Tipiṭaka Translation

නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස.

Con xin đảnh lễ Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Chánh Giác.

පයොගසිද්ධිපාළි

Payogasiddhi Pāḷi

1. සඤ්ඤාදිකණ්ඩ

1. Phẩm về Danh Xưng

සිද්ධ-ම්බත්ථුං සම්මා වන්දෙ

Nguyện cho được thành tựu, con xin chân chánh đảnh lễ.

ගන්ථාරම්භකථා

Lời Tựa

සිද්ධ+මිට්ඨදදං [Pg.1] බුද්ධං, ධම්මං මණිංව ස්වත්ථදං;

සඞ්ඝඤ්ච සාදරං නත්වා, පයොගසිද්ධි වුච්චතෙ.

Sau khi đã cung kính đảnh lễ đức Phật, bậc thành tựu, đấng ban cho điều mong muốn; (đảnh lễ) Chánh pháp, như viên ngọc báu ban cho sự an lành; và (đảnh lễ) Tăng chúng, (tác phẩm) Payogasiddhi này sẽ được nói đến.

පභාවො මොග්ගල්ලානස්ස, බ්‍යාකරණෙ ච පෙටකෙ;

නිස්සෙසෙව කබ්බාතිත්තො, අහො අච්ඡරියො වත.

Uy lực của ngài Moggallāna trong ngữ pháp và trong Tam Tạng đã hoàn toàn vượt qua các thi phẩm, ôi thật là kỳ diệu thay!

වුත්තඤ්හි පුබ්බසීහළාචරිය+පාචරියෙහි –

Quả thật, đã được các vị thầy và các bậc tôn sư người Sīhaḷa thời xưa nói rằng –

යා සත්ති පාණිනෙ යා ච, චන්ද්‍ර+කාත්‍යායනාදිසු;

සා+යං මුත්තිමතී මඤ්ඤෙ, මොග්ගල්ලායනරූපිනී-ති.

Năng lực nào có trong (ngữ pháp của) Pāṇini, và trong (ngữ pháp của) Candra, Kātyāyana và các vị khác, tôi cho rằng chính năng lực ấy đã được cụ thể hóa dưới hình thức của (ngữ pháp) Moggallāyana.

සුත්තං වුත්ති ච තෙනෙව, කතා එකෙන පඤ්චිකා;

තස්මා+ස්ස සත්ථ+මඤ්ඤෙහි, සුපසට්ඨං+තිසුන්දරං.

Kinh (các quy tắc) và sớ giải (vutti) đã được chính ngài soạn, và một tập pañcikā (phụ sớ giải) cũng đã được một vị khác thực hiện. Do đó, bộ luận này của ngài, (so với) các bộ luận khác, là rất xuất sắc và vô cùng tốt đẹp.

තම්හි ච දුබ්බිධං ඤෙය්‍යං, සුත්තං කම්මත්ථභෙදතො;

තෙස්වා+දි මීතිසද්දෙන, දුතියං තිප්පකාරතො.

Và trong đó, kinh (quy tắc) cần được hiểu là có hai loại, do sự khác biệt về công dụng và ý nghĩa. Trong số đó, loại đầu tiên (được biết) bằng từ 'īti', loại thứ hai bằng hình thức 'ti'.

සුවිසදං පකාසෙත්වා, සුබොධ+මාකුමාරකං;

බ්‍යාපිකාවළියා කස්සං, තං සුණාථ සමාහිතාති.

Sau khi đã giải thích một cách rất rõ ràng, dễ hiểu cho đến cả trẻ nhỏ, tôi sẽ soạn bộ Byāpikāvaḷī (Chuỗi Giải Thích). Xin quý vị hãy chuyên tâm lắng nghe.

1. අආදයො තිතාලීස වණ්ණා

1. Bốn mươi ba (ký tự) bắt đầu bằng 'a' là các chữ cái (vaṇṇā).

අකාරාදයො [Pg.2] නිග්ගහීතන්තා තෙචත්තාලීසක්ඛරා වණ්ණා නාම හොන්ති. තං යථා අ, ආ, ඉ, ඊ, උ, ඌ, එ, ऐ, ඔ, औ, ක ඛ ග ඝ ඞ, ච ඡ ජ ඣ ඤ, ට ඨ ඩ ඪ ණ, ත ථ ද ධ න, ප ඵ බ භ ම, ය ර ලව ස හ ළ අං. තෙන ක්වත්ථො ‘‘එ ඔන+ම වණ්ණෙ’’ති. තිතාලීසාති වචනං කත්ථචි වණ්ණලොපං ඤාපෙති, තෙන ‘‘පටිසඞ්ඛා යොනිසො’’තිආදි සිද්ධං.

Bốn mươi ba chữ cái, bắt đầu bằng chữ 'a' và kết thúc bằng niggahīta, được gọi là các vaṇṇā (âm vị). Chúng như sau: a, ā, i, ī, u, ū, e, ai, o, au, ka kha ga gha ṅa, ca cha ja jha ña, ṭa ṭha ḍa ḍha ṇa, ta tha da dha na, pa pha ba bha ma, ya ra la va sa ha ḷa aṃ. Do đó, câu nói ‘‘e và o không phải là vaṇṇā’’ có ích lợi gì? Việc nói 'bốn mươi ba' cho biết rằng ở một số nơi có sự lược bỏ chữ cái, nhờ đó mà các trường hợp như ‘‘paṭisaṅkhā yoniso’’ được thành tựu.

අකාරො ආදි මරියාදභූතො යෙසං තෙ අආදයො. තයො ච චත්තාලීස චෙති තිතාලීස, ඉමිනා නිපාතනෙන වා චතභාගලොපො. වණ්ණීයති අත්ථො එතෙහීති වණ්ණා.

'Aādayo' là những (chữ cái) mà chữ 'a' là khởi đầu. Ba và bốn mươi là bốn mươi ba (titālīsa), hoặc do sự hình thành bất quy tắc này mà phần 'cata' bị lược bỏ. Ý nghĩa được mô tả bằng những thứ này, do đó chúng được gọi là 'vaṇṇā'.

එත්ථා+හ – ‘‘කස්මා ආචරියකච්චායනාදීහි විය එකචත්තාලීසක්ඛරාන+මක්ඛරසඤ්ඤ+මකත්වා තිතාලීසක්ඛරානං වණ්ණසඤ්ඤා කතා’’ති. වුච්චතෙ –

Ở đây, có người hỏi – ‘‘Tại sao lại đặt tên là ‘vaṇṇa’ cho bốn mươi ba chữ cái, mà không đặt tên là ‘akkhara’ cho bốn mươi mốt chữ cái như các vị thầy Kaccāyana và các vị khác đã làm?’’ Câu trả lời như sau –

සා මාගධී මූලභාසා, නරා යායා+දිකප්පිකා;

බ්‍රහ්මානො චා-සුතාලාපා, සම්බුද්ධා චාපි භාසරෙති –

Ngôn ngữ Māgadhī ấy là ngôn ngữ gốc, mà những người ở đầu kiếp, các vị Phạm thiên chưa từng nghe ngôn ngữ khác, và cả các bậc Chánh Đẳng Chánh Giác cũng đã nói –

වචනතො මාගධිකානං එත්ථ, සෙය්‍යො, ඔට්ඨො, සොත්ථි-ත්‍යාදීසුපි අසෙසබ්‍යාපිකානං තිතාලීසක්ඛරානංව උජුකාන්වත්ථප්පක්ඛරගුණිකා, නෙව පන ‘රුක්ඛා වනං’ත්‍යාදො විය අවයවෙ සමුදායවොහාරො, ‘සමුද්දො මයා දිට්ඨො’ත්‍යාදො විය ච සමුදායෙ අවයවවොහාරොති දස්සෙතුං පච්චෙකං වණ්ණසඤ්ඤා කතාති.

Do câu nói trên, để chỉ ra rằng đối với bốn mươi ba chữ cái của tiếng Māgadhī, vốn có mặt trong tất cả các trường hợp như 'seyyo', 'oṭṭho', 'sotthi', v.v., phẩm chất của một chữ cái (akkhara) với ý nghĩa trực tiếp và phù hợp là có thật; và rằng đây không phải là cách dùng một thuật ngữ tập thể cho một bộ phận như trong câu 'các cây là một khu rừng', cũng không phải là cách dùng một thuật ngữ chỉ bộ phận cho toàn thể như trong câu 'biển cả đã được tôi nhìn thấy'; do đó, danh xưng 'vaṇṇa' đã được đặt cho từng chữ cái một.

‘‘සක්කච්චසවනං බුද්ධසාසනසම්පත්තී’’ති ‘‘සිථිලධනිතාදි අක්ඛරවිපත්තියඤ්හි අත්ථස්ස දුන්නයතා හොතී’’ති ච යස්මා වුත්තං.

Bởi vì đã có lời dạy rằng: ‘‘Sự lắng nghe một cách cẩn trọng là tài sản của giáo pháp Đức Phật’’ và ‘‘Quả thật, khi có sự sai sót trong các chữ cái, như (phát âm) lơi, bật hơi, v.v., thì ý nghĩa sẽ trở nên khó hiểu’’.

තස්මා [Pg.3] අක්ඛරකොසල්ලං, සම්පාදෙය්‍ය විචක්ඛණො;

උපට්ඨහං ගරුං සම්මා, උට්ඨානාදීහි පඤ්චහි.

Do đó, người có trí tuệ nên đạt được sự thông thạo về chữ viết, bằng cách phụng sự bậc thầy một cách đúng đắn với năm (phận sự) bắt đầu bằng việc đứng dậy (chào đón).

තත්ථ අකාරාදීන+මනුක්කමො පනෙ+ස ඨානාදික්කමසන්නිස්සිතො. තථා හි ඨාන+කරණ+පයතනෙහි වණ්ණා ජායන්ති. තත්ථ ඡ ඨානානි කණ්ඨ+තාලු+මුද්ධ+දන්ත+ඔට්ඨ+නාසිකාවසෙන.

Trong đó, thứ tự của các chữ cái bắt đầu bằng 'a' này là dựa vào thứ tự của vị trí phát âm, v.v. Quả vậy, các chữ cái được tạo ra bởi vị trí phát âm (ṭhāna), cơ quan phát âm (karaṇa), và sự cố gắng (payatana). Trong đó, có sáu vị trí phát âm: cổ họng, vòm miệng, đỉnh vòm miệng, răng, môi, và mũi.

තත්ථ අවණ්ණ+කවග්ග+හානං කණ්ඨො ඨානං, ඉවණ්ණ+චවග්ග+යානං තාලු, ටවග්ග+ර+ළානං මුද්ධා, තවග්ග+ල+සානං දන්තා, උවණ්ණ+පවග්ගානං ඔට්ඨො, එ වණ්ණස්ස කණ්ඨතාලූ, ඔ වණ්ණස්ස කණ්ඨො+ට්ඨා, වකාරස්ස දන්තො+ට්ඨා, නිග්ගහීතස්ස නාසිකා, ඞ, ඤ්ඤ, ණ, න, මානං සකඨානං නාසිකා ච. එත්ථ ච –

Trong đó, vị trí phát âm của nhóm âm 'a', nhóm 'ka', và 'ha' là cổ họng; của nhóm âm 'i', nhóm 'ca', và 'ya' là vòm miệng; của nhóm 'ṭa', 'ra', và 'ḷa' là đỉnh vòm miệng; của nhóm 'ta', 'la', và 'sa' là răng; của nhóm âm 'u' và nhóm 'pa' là môi. Của âm 'e' là cổ họng và vòm miệng; của âm 'o' là cổ họng và môi; của chữ 'va' là răng và môi; của niggahīta là mũi. Của các chữ 'ṅa', 'ña', 'ṇa', 'na', 'ma' là vị trí riêng của chúng và cả mũi nữa. Và ở đây –

හකාරො පඤ්චමෙහෙව, අන්තට්ඨාහි ච සංයුතො;

ඔරසො ඉති විඤ්ඤෙය්‍යො, කණ්ඨජො තදසංයුතො.

Chữ 'ha' khi kết hợp với năm phụ âm mũi và với các bán nguyên âm, cần được biết là âm phát từ ngực (oraso); khi không kết hợp (với chúng), nó là âm phát từ cổ họng (kaṇṭhajo).

යථා අවඞ්හොති (අවඞ හොති., තඤ්හි, තණ්හා, පුබ්බන්හො, අම්හෙ, ගුය්හං, ගාරය්හා, ආරුල්හො, බහ්වක්ඛරන්ති.

Ví dụ: avaṅhoti (avaṅa hoti), tañhi, taṇhā, pubbanho, amhe, guyhaṃ, gārayhā, ārulho, bahvakkharanti.

කරණං –

Cơ quan phát âm (Karaṇaṃ) –

ජිව්හාමජ්ඣං තාලුජානං,ජිව්හොපග්ගං මුද්ධජානං,ජිව්හග්ගං දන්තජානං සෙ-සා සකඨානකරණා.

Đối với các âm vòm miệng, (cơ quan phát âm) là phần giữa của lưỡi. Đối với các âm đỉnh vòm miệng, là phần gần đầu lưỡi. Đối với các âm răng, là đầu lưỡi. Các âm còn lại có cơ quan phát âm tại chính vị trí phát âm của chúng.

වණ්ණානං උච්චාරණුස්සාහො පයතනං, තං කිං – සංවුතාදිකරණවිසෙසො, සංවුතත්ත+මකාරස්ස, විවටත්තං සෙසසරානං සකාර+හකාරානඤ්ච, ඵුට්ඨත්තං වග්ගානං, ඊසංඵුට්ඨත්තං ය+ර+ල+වානං.

Sự cố gắng trong việc phát âm các chữ cái được gọi là payatana. Đó là gì? – Đó là sự khác biệt trong cách cấu âm như đóng, v.v. Sự đóng (saṃvutatta) là của chữ 'a'; sự mở (vivaṭatta) là của các nguyên âm còn lại và của chữ 'sa' và 'ha'; sự tiếp xúc (phuṭṭhatta) là của các phụ âm trong nhóm (vaggānaṃ); sự tiếp xúc nhẹ (īsaṃphuṭṭhatta) là của các chữ 'ya', 'ra', 'la', 'va'.

එවං ඨාන+කරණ+පයතන+සුති කාලභින්නෙසු අක්ඛරෙසු සරා නිස්සයා, ඉතරෙ නිස්සිතා. තත්ථ –

Như vậy, trong các chữ cái được phân biệt bởi vị trí phát âm, cơ quan phát âm, sự cố gắng, âm thanh và trường độ, các nguyên âm là chỗ nương tựa (nissayā), các chữ còn lại là được nương tựa (nissitā). Về vấn đề này –

නිස්සයා+දො [Pg.4] සරා වුත්තා, නිස්සිතා බ්‍යඤ්ජනා තතො;

වග්ගෙ+කජා බහුත්තා+දො, තතො ඨාන+ලහුක්කමා.

Các nguyên âm, là chỗ nương tựa, được nói đến trước tiên; sau đó là các phụ âm, là những âm được nương tựa. Trong các nhóm, nhóm 'ka' đứng đầu vì có nhiều (âm) nhất; sau đó (thứ tự) là theo trình tự các vị trí phát âm.

‘‘අආදයො’’ති වත්තතෙ යාව ‘‘බින්දු නිග්ගහීත’’න්ති. තඤ්ච ඛො ‘‘අත්ථවසා විභත්තිවිපරිණාමො’’ති සත්තම්‍යන්ත+මභිසම්බන්ධීයතෙ, ‘‘වණ්ණා’’ති වත්තතෙ –

Từ ‘‘Aādayo’’ được tiếp tục cho đến (quy tắc) ‘‘bindu niggahītaṃ’’. Và từ đó, theo nguyên tắc ‘‘biến cách thay đổi tùy theo ý nghĩa’’, được liên kết như là ở vị trí cách (sattamyanta). Từ ‘‘vaṇṇā’’ cũng được tiếp tục –

2. දසා+දො සරා

2. Mười nguyên âm ban đầu

අආදීස්වා+දිම්හි නිද්දිට්ඨා ඔදන්තා දස වණ්ණා සරා නාම හොන්ති. යථා අ ආ, ඉ ඊ, උ ඌ, එ ऐ, ඔ औ. සරන්ති=සප්පධානභාවෙන පවත්තන්ති, බ්‍යඤ්ජනෙ වා සාරෙන්තීති සරා.

Mười mẫu tự, bắt đầu bằng 'a' và kết thúc bằng 'o', được chỉ định ở phần đầu, được gọi là nguyên âm. Ví dụ: a ā, i ī, u ū, e, o. Chúng được gọi là 'sarā' (nguyên âm) vì chúng tự tồn tại (saranti) với vai trò chính yếu, hoặc vì chúng làm cho các phụ âm hoạt động (sārenti).

‘‘දසා+දො සරා’’ති වත්තතෙ.

Câu 'mười nguyên âm ban đầu' được tiếp tục áp dụng.

3. ද්වෙ ද්වෙ සවණ්ණා

3. Từng cặp hai là đồng âm

අආදීස්වා+දිමෙසු දසසු ද්වෙ ද්වෙ සවණ්ණා නාම හොන්ති යථාක්කමං. යථා අ ආඉති, ඉ ඊඉති, උ ඌ ඉති, එ එඉති, ඔ, ඔඉති. සමානා සදිසා වණ්ණා සවණ්ණා, සමානත්තඤ්ච ඨානතො. ‘‘ද්වෙ ද්වෙ’’ති වත්තතෙ වක්ඛමානෙසු ද්වීසු.

Trong mười nguyên âm ban đầu, từng cặp hai theo thứ tự được gọi là đồng âm. Ví dụ: a và ā, i và ī, u và ū, e và e, o và o. Các mẫu tự giống nhau hoặc tương tự được gọi là đồng âm, và sự giống nhau đó là do cùng vị trí phát âm. Câu 'từng cặp hai' được tiếp tục áp dụng cho hai quy tắc kế tiếp.

4. පුබ්බො රස්සො

4. Âm trước là đoản âm

තෙස්වෙව දසසු යෙ ද්වෙ ද්වෙ සවණ්ණා, තෙසු යො යො පුබ්බො, සො සො රස්සසඤ්ඤො හොති. යථා අ ඉ උ එ ඔ. තෙසු ‘සංයොගතො පුබ්බාව දිස්සන්ති ද්වෙ පනන්තිමා’ත දස්සෙතුං තත්ථ සාධුත්තා තෙසම්පි ඉධ සඞ්ගහො, යථා එත්ථ සෙය්‍යො ඔට්ඨො සොත්ථි. රස්සකාලයොගා තබ්බන්තතාය වා [Pg.5] රස්සා. රස්සකාලො නාම අච්ඡරාසඞ්ඝාතො අක්ඛිනිම්මිලනසඞ්ඛාතො වා කාලො, තෙන එකමත්තො රස්සො, ද්විමත්තො දීඝො, අඩ්ඪමත්තො බ්‍යඤ්ජනො. ඡන්දසි දියඩ්ඪමත්තම්පි රස්සන්ති ගණ්හන්ති ආචරියා.

Trong mười nguyên âm đó, với từng cặp đồng âm, nguyên âm nào đứng trước thì được gọi là đoản âm. Ví dụ: a, i, u, e, o. Trong số đó, hai nguyên âm cuối (e, o) cũng được bao gồm ở đây vì tính hữu dụng của chúng để chỉ ra rằng 'chúng được xem là đoản âm khi đứng trước một phụ âm kép', ví dụ như trong các từ 'seyyo', 'oṭṭho', 'sotthi'. Chúng là đoản âm vì có thời gian phát âm ngắn, hoặc vì chúng kết thúc trong khoảng thời gian đó. Thời gian ngắn (rassakālo) là khoảng thời gian của một cái búng tay hoặc một cái chớp mắt; do đó, đoản âm có một trường độ, trường âm có hai trường độ, và phụ âm có nửa trường độ. Trong thi kệ, các vị thầy cũng xem một nguyên âm có một trường độ rưỡi là đoản âm.

5. පරො දීඝො

5. Âm sau là trường âm

අආදීස්වා+දිභූතෙසු දසසු යෙ ද්වෙ ද්වෙ සවණ්ණා, තෙසු යො යො පරො, සො සො දීඝසඤ්ඤො හොති. තං යථා ආ ඊ ඌ එ ඔ. දීඝකාලයොගා තබ්බන්තතාය වා දීඝා.

Trong mười nguyên âm ban đầu, với từng cặp đồng âm, nguyên âm nào đứng sau thì được gọi là trường âm. Ví dụ: ā, ī, ū, e, o. Chúng là trường âm vì có thời gian phát âm dài, hoặc vì chúng kết thúc trong khoảng thời gian đó.

6. කාදයො බ්‍යඤ්ජනා

6. Các phụ âm bắt đầu bằng 'ka'

අආදීසු කාදයො නිග්ගහීතපරියන්තා තෙත්තිංස බ්‍යඤ්ජනා නාම හොන්ති. යථා ක ඛ ග ඝ ඞ, ච ඡ ජ ඣ ඤ, ට ඨ ඩ ඪ ණ, ත ථ ද ධ න, ප ඵ බ භ ම, ය ර ලව ස හ ළ අං ඉති. බ්‍යඤ්ජීයති අත්ථො එතෙහීති බ්‍යඤ්ජනා. කකාරාදීස්ව+කාරො උච්චාරණත්ථො.

Trong bảng chữ cái, ba mươi ba mẫu tự bắt đầu bằng 'ka' và kết thúc bằng niggahīta ('ṃ') được gọi là phụ âm. Ví dụ: ka kha ga gha ṅa, ca cha ja jha ña, ṭa ṭha ḍa ḍha ṇa, ta tha da dha na, pa pha ba bha ma, ya ra la va sa ha ḷa aṃ. Chúng được gọi là 'byañjanā' (phụ âm) vì nghĩa được biểu thị (byañjīyati) bởi chúng. Nguyên âm 'a' trong 'ka' và các phụ âm khác chỉ dùng để phát âm.

‘‘කාදයො’’ති වත්තතෙ.

Câu 'bắt đầu bằng ka' được tiếp tục áp dụng.

7. පඤ්චපඤ්චකා වග්ගා

7. Các nhóm năm năm là phẩm

අආදීසු කකාරාදයො මකාරන්තා පඤ්චපඤ්චකා වග්ගා නාම හොන්ති. යථා ක ඛ ග ඝ ඞ, ච ඡ ජ ඣ ඤ, ට ඨ ඩ ඪ ණ, ත ථ ද ධ න, ප ඵ බ භ ම ඉති. පඤ්ච පඤ්ච පරිමාණ+මෙසං පඤ්චපඤ්චකා. වජ්ජෙන්ති යකාරාදයොති වග්ගා. තෙ පන පඨමක්ඛරවසෙන [Pg.6] කවග්ග+චවග්ගාදිවොහාරං ගතා කුසලත්තිකාදයො විය.

Trong bảng chữ cái, các phụ âm bắt đầu bằng 'ka' và kết thúc bằng 'ma', được xếp thành từng nhóm năm, được gọi là phẩm. Ví dụ: ka kha ga gha ṅa, ca cha ja jha ña, ṭa ṭha ḍa ḍha ṇa, ta tha da dha na, pa pha ba bha ma. 'Pañcapañcakā' có nghĩa là chúng có số lượng là năm nhân năm. Chúng được gọi là 'vaggā' (phẩm) vì chúng loại trừ các phụ âm bắt đầu bằng 'ya'. Hơn nữa, chúng được gọi theo tên của phụ âm đầu tiên, chẳng hạn như phẩm ka, phẩm ca, v.v., giống như các bộ ba thiện pháp.

8. බින්දු නිග්ගහීතං

8. Dấu chấm tròn là niggahīta

අකාරාදීස්ව+යං වණ්ණො බින්දුමත්තො, සො නිග්ගහීතසඤ්ඤො හොති. රස්සසරං නිස්සාය ගහිත+මුච්චාරිතං නිග්ගහීතං, කරණං නිග්ගහෙත්වා වා.

Trong bảng chữ cái, mẫu tự có dạng một dấu chấm tròn được gọi là niggahīta. Nó được gọi là 'niggahītaṃ' vì nó được nắm giữ và phát âm (gahitam uccāritaṃ) dựa vào một đoản âm, hoặc vì nó được phát âm trong khi kìm giữ (niggahetvā) cơ quan phát âm.

කරණං නිග්ගහෙත්වාන, මුඛෙනා+විවටෙන යං;

වුච්චතෙ නිග්ගහීතන්ති, වුත්තං බින්දු සරානුගං.

Âm thanh được phát ra trong khi kìm giữ cơ quan phát âm, với miệng không mở, được gọi là niggahīta; nó được gọi là dấu chấm tròn đi theo sau một nguyên âm.

බහ්වක්ඛරසඤ්ඤාකරණං අන්වත්ථසඤ්ඤත්ථං, ඣ+ලාදයො තු රුළ්හීසඤ්ඤා.

Việc đặt tên bằng nhiều chữ cái là để cho tên gọi có ý nghĩa phù hợp với từ nguyên; trong khi các tên gọi như 'jha', 'la' là những tên gọi theo quy ước.

වණ්ණා සරා සවණ්ණා ච, රස්සා දීඝා ච බ්‍යඤ්ජනා;

වග්ගා ච නිග්ගහීතන්ති, හොති සඤ්ඤාවිධික්කමො.

Mẫu tự, nguyên âm, đồng âm, đoản âm, trường âm, phụ âm, phẩm, và niggahīta: đây là trình tự của các quy tắc về danh pháp.

(සඤ්ඤාවිධානං.)

(Phần về danh pháp.)

සන්ධි වුච්චතෙ –

Phần liên âm được trình bày –

ලොක අග්ගපුග්ගලො, පඤ්ඤා ඉන්ද්‍රියං, තීණි ඉමානි, නො හි එතං, භික්ඛුනී ඔවාදො, මාතු උපට්ඨානං, සමෙතු ආයස්මා, අභිභූ ආයතනං, ධනං මෙ අත්ථි, සබ්බෙ එව, තයො අස්සු ධම්මා, අසන්තො එත්ථ න දිස්සන්ති ඉතී+ධ සරසඤ්ඤායං –

Trong các trường hợp như 'loka aggapuggalo', 'paññā indriyaṃ', 'tīṇi imāni', 'no hi etaṃ', 'bhikkhunī ovādo', 'mātu upaṭṭhānaṃ', 'sametu āyasmā', 'abhibhū āyatanaṃ', 'dhanaṃ me atthi', 'sabbe eva', 'tayo assu dhammā', 'asanto ettha na dissanti', khi có sự tiếp nối của các nguyên âm –

26. සරො ලොපො සරෙ

26. Lược bỏ nguyên âm khi có nguyên âm theo sau

සරෙ සරො ලොපනීයො හොති. සරොති කාරියීනිද්දෙසො, ලොපොති කාරියනිද්දෙසො. ලොපො= අදස්සනං අනුච්චාරණං[Pg.7], සරොති ජාත්‍යෙකවචනවසෙන වුත්තං, සරෙති ඔපසිලෙසිකාධාරසත්තමී, තතො වණ්ණ කාල බ්‍යවධානෙ කාරියං න හොති, ත්ව+මසි, කතමා චානන්ද අනිච්චසඤ්ඤාති. එවං සබ්බසන්ධීසු.

Khi một nguyên âm theo sau, một nguyên âm phải được lược bỏ. 'Saro' (nguyên âm) là chỉ định đối tượng của hành động, 'lopo' (sự lược bỏ) là chỉ định hành động. 'Lopo' có nghĩa là sự biến mất, không phát âm. 'Saro' được dùng ở số ít với ý nghĩa chỉ chủng loại. 'Sare' là cách thứ bảy chỉ vị trí tiếp cận, do đó, hành động sẽ không xảy ra nếu có sự ngăn cách bởi một mẫu tự hoặc một khoảng thời gian, ví dụ như trong 'tvam asi', 'katamā cānanda aniccasaññā'. Điều này cũng áp dụng cho tất cả các quy tắc liên âm.

විධීති වත්තතෙ.

Từ 'quy tắc' được tiếp tục áp dụng.

14. සත්තමියං පුබ්බස්ස

14. Khi dùng cách thứ bảy, hành động áp dụng cho âm trước

ථෙරයට්ඨින්‍යායෙන පවත්තතෙ පරිභාසා දුබ්බලවිධිනො පතිට්ඨාභාවතො. සත්තමීනිද්දෙසෙ පුබ්බස්සෙව විධීති පුබ්බසරලොපො. ලොකග්ගපුග්ගලො, පඤ්ඤින්ද්‍රියං, තීණිමානි, නො හෙතං, භික්ඛුනොවාදො, මාතුපට්ඨානං, සමෙතායස්මා, අභිභායතනං, ධනංමත්ථි, සබ්බෙව, තයස්සු ධම්මා, අසන්තෙ+ත්ථ න දිස්සන්ති. පුබ්බස්ස කාරියවිධානා සත්තමීනිද්දිට්ඨස්ස පරතා+ව ගම්‍යතෙති පරෙති පරවචනම්පි ඝටතෙ.

Quy tắc diễn giải này được áp dụng theo nguyên tắc 'cây gậy của vị trưởng lão', vì một quy tắc yếu không có chỗ đứng. Khi có chỉ định bằng cách thứ bảy, quy tắc áp dụng cho âm đứng trước, do đó nguyên âm trước bị lược bỏ. Ví dụ: Lokaggapuggalo, paññindriyaṃ, tīṇimāni, no hetaṃ, bhikkhunovādo, mātupaṭṭhānaṃ, sametāyasmā, abhibhāyatanaṃ, dhanaṃmatthi, sabbeva, tayassu dhammā, asantettha na dissanti. Vì quy tắc hành động áp dụng cho âm trước, nên âm được chỉ định bằng cách thứ bảy được hiểu là theo sau, do đó, việc dùng từ 'pare' (khi theo sau) cũng phù hợp.

යස්ස ඉදානි, සඤ්ඤා ඉති, ඡායා ඉව, ඉති අපි, අස්සමණී අසි, චක්ඛු ඉන්ද්‍රියං, අකතඤ්ඤූ අසි, ආකාසෙ ඉව, තෙ අපි, වන්දෙ අහං, සො අහං, චත්තාරො ඉමෙ, වසලො ඉති, මොග්ගල්ලානො අසි බීජකො, කථා එව කා, පාතො එවාතී+ධ පුබ්බස්සරලොපෙ සම්පත්තෙ ‘‘සරො ලොපො සරෙ’’ ත්වෙව.

Trong các trường hợp như 'yassa idāni', 'saññā iti', 'chāyā iva', 'iti api', 'assamaṇī asi', 'cakkhu indriyaṃ', 'akataññū asi', 'ākāse iva', 'te api', 'vande ahaṃ', 'so ahaṃ', 'cattāro ime', 'vasalo iti', 'moggallāno asi bījako', 'kathā eva kā', 'pāto eva', khi việc lược bỏ nguyên âm trước đáng lẽ phải xảy ra theo quy tắc 'lược bỏ nguyên âm khi có nguyên âm theo sau' –

27. පරො ක්වචි

27. Đôi khi là âm sau

සරම්හා පරො සරො ක්වචි ලොපනීයො හොති. යස්ස දානි, සඤ්ඤාති, ඡායාව, ඉතිපි, අස්සමණීසි, චක්ඛුන්ද්‍රියං, අකතඤ්ඤූසි, ආකාසෙව, තෙපි, වන්දෙහං, සොහං, චත්තාරොමෙ, වස- ලොභි[Pg.8], මොග්ගල්ලානොසි බීජකො, කථාව කා, පාතොව. ක්වචීති කිං, පඤ්ඤින්ද්‍රියං, පඤ්චින්ද්‍රියානි, සත්තුත්තමො, එකූනවීසති, යස්සෙතෙ, සුගතොවාදො, දිට්ඨාසවො, දිට්ඨොඝො, චක්ඛායතනං, තං කුතෙත්ථ ලබ්භා. ‘‘විවක්ඛාතො සන්ධයො භවන්තී’’ති ඤායා වත්තිච්ඡාපි ඉධ සිජ්ඣති. ක්වචීත්‍ය+ධිකාරො සබ්බසන්ධීසු, තෙන නාතිප්පසඞ්ගො. (ලොපසන්ධි).

Sau một nguyên âm, nguyên âm theo sau đôi khi phải được lược bỏ. Ví dụ: Yassa dāni, saññāti, chāyāva, itipi, assamaṇīsi, cakkhundriyaṃ, akataññūsi, ākāseva, tepi, vandehaṃ, sohaṃ, cattārome, vasalobhi, moggallānosi bījako, kathāva kā, pātova. Tại sao lại nói 'đôi khi'? Để loại trừ các trường hợp như: paññindriyaṃ, pañcindriyāni, sattuttamo, ekūnavīsati, yassete, sugatovādo, diṭṭhāsavo, diṭṭhogho, cakkhāyatanaṃ, taṃ kutettha labbhā. Theo nguyên tắc 'các quy tắc liên âm được áp dụng tùy theo ý muốn của người nói', sự tùy chọn của người nói cũng được thực hiện ở đây. Quyền hạn của từ 'kvaci' (đôi khi) áp dụng cho tất cả các quy tắc liên âm, do đó không có sự áp dụng quá rộng. (Liên âm bằng cách lược bỏ).

සරො පරො වෙති ච වත්තතෙ.

Và (các từ) ‘saro’ (nguyên âm) và ‘paro’ (đứng sau) cũng được áp dụng theo.

තස්ස ඉදං, වාත ඊරිතං, න උපෙති, වාම ඌරු, අති ඉව අඤ්ඤෙහි, වි උදකං ඉතීධ පුබ්බස්සරලොපෙ –

Ở đây, trong các trường hợp: Tassa idaṃ, vāta īritaṃ, na upeti, vāma ūru, ati iva aññehi, vi udakaṃ, khi nguyên âm đứng trước bị lược bỏ –

29. යුවණ්ණාන+මෙඔ ලුත්තා

29. Các nguyên âm i và u bị lược bỏ (được biến thành) e và o.

ලුත්තා සරා පරෙසං ඉවණ්ණුවණ්ණානං එ+ඔ හොන්ති වා යථාක්කමං. යථාසංඛ්‍යානුද්දෙසො සමානානං.

Các nguyên âm i và u bị lược bỏ của (từ) đứng trước trở thành e và o, một cách tùy chọn, theo thứ tự tương ứng. (Đây là quy tắc) liệt kê theo thứ tự cho các đối tượng tương đương.

24. වණ්ණපරෙන සවණ්ණොපි

24. Khi có một âm theo sau, cũng (bao gồm) âm đồng loại.

වණ්ණසද්දො පරො යස්මා, තෙන සවණ්ණොපි ගය්හති සයඤ්ච රූපංති ඊඌනම්පි එ+ඔ. සබ්බත්ථ රස්සස්ස ජාතිනිද්දෙසෙ දීඝස්සාපි ගහණත්ථං ඉද+මාරද්ධං. තස්සෙදං, වාතෙරිතං, නොපෙති, වාමොරු, අතෙවඤ්ඤෙහි, වොදකං. ඉදඤ්ච පච්ඡිමොදාහරණද්වයං ‘‘අවණ්ණෙ ලුත්තෙ එව එ+ඔ හොන්තී’’ති ගාහස්ස නිසෙධනත්ථං. වාත්වෙව, තස්සිදං. කථං ‘‘පච්චොරස්මි’’න්ති, යොගවිභාගා. පති උරස්මින්ති විභජ්ජ ‘‘යවා සරෙ’’ති යකාරෙ ‘‘තවග්ගවරණා’’දිනා චො, ‘‘වග්ගලසෙහි තෙ’’ති පුබ්බරූපඤ්ච, ‘‘යුවණ්ණාන+මෙඔ’’ති (යොගවිභාගා) උස්ස ඔ ච. ලුත්තාති කිං, දස ඉමෙ [Pg.9] ධම්මා, යථා ඉදං, කුසලස්ස උපසම්පදා. අතිප්පසඞ්ගබාධකස්ස ක්වචිසද්දස්සානුවත්තනතො න විකප්පවිධි නියතා, තෙන උපෙතො, අවෙච්චාති එවමාදීසු විකප්පො. තාරකිතා, යස්සින්ද්‍රියානි, මහිද්ධිකො, සබ්බීතියො, තෙනුපසඞ්කමි, ලොකුත්තරොතිආදීසු විධි ච න හොති.

Bởi vì từ ‘vaṇṇa’ (âm) đứng sau, do đó ‘savaṇṇa’ (âm đồng loại) cũng được bao gồm, và cả hình thức của chính nó, cho nên ī và ū cũng (được biến thành) e và o. Quy tắc này được đặt ra để ở mọi nơi, khi một loại được chỉ định bằng một nguyên âm ngắn, thì nguyên âm dài cũng được bao gồm. (Ví dụ:) Tassedaṃ, vāteritaṃ, nopeti, vāmoru, atevaññehi, vodakaṃ. Và hai ví dụ cuối này là để phủ định quan điểm cho rằng ‘chỉ khi nguyên âm a bị lược bỏ thì e và o mới xuất hiện’. Do tính tùy chọn (vā), (cũng có dạng) tassidaṃ. (Câu hỏi:) ‘paccorasmiṃ’ được hình thành như thế nào? (Trả lời:) Do sự phân chia quy tắc (yogavibhāga). Phân tích thành ‘pati urasmiṃ’, theo quy tắc ‘yavā sare’ (i biến thành) y, theo quy tắc ‘tavaggavaraṇā...’ (t biến thành) c, theo quy tắc ‘vaggalasehi te’ (y biến thành) c (đồng hóa), và theo quy tắc ‘yuvaṇṇānaṃ eo’ (do phân chia quy tắc), u biến thành o. (Câu hỏi:) Tại sao lại có từ ‘luttā’ (bị lược bỏ)? (Để loại trừ các trường hợp như:) dasa ime dhammā, yathā idaṃ, kusalassa upasampadā. Do từ ‘kvaci’ (đôi khi), vốn ngăn chặn sự áp dụng quá rộng, được kế thừa, nên quy tắc tùy chọn này không phải là cố định; do đó, trong các trường hợp như upeto, avecca, nó là tùy chọn. Và trong các trường hợp như tārakitā, yassindriyāni, mahiddhiko, sabbītiyo, tenupasaṅkami, lokuttaro, quy tắc này không được áp dụng.

පටිසන්ථාරවුත්ති අස්ස, සබ්බවිත්ති අනුභූයතෙ, වි අඤ්ජනං, වි ආකතො, දාසී අහං, අහුවා පුරෙ, අනු අද්ධමාසං, අනු එති, සු ආගතං, සු ආකාරො, දු ආකාරො, චක්ඛු ආපාථං, බහු ආබාධො, පාතු අකාසි, න තු එව, භූ ආපනලානිලං ඉතී+ධ ‘‘යුවණ්ණානං’’ ‘‘වෙ’’ති ච වත්තතෙ,

Trong các trường hợp: Paṭisanthāravutti assa, sabbavitti anubhūyate, vi añjanaṃ, vi ākato, dāsī ahaṃ, ahuvā pure, anu addhamāsaṃ, anu eti, su āgataṃ, su ākāro, du ākāro, cakkhu āpāthaṃ, bahu ābādho, pātu akāsi, na tu eva, bhū āpanalānilaṃ, ở đây (các từ) ‘yuvaṇṇānaṃ’ và ‘vā’ cũng được áp dụng theo,

30. යවා සරෙ

30. y và v (thay thế) khi có nguyên âm theo sau.

සරෙ පරෙ ඉවණ්ණුවණ්ණානං යකාර+වකාරා හොන්ති වා යථාක්කමං. පටිසන්ථාරවුත්‍යස්ස, සබ්බවිත්‍යනුභූයතෙ, බ්‍යඤ්ජනං, බ්‍යාකතො ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති දීඝෙ දාස්‍යාහං, අහාපුරෙ, අන්වද්ධමාසං, අන්වෙති, ස්වාගතං, ස්වාකාරො, ද්වාකාරො, චක්ඛ්වාපාථං, බහ්වාබාධො, පාත්වාකාසි, න ත්වෙව, භ්වාපනලානිලං. වාත්වෙව, විආකතො, සාගතං.

Khi có một nguyên âm theo sau, các nguyên âm i và u được biến đổi thành y và v, một cách tùy chọn và theo thứ tự tương ứng. (Ví dụ:) Paṭisanthāravutyassa, sabbavityanubhūyate, byañjanaṃ, byākato. Theo quy tắc ‘byañjane dīgharassā’, (nguyên âm) được trường hóa: dāsyāhaṃ, ahāpure, anvaddhamāsaṃ, anveti, svāgataṃ, svākāro, dvākāro, cakkhvāpāthaṃ, bahvābādho, pātvākāsi, na tveva, bhvāpanalānilaṃ. Do tính tùy chọn (vā), (cũng có dạng) viākato, sāgataṃ.

අධිගතො ඛො මෙ අයං ධම්මො, පුත්තො තෙ අහං, තෙ අස්ස පහීනා පඤ්ච, තෙ අහං, යෙ අස්ස, තෙ අජ්ජ, යාවතකො අස්ස කායො, තාවතකො අස්ස බ්‍යාමො, කො අත්ථො, අථ ඛො අස්ස, අහං ඛො අජ්ජ, සො අහං, සො අජ්ජ, සො එව, යතො අධිකරණං, සො අහං ඉතී+ධ ‘‘යවා සරෙ’’ ‘‘වෙ’’ති ච වත්තතෙ,

Trong các trường hợp: Adhigato kho me ayaṃ dhammo, putto te ahaṃ, te assa pahīnā pañca, te ahaṃ, ye assa, te ajja, yāvatako assa kāyo, tāvatako assa byāmo, ko attho, atha kho assa, ahaṃ kho ajja, so ahaṃ, so ajja, so eva, yato adhikaraṇaṃ, so ahaṃ, ở đây (các quy tắc) ‘yavā sare’ và ‘vā’ cũng được áp dụng theo,

30. එඔනං

30. Của e và o.

එඔනං [Pg.10] යකාර+වකාරා හොන්ති වා සරෙ පරෙ යථාක්කමං. ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති දීඝෙ අධිගතො ඛො ම්‍යායං ධම්මො, පුත්තො ත්‍යාහං, ත්‍යාස්ස පහීනා පඤ්ච, ත්‍යාහං, ය්‍යස්ස, ත්‍යජ්ජ, යාවතක්වස්ස කායො, තාවතක්වස්ස බ්‍යාමො, ක්වත්ථො, අථ ඛ්වස්ස, අහං ඛ්වජ්ජ, ස්වාහං, ස්වජ්ජ, ස්වෙව, යත්වාධිකරණං, ස්වාහං. වාත්වෙව, තෙජ්ජ, සොහං. ක්වචි ත්වෙව, ධනමත්ථි, පුත්තාමත්ථි, තෙ නාගතා, අසන්තෙත්ථ, චත්තාරො ඉමෙ.

Các nguyên âm e và o được biến đổi thành y và v, một cách tùy chọn, khi có một nguyên âm theo sau, theo thứ tự tương ứng. Theo quy tắc ‘byañjane dīgharassā’, (nguyên âm) được trường hóa: adhigato kho myāyaṃ dhammo, putto tyāhaṃ, tyāssa pahīnā pañca, tyāhaṃ, yyassa, tyajja, yāvatakvassa kāyo, tāvatakvassa byāmo, kvattho, atha khvassa, ahaṃ khvajja, svāhaṃ, svajja, sveva, yatvādhikaraṇaṃ, svāhaṃ. Do tính tùy chọn (vā), (cũng có dạng) tejja, sohaṃ. Đôi khi (quy tắc không áp dụng), (ví dụ:) dhanamatthi, puttāmatthi, te nāgatā, asantettha, cattāro ime.

ගො එළකං, ගො අස්සං, ගො අජිනං ඉතී+ධ ‘‘සරෙ’’ති වත්තතෙ.

Trong các trường hợp: Go eḷakaṃ, go assaṃ, go ajinaṃ, ở đây (từ) ‘sare’ được áp dụng theo.

32. ගොස්සා+වඞ

32. ava được thay thế cho go.

සරෙ පරෙ ගොස්ස අවවාදෙසො හොති. ස ච ‘‘ටානුබන්ධානෙකවණ්ණා සබ්බස්සා’’ති සබ්බස්ස පසඞ්ගෙ ‘අන්තස්සා’’ති වත්තතෙ.

Khi có một nguyên âm theo sau, sự thay thế ‘ava’ xảy ra cho ‘go’. Và sự thay thế đó, trong trường hợp đáng lẽ phải áp dụng cho toàn bộ (từ ‘go’) theo quy tắc ‘sự thay thế có chỉ định âm ṭ hoặc có nhiều hơn một âm sẽ thay thế cho toàn bộ’, thì quy tắc ‘antassa’ (thay thế cho âm cuối) lại được áp dụng theo.

18. ඞ+නුබන්ධො

18. Có chỉ định âm ṅa.

ඞ-කාරො අනුබන්ධො යස්ස, සො අනෙකවණ්ණොපි අන්තස්ස හොතීති ඔකාරස්සෙව හොති. ‘‘සංකෙතො+නවයවො+නුබන්ධො’’ති වචනා ඞ-කාරස්සා+ප්පයොගො. උච්චාරිතානන්තරප්පධංසිනො හි අනුබන්ධා, පයොජනං අනුබන්ධොති සංකෙතො. ගවෙළකං, ගවාස්සං, ගවාජිනං.

(Sự thay thế) nào có chữ ṅa làm chỉ định âm, thì nó, dù có nhiều hơn một âm, cũng chỉ thay thế cho âm cuối; do đó, nó chỉ thay thế cho nguyên âm o. Do câu nói ‘chỉ định âm là một quy ước, không phải là một thành phần’, nên chữ ṅa không được sử dụng (trong kết quả cuối cùng). Thật vậy, các chỉ định âm biến mất ngay sau khi được phát âm; ‘chỉ định âm có một mục đích’ chính là quy ước. (Ví dụ:) Gaveḷakaṃ, gavāssaṃ, gavājinaṃ.

ඉති එවා+තී+ධ –

Trong trường hợp iti eva, ở đây –

36. වී+තිස්සෙ+වෙ වා

36. v (thay thế) cho i của iti khi có eva theo sau, một cách tùy chọn.

එවසද්දෙ පරෙ ඉතිස්ස වො හොති වා. ස ච –

Khi từ eva theo sau, i của iti được biến thành v, một cách tùy chọn. Và nó –

17. ඡට්ඨියන්තස්ස

17. Của từ ở cách thứ sáu.

ඡට්ඨීනිද්දිට්ඨස්ස [Pg.11] යං කාරියං, ත+දන්තස්ස විඤ්ඤෙය්‍යන්ති ඉකාරස්සා+දෙසො. ආදෙසිට්ඨානෙ ආදිස්සතීති ආදෙසො. ඉත්වෙව. අඤ්ඤත්‍ර යාදෙසො, ‘‘තවග්ගවරණානං යෙ චවග්ගබයඤා’’ති තස්ස චො, ‘‘වග්ගලසෙහි තෙ’’ති යස්ස චකාරො, ඉච්චෙව. එවෙති කිං, ඉච්චාහ. (ආදෙසසන්ධි).

Bất kỳ tác vụ nào được chỉ định cho một đối tượng được biểu thị bằng cách thứ sáu, cần được hiểu là áp dụng cho âm cuối của đối tượng đó; do đó, đây là sự thay thế cho nguyên âm i. Nó được gọi là ‘ādeso’ (sự thay thế) vì nó được chỉ định vào vị trí của (âm) gốc. (Ví dụ:) Itveva. Ở trường hợp khác, có sự thay thế bằng y; theo quy tắc ‘tavaggavaraṇānaṃ...’, t biến thành c; theo quy tắc ‘vaggalasehi te’, y biến thành c, (kết quả là) icceva. (Câu hỏi:) Tại sao lại có từ ‘eva’? (Để loại trừ trường hợp như:) iccāha. (Đây là Ādesasandhi - liên âm thay thế).

ති අඞ්ගුලං,ති අඞ්ගිකං, භූ ආදයො, මිගී භන්තා උදික්ඛතිත්‍යාදිසන්ධයො වුච්චන්තෙ. ‘‘මයදා සරෙ’’ති වත්තතෙ.

Các loại liên âm như trong: ti aṅgulaṃ, ti aṅgikaṃ, bhū ādayo, migī bhantā udikkhati, sẽ được trình bày. (Quy tắc) ‘mayadā sare’ được áp dụng theo.

45. වනතරගා චා+ගමා

45. Và v, n, t, r, g là các âm xen vào.

එතෙ මයදා ච ආගමා හොන්ති වා සරෙ ක්වචි. ආගමිනො අනියමෙපි –

Những âm m, y, d này là các âm xen vào, một cách tùy chọn, đôi khi khi có nguyên âm theo sau. Mặc dù không có quy định về vị trí xen vào –

සරොයෙවා+ගමි හොති, වනාදිනන්තු ඤාපකා;

අඤ්ඤථා හි පදාදීනං, යුකවිධාන+මනත්ථකං.

Chỉ có nguyên âm mới là đối tượng nhận âm xen vào, còn v, v.v... là những chỉ dẫn; nếu không, việc quy định các âm xen vào ở đầu từ sẽ trở nên vô nghĩa.

එත්ථා+ගමා අනියතාගමීනමෙව භවන්ති චෙ, යකාරාගමෙනෙව ‘‘නිපජ්ජ’’න්ති සිද්ධෙ ‘‘පදාදීනං ක්වචී’’ති බ්‍යඤ්ජනස්ස යුකා+ගමො නිරත්ථකොති අධිප්පායො. තිවඞ්ගුලං, තිවඞ්ගිකං, භූවාදයො, මිගී භන්තා වුදික්ඛති, පවුච්චති, පාගුඤ්ඤවුජුතා. ඉතො නායති, චිනිත්වා. යස්මාතිහ, තස්මාතිහ, අජ්ජතග්ගෙ. නිරන්තරං, නිරාලයො, නිරින්ධනො, නිරීහකං, නිරුත්තරො, නිරොජං, දුරතික්කමො, දුරාගතං, දුරුත්තරං, පාතුරහොසි, පුනරාගච්ඡෙය්‍ය, පුනරුත්තං, පුනරෙව, පුනරෙති, ධීරත්ථු, පාතරාසො, චතුරඞ්ගිකං, චතුරාරක්ඛං, චතුරිද්ධිපාදපටිලාභො, චතුරොඝනිත්ථරණත්ථං, භත්තුරත්ථෙ, වුත්තිරෙසා, පථවීධාතුරෙවෙසා[Pg.12], නක්ඛත්තරාජාරිව තාරකානං, විජ්ජුරිවබ්භකුටෙ, ආරග්ගෙරිව සාසපො, උසභොරිව, සබ්භිරෙව සමාසෙථ. පුථගෙව, රස්සෙ පගෙව. ලහුමෙස්සති, ගුරුමෙස්සති, ඉධමාහු, කෙන තෙ ඉධ මිජ්ඣති, භද්‍රො කසාමිව, ආකාසෙ මභිපූජයෙ, එකමෙකස්ස, යෙන මිධෙකච්චෙ. භාතියෙව, හොතියෙව, යථායිදං, යථායෙව, මායිදං, නයිදං, නයිධ, ඡයිමානි, නවයිමෙ ධම්මා, බොධියායෙව, පථවීයෙව ධාතු, තෙසුයෙව, තෙයෙව, සොයෙව, පාටියෙක්කං, වියඤ්ජනං, වියාකාසි, පරියන්තං, පරියාදානං, පරියුට්ඨානං, පරියෙසති, පරියොසානං, නියායොගො. උදග්ගො, උදයො, උදාහටං, උදිතො, උදීරිතං, උදෙති, සකිදෙව, කිඤ්චිදෙව, කෙනචිදෙව, කිස්මිඤ්චිදෙව, කොචිදෙව, සම්මදත්තො, සම්මදඤ්ඤා විමුත්තානං, සම්මදෙව, යාවදත්ථං, යාවදිච්ඡකං, යාවදෙව, තාවදෙව, පුනදෙව, යදත්ථං, යදන්තරං, තදන්තරං, තදඞ්ගවිමුත්ති, එතදත්ථං, අත්තදත්ථං, තදත්ථං, සදත්ථපසුතො සියා, අඤ්ඤදත්ථු, මනසාදඤ්ඤා විමුත්තානං, බහුදෙව රත්ති. වාත්වෙව, අත්තඅත්ථං, ද්වාධිට්ඨිතං, පාතුඅහොසි. වවත්ථිතවිභාසත්තා වාධිකාරස්ස බ්‍යඤ්ජනතොපි, භික්ඛුනීනං වුට්ඨාපෙය්‍ය, චිරං නායති, තංයෙව.

Ý nghĩa là: nếu các sự thêm vào ở đây chỉ là những sự thêm vào không xác định, thì khi từ ‘nipajja’ đã được hình thành bởi sự thêm vào của phụ âm ‘y’, việc thêm vào phụ âm ‘yu’ cho phụ âm theo quy tắc ‘padādīnaṃ kvaci’ là không cần thiết. Tivaṅgulaṃ, tivaṅgikaṃ, bhūvādayo, migī bhantā vudikkhati, pavuccati, pāguññavujutā. Ito nāyati, cinitvā. Yasmātiha, tasmātiha, ajjatagge. Nirantaraṃ, nirālayo, nirindhano, nirīhakaṃ, niruttaro, nirojaṃ, duratikkamo, durāgataṃ, duruttaraṃ, pāturahosi, punarāgaccheyya, punaruttaṃ, punareva, punareti, dhīratthu, pātarāso, caturaṅgikaṃ, caturārakkhaṃ, caturiddhipādapaṭilābho, caturoghanittharaṇatthaṃ, bhatturatthe, vuttiresā, pathavīdhāturevesā, nakkhattarājāriva tārakānaṃ, vijjurivabbhakuṭe, āraggeriva sāsapo, usabhoriva, sabbhireva samāsetha. Puthageva, rasse pageva. Lahumessati, gurumessati, idhamāhu, kena te idha mijjhati, bhadro kasāmiva, ākāse mabhipūjaye, ekamekassa, yena midhekacce. Bhātiyeva, hotiyeva, yathāyidaṃ, yathāyeva, māyidaṃ, nayidaṃ, nayidha, chayimāni, navayime dhammā, bodhiyāyeva, pathavīyeva dhātu, tesuyeva, teyeva, soyeva, pāṭiyekkaṃ, viyañjanaṃ, viyākāsi, pariyantaṃ, pariyādānaṃ, pariyuṭṭhānaṃ, pariyesati, pariyosānaṃ, niyāyogo. Udaggo, udayo, udāhaṭaṃ, udito, udīritaṃ, udeti, sakideva, kiñcideva, kenacideva, kismiñcideva, kocideva, sammadatto, sammadaññā vimuttānaṃ, sammadeva, yāvadatthaṃ, yāvadicchakaṃ, yāvadeva, tāvadeva, punadeva, yadatthaṃ, yadantaraṃ, tadantaraṃ, tadaṅgavimutti, etadatthaṃ, attadatthaṃ, tadatthaṃ, sadatthapasuto siyā, aññadatthu, manasādaññā vimuttānaṃ, bahudeva ratti. Vātveva, attaatthaṃ, dvādhiṭṭhitaṃ, pātuahosi. Do sự lựa chọn có hệ thống, cũng từ phụ âm của chương; nên giúp các tỳ-khưu-ni đứng dậy; dẫn đi lâu; chính điều đó.

ඡ අභිඤ්ඤා, ඡ අඞ්ගං, ඡ අසීති, ඡ අංසා, ඡ ආයතනං ඉතී+ධ ‘‘වා සරෙ’’ ‘‘ආගමො’’ති ච වත්තතෙ.

Cha abhiññā, cha aṅgaṃ, cha asīti, cha aṃsā, cha āyatanaṃ, ở đây các quy tắc ‘vā sare’ và ‘āgamo’ được áp dụng.

49. ඡා ළො

49. Sau 'cha' là 'ḷo'.

ඡසද්දා පරස්ස සරස්ස ළකාරො ආගමො හොති වා. ඡාති අනුකරණත්තා එකවචනං. ඡළභිඤ්ඤා, ඡළඞ්ගං, ඡළසීති, ඡළංසා, ඡළායතනං. වාත්වෙව, ඡඅභිඤ්ඤා. (ආගමසන්ධි).

Sau từ 'cha', phụ âm 'ḷa' được thêm vào trước nguyên âm theo sau, một cách tùy chọn. 'Chā' ở đây là số ít vì là từ được trích dẫn. (Ví dụ:) Chaḷabhiññā, chaḷaṅgaṃ, chaḷasīti, chaḷaṃsā, chaḷāyatanaṃ. Do (quy tắc) là tùy chọn, (cũng có thể là) chaabhiññā. (Hiệp biến thêm vào).

ලොපො [Pg.13] අදස්සනං, ඨානිං, ය+මාමද්දිය දිස්සති;

ආදෙසො නාම සො යා තු, අසන්තුප්පත්ති ආගමො.

Sự biến mất được gọi là lopa (lược bỏ), sự thay thế cái có sẵn bằng cái khác được thấy; cái đó được gọi là ādesa (thế âm), còn sự xuất hiện của cái không có sẵn là āgamo (tăng âm).

සරසන්ධි.

Hiệp biến nguyên âm.

කඤ්ඤා ඉව, කඤ්ඤාව ඉච්චාදි සරසන්ධිනිසෙධො වුච්චති, පසඞ්ගපුබ්බකො හි පටිසෙධො. පුබ්බසරානං ලොපෙ සම්පත්තෙ ‘‘සරො’’ ‘‘වෙ’’ති ච වත්තතෙ.

Trong các trường hợp như kaññā iva, kaññāva, v.v., sự ngăn cấm hiệp biến nguyên âm được nói đến, vì sự ngăn cấm luôn có tiền đề là một khả năng áp dụng. Khi sự lược bỏ các nguyên âm đứng trước có thể xảy ra, các quy tắc ‘saro’ và ‘ve’ được áp dụng.

28. න ද්වෙ වා

28. Không (lược bỏ) cả hai, một cách tùy chọn.

පුබ්බපරස්සරා ද්වෙපි වා ක්වචි න ලුප්‍යන්තෙ. කඤ්ඤා ඉව, කඤ්ඤෙව, කඤ්ඤාව.

Cả hai nguyên âm, trước và sau, đôi khi không bị lược bỏ, một cách tùy chọn. (Ví dụ:) Kaññā iva, kaññeva, kaññāva.

සාරිපුත්ත ඉධෙකච්චො, එහි සිවක උට්ඨෙහි, ආයස්මා ආනන්දො, ගාථා අභාසි, දෙවා ආභස්සරා යථා, තෙවිජ්ජා ඉද්ධිපත්තා ච, භගවා උට්ඨායාසනා, භගවා එත+දවොච, අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි, ගන්ත්වා ඔලොකෙන්තො, භූතවාදී අත්ථවාදී, යං ඉත්ථී අරහං අස්ස, සාමාවතී ආහ, පාපකාරී උභයත්ථ තප්පති, නදී ඔත්ථරති, යෙ තෙ භික්ඛූ අප්පිච්ඡා, භික්ඛූ ආමන්තෙසි, භික්ඛූ උජ්ඣායිංසු, භික්ඛූ එව+මාහංසු, ඉමස්මිං ගාමෙ ආරක්ඛකා, සබ්බෙ ඉමෙ, කතමෙ එකාදස, ගම්භීරෙ ඔදකන්තිකෙ, අප්පමාදො අමතං පදං, සඞ්ඝො ආගච්ඡතු, කො ඉමං පථවිං විචෙස්සති, ආලොකො උදපාදි, එකො එකාය, චත්තාරො ඔඝා, අරෙ අහම්පි, සචෙ ඉමස්ස කායස්ස, නො අතික්කමො, අහො අච්ඡරියො, අථො අන්තො ච, අථ ඛො ආයස්මා, අථො ඔට්ඨව+චිත්තකා, තතො ආ- මන්තයි [Pg.14] සත්ථාති එවමාදයො ඉධ කාලබ්‍යවධානෙනෙව සිජ්ඣන්ති. ක්වචීති කිං, ආගතා+ත්ථ, ආගතා+ම්හා, කතම+ස්ස වාරො, අප්පස්සුතා+යං පුරිසො, චමරී+ව, සබ්බෙ+ව, ස්වෙ+ව, එසෙ+ව නයො, පරිසුද්ධෙ+ත්ථා+යස්මන්තො, නෙ+ත්ථ, කුතෙ+ත්ථ ලබ්භා, සචෙ+ස බ්‍රාහ්මණ, තථූ+පමං, යථා+හ, ජීව්හා+යතනං, අවිජ්ජො+ඝො, ඉත්ථින්ද්‍රියං, අභිභා+යතනං, භයතූ+පට්ඨානං, සද්ධී+ධ විත්තං පුරිසස්ස සෙට්ඨං. (සරසන්ධිනිසෙධො)

Các trường hợp như Sāriputta idhekacco, ehi sivaka uṭṭhehi, āyasmā ānando, gāthā abhāsi, devā ābhassarā yathā, tevijjā iddhipattā ca, bhagavā uṭṭhāyāsanā, bhagavā etadavoca, abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi, gantvā olokento, bhūtavādī atthavādī, yaṃ itthī arahaṃ assa, sāmāvatī āha, pāpakārī ubhayattha tappati, nadī ottharati, ye te bhikkhū appicchā, bhikkhū āmantesi, bhikkhū ujjhāyiṃsu, bhikkhū evamāhaṃsu, imasmiṃ gāme ārakkhakā, sabbe ime, katame ekādasa, gambhīre odakantike, appamādo amataṃ padaṃ, saṅgho āgacchatu, ko imaṃ pathaviṃ vicessati, āloko udapādi, eko ekāya, cattāro oghā, are ahampi, sace imassa kāyassa, no atikkamo, aho acchariyo, atho anto ca, atha kho āyasmā, atho oṭṭhavacittakā, tato āmantayi satthā, và các trường hợp tương tự ở đây được hình thành do có sự gián đoạn về thời gian (trong lời nói). Tại sao lại nói ‘đôi khi’? (Vì có các trường hợp như:) āgatāttha, āgatāmhā, katamassa vāro, appassutāyaṃ puriso, camarīva, sabbeva, sveva, eseva nayo, parisuddhetthāyasmanto, nettha, kutettha labbhā, sacesa brāhmaṇa, tathūpamaṃ, yathāha, jīvhāyatanaṃ, avijjogho, itthindriyaṃ, abhibhāyatanaṃ, bhayatūpaṭṭhānaṃ, saddhīdha vittaṃ purisassa seṭṭhaṃ. (Sự ngăn cấm hiệp biến nguyên âm).

තත්‍ර අභිරති, තත්‍ර අයං, බුද්ධ අනුස්සති, ස අත්ථිකා, සඤ්ඤාවා අස්ස, තදා අහං, යානි ඉධ භූතානි, ගච්ඡාමි ඉති, අති ඉතො, කිකී ඉව, බහු උපකාරං, මධු උදකං, සු උපධාරිතං, සොපි අයං, ඉදානි අහං, සචෙ අයං, අප්පස්සුතො අයං, ඉතර ඉතරෙන, සද්ධා ඉධ විත්තං, කම්ම උපනිස්සයො, තථා උපමං, රත්ති උපරතො, වි උපසමො, ලොකස්ස ඉති, දෙව ඉති, වි අතිපතන්ති, වි අතිනාමෙන්ති, සඞ්ඝාටි අපි, ජීවිතහෙතු අපි, විජ්ජු ඉව, කිංසු ඉධ විත්තං, සාධු ඉති, තෙ අස්ස පහීනා, සො අස්ස, මධුවා මඤ්ඤති බාලො, එවං ගාමෙ මුනි චරෙ, ඛන්ති පරමං තපො තිතික්ඛා, න මංකු භවිස්සාමි, සු අක්ඛාතො, යො අහං, සො අහං, කාමතො ජායති සොකො, කාමතො ජායති භයං, සක්කො උජු ච සුහුජුච, අනුපඝාතො, දුරක්ඛං, දුරමං, දුභරතා. යිට්ඨං වා හුතං වා ලොකෙ, යදි වා සාවකෙ, පුග්ගලා ධම්මදසා තෙ, භොවාදී නාම සො හොති, යථාභාවී ගුණෙන සො, යථා ඉදං, සම්මා දක්ඛාතො, පරා කමො, තණ්හා ක්ඛයො, ඣානස්ස ලාභී අම්හි, ථුල්ලච්චයො ඉතී+ධ –

Hoan hỷ ở nơi ấy, người này ở nơi ấy, sự niệm Phật, có ý nghĩa, người có tưởng, khi ấy tôi, những chúng sanh nào ở đây, tôi đi, như vậy, đã vượt qua, như con chim công, sự giúp đỡ nhiều, nước mật ong, được khéo xem xét, người ấy cũng vậy, bây giờ tôi, nếu người này, người ít nghe này, bởi cái khác, đức tin là tài sản ở đây, nghiệp là cận y duyên, ví dụ như vậy, dừng lại vào ban đêm, sự an tịnh, của thế gian, như vậy, chư thiên, như vậy, họ vượt qua, họ trải qua, cũng là y tăng-già-lê, cũng vì mạng sống, như tia chớp, cái gì là tài sản ở đây?, lành thay, như vậy, những cái ấy của người đó đã được đoạn trừ, người ấy của người đó, kẻ ngu nghĩ đó là mật, vị mâu-ni đi trong làng như vậy, nhẫn nại, sự chịu đựng là khổ hạnh tối thượng, tôi sẽ không cứng đầu, được khéo thuyết, tôi là người nào, tôi là người ấy, sầu sanh từ dục, sợ hãi sanh từ dục, có khả năng, thẳng thắn và rất thẳng thắn, không làm hại, khó giữ gìn, khó ưa thích, tính khó nuôi. Sự cúng dường hay tế lễ ở đời, hoặc nếu trong các vị thinh văn, những người ấy là những bậc thấy pháp, người ấy được gọi là người nói 'thưa ngài', người ấy có đức hạnh như thế nào, ví như điều này, được thấy một cách chơn chánh, sự cố gắng, sự đoạn tận ái, tôi là người được thiền, tội thâu-lan-giá ở đây –

33. බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා

33. Trường âm và đoản âm khi có phụ âm theo sau

රස්ස+දීඝානං [Pg.15] ක්වචි දීඝ+රස්සා හොන්ති බ්‍යඤ්ජනෙ. තත්‍රාභිරති, තත්‍රායං, බුද්ධානුස්සති, සාත්ථිකා, සඤ්ඤාවා+ස්ස, තදාහං, යානී+ධ භූතානි, ගච්ඡාමීති, අතීතො, කිකීව, බහූපකාරං, මධූදකං, සූපධාරිතං, සොපායං, ඉදානාහං, සචායං, අප්පස්සුතායං, ඉතරීතරෙන, සද්ධීධ විත්තං, කම්මූපනිස්සයො, තථූපමං, රත්තූපරතො, වූපසමො, ලොකස්සාති, දෙවාති, වීතිපතන්ති, වීතිනාමෙන්ති, සඞ්ඝාටීපි, ජීවිතහෙතූපි, විජ්ජූව, කිංසූධ විත්තං, සාධූති, ත්‍යාස්ස පහීනා, ස්වාස්ස, මධුවා මඤ්ඤතී බාලො, එවං ගාමෙ මුනී චරෙ, ඛන්තී පරමං තපො තිතික්ඛා, න මංකූ භවිස්සාමි, ස්වාක්ඛාතො, ය්වාහං, ස්වාහං, කාමතො ජායතී සොකො, කාමතො ජායතී භයං, සක්කො උජූ ච සුහුජූ ච, අනූපඝාතො, දූරක්ඛං, දූරමං, දූභරතා. යිට්ඨංව හුතංව ලොකෙ, යදිව සාවකෙ, පුග්ගල ධම්මදසා තෙ, භොවාදි නාම සො හොති, යථාභාවි ගුණෙන සො, යථයිදං, සම්මදක්ඛාතො, පරක්කමො, තණ්හක්ඛයො, ඣානස්ස ලාභිම්හි, වසිම්හි, ථුල්ලච්චයො. ක්වචීති කිං, ත්‍යජ්ජ, ස්වස්ස, පතිලියතීති දීඝනිසෙධො, මායිදං, මනසාදඤ්ඤා විමුත්තානං, යථාක්කමං, ආරක්ඛාතීතං, දීයති, සූයතීති රස්සකාරියනිසෙධො. කථං යානිව අන්තලික්ඛෙති, ‘‘දීඝරස්සා’’ති යොගවිභාගා. (දීඝ+රස්සසන්ධි).

Đôi khi, các nguyên âm đoản và trường trở thành trường và đoản khi có phụ âm theo sau. Ví dụ: Tatrābhirati, tatrāyaṃ, buddhānussati, sātthikā, saññāvā+ssa, tadāhaṃ, yānī+dha bhūtāni, gacchāmīti, atīto, kikīva, bahūpakāraṃ, madhūdakaṃ, sūpadhāritaṃ, sopāyaṃ, idānāhaṃ, sacāyaṃ, appassutāyaṃ, itarītarena, saddhīdha vittaṃ, kammūpanissayo, tathūpamaṃ, rattūparato, vūpasamo, lokassāti, devāti, vītipatanti, vītināmenti, saṅghāṭīpi, jīvitahetūpi, vijjūva, kiṃsūdha vittaṃ, sādhūti, tyāssa pahīnā, svāssa, madhuvā maññatī bālo, evaṃ gāme munī care, khantī paramaṃ tapo titikkhā, na maṃkū bhavissāmi, svākkhāto, yvāhaṃ, svāhaṃ, kāmato jāyatī soko, kāmato jāyatī bhayaṃ, sakko ujū ca suhujū ca, anūpaghāto, dūrakkhaṃ, dūramaṃ, dūbharatā. Yiṭṭhaṃva hutaṃva loke, yadiva sāvake, puggala dhammadasā te, bhovādi nāma so hoti, yathābhāvi guṇena so, yathayidaṃ, sammadakkhāto, parakkamo, taṇhakkhayo, jhānassa lābhimhi, vasimhi, thullaccayo. Tại sao nói 'đôi khi'? (Vì) trong các trường hợp như 'tyajja', 'svassa', 'patiliyati', việc trường hóa bị cấm; trong các trường hợp như 'māyidaṃ', 'manasādaññā vimuttānaṃ', 'yathākkamaṃ', 'ārakkhātītaṃ', 'dīyati', 'sūyati', việc đoản hóa bị cấm. Làm thế nào (để giải thích trường hợp) 'yāniva antalikkhe'? (Điều này được giải thích) bằng cách phân chia quy tắc 'dīgharassā'. (Hiệp âm trường và đoản).

බ්‍යඤ්ජනෙති වත්තතෙ.

Thuật ngữ 'byañjane' (khi có phụ âm theo sau) được áp dụng tiếp tục.

34. සරම්හා ද්වෙ

34. Gấp đôi phụ âm sau nguyên âm.

සරම්හා පරස්ස බ්‍යඤ්ජනස්ස ක්වචි ද්වෙ රූපානි හොන්ති. එත්ථ ච ආවුත්තිද්විවචනං ඨානෙද්විවචනන්ති ද්වීසු ඨානෙද්විවචනං වෙදිතබ්බං.

Đôi khi, phụ âm đứng sau một nguyên âm có hai dạng (tức là được gấp đôi). Và ở đây, sự gấp đôi do lặp lại (āvuttidvivacanaṃ) được gọi là sự gấp đôi tại vị trí (ṭhānedvivacanaṃ), và nên được hiểu là sự gấp đôi tại hai vị trí.

තානි [Pg.16] ච ප+පති+පටි+කම+කුස+කුධ+කී+ගහ+ජුත+ඤා+සි+ සු+සූ+සම්භූ+සර+සසාදීනමාදිබ්‍යඤ්ජනානඤ්ච හොති. ඉධ පමාදො=ඉධප්පමාදො, එවං අප්පමාදො, විප්පයුත්තො, සුප්පසන්නො, සම්මා පධානං=සම්මප්පධානං රස්සත්තං. අප්පතිවත්තියො, අධිප්පතිපච්චයො, සුප්පතිට්ඨිතො,. අප්පටිපුග්ගලො, විප්පටිසාරො, සුප්පටිපත්ති. පක්කමො, පටික්කමො, හෙතුක්කමො, ආකමති=අක්කමති, එවං පක්කමති, යථාක්කමං. අක්කොසති, පටික්කොසති, අනුක්කොසති, ආකොසති=අක්කොසති. අක්කුද්ධො, අභික්කුද්ධො. ධනක්කීතො, වික්කයො, අනුක්කයො. පග්ගහො, විග්ගහො, අනුග්ගහො, චන්දග්ගාහො, දිට්ඨිග්ගාහො. පජ්ජොතො, විජ්ජොතො, උජ්ජොතො. කතඤ්ඤූ, විඤ්ඤූ, පඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණං, අනඤ්ඤාණං. අවස්සයො, නිස්සයො, සමුස්සයො. අප්පස්සුතො, විස්සුතො, බහුස්සුතො. ආසවා=අස්සවා. පස්සම්භෙන්තො, විස්සම්භෙන්තො. අට්ටස්සරො, විස්සරති, අනුස්සරති, අනුස්සති. පස්සසන්තො, විස්සසන්තො, මුහුස්සසන්තො, ආසාසො=අස්සාසො. ආදිසද්දෙන අවිස්සජෙන්තො, විස්සජෙන්තො, අභික්කන්තතරො, පරිච්චජෙන්තො, උපද්දවො, උපක්කිලෙසො, මිත්තද්දුනො, ආයබ්‍යයො, අබ්බහි ඉච්චාදි.

Và (sự đồng hóa) ấy cũng xảy ra đối với phụ âm đứng đầu của các từ như pa, pati, paṭi, kama, kusa, kudha, kī, gaha, juta, ñā, si, su, sū, sambhū, sara, sasa, v.v. Ví dụ: idha pamādo = idhappamādo, tương tự appamādo, vippayutto, suppasanno, sammā padhānaṃ = sammappadhānaṃ (với sự rút ngắn nguyên âm). Appativattiyo, adhippatipaccayo, suppatiṭṭhito. Appaṭipuggalo, vippaṭisāro, suppaṭipatti. Pakkamo, paṭikkamo, hetukkamo, ākamati = akkamati, tương tự pakkamati, yathākkamaṃ. Akkosati, paṭikkosati, anukkosati, ākosati = akkosati. Akkuddho, abhikkuddho. Dhanakkīto, vikkayo, anukkayo. Paggaho, viggaho, anuggaho, candaggāho, diṭṭhiggāho. Pajjoto, vijjoto, ujjoto. Kataññū, viññū, paññāṇaṃ, viññāṇaṃ, anaññāṇaṃ. Avassayo, nissayo, samussayo. Appassuto, vissuto, bahussuto. Āsavā = assavā. Passambhento, vissambhento. Aṭṭassaro, vissarati, anussarati, anussati. Passasanto, vissasanto, muhussasanto, āsāso = assāso. Bởi từ 'ādi' (vân vân), (cần hiểu thêm các ví dụ như): avissajento, vissajento, abhikkantataro, pariccajento, upaddavo, upakkileso, mittadduno, āyabyayo, abbahi, v.v.

තික+තය+තිංස+වතාදීන+මාදිබ්‍යඤ්ජනස්ස ච. කුසලත්තිකං, පීතිත්තිකං, හෙතුත්තිකං. ලොකත්තයං, බොධිත්තයං, වත්ථුත්තයං. එකත්තිංස, ද්වත්තිංස, තෙත්තිංස, චතුත්තිංස. සීලබ්බතං, සුබ්බතො. සප්පීතිකො, සමන්නාගතො, පුනප්පුනං ඉච්චාදි.

Và (sự đồng hóa cũng xảy ra) đối với phụ âm đứng đầu của các từ như tika, taya, tiṃsa, vata, v.v. Ví dụ: Kusalattikaṃ, pītittikaṃ, hetuttikaṃ. Lokattayaṃ, bodhittayaṃ, vatthuttayaṃ. Ekattiṃsa, dvattiṃsa, tettiṃsa, catuttiṃsa. Sīlabbataṃ, subbato. Sappītiko, samannāgato, punappunaṃ, v.v.

වතු+වට+දිසාන+මන්තෙ, යථා වත්තති, වට්ටති, දස්සනං, ඵස්සො ඉච්චාදි.

Ở cuối các từ vatu, vaṭa, dis, ví dụ như: vattati, vaṭṭati, dassanaṃ, phasso, v.v.

උ+දු+නිඋපසග්ග+ත+චතු+ඡ+සන්තසද්දාදෙසාදීහි [Pg.17] පරෙසඤ්ච. උකංසො=උක්කංසො, එවං දුක්කරං, නික්කඞ්ඛො, උග්ගතං, දුච්චරිතං, නිජ්ජටං, උජ්ජහං, උච්චඞ්ගං, උන්නමති, දුක්කරො, නිද්දරො, උන්නතො, දුප්පඤ්ඤො, නිම්මලො, උය්‍යුත්තො, දුල්ලභො, නිබ්බත්තො, උස්සාහො, නිස්සාරො. තක්කරො, තජ්ජො, තන්නින්නො, තප්පභවො, තම්මයො, චතුක්කං, චතුද්දිසං, චතුප්පදො, චතුබ්බිධං, චතුස්සාලං, ඡක්කං, ඡන්නවුති, ඡප්පදිකො, ඡබ්බස්සානි. සක්කාරො, සග්ගුණො, සන්දිට්ඨි, සප්පුරිසො, මහබ්බලො.

Và (sự đồng hóa cũng xảy ra) đối với (phụ âm) theo sau các tiếp đầu ngữ u, du, ni, và các từ ta, catu, cha, và từ thay thế cho santa, v.v. Ví dụ: Ukaṃso = ukkaṃso, tương tự dukkaraṃ, nikkaṅkho, uggataṃ, duccaritaṃ, nijjaṭaṃ, ujjahaṃ, uccaṅgaṃ, unnamati, dukkaro, niddaro, unnato, duppañño, nimmalo, uyyutto, dullabho, nibbatto, ussāho, nissāro. Takkaro, tajjo, tanninno, tappabhavo, tammayo, catukkaṃ, catuddisaṃ, catuppado, catubbidhaṃ, catussālaṃ, chakkaṃ, channavuti, chappadiko, chabbassāni. Sakkāro, sagguṇo, sandiṭṭhi, sappuriso, mahabbalo.

අපදන්තආකාරවජ්ජිතදීඝතො යකාරස්ස ච, නිය්‍යාති, සුය්‍යති, අභිභුය්‍ය, විචෙය්‍ය, විනෙය්‍ය, ධෙය්‍යං, නෙය්‍යං, සෙය්‍යො, ජෙය්‍යො, වෙය්‍යාකරණො. ආකාරවජ්ජිතන්ති කිං, මාලාය, දොලාය, සමාදාය.

Và phụ âm y (được lặp đôi) sau một nguyên âm dài, ngoại trừ ā. (Ví dụ:) niyyāti, suyyati, abhibhuyya, viceyya, vineyya, dheyyaṃ, neyyaṃ, seyyo, jeyyo, veyyākaraṇo. (Nói) 'ngoại trừ ā' để làm gì? (Để có các trường hợp như:) mālāya, dolāya, samādāya.

ඡන්දානුරක්ඛණෙ-නප්පජහෙ වණ්ණබලං පුරාණං, උජ්ජුගතෙසු සෙය්‍යො, ගච්ඡන්ති සුග්ගතිං. සරම්හාති කිං, ඤායො, තංඛණං. ක්වචිත්වෙව, නිකායො, නිදානං, නිවාසො, තතො, ඡසට්ඨි, උපනීයති, සූයති.

Để giữ gìn vần luật, không nên bỏ đi sức mạnh của âm cổ. (Ví dụ:) ujjugatesu seyyo, gacchanti suggatiṃ. (Nói) 'sau một nguyên âm' để làm gì? (Để có các trường hợp như:) ñāyo, taṃkhaṇaṃ. Đôi khi thì không (áp dụng). (Ví dụ:) nikāyo, nidānaṃ, nivāso, tato, chasaṭṭhi, upanīyati, sūyati.

35. චතුත්ථදුතියෙස්වෙ+සං තතියපඨමා

35. Của (các phụ âm) thứ tư và thứ hai, (thay thế bằng) (các phụ âm) thứ ba và thứ nhất.

චතුත්ථදුතියෙසු පරෙස්වෙ+සං චතුත්ථදුතියානං තබ්බග්ගෙ තතියපඨමා හොන්ති පච්චාසත්‍යා. වග්ගෙ ඝ+ඣ+ඪ+ධ+භා චතුත්ථා, ඛ+ඡ+ඨ+ථ+ඵා දුතියා, ග+ජ+ඩ+ද+බා තතියා, ක+ච+ට+ත+පා පඨමා. ප+උ+දු-නිආදීහි පරෙසං ඝාදීනං ද්විභාවෙ තතියපඨමා හොන්ති. පගරති=පග්ඝරති, එවං උග්ඝරති, නිග්ඝොසො, උග්ඝාටෙති. එසොව තජ්ඣානඵලො, පඨමජ්ඣානං, අභිජ්ඣා-යති[Pg.18], උජ්ඣායති. දඩ්ඪො, බුඩ්ඪො. විද්ධංසෙති, උද්ධංසිතො, උද්ධාරො, නිද්ධනො, නිද්ධුතො. විබ්භන්තො, උබ්භන්තො, සමුබ්භන්තො, දුබ්භික්ඛං, නිබ්භයං, තබ්භාවො, චතුබ්භි. සද්ධා, සද්ධම්මො. මහබ්භයං.

Khi các phụ âm thứ tư và thứ hai đứng sau, các phụ âm thứ ba và thứ nhất trong cùng nhóm tương ứng thay thế cho các phụ âm thứ tư và thứ hai đó. Trong các nhóm, gha, jha, ḍha, dha, bha là (phụ âm) thứ tư; kha, cha, ṭha, tha, pha là (phụ âm) thứ hai; ga, ja, ḍa, da, ba là (phụ âm) thứ ba; ka, ca, ṭa, ta, pa là (phụ âm) thứ nhất. Khi các phụ âm bắt đầu bằng gha, v.v. được lặp đôi sau các (tiếp đầu ngữ) pa, u, du, ni, v.v., (phụ âm đầu) trở thành các phụ âm thứ ba và thứ nhất. (Ví dụ:) Pagarati=paggharati, tương tự uggharati, nigghoso, ugghāṭeti. Esova tajjhānaphalo, paṭhamajjhānaṃ, abhijjhāyati, ujjhāyati. Daḍḍho, buḍḍho. Viddhaṃseti, uddhaṃsito, uddhāro, niddhano, niddhuto. Vibbhanto, ubbhanto, samubbhanto, dubbhikkhaṃ, nibbhayaṃ, tabbhāvo, catubbhi. Saddhā, saddhammo. Mahabbhayaṃ.

රස්සසරෙහි පරෙසං වග්ගදුතියානං ද්විභාවො චෙ, පඨමා. පඤ්චක්ඛන්ධා, එවං රූපක්ඛන්ධො, අක්ඛමො, අභික්ඛණං, අවික්ඛෙපො, ජාතික්ඛෙත්තං, ධාතුක්ඛොභො, ආයුක්ඛයො. සෙතච්ඡත්තං, එවං සබ්බච්ඡන්නං, විච්ඡන්නං, බොධිච්ඡායා, ජම්බුච්ඡායා, සමුච්ඡෙදො. තත්‍ර ඨිතො=තත්‍රට්ඨිතො, එවං ථලට්ඨං, ජලට්ඨං, අට්ඨිතං, නිට්ඨිතං, චත්තාරිට්ඨානානි, ගරුට්ඨානියො, සමුට්ඨිතො. සබ්බත්ථාමෙන, යසත්ථෙරො, පත්ථරති, විත්ථාරො, අභිත්ථුතො, විත්ථම්භිතො, අනුත්ථුනං. පප්ඵොටෙති, මහප්ඵලං, අනිප්ඵලං, විප්ඵාරො, පරිප්ඵුටෙය්‍ය, මධුප්ඵාණිතං. ආකාරතො, ආඛාතො=අක්ඛාතො, එවං තණ්හාක්ඛයො, ආණාක්ඛෙත්තං, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො. ආඡාදයි=අච්ඡාදයි, එවං අච්ඡින්දති, නාවට්ඨං, අත්ථරති, අප්ඵොටෙති. ක්වචි ත්වෙව, පුවඛජ්ජකං, තස්ස ඡවිආදීනි ඡින්දිත්වා, යථාඨිතං, කම්මඵලං, සීලං තස්ස ඣායිනො, යෙ ඣානප්පසුතා ධීරා, නිධනං, මහාධනං. (ද්විභාවසන්ධි).

Nếu các phụ âm thứ hai của các nhóm đứng sau các nguyên âm ngắn được lặp đôi, (phụ âm đầu) trở thành (phụ âm) thứ nhất. (Ví dụ:) Pañcakkhandhā, tương tự rūpakkhandho, akkhamo, abhikkhaṇaṃ, avikkhepo, jātikkhettaṃ, dhātukkhobho, āyukkhayo. Setacchattaṃ, tương tự sabbacchannaṃ, vicchannaṃ, bodhicchāyā, jambucchāyā, samucchedo. Tatra ṭhito=tatraṭṭhito, tương tự thalaṭṭhaṃ, jalaṭṭhaṃ, aṭṭhitaṃ, niṭṭhitaṃ, cattāriṭṭhānāni, garuṭṭhāniyo, samuṭṭhito. Sabbatthāmena, yasatthero, pattharati, vitthāro, abhitthuto, vitthambhito, anutthunaṃ. Papphoṭeti, mahapphalaṃ, anipphalaṃ, vipphāro, paripphuṭeyya, madhupphāṇitaṃ. (Cũng xảy ra) sau ā, (ví dụ:) ākhāto=akkhāto, tương tự taṇhākkhayo, āṇākkhettaṃ, saññākkhandho. Āchādayi=acchādayi, tương tự acchindati, nāvaṭṭhaṃ, attharati, apphoṭeti. Đôi khi thì không, (ví dụ:) puvakhajjakaṃ, tassa chaviādīni chinditvā, yathāṭhitaṃ, kammaphalaṃ, sīlaṃ tassa jhāyino, ye jhānappasutā dhīrā, nidhanaṃ, mahādhanaṃ. (Hiệp âm lặp đôi).

අකරම්හ සෙ තෙ, සො ඛො බ්‍යන්ති කාහිති, සො ගච්ඡං න නිවත්තති, එසො අත්ථො, එසො ආභොගො, එසො ඉදානි ඉතී+ධ ‘‘වෙ’’ති වත්තතෙ.

Trong các trường hợp: Akaramha se te, so kho byanti kāhiti, so gacchaṃ na nivattati, eso attho, eso ābhogo, eso idāni, ở đây quy tắc 've' được áp dụng.

37. එඔන+ම වණ්ණෙ

37. A (thay thế) cho e và o khi một vần theo sau.

එඔනං වණ්ණෙ ක්වචි අ හොති වා. අකරම්හ ස තෙ, අකරම්හ සෙ තෙ, එවං ස ඛො බ්‍යන්ති කාහිති, ස ගච්ඡං න නිවත්තති, එස අත්ථො[Pg.19], එස ආභොගො, එස ඉදානි. වණ්ණෙති කිං, අමොඝවචනො ච සො, ගන්ධබ්බානං අධිපති, මහාරාජා යසස්සි සොති. ‘‘න සන්ධිසමාසා වද්ධස්සා’’ති වුත්තත්තා ගාථාමජ්ඣෙ සන්ධි න හොතීති ‘‘තිවිධස්සා’’ති වුත්තතිම්හි පරෙපි වණ්ණො පරො නාම න ඉති. (සරබ්‍යඤ්ජනසන්ධි).

Đôi khi a thay thế một cách tùy chọn cho e và o khi một vần theo sau. (Ví dụ:) Akaramha sa te, (hoặc) akaramha se te, tương tự sa kho byanti kāhiti, sa gacchaṃ na nivattati, esa attho, esa ābhogo, esa idāni. (Nói) 'khi một vần theo sau' để làm gì? (Để có các trường hợp như:) amoghavacano ca so, gandhabbānaṃ adhipati, mahārājā yasassi soti. Vì đã nói rằng 'Không có hiệp âm hay hợp từ cho (từ) vaddha', nên ở giữa một câu kệ, hiệp âm không xảy ra. Do đó, ngay cả khi có một vần theo sau trong trường hợp 'tividhassā' được nói đến, nó cũng không được coi là một vần theo sau. (Hiệp âm nguyên âm-phụ âm).

අත යන්තං, තථ යං, මද යං, බුධ යති, ධන යං, සෙව යො, පර යෙසනා, පොක්ඛරණ යො ඉතී+ධ –

Trong các trường hợp: Ata yantaṃ, tatha yaṃ, mada yaṃ, budha yati, dhana yaṃ, seva yo, para yesanā, pokkharaṇa yo, ở đây –

48. තවග්ගවරණානං යෙ චවග්ග බයඤා

48. Nhóm ca, ba, ya, ña (thay thế) cho nhóm ta, va, ra khi ya theo sau.

තවග්ගවරණානං චවග්ගබයඤා හොන්ති යථාක්කමං යකාරෙ. ‘‘වග්ගලසෙහි තෙ’’ති පුබ්බරූපං. අච්චන්තං, තච්ඡං, මජ්ජං, බුජ්ඣති, ධඤ්ඤං, සෙබ්බො, පය්‍යෙසනා, පොක්ඛරඤ්ඤො. අපුච්චණ්ඩකායං, ජච්චන්ධො, යජ්ජෙවං, අජ්ඣගමා, අජ්ඣත්තං, අජ්ඣුපගතො, අජ්ඣොගාහෙත්වා, දිබ්බං. ක්වචිත්වෙව, රත්‍යා.

Các phụ âm của nhóm ca, ba, ya, và ña lần lượt thay thế cho các phụ âm của nhóm ta, va, và ra khi phụ âm ya theo sau. Theo quy tắc 'Vaggalasehi te', (phụ âm ya) đồng hóa với phụ âm đứng trước. (Ví dụ:) Accantaṃ, tacchaṃ, majjaṃ, bujjhati, dhaññaṃ, sebbo, payyesanā, pokkharañño. Apuccaṇḍakāyaṃ, jaccandho, yajjevaṃ, ajjhagamā, ajjhattaṃ, ajjhupagato, ajjhogāhetvā, dibbaṃ. Đôi khi thì không, (ví dụ:) ratyā.

සක යතෙ, රුච යතෙ, පච යතෙ, අට යතෙ, ලුප යතෙ, කුප යතෙ, සල යතෙ, ඵල යතෙ, දිස යතෙ, අස යතෙ ඉතී+ධ ‘‘යෙ’’ති වත්තතෙ වක්ඛමානෙසු ද්වීසු.

Trong các trường hợp: Saka yate, ruca yate, paca yate, aṭa yate, lupa yate, kupa yate, sala yate, phala yate, disa yate, asa yate, ở đây quy tắc liên quan đến 'ye' được áp dụng trong hai quy tắc sắp tới.

49. වග්ගලසෙහිතෙ

49. Với các phụ âm nhóm, la, sa, (ya trở thành) chính các phụ âm đó.

වග්ගලසෙහි පරස්ස යකාරස්ස ක්වචි තෙ වග්ගලසා හොන්ති. සක්කතෙ, රුච්චතෙ, පච්චතෙ, අට්ටතෙ, ලුප්පතෙ, කුප්පතෙ, සල්ලතෙ, ඵල්ලතෙ, දිස්සතෙ, අස්සතෙ. ක්වචිත්වෙව, ක්‍යාහං.

Đôi khi, phụ âm ya đứng sau các phụ âm nhóm, la, và sa trở thành chính các phụ âm nhóm, la, và sa đó. (Ví dụ:) Sakkate, ruccate, paccate, aṭṭate, luppate, kuppate, sallate, phallate, dissate, assate. Đôi khi thì không, (ví dụ:) kyāhaṃ.

මුහ යති, ගුහ යති ඉතී+ධ –

Trong các trường hợp: Muha yati, guha yati, ở đây –

50. හස්ස විපල්ලාසො

50. Sự hoán vị của h.

හස්ස [Pg.20] විපල්ලාසො හොති යකාරෙ. මුය්හති, ගුය්හති.

Sự hoán vị của h xảy ra khi ya theo sau. (Ví dụ:) Muyhati, guyhati.

බහු ආබාධො ඉතී+ධ උස්සවකාරෙ ‘‘හස්ස විපල්ලාසො’’ති වත්තතෙ.

Trong trường hợp Bahu ābādho, ở đây, khi có phụ âm va, quy tắc 'sự hoán vị của h' được áp dụng.

51. වෙ වා

51. Khi va theo sau, (xảy ra) một cách tùy chọn.

හස්ස විපල්ලාසො හොති වා වකාරෙ. බව්හාබාධො. වාත්වෙව, බහ්වාබාධො.

Sự hoán vị của h xảy ra một cách tùy chọn khi va theo sau. (Ví dụ:) Bavhābādho. Khi không (áp dụng), (ta có) bahvābādho.

52. තථනරානං ටඨණලා

52. Ṭa, ṭha, ṇa, và la (thay thế) cho ta, tha, na, và ra.

තථනරානං ටඨණලා හොන්ති වා යථාක්කමං. දුක්කතං=දුක්කටං, එවං සුකටං, පත්ථටො, පතටො, උද්ධටො, විසටො. අට්ඨකථා. පණිධානං, පණිපාතො, පණාමො, පණීතං, පරිණතො, පරිණාමො, දුණ්ණයො, නිණ්ණයො, ඔණතො. පරිපන්නො=පලිපන්නො, එවං පලිබොධො, පල්ලඞ්කං, තලුනො, මහාසාලො, මාලුතො, සුඛුමාලො. (බ්‍යඤ්ජනසන්ධි).

Ṭa, ṭha, ṇa, và la lần lượt thay thế một cách tùy chọn cho ta, tha, na, và ra. (Ví dụ:) Dukkataṃ=dukkaṭaṃ, tương tự sukaṭaṃ, patthaṭo, pataṭo, uddhaṭo, visaṭo. Aṭṭhakathā. Paṇidhānaṃ, paṇipāto, paṇāmo, paṇītaṃ, pariṇato, pariṇāmo, duṇṇayo, niṇṇayo, oṇato. Paripanno=palipanno, tương tự palibodho, pallaṅkaṃ, taluno, mahāsālo, māluto, sukhumālo. (Hiệp âm phụ âm).

චක්ඛු උදපාදි, අක්ඛි රුජති, පුරිම ජාති, අණු ථූලානි, කත්තබ්බ කුසලං බහුං, ත සම්පයුත්තා, තත සභාවතො ඉතී+ධ ‘‘වෙ’’ති වත්තතෙ යාව ‘‘මයදා සරෙ’’ති.

Trong các trường hợp: Cakkhu udapādi, akkhi rujati, purima jāti, aṇu thūlāni, kattabba kusalaṃ bahuṃ, ta sampayuttā, tata sabhāvato, ở đây quy tắc 've' được áp dụng cho đến quy tắc 'mayadā sare'.

38. නිග්ගහීතං

38. Niggahīta (ṃ).

නිග්ගහීතාගමො හොති වා ක්වචි. සාමත්ථියෙනා+ගමොව, ස ච රස්සසරස්සෙව හොති… තස්ස රස්සසරානුගතත්තා. ඨානීන+මාලිඞ්ඝිය ගච්ඡති පවත්තතීති ආගමො. චක්ඛුං උදපාදි, අක්ඛිං [Pg.21] රුජති, පුරිමං ජාති, අණුං ථූලානි, කත්තබ්බං කුසලං බහුං, තංසම්පයුත්තා, තංතංසභාවතො. වාග්ගහණෙන චක්ඛු උදපාදි ඉච්චාදි. අවංසිරො, යාවඤ්චිදංතිආදි නිච්චං… වවත්ථිතවිභාසත්තා වාධිකාරස්ස, වවත්ථිතස්ස ලක්ඛණස්සා+නුරොධෙන ලක්ඛණෙ පවත්තිතා විභාසා වවත්ථිතවිභාසා. වාසද්දො හි අත්ථද්වයෙ වත්තතෙ කත්ථචි විකප්පෙ, කත්ථචි යථාවවත්ථිතරූපපරිග්ගහෙති. යදා පච්ඡිමෙ, තදා නිච්ච+මනිච්ච+මසන්තඤ්ච විධිං දීපෙති. එත්ථ පන ක්වචිසද්දස්සා+නුවත්තනා තෙනෙවා+සන්තවිධි සිද්ධොති වාසද්දෙනි+තරද්වයං. ක්වචි ත්වෙව, න හි එතෙහි, ඉධ චෙව.

Sự chèn vào của niggahīta (ṃ) đôi khi xảy ra. Do năng lực (của quy tắc), đó là sự chèn vào; và nó chỉ xảy ra đối với nguyên âm ngắn... vì nó đi theo nguyên âm ngắn. Āgama là cái đến và diễn ra bằng cách liên kết với vị trí (của âm). (Ví dụ:) Cakkhuṃ udapādi, akkhiṃ rujati, purimaṃ jāti, aṇuṃ thūlāni, kattabbaṃ kusalaṃ bahuṃ, taṃsampayuttā, taṃtaṃsabhāvato. Bằng việc dùng từ 'vā', (các ví dụ như) 'cakkhu udapādi' v.v... (được bao gồm). (Trong các trường hợp như) 'avaṃsiro', 'yāvañcidaṃ' v.v... thì (sự chèn vào) là bắt buộc... vì quyền hạn của 'vā' là một tùy chọn có giới hạn (vavatthitavibhāsā), một tùy chọn được áp dụng trong một quy tắc theo một đặc điểm đã được xác định là 'vavatthitavibhāsā'. Thật vậy, từ 'vā' có hai nghĩa: đôi khi là lựa chọn, đôi khi là sự chấp nhận một hình thức đã được xác định. Khi ở nghĩa sau, nó chỉ ra một quy tắc bắt buộc, không bắt buộc, và không tồn tại. Tuy nhiên, ở đây, vì từ 'kvaci' được kế thừa, quy tắc không tồn tại đã được xác định bởi nó, do đó từ 'vā' (chỉ) hai (nghĩa) còn lại. (Ví dụ không áp dụng:) Kvaci tveva, na hi etehi, idha ceva.

සං රම්භො, සං රත්තො, සං රාගො, තාසං අහං සන්තිකෙ, එවං අයං, පුං ලිඞ්ගං, කිං අහං, තස්ස අදාසිං අහං ඉතී+ධ ‘‘නිග්ගහීතා’’ධිකාරො ආ ‘‘මයදා සරෙ’’ති.

(Các trường hợp như) Saṃ rambho, saṃ ratto, saṃ rāgo, tāsaṃ ahaṃ santike, evaṃ ayaṃ, puṃ liṅgaṃ, kiṃ ahaṃ, tassa adāsiṃ ahaṃ, ở đây quyền hạn của 'niggahīta' (được áp dụng) cho đến (quy tắc) 'mayadā sare'.

39. ලොපො

39. Sự lược bỏ

නිග්ගහීතස්ස ලොපො හොති වා ක්වචි. දීඝෙ සාරම්භො සංරම්භො, සාරත්තො සංරත්තො, සාරාගො සංරාගො, පුබ්බස්සරලොපෙ තාසාහං සන්තිකෙ, එවායං, ද්විත්තෙ පුල්ලිඞ්ගං පුංලිඞ්ගං, ක්‍යාහං, තස්ස අදාසහං. පටිසල්ලානො, සල්ලෙඛො, පාතුකාමො, ගන්තුමනො, අරියසච්චාන දස්සනං, එතං බුද්ධාන සාසනං, අවිසාහාරො, චිරප්පවාසින්තිආදීසු නිච්චං. ක්වචීති කිං, එව+මයං, කි+මහං, එතං මඞ්ගල+මුත්තමං.

Sự lược bỏ niggahīta đôi khi xảy ra. Khi (nguyên âm trước) được trường hóa: sārambho (từ) saṃrambho, sāratto (từ) saṃratto, sārāgo (từ) saṃrāgo. Khi nguyên âm trước bị lược bỏ: tāsāhaṃ santike. (Các ví dụ khác:) evāyaṃ, khi (phụ âm sau) được điệp hóa: pulliṅgaṃ (từ) puṃliṅgaṃ, kyāhaṃ, tassa adāsahaṃ. Trong (các từ như) Paṭisallāno, sallekho, pātukāmo, gantumano, ariyasaccāna dassanaṃ, etaṃ buddhāna sāsanaṃ, avisāhāro, cirappavāsin v.v... thì (sự lược bỏ) là bắt buộc. Tại sao nói 'đôi khi'? (Để loại trừ các trường hợp như) evaṃ ayaṃ, kiṃ ahaṃ, etaṃ maṅgalamuttamaṃ.

කතං ඉති, අභිනන්දුං ඉති, උත්තත්තං ඉව, චක්කං ඉව, කලිංඉව, හලං ඉදානි, කිං ඉදානි, ත්වං අසි, ඉදං අපි, උත්තරිං අපි, දාතුං අපි, සදිසං එව ඉතී+ධ –

(Trong các trường hợp như) Kataṃ iti, abhinanduṃ iti, uttattaṃ iva, cakkaṃ iva, kaliṃ iva, halaṃ idāni, kiṃ idāni, tvaṃ asi, idaṃ api, uttariṃ api, dātuṃ api, sadisaṃ eva, ở đây –

40. පරසරස්ස

40. Của nguyên âm theo sau

නිග්ගහීතම්හා [Pg.22] පරසරස්ස ලොපො හොති වා ක්වචි. කතන්ති, අභිනන්දුන්ති, උත්තත්තංව, චක්කංව, කලිංව, හලංදානි, කිංදානි, ත්වංසි, ඉදම්පි, උත්තරිම්පි, දාතුම්පි, සදිසංව. වාති කිං, කතංඉති, කිමිති, දාතුමපි, සදිසං එව.

Sự lược bỏ nguyên âm theo sau niggahīta đôi khi xảy ra. (Ví dụ:) Katanti, abhinandunti, uttattaṃva, cakkaṃva, kaliṃva, halaṃdāni, kiṃdāni, tvaṃsi, idampi, uttarimpi, dātumpi, sadisaṃva. Tại sao nói 'vā'? (Để bao gồm các trường hợp không lược bỏ như) kataṃ iti, kiṃ iti, dātuṃ api, sadisaṃ eva.

පුප්ඵං අස්සා උප්පජ්ජති, එවං අස්ස තෙ ආසවා ඉතී+ධ පරස්සරලොපෙ –

(Trong các trường hợp như) Pupphaṃ assā uppajjati, evaṃ assa te āsavā, ở đây khi nguyên âm sau bị lược bỏ –

53. සංයොගාදිලොපො

53. Sự lược bỏ phụ âm đầu của cụm phụ âm

අබ්‍යවහිතානං ද්වින්නං බ්‍යඤ්ජනානං එකත්‍ර ඨිති සංයොගො, තස්මිං සංයොගෙ යො ආදිභූතාවයවො, තස්ස වා ක්වචි ලොපො හොතීතිආදිබ්‍යඤ්ජනස්ස ලොපො. පුප්ඵංසා උප්පජ්ජති, එවංස තෙ ආසවා. තිණ්ණං සංයොගානං විසයෙ අග්‍යාගාරං, වුත්‍යස්ස ඉති හොති.

Sự đứng cùng nhau của hai phụ âm không bị ngăn cách là một cụm phụ âm (saṃyoga). Trong cụm phụ âm đó, thành phần đứng đầu đôi khi bị lược bỏ, đó là sự lược bỏ phụ âm đầu. (Ví dụ:) Pupphaṃsā uppajjati, evaṃsa te āsavā. Trong trường hợp cụm ba phụ âm, (ví dụ) agyāgāraṃ, vutyassa, nó xảy ra như vậy.

තං කරොති, තං ඛණං, සං ගතො, තං ඝතං, ධම්මං චරෙ, තං ඡන්නං, තං ජාතං, තං ඣානං, තං ඤාණං, තං ඨානං, තං ඩහති, තං තනොති, තං ථිරං, තං දානං, තං ධනං, තං නිච්චුතං, තං පත්තො, තං ඵලං, තෙසං බොධො, සං භූතො, තං මිත්තං, කිං කතො, දාතුං ගතො ඉතී+ධ –

(Trong các trường hợp như) Taṃ karoti, taṃ khaṇaṃ, saṃ gato, taṃ ghataṃ, dhammaṃ care, taṃ channaṃ, taṃ jātaṃ, taṃ jhānaṃ, taṃ ñāṇaṃ, taṃ ṭhānaṃ, taṃ ḍahati, taṃ tanoti, taṃ thiraṃ, taṃ dānaṃ, taṃ dhanaṃ, taṃ niccutaṃ, taṃ patto, taṃ phalaṃ, tesaṃ bodho, saṃ bhūto, taṃ mittaṃ, kiṃ kato, dātuṃ gato, ở đây –

41. වග්ගෙ වග්ගන්තො

41. Phụ âm cuối varga khi có phụ âm cùng varga

නිග්ගහීතස්ස ඛො වග්ගෙ වග්ගන්තො වා හොතීති නිමිත්තානුස්සරානං පච්චාසත්‍යා තබ්බග්ගපඤ්චමො හොති. පච්චාසත්ති නාම ඨානතො ආසන්නතා ගුණතො වා, ගුණතොති වණ්ණසඤ්ඤාදිගුණතො. නිග්ගහීතස්ස [Pg.23] අනුසරීයතීති පච්ඡා කත්වා සරීයතීති අනුස්සරොතිපි වුච්චති. තඞ්කරොති=තං කරොති, එවං තඞ්ඛණං, සඞ්ගතො, තඞ්ඝතං. ධම්මඤ්චරෙ, තඤ්ඡන්නං, තඤ්ජාතං, තඤ්ඣානං, තඤ්ඤාණං. තණ්ඨානං, තණ්ඩහති. තන්තනොති, තන්ථිරං, තන්දානං, තන්ධනං, තන්නිච්චුතං, තම්පත්තො, තම්ඵලං, තෙසම්මොධො, සම්භූතො, තම්මිත්තං. කිඞ්කතො, දාතුඞ්ගතො, තණ්හඞ්කරො, රණඤ්ජහො, සණ්ඨිතො, ජුතින්ධරො, සම්මතොතිආදීසු නිච්චං.

Thật vậy, niggahīta đôi khi trở thành phụ âm cuối varga khi (phụ âm sau) thuộc varga đó, nghĩa là, do sự gần gũi giữa nguyên nhân (phụ âm sau) và âm mũi, nó trở thành phụ âm mũi thứ năm của varga đó. Sự gần gũi là sự gần gũi về vị trí phát âm hoặc về đặc tính; về đặc tính nghĩa là về các đặc tính như tên gọi của âm. Niggahīta cũng được gọi là anussara vì nó được phát âm theo sau, được tạo ra sau (nguyên âm). Taṅkaroti = taṃ karoti, tương tự taṅkhaṇaṃ, saṅgato, taṅghataṃ. Dhammañcare, tañchannaṃ, tañjātaṃ, tañjhānaṃ, taññāṇaṃ. Taṇṭhānaṃ, taṇḍahati. Tantanoti, tanthiraṃ, tandānaṃ, tandhanaṃ, tanniccutaṃ, tampatto, tamphalaṃ, tesammodho, sambhūto, tammittaṃ. Kiṅkato, dātuṅgato. Trong (các từ như) taṇhaṅkaro, raṇañjaho, saṇṭhito, jutindharo, sammato v.v... thì (sự biến đổi) là bắt buộc.

ආනන්තරිකං ය+මාහු, යං යදෙව, පච්චත්තං එව, තං හිඉතී+ධ –

(Trong các trường hợp như) Ānantarikaṃ yaṃ āhu, yaṃ yadeva, paccattaṃ eva, taṃ hi, ở đây –

42. යෙවහිසු ඤො

42. Ñ (thay cho niggahīta) trước ya, eva, và hi

ය+එව+හිසද්දෙසු නිග්ගහීතස්ස වා ඤො හොති. ‘‘වග්ගලසෙහි තෙ’’ති යස්ස ඤකාරො. ආනන්තරිකඤ්ඤ+මාහු=ආනන්තරිකං ය+මාහු, යඤ්ඤදෙව=යංයදෙව, ඤස්ස ද්විත්තෙ පච්චත්තඤ්ඤෙව, පච්චත්තං එව, තඤ්හි, තඤ්හි. ‘‘අබ්‍යභිචාරිනා බ්‍යභිචාරී නියම්‍යතෙ’’ති ඤායා එවසද්දසහචරියා ‘‘ය’’ ඉති සබ්බාදියසද්දස්සෙව ගහණං.

Khi có các từ ya, eva, hi theo sau, niggahīta đôi khi trở thành ñ. Theo (quy tắc) 'vaggalasehi te', ya trở thành ñ. Ānantarikaññamāhu = ānantarikaṃ yaṃ āhu, yaññadeva = yaṃ yadeva, khi ñ được điệp hóa: paccattaññeva (từ) paccattaṃ eva, tañhi (từ) taṃ hi. Theo nguyên tắc 'cái không thay đổi được quy định bởi cái thay đổi', do sự liên kết với từ 'eva', 'ya' ở đây chỉ được hiểu là đại từ 'ya'.

සංයොගො, සංයොජනං, සංයතො, සංයාචිකාය ඉතී+ධ –

(Trong các trường hợp như) Saṃyogo, saṃyojanaṃ, saṃyato, saṃyācikāya, ở đây –

43. යෙ සංස්ස

43. Của (niggahīta trong) 'saṃ' khi có 'ya' theo sau

සංසද්දස්ස යං නිග්ගහීතං, තස්ස වා ඤො හොති යකාරෙ. සඤ්ඤොගො=සංයොගො, එවං සංයොජනං, සඤ්ඤතො, සඤ්ඤාචිකාය. ඉධ යකාරමත්තොව ගය්හතෙ. සංස්සාති කිං, එතං යොජනං, තං යානං, තං සරණං යන්ති.

Niggahīta của từ 'saṃ' đôi khi trở thành ñ khi có 'y' theo sau. Saññogo = saṃyogo, tương tự saññojanaṃ, saññato, saññācikāya. Ở đây chỉ có chữ 'y' được xét đến. Tại sao nói 'của saṃ'? (Để loại trừ các trường hợp như) etaṃ yojanaṃ, taṃ yānaṃ, taṃ saraṇaṃ yanti.

තං [Pg.24] එව, තං අහං බ්‍රූමි, යං ආහු, ධනං එව, කිං එතං, නින්දිතුං අරහති, තං ඉදං, යං අනිච්චං, තං අනත්තා, එතං අවොච, එතං එව ඉතී+ධ –

(Trong các trường hợp như) Taṃ eva, taṃ ahaṃ brūmi, yaṃ āhu, dhanaṃ eva, kiṃ etaṃ, nindituṃ arahati, taṃ idaṃ, yaṃ aniccaṃ, taṃ anattā, etaṃ avoca, etaṃ eva, ở đây –

44. මයදා සරෙ

44. M, y, d (thay cho niggahīta) khi có nguyên âm theo sau

නිග්ගහීතස්ස ම ය දා හොන්ති වා සරෙ ක්වචි. තමෙව තං එව, තමහං බ්‍රූමි=තං අහං බ්‍රූමි, යමාහු, ධනමෙව, කිමෙතං, නින්දිතුමරහති. තයිදං. යදනිච්චං, තදනත්තා, එතදවොච, එතදෙව. ‘‘මයදා’’ති යොගවිභාගා බුද්ධම සරණම ඉච්චාදි භවති.

Niggahīta đôi khi trở thành m, y, d khi có nguyên âm theo sau. (Ví dụ cho m:) Tameva (từ) taṃ eva, tamahaṃ brūmi = taṃ ahaṃ brūmi, yamāhu, dhanameva, kimetaṃ, ninditumarahati. (Ví dụ cho y:) Tayidaṃ. (Ví dụ cho d:) Yadaniccaṃ, tadanattā, etadavoca, etadeva. Do sự phân chia quy tắc của 'mayadā', (các hình thức như) 'buddhama saraṇama' v.v... cũng xảy ra.

47. තදමිනාදීනි

47. Tadaminā và các trường hợp khác

තදමිනාදීනි නිප්පජ්ජන්ති. ‘‘ය+දලක්ඛණිකං, තං නිපාතනා’’ති ඤායා ලක්ඛණන්තරෙන අවිහිතා දෙස+ලොපා+ගම+විපල්ලාසා, සබ්බත්ථ ඉමිනාව දට්ඨබ්බා. ඉදඤ්ච පරෙසං පිසොදරාදිමිව දට්ඨබ්බං. ඵුසිතං=ජලබින්දු, ඵුසිත+මුදර+මස්ස පිසොදරං. ඉස්ස අකාරෙ තං ඉමිනා=තදමිනා, සකිං ආගාමී=සකදාගාමී, ධස්ස දකාරෙ එකං ඉධ අහං=එක+මිදා+හං, විධස්ස විදාදෙසො සංවිධාය අවහාරො=සංවිදාවහාරො, වාරිසද්දස්ස වකාරෙ, හස්ස ලකාරෙ ච කතෙ වාරිවාහකො=වලාහකො, ජීවනස්ස ජීආදෙසො, ජීවනස්ස මුතො=ජීමූතො. ඡවස්ස සුආදෙසෙ, සයනස්ස සානාදෙසෙ ච කතෙ ඡවස්ස සයනං=සුසානං. උද්ධස්ස උදුආදෙසෙ, ඛස්ස ඛලආදෙසෙ ච ‘‘සරම්හා ද්වෙ’’ති ද්විත්තාදිම්හි ච කතෙ උද්ධං ඛං අස්ස උදුක්ඛලං. පිසිතස්ස පිආදෙසෙ, අසස්ස සාචාදෙසෙ ච කතෙ පිසිතාසො=පිසාචො.

Các từ như tadaminā v.v... được hình thành. Theo phương pháp ‘‘bất cứ từ nào không có đặc tính (được quy định bởi quy tắc khác), từ ấy (được hình thành) do sự tạo thành bất định’’, những sự thay thế, sự lược bỏ, sự thêm vào, sự hoán vị mà không được quy định bởi quy tắc khác, nên được hiểu ở khắp nơi chính là do phương pháp này. Và điều này nên được hiểu giống như nhóm pisodarādi của các nhà ngữ pháp khác. Phusitaṃ = giọt nước, phusitaṃ udaraṃ assa (bụng có giọt nước) trở thành pisodaraṃ. Khi i thành a, taṃ iminā = tadaminā. Sakiṃ āgāmī = sakadāgāmī. Khi dh thành d, ekaṃ idha ahaṃ = ekamidāhaṃ. Khi vidh được thay thế bằng vidā, saṃvidhāya avahāro = saṃvidāvahāro. Khi vāri thành va, và h thành l, vārivāhako = valāhako. Khi jīvana được thay thế bằng jī, jīvanassa muto = jīmūto. Khi chava được thay thế bằng su, và sayana được thay thế bằng sāna, chavassa sayanaṃ = susānaṃ. Khi uddha được thay thế bằng udu, và kha được thay thế bằng khala, và sau khi thực hiện việc điệp âm v.v... theo quy tắc ‘‘saramhā dve’’, uddhaṃ khaṃ assa trở thành udukkhalaṃ. Khi pisita được thay thế bằng pi, và asa được thay thế bằng sāca, pisitāso = pisāco.

මහීසද්දස්ස [Pg.25] මයූආදෙසෙ, රවතිස්ස රාදෙසෙ ච කතෙ මහියං රවතීති මයූරො. එව+මඤ්ඤෙපි පයොගතො+නුගන්තබ්බා. එත්ථ ච –

Khi từ mahī được thay thế bằng mayū, và ravati được thay thế bằng ra, (câu) mahiyaṃ ravati (nó kêu trên mặt đất) trở thành mayūro. Như vậy, các trường hợp khác cũng nên được suy ra từ cách sử dụng. Và ở đây (có nói rằng):

වණ්ණාගමො වණ්ණවිපරියායො,ද්වෙ චා+පරෙ වණ්ණවිකාර+නාසා;

ධාතුස්ස අත්ථාතිසයෙන යොගො,ත+දුච්චතෙ පඤ්චවිධං නිරුත්තංති.

Sự thêm vào của âm, sự hoán vị của âm, và hai loại khác là sự biến đổi và sự tiêu mất của âm; sự liên kết của căn với một ý nghĩa mở rộng, đó được gọi là năm loại từ nguyên học.

යථා ද්වාරෙ නියුත්තො=දොවාරිකොති ඔකආගමො. හිංසසද්දස්ස සීහොති විපල්ලාසො. නිජකො=නියකොති විකාරො. මෙහනස්ස ඛස්ස මාලා මෙඛලාති වණ්ණලොපො, හ+න+මකාරානං ලොපො. මයූරොති අත්ථෙ රවතිස්ස අතිස්සයයොගොති.

Ví như, dvāre niyutto = dovāriko, đây là sự thêm vào của âm o. Từ hiṃsa thành sīho, đây là sự hoán vị. Nijako = niyako, đây là sự biến đổi. Trong (từ) mekhalā, có sự lược bỏ âm, (đó là) sự lược bỏ các âm ha, na, và ma. Trong ý nghĩa của (từ) mayūro, có sự liên kết với ý nghĩa mở rộng của (căn) ravati.

යථරිව තථරිවෙති නිපාතාව. ‘‘ජරග්ගවා විචින්තෙසුං, වර+ම්හාකං භුසාමිවෙ’’ති එත්ථ ඉවසද්දො එවකාරත්ථො. නිග්ගහීතසන්ධි.

Yathariva và tathariva chỉ là các bất biến từ. Trong câu ‘‘Jaraggavā vicintesuṃ, varamhākaṃ bhusāmive’’, từ iva có nghĩa là eva. Phép nối âm Niggahīta.

සන්ධිස්සරානං පටිසෙධසන්ධි,අථො බ්‍යඤ්ජන+සරබ්‍යඤ්ජනානං;

සන්ධි ච+ථො නිග්ගහීතස්ස සන්ධි,භවන්ති සන්ධි පන පඤ්චධා වෙ.

Phép nối âm của các nguyên âm, phép nối âm ngăn cấm, rồi đến phép nối âm của phụ âm và của nguyên âm-phụ âm; và rồi phép nối âm của niggahīta, thật vậy, phép nối âm có năm loại.

ඉති පයොගසිද්ධියං සන්ධිකණ්ඩො පඨමො.

Như vậy là chương thứ nhất, chương về phép nối âm, trong (tác phẩm) Payogasiddhi.

2. නාමකණ්ඩ

2. Chương về Danh từ

අථ [Pg.26] නාමානි වුච්චන්තෙ. තං අත්ථාභිමුඛං නමනතො, අත්තනා ච+ත්ථස්ස නාමනතො නාමං, දබ්බාභිධානං. තං දුවිධං සලිඞ්ගා+ලිඞ්ගතො, අන්වත්ථරුළ්හිතො ච, තිවිධං පුමි+ත්ථි+නපුංසකලිඞ්ගතො, රුක්ඛො, ලතා, වනන්ති. චතුබ්බිධං සාමඤ්ඤ+ගුණ+ක්‍රියා+යදිච්ඡානාමතො, රුක්ඛො, නීලො, පාචකො, සිරිවඩ්ඪොති. අට්ඨවිධං අවණ්ණි+වණ්ණු+වණ්ණො+කාර+නිග්ගහීතන්තපකතිභෙදතො, එත්ථ කිංසද්දො නිග්ගහීතන්තො. පච්චයා පඨමං කරීයතීති පකති, සද්දො, ධාතු ච.

Bây giờ, các danh từ được giải thích. Nó được gọi là nāma (danh từ) vì nó hướng về (namanato) ý nghĩa, và vì tự nó gọi tên (nāmanato) ý nghĩa; (nó là) sự chỉ định một thực thể. Nó có hai loại: theo (tiêu chí) có giới tính và không có giới tính, và (theo tiêu chí) từ nguyên và quy ước. Nó có ba loại: theo nam tính, nữ tính, và trung tính, (như) rukkho, latā, vanaṃ. Nó có bốn loại: theo danh từ chung, danh từ chỉ phẩm chất, danh từ chỉ hành động, và danh danh riêng, (như) rukkho, nīlo, pācako, sirivaḍḍho. Nó có tám loại: theo sự phân biệt của các từ gốc tận cùng bằng a, i, u, o, và niggahīta. Ở đây, từ kiṃ tận cùng bằng niggahīta. Pakati (thân từ) là cái được tạo ra đầu tiên trước hậu tố; (nó là) một từ, và một căn.

තත්ථ සලිඞ්ගෙසු තාව අකාරන්තතො පුල්ලිඞ්ගා සුගතසද්දා සත්ත විභත්තියො පරා යොජීයන්තෙ. සුගතඉති ඨිතෙ –

Trong số đó, trước hết đối với các danh từ có giới tính, từ danh từ nam tính sugata tận cùng bằng a, bảy biến cách được áp dụng theo sau. Khi (từ) đứng là sugata –

1. ද්වෙ ද්වෙ+කානෙකෙසු නාමස්මා සියො අංයො නා හි ස නං ස්මා හි ස නං ස්මිං සු

1. (Các biến cách vĩ ngữ) từng cặp hai, (cho số ít và số nhiều), (được áp dụng) sau một danh từ, (là): si yo, aṃ yo, nā hi, sa naṃ, smā hi, sa naṃ, smiṃ su.

එතෙසං ද්වෙ ද්වෙ හොන්ති එකානෙකත්ථෙසු වත්තමානතො නාමස්මා යථාක්කමං. යතො ඉමෙ සත්ත දුකා හොන්ති, ‘‘අත්ථවන්ත+මධාතුක+මපච්චයං පාටිපදිකං කිතක+තද්ධිත+සමාසා චෙ’’ති වුත්තත්තා තං නාමං පාටිපදිකං නාම. කෙචි සකත්ථ+දබ්බ+ලිඞ්ග+සඞ්ඛ්‍යා+කම්මාදිපඤ්චකං පාටිපදිකන්ති වදන්ති. තෙනෙ+තං වුච්චති –

Trong số này, có từng cặp hai tương ứng (cho số ít và số nhiều) sau một danh từ biểu thị ý nghĩa số ít hoặc số nhiều. Bởi vì đây là bảy cặp, và vì đã được nói rằng ‘‘một (từ) có nghĩa, không phải là căn, không phải là hậu tố, là một thân từ (pāṭipadika), và các từ phái sinh sơ cấp (kitaka), phái sinh thứ cấp (taddhita), và các từ ghép (samāsa) cũng vậy’’, nên danh từ đó được gọi là thân từ. Một số người nói rằng thân từ biểu thị năm phương diện: ý nghĩa riêng, thực thể, giới tính, số, và vai trò trong câu như chủ cách v.v... Do đó, có nói rằng –

සකත්ථ+දබ්බ+ලිඞ්ගානි, සද්දත්ථ+මබ්‍රවුං පරෙ;

සඞ්ඛ්‍යා+කම්මාදිකානන්තු, විභත්ති වාචකා මතා.

Những người khác đã nói rằng ý nghĩa của từ (thân từ) là ý nghĩa riêng, thực thể, và giới tính; còn biến cách vĩ ngữ được cho là biểu thị số và vai trò trong câu như chủ cách v.v...

සකත්ථ+දබ්බ+ලිඞ්ගානි, සඞ්ඛ්‍යා+කම්මාදිපඤ්චකං;

සද්දත්ථ+මබ්‍රවුං කෙචි, විභත්ති පන ජොතකාති ච.

Và (cũng có câu): Một số người đã nói rằng ý nghĩa của từ (thân từ) là năm phương diện: ý nghĩa riêng, thực thể, giới tính, số, và vai trò trong câu như chủ cách v.v...; còn biến cách vĩ ngữ chỉ là một từ chỉ định.

තතො [Pg.27] එකම්හි වත්තබ්බෙ එකවචනං බහුම්හි වත්තබ්බෙ බහුවචනඤ්චාති අනියමෙන පසඞ්ගෙ ‘‘නාමස්මා’’ති අධිකාරො.

Do đó, khi có khả năng áp dụng không theo quy định rằng ‘khi một đối tượng cần được biểu thị thì dùng số ít, và khi nhiều đối tượng cần được biểu thị thì dùng số nhiều’, quy tắc chi phối là ‘‘nāmasmā’’.

37. පඨමා+ත්ථමත්තෙ

37. (Biến cách thứ nhất được dùng) chỉ trong ý nghĩa (của thân từ).

නාමස්සා+භිධෙය්‍යමත්තෙ පඨමාවිභත්ති හොතීති වත්තිච්ඡාවසා පඨමායෙ+කවචනබහුවචනානි. සි යොඉති පඨමා. සිස්සි+කාරස්සා+නුබන්ධත්තා අප්පයොගො. පයොජනං ‘‘කි+මංසිසූ’’ති සංකෙතො, තථා අංවචනස්සා+කාරස්ස. එත්ථ තථාති වුත්තස්සාතිදෙසො අඤ්ඤදීයධම්මාන+මඤ්ඤත්ථපාපන+මතිදෙසො. එකම්හි වත්තබ්බෙ පඨමෙකවචනං සි.

Biến cách thứ nhất được dùng chỉ trong ý nghĩa được biểu thị của danh từ. Tùy theo ý muốn của người nói, (sẽ dùng) các vĩ ngữ số ít và số nhiều của biến cách thứ nhất. Si và yo là biến cách thứ nhất. Do âm i của si là một ký hiệu chỉ định, nó không được sử dụng. Mục đích của nó là để làm ký hiệu kỹ thuật trong quy tắc ‘‘kiṃ aṃ si sū’’, tương tự như vậy đối với âm a của vĩ ngữ aṃ. Ở đây, từ tathā (tương tự) là một sự phát biểu có tính mở rộng. Sự mở rộng (atideso) là việc áp dụng các đặc tính thuộc về một đối tượng cho một đối tượng khác. Khi một đối tượng cần được biểu thị, (dùng) vĩ ngữ số ít của biến cách thứ nhất là si.

අතොති වත්තතෙ, අතොති නාමවිසෙසනත්තා ‘‘විධිබ්බිසෙසනන්තස්සා’’ති පරිභාසතො අකාරන්තතො නාමස්මා විධි.

(Quy tắc) ‘‘ato’’ được tiếp tục áp dụng. Bởi vì ‘‘ato’’ là một tính từ của danh từ, theo định nghĩa ‘‘một quy tắc áp dụng cho đối tượng tận cùng bằng từ hạn định’’, quy tắc này áp dụng cho một danh từ tận cùng bằng a.

109. සිස්සො

109. (Vĩ ngữ) si (trở thành) o.

අකාරන්තතො නාමස්මා සිස්ස ඔ හොති. පුබ්බසරලොපෙ සුගතො තිට්ඨති. බහුම්හි වත්තබ්බෙ බහුවචනං යො. එවං උපරිපි යොජෙතබ්බං.

Sau một danh từ tận cùng bằng a, si trở thành o. Sau khi lược bỏ nguyên âm đứng trước, (ta có) sugato tiṭṭhati. Khi nhiều đối tượng cần được biểu thị, (dùng) vĩ ngữ số nhiều là yo. Tương tự như vậy, cần phải áp dụng cho các trường hợp sau.

41. අතො යොනං ටාටෙ

41. Sau (thân từ tận cùng bằng) a, các vĩ ngữ yo (của biến cách thứ nhất và thứ hai) (trở thành) ā và ā.

අකාරන්තතො නාමස්මා පඨමාදුතියායොනං ටාටෙ හොන්ති යථාක්කමං. ටකාරානුබන්ධත්තා ‘‘ටානුබන්ධා+නෙකවණ්ණා සබ්බස්සා’’ති සබ්බාදෙසො. සුගතා තිට්ඨන්ති.

Sau một danh từ tận cùng bằng a, các vĩ ngữ yo của biến cách thứ nhất và thứ hai lần lượt trở thành ā và ā. Do có ký hiệu chỉ định ṭ, theo quy tắc ‘‘sự thay thế có ký hiệu chỉ định ṭ hoặc có nhiều âm sẽ thay thế cho toàn bộ’’, đây là sự thay thế toàn bộ. (Ta có) Sugatā tiṭṭhanti.

‘‘පඨමා+ත්ථමත්තෙ’’ති වත්තතෙ.

(Quy tắc) ‘‘Paṭhamātthamatte’’ được tiếp tục áp dụng.

38. ආමන්තණෙ

38. Trong (trường hợp) hô cách.

ආමන්තණාධිකෙ [Pg.28] අත්ථමත්තෙ පඨමාවිභත්ති හොතීති එකස්මිං එකවචනං සි.

Trong ý nghĩa (của thân từ) có thêm ý nghĩa hô cách, biến cách thứ nhất được dùng. Đối với số ít, (dùng) vĩ ngữ số ít là si.

112. ගො ස්‍යා+ලපනෙ

112. (Vĩ ngữ) si trong hô cách (có tên là) ga.

ආලපනෙ සි ගසඤ්ඤො හොති.

(Vĩ ngữ) si trong hô cách có tên kỹ thuật là ga.

‘‘ලොපො’’ති වත්තතෙ.

(Quy tắc) ‘‘lopo’’ được tiếp tục áp dụng.

117. ගසීනං

117. Của ga và si.

නාමස්මා ග+සීනං ලොපො හොති. භො සුගත චිරං තිට්ඨ.

Sau một danh từ, có sự lược bỏ ga và si. (Ví dụ:) Bho sugata ciraṃ tiṭṭha.

‘‘ගෙ’’ති වත්තතෙ.

Quy tắc 'ge' được kế tục.

59. අයුනං වා දීඝො

59. Trường hóa tùy chọn các nguyên âm a, i, u.

අඉඋඉච්චෙතෙසං වා දීඝො හොති ගෙ පරෙ තිලිඞ්ගෙ+ති දීඝෙ භො සුගත සුගතා චිරං තිට්ඨ. සක්කතෙ සුගතාති දීඝං දූරාලපනෙයෙවි+ච්ඡන්ති, සමීපාලපනෙපි දස්සනතො තං න ගහෙතබ්බං. බහුවචනෙ යොස්ස ටා, සුගතා චිරං තිට්ඨථ.

Các nguyên âm a, i, u được trường hóa tùy chọn khi 'ge' theo sau, trong cả ba tánh. Khi trường hóa: 'bho sugatā ciraṃ tiṭṭha' (hỡi bậc Thiện Thệ, mong Ngài trụ lâu). Trong hô cách, người ta muốn trường hóa khi gọi từ xa, và cũng (muốn) khi gọi từ gần; điều đó không nên được chấp nhận (như là quy tắc duy nhất). Trong số nhiều, 'yo' trở thành 'ṭā', (ví dụ) 'sugatā ciraṃ tiṭṭhatha' (hỡi các bậc Thiện Thệ, mong quý Ngài trụ lâu).

2. කම්මෙ දුතියා

2. Nghiệp cách dùng đối cách.

තස්මිං කම්මකාරකෙ දුතියාවිභත්ති හොති. අංයොඉති දුතියා. එත්ථ දුතියාතතියාදිභාවො විභත්තිසුත්තෙ සියො ඉති පඨමාවිභත්‍යාදීනි+මුපාදාය වුච්චති, තං තං උපාදාය පඤ්ඤත්තත්තා. දුතියෙකවචනං අං, අකාරස්සා+පයොගො. සුගතං පස්ස. දුතියාබහුවචනං යො, තස්ස ටෙ, සුගතෙ පස්ස.

Trong nghiệp cách đó, đối cách được sử dụng. 'Aṃ, yo' là đối cách. Ở đây, việc là cách thứ hai, thứ ba, v.v. được nói đến trong kinh về biến cách liên quan đến các biến cách thứ nhất là 'si, yo', v.v., vì chúng được quy định liên quan đến cái này hay cái kia (đứng trước). Đối cách số ít là 'aṃ', được dùng với gốc 'a'. (Ví dụ:) 'Sugataṃ passa' (Hãy thấy bậc Thiện Thệ). Đối cách số nhiều là 'yo', nó trở thành 'e', (ví dụ:) 'sugate passa' (Hãy thấy các bậc Thiện Thệ).

19. කත්තුකරණෙසු තතියා

19. Sử dụng cách trong chủ cách và công cụ cách.

තස්මිං [Pg.29] කත්තරි කරණෙ ච කාරකෙ තතියාවිභත්ති හොති. නා+හිඉති තතියාවිභත්ති. තතියාඑකවචනං නා.

Trong chủ cách và công cụ cách đó, sử dụng cách được dùng. 'Nā, hi' là sử dụng cách. Sử dụng cách số ít là 'nā'.

‘‘නාස්සා’’ති වත්තතෙ.

Quy tắc 'Nāssā' được kế tục.

108. අතෙ+න

108. Sau 'a' là 'ena'.

අකාරන්තතො නාමස්මා පරස්ස නාවචනස්ස එනාදෙසො හොති නිච්චං. සුගතෙන කතං.

Sau một danh từ tận cùng bằng 'a', biến cách 'nā' luôn được thay thế bằng 'ena'. (Ví dụ:) 'Sugatena kataṃ' (Được làm bởi bậc Thiện Thệ).

98. සුහිස්ව+ස්සෙ

98. E đối với su, hi, su.

අකාරන්තස්ස සුහිස්වෙ+හොති. සුගතෙහි.

Đối với gốc từ tận cùng bằng 'a', (a) trở thành 'e' trước 'su' và 'hi'. (Ví dụ:) 'Sugatehi'.

‘‘වෙ’’ති වත්තතෙ.

Quy tắc 've' được kế tục.

95. ස්මාහිස්මිංනං ම්හාභිම්හි

95. Mhā, bhi, mhi thay cho smā, hi, smiṃ.

නාමස්මා පරෙසං ස්මාහිස්මිංනං ම්හාභිම්හි හොන්ති යථාක්කමංති හිස්ස භිආදෙසෙ සුගතෙභි. කරණෙ සුගතෙන ලොකො පුඤ්ඤං කරොති, සුගතෙහි සුගතෙහි වා.

Sau một danh từ, các biến cách 'smā', 'hi', 'smiṃ' lần lượt trở thành 'mhā', 'bhi', 'mhi'. Khi 'hi' được thay bằng 'bhi': 'sugatebhi'. Trong công cụ cách: 'sugatena loko puññaṃ karoti' (thế gian tạo phước nhờ bậc Thiện Thệ), 'sugatehi' hoặc 'sugatebhi'.

24. චතුත්ථී සම්පදානෙ

24. Chỉ định cách trong vị trí cách.

තස්මිං සම්පදානකාරකෙ චතුත්ථී සියා. ස+නංඉති චතුත්ථී. චතුත්ථෙ+කවචනං ස. විභත්තිසුත්තෙ ස්ස+නංති දීඝපාඨෙන සුගතස්සාති සිද්ධෙපි ‘‘ඣලා සස්ස නො’’ ත්‍යාදිකාරියසුත්තෙසු ස්සස්සාති අක්ඛරගාරවතා හොතීති ලාඝවත්ථ+මිද+මාරද්ධං –

Trong vị trí cách đó, chỉ định cách được dùng. 'Sa, naṃ' là chỉ định cách. Chỉ định cách số ít là 'sa'. Mặc dù trong kinh về biến cách, với cách đọc dài là 'ssa, naṃ', dạng 'sugatassa' đã được thành tựu, nhưng (kinh này) được bắt đầu vì mục đích ngắn gọn, bởi vì trong các kinh về tác vụ như 'jhalā sassa no', dạng 'ssassa' sẽ trở nên nặng nề về âm tiết –

51. සුඤ සස්ස

51. Thêm 'suñ' vào 'sa'.

නාමස්මා [Pg.30] පරස්ස සස්ස සුඤාගමො හොති. ස ච ‘‘ඡට්ඨියා’’ති වත්තමානෙ –

Sau một danh từ, tiếp tố 'suñ' được thêm vào 'sa'. Và điều đó, trong khi quy tắc 'chaṭṭhiyā' (của sở thuộc cách) đang được kế tục –

1,20. ඤාකානු බන්ධා+ද්‍යන්තා

1,20. Các tiếp tố có phụ dẫn 'ñ' và 'k' được thêm vào đầu và cuối.

ඡට්ඨීනිද්දිට්ඨස්ස ඤානුබන්ධ+කානුබන්ධා ආද්‍යන්තාහොන්තීති ආද්‍යවයවො. උකාරො උච්චාරණත්ථො, ඤ්ඤකාරො අස්මිං සුත්තෙ සංකෙතත්ථො. සුගතස්ස දානං දෙති.

Thành phần được chỉ định bởi sở thuộc cách và có phụ dẫn 'ñ' hoặc 'k' sẽ trở thành phần đầu hoặc phần cuối (tương ứng), do đó (ở đây) nó là thành phần đầu. Nguyên âm 'u' dùng để phát âm, phụ âm 'ñ' trong kinh này là một ký hiệu kỹ thuật. (Ví dụ:) 'Sugatassa dānaṃ deti' (Vị ấy dâng cúng đến bậc Thiện Thệ).

1,58. ‘‘බහුලං’’ත්‍ය+ධිකාරො

1,58. Quyền hạn của quy tắc 'Bahulaṃ'.

බහුලාධිකාරං කප්පදුමමිව මඤ්ඤන්ති සද්දිකා. තඤ්ච –

Các nhà ngữ pháp xem quyền hạn của quy tắc 'bahulaṃ' giống như cây như ý. Và điều đó –

ක්වචි පවත්ත්‍ය+පවත්ති, ක්වච+ඤ්ඤං ක්වචි වා ක්වචි;

සියා බහුලසද්දෙන, විධි සබ්බො යථාගමංති –

Đôi khi áp dụng, đôi khi không, đôi khi khác đi, đôi khi tùy chọn; Với từ 'bahulaṃ', mọi quy tắc nên được (hiểu) theo truyền thống –

චතුබ්බිධං බහුලං සමික්ඛන්ති.

Họ xem xét 'bahulaṃ' có bốn loại.

‘‘අතො වා’’ත්වෙව,

Chính là quy tắc 'Ato vā',

44. සස්සාය චතුත්ථියා

44. 'Āya' thay cho 'sa' của chỉ định cách.

අකාරන්තතො පරස්ස චතුත්ථියා සස්ස ආයො හොති වා බහුලං. සුගතාය. යෙභුය්‍යෙන තාදත්ථෙයෙවා+ය+මායො දිස්සතීති ඉතො පරං නො+දාහරීයතෙ. චතුත්ථීබහුවචනං නං,

Sau một gốc từ tận cùng bằng 'a', 'sa' của chỉ định cách trở thành 'āya' một cách tùy chọn và đa dạng. (Ví dụ:) 'Sugatāya'. Vì 'āya' này hầu như chỉ được thấy trong ý nghĩa 'cho mục đích đó', nên từ đây trở đi sẽ không được nêu ví dụ nữa. Chỉ định cách số nhiều là 'naṃ',

‘‘දීඝො’’ති වත්තතෙ.

Quy tắc 'dīgho' (trường hóa) được kế tục.

89. සුනංහිසු

89. Trước 'su', 'naṃ', và 'hi'.

නාමස්ස [Pg.31] දීඝො හොති සුනංහිසු. සුගතානං.

Nguyên âm của danh từ được trường hóa trước các biến cách từ ‘su’, ‘naṃ’, và ‘hi’. Ví dụ: Sugatānaṃ.

29. පඤ්චම්‍ය+වධිස්මා

29. Biến cách thứ năm (xuất xứ cách) được dùng trong ý nghĩa xuất xứ.

එතස්මා අවධිකාරකා පඤ්චමීවිභත්ති හොති. ස්මා+හිඉති පඤ්චමී. පඤ්චම්‍යෙකවචනං ස්මා,

Từ ý nghĩa xuất xứ này, biến cách thứ năm được dùng. ‘Smā’ và ‘hi’ là (biến cách từ của) biến cách thứ năm. Biến cách từ số ít của biến cách thứ năm là ‘smā’.

‘‘අතො’’ ‘‘ටාටෙ’’ ‘‘වෙ’’ති ච වත්තතෙ.

Và các quy tắc ‘ato’, ‘ṭāṭe’, và ‘ve’ cũng được áp dụng.

43. ස්මා+ස්මිංනං

43. (Quy tắc về) smā và smiṃ.

අකාරන්තතො නාමස්මා පරෙසං ස්මා+ස්මිංනං ටා+ටෙ හොන්ති වා යථාක්කමං. සුගතා අපෙහි සුගතම්හා සුගතස්මා වා. පඤ්චමීබහුවචනඤ්හි, සුගතෙභි සුගතෙහි.

Sau danh từ tận cùng bằng ‘a’, các biến cách từ ‘smā’ và ‘smiṃ’ có thể được thay thế tương ứng bằng ‘ṭā’ và ‘ṭe’. Ví dụ: Sugatā apehi, hoặc sugatamhā hoặc sugatasmā. Biến cách từ số nhiều của biến cách thứ năm là ‘hi’, (cho ra các dạng) sugatebhi, sugatehi.

39. ඡට්ඨී සම්බන්ධෙ

39. Biến cách thứ sáu (sở hữu cách) được dùng trong ý nghĩa tương quan.

කාරකෙහි අඤ්ඤො සම්බන්ධො, තත්‍ර ඡට්ඨීවිභත්ති හොති. ස+නංඉති ඡට්ඨී, ඡට්ඨෙකවචනං ස, සුගතස්ස විහාරො, ඡට්ඨීබහුවචනං නං, සුගතානං.

Mối tương quan khác với các vai trò ngữ pháp (kāraka), ở đó biến cách thứ sáu được dùng. ‘Sa’ và ‘naṃ’ là (biến cách từ của) biến cách thứ sáu. Biến cách từ số ít của biến cách thứ sáu là ‘sa’, ví dụ: sugatassa vihāro (tịnh xá của bậc Thiện Thệ). Biến cách từ số nhiều của biến cách thứ sáu là ‘naṃ’, ví dụ: sugatānaṃ.

14. සත්තම්‍යා+ධාරෙ

14. Biến cách thứ bảy (vị trí cách) được dùng trong ý nghĩa vị trí.

ආධාරකාරකෙ සත්තමීවිභත්ති හොති. ස්මිං+සුඉති සත්තමී. සත්තම්‍යෙකවචනං ස්මිං, සුගතෙ පතිට්ඨිතං සුගතම්හි සුගතස්මිං වා. සත්තමීබහුවචනං සු, ‘‘සු+හිස්ව+ස්සෙ’’ති එ, සුගතෙසු.

Trong vai trò ngữ pháp vị trí (ādhārakāraka), biến cách thứ bảy được dùng. ‘Smiṃ’ và ‘su’ là (biến cách từ của) biến cách thứ bảy. Biến cách từ số ít của biến cách thứ bảy là ‘smiṃ’, ví dụ: sugate patiṭṭhitaṃ, hoặc sugatamhi, hoặc sugatasmiṃ. Biến cách từ số nhiều của biến cách thứ bảy là ‘su’, theo quy tắc ‘suhissesse’, (biến thành) ‘e’, ví dụ: sugatesu.

සුගතො, සුගතා. භො සුගත, භො සුගතා, භවන්තො සුගතා. සුගතං, සුගතෙ. සුගතෙන, සුගතෙභි[Pg.32], සුගතෙහි. කරණෙ සුගතෙන, සුගතෙභි, සුගතෙහි. සුගතස්ස, සුගතාය, සුගතානං. සුගතා, සුගතම්හා, සුගතස්මා, සුගතෙභි, සුගතෙහි. සුගතස්ස, සුගතානං. සුගතෙ, සුගතම්හි, සුගතස්මිං, සුගතෙසු.

Sugato, sugatā. Hỡi sugata, hỡi các sugatā, hỡi các ngài sugatā. Sugataṃ, sugate. Sugatena, sugatebhi, sugatehi. Trong công cụ cách: sugatena, sugatebhi, sugatehi. Sugatassa, sugatāya, sugatānaṃ. Sugatā, sugatamhā, sugatasmā, sugatebhi, sugatehi. Sugatassa, sugatānaṃ. Sugate, sugatamhi, sugatasmiṃ, sugatesu.

සුගතො සුගතො. සුගතං නමති. සුගතෙන කතො. සුගතෙන ජිතො. සුගතස්ස දදෙ. සුගතා විගතො. සුගතස්ස සුතො. සුගතෙ රමතෙ. එවං –

Bậc Thiện Thệ (là) bậc Thiện Thệ. Đảnh lễ bậc Thiện Thệ. Được làm bởi bậc Thiện Thệ. Được chinh phục bởi bậc Thiện Thệ. Dâng cúng đến bậc Thiện Thệ. Ra đi từ bậc Thiện Thệ. Nghe từ bậc Thiện Thệ. Hoan hỷ trong bậc Thiện Thệ. Tương tự như vậy –

සූරා+සුර+නරො+රග+නාග+යක්ඛා,ගන්ධබ්බ+කින්නර+මනුස්ස+පිසාච+පෙතා;

මාතඞ්ග+ජඞ්ගම+තුරඞ්ග+වරාහ+සීහා,බ්‍යග්ඝ+ච්ඡ+කච්ඡප+තරච්ඡ+මිග+ස්ස+සොණා.

Các vị trời, a-tu-la, người, loài bò sát, long vương, dạ-xoa; Càn-thát-bà, khẩn-na-la, nhân loại, quỷ tiệp tật, ngạ quỷ; Voi, loài di động, ngựa, heo rừng, sư tử; Cọp, gấu, rùa, linh cẩu, nai, thỏ, chó.

ආලොක+ලොක+නිලයා+නිල+චාග+යොගා,වායාම+ගාම+නිගමා+ගම+ධම්ම+කාමා;

සඞ්ඝො+ඝ+ඝොස+පටිඝා+සව+කොධ+ලොභා,සාරම්භ+ථම්භ+මද+මාන+පමාද+මක්ඛා.

Ánh sáng, thế gian, nơi ở, gió, sự xả thí, sự thực hành; Sự tinh tấn, làng, thị trấn, kinh điển, giáo pháp, dục vọng; Tăng chúng, dòng thác, tiếng tăm, sự sân hận, lậu hoặc, sự tức giận, lòng tham; Sự cạnh tranh, sự cứng nhắc, sự say đắm, lòng kiêu mạn, sự phóng dật, sự phỉ báng.

පුන්නාග+පූග+පනසා+සන+චම්පක+ම්බ-හින්තාල+තාල+වකුල+ජ්ජුන+කිංසුකා ච;

මන්දාර+කුන්ද+පුචිමන්ද+කරඤ්ජ+රුක්ඛා,ඤෙය්‍යා මයූර+සකුණ+ණ්ඩජ+කොඤ්ච+හංසා.

Cây punnāga, cây cau, cây mít, cây asana, cây champaka, cây xoài; Cây hintāla, cây thốt nốt, cây vakula, cây arjuna, và cây kiṃsuka; Cây mandāra, cây kunda, cây pucimanda, cây karañja, các loài cây; Cần được biết đến là công, chim, loài sinh từ trứng, chim hạc, chim ngỗng.

සුගතසද්දොව, යතො සබ්බො සද්දො, න සද්දතාලිතත්ථොව, අථ ඛො සංයොගාදිවසෙනපි අත්ථං වදන්ති. තෙනෙ+තං වුච්චති –

Tương tự như từ ‘sugata’, bởi vì mọi từ không chỉ có ý nghĩa cố hữu, mà còn diễn đạt ý nghĩa thông qua sự kết hợp, v.v. Do đó, có câu nói rằng –

සංයොගා විප්පයොගා ච, සාහචරියා+විරොධතො;

අත්ථා පකරණා ලිඞ්ගා, සද්දන්තරසමීපතො.

Do sự kết hợp và sự tách rời, do sự đồng hành và sự đối lập; Do mục đích, văn cảnh, đặc điểm, do sự gần gũi của từ khác.

සාමත්ථ්‍යො+චිත්‍ර+දෙසෙහි[Pg.33], කාල+බ්‍යත්තා+නුරූපතො;

උපචාර+කාකුභෙද, සම්බන්ධෙහු+පලක්ඛණා.

Do năng lực, sự thích hợp, và địa phương; do thời gian, sự rõ ràng, và sự phù hợp; Do phép ẩn dụ, sự biến đổi giọng điệu, do các mối quan hệ và các đặc điểm.

වචනා ච තදඞ්ගත්තා, පධානත්තාතිආදිහි;

සද්ද+ත්ථා පවිභජ්ජන්තෙ, න සද්දාදෙව කෙවලාති.

Và do lời nói, do là một phần của nó, do là phần chính, v.v.; Ý nghĩa của từ được phân biệt, không chỉ đơn thuần từ chính từ đó.

එත්ථ සංයොගතො තාව, ‘‘සකිසොරා ධෙනු දීයතූ’’ති, කිසොරො අස්සපොතකො, තංසංයොගතො වළවා එව පතීයතෙ.

Ở đây, trước hết là do sự kết hợp: ‘hãy cho con bò cái cùng với con ngựa con của nó’, ở đây ‘kisora’ là con ngựa con, do sự kết hợp với nó, (từ ‘dhenu’) được hiểu chính là con ngựa cái.

විප්පයොගතො – ‘‘අකිසොරා ආනීයතූ’’ති තප්පටිසෙධා වළවා එව පතීයතෙ.

Do sự tách rời – ‘hãy mang con (vật) không có ngựa con đến’, do sự phủ định đó, nó được hiểu chính là con ngựa cái.

සහචරණතො – ‘‘රාම+ලක්ඛණ’’ඉති උභින්නං සහචරණෙන රාමොති දාසරථි එව රාමො, න අඤ්ඤාභිධානො ජාමදගන්‍යාදි. ලක්ඛණොපි සොමිත්ති එව, න තු යො කොචි ලක්ඛණො.

Do sự đồng hành – ‘Rāma và Lakkhaṇa’, do sự đồng hành của cả hai, ‘Rāma’ được hiểu chính là Rāma con của Dasaratha, không phải là tên gọi khác như con của Jamadagni, v.v. Lakkhaṇa cũng chính là con của Sumittā, chứ không phải bất kỳ ai có đặc điểm (lakkhaṇa) nào.

විරොධතො – ‘‘රාම+ජ්ජුනා’’ ඉති භග්ගවො සහස්සබාහු ච අඤ්ඤමඤ්ඤවිරුද්ධාති තෙ එව පතීයන්තෙ, න දාසරථි සබ්‍යසාචි ච.

Do sự đối lập – ‘Rāma và Arjuna’, vì Bhaggava và Sahassabāhu là kẻ thù của nhau, nên chính họ được hiểu, chứ không phải là Rāma con của Dasaratha và Sabyasācī.

අත්ථතො – ‘‘සින්ධව+මානය, පවිසාමි රණඞ්ගණ’’මිති රණඞ්ගණපවෙසො වාහනවිසෙසෙන හොතීති අත්ථතො තුරඞ්ගපතීති, න තු ලවණවිසෙසං.

Do mục đích – ‘hãy mang sindhava đến, tôi sẽ vào chiến trường’, vì việc vào chiến trường được thực hiện bằng một phương tiện di chuyển đặc biệt, nên do mục đích, (sindhava) được hiểu là con ngựa, chứ không phải là một loại muối.

පකරණතො-භොජනවිධිම්හි උපසඞ්ඛරියමානෙ ‘‘සින්ධව+මානයෙ’’ති, අත්‍ර හි සද්දන්තරස්සා+භාවෙපි භොජනොපකරණසමවාය+මාලොකිතභාවතො ලවණෙ පටිපත්ති, තාදිසො හි පත්ථාවොති.

Do văn cảnh – khi đang chuẩn bị một bữa ăn, (câu nói) ‘hãy mang sindhava đến’, ở đây, mặc dù không có từ nào khác, nhưng vì sự hiện diện của các dụng cụ ăn uống được quan sát, nên (sindhava) được hiểu là muối, vì đó là bối cảnh thích hợp.

ලිඞ්ගතො [Pg.34] – ‘‘දෙවදත්තං පඨම+මුපවෙසය සමාරාධිතගුරුං’’ති, අත්‍ර සමාරාධිතගුරුත්තෙන ලිඞ්ගෙන තස්ස බාහුස්සච්ච+මවගම්‍යතෙ, න තු යො කොචි දෙවගුණො.

Do đặc điểm – ‘hãy mời Devadatta, người đã làm hài lòng thầy của mình, ngồi trước’, ở đây, qua đặc điểm ‘đã làm hài lòng thầy của mình’, sự học rộng của anh ta được hiểu, chứ không phải bất kỳ phẩm chất thần thánh (deva-guṇa) nào.

සන්නිධානතො – ‘‘අජ්ජුනො කතවීරියොති’’ පතීයතෙ, නො අකතවීරියො අජ්ජුනොති.

Do sự gần gũi – ‘Arjuna là người đã thể hiện lòng dũng cảm’ được hiểu, chứ không phải ‘người không thể hiện lòng dũng cảm là Arjuna’.

සාමත්ථියතො – ‘‘අනුදරා කඤ්ඤා’’ති උදරෙ අසති කඤ්ඤා එව නත්ථීති තස්සා කිසාඞ්ගියා මජ්ඣපදෙසොති පතීයතෙ.

Do năng lực (suy luận) – ‘cô gái không có bụng’, vì nếu không có bụng thì không thể có cô gái, nên (cụm từ này) được hiểu là vùng giữa của cô gái mảnh mai đó.

ඔචිත්‍රතො – ‘‘රාමසදිසො+යං’’ ඉති, අත්‍ර හි රාමො පයුත්තදාසරථිස්මිං භිය්‍යො සාධාරණො පරිචයොති දාසරථි එව පතීයතෙ, න භග්ගවරාමො.

Do sự thích hợp – ‘người này giống như Rāma’, ở đây, vì sự quen thuộc với Rāma con của Dasaratha được sử dụng phổ biến hơn, nên chính Rāma con của Dasaratha được hiểu, chứ không phải Rāma con của Bhaggava.

දෙසතො – ‘‘පොට්ඨපා’’ ඉති කිස්මිඤ්චි දෙසෙ පසංසාවචනං. කිස්මිඤ්චි අක්කොසවචනං.

Do địa phương – từ ‘poṭṭhapā’, ở một số vùng là lời khen ngợi. Ở một số vùng khác là lời chửi rủa.

කාලතො – ‘‘පචෙ’’ති දක්ඛිණාපථෙ කත්ථචි පුබ්බණ්හෙ යාගුපාකෙ, සායණ්හෙ තු ඔදනපාකෙ.

Theo thời gian – (từ) “pace” (nấu) ở miền nam, nơi nào đó vào buổi sáng có nghĩa là nấu cháo, còn vào buổi tối có nghĩa là nấu cơm.

බ්‍යත්තිතො – ‘‘ගාමස්ස අද්ධ’’ මිති සමභාගෙ, නපුංසකත්තා. ‘‘ගාමස්ස අද්ධො’’ති පුමත්තෙන තු අසමභාගෙ.

Theo cá thể (giới tính) – (cụm từ) “gāmassa addhaṃ” (nửa làng) ở trung tính có nghĩa là phần bằng nhau. Còn (cụm từ) “gāmassa addho” ở nam tính có nghĩa là phần không bằng nhau.

අනුරූපතො – ‘‘නරපති සාධු රක්ඛති ගොමණ්ඩල’’මිති මහීමණ්ඩලපාලනං රාජිනො+නුරූප+මිති මහීමණ්ඩලපාලනෙව පතීති, න තු ගොයූථරක්ඛනෙ.

Theo sự tương xứng – (trong câu) “nhà vua khéo bảo vệ đàn bò/trái đất”, vì việc cai quản địa cầu là tương xứng với nhà vua, nên ý nghĩa được hiểu là việc cai quản địa cầu, chứ không phải là việc chăn dắt đàn bò.

උපචාරතො – අතංසභාවෙ තංසභාවාරොපන+මුපචාරො, ස ච තදට්ඨො, තද්ධම්මො, තංසහචරියො, තංසමීපොති චතුබ්බිධො[Pg.35], තත්ථ යථාක්කමං මඤ්චා උක්කොසන්ති, අග්ගි මාණවො, යට්ඨිං පවෙසය, ගඞ්ගායං වජොති.

Theo lối nói ẩn dụ – ẩn dụ là sự áp đặt bản chất của một vật lên một vật không có bản chất đó, và nó có bốn loại: vì mục đích đó, có tính chất đó, liên quan đến nó, và ở gần đó. Theo thứ tự, các ví dụ là: “những cái giường đang la hét”, “chàng thanh niên là ngọn lửa”, “hãy cho cây gậy vào”, “ngôi làng ở trên sông Hằng”.

කාකුතො-කාකුසද්දො ඉත්ථියං, ස ච විකාර+සොක+භීති+ධනිරූපෙසු දිස්සති, වත්තු කායවිකාරා කථඤ්චි තං අකතවාඅපි කෙනචි අඤ්ඤෙන ‘‘කිං ත්වං තං අකාසි ‘‘ඉති පුට්ඨො කොපෙන භමුභෙදා ‘‘අහං කතවා අම්හී’’ති කථෙති, තස්ස භමුභෙදක්‍රියා අක්‍රියාපටිඤ්ඤං සූචයති.

Theo ngữ điệu – từ “kāku” (ngữ điệu) là nữ tính, và nó được thấy trong các hình thức biến đổi, sầu muộn, sợ hãi, và âm thanh. Do sự biến đổi nơi thân của người nói, dù không làm việc ấy, khi bị người khác hỏi: “Có phải anh đã làm việc ấy không?”, với sự tức giận và cau mày, người ấy nói: “Tôi đã làm”. Hành động cau mày của người ấy cho thấy sự phủ nhận hành động.

සම්බන්ධ තො – ‘‘මාතරි සම්මා වත්තිතබ්බං, පිතරි සුස්සූයිතබ්බං’’ ඉති, අත්‍ර හි සමාතරි සපිතරීති සම්බන්ධිසද්දාභාවෙපි සා මාතා සො පිතා ච අස්ස පුත්තස්සාති පතීයතෙ.

Theo mối liên hệ – (trong câu) “nên đối xử đúng đắn với mẹ, nên vâng lời cha”, ở đây, dù không có các từ chỉ mối quan hệ như ‘sa-mātari’ (với mẹ), ‘sa-pitari’ (với cha), vẫn được hiểu rằng “bà ấy là mẹ và ông ấy là cha của người con này”.

උපලක්ඛණතො – ‘‘කාකෙහි රක්ඛිතබ්බං දධී’’ති කාකසද්දො සබ්බෙස+මුපඝාතකානං සාමඤ්ඤං උපලක්ඛෙතීති සුනඛාදිසබ්බෙහිපි නිවාරීයතෙ.

Theo sự bao hàm – (trong câu) “sữa chua nên được bảo vệ khỏi những con quạ”, từ “quạ” ở đây bao hàm chung cho tất cả các loài vật phá hoại, do đó (sữa chua) được ngăn ngừa khỏi tất cả (các loài vật) như chó v.v...

වචනතො – ‘‘දාරා’’ඉති දාරසද්දො කලත්තෙ බහුවචනන්තො, අඤ්ඤත්ථ අනියතවචනො.

Theo số (ít/nhiều) – từ “dārā”, khi có nghĩa là “vợ”, luôn ở số nhiều; ở các nghĩa khác, số không xác định.

තදඞ්ගත්තා – ‘‘සජ්ජිතං භොජන’’මිති වුත්තෙ තප්පරික්ඛාරත්තා තදුපකරණ ආසන, පාති, බ්‍යඤ්ජනාදීනං සම්පාදනම්පි පතීයතෙ.

Do là một phần của nó – khi nói “bữa ăn đã được chuẩn bị”, vì là vật dụng và đồ dùng phụ thuộc, việc chuẩn bị chỗ ngồi, bát đĩa, món ăn v.v... cũng được hiểu ngầm.

පධානභාවතො – ‘‘නිග්ගච්ඡති අවනිනාථො’’ති රඤ්ඤො නිග්ගමනෙන තදුපජීවීනම්පි නිග්ගමනං විඤ්ඤායති.

Do tính chất chủ yếu – (khi nói) “vị chúa tể của trái đất ra đi”, qua sự ra đi của nhà vua, sự ra đi của những người tùy tùng cũng được hiểu theo.

වුත්තඤ්ච –

Và đã được nói rằng –

නෙය්‍යනීතත්ථසුත්තෙසු[Pg.36], ඤෙය්‍යං සද්දත්ථමත්තකං;

නෙ+ත්ථ වත්තබ්බඅත්ථෙන, සුත්තං නීතත්ථකං භවෙති.

Trong các kinh có nghĩa cần suy diễn và nghĩa rõ ràng, cần phải biết ý nghĩa của từ ngữ. Một bài kinh được gọi là có nghĩa rõ ràng (nītattha) khi ý nghĩa của nó không phải là ý nghĩa cần được giải thích thêm.

එව+මඤ්ඤෙසම්පි අකාරන්තානං පුල්ලිඞ්ගානං සද්දානං රූපනයො ක්‍රියා+භිසම්බන්ධො ච. සුගතසද්දතො යස්ස සද්දස්ස විසෙසො අත්ථි, තං වක්ඛාම. ඉතො පරං ඡට්ඨියා චතුත්ථීසමත්තා පඤ්චමීබහුවචනස්ස ච තතියාබහුවචනෙන සමත්තා න තා දස්සියන්තෙ.

Như vậy là phương pháp biến cách và sự liên kết cú pháp của các danh từ nam tính tận cùng bằng ‘a’ khác. Chúng tôi sẽ trình bày về từ nào có điểm đặc biệt so với từ ‘sugata’. Từ đây trở đi, vì cách thứ tư giống với cách thứ sáu, và số nhiều cách thứ năm giống với số nhiều cách thứ ba, nên chúng sẽ không được trình bày.

ගුම්බ සි, ‘‘අතො’’ ‘‘සිස්සා’’ති ච වත්තතෙ.

(Khi có) Gumba + si, các quy tắc “ato” và “sissa” được áp dụng.

110. ක්වචෙ+වා.

110. Đôi khi là ‘e’ một cách tùy chọn.

අකාරන්තතො නාමස්මා පරස්ස සිස්ස එ හොති වා ක්වචි. ගුම්බෙ ගුම්බො, ගුම්බා. භො ගුම්බ ගුම්බා, භවන්තො ගුම්බා ඉච්චාදි සුගතසමං. එවං ඵුස්සිතග්ගෙ ඵුස්සිතග්ගො, වත්තබ්බෙ වත්තබ්බො ඉච්චාදි. සිස්සො+කාරස්ස නිච්චත්තා කත්ථචි පක්ඛෙ එකාරත්ත+මිද+මාරද්ධන්ති සිස්සො+කාරපක්ඛෙ එව භවතීති ‘‘අං නපුංසකෙ’’ති අ+මාදෙසෙන එකාරස්ස නපුංසකවිසයෙ බාධිතත්තා ‘‘බහුලං’’ විධානා නපුංසකෙපි සුඛෙ දුක්ඛෙති ක්වචි හොතෙව.

Sau một danh từ tận cùng bằng ‘a’, ‘si’ đôi khi được biến đổi thành ‘e’ một cách tùy chọn. (Ví dụ:) Gumbe hoặc gumbo, (số nhiều) gumbā. (Hô cách:) Bho gumba, gumbā, bhavanto gumbā, v.v... tương tự như ‘sugata’. Tương tự, phussitagge hoặc phussitaggo, vattabbe hoặc vattabbo, v.v... Vì việc biến đổi ‘si’ thành ‘o’ là thường xuyên, nên việc biến đổi thành ‘e’ này được bắt đầu cho một vài trường hợp tùy chọn, do đó nó chỉ xảy ra trong trường hợp tùy chọn của ‘si’ thành ‘o’. Vì sự biến đổi thành ‘e’ bị cản trở trong trung tính bởi sự thay thế bằng ‘aṃ’ (theo quy tắc “aṃ napuṃsake”), nhưng do quy định “bahulaṃ” (đa dạng), nó vẫn đôi khi xảy ra trong trung tính, như ‘sukhe’, ‘dukkhe’.

‘‘යොස්ස’’ ‘‘ටෙ’’ති ච වත්තතෙ.

Các quy tắc “Yossa” và “ṭe” được áp dụng.

135. එකච්චාදීහ+තො

135. Sau ‘ekacca’ và các từ tương tự.

අකාරන්තෙහි එකච්චාදීහි යොනං ටෙ හොති. එකච්චො, එකච්චෙ. භො එකච්ච එකච්චා, එකච්චෙ. එකච්චං, එකච්චෙ. එවං එස+ස+පඨමසද්දානං.

Sau các từ ‘ekacca’ và các từ tương tự tận cùng bằng ‘a’, ‘yo’ được biến đổi thành ‘ṭe’. (Ví dụ:) Ekacco, ekacce. (Hô cách:) Bho ekacca, ekaccā, ekacce. (Đối cách:) Ekaccaṃ, ekacce. Tương tự cho các từ ‘esa’, ‘sa’, và ‘paṭhama’.

කොධො[Pg.37], කොධා. භො කොධ කොධා, කොධා. කොධං, කොධෙ.

(Biến cách của kodha:) Kodho, kodhā. (Hô cách:) Bho kodha, kodhā, kodhā. (Đối cách:) Kodhaṃ, kodhe.

‘‘නාස්ස’’ ‘‘සා’’ති ච වත්තතෙ.

Các quy tắc “Nāssa” và “sā” được áp dụng.

107. කොධාදීහි

107. Sau ‘kodha’ và các từ tương tự.

කොධාදීහි නාස්ස සා හොති වා. කොධසා කොධෙන. අත්ථසා අත්ථෙන. ‘‘යෙ උත්තමත්ථානි තයි ලභිම්හා’’ති අත්ථසද්දො නපුංසකලිඞ්ගොපි දිස්සති.

Sau ‘kodha’ và các từ tương tự, ‘nā’ được biến đổi thành ‘sā’ một cách tùy chọn. (Ví dụ:) Kodhasā hoặc kodhena. Atthasā hoặc atthena. Trong câu “Ye uttamatthāni tayi labhimhā”, từ ‘attha’ cũng được thấy ở trung tính.

‘‘ස්මිනො ටී’’ති ච වත්තතෙ.

Quy tắc “Smino ṭī” được áp dụng.

175. දිවාදිතො

175. Sau ‘diva’ và các từ tương tự.

දිවාදීහි නාමෙහි ස්මිනො ටි හොති නිච්චං. දිවි, එවං භුවි. එත්ථටිම්හි නිච්චං වකාරාගමො රස්සො ච. එත්ථ භූසද්දො වධූසද්දසමං.

Sau các danh từ ‘diva’ và các từ tương tự, ‘smiṃ’ luôn luôn được biến đổi thành ‘ṭi’. (Ví dụ:) Divi, tương tự là bhuvi. Ở đây, khi (biến đổi) thành ‘ṭi’, luôn có sự thêm vào của phụ âm ‘v’ và nguyên âm được rút ngắn. Ở đây, từ ‘bhū’ (biến cách) tương tự như từ ‘vadhū’.

‘‘වෙ’’ති වත්තතෙ.

Quy tắc “Ve” được áp dụng.

144. මනාදීහි ස්මිං+සං+නා+ස්මානං සි+සො+ඔ+සා+සා

144. Sau ‘mana’ và các từ tương tự, (các biến cách) ‘smiṃ’, ‘saṃ’, ‘nā’, ‘smā’ (trở thành) ‘si’, ‘so’, ‘o’, ‘sā’, ‘sā’.

මනාදීහි ස්මි+මාදීනං සි+සො+ඔ+සා+සා හොන්ති වා යථාක්කමං. මනො, මනා. භො මන මනා, මනා. මනො, මනං, මනෙ. මනසා මනෙන, මනෙහි මනෙභි. මනසො මනස්ස, මනානං. මනසා මනා මනම්හා මනස්මා, මනෙහි මනෙභි. මනසි මනම්හි මනස්මිං, මනෙසු.

Sau ‘mana’ và các từ tương tự, ‘smiṃ’ và các biến cách khác trở thành ‘si’, ‘so’, ‘o’, ‘sā’, ‘sā’ một cách tùy chọn và theo thứ tự. (Biến cách của mana:) (Chủ cách:) Mano, manā. (Hô cách:) Bho mana, manā, manā. (Đối cách:) Mano, manaṃ, mane. (Sử dụng cách:) Manasā, manena; manehi, manebhi. (Sở hữu cách:) Manaso, manassa; manānaṃ. (Xuất xứ cách:) Manasā, manā, manamhā, manasmā; manehi, manebhi. (Vị trí cách:) Manasi, manamhi, manasmiṃ; manesu.

එවං [Pg.38] වචො පයො තෙජො,තපො චෙතො තමො යසො.

Tương tự là các từ: vaco (lời nói), payo (sữa), tejo (uy lực), tapo (khổ hạnh), ceto (tâm), tamo (bóng tối), yaso (danh tiếng).

අයො වයො සිරො සරො,උරො+ත්‍යෙ+තෙ මනාදයො.

Ayo, vayo, siro, saro, uro, những từ này thuộc nhóm manādi.

රූපසිද්ධියං අහ+රහසද්දා මනාදීසු පඨිතා. අහස්ස ආපාදිත්තා රහොති නිපාතත්තා රහසීති විභත්‍යන්තපටිරූපකනිපාතත්තා ඉධ න ගහිතා.

Trong Rūpasiddhi, các từ aha và raha được đọc trong nhóm manādi. Do sự biến đổi của aha, và do raho là một bất biến từ, và do rahasi là một bất biến từ có hình thức giống như một biến cách ngữ, nên chúng không được xét ở đây.

ගච්ඡන්ත සි, ‘‘සිස්ස’’ ‘‘වෙ’’ති ච වත්තතෙ. පරතො භිය්‍යො නානුවත්තයිස්සාම, වුත්තියා එව අනුවත්තස්ස ගම්‍යමානත්තා.

Gacchanta si, và các từ ‘sissa’ và ‘ve’ được kế thừa. Từ đây trở đi, chúng ta sẽ không kế thừa chúng nữa, bởi vì sự kế thừa đã được hiểu ngầm qua chính lời giải thích.

148. න්තස්සං

148. Aṃ thay cho nta.

සිම්හි න්තපච්චයස්ස අං හොති වා. ‘‘සුතානුමිතෙසු සුතසම්බන්ධොව බලවා’’ති ඤායා ‘‘න්තස්සා’’ති සුතත්තා න්තස්සෙව අං, න තදන්තස්ස අනුමිතස්ස සද්දස්ස. එව+මුපරිපි න්ත+න්තූනං ආදෙසවිධානට්ඨානෙසු. ‘‘ගසිනං’’ති සිලොපො. ගච්ඡං ගච්ඡන්තො.

Khi theo sau là si, hậu tố nta được tùy chọn thay thế bằng aṃ. Theo quy tắc ‘giữa điều được nghe và điều được suy luận, mối liên hệ với điều được nghe mạnh hơn’, vì đã nghe ‘của nta’ (trong câu kinh), nên aṃ chỉ thay thế cho nta, chứ không phải cho từ được suy luận có kết thúc bằng nó. Tương tự như vậy ở các phần sau, tại những nơi quy định sự thay thế cho nta và ntu. Trong ‘Gasinaṃ’, si bị lược bỏ. (Ví dụ:) Gacchaṃ, gacchanto.

215. න්ත+න්තූනං න්තො යොම්හි පඨමෙ

215. Nto thay cho nta và ntu khi theo sau là yo ở biến cách thứ nhất.

පඨමෙ යොම්හි න්ත+න්තූනං සවිභත්තීනං න්තොඉච්චාදෙසො හොති වා. ස ච බහුලාධිකාරා පුමෙව, ගච්ඡන්තො ගච්ඡන්තා.

Khi theo sau là yo ở biến cách thứ nhất, nto tùy chọn thay thế cho nta và ntu cùng với biến cách của chúng. Và sự thay thế này, do quyền chi phối của quy tắc bahula, chỉ xảy ra ở giống đực. (Ví dụ:) gacchanto, gacchantā.

218. ට+ටා+අං ගෙ

218. Ṭa, ṭā, aṃ khi theo sau là ge.

ගෙ පරෙ න්ත+න්තූනං සවිභත්තීනං ට+ටා+අංඉච්චාදෙසා නිච්චං හොන්ති බහුලං. භො ගච්ඡ ගච්ඡා ගච්ඡං, ගච්ඡන්තො ගච්ඡන්තා.

Khi ge theo sau, các thay thế ṭa, ṭā, aṃ thường xuyên xảy ra một cách bắt buộc cho nta và ntu cùng với biến cách của chúng. (Ví dụ:) Này gaccha, gacchā, gacchaṃ; (số nhiều:) gacchanto, gacchantā.

92. න්තස්ස ච ට වං+සෙ

92. Và ṭa thay cho nta khi theo sau là aṃ và e.

අංසෙසු [Pg.39] න්තපච්චයස්ස ට හොති වා න්තුස්ස ච. වවත්ථිතවිභාසා+යං. ගච්ඡං ගච්ඡන්තං, ගච්ඡන්තෙ.

Khi theo sau là aṃ và e, ṭa tùy chọn thay thế cho hậu tố nta và cả ntu. Đây là trường hợp tùy chọn có quy định. (Ví dụ:) Gacchaṃ, gacchantaṃ; (và) gacchante.

217. තො+තා+ති+තා ස+ස්මා+ස්මිං නාසු

217. To, tā, ti, tā (thay thế) khi theo sau là sa, smā, smiṃ, và nā.

ස+ස්මා+ස්මිං+නාසු න්ත+න්තූනං සවිභත්තීනං තො+තා+ති+තා හොන්ති වා යථාක්කමං. ගච්ඡතා ගච්ඡන්තෙන, ගච්ඡන්තෙහි ගච්ඡන්තෙභි. ගච්ඡතො ගච්ඡස්ස ගච්ඡන්තස්ස.

Khi theo sau là sa, smā, smiṃ, và nā, các từ to, tā, ti, tā tùy chọn thay thế cho nta và ntu cùng với biến cách của chúng, theo thứ tự tương ứng. (Ví dụ:) Gacchatā, gacchantena; gacchantehi, gacchantebhi. Gacchato, gacchassa, gacchantassa.

216. තං නංම්හි

216. Taṃ khi theo sau là naṃ.

නංම්හි න්ත+න්තූනං සවිභත්තීනං තං වා හොති. ගච්ඡතං ගච්ඡන්තානං. ගච්ඡතා ගච්ඡන්තා ගච්ඡන්තම්හා ගච්ඡන්තස්මා. ගච්ඡති ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තම්හි ගච්ඡන්ථස්මිං, ච්ඡෙන්තෙසු.

Khi naṃ theo sau, taṃ tùy chọn thay thế cho nta và ntu cùng với biến cách của chúng. (Ví dụ:) Gacchataṃ, gacchantānaṃ. (Các ví dụ khác:) Gacchatā, gacchantā, gacchantamhā, gacchantasmā. Gacchati, gacchante, gacchantamhi, gacchantasmiṃ, cchentesu.

එවං මහං චරං තිට්ඨං, දදං භුඤ්ජං සුණං පචං;

ජයං ජීරං වචං පීයං, සරං කුබ්බං ජපං වජං.

Tương tự như vậy là các từ: mahaṃ, caraṃ, tiṭṭhaṃ, dadaṃ, bhuñjaṃ, suṇaṃ, pacaṃ; Jayaṃ, jīraṃ, vacaṃ, pīyaṃ, saraṃ, kubbaṃ, japaṃ, vajaṃ.

ඉච්චාදයො.

Vân vân.

භවන්ත සි,

Bhavanta si,

149. භූතො

149. Từ căn bhū.

නියමසුත්ත+මිදං. භූධාතුතො න්තස්ස අං හොති සිම්හි නිච්චං පුනබ්බිධානා. භවං.

Đây là một quy tắc có tính giới hạn. Đối với hậu tố nta từ căn bhū, aṃ là sự thay thế bắt buộc khi si theo sau, do được quy định lại. (Ví dụ:) Bhavaṃ.

146. භවතො වා භොන්තොග+යො+නා+සෙ

146. Bhonto tùy chọn thay thế cho bhavanta khi theo sau là ge, yo, nā, và se.

භවන්තසද්දස්ස භොන්තාදෙසො වා හොති ග+යො+නා+සෙ. න්තොආදෙසො, භොන්තො භොන්තා භවන්තො භවන්තා. ගෙ [Pg.40] පන භො භොන්ත භොන්තා භව භවා භවං, භොන්තො භොන්තා භවන්තො භවන්තා. භොන්තාදෙසපක්ඛෙ ට+ටා+අංආදෙසා බහුලාධිකාරා න හොන්ති. භවං භවන්තං, භොන්තෙ භවන්තෙ. භොතා භොන්තෙන භවතා භවන්තෙන, භවන්තෙහි භවන්තෙභි. භොතො භොන්තස්ස භවතො භවස්ස භවන්තස්ස, භවතං භවන්තානං. භවතා ඉච්චාදි ගච්ඡන්තසමං.

Từ bhavanta được tùy chọn thay thế bằng bhonta khi theo sau là ge, yo, nā, và se. Với sự thay thế nto, (các dạng là) bhonto, bhontā, bhavanto, bhavantā. Tuy nhiên, trong hô cách (ge), (các dạng là) bho, bhonta, bhontā, bhava, bhavā, bhavaṃ; (số nhiều:) bhonto, bhontā, bhavanto, bhavantā. Trong trường hợp thay thế bằng bhonta, các thay thế ṭa, ṭā, aṃ không xảy ra do quyền chi phối của quy tắc bahula. (Các ví dụ khác:) Bhavaṃ, bhavantaṃ; bhonte, bhavante. Bhotā, bhontena, bhavatā, bhavantena; bhavantehi, bhavantebhi. Bhoto, bhontassa, bhavato, bhavassa, bhavantassa; bhavataṃ, bhavantānaṃ. Từ bhavatā trở đi, (biến cách) tương tự như gacchanta.

භොඉති ආමන්තණෙ නිපාතො, ‘‘කුතො නු ආගච්ඡථ භො තයො ජනා’’ති බහුවචනෙපි දස්සනතො. එවං භන්තෙති. භද්දෙති භද්දසද්දන්තරෙන සිද්ධං. භද්දන්තඉති දස්ස ද්විභාවෙන.

Bho là một bất biến từ dùng trong hô cách, như được thấy cả trong số nhiều ở câu ‘kuto nu āgacchatha bho tayo janā’ (Này các ngài, ba người từ đâu đến?). Tương tự như vậy là bhante. Bhadde được hình thành từ một từ khác là bhadda. Bhaddanta được hình thành do sự lặp lại của da.

සං සන්තො, සන්තො සන්තා. භො ස සා සං, සන්තො සන්තා. සං සන්තං ‘‘සංයොගාදිලොපොති නස්ස ලොපෙ ‘‘යං යඤ්හි රාජ භජති, සන්තං වා යදි වා අසං’’, සන්තෙ. සතා සන්තෙන.

(Biến cách của santa:) Saṃ, santo; santo, santā. Này sa, sā, saṃ; santo, santā. Saṃ, santaṃ. Do sự lược bỏ n theo quy tắc ‘saṃyogādilopo’, (như trong câu) ‘yaṃ yañhi rāja bhajati, santaṃ vā yadi vā asaṃ’; sante. Satā, santena.

145. සතො සබ භෙ

145. Saba thay cho santa khi theo sau là bhi.

සන්තසද්දස්ස සබ භවති භකාරෙ. සබ්භි සන්තෙහි. නිච්චත්තා සන්තෙභීති න හොති. සතො සස්ස සන්තස්ස ඉච්චාදි ගච්ඡන්තසමං.

Từ santa trở thành saba khi phụ âm bha theo sau. (Ví dụ:) Sabbhi, santehi. Do quy tắc này là bắt buộc, nên dạng santebhi không tồn tại. Từ sato, sassa, santassa trở đi, (biến cách) tương tự như gacchanta.

150. මහන්තා+රහන්තානං ටා වා

150. Ṭā tùy chọn thay thế cho (nta của) mahanta và arahanta.

සිම්හි මහන්තා+රහන්තානං න්තස්ස ටා වා හොති. මහා මහං මහන්තො, මහන්තො මහන්තා. අරහා අරහං, අරහන්තො අරහන්තා ඉච්චාදි ගච්ඡන්තසමං.

Khi si theo sau, ṭā tùy chọn thay thế cho nta của mahanta và arahanta. (Ví dụ:) Mahā, mahaṃ, mahanto; mahanto, mahantā. Arahā, arahaṃ; arahanto, arahantā. Vân vân, (biến cách) tương tự như gacchanta.

අස්ම සි,

Asma si,

154. රාජාදීයුවාදිත්වා

154. Do thuộc nhóm rājādi và yuvādi.

රාජාදීහි [Pg.41] යුවාදීහි ච පරස්ස සිස්ස ආ හොති. අස්මා,

Sau các nhóm rājādi và yuvādi, si biến thành ā. Ví dụ: Asmā,

156. යොන+මානො

156. Yo và na thành māno

රාජාදීහි යුවාදීහි ච යොන+මානො වා හොති. අස්මානො අස්මා. භො අස්ම අස්මා, අස්මානො අස්මා.

Sau các nhóm rājādi và yuvādi, yo và na tùy chọn biến thành māno. Ví dụ: Asmāno asmā. Hỡi asma asmā, asmāno asmā.

155. වා+ම්හා+නඞ

155. Vā+mhā+naṅa

රාජාදීනං යුවාදීනඤ්ච ආනඞ හොති වා අංම්හි. අස්මානං අස්මං, අස්මානො අස්මෙ.

Đối với các nhóm rājādi và yuvādi, naṃ tùy chọn biến thành ānaṃ khi có aṃ. Ví dụ: Asmānaṃ asmaṃ, asmāno asme.

80. නාස්සෙ+නො

80. Nā thành eno

කම්මාදිතො නාවචනස්ස එනො වා හොති. අස්මෙන අස්මනා, අස්මෙහි අස්මෙභි. අස්මස්ස, අස්මානං. අස්මා අස්මම්හා අස්මස්මා ඉච්චාදි.

Sau nhóm kammādi, biến cách nā tùy chọn biến thành eno. Ví dụ: Asmena asmanā, asmehi asmebhi. Asmassa, asmānaṃ. Asmā asmamhā asmasmā, v.v.

79. කම්මාදිතො

79. Từ nhóm kammādi

කම්මාදිතො ස්මිනො නි හොති වා. අස්මනි අස්මෙ අස්මම්හි අස්මස්මිං, අස්මෙසු. කම්ම චම්ම වෙස්ම භස්ම බ්‍රහ්ම අත්ත ආතුම ඝම්ම මුද්ධඉති කම්මාදයො. මුද්ධ ගණ්ඩිවධන්ව අණිම ලඝිමාදයො අස්මසමා. රාජ බ්‍රහ්ම සඛ අත්ත ආතුම ගණ්ඩිවධන්ව අස්ම අණිම ලඝිමාදයො රාජාදයො.

Sau nhóm kammādi, smiṃ tùy chọn biến thành ni. Ví dụ: Asmani asme asmamhi asmasmiṃ, asmesu. Kamma, camma, vesma, bhasma, brahma, atta, ātuma, ghamma, muddha là nhóm kammādi. Muddha, gaṇḍivadhanva, aṇima, laghimā, v.v. tương tự như asma. Rāja, brahma, sakha, atta, ātuma, gaṇḍivadhanva, asma, aṇima, laghimā, v.v. là nhóm rājādi.

‘‘ධම්මො වා+ඤ්ඤත්ථෙ’’ති ගණසුත්තෙන රාජාදීසු පට්ඨිතත්තා දළධම්මො දළධම්මාති වා හොති. යුව සා සුවා මඝව පුම [Pg.42] වත්තහාති යුවාදයො. රාජා, රාජානො රාජා. භොරාජ රාජා, රාජානො රාජා. රාජානං රාජං, රාජානො රාජෙ.

Do được thiết lập trong nhóm rājādi bởi gaṇasutta ‘Dhammo vā+ññatthe’, nên tùy chọn có dạng daḷadhammo hoặc daḷadhammā. Yuva, sā, suvā, maghavā, puma, vattahā là nhóm yuvādayo. Ví dụ: Rājā, rājāno rājā. Hỡi rāja rājā, rājāno rājā. Rājānaṃ rājaṃ, rājāno rāje.

123. රාජස්සි නාම්හි

123. Của rāja thành i trước nā

‘‘සබ්බදත්තෙන රාජිනා’’ති පාඨම්පති ඉද+මාරද්ධං. රාජස්සි වා හොති නාම්හි. රාජිනා.

Quy tắc này được bắt đầu dựa theo cách đọc ‘Sabbadattena rājinā’. Của rāja tùy chọn biến thành i trước nā. Ví dụ: Rājinā.

222. නා+ස්මාසු රඤ්ඤා

222. Trước nā và smā, thành raññā

නා+ස්මාසු රාජස්ස සවිභත්තිස්ස රඤ්ඤා හොති නිච්චං. අනෙකවණ්ණත්තා සබ්බස්ස. රඤ්ඤා.

Trước nā và smā, toàn bộ rāja cùng với biến cách của nó luôn được thay thế bằng raññā. Do có nhiều âm tiết, nên thay thế toàn bộ. Ví dụ: Raññā.

124. සු+නං+හිසූ

124. Trước su, naṃ, và hi thành ū

රාජස්ස ඌ හොති වා සු+නං+හිසු. ‘‘ඡට්ඨියන්තස්සාති අන්තස්ස හොති. රාජූහි රාජෙහි රාජූභි රාජෙභි.

Của rāja, ū tùy chọn được thay thế trước su, naṃ, và hi. ‘Chaṭṭhiyantassāti’ có nghĩa là thay thế cho phần cuối. Ví dụ: Rājūhi rājehi rājūbhi rājebhi.

223. රඤ්ඤො+රඤ්ඤස්ස+රාජිනො සෙ

223. Trước se, thành rañño, raññassa, rājino

සෙ රාජස්ස සවිභත්තිස්ස එතෙ ආදෙසා හොන්ති. රඤ්ඤො රඤ්ඤස්ස රාජිනො, රාජූනං.

Trước se, toàn bộ rāja cùng với biến cách của nó được thay thế bằng những dạng này: Rañño raññassa rājino, rājūnaṃ.

221. රාජස්ස රඤ්ඤං

221. Của rāja thành raññaṃ

නංම්හි රාජස්ස සවිභත්තිස්ස රඤ්ඤං වා හොති. රඤ්ඤං. රඤ්ඤා, රාජූහි රාජෙහි රාජූභි රාජෙභි.

Trước naṃ, toàn bộ rāja cùng với biến cách của nó tùy chọn được thay thế bằng raññaṃ. Ví dụ: Raññaṃ. Raññā, rājūhi rājehi rājūbhi rājebhi.

224. ස්මිම්හි රඤ්ඤෙ+රාජිනි

224. Trước smiṃ, thành raññe, rājini

ස්මිම්හි රාජස්ස සවිභත්තිස්ස රඤ්ඤෙ+රාජිනි හොන්ති නිච්චං. රඤ්ඤෙ රාජිනි, රාජූසු රාජෙසු.

Trước smiṃ, toàn bộ rāja cùng với biến cách của nó luôn được thay thế bằng raññe và rājini. Ví dụ: Raññe rājini, rājūsu rājesu.

225. සමාසෙ වා

225. Trong hợp thể, tùy chọn

ඉති [Pg.43] ගණසුත්තෙන රාජස්ස නා+ස්මා+ස්මිංසු යං වුත්තං, තං වා හොති. කාසිරඤ්ඤා කාසිරාජිනා කාසිරාජෙන, කාසිරාජූභි කාසිරාජෙභි කාසිරාජූහි කාසිරාජෙහි. කාසිරඤ්ඤො කාසිරඤ්ඤස්ස කාසිරාජිනො කාසිරාජස්ස. කාසිරඤ්ඤා කාසිරාජස්මා. කාසිරාජූනං කාසිරාජානං. කාසිරඤ්ඤෙ කාසිරාජිනි කාසිරාජෙ කාසිරාජම්හි කාසිරාජස්මිං, කාසිරාජූසු කාසිරාජෙසු.

Như vậy, theo gaṇasutta này, những gì đã được nói đối với rāja trong các trường hợp nā, smā, và smiṃ, thì (trong hợp thể) là tùy chọn. Ví dụ: Kāsiraññā kāsirājinā kāsirājena, kāsirājūbhi kāsirājebhi kāsirājūhi kāsirājehi. Kāsirañño kāsiraññassa kāsirājino kāsirājassa. Kāsiraññā kāsirājasmā. Kāsirājūnaṃ kāsirājānaṃ. Kāsiraññe kāsirājini kāsirāje kāsirājamhi kāsirājasmiṃ, kāsirājūsu kāsirājesu.

අද්ධා, අද්ධානො අද්ධා. භො අද්ධ අද්ධා, අද්ධානො අද්ධා. අද්ධානං අද්ධං, අද්ධානො අද්ධෙ.

Addhā, addhāno addhā. Hỡi addha addhā, addhāno addhā. Addhānaṃ addhaṃ, addhāno addhe.

192. පුම+කම්ම+ථාම+ද්ධානං ස+ස්මාසු ච

192. Của puma, kamma, thāma, addhan trước sa và smā cũng vậy

පුමාදීන+මු හොති වා ස+ස්මාසු නාම්හි චෙ+ති උත්තෙ අද්ධුනා, කම්මාදිත්තා ‘‘නාස්සෙ+නො’’ති වා එනො, අද්ධෙන අද්ධනා, අද්ධෙහි අද්ධෙභි. සෙ උකාරෙ ච –

Của các từ puma, v.v., u là sự thay thế tùy chọn trước sa, smā, và nā. Do đó, khi nói u, ta có addhunā. Vì thuộc nhóm kammādi, theo quy tắc ‘nāsse+no’, eno là sự thay thế tùy chọn, cho ra addhena addhanā, (số nhiều) addhehi addhebhi. Trước se và khi có ukāra –

1,9. ඉයුවණ්ණා ඣලා නාමස්ස+න්තෙ

1,9. Các nguyên âm i và u ở cuối danh từ gốc là jhalā

නාමං පාටිපදිකං, තස්ස අන්තෙ වත්තමානා ඉවණ්ණුවණ්ණා ඣලසඤ්ඤා හොන්ති යථාක්කමං. ඉ ච උ ච ඉයු, ඉයු ච තෙ වණ්ණා චෙති ඉයුවණ්ණා, ‘‘ද්වන්දන්තෙ සූයමානං පච්චෙක+මභිසම්බන්ධිය තෙ’’ති වුත්තත්තා වණ්ණසද්දං පච්චෙක+මභිසම්බන්ධිය ‘‘ඉවණ්ණුවණ්ණා’’ති වුත්තං.

Nāmaṃ là pāṭipadikaṃ (danh từ gốc). Các nguyên âm i và u hiện hữu ở cuối của nó được gọi là jhalasaññā, theo thứ tự. I và u là iyu; iyu và chúng là các nguyên âm, do đó là iyuvaṇṇā. Vì có nói rằng ‘trong hợp thể dvanda, từ được nghe ở cuối sẽ liên kết với từng thành phần’, nên từ vaṇṇa được liên kết với từng thành phần, và do đó được nói là ‘ivaṇṇuvaṇṇā’ (nguyên âm i và nguyên âm u).

81. ඣලා සස්ස නො

81. Sau jhalā, sa thành no

ඣලතො සස්ස නො වා හොති. අද්ධුනො අද්ධුස්ස අද්ධස්ස, අද්ධානං.

Sau jhalā, ssa được biến đổi thành no một cách tùy chọn. (Ví dụ:) addhuno, addhussa, addhassa, addhānaṃ.

82. නා ස්මාස්ස

82. Smā thành nā.

ඣලතො [Pg.44] ස්මාස්ස නා හොති වා, අද්ධුනා අද්ධුම්හා අද්ධුස්මා අද්ධා අද්ධම්හා අද්ධස්මා. ‘‘කම්මාදිතො’’ති ස්මිනො නි, අද්ධනි අද්ධෙ අද්ධම්හි අද්ධස්මිං, අද්ධෙසු. අද්ධසද්දො චෙ+ත්ථකාල+ද්ධානවාචි, න භාගවාචී.

Sau jhalā, smā được biến đổi thành nā một cách tùy chọn, (ví dụ:) addhunā, addhumhā, addhusmā, addhā, addhamhā, addhasmā. Do (sutta) ‘kammādito’, smiṃ (biến đổi) thành ni, (ví dụ:) addhani, addhe, addhamhi, addhasmiṃ, addhesu. Từ addha ở đây có nghĩa là thời gian và con đường, không có nghĩa là một phần.

අත්තා, අත්තානො ඉච්චාදි යාව දුතියා රාජාව, කම්මාදිත්තා එනෙ අත්තෙන අත්තනා.

(Biến cách của từ attan:) Attā, attāno, v.v... cho đến đối cách thì giống như rājan. Do thuộc nhóm kammādi, (ở công cụ cách) ena (cho ra các dạng) attena, attanā.

195. සු+හිසු නක

195. Trước su và hi, (thêm) naka.

අත්ත+ආතුමානං සු+හිසු නකාගමො හොති. ‘‘ඤකානුබන්ධා+ද්‍යන්තා’’ති පරිභාසතො කකාරො අන්තාවයවත්ථො, අත්තනෙහි අත්ථෙහි අත්තනෙභි අත්තෙභි.

Sau atta và ātuman, có sự thêm vào naka trước su và hi. Theo định nghĩa ‘ñakānubandhādyantā’, ký tự ka là thành phần cuối cùng. (Ví dụ:) attanehi, atthehi, attanebhi, attebhi.

194. නො+ත්තාතුමා

194. Sau attan và ātuman, (ssa thành) no.

අත්ත+ආතුමෙහි සස්ස නො වා හොති. අත්තනො අත්තස්ස, අත්තානං.

Sau atta và ātuman, ssa được biến đổi thành no một cách tùy chọn. (Ví dụ:) Attano, attassa, attānaṃ.

196. ස්මාස්ස නා බ්‍රහ්මා ච

196. Sau brahman, smā thành nā.

බ්‍රහ්මා අත්ත+ආතුමෙහි ච පරස්ස ස්මාස්ස නා හොති නිච්චං. අත්තනා. ස්මිම්හි කම්මාදිත්තා නි, අත්තනි අත්තෙ අත්තම්හි අත්තස්මිං, අත්තනෙසු අත්තෙසු. ආතුමා අත්තාව.

Sau brahman, atta và ātuman, smā luôn luôn được biến đổi thành nā. (Ví dụ:) Attanā. Trước smiṃ, do thuộc nhóm kammādi, (biến đổi thành) ni, (ví dụ:) attani, atte, attamhi, attasmiṃ, attanesu, attesu. (Từ) Ātumā (biến cách) giống như attan.

බ්‍රහ්මා, බ්‍රහ්මානො බ්‍රහ්මා, ‘‘බ්‍රහ්මස්සු වා’’ති සුත්තෙ ‘‘බ්‍රහ්මස්සූ’’ති යොගවිභාගා ආනොම්හි බ්‍රහ්මස්ස උ, පරස්සරලොපෙ බ්‍රහ්මුනොතිපි සිජ්ඣති. අයඤ්ච බ්‍රහ්මසංයුත්තෙ දිස්සති. බ්‍රහ්මා ගෙ-

Brahmā, brahmāno, brahmā. Trong sutta ‘brahmassu vā’, bằng cách phân chia quy tắc thành ‘brahmassu’, (thân từ) brahman (thêm) u trước āno, sau khi lược bỏ nguyên âm sau, dạng brahmuno cũng được hình thành. Và dạng này được thấy trong Tương Ưng Phạm Thiên (Brahmasaṃyutta). (Từ) Brahmā ở hô cách...

60. ඝ+බ්‍රහ්මාදිතෙ

60. Sau brahmādi, (hô cách thành) e.

ආකතිගණො+යං[Pg.45], ආකතීති ජාති, ජාතිපධානගණොත්‍ය+ත්ථො. ඝසඤ්ඤතො බ්‍රහ්ම+කත්තු+ඉසි+සඛාදීහි ච ගස්සෙ+වා හොති. භො බ්‍රහ්මෙ බ්‍රහ්මා, බ්‍රහ්මානො බ්‍රහ්මා. බ්‍රහ්මානං බ්‍රහ්මං, බ්‍රහ්මානො බ්‍රහ්මෙ.

Đây là một nhóm mở (ākatigaṇa); ākati nghĩa là loại, có nghĩa là một nhóm dựa trên loại. Từ những từ được gọi là gha (hô cách), sau brahman, kattu, isi, sakhan, v.v..., biến cách gha (tức là si) được biến đổi thành e một cách tùy chọn. (Ví dụ:) Bho brahme, brahmā; brahmāno, brahmā. Brahmānaṃ, brahmaṃ; brahmāno, brahme.

191. නාම්හි

191. Trước nā.

බ්‍රහ්මස්සු හොති නාම්හි නිච්චං. බ්‍රහ්මුනා, බ්‍රහ්මෙහි බ්‍රහ්මෙභි.

(Thân từ) brahman luôn luôn (thêm) u trước nā. (Ví dụ:) Brahmunā, brahmehi, brahmebhi.

190. බ්‍රහ්මස්සු වා

190. (Thân từ) brahman (thêm) u một cách tùy chọn.

බ්‍රහ්මස්සු වා හොති ස+නංසු. ‘‘ඣලා සස්ස නො’’ති නො. බ්‍රහ්මුනො බ්‍රහ්මුස්ස බ්‍රහ්මස්ස, බ්‍රහ්මූනං බ්‍රහ්මානං. ‘‘ස්මාස්ස නා බ්‍රහ්මා චෙ’’ති ස්මාස්ස නා, උකාරෙ බ්‍රහ්මුනා. ‘‘අම්බ්වාදීහි’’ති ස්මිනො නි, ඉමස්ස ආකතිගණත්තා බ්‍රහ්මස්ස කම්මාදිත්තෙපි එත්ථ වුත්තා. බ්‍රහ්මනි බ්‍රහ්මෙ බ්‍රහ්මම්හි බ්‍රහ්මස්මිං, බ්‍රහ්මෙසු.

(Thân từ) brahman (thêm) u một cách tùy chọn trước sa (ssa) và naṃ. Do (sutta) ‘jhalā sassa no’, (ssa biến đổi thành) no. (Ví dụ:) Brahmuno, brahmussa, brahmassa; brahmūnaṃ, brahmānaṃ. Do (sutta) ‘smāssa nā brahmā ce’, smā (biến đổi thành) nā, khi có ukāra (thêm vào) thì thành brahmunā. Do (sutta) ‘ambvādīhi’, smiṃ (biến đổi thành) ni; vì đây là một nhóm mở, các quy tắc của brahman trong nhóm kammādi cũng được nói ở đây. (Ví dụ:) Brahmani, brahme, brahmamhi, brahmasmiṃ; brahmesu.

සඛා, රාජාදිත්තා ආ.

(Từ) Sakhā, do thuộc nhóm rājādi, (biến cách chủ cách số ít là) ā.

2,157. ආයො නො ච සඛා

2,157. Sau sakhan, yo thành āyo và no.

සඛතො යොන+මායො නො හොන්ති වා ආනො ච. සඛායො සඛානො.

Sau sakhan, yo được biến đổi thành āyo và no một cách tùy chọn, và cũng thành āno. (Ví dụ:) Sakhāyo, sakhāno.

159. නො+නා+සෙස්වි

159. Trước no, nā, sesu, (thân từ thành) i.

සඛස්ස ඉ හොති නිච්චං නො+නා+සෙසු. සඛිනො.

(Thân từ) sakhan luôn luôn (biến đổi thành) i trước no, nā, và sesu. (Ví dụ:) Sakhino.

161. යො+ස්වං+හිසු චා+රඞ

161. Trước yo, aṃ, hi, v.v..., (thân từ thành) āraṅa.

සඛස්ස වා ආරඞ හොති යො+ස්වං+හිසු ස්මා+නංසුච.

(Thân từ) sakhan được biến đổi thành āraṅa một cách tùy chọn trước yo, aṃ, hi, smā, và naṃ.

171. ආරඞස්මා

171. Sau āraṅa.

ආරවාදෙසතො [Pg.46] පරෙසං යොනං ටො හොති. සඛාරො සඛා. ගෙ තු ‘‘ඝ+බ්‍රහ්මාදිතෙ’’ති එ, සඛෙ සඛ සඛා. බහුවචනං පඨමා විය. අංම්හි ‘‘වා+ම්හා+නඞ’’ති ආනඞ, සඛානං සඛාරං සඛං, සඛායො සඛානො සඛිනො.

Sau sự biến đổi thành āra, yo sau đó trở thành ṭo. (Ví dụ:) Sakhāro, sakhā. Còn ở hô cách (ge), do (sutta) ‘gha+brahmādite’, (thành) e, (ví dụ:) sakhe, sakha, sakhā. Số nhiều giống như chủ cách. Trước aṃ, do (sutta) ‘vā+mhā+naṅa’, (thành) ānaṅa, (ví dụ:) sakhānaṃ, sakhāraṃ, sakhaṃ; sakhāyo, sakhāno, sakhino.

172. ටො ටෙ වා

172. Ṭo và ṭe một cách tùy chọn.

ආරවාදෙසම්හා යොනං ටො ටෙ වා හොන්ති යථාක්කමංති ටෙ. අඤ්ඤත්ථ ‘‘ආරඞස්මා’’ති ටො. සඛාරෙ සඛාරො සඛෙ. ටොග්ගහණං ලාඝවත්ථං. සඛිනා, සඛාරෙහි සඛෙහි. ‘‘ඣලා සස්ස නො’’ති ඣතො සස්ස නො, සඛිනො සඛිස්ස, සඛාරානං.

Sau sự biến đổi thành āra, yo được biến đổi thành ṭo và ṭe một cách tùy chọn theo thứ tự, (ở đây là) ṭe. Ở nơi khác, do (sutta) ‘āraṅasmā’, (thành) ṭo. (Ví dụ:) Sakhāre, sakhāro, sakhe. Việc dùng ṭo là để cho ngắn gọn. Sakhinā, sakhārehi, sakhehi. Do (sutta) ‘jhalā sassa no’, sau jha, ssa (thành) no, (ví dụ:) sakhino, sakhissa, sakhārānaṃ.

160. ස්මා+නංසු වා

160. Trước smā và naṃ, một cách tùy chọn.

සඛස්ස වා ඉ හොති ස්මා+නංසු. සඛීනං සඛානං.

(Thân từ) sakhan được biến đổi thành i một cách tùy chọn trước smā và naṃ. (Ví dụ:) Sakhīnaṃ, sakhānaṃ.

171. ටා නා+ස්මානං

171. Biến cách `nā` và `smā` thành `ā`.

ආරවාදෙසම්හා නා+ස්මානං ටා හොති නිච්චං. සඛාරා, බහුලාධිකාරා සඛාරස්මා. ‘‘නා ස්මාස්සා’’ති නා, සඛිනා සඛිස්මා සඛා සඛම්හා සඛස්මා.

Sau (danh từ) `sakhi`, `ā` luôn luôn thay thế cho `nā` và `smā`. Ví dụ: `Sakhārā`. Do quyền của `bahula`, (cũng có dạng) `sakhārasmā`. (Quy luật) không phải là `nā smāssa ā`, (cũng có các dạng:) `sakhinā`, `sakhismā`, `sakhā`, `sakhamhā`, `sakhasmā`.

158. ටෙ ස්මිනො

158. Biến cách `smiṃ` và `su` thành `e`.

සඛතො ස්මිනො ටෙ හොති නිච්චං. සඛෙ, සඛාරෙසු සඛෙසු. සඛි සඛීති ඉත්ථියංයෙව පයොගො දිස්සති, තස්මා ‘‘නදාදිතො ඞී’’ති වීම්හි ආලපනත්තා වා රස්සො.

Sau (danh từ) `sakhi`, `e` luôn luôn thay thế cho `smiṃ` và `su`. Ví dụ: `Sakhe`, `sakhāresu`, `sakhesu`. Cách dùng `sakhi` và `sakhī` chỉ được thấy ở nữ tính. Do đó, theo quy luật `nadādito ṅī`, trong hô cách (`vi`), do là hô cách nên (nguyên âm dài) được rút ngắn lại một cách tùy chọn.

යුවාදිත්තා [Pg.47] ආ, යුවා.

Sau (nhóm) `yuvādi`, (biến cách `si`) thành `ā`. Ví dụ: `yuvā`.

181. යොනං නො+නෙ වා

181. Biến cách `yo` (sau yuvādi) thành `no` hoặc `ne` một cách tùy chọn.

යුවාදීහි යොනං නො+නෙ වා හොන්ති යථාක්කමං. ‘‘යොන+මානො’’ති ආනොම්හි සිද්ධෙපි ‘‘දුතියස්ස නෙ’’ති ගන්ථගාරවො හොතීති යථාක්කමංපති ලාඝවත්ථං නොග්ගහණං.

Sau (nhóm) `yuvādi`, biến cách `yo` được tùy chọn đổi thành `no` và `ne` theo thứ tự. Mặc dù (dạng `āno`) đã được hình thành bởi quy luật `yonaṃ āno`, và (quy luật) `dutiyassa ne` là một sự rườm rà trong văn bản, việc đề cập đến `no` ở đây là để cho ngắn gọn, thay vì phải áp dụng quy tắc 'theo thứ tự'.

179. නො+නා+නෙස්වා

179. Khi các biến cách `no`, `nā`, `ne` theo sau, (nguyên âm cuối của `yuvādi`) thành `ā`.

නො+නා+නෙසු යුවාදීන+මා හොති. යුවානො යුවා. භො යුව යුවා, යුවානො යුවා. යුවානං යුවං, යුවානො යුවානෙ යුවෙ. යුවානා.

Khi các biến cách `no`, `nā`, `ne` theo sau, (nguyên âm cuối của nhóm) `yuvādi` trở thành `ā`. Ví dụ: `Yuvāno`, `yuvā`. Hô cách: `Bho yuva`, `yuvā`; `yuvāno`, `yuvā`. Đối cách: `Yuvānaṃ`, `yuvaṃ`; `yuvāno`, `yuvāne`, `yuve`. Sở dụng cách: `Yuvānā`.

178. යුවාදීනං සු+හිස්වා+නඞ

178. Sau (nhóm) `yuvādi`, trước `su` và `hi`, chèn thêm `ānaṅ`.

සු+හිසු යුවාදීන+මානඞ හොති. යුවානෙහි යුවානෙභි.

Khi `su` và `hi` theo sau, `ānaṅ` là tiếp tố cho (nhóm) `yuvādi`. Ví dụ: `Yuvānehi`, `yuvānebhi`.

193. යුවා සස්සි+නො

193. Sau `yuvan`, biến cách `ssa` thành `ino`.

යුවා සස්ස වා ඉනො හොති. යුවිනො යුවස්ස, යුවානං.

Sau `yuvan`, biến cách `ssa` được tùy chọn đổi thành `ino`. Ví dụ: `Yuvino`, `yuvassa`; (số nhiều:) `yuvānaṃ`.

180. ස්මා+ස්මිංනං නා+නෙ

180. Biến cách `smā` và `smiṃ` (sau yuvādi) thành `nā` và `ne`.

යුවාදහි ස්මා+ස්මිංනං නා+නෙ නිච්චං හොන්ති යථාක්කමං. යුවානා, යුවානෙහි යුවානෙභි. යුවානෙ, යුවානෙසු. මඝව+පුම+වත්තහසද්දා යුවසද්දසමා. අයං විසෙසො –

Sau (nhóm) `yuvādi`, `smā` và `smiṃ` luôn luôn trở thành `nā` và `ne` theo thứ tự. Ví dụ: `Yuvānā`, `yuvānehi`, `yuvānebhi`. `Yuvāne`, `yuvānesu`. Các từ `maghavan`, `puman`, `vattahan` (biến cách) giống như từ `yuvan`. Đây là điểm đặc biệt –

187. ගස්සං

187. Biến cách `si` (`ga`) thành `aṃ`.

පුමසද්දතො ගස්ස අං වා හොති. පුමං පුම පුමා, පුමානො පුමා. පුමානං පුමං, පුමානො පුමානෙ පුමෙ.

Sau từ `puman`, biến cách `si` (`ga`) được tùy chọn đổi thành `aṃ`. Ví dụ: `Pumaṃ`, `puma`, `pumā`; `pumāno`, `pumā`. Đối cách: `Pumānaṃ`, `pumaṃ`; `pumāno`, `pumāne`, `pume`.

185. නාම්හි

185. Khi `nā` theo sau, (thân từ) thành `ā`.

පුමස්සා [Pg.48] හොති නාම්හි. පුමානා. ‘‘ලක්ඛණිකපටිපදොත්තෙසු පටිපදොත්තස්සෙව ගහණං, න ලක්ඛණිකස්සා’’ති ඤායා පටිපදොත්තනාවිභත්ති එව ගය්හති, න නාස්මාස්ස, කතලක්ඛණිකත්තා. පටිපදන්ති ච ‘‘නාම්හී’’ති නාවිභත්තියා පටිපදභූතො අනුකරණසද්දො. න ලක්ඛණිකො නා. ‘‘පුම+කම්ම+ථාම+ද්ධානං වා ස+ස්මාසු චෙ’’ති වා උත්තෙ පුමුනා පුමෙන. පුමුනො පුමුස්ස පුමස්ස. පුමුනා පුමා.

Đối với `puman`, `ā` xuất hiện khi `nā` theo sau. Ví dụ: `Pumānā`. Theo nguyên tắc 'Giữa một thuật ngữ được định nghĩa bởi đặc tính (lakkhaṇika) và một thuật ngữ được nêu rõ ràng (paṭipadutta), chỉ thuật ngữ được nêu rõ ràng mới được lấy, chứ không phải thuật ngữ được định nghĩa bởi đặc tính', chỉ biến cách `nā` được nêu rõ ràng mới được lấy, chứ không phải `nā` (là kết quả của) `smā`, vì đó là (biến cách) được tạo ra theo đặc tính. Và 'được nêu rõ ràng' là âm thanh mô phỏng `nā` vốn là cơ sở cho biến cách `nā` trong quy luật `nāmhi`. Không phải là `nā` (được tạo ra) theo đặc tính. Theo quy luật `Puma+kamma+thāma+ddhānaṃ vā sa+smāsu ce`, `u` được tùy chọn nêu ra, (cho ra các dạng) `pumunā`, `pumena`. (Sở hữu cách:) `Pumuno`, `pumussa`, `pumassa`. (Xuất xứ cách:) `Pumunā`, `pumā`.

184. පුමාති

184. Đối với puman.

ස්මිනො නෙ වා හොති. පුමානෙ පුමෙ පුමම්හි පුමස්මිං.

Biến cách `smiṃ` được tùy chọn đổi thành `ne`. Ví dụ: `Pumāne`, `pume`, `pumamhi`, `pumasmiṃ`.

186. සුම්හා ච

186. Và từ `su`.

පුමස්ස සුම්හි පුමාදීනං යං නිච්චං වුත්තං, තං වා හොතීති ආනඞ වා හොති ආ ච. පුමානෙසු පුමාසු පුමෙසු. වත්තහා, වත්තහානො වත්තහා ඉච්චාදි යුවසද්දසමං.

Đối với `puman`, khi `su` theo sau, điều đã được nói là bắt buộc đối với nhóm `pumādi` (`yuvādi`) thì trở thành tùy chọn. Do đó, tiếp tố `ānaṅ` là tùy chọn, và `ā` cũng vậy. Ví dụ: `Pumānesu`, `pumāsu`, `pumesu`. (Từ) `vattahan` (biến cách thành) `vattahā`, `vattahāno`, `vattahā`, v.v... giống như từ `yuvan`.

189. වත්තහා ස+නංනං නො+නානං

189. Sau `vattahan`, biến cách `sa` (`yo`) và `naṃ` thành `no` và `nānaṃ`.

වත්තහා සනංනං නොනානං නිච්චං හොන්ති යථාක්කමං. වත්තහානො වත්තහානානං.

Sau `vattahan`, biến cách `sa` (`yo`) và `naṃ` luôn luôn trở thành `no` và `nānaṃ` theo thứ tự. Ví dụ: `Vattahāno`, `vattahānānaṃ`.

අකාරන්තං.

Vần a.

සා සි,

Biến cách `si` thành `ā`.

64. එකවචන+යොස්ව+ඝොනං

64. Của những (thân từ) không phải `gho`, trong số ít và `yo`.

ඝො ච ඔ ච ඝො, න ඝො අඝො. ‘‘අඝොනං’’ති ඝප්පටිසෙධෙ අකතෙ ස්ස+මාදීසු පරෙසු ඝස්ස විකප්පෙන රස්සො, එකවචනාදීසු [Pg.49] යොසු ච පරෙසු ඝස්ස නිච්චෙන රස්සොති විරුද්ධත්ථගහණනිවත්තනත්ථො ඝපටිසෙධො. ඔග්ගහණ+මුත්තරත්ථං. එකවචනෙ යොසු ච ඝ+ඔකාරන්තවජ්ජිතානං නාමානං රස්සො හොති තිලිඞ්ගෙති රස්සෙ සම්පත්තෙ –

`Gha` và `o` là `gho`. Không phải `gho` là `agho`. (Cụm từ) `Aghonaṃ` (của những từ không phải `gho`) là sự phủ định `gha` được thực hiện để ngăn chặn việc hiểu ý nghĩa mâu thuẫn, rằng (nguyên âm) `gha` được rút ngắn tùy chọn khi `ssa` v.v... theo sau, nhưng lại được rút ngắn bắt buộc khi các biến cách số ít và `yo` theo sau. Việc bao gồm `o` là cho (các quy luật) sau. Trong số ít và `yo`, sự rút ngắn nguyên âm xảy ra cho các danh từ không kết thúc bằng (nguyên âm) `gha` hoặc `o` trong cả ba giống. Khi sự rút ngắn này đạt được –

66. සිස්මිං නා+නපුංසකස්සති

66. Khi `si` theo sau, không (áp dụng) cho (giống) không phải trung tính.

අනපුංසකස්ස රස්සො න හොතීති සිම්හි තු න රස්සො. සා. ‘‘පජ්ජුන්නොව ලක්ඛණපවුත්ති ජලෙපි වස්සති, ථලෙපි වස්සතී’’ති ඤායා යුවාදිත්තා සිස්ස ආ. යොසු රස්සෙ ‘‘යොනං නො+නෙ වා’’ති යොස්ස නො. ‘‘නො නානෙස්වා’’ති ආ, සානො. නොත්තාභාවපක්ඛෙ ‘‘යොන+මානො’’ති වාධිකාරස්ස වවත්ථිතවිභාසත්තා නිච්ච+මානො, තස්මා නො+නෙඅභාවපක්ඛෙ සා, සෙති රූපපසඞ්ගො න හොති. සානො. තථා නෙත්තාභාවපක්ඛෙ.

Do bởi (quy tắc) anapuṃsakassa rasso na hoti, nên trong si (biến cách) thì không có rút ngắn. (Thành) sā. Theo phương pháp ‘‘Pajjunnova lakkhaṇapavutti jalepi vassati, thalepi vassatī’’ (giống như thần mưa Pajjunna, sự vận hành của đặc tính là mưa trên nước và cũng mưa trên cạn), do được kể trong nhóm yuvādi, si biến thành ā. Khi yo được rút ngắn, do (quy tắc) ‘‘yonaṃ no ne vā’’, yo biến thành no. Do (quy tắc) ‘‘no nānesvā’’, (thành) ā, (có dạng) sāno. Trong trường hợp không có no, do quyền hạn của vā trong (quy tắc) ‘‘yonaṃ āno’’ là tùy chọn có giới hạn (vavatthitavibhāsā), nên luôn là āno. Do đó, trong trường hợp không có no ne, các dạng sā, se không xảy ra. (Thành) sāno. Tương tự trong trường hợp không có ne.

188. සාස්සං+සෙ චා+නඞ

188. Của sā, ānaṅa (thay thế) cho aṃ và se.

සාසද්දස්ස ආනඞ හොති අං+සෙ ගෙ ච නිච්චං. භො සාන සානා, සානො. සානං, සානෙ සානො. සානා, සානෙහි සානෙභි. සානස්ස, සානං. සානා, සානෙහි සානෙභි. සානෙ, සානෙසු.

Đối với từ sā, ānaṅa luôn luôn (thay thế) cho aṃ, se và ge. Hô cách: bho sāna sānā, sāno. Đối cách: sānaṃ, sāne sāno. Công cụ cách: sānā, sānehi sānebhi. Tặng cách/Sở thuộc cách: sānassa, sānaṃ. Xuất xứ cách: sānā, sānehi sānebhi. Vị trí cách: sāne, sānesu.

සුවා යුවාව. ‘‘එකවචනයොස්ව+ඝොනං’’ති රස්සත්තං විසෙසො. ගෙ තු –

(Từ) suvā giống như yuvā. Điểm đặc biệt là sự rút ngắn (nguyên âm) do (quy tắc) ‘‘ekavacanayosvaghonaṃ’’. Nhưng trong ge (biến cách) thì –

130. ගෙ වා

130. Trong ge, một cách tùy chọn.

අඝොනං ගෙ වා රස්සො හොති තිලිඞ්ගෙ. භො සුව සුවා.

Đối với (các từ) không phải gha, trong ge (biến cách), sự rút ngắn (nguyên âm) xảy ra một cách tùy chọn trong cả ba giống. Hô cách: bho suva suvā.

ආකාරන්තං.

(Kết thúc phần) tận cùng bằng ā.

මුනි [Pg.50] සිලොපො. ඣෙ කතෙ –

(Đối với từ) muni, si bị xóa bỏ. Khi jhe được thực hiện –

93. යොසු ඣිස්ස පුමෙ

93. Trong yo (số nhiều), của jhi, trong giống đực.

ඣසඤ්ඤස්ස ඉස්ස යොසු වා ට හොති පුල්ලිඞ්ගෙ. මුනයො, ඣග්ගහණං කිං, ඉකාරන්තසමුදායස්ස මා සියා. ඉග්ගහණං කිං, ඊකාරස්ස වාති. අතොති සාමඤ්ඤනිද්දෙසා ලක්ඛණිකඅකාරතො යොනං ටාටෙ සම්පත්තාපි අවිධානසාමත්ථියා න හොන්ති. සාමත්ථියඤ්ච අඤ්ඤථා අනුපපත්ති.

Đối với i của (từ) được gọi là jha, ṭa (tức là a) thay thế một cách tùy chọn trong yo (số nhiều), trong giống đực. (Thành) munayo. Việc đề cập jha để làm gì? Để (quy tắc) không áp dụng cho toàn bộ thân từ tận cùng bằng i. Việc đề cập i để làm gì? Để (quy tắc) không áp dụng cho ī. Do sự chỉ dẫn chung từ (quy tắc) ato, mặc dù các dạng ṭā và ṭe của yo có thể đạt được từ thân từ tận cùng bằng a đặc trưng, chúng không xảy ra do năng lực của việc không quy định. Và năng lực (sāmatthiya) chính là sự không thể có cách nào khác.

114. ලොපො

114. Sự xóa bỏ.

ඣලතො යොනං ලොපො හොතීති යොලොපෙ –

Do bởi (quy tắc) ‘sau jha và la, có sự xóa bỏ yo’, khi yo bị xóa bỏ –

88. යොලොප+නිසු දීඝො

88. Khi yo bị xóa bỏ và trong ni, có sự kéo dài.

යොනං ලොපෙනිසු ච දීඝො හොති. මුනි. මුනයොති එත්ථ යොලොපො කිමත්ථං න හොති, අක්කෙන ඣත්තස්ස නාසිතත්තා. කින්ති පඨමං න හොති, අන්තරඞ්ගත්තා ඣත්තස්ස. භො මුනි මුනී, මුනයො මුනී. මුනිං, මුනයො මුනී. මුනිනා, මුනීහි මුනීභි. ‘‘යොලොපනිසු’’ ‘‘වීමන්තුවන්තූන’’ මිච්චාදිඤාපකා ඉකාරුකාරානං සුනංහිසු දීඝස්සා+නිච්චත්තා මුනිහි මුනිනං මුනිසු ඉතිපි හොති. ‘‘ඣලා සස්ස නො’’ති නො, මුනිනො මුනිස්ස, මුනීනං. ‘‘නාස්මාස්සා’’ති නා, මුනිනා මුනිම්හා මුනිස්මා. මුනිම්හි මුනිස්මිං, මුනීසු. ‘‘ඉතො ක්වචි සස්ස ටානුබන්ධො’’ (ගණසුත්ත)ති බ්‍රහ්මාදීසු පාඨා ‘‘යො ච සිස්සො මහාමුනෙ’’ති එත්ථ ‘‘ඝ+බ්‍රහ්මාදිතෙ’’ති සස්ස එට.

Khi yo bị xóa bỏ và trong ni, có sự kéo dài (nguyên âm). (Thành) muni. Ở đây trong (dạng) munayo, tại sao không có sự xóa bỏ yo? Do bởi trạng thái jha đã bị phá hủy bởi a (akka). Tại sao nó không xảy ra trước? Do bởi tính chất nội tại (antaraṅga) của trạng thái jha. Hô cách: bho muni munī, munayo munī. Đối cách: muniṃ, munayo munī. Công cụ cách: muninā, munīhi munībhi. Do các chỉ dẫn như ‘‘yolopanisu’’, ‘‘vīmantuvantūnaṃ’’, v.v., sự kéo dài của i và u trước su, naṃ, và hi là không cố định, nên các dạng munihi, muninaṃ, munisu cũng xảy ra. Do (quy tắc) ‘‘jhalā sassa no’’, (có dạng) no, (thành) munino, munissa, munīnaṃ. Do (quy tắc) ‘‘nāsmāssā’’, (có dạng) nā, (thành) muninā, munimhā, munismā. (Vị trí cách:) munimhi munismiṃ, munīsu. Do sự đọc trong nhóm brahmādi theo gaṇasutta ‘‘ito kvaci sassa ṭānubandho’’, ở đây trong câu ‘‘yo ca sisso mahāmune’’, sa biến thành eṭa do (quy tắc) ‘‘ghabrahmādite’’.

එවං –

Tương tự –

ජොති [Pg.51] පාණි ගණ්ඨි මුට්ඨි, කුච්ඡි වත්ථි සාලි වීහි;

බ්‍යාධි ඔධි බොධි සන්ධි, රාසි කෙසි සාති දීපි.

Joti, pāṇi, gaṇṭhi, muṭṭhi, kucchi, vatthi, sāli, vīhi; byādhi, odhi, bodhi, sandhi, rāsi, kesi, sāti, dīpi.

ඉසි ගිනි මණි ධනි, ගිරි රවි කවි කපි;

අසි මසි නිධි විධි, අහි කිමි පති හරි.

Isi, gini, maṇi, dhani, giri, ravi, kavi, kapi; asi, masi, nidhi, vidhi, ahi, kimi, pati, hari.

අරි තිමි කලි බලි, ජලධි ච ගහපති;

උරමිති වරමති, නිරුපධි අධිපති;

අඤ්ජලි සාරථි අතිථි, සමාධි උදධිප්පභුතයො.

Ari, timi, kali, bali, jaladhi và gahapati; uramiti, varamati, nirupadhi, adhipati; añjali, sārathi, atithi, samādhi, udadhi, v.v.

අග්ගි+ඉසීනං අයං විසෙසො –

Đối với aggi và isi, đây là điểm đặc biệt –

147. සිස්සා+ග්ගිතො නි

147. Sau aggi, si (biến thành) ni.

අග්ගිස්මා සිස්ස නි හොති වා. අග්ගිනි අග්ගි, අග්ගයො ඉච්චාදි මුනිසද්දසමං.

Sau aggi, si biến thành ni một cách tùy chọn. (Thành) aggini, aggi. (Dạng) aggayo, v.v., giống như từ muni.

133. ටෙ සිස්සි+සිස්මා

133. Sau isi, si (biến thành) ṭe.

ඉසිස්මා සිස්ස ටෙ වා හොති. ඉසෙ ඉසි. ‘‘ඝ+බ්‍රහ්මාදිතෙ’’ති ගස්ස එ වා, භො ඉසෙ ඉසි, ඉසයො ඉසී. ඉසිං.

Sau isi, si biến thành ṭe một cách tùy chọn. (Thành) ise, isi. Do (quy tắc) ‘‘ghabrahmādite’’, ga biến thành e một cách tùy chọn, (hô cách:) bho ise isi, isayo isī. (Đối cách:) isiṃ.

134. දුතියස්ස යොස්ස

134. Của yo thứ hai.

‘‘දුතියා යොස්සා’’ති අවත්වා ‘‘දුතියස්ස යොස්සා’’ති විසුං කරණං ‘‘එකයොගනිද්දිට්ඨාන+මප්‍යෙ+කදෙසො+නුවත්තතෙ, න [Pg.52] ත්වෙ+කවිභත්තියුත්තානං’’ති ඤායා දුතියායොස්සාති නානුවත්තිය යොස්සාති සාමඤ්ඤෙන අනුවුත්තිය එකච්චාදිතො පඨමා යොස්සාපි ටෙවිධානත්ථං. ඉසිස්මා පරස්ස දුතියා යොස්ස ටෙ වා හොති. ඉසෙ ඉසයො ඉසී, සෙසං මුනිසමං.

Việc tạo ra quy tắc riêng ‘‘dutiyassa yossā’’ thay vì nói ‘‘dutiyāyossā’’ là nhằm mục đích, theo phương pháp ‘‘ekayoganiddiṭṭhānamapyekadeso’nuvattate, na tvekavibhattiyuttānaṃ’’ (một phần của những điều được nêu trong một mối liên hệ có thể được kế thừa, nhưng không phải là những điều được nối bằng một biến cách), để không kế thừa dutiyāyossā mà kế thừa yossā một cách tổng quát, để quy định ṭe cũng áp dụng cho yo thứ nhất (chủ cách số nhiều) từ một số từ. Sau isi, yo thứ hai (đối cách số nhiều) biến thành ṭe một cách tùy chọn. (Thành) ise, isayo, isī, phần còn lại giống như muni.

ආදි, ආදයො ඉච්චාදි, ස්මිම්හි –

Ādi, ādayo, v.v., trong smiṃ (biến cách) –

55. රත්‍යාදීහි ටො ස්මිනො

55. Sau ratti, v.v., ṭo (thay thế) cho smiṃ.

රත්‍යාදීහි ස්මිනො ටො වා හොති. ආදො ආදිම්හි ආදිස්මිං, ආදීසු.

Sau ratti, v.v., smiṃ biến thành ṭo một cách tùy chọn. (Thành) ādo, ādimhi, ādismiṃ, ādīsu.

සමාසෙ ඉකාරන්තතො යො+ස්මිංසු විසෙසො.

Trong hợp thể, đối với (thân từ) tận cùng bằng i, có điểm đặc biệt trong yo và smiṃ.

182. ඉතො+ඤ්ඤත්ථෙ පුමෙ

182. Sau i, trong một nghĩa khác, trong giống đực.

අඤ්ඤත්ථෙ වත්තමානතො ඉකාරන්තතො නාමස්මා යොනං නො+නෙ වා හොන්ති යථාක්කමං පුල්ලිඞ්ගෙ. අරියවුත්තිනො අරියවුත්තයො අරියවුත්තී. භො අරියවුත්ති අරියවුත්තී, අරියවුත්තිනො අරියවුත්තයො අරියවුත්තී. අරියවුත්තිං, අරියවුත්තිනො අරියවුත්තයො අරියවුත්තී. අරියවුත්තිනා ඉච්චාදි තු මුනිසද්දසමං.

Sau danh từ nam tánh tận cùng bằng `i` không phải là thuật ngữ khác, các biến cách `yo` được tùy chọn biến thành `no` và `ne` theo thứ tự. (Ví dụ:) `Ariyavuttino`, `ariyavuttayo`, `ariyavuttī`. (Hô cách:) `Bho ariyavutti`, `ariyavuttī`; `ariyavuttino`, `ariyavuttayo`, `ariyavuttī`. (Đối cách:) `Ariyavuttiṃ`; `ariyavuttino`, `ariyavuttayo`, `ariyavuttī`. Còn `Ariyavuttinā` v.v... thì tương tự như từ `muni`.

183. නෙ ස්මිනො ක්වචි

183. Ở một vài nơi, `smiṃ` (được biến thành) `ne`.

අඤ්ඤත්ථෙ ඉකාරන්තතො නාමස්මා ස්මිනො නෙ වා හොති ක්වචි. අරියවුත්තිනෙ අරියවුත්තිම්හි අරියවුත්තිස්මිං, අරියවුත්තීසු. එවං තොමරඞ්කුසපාණිනො සාරමතිනො ඉච්චාදි. ක්වචිග්ගහණා න සබ්බත්ථ නෙආදෙසො.

Sau danh từ tận cùng bằng `i` không phải là thuật ngữ khác, biến cách `smiṃ` được tùy chọn biến thành `ne` ở một vài nơi. (Ví dụ:) `Ariyavuttine`, `ariyavuttimhi`, `ariyavuttismiṃ`; `ariyavuttīsu`. Tương tự như vậy đối với `tomaraṅkusapāṇi`, `sāramati`, v.v... Do có từ `kvaci`, sự biến đổi thành `ne` không xảy ra ở tất cả mọi nơi.

ඉකාරන්තං.

(Từ) tận cùng bằng `ī`.

දණ්ඩී[Pg.53], සිලොපො. ‘‘එකවචනෙ’’ ච්චාදිනා රස්සෙ සම්පත්තෙ අනපුංසකත්තා ‘‘සිස්මිංනා+නපුංසකස්සා’’ති නිසෙධො. යොම්හි එකවචනෙ ච සබ්බත්ථ රස්සො.

`Daṇḍī`, do xóa bỏ `si`. Khi sự rút ngắn nguyên âm được áp dụng theo quy tắc `Ekavacane` v.v..., do không phải trung tánh, có sự cấm đoán bởi quy tắc `sismiṃnā+napuṃsakassā`. Trong biến cách `yo` số nhiều và trong hô cách số ít, nguyên âm luôn được rút ngắn.

75. යොනං නො+නෙ පුමෙ

75. Trong nam tánh, các biến cách `yo` (được biến thành) `no` và `ne`.

ඣසඤ්ඤිතො යොනං නො+නෙ වා හොන්ති යථාක්කමං පුල්ලිඞ්ගෙ. දණ්ඩිනො.

Sau một thuật ngữ `jha`, các biến cách `yo` được tùy chọn biến thành `no` và `ne` theo thứ tự trong nam tánh. (Ví dụ:) `Daṇḍino`.

115. ජන්තුහෙත්වීඝපෙහි වා

115. (Xóa bỏ `yo`) sau `jantu`, `hetu`, `ī`, `gha`, và `pa` một cách tùy chọn.

ජන්තු+හෙතූහි ඊකාරන්තෙහි ඝ+පසඤ්ඤෙහි ච පරෙසං යොනං වා ලොපො හොති. ‘‘යොලොපනිසු දීඝො’’ති දීඝෙ දණ්ඩී දණ්ඩියො. ගෙ තු ‘‘ගෙ වා’’ති වා රස්සො. භො දණ්ඩි දණ්ඩී, දණ්ඩිනො දණ්ඩී දණ්ඩියො.

Sau `jantu`, `hetu`, các từ tận cùng bằng `ī`, và các thuật ngữ `gha` và `pa`, các biến cách `yo` theo sau được tùy chọn xóa bỏ. Theo quy tắc `Yolopanisu dīgho`, khi xóa bỏ `yo`, nguyên âm được kéo dài, (cho ra dạng) `daṇḍī`. (Dạng khác là) `daṇḍiyo`. Nhưng trong hô cách (`ge`), nguyên âm được tùy chọn rút ngắn theo quy tắc `ge vā`. (Ví dụ:) `Bho daṇḍi`, `daṇḍī`; `daṇḍino`, `daṇḍī`, `daṇḍiyo`.

74. නං ඣීතො

74. Sau `jha`, `aṃ` (được biến thành) `naṃ`.

ඣසඤ්ඤීතො අංවචනස්ස නං වා හොති. දණ්ඩිනං දණ්ඩිං, දණ්ඩිනෙ.

Sau một thuật ngữ `jha`, biến cách `aṃ` được tùy chọn biến thành `naṃ`. (Ví dụ:) `Daṇḍinaṃ`, `daṇḍiṃ`; `daṇḍine`.

76. නො

76. `no`.

ඣීතො යොනං නො වා හොති පුල්ලිඞ්ගෙ. දණ්ඩිනො දණ්ඩී දණ්ඩියො. දණ්ඩිනා, දණ්ඩීහි දණ්ඩීභි. ‘‘ඣලා සස්ස නො’’ති නොම්හි කතෙ දණ්ඩිනො දණ්ඩිස්ස, දණ්ඩීනං. ‘‘නා ස්මාස්සා’’ති ස්මාස්ස නා, දණ්ඩිනා දණ්ඩිම්හා දණ්ඩිස්මා.

Sau một thuật ngữ `jha`, biến cách `yo` được tùy chọn biến thành `no` trong nam tánh. (Ví dụ:) `Daṇḍino`, `daṇḍī`, `daṇḍiyo`. (Sử dụng cách:) `Daṇḍinā`; `daṇḍīhi`, `daṇḍībhi`. Theo quy tắc `Jhalā sassa no`, khi `sa` được biến thành `no`, (ta có các dạng sở hữu cách là) `daṇḍino`, `daṇḍissa`; `daṇḍīnaṃ`. Theo quy tắc `Nā smāssā`, `smā` được biến thành `nā`, (ta có các dạng xuất xứ cách là) `daṇḍinā`, `daṇḍimhā`, `daṇḍismā`.

77. ස්මිනො නි

77. `smiṃ` (được biến thành) `ni`.

ඣීතො ස්මිංවචනස්ස නි හොති වා. දණ්ඩිනි දණ්ඩිස්මිං, දණ්ඩීසු, බහුලාධිකාරා ස්මිම්හි ගාමණී+සෙනානී+සුධීපභුතීනං නිආදෙසාභාවො ච විසෙසො. එවං –

Sau một thuật ngữ `jha`, biến cách `smiṃ` được tùy chọn biến thành `ni`. (Ví dụ:) `Daṇḍini`, `daṇḍismiṃ`; `daṇḍīsu`. Do quyền của quy tắc `bahula`, trong vị trí cách (`smiṃ`), trường hợp đặc biệt là không có sự biến đổi thành `ni` đối với các từ như `gāmaṇī`, `senānī`, `sudhī`, v.v... Tương tự như vậy –

ධම්මී [Pg.54] සඞ්ඝී ඤාණී හත්ථී, චක්කී පක්ඛී දාඨී රට්ඨී;

ඡත්තී මාලී චම්මී යොගී, භාගී භොගී කාමී සාමී.

`Dhammī`, `saṅghī`, `ñāṇī`, `hatthī`; `cakkī`, `pakkhī`, `dāṭhī`, `raṭṭhī`; `Chattī`, `mālī`, `cammī`, `yogī`; `bhāgī`, `bhogī`, `kāmī`, `sāmī`.

ධජී ගණී සසී කුට්ඨී, ජටී යානී සුඛී සිඛී;

දන්තී මන්තී කරී චාගී, කුසලී මුසලී බලී;

(වාචී, රූ)

`Dhajī`, `gaṇī`, `sasī`, `kuṭṭhī`; `jaṭī`, `yānī`, `sukhī`, `sikhī`; `Dantī`, `mantī`, `karī`, `cāgī`; `kusalī`, `musalī`, `balī`; (`Vācī`, trong Rūpasiddhi).

පාපකාරී සත්තුඝාතී, මාල්‍යකාරී දීඝජීවී;

ධම්මවාදී සීහනාදී, භූමිසායී සීඝයායී.

`Pāpakārī`, `sattughātī`; `mālyakārī`, `dīghajīvī`; `Dhammavādī`, `sīhanādī`; `bhūmisāyī`, `sīghayāyī`.

ඊකාරන්තං.

Hết (phần từ) tận cùng bằng `ī`.

භික්ඛු, සිලොපො. ලසඤ්ඤායං –

`Bhikkhu`, do xóa bỏ `si`. Đối với thuật ngữ `la` –

83. ලා යොනං වො පුමෙ

83. Trong nam tánh, sau `la`, các biến cách `yo` (được biến thành) `vo`.

ලතො යොනං වො හොති වා පුල්ලිඞ්ගෙ.

Sau một thuật ngữ `la`, biến cách `yo` được tùy chọn biến thành `vo` trong nam tánh.

94. වෙ+වොසු ලුස්ස

94. Trong `ve` và `vo`, `u` của `la` (được biến đổi).

ලසඤ්ඤස්ස උස්ස වෙ+වොසු ට හොති. එත්ථ ‘‘පුමාලපනෙ වෙවො’’ ත්‍ය+ත්‍ර වොස්ස සහචරිතඤායා අනිස්සිතත්තා ජාතිවසෙන ‘‘ලා යොනං’’ ත්‍යාදො වො ච ගය්හති. භික්ඛවො. අඤ්ඤත්‍ර ‘‘ලොපො’’ති යොලොපො. ‘‘යොලොපනිසු දීඝො’’ති දීඝෙ භික්ඛූ. භො භික්ඛු භික්ඛූ.

`u` của một thuật ngữ `la` được biến thành `a` khi `ve` và `vo` theo sau. Ở đây, `vo` từ quy tắc `pumālapane vevo` không được lấy do sự liên kết của nó, nhưng `vo` từ quy tắc `lā yonaṃ` v.v... thì được lấy do bản chất của nó. (Ví dụ:) `Bhikkhavo`. Trong trường hợp khác, `yo` bị xóa bỏ theo quy tắc `lopo`. Theo quy tắc `Yolopanisu dīgho`, nguyên âm được kéo dài, (cho ra dạng) `bhikkhū`. (Hô cách:) `Bho bhikkhu`, `bhikkhū`.

96. පුමා+ලපනෙ වෙවො

96. Trong nam tánh, ở hô cách, (`yo` được biến thành) `ve` và `vo`.

ලසඤ්ඤතො උතො යොස්සා+ලපනෙ වෙ+වො හොන්ති වා පුල්ලිඞ්ගෙ. භික්ඛවෙ භික්ඛවො භික්ඛූ. භික්ඛුං, භික්ඛවො භික්ඛූ. භික්ඛුනා[Pg.55], භික්ඛූහි භික්ඛූභි. ‘‘ඣලා සස්ස නො’’ති ලතො සස්ස නො වා, භික්ඛුනො භික්ඛුස්ස, භික්ඛූනං. ‘‘නා ස්මාස්සා’’ති ලතො වා ස්මාස්ස නා, භික්ඛුනා භික්ඛුම්හා භික්ඛුස්මා. භික්ඛුම්හි භික්ඛුස්මිං. එවං –

Sau một thuật ngữ `la` tận cùng bằng `u`, biến cách `yo` của hô cách được tùy chọn biến thành `ve` và `vo` trong nam tánh. (Ví dụ:) `Bhikkhave`, `bhikkhavo`, `bhikkhū`. (Đối cách:) `Bhikkhuṃ`; `bhikkhavo`, `bhikkhū`. (Sử dụng cách:) `Bhikkhunā`; `bhikkhūhi`, `bhikkhūbhi`. Theo quy tắc `Jhalā sassa no`, sau một thuật ngữ `la`, `sa` được tùy chọn biến thành `no`, (cho ra các dạng) `bhikkhuno`, `bhikkhussa`; `bhikkhūnaṃ`. Theo quy tắc `Nā smāssā`, sau một thuật ngữ `la`, `smā` được tùy chọn biến thành `nā`, (cho ra các dạng) `bhikkhunā`, `bhikkhumhā`, `bhikkhusmā`. (Vị trí cách:) `Bhikkhumhi`, `bhikkhusmiṃ`. Tương tự như vậy –

සෙතු කෙතු රාහු භාණු, සංකු උච්ඡු වෙළු මච්චු. (පඞ්ගු, රූ) සින්ධු බන්ධු නෙරු මෙරු, සත්තු කාරු හෙතු ජන්තු. රුරු පටු – ඉච්චාදයො.

`Setu`, `ketu`, `rāhu`, `bhāṇu`; `saṃku`, `ucchu`, `veḷu`, `maccu`. (`Paṅgu`, trong Rūpasiddhi) `sindhu`, `bandhu`, `neru`, `meru`; `sattu`, `kāru`, `hetu`, `jantu`. `Ruru`, `paṭu` – v.v...

ජන්තු+හෙතූනං යොස්ව+යං භෙදො. ‘‘ජන්තු+හෙත්වී+ඝ+පෙහි වා’’ති යොලොපෙ –

Đối với `jantu` và `hetu`, có sự khác biệt ở số nhiều (`yo`). Khi `yo` được xóa bỏ theo quy tắc `Jantu+hetvī+gha+pehi vā` –

84. ජන්ත්වාදිතො නො ච

84. Sau `jantu` v.v..., (`yo` được biến thành) `no` nữa.

ජන්ත්වාදිතො යොනං නො හොති වො ච පුල්ලිඞ්ගෙ. ජන්තුනො ජන්තවො ජන්තුයො. භො ජන්තු ජන්තූ, ජන්තුනො, ‘‘පුමාලපනෙ වෙවො’’ති වෙ+වො, ජන්තවෙ ජන්තවො ජන්තුයො. ජන්තුං, ජන්තූ ජන්තුනො ජන්තවො ජන්තුයො. සෙසං භික්ඛුසමං.

Sau `jantu` v.v..., biến cách `yo` được biến thành `no` và cả `vo` trong nam tánh. (Ví dụ:) `Jantuno`, `jantavo`, `jantuyo`. (Hô cách:) `Bho jantu`, `jantū`; `jantuno`; theo quy tắc `pumālapane vevo` (có các dạng) `ve` và `vo`: `jantave`, `jantavo`, `jantuyo`. (Đối cách:) `Jantuṃ`; `jantū`, `jantuno`, `jantavo`, `jantuyo`. Phần còn lại tương tự như `bhikkhu`.

හෙතු, හෙතූ හෙතවො. ‘‘යොම්හි වා ක්වචී’’ති ලසඤ්ඤස්ස උස්ස වා ටාදෙසො, හෙතයො. යොම්හි අන්තරඞ්ගත්තා පඨමං ටාදෙසෙ කතෙ පච්ඡා යොලොපාභාවො, තථා හි අන්තරඞ්ග+බාහිරඞ්ගවිධානෙස්ව+න්තරඞ්ගවිධියෙව බලවා. එත්ථ ච පකතිනිස්සිත+මන්තරඞ්ගං, පච්චයනිස්සිතං බාහිරඞ්ගං. හෙතුයො. භො හෙතු, හෙතූ හෙතවෙ හෙතවො හෙතයො හෙතුයො. සෙසං පුබ්බසමං.

Hetu, hetū hetavo. Theo (sūtra) “yomhi vā kvacī”, u của (thân từ) có tên là la được thay thế tùy chọn bằng ṭa, (thành) hetayo. Trong biến cách yo, do là (phép tắc) nội tại, sau khi thực hiện việc thay thế bằng ṭa trước, sau đó không có sự xóa bỏ yo; thật vậy, giữa các quy tắc nội tại và ngoại tại, quy tắc nội tại mạnh hơn. Ở đây, (phép tắc) dựa vào thân từ là nội tại, (phép tắc) dựa vào hậu tố là ngoại tại. Hetuyo. Hỡi hetu, hetū hetave hetavo hetayo hetuyo. Phần còn lại tương tự như trước.

බහුතො [Pg.56] නංම්හි –

Sau bahu, trong biến cách naṃ –

48. බහුකතින්නං

48. Bahukatinnaṃ

නංම්හි බහුනො කතිස්ස ච නුක හොති තිලිඞ්ගෙ. බහුන්නං. සෙසං භික්ඛුසමං.

Trong biến cách naṃ, sau bahu và kati, nuka được thay thế trong cả ba tánh. (Ví dụ:) Bahunnaṃ. Phần còn lại tương tự bhikkhu.

වත්තු සි,

Vattu si,

57. ල්තු+පිතාදීන+මා සිම්හි

57. Của ltu và pitādi, (thay bằng) ā trong biến cách si.

ල්තුපච්චයන්තානං පිතු+මාතු+භාතු+ධීතු+දුහිතු+ජාමාතු+නත්තු+හොතු+පොතූනඤ්චා හොති සිම්හි. වත්තා. ‘‘කත්තරි ල්තු+ණකා’’ති විහිතල්තුපච්චයස්ස ගහණා යතො ධාතුතො හි සො විහිතො, ‘‘පච්චයග්ගහණෙ යස්මා සො විහිතො, තදාදිනො තදන්තස්ස ච ගහණං’’ති ඤායා තදවිනාභාවතො තදන්තධාතුනොපි ගහණංති ල්තුපච්චයන්තානංති වුත්තං.

Của các (thân từ) tận cùng bằng hậu tố ltu, và của pitu, mātu, bhātu, dhītu, duhitu, jāmātu, nattu, hotu, và potu, ā được thay thế trong biến cách si. (Ví dụ:) Vattā. Do việc nắm bắt hậu tố ltu được quy định bởi (sūtra) “kattari ltuṇakā”, và vì nó được quy định sau một ngữ căn, theo nguyên tắc “khi một hậu tố được đề cập, cái mà nó được quy định theo sau, cái bắt đầu bằng cái đó, và cái kết thúc bằng cái đó cũng được nắm bắt”, do sự không thể tách rời của nó, ngữ căn kết thúc bằng nó cũng được nắm bắt, do đó được nói là “của các (thân từ) tận cùng bằng hậu tố ltu”.

162. ල්තු+පිතාදීන+ම සෙ

162. Của ltu và pitādi, trong se.

ල්තුපච්චයන්තානං පිතාදීනඤ්චා+රඞ හොති සතො+ඤ්ඤත්‍ර. ‘‘ආරඞස්මා’’ති ටො, වත්තාරො.

Của các (thân từ) tận cùng bằng hậu tố ltu và của pitādi, āraṅa được thay thế, ngoại trừ (biến cách) sa. Theo (sūtra) “āraṅasmā”, (yo được thay bằng) ṭo, (thành) vattāro.

58. ගෙ අ ච

58. Trong biến cách ge, a cũng vậy.

ගෙල්තු+පිතාදීනං අ හොති ආ ච. භො වත්ත වත්තා, වත්තාරො. වත්තාරං, වත්තාරෙ වත්තාරො. නාවචනස්ස ‘‘ටා නාස්මානං’’ති ටා, වත්තාරා.

Trong biến cách ge, của ltu và pitādi, a và ā cũng được thay thế. Hỡi vatta vattā, vattāro. Vattāraṃ, vattāre vattāro. Của biến cách nā, theo (sūtra) “ṭā nāsmānaṃ”, (thay bằng) ṭā, (thành) vattārā.

166. සු+හිස්වා+රඞ

166. Trong su và hi, (thay bằng) āraṅa.

සු+හිසු ල්තු+පිතාදීන+මාරඞ වා හොති. වත්තාරෙහි වත්තාරෙභි වත්තූහි වත්තූභි.

Trong su và hi, của ltu và pitādi, āraṅa được thay thế tùy chọn. (Ví dụ:) Vattārehi vattārebhi vattūhi vattūbhi.

165. සලොපො

165. Xóa bỏ sa.

ල්තු+පිතාදීහි [Pg.57] සස්ස ලොපො වා හොති. වත්තු වත්තුනො වත්තුස්ස.

Sau ltu và pitādi, việc xóa bỏ sa là tùy chọn. (Ví dụ:) Vattu vattuno vattussa.

163. නංම්හි වා

163. Trong naṃ, tùy chọn.

නංම්හි ල්තු+පිතාදීන+මාරඞ වා හොති. වත්තාරානං.

Trong naṃ, của ltu và pitādi, āraṅa được thay thế tùy chọn. (Ví dụ:) Vattārānaṃ.

164. ආ

164. Ā.

නංම්හි ල්තු+පිතාදීන+මා වා හොති. වත්තානං වත්තූනං. ස්මාස්ස ටා, වත්තාරා.

Trong naṃ, của ltu và pitādi, ā được thay thế tùy chọn. (Ví dụ:) Vattānaṃ vattūnaṃ. Của smā, (thay bằng) ṭā, (thành) vattārā.

174. ටි ස්මිනො

174. Ṭi (thay) cho smiṃ.

ආරවා+දෙසම්හා ස්මිනො ටි හොති.

Sau sự thay thế āra, ṭi được thay cho smiṃ.

176. රස්සා+රඞ

176. Rút ngắn āraṅa.

ස්මිම්හි ආරො රස්සො හොති. වත්තරි, වත්තාරෙසු වත්තූසු වත්තුසු. එවං –

Trong smiṃ, āro trở thành ngắn. (Ví dụ:) Vattari, vattāresu vattūsu vattusu. Tương tự –

එවං භත්තු කත්තු නෙතු, සොතු ඤාතු ජෙතු ඡෙත්තු;

භෙත්තු දාතු ධාතු බොද්ධු, විඤ්ඤාපෙතාදයොපි ච.

Tương tự bhattu, kattu, netu, sotu, ñātu, jetu, chettu; Bhettu, dātu, dhātu, boddhu, và viññāpetādayo cũng vậy.

සත්ථුසද්දස්ස පන නාම්හි බහුලාධිකාරා ‘‘ල්තු+පිතාදීන+මසෙ’’ති වා ආරවාදෙසෙ සත්ථාරා සත්ථුනා. සෙසං වත්තුසමං.

Tuy nhiên, đối với từ satthu, trong biến cách nā, do quyền chi phối của bahula, việc thay thế āra theo (sūtra) “ltu+pitādīnamase” là tùy chọn, (thành) satthārā (và) satthunā. Phần còn lại tương tự vattu.

සිම්හි ආ, පිතා. ‘‘ල්තු+පිතාදීන+මසෙ’’ති ආරවාදෙසෙ –

Trong si, (thay bằng) ā, (thành) pitā. Khi có sự thay thế āra theo (sūtra) “ltu+pitādīnamase” –

177. පිතාදීන+මනත්වාදීනං

177. Của pitādi, ngoại trừ nattādi.

නත්වාදිවජ්ජිතානං [Pg.58] පිතාදීන+මාරො රස්සො හොති සබ්බාසු විභත්තීසු. ‘‘ල්තු+පිතාදීන+මසෙ’’ ‘‘සු+හිස්වා+රඞ’’ ‘‘නංම්හි වා’’ති එත්ථ වුත්තවිභත්තීසු පරෙසු ආරඞ හොතීති තා විභත්තියො පටිච්ච සබ්බාසූති වුත්තං. පිතරො. භො පිත පිතා, පිතරො. පිතරං, පිතරෙ පිතරො. පිතරා, පිතරෙහි පිතරෙභි පිතූහි පිතූභි. පිතු පිතුනො පිතුස්ස, පිතරානං පිතූනං. ‘‘පිතුන්නං’’ති නංම්හි දීඝෙ රස්ස+ද්විත්තානීති වුත්තං. ‘‘සානුවුත්තං සුත්තං’’ති ඤායා ‘‘බහුකතින්නං’’ති එත්ථ නුක-ඉති යොගවිභාගෙනපි සිජ්ඣති එත්ථ අනුවත්තිතනංම්හි. පඤ්චමීඡට්ඨී තතියාචතුත්ථීසමං. පිතරි, පිතරෙසු පීතූසු, රස්සාභාවො. නත්තා, නත්තාරො. භො නත්ත නත්තා, නත්තාරො ඉච්චාදි වත්තුසමං.

Của pitādi, ngoại trừ nattādi, āro trở thành ngắn trong tất cả các biến cách. (Giải thích:) Trong các biến cách được đề cập ở đây bởi các sūtra “ltu+pitādīnamase”, “suhisvāraṅa”, “naṃmhi vā”, khi chúng theo sau, āraṅa được thay thế, do đó liên quan đến các biến cách đó, nó được nói là “trong tất cả”. Pitaro. Hỡi pita pitā, pitaro. Pitaraṃ, pitare pitaro. Pitarā, pitarehi pitarebhi pitūhi pitūbhi. Pitu pituno pitussa, pitarānaṃ pitūnaṃ. Đối với “pitunnaṃ”, trong biến cách naṃ, được nói là có sự kéo dài, rút ngắn và nhân đôi. Theo nguyên tắc “sūtra là cái được kế thừa”, ở đây bằng cách chia sūtra “bahukatinnaṃ” thành nuka, nó cũng được hoàn thành ở đây trong biến cách naṃ được kế thừa. Cách thứ năm và thứ sáu tương tự cách thứ ba và thứ tư. Pitari, pitaresu pitūsu, không có sự rút ngắn. Nattā, nattāro. Hỡi natta nattā, nattāro, v.v. tương tự vattu.

ගුණවන්තු සි,

Guṇavantu si,

151. න්තුස්ස

151. Của ntu.

සිම්හි න්තුස්ස ටා හොති. ගුණවා. යොම්හි ‘‘න්තන්තූනං න්තො යොම්හි පඨමෙ’’ති සවිභත්තිස්ස න්තුස්ස න්තො හොති. එත්ථ ච ‘‘න්තු වන්තු+මන්තා+වන්තු+තවන්තුසම්බන්ධී’’ති පරිභාසතො න්තු ච වන්ත්වාදිසම්බන්ධීයෙව ගය්හතෙ, න ජන්තු තන්තාදීනං. ගුණවන්තො. අඤ්ඤත්‍ර –

Trong `si`, `ntu` biến thành `ṭā`. Ví dụ: `guṇavā`. Trong `yo`, theo quy tắc ‘ntantūnaṃ nto yomhi paṭhame’, `ntu` có biến cách được biến thành `nto`. Và ở đây, theo định nghĩa ‘ntu vantu+mantā+vantu+tavantusambandhī’, chỉ lấy `ntu` có liên quan đến `vantu` v.v..., chứ không phải (ntu) của các từ như `jantu`, `tanta`. Ví dụ: `guṇavanto`. Ngoài ra –

91. ය්වාදො න්තුස්ස

91. Của `ntu` trong `yo` v.v...

යොආදීසු න්තුස්ස අ හොති. ගුණවන්තඉති අකාරන්තා ටා+ටෙආදෙසා හොන්ති, ගුණවන්තා. ‘‘ටටාඅං ගෙ’’ති ටාදයො[Pg.59], භො ගුණව ගුණවා ගුණවං, ගුණවන්තො ගුණවන්තා. ‘‘න්තස්ස ච ට වං+සෙ’’ති අංසෙසු න්තස්ස ටො වා, ගුණවං ගුණවන්තං, ගුණවන්තෙ. ‘‘තො+තා+ති+තා ස+ස්මා+ස්මිං+නාසූ’’ති තාආදයො හොන්ති, ගුණවතා ගුණවන්තෙන, ගුණවන්තෙහි ගුණවන්තෙභි. ‘‘ලක්ඛණිකපටිපදොත්තෙසු පටිපදොත්තස්සෙව ගහණං, න ලක්ඛණිකස්සා’’ති ඤායා ‘‘න ලක්ඛණිකස්සා’’ති වුත්තබ්‍යත්තිපක්ඛ+මනපෙක්ඛිත්වා ‘‘අතො’’ති රස්සාකාරජාතියා පෙක්ඛිතත්තා ගුණවන්තෙනාති ‘‘අතෙනා’’ ත්‍ය+නෙන සිජ්ඣති. ජාති=සාමඤ්ඤං, බ්‍යත්ති=විසෙසො. ගුණවතො ගුණවස්ස ගුණවන්තස්ස, ‘‘තං නංම්හි’’ති නංම්හී තං වා, ගුණවතං ගුණවන්තානං. ගුණවතා ගුණවන්තා ගුණවන්තම්හා ගුණවන්තස්මා. ගුණවති ගුණවන්තෙ ගුණවන්තම්හි ගුණවන්තස්මිං, ගුණවන්තෙසු. ‘‘න්තස්ස ච ට වා’’ති යොගවිභාගා යොසු ච න්තුස්ස වා ටාදෙසෙ කතෙ යොස්ස ටා, ‘‘චක්ඛුමා අන්ධිතා හොන්ති’’, ‘‘වග්ගුමුදාතීරියා භික්ඛු වණ්ණවා’’ ඉච්චාදී හොන්ති.

Trong `yo` v.v..., `ntu` biến thành `a`. (Khi đó, `guṇavanta` là) một từ tận cùng bằng `a`, nên có sự thay thế `ṭā` và `ṭe`, ví dụ: `guṇavantā`. Theo quy tắc ‘Ṭaṭāaṃ ge’, có các dạng `ṭā` v.v..., ví dụ: `bho guṇava`, `guṇavā`, `guṇavaṃ`, `guṇavanto`, `guṇavantā`. Theo quy tắc ‘Ntassa ca ṭa vaṃ+se’, trong `aṃ` và `se`, `nta` tùy chọn biến thành `ṭa`, ví dụ: `guṇavaṃ` hoặc `guṇavantaṃ`, `guṇavante`. Theo quy tắc ‘To+tā+ti+tā sa+smā+smiṃ+nāsū’, có các dạng `tā` v.v..., ví dụ: `guṇavatā` hoặc `guṇavantena`, `guṇavantehi` hoặc `guṇavantebhi`. Theo nguyên tắc ‘Lakkhaṇikapaṭipadottesu paṭipadottasseva gahaṇaṃ, na lakkhaṇikassā’ (Trong các quy tắc chỉ định và quy tắc được chỉ định, chỉ lấy quy tắc được chỉ định, không lấy quy tắc chỉ định), không xét đến trường hợp đặc biệt được nói là ‘na lakkhaṇikassā’, mà vì xét đến chủng loại nguyên âm ngắn `a` trong ‘ato’, nên dạng `guṇavantena` được hình thành bởi quy tắc ‘atenā’. `Jāti` = chủng loại (sāmaññaṃ), `byatti` = cá thể (viseso). `guṇavato` hoặc `guṇavassa` hoặc `guṇavantassa`. Theo quy tắc ‘taṃ naṃmhi’, trong `naṃ`, tùy chọn có `taṃ`, ví dụ: `guṇavataṃ` hoặc `guṇavantānaṃ`. `guṇavatā` hoặc `guṇavantā` hoặc `guṇavantamhā` hoặc `guṇavantasmā`. `guṇavati` hoặc `guṇavante` hoặc `guṇavantamhi` hoặc `guṇavantasmiṃ`, `guṇavantesu`. Do sự phân chia quy tắc (yogavibhāga) của ‘Ntassa ca ṭa vā’, trong `yo` cũng vậy, sau khi tùy chọn thay thế `ntu` bằng `ṭā`, `yo` biến thành `ṭā`, có các ví dụ như: ‘cakkhumā andhitā honti’, ‘vaggumudātīriyā bhikkhu vaṇṇavā’.

එවං ගණවා කුලවා ඵලවා යසවා ධනවා සුතවා භගවා හිමවා බලවා සීලවා පඤ්ඤවා ඉච්චාදී.

Tương tự như vậy là các từ `gaṇavā`, `kulavā`, `phalavā`, `yasavā`, `dhanavā`, `sutavā`, `bhagavā`, `himavā`, `balavā`, `sīlavā`, `paññavā` v.v...

153. හිමවතො වා ඔ

153. Của `himavantu`, tùy chọn là `o`

හිමවතො සිම්හි න්තුස්ස ඔ වා හොති, හිමවන්තො හිමවා. සෙසං පුරිමසමං.

Của từ `himavantu`, trong `si`, `ntu` tùy chọn biến thành `o`, ví dụ: `himavanto` hoặc `himavā`. Phần còn lại giống như trước.

ආයස්මන්තුසද්දො කම්මවාචාය ක්වචි බහුලාධිකාරා ද්විවචනෙන ආයස්මන්තා, තිණ්ණං වචනෙන ආයස්මන්තොති දිස්සති.

Từ `āyasmantu` trong nghiệp cách (kammavācāya), đôi khi do quyền của quy tắc `bahula`, được thấy ở dạng song số là `āyasmantā`, và ở dạng số nhiều (của ba người) là `āyasmanto`.

එවං [Pg.60] සතිමා ධිතිමා ගතිමා මුතිමා මතිමා ජුතිමා සිරිමා හිරිමා ථුතිමා රතිමා යතිමා සුචිමා කලිමා බලිමා කසිමා රුචිමා බුද්ධිමා චක්ඛුමා බන්ධුමා හෙතුමා සෙතුමා කෙතුමා රාහුමා භාණුමා ඛාණුමා විජ්ජුමා ඉච්චාදයො.

Tương tự như vậy là các từ `satimā`, `dhitimā`, `gatimā`, `mutimā`, `matimā`, `jutimā`, `sirimā`, `hirimā`, `thutimā`, `ratimā`, `yatimā`, `sucimā`, `kalimā`, `balimā`, `kasimā`, `rucimā`, `buddhimā`, `cakkhumā`, `bandhumā`, `hetumā`, `setumā`, `ketumā`, `rāhumā`, `bhāṇumā`, `khāṇumā`, `vijjumā` v.v...

උකාරන්තං.

Tận cùng bằng `u`.

වෙස්සභූ සිලොපො. තෙ ච රස්සාභාවොව විසෙසො. ‘‘එකවචනයොස්ව+ඝොනං’’ති රස්සෙ ‘‘ලා යොනං වො පුමෙ’’ති වො, වෙස්සභුවො, ‘‘වෙවොසු ලුස්සා’’ති වුත්තත්තා න ටාදෙසො, ‘‘ලොපොති යොලොපෙ වෙස්සභූ. ‘‘ගෙ වා’’ති වා රස්සෙ භො වෙස්සභු වෙස්සභූ, වෙස්සභුවො වෙස්සභූ. වෙස්සභුං, වෙස්සභුවො වෙස්සභූ. වෙස්සභුනා ඉච්චාදි භික්ඛුසමං. එවං සයම්භූ පරාභිභූ අභිභූආදයො. ගොත්‍රභූ+සහභූසද්දෙහි පන යොනං ‘‘ජන්ත්වාදිතො නො වා’’ති නො, වො වා, ගොත්‍රභුනො ගොත්‍රභුවො ගොත්‍රභූ. සහභුනො සහභුවො සහභූ, සෙසං වෙස්සභූසමං.

`Vessabhū`, `si` được lược bỏ. Và điểm đặc biệt là không có sự rút ngắn của `te`. Khi được rút ngắn bởi quy tắc ‘Ekavacanayosva+ghonaṃ’, `yo` được thay thế bằng `vo` theo quy tắc ‘lā yonaṃ vo pume’, thành `vessabhuvo`. Vì đã được nói trong quy tắc ‘vevosu lussā’, nên không có sự thay thế `ṭā`. Khi `yo` được lược bỏ bởi quy tắc ‘lopo’, thành `vessabhū`. Theo quy tắc ‘Ge vā’, tùy chọn rút ngắn, thành `bho vessabhu` hoặc `vessabhū`, `vessabhuvo` hoặc `vessabhū`. `Vessabhuṃ`, `vessabhuvo` hoặc `vessabhū`. `Vessabhunā` v.v... giống như `bhikkhu`. Tương tự là các từ `sayambhū`, `parābhibhū`, `abhibhū` v.v... Nhưng từ các từ `gotrabhū` và `sahabhū`, `yo` tùy chọn biến thành `no` theo quy tắc ‘jantvādito no vā’, hoặc `vo`, thành `gotrabhuno` hoặc `gotrabhuvo` hoặc `gotrabhū`. `Sahabhuno` hoặc `sahabhuvo` hoặc `sahabhū`, phần còn lại giống như `vessabhū`.

85. කූතො

85. Từ `kū`

කූපච්චයන්තතො යොනං නො වා හොති පුල්ලිඞ්ගෙ. සබ්බඤ්ඤුනො. අඤ්ඤත්‍ර ‘‘ලා යොනං වො පුමෙ’’ති න වො, ‘‘කූතො’’ති ජන්ත්වාදීහි පුථක්කරණා. යොලොපෙ සබ්බඤ්ඤූ. භො සබ්බඤ්ඤු සබ්බඤ්ඤූ, සබ්බඤ්ඤුනො සබ්බඤ්ඤූ ඉච්චාදි.

Từ (một từ) tận cùng bằng tiếp vị ngữ `kū`, `yo` tùy chọn biến thành `no` trong nam tính. Ví dụ: `sabbaññuno`. Ngoài ra, không biến thành `vo` theo quy tắc ‘lā yonaṃ vo pume’, vì quy tắc ‘kūto’ đã tách riêng nó ra khỏi nhóm `jantu` v.v... Khi `yo` được lược bỏ, thành `sabbaññū`. `bho sabbaññu` hoặc `sabbaññū`, `sabbaññuno` hoặc `sabbaññū` v.v...

එවං මග්ගඤ්ඤූ ධම්මඤ්ඤූ අත්ථඤ්ඤූ කාලඤ්ඤූ රත්තඤ්ඤූ මත්තඤ්ඤූ කතඤ්ඤූ කථඤ්ඤූ විඤ්ඤූ විදූ ඉච්චාදයො. එත්ථ ‘‘විදා කූ’’ ‘‘විතො ඤාතො’’ [Pg.61] ‘‘කම්මා’’ති තීසු සුත්තෙසු කූපච්චයස්ස ගහිතත්තා වෙදගූආදයො රූපච්චයන්තා න ගහිතා.

Tương tự như vậy là các từ `maggaññū`, `dhammaññū`, `atthaññū`, `kālaññū`, `rattaññū`, `mattaññū`, `kataññū`, `kathaññū`, `viññū`, `vidū` v.v... Ở đây, vì tiếp vị ngữ `kū` đã được lấy trong ba quy tắc ‘vidā kū’, ‘vito ñāto’, ‘kammā’, nên các từ tận cùng bằng tiếp vị ngữ `rū` như `vedagū` không được lấy.

ඌකාරන්තං.

Tận cùng bằng `ū`.

ගො, සි, සිලොපො. ගො.

`Go`, `si`, lược bỏ `si`. (Thành) `go`.

67. ගොස්සා+ග+සි+හි+නංසු ගාව+ගවා

67. Của `go`, ngoại trừ `ga`, `si`, `hi`, `naṃ`, `su`, (biến thành) `gāva` và `gavā`

ග+සි+හි+නංවජ්ජිතාසු විභත්තීසු ගොසද්දස්ස ගාව+ගවා හොන්ති නිච්චං.

Trong các biến cách ngoại trừ `ga`, `si`, `hi`, `naṃ`, từ `go` luôn luôn biến thành `gāva` và `gavā`.

170. උභ+ගොහි ටො

170. Sau `ubha` và `go`, (`yo` biến thành) `ṭo`

උභ+ගොහි යොනං ටො හොති. ගාවො ගවො. භො ගො, ගාවො ගවො.

Sau `ubha` và `go`, `yo` biến thành `ṭo`. Ví dụ: `gāvo`, `gavo`. `bho go`, `gāvo`, `gavo`.

72. ගාවු+ම්හි

72. `gāvu` trong `aṃ`

අංවචනෙ ගොස්ස ගාවු වා හොති. ගාවුං ගාවං ගවං, ගාවො ගවො.

Trong biến cách `aṃ`, `go` tùy chọn biến thành `gāvu`. Ví dụ: `gāvuṃ`, `gāvaṃ`, `gavaṃ`, `gāvo`, `gavo`.

71. නාස්සා

71. Của `nā`, (thành) `ā`

ගොතො නාස්ස ආ හොති වා. එකවණ්ණත්තා න සබ්බාදෙසො. ‘‘පඤ්චමියං පරස්සෙ’’ති වත්තන්තෙ ‘‘ආදිස්සා’’ති නාස්ස ආ හොති, පරලොපො, ගාවා ගාවෙන ගවා ගවෙන, ගොහි ගොභි.

Sau `go`, `nā` tùy chọn biến thành `ā`. Vì là một vần nên không phải là sự thay thế toàn bộ. Khi quy tắc ‘Pañcamiyaṃ parasse’ đang có hiệu lực, theo quy tắc ‘ādissā’, `nā` biến thành `ā`, và có sự lược bỏ âm sau, ví dụ: `gāvā` hoặc `gāvena`, `gavā` hoặc `gavena`, `gohi` hoặc `gobhi`.

69. ගවං සෙන

69. `gavaṃ` cùng với `sa`

ගොස්ස සෙ වා ගවං හොති සහ සෙන. ගවං ගාවස්ස ගවස්ස. කච්චායනෙ ‘‘ගවං චෙ තරමානානං’’ති පාළිං පටිච්ච නංම්හි බහුවචනමෙව සාධිතං, ඉධ ‘‘ගවංව සිඞ්ගිනො සඞ්ගං’’ති දස්සනතො එකවචනඤ්ච.

Của `go`, trong `sa`, tùy chọn biến thành `gavaṃ` cùng với `sa`. Ví dụ: `gavaṃ`, `gāvassa`, `gavassa`. Trong ngữ pháp Kaccāyana, dựa vào câu Pāḷi ‘gavaṃ ce taramānānaṃ’, chỉ có dạng số nhiều trong `naṃ` được hình thành. Ở đây, theo ví dụ ‘gavaṃva siṅgino saṅgaṃ’, dạng số ít cũng được (hình thành).

70. ගුන්නඤ්ච නංනා

70. Và `gunnaṃ` cùng với `naṃ`

නංවචනෙන [Pg.62] සහ ගොස්ස ගුන්නං හොති ගවඤ්ච වා. ගුන්නං ගවං ගොනං. ගාවා ගාවම්හා ගාවස්මා ගවා ගවම්හා ගවස්මා. ගාවෙ ගාවම්හි ගාවස්මිං ගවෙ ගවම්හි ගවස්මිං.

Cùng với biến cách `naṃ`, `go` biến thành `gunnaṃ` và cũng tùy chọn thành `gavaṃ`. Ví dụ: `gunnaṃ`, `gavaṃ`, `gonaṃ`. `gāvā`, `gāvamhā`, `gāvasmā`, `gavā`, `gavamhā`, `gavasmā`. `gāve`, `gāvamhi`, `gāvasmiṃ`, `gave`, `gavamhi`, `gavasmiṃ`.

68. සුම්හි වා

68. Trong `su`, tùy chọn

සුම්හි ගොස්ස ගාව+ගවා හොන්ති වා. ගාවෙසු ගවෙසු ගොසු. ගොස්ස ගොණාදෙසො න කතො, සද්දන්තරත්තා. ගොණසද්දො හි සත්තසු විභත්තීසු දිස්සතීති.

Trong `su`, `go` tùy chọn biến thành `gāva` và `gavā`. Ví dụ: `gāvesu`, `gavesu`, `gosu`. Sự thay thế `goṇa` cho `go` không được thực hiện, vì nó là một từ khác. Thật vậy, từ `goṇa` được thấy trong bảy biến cách.

උසු+භූමි+පසු+රංසි-දිසා+වාචා+ම්බු+චක්ඛුසු;

දසස්ව+ත්ථෙසු ගො වුත්තො, ලග්ගෙ ච වජිරෙ ඉති.

Trong mũi tên, đất, gia súc, tia sáng, phương hướng, lời nói, nước, mắt; trong mười ý nghĩa này, từ `go` được nói đến, và cũng trong sự dính mắc và trong kim cương.

ඔකාරන්තං.

Vần cuối là o.

ඉති පුල්ලිඞ්ගං.

Như vậy là nam tánh.

කඤ්ඤා, සිලොපො.

Kaññā, sự biến mất của si.

1,11. ඝා

1,11. Ghā

ඉත්ථියං වත්තමානස්ස නාමස්ස+න්තෙ වත්තමානො ආකාරො ඝසඤ්ඤො හොති. ‘‘ජන්තු+හෙත්වී+ඝ+පෙහි වා’’ති යොලොපො වා. කඤ්ඤා කඤ්ඤායො. ‘‘ඝ+බ්‍රහ්මාදිතෙ’’ති ගස්ස එ වා, කඤ්ඤෙ කඤ්ඤා, යොම්හි කඤ්ඤා කඤ්ඤායො. ‘‘ඝො ස්සං+ස්සා යං+තිංසූ’’ති අංම්හි රස්සො. කඤ්ඤං, කඤ්ඤා කඤ්ඤායො.

Nguyên âm ā đứng ở cuối của danh từ hiện tại trong nữ tánh được gọi là gha. Theo câu cú pháp ‘‘Jantu+hetvī+gha+pehi vā’’, yo bị biến mất tùy chọn. (Trở thành) kaññā, kaññāyo. Theo câu cú pháp ‘‘Gha+brahmādite’’, ga của gha được (thay thế) bằng e tùy chọn, (trở thành) kaññe, kaññā, trong biến cách yo (trở thành) kaññā, kaññāyo. Theo câu cú pháp ‘‘Gho ssaṃ+ssā yaṃ+tiṃsū’’, trong biến cách aṃ (nguyên âm cuối) được rút ngắn. (Trở thành) kaññaṃ, (còn lại là) kaññā, kaññāyo.

45. ඝ+පතෙ+කස්මිං නාදීනං ය+යා

45. Gha+pate+kasmiṃ nādīnaṃ ya+yā

ඝපතො [Pg.63] ස්මිංවිභත්තිපරියන්තානං එකත්තෙ නාදීනං ය+යා හොන්ති යථාක්කමං. කඤ්ඤාය, කඤ්ඤාභි කඤ්ඤාහි. කඤ්ඤාය, කඤ්ඤානං.

Sau gha, đối với các biến cách từ nā đến smiṃ ở số ít, ya và yā lần lượt thay thế. (Trở thành) kaññāya, kaññābhi, kaññāhi. (Trở thành) kaññāya, kaññānaṃ.

103. යං

103. Yaṃ

ඝපතො ස්මිනො යං වා හොති. කඤ්ඤායං කඤ්ඤාය. ‘‘ඝ+ පතෙ+කස්මිං නාදීනං ය+යා’’ ‘‘යං’’ති ච ඉමෙසං අපවාදාදීනං විසයෙ ම්හිස්ස උස්සග්ගත්තා පවත්ති නත්ථීති ස්මිනො බහුලාධිකාරා ‘‘ස්මා+හි+ස්මින්න’’ මිච්චාදිනා ම්හිකතෙ ‘‘දසසහස්සිම්හි ධාතුම්හී’’ති සිජ්ඣති. කඤ්ඤාසු. එවං –

Sau gha, smiṃ được thay thế bằng yaṃ tùy chọn. (Trở thành) kaññāyaṃ, kaññāya. Bởi vì các quy tắc đặc biệt như ‘‘Gha+pate+kasmiṃ nādīnaṃ ya+yā’’ và ‘‘yaṃ’’ được áp dụng, nên quy tắc chung về việc thay thế mhi không được áp dụng; do quyền hạn của từ bahula đối với smiṃ, khi mhi được tạo ra bởi quy tắc ‘‘smā+hi+sminna’’, v.v., thì (dạng) ‘‘dasasahassimhi dhātumhī’’ được hình thành. (Trở thành) kaññāsu. Tương tự như vậy –

සද්ධා මෙධා පඤ්ඤා විජ්ජා, චින්තා මන්තා තණ්හා වීණා;

ඉච්ඡා මුච්ඡා එජා මායා, මෙත්තා මත්තා සික්ඛා භික්ඛා.

Saddhā (đức tin), medhā (trí tuệ), paññā (tuệ), vijjā (minh), cintā (sự suy tư), mantā (sự bàn bạc), taṇhā (ái), vīṇā (đàn tỳ bà); Icchā (dục), mucchā (sự mê muội), ejā (sự dao động), māyā (ảo thuật), mettā (tâm từ), mattā (sự say sưa), sikkhā (học giới), bhikkhā (sự khất thực).

ජඞ්ඝා ගීවා ජීව්හා වාචා, ඡායා ආසා ගඞ්ගා නාවා;

ගාථා සෙනා ලෙඛා සාලා, මාලා වෙලා පූජා ඛිඩ්ඩා.

Jaṅghā (bắp chân), gīvā (cổ), jīvhā (lưỡi), vācā (lời nói), chāyā (bóng), āsā (hy vọng), gaṅgā (sông Hằng), nāvā (thuyền); Gāthā (kệ), senā (quân đội), lekhā (thư tín), sālā (sảnh đường), mālā (vòng hoa), velā (thời gian), pūjā (sự cúng dường), khiḍḍā (sự vui chơi).

පිපාසා වෙදනා සඤ්ඤා, චෙතනා තසිනා පජා;

දෙවතා වට්ටකා ගොධා, බලාකා පරිසා සභා.

Pipāsā (sự khát), vedanā (thọ), saññā (tưởng), cetanā (tư), tasinā (sự khao khát), pajā (chúng sanh); Devatā (chư thiên), vaṭṭakā (chim cút), godhā (kỳ đà), balākā (con cò), parisā (hội chúng), sabhā (hội đồng).

ඌකා සෙඵාලිකා ලඞ්කා, සලාකා වාලුකා සිඛා;

විසාඛා විසිඛා සාඛා, වාචා වඤ්ඣා ජටා ඝටා.

Ūkā (con rận), sephālikā (cây si-pha-li-ka), laṅkā (đảo Lanka), salākā (thẻ), vālukā (cát), sikhā (ngọn lửa); Visākhā (bà Visākhā), visikhā (đường phố), sākhā (nhánh cây), vācā (lời nói), vañjhā (người nữ không con), jaṭā (búi tóc), ghaṭā (đám đông).

ජෙට්ඨා සොණ්ඩා විතණ්ඩා ච, කරුණා වනිතා ලතා;

කථා නිද්දා සුධා රාධා, වාසනා සිංසපා පපා.

Jeṭṭhā (chị cả), soṇḍā (người nữ say rượu), vitaṇḍā (sự ngụy biện), karuṇā (bi), vanitā (người nữ), latā (dây leo); Kathā (câu chuyện), niddā (giấc ngủ), sudhā (thức ăn của chư thiên), rādhā (tên người), vāsanā (thói quen), siṃsapā (cây siṃsapā), papā (nhà uống nước).

පභා [Pg.64] සීමා ඛමා ඡායා, ඛත්තියා සක්ඛරා සුරා;

දොලා තුලා සිලා ලිලා, ලාලෙ+ලා මෙඛලා කලා.

Pabhā (ánh sáng), sīmā (ranh giới), khamā (sự nhẫn nại), chāyā (bóng), khattiyā (nữ sát-đế-lỵ), sakkharā (sỏi), surā (rượu); Dolā (cái võng), tulā (cái cân), silā (đá), lilā (sự duyên dáng), lālā (nước bọt), mekhalā (dây lưng), kalā (phần).

වළවා+ලම්බුසා මූසා, මඤ්ජුසා සුලසා දිසා;

නාසා ජුණ්හා ගුහා ඊහා, ලසිකා වසුධාදයො.

Vaḷavā (ngựa cái), alambusā (tên một tiên nữ), mūsā (nồi nấu kim loại), mañjusā (cái hộp), sulasā (tên người), disā (phương hướng); Nāsā (mũi), juṇhā (ánh trăng), guhā (hang động), īhā (sự cố gắng), lasikā (dịch khớp), vasudhā (đất), v.v.

‘‘න+ම්මාදීහී’’ති අම්මා+අන්නා+අම්බාහි ගස්ස එකාරා+භාවෙ –

Theo câu cú pháp ‘‘Na+mmādīhī’’, sau ammā, annā, ambā, ga không bị biến thành e –

62. රස්සො වා

62. Rút ngắn tùy chọn

අම්මාදීනං ගෙ රස්සො වා හොති. අම්ම අම්මා ඉච්චාදි. සෙසං කඤ්ඤාව. එවං අන්නා අම්බා. සභාපරිසාහි ස්මිනො ‘‘තිං සභාපරිසායා’’ති තිං වා හොති. ‘‘ඝොස්ස’’ මාදිනා රස්සෙ සභතිං සභායං සභාය. පරිසතිං පරිසායං පරිසාය.

Sau các từ như ammā, trong biến cách ge, (nguyên âm cuối) được rút ngắn tùy chọn. (Trở thành) amma, ammā, v.v. Phần còn lại giống như kaññā. Tương tự như vậy đối với annā, ambā. Sau sabhā và parisā, smiṃ được thay thế bằng tiṃ tùy chọn theo câu cú pháp ‘‘tiṃ sabhāparisāyā’’. Khi được rút ngắn bởi quy tắc ‘‘Ghossa’’, v.v., (trở thành) sabhatiṃ, sabhāyaṃ, sabhāya. (Trở thành) parisatiṃ, parisāyaṃ, parisāya.

ආකාරන්තං.

Vần cuối là ā.

මති, යොම්හි –

Mati, trong biến cách yo –

1,10. පි+ත්ථියං

1,10. Pi+tthiyaṃ

ඉත්ථියං වත්තමානස්ස නාමස්ස+න්තෙ වත්තමානා ඉවණ්ණු+වණ්ණා පසඤ්ඤා හොන්ති.

Các nguyên âm i và u đứng ở cuối của danh từ hiện tại trong nữ tánh được gọi là pa.

116. යෙ පස්සි+වණ්ණස්ස

116. Ye passi+vaṇṇassa

පසඤ්ඤස්ස ඉවණ්ණස්ස ලොපො හොති වා යකාරෙ. ‘‘පරො ක්වචී’’ති අනුවත්තිතක්වචිග්ගහණා යෙ පරෙ ච-කාර+පුබ්බරූපා- නි [Pg.65] න හොන්ති. මත්‍යො. අඤ්ඤත්‍ර ‘‘ජන්ත්වා’’දිනා යොලොපො, දීඝො, මතී මතියො. භො මති මතී, මත්‍යො මතී මතියො. මතිං, මත්‍යො මතී මතියො. මතියා, මතීහි මතීභි. මත්‍යා මතියා, මතීනං. ස්මිනො යං, මත්‍යං මතියං මත්‍යා මතියා, මතීසු. එවං –

Nguyên âm i của pa bị biến mất tùy chọn khi ya theo sau. Do từ kvaci được kế thừa từ câu cú pháp ‘‘Paro kvacī’’, nên khi ye theo sau, sự nối âm (ca) và sự đồng hóa nguyên âm trước (pubbarūpa) không xảy ra. (Trở thành) matyo. Trong trường hợp khác, yo bị biến mất bởi quy tắc ‘‘jantvā’’, v.v., (nguyên âm cuối) được trường hóa, (trở thành) matī, matiyo. (Hô cách) bho mati, matī, matyo, matī, matiyo. (Đối cách) matiṃ, matyo, matī, matiyo. (Công cụ cách) matiyā, matīhi, matībhi. (Chỉ định cách) matyā, matiyā, matīnaṃ. Trong biến cách smiṃ (thay thế bằng) yaṃ, (trở thành) matyaṃ, matiyaṃ, matyā, matiyā, (còn lại là) matīsu. Tương tự như vậy –

පත්ති යුත්ති වුත්ති කිත්ති, මුත්ති තිත්ති ඛන්ති කන්ති;

සන්ති තන්ති සිද්ධි සුද්ධි, ඉද්ධි වුද්ධි බුද්ධි බොධි.

Patti (sự đạt được), yutti (sự hợp lý), vutti (cách sống), kitti (danh tiếng), mutti (sự giải thoát), titti (sự mãn nguyện), khanti (nhẫn), kanti (sự yêu mến); Santi (sự an tịnh), tanti (dây đàn), siddhi (sự thành tựu), suddhi (sự trong sạch), iddhi (thần thông), vuddhi (sự tăng trưởng), buddhi (trí), bodhi (bồ đề).

භූමි ජාති පීති සුති, නන්දි සන්ධි සොණි කොටි;

දිට්ඨි වුට්ඨි තුට්ඨි යට්ඨි, පාළි ආළි නාළි කෙළි.

Bhūmi (đất), jāti (sanh), pīti (hỷ), suti (sự nghe), nandi (sự vui mừng), sandhi (sự nối liền), soṇi (hông), koṭi (ức, mười triệu); Diṭṭhi (kiến), vuṭṭhi (mưa), tuṭṭhi (sự hài lòng), yaṭṭhi (gậy), pāḷi (dòng, kinh điển), āḷi (đê), nāḷi (ống), keḷi (sự vui đùa).

සති මුති ගති චුති, ධිති යුවති විකති;

රති රුචි රස්මි අසනි, වසනි ඔසධි අඞ්ගුලි;

ධූලි දුද්‍රභි දොණි, අටවි ඡවි ඉච්චාදි.

Sati (niệm), muti (sự nghĩ), gati (cõi), cuti (sự chết), dhiti (năng lực), yuvati (thiếu nữ), vikati (sự thay đổi); Rati (sự ham muốn), ruci (sự ưa thích), rasmi (tia sáng), asani (sét), vasani (vải), osadhi (dược thảo), aṅguli (ngón tay); Dhūli (bụi), dundubhi (trống), doṇi (thuyền), aṭavi (rừng), chavi (da), v.v.

55. රත්‍යාදීහි ටො ස්මිනො

55. Ratyādīhi ṭo smino

රත්‍යාදීහි ස්මිනො ටො වා හොති. රත්තො රත්‍යං රත්තියං රත්‍යා රත්තියා, රත්තීසු. සෙසං මතිසමං.

Sau các từ như ratti, smiṃ được thay thế bằng ṭo tùy chọn. (Trở thành) ratto, ratyaṃ, rattiyaṃ, ratyā, rattiyā, (còn lại là) rattīsu. Phần còn lại giống như mati.

ඉකාරන්තං.

Vần i (ikāranta).

දාසී, සිලොපො. ‘‘එකවචනෙ’’ච්චාදිනා රස්සො. ‘‘යෙ පස්සි+වණ්ණස්සා’’ති ඊලොපො, දාස්‍යො. ‘‘ජන්ත්වා’’ දිනා යොලොපො. දාසී දාසියො. ‘‘ගෙ වා’’ති රස්සො. භො දාසි දාසී, දාස්‍යො දාසී දාසියො.

Dāsī, do lopa si. Theo sūtra «Ekavacane»... nên biến thành âm ngắn. Theo sūtra «Ye passivaṇṇassā» nên lopa ī, (thành) dāsyo. Theo sūtra «Jantvā»... nên lopa yo. (Các dạng là) Dāsī dāsiyo. Theo sūtra «Ge vā» nên tùy chọn biến thành âm ngắn. (Hô cách là) Bho dāsi dāsī, dāsyo dāsī dāsiyo.

73. යං පිතො

73. Yaṃ pito.

පසඤ්ඤීතො අංවචනස්ස යං වා හොති. දාස්‍යං දාසියං දාසිං, දාස්‍යො දාසී දාසියො. ‘‘ඝපතෙකා’’දිනා යා. දාස්‍යා දාසියා[Pg.66], දාසීහි දාසීභි. දාස්‍යා දාසියා, දාසීනං. දාස්‍යං දාසියං දාස්‍යා දාසියා, දාසීසු. එවං –

Sau pasaññā tận cùng bằng ī, biến cách aṃ tùy chọn thành yaṃ. (Đối cách là) Dāsyaṃ dāsiyaṃ dāsiṃ, dāsyo dāsī dāsiyo. Theo sūtra «Ghapatekā»... (biến cách thành) yā. (Công cụ cách là) Dāsyā dāsiyā, dāsīhi dāsībhi. (Sở thuộc cách là) Dāsyā dāsiyā, dāsīnaṃ. (Vị trí cách là) Dāsyaṃ dāsiyaṃ dāsyā dāsiyā, dāsīsu. Tương tự như vậy –

මහී වෙතරණී වාපී, පාටලී කදලී ඝටී;

නාරී කුමාරී තරුණී, වාරුණී බ්‍රාහ්මණී සඛී.

Mahī, vetaraṇī, vāpī, pāṭalī, kadalī, ghaṭī; Nārī, kumārī, taruṇī, vāruṇī, brāhmaṇī, sakhī.

ගන්ධබ්බී කින්නරී නාගී, දෙවී යක්ඛී අජී මිගී;

වානරී සූකරී සීහී, හංසී කාකී ච කුක්කුටී.

Gandhabbī, kinnarī, nāgī, devī, yakkhī, ajī, migī; Vānarī, sūkarī, sīhī, haṃsī, kākī và kukkuṭī.

ඉච්චාදයො.

Vân vân.

එත්ථ ච ඊකාරලොපෙ ඤ්ඤකාරපුබ්බරූපො, වෙතරඤ්ඤො වෙතරණියො. වෙතරඤ්ඤං වෙතරණියං වෙතරණිං, වෙතරඤ්ඤො වෙතරණියො ඉච්චාදි. යොසු –

Và ở đây, khi lopa ī, thì có pubbarūpa của ññakāra, (thành) vetarañño vetaraṇiyo. (Các dạng là) Vetaraññaṃ vetaraṇiyaṃ vetaraṇiṃ, vetarañño vetaraṇiyo, vân vân. Trong trường hợp yo –

167. නජ්ජා ධයාස්වාම

167. Najjā dhayāsvāma.

යොසු නදීසද්දස්ස ආම වා හොති. සුඤ+නක+ආම ඉත්‍යාදි ඤ්ඤකාර+කකාර+මකාරා ආගමලිඞ්ගා. ස ච ‘‘මානුබන්ධො සරාන+මන්තා පරො’’ති මානුබන්ධත්තා සරාන+මන්තා පරො හොතීති ඊකාරා පරො. ‘‘යවා සරෙ’’ති යෙ දස්ස ජො, යස්ස ච පුබ්බරූපං, නජ්ජායො. වා ප-ලොප+යොලොපෙසු නජ්ජො නදී නදියො ඉච්චාදි.

Trong trường hợp yo, đối với từ nadī, tùy chọn có āma. Các āgamaliṅga (dấu hiệu của āgama) là ñakāra, kakāra, makāra như trong suña, naka, āma, v.v. Và do có mānubandha (chữ m biểu thị), theo sūtra «mānubandho sarānamantā paro», nó đứng sau nguyên âm cuối, tức là đứng sau īkāra. Theo sūtra «Yavā sare», y của yo biến thành j, và có pubbarūpa của y, (thành) najjāyo. Khi tùy chọn lopa pa và yo, (các dạng là) najjo nadī nadiyo, vân vân.

ඊකාරන්තං.

Vần ī (īkāranta).

යාගු, යාගූ යාගුයො. භො යාගු, යාගූ යාගුයො. යාගුං, යාගූ යාගුයො. යාගුයා, යාගූහි යාගූභි. යාගුයා, යාගූනං. යාගුයං යාගුයා, යාගූසු. එවං ධාතු+ධෙනු+කාසු+දද්දු+කණ්ඩු+කච්ඡු+රජ්ජු+කරෙණු+සස්සු+පියඞ්ගු [Pg.67] ආදයො.

Yāgu, yāgū yāguyo. Này yāgu, yāgū yāguyo. Yāguṃ, yāgū yāguyo. Yāguyā, yāgūhi yāgūbhi. Yāguyā, yāgūnaṃ. Yāguyaṃ yāguyā, yāgūsu. Tương tự như vậy là các từ dhātu, dhenu, kāsu, daddu, kaṇḍu, kacchu, rajju, kareṇu, sassu, piyaṅgu, vân vân.

එත්ථ ධාතුසද්දො ‘‘මනොධාතුනා’’ති අභිධම්මාවතාරෙ වුත්තත්තා පුල්ලිඞ්ගෙපි දිස්සති, තං සක්කටමතෙන වුත්තන්ති කෙචි.

Ở đây, từ dhātu cũng được thấy ở nam tính, vì trong Abhidhammāvatāra có nói «manodhātunā», một số người cho rằng điều đó được nói theo quan điểm của tiếng Sanskrit.

මාතා, මාතරො. භො මාත මාතා, මාතරො. මාතරං, මාතරෙ මාතරො. මාතරා, නාස්ස යාදෙසෙ ‘‘යෙ පස්සා’’ති යොගවිභාගා පලොපො, අනුඤ්ඤාතො අහං මත්‍යා, අඤ්ඤත්‍ර මාතුයා, මාතරෙහි මාතරෙභි මාතූහි මාතූභි. සලොපෙ මාතු, පසඤ්ඤත්තා ‘නො’ න හොති, මත්‍යා මාතුයා, මාතරානං මාතානං මාතූනං. ඡට්ඨිවිසයෙ ‘‘මාතුස්ස සරතී’’තිපි දිස්සති. මාතරි, මාතරෙසු මාතූසු. විසෙසා+ඤ්ඤත්‍ර පිතුසමං. එවං ධීතු+දුහිතුසද්දා.

Mātā, mātaro. Này māta mātā, mātaro. Mātaraṃ, mātare mātaro. Mātarā, khi yā ādesa cho nā, do yogavibhāga của «ye passā» nên có palopa, (ví dụ) anuññāto ahaṃ matyā, ngoài ra (còn có dạng) mātuyā, mātarehi mātarebhi mātūhi mātūbhi. Khi lopa sa, (thành) mātu, do là pasaññā nên không có 'no', (các dạng khác là) matyā mātuyā, mātarānaṃ mātānaṃ mātūnaṃ. Trong trường hợp sở thuộc cách, cũng thấy dạng «mātussa saratī». Mātari, mātaresu mātūsu. Ngoài những điểm đặc biệt, (biến cách) giống như từ pitu. Tương tự là các từ dhītu và duhitu.

උකාරන්තං.

Vần u (ukāranta).

රස්සනිසෙධෙ සිලොපෙ ච කතෙ ජම්බූ. ‘‘ජන්ත්වා’’දිනා යොලොපෙ, ජම්බූ ජම්බුයො. ‘‘ගෙ වා’’ති රස්සෙ භො ජම්බු, ජම්බූ ජම්බුයො. ජම්බුං, ජම්බූ ජම්බුයො. ජම්බුයා, ජම්බූහි ජම්බූභි. ජම්බුයා, ජම්බූනං. ජම්බුයං ජම්බුයා, ජම්බූසු.

Khi không cho phép rút ngắn và lopa si, (dạng là) jambū. Theo sūtra «Jantvā»... khi lopa yo, (các dạng là) jambū jambuyo. Theo sūtra «Ge vā» khi tùy chọn rút ngắn, (hô cách là) bho jambu, jambū jambuyo. (Đối cách là) Jambuṃ, jambū jambuyo. (Công cụ cách là) Jambuyā, jambūhi jambūbhi. (Sở thuộc cách là) Jambuyā, jambūnaṃ. (Vị trí cách là) Jambuyaṃ jambuyā, jambūsu.

එවං වධූ ච සරභූ, සරබූ සුතනූ චමූ;

වාමූරූ නාගනාසුරූ, සමානා ඛලු ජම්බුයා.

Tương tự như vậy, vadhū và sarabhū, sarabū, sutanū, camū; Vāmūrū, nāganāsurū, thực sự giống như jambū.

ඌකාරන්තං.

Vần ū (ūkāranta).

ගො, ගාවො ගවො ඉච්චාදි පුල්ලිඞ්ගසමං.

Go, gāvo gavo, vân vân, giống như nam tính.

ඉත්ථිලිඞ්ගං.

Nữ tính.

නපුංසක[Pg.68], සි –

Trung tính, si –

111. අං නපුංසකෙ

111. Aṃ napuṃsake.

අකාරන්තතො නාමස්මා සිස්ස අං හොති නපුංසකෙ. නපුංසකං.

Sau danh từ tận cùng bằng akāranta, si biến thành aṃ trong trung tính. (Ví dụ:) Napuṃsakaṃ.

112. යොනං නි

112. Yonaṃ ni.

අකාරන්තතො යොනං නි හොති නපුංසකෙ. නීනං නිච්චවිධානෙපි ‘‘නිනං වා’’ති පක්ඛෙ ටාටෙ හොන්ති, දීඝෙ නපුංසකා නපුංසකානි. භො නපුංසක නපුංසකා, නපුංසකා නපුංසකානි. නපුංසකං, නපුංසකෙ නපුංසකානි. නපුංසකෙන, ඉච්චාදි සුගතසද්දසමං. එවං –

Sau (danh từ) tận cùng bằng akāranta, yo biến thành ni trong trung tính. Mặc dù ni được quy định một cách bất biến, theo sūtra «ninaṃ vā», các biến cách ṭā v.v. là tùy chọn; khi kéo dài nguyên âm, (các dạng là) napuṃsakā napuṃsakāni. (Hô cách là) Bho napuṃsaka napuṃsakā, napuṃsakā napuṃsakāni. (Đối cách là) Napuṃsakaṃ, napuṃsake napuṃsakāni. (Công cụ cách là) Napuṃsakena, vân vân, giống như từ sugata. Tương tự như vậy –

පුඤ්ඤ+පාප+ඵල+රූප+සාධනං,සොත+ඝාන+සුඛ+දුක්ඛ+කාරණං;

දාන+සීල+ධන+ඣාන+ලොචනං,මූල+කූල+බල+ජාල+මඞ්ගලං.

Puñña, pāpa, phala, rūpa, sādhanaṃ, Sota, ghāna, sukha, dukkha, kāraṇaṃ; Dāna, sīla, dhana, jhāna, locanaṃ, Mūla, kūla, bala, jāla, maṅgalaṃ.

නළින+ලිඞ්ග+මුඛ+ඞ්ග+ජල+ම්බුජං,පුලින+ධඤ්ඤ+හිරඤ්ඤ+ඵලා+මතං;

පදුම+පණ්ණ+සුසාන+වනා+යුධං,හදය+චීවර+වත්ථ+කුලි+න්ද්‍රියං.

Naḷina, liṅga, mukha, aṅga, jala, ambujaṃ, Pulina, dhañña, hirañña, phala, amataṃ; Paduma, paṇṇa, susāna, vana, āyudhaṃ, Hadaya, cīvara, vattha, kula, indriyaṃ.

නයන+වදන+යානො+දන+සොපාන+පානං,භවන+භුවන+ලොහා+ලාත+තුණ්ඩ+ණ්ඩ+පීඨං,කරණ+මරණ+ඤාණා+රම්මණා+රඤ්ඤ+තාණං,තගර+නගර+තීර+ච්ඡත්ත+ඡිද්දො+දකානි.ඉච්චාදි;

Nayana, vadana, yāna, odana, sopāna, pānaṃ, Bhavana, bhuvana, loha, alāta, tuṇḍa, aṇḍa, pīṭhaṃ, Karaṇa, maraṇa, ñāṇa, ārammaṇa, arañña, tāṇaṃ, Tagara, nagara, tīra, chatta, chidda, udakāni. vân vân;

එකච්චං,

Một số trường hợp,

136. න [Pg.69] නිස්ස ටා

136. Na nissa ṭā.

එකච්චාදීහි පරස්ස නිස්ස ටා න හොති, එකච්චානි. භො එකච්ච, එකච්චා එකච්චානි. එකච්චං, එකච්චෙ එකච්චානි. සෙසං නපුංසකංව.

Sau (nhóm) ekacca v.v... thì ni không biến thành ṭā, (nên có dạng là) ekaccāni. (Hô cách:) bho ekacca, ekaccā, ekaccāni. (Đối cách:) ekaccaṃ, ekacce, ekaccāni. Phần còn lại giống như trung tánh.

එවං පඨමං, පඨමානි ඉච්චාදි. පදං, පදා පදානි ඉච්චාදි නපුංසකසමං. නාස්මිංසු භෙදො.

Tương tự (là các dạng) paṭhamaṃ, paṭhamāni v.v... (Các dạng) padaṃ, padā, padāni v.v... thì giống như (danh từ) trung tánh. Không có sự khác biệt ở (biến cách) nā và smiṃ.

106. නාස්ස සා

106. Nā thành sā

පදාදීහි නාස්ස සා හොති වා. පදසා පදෙන.

Sau (nhóm) pada v.v... thì nā có khi biến thành sā. (Ví dụ:) padasā (hoặc) padena.

105. පදාදීහි

105. Sau (nhóm) pada v.v...

පදාදීහි ස්මිනො සි හොති වා. පදසි පදෙ පදම්හි පදස්මිං, පදෙසු. එවං බිලසද්දො.

Sau (nhóm) pada v.v... thì smiṃ có khi biến thành si. (Ví dụ:) padasi, pade, padamhi, padasmiṃ, padesu. Tương tự là bila-sadda.

කම්මසද්දතො නාස්ස ‘‘නාස්සෙ+නො’’ති එනො වා, කම්මෙන, ‘‘පුමකම්මථාමා’’දිනා උත්තෙ කම්මුනා කම්මනා. ඉමිනාව සස්මාසු උත්තං, උස්ස ලසඤ්ඤායං ස+ස්මානං යථායොගං නො+නා නිච්චං, වවත්ථිතවිභාසත්තා වාධිකාරස්ස. කම්මුනො කම්මස්ස. කම්මුනා කම්මා කම්මම්හා කම්මස්මා. ‘‘කම්මාදිතො’’ති ස්මිනො වා නිම්හි කම්මනි කම්මෙ කම්මම්හි කම්මස්මිං, සෙසං නපුංසකසමං. චම්ම+වෙස්ම+භස්මාදයො කම්මසමා උත්තතො+ඤ්ඤත්‍ර.

Từ kamma-sadda, nā có khi biến thành ena theo quy tắc ‘nāsse+no’, (ví dụ:) kammena; theo quy tắc ‘pumakammathāmā’ v.v... khi có u thì (có dạng) kammunā, kammanā. Cũng theo quy tắc này, u được áp dụng trong sa và smā; khi có u, sa và smā luôn luôn được thay thế tương ứng bằng no và nā, do quyền hạn của quy tắc tùy chọn có giới hạn (vavatthitavibhāsā). (Sở thuộc cách:) kammuno, kammassa. (Xuất xứ cách:) kammunā, kammā, kammamhā, kammasmā. Theo quy tắc ‘kammādito’, smiṃ có khi biến thành ni, (nên có các dạng:) kammani, kamme, kammamhi, kammasmiṃ. Phần còn lại giống như (danh từ) trung tánh. Các từ camma, vesma, bhasma v.v... giống như kamma, ngoại trừ việc biến đổi thành u.

ගච්ඡන්ත, සි. ‘‘න්තස්සං’’ති වා අංම්හි සිලොපො ගච්ඡං. අඤ්ඤත්‍ර සිස්ස දං, ගච්ඡන්තං, ගච්ඡන්තා ගච්ඡන්තානි. භො ගච්ඡ ගච්ඡා ගච්ඡං, ගච්ඡන්තා ගච්ඡන්තානි. ගච්ඡං ගච්ඡන්තං, ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තානි. ගච්ඡතා ගච්ඡන්තෙනෙ+ච්චාදි පුල්ලිඞ්ගසමං. එවං යජන්ත+වජන්තාදයො.

(Từ) gacchanta, (với) si. Theo quy tắc ‘ntassaṃ’, khi có aṃ, si có khi được xóa bỏ, (thành) gacchaṃ. Trường hợp khác, si biến thành ṃ, (thành) gacchantaṃ; (số nhiều là) gacchantā, gacchantāni. (Hô cách:) bho gaccha, gacchā, gacchaṃ, gacchantā, gacchantāni. (Đối cách:) gacchaṃ, gacchantaṃ, gacchante, gacchantāni. (Các dạng) gacchatā, gacchantena v.v... thì giống như nam tánh. Tương tự là (các từ) yajanta, vajanta v.v...

අකාරන්තං.

Vĩ ngữ a.

අට්ඨි[Pg.70], සිලොපො.

(Từ) aṭṭhi, si được xóa bỏ.

113. ඣලා වා

113. Sau jha và la thì tùy chọn

ඣලතො යොනං නි හොති වා නපුංසකෙ. අට්ඨීනි. ‘‘ලොපො’’ති යොලොපෙ දීඝො, අට්ඨී. භො අට්ඨි අට්ඨී, අට්ඨීනි අට්ඨී. අට්ඨිං, අට්ඨීනි අට්ඨී. අට්ඨිනා ඉච්චාදි මුනිසද්දසමං. එවං පච්ඡි+අක්ඛි+දධි+සත්ථි+වාරි+අච්චිආදයො.

Sau jha và la, yo có khi biến thành ni trong trung tánh. (Ví dụ:) aṭṭhīni. Theo quy tắc ‘lopo’, khi yo được xóa bỏ thì (nguyên âm) được trường hóa, (thành) aṭṭhī. (Hô cách:) bho aṭṭhi, aṭṭhī, aṭṭhīni, aṭṭhī. (Đối cách:) aṭṭhiṃ, aṭṭhīni, aṭṭhī. (Dạng) aṭṭhinā v.v... thì giống như muni-sadda. Tương tự là (các từ) pacchi, akkhi, dadhi, satthi, vāri, acci v.v...

ඉකාරන්තං.

Vĩ ngữ i.

දණ්ඩි, නපුංසකත්තා ‘‘එකවචනෙ’’ච්චාදිනා රස්සෙ සිලොපො. දණ්ඩීනි දණ්ඩී. ‘‘ගෙ වා’’ති රස්සෙ භො දණ්ඩි දණ්ඩී, දණ්ඩීනි දණ්ඩී. ‘‘නං ඣීතො’’ති නං. දණ්ඩිනං දණ්ඩිං, දණ්ඩීනි දණ්ඩී. සෙසං පුල්ලිඞ්ගෙ දණ්ඩීසමං. එවං සුඛකාරී+සීඝයායීආදයො.

(Từ) daṇḍī, do là trung tánh, theo quy tắc ‘ekavacane’ v.v... (nguyên âm) được đoản hóa và si được xóa bỏ, (thành) daṇḍi. (Số nhiều:) daṇḍīni, daṇḍī. Theo quy tắc ‘ge vā’, khi (nguyên âm) được đoản hóa, (hô cách là:) bho daṇḍi, daṇḍī, daṇḍīni, daṇḍī. Theo quy tắc ‘naṃ jhīto’, (dùng) naṃ. (Đối cách:) daṇḍinaṃ, daṇḍiṃ, daṇḍīni, daṇḍī. Phần còn lại giống như daṇḍī trong nam tánh. Tương tự là (các từ) sukhakārī, sīghayāyī v.v...

ඊකාරන්තං.

Vĩ ngữ ī.

චක්ඛු, චක්ඛූනි චක්ඛූ. සෙසං අට්ඨිසමං. එවං ආයු+වසු+ධනු+දාරු+තිපු+මධු+සිඞ්ගු+හිඞ්ගු+වත්ථු+ජතු+අම්බු+ අස්සුආදීනි. ආයුසද්දතො නාස්ස කොධාදිත්තා සාව විසෙසො.

(Từ) cakkhu, (số nhiều là) cakkhūni, cakkhū. Phần còn lại giống như aṭṭhi. Tương tự là (các từ) āyu, vasu, dhanu, dāru, tipu, madhu, siṅgu, hiṅgu, vatthu, jatu, ambu, assu v.v... Từ āyu-sadda, do thuộc nhóm kodha v.v..., nā biến thành sā là điểm đặc biệt.

උකාරන්තං.

Vĩ ngữ u.

ගොත්‍රභු, රස්සෙ සිලොපො. ගොත්‍රභූනි ගොත්‍රභූ. භො ගොත්‍රභු ගොත්‍රභූ, ගොත්‍රභූනි ගොත්‍රභූ. ගොත්‍රභුං, ගොත්‍රභූනි ගොත්‍රභූ ඉච්චාදි පුල්ලිඞ්ගෙ වෙස්සභූසමං. එවං සයම්භූ+අභිභූ+ධම්මඤ්ඤූ ආදයො.

(Từ) gotrabhū, (nguyên âm) được đoản hóa và si được xóa bỏ, (thành) gotrabhu. (Số nhiều:) gotrabhūni, gotrabhū. (Hô cách:) bho gotrabhu, gotrabhū, gotrabhūni, gotrabhū. (Các dạng) gotrabhuṃ, gotrabhūni, gotrabhū v.v... thì giống như vessabhū trong nam tánh. Tương tự là (các từ) sayambhū, abhibhū, dhammaññū v.v...

ඌකාරන්තං.

Vĩ ngữ ū.

විසදා+විසදාකාර-වොහාරො+භයමුත්තකො[Pg.71];

පුමාදිජානනෙ හෙතු-භාවතො ලිඞ්ග+මීරිතො.

Do là nguyên nhân để nhận biết nam tánh v.v..., nên được gọi là ‘giới tính’ (liṅga), (bao gồm) cách dùng rõ ràng và không rõ ràng, và (cả) phần vượt ngoài hai (giới tính).

ථන+කෙසාවතී නාරී, මස්සුවා පුරිසො සියා;

උභින්න+මන්තරං එතං, ඉතරො+භයමුත්තකො.

Người nữ có ngực và tóc dài, người nam có râu; cái ở giữa hai loại này (là trung tánh), cái khác thì vượt ngoài cả hai.

එසෙ+සා එත+මීති ච,පසිද්ධිඅත්ථෙසු යෙසු ලොකස්ස;

ථී+පුම+නපුංසකානී+ති,වුච්චන්තෙ තානි නාමානි.

Những danh từ nào trong thế gian được xác định ý nghĩa qua (các đại từ) ‘ese’ (này - nam), ‘sā’ (này - nữ), và ‘etaṃ’ (này - trung), thì chúng được gọi là (thuộc) nữ tánh, nam tánh, và trung tánh.

නපුංසකලිඞ්ගං.

Trung tánh.

අථ සබ්බාදීනං රූපනයො නිද්දිසියතෙ,

Tiếp theo, phương pháp biến cách của (nhóm) sabba v.v... sẽ được trình bày.

සබ්බ කතර කතම උභය ඉතර අඤ්ඤ අඤ්ඤතර අඤ්ඤතම, පුබ්බ+පරා+පර+දක්ඛිණු+ත්තරා+ධරානි වවත්ථාය+මසඤ්ඤායං. ‘‘ඌනපූරත්ථ+මධිකපදොදාහරණ+මජ්ඣාහාරො’’ති ඤායා සබ්බාදීසු පඨීයන්තෙති යොජෙතබ්බං. ය ත්‍ය ත එත ඉම අමු කිං එක තුම්හ අම්හ ඉච්චෙතෙ සබ්බාදයො. කච්චායනෙ අදස්සිතස්සාපි ත්‍යසද්දස්ස –

(Các từ) sabba, katara, katama, ubhaya, itara, añña, aññatara, aññatama, pubba, parā, para, dakkhiṇa, uttarā, dharāni khi không có nghĩa xác định. Theo nguyên tắc ‘bổ sung phần thiếu sót, ví dụ về từ thừa, và thêm vào phần giữa’, cần hiểu rằng chúng được đọc trong nhóm sabba v.v... Ya, tya, ta, eta, ima, amu, kiṃ, eka, tumha, amha – những từ này là nhóm sabba v.v... Mặc dù tya-sadda không được trình bày trong (ngữ pháp) Kaccāyana –

ඛිඩ්ඩා පණිහිතා ත්‍යාසු, රති ත්‍යාසු පතිට්ඨිතා;

බීජානි ත්‍යාසු රුහන්ති, යදිදං සත්තා පජායරෙති –

Trò vui được hướng đến trong chúng, sự thích thú được thiết lập trong chúng; các hạt giống nảy mầm trong chúng, nơi mà chúng sanh được sinh ra –

පාළියං දිස්සමානත්තා ඉධ සඞ්ගහො.

do được thấy trong kinh điển Pāli, nên nó được thu thập ở đây.

තත්ථ සබ්බසද්දො නිරවසෙසත්ථො. කතර+කතමසද්දා පුච්ඡනත්ථා. උභයසද්දො ද්විඅවයවසමුදායවචනො. ඉතරසද්දො වුත්තපටියොගීවචනො. අඤ්ඤසද්දො අධිකතාපරවචනො. අඤ්ඤ- තර+අඤ්ඤතමසද්දා [Pg.72] අනියමත්ථා. පුබ්බාදයො දිසාදිවවත්ථාවචනා. යසද්දො අනියමත්ථො. ත්‍ය+තසද්දා පරම්මුඛවචනා. එත+ඉම+අමු+කිං ඉච්චෙතෙ සමීප+අච්චන්තසමීප+දූර+පුච්ඡනත්ථවචනා. එකසද්දො සංඛ්‍යාදිවචනො. තුම්හ+අම්හසද්දා පර+අත්ත නිද්දෙසවචනා.

Trong đó, sabba-sadda có nghĩa là ‘tất cả, không còn sót lại’. Katara-sadda và katama-sadda có nghĩa để hỏi. Ubhaya-sadda chỉ ‘cả hai, tập hợp của hai thành phần’. Itara-sadda chỉ ‘cái còn lại trong hai cái đã được nói đến’. Añña-sadda chỉ ‘cái khác, cái thêm vào’. Aññatara-sadda và aññatama-sadda có nghĩa bất định. Pubba v.v... chỉ sự xác định về phương hướng v.v... Ya-sadda có nghĩa bất định. Tya-sadda và ta-sadda chỉ người vắng mặt. Eta, ima, amu, và kiṃ chỉ ý nghĩa ‘gần’, ‘rất gần’, ‘xa’, và ‘để hỏi’. Eka-sadda chỉ ‘số lượng’ v.v... Tumha-sadda và amha-sadda chỉ ‘người khác’ và ‘chính mình’.

සබ්බො, සිස්ස ඔ,

(Từ) sabba, si biến thành o,

138. යොන+මෙට

138. Yo thành e, ṭa

අකාරන්තෙහි සබ්බාදීහි යොනං එට හොති නිච්චං. සබ්බෙ. භො සබ්බ සබ්බා, සබ්බෙ. සබ්බං, සබ්බෙ. සබ්බෙන, සබ්බෙහි සබ්බෙභි. එවං කරණෙ. සබ්බස්ස.

Sau các từ thuộc nhóm sabba tận cùng bằng a, biến cách yo luôn luôn trở thành e. (Ví dụ:) Sabbe. (Hô cách:) Bho sabba, sabbā, sabbe. (Đối cách:) Sabbaṃ, sabbe. (Sử dụng cách:) Sabbena, sabbehi, sabbebhi. Tương tự đối với (từ) karaṇa. (Sở hữu cách:) Sabbassa.

99. සබ්බාදීනං නංම්හි ච

99. Và đối với các từ thuộc nhóm sabba, khi có biến cách naṃ.

අකාරන්තානං සබ්බාදීනං එ හොති නංම්හි සු+හිසු ච. එත්ථ ආදිසද්දො අවයවෙ, වුත්තඤ්හි –

Đối với các từ thuộc nhóm sabba tận cùng bằng a, e được thành lập khi có biến cách naṃ và su (hoặc hisu). Ở đây, từ ādi có nghĩa là một phần, vì đã được nói rằng:

මරියාදායං පකාරෙ ච, සමීපෙ+වයවෙ තථා;

චතූස්ව+ත්ථෙසු මෙධාවී, ආදිසද්දං පකාසයෙති.

Trong nghĩa giới hạn và loại, cũng như trong nghĩa gần và một phần; người trí giải thích từ ādi trong bốn nghĩa ấy.

100. සං+සානං

100. (Biến thành) saṃ và sānaṃ.

සබ්බාදිතො නංවචනස්ස සං+සානං හොන්ති. සබ්බෙසං සබ්බෙසානං. සබ්බා සබ්බම්හා සබ්බස්මා. සබ්බෙ සබ්බම්හි සබ්බස්මිං, සබ්බෙසු.

Sau các từ thuộc nhóm sabba, biến cách naṃ trở thành saṃ và sānaṃ. (Ví dụ:) Sabbesaṃ, sabbesānaṃ. (Xuất xứ cách:) Sabbā, sabbamhā, sabbasmā. (Vị trí cách:) Sabbe, sabbamhi, sabbasmiṃ, sabbesu.

ඉත්ථියං ‘‘ඉත්ථිය+මත්වා’’ති ආපච්චයෙ තස්ස ඝසඤ්ඤා. සෙසං කඤ්ඤාව. සබ්බා, සබ්බා සබ්බායො. භො සබ්බෙ, සබ්බා සබ්බායො. ‘‘ඝො ස්සං+ස්සා+ස්සායං+තිං සූ’’-ති රස්සෙ [Pg.73] සබ්බං, සබ්බා සබ්බායො. සබ්බාය, සබ්බාහි සබ්බාභි.

Trong nữ tính, theo quy tắc ‘itthiyamato āpaccayo’, khi có hậu tố ā, nó được gọi là gha. Phần còn lại (biến cách) giống như từ kaññā. (Chủ cách:) Sabbā, sabbā, sabbāyo. (Hô cách:) Bho sabbe, sabbā, sabbāyo. Theo quy tắc ‘Gho ssaṃ-ssā-ssāyaṃ-tiṃ sū’, khi nguyên âm được rút ngắn, (đối cách số ít là) sabbaṃ, (số nhiều là) sabbā, sabbāyo. (Sử dụng cách:) Sabbāya, sabbāhi, sabbābhi.

101. ඝපා සස්ස ස්සා වා

101. Sau các từ nhóm gha, biến cách sa có thể được đổi thành ssā.

සබ්බාදීනං ඝපතො සස්ස ස්සා වා හොති. අමුස්සාති රූපස්ස ‘‘ස්සා වා තෙ+ති+මා+මූහී’’ති ස්සාදෙසෙන සිද්ධත්තා වාග්ගහණ+මුත්තරත්ථං. රස්සෙ සබ්බස්සා සබ්බාය, සබ්බාසං සබ්බාසානං. පඤ්චමියං සබ්බාය.

Sau các từ thuộc nhóm sabba được gọi là gha, biến cách sa có thể được đổi thành ssā. Vì dạng amussā đã được hình thành bởi sự thay thế ssā theo quy tắc ‘ssā vā tehi tīhi mā mūhi’, việc dùng từ vā (có thể) ở đây là cho mục đích về sau. Khi nguyên âm được rút ngắn, (ta có các dạng) sabbassā, sabbāya. (Sở hữu cách số nhiều:) sabbāsaṃ, sabbāsānaṃ. Trong xuất xứ cách (số ít): sabbāya.

102. ස්මිනො ස්සං

102. (Biến cách) smiṃ (đổi thành) ssaṃ.

සබ්බාදීනං ඝපතො ස්මිනො ස්සං වා හොති. සබ්බස්සං සබ්බායං සබ්බාය, සබ්බාසු.

Sau các từ thuộc nhóm sabba được gọi là gha, biến cách smiṃ có thể được đổi thành ssaṃ. (Các dạng vị trí cách:) Sabbassaṃ, sabbāyaṃ, sabbāya, sabbāsu.

නපුංසකෙ සබ්බං. ‘‘යොනං නී’’ති නපුංසකෙ යොස්ස නිම්හි –

Trong trung tính, (dạng là) sabbaṃ. Theo quy tắc ‘Yonaṃ nī’, trong trung tính, khi biến cách yo được đổi thành ni –

137. සබ්බාදීහි

137. Sau các từ thuộc nhóm sabba.

සබ්බාදීහි පරස්ස නිස්ස ටා න හොති. දීඝෙ සබ්බානි. භො සබ්බ සබ්බා, සබ්බානි. සබ්බං, සබ්බෙ සබ්බානි. නාදීසු පුමෙව. කතරකතමඋභයා තීසු ලිඞ්ගෙසු සබ්බසමා. එවං ඉතරඅඤ්ඤසද්දා. ස්සා+ස්සංසු විසෙසො.

Sau các từ thuộc nhóm sabba, ni theo sau không trở thành ṭā. Khi nguyên âm được kéo dài, (dạng là) sabbāni. (Hô cách:) Bho sabba, sabbā, sabbāni. (Đối cách:) Sabbaṃ, sabbe, sabbāni. Trong các biến cách từ nā trở đi, (biến cách) giống như nam tính. Các từ katara, katama, ubhaya trong ba giới đều giống như sabba. Tương tự là các từ itara và añña. Có sự khác biệt trong các biến cách ssā và ssaṃ.

52. ස්සං+ස්සා+ස්සායෙස්වි-තරෙ+ක+ඤ්ඤෙ+ති+මාන+මි

52. Trong các biến cách ssaṃ, ssā, ssāya, đối với các từ itara, eka, añña, eta, ima, (nguyên âm cuối) trở thành i.

ස්සමාදීසු ඉතර+එක+අඤ්ඤ+එත+ඉම ඉච්චෙතෙසං ඉ හොති නිච්චං. ඉතරිස්සා ඉතරාය, අඤ්ඤිස්සා අඤ්ඤාය, අඤ්ඤාසං [Pg.74] අඤ්ඤාසානං. අඤ්ඤිස්සං අඤ්ඤායං අඤ්ඤාය. අඤ්ඤතර+ඤ්ඤතමා ලිඞ්ගත්තයෙ සබ්බසමා.

Trong các biến cách ssaṃ v.v..., đối với các từ itara, eka, añña, eta, ima, nguyên âm cuối luôn luôn trở thành i. (Ví dụ:) Itarissā, itarāya; aññissā, aññāya; aññāsaṃ, aññāsānaṃ. (Vị trí cách:) Aññissaṃ, aññāyaṃ, aññāya. Các từ aññatara và aññatama trong ba giới đều giống như sabba.

පුබ්බො,

(Từ) Pubba,

143. පුබ්බාදීහි ඡහි

143. Sau sáu từ bắt đầu bằng pubba.

එතෙහි ඡහි සවිසයෙ එට වා හොතීති යොස්ස එට, පුබ්බෙ පුබ්බා. භො පුබ්බ පුබ්බා, පුබ්බෙ පුබ්බා. පුබ්බං, පුබ්බෙ. පුබ්බෙන. සෙසං සබ්බලිඞ්ගෙ සබ්බසමං. එවං පරාදයො පඤ්ච.

Sau sáu từ này, trong phạm vi của chúng, e có thể được thành lập, do đó biến cách yo trở thành e, (ta có các dạng) pubbe, pubbā. (Hô cách:) Bho pubba, pubbā, pubbe, pubbā. (Đối cách:) Pubbaṃ, pubbe. (Sử dụng cách:) Pubbena. Phần còn lại trong tất cả các giới đều giống như sabba. Tương tự đối với năm từ bắt đầu bằng para.

139. නා+ඤ්ඤඤ්ච නාම+ප්පධානා

139. Không (áp dụng) cho các từ khác, và khi (chúng) là danh từ hoặc không phải là từ chính.

තංනාමභූතෙහි අප්පධානෙහි ච සබ්බාදීහි සබ්බාදිකාරියං න හොති. තෙ සබ්බා, සබ්බනාමා තෙති අත්ථො. තෙ පියසබ්බා, තෙ අතිසබ්බා. නාමභූතෙ ච අඤ්ඤපදත්ථාදො අප්පධානවිසයෙ ච සබ්බාදිකාරියනිසෙධෙන ‘‘පරමසබ්බෙ තිට්ඨන්ති’’ ත්‍යාදිතො පධානපදන්තතො එටආදයො හොන්ති, විසෙසනසමාසස්ස උත්තරපදත්ථපධානත්තා.

Các quy tắc dành cho nhóm sabba không được áp dụng cho các từ thuộc nhóm sabba khi chúng trở thành danh từ riêng hoặc khi chúng không phải là thành phần chính. (Ví dụ:) Te sabbā, có nghĩa là sabbanāmā te (những người tên là Sabba). Te piyasabbā (những người yêu mến Sabba), te atisabbā (những người vượt qua tất cả). Do sự cấm đoán các quy tắc của nhóm sabba khi chúng trở thành danh từ hoặc trong trường hợp không phải là thành phần chính (như trong hợp từ aññapadattha), trong các ví dụ như ‘paramasabbe tiṭṭhanti’, các quy tắc như biến thành e v.v... được áp dụng vì chúng là thành phần chính ở cuối, do tính chất của hợp từ visesanasamāsa là thành phần sau mang nghĩa chính.

140. තතියත්ථයොගෙ

140. Khi kết hợp với nghĩa của biến cách thứ ba.

තතියත්ථෙන යොගෙ ච සබ්බාදිකාරියං න හොති. මාසෙන පුබ්බා මාසපුබ්බා ඉච්චාදි.

Và khi kết hợp với nghĩa của biến cách thứ ba, các quy tắc của nhóm sabba không được áp dụng. Ví dụ: Māsena pubbā trở thành māsapubbā, v.v...

141. චත්ථසමාසෙ

141. Trong hợp từ đẳng lập.

චත්ථසමාසවිසයෙ සබ්බාදිකාරියං න හොති. දක්ඛිණුත්තරපුබ්බානන්තිආදි.

Trong trường hợp hợp từ đẳng lập, các quy tắc của nhóm sabba không được áp dụng. Ví dụ như dakkhiṇuttarapubbānaṃ.

142. වෙ+ට

142. Hoặc là e.

ඉති [Pg.75] චත්ථසමාසෙ සබ්බාදිකාරියං න හොති, නිච්චෙන එටආදෙසප්පසඞ්ගෙ අයං සම්පත්තවිභාසා. පුබ්බුත්තරෙ පුබ්බුත්තරා. සෙසං සුගතසමං.

Như vậy, trong hợp từ đẳng lập, các quy tắc của nhóm sabba không được áp dụng; khi có khả năng áp dụng quy tắc biến đổi thành e một cách bắt buộc, quy tắc này cho phép một sự lựa chọn. (Ví dụ:) Pubbuttare, pubbuttarā. Phần còn lại giống như từ sugata.

යො, යෙ. යා, යායො. යං, යානි ඉච්චාදි සබ්බසමං. යාදීන+මාලපනෙ රූපං න සම්භවති.

Các dạng yo, ye (nam tính); yā, yāyo (nữ tính); yaṃ, yāni (trung tính) v.v... đều giống như sabba. Đối với các từ bắt đầu bằng ya, dạng hô cách không tồn tại.

ත්‍ය සි –

(Đối với) ta (khi có) si –

128. ත්‍ය+තෙ+තානං තස්ස සො

128. Đối với các từ nhóm tya, ta, eta, ta (của chúng) trở thành so.

ත්‍ය+තෙ+තාන+මනපුංසකානං තස්ස සො හොති සිම්හි. ස්‍යො, ත්‍යෙ. ස්‍යා, ත්‍යා, ත්‍යායො. ත්‍යං, ත්‍යානි ඉච්චාදි සබ්බසමං.

Của các đại từ tya, ta, eta không phải trung tánh, ta biến thành so trong biến cách thứ nhất số ít (si). (Các dạng là) syo, tye. (Nữ tánh là) syā, tyā, tyāyo. (Trung tánh là) tyaṃ, tyāni, v.v... tương tự như sabba.

සො,

So,

131. තතස්ස නො සබ්බාසු

131. Tatassa no sabbāsu

තසද්දස්ස තස්ස නො වා හොති සබ්බාසු විභත්තීසු. ‘‘ත්‍ය+තෙ+තානං තස්සා’’ති ච එත්ථ ත්‍යාදීනං තකාරග්ගහණං ස්‍යා සා එසා නායොති ඉත්ථියං සබ්බසමා හොතීති. නෙ තෙ. නං තං, නෙ තෙ. නෙන තෙනෙ, නෙහි නෙභි තෙහි තෙභි.

Của đại từ ta, ta tùy chọn biến thành na trong tất cả các biến cách. Và ở đây, trong câu cú pháp «Tya+te+tānaṃ tassā», việc nắm bắt mẫu tự ta của các đại từ tya v.v... là để trong nữ tánh, chúng có dạng tương tự như sabbā, ví dụ như syā, sā, esā, nāyo. (Các dạng là:) ne, te. naṃ, taṃ; ne, te. nena, tene; nehi, nebhi, tehi, tebhi.

132. ට සස්මාස්මිංස්සායස්සංස්සාසංම්හාම්හිස්වි+මස්ස ච

132. Ṭa sasmāsmiṃssāyassaṃssāsaṃmhāmhisvi+massa ca

‘‘ට ස+ස්මා+ස්මිං+නංස්මි+මස්ස චා’’ති වුත්තෙපි තෙසං විභත්තීනං ආදෙසෙසු ස්සායාදීසු පරෙසු ‘‘තදාදෙසා තදිව [Pg.76] භවන්තී’’ති ඤායා ටාදෙසෙ සිද්ධෙපි යාදිආදෙසන්තරෙ පරෙ නිවත්තනත්ථං ස්සාදීනං ගහණං.

Mặc dù đã được nói rằng «Ṭa sa+smā+smiṃ+naṃsmi+massa cā», và mặc dù sự thay thế bằng ṭa đã được xác lập theo nguyên tắc «tadādesā tadiva bhavantī» (sự thay thế có tính chất như nguyên gốc) khi các biến cách thay thế như ssā v.v... đi sau, việc đề cập đến ssā v.v... là để ngăn chặn các sự thay thế khác như ya v.v... xảy ra.

සාදීස්වි+මස්ස තසද්දතකාරස්ස ච ටො වා හොති. පුබ්බස්සරලොපො. එව+මුපරිපි. අස්ස නස්ස තස්ස, නෙසං නෙසානං තෙසං තෙසානං. අම්හා අස්මා නම්හා නස්මා තම්හා තස්මා. අම්හි අස්මිං නම්හි නස්මිං තම්හි තස්මිං, නෙසු තෙසු.

Khi các biến cách bắt đầu bằng sa theo sau, của đại từ ima và của mẫu tự ta của đại từ ta, tùy chọn có sự thay thế bằng ṭa. Nguyên âm đứng trước bị xóa. Tương tự như vậy ở trên. (Ví dụ:) assa, nassa, tassa; nesaṃ, nesānaṃ, tesaṃ, tesānaṃ. amhā, asmā; namhā, nasmā; tamhā, tasmā. amhi, asmiṃ; namhi, nasmiṃ; tamhi, tasmiṃ; nesu, tesu.

ඉත්ථියං සා, නා නායො තා තායො. නං තං, නා නායො තා තායො. නාම්හි –

Trong nữ tánh: sā; nā, nāyo; tā, tāyo. naṃ, taṃ; nā, nāyo; tā, tāyo. Trong biến cách nā –

46. ස්සා වා තෙ+ති+මා+මූහි

46. Ssā vā te+ti+mā+mūhi

ඝපසඤ්ඤෙහි ත+එත+ඉම+අමූහි එකත්තෙ නාදීනං ස්සා වා හොති. අන්තස්සරානං ඝපවොහාරෙන තංසහචරිතාපි සද්දා ‘‘කුන්තෙ පවෙසයා’’ති ඤායා ගය්හන්තීති ‘‘ඝපසඤ්ඤෙහි ත+එත+ඉම+අමූහී’’ති වුත්තං. වාටාදෙසෙ අස්සා නස්සා නාය.

Sau các danh từ nhóm ghapa và các đại từ ta, eta, ima, amu, các biến cách nā v.v... ở số ít tùy chọn biến thành ssā. Do các nguyên âm cuối được gọi là ghapa, các từ đi kèm với chúng cũng được bao gồm theo nguyên tắc «kunte pavesayā» (giáo mác đi vào), do đó đã nói «ghapasaññehi ta+eta+ima+amūhī». Khi có sự thay thế tùy chọn bằng ṭa, các dạng là assā, nassā, nāya.

53. තාය වා

53. Tāya vā

ස්සංස්සාස්සා යෙසු තස්ස වා ඉ හොති. තිස්සා තස්සා තාය, නාහි නාභි තාහි තාභි. සස්ස වා ස්සාම්හි අස්සා නස්සා තිස්සා තස්සා.

Khi các biến cách thay thế ssaṃ, ssā theo sau, nguyên âm a của gốc từ ta tùy chọn biến thành i. (Ví dụ:) tissā, tassā, tāya; nāhi, nābhi, tāhi, tābhi. Khi biến cách sa (thay thế bằng ssā) theo sau, (các dạng là) assā, nassā, tissā, tassā.

54. තෙ+ති+මාතො සස්ස ස්සාය

54. Te+ti+māto sassa ssāya

තා+එතා+ඉමාතො සස්ස ස්සායො හොති වා. අස්සාය නස්සාය තිස්සාය තස්සාය, ‘‘ඝපතෙ’’ච්චාදිනා යාදෙසෙ [Pg.77] නාය තාය. නංවචනස්ස ස+මාදෙසෙ තකාරස්ස ච වා ටාදෙසෙ ආසං නාසං නාසානං තාසං තාසානං. සත්තමියං අස්සං අස්සා නස්සං නස්සා නායං නාය තිස්සං තිස්සා තස්සං තස්සා තායං තාය, නාසු තාසු.

Sau tā, etā, imā, biến cách sa tùy chọn biến thành ssāya. (Ví dụ:) assāya, nassāya, tissāya, tassāya. Khi có sự thay thế bằng ya theo cú pháp «ghapate» v.v..., (các dạng là) nāya, tāya. Khi biến cách số nhiều naṃ được thay thế bằng saṃ, và mẫu tự ta tùy chọn được thay thế bằng ṭa, (các dạng là) āsaṃ, nāsaṃ, nāsānaṃ, tāsaṃ, tāsānaṃ. Trong biến cách thứ bảy: assaṃ, assā, nassaṃ, nassā, nāyaṃ, nāya, tissaṃ, tissā, tassaṃ, tassā, tāyaṃ, tāya; nāsu, tāsu.

නපුංසකෙ නං තං, නානි තානි. නං තං, නෙ නානි තෙ තානි. සෙසං පුමෙව.

Trong trung tánh: naṃ, taṃ; nāni, tāni. (Đối cách:) naṃ, taṃ; ne, nāni, te, tāni. Phần còn lại giống như nam tánh.

‘‘යංතංසද්දා නිච්චසම්බන්ධා’’ති ඤායා යංසද්දෙන අනියමිතත්ථං තංසද්දො නියමෙති.

Theo nguyên tắc «Yaṃtaṃsaddā niccasambandhā» (đại từ yaṃ và taṃ luôn có liên hệ), đại từ taṃ xác định ý nghĩa bất định của đại từ yaṃ.

පසිද්ධෙ අනුභූතත්ථෙ, පක්කන්තවිසයෙ තථා;

යංසද්ද+මනපෙක්ඛෙව, තංසද්දො යුජ්ජතෙ සදාති –

Trong trường hợp đã nổi tiếng, đã kinh nghiệm qua, cũng như trong chủ đề đã trôi qua; đại từ taṃ luôn được sử dụng mà không cần phụ thuộc vào đại từ yaṃ.

වුත්තත්තා එත්ථෙව තංසද්දො යංසද්දං නාපෙක්ඛති. යථාක්කමං තත්‍රි+ද+මුදාහරණං –

Do đã được nói như trên, chỉ trong những trường hợp này, đại từ taṃ không phụ thuộc vào đại từ yaṃ. Sau đây là ví dụ theo thứ tự –

(.) ‘‘නමො තස්සා’’ති ච, (.) ‘‘අග්ගිම්ප+ක්ඛිනා…පෙ… ඤාතකාරී හි සො ජිනො’’ති ච, (..) පුරිමගාථාය වුත්තමුනිසද්ද+මපෙක්ඛිත්වා ‘‘සවාසනෙ කිලෙසෙ සො’’ති ච.

(1) «Namo tassā» (Đảnh lễ vị ấy), và (2) «aggimpa+kkhinā… v.v… ñātakārī hi so jino» (vị chiến thắng ấy quả là người đã biết), và (3) liên hệ đến từ muni đã được nói trong câu kệ trước: «savāsane kilese so» (vị ấy cùng với các phiền não và tiềm miên).

එසො, එතෙ. එසා, එතා එතායො, එතං, එතානි ඉච්චාදි ට+නාදෙසාභාවොව විසෙසො.

(Các dạng của eta là) eso, ete. esā, etā, etāyo. etaṃ, etāni, v.v... Điểm khác biệt duy nhất là không có sự thay thế bằng ṭa và na.

ඉම සි,

Ima si,

127. සිම්හ+නපුංසකස්සා+යං

127. Simha+napuṃsakassā+yaṃ

ඉමසද්දස්ස අනපුංසකස්ස අයං හොති සිම්හි. අයං, ඉමෙ. ඉමං, ඉමෙ.

Của đại từ ima không phải trung tánh, nó biến thành ayaṃ khi biến cách si theo sau. (Ví dụ:) ayaṃ, ime. imaṃ, ime.

126. නාම්හ+නි+මි

126. Nāmha+ni+mi

ඉමසද්දස්ස [Pg.78] අනිත්ථියං නාම්හි අන+ඉමිඉච්චාදෙසා හොන්ති. ‘‘අතෙ+නා’’ති එනෙ අනෙන ඉමිනා. හිම්හි –

Của đại từ ima không phải nữ tánh, khi biến cách nā theo sau, có sự thay thế bằng ana và imi. Theo cú pháp «Ate+nā», (các dạng là) ena, anena, iminā. Khi biến cách hi theo sau –

125. ඉමස්සා+නිත්ථියං ටෙ

125. Imassā+nitthiyaṃ ṭe

ඉමස්සා+නිත්ථියං ටෙ හොති වා සු+නං+හිසු. ‘‘නාමග්ගහණෙ ලිඞ්ගවිසිට්ඨස්සාපි ගහණං’’ති ඤායා ‘අනිත්ථියං’ති ඉත්ථිලිඞ්ගනිසෙධා ඉමස්සාති නාමග්ගහණවිසයෙ ලිඞ්ගවිසෙසිතස්ස ඉමසද්දස්සාපි ගහණං. තස්ස ඵලං ‘‘තතස්ස නො සබ්බාසු’’ ත්‍යාදො ලිඞ්ගත්තයෙ කාරියසිද්ධි. එහි එභි ඉමෙහි ඉමෙභි. ‘‘ට සස්මාස්මි’’මිච්චාදිනා සබ්බස්සි+මස්ස වා ටාදෙසෙ අස්ස ඉමස්ස, වා ටෙ එසං එසානං ඉමෙසං ඉමෙසානං. අම්හා අස්මා ඉමම්හා ඉමස්මා. අම්හි අස්මිං ඉමම්හි ඉමස්මිං, එසු ඉමෙසු.

Của đại từ ima không phải nữ tánh, nó tùy chọn biến thành e khi các biến cách su, naṃ, hi theo sau. Theo nguyên tắc «Nāmaggahaṇe liṅgavisiṭṭhassāpi gahaṇaṃ» (khi đề cập đến một danh từ, cũng bao hàm cả dạng có giới tính của nó), việc phủ định nữ tánh bằng ‘anitthiyaṃ’ (không phải nữ tánh) cũng bao hàm cả đại từ ima có giới tính trong phạm vi đề cập của imassa. Kết quả của điều này là sự thành tựu của các tác vụ trong cả ba giới tính trong các cú pháp như «tatassa no sabbāsu». (Ví dụ:) ehi, ebhi, imehi, imebhi. Theo cú pháp «Ṭa sasmāsmiṃ» v.v..., toàn bộ ima tùy chọn biến thành ṭa (tức là a), (các dạng là) assa, imassa. (Với sự thay thế tùy chọn bằng e:) esaṃ, esānaṃ, imesaṃ, imesānaṃ. amhā, asmā, imamhā, imasmā. amhi, asmiṃ, imamhi, imasmiṃ; esu, imesu.

ඉත්ථියං අයං, ඉමා ඉමායො. ඉමං, ඉමා ඉමායො. නා ‘‘ස්සා වා තෙ+ති+මා+මූහී’’ති ස්සා වා, වා ටාදෙසෙ ‘‘ස්ස’’ මිච්චාදිනා ඉආදෙසෙ ච කතෙ අස්සා ඉමිස්සා ඉමාය, ඉමාහි ඉමාභි. අස්සා ඉමිස්සා අස්සාය ඉමිස්සාය ඉමාය. නංවචනස්ස ස+මාදෙසෙ ඉමස්ස ච වා ටාදෙසෙ අස්ස ‘‘සුනංහි සූ’’ති දීඝෙ ච කතෙ ආසං, අඤ්ඤත්‍ර ඉමාසං ඉමාසානං. සත්තමියං අස්සං ඉමිස්සං අස්සා ඉමිස්සා ඉමායං ඉමාය, ඉමාසු.

Trong nữ tánh: ayaṃ; imā, imāyo. imaṃ; imā, imāyo. Trong biến cách nā, theo cú pháp «ssā vā te+ti+mā+mūhī», tùy chọn có ssā; với sự thay thế tùy chọn bằng ṭa và sự thay thế bằng i theo cú pháp «ssa» v.v..., các dạng là assā, imissā, imāya; imāhi, imābhi. (Biến cách thứ tư/sáu:) assā, imissā, assāya, imissāya, imāya. Khi biến cách số nhiều naṃ được thay thế bằng saṃ, và ima tùy chọn được thay thế bằng ṭa (a), và nguyên âm được kéo dài theo cú pháp «sunaṃhi sū», dạng là āsaṃ; các dạng khác là imāsaṃ, imāsānaṃ. Trong biến cách thứ bảy: assaṃ, imissaṃ, assā, imissā, imāyaṃ, imāya; imāsu.

නපුංසකෙ –

Trong trung tánh –

201. ඉමස්සි+දං වා

201. Imassi+daṃ vā

අංසිසු [Pg.79] සහ තෙහි ඉමස්සි+දං හොති වා නපුංසකෙ. ඉදං ඉමං, ඉමෙ ඉමානි. ඉදං ඉමං, ඉමෙ ඉමානි. අනෙන ඉමිනා ඉච්චාදි පුල්ලිඞ්ගසමං.

Trong trung tính, idaṃ được tùy ý thay thế cho ima cùng với các biến cách đuôi aṃ và si. (Số ít:) idaṃ, imaṃ. (Số nhiều:) ime, imāni. (Cách 1 và cách 2:) idaṃ, imaṃ, (số nhiều) ime, imāni. Từ (cách 3) anena, iminā trở đi thì tương tự như nam tính.

197. ඉමෙ+තාන+මෙනා+න්වාදෙසෙ දුතියායං

197. Trong trường hợp thuật lại, ở cách thứ hai, ena được thay thế cho ima và eta.

ඉමඑතසද්දානං කථිතානුකථනවිසයෙ දුතියාය+මෙනාදෙසො හොති. ඉමං භික්ඛුං විනය+මජ්ඣාපය, අථො එනං ධම්ම+මජ්ඣාපය. ඉමෙ භික්ඛූ විනය+මජ්ඣාපය, අථො එනෙ ධම්ම+මජ්ඣාපය. එව+මෙතස්ස ච යොජනීයං.

Đối với các từ ima và eta, trong trường hợp thuật lại điều đã được nói, ena được thay thế (cho chúng) ở cách thứ hai. (Ví dụ:) Hãy dạy vị tỳ-khưu này luật, rồi hãy dạy vị ấy pháp. Hãy dạy các vị tỳ-khưu này luật, rồi hãy dạy các vị ấy pháp. Tương tự, điều này cũng nên được áp dụng cho từ eta.

අමු සි,

Amu si,

129. මස්සා+මුස්ස

129. M của amu thành sa.

අනපුංසකස්සා+මුස්ස මකාරස්ස සො හොති සිම්හි. අසු, යො –

Không phải trong trung tính, mẫu tự m của amu được đổi thành s khi có biến cách đuôi si theo sau. (Kết quả là) asu. (Tiếp theo là biến cách đuôi) yo –

86. ලොපො+මුස්මා

86. Sự lược bỏ sau amu.

නියමසුත්ත+මිදං, අමුසද්දතො යොනං ලොපො හොති නිච්චං පුල්ලිඞ්ගෙ. දීඝෙ අමූ. ඣලතො යොනං ‘‘ලොපො’’ති ලොපෙ සිද්ධෙපි වො+පවාදො+ය+මාරම්භො.

Đây là một quy tắc có tính giới hạn. Trong nam tính, sau từ amu, sự lược bỏ yo luôn luôn xảy ra. Khi trường hóa (nguyên âm trước), (kết quả là) amū. Mặc dù sự lược bỏ yo đã được thành tựu bởi quy tắc ‘sự lược bỏ (của yo) sau các phụ âm jhala’, quy tắc này được bắt đầu như là một ngoại lệ cho (sự thay thế bằng) vo.

ආරම්භො වචනම්පත්ති, ලක්ඛණං යොගලක්ඛණං;

වාක්‍යං සත්ථඤ්ච ඉච්චාදි, සුත්තාන+මභිධායකා.

Sự bắt đầu, sự đạt được lời nói, đặc tính, đặc tính của sự áp dụng; câu, và cả kinh điển, v.v... là những từ chỉ định cho ‘sutta’.

අමුං, අමූ. අමුනා, අමූහි අමූභි.

(Cách 2 số ít:) Amuṃ, (số nhiều:) amū. (Cách 3 số ít:) Amunā, (số nhiều:) amūhi, amūbhi.

87. න නො සස්ස

87. Không có sự thay thế no cho sa.

අමුස්මා [Pg.80] සස්ස නො න හොති. අමුස්ස, අමූසං අමූසානං. ‘‘නාස්මාස්සා’’ති ලතො ස්මාස්ස නා, අමුනා අමුම්හා අමුස්මා. අමුම්හි අමුස්මිං, අමූසු.

Sau amu, no không được thay thế cho sa. (Cách 6 số ít:) Amussa, (số nhiều:) amūsaṃ, amūsānaṃ. Theo quy tắc Nāsmāssā, nā được thay thế cho smā, (do đó có các dạng:) amunā, amumhā, amusmā. (Cách 7 số ít:) Amumhi, amusmiṃ, (số nhiều:) amūsu.

ඉත්ථියං අසු, අමූ අමුයො. අමුං, අමූ අමුයො. නා, ‘‘ස්සා වා තෙ+ති+මා+මූහී’’ති නාද්‍යෙකවචනානං ස්සා වා, අමුස්සා අමුයා, අමූහි අමූභි. අමුස්සා අමුයා, අමූසං අමූසානං. සත්තමියං අමුස්සං අමුස්සා අමුයං අමුයා, අමූසු.

Trong nữ tính: (Cách 1 số ít:) asu, (số nhiều:) amū, amuyo. (Cách 2 số ít:) Amuṃ, (số nhiều:) amū, amuyo. (Cách 3:) Theo quy tắc ssā vā te ti mā mūhī, đối với các biến cách đuôi số ít bắt đầu bằng nā, ssā là một sự thay thế tùy chọn, (do đó có các dạng:) amussā, amuyā; (số nhiều:) amūhi, amūbhi. (Cách 6 số ít:) Amussā, amuyā, (số nhiều:) amūsaṃ, amūsānaṃ. Trong cách thứ bảy, (số ít:) amussaṃ, amussā, amuyaṃ, amuyā, (số nhiều:) amūsu.

නපුංසකෙ –

Trong trung tính –

202. අමුස්සා+දුං

202. Amu thành aduṃ.

අංසිසු සහ තෙහි අමුස්ස අදුං හොති වා නපුංසකෙ. අදුං, සිලොපො, අමුං. ‘‘ඣලා වා’’ති වානිආදෙසෙ අමූනි අමූ. අදුං අමුං, අමූනි අමූ. අමුනා ඉච්චාදි පුල්ලිඞ්ගසමං.

Trong trung tính, aduṃ được tùy ý thay thế cho amu cùng với các biến cách đuôi aṃ và si. (Các dạng là:) Aduṃ; với sự lược bỏ si, (dạng là) amuṃ. Theo quy tắc Jhalā vā, với sự thay thế bằng ni, (các dạng là) amūni, amū. (Cách 1 và 2 số ít:) Aduṃ, amuṃ, (số nhiều:) amūni, amū. Từ Amunā trở đi thì tương tự như nam tính.

‘‘සකත්තෙ’’ති කපච්චයෙ –

Với hậu tố ka theo nghĩa ‘chính nó’ –

130. කෙ වා

130. Tùy ý khi có ke.

අමු එව අමුකොති සකත්ථෙ කපච්චයෙ තද්ධිතවුත්තිත්තා ‘‘එකත්ථතායං’’ති සිලොපෙ ච කතෙ ‘‘නිමිත්තාභාවෙ නෙමිත්තිකස්සාභාවො’’ති ඤායා නිමිත්තභූතස්ස සිස්සා+භාවෙ නෙමිත්තිකස්ස ‘‘මස්සා+මුස්සා’’ති කත්තබ්බස්ස සකාරස්ස නිවුත්තීති ‘කෙ වා’ති විකප්පෙන මස්ස සකාරත්ථ+ මිද+මාරද්ධං[Pg.81]. අමුස්ස මස්ස කෙ ස හොති වා. අසුකො අමුකා, අසුකා අමුකා. අසුකං අමුකං ඉච්චාදි.

Với hậu tố ka theo nghĩa ‘chính nó’, amu trở thành amuka. Bởi vì đây là một sự hình thành Taddhita (dẫn xuất thứ cấp), si bị lược bỏ bởi quy tắc ekatthatāyaṃ. Và theo châm ngôn ‘khi không có nguyên nhân thì không có kết quả’, do sự vắng mặt của si là nguyên nhân, nên kết quả là sự thay thế s cho m phải được thực hiện bởi quy tắc massā+mussā bị ngăn chặn. Do đó, quy tắc ke vā này được nêu ra để tùy ý biến m thành s. Đối với m của amu, s được tùy ý thay thế khi có ka theo sau. (Ví dụ:) Asuko, amukā; asukā, amukā; Asukaṃ, amukaṃ, v.v...

කිං සි.

Kiṃ si.

198. කිස්ස කො සබ්බාසු

198. Trong tất cả các biến cách, kiṃ thành ko.

සබ්බාසු විභත්තීසු කිස්ස කො හොති. සිස්සො, කො, කෙ. කං, කෙ. කෙන, කෙහි කෙභි.

Trong tất cả các biến cách, ko được thay thế cho kiṃ. Với si, (dạng là) ko. (Cách 1 số nhiều:) ke. (Cách 2 số ít:) Kaṃ, (số nhiều:) ke. (Cách 3 số ít:) Kena, (số nhiều:) kehi, kebhi.

199. කි සස්මිංසු වා නිත්ථියං

199. Không phải trong nữ tính, ki được tùy ý thay thế (cho kiṃ) trong các biến cách đuôi sa và smiṃ.

අනිත්ථියං කිස්ස කි වා හොති සස්මිංසු. කිස්ස කස්ස, කෙසං කෙසානං. කම්හා කස්මා. කිම්හි කිස්මිං කම්හි කස්මිං, කෙසු.

Không phải trong nữ tính, ki được tùy ý thay thế cho kiṃ khi có các biến cách đuôi sa và smiṃ theo sau. (Cách 6 số ít:) Kissa, kassa, (số nhiều:) kesaṃ, kesānaṃ. (Cách 5 số ít:) Kamhā, kasmā. (Cách 7 số ít:) Kimhi, kismiṃ, kamhi, kasmiṃ, (số nhiều:) kesu.

ඉත්ථියං විභත්තීසු පරෙසු කාදෙසෙ කතෙ අකාරන්තත්තා මජ්ඣෙ ආපච්චයකරණ+මවිරුද්ධන්ති ආ, කා, කායො. කං, කා කායො ඉච්චාදි සබ්බාව.

Trong nữ tính, khi có các biến cách đuôi theo sau, sự thay thế bằng kā được thực hiện. Vì nó có kết thúc bằng akāra, việc thêm hậu tố ā vào giữa không trái với quy tắc, (do đó có các dạng:) kā, kāyo. (Cách 2 số ít:) Kaṃ, (số nhiều:) kā, kāyo, v.v... tương tự như sabbā.

නපුංසකෙ –

Trong trung tính –

200. කි+මංසිසු සහ නපුංසකෙ

200. Trong trung tính, kiṃ (được thay thế cho kiṃ) cùng với aṃ và si.

අංසිසු සහ තෙහි කිං සද්දස්ස කිංහොති නපුංසකෙ. කාදෙසස්ස සාමඤ්ඤත්තා ‘‘විසෙසවිහිතා විධයො සාමඤ්ඤවිධයො නිසෙධෙන්තී’’ති ඤායා කිංආදෙසෙන කාදෙසනිවුත්ති. කිං, කානි. කිං, කෙ කානි. කෙනෙ+ච්චාදි පුබ්බෙව.

Trong trung tính, kiṃ được thay thế cho từ kiṃ cùng với các biến cách đuôi aṃ và si. Vì sự thay thế bằng kā là quy tắc chung, theo châm ngôn ‘các quy tắc được quy định cho các trường hợp đặc biệt sẽ ngăn cản các quy tắc chung’, sự thay thế bằng kā bị ngăn chặn bởi sự thay thế bằng kiṃ. (Cách 1 số ít:) Kiṃ, (số nhiều:) kāni. (Cách 2 số ít:) Kiṃ, (số nhiều:) ke, kāni. Từ Kena trở đi thì như trước.

එකසද්දො [Pg.82] සංඛ්‍යා+තුල්‍ය+ඤ්ඤ+සහායවචනො. යදා සංඛ්‍යාවචනො, තදා එකවචනන්තො, අත්‍ර එකසද්දො සංඛ්‍යෙය්‍යවාපී. අඤ්ඤත්‍ර තුල්‍යාදීසු බහුවචනන්තොපි. එකො, එකෙ. එකා, එකා එකායො. එකං, එකානි+ච්චාදි සබ්බසමං තිලිඞ්ගෙ.

Từ eka có nghĩa là số (một), tương tự, khác/nào đó, và một mình. Khi nó có nghĩa là số, thì nó ở số ít. Ở đây, từ eka cũng chỉ đến đối tượng được đếm. Trong các nghĩa khác như ‘tương tự’, v.v..., nó cũng có thể ở số nhiều. (Ví dụ:) Eko, eke. Ekā, ekā, ekāyo. Ekaṃ, ekāni, v.v... tương tự như sabba trong ba tính.

තුල්‍යෙ එකො විලාසො ද්වින්නං කුමාරානං, එකෙ වණ්ණසද්දා ද්වින්නං කුමාරානං. අඤ්ඤත්ථෙ එකො ආචරියො එව+මාහ, එකෙ ආචරියා එව+මාහංසු. අසහායතෙ එකොව අරඤ්ඤං පවිසිත්වා.

Với nghĩa ‘tương tự’: Hai vị hoàng tử có cùng một vẻ duyên dáng; hai vị hoàng tử có cùng màu da và giọng nói. Với nghĩa ‘khác/nào đó’: Một vị thầy nào đó đã nói như vậy; các vị thầy nào đó đã nói như vậy. Với nghĩa ‘một mình’: Vị ấy đã đi vào rừng một mình.

එකො, එකෙ. එකා, එකා එකායො. එකං එකානි+ච්චාදි සබ්බසමං තිලිඞ්ගෙ. ස්සා+ස්සංසු පන ‘‘ස්ස’’මාදිනා ඉ, එකිස්සා එකාය, එකිස්සං එකායං එකාය.

Eko, eke. Ekā, ekā ekāyo. Ekaṃ ekāni, v.v... trong ba tánh thì tương tự như sabba. Tuy nhiên, ssā và ssaṃ được biến thành i bởi suttam ‘ssādinā’, (cho nên có các dạng:) ekissā ekāya, ekissaṃ ekāyaṃ ekāya.

ඉධ අත්තපරගාරවවසෙන එකස්සාපි ‘‘අම්හාකං රඤ්ඤො’’තිපි ‘‘එකෙ ආචරියා’’තිපි බහුවචනස්ස ලොකෙන ඉච්ඡිතත්තා බහුලවිධානා බහුවචනෙනෙව සිජ්ඣති.

Ở đây, do bởi sự tôn trọng đối với bản thân và người khác, ngay cả đối với một người, vì cách dùng số nhiều được người đời mong muốn như trong (câu) ‘amhākaṃ rañño’ (vị vua của chúng tôi) và ‘eke ācariyā’ (một số vị thầy), nên (dạng số nhiều) được hình thành bởi chính số nhiều theo quy tắc bahula (đa dạng).

තුම්හ+අම්හසද්දා අලිඞ්ගා, තථා උභ+කති+ද්විසද්දා, පඤ්චාදයො අට්ඨාරසන්තා ච. තුම්හ සි, අම්හ සි.

Các từ tumha và amha là vô tánh, cũng vậy là các từ ubha, kati, dvi, và các từ bắt đầu bằng pañca cho đến aṭṭhārasa. (Biến cách của tumha và amha như sau:) Tumha si, amha si.

212. තුම්හස්ස තුවංත්ව+මම්හි ච

212. Tuvaṃ và tvaṃ (thay thế) cho tumha khi aṃ và si theo sau.

අම්හි සිම්හි ච තුම්හස්ස සවිභත්තිස්ස තුවං+ත්වං හොන්ති. තුවං ත්වං.

Khi aṃ và si theo sau, tuvaṃ và tvaṃ là các dạng thay thế cho từ tumha cùng với biến cách đuôi của nó. (Các dạng là:) Tuvaṃ, tvaṃ.

211. සිම්හ+හං

211. Ahaṃ (thay thế) cho amha khi si theo sau.

සිම්හි අම්හස්ස සවිභත්තිස්ස අහං හොති. අහං, යෙවස්වෙ+ට, තු ම්හෙ.

Khi si theo sau, ahaṃ là dạng thay thế cho từ amha cùng với biến cách đuôi của nó. (Dạng là:) Ahaṃ. (Đối với yo:) tumhe, amhe.

2,209. මය+මස්මා+ම්හස්ස

Mayaṃ và asmā (thay thế) cho amha.

යොස්ව+ම්හස්ස [Pg.83] සවිභත්තිස්ස මය+මස්මා වා හොන්ති යථාක්කමං. මයං අම්හෙ.

Khi yo theo sau, mayaṃ và asmā là các dạng thay thế tùy chọn cho từ amha cùng với biến cách đuôi của nó, một cách tương ứng. (Các dạng là:) Mayaṃ, amhe.

227. අංම්හි තං+මං+තවං+මමං

227. Khi aṃ theo sau, (các dạng thay thế là) taṃ, maṃ, tavaṃ, mamaṃ.

අංම්හි තුම්හඅම්හසද්දානං සවිභත්තීනං තං+මං+තවං+මමං හොන්ති යථාක්කමං. තං, මං, තවං, මමං.

Khi aṃ theo sau, taṃ, maṃ, tavaṃ, mamaṃ là các dạng thay thế cho các từ tumha và amha cùng với biến cách đuôi của chúng, một cách tương ứng. (Các dạng là:) Taṃ, maṃ, tavaṃ, mamaṃ.

231. දුතියා යොම්හි වා

231. Tùy chọn ở cách thứ hai (đối cách) số nhiều (yo).

තුම්හඅම්හසද්දානං සවිභත්තීනං පච්චෙකං ඞං+ඞාකං වා හොන්ති යොම්හි දුතියෙ, තුම්හං තුම්හාකං තුම්හෙ, අම්හං අම්හාකං අම්හෙ.

Khi biến cách đuôi yo ở cách thứ hai (đối cách) theo sau, các đuôi ṅaṃ và ṅākaṃ là các dạng thay thế tùy chọn cho mỗi từ tumha và amha cùng với biến cách đuôi của chúng. (Các dạng là:) tumhaṃ, tumhākaṃ, tumhe; (và) amhaṃ, amhākaṃ, amhe.

228. නාස්මාසු තයා+මයා

228. Khi nā và smā theo sau, (các dạng thay thế là) tayā và mayā.

නාස්මාසු තුම්හඅම්හසද්දානං සවිභත්තීනං තයා+මයා හොන්ති යථාක්කමං. ‘‘නාස්මාසූ’’ති බහුවචනෙසුපි විභත්තික්කම+මනපෙක්ඛිත්වා සද්දක්කමෙන පච්චෙකං ද්වෙ ද්වෙ හොන්ති.

Khi nā và smā theo sau, tayā và mayā là các dạng thay thế cho các từ tumha và amha cùng với biến cách đuôi của chúng, một cách tương ứng. Do (suttam dùng) số nhiều ‘nāsmāsu’, nên không cần xem xét thứ tự của các biến cách đuôi, mà theo thứ tự của các từ gốc, mỗi từ có hai dạng (cho hai cách).

213. තයාතයීනං ත්ව වා තස්ස

213. Tva tùy chọn thay thế cho ta của tayā và tayi.

තුම්හස්ස තයාතයීනං තකාරස්ස ත්ව හොති වා. ත්වයා තයා, මයා. තුම්හෙහි තුම්හෙභි, අම්හෙහි අම්හෙභි.

Tva tùy chọn thay thế cho mẫu tự ta của tayā và tayi (là các dạng) của tumha. (Các dạng là:) Tvayā, tayā; (và) mayā. (Số nhiều:) Tumhehi, tumhebhi; (và) amhehi, amhebhi.

229. තව+මම+තුය්හං+මය්හං සෙ

229. Khi sa theo sau, (các dạng thay thế là) tava, mama, tuyhaṃ, mayhaṃ.

සෙ තුම්හඅම්හසද්දානං සවිභත්තීනං එතෙ ආදෙසා හොන්ති යථාක්කමං. තව තුය්හං, මම මය්හං.

Khi sa theo sau, đây là các dạng thay thế cho các từ tumha và amha cùng với biến cách đuôi của chúng, một cách tương ứng. (Các dạng là:) Tava, tuyhaṃ; (và) mama, mayhaṃ.

211. නංසෙස්ව+ස්මාකං+මමං.

211. Khi naṃ và sa theo sau, (các dạng thay thế là) asmākaṃ và mamaṃ.

නංසෙස්ව+ම්හස්ස [Pg.84] සවිභත්තිස්ස අස්මාකං+මමං හොන්ති යථාක්කමං. මමං.

Khi naṃ và sa theo sau, asmākaṃ và mamaṃ là các dạng thay thế cho từ amha cùng với biến cách đuôi của nó, một cách tương ứng. (Dạng là:) Mamaṃ.

230. ඞං+ඞාකං නංම්හි

230. Khi naṃ theo sau, (các đuôi thay thế là) ṅaṃ và ṅākaṃ.

නංම්හි තුම්හඅම්හසද්දානං සවිතත්තීනං ඞං+ඞාකං හොන්ති පච්චෙකං. තුම්හං තුම්හාකං අම්හං අම්හාකං අස්මාකං. කච්චායනෙ එකවචනස්ස අංවිධානත්ථං සුත්ත+මාරද්ධං, එත්ථ පන අත්තගාරවවසෙන අංම්හි තුම්හං අම්හංභි සිජ්ඣන්ති බහුලාධිකාරා.

Khi naṃ theo sau, ṅaṃ và ṅākaṃ là các dạng thay thế cho mỗi từ tumha và amha cùng với biến cách đuôi của chúng. (Các dạng là:) Tumhaṃ, tumhākaṃ, amhaṃ, amhākaṃ, asmākaṃ. Trong ngữ pháp Kaccāyana, một suttam được bắt đầu để quy định aṃ cho số ít. Tuy nhiên, ở đây, do sự tôn trọng bản thân, các dạng tumhaṃ và amhaṃ cũng được hình thành ở số ít (khi aṃ theo sau) nhờ vào quyền chi phối của quy tắc bahula.

214. ස්මාම්හි ත්වම්හා

214. Khi smā theo sau, (dạng thay thế là) tvamhā.

ස්මාම්හි තුම්හස්ස සවිතත්තිස්ස ත්වම්හා හොති වා. ත්වම්හා ත්වයා තයා, මයා.

Khi smā theo sau, tvamhā là dạng thay thế tùy chọn cho từ tumha cùng với biến cách đuôi của nó. (Các dạng là:) Tvamhā, tvayā, tayā; (và) mayā.

226. ස්මිම්හි තුම්හම්හානං තයි+මයි

226. Khi smiṃ theo sau, tayi và mayi (là các dạng thay thế) cho tumha và amha.

ස්මිම්හි තුම්හඅම්හසද්දානංසවිභත්තීනං තයි+මයි හොති යථාක්කමං. ත්වයි තයි, මයි. තුම්හෙසු.

Khi smiṃ theo sau, tayi và mayi là các dạng thay thế cho các từ tumha và amha cùng với biến cách đuôi của chúng, một cách tương ứng. (Các dạng là:) Tvayi, tayi; (và) mayi. (Số nhiều:) Tumhesu.

203. සුම්හා+ම්හස්සා+ස්මා

203. Khi su theo sau, asmā (thay thế) cho amha.

අම්හස්ස අස්මා හොති වා සුම්හි. අස්මාසු අම්හෙසු. සබ්බාදයො වුත්ත+මපෙක්ඛන්තා වක්ඛමානං වාති ඉද+මෙසං ලක්ඛණං.

Asmā là dạng thay thế tùy chọn cho amha khi su theo sau. (Các dạng là:) Asmāsu, amhesu. Các từ bắt đầu bằng sabba, v.v... có đặc tính là tham chiếu đến những gì đã được nói và những gì sẽ được nói.

232. අපාදාදො පදතෙ+කවාක්‍යෙති

232. Từ đầu chương, (liên quan đến) một từ trong một câu.

අධිකාරො. එත්ථ පාදො නාම ගාථාය චතුත්ථංසො, තස්මා ‘‘තුම්හෙහි පුඤ්ඤං පසුතං අනප්පකං’’ති එත්ථ වො න හොති. එත්ථ පදන්ති වුත්ත සද්දො සභාවතො –

Quyền hạn. Ở đây, pāda (chân kệ) là tên gọi của phần tư của một câu kệ, do đó trong câu “tumhehi puññaṃ pasutaṃ anappakaṃ”, vo không được dùng. Ở đây, âm thanh được gọi là pada (từ) theo bản chất là –

ආකාසවායුප්පභවො [Pg.85] සරීරා,සමුච්චරං වත්ත+මුපෙති නාදො;

ඨානන්තරෙ සුප්පටිහඤ්ඤමානො,වණ්ණත්ත+මාගච්ඡති සො තු සද්දොති –

Âm thanh (nādo) phát sinh từ hư không và gió trong cơ thể, được phát ra và đi đến lời nói; khi được tác động tốt ở những vị trí khác nhau (trong miệng), âm thanh ấy trở thành mẫu tự (vaṇṇa).

වුත්තත්තා එකෙකො වණ්ණො සද්දො නාම, තබ්බණ්ණසමූහො පදං, තප්පදසමූහො වාක්‍යඤ්ච. තථා හි –

Do đã được nói như vậy, mỗi một mẫu tự được gọi là âm thanh (saddo), tập hợp các mẫu tự ấy là từ (pada), và tập hợp các từ ấy là câu (vākya). Thật vậy –

විතත්‍යන්තං පදං තස්ස, ච යො වාක්‍යන්ති මන්වයං;

උපචාරා වණ්ණසද්ද-වාච්චං තං න පරිච්චජෙ.

Từ (pada) là cái có biến cách ở cuối, và câu (vākya) là sự kết hợp có ý nghĩa; do cách nói ẩn dụ, không nên từ bỏ ý nghĩa được biểu thị bởi các từ ‘mẫu tự’ (vaṇṇa) và ‘âm thanh’ (sadda).

තං පදඤ්ච –

Và từ (pada) ấy –

පදං චතුබ්බිධං වුත්තං, නාමා+ඛ්‍යාතො+පසග්ගජං;

නිපාතජඤ්ච තඤ්ඤූ හි, අස්සො ඛල්වා+භිධාවතීති.

Từ được các bậc hiền trí nói là có bốn loại: danh từ (nāma), động từ (ākhyāta), tiếp đầu ngữ (upasagga), và bất biến từ (nipāta). Ví dụ: asso khalvābhidhāvati (con ngựa quả thật đang chạy tới).

තං වාක්‍යඤ්ච –

Và câu (vākya) ấy –

එකාඛ්‍යාතො පදච්චයො, සියා වාක්‍යං සකාරකොති –

Tập hợp các từ có một động từ và có các cách (kāraka) của nó thì được gọi là câu (vākya).

වුත්තං. තස්මා ‘‘විභත්‍යන්තං පදං, පදසමූහො වාක්‍ය’’න්ති ච වුච්චති.

Đã được nói như vậy. Do đó, cũng được nói rằng: “Từ (pada) là cái có biến cách ở cuối, và câu (vākya) là tập hợp các từ”.

233. යොනංහිස්ව+පඤ්චම්‍යා වො+නො

233. Vo, no sau yo, naṃ, hi, sva, ngoại trừ biến cách thứ năm.

අපඤ්චමියායොනංහිස්ව+පාදාදො වත්තමානානං පදස්මා පරෙස+මෙකවාක්‍යෙ ඨිතානං තුම්හඅම්හසද්දානං සවිභත්තීනං වො+නො හොන්ති වා යථාක්කමං. ගාමං වො ගච්ඡෙය්‍යාථ, ගාමං තුම්හෙ ගච්ඡෙය්‍යාථ. ගාමං නො ගච්ඡෙය්‍යාම, ගාමං අම්හෙ ගච්ඡෙය්‍යාම. පහාය වො ගමිස්සාමි, මා නො විකන්තිංසු. දීයතෙ වො, දීයතෙ තුම්හං. දීයතෙ [Pg.86] නො, දීයතෙ අම්හං. තුට්ඨො+ස්මි වො පකතියා, තුට්ඨො+ස්මි තුම්හං. සත්ථා නො භගවා, එසො අම්හාකං සත්ථා. කතං වො, කතං තුම්හෙහි. කතං නො, කතං අම්හෙහි.

Đối với các từ tumha và amha cùng với biến cách của chúng, ngoại trừ biến cách thứ năm (yo, naṃ, hi, sva), không đứng ở đầu một chân kệ, đứng sau một từ khác trong cùng một câu, thì được tùy chọn thay thế lần lượt bằng vo và no. Ví dụ: Gāmaṃ vo gaccheyyātha, (thay cho) gāmaṃ tumhe gaccheyyātha (Các bạn nên đi đến làng). Gāmaṃ no gaccheyyāma, (thay cho) gāmaṃ amhe gaccheyyāma (Chúng tôi nên đi đến làng). Pahāya vo gamissāmi (Ta sẽ rời bỏ các ngươi mà đi). Mā no vikantiṃsu (Mong rằng họ không bán chúng tôi). Dīyate vo, (thay cho) dīyate tumhaṃ (Nó được cho các bạn). Dīyate no, (thay cho) dīyate amhaṃ (Nó được cho chúng tôi). Tuṭṭho'smi vo pakatiyā, (thay cho) tuṭṭho'smi tumhaṃ (Ta hài lòng với bản chất của các bạn). Satthā no bhagavā, (thay cho) eso amhākaṃ satthā (Đức Thế Tôn là bậc Đạo sư của chúng tôi). Kataṃ vo, (thay cho) kataṃ tumhehi (Nó được làm bởi các bạn). Kataṃ no, (thay cho) kataṃ amhehi (Nó được làm bởi chúng tôi).

234. තෙ+මෙ නාසෙ

234. Te, me (thay thế) cho (biến cách) nā và se.

නාම්හි සෙ ච අපාදාදො වත්තමානානං දස්මා පරෙස+මෙකවාක්‍යෙ ඨිතානං තුම්හඅම්හසද්දානං සවිභත්තීනං තෙ+මෙ වා හොන්ති යථාක්කමං. කතං තෙ, කතං තයා. කතං මෙ, කතං මයා. දීයතෙ තෙ, දීයතෙ තව. දීයතෙ මෙ, දීයතෙ මම. ධනං තෙ, ධනං තව. ධනං මෙ, ධනං මම.

Đối với các từ tumha và amha cùng với biến cách nā (công cụ cách số ít) và se (sở hữu/chỉ định cách số ít), không đứng ở đầu một chân kệ, đứng sau một từ khác trong cùng một câu, thì được tùy chọn thay thế lần lượt bằng te và me. Ví dụ: Kataṃ te, (thay cho) kataṃ tayā (Nó được làm bởi bạn). Kataṃ me, (thay cho) kataṃ mayā (Nó được làm bởi tôi). Dīyate te, (thay cho) dīyate tava (Nó được cho bạn). Dīyate me, (thay cho) dīyate mama (Nó được cho tôi). Dhanaṃ te, (thay cho) dhanaṃ tava (Tài sản của bạn). Dhanaṃ me, (thay cho) dhanaṃ mama (Tài sản của tôi).

237. න ච+වා+හා+හෙ+වයොගෙ

237. Không (thay thế) khi kết hợp với ca, vā, hā, he, va.

චාදීහි යොගෙ තුම්හඅම්හසද්දානං වො+නො, තෙ+මෙ න හොන්ති. ගච්ඡාම තුම්හෙ ච මයඤ්ච, පස්සති තුම්හෙ ච අම්හෙ ච, කතං තුම්හෙහි ච අම්හෙහි ච, දීයතෙ තුම්හඤ්ච අම්හඤ්ච, ධනං තුම්හඤ්ච අම්හඤ්ච, කතං තයා ච මයා ච, දීයතෙ තව ච මම ච, ධනං තව ච මම ච. එවං වාදියොගෙපි.

Khi kết hợp với ca và các từ khác, các dạng thay thế vo, no, te, me của các từ tumha và amha không được sử dụng. Ví dụ: Gacchāma tumhe ca mayañca (Bạn và tôi chúng ta đi). Passati tumhe ca amhe ca (Nó thấy bạn và chúng tôi). Kataṃ tumhehi ca amhehi ca (Nó được làm bởi các bạn và bởi chúng tôi). Dīyate tumhañca amhañca (Nó được cho các bạn và cho chúng tôi). Dhanaṃ tumhañca amhañca (Tài sản của các bạn và của chúng tôi). Kataṃ tayā ca mayā ca (Nó được làm bởi bạn và bởi tôi). Dīyate tava ca mama ca (Nó được cho bạn và cho tôi). Dhanaṃ tava ca mama ca (Tài sản của bạn và của tôi). Tương tự như vậy khi kết hợp với vā và các từ khác.

235. අන්වාදෙසෙ

235. Trong trường hợp lặp lại (anvādesa).

කථිතානුකථිතවිසයෙ තුම්හඅම්හසද්දානං ආදෙසා නිච්චං හොන්ති පුනබ්බිධානා. ගාමො තුම්හං පරිග්ගහො, අථො ජනපදො වො පරිග්ගහො. අන්වාදෙසෙ අථො අථොති වාරද්වයාභාවා නිච්චන්ති වුත්තං. අථොසද්දො කථිතස්සෙව පුන කථනතො අන්වාදෙසජොතකො.

Trong trường hợp lặp lại điều đã được nói (anvādesa), các dạng thay thế của từ tumha và amha là bắt buộc, do sự tái khẳng định của quy tắc. Ví dụ: Gāmo tumhaṃ pariggaho, atho janapado vo pariggaho (Ngôi làng là sở hữu của các bạn, và xứ sở cũng là sở hữu của các bạn). Được nói là bắt buộc vì trong trường hợp lặp lại, không có sự lặp lại hai lần từ ‘atho’ (để chỉ sự tùy chọn). Từ ‘atho’ là dấu hiệu của sự lặp lại vì nó nhắc lại điều đã được nói.

236. සපුබ්බා පඨමන්තා වා

236. (Tùy chọn) sau một từ ở chủ cách có từ đứng trước.

විජ්ජමානපුබ්බස්මා [Pg.87] පඨමන්තා පරෙසං තුම්හාම්හානං ආදෙසා වා හොන්ති අන්වාදෙසෙ. ගාමෙ පටො තුම්හාකං අථො නගරෙ කම්බලො වො අථො නගරෙ කම්බලො තුම්හාකං, අථොති අනුකථනවාරද්වයත්තා විකප්පො සපුබ්බාති කිං, පටො තුම්හාකං, අථො කම්බලො වො. පඨමන්තාති කිං, පටො නගරෙ තුම්හාකං, අථො කම්බලො ගාමෙ වො.

Trong trường hợp lặp lại (anvādesa), sau một từ ở chủ cách mà có từ khác đứng trước nó, các dạng thay thế của tumha và amha là tùy chọn. Ví dụ: Gāme paṭo tumhākaṃ atho nagare kambalo vo hoặc atho nagare kambalo tumhākaṃ (Ở làng, tấm vải là của các bạn; và ở thành phố, tấm chăn là của các bạn). Sự tùy chọn này là do có hai cách lặp lại với từ ‘atho’. Tại sao nói ‘có từ đứng trước’? (Ví dụ khi không có): paṭo tumhākaṃ, atho kambalo vo (Tấm vải là của các bạn, và tấm chăn là của các bạn). Tại sao nói ‘sau một từ ở chủ cách’? (Ví dụ khi không phải): paṭo nagare tumhākaṃ, atho kambalo gāme vo (Tấm vải ở thành phố là của các bạn, và tấm chăn ở làng là của các bạn).

238. දස්සනත්ථෙ+නාලොචනෙ

238. Với ý nghĩa ‘thấy’, nhưng không phải là ‘gọi’.

දස්සනත්ථෙ ආලොවචනවජ්ජිතෙ පයුජ්ජමානෙ තුම්හඅම්හාන+මාදෙසා න හොන්ති. ගාමො තුම්හෙ උද්දිස්ස ආගතො, ගාමො අම්හෙ උද්දිස්ස ආගතො. අනාලොචනෙති කිං, ගාමො වො ආලොචෙති, ගාමො නො ආලොචෙති.

Khi được dùng với ý nghĩa ‘thấy’ (dassana), ngoại trừ ý nghĩa ‘gọi’ (ālocana), các dạng thay thế của tumha và amha không được sử dụng. Ví dụ: Gāmo tumhe uddissa āgato (Dân làng đã đến vì các bạn). Gāmo amhe uddissa āgato (Dân làng đã đến vì chúng tôi). Tại sao nói ‘không phải là gọi’? (Ví dụ khi là gọi): Gāmo vo āloceti (Dân làng gọi các bạn). Gāmo no āloceti (Dân làng gọi chúng tôi).

239. ආමන්තණං පුබ්බ+මසන්තංව

239. Hô cách đứng trước được xem như không tồn tại.

ආමන්තණං පුබ්බ+විජ්ජමානං විය හොති තුම්හාම්හාන+මාදෙසවිසයෙ. දෙවදත්ත තව පරිග්ගහො. ආමන්තණන්ති කිං, කම්බලො තෙ පරිග්ගහො.

Trong trường hợp thay thế các từ tumha và amha, một từ ở hô cách đứng trước được xem như không tồn tại. Ví dụ: Devadatta tava pariggaho (Này Devadatta, đó là sở hữu của bạn). Tại sao nói ‘hô cách’? (Ví dụ khi không phải): kambalo te pariggaho (Tấm chăn là sở hữu của bạn).

240. න සාමඤ්ඤවචන+මෙකත්ථෙ

240. Không (áp dụng) cho từ chung khi đồng vị.

සමානාධිකරණෙ පරතො සාමඤ්ඤවචන+මාමන්තණං එකත්ථෙ අසන්තං විය න හොති මාණවක ජටිලක තෙ පරිග්ගහො. පරාමන්ථණෙ අසතිපි පුබ්බ+මුපාදාය ආදෙසො.

Khi một từ chung ở hô cách theo sau và đồng vị, nó không được xem như không tồn tại. Ví dụ: māṇavaka jaṭilaka te pariggaho (Này chàng trai, này vị tu sĩ khổ hạnh, đó là sở hữu của bạn). Mặc dù không có từ nào khác đứng trước, sự thay thế vẫn xảy ra do dựa vào từ (hô cách) đứng trước.

241. බහූසු වා

241. Tùy chọn trong trường hợp số nhiều.

බහූසු [Pg.88] වත්තමාන+මාමන්තණං සාමඤ්ඤවචන+මෙකත්ථෙ අසන්තං විය වා න හොති. ‘‘සිද්ධෙ සත්‍යාරම්භො නීයමාය වා විකප්පායවා’’ති වුත්තත්තා විකප්පත්ථ+මිදං. බ්‍රාහ්මණා ගුණවන්තො තුම්හාකං පරිග්ගහො, බ්‍රාහ්මණා ගුණවන්තො වො පරිග්ගහො.

Một từ chung ở hô cách, ở số nhiều và đồng vị, thì tùy chọn không được xem như không tồn tại. Do có câu nói: “Khi một điều đã được xác lập, việc bắt đầu (một quy tắc mới) là để giới hạn hoặc để tùy chọn”, nên quy tắc này có ý nghĩa tùy chọn. Ví dụ: Brāhmaṇā guṇavanto tumhākaṃ pariggaho, hoặc brāhmaṇā guṇavanto vo pariggaho (Này các Bà-la-môn đức hạnh, đó là sở hữu của quý vị).

උභ+කතිසද්දා බහුවචනන්තා. ‘‘උභ+ගොහි ටො’’ති යොනං ටො, උභො. කථං ‘‘උභයො වසෙමසෙ’’ති, ටොම්හි යකාරාගමො. උභො.

Các từ ubha và kati luôn ở dạng số nhiều. Theo quy tắc “Ubha+gohi ṭo”, biến cách yo được đổi thành ṭo, ví dụ: ubho. Vậy làm thế nào có dạng “ubhayo vasemase”? Đó là do có sự xen vào của mẫu tự ya khi có ṭo. (Ví dụ:) Ubho.

59. සුහිසු+භස්සො

59. O trước su và hi.

උභස්ස සුහිස්වො හොති. උභොහි උභොභි.

Đối với từ ubha, (nguyên âm cuối) được đổi thành o trước các biến cách su và hi. Ví dụ: Ubhohi, ubhobhi.

50. උභි+න්නං

50. Ubhi+nnaṃ

උභා නංවචනස්ස ඉන්නං හොති. උභින්නං, උභොසු.

Đối với biến cách naṃ của ubha, innaṃ được thực hiện. Ví dụ: Ubhinnaṃ, ubhosu.

168. ටි කතිම්හා

168. Ṭi sau kati

කතිම්හා යොනං ටි හොති. කති, කති. ඣතො යොලොපපසඞ්ගෙ දීඝනිවත්තනත්ථං ටිආදෙසො. කතීහි කතීභි. ‘‘බහුකතින්නං’’ති නුක, කතින්නං, කතීසු.

Sau kati, biến cách yo được biến thành ṭi. Ví dụ: Kati, kati. Sự thay thế bằng ṭi là để ngăn chặn sự trường hóa nguyên âm khi có khả năng lược bỏ yo sau jha. Ví dụ: Katīhi katībhi. Trong câu “Bahukatinnaṃ”, nuka được thêm vào, ví dụ: katinnaṃ, katīsu.

1,54. විච්ඡා+භික්ඛඤ්ඤෙසු ද්වෙ

1.54. Trong các trường hợp vicchā và ābhikkhañña, có sự lặp lại

විච්ඡාය+මාභික්ඛඤ්ඤෙ ච ද්වෙ රූපානි හොන්ති. ක්‍රියා+ගුණ+දබ්බෙහි බ්‍යාපෙතු+මිච්ඡා විච්ඡා. රුක්ඛං රුක්ඛං සිඤ්චන්ති, ගාමො ගාමො රමණීයො, ගාමෙ ගාමෙ පානීයං. ආභික්ඛඤ්ඤං=පොනොපුඤ්ඤං, පචති පචති, පපචති පපචති.

Trong trường hợp vicchā và ābhikkhañña, có hai hình thức (tức là lặp lại). Vicchā là ý muốn bao trùm bởi hành động, phẩm chất, hoặc vật chất. Ví dụ: Rukkhaṃ rukkhaṃ siñcanti (họ tưới từng cây một), gāmo gāmo ramaṇīyo (làng nào làng nấy đều đáng thích), gāme gāme pānīyaṃ (làng nào cũng có nước uống). Ābhikkhaññaṃ có nghĩa là sự lặp đi lặp lại (ponopuññaṃ). Ví dụ: pacati pacati (nấu đi nấu lại), papacati papacati (nấu đi nấu lại mãi).

1,55. ස්‍යාදිලොපො පුබ්බස්සෙ+කස්ස

1.55. Lược bỏ si v.v... của từ đứng trước trong một cặp

විච්ඡාය+මෙකස්ස [Pg.89] ද්විත්තෙ පුබ්බස්ස ස්‍යාදිලොපො හොති. එකස්ස එකස්සාති ද්විත්තෙ එකෙකස්ස. කථං ‘‘මත්ථකමත්ථකෙනා’’ති, ‘‘ස්‍යාදිලොපො පුබ්බස්සා’’ති යොගවිභාගා, යොගවිභාගා ච ඉට්ඨපසිද්ධීති.

Trong trường hợp vicchā, khi một từ được lặp lại, biến cách si v.v... của từ đứng trước bị lược bỏ. Khi ekassa ekassa được lặp lại, nó trở thành ekekassa. Làm thế nào có dạng “matthakamatthakenā”? Bằng cách phân chia quy tắc (yogavibhāgā) thành “syādilopo pubbassā”. Và nhờ sự phân chia quy tắc mà hình thức mong muốn được thành tựu.

1,56. සබ්බාදීනං වීතිහාරෙ

1.56. Đối với các từ sabba v.v... trong ý nghĩa tương hỗ

සබ්බාදීනං වීතිහාරෙ ද්වෙ භවන්ති. පුබ්බස්ස ස්‍යාදිලොපො ච, අඤ්ඤස්ස අඤ්ඤස්ස භොජකා අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස භොජකා, එවං ඉතරීතරස්ස.

Các từ sabba v.v... được lặp lại trong ý nghĩa tương hỗ. Và biến cách si v.v... của từ đứng trước bị lược bỏ. Ví dụ: aññassa aññassa bhojakā trở thành aññamaññassa bhojakā (những người ăn của nhau). Tương tự, itarītarassa (của nhau).

1,57. යාවබොධං සම්භමෙ

1.57. Trong sự kinh động, lặp lại cho đến khi hiểu rõ

තුරිතෙනා+පායහෙතුපදස්සනං සම්භමො, තස්මිං සති වත්තු යාවන්තෙහි සද්දෙහි සො+ත්ථො විඤ්ඤායතෙ, තාවන්තො පයුජ්ජන්තෙ. සප්පො සප්පො සප්පො, බුජ්ඣස්සු බුජ්ඣස්සු බුජ්ඣස්සු, භින්නො භික්ඛුසඞ්ඝො, භින්නො භික්ඛුසඞ්ඝො.

Sambhama là sự thấy một nguyên nhân nguy hiểm một cách vội vã. Khi có điều đó, người nói sử dụng bao nhiêu từ cần thiết để ý nghĩa được hiểu rõ. Ví dụ: Sappo sappo sappo (Rắn, rắn, rắn!), bujjhassu bujjhassu bujjhassu (Hãy hiểu, hãy hiểu, hãy hiểu!), bhinno bhikkhusaṅgho, bhinno bhikkhusaṅgho (Tăng chúng bị chia rẽ, Tăng chúng bị chia rẽ).

භයෙ කොධෙ පසංසායං, තුරිතෙ කොතූහල+ච්ඡරෙ;

හාසෙ සොකෙ පසාදෙ ච, කරෙ ආමෙඩිතං බුධො.

Trong sợ hãi, sân hận, tán thán; trong vội vã, hiếu kỳ, và vui mừng; trong tiếng cười, sầu muộn, và tín tâm, người trí thực hiện sự lặp lại.

සඞ්ඛ්‍යාකණ්ඩ

Chương về Số từ

අථ සඞ්ඛ්‍යාසද්දා වුච්චන්තෙ. එකාදයො අට්ඨාරසන්තා සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යවචනා. වීසතිආදයො ‘‘භික්ඛූනං වීසතී’’තිආදීසු සඞ්ඛ්‍යාවචනා, ‘‘වීසති භික්ඛවො’’තිආදීසු සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යවචනා. එකසද්දො සබ්බාදීසු වුත්තොව. ද්වාදයො අට්ඨාරසන්තා බහුවචනන්ථාව.

Bây giờ các số từ được giải thích. Các số từ ekādayo đến aṭṭhārasa chỉ đối tượng được đếm. Các số từ vīsati trở đi, trong các trường hợp như “bhikkhūnaṃ vīsatī” (hai mươi vị tỳ-khưu), chỉ con số; trong các trường hợp như “vīsati bhikkhavo” (hai mươi vị tỳ-khưu), chỉ đối tượng được đếm. Từ eka đã được nói đến trong nhóm sabbādi. Các số từ dvi đến aṭṭhārasa luôn ở số nhiều.

219. යොම්හි ද්වින්නං දුවෙ+ද්වෙ

219. Trong biến cách yo, dvi có dạng duve và dve

යොම්හි [Pg.90] ද්විස්ස සවිභත්තිස්ස දුවෙ+ද්වෙ හොන්ති පච්චෙකං. දුවෙ ද්වෙ, දුවෙ ද්වෙ, ද්වීහි ද්වීභි.

Trong biến cách yo, dvi cùng với biến cách của nó có các dạng duve và dve tương ứng. Ví dụ: Duve dve (chủ cách), duve dve (đối cách), dvīhi dvībhi (sử dụng cách).

220. දුවින්නං නංම්හි වා

220. Duvinnaṃ là dạng tùy chọn trong biến cách naṃ

නංම්හි ද්විස්ස සවිභත්තිස්ස දුවින්නං හොති වා. දුවින්නං, අඤ්ඤත්‍ර –

Trong biến cách naṃ, dvi cùng với biến cách của nó có dạng duvinnaṃ một cách tùy chọn. Ví dụ: Duvinnaṃ. Ngoài ra –

47. නංම්හි නුක ද්වාදීනං සත්තරසන්නං

47. Trong biến cách naṃ, thêm nuka cho các số từ dvi đến sattarasa (mười bảy)

ද්වාදීනං සත්තරසන්නං සඞ්ඛ්‍යානං නුක හොති නංම්හි විභත්තිම්හි. උකාරො උච්චාරණත්ථො, කකාරො අන්තාවයවත්ථො. එත්ථ නාගමො විභත්තිස්ස ආද්‍යාවයවො චෙ, ‘‘ආගමා තග්ගුණීභූතා තග්ගහණෙන ගය්හන්තෙ’’ති ඤායා නාගමොපි තංගහණෙන ගය්හතීති ‘‘සුනංහිසූ’’ති දීඝප්පසඞ්ගෙ පකතියා අන්තාවයවභූතෙ සරන්තතා නත්ථීති න දීඝො. ද්වින්නං, ද්වීසු.

Đối với các số từ dvi đến sattarasa, tiếp tố nuka được thêm vào trong biến cách naṃ. Nguyên âm u dùng để dễ phát âm, phụ âm k chỉ rằng nó là thành phần cuối. Ở đây, nếu tiếp tố na là thành phần đầu của biến cách, thì theo quy tắc “các tiếp tố, khi đã trở thành một phần của cái đó, được bao hàm khi nhắc đến cái đó”, tiếp tố na cũng sẽ được bao hàm, và trong trường hợp trường hóa bởi quy tắc sunaṃhisū, vì thành phần cuối của thân từ không phải là nguyên âm, nên không có sự trường hóa. Ví dụ: Dvinnaṃ, dvīsu.

207. පුමෙ තයො+චත්තාරො

207. Trong nam tính, (có các dạng) tayo và cattāro

යොම්හි සවිභත්තීනං ති+චතුන්නං තයො+චත්තාරො හොන්ති යථාක්කමං පුල්ලිඞ්ගෙ. තයො, තයො, තීහි තීභි.

Trong biến cách yo, các từ ti và catu cùng với biến cách của chúng có các dạng tayo và cattāro tương ứng trong nam tính. Ví dụ: Tayo (chủ cách), tayo (đối cách), tīhi tībhi (sử dụng cách).

49. ණ්ණං+ණ්ණන්නං තිතො ඣා

49. Sau ti được gọi là jha, (biến cách naṃ) thành ṇṇaṃ và ṇṇannaṃ

ඣසඤ්ඤිතො තිතො නංවචනස්ස ණ්ණං+ණ්ණන්නං හොන්ති. තිණ්ණං තිණ්ණන්නං, තීසු.

Sau ti được gọi là jha, biến cách naṃ trở thành ṇṇaṃ và ṇṇannaṃ. Ví dụ: Tiṇṇaṃ tiṇṇannaṃ, tīsu.

ඉත්ථියං –

Trong nữ tính –

205. තිස්සො චතස්සො යොම්හි සවිභත්තීනං

205. Tisso và catasso trong biến cách yo của các từ cùng biến cách

විභත්තිසහිතානං තිචතුන්නං යොම්හි තිස්සො+චතස්සො හොන්ති ඉත්ථියං යථාක්කමං. තිස්සො, තිස්සො, තීහි තීභි.

Đối với ti và catu cùng với biến cách của chúng, trong biến cách yo có các dạng tisso và catasso tương ứng trong nữ tính. Ví dụ: Tisso (chủ cách), tisso (đối cách), tīhi tībhi (sử dụng cách).

204. නංම්හි තිචතුන්න+මිත්ථියං තිස්ස+චතස්සා

204. Trong biến cách naṃ, ti và catu trong nữ tính (trở thành) tissa và catassā

නංම්හි [Pg.91] තිචතුන්නං තිස්ස+චතස්සා හොන්ති+ත්ථියං යථාක්කමං. නංම්හීති චතුත්ථීඡට්ඨීනං සාමඤ්ඤවචනං, නො චෙ නංසූති වදති, යථාක්කමංති සද්දද්වයාපෙක්ඛං. එව+මීදිස+මඤ්ඤම්පි. තිස්සන්නං තීසු.

Trong biến cách naṃ, ti và catu trở thành tissa và catassā tương ứng trong nữ tính. Naṃmhi là cách nói chung cho cách thứ tư (chỉ định) và thứ sáu (sở hữu), nếu không nói là naṃsu. yathākkamaṃ (tương ứng) là tùy thuộc vào hai từ. Điều này cũng áp dụng cho īdisa và añña. Ví dụ: Tissannaṃ, tīsu.

206. තීණි+චත්තාරි නපුංසකෙ

206. Tīṇi và cattāri trong trung tánh.

යොම්හි සවිභත්තීනං තිචතුන්නං යථාක්කමං තීණි+චත්තාරි හොන්ති නපුංසකෙ. තීණි, තීණි, තීහි ඉච්චාදි පුල්ලිඞ්ගෙව.

Khi có biến cách từ yo, các dạng của ti và catu có biến cách từ đi kèm theo thứ tự trở thành tīṇi và cattāri trong trung tánh. Các dạng tīṇi, tīṇi, tīhi, v.v... thì giống như trong nam tánh.

චතු යො,

Sau catu là yo,

208. චතුරො වා චතුස්ස

208. Dạng catu trở thành caturo một cách tùy chọn.

චතුස්ස සවිභත්තිස්ස යොම්හි චතුරො හොති වා පුල්ලිඞ්ගෙ. චතුරො චත්තාරො. කථං ‘‘චතුරො නිමිත්තෙ නාද්දසාසි’’න්ති, ලිඞ්ගවිපල්ලාසෙන සිද්ධං, චත්තාරි නිමිත්තානීති අත්ථො. විපල්ලාසො තිවිධො ලිඞ්ගවිපල්ලාසො වචනවිපල්ලාසො විභත්තිවිපල්ලාසොති. චතූහි චතූභි. චතුන්නං, චතූසු.

Dạng catu có biến cách từ đi kèm, khi có yo theo sau, trở thành caturo một cách tùy chọn trong nam tánh. Ví dụ: Caturo, cattāro. Câu hỏi đặt ra: ‘caturo nimitte nāddasāsi’ được giải thích như thế nào? Nó được thành tựu do sự chuyển đổi về tánh; ý nghĩa là ‘cattāri nimittāni’. Sự chuyển đổi có ba loại: chuyển đổi về tánh, chuyển đổi về số, và chuyển đổi về biến cách từ. Các dạng khác: Catūhi, catūbhi. Catunnaṃ, catūsu.

ඉත්ථියං චතස්සො. චතස්සො. චතූහි චතූභි. චතස්සන්නං. චතස්සන්නං. චතූසු.

Trong nữ tánh: catasso. Catasso. Catūhi, catūbhi. Catassannaṃ. Catassannaṃ. Catūsu.

නපුංසකෙ චත්තාරි. චත්තාරි. චතූහි චතූභි. ඉච්චාදි පුමෙව.

Trong trung tánh: cattāri. Cattāri. Catūhi, catūbhi. V.v... giống như nam tánh.

169. ට පඤ්චාදීහි චුද්දසහි

169. Sự xóa bỏ (ṭa) sau các số từ năm đến mười bốn.

‘‘සුත්තෙ ලිඞ්ගවචනමත්ත’’න්ති ඤායා ට-ඉති වුත්තං. පඤ්චාදීහි චුද්දසහි සඞ්ඛ්‍යාහි යොනං ට හොති. පඤ්ච. පඤ්ච. යොනං ටා+ටෙනිවත්ථනත්ථං ට-විධානං.

Theo nguyên tắc ‘trong kinh cú chỉ đề cập đến tánh và số’, nên nói là ṭa. Sau các số từ năm đến mười bốn, biến cách từ yo bị xóa bỏ. Ví dụ: Pañca. Pañca. Quy tắc ṭa được đặt ra nhằm mục đích ngăn chặn sự thay thế yo bằng ṭā và ṭe.

90. පඤ්චාදීනං චුද්දසන්න+ම

90. Nguyên âm a của các số từ năm đến mười bốn được rút ngắn.

පඤ්චාදීනං [Pg.92] චුද්දසන්නං සුනංහිස්ව හොති. එත්ත+දීඝාපවාදො+යං. අපවාදති බාධෙතීති අපවාදො. තස්මා ‘‘පකප්‍යාපවාදවිසයමුස්සග්ගා අභිනිවිසන්තෙ’’ති ඤායා ‘‘සුහිස්ව+ස්සෙ’’ ‘‘සුනංහිසු’’ති ච උස්සග්ගා ‘‘පඤ්චාදීනං චුද්දසන්න+ම’’ ඉති අපවාදවිසයං න පවිසන්ති, සාමඤ්ඤත්තා. එව+මුපරිපි ‘‘පඤ්චමියං පරස්ස’’ ‘‘ආදිස්සා’’ති. පඤ්චහි පඤ්චභි පඤ්චන්නං. පඤ්චන්නං. පඤ්චසු. එවං ඡාදයො අට්ඨාරසන්තා.

Nguyên âm của các số từ năm đến mười bốn được rút ngắn trước các biến cách từ su, naṃ, và hi. Đây là một ngoại lệ đối với quy tắc trường hóa. Ngoại lệ là quy tắc phủ định quy tắc khác. Do đó, theo nguyên tắc ‘các quy tắc chung không đi vào phạm vi của một quy tắc đặc biệt’, các quy tắc chung như ‘suhisvasse’ và ‘sunaṃhisu’ không áp dụng trong phạm vi của quy tắc đặc biệt ‘pañcādīnaṃ cuddasannama’, vì chúng là quy tắc chung. Tương tự như vậy đối với các quy tắc ở trên như ‘pañcamiyaṃ parassa’ và ‘ādissā’. Ví dụ: Pañcahi, pañcabhi, pañcannaṃ. Pañcannaṃ. Pañcasu. Tương tự như vậy cho các số từ sáu đến mười tám.

‘‘චත්ථෙ’’ති එකො ච දස චාති චත්තසමාසෙ ‘‘අමාදී’’ති එකෙන අධිකා දසාති තතියාසමාසෙ වා කතෙ ‘‘එකත්ථතාය’’න්ති විභත්තිලොපො. එව+මුපරි ච.

Trong hợp từ tương liên ‘eko ca dasa ca’ (một và mười) theo nghĩa ‘và’, hoặc trong hợp từ y cụ ‘ekena adhikā dasa’ (mười cộng thêm một) theo quy tắc ‘amādī’, biến cách từ được xóa bỏ theo quy tắc ‘ekatthatāya’. Và tương tự cho các trường hợp sau.

3,102. එකට්ඨාන+මා

3,102. Nguyên âm a của eka trở thành ā.

එකඅට්ඨානං ආ හොති දසෙ පරෙ.

Nguyên âm a của eka trở thành ā khi dasa theo sau.

3,103. ර සංඛ්‍යාතො වා

3,103. Sau một số, (da) trở thành ra một cách tùy chọn.

සංඛ්‍යාතො පරස්ස දසස්ස ර හොති විභාසා. ස ච ‘‘පඤ්චමියං පරස්සා’’ති වත්තමානෙ ‘‘ආදිස්සා’’ති දකාරස්සෙව හොති. එකාරස එකාදස. එකාරසහි එකාදසහි. එකාරසන්නං එකාදසන්නං. එකාරසසු එකාදසසු. එව+මෙකාදසඉච්චාදිපි.

Sau một số, dasa trở thành ra một cách tùy chọn. Và sự thay đổi đó, theo các quy tắc đang có hiệu lực ‘pañcamiyaṃ parassā’ và ‘ādissā’, chỉ xảy ra với phụ âm d. Ví dụ: Ekārasa, ekādasa. Ekārasahi, ekādasahi. Ekārasannaṃ, ekādasannaṃ. Ekārasasu, ekādasasu. Tương tự như vậy cho ekādasa, v.v...

3,94. ආ සංඛ්‍යායා සතාදො නාඤ්ඤත්ථෙ

3,94. Nguyên âm của một số trở thành ā, không phải trước sata, v.v... và không trong các trường hợp khác.

සංඛ්‍යාය+මුත්තරපදෙ [Pg.93] ද්විස්සා හොති අසතාදො නාඤ්ඤත්ථෙ.

Khi một số là thành phần sau của một hợp từ, nguyên âm i của dvi trở thành ā, nhưng không phải trước sata, v.v... và không trong các trường hợp khác.

ආවිට්ඨලිඞ්ගත්තා සංඛ්‍යායං උත්තරපදෙ සලිඞ්ගෙනෙව විසෙසනං භවති.

Do có tánh cố hữu, khi một số là thành phần sau của một hợp từ, tính từ bổ nghĩa phải có cùng tánh với nó.

සුද්ධං මිස්සඤ්ච සංකිණ්ණං, උපසජ්ජනමෙව ච;

ආවිට්ඨ+මථ වා+බ්‍යත්තං, ඡධා ලිඞ්ගං විවංයතෙ.

Tánh thuần túy, tánh hỗn hợp, tánh hỗn loạn, tánh phụ thuộc, tánh cố hữu, và tánh không biểu lộ; tánh được giải thích theo sáu cách.

එත්ථ යථාක්කමං රුක්ඛො ලතා පණ්ණංති සුද්ධං. ඝටො ඝටී, වජිරො වජිරං, වෙදනා වෙදනංති මිස්සං. තටො තටී තටංති සංකිණ්ණං. සුක්කො පටො, සුක්කා පටි, සුක්කං වත්ථංති උපසජ්ජනං. රාජා සරණං, ගුණො පමාණංති ආවිට්ඨං. තුවං අහං කති පඤ්චාති අබ්‍යත්තං. ඉති ලිඞ්ගං වෙදිතබ්බං. ද්වාදස.

Ở đây, theo thứ tự: rukkho, latā, paṇṇaṃ là tánh thuần túy. Ghaṭo, ghaṭī; vajiro, vajiraṃ; vedanā, vedanaṃ là tánh hỗn hợp. Taṭo, taṭī, taṭaṃ là tánh hỗn loạn. Sukko paṭo, sukkā paṭi, sukkaṃ vatthaṃ là tánh phụ thuộc. Rājā saraṇaṃ, guṇo pamāṇaṃ là tánh cố hữu. Tuvaṃ, ahaṃ, kati, pañca là tánh không biểu lộ. Như vậy, tánh cần được hiểu. Ví dụ: Dvādasa.

3,98. බා චත්තාලීසා දො

3,98. Dvi trở thành bā trước cattālīsa.

ද්විස්ස බා වා හොති චත්තාලීසා දො නාඤ්ඤත්ථෙ. රාදෙ සෙ බාරස.

Dvi trở thành bā một cách tùy chọn trước cattālīsa, không trong các trường hợp khác. Với ra và sa, nó trở thành bārasa.

3,95. තිස්සෙ

3,95. Ti trở thành e.

සංඛ්‍යාය+මුත්තරපදෙ තිස්ස එ හොත+සතාදො නා+ඤ්ඤත්ථෙ.

Khi một số là thành phần sau của một hợp từ, ti trở thành e, nhưng không phải trước sata, v.v... và không trong các trường hợp khác.

3,104. ඡතීහි ළො ච

3,104. Sau cha và ti, (da) trở thành ḷo và ro.

ඡතීහි පරස්ස දසස්ස ළො හොති රො ච. තෙළස තෙරස.

Sau cha và ti, dasa trở thành ḷo và ro. Ví dụ: Teḷasa, terasa.

3,100. චතුස්ස චුචො දසෙ

3,100. Catu trở thành cu và co trước dasa.

චතුස්ස චු+චො හොන්ති වා දසෙ පරෙ. ද්විත්තෙ චුද්දස චොද්දස චතුද්දස.

Catu trở thành cu và co một cách tùy chọn khi dasa theo sau. Ví dụ: cuddasa, coddasa, catuddasa.

3,99. වීසතිදසෙසු පඤ්චස්ස පණ්ණ+පන්නා

3,99. Trước vīsati và dasa, pañca trở thành paṇṇa và pannā.

වීසති [Pg.94] සෙසු පරෙසු පඤ්චස්ස පණ්ණ+පන්නා හොන්ති යථාක්කමං. පන්නරස පඤ්චදස.

Khi các số đếm còn lại theo sau, `pañca` được biến đổi thành `paṇṇa` và `pannā` theo thứ tự. (Ví dụ:) `Pannarasa` (mười lăm), `pañcadasa` (mười lăm).

3,101. ඡස්ස සො

3.101. `cha` thành `so`

ඡස්ස සො-ඉච්ච+ය+මාදෙසො හොති සෙ පරෙ. සොළස සොරස. සත්තරස සත්තදස. ‘‘එකට්ඨාන+මා’’ති ආ, අට්ඨාරස අට්ඨාදස.

Khi `sa` theo sau, `cha` được biến đổi thành `so`. (Ví dụ:) `Soḷasa` (mười sáu), `sorasa` (mười sáu). `Sattarasa` (mười bảy), `sattadasa` (mười bảy). Theo quy tắc ‘Ekaṭṭhānamā’, `ā` (được biến đổi), (ví dụ:) `aṭṭhārasa` (mười tám), `aṭṭhādasa` (mười tám).

ඌනා ච සා වීසති චාති ‘‘විසෙසන+මෙකත්ථෙනෙ’’ති විසෙසනසමාසෙ ‘‘ඉත්ථියං භාසිතපුමි+ත්ථී පුමෙ+වෙකත්ථෙ’’ති පුමත්තෙ ච කතෙ එකෙන ඌනා වීසතීති තතියාසමාසෙ එකූනවීසති.

Do (hợp thành từ) `ūnā ca sā vīsati ca`, trong hợp thể `visesanasamāsa` theo quy tắc ‘visesana+mekatthene’, và sau khi đã thực hiện (biến đổi) thành nam tính theo quy tắc ‘itthiyaṃ bhāsitapumitthī pumevekatthe’, trong hợp thể `tatiyāsamāsa` (có dạng) `ekena ūnā vīsati`, (trở thành) `ekūnavīsati`.

වීසතිආදයො ආනවුතියා ඉත්ථිලිඞ්ගෙ+කවචනා. භො එකූනවීසති. එකූනවීසතිං. එකූනවීසත්‍යා එකූනවීසතියා. එකූනවීසත්‍යං එකූනවීසතියං එකූනවීසත්‍යා එකූනවීසතියා. මතිසමං.

Các (số đếm) bắt đầu bằng `vīsati` cho đến `navuti` là nữ tính, số ít. Hô cách: `bho ekūnavīsati`. Đối cách: `Ekūnavīsatiṃ`. Công cụ cách và sở thuộc cách: `Ekūnavīsatyā`, `ekūnavīsatiyā`. Vị trí cách và sở thuộc cách: `Ekūnavīsatyaṃ`, `ekūnavīsatiyaṃ`, `ekūnavīsatyā`, `ekūnavīsatiyā`. (Biến cách) tương tự `mati`.

එවං වීසති, එකවීසති, ද්වාවීසති බාවීසති, තෙවීසති චතුවීසතිප්පභුතයො. පණ්ණආදෙසෙ පණ්ණවීසති පඤ්චවීසති. එවං ඡබ්බීසති, සත්තවීසති, අට්ඨවීසති.

Tương tự (là) `vīsati`, `ekavīsati`, `dvāvīsati` hoặc `bāvīsati`, `tevīsati`, `catuvīsati` và các số khác. Khi `pañca` được biến đổi thành `paṇṇa`, (có dạng) `paṇṇavīsati` hoặc `pañcavīsati`. Tương tự (là) `chabbīsati`, `sattavīsati`, `aṭṭhavīsati`.

එකෙන ඌනා තිංසති තිංසා වාති එකූනතිංසති එකූනතිංසා වා. කරණෙ එකූනතිංසාය. එකූනතිංසාය, එකූනතිංසාය, එකූනතිංසාය, එකූනතිංසායං. එවං තිංසතිණිංසාවභුතයො[Pg.95]. තිංසාසද්දස්ස පන සිලොපෙ ‘‘දීඝස්සො’’ති යොගවිභාගා රස්සො, තිංස. නිග්ගහීතාගමො, තිංසං. භොතිංසෙ+ච්චාදි පුමෙව.

Do (hợp thành từ) `ekena ūnā tiṃsati` hoặc `tiṃsā`, (trở thành) `ekūnatiṃsati` hoặc `ekūnatiṃsā`. Công cụ cách: `ekūnatiṃsāya`. (Các cách khác:) `Ekūnatiṃsāya`, `ekūnatiṃsāya`, `ekūnatiṃsāya`, `ekūnatiṃsāyaṃ`. Tương tự (là) `tiṃsati`, `tiṃsā` và các số khác. Tuy nhiên, đối với từ `tiṃsā`, sau khi lược bỏ `si`, nguyên âm dài được rút ngắn theo sự phân chia quy tắc ‘dīghasso’, (trở thành) `tiṃsa`. Thêm `niggahīta`, (trở thành) `tiṃsaṃ`. (Các dạng như) `bho tiṃse` và các dạng khác thì giống như nam tính.

චත්තාලීසාදීසුපි යථාසම්භවං එවමෙව. ද්විත්තෙ එකත්තිංසති එකත්තිංසා. රස්සද්විත්තෙ ද්වත්තිංසති ද්වත්තිංස. එවං තෙත්තිංසති තෙත්තිංසාදයො යාව එකූනචත්තාලීසති එකූනචත්තාලීසා. චත්තාලීසාය සිම්හි චත්තාරීසා චත්තාලීසා චත්තාලීසං, භො චත්තාලීසෙ+ච්චාදි හොති. එවං එකචත්තාරීසා.

Đối với các (số đếm) bắt đầu bằng `cattālīsā` cũng tương tự như vậy tùy theo trường hợp. (Ví dụ:) `ekattiṃsati`, `ekattiṃsā`. `dvattiṃsati`, `dvattiṃsa`. Tương tự (là) `tettiṃsati`, `tettiṃsā` và các số khác cho đến `ekūnacattālīsati`, `ekūnacattālīsā`. Ở cách `si` của `cattālīsā`, (có các dạng) `cattārīsā`, `cattālīsā`, `cattālīsaṃ`; (hô cách là) `bho cattālīse` và các dạng khác. Tương tự (là) `ekacattārīsā`.

3,97. ද්වීස්සා ච

3.97. Và `dvi` (thành `ā` và `e`)

අසතාදො නාඤ්ඤත්ථෙ චත්තාලීසාදො ද්විස්ස එ වා හොති ආ ච. ද්වෙචත්තාලීසා ද්වෙචත්තාලීස ද්වෙචත්තාලීසං, එවං ද්වාචත්තාලීස-ඉච්චාදි. ද්වෙචත්තාරීසා ද්වෙචත්තාරීස ද්වෙචත්තාරීසං, එවං ද්වාචත්තාරීසා ද්වාචත්තාරීස ඉච්චාදි. චත්තාලීසති එකචත්තාලීසති ද්වෙචත්තාලීසති ද්වාචත්තාලීසති ඉච්චාදි එකූනවීසතිසමං.

Khi các (số đếm) bắt đầu bằng `cattālīsā` theo sau, không phải trong các trường hợp khác, `dvi` có thể được biến đổi thành `e` và cũng (thành) `ā`. (Ví dụ:) `Dvecattālīsā`, `dvecattālīsa`, `dvecattālīsaṃ`, tương tự `dvācattālīsa` và các dạng khác. `Dvecattārīsā`, `dvecattārīsa`, `dvecattārīsaṃ`, tương tự `dvācattārīsā`, `dvācattārīsa` và các dạng khác. Các (số đếm) như `Cattālīsati`, `ekacattālīsati`, `dvecattālīsati`, `dvācattālīsati` và các số khác thì tương tự `ekūnavīsati`.

3,98. චත්තාලීසාදො වා

3.98. Tùy chọn đối với `cattālīsā` và các số khác

අසතාදො නාඤ්ඤත්ථෙ චත්තාලීසාදො තිස්සෙ හොති වා. තෙචත්තාලීසා තෙචත්තාලීස තෙචත්තාලීසං. භො තෙචත්තාලීසෙ ඉච්චාදි හොති. එවං තිචත්තාලීසා තෙචත්තාරීසා තිචත්තාරීසා ඉච්චාදි, තෙචත්තාලීසති තිචත්තාලීසති ඉච්චාදි පුබ්බෙව.

Khi các (số đếm) bắt đầu bằng `cattālīsā` theo sau, không phải trong các trường hợp khác, `ti` có thể được biến đổi thành `e`. (Ví dụ:) `Tecattālīsā`, `tecattālīsa`, `tecattālīsaṃ`. (Hô cách là) `bho tecattālīse` và các dạng khác. Tương tự (là) `ticattālīsā`, `tecattārīsā`, `ticattārīsā` và các dạng khác; `tecattālīsati`, `ticattālīsati` và các dạng khác thì như trước.

එවං චතුචත්තාලීසා පඤ්චචත්තාලීසා චතුචත්තාලීසති පඤ්චචත්තාලීසති ඉච්චාදි යාව එකූනපඤ්ඤාසා.

Tương tự (là) `catucattālīsā`, `pañcacattālīsā`, `catucattālīsati`, `pañcacattālīsati` và các số khác cho đến `ekūnapaññāsā`.

පඤ්ඤාසා [Pg.96] පඤ්ඤාස පඤ්ඤාසං ඉච්චාදි හොති. එවං ද්වෙපඤ්ඤාසා ද්වාපඤ්ඤාසා ද්විපඤ්ඤාසා ද්වෙපණ්ණාසා ද්වාපණ්ණාසා ද්විපණ්ණාසා. තෙපඤ්ඤාසා තිපඤ්ඤාසා තිපඤ්ඤාසං තෙපණ්ණාසා තිපණ්ණාසා. චතුපණ්ණාසා පඤ්චපණ්ණාසා ඉච්චාදි යාව එකූනසට්ඨි.

(Các dạng của 50 là) `Paññāsā`, `paññāsa`, `paññāsaṃ` và các dạng khác. Tương tự (là) `dvepaññāsā`, `dvāpaññāsā`, `dvipaññāsā`, `dvepaṇṇāsā`, `dvāpaṇṇāsā`, `dvipaṇṇāsā`. `Tepaññāsā`, `tipaññāsā`, `tipaññāsaṃ`, `tepaṇṇāsā`, `tipaṇṇāsā`. `Catupaṇṇāsā`, `pañcapaṇṇāsā` và các số khác cho đến `ekūnasaṭṭhi`.

එවං සට්ඨි, එකසට්ඨි, ද්වෙසට්ඨි ද්වාසට්ඨි ද්විසට්ඨි, තෙසට්ඨි තිසට්ඨි, චතුසට්ඨි පඤ්චසට්ඨි ඉච්චාදි යාව එකූනසත්තති.

Tương tự (là) `saṭṭhi`, `ekasaṭṭhi`, `dvesaṭṭhi`, `dvāsaṭṭhi`, `dvisaṭṭhi`, `tesaṭṭhi`, `tisaṭṭhi`, `catusaṭṭhi`, `pañcasaṭṭhi` và các số khác cho đến `ekūnasattati`.

සත්තති, එකසත්තති, ද්වෙසත්තති ද්වාසත්තති ද්විසත්තති, තෙසත්තති තිසත්තති. ද්වෙසත්තරි ද්වාසත්තරි ද්විසත්තරි, චතුසත්තති, පඤ්චසත්තති, චතුසත්තරි, පඤ්චසත්තරීති යාව එකූනාසීති.

`Sattati`, `ekasattati`, `dvesattati`, `dvāsattati`, `dvisattati`, `tesattati`, `tisattati`. `Dvesattari`, `dvāsattari`, `dvisattari`, `catusattati`, `pañcasattati`, `catusattari`, `pañcasattari` cho đến `ekūnāsīti`.

අසීති, එකාසීති, ද්වාසීති, යාගමෙ ද්වියාසීති, තෙඅසීති තියාසීති, චතුරාසීති, පඤ්චාසීති ඉච්චාදි යාව එකූනනවුති.

`Asīti`, `ekāsīti`, `dvāsīti`, do thêm `y`, (có dạng) `dviyāsīti`, `teasīti`, `tiyāsīti`, `caturāsīti`, `pañcāsīti` và các số khác cho đến `ekūnanavuti`.

නවුති, එකනවුති, ද්වෙනවුති ද්වානවුති ද්විනවුති, තෙනවුති තිනවුති, චතුනවුති, පඤ්චනවුති ඉච්චාදි යාව එකූනසතං, එතං නපුංසකලිඞ්ග+මෙකවචනන්තං.

`Navuti`, `ekanavuti`, `dvenavuti`, `dvānavuti`, `dvinavuti`, `tenavuti`, `tinavuti`, `catunavuti`, `pañcanavuti` và các số khác cho đến `ekūnasataṃ`; từ này là trung tính, số ít.

සතං, භො සත සතා, සතං, සතං. සතෙන, කරණෙ සතෙන. සතස්ස, සතා සතම්හා සතස්මා, සතස්ස, සතෙ සතම්හි සතස්මිං. එවං එකසතතො පභුති යාව සහස්සං.

Chủ cách: `Sataṃ`. Hô cách: `bho sata`, `satā`. Đối cách: `sataṃ`. Công cụ cách: `satena`. Tặng cách và sở thuộc cách: `Satassa`. Xuất xứ cách: `satā`, `satamhā`, `satasmā`. Vị trí cách: `sate`, `satamhi`, `satasmiṃ`. Tương tự (là các số) bắt đầu từ `ekasata` cho đến `sahassaṃ`.

කොටි පකොටි කොටිප්පකොටි අක්ඛොභිණියො ඉත්ථිලිඞ්ගෙ+කවචනන්තා. වග්ගභෙදෙ තු සබ්බාසම්පි සංඛ්‍යානං බහුවචනොපි හොතෙව ‘‘ද්වෙවීසතියො ජිනදන්තා’’ ‘‘තිස්සො වීසතියො දිනඝටිකා’’ ඉච්චාදි.

`Koṭi`, `pakoṭi`, `koṭippakoṭi`, `akkhobhiṇī` là các từ nữ tính, số ít. Tuy nhiên, khi phân chia theo nhóm, tất cả các số đếm cũng có thể ở dạng số nhiều, (ví dụ như) ‘`dve vīsatiyo jinadantā`’ (hai lần hai mươi chiếc răng của bậc Toàn Giác), ‘`tisso vīsatiyo dinaghaṭikā`’ (ba lần hai mươi giờ trong ngày) và các ví dụ khác.

දසදසකං සතං නාම, දසසතං සහස්සං නාම, දසසහස්සං නහුතං, දසනහුතං ලක්ඛං, සතසහස්සන්තිපි වුච්චති.

Mười lần mười được gọi là một trăm (`sataṃ`), mười lần một trăm được gọi là một ngàn (`sahassaṃ`), mười lần một ngàn là `nahutaṃ`, mười lần `nahuta` là `lakkhaṃ`, cũng được gọi là `satasahassa`.

ලක්ඛසතං [Pg.97] කොටි, කොටිලක්ඛසතං පකොටි, පකොටිලක්ඛසතං කොටිප්පකොටි, එවං නහුතං, නින්නහුතං, අක්ඛොභිණී, බින්දු, අබ්බුදං, නිරබ්බුදං, අහහං, අබබං, අටටං, සොගණ්ඩිකං, උප්පලං, කුමුදං, පුණ්ඩරීකං, පදුමං, කථානං, මහාකථානං, අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යන්ති යථාක්කමං සතලක්ඛගුණං වෙදිතබ්බං.

Một trăm `lakkha` là một `koṭi`, một trăm `lakkha` lần `koṭi` là `pakoṭi`, một trăm `lakkha` lần `pakoṭi` là `koṭippakoṭi`. Tương tự, `nahutaṃ`, `ninnahutaṃ`, `akkhobhiṇī`, `bindu`, `abbudaṃ`, `nirabbudaṃ`, `ahahaṃ`, `ababaṃ`, `aṭaṭaṃ`, `sogaṇḍikaṃ`, `uppalaṃ`, `kumudaṃ`, `puṇḍarīkaṃ`, `padumaṃ`, `kathānaṃ`, `mahākathānaṃ`, `asaṅkhyeyya` nên được hiểu là gấp một trăm `lakkha` lần (số đứng trước) theo thứ tự.

ඉච්චෙවං ඨානතො ඨානං, සතලක්ඛගුණං මතං;

කොටිප්පභුතීනං වීස-සඞ්ඛ්‍යානඤ්ච යථාක්කමන්ති.

Như vậy, từ hàng (số) này đến hàng (số) khác, được xem là gấp một trăm `lakkha` lần; và đối với hai mươi số đếm bắt đầu bằng `koṭi` cũng theo thứ tự như vậy.

අථා+සංඛ්‍යා වුච්චතෙ, අබ්‍යයන්ති ච වුච්චතෙ. තං පාදි චාදි, උපසග්ගනිපාතාති ච දුවිධං.

Bây giờ, `asaṅkhyā` (bất biến từ) được nói đến, và chúng cũng được gọi là `abyaya` (bất biến từ). Chúng có hai loại: (nhóm) bắt đầu bằng `pa` và (nhóm) bắt đầu bằng `ca`, tức là `upasagga` (tiếp đầu ngữ) và `nipāta` (tiểu từ).

ප පරා අප සං අනු අව ඔ නි දු වි අධි අපි අති සු උ අභි පති පරි උප ආ ඉමෙ වීසති පාදයො. පාදයො හි ජොතකා, න වාචකා.

`Pa`, `parā`, `apa`, `saṃ`, `anu`, `ava`, `o`, `ni`, `du`, `vi`, `adhi`, `api`, `ati`, `su`, `u`, `abhi`, `pati`, `pari`, `upa`, `ā` – hai mươi (từ) này là các `pādi`. Quả thật, các `pādi` là những từ chỉ thị (ý nghĩa), không phải là những từ biểu thị (ý nghĩa).

තත්ථ ප-සද්දො පකාරා+දිකම්ම, පධාන+න්තොභාව, වියොග, තප්පර, භුසත්ථ, සම්භව, තිත්ති, අනාවිල, පත්ථනාදීසු. යථා පකාරෙ-පඤ්ඤා. ආදිකම්මෙ-විප්පකතං, පධානෙ-පණීතං, අන්තොභාවෙ-පක්ඛිත්තං, ඛිත්තන්ති පෙරණං, පක්ඛිත්තන්ති අන්තොකරණං, ධාත්වත්ථස්ස බාධිතත්තා. වුත්ථඤ්හි –

Trong số đó, từ `pa` (có các nghĩa như) sự xuất sắc, sự bắt đầu hành động, sự ưu việt, sự bao hàm bên trong, sự tách rời, sự chuyên tâm, sự dồi dào, sự phát sinh, sự hài lòng, sự không vẩn đục, sự mong muốn và các nghĩa khác. Ví dụ: trong nghĩa ‘xuất sắc’ - `paññā`. Trong nghĩa ‘bắt đầu hành động’ - `vippakataṃ`. Trong nghĩa ‘ưu việt’ - `paṇītaṃ`. Trong nghĩa ‘bao hàm bên trong’ - `pakkhittaṃ`. `khittaṃ` là sự ném đi, `pakkhittaṃ` là sự đặt vào bên trong, do ý nghĩa của ngữ căn bị cản trở. Quả thật, đã được nói rằng –

ධාත්වත්ථං බාධතෙ කොචි, කොචි තං අනුවත්තතෙ;

තමෙව+ඤ්ඤො විසෙසෙති, උපසග්ගගතී තිධාති.

Có (tiếp đầu ngữ) làm cản trở nghĩa của căn, có (tiếp đầu ngữ) đi theo nghĩa ấy; lại có (tiếp đầu ngữ) khác làm cho (nghĩa ấy) đặc biệt hơn, (như vậy) cách thức của tiếp đầu ngữ có ba loại.

එත්ථ ච ‘‘අනුරුද්ධකා මෙ සඞ්ගාමයුද්ධෙ’’ති ච ඉමෙ උපසග්ගා ධාත්වත්ථං විසෙසෙන්ති නාම. වියොගෙ-පවාසී, තප්පරෙ-පාචරියො, භුසත්ථෙ-පවුද්ධකායො, සම්භවෙ-හිමවන්තා ගඞ්ගා පභවති[Pg.98], තිත්තියං-පහූත+මන්නං, අනාවිලෙ-පසන්න+මුදකං, පත්ථනෙ-පණිහිතං.

Và ở đây, (ví dụ như trong câu) «anuruddhakā me saṅgāmayuddhe» (Anuruddha cùng với tôi trong trận chiến), những tiếp đầu ngữ này quả thực làm cho nghĩa của căn trở nên đặc biệt. (Ví dụ với tiếp đầu ngữ pa): Về sự xa cách: pavāsī (người sống xa xứ). Về sự đứng đầu: pācariyo (vị thầy cả). Về nghĩa nhiều: pavuddhakāyo (thân thể phát triển). Về sự phát sinh: himavantā gaṅgā pabhavati (sông Hằng bắt nguồn từ Hy Mã Lạp Sơn). Về sự dồi dào: pahūtamaññaṃ (cơm gạo dồi dào). Về sự trong sạch: pasannamudakaṃ (nước trong). Về sự mong mỏi: paṇihitaṃ (sự ước nguyện).

පරාඉති පරිහානි, පරාජය, ගති, වික්කමා+මසනාදීසු. යථා පරිහානියං-පරාභවො. පරාජයෙ-පරාජිතො, ගතියං-පරායනං, වික්කමෙ-පරක්කමති, ආමසනෙ-අඞ්ගස්ස පරාමසනං.

(Tiếp đầu ngữ) Parā (được dùng) trong các nghĩa: sự suy tàn, sự thất bại, sự đi đến, sự nỗ lực, sự chạm đến, v.v. Ví dụ: Về sự suy tàn: parābhavo (sự suy vong). Về sự thất bại: parājito (bị đánh bại). Về sự đi đến: parāyanaṃ (nơi nương tựa cuối cùng). Về sự nỗ lực: parakkamati (cố gắng). Về sự chạm đến: aṅgassa parāmasanaṃ (sự chạm vào thân thể).

අපඉති අපගත, ගරහ, වජ්ජන, පූජා, පදුස්සනාදීසු. යථා අපගතෙ-අපමානො අපෙතො, ගරහෙ-අපගබ්භො, වජ්ජනෙ-අපසාලාය ආයන්ති වාණිජා, පූජායං-වුද්ධාපචායී, පදුස්සනෙ-අපරජ්ඣන්ති.

(Tiếp đầu ngữ) Apa (được dùng) trong các nghĩa: sự ra đi, sự khiển trách, sự tránh xa, sự tôn kính, sự xúc phạm, v.v. Ví dụ: Về sự ra đi: apamāno (sự vô lễ), apeto (đã rời đi). Về sự khiển trách: apagabbho (không đáng bị khiển trách). Về sự tránh xa: apasālāya āyanti vāṇijā (các thương nhân đi từ ngôi nhà). Về sự tôn kính: vuddhāpacāyī (người tôn kính bậc trưởng thượng). Về sự xúc phạm: aparajjhanti (họ phạm lỗi).

සංඉති සමොධාන, සම්මාසම, සමන්තභාව, සංගත, සංඛෙප, භුසත්ථ, සහ+ප්පත්ථ, පභවා+භිමුඛභාව, විධාන, පුනප්පුන, කරණ, සමිද්ධාදීසු. යථා සමොධානෙ-සන්ධි, සම්මාසමෙ-සමාධි, සම්පයුත්තො, සමන්තභාවෙ-සංකිණ්ණං, සමුල්ලපනා, සංගතෙ-සඞ්ගමො, සංඛෙපෙ-සමාසො, භුසත්ථෙ-සාරත්ථො, සහත්ථෙ-සංවාසො, අප්පත්ථෙ-සමග්ඝො, පභවෙ-සම්භවො, අභිමුඛභාවෙ-සම්මුඛං. සංගතෙ-සංගණ්හාති, විධානෙ-සංවුතං, පුනප්පුනකරණෙ-සන්ධාවති, සමිද්ධියං-සම්පන්නො.

(Tiếp đầu ngữ) Saṃ (được dùng) trong các nghĩa: sự kết hợp, sự đúng đắn, sự toàn diện, sự tụ hội, sự tóm tắt, nghĩa nhiều, nghĩa cùng với, sự phát sinh, sự đối diện, sự sắp đặt, sự lặp đi lặp lại, sự thành tựu, v.v. Ví dụ: Về sự kết hợp: sandhi (sự nối liền). Về sự đúng đắn: samādhi (định), sampayutto (tương ưng). Về sự toàn diện: saṃkiṇṇaṃ (đông đúc), samullapanā (cuộc trò chuyện). Về sự tụ hội: saṅgamo (sự hội họp). Về sự tóm tắt: samāso (sự tóm lược). Về nghĩa nhiều: sārattho (nghĩa lý sâu sắc). Về nghĩa cùng với: saṃvāso (sự chung sống). Về nghĩa ít: samaggho (hài hòa, thống nhất). Về sự phát sinh: sambhavo (sự phát sinh). Về sự đối diện: sammukhaṃ (trước mặt). Về sự tụ hội: saṃgaṇhāti (thu thập). Về sự sắp đặt: saṃvutaṃ (được thu thúc). Về sự lặp đi lặp lại: sandhāvati (chạy tiếp). Về sự thành tựu: sampanno (được thành tựu).

අනුඉති අනුගතා+නුපච්ඡින්න, පච්ඡාත්ථ, භුසත්ථ, සාදිස්ස, හීන, තතියත්ථ, ලක්ඛණි+ත්ථම්භූතක්ඛාන, භාග, විච්ඡාදීසු. අනුගතෙ-අන්වෙති, අනුපච්ඡින්නෙ-අනුසයො, පච්ඡාත්ථෙ-අනුරථං, භුසත්ථෙ-අනුරත්තො, සාදිස්සෙ-අනුරූපං, හීනෙ-අනුසාරිපුත්තං පඤ්ඤවන්තො, තතියත්ථෙ-නදි+මන්වවසිතා සෙනා, ලක්ඛණෙරුක්ඛ+මනුවිජ්ජොතතෙ විජ්ජු, ඉත්ථම්භූතඛ්‍යානෙ-සාධු දෙවදත්තො මාතර+මනු[Pg.99], භාගෙ-ය+දෙත්ථ මං අනු සියා, තං දීයතු, විච්ඡායං-රුක්ඛං රුක්ඛං අනු විජ්ජොතතෙ චන්දො.

(Tiếp đầu ngữ) Anu (được dùng) trong các nghĩa: sự đi theo, sự không gián đoạn, nghĩa sau, nghĩa nhiều, sự tương tự, sự thấp kém, nghĩa của cách thứ ba, dấu hiệu, sự biểu thị trạng thái, phần, sự liên tiếp, v.v. Ví dụ: Về sự đi theo: anveti (đi theo). Về sự không gián đoạn: anusayo (tùy miên). Về nghĩa sau: anurathaṃ (dọc theo xe). Về nghĩa nhiều: anuratto (rất ưa thích). Về sự tương tự: anurūpaṃ (thích hợp). Về sự thấp kém: anusāriputtaṃ paññavanto (những người trí tuệ thua kém Sāriputta). Về nghĩa của cách thứ ba: nadimanvavasitā senā (quân đội đóng dọc theo bờ sông). Về dấu hiệu: rukkhamanuvijjotate vijju (sét đánh về phía cây). Về sự biểu thị trạng thái: sādhu devadatto mātara manu (Devadatta tốt với mẹ). Về phần: yadettha maṃ anu siyā, taṃ dīyatu (phần nào ở đây thuộc về tôi, xin hãy cho phần đó). Về sự liên tiếp: rukkhaṃ rukkhaṃ anu vijjotate cando (mặt trăng chiếu sáng từ cây này đến cây khác).

අවඉති අධොභාග, වියොග, පරිභව, ජානන, නිච්ඡය, දෙස, ථෙය්‍යාදීසු. අධොභාගෙ-අවක්ඛිත්තචක්ඛු, වියොගෙ-අවකොකිලං වනං, පරිභවෙ-අවජානනං, අවමඤ්ඤති, ජානනෙ-අවගච්ඡති., නිච්ඡයෙ-අවධාරණං, දෙසෙ-අවකාසො, ථෙය්‍යෙ-අවහාරො.

(Tiếp đầu ngữ) Ava (được dùng) trong các nghĩa: phần dưới, sự chia lìa, sự khinh miệt, sự biết, sự chắc chắn, nơi chốn, sự trộm cắp, v.v. Ví dụ: Về phần dưới: avakkhittacakkhu (mắt nhìn xuống). Về sự chia lìa: avakokilaṃ vanaṃ (khu rừng không có chim cu). Về sự khinh miệt: avajānanaṃ (sự coi thường), avamaññati (coi thường). Về sự biết: avagacchati (hiểu biết). Về sự chắc chắn: avadhāraṇaṃ (sự xác định). Về nơi chốn: avakāso (cơ hội, không gian). Về sự trộm cắp: avahāro (sự lấy trộm).

ඔඉති ඔරොහරණ, නීහරණ, සුද්ධිආදීසු දිස්සති. ඔරොහණෙ-පාසාදා ඔරොහති, නීහරණෙ-ඔමුක්කුපාහනො, සුද්ධියං-ඔදාතං.

(Tiếp đầu ngữ) O được thấy trong các nghĩa: sự đi xuống, sự cởi ra, sự trong sạch, v.v. Ví dụ: Về sự đi xuống: pāsādā orohati (đi xuống từ cung điện). Về sự cởi ra: omukkupāhano (đã cởi giày). Về sự trong sạch: odātaṃ (màu trắng, trong sạch).

නිඉති, නිස්සෙස, නිග්ගත, නීහරණ,+න්තොපවෙසනා+භාව, නිසෙධන, නික්ඛන්ත, පාතුභාවා+වධාරණ, විභජන, උපමු+පධාරණා+වසාන, ඡෙක, නීහරණා+වරණාදීසු. නිස්සෙසෙ-නිරුත්ති, නිග්ගතෙ-නික්කිලෙසො, නිය්‍යාති, නීහරණෙ-නිද්ධාරණං, අන්තොපවෙසනෙ-නිඛාතො, අභාවෙ-නිම්මක්ඛිකං, නිසෙධෙ-නිවාරෙති, නික්ඛන්තෙ-නිබ්බානං, පාතුභාවෙ-නිම්මිතං, අවධාරණෙ-නිච්ඡයො, විභජනෙ-නිද්දෙසො. උපමායං-නිදස්සනං, උපධාරණෙ-නිසාමනං, අවසානෙ-නිට්ඨිතං, ඡෙකෙ-නිපුණො, නීහරණෙ-නීහරති, ඉස්ස දීඝො. ආවරණෙ-නීවරණං.

(Tiếp đầu ngữ) Ni (được dùng) trong các nghĩa: sự hoàn toàn, sự đi ra, sự lấy ra, sự đi vào trong, sự không có, sự ngăn cấm, sự xuất ly, sự hiện ra, sự quyết định, sự phân chia, sự so sánh, sự xem xét, sự kết thúc, sự khéo léo, sự che đậy, v.v. Ví dụ: Về sự hoàn toàn: nirutti (ngữ nguyên học). Về sự đi ra: nikkileso (vô phiền não), niyyāti (đi ra). Về sự lấy ra: niddhāraṇaṃ (sự xác định). Về sự đi vào trong: nikhāto (được chôn). Về sự không có: nimmakkhikaṃ (không có ruồi). Về sự ngăn cấm: nivāreti (ngăn chặn). Về sự xuất ly: nibbānaṃ (Niết-bàn). Về sự hiện ra: nimmitaṃ (được tạo ra). Về sự quyết định: nicchayo (sự chắc chắn). Về sự phân chia: niddeso (sự giải thích). Về sự so sánh: nidassanaṃ (ví dụ). Về sự xem xét: nisāmanaṃ (sự lắng nghe). Về sự kết thúc: niṭṭhitaṃ (đã xong). Về sự khéo léo: nipuṇo (khéo léo). Về sự lấy ra: nīharati (lấy ra), i của nó được trường âm. Về sự che đậy: nīvaraṇaṃ (triền cái).

දුඉති අසොභණා+භාව, කුච්ඡිතා+සමිද්ධි, කිච්ඡ, විරූපතාදීසු. අසොභණෙ-දුග්ගන්ධො, අභාවෙ-දුබ්භික්ඛං, කුච්ඡිතෙ – දුක්කටං[Pg.100]. අසමිද්ධියං-දුස්සස්සං, කිච්ඡෙ-දුක්කරං, විරූපතායං-දුබ්බණ්ණො දුම්මුඛො.

(Tiếp đầu ngữ) Du (được dùng) trong các nghĩa: sự không tốt đẹp, sự không có, sự đáng chê, sự không thành tựu, sự khó khăn, sự xấu xí, v.v. Ví dụ: Về sự không tốt đẹp: duggandho (mùi hôi). Về sự không có: dubbhikkhaṃ (nạn đói). Về sự đáng chê: dukkaṭaṃ (việc làm sai trái). Về sự không thành tựu: dussassaṃ (mùa màng thất bát). Về sự khó khăn: dukkaraṃ (khó làm). Về sự xấu xí: dubbaṇṇo (xấu sắc), dummukho (mặt xấu).

විඉති විසෙස, විවිධ, විරුද්ධ, විගත, වියොග, විරූපතාදීසු. විසෙසෙ-විමුත්ති, විසිට්ඨො, විවිධෙ-විමති, විරුද්ධෙ-විවාදො, විගතෙ-විමලං, වියොගෙ-විප්පයුත්තො, විරූපතායං-විරූපො.

(Tiếp đầu ngữ) Vi (được dùng) trong các nghĩa: sự đặc biệt, sự đa dạng, sự đối nghịch, sự ra đi, sự chia lìa, sự xấu xí, v.v. Ví dụ: Về sự đặc biệt: vimutti (sự giải thoát), visiṭṭho (xuất sắc). Về sự đa dạng: vimati (sự hoài nghi). Về sự đối nghịch: vivādo (sự tranh cãi). Về sự ra đi: vimalaṃ (không tỳ vết). Về sự chia lìa: vippayutto (bị chia lìa). Về sự xấu xí: virūpo (xấu xí).

අධිඉති අධිකි+ස්සරූ+පරිභාවා+ධිභවන+ජ්ඣායා+ධිට්ඨාන, නිච්ඡය, පාපුණනාදීසු. අධිකෙ-අධිසීලං, ඉස්සරෙ-අධිපති, අධි බ්‍රහ්මදත්තෙ පඤ්චාලා, උපරිභාවෙ-අධිරොහති, පථවිං අධිසෙස්සති, අධිභවනෙ-අධිභවති, අජ්ඣායනෙ-බ්‍යාකරණ+මධීතෙ, අධිට්ඨානෙ-භූමිකම්පාදිං අධිට්ඨාති, නිච්ඡයෙ-අධිමොක්ඛො, පාපුණනෙ-භොගක්ඛන්ධං අධිගච්ඡති.

(Tiếp đầu ngữ) Adhi (được dùng) trong các nghĩa: sự vượt trội, sự cai trị, sự ở trên, sự chế ngự, sự học hỏi, sự quyết định, sự chắc chắn, sự đạt được, v.v. Ví dụ: Về sự vượt trội: adhisīlaṃ (giới cao hơn). Về sự cai trị: adhipati (người cai trị), adhi brahmadatte pañcālā (xứ Pañcāla dưới quyền vua Brahmadatta). Về sự ở trên: adhirohati (leo lên), pathaviṃ adhisessati (sẽ nằm trên mặt đất). Về sự chế ngự: adhibhavati (chế ngự). Về sự học hỏi: byākaraṇamadhīte (học ngữ pháp). Về sự quyết định: bhūmikampādiṃ adhiṭṭhāti (quyết định về động đất, v.v.). Về sự chắc chắn: adhimokkho (sự quyết tâm). Về sự đạt được: bhogakkhandhaṃ adhigacchati (đạt được khối tài sản).

අපිඉති සම්භාවනා+පෙක්ඛා, සමුච්චය, ගරහ, පඤ්හාදීසු. සම්භාවනායං-අපි දිබ්බෙසු කාමෙසු, මෙරුම්පි විනිවිජ්ඣිත්වා ගච්ඡෙය්‍ය, අපෙක්ඛායං-අයම්පි ධම්මො අනියතො, සමුච්චයෙ-ඉතිපි අරහං, අන්තම්පි අන්තගුණම්පි ආදාය, ගරහෙ-අපි අම්හාකං පණ්ඩිතක, පඤ්හෙ-අපි භන්තෙ භික්ඛං ලභිත්ථ.

(Tiếp đầu ngữ) Api (được dùng) trong các nghĩa: sự có thể, sự mong đợi, sự tập hợp, sự khiển trách, câu hỏi, v.v. Ví dụ: Về sự có thể: api dibbesu kāmesu (ngay cả trong các dục lạc cõi trời), merumpi vinivijjhitvā gaccheyya (có thể đi xuyên qua cả núi Meru). Về sự mong đợi: ayampi dhammo aniyato (pháp này cũng không chắc chắn). Về sự tập hợp: itipi arahaṃ (vị ấy cũng là A-la-hán), antampi antaguṇampi ādāya (lấy cả phần cuối và phẩm chất của phần cuối). Về sự khiển trách: api amhākaṃ paṇḍitaka (hỡi nhà thông thái nhỏ của chúng ta!). Về câu hỏi: api bhante bhikkhaṃ labhittha (bạch ngài, ngài đã nhận được vật thực chưa?).

අතිඉති අතික්කමනා+තික්කන්තා+තිසය, භුසත්ථාදීසු. අතික්කමෙ-අතිරොචති අම්හෙහි, අතීතො, අතික්කන්තෙ-අච්චන්තං, අතිසයෙ-අතිකුසලො, භුසත්ථෙ-අතිකොධො, අතිවුද්ධි.

(Tiếp đầu ngữ) Ati (được dùng) trong các nghĩa: sự vượt qua, sự đã qua, sự siêu việt, nghĩa nhiều, v.v. Ví dụ: Về sự vượt qua: atirocati amhehi (sáng chói hơn chúng ta), atīto (quá khứ). Về sự đã qua: accantaṃ (vô cùng). Về sự siêu việt: atikusalo (rất khéo léo). Về nghĩa nhiều: atikodho (rất sân hận), ativuddhi (sự phát triển quá mức).

සුඉති සොභණ, සුට්ඨු, සම්මා, සමිද්ධි, සුඛත්ථාදීසු. සොභණෙ-සුගන්ධො, සුට්ඨු+සම්මාදත්ථෙසු-සුට්ඨු ගතො සුගතො, සම්මා [Pg.101] ගතොතිපි සුගතො, සමිද්ධියං-සුභික්ඛං, සුඛත්ථෙ-සුකරො.

(Tiếp đầu ngữ) Su (được dùng) trong các nghĩa: tốt đẹp, khéo, đúng đắn, sự thành tựu, nghĩa dễ dàng, v.v. Ví dụ: Về sự tốt đẹp: sugandho (mùi thơm). Về nghĩa khéo và đúng đắn: suṭṭhu gato sugato (khéo đi là Thiện Thệ), sammā gatotipi sugato (chánh đi cũng là Thiện Thệ). Về sự thành tựu: subhikkhaṃ (dồi dào vật thực). Về nghĩa dễ dàng: sukaro (dễ làm).

උඉති උග්ගතු+ද්ධකම්ම, පධාන, වියොග, සම්භව, අත්තලාභ, සත්ති, සරූපකථනාදීසු. උග්ගතෙ-උග්ගච්ඡති, උද්ධකම්මෙ-ආසනා උට්ඨිතො, උක්ඛෙපො, පධානෙ-උත්තමො, ලොකුත්තරො, වියොගෙ-උබ්භාසිතො, සම්භවෙ-උබ්භුතො, අත්තලාභෙ-උප්පන්නං ඤාණං, සත්තියං-උස්සහති ගන්තුං, සරූපකථනෙ-උද්දිසති සුත්තං.

Tiếp đầu ngữ U có các nghĩa: đi lên, hành động hướng lên, ưu việt, rời khỏi, phát sanh, tự thể thành tựu, năng lực, trình bày bản chất, v.v... Về nghĩa đi lên: uggacchati (đi lên). Về nghĩa hành động hướng lên: āsanā uṭṭhito (đã đứng lên khỏi chỗ ngồi), ukkhepo (sự nâng lên). Về nghĩa ưu việt: uttamo (tối thượng), lokuttaro (siêu thế). Về nghĩa rời khỏi: ubbhāsito (bị trục xuất). Về nghĩa phát sanh: ubbhuto (đã phát sanh). Về nghĩa tự thể thành tựu: uppannaṃ ñāṇaṃ (trí tuệ đã sanh khởi). Về nghĩa năng lực: ussahati gantuṃ (có thể đi). Về nghĩa trình bày bản chất: uddisati suttaṃ (tụng đọc kinh).

අභිඉති අභිමුඛභාව, විසිට්ඨා+ධිකු+ද්ධකම්ම, කුල, සාරුප්ප, වන්දන, ලක්ඛණි+ත්ථම්භූතක්ඛාන, විච්ඡාදීසු. අභිමුඛභාවෙ-අභිමුඛො, අභික්කමති, විසිට්ඨෙ-අභිධම්මො, අධිකෙ-අභිවසති, උද්ධකම්මෙ-අභිරුහති. කුලෙ-අභිජාතො, සාරුප්පෙ-අභිරූපො, වන්දනෙ-අභිවාදෙති, ලක්ඛණාදීසු පුරිමසමං.

Tiếp đầu ngữ Abhi có các nghĩa: hướng đến, đặc thù, hơn, hành động hướng lên, dòng dõi, thích hợp, đảnh lễ, chỉ rõ đặc tính, trình bày sự thật, bao trùm, v.v... Về nghĩa hướng đến: abhimukho (hướng về), abhikkamati (tiến tới). Về nghĩa đặc thù: abhidhammo (Vi Diệu Pháp). Về nghĩa hơn: abhivasati (vượt trội). Về nghĩa hành động hướng lên: abhiruhati (leo lên). Về nghĩa dòng dõi: abhijāto (dòng dõi cao quý). Về nghĩa thích hợp: abhirūpo (xinh đẹp). Về nghĩa đảnh lễ: abhivādeti (đảnh lễ). Về nghĩa chỉ rõ đặc tính, v.v... tương tự như trước.

පතිඉති පටිගත, පටිලොම, පටිනිධි, පටිදාන, නිසෙධ, නිවත්තන, සාදිස්ස, පටිකරණා+දාන, පටිබොධ, පටිච්ච, ලක්ඛණිත්ථම්භූතක්ඛාන, භාග, විච්ඡාදීසු. පටිගතෙ-පච්චක්ඛං, පටිලොමෙ-පටිසොතං, පටිනිධිම්හි-ආචරියතො පති සිස්සො, පටිදානෙ-තෙලත්ථිකස්ස ඝතං පටිදදාති, නිසෙධෙ-පටිසෙධෙති, නිවත්තනෙ-පටික්කමති, සාදිස්සෙ-පටිරූපකං, පටිකරණෙ-පටිකාරො, ආදානෙ-පටිග්ගණ්හාති, පටිබොධෙ-පටිවෙධො, පටිච්චෙ-පච්චයො, ලක්ඛණාදීසු පුරිමසමං.

Tiếp đầu ngữ Pati có các nghĩa: đối diện, ngược lại, thay thế, đáp lại, ngăn cấm, trở lại, tương tự, đối trị, tiếp nhận, giác ngộ, duyên khởi, chỉ rõ đặc tính, trình bày sự thật, phần, bao trùm, v.v... Về nghĩa đối diện: paccakkhaṃ (hiện tiền). Về nghĩa ngược lại: paṭisotaṃ (ngược dòng). Về nghĩa thay thế: ācariyato pati sisso (học trò thay thế thầy). Về nghĩa đáp lại: telatthikassa ghataṃ paṭidadāti (đem bơ sữa đáp lại người cần dầu). Về nghĩa ngăn cấm: paṭisedheti (ngăn cấm). Về nghĩa trở lại: paṭikkamati (lui về). Về nghĩa tương tự: paṭirūpakaṃ (vật tương tự). Về nghĩa đối trị: paṭikāro (sự đối trị). Về nghĩa tiếp nhận: paṭiggaṇhāti (tiếp nhận). Về nghĩa giác ngộ: paṭivedho (sự thấu triệt). Về nghĩa duyên khởi: paccayo (duyên). Về nghĩa chỉ rõ đặc tính, v.v... tương tự như trước.

පරිඉති සමන්තතොභාව, පරිච්ඡෙද, වජ්ජනා+ලිඞ්ගන, නිවසන, පූජා, භොජනා+වජානන, දොසක්ඛාන, ලක්ඛණාදීසු. සමන්ථ- තොභාවෙ-පරිවුතො[Pg.102], පරිච්ඡෙදෙ-පරිඤ්ඤෙය්‍යං, වජ්ජනෙ-පරිහරති, ආලිඞ්ගනෙ-පරිස්සජති, නිවසනෙ-යො වත්ථං පරිදහෙස්සති, පූජායං-පරිචරියා, භොජනෙ-භික්ඛුං පරිවිසති, අවජානනෙ-පරිභවති. දොසක්ඛානෙ-පරිභාසති, ලක්ඛණාදීසු-රුක්ඛං පරි විජ්ජොතතෙ විජ්ජු ඉච්චාදි.

Tiếp đầu ngữ Pari có các nghĩa: xung quanh, toàn diện, tránh né, ôm lấy, mặc vào, cúng dường, phục vụ, khinh miệt, khiển trách, chỉ rõ đặc tính, v.v... Về nghĩa xung quanh: parivuto (được vây quanh). Về nghĩa toàn diện: pariññeyyaṃ (điều cần được liễu tri). Về nghĩa tránh né: pariharati (tránh né). Về nghĩa ôm lấy: parissajati (ôm lấy). Về nghĩa mặc vào: yo vatthaṃ paridahessati (người sẽ mặc y). Về nghĩa cúng dường: paricariyā (sự hầu hạ). Về nghĩa phục vụ: bhikkhuṃ parivisati (phục vụ vị tỳ khưu). Về nghĩa khinh miệt: paribhavati (khinh miệt). Về nghĩa khiển trách: paribhāsati (mắng nhiếc). Về nghĩa chỉ rõ đặc tính, v.v...: rukkhaṃ pari vijjotate vijju (sét đánh xung quanh cây), v.v...

උපඉති උපගමන, සමීපූ+පපත්ති, සාදිස්සා+ධිකු+පරිභාවා+නසන, දොසක්ඛාන, සඤ්ඤා, පුබ්බකම්ම, පූජා, ගය්හාකාර, භුසත්ථාදීසු. උපගමනෙ-නිසින්නං වා උපනිසීදෙය්‍ය, සමීපෙ-උපනගරං, උපපත්තියං-සග්ගං ලොකං උපපජ්ජති, අථ වා උපපත්ති=යුත්ති, යථා උපපත්තිතො ඉක්ඛතීති උපෙක්ඛා, සාදිස්සෙ-උපමානං, උපමා, අධිකෙ-උපඛාරියං දොණො, උපරිභාවෙ-උපසම්පන්නො, අනසනෙ-උපවාසො, දොසක්ඛානෙ-පරං උපවදති, සඤ්ඤායං-උපධා, උපසග්ගො, පුබ්බකම්මෙ-උපක්කමො, උපකාරො, පූජායං-බුද්ධුපට්ඨාකො, මාතුපට්ඨානං, ගය්හාකාරෙ-සොචෙය්‍යපච්චුපට්ඨානං, භුසත්ථෙ-උපාදානං, උපායාසො, උපනිස්සයොති.

Tiếp đầu ngữ Upa có các nghĩa: đến gần, gần gũi, sanh khởi, tương tự, hơn, ở trên, nhịn ăn, khiển trách, danh xưng, hành động trước, cúng dường, cách thức nắm giữ, ý nghĩa dồi dào, v.v... Về nghĩa đến gần: nisinnaṃ vā upanisīdeyya (nên ngồi gần người đang ngồi). Về nghĩa gần gũi: upanagaraṃ (vùng ngoại ô). Về nghĩa sanh khởi: saggaṃ lokaṃ upapajjati (sanh về cõi trời). Hoặc upapatti có nghĩa là lý lẽ (yutti), như trong upekkhā có nghĩa là 'nhìn với lý lẽ' (ikkhati upapattito). Về nghĩa tương tự: upamānaṃ (sự so sánh), upamā (ví dụ). Về nghĩa hơn: upakhāriyaṃ doṇo (một doṇa hơn một khāri). Về nghĩa ở trên: upasampanno (đã thọ cụ túc giới). Về nghĩa nhịn ăn: upavāso (ngày trai giới). Về nghĩa khiển trách: paraṃ upavadati (khiển trách người khác). Về nghĩa danh xưng: upadhā (âm cận cuối), upasaggo (tiếp đầu ngữ). Về nghĩa hành động trước: upakkamo (sự nỗ lực), upakāro (sự giúp đỡ). Về nghĩa cúng dường: buddhupaṭṭhāko (người hầu Phật), mātupaṭṭhānaṃ (sự phụng dưỡng mẹ). Về nghĩa cách thức nắm giữ: soceyyapaccupaṭṭhānaṃ (sự hiện diện của thanh tịnh). Về nghĩa dồi dào: upādānaṃ (sự chấp thủ), upāyāso (sự phiền não), upanissayo (duyên y chỉ).

ආඉති අභිමුඛභාවු+ද්ධකම්ම+මරියාදා+භිවිධි, පත්ති+ච්ඡා, පරිස්සජන, ආදිකම්ම, ගහණ, නිවාසන, සමීප, ආව්හානාදීසු. අභිමුඛභාවෙ-ආගච්ඡන්ති, උද්ධකම්මෙ-ආරොහති, මරියාදායං-ආපබ්බතා ඛෙත්තං, අභිවිධිම්හි-ආකුමාරං යසො කච්චායනස්ස, පත්තියං-ආපත්තිං ආපන්නො, ඉච්ඡායං-ආකඞ්ඛා, පරිස්සජනෙ-ආලිඞ්ගනං, ආදිකම්මෙ-ආරම්භො, ගහණෙ-ආදීයති, ආලිඞ්ගති, (ආලිම්පති, රූ), නිවාසෙ-ආවසථො, ආවාසො, සමීපෙ-ආසන්නං, ආව්හානෙ-ආමන්තෙති.

Tiếp đầu ngữ Ā có các nghĩa: hướng đến, hành động hướng lên, giới hạn, bao gồm, đạt đến, mong muốn, ôm lấy, bắt đầu, nắm giữ, trú ngụ, gần gũi, gọi mời, v.v... Về nghĩa hướng đến: āgacchanti (họ đến). Về nghĩa hành động hướng lên: ārohati (leo lên). Về nghĩa giới hạn: āpabbatā khettaṃ (cánh đồng đến tận ngọn núi). Về nghĩa bao gồm: ākumāraṃ yaso kaccāyanassa (danh tiếng của ngài Kaccāyana lan đến cả trẻ nhỏ). Về nghĩa đạt đến: āpattiṃ āpanno (đã phạm một tội). Về nghĩa mong muốn: ākaṅkhā (sự mong muốn). Về nghĩa ôm lấy: āliṅganaṃ (sự ôm lấy). Về nghĩa bắt đầu: ārambho (sự khởi đầu). Về nghĩa nắm giữ: ādīyati (nắm lấy), āliṅgati (ôm lấy), (hoặc ālimpati). Về nghĩa trú ngụ: āvasatho (nơi ở), āvāso (chỗ ở). Về nghĩa gần gũi: āsannaṃ (gần). Về nghĩa gọi mời: āmanteti (gọi, mời).

ප [Pg.103] පරා+ප ස+මන්ව+ව, ඔ නි දු රභි බ්‍යා+ධිසු;

අති නි ප්පති පරි අපයො, උප ආ ඉති වීසති;

එස හි භො උපසග්ග-විධි+ක්කමතො කථිතො.

Pa, parā, apa, saṃ, anu, ava, o, ni, du, abhi, vi, ā, adhi, su; Ati, ni, paṭi, pari, apa, api (trong văn bản là apayo), upa, ā, như vậy là hai mươi. Này các bạn, phương pháp về các tiếp đầu ngữ đã được trình bày theo thứ tự.

එත්ථ ච –

Và ở đây –

උපසග්ග+නිපාතා ච, පච්චයා ච ඉමෙ තයො;

නෙකෙ+නෙකත්ථවාචකා, ඉති නෙරුත්තිකා+බ්‍රවුං.

Các tiếp đầu ngữ, các bất biến từ, và các tiếp vĩ ngữ, ba loại này có thể diễn đạt một hoặc nhiều ý nghĩa; các nhà từ nguyên học đã nói như vậy.

118. අසංඛ්‍යෙහි සබ්බාසං

118. Sau các từ không có số, của tất cả...

අවිජ්ජමානසංඛ්‍යෙහි පරාසං සබ්බාසං විභත්තීනං ලොපො හොති. න සන්ති එකවචනාදිසංඛ්‍යා එතෙසන්ති අසංඛ්‍යා, තෙසං අසංඛ්‍යානං විභත්තීනං භෙදෙ අසතිපි ස්‍යාදිවිධානං ‘‘මා නො අජ්ජ විකන්තිංසූ’’තිආදො විභත්‍යන්තත්තා පදත්තසිද්ධීති වො+නොආදීනං සිද්ධියා ච තෙසං පඨමාදිඅත්ථෙ දස්සනතො ච හොති. පහාරො පරාභවො අපහාරො සංහාරො අවහාරො ඔහාරො ඉච්චාදි හොති.

Sau các từ không có số hiện hữu, sự lược bỏ tất cả các biến cách vị ngữ xảy ra. Những từ nào không có số như số ít v.v... thì được gọi là 'không có số' (asaṃkhyā). Mặc dù không có sự phân biệt biến cách vị ngữ đối với những từ không có số này, việc áp dụng các biến cách như 'si' v.v... là để xác lập chúng thành 'pada' (từ) do có đuôi biến cách, như trong ví dụ 'mā no ajja vikantiṃsū', và để hình thành các dạng như 'vo', 'no' v.v..., và cũng để chỉ rõ ý nghĩa của chúng là chủ cách v.v... Các từ như pahāro (sự tấn công), parābhavo (sự suy vong), apahāro (sự lấy đi), saṃhāro (sự thu gom), avahāro (sự loại bỏ), ohāro (sự đi xuống) v.v... được hình thành.

උපෙච්ච+ත්ථං සජන්තීති, උපසග්ගා හි පාදයො;

චාදී පදාදිමජ්ඣන්තෙ, නිපාතා නිපතන්තීති.

Vì chúng đến gần và tạo ra ý nghĩa, nên 'pa' v.v... được gọi là tiếp đầu ngữ (upasagga). Vì chúng 'rơi' vào đầu, giữa, hoặc cuối của một từ, nên 'ca' v.v... được gọi là bất biến từ (nipāta).

ඔපසග්ගිකපදං.

Phần về tiếp đầu ngữ.

සමුච්චය+විකප්පන+පටිසෙධ+පූරණාදිඅත්ථං අසත්තවාචිකං නෙපාතිකං.

Bất biến từ (nepātikaṃ) là từ không chỉ định thực thể, có các ý nghĩa như liên hợp, phân cách, phủ định, bổ sung, v.v...

ච-ඉති සමුච්චයා+න්වාචය+ඉතරෙතරයොග+සමාහාරා+වධාරණාදීසු. වා-ඉති විකප්පනු+පමාන+සමුච්චය+වවත්ථිතවිභාසාදීසු. න, නො, මා, අ, අලං, හලං ඉච්චෙතෙ පටිසෙධෙ[Pg.104]. ‘‘ද්වෙ පටිසෙධා පකතිඅත්ථං ගමයන්තී’’ති ඤායා ‘‘න තෙසං පන රූපානං පච්චයා න ච හොන්තී’’ති එත්ථ න ච න හොන්ති-හොන්තෙවාති පකතිඅත්ථං ගමයති. අලං පරියත්ති+භූසනෙසු ච.

Bất biến từ 'Ca' có các nghĩa: liên hợp, liên kết nối tiếp, tương quan, tập hợp, nhấn mạnh, v.v... Bất biến từ 'Vā' có các nghĩa: phân cách, so sánh, liên hợp, lựa chọn xác định, v.v... Các từ 'Na', 'no', 'mā', 'a', 'alaṃ', 'halaṃ' có nghĩa phủ định. Theo quy tắc 'Hai lần phủ định mang ý nghĩa khẳng định', trong câu 'na tesaṃ pana rūpānaṃ paccayā na ca hontī' (nhưng không phải là không có các duyên cho các sắc pháp ấy), ở đây 'na ca na honti' (không phải là không có) mang ý nghĩa khẳng định là 'honteva' (chắc chắn có). 'Alaṃ' còn có nghĩa là 'đủ' và 'trang sức'.

පූරණත්ථං දුවිධං අත්තපූරණං පදපූරණඤ්ච, තත්ථ අථ, ඛලු, වත, අථො, අස්සු, යග්ඝෙ, හි, චරහි, නං, තං, ච, තු, වා, වො, පන, හවෙ, කීව, හ, තතො, යථා, සුදං, ඛො, වෙ, හං, එනං, (එවං, රූ) සෙය්‍යථිදං ඉච්චෙවමාදි පදපූරණෙ. තත්ථ අථ-ඉති පඤ්හා+නන්තරියා+ධිකාරාදීසු ච. ඛලු-ඉති පටිසෙධා+වධාරණ, පසිද්ධීසු ච. වත+ඉති එකංස, ඛෙදා+නුකම්ප, සංකප්පෙසු ච. අථො-ඉති අන්වාදෙසෙ ච. හි-ඉති හෙතු, අවධාරණෙසු ච. තු-ඉති විසෙස, හෙතු, නිවත්තනාදීසු ච. පන-ඉති විසෙසෙපි. හවෙ+වෙ ඉච්චෙතෙ එකංසත්ථෙපි. හං-විසාද, විම්හෙසුපි. (විසාද, සම්භවෙසු, රූ). සෙය්‍යථිදංති තං කතමංති අත්ථෙපි.

Về ý nghĩa bổ sung, có hai loại: bổ sung ý nghĩa và bổ sung từ. Trong đó, atha, khalu, vata, atho, assu, yagghe, hi, carahi, naṃ, taṃ, ca, tu, vā, vo, pana, have, kīva, ha, tato, yathā, sudaṃ, kho, ve, haṃ, enaṃ, (evaṃ, rū) seyyathidaṃ, v.v... là những từ bổ sung. Trong đó, 'atha' được dùng trong các trường hợp như câu hỏi, sự nối tiếp, sự bắt đầu, v.v... 'Khalu' được dùng trong sự ngăn cấm, sự xác định, và sự nổi tiếng. 'Vata' được dùng trong sự chắc chắn, sự mệt mỏi, sự thương cảm, và sự quyết tâm. 'Atho' được dùng trong sự nối tiếp. 'Hi' được dùng trong nguyên nhân và sự xác định. 'Tu' được dùng trong sự khác biệt, nguyên nhân, sự quay lại, v.v... 'Pana' cũng được dùng trong sự khác biệt. Các từ 'have' và 've' cũng có nghĩa là chắc chắn. 'Haṃ' cũng được dùng trong sự buồn rầu và sự kinh ngạc. (Trong sự buồn rầu, sự có thể xảy ra, theo Rūpasiddhi). 'Seyyathidaṃ' cũng có nghĩa là 'cái đó là gì?'.

අත්ථපූරණං දුවිධං විභත්තියුත්තං අවිභත්තියුත්තඤ්ච. අත්ථි, සක්කා, ලබ්භා ඉච්චෙතෙ පඨමායං. ආවුසො අම්භො හම්භො අරෙ හරෙ රෙ ජෙ ඉච්චෙතෙ ආමන්තණෙ. දිවා භිය්‍යො (නමො, රූ) ඉච්චෙතෙ පඨමාදුතියාසු. සයං සාමං සං සම්මා කින්ති ඉච්චෙතෙ තතියත්ථෙ. සො+තො+ධාපච්චයන්තා ච සුත්තසො පදසො අනිච්චතො දුක්ඛතො එකධා ද්විධා ඉච්චාදි. තවෙ+තුං පච්චයන්තා චතුත්ථියාව, කාතවෙ දාතවෙ, කාතුං කාරෙතුං, (දාතුං, රූ) දාපෙතුං ඉච්චාදි. සො+තොපච්චයන්තා පඤ්චමියත්ථෙ, දීඝසො ඔරසො රාජතො වා චොරතො වා ඉච්චාදි. තො සත්ත- ම්‍යත්ථෙපි [Pg.105] ත්‍ර+ත්ථාදිපච්චයන්තා ච, එකතො පුරතො පච්ඡතො පස්සතො පිට්ඨිතො පාදතො සීසතො අග්ගතො මූලතො, යත්‍ර යත්ථ යහිං තත්‍ර තත්ථ තහිං ඉච්චාදි. සමන්තා සාමන්තා පරිතො අභිතො සමන්තතො එකජ්ඣං එකමන්තං හෙට්ඨා උපරි උද්ධං අධො තිරියං සම්මුඛා පරමුඛා ආවි රහො තිරො උච්චං නීචං අන්තො අන්තරා අන්තරං අජ්ඣත්තං බහිද්ධා බාහිරා බාහිරං බහි ඔරං පාරං ආරා ආරකා පච්ඡා පුරෙ හුරං පෙච්ච ඉච්චෙතෙ සත්තමියා. සම්පති ආයති අජ්ජ අපරජ්ඣ සුවෙ ස්වෙ උත්තරසුවෙ (කිසු, රූ) හිය්‍යො පරෙ (පරසුවෙ, රූ) සජ්ජු සායං පාතො කාලං කල්ලං දිවා රත්තං නිච්චං සතතං අභිණ්හං අභික්ඛණං මුහුං මුහුත්තං භූතපුබ්බං පුරා යදා තදා (කදා, රූ) ඉච්චාදයො කාලසත්තමියං. ඉති විභත්තියුත්තානි.

Sự bổ sung ý nghĩa có hai loại: loại có liên quan đến biến cách và loại không có liên quan đến biến cách. Các từ 'atthi', 'sakkā', 'labbhā' được dùng trong biến cách thứ nhất. Các từ 'āvuso', 'ambho', 'hambho', 'are', 'hare', 're', 'je' được dùng trong hô cách. Các từ 'divā', 'bhiyyo' (namo, theo Rū) được dùng trong biến cách thứ nhất và thứ hai. Các từ 'sayaṃ', 'sāmaṃ', 'saṃ', 'sammā', 'kinti' được dùng trong ý nghĩa của biến cách thứ ba. Và các từ kết thúc bằng tiếp vị ngữ 'so', 'to', 'dhā' như 'suttaso', 'padaso', 'aniccato', 'dukkhato', 'ekadhā', 'dvidhā', v.v... Các từ kết thúc bằng tiếp vị ngữ 'tave', 'tuṃ' chỉ được dùng trong biến cách thứ tư, như 'kātave', 'dātave', 'kātuṃ', 'kāretuṃ', ('dātuṃ', theo Rū), 'dāpetuṃ', v.v... Các từ kết thúc bằng tiếp vị ngữ 'so', 'to' được dùng trong ý nghĩa của biến cách thứ năm, như 'dīghaso', 'oraso', 'rājato vā', 'corato vā', v.v... 'To' cũng được dùng trong ý nghĩa của biến cách thứ bảy, và các từ kết thúc bằng tiếp vị ngữ 'tra', 'tthā', v.v... như 'ekato', 'purato', 'pacchato', 'passato', 'piṭṭhito', 'pādato', 'sīsato', 'aggato', 'mūlato', 'yatra', 'yattha', 'yahiṃ', 'tatra', 'tattha', 'tahiṃ', v.v... Các từ 'Samantā', 'sāmantā', 'parito', 'abhito', 'samantato', 'ekajjhaṃ', 'ekamantaṃ', 'heṭṭhā', 'upari', 'uddhaṃ', 'adho', 'tiriyaṃ', 'sammukhā', 'paramukhā', 'āvi', 'raho', 'tiro', 'uccaṃ', 'nīcaṃ', 'anto', 'antarā', 'antaraṃ', 'ajjhattaṃ', 'bahiddhā', 'bāhirā', 'bāhiraṃ', 'bahi', 'oraṃ', 'pāraṃ', 'ārā', 'ārakā', 'pacchā', 'pure', 'huraṃ', 'pecca' được dùng trong biến cách thứ bảy. Các từ 'sampati', 'āyati', 'ajja', 'aparajjha', 'suve', 'sve', 'uttarasuve' ('kisu', theo Rū), 'hiyyo', 'pare' ('parasuve', theo Rū), 'sajju', 'sāyaṃ', 'pāto', 'kālaṃ', 'kallaṃ', 'divā', 'rattaṃ', 'niccaṃ', 'satataṃ', 'abhiṇhaṃ', 'abhikkhaṇaṃ', 'muhuṃ', 'muhuttaṃ', 'bhūtapubbaṃ', 'purā', 'yadā', 'tadā' ('kadā', theo Rū), v.v... được dùng trong biến cách thứ bảy chỉ thời gian. Như vậy là các từ có liên quan đến biến cách.

අවිභත්තියුත්තෙසු අප්පෙව අප්පෙවනාම නු ඉච්චෙතෙ සංසයත්ථෙ. අද්ධා අඤ්ඤදත්ථු තග්ඝ ජාතු කාමං සසක්කං ඉච්චෙතෙ එකංසත්ථෙ. එවං ඉති අවධාරණෙ. කච්චි නු නනු කථං (කිංසු, රූ) කිං ඉච්චෙතෙ පුච්ඡනත්ථෙ. එවං ඉති ඉත්ථං ඉච්චෙතෙ නිදස්සනත්ථෙ. ඉති හෙතු+වාක්‍යපරිසමත්තීසු ච. යාව තාව යාවතා තාවතා කිත්තාවතා එත්තාවතා කීව ඉච්චෙතෙ පරිච්ඡෙදනත්ථෙ. එවං සාහු ලහු ඔපායිකං පටිරූපං ආම සාධු ඉච්චෙතෙ සම්පටිච්ඡනත්ථෙ. තථා යථා යථෙව තථෙව එවං එවමෙව එවම්පි යථාපි සෙය්‍යථාපි සෙය්‍යථාපිනාම විය ඉව යථරිව තථරිව යථානාම තථානාම යථාහි තථාහි යථාච තථාච ඉච්චෙතෙ පටිභාගත්ථෙ. යථාඉති යොග්ගතා+විච්ඡා+පදත්ථානතිවත්ති+නිදස්සනෙසු ච. එවංඉති [Pg.106] උපදෙස+පඤ්හාදීසු ච. කිඤ්චාපිඉති අනුග්ගහත්ථෙ. ධිඉති ගරහෙ. අහොඉති ගරහ+පසංසන+පත්ථනෙසු. නාමඉති ගරහ+පසංසන+සඤ්ඤා+පඤ්හෙසු. සාධූති පසංසන+යාචනෙසු. ඉඞ්ඝ හන්ද ඉච්චෙතෙ චොදනත්ථෙ. සාධු සුට්ඨු එවමෙතංති අනුමොදනෙ. කිරඉති අනුස්සවන+අසද්ධෙය්‍යෙසු. නුනඉති අනුමානා+නුස්සරණ+පරිවිතක්කෙසු. කස්මාති කාරණපුච්ඡනෙ. යස්මා තස්මා තථා හි තෙන ඉච්චෙතෙ කාරණච්ඡෙදනත්ථෙ. සහ සද්ධිං අමා (සමං, රූ) ඉති සමක්‍රියායං. විනා රිතෙ විප්පයොගෙ. නානා පුථු බහුපකාරෙ. පුථු විසුං අසඞ්ඝාතෙ ච. දුට්ඨු කු කුච්ඡායං (ජිගුච්ඡායං, රූ). පුන අප්පඨමෙ. කථං චිකිච්ඡත්ථෙ. ධා ක්ඛත්තුං සො කිඤ්චඉති සංඛ්‍යාවිභාගෙ. ඊසකං අප්පමානෙසු (අප්පමත්තෙ, රූ). සණිකං මන්දත්ථෙ. ඛිප්පං අරං ලහුං ආසු තුණ්හං අචිරං සීඝත්ථෙ. චිරං චිරස්සං දීඝකාලෙ. චෙ යදි සංකා+වට්ඨානෙ. ධුරං ථිරා+වධාරණෙසු (ධුවං ථිරා+වධාරණෙසු, රූ). හා විසාදෙ. තුණ්හී අභාසනෙ. සච්ඡි පච්චක්ඛෙ. මුසා මිච්ඡාඅලිකං අසච්චෙ. සුවත්ථි ආසිට්ඨෙ ඉච්චාදි.

Trong các từ không liên quan đến biến cách, 'appeva', 'appevanāma', 'nu' có nghĩa là nghi ngờ. 'Addhā', 'aññadatthu', 'taggha', 'jātu', 'kāmaṃ', 'sasakkaṃ' có nghĩa là chắc chắn. 'Evaṃ', 'iti' có nghĩa là xác định. 'Kacci', 'nu', 'nanu', 'kathaṃ' ('kiṃsu', theo Rū), 'kiṃ' có nghĩa là hỏi. 'Evaṃ', 'iti', 'itthaṃ' có nghĩa là ví dụ. 'Iti' cũng được dùng trong nguyên nhân và kết thúc câu. 'Yāva', 'tāva', 'yāvatā', 'tāvatā', 'kittāvatā', 'ettāvatā', 'kīva' có nghĩa là giới hạn. 'Evaṃ', 'sāhu', 'lahu', 'opāyikaṃ', 'paṭirūpaṃ', 'āma', 'sādhu' có nghĩa là chấp nhận. 'Tathā', 'yathā', 'yatheva', 'tatheva', 'evaṃ', 'evameva', 'evampi', 'yathāpi', 'seyyathāpi', 'seyyathāpināma', 'viya', 'iva', 'yathariva', 'tathariva', 'yathānāma', 'tathānāma', 'yathāhi', 'tathāhi', 'yathāca', 'tathāca' có nghĩa là so sánh. 'Yathā' cũng được dùng trong sự thích hợp, sự lặp lại, sự không vượt quá ý nghĩa của từ, và ví dụ. 'Evaṃ' cũng được dùng trong sự chỉ dạy, câu hỏi, v.v... 'Kiñcāpi' có nghĩa là nhượng bộ. 'Dhi' có nghĩa là khiển trách. 'Aho' được dùng trong sự khiển trách, tán dương, và mong muốn. 'Nāma' được dùng trong sự khiển trách, tán dương, danh xưng, và câu hỏi. 'Sādhu' được dùng trong sự tán dương và yêu cầu. 'Iṅgha', 'handa' có nghĩa là thúc giục. 'Sādhu', 'suṭṭhu', 'evametaṃ' có nghĩa là tùy hỷ. 'Kira' được dùng trong sự nghe lại và sự không tin. 'Nuna' được dùng trong sự suy đoán, sự nhớ lại, và sự suy xét. 'Kasmā' có nghĩa là hỏi nguyên nhân. 'Yasmā', 'tasmā', 'tathā hi', 'tena' có nghĩa là chỉ rõ nguyên nhân. 'Saha', 'saddhiṃ', 'amā' ('samaṃ', theo Rū) có nghĩa là cùng hành động. 'Vinā', 'rite' có nghĩa là chia lìa. 'Nānā', 'puthu' có nghĩa là nhiều loại. 'Puthu', 'visuṃ' cũng có nghĩa là riêng rẽ. 'Duṭṭhu', 'ku' có nghĩa là ghê tởm ('jigucchāyaṃ', theo Rū). 'Puna' có nghĩa là không phải lần đầu. 'Kathaṃ' có nghĩa là nghi ngờ. 'Dhā', 'kkhattuṃ', 'so', 'kiñca' có nghĩa là phân chia số lượng. 'Īsakaṃ' có nghĩa là một chút ('appamatte', theo Rū). 'Saṇikaṃ' có nghĩa là chậm chạp. 'Khippaṃ', 'araṃ', 'lahuṃ', 'āsu', 'tuṇhaṃ', 'aciraṃ' có nghĩa là nhanh chóng. 'Ciraṃ', 'cirassaṃ' có nghĩa là thời gian dài. 'Ce', 'yadi' có nghĩa là nghi ngờ, điều kiện. 'Dhuraṃ' ('dhuvaṃ', theo Rū) có nghĩa là vững chắc, xác định. 'Hā' có nghĩa là buồn rầu. 'Tuṇhī' có nghĩa là im lặng. 'Sacchi' có nghĩa là trực tiếp. 'Musā', 'micchā', 'alikaṃ' có nghĩa là không thật. 'Suvatthi' có nghĩa là chúc phúc, v.v...

තුන+ක්ත්වාන+ක්ත්වාපච්චයන්තා උස්සුක්කනත්ථෙ භවන්ති. යථා පස්සිතුන පස්සිය පස්සිත්වාන පස්සිත්වා, දිස්වා දිස්වාන දස්සෙත්වා දාතුන දත්වාන දත්වා උපාදාය දාපෙත්වා විඤ්ඤාය විචෙය්‍ය විනෙය්‍ය සමෙච්ච නිහච්ච උපෙච්ච ආරබ්භ ආගම්ම ඉච්චාදි.

Các từ kết thúc bằng tiếp vị ngữ 'tuna', 'ktvāna', 'ktvā' có ý nghĩa là sự hăng hái. Ví dụ: passituna, passiya, passitvāna, passitvā, disvā, disvāna, dassetvā, dātuna, datvāna, datvā, upādāya, dāpetvā, viññāya, viceyya, vineyya, samecca, nihacca, upecca, ārabbha, āgamma, v.v...

විභත්තියා [Pg.107] කතො භෙදො, සලිඞ්ගානං භවෙ තථා;

තුම්හාදීනං ත්ව+ලිඞ්ගෙසු, නෙව+ත්ථි පාදි+චාදිනං.

Sự phân biệt được tạo ra bởi biến cách, cũng như vậy đối với các từ có giới tính; đối với các từ như 'tumha', chúng có hai giới tính, nhưng không có (giới tính) đối với các tiếp đầu ngữ bắt đầu bằng 'pa' và các bất biến từ bắt đầu bằng 'ca'.

එවං නාමාඛ්‍යාතොපසග්ගෙහි විනිමුත්තං එතං නිපාතපදං වෙදිතබ්බං.

Như vậy, nên hiểu rằng từ bất biến này được tách rời khỏi danh từ, động từ, và tiếp đầu ngữ.

නෙපාතිකපදං.

Phẩm Bất biến từ.

පුල්ලිඞ්ගං ඉත්ථිලිඞ්ගඤ්ච, නපුංසක+මථා+පරං;

තිලිඞ්ගඤ්ච අලිඞ්ගඤ්ච, නාමිකං පඤ්චධා ඨිතං.

Nam tính, nữ tính, và trung tính; rồi đến (từ có) ba giới tính và (từ) không có giới tính; danh từ được chia thành năm loại như vậy.

ඉති පයොගසිද්ධියං නාමකණ්ඩො දුතියො.

Như vậy là kết thúc chương thứ hai, chương về Danh từ, trong sách Payogasiddhi.

3. කාරකකණ්ඩ

3. Chương về Cách

අථ [Pg.108] විභත්තීන+මත්ථභෙදා වුච්චන්තෙ.

Bây giờ, sự khác biệt về ý nghĩa của các biến cách sẽ được trình bày.

තත්ථ එකම්පි අත්ථං කම්මාදිවසෙන එකත්තාදිවසෙන ච විභජන්තීති විභත්තියො, ස්‍යාදයො. තා පන පඨමාදිභෙදෙන සත්තවිධා. තා යථා ‘‘පඨමා+ත්ථමත්තෙ’’ති පඨමාවිභත්ති හොති. සිස්ස ඔකාර+ලොප+අ-මාදෙසෙසු නරො ඉත්ථී නපුංසකං.

Ở đó, những biến cách (vibhattiyo) là những (hậu tố) phân chia một ý nghĩa theo cách của nghiệp v.v... và theo cách của số ít v.v...; (chúng là) si v.v... Nhưng chúng có bảy loại theo sự phân biệt của đệ nhất cách v.v... Chúng như là: theo (quy tắc) «paṭhamā atthamatte», có đệ nhất biến cách. Khi có sự biến đổi thành 'a', sự xóa bỏ 'o' của 'si', (các ví dụ là) naro, itthī, napuṃsakaṃ.

සකත්ථ+දබ්බ+ලිඞ්ගානි, සංඛ්‍යා+කම්මාදිපඤ්චකං;

නාමත්ථො තස්ස සාමඤ්ඤ-මත්ථමත්ථං පවුච්චතෙ.

Ý nghĩa riêng, thực thể, và giới tính; số (lượng) và năm loại như nghiệp v.v... (là) ý nghĩa của danh từ. Ý nghĩa chung của nó được gọi là ý nghĩa đơn thuần.

සො නාමත්ථො ච –

Và ý nghĩa của danh từ đó (là) –

ජාති ක්‍රියා ගුණො දබ්බං, තථා නාමන්ති පඤ්චධා;

සද්දස්ස+ත්ථො ස සද්දොපි, පඤ්චධාව+ත්‍ර භිජ්ජතෙ.

Chủng loại, hành động, phẩm chất, thực thể, và cũng như danh xưng, (là) năm loại ý nghĩa của từ. Và từ đó ở đây cũng được chia thành năm loại.

කථං ජාතිසද්දො ගුණසද්දොත්‍යාදිනා.

Như thế nào? Bằng (câu hỏi) «từ chỉ chủng loại là gì, từ chỉ phẩm chất là gì?» v.v...

භින්නෙස්ව+භින්නධී+සද්දා, සබලාදීසු යබ්බලා;

වත්තන්තෙ ජාති එසා+ස්ස, මාලා සුත්ත+මිවා+න්විතා.

Những từ và nhận thức không khác biệt trong những (vật) khác biệt, như (từ) 'yabbalā' trong (những con bò) đốm v.v... hiện hữu. Đây là chủng loại của nó, giống như sợi chỉ xuyên suốt vòng hoa.

අදබ්බභූතං කත්තාදි-කාරකග්ගාමසාධියං;

පදත්ථං කත්තුකම්මට්ඨං, ක්‍රිය+මිච්ඡන්ති තබ්බිදූ.

Những người thông hiểu mong muốn (gọi) ý nghĩa của một từ là hành động (kriyā), (khi nó) không phải là thực thể, có thể được hoàn thành bởi một nhóm các tác nhân như chủ thể v.v..., (và) có ý nghĩa của chủ thể và đối tượng.

දබ්බස්සිතො තතො භින්නො, නිමිත්තො තප්පතීතියා;

විනස්සනසභාවො ච, නිග්ගුණොව ගුණො+ච්චතෙ.

Phẩm chất (guṇa) được gọi là (cái) nương tựa vào thực thể, khác biệt với nó, là nguyên nhân cho sự nhận thức về nó, và có bản chất hủy diệt, (và) không có phẩm chất (khác).

එත්ථ [Pg.109] පටො සුක්කොති විනස්සනසභාවො ච චසද්දෙන විපුලො ආකාසොති අවිනස්සනසභාවො ච අත්තනි විසුං ගුණරහිතො ගුණො+ච්චතෙ ත්‍යත්ථො.

Ở đây, ý nghĩa là: (cái) có bản chất hủy diệt như (trong câu) «tấm vải trắng», và bởi từ 'ca', (cũng là cái) có bản chất không hủy diệt như (trong câu) «không gian rộng lớn», (và) tự nó không có phẩm chất riêng biệt, được gọi là phẩm chất.

යං යං විසෙස්සතෙ කිඤ්චි, තං තං දබ්බ+මිහො+ච්චතෙ;

ජාත්‍යාදිනොප්‍ය+තො තාදි, දබ්බත්තං පරිකප්පතෙ.

Bất cứ cái gì được phân biệt, cái đó ở đây được gọi là thực thể. Do đó, ngay cả chủng loại v.v... cũng được coi là có bản chất của thực thể như vậy.

එත්ථ ගොජාති අස්සජාතීති වුත්තෙ ජාති දබ්බං. නීලො ගුණොති ච ගුණො දබ්බං. පචනක්‍රියාති ච ගමනාදික්‍රියාතො විසෙසියතීති ක්‍රියාව දබ්බං.

Ở đây, khi nói «chủng loại bò, chủng loại ngựa», chủng loại là thực thể. Và (khi nói) «phẩm chất màu xanh», phẩm chất là thực thể. Và (khi nói) «hành động nấu ăn», vì nó được phân biệt với hành động đi lại v.v..., chính hành động là thực thể.

නාමරූපෙන සදබ්බෙ, ක්වචි සඤ්ඤී කථීයතෙ;

නාමන්ති තං යථා චිත්තො, සඤ්ඤා සද්දො තු තද්ධනී.

Trong một thực thể có danh và sắc, đôi khi người có tên gọi được nói đến; đó là danh xưng (nāma), ví dụ như Citto. Nhưng từ chỉ tên gọi là âm thanh của nó.

නාමස්ස දබ්බත්තෙපි චිත්තොත්‍යාදි නාමෙනෙව පසිජ්ඣති, නො ඝට+පටාදයොව දබ්බත්තෙන, තස්මා නාම+මිති සඤ්ඤී කථීයතෙ, තංවාචකත්තා තබ්බතී චිත්තාදි සඤ්ඤාසද්දොති නිච්ඡියතෙය්‍ය+ධිප්පායො.

Ý định nên được xác định là: Mặc dù danh xưng có bản chất thực thể, (tên) Citto v.v... chỉ được thành tựu bởi danh xưng, không phải như cái bình, tấm vải v.v... bởi bản chất thực thể. Do đó, người có tên gọi được nói là «danh xưng», và vì là từ biểu thị nó, từ chỉ tên gọi như Citto v.v... có nó (tức là người có tên gọi).

අයං පඤ්චවිධොපි අත්ථො සද්දත්ථො චෙව සාමත්ථියා ගම්‍යමානත්ථො චාති දුබ්බිධො. තථා හි ‘‘පීනො දිවා න භුඤ්ජෙය්‍ය’’මිති භුත්තිනිරාකති සද්දත්ථො. රත්තිභුත්ති තු සාමත්ථියා+වගම්‍යතෙ. තෙනෙ+තං වුච්චති –

Năm loại ý nghĩa này có hai loại: vừa là ý nghĩa của từ, vừa là ý nghĩa được hiểu bởi năng lực (hàm ý). Thật vậy, trong câu «người mập không nên ăn ban ngày», sự từ chối việc ăn (ban ngày) là ý nghĩa của từ. Nhưng việc ăn ban đêm được hiểu bởi năng lực (hàm ý). Do đó, điều này được nói –

අත්ථප්පතීතියං සද්ද-බ්‍යාපාරො තිවිධො භවෙ;

මුඛ්‍යො ලක්ඛණ+බ්‍යඤ්ජන-සභාවො චාති එත්ථ තු.

Trong sự nhận thức ý nghĩa, hoạt động của từ có thể có ba loại: đó là bản chất chính, bản chất chỉ định (ẩn dụ), và bản chất gợi ý. Nhưng ở đây,

මුඛ්‍යො තු නිරන්තරත්ථෙ, ලක්ඛණො තු තිරොහිතෙ;

අත්ථෙ+තරො තු වාක්‍යස්ස, අත්ථෙයෙව පවත්තති.

(Hoạt động) chính thì ở trong ý nghĩa trực tiếp, (hoạt động) chỉ định thì ở trong ý nghĩa bị che khuất (ẩn dụ); còn cái kia (gợi ý) thì diễn ra trong chính ý nghĩa của câu.

‘‘මඤ්චෙ’’ති [Pg.110] නිරන්තරත්ථෙ වත්තමානො මුඛ්‍යො, ‘‘මඤ්චා උග්ඝොසන්තී’’ති තිරොහිතත්ථෙ වත්තමානො ලක්ඛණො, ගාථාදිසකලවාක්‍යස්ස+ත්ථෙ වත්තමානො බ්‍යඤ්ජනසභාවො.

(Ví dụ) «trên giường» diễn ra trong ý nghĩa trực tiếp là (hoạt động) chính; (ví dụ) «những cái giường đang la hét» diễn ra trong ý nghĩa bị che khuất là (hoạt động) chỉ định; diễn ra trong ý nghĩa của toàn bộ câu như kệ ngôn v.v... là bản chất gợi ý.

බ්‍යාපාරස්ස පභෙදෙන, තිධා සද්දොපි වාචකො;

ලක්ඛණිකො බ්‍යඤ්ජකොති, තදත්ථොපි තිධා මතො.

Theo sự phân biệt của hoạt động, từ cũng có ba loại: (là) từ biểu thị, từ chỉ định, và từ gợi ý. Ý nghĩa của nó cũng được xem là có ba loại.

වච්චො ලක්ඛණිකො බ්‍යඞ්ග්‍යො, චෙවං සද්දො සුවාචකො;

වුත්තකමෙන ජාත්‍යාදි-භෙදෙන පඤ්චධා භවෙති.

(Ý nghĩa là) được biểu thị, được chỉ định, và được gợi ý. Và như vậy từ là từ biểu thị tốt. Theo thứ tự đã nói, nó có năm loại theo sự phân biệt của chủng loại v.v...

38. ආමන්තණෙ –

38. Trong (trường hợp) hô cách –

ති ආමන්තණාධිකෙ අත්ථමත්තෙ පඨමාවිභත්ති හොති. භො නර, භො ඉත්ථි, භො නපුංසක.

Trong ý nghĩa đơn thuần được thêm vào bởi hô cách, có đệ nhất biến cách. Này người nam, này người nữ, này (vật) trung tính.

සද්දෙනා+භිමුඛීකාරො, විජ්ජමානස්ස වත්ථුනො;

ආමන්තණං විධාතබ්බෙ, නත්ථි ‘‘රාජා භවෙ’’ති+දං.

Sự hướng đến bằng lời nói của một đối tượng hiện hữu là hô cách. (Nó) không có trong (trường hợp) cần được tạo ra, như câu «hãy trở thành vua» này.

ක්‍රියා නිමිත්තං කාරකන්තු කම්ම, කත්තු, කරණ, සම්පදාන, අවධි, ආධාරභෙදෙන ඡබ්බිධං, තං යථා –

Nhưng tác nhân là nguyên nhân của hành động, có sáu loại theo sự phân biệt của đối cách, chủ cách, công cụ cách, vị cách, xuất xứ cách, và sở thuộc cách. Chúng như là –

2,2. කම්මෙ දුතියා

2.2. Đệ nhị (biến cách) trong (trường hợp) đối cách

කරීයති කත්තුකිරියාය සම්බන්ධීයතීති කම්මං, තස්මිං කම්මකාරකෙ දුතියාවිභත්ති හොති. තං තිවිධං නිබ්බත්ති, විකති, පත්ති භෙදෙන, තත්ථ නිබ්බත්තිකම්මෙ මාතා පුත්තං විජායති, ආහාරො සුඛං ජනයති, කටං කරොති දත්තො. විකතියං කට්ඨ+මඞ්ගාරං කරොති, සුවණ්ණං කටකං කරොති, වීහයො ලුනාති. පත්තියං දත්තො ඝරං පවිසති, ආදිච්චං පස්සති, ධම්මං සුණාති, පණ්ඩිතෙ පයිරුපාසති.

Đối cách (kamma) là cái được làm, được liên kết với hành động của chủ thể. Trong tác nhân đối cách đó, có đệ nhị biến cách. Nó có ba loại theo sự phân biệt: tạo thành, biến đổi, và đạt đến. Trong đó, đối với đối cách tạo thành: người mẹ sinh ra người con, thức ăn tạo ra sự an lạc, Datto làm một tấm chiếu. Đối với (đối cách) biến đổi: (anh ta) biến củi thành than, (anh ta) làm vàng thành vòng tay, (anh ta) gặt lúa. Đối với (đối cách) đạt đến: Datto đi vào nhà, (anh ta) thấy mặt trời, (anh ta) nghe pháp, (anh ta) hầu cận người trí.

වුත්තඤ්ච [Pg.111] –

Và đã được nói –

නිබ්බත්ති+විකති+පත්ති-භෙදා කම්මං තිධා මතං;

කත්තුක්‍රියාභිගම්මන්තං, සුඛ+මඞ්ගාරං+ඝරං යථාති.

Đối cách được xem là có ba loại theo sự phân biệt tạo thành, biến đổi, và đạt đến; (là cái) được đạt đến bởi hành động của chủ thể, ví dụ như sự an lạc, than, và ngôi nhà.

කටං කරොති විපුලං දස්සනීයන්ති අත්ථෙව ගුණයුත්තස්ස කම්මතා, විපුලං කරොති, දස්සනීයං කරොතීති ක්‍රියාය සම්බන්ධියමානත්තා. ඔදනො පච්චතෙති ඔදනසද්දතො කම්මතා නප්පතීයතෙ, කිඤ්චරහි ආඛ්‍යාතතො.

Trong (câu) «anh ta làm một tấm chiếu rộng và đẹp», tính đối cách chỉ thuộc về (từ) có phẩm chất trong ý nghĩa, vì được liên kết với hành động (như trong) «anh ta làm cho rộng», «anh ta làm cho đẹp». Trong (câu) «cơm được nấu», tính đối cách không được nhận biết từ từ 'odana', mà là từ động từ.

ඉච්ඡිතකම්මං යථා-ගාවුං පයො දොහති, ගොමන්තං ගාවං යාචති, ගාව+මව රුන්ධති වජං, මාණවකං මග්ගං පුච්ඡති, ගොමන්තං ගාවං භික්ඛතෙ, රුක්ඛ+මවචිනාති ඵලානි, රුක්ඛාත්‍යත්ථො. සිස්සං ධම්මං බ්‍රූතෙ. එත්ථ පයො, ගාවං ඉච්චාදි ඉච්ඡිතං, ගාවුං, ගොමන්ත+මිච්චාදි අනිච්ඡිතං. එව+මනිච්ඡිතෙපි කණ්ටකං මද්දති, විසං ගිලති. යං නෙවි+ච්ඡිතං, නාපි අනිච්ඡිතං, තත්‍රාපි ගාමං ගච්ඡන්තො රුක්ඛමූල+මුපසප්පති.

Đối cách được mong muốn, ví dụ: (anh ta) vắt sữa từ con bò, (anh ta) xin con bò từ người chủ bò, (anh ta) nhốt con bò trong chuồng, (anh ta) hỏi đường cậu bé, (anh ta) xin con bò từ người chủ bò, (anh ta) hái quả từ cây – ý nghĩa là «từ cây». (Anh ta) nói pháp cho học trò. Ở đây, sữa, con bò, v.v... là (đối cách) được mong muốn; con bò, người chủ bò, v.v... là (đối cách) không được mong muốn. Tương tự, ngay cả trong (trường hợp) không được mong muốn: (anh ta) giẫm lên gai, (anh ta) nuốt thuốc độc. Cái mà không được mong muốn cũng không không được mong muốn, ngay cả ở đó: đi đến làng, (anh ta) đến gần gốc cây.

ආධාරෙ අධිසි+ඨා+සානං පයොගෙ ච, පථවිං අධිසෙස්සති, ගාම+මධිතිට්ඨති, රුක්ඛ+මජ්ඣාසතෙති. එත්ථ පථවින්ති පථවියන්ති අත්ථො. එව+මභි, නිපුබ්බවිසස්සාපි, ධම්ම+මභිනිවිසතෙ, ධම්මෙ වා. තථා උප, න්ව+ජ්ඣා+පුබ්බවසතිස්ස, ගාම+මුපවසති, ගාම+මනුවසති, විහාර+මධිවසති, ගාම+මාවසති, අගාරං අජ්ඣවසති, එත්ථ ගාමන්ති ගාමෙත්‍යත්ථො. තථා තප්පානා+චාරෙපි, නදිං පිබති, ගාමං චරති, නදියංත්‍යත්ථො. සචෙ මං නාලපිස්සතීති මයා සද්ධිංත්‍යත්ථො. විහිතාව පටි-යොගෙපි දුතියා, පටිභන්තු තං චුන්ද බොජ්ඣඞ්ගා, තම්පටි බොජ්ඣඞ්ගා භාසන්තූති අත්ථො. උපමා මං පතිභාති[Pg.112], උපමා මං උපට්ඨාතිත්‍යත්ථො. ධාතුනායුත්තෙ ‘‘තස්ස නප්පටිභාතී’’ති ඡට්ඨී.

Và trong sự sử dụng của các động từ căn `si`, `ṭhā`, `ās` có tiếp đầu ngữ `adhi` với nghĩa chỉ nơi chốn, (biến cách thứ hai được dùng). (Ví dụ:) `pathaviṃ adhisessati` (nằm trên đất), `gāmaṃ adhitiṭṭhati` (đứng trong làng), `rukkhaṃ ajjhāsati` (ngồi trên cây). Ở đây, `pathaviṃ` có nghĩa là `pathaviyaṃ`. Tương tự, đối với động từ căn `vis` có tiếp đầu ngữ `abhi` và `ni`, (ví dụ:) `dhammaṃ abhinivisate` hoặc `dhamme` (chuyên tâm vào Pháp). Tương tự, đối với động từ căn `vas` có tiếp đầu ngữ `upa`, `anu`, `adhi`, `ā`, (ví dụ:) `gāmaṃ upavasati` (sống gần làng), `gāmaṃ anuvasati` (sống dọc theo làng), `vihāraṃ adhivasati` (trú trong tu viện), `gāmaṃ āvasati` (sống trong làng), `agāraṃ ajjhavasati` (sống trong nhà). Ở đây, `gāmaṃ` có nghĩa là `gāme`. Tương tự, trong ý nghĩa uống và đi lại, (ví dụ:) `nadiṃ pibati` (uống nước sông), `gāmaṃ carati` (đi trong làng), có nghĩa là `nadiyaṃ`. (Câu) `Sace maṃ nālapissati` có nghĩa là `mayā saddhiṃ` (với tôi). Biến cách thứ hai cũng được quy định khi đi cùng với `paṭi`, (ví dụ:) `paṭibhantu taṃ cunda bojjhaṅgā`, có nghĩa là `taṃpaṭi bojjhaṅgā bhāsantu` (mong rằng các giác chi hãy hiển lộ đến ngài, Cunda). `Upamā maṃ patibhāti` có nghĩa là `upamā maṃ upaṭṭhāti` (một ví dụ đến với tôi). Khi đi cùng với động từ căn, (dùng) biến cách thứ sáu như trong `tassa nappaṭibhāti`.

3. කාලද්ධාන+මච්චන්තසංයොගෙ

3. Trong sự liên tục về thời gian và không gian.

කාලද්ධානං දබ්බ+ගුණ+ක්‍රියාහි අච්චන්තසංයොගෙ තෙහි කාලද්ධානවාචීහි දුතියා හොති. කාලෙ-සත්තාහං ගවපානං, මාසං මංසොදනං, සරදං රමණීයා නදී, සබ්බකාලං රමණීයං නන්දනං, තයො මාසෙ අභිධම්මං දෙසෙති. අද්ධනි-යොජනං වනරාජි, යොජනං දීඝො පබ්බතො, කොසං සජ්ඣායති.

Khi có sự liên tục về thời gian và không gian với vật chất, phẩm chất, hoặc hành động, biến cách thứ hai được dùng với các từ chỉ thời gian và không gian. Về thời gian: `sattāhaṃ gavapānaṃ` (sữa bò trong một tuần), `māsaṃ maṃsodanaṃ` (cơm thịt trong một tháng), `saradaṃ ramaṇīyā nadī` (dòng sông đẹp suốt mùa thu), `sabbakālaṃ ramaṇīyaṃ nandanaṃ` (vườn Nandana đẹp mọi lúc), `tayo māse abhidhammaṃ deseti` (vị ấy thuyết Abhidhamma trong ba tháng). Về không gian: `yojanaṃ vanarāji` (một hàng cây rừng dài một do tuần), `yojanaṃ dīgho pabbato` (ngọn núi dài một do tuần), `kosaṃ sajjhāyati` (trùng tụng suốt một kosa).

පුබ්බන්හසමයං නිවාසෙත්වා, එකං සමයං භගවා, ඉමං රත්තිං චත්තාරො මහාරාජානොති එවමාදීසු කාලවාචීහි අච්චන්තසංයොගෙ දුතියා, බහුලංවිධානා විභත්තිවිපල්ලාසො වා. මාසෙනා+නුවාකො+ධීතො, කොසෙනා+නුවාකො+ධීතොති කරණත්ථෙ තතියා.

Trong các ví dụ như `Pubbanhasamayaṃ nivāsetvā` (đắp y vào buổi sáng), `ekaṃ samayaṃ bhagavā` (một thời, đức Thế Tôn), `imaṃ rattiṃ cattāro mahārājāno` (trong đêm nay, bốn vị đại vương), biến cách thứ hai được dùng với các từ chỉ thời gian trong nghĩa liên tục, hoặc có sự hoán đổi biến cách do quy tắc đa dạng. (Ví dụ:) `Māsenānuvāko dhīto` (một chương được học trong một tháng), `kosenānuvāko dhīto` (một chương được học trong một kosa), (ở đây) là biến cách thứ ba trong nghĩa công cụ.

4. ගතිබොධාහාරසද්දත්ථාකම්මකභජ්ජාදීනං පයොජ්ජෙ

4. Trong thể sai khiến của các động từ có nghĩa chuyển động, hiểu biết, ăn uống, phát âm, các động từ bất cập vật, và các động từ như `bhajja`.

ගත්‍යත්ථානං බොධත්ථානං ආහාරත්ථානං සද්දත්ථාන+මකම්මකානං භජ්ජාදීනඤ්ච පයොජ්ජෙ කත්තරි දුතියා හොති. දත්තො ගමයති මාණවකං ගාමං, යාපයති වා. ගුරු බොධයති මාණවකං ධම්මං, වෙදයති වා. මාතා භොජයති පුත්ත+මොදනං, ආසයති වා. ගුරු අජ්ඣාපයති සිස්සං වෙදං, පාඨයති වා. පයොජ්ජතො+ඤ්ඤත්‍ර කම්මෙ දුතියා. පොසො ආසයති දත්තං, සායයති වා. පොසො අඤ්ඤං භජ්ජාපෙති, අඤ්ඤං කොට්ටාපෙති, අඤ්ඤං සන්ථරාපෙති.

Trong thể sai khiến của các động từ có nghĩa chuyển động, hiểu biết, ăn uống, phát âm, các động từ bất cập vật, và các động từ như `bhajja`, chủ từ (của động từ gốc) dùng biến cách thứ hai. (Ví dụ:) `Datto gamayati māṇavakaṃ gāmaṃ`, hoặc `yāpayati` (Datta khiến chàng thanh niên đi đến làng). `Guru bodhayati māṇavakaṃ dhammaṃ`, hoặc `vedayati` (Thầy giáo khiến chàng thanh niên hiểu Pháp). `Mātā bhojayati puttaṃ odanaṃ`, hoặc `āsayati` (Mẹ cho con trai ăn cơm). `Guru ajjhāpayati sissaṃ vedaṃ`, hoặc `pāṭhayati` (Thầy giáo dạy học trò kinh Veda). Ngoài tác nhân sai khiến, túc từ dùng biến cách thứ hai. `Poso āsayati dattaṃ`, hoặc `sāyayati` (Người kia khiến Datta ngồi, hoặc nằm). `Poso aññaṃ bhajjāpeti` (Người kia khiến người khác chiên), `aññaṃ koṭṭāpeti` (khiến người khác giã), `aññaṃ santharāpeti` (khiến người khác trải ra).

5. හරාදීනං වා

5. Hoặc đối với các động từ như `harati`.

හරාදීනං [Pg.113] පයොජ්ජෙ කත්තරි දුතියා හොති වා. පොසො හාරෙති භාරං දත්තං, දත්තෙනෙති වා. දස්සයතෙ ජනං රාජා, ජනෙනෙති වා. අභිවාදයතෙ ගුරුං දත්තං, දත්තෙනෙති වා. අජ්ඣොහාරෙති සත්තුං දත්තං, දත්තෙනෙති වා. කාරෙති දත්තො දත්තං, දත්තෙනෙති වා. පක්ඛෙ සබ්බත්‍ර කත්තරි තතියා.

Trong thể sai khiến của các động từ như `harati`, chủ từ (của động từ gốc) có thể dùng biến cách thứ hai. (Ví dụ:) `Poso hāreti bhāraṃ dattaṃ`, hoặc `dattena` (Người kia khiến Datta mang gánh nặng). `Dassayate janaṃ rājā`, hoặc `janena` (Đức vua cho dân chúng thấy). `Abhivādayate guruṃ dattaṃ`, hoặc `dattena` (Vị ấy khiến Datta đảnh lễ thầy). `Ajjhohāreti sattuṃ dattaṃ`, hoặc `dattena` (Vị ấy khiến Datta nuốt kẻ thù). `Kāreti datto dattaṃ`, hoặc `dattena` (Datta khiến Datta làm). Trong trường hợp còn lại, chủ từ luôn ở biến cách thứ ba.

6. න ඛාදාදීනං

6. Không áp dụng cho các động từ như `khādati`.

ඛාදාදීනං පයොජ්ජෙ කත්තරි දුතියා න හොති. ගත්‍යත්ථාදීසු ක්වචි පටිසෙධත්ථ+මිදං. ඛාදයති දත්තො දත්තෙන, ආදයති දත්තෙන, අව්හාපයති දත්ථෙන, සද්දායයති දත්තෙන, නායයති දත්තෙන, කන්දයති දත්තෙන.

Trong thể sai khiến của các động từ như `khādati`, chủ từ (của động từ gốc) không dùng biến cách thứ hai. Điều này nhằm mục đích phủ định (biến cách thứ hai) trong một số trường hợp của các động từ có nghĩa chuyển động, v.v. (Ví dụ:) `Khādayati datto dattena` (Datta khiến ăn bởi Datta), `ādayati dattena` (khiến lấy bởi Datta), `avhāpayati datthena` (khiến gọi bởi Datta), `saddāyayati dattena` (khiến tạo ra tiếng động bởi Datta), `nāyayati dattena` (khiến dẫn dắt bởi Datta), `kandayati dattena` (khiến khóc bởi Datta).

7. ඣාදීහි යුත්තා

7. Khi đi cùng với các từ như `dhi`.

ධිආදීහි යුත්තතො දුතියා හොති. ධි+රත්ථු+මං පුතිකායං, අන්තරා ච රාජගහං අන්තරා ච නාලන්දං, රාජගහස්ස ච නාලන්දස්ස ච විවරභූතෙ මජ්ඣෙති අත්ථො. සමාධාන+මන්තරෙන, මුචලින්ද+මභිතො සරං. ඡට්ඨ්‍යත්ථෙ+යං දුතියා.

Khi đi cùng với các từ như `dhi`, biến cách thứ hai được dùng. (Ví dụ:) `Dhiratthu maṃ putikāyaṃ` (Đáng nguyền rủa thay cho ta, cái thân hôi thối này), `antarā ca rājagahaṃ antarā ca nālandaṃ` (giữa Rājagaha và Nālandā), có nghĩa là `rājagahassa ca nālandassa ca vivarabhūte majjhe` (ở giữa khoảng không gian của Rājagaha và Nālandā). `Samādhānamantarena` (không có sự định tâm), `mucalindamabhito saraṃ` (hồ nước xung quanh Mucalinda). Biến cách thứ hai này có ý nghĩa của biến cách thứ sáu.

8. ලක්ඛණිත්ථම්භූතවිච්ඡාස්ව+භිනා

8. Với `abhi` trong các nghĩa: dấu hiệu, trạng thái, và từng phần.

ලක්ඛණාදීස්ව+ත්ථෙසු අභිනා යුත්තම්හා දුතියා හොති. රුක්ඛ+මභිවිජ්ජොතතෙ චන්දො, එත්ථ රුක්ඛො ලක්ඛණං, චන්දො ලක්ඛිතබ්බො, තත්‍ර අභිනා රුක්ඛස්ස ලක්ඛණවුත්තිතා පකාසීයතීති රුක්ඛො අභිනා යුත්තො නාම. සාධු දෙවදත්තො මාතර+මභි, මාතරි සාධුත්තං පත්තොත්‍යත්ථො. රුක්ඛං රුක්ඛංඅභි විජ්ජොතතෙ චන්දො, රුක්ඛෙ රුක්ඛෙත්‍යත්ථො.

Khi đi cùng với `abhi` trong các nghĩa như dấu hiệu, v.v., biến cách thứ hai được dùng. (Ví dụ:) `Rukkhamabhivijjotate cando` (mặt trăng chiếu sáng về phía cây). Ở đây, cây là dấu hiệu, mặt trăng là vật được biểu thị. Ở đó, nhờ `abhi` mà chức năng làm dấu hiệu của cây được biểu lộ, do đó cây được gọi là đi cùng với `abhi`. `Sādhu devadatto mātaramabhi` (Devadatta tốt với mẹ), có nghĩa là `mātari sādhuttaṃ patto` (đạt được sự tốt lành đối với mẹ). `Rukkhaṃ rukkhaṃabhi vijjotate cando` (mặt trăng chiếu sáng trên từng cây), có nghĩa là `rukkhe rukkhe`.

9. පතිපරීහි භාගෙ ච

9. Với `pati` và `pari`, và trong nghĩa chỉ phần.

පතිපරීහි [Pg.114] යුත්තතො ලක්ඛණාදීසු භාගෙ ච+ත්ථෙ දුතියා හොති. රුක්ඛංපති විජ්ජොතතෙ, සාධු දෙවදත්තො මාතරංපති, රුක්ඛං රුක්ඛංපති තිට්ඨති, ය+දෙත්ථ මං පති සියා, යො මම භාගො, සො දීයතුත්‍යත්ථො. එවං රුක්ඛංපරිත්‍යාදිපි.

Khi đi cùng với `pati` và `pari` trong các nghĩa như dấu hiệu, v.v., và trong nghĩa chỉ phần, biến cách thứ hai được dùng. (Ví dụ:) `Rukkhaṃpati vijjotate` (chiếu sáng về phía cây), `sādhu devadatto mātaraṃpati` (Devadatta tốt với mẹ), `rukkhaṃ rukkhaṃpati tiṭṭhati` (đứng ở mỗi cây). `Yadettha maṃ pati siyā`, có nghĩa là `yo mama bhāgo, so dīyatu` (phần nào ở đây là của tôi, xin hãy cho phần đó). Tương tự, cũng có `rukkhaṃpari`, v.v.

10. අනුනාති

10. Với `anu`.

ලක්ඛණාදීසු දුතියා. රුක්ඛමනු විජ්ජොතතෙ, සච්චකිරිය+මනු වස්සි, හෙතු ච ලක්ඛණං භවති, සාධු දෙවදත්තො මාතර+මනු, රුක්ඛං රුක්ඛ+මනු විජ්ජොතතෙ, යදෙත්ථ මංඅනු සියා.

Trong các nghĩa như dấu hiệu, (dùng) biến cách thứ hai. (Ví dụ:) `Rukkhamanu vijjotate` (chiếu sáng dọc theo cây), `saccakiriyamanu vassi` (trời mưa theo lời chân thật), và nguyên nhân cũng là một dấu hiệu. `Sādhu devadatto mātaram anu` (Devadatta tốt theo mẹ), `rukkhaṃ rukkhamanu vijjotate` (chiếu sáng dọc theo mỗi cây), `yadettha maṃanu siyā` (phần nào ở đây là của tôi).

11. සහත්ථෙ

11. Trong nghĩa cùng với.

සහත්ථෙ අනුනා යුත්තම්හා දුතියා. පබ්බත+මනු තිට්ඨති, පබ්බතෙන සහ ත්‍යත්ථො.

Khi đi cùng với `anu` trong nghĩa cùng với, (dùng) biến cách thứ hai. (Ví dụ:) `Pabbatamanu tiṭṭhati`, có nghĩa là `pabbatena saha` (đứng cùng với ngọn núi).

12. හීනෙ

12. Trong nghĩa thấp kém hơn.

හීනත්ථෙ අනුනා යුත්තම්හා දුතියා. අනුසාරිපුත්තං පඤ්ඤවන්තො භික්ඛූ, සාරිපුත්තතො පඤ්ඤාය හීනාත්‍යත්ථො.

Khi đi cùng với `anu` trong nghĩa thấp kém hơn, (dùng) biến cách thứ hai. (Ví dụ:) `Anusāriputtaṃ paññavanto bhikkhū`, có nghĩa là `sāriputtato paññāya hīnā` (các vị tỳ khưu có trí tuệ kém hơn ngài Sāriputta).

13. උපෙන

13. Với `upa`.

හීනත්ථෙ උපෙන යුත්තම්හා දුතියා. උපසාරිපුත්තං පඤ්ඤවන්තො.

Khi đi cùng với `upa` trong nghĩa thấp kém hơn, (dùng) biến cách thứ hai. (Ví dụ:) `Upasāriputtaṃ paññavanto` (những người có trí tuệ kém hơn ngài Sāriputta).

16. කත්තුකරණෙසු තතියා

16. Biến cách thứ ba trong nghĩa chủ từ và công cụ.

කත්තරි කරණෙ ච කාරකෙ තතියා හොති. ජිනෙන දෙසිතො ධම්මො, බුද්ධෙන ජිතො මාරො, අහිනා දට්ඨො නරො. යත්ථ [Pg.115] කාරණකාරණම්පි කාරණවසෙන වුච්චති, තත්ථාපි තතියා, චොරෙහි ගාමො දඩ්ඪො, තිණෙහි භත්තං සිද්ධං, සද්ධෙහි කාරිතා විහාරා.

Trong tác nhân chủ từ và tác nhân công cụ, biến cách thứ ba được dùng. (Ví dụ:) `Jinena desito dhammo` (Pháp được thuyết bởi bậc Toàn Thắng), `buddhena jito māro` (Ma vương bị chinh phục bởi đức Phật), `ahinā daṭṭho naro` (người đàn ông bị rắn cắn). Nơi nào mà ngay cả nguyên nhân của nguyên nhân cũng được nói như là nguyên nhân, ở đó cũng dùng biến cách thứ ba, (ví dụ:) `corehi gāmo daḍḍho` (làng bị đốt bởi bọn cướp), `tiṇehi bhattaṃ siddhaṃ` (cơm được nấu bằng cỏ), `saddhehi kāritā vihārā` (các tu viện được xây dựng bởi những người có đức tin).

අත්තපධානො කිරියං, යො නිබ්බත්තෙති කාරකො;

අපයුත්තො පයුත්තො වා, ස කත්තාති පවුච්චති.

Tác nhân nào, với vai trò chính, tạo ra hành động; dù độc lập hay phụ thuộc, nó được gọi là chủ từ.

කරණෙ-තං පන දුවිධං අජ්ඣත්තිකබාහිරවසෙන, යථා හත්ථෙන කම්මං කරොති, චක්ඛුනා රූපං පස්සති, මනසා ධම්මං විඤ්ඤායති. දත්තෙන විහයො ලුනාති, අග්ගිනා කුටිං ඣාපෙති.

Về công cụ: nó có hai loại, là bên trong và bên ngoài. Ví dụ: `hatthena kammaṃ karoti` (làm việc bằng tay), `cakkhunā rūpaṃ passati` (thấy sắc bằng mắt), `manasā dhammaṃ viññāyati` (nhận thức pháp bằng ý). `Dattena vihayo lunāti` (cắt lúa bằng liềm), `agginā kuṭiṃ jhāpeti` (đốt chòi bằng lửa).

බාහිරඤ්ච තථා+ජ්ඣත්තං, කරණං දුවිධං යථා;

වීහිං ලුනාති දත්තෙන, නෙත්තෙන චන්ද+මික්ඛතෙ.

Công cụ có hai loại, là bên ngoài và bên trong; ví như: cắt lúa bằng liềm, nhìn trăng bằng mắt.

පකතියා අභිරූපො, ගොත්තෙන ගොතමො ඉච්චාදි භූධාතුස්ස සම්භවා කරණෙ තතියා. තථා සාරිපුත්තොති නාමෙන විස්සුතො, ජාතියා ඛත්තියො බුද්ධො, ජාතියා සත්තවස්සිකො, සිප්පෙන නළකාරො සො, එකූනතිංසො වයසා, එවං සමෙන ධාවති, විසමෙන ධාවති, ද්විදොණෙන ධඤ්ඤං කිණාති.

Về bản chất là đẹp trai, về dòng họ là Gotama, v.v... là cách thứ ba trong ý nghĩa nguồn gốc của động từ căn bhū. Tương tự: nổi tiếng với tên gọi Sāriputta, Đức Phật thuộc dòng dõi Sát-đế-lỵ, bảy tuổi tính theo dòng dõi, người ấy là thợ làm sậy về nghề nghiệp, hai mươi chín tuổi về tuổi tác, như vậy, chạy một cách đều đặn, chạy một cách không đều đặn, mua lúa bằng hai đấu.

17. සහත්ථෙන

17. Với từ saha (cùng với)

සහත්ථෙන යොගෙ තතියා සියා. තතියාපි ඡට්ඨීව අප්පධානෙ එව භවති. පුත්තෙන සහා+ගතො, පුත්තෙන සද්ධිං ආගතො, විතක්කෙන සහ වත්තති, පුත්තෙන සහ ථූලො, නිසීදි භගවා සද්ධිං භික්ඛුසඞ්ඝෙන, සහස්සෙන සමං මිතා, සබ්බෙහි මෙ පියෙහි මනාපෙහි නානාභාවො.

Cách thứ ba được dùng khi kết hợp với từ saha. Cách thứ ba, cũng như cách thứ sáu, chỉ được dùng cho (danh từ) phụ. (Ví dụ:) đã đi cùng với con trai, đã đến cùng với con trai, hiện hữu cùng với tầm, mập cùng với con trai, Đức Thế Tôn đã ngồi cùng với Tăng chúng, được đo lường ngang bằng với một ngàn, sự chia lìa khỏi tất cả những gì khả ái, khả ý của tôi.

18. ලක්ඛණෙ

18. Trong ý nghĩa đặc điểm

ලක්ඛණෙ [Pg.116] වත්තමානතො තතියා. භින්නෙන සීසෙන පග්ඝරන්තෙන ලොහිතෙන පටීවිස්සකෙ උජ්ඣාපෙසි, ඌනපඤ්චබන්ධනෙන පත්තෙන අඤ්ඤං නවං පත්තං චෙතාපෙය්‍ය, තිදණ්ඩකෙන පරිබ්බාජක+මද්දක්ඛි, අක්ඛිනා කාණො, හත්ථෙන කුණී, පාදෙන ඛඤ්ජො, පිට්ඨියා ඛුජ්ජො. තෙන හි විකලඞ්ගෙන විකලඞ්ගිනො විකාරො ලක්ඛියතෙ.

Cách thứ ba (được dùng) khi diễn tả một đặc điểm. (Ví dụ:) đã làm cho những người hàng xóm bực tức với cái đầu bị vỡ và máu đang chảy, nên mua một cái bát mới khác với cái bát thiếu năm chỗ buộc, đã thấy một du sĩ với cây gậy ba chạc, chột mắt, què tay, thọt chân, gù lưng. Do đó, sự khiếm khuyết của người tàn tật được nhận biết bởi sự tàn tật (đó).

19. හෙතුම්හි

19. Trong ý nghĩa nguyên nhân

වාසාදිලක්ඛණක්‍රියාය හෙතුතො තතියා. අන්නෙන වසති, විජ්ජාය වසති, න ජච්චා වසලො හොති, කම්මුනා වසලො හොති, දානෙන භොගවා, ආචාරෙන කුලං, තෙන පාණි කාමදදො.

Cách thứ ba (được dùng) do nguyên nhân của hành động được biểu thị bởi (động từ) sống, v.v... (Ví dụ:) sống nhờ vật thực, sống nhờ minh kiến, không phải trở thành người hạ tiện do dòng dõi, trở thành người hạ tiện do nghiệp, giàu có nhờ bố thí, (cao quý) dòng họ nhờ đức hạnh, do đó, bàn tay là vật ban cho các dục.

20. පඤ්චමී+ණෙ වා

20. Hoặc cách thứ năm trong (ý nghĩa) nợ

ඉණෙ හෙතුම්හි පඤ්චමී වා. සතස්මා බද්ධො, සතෙන වා.

Hoặc cách thứ năm (được dùng) trong ý nghĩa nguyên nhân là món nợ. (Ví dụ:) bị trói buộc vì một trăm, hoặc bởi một trăm.

21. ගුණෙ

21. Trong ý nghĩa phẩm chất

පරඞ්ගභූතෙ හෙතුම්හි පඤ්චමී හොති වා. ජළත්තා බද්ධො, ජළත්තෙනවා, පඤ්ඤාය මුත්තො, හුත්වා අභාවතො අනිච්චා, සඞ්ඛාරනිරොධා විඤ්ඤාණනිරොධො. බහුලංවිධානා සත්තම්‍යත්ථෙහිපි, තෙන සමයෙන, කාලෙන ධම්මසාකච්ඡා, පුරත්ථිමෙන ධතරට්ඨො, දක්ඛිණෙන විරූළ්හකො, උත්තරෙන කපිලවත්ථු, යෙන භගවා, තෙනුපසඞ්කමි, සො වො මම+ච්චයෙන සත්ථාති. මාසෙන භුඤ්ජති, එකාහෙනෙව බාරාණසිං පාවිසි, නවහි මාසෙහි විහාරං කාරාපෙසි[Pg.117], කහාපණෙන ඌනො, ධනෙන විකලො, අසිනා කලහො, ආචාරෙන නිපුණො, ගුළෙන මිස්සකං, වාචාය සඛිලො, මණිනා අත්ථො, ධනෙන අත්ථො, යොජනෙන ගච්ඡති ඉච්චාදි හෙතුම්හි කරණෙ වා තතියා. අත්තනාව අත්තානං සම්මන්නතීති පච්චත්තෙ බහුලංවිධානා කත්තරි තතියා. එවං තිලෙහි ඛෙත්තෙ වපතීති කම්මත්ථෙ, සුමුත්තා මයං තෙන මහාසමණෙනාති පඤ්චම්‍යත්ථෙ ච.

Hoặc cách thứ năm được dùng trong ý nghĩa nguyên nhân là một thuộc tính của một vật khác. (Ví dụ:) bị trói buộc vì sự ngu đần, hoặc bởi sự ngu đần; được giải thoát nhờ trí tuệ; là vô thường vì sau khi có lại không có; do hành diệt nên thức diệt. Theo quy tắc tổng quát, (cách thứ ba) cũng (được dùng) trong ý nghĩa của cách thứ bảy. (Ví dụ:) vào lúc đó, thảo luận Pháp đúng thời, về phía đông là Dhataraṭṭha, về phía nam là Virūḷhaka, về phía bắc là Kapilavatthu, đã đi đến nơi có Đức Thế Tôn, sau khi ta qua đời, vị ấy sẽ là bậc Đạo sư của các ngươi. Ăn trong một tháng, đã vào thành Bārāṇasī chỉ trong một ngày, đã cho xây dựng ngôi tịnh xá trong chín tháng, thiếu một đồng kahāpaṇa, thiếu thốn tài sản, cãi nhau vì gươm, khéo léo về đức hạnh, trộn với đường mật, khéo nói về lời nói, cần đến ngọc, cần đến tài sản, đi một do-tuần, v.v... là cách thứ ba trong ý nghĩa nguyên nhân hoặc công cụ. Trong câu 'tự mình đồng ý với chính mình', theo quy tắc tổng quát, cách thứ ba được dùng trong ý nghĩa chủ cách đối với tự thân. Tương tự, trong câu 'gieo mè trong ruộng', (cách thứ ba) được dùng trong ý nghĩa đối cách; và trong câu 'chúng tôi đã được giải thoát khỏi vị Đại Sa-môn ấy', (cách thứ ba) được dùng trong ý nghĩa cách thứ năm.

24. චතුත්ථී සම්පදානෙ

24. Cách thứ tư trong ý nghĩa chỉ định cách

අචෙතනං සචෙතනං වා පටිග්ගාහකභාවෙනා+පෙක්ඛිතං, තං සම්පදානං, තඤ්ච දා-දානෙති ධාතුතො බ්‍යප්පෙන යුත්තමෙව, තත්ථ චතුත්ථී හොති. තඤ්ච දීයමානස්ස වත්ථුනො අනිවාරණ+ජ්ඣෙසනා+නුමතිතො තිවිධො, යථා බුද්ධස්ස පුප්ඵං දෙති, බොධිරුක්ඛස්ස ජලං දෙති, යාචකස්ස ධනං දෙති, භික්ඛූනං දානං දෙති.

Vật vô tri hoặc hữu tri được xem như là người nhận, đó là chỉ định cách; và nó chỉ được kết hợp với sự cho đi từ động từ căn dā. Ở đó, cách thứ tư được dùng. Và nó có ba loại đối với vật được cho: không từ chối, thỉnh cầu, và chấp thuận. Ví dụ: dâng hoa cho Đức Phật, tưới nước cho cây bồ-đề, cho tài sản cho người ăn xin, cúng dường vật thí cho các vị Tỳ-khưu.

අනිරාකරණා+රාධ-න+බ්භනුඤ්ඤවසෙන හි;

සම්පදානං තිධා වුත්තං, රුක්ඛ+යාචක+භික්ඛවො.

Thật vậy, chỉ định cách được nói là có ba loại, theo nghĩa không từ chối, thỉnh cầu, và chấp thuận; (ví dụ như) cây, người ăn xin, và các vị Tỳ-khưu.

ආධාරවිවක්ඛායං සත්තමීපි, සඞ්ඝෙ ගොතමි දෙහි, සඞ්ඝෙ දින්නෙ අහඤ්චෙව පූජිතො භවිස්සාමි, යා පලාලමයං මාලං, නාරී දත්වාන චෙතියෙති.

Khi có ý muốn diễn tả vị trí cách, cách thứ bảy cũng (được dùng). (Ví dụ:) Này Gotamī, hãy cúng dường cho Tăng chúng; khi cúng dường cho Tăng chúng, chính ta sẽ được cúng dường; người phụ nữ nào sau khi dâng vòng hoa làm bằng rơm cho bảo tháp...

25. තාදත්ථ්‍යෙ

25. Trong ý nghĩa mục đích

තාදත්ථ්‍යෙ චතුත්ථී සියා. තදත්ථස්ස භාවෙ, තාදත්ථ්‍යං, තස්මිං තදත්ථභාවෙ ජොතනීයෙව චතුත්ථී සියා. තදත්ථස්ස භාවොති නිමිත්තනිමිත්තීසම්බන්ධෙ [Pg.118] ඡට්ඨී, තස්මා ඡට්ඨාපවාදො+යං. සමෙපි නිමිත්තනිමිත්තීනං සම්බන්ධෙ නිමිත්තභූතයූපතොව චතුත්ථී, නො නිමිත්තීභූතදාරුතො. යූපාය දාරු, පාකාය වජති, බුද්ධස්සත්ථාය ජීවිතං පරිච්චජාමි, නෙව දවාය, න මදාය, ඌනස්ස පාරිපූරියා, අත්ථාය හිතාය සුඛාය සංවත්තති, ලොකානුකම්පාය, ඵාසු විහාරාය.

Cách thứ tư được dùng trong ý nghĩa mục đích. 'Tādatthyaṃ' là trạng thái có mục đích đó; khi trạng thái có mục đích đó cần được làm rõ, cách thứ tư được dùng. 'Trạng thái có mục đích đó' là cách thứ sáu trong mối quan hệ giữa nguyên nhân và kết quả, do đó, đây là một ngoại lệ của cách thứ sáu. Mặc dù có mối quan hệ tương đồng giữa nguyên nhân và kết quả, cách thứ tư chỉ được dùng cho 'yūpa' (cột tế lễ) là nguyên nhân, chứ không phải cho 'dāru' (gỗ) là kết quả. (Ví dụ:) gỗ cho cột tế lễ, đi để nấu ăn, tôi từ bỏ mạng sống vì lợi ích của Đức Phật, không phải để đùa giỡn, không phải để say sưa, để hoàn thành cái còn thiếu, dẫn đến lợi ích, hạnh phúc, an lạc, vì lòng bi mẫn đối với thế gian, để sống an lạc.

ඉච්චායං කච්චායනෙ උපරි වක්ඛමානස්ස චතුත්ථීති සාධිතත්තා ඉධ ඡට්ඨීති දීපනත්ථං වුච්චතෙ –

Bởi vì điều này đã được chứng minh là cách thứ tư trong (ngữ pháp) Kaccāyana sẽ được nói đến sau, ở đây nó được nói để làm rõ rằng đó là cách thứ sáu –

කස්ස සාදු නරුච්චති, මා අයස්මන්තානම්පි සඞ්ඝභෙදො රුච්චිත්ථ, ඛමති සඞ්ඝස්ස, භත්ත+මස්ස නච්ඡාදෙතීති ඡට්ඨී සම්බන්ධවචනිච්ඡායං, න චෙ+වං විරොධො සියා, සදිසරූපත්තා, එවංවිධෙසු ච සම්බන්ධස්ස සද්දිකානුමතත්තා. තථා හි භාගවුත්තියා ‘‘උපපදවිභත්ති ඡට්ඨියා+පවාදා’’ති වුත්තං, සද්දන්තරෙ විහිතා විභත්ති උපපදවිභත්ති.

'Vị ngọt không làm ai thích thú?', 'Mong rằng sự chia rẽ Tăng chúng cũng không làm các Tôn giả thích thú', 'Tăng chúng chấp thuận', 'thức ăn không làm hài lòng vị ấy' – (đây là) cách thứ sáu khi có ý muốn nói về mối quan hệ, và như vậy sẽ không có mâu thuẫn, vì hình thức tương tự, và trong những trường hợp như vậy, mối quan hệ được các nhà ngữ pháp chấp thuận. Thật vậy, trong Bhāgavutti đã nói: 'biến cách phụ thuộc là một ngoại lệ của cách thứ sáu'. Biến cách được quy định bởi một từ khác là biến cách phụ thuộc.

කස්ස වා ත්වං ධම්මං රොචෙසීති අත්ථමත්තෙ පඨමා, කස්ස වා තුය්හන්ති අවත්වා කස්ස වා ත්වං ධම්මං රොචෙසීති අත්ථමත්තෙ පඨමාවසෙන බ්‍යභිචාරදස්සනා. එව+මඤ්ඤාපි විඤ්ඤෙය්‍යා, පරතොපි යථාගමං.

Trong câu 'Hoặc ngươi làm cho ai thích Pháp?', (đây là) cách thứ nhất trong ý nghĩa đơn thuần; bởi vì thấy có sự sai khác do cách thứ nhất trong ý nghĩa đơn thuần trong câu 'Hoặc ngươi làm cho ai thích Pháp?' thay vì nói 'cho ai' hoặc 'cho ngươi'. Như vậy, những (trường hợp) khác cũng nên được hiểu, và sau này cũng theo như kinh điển.

රඤ්ඤො සතං ධාරෙති රඤ්ඤො ඡත්තං ධාරෙතීති සම්බන්ධෙ ඡට්ඨීව. සිලාඝ=කථනෙ, එවං රඤ්ඤො සිලාඝතෙ ඉච්චාදි, ථුතිං කරොතීත්‍යත්ථො. හනු=අපනයනෙ, රඤ්ඤො හනුතෙ, වඤ්චෙතීත්‍යත්ථො. උපතිට්ඨෙය්‍ය සක්‍යපුත්තානං වඩ්ඪකී, උපගච්ඡෙය්‍යාත්‍යත්ථො. සප=අක්කොසෙ, මය්හං සපතෙ, සච්චං කුරුතෙත්‍යත්ථො[Pg.119]. ධර=ධාරණෙ, සුවණ්ණං තෙ ධාරයතෙ, ඉණං තෙ ධාරයති, අස්ස රඤ්ඤො නාගං ධාරයාම. පිහ=ඉච්ඡායං, දෙවාපි තස්ස පිහයන්ති තාදිනො, තෙසං පිහයන්ති සම්බුද්ධානං සතීමතං, පිහයන්ති=පත්ථෙන්ති. තස්ස කුජ්ඣ මහාවීර, යදි+හං තස්ස පකුප්පෙය්‍යං, දුභයති දිසානං මෙඝො, යො මිත්තානං න දූභති, යො අප්පදුට්ඨස්ස නරස්ස දුස්සති. ඉස්ස=ඉස්සායං, තිත්ථියා ඉස්සයන්ති සමණානං. උසූය=දොසාවිකරණෙ, දුජ්ජනා ගුණවන්තානං උස්සූයන්ති, කා උසුයා විජානතං. ඉධ+සිධ+රාධ+සාධ=සංසිද්ධියං, ආරාධො මෙ රඤ්ඤො, රඤ්ඤො භාග්‍ය+මාරජ්ඣති, ක්‍යා+හං අය්‍යානං අපරජ්ඣාමි, ආයස්මතො උපාලිත්ථෙරස්ස උපසම්පදාපෙක්ඛො උපතිස්සො. භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං, ආසුණන්ති බුද්ධස්ස භික්ඛූ, තස්ස භික්ඛුනො ජනොඅනුගිණාති, පතිගිණාති, සාධුකාරදානාදිනා තං උස්සහතීත්‍යත්ථො. ආරොචයාමි වො භික්ඛවෙ, පටිවෙදයාමි වො, ආමන්තයාමි තෙ මහාරාජ, ධම්මං තෙ දෙසිස්සාමි, දෙසෙතු භන්තෙ භගවා ධම්මං භික්ඛූනං, යථා නො භගවා බ්‍යාකරෙය්‍ය, නිරුත්තිං තෙ පවක්ඛාමි, අලං මෙ රජ්ජං, අලං භික්ඛු පත්තස්ස, අලං මල්ලො මල්ලස්ස, අරහති මල්ලො මල්ලස්ස, අලං තෙ ඉධ වාසෙන, කිං මෙ එකෙන තිණ්ණෙනාති සබ්බත්ථ සම්බන්ධෙ ඡට්ඨී.

Trong câu: ‘Rañño sataṃ dhāreti’ (nó nợ vua một trăm), ‘rañño chattaṃ dhāreti’ (nó mang lọng cho vua), là sở thuộc cách trong ý nghĩa liên hệ. Trong ý nghĩa tán thán, như là: ‘evaṃ rañño silāghate’ (như vậy nó tán thán vua), v.v… có nghĩa là làm sự ca tụng. Trong ý nghĩa lừa dối, như là: ‘rañño hanute’ (nó lừa dối vua), có nghĩa là nó lừa gạt. ‘Upatiṭṭheyya sakyaputtānaṃ vaḍḍhakī’ (người thợ mộc nên hầu hạ các Thích tử), có nghĩa là nên đi đến. Trong ý nghĩa mắng nhiếc, như là: ‘mayhaṃ sapate’ (nó thề với tôi), có nghĩa là nó làm sự thật. Trong ý nghĩa mang giữ, như là: ‘suvaṇṇaṃ te dhārayate’ (nó nợ vàng của ngươi), ‘iṇaṃ te dhārayati’ (nó nợ ngươi), ‘assa rañño nāgaṃ dhārayāma’ (chúng tôi giữ con voi cho vị vua này). Trong ý nghĩa mong muốn, như là: ‘devāpi tassa pihayanti tādino’ (chư thiên cũng mong mỏi vị ấy, người như vậy), ‘tesaṃ pihayanti sambuddhānaṃ satīmataṃ’ (họ mong mỏi các vị Chánh Đẳng Giác, những bậc có chánh niệm), ‘pihayanti’ là ‘patthenti’ (họ mong mỏi). ‘Tassa kujjha mahāvīra’ (hãy phẫn nộ với nó, hỡi bậc Đại Hùng), ‘yadi+haṃ tassa pakuppeyyaṃ’ (nếu tôi nên tức giận với nó), ‘dubhayati disānaṃ megho’ (mây làm hại các phương), ‘yo mittānaṃ na dūbhati’ (người không làm hại bạn bè), ‘yo appaduṭṭhassa narassa dussati’ (người làm hại đến người không có ác tâm). Trong ý nghĩa ganh tỵ, như là: ‘titthiyā issayanti samaṇānaṃ’ (các du sĩ ngoại đạo ganh tỵ với các vị sa-môn). Trong ý nghĩa chỉ trích, như là: ‘dujjanā guṇavantānaṃ ussūyanti’ (kẻ xấu ganh ghét những người có đức hạnh), ‘kā usuyā vijānataṃ’ (có sự ganh ghét nào đối với người hiểu biết?). Trong ý nghĩa thành tựu, như là: ‘ārādho me rañño’ (tôi đã làm hài lòng đức vua), ‘rañño bhāgya+mārajjhati’ (nó thành tựu vận may cho vua), ‘kyā+haṃ ayyānaṃ aparajjhāmi’ (tôi đã phạm lỗi gì với các bậc tôn quý?), ‘āyasmato upālittherassa upasampadāpekkho upatisso’ (Upatissa là người mong cầu thọ cụ túc giới từ trưởng lão Upāli). ‘Bhikkhū bhagavato paccassosuṃ’ (các Tỳ-khưu đã vâng đáp Thế Tôn), ‘āsuṇanti buddhassa bhikkhū’ (các Tỳ-khưu lắng nghe đức Phật), ‘tassa bhikkhuno janoanugiṇāti, patigiṇāti’ (dân chúng chấp nhận, tán thành vị Tỳ-khưu ấy), có nghĩa là khuyến khích vị ấy bằng cách hô ‘lành thay’ v.v… ‘Ārocayāmi vo bhikkhave’ (này các Tỳ-khưu, Ta báo cho các ngươi biết), ‘paṭivedayāmi vo’ (Ta trình cho các ngươi hay), ‘āmantayāmi te mahārāja’ (tâu đại vương, tôi gọi ngài), ‘dhammaṃ te desissāmi’ (tôi sẽ thuyết pháp cho ngài), ‘desetu bhante bhagavā dhammaṃ bhikkhūnaṃ’ (bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn thuyết pháp cho các Tỳ-khưu), ‘yathā no bhagavā byākareyya’ (như Thế Tôn sẽ giải thích cho chúng tôi), ‘niruttiṃ te pavakkhāmi’ (tôi sẽ nói rõ ngữ nguyên cho ngài), ‘alaṃ me rajjaṃ’ (đủ rồi cho tôi vương quốc), ‘alaṃ bhikkhu pattassa’ (cái bát là đủ cho vị Tỳ-khưu), ‘alaṃ mallo mallassa’ (lực sĩ này vừa sức với lực sĩ kia), ‘arahati mallo mallassa’ (lực sĩ này xứng đáng với lực sĩ kia), ‘alaṃ te idha vāsena’ (đủ rồi cho ngươi sự ở đây), ‘kiṃ me ekena tiṇṇenāti’ (có ích gì cho tôi với một người đã qua bờ?). Trong tất cả các trường hợp này đều là sở thuộc cách trong ý nghĩa liên hệ.

එවං ආයු භොතො හොතු, චිරං ජීවිතං, භද්දං, කල්‍යාණං, අත්ථං, පයොජනං, කුසලං, අනාමයං, හිතං, පත්ථං, සුඛං, සාතං, භොතො හොතු, සාධු සම්මුති මෙ තස්ස, පුත්තස්සා+විකරෙය්‍ය ගුය්හ+මත්ථං, තස්ස මෙ සක්කො පාතුරහොසි, තස්ස පහිණෙය්‍ය, භික්ඛූනං දූතං පාහෙසි, කප්පති සමණානං ආයොගො[Pg.120], එකස්ස ද්වින්නං තිණ්ණං වා පහොති, උපමං තෙ කරිස්සාමි, අඤ්ජලිංතෙ පග්ගණ්හාමි, තස්ස ඵාසු, ලොකස්ස+ත්ථො, නමො තෙ පුරිසාජඤ්ඤ, සොත්ථි තස්ස, සමත්ථො මල්ලො මල්ලස්ස, තස්ස හිතං, තස්ස සුඛං, ස්වාගතං තෙ මහාරාජාති සබ්බත්ථ සම්බන්ධෙ ඡට්ඨී.

Như là: ‘Evaṃ āyu bhoto hotu’ (mong ngài được sống lâu), ‘ciraṃ jīvitaṃ, bhaddaṃ, kalyāṇaṃ, atthaṃ, payojanaṃ, kusalaṃ, anāmayaṃ, hitaṃ, patthaṃ, sukhaṃ, sātaṃ, bhoto hotu’ (mong ngài được sống lâu, được tốt lành, được tốt đẹp, được lợi ích, được mục đích, được thiện lành, được không bệnh, được hữu ích, được như ý, được an lạc, được vui vẻ), ‘sādhu sammuti me tassa’ (sự đồng ý của tôi đối với nó là tốt), ‘puttassā+vikareyya guyha+matthaṃ’ (nên tiết lộ điều bí mật cho con trai), ‘tassa me sakko pāturahosi’ (Đế Thích đã hiện ra cho tôi vì nó), ‘tassa pahiṇeyya’ (nên gởi cho nó), ‘bhikkhūnaṃ dūtaṃ pāhesi’ (nó đã gởi sứ giả đến cho các Tỳ-khưu), ‘kappati samaṇānaṃ āyogo’ (ách mang là thích hợp cho các sa-môn), ‘ekassa dvinnaṃ tiṇṇaṃ vā pahoti’ (nó đủ cho một, hai, hoặc ba người), ‘upamaṃ te karissāmi’ (tôi sẽ làm ví dụ cho ngài), ‘añjaliṃte paggaṇhāmi’ (tôi chắp tay với ngài), ‘tassa phāsu’ (sự thoải mái cho nó), ‘lokassa+ttho’ (lợi ích cho đời), ‘namo te purisājañña’ (kính lễ ngài, bậc nhân trung anh tú), ‘sotthi tassa’ (an lành cho nó), ‘samattho mallo mallassa’ (lực sĩ này vừa sức với lực sĩ kia), ‘tassa hitaṃ’ (sự lợi ích cho nó), ‘tassa sukhaṃ’ (sự an lạc cho nó), ‘svāgataṃ te mahārāja’ (xin chào mừng đại vương). Trong tất cả các trường hợp này đều là sở thuộc cách trong ý nghĩa liên hệ.

26. පඤ්චම්‍ය+වධිස්මා

26. Từ giới hạn là đệ ngũ cách

පදත්ථාවධිස්මා පඤ්චමීවිභත්ති හොති.

Biến cách từ được dùng trong ý nghĩa giới hạn của sự vật.

සමෙප්‍ය+පගමෙ ද්වින්නං, පුබ්බරූපා ය+දච්චුතං;

වුච්චතෙ ත+දපාදානං, තං චලාචලතො ද්විධා;

යථා+ස්සා ධාවතා පොසො, පතො, රුක්ඛාඵලන්ති ච.

Trong sự rời khỏi của hai vật ở gần nhau, cái nào là hình thức trước và cố định, cái đó được gọi là xuất xứ cách. Nó có hai loại: động và bất động. Ví dụ: người đàn ông ngã từ con ngựa đang chạy, và trái cây (rơi) từ trên cây.

තත්ථ චලාවධි ධාවතා අස්සා පුරිසො පතති, අචලාවධි පබ්බතා ඔතරන්ති වනචාරකාති.

Trong đó, ‘người đàn ông ngã từ con ngựa đang chạy’ là giới hạn động; ‘những người sống trong rừng đi xuống từ ngọn núi’ là giới hạn bất động.

තඤ්ච අවධි විසයක්‍රියාවිසෙසස්ස නිද්දිට්ඨත්තා නිද්දිට්ඨවිසයං, යත්ථ අප අපගමනක්‍රියං උපාත්තං=අජ්ඣාහටං විසයං කත්වා පවත්තති, තං උපාත්තං. යං කෙනචි ගුණෙන උක්කංසියති, තං අනුමෙය්‍යං. යථා ගාමා අපෙන්ති මුනයො, නගරා නිග්ගතො රාජා, පාපා චිත්තං නිවාරෙන්ති. වලාහකා විජ්ජොතතෙ, කුසුලතො පචතීති. එත්ථ ච වළාහකා නික්ඛම්ම, කුසුලතො අපනෙත්වාති ච පුබ්බක්‍රියා අජ්ඣාහරීයති. මථුරා පාටලිපුත්තකෙහි අභිරූපාති අනුමීයති. වුත්තඤ්හි –

Và giới hạn đó, do sự chỉ định đặc tính của hành động có đối tượng, nên được gọi là ‘đối tượng được chỉ định’. Nơi nào mà hành động rời đi được thực hiện với đối tượng được hiểu ngầm, đó được gọi là ‘được hiểu ngầm’. Cái nào được suy ra bởi một phẩm chất nào đó, đó được gọi là ‘được suy luận’. Ví dụ: ‘các vị ẩn sĩ rời khỏi làng’, ‘vua đã ra khỏi thành phố’, ‘họ ngăn tâm khỏi điều ác’. ‘Tia chớp lóe lên từ đám mây’, ‘nó nấu (cơm) từ kho lúa’. Và ở đây, các tiền hành động từ như ‘nikkhamma’ (sau khi ra khỏi) đám mây, và ‘apanetvā’ (sau khi lấy ra) từ kho lúa, được hiểu ngầm. ‘Người Mathurā đẹp hơn người Pāṭaliputta’ được suy luận. Vì đã được nói rằng –

නිද්දිට්ඨවිසයං කිඤ්චි, උපාත්තවිසයං තථා;

අනුමෙය්‍යවිසයඤ්චෙති, තිධා+හු අවධිං බුධාති.

Các bậc hiền trí nói rằng giới hạn có ba loại: loại có đối tượng được chỉ định, loại có đối tượng được hiểu ngầm, và loại có đối tượng được suy luận.

භයහෙතුම්හි-චොරා [Pg.121] භයං ජායති, තණ්හාය ජායති භයං, පාපතො උත්තසති, නත්ථි සොකො කුතො භයං. අක්ඛාතරි-උපජ්ඣායා සික්ඛං ගණ්හාති, ආචරියම්හා අධීතො සුණාති වා. බුද්ධස්මා පරාජෙන්ති අඤ්ඤතිත්ථියා, පරාජිතා භවන්තීත්‍යත්ථො. හිමවතා පභවති ගඞ්ගා, අචිරවතියා පභවන්ති කුන්නදියො. උරස්මා ජාතො පුත්තො, කම්මතො ජාතං ඉන්ද්‍රියං, උපජ්ඣායා අන්තරධායති සිස්සො, මාතාපිතූහි අන්තරධාරයති පුත්තො, නිලීයතීත්‍යත්ථො. දූරත්ථයොගෙකීවදූරො ඉතො නළකාරගාමො, තතො හවෙ දූරතරං වදන්ති, ගාමතො නාතිදූරෙ, ආරකා තෙ මොඝපුරිසා ඉමස්මා ධම්මවිනයා, ආරකා තෙහි භගවා දූරතොව නමස්සන්ති, අද්දස දූරතොව ආගච්ඡන්තං. අන්තිකත්ථයොගෙ-අන්තිකං ගාමා, ආසන්නං ගාමා, සමීපං ගාමා. පරිමාණෙ-ඉතො මථුරාය චතූසු යොජනෙසු සංකස්සං, රාජගහතො පඤ්චචත්තාලීසයොජනමත්ථකෙ සාවත්ථි. කාලපරිමාණෙ-ඉතො එකනවුතිකප්පමත්ථකෙ, ඉතො වස්සසතසහස්සස්ස අච්චයෙන බුද්ධො ලොකෙ උප්පජ්ජිස්සති. පාසාදා සංකමෙය්‍ය, පාසාදං අභිරුහිත්වා සංකමෙය්‍යාති අත්ථො, තථා හත්ථික්ඛන්ධා සංකමෙය්‍ය, අභිධම්මා පුච්ඡන්ති, අභිධම්මං සුත්වාති අත්ථො, ආසනා වුට්ඨහෙය්‍ය. දිසත්ථවාචීහි යොගෙ-ඉතො සා පුරිමා දිසා, ඉතො සා දක්ඛිණා දිසා, අවීචිතො යාව භවග්ගං, උද්ධං පාදතලා, අධො කෙසමත්ථකා. විභජනෙ-යතො පණීතතරො වා විසිට්ඨතරො වා නත්ථි, අත්තදන්තො තතො වරං, කිඤ්චාපි දානතො සීලං වරං, තතො මයා බහුතරං සුතං, සීලමෙව සුතා සෙය්‍යො. ආරතිප්පයොගෙ-ආරති විරති පාපා, පාණාතිපාතා [Pg.122] වෙරමණි, අදින්නාදානා පටිවිරතො, අප්පටිවිරතා මුසාවාදා. සුද්ධත්ථයොගෙ-ලොභනීයෙහි ධම්මෙහි සුද්ධො, මාතුතො ච පිතුතො ච සුද්ධො අනුපක්කුට්ඨො. පමොචනත්ථයොගෙ-පරිමුත්තො දුක්ඛස්මාති වදාමි, මුත්තො+ස්මි මාරබන්ධනා, න තෙ මුච්චන්ති මච්චුනා, මුත්තො+හං+සබ්බපාසෙහි. විවෙචනෙ-විවිච්චෙව කාමෙහි, විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි. පමාණත්ථෙ-ආයාමතො ච විත්ථාරතො ච යොජනං, ගම්භීරතො ච පුථුලතො ච යොජනං චන්දභාගාය පරිමාණං, පරික්ඛෙපතො නවයොජනසතපරිමාණො මජ්ඣිමදෙසො. පුබ්බාදියොගෙ-පුබ්බෙව මෙ භික්ඛවෙ සම්බොධා, ඉතො පුබ්බෙ නාහොසි, තතො පරං පච්චන්තිමා ජනපදා, තතො අපරෙන සමයෙන. පඤ්හෙ-කුතො+සි ත්වං, කුතො භවං, පාටලිපුත්තතො. කිච්ඡා ලද්ධන්ති ගුණෙ පඤ්චමී, කිච්ඡෙන මෙ අධිගතන්ති හෙතුම්හි කරණෙ වා තතියා, එවං ථොකා මුත්තො, ථොකෙන මුත්තොති.

Trong trường hợp nguyên nhân của sự sợ hãi: sự sợ hãi sanh khởi từ kẻ trộm, sự sợ hãi sanh khởi từ ái dục, kinh sợ tội lỗi, không có sầu muộn thì từ đâu có sợ hãi. Trong trường hợp người thuyết giảng: người ấy thọ trì học giới từ thầy tế độ, hoặc lắng nghe sau khi đã học từ vị thầy. Các ngoại đạo bị đức Phật đánh bại, nghĩa là họ trở thành những người bị đánh bại. Sông Hằng bắt nguồn từ Hy-mã-lạp sơn, các sông nhỏ bắt nguồn từ sông Aciravatī. Đứa con trai sanh từ ngực, các căn sanh từ nghiệp, người đệ tử biến mất khỏi vị thầy tế độ, đứa con trai biến mất khỏi cha mẹ, nghĩa là ẩn mình. Trong sự kết hợp với ý nghĩa xa: làng Naḷakāra cách đây bao xa, họ nói rằng nơi ấy còn xa hơn nữa, không quá xa làng, những kẻ ngu muội ấy xa rời giáo pháp và giới luật này, đức Thế Tôn ở xa họ, họ đảnh lễ từ xa, đã thấy (người ấy) đang đi đến từ xa. Trong sự kết hợp với ý nghĩa gần: gần làng, cận làng, kề làng. Về sự đo lường: từ đây đến Mathurā, Saṃkassa cách bốn do-tuần, từ Rājagaha, Sāvatthi ở khoảng cách bốn mươi lăm do-tuần. Về sự đo lường thời gian: từ đây, vào chín mươi mốt kiếp trước, từ đây, sau một trăm ngàn năm, một vị Phật sẽ xuất hiện trên thế gian. Nên đi qua từ lầu đài, nghĩa là sau khi trèo lên lầu đài rồi đi qua, cũng vậy, nên đi qua từ lưng voi, họ hỏi về Abhidhamma, nghĩa là sau khi đã nghe Abhidhamma, nên đứng dậy khỏi chỗ ngồi. Trong sự kết hợp với các từ chỉ phương hướng: từ đây là phương đông, từ đây là phương nam, từ địa ngục Avīci cho đến cõi hữu sắc, phía trên từ lòng bàn chân, phía dưới từ đỉnh đầu. Về sự phân biệt: không có gì cao thượng hơn hay đặc biệt hơn điều đó, người tự điều phục thì cao quý hơn điều đó, mặc dù giới đức cao quý hơn bố thí, tôi đã nghe nhiều hơn điều đó, giới đức quả thật tốt hơn sự nghe. Trong sự kết hợp với sự từ bỏ: từ bỏ, xa lìa tội lỗi, sự tránh xa sát sanh, đã từ bỏ sự lấy của không cho, không từ bỏ sự nói dối. Trong ý nghĩa thanh tịnh: thanh tịnh khỏi các pháp đáng tham muốn, thanh tịnh và không bị chê trách từ phía mẹ và phía cha. Trong ý nghĩa giải thoát: tôi nói rằng đã hoàn toàn giải thoát khỏi khổ đau, tôi đã được giải thoát khỏi sự trói buộc của ma vương, họ không thoát khỏi thần chết, tôi đã được giải thoát khỏi mọi cạm bẫy. Về sự ly khai: ly dục, ly các pháp bất thiện. Về ý nghĩa đo lường: một do-tuần về chiều dài và chiều rộng, một do-tuần về chiều sâu và chiều rộng là số đo của sông Candabhāgā, trung quốc có chu vi là chín trăm do-tuần. Trong sự kết hợp với các từ như 'trước': này các Tỳ khưu, trước khi giác ngộ của ta, trước đây điều này không có, sau đó là các xứ biên địa, sau đó vào một thời điểm khác. Về câu hỏi: bạn từ đâu đến, ngài từ đâu đến, từ Pāṭaliputta. 'Khó khăn để đạt được' là cách ngũ trong phẩm chất, 'tôi đã đạt được một cách khó khăn' là cách tam trong nguyên nhân hoặc công cụ, cũng vậy 'thoát khỏi một chút', 'thoát khỏi bằng một chút'.

කථං ‘‘ථොකං චලතී’’ති, ක්‍රියාවිසෙසනෙ කම්මනි දුතියා, ථොකං චලනං කරොතීත්‍යත්ථො, ථොකන්ති චලනක්‍රියාය විසෙසනත්තා ක්‍රියාවිසෙසනං.

Như thế nào là “rung động một chút”? Trong trạng từ chỉ hành động, cách hai được dùng trong ý nghĩa đối cách, nghĩa là làm cho sự rung động một chút, ‘thokaṃ’ là trạng từ chỉ hành động vì nó là tính từ của hành động rung động.

ක්‍රියාවිසෙසනං නාම, කම්මත්තෙ+කත්තසණ්ඨිතා;

න්‍යායසිද්ධං යතො තස්මා, තදත්ථං න විසුං විධි.

Cái gọi là trạng từ chỉ hành động, được thiết lập trong đối cách và chủ cách; bởi vì nó được chứng minh theo quy tắc, do đó, không có quy tắc riêng cho ý nghĩa đó.

න්‍යායසිද්ධංව=චලනන්ති යස්මා භාවෙ අනො, තස්මා භාවස්සෙ+කත්තා එකවචනන්ති ඤායා එකත්තඤ්ච, භාවෙ අනත්තා නපුංසකත්තඤ්ච, කරොතික්‍රියාය සම්බන්ධෙන කම්මත්තඤ්ච සිජ්ඣතීති. කර+භූධාතවො ච –

Được chứng minh theo quy tắc = bởi vì trong (từ) ‘calana’, hậu tố ‘ana’ có ý nghĩa là trạng thái, do đó, theo quy tắc rằng trạng thái là chủ cách và số ít, nên có tính số ít, và vì hậu tố ‘ana’ trong ý nghĩa trạng thái là vô ngã, nên có tính trung, và do sự liên quan với động từ ‘karoti’, tính đối cách được thành tựu. Và các động từ căn ‘kara’ và ‘bhū’ –

කාරියරූපාභිධාත්වත්ථා[Pg.123], සබ්බෙ සත්තාය යුජ්ජරෙ;

තතො ක්‍රියා ච භාවො ච, සාමඤ්ඤං තෙසු ගම්‍යතෙ –

Tất cả các ý nghĩa của động từ căn biểu thị hình thức của hành động được thực hiện, đều được kết hợp với sự tồn tại; do đó, hành động và trạng thái, tính phổ biến được hiểu trong chúng –

ති වුත්තත්තා යුජ්ජන්ති.

Vì đã được nói như vậy, nên chúng phù hợp.

ථොකත්ථෙ-ථොකා මුච්චති. සබ්බත්ථ සවිසයෙ පඤ්චමී. එත්ථ ‘‘විවක්ඛා ලොකිකා සා ච, න සක්කා අනිවත්තිතුං’’ති වුත්තත්තා අනිට්ඨප්පසඞ්ගො න සියා. මරියාදායං-ආපබ්බතා ඛෙත්තං. අභිවිධිම්හි-ආබ්‍රහ්මලොකා සද්දො අබ්භුග්ගච්ඡති, පබ්බතං වජ්ජෙත්වා, බ්‍රහ්මලොකම්හි බ්‍යාපෙත්වාති ච අත්ථො. එත්ථ වජ්ජමානසීමා මරියාදා, ගය්හමානසීමා අභිවිධි.

Trong ý nghĩa một chút: được giải thoát một chút. Ở khắp mọi nơi, cách năm được dùng trong lĩnh vực riêng của nó. Ở đây, vì đã được nói rằng “ý muốn nói là theo thế gian, và điều đó không thể bị ngăn cản”, nên sẽ không có trường hợp không mong muốn xảy ra. Trong ý nghĩa giới hạn: cánh đồng cho đến ngọn núi. Trong ý nghĩa bao gồm: âm thanh vang lên cho đến cõi Phạm thiên, và có nghĩa là ngoại trừ ngọn núi, và bao trùm trong cõi Phạm thiên. Ở đây, ranh giới loại trừ là giới hạn, ranh giới bao gồm là sự bao hàm.

27. අපපරීහි වජ්ජනෙ

27. (Cách năm) với apa và pari trong ý nghĩa loại trừ.

වජ්ජනෙ වත්තමානෙහී අපපරීහි යොගෙ පඤ්චමී හොති. අපසාලාය ආයන්ති වාණිජා, පරිසාලාය ආයන්ති වාණිජා, සාලං වජ්ජෙත්වාති අත්ථො.

Khi kết hợp với apa và pari có ý nghĩa loại trừ, cách năm được sử dụng. Các thương nhân đến từ ngoài phòng hội, các thương nhân đến từ xung quanh phòng hội, nghĩa là loại trừ phòng hội.

28. පටිනිධිපතිදානෙසු පතිනා

28. (Cách năm) với pati trong ý nghĩa đại diện và đáp lại.

පටිනිධිම්හි පතිදානෙ ච වත්තමානෙන පතිනා යොගෙ නාමස්මා පඤ්චමී හොති. බුද්ධස්මා පති සාරිපුත්තො, ඝත+මස්ස තෙලස්මා පති දදාති.

Khi kết hợp với pati có ý nghĩa đại diện và đáp lại, cách năm được dùng sau danh từ. Sāriputta là đại diện cho đức Phật, người ấy cho dầu thay cho bơ sữa.

29. රිතෙ දුතියා ච

29. Và (cách năm và) cách hai với rite.

රිතෙසද්දයොගෙ නාමස්මා දුතියා හොති පඤ්චමී ච. රිතෙ සද්ධම්මා, රිතෙ සද්ධම්මං.

Khi kết hợp với từ rite, cách hai và cách năm được dùng sau danh từ. Ngoại trừ chánh pháp (cách năm), ngoại trừ chánh pháp (cách hai).

30. විනා+ඤ්ඤත්‍ර තතියා ච

30. Và (cách hai, năm và) cách ba với vinā và aññatra.

විනා+ඤ්ඤත්‍රයොගෙ [Pg.124] නාමස්මා තතියා දුතියා පඤ්චමී ච. විනා වාතෙන, විනා වාතං, විනා වාතස්මා. අඤ්ඤත්‍ර එකෙන පිණ්ඩපාතනීහාරකෙන, අඤ්ඤත්‍ර ධම්මං, අඤ්ඤත්‍ර ධම්මා.

Khi kết hợp với vinā và aññatra, cách ba, cách hai, và cách năm được dùng sau danh từ. Không có gió (cách ba), không có gió (cách hai), không có gió (cách năm). Ngoại trừ một người mang vật thực khất thực, ngoại trừ pháp (cách hai), ngoại trừ pháp (cách năm).

31. පුථනානාහි

31. (Cách ba và năm) với putha và nānā.

එතෙහි යොගෙ තතියා හොති පඤ්චමී ච. භින්නයොගකරණං දුතියානිවත්තනත්ථං. පුථගෙව ජනෙන, පුථගෙව ජනස්මා, ජනෙන නානා, ජනස්මා නානා.

Khi kết hợp với những từ này, cách ba và cách năm được sử dụng. Việc tạo ra một quy tắc riêng biệt là để loại trừ cách hai. Riêng với người (cách ba), riêng với người (cách năm), khác với người (cách ba), khác với người (cách năm).

39. ඡට්ඨී සම්බන්ධෙ

39. Cách sáu trong (ý nghĩa) liên hệ.

සම්බන්ධෙ ඡට්ඨී හොති. රඤ්ඤො පුරිසොති වුත්තෙ යස්මා රාජා දදාති, පුරිසො ගණ්හාති, තස්මා රාජපුරිසොති විඤ්ඤායති. එවමෙව යො යස්ස ආයත්තො සෙවකාදිභාවෙන භණ්ඩභාවෙන වා සමීප+සමූහා+වයව+විකාර+කාරිය+අවත්ථා+ජාති+ගුණ+ක්‍රියාදිවසෙන වා, ඨානීවසෙන වා, ආගමීවසෙන වා, සො තිවිධොපි අත්ථො සම්බන්ධො නාම. වුත්තඤ්හි –

Cách sáu được dùng trong (ý nghĩa) liên hệ. Khi nói ‘người của vua’, bởi vì vua ban cho, người nhận lấy, do đó được hiểu là ‘người của vua’. Tương tự như vậy, bất cứ ai phụ thuộc vào ai, hoặc do tình trạng là người hầu, v.v., hoặc do tình trạng là vật sở hữu, hoặc do sự gần gũi, tập hợp, bộ phận, biến thể, sản phẩm, trạng thái, giai cấp, phẩm chất, hành động, v.v., hoặc do là người được thay thế, hoặc do là người đến, thì ý nghĩa ba loại đó được gọi là sự liên hệ. Vì đã được nói rằng –

ක්‍රියාකාරකසඤ්ජාතො, අස්සෙ+දංභාවහෙතුකො;

සම්බන්ධො නාම සො අත්ථො, තත්ථ ඡට්ඨී විධීයතෙ.

Ý nghĩa được gọi là liên hệ (sambandha), vốn được sanh ra từ hành động và tác nhân, là nguyên nhân của trạng thái sở hữu (cái này của cái kia); trong trường hợp ấy, biến cách thứ sáu được quy định.

පාරතන්ත්‍යඤ්හි සම්බන්ධො, තත්ථ ඡට්ඨී භවෙ තිතො;

උපාධි+ඨාන්‍යා+ගමිතො, න විසෙස්සාදිතො තිතොති.

Quả thật, liên hệ là sự phụ thuộc, trong trường hợp đó nên dùng biến cách thứ sáu; (liên hệ này) xuất phát từ cơ sở, vị trí, và nguồn gốc, chứ không phải từ vật được bổ nghĩa v.v...

උපාධිසඞ්ඛාතවිසෙසනතො තාව-රඤ්ඤො පුරිසො. එත්ථ ච බ්‍රාහ්මණාදිසාමිතො නිවත්තෙතීති රාජා විසෙසනං, පුරිසො තෙන [Pg.125] විසෙසියතීති විසෙස්සො. භණ්ඩසම්බන්ධතො-පහුතං මෙ ධනං සක්ක, එකස්ස පටිවීසො, භික්ඛුස්ස පත්තචීවරං. සමීපතො-අම්බවනස්ස අවිදූරෙ, නිබ්බානස්සෙව සන්තිකෙ. සමූහෙ-සුවණ්ණස්ස රාසි, භික්ඛූනං සමූහො. අවයවෙ-මනුස්සස්සෙව තෙ සීසං, රුක්ඛස්ස සාඛා. විකාරෙ-සුවණ්ණස්ස විකති, භට්ඨධඤ්ඤානං සත්තු. කාරියෙ-යවස්ස අඞ්කුරො, මෙඝස්ස සද්දො, පුත්තාපි තස්ස බහවො, කම්මානං ඵලං විපාකො. අවත්ථායං-ඛන්ධානං පාතුභාවො, ජරා, භෙදො වා. ජාතියං-මනුස්සස්ස භාවො, මනුස්සානං ජාති. ගුණෙ-සුවණ්ණස්ස වණ්ණො, වණ්ණො න ඛීයෙථ තථාගතස්ස බුද්ධස්ස ගුණඝොසො, පුප්ඵානං ගන්ධො, ඵලානං රසො, චිත්තස්ස ඵුසනා, සිප්පිකානං සතං නත්ථි, තිලානං මුට්ඨි, තෙසං සමායොගො, සන්ධිනො විමොක්ඛො, තථාගතස්ස පඤ්ඤාපාරමිං ආරබ්භ, සුඛං තෙ, දුක්ඛං තෙ, චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි, පඤ්ඤාය පටුභාවො, රූපස්ස ලහුතා, මුදුතා වා, උපචයො වා. ක්‍රියාසම්බන්ධෙ-පාදස්ස උක්ඛෙපනං, අවක්ඛෙපනං වා, හත්ථස්ස සමිඤ්ජනං, දානං, පසාරණං, ධාතූනං ගමනං, ඨානං, නිසජ්ජා, සයනං වා, තථාගතස්ස නාමගොත්තාදි, තස්ස කාරණං, තස්ස මාතාපිතරො, තස්ස පුරතො පාතුරහොසි, නගරස්ස දක්ඛිණතො, වස්සානං තතියෙ මාසෙ, න තස්ස උපමා, කුවෙරස්ස බලි ඉච්චාදි. අපි ච –

Trước hết, về (nghĩa) bổ nghĩa được xem như là cơ sở: rañño puriso (người của vua). Ở đây, vì phân biệt (người ấy) với những chủ nhân khác như Bà-la-môn v.v..., nên rājā (vua) là từ bổ nghĩa (visesana), còn puriso (người) là vật được bổ nghĩa (visessa) bởi từ ấy. Về liên hệ sở hữu vật dụng: pahutaṃ me dhanaṃ sakka (tài sản của tôi dồi dào, hỡi ngài Sakka), ekassa paṭivīso (phần của một người), bhikkhussa pattacīvaraṃ (y bát của vị tỳ-khưu). Về (nghĩa) gần: ambavanassa avidūre (không xa vườn xoài), nibbānasseva santike (ngay gần Niết-bàn). Về (nghĩa) tập hợp: suvaṇṇassa rāsi (một đống vàng), bhikkhūnaṃ samūho (một nhóm tỳ-khưu). Về (nghĩa) bộ phận: manussasseva te sīsaṃ (đầu của bạn giống như của người thường), rukkhassa sākhā (cành của cây). Về (nghĩa) biến thể: suvaṇṇassa vikati (vật trang sức bằng vàng), bhaṭṭhadhaññānaṃ sattu (bột của các loại hạt rang). Về (nghĩa) kết quả: yavassa aṅkuro (mầm của lúa mạch), meghassa saddo (tiếng của mây [sấm]), puttāpi tassa bahavo (các con trai của ông ấy thì nhiều), kammānaṃ phalaṃ vipāko (quả và dị thục của các nghiệp). Về (nghĩa) trạng thái: khandhānaṃ pātubhāvo, jarā, bhedo vā (sự xuất hiện, sự già, hay sự tan rã của các uẩn). Về (nghĩa) chủng loại: manussassa bhāvo (bản chất của con người), manussānaṃ jāti (sự sanh của loài người). Về (nghĩa) phẩm chất: suvaṇṇassa vaṇṇo (màu của vàng), vaṇṇo na khīyetha tathāgatassa (vẻ huy hoàng của Như Lai sẽ không phai tàn), buddhassa guṇaghoso (tiếng tăm về đức hạnh của Đức Phật), pupphānaṃ gandho (hương của các loài hoa), phalānaṃ raso (vị của các loại quả), cittassa phusanā (sự xúc chạm của tâm), sippikānaṃ sataṃ natthi (không có một trăm thợ thủ công), tilānaṃ muṭṭhi (một nắm hạt vừng), tesaṃ samāyogo (sự kết hợp của chúng), sandhino vimokkho (sự giải thoát khỏi mối ràng buộc), tathāgatassa paññāpāramiṃ ārabbha (liên quan đến ba-la-mật trí tuệ của Như Lai), sukhaṃ te (sự an lạc cho bạn), dukkhaṃ te (sự đau khổ cho bạn), cetaso parivitakko udapādi (một tầm khởi lên trong tâm), paññāya paṭubhāvo (sự biểu hiện của trí tuệ), rūpassa lahutā, mudutā vā, upacayo vā (sự nhẹ nhàng, hay sự mềm mại, hay sự tăng trưởng của sắc). Về liên hệ hành động: pādassa ukkhepanaṃ, avakkhepanaṃ vā (sự đưa lên, hay sự hạ xuống của chân), hatthassa samiñjanaṃ, dānaṃ, pasāraṇaṃ (sự co lại, sự cho, sự duỗi ra của tay), dhātūnaṃ gamanaṃ, ṭhānaṃ, nisajjā, sayanaṃ vā (sự đi, sự đứng, sự ngồi, hay sự nằm của các giới/xá-lợi), tathāgatassa nāmagottādi (tên, họ, v.v... của Như Lai), tassa kāraṇaṃ (nguyên nhân của việc đó), tassa mātāpitaro (cha mẹ của người ấy), tassa purato pāturahosi (vị ấy đã hiện ra trước mặt người ấy), nagarassa dakkhiṇato (về phía nam của thành phố), vassānaṃ tatiye māse (vào tháng thứ ba của mùa mưa), na tassa upamā (không có gì sánh bằng vị ấy), kuverassa bali iccādi (vật cúng dường cho Kuvera), v.v... Hơn nữa –

ගාවස්ස ජාති, ධවලො, ගති, සිඞ්ගං, නාමන්ති+ධ;

දබ්බස්සාපි ච ජාත්‍යාදි, විසෙස්සා හොන්ති කාමතො.

Loài, màu trắng, dáng đi, sừng, và tên là của con bò; và cũng vậy, loài v.v... của một thực thể là những đặc tính bổ nghĩa, tùy theo ý muốn.

ගොත්තඤ්ච [Pg.126] සබලොදිස්ස, පාක+මන්නස්ස සුක්කතා;

පටස්ස, සිඞ්ගංමෙණ්ඩස්ස, නා+ඤ්ඤෙසංති විසෙස්සතෙ.

Và dòng họ là của Sabalodi, sự nấu chín khéo là của cơm đã nấu; (đặc tính) của tấm vải, sừng của con cừu đực, (chúng) được phân biệt là 'không phải của những cái khác'.

ඨානිතො-යුවණ්ණාන+මෙඔ ලුත්තා. ආගමිතො-සුඤ සස්ස. සාමියොගෙ-දෙවාන+මින්දො, මිගානං රාජා. රුජාදියොගෙ-දෙවදත්තස්ස රුජති, තස්ස රොගො උප්පජ්ජි, මහාසෙනාපතීනං උජ්ඣාපෙතබ්බං, රජකස්ස වත්ථං දදාති, මුසාවාදස්ස ඔත්තප්පං ඉච්චාදි. යජස්ස යොගෙ-පුප්ඵස්ස බුද්ධස්ස යජති, පුප්ඵෙනාත්‍යත්ථො. එවං ඝතස්ස අග්ගිං ජුහති. සුහිතත්ථෙ-පත්තං ඔදනස්ස පූරෙත්වා, පූරං නානාපකාරස්ස අසුචිනො, පූරං හිරඤ්ඤසුවණ්ණස්ස, පූරති බාලො පාපස්ස. කිතකප්පයොගෙ-බහුලංවිධානා ඡට්ඨී, රඤ්ඤො සම්මතො, පූජිතො, සක්කතො, අපචිතො, මානිතො වා, අමතං තෙසං භික්ඛවෙ අපරිභුත්තං, යෙසං කායගතා සති අපරිභුත්තා, සාධුසම්මතො බහුජනස්ස, සුප්පටිවිද්ධා බුද්ධානං ධම්මධාතු, ධම්මස්ස ගුත්තො මෙධාවී. කම්මත්ථෙ-තස්ස භවන්ති වත්තාරො, සහසා කම්මස්ස කත්තාරො, අමතස්ස දාතා, භින්නානං සන්ධාතා, සහිතානං අනුප්පදාතා, බොධෙතා පජාය, කම්මස්ස කාරකො නත්ථි, විපාකස්ස ච වෙදකො, අවිසංවාදකො ලොකස්ස, චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො. සරති+ච්ඡායොගෙ-මාතු සරති, න තෙසං කොචි සරති, සත්තානං කම්මපච්චයා, පුත්තස්ස ඉච්ඡති. කරොතිස්ස (යොගෙ) – උදකස්ස පතිකුරුතෙ, කණ්ඩස්ස පතිකුරුතෙ, අභිසඞ්ඛරොතීත්‍යත්ථො. පඤ්චමියත්ථෙ පරිහානිභයත්ථයොගෙපි ඡට්ඨී, අස්සවනතාය ධම්මස්ස පරියායන්ති, කින්නු ඛො අහං තස්ස සුඛස්ස භායාමි, සබ්බෙ තසන්ති දණ්ඩස්ස, සබ්බෙ භායන්ති [Pg.127] මච්චුනො, භීතො චතුන්නං ආසීවිසානං ඝොරවිසානං ඉච්චාදි.

Về vị trí (phát âm): yuvaṇṇānaṃ eo luttā (âm e và o của vần yu bị lược bỏ). Về nguồn gốc: suña sassa (âm sa của từ suña). Về liên hệ chủ nhân: devānaṃ indo (vua của chư thiên), migānaṃ rājā (vua của các loài thú). Về liên hệ với (động từ) rujati v.v...: devadattassa rujati (Devadatta bị bệnh), tassa rogo uppajji (bệnh sanh khởi đến ông ấy), mahāsenāpatīnaṃ ujjhāpetabbaṃ (việc nên được than phiền đến các vị đại tướng), rajakassa vatthaṃ dadāti (người ấy cho vải đến người thợ giặt), musāvādassa ottappaṃ (sự tàm đối với lời nói dối), v.v... Về liên hệ với (động từ) yajati: pupphassa buddhassa yajati (người ấy cúng dường hoa đến Đức Phật), có nghĩa là pupphena (bằng hoa). Tương tự, ghatassa aggiṃ juhati (người ấy cúng dường bơ lỏng vào lửa). Về nghĩa 'đầy': pattaṃ odanassa pūretvā (sau khi làm đầy bát với cơm), pūraṃ nānāpakārassa asucino (đầy những thứ bất tịnh khác nhau), pūraṃ hiraññasuvaṇṇassa (đầy vàng và bạc), pūrati bālo pāpassa (kẻ ngu đầy ắp điều ác). Về liên hệ với quá khứ phân từ: biến cách thứ sáu được dùng theo nhiều cách, rañño sammato, pūjito, sakkato, apacito, mānito vā (được nhà vua chấp thuận, cúng dường, tôn trọng, kính nể, hay quý mến), amataṃ tesaṃ bhikkhave aparibhuttaṃ, yesaṃ kāyagatā sati aparibhuttā (này các tỳ-khưu, bất tử không được hưởng bởi những ai mà niệm thân không được hưởng), sādhusammato bahujanassa (được nhiều người công nhận là tốt), suppaṭividdhā buddhānaṃ dhammadhātu (pháp giới được các vị Phật khéo chứng ngộ), dhammassa gutto medhāvī (người trí được Pháp bảo hộ). Về nghĩa túc từ: tassa bhavanti vattāro (có những người nói về điều đó), sahasā kammassa kattāro (những người làm hành động thiếu suy xét), amatassa dātā (người cho sự bất tử), bhinnānaṃ sandhātā (người hòa giải những ai chia rẽ), sahitānaṃ anuppadātā (người cung cấp cho những ai hòa hợp), bodhetā pajāya (người làm giác ngộ chúng sanh), kammassa kārako natthi, vipākassa ca vedako (không có người tạo nghiệp, và không có người cảm thọ quả), avisaṃvādako lokassa (người không lừa dối thế gian), catunnaṃ mahābhūtānaṃ upādāya pasādo (sự trong sạch nương vào bốn đại). Về liên hệ với (động từ) sarati và icchati: mātu sarati (người ấy nhớ mẹ), na tesaṃ koci sarati (không ai nhớ đến họ), sattānaṃ kammapaccayā (do nghiệp duyên của chúng sanh), puttassa icchati (người ấy mong có con trai). Về liên hệ với (động từ) karoti: udakassa patikurute (người ấy sửa soạn nước), kaṇḍassa patikurute (người ấy chữa trị vết thương), có nghĩa là abhisaṅkharoti (sửa soạn, phục hồi). Biến cách thứ sáu cũng được dùng với nghĩa của biến cách thứ năm trong liên hệ với sự mất mát và sợ hãi: assavanatāya dhammassa pariyāyanti (họ xa rời Chánh pháp vì không được nghe), kinnu kho ahaṃ tassa sukhassa bhāyāmi (tại sao ta lại sợ hãi hạnh phúc ấy?), sabbe tasanti daṇḍassa (mọi người đều run sợ hình phạt), sabbe bhāyanti maccuno (mọi người đều sợ cái chết), bhīto catunnaṃ āsīvisānaṃ ghoravisānaṃ (sợ hãi bốn loài rắn độc có nọc kịch độc), v.v...

40. තුල්‍යත්ථෙන වා තතියා

40. Hoặc biến cách thứ ba với nghĩa tương đương.

තුල්‍යත්ථෙන යොගෙ වා ඡට්ඨී හොති තතියා ච. පිතු තුල්‍යො, පිතරා වා, මාතු තුල්‍යො, මාතරා වා.

Khi liên hệ với nghĩa tương đương, có thể dùng biến cách thứ sáu hoặc biến cách thứ ba. Ví dụ: Pitu tulyo, hoặc pitarā (tương đương với cha), mātu tulyo, hoặc mātarā (tương đương với mẹ).

32. සත්තම්‍යා+ධාරෙ

32. Biến cách thứ bảy trong nghĩa vị trí.

කත්තුකම්මට්ඨානං නිසජ්ජ+පචනාදික්‍රියානං යො ආධාරො, තං ආධාරකාරකං නාම. කථං කටෙ නිසීදති දෙවදත්තො, ථාලියං ඔදනං පචති, දෙවදත්ත+තණ්ඩුලානං කත්තු+කම්මානං ධාරණතො තදට්ඨආසන+පචනක්‍රියං කට+ථාලියො ධාරෙන්ති නාම, තස්මිං සත්තමීවිභත්ති හොති.

Vật làm nền tảng (ādhāra) cho các hành động như ngồi, nấu v.v..., vốn là nơi chốn của chủ từ và túc từ, được gọi là tác nhân vị trí (ādhārakāraka). Như thế nào? Ví dụ: kaṭe nisīdati devadatto (Devadatta ngồi trên chiếu), thāliyaṃ odanaṃ pacati (người ấy nấu cơm trong nồi). Do vì nâng đỡ chủ từ (Devadatta) và túc từ (hạt gạo), nên cái chiếu và cái nồi được gọi là nâng đỡ các hành động ngồi và nấu có mục đích tương ứng; trong trường hợp đó, biến cách thứ bảy được sử dụng.

සො බ්‍යාපිකො, ඔපසිලෙසිකො, වෙසයිකො, සාමීපිකොති චතුබ්බිධො. තත්ථ යො ආධෙය්‍යස්ස නිස්සෙසාධාරභූතො, සො බ්‍යාපිකො, යථා තිලෙසු තෙලං අත්ථි, ඛීරෙසු ජලං, දධිම්හි සප්පි. පච්චෙකසිද්ධානං භාවානං යං ආධෙය්‍යභාවෙන උපසිලෙසනං අල්ලීයනං අත්ථි, සො ඔපසිලෙසිකො. යථා ආසනෙ නිසින්නො සඞ්ඝො, ථාලියං ඔදනං පචති, ඝටෙ උදක+මත්ථි, දූරෙ ඨිතො, සමීපෙ ඨිතො. යත්ථ සමීපෙ සමීපීවොහාරං කත්වා තදායත්තතාදීපනත්ථං ආධාරභාවො උපචරීයති, තං සාමීපිකං, යථා ගඞ්ගායං ඝොසො, ගඞ්ගාය සමීපෙ වජොත්‍යත්ථො. සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ. යත්ථ අඤ්ඤථාභාවවසෙන දෙසන්තරාවච්ඡෙදවසෙන වා ආධාරපරිකප්පො[Pg.128], සො වෙසයිතො. යථා ආකාසෙ සකුණා චරන්ති, භූමියං මනුස්සා, ජලෙ මච්ඡා, පාසාදෙසු පතිතො, පාපස්මිං රමතී මනො, පසන්නො බුද්ධසාසනෙ, පඤ්ඤාය සාධු, විනයෙ නිපුණො, මාතරි සාධු, පිතරි නිපුණො.

Nó có bốn loại là byāpika (phổ biến), opasilesika (tiếp cận), vesayika (đối tượng), và sāmīpika (lân cận). Trong đó, cái nào là nền tảng hoàn toàn cho vật được chứa, đó là byāpika, ví dụ như: có dầu trong hạt mè, nước trong sữa, bơ sữa trong sữa chua. Cái nào có sự tiếp cận, sự bám dính như là vật được chứa của các sự vật riêng lẻ, đó là opasilesika. Ví dụ như: Tăng chúng ngồi trên ghế, nấu cơm trong nồi, có nước trong bình, đứng ở xa, đứng ở gần. Nơi nào mà sự làm nền tảng được dùng theo nghĩa bóng để chỉ sự phụ thuộc vào cái đó bằng cách sử dụng từ chỉ sự gần gũi, đó là sāmīpika, ví dụ như: làng ở sông Hằng, có nghĩa là làng ở gần sông Hằng. Trú tại Sāvatthī, trong vườn Jetavana. Nơi nào mà sự quy định về nền tảng được thực hiện do sự thay đổi trạng thái hoặc do sự phân định một nơi khác, đó là vesayika. Ví dụ như: chim bay trên trời, người trên mặt đất, cá trong nước, rơi trên các lâu đài, tâm hoan hỷ trong điều ác, hoan hỷ trong giáo pháp của Đức Phật, tốt về trí tuệ, giỏi về giới luật, tốt với mẹ, giỏi với cha.

කිරියා කත්තු+කම්මට්ඨා, ආධාරීයති යෙන සො;

ආධාරො චතුධා වුත්තො, බ්‍යාපකාදිප්පභෙදතො.

Hành động thuộc về chủ từ và túc từ, cái mà nó được dựa vào; đó là sở y cách (ādhāra). Sở y cách được nói là có bốn loại, do sự phân biệt của byāpaka và các loại khác.

බ්‍යාපකො තිලඛීරාදි, කටො ඔපසිලෙසිකො;

සාමීපිකො තු ගඞ්ගාදි, ආකාසො විසයො මතො.

Byāpaka là (ví dụ như) mè, sữa, v.v. Chiếc chiếu là opasilesika. Sāmīpika là (ví dụ như) sông Hằng, v.v. Bầu trời được xem là visaya (đối tượng).

33. නිමිත්තෙ

33. Về ý nghĩa nguyên nhân (nimitta).

නිමිත්තත්ථෙ සත්තමී හොති. අජිනම්හි හඤ්ඤතෙ දීපි, කුඤ්ජරො දන්තෙසු හඤ්ඤතෙ, අණුමත්තෙසු වජ්ජෙසු භයදස්සාවී, සම්පජානමුසාවාදෙ පාචිත්තියං. සබ්බත්ථ නිමිත්‍යත්ථො.

Thất cách được dùng với ý nghĩa nguyên nhân. Con báo bị giết vì tấm da, con voi bị giết vì cặp ngà, người thấy sự nguy hiểm trong những lỗi lầm nhỏ nhặt, có tội pācittiya trong việc cố ý nói dối. Ở khắp mọi nơi đều có ý nghĩa là nguyên nhân.

34. යබ්භාවො භාවලක්ඛණං

34. Khi trạng thái của một sự vật là đặc điểm của một trạng thái khác.

යස්ස භාවො භාවන්තරස්ස ලක්ඛණං භවති, තතො සත්තමී. කාලෙ ගාවීසු දුය්හමානාසුගතො, දුද්ධාසු ආගතො. එත්ථගමනක්‍රියාය දොහනක්‍රියාචිහනං, ආගමනක්‍රියාය දුද්ධාක්‍රියාචිහනං, එව+මුපරිපි. පුබ්බණ්හසමයෙ ගතො, සායන්හසමයෙ ආගතො, ජායමානෙ ඛො සාරිපුත්ත බොධිසත්තෙ අයං දසසහස්සී ලොකධාතු සම්පකම්පි.

Khi trạng thái của một sự vật trở thành đặc điểm của một trạng thái khác, từ đó dùng thất cách. Ví dụ: Kāle gāvīsu duyhamānāsu gato (Vào lúc đó, khi những con bò đang được vắt sữa, ông ấy đã đi), duddhāsu āgato (khi chúng đã được vắt sữa xong, ông ấy đã đến). Ở đây, hành động vắt sữa là dấu hiệu cho hành động đi, và hành động đã vắt sữa xong là dấu hiệu cho hành động đến, tương tự như trên. Pubbaṇhasamaye gato (Ông ấy đã đi vào buổi sáng), sāyanhasamaye āgato (ông ấy đã đến vào buổi chiều). Jāyamāne kho sāriputta bodhisatte ayaṃ dasasahassī lokadhātu sampakampi (Này Sāriputta, khi Bồ-tát đang được sinh ra, mười ngàn thế giới này đã rung chuyển).

පාසාණා සක්ඛරා චෙව, කඨලා ඛාණුකණ්ටකා;

සබ්බෙ මග්ගා විවජ්ජන්ති, ගච්ඡන්තෙ ලොකනායකෙ.

Đá, sỏi, mảnh sành, cùng với gốc cây và gai nhọn; tất cả đều tránh khỏi con đường, khi bậc Lãnh Đạo Thế Gian đang đi.

ඉමස්මිං [Pg.129] සති ඉදං හොති ඉච්චාදි. ‘‘අකාලෙ වස්සතී තස්ස, කාලෙ තස්ස න වස්සතී’’ති විසයසත්තමී.

Imasmiṃ sati idaṃ hoti (Khi có cái này, cái này có) v.v. "Akāle vassatī tassa, kāle tassa na vassatī" (Trời mưa cho người ấy không đúng lúc, trời không mưa cho người ấy đúng lúc) là thất cách đối tượng (visayasattamī).

35. ඡට්ඨී චා+නාදරෙ

35. Và lục cách (chaṭṭhī) trong ý nghĩa bất chấp (anādara).

යස්ස භාවො භාවන්තරස්ස ලක්ඛණං භවති, තතො ඡට්ඨී හොති සත්තමී චා+නාදරෙ ගම්‍යමානෙ. අකාමකානං මාතාපිතූනං රුදන්තානං පබ්බජි, මාතාපිතූසු රුදන්තෙසු වා. ‘‘ආකොටයන්තො සො නෙති, සිවිරාජස්ස පෙක්ඛතෙ’’, ‘‘මච්චු ආදාය ගච්ඡති, පෙක්ඛමානෙ මහාජනෙ’’.

Khi trạng thái của một sự vật trở thành đặc điểm của một trạng thái khác, từ đó dùng lục cách và thất cách khi ý nghĩa bất chấp được hiểu ngầm. Akāmakānaṃ mātāpitūnaṃ rudantānaṃ pabbaji (Vị ấy đã xuất gia trong khi cha mẹ không muốn và đang khóc lóc), hoặc mātāpitūsu rudantesu vā. "Ākoṭayanto so neti, sivirājassa pekkhate" (Người đó dẫn đi trong khi đánh đập, mặc cho vua Sivi đang nhìn), "maccu ādāya gacchati, pekkhamāne mahājane" (Thần chết mang đi, mặc cho đám đông đang nhìn).

ගුන්නං සාමීති සම්බන්ධෙ ඡට්ඨී, ගොසු සාමීති විසයසත්තමී. එවං ගුන්නමිස්සරො, ගොස්වි+ස්සරො, ගුන්නං අධිපති, ගොසු අධිපති, ගුන්නං දායාදො, ගොසු දායාදො, ගුන්නං සක්ඛී, ගොසු සක්ඛී, ගුන්නං පතිභූ, ගොසු පතිභූ, ගුන්නං පසුතො, ගොසු පසුතො, කුසලා නච්චගීතස්ස, කුසලා නච්චගීතෙ, ආයුත්තො කටකරණස්ස, ආයුත්තො කටකරණෙ. තථා ආධාරවචනිච්ඡායං සත්තමී, භික්ඛූසු අභිවාදෙන්ති, මුද්ධනි චුම්බිත්වා, බාහාසු ගහෙත්වා, හත්ථෙසු පිණ්ඩාය චරන්ති, කදලීසු ගජෙ රක්ඛන්ති, ඤාණස්මිං පසන්නො, ඤාණස්මිං උස්සුක්කොති විසයසත්තමී.

Gunnaṃ sāmī (chủ của những con bò) là lục cách trong ý nghĩa liên hệ, gosu sāmī (chủ trong đàn bò) là thất cách đối tượng. Tương tự: gunnamissaro, gosvissaro (chúa tể của/trong đàn bò); gunnaṃ adhipati, gosu adhipati (người thống trị của/trong đàn bò); gunnaṃ dāyādo, gosu dāyādo (người thừa kế của/trong đàn bò); gunnaṃ sakkhī, gosu sakkhī (nhân chứng của/trong đàn bò); gunnaṃ patibhū, gosu patibhū (người bảo lãnh của/trong đàn bò); gunnaṃ pasuto, gosu pasuto (người chuyên tâm vào/trong đàn bò); kusalā naccagītassa, kusalā naccagīte (khéo léo về ca múa); āyutto kaṭakaraṇassa, āyutto kaṭakaraṇe (được giao phó việc làm chiếu). Tương tự, khi muốn nói về nơi chốn thì dùng thất cách: bhikkhūsu abhivādenti (họ đảnh lễ các vị Tỳ-khưu), muddhani cumbitvā (hôn lên đầu), bāhāsu gahetvā (nắm lấy cánh tay), hatthesu piṇḍāya caranti (họ đi khất thực với bát trong tay), kadalīsu gaje rakkhanti (họ bảo vệ những con voi trong các lùm chuối), ñāṇasmiṃ pasanno (hoan hỷ trong trí tuệ), ñāṇasmiṃ ussukko (nhiệt tâm trong trí tuệ) là thất cách đối tượng.

36. යතො නිද්ධාරණං

36. Từ đó có sự xác định (niddhāraṇa).

ජාතිගුණක්‍රියාහි සමුදායතෙ+කදෙසස්ස පුථක්කරණං නිද්ධාරණං, යතො තං කරීයති, තතො ඡට්ඨීසත්තමියො හොන්ති. සාලයො සූකධඤ්ඤානං පථ්‍යතමා, සූකධඤ්ඤෙසු සාලයො පථ්‍යතමා. කණ්හා ගාවීනං සම්පන්නඛීරතමා, කණ්හා ගාවීසු [Pg.130] සම්පන්නඛීරතමා. ගච්ඡතං ධාවන්තො සීඝතමා, ගච්ඡන්තෙසු ධාවන්තො සීඝතමා.

Sự tách riêng một phần ra khỏi toàn thể dựa vào chủng loại, phẩm chất, và hành động được gọi là sự xác định (niddhāraṇa). Từ đâu mà việc đó được thực hiện, từ đó dùng lục cách và thất cách. Sālayo sūkadhaññānaṃ pathyatamā (Lúa gạo là loại thích hợp nhất trong các loại ngũ cốc có râu), sūkadhaññesu sālayo pathyatamā. Kaṇhā gāvīnaṃ sampannakhīratamā (Con bò đen là con cho nhiều sữa nhất trong đàn bò), kaṇhā gāvīsu sampannakhīratamā. Gacchataṃ dhāvanto sīghatamā (Trong những người đang đi, người đang chạy là nhanh nhất), gacchantesu dhāvanto sīghatamā.

14. සත්තම්‍යා+ධික්‍යෙ

14. Thất cách trong ý nghĩa hơn (ādhikya).

ආධික්‍යෙ අත්ථෙ උපෙන යුත්තම්හා සත්තමී හොති. උපඛාරියං දොණො, ඛාරියා දොණො අධිකොත්‍යත්ථො. තථා උපනික්ඛෙ කහාපණං.

Thất cách được dùng cho từ đi cùng với 'upa' trong ý nghĩa 'hơn'. Upakhāriyaṃ doṇo, có nghĩa là doṇa nhiều hơn khārī. Tương tự, upanikkhe kahāpaṇaṃ (một kahāpaṇa cộng thêm một nikkha).

15. සාමිත්ථෙ+ධිනා

15. Với 'adhi' trong ý nghĩa sở hữu (sāmitta).

සාමිභාවත්ථෙ අධිනා යුත්තම්හා සත්තමී හොති. අධිබ්‍රහ්මදත්තෙ පඤ්චාලා, අධිපඤ්චාලෙසු බ්‍රහ්මදත්තො, බ්‍රහ්මදත්තිස්සරා පඤ්චාලාති අත්ථො. අධිදෙවෙසු බුද්ධො, සම්මුතිදෙවාදීහි බුද්ධො අධිකොත්‍යත්ථො.

Thất cách được dùng cho từ đi cùng với 'adhi' trong ý nghĩa làm chủ. Adhibrahmadatte pañcālā, adhipañcālesu brahmadatto, có nghĩa là: những người Pañcāla ở dưới quyền của Brahmadatta. Adhidevesu buddho, có nghĩa là: Đức Phật vượt trên các vị trời, kể cả các vị trời quy ước.

එත්ථ ච යථාවුත්තෙසු අත්ථෙසු අයං භෙදො –

Và ở đây, về những ý nghĩa đã được nói, đây là sự phân biệt:

කාරකං සාධකං නිබ්බත්තකං ක්‍රියානිමිත්තන්ති අත්ථතො එකමෙව, තඤ්ච දණ්ඩො, ධවලො, පචනං, චිත්තො, ගොති දබ්බ+ගුණ+ක්‍රියා+නාම+ජාතිභෙදෙන පඤ්චවිධම්පි කම්ම+කත්තාදිවසෙන ඡබ්බිධං, තං සත්තිකාරකං, තදාධාරභූතදබ්බාදයො තත්‍රට්ඨකාරකං, න මුඛ්‍යතො. මුඛ්‍යතො චෙ හොන්ති, තෙසං සත්තිදබ්බානං අඤ්ඤමඤ්ඤබ්‍යාවටරූපත්තා යො ආධාරො, සො ආධාරොයෙව, කිස්මිඤ්චිකාලෙ කරණං වා කත්තුරූපභූතො වා න හොති, තස්මා ථාලි පචති, ථාලියා පචති, ථාලියං පචතීත්‍යාදිනා එකස්ස වත්ථුනො කත්තු+කරණා+ධාරභෙදො න සියා. සත්තිපක්ඛෙ පන දබ්බාදීනං අනෙකසත්තියා ආධාරත්තා සත්තියා දබ්බාදයො විවක්ඛිතා තං තං කාරකං හොතීති දබ්බාදීනං අභෙදෙපි කාරකභෙදො යුජ්ජතෙ. වුත්තඤ්හි –

Kāraka (hành động từ), sādhaka (công cụ), nibbattaka (vật tạo tác), kriyānimitta (nguyên nhân của hành động) về mặt ý nghĩa chỉ là một. Và nó, do sự phân biệt về vật chất, phẩm chất, hành động, danh từ, và chủng loại, cũng có năm loại là: cây gậy, màu trắng, việc nấu ăn, Citta, con bò. Do cách thức của túc từ, chủ từ, v.v. mà có sáu loại. Đó là kāraka năng lực (sattikāraka). Các vật chất v.v. làm nền tảng cho nó là kāraka trú tại đó (tatraṭṭhakāraka), không phải theo nghĩa chính. Nếu chúng là chính yếu, do các vật chất có năng lực đó có hình thức phân biệt lẫn nhau, cái nào là sở y thì chỉ là sở y mà thôi, không lúc nào là sở dụng cách hoặc có hình thức của chủ từ. Do đó, đối với một vật, sự phân biệt về chủ từ, sở dụng cách, sở y cách như trong: thāli pacati (cái nồi nấu), thāliyā pacati (nấu bằng cái nồi), thāliyaṃ pacati (nấu trong cái nồi) sẽ không thể có. Nhưng theo quan điểm về năng lực (satti), do các vật chất v.v. là nền tảng cho nhiều năng lực, các vật chất v.v. được chủ ý thông qua năng lực sẽ trở thành kāraka này hay kāraka kia. Do đó, mặc dù các vật chất v.v. không khác nhau, sự khác biệt về kāraka là hợp lý. Vì đã được nói rằng:

විචිත්තකත්තුආදීහි[Pg.131], සංයොගා එකවත්ථුනො;

නානාත්තං යුජ්ජතෙ නාට්‍ය-භෙදෙන නටකස්සි+වාති.

Do sự kết hợp với các chủ từ đa dạng v.v., sự đa dạng của một vật duy nhất là hợp lý, giống như (sự đa dạng) của một diễn viên qua các vai diễn khác nhau.

ථාලි වත්ථුතො එකා චෙදපි සත්තිකාරකභූතකත්තු+කරණා+ධාරාදීනං භෙදෙන භෙද+මුපයාති, කිමිව රාම+රාවණාදිවෙසධාරීනටකො තෙසං නාමවසෙන රාමො, රාවණොති භෙද+මුපයාති, ත+මිවාති අධිප්පායො.

Mặc dù cái nồi về thực chất là một, nhưng nó trở nên khác biệt do sự phân biệt về năng lực của các cách như chủ cách, công cụ cách, sở tại cách, v.v... Điều này có nghĩa là, giống như một diễn viên đóng các vai như Rāma, Rāvaṇa, v.v... trở nên khác biệt qua tên gọi của họ là 'Rāma', 'Rāvaṇa'.

පුන+රපි –

Lại nữa –

යථෙ+කොපි පටො සුත්ත, පීතාදිගුණසංයුතො;

සුක්කො පටොති පීතොති, භෙදං යාත්‍යෙ+වමෙව+යං.

Cũng như một tấm vải, được dệt từ sợi, có các đặc tính như màu vàng, v.v...; nó được phân biệt thành 'vải trắng', 'vải vàng', v.v... cũng giống như vậy.

එත්ථ ච සත්තිභූතකත්තාදයො මුඛ්‍යකාරකං, තංයොගෙන දබ්බභූතථාලී ගුණකාරකං, තෙ ච කථං ක්‍රියාය කාරකා හොන්ති. කත්තා අත්තනා පතිට්ඨිතාය හසති+නච්චතිච්චාදික්‍රියාය නිමිත්තං හොති. කම්මඤ්ච අත්තනා පතිට්ඨිතක්‍රියාය තදත්ථභූතඉන්ධනාදීනි පවත්තෙන්තං ‘‘ඔදනං පචතී’’ත්‍යාදො නිමිත්තං. ‘කට්ඨෙහි පච්චතී’ත්‍යාදො කට්ඨානි ජලනක්‍රියාය සාධෙතබ්බපාකස්ස අඞ්ගභාවෙන නිමිත්තං. ‘ඵරසුනා ඡින්දතී’ත්‍යාදො ඵරසු ච කට්ඨානං ද්විධාපවත්තියා නිමිත්තං. කම්මඤ්ච ක්‍රියාය සම්බන්ධීයමානබ්‍යාප්‍යෙ සති නිමිත්තභාවෙන ක්‍රියාය නිමිත්තං. තථා සම්පදානා+වධි+ආධාරානං ‘ගාවො දදාති’ ‘ගාමස්මා අපනයති’ ‘ථාලියං පචතී’ත්‍යාදීසු ගොදානා+පනයන+පචනක්‍රියානං නිමිත්තත්තා ක්‍රියාය නිමිත්තානි හොන්ති. තෙසං යථාසකං ක්‍රියාය පවත්තකො කත්තා, තස්මා ස එව පධානො කත්තාති වොහාරං [Pg.132] ලභති, අඤ්ඤෙසං කරණාදීනං කත්තුභාවෙ සතිපි අප්පධානත්තා තං න ලභති.

Ở đây, chủ cách v.v... vốn là năng lực, là cách chính; do liên hệ với chúng, cái nồi vốn là vật chất, là cách phụ. Và làm thế nào chúng trở thành cách của hành động? Chủ từ là nguyên nhân cho hành động được thiết lập nơi chính nó, như (trong các câu) 'cười', 'múa'. Và đối cách, trong các câu như 'nấu cơm', là nguyên nhân cho hành động được thiết lập nơi chính nó, làm cho nhiên liệu v.v... vốn là phương tiện cho mục đích đó được diễn ra. Trong câu 'nấu bằng củi', củi là nguyên nhân, thông qua hành động cháy, như là một phần của việc nấu ăn cần được hoàn thành. Trong câu 'chặt bằng búa', cái búa là nguyên nhân cho việc khúc gỗ bị chẻ làm đôi. Và đối cách, khi là đối tượng bị tác động và liên quan đến hành động, là nguyên nhân cho hành động với tư cách là nguyên nhân. Tương tự, chỉ định cách, xuất xứ cách, và sở tại cách, trong các câu như 'cho những con bò', 'dẫn đi khỏi làng', 'nấu trong nồi', là nguyên nhân cho các hành động cho bò, dẫn đi, và nấu ăn, vì chúng là nguyên nhân. Trong số đó, chủ từ là tác nhân khởi phát hành động của mỗi cách tương ứng, do đó chỉ nó mới nhận được danh xưng là 'chủ từ chính'. Các cách khác như công cụ cách v.v..., mặc dù có bản chất của chủ từ, nhưng không nhận được danh xưng đó vì chúng là phụ thuộc.

චොදකෙන වුත්තඤ්හි –

Bởi người chất vấn đã nói rằng –

නනු සාමග්‍යමීනායං, ක්‍රියාසිද්ධි කථං වද;

එකස්ස කත්තුනො එව, සබ්බෙසං කත්තුතං විනා.

Này, hãy nói xem, làm sao hành động có thể thành tựu được khi chỉ có một chủ từ duy nhất, mà không có vai trò chủ từ của tất cả (các cách khác)?

සබ්බෙසං කරණාදීනං, කත්තුතාය වියොගතො;

කරණාදීනං අභාවත්තා, කාරකං න හි ඡබ්බිධන්ති.

Do tất cả các cách như công cụ cách v.v... bị tách rời khỏi vai trò chủ từ, và do sự không tồn tại của công cụ cách v.v..., nên cách chắc chắn không phải là sáu loại.

වුච්චතෙ –

Đáp rằng –

යද්‍යප්‍ය+ත්ථි හි කත්තුත්තං, සභාවා කරණාදිසු;

ක්‍රියාසිද්ධ්‍යා තථාප්‍යෙ+ත+මප්පධානං පරඞ්ගතො.

Mặc dù quả thật có vai trò chủ từ trong công cụ cách v.v... một cách tự nhiên; tuy nhiên, để hành động được thành tựu, vai trò này là phụ thuộc, vì nó là một phần của cái khác.

එතං සභාවතො උපලබ්භමානං කරණාදීසු කත්තුත්තං පරෙසං කරණාදීනං ජලන+ධාරණාදික්‍රියාය අඞ්ගං උපායති අප්පධානන්ති අධිප්පායො.

Điều này có nghĩa là: vai trò chủ từ này, vốn được tìm thấy một cách tự nhiên trong công cụ cách v.v..., trở thành một phần phụ thuộc trong hành động đốt cháy, mang giữ, v.v... của các công cụ cách khác.

කාරකං ඡබ්බිධං සඤ්ඤා-වසා ඡබ්බීසතිවිධං;

පභෙදා සත්තධා කම්මං, කත්තා පඤ්චවිධො භවෙ.

Cách có sáu loại, theo danh xưng thì có hai mươi sáu loại. Đối cách có bảy phân loại, chủ cách có thể có năm loại.

කරණං දුවිධං හොති, සම්පදානං තිධා මතං;

අපාදානං පඤ්චවිධං, ආධාරො තු චතුබ්බිධො.

Công cụ cách có hai loại, chỉ định cách được xem là có ba loại; xuất xứ cách có năm loại, và sở tại cách có bốn loại.

විභත්තියො පන –

Còn về các biến cách –

පච්චත්ත+මුපයොගඤ්ච, කරණං සම්පදානියං;

නිස්සක්කං සාමිවචනං, භුම්ම+මාලපන+ට්ඨමංති.

Chủ cách, đối cách, công cụ cách, chỉ định cách, xuất xứ cách, sở thuộc cách, sở tại cách, và hô cách là thứ tám.

ඉති පයොගසිද්ධියං කාරකකණ්ඩො තතියො.

Như vậy là kết thúc chương thứ ba, chương về cách, trong bộ Payogasiddhi.

4. සමාසකණ්ඩ

4. Chương Về Hợp Tự

අථ [Pg.133] නාමානමෙව අඤ්ඤමඤ්ඤසම්බන්ධීනං සමාසොති නාමනිස්සිතත්තා, සයඤ්ච නාමිකත්තා නාමානන්තරං සමාසො වුච්චතෙ.

Bây giờ, vì hợp tự (samāsa) là sự kết hợp của các danh từ có liên quan với nhau, và vì nó phụ thuộc vào danh từ và bản thân nó cũng là một danh từ, nên hợp tự được trình bày sau (chương về) danh từ.

1. ස්‍යාදි ස්‍යාදිනෙ+කත්ථන්ති

1. Một từ có biến cách (syādi) kết hợp với một từ có biến cách khác để trở thành một đơn vị có nghĩa duy nhất.

ඉද+මධිකතං වෙදිතබ්බං. පුබ්බෙ වුත්තවිධිග්ගහණඤායෙන ස්‍යාදීති තදන්තස්ස ගහණං. සො ච භින්නත්ථානං නාමාන+මෙකත්ථීභාවො සමාසොති වුච්චතෙ.

Điều này cần được hiểu là quy tắc chi phối. Theo nguyên tắc đã nêu trước đây, 'syādi' có nghĩa là 'từ kết thúc bằng vĩ tố đó'. Và sự hợp nhất thành một nghĩa duy nhất của các danh từ có nghĩa khác nhau được gọi là hợp tự (samāsa).

2. අසඞ්ඛ්‍යං විභත්ති+සම්පත්ති+සමීප+සාකල්‍යා+භාව+යථා+ පච්ඡා+යුගපදත්ථෙ

2. Một bất biến từ (asaṅkhyaṃ) (được hợp lại) trong các nghĩa: biến cách (vibhatti), sự sung túc (sampatti), sự gần gũi (samīpa), sự toàn bộ (sākalya), sự vắng mặt (abhāva), sự tương ứng (yathā), sau (pacchā), và sự đồng thời (yugapada).

පුබ්බස්ස+ත්ථපරං යස්ස, අඤ්ඤත්ථපරමඤ්ච යං;

නපුංසකං භවෙ යඤ්ච, ත+දාසංඛ්‍ය+මිහෙ+ස්සතෙ.

Hợp tự nào có nghĩa của thành phần đầu là chính, và hợp tự nào có nghĩa của thành phần khác là chính, và hợp tự nào trở thành trung tính, thì ở đây được gọi là hợp tự bất biến (asaṅkhya).

සත්ථන්තරෙ පසිද්ධං යං, අබ්‍යයීභාවනාමතො;

උපකුම්භං තිට්ඨගු ච, පාතමෙඝංති තං යථා.

Nó được biết đến trong các luận điển khác với tên gọi là Avyayībhāva; ví dụ như: upakumbhaṃ, tiṭṭhagu, và pātameghaṃ.

අසඞ්ඛ්‍යං ස්‍යාද්‍යන්තං විභත්‍යාදීන+මත්ථෙ වත්තමානං ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහෙ+කත්ථං භවති. ‘‘අවිග්ගහො නිච්චසමාසො, පදන්තරවිග්ගහො චෙ’’ති පදන්තරවිග්ගහො. ඉත්ථීසු තථා පවත්තාති විග්ගය්හ විභත්‍යත්ථෙ සමාසෙ කතෙ –

Một bất biến từ có vĩ tố biến cách, hiện hữu trong nghĩa của biến cách (vibhatti) v.v..., trở thành một nghĩa duy nhất cùng với một từ khác có vĩ tố biến cách. Theo câu nói 'Hợp tự bất biến không có cách phân tích (bằng chính các thành phần của nó), nếu có thì phân tích bằng các từ khác', thì cách phân tích là dùng các từ khác. Sau khi phân tích câu 'itthīsu tathā pavattati' (diễn ra như vậy ở nơi những người nữ) và tạo thành hợp tự trong nghĩa của biến cách –

2,119. එකත්ථතායං

2,119. Ekatthatāyaṃ

එකො අත්ථො යස්ස පකතිපච්චයාදිසමුදායස්ස සො එකත්ථො. තස්ස භාවො පවත්තිනිමිත්තං එකත්ථතා, ඊයාදි+ණාදි+සමාසවිධානං, තස්මිං සති ස්‍යාදිලොපො හොති.

Tổ hợp của từ gốc, hậu tố, v.v... mà có một nghĩa duy nhất được gọi là 'ekattha'. Trạng thái của nó, tức là nguyên nhân cho sự áp dụng của nó, là 'ekatthatā' (sự hợp nhất về nghĩa), (chẳng hạn như) sự hình thành của các hậu tố īya, ṇa, v.v... và các hợp tự. Khi điều đó xảy ra, các vĩ tố biến cách (syādi) bị lược bỏ.

9. තං නපුංසකන්ති

9. Hợp tự đó là trung tính.

නපුංසකලිඞ්ගෙ [Pg.134] ච ‘‘පුබ්බස්මා+මාදිතො’’ති සබ්බවිභත්තීනං ලොපෙ ච කතෙ අධිත්ථි තිට්ඨති, භො අධිත්ථි, අධිත්ථි පස්ස, අධිත්ථි කතං, අධිත්ති චරති, අධිත්ථි දෙහි, අධිත්ථි අපෙහි, අධිත්ථි ආයත්තං, අධිත්ථි පතිට්ඨිතං. එවං අධිකුමාරි, අන්තභූතස්ස අප්පධානස්ස ඝපස්ස ‘‘ඝපස්ස+න්තස්සා+ප්පධානස්සා’’ති පස්ස රස්සො.

Và khi ở trung tính, và sau khi đã lược bỏ tất cả các vĩ tố biến cách theo quy tắc 'pubbasmā mādito', ta có (các câu như): adhitthi tiṭṭhati, bho adhitthi, adhitthi passa, adhitthi kataṃ, adhitthi carati, adhitthi dehi, adhitthi apehi, adhitthi āyattaṃ, adhitthi patiṭṭhitaṃ. Tương tự là 'adhikumāri'; nguyên âm cuối của từ gốc 'gha' phụ thuộc và nằm bên trong (hợp tự) được rút ngắn theo quy tắc 'ghapassantassāppadhānassā'.

සහ=සම්පන්නං බ්‍රහ්මං සබ්‍රහ්මං. වුත්තනයෙන එත්ථ ච උපරි ච සමාසාදයො හොන්ති, එත්ථ ‘‘අකාලෙ සතත්ථෙ’’ති සහස්ස සාදෙසො. ස්‍යාදිම්හි කතෙ ‘‘පුබ්බස්මා+මාදිතො’’ති ස්‍යාදීනං ලොපෙ ච සම්පත්තෙ ‘‘නා+තො+මපඤ්චමියා’’ති අපඤ්චමියා පටිසෙධො ච අකාරන්තඅසංඛ්‍යසමාසතො පරාසං සබ්බවිභත්තීනං අංආදෙසො ච හොති. එව+මුපරිපි.

`Saha` = `sampannaṃ brahmaṃ` (thịnh vượng cùng với Phạm thiên) thành `sabrahmaṃ`. Theo phương pháp đã nêu, ở đây và sau này, việc tạo hợp tự v.v... được thực hiện. Ở đây, `sa` thay thế cho `saha` theo quy tắc 'akāle satatthe'. Khi vĩ tố biến cách được thêm vào, và khi sự lược bỏ các vĩ tố biến cách được thực hiện bởi quy tắc 'pubbasmā mādito', thì có sự ngăn cấm đối với các cách khác ngoài cách thứ năm bởi quy tắc 'nā to'm apañcamiyā', và `aṃ` thay thế cho tất cả các vĩ tố biến cách theo sau một hợp tự bất biến (asaṅkhya) tận cùng bằng `a`. Tương tự cho các trường hợp sau.

භික්ඛානං සමිද්ධි සුභික්ඛං, එත්ථ ඝස්ස රස්සො. සුභික්ඛං තිට්ඨති භො සුභික්ඛං, සුභික්ඛං පස්ස. නා+ස්මිංසු ‘‘වා තතියා සත්තමීනං’’ති විකප්පෙන අං, සුභික්ඛං සුභික්ඛෙන වා කතං, සුභික්ඛං සුභික්ඛෙන වා චරති, සුභික්ඛං දෙහි. පඤ්චමියං අ+මබ්භාවා සුභික්ඛා අපගච්ඡ, සුභික්ඛ+මායත්තං, සුභික්ඛං සුභික්ඛෙ වා පතිට්ඨිතං.

`Bhikkhānaṃ samiddhi` (sự thịnh vượng của các vị tỳ-khưu) thành `subhikkhaṃ`. Ở đây, (nguyên âm cuối của) từ gốc 'gha' được rút ngắn. (Ví dụ:) `Subhikkhaṃ tiṭṭhati`, `bho subhikkhaṃ`, `subhikkhaṃ passa`. Đối với các vĩ tố `nā` và `smiṃ` (cách 3 và 7), `aṃ` là tùy chọn theo quy tắc 'vā tatiyā sattamīnaṃ', (nên có) `subhikkhaṃ` hoặc `subhikkhena kataṃ`, `subhikkhaṃ` hoặc `subhikkhena carati`, `subhikkhaṃ dehi`. Ở cách thứ năm, vì không có `aṃ`, nên là `subhikkhā apagaccha`. (Các ví dụ khác:) `subhikkhaṃ āyattaṃ`, `subhikkhaṃ` hoặc `subhikkhe patiṭṭhitaṃ`.

සමීපත්ථෙ-කුම්භස්ස සමීපං උපකුම්භං, එවං උපනගරං, භො උපකුම්භං ඉච්චාදි.

Trong nghĩa gần gũi: `kumbhassa samīpaṃ` (gần cái bình) thành `upakumbhaṃ`. Tương tự là `upanagaraṃ`. (Ví dụ:) `bho upakumbhaṃ`, v.v...

සාකල්‍යෙ-තිණම්පි අසෙසෙත්වාති සතිණං, තිණම්පි අසෙසෙත්වා අජ්ඣොහරණීය+මජ්ඣොහරතීත්‍යත්ථො. සෙසං සබ්‍රහ්මසමං[Pg.135]. අග්ගිම්පි අසෙසෙත්වාති සාග්ගි, අග්ගිගන්ථංපි අසෙසෙත්වා අධීතෙත්‍යත්ථො. වාරග්ගහණං අධිත්ථිසමං.

Trong ý nghĩa toàn thể (sākalya): satiṇaṃ có nghĩa là không chừa lại cả cỏ. Ý nghĩa là: nuốt vật đáng nuốt không chừa lại cả cỏ. Phần còn lại tương tự như sabrahma. Sāggi có nghĩa là không chừa lại cả sách về lửa (aggi). Ý nghĩa là: đã học không chừa lại cả sách về lửa. Việc nhận lấy phiên lượt (vāraggahaṇaṃ) tương tự như adhitthi.

අභාවො සම්බන්ධීභෙදා බහුවිධො, තත්‍ර ඉද්ධාභාවෙවිගතා ඉද්ධි=විභූති සද්දිකානන්ති දුස්සද්දිකං. අත්ථාභාවෙමක්ඛිකානං අභාවො නිම්මක්ඛිකං, නිද්දරථං, නිම්මසකං. අතික්කමාභාවෙ-අතිගතානි තිණානි නිත්තිණං. උපභොගසම්බන්ධීවත්තමානකාලස්ස අභාවෙ-අතිගතං ලහුපාවුරණං අතිලහුපාවුරණං, ලහුපාවුරණස්ස නා+යං උපභොගතා ලොති අත්ථො.

Sự không có (abhāva) có nhiều loại do sự khác biệt của đối tượng liên quan. Trong đó, về sự không có thịnh vượng (iddhi): dussaddikaṃ có nghĩa là những người có sự thịnh vượng (iddhi = vibhūti) đã mất đi. Về sự không có sự vật (attha): nimmakkhikaṃ là sự không có ruồi, niddarathaṃ, nimmasakaṃ. Về sự không có do vượt qua: nittiṇaṃ là cỏ đã được vượt qua. Về sự không có của thời hiện tại liên quan đến sự thụ hưởng: atilahupāvuraṇaṃ là chiếc áo choàng nhẹ đã qua mùa, ý nghĩa là đây không phải là lúc thụ hưởng chiếc áo choàng nhẹ.

යථාත්ථො+නෙකවිධො, තත්‍ර යොග්ගතායං-යොග්ගං රූප+මනුරූපං. විච්ඡායං-අද්ධමාසං අද්ධමාසං අනු අන්වද්ධමාසං, එවං පච්චත්තං. අත්ථානතිවත්තියං-සත්තිං අනතික්කම්ම යථාසත්ති. එවං යථාක්කමං, යථාබලං. බහුලාධිකාරා යා යා පරිසා යථාපරිසා. සදිසත්ථෙ-කිඛියා කණ්හවිච්ඡිතධෙනුයා සදිසො සකිඛි, සහස්ස සාදෙසො. ආනුපුබ්බියං-ජෙට්ඨානුක්කමෙන අනුජෙට්ඨං.

Ý nghĩa của yathā có nhiều loại. Trong đó, về sự thích hợp (yoggatā): anurūpaṃ là hình sắc thích hợp. Về sự lặp lại (vicchā): anvaddhamāsaṃ là mỗi nửa tháng, tương tự là paccattaṃ. Về sự không vượt quá đối tượng (atthānativatti): yathāsatti là không vượt quá khả năng. Tương tự là yathākkamaṃ, yathābalaṃ. Về quyền hạn bao quát (bahulādhikārā): yathāparisā là mỗi mỗi hội chúng. Về ý nghĩa tương tự (sadisattha): sakikhi là tương tự như con bò cái đốm đen Kikhi, sa là biến thể của saha. Về sự tuần tự (ānupubbiya): anujeṭṭhaṃ là theo thứ tự trưởng thượng.

පච්ඡාඅත්ථෙ-රථස්ස පච්ඡා අනුරථං.

Trong ý nghĩa phía sau (pacchā): anurathaṃ là phía sau cỗ xe.

යුගපදත්ථෙ-චක්කෙන සහ=එකකාලං සචක්කං, චක්කෙන එකක්ඛණෙ නිධෙතීති අත්ථො.

Trong ý nghĩa đồng thời (yugapada): sacakkaṃ là cùng lúc với bánh xe, ý nghĩa là đặt xuống trong cùng một khoảnh khắc với bánh xe.

3. යථා න තුල්‍යෙ

3. Yathā không [hợp thành] trong ý nghĩa tương đương (tulya).

යථාසද්දො තුල්‍යත්ථෙ වත්තමානො ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහෙ+කත්ථො න භවති. යථා දෙවදත්තො, තථා යඤ්ඤදත්තො. එත්ථ උපමානභූතො යථාසද්දො ‘තථා යඤ්ඤදත්තො’ති උපමෙය්‍ය+මපෙක්ඛති, තස්මා ‘‘සාපෙක්ඛ+මසමත්ථං භවතී’’ති ඤායා අසමාසෙ [Pg.136] ‘‘න තුල්‍යෙ’’ති පටිසෙධො කිමත්ථ+මිති චෙ. යස්මා ‘‘යථා දෙවදත්තො’’ති සමුදායමෙව උපමානං භවති, න විසුං යථාසද්දො, තස්මා සමුදායස්සෙව උපමෙය්‍යසාපෙක්ඛත්තෙ න අසාමත්ථියතා න විසුං යථාසද්දස්ස, තස්මා සාදිස්සෙ පත්තසමාසස්ස පටිසෙධත්ථ+මිදං. තුල්‍යත්ථෙති වත්තබ්බෙ තුල්‍යං විනා තුල්‍යතා නත්ථීති තුල්‍යත්ථෙති අවත්වා තුල්‍යෙති වුත්තං.

Từ yathā, khi được dùng trong ý nghĩa tương đương (tulya), không hợp thành một ý nghĩa với một từ có biến cách. (Ví dụ:) Như là Devadatta, cũng vậy là Yaññadatta. Ở đây, từ yathā, vốn là vật so sánh (upamāna), đòi hỏi phải có vật được so sánh (upameyya) là ‘cũng vậy là Yaññadatta’. Do đó, nếu hỏi rằng theo quy tắc “từ có tính phụ thuộc thì không có khả năng (hợp thành sama)”, nếu đã không có sama, thì sự cấm đoán “không trong ý nghĩa tương đương” có mục đích gì? Bởi vì toàn bộ cụm từ “như là Devadatta” mới trở thành vật so sánh, chứ không phải riêng từ yathā. Do đó, vì chính toàn bộ cụm từ phụ thuộc vào vật được so sánh, nên không có sự bất năng đối với riêng từ yathā. Vì vậy, điều này nhằm mục đích cấm đoán sama có thể xảy ra trong ý nghĩa tương tự. Đáng lẽ phải nói là tulyatthe, nhưng vì không có sự tương đương (tulyatā) nếu không có vật tương đương (tulya), nên đã nói là tulye thay vì tulyatthe.

යථාකථඤ්චි සාදිස්සං, ඤායතෙ යත්ථ සම්භවං;

උපමා නාම සා තස්සා, පපඤ්චො බහුධා භවෙ.

Nơi nào sự tương tự, dù bằng cách nào, được nhận biết là có thể có; đó được gọi là sự so sánh (upamā), và sự trình bày chi tiết của nó có thể có nhiều cách.

4. යාවා+වධාරණෙ

4. Yāva trong ý nghĩa giới hạn (avadhāraṇa).

යාවසද්දො අවධාරණෙ වත්තමානො ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහෙ+කත්ථො භවති. අවධාරණං=එත්තකතාපරිච්ඡෙදො. යාවන්තානි අමත්තානි=භාජනානි යාවාමත්තං, ඉමිනා සමාසෙ කතෙ සෙසං පුබ්බසමං. ජීවස්ස යත්තකො පරිච්ඡෙදො යාවජීවං. යාවතායුකං, ‘‘සකත්ථෙ’’ති කපච්චයො. යත්තකෙන අත්ථො යාවදත්ථං.

Từ yāva, khi được dùng trong ý nghĩa giới hạn (avadhāraṇa), hợp thành một ý nghĩa với một từ có biến cách. Giới hạn là sự xác định chừng mực. Yāvāmattaṃ là chừng nào còn đồ đựng (amatta = bhājana). Khi sama được tạo thành bởi quy tắc này, phần còn lại tương tự như trước. Yāvajīvaṃ là chừng nào sự giới hạn của mạng sống còn. Yāvatāyukaṃ, hậu tố ka có ý nghĩa riêng của nó. Yāvadatthaṃ là chừng nào còn có mục đích.

5. පය්‍යපා බහි තිරො පුරෙ පච්ඡා වා පඤ්චම්‍යා

5. Pari, apa, ā, bahi, tiro, pure, pacchā tùy chọn với từ ở biến cách thứ năm.

පරිආදයො පඤ්චම්‍යන්තෙන සහෙ+කත්ථා හොන්ති වා. පරි පබ්බතා පරිපබ්බතං. වාස්ස වාක්‍යවිකප්පත්ථත්තා පරි පබ්බතා ඉච්චාදයොපි හොන්ති. අප පබ්බතා අපපබ්බතං, ආ පාටලිපුත්තා ආපාටලිපුත්තං, බහි ගාමා බහිගාමං, තිරො පබ්බතා තිරොපබ්බතං, පුරෙ භත්තා පුරෙභත්තං, පච්ඡා භත්තා පච්ඡාභත්තං, සබ්බං උපකුම්භසමං, ඉමිනා සමාසො විසෙසො. එව+මුපරිසුත්තෙපි.

Các từ pari v.v... tùy chọn hợp thành một ý nghĩa với từ có biến cách thứ năm. Pari pabbatā thành paripabbataṃ. Vì vā có ý nghĩa tùy chọn về câu, nên các dạng như pari pabbatā v.v... cũng có. Apa pabbatā thành apapabbataṃ, ā pāṭaliputtā thành āpāṭaliputtaṃ, bahi gāmā thành bahigāmaṃ, tiro pabbatā thành tiropabbataṃ, pure bhattā thành purebhattaṃ, pacchā bhattā thành pacchābhattaṃ, tất cả đều tương tự như upakumbha, sama này là trường hợp đặc biệt. Tương tự như vậy trong quy tắc tiếp theo.

වාත්‍ය+ධිකාරො [Pg.137] –

Quyền hạn của vā –

6. සමීපා+යාමෙස්ව+නු

6. Anu trong ý nghĩa gần (samīpa) và dài (āyāma).

‘‘අසංඛ්‍ය’’මිච්චාදිනා නිච්චසමාසස්ස විකප්පත්ථං සමීපග්ගහණං. අනුසද්දො සාමීප්‍යෙ ආයාමෙ ච වත්තමානො ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහෙ+කත්ථො වා හොති. එත්ථ සමීපග්ගහණස්ස භාවප්පධානත්තා සාමීප්‍යමෙව ගම්‍යතෙති සාමීප්‍යෙති වුත්තං. වනස්ස අනු=සමීපං අනුවනං, ගඞ්ගාය අනු=ආයාමො අනුගඞ්ගං, ගඞ්ගාය අනු වා බාරාණසී.

Việc đề cập đến samīpa là để làm cho sama bắt buộc theo quy tắc “Asaṃkhya” v.v... trở thành tùy chọn. Từ anu, khi được dùng trong ý nghĩa gần (sāmīpya) và dài (āyāma), tùy chọn hợp thành một ý nghĩa với một từ có biến cách. Ở đây, vì việc đề cập đến samīpa có tính trừu tượng là chính, nên chính sự gần gũi (sāmīpya) được hiểu, do đó nói là sāmīpye. Anuvanaṃ là gần khu rừng. Anugaṅgaṃ là dọc theo sông Hằng. Hoặc, Bārāṇasī (thành Ba-la-nại) dọc theo sông Hằng.

7. තිට්ඨග්වාදීනි

7. Tiṭṭhagu và các từ tương tự.

තිට්ඨගුආදීනි අඤ්ඤත්ථෙන සිද්ධාපි අස්මිං අසංඛ්‍යසමාසෙ නිපාතියන්ති. තිට්ඨන්ති ගාවො යස්මිං කාලෙති තිට්ඨන්තසද්ද+ගොසද්දෙහි පඨමායොම්හි කතෙ ‘‘වා+නෙකඤ්ඤත්ථෙ’’ති සමාසො, ඉමිනා නිපාතනා ලොපෙ නපුංසකත්ථෙ ච කතෙ සිම්හි ගොස්ස ‘‘ගොස්සු’’ති උකාරෙ ‘‘පුබ්බස්මා+මාදිතො’’ති විභත්තිලොපො. එවං වහන්තී ගාවො යස්මිං කාලෙති වහග්ගු ඉච්චාදි. වෙලාප්පකාසකපාතොආදීනම්පි එත්ථෙව සඞ්ගහො, පාතො නහානන්ති සත්තමීඅමාදිසමාසෙ පාතනහානං, එවං සායනහානං, පාතකාලං, සායකාලං, පාතමෙඝං, සායමෙඝං, පාතමග්ගං, සායමග්ගං, එත්ථ ‘‘එඔන+ම වණ්ණෙ’’ති අකාරො, නිග්ගහීතස්ස ලොපො ච හොති.

Các từ như tiṭṭhagu, mặc dù đã được hình thành với ý nghĩa khác (bahubbīhi), được liệt kê như dạng bất quy tắc trong loại sama asaṃkhya này. ‘Thời gian mà những con bò đứng yên’ – từ các từ tiṭṭhanta và go ở biến cách thứ nhất số nhiều, sama được tạo thành theo quy tắc “vā+nekaññatthe”. Theo sự hình thành bất quy tắc này, sau khi lược bỏ và ở trung tính, khi si theo sau, go trở thành gu theo quy tắc “gossu”, và biến cách được lược bỏ theo quy tắc “pubbasmā+mādito”. Tương tự, vahaggu là ‘thời gian mà những con bò kéo xe’ v.v... Các từ chỉ thời gian như pāto v.v... cũng được bao gồm ở đây. Pātanahānaṃ từ pāto nahānaṃ (tắm vào buổi sáng) là sama sattamītatpurisa. Tương tự là sāyanahānaṃ, pātakālaṃ, sāyakālaṃ, pātameghaṃ, sāyameghaṃ, pātamaggaṃ, sāyamaggaṃ. Ở đây, theo quy tắc “eona+ma vaṇṇe”, nguyên âm a xuất hiện, và niggahīta bị lược bỏ.

8. ඔරෙ+පරි+පටි+පාරෙ+මජ්ඣෙ+හෙට්ඨු+ද්ධා+ධො+න්තො වා ඡට්ඨියා.

8. Ora, upari, paṭi, pāra, majjha, heṭṭhā, uddhaṃ, adho, anto tùy chọn với từ ở biến cách thứ sáu.

ඔරාදයො සද්දා ඡට්ඨියන්තෙන සහෙ+කත්ථා වා හොන්ති. ඔරං ගඞ්ගාය ඔරෙගඞ්ගා, උපරි සිඛරස්ස උපරිසිඛරං, පටි=මුඛං සොතස්ස [Pg.138] පටිසොතං, පාරං යමුනාය පාරෙයමුනං, මජ්ඣං ගඞ්ගාය මජ්ඣෙගඞ්ගං, හෙට්ඨා පාසාදස්ස හෙට්ඨාපාසාදං, උද්ධං ගඞ්ගාය උද්ධගඞ්ගං, අධො ගඞ්ගාය අධොගඞ්ගං, අන්තො පාසාදස්ස අන්තොපාසාදං. ඉමිනා නිපාතනාව නිග්ගහීතලොපෙ ච එකාරෙ ච කතෙ ඔරෙච්චාදි හොති.

Các từ ora v.v... tùy chọn hợp thành một ý nghĩa với từ có biến cách thứ sáu. Oraṃ gaṅgāya thành oregaṅgā, upari sikharassa thành uparisikharaṃ, paṭi sotassa (ngược dòng) thành paṭisotaṃ, pāraṃ yamunāya thành pāreyamunaṃ, majjhaṃ gaṅgāya thành majjhegaṅgaṃ, heṭṭhā pāsādassa thành heṭṭhāpāsādaṃ, uddhaṃ gaṅgāya thành uddhagaṅgaṃ, adho gaṅgāya thành adhogaṅgaṃ, anto pāsādassa thành antopāsādaṃ. Theo sự hình thành bất quy tắc này, sau khi lược bỏ niggahīta và thêm e, các dạng như ore v.v... được tạo thành.

10. අ+මාදි

10. Bắt đầu bằng a.

අ+මාදිස්‍යාද්‍යන්තං ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහ බහුල+මෙකත්තං හොති.

Một từ có biến cách không bắt đầu bằng a (bất biến từ) thường hợp thành một thể thống nhất với một từ có biến cách khác.

උත්තරස්ස පදස්ස+ත්ථො, පධානං ලිඞ්ග+මස්ස ච;

දුතියන්තාදිපදෙකත්ථො, බහුධා තං විභජ්ජතෙ.

Ý nghĩa của từ sau là chính, và giống của nó (cũng là giống của sama); sự hợp nhất ý nghĩa với từ ở biến cách thứ hai v.v..., nó được phân chia theo nhiều cách.

පරෙස+මිස්සතෙ තඤ්ච, භිය්‍යො තප්පුරිසා+ඛ්‍යයා;

තං යථා+ත්‍ර රාජාපච්චං, කත්ථචීති+මිතීදිසං.

Và nó được pha trộn với các loại khác, phần lớn dưới tên gọi Tappurisa; ví dụ ở đây là rājāpaccaṃ, và ở một số nơi khác cũng tương tự.

අ+මාද්‍යන්තානං කාරකානං අකාරකානඤ්ච සමාසො කත්ථචිමෙව වා හොති. තඤ්ච බහුලංවිධානෙනාති දට්ඨබ්බං.

Sự kết hợp (samāsa) của các kāraka (biến cách có vai trò ngữ pháp) không tận cùng bằng 'am' v.v... và của các phi-kāraka (biến cách không có vai trò ngữ pháp) đôi khi cũng xảy ra. Và điều đó nên được hiểu là theo quy tắc bahulaṃ (đa dạng).

තත්ථ දුතියාතප්පුරිසො අමාදි ගත+නිස්සිතා+තීතා+තික්කන්ත+පත්තා+පන්නාදීහි භවති. සරණං ගතොති සමාසෙ කතෙ ‘‘එකත්ථතායං’’ති විභත්තිලොපාදි උපරි සබ්බත්ථ පුබ්බසමං. සරණගතො, සරණගතා. සරණගතා, සරණගතායො. සරණගතං කුලං, සරණගතානි කුලානි ඉච්චාදි. අරඤ්ඤගතො, භූමිගතො. ධම්මං නිස්සිතො ධම්මනිස්සිතො, අත්ථනිස්සිතො. භවං අතීතො භවාතීතො, කාලාතීතො. පමාණං අතික්කන්තං පමාණාතික්කන්තං, ලොකාතික්කන්තං. සුඛං පත්තො සුඛප්පත්තො, දුක්ඛප්පත්තො. සොතං ආපන්නො සොතාපන්නො, නිරොධසමාපන්නො, මග්ගප්පටිපන්නො. රථං ආරුළ්හො රථාරුළ්හො[Pg.139]. සබ්බරත්තිං සොභණො සබ්බරත්තිසොභණො, මුහුත්තසුඛං. අකාරකානං සමාසො අච්චන්තසංයොගෙ. වුත්තියෙවො+පපදසමාසෙ, තස්ස නිච්චත්තා. යථා කම්මං කරොතීති කම්මකාරො, කුම්භකාරො, අත්ථං කාමෙතීති අත්ථකාමො, ධම්මකාමො, ධම්මං ධාරෙතීති ධම්මධරො, විනයධරො. සානං පචතීති සපාකො, තන්තං වායතීති තන්තවායො, වරං ආහරතීති වරාහරො. න්ත+මාන+ක්තවන්තෙහි වාක්‍යමෙව. ධම්මං සුණන්තො, ධම්මං සුණමානො, ඔදනං භුත්තවා.

Trong đó, Đệ nhị biến cách Tappurisa (Dutiyātappuriso) được thành lập với các từ (kết thúc bằng) 'am' v.v... cùng với các từ như gata, nissita, atīta, atikkanta, patta, āpanna. Khi hợp thành samāsa 'saraṇaṃ gato', việc lược bỏ biến cách vĩ ngữ v.v... (xảy ra) theo quy tắc 'ekatthatāyaṃ', phần trên ở mọi nơi đều giống như trước. (Ví dụ:) Saraṇagato, saraṇagatā. Saraṇagatā, saraṇagatāyo. Saraṇagataṃ kulaṃ, saraṇagatāni kulāni, v.v... Araññagato, bhūmigato. Dhammaṃ nissito (thành) dhammanissito, atthanissito. Bhavaṃ atīto (thành) bhavātīto, kālātīto. Pamāṇaṃ atikkantaṃ (thành) pamāṇātikkantaṃ, lokātikkantaṃ. Sukhaṃ patto (thành) sukhappatto, dukkhappatto. Sotaṃ āpanno (thành) sotāpanno, nirodhasamāpanno, maggappaṭipanno. Rathaṃ āruḷho (thành) rathāruḷho. Sabbarattiṃ sobhaṇo (thành) sabbarattisobhaṇo, muhuttasukhaṃ. Sự kết hợp của các phi-kāraka (akāraka) xảy ra trong trường hợp liên tục (accantasaṃyoga). Chỉ có sự kết hợp trong trường hợp Upapadasamāsa, vì đó là quy tắc bắt buộc. Ví dụ: kammaṃ karotīti (thành) kammakāro, kumbhakāro; atthaṃ kāmetīti (thành) atthakāmo, dhammakāmo; dhammaṃ dhāretīti (thành) dhammadharo, vinayadharo. Sānaṃ pacatīti (thành) sapāko; tantaṃ vāyatīti (thành) tantavāyo; varaṃ āharatīti (thành) varāharo. Với các (phân từ) -nta, -māna, -ktavant thì chỉ là câu (không phải hợp thể). (Ví dụ:) Dhammaṃ suṇanto, dhammaṃ suṇamāno, odanaṃ bhuttavā.

තතියාතප්පුරිසො කිතක+පුබ්බ+සදිස+සමො+නත්ථ+කලහ+නිපුණ+මිස්ස+සඛිලාදීහි. බුද්ධෙන භාසිතො බුද්ධභාසිතො ධම්මො, එවං ජිනදෙසිතො. සත්ථාරා වණ්ණිතො සත්ථුවණ්ණිතො. විඤ්ඤූහි ගරහිතො විඤ්ඤුගරහිතො, විඤ්ඤුප්පසත්ථො, ඉස්සරකතං, සයං කතං, සුකෙහි ආහටං සුකාහටං, රඤ්ඤා හතො රාජහතො, රාජපීළිතො. අග්ගිනා දඩ්ඪො අග්ගිදඩ්ඪො, සප්පෙන දට්ඨො සප්පදට්ඨො, සල්ලෙහි විද්ධො සල්ලවිද්ධො, ඉච්ඡාය පකතො ඉච්ඡාපකතො, සීලසම්පන්නො. එවං සුඛසහගතං, ඤාණසම්පයුත්තං, මිත්තසංසග්ගො, පියවිප්පයොගො, ජාතිථද්ධො, ගුණහීනො, ගුණවුද්ධො, චතුවග්ගකරණීයං, චතුවග්ගාදිකත්තබ්බං. කාකෙහි පෙය්‍යා කාකපෙය්‍යා, නදී. ක්වචි වුත්තියෙව, උරසා ගච්ඡතීති උරගො, පාදෙන පිවතීති පාදපො. ක්වචි වාක්‍යමෙව, ඵරසුනා ඡින්නවා, කාකෙහි පාතබ්බා, දස්සනෙන පහාතබ්බා. පුබ්බාදියොගෙ-මාසෙන පුබ්බො මාසපුබ්බො. එවං මාතුසදිසො, මාතුසමො. එකූනවීසති, සීලවිකලො, අසිකලහො, වාචානිපුණො, යාවකාලිකසම්මිස්සං, වාචාසඛිලො[Pg.140]. සත්ථාරා සදිසො සත්ථුසදිසො, සත්ථුකප්පො, පුඤ්ඤෙන අත්ථිකො පුඤ්ඤත්ථිකො, ගුණාධිකො. දධිනා උපසිත්තං භොජනං දධිභොජනං, ගුළෙන සංසට්ඨො ඔදනො ගුළොදනො. කාරකසම්බන්ධො ක්‍රියාය කතො, උපසිත්තාදික්‍රියානං අපඤ්ඤායනෙපි වුත්තියෙවො+පසිත්තාදික්‍රියාන+මාඛ්‍යාපනතො නත්ථා+යුත්තත්ථතා. එවං ඛීරොදනො. අස්සෙන යුත්තො රථො අස්සරථො, මග්ගචිත්තං, ජම්බුයා පඤ්ඤාතො ලක්ඛිතො දීපො ජම්බුදීපො, එකෙන අධිකා දස එකාදස, ජාතියා අන්ධො ජච්චන්ධො, පකතියා මෙධාවී පකතිමෙධාවී ඉච්චාදි.

Đệ tam biến cách Tappurisa (Tatiyātappuriso) được thành lập với các từ như kitaka, pubba, sadisa, sama, ūnattha, kalaha, nipuṇa, missa, sakhila, v.v... (Ví dụ:) Buddhena bhāsito (thành) buddhabhāsito dhammo, tương tự jinadesito. Satthārā vaṇṇito (thành) satthuvaṇṇito. Viññūhi garahito (thành) viññugarahito, viññuppasattho, issarakataṃ, sayaṃ kataṃ, sukehi āhaṭaṃ (thành) sukāhaṭaṃ, raññā hato (thành) rājahato, rājapīḷito. Agginā daḍḍho (thành) aggidaḍḍho, sappena daṭṭho (thành) sappadaṭṭho, sallehi viddho (thành) sallaviddho, icchāya pakato (thành) icchāpakato, sīlasampanno. Tương tự sukhasahagataṃ, ñāṇasampayuttaṃ, mittasaṃsaggo, piyavippayogo, jātithaddho, guṇahīno, guṇavuddho, catuvaggakaraṇīyaṃ, catuvaggādikattabbaṃ. Kākehi peyyā (thành) kākapeyyā, nadī. Đôi khi chỉ là hợp thể, (ví dụ:) urasā gacchatīti (thành) urago, pādena pivatīti (thành) pādapo. Đôi khi chỉ là câu, (ví dụ:) pharasunā chinnavā, kākehi pātabbā, dassanena pahātabbā. Trong sự kết hợp với pubba v.v...: māsena pubbo (thành) māsapubbo. Tương tự mātusadiso, mātusamo. Ekūnavīsati, sīlavikalo, asikalaho, vācānipuṇo, yāvakālikasammissaṃ, vācāsakhilo. Satthārā sadiso (thành) satthusadiso, satthukappo, puññena atthiko (thành) puññatthiko, guṇādhiko. Dadhinā upasittaṃ bhojanaṃ (thành) dadhibhojanaṃ, guḷena saṃsaṭṭho odano (thành) guḷodano. Mối quan hệ kāraka được tạo ra với hành động, ngay cả khi các hành động như 'upasitta' (rắc lên) không hiện rõ, nó vẫn là hợp thể vì các hành động như 'upasitta' được ngụ ý, do đó không có sự bất hợp lý. Tương tự khīrodano. Assena yutto ratho (thành) assaratho, maggacittaṃ, jambuyā paññāto lakkhito dīpo (thành) jambudīpo, ekena adhikā dasa (thành) ekādasa, jātiyā andho (thành) jaccandho, pakatiyā medhāvī (thành) pakatimedhāvī, v.v...

චතුත්ථීතප්පුරිසො තදත්ථ+අත්ථ+හිත+දෙය්‍යාදීහි. තදත්ථෙ-කථිනස්ස දුස්සං කථිනදුස්සං, කථිනචීවරස්සාති අත්ථො. එවං චීවරදුස්සං, චීවරමූලං, යාගුයා අත්ථාය තණ්ඩුලා යාගුතණ්ඩුලා, භත්තතණ්ඩුලා, සඞ්ඝස්ස අත්ථාය භත්තං සඞ්ඝභත්තං, ආගන්තුකභත්තං, එවං ගමිකභත්තං, පාසාදාය දබ්බං පාසාදදබ්බං. එත්ථ චා+යං නිච්චසමාසො, තස්ස තිලිඞ්ගතා ච-භික්ඛුසඞ්ඝස්ස අත්ථො විහාරො භික්ඛුසඞ්ඝත්ථො විහාරො, භික්ඛුසඞ්ඝත්ථා යාගු, භික්ඛුසඞ්ඝත්ථං චීවරං. යස්ස අත්ථො යදත්ථො, යදත්ථා, යදත්ථං. එවං තදත්ථො, තදත්ථා, තදත්ථං. තථා ලොකහිතො. බුද්ධස්ස දෙය්‍යං බුද්ධදෙය්‍යං පුප්ඵං. සඞ්ඝදෙය්‍යං චීවරං. ඉධ න හොති ‘‘සඞ්ඝස්ස දාතබ්බං’’.

Đệ tứ biến cách Tappurisa (Catutthītappuriso) được thành lập với các từ như tadattha, attha, hita, deyya, v.v... Theo nghĩa tadatthe (vì mục đích đó): kathinassa dussaṃ (thành) kathinadussaṃ, có nghĩa là 'cho y kathina'. Tương tự cīvaradussaṃ, cīvaramūlaṃ, yāguyā atthāya taṇḍulā (thành) yāgutaṇḍulā, bhattataṇḍulā, saṅghassa atthāya bhattaṃ (thành) saṅghabhattaṃ, āgantukabhattaṃ, tương tự gamikabhattaṃ, pāsādāya dabbaṃ (thành) pāsādadabbaṃ. Và ở đây, đây là hợp thể bắt buộc (niccasamāso), và nó có ba tánh: bhikkhusaṅghassa attho vihāro (thành) bhikkhusaṅghattho vihāro, bhikkhusaṅghatthā yāgu, bhikkhusaṅghatthaṃ cīvaraṃ. Yassa attho (thành) yadattho, yadatthā, yadatthaṃ. Tương tự tadattho, tadatthā, tadatthaṃ. Cũng vậy lokahito. Buddhassa deyyaṃ (thành) buddhadeyyaṃ pupphaṃ. Saṅghadeyyaṃ cīvaraṃ. Ở đây không có hợp thể: 'saṅghassa dātabbaṃ'.

පඤ්චමීතප්පුරිසො අපගමන+භය+විරති+මොචනත්ථාදීහි. මෙථුනස්මා අපෙතො මෙථුනාපෙතො, එවං පලාපගතො, නගරනිග්ගතො, පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො, කාමතො නික්ඛන්තං කාමනික්ඛන්තං, රුක්ඛග්ගා පතිතො රුක්ඛග්ගපතිතො, සාසනච්චුතො, ආපත්ති- වුට්ඨානං[Pg.141], ධරණීතලග්ගතො, සබ්බභවෙහි නිස්සටො සබ්බභවනිස්සටො. භයතාදියොගෙ-රාජතො භයං රාජභයං, චොරභයං, අමනුස්සභයං, අග්ගිභයං, පාපභීතො, පාපභීරුකො. අකත්තබ්බතො විරති අකත්තබ්බවිරති, එවං කායදුච්චරිතවිරති, වචීදුච්චරිතවිරති. බන්ධනා මුත්තො බන්ධනමුත්තො, වනමුත්තො, බන්ධනමොක්ඛො. කම්මසමුට්ඨිතං, උක්කට්ඨුක්කට්ඨං, ඔමකොමකං. ක්වචි වුත්තියෙව, කම්මතො ජාතං කම්මජං, එවං චිත්තජං, උතුජං, ආහාරජං. ඉධ න හොති ‘පාසාදා පතිතො’.

Đệ ngũ biến cách Tappurisa (Pañcamītappuriso) được thành lập với các từ có nghĩa là rời xa, sợ hãi, từ bỏ, giải thoát, v.v... (Ví dụ:) Methunasmā apeto (thành) methunāpeto, tương tự palāpagato, nagaraniggato, piṇḍapātapaṭikkanto, kāmato nikkhantaṃ (thành) kāmanikkhantaṃ, rukkhaggā patito (thành) rukkhaggapatito, sāsanaccuto, āpattivuṭṭhānaṃ, dharaṇītalaggato, sabbabhavehi nissaṭo (thành) sabbabhavanissaṭo. Trong sự kết hợp với bhaya (sợ hãi) v.v...: rājato bhayaṃ (thành) rājabhayaṃ, corabhayaṃ, amanussabhayaṃ, aggibhayaṃ, pāpabhīto, pāpabhīruko. Akattabbato virati (thành) akattabbavirati, tương tự kāyaduccaritavirati, vacīduccaritavirati. Bandhanā mutto (thành) bandhanamutto, vanamutto, bandhanamokkho. Kammasamuṭṭhitaṃ, ukkaṭṭhukkaṭṭhaṃ, omakomakaṃ. Đôi khi chỉ là hợp thể, (ví dụ:) kammato jātaṃ (thành) kammajaṃ, tương tự cittajaṃ, utujaṃ, āhārajaṃ. Ở đây không có hợp thể: 'pāsādā patito'.

ඡට්ඨීතප්පුරිසො රඤ්ඤො පුත්තො රාජපුත්තො, එවං රාජපුරිසො, ආචරියපූජකො, බුද්ධසාවකො, බුද්ධරූපං, ජිනවචනං, සමුද්දඝොසො, ධඤ්ඤානං රාසි ධඤ්ඤරාසි, පුප්ඵගන්ධො, ඵලරසො, කායස්ස ලහුතා කායලහුතා. මරණස්සති, රුක්ඛමූලං, අයස්ස පත්තො අයොපත්තො, එත්ථ ‘‘මනාද්‍යාපාදීන+මො මයෙ චෙ’’ති ඔ. එවං සුවණ්ණකටාහං, පානීයථාලකං, සප්පිකුම්භො, දෙවානං රාජා දෙවරාජා. පුමස්ස ලිඞ්ගං පුල්ලිඞ්ගං, ‘‘පුං පුමස්සවා’’ති පුමස්ස පුං, නිග්ගහීතලොපො, ලස්ස ද්විභාවො ච. හත්ථිපදං, ඉත්ථිරූපං, භික්ඛුනිසඞ්ඝො, ජම්බුසාඛා, එත්ථ ඊකාරූකාරානං රස්සො. බහුලාධිකාරා න්ත+මාන+නිද්ධාරිය+පූරණ+භාව+තිත්තත්ථෙහි න හොති. මමා+නුකුබ්බං, මමා+නුකුරුමානො, ගුන්නං කණ්හා සම්පන්නඛීරතමා, සිස්සානං පඤ්චමො, පටස්ස සුත්තතා. ක්වචි හොතෙව ‘වත්තමානසාමීප්‍යං’. බ්‍රාහ්මණස්ස සුක්කා දන්තාති සාපෙක්ඛතාය න හොති. ඵලානං තිත්තො, ඵලාන+මාසිතො, ඵලානං සුහිතො. ‘‘බ්‍රාහ්මණස්ස උච්චං ගෙහං’’ති සාපෙක්ඛතාය න හොති. ‘‘රඤ්ඤො පාටලිපුත්තකස්ස ධනං’’ති ධනසම්බන්ධෙ [Pg.142] ඡට්ඨීති පාටලිපුත්තකෙන සම්බන්ධාභාවා න හොති. ‘‘රඤ්ඤො ගො ච අස්සො ච පුරිසො චා’’ති භින්නත්ථතාය වාක්‍යමෙව. රඤ්ඤො ගවස්සපුරිසා රාජගවස්සපුරිසාති වුත්ති හොතෙව, එකත්ථීභාවා. සම්බන්ධීසද්දානං පන නිච්චසාපෙක්ඛත්තෙපි ගමකත්තා සමාසො, ගමකත්තම්පි හි සමාසස්ස නිබන්ධනං, යථා දෙවදත්තස්ස ගුරුකුලං, භගවතො සාවකසඞ්ඝොතිආදි.

Sáu cách tappuriso: rañño putto là rājaputto (con trai của vua), tương tự rājapuriso (người hầu của vua), ācariyapūjako (người cúng dường vị thầy), buddhasāvako (thinh văn của đức Phật), buddharūpaṃ (hình ảnh của đức Phật), jinavacanaṃ (lời của bậc chiến thắng), samuddaghoso (tiếng gầm của biển cả), dhaññānaṃ rāsi là dhaññarāsi (đống ngũ cốc), pupphagandho (hương của hoa), phalaraso (vị của quả), kāyassa lahutā là kāyalahutā (sự nhẹ nhàng của thân). Maraṇassati (sự niệm tưởng về cái chết), rukkhamūlaṃ (gốc cây), ayassa patto là ayopatto (cái bát bằng sắt), ở đây chữ 'o' là do quy tắc ‘‘manādyāpādīna+mo maye ce’’. Tương tự suvaṇṇakaṭāhaṃ (cái chảo bằng vàng), pānīyathālakaṃ (cái đĩa đựng nước uống), sappikumbho (cái hũ đựng bơ sữa), devānaṃ rājā là devarājā (vua của chư thiên). Pumassa liṅgaṃ là pulliṅgaṃ (giới tính của nam), chữ puṃ của pumassa là do quy tắc ‘‘puṃ pumassavā’’, có sự lược bỏ niggahīta, và phụ âm l được lặp lại. Hatthipadaṃ (chân của voi), itthirūpaṃ (hình dáng của người nữ), bhikkhunisaṅgho (chúng tỳ khưu ni), jambusākhā (nhánh cây diêm phù), ở đây các nguyên âm dài ī và ū được rút ngắn. Do quyền hạn của từ bahula, hợp thể không được thành lập với các từ có nghĩa là tiếp vĩ ngữ nta, māna, niddhāriya (chỉ định), pūraṇa (số thứ tự), bhāva (bản chất), titta (chán). (Ví dụ:) Mamā+nukubbaṃ, mamā+nukurumāno, gunnaṃ kaṇhā sampannakhīratamā (con bò đen trong đàn bò là con cho nhiều sữa nhất), sissānaṃ pañcamo (người học trò thứ năm), paṭassa suttatā (bản chất sợi của tấm vải). Đôi khi vẫn có (hợp thể), như trong ‘vattamānasāmīpyaṃ’ (gần với hiện tại). Trong câu ‘Brāhmaṇassa sukkā dantā’ (răng của người Bà-la-môn thì trắng), hợp thể không được thành lập do có sự phụ thuộc (sāpekkhatā). Phalānaṃ titto (chán ngán các loại quả), phalāna+māsito (đã ăn các loại quả), phalānaṃ suhito (thỏa mãn với các loại quả). Trong câu ‘‘Brāhmaṇassa uccaṃ gehaṃ’’ (ngôi nhà của người Bà-la-môn thì cao), hợp thể không được thành lập do có sự phụ thuộc. Trong câu ‘‘Rañño pāṭaliputtakassa dhanaṃ’’ (tài sản của vua thành Pāṭaliputta), vì sáu cách có liên hệ với ‘dhanaṃ’ (tài sản), nên không có liên hệ với ‘pāṭaliputtakena’, do đó hợp thể không được thành lập. Câu ‘‘Rañño go ca asso ca puriso cā’’ (con bò, con ngựa, và người đàn ông của vua) chỉ là một câu (vākya) do có các ý nghĩa khác nhau. Rañño gavassapurisā thành rājagavassapurisā (những con bò, ngựa, và người của vua) thì vẫn có thể tạo thành hợp thể, do sự thống nhất về ý nghĩa. Tuy nhiên, đối với các từ chỉ mối quan hệ, mặc dù luôn có sự phụ thuộc, hợp thể vẫn được tạo thành vì ý nghĩa có thể được hiểu ngầm (gamakattā). Quả thật, việc ý nghĩa có thể được hiểu ngầm cũng là một cơ sở để tạo thành hợp thể, ví dụ như devadattassa gurukulaṃ (gia đình thầy của Devadatta), bhagavato sāvakasaṅgho (chúng thinh văn của đức Thế Tôn), v.v.

සත්තමීතප්පුරිසො රූපෙ සඤ්ඤා රූපසඤ්ඤා, එවං රූපසඤ්චෙතනා, සංසාරදුක්ඛං. චක්ඛුම්හි සන්නිස්සිතං විඤ්ඤාණං චක්ඛුවිඤ්ඤාණං. ධම්මෙ රතො ධම්මරතො, ධම්මාභිරති, ධම්මරුචි, ධම්මගාරවො, ධම්මෙසු නිරුත්ති ධම්මනිරුත්ති, දානාධිමුත්ති, භවන්තරකතං. දස්සනෙ අස්සාදො දස්සනස්සාදො. අරඤ්ඤෙ වාසො අරඤ්ඤවාසො, විකාලභොජනං, කාලවස්සං, වනපුප්ඵං, වනමහිසො, ගාමසූකරො, සමුද්දමච්ඡා, ආවාටකච්ඡපො, ආවාටමණ්ඩූකො, කූපමණ්ඩූකො, තිත්ථනාවා. ඉත්ථීසු ධුත්තො ඉත්ථිධුත්තො, අක්ඛධුත්තො. ඡායායං සුක්ඛො ඡායාසුක්ඛො, අඞ්ගාරපක්කං, චාරකවනො. ක්වචි වුත්තියෙව, වනෙ චරතීති වනචරකො, කුච්ඡිම්හි සයන්තීති කුච්ඡිසයා, ථලෙ තිට්ඨතීති ථලට්ඨො, ජලට්ඨො, පබ්බතට්ඨො, මග්ගට්ඨො. පඞ්කෙ ජාතං පඞ්කජං, සරොරුහ+මිච්චාදි. ඉධ න හොති, භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතා, ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරතා, ආසනෙ නිසින්නො, ආසනෙ නිසීදිතබ්බං.

Bảy cách tappuriso: rūpe saññā là rūpasaññā (tưởng về sắc), tương tự rūpasañcetanā (tư về sắc), saṃsāradukkhaṃ (khổ trong luân hồi). Cakkhumhi sannissitaṃ viññāṇaṃ là cakkhuviññāṇaṃ (thức nương nơi mắt). Dhamme rato là dhammarato (vui thích trong pháp), dhammābhirati (sự hoan hỷ trong pháp), dhammaruci (sự ưa thích pháp), dhammagāravo (sự tôn kính pháp), dhammesu nirutti là dhammanirutti (sự phân tích trong các pháp), dānādhimutti (sự hướng tâm đến bố thí), bhavantarakataṃ (được làm trong một kiếp khác). Dassane assādo là dassanassādo (vị ngọt trong sự thấy). Araññe vāso là araññavāso (sự sống trong rừng), vikālabhojanaṃ (sự ăn trong giờ phi thời), kālavassaṃ (mưa đúng mùa), vanapupphaṃ (hoa trong rừng), vanamahiso (trâu trong rừng), gāmasūkaro (heo trong làng), samuddamacchā (cá trong biển), āvāṭakacchapo (rùa trong hố), āvāṭamaṇḍūko (ếch trong hố), kūpamaṇḍūko (ếch trong giếng), titthanāvā (thuyền ở bến). Itthīsu dhutto là itthidhutto (kẻ lừa đảo đối với phụ nữ), akkhadhutto (kẻ nghiện cờ bạc). Chāyāyaṃ sukkho là chāyāsukkho (khô trong bóng râm), aṅgārapakkaṃ (nướng trên than), cārakavano (bị giam trong tù). Đôi khi chỉ là một hợp thể, vane caratīti vanacarako (người đi trong rừng), kucchimhi sayantīti kucchisayā (loài nằm trong bụng), thale tiṭṭhatīti thalaṭṭho (vật ở trên cạn), jalaṭṭho (vật ở dưới nước), pabbataṭṭho (vật ở trên núi), maggaṭṭho (vật ở trên đường). Paṅke jātaṃ là paṅkajaṃ (sinh ra trong bùn), saroruha (mọc trong hồ), v.v. Ở đây hợp thể không được thành lập: bhojane mattaññutā (sự biết tiết độ trong ăn uống), indriyesu guttadvāratā (sự phòng hộ các căn), āsane nisinno (ngồi trên ghế), āsane nisīditabbaṃ (nên ngồi trên ghế).

11. විසෙසන+මෙකත්ථෙන

11. Tính từ (hợp thể) thành một nghĩa.

විසෙසනං ස්‍යාද්‍යන්තං විසෙස්සෙන ස්‍යාද්‍යන්තෙන සමානාධිකරණෙනසහෙ+කත්ථං හොති.

Một tính từ có biến cách được hợp thể thành một nghĩa cùng với một danh từ có biến cách và có cùng cách vị.

සමානත්ථෙ [Pg.143] පදෙ යත්ථ, භෙද්‍යභෙදකවාචකෙ;

විසෙසනසමාසො+යං, විසෙස්සත්ථපධානතො.

Nơi nào có các từ cùng một nghĩa, diễn tả cái được phân biệt và cái dùng để phân biệt; Thì đó là hợp thể tính từ, vì ý nghĩa của danh từ là chính.

විසෙස්සගත+මෙව+ත්‍ර, ලිඞ්ග+මෙතං පරං තතො;

කම්මධාරය+මිච්චෙ+ස, සමාසො+ඤ්ඤෙහි සඤ්ඤිතො.

Ở đây, giới tính (của hợp thể) chính là giới tính của danh từ; Hợp thể này (đứng) sau hợp thể kia (Tappurisa); Hợp thể này được những người khác gọi là Kammadhāraya.

සුත්තෙ විසෙස්සෙනාති අවුත්තෙපි විසෙසනස්ස සම්බන්ධීසද්දත්තා සාමත්ථියතො ලබ්භමානආකඩ්ඪිතසද්දං පති ‘‘විසෙස්සෙනා’’ති වුත්තං. වුත්තඤ්ච –

Mặc dù trong câu kinh không nói ‘visessena’ (với danh từ), nhưng vì ‘visesana’ (tính từ) là một từ có tính tương quan, nên (trong phần giải thích) đã nói ‘visessenā’ đối với từ được dẫn vào và có được nhờ vào năng lực (ngữ cảnh). Và cũng đã được nói rằng –

සාමඤ්ඤවත්ථු යා වත්ථ+න්තරතො තු විසෙසිය;

එකප්පකාරෙ ඨපනා, විසෙසන+මිතී+රිතං.

Việc xác lập (một sự vật) vào một loại duy nhất, mà qua đó phân biệt một sự vật chung với các sự vật khác, được gọi là tính từ.

එකප්පකාරගං වත්ථු, විසෙස්සන්ති පවුච්චති;

පදානි යානි යානෙව, සම්බන්ධ+මුපයන්ති+හ;

ගම්‍යතෙ කාමචාරෙන, විසෙසන+විසෙස්සතාති.

Sự vật thuộc về một loại duy nhất, được gọi là danh từ; Bất cứ từ nào ở đây đi vào mối quan hệ; Thì trạng thái là tính từ hay danh từ được hiểu theo ý muốn.

එත්ථ ච උප්පලදබ්බං රත්තුප්පලාදිතො විසෙසයතීති නීලසද්දො විසෙසනං. තෙන විසෙසියතීති උප්පලසද්දො විසෙස්සං. අපි ච භමර+ඞ්ගාරාදිසාමඤ්ඤ නීලත්ථතො විසෙසියතීති නීලං විසෙස්සං. න වත්ථාදීනං, උප්පලස්සෙවාති විසෙසනතො උප්පලං විසෙසනංති කාමචාරෙනෙති වුත්තං. අපි ච –

Và ở đây, vì từ ‘nīla’ (màu xanh) phân biệt vật chất hoa sen với hoa sen đỏ v.v., nên nó là tính từ. Vì từ ‘uppala’ (hoa sen) được phân biệt bởi từ kia, nên nó là danh từ. Hơn nữa, vì (màu xanh của hoa sen) được phân biệt với ý nghĩa chung của màu xanh của con ong, than củi v.v., nên ‘nīla’ (màu xanh) là danh từ. Vì sự phân biệt rằng (màu xanh này) chỉ của hoa sen, không phải của tấm vải v.v., nên ‘uppala’ (hoa sen) là tính từ. Do đó đã nói là ‘kāmacārena’ (theo ý muốn). Hơn nữa –

පරිතො අයන්ත්‍ය+නෙන+ත්ථා, පරියායොති වුච්චති;

ගොවාචාති පවුත්තෙ තු, වාචත්ථො තු විසෙසනං.

‘Các ý nghĩa được hiểu một cách trọn vẹn nhờ vào nó’, do đó được gọi là pariyāya (thuộc tính); Khi nói ‘govācā’, thì ý nghĩa của ‘vācā’ là tính từ.

විසෙස්සෙ දිස්සමානා යා, ලිඞ්ග+සංඛ්‍යා+විභත්තියො;

තුල්‍යාධිකරණෙ භිය්‍යො, කත්තබ්බා තා විසෙසනෙති –

Giới tính, số, và cách vị nào được thấy ở danh từ; Thì trong hợp thể cùng cách vị, phần lớn, những thứ ấy cũng phải được áp dụng cho tính từ.

වුත්තත්තා මහන්තො+ච්චාදීසු සමානලිඞ්ගාදයො දට්ඨබ්බා. භිය්‍යොති කිං, දෙවා පමාණං ඉච්චාදි.

Vì đã được nói như vậy, nên trong các ví dụ như ‘mahanto puriso’ v.v., cần phải hiểu là có cùng giới tính v.v. Tại sao lại nói ‘phần lớn’ (bhiyyo)? (Để bao gồm các trường hợp như) ‘devā pamāṇaṃ’ (chư thiên là tiêu chuẩn), v.v.

සො [Pg.144] ච ඡබ්බිධො විසෙසනපුබ්බපදො, විසෙසනුත්තරපදො, විසෙසනොභයපදො, උපමානුත්තරපදො, සම්භාවනාපුබ්බපදො, අවධාරණපුබ්බපදොති.

Và hợp thể ấy có sáu loại: tính từ đứng trước, tính từ đứng sau, cả hai từ đều là tính từ, từ so sánh đứng sau, từ chỉ định đứng trước, và từ xác định đứng trước.

තත්ථ විසෙසනපුබ්බපදෙ තාව-මහන්තො ච සො පුරිසො චාති වාක්‍යෙ ඉමිනා සුත්තෙන සමාසො. ‘‘ට න්ත+න්තූනං’’ති න්තස්ස ටාදෙසෙ දීඝො හොති, මහාපුරිසො, මහාපුරිසා ඉච්චාදි.

Trong đó, trước hết là về hợp thể có tính từ đứng trước: trong câu ‘mahanto ca so puriso ca’ (và người ấy là người vĩ đại), hợp thể được tạo thành bởi quy tắc này. Theo quy tắc ‘‘Ṭa nta+ntūnaṃ’’, khi ‘ṭa’ thay thế cho ‘nta’, nguyên âm được kéo dài, (tạo thành) mahāpuriso, mahāpurisā, v.v.

වාක්‍යෙ තුල්‍යාධිකරණභාව පකාසනත්ථං ච+ත-සද්දපයොගො. වුත්තියන්තු සමාසෙනෙව තප්පකාසනතො න තප්පයොගො. එව+මඤ්ඤත්‍රාපි වුත්තත්ථාන+මප්පයොගො. එවං මහාවීරො, මහාමුනි. මහන්තඤ්ච තං බලඤ්චාති මහාබලං, මහබ්භයං. සන්තො ච සො පුරිසො චාති සප්පුරිසො. තථා පුබ්බපුරිසො, අපරපුරිසො, පඨමපුරිසො, මජ්ඣිමපුරිසො, උත්තමපුරිසො, පරපුරිසො, සෙතහත්ථී, කණ්හසප්පො, නීලුප්පලං, රත්තුප්පලං, ලොහිතචන්දනං. ක්වචි න හොති, පුණ්ණො මන්තානීපුත්තො, චිත්තො ගහපති. පුමා ච සො කොකිලො චාති පුඞ්කොකිලො, උත්තරපදෙ පුමස්ස පුං හොති. එවං පුන්නාගො.

Trong câu, việc sử dụng các từ `ca` và `ta` là để biểu thị trạng thái đồng nhất vị cách (tulyādhikaraṇabhāva). Tuy nhiên, trong hợp thể (vutti), vì trạng thái ấy đã được biểu thị bởi chính phức hợp (samāsa), nên không có việc sử dụng chúng. Tương tự như vậy, ở những nơi khác cũng không có việc sử dụng (các từ) cho những ý nghĩa đã được nói đến. Ví dụ: `mahāvīro`, `mahāmuni`. `Mahantañca taṃ balañcāti` thành `mahābalaṃ`, `mahabbhayaṃ`. `Santo ca so puriso cāti` thành `sappuriso`. Tương tự: `pubbapuriso`, `aparapuriso`, `paṭhamapuriso`, `majjhimapuriso`, `uttamapuriso`, `parapuriso`, `setahatthī`, `kaṇhasappo`, `nīluppalaṃ`, `rattuppalaṃ`, `lohitacandanaṃ`. Đôi khi (phức hợp) không xảy ra, (như trong) `puṇṇo mantānīputto`, `citto gahapati`. `Pumā ca so kokilo cāti` thành `puṅkokilo`, (ở đây) `pumassa` trở thành `puṃ` khi có từ theo sau. Tương tự là `punnāgo`.

ඛත්තියා ච සා කඤ්ඤා චාති ඛත්තියකඤ්ඤා.

`Khattiyā ca sā kaññā cāti` thành `khattiyakaññā`.

67. ඉත්ථියං භාසිතපුමි+ත්ථී පුමෙවෙ+කත්ථෙති

67. Từ nữ tính có dạng nam tính tương ứng (bhāsitapumitthī) trong hợp thể (ekatthe) trở thành dạng nam tính (pumeva).

භාසිතපුමා ඉත්ථී පුමෙව හොතීති පුම්භාවා ඉත්ථිපච්චයානං නිවත්ති හොති. එවං රත්තලතා, දුතියභික්ඛා. බ්‍රාහ්මණී ච සා දාරිකා චාති බ්‍රාහ්මණදාරිකා, නාගමාණවිකා. ඉත්ථියන්ති කිං, කුමාරිරතනං, සමණිපදුමං. භාසිතපුමාති කිං, ගඞ්ගානදී, තණ්හානදී[Pg.145], පථවීධාතු. පුරත්ථිමො ච සො කායො චාති පුරත්ථිමකායො. එත්ථ ච කායෙකදෙසෙ කායසද්දො. එවං පච්ඡිමකායො, උපරිමකායො, හෙට්ඨිමකායො, සබ්බකායො, නවාවාසො, කතරනිකායො, හෙතුපච්චයො. ජීවිතප්පධානං නවකං ජීවිතනවක+මිච්චාදි.

Từ nữ tính có dạng nam tính tương ứng (bhāsitapumā itthī) trở thành dạng nam tính (pumeva hoti), do đó, các hậu tố nữ tính (itthipaccayānaṃ) được loại bỏ (nivatti hoti). Ví dụ: `rattalatā`, `dutiyabhikkhā`. `Brāhmaṇī ca sā dārikā cāti` thành `brāhmaṇadārikā`, `nāgamāṇavikā`. (Hỏi:) Tại sao nói "nữ tính" (itthiyam)? (Đáp:) `kumāriratanaṃ`, `samaṇipadumaṃ`. (Hỏi:) Tại sao nói "có dạng nam tính tương ứng" (bhāsitapumā)? (Đáp:) `gaṅgānadī`, `taṇhānadī`, `pathavīdhātu`. `Puratthimo ca so kāyo cāti` thành `puratthimakāyo`. Và ở đây, từ `kāya` chỉ một phần của thân thể. Tương tự: `pacchimakāyo`, `uparimakāyo`, `heṭṭhimakāyo`, `sabbakāyo`, `navāvāso`, `kataranikāyo`, `hetupaccayo`. `Jīvitappadhānaṃ navakaṃ` thành `jīvitanavakaṃ`, v.v.

විසෙසනුත්තරපදෙ ථෙරා+චරිය+පණ්ඩිතා විසෙසනං පරඤ්ච භවති. යථා සාරිපුත්තො ච සො ථෙරො චාති සාරිපුත්තත්ථෙරො, එවං මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරො, මහාකස්සපත්ථෙරො, බුද්ධඝොසාචරියො, ධම්මපාලාචරියො, ආචරියගුත්තිලො වා. මහොසධො ච සො පණ්ඩිතො චාති මහොසධපණ්ඩිතො, එවං විධුරපණ්ඩිතො.

Trong phức hợp với tính từ ở sau (visesanuttarapade), các từ `thera`, `ācariya`, `paṇḍita` làm tính từ và được đặt ở sau. Ví dụ: `sāriputto ca so thero cāti` thành `sāriputtatthero`, tương tự `mahāmoggallānatthero`, `mahākassapatthero`, `buddhaghosācariyo`, `dhammapālācariyo`, hoặc `ācariyaguttilo`. `Mahosadho ca so paṇḍito cāti` thành `mahosadhapaṇḍito`, tương tự `vidhurapaṇḍito`.

විසෙසනොභයපදෙ යථා-සීතඤ්ච තං උණ්හඤ්චාති සීතුණ්හං, සිනිද්ධො ච සො උණ්හො චාති සිනිද්ධුණ්හො මාසො. ඛඤ්ජො ච සො ඛුජ්ජො චාති ඛඤ්ජඛුජ්ජො, එවං අන්ධබධිරො, කතාකතං, ඡිද්දාවඡිද්දං, උච්චාවචං, ඡින්නභින්නං, ගතපච්චාගතං. ක්වචි පුබ්බකාලස්සාපි පරනිපාතො, වාසිතො ච සො ලිත්තො චාති ලිත්තවාසිතො, එවං නග්ගමූසිතො, සිත්තසම්මට්ඨො, භට්ඨලුඤ්ජිතො.

Trong phức hợp với cả hai từ đều là tính từ (visesanobhayapade), ví dụ: `sītañca taṃ uṇhañcāti` thành `sītuṇhaṃ`, `siniddho ca so uṇho cāti siniddhuṇho māso`. `Khañjo ca so khujjo cāti` thành `khañjakhujjo`, tương tự `andhabadhiro`, `katākataṃ`, `chiddāvachiddaṃ`, `uccāvacaṃ`, `chinnabhinnaṃ`, `gatapaccāgataṃ`. Đôi khi, từ chỉ thời gian trước cũng được đặt ở sau, (ví dụ) `vāsito ca so litto cāti` thành `littavāsito`, tương tự `naggamūsito`, `sittasammaṭṭho`, `bhaṭṭhaluñjito`.

උපමනුත්තරපදෙ උපමානභූතං විසෙසනං පරං භවති, යථා සීහොති වුත්තෙ උපචරිතා+නුපචරිතසීහානං සාමඤ්ඤප්පතීතියං මුනිසද්දො විසෙසෙති. එත්ථ ච –

Trong phức hợp với từ so sánh ở sau (upamanuttarapade), tính từ đóng vai trò vật so sánh (upamānabhūtaṃ) được đặt ở sau. Ví dụ, khi nói `sīho` (sư tử), để phân biệt giữa sư tử theo nghĩa bóng và nghĩa đen trong nhận thức thông thường, từ `muni` sẽ làm rõ nghĩa. Và ở đây:

උපමානො+පමෙය්‍යානං, සධම්මත්තං සියො+පමා.

Sự so sánh (upamā) là trạng thái có cùng một đặc tính (sadhammattaṃ) của vật so sánh (upamāna) và vật được so sánh (upameyya).

සා ච වත්ථු+වණ්ණ+ආකාරානං සාම්‍යෙන හොති. සීහොව සීහො, මුනි ච සො සීහො චාති මුනිසීහො, මුනිවසභො, මුනිපුඞ්ගවො[Pg.146], බුද්ධනාගො, බුද්ධාදිච්චො. රංසී විය රංසී, සද්ධම්මො ච සො රංසී චාති සද්ධම්මරංසී, එවං විනයසාගරො. පුණ්ඩරිකමිව පුණ්ඩරිකො, සමණො ච සො පුණ්ඩරිකො චාති සමණපුණ්ඩරිකො, සමණපදුමො. චන්දො විය චන්දො, මුඛඤ්ච තං චන්දො චාති මුඛචන්දො, මුඛපදුමං ඉච්චාදි.

Và sự so sánh ấy (sā) xảy ra do sự tương đồng (sāmyena) về thực chất (vatthu), màu sắc (vaṇṇa), hoặc hình dáng (ākāra). (Ví dụ:) `Sīhova sīho`, `muni ca so sīho cāti` thành `munisīho`, `munivasabho`, `munipuṅgavo`, `buddhanāgo`, `buddhādicco`. `Raṃsī viya raṃsī`, `saddhammo ca so raṃsī cāti` thành `saddhammaraṃsī`, tương tự `vinayasāgaro`. `Puṇḍarikamiva puṇḍariko`, `samaṇo ca so puṇḍariko cāti` thành `samaṇapuṇḍariko`, `samaṇapadumo`. `Cando viya cando`, `mukhañca taṃ cando cāti` thành `mukhacando`, `mukhapadumaṃ`, v.v.

සම්භාවනාපුබ්බපදෙ යථා-ධම්මොති බුද්ධි ධම්මබුද්ධි, එවං ධම්මසඤ්ඤා, ධම්මසඞ්ඛාතො, ධම්මසම්මතො, පාණසඤ්ඤිතා, අසුභසඤ්ඤා, අනිච්චසඤ්ඤා, ධාතුසඤ්ඤා, අත්තසඤ්ඤා, අත්තදිට්ඨි ඉච්චාදි.

Trong phức hợp với từ chỉ sự giả định ở trước (sambhāvanāpubbapade), ví dụ: `dhammoti buddhi` thành `dhammabuddhi`, tương tự `dhammasaññā`, `dhammasaṅkhāto`, `dhammasammato`, `pāṇasaññitā`, `asubhasaññā`, `aniccasaññā`, `dhātusaññā`, `attasaññā`, `attadiṭṭhi`, v.v.

අවධාරණපුබ්බපදෙ යථා-ගුණො එව ධනං ගුණධනං, එවං සද්ධාධනං, සීලධනං, පඤ්ඤාරතනං, චක්ඛු එව ඉන්ද්‍රියං චක්ඛුන්ද්‍රියං, එවං චක්ඛායතනං, චක්ඛුධාතු, චක්ඛුද්වාරං, රූපාරම්මණ+මිච්චාදි.

Trong phức hợp với từ chỉ sự xác định ở trước (avadhāraṇapubbapade), ví dụ: `guṇo eva dhanaṃ` thành `guṇadhanaṃ`, tương tự `saddhādhanaṃ`, `sīladhanaṃ`, `paññāratanaṃ`, `cakkhu eva indriyaṃ` thành `cakkhundriyaṃ`, tương tự `cakkhāyatanaṃ`, `cakkhudhātu`, `cakkhudvāraṃ`, `rūpārammaṇaṃ`, v.v.

විසෙසන+විසෙස්සෙහි, ක්‍රියාය ච සහෙ+රිතො;

තෙසං භාවං විවෙචෙතා, නිපාතො බ්‍යවච්ඡින්දති.

Được nói cùng với tính từ và danh từ, và cùng với động từ; tiểu từ (nipāto) phân biệt và làm rõ trạng thái của chúng.

අයොග+මඤ්ඤයොගඤ්ච, අච්චන්තායොග+මෙවි+ති;

විවක්ඛාතො පයුත්තොපි, එවත්ථො ඤායතෙ යතො.

Bởi vì ý nghĩa của `eva` được hiểu theo ý muốn nói, ngay cả khi không được sử dụng, (nó có nghĩa là) loại trừ sự không liên quan (ayoga), loại trừ sự liên quan đến cái khác (aññayoga), và loại trừ sự hoàn toàn không liên quan (accantāyoga).

බ්‍යවච්ඡෙදඵලං වාක්‍යං, තතො චිත්තො ධනුද්ධරො;

පාත්ථො ධනුද්ධරො නීලු+ප්පල+මත්ථීති තං යථා.

Do đó, câu có kết quả là sự loại trừ. Ví dụ như trong các câu: `citto dhanuddharo`, `pāttho dhanuddharo`, và `nīluppalamatthi`.

එත්ථ නිපාතොති එව-ඉතිනිපාතො, අප්පයුත්තොපි එවසද්දො එවං යොජෙතබ්බො – ‘‘චිත්තො ධනුද්ධරො එවා’’ති විසෙසනෙන යුත්තො අයොගවිවච්ඡෙදකො, ධනුනා යොගෙ පතිට්ඨාපනතො ‘‘පාත්ථො එව ධනුද්ධරො’’ති විසෙස්සෙන යුත්තො අඤ්ඤයොගවිවච්ඡෙදකො, ධනුද්ධරත්තස්ස පාත්ථසංඛාතඅජ්ජුනෙ එව පතිට්ඨාපනතො. ‘‘නීලුප්පල+මත්ථෙවා’’ති [Pg.147] ක්‍රියාය යුත්තො අච්චන්තායොගවිවච්ඡෙදකො, නීලුප්පලස්ස සබ්භාවෙයෙව පතිට්ඨාපනතො.

Ở đây, tiểu từ (nipāto) là tiểu từ `eva`. Ngay cả khi không được sử dụng, từ `eva` cũng nên được hiểu như sau: "citto dhanuddharo evā" (Citto quả thật là một cung thủ), khi đi với tính từ, nó có tác dụng loại trừ sự không liên quan (ayogavivacchedako), vì nó xác lập sự liên quan với cây cung. "pāttho eva dhanuddharo" (Chỉ có Pāttho là cung thủ), khi đi với danh từ, nó có tác dụng loại trừ sự liên quan đến cái khác (aññayogavivacchedako), vì nó xác lập trạng thái cung thủ chỉ riêng cho Arjuna, người được gọi là Pāttha. "nīluppalamatthevā" (Hoa súng xanh chắc chắn tồn tại), khi đi với động từ, nó có tác dụng loại trừ sự hoàn toàn không liên quan (accantāyogavivacchedako), vì nó xác lập chính sự tồn tại của hoa súng xanh.

21. සංඛ්‍යාදි

21. Số từ, v.v.

එකත්ථෙ සමාහාරෙ සංඛ්‍යාදි නපුංසකලිඞ්ගං භවති. තයො ලොකා සමාහටා=චිත්තෙන සම්පිණ්ඩිතා, තිණ්ණං ලොකානං සමාහාරොති වා වාක්‍යෙ විසෙසනසමාසෙ කතෙ ඉමිනා නපුංසකත්තං භවති. සමාහාරස්සෙ+කත්තා එකවචනමෙව, තිලොකං, භො තිලොක, තිලොකං, තිලොකෙන ඉච්චාදි. එවං තයො දණ්ඩා තිදණ්ඩං, තීණි මලානි සමාහටානි, තිණ්ණං මලානං සමාහාරොති වා තිමලං, තිලක්ඛණං, චතුසච්චං, පඤ්චසික්ඛාපදං, ඡට්ඨායතනං, සත්තාහං, අට්ඨසීලං, නවලොකුත්තරං, දසසීලං, සතයොජනං. ද්වෙ රත්තියො සමාහටා ද්විරත්තං.

Trong hợp thể tập hợp (samāhāre) mang một ý nghĩa duy nhất (ekatthe), từ bắt đầu bằng số từ (saṃkhyādi) trở thành trung tính. (Ví dụ:) `Tayo lokā samāhaṭā` (ba thế giới được tập hợp lại) = `cittena sampiṇḍitā` (được gom lại bởi tâm), hoặc trong câu `tiṇṇaṃ lokānaṃ samāhāro` (sự tập hợp của ba thế giới), sau khi tạo thành phức hợp tính từ (visesanasamāsa), nó trở thành trung tính theo quy tắc này. Vì sự tập hợp là một thể thống nhất, nên nó chỉ ở số ít. (Ví dụ:) `tilokaṃ`, (hô cách) `bho tiloka`, (đối cách) `tilokaṃ`, (sử dụng cách) `tilokena`, v.v. Tương tự: `tayo daṇḍā` (thành) `tidaṇḍaṃ`, `tīṇi malāni samāhaṭāni` hoặc `tiṇṇaṃ malānaṃ samāhāro` (thành) `timalaṃ`, `tilakkhaṇaṃ`, `catusaccaṃ`, `pañcasikkhāpadaṃ`, `chaṭṭhāyatanaṃ`, `sattāhaṃ`, `aṭṭhasīlaṃ`, `navalokuttaraṃ`, `dasasīlaṃ`, `satayojanaṃ`. `Dve rattiyo samāhaṭā` (thành) `dvirattaṃ`.

12. නඤ

12. `Na` và `añ`.

නඌච්චෙතං ස්‍යාද්‍යන්තං ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහෙ+කත්ථං හොති. ඤ්ඤකාරො ‘‘ට නඤස්සා’’ති විසෙසනත්ථො ‘පාමනපුත්තාදීසු නස්ස ටො මා හොතූ’ති. න බ්‍රාහ්මණො අබ්‍රාහ්මණො, ‘‘ට නඤස්සා’’ති නස්ස ටාදෙසො. ඤ්ඤ-කාරො එත්ථෙව විසෙසනත්ථො.

Na này không được nói riêng. Nó được hợp nhất với một từ có vĩ ngữ. Chữ ñña trong quy tắc "ṭa nañassā" có ý nghĩa đặc biệt hóa, để na trong các từ như pāmanaputtādi không bị biến thành ṭo. Na brāhmaṇo (không phải Bà-la-môn) thành abrāhmaṇo. Theo quy tắc "ṭa nañassā", na được thay thế bằng ṭa. Chữ ñña ở đây chính là để đặc biệt hóa.

න-නිසෙධො සතො යුත්තො, දෙසාදිනියමං විනා;

අසතො වා+ඵලො තස්මා, කථ+මබ්‍රාහ්මණොතිචෙ.

Sự phủ định bằng na là hợp lý đối với cái đang hiện hữu, không bị giới hạn bởi nơi chốn v.v.; hoặc là vô ích đối với cái không hiện hữu. Do đó, tại sao lại nói là abrāhmaṇo?

නිසෙධත්ථානුවාදෙන, පටිසෙධවිධි ක්වචි;

පරස්ස මිච්ඡාඤාණත්තා+ඛ්‍යාපනායො+පපජ්ජතෙ.

Đôi khi, quy tắc cấm đoán, bằng cách lặp lại ý nghĩa phủ định, được dùng để chỉ ra tà kiến của người khác.

දුවිධො [Pg.148] ච+ස්ස නස්ස අත්ථො පසජ්ජපටිසෙධ+පරියුදාසවසෙන. තත්ථ යො ‘‘අසූරිකපස්සාරාජදාරා’’තිආදීසු විය උත්තරපදත්ථස්ස සබ්බදා අභාවං දීපෙති, සො පසජ්ජපටිසෙධවාචී නාම. යො පන ‘‘අබ්‍රාහ්මණ+මානයා’’තිආදීසු විය උත්තරපදත්ථං පරියුදාසිත්වා පටික්ඛිපිත්වා තංසදිසෙ වත්ථුම්හි කාරියං පටිපාදයති, සො පරියුදාසවාචී නාම. වුත්තඤ්ච –

Và ý nghĩa của na này có hai loại: pasajjapaṭisedha (phủ định trực tiếp) và pariyudāsa (phủ định loại trừ). Trong đó, loại nào chỉ ra sự vắng mặt hoàn toàn của ý nghĩa từ theo sau, như trong ví dụ "asūrikapassā rājadārā" (vợ vua mà mặt trời không thấy), thì được gọi là pasajjapaṭisedhavācī. Còn loại nào, sau khi loại trừ và bác bỏ ý nghĩa của từ theo sau, lại xác lập một hành động trên một đối tượng tương tự với nó, như trong ví dụ "abrāhmaṇam ānaya" (hãy dẫn một người không phải Bà-la-môn đến), thì được gọi là pariyudāsavācī. Và đã được nói rằng –

පසජ්ජපටිසෙධස්ස, ලක්ඛණං වත්ථුනත්ථිතා;

වත්ථුතො+ඤ්ඤත්‍ර යා වුත්ති, පරියුදාසලක්ඛණං.

Đặc tính của phủ định trực tiếp là sự không tồn tại của đối tượng. Việc áp dụng cho một đối tượng khác chính là đặc tính của phủ định loại trừ.

යත්‍ර අබ්‍රාහ්මණාදීසු, වත්ථුං පරියුදස්සති;

තක්‍රියායුත්තරාජාදිං, වදෙ සො පරියුදාසකො.

Trường hợp mà trong các từ như abrāhmaṇa, nó loại trừ đối tượng (Bà-la-môn), và nói đến một vị vua v.v. liên quan đến hành động đó, thì đó là phủ định loại trừ.

පසජ්ජපටිසෙධො තු, වත්ථන්තර+මනාදිය;

කිඤ්චිවත්ථුනිසෙධස්ස, පසඞ්ගො න භවෙය්‍ය සො.

Còn phủ định trực tiếp, không đề cập đến một đối tượng khác, là sự phủ định một đối tượng mà không có khả năng (được xác nhận).

තදඤ්ඤො ච තංවිරුද්ධො,තදභාවො ච නඤ්ඤත්ථො.

"Khác với cái đó", "đối lập với cái đó", và "sự vắng mặt của cái đó" là các ý nghĩa của nañ.

තදඤ්ඤත්ථෙ – අබ්‍රාහ්මණො, බ්‍රාහ්මණතො අඤ්ඤො තංසදිසොති වුත්තං හොති. එවං අමනුස්සො, අස්සමණො, න බ්‍යාකතා අබ්‍යාකතා ධම්මා. තබ්බිරුද්ධත්ථෙ-න කුසලා අකුසලා, කුසලපටිපක්ඛාති අත්ථො. එවං අලොභො, අමිත්තො, අයං පරියුදාසනයො. තදභාවෙ-න කත්වා අකත්වා, අකාතුන පුඤ්ඤං, අකරොන්තො, අභාවො භවති. අයං පසජ්ජපටිසෙධනයො.

Với ý nghĩa "khác với cái đó": abrāhmaṇo, có nghĩa là "người khác với Bà-la-môn, tương tự như vị ấy". Tương tự là amanusso (không phải người), assamaṇo (không phải sa-môn), na byākatā thành abyākatā dhammā (pháp vô ký). Với ý nghĩa "đối lập với cái đó": na kusalā thành akusalā (bất thiện), có nghĩa là "đối nghịch với thiện". Tương tự là alobho (vô tham), amitto (kẻ thù). Đây là phương pháp loại trừ. Với ý nghĩa "sự vắng mặt của cái đó": na katvā thành akatvā (không làm), akātuna puññaṃ (không tạo phước), akaronto (không đang làm), abhāvo (sự không tồn tại). Đây là phương pháp phủ định trực tiếp.

එත්ථ [Pg.149] ච උභොසු පරියුදාසෙ බ්‍රාහ්මණා අඤ්ඤො බ්‍රාහ්මණධම්මෙ අප්පතිට්ඨිතො ඛත්තියාදි බ්‍රාහ්මණසදිසොව අබ්‍රාහ්මණොති වුත්තෙ පතීයතෙ. ඉතරස්මිං පන පක්ඛෙ කෙනචි සංසයනිමිත්තෙන ඛත්තියාදො බ්‍රාහ්මණොති වුත්තස්ස මිච්ඡාඤාණනිවුත්ති කරීයති ‘‘බ්‍රාහ්මණො+යං න භවති අබ්‍රාහ්මණො’’ති, බ්‍රාහ්මණත්තජ්ඣාසිතො න භවතීත්‍යත්ථො. තත්ථ සදිසත්තං විනා මිච්ඡාඤාණාසම්භවා පයොගසාමත්ථියා ච සදිසපටිපත්ති, තග්ගතා ච ලිඞ්ග+සඞ්ඛ්‍යා භවන්ති. අතොයෙව උච්චතෙ ‘‘නඤ්ඤිවයුත්ත+මඤ්ඤසදිසාධිකරණෙ, කථා හි අත්ථසම්පච්චයො’’ති.

Ở đây, trong cả hai trường hợp loại trừ, khi nói abrāhmaṇo, được hiểu là một người Sát-đế-lỵ v.v., người khác với Bà-la-môn, không tuân thủ các phẩm hạnh của Bà-la-môn, nhưng tương tự như một Bà-la-môn. Còn trong trường hợp kia, sự loại bỏ tà kiến được thực hiện đối với người, do một nguyên nhân nghi ngờ nào đó, đã nói một người Sát-đế-lỵ là Bà-la-môn, bằng cách nói rằng: "brāhmaṇo ayaṃ na bhavati, abrāhmaṇo" (người này không phải là Bà-la-môn, là một người không phải Bà-la-môn), có nghĩa là "người này không có phẩm chất Bà-la-môn". Ở đó, vì không có sự tương tự thì không thể có tà kiến, và do năng lực của cách dùng, sự nhận thức về tính tương tự được hiểu ngầm. Và giới tính và số cũng đi theo đối tượng đó. Chính vì vậy mà có câu nói: "Từ hợp với nañ chỉ một đối tượng khác tương tự, vì văn cảnh là nguyên nhân để hiểu ý nghĩa".

75. අන සරෙති

75. Ana khi có nguyên âm theo sau.

නඤසද්දස්ස සරෙ අන, න අස්සො අනස්සො, න අරියො අනරියො. එවං අනිස්සරො, අනිට්ඨො, අනාසවො. න ආදාය අනාදාය, අනොලොකෙත්වා ඉච්ඡාදි. බහුලාධිකාරා අයුත්තත්ථෙහි කෙහිචි හොති. පුන න ගීයන්තීති අපුනගෙය්‍යා ගාථා, අනොකාසං කාරෙත්වා, අමූලාමූලං ගන්ත්වා, අචන්දමුල්ලොකිකානි මුඛානි, අසද්ධභොජී, අලවණභොජී.

Từ nañ trở thành ana khi có một nguyên âm theo sau. Na asso thành anasso (không phải ngựa), na ariyo thành anariyo (không phải bậc thánh). Tương tự anissaro (không có chủ), aniṭṭho (không đáng ưa), anāsavo (vô lậu). Na ādāya thành anādāya (không nhận lấy), anoloketvā (không nhìn) v.v. Do quyền của quy tắc bahula (đa dạng), đôi khi nó xảy ra với những ý nghĩa không phù hợp. Puna na gīyantīti thành apunageyyā gāthā (những câu kệ không được hát lại), anokāsaṃ kāretvā (làm cho không có cơ hội), amūlāmūlaṃ gantvā (đi đến gốc rễ không có gốc rễ), acandamullokikāni mukhāni (những khuôn mặt không nhìn mặt trăng), asaddhabhojī (người ăn không có đức tin), alavaṇabhojī (người ăn không có muối).

13. කුපාදයො නිච්ච+මස්‍යාදිවිධිම්හි

13. Ku và các tiếp đầu ngữ luôn (được hợp nhất) trong quy tắc không phải syādi.

කුසද්දො පාදයො ච ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහෙ+කත්ථා හොන්ති නිච්චං ස්‍යාදිවිධිවිසයතො+ඤ්ඤත්ථ. එත්ථ අබ්‍යභිචාරිපාදිසහචරණත්ථෙන කුඉති නිපාතොව, න පථවීවාචකො කුසද්දො. ස්‍යාදිවිධිවිසයො නාම ‘‘ලක්ඛණිත්ථම්භූතා’’ දිනා පතිආදීනං විසයෙ කතදුතියා, තඤ්ච අන්වද්ධමාසන්ති අසංඛ්‍යසමාස+මිව මා හොතූති ‘‘අස්‍යාදිවිධිම්හී’’ති නිසෙධො. කුච්ඡිතො බ්‍රාහ්මණො කුබ්‍රාහ්මණො, නිච්චසමාසත්තා අසපදෙන විග්ගහො.

Từ ku và các tiếp đầu ngữ luôn được hợp nhất với một từ có vĩ ngữ, ngoại trừ trong phạm vi của quy tắc về syādi. Ở đây, do được đi kèm với các tiếp đầu ngữ pādi bất biến, ku chỉ là một bất biến từ, không phải là từ ku có nghĩa là "đất". Phạm vi của quy tắc về syādi là chỉ định cách hai trong trường hợp của pati v.v. theo quy tắc "lakkhaṇitthambhūtā...", và sự cấm đoán "asyādividhimhi" là để nó không trở thành giống như phức hợp asaṃkhya anvaddhamāsaṃ. Kucchito brāhmaṇo (Bà-la-môn đáng khinh) thành kubrāhmaṇo. Vì là một phức hợp thường xuyên, sự phân tích cú pháp được thực hiện bằng một từ không có trong phức hợp.

107. සරෙ කද කුස්සු+ත්තරත්ථෙ

107. Khi có nguyên âm theo sau, kada thay cho ku với ý nghĩa sau.

කුස්සු+ත්තරත්ථෙ [Pg.150] වත්තමානස්ස සරාදො උත්තරපදෙ කදාදෙසො හොති. ඊසකං උණ්හං කදුණ්හං, කුච්ඡිතං අන්නං කදන්නං, කදසනං. සරෙති කිං, කුපුත්තා, කුදාරා, කුදාසා, කුදිට්ඨි.

Ku khi có ý nghĩa sau (xấu, ít) được thay thế bằng kada khi từ theo sau bắt đầu bằng một nguyên âm. Īsakaṃ uṇhaṃ (hơi ấm) thành kaduṇhaṃ. Kucchitaṃ annaṃ (cơm tồi) thành kadannaṃ, kadasanaṃ. Tại sao lại nói "khi có nguyên âm theo sau"? (Để có các trường hợp như) kuputtā (con xấu), kudārā (vợ xấu), kudāsā (tôi tớ xấu), kudiṭṭhi (tà kiến).

108. කා+ප්පත්ථෙ

108. Kā với ý nghĩa "ít".

අප්පත්ථෙ වත්තමානස්ස කුස්ස කා හොතු+ත්තරපදෙ. අප්පකං ලවණං කාලවණං. එවං කාපුප්ඵං.

Ku khi có ý nghĩa "ít" trở thành kā khi có từ theo sau. Appakaṃ lavaṇaṃ (một ít muối) thành kālavaṇaṃ. Tương tự kāpupphaṃ (bông hoa nhỏ).

109. පුරිසෙ වාති

109. Tùy chọn khi purisa theo sau.

කුස්ස කා වා. කුච්ඡිතො පුරිසො කාපුරිසො, කුපුරිසො වා. පකට්ඨො නායකො පනායකො, පධානං වචනං පාවචනං භුසං වද්ධං පවද්ධං සරීරං, සමං සම්මා වා ආධානං සමාධානං, විවිධා මති විමති, විවිධො විසිට්ඨො වා කප්පො විකප්පො, අධිකො දෙවො අතිදෙවො, එවං අධිදෙවො, අධිසීලං. සුන්දරො ගන්ධො සුගන්ධො, කච්ඡිතො ගන්ධො දුග්ගන්ධො, සුට්ඨු කතං සුකතං, දුට්ඨු කතං දුක්කතං අභි සිඤ්චනං අභිසෙකොති සනන්තො, අතිසයෙන කත්වා, කතං පකරිත්වා, පකතං, අතිසයෙන ථුතං අතිත්ථුතං, අතික්කම්ම ථුතං අතිත්ථුතං, ඊසං කළාරො ආකළාරො, සුට්ඨු බද්ධො ආබද්ධො.

Ku tùy chọn trở thành kā. Kucchito puriso (người đàn ông đáng khinh) thành kāpuriso, hoặc kupuriso. Pakaṭṭho nāyako (vị lãnh đạo xuất sắc) thành panāyako. Padhānaṃ vacanaṃ (lời nói chính yếu) thành pāvacanaṃ. Bhusaṃ vaddhaṃ sarīraṃ (thân thể phát triển mạnh) thành pavaddhaṃ. Samaṃ hoặc sammā ādhānaṃ (sự đặt vào đúng đắn) thành samādhānaṃ. Vividhā mati (suy nghĩ đa dạng) thành vimati. Vividho hoặc visiṭṭho kappo (sự sắp đặt đa dạng hoặc đặc biệt) thành vikappo. Adhiko devo (vị trời cao hơn) thành atidevo. Tương tự adhidevo, adhisīlaṃ (giới cao hơn). Sundaro gandho (mùi thơm) thành sugandho. Kacchito gandho (mùi hôi) thành duggandho. Suṭṭhu kataṃ (làm tốt) thành sukataṃ. Duṭṭhu kataṃ (làm xấu) thành dukkataṃ. Abhi siñcanaṃ (sự rưới lên) thành abhiseko. Atisayena katvā, kataṃ pakaritvā thành pakataṃ (làm một cách xuất sắc). Atisayena thutaṃ (khen ngợi quá mức) thành atitthutaṃ. Atikkamma thutaṃ (khen ngợi vượt mức) thành atitthutaṃ. Īsaṃ kaḷāro (hơi hung hung) thành ākaḷāro. Suṭṭhu baddho (buộc chặt) thành ābaddho.

පාදයො ගතාද්‍යත්ථෙ පඨමාය

Các tiếp đầu ngữ pādi với ý nghĩa gata v.v. (được hợp nhất) với (một từ ở) cách thứ nhất.

පගතො ආචරියො පාචරියො, එවං පන්තෙවාසී.

Pagato ācariyo (vị thầy đã ra đi) thành pācariyo. Tương tự pantevāsī (đệ tử ở gần).

අච්චාදයො [Pg.151] කන්තාද්‍යත්ථෙ දුතියාය

Các tiếp đầu ngữ ati v.v. với ý nghĩa kanta v.v. (được hợp nhất) với (một từ ở) cách thứ hai.

අතික්කන්තො මඤ්චං අතිමඤ්චො. අතිමාලො, ‘‘ඝපස්ස+න්තස්සා+ප්පධානස්සා’’ති මාලාසද්දෙ ඝස්ස රස්සො. එව+මුපරිපි ඝපානං රස්සො.

Atikkanto mañcaṃ (vượt qua cái giường) thành atimañco. Atimālo (vượt qua vòng hoa). Theo quy tắc "ghapassantassāppadhānassā", nguyên âm dài gha của từ mālā được rút ngắn. Tương tự, về sau các nguyên âm dài ghapa cũng được rút ngắn.

අවාදයො කුට්ඨාද්‍යත්ථෙ තතියාය

Các tiếp đầu ngữ ava v.v. với ý nghĩa kuṭṭha v.v. (được hợp nhất) với (một từ ở) cách thứ ba.

අවකුට්ඨං කොකිලාය වනං අවකොකිලං, අවමයූරං. අවකුට්ඨන්ති පරිච්චත්තං.

Avakuṭṭhaṃ kokilāya vanaṃ (khu rừng bị chim cu gáy chê bai) thành avakokilaṃ, avamayūraṃ. Avakuṭṭhaṃ có nghĩa là bị từ bỏ.

පරියාදයො ගිලානාද්‍යත්ථෙ චතුත්ථියා

Các tiếp đầu ngữ pari v.v. với ý nghĩa gilāna v.v. (được hợp nhất) với (một từ ở) cách thứ tư.

පරිගිලානො+ජ්ඣෙනාය පරියජ්ඣෙනො.

Parigilāno ajjhenāya (mệt mỏi vì việc học) thành pariyajjheno.

න්‍යාදයො කන්තාද්‍යත්ථෙ පඤ්චමියා

Các tiếp đầu ngữ ni v.v. với ý nghĩa kanta v.v. (được hợp nhất) với (một từ ở) cách thứ năm.

නික්ඛන්තො කොසම්බියා නික්කොසම්බි. අස්‍යාදිවිධිම්හීති කිං, රුක්ඛං පති විජ්ජොතතෙ.

Nikkhanto kosambiyā (đi ra khỏi Kosambi) thành nikkosambi. Tại sao lại có (ngoại lệ) asyādividhimhi? (Ví dụ:) rukkhaṃ pati vijjotate (nó chiếu sáng về phía cây).

14. චී ක්‍රියත්ථෙහි

14. Hợp thể của (từ có) hậu tố cī với những từ có nghĩa là hành động.

චීපච්චයන්තො ක්‍රියත්ථෙහි ස්‍යාද්‍යන්තෙහි සහෙ+කත්ථො හොති. අමලීනං මලීනං කරිත්වාති විග්ගය්හ ‘‘අභූතතබ්භාවෙ කරා+ස+භූයොගෙ විකාරාචී’’ති චීපච්චයෙකතෙ ඉමිනා සමාසො. එත්ථ ච-කාරො ‘‘චී ක්‍රියත්ථෙහී’’ති විසෙසනත්ථො. ‘‘ප්‍යො වා ත්වාස්ස සමාසෙ’’ති ප්‍ය හොති, ප-කාරො ‘‘ප්‍යෙ සිස්සා’’ති විසෙසනත්ථො. මලිනීකරිය.

Từ tận cùng bằng hậu tố cī được hợp nhất thành một nghĩa với những từ tận cùng bằng biến cách từ syādi có nghĩa là hành động. Sau khi phân tích là amalīnaṃ malīnaṃ karitvā (làm cho cái không dơ bẩn trở thành dơ bẩn), khi hậu tố cī được thêm vào theo quy tắc ‘abhūtatabbhāve karā+sa+bhūyoge vikārācī’, hợp thể được tạo thành bởi quy tắc này. Ở đây, tiểu từ ca trong (quy tắc) ‘cī kriyatthehī’ có nghĩa là để chỉ định rõ. (Hậu tố) pya được dùng theo quy tắc ‘Pyo vā tvāssa samāse’, mẫu tự pa là để chỉ định rõ trong (quy tắc) ‘pye sissā’. (Ví dụ:) Malinīkariya.

15. භූසනා+දරා+නාදරෙස්ව+ලං+සා+සාති

15. (Hợp thể của) alaṃ, sā, sāti trong các nghĩa trang điểm, tôn trọng, và không tôn trọng.

භූසනාදීස්ව+ත්ථෙස්ව+ල+මාදයො සද්දා එකත්ථා හොන්ති. අලං කරිත්වා සක්කරිත්වා අසක්කරිත්වාති විග්ගය්හ සමාසෙ [Pg.152] කතෙ ප්‍යෙ ච ‘‘සා සාධිකරා ච චරිච්චා’’ති චාදෙසො පරරූපඤ්ච. අලංකරිය, සක්කච්ච, අසක්කච්ච.

Trong các nghĩa trang điểm v.v..., các từ alaṃ v.v... được hợp nhất thành một nghĩa. Sau khi phân tích là alaṃ karitvā, sakkaritvā, asakkaritvā, khi hợp thể được tạo thành và (hậu tố) pya được dùng, sự thay thế bằng ca và sự đồng hóa nguyên âm sau xảy ra theo quy tắc ‘sā sādhikarā ca cariccā’. (Ví dụ:) Alaṃkariya, sakkacca, asakkacca.

16. අඤ්ඤෙචා+ති සුත්තෙන සමාසෙ කතෙ… එත්ථ යථා ද්වාරං විවරාති වුත්තෙ පකරණතො අග්ගල+මිති විඤ්ඤායති, එව+මිධාපි නිපාතපභාවෙ අඤ්ඤෙ චාති සාමඤ්ඤං චෙ+ති ආගමානුසාරෙන ලබ්භමානවිභත්‍යන්තපටිරූපනිපාතාව විඤ්ඤායන්ති. අග්ගතො භවිත්වා පුරොභුය්‍ය, අන්තරහිතො හුත්වා තිරොභූය, අන්තරධානං කත්වා තිරොකරිය, උරසි කත්වා උරසිකරිය, මනසි කත්වා මනසිකරිය, මජ්ඣෙ කත්වා මජ්ඣෙකරිය, තුණ්හී භවිත්වා තුණ්හී භූය.

16. Khi hợp thể được tạo thành bởi quy tắc Aññe ca... Ở đây, cũng giống như khi nói ‘hãy mở cửa’, thì từ văn cảnh người ta hiểu là ‘(mở) cái then cài’, tương tự như vậy, ở đây trong phần về bất biến từ, bởi câu nói chung chung ‘và những từ khác’ và theo như truyền thống, những bất biến từ tương tự như những từ tận cùng bằng biến cách ngữ được tìm thấy (trong văn liệu) cũng được hiểu là (bao gồm trong quy tắc). (Ví dụ:) aggato bhavitvā (trở thành) purobhuyya, antarahito hutvā (trở thành) tirobhūya, antaradhānaṃ katvā (trở thành) tirokariya, urasi katvā (trở thành) urasikariya, manasi katvā (trở thành) manasikariya, majjhe katvā (trở thành) majjhekariya, tuṇhī bhavitvā (trở thành) tuṇhī bhūya.

17. වා+නෙක+ඤ්ඤත්ථෙ

17. Nhiều (từ) tùy chọn (hợp thể) trong nghĩa của một từ khác.

අනෙකං ස්‍යාද්‍යන්තං අඤ්ඤස්ස පදස්ස අත්ථෙ එකත්ථං වා හොති.

Nhiều từ tận cùng bằng biến cách từ syādi tùy chọn được hợp nhất thành một nghĩa trong ý nghĩa của một từ khác.

පදන්තරස්ස යස්ස+ත්ථො, පධානං ලිඞ්ග+මස්ස ච;

සමාසො සො+ය+මඤ්ඤත්ථො, බහුබ්බීහිපරව්හයො.

Hợp thể nào có nghĩa của một từ khác là chính, và có giới tính của từ ấy; hợp thể đó có nghĩa của từ khác, và có tên gọi khác là bahubbīhi.

සො ච නවවිධො ද්විපදො, භින්නාධිකරණො, තිපදො, න-නිපාතපුබ්බපදො, සහපුබ්බපදො, උපමානපුබ්බපදො, සඞ්ඛ්‍යොභයපදො, දිසන්තරාලත්ථො, බ්‍යතිහාරලක්ඛණො චාති.

Và hợp thể ấy có chín loại: hợp thể hai từ, hợp thể có cách khác nhau, hợp thể ba từ, hợp thể có bất biến từ na đứng đầu, hợp thể có saha đứng đầu, hợp thể có từ so sánh đứng đầu, hợp thể có số từ ở cả hai thành phần, hợp thể có nghĩa là khoảng giữa các phương hướng, và hợp thể có đặc tính tương hỗ.

1. තත්ථ ද්විපදො තුල්‍යාධිකරණො කම්මාදීසු ඡසු විභත්‍යත්ථෙසු භවති.

1. Trong số đó, hợp thể hai từ có cùng cách ngữ được dùng trong nghĩa của sáu biến cách, bắt đầu từ nghiệp cách (kamma).

(ක) තත්ථ දුතියත්ථෙ තාව-ආගතා සමණා ඉමං සඞ්ඝාරාමන්ති ආගතසමණො සඞ්ඝාරාමො. සො ච දුවිධො තග්ගුණා+තග්ගුණවසෙන. වුත්තඤ්හි –

(a) Trong đó, trước hết là trong nghĩa của biến cách thứ hai: (phân tích là) āgatā samaṇā imaṃ saṅghārāmaṃ (các vị sa-môn đã đến ngôi tự viện này), (hợp thể là) āgatasamaṇo saṅghārāmo (ngôi tự viện có các vị sa-môn đã đến). Và hợp thể ấy có hai loại, tùy theo việc bao hàm thuộc tính (tagguṇa) hay không bao hàm thuộc tính (atagguṇa). Vì đã được nói rằng –

තග්ගුණො+තග්ගුණො [Pg.153] චෙ+ති,සො සමාසො ද්විධා මතො.

Hợp thể ấy được xem là có hai loại: tagguṇa (bao hàm thuộc tính) và atagguṇa (không bao hàm thuộc tính).

තං යථා ‘නීයතං ලම්බ-කණ්ණො+’ ‘යං දිට්ඨසාගරො’.

Ví dụ như: ‘nīyataṃ lambakaṇṇo ayaṃ’ (người tai dài này hãy bị dẫn đi) và ‘diṭṭhasāgaro’ (người đã thấy biển cả).

තෙසු යත්ථ විසෙසනභූතො අත්ථො අඤ්ඤපදත්ථග්ගහණෙන ගය්හති, සො තග්ගුණසංවිඤ්ඤාණො, යථා ‘ලම්බකණ්ණ+මානයා’ති. යත්ථ පන න ගය්හති, සො අතග්ගුණසංවිඤ්ඤාණො, යථා ‘බහුධන+මානයා’ති.

Trong đó, trường hợp mà ý nghĩa đóng vai trò là tính từ được bao hàm trong việc nắm bắt ý nghĩa của từ khác, thì đó được gọi là tagguṇasaṃviññāṇa (bao hàm thuộc tính), ví dụ như ‘lambakaṇṇam ānaya’ (hãy mang người tai dài đến). Còn trường hợp không được bao hàm, thì đó được gọi là atagguṇasaṃviññāṇa (không bao hàm thuộc tính), ví dụ như ‘bahudhanam ānaya’ (hãy mang người nhiều của cải đến).

ඉධ විසෙසනස්ස පුබ්බනිපාතො. එත්ථ ච ආගතසද්දො ච සමණසද්දො ච අත්තනො අත්ථෙ අට්ඨත්වා දුතියාවිභත්‍යත්ථභූතෙ සඞ්ඝාරාමසඞ්ඛාතෙ අඤ්ඤපදත්ථෙ වත්තන්ති, තතො සමාසෙනෙව කම්මත්ථස්ස අභිහිතත්තා පුන දුතියා න හොති. තථා ආගතසමණා සාවත්ථි, ආගතසමණං ජෙතවනං. පටිපන්නා අද්ධිකා යං පටිපන්නද්ධිකො පථො, අභිරූළ්හාව, ණිජායං නාවං සා අභිරූළ්හවාණිජා නාවා.

Ở đây, tính từ được đặt ở trước. Và ở đây, từ āgata và từ samaṇa không đứng trong nghĩa riêng của chúng, mà chỉ đến nghĩa của một từ khác, tức là saṅghārāma, vốn là nghĩa của biến cách thứ hai. Do đó, vì nghĩa của đối tượng (kamma) đã được biểu thị bởi chính hợp thể, nên biến cách thứ hai không được dùng lại nữa. Tương tự: āgatasamaṇā sāvatthi, āgatasamaṇaṃ jetavanaṃ. (Phân tích) paṭipannā addhikā yaṃ (pathaṃ) (con đường mà những người du hành đã đi vào), (hợp thể là) paṭipannaddhiko patho. (Phân tích) abhirūḷhā vāṇijā yaṃ nāvaṃ, (hợp thể là) sā abhirūḷhavāṇijā nāvā (chiếc thuyền mà các thương nhân đã lên).

(ඛ) තතියත්ථෙ-ජිතානි ඉන්ද්‍රියානි යෙන සො ජිතින්ද්‍රියො සමණො, එවං දිට්ඨධම්මො, පත්තධම්මො, කතකිච්චො. විජිතා මාරා අනෙනාති විජිතමාරො භගවා, පටිවිද්ධසබ්බධම්මො. කරණත්ථෙ-ඡින්නො රුක්ඛො යෙන සො ඡින්නරුක්ඛො ඵරසු.

(b) Trong nghĩa của biến cách thứ ba: (phân tích là) jitāni indriyāni yena, (hợp thể là) so jitindriyo samaṇo (vị sa-môn người đã chinh phục được các căn). Tương tự: diṭṭhadhammo (người đã thấy Pháp), pattadhammo (người đã đạt được Pháp), katakicco (người đã làm xong việc cần làm). (Phân tích là) vijitā mārā anena iti, (hợp thể là) vijitamāro bhagavā (Đức Thế Tôn người đã chiến thắng ma quân), paṭividdhasabbadhammo (người đã thâm nhập tất cả các pháp). Trong nghĩa công cụ: (phân tích là) chinno rukkho yena, (hợp thể là) so chinnarukkho pharasu (cái rìu mà cây đã bị đốn bởi nó).

(ග) චතුත්ථියත්ථෙ-දින්නො සුඞ්කො යස්ස සො දින්නසුඞ්කො රාජා, දින්නං භොජනං අස්සාති දින්නභොජනො.

(c) Trong nghĩa của biến cách thứ tư: (phân tích là) dinno suṅko yassa, (hợp thể là) so dinnasuṅko rājā (nhà vua người mà thuế đã được dâng cho). (Phân tích là) dinnaṃ bhojanaṃ assa iti, (hợp thể là) dinnabhojano (người mà vật thực đã được dâng cho).

(ඝ) පඤ්චමියත්ථෙ-නිග්ගතා ජනා යස්මා සො නිග්ගතජනො ගාමො, නිග්ගතො අයො=සුඛං යස්මාති නිරයො, නික්කිලෙ- සො[Pg.154]. අපෙතං විඤ්ඤාණං අස්මාති අපෙතවිඤ්ඤාණො මතකායො, අපගතභයභෙරවො අරහා.

(d) Trong nghĩa của biến cách thứ năm: (phân tích là) niggatā janā yasmā, (hợp thể là) so niggatajano gāmo (ngôi làng mà dân chúng đã rời khỏi). (Phân tích là) niggato ayo=sukhaṃ yasmā iti, (hợp thể là) nirayo (địa ngục, nơi mà hạnh phúc đã rời khỏi), nikkileso (người đã thoát khỏi phiền não). (Phân tích là) apetaṃ viññāṇaṃ asmā iti, (hợp thể là) apetaviññāṇo matakāyo (thi thể mà thức đã rời khỏi), apagatabhayabheravo arahā (vị A-la-hán người đã thoát khỏi sợ hãi và kinh hoàng).

(ඞ) ඡට්ඨියත්ථෙ-ඡින්නා හත්ථා යස්ස සො ඡින්නහත්ථො. එවං පරිපුණ්ණසඞ්කප්පො ඛීණාසවො, වීතො රාගො අස්සාති වීතරාගො. ද්වෙ පදානි අස්සාති ද්විපදො, ද්විහත්ථො පටො. තෙවිජ්ජොති එත්ථ තිවිජ්ජො එවාති සකත්ථෙ ණො වුද්ධි ච. චතුප්පදො, පඤ්ච චක්ඛූනි අස්සාති පඤ්චචක්ඛු භගවා, ඡළභිඤ්ඤො, ‘‘ඝපස්සා’’දිනා රස්සත්තං. නවඞ්ගං සත්ථුසාසනං. දසබලො, අනන්තඤාණො. තීණි දස පරිමාණ+මෙසංති තිදසා දෙවා, ඉධ පරිමාණසද්දසන්නිමානතො දසසද්දො සඞ්ඛ්‍යානෙ වත්තතෙ. අයං පච්චයො එතෙසන්ති ඉදප්පච්චයා, උත්තරපදෙ ‘‘ඉමස්සි+දං වා’’ති ඉමස්ස ඉදං. කො පභවො අස්සාති කිං පභවො කායො. විගතං මලං අස්සාති විමලො, සුන්දරො ගන්ධො අස්සාති සුගන්ධං චන්දනං, එවං සුසීලො, සුමුඛො, කුච්ඡිතො ගන්ධො අස්සාති දුග්ගන්ධං කුණපං, දුම්මුඛො, දුට්ඨු මනො අස්සාති දුම්මනො, එවං දුස්සීලො. තපො එව ධනං අස්සාති තපොධනො. ඛන්තිසඞ්ඛාතං බලං අස්සාති ඛන්තිබලො. ඉන්දොති නාමං එතස්සාති ඉන්දනාමො.

(e) Trong nghĩa của biến cách thứ sáu: (phân tích là) chinnā hatthā yassa, (hợp thể là) so chinnahattho (người có tay bị chặt). Tương tự: paripuṇṇasaṅkappo (người có ý nguyện viên mãn), khīṇāsavo (người có các lậu hoặc đã tận diệt). (Phân tích là) vīto rāgo assa iti, (hợp thể là) vītarāgo (người đã ly tham). (Phân tích là) dve padāni assa iti, (hợp thể là) dvipado (loài hai chân), dvihattho paṭo (tấm vải dài hai cubit). Trong từ tevijjo, nó chỉ là tivijjo (người có ba minh); (có sự biến đổi là do) hậu tố ṇa trong nghĩa riêng của nó và sự trường hóa nguyên âm. Catuppado (loài bốn chân). (Phân tích là) pañca cakkhūni assa iti, (hợp thể là) pañcacakkhu bhagavā (Đức Thế Tôn có năm loại mắt). Chaḷabhiñño (người có sáu thắng trí), (nguyên âm) được rút ngắn theo quy tắc ‘ghapassā...’. Navaṅgaṃ satthusāsanaṃ (giáo pháp chín phần của Bậc Đạo Sư). Dasabalo (bậc có mười lực), anantañāṇo (bậc có trí tuệ vô biên). (Phân tích là) tīṇi dasa parimāṇam esaṃ iti, (hợp thể là) tidasā devā (các vị trời ba mươi), ở đây do gần với từ parimāṇa (số lượng), từ dasa chỉ về con số (ba mươi). (Phân tích là) ayaṃ paccayo etesaṃ iti, (hợp thể là) idappaccayā (những pháp do duyên này sinh). Khi là thành phần sau, ima trở thành ida theo quy tắc ‘imassidaṃ vā’. (Phân tích là) ko pabhavo assa iti, (hợp thể là) kiṃpabhavo kāyo (thân này có nguồn gốc là gì). (Phân tích là) vigataṃ malaṃ assa iti, (hợp thể là) vimalo (người không còn cấu uế). (Phân tích là) sundaro gandho assa iti, (hợp thể là) sugandhaṃ candanaṃ (gỗ chiên-đàn có hương thơm). Tương tự: susīlo (người có giới hạnh tốt), sumukho (người có mặt đẹp). (Phân tích là) kucchito gandho assa iti, (hợp thể là) duggandhaṃ kuṇapaṃ (tử thi có mùi hôi thối), dummukho (người có mặt xấu). (Phân tích là) duṭṭhu mano assa iti, (hợp thể là) dummano (người có tâm sầu muộn). Tương tự: dussīlo (người có giới hạnh xấu). (Phân tích là) tapo eva dhanaṃ assa iti, (hợp thể là) tapodhano (người có khổ hạnh là tài sản). (Phân tích là) khantisaṅkhātaṃ balaṃ assa iti, (hợp thể là) khantibalo (người có nhẫn nại là sức mạnh). (Phân tích là) Indo iti nāmaṃ etassa iti, (hợp thể là) indanāmo (người có tên là Inda).

ඡන්දජාතාදීසු විසෙසනවිසෙසිතබ්බානං යථිච්ඡිතත්තා උභයං පුබ්බං නිපතති, කමාතික්කමෙ පයොජනාභාවා. ජාතො ඡන්දො අස්සාති ජාතඡන්දො, එවං ඡන්දජාතො. සඤ්ජාතපීතිසොමනස්සො, පීතිසොමනස්සසඤ්ජාතො. මාසජාතො, ජාතමාසො. ඡින්නහත්ථො, හත්ථඡින්නො.

Trong các (hợp thể) như chandajāta v.v..., vì tính từ và từ được bổ nghĩa có thể được đặt theo ý muốn, nên cả hai đều có thể được đặt ở trước, do không có mục đích gì trong việc thay đổi thứ tự (tức không làm thay đổi ý nghĩa). (Phân tích là) jāto chando assa iti, (hợp thể là) jātachando, tương tự là chandajāto. Sañjātapītisomanasso, pītisomanassasañjāto. Māsajāto, jātamāso. Chinnahattho, hatthachinno.

දීඝාජඞ්ඝා [Pg.155] අස්සාති දීඝජඞ්ඝො, එත්ථ පුම්භාවො, ‘‘ඝපස්සා’’දිනා රස්සො ච. තථා පහූතජිව්හො. මහන්තී පඤ්ඤා අස්සාති මහාපඤ්ඤො. ‘‘ඉත්ථියං භාසිතපුමි+ත්ථී පුමෙ+වෙ+කත්ථෙ’’ති වීපච්චයාභාවෙන්තස්ස ටාදෙසො රස්සත්තඤ්ච. ඉත්ථියන්ති කිං, ඛමාධනො. භාසිතපුමාති කිං, සද්ධාධුරො. පඤ්ඤාපකතිකො, පඤ්ඤාවිසුද්ධිකො, එත්ථ ‘‘ල්ත්විත්ථියූහි කො’’ති කො. ගණ්ඩීවධන්වාති පකතන්තරෙන සිද්ධං.

Dīghājaṅghā assāti là dīghajaṅgho, ở đây là dạng nam tính, và được rút ngắn theo (quy tắc) ‘ghapassā’ v.v... Tương tự là pahūtajivho. Mahantī paññā assāti là mahāpañño. Theo (quy tắc) ‘Itthiyaṃ bhāsitapumitthī pumevekatthe’, do không có hậu tố vī, nên nó được thay thế bằng ṭa và được rút ngắn. Tại sao nói ‘itthiyaṃ’? (Ví dụ là) khamādhano. Tại sao nói ‘bhāsitapumāti’? (Ví dụ là) saddhādhuro. Paññāpakatiko, paññāvisuddhiko, ở đây hậu tố ko được thêm vào theo (quy tắc) ‘ltvitthiyūhi ko’. Gaṇḍīvadhanvā được hình thành theo một quy tắc khác.

නානා=ප්පකාරා දුමා නානාදුමා, නානාදුමෙහි පතිතානි නානාදුමපතිතානි, නානාදුමපතිතානි ච තානි පුප්ඵානි චෙති නානාදුමපතිතපුප්ඵානි, තෙහි වාසිතා නානාදුමපතිතපුප්ඵවාසිතා, නානාදුමපතිතපුප්ඵවාසිතාසානුයස්සසො නානාදුමපතිතපුප්ඵවාසිතසානු පබ්බතො, අයං විසෙසන+අමාදිසමාසගබ්භො තුල්‍යාධිකරණඅඤ්ඤපදත්ථො.

Nānāppakārā dumā là nānādumā, nānādumehi patitāni là nānādumapatitāni, nānādumapatitāni ca tāni pupphāni ceti là nānādumapatitapupphāni, tehi vāsitā là nānādumapatitapupphavāsitā, nānādumapatitapupphavāsitāsānuyassaso là nānādumapatitapupphavāsitasānu pabbato, đây là một ví dụ về tulyādhikaraṇaaññapadattha chứa đựng một phức hợp bắt đầu bằng một tính từ.

(ච) සත්තම්‍යත්ථෙ-සම්පන්නානි සස්සානි යස්මිං සො සම්පන්නසස්සො ජනපදො. සුලභො පිණ්ඩො ඉමස්මින්ති සුලභපිණ්ඩො දෙසො. ආකිණ්ණා මනුස්සා යස්සං සා ආකිණ්ණමනුස්සා රාජධානී. බහවො තාපසා එතස්මින්ති බහුතාපසො අස්සමො. උපචිතං මංසලොහිතං අස්මින්ති උපචිතමංසලොහිතං සරීරං. බහවො සාමිනො අස්මින්ති බහුසාමිකං නගරං, බහූ නදියො අස්මින්ති බහුනදිකො, ඊකාරන්තත්තා කපච්චයො. එවං බහුජම්බුකං වනං, බහවො කත්තාරො අස්මිං අස්ස වාති බහුකත්තුකො දෙසො, එවං බහුභත්තුකො, ‘‘ල්ත්විත්ථියූහි කො’’ති කො.

(Ca) theo nghĩa của vị trí cách – sampannāni sassāni yasmiṃ so là sampannasasso janapado. Sulabho piṇḍo imasminti là sulabhapiṇḍo deso. Ākiṇṇā manussā yassaṃ sā là ākiṇṇamanussā rājadhānī. Bahavo tāpasā etasminti là bahutāpaso assamo. Upacitaṃ maṃsalohitaṃ asminti là upacitamaṃsalohitaṃ sarīraṃ. Bahavo sāmino asminti là bahusāmikaṃ nagaraṃ, bahū nadiyo asminti là bahunadiko, do kết thúc bằng ī nên có hậu tố ka. Tương tự bahujambukaṃ vanaṃ, bahavo kattāro asmiṃ assa vāti là bahukattuko deso, tương tự bahubhattuko, hậu tố ko theo (quy tắc) ‘ltvitthiyūhi ko’.

2. භින්නාධිකරණො [Pg.156] යථා-එකරත්තිං වාසො අස්සාති එකරත්තිවාසො, සමානෙන ජනෙන සද්ධිං වාසො අස්සාති සමානවාසො පුරිසො. උභතො බ්‍යඤ්ජන+මස්සාති උභතොබ්‍යඤ්ජනකො, විභත්‍යලොපො ‘‘වා+ඤ්ඤතො’’ති කො ච, ඡත්තං පාණිම්හි අස්සාති ඡත්තපාණි, එවං දණ්ඩපාණි, සත්ථපාණි, වජිරපාණි, ඛග්ගහත්ථො, පත්තහත්ථො, දානෙ අජ්ඣාසයො අස්සාති දානජ්ඣාසයො දානාධිමුත්තිකො, බුද්ධභත්තිකො, සද්ධම්මගාරවො ඉච්චාදි.

2. Ví dụ về bhinnādhikaraṇa – ekarattiṃ vāso assāti là ekarattivāso, samānena janena saddhiṃ vāso assāti là samānavāso puriso. Ubhato byañjanamassāti là ubhatobyañjanako, biến cách bị lược bỏ và có hậu tố ko theo (quy tắc) ‘vāññato’. chattaṃ pāṇimhi assāti là chattapāṇi, tương tự daṇḍapāṇi, satthapāṇi, vajirapāṇi, khaggahattho, pattahattho. dāne ajjhāsayo assāti là dānajjhāsayo dānādhimuttiko, buddhabhattiko, saddhammagāravo v.v...

3. තිපදො යථා-පරක්කමෙනා+ධිගතා සම්පදා යෙහි තෙ පරක්කමාධිගතසම්පදා මහාපුරිසා. එවං ධම්මාධිගතභොගා. ඔනීතො පත්තතො පාණි යෙන සො ඔනීතපත්තපාණි. සීහස්ස පුබ්බද්ධමිව කායො අස්සාති සීහපුබ්බද්ධකායො. මත්තා බහවො මාතඞ්ගා අස්මින්ති මත්තබහුමාතඞ්ගං වනං.

3. Ví dụ về phức hợp ba từ – parakkamenādhigatā sampadā yehi te là parakkamādhigatasampadā mahāpurisā. Tương tự dhammādhigatabhogā. Onīto pattato pāṇi yena so là onītapattapāṇi. Sīhassa pubbaddhamiva kāyo assāti là sīhapubbaddhakāyo. Mattā bahavo mātaṅgā asminti là mattabahumātaṅgaṃ vanaṃ.

4. න-නිපාතපුබ්බපදො යථා-නත්ථි එතස්ස සමොති අස්සමො, ‘‘ට නඤස්සා’’ති නස්ස ටො. එවං අප්පටිපුග්ගලො, අපුත්තකො, අහෙතුකො, කපච්චයො, එව+මුපරිපි ඤෙය්‍යං. නත්ථි සංවාසො එතෙනාති අසංවාසො, න විජ්ජතෙ වුට්ඨි එත්ථාති අවුට්ඨිකො ජනපදො, අභික්ඛුකො විහාරො. එවං අනුත්තරො ‘‘අන සරෙ’’ති අන, එවං අනන්තං, අනාසවො.

4. Ví dụ về phức hợp có tiểu từ na đứng đầu – natthi etassa samoti là assamo, na được đổi thành a theo (quy tắc) ‘a nañassā’. Tương tự appaṭipuggalo, aputtako, ahetuko, có hậu tố ka, nên hiểu tương tự ở trên. Natthi saṃvāso etenāti là asaṃvāso, na vijjate vuṭṭhi etthāti là avuṭṭhiko janapado, abhikkhuko vihāro. Tương tự anuttaro, (na) thành ana theo (quy tắc) ‘ana sare’, tương tự anantaṃ, anāsavo.

5. පඨමාත්ථෙ සහපුබ්බපදො යථා-සහ හෙතුනා වත්තති සො සහෙතුකො සහෙතු වා, ‘‘සහස්ස සො+ඤ්ඤත්ථෙ’’ති සහස්ස සො, එවං සප්පීතිකා, සප්පච්චයා, සකිලෙසො, සඋපාදානො, සපරිවාරො සහපරිවාරො වා, සහ මූලෙන උද්ධටො සමූලුද්ධටො රුක්ඛො.

5. Ví dụ về phức hợp có saha đứng đầu theo nghĩa của chủ cách – saha hetunā vattati so là sahetuko hoặc sahetu, saha được đổi thành sa theo (quy tắc) ‘sahassa soññatthe’. Tương tự sappītikā, sappaccayā, sakileso, saupādāno, saparivāro hoặc sahaparivāro, saha mūlena uddhaṭo là samūluddhaṭo rukkho.

6. උපමානොපමෙය්‍යජොතකඉවයුත්තො [Pg.157] උපමානපුබ්බපදො පඨමාය යථා-නිග්‍රොධො ඉව පරිමණ්ඩලො යො සො නිග්‍රොධපරිමණ්ඩලො. සඞ්ඛො විය පණ්ඩරො අයන්ති සඞ්ඛපණ්ඩරො, කාකො විය සූරො අයන්ති කාකසූරො. චක්ඛු ඉව භූතො අයං පරමත්ථදස්සනතොති චක්ඛුභූතො භගවා. එවං අත්ථභූතො, ධම්මභූතො, බ්‍රහ්මභූතො, අන්ධභූතො. මුඤ්ජපබ්බජමිව භූතා අයං මුඤ්ජපබ්බජභූතා කුදිට්ඨි. තන්තාකුලමිව ජාතා අයංති තන්තාකුලජාතා.

6. Ví dụ về phức hợp có từ so sánh đứng đầu, được kết hợp với từ iva biểu thị sự so sánh, theo chủ cách – nigrodho iva parimaṇḍalo yo so là nigrodhaparimaṇḍalo. Saṅkho viya paṇḍaro ayanti là saṅkhapaṇḍaro, kāko viya sūro ayanti là kākasūro. Cakkhu iva bhūto ayaṃ paramatthadassanatoti là cakkhubhūto bhagavā. Tương tự atthabhūto, dhammabhūto, brahmabhūto, andhabhūto. Muñjapabbajamiva bhūtā ayaṃ là muñjapabbajabhūtā kudiṭṭhi. Tantākulamiva jātā ayaṃti là tantākulajātā.

ඡට්ඨ්‍යත්ථෙ-සුවණ්ණස්ස වණ්ණො විය වණ්ණො යස්ස සො සුවණ්ණවණ්ණො භගවා, මජ්ඣපදලොපො. නාගස්ස ගති විය ගති අස්සාති නාගගති. එවං සීහගති, නාගවික්කමො, සීහවික්කමො, සීහහනු. එණිස්ස විය ජඞ්ඝා අස්සාති එණිජඞ්ඝො. බ්‍රහ්මුනො විය සරො අස්සාති බ්‍රහ්මස්සරො.

Theo nghĩa của sở hữu cách – suvaṇṇassa vaṇṇo viya vaṇṇo yassa so là suvaṇṇavaṇṇo bhagavā, từ ở giữa bị lược bỏ. Nāgassa gati viya gati assāti là nāgagati. Tương tự sīhagati, nāgavikkamo, sīhavikkamo, sīhahanu. Eṇissa viya jaṅghā assāti là eṇijaṅgho. Brahmuno viya saro assāti là brahmassaro.

7. වාසද්දත්ථෙ සඞ්ඛ්‍යාඋභයපදො යථා-ද්වෙ වා තයො වා ද්වත්ති, ද්වත්තයො ච තෙ පත්තා චෙති ද්වත්තිපත්තා, ‘‘තිස්ව’’ඉති තිසද්දෙ පරෙ ද්විස්ස අත්තං. ද්වීහං වා තීහං වා ද්වීහතීහං, ඡ වා පඤ්ච වා වාචා ඡප්පඤ්චවාචා, එවං සත්තට්ඨමාසා, එකයොජනද්වියොජනානි.

7. Ví dụ về phức hợp có số từ ở cả hai thành phần theo nghĩa của từ vā – dve vā tayo vā là dvatti, dvattayo ca te pattā ceti là dvattipattā, theo (quy tắc) ‘tisva’, dvi được đổi thành a khi từ ti theo sau. Dvīhaṃ vā tīhaṃ vā là dvīhatīhaṃ, cha vā pañca vā vācā là chappañcavācā, tương tự sattaṭṭhamāsā, ekayojanadviyojanāni.

8. දිසන්තරාලත්ථො යථා-පුබ්බස්සා ච දක්ඛිණස්සා ච දිසාය යදන්තරාලං සා පුබ්බදක්ඛිණා විදිසා. එත්ථ –

8. Ví dụ về nghĩa khoảng giữa các phương hướng – pubbassā ca dakkhiṇassā ca disāya yadantarālaṃ sā là pubbadakkhiṇā vidisā. Ở đây –

69. සබ්බාදයො වුත්තිමත්තෙති

69. Sabbādayo vuttimatteti

ඉත්ථිවාචකා සබ්බාදයො වුත්තිමත්තෙ පුමෙව හොන්ති. එවං පුබ්බුත්තරා, අපරදක්ඛිණා, පච්ඡිමුත්තරා. පුබ්බා ච සා දක්ඛිණා චෙති වා.

Các từ sabba v.v... biểu thị nữ tính, khi ở trong một phức hợp, sẽ trở thành dạng nam tính. Tương tự pubbuttarā, aparadakkhiṇā, pacchimuttarā. Hoặc là pubbā ca sā dakkhiṇā ceti.

9. බ්‍යතිහාරලක්ඛණො [Pg.158] යථා – ‘‘තත්ථ ගහෙත්වා තෙන පහරිත්වා යුද්ධෙ සරූපං’’ති සුත්තෙන සමාසෙ කතෙ කෙසෙසු ච කෙසෙසු ච ගහෙත්වා යුද්ධං පවත්තං කෙසාකෙසී, දණ්ඩෙහි ච දණ්ඩෙහි ච පහරිත්වා යුද්ධං පවත්තං දණ්ඩාදණ්ඩීති හොති. එත්ථ ච ‘‘චී වීතිහාරෙ’’ති චීපච්චයෙ ‘‘චිස්මිං’’ති ආකාරො, එවං මුට්ඨාමුට්ඨී.

9. Ví dụ về đặc điểm tương hỗ – khi một phức hợp được hình thành theo quy tắc ‘tattha gahetvā tena paharitvā yuddhe sarūpaṃ’, kesesu ca kesesu ca gahetvā yuddhaṃ pavattaṃ là kesākesī, daṇḍehi ca daṇḍehi ca paharitvā yuddhaṃ pavattaṃ trở thành daṇḍādaṇḍī. Ở đây, khi có hậu tố cī theo (quy tắc) ‘cī vītihāre’, nguyên âm cuối được kéo dài thành ā theo (quy tắc) ‘cismiṃ’, tương tự muṭṭhāmuṭṭhī.

සොභණො ගන්ධො සුගන්ධො, සො අස්ස අත්ථීති සුගන්ධීහි අත්ථිඅත්ථෙ ඊපච්චයෙන සිද්ධං. යස්මා ච භද්දාය කාපිලානියා අපදානෙ ‘‘පුනො පත්තං ගහෙත්වාන, සොධයිත්වා සුගන්ධිනා’’ති වුත්තං, තස්මා වුත්තියං ඉකාරන්තස්ස අභාවදීපනත්ථං ‘‘සුගන්ධි දුග්ගන්ධීති පයොගා න දිස්සතී’’ති වුත්තං. සුගන්ධිනාති එකවචනෙ රස්සො.

Hương thơm tốt đẹp là sugandha. Nó có hương thơm ấy, do đó là sugandhī, được hình thành bởi hậu tố ī trong ý nghĩa sở hữu. Và bởi vì trong Apadāna của Bhaddā Kāpilānī có nói: ‘lại lấy bình bát, sau khi lau sạch bằng vật thơm’, do đó, trong phần giải thích, để chỉ ra sự không có của vĩ ngữ i, có nói rằng: ‘cách dùng sugandhi, duggandhī không được thấy’. Sugandhinā là dạng đoản âm ở số ít.

19. චත්ථෙ

19. Trong ý nghĩa của ca

අනෙකංස්‍යාද්‍යන්තං චත්ථෙ එකත්ථං වා හොති. සමුච්චයො අන්වාචයො ඉතරීතරයොගො සමාහාරොති චසද්දස්ස අත්ථො චතුබ්බිධො.

Nhiều từ kết thúc bằng biến cách syādi trong ý nghĩa của ca trở thành một từ duy nhất. Ý nghĩa của từ ca có bốn loại: samuccaya (tập hợp), anvācaya (liên kết phụ), itarītarayoga (kết hợp tương hỗ), và samāhāra (tổng hợp).

තත්ථ සමුච්චයා+න්වාචයෙසු සමාසො න හොති, ක්‍රියාසාපෙක්ඛතාය නාමානං අඤ්ඤමඤ්ඤං අයුත්තත්ථත්තා, යථා-චීවරං පිණ්ඩපාතඤ්ච පච්චයං සයනාසනං අදාසි, දානඤ්ච දෙහි, සීලඤ්චරක්ඛාහි. ඉතරීතරයොගෙ සමාහාරෙ ච අඤ්ඤමඤ්ඤාපෙක්ඛත්තා සමාසො.

Trong đó, ở samuccaya và anvācaya, không có samāsa, vì các danh từ phụ thuộc vào động từ và không có mối liên hệ ý nghĩa với nhau. Ví dụ: (vị ấy) đã cúng dường y, vật thực khất thực, thuốc men, và sàng tọa; hãy bố thí và hãy giữ giới. Còn trong itarītarayoga và samāhāra, có samāsa vì chúng phụ thuộc lẫn nhau.

උභයත්ථපධානෙ චත්ථෙ කථ+මෙකත්ථීභාවො සම්භවෙ+ති චෙ, වුත්තඤ්හි –

Nếu hỏi: ‘Làm thế nào sự hợp nhất thành một ý nghĩa có thể xảy ra trong ý nghĩa của ca, nơi cả hai thành phần đều là chính?’, thì đã được nói rằng –

සප්පධානාපි යත්ථ+ත්ථා, මිථො සාපෙක්ඛතා ඉව;

ක්‍රියාසම්බන්ධසාමඤ්ඤා, චත්ථෙ+කත්ථං ත+දුච්චතෙති.

Nơi mà các ý nghĩa, mặc dù đều là chính, dường như phụ thuộc lẫn nhau; do có mối liên hệ chung với động từ, trong ý nghĩa của ca, điều đó được gọi là một ý nghĩa duy nhất.

යස්මා [Pg.159] එකත්ථීභාවෙපි සතීයසතීයත්ථෙ පධානං, තස්මා ඉදං වුච්චතෙ –

Bởi vì ngay cả khi có sự hợp nhất thành một ý nghĩa, ý nghĩa của mỗi thành phần riêng lẻ vẫn là chính, do đó điều này được nói –

න+ඤ්ඤමඤ්ඤං විසෙසෙන්ති, චත්ථෙ අත්ථා පදානිව;

සත්ථවුත්‍යී අතො තෙසං, පධානත්ථං+භියුජ්ජතෙ.

Trong ý nghĩa của ca, các ý nghĩa không bổ nghĩa cho nhau, giống như các từ; do đó, theo lời dạy của các bậc thầy, tính chất chính của chúng được áp dụng.

ඉතරීතරයොගො ච, සමාහාරොත්‍ය+යං ද්විධා;

සමාසො තු ඉමං අඤ්ඤෙ, ජානන්තෙ ද්වන්දනාමතො.

Phức hợp này có hai loại: itarītarayoga và samāhāra; những người khác biết phức hợp này với tên gọi dvanda.

ඉතරීතරයොගස්මිං+වයවත්ථස්ස සම්භවො;

සමුදායතිරොභාවො, පරංව ලිඞ්ග+මස්ස ච.

Trong itarītarayoga, sự tồn tại của các thành phần riêng lẻ là có thể; sự che khuất của tổng thể, và giống của nó theo từ cuối cùng.

සමුදායබ්භවො යස්මිං+වයවා ච තිරොහිතා;

සමාහාරොත්‍ය+යං චත්ථො, සො ච හොති නපුංසකෙ.

Nơi mà sự tồn tại của tổng thể (là chính) và các thành phần riêng lẻ bị che khuất; ý nghĩa của ca này là samāhāra, và nó ở trung tính.

ඉතරීතරයොගො යථා-සාරිපුත්තො ච මොග්ගල්ලානො ච සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානා, භො සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානා ඉච්චාදි. අවයවපධානත්තා බහුවචනමෙව. සමණා ච බ්‍රාහ්මණා ච සමණබ්‍රාහ්මණා, එවං බ්‍රාහ්මණගහපතිකා, ඛත්තියබ්‍රාහ්මණා, දෙවමනුස්සා, චන්දිමසූරියා.

Itarītarayoga, ví dụ: Sāriputta và Moggallāna là sāriputtamoggallānā; hỡi Sāriputta và Moggallāna, v.v. Vì các thành phần riêng lẻ là chính, nên chỉ dùng số nhiều. Sa-môn và Bà-la-môn là samaṇabrāhmaṇā. Tương tự: brāhmaṇagahapatikā, khattiyabrāhmaṇā, devamanussā, candimasūriyā.

64. විජ්ජායොනිසම්බන්ධීන+මා තත්‍ර චත්ථෙති

64. Đối với những từ có liên quan về học vấn và huyết thống, ā ở đó trong ý nghĩa của ca

විජ්ජාසම්බන්ධීනං යොනිසම්බන්ධීනඤ්ච චත්ථෙ ආ හොතීති උකාරස්ස ආ, හොතා ච පොතා ච හොතාපොතාරො. එවං මාතාපිතරො.

Đối với những từ có liên quan về học vấn và huyết thống, trong ý nghĩa của ca, ā được thay thế cho ukāra. Hotā và potā là hotāpotāro. Tương tự: mātāpitaro.

65. පුත්තෙති

65. Khi putta theo sau

පුත්තෙ උත්තරපදෙ පිතාදීන+මා හොති චත්ථෙ. පිතා ච පුත්තො ච පිතාපුත්තා, එවං මාතාපුත්තා.

Khi putta là từ sau, ā được thay thế cho pitā, v.v., trong ý nghĩa của ca. Cha và con trai là pitāputtā. Tương tự: mātāputtā.

78. ජායාය ජයං පතිම්හි

78. Jayaṃ thay cho jāyā khi pati theo sau

පතිම්හි [Pg.160] පරෙ ජායාය ජයං හොති. ජායා ච පති ච ජයම්පතයො. ජානිපතීති පකතන්තරෙන සිද්ධං, ජානි ච පති ච ජානිපති. එවං ජම්පති දම්පතීති.

Khi pati theo sau, jayaṃ thay cho jāyā. Vợ và chồng là jayampatayo. Jānipati được hình thành theo một quy tắc khác, jāni và pati là jānipati. Tương tự: jampati, dampati.

ක්වචි අප්පසරං පුබ්බං නිපතති, යථා-චන්දො ච සූරියො ච චන්දසූරියා, නිගමා ච ජනපදා ච නිගමජනපදා. එවං සුරාසුරගරුඩමනුජභුජගගන්ධබ්බා.

Đôi khi, từ có ít âm tiết hơn được đặt trước. Ví dụ: mặt trăng và mặt trời là candasūriyā; thị trấn và quốc độ là nigamajanapadā. Tương tự: surāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbā.

ක්වචි ඉවණ්ණු+වණ්ණන්තානං පුබ්බනිපාතො, යථා-අග්ගිධුමා, ගතිබුද්ධිභුජපඨහරකරසයා, ධාතුලිඞ්ගානි.

Đôi khi, các từ kết thúc bằng i và u được đặt trước. Ví dụ: aggidhumā, gatibuddhibhujapaṭhaharakarasayā, dhātuliṅgāni.

ක්වචි සරාදිඅකාරන්තං පුබ්බං නිපතති, යථා-අත්ථධම්මා, අත්ථසද්දා, සද්දත්ථා වා.

Đôi khi, từ kết thúc bằng a và bắt đầu bằng nguyên âm được đặt trước. Ví dụ: atthadhammā, atthasaddā, hoặc saddatthā.

අඤ්ඤමඤ්ඤසාපෙක්ඛානමෙව තිරොහිතාවයවභෙදො සමුදායපධානො සමාහාරො, යථා-ඡත්තඤ්ච උපාහනා ච ඡත්තුපාහනං.

Samāhāra là (phức hợp) của những (từ) phụ thuộc lẫn nhau, trong đó sự phân biệt của các thành phần riêng lẻ bị che khuất và tổng thể là chính. Ví dụ: dù và dép là chattupāhanaṃ.

20. සමාහාරෙ නපුංසකන්ති

20. Trong samāhāra, là trung tính

සමාහාරෙ සබ්බත්ථ නපුංසකලිඞ්ගං භවති, සමාහාරස්සෙ+කත්තා එකවචනමෙව.

Trong samāhāra, luôn luôn là giống trung tính. Vì samāhāra là một thực thể duy nhất, nên chỉ dùng số ít.

23. ස්‍යාදීසු රස්සොති

23. Đoản âm khi các biến cách syādi theo sau

නපුංසකෙ වත්තමානස්ස ස්‍යාදීසු රස්සො. භො ඡත්තුපාහන, ඡත්තුපාහනං, ඡත්තුපාහනෙන ඉච්චාදි.

Đối với (từ) ở trung tính, có sự đoản âm khi các biến cách syādi theo sau. Hỡi chattupāhana, chattupāhanaṃ, chattupāhanena, v.v.

තෙ [Pg.161] ච සමාහාරිතරීතරයොගා බහුලංවිධානා නියතවිසයායෙව හොන්ති, තත්‍රා+යං විසයවිභාගො-නිරුත්තිපිටකාගතො-පාණි+තූරිය+යොග්ග+සෙනඞ්ගානං, නිච්චවෙරීනං, සඞ්ඛ්‍යාපරිමාණසඤ්ඤානං, ඛුද්දජන්තුකානං, පචනචණ්ඩාලානං, චරණසාධාරණානං, එකජ්ඣායනපාවචනානං, ලිඞ්ගවිසෙසානං, විවිධවිරුද්ධානං, දිසානං, නදීනඤ්ච නිච්චසමාහාරෙකත්ථං භවති.

Và những samāhāra và itarītarayoga này, do có nhiều quy tắc, chỉ xảy ra trong những lĩnh vực nhất định. Trong đó, đây là sự phân chia lĩnh vực, đến từ Niruttipiṭaka: các bộ phận của cơ thể, nhạc cụ, dụng cụ cày và quân đội; những kẻ thù truyền kiếp; số đếm, đo lường, và tên gọi; các sinh vật nhỏ; đầu bếp và người hạ tiện; những gì chung cho việc đi lại; những gì được học và tụng đọc cùng nhau; các bộ phận sinh dục; những thứ đối lập khác nhau; các phương hướng và các con sông, luôn luôn có sự hợp nhất thành một ý nghĩa trong samāhāra.

පාණඞ්ගානං-චක්ඛු ච සොතඤ්ච චක්ඛුසොතං, මුඛඤ්ච නාසිකා ච මුඛනාසිකං, ‘‘ස්‍යාදීසු රස්සො’’ති නපුංසකෙ වත්තමානස්ස රස්සො. හනු ච ගීවා ච හනුගීවං, කණ්ණා ච නාසා ච කණ්ණනාසං, පාණි ච පාදො ච පාණිපාදං, ඡවි ච මංසඤ්ච ලොහිතඤ්ච ඡවිමංසලොහිතං, නාමඤ්ච රූපඤ්ච නාමරූපං, ජරා ච මරණඤ්ච ජරාමරණං.

Các bộ phận của cơ thể: mắt và tai là cakkhusotaṃ; miệng và mũi là mukhanāsikaṃ. Theo quy tắc ‘đoản âm khi các biến cách syādi theo sau’, có sự đoản âm đối với (từ) ở trung tính. Hàm và cổ là hanugīvaṃ; tai và mũi là kaṇṇanāsaṃ; tay và chân là pāṇipādaṃ; da, thịt và máu là chavimaṃsalohitaṃ; danh và sắc là nāmarūpaṃ; già và chết là jarāmaraṇaṃ.

තූරියඞ්ගානං-අලසො ච තාලම්බරො ච අලසතාලම්බරං, මුරජො ච ගොමුඛො ච මුරජගොමුඛං, සංඛො ච පණවො ච දෙණ්ඩිමො ච, සංඛා ච පණවා ච දෙණ්ඩිමා චාති වා සංඛපණවදෙණ්ඩිමං, පණවාදයො ද්වෙපි භෙරිවිසෙසා, මද්දවිකො ච පාණවිකො ච මද්දවිකපාණවිකං, ගීතඤ්ච වාදිතඤ්ච ගීතවාදිතං, සම්මඤ්ච තාළඤ්ච සම්මතාළං, සම්මංති කංසතාලං, තාළංති හත්ථතාළං.

Các loại nhạc cụ: alasa và tālambara là alasatālambaraṃ; muraja và gomukha là murajagomukhaṃ; ốc tù và, trống nhỏ, và trống con, hoặc (dạng số nhiều) là saṃkhapaṇavadeṇḍimaṃ. Paṇava, v.v., cả hai đều là loại trống. Người chơi trống maddava và người chơi trống pāṇava là maddavikapāṇavikaṃ; ca hát và nhạc cụ là gītavāditaṃ; samma và tāḷa là sammatāḷaṃ. Samma là chũm chọe bằng đồng, tāḷa là vỗ tay.

යොග්ගඞ්ගානං-ඵාලො ච පාචනඤ්ච ඵාලපාචනං, යුගඤ්ච නඞ්ගලඤ්ච යුගනඞ්ගලං.

Các dụng cụ cày: lưỡi cày và roi thúc bò là phālapācanaṃ; ách và cày là yuganaṅgalaṃ.

සෙනඞ්ගානං-හත්ථිනො ච අස්සා ච හත්ථිඅස්සං, රථා ච පත්තිකා ච රථපත්තිකං, අසි ච සත්ති ච තොමරඤ්ච පිණ්ඩඤ්ච අසිසත්තිතොමරපිණ්ඩං, අසි ච චම්මඤ්ච අසිචම්මං, චම්මන්ති සරවාරණ-ඵලකං[Pg.162]. ධනු ච කලාපො ච ධනුකලාපං, කලාපො=තුණීරං. පහරණඤ්ච ආවරණඤ්ච පහරණාවරණං.

Về các chi phần của quân đội: voi và ngựa là hatthiassaṃ. Xe và bộ binh là rathapattikaṃ. Gươm, giáo, lao, và chùy là asisattitomarapiṇḍaṃ. Gươm và khiên là asicammaṃ, cammanti có nghĩa là cái mộc để chống tên. Cung và ống tên là dhanukalāpaṃ, kalāpo là ống đựng tên. Vũ khí tấn công và vật phòng hộ là paharaṇāvaraṇaṃ.

නිච්චවෙරීනං-අහි ච නකුලො ච, අහී ච නකුලා චාති වා අහිනකුලං. එවං බිළාරමූසිකං, අන්තස්ස රස්සත්තං. කාකොලුකං, සප්පමණ්ඩූකං, ගරුළසප්පං, නාගසුපණ්ණං.

Về các loài thù địch thường xuyên: rắn và chồn, hoặc rắn và chồn là ahinakulaṃ. Tương tự là biḷāramūsikaṃ (mèo và chuột), nguyên âm cuối được rút ngắn. Kākolukaṃ (quạ và cú), sappamaṇḍūkaṃ (rắn và ếch), garuḷasappaṃ (chim garuḷa và rắn), nāgasupaṇṇaṃ (rồng và chim supaṇṇa).

සඞ්ඛ්‍යාපරිමාණසඤ්ඤානං-එකකඤ්ච දුකඤ්ච එකකදුකං. එවං, දුකතිකං, තිකචතුක්කං, චතුක්කපඤ්චකං. දසකඤ්ච එකාදසකඤ්ච දසෙකාදසකං, ‘‘තිතාලීස’’ ඉති චක-භාගලොපනිද්දෙසෙන කකාරස්ස ලොපො.

Về các danh từ chỉ số lượng: một và hai là ekakadukaṃ. Tương tự, dukatikaṃ (hai và ba), tikacatukkaṃ (ba và bốn), catukkapañcakaṃ (bốn và năm). Mười và mười một là dasekādasakaṃ. Trong từ “titālīsa”, âm ka bị lược bỏ theo sự chỉ dẫn về việc lược bỏ một phần của caka.

ඛුද්දජන්තුකානං-කීටා ච පටඞ්ගා ච කීටපටඞ්ගං, කීටා=කපාලපිට්ඨිකපාණා. එවං කුන්ථකිපිල්ලිකං, ඩංසා ච මකසා ච ඩංසමකසං, මක්ඛිකා ච කිපිල්ලිකා ච මක්ඛිකකිපිල්ලිකං, කීටා ච සරිංසපා ච කීටසරිංසපං. තත්ථ කුන්ථා=සුඛුමකිපිල්ලිකා.

Về các loài sinh vật nhỏ: côn trùng và bướm đêm là kīṭapaṭaṅgaṃ, kīṭā là loài sinh vật có mai cứng. Tương tự là kunthakipillikaṃ (kiến nhỏ và kiến). Ruồi trâu và muỗi là ḍaṃsamakasaṃ. Ruồi và kiến là makkhikakipillikaṃ. Côn trùng và loài bò sát là kīṭasariṃsapaṃ. Trong đó, kunthā là loài kiến nhỏ.

ඛුද්දජන්තු අනට්ඨී වා, අථ ඛො ඛුද්දකොපි වා;

සතං වා පසතො යෙසං, කෙචි ආනතුලා ඉති.

Sinh vật nhỏ là loài không xương, hoặc là loài rất nhỏ; hoặc những loài mà một trăm con (nặng bằng) một pasata, một số (cho rằng) (nặng) đến một tulā.

පචනචණ්ඩාලානං-ඔරබ්භිකා ච සූකරිකා ච ඔරබ්භිකසූකරිකං, එවං සාකුන්තිකමාගවිකං. සපාකො ච චණ්ඩාලො ච සපාකචණ්ඩාලං, පුක්කුසඡවඩාහකං, වෙනරථකාරං, තත්ථ වෙනා=තච්ඡකා, රථකාරා=චම්මකාරා.

Về những người hạ tiện và đồ tể: người giết cừu và người giết heo là orabbhikasūkarikaṃ, tương tự là sākuntikamāgavikaṃ (người bẫy chim và thợ săn). Người ăn thịt chó và người hạ tiện là sapākacaṇḍālaṃ. pukkusachavaḍāhakaṃ (người dọn rác và người thiêu xác), venarathakāraṃ (thợ tre và người làm xe). Trong đó, venā là thợ mộc, rathakārā là thợ da.

චරණසාධාරණානං-අතිසො ච භාරද්වාජො ච අතිසභාරද්වාජං, කට්ඨො ච කපාලො ච කට්ඨකපාලං, සීලඤ්ච පඤ්ඤාණඤ්ච සීලපඤ්ඤාණං, සමථො ච විපස්සනා ච සමථවිපස්සනං, විජ්ජා ච චරණඤ්ච විජ්ජාචරණං, එවං නාමරූපං, හිරොත්තප්පං, සතිසම්ප-ජඤ්ඤං[Pg.163], ලොභමොහං, දොසමොහං, අහිරිකානොත්තප්පං, ථිනමිද්ධං, උද්ධච්චකුක්කුච්ච+මිච්චාදි.

Về những thứ thường đi chung: Atisa và Bhāradvāja là atisabhāradvājaṃ. Gỗ và mảnh gốm là kaṭṭhakapālaṃ. Giới và tuệ là sīlapaññāṇaṃ. Chỉ và quán là samathavipassanaṃ. Minh và hạnh là vijjācaraṇaṃ. Tương tự là nāmarūpaṃ (danh và sắc), hirottappaṃ (tàm và quý), satisampajaññaṃ (niệm và tỉnh giác), lobhamohaṃ (tham và si), dosamohaṃ (sân và si), ahirikānottappaṃ (vô tàm và vô quý), thinamiddhaṃ (hôn trầm và thụy miên), uddhaccakukkucca (trạo cử và hối quá), vân vân.

එකජ්ඣායනපාවචනානං-දීඝො ච මජ්ඣිමො ච දීඝමජ්ඣිමං, එවං එකුත්තර සංයුත්තකං, ඛන්ධකවිභඞ්ගං.

Về các giáo điển được học chung: Trường Bộ và Trung Bộ là dīghamajjhimaṃ. Tương tự là ekuttarasaṃyuttakaṃ (Tăng Chi Bộ và Tương Ưng Bộ), khandhakavibhaṅgaṃ (Khandhaka và Vibhaṅga).

ලිඞ්ගවිසෙසානං-ඉත්ථී ච පුමා ච ඉත්ථිපුමං, දාසී ච දාසො ච දාසිදාසං, චීවරඤ්ච පිණ්ඩපාතො ච සෙනාසනඤ්ච ගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරො ච චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං, තිණඤ්ච කට්ඨො ච සාඛා ච පලාසඤ්ච තිණකට්ඨසාඛාපලාසං. ‘‘ලාභී හොති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං’’තිපි දිස්සති.

Về các loại có giới tính khác nhau: nữ và nam là itthipumaṃ. Nữ tỳ và nam nô là dāsidāsaṃ. Y, vật thực khất thực, sàng tọa, và dược phẩm trị bệnh là cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ. Cỏ, củi, cành, và lá là tiṇakaṭṭhasākhāpalāsaṃ. Cũng được thấy (trong câu) “vị ấy được các thứ y, vật thực khất thực, sàng tọa, và dược phẩm trị bệnh”.

විවිධවිරුද්ධානං-කුසලඤ්ච අකුසලඤ්ච කුසලාකුසලං, එවං සාවජ්ජානවජ්ජං, හීනපණීතං, කණ්හසුක්කං, ඡෙකපාපකං, සුඛදුක්ඛං, අධමුත්තමං, පටිඝානුනයං, ඡායාතපං, ආලොකන්ධකාරං. රත්තිඤ්ච දිවා ච රත්තින්දිවං, ‘‘රත්තින්දිවදාරගවචතුරස්සා’’ති අපච්චයෙ කතෙ නුමආගමො. අහො ච රත්ති ච අහොරත්තං, ‘‘දීඝා+හොවස්සෙකදෙසෙහි ච රත්‍යා’’ති අපච්චයෙ කතෙ ‘‘මනාද්‍යාපාදීන+මො මයෙ චෙ’’ති ඔකාරො.

Về các cặp đối lập khác nhau: thiện và bất thiện là kusalākusalaṃ. Tương tự là sāvajjānavajjaṃ (có tội và không có tội), hīnapaṇītaṃ (thấp kém và cao thượng), kaṇhasukkaṃ (đen và trắng), chekapāpakaṃ (khéo léo và xấu ác), sukhadukkhaṃ (lạc và khổ), adhamuttamaṃ (hạ liệt và cao tột), paṭighānunayaṃ (nghịch ý và thuận ý), chāyātapaṃ (bóng râm và nắng), ālokandhakāraṃ (ánh sáng và bóng tối). Đêm và ngày là rattindivaṃ, khi có hậu tố a, numa được thêm vào theo quy tắc “rattindivadāragavacaturassā”. Ngày và đêm là ahorattaṃ, khi có hậu tố a theo quy tắc “dīghāhovassekadesehi ca ratyā”, okāra được hình thành theo quy tắc “manādyāpādīnamo maye ce”.

දිසානං-පුබ්බා ච අපරා ච පුබ්බාපරං, එවං පුරත්ථිමපච්ඡිමං, දක්ඛිණුත්තරං, පුබ්බදක්ඛිණං, පුබ්බුත්තරං, අපරදක්ඛිණං, අපරුත්තරං.

Về các phương hướng: đông và tây là pubbāparaṃ. Tương tự là puratthimapacchimaṃ. dakkhiṇuttaraṃ (nam và bắc), pubbadakkhiṇaṃ (đông và nam), pubbuttaraṃ (đông và bắc), aparadakkhiṇaṃ (tây và nam), aparuttaraṃ (tây và bắc).

නදීනං-ගඞ්ගා ච යමුනා ච ගඞ්ගායමුනං, එවං මහීසරභූ.

Về các con sông: sông Gaṅgā và sông Yamunā là gaṅgāyamunaṃ. Tương tự là mahīsarabhū (sông Mahī và sông Sarabhū).

තිණ+රුක්ඛ+පසු+සකුණ+ධන+ඛඤ්ඤ+බ්‍යඤ්ජන+ජනපදානං වා. තිණවිසෙසානං-උසීරානි ච බීරණානි ච උසීරබීරණං උසීරබීරණානි වා. එවං මුඤ්ජපබ්බජං මුඤ්ජපබ්බජානි වා, කාසකුසං කාසකුසා වා.

Hoặc (áp dụng cho) cỏ, cây, gia súc, chim, tài sản, khoáng sản, gia vị, và xứ sở. Về các loại cỏ: cỏ hương bài và cỏ lau là usīrabīraṇaṃ hoặc usīrabīraṇāni. Tương tự là muñjapabbajaṃ hoặc muñjapabbajāni (cỏ muñja và cỏ pabbaja), kāsakusaṃ hoặc kāsakusā (cỏ kāsa và cỏ kusa).

රුක්ඛවිසෙසානං-අස්සත්ථා [Pg.164] ච කපිට්ඨා ච අස්සත්ථකපිට්ඨං අස්සත්ථකපිට්ඨා වා, එවං අම්බපනසං අම්බපනසා, ඛදිරපලාසං ඛදිරපලාසා, ධවාස්සකණ්ණං ධවාස්සකණ්ණා, පිලක්ඛනිග්‍රොධං පිලක්ඛනිග්‍රොධා, සාකසාලං සාකසාලා.

Về các loại cây: cây bồ đề và cây kapiṭṭha là assatthakapiṭṭhaṃ hoặc assatthakapiṭṭhā. Tương tự là ambapanasaṃ hoặc ambapanasā (cây xoài và cây mít), khadirapalāsaṃ hoặc khadirapalāsā (cây khadira và cây palāsa), dhavāssakaṇṇaṃ hoặc dhavāssakaṇṇā (cây dhava và cây assakaṇṇa), pilakkhanigrodhaṃ hoặc pilakkhanigrodhā (cây pilakkha và cây đa), sākasālaṃ hoặc sākasālā (cây tếch và cây sala).

පසුවිසෙසානං-ගජා ච ගවජා ච ගජගවජං ගජගවජා වා, අජා ච එළකා ච අජෙළකං අජෙළකා, හත්ථී ච ගාවො ච අස්සා ච වළවා ච හත්ථීගවස්සවළවං හත්ථීගවස්සවළවා, රස්සත්තං. එවං ගොමහිසං ගොමහිසා, එණෙය්‍යවරාහං එණෙය්‍යවරාහා, සීහබ්‍යග්ඝතරච්ඡං සීහබ්‍යග්ඝතරච්ඡා, කුක්කුටසූකරං කුක්කුටසූකරා, එණෙය්‍යගොමහිසං එණෙය්‍යගොමහිසා.

Về các loại gia súc: voi và bò là gajagavajaṃ hoặc gajagavajā. Dê và cừu là ajeḷakaṃ hoặc ajeḷakā. Voi, bò, ngựa đực, và ngựa cái là hatthīgavassavaḷavaṃ hoặc hatthīgavassavaḷavā, (nguyên âm) được rút ngắn. Tương tự là gomahisaṃ hoặc gomahisā (bò và trâu), eṇeyyavarāhaṃ hoặc eṇeyyavarāhā (nai và heo rừng), sīhabyagghataracchaṃ hoặc sīhabyagghataracchā (sư tử, cọp, và linh cẩu), kukkuṭasūkaraṃ hoặc kukkuṭasūkarā (gà và heo), eṇeyyagomahisaṃ hoặc eṇeyyagomahisā (nai, bò, và trâu).

සකුණවිසෙසානං-හංසා ච බකා ච හංසබකං හංසබකා. එවං කාරණ්ඩවචක්කවාකං කාරණ්ඩවචක්කවාකා, මයූරකොඤ්චං මයූරකොඤ්චා, සුකසාලිකං සුකසාලිකා, බකබලාකං බකබලාකා.

Về các loại chim: ngỗng và diệc là haṃsabakaṃ hoặc haṃsabakā. Tương tự là kāraṇḍavacakkavākaṃ hoặc kāraṇḍavacakkavākā (vịt và chim cakkavāka), mayūrakoñcaṃ hoặc mayūrakoñcā (công và hạc), sukasālikaṃ hoặc sukasālikā (vẹt và sáo), bakabalākaṃ hoặc bakabalākā (diệc và cò).

ධනානං-හිරඤ්ඤඤ්ච සුවණ්ණඤ්ච හිරඤ්ඤසුවණ්ණං හිරඤ්ඤසුවණ්ණානි. එවං ජාතරූපරජතං ජාතරූපරජතානි, මණිසඞ්ඛමුත්තවෙළුරියං මණිසඞ්ඛමුත්තවෙළුරියා.

Về các loại tài sản: bạc và vàng là hiraññasuvaṇṇaṃ hoặc hiraññasuvaṇṇāni. Tương tự là jātarūparajataṃ hoặc jātarūparajatāni (vàng và bạc), maṇisaṅkhamuttaveḷuriyaṃ hoặc maṇisaṅkhamuttaveḷuriyā (ngọc, ốc xà cừ, ngọc trai, và lưu ly).

ධඤ්ඤානං-සාලී ච යවා ච සාලියවං සාලියවා වා. එවං තිලමුග්ගමාසං තිලමුග්ගමාසානි, නිප්පාවකුලත්ථං නිප්පාවකුලත්ථා.

Về các loại ngũ cốc: lúa và lúa mạch là sāliyavaṃ hoặc sāliyavā. Tương tự là tilamuggamāsaṃ hoặc tilamuggamāsāni (mè, đậu xanh, và đậu muồng), nippāvakulatthaṃ hoặc nippāvakulatthā (đậu dẹt và đậu ngựa).

බ්‍යඤ්ජනානං-සාකො ච සුවා ච සාකසුවං සාකසුවා. එවං ගබ්‍යමාහිසං ගබ්‍යමාහිසා, එණෙය්‍යවරාහං එණෙය, වරාහා. මිගමයූරං මිගමයූරා.

Về các loại thức ăn kèm: rau và thì là là sākasuvaṃ hoặc sākasuvā. Tương tự là gabyamāhisaṃ hoặc gabyamāhisā ((thịt) bò và (thịt) trâu), eṇeyyavarāhaṃ, eṇeyyā, varāhā ((thịt) nai và (thịt) heo rừng). Migamayūraṃ hoặc migamayūrā ((thịt) thú rừng và (thịt) công).

ජනපදානං-කාසි [Pg.165] ච කොසලා ච කාසිකොසලං කාසිකොසලා, වජ්ජී ච මල්ලා ච වජ්ජිමල්ලං වජ්ජිමල්ලා, අඞ්ගා ච මගධා ච අඞ්ගමගධං අඞ්ගමගධා, එවං චෙතිවංසං චෙතිවංසා, මච්ඡසූරසෙනං මච්ඡසූරසෙනා, කුරුපඤ්චාලං කුරුපඤ්චාලා. නාමඤ්ච රූපඤ්ච නාමරූපඤ්ච නාමරූපනාමරූපන්ති චතුරෙකපඤ්චවොකාරවසෙන වත්තබ්බෙ බහුලාධිකාරා සරූපෙකසෙසං කත්වා නාමරූපන්ති වුත්තං.

Đối với các xứ sở: kāsi ca kosalā ca (xứ Kāsi và xứ Kosalā) là kāsikosalaṃ hoặc kāsikosalā, vajjī ca mallā ca (xứ Vajjī và xứ Mallā) là vajjimallaṃ hoặc vajjimallā, aṅgā ca magadhā ca (xứ Aṅga và xứ Magadhā) là aṅgamagadhaṃ hoặc aṅgamagadhā, tương tự cetivaṃsaṃ hoặc cetivaṃsā, macchasūrasenaṃ hoặc macchasūrasenā, kurupañcālaṃ hoặc kurupañcālā. Nāmañca rūpañca (danh và sắc) là nāmarūpañca. Đáng lẽ phải nói là nāmarūpanāmarūpaṃ theo cách của bốn uẩn, một uẩn, và năm uẩn, nhưng do được dùng phổ biến, sau khi thực hiện phép hợp nhất đồng dạng (sarūpekasesa), nó được gọi là nāmarūpaṃ.

එතස්මිං එකත්ථීභාවකණ්ඩෙ යං වුත්තං පුබ්බං, තදෙව පුබ්බං නිපතති, කමාතික්කමෙ පයොජනස්සා+භාවා. ක්වචි විපල්ලාසොපි හොති, බහුලාධිකාරතො, දන්තානං රාජා රාජදන්තො. චත්ථෙ සමාහාරෙ ‘‘සභාපරිසායා’’ති ඤාපකා ක්වචි නපුංසකලිඞ්ගං න භවති, ආධිපච්චඤ්ච පරිවාරො ච ආධිපච්චපරිවාරො. එවං ඡන්දපාරිසුද්ධි, පටිසන්ධිපවත්තියං.

Trong chương về sự hợp nhất (ekatthībhāvakaṇḍa) này, từ nào được nói trước, chính từ đó được đặt trước, vì không có lợi ích gì trong việc vi phạm thứ tự. Đôi khi cũng có sự đảo ngược, do được dùng phổ biến, (ví dụ) dantānaṃ rājā (vua của các răng) thành rājadanto. Trong hợp thể samāhāra với nghĩa 'và' (ca), do chỉ dẫn từ ‘sabhāparisāyā’, đôi khi không phải là trung tánh, (ví dụ) ādhipaccañca parivāro ca thành ādhipaccaparivāro. Tương tự, chandapārisuddhi, paṭisandhipavattiyaṃ.

40. සමාසන්ත්ව

40. Vĩ tố của hợp thể

උපරි අය+මධිකරීයති.

Điều sau đây được áp dụng.

41. පාපාදීහි භූමියා

41. Sau pāpa v.v... của bhūmi

පාපාදීහි පරා යා භූමි, තස්සා සමාසන්තො අ හොති. පාපා භූමි යස්මින්ති පාපභූමං, ජාතියා උපලක්ඛිතා භූමි ජාතිභූමං.

Đối với từ bhūmi đi sau pāpa v.v..., vĩ tố của hợp thể là 'a'. Pāpā bhūmi yasmiṃ (nơi có cảnh giới xấu ác) thành pāpabhūmaṃ, jātiyā upalakkhitā bhūmi (cảnh giới được đặc trưng bởi sự sinh) thành jātibhūmaṃ.

42. සංඛ්‍යාහිති

42. Sau các số từ

සංඛ්‍යාහි පරාය භූමියා අ හොති. ද්වෙ භූමියො අස්ස ද්විභූමං. එවං තිභූමං.

Đối với từ bhūmi đi sau một số từ, vĩ tố là 'a'. Dve bhūmiyo assa (vật có hai tầng) thành dvibhūmaṃ. Tương tự, tibhūmaṃ.

43. නදීගොධාවරීනං

43. Đối với nadī và godhāvarī

සංඛ්‍යාහි පරාසං නදීගොධාවරීනං සමාසන්තො අ හොති. පඤ්චන්නං නදීනං සමාහාරො පඤ්චනදං. එවං සත්තගොධාවරං.

Đối với nadī và godhāvarī đi sau một số từ, vĩ tố của hợp thể là 'a'. Pañcannaṃ nadīnaṃ samāhāro (sự tập hợp của năm con sông) thành pañcanadaṃ. Tương tự, sattagodhāvaraṃ.

44. අසංඛ්‍යෙහි චා+ඞ්ගුල්‍යා+නාඤ්ඤාසංඛ්‍යත්ථෙසුති

44. Sau các từ không phải số từ và (số từ) đối với aṅguli, không phải trong các nghĩa khác với số lượng

අසංඛ්‍යෙහි [Pg.166] සංඛ්‍යාහි ච පරාය අඞ්ගුලියා සමාසන්තො අ හොති. නිග්ගත+මඞ්ගුලීහි නිරඞ්ගුලං, ද්වෙ අඞ්ගුලියො සමාහටා ද්වඞ්ගුලං. අනඤ්ඤාසංඛ්‍යත්ථෙසූති කිං, පඤ්ච අඞ්ගුලියො අස්මිං හත්ථෙති පඤ්චඞ්ගුලි, අඞ්ගුලියා සමීපං උපඞ්ගුලි.

Đối với từ aṅguli đi sau các từ không phải số từ và các số từ, vĩ tố của hợp thể là 'a'. Niggataṃ aṅgulīhi (thoát khỏi các ngón tay) thành niraṅgulaṃ, dve aṅguliyo samāhaṭā (hai ngón tay hợp lại) thành dvaṅgulaṃ. Tại sao nói 'không phải trong các nghĩa khác với số lượng'? (Ví dụ) pañca aṅguliyo asmiṃ hatthe (bàn tay có năm ngón) là pañcaṅguli, aṅguliyā samīpaṃ (gần ngón tay) là upaṅguli.

45. දීඝාහොවස්සෙකදෙසෙහි ච රත්ත්‍යාති

45. Và sau dīgha, aho, vassa, và các từ chỉ một phần, đối với ratti

දීඝාදීහි පරාය රත්තියා අ හොති. දීඝා ච සා රත්ති චාති දීඝරත්තං. අහො ච රත්ති ච අහොරත්තං, ආපාදිත්තා ඔ. වස්සාසු රත්ති වස්සාරත්තං. පුබ්බා ච සා රත්ති චාති පුබ්බරත්තං. එවං අපරරත්තං, අඩ්ඪරත්තං, අතික්කන්තො රත්තිං අතිරත්තො. ද්වෙ රත්තියො සමාහටා ද්විරත්තං. අනඤ්ඤාසංඛ්‍යත්ථෙසු ත්වෙව, දීඝා රත්ති අස්මින්ති දීඝරත්ති, හෙමන්තො. රත්තියා සමීපං උපරත්ති. බහුලංවිධානා ක්වචි හොතෙව, රත්තිපරිමාණානුරූපං යථාරත්තං.

Đối với từ ratti đi sau dīgha v.v..., vĩ tố là 'a'. Dīghā ca sā ratti ca (đêm ấy dài) thành dīgharattaṃ. Aho ca ratti ca (ngày và đêm) thành ahorattaṃ, 'o' được thay thế. Vassāsu ratti (đêm trong mùa mưa) thành vassārattaṃ. Pubbā ca sā ratti ca (đêm ấy là canh đầu) thành pubbarattaṃ. Tương tự, apararattaṃ, aḍḍharattaṃ, atikkanto rattiṃ (vượt qua đêm) thành atiratto. Dve rattiyo samāhaṭā (sự hợp lại của hai đêm) thành dvirattaṃ. (Điều kiện) 'không phải trong các nghĩa khác với số lượng' vẫn được áp dụng, dīghā ratti asmiṃ (mùa có đêm dài) là dīgharatti, tức là mùa đông (hemanto). Rattiyā samīpaṃ (gần đêm) là uparatti. Do quy tắc áp dụng rộng rãi (bahulaṃ), đôi khi nó vẫn xảy ra, (ví dụ) rattiparimāṇānurūpaṃ (tùy theo độ dài của đêm) là yathārattaṃ.

46. ගොත්ව+චත්ථෙ චා+ලොපෙ

46. Nhưng đối với go, không có nghĩa 'và' (ca) và không có sự lược bỏ

ගොසද්දා අලොපවිසයෙ සමාසන්තො අ හොති න චෙ චත්ථාදීසු සමාසො. රඤ්ඤො ගො රාජගවො. පරමො ච සො ගො චාති පරමගවො. පඤ්චන්නං ගුන්නං සමාහාරො පඤ්චගවං, ‘‘ගොස්සා+වඞ’’ති අවඞ. තං ධන+මස්සාති පඤ්චගවධනො. දසගවං.

Đối với từ go, trong trường hợp không có sự lược bỏ, vĩ tố của hợp thể là 'a', nếu hợp thể không có nghĩa 'và' (ca) v.v... Rañño go (con bò của vua) thành rājagavo. Paramo ca so go ca (con bò ấy là tối thượng) thành paramagavo. Pañcannaṃ gunnaṃ samāhāro (sự tập hợp của năm con bò) thành pañcagavaṃ, theo quy tắc ‘gossāvaṅa’ thành avaṅa. Taṃ dhanam assa (người có tài sản là năm con bò ấy) thành pañcagavadhano. (Tương tự) Dasagavaṃ.

47. රත්තින්දිව+දාරගව+චතුරස්සා

47. Rattindiva, dāragava, caturassa

එතෙ සද්දා අ-අන්තා නිපච්චන්තෙ. රත්ති ච දිවා ච රත්තින්දිවං, ඉමිනාව නුමාග මා. දාරා ච ගවො ච දාරගවං. චතස්සො අස්සියො අස්ස චතුරස්සො.

Những từ này được hình thành bất quy tắc với vĩ tố 'a'. Ratti ca divā ca (đêm và ngày) thành rattindivaṃ, chính do quy tắc này mà sự thêm vào của 'n' (numāgama) bị ngăn chặn. Dārā ca gavo ca (vợ và bò) thành dāragavaṃ. Catasso assiyo assa (vật có bốn góc) thành caturasso.

48. ආයාමෙ+නුගවං

48. Anugavaṃ với nghĩa chiều dài

අනුගවංති [Pg.167] නිපච්චතෙ ආයාමෙගම්‍යමානෙ. ගවස්ස ආයාමො අනුගවං සකටං, අසඞ්ඛ්‍යසමාසො.

Từ anugavaṃ được hình thành bất quy tắc khi có nghĩa là 'chiều dài'. Gavassa āyāmo (chiều dài của con bò) thành anugavaṃ sakaṭaṃ (cỗ xe dài bằng con bò), đây là hợp thể không có số từ (asaṅkhyasamāso).

49. අක්ඛිස්මා+ඤ්ඤත්ථෙ

49. Từ akkhi, với nghĩa khác

අක්ඛිස්මා සමාසන්තො අ හොති අඤ්ඤත්ථෙ. විසාලානි අක්ඛීනි යස්ස සො විසාලක්ඛො.

Sau akkhi, vĩ tố của hợp thể là 'a' trong nghĩa khác (tức là y chủ hợp thể). Visālāni akkhīni yassa so (người có đôi mắt to) là visālakkho.

50. දාරුම්‍ය+ඞ්ගුල්‍යා

50. Đối với aṅguli, khi có nghĩa là 'gỗ'

අඞ්ගුලන්තා අඤ්ඤත්ථෙ දාරුම්හි සමාසන්තො අ හොති. ද්වෙ අඞ්ගුලියො අවයවා අස්සෙති ද්වඞ්ගුලං දාරු, එවං පඤ්චඞ්ගුලං. අඞ්ගුලිසදිසාවයවං ධඤ්ඤාදීනං වික්ඛෙපකං දාරූති වුච්චතෙ.

Đối với y chủ hợp thể tận cùng bằng aṅguli và chỉ một vật bằng gỗ, vĩ tố của hợp thể là 'a'. Dve aṅguliyo avayavā assa iti (vật có hai ngón tay là bộ phận) là dvaṅgulaṃ dāru (khúc gỗ hai ngón), tương tự pañcaṅgulaṃ. Một vật bằng gỗ dùng để gạt thóc lúa v.v... có các bộ phận tương tự như ngón tay được nói đến.

54. උත්තරපදෙ

54. Trong hậu từ

ඉදං සබ්බත්ථ අධිකාතබ්බං.

Điều này nên được áp dụng ở mọi nơi.

55. ඉමස්සි+දන්ති

55. Đối với ima, thành id

උත්තරපදෙ ඉමස්ස ඉදං, ඉමාය අත්ථො ඉදමට්ඨො, ථස්ස ඨො, ඉදමට්ඨො අස්ස අත්ථීති ඉදමට්ඨී, ඉදමට්ඨිනො භාවො ඉදමට්ඨිතා. ඉමෙසං පච්චයා ඉදප්පච්චයා, නිග්ගහීතලොපො පස්ස ච ද්විභාවො.

Khi là hậu từ, 'id' được thay thế cho 'ima'. Imāya attho (ý nghĩa của điều này) thành idamaṭṭho, 'th' thành 'ṭh'. Idamaṭṭho assa atthi (người có ý nghĩa này) là idamaṭṭhī, trạng thái của idamaṭṭhī là idamaṭṭhitā. Imesaṃ paccayā (do duyên với những điều này) thành idappaccayā, có sự lược bỏ niggahīta và điệp âm của 'p'.

57. ට න්තන්තූනන්ති

57. Ṭa đối với các từ tận cùng bằng -ntu và -ant

න්තන්තූනං උත්තරපදෙ ට හොති. භවන්තො පතිට්ඨා අම්හන්ති භවංපතිට්ඨා මයං, නිග්ගහීතාගමො, වග්ගන්තො, යොස්ස ටා ච. භගවා මූලං එතෙසංති භගවංමූලකා නො ධම්මා.

Đối với các từ tận cùng bằng -ntu và -ant, khi có một hậu từ theo sau, vĩ tố 'ṭa' (tức là 'ka') được thêm vào. Bhavanto patiṭṭhā amhaṃ (Các Ngài là nơi nương tựa của chúng tôi) thành bhavaṃpatiṭṭhā mayaṃ (chúng tôi là những người có các Ngài làm nơi nương tựa), có sự thêm vào niggahīta, âm cuối của vần (vagganta), và 'ṭā' cho 'yo'. Bhagavā mūlaṃ etesaṃ (Đức Thế Tôn là cội nguồn của chúng) thành bhagavaṃmūlakā no dhammā (các pháp của chúng tôi là những pháp có Đức Thế Tôn làm cội nguồn).

58. අ

58. A

ඉති [Pg.168] න්තන්තූනං අ හොති. ගුණවන්තො පතිට්ඨා මමාති ගුණවන්තපතිට්ඨො+ස්මි.

Như vậy, `a` thay thế cho (nguyên âm cuối) của các từ tận cùng bằng `nta` và `u`. Ví dụ: `Guṇavanto patiṭṭhā mamāti` (Người có đức hạnh là chỗ nương tựa của tôi), do đó (tôi là) `guṇavantapatiṭṭho+smi`.

60. පරස්ස සංඛ්‍යාසුති

60. Về từ `para` khi đi với các số đếm.

සංඛ්‍යාසු පරස්ස ඔ, පරො සතස්මා අධිකා පරොසතං.

Khi đi với các số đếm, (nguyên âm cuối) của từ `para` được đổi thành `o`. Ví dụ: `paro satasmā adhikā` (nhiều hơn một trăm) trở thành `parosataṃ`.

61. ජනෙ පුථස්සුති

61. Về từ `putha` khi đi với `jana`.

පුථස්ස ජනෙ උ හොති. පුථගෙවා+යං ජනොති පුථුජ්ජනො, ජස්ස ද්විත්තං.

(Nguyên âm cuối) của từ `putha` được đổi thành `u` khi đi với `jana`. Ví dụ: `Puthagevā+yaṃ janoti` (đây chỉ là hạng người riêng lẻ), do đó có từ `puthujjano`; `j` được điệp lại.

62. සො ඡස්සා+හා+යතනෙ වා

62. Từ `cha` được đổi thành `so` một cách tùy chọn khi đi với `āha` và `āyatana`.

අහෙ ආයතනෙ ච උත්තරපදෙ ඡස්ස සො හොති වා. සාහං ඡාහං, සළායතනං ඡළායතනං. (සම්බරං)

Khi các từ `aha` và `āyatana` theo sau, `cha` được đổi thành `so` một cách tùy chọn. Ví dụ: `Sāhaṃ chāhaṃ`, `saḷāyatanaṃ chaḷāyatanaṃ`. (`Sambaraṃ`)

63. ල්තු+පිතාදීන+මාරවරඞ

63. Về (sự biến đổi thành) `āra`, `ara`, `aṅa` của (các từ tận cùng bằng) `tu` và của `pitu`, v.v.

ල්තුපච්චයන්තානං පිතාදීනඤ්ච යථාක්කම+මාරවරඞ වා හොන්තු+ත්තරපදෙ. සත්ථුනො දස්සනං සත්ථාරදස්සනං, කත්තාරනිද්දෙසො. මාතරපිතරො. වාත්වෙව, සත්ථුදස්සනං, මාතුජායො.

Khi có từ theo sau, (nguyên âm cuối) của các từ tận cùng bằng hậu tố `tu` và của các từ trong nhóm `pitu`, v.v., được tùy chọn đổi thành `āra`, `ara`, `aṅa` theo thứ tự. Ví dụ: `Satthuno dassanaṃ` thành `satthāradassanaṃ`, `kattāraniddeso`. `Mātarapitaro`. Do có từ `vā` (tùy chọn), nên cũng có các dạng: `satthudassanaṃ`, `mātujāyo`.

68. ක්වචි පච්චයෙති

68. Đôi khi, khi có hậu tố theo sau.

පච්චයෙ පුමභාවෙ අතිසයෙන බ්‍යත්තා බ්‍යත්තතරා, බ්‍යත්තතමා. ‘‘තස්සං තත්‍ර, තාය තතො, තස්සං වෙලායං තදා’’

Khi có hậu tố theo sau, có sự biến đổi thành dạng nam tính. Ví dụ: với nghĩa `atisayena` (vượt trội), `byattā` thành `byattatarā`, `byattatamā`. ‘`Tassaṃ` thành `tatra`, `tāya` thành `tato`, `tassaṃ velāyaṃ` thành `tadā`’.

71. සඤ්ඤාය+මුදො+දකස්ස

71. Từ `udaka` được đổi thành `uda` trong danh từ riêng.

සඤ්ඤාය+මුදකස්සු+ත්තරපදෙ [Pg.169] උදාදෙසො හොති. උදධි, උදපානං.

Trong danh từ riêng, khi có từ theo sau, `uda` thay thế cho `udaka`. Ví dụ: `Udadhi`, `udapānaṃ`.

72. කුම්භාදීසු වා

72. Tùy chọn, khi các từ `kumbha`, v.v. theo sau.

කුම්භාදීසු+ත්තරපදෙසු උදකස්ස උදාදෙසො වා හොති. උදකුම්භො, උදකකුම්භො. උදපත්තො උදකපත්තො. උදබින්දු උදකබින්දු. ආකතිගණො+යං.

Khi các từ trong nhóm `kumbha`, v.v. theo sau, `uda` tùy chọn thay thế cho `udaka`. Ví dụ: `Udakumbho` hoặc `udakakumbho`. `Udapatto` hoặc `udakapatto`. `Udabindu` hoặc `udakabindu`. Đây là một nhóm không xác định (ākatigaṇa).

73. සොතාදීසූ+ලොපො

73. Lược bỏ `u` khi các từ `sota`, v.v. theo sau.

සොතාදීසු+ත්තරපදෙසු උදකස්ස උස්ස ලොපො හොති. දකසොතං, දකරක්ඛසො.

Khi các từ trong nhóm `sota`, v.v. theo sau, `u` của `udaka` bị lược bỏ. Ví dụ: `Dakasotaṃ`, `dakarakkhaso`.

26. ඉත්ථිය+මත්වා

26. Hậu tố `ā` trong nữ tính.

ඉත්ථියං වත්තමානතො අකාරන්තතො නාමස්මා ආපච්චයො හොති. ධම්මදින්නා.

Để chỉ nữ tính, hậu tố `ā` được thêm vào sau danh từ tận cùng bằng `a`. Ví dụ: `Dhammadinnā`.

27. නදාදිතො ඞී

27. Hậu tố `ṅī` sau các từ trong nhóm `nadī`, v.v.

නදාදීහි ඉත්ථියං වීපච්චයො හොති. නදී මහී කුමාරී තරුණී වාරුණී ගොතමී.

Để chỉ nữ tính, hậu tố `vī` được thêm vào sau các từ trong nhóm `nadī`, v.v. Ví dụ: `Nadī`, `mahī`, `kumārī`, `taruṇī`, `vāruṇī`, `gotamī`.

ගොතො වා

Tùy chọn, sau từ `go`.

ගාවී ගො. ආකතිගණො+යං. ව-කාරො ‘‘න්තන්තූනං වීම්හි තො වා’’ති විසෙසනත්ථො.

Ví dụ: `Gāvī` (và) `go`. Đây là một nhóm không xác định. Chữ `va` (trong hậu tố `vī`) có mục đích đặc biệt (liên quan đến quy tắc) ‘`ntantūnaṃ vīmhi to vā`’.

28. යක්ඛාදිත්වි+නී ච

28. Và hậu tố `inī` sau các từ trong nhóm `yakkha`, v.v.

යක්ඛාදිතො [Pg.170] ඉත්ථියං ඉනී හොති වී ච. යක්ඛිනී යක්ඛී, නාගිනී නාගී, සීහිනී සීහී.

Để chỉ nữ tính, sau các từ trong nhóm `yakkha`, v.v., có hậu tố `inī` và cũng có `vī`. Ví dụ: `Yakkhinī` hoặc `yakkhī`, `nāginī` hoặc `nāgī`, `sīhinī` hoặc `sīhī`.

29. ආරාමිකාදීහි

29. Sau các từ trong nhóm `ārāmika`, v.v.

ආරාමිකාදිතො ඉනී හොති+ත්ථියං. ආරාමිකිනී, අනන්තරායිකිනී.

Để chỉ nữ tính, sau các từ trong nhóm `ārāmika`, v.v., có hậu tố `inī`. Ví dụ: `Ārāmikinī`, `anantarāyikinī`.

සඤ්ඤායං මානුසො මානුසිනී, අඤ්ඤත්‍ර මානුසී.

Trong trường hợp là tên riêng, `mānuso` thành `mānusinī`; trong trường hợp khác thì thành `mānusī`.

30. යුවණ්ණෙහි නී

30. Hậu tố `nī` sau các từ tận cùng bằng `u` và `ū`.

ඉත්ථිය+මිවණ්ණුවණ්ණන්තෙහි නී හොති බහුලං. සදාපයතපාණිනී, දණ්ඩිනී, භික්ඛුනී, ඛත්තබන්ධුනී, පරචිත්තවිදුනී. මාතුආදිතො කස්මා න හොති, ඉත්ථිපච්චයං විනාපි ඉත්ථත්තාභිධානතො.

Sau (những danh từ) tận cùng bằng i-vanna và u-vanna, hậu tố nī thường được dùng trong nữ tánh. (Ví dụ:) sadāpayatapāṇinī, daṇḍinī, bhikkhunī, khattabandhunī, paracittavidunī. Tại sao (hậu tố này) không được dùng sau mātu v.v...? (Bởi vì) chúng diễn đạt nữ tánh ngay cả khi không có hậu tố (chỉ) nữ tánh.

31. ත්තිම්හා+ඤ්ඤත්ථෙ

31. Sau tti, trong nghĩa khác.

ත්තිම්හා+ඤ්ඤත්ථෙයෙව ඉත්ථියං නී හොති බහුලං. සා+හං අහිංසාරතිනී, තස්සා මුට්ඨස්සතිනියා, සා ගාවී වච්ඡගිද්ධිනී. අඤ්ඤත්ථෙති කිං, ධම්මරති.

Sau tti, chỉ trong nghĩa khác, hậu tố nī thường được dùng trong nữ tánh. (Ví dụ:) sā’haṃ ahiṃsāratinī, tassā muṭṭhassatiniyā, sā gāvī vacchagiddhinī. (Từ) aññatthe (trong nghĩa khác) có mục đích gì? (Ví dụ:) dhammarati.

32. ඝරණ්‍යාදයොති

32. Gharaṇī v.v...

ඝරණිපභුතයො නීපච්චයන්තා සාධවො හොන්ති. ඝර+මස්සා අත්ථීති ඊම්හි ‘‘යුවණ්ණෙහි නී’’ති නී, ඝරණී. ඉමිනා නස්ස ණො, ඊස්ස අත්තඤ්ච.

Những từ như gharaṇī v.v... tận cùng bằng hậu tố nī là những từ đúng. (Từ) gharaṇī (được thành lập như sau:) sau (danh từ) ghara, trong nghĩa ‘cô ấy có nhà’, khi có hậu tố ī, hậu tố nī được dùng theo cú pháp ‘‘yuvaṇṇehi nī’’. Theo cú pháp này, na được đổi thành ṇa, và ī được đổi thành a.

ආචරියා [Pg.171] වා යලොපො ච ඉති ගණසුත්තෙන නියාමිතත්තා ඉමිනාව නීම්හි යලොපො ච, ආචරිනී ආචරියා.

Do được quy định bởi gaṇasutta ‘ācariyā vā yalopo ca’, nên theo cú pháp này, khi có hậu tố nī, ya cũng được lược bỏ; (do đó có hai dạng là) ācarinī (và) ācariyā.

33. මාතුලාදිත්වා+නී භරියායන්ති

33. Sau mātula v.v..., hậu tố ānī tùy chọn được dùng trong nghĩa ‘vợ’.

මාතුලාදිතො භරියාය+මානී හොති. මාතුලානී, වරුණානී, ගහපතානී, ආචරියානී.

Sau mātula v.v..., hậu tố ānī được dùng trong nghĩa ‘vợ’. (Ví dụ:) mātulānī, varuṇānī, gahapatānī, ācariyānī.

අභරියායං ඛත්තියා වා ඉති ගණසුත්තෙන නියමිතත්තා ඉමිනා වා ආනී, ඛත්තියානී. නදාදිපාඨා භරියායන්තු ඊ, ඛත්තියී.

Do được quy định bởi gaṇasutta ‘abhariyāyaṃ khattiyā vā’, nên theo cú pháp này, hậu tố ānī tùy chọn được dùng, (do đó có dạng) khattiyānī. Nhưng theo nhóm nadādi, trong nghĩa ‘vợ’, hậu tố ī (được dùng), (do đó có dạng) khattiyī.

34. උපමා+සංහිත+සහිත+සඤ්ඤත+සහ+සඵ+වාම+ලක්ඛණාදිතූ+රුතූති

34. Sau ūru được đi trước bởi upama, saṃhita, sahita, saññata, saha, sapha, vāma, lakkhaṇa v.v..., (hậu tố) ū (được dùng).

ඌරුසද්දතො ඉත්ථිය+මූ හොති. කරභො විය ඌරු යස්සා සා කරභොරූ, සංහිතො ඌරු අස්සාති සංහිතොරූ, එවං සහිතොරූ, සඤ්ඤතොරූ, සහොරූ, සඵොරූ, වාමොරූ, ලක්ඛණොරූ. ඌති යොගවිභාගා බ්‍රහ්මබන්ධූ.

Sau từ ūru, hậu tố ū được dùng trong nữ tánh. (Ví dụ:) karabhorū là người nữ có đùi như vòi voi; saṃhitorū là người nữ có đùi được kết hợp; tương tự như vậy, sahitorū, saññatorū, sahorū, saphorū, vāmorū, lakkhaṇorū. Do sự phân chia cú pháp thành ū, (nên có dạng) brahmabandhū.

35. යුවාති

35. Yuva.

යුවසද්දතොති හොති+ත්ථියං. යුවති.

Sau từ yuva, hậu tố ti được dùng trong nữ tánh. (Ví dụ:) yuvati.

36. න්තන්තූනං වීම්හි තො වාති

36. Của nta và ntu, khi có vī, t là tùy chọn.

වීම්හි න්තන්තූනං තො වා හොති. ගච්ඡතී ගච්ඡන්තී, සීලවත සීලවන්තී.

Khi có vī, t của nta và ntu là tùy chọn. (Ví dụ:) gacchatī gacchantī, sīlavata sīlavantī.

37. භවතො භොතොති

37. Từ bhavant, (thành) bhoto.

වීම්හි [Pg.172] භවතො භොතාදෙසො වා හොති. භොතී භවන්තී.

Khi có vī, từ bhavant tùy chọn được thay thế bằng bhot. (Ví dụ:) bhotī bhavantī.

39. පුථුස්ස පථවපුථවාති

39. Của puthu, (thành) pathava (và) puthava.

වීම්හි පුථුස්ස පථවපුථවා හොන්ති. පථවී පුථවී, ඨෙ පථවී.

Khi có vī, puthu được đổi thành pathava và puthava. (Ví dụ:) pathavī puthavī, trong biến cách thứ bảy là pathavī.

ඉති පයොගසිද්ධියං සමාසකණ්ඩො චතුත්ථො.

Như vậy, trong Payogasiddhi, chương thứ tư về các hợp từ đã chấm dứt.

5. ණාදිකණ්ඩ

5. Chương về Ṇa v.v...

සමාසො [Pg.173] පදසංඛෙපො, පදපච්චයසංහිතං;

තද්ධිතං නාම හොතීති, විඤ්ඤෙය්‍යං තෙස+මන්තරං.

Hợp từ là sự rút gọn của các từ; (trong khi) cái được gọi là taddhita được kết hợp bởi một từ và một hậu tố; sự khác biệt giữa chúng nên được biết.

1. ණො වා+පච්චෙ

1. Hậu tố ṇa tùy chọn (được dùng) trong nghĩa ‘con cháu’.

ඡට්ඨීයන්තා නාමස්මා වා ණපච්චයො හොති අපච්චෙ+භිධෙය්‍යෙ. අපච්චසද්දසම්බන්ධිත්තෙන අපච්චවන්තතො කතසරපච්චයො සමත්ථ්‍යතො ඡට්ඨ්‍යන්තතො හොතීති ‘‘ඡට්ඨීයන්තා නාමස්මා’’ති සුත්තෙ අවුත්තම්පි වුත්තං. ණාදීනං තද්ධිතන්ති පුබ්බාචරියසඤ්ඤා. ණකාරො වුද්ධ්‍යත්ථො. එව+මඤ්ඤත්‍රාපි. ණාදිවුත්තිත්තා ‘‘එකත්ථතායං’’ති විභත්තිලොපො.

Sau một danh từ ở biến cách thứ sáu, hậu tố ṇa tùy chọn được dùng khi ‘con cháu’ là ý nghĩa. Do có liên quan đến từ apacca, hậu tố có nguyên âm riêng của nó được áp dụng cho từ có con cháu; do năng lực (của từ), nó được áp dụng sau một từ ở biến cách thứ sáu. Do đó, ‘sau một danh từ ở biến cách thứ sáu’ được nói đến, mặc dù không được nói rõ trong cú pháp. Các hậu tố ṇa v.v... được gọi là taddhita, đó là thuật ngữ của các vị thầy thời xưa. Ký tự ṇa có mục đích là vṛddhi. Tương tự như vậy trong các trường hợp khác. Bởi vì nó là một từ phái sinh từ ṇa, nên biến cách được lược bỏ theo cú pháp ‘ekatthatāyaṃ’.

124. සරාන+මාදිස්සා+යුවණ්ණස්සා+එඔ ණානුබන්ධෙ

124. Của các nguyên âm đầu a, i-vanna, và u-vanna, ā, e, và o (là những thay thế) khi có một hậu tố có ký tự phụ ṇ.

සරාන+මාදිභූතා යෙ අකාරි+වණ්ණු+වණ්ණා, තෙසං ආ+එ+ඔ වා හොන්ති යථාක්කමං ණානුබන්ධෙති අකාරස්ස ආකාරො. ආ+එ+ඔනං වුද්ධීතිපි පුබ්බාචරියසඤ්ඤා. වසිට්ඨස්සා+පච්චං වාසිට්ඨො. වීම්හි වාසිට්ඨී. වෙති වසිට්ඨස්සා+පච්චංති වාක්‍යස්ස ච වසිට්ඨාපච්චංති සමාසස්ස ච විකප්පත්ථං. සො ච වාසද්දො යාව ‘‘සකත්ථෙ’’ති අධිකරීයති.

Đối với các nguyên âm đầu là a-kāra, i-vanna, và u-vanna, ā, e, và o tùy chọn là những thay thế tương ứng khi có một hậu tố có ký tự phụ ṇ; do đó, của a-kāra là ā-kāra. Ā, e, và o cũng được gọi là vuddhi, đó là thuật ngữ của các vị thầy thời xưa. Con cháu của Vasiṭṭha là vāsiṭṭho. Trong nữ tánh, (dạng là) vāsiṭṭhī. (Từ) vā có mục đích tùy chọn cho cả câu ‘vasiṭṭhassa apaccaṃ’ và hợp từ ‘vasiṭṭhāpaccaṃ’. Và từ vā đó có hiệu lực cho đến cú pháp ‘sakatthe’.

නපුංසකෙන ලිඞ්ගෙන, සද්දො+දාහු පුමෙන වා;

නිද්දිස්සතීති ඤාතබ්බ+මවිසෙසෙ පනි+ච්ඡිතෙති –

Một từ, họ nói, được chỉ định bởi trung tánh, hoặc bởi nam tánh; điều này nên được biết khi không có tánh cụ thể nào được dự định.

වුත්තත්ථා අපච්චසද්දස්ස නපුංසකත්ථෙපි පුත්තපුත්තීනං ද්වින්නම්පි වාචකො හොති.

Bởi vì ý nghĩa đã được diễn đạt, từ apacca, ngay cả trong trung tánh, cũng là từ biểu thị cho cả con trai và con gái.

ණාදයො+භිධෙය්‍යලිඞ්ගා[Pg.174], අපච්චෙ ත්ව+නපුංසකා;

නපුංසකෙ සකත්ථෙ ණ්‍යො, භිය්‍යො භාවසමූහජා;

තා තු+ත්ථිය+මසංඛ්‍යානෙ, ත්වාදිචීපච්චයන්තකා.

Các hậu tố ṇa v.v... có tánh của từ được biểu thị, nhưng trong nghĩa ‘con cháu’ thì không phải là trung tánh; trong trung tánh là ṇa và ya trong nghĩa riêng của chúng, và hơn nữa là những (hậu tố) được sinh ra từ nghĩa ‘trạng thái’ và ‘tập hợp’; nhưng tā ở nữ tánh (trong nghĩa trạng thái) khi không phải là số đếm, (và) những từ tận cùng bằng các hậu tố tva v.v... và ī.

භාරද්වාජස්ස අපච්චං=පුත්තො භාරද්වාජො, එවං වෙස්සාමිත්තො, ගොතමො. එත්ථ ච අ+යුවණ්ණන්තාභාවා ආ+එ+ඔනං න වුද්ධි. වාසුදෙවස්ස අපච්චං වාසුදෙවො, බලදෙවො. චිත්තකොතිආදීසු පන සංයොගන්තත්තා ‘‘සංයොගෙ ක්වචී’’ති ක්වචි න වුද්ධි. උපගුනො අපච්චං ඔපගවො ඔපගවී. එත්ථ ‘‘උවණ්ණස්සා+වඞ සරෙ’’ති උකාරස්ස අවඞ.

Con trai, là con cháu của Bhāradvāja, là bhāradvājo; tương tự như vậy, vessāmitto, gotamo. Và ở đây, do không có tận cùng bằng a, i-vanna, và u-vanna, nên không có vṛddhi của ā, e, và o. Con cháu của Vāsudeva là vāsudevo, baladevo. Nhưng trong các trường hợp như Cittakoti v.v..., do tận cùng bằng một phụ âm kép, nên đôi khi không có vṛddhi theo cú pháp ‘saṃyoge kvacī’. Con cháu của Upagu là opagavo, (nữ tánh là) opagavī. Ở đây, u-kāra trở thành avaṅ theo cú pháp ‘uvaṇṇassāvaṅa sare’.

වච්ඡස්සා+පච්චන්ති විග්ගය්හ පුබ්බසුත්තෙන ණපච්චයෙ කතෙ පුන වච්ඡස්සා+පච්චංති විග්ගහො.

Sau khi phân tích là 'vacchassa apaccaṃ' (con cháu của Vaccha) và thêm hậu tố ṇa theo quy tắc trước, lại có sự phân tích là 'vacchassa apaccaṃ'.

2. වච්ඡාදිතො ණාන+ණායනා

2. (Các hậu tố) ṇāna và ṇāyana (được thêm) sau (các từ) Vaccha v.v.

වච්ඡාදීහි අපච්චපච්චයන්තෙහි ගොත්තාදීහි ච සද්දෙහි ණාන+ණායනපච්චයා වා හොන්ති අපච්චෙ. වච්ඡානො, වච්ඡායනො, ‘‘සංයොගෙ ක්වචී’’ති න වුද්ධි. කතිස්සා+පච්චං කච්චො, ‘‘ණ්‍ය දිච්චාදීහී’’ති ණ්‍යො, ‘‘ලොපො+වණ්ණි+වණ්ණානං’’ති අකාරලොපෙ චවග්ගපුබ්බරූපානි. කච්චස්සා+පච්චං කච්චානො, කච්චායනො, යාගමෙ කාතියානො. මුග්ගස්සා+පච්චං=නත්තාදීති වාක්‍යෙ වුද්ධි+ඉකාරලොප+පුබ්බරූපානි. මොග්ගල්ලස්සා+පච්චංති පුනණාන+ණායනා හොන්ති, මොග්ගල්ලානො මොග්ගල්ලායනො. ඉමෙ චත්තාරො අපච්චපච්චයන්තා. ගොත්තාදිතො යථාසකටස්සා+පච්චං නත්තාදීහි සකටානො සකටායනො. කණ්හස්සා+පච්චං නත්තාදි කණ්හානො කණ්හායනො. එවං අග්ගිවෙස්සානො අග්ගිවෙස්සායනො[Pg.175], මුඤ්ජානො මුඤ්ජායනො, කුඤ්ජානො කුඤ්ජායනො. සබ්බත්ථ සංයොගත්තා න වුද්ධි. ආකතිගණො+යං.

Các hậu tố ṇāna và ṇāyana được thêm một cách tùy chọn theo nghĩa con cháu sau các từ như Vaccha v.v. vốn đã có hậu tố chỉ con cháu, và sau các từ như gotta v.v. Ví dụ: Vacchāno, vacchāyano; theo quy tắc “saṃyoge kvaci”, không có sự trường hóa nguyên âm (vuddhi). Con cháu của Kati là kacco; theo quy tắc “ṇya diccādīhi”, hậu tố là ṇya; theo quy tắc “lopo+vaṇṇi+vaṇṇānaṃ”, sau khi xóa bỏ a-kāra, có sự đồng hóa với phụ âm vòm đứng trước. Con cháu của Kacca là kaccāno, kaccāyano; với sự thêm vào của y, thành kātiyāno. Trong câu “con cháu của Mugga = cháu nội v.v.”, có sự trường hóa, xóa bỏ i-kāra, và đồng hóa. “Con cháu của Moggalla”, lại thêm các hậu tố ṇāna và ṇāyana, thành moggallāno, moggallāyano. Bốn từ này kết thúc bằng hậu tố chỉ con cháu. Từ gotta v.v., ví dụ: con cháu (cháu nội v.v.) của Sakaṭa là sakaṭāno, sakaṭāyano. Con cháu (cháu nội v.v.) của Kaṇha là kaṇhāno, kaṇhāyano. Tương tự: aggivessāno, aggivessāyano; muñjāno, muñjāyano; kuñjāno, kuñjāyano. Ở khắp mọi nơi, do có cụm phụ âm nên không có sự trường hóa. Đây là một nhóm không xác định (ākatigaṇa).

3. කත්තිකාවිධවාදීහි ණෙය්‍යණෙරා

3. (Các hậu tố) ṇeyya và ṇera (được thêm) sau (các từ) Kattikā, vidhavā v.v.

කත්තිකාදීහි විධවාදීහි ච ණෙය්‍යණෙරප්පච්චයා හොන්ති වා යථාක්කමං. කත්තිකාය අපච්චං කත්තිකෙය්‍යො, ගරුළො විනතාය=සුපණ්ණමාතුයා අපච්චං වෙනතෙය්‍යො. රොහිණියා අපච්චං රොහිණෙය්‍යො, ගඞ්ගාය අපච්චං ගඞ්ගෙය්‍යො. එවං භාගිනෙය්‍යො, නාදෙය්‍යො, අන්තෙය්‍යො, ආහෙය්‍යො, කාපෙය්‍යො, සුචියා අපච්චං සොචෙය්‍යො, බාලෙය්‍යො. ණෙරෙ-විධවාය අපච්චං වෙධවෙරො. බන්ධකියා=අභිසාරිකාය අපච්චං බන්ධ-කෙරො. සමණස්ස උපජ්ඣායස්සා+පච්චං සාමණෙරො, නාළිකෙරො ඉච්චාදි.

Các hậu tố ṇeyya và ṇera được thêm một cách tùy chọn, theo thứ tự, sau các từ như Kattikā v.v. và vidhavā v.v. Con cháu của Kattikā là kattikeyyo. Garuḷa, con cháu của Vinatā (mẹ của Supaṇṇa), là venateyyo. Con cháu của Rohiṇī là rohiṇeyyo. Con cháu của Gaṅgā là gaṅgeyyo. Tương tự: bhāgineyyo, nādeyyo, anteyyo, āheyyo, kāpeyyo; con cháu của Suci là soceyyo; bāleyyo. Với hậu tố ṇera: con cháu của người góa phụ (vidhavā) là vedhavero. Con cháu của người kỹ nữ (bandhakī = abhisārikā) là bandhakero. Con cháu (đệ tử) của vị sa-môn hòa thượng là sāmaṇero (sa-di). Nāḷikero (cây dừa) v.v.

4. ණ්‍ය දිච්චාදීහි

4. (Hậu tố) ṇya (được thêm) sau (các từ) Diti v.v.

දිතිප්පභුතීහි ණ්‍යො හොති අපච්චෙ.

Hậu tố ṇya được dùng theo nghĩa con cháu sau các từ như Diti v.v.

125. සංයොගෙ ක්වචි

125. Đôi khi trong trường hợp có cụm phụ âm.

සංයොගවිසයෙ ක්වචි ආ+එ+ඔවුද්ධියො හොන්ති ණානුබන්ධෙ.

Trong trường hợp có cụm phụ âm, đôi khi có sự trường hóa (vuddhi) thành ā, e, o khi có hậu tố với chỉ tố ṇ theo sau.

131. ලොපො+වණ්ණි+වණ්ණානං

131. Sự xóa bỏ của các nguyên âm không phải 'a' và các nguyên âm.

අවණ්ණි+වණ්ණානං ලොපො හොති යකාරාදො පච්චයෙ. දිතියා=අසුරමාතුයා අපච්චං දෙච්චො ආදිච්චො. කුණ්ඩනියා අපච්චං කොණ්ඩඤ්ඤො, නස්ස ඤ්ඤෙ පුබ්බරූපං. අදිතීති දෙවමාතා.

Sự xóa bỏ của các nguyên âm không phải 'a' và các nguyên âm xảy ra khi có một hậu tố bắt đầu bằng ya-kāra theo sau. Con cháu của Diti (mẹ của các a-tu-la) là decco, ādicco. Con cháu của Kuṇḍanī là koṇḍañño; na biến thành ñña theo dạng đứng trước. Aditi là mẹ của các vị trời (deva).

භාතුනො [Pg.176] අපච්චං භාතබ්‍යො, ‘‘යම්හි ගොස්ස චා’’ති යම්හි උස්ස අවඞ අකාරලොපපුබ්බරූපානි.

Con cháu của người anh/em trai là bhātabyo; theo quy tắc “yamhi gossa cā”, u biến thành avaṅa, sau đó có sự xóa bỏ a-kāra và đồng hóa với dạng đứng trước.

5. ආ ණි

5. (Hậu tố) ṇi (được thêm) sau (từ tận cùng bằng) ā.

අකාරන්තතො ණි වා හොත+පච්චෙ බහුලං. ආ=ති නාමවිසෙසනත්තා අ-කාරන්තතොති වුත්තං. දක්ඛස්සා+පච්චං දක්ඛි, දත්ති, දොණි, වාසවි, වාරුණි. ජිනදත්තස්සා+පච්චං ජෙනදත්ති, සුද්ධොදනි, ආනුරුද්ධි ඉච්චාදි.

Sau một từ tận cùng bằng a-kāra, hậu tố ṇi được thêm một cách tùy chọn và thường xuyên theo nghĩa con cháu. Do 'ā' là tính từ bổ nghĩa cho danh từ, nên được nói là 'sau từ tận cùng bằng a-kāra'. Con cháu của Dakkha là dakkhi. Ví dụ: datti, doṇi, vāsavi, vāruṇi. Con cháu của Jinadatta là jenadatti. Ví dụ: suddhodani, ānuruddhi v.v.

6. රාජතො ඤ්ඤො ජාතියං

6. (Hậu tố) ñña (được thêm) sau (từ) rājan theo nghĩa dòng dõi.

රාජතො ඤ්ඤො වා හොත+පච්චෙ ඛත්ථියජාතියං ගම්‍යමානායං. රඤ්ඤො අපච්චං රාජඤ්ඤො. ජාතීයන්ති කිං, රාජාපච්චං.

Sau từ rājan, hậu tố ñña được thêm một cách tùy chọn theo nghĩa con cháu khi muốn chỉ dòng dõi Sát-đế-lỵ (khattiya). Con cháu của vua là rājañño. Tại sao lại nói 'theo nghĩa dòng dõi'? (Nếu không thì là) rājāpaccaṃ.

7. ඛත්තා යි+යා

7. (Các hậu tố) ya và iya (được thêm) sau (từ) khatta.

තිජාතියං අපච්චෙ ය+ඉයා හොන්ති. ඛත්තස්සා+පච්චං ඛත්‍යො ඛත්තියො. ජාතියං ත්වෙව, ඛත්ති.

Theo nghĩa con cháu của dòng dõi đó, các hậu tố ya và iya được thêm vào. Con cháu của một người Khatta (Sát-đế-lỵ) là khatyo, khattiyo. Chỉ theo nghĩa dòng dõi, (thì là) khatti.

8. මනුතො ස්ස+සණ

8. (Các hậu tố) ssa và saṇa (được thêm) sau (từ) manu.

මනුතො ජාතිසමුදායෙ ස්ස+සණ හොන්තු+පච්චෙ. මනුනො අපච්චං මනුස්සො මානුසො, මනුස්සී මානුසී. ජාතියං ත්වෙව, මානවො, නස්ස ණො, මාණවො.

Sau từ manu, theo nghĩa cộng đồng dòng dõi (loài người), các hậu tố ssa và saṇa được thêm vào theo nghĩa con cháu. Con cháu của Manu là manusso, mānuso (loài người). (Dạng nữ tính là) manussī, mānusī. Chỉ theo nghĩa dòng dõi, (thì là) mānavo; na biến thành ṇa, (thành) māṇavo.

9. ජනපදනාමස්මා ඛත්තියා රඤ්ඤෙ ච ණො

9. (Hậu tố) ṇa (được thêm) sau tên một quốc gia, (chỉ) con cháu của một vị Sát-đế-lỵ và (chỉ) vị vua (của quốc gia đó).

ජනපදස්ස යං නාමං, තං නාමස්මා ඛත්තියා අපච්චෙ රඤ්ඤෙ ච ණො හොති. පඤ්චාලානං අපච්චං රාජා වා පඤ්චාලො, කොසලො[Pg.177], මාගධො, ඔක්කාකො. ජනපදනාමස්මාති කිං, දාසරථි. ඛත්තියාති කිං, පඤ්චාලස්ස බ්‍රාහ්මණස්සා+පච්චං පඤ්චාලි.

Sau tên của một quốc gia, hậu tố ṇa được thêm vào theo nghĩa con cháu của một vị Sát-đế-lỵ và theo nghĩa vị vua. Con cháu hoặc vua của xứ Pañcāla là pañcālo. Ví dụ: kosalo, māgadho, okkāko. Tại sao lại nói 'sau tên của một quốc gia'? (Ví dụ) dāsarathi. Tại sao lại nói 'của một vị Sát-đế-lỵ'? Con cháu của một vị Bà-la-môn xứ Pañcāla là pañcāli.

10. ණ්‍ය කුරුසිවීහි

10. (Hậu tố) ṇya (được thêm) sau (các từ) Kuru và Sivi.

කුරුසිවීහි අපච්චෙ රඤ්ඤෙ ච ණ්‍යො හොති. කුරූනං අපච්චං රාජා වා කොරබ්‍යො. ‘‘යම්හි ගොස්ස චා’’තිමිනා අවඞ, බකාරපුබ්බරූපානි. සෙබ්බො, ඉලොපො. (අපච්චතද්ධිතං).

Sau Kuru và Sivi, hậu tố ṇya được thêm vào theo nghĩa con cháu và vị vua. Con cháu hoặc vua của xứ Kuru là korabyo. Theo quy tắc “yamhi gossa cā”, (u biến thành) avaṅa, và có sự đồng hóa với ba-kāra đứng trước. Sebbo, với sự xóa bỏ i. (Hết phần hậu tố chỉ con cháu).

11. ණ රාගා තෙන රත්තං

11. (Hậu tố) ṇa (được thêm) sau (một từ chỉ) màu nhuộm, (theo nghĩa) 'được nhuộm bởi cái đó'.

රාගවාචීතතියන්තතො රත්ත+මිච්චෙ+තස්මිං අත්තෙ ණො හොති. කුසුම්භාදීහි වණ්ණන්තරපත්තං රත්තං නාම. කසාවෙන රත්තං කාසාවං. එවං කුසුම්භෙන රත්තං කොසුම්භං, හාලිද්දං, පත්තඞ්ගං, මඤ්ජෙට්ඨං, කුඞ්කුමං. ඉධ න හොති නීලං පීතන්ති, ගුණවචනත්තා ණෙන විනාපි දබ්බස්සා+භිධානතො.

Sau một từ ở cách thứ ba (công cụ cách) chỉ chất nhuộm, hậu tố ṇa được thêm vào theo nghĩa 'được nhuộm'. 'Được nhuộm' có nghĩa là đã đạt được một màu sắc khác bằng các chất như hoa rum v.v. Được nhuộm bằng kasāva là kāsāvaṃ (y cà-sa). Tương tự, được nhuộm bằng hoa rum là kosumbhaṃ; hāliddaṃ (nghệ), pattaṅgaṃ (gỗ vang), mañjeṭṭhaṃ (thiến thảo), kuṅkumaṃ (nghệ tây). Ở đây không áp dụng cho nīlaṃ (màu xanh) hay pītaṃ (màu vàng), vì chúng là những từ chỉ phẩm chất, và vật thể có thể được biểu thị ngay cả khi không có hậu tố ṇa.

12. නක්ඛත්තෙනි+න්දුයුත්තෙන කාලෙ

12. (Hậu tố được thêm sau tên) một chòm sao, khi nó đi cùng với mặt trăng, (để chỉ) thời gian.

තතියන්තතො නක්ඛත්තා තෙන ලක්ඛිතෙ කාලෙ ණො හොති, තං චෙ නක්ඛත්ත+මින්දුයුත්තං හොති. ඵුස්සෙන ඉන්දුයුත්තෙන ලක්ඛිතා පුණ්ණමාසී ඵුස්සී රත්ති, ඵුස්සො අහො, මඝාය ඉන්දුයුත්තාය ලක්ඛිතා පුණ්ණමාසී මාඝී, මාඝො.

Sau một từ ở cách thứ ba chỉ một chòm sao, hậu tố ṇa được thêm vào theo nghĩa 'thời gian được đánh dấu bởi nó', với điều kiện chòm sao đó đi cùng với mặt trăng. Đêm trăng tròn được đánh dấu bởi chòm sao Phussa đi cùng mặt trăng là đêm Phussī, ngày là ngày Phusso. Trăng tròn được đánh dấu bởi chòm sao Maghā đi cùng mặt trăng là Māghī, (tháng là) Māgho.

13. සා+ස්ස දෙවතා පුණ්ණමාසී

13. 'Đó là vị trời của nó' hoặc 'đó là ngày trăng tròn của nó'.

සෙති පඨමන්තා අස්සෙති ඡට්ඨියත්ථෙ ණො හොති, යං පඨමන්තං, සා චෙ දෙවතා පුණ්ණමාසී වා. සුගතො දෙවතා අස්ස සොගතො, මාහින්දො, යාමො, වාරුණො. බුද්ධො අස්ස දෙවතාති [Pg.178] බුද්ධො. ඵුස්සී පුණ්ණමාසී අස්ස සම්බන්ධිනීති ඵුස්සො මාසො. එවං මාඝො, ඵග්ගුනො, චිත්තො, වෙසාඛො, ජෙට්ඨමූලො, ආසාළ්හො, සාවණො, පොට්ඨපාදො, අස්සයුජො, කත්තිකො, මාගසිරො. පුණ්ණමාසී ච භතකමාසසම්බන්ධිනී න හොති, පුණ්ණො මා අස්සන්ති නිබ්බචනා, අතො එව නිපාතනා ණො, සාගමො ච.

Sau một từ ở cách thứ nhất, hậu tố ṇa được thêm vào theo nghĩa của cách thứ sáu ('của nó'), nếu từ ở cách thứ nhất đó là một vị trời hoặc một ngày trăng tròn. 'Sugata là vị trời của người ấy' -> sogato (người theo Sugata). Ví dụ: māhindo, yāmo, vāruṇo. 'Buddha là vị trời của người ấy' -> buddho (Phật tử). 'Trăng tròn Phussī có liên quan đến nó' -> phusso māso (tháng Phussa). Tương tự: māgho, phagguno, citto, vesākho, jeṭṭhamūlo, āsāḷho, sāvaṇo, poṭṭhapādo, assayujo, kattiko, māgasiro. Ngày trăng tròn không liên quan đến tháng được thuê (bhatakamāsa); bởi vì được phân tích là 'mặt trăng tròn trong tháng đó', do đó theo quy tắc đặc biệt (nipātana), hậu tố là ṇa và có sự thêm vào của sa.

14. ත+මධීතෙ තං ජානාති ක+ණිකා ච

14. Trong ý nghĩa ‘học điều đó’ (và) ‘biết điều đó’, (có các hậu tố) ka và ṇika.

දුතියන්තතො ත+මධීතෙ තං ජානාතීති එතෙස්ව+ත්ථෙසු ණො හොති කො ණිකො ච. එත්ථ චසද්දො කො චණිකො ච හොතීති සමුච්චිනො, නො ණපච්චයං. බ්‍යාකරණ+මධීතෙ ජානාතීති වා වෙය්‍යාකරණො, වි+ආ+කරණන්ති විච්ඡිජ්ජ කතයාදෙසස්සි+කාරස්ස ‘‘තදාදෙසා තදීව භවන්තී’’ති ඤායා ‘‘සරාන’’මිච්චාදිනා එකාරෙ යාගමද්විත්තානි. එවං මොහුත්තො, නෙමිත්තො, අඞ්ගවිජ්ජො, වත්ථුවිජ්ජො, ඡන්දසො, ‘‘මනා, දීනං සක’’ ඉති සකාගමො. කමකො, පදකො, වෙනයිකො, සුත්තන්තිකො, ආභිධම්මිකො. ද්විතග්ගහණං අජ්ඣෙනජානනෙ ච විසුං විසුං පච්චයවිධානත්ථං, අජ්ඣෙනවිසයදස්සනත්ථං, පසිද්ධුපසංහරණත්ථඤ්ච.

Sau từ ở biến cách thứ hai, trong các ý nghĩa ‘học điều đó’ và ‘biết điều đó’, có các hậu tố ṇo, ko, và ṇiko. Ở đây, từ ‘ca’ là để kết hợp ‘ko và ṇiko’, chứ không phải hậu tố ṇa. Hoặc, ‘vị ấy học hoặc biết ngữ pháp’ là veyyākaraṇo. Trong (từ) vi+ā+karaṇa, sau khi phân tích, đối với nguyên âm i đã được thay thế, theo quy tắc ‘sự thay thế cũng giống như cái gốc’, và theo quy tắc bắt đầu bằng ‘sarānaṃ’, (i) được biến thành e, (y) được chèn vào và không bị điệp mẫu. Tương tự (có các từ) mohutto, nemitto, aṅgavijjo, vatthuvijjo, chandaso; theo (quy tắc) ‘manā, dīnaṃ saka’, có sự chèn vào của sa. (Các ví dụ khác là) kamako, padako, venayiko, suttantiko, ābhidhammiko. Việc nêu lên hai (ý nghĩa) ‘học’ và ‘biết’ là để quy định các hậu tố một cách riêng biệt, để chỉ ra đối tượng của việc học, và cũng để tổng hợp những gì đã được biết đến.

15. තස්ස විසයෙ දෙසෙ

15. Trong ý nghĩa ‘lãnh vực của nó’ (là) xứ sở.

ඡට්ඨියන්තා විසයෙ දෙසසරූපෙ ණො හොති. වසාතීනං විසයො දෙසො වාසාතො. දෙසෙති කිං, චක්ඛුස්ස විසයො රූපං, දෙවදත්තස්ස විසයො+නුවාකො.

Sau từ ở biến cách thứ sáu, trong ý nghĩa lãnh vực có bản chất là xứ sở, có hậu tố ṇo. Xứ sở là lãnh vực của dân Vasāti là vāsāto. Tại sao (nói) ‘xứ sở’? (Để loại trừ các trường hợp như:) ‘Đối tượng của mắt là sắc’, ‘lãnh vực của Devadatta là chương (kinh)’.

16. නිවාසෙ තන්නාමෙ

16. Trong ý nghĩa ‘nơi ở’, (khi là) tên của nó.

ති තන්නාමෙ [Pg.179] නිවාසෙ දෙසෙ ණො හොති. සිවීනං නිවාසො දෙසො සෙබ්බො. එත්ථ ‘‘යවා සරෙ’’ති යකාරෙ බකාරපුබ්බරූපානි. වාසාතො.

Trong ý nghĩa nơi ở là xứ sở có tên đó, có hậu tố ṇo. Xứ sở là nơi ở của dân Sivi là sebbo. Ở đây, theo (quy tắc) ‘yavā sare’, ya biến thành ba và có sự đồng hóa với âm trước. (Ví dụ khác:) Vāsāto.

17. අදූරභවෙති

17. Trong ý nghĩa ‘sinh ra không xa’.

ණො, විදිසාය අදූරභවං වෙදිසං.

(Có hậu tố) ṇo. (Ví dụ:) ‘Sinh ra không xa thành Vidisa’ là vedisaṃ.

18. තෙන නිබ්බත්තෙති

18. Trong ý nghĩa ‘được tạo ra bởi cái đó’.

තතියන්තා නිබ්බත්තත්ථෙ ණො හොති. කුසම්බෙන නිබ්බත්තා කොසම්බී නගරං, එවං කාකන්දී, මාකන්දී, සහස්සෙන නිබ්බත්තා සාහස්සී පරිඛා, හෙතුම්හි කත්තරි කරණෙ ච යථායොගං තතියා.

Sau từ ở biến cách thứ ba, trong ý nghĩa ‘được tạo ra’, có hậu tố ṇo. Thành phố được tạo ra bởi (vua) Kusamba là kosambī; tương tự (có) kākandī, mākandī. Hào nước được tạo ra với một ngàn (tiền) là sāhassī. Biến cách thứ ba được dùng tùy theo trường hợp trong ý nghĩa nguyên nhân, tác nhân, và công cụ.

19. ත+මිධ+ත්ථි

19. Trong ý nghĩa ‘cái đó có ở đây’.

තන්ති පඨමන්තා ඉධාති සත්තම්‍යත්ථෙ දෙසෙ තන්නාමෙ ණො හොති, යං තං පඨමන්ත+මත්ථි චෙ. උදුම්බරා අස්මිං දෙසෙ සන්තීති ඔදුම්බරො, බාදරො, පබ්බජො.

Sau từ ở biến cách thứ nhất (là ‘taṃ’), trong ý nghĩa ‘ở đây’ là ý nghĩa của biến cách thứ bảy chỉ xứ sở có tên đó, có hậu tố ṇo, nếu cái ở biến cách thứ nhất ấy có mặt. (Ví dụ:) ‘Xứ sở này có các cây udumbara’ là odumbaro; (tương tự có) bādaro, pabbajo.

20. තත්‍ර භවෙති

20. Trong ý nghĩa ‘có mặt ở đó’.

සත්තම්‍යන්තා භවත්ථෙ ණො. උදකෙ භවො ඔදකො, ඔරසො, ජානපදො, මාගධො, කාපිලවත්ථවො, කොසම්බො, මනසි භවං මානසං සුඛං, සකාගමො. සාරසො සකුණො, සාරසී සකුණී, සාරසං පුප්ඵං. මිත්තෙ භවා මෙත්තා මෙත්තී වා. පුරෙ භවා පොරී වාචා. පාවුසෙ භවො පාවුසො මෙඝො. පාවුසා [Pg.180] රත්ති, පාවුසං අබ්භං. සාරදො, සාරදා, සාරදං පුප්ඵං. මාධුරො ජනො, මාධුරා ගණිකා, මාධුරං වත්ථං.

Sau từ ở biến cách thứ bảy, trong ý nghĩa ‘có mặt’, (có hậu tố) ṇo. ‘Có mặt trong nước’ là odako; (tương tự có) oraso, jānapado, māgadho, kāpilavatthavo, kosambo. ‘Có mặt trong ý’ là mānasaṃ sukhaṃ (hạnh phúc thuộc về ý), có sự chèn vào của sa. (Con chim) sāraso, (con chim mái) sārasī, (bông hoa) sārasaṃ. ‘Có mặt giữa bạn bè’ là mettā hoặc mettī. ‘Có mặt trong thành phố’ là porī vācā (lời nói của người thành thị). ‘Có mặt trong mùa mưa’ là pāvuso megho (đám mây mùa mưa). (Đêm) pāvusā, (bầu trời) pāvusaṃ. (Thuộc về mùa thu là) sārado, sāradā, (bông hoa) sāradaṃ. (Người) mādhuro, (kỹ nữ) mādhurā, (vải) mādhuraṃ.

21. අජ්ජාදීහි තනොති

21. Sau các từ ajja, v.v... (có hậu tố) tano.

භවත්ථෙ තනො. අජ්ජ භවො අජ්ජතනො, ස්වාතනො, හිය්‍යතනො. ‘‘එඔන+ම වණ්ණෙ’’ති එඔනං අ හොති.

Trong ý nghĩa ‘có mặt’, (có hậu tố) tano. ‘Có mặt hôm nay’ là ajjatano; (tương tự có) svātano, hiyyatano. Theo (quy tắc) ‘Eonaṃ a vaṇṇe’, eona trở thành a.

22. පුරාතො ණො චති

22. Sau (từ) purā, (có các hậu tố) ṇo và tano.

භවත්ථෙ ණො තනො ච. එත්ථ ණකාරො අවයවො, නෙවා+නුබන්ධො. පුරාණො, පුරාතනො.

Trong ý nghĩa ‘có mặt’, (có các hậu tố) ṇo và tano. Ở đây, mẫu tự ṇa là một thành phần (của hậu tố), không phải là một chỉ tố. (Ví dụ:) Purāṇo, purātano.

23. අමාත්ව+ච්චොති

23. Sau (từ) amā, (có hậu tố) acco.

භවත්ථෙ අච්චො හොති. අමා=සහ භවො අමච්චො.

Trong ý nghĩa ‘có mặt’, có hậu tố acco. ‘Có mặt cùng nhau’ (amā = saha) là amacco.

24. මජ්ඣාදිත්වි+මොති

24. Sau các từ majjha, v.v... (có hậu tố) imo.

භවත්ථෙ ඉමො, මජ්ඣෙ භවො මජ්ඣිමො. එවං අන්තිමො, හෙට්ඨිමො, උපරිමො, ඔරිමො, පාරිමො, පච්ඡිමො, අබ්භන්තරිධො, පච්චන්තිමො.

Trong ý nghĩa ‘có mặt’, (có hậu tố) imo. ‘Có mặt ở giữa’ là majjhimo. Tương tự (có) antimo, heṭṭhimo, uparimo, orimo, pārimo, pacchimo, abbhantaridho, paccantimo.

25. කණ+ණෙය්‍ය+ණෙය්‍යක+යි+යාති

25. (Các hậu tố) kaṇa, ṇeyya, ṇeyyaka, iya, và ya.

භවත්ථෙ කණආදයො හොන්ති. කණ-කුසිනාරායං භවො කොසිනාරකො, මාගධකො, ආරඤ්ඤකො විහාරො, රාජගහකො, කොසම්බකො, ඉන්දපත්තකො, කාපිලකො, භාරුකච්ඡකො, නාගරකො. අඞ්ගෙසු ජාතො අඞ්ගකො, කොසලකො, වෙදෙහකො, කම්බොජකො, ගන්ධාරකො, සොවීරකො, සින්ධවකො, අස්සකො ඉච්චාදි. ණෙය්‍ය-ගඞ්ගෙය්‍යො, පබ්බතෙය්‍යො, වානෙය්‍යො. ණෙය්‍යක-කොසලෙය්‍යකො[Pg.181], බාරාණසෙය්‍යකො, චම්පෙය්‍යකො, සිලාය ජාතං සෙලෙය්‍යකං, මිථිලෙය්‍යකො. බාරාණසෙය්‍යකොත්‍යාදීසු ‘‘දිස්සන්ත+ඤ්ඤෙපි පච්චයා’’ති එය්‍යකො, එවං උපරි සුත්තෙ දස්සිතපච්චයතො විසුං පච්චයෙ දස්සිතෙ ඉමිනා සුත්තෙනාති දට්ඨබ්බං. ය-ගම්මො, යම්හි අකාරලොපෙ පුබ්බරූපං රස්සො ච. දිබ්බො. ඉය-උදරියො, දිවියො, පඤ්චාලියො, බොධිපක්ඛියො, ලොකියො.

Trong ý nghĩa ‘có mặt’, có các hậu tố kaṇa, v.v... (Hậu tố) kaṇa: ‘Có mặt ở Kusinārā’ là kosinārako; (tương tự có) māgadhako, āraññako vihāro, rājagahako, kosambako, indapattako, kāpilako, bhārukacchako, nāgarako. ‘Sinh ra ở xứ Aṅga’ là aṅgako; (tương tự có) kosalako, vedehako, kambojako, gandhārako, sovīrako, sindhavako, assako, v.v... (Hậu tố) ṇeyya: gaṅgeyyo, pabbateyyo, vāneyyo. (Hậu tố) ṇeyyaka: kosaleyyako, bārāṇaseyyako, campeyyako; ‘sinh ra từ đá’ là seleyyakaṃ; mithileyyako. Trong các từ như bārāṇaseyyako, theo (quy tắc) ‘cũng thấy các hậu tố khác’, có (hậu tố) eyyako; như vậy, cần hiểu rằng các hậu tố khác với những hậu tố đã được chỉ ra trong kinh văn ở trên được chỉ ra bởi kinh văn này. (Hậu tố) ya: gammo, trong đó sau khi lược bỏ akāra, có sự đồng hóa với âm trước và rút ngắn. (Ví dụ khác:) Dibbo. (Hậu tố) iya: udariyo, diviyo, pañcāliyo, bodhipakkhiyo, lokiyo.

26. ණිකො

26. (Hậu tố) ṇiko.

සත්තම්‍යන්තා භවත්ථෙ ණිකො හොති. සරදෙ භවො සාරදිකො දිවසො, සාරදිකා රත්ති.

Sau từ ở biến cách thứ bảy, trong ý nghĩa ‘có mặt’, có hậu tố ṇiko. ‘Có mặt trong mùa thu’ là (ngày) sāradiko, (đêm) sāradikā.

27. ත+මස්ස සිප්පං සීලං පණ්‍යං පහරණං පයොජනං

27. Trong ý nghĩa ‘đó là nghề nghiệp, giới hạnh, hàng hóa, vũ khí, (hoặc) mục đích của vị ấy’.

පඨමන්තා සිප්පාදිවාචකා අස්සෙති ඡට්ඨ්‍යත්ථෙ ණිකො හොති. වීණාවාදනං සිප්ප+මස්ස වෙණිකො, වීණාවාදනං අභෙදොපචාරෙන වීණා නාම. මොදිඞ්ගිකො, වංසිකො. පංසුකූලධාරණං සීල+මස්ස පංසුකූලිකො, තෙචීවරිකො. ගන්ධො පණ්‍ය+මස්ස ගන්ධිකො, තෙලිකො, ගොළිකො, පූවිකො, පණ්ණිකො, තම්බුලිකො, ලොණිකො. චාපොපහරණ+මස්ස චාපිකො, තොමරිකො, මුග්ගරිකො, මොසලිකො. උපධි=ක්ඛන්ධාදි පයොජන+මස්ස ඔපධිකං, සාතිකං, සාහස්සිකං.

Sau từ ở biến cách thứ nhất chỉ nghề nghiệp, v.v..., trong ý nghĩa của biến cách thứ sáu là ‘của vị ấy’, có hậu tố ṇiko. ‘Chơi đàn tỳ bà là nghề của vị ấy’ là veṇiko; ‘chơi đàn tỳ bà’ được gọi là ‘đàn tỳ bà’ do phép chuyển nghĩa không phân biệt. (Tương tự có) modiṅgiko, vaṃsiko. ‘Mặc y phấn tảo là giới hạnh của vị ấy’ là paṃsukūliko; (tương tự có) tecīvariko. ‘Hương liệu là hàng hóa của vị ấy’ là gandhiko; (tương tự có) teliko, goḷiko, pūviko, paṇṇiko, tambuliko, loṇiko. ‘Cung là vũ khí của vị ấy’ là cāpiko; (tương tự có) tomariko, muggariko, mosaliko. ‘Sanh y (uẩn, v.v...) là mục đích của vị ấy’ là opadhikaṃ; (tương tự có) sātikaṃ, sāhassikaṃ.

28. තං හන්ත+රහති ගච්ඡතු+ඤ්ඡති+චරති

28. Trong ý nghĩa ‘giết nó’, ‘xứng đáng (nó)’, ‘đi (đến nó)’, ‘lượm lặt (nó)’, (và) ‘thực hành (nó)’.

දුතියන්තා හන්තීති එවමාදීස්ව+ත්ථෙසු ණිකො හොති. පක්ඛිනො හන්තීති පක්ඛිකො, සාකුණිකො, මායූරිකො, මච්ඡෙ හන්තීති මච්ඡිකො, මෙනිකො. මිගෙ හන්තීති මාගවිකො, වකාරාගමො[Pg.182]. මිගස්ස ‘‘තදමිනා’’දිනා මගවාදෙසෙපි මාගවිකො. ඔරබ්භිකො, හාරිණිකො. සූකරිකොති ඉකො. සත+මරහතීති සාතිකං, සන්දිට්ඨිකං, එහි පස්ස විධිං අරහතීති එහිපස්සිකො. එත්ථ ත්‍යාද්‍යන්තසමුදායතො අනුකරණත්තා වා තද්ධිතස්ස අභිධානලක්ඛණත්තා වා බහුලංවිධානෙන වා පච්චයො. සාහස්සිකො, කුම්භිකො, දොණිකො, අද්ධමාසිකො, කහාපණිකො, ආසීතිකා ගාථා, නාවුතිකා. සහස්සියොති ඉයො. පරදාරං ගච්ඡතීති පාරදාරිකො, මග්ගිකො, පඤ්ඤාසයොජනිකො, පථිකො. බදරෙ උඤ්ඡතීති බාදරිකො, සාමාකිකො. ධම්මං චරතීති ධම්මිකො, අධම්මිකො.

Sau từ ở biến cách thứ hai, trong các ý nghĩa ‘giết’, v.v..., có hậu tố ṇiko. ‘Vị ấy giết các loài chim’ là pakkhiko; (tương tự có) sākuṇiko, māyūriko; ‘vị ấy giết cá’ là macchiko, meniko. ‘Vị ấy giết các con nai’ là māgaviko, có sự chèn vào của vakāra. Ngay cả khi miga được thay thế bằng magava theo (quy tắc) bắt đầu bằng ‘tadaminā’, (kết quả) vẫn là māgaviko. (Tương tự có) orabbhiko, hāriṇiko. Trong (từ) sūkariko, (hậu tố) là iko. ‘Nó xứng đáng một trăm’ là sātikaṃ; (tương tự có) sandiṭṭhikaṃ; ‘nó xứng đáng với phương cách đến để thấy’ là ehipassiko. Ở đây, hậu tố được áp dụng cho toàn bộ cụm từ kết thúc bằng ti, v.v..., hoặc vì nó là sự mô phỏng, hoặc vì bản chất định danh của taddhita, hoặc do quy định đa dạng. (Các ví dụ khác:) Sāhassiko, kumbhiko, doṇiko, addhamāsiko, kahāpaṇiko, (kệ) āsītikā, nāvutikā. Trong (từ) sahassiyo, (hậu tố) là iyo. ‘Vị ấy đi đến vợ người khác’ là pāradāriko; (tương tự có) maggiko, paññāsayojaniko, pathiko. ‘Vị ấy lượm lặt quả táo ta’ là bādariko; (tương tự có) sāmākiko. ‘Vị ấy thực hành Pháp’ là dhammiko; (tương tự có) adhammiko.

29. තෙන කතං කීතං බද්ධ+මභිසඞ්ඛතං සංසට්ඨං හතං හන්ති ජිතං ජයති දිබ්බති ඛනති තරති චරති වහති ජීවතිති

29. Bởi cái đó (nó) được làm, được mua, được buộc, được chế biến, được trộn lẫn, được giết, (nó) giết, được thắng, (nó) thắng, (nó) chơi, (nó) đào, (nó) vượt qua, (nó) đi, (nó) mang, (nó) sống.

කතාදීස්ව+ත්ථෙසු ණිකො. කායෙන කතං කායිකං, වාචසිකං, මානසිකංති සකාගමො. වාතෙන කතො ආබාධො වාතිතො, සෙම්හිකො, පිත්තිකො. සතෙන කීතං සාතිකං, සාහස්සිකං, වත්ථෙන කීතං වත්ථිකං, කුම්භිකං, සොවණ්ණිකං, ඝාතිකං. මූලතොව පච්චයො, අමූලවාචිත්තා දෙවදත්තෙන කීතොති න හොති, තදත්ථාප්පතීතියා. වරත්ථාය බද්ධො වාරත්තිකො, ආයසිකො, පාසිකො, සුත්තිකො. ඝතෙන අභිසඞ්ඛතං සංසට්ඨං වා ඝාතිකං, ගොළිකං, දධිකං, මාරීචිකං. ජාලෙන හතො හන්තීති වා ජාලිකො, බාලිසිකො. අක්ඛෙහි ජිතං අක්ඛිකං ධනං, සාලාකිකං, තින්දුකිකො, අම්බඵලිකො. අක්ඛෙහි ජයති දිබ්බති වා අක්ඛිකො. ඛණිත්තියා ඛනතීති [Pg.183] ඛාණිත්තිකො, කුද්දාලිකො. දෙවදත්තෙන ජිතං, අඞ්ගුල්‍යා ඛනතීති න හොති, තදත්ථානවගමා. උළුම්පෙන තරතීති ඔළුම්පිකො, උළුම්පිකොති ඉකො. කුල්ලිකො, ගොපුච්ඡිකො, නාවිකො. සකටෙන චරතීති සාකටිකො, රථිකො. පරප්පිකොති ඉකො. ඛන්ධෙන වහතීති ඛන්ධිකො. අංසිකො, සීසිකොති ඉකො. වෙතනෙන ජීවතීති වෙතනිකො, භතිකො, කයිකො, වික්කයිකො, කයවික්කයිකොති ඉකො.

Trong các ý nghĩa như ‘được làm’ v.v... có hậu tố ṇika. Được làm bởi thân là kāyikaṃ, (bởi lời là) vācasikaṃ, (bởi ý là) mānasikaṃ, có sự thêm vào của sa. Bệnh được gây ra bởi gió là vātito, (bởi đờm là) semhiko, (bởi mật là) pittiko. Được mua với một trăm là sātikaṃ, (với một ngàn là) sāhassikaṃ, được mua bằng vải là vatthikaṃ, (bằng nồi là) kumbhikaṃ, (bằng vàng là) sovaṇṇikaṃ, (bằng bơ sữa là) ghātikaṃ. Hậu tố (được thêm) từ gốc, do không phải là từ chỉ giá trị, nên không có (dạng) ‘được mua bởi Devadatta’, vì không hiểu được ý nghĩa đó. Được buộc bằng dây da là vārattiko, (bằng sắt là) āyasiko, (bằng thòng lọng là) pāsiko, (bằng chỉ là) suttiko. Được chế biến hoặc trộn lẫn với bơ sữa là ghātikaṃ, (với mật đường là) goḷikaṃ, (với sữa chua là) dadhikaṃ, (với tiêu là) mārīcikaṃ. Bị giết hoặc giết bằng lưới là jāliko, (bằng lưỡi câu là) bālisiko. Tài sản được thắng bằng xúc xắc là akkhikaṃ, (bằng thẻ là) sālākikaṃ, (bằng quả tinduka là) tindukiko, (bằng quả xoài là) ambaphaliko. Thắng hoặc chơi bằng xúc xắc là akkhiko. Đào bằng cái mai là khāṇittiko, (bằng cái cuốc là) kuddāliko. Không có (dạng) ‘được thắng bởi Devadatta’, ‘đào bằng ngón tay’, vì không hiểu được ý nghĩa đó. Vượt qua bằng bè là oḷumpiko, uḷumpiko là (do hậu tố) ika. (Tương tự) kulliko, gopucchiko, nāviko. Đi bằng xe là sākaṭiko, (bằng cỗ xe là) rathiko. Parappiko là (do hậu tố) ika. Mang bằng vai là khandhiko. (Tương tự) aṃsiko, sīsiko là (do hậu tố) ika. Sống bằng tiền lương là vetaniko, (bằng tiền công là) bhatiko, (bằng việc mua là) kayiko, (bằng việc bán là) vikkayiko, kayavikkayiko là (do hậu tố) ika.

30. තස්ස සංවත්තති

30. Nó dẫn đến điều đó.

චතුත්ථ්‍යන්තා සංවත්තතීති අස්මිං අත්ථෙණිකො හොති. පුනබ්භවාය සංවත්තතීති පොනොබ්භවිකො, ඉත්ථියං පොනොබ්භවිකා. ලොකාය සංවත්තතීති ලොකිකො. සුට්ඨු අග්ගොති සග්ගො, සග්ගාය සංවත්තතීති සොවග්ගිකො, සස්සො+වක තදමිනාදීපාඨා. ධනාය සංවත්තතීති ධඤ්ඤං.

Hậu tố ṇika được dùng sau một từ ở chỉ định cách trong ý nghĩa ‘dẫn đến’. Dẫn đến tái sanh là ponobbhaviko, ở nữ tánh là ponobbhavikā. Dẫn đến thế gian là lokiko. Tốt đẹp và cao tột là saggo (thiên giới), dẫn đến thiên giới là sovaggiko, (biến đổi) sa thành so và thêm vaka theo quy tắc tadaminādi. Dẫn đến tài sản là dhaññaṃ.

31. තතො සම්භූත+මාගතං

31. Phát sanh từ đó, đến từ đó.

පඤ්චම්‍යන්තා සම්භූත+මාගතන්ති එතෙස්ව+ත්ථෙසු ණිකො හොති. මාතිතො සම්භූත+මාගතංවා+ති එත්ථ ‘‘මාතිතො ච භගිනියංච්ඡො’’ති ‘‘මාතිතො’’ති භාගෙන උස්ස ඉම්හි වාක්‍යං, රස්සද්විත්තෙසු මත්තිකං, පෙත්තිකං. ණ්‍ය+රියණ+ර්‍යපච්චයාපි දිස්සන්ති. සුරභිතො සම්භූතං සොරභ්‍යං. යම්හි ථඤ්ඤං. උභයත්ථ ‘‘ලොපො+වණ්ණි+වණ්ණානං’’ති ලොපො. රියණ-පිතුතො සම්භූතො පෙත්තියො, මාතියො, ‘‘රානුබන්ධෙ+න්තසරාදිස්සා’’ති උලොපො, මත්තියො. ර්‍යම්හි-උලොපො, චවග්ගපුබ්බරූපානි, මච්චො වා.

Hậu tố ṇika được dùng sau một từ ở xuất xứ cách trong các ý nghĩa ‘phát sanh từ’ và ‘đến từ’. Trong câu ‘phát sanh hoặc đến từ mẹ’, ở đây theo quy tắc ‘mātito ca bhaginiyaṃ ccho’, trong phần ‘mātito’, u được đổi thành i, và sau khi rút ngắn và lặp lại (phụ âm), ta có mattikaṃ, pettikaṃ. Các hậu tố ṇya, riyaṇa, rya cũng được thấy. Phát sanh từ hương thơm là sorabhyaṃ. Trong đó có (hậu tố) thaññaṃ. Ở cả hai trường hợp, có sự lược bỏ theo quy tắc ‘lopo vaṇṇi vaṇṇānaṃ’. Với riyaṇa - phát sanh từ cha là pettiyo, (từ mẹ là) mātiyo; theo quy tắc ‘rānubandhe ntasarādissā’, u bị lược bỏ, (ta có) mattiyo. Với rya - u bị lược bỏ, và (phụ âm) được đồng hóa với nhóm ca, hoặc (thành) macco vā.

32. තත්ථ වසති විදිතො භත්තො නියුත්තො

32. Sống ở đó, được biết đến ở đó, là người phục vụ ở đó, được bổ nhiệm ở đó.

සත්තම්‍යන්තා [Pg.184] වසතීත්වෙවමාදීස්ව+ත්ථෙසු ණිකො හොති. රුක්ඛමූලෙ වසතීති රුක්ඛමූලිකො, ආරඤ්ඤිකො, රාජගහිකො, මාගධිකො, සොසානිකො. ලොකෙ විදිතො ලොකිකො. චතුමහාරාජෙසු භත්තා චාතුම්මහාරාජිකා. ද්වාරෙ නියුත්තො දොවාරිකො, දස්සොක තදමිනාදිපාඨා. භණ්ඩාගාරිකො. ඉකෙ-නවකම්මිකො, ආදිකම්මිකො. කියෙ-ජාතිකියො, අන්ධකියො.

Hậu tố ṇika được dùng sau một từ ở định sở cách trong các ý nghĩa như ‘sống’ v.v... Sống ở gốc cây là rukkhamūliko, (sống trong) rừng là āraññiko, (sống ở) thành Rājagaha là rājagahiko, (sống ở) xứ Māgadha là māgadhiko, (sống ở) nghĩa địa là sosāniko. Được biết đến trong thế gian là lokiko. Là người phục vụ cho Tứ Đại Thiên Vương là cātummahārājikā. Được bổ nhiệm ở cửa là dovāriko, da được đổi thành so theo quy tắc tadaminādi. (Tương tự) bhaṇḍāgāriko. Với ike - navakammiko, ādikammiko. Với kiye - jātikiyo, andhakiyo.

33. තස්සි+දං

33. Cái này của người đó.

ඡට්ඨියන්තා ඉද+මිච්ච+ස්මිං අත්ථෙ ණිකො හොති. සඞ්ඝස්ස ඉදං සඞ්ඝිකං, පුග්ගලිකං, සක්‍යපුත්තිකො, නාටපුත්තිකො, ජෙනදත්තිකො. කියෙ-සස්ස ඉදං සකියො, පරකියො. නියෙඅත්තනියං. කෙ-සකො, රඤ්ඤො ඉදං රාජකං භණ්ඩං.

Hậu tố ṇika được dùng sau một từ ở sở thuộc cách trong ý nghĩa ‘cái này của’. Cái này của Tăng-già là saṅghikaṃ, (của cá nhân là) puggalikaṃ, (của Thích tử là) sakyaputtiko, (của con trai vũ công là) nāṭaputtiko, (của Jenadatta là) jenadattiko. Với kiye - cái này của mình là sakiyo, (của người khác là) parakiyo. Với niye - attaniyaṃ. Với ke - sako, cái này của vua là rājakaṃ bhaṇḍaṃ (vật của vua).

34. ණො

34. Hậu tố Ṇo.

ඡට්ඨියන්තා ඉද+මිච්ච+ස්මිං අත්ථෙ ණො හොති. කච්චායනස්ස ඉදං කච්චායනං, බ්‍යාකරණං, සොගතං සාසනං, මාහිසං මංසාදි.

Hậu tố ṇo được dùng sau một từ ở sở thuộc cách trong ý nghĩa ‘cái này của’. Cái này của Kaccāyana là kaccāyanaṃ, (tức là) ngữ pháp; (giáo pháp) của Thiện Thệ là sogataṃ sāsanaṃ; thịt v.v... của trâu là māhisaṃ.

35. ගවාදීහි යො

35. Hậu tố yo (được thêm) sau các từ như go v.v...

ගවාදීහි ඡට්ඨියන්තෙහි ඉද+මිච්ච+ස්මිං අත්ථෙ යො හොති. ගුන්නං ඉදං ගබ්‍යං, අවඞ, මංසාදි. ඉලොපෙ කබ්බං. දුනො ඉදං දබ්බං.

Hậu tố yo được dùng sau các từ như go v.v... ở sở thuộc cách trong ý nghĩa ‘cái này của’. Cái này của những con bò là gabyaṃ, (có sự biến đổi thành) avaṅa, (như) thịt v.v... Khi i bị lược bỏ, (ta có) kabbaṃ. Cái này của cây là dabbaṃ.

36. පිතිතො භාතරි රෙය්‍යණ

36. Sau từ pitu, (hậu tố) reyyaṇa được dùng trong ý nghĩa ‘anh/em trai’.

‘‘පිතිතො [Pg.185] මාතිතො’’ති තෙන තෙන සුත්තනිපාතෙනෙව උස්ස ඉ. පිතුසද්දා තස්ස භාතරි රෙය්‍යණ. පිතු භාතා පෙත්තෙය්‍යො.

Theo các quy tắc ‘pitito mātito’ đó, u được đổi thành i. Sau từ pitu, hậu tố reyyaṇa được dùng trong ý nghĩa ‘anh/em trai của người đó’. Anh/em trai của cha là petteyyo.

37. මාතිතො ච භගිනියං ච්ඡො

37. Và sau từ mātu, (hậu tố) ccha được dùng trong ý nghĩa ‘chị/em gái’.

මාතුතො ච පිතුතො ච තෙසං භගිනියං ච්ඡො හොති. මාතු භගිනි මාතුච්ඡා, පිතු භගිනි පිතුච්ඡා. කථං ‘‘මාතු භාතා මාතුලො’’ති, ‘‘මාතුලාදිත්වානී’’ති නිපාතනා ලපච්චයො.

Sau các từ mātu và pitu, hậu tố ccha được dùng trong ý nghĩa ‘chị/em gái của họ’. Chị/em gái của mẹ là mātucchā, chị/em gái của cha là pitucchā. Tại sao có dạng ‘anh/em trai của mẹ là mātulo’? Do được hình thành bất quy tắc theo nhóm ‘mātulādi’, nên có hậu tố la.

38. මාතාපිතූස්වා+මහො

38. Sau các từ mātā và pitā, (có hậu tố) āmaho.

මාතාපිතූහි තෙසං මාතාපිතූස්වා+මහො හොති. මාතු මාතා මාතාමහී, මාතු පිතා මාතාමහො. පිතු මාතා පිතාමහී, පිතු පිතා පිතාමහො. න යථාසඞ්ඛ්‍යං පච්චෙකාභිසම්බන්ධතො විසුං විසුං මාතාපිතුසද්දෙහි තෙසං මාතාපිතුන්නං අත්ථෙ පච්චයො හොති.

Sau các từ mātā và pitā, hậu tố āmaho được dùng trong ý nghĩa ‘cha mẹ của họ’. Mẹ của mẹ là mātāmahī, cha của mẹ là mātāmaho. Mẹ của cha là pitāmahī, cha của cha là pitāmaho. (Thứ tự) không tương ứng, do mối quan hệ riêng biệt, hậu tố được dùng sau các từ mātā và pitā một cách riêng rẽ trong ý nghĩa cha mẹ của họ.

39. හිතෙ රෙය්‍යණ

39. Trong ý nghĩa ‘có lợi cho’, (có hậu tố) reyyaṇa.

මාතාපිතූහි හිතෙ රෙය්‍යණ හොති. මාතු හිතො මත්තෙය්‍යො, පෙත්තෙය්‍යො.

Sau các từ mātā và pitā, hậu tố reyyaṇa được dùng trong ý nghĩa ‘có lợi cho’. Có lợi cho mẹ là matteyyo, (có lợi cho cha là) petteyyo.

40. නින්දා+ඤ්ඤාත+ප්ප පටිභාග රස්ස දයා සඤ්ඤාසු කො

40. Trong các ý nghĩa chê bai, không rõ, nhỏ bé, tương tự, rút gọn, thương mến, và danh xưng, (có hậu tố) ko.

නින්දාදීස්ව+ත්ථෙසු නාමස්මා කො හොති. නින්දායං-නින්දිතො මුණ්ඩො මුණ්ඩකො, එවං සමණකො, පණ්ඩිතකො, බ්‍රාහ්මණකො[Pg.186], වෙය්‍යාකරණකො. අඤ්ඤාතෙ-කස්සා+යං අස්සො අස්සකො, පයොගසාමත්ථියා සම්බන්ධිවිසෙසානාවගමො+වගම්‍යතෙ. අප්පත්ථෙ-අප්පකං තෙලං තෙලකං, ඝතකං. පටිභාගත්ථෙ-හත්ථී විය හත්ථිකො, අස්සකො, බලීබද්ධකො. ‘‘ඉමෙ නො හත්ථිකා අස්සා, බලීබද්ධා ච නො ඉමෙ’’ත්‍යාදිපාඨෙ ‘‘ලොපො’’ති කපච්චයලොපෙන වා අභෙදොපචාරෙන වා දට්ඨබ්බං, ඉමෙ ච දාරුආදීහි කතරූපානි. රස්සෙරස්සො මානුසො මානුසකො, රුක්ඛකො, පිලක්ඛකො. දයායං-දයිතො=නුකම්පිතො පුත්තො පුත්තකො, වච්ඡකො. සඤ්ඤායං-මොරො විය මොරකො, කතකො, භතකො.

Trong các ý nghĩa như chê bai v.v..., hậu tố ko được dùng sau một danh từ. Về chê bai - người đầu trọc đáng chê là muṇḍako, tương tự samaṇako, paṇḍitako, brāhmaṇako, veyyākaraṇako. Về không rõ - con ngựa này của ai là assako, do năng lực của cách dùng, sự không hiểu rõ về mối quan hệ cụ thể được ngụ ý. Về ý nghĩa nhỏ bé - một ít dầu là telakaṃ, (một ít) bơ sữa là ghatakaṃ. Về ý nghĩa tương tự - giống như con voi là hatthiko, (giống như con ngựa là) assako, (giống như con bò đực là) balībaddhako. Trong đoạn văn như ‘Đây là những con voi, con ngựa, và con bò đực của chúng ta’, cần hiểu rằng có sự lược bỏ hậu tố ka theo quy tắc ‘lopo’, hoặc do phép ẩn dụ không phân biệt, và đây là những hình tượng được làm bằng gỗ v.v... Về rút gọn - người nhỏ bé là mānusako, (cây nhỏ là) rukkhako, pilakkhako. Về thương mến - người con trai được thương mến = được cảm thông là puttako, (con bê con là) vacchako. Về danh xưng - giống như con công là morako, (tấm thảm là) katako, (người làm thuê là) bhatako.

41. ත+මස්ස පරිමාණං ණිකො ච

41. Đó là số lượng của cái này, và (có hậu tố) ṇiko.

පඨමන්තා අස්සෙති අස්මිං අත්ථෙ ණිකො හොති කො ච, තඤ්චෙ පඨමන්තං පරිමාණං භවති. දොණාදීනං පරිමිතවීහාදීනං කරණත්තා ‘‘පරිමීයන්ත්‍ය+නෙනාති පරිමාණ’’න්ති හොති. දොණො පරිමාණ+මස්සාති දොණිකො වීහි, ඛාරසතිකො, ඛාරසහස්සිකො, ආසීතිකො වයො, උපඩ්ඪකායො පරිමාණ+මස්ස උපඩ්ඪකායිකං බිම්බොහනං. පඤ්චකං, ඡක්කං.

Hậu tố ṇika và ka được dùng sau một danh từ ở biến cách thứ nhất trong ý nghĩa ‘của nó’, nếu danh từ ở biến cách thứ nhất ấy là một sự đo lường. Do vì doṇa v.v... là công cụ để đo lường lúa v.v... nên (từ) ‘parimāṇa’ được hình thành là ‘‘parimīyati anena iti parimāṇaṃ’’. (Ví dụ:) doṇo parimāṇaṃ assa iti doṇiko vīhi (lúa có đơn vị đo lường là một doṇa), khārasatiko (một trăm khāri), khārasahassiko (một ngàn khāri), āsītiko vayo (tuổi thọ tám mươi), upaḍḍhakāyo parimāṇaṃ assa upaḍḍhakāyikaṃ bimbohanaṃ (cái gối có kích thước bằng nửa thân người). Pañcakaṃ (nhóm năm), chakkaṃ (nhóm sáu).

42. ය+තෙ+තෙහි+ත්තකො

42. (Hậu tố) ttaka (được dùng sau) ya, ta, eta.

යාදීහි පඨමන්තෙහි අස්සෙති ඡට්ඨ්‍යත්ථෙ ත්තකො හොති, තඤ්චෙ පඨමන්තං පරිමාණං භවති. යං පරිමාණ+මස්ස යත්තකං, තත්තකං, ‘‘එතස්සෙට ත්තකෙ’’ති එතස්ස එට, එත්තකං. ආවතකෙ-යං පරිමාණ+මස්ස යාවතකො, තාවතකො.

Hậu tố ttaka được dùng sau các từ ya v.v... ở biến cách thứ nhất trong ý nghĩa của biến cách thứ sáu ‘của nó’, nếu danh từ ở biến cách thứ nhất ấy là một sự đo lường. (Ví dụ:) yaṃ parimāṇaṃ assa (cái có sự đo lường là chừng nào) thành yattakaṃ (chừng ấy), tattakaṃ (chừng đó). Theo quy tắc ‘‘etasseṭa ttake’’, eta được đổi thành eṭa, (nên có) ettakaṃ (chừng này). Trong trường hợp āvataka: yaṃ parimāṇaṃ assa (cái có sự đo lường là chừng nào) thành yāvatako (chừng nào), tāvatako (chừng đó).

43. සබ්බා චා+වන්තු

43. (Hậu tố) āvantu (được dùng sau) sabba và (các từ khác).

සබ්බතො [Pg.187] පඨමන්තා යාදීහි ච අස්සෙති ඡට්ඨ්‍යත්ථෙ ආවන්තු හොති, තඤ්චෙ පඨමන්තං පරිමාණං භවති. සබ්බං පරිමාණ+මස්ස සබ්බාවන්තං, ‘‘අංඞං නපුංසකෙ’’ති අං. යාවන්තං, තාවන්තං.

Hậu tố āvantu được dùng sau từ sabba và các từ ya v.v... ở biến cách thứ nhất trong ý nghĩa của biến cách thứ sáu ‘của nó’, nếu danh từ ở biến cách thứ nhất ấy là một sự đo lường. (Ví dụ:) sabbaṃ parimāṇaṃ assa (cái có sự đo lường là tất cả) thành sabbāvantaṃ (tất cả chừng ấy); theo quy tắc ‘‘aṃṅaṃ napuṃsake’’, (kết thúc là) aṃ. Yāvantaṃ (chừng nào), tāvantaṃ (chừng đó).

44. කිම්හා රති+රීව+රීවතක+රිත්තකා

44. (Các hậu tố) rati, rīva, rīvataka, rittaka (được dùng sau) kiṃ.

කිම්හා පඨමන්තා අස්සෙති ඡට්ඨ්‍යත්ථෙ රති+රීව+රීවතක+රිත්තකා හොන්ති. කිංසඞ්ඛ්‍යානං පරිමාණ+මෙසං කති, රානුබන්ධත්තා ඉංභාගලොපො. කීව, කීවතකං, කිත්තකං. රීවන්තො සභාවතො අසංඛ්‍යො.

Các hậu tố rati, rīva, rīvataka, rittaka được dùng sau từ kiṃ ở biến cách thứ nhất trong ý nghĩa của biến cách thứ sáu ‘của nó’. (Ví dụ:) kiṃsaṅkhyānaṃ parimāṇaṃ esaṃ (số lượng đo lường của chúng là bao nhiêu) thành kati (bao nhiêu); do có chỉ tố r (trong rati) nên phần iṃ (của kiṃ) bị xóa bỏ. Kīva (bao lớn), kīvatakaṃ (bao lớn), kittakaṃ (bao nhiêu). Từ tận cùng bằng rīva tự bản chất không phải là số từ.

45. සඤ්ජාතං තාරකාදිත්වි+තොති

45. (Hậu tố) ita (được dùng sau) tārakā v.v... (trong ý nghĩa) đã sanh khởi.

සඤ්ජාතත්ථෙ ඉතො. තාරකා සඤ්ජාතා අස්ස තාරකිතං ගගනං, පුප්ඵානි සඤ්ජාතානි අස්ස පුප්ඵිතො රුක්ඛො, පල්ලවිතා ලතා.

Hậu tố ita được dùng trong ý nghĩa ‘đã sanh khởi’. (Ví dụ:) tārakā sañjātā assa (nơi các vì sao đã sanh khởi) thành tārakitaṃ gaganaṃ (bầu trời đầy sao); pupphāni sañjātāni assa (nơi các đóa hoa đã sanh khởi) thành pupphito rukkho (cây trổ hoa); pallavitā latā (dây leo đâm chồi).

46. මානෙ මත්තො

46. (Hậu tố) matta (được dùng trong ý nghĩa) đo lường.

පඨමන්තා මානවුත්තිතො අස්සෙති අස්මිං අත්ථෙ මත්තො හොති. පලං උම්මාන+මස්ස පලමත්තං. හත්ථො පණාම+මස්ස හත්ථමත්තං. සතං මාන+මස්ස සතමත්තං. දොණො පරිමාණ+මස්ස දොණමත්තං. අභෙදොපචාරා දොණොතිපි හොති. මීයතෙ+නෙනාති මානං, මානස්ස සම්බන්ධිත්තා ඡට්ඨ්‍යන්තභූතානමෙව විධි හොති. එත්ථ ච –

Hậu tố matta được dùng sau một danh từ ở biến cách thứ nhất chỉ sự đo lường trong ý nghĩa ‘của nó’. (Ví dụ:) palaṃ ummānaṃ assa (cái có đơn vị cân là một pala) thành palamattaṃ. hattho pamāṇaṃ assa (cái có đơn vị đo chiều dài là một cubit) thành hatthamattaṃ. sataṃ mānaṃ assa (cái có số lượng là một trăm) thành satamattaṃ. doṇo parimāṇaṃ assa (cái có đơn vị đo dung tích là một doṇa) thành doṇamattaṃ. Do phép chuyển nghĩa không phân biệt, cũng có thể là doṇo. (Từ) mānaṃ được hình thành là ‘mīyate anena iti mānaṃ’. Do có liên quan đến sự đo lường, quy tắc này chỉ áp dụng cho những từ ở biến cách thứ sáu. Và ở đây –

උද්ධමානන්තු [Pg.188] උම්මානං, පරිමාණන්තු සබ්බතො;

පමාණං හොති ආයාමො, සංඛ්‍යාසෙසො තු සබ්බතො.

Sự đo lường hướng lên là ummāna (cân), sự đo lường khắp nơi là parimāṇa (dung tích); sự đo lường chiều dài là pamāṇa, còn lại số đếm (saṅkhyā) là (đo lường) chung cho tất cả.

47. තග්ඝො චු+ද්ධං

47. (Hậu tố) taggha cũng (được dùng trong ý nghĩa) đo lường hướng lên.

උද්ධමානවුත්තිතො තග්ඝො හොති මත්තො ච. ජණ්ණු පරිමාණ+මස්ස ජණ්ණුතග්ඝං, ජණ්ණුමත්තං.

Hậu tố taggha và matta được dùng sau một từ chỉ sự đo lường hướng lên. (Ví dụ:) jaṇṇu parimāṇaṃ assa (cái có chiều cao là đầu gối) thành jaṇṇutagghaṃ, jaṇṇumattaṃ (sâu đến đầu gối).

48. ණො ච පුරිසාති

48. Và (hậu tố) ṇa (được dùng sau) purisa.

පුරිසා ණො හොති මත්තාදයො ච. පුරිසො පරිමාණ+මස්ස පොරිසං, පුරිසමත්තං+පුරිසතග්ඝං.

Hậu tố ṇa và matta v.v... được dùng sau từ purisa. (Ví dụ:) puriso parimāṇaṃ assa (cái có chiều cao là một người) thành porisaṃ, purisamattaṃ, purisatagghaṃ (cao bằng một người).

49. අයු+භද්විතීහං+සෙ

49. (Hậu tố) aya (được dùng sau) ubha, dvi, ti (chỉ) bộ phận.

උභද්විතීහි අවයවවුත්තීහි අයො හොති. උභො අංසා අස්ස උභයං, ද්වයං, තයං. අංසසම්බන්ධෙන සමුදායෙ විධි හොතීති න උභයාදිතො බහුවචනන්ති චෙ, ‘‘රාහුනො සිරො’’ ත්‍යාදො අභෙදෙපි භෙදවිවක්ඛාය ලබ්භමානතො බහුවචනං හොතෙව.

Hậu tố aya được dùng sau các từ ubha, dvi, ti chỉ thành phần. (Ví dụ:) ubho aṃsā assa (cái có hai phần) thành ubhayaṃ (cả hai), dvayaṃ (bộ đôi), tayaṃ (bộ ba). Nếu nói rằng: ‘Vì quy tắc này áp dụng cho toàn thể thông qua mối liên hệ với các bộ phận, nên không có số nhiều sau ubhaya v.v...’, (thì không đúng, vì) giống như trong trường hợp ‘‘rāhuno siro’’ (đầu của Rāhu), mặc dù không có sự tách biệt, nhưng do ý muốn phân biệt nên vẫn có thể dùng số nhiều, do đó số nhiều vẫn tồn tại.

50. සඞ්ඛ්‍යාය සච්චු+තී+සා+ස+දසන්තායා+ධිකා+ස්මිං සතසහස්සෙ ඩො

50. Hậu tố ḍa được dùng sau một số từ ở biến cách thứ nhất tận cùng bằng sati, uti, īsa, āsa, dasa, trong ý nghĩa ‘hơn’, theo ý nghĩa của biến cách thứ bảy ‘trong đó’, nếu (nền tảng) là một trăm hoặc một ngàn.

සත්‍යන්තාය උත්‍යන්තාය ඊසන්තාය ආසන්තාය දසන්තාය සඞ්ඛ්‍යාය පඨමන්තාය අස්මින්ති සත්තම්‍යත්ථෙ ඩො හොති, සා චෙ [Pg.189] සඞ්ඛ්‍යා අධිකා හොති, ය+දස්මින්ති, තං චෙ සතං සහස්සං සතසහස්සං වා හොති. වීසති අධිකා අස්මිං සතෙති වීසංසතං.

Hậu tố ḍa được dùng sau một số từ ở biến cách thứ nhất tận cùng bằng sati, uti, īsa, āsa, dasa, trong ý nghĩa của biến cách thứ bảy ‘trong đó’, nếu số từ ấy có nghĩa là ‘hơn’, và nếu cái ‘trong đó’ là một trăm, một ngàn, hoặc một trăm ngàn. (Ví dụ:) vīsati adhikā asmiṃ sate iti (hai mươi hơn trong một trăm này) thành vīsaṃsataṃ (một trăm hai mươi).

139. ඩෙ සතිස්ස තිස්සති

139. Khi ḍa theo sau, ti của sati (bị xóa bỏ).

ඩෙ පරෙ සත්‍යන්තස්ස තිකාරස්ස ලොපො හොති. එකවීසංසතං සහස්සං සතසහස්සං වා. තිංසති අධිකා අස්මිං සතාදිකෙති තිංසසතං එකතිංසසතං ඉච්චාදි. උත්‍යන්තායනවුති අධිකා අස්මිං සතාදිකෙති නවුතංසතං සහස්සං සතසහස්සං වා. ඊසන්තාය-චත්තාලීසං අධිකා අස්මිං සතෙ සහස්සෙ සතසහස්සෙති චත්තාලීසසත+මිච්චාදි. ආසන්තාය එවං, පඤ්ඤාසංසත+මිච්චාදි. දසන්තාය-එකාදසංසත+මිච්චාදි.

Khi ḍa theo sau, âm ti của từ tận cùng bằng sati bị xóa bỏ. (Ví dụ:) ekavīsaṃsataṃ sahassaṃ vā satasahassaṃ (một trăm/một ngàn/một trăm ngàn cộng hai mươi mốt). Tiṃsati adhikā asmiṃ satādike iti tiṃsasataṃ (một trăm ba mươi), ekatiṃsasataṃ (một trăm ba mươi mốt) v.v... Đối với từ tận cùng bằng uti: navuti adhikā asmiṃ satādike iti navutaṃsataṃ sahassaṃ vā satasahassaṃ (một trăm/một ngàn/một trăm ngàn cộng chín mươi). Đối với từ tận cùng bằng īsa: cattālīsaṃ adhikā asmiṃ sate sahasse satasahasse iti cattālīsasataṃ v.v... (một trăm bốn mươi). Đối với từ tận cùng bằng āsa cũng vậy: paññāsaṃsataṃ v.v... (một trăm năm mươi). Đối với từ tận cùng bằng dasa: ekādasaṃsataṃ v.v... (một trăm mười một).

51. තස්ස පූරණෙ+කාදසාදිතො වා

51. (Hậu tố ḍa được dùng) tùy chọn sau ekādasa v.v... trong ý nghĩa ‘sự hoàn thành của nó’ (số thứ tự).

ඡට්ඨියන්තායෙ+කාදසාදිකාය සංඛ්‍යාය ඩො හොති පූරණත්ථෙ විභාසා. සා සංඛ්‍යා පූරියතෙ යෙන තං පූරණං. එකාදසන්නං පූරණො එකාදසො. අඤ්ඤත්‍ර ‘‘ම පඤ්චාදිකතීහී’’ති මො, එකාදසමො. වීසතියා පූරණො වීසො වීසතිමො, තිංසො, තිංසතිමො. වාසද්දස්ස වවත්ථිතවිභාසත්තා නිච්චං චත්තාලීසො පඤ්ඤාසො.

Hậu tố ḍa được dùng tùy chọn sau số từ ekādasa v.v... ở biến cách thứ sáu trong ý nghĩa ‘sự hoàn thành’. Cái mà nhờ đó số được hoàn thành gọi là pūraṇa (số thứ tự). (Ví dụ:) ekādasannaṃ pūraṇo (cái hoàn thành của mười một) là ekādaso (thứ mười một). Trong trường hợp khác, theo quy tắc ‘‘ma pañcādikatīhī’’, hậu tố là ma, (nên có) ekādasamo. Vīsatiyā pūraṇo (cái hoàn thành của hai mươi) là vīso hoặc vīsatimo; (cái hoàn thành của ba mươi là) tiṃso, tiṃsatimo. Do từ vā (tùy chọn) có sự tùy chọn giới hạn, nên luôn là cattālīso (thứ bốn mươi), paññāso (thứ năm mươi).

52. ම පඤ්චාදිකතීහිති

52. (Hậu tố) ma (được dùng sau) pañca v.v... và kati.

මපච්චයෙ පඤ්චමො, පඤ්චමී. සත්තමො, සත්තමී. අට්ඨමො, අට්ඨමී. කතිමො, කතිමී ඉච්චාදි.

Với hậu tố ma: pañcamo (thứ năm, nam tính), pañcamī (thứ năm, nữ tính). Sattamo (thứ bảy), sattamī. Aṭṭhamo (thứ tám), aṭṭhamī. Katimo (thứ mấy), katimī, v.v...

53. සථාදීන+මි චති

53. Và i (là sự thay thế cuối cùng) của sata v.v...

සතාදීනං [Pg.190] මො ච අන්තාදෙසො ඉ ච. සතස්ස පූරණො සතිමො, සහස්සිමො.

Hậu tố ma được dùng sau sata v.v..., và i thay thế cho âm cuối. (Ví dụ:) satassa pūraṇo (cái hoàn thành của một trăm) là satimo (thứ một trăm), sahassimo (thứ một ngàn).

54. ඡා ට්ඨ+ට්ඨමාති

54. (Các hậu tố) ṭṭha và ṭṭhama (được dùng sau) cha.

ඡසද්දා පූරණත්ථෙ ට්ඨ+ට්ඨමා. ඡන්නං පූරණො ඡට්ඨො, ඡට්ඨමො. ඉත්ථියං ඡට්ඨී, ඡට්ඨමී. ‘‘චතුත්ථදුතියෙස්වෙ+සං තතියපඨමා’’ති නිපාතනා පූරණත්ථෙ ද්විතො තියො ද්විස්ස දු ච, තිචතූහි තිස්ස අ, තිය+ත්ථා ච යථාක්කමං, දුතියො තතියො, චතුත්ථො.

Sau từ cha trong ý nghĩa ‘sự hoàn thành’ là các hậu tố ṭṭha và ṭṭhama. (Ví dụ:) channaṃ pūraṇo (cái hoàn thành của sáu) là chaṭṭho (thứ sáu), chaṭṭhamo. Ở nữ tính là chaṭṭhī, chaṭṭhamī. Do sự hình thành bất quy tắc theo quy tắc ‘‘Catutthadutiyesve saṃ tatiyapaṭhamā’’, trong ý nghĩa ‘sự hoàn thành’, sau dvi là tiya và dvi đổi thành du; sau ti và catu lần lượt là tiya và ttha, và ti đổi thành ta; (do đó có) dutiyo (thứ hai), tatiyo (thứ ba), catuttho (thứ tư).

55. එකා කා+ක්‍ය+සහායෙ

55. Sau eka, (dùng) ka và kya trong nghĩa không có bạn đồng hành.

‘‘සති බ්‍යභිචාරෙ විසෙසනං සාත්ථකං’’ති ඤායා සංඛ්‍යාතො විසෙසෙතුං ‘‘අසහායෙ’’ති වුත්තං. එකස්මා අසහායත්ථෙ ක+ආකී හොන්ති වා. එකොව එකකො, එකාකී, එකො වා.

Theo quy luật: ‘Khi có sự sai khác, đặc tính từ mới có ý nghĩa’, từ ‘asahāye’ được nói đến để phân biệt với số đếm. Sau eka trong nghĩa không có bạn đồng hành, có thể có các hậu tố ka và ākī. Ekova (chỉ một) trở thành ekako, ekākī, hoặc eko.

56. වච්ඡාදීහි තනුත්තෙ තරො

56. Sau vaccha v.v..., (dùng) taro trong nghĩa giảm thiểu.

වච්ඡාදීනං සභාවස්ස තනුත්තෙ=කිඤ්චිමත්තාවසෙසෙ තරො හොති. සො=සකො භාවො සභාවො අත්තනියපවත්තිනිමිත්තං. සුසුත්තස්ස තනුත්තෙ වච්ඡතරො, ඉත්ථියං වච්ඡතරී. යොබ්බනස්ස තනුත්තෙ ඔක්ඛතරො. ඔක්ඛා=දුතියවයට්ඨගොණො. අස්සභාවස්ස තනුත්තෙ අස්සතරො. ගාවොති ජාතිසාමත්ථියස්ස තනුත්තෙ උසභතරො. එත්ථ තනුත්තං අප්පබලතා.

Sau các từ vaccha v.v..., khi bản chất của chúng bị giảm thiểu, nghĩa là chỉ còn lại một chút, thì có hậu tố taro. Sabhāvo là bản chất riêng của nó, là nguyên nhân cho sự vận hành của chính nó. Khi trạng thái còn non tơ giảm đi, (con bê đực) là vacchataro, giống cái là vacchatarī. Khi tuổi thanh xuân giảm đi, (con bò đực) là okkhataro. Okkhā là con bò đực ở độ tuổi thứ hai. Khi bản chất của con ngựa giảm đi, (nó là) assataro. Khi năng lực của loài bò giảm đi, (con bò đực) là usabhataro. Ở đây, sự giảm thiểu có nghĩa là ít sức mạnh.

57. කිම්හා නිද්ධාරණෙ රතර+රතමා

57. Sau kiṃ, (dùng) ratara và ratama trong nghĩa xác định.

කිංසද්දා [Pg.191] නිද්ධාරණෙ රතර+රතමා හොන්ති. කො එවාති කතරො භවතං දෙවදත්තො, කතරො භවතං කට්ඨො. කතමො භවතං දෙවදත්තො, කතමො භවතං කට්ඨො. භාරද්වාජානං කතමො+සි බ්‍රහ්මෙ.

Sau từ kiṃ, trong nghĩa xác định, có các hậu tố ratara và ratama. (Ví dụ:) Kataro bhavataṃ devadatto (ai trong hai ngài là Devadatta?), kataro bhavataṃ kaṭṭho (ai trong hai ngài là Kaṭṭha?). Katamo bhavataṃ devadatto (ai trong số các ngài là Devadatta?), katamo bhavataṃ kaṭṭho (ai trong số các ngài là Kaṭṭha?). Bhāradvājānaṃ katamo'si brahme (này Bà-la-môn, ngài là ai trong số các vị Bhāradvāja?).

58. තෙන දත්තෙ ලි+යාති

58. Trong nghĩa ‘được ban cho bởi người ấy’, (dùng) la và iya.

දත්තෙ+භිධෙය්‍යෙ ල+ඉයා හොන්ති බහුලාධිකාරා මනුස්සසඤ්ඤායං. දෙවෙන දත්තො දෙවලො දෙවියො, බ්‍රහ්මලො බ්‍රහ්මියො. සීවලො සීවියො සිස්ස දීඝො. දෙව+බ්‍රහ්ම+සිවාති තන්නාමකා මනුස්සා. (රත්තමිච්චාදිඅනෙකත්ථතද්ධිතං).

Trong nghĩa ‘được ban cho’, các hậu tố la và iya được dùng, theo quyền của quy tắc bahula (đa dạng), khi là tên người. Devena datto (được trời Deva ban cho) thành devalo, deviyo. (Tương tự) brahmalo, brahmiyo. Sīvalo, sīviyo, nguyên âm i của siva được trường hóa. Deva, brahma, siva là tên của những người đó. (Đây là phần taddhita nhiều nghĩa bắt đầu bằng ratta).

59. තස්ස භාවකම්මෙසුත්ත+තා+ත්තන+ණ්‍ය+ණෙය්‍ය+ණි+ය+ණියා

59. Trong nghĩa bản chất (bhāva) và hành động (kamma) của nó, (dùng các hậu tố) tta, tā, ttana, ṇya, ṇeyya, ṇa, iya, ṇiya.

ඡට්ඨියන්තා භාවෙ කම්මෙ ච ත්තාදයො හොන්ති බහුලං. න සබ්බෙ පච්චයා සබ්බතො හොන්ති අඤ්ඤත්‍රත්ත+තාහි. භවන්ති එතස්මා බුද්ධිසද්දාති භාවො සද්දපවත්තිනිමිත්තං. වුත්තඤ්ච –

Sau một từ ở cách thứ sáu, các hậu tố tta v.v... được dùng một cách đa dạng trong nghĩa bản chất (bhāva) và hành động (kamma). Không phải tất cả các hậu tố đều được dùng sau tất cả các từ, ngoại trừ tta và tā. Bhāva là nguyên nhân cho sự vận hành của một từ, vì từ đó mà nhận thức và từ ngữ phát sinh. Và đã được nói rằng –

හොන්ත්‍ය+ස්මා සද්දබුද්ධීති, භාවො තං සද්දවුත්තියා;

නිමිත්තභූතං නාමඤ්ච, ජාති දබ්බං ක්‍රියා ගුණොති.

Bản chất (bhāva) là cái từ đó mà từ ngữ và nhận thức phát sinh; nó là nguyên nhân cho sự vận hành của từ; và nó có thể là tên riêng, chủng loại, vật thể, hành động, hoặc phẩm chất.

නීලස්ස පටස්ස භාවො නීලත්තං නීලතාති ගුණො භාවො. එත්ථ නීලගුණවසෙන පටෙ නීලසද්දස්ස වුත්තියා පටබුද්ධියා නිමිත්තං භාවො නාම. නීලස්ස ගුණස්ස භාවො නීලත්තං නීලතාති නීලගුණජාති, එත්ථ නීලගුණජාති නිමිත්තං හුත්වා නීලසද්දස්ස ගුණවුත්තියා [Pg.192] නීලගුණජාති නිමිත්තං. ගොත්තං ගොතාති ගොජාති, එත්ථ ජාතිසද්දානං දබ්බවුත්තියා සති ජාති නිමිත්තං. පාචකස්ස භාවො පාචකත්තංති ක්‍රියාසම්බන්ධිත්තං භාවො, එත්ථ පචනක්‍රියාසම්බන්ධිත්තං භාවො. දණ්ඩිත්තං විසාණිත්තං රාජපුරිසත්තංති දණ්ඩ+විසාණ+රාජදබ්බානං සම්බන්ධිත්තං භාවො, දණ්ඩීත්‍යාදිසද්දපවත්තියා නිමිත්තත්තා.

Bản chất của tấm vải xanh (nīlassa paṭassa bhāvo) là nīlattaṃ, nīlatā (màu xanh); ở đây phẩm chất là bhāva. Ở đây, nhờ vào phẩm chất màu xanh, nguyên nhân cho sự vận hành của từ ‘xanh’ đối với tấm vải và cho nhận thức về tấm vải (là màu xanh) được gọi là bhāva. Bản chất của phẩm chất màu xanh (nīlassa guṇassa bhāvo) là nīlattaṃ, nīlatā, tức là chủng loại của phẩm chất màu xanh; ở đây, chủng loại của phẩm chất màu xanh trở thành nguyên nhân cho sự vận hành của từ ‘xanh’ đối với phẩm chất. Gottaṃ, gotā là chủng loại bò (gojāti); ở đây, khi các từ chỉ chủng loại được áp dụng cho một vật thể, chủng loại là nguyên nhân. Bản chất của người nấu ăn (pācakassa bhāvo) là pācakattaṃ, tức là sự liên quan đến hành động (nấu ăn) là bhāva. Daṇḍittaṃ, visāṇittaṃ, rājapurisattaṃ là sự liên quan đến các vật thể gậy, sừng, vua là bhāva, vì nó là nguyên nhân cho sự vận hành của các từ như daṇḍī v.v...

දෙවදත්තස්ස භාවො දෙවදත්තත්තං, චන්දත්තං, සූරියත්තංති තදවත්ථා විසෙසසාමඤ්ඤං, දෙවදත්තස්ස බාලතාදිඅවත්ථාභෙදො, චන්දස්ස කලාදිඅවත්ථභෙදො ච, සූරියස්ස මන්දපටුතාදිඅවත්ථාභෙදො ච සාමඤ්ඤං, තදෙත්ථ නිමිත්තං. එත්ථ විජ්ජමානපදත්ථානං විසයභූතසඤ්ඤාසද්දානං පවත්තිනිමිත්තං වුත්තං. ආකාසත්තං අභාවත්තංති, තත්ථ ඝටාකාස+පීඨරාකාස, පටාභාව+ඝටාභාවාදිනා උපචරිතභෙදසාමඤ්ඤං භාවො.

Bản chất của Devadatta là devadattattaṃ, candattaṃ, sūriyattaṃ, đó là tính phổ quát của một trạng thái cụ thể; sự khác biệt về trạng thái của Devadatta như tuổi thơ v.v..., sự khác biệt về trạng thái của mặt trăng như các tuần trăng v.v..., và sự khác biệt về trạng thái của mặt trời như mờ hay sáng v.v..., tính phổ quát đó là nguyên nhân ở đây. Ở đây, nguyên nhân cho sự vận hành của các danh từ riêng, vốn là đối tượng của các ý nghĩa từ ngữ hiện hữu, đã được nói đến. Ākāsattaṃ, abhāvattaṃ: ở đó, tính phổ quát của các sự khác biệt được dùng theo nghĩa ẩn dụ như ‘không gian trong cái bình’, ‘không gian trong cái ghế’, ‘sự không tồn tại của tấm vải’, ‘sự không tồn tại của cái bình’ v.v... là bhāva.

ත්තන-පුථුජ්ජනත්තනං. වෙදනාය භාවො වෙදනත්තනං, රස්සො. එවං ජායත්තනං, ජාරත්තනං.

Ttana: puthujjanattanaṃ (trạng thái phàm phu). Bản chất của cảm thọ (vedanāya bhāvo) là vedanattanaṃ, nguyên âm được rút ngắn. Tương tự, jāyattanaṃ (trạng thái làm vợ), jārattanaṃ (trạng thái làm tình nhân).

ණ්‍ය-අලසස්ස භාවො කම්මං වා ආලස්‍යං, එත්ථ ‘‘ලොපො+වණ්ණි+වණ්ණානං’’ති අ-ලොපෙ ‘‘සරාන+මාදිස්සා’’දිනා ආකාරො, එව+මුපරි ච. බ්‍රාහ්මණස්ස භාවො බ්‍රහ්මඤ්ඤං, ඤ්ඤකාරපුබ්බරූපානි. චාපල්‍යං, නෙපුඤ්ඤං, පෙසුඤ්ඤං, රඤ්ඤො භාවො රජ්ජං, ආධිපච්චං, දායජ්ජං, වෙසම්මං, වෙසමං, ණපච්චයො. සඛිනො භාවො සඛ්‍යං, වාණිජ්ජං, ආරොග්‍යං, ඔදග්‍යං, ආනණ්‍යං, දුබ්බල්‍යං, බල්‍යං, පණ්ඩිච්චං, බාහුස්සච්චං, පොරොහිච්චං. මුට්ඨස්සතිස්ස භාවො මුට්ඨස්සච්චං, ඉලොපො. කොසල්ලං, වෙපුල්ලං. සමානස්ස භාවො සාමඤ්ඤං, පෙරිස්සං, සොමනස්සං, දොමනස්සං, සොවචස්සං, දොවචස්සං, නිපකස්ස [Pg.193] භාවො නෙපක්කං, ආධික්කං, දුභගස්ස භාවො දොභග්ගං, සරූපස්ස භාවො සාරුප්පං, ඔපම්මං, සොඛුම්මං, තථස්ස භාවො තච්ඡං. දුම්මෙධස්ස භාවො දුම්මෙජ්ඣං. භෙසජස්ස භාවො භෙසජ්ජං, බ්‍යාවටස්ස කම්මං වෙය්‍යාවච්චං යථා වෙය්‍යාකරණං.

Ṇya: Bản chất hay hành động của người lười biếng (alasassa bhāvo kammaṃ vā) là ālasyaṃ; ở đây, sau khi âm a bị xóa theo quy tắc ‘lopo'vaṇṇi...’, nguyên âm đầu được trường hóa theo quy tắc ‘sarānamādissā...’, và tương tự ở trên. Bản chất của Bà-la-môn (brāhmaṇassa bhāvo) là brahmaññaṃ, có sự đồng hóa thành ññ. Cāpalyaṃ (sự nông nổi), nepuññaṃ (sự khéo léo), pesuññaṃ (sự nói xấu), bản chất của vua (rañño bhāvo) là rajjaṃ (vương quyền), ādhipaccaṃ (quyền tối cao), dāyajjaṃ (quyền thừa kế), vesammaṃ, vesamaṃ (sự không bình đẳng, với hậu tố ṇa). Bản chất của người bạn (sakhino bhāvo) là sakhyaṃ (tình bạn), vāṇijjaṃ (thương mại), ārogyaṃ (sức khỏe), odagyaṃ (sự hân hoan), ānaṇyaṃ (sự không mắc nợ), dubbalyaṃ (sự yếu đuối), balyaṃ (sức mạnh), paṇḍiccaṃ (trí tuệ), bāhussaccaṃ (sự học rộng), porohiccaṃ (chức tư tế). Bản chất của người đãng trí (muṭṭhassatissa bhāvo) là muṭṭhassaccaṃ, âm i bị xóa. Kosallaṃ (sự thiện xảo), vepullaṃ (sự dồi dào). Bản chất của sự bình thường (samānassa bhāvo) là sāmaññaṃ (tính phổ quát), perissaṃ, somanassaṃ (hỷ), domanassaṃ (ưu), sovacassaṃ (sự dễ bảo), dovacassaṃ (sự khó bảo), bản chất của người thận trọng (nipakassa bhāvo) là nepakkaṃ (sự thận trọng), ādhikkaṃ (sự thái quá), bản chất của người bất hạnh (dubhagassa bhāvo) là dobhaggaṃ (sự bất hạnh), bản chất của sự tương xứng (sarūpassa bhāvo) là sāruppaṃ (sự tương xứng), opammaṃ (sự tương tự), sokhummaṃ (sự vi tế), bản chất của sự thật (tathassa bhāvo) là tacchaṃ (sự thật). Bản chất của người ngu dốt (dummedhassa bhāvo) là dummejjhaṃ (sự ngu dốt). Bản chất của thuốc (bhesajassa bhāvo) là bhesajjaṃ (y dược), hành động của người bận rộn (byāvaṭassa kammaṃ) là veyyāvaccaṃ (sự phục vụ), tương tự như veyyākaraṇaṃ.

ණෙය්‍ය-සුචිනො භාවො සොචෙය්‍යං, ආධිපතෙය්‍යං, කපිස්ස භාවො කාපෙය්‍යං. සඨස්ස භාවො කම්මං වා සාඨෙය්‍යං.

Ṇeyya: Bản chất của người trong sạch (sucino bhāvo) là soceyyaṃ (sự trong sạch), ādhipateyyaṃ (quyền tối cao), bản chất của con khỉ (kapissa bhāvo) là kāpeyyaṃ (bản chất loài khỉ). Bản chất hay hành động của kẻ xảo trá (saṭhassa bhāvo kammaṃ vā) là sāṭheyyaṃ (sự xảo trá).

ණ-ගරූනං භාවො ගාරවං, උ අවඞ. පාටවං, අජ්ජවං, මද්දවං, ‘‘කොසජ්ජා’’දිනා උස්ස අත්තං ද්විත්තඤ්ච. පරමානං භාවො පාරමී, වීපච්චයො. සමග්ගානං භාවො සාමග්ගී.

Ṇa: Bản chất của những người đáng kính (garūnaṃ bhāvo) là gāravaṃ (sự kính trọng), u trở thành ava. Pāṭavaṃ (sự lanh lợi), ajjavaṃ (sự ngay thẳng), maddavaṃ (sự nhu hòa). Theo quy tắc ‘kosajjā’ v.v..., u trở thành a và được lặp lại. Bản chất của những điều tối thượng (paramānaṃ bhāvo) là pāramī (sự toàn hảo), với hậu tố ī. Bản chất của sự hòa hợp (samaggānaṃ bhāvo) là sāmaggī (sự hòa hợp).

ඉය-අධිපතිනො භාවො අධිපතියං, පණ්ඩිතියං, බහුස්සුතියං, නග්ගියං, සූරියං.

Iya: Bản chất của người lãnh đạo (adhipatino bhāvo) là adhipatiyaṃ (quyền lãnh đạo), paṇḍitiyaṃ (sự thông thái), bahussutiyaṃ (sự học rộng), naggiyaṃ (sự trần truồng), sūriyaṃ (sự anh hùng).

ණිය-අලසස්ස භාවො කම්මං වා ආලසියං, තාලුසියං, මන්දියං, දක්ඛියං, පොරොහිතියං, වෙය්‍යත්තියං.

Ṇiya: Bản chất hay hành động của người lười biếng (alasassa bhāvo kammaṃ vā) là ālasiyaṃ (sự lười biếng), tālusiyaṃ, mandiyaṃ (sự chậm chạp), dakkhiyaṃ (sự khéo léo), porohitiyaṃ (chức tư tế), veyyattiyaṃ (sự thông thạo).

කථං රාමණීයකංති, සකත්ථෙ කන්තා ණෙන සිද්ධා. කම්මං=ක්‍රියා, තත්ථ අලසස්ස කම්මං අලසත්තං අලසතා අලසත්තනං ආලස්‍යං ආලසියං වා.

Hỏi: rāmaṇīyakaṃ được hình thành như thế nào? Đáp: Nó được hình thành từ kanta trong chính nghĩa của nó với hậu tố ṇa. Kammaṃ = kriyā (hành động). Ở đó, hành động của người lười biếng (alasassa kammaṃ) là alasattaṃ, alasatā, alasattanaṃ, ālasyaṃ, hoặc ālasiyaṃ.

122. සකත්ථෙති

122. Trong chính nghĩa của nó.

සකත්ථෙපි යථායොගං ත්තාදයො හොන්ති. යථාභූතමෙව යථාභුච්චං, කාරුඤ්ඤං, පත්තකල්ලං. ආකාසානන්තමෙව ආකාසානඤ්චං, එත්ථ අකාරලොපො, තස්ස චෙ පුබ්බරූපෙ ච කතෙ ‘‘තදමිනා’’දිනා නස්ස ඤ්ඤො ච ලොපො ච හොති, කායපාගුඤ්ඤතා.

Các hậu tố tta v.v... cũng được dùng một cách thích hợp trong chính nghĩa của từ. Yathābhūtameva (đúng như thật) thành yathābhuccaṃ, kāruññaṃ (lòng bi mẫn), pattakallaṃ (sự đúng lúc). Ākāsānantameva (không gian vô biên) thành ākāsānañcaṃ; ở đây, âm a bị xóa, và sau khi đồng hóa, theo quy tắc ‘tadaminā’ v.v..., n trở thành ññ và bị xóa. Kāyapāguññatā (sự nhanh nhẹn của thân).

60. බ්‍ය වද්ධදාසා වා

60. Sau vaddhā và dāsa, (dùng) bya, tùy chọn.

ඡට්ඨියන්තා [Pg.194] වද්ධා දාසා ච බ්‍යො හොති භාවකම්මෙසු. වද්ධස්ස භාවො කම්මං වා වද්ධබ්‍යං, වද්ධතා. දාසස්ස භාවො කම්මං වා දාසබ්‍යං, දාස්‍යං, දාසතා. කථං වද්ධවංති, ණෙ වාගමො.

Sau các danh từ `vaddha` và `dāsa` ở biến cách thứ sáu, hậu tố `bya` được dùng trong nghĩa trạng thái (bhāva) và hành động (kamma). Trạng thái hay hành động của `vaddha` là `vaddhabyaṃ`, `vaddhatā`. Trạng thái hay hành động của `dāsa` là `dāsabyaṃ`, `dāsyaṃ`, `dāsatā`. Câu hỏi: `vaddhavaṃ` được thành lập như thế nào? Do sự thêm vào của `va` khi có hậu tố `ṇa`.

61. නස යුවා බො ච වස්ස

61. Sau `yuva`, `ṇa` và `ya` (được dùng), và `va` (của `yuva`) được thay thế bằng `bo`.

ඡට්ඨියන්තා යුවසද්දා භාවකම්මෙසු නණ වා හොති වස්ස බො ච. යුවස්ස භාවො යොබ්බනං, යුවත්තං යුවතා වා.

Sau danh từ `yuva` ở biến cách thứ sáu, các hậu tố `na` và `ṇa` được dùng tùy chọn trong nghĩa trạng thái và hành động, và `va` (của `yuva`) được thay thế bằng `bo`. Trạng thái của `yuva` là `yobbanaṃ`, hoặc `yuvattaṃ`, `yuvatā`.

62. අණ්වාදිත්වි+මොති

62. Sau `aṇu` v.v... (hậu tố) `ima` (được dùng).

භාවෙ වා ඉමො. අණුනො භාවො අණිමා, ලඝිමා, මහතො භාවො මහිමා. කිසස්ස භාවො කසිමා.

Hậu tố `ima` được dùng tùy chọn trong nghĩa trạng thái. Trạng thái của `aṇu` là `aṇimā`, (trạng thái của `laghu` là) `laghimā`, trạng thái của `mahat` là `mahimā`. Trạng thái của `kisa` là `kasimā`.

133. කිස+මහත+මිමෙ කස, මහාති

133. Khi `ima` theo sau, `kisa` và `mahat` (lần lượt) trở thành `kasa` và `mahā`.

ඉමම්හි මහතො මහො ච කිසස්ස කසාදෙසො ච හොති.

Khi `ima` theo sau, `mahat` được thay thế bằng `maha`, và `kisa` được thay thế bằng `kasa`.

63. භාවා තෙන නිබ්බත්තෙති

63. Từ một từ chỉ hành động, (hậu tố `ima` được dùng) trong nghĩa 'được tạo ra bởi cái đó'.

ක්‍රියාවාචකසද්දතො ඉමො, පාකෙන නිබ්බත්තං පාකිමං, සෙකිමං.

Hậu tố `ima` được dùng sau một từ chỉ hành động. `pākimaṃ` là 'được tạo ra bởi sự nấu nướng (`pāka`)', `sekimaṃ` (là 'được tạo ra bởi sự tưới tẩm (`seka`)').

127. කොසජ්ජා+ජ්ජව+පාරිසජ්ජ+සොහජ්ජ+මද්දවා+රිස්සා+සභා+ජඤ්ඤ+ථෙය්‍ය+ බාහුසච්චා

127. `kosajja, ajjava, pārisajja, sohajja, maddava, ārissa, āsabha, ājañña, theyya, bāhusacca`.

එතෙ සද්දා නිපච්චන්තෙ ණානුබන්ධෙ. කුසීතස්ස භාවොති භාවෙ ණ්‍යො හොති, ඉමිනා ඊස්ස අකාරෙ ච තස්ස ජෙ ච [Pg.195] කතෙ යස්ස පුබ්බරූපං, කොසජ්ජං. උජුනො භාවෙ අජ්ජවංති ණො, ඉමිනා උස්ස අත්තං, ‘‘උවණ්ණස්සා+වඞ සරෙ’’ති අවඞආදෙසෙ ජස්ස ද්විත්තං. පරිසාසු සාධූති වාක්‍යෙ ‘‘ණ්‍යො තත්ථ සාධූ’’ති ණ්‍යො, ඉමිනා ජාගමො ච, ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති ආස්ස රස්සෙ ච කතෙ ජස්ස පුබ්බරූපං, පාරිසජ්ජො. ඉමිනා කමෙන වාක්‍යෙනෙව සද්දසිද්ධි වෙදිතබ්බා. සුහදයොව සුහජ්ජො, තස්ස භාවො සොහජ්ජං, ඉමිනා අයලොපො. මුදුනො භාවො මද්දවං, ඉමිනා උස්ස අත්තං. ඉසිනො ඉදං භාවො වා ආරිස්සං, ණ්‍යපච්චයෙ ඉමිනා ආරඤාගමෙ ‘‘ලොපො+වණ්ණි+වණ්ණානං’’ති අන්තඉකාරලොපො ච. උසභස්ස ඉදං භාවො වා ආසභං, ඉමිනා උස්ස ආ. ආජානීයස්ස භාවො ආජඤ්ඤං, ඉමිනා යලොපෙ ‘‘ලොපො+වණ්ණි+වණ්ණානං’’ති ඊකාරලොපො. ථෙනස්ස භාවො ථෙය්‍යං, ඉමිනා නස්ස යකාරො. බහුස්සුතස්ස භාවො බාහුසච්චං, ඉමිනා උස්ස අකාරො සංයොගාදිලොපො. (භාවතද්ධිතං).

Các từ này được thành lập một cách bất quy tắc với các hậu tố có `ṇa` là ký hiệu. `kosajjaṃ` (sự lười biếng): trong nghĩa trạng thái từ `kusīta`, hậu tố `ṇya` được dùng; bởi quy tắc này, `ī` trở thành `a`, `t` trở thành `j`, và `y` được đồng hóa. `ajjavaṃ` (sự ngay thẳng): trong nghĩa trạng thái từ `uju`, hậu tố `ṇa` được dùng; bởi quy tắc này, `u` trở thành `a`, và theo quy tắc 'uvaṇṇassā+vaṅa sare', `u` được thay bằng `ava`, và `j` được điệp mẫu. `pārisajjo` (thành viên hội chúng): trong câu 'giỏi trong hội chúng', hậu tố `ṇya` được dùng theo quy tắc 'ṇyo tattha sādhū'; bởi quy tắc này, `j` được thêm vào, và theo quy tắc 'byañjane dīgharassā', `ā` được rút ngắn, và `j` được đồng hóa. Sự hình thành của các từ (còn lại) nên được hiểu theo cách tương tự qua các câu (giải thích). `suhajjo` là từ `suhadaya`, trạng thái của nó là `sohajjaṃ`, bởi quy tắc này, `aya` bị xóa. Trạng thái của `mudu` là `maddavaṃ`, bởi quy tắc này, `u` trở thành `a`. 'Cái này của `isi`' hoặc trạng thái (của `isi`) là `ārissaṃ`, với hậu tố `ṇya`, bởi quy tắc này, `āra` được thêm vào và theo quy tắc 'lopo+vaṇṇi+vaṇṇānaṃ', nguyên âm `i` cuối bị xóa. 'Cái này của `usabha`' hoặc trạng thái (của `usabha`) là `āsabhaṃ`, bởi quy tắc này, `u` trở thành `ā`. Trạng thái của `ājānīya` là `ājaññaṃ`, bởi quy tắc này, `ya` bị xóa và theo quy tắc 'lopo+vaṇṇi+vaṇṇānaṃ', `ī` bị xóa. Trạng thái của `thena` là `theyyaṃ`, bởi quy tắc này, `n` trở thành `y`. Trạng thái của `bahussuta` là `bāhusaccaṃ`, bởi quy tắc này, `u` trở thành `a` và phụ âm đầu của cụm phụ âm bị xóa. (Hết phần hậu tố chỉ trạng thái).

64. තර+තමි+ස්සිකි+යි+ට්ඨා+තිසයෙ

64. Các hậu tố `tara`, `tama`, `issika`, `iya`, `iṭṭha` (được dùng) trong nghĩa so sánh hơn và so sánh nhất.

අතිසයෙ වත්තමානතො හොන්තෙ+තෙ පච්චයා. අතිසයෙන පාපො පාපතරො පාපතමො පාපිස්සිතො පාපියො පාපිට්ඨො, ඉත්ථියං පාපතරා ඉච්චාදි. අතිසයප්පච්චයන්තාපි අතිසයප්පච්චයො, අතිසයෙන පාපිට්ඨො පාපිට්ඨතරො පාපිට්ඨතමො. එවං පටුතරො පටුතමො, පටිස්සිකො, පටියො, පටිට්ඨො, වරතරො ඉච්චාදි පණීතතරො ඉච්චාදි ච.

Các hậu tố này được dùng sau một từ trong nghĩa vượt trội. 'Rất xấu' là `pāpataro`, `pāpatamo`, `pāpissito`, `pāpiyo`, `pāpiṭṭho`; ở giống cái là `pāpatarā` v.v... Hậu tố so sánh cũng có thể được thêm vào một từ đã có hậu tố so sánh, 'rất rất xấu' là `pāpiṭṭhataro`, `pāpiṭṭhatamo`. Tương tự, `paṭutaro`, `paṭutamo`, `paṭissiko`, `paṭiyo`, `paṭiṭṭho`, `varataro` v.v... và `paṇītataro` v.v...

135. ජො වුද්ධස්සි+යි+ට්ඨෙසු

135. `vuddha` được thay thế bằng `ja` khi `iya` và `iṭṭha` theo sau.

වුද්ධස්ස [Pg.196] ජො හොති ඉයඉට්ඨෙසු. අතිසයෙන වුද්ධො ජෙය්‍යො ජෙට්ඨො, ජාදෙසෙ පුබ්බසරලොපෙ ලුත්තා සරා ඉස්ස එකාරෙ ච යස්ස ද්විත්තං.

`vuddha` trở thành `ja` khi `iya` và `iṭṭha` theo sau. 'Rất già/lớn' là `jeyyo`, `jeṭṭho`. Khi `ja` được thay thế, nguyên âm trước bị xóa, nguyên âm `i` đã bị xóa trở thành `e`, và `y` được điệp mẫu.

136. බාළ්හ+න්තික+පසත්ථානං සාධ+නෙද+සා

136. `bāḷha`, `antika`, và `pasattha` (lần lượt) trở thành `sādha`, `neda`, và `sa`.

ඉයඉට්ඨෙසු බාළ්හ+න්තික+පසත්ථානං සාධ+නෙද+සා හොන්ති යථාක්කමං. අතිසයෙන බාළ්හො සාධියො සාධිට්ඨො. අතිසයෙන අන්තිකො නෙදියො නෙදිට්ඨො. අතිසයෙන පසත්ථො සෙය්‍යො සෙට්ඨො, පුබ්බෙව සරෙ ලුත්තෙ ඉස්ස එ ද්විත්තඤ්ච.

Khi `iya` và `iṭṭha` theo sau, `bāḷha`, `antika`, và `pasattha` lần lượt trở thành `sādha`, `neda`, và `sa`. 'Rất mạnh' là `sādhiyo`, `sādhiṭṭho`. 'Rất gần' là `nediyo`, `nediṭṭho`. 'Rất được tán thán' là `seyyo`, `seṭṭho`; như trước, khi nguyên âm bị xóa, `i` trở thành `e` và có sự điệp mẫu.

137. කණ+කන+ප්ප+යුවානං

137. `appa` và `yuva` (lần lượt) trở thành `kaṇa` và `kana`.

ඉයඉට්ඨෙසු අප්පයුවානං කණ+කනා හොන්ති යථාක්කමං. අතිසයෙන අප්පො කණියො කණිට්ඨො. අතිසයෙන යුවා කනියො කනිට්ඨො.

Khi `iya` và `iṭṭha` theo sau, `appa` và `yuva` lần lượt trở thành `kaṇa` và `kana`. 'Rất nhỏ' là `kaṇiyo`, `kaṇiṭṭho`. 'Rất trẻ' là `kaniyo`, `kaniṭṭho`.

138. ලොපො වී+මන්තු+වන්තූනන්ති

138. Sự biến mất của `vī`, `mantu`, và `vantu`.

ඉයඉට්ඨෙසු වී+මන්තු+වන්තූනං ලොපො. අතිසයෙන මෙධාවී මෙධියො මෙධිට්ඨො. අතිසයෙන සතිමා සතියො සතිට්ඨො. අතිසයෙන ගුණවා ගුණියො ගුණිට්ඨො. එත්ථ යථාක්කමං මන්ත්වත්ථෙ වී+මන්තු+වන්තු හොති.

Khi `iya` và `iṭṭha` theo sau, `vī`, `mantu`, và `vantu` bị xóa. 'Rất trí tuệ' (`medhāvī`) là `medhiyo`, `medhiṭṭho`. 'Rất chánh niệm' (`satimā`) là `satiyo`, `satiṭṭho`. 'Rất có đức hạnh' (`guṇavā`) là `guṇiyo`, `guṇiṭṭho`. Ở đây, `vī`, `mantu`, và `vantu` lần lượt được dùng trong nghĩa sở hữu (`mantu`).

65. තන්නිස්සිතෙ ල්ලො

65. Trong nghĩa 'phụ thuộc vào cái đó', (hậu tố) `lla` (được dùng).

ල්ලපච්චයො [Pg.197] හොති දුතියන්තා තන්නිස්සිතත්ථෙ. වෙදං නිස්සිතං වෙදල්ලං. දුට්ඨු නිස්සිතං දුට්ඨුල්ලං. වෙදන්ති තුට්ඨි. ඉල්ලෙ සඞ්ඛාරං නිස්සිතං සඞ්ඛාරිල්ලං.

Hậu tố `lla` được dùng sau một từ ở biến cách thứ hai trong nghĩa 'phụ thuộc vào cái đó'. `vedallaṃ` là 'phụ thuộc vào cảm thọ (`veda`)'. `duṭṭhullaṃ` là 'phụ thuộc vào sự xấu xa'. `Veda` có nghĩa là sự hài lòng. Với hậu tố `illa`, 'phụ thuộc vào các hành' là `saṅkhārillaṃ`.

66. තස්ස විකාරාවයවෙසු ණ+ණික+ණෙය්‍ය+මයා

66. Trong nghĩa 'sự biến đổi của cái đó' và 'bộ phận của cái đó', các hậu tố `ṇa`, `ṇika`, `ṇeyya`, và `maya` được dùng.

පකතියා උත්තර+මවත්ථන්තරං විකාරො. ඡට්ඨියන්තා නාමස්මා විකාරෙ+වයවෙ ච ණාදයො හොන්ති බහුලං. ණ-අයසො විකාරො ආයසං බන්ධනං, සකාගමො. උදුම්බරස්ස අවයවො විකාරො වා ඔදුම්බරං භස්මං පණ්ණං වා. කාපොතං මංසං සත්ති වා. ණික-කප්පාසස්ස විකාරො කප්පාසිකං වත්ථං. ණෙය්‍ය-එණිස්ස විකාරො+වයවො වා එණෙය්‍යං. කොසානං විකාරො කොසෙය්‍යං වත්ථං. මය-තිණානං විකාරො තිණමයං, දාරුමයං, නළමයං, මත්තිකාමයං, සුවණ්ණමයො රථො, රූපියමයං. ‘‘අඤ්ඤස්මිං’’ති මයො, ගුන්නං කරීසං ගොමයං.

'Sự biến đổi' (`vikāra`) là một trạng thái khác với trạng thái tự nhiên ban đầu. Sau một danh từ ở biến cách thứ sáu, các hậu tố `ṇa` v.v... được dùng một cách đa dạng trong nghĩa 'sự biến đổi' và 'bộ phận'. `Ṇa`: sự biến đổi của sắt (`ayas`) là `āyasaṃ` (cái cùm sắt), có sự thêm vào của `sa`. Bộ phận hoặc sự biến đổi của cây sung (`udumbara`) là `odumbaraṃ` (tro hoặc lá). `kāpotaṃ` (thịt hoặc chân chim bồ câu). `Ṇika`: sự biến đổi của bông gòn (`kappāsa`) là `kappāsikaṃ` (vải bông). `Ṇeyya`: sự biến đổi hoặc bộ phận của con sơn dương (`eṇi`) là `eṇeyyaṃ`. Sự biến đổi của kén (`kosa`) là `koseyyaṃ` (vải lụa). `Maya`: sự biến đổi của cỏ là `tiṇamayaṃ`, `dārumayaṃ` (làm bằng gỗ), `naḷamayaṃ` (làm bằng sậy), `mattikāmayaṃ` (làm bằng đất sét), `suvaṇṇamayo ratho` (cỗ xe bằng vàng), `rūpiyamayaṃ` (làm bằng bạc). `maya` (cũng được dùng) trong nghĩa khác, phân của bò là `gomayaṃ`.

67. ජතුතො ස්සණ වා

67. Sau `jatu`, các hậu tố `ssa` và `ṇa` được dùng tùy chọn.

විකාරාවයවෙසු ජතුතො ස්සණ වා හොති. එත්ථ ‘‘විකාරාවයවෙසූ’’ති වත්තන්තෙසුපි බහුලාධිකාරා විකාරෙයෙව හොති. ජතුනො විකාරො ජාතුස්සං ජතුමයං.

Trong nghĩa 'sự biến đổi' và 'bộ phận', `ssa` và `ṇa` được dùng tùy chọn sau `jatu`. Ở đây, mặc dù quy tắc 'trong nghĩa sự biến đổi và bộ phận' đang được áp dụng, do quyền hạn của quy tắc 'một cách đa dạng', nó chỉ được dùng trong nghĩa 'sự biến đổi'. Sự biến đổi của nhựa cây là `jātussaṃ` hoặc `jatumayaṃ`.

123. ලොපොති

123. Sự biến mất (của hậu tố).

බහුලං පච්චයලොපොපි. ‘‘ඵලිතස්ස රුක්ඛස්ස ඵල+මවයවො විකාරො ච, පල්ලවිතස්සෙව පල්ලවං’’ති වුත්තත්තා ඵලාදයො [Pg.198] අවයවා විකාරා ච හොන්ති, තස්මා ඉදං වුච්චති ඵලපුප්ඵමූලෙසු විකාරාවයවෙසු-පියාලස්ස ඵලානි පියාලානි, මල්ලිකාය පුප්ඵානි මල්ලිකා, උසීරස්ස මූලං උසීරං. තංසද්දෙන වා තදභිධානං අභෙදොපචාරෙන, තස්මා පච්චයලොපං විනාපි සිජ්ඣති.

Cũng có sự biến mất của hậu tố một cách đa dạng. Bởi vì có nói rằng 'quả (`phala`) của một cây có quả là một bộ phận và cũng là một sự biến đổi, cũng như chồi non (`pallava`) của một cây đâm chồi', do đó quả v.v... là những bộ phận và những sự biến đổi. Vì vậy, điều này được nói liên quan đến quả, hoa, và rễ trong nghĩa 'sự biến đổi' và 'bộ phận' - quả của cây `piyāla` là `piyālāni`, hoa của cây lài (`mallikā`) là `mallikā`, rễ của cỏ hương bài (`usīra`) là `usīraṃ`. Hoặc, sự chỉ định được thực hiện bằng chính từ đó thông qua sự đồng nhất hóa ẩn dụ; do đó, nó có thể được hoàn thành ngay cả khi không có sự biến mất của hậu tố.

68. සමූහෙ කණ+ණ+ණිකා

68. Trong nghĩa 'một tập hợp', các hậu tố `ka`, `ṇa`, và `ṇika` được dùng.

ඡට්ඨියන්තා සමූහෙ කණ+ණ+ණිකා හොන්ති. ගොත්තපච්චයන්තා කණ-රාජඤ්ඤානං සමූහො රාජඤ්ඤකං, මානුසකං. උක්ඛාදීහි උක්ඛානං සමූහො ඔක්ඛකං, ‘‘සංයොගෙ ක්වචී’’ති ඔකාරො. ඔට්ඨකං. උරබ්භානං සමූහො ඔරබ්භකං. රාජකං, රාජපුත්තකං, හත්ථිකං, ධෙනුකං, මායූරකං, කාපොතකං, මාහිසකං. ණ-කාකානං සමූහො කාකං, භික්ඛං. ණික අචිත්තා-අපූපානං සමූහො ආපූපිකං, සංකුලිකං.

Các hậu tố kaṇa, ṇa, ṇika được dùng theo sau một danh từ ở sở hữu cách với ý nghĩa là ‘nhóm, bầy đàn’. Hậu tố kaṇa được dùng theo sau một danh từ tận cùng bằng một hậu tố gotra (dòng dõi): rājaññānaṃ samūho thành rājaññakaṃ (nhóm chiến sĩ), mānusakaṃ (nhóm người). Từ nhóm ukkhā v.v...: ukkhānaṃ samūho thành okkhakaṃ (bầy chấy), nguyên âm o là do quy tắc ‘saṃyoge kvaci’. Oṭṭhakaṃ (bầy lạc đà). Urabbhānaṃ samūho thành orabbhakaṃ (bầy cừu đực). Rājakaṃ (nhóm vua), rājaputtakaṃ (nhóm hoàng tử), hatthikaṃ (bầy voi), dhenukaṃ (bầy bò cái), māyūrakaṃ (bầy công), kāpotakaṃ (bầy bồ câu), māhisakaṃ (bầy trâu). Hậu tố ṇa: kākānaṃ samūho thành kākaṃ (bầy quạ), bhikkhaṃ (nhóm tỳ khưu). Hậu tố ṇika được dùng cho các vật vô tri: apūpānaṃ samūho thành āpūpikaṃ (nhóm bánh), saṃkulikaṃ (nhóm bánh ngọt).

69. ජනාදීහි තාති

69. Hậu tố tā được dùng sau jana v.v...

සමූහත්ථෙ තා. ජනානං සමූහො ජනතා, ගජතා, බන්ධුතා, ගාමතා, සහායතා, නාගරතා. තාන්තා සභාවතො ඉත්ථිලිඞ්ගා.

Hậu tố tā được dùng với ý nghĩa là ‘nhóm, bầy đàn’. Janānaṃ samūho thành janatā (quần chúng), gajatā (bầy voi), bandhutā (nhóm bà con), gāmatā (nhóm làng mạc), sahāyatā (nhóm bạn bè), nāgaratā (nhóm thị dân). Các từ tận cùng bằng tā tự nhiên thuộc về nữ tánh.

මදනීයන්ති කරණෙ+ධිකරණෙ වා අනීයෙන සිද්ධං. ධූමායිතත්තන්තික්තන්තා නාමධාතුතො ත්තෙන සිද්ධං, ධූමො විය ආචරතීති ‘‘කත්තුතා+යො’’ති ආයෙ ‘‘ගමනත්ථාකම්මකාධාරෙ චා’’ති ක්තපච්චයෙ ඌආගමෙ ච කතෙ ධූමායිතස්ස භාවොති ධූමායිතත්තං.

Từ madanīyaṃ được hình thành với hậu tố anīya trong ý nghĩa công cụ cách hoặc nơi chốn cách. Các từ dhūmāyitattaṃ và tiktantaṃ được hình thành từ một danh động từ với hậu tố tta. Dhūmo viya ācarati (nó hành xử như khói), theo quy tắc ‘kattutā+yo’ thêm āya, theo quy tắc ‘gamanatthākammakādhāre ca’ thêm hậu tố kta và thêm vào ū, trạng thái của dhūmāyita là dhūmāyitattaṃ.

70. ඉයො හිතෙති

70. Hậu tố iyo được dùng với ý nghĩa là hita (lợi ích).

හිතත්ථෙ [Pg.199] ඉයො. උපාදානානං හිතං උපාදානියං.

Hậu tố iyo được dùng với ý nghĩa là lợi ích. Upādānānaṃ hitaṃ thành upādāniyaṃ (lợi ích cho thủ).

71. චක්ඛාදිතො ස්සොති

71. Hậu tố sso được dùng sau cakkhu v.v...

හිතත්ථෙ ස්සො. චක්ඛුනො හිතං චක්ඛුස්සං, ආයුස්සං.

Hậu tố sso được dùng với ý nghĩa là lợi ích. Cakkhuno hitaṃ thành cakkhussaṃ (lợi ích cho mắt), āyussaṃ (lợi ích cho tuổi thọ).

72. ණ්‍යො තත්ථ සාධු

72. Hậu tố ṇyo được dùng với ý nghĩa là ‘giỏi ở đó’.

සත්තම්‍යන්තා තත්ථ සාධූති අස්මිං අත්ථෙ ණ්‍යො හොති. සාධූති කුසලො යොග්ගො හිතො වා. සභායං කුසලො සබ්භො, ආකාරලොපො. පරිසායං සාධු පාරිසජ්ජො, ‘‘කොසජ්ජා’’දිනා ජාගමෙ අකාරවුද්ධි. මෙධාය හිතං මෙජ්ඣං ඝතං. පාදානං හිතං පජ්ජං තෙලං. ‘‘අඤ්ඤස්මිං’’ති ණ්‍යො, රථං වහතීති රච්ඡා.

Hậu tố ṇyo được dùng theo sau một danh từ ở vị trí cách với ý nghĩa là ‘giỏi ở đó’. Sādhu có nghĩa là thiện xảo, thích hợp, hoặc lợi ích. Sabhāyaṃ kusalo thành sabbho (thiện xảo trong hội chúng), có sự lược bỏ nguyên âm ā. Parisāyaṃ sādhu thành pārisajjo (giỏi trong hội đồng), theo nhóm ‘kosajjā’ v.v... có sự thêm vào j và sự tăng trưởng của nguyên âm a. Medhāya hitaṃ thành mejjhaṃ ghataṃ (bơ tinh lọc lợi ích cho trí tuệ). Pādānaṃ hitaṃ thành pajjaṃ telaṃ (dầu lợi ích cho chân). Theo quy tắc ‘aññasmiṃ’ (trong ý nghĩa khác), hậu tố ṇyo được dùng: rathaṃ vahatīti thành racchā (con đường).

73. කම්මා නිය+ඤ්ඤාති

73. Hậu tố niya và ñña được dùng sau từ kamma.

කම්මසද්දා සාධ්වත්ථෙ නිය+ඤ්ඤා හොන්ති. කම්මෙ සාධු කම්මනියං කම්මඤ්ඤං.

Các hậu tố niya và ñña được dùng sau từ kamma với ý nghĩa là ‘giỏi’. Kamme sādhu thành kammaniyaṃ, kammaññaṃ (giỏi trong công việc).

74. කථාදිත්වි+කොති

74. Hậu tố iko được dùng sau kathā v.v...

ඉකො. කථායං කුසලො කථිකො. ධම්මකථිකො, සඞ්ගාමිකො, පවාසිකො, උපවාසිකො.

Hậu tố iko. Kathāyaṃ kusalo thành kathiko (người giỏi nói chuyện). Dhammakathiko (người thuyết pháp), saṅgāmiko (người chiến đấu), pavāsiko (người sống ở nước ngoài), upavāsiko (người giữ trai giới).

75. පථාදීහි ණෙය්‍යොති

75. Hậu tố ṇeyyo được dùng sau patha v.v...

ණෙය්‍යො. පථෙ හිතං පාථෙය්‍යං, සපතිස්මිං හිතං සාපතෙය්‍යං ධනං. පදීපෙය්‍යං තෙලං.

Hậu tố ṇeyyo. Pathe hitaṃ thành pātheyyaṃ (lương thực đi đường). Sapatismiṃ hitaṃ thành sāpateyyaṃ dhanaṃ (tài sản). Padīpeyyaṃ telaṃ (dầu dùng cho đèn).

76. දක්ඛිණායා+රහෙති

76. Từ dakkhiṇā với ý nghĩa là araha (xứng đáng).

අරහත්ථෙ [Pg.200] ණෙය්‍යො. දක්ඛිණං අරහතීති දක්ඛිණෙය්‍යො.

Hậu tố ṇeyyo được dùng với ý nghĩa là ‘xứng đáng’. Dakkhiṇaṃ arahatīti thành dakkhiṇeyyo (người xứng đáng được cúng dường).

77. රායො තුමන්තාති

77. Hậu tố rāyo được dùng sau một từ tận cùng bằng tuṃ.

අරහත්ථෙ තුමන්තා රායො වා. ඝාතෙතුං අරහතීති ඝාතෙතායං, ‘‘රානුබන්ධෙ+න්තසරාදිස්සා’’ති උංලොපො. ජාපෙතායං, පබ්බාජෙතායං. වාති කිං, ඝාතෙතුං. (සංකිණ්ණතද්ධිතං).

Hậu tố rāyo được dùng tùy chọn sau một từ tận cùng bằng tuṃ với ý nghĩa là ‘xứng đáng’. Ghātetuṃ arahatīti thành ghātetāyaṃ (xứng đáng bị giết), sự lược bỏ uṃ là do quy tắc ‘rānubandhe+ntasarādissā’. Jāpetāyaṃ (xứng đáng bị thiêu), pabbājetāyaṃ (xứng đáng bị trục xuất). Tại sao nói tùy chọn? Để có dạng ghātetuṃ. (Tạp loại Taddhita).

78. ත+මෙත්ථ+ස්ස+ත්ථීති මන්තු

78. Hậu tố mantu được dùng với ý nghĩa là ‘ở đó’, ‘ở đây’, ‘của nó’, ‘có’.

පඨමන්තා එත්ථ අස්ස අත්ථීති එතෙස්ව+ත්ථෙසු මන්තු හොති. ගාවො එත්ථ දෙසෙ අස්ස වා පුරිසස්ස සන්තීති ගොමා, ගොමන්තො ඉච්චාදි ගුණවන්තුසමං.

Hậu tố mantu được dùng theo sau một danh từ ở chủ cách với các ý nghĩa là ‘ở đây’, ‘của nó’, ‘có’. Gāvo ettha dese assa vā purisassa santīti thành gomā, gomanto (người có bò) v.v... tương tự như guṇavantu.

අත්ථීති වත්තමානකාලොපාදානතො භූතාහි භවිස්සන්තීහි වා ගොහි න ගොමා. කථං ගොමා ආසි, ගොමා භවිස්සතීති. තදාපි වත්තමානාහියෙව ගොහි ගොමා, ආසි භවිස්සතීති පදන්තරා කාලන්තරං. ඉතිසද්දතො විසයනියමො. වුත්තඤ්හි –

Do việc dùng từ atthi (có) ở thì hiện tại, một người không được gọi là gomā (người có bò) vì những con bò đã có trong quá khứ hay sẽ có trong tương lai. Vậy làm thế nào (có thể nói) gomā āsi (ông ấy đã là người có bò), gomā bhavissati (ông ấy sẽ là người có bò)? Ngay cả khi đó, người ấy là gomā chính là vì những con bò hiện có (vào thời điểm đó); thì khác là do các từ khác như āsi và bhavissati. Từ iti giới hạn phạm vi. Vì đã được nói rằng –

පහූතෙ ච පසංසායං, නින්දායඤ්චා+තිසායනෙ;

නිච්චයොගෙ ච සංසග්ගෙ, හොන්ති+මෙ මන්තුආදයොති.

Trong ý nghĩa nhiều, tán thán, chê bai và quá mức; trong sự liên kết thường xuyên và sự giao thiệp, các hậu tố mantu v.v... này được dùng.

134. ආයුස්සා+යස මන්තුම්හි

134. Khi hậu tố mantu theo sau, āyus được đổi thành āyas.

මන්තුම්හි ආයුස්ස ආයසාදෙසො හොති. ආයු අස්ස අත්ථීති ආයස්මා. ගො අස්සොති ජාතිසද්දානං දබ්බාභිධාන- සාමත්ථියා [Pg.201] මන්ත්වාදයො න හොන්ති, තථා ගුණසද්දානං සෙතො පටොති. යෙසං තු ගුණසද්දානං දබ්බාභිධානසාමත්ථියං නත්ථි, තෙහි හොන්තෙව, බුද්ධි අස්ස අත්ථීති බුද්ධිමා. ‘‘වන්ත්ව+වණ්ණා’’ති වන්තුම්හි රූපවා රසවා ගන්ධවා සද්දවා. ‘‘දණ්ඩාදිත්වි+කඊ වා’’ති ඉක+ඊ, රසී රසිකො, රූපී රූපිකො, ගන්ධී ගන්ධිකොති.

Khi hậu tố mantu theo sau, āyus được thay thế bằng āyas. Āyu assa atthīti thành āyasmā (ngài, bậc trưởng lão). Các hậu tố như mantu không được dùng với các danh từ chỉ chủng loại như go (con bò) khi chúng chỉ bản chất sự vật, cũng như với các danh từ chỉ phẩm chất như seto paṭo (tấm vải trắng). Nhưng đối với những danh từ chỉ phẩm chất không có khả năng chỉ một sự vật, các hậu tố này vẫn được dùng, buddhi assa atthīti thành buddhimā (người có trí tuệ). Theo quy tắc ‘Vantva+vaṇṇā’, với hậu tố vantu có các từ rūpavā (có sắc), rasavā (có vị), gandhavā (có hương), saddavā (có tiếng). Theo quy tắc ‘Daṇḍāditvi+kaī vā’, các hậu tố ika và ī được dùng: rasī, rasiko (có vị), rūpī, rūpiko (có sắc), gandhī, gandhiko (có hương).

79. වන්ත්ව+වණ්ණාති

79. Hậu tố vantu được dùng sau các từ chỉ màu sắc.

වන්තු. පසත්ථං සීල+මස්ස අත්ථීති සීලවා. පහුතා පසත්ථා වා පඤ්ඤා අස්ස අත්ථීති පඤ්ඤවා.

Hậu tố vantu. Pasatthaṃ sīla+massa atthīti thành sīlavā (người có giới hạnh đáng tán thán). Pahutā pasatthā vā paññā assa atthīti thành paññavā (người có trí tuệ dồi dào hoặc đáng tán thán).

80. දණ්ඩාදිත්වි+ක+ඊ වාති

80. Hậu tố ika và ī được dùng tùy chọn sau daṇḍa v.v...

ඉක+ඊ හොන්ති වා මන්තත්ථෙ. බහුලංවිධානා කුතොචිසද්දතො ද්වෙ හොන්ති, කුතො චෙ+කමෙකංව. නිච්චයුත්තො දණ්ඩො අස්ස අත්ථීති දණ්ඩිකො දණ්ඩී. ගන්ධිකො ගන්ධී. වාත්වෙව, දණ්ඩවා.

Các hậu tố ika và ī được dùng tùy chọn với ý nghĩa của mantu (sở hữu). Do quy tắc áp dụng linh hoạt, từ một số từ có thể dùng cả hai, từ một số từ khác chỉ dùng một. Niccayutto daṇḍo assa atthīti thành daṇḍiko, daṇḍī (người có gậy). Gandhiko, gandhī (người có hương thơm). Chính vì tùy chọn, nên cũng có dạng daṇḍavā.

‘‘උත්තමිණෙව ධනා ඉකො’’ති ගණසුත්තෙන ඉකො ධනිකො. අඤ්ඤො ධනී ධනවා.

Theo gaṇasutta “uttamiṇeva dhanā iko”, hậu tố iko [được thêm vào sau danh từ dhana] thành dhaniko (người cho vay). Trường hợp khác là dhanī, dhanavā (người có của).

‘‘අසන්නිහිතෙ අත්ථා’’ අසන්නිහිතො අත්ථො අස්ස අත්ථීති අත්ථිකො අත්ථී. සන්නිහිතෙ අත්ථවා. ‘‘තදන්තා ච’’ පුඤ්ඤත්ථො අස්ස අත්ථීති පුඤ්ඤත්ථිකො පුඤ්ඤත්ථී.

“Asannihite atthā”: [Hậu tố ika và ī được thêm vào sau] attha không được kết hợp, [có nghĩa là] ‘người có mục đích, có nhu cầu’ thành atthiko, atthī. Khi được kết hợp thì thành atthavā. “Tadantā ca”: [Hậu tố ika và ī cũng được thêm vào sau] các từ tận cùng bằng attha, [như] ‘người có mục đích là phước báu’ thành puññatthiko, puññatthī.

‘‘වණ්ණන්තා ඊයෙව’’. බ්‍රහ්මවණ්ණං අස්ස අත්ථීති බ්‍රහ්මවණ්ණී, දෙවවණ්ණී.

“Vaṇṇantā īyeva”: [Sau] các từ tận cùng bằng vaṇṇa, chỉ có [hậu tố] ī. ‘Người có dung sắc Phạm thiên’ là brahmavaṇṇī, [tương tự có] devavaṇṇī.

‘‘හත්ථදන්තෙහි [Pg.202] ජාතියං’’. හත්ථ+මස්ස අත්ථීති හත්ථී, දන්තී. අඤ්ඤත්‍ර හත්ථවා දන්තවා.

“Hatthadantehi jātiyaṃ”: [Hậu tố ī được thêm vào sau] hattha và danta khi có nghĩa là loài vật. ‘Loài vật có vòi’ là hatthī (con voi), [loài vật có ngà là] dantī (con voi). Trường hợp khác là hatthavā (người có tay), dantavā (người có răng).

‘‘වණ්ණතො බ්‍රහ්මචාරිම්හි’’. වණ්ණො අස්ස අත්ථීති වණ්ණිකො බ්‍රහ්මචාරී.

“Vaṇṇato brahmacārimhi”: [Hậu tố ika được thêm vào sau] vaṇṇa khi có nghĩa là người Phạm hạnh. Người Phạm hạnh có phẩm hạnh là vaṇṇiko brahmacārī.

‘‘පොක්ඛරාදිතො දෙසෙ’’. පොක්ඛරං ජලං පදුමං වා අස්ස අත්ථීති පොක්ඛරී, ‘‘යුවණ්ණෙහි නී’’ති නීම්හි ‘‘ඝරණ්‍යාදයො’’ති ඊස්ස අත්තං, නස්ස ණො ච, පොක්ඛරණී, උප්පලිනී, කුමුදිනී, භිසිනී, මුලාලිනී, සාලුකිනී.

“Pokkharādito dese”: [Hậu tố ī được thêm vào sau] nhóm từ pokkhara v.v... khi có nghĩa là nơi chốn. Nơi có nước hoặc hoa sen (pokkhara) là pokkharī (cái ao). Khi có hậu tố nī theo quy tắc “yuvaṇṇehi nī”, và theo quy tắc “gharaṇyādayo”, ī biến thành a, và n biến thành ṇ, thành pokkharaṇī. Tương tự có uppalinī, kumudinī, bhisinī, mulālinī, sālukinī.

‘‘ක්වචා+දෙසෙපි’’. පදුම+මස්ස අත්ථීති පදුමී පදුමිනී පදුමිනීපණ්ණං. දෙසතො+ඤ්ඤත්‍ර පොක්ඛරවා හත්ථී.

“Kvacādesepi”: Đôi khi không có nghĩa là nơi chốn. ‘Cái có hoa sen’ là padumī, paduminī; paduminīpaṇṇaṃ (lá sen). Ngoài nghĩa nơi chốn, [ví dụ] pokkharavā hatthī (con voi có vòi sen).

‘‘නාවායි+කො’’ නාවිකො. සිඛී, බාලී, සීලී, බලී.

“Nāvāyiko”: [Từ nāvā thêm hậu tố ika thành] nāviko (thủy thủ). [Các ví dụ khác:] Sikhī (con công), bālī (kẻ ngu), sīlī (người có giới), balī (người có sức mạnh).

‘‘සුඛදුක්ඛා ඊ’’. සුඛී දුක්ඛී. ‘‘බලා බාහූරුපුබ්බා ච’’. බාහුබලී, ඌරුබලී.

“Sukhadukkhā ī”: [Sau] sukha và dukkha [thêm hậu tố] ī, [thành] sukhī (người có an lạc), dukkhī (người có khổ đau). “Balā bāhūrupubbā ca”: Và [sau] bala khi được đi trước bởi bāhu và ūru, [thành] bāhubalī (người có sức mạnh ở cánh tay), ūrubalī (người có sức mạnh ở đùi).

81. තපාදීහි ස්සීති

81. [Hậu tố] ssī [được thêm vào sau] nhóm từ tapa v.v...

ස්සී. තපො අස්ස අත්ථීති තපස්සී, යසස්සී, තෙජස්සී, මනස්සී, පයස්සී. වාත්වෙව, යසවා.

[Hậu tố] ssī. ‘Người có sự khổ hạnh’ là tapassī (tu sĩ khổ hạnh). [Tương tự có] yasassī (người có danh tiếng), tejassī (người có uy lực), manassī (người có tâm ý), payassī (vật có sữa/nước). Hoặc [dùng hậu tố] vat, [như] yasavā.

82. මුඛාදිතො රොති

82. [Hậu tố] ro [được thêm vào sau] nhóm từ mukha v.v...

රො. නින්දිතං මුඛ+මස්ස අත්ථීති මුඛරො. සුසි=ඡිද්දං අස්ස අත්ථීති සුසිරො. ඌසො=ඛාරමත්තිකා අස්මිං අත්ථීති ඌසරො[Pg.203]. මධුරො ගුළො, මධුරා සක්ඛරා, මධුරං ඛීරං. ඛං=ගීවාය විවරං අස්ස අත්ථීති ඛරො ගද්‍රභො. කුඤ්ජො=හනු අස්ස අත්ථීති කුඤ්ජරො. නගරො.

[Hậu tố] ro. ‘Người có cái miệng đáng chê’ là mukharo (người lắm lời). ‘Vật có lỗ hổng (susi=chiddaṃ)’ là susiro (rỗng). ‘Nơi có đất mặn (ūso=khāramattikā)’ là ūsaro (đất cằn). Madhuro guḷo (đường mật ngọt), madhurā sakkharā (đường cát ngọt), madhuraṃ khīraṃ (sữa ngọt). ‘Con lừa (gadrabho) có chỗ hở ở cổ (khaṃ=gīvāya vivaraṃ)’ là kharo (kêu chói tai). ‘Loài vật có hàm (kuñjo=hanu)’ là kuñjaro (con voi). Nagaro (thành phố).

‘‘දන්තස්ස ච උන්නතදන්තෙ’’ති ගණසුත්තෙන දන්තස්ස උ ච, උන්නතං දන්ත+මස්ස අත්ථීති දන්තුරො.

Theo gaṇasutta “dantassa ca unnatadante”, chữ u [thay cho nguyên âm cuối] của danta, [và thêm hậu tố ra], ‘người có răng hô’ là danturo.

83. තුට්ඨ්‍යාදීහි භොති

83. [Hậu tố] bho [được thêm vào sau] nhóm từ tuṭṭhi v.v...

භො වා. තුට්ඨි අස්ස අත්ථීති තුට්ඨිභො, සාලිභො, වාලිභො.

[Hậu tố] bho, tùy chọn. ‘Người có sự hài lòng’ là tuṭṭhibho. [Tương tự có] sālibho (người có lúa), vālibho (vật có đuôi).

84. සද්ධාදිත්ව

84. [Hậu tố] a [được thêm vào sau] nhóm từ saddhā v.v...

ඉති වා අ හොති. අතිසයා සද්ධා අස්ස අත්ථීති සද්ධො, පඤ්ඤො, පඤ්ඤවා, සද්ධා කඤ්ඤා, සද්ධං කුලං.

Do đó, hậu tố a được thêm vào tùy chọn. ‘Người có đức tin vượt trội’ là saddho (người có lòng tin). [Tương tự có] pañño (người có trí tuệ), hoặc paññavā. [Ví dụ:] saddhā kaññā (cô gái có lòng tin), saddhaṃ kulaṃ (gia đình có lòng tin).

85. ණො තපාති

85. [Hậu tố] ṇa [được thêm vào sau] tapa.

ණො, තාපසො, සකාගමො. තාපසී.

[Hậu tố] ṇa, [thành] tāpaso (tu sĩ), với sự xen vào của nguyên âm dài ā. [Dạng nữ tính là] tāpasī.

86. ආල්ව+භිජ්ඣාදීහිති

86. [Hậu tố] ālu [được thêm vào sau] nhóm từ abhijjhā v.v...

ආලු වා. අභිජ්ඣා අස්ස අත්ථීති අභිජ්ඣාලු, සීතාලු, ධජාලු, දයාලු, දයාවා. අභිජ්ඣාලු එව අභිජ්ඣාලුකො.

[Hậu tố] ālu, tùy chọn. ‘Người có lòng tham ái’ là abhijjhālu (người tham lam). [Tương tự có] sītālu (người sợ lạnh), dhajālu (người cầm cờ), dayālu (người có lòng bi mẫn), hoặc dayāvā. Abhijjhālu cũng thành abhijjhāluko.

87. පිච්ඡාදිත්වි+ලොති

87. [Hậu tố] ilo [được thêm vào sau] nhóm từ piccha v.v...

ඉලො වා. පිච්ඡ+මස්ස අත්ථීති පිච්ඡිලො, පිච්ඡවා. ඵෙණිලො, ජටිලො, තුණ්ඩිලො. නින්දිතා වාචා අස්ස අත්ථීති වාචාලොති පරස්සරලොපො.

[Hậu tố] ilo, tùy chọn. ‘Vật có chất nhờn’ là picchilo, hoặc picchavā. [Tương tự có] pheṇilo (có bọt), jaṭilo (có tóc bện), tuṇḍilo (có bụng to). ‘Người có lời nói đáng chê’ là vācālo, có sự lược bỏ nguyên âm sau.

88. සීලාදිතො වොති

88. [Hậu tố] vo [được thêm vào sau] nhóm từ sīla v.v...

වො [Pg.204] හොති වා. සීලවො, සීලවා. කෙසවො, කෙසවා.

Hậu tố vo được thêm vào tùy chọn. [Ví dụ:] sīlavo, hoặc sīlavā (người có giới). Kesavo, hoặc kesavā (người có tóc đẹp).

‘‘අණ්ණා නිච්චං’’ අණ්ණවො. ‘‘ගණ්ඩීරාජීහි සඤ්ඤායං’’ ගණ්ඩී=මෙණ්ඩසිඞ්ගං අස්ස අත්ථීති ගණ්ඩීවං ධනු, රාජීවං පඞ්කජං.

“Aṇṇā niccaṃ”: [Sau] aṇṇa, [hậu tố vo] luôn được thêm vào, [thành] aṇṇavo (đại dương). “Gaṇḍīrājīhi saññāyaṃ”: [Sau] gaṇḍī và rājī khi là danh từ riêng. Cây cung (dhanu) có sừng tê giác (gaṇḍī=meṇḍasiṅgaṃ) là gaṇḍīvaṃ. Hoa sen (paṅkajaṃ) [được gọi là] rājīvaṃ.

89. මායා මෙධාහි වීති

89. [Hậu tố] vī [được thêm vào sau] māyā và medhā.

වී. මායාවී, මෙධාවී පුමා. නීම්හි මෙධාවිනී. මෙධාවී කුලං, ‘‘එකවචනයොස්ව+ඝොනං’’ති සිම්හි රස්සො. එවං මායාවී.

[Hậu tố] vī. [Thành] māyāvī (người có ảo thuật), medhāvī (người có trí tuệ), ở nam tính. Với [hậu tố nữ tính] nī, [thành] medhāvinī. [Ở trung tính là] medhāvī kulaṃ (gia đình có trí tuệ). Theo quy tắc “ekavacanayosvaghonānaṃ”, ở biến cách thứ nhất số ít (si), nguyên âm cuối được rút ngắn. Tương tự đối với māyāvī.

90. සි+ස්සරෙ ආම්‍යු+වාමී

90. Về si, ssa, re, āma, yu, vā, mī.

ඉස්සරෙ+භිධෙය්‍යෙ සසද්දා ආමී+උවාමී හොන්ති මන්ත්වත්ථෙ. සං=ආයත්තං අස්ස අත්ථීති සාමී සුවාමී. සුවාමිනී කඤ්ඤා.

Khi có nghĩa là người làm chủ, các hậu tố āmī và uvāmī được thêm vào sau từ sa theo nghĩa sở hữu. Người có sở hữu được gọi là sāmī, suvāmī. Suvāminī kaññā (cô gái làm chủ).

91. ලක්ඛ්‍යා ණො අ ච

91. Sau (từ) lakkhī, (hậu tố) ṇa và a (được thêm vào).

ලක්ඛීසද්දා ණො හොති මන්ත්වත්ථෙ අ ච+න්තස්ස. ලක්ඛී අස්ස අත්ථීති ලක්ඛණො.

Sau từ lakkhī, hậu tố ṇa được dùng theo nghĩa sở hữu, và a được thêm vào cuối. Người có tướng tốt (lakkhī) được gọi là lakkhaṇo.

92. අඞ්ගා නො කල්‍යාණෙති

92. Sau (từ) aṅga, (hậu tố) ṇa (được thêm vào) khi có nghĩa là tốt đẹp.

අඞ්ගස්මා නො හොති. කල්‍යාණානි සොභණානි අඞ්ගානි අස්සා අත්ථීති අඞ්ගනා.

Sau từ aṅga, hậu tố ṇa được dùng. Người nữ có các chi phần tốt đẹp, đáng yêu được gọi là aṅganā.

93. සො ලොමාති

93. (Hậu tố) sa (được thêm vào) sau (từ) loma.

ලොමා [Pg.205] සො, පහූතා ලොමා අස්ස අත්ථීති ලොමසො, ලොමසා කඤ්ඤා.

Sau từ loma, (hậu tố) sa được dùng. Người có nhiều lông được gọi là lomaso. Lomasā kaññā (cô gái có nhiều lông).

94. ඉමි+යාති

94. (Các hậu tố) ima và iya (được dùng).

ඉම+ඉයා හොන්ති, පුත්තො අස්ස අත්ථීති පුත්තිමො, කිත්තිමො, පුත්තියො, කප්පියො, ජටියො, හානභාගියො, සෙනියො. (අත්ථ්‍යත්ථතද්ධිතං).

Các hậu tố ima và iya được dùng. Người có con trai được gọi là puttimo. Tương tự: kittimo, puttiyo, kappiyo, jaṭiyo, hānabhāgiyo, seniyo. (Dứt phần taddhita theo nghĩa sở hữu).

95. තො පඤ්චම්‍යා

95. (Hậu tố) to (được dùng) theo nghĩa của biến cách thứ năm.

පඤ්චම්‍යන්තා බහුලං තො හොති වා. තොආදිපච්චයන්තා නිප්ඵන්නනිපාතා, තෙහි පරාසං විභත්තීනං ‘‘අසංඛ්‍යෙහි සබ්බාසං’’ති ලොපොව. ගාමතො ආගච්ඡතීති ගාමස්මා ආගච්ඡති, චොරතො භායතීති චොරෙහි භායති, සත්ථතො පරිහීනො සත්ථා පරිහීනො. එවං පුරිසතො, රාජතො, අග්ගිතො, හත්ථිතො, හෙතුතො, යුත්තිතො, ඉත්ථිතො, භික්ඛුනිතො, යාගුතො, ජම්බුතො, චිත්තතො, ආයුතො. සබ්බාදිතො-සබ්බතො, යතො, තතො ඉච්චාදි.

Sau một từ ở biến cách thứ năm, hậu tố to thường được dùng, có khi không. Các từ được hình thành với hậu tố to v.v... là những bất biến từ. Các biến cách theo sau chúng bị xóa bỏ theo quy tắc 'asaṃkhyehi sabbāsaṃ'. Gāmato āgacchati có nghĩa là gāmasmā āgacchati (anh ấy đến từ làng). Corato bhāyati có nghĩa là corehi bhāyati (anh ấy sợ những tên trộm). Satthato parihīno có nghĩa là satthā parihīno (suy thoái khỏi giáo pháp). Tương tự: purisato, rājato, aggito, hatthito, hetuto, yuttito, itthito, bhikkhunito, yāguto, jambuto, cittato, āyuto. Từ sabbādi (sabba v.v...): sabbato, yato, tato, v.v...

96. ඉතො+තෙ+ත්තො කුතො

96. Ito; te, tto; kuto.

තොම්හි ඉමස්ස ටි නිපච්චතෙ එතස්ස ට+එට කිං සද්දස්ස කුත්තඤ්ච. ඉතො ඉමස්මා, අතො එත්තො එතස්මා, කුතො කස්මා.

Hậu tố to được dùng, và ima được thay thế bằng i; eta được thay thế bằng a và e; và từ kiṃ được thay thế bằng ku. Ito có nghĩa là imasmā (từ cái này). Ato, etto có nghĩa là etasmā (từ cái kia). Kuto có nghĩa là kasmā (từ đâu?).

97. අභ්‍යාදීහිති

97. Sau abhi v.v... (hậu tố to được dùng).

තො. අභිතො, පරිතො, පච්ඡතො, හෙට්ඨතො.

(Hậu tố) to (được dùng). (Ví dụ:) Abhito, parito, pacchato, heṭṭhato.

98. ආද්‍යාදීහිති

98. Sau ādi v.v... (hậu tố to được dùng).

සත්තම්‍යන්තෙහි [Pg.206] තො හොති. ආදො ආදිතො, මජ්ඣතො, අන්තතො, පිට්ඨිතො, පස්සතො, මුඛතො. පඨමන්තා යතො+දකං ත+දාදිත්තං, යං උදකං, තදෙවා+දිත්තන්ති අත්ථො.

Sau các từ ở biến cách thứ bảy, hậu tố to được dùng. Ādo (trở thành) ādito. (Tương tự:) majjhato, antato, piṭṭhito, passato, mukhato. Sau biến cách thứ nhất (cũng có): yato+dakaṃ ta+dādittaṃ, có nghĩa là yaṃ udakaṃ, tadeva ādittaṃ (nước nào, chính nước ấy được lấy).

99. සබ්බාදිතො සත්තම්‍යා ත්‍ර+ත්ථා

99. Sau sabbādi (sabba v.v...), các hậu tố tra và ttha được dùng theo nghĩa của biến cách thứ bảy.

සබ්බාදීහි සත්තම්‍යන්තෙහි ත්‍ර+ත්ථා වා හොන්ති. සබ්බත්‍ර සබ්බත්ථ සබ්බස්මිං, යත්‍ර යත්ථ, තත්‍ර තත්ථ ඉච්චාදි. බහුලාධිකාරා න තුම්හඅම්හෙහි.

Sau các từ sabbādi (sabba v.v...) ở biến cách thứ bảy, các hậu tố tra và ttha được dùng, có khi không. Sabbatra, sabbattha có nghĩa là sabbasmiṃ (ở mọi nơi). Yatra, yattha (ở đâu); tatra, tattha (ở đó), v.v... Do quyền của quy tắc bahula (áp dụng đa dạng), (quy tắc này) không áp dụng cho tumha và amha.

100. කත්ථෙ+ත්ථ+කුත්‍රා+ත්‍ර ක්වෙ+හි+ධ

100. Kattha, ettha, kutra, atra, kva, iha, idha.

එතෙහි ‘‘සබ්බාදිතො’’තිආදිනා ත්‍ර+ත්ථා. සෙසාදෙසා ච පච්චයා ච ඉමිනාව නිපච්චන්තෙ. ඉමිනා කිස්ස ක+කු ච, එතස්ස ටෙ+ටා ච, වපච්චයෙ කිස්ස ඉලොපො ච, හ+ධපච්චයෙසු ඉමස්ස ටි ච නිපච්චතෙ. කස්මිං කත්ථ කුත්‍ර ක්ව, එතස්මිං එත්ථ අත්‍ර, ඉමස්මිං ඉහ ඉධ.

Đối với những từ này, các hậu tố tra và ttha được áp dụng theo quy tắc 'sabbādito' v.v... Các sự thay thế và các hậu tố còn lại được hình thành một cách bất quy tắc bởi chính quy tắc này. Theo đó, kiṃ được thay bằng ka và ku; eta được thay bằng e và a; khi có hậu tố va, i của kiṃ bị xóa bỏ; và khi có các hậu tố ha và dha, ima được thay bằng i. Kasmiṃ (trở thành) kattha, kutra, kva. Etasmiṃ (trở thành) ettha, atra. Imasmiṃ (trở thành) iha, idha.

101. ධි සබ්බා වාති

101. Sau sabba, (hậu tố) dhi (được dùng), có khi không.

සබ්බස්මා ධි වා. සබ්බස්මිං සබ්බධි සබ්බත්‍ර.

Sau sabba, hậu tố dhi được dùng, có khi không. Sabbasmiṃ (trở thành) sabbadhi, sabbatra.

102. යා හින්ති

102. Sau ya, (hậu tố) hiṃ (được dùng).

යසද්දා හිං, යස්මිං යහිං යත්‍ර.

Sau từ ya, (hậu tố) hiṃ được dùng. Yasmiṃ (trở thành) yahiṃ, yatra.

103. තා හඤ්චති

103. Sau ta, (hậu tố) haṃ và (hiṃ) cũng (được dùng).

තසද්දා හං හොති හිඤ්ච. තහං තහිං තත්‍ර.

Sau từ ta, hậu tố haṃ được dùng, và cả hiṃ nữa. (Ví dụ:) Tahaṃ, tahiṃ, tatra.

104. කුහිං කහන්ති

104. (Các hình thức) kuhiṃ, kahaṃ (được hình thành một cách bất quy tắc).

හිං [Pg.207] හං නිපච්චන්තෙ කිස්ස කු+කා ච. කුහිං කහං. කුහිඤ්චනංති නිපාතන්තරං.

Các hậu tố hiṃ và haṃ được hình thành một cách bất quy tắc, và kiṃ được thay bằng ku và ka. (Ví dụ:) Kuhiṃ, kahaṃ. Kuhiñcanaṃ là một bất biến từ khác.

105. සබ්බෙ+ක+ඤ්ඤ+ය+තෙහි කාලෙ දා

105. Sau các từ sabba, eka, añña, ya, và ta, hậu tố dā được dùng khi có nghĩa về thời gian.

එතෙහි කාලෙ දා හොති වා. සබ්බස්මිං කාලෙ සබ්බදා, එකදා, අඤ්ඤදා, යදා, තදා.

Sau các (đại từ) này, hậu tố `dā` được dùng trong ý nghĩa về thời gian. `Sabbadā` có nghĩa là `sabbasmiṃ kāle` (trong mọi lúc), `ekadā` (một khi), `aññadā` (khi khác), `yadā` (khi nào), `tadā` (khi ấy).

106. කදා කුදා සදා+ධුනෙ+දානි

106. Kadā, kudā, sadā, adhunā, idāni.

එතෙ සද්දා නිපච්චන්තෙ. කස්මිංකාලෙ කදා කුදා, සබ්බස්මිං කාලෙ සදා, ඉමස්මිං කාලෙ අධුනා ඉදානි.

Những từ này được hình thành (một cách bất định). `Kadā`, `kudā` có nghĩa là `kasmiṃ kāle` (vào lúc nào); `sadā` có nghĩa là `sabbasmiṃ kāle` (trong mọi lúc); `adhunā`, `idāni` có nghĩa là `imasmiṃ kāle` (trong lúc này).

107. අජ්ජ සජ්ජ්ව+පරජ්ජ්වෙ+තරහි කරහා

107. Ajja, sajju, aparajju, etarahi, karahaci.

පකති පච්චයො ආදෙසො කාලවිසෙසොති සබ්බ+මෙතං නිපාතනා ලබ්භති. ඉමස්ස ටො ජ්ජො චා+හනි නිපච්චන්තෙ, අස්මිං අහනි අජ්ජ. සමානස්ස ස-භාවො ජ්ජු චා+හනි. සමානෙ අහනි සජ්ජු. අපරස්මා ජ්ජු, අපරස්මිං අහනි අපරජ්ජු. ඉමස්ස එතො, කාලෙ රහි ච, ඉමස්මිංකාලෙ එතරහි. කිං සද්දස්ස කො, රහ චා+නජ්ජතනෙ. කස්මිං කාලෙ කරහ.

Tất cả những điều này – từ gốc, hậu tố, sự thay thế, và thời gian cụ thể – đều được hình thành một cách bất định. `jja` được thay thế cho `ima` trong ý nghĩa về ngày (`ahani`); `ajja` có nghĩa là `asmiṃ ahani` (trong ngày này). `sa` thay thế cho `samāna` và thêm `jju` trong ý nghĩa về ngày; `sajju` có nghĩa là `samāne ahani` (trong cùng ngày). Sau `apara` là `jju`; `aparajju` có nghĩa là `aparasmiṃ ahani` (trong ngày khác). `eta` thay thế cho `ima`, và thêm `rahi` trong ý nghĩa về thời gian; `etarahi` có nghĩa là `imasmiṃ kāle` (trong lúc này). `ka` thay thế cho từ `kiṃ`, và thêm `raha` trong ý nghĩa không phải hôm nay; `karaha` có nghĩa là `kasmiṃ kāle` (vào lúc nào).

108. සබ්බාදීහි පකාරෙ ථා

108. Sau các từ `sabba`, v.v., hậu tố `thā` được dùng trong ý nghĩa về cách thức.

සාමඤ්ඤස්ස භෙදකො විසෙසො පකාරො, තස්මිං ථාපච්චයො හොති. සබ්බෙන පකාරෙන සබ්බථා, යථා, තථා.

`Pakāra` (cách thức) là một sự khác biệt phân loại cái chung; trong ý nghĩa đó, hậu tố `thā` được dùng. `Sabbathā` có nghĩa là `sabbena pakārena` (bằng mọi cách); (tương tự có) `yathā`, `tathā`.

109. කථ+මිත්ථං

109. Kathaṃ, itthaṃ.

කි+මිමෙහි [Pg.208] ථංපච්චයො, ක+ඉත්තං තෙසං යථාක්කමං. කෙන පකාරෙන කථං, ඉමිනා පකාරෙන ඉත්ථං.

Sau `kiṃ` và `ima` là hậu tố `thaṃ`; `ka` và `itthaṃ` lần lượt là các hình thức thay thế của chúng. `Kathaṃ` có nghĩa là `kena pakārena` (bằng cách nào); `itthaṃ` có nghĩa là `iminā pakārena` (bằng cách này).

110. ධා සඞ්ඛ්‍යාහිති

110. Sau các số từ, (hậu tố) `dhā` (được dùng).

පකාරෙ ධා හොති. ද්වීහි පකාරෙහි ද්වෙ වා පකාරෙ කරොති ද්විධා කරොති, බහුධා කරොති, එකං රාසිං පඤ්චප්පකාරං කරොති පඤ්චධා කරොති. පඤ්චප්පකාර+මෙකප්පකාරං කරොති එකධා කරොති.

Hậu tố `dhā` được dùng trong ý nghĩa về cách thức. `Dvidhā karoti` có nghĩa là `dvīhi pakārehi karoti` (làm theo hai cách) hoặc `dve pakāre karoti` (làm thành hai loại). (Tương tự có) `bahudhā karoti` (làm nhiều cách), `pañcadhā karoti` (làm thành năm loại) có nghĩa là `ekaṃ rāsiṃ pañcappakāraṃ karoti` (làm một đống thành năm loại). `Ekadhā karoti` (làm thành một loại) có nghĩa là `pañcappakāraṃ ekappakāraṃ karoti` (làm năm loại thành một loại).

111. වෙ+කා+ජ්ඣන්ති

111. Hoặc sau `eka` là `jjhaṃ`.

එකස්මා පකාරෙ ජ්ඣං වා හොති. එකෙන පකාරෙන එකං වා පකාරං කරොති එකජ්ඣං කරොති, එකධා කරොති වා.

Sau `eka`, hậu tố `jjhaṃ` được dùng tùy chọn trong ý nghĩa về cách thức. `Ekajjhaṃ karoti` có nghĩa là `ekena pakārena karoti` (làm theo một cách) hoặc `ekaṃ pakāraṃ karoti` (làm thành một loại); hoặc là `ekadhā karoti`.

112. ද්විතීහෙ+ධාති

112. Sau `dvi` và `ti`, (hậu tố) `edhā` (được dùng).

එධා වා. ද්වීහි පකාරෙහි ද්වෙ වා පකාරෙ කරොති ද්වෙධා, තෙධා. ද්විධා තිධා.

(Hậu tố) `edhā` được dùng tùy chọn. `Dvedhā`, `tedhā` có nghĩa là `dvīhi pakārehi karoti` (làm theo hai cách) hoặc `dve pakāre karoti` (làm thành hai loại). (Các hình thức khác là) `dvidhā`, `tidhā`.

113. තබ්බති ජාතියො

113. Các từ chỉ loại.

පකාරවති තංසාමඤ්ඤවාචකා සද්දා ජාතියො හොති. පටුජාතියො, මුදුජාතියො.

Trong ý nghĩa 'có cách thức đó', các từ chỉ chung cho loại đó được gọi là `jātiyo`. (Ví dụ:) `paṭujātiyo` (loại lanh lợi), `mudujātiyo` (loại mềm mỏng).

114. වාරසඞ්ඛ්‍යාය ක්ඛත්තුං

114. Sau số từ chỉ sự lặp lại, (hậu tố) `kkhattuṃ` (được dùng).

වාරසම්බන්ධිනියා සංඛ්‍යාය ක්ඛත්තුං හොති. ද්වෙ වාරෙ භුඤ්ජති ද්වික්ඛත්තුං දිවසස්ස භුඤ්ජති. වාරග්ගහණං කිං, පඤ්ච භුඤ්ජති. සඞ්ඛ්‍යායාති කිං, පහූතෙ වාරෙ භුඤ්ජති.

Sau số từ có liên quan đến sự lặp lại (`vāra`), hậu tố `kkhattuṃ` được dùng. `Dvikkhattuṃ divasassa bhuñjati` (ăn hai lần một ngày) có nghĩa là `dve vāre bhuñjati` (ăn hai lần). Tại sao nói `vāra` (lần)? (Để loại trừ trường hợp) `pañca bhuñjati` (ăn năm thứ). Tại sao nói `saṅkhyāya` (số từ)? (Để loại trừ trường hợp) `pahūte vāre bhuñjati` (ăn nhiều lần).

115. කතිම්හාති

115. Sau `kati`.

ක්ඛත්තුං [Pg.209] හොති. කති වාරෙ භුඤ්ජති කතික්ඛත්තුං භුඤ්ජති.

(Hậu tố) `kkhattuṃ` được dùng. `Katikkhattuṃ bhuñjati` (ăn bao nhiêu lần) có nghĩa là `kati vāre bhuñjati` (ăn mấy lần).

116. බහුම්හා ධා ච පච්චාසත්තියං

116. Sau `bahu`, (hậu tố) `dhā` và (`kkhattuṃ`) cũng được dùng trong ý nghĩa về sự gần gũi (về thời gian).

වාරසම්බන්ධිනියා බහුසංඛ්‍යාය ධා හොති ක්ඛත්තුඤ්ච, වාරානං චෙ පච්චාසත්ති හොති. බහුවාරෙ භුඤ්ජති බහුධා දිවසස්ස භුඤ්ජති, බහුක්ඛත්තුං වා. පච්චාසත්තියංති කිං, බහුක්ඛත්තුං මාසස්ස භුඤ්ජති.

Sau số từ `bahu` có liên quan đến sự lặp lại, hậu tố `dhā` và `kkhattuṃ` được dùng, nếu các lần lặp lại có sự gần gũi (về thời gian). `Bahudhā divasassa bhuñjati` (ăn nhiều lần trong ngày), hoặc `bahukkhattuṃ`, có nghĩa là `bahuvāre bhuñjati` (ăn nhiều lần). Tại sao nói `paccāsattiyaṃ` (sự gần gũi)? (Để loại trừ trường hợp) `bahukkhattuṃ māsassa bhuñjati` (ăn nhiều lần trong tháng).

117. ස කිං වාති

117. Sau `eka`, (hậu tố) `kiṃ` (được dùng) và `sa` thay thế cho (`eka`).

කිංපච්චයො එකස්ස සාදෙසො ච නිපච්චතෙ. එකං වාරං භුඤ්ජති සකිං භුඤ්ජති, එකක්ඛත්තුං වා.

Hậu tố `kiṃ` và sự thay thế `sa` cho `eka` được hình thành một cách bất định. `Sakiṃ bhuñjati` (ăn một lần) có nghĩa là `ekaṃ vāraṃ bhuñjati` (ăn một lần); hoặc là `ekakkhattuṃ`.

118. සො විච්ඡා+පකාරෙසු

118. (Hậu tố) `so` (được dùng) trong ý nghĩa về sự phân chia và cách thức.

විච්ඡායං පකාරෙ ච සො හොති. ඛණ්ඩං ඛණ්ඩං කරොති ඛණ්ඩසො කරොති. පුථුප්පකාරෙන පුථුසො. සබ්බෙන පකාරෙන සබ්බසො.

Hậu tố `so` được dùng trong ý nghĩa về sự phân chia (`vicchā`) và cách thức (`pakāra`). `Khaṇḍaso karoti` có nghĩa là `khaṇḍaṃ khaṇḍaṃ karoti` (làm từng mảnh một). `Puthuso` có nghĩa là `puthuppakārena` (theo nhiều cách khác nhau). `Sabbaso` có nghĩa là `sabbena pakārena` (bằng mọi cách).

119. අභූතතබ්භාවෙ කරා+ස+භූයොගෙ විකාරා චී

119. Trong ý nghĩa 'trở thành cái mà trước đó không phải', khi kết hợp với các động từ `kar`, `as`, và `bhū`, hậu tố `cī` được thêm vào sau một từ chỉ sự biến đổi.

අවත්ථාවතො+වත්ථන්තරෙනා+භූතස්ස තායා+වත්ථාය භාවෙ කරා+ස+භූහි සම්බන්ධෙ සති විකාරවාචකාචී හොති. අධවලං ධවලං කරොති ධවලී කරොති. අධවලො ධවලො සියා ධවලී සියා. අධවලො ධවලො භවති ධවලී භවති. අභූතතබ්භාවෙති කිං, ඝටං කරොති, දධි අත්ථි, ඝටො භවති[Pg.210]. කරාසභූයොගෙති කිං, අධවලො ධවලො ජායතෙ. විකාරාති කිං, පකතියා මා හොතු, සුවණ්ණං කුණ්ඩලී කරොති. (නිපාතතද්ධිතං).

Khi một vật chưa ở trong một trạng thái nào đó mà trở thành trạng thái đó, và có sự liên kết với các động từ `kar`, `as`, `bhū`, thì hậu tố `cī` được thêm vào sau từ chỉ sự biến đổi. `Dhavalī karoti` có nghĩa là `adhavalaṃ dhavalaṃ karoti` (làm cho cái không trắng trở nên trắng). `Dhavalī siyā` có nghĩa là `adhavalo dhavalo siyā` (cái không trắng có thể trở nên trắng). `Dhavalī bhavati` có nghĩa là `adhavalo dhavalo bhavati` (cái không trắng trở thành trắng). Tại sao nói `abhūtatabbhāve`? Để loại trừ: `ghaṭaṃ karoti` (làm một cái bình), `dadhi atthi` (có sữa chua), `ghaṭo bhavati` (cái bình được sinh ra). Tại sao nói `karāsabhūyoge`? Để loại trừ: `adhavalo dhavalo jāyate` (cái không trắng được sinh ra là trắng). Tại sao nói `vikārā`? Để không áp dụng cho trạng thái tự nhiên, (ví dụ) `suvaṇṇaṃ kuṇḍalī karoti` (làm vàng thành bông tai). (Hết phần Bất định biến cách từ).

120. දිස්සන්ත+ඤ්ඤෙපි පච්චයාති

120. Các hậu tố khác cũng được thấy.

වුත්තතො+ඤ්ඤෙපි පච්චයා දිස්සන්ති. විවිධා මාතරො විමාතරොති විසෙසනසමාසො, තාසං පුත්තා වෙමාතිකාති රිකණපච්චයෙ රානුබන්ධත්තා උලොපෙ වුද්ධිම්හි කතෙ වෙමාතිකා. පථං ගච්ඡන්තීති පථාවිනො, ආවී. ඉස්සා අස්ස අත්ථීති ඉස්සුකී, උකී. ධුරං වහන්තීති ධොරය්හා, ය්හණ.

Các hậu tố khác với những hậu tố đã được nói đến cũng được thấy. `Vimātaro` (những người mẹ kế) là do `vividhā mātaro` (những người mẹ khác nhau), đây là một phức hợp từ tính từ. `Vemātikā` (những người con cùng cha khác mẹ) là do `tāsaṃ puttā` (những người con của họ); khi hậu tố `rikaṇa` được thêm vào, do có `ra` là anubandha, `u` bị lược bỏ và nguyên âm đầu được tăng trưởng, tạo thành `vemātikā`. `Pathāvino` (người đi đường) là do `pathaṃ gacchanti` (họ đi trên đường), hậu tố là `āvī`. `Issukī` (người ganh tị) là do `issā assa atthi` (người ấy có sự ganh tị), hậu tố là `ukī`. `Dhorayhā` (con vật kéo xe) là do `dhuraṃ vahanti` (chúng mang ách), hậu tố là `yhaṇa`.

සාමඤ්ඤඤ්ච විසෙසො ච, භාවජො ච නිපාතජො;

ඉති විඤ්ඤූහි විඤ්ඤෙය්‍යො, තද්ධිතො තු චතුබ්බිධො.

Loại thông thường và loại đặc biệt, loại biểu thị trạng thái và loại từ bất biến từ; như vậy, các bậc trí nên hiểu rằng, taddhita có bốn loại.

ඉති පයොගසිද්ධියං ණාදිකණ්ඩො පඤ්චමො.

Như vậy là kết thúc chương thứ năm, chương về ṇa v.v., trong sách Payogasiddhi.

6. ත්‍යාදිකණ්ඩ

6. Chương về Ti v.v.

අථ [Pg.211] ත්‍යාදයො ක්‍රියාවාචීහි ධාතූහි වුච්චන්තෙ.

Bây giờ, các hậu tố ti v.v. được nói đến sau các động từ căn biểu thị hành động.

ක්‍රියං ආචික්ඛතීති ආඛ්‍යාතන්ති ක්‍රියාපදස්ස පුබ්බාචරියසඤ්ඤා. කාල+කාරක+පුරිසපරිදීපකං ක්‍රියාලක්ඛණං ත්‍යාද්‍යන්තං අලිඞ්ගඤ්ච, වුත්තම්පි චෙ+තං –

‘Cái diễn tả hành động gọi là ākhyāta (động từ)’, đây là thuật ngữ của các vị thầy xưa cho động từ. Đặc tính của hành động là làm sáng tỏ thời, cách và ngôi, kết thúc bằng ti v.v., và không có giới tính (ngữ pháp). Và điều này cũng đã được nói:

යං තිකාලං තිපුරිසං, ක්‍රියාවාචී තිකාරකං;

අතිලිඞ්ගං ද්විවචනං, ත+දාඛ්‍යාතන්ති වුච්චති.

Cái gì có ba thời, ba ngôi, biểu thị hành động, có ba cách, vượt ngoài giới tính, có hai số, cái đó được gọi là ākhyāta (động từ).

14. ක්‍රියත්ථා බහුලං –ති

14. Sau (động từ) có nghĩa hành động, (các hậu tố được thêm vào) một cách đa dạng.

ච සබ්බත්ථ වත්තතෙ. ක්‍රියා අත්ථො එතස්සාති ක්‍රියත්ථො ධාතු, සො ච දුවිධො සකම්මකා+කම්මකවසෙන. තත්ථ යස්මිං ක්‍රියත්ථෙ කත්තුවාචිම්හා කම්මං ගවෙසීයතෙ, සො සකම්මකො. ඉතරො අකම්මකො.

Từ `ca` (và) có hiệu lực ở mọi nơi. Động từ căn có nghĩa là hành động (kriyattho dhātu) là cái có hành động làm ý nghĩa. Và nó có hai loại: ngoại động từ và nội động từ. Trong đó, động từ căn nào mà khi ở thể chủ động đòi hỏi một đối tượng, đó là ngoại động từ. Loại còn lại là nội động từ.

තත්‍ර සකම්මකා කම්මාපෙක්ඛං ක්‍රියං වදන්ති, යථා කටං කරොති, ගාමං ගච්ඡති, ඔදනං පචති. අකම්මකා කම්මනිරපෙක්ඛං ක්‍රියං වදන්ති, යථා අච්ඡති සෙති තිට්ඨති. ක්‍රියාති ච ගමනපචනාදිකො අසත්තසම්මතො කත්තරි කම්මෙ වා පතිට්ඨිතො කාරකසමූහසාධියො පදත්ථො වුච්චති. අපි ච –

Trong đó, ngoại động từ diễn tả một hành động phụ thuộc vào đối tượng, ví dụ: `kaṭaṃ karoti` (làm một cái chiếu), `gāmaṃ gacchati` (đi đến làng), `odanaṃ pacati` (nấu cơm). Nội động từ diễn tả một hành động không phụ thuộc vào đối tượng, ví dụ: `acchati` (ngồi), `seti` (nằm), `tiṭṭhati` (đứng). Và hành động (kriyā) được gọi là ý nghĩa của một từ, chẳng hạn như đi, nấu, v.v., được coi là phi thực thể, được thiết lập trong chủ thể hoặc đối tượng, và được hoàn thành bởi một tập hợp các yếu tố cú pháp. Hơn nữa –

කරණං භවනං චාපි, කර+භූහි කථීයතෙ;

තතො ක්‍රියාදිවාචත්තං, පාකාදීනං කථං භවෙ.

Việc làm và việc trở thành cũng được nói bởi (các động từ căn) kara và bhū; vậy thì, làm thế nào mà các (động từ căn) như pāka (nấu) v.v. lại có thể biểu thị hành động?

කර+භූධාතූහි කරණඤ්ච භවනඤ්ච වුච්චති, පාක+ගමනාදීහි තෙසං ක්‍රියාභවනානං වාච්චත්තං කථං භවතීති වුත්තං හොති. පුනපි –

Bởi các động từ căn kara và bhū, việc làm và việc trở thành được nói đến; điều được nói là: làm thế nào mà các (động từ căn) như pāka (nấu), gamana (đi) v.v. lại có thể biểu thị những hành động và sự trở thành đó? Lại nữa –

පාකාදීනඤ්හි [Pg.212] වාච්චත්තං, කරභූසු න යුජ්ජති;

තං බහුතරවාච්චත්තං, පාකාදීසු න යුජ්ජති.

Thật vậy, ý nghĩa được biểu thị của pāka v.v. không phù hợp trong (ý nghĩa của) kara và bhū; ý nghĩa được biểu thị rất chung chung đó (của kara và bhū) cũng không phù hợp với (ý nghĩa của) pāka v.v.

තං නාම –

Điều đó là –

කාරියරූපා හි ධාත්වත්ථා, සත්තායුත්තා ච තෙ+ඛිලා;

තතො ක්‍රියා ච භාවො ච, සාමඤ්ඤං තෙසු ගම්‍යතෙ.

Thật vậy, các ý nghĩa của động từ căn có bản chất là một hành động cần được thực hiện, và tất cả chúng đều liên quan đến sự tồn tại. Do đó, cả hành động và trạng thái được hiểu là ý nghĩa chung trong chúng.

1. වත්තමානෙති අන්ති සි ථ මි ම තෙ අන්තෙ සෙ ව්හෙ එ ම්හෙ.

1. Trong thì hiện tại, (các hậu tố là) ti, anti, si, tha, mi, ma, te, ante, se, vhe, e, mhe.

වත්තමානෙ ආරද්ධාපරිසමත්තෙ අත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා ත්‍යාදයො හොන්ති. ක්‍රියාධිකාරත්තා ‘‘ක්‍රියත්ථා’’ති වුත්තං. තෙස+මනියමෙ –

Khi ý nghĩa là hiện tại, tức là đã bắt đầu nhưng chưa kết thúc, các hậu tố ti v.v. được thêm vào sau động từ căn. Do quyền hạn của (chương về) hành động, nên nói là ‘sau động từ căn’. Khi chúng không được xác định –

14. පුබ්බපරච්ඡක්කාන+මෙකානෙකෙසු තුම්හා+ම්හ+සෙසෙසු ද්වෙ ද්වෙ මජ්ඣිමු+ත්තම+පඨමා

14. Của sáu hậu tố đầu và sáu hậu tố sau, khi (chủ thể) là số ít và số nhiều của `tumha` (bạn), `amha` (tôi), và những từ còn lại, từng cặp hai (hậu tố) tương ứng là ngôi thứ hai, ngôi thứ nhất, và ngôi thứ ba.

එකානෙකෙසු තුම්හඅම්හසද්දවචනීයෙසු තදඤ්ඤසද්දවචනීයෙසු ච කාරකෙසු පුබ්බච්ඡක්කානං පරච්ඡක්කානඤ්ච මජ්ඣිමු+ත්තම+පඨමා ද්වෙ ද්වෙ හොන්ති යථාක්කමං. තත්ථති අන්තීති පඨමපුරිසො, ආදො නිද්දිට්ඨත්තා. සි ථ ඉති මජ්ඣිමපුරිසො, මජ්ඣෙ නිද්දිට්ඨත්තා. මි ම ඉති උත්තමපුරිසො. උත්තමසද්දො+යං සභාවතො තිපභුතීන+මන්ත+මාහ. පරච්ඡක්කෙපි තෙ අන්තෙතිආදිනා එවං යොජෙතබ්බං. එවං සෙසෙසු භවිස්සතිආදීසු සත්තසු පච්චයවිධානසුත්තෙසුපි යොජෙතබ්බං.

Khi các tác nhân được biểu thị bởi các từ `tumha` và `amha` ở số ít và số nhiều, và bởi các từ khác, từng cặp hai của sáu hậu tố đầu và sáu hậu tố sau tương ứng là ngôi thứ hai, ngôi thứ nhất, và ngôi thứ ba. Trong đó, `ti` và `anti` là ngôi thứ ba, vì chúng được chỉ định ở đầu (trong danh sách). `Si` và `tha` là ngôi thứ hai, vì chúng được chỉ định ở giữa. `Mi` và `ma` là ngôi thứ nhất. Từ `uttama` (cao nhất, cuối cùng) này, theo bản chất của nó, chỉ ra phần cuối của nhóm `ti` v.v. Đối với sáu hậu tố sau, bắt đầu bằng `te, ante`, cũng nên được áp dụng tương tự. Tương tự, cũng nên được áp dụng cho bảy quy tắc còn lại quy định các hậu tố cho thì tương lai v.v.

ඉදානි භූවාදීන+මට්ඨගණානං භූවාදිගණෙසු භූ=සත්තාය+මිති පඨමධාතුතො පරා ත්‍යාදයො යොජීයන්තෙ. තත්ථ ‘‘එකම්හි වත්තබ්බෙ [Pg.213] එකවචනං’’ති ත්‍යාදීසු පරභූතෙසු කත්තු+කම්ම+භාවෙසුයෙව ක්‍යවිකරණලවිකරණා හොන්තීති ‘‘ක්‍යො භාවකම්මෙස්ව+පරොක්ඛෙසු මාන+න්ත+ත්‍යාදීසු’’ ‘‘කත්තරි ලො’’ ඉච්චාදිනා තෙසං විකරණානං විධානා ත්‍යාදයො කත්තු+කම්ම+භාවෙස්වෙව විඤ්ඤායන්තීති කත්තරි තිම්හිලො. කෙ තෙ විකරණා –

Bây giờ, các hậu tố ti v.v. được áp dụng sau động từ căn đầu tiên, `bhū` (có nghĩa là ‘tồn tại’), trong nhóm bhū v.v. của tám nhóm động từ căn. Trong đó, theo quy tắc ‘khi một (sự vật) được nói đến, dùng số ít’, và vì các vikaraṇa (dấu hiệu nhóm) `kya` và `la` chỉ xuất hiện trong thể chủ động, bị động và trạng thái khi `ti` v.v. theo sau, theo quy định của các quy tắc như ‘`kya` trong thể trạng thái và bị động...’ và ‘`la` trong thể chủ động’, nên `ti` v.v. được hiểu là chỉ ở trong thể chủ động, bị động và trạng thái. Trong thể chủ động, với `ti`, có `la` (vikaraṇa). Những vikaraṇa đó là gì?

පුබ්බාපරභාගට්ඨානා, භින්නධාතුවිභත්තියො;

නිස්සාය පච්චයා හොන්ති, එතෙ විකරණා සියුං.

Những hậu tố đứng ở giữa phần trước (động từ căn) và phần sau (hậu tố), khác với động từ căn và hậu tố, và phụ thuộc vào chúng, đây được gọi là các vikaraṇa.

5,82. යුවණ්ණාන+මෙ, ඔ පච්චයෙ

5,82. Các nguyên âm i và u trở thành e và o tương ứng khi một hậu tố theo sau.

ඉවණ්ණු+වණ්ණන්තානං ක්‍රියත්තානං එ+ඔ හොන්ති යථාක්කමං පච්චයෙති ඌස්සො+කාරො.

Các động từ căn kết thúc bằng nguyên âm i và nguyên âm u trở thành e và o tương ứng khi một hậu tố theo sau. Như vậy, `ū` (trong bhū) trở thành `o`.

5,89. එඔන+මය+වා සරෙ

5,89. E và o trở thành ay và av tương ứng khi một nguyên âm theo sau.

සරෙ පරෙ එඔන+මයවා හොන්ති යථාක්කමංති ඔස්ස අවාදෙසො. සො පුරිසො සාධු භවති, සා ඉත්ථී සාධු භවති, චිත්තං සාධු භවති.

Khi một nguyên âm theo sau, e và o trở thành ay và av tương ứng; do đó, o được thay thế bằng av. `So puriso sādhu bhavati` (Người đàn ông đó tốt), `sā itthī sādhu bhavati` (Người phụ nữ đó tốt), `cittaṃ sādhu bhavati` (Tâm đó tốt).

උත්තත්තා කත්තු ආඛ්‍යාතෙ, තතියා න ච කත්තරි;

පඨමාවිභත්ති හොතෙව, අත්ථමත්තං අපෙක්ඛිය.

Vì chủ thể đã được biểu thị bởi động từ, nên không dùng biến cách thứ ba cho chủ thể; chỉ có biến cách thứ nhất được dùng, chỉ để biểu thị ý nghĩa gốc (của danh từ).

සතිපි ක්‍රියායෙකත්තෙ කත්තූනං බහුත්තා ‘‘බහුම්හි වත්තබ්බෙ බහුවචනං’’ති අන්ති.

Mặc dù hành động là một, do các chủ thể là số nhiều, theo quy tắc ‘khi nhiều (sự vật) được nói đến, dùng số nhiều’, hậu tố `anti` được dùng.

161. ක්වචි විකරණානන්ති

161. Về việc (lược bỏ) vikaraṇa ở một số nơi.

විකරණානං ක්වචි ලොපො හොතීති ලවිකරණස්ස ලොපො, සෙසං පුරිමසදිසං. තෙ පුරිසා භවන්ති. මජ්ඣිමපුරි- සෙකවචනං [Pg.214] සි, ත්වං භවසි. බහුවචනං ථපච්චයො, තුම්හෙ භවථ. උත්තමපුරිසෙකවචනං මිපච්චයො.

Theo quy tắc ‘Đôi khi có sự lược bỏ các vikaraṇa’, vikaraṇa `la` (`a`) bị lược bỏ; phần còn lại tương tự như trước. `Te purisā bhavanti` (Những người đàn ông đó là/trở thành). Ngôi thứ hai số ít là `si`, (ví dụ) `tvaṃ bhavasi` (bạn là/trở thành). Số nhiều là hậu tố `tha`, (ví dụ) `tumhe bhavatha` (các bạn là/trở thành). Ngôi thứ nhất số ít là hậu tố `mi`.

57. හිමිමෙස්ව+ස්ස

57. Nguyên âm a (của vikaraṇa) được kéo dài trước hi, mi, ma.

අකාරස්ස දීඝො හොති හිමිමෙසු. අහං භවාමි. බහුවචනං මපච්චයො, මයං භවාම. එවං පරච්ඡෙක්කෙපි-භවතෙ, භවන්තෙ. භවසෙ, භවව්හෙ. භවෙ, භවම්හෙ. කෙචි දීඝං කත්වා පඨන්ති, ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති දීඝො, භවාම්හෙ.

Nguyên âm 'a' được trường hóa khi đi sau là 'hi', 'mi', 'me'. (Ví dụ:) Ahaṃ bhavāmi. Ở số nhiều, vĩ tố là 'ma', (nên có dạng) mayaṃ bhavāma. Tương tự trong Parassapada: bhavate, bhavante. Bhavase, bhavavhe. Bhave, bhavamhe. Một số vị đọc sau khi đã trường hóa, theo (quy tắc) 'byañjane dīgharassā' thì được trường hóa, (thành) bhavāmhe.

එත්ථ ච –

Và ở đây –

ලජ්ජා සත්තා ඨිති ජාගරණං,වුද්ධි ක්ඛය ජීවිත මරණං;

කීළා රුචි රොචතෙ ඉත්‍යෙවං,වුත්තා අකම්මකධාතු සබ්බෙ.

Lajjā (hổ thẹn), sattā (dính mắc), ṭhiti (đứng), jāgaraṇaṃ (tỉnh thức), Vuddhi (tăng trưởng), kkhaya (tàn lụi), jīvita (sống), maraṇaṃ (chết); Kīḷā (vui chơi), ruci (ưa thích), rocate (chiếu sáng), như vậy, tất cả (những động từ căn này) được gọi là tự động từ.

–ති වුත්තත්තා කම්මං දුතියා න.

– Vì đã được nói như vậy, nên không có túc từ ở biến cách thứ hai.

පච=පාකෙ, අකාරො උච්චාරණත්ථො, එව+මුපරිපි. පච ඉති ඨිතෙ ලවිකරණං, විකරණලොපාදි පුරිමසමං. සො ඔදනං පචති, තෙ පචන්ති. ත්වං පචසි, තුම්හෙ පචථ. අහං පචාමි, මයං පචාම. පරච්ඡක්කෙ-පචතෙ, පචන්තෙ. පචසෙ, පචව්හෙ. පචෙ, පචාම්හෙ.

Paca = (nghĩa là) nấu, nguyên âm 'a' là để cho dễ phát âm, tương tự như trên. Khi ở dạng paca, (thêm) vikaraṇa 'a', việc lược bỏ vikaraṇa v.v... cũng giống như trước. So odanaṃ pacati, te pacanti. Tvaṃ pacasi, tumhe pacatha. Ahaṃ pacāmi, mayaṃ pacāma. Trong Parassapada: pacate, pacante. Pacase, pacavhe. Pace, pacāmhe.

1,22. විප්පටිසෙධෙ

1,22. Trong trường hợp xung đột

විප්පටිසෙධනං=අඤ්ඤමඤ්ඤපටිසෙධනං විප්පටිසෙධො. පඨමමජ්ඣිමපුරිසානං ද්වින්නං එකත්ථ පසඞ්ගෙ මජ්ඣිමපුරිසබහුවචනං ථපච්චයො. සො [Pg.215] ච පචති, ත්වඤ්ච පචසි, තුම්හෙ පචථ. තුල්‍යබලවිරොධිනො හි විප්පටිසෙධා පඨමමජ්ඣිමඋත්තමපුරිසානං තිණ්ණං එකත්ථ පසඞ්ගෙ උත්තමපුරිසබහුවචනං හොති, සො ච පචති, ත්වඤ්ච පචසි, අහඤ්ච පචාමි මයං පචාමාති භවති.

Vippaṭisedhanaṃ = sự ngăn cấm lẫn nhau được gọi là vippaṭisedho (sự xung đột). Khi có trường hợp của cả hai ngôi thứ ba và ngôi thứ hai cùng lúc, thì dùng ngôi thứ hai số nhiều với vĩ tố 'tha'. (Ví dụ:) So ca pacati, tvañca pacasi, (trở thành) tumhe pacatha. Thật vậy, trong trường hợp xung đột có hiệu lực tương đương, khi có trường hợp của cả ba ngôi thứ ba, thứ hai và thứ nhất cùng lúc, thì dùng ngôi thứ nhất số nhiều, (ví dụ:) so ca pacati, tvañca pacasi, ahañca pacāmi, trở thành mayaṃ pacāma.

අම+ගම=ගමනෙ –

Ama, gama = (nghĩa là) đi –

5,173. ගම යමි+සා+ස දිසානං වා ච්ඡඞ

5,173. Đối với các động từ căn gam, yam, sā, sa, dis, có thể thay thế bằng 'ccha'.

එතෙසං ධාතූනං ච්ඡඞ වා හොති න්ත+මාන+ත්‍යාදීසු. සො ගාමං ගච්ඡති. අන්ති –

Đối với những động từ căn này, 'ccha' được dùng tùy chọn trước nta, māna, ti v.v... (Ví dụ:) So gāmaṃ gacchati. (Trước) Anti –

74. ගරුපුබ්බා රස්සා රෙ+න්තෙන්තීනං

74. Sau một nguyên âm ngắn được đi trước bởi một âm tiết nặng, 'nte' và 'ntī' (thành) 're'.

ගරුපුබ්බස්මා රස්සා න්තෙ+න්තීනං රෙ වා හොති.

Sau một nguyên âm ngắn được đi trước bởi một âm tiết nặng, 'nte' và 'ntī' có thể trở thành 're'.

අක්ඛරනියමො ඡන්දං,ගරුලහුනියමො භවෙ වුත්ති;

දීඝො සංයොගාදිපුබ්බො,රස්සො ගරු ලහු තු රස්සො.

Sự quy định về âm tiết là chandaṃ (vần luật), sự quy định về trường âm và đoản âm là vutti (nhịp điệu); Nguyên âm dài, và nguyên âm ngắn đứng trước phụ âm kép, là trường âm (garu); còn đoản âm (đứng một mình) là đoản âm (lahu).

ගච්ඡරෙ ගච්ඡන්ති. ත්වං ගච්ඡසි, තුම්හෙ ගච්ඡථ. අහං ගච්ඡාමි, මයං ගච්ඡාම. ච්ඡාදෙසාභාවපක්ඛෙ ‘‘ඌ ලස්සෙ’’ති එකාරෙ ගමෙති. පරලොපෙ ගමෙන්ති. ගමෙසි, ගමෙථ. ගමෙමි, ගමෙම. පරච්ඡක්කෙපි සො ගච්ඡතෙ, ගච්ඡරෙ ගච්ඡන්තෙ. ගච්ඡසෙ, ගච්ඡව්හෙ. ගච්ඡෙ, ගච්ඡාම්හෙ.

Gacchare (hoặc) gacchanti. Tvaṃ gacchasi, tumhe gacchatha. Ahaṃ gacchāmi, mayaṃ gacchāma. Trong trường hợp không có sự thay thế bằng 'ccha', theo quy tắc 'ū lasse', với 'e' (trở thành) gameti. Khi lược bỏ nguyên âm sau, (thành) gamenti. (Tương tự:) Gamesi, gametha. Gamemi, gamema. Trong Parassapada cũng vậy: so gacchate, gacchare, gacchante. Gacchase, gacchavhe. Gacche, gacchāmhe.

පුරෙ අධම්මො දිබ්බති, පුරා මරාමීති ච තංසමීපෙ තබ්බොහාරූපචාරෙන වත්තමානවචනං. වුත්තඤ්හි –

Trong câu 'Pure adhammo dibbati' (Trong tương lai, điều phi pháp sẽ hưng thịnh) và 'purā marāmi' (Chẳng bao lâu nữa tôi sẽ chết), thì hiện tại được dùng cho (thời gian) gần đó, bằng cách sử dụng ẩn dụ theo cách nói thông thường. Vì đã được nói rằng –

ආරද්ධා+නිට්ඨිතං [Pg.216] කිච්චං, වත්තමානන්ති වුච්චති;

වත්තමානසමීපඤ්ච, වත්තමානන්ති වුච්චති.

Hành động đã bắt đầu nhưng chưa kết thúc, được gọi là hiện tại; Và cái gì gần với hiện tại, cũng được gọi là hiện tại.

කිමිව තෙ –

Giống như –

ගඞ්ගාච තංසමීපඤ්ච, යතො ගඞ්ගාති ඤායතෙ;

ගඞ්ගායං පාතු+මාගච්ඡ, ඝොසො ගඞ්ගාය+මිත්‍යපි.

Cả sông Hằng và vùng lân cận của nó, đều được biết đến là 'sông Hằng'; (Ví dụ:) 'Hãy đến uống nước ở sông Hằng', và cũng như 'làng ở trên sông Hằng'.

මුඛ්‍යා+මුඛ්‍යත්ථභෙදෙන, වත්තමානං තතො ද්විධා;

මුඛ්‍යඤ්හි රුළ්හි+මාපන්නං, ත+දාරොපා අමුඛ්‍යතාති.

Do đó, thì hiện tại có hai loại, do sự khác biệt về nghĩa chính và nghĩa phụ; Nghĩa chính là cái đã được xác lập theo quy ước, còn nghĩa phụ là do sự áp dụng ẩn dụ.

පුරෙ+පුරාසද්දෙහි වා අනාගතතා ගම්‍යතෙ, තදා තස්ස වත්තමානත්තා. කාලබ්‍යත්තයො වා එසො, භවන්ත්‍යෙව හි කාලන්තරෙපි ත්‍යාදයො බාහුලකා ‘‘සන්තෙසු පරිගූහාමි’’ ‘‘කායස්ස භෙදා අභිසම්පරායං, සහබ්‍යතං ගච්ඡති වාසවස්ස’’ ‘‘අතිවෙලං නමස්සිස්සං’’ති. ‘‘කුතො නු ත්වං ආගච්ඡසි, රාජගහතො ආගච්ඡාමී’’තිආදීසු පන පච්චුප්පන්නසමීපෙ වත්තමානවචනං.

Hoặc, tính tương lai được hiểu qua các từ 'pure' và 'purā', khi đó nó (được xem) là hiện tại. Hoặc đây là sự hoán đổi về thời. Vì các vĩ tố 'ti' v.v... quả thật thường xuất hiện trong các thời khác, (ví dụ:) 'santesu parigūhāmi' (tôi sẽ ẩn mình giữa những người thiện), 'kāyassa bhedā abhisamparāyaṃ, sahabyataṃ gacchati vāsavassa' (sau khi thân hoại, trong đời sau, vị ấy đi đến đồng bạn với Vāsava), 'ativelaṃ namassissaṃ' (tôi sẽ đảnh lễ rất lâu). Tuy nhiên, trong các trường hợp như 'Kuto nu tvaṃ āgacchasi, rājagahato āgacchāmī' (Bạn từ đâu đến? Tôi đến từ thành Rājagaha), thì hiện tại được dùng cho (thời gian) gần với hiện tại (quá khứ gần).

5,175. ගම වද දානං ඝම්ම වජ්ජ දජ්ජා

5,175. Đối với (các động từ căn) gam, vad, dā, (các dạng thay thế là) ghamma, vajja, dajja.

ගමාදීනං ඝම්මාදයො වා හොන්ති න්ත+මාන+ත්‍යාදීසු. ඝම්මති, ඝම්මන්ති ඉච්චාදි.

Đối với các (động từ căn) gam v.v..., các (dạng thay thế) ghamma v.v... được dùng tùy chọn trước nta, māna, ti v.v... (Ví dụ:) Ghammati, ghammanti, v.v...

කම්මෙ –

Trong thể thụ động –

උපසග්ගවසා කොචි, අකම්මොපි සකම්මකො;

යථා+භිභූයතෙ රාගො, තාපසෙන මහිද්ධිනාති –

Do ảnh hưởng của tiếp đầu ngữ, đôi khi một tự động từ cũng trở thành tha động từ; Giống như 'tham ái bị chế ngự bởi vị ẩn sĩ có đại thần lực' –

වුත්තත්තා අකම්මකතො කම්මනි අනුපුබ්බා භූධාතුතො ත්‍යාදයො හොන්ති.

Vì đã được nói như vậy, từ tự động từ căn 'bhū' đi trước bởi 'anu', các vĩ tố 'ti' v.v... được dùng trong thể thụ động.

5,17. ක්‍යො [Pg.217] භාවකම්මෙස්ව+පරොක්ඛෙසු මාන+න්ත+ත්‍යාදීසු

5,17. Vĩ tố 'ya' được dùng trong thể vô nhân xưng (bhāva) và thể thụ động (kamma), ngoại trừ thì quá khứ (parokkha), trước các (vĩ tố) māna, nta, ti v.v...

භාවකම්මවිහිතෙසු පරොක්ඛාවජ්ජිතෙසු මාන+න්ත+ත්‍යාදීසු පරෙසු ක්‍යො හොති ක්‍රියත්ථා. කකාරො+නුබන්ධකාරියත්ථො. ‘‘න තෙ කානුබන්ධ+නාගමෙසූ’’ති පටිසෙධා ඔකාරාභාවො. අනුභූයති සුඛං දෙවදත්තෙන.

Vĩ tố 'ya' được dùng vì mục đích của hành động khi đi sau là các (vĩ tố) māna, nta, ti v.v... được quy định trong thể vô nhân xưng và thể thụ động, ngoại trừ thì quá khứ. Chữ 'k' là để cho mục đích của anubandha. Do sự ngăn cấm bởi (quy tắc) 'Na te kānubandhanāgamesu', nên không có nguyên âm 'o'. (Ví dụ:) Anubhūyati sukhaṃ devadattena (Lạc thọ được cảm nghiệm bởi Devadatta).

එත්ථ ච –

Và ở đây –

ආඛ්‍යාතෙන අවුත්තත්තා, කත්තුතො තතියා න තු;

දුතියා හොති කම්මස්ස, වුත්තත්තා පඨමාපි+ධ.

Vì không được biểu thị bởi động từ, nên biến cách thứ ba được dùng cho chủ thể; nhưng không phải biến cách thứ hai được dùng cho túc từ, vì đã được biểu thị (bởi động từ), nên biến cách thứ nhất được dùng ở đây.

අනුභූයන්ති සම්පත්තියො තයා. අනුභූයසි ත්වං දෙවදත්තෙන. අනුභූයථ තුම්හෙ. අහං අනුභූයාමි, තයා මයං අනුභූයාම. ද්විත්තෙ අනුභුය්‍යති+ච්චාදි. එවං පරච්ඡක්කෙ.

Anubhūyanti sampattiyo tayā (Tài sản được cảm nghiệm bởi bạn). Anubhūyasi tvaṃ devadattena (Bạn được cảm nghiệm bởi Devadatta). Anubhūyatha tumhe (Các bạn được cảm nghiệm). Ahaṃ anubhūyāmi (Tôi được cảm nghiệm), tayā mayaṃ anubhūyāma (Chúng tôi được cảm nghiệm bởi bạn). Khi có sự lặp lại, (thành) anubhuyyati v.v... Tương tự trong Parassapada.

භාවෙ අදබ්බවුත්තිනො භාවස්ස එකත්තා එකවචනමෙව. තඤ්ච පඨමපුරිසෙකවචනෙයෙව සම්භවති, නෙව+ඤ්ඤං, බහුලංවිධානා. භූයති භූයතෙ දෙවදත්තෙන, සම්පති භවනන්ත්‍යත්ථො.

Trong bhāva vācaka, do không diễn tả thực thể, và do bhāva là số ít, nên chỉ có số ít. Và điều đó chỉ có thể xảy ra ở ngôi thứ ba số ít, không có cách nào khác, do có nhiều cách tạo. (Ví dụ:) bhūyati, bhūyate devadattena, có nghĩa là: bây giờ đang có sự hiện hữu.

පචධාතුතො කම්මෙ ක්‍යො.

Từ căn pac, trong kammavācaka, dùng kyo.

37. ක්‍යස්සති

37. Kyassati

ක්‍රියත්ථා ක්‍යස්ස ඊඤ වා හොති. ඤො ආද්‍යාවයවත්ථො. දෙවදත්තෙන ඔදනො පචීයති පච්චති, රෙආදෙසෙ ඔදනා පචීයරෙ පචීයන්ති, පච්චරෙ පච්චන්ති. චවග්ගපුබ්බරූපානි. ත්වං පචීයසි පච්චසි, තුම්හෙ පචීයථ පච්චථ. අහං පචීයාමි පච්චාමි, මයං පචීයාම පච්චාම. පරච්ඡක්කෙ දෙවදත්තෙන ඔදනො පචීයතෙ ඉච්චාදි.

Sau một kriyattha, kya được thay thế tùy chọn bằng īña. Ño có mục đích là thành phần đứng đầu. (Ví dụ:) devadattena odano pacīyati, paccati, khi thay thế bằng re (thì có dạng) odanā pacīyare, pacīyanti, paccare, paccanti. Các dạng trước thuộc nhóm ca. (Ví dụ:) tvaṃ pacīyasi, paccasi, tumhe pacīyatha, paccatha. Ahaṃ pacīyāmi, paccāmi, mayaṃ pacīyāma, paccāma. Trong sáu vĩ ngữ sau, (ví dụ:) devadattena odano pacīyate, v.v.

ගමිතො [Pg.218] කම්මෙ ච්ඡඞ ච ඊඤආගමෙ ච කතෙ තෙන ගාමො ගච්ඡීයති, ගාමා ගච්ඡීයන්ති. ගච්ඡීයසි, ගච්ඡීයථ. ගච්ඡීයාමි, ගච්ඡීයාම. එවං පරච්ඡක්කෙ. ගමීයති ගම්මති, ගමීයන්ති ගම්මන්ති. ගමීයසි ගම්මසි, ගමීයථ ගම්මථ, ගමීයාමි ගම්මාමි, ගමීයාම ගම්මාම පරච්ඡක්කෙපි එවං. තථා ඝම්මීයති, ඝම්මීයන්ති ඉච්චාදි.

Từ căn gam, trong kammavācaka, sau khi thêm ccha và īña, (có dạng:) tena gāmo gacchīyati, gāmā gacchīyanti. Gacchīyasi, gacchīyatha. Gacchīyāmi, gacchīyāma. Tương tự trong sáu vĩ ngữ sau. (Các dạng khác:) gamīyati, gammati, gamīyanti, gammanti. Gamīyasi, gammasi, gamīyatha, gammatha, gamīyāmi, gammāmi, gamīyāma, trong sáu vĩ ngữ sau cũng vậy. Tương tự: ghammīyati, ghammīyanti, v.v.

ක්‍රියත්ථා කත්තරි ත්‍යාදි, කම්මස්මිඤ්ච සකම්මකා;

භාවෙ වා+කම්මකා කම්මා+වචනිච්ඡාය මඤ්ඤතෙ.

Sau kriyattha, trong kattarivācaka dùng tyādi, và trong kammavācaka dùng te-ādi; trong bhāvavācaka, hoặc từ căn bất cập vật, hoặc từ căn cập vật khi không muốn nói đến túc từ, thì được xem là (dùng te-ādi).

තථා හි විජ්ජමානස්සාපි කම්මාස්ස අවචනිච්ඡායං ඉදං වුච්චති –

Thật vậy, ngay cả khi có túc từ hiện hữu, nhưng do không muốn nói đến, điều này được nói rằng –

සතොපි න විවක්ඛා+ස්ස, අසතොපි ච සා භවෙ;

තං යථා+නුදරා කඤ්ඤා, වඤ්ඣාවද්ධිතකො යථා.

Dù có cũng không muốn nói đến, và dù không có cũng có thể muốn nói đến; điều đó giống như cô gái không có bụng, giống như đứa con nuôi của người phụ nữ son sẻ.

විවක්ඛා ලොකිකා එසා, අසක්‍ය+මතිවත්තිතුං;

කථ+මෙස විපරියාසො, ලොකො එවා+නයුජ්ජතෙ.

Ý muốn nói này là của thế gian, không thể vượt qua được; làm sao đây là sự đảo ngược? Thế gian vốn không hợp lý.

(වත්තමානපච්චයනයො).

(Phương pháp về các vĩ ngữ hiện tại).

2. භවිස්සති ස්සති ස්සන්ති ස්සති ස්සථ ස්සාමි ස්සාම ස්සතෙ ස්සන්තෙ ස්සසෙ ස්සව්හෙ ස්සං ස්සාම්හෙ

2. Bhavissati: ssati, ssanti, ssati, ssatha, ssāmi, ssāma, ssate, ssante, ssase, ssavhe, ssaṃ, ssāmhe.

භවිස්සති=අනාරද්ධෙ අත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා ස්සත්‍යාදයො හොන්ති.

Bhavissati: với ý nghĩa chưa bắt đầu, sau một kriyattha hiện hữu, dùng các vĩ ngữ ssati, v.v.

35. අ+ඊ+ස්සාදීනං බ්‍යඤ්ජනස්සිඤ

35. A-ī-ssādīnaṃ byañjanassiña

ක්‍රියත්ථා පරෙසං අආදීනං ඊආදීනං ස්සාදීනඤ්ච බ්‍යඤ්ජනස්සි+ඤ හොති විභාසා. වවත්ථිතවිභාසා+යං. ස්සෙති ස්සාදීනං ස්සතිආදීනඤ්චාවයවො ගහිතො, ‘‘ඌබ්‍යඤ්ජනස්සා’’ති සිද්ධෙපි [Pg.219] ත්‍යාදීසු එතෙසමෙවාති නියමත්ථො+ය+මාරම්භො. ලස්සාකාරලොපෙ ඔ+අවාදෙසෙ භවිස්සති, භවිස්සන්ති. භවිස්සසි, භවිස්සථ. භවිස්සාමි, භවිස්සාම. භවිස්සතෙ, භවිස්සන්තෙ. භවිස්සසෙ, භවිස්සව්හෙ. භවිස්සං, භවිස්සාම්හෙ.

Sau một kriyattha, có sự thêm vào của i (ña) một cách tùy chọn trước phụ âm của các vĩ ngữ a-ādi, ī-ādi, và ssā-ādi theo sau. Đây là tùy chọn có giới hạn. Bằng ssa, thành phần của ssādi và ssati-ādi được lấy. Mặc dù đã được thành tựu bởi sūtra “ūbyañjanassā”, việc bắt đầu (sūtra) này là nhằm mục đích giới hạn rằng (nó chỉ áp dụng) cho chính những (vĩ ngữ) tyādi này. Sau khi xóa bỏ a của la, và thay thế o bằng ava, (có dạng:) bhavissati, bhavissanti. Bhavissasi, bhavissatha. Bhavissāmi, bhavissāma. Bhavissate, bhavissante. Bhavissase, bhavissavhe. Bhavissaṃ, bhavissāmhe.

කම්මෙ –

Trong kammavācaka –

49. ක්‍යස්ස ස්සෙ

49. Kyassa sse

ක්‍යස්ස වා ලොපො හොති ස්සෙ. සුඛං තයා අනුභවිස්සති, අනුභවිස්සන්ති. අනුභවිස්සසි, අනුභවිස්සථ. අනුභවිස්සාමි, අනුභවිස්සාම. අඤ්ඤත්‍ර අනුභූයිස්සති, අනුභූයිස්සන්ති ඉච්චාදි. එවං පරච්ඡක්කෙ. භාවෙ-භූයිස්සති භූයිස්සතෙ.

Kya được xóa bỏ tùy chọn khi ssa theo sau. (Ví dụ:) sukhaṃ tayā anubhavissati, anubhavissanti. Anubhavissasi, anubhavissatha. Anubhavissāmi, anubhavissāma. Trường hợp khác: anubhūyissati, anubhūyissanti, v.v. Tương tự trong sáu vĩ ngữ sau. Trong bhāvavācaka: bhūyissati, bhūyissate.

කත්තරි-පචිස්සති, පචිස්සන්ති ඉච්චාදි. කම්මෙ-පචිස්සති ඔදනො දෙවදත්තෙන, පචීයිස්සති, පච්චිස්සති. පච්චිස්සන්ති ඔදනා පචීයිස්සන්ති, පචීයිස්සරෙ, පච්චිස්සරෙ, පච්චිස්සන්ති.

Trong kattarivācaka: pacissati, pacissanti, v.v. Trong kammavācaka: pacissati odano devadattena, pacīyissati, paccissati. Paccissanti odanā, pacīyissanti, pacīyissare, paccissare, paccissanti.

ගමිතො කත්තරි-සො ගච්ඡිස්සති, තෙ ගච්ඡිස්සන්ති. ත්වං ගච්ඡිස්සසි, තුම්හෙ ගච්ඡිස්සථ. අහං ගච්ඡිස්සාමි, මයං ගච්ඡිස්සාම. ගච්ඡිස්සතෙ, ගච්ඡිස්සන්තෙ. ගච්ඡිස්සසෙ, ගච්ඡිස්සව්හෙ. ගච්ඡිස්සං, ගච්ඡිස්සාම්හෙ. සග්ගං ගමිස්සති, ගමිස්සන්ති. ගමිස්සසි, ගමිස්සථ. ගමිස්සාමි, ගමිස්සාම ඉච්චාදි. කම්මෙ-ගච්ඡියිස්සති, ගච්ඡියිස්සන්ති ඉච්චාදි. ක්‍යලොපෙ ගමිස්සති, ගමිස්සන්ති ඉච්චාදි. තථා ඝම්මිස්සති ඝම්මීයිස්සති, ඝම්මිස්සන්ති, ඝම්මීයිස්සන්ති ඉච්චාදි.

Từ căn gam, trong kattarivācaka: so gacchissati, te gacchissanti. Tvaṃ gacchissasi, tumhe gacchissatha. Ahaṃ gacchissāmi, mayaṃ gacchissāma. Gacchissate, gacchissante. Gacchissase, gacchissavhe. Gacchissaṃ, gacchissāmhe. (Dạng khác:) saggaṃ gamissati, gamissanti. Gamissasi, gamissatha. Gamissāmi, gamissāma, v.v. Trong kammavācaka: gacchiyissati, gacchiyissanti, v.v. Khi kya bị xóa bỏ: gamissati, gamissanti, v.v. Tương tự: ghammissati, ghammīyissati, ghammissanti, ghammīyissanti, v.v.

3. නාමෙ ගරහාවිම්හයෙසු

3. Nāme garahāvimhayesu

නාමසද්දෙ [Pg.220] නිපාතෙ සති ගරහායං විම්හයෙ ච ගම්‍යමානෙ ස්සත්‍යාදයො හොන්ති. ඉමෙ හි නාම කල්‍යාණධම්මා පටිජානිස්සන්ති. එත්ථ ‘‘ජ්‍යාදීහි ක්නා’’ති ක්නාවිකරණෙ ‘‘ඤාස්සනෙ ජා’’ති ජාදෙසො. න හි නාම භික්ඛවෙ තස්ස මොඝපුරිසස්ස පාණෙසු අනුද්දයා භවිස්සති. කථඤ්හි නාම සො භික්ඛවෙ මොඝපුරිසො සබ්බමත්තිකාමයං කුටිකං කරිස්සති. විම්හයෙ-අච්ඡරියං වත භො, අබ්භුතං වත භො, සන්තෙන වත භො පබ්බජිතා විහාරෙන විහරන්ති, යත්‍ර හි නාම සඤ්ඤී සමානො ජාගරො පඤ්චමත්තානි සකටසතානි නිස්සාය නිස්සාය අතික්කන්තානි නෙව දක්ඛිති, න පන සද්දං සොස්සති. අච්ඡරියං අන්ධො නාම පබ්බත+මාරොහිස්සති, බධිරො නාම සද්දං සොස්සති. (භවිස්සන්තිපච්චයනයො).

Khi có bất biến từ nāma, và khi ý nghĩa khiển trách và kinh ngạc được hiểu, thì dùng các vĩ ngữ ssati, v.v. (Ví dụ:) ime hi nāma kalyāṇadhammā paṭijānissanti. Ở đây, theo sūtra “jyādīhi knā”, sau khi thêm vikarana knā, theo sūtra “ñāssane jā”, (ñā) được thay thế bằng jā. Na hi nāma bhikkhave tassa moghapurisassa pāṇesu anuddayā bhavissati. Kathañhi nāma so bhikkhave moghapuriso sabbamattikāmayaṃ kuṭikaṃ karissati. Trong ý nghĩa kinh ngạc: acchariyaṃ vata bho, abbhutaṃ vata bho, santena vata bho pabbajitā vihārena viharanti, yatra hi nāma saññī samāno jāgaro pañcamattāni sakaṭasatāni nissāya nissāya atikkantāni neva dakkhiti, na pana saddaṃ sossati. Acchariyaṃ andho nāma pabbata-mārohissati, badhiro nāma saddaṃ sossati. (Phương pháp về các vĩ ngữ tương lai).

4. භූතෙ ඊ උං ඔ ත්ථ ඉං ම්හා ආ ඌ සෙ ව්හං අ ම්හෙ

4. Bhūte: ī, uṃ, o, ttha, iṃ, mhā, ā, ū, se, vhaṃ, a, mhe.

භූතෙ පරිසමත්තෙ අත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා ඊආදයො හොන්ති. භූතානජ්ජතනෙ උපරි වක්ඛමානත්තා ඉමෙ ඊආදයො භූතජ්ජතනෙ. ‘‘සුවො අහොසි ආනන්දො’’තිආදීසු භූතසාමඤ්ඤෙව භවන්ති.

Với ý nghĩa quá khứ đã hoàn thành, sau một kriyattha hiện hữu, dùng các vĩ ngữ ī, v.v. Do thì quá khứ không phải hôm nay sẽ được nói ở trên, nên các vĩ ngữ ī, v.v. này dùng cho thì quá khứ hôm nay. Trong các ví dụ như “suvo ahosi ānando”, chúng được dùng cho thì quá khứ thông thường.

අහස්සු+භයතො අඩ්ඪ-රත්තං වා තදුපඩ්ඪතං;

අන්තොකත්වාන විඤ්ඤෙය්‍යො, අහො අජ්ජතනො ඉති;

තදඤ්ඤො පන යො කාලො, සො+නජ්ජතනසඤ්ඤිතො.

Nửa đêm ở hai phía của ngày, hoặc một nửa của nó; sau khi bao gồm (khoảng thời gian đó), ngày nên được biết là hôm nay; còn thời gian nào khác, thì được gọi là không phải hôm nay.

ඉති පඨමපුරිසෙකවචනං ඊ,

Như vậy, ngôi thứ ba số ít là ī,

15. ආ+ඊ+ස්සාදීස්ව+ඤ වා

15. Ā-ī-ssādīsva-ña vā

ආආදො [Pg.221] ඊආදො ස්සාදො ච ක්‍රියත්ථස්ස වා අඤ හොතීති ධාතුතො පුබ්බං අඤ. ‘‘කත්තරි ලො’’ති ලො, එකාර+අවාදෙසා ච.

Trước ā-ādi, ī-ādi, và ssā-ādi, kriyattha tùy chọn có aña, tức là aña đứng trước căn. Lo từ “kattari lo”, và e được thay thế bằng ava.

38. එය්‍යාථ+ස්සෙ+අ+ආ+ඊ+ථානං ඔ+අ+අං+ත්ථ+ත්ථො+ව්හොක

38. Eyyātha-sse-a-ā-ī-thānaṃ o-a-aṃ-ttha-ttho-vhoka

එය්‍යාථාදීනං ඔආදයො වා හොන්ති යථාක්කමංති ඊස්සත්ථො, අභවිත්ථො, භවිත්ථො, අභවත්ථො, භවත්ථො. ‘‘ආ ඊ ඌ ම්හා ස්සා ස්සම්හානං වා’’ති ඊස්ස රස්සත්තං. සො අභවි භවි, අභවී භවී.

Của eyyātha, v.v. tùy chọn có o, v.v. theo thứ tự tương ứng, tức là của ī là ttho, (ví dụ:) abhavittho, bhavittho, abhavattho, bhavattho. Theo sūtra “ā ī ū mhā ssā ssamhānaṃ vā”, ī được rút ngắn. (Ví dụ:) so abhavi, bhavi, abhavī, bhavī.

39. උංස්සිං+ස්වං+සු

39. Uṃssiṃ-svaṃ-su

තිඋංස්ස ඉංසු+අංසු වා හොන්ති. අභවිංසු භවිංසු, අභවංසු භවංසු, අභවුං භවුං.

Uṃ của ngôi thứ ba được thay thế tùy chọn bằng iṃsu và aṃsu. (Ví dụ:) Abhaviṃsu bhaviṃsu, abhavaṃsu bhavaṃsu, abhavuṃ bhavuṃ.

42. ඔස්ස අ+ඉ+ත්ථ+ත්ථො

42. A, i, ttha, và ttho (thay thế) cho o.

ඔස්ස අආදයො වා හොන්ති. අභව භව, අභවි භවි, ඉඤාගමෙ අභවිත්ථ භවිත්ථ, අභවත්ථ භවත්ථ, අභවිත්ථො භවිත්ථො, අභවත්ථො භවත්ථො.

A và các vĩ tố khác được thay thế tùy chọn cho o. (Ví dụ:) Abhava bhava, abhavi bhavi, khi có gia tố i: abhavittha bhavittha, abhavattha bhavattha, abhavittho bhavittho, abhavattho bhavattho.

43. සි

43. Si.

ඔස්ස සි වා හොති. අභවිසි භවිසි, අභවසි භවසි. අභවො භවො.

Si được thay thế tùy chọn cho o. (Ví dụ:) Abhavisi bhavisi, abhavasi bhavasi. Abhavo bhavo.

45. ම්හාත්ථාන+මුඤ

45. Uña (thay thế) cho mhā và ttha.

එසං [Pg.222] උඤ වා හොති. ඊආදිසම්බන්ධීනමෙව ගහණං. අභවුත්ථ භවුත්ථ.

Uña được thay thế tùy chọn cho những vĩ tố này. Chỉ được hiểu là những vĩ tố liên quan đến ī, v.v. (Ví dụ:) Abhavuttha bhavuttha.

46. ඉංස්ස ච සිඤ

46. Và siña (thay thế) cho iṃ.

ඉංස්ස ච සිඤ වා හොති ම්හාත්ථානඤ්ච බහුලං. ඉකාරඤ්ඤකාරා උච්චාරණආද්‍යාවයවත්ථා. අභවසිත්ථ භවසිත්ථ, අභවිත්ථ භවිත්ථ, අභවත්ථ භවත්ථ, අභවිසිං භවිසිං, අභවසිං භවසිං, අභවිං භවිං. උඤාගමෙ ආස්ස රස්සො. අභවුම්හ භවුම්හ අභවුම්හා භවුම්හා. සිඤාගමෙ අභවසිම්හ භවසිම්හ අභවසිම්හා භවසිම්හා අභවිම්හ භවිම්හ අභවිම්හා භවිම්හා අභවම්හ භවම්හ අභවම්හා භවම්හා. පරච්ඡක්කෙ – ‘‘එය්‍යාථා’’දිනා ත්ථෙ අභවිත්ථ භවිත්ථ අභවත්ථ භවත්ථ. රස්සෙ අභවථ භවථ, අභවා භවා, අභවු භවු. අභවිසෙ භවිසෙ, අභවසෙ භවසෙ, අභවිව්හං භවිව්හං අභවව්හං භවව්හං, අස්ස අ+මාදෙසෙ අභවං භවං අභව භව, අභවිම්හෙ භවිම්හෙ අභවම්හෙ භවම්හෙ. කම්මෙ සුඛං තයා අනුභූයිත්ථො අන්වභූයත්ථො අනුභූයත්ථො අන්වභූසි අනුභූසී අන්වභූයී අනුභූයී, අන්වභූයිංසු අනුභූයිංසු අන්වභූයංසු අනුභූයංසු අන්වභූයුං අනුභූයුං ඉච්චාදි. භාවෙ-තෙන අභූයිත්ථො භූයිත්ථො අභූයත්ථො භූයත්ථො අභූයි භූයි අභූයී භූයී. තෙන අභූයත්ථ භූයත්ථ අභූය භූය අභූයා භූයා.

Và siña được thay thế tùy chọn cho iṃ, và cũng được dùng đa dạng cho mhā và ttha. Nguyên âm i và phụ âm ñ (trong siña) dùng để phát âm và phân định. (Ví dụ:) Abhavasittha bhavasittha, abhavittha bhavittha, abhavattha bhavattha, abhavisiṃ bhavisiṃ, abhavasiṃ bhavasiṃ, abhaviṃ bhaviṃ. Khi có gia tố uñ, nguyên âm ā được rút ngắn. (Ví dụ:) Abhavumha bhavumha abhavumhā bhavumhā. Khi có gia tố siñ: abhavasimha bhavasimha abhavasimhā bhavasimhā abhavimha bhavimha abhavimhā bhavimhā abhavamha bhavamha abhavamhā bhavamhā. Trong Paracchakka – theo quy tắc ‘‘eyyāthā’’ v.v. đối với ttha: abhavittha bhavittha abhavattha bhavattha. Khi rút ngắn: abhavatha bhavatha, abhavā bhavā, abhavu bhavu. (Các ví dụ khác:) Abhavise bhavise, abhavase bhavase, abhavivhaṃ bhavivhaṃ abhavavhaṃ bhavavhaṃ, khi a được thay thế cho a: abhavaṃ bhavaṃ abhava bhava, abhavimhe bhavimhe abhavamhe bhavamhe. Thể thụ động (Kamme): sukhaṃ tayā anubhūyittho anvabhūyattho anubhūyattho anvabhūsi anubhūsī anvabhūyī anubhūyī, anvabhūyiṃsu anubhūyiṃsu anvabhūyaṃsu anubhūyaṃsu anvabhūyuṃ anubhūyuṃ, v.v. Thể vô nhân xưng (Bhāve): tena abhūyittho bhūyittho abhūyattho bhūyattho abhūyi bhūyi abhūyī bhūyī. Tena abhūyattha bhūyattha abhūya bhūya abhūyā bhūyā.

සො අපචිත්ථො පචිත්ථො ඉච්චාදි කත්තුසමං. කම්මෙ-අපචීයිත්ථො පචීයිත්ථො අපචීයත්ථො පචීයත්ථො. චවග්ගපුබ්බ- රූපෙ [Pg.223] අපච්චිත්ථො පච්චිත්ථො අපච්චත්ථො පච්චත්ථො අපචීයි පචීයි අපචීයී පචීයී අපච්චි පච්චි අපච්චී පච්චී, අපචීයිංසු පචීයිංසු අපචිංසු පචිංසු අපචීයංසු පචීයංසු අපච්චංසු පච්චංසු අපචීයුං පචීයුං අපච්චුං පච්චුං ඉච්චාදි කත්තුසමං, පුබ්බරූපොව විසෙසො.

So apacittho pacittho, v.v. tương tự như thể chủ động. Thể thụ động: apacīyittho pacīyittho apacīyattho pacīyattho. Trong hình thức có phụ âm vòm đứng trước: apaccittho paccittho apaccattho paccattho apacīyi pacīyi apacīyī pacīyī apacci pacci apaccī paccī, apacīyiṃsu pacīyiṃsu apaciṃsu paciṃsu apacīyaṃsu pacīyaṃsu apaccaṃsu paccaṃsu apacīyuṃ pacīyuṃ apaccuṃ paccuṃ, v.v. tương tự như thể chủ động, chỉ khác biệt ở hình thức đứng trước.

සො ගාමං අගච්ඡිත්ථො ගච්ඡිත්ථො ඉච්චාදි පුරිමසමං.

So gāmaṃ agacchittho gacchittho, v.v. tương tự như ví dụ trước.

30. ඩංසස්ස ච ඤ්ඡඞ

30. Và ñchaṅa (thay thế) cho (căn) ḍaṃs.

ඩංසස්ස ච ගමිස්ස ච ඤ්ඡඞ වා හොති ආ+ඊආදීසු. අගඤ්ඡිත්ථො ගඤ්ඡිත්ථො අගඤ්ඡත්ථො ගඤ්ඡත්ථො අගඤ්ඡි ගඤ්ඡි අගඤ්ඡී ගඤ්ඡී ඉච්චාදි.

Đối với (căn) ḍaṃs và gam, ñchaṅa là hình thức thay thế tùy chọn trước ā, ī, v.v. (Ví dụ:) Agañchittho gañchittho agañchattho gañchattho agañchi gañchi agañchī gañchī, v.v.

29. ගමිස්සා

29. Ā (thay thế) cho (căn) gam.

ආආදො ඊආදො ච ගමිස්ස ආ හොති වා. සො අගා අගමි ගමි අගමිත්ථො ගමිත්ථො අගමත්ථො ගමත්ථො. ඊපච්චයෙ ලස්සාකාරස්ස ‘‘හිමිමෙස්ව+ස්සා’’ති එත්ථ ‘‘අස්සා’’ති යොගවිභාගා දීඝෙ ‘‘දීඝා ඊස්සා’’ති ඊස්ස සිආදෙසො, අගමාසි අගමි ගමි අගමී ගමී, අගමිංසු ගමිංසු අගමංසු ගමංසු අගමුං ගමුං. ඔස්ස අආදෙසෙ අජ්ඣගුං. ත්වං අජ්ඣගා පරස්ස ලොපො. තුම්හෙ අජ්ඣගුත්ථ. අහං අජ්ඣගං, මයං අජ්ඣගම්හ. පරච්ඡක්කෙ – ‘‘එය්‍යාථා’’දිනා ත්ථෙ සො අගච්ඡිත්ථ ගච්ඡිත්ථ අගඤ්ඡිත්ථ ගඤ්ඡිත්ථ අගමිත්ථ ගමිත්ථ අගම ගම අගමා ගමා. තෙ අගමූ ගමූ, ඔස්ස ආආදෙසෙ අජ්ඣගුං. ත්වං අගමිසෙ ගමිසෙ. තුම්හෙ අගමිව්හං. ‘‘එය්‍යාථා’’ දිනා අ+මාදෙසෙ අහං අගමං ගමං අජ්ඣගං. මයං අගමිම්හෙ ගමිම්හෙ. කම්මෙඅගච්ඡීයි අගමීයි, අගච්ඡියුං අගමියුං ඉච්චාදි. තථා අඝම්මී ඝම්මී ඉච්චාදි.

Trước ā và ī, v.v., ā là hình thức thay thế tùy chọn cho (căn) gam. (Ví dụ:) So agā agami gami agamittho gamittho agamattho gamattho. Khi có vĩ tố ī, nguyên âm a của la được kéo dài do sự phân chia quy tắc (yogavibhāga) ‘‘assā’’ trong ‘‘himimesva+ssā’’, và theo quy tắc ‘‘dīghā īssā’’, si được thay thế cho ī: agamāsi agami gami agamī gamī, agamiṃsu gamiṃsu agamaṃsu gamaṃsu agamuṃ gamuṃ. Khi a thay thế cho o: ajjhaguṃ. Tvaṃ ajjhagā, vĩ tố sau bị xóa. Tumhe ajjhaguttha. Ahaṃ ajjhagaṃ, mayaṃ ajjhagamha. Trong Paracchakka – theo quy tắc ‘‘eyyāthā’’ v.v. đối với ttha: so agacchittha gacchittha agañchittha gañchittha agamittha gamittha agama gama agamā gamā. Te agamū gamū, khi ā thay thế cho o: ajjhaguṃ. Tvaṃ agamise gamise. Tumhe agamivhaṃ. Theo quy tắc ‘‘eyyāthā’’ v.v. khi a được thay thế: ahaṃ agamaṃ gamaṃ ajjhagaṃ. Mayaṃ agamimhe gamimhe. Thể thụ động: agacchīyi agamīyi, agacchiyuṃ agamiyuṃ, v.v. Tương tự: aghammī ghammī, v.v.

13. මායොගෙ ඊ+ආආදී

13. Khi kết hợp với mā, (dùng) ī, ā, v.v.

මායොගෙ [Pg.224] සති ඊආදයො ආආදයො ච වා හොන්ති. සකකාලතො කාලන්තරෙපි පච්චයවිධානත්ථො+යං. මා භවං අභවිත්ථො ඉච්චාදි. වාවිධානාස්සත්‍යාදි+එය්‍යාදි+ත්වාදයොපි හොන්ති, මා භවං භවිස්සති, මා භවං භවෙය්‍ය, මා භවං භවතු ඉච්චාදි. (ඊආදිපච්චයනයො).

Khi kết hợp với mā, các vĩ tố ī, v.v. và ā, v.v. được sử dụng tùy chọn. Quy tắc này nhằm quy định các vĩ tố trong một thời khác với thời của chính nó. (Ví dụ:) Mā bhavaṃ abhavittho, v.v. Do quy định tùy chọn, các vĩ tố ssati, v.v., eyya, v.v., và tu, v.v. cũng được sử dụng. (Ví dụ:) mā bhavaṃ bhavissati, mā bhavaṃ bhaveyya, mā bhavaṃ bhavatu, v.v. (Phần về các vĩ tố bắt đầu bằng ī).

5. අනජ්ජතනෙ ආ ඌඔ ත්ථ අ ම්හා ත්ථ ත්ථුං සෙ ව්හං ඉං ම්හසෙ

5. Trong thì Anajjatana: ā ū o ttha a mhā ttha tthuṃ se vhaṃ iṃ mhase.

අවිජ්ජමානජ්ජතනෙ භූතත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා ආආදයො හොන්ති වා. ‘‘එය්‍යාථා’’දිනා ත්ථෙ ‘‘ආ ඊ ඌ ම්හා’’ ඉච්චාදිනා රස්සෙ ච සො අභවත්ථ භවත්ථ අභව භව අභවා භවා, තෙ අභවු භවු අභවූ භවූ. ඔ, ‘‘ඔස්සා’’තිආදිනා අආදයො, අභව භව අභවි භවි අභවත්ථ භවත්ථ අභවත්ථො භවත්ථො, සිආදෙසෙ අභවසි භවසි අභවො භවො. තුම්හෙ අභවත්ථ භවත්ථ. අහං අභවං භවං අභව භව, මයං අභවම්හ භවම්හ අභවම්හා භවම්හා. සො අභවත්ථ භවත්ථ. තෙ අභවත්ථුං භවත්ථුං. ත්වං අභවසෙ භවසෙ. තුම්හෙ අභවව්හං භවව්හං. ‘‘ඉස්ස ච සිඤ’’ති සිං, අහං අභවසිං භවසිං අභවිං භවිං. මයං අභවම්හසෙ භවම්හසෙ. කම්මෙ-ත්ථෙ සුඛං තයා අනුභූයිත්ථ, ඉඤාගමාභාවෙ අනුභූයත්ථ ඉච්චාදි. භාවෙ-අභූයත්ථ භූයත්ථ ඉච්චාදි.

Trong nghĩa quá khứ không phải hôm nay, các vĩ tố ā, v.v. được sử dụng tùy chọn cho căn động từ. Theo quy tắc ‘‘eyyāthā’’ v.v. đối với ttha và theo quy tắc ‘‘ā ī ū mhā’’ v.v. khi rút ngắn: so abhavattha bhavattha abhava bhava abhavā bhavā, te abhavu bhavu abhavū bhavū. Đối với o, theo quy tắc ‘‘ossā’’ v.v., a và các vĩ tố khác được thay thế: abhava bhava abhavi bhavi abhavattha bhavattha abhavattho bhavattho, khi si được thay thế: abhavasi bhavasi abhavo bhavo. Tumhe abhavattha bhavattha. Ahaṃ abhavaṃ bhavaṃ abhava bhava, mayaṃ abhavamha bhavamha abhavamhā bhavamhā. So abhavattha bhavattha. Te abhavatthuṃ bhavatthuṃ. Tvaṃ abhavase bhavase. Tumhe abhavavhaṃ bhavavhaṃ. Theo quy tắc ‘‘Issa ca siña’’, (dùng) siṃ: ahaṃ abhavasiṃ bhavasiṃ abhaviṃ bhaviṃ. Mayaṃ abhavamhase bhavamhase. Thể thụ động: sukhaṃ tayā anubhūyittha, khi không có gia tố i: anubhūyattha, v.v. Thể vô nhân xưng: abhūyattha bhūyattha, v.v.

සො [Pg.225] ඔදනං අපචත්ථ පචත්ථ ඉච්චාදි කත්තුසමං. කම්මෙ-අපචීයත්ථ පචීයත්ථ අපච්චත්ථ පච්චත්ථ අපචීය පචීය අපචීයා පචීයා අපච්ච පච්ච අපච්චා පච්චා. අපචීයු පචීයු අපචීයූ පචීයූ අපච්චු පච්චු අපච්චූ පච්චූ ඉච්චාදි. ‘‘මායොගෙ ඊ+ආආදී’’ති මායොගෙපි ආආදයො, මා භවං අපච්චත්ථ ඉච්චාදි.

Các từ như so odanaṃ apacattha, pacattha v.v... tương tự như thể chủ động. Ở thể bị động: apacīyattha, pacīyattha, apaccattha, paccattha, apacīya, pacīya, apacīyā, pacīyā, apacca, pacca, apaccā, paccā. Các từ như apacīyu, pacīyu, apacīyū, pacīyū, apaccu, paccu, apaccū, paccū v.v... Theo quy tắc ‘māyoge ī+āādī’, ngay cả khi kết hợp với mā, các tiếp vĩ ngữ ā v.v... vẫn được sử dụng, ví dụ như mā bhavaṃ apaccattha v.v...

තථා අගච්ඡත්ථ ගච්ඡත්ථ ඉච්චාදි පුරිමසමං. තථා අගමත්ථ ගමත්ථ ඉච්චාදිපි අඝම්මත්ථ ඝම්මත්ථ ඉච්චාදිපි. (අනජ්ජතනපච්චයනයො).

Tương tự, các từ như agacchattha, gacchattha v.v... giống như phần trước. Tương tự, cũng có các từ như agamattha, gamattha v.v... và aghammattha, ghammattha v.v... (Phương pháp về các tiếp vĩ ngữ của thì quá khứ bất định).

6. පරොක්ඛෙ අ උ එ ත්ථ අ ම්හ ත්ථ රෙ ත්ථො ව්හො ඉ ම්හෙ

6. Trong thì quá khứ hoàn thành (parokkha), các tiếp vĩ ngữ là: a, u, e, ttha, a, mha, ttha, re, ttho, vho, i, mhe.

අපච්චක්ඛෙ භූතානජ්ජතනෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා අආදයො හොන්ති. අක්ඛානං=ඉන්ද්‍රියානං පරං පරොක්ඛං. තස්මිං. ‘‘අපරොක්ඛෙසූ’’ති වචනා ක්‍ය+ලාදිවිකරණා න හොන්ති.

Trong thì quá khứ bất định không được trực tiếp chứng kiến, các tiếp vĩ ngữ a v.v... được dùng sau căn động từ. Parokkhaṃ có nghĩa là vượt ngoài các giác quan (akkhānaṃ = indriyānaṃ paraṃ). Trong thì ấy. Do quy tắc nói rằng ‘aparokkhesu’ (trong các thì không phải quá khứ hoàn thành), các trung tố như kya, la v.v... không được sử dụng.

5,71. පරොක්ඛායඤ්ච

5,71. Và trong thì quá khứ hoàn thành.

පරොක්ඛායං පඨම+මෙකස්සරං සද්දරූපං ද්වෙ භවති. ‘‘භූස්ස වුක’’ ඉතිආදීසු වුක, භූව භූව ඉති ද්විත්තෙ –

Trong thì quá khứ hoàn thành, hình thái từ có một nguyên âm đầu tiên được lặp lại hai lần. Theo các quy tắc như ‘bhūssa vuka’, trung tố vuka được thêm vào, và khi bhūva bhūva được lặp lại –

5,75. ලොපො+නාදිබ්‍යඤ්ජනස්ස

5,75. Sự biến mất của phụ âm không phải là phụ âm đầu.

ද්විත්තෙ පුබ්බස්ස ආදිතො+ඤ්ඤස්ස බ්‍යඤ්ජනස්ස ලොපො හොති.

Khi được lặp lại, phụ âm của phần trước, ngoại trừ phụ âm đầu, sẽ bị biến mất.

18. පුබ්බස්ස අ

18. Nguyên âm a của phần trước.

අආදීසු ද්විත්තෙ පුබ්බස්ස භූස්ස අ හොති.

Khi các tiếp vĩ ngữ a v.v... theo sau, sau khi lặp lại, đối với căn bhū của phần trước, nguyên âm được đổi thành a.

5,78. චතුත්ථදුතියානං තතියපඨමා

5,78. Phụ âm thứ tư và thứ hai trở thành phụ âm thứ ba và thứ nhất.

ද්විත්තෙ [Pg.226] පුබ්බෙසං චතුත්ථදුතියානං තතියපඨමා හොන්ති යථාක්කමංති බකාරෙ සො බභූව කිර, තෙ බභුවු කිර. ත්වං බභුවෙ කිර, ඉඤ තුම්හෙ බභුවිත්ථ කිර. අහං බභුව කිර, මයං බභුවිම්හ කිර. සො බභුවිත්ථ කිර, තෙ බභුවිරෙ කිර. ත්වං බභුවිත්ථො කිර, තුම්හෙ බභුවිව්හො කිර. අහං බභුවි කිර, මයං බභුවිම්හෙ කිර. කම්මෙ-අනුපභුව කිර ඉච්චාදි. භාවෙබභුව බභුවිත්ථ කිර.

Khi được lặp lại, các phụ âm thứ tư và thứ hai của phần trước lần lượt trở thành phụ âm thứ ba và thứ nhất, do đó có phụ âm b. Ví dụ: so babhūva kira (nghe nói, y đã là), te babhuvu kira (nghe nói, họ đã là). Tvaṃ babhuve kira (nghe nói, ngươi đã là), với trung tố iñ, tumhe babhuvittha kira (nghe nói, các ngươi đã là). Ahaṃ babhuva kira (nghe nói, tôi đã là), mayaṃ babhuvimha kira (nghe nói, chúng tôi đã là). So babhuvittha kira (nghe nói, y đã là), te babhuvire kira (nghe nói, họ đã là). Tvaṃ babhuvittho kira (nghe nói, ngươi đã là), tumhe babhuvivho kira (nghe nói, các ngươi đã là). Ahaṃ babhuvi kira (nghe nói, tôi đã là), mayaṃ babhuvimhe kira (nghe nói, chúng tôi đã là). Ở thể bị động: anupabhuva kira v.v... Ở thể vô nhân xưng: babhuva, babhuvittha kira.

පපච, පපචු. පපචෙ, ඉඤාගමෙ පපචිත්ථ. අඤ්ඤත්‍ර ‘‘සංයොගාදිලොපො’’ති ලොපො, පපචිත්ථ. පපච, පපචිම්හ. පපචිත්ථ, පපචිරෙ. පපචිත්ථො පපචිථො, පපචිව්හො. පපචි, පපචිම්හෙ. එවං කම්මෙ.

Papaca, papacu. Papace, với trung tố iñ, thành papacittha. Ở trường hợp khác, theo quy tắc ‘saṃyogādilopo’, có sự biến mất, thành papacittha. Papaca, papacimha. Papacittha, papacire. Papacittho hoặc papacitho, papacivho. Papaci, papacimhe. Tương tự ở thể bị động.

අආදිපච්චයෙ ද්විභාවෙ අනාදිබ්‍යඤ්ජනලොපෙ පුබ්බස්ස ‘‘කවග්ගහානං චවග්ගජා’’ති චවග්ගජකාරෙ ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති දීඝෙ ච කතෙ සො ගාමං ජගාම කිර, ජගමු. ජගමෙ, ජගමිත්ථ. ජගම, ජගමිම්හ. ජගමිත්ථ, ජගමිරෙ. ජගමිත්ථො, ජගමිව්හො. ජගමි, ජගමිම්හෙ. එවං කම්මෙ.

Khi tiếp vĩ ngữ a v.v... theo sau, sau khi lặp lại, sau khi phụ âm không phải âm đầu biến mất, và sau khi phụ âm j thuộc nhóm ca được tạo ra ở phần trước theo quy tắc ‘kavaggahānaṃ cavaggajā’, và sau khi nguyên âm được trường hóa theo quy tắc ‘byañjane dīgharassā’, ta có: so gāmaṃ jagāma kira (nghe nói, y đã đi đến làng), jagamu. Jagame, jagamittha. Jagama, jagamimha. Jagamittha, jagamire. Jagamittho, jagamivho. Jagami, jagamimhe. Tương tự ở thể bị động.

මූළ්හවික්ඛිත්තබ්‍යාසත්තචිත්තෙන අත්තනාපි ක්‍රියා කතා අභිනිබ්බත්තිකාලෙ+නුපලද්ධාසමානා ඵලෙනා+නුමීයමානා පරොක්ඛාව වත්ථුතො. තෙන උත්තමවිසයෙපි පයොගසම්භවො. (පරොක්ඛාපච්චයනයො).

Một hành động, dù do chính mình thực hiện với tâm trí si mê, tán loạn, và dính mắc, không được nhận biết vào lúc nó xảy ra mà chỉ được suy ra từ kết quả, về bản chất cũng là hành động không được trực tiếp chứng kiến (parokkha). Do đó, việc sử dụng thì này cũng có thể xảy ra ở ngôi thứ nhất. (Phương pháp về các tiếp vĩ ngữ của thì quá khứ hoàn thành).

7. ය්‍යොදො [Pg.227] වා+තිපත්තියං ස්සා ස්සංසු ස්සෙ ස්සථ ස්සං ස්සම්හා ස්සථ ස්සිංසුස්සසෙස්සව්හෙස්සිං ස්සාම්හසෙ.

7. Trong điều kiện cách (kriyātipatti), các tiếp vĩ ngữ của optative (eyya) được dùng một cách tùy chọn, hoặc các tiếp vĩ ngữ sau: ssā, ssaṃsu, sse, ssatha, ssaṃ, ssamhā, ssatha, ssiṃsu, ssase, ssavhe, ssiṃ, ssāmhase.

එය්‍යාදො විසයෙ ක්‍රියාතිපත්තියං ස්සාදයො හොන්ති. විධුරපච්චයොපනිපාතතො කාරණවෙකල්ලතො වා ක්‍රියාතිපතන+මනිප්ඵත්ති ක්‍රියාතිපත්ති. එතෙ ච ස්සාදයො සාමත්ථියා අතීතානාගතෙස්වෙව හොන්ති, න වත්තමානෙ, තත්‍ර ක්‍රියාතිපත්‍යසම්භවා. ඉඤාගමෙ ස්සාස්ස වා රස්සෙ ච සචෙ සො පඨමවයෙ පබ්බජ්ජං අලභිස්ස, අරහා අභවිස්ස භවිස්ස අභවිස්සා භවිස්සා වා, තෙ ච තං අලභිස්සංසු, අරහන්තො අභවිස්සංසු භවිස්සංසු. ‘‘එය්‍යාථා’’දිනා ස්සෙස්ස වා අකාරෙ ත්වං අභවිස්ස භවිස්සෙ. තුම්හෙ අභවිස්සථ. අහං අභවිස්සං. රස්සෙ මයං අභවිස්සම්හ භවිස්සම්හ අභවිස්සම්හා භවිස්සම්හා. පරච්ඡක්කෙ-සො අභවිස්සථ, අභවිස්සිංසු. අභවිස්සසෙ, අභවිස්සව්හෙ. අභවිස්සිං, අභවිස්සාම්හසෙ.

Trong phạm vi của các tiếp vĩ ngữ eyya v.v..., ở điều kiện cách, các tiếp vĩ ngữ ssā v.v... được sử dụng. Điều kiện cách (kriyātipatti) là sự không xảy ra của một hành động, do sự xuất hiện của một điều kiện cản trở hoặc do sự thiếu vắng của một nguyên nhân. Và các tiếp vĩ ngữ ssā v.v... này, theo khả năng của chúng, chỉ xảy ra trong quá khứ và tương lai, không xảy ra trong hiện tại, vì ở đó không thể có sự không xảy ra của hành động. Với trung tố iñ và sự rút ngắn tùy chọn của ssā: sace so paṭhamavaye pabbajjaṃ alabhissa, arahā abhavissa (nếu y đã được xuất gia vào thời trẻ, y đã trở thành một vị A-la-hán) hoặc bhavissa, abhavissā, bhavissā. Te ca taṃ alabhissaṃsu, arahanto abhavissaṃsu bhavissaṃsu. Theo quy tắc ‘eyyāthā’ v.v..., sse tùy chọn trở thành a: tvaṃ abhavissa hoặc bhavisse. Tumhe abhavissatha. Ahaṃ abhavissaṃ. Khi rút ngắn: mayaṃ abhavissamha hoặc bhavissamha, abhavissamhā hoặc bhavissamhā. Ở các ngôi khác: so abhavissatha, abhavissiṃsu. Abhavissase, abhavissavhe. Abhavissiṃ, abhavissāmhase.

කම්මෙ-තෙන සුඛං අන්වභවිස්ස, අන්වභවිස්සංසු ක්‍යලොපො. අන්වභූයිස්ස අන්වභූයිස්සා ඉච්චාදි. භාවෙ-තෙන අභූයිස්ස භූයිස්ස අභූයිස්සා භූයිස්සා. අභූයිස්සථ භූයිස්සථ.

Ở thể bị động: tena sukhaṃ anvabhavissa, anvabhavissaṃsu, với sự biến mất của kya. Anvabhūyissa, anvabhūyissā v.v... Ở thể vô nhân xưng: tena abhūyissa hoặc bhūyissa, abhūyissā hoặc bhūyissā. Abhūyissatha hoặc bhūyissatha.

එවං තණ්ඩුලාදිසාධනං අලභිස්ස, ඔදනං අපචිස්ස පචිස්ස ඉච්චාදි. කම්මෙ-තෙන ඔදනො අපචිස්ස පචිස්ස අපචිස්සා පචිස්සා අපචීයිස්ස පචීයිස්ස අපචීයිස්සා පචීයිස්සා අපච්චිස්ස පච්චිස්ස අපච්චිස්සා පච්චිස්සා ඉච්චාදි.

Tương tự: taṇḍulādisādhanaṃ alabhissa, odanaṃ apacissa hoặc pacissa v.v... (nếu đã có được phương tiện như gạo, y đã nấu cơm). Ở thể bị động: tena odano apacissa hoặc pacissa, apacissā hoặc pacissā, apacīyissa hoặc pacīyissa, apacīyissā hoặc pacīyissā, apaccissa hoặc paccissa, apaccissā hoặc paccissā v.v...

සො අගච්ඡිස්ස ගච්ඡිස්ස අගච්ඡිස්සා ගච්ඡිස්සා ඉච්චාදි. ච්ඡාදෙසා+භාවෙ අගමිස්ස ගමිස්ස අගමිස්සා ගමිස්සා ඉච්චාදි. කම්මෙ-අගච්ඡිස්ස [Pg.228] ගච්ඡිස්ස අගච්ඡීයිස්ස ඉච්චාදි. අගමිස්ස ගමිස්ස අගමීයිස්ස ඉච්චාදි. තථා අඝම්මිස්ස ඉච්චාදි. (ක්‍රියාතිපත්තිපච්චයනයො).

So agacchissa hoặc gacchissa, agacchissā hoặc gacchissā v.v... Khi không có sự thay thế bằng ccha: agamissa hoặc gamissa, agamissā hoặc gamissā v.v... Ở thể bị động: agacchissa hoặc gacchissa, agacchīyissa v.v... Agamissa hoặc gamissa, agamīyissa v.v... Tương tự aghammissa v.v... (Phương pháp về các tiếp vĩ ngữ của điều kiện cách).

8. හෙතුඵලෙස්වෙ+ය්‍ය එය්‍යුං එය්‍යාසි එය්‍යාථ එය්‍යාමි එය්‍යාම එථ එරං එථො එය්‍යාව්හො එය්‍යං එය්‍යාම්හෙ.

8. Trong ý nghĩa nguyên nhân và kết quả, các tiếp vĩ ngữ là: eyya, eyyuṃ, eyyāsi, eyyātha, eyyāmi, eyyāma, etha, eraṃ, etho, eyyāvho, eyyaṃ, eyyāmhe.

හෙතුභූතායං ඵලභූතායඤ්ච ක්‍රියායං වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා එය්‍යාදයො හොන්ති වා. ලවිකරණවුද්ධිආදි පුබ්බසමං. පරිකප්පෙ –

Trong một hành động là nguyên nhân và trong một hành động là kết quả, các tiếp vĩ ngữ eyya v.v... được tùy chọn sử dụng sau căn động từ. Trung tố la, sự tăng âm v.v... giống như trước. Trong giả định cách –

75. එය්‍යෙ+ය්‍යාසෙ+ය්‍යන්නං ටෙ

75. Sự thay thế của eyya, eyyāsi, eyyaṃ bằng e.

එය්‍ය+එය්‍යාසි+එය්‍ය+මිච්චෙස+මෙ වා හොති. සො දානි කින්නු ඛො භවෙ, යදි සො පඨමවයෙ පබ්බජෙය්‍ය, අරහා භවෙය්‍ය.

Đối với các tiếp vĩ ngữ eyya, eyyāsi, eyyaṃ, chúng tùy chọn trở thành e. Ví dụ: So dāni kinnu kho bhave (Vậy bây giờ y có thể là gì nhỉ?), yadi so paṭhamavaye pabbajeyya, arahā bhaveyya (nếu y xuất gia vào thời trẻ, y sẽ là một vị A-la-hán).

47. එය්‍යුංස්සුං

47. Sự thay thế của eyyuṃ bằng uṃ.

එය්‍යු+මිච්චස්ස ඤුං වා හොති. සචෙ සංඛාරා නිච්චා භවුං භවෙය්‍යුං, න නිරුජ්ඣෙය්‍යුං. යදි ත්වං භවෙ භවෙය්‍යාසි. ‘‘එය්‍යාථා’’ දිනා අස්ස ඔකාරෙ තුම්හෙ භවෙය්‍යාථො භවෙය්‍යාථ කථ+මහං දෙවො භවෙය්‍යාමි.

Đối với tiếp vĩ ngữ eyyuṃ, nó tùy chọn trở thành uṃ. Ví dụ: Sace saṃkhārā niccā bhavuṃ hoặc bhaveyyuṃ, na nirujjheyyuṃ (Nếu các pháp hữu vi là thường hằng, chúng sẽ không bị diệt). Yadi tvaṃ bhave hoặc bhaveyyāsi (Nếu ngươi là...). Theo quy tắc ‘eyyāthā’ v.v..., nguyên âm a của nó trở thành o: tumhe bhaveyyātho hoặc bhaveyyātha. Katha+mahaṃ devo bhaveyyāmi (Làm sao tôi có thể trở thành một vị trời?).

78. එය්‍යාමස්සෙ+මු ච

78. Và sự thay thế của eyyāma bằng mu.

එය්‍යාමස්ස එමු වා හොති උ ච. කින්නු ඛො මයං භවෙමු භවෙය්‍යාමු භවෙය්‍යාම. පරච්ඡක්කෙ-භවෙථ, භවෙරං. භවෙථො, භවෙය්‍යාව්හො. භවෙ භවෙය්‍යං, භවෙය්‍යාම්හෙ. කම්මෙ-සුඛං [Pg.229] තයා අනුභුය්‍යෙ අනුභුය්‍යෙය්‍ය, අනුභුය්‍යුං අනුභූයෙය්‍යුං. තෙන ත්වං අනුභූයෙ අනුභූයෙය්‍යාසි, තුම්හෙ අනුභූයෙය්‍යාථො අනුභූයෙය්‍යාථ. තෙනා+හං අනුභූයෙය්‍යාමි, මයං අනුභූයෙමු අනුභූයෙය්‍යාමු අනුභූයෙය්‍යාම. පරච්ඡක්කෙ-අනුභූයෙථ ඉච්චාදි. භාවෙ-භූයෙ භූයෙය්‍ය භූයෙථ.

Vĩ ngữ eyyāma cũng có khi là emu và u. (Ví dụ:) Kinnu kho mayaṃ bhavemu, bhaveyyāmu, bhaveyyāma (chúng ta nên là gì nhỉ?). Ở Paracchakka (tha động từ): bhavetha, bhaveraṃ. Bhavetho, bhaveyyāvho. Bhave, bhaveyyaṃ, bhaveyyāmhe. Ở thể nghiệp (kamme): sukhaṃ tayā anubhuyye anubhuyyeyya, anubhuyyuṃ anubhūyeyyuṃ (hạnh phúc nên được bạn hưởng thọ). Tena tvaṃ anubhūye anubhūyeyyāsi, tumhe anubhūyeyyātho anubhūyeyyātha. Tenā'haṃ anubhūyeyyāmi, mayaṃ anubhūyemu anubhūyeyyāmu anubhūyeyyāma. Ở Paracchakka (thể nghiệp): anubhūyetha v.v. Ở thể trạng thái (bhāve): bhūye, bhūyeyya, bhūyetha.

විධිම්හි-සො ඔදනං පචෙ පචෙය්‍ය ඉච්චාදි. කම්මෙ-පචීයෙ පචීයෙය්‍ය පච්චෙ පච්චෙය්‍ය ඉච්චාදි.

Trong nghĩa mệnh lệnh (vidhi): so odanaṃ pace, paceyya v.v. (người ấy nên nấu cơm). Ở thể nghiệp (kamme): pacīye, pacīyeyya, pacce, pacceyya v.v. (cơm nên được nấu).

අනුමතියං-සො ගාමං ගච්ඡෙ ගච්ඡෙය්‍ය ඉච්චාදි. අඤ්ඤත්‍ර ගමෙ ගමෙය්‍ය ඉච්චාදි. තථා ඝම්මෙ ඝම්මෙය්‍ය ඉච්චාදි.

Trong nghĩa cho phép (anumati): so gāmaṃ gacche, gaccheyya v.v. (người ấy có thể đi đến làng). Ở nơi khác: game, gameyya v.v. Tương tự: ghamme, ghammeyya v.v.

පාතො පචෙය්‍ය චෙ භුඤ්ජෙ, ඉච්චෙ+ත්ථ පචනක්‍රියා;

හෙතුභූතාති විඤ්ඤෙය්‍යා, ඵලං ත්ව+නුභවක්‍රියා.

Nếu nấu vào buổi sáng, thì sẽ được ăn; ở đây, hành động nấu nướng được hiểu là nguyên nhân, còn hành động hưởng thụ (việc ăn) là kết quả.

11. සත්ත්‍ය+රහෙස්වෙ+ය්‍යාදී

11. Trong các nghĩa có năng lực và xứng đáng, (sử dụng) các vĩ ngữ eyyādi.

සත්තියං අරහතෙ ච ක්‍රියත්ථා එය්‍යාදයො හොන්ති. භවං ඛලු පත්තං පචෙය්‍ය, භවං සත්තො, භවං අරහො.

Trong nghĩa có năng lực (satti) và xứng đáng (arahate), các vĩ ngữ eyyādi được dùng cho hành động. (Ví dụ:) Bhavaṃ khalu pattaṃ paceyya (Ngài quả thật có thể nấu đầy bát), (nghĩa là) ngài có năng lực (bhavaṃ satto), ngài xứng đáng (bhavaṃ araho).

12. සම්භාවනෙ වා

12. Hoặc trong nghĩa có thể xảy ra (sambhāvana).

සම්භාවනෙ ගම්‍යමානෙ ධාතුනා වුච්චමානෙ ච එය්‍යාදයො හොන්ති විභාසා. අපි භවං ගිලිතං පාසාණං පචෙය්‍ය උදරග්ගිනා, සම්භාවෙමි සද්දහාමි භවං පචෙය්‍ය, භවං පචිස්සති, භවං අපචි.

Khi nghĩa có thể xảy ra (sambhāvana) được ngụ ý hoặc được diễn tả bởi động từ căn, các vĩ ngữ eyyādi được dùng tùy chọn. (Ví dụ:) Api bhavaṃ gilitaṃ pāsāṇaṃ paceyya udaragginā (Liệu ngài có thể tiêu hóa một hòn đá đã nuốt bằng vị hỏa không?). (Câu) sambhāvemi saddahāmi bhavaṃ paceyya (tôi cho rằng, tôi tin rằng ngài có thể nấu) (cũng có thể nói là) bhavaṃ pacissati (ngài sẽ nấu), bhavaṃ apaci (ngài đã nấu).

9. පඤ්හ+පත්ථනා+විධීසු

9. Trong (các nghĩa) câu hỏi, mong muốn, và mệnh lệnh.

පඤ්හාදීසු ක්‍රියත්ථතො එය්‍යාදයො හොන්ති.

Trong các nghĩa câu hỏi v.v., các vĩ ngữ eyyādi được dùng cho hành động.

පඤ්හා [Pg.230] සංපුච්ඡනං, ඉට්ඨා-සිංසනං යාචනං දුවෙ;

පත්ථනා, භත්තියා වා+ථ, න වා බ්‍යාපාරණා විධි.

Câu hỏi (pañhā) là sự hỏi han. Mong muốn (patthanā) có hai loại: chúc phúc điều tốt lành và yêu cầu. Mệnh lệnh (vidhi) là sự sai khiến, dù có tôn kính hay không.

පඤ්හෙ-කිං සො භත්තං පචෙය්‍ය, උදාහු බ්‍යඤ්ජනං. පත්ථනායං-අහො වත සො පචෙය්‍ය චෙ. විධිම්හි-භවං පත්තං පචෙය්‍ය. (එය්‍යාදිපච්චයනයො).

Trong câu hỏi: kiṃ so bhattaṃ paceyya, udāhu byañjanaṃ (người ấy nên nấu cơm, hay nấu canh?). Trong sự mong muốn: aho vata so paceyya ce (ồ, giá mà người ấy nấu!). Trong mệnh lệnh: bhavaṃ pattaṃ paceyya (ngài nên nấu đầy bát). (Phần về các vĩ ngữ eyyādi).

10. තු අන්තු හි ථ මි ම තං අන්තං ස්සු ව්හො එ ආමසෙ

10. Tu, antu, hi, tha, mi, ma, taṃ, antaṃ, ssu, vho, e, āmase.

පඤ්හපත්ථනාවිධිස්වෙ+තෙ හොන්ති ක්‍රියත්ථතො. ආසිංසනත්ථෙ-සො සුඛී භවතු, තෙ සුඛිතා භවන්තු.

Những vĩ ngữ này được dùng cho hành động trong các nghĩa câu hỏi, mong muốn, và mệnh lệnh. Trong nghĩa chúc phúc (āsiṃsana): so sukhī bhavatu (mong người ấy được an lạc), te sukhitā bhavantu (mong họ được an lạc).

48. හිස්ස+තො ලොපො

48. Sự lược bỏ hi sau a.

අතො පරස්ස හිස්ස වා ලොපො හොති. ත්වං සුඛී භව භවාහි, හිම්හි දීඝො. ‘‘එය්‍යාථා’’දිනා ව්හොක, තුම්හෙ සුඛිතා භවථව්හො භවථ. අහං සුඛී භවාමි, මයං සුඛිනො භවාම. පරච්ඡක්කෙ-තථා භවතං, භවන්තං. භවස්සු, භවව්හො. භවෙ භවාමසෙ. කම්මෙ-තයා අනුභූයතු, අනුභූයන්තු ඉච්චාදි. භාවෙ-භූයතු, භූයතං.

Vĩ ngữ hi đứng sau a tùy chọn bị lược bỏ. (Ví dụ:) Tvaṃ sukhī bhava, bhavāhi (bạn hãy được an lạc); khi có hi, có sự trường hóa. Theo quy tắc ‘‘Eyyāthā’’ v.v., (tha) trở thành vho: tumhe sukhitā bhavathavho, bhavatha (các bạn hãy được an lạc). Ahaṃ sukhī bhavāmi (tôi được an lạc), mayaṃ sukhino bhavāma (chúng tôi được an lạc). Ở Paracchakka: cũng vậy, bhavataṃ, bhavantaṃ. Bhavassu, bhavavho. Bhave, bhavāmase. Ở thể nghiệp (kamme): tayā anubhūyatu, anubhūyantu v.v. (mong bạn được hưởng thọ). Ở thể trạng thái (bhāve): bhūyatu, bhūyataṃ (mong được trở thành).

ආණත්තියං-දෙවදත්තො දානි ඔදනං පචතු, පචන්තු ඉච්චාදි. කම්මෙ-තෙන ඔදනො පච්චතු ඉච්චාදි. තථා සො ගාමං ගච්ඡතු ඉච්චාදි. ‘‘ඌ ලස්සෙ’’ති ලස්සෙ+කාරෙ ගමෙතු, ගමෙන්තු ඉච්චාදි. ඝම්මාදෙසෙ ඝම්මතු, ඝම්මන්තු ඉච්චාදි. කම්මෙ-ගච්ඡීයතු ඉච්චාදි. තථා ගමීයතු ඉච්චාදි.

Trong nghĩa ra lệnh (āṇatti): devadatto dāni odanaṃ pacatu, pacantu v.v. (bây giờ, Devadatta hãy nấu cơm). Ở thể nghiệp (kamme): tena odano paccatu v.v. (cơm hãy được nấu bởi người ấy). Tương tự: so gāmaṃ gacchatu v.v. (người ấy hãy đi đến làng). Theo quy tắc ‘‘Ū lasse’’, khi la có thêm e: gametu, gamentu v.v. Khi có sự biến đổi thành ghamm: ghammatu, ghammantu v.v. Ở thể nghiệp (kamme): gacchīyatu v.v. Tương tự: gamīyatu v.v.

විධිම්හි-ලස්ස ලොපෙ ලුත්තෙ වුද්ධි, ඉධ පබ්බතො හොතු.

Trong nghĩa mệnh lệnh (vidhi): khi la bị lược bỏ, có sự tăng âm (vuddhi); (ví dụ:) idha pabbato hotu (mong rằng có một ngọn núi ở đây).

නිමන්තනෙ-අධිවාසෙථ [Pg.231] තුම්හෙ භන්තෙ භගවා භොජනං, වසතිස්ස ‘‘චුරාදිතො ණී’’ති ණිම්හි ‘‘අස්සා ණානුබන්ධෙ’’ති ආ, ‘‘යුවණ්ණාන+මෙඔ පච්චයෙ’’ති එ ච හොති. ඉධ නිස්සීදතු භවං, සදස්ස ‘‘ජර+සදාන+මීම වා’’ති ඊම, මනුබන්ධත්තා අන්තසරතො ඊම.

Trong sự thỉnh mời (nimantana): adhivāsetha tumhe bhante bhagavā bhojanaṃ (kính bạch quý ngài, xin Thế Tôn nhận lời mời dùng bữa); đối với (căn) vasati, khi có vĩ ngữ ṇī theo quy tắc ‘‘curādito ṇī’’, a trở thành ā theo quy tắc ‘‘assā ṇānubandhe’’, và e theo quy tắc ‘‘yuvaṇṇānaṃ eo paccaye’’. (Ví dụ khác:) Idha nissīdatu bhavaṃ (xin ngài ngồi đây); đối với (căn) sada, (thêm) īma theo quy tắc ‘‘jara+sadānaṃ īma vā’’, vì có phụ chú m, īma được thêm vào sau nguyên âm cuối.

අජ්ඣෙසනෙ-දෙසෙතු භන්තෙ භගවා ධම්මං, එත්ථ චුරාදිත්තා පුරිමසමං.

Trong sự thỉnh cầu (ajjhesana): desetu bhante bhagavā dhammaṃ (kính bạch ngài, xin Thế Tôn thuyết Pháp); ở đây, vì thuộc nhóm curādi, (cách chia) giống như ví dụ trước.

අනුමතියං-පුච්ඡ වාසව මං පඤ්හං, පවිසතු භවං. එත්ථ පුච්ඡතො හිස්ස ලොපො. එවං නිසීද.

Trong sự cho phép (anumati): puccha vāsava maṃ pañhaṃ (này Vāsava, hãy hỏi ta một câu hỏi), pavisatu bhavaṃ (ngài có thể vào). Ở đây, trong từ pucchato (puccha), vĩ ngữ hi bị lược bỏ. Tương tự: nisīda (hãy ngồi).

පත්ථනා=යාචනා, තත්‍ර-දද=දානෙ, දදාහි මෙ ගාමවරානි පඤ්ච, දාතො ලස්ස එකාරෙ ච එකං මෙ නයනං දෙහි.

Mong muốn (patthanā) = yêu cầu (yācanā); trong trường hợp đó: (căn) dada trong nghĩa cho. (Ví dụ:) dadāhi me gāmavarāni pañca (xin hãy cho tôi năm ngôi làng tốt nhất); từ căn dā, khi la thành e: ekaṃ me nayanaṃ dehi (xin hãy cho tôi một con mắt).

පත්තකාලෙ-සම්පත්තො තෙ කාලො කටකරණෙ, කටං කරොතු භවං. එත්ථ ‘‘තනාදිත්වො’’ති ඔ.

Khi đến thời điểm (pattakāla): sampatto te kālo kaṭakaraṇe (đã đến lúc bạn phải làm chiếu), kaṭaṃ karotu bhavaṃ (xin ngài hãy làm chiếu). Ở đây, (dùng) o theo quy tắc ‘‘tanādito o’’.

ත්වාදී එය්‍යාදයො වත්ත-මානා සම්පති,+නාගතෙ;

භවිස්සති, පරොක්ඛාදි-චත්තාරො+තීතකාලිකා.

Các vĩ ngữ hiện tại (tvādi) và khả năng (eyyādayo) dùng cho hiện tại và tương lai; các vĩ ngữ tương lai (bhavissati) (dùng cho tương lai); bốn thì bắt đầu bằng parokkhā là các thì quá khứ.

5,173. ගම යමි+සා+ස දිසානං වා ච්ඡඞ

5,173. Đối với các căn gam, yam, is, sā, và dis, ccha được tùy chọn thay thế.

එතෙසං වා ච්ඡඞ හොතින්ත+මාන+ත්‍යාදීසු. සො සග්ගං ගච්ඡති ගමෙති, ගච්ඡන්ති ඉච්චාදි. කම්මෙ-ගච්ඡීයති ගමීයති ඉච්චාදි. යම=උපරමෙ, පරොක්ඛාඅනජ්ජතනරූපානි සබ්බත්ථ පයොග+මනුගම්ම යොජෙතබ්බානි. නිපුබ්බො, නියච්ඡති නියමති, නියච්ඡන්ති නියමන්ති. සංපුබ්බො, ‘‘යෙ සංස්සා’’ති ඤ්ඤත්තං, සඤ්ඤමති, සඤ්ඤමන්ති. කම්මෙ-නියච්ඡීයති නියමීයති නියම්මති, සඤ්ඤමීයති වා. තථා [Pg.232] නියච්ඡිස්සති, සඤ්ඤමිස්සති. නියච්ඡි, සංයමි. නියච්ඡිස්ස, සංයමිස්ස. නියච්ඡෙය්‍ය, සංයමෙය්‍ය. නියච්ඡතු, සඤ්ඤමතු. ඉස+සිංස=ඉච්ඡායං, සො සග්ගං ඉච්ඡති, ඉච්ඡන්ති ඉච්චාදි. ‘‘ලහුස්සුපන්තස්සා’’ති වුද්ධිම්හි එසති, එසන්ති ඉච්චාදි. කම්මෙ-ඉච්ඡීයති, ‘‘වා ක්වචී’’ති වුද්ධිම්හි එසීයති. පුබ්බරූපෙ ඉස්සති ඉස්සතෙ ඉච්චාදි. ඉච්ඡිස්සති එසිස්සති ඉච්චාදි. ඉච්ඡි එසි. ඉච්ඡිස්ස එසිස්ස. ඉච්ඡෙය්‍ය එසෙය්‍ය. ඉච්ඡතු එසතු ඉච්චාදි. ආස=උපවෙසනෙ, සො ආසනෙ අච්ඡති ඉච්චාදි. ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති රස්සො, උපපුබ්බො, තථා උපාසති. අච්ඡිස්සති උපාසිස්සති. අච්ඡි උපාසි. අච්ඡිස්ස උපාසිස්ස. අච්ඡෙය්‍ය උපාසෙය්‍ය. අච්ඡතු උපාසතු ඉච්චාදි. දිස=පෙක්ඛනෙ, දිච්ඡති දිච්ඡන්ති ඉච්චාදි සබ්බං පුරිමසමං. ලභ=ලාභෙ, ඉතො පරං විසෙසට්ඨානමෙවවක්ඛාම, සබ්බවාරො වුත්තානුසාරෙන ගහෙතබ්බො. ලභති, ලභන්ති ඉච්චාදි. කම්මෙ-ක්‍යස්ස පුබ්බරූපාදිම්හි කතෙ ලබ්භති ඉච්චාදි.

Hoặc cchaṅa thay thế cho các động từ căn này khi đi với nta, māna, ti v.v... (Ví dụ:) So saggaṃ gacchati (nó đi đến cõi trời), gameti, gacchanti v.v... Thể thụ động: gacchīyati, gamīyati v.v... Căn yama (dừng lại), các dạng quá khứ (parokkhā) và bất định (anajjatana) nên được áp dụng ở mọi nơi theo cách sử dụng. Có tiếp đầu ngữ ni: niyacchati, niyamati, niyacchanti, niyamanti. Có tiếp đầu ngữ saṃ: được biết đến trong câu "ye saṃyantā", (dạng là) saññamati, saññamanti. Thể thụ động: niyacchīyati, niyamīyati, niyammati, hoặc saññamīyati. Tương tự: (tương lai) niyacchissati, saññamissati. (Quá khứ) niyacchi, saṃyami. (Điều kiện) niyacchissa, saṃyamissa. (Khả năng) niyaccheyya, saṃyameyya. (Mệnh lệnh) niyacchatu, saññamatu. Căn isa và siṃsa (mong muốn), so saggaṃ icchati (nó mong muốn cõi trời), icchanti v.v... Theo (quy tắc) "lahussupantassa", khi có sự tăng âm, (dạng là) esati, esanti v.v... Thể thụ động: icchīyati; theo (quy tắc) "vā kvaci", khi có sự tăng âm, (dạng là) esīyati. Khi có sự đồng hóa nguyên âm đầu, (dạng là) issati, issate v.v... (Tương lai) icchissati, esissati v.v... (Quá khứ) icchi, esi. (Điều kiện) icchissa, esissa. (Khả năng) iccheyya, eseyya. (Mệnh lệnh) icchatu, esatu v.v... Căn āsa (ngồi), so āsane acchati (nó ngồi trên ghế) v.v... Theo (quy tắc) "byañjane dīgharassā", nguyên âm được rút ngắn; có tiếp đầu ngữ upa, tương tự (dạng là) upāsati. (Tương lai) acchissati, upāsissati. (Quá khứ) acchi, upāsi. (Điều kiện) acchissa, upāsissa. (Khả năng) accheyya, upāseyya. (Mệnh lệnh) acchatu, upāsatu v.v... Căn disa (nhìn), dicchati, dicchanti v.v... tất cả đều giống như trước. Căn labha (nhận được), từ đây trở đi chúng tôi sẽ chỉ nói về những trường hợp đặc biệt, tất cả các thì nên được hiểu theo những gì đã được nói. Labhati, labhanti v.v... Thể thụ động: sau khi thực hiện đồng hóa nguyên âm đầu v.v... cho kya, (dạng là) labbhati v.v...

73. ලභා ඉං+ඊනං ථං ථා වා

73. Sau căn labha, iṃ và ī được thay thế tùy chọn bằng thaṃ và thā.

ලභස්මා ඉං ඊනං ථං+ථා වා හොන්ති. සො අලභිත්ථ ලභිත්ථ අලභි ලභි ඉං පච්චයෙ අලත්ථං අලභිං ඉච්චාදි.

Sau căn labha, iṃ và ī tùy chọn trở thành thaṃ và thā. (Ví dụ:) So alabhittha, labhittha, alabhi, labhi. Khi có tiếp vị ngữ iṃ, (dạng là) alatthaṃ, alabhiṃ v.v...

26. ලභ වස+ච්ඡිද භිද රුදානං ච්ඡඞ

26. (Sự thay thế) cchaṅa cho các căn labha, vasa, chida, bhida, ruda.

ලභාදීනං ච්ඡඞ හොති ස්සෙන සහ. ලච්ඡති ලභිස්සති, ලච්ඡන්ති ලභිස්සන්ති ඉච්චාදි. ක්‍රියාතිපත්තියං ස්සාභාගස්ස ච්ඡඞාදෙසෙ අලච්ඡා අලභිස්ස ඉච්චාදි. වස=නිවාසෙ, වච්ඡති වසිස්සති. කම්මෙ-බහුලාධිකාරා ‘‘අස්සූ’’ති උකාරො[Pg.233], පුබ්බරූපෙ වුස්සති වුස්සිස්සති ඉච්චාදි. තථා අවච්ඡා අවසිස්සා. ඡිද=ද්වෙධාකරණෙ, ඡෙච්ඡති ඡින්දිස්සති, ‘‘මඤ්ච රුධාදීනං’’ති මං ලො ච. ලස්ස ලොපො ච. භිද=විදාරණෙ, භෙච්ඡති භින්දිස්සති. අභෙච්ඡා අභින්දිස්සා. රුද=රොදනෙ, රුච්ඡති රොදිස්සති. අරුච්ඡා අරොදිස්සා ඉච්චාදි.

cchaṅa thay thế cho các căn labha v.v... cùng với ssa. (Ví dụ:) Lacchati, labhissati, lacchanti, labhissanti v.v... Ở thì điều kiện (kriyātipatti), khi cchaṅa thay thế cho phần ssā, (dạng là) alacchā, alabhissa v.v... Căn vasa (sống), vacchati, vasissati. Thể thụ động: do quyền hạn của "bahula", theo (quy tắc) "assu", (có) nguyên âm u; khi có sự đồng hóa nguyên âm đầu, (dạng là) vussati, vussissati v.v... Tương tự, avacchā, avasissā. Căn chida (cắt đôi), checchati, chindissati; theo (quy tắc) "mañca rudhādīnaṃ", (có) maṃ và sự biến mất của lo. Và sự biến mất của la. Căn bhida (phá vỡ), bhecchati, bhindissati. Abhecchā, abhindissā. Căn ruda (khóc), rucchati, rodissati. Arucchā, arodissā v.v...

අඤ්ඤපච්චයෙපි ඡිදස්ස ‘‘ච්ඡඞ’’ ඉති යොගවිභාගා ච්ඡඞ, භූතෙ ඌං පච්චයෙ අච්ඡෙච්ඡුං අච්ඡින්දිංසු. වුත්තතො අඤ්ඤධාතූනඤ්ච, ගම=ගමනෙ, ගච්ඡං ගච්ඡිස්සං. අඤ්ඤපච්චයෙපි වච=බ්‍යත්තවචනෙ ඉච්චාදි, කම්මෙ-බහුලාධිකාරා ත්‍යාදීසු පරභූතෙසුපි යථාගමං වචාදීනඤ්චස්ස ‘‘වචාදීනං වස්සුට වා’’ති කම්මෙ උට ච ‘‘අස්සූ’’ති අස්ස උ ච, තෙන ධම්මො උච්චති වුච්චති, වුච්චන්ති ඉච්චාදි, යස්ස ච පුබ්බරූපං.

Ngay cả khi có tiếp vị ngữ khác, do sự phân chia quy tắc "cchaṅa", cchaṅa thay thế cho chida; ở thì quá khứ (bhūta) với tiếp vị ngữ ūṃ, (dạng là) acchecchuṃ, acchindiṃsu. Và đối với các động từ căn khác ngoài những gì đã được đề cập, (ví dụ) căn gama (đi), gacchaṃ, gacchissaṃ. Ngay cả khi có tiếp vị ngữ khác, (ví dụ) căn vaca (nói rõ ràng) v.v...; ở thể thụ động, do quyền hạn của "bahula", ngay cả khi ti v.v... theo sau, theo kinh điển, uṭa thay thế cho vaca v.v... theo (quy tắc) "vacādīnaṃ vassuṭa vā", và u thay thế cho a theo (quy tắc) "assu", do đó (có dạng) dhammo uccati, vuccati, vuccanti v.v..., và có sự đồng hóa nguyên âm đầu của ya.

27. භුජ මුච වච විසානං ක්ඛඞ

27. (Sự thay thế) kkhaṅa cho các căn bhuja, muca, vaca, visa.

භුජාදීනං ක්ඛඞ හොති ස්සෙන සහ. වක්ඛති වචිස්සති, වක්ඛන්ති වචිස්සන්ති ඉච්චාදි.

kkhaṅa thay thế cho các căn bhuja v.v... cùng với ssa. (Ví dụ:) Vakkhati, vacissati, vakkhanti, vacissanti v.v...

21. ඊආදො වචස්සොම

21. Khi ī v.v... theo sau, oma thay thế cho vaca.

ඊආදීසු වචස්ස ඔම හොති. මකාරානුබන්ධත්තා ‘‘මානුබන්ධො සරාන+මන්තා පරො’’ති පරිභාසතො සරා පරො. අවොචි, අවොචුං, අවොචො ඉච්චාදි. අනජ්ජතනෙ-අවච අවචා වචා ඉච්චාදි. ක්‍රියාතිපත්තියං-අවක්ඛා අවචිස්සා, අවක්ඛිංසු අවචිස්සිංසු ඉච්චාදි. වචෙය්‍ය ඉච්චාදි. කම්මෙ-වුච්චෙය්‍ය ඉච්චාදි. තථා වචතු, වුච්චතු ඉච්චාදි.

Khi ī v.v... theo sau, oma thay thế cho vaca. Do có chỉ tố ma, theo định nghĩa "chỉ tố ma đứng sau nguyên âm cuối", nó đứng sau nguyên âm. (Ví dụ:) Avoci, avocuṃ, avoco v.v... Ở thì bất định (anajjatana): avaca, avacā, vacā v.v... Ở thì điều kiện (kriyātipatti): avakkhā, avacissā, avakkhiṃsu, avacissiṃsu v.v... Vaceyya v.v... Thể thụ động: vucceyya v.v... Tương tự, vacatu, vuccatu v.v...

භුජ=පාලනජ්ඣොහාරෙසු[Pg.234], ‘‘භුජා’’ දිනා ක්ඛවාදෙසෙ භොක්ඛති භුඤ්ජිස්සති.

Căn bhuja (bảo vệ, ăn), theo (quy tắc) 'bhujā' v.v..., khi có sự thay thế kkha, (dạng là) bhokkhati, bhuñjissati.

කුස=අක්කොසෙ, ආපුබ්බො, තස්ස රස්සො ච, අක්කොසති ඉච්චාදි ඤෙය්‍යං, ලවිකරණලොපවුද්ධියො.

Căn kusa (mắng chửi), có tiếp đầu ngữ ā, và nguyên âm đó được rút ngắn, nên hiểu là akkosati v.v..., có sự biến mất của tiếp vị ngữ la và sự tăng âm.

34. කුස+රුහෙහී+ස්ස ඡි

34. Sau kusa và ruha, chi (thay thế) cho ī.

කුසා රුහා ච පරස්ස ඊස්ස ඡි වා හොති. පරරූපපඨමක්ඛරානි, අක්කොච්ඡි අක්කොසි ඉච්චාදි. අභිපුබ්බො රුහ=රොහනෙ, අභිරුච්ඡි අභිරුහි ඉච්චාදි.

Sau kusa và ruha, chi tùy chọn thay thế cho ī theo sau. (Có) sự đồng hóa với phụ âm đầu theo sau. (Ví dụ:) akkocchi, akkosi v.v... Căn ruha (leo lên) có tiếp đầu ngữ abhi, (dạng là) abhirucchi, abhiruhi v.v...

වහ=පාපුණනෙ, වහති, වහන්ති. කම්මෙ-ක්‍යෙ ‘‘හස්ස විපල්ලාසො’’ති විපරියාසො, තෙන සො වුය්හති, ‘‘අස්සූ’’ති උත්තං. වහිස්සති, වුය්හිස්සති. අවහි, අවුය්හිත්ථ, අවුහි. අවහිස්සා, වුය්හීස්සා ඉච්චාදි. වහෙය්‍ය, වුය්හෙය්‍ය. වහතු, වුය්හතු ඉච්චාදි.

Căn vaha (mang đi), vahati, vahanti. Thể thụ động: khi có kya, theo (quy tắc) "hassa vipallāso", có sự hoán vị, do đó (dạng là) so vuyhati; theo (quy tắc) "assu", (có) sự thay thế bằng u. (Tương lai) Vahissati, vuyhissati. (Quá khứ) Avahi, avuyhittha, avuhi. (Điều kiện) Avahissā, vuyhīssā v.v... (Khả năng) Vaheyya, vuyheyya. (Mệnh lệnh) Vahatu, vuyhatu v.v...

ජර=ජීරණෙ,

Căn jara (già đi),

5,174. ජර මරාන+මීයඞ

5.174. īyaṅa (thay thế) cho jara và mara.

ජර මරානං ඊයඞ වා හොති මාන+න්ත+ත්‍යාදීසු. ජීයති. ‘‘ජර සදාන+මීම’’ති ඊමආගමො ලො ච, ජීරති. කම්මෙ-ජීරීයති ජීයීයති. එවං ජීයිස්සති ජීරිස්සති, ජීයීයිස්සති ජීරීයිස්සති. අජීයි අජීරි, අජීයීයි අජීරීයි. අජීයිස්සා අජීරිස්සා, අජීයීයිස්සා අජීරීයිස්සා අජීයිස්සා අජීරීයිස්සා ඉච්චාදි. මර=පාණචාගෙ, ඊයඞ, මීයති මරති, මීයන්ති මරන්ති ඉච්චාදි.

īyaṅa tùy chọn thay thế cho jara và mara khi māna, nta, ti v.v... theo sau. (Ví dụ:) Jīyati. Theo (quy tắc) "jara sadānamīma", có sự thêm vào īma và sự biến mất của lo, (dạng là) jīrati. Thể thụ động: jīrīyati, jīyīyati. Tương tự, (tương lai) jīyissati, jīrissati, jīyīyissati, jīrīyissati. (Quá khứ) Ajīyi, ajīri, ajīyīyi, ajīrīyi. (Điều kiện) Ajīyissā, ajīrissā, ajīyīyissā, ajīrīyissā, ajīyissā, ajīrīyissā v.v... Căn mara (từ bỏ sự sống), (có) īyaṅa, (dạng là) mīyati, marati, mīyanti, maranti v.v...

දිස=පෙක්ඛනෙ,

Căn disa (nhìn),

5,124. දිසස්ස [Pg.235] පස්ස දස්ස දස ද දක්ඛාති

5.124. passa, dassa, dasa, da, dakkha (thay thế) cho disa.

එතෙ ආදෙසා දිසස්ස වා හොන්ති. අනෙකවණ්ණත්තා සබ්බාදෙසො. පස්සති පස්සන්ති, දක්ඛති දක්ඛන්ති. කම්මෙ-ක්‍යෙ පුබ්බරූපො, දිස්සති දිස්සන්ති, විපස්සීයති දක්ඛීයති ඉච්චාදි.

Những sự thay thế này tùy chọn thay cho disa. Do có nhiều âm tiết, chúng thay thế hoàn toàn. (Ví dụ:) Passati, passanti, dakkhati, dakkhanti. Thể thụ động: khi có kya, có sự đồng hóa nguyên âm đầu, (dạng là) dissati, dissanti, vipassīyati, dakkhīyati v.v...

6,69. දක්ඛ+ඛ+හෙති+හොහීති ලොපො

6.69. Sự biến mất của kha trong dakkha khi hi và hohi theo sau.

දක්ඛාදීහි ආදෙසෙහි පරස්ස ස්සස්ස ලොපො වා හොති. දක්ඛති දක්ඛිස්සති. අපස්සි පස්සි, අපස්සිංසු පස්සිංසු අපස්සො පස්සො, අපස්සිත්ථ පස්සිත්ථ. අපස්සිං පස්සිං, අපස්සිම්හ පස්සිම්හ. තථා අදස්සී දස්සී, අදස්සිංසු දස්සිංසු ඉච්චාදි. අනජ්ජතනෙ දසාදෙසො, අද්දසා අද්දස. අද්දා අද්ද ඉච්චාදි. අපස්සිස්ස දක්ඛිස්ස ඉච්චාදි. පස්සෙය්‍ය දක්ඛෙය්‍ය, පස්සතු දක්ඛතු ඉච්චාදි.

Sau các biến cách dakkha v.v... thì ssa được tùy ý xóa bỏ. (Ví dụ:) Dakkhati (thay vì) dakkhissati. (Tương tự:) Apassi (thành) passi, apassiṃsu (thành) passiṃsu, apasso (thành) passo, apassittha (thành) passittha. Apassiṃ (thành) passiṃ, apassimha (thành) passimha. Tương tự adassī (thành) dassī, adassiṃsu (thành) dassiṃsu v.v... Trong thì quá khứ (anajjatane), có biến cách dasa, (ví dụ:) addasā (hay) addasa. Addā (hay) adda v.v... (Trong thì điều kiện:) Apassissa (hay) dakkhissa v.v... (Trong các thì khác:) Passeyya (hay) dakkheyya, passatu (hay) dakkhatu v.v...

සද=විසරණගත්‍යාවසාදනාදානෙසු, නිපුබ්බො, ‘‘ජරසදාන+මීම වා’’ති ඊමආගමො. නිසීදති, නිසීදන්ති ඉච්චාදි. භාවෙ-නිසජ්ජති, නිසජ්ජතෙ.

Căn sada có các nghĩa: lan rộng, đi, chìm xuống, cho. Khi có tiếp đầu ngữ ni, theo quy tắc ‘‘jarasadānamīma vā’’, có sự thêm vào īma. (Ví dụ:) Nisīdati, nisīdanti v.v... Ở thể thụ động (bhāve): nisajjati, nisajjate.

යජ=දෙවපූජාසංගතිකරණදානෙසු, යජති, යජන්ති ඉච්චාදි. කම්මෙ –

Căn yaja có các nghĩa: cúng dường chư thiên, giao thiệp, làm, và cho. (Ví dụ:) yajati, yajanti v.v... Ở thể nghiệp (kamme) –

5,113. යජස්ස යස්ස ටි+යීති

5,113. Đối với (căn) yaj, ya (thành) i, ja (thành) ya.

යජස්ස යස්ස ටි+යී හොන්ති කානුබන්ධෙති බහුලාධිකාරා ත්‍යාදිවිසයෙපි ක්‍යෙ පුබ්බරූපෙ ච ඉජ්ජති යිජ්ජති මයා බුද්ධො. සො යජිස්සති, තෙන ඉජ්ජිස්සතෙ යිජ්ජිස්සතෙ. සො යජී[Pg.236], තෙන ඉජ්ජි යිජ්ජි. සො යජිස්සා, තෙන ඉජ්ජිස්සා යිජ්ජිස්සා. සො යජෙය්‍ය, තෙන ඉජ්ජෙය්‍ය යිජ්ජෙය්‍ය. සො යජතු, තෙන ඉජ්ජතු යිජ්ජතු ඉච්චාදි.

Đối với (căn) yaj, ya (thành) i và ja (thành) ya. Do quyền chi phối của từ bahula (tùy ý) có liên hệ với ka, cũng trong trường hợp các vĩ tố ti v.v... và khi có kya và có sự đồng hóa (pubbarūpa), (ta có các dạng) ijjati, yijjati (ví dụ:) mayā buddho (Đức Phật được tôi cúng dường). (Tương tự:) Anh ấy sẽ cúng dường (so yajissati), sẽ được anh ấy cúng dường (tena ijjissate yijjissate). Anh ấy đã cúng dường (so yajī), đã được anh ấy cúng dường (tena ijji yijji). Anh ấy sẽ cúng dường (điều kiện) (so yajissā), sẽ được anh ấy cúng dường (điều kiện) (tena ijjissā yijjissā). Anh ấy nên cúng dường (so yajeyya), nên được anh ấy cúng dường (tena ijjeyya yijjeyya). Mong anh ấy cúng dường (so yajatu), mong được anh ấy cúng dường (tena ijjatu yijjatu) v.v...

වද=වචනෙ, ‘‘ගමවදා’’ දිනා වදස්ස වජ්ජාදෙසො වා, ලස්ස ‘‘ඌලස්සෙ’’ති ක්වචි එ ච, වජ්ජති වදෙති වදති, වජ්ජෙන්ති වදෙන්ති ඉච්චාදි. කම්මෙ – ‘‘ක්‍යස්සා’’ති ඊඤ, වජ්ජීයති වජ්ජති වදීයති, වජ්ජීයන්ති වජ්ජන්ති වදීයන්ති. වදිස්සති, වදිස්සන්ති. අවදී වදී, අවදිංසු වදිංසු. අවදිස්ස වදිස්ස. වජ්ජෙ වජ්ජෙය්‍ය වදෙ වදෙය්‍ය, වජ්ජෙය්‍යුං වදෙය්‍යුං. වජ්ජෙතු වදෙතු වදතු ඉච්චාදි යථාගමං ඤෙය්‍යං.

Căn vada có nghĩa là nói. Theo quy tắc ‘‘gamavadā’’ v.v..., vada tùy ý được biến thành vajja, và đôi khi a (của căn) thành e theo quy tắc ‘‘ūlasse’’. (Ví dụ:) vajjati, vadeti, vadati; vajjenti, vadenti v.v... Ở thể nghiệp (kamme) – theo quy tắc ‘‘kyassā’’, có īña, (nên có các dạng) vajjīyati, vajjati, vadīyati; vajjīyanti, vajjanti, vadīyanti. (Các thì khác:) Vadissati, vadissanti. Avadī (hay) vadī, avadiṃsu (hay) vadiṃsu. Avadissa (hay) vadissa. Vajje (hay) vajjeyya, vade (hay) vadeyya; vajjeyyuṃ (hay) vadeyyuṃ. Vajjetu, vadetu, vadatu v.v... nên được hiểu theo đúng ngữ pháp.

කමු=පදවික්ඛෙපෙ, ‘‘පරොක්ඛායඤ්චා’’ති චග්ගහණෙන කම කම ඉති ද්විත්තෙ අනාදිබ්‍යඤ්ජනලොපෙ ලවිකරණෙ ‘‘කවග්ගහා’’ දිනා කස්ස චෙ නිග්ගහීතාගමෙ ච කතෙ චංකමති කමති ඉච්චාදි. චල=කම්පනෙ, චංචලති. ජල+දල=දිත්තියං, ද්විත්තෙ දද්දල්ලති ඉච්චාදි. (සවුද්ධිකභූවාදිනයො).

Căn kamu có nghĩa là bước đi. Do việc lấy từ ca trong quy tắc ‘‘parokkhāyañcā’’, (căn) kama được lặp lại thành kama kama, phụ âm đầu của phần sau bị xóa bỏ, vikarana a bị xóa bỏ, k biến thành c theo quy tắc ‘‘kavaggahā’’ v.v..., và niggahīta được thêm vào, ta có dạng caṃkamati, (bên cạnh dạng đơn là) kamati v.v... Căn cala (rung động), (dạng lặp là) caṃcalati. Căn jala và dala (sáng chói), khi lặp lại (có dạng) daddallati v.v... (Đây là phương pháp của nhóm bhūvādi có sự tăng cường nguyên âm).

හූ+භූ=සත්තායං, ත්‍යාදීසු ‘‘කත්තරි ලො’’ති ලො, තස්ස ලොපෙ ‘‘යුවණ්ණාන+මෙඔ පච්චයෙ’’ති ඔකාරො. සො හොති, තෙ හොන්ති. හොසි, හොථ. හොමි, හොම ඉච්චාදි. භාවෙ-තෙන හූයති හූයතෙ.

Căn hū và bhū có nghĩa là thì, là, ở. Khi đi với các vĩ tố ti v.v..., theo quy tắc ‘‘kattari lo’’, có vikarana a (lo). Khi a này bị xóa bỏ, theo quy tắc ‘‘yuvaṇṇānameo paccaye’’, (ū) trở thành o. (Ví dụ:) Anh ấy là (so hoti), họ là (te honti). Bạn là (hosi), các bạn là (hotha). Tôi là (homi), chúng tôi là (homa) v.v... Ở thể thụ động (bhāve): (tena) hūyati, hūyate.

31. හූස්ස හෙ+හෙහි+හොහි ස්සත්‍යාදො

31. (Căn) hū (biến thành) he, hehi, hohi (khi đi với) ssati v.v...

හූස්ස හෙආදයො හොන්ති ස්සච්චාදො. හෙස්සති හෙහි ස්සති හොහිස්සති.

Căn hū trở thành he v.v... khi đi với ssati v.v... (Ví dụ:) Hessati, hehissati, hohissati.

69. දක්ඛ+ඛ+හෙහි+හොහීහි ලොපොති

69. Sau dakkha, kha, hehi, hohīhi, có sự xóa bỏ.

දක්ඛාදීහි [Pg.237] ආදෙසෙහි පරස්ස ස්සස්ස වා ලොපො හොති. හෙහිති හෙහිස්සති, හොහිති හොහිස්සති. හෙහින්ති හෙහිස්සන්ති, හොහින්ති හොහිස්සන්ති ඉච්චාදි. අනජ්ජතනෙ ඊම්හි අඤාගමො, ‘‘පරො ක්වචී’’ති ඊස්ස ලොපො, සො අහු. වුද්ධිම්හි ‘‘දීඝා ඊස්ස’’ ඉති ඊස්ස සිආදෙසො, සුවො අහොසි ආනන්දො.

Sau các biến cách dakkha v.v..., ssa theo sau được tùy ý xóa bỏ. (Ví dụ:) Hehiti (thay vì) hehissati, hohiti (thay vì) hohissati. Hehinti (thay vì) hehissanti, hohinti (thay vì) hohissanti v.v... Trong thì quá khứ (anajjatane), với vĩ tố ī, có tiếp đầu ngữ a. Theo quy tắc ‘‘paro kvacī’’, ī bị xóa bỏ, (nên có dạng) so ahu (anh ấy đã là). Khi có sự tăng cường (vuddhi), theo quy tắc ‘‘dīghā īssa’’, ī được thay bằng si, (ví dụ:) suvo ahosi ānando (Ngài Ānanda đã hoan hỷ).

41. හූතො රෙසුං

41. Sau (căn) hū, (uṃ thành) resuṃ.

හූතො පරස්ස උ+මිච්චස්ස රෙසුං වා හොති. රකාරානුබන්ධො ‘‘රානුබන්ධෙන්තසරාදිස්සා’’ති අන්තසරාදිස්ස ලොපො. අහෙසුං. ඔකාරවුද්ධි අවාදෙසෙ අහවුං. ඔස්ස සිආදෙසෙ අහොසි.

Sau (căn) hū, vĩ tố uṃ tùy ý được thay bằng resuṃ. Phụ âm r biểu thị cho việc xóa bỏ nguyên âm cuối và phụ âm đầu theo sau, theo quy tắc ‘‘rānubandhentasarādissā’’. (Ví dụ:) Ahesuṃ. Khi có sự tăng cường thành o và biến cách thành av, (ta có dạng) ahavuṃ. Khi o được thay bằng si, (ta có dạng) ahosi.

46. ඉංස්ස ච සිඤ

46. Và (vĩ tố) iṃ (thành) siña.

ඉමිච්චස්ස සිඤ හොති ම්හාත්ථානඤ්ච බහුලං. ඤාකාරො ආඛ්‍යාවයවත්ථො (උකාරො) ඉකාරො උච්චාරණත්ථො. ‘‘අඊස්සා’’ දිනා ඉඤාගමෙ තුම්හෙ අහොසිත්ථ, අහොසි. පරස්සරලොපෙ රස්සෙ ච අහුං, අහොසිම්හ, අහුම්හ, රස්සො. භාවෙ-අභවි, ආස්සත්ථාදෙසො, අභවිත්ථ. අනජ්ජතනෙ ආඌආදිපච්චයෙ කතෙ ‘‘යුවණ්ණාන+මිය ඞුවඞ සරෙ’’ති උවඞාදෙසෙ අහුවා, අහුවු, අහුවො, අහුවත්ථ. අස්ස අමාදෙසෙ අහුං අහුවං, අහුම්හ ඉච්චාදි. භාවෙ-තෙන අහුයි අහුයිත්ථ. අහවිස්සා, අහවිස්සංසු ඉච්චාදි. භාවෙ-අහුයිස්ස, අහුයිස්සථ. පුබ්බස්සරලොපො, හෙය්‍ය[Pg.238], හෙය්‍යුං ඉච්චාදි. භාවෙ-හූයෙය්‍ය, හූයෙථ. හොතු, හොන්තු ඉච්චාදි. භාවෙ-හූයතු, හූයතං. අනුපුබ්බෙ අනුභොති ඉච්චාදි සබ්බවාරෙසු යොජෙතබ්බං. භාවෙ රූපාභාවා. කම්මෙ-අනුභූයති ඉච්චාදි විසෙසො.

Vĩ tố iṃ trở thành siña, và đối với mha thì tùy ý. Ký tự ñā biểu thị một phần của vĩ tố động từ, ký tự i chỉ để phát âm. Theo quy tắc ‘‘Aīssā’’ v.v..., với sự thêm vào i, (ta có) tumhe ahosittha, ahosi. Với sự xóa bỏ nguyên âm sau và rút ngắn, (ta có) ahuṃ, ahosimha, ahumha (dạng ngắn). Ở thể thụ động (bhāve): abhavi; ā biến thành ttha, (cho ra) abhavittha. Trong thì quá khứ (anajjatane), khi có các vĩ tố ā, ū v.v..., u biến thành uvaṅa theo quy tắc ‘‘yuvaṇṇānamiya ṅuvaṅa sare’’, (cho ra) ahuvā, ahuvu, ahuvo, ahuvattha. Khi a biến thành aṃ, (ta có) ahuṃ (hay) ahuvaṃ, ahumha v.v... Ở thể thụ động (bhāve): (tena) ahuyi, ahuyittha. (Thì điều kiện:) Ahavissā, ahavissaṃsu v.v... Ở thể thụ động (bhāve): ahuyissa, ahuyissatha. Với sự xóa bỏ nguyên âm trước, (ta có) heyya, heyyuṃ v.v... Ở thể thụ động (bhāve): hūyeyya, hūyetha. (Mệnh lệnh cách:) Hotu, hontu v.v... Ở thể thụ động (bhāve): hūyatu, hūyataṃ. Với tiếp đầu ngữ anu, (dạng) anubhoti v.v... cần được áp dụng trong tất cả các thì. Không có dạng ở thể bhāve. Ở thể nghiệp (kamme), dạng đặc biệt là anubhūyati v.v...

සි=සයෙ, ලස්ස ලොපො වුද්ධි, සෙති. අයාදෙසෙ සයති, සෙන්ති සයන්ති ඉච්චාදි. කම්මෙ-අතිපුබ්බො, ක්‍යෙ ‘‘දීඝො සරස්සා’’ති ඉස්ස දීඝෙ ච කතෙ තෙන අතිසීයති, අතිසීයන්ති ඉච්චාදි. භාවෙ-තෙන සීයති, සීයතෙ. තථා භවිස්සතිආදීසු.

Căn si có nghĩa là nằm. Vikarana a bị xóa bỏ, (nguyên âm) được tăng cường, (cho ra) seti. Với biến cách ay, (ta có) sayati. (Số nhiều:) senti, sayanti v.v... Ở thể nghiệp (kamme), với tiếp đầu ngữ ati, khi có kya và i được kéo dài theo quy tắc ‘‘dīgho sarassā’’, (ta có dạng) (tena) atisīyati, atisīyanti v.v... Ở thể thụ động (bhāve): (tena) sīyati, sīyate. Tương tự trong thì tương lai v.v...

නී=පාපනෙ, ද්විකම්මකො+යං, අජං ගාමං නෙති නයති, නෙන්ති නයන්ති ඉච්චාදි. කම්මෙ-නීයතෙ ගාමං අජො දෙවදත්තෙන ඉච්චාදි. තථා සෙසෙසුපි යොජෙතබ්බං.

Căn nī có nghĩa là dẫn dắt. Căn này có hai túc từ. (Ví dụ:) Ajaṃ gāmaṃ neti (hay) nayati (Anh ấy dẫn con dê về làng). (Số nhiều:) nenti (hay) nayanti v.v... Ở thể nghiệp (kamme): nīyate gāmaṃ ajo devadattena (Con dê được Devadatta dẫn về làng) v.v... Tương tự, cần được áp dụng cho các trường hợp còn lại.

ඨා=ගතිනිවත්තියං –

Căn ṭhā có nghĩa là dừng chuyển động (đứng lại) –

5,175. ඨාපානං තිට්ඨපිවා

5,175. (Căn) ṭhā (thành) tiṭṭha và (căn) pā (thành) piva, tùy ý.

ඨාපානං තිට්ඨපිවාහොන්ති වා න්ත+මාන+ත්‍යාදීසු. ලස්ස ලොපෙ තිට්ඨති, තිට්ඨන්ති, ඨාති, ඨාන්ති.

(Căn) ṭhā và pā tùy ý trở thành tiṭṭha và piva khi đi với các vĩ tố nta, māna, ti v.v... Khi vikarana a bị xóa bỏ, (ta có các dạng) tiṭṭhati, tiṭṭhanti, (và) ṭhāti, ṭhānti.

5,131. පාදිතො ඨාස්ස වා ඨහො ක්වචිති

5,131. Sau (tiếp đầu ngữ) pa v.v..., (căn) ṭhā đôi khi tùy ý (biến thành) ṭhaha.

පාදිතො පරස්ස ඨාස්ස ක්වචි ඨහො හොති වා. සණ්ඨහති, සණ්ඨහන්ති. ලස්සෙ, අධිට්ඨෙති, අධිට්ඨෙන්ති. කම්මෙ –

Sau (tiếp đầu ngữ) pa v.v..., (căn) ṭhā đôi khi tùy ý trở thành ṭhaha. (Ví dụ:) Saṇṭhahati, saṇṭhahanti. Khi vikarana a bị xóa bỏ, (ta có) adhiṭṭheti, adhiṭṭhenti. Ở thể nghiệp (kamme) –

5,137. අඤ්ඤාදිස්සා+ස්සී ක්‍යෙ

5,137. Của (căn) ñā v.v..., (nguyên âm cuối) thành ī khi đi với kya.

ඤාදිතො+ඤ්ඤස්ස ආකාරන්තස්ස ක්‍රියත්ථස්ස ඊ හොති ක්‍යෙ. උපඨීයති, උපඨීයන්ති. ඨහාදෙසෙ ‘‘ක්‍යස්සා’’ති ඊඤ[Pg.239], තෙන පතිට්ඨහීයති, පතිට්ඨහීයන්ති. භාවෙ-ඊම්හි ඨීයති, ඨීයතෙ. තථා පපුබ්බෙ පතිට්ඨිස්සති පතිට්ඨහිස්සති. ඊස්ස සිම්හි අට්ඨාසි, අට්ඨංසු, සණ්ඨහි, සණ්ඨහිංසු. පතිට්ඨිස්ස පතිට්ඨහිස්ස. තිට්ඨෙ තිට්ඨෙය්‍ය, සණ්ඨෙ සණ්ඨෙය්‍ය, සණ්ඨෙය්‍යුං, සණ්ඨහෙ සණ්ඨහෙය්‍ය. තිට්ඨතු ඨාතු, සණ්ඨහතු ඉච්චාදි.

Sau (căn) ñā v.v..., nguyên âm ā cuối của căn có nghĩa hành động trở thành ī khi đi với kya. (Ví dụ:) Upaṭhīyati, upaṭhīyanti. Khi có biến cách ṭhaha, theo quy tắc ‘‘kyassā’’, có īña, do đó (có dạng) patiṭṭhahīyati, patiṭṭhahīyanti. Ở thể thụ động (bhāve), khi có ī, (ta có) ṭhīyati, ṭhīyate. Tương tự, với tiếp đầu ngữ pa, (thì tương lai:) patiṭṭhissati, patiṭṭhahissati. (Thì quá khứ:) Khi ī (thành) si, (ta có) aṭṭhāsi, aṭṭhaṃsu; saṇṭhahi, saṇṭhahiṃsu. (Thì điều kiện:) Patiṭṭhissa, patiṭṭhahissa. (Cầu khẩn cách:) Tiṭṭhe (hay) tiṭṭheyya; saṇṭhe (hay) saṇṭheyya, saṇṭheyyuṃ; saṇṭhahe (hay) saṇṭhaheyya. (Mệnh lệnh cách:) Tiṭṭhatu (hay) ṭhātu; saṇṭhahatu v.v...

පා=පානෙ, පිවාදෙසෙ පිවති. ‘‘තවග්ගවරණා’’ දො ‘‘බයඤා’’ති යොගවිභාගෙන වස්ස බකාරො, පිබති. කම්මෙපීයති, පීයන්ති ඉච්චාදි.

Căn Pā = (nghĩa là) uống, khi thay thế bằng piva thì thành pivati. Do sự phân chia cú pháp (yogavibhāgena) từ quy tắc ‘‘Tavaggavaraṇā’’ đến ‘‘bayañā’’, chữ v trở thành chữ b, (nên có dạng) pibati. Ở thể thụ động (kamme) là pīyati, pīyanti, v.v.

අස=භුවි,

Căn Asa = (nghĩa là) hiện hữu (bhuvi),

52. තස්ස ථොති

52. Tho thay thế cho nó (tassa).

අත්ථිතො පරස්ස තස්ස ථො හොති. පරරූපෙ පඨමක්ඛරතකාරෙ ච අත්ථි. ‘‘න්ත+මාන+න්ති+යි+යුංස්වා+දිලොපො’’ති අස්ස ලොපො, සන්ති.

Sau atthi, chữ ta của nó (tassa) được thay thế bằng tho. Khi có pararūpa (đồng hóa nguyên âm sau) và chữ cái đầu là ta, thì có dạng atthi. Theo quy tắc ‘‘Nta+māna+nti+yi+yuṃsvā+dilopo’’, chữ a của nó bị xóa bỏ, (nên có dạng) santi.

53. සිහිස්ව+ට

53. Ṭa thay thế cho si, hi, sva.

අත්ථිස්ස අට හොති සිහිසු. ටො සබ්බාදෙසත්ථො. ත්වං අසි. පරරූපාදිම්හි කතෙ ඉදානි තුම්හෙ අත්ථ.

Của atthi, a được thay thế bằng ṭa khi có si và hi theo sau. Chữ ṭ có nghĩa là thay thế toàn bộ. (Ví dụ:) Tvaṃ asi. Sau khi thực hiện pararūpa v.v., bây giờ (có dạng) tumhe attha.

54. මිමානං වා ම්හිම්හා ච

54. Mi và ma cũng tùy chọn thành mhi và mhā.

අසස්මා පරෙසං මිමානං ම්හිම්හා වා හොන්ති තංසන්නියොගෙන අසස්ස අට ච. අම්හි.

Sau căn asa, các vĩ tố mi và ma tùy chọn trở thành mhi và mhā, và đồng thời với sự biến đổi đó, chữ a của asa cũng được thay thế bằng ṭa. (Ví dụ:) Amhi.

55. එසු ස

55. Sa thay thế trong các trường hợp này.

එසු [Pg.240] මිමෙසු අසස්ස සො හොති, පරරූපබාධනත්ථං. අස්මි, අම්හ අස්ම. භවිස්සතිපච්චයෙ –

Trong các trường hợp mi và me này, asa được thay thế bằng sa, nhằm mục đích ngăn chặn pararūpa. (Ví dụ:) Asmi, amha, asma. Trong vĩ tố tương lai (bhavissatipaccaye) –

5,129. අ+ආ+ස්සආදීසු

5,129. Trong các trường hợp a, ā, ssa, v.v.

පරොක්ඛා අ-ආදො අනජ්ජතන ආ-ආදො ක්‍රියාතිපත්තිස්සා-ආදො භවිස්සතිස්සත්‍යාදො ච අත්ථිස්ස භු හොති. ආදෙසවිධානං අසස්සාපයොගත්ථං, කිස්මිඤ්චි පච්චයවිසෙසෙ, තස්මා අසිතබ්බන්තිආදි න භවති. භවිස්සති, භවිස්සන්ති. අභවා, අභවු. ක්‍රියාතිපත්තියං භුආදෙසෙ අභවිස්ස, අභවිස්සංසු ඉච්චාදි. එය්‍යාදිම්හි –

Trong thì quá khứ hoàn thành (parokkhā) bắt đầu bằng a, thì quá khứ bất định (anajjatana) bắt đầu bằng ā, thì điều kiện (kriyātipatti) bắt đầu bằng ssā, và thì tương lai (bhavissati) bắt đầu bằng ssati, căn atthi được thay thế bằng bhu. Quy định về sự thay thế này là để căn asa không được sử dụng trong một số vĩ tố đặc biệt, do đó các dạng như asitanti v.v. không tồn tại. (Ví dụ:) Bhavissati, bhavissanti. Abhavā, abhavu. Trong thì điều kiện, khi thay thế bằng bhu, (có các dạng) abhavissa, abhavissaṃsu, v.v. Trong các vĩ tố eyyādi –

50. අත්ථිතෙ+ය්‍යාදිච්ඡන්නං ස+සු+ස+සථ+සං+සාම

50. Sáu vĩ tố bắt đầu bằng eyya của atthi được thay thế bằng sa, su, sa, satha, saṃ, sāma.

අස=භුවි+ච්චස්මා පරෙසං එය්‍යාදිච්ඡන්නං සාදයො හොන්ති යථාක්කමං. පරරූපෙ සො අස්ස, තෙ අස්සු. ත්වං අස්ස, තුම්හෙ අස්සථ. අහං අස්සං, මයං අස්සාම. ත්වාදිම්හි සො අතු, අස්ස ලොපෙ සන්ථු, අයාදෙසෙ ත්වං අහි, තුම්හෙ අත්ථ. අම්හි, අම්හ, සාදෙසෙ අස්මි අස්ම. බහුලාධිකාරා අජ්ජතනෙ ආසි, ආසිංසු, ආසුං ඉච්චාදීපි හොන්ති.

Sau căn Asa = bhuvi, sáu vĩ tố bắt đầu bằng eyya lần lượt được thay thế bằng sa v.v. Khi có pararūpa, (có dạng) so assa, te assu. Tvaṃ assa, tumhe assatha. Ahaṃ assaṃ, mayaṃ assāma. Trong mệnh lệnh cách (tvādi), (có dạng) so atu, khi xóa bỏ a thì thành santhu, khi thay thế bằng aya thì thành tvaṃ ahi, tumhe attha. (Có dạng) Amhi, amha, khi thay thế bằng sa thì thành asmi, asma. Do quyền hạn của nguyên tắc đa dạng (bahulādhikārā), trong thì quá khứ bất định (ajjatane) cũng có các dạng như āsi, āsiṃsu, āsuṃ, v.v.

බ්‍රූ=වචනෙ,

Căn Brū = (nghĩa là) nói (vacane),

36. බ්‍රූතො තිස්සීඤ

36. Sau brū, ti được thay thế bằng īña.

බ්‍රූතො පරස්ස තිස්ස ඊඤ වා හොති. වුද්ධිඅවාදෙසෙ ලස්ස ලොපෙ බ්‍රවීති.

Sau brū, vĩ tố ti tùy chọn được thay thế bằng īña. Khi có sự tăng trưởng (vuddhi), thay thế bằng ava, và xóa bỏ la, thì có dạng bravīti.

5,97. න බ්‍රූස්සො

5,97. Không có o cho brū.

බ්‍රූස්ස [Pg.241] ඔ න හොති බ්‍යඤ්ජනෙ. බ්‍රූති. උවඞාදෙසෙ බ්‍රූවන්ති.

Đối với brū, không có sự thay thế bằng o khi có phụ âm theo sau. (Ví dụ:) Brūti. Khi thay thế bằng uvaṅ, (có dạng) brūvanti.

20. ත්‍ය+න්තීනං ට+ටූ

20. Ṭa và ṭū thay thế cho ti và antī.

ආහා පරෙසං ති+අන්තීනං ට+ටූ හොන්ති. ටකාරා සබ්බාදෙසත්ථා. අතොයෙව ආහා පරෙසං තිඅන්තීනං ටටූවිධානඤාපකා තිඅන්තීසු බ්‍රූස්ස ආහො. ආහ, ආහු. බ්‍රූසි, බ්‍රූථ. බ්‍රූමි, බ්‍රූම ඉච්චාදි. බ්‍රවිස්සති. අබ්‍රවි අබ්‍රවී, අබ්‍රවුං. අනජ්ජතනෙ අබ්‍රවා, අබ්‍රවු. පරොක්ඛායං –

Sau āha, các vĩ tố ti và antī được thay thế bằng ṭa và ṭū. Chữ ṭ có nghĩa là thay thế toàn bộ. Chính vì vậy, quy định về sự thay thế ṭa và ṭū cho ti và antī sau āha cho biết rằng brū được thay thế bằng āha khi có ti và antī theo sau. (Ví dụ:) Āha, āhu. Brūsi, brūtha. Brūmi, brūma, v.v. (Các dạng khác:) Bravissati. Abravi, abravī, abravuṃ. Trong thì quá khứ bất định (anajjatane), (có dạng) abravā, abravu. Trong thì quá khứ hoàn thành (parokkhāyaṃ) –

16. අආදීස්වා+හො බ්‍රූස්ස

16. Āha thay thế cho brū trong các trường hợp bắt đầu bằng a.

බ්‍රූස්ස ආහො හොති පරොක්ඛාඅආදීසු. සුපිනෙ කිර සො ආහ, තෙ ආහු ඉච්චාදි. අබ්‍රවිස්ස. බ්‍රවෙ බ්‍රවෙය්‍ය. වුද්ධිප්පටිසෙධෙ බ්‍රූතු, බ්‍රවන්තු ඉච්චාදි.

Brū được thay thế bằng āha trong thì quá khứ hoàn thành (parokkhā) bắt đầu bằng a, v.v. (Ví dụ:) Supine kira so āha (tương truyền rằng người ấy đã nói trong giấc mơ), te āhu (họ đã nói), v.v. (Các dạng khác:) Abravissa. Brave, braveyya. Khi sự tăng trưởng (vuddhi) bị ngăn chặn, (có dạng) brūtu, bravantu, v.v.

හන=හිංසායං, තිම්හි විකරණලොපෙ සො හනති හන්ති. තෙ හනන්ති ඉච්චාදි. කම්මෙ-යෙ නස්ස ඤ්ඤෙ පුබ්බරූපං, තෙන හඤ්ඤති, හඤ්ඤන්ති හඤ්ඤරෙ. තථා හනිස්සති ඉච්චාදි.

Căn Hana = (nghĩa là) sát hại (hiṃsāyaṃ), khi có ti theo sau và xóa bỏ vikaraṇa, thì có dạng so hanati (và) hanti. Te hananti, v.v. Ở thể thụ động (kamme), trước ya, na trở thành ñña do pubbarūpa, do đó có dạng haññati, haññanti, haññare. Tương tự, hanissati, v.v.

67. හනා ඡ+ඛා

67. Cha và khā (thay thế cho ssā) sau hana.

හනා ස්සාස්ස ඡ+ඛා වා හොන්ති. පටිහංඛාමි පටිහනිස්සාමි. හංඡෙම හනිස්සාම. අහනි, අහනිංසූතිආදි සබ්බත්ථ යොජෙතබ්බං. හුවාදයො

Sau hana, vĩ tố ssā tùy chọn được thay thế bằng cha hoặc khā. (Ví dụ:) Paṭihaṃkhāmi, paṭihanissāmi. Haṃchema, hanissāma. Các dạng như ahani, ahaniṃsu, v.v. nên được áp dụng ở mọi nơi. Nhóm căn Hu (huvādayo).

හු=හවනෙ[Pg.242]. ත්‍යාදීසු ලො. ‘‘පරොක්ඛායඤ්චා’’ති චග්ගහණෙන හු හුති ද්විත්තං, ‘‘කවග්ගහානං චවග්ගජා’’ති හස්ස ජො, ලලොපො වුද්ධි ච, ජුහොති අග්ගිං, අඤ්ඤත්‍ර ‘‘යවා සරෙ’’ති වකාරො, ජුහ්වති. ජුහොන්ති. ජුහ්වන්ති. ජුහොසි ජුහ්වසි, ජුහොථ ජුහ්වථ. ඉච්චාදි. කම්මෙ – ‘‘දීඝො සරස්සා’’ති දීඝෙ හූයති තෙන අග්ගි ඉච්චාදි. ජුහිස්සති, ජුහිස්සන්ති. අජුහවි අජුහොසි, අජුහවුං අජුහවිංසු අජුහවංසු අජුහොසුං. අජුහිස්ස, අජුහිස්සංස්සු. ජුහෙ ජුහෙය්‍ය. ජුහොතු, ජුහොන්තු ඉච්චාදි.

Căn Hu = (nghĩa là) cúng dường (havane). Trước ti v.v., la bị xóa bỏ. Do chữ ca trong quy tắc ‘‘Parokkhāyañcā’’, căn hu được lặp lại; theo quy tắc ‘‘kavaggahānaṃ cavaggajā’’, chữ h trở thành j; cùng với sự xóa bỏ la và sự tăng trưởng (vuddhi), (có dạng) juhoti aggiṃ. Ở trường hợp khác, theo quy tắc ‘‘yavā sare’’, có chữ v, (nên có dạng) juhvati. Juhonti. Juhvanti. Juhosi, juhvasi, juhotha, juhvatha, v.v. Ở thể thụ động – theo quy tắc ‘‘dīgho sarassā’’, với sự trường hóa, (có dạng) hūyati tena aggi, v.v. Juhissati, juhissanti. Ajuhavi, ajuhosi, ajuhavuṃ, ajuhaviṃsu, ajuhavaṃsu, ajuhosuṃ. Ajuhissa, ajuhissaṃssu. Juhe, juheyya. Juhotu, juhontu, v.v.

හා=චාගෙ, පුරෙ විය ද්වෙභාවඡාදෙසලොපෙ ‘‘රස්සො පුබ්බස්සා’’ති පුබ්බස්ස ආස්ස රස්සො. ජහාති ඉච්චාදි. කම්මෙ – ‘‘අඤ්ඤාදිස්සා+ස්සී ක්‍යෙ’’ති ක්‍යෙ ආස්ස ඊ, හීයති ඉච්චාදි. ජහිස්සති. අජහාසි, ‘‘දීඝා ඊස්ස’’ ඉති සි, පජහි, අජහිංසු අජහංසු, පජහිංසු පජහුං. කම්මෙ-පහීයි පහීයිත්ථ. ස්සාදි+එය්‍යාදි+ත්වාදීසුපි ඤෙය්‍යා.

Căn Hā = (nghĩa là) từ bỏ (cāge), như trước, sau khi lặp lại, thay thế, xóa bỏ, và theo quy tắc ‘‘rasso pubbassā’’, chữ ā đứng trước được rút ngắn. (Có dạng) Jahāti, v.v. Ở thể thụ động – theo quy tắc ‘‘aññādissā+ssī kye’’, trước kya, chữ ā trở thành ī, (có dạng) hīyati, v.v. Jahissati. Ajahāsi, theo quy tắc ‘‘dīghā īssa’’, (có dạng) si, pajahi, ajahiṃsu, ajahaṃsu, pajahiṃsu, pajahuṃ. Ở thể thụ động: pahīyi, pahīyittha. Cũng nên được hiểu tương tự trong các thì tương lai (ssādi), khả năng cách (eyyādi), và mệnh lệnh cách (tvādi).

දා=දානෙ, ද්විභාවරස්සත්තානි, ලලොපො, දදාති, දදන්ති ඉච්චාදි. ‘‘ගමවදා’’ දිනා දජ්ජාදෙසෙ දජ්ජති, දජ්ජන්ති ඉච්චාදි. ලස්සෙ+කාරෙ දානං දෙති ඉච්චාදි.

Căn Dā = (nghĩa là) cho (dāne), sau khi lặp lại, rút ngắn, và xóa bỏ la, (có dạng) dadāti, dadanti, v.v. Theo quy tắc ‘‘Gamavadā’’, khi thay thế bằng dajja, (có dạng) dajjati, dajjanti, v.v. Khi la được thay thế bằng e, (có dạng) dānaṃ deti, v.v.

22. දාස්ස දං වා මිමෙස්ව+ද්විත්තෙ

22. Daṃ tùy chọn thay thế cho dā trước mi và me, khi không có sự lặp lại (dvitte).

අද්විත්තෙ වත්තමානස්ස දාස්ස දං හොති වා මිමෙසු. වග්ගන්තං, දම්මි දෙමි, දම්ම දෙම. ඊකාරෙ දීයති ඉච්චාදි. අනාගතත්ථෙ ඉඤාගමෙ සරණොපාදි, දදිස්සති, දදිස්සන්ති. දජ්ජිස්සති, දජ්ජිස්සන්ති. ලවිකරණෙ [Pg.243] දස්සති, දස්සන්ති. අජ්ජතනෙ-අදදි, අදදිංසු, අදජ්ජි, අදජ්ජිංසු, අදාසි, අදංසු. අනජ්ජතනෙ-අදදා, අදදු. කාලාතිපත්තියං-අදදිස්ස අදජ්ජිස්ස, ලෙ අදස්ස, දස්සංසු. එය්‍යාදිම්හි-දදෙ දදෙය්‍ය දජ්ජෙ දජ්ජෙය්‍ය. ‘‘ටා’’ති බහුලාධිකාරා දජ්ජාදෙසා පරස්ස එය්‍යස්ස ටා, දජ්ජා, දජ්ජුං දජ්ජෙය්‍යං දදෙය්‍යුං. ත්වාදීසු-දදාතු, දදන්තු, දජ්ජතු, දජ්ජන්තු, ලස්සෙ+කාරෙ දෙතු, දෙන්තු ඉච්චාදි. සබ්බත්ථ කම්මෙපි යොජනීයං.

Khi không có sự trùng lặp, đối với căn dā ở thì hiện tại, có dạng daṃ hoặc là ở các vĩ ngữ mi và ma. (Ví dụ với) vagganta: dammi, demi, damma, dema. Với tiếp vĩ ngữ ī, có dạng dīyati v.v. Ở thì tương lai, với sự thêm vào của iñ và sự trùng lặp v.v., có dạng dadissati, dadissanti. Dajjissati, dajjissanti. Với vikarana la, có dạng dassati, dassanti. Ở thì aorist: adadi, adadiṃsu, adajji, adajjiṃsu, adāsi, adaṃsu. Ở thì quá khứ chưa xác định: adadā, adadu. Ở thì điều kiện: adadissa, adajjissa, và với la: adassa, dassaṃsu. Ở lối cầu khiến (eyyādi): dade, dadeyya, dajje, dajjeyya. Do quyền hạn rộng rãi của "ṭā", dajjā thay thế cho eyya theo sau nó: dajjā, dajjuṃ, dajjeyyaṃ, dadeyyuṃ. Ở các vĩ ngữ tu v.v.: dadātu, dadantu, dajjatu, dajjantu, với la và kāra: detu, dentu v.v. Cũng nên được áp dụng trong thể thụ động ở mọi nơi.

ධා=ධාරණෙ, ත්‍යාදිම්හි චග්ගහණෙන ද්විත්තෙ පුබ්බාකාරස්ස රස්සත්තෙ ලලොපෙ ‘‘චතුත්ථදුතියානං තතියපඨමා’’ති පුබ්බධකාරස්ස දකාරෙ ච කතෙ දධාති, දධන්ති. පිපුබ්බො, ‘‘තදමිනා’’ දිනා ආස්ස ලොපො, ‘‘ධාස්ස හො’’ති ද්විත්තෙ පරස්ස ධාස්ස හකාරො, ද්වාරං පිදහති, පිදහන්ති. ලස්සෙ+කාරෙ නිධෙති, නිධෙන්ති. කම්මෙ-විධීයති, විධීයන්ති ඉච්චාදි. ධස්සති, පිදහිස්සති, පරිදහෙස්සති. අධාසි, පිදහි. අධස්ස, පිදහිස්ස. දධෙ දධෙය්‍ය, පිදහෙ පිදහෙය්‍ය. දදාතු, පිදහතු, නිධෙතු, නිධෙන්තු ඉච්චාදි. (ජුහොත්‍යාදයො).

Căn dhā có nghĩa là giữ gìn. Trong các vĩ ngữ ti v.v., do sự bao gồm của ca, khi có sự trùng lặp, nguyên âm ā đứng trước được rút ngắn, la bị lược bỏ, và theo quy tắc "âm thứ ba và thứ nhất thay thế cho âm thứ tư và thứ hai", phụ âm dh đứng trước trở thành da, tạo thành dadhāti, dadhanti. Với tiếp đầu ngữ pi, theo quy tắc "tadaminā" v.v., ā bị lược bỏ, theo quy tắc "dhāssa ho", khi trùng lặp, dhā theo sau trở thành ha, (ví dụ) dvāraṃ pidahati (người ấy đóng cửa), pidahanti. Với la và kāra: nidheti, nidhenti. Trong thể thụ động: vidhīyati, vidhīyanti v.v. (Tương lai:) Dhassati, pidahissati, paridahessati. (Aorist:) Adhāsi, pidahi. (Điều kiện:) Adhassa, pidahissa. (Cầu khiến:) Dadhe, dadheyya, pidahe, pidaheyya. (Mệnh lệnh:) Dadātu, pidahatu, nidhetu, nidhentu v.v. (Nhóm Juhotyādi).

භූවාදි ච ජුහාදි ච, හුවාදිධාතවො චි+මෙ;

සවුද්ධිකභූවාදීහි, තිධා භෙදං උපෙන්ති තෙ.

Nhóm Bhūvādi và nhóm Juhādi, đây là các động từ căn thuộc nhóm Huvādi; cùng với nhóm Bhūvādi có sự tăng trưởng nguyên âm, chúng được chia thành ba loại.

(භූවාදිනයො.)

(Phương pháp của nhóm Bhūvādi.)

අධුනා [Pg.244] විකරණපභෙදපකාසනත්ථං රුධාදීනං අට්ඨගණානං කානිචි රූපානි උදාහරියන්තෙ –

Bây giờ, để giải thích sự phân biệt của các vikarana, một vài hình thức của tám nhóm bắt đầu bằng Rudhādi sẽ được nêu làm ví dụ –

රුධ=ආවරණෙ, ත්‍යාදයො හොන්ති. එව+මුපරිපි සබ්බගණෙසු.

Căn rudh có nghĩa là ngăn che, các vĩ ngữ ti v.v. được thêm vào. Tương tự như vậy đối với tất cả các nhóm ở trên.

5,19. මඤ්ච රුධාදීනං

5,19. Và maṃ đối với nhóm Rudhādi

රුධාදිකො අපරොක්ඛෙසු කත්තුවිහිතමාන+න්ත+ත්‍යාදීසු ලො හොති මඤ්ච+න්තසරා පරො. නිග්ගහීතස්ස වග්ගන්තං, ‘‘ලහුස්සුපන්තස්සා’’ති සංයොගත්තා න වුද්ධි. සො මග්ගං රුන්ධති, රුන්ධන්ති ඉච්චාදි. කම්මෙ-නිපුබ්බො ක්‍යො ධස්ස චවග්ග+පුබ්බරූප+තතියක්ඛරජකාරා, තෙන මග්ගො නිරුජ්ඣති ඉච්චාදි. ඉඤාගමෙ රුන්ධිස්සති, නිරුජ්ඣිස්සති. අරුන්ධි, අරුන්ධිංසු. නිරුජ්ඣිත්ථො, නිරුජ්ඣි, නිරුජ්ඣිංසු. අරුන්ධිස්ස, අරුන්ධිස්සංසු, නිරුජ්ඣිස්ස, නිරුජ්ඣිස්සංසු. රුන්ධෙ රුන්ධෙය්‍ය, නිරුජ්ඣෙ නිරුජ්ඣෙය්‍ය. රුන්ධතු, රුන්ධන්තු. ත්වං රුන්ධ රුන්ධාහි. නිරුජ්ඣතු, නිරුජ්ඣන්තු ඉච්චාදි.

Đối với nhóm Rudhādi, trong các thì không phải quá khứ xa (aparokkhesu), trong các vĩ ngữ māna, nta, ti v.v. được quy định cho thể chủ động, có trung tố lo và maṃ theo sau nguyên âm cuối. Niggahīta (ṃ) trở thành âm mũi cùng loại (vagganta). Do có phụ âm kép, không có sự tăng trưởng (vuddhi) theo quy tắc "lahussupantassa". (Ví dụ:) So maggaṃ rundhati (người ấy ngăn chặn con đường), rundhanti v.v. Trong thể thụ động, với tiếp đầu ngữ ni, tiếp vĩ ngữ ya, dh trở thành ja, là phụ âm thứ ba của nhóm vòm miệng (cavagga) và có sự đồng hóa. (Ví dụ:) tena maggo nirujjhati (con đường bị người ấy ngăn chặn) v.v. Với sự thêm vào của iñ (tương lai): rundhissati, nirujjhissati. (Aorist:) Arundhi, arundhiṃsu. Nirujjhittho, nirujjhi, nirujjhiṃsu. (Điều kiện:) Arundhissa, arundhissaṃsu, nirujjhissa, nirujjhissaṃsu. (Cầu khiến:) Rundhe, rundheyya, nirujjhe, nirujjheyya. (Mệnh lệnh:) Rundhatu, rundhantu. Tvaṃ rundha, rundhāhi. Nirujjhatu, nirujjhantu v.v.

ඡිද=ද්වෙධාකරණෙ, ඡින්දති, ඡින්දන්ති. කම්මෙ-ඡිජ්ජති, ඡිජ්ජන්ති. භවිස්සතිපච්චයෙ – ‘‘ලභ වසච්ඡිදා’’ දිනා ච්ඡඞාදෙසෙ ඡෙච්ඡති ඡින්දිස්සති. කම්මෙ-පුබ්බරූපං, ඡිජ්ජිස්සති, ඡිජ්ජිස්සන්ති. අඡින්දි ඡින්දි, අච්ඡෙජ්ජි, අච්ඡෙජ්ජිංසු. අච්ඡින්දිස්සා අඡිජ්ජිස්සා. ඡින්දෙ ඡින්දෙය්‍ය, ඡිජ්ජෙ ඡිජ්ජෙය්‍ය, ඡින්දතු, ඡින්දන්තු, ඡිජ්ජතු, ඡිජ්ජන්තු ඉච්චාදි.

Căn chid có nghĩa là cắt làm hai, (hiện tại:) chindati, chindanti. Thể thụ động: chijjati, chijjanti. Trong vĩ ngữ tương lai, theo quy tắc "labha vasacchidā" v.v., có sự thay thế bằng cchaṅ, (tạo thành) checchati, chindissati. Trong thể thụ động, có sự đồng hóa: chijjissati, chijjissanti. (Aorist:) Achindi, chindi, acchejji, acchejjiṃsu. (Điều kiện:) Acchindissā, achijjissā. (Cầu khiến:) Chinde, chindeyya, chijje, chijjeyya, (Mệnh lệnh:) chindatu, chindantu, chijjatu, chijjantu v.v.

භුජ=පාලනජ්ඣොහාරෙසු, භුඤ්ජති, භුඤ්ජන්ති ඉච්චාදි. භවිස්සතිම්හි ‘‘භුජ+මුච+වච+විසානං ක්ඛඞ’’ති ධාත්වන්තෙන සහ ස්සස්ස [Pg.245] ක්ඛඞාදෙසෙ වුද්ධි, භොක්ඛති, භුඤ්ජිස්සති, භොක්ඛන්ති, භුඤ්ජිස්සන්ති ඉච්චාදි.

Căn bhuj có nghĩa là bảo vệ và ăn uống, (hiện tại:) bhuñjati, bhuñjanti v.v. Ở thì tương lai, theo quy tắc "bhuja+muca+vaca+visānaṃ kkhaṅa", vĩ ngữ ssa cùng với phụ âm cuối của căn được thay thế bằng kkhaṅ và có sự tăng trưởng nguyên âm, (tạo thành) bhokkhati, bhuñjissati, bhokkhanti, bhuñjissanti v.v.

මුච=මොචනෙ, මුච්චති, මුච්චන්ති ඉච්චාදි. කම්මෙ-මුච්චති, මුච්චන්ති ඉච්චාදි. (රුධාදිනයො).

Căn muc có nghĩa là giải thoát, (hiện tại:) muccati, muccanti v.v. Thể thụ động: muccati, muccanti v.v. (Phương pháp của nhóm Rudhādi).

දිව=කීළා විජිගිංසා වොහාර ජුති ථුති ගතීසු,

Căn div có các nghĩa: vui chơi, mong muốn chinh phục, giao dịch, chiếu sáng, tán thán, đi,

5,21. දිවාදීහි යක

5,21. yaka sau nhóm Divādi

දිවාදීහි කත්තරි ලවිසයෙ යක හොති. කකාරො කානුබන්ධකාරියත්ථො, එව+මුපරි ච. වස්ස බකාරෙ පුබ්බරූපං, සො ජුතං දිබ්බති, දිබ්බන්ති ඉච්චාදි. කම්මෙ-ක්‍යෙ තෙන දිබ්බති, දිබ්බන්ති ඉච්චාදි. දිබ්බිස්සති, තෙන දිබ්බිස්සති. අදිබ්බි දිබ්බි. තෙන අදිබ්බි දිබ්බි. අදිබ්බිස්ස. තෙන අදිබ්බිස්ස. දිබ්බෙ දිබ්බෙය්‍ය. තෙන දිබ්බෙ දිබ්බෙය්‍ය. දිබ්බතු. තෙන දිබ්බතු ඉච්චාදි.

Sau các căn nhóm Divādi, trong thể chủ động, trong phạm vi của la, có tiếp vĩ ngữ yaka. Phụ âm ka có mục đích làm chỉ tố k, và cũng như vậy ở trên. V trở thành b và có sự đồng hóa, (ví dụ:) so jutaṃ dibbati (người ấy chơi cờ bạc), dibbanti v.v. Trong thể thụ động, với tiếp vĩ ngữ ya, (ví dụ:) tena dibbati (cờ bạc được chơi bởi người ấy), dibbanti v.v. (Tương lai:) Dibbissati, tena dibbissati. (Aorist:) Adibbi, dibbi. Tena adibbi, dibbi. (Điều kiện:) Adibbissa. Tena adibbissa. (Cầu khiến:) Dibbe, dibbeyya. Tena dibbe, dibbeyya. (Mệnh lệnh:) Dibbatu. Tena dibbatu v.v.

සිව=තන්තුසන්තානෙ, සිබ්බති, සිබ්බන්ති ඉච්චාදි. පද=ගමනෙ, උපුබ්බො, චවග්ගපුබ්බරූපානි, උප්පජ්ජති, උප්පජ්ජරෙ උප්පජ්ජන්ති ඉච්චාදි. කම්මෙක්‍යෙ තෙන පටිපජ්ජතෙ ඉච්චාදි. භාවෙ-උප්පජ්ජතෙ තයා. බුධ=අවගමනෙ, ඣකාරපුබ්බරූපානි යක්ඛරෙසු. ධම්මං බුජ්ඣති, බුජ්ඣරෙ බුජ්ඣන්ති ඉච්චාදි. කම්මෙ-මයා ධම්මො බුජ්ඣතෙ ඉච්චාදි. යුධ=සම්පහාරෙ, යුජ්ඣති+ච්චාදි. නහ=බන්ධනෙ, ‘‘හස්ස විපල්ලාසො’’ති යෙ විපල්ලාසො, සන්නය්හති+ච්චාදි. මන=ඤාණෙ, ඤ්ඤකාර+පුබ්බරූපානි, මඤ්ඤති+ච්චාදි. තුස=තුට්ඨිම්හි, පුබ්බරූපෙ තුස්සති+ච්චාදි. සම=උපසමෙ, සම්මති+ච්චාදි.

Căn siv có nghĩa là may vá, (hiện tại:) sibbati, sibbanti v.v. Căn pad có nghĩa là đi, với tiếp đầu ngữ u, có sự đồng hóa thành âm vòm miệng, (tạo thành) uppajjati, uppajjare, uppajjanti v.v. Trong thể thụ động với ya, (ví dụ:) tena paṭipajjate v.v. Trong thể vô nhân xưng: uppajjate tayā. Căn budh có nghĩa là hiểu biết, có sự đồng hóa thành jh trước ya. (Ví dụ:) Dhammaṃ bujjhati (người ấy hiểu Pháp), bujjhare, bujjhanti v.v. Trong thể thụ động: mayā dhammo bujjhate (Pháp được hiểu bởi tôi) v.v. Căn yudh có nghĩa là chiến đấu, (hiện tại:) yujjhati v.v. Căn nah có nghĩa là buộc, theo quy tắc "hassa vipallāso", có sự hoán vị với ya, (tạo thành) sannayhati v.v. Căn man có nghĩa là biết, có sự đồng hóa thành ññ, (tạo thành) maññati v.v. Căn tus có nghĩa là hài lòng, với sự đồng hóa, (tạo thành) tussati v.v. Căn sam có nghĩa là lắng dịu, (tạo thành) sammati v.v.

ජන=ජනනෙ[Pg.246], ‘‘ජනිස්සා’’ති ආ හොති කානුබන්ධෙ බහුලාධිකාරා, සො ජායති, ජායන්ති+ච්චාදි. කම්මෙ-ජනිතුං පයොජෙතීති ‘‘පයොජකබ්‍යාපාරෙ ණාපි චෙ’’ති ණිම්හි ‘‘අඤ්ඤත්‍රාපී’’ති වුද්ධිපටිසෙධෙ ක්‍යම්හි ‘‘දීඝො සරස්සා’’ති දීඝෙ ච කතෙ තෙන ජනීයති, ජනීයන්ති ඉච්චාදි. සො ජායිස්සති. තෙන ජනිස්සති. සො අජායි, තෙන අජනීයි. සො අජායිස්ස, තෙන අජනීයිස්ස. සො ජායෙ ජායෙය්‍ය, තෙන ජනීයෙය්‍ය. සො ජායතු, තෙන ජනීයතු ඉච්චාදි. (දිවාදිනයො).

Căn jan có nghĩa là sinh ra, theo quy tắc "janissā", có sự thay thế bằng ā do quyền hạn rộng rãi của chỉ tố k, (ví dụ:) so jāyati (người ấy được sinh ra), jāyanti v.v. Trong thể thụ động, (trong nghĩa) "gây ra sự sinh ra", theo quy tắc "payojakabyāpāre ṇāpi ce", với tiếp vĩ ngữ ṇi, sự tăng trưởng nguyên âm bị cấm bởi quy tắc "aññatrāpi", và với tiếp vĩ ngữ ya, nguyên âm được kéo dài theo quy tắc "dīgho sarassā", tạo thành tena janīyati (được sinh ra bởi người ấy), janīyanti v.v. (Tương lai:) So jāyissati. Tena janissati. (Aorist:) So ajāyi, tena ajanīyi. (Điều kiện:) So ajāyissa, tena ajanīyissa. (Cầu khiến:) So jāye, jāyeyya, tena janīyeyya. (Mệnh lệnh:) So jāyatu, tena janīyatu v.v. (Phương pháp của nhóm Divādi).

තුද=බ්‍යථනෙ,

Căn tud có nghĩa là làm khổ não,

5,22. තුදාදීහි කො

5,22. ka sau nhóm Tudādi

තුදාදීහි කත්තරි ලවිසයෙ කො හොති. තුදති, තුදන්ති ඉච්චාදි. කම්මෙ-තුද්‍යති තුජ්ජති, තුද්‍යරෙ තුද්‍යන්ති, තුජ්ජරෙ තුජ්ජන්ති+ච්චාදි. තථා තුදිස්සති තුජ්ජිස්සති. අතුදි, අතුදිංසු, අතුජ්ජි. අතුදිස්ස අතුජ්ජිස්ස, තුදෙය්‍ය තුජ්ජෙය්‍ය. තුදතු, තුදන්තු, තුජ්ජතු ඉච්චාදි.

Đối với các động từ căn bắt đầu bằng tud, trong tác động cách (kattari) ở các thì bắt đầu bằng la, tiếp vị ngữ ka (ko) được dùng. Ví dụ: tudati, tudanti v.v... Trong thụ động cách (kamme): tudyati hoặc tujjati, tudyare hoặc tudyanti, tujjare hoặc tujjanti v.v... Tương tự: tudissati hoặc tujjissati. (Aorist): atudi, atudiṃsu, atujji. (Conditional): atudissa hoặc atujjissa. (Optative): tudeyya hoặc tujjeyya. (Imperative): tudatu, tudantu, tujjatu v.v...

විස=පවෙසනෙ, පපුබ්බො. සො ගාමං පවිසති ඉච්චාදි. කම්මෙ-පවිසීයති ඉච්චාදි. පවිසිස්සති. පවිසීයිස්සති. පාවිසි, ඊම්හි ‘‘භුජමුචා’’ දිනා යොගවිභාගා ක්ඛඞ. පාවිසි, පවිසි පාවෙක්ඛි, පථවිං පාවිසිංසු පවිසිංසු. පාවිසීයි. පාවිසිස්ස පවිසිස්ස. පාවිසීයිස්ස. පවිසෙ පවිසෙය්‍ය, විකරණලොපො [Pg.247] පවිසීයෙය්‍ය. පවිසතු, පවිසීයතු ඉච්චාදි. නුදති. දිස=උච්චාරණෙ, උද්දිස්සති, ලිඛති, තුසති ඉච්චාදි. (තුදාදිනයො).

Động từ căn visa có nghĩa là đi vào (pavesane), với tiếp đầu ngữ pa. Ví dụ: so gāmaṃ pavisati (anh ta đi vào làng) v.v... Trong thụ động cách: pavisīyati v.v... (Tương lai): pavisissati. (Tương lai thụ động): pavisīyissati. (Aorist): pāvisi, trong thì ī (aorist), theo quy tắc bắt đầu bằng ‘bhujamucā’, do sự phân chia quy tắc (yogavibhāga), kkha thành ṅa. (Các dạng Aorist): pāvisi, pavisi, pāvekkhi; pathaviṃ pāvisiṃsu, pavisiṃsu (họ đã đi vào lòng đất). (Aorist thụ động): pāvisīyi. (Conditional): pāvisissa, pavisissa. (Conditional thụ động): pāvisīyissa. (Optative): pavise, paviseyya; do sự lược bỏ biến tố (vikaraṇalopo), (dạng thụ động là) pavisīyeyya. (Imperative): pavisatu, pavisīyatu v.v... Nudati (anh ta đẩy). Động từ căn disa có nghĩa là phát âm/chỉ ra (uccāraṇe), ví dụ: uddissati, likhati, tusati v.v... (Theo cách của nhóm Tudādi).

ජි=ජයෙ,

Động từ căn ji có nghĩa là chiến thắng (jaye),

5,23. ජ්‍යාදීහි ක්නා

5,23. Đối với các động từ căn bắt đầu bằng jyā, dùng tiếp vị ngữ knā.

ජ්‍යාදීහි කත්තරි ලවිසයෙ ක්නා හොති. න වුද්ධි. කිලෙසෙ ජිනාති, ජිනන්ති. තෙන කිලෙසො ජීයති, ජීයන්ති, ක්‍යෙ දීඝො. ජිනිස්සති, ජිනිස්සන්ති. අජිනි ජිනි. අජීයි, අජීයිත්ථ. අජිනිස්ස. අජීයිස්ස. ජිනෙය්‍ය. ජිනාතු ඉච්චාදි. චි=චයෙ, තථා චිනාති, චිනන්ති ඉච්චාදි.

Đối với các động từ căn bắt đầu bằng jyā, trong tác động cách (kattari) ở các thì bắt đầu bằng la, tiếp vị ngữ knā được dùng. Không có sự tăng âm (vuddhi). Ví dụ: kilese jināti (vị ấy chiến thắng phiền não), jinanti. Do đó, (trong thụ động cách): kileso jīyati (phiền não bị chiến thắng), jīyanti; nguyên âm được trường hóa trước tiếp vị ngữ kya. (Tương lai): jinissati, jinissanti. (Aorist): ajini, jini. (Aorist thụ động): ajīyi, ajīyittha. (Conditional): ajinissa. (Conditional thụ động): ajīyissa. (Optative): jineyya. (Imperative): jinātu v.v... Động từ căn ci có nghĩa là thu lượm (caye), tương tự có các dạng: cināti, cinanti v.v...

ඤා=අවබොධනෙ,

Động từ căn ñā có nghĩa là hiểu biết (avabodhane),

5,120. ඤාස්ස නෙ ජා

5,120. Động từ căn ñā được biến thành jā trước na.

ඤාධාතුස්ස ජා හොති නකාරෙ. විජානාති.

Động từ căn ñā được biến thành jā khi phụ âm na theo sau. Ví dụ: vijānāti.

61. ඤාස්ස සනාස්ස නායො තිම්හි

61. Đối với động từ căn ñā có tiếp vị ngữ nā, nāya là dạng thay thế trước ti.

සනාස්ස ඤාස්ස නායො වා හොති තිම්හි. නායති, විජානාති ඉච්චාදි. කම්මෙ-විඤ්ඤායති ඉච්චාදි. ක්‍යෙ ‘‘ආස්සෙ චා’’ති එත්ථ ‘‘ආස්සෙ’’ති යොගවිභාගා ආස්ස එ හොති, යස්ස ද්විත්තෙ ඤෙය්‍යති, ඤෙය්‍යන්ති ඉච්චාදි. විජානිස්සති, විජානිස්සන්ති. කම්මෙ – ‘‘ක්‍යස්ස ස්සෙ’’ති ක්‍යලොපෙ රස්සෙ ච කතෙ ඤාස්සති, ඤාස්සන්ති, විඤ්ඤායිස්සති, පඤ්ඤායිස්සති.

Đối với động từ căn ñā có tiếp vị ngữ nā, nāya là dạng thay thế tùy chọn (vā) trước ti. Ví dụ: nāyati, vijānāti v.v... Trong thụ động cách: viññāyati v.v... Trước kya, theo quy tắc ‘āsse cā’, ở đây do sự phân chia quy tắc (yogavibhāga) của ‘āsse’, ā được biến thành e, và khi ya được lặp lại, ta có các dạng ñeyyati, ñeyyanti v.v... (Tương lai): vijānissati, vijānissanti. Trong thụ động cách – theo quy tắc ‘kyassa sse’, sau khi lược bỏ kya và rút ngắn nguyên âm, ta có các dạng ñāssati, ñāssanti, viññāyissati, paññāyissati.

65. ස්සස්ස හි කම්මෙ

65. Trong thụ động cách, ssa được biến thành hi.

ඤාතො පරස්ස ස්සස්ස හි වා හොති කම්මෙ, පඤ්ඤායිහිති, පඤ්ඤායිහින්ති. අඤාගමෙ සමජානි, සංජානි, සංජානිංසු. සමජා- නිංසු[Pg.248]. කම්මෙ-පඤ්ඤායි, පඤ්ඤායිංසු. අජානිස්ස. කම්මෙ-අඤ්ඤායිස්ස.

Sau động từ căn ñā, ssa được tùy chọn (vā) biến thành hi trong thụ động cách, ví dụ: paññāyihiti, paññāyihinti. Với tiếp đầu ngữ a (aorist): samajāni, saṃjāni, saṃjāniṃsu. Samajāniṃsu. Trong thụ động cách: paññāyi, paññāyiṃsu. (Conditional): ajānissa. Trong thụ động cách: aññāyissa.

63. එය්‍යස්සි+යාඤා වා

63. Eyya được tùy chọn biến thành iyā hoặc ñā.

ඤාතො පරස්ස එය්‍යස්ස ඉයා+ඤා හොන්ති වා. ජානියා.

Sau động từ căn ñā, eyyassa được tùy chọn (vā) biến thành iyā hoặc ñā. Ví dụ: jāniyā.

62. ඤාම්හි ජං

62. Trước ñā, (động từ căn) được biến thành jaṃ.

ඤාදෙසෙ සනාස්ස ඤාස්ස ජං වා හොති. ජඤ්ඤා, ජානෙය්‍ය, ජානෙය්‍යුං. කම්මෙ-පඤ්ඤායෙය්‍ය, පඤ්ඤායෙය්‍යුං. විජානාතු, විජානන්ථු. කම්මෙ-විඤ්ඤායතු ඉච්චාදි.

Khi ñā là dạng thay thế, động từ căn ñā có tiếp vị ngữ nā được tùy chọn (vā) biến thành jaṃ. Ví dụ: jaññā, jāneyya, jāneyyuṃ. Trong thụ động cách: paññāyeyya, paññāyeyyuṃ. (Imperative): vijānātu, vijānanthu. Trong thụ động cách: viññāyatu v.v...

මා=මානෙ, ‘‘ආ ඊ ස්සාදීනං බ්‍යඤ්ජනස්සිඤ’’ ඉති ඉඤඉති යොගවිභාගා ඉඤාගමෙ පුබ්බසරලොපො, මිනාති, මිනන්ති. කම්මෙ-මීයති ඉච්චාදි. ලූ=ඡෙදනෙ, ‘‘ක්ණාක්නාසු රස්සො’’ති ධාතුස්ස රස්සො, ලුනාති, ලුනන්ති. කම්මෙ-ලූයති ඉච්චාදි. ධු=කම්පනෙ, ධුනාති ඉච්චාදි. (ජ්‍යාදිනයො).

Động từ căn mā có nghĩa là đo lường (māne), theo quy tắc ‘ā ī ssādīnaṃ byañjanassiña’, do sự phân chia quy tắc (yogavibhāga) của iñā, với tiếp tố iñā và sự lược bỏ nguyên âm đứng trước, ta có các dạng mināti, minanti. Trong thụ động cách: mīyati v.v... Động từ căn lū có nghĩa là cắt (chedane), theo quy tắc ‘kṇāknāsu rasso’, nguyên âm của động từ căn được rút ngắn, ta có các dạng lunāti, lunanti. Trong thụ động cách: lūyati v.v... Động từ căn dhu có nghĩa là rung, lắc (kampane), ví dụ: dhunāti v.v... (Theo cách của nhóm Jyādi).

කී=දබ්බවිනීමයෙ,

Động từ căn kī có nghĩa là trao đổi hàng hóa (dabbavinīmaye),

24. ක්‍යාදීහි ක්ණා

24. Đối với các động từ căn bắt đầu bằng kī, dùng tiếp vị ngữ kṇā.

ක්‍යාදීහි ලවිසයෙ ක්ණා හොති. ‘‘ක්ණාක්නාසු රස්සො’’ති රස්සෙ කිණාති, කිණන්ති ඉච්චාදි. කම්මෙ-වික්කීයති, වික්කීයන්ති. වික්කිණිස්සති, වික්කිණිස්සන්ති. වික්කීයිස්සති, වික්කීයිස්සන්ති. අකිණි, වික්කිණි, වික්කීයි. අකිණිස්ස, වික්කිණිස්ස. වික්කිණෙ වික්කිණෙය්‍ය.

Đối với các động từ căn bắt đầu bằng kī, ở các thì bắt đầu bằng la, tiếp vị ngữ kṇā được dùng. Theo quy tắc ‘kṇāknāsu rasso’, do sự rút ngắn nguyên âm, ta có các dạng kiṇāti, kiṇanti v.v... Trong thụ động cách: vikkīyati, vikkīyanti. (Tương lai): vikkiṇissati, vikkiṇissanti. (Tương lai thụ động): vikkīyissati, vikkīyissanti. (Aorist): akiṇi, vikkiṇi. (Aorist thụ động): vikkīyi. (Conditional): akiṇissa, vikkiṇissa. (Optative): vikkiṇe, vikkiṇeyya.

වික්කීයෙ[Pg.249]. වික්කීයෙය්‍ය. වික්කිණාතු, වික්කිණන්තු, වික්කීයතු, වික්කීයන්තු ඉච්චාදි. සු=සවනෙ, සුණාති, සුණන්ති ඉච්චාදි.

(Optative thụ động): vikkīye, vikkīyeyya. (Imperative): vikkiṇātu, vikkiṇantu. (Imperative thụ động): vikkīyatu, vikkīyantu v.v... Động từ căn su có nghĩa là nghe (savane), ví dụ: suṇāti, suṇanti v.v...

සක=සත්තියං,

Động từ căn saka có nghĩa là có thể, có khả năng (sattiyaṃ),

5,121. සකා+පානං කුක+කු ණෙ

5,121. Sau saka và āpa, kuka và ku là các tiếp tố được thêm vào trước ṇa.

සක+ආපානං කුක+කුඉච්චෙතෙ ආගමා හොන්ති ණෙ. සක්කුණාති, සක්කුණන්ති. සක්කුනාති, සක්කුනන්ති.

Sau saka và āpa, các tiếp tố kuka và ku được thêm vào trước ṇa. Ví dụ: sakkuṇāti, sakkuṇanti. Hoặc: sakkunāti, sakkunanti.

53. ස්සෙ වා

53. (Kṇā) được tùy chọn biến thành (kkha) trước sse.

සකස්මා ක්ණාස්ස ක්ඛො වා හොති ස්සෙ. සක්ඛිස්සති, සක්ඛිස්සන්ති.

Sau động từ căn saka, kṇā được tùy chọn (vā) biến thành kkha trước sse. Ví dụ: sakkhissati, sakkhissanti.

58. සකා ක්ණාස්ස ඛ ඊආදො

58. Sau saka, kṇā được biến thành kha trước ī và các vĩ ngữ tương tự.

සකස්මා ක්ණාස්ස ඛො වා හොති ඊආදීසු. අසක්ඛි සක්ඛි, සක්ඛිංසු. අසක්ඛිස්ස, අසක්ඛිස්සංසු. සක්කුණෙ සක්කුණෙය්‍ය. සක්කුණාතු, සක්කුණන්තු.

Sau động từ căn saka, kṇā được tùy chọn (vā) biến thành kha trước ī và các vĩ ngữ tương tự. Ví dụ (Aorist): asakkhi, sakkhi, sakkhiṃsu. (Conditional): asakkhissa, asakkhissaṃsu. (Optative): sakkuṇe, sakkuṇeyya. (Imperative): sakkuṇātu, sakkuṇantu.

අප=පාපුණනෙ, පපුබ්බො, ‘‘සකා+පානං කුක+කු ණෙ’’ති කුකතෙ සම්පත්ති පාපුණාති, පාපුණන්ති ඉච්චාදි. කම්මෙපාපීයති, පාපීයන්ති. පාපුණිස්සති, පාපුණිස්සන්ති. කම්මෙ-පාපීයිස්සති, පාපීයිස්සන්ති. පාපුණි, පාපුණිංසු. කම්මෙ-පාපීයි, පාපීයිත්ථ. අපාපුණිස්ස. කම්මෙ-අපාපීයිස්ස. පාපුණෙ, පාපුණෙය්‍ය. කම්මෙ-පාපීයෙය්‍ය. පාපුණාතු, පාපුණන්තු. කම්මෙ-පාපීයතු ඉච්චාදි. (ක්‍යාදිනයො).

Động từ căn āpa có nghĩa là đạt được (pāpuṇane), với tiếp đầu ngữ pa. Theo quy tắc ‘sakā+pānaṃ kuka+ku ṇe’, khi thêm ku, ta có các dạng pāpuṇāti, pāpuṇanti v.v... Trong thụ động cách: pāpīyati, pāpīyanti. (Tương lai): pāpuṇissati, pāpuṇissanti. Trong thụ động cách: pāpīyissati, pāpīyissanti. (Aorist): pāpuṇi, pāpuṇiṃsu. Trong thụ động cách: pāpīyi, pāpīyittha. (Conditional): apāpuṇissa. Trong thụ động cách: apāpīyissa. (Optative): pāpuṇe, pāpuṇeyya. Trong thụ động cách: pāpīyeyya. (Imperative): pāpuṇātu, pāpuṇantu. Trong thụ động cách: pāpīyatu v.v... (Theo cách của nhóm Kyādi).

සු=සවනෙ,

Động từ căn su có nghĩa là nghe (savane),

25. ස්වාදීහි ක්ණො

25. Sau nhóm `su` là `ṇo`.

සුආදීහි [Pg.250] ලවිසයෙ ක්ණො හොති. කානුබන්ධත්තා න වුද්ධි. ධම්මං සුණොති. පරස්සරලොපෙ සුණොන්ති. කම්මෙ-ක්‍යෙ දීඝෙ සූයති, සූයන්ති. ද්විත්තෙ සුය්‍යති සුය්‍යන්ති+ච්චාදි. ඉඤාගමෙ සුණිස්සති, සුණිස්සන්ති. කම්මෙ-ක්‍යලොපෙ වුද්ධි. සොස්සති, සොස්සන්ති ඉච්චාදි. අසුණි සුණි, අසුණිංසු සුණිංසු.

Sau nhóm `su`, vĩ tố `ṇo` được dùng trong tác động pháp. Do có tùy phụ âm `k` nên không có sự tăng âm. (Ví dụ:) `Dhammaṃ suṇoti` (nghe pháp). Do sự lược bỏ nguyên âm sau, (trở thành) `suṇonti`. Trong thụ động pháp, với `ya` và sự trường hóa, (trở thành) `sūyati`, `sūyanti`. Do sự trùng lặp, (trở thành) `suyyati`, `suyyanti`, v.v. Do có sự thêm vào của `i`, (trở thành) `suṇissati`, `suṇissanti`. Trong thụ động pháp, do sự lược bỏ `ya`, có sự tăng âm. (Trở thành) `sossati`, `sossanti`, v.v. (Ví dụ:) `Asuṇi` hoặc `suṇi`, `asuṇiṃsu` hoặc `suṇiṃsu`.

60. තෙසු සුතො ක්ණො+ක්ණානං රොට

60. Sau `su`, `roṭa` (thay thế) cho `ṇo` và `ṇā` trước chúng.

තෙසු ඊආදීසු සුතො පරෙසං ක්ණො+ක්ණානං රොට වා හොති. රකාරො අනුබන්ධො. ටො සබ්බාදෙසත්ථො. උස්ස ලොපෙ ද්විත්තං ඊස්ස සි ච. අස්සොසි, අස්සොසිංසු. ‘‘ඉංස්ස ච සිඤ’’ති යොගවිභාගා සිඤ, අස්සොසිංසු, පච්චස්සොසුං. අසුයි, අසුයිත්ථ. අසුණිස්ස, තෙන අසුයිස්ස. සුණෙ සුණෙය්‍ය, සුණෙය්‍යං. තෙන සූයෙ සූයෙය්‍ය. සුණාතු, සුණන්තු. සූයතු, සූයන්තු ඉච්චාදි.

Trước chúng, tức là các vĩ tố `ī` v.v., `roṭa` tùy chọn thay thế cho `ṇo` và `ṇā` theo sau `su`. Phụ âm `r` là tùy phụ âm. `ṭ` có nghĩa là thay thế toàn bộ. Do sự lược bỏ `u`, sự trùng lặp, và `si` thay cho `ī`. (Ví dụ:) `Assosi`, `assosiṃsu`. Do sự phân chia cú pháp của quy tắc `Iṃssa ca siña`, (có vĩ tố) `siña`, (cho ra) `assosiṃsu`, `paccassosuṃ`. (Ví dụ khác:) `Asuyi`, `asuyittha`. `Asuṇissa`, do đó `asuyissa`. `Suṇe` hoặc `suṇeyya`, `suṇeyyaṃ`. Do đó `sūye` hoặc `sūyeyya`. `Suṇātu`, `suṇantu`. `Sūyatu`, `sūyantu`, v.v.

ගි=සද්දෙ, ගිණොති. ගිණන්ති. ත්වං ගිණොසි. ගිණිස්සති, ගිණිස්සන්ති. අගිණිස්ස. ගිණෙය්‍ය. ගිණොතු ඉච්චාදි. වු=සංවරණෙ, ආවුණොති, ආවුණන්ති. ආවුණොසි ඉච්චාදි. සෙසෙසුපි යොජෙතබ්බං. (ස්වාදිනයො).

(Động từ căn) `gi` (nghĩa là) âm thanh, (chia là) `giṇoti`. `Giṇanti`. `Tvaṃ giṇosi`. `Giṇissati`, `giṇissanti`. `Agiṇissa`. `Giṇeyya`. `Giṇotu`, v.v. (Động từ căn) `vu` (nghĩa là) che đậy, (chia là) `āvuṇoti`, `āvuṇanti`. `Āvuṇosi`, v.v. Cần được áp dụng tương tự cho các (động từ căn) còn lại. (Phương pháp của nhóm `su`).

තන=විත්ථාරෙ,

(Động từ căn) `tan` (nghĩa là) mở rộng,

26. තනාදිත්වො

26. Sau nhóm `tan` là `o`.

තනාදිතො කත්තරි ලවිසයෙ ඔ හොති. කිත්තිං තනොති, තනොන්ති ඉච්චාදි.

Sau nhóm `tan`, vĩ tố `o` được dùng trong tác động pháp. (Ví dụ:) `Kittiṃ tanoti`, `tanonti`, v.v.

76. ඔවිකරණස්සු පරච්ඡක්කෙ

76. `u` (thay thế) cho vĩ tố `o` trong phản thân pháp.

ඔවිකරණස්ස [Pg.251] උ හොති පරච්ඡක්කවිසයෙ. තනුතෙ, තන්වන්තෙ. තනුසෙ, තනුව්හෙ. තන්වෙ, තන්වම්හෙ. කම්මෙ –

`u` thay thế cho vĩ tố `o` trong phạm vi phản thân pháp. (Ví dụ:) `Tanute`, `tanvante`. `Tanuse`, `tanuvhe`. `Tanve`, `tanvamhe`. Trong thụ động pháp –

5,138. තනස්සා වා

5,138. `ā` tùy chọn (thay thế) cho `tan`.

තනස්ස වා ආ හොති ක්‍යෙ. පපුබ්බො, පතායති. පතඤ්ඤති, පතායරෙ පතායන්ති පතඤ්ඤරෙ පතඤ්ඤන්ති+ච්චාදි. තථා විකරණලොපෙ ඉඤාගමෙ ච තනිස්සති, තනිස්සන්ති. පතායිස්සති. අතනි, අතනිංසු. අතනිස්ස. පතායිස්ස. තනෙය්‍ය, තනෙය්‍යුං. තනොතු, තනොන්තු ඉච්චාදි.

`ā` tùy chọn thay thế cho `tan` trước `ya`. Khi có tiếp đầu ngữ `pa`, (trở thành) `patāyati`. (Ví dụ:) `Pataññati`, `patāyare`, `patāyanti`, `pataññare`, `pataññanti`, v.v. Tương tự, khi lược bỏ vĩ tố và có sự thêm vào của `i`, (trở thành) `tanissati`, `tanissanti`. `Patāyissati`. `Atani`, `ataniṃsu`. `Atanissa`. `Patāyissa`. `Taneyya`, `taneyyuṃ`. `Tanotu`, `tanontu`, v.v.

කර=කරණෙ,

(Động từ căn) `kar` (nghĩa là) làm,

5,177. කරස්ස සොස්ස කුබ්බ+කුරු+කයිරා

5,177. `kubba`, `kuru`, `kayirā` (thay thế) cho `kar` cùng với `o` của nó.

කරස්ස ස ඔකාරස්ස කුබ්බාදයො වා හොන්ති න්ත+මාන+ත්‍යාදීසු. කුබ්බති, කුබ්බන්ති. කරොති, කරොන්ති. කරොසි, කරොථ.

`kubba` v.v. tùy chọn thay thế cho `kar` cùng với nguyên âm `o` của nó trước các vĩ tố `nta`, `māna`, `ti` v.v. (Ví dụ:) `Kubbati`, `kubbanti`. `Karoti`, `karonti`. `Karosi`, `karotha`.

23. කරස්ස සොස්ස කුං

23. `kuṃ` (thay thế) cho `kar` cùng với `o` của nó.

කරස්ස ස ඔකාරස්ස කුං වා හොති මිමෙසු. කුම්මි කරොමි. කුම්ම කරොම. පරච්ඡක්කෙ කුරුතෙ කුබ්බතෙ, කුබ්බන්තෙ ඉච්චාදි. කයිරති, කයිරන්ති ඉච්චාදි. කම්මෙ-ක්‍යස්ස ද්විත්තෙ ඊස්ස රස්සො, කරිය්‍යති, කරීයති වා ඉච්චාදි. ‘‘තවග්ගවරණා’’ දිනා [Pg.252] යෙ රස්ස යකාරෙ කය්‍යති, කය්‍යන්ති. බහුලාධකාරා කම්මෙ ක්වචි ඉමිනා කයිරාදෙසෙ තෙන කයිරති, කයිරන්ති ඉච්චාදි. භවිස්සතිම්හි –

`kuṃ` tùy chọn thay thế cho `kar` cùng với nguyên âm `o` của nó trước các vĩ tố `mi` và `ma`. (Ví dụ:) `Kummi` hoặc `karomi`. `Kumma` hoặc `karoma`. Trong phản thân pháp, (trở thành) `kurute` hoặc `kubbate`, `kubbante`, v.v. `Kayirati`, `kayiranti`, v.v. Trong thụ động pháp, do sự trùng lặp `ya` và sự đoản hóa `ī`, (trở thành) `kariyyati`, hoặc `karīyati`, v.v. Theo quy tắc `Tavaggavaraṇā...`, `r` trước `y` trở thành `y`, (cho ra) `kayyati`, `kayyanti`. Do quyền hạn của `bahula` (đa dạng), đôi khi trong thụ động pháp, theo quy tắc này, có sự thay thế `kayirā`, do đó (trở thành) `kayirati`, `kayiranti`, v.v. Trong thì tương lai –

25. හාස්ස චා+හඞ ස්සෙන

25. `āhaṅa` (thay thế) cho `kar` cùng với `ssa`.

කරස්ස සොස්ස හාස්ස ච ආහඞ වා හොති ස්සෙන සහ. කාහති, කාහන්ති ඉච්චාදි. ඉඤාගමෙ කාහිති, කාහින්ති ඉච්චාදි. ආහඞාදෙසාභාවපක්ඛෙ කරිස්සති, කරිස්සන්ති ඉච්චාදි. අජ්ජතනෙ –

`āhaṅa` tùy chọn thay thế cho `kar` cùng với `o` của nó cùng với `ssa`. (Ví dụ:) `Kāhati`, `kāhanti`, v.v. Khi có sự thêm vào của `i`, (trở thành) `kāhiti`, `kāhinti`, v.v. Trong trường hợp không có sự thay thế `āhaṅa`, (trở thành) `karissati`, `karissanti`, v.v. Trong thì quá khứ –

24. කා ඊආදීසු

24. `kā` (thay thế cho `kar`) trước `ī` v.v.

කරස්ස ස ඔකාරස්ස කා හොති වා ඊආදීසු.

`kā` tùy chọn thay thế cho `kar` cùng với nguyên âm `o` của nó trước `ī` v.v.

44. දීඝා ඊස්ස

44. Sau nguyên âm dài, `si` (thay thế) cho `ī`.

දීඝතො පරස්ස ඊස්ස සි වා හොති. අකාසි. ඊලොපෙ අකා, අකංසු. ඔස්ස සිආදෙසෙ අකාසි. සිඤාගමෙ අකාසිත්ථ. අකාසි, අකාසිං, අකාසිම්හ. අඤ්ඤත්‍ර අකරිකරි, අකරිංසු කරිංසු අකංසු ඉච්චාදි. තෙන අකරීයි ඉච්චාදි. අකරිස්ස ඉච්චාදි. කම්මෙ-අකරීයිස්ස ඉච්චාදි. එය්‍යාදිම්හි ‘‘ක්වචි විකරණානං’’ති ඔවිකරණලොපෙ කරෙකරෙය්‍ය, කරෙය්‍යුං ඉච්චාදි. කුබ්බෙ කුබ්බෙය්‍ය ඉච්චාදි.

`si` tùy chọn thay thế cho `ī` theo sau một nguyên âm dài. (Ví dụ:) `Akāsi`. Do sự lược bỏ `ī`, (trở thành) `akā`, `akaṃsu`. Do sự thay thế `si` cho `ī`, (trở thành) `akāsi`. Do có sự thêm vào của `siñ`, (trở thành) `akāsittha`. `Akāsi`, `akāsiṃ`, `akāsimha`. Ở nơi khác, (trở thành) `akari` hoặc `kari`, `akariṃsu` hoặc `kariṃsu`, `akaṃsu`, v.v. Do đó, `akarīyi`, v.v. `Akarissa`, v.v. Trong thụ động pháp, `akarīyissa`, v.v. Trước `eyya` v.v., theo quy tắc "đôi khi của các vĩ tố", do sự lược bỏ vĩ tố `o`, (trở thành) `kare` hoặc `kareyya`, `kareyyuṃ`, v.v. `Kubbe` hoặc `kubbaye`, v.v.

71. ටා

71. `ṭā` (thay thế cho `eyya`).

කයිරා පරස්ස එය්‍යස්ස ටා හොති. සො කයිරා.

`ṭā` thay thế cho `eyya` theo sau `kayirā`. (Ví dụ:) `So kayirā`.

70. කයිරෙ+ය්‍යස්සෙ+ය්‍යුමාදීනං

70. Sau `kayirā`, (lược bỏ) `eyya` của `eyyuṃ` v.v.

කයිරා [Pg.253] පරස්ස එය්‍යුමාදීනං එය්‍යස්ස ලොපො හොති. කයිරුං. ත්වං කයිරාසි, කයිරාථ. කයිරාමි, කයිරාම.

`eyya` của `eyyuṃ` v.v. bị lược bỏ sau `kayirā`. (Ví dụ:) `Kayiruṃ`. `Tvaṃ kayirāsi`, `kayirātha`. `Kayirāmi`, `kayirāma`.

72. එථස්සා

72. `ā` (thay thế) cho `etha`.

කයිරා පරස්සෙ+ථස්ස ආ හොතීතිආදිස්ස එස්ස ආ හොති. කයිරාථ ධීරො. කම්මෙ-කරියෙය්‍ය, කරියෙය්‍යු+මිච්චාදි. කරොතු කුරුතු වා, කුබ්බන්තු කරොන්තු ඉච්චාදි. පරච්ඡක්කෙ-කුරුතං, කුබ්බන්තං. කුරුස්සු කරස්සු ඉච්චාදි. ‘‘එඔන+ම වණ්ණෙ’’ති අකාරො. කුරුව්හො, කුබ්බෙ, කුබ්බාමසෙ. කම්මෙ-කරීයතු ඉච්චාදි.

`ā` thay thế cho `etha` theo sau `kayirā`, tức là `ā` thay thế cho `e` của `etha`. (Ví dụ:) `Kayirātha dhīro`. Trong thụ động pháp, `kariyeyya`, `kariyeyyuṃ`, v.v. (Mệnh lệnh pháp:) `Karotu` hoặc `kurutu`, `kubbantu` hoặc `karontu`, v.v. Trong phản thân pháp, `kurutaṃ`, `kubbantaṃ`. `Kurussu` hoặc `karassu`, v.v. Theo quy tắc `Eona ma vaṇṇe`, có phụ âm `a`. (Ví dụ:) `Kuruvho`, `kubbe`, `kubbāmase`. Trong thụ động pháp, `karīyatu`, v.v.

5,133. කරොතිස්ස ඛො

5,133. `kho` (thay thế) cho `karoti`.

පාදිතො පරස්ස කරස්ස ක්වචි ඛ හොති. අභිසඞ්ඛරොති ඉච්චාදි. සබ්බත්ථ යොජෙතබ්බං. ‘‘තදමිනා’’දිනා ඛාදෙසෙ අභිසංඛාසීති විසෙසො. සක=සත්තියං, සක්කොති ඉච්චාදි. අප=පාපුණනෙ, පපුබ්බො, පප්පොති ඉච්චාදි. (තනාදිනයො).

Đôi khi `kha` thay thế cho `kara` theo sau `pā`. Ví dụ `abhisaṅkharoti`. Nên được áp dụng ở mọi nơi. Theo quy tắc bắt đầu bằng 'Tadaminā', khi thay thế bằng `kha`, dạng đặc biệt là `abhisaṃkhāsi`. Căn `saka` có nghĩa là 'có thể', ví dụ `sakkoti`. Căn `apa` có nghĩa là 'đạt đến', với tiếp đầu ngữ `pa`, ví dụ `pappoti`. (Tương tự nhóm Tanādi).

චුර=ථෙය්‍යෙ,

Căn `cura` có nghĩa là trộm cắp,

1,15. චුරාදිතො ණි

1,15. Sau nhóm `curādi` là `ṇi`

චුරාදීහි ක්‍රියත්ථෙහි සකත්ථෙ ණි පරො හොති. ‘‘ණිණාප්‍යාපීහි වා’’ති විකප්පෙන ලො. ධනං චොරයති චොරෙති ඉච්චාදි. කම්මෙ-චොරීයති ඉච්චාදි. චොරයිස්සති චොරෙස්සති [Pg.254] ඉච්චාදි. කම්මෙ-චොරීයිස්සති ඉච්චාදි. අචොරයි චොරයි අචොරෙසි චොරෙසි ඉච්චාදි. අචොරයිස්ස ඉච්චාදි. කම්මෙ-අචොරීයිස්ස ඉච්චාදි. චොරයෙ චොරයෙය්‍ය ඉච්චාදි. චොරෙතු චොරෙන්තු ඉච්චාදි.

Sau các căn thuộc nhóm `curādi` có nghĩa là hành động, hậu tố `ṇi` được thêm vào theo nghĩa riêng của nó. Theo quy tắc 'Ṇiṇāpyāpīhi vā', có sự lược bỏ tùy chọn. Ví dụ: `dhanaṃ corayati`, `coreti`. Thể thụ động: `corīyati`, v.v. `Corayissati`, `coressati`, v.v. Thể thụ động: `corīyissati`, v.v. `Acorayi`, `corayi`, `acoresi`, `coresi`, v.v. `Acorayissa`, v.v. Thể thụ động: `acorīyissa`, v.v. `Coraye`, `corayeyya`, v.v. `Coretu`, `corentu`, v.v.

චින්ත=චින්තායං, සංයොගත්තා න වුද්ධි, චින්තෙති චින්තයති, චින්තෙන්ති. කම්මෙ-චින්තීයති, චින්තීයන්ති ඉච්චාදි. මන්ත=ගුත්තභාසනෙ, මන්තෙති මන්තයති ඉච්චාදි. පාල=රක්ඛණෙ, සො ධම්මං පාලෙති පාලයති. තෙන පාලීයති+ච්චාදි. (චුරාදිනයො).

Căn `cinta` có nghĩa là 'suy nghĩ', do có phụ âm kép nên không có `vuddhi`, (chia là) `cinteti`, `cintayati`, `cintenti`. Thể thụ động: `cintīyati`, `cintīyanti`, v.v. Căn `manta` có nghĩa là 'mật đàm', (chia là) `manteti`, `mantayati`, v.v. Căn `pāla` có nghĩa là 'bảo vệ', (ví dụ) `so dhammaṃ pāleti`, `pālayati`. (Thụ động) `tena pālīyati`, v.v. (Tương tự nhóm Curādi).

භූවාදි ච රුධාදි ච, දිවාදි ච තුදාදයො;

ජ්‍යාදී කියාදී ස්වාදී ච, තනාදී ච චුරාදයො.

Nhóm Bhūvādi và nhóm Rudhādi, nhóm Divādi và nhóm Tudādi; nhóm Jyādi, nhóm Kiyādi, nhóm Svādi, và nhóm Tanādi và nhóm Curādi.

(විකරණවිධානං).

(Quy tắc về biến tố).

5,1. තිජ+මානෙහි ඛ+සා ඛමා+වීමංසාසු

5,1. Sau `tij` và `māna` là `kha` và `sa` theo nghĩa 'nhẫn nại' và 'thẩm sát'.

ඛන්තියං තිජා, වීමංසායං මානා ච ඛ+සපච්චයා හොන්ති යථාක්කමං. තිජ=නිසානෙ, අකාරස්සා+පයොගො. ඛෙ ‘‘ලහුස්සුපන්තස්සා’’ති පත්තෙ+කාරස්ස ‘‘අඤ්ඤත්‍රාපී’’ති පටිසෙධො. යකාරවජ්ජිතබ්‍යඤ්ජනස්ස ‘‘පරරූප+මයකාරෙ බ්‍යඤ්ජනෙ’’ති පරරූපඤ්ච. ‘‘චතුත්ථදුතියා’’ දිනා පඨමක්ඛරකකාරෙ ච ‘‘ඛඡසාන+මෙකස්සරො+දි ද්වෙ’’ති තික්ඛ තික්ඛ ඉති ද්විභාවෙ ‘‘ලොපො+නාදිබ්‍යඤ්ජනස්සා’’තිආදිතො+ඤ්ඤස්ස බ්‍යඤ්ජනස්ස ලොපෙ ච කතෙ තිතික්ඛාධාතුතො ත්‍යාදිපච්චය+ලවිකරණානි. තිතික්ඛති ඉච්චාදි පුරිමසමං[Pg.255]. කම්මෙ-තිතික්ඛීයති ඉච්චාදි. ඉතො පරං කම්මොදාහරණං න කරිස්සාම.

Theo nghĩa 'nhẫn nại' từ căn `tij`, và theo nghĩa 'thẩm sát' từ căn `māna`, các hậu tố `kha` và `sa` được thêm vào theo thứ tự. Căn `tij` có nghĩa là 'mài sắc', nguyên âm `a` được thêm vào để phát âm. Khi có `kha`, theo quy tắc 'lahussupantassā', nguyên âm `i` đáng lẽ được biến đổi, nhưng bị cấm bởi quy tắc 'aññatrāpi'. Phụ âm không phải là `ya` sẽ đồng hóa theo quy tắc 'pararūpamayakāre byañjane'. Theo quy tắc 'Catutthadutiyā', chữ cái đầu tiên là `ka`, và theo quy tắc 'khachasānamekassarodi dve', nó được lặp lại thành `tikkha tikkha`, và theo quy tắc 'loponādibyañjanassā', phụ âm không phải là phụ âm đầu bị lược bỏ, từ đó tạo thành căn `titikkhā`, rồi thêm các hậu tố như `ti` và biến tố `a`. (Chia là) `titikkhati`, v.v., tương tự như trước. Thể thụ động: `titikkhīyati`, v.v. Từ đây trở đi, chúng tôi sẽ không đưa ra ví dụ về thể thụ động.

මාන=පූජායං+තිමස්මා සපච්චය, ද්විත්තාදිම්හි කතෙ ‘‘මානස්ස වී පරස්ස ච මං’’ති පුබ්බමානස්ස වී ච පරමානස්ස මඤ්ච හොති. වීමංසධාතුතො තිපච්චයාදිම්හි කතෙ වීමංසති ඉච්චාදි. තිතික්ඛිස්සති, වීමංසිස්සති ඉච්චාදි. එව+මුපරිපි අජ්ජතනාදීසුපි යොජෙතබ්බං. පයොජකත්තා ණි, ‘‘ණිණාප්‍යාපීහි වා’’ති ලවිකරණං, තෙජයති තෙජෙති. තථා චුරාදිත්තා න ලවිකරණං, මානයති මානෙති.

Từ căn `māna` có nghĩa là 'tôn kính', hậu tố `sa` được thêm vào. Khi thực hiện việc lặp lại, v.v., theo quy tắc 'mānassa vī parassa ca maṃ', `māna` thứ nhất trở thành `vī` và `māna` thứ hai trở thành `maṃ`. Từ căn `vīmaṃsa`, khi thêm các hậu tố như `ti`, ta có `vīmaṃsati`, v.v. (Tương lai) `titikkhissati`, `vīmaṃsissati`, v.v. Tương tự như vậy, cũng nên được áp dụng cho các thì như aorist ở trên. Trong thể sai khiến, thêm `ṇi`, và theo quy tắc 'ṇiṇāpyāpīhi vā', biến tố `a` được thêm vào, (ta có) `tejayati`, `tejeti`. Tương tự, vì thuộc nhóm `curādi`, không có biến tố `a`, (ta có) `mānayati`, `māneti`.

5,2. කිතා තිකිච්ඡා+සංසයෙසු ඡො

5,2. Sau `kita` là `cha` theo nghĩa 'chữa trị' và 'nghi ngờ'.

තිකිච්ඡායං සංසයෙ ච වත්තමානා කිතා ඡො හොති. කිත=නිවාසෙ, ඡපච්චයෙ පුබ්බෙව පරරූපාදිම්හි ච කතෙ ‘‘කිතස්සා+සංසයෙ වා’’ති ද්විත්තෙ පුබ්බස්ස තිආදෙසෙ තිකිච්ඡධාතුතො ත්‍යාදයො. තිකිච්ඡති, තිකිච්ඡන්ති+ච්චාදි. විපුබ්බතො කිතා ඡප්පච්චයාදිම්හි කතෙ ‘‘කවග්ගහානං චවග්ගජා’’ති ද්විත්තෙ පුබ්බස්ස කස්ස චො. විචිකිච්ඡති, විචිකිච්ඡන්ති+ච්චාදි. පයොජකත්තා කෙතයති+ච්චාදි පුරිමසමං.

Từ căn `kita` hiện hữu theo nghĩa 'chữa trị' và 'nghi ngờ', hậu tố `cha` được thêm vào. Căn `kita` có nghĩa là 'trú ngụ'. Khi thêm hậu tố `cha`, sau khi thực hiện đồng hóa, v.v. như trước, theo quy tắc 'kitassāsaṃsaye vā', khi lặp lại, phần đầu được thay thế bằng `ti`, từ đó có căn `tikiccha`, rồi thêm các hậu tố như `ti`. (Chia là) `tikicchati`, `tikicchanti`, v.v. Từ căn `kita` có tiếp đầu ngữ `vi`, sau khi thêm hậu tố `cha`, v.v., theo quy tắc 'kavaggahānaṃ cavaggajā', khi lặp lại, `k` ở phần đầu trở thành `c`. (Chia là) `vicikicchati`, `vicikicchanti`, v.v. Thể sai khiến `ketayati`, v.v., tương tự như trước.

5,3. නින්දායං ගුප+බධා බස්ස භො ච

5,3. Theo nghĩa 'chê bai', sau `gup` và `badh` (là `cha`), và `b` trở thành `bh`.

නින්දායං ගුප+බධෙහි ඡො හොති බස්ස භො ච. ගුප=රක්ඛනෙ+තීමස්මා ඡප්පච්චයෙ ‘‘අඤ්ඤත්‍රාපී’’ති ඔත්තාභාවෙ ච පරරූපාදිම්හි ‘‘කවග්ගහා’’ දිනා ගස්ස ජෙ ච කතෙ ‘‘ගුපිස්සුස්සා’’ති ද්විත්තෙ පුබ්බස්ස උස්ස ඉ හොති. ත්‍යාදි+ලවිකරණාදිම්හි [Pg.256] ජිගුච්ඡති ඉච්චාදි. නින්දායං-බධ=බන්ධනෙ+තීමස්මා ඡප්පච්චයෙ ච ඉමිනාව බස්ස භකාරෙ ච පරරූපෙ පඨමක්ඛරෙ භච්ඡභච්ඡඉති ද්විත්තෙ අනාදිබ්‍යඤ්ජනස්ස ලොපෙ ‘‘චතුත්ථදුතියානං තතියපඨමා’’ති ද්විත්තෙ පුබ්බස්ස භස්ස බකාරෙ ‘‘ඛඡසෙස්වස්සී’’ති ඉකාරෙ දීඝෙ ච කතෙ බීභච්ඡධාතුතො ත්‍යාදයො හොන්ති. බීභච්ඡති, බීභච්ඡන්ති ඉච්චාදි. අඤ්ඤත්‍ර ගොපෙති+ච්චාදි.

Theo nghĩa 'chê bai', sau `gup` và `badh` là hậu tố `cha`, và `b` trở thành `bh`. Từ căn `gupa` có nghĩa là 'bảo vệ', khi thêm hậu tố `cha`, và không có sự biến đổi thành `o` theo quy tắc 'aññatrāpi', sau khi đồng hóa, v.v., `g` trở thành `j` theo quy tắc 'kavaggahā', và theo quy tắc 'gupissussā', khi lặp lại, `u` của phần đầu trở thành `i`. Sau khi thêm `ti` và biến tố `a`, v.v., ta có `jigucchati`, v.v. Theo nghĩa 'chê bai', từ căn `badha` có nghĩa là 'trói buộc', khi thêm hậu tố `cha`, và theo chính quy tắc này, `b` trở thành `bh`, sau khi đồng hóa, chữ cái đầu tiên được lặp lại thành `bhaccha bhaccha`, phụ âm không phải là phụ âm đầu bị lược bỏ, theo quy tắc 'catutthadutiyānaṃ tatiyapaṭhamā', `bh` của phần đầu được lặp lại trở thành `b`, và theo quy tắc 'khachasesvassī', nguyên âm `i` được trường hóa, từ đó có căn `bībhaccha`, rồi thêm các hậu tố như `ti`. (Chia là) `bībhacchati`, `bībhacchanti`, v.v. Trong trường hợp khác, (chia là) `gopeti`, v.v.

5,4. තුංස්මා ලොපො චි+ච්ඡායං තෙ

5,4. Sau `tuṃ`, có sự lược bỏ, và `kha`, `sa`, `cha` được thêm vào theo nghĩa 'mong muốn'.

තුමන්තතො ඉච්ඡාය+මත්ථෙ තෙ ඛ+ස+ඡා හොන්ති බහුලං, තුංපච්චයස්ස ලොපො ච හොති, සුතත්තා. භුජ=පාලන+ජ්ඣොහාරෙසු. භොජනායාති විග්ගය්හ ‘‘තුං+තායෙ’’ච්චාදිනා තුංපච්චයෙ ‘‘ලහුස්සුපන්තස්සා’’ති ඔකාරෙ පරරූපෙ ච කතෙ භොත්තු+මිච්ඡතීති විග්ගය්හ ඉමිනා ඛපච්චයෙ තුංපච්චයස්ස ඉමිනා ච ලොපෙ ‘‘නිමිත්තාභාවෙ නෙමිත්තිකස්සාපි ච අභාවො’’ති ඤායා පරරූපඔකාරානං අභාවෙ ඛස්ස පරරූප+ඛකාරාදිම්හි ච කතෙ භුක්ඛ භුක්ඛ ඉති ද්විත්තෙ තතියබකාරො හොති, බුභුක්ඛධාතුතො ත්‍යාදයො හොන්ති, බුභුක්ඛති, බුභුක්ඛන්ති ඉච්චාදි.

Sau một từ kết thúc bằng `tuṃ`, theo nghĩa 'mong muốn', các hậu tố `kha`, `sa`, `cha` thường được thêm vào, và hậu tố `tuṃ` bị lược bỏ, theo như được nghe. Căn `bhuja` có nghĩa là 'bảo vệ' và 'ăn'. Phân tích là `bhojanāya`, theo quy tắc 'tuṃtāye', v.v., ta có hậu tố `tuṃ`, và theo quy tắc 'lahussupantassā', có sự biến đổi thành `o` và đồng hóa, ta có `bhottuṃ`. Phân tích là `bhottuṃ icchati`, theo quy tắc này, thêm hậu tố `kha`, và cũng theo quy tắc này, `tuṃ` bị lược bỏ. Theo nguyên tắc 'khi không có nguyên nhân thì cũng không có kết quả', sự đồng hóa và nguyên âm `o` không còn nữa. Sau khi đồng hóa `kha` và `kha`, v.v., nó được lặp lại thành `bhukkha bhukkha`, và `b` thứ ba xuất hiện. Từ căn `bubhukkha`, các hậu tố như `ti` được thêm vào, (chia là) `bubhukkhati`, `bubhukkhanti`, v.v.

ජි=ජයෙ, ජයනාය ඉති විග්ගය්හ පුරෙ විය තුමාදිම්හි කතෙ ජෙතු+මිච්ඡතීති විග්ගය්හ සප්පච්චයෙ ජිස ජිස ඉති ද්විත්තෙ අනාදිබ්‍යඤ්ජනලොපෙ ද්විත්තෙ පරස්ස ජිස්ස ‘‘ජිහරානං ගිං’’ති ගිං. ජිගිංසධාතුතො ත්‍යාදීසු ජිගිංසති, ජිගිංසන්ති ඉච්චාදි.

Căn `ji` có nghĩa là 'chiến thắng'. Phân tích là `jayanāya`, như trước, sau khi thêm `tuṃ`, v.v., ta có `jetuṃ`. Phân tích là `jetuṃ icchati`, thêm hậu tố `sa`, lặp lại thành `jisa jisa`, lược bỏ phụ âm không phải là phụ âm đầu, và `ji` thứ hai của phần lặp lại trở thành `giṃ` theo quy tắc 'jiharānaṃ giṃ'. Từ căn `jigiṃsa`, khi thêm các hậu tố như `ti`, (chia là) `jigiṃsati`, `jigiṃsanti`, v.v.

ඝස=අදනෙ[Pg.257], ඝසිතු+මිච්ඡති ඡප්පච්චයාදිම්හි පුරෙ විය කතෙ ඝස්ස ‘‘කවග්ගහා’’දිනා ඣෙ ඣස්ස ‘‘චතුත්ථදුතියා’’ දිනා ජකාරෙ ‘‘ඛඡසෙස්වස්සී’’ති ඉකාරෙ ච කතෙ ජිඝච්ඡධාතුතො ත්‍යාදයො හොන්ති. ජිඝච්ඡති, ජිඝච්ඡන්ති+ච්චාදි.

Căn `ghasa` có nghĩa là 'ăn'. (Phân tích là) `ghasituṃ icchati`, sau khi thêm hậu tố `cha`, v.v. như trước, `gha` trở thành `jha` theo quy tắc 'kavaggahā', `jha` trở thành `ja` theo quy tắc 'catutthadutiyā', và theo quy tắc 'khachasesvassī', có nguyên âm `i`, từ đó có căn `jighaccha`, rồi thêm các hậu tố như `ti`. (Chia là) `jighacchati`, `jighacchanti`, v.v.

5,5. ඊයො කම්මා

5,5. Sau (căn) là `īya` trong thể thụ động.

ඉච්ඡාකම්මතො ඉච්ඡාය+මත්ථෙ ඊයපච්චයො හොති. පුත්ත+මිච්ඡතීති ඊයපච්චයෙ ඊයාදිවුත්තිත්තා ‘‘එකත්ථතායං’’ති විභත්තිලොපො. පුත්තීයති, පුත්තීයන්ති+ච්චාදි.

Hậu tố īya được dùng sau danh từ nghiệp cách (kammato) trong ý nghĩa là mong muốn (icchāya). Trong ý nghĩa puttaṃ icchati (mong muốn có con trai), khi có hậu tố īya, biến cách bị xóa theo văn phạm ‘‘ekatthatāyaṃ’’ vì đã được nói ở đầu về īya. (Trở thành) puttīyati, puttīyanti, v.v…

5,6. උපමානා+චාරෙ

5,6. Trong ý nghĩa xử sự (ācāre) từ vật so sánh (upamānā)

කම්මතො උපමානා ආචාරත්ථෙ ඊයො හොති. පුත්ත+මිවා+චරති පුත්තීයති සිස්සං, පුත්තීයන්ති+ච්චාදි.

Hậu tố īya được dùng sau danh từ nghiệp cách (kammato) là vật so sánh (upamānā) trong ý nghĩa là xử sự (ācāratthe). (Ví dụ:) puttaṃ iva ācarati (xử sự như con trai) (trở thành) puttīyati sissaṃ (đối xử với học trò như con trai), puttīyanti, v.v…

5,7. ආධාරාති

5,7. Từ nơi chốn (ādhārā)

ඊයො හොති. කුටිය+මිවා+චරති කුටීයති පාසාදෙ. පාසාදෙවා+චරති පාසාදීයති කුටියං, පාසාදීයන්ති+ච්චාදි.

Hậu tố īya được dùng. (Ví dụ:) kuṭiyaṃ iva ācarati (xử sự như ở trong lều) (trở thành) kuṭīyati pāsāde (xem cung điện như là lều). Pāsāde iva ācarati (xử sự như ở trong cung điện) (trở thành) pāsādīyati kuṭiyaṃ (xem lều như là cung điện), pāsādīyanti, v.v…

5,8. කත්තුතා+යො

5,8. Hậu tố āya từ chủ từ (kattuto)

කත්තුතො+පමානා ආචාරත්ථෙ ආයො හොති. පබ්බතො ඉවා+චරති සීලාදිගුණයොගතොති පබ්බතායති යොගී, පබ්බතායධාතුතො ත්‍යාදයො.

Hậu tố āya được dùng sau danh từ chủ cách (kattuto) là vật so sánh (upamānā) trong ý nghĩa là xử sự (ācāratthe). (Ví dụ:) pabbato iva ācarati (hành xử như ngọn núi) vì được hợp thành bởi các đức tính như giới, v.v… (trở thành) pabbatāyati yogī (vị hành giả vững chãi như núi), từ động từ căn pabbatāya có các (hậu tố) ti, v.v…

5,9. ච්‍යත්ථෙ

5,9. Trong ý nghĩa của cvi

කත්තුතො [Pg.258] අභූතතබ්භාවෙ ආයො හොති බහුලං. භුසොති පඨමන්තතො අභුසො භුසො භවතීති භුසායති, භුසායන්ති ඉච්චාදි. ‘‘විච්ඡාභික්ඛඤ්ඤෙසු ද්වෙ’’ති ආභික්ඛඤ්ඤත්ථෙ ද්විත්තෙ අපටපටා පටපටා භවතීති ආයෙ පටපටායති, පටපටායන්ති+ච්චාදි. අලොහිතො ලොහිතො භවති ලොහිතායති.

Hậu tố āya thường được dùng sau danh từ chủ cách (kattuto) trong ý nghĩa trở thành trạng thái chưa từng có trước đây (abhūtatabbhāve). Từ biến cách thứ nhất bhuso, (trong ý nghĩa) abhuso bhuso bhavati (cái không nhiều trở nên nhiều) (trở thành) bhusāyati, bhusāyanti, v.v… Theo văn phạm ‘‘vicchābhikkhaññesu dve’’, khi được lặp lại trong ý nghĩa thường xuyên, (trong ý nghĩa) apaṭapaṭā paṭapaṭā bhavati (cái không kêu lách tách trở nên kêu lách tách), khi có āya (trở thành) paṭapaṭāyati, paṭapaṭāyanti, v.v… Alohito lohito bhavati (cái không đỏ trở nên đỏ) (trở thành) lohitāyati.

5,10. සද්දාදීනි කරොති

5,10. Làm ra âm thanh, v.v… (saddādīni karoti)

සද්දාදීහි දුතියන්තෙහි කරොතීති අස්මිං අත්ථෙ ආයො හොති. සද්දං කරොති සද්දායති. එවං වෙරායති, කලහායති, ධූපායති+ච්චාදි.

Hậu tố āya được dùng sau các từ sadda, v.v… ở biến cách thứ hai trong ý nghĩa là làm ra (karoti). Saddaṃ karoti (làm ra âm thanh) (trở thành) saddāyati. Tương tự, verāyati (gây oán thù), kalahāyati (gây cãi cọ), dhūpāyati (tỏa khói), v.v…

5,11. නමොත්ව+ස්සො

5,11. Hậu tố assa từ namo

නමොඉච්චස්මා කරොතීති අස්මිං අත්ථෙ අස්සො හොති. නමො කරොතීති අස්මිං අත්ථෙ අස්සපච්චයෙ ත්‍යාදයො හොන්ති, තථාගතං නමස්සති, නමස්සන්ති ඉච්චාදි.

Hậu tố assa được dùng sau từ namo trong ý nghĩa là làm (karoti). Trong ý nghĩa namo karoti (làm sự đảnh lễ), khi có hậu tố assa, các (hậu tố) ti, v.v… được thêm vào, (trở thành) tathāgataṃ namassati (đảnh lễ đức Như Lai), namassanti, v.v…

5,12. ධාත්වත්ථෙ නාමස්මි

5,12. Từ danh từ (nāmasmi) trong ý nghĩa của động từ căn (dhātvatthe)

නාමස්මා ධාත්වත්ථෙ බහුල+මි හොති. හත්ථිනා අතික්කමතීති ඉපච්චයෙ ලවිකරණ+එකාර+අයාදෙසෙසු කතෙසු අතිහත්ථයති. එවං වීණාය උපගායති උපවීණායති, විනයං දළ්හං කරොති දළ්හයති, විසුද්ධා හොති රත්ති විසුද්ධායති, කුසලං පුච්ඡති කුසලායති+ච්චාදි.

Hậu tố i thường được dùng sau danh từ (nāmasmā) trong ý nghĩa của động từ căn (dhātvatthe). Trong ý nghĩa hatthinā atikkamati (vượt qua bằng voi), khi có hậu tố i, và sau khi thực hiện vikaraṇa e và sự thay thế aya, (trở thành) atihatthayati. Tương tự, vīṇāya upagāyati (đệm đàn tỳ bà) (trở thành) upavīṇāyati, vinayaṃ daḷhaṃ karoti (làm cho luật vững chắc) (trở thành) daḷhayati, visuddhā hoti ratti (đêm trở nên trong sạch) (trở thành) visuddhāyati, kusalaṃ pucchati (hỏi về điều thiện) (trở thành) kusalāyati, v.v…

5,13. සච්චාදීහා+පි

5,13. Hậu tố āpi từ sacca, v.v…

සච්චාදීහි [Pg.259] ධාත්වත්ථෙ ආපි හොති. සච්ච+මාචික්ඛතීති ආපිම්හි ත්‍යාදිපච්චයෙ ‘‘ණි+ණාප්‍යා+දීහි වා’’ති ලවිකරණ+එ+අයාදෙසා. සච්චාපයති, සච්චාපෙති ඉච්චාදි. අත්ථ+මාචික්ඛති අත්ථාපයති. එවං වෙදාපයති. සුක්ඛං කරොතීති සුක්ඛාපයති සුක්ඛාපෙති ඉච්චාදි.

Hậu tố āpi được dùng sau các từ sacca, v.v… trong ý nghĩa của động từ căn (dhātvatthe). Trong ý nghĩa saccaṃ ācikkhati (giảng giải sự thật), khi có hậu tố āpi và các hậu tố ti, v.v…, vikaraṇa e và sự thay thế aya được thực hiện theo văn phạm ‘‘ṇiṇāpyādīhi vā’’. (Trở thành) saccāpayati, saccāpeti, v.v… Atthaṃ ācikkhati (giảng giải ý nghĩa) (trở thành) atthāpayati. Tương tự, vedāpayati. Sukkhaṃ karoti (làm cho an lạc) (trở thành) sukkhāpayati, sukkhāpeti, v.v…

5,16. පයොජකබ්‍යාපාරෙ ණාපි ච

5,16. Và (ca) các hậu tố ṇi, ṇāpi trong hoạt động của người sai khiến (payojakabyāpāre)

කත්තාරං යො පයොජෙති, තස්ස බ්‍යාපාරෙ ක්‍රියත්ථා ණි+ණාපී හොන්ති බහුලං.

Các hậu tố ṇi và ṇāpi thường được dùng sau (động từ căn) có ý nghĩa hành động trong hoạt động của người (tassa byāpāre) mà sai khiến (payojeti) tác nhân (kattāraṃ).

ණිපච්චයො උවණ්ණන්තා, ආතො ණාපෙව හොති+හ;

ද්වෙ ද්වෙ+කො හොති වා සෙසෙ, බහුලංත්‍යනුවුත්තියා.

Hậu tố ṇi được dùng sau (động từ căn) tận cùng bằng u-vần; sau ā, chỉ có ṇāpi được dùng. Đối với các trường hợp còn lại, cả hai hoặc một trong hai được dùng tùy chọn, do sự chi phối của quy tắc bahulaṃ.

අකම්මකාපි හොන්තෙව, ණි+ණාප්‍යන්තා සකම්මකා;

සකම්මකා ද්විකම්මා+ස්සු, ද්විකම්මා ච තිකම්මකා.

Các (động từ) bất cập vật (akammakā), khi có tận cùng là ṇi hoặc ṇāpi, trở thành cập vật (sakammakā); các (động từ) cập vật (sakammakā) trở thành song cập vật (dvikammā); và các (động từ) song cập vật (dvikammā) trở thành tam cập vật (tikammakā).

තස්මා කත්තරි කම්මෙ ච, ණි+ණාපීනං තු සම්භවො;

න භාවෙ සුද්ධකත්තා තු, කම්මං හොති පයොජකෙ.

Do đó, các (hậu tố) ṇi và ṇāpi có thể xảy ra trong thể chủ động (kattari) và bị động (kamme), nhưng không ở thể vô nhân xưng (bhāve) vì chúng là cập vật. Nghiệp (kammaṃ) xảy ra trong người sai khiến (payojake).

නයාදීනං පධානඤ්ච, අපධානං දුහාදිනං;

සුද්ධකත්තා ණි+ණාපීසු, කම්ම+මක්ඛ්‍යාත ගොචරං.

Đối với các (động từ căn) như nī, v.v…, (đối tượng) chính, và đối với các (động từ căn) như duh, v.v…, (đối tượng) phụ (vẫn là nghiệp). Tác nhân ban đầu (suddhakattā) trong các (động từ) có ṇi và ṇāpi, trở thành đối tượng của động từ (kammakkhyātagocaraṃ).

භවිතුං පයොජයතීති අත්ථෙ ඉමිනා ණිප්පච්චයො. ණකාරො ණානුබන්ධකාරියත්ථො. ‘‘යුවණ්ණාන+මෙ+ඔ පච්චයෙ’’ති ඔකාරෙ ‘‘ආයා+වා ණානුබන්ධෙ’’ති ණානුබන්ධෙ ආවාදෙසො. ත්‍යාදිම්හි ‘‘ණි+ණාප්‍යා+පීහි වා’’ති ලවිකරණෙ එකාරෙ ‘‘එඔන+මයවා සරෙ’’ති අයාදෙසො. සො සමාධිං භාවයති භාවෙති[Pg.260], භාවයන්ති භාවෙන්ති+ච්චාදි. කම්මෙ-තෙන සමාධි භාවීයති+ච්චාදි. එත්ථ ‘‘දීඝො සරස්සා’’ති ක්‍යෙ ඉකාරස්ස දීඝො. භාවයිස්සති භාවෙස්සති, භාවයිස්සන්ති භාවෙස්සන්ති+ච්චාදි. අජ්ජතනෙ ඊස්ස සිම්හි අභාවෙසි භාවෙසි, අභාවයි භාවයි, අභාවයිංසු භාවයිංසු. පරස්සරලොපෙ අභාවෙසුං භාවෙසුං, අභාවයංසු භාවයංසු, අභාවයුං භාවයුං ඉච්චාදි. කම්මෙ-අභාවීයි භාවීයි ඉච්චාදි. අභාවිස්ස අභාවයිස්ස, අභාවිස්සංසු අභාවයිස්සංසු. කම්මෙ-අභාවයිස්සං ඉච්චාදි. භාවෙ භාවෙය්‍ය ඉච්චාදි. කම්මෙ-භාවීයෙය්‍ය ඉච්චාදි. භාවයතු භාවෙතු ඉච්චාදි. කම්මෙ-භාවීයතු ඉච්චාදි.

Trong ý nghĩa bhavituṃ payojayati (khiến cho hiện hữu), hậu tố ṇi được dùng theo quy tắc này. Chữ ṇ có mục đích cho các chức năng của ṇ-anubandha. Nguyên âm u được đổi thành o theo văn phạm ‘‘yuvaṇṇānameo paccaye’’, và o được thay thế bằng āv khi có ṇ-anubandha theo văn phạm ‘‘āyāvā ṇānubandhe’’. Khi có ti, v.v…, vikaraṇa e được thêm vào theo văn phạm ‘‘ṇiṇāpyāpīhi vā’’, và e được thay thế bằng ay theo văn phạm ‘‘eonamayavā sare’’. (Trở thành) so samādhiṃ bhāvayati hoặc bhāveti (người ấy tu tập thiền định), bhāvayanti hoặc bhāventi, v.v… Thể bị động: tena samādhi bhāvīyati (thiền định được người ấy tu tập), v.v… Ở đây, nguyên âm i của (hậu tố) ya được trường hóa theo văn phạm ‘‘dīgho sarassā’’. (Tương lai:) bhāvayissati hoặc bhāvessati, bhāvayissanti hoặc bhāvessanti, v.v… (Bất định quá khứ:) khi có ī và si, (trở thành) abhāvesi hoặc bhāvesi, abhāvayi hoặc bhāvayi, abhāvayiṃsu hoặc bhāvayiṃsu. Khi nguyên âm sau bị xóa, (trở thành) abhāvesuṃ hoặc bhāvesuṃ, abhāvayaṃsu hoặc bhāvayaṃsu, abhāvayuṃ hoặc bhāvayuṃ, v.v… Thể bị động: abhāvīyi hoặc bhāvīyi, v.v… (Điều kiện:) abhāvissa hoặc abhāvayissa, abhāvissaṃsu hoặc abhāvayissaṃsu. Thể bị động: abhāvayissaṃ, v.v… (Khả năng:) bhāve hoặc bhāveyya, v.v… Thể bị động: bhāvīyeyya, v.v… (Mệnh lệnh:) bhāvayatu hoặc bhāvetu, v.v… Thể bị động: bhāvīyatu, v.v…

පචිතුං පයොජෙතීති අත්ථෙ ණි+ණාපී හොන්ති. සො දෙවදත්තෙන ඔදනං පාචයති පාචෙති ඉච්චාදි, තථා පාචාපයති පාචාපෙති+ච්චාදි. කම්මෙ-සො තෙන දෙවදත්තෙන ඔදනො පාචීයති පාචාපීයති+ච්චාදි, භවිස්සත්‍යාදීසුපි යොජෙතබ්බං.

Trong ý nghĩa pacituṃ payojeti (khiến cho nấu), các hậu tố ṇi và ṇāpi được dùng. (Trở thành) so devadattena odanaṃ pācayati hoặc pāceti, v.v… (người ấy sai Devadatta nấu cơm), tương tự pācāpayati hoặc pācāpeti, v.v… Thể bị động: so tena devadattena odano pācīyati hoặc pācāpīyati, v.v… (cơm được người ấy sai Devadatta nấu), cũng nên được áp dụng cho thì tương lai, v.v…

ගන්තුං පයොජෙතීති අත්ථෙ සො තං පුරිසං ගාමං ගමයති ගමෙති ගච්ඡාපයති ගච්ඡාපෙති+ච්චාදි. කම්මෙ-තෙන සො ගාමං ගමීයති ගච්ඡාපීයති+ච්චාදි.

Trong ý nghĩa gantuṃ payojeti (khiến cho đi), (trở thành) so taṃ purisaṃ gāmaṃ gamayati hoặc gameti, gacchāpayati hoặc gacchāpeti, v.v… (người ấy khiến người đàn ông kia đi đến làng). Thể bị động: tena so gāmaṃ gamīyati hoặc gacchāpīyati, v.v… (người kia được ông ấy khiến đi đến làng).

ගුහ=සංවරණෙ, ගුහිතුං පයොජෙතීති ණිම්හි ‘‘ගුහිස්ස සරෙ’’ති දීඝො. ගූහයති, ගූහයන්ති ඉච්චාදි.

(Động từ căn) guha có nghĩa là che giấu (saṃvaraṇe), trong ý nghĩa guhituṃ payojeti (khiến cho che giấu), khi có ṇi, nguyên âm được trường hóa theo văn phạm ‘‘guhissa sare’’. (Trở thành) gūhayati, gūhayanti, v.v…

දිස+දුස=අප්පීතියං, දුසිතුං පයොජෙතීති ණිම්හි ‘‘ණිම්හි දීඝො දුසස්සා’’ති දීඝෙ දූසයති+ච්චාදි.

(Các động từ căn) disa và dusa có nghĩa là không hài lòng (appītiyaṃ), trong ý nghĩa dusituṃ payojeti (khiến cho không hài lòng), khi có ṇi, nguyên âm được trường hóa theo văn phạm ‘‘ṇimhi dīgho dusassā’’, (trở thành) dūsayati, v.v…

තථා ඉච්ඡන්තං පයොජයති ඉච්ඡාපයති ඉච්ඡාපෙති, එසයති එසෙති. නියච්ඡන්තං පයොජයති නියමයති නියමෙති. තථා ආසයති [Pg.261] ආසෙති, අච්ඡාපයති අච්ඡාපෙති. ලාභයති ලාභෙති, එවං වාසයති වාසෙති, වාසාපයති වාසාපෙති. වාහයති වාහෙති, වාහාපයති වාහාපෙති+ච්චාදි. එවං ජීරයති, මාරයති, දස්සයති ඉච්චාදි. හූ=සත්තායං, පහොන්තං පයොජයති පහාවයති පහාවෙති ඉච්චාදි. සායයති සායාපයති සායාපෙති. නායාපයති නායාපෙති. පතිට්ඨාපයති පතිට්ඨාපෙති. රස්සෙ පතිට්ඨපෙති. හන්තුං පයොජයතීති ණි+ණාපී, ‘‘හනස්ස ඝාතො ණානුබන්ධෙ’’ති ඝාතාදෙසෙ ඝාතයති ඝාතෙති. තථා ජුහාවයති ජුහාවෙති, ජහාපයති ජහාපෙති. හාපයති හාපෙති. දාපයති දාපෙති. විධාපයති විධාපෙති, පිදහාපයති පිදහාපෙති. (භූවාදිනයො).

Tương tự, (ai đó) thúc đẩy người đang mong muốn (icchantaṃ payojayati) là icchāpayati, icchāpeti; esayati, eseti. (Ai đó) thúc đẩy người đang chế ngự (niyacchantaṃ payojayati) là niyamayati, niyameti. Tương tự, āsayati, āseti; acchāpayati, acchāpeti. Lābhayati, lābheti; cũng vậy vāsayati, vāseti; vāsāpayati, vāsāpeti. Vāhayati, vāheti; vāhāpayati, vāhāpeti, v.v... Tương tự, jīrayati, mārayati, dassayati, v.v... Căn hū có nghĩa là ‘sự hiện hữu’ (sattāyaṃ), (ai đó) thúc đẩy người đang có khả năng (pahontaṃ payojayati) là pahāvayati, pahāveti, v.v... Sāyayati, sāyāpayati, sāyāpeti. Nāyāpayati, nāyāpeti. Patiṭṭhāpayati, patiṭṭhāpeti. Khi vần ngắn là patiṭṭhapeti. (Ai đó) thúc đẩy việc giết (hantuṃ payojayati) thì thêm ṇi và ṇāpī; theo quy tắc ‘‘hanassa ghāto ṇānubandhe’’, căn han được thay thế bằng ghāta, trở thành ghātayati, ghāteti. Tương tự, juhāvayati, juhāveti; jahāpayati, jahāpeti. Hāpayati, hāpeti. Dāpayati, dāpeti. Vidhāpayati, vidhāpeti; pidahāpayati, pidahāpeti. (Theo cách của nhóm Bhūvādi).

ඉදානි රුධාදිඅට්ඨගණා දස්සීයන්තෙ-රොධයති රොධෙති. දෙවයති දෙවෙති. තොදයති තොදෙති. ජයාපයති ජයාපෙති. වික්කයති වික්කයාපෙති. සාවයති සාවෙති. විතානයති විතානෙති. චොරාපයති චොරාපෙති ඉච්චාදි.

Bây giờ, tám nhóm (động từ) bắt đầu bằng Rudhādi được trình bày: rodhayati, rodheti. Devayati, deveti. Todayati, todeti. Jayāpayati, jayāpeti. Vikkayati, vikkayāpeti. Sāvayati, sāveti. Vitānayati, vitāneti. Corāpayati, corāpeti, v.v...

ඛාදීහි පච්චයන්තෙහි, අපි හොන්ති ණි+ණාපයො;

ණි+ණාපිනා+නකානානං, දස්සනඤ්චෙත්ථ සාධනං.

Các tiếp vị ngữ ṇi và ṇāpaya cũng được thêm vào sau các (căn) tận cùng bằng các tiếp vị ngữ của nhóm Khādi; sự xuất hiện của các (dạng) với ṇi, ṇāpi, và na là bằng chứng ở đây.

තිතික්ඛන්තං පයොජයති තිතික්ඛෙති තිතික්ඛාපෙති, තිකිච්ඡයති තිකිච්ඡෙති තිකිච්ඡාපයති තිකිච්ඡාපෙති. එවං බුභුක්ඛෙති බුභුක්ඛාපෙති. පබ්බතායයති. පුත්තීයයති ඉච්චාදි. (ඛාදිපච්චයනයො).

(Ai đó) thúc đẩy người đang chịu đựng (titikkhantaṃ payojayati) là titikkheti, titikkhāpeti; tikicchayati, tikiccheti, tikicchāpayati, tikicchāpeti. Tương tự, bubhukkheti, bubhukkhāpeti. Pabbatāyayati. Puttīyayati, v.v... (Theo cách của các tiếp vị ngữ nhóm Khādi).

ඉති පයොගසිද්ධියං ත්‍යාදිකණ්ඩො ඡට්ඨො.

Như vậy là kết thúc chương thứ sáu, chương Tyādikaṇḍa, trong sách Payogasiddhi.

7. ඛාදිකණ්ඩ

7. Chương Khādikaṇḍa

අථ [Pg.262] ධාතූහියෙව භාව+කම්ම+කත්තු+කරණාදිසාධනසහිතං ඛාදිවිධානං ආරභීයතෙ –

Bây giờ, quy tắc về nhóm Khādi, cùng với các công cụ (sādhana) như trạng thái (bhāva), đối tượng (kamma), tác nhân (kattu), công cụ (karaṇa), v.v... từ chính các căn (động từ), được bắt đầu –

‘‘තිජමානෙහි ඛසා ඛමාවීමංසාසු’’ ඉච්චාදීහි පච්චයවිධානඤ්ච පරරූපද්විත්තාදිකාරියඤ්ච ත්‍යාදිකණ්ඩෙ වුත්තනයෙනෙව ඤාතබ්බං. තිතික්ඛනං තිතික්ඛා, ‘‘ඉත්ථිය+මණක්තිකයකයා ච’’ ඉති සුත්තෙන අපච්චයො ච ‘‘ඉත්ථිය+මත්වා’’ති ආපච්චයො ච හොති. තථා වීමංසනං වීමංසා. ‘‘කිතා තිකිච්ඡාසංසයෙසු ඡො’’ති ඡප්පච්චයාදිම්හි කතෙ තිකිච්ඡනං තිකිච්ඡා, විචිකිච්ඡනං විචිකිච්ඡා. ගුප=ගොපනෙ, බධ=බන්ධනෙති ඉමෙහි ධාතූහි ‘‘නින්දායං ගුප+බධා බස්ස භො ච’’ ඉති ඡපච්චයාදිම්හි ච ද්විත්තෙ පරබකාරස්ස ඉමිනා භකාරෙ ච කතෙ අපච්චයාදි හොති. ජිගුච්ඡනං ජිගුච්ඡා, බීභච්ඡනං බීභච්ඡා. ‘‘තුංස්මා ලොපො චි+ච්ඡායං තෙ’’ ඉති ඉච්ඡාය+මත්ථෙ ඛ+ස+ඡප්පච්චයා හොන්ති. භුජ=පාලනජ්ඣොහාරෙසු, බුභුක්ඛනං බුභුක්ඛා. ජි=ජයෙ, ජිගිංසනං, ජිගිංසා. ඝස=අදනෙ, ජිඝච්ඡනං ජිඝච්ඡා.

Quy tắc về tiếp vị ngữ theo các quy tắc như ‘‘Tijamānehi khasā khamāvīmaṃsāsu’’, và các tác vụ như đồng hóa âm sau (pararūpa), lặp lại (dvitta), v.v... nên được hiểu theo cách đã được nói trong chương Tyādikaṇḍa. Sự chịu đựng (titikkhanaṃ) là titikkhā; theo quy tắc ‘‘itthiya+maṇaktikayakayā ca’’, có tiếp vị ngữ a, và theo quy tắc ‘‘itthiya+matvā’’, có tiếp vị ngữ ā. Tương tự, sự xem xét (vīmaṃsanaṃ) là vīmaṃsā. Khi tiếp vị ngữ cha, v.v... được thêm vào theo quy tắc ‘‘Kitā tikicchāsaṃsayesu cho’’, sự chữa trị (tikicchanaṃ) là tikicchā, sự nghi ngờ (vicikicchanaṃ) là vicikicchā. Từ các căn gup có nghĩa là ‘bảo vệ’ (gopane) và badh có nghĩa là ‘trói buộc’ (bandhaneti), khi tiếp vị ngữ cha, v.v... được thêm vào theo quy tắc ‘‘nindāyaṃ gupa+badhā bassa bho ca’’, và sau khi lặp lại, ba ở sau được thay bằng bha theo quy tắc này, thì có tiếp vị ngữ a, v.v... Sự ghê tởm (jigucchanaṃ) là jigucchā, sự kinh tởm (bībhacchanaṃ) là bībhacchā. Theo quy tắc ‘‘Tuṃsmā lopo ci+cchāyaṃ te’’, các tiếp vị ngữ kha, sa, cha được dùng với nghĩa ‘mong muốn’ (icchāya+matthe). Căn bhuj có nghĩa là ‘bảo vệ và ăn’ (pālanajjhohāresu), sự đói (bubhukkhanaṃ) là bubhukkhā. Căn ji có nghĩa là ‘chiến thắng’ (jaye), sự muốn chiến thắng (jigiṃsanaṃ) là jigiṃsā. Căn ghas có nghĩa là ‘ăn’ (adane), sự đói (jighacchanaṃ) là jighacchā.

27. භාවකම්මෙසු තබ්බානීයා

27. (Các tiếp vị ngữ) tabba và anīya trong nghĩa trạng thái (bhāva) và đối tượng (kamma).

තබ්බඅනීයා ක්‍රියත්ථා පරෙ භාවකම්මෙසු භවන්ති, බහුලංවිධානා කත්තුකරණාදීසුපි. භූ=සත්තායං, ‘‘යුවණ්ණාන+මෙ ඔපච්චයෙ’’ති ඔකාරෙ ‘‘ඌබ්‍යඤ්ජනස්සා’’ති ඌආගමො, ඤ්ඤකාරො ආද්‍යාවයවත්ථො. ඔස්ස ‘‘එඔන+ මයවා [Pg.263] සරෙ’’ති අවාදෙසො, භූයතෙති භවිතබ්බං භවතා භවනීයං. භාවස්සෙ+කත්තා එකවචනමෙව, තඤ්ච නපුංසකලිඞ්ගං.

Các tiếp vị ngữ chỉ hành động (kriyatthā) là tabba và anīya đi sau (căn) có nghĩa trạng thái (bhāva) và đối tượng (kamma); do quy tắc đa dạng (bahulaṃvidhānā), chúng cũng có thể có nghĩa tác nhân (kattu), công cụ (karaṇa), v.v... Căn bhū có nghĩa là ‘sự hiện hữu’ (sattāyaṃ); theo quy tắc ‘‘yuvaṇṇāna+me opaccaye’’, (u) trở thành o; theo quy tắc ‘‘ūbyañjanassā’’, có sự thêm vào của ū; ññakāra có mục đích là thành phần đầu tiên. O được thay thế bằng av theo quy tắc ‘‘eona+ mayavā sare’’; (việc) được hiện hữu (bhūyate) là bhavitabbaṃ, bhavanīyaṃ bởi ông (bhavatā). Tác nhân của trạng thái (bhāvasse+kattā) chỉ ở số ít, và nó thuộc trung tính (napuṃsakaliṅgaṃ).

තබ්බාද්‍යභිහිතො භාවො,දබ්බමිව පකාසතීති-බහුවචනඤ්ච හොති.

Trạng thái được biểu thị bởi tabba, v.v... được thể hiện như một vật chất, do đó cũng có thể ở số nhiều.

කම්මෙ-අභිපුබ්බො, අභිභූයතෙ අභිභූයිත්ථ අභිභූයිස්සතෙති අභිභවිතබ්බො කොධො පණ්ඩිතෙන, අභිභවිතබ්බා තණ්හා, අභිභවිතබ්බං දුක්ඛං. එවං අභිභවනීයො අභිභවනීයා අභිභවනීයං, කම්මෙ අභිධෙය්‍යස්සෙව ලිඞ්ගවචනානි.

Trong nghĩa đối tượng (kamme) – với tiền tố abhi, (cái gì đó) được chinh phục (abhibhūyate), đã được chinh phục (abhibhūyittha), sẽ được chinh phục (abhibhūyissate), do đó: cơn giận nên được chinh phục (abhibhavitabbo kodho) bởi người trí; ái dục nên được chinh phục (abhibhavitabbā taṇhā); khổ đau nên được chinh phục (abhibhavitabbaṃ dukkhaṃ). Tương tự, abhibhavanīyo, abhibhavanīyā, abhibhavanīyaṃ; trong nghĩa đối tượng, giới tính và số (của tiếp vị ngữ) theo đối tượng được biểu thị.

විසෙස්සලිඞ්ගාතබ්බාදී, තත්ථා+දො පඤ්ච භාවජා;

නපුංසකෙ සියුං භාවෙ, ක්තො චා+නො අකත්තරි.

Các (tiếp vị ngữ) tabba, v.v... có giới tính của tính từ; trong số đó, năm (tiếp vị ngữ) đầu tiên sinh ra từ nghĩa trạng thái (bhāva) ở trung tính trong nghĩa trạng thái; kta và ana cũng vậy khi không ở nghĩa tác nhân.

භාවස්මිං ඝණ පුමෙ එවං, ඉයුවණ්ණා ගහාදිජො;

අපච්චයොපි වා+සංඛ්‍යා, තු+මාදිත්වන්තකා සියුං.

Trong nghĩa trạng thái (bhāvasmiṃ), gha và ṇa ở nam tính; tương tự, i và yu từ nhóm gahādi; tiếp vị ngữ a cũng có thể (vā) không có số lượng (saṃkhyā); các (tiếp vị ngữ) tu, v.v... và các (tiếp vị ngữ) tận cùng bằng tva cũng vậy.

ඉතො පරං උපසග්ගපුබ්බතා ච කාලත්තයස්ස වාක්‍යගහණඤ්ච වුත්තනයෙන ඤාතබ්බං, තස්මා අනුරූපවාක්‍යමෙව දස්සයිස්සාම –

Từ đây trở đi, việc đứng trước của tiền tố và việc sử dụng ba thời nên được hiểu theo cách đã được nói. Do đó, chúng tôi sẽ chỉ trình bày những câu phù hợp.

ආස=උපවෙසනෙ, ආසනෙ ආසිතබ්බං තයා ආසනීයං. කම්මෙ-උපාසීයතීති උපාසිතබ්බො ගුරු උපාසනීයො. සී=සයෙ, එ+අයාදෙසා, සයනං සයිතබ්බං සයනීයං තයා. අතිසීයතීති අතිසයිතබ්බො කටො තෙ අතිසයනීයො. පද=ගමනෙ, ‘‘පදාදීනං ක්වචී’’ති යුක, කකාරො කානුබන්ධකාරියත්ථො, උකාරො උච්චාරණත්ථො, දස්සජො පුබ්බරූපඤ්ච, උප්පජ්ජනං උප්පජ්ජිතබ්බං උප්පජ්ජනීයං. පටිපජ්ජීයතීති පටිපජ්ජිතබ්බො මග්ගො පටිපජ්ජනීයො. බුධ=ඤාණෙ, බුජ්ඣතෙති බුජ්ඣිතබ්බො [Pg.264] ධම්මො බුජ්ඣනීයො. සු=සවනෙ, සූයතෙති සොතබ්බො ධම්මො, ඤ්ඤිම්හි නාගමෙ ‘‘තථනරානං ටඨණලා’’ති ණෙ ච කතෙ ‘‘න තෙ කානුබන්ධ+නාගමෙසූ’’ති ඔකාරාභාවො. සුණිතබ්බො, සවනීයො. කර=කරණෙ –

Căn ās có nghĩa là ‘ngồi’ (upavesane), trong việc ngồi (āsane), nên ngồi (āsitabbaṃ) bởi bạn, āsanīyaṃ. Trong nghĩa đối tượng (kamme) – (ai đó) được hầu hạ (upāsīyati), do đó vị thầy nên được hầu hạ (upāsitabbo guru), upāsanīyo. Căn sī có nghĩa là ‘nằm’ (saye), e được thay thế bằng ay, việc nằm (sayanaṃ) là sayitabbaṃ, sayanīyaṃ bởi bạn. (Cái gì đó) được vượt qua (atisīyati), do đó cái chiếu nên được vượt qua (atisayitabbo kaṭo) bởi bạn, atisayanīyo. Căn pad có nghĩa là ‘đi’ (gamane), theo quy tắc ‘‘padādīnaṃ kvacī’’, (thêm) yu; ka có mục đích cho tác vụ liên quan đến k, u có mục đích phát âm, và (d) được đồng hóa với âm trước (pubbarūpañca) sinh ra từ das; việc phát sinh (uppajjanaṃ) là uppajjitabbaṃ, uppajjanīyaṃ. (Cái gì đó) được thực hành (paṭipajjīyati), do đó con đường nên được thực hành (paṭipajjitabbo maggo), paṭipajjanīyo. Căn budh có nghĩa là ‘biết’ (ñāṇe), (cái gì đó) được biết (bujjhati), do đó giáo pháp nên được biết (bujjhitabbo dhammo), bujjhanīyo. Căn su có nghĩa là ‘nghe’ (savane), (cái gì đó) được nghe (sūyate), do đó giáo pháp nên được nghe (sotabbo dhammo); khi có sự thêm vào của nā trong ññi, và ṇe được tạo ra theo quy tắc ‘‘tathanarānaṃ ṭaṭhaṇalā’’, thì không có o theo quy tắc ‘‘na te kānubandha+nāgamesū’’. Suṇitabbo, savanīyo. Căn kar có nghĩa là ‘làm’ (karaṇe) –

95. පරරූප+මයකාරෙ බ්‍යඤ්ජනෙ

95. Đồng hóa với âm sau khi có phụ âm

ක්‍රියත්ථාන+මන්තබ්‍යඤ්ජනස්ස පරරූපං හොති යකාරතො අඤ්ඤස්මිං බ්‍යඤ්ජනෙ. කරීයතීති කත්තබ්බො ධම්මො, කත්තබ්බා පූජා, කත්තබ්බං කුසලං.

Phụ âm cuối của (căn) trước một tiếp vị ngữ chỉ hành động (kriyatthānaṃ) được đồng hóa với phụ âm sau, khi phụ âm đó khác với ya. (Cái gì đó) được làm (karīyati), do đó giáo pháp nên được làm (kattabbo dhammo), sự cúng dường nên được làm (kattabbā pūjā), việc thiện nên được làm (kattabbaṃ kusalaṃ).

119. තුං+තුන+තබ්බෙසු වා

119. Tùy chọn khi có tuṃ, tuna, tabba.

තුමාදීසු කරස්සා හොති වා. කාතබ්බං හිතං.

Khi có tuṃ, v.v..., (nguyên âm của) kar có thể tùy chọn thành ā. Điều lợi ích nên được làm (kātabbaṃ hitaṃ).

171. රා නස්ස ණො

171. Sau r, na thành ṇa

රන්තතො ක්‍රියත්ථා පච්චයනකාරස්ස ණ හොති. කරණීයො.

Sau (một căn) tận cùng bằng r, na của tiếp vị ngữ chỉ hành động (kriyatthā) trở thành ṇa. Karaṇīyo.

භර=භරණෙ, භරීයතීති භරිතබ්බො භරණීයො. ගහ=උපාදානෙ ‘‘මං වා රුධාදීනං’’ති අන්තසරා පරොමං වා හොති. මකාරො+නුබන්ධො. ‘‘ණො නිග්ගහීතස්සා’’ති නිග්ගහීතස්ස ණො, සංගය්හතීති සංගණ්හිතබ්බො සංගණ්හනීයො, ‘‘තථනරා’’දිනා ණකාරෙ ගහණීයො. රම=කීළායං, රමීයතීති රමණීයො විහාරො. ආප=පාපුණනෙ, ‘‘සකාපානං කුකකූ ණෙ’’ති එත්ථ ‘සකාපානං කුක+කූ’ති යොගවිභාගා කු, ඌආගමෙ නාගමස්ස ණෙ ච කතෙ පාපීයතීති පාපුණිතබ්බො. පරරූපෙ පත්තබ්බො, පාපුණනීයො, පාපනීයො.

(Căn) Bhara có nghĩa là mang, vác; được mang, vác nên là bharitabbo, bharaṇīyo. (Căn) Gaha có nghĩa là nắm giữ; theo (quy tắc) "maṃ vā rudhādīnaṃ", nguyên âm cuối được theo sau bởi maṃ. Có phụ âm m làm anubandha. Theo (quy tắc) "Ṇo niggahītassā", niggahīta biến thành ṇo; được nắm giữ nên là saṃgaṇhitabbo, saṃgaṇhanīyo; theo (quy tắc) "tathanarā" v.v..., với phụ âm ṇ, (dạng) là gahaṇīyo. (Căn) Rama có nghĩa là vui chơi; được vui chơi nên là ramaṇīyo vihāro. (Căn) Āpa có nghĩa là đạt đến; ở đây, theo (quy tắc) "sakāpānaṃ kukakū ṇe", do sự phân chia quy tắc thành 'sakāpānaṃ kuka+kū', (thêm) ku, và khi có sự thêm vào của ū và ṇ của nāgama, (dạng) được đạt đến là pāpuṇitabbo. Khi có sự đồng hóa phụ âm, (dạng) là pattabbo, pāpuṇanīyo, pāpanīyo.

96. මනානං නිග්ගහීතං

96. Niggahīta của (các căn) tận cùng bằng ma và na.

මකාර+නකාරන්තානං [Pg.265] ක්‍රියත්ථානං නිග්ගහීතං හොත්‍ය+යකාරෙ බ්‍යඤ්ජනෙ. වග්ගන්තං, ගමියතීති ගන්තබ්බො. ගමිතබ්බං ගමනීයං. ඛන=ඛණ=අවදාරණෙ, නිග්ගහීතං වග්ගන්තත්තඤ්ච, ඛඤ්ඤතෙති ඛන්තබ්බං ආවාටං ඛනිතබ්බං ඛනනීයං. හන=හිංසායං, හඤ්ඤතෙති හන්තබ්බං හනිතබ්බං හනනීයං. මන=ඤාණෙ, මඤ්ඤතෙති මන්තබ්බො මනිතබ්බො. ‘‘පදාදීනං ක්වචී’’ති යුක, චවග්ගාදිම්හි කතෙ මඤ්ඤිතබ්බං මඤ්ඤනීයං.

Niggahīta (ṃ) được dùng cho các động từ căn tận cùng bằng makāra và nakāra khi phụ âm yakāra theo sau. (Và nó biến thành) phụ âm cuối nhóm; được đi đến nên là gantabbo. (Cũng là) gamitabbaṃ, gamanīyaṃ. (Căn) Khana hoặc khaṇa có nghĩa là đào; (có) niggahīta và (biến thành) phụ âm cuối nhóm; được đào nên là khantabbaṃ āvāṭaṃ, khanitabbaṃ, khananīyaṃ. (Căn) Hana có nghĩa là sát hại; bị giết nên là hantabbaṃ, hanitabbaṃ, hananīyaṃ. (Căn) Mana có nghĩa là biết; được biết nên là mantabbo, manitabbo. Theo (quy tắc) "Padādīnaṃ kvacī", (thêm) yuka, khi (phụ âm) đầu nhóm ca được thực hiện, (dạng) là maññitabbaṃ, maññanīyaṃ.

පූජ=පූජායං, ‘‘චුරාදිතො ණී’’ති ණිම්හි ඤුකාරස්ස ගුරුත්තා ඔකාරාවුත්ති ‘‘යුවණ්ණාන+මෙඔ පච්චයෙ’’ති එකාරෙ පූජෙතබ්බො ඌම්හි අයාදෙසෙ පූජයිතබ්බො පූජනීයො භගවා.

(Căn) Pūja có nghĩa là cúng dường; theo (quy tắc) "curādito ṇī", khi có ṇī, do ñukāra là âm dài, nên có sự biến đổi thành okāra; theo (quy tắc) "yuvaṇṇānaṃ eo paccaye", (biến thành) ekāra, (dạng là) pūjetabbo; khi có ū, (có sự) thay thế bằng ay, (dạng là) pūjayitabbo, pūjanīyo bhagavā.

කත්තරි-යා=පාපුණනෙ, නීයතීති නිය්‍යානියො මග්ගො, ගච්ඡන්තීති ගමනීයා භොගා. කරණෙ-නහ=සොචෙය්‍යෙ, නහායන්ත්‍ය+නෙනාති නහානීයං චුණ්ණං. සම්පදානෙ-දා=දානෙ, සං+පපුබ්බො, සම්මා පදීයතෙ අස්සාති සම්පදානියො බ්‍රාහ්මණො.

Ở thể chủ động - (căn) yā có nghĩa là đi đến; đưa đến (giải thoát) nên là niyyāniyo maggo; chúng đi đến nên là gamanīyā bhogā. Ở thể công cụ - (căn) naha có nghĩa là tắm gội; người ta tắm bằng cái này nên là nahānīyaṃ cuṇṇaṃ. Ở thể chỉ định - (căn) dā có nghĩa là cho; có tiền tố saṃ và pa; được cho một cách chân chính đến người này nên là sampadāniyo brāhmaṇo.

28. ඝ්‍යණ

28. (Hậu tố) Ghyaṇa.

භාවකම්මෙසු ක්‍රියත්ථා පරො ඝ්‍යණ හොති බහුලං. ඌම්හි කත්තබ්බං කාරියං. හර=හරණෙ, හරීයතීති හාරියං. භර=භරණෙ, භරිතබ්බං භාරියං. ලභ=ලාභෙ, ‘‘වග්ගලසෙහි තෙ’’ති පුබ්බරූපභකාරෙ ‘‘චතුත්ථදුතියා’’ දිනා තතියක්ඛරෙ ච කතෙ ලභිතබ්බං ලබ්භං.

Hậu tố ghyaṇa thường được dùng sau động từ căn ở thể vô ngã và thể bị động. Khi có ū, (dạng) đáng được làm là kāriyaṃ. (Căn) Hara có nghĩa là mang đi; được mang đi nên là hāriyaṃ. (Căn) Bhara có nghĩa là mang, vác; đáng được mang, vác là bhāriyaṃ. (Căn) Labha có nghĩa là nhận được; theo (quy tắc) "vaggalasehi te", khi có sự đồng hóa phụ âm bhakāra, và theo (quy tắc) "catutthadutiyā" v.v..., khi phụ âm thứ ba được thực hiện, (dạng) đáng được nhận là labbhaṃ.

වච=බ්‍යත්තවචනෙ,

(Căn) Vaca có nghĩa là nói rõ ràng,

98. කගා චජානං ඝානුබන්ධෙ

98. Ka và ga (thay) cho ca và ja khi có anubandha gha.

ඝානුබන්ධෙ [Pg.266] චකාර+ජකාරන්තානං ක්‍රියත්ථානං ක+ගා හොන්ති යථාක්කමං.

Khi có anubandha gha, các động từ căn tận cùng bằng cakāra và jakāra lần lượt trở thành ka và ga.

84. අස්සා ණානුබන්ධෙ

84. A trở thành ā khi có anubandha ṇa.

ණකාරානුබන්ධෙ පච්චයෙ පරෙ උපන්තස්ස අකාරස්ස ආ හොති. වචනං වුච්චතෙති වාක්‍යං. භජ=සෙවායං, භජනීයං භාග්‍යං, ජස්ස ගකාරො. චි=චයෙ, චයනං චීයතීති වා චෙය්‍යං. යස්ස ද්විත්තං.

Khi một hậu tố có anubandha ṇakāra theo sau, akāra ở vị trí áp cuối trở thành ā. Lời nói, được nói ra nên là vākyaṃ. (Căn) Bhaja có nghĩa là phụng sự; đáng được phụng sự là bhāgyaṃ; ja trở thành gakāra. (Căn) Ci có nghĩa là thu thập; sự thu thập, hoặc được thu thập nên là ceyyaṃ. Ya được lặp đôi.

5,122. නිතො චිස්ස ඡො

5,122. Cha (thay) cho ci sau ni.

නිතො පරස්ස චිස්ස ඡො හොතීතිආදිචකාරස්ස ඡො. විනිච්ඡයතීති විනිච්ඡෙය්‍යං, නාගමෙ විනිච්ඡිනිතබ්බං. එ+අයාදෙසෙසු විනිච්ඡෙතබ්බං විනිච්ඡනීයං. නී=පාපනෙ, නීයතීති නෙය්‍යො නෙය්‍යා නෙය්‍යං, නෙතබ්බං.

Sau ni, ci trở thành cha, nghĩa là cakāra ban đầu (trở thành) cha. Quyết định nên là viniccheyyaṃ; khi có nāgama, (dạng là) vinicchinitabbaṃ. Khi có sự thay thế bằng e và ay, (dạng là) vinicchetabbaṃ, vinicchanīyaṃ. (Căn) Nī có nghĩa là dẫn dắt; được dẫn dắt nên là neyyo, neyyā, neyyaṃ; (cũng là) netabbaṃ.

29. ආස්සෙ+ච

29. Và e (thay) cho ā.

ආකාරන්තතො ක්‍රියත්ථා ඝ්‍යණ හොති භාවකම්මෙසු ආස්ස එ ච. දා=දානෙ, දාතබ්බං දෙය්‍යං. පා=පානෙ, පීයතීති පෙය්‍යං. මා=මානෙ, මීයතීති මෙය්‍යං. ඤා=අවබොධනෙ, ඤායතීති ඤෙය්‍යං ඤාතබ්බං, ඌම්හි නාගමො ‘‘ඤාස්ස නෙ+ජා’’ති ඤාස්ස ජාදෙසෙ ජානිතබ්බං, විජානියං. ඛා=පකථනෙ, සංඛාතබ්බං සංඛෙය්‍යං.

Hậu tố ghyaṇa được dùng sau động từ căn tận cùng bằng ākāra ở thể vô ngã và thể bị động, và ā trở thành e. (Căn) Dā có nghĩa là cho; đáng được cho là deyyaṃ. (Căn) Pā có nghĩa là uống; được uống nên là peyyaṃ. (Căn) Mā có nghĩa là đo lường; được đo lường nên là meyyaṃ. (Căn) Ñā có nghĩa là biết; được biết nên là ñeyyaṃ, ñātabbaṃ; khi có ū, (có) nāgama; theo (quy tắc) "ñāssa ne+jā", ñā được thay thế bằng jā, (dạng là) jānitabbaṃ, vijāniyaṃ. (Căn) Khā có nghĩa là kể; đáng được kể là saṃkheyyaṃ.

30. වදාදීහි යො

30. (Hậu tố) ya sau (các căn) vada v.v...

වදාදීහි [Pg.267] ක්‍රියත්ථෙහි යො හොති බහුලං භාවකම්මෙසු. වද=වචනෙ, වදනං වජ්ජතීති වා වජ්ජං. මද=උම්මාදෙ, මදනං මජ්ජතෙ අනෙනාති වා මජ්ජං. ගමනං ගම්මතෙති වා ගම්මං. ගද=වචනෙ, ගජ්ජතෙ ගදනීයං වාති ගජ්ජං. පද=ගමනෙ, පජ්ජනීයං පජ්ජං ගාථා. අද+ඛාද=භක්ඛනෙ, ඛජ්ජතීති ඛජ්ජං ඛාදනීයං. දම=දමනෙ, දම්මතෙති දම්මො දමනීයො.

Hậu tố ya thường được dùng sau các động từ căn vada v.v... ở thể vô ngã và thể bị động. (Căn) Vada có nghĩa là nói; sự nói, hoặc được nói nên là vajjaṃ. (Căn) Mada có nghĩa là say; sự say, hoặc người ta say bởi cái này nên là majjaṃ. Sự đi, hoặc được đi nên là gammaṃ. (Căn) Gada có nghĩa là nói; được nói, hoặc đáng được nói nên là gajjaṃ. (Căn) Pada có nghĩa là đi; đáng được đi đến là pajjaṃ gāthā. (Căn) Ada hoặc khāda có nghĩa là ăn; được ăn nên là khajjaṃ, khādanīyaṃ. (Căn) Dama có nghĩa là chế ngự; được chế ngự nên là dammo, damanīyo.

භුජා+න්නෙති ගණසුත්තෙන අන්නෙ වත්තබ්බෙ යපච්චයො.

Theo quy tắc nhóm "Bhujā...nne", khi hậu tố anna được đề cập, (cũng có) hậu tố ya.

83. ලහුස්සුපන්තස්සති

83. Của (nguyên âm) ngắn ở vị trí áp cuối.

ලහුභූතස්ස උපන්තස්ස ඉයුවණ්ණස්ස එඔ හොන්ති යථාක්කමං. යස්ස පුබ්බරූපෙ භුඤ්ජිතබ්බොති භොජ්ජො ඔදනො, භොජ්ජා යාගු.

Các nguyên âm i và u ngắn ở vị trí áp cuối lần lượt trở thành e và o. Khi có sự đồng hóa phụ âm ya, (dạng) đáng được ăn là bhojjo odano, bhojjā yāgu.

31. කිච්ච ඝච්ච භච්ච භබ්බ ලෙය්‍යා

31. (Các dạng) Kicca, ghacca, bhacca, bhabba, leyyā.

එතෙ සද්දා යපච්චයන්තා නිපච්චන්තෙ. කර=කරණෙ, ඉමිනා නිපාතනා යෙ කිචාදෙසෙ ච කතෙ පුබ්බරූපං, කත්තබ්බං කිච්චං. හන=හිංසායං, ඝච්චාදෙසාදිම්හි කතෙ හනනං හඤ්ඤතෙති වා ඝච්චං. භර=භරණෙ, භච්චාදෙසාදිම්හි කතෙ භරණීයො භච්චො. භූ=සත්තායං, යම්හි ඔකාරෙ ඉමිනා අවාදෙසෙ භවතීති භබ්බො. ලිහ=අස්සාදනෙ, යම්හි ඉමිනා හස්ස යකාරෙ ලෙහිතබ්බං ලෙය්‍යං, එකාරවුද්ධි.

Những từ này, tận cùng bằng hậu tố ya, được hình thành một cách bất quy tắc. (Căn) Kara có nghĩa là làm; do sự hình thành bất quy tắc này, khi có ya và sự thay thế bằng kicca, và có sự đồng hóa phụ âm, (dạng) đáng được làm là kiccaṃ. (Căn) Hana có nghĩa là sát hại; khi có sự thay thế bằng ghacca v.v..., sự sát hại, hoặc bị sát hại nên là ghaccaṃ. (Căn) Bhara có nghĩa là mang, vác; khi có sự thay thế bằng bhacca v.v..., người đáng được nuôi dưỡng là bhacco. (Căn) Bhū có nghĩa là hiện hữu; khi có ya, (biến thành) okāra, do (quy tắc) này (có sự) thay thế bằng av, (dạng) có thể trở thành là bhabbo. (Căn) Liha có nghĩa là liếm; khi có ya, do (quy tắc) này, ha (biến thành) yakāra, (dạng) đáng được liếm là leyyaṃ; có sự trường hóa thành ekāra.

32. ගුහාදීහි යක

32. (Hậu tố) yaka sau (các căn) guha v.v...

ගුහාදීහි [Pg.268] ක්‍රියත්ථෙහි භාවකම්මෙසු යක හොති. ගුහ=සංවරණෙ, ‘‘ලහුස්සුපන්තස්සා’’ති සම්පත්තස්ස ඔකාරස්ස ‘‘න තෙ කානුබන්ධනාගමෙසූ’’ති පටිසෙධො. ‘‘හස්ස විපල්ලාසො’’ති විපල්ලාසෙ ගුහනං ගුහිතබ්බං ගුය්හං. දුහ=පපූරණෙ, දොහනං දුය්හතීති වා දුය්හං. සාස=අනුසිට්ඨියං –

Hậu tố yaka được dùng sau các động từ căn guha v.v... ở thể vô ngã và thể bị động. (Căn) Guha có nghĩa là che giấu; sự biến đổi thành okāra, vốn có được theo (quy tắc) "lahussupantassa", bị cấm bởi (quy tắc) "na te kānubandhanāgamesu". Theo (quy tắc) "Hassa vipallāso", khi có sự hoán vị, sự che giấu, đáng được che giấu là guyhaṃ. (Căn) Duha có nghĩa là vắt sữa; sự vắt sữa, hoặc được vắt sữa nên là duyhaṃ. (Căn) Sāsa có nghĩa là giáo huấn –

117. සාසස්ස සිස වා

117. Sisa (thay) cho sāsa, một cách tùy chọn.

සාසස්ස සිස වා හොති කානුබන්ධෙ. පුබ්බරූපං, සාසීයතීති සිස්සො.

Sāsa trở thành sisa một cách tùy chọn khi có anubandha ka. Có sự đồng hóa phụ âm; được giáo huấn nên là sisso.

සිද්ධා එවෙ+තෙ තබ්බාදයො පෙසා+තිසග්ග+ප්පත්තකාලෙසු ගම්‍යමානෙසුපි, සාමඤ්ඤෙන විධානතො. පෙසනං – ‘‘කත්තබ්බ+මිදං භවතා’’ති ආණාපනං අජ්ඣෙසනඤ්ච. අතිසග්ගො නාම ‘‘කි+මිදං මයා කත්තබ්බං’’ති පුට්ඨස්ස ‘‘පාණො න හන්තබ්බො’’තිආදිනා පටිපත්තිදස්සනමුඛෙන කත්තබ්බස්ස අනුඤ්ඤා. පත්තකාලො නාම සම්පත්තසමයො. යො කිච්චකරණසමයං උපපරික්ඛිත්වා කරොති, තස්ස සමයාරොචනං, න තත්ථ අජ්ඣෙසන+මත්ථි. භොතා ඛලු කටො කත්තබ්බො කරණීයො කාරියො කිච්චො’’ එවං ත්වයා කටො කත්තබ්බො, භොතො හි පත්තො කාලො කටකරණෙ.

Các tiếp vị ngữ tabba v.v... này quả thật đã được thành tựu (hợp lệ) ngay cả khi được hiểu trong các ý nghĩa sai khiến (pesa), cho phép (atisagga), và thời điểm thích hợp (pattakāla), do bởi quy tắc chung. Sai khiến (pesanaṃ) là sự ra lệnh và sự thỉnh cầu, (như trong câu) ‘việc này nên được ngài làm’. Cho phép (atisaggo) là sự chấp thuận việc nên làm bằng cách chỉ ra phương cách thực hành cho người đã hỏi ‘việc gì nên được tôi làm?’, bắt đầu bằng (câu) ‘chúng sanh không nên bị giết’. Thời điểm thích hợp (pattakālo) có nghĩa là thời gian đã đến. Đối với người hành động sau khi xem xét thời gian để làm một công việc, đó là sự thông báo về thời gian, ở đó không có sự thỉnh cầu. (Ví dụ:) ‘Bhotā khalu kaṭo kattabbo karaṇīyo kāriyo kicco’ (Tấm chiếu quả thật nên được ngài làm, phải được làm, đáng được làm, là việc phải làm). Tương tự như vậy, ‘tvayā kaṭo kattabbo’ (tấm chiếu nên được ngươi làm), ‘bhoto hi patto kālo kaṭakaraṇe’ (đối với ngài, thời điểm làm chiếu quả thật đã đến).

එවං උද්ධමුහුත්තෙපි වත්තමානතො පෙසාදීසු සිද්ධා එව. තථා අරහෙ කත්තරි සත්තිවිසිට්ඨෙ ච පතීයමානෙ, ආවස්සකා+ධමීණතාවිසිට්ඨෙ ච භාවාදො සිද්ධා. උද්ධං මුහුත්තතො-භොතා කටො කත්තබ්බො. භොතා රජ්ජං කාතබ්බං, භවං අරහො. භොතා [Pg.269] භාරො වහිතබ්බො, භවං සක්කො. භොතා අවස්සං කටො කත්තබ්බො. භොතා නික්ඛො දාතබ්බො.

Như vậy, (các tiếp vị ngữ ấy) cũng được thành tựu trong ý nghĩa sai khiến v.v... xảy ra trong khoảnh khắc tương lai. Tương tự, chúng được thành tựu trong ý nghĩa xứng đáng (arahe), khi tác nhân được hiểu là có đặc tính năng lực (sattivisiṭṭhe), và trong ý nghĩa cần thiết (āvassaka) và mắc nợ (adhamīṇatā) v.v... (Ví dụ:) Trong khoảnh khắc tương lai: ‘bhotā kaṭo kattabbo’ (tấm chiếu nên được ngài làm). (Xứng đáng:) ‘Bhotā rajjaṃ kātabbaṃ, bhavaṃ araho’ (Vương quốc nên được ngài cai trị, ngài là người xứng đáng). (Có năng lực:) ‘Bhotā bhāro vahitabbo, bhavaṃ sakko’ (Gánh nặng nên được ngài mang, ngài là người có khả năng). (Cần thiết:) ‘Bhotā avassaṃ kaṭo kattabbo’ (Tấm chiếu chắc chắn phải được ngài làm). (Mắc nợ:) ‘Bhotā nikkho dātabbo’ (Đồng tiền vàng nên được ngài trao đi).

33. කත්තරි ල්තු+ණ්කා

33. Các tiếp vị ngữ ltu và ṇkā trong nghĩa tác nhân.

කත්තරි කාරකෙ ක්‍රියත්ථා ල්තු+ණ්කා හොන්ති. කර=කරණෙ, පරරූපෙ ‘‘ල්තු+පිතාදීන+මා සිම්හී’’ති ආ සිලොපො ච. කරොතීති කත්තා. එවං භරතීති භත්තා. හරතීති හත්තා. භිදතීති භෙත්තා, එකාරො, ඌම්හි භෙදිතා. ඡින්දතීති ඡෙත්තා. භොජනස්ස දාතා භොජනදාතා. සන්ධාතීති සන්ධාතා. වචතීති වත්තා. ඔකාරපරරූපෙසු භුඤ්ජතීති භොත්තා. ‘‘පදාදීනං ක්වචී’’ති යුකාගමො, බුජ්ඣතීති බුජ්ඣිතා. ජානාතීති ඤාතා. ඡින්දතීති ඡෙතා. සුණාතීති සොතා. ‘‘ඌ+ලස්සෙ’’ති ඌස්ස එකාරෙ ගණ්හාතීති ගහෙතා. භවතීති භවිතා. සරතීති සරිතා. ‘‘මනානං නිග්ගහීතං’’ති මස්ස නිග්ගහීතෙ වග්ගන්තෙ ච ගච්ඡතීති ගන්තා. නකාරන්තානම්පි නිග්ගහීතං, ඛනතීති ඛන්තා. සනතීති සන්තා. මඤ්ඤතීති මන්තා. පාලෙතීති පාලයිතා පාලෙතා, එත්ථ චුරාදිත්තා ණි.

Trong cách tác nhân (kattari kārake), các tiếp vị ngữ ltu và ṇkā được dùng sau một căn động từ (kriyatthā). (Ví dụ:) từ căn kara (làm), sau khi hợp âm (pararūpa), và theo quy tắc ‘ltu+pitādīna+mā simhī’, có ā và sự lược bỏ si. ‘Karotīti kattā’ (người làm). Tương tự, ‘bharatīti bhattā’ (người mang); ‘haratīti hattā’ (người lấy); ‘bhidatīti bhettā’ (người phá vỡ), có nguyên âm e, trong (biến cách) ū là bheditā; ‘chindatīti chettā’ (người cắt); ‘bhojanassa dātā’ là ‘bhojanadātā’ (người cho thức ăn); ‘sandhātīti sandhātā’ (người nối kết); ‘vacatīti vattā’ (người nói). Trong các trường hợp hợp âm với o, ‘bhuñjatīti bhottā’ (người ăn). Theo quy tắc ‘padādīnaṃ kvacī’, có sự thêm vào của yu, ‘bujjhatīti bujjhitā’ (người hiểu biết). ‘Jānātīti ñātā’ (người biết). ‘Chindatīti chetā’ (người cắt). ‘Suṇātīti sotā’ (người nghe). Theo quy tắc ‘ū+lasse’, ū biến thành e, ‘gaṇhātīti gahetā’ (người lấy). ‘Bhavatīti bhavitā’ (người trở thành). ‘Saratīti saritā’ (người nhớ). Theo quy tắc ‘manānaṃ niggahītaṃ’, m biến thành niggahīta và phụ âm cuối vần, ‘gacchatīti gantā’ (người đi). Đối với các (căn) tận cùng bằng na, cũng có niggahīta, ‘khanatīti khantā’ (người đào). ‘Sanatīti santā’ (người thành tựu). ‘Maññatīti mantā’ (người suy nghĩ). ‘Pāletīti pālayitā pāletā’ (người bảo hộ), ở đây có ṇi do thuộc nhóm curādi.

ණිණාපීසු-භාවයතීති භාවයිතා භාවෙතා. එවං සාරයිතා සාරෙතා, දාපයිතා දාපෙතා, හාපයිතා හාපෙතා, නිරොධයිතා නිරොධෙතා, බොධයිතා බොධෙතා, ඤාපයිතා ඤාපෙතා, සාවයිතා සාවෙතා, ගාහයිතා ගාහෙතා, කාරයිතා කාරෙතා, කාරාපයිතා කාරාපෙතා ඉච්චාදි.

Trong các (tiếp vị ngữ) ṇi, ṇāpi: ‘bhāvayatīti bhāvayitā bhāvetā’ (người làm cho phát triển). Tương tự, ‘sārayitā sāretā’ (người làm cho nhớ lại), ‘dāpayitā dāpetā’ (người làm cho cho), ‘hāpayitā hāpetā’ (người làm cho từ bỏ), ‘nirodhayitā nirodhetā’ (người làm cho chấm dứt), ‘bodhayitā bodhetā’ (người làm cho giác ngộ), ‘ñāpayitā ñāpetā’ (người làm cho biết), ‘sāvayitā sāvetā’ (người làm cho nghe), ‘gāhayitā gāhetā’ (người làm cho lấy), ‘kārayitā kāretā’ (người làm cho làm), ‘kārāpayitā kārāpetā’ (người sai bảo làm) v.v...

ණ්කපච්චයෙ-ණකාරො [Pg.270] වුද්ධ්‍යත්ථො. රථං කරොතීති රථකාරකො, ‘‘අස්සා ණානුබන්ධෙ’’ති ආ අමාදිසමාසො ච. අන්නං දදාතීති අන්නදායකො. ‘‘අධාතුස්ස කා+ස්‍යාදිතො ඝෙ+ස්සී’’ති ඝෙ පරෙ අස්ස ඉආදෙසො, අන්නදායිකා, අන්නදායකං කුලං. ‘‘ආස්සා+ණාපිම්හි යුක’’ ඉතිණාපිතො+ඤ්ඤත්‍ර යුක. ලොකං නෙතීති ලොකනායකො, එකාරෙ ‘‘ආයා+වා ණානුබන්ධෙ’’ති ආයාදෙසො. එවං විනෙතීති විනායකො.

Về tiếp vị ngữ ṇka: chữ ṇ có mục đích là trường hóa (vuddhi). ‘Rathaṃ karotīti rathakārako’ (người làm xe), theo quy tắc ‘assā ṇānubandhe’, a (của kara) thành ā, và đây là hợp từ bắt đầu bằng ama. ‘Annaṃ dadātīti annadāyako’ (người cho thức ăn). Theo quy tắc ‘adhātussa kā+syādito ghe+ssī’, khi có gha theo sau, a được thay bằng i, (tạo thành) ‘annadāyikā’ (người nữ cho thức ăn), ‘annadāyakaṃ kulaṃ’ (gia đình cho thức ăn). Theo quy tắc ‘āssā+ṇāpimhi yuka’, yuka được thêm vào ngoại trừ sau ṇāpi. ‘Lokaṃ netīti lokanāyako’ (người lãnh đạo thế gian), với nguyên âm e, theo quy tắc ‘āyā+vā ṇānubandhe’, có sự thay thế bằng āya. Tương tự, ‘vinetīti vināyako’ (người hướng dẫn).

අකම්මුපපදෙ-කරොතීති කාරකො, එවං දායකො නායකො, ඔකාරෙ ආවාදෙසෙ සුණාතීති සාවකො. පුරෙ විය ඉකාරෙ සාවිකා. ලුනාතීති ලාවකො. පු=පවනෙ, පුනාතීති පාවකො. භවතීති භාවකො, උපාසතීති උපාසකො. ගණ්හාතීති ගාහකො පාවකො, යාජකො. වධ=හිංසායං, වධෙතීති වධකො, ‘‘අඤ්ඤත්‍රාපී’’ති වුද්ධිපටිසෙධො. ‘‘හනස්ස ඝාතො ණානුබන්ධෙ’’ති ඝාතාදෙසො, හනතීති ඝාතකො. ‘‘මං වා රුධාදීනං’’ති මං, රුන්ධකො, ගුරුත්තා න වුද්ධි. තථා භුඤ්ජතීති භුඤ්ජකො. ආයස්ස රස්සෙ කිණාතීති කයකො. පාලෙතීති පාලකො. පූජෙතීති පූජකො.

Khi không có túc từ làm từ đứng trước: ‘karotīti kārako’ (người làm), tương tự ‘dāyako’ (người cho), ‘nāyako’ (người lãnh đạo). Với nguyên âm o và sự thay thế bằng āva, ‘suṇātīti sāvako’ (người nghe, thinh văn). Như trước, với nguyên âm i, (có) ‘sāvikā’ (nữ thinh văn). ‘Lunātīti lāvako’ (người gặt). Căn pu (thanh lọc), ‘punātīti pāvako’ (người thanh lọc, lửa). ‘Bhavatīti bhāvako’ (người trở thành), ‘upāsatīti upāsako’ (người hầu cận, cận sự nam). ‘Gaṇhātīti gāhako’ (người lấy), ‘pāvako’ (người thanh lọc), ‘yājako’ (người tế tự). Căn vadha (sát hại), ‘vadhetīti vadhako’ (kẻ sát nhân), theo quy tắc ‘aññatrāpī’, sự trường hóa (vuddhi) bị cấm. Theo quy tắc ‘hanassa ghāto ṇānubandhe’, có sự thay thế bằng ghāta, ‘hanatīti ghātako’ (kẻ sát nhân). Theo quy tắc ‘maṃ vā rudhādīnaṃ’, có maṃ, (tạo thành) ‘rundhako’ (người cản trở), do là âm tiết dài nên không có trường hóa. Tương tự, ‘bhuñjatīti bhuñjako’ (người ăn). Với sự rút ngắn của āya, ‘kiṇātīti kayako’ (người mua). ‘Pāletīti pālako’ (người bảo hộ). ‘Pūjetīti pūjako’ (người cúng dường).

ඛාදීසු-තිතික්ඛතීති තිතික්ඛකො. වීමංසතීති වීමංසකො ඉච්චාදි. පනුදතීති පනූදකො, ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ’’ච්චාදිනා දීඝො. ‘‘භීත්වා+නකො’’ති එත්ථ ‘ආනකො’ති යොගවිභාගා ආනකො, ආස්ස රස්සෙ නකාරාගමෙ ච ‘‘ඤාස්ස නෙ ජා’’ති ජාදෙසො, ජානනකො. ණාපිම්හි –

Trong nhóm khādi v.v...: ‘titikkhatīti titikkhako’ (người nhẫn nại). ‘Vīmaṃsatīti vīmaṃsako’ (người thẩm sát) v.v... ‘Panudatīti panūdako’ (người xua tan), nguyên âm dài là do quy tắc ‘byañjane...’. Trong quy tắc ‘bhītvā+nako’, bằng cách phân chia quy tắc (yogavibhāga) thành ‘ānako’, có tiếp vị ngữ ānako; với sự rút ngắn của ā, sự thêm vào của na, và theo quy tắc ‘ñāssa ne jā’, có sự thay thế bằng jā, (tạo thành) ‘jānanako’ (người biết). Trong trường hợp ṇāpi –

අණ-ඉති [Pg.271] දණ්ඩකධාතු, ආණාපෙතීති ආණාපකො. තථා සඤ්ඤාපකො, පතිට්ඨාපකො. සං+ප පුබ්බො ආප=පාපුණනෙ, නිබ්බානං සම්පාපෙතීති නිබ්බානසම්පාපකො. කාරාපකො, කාරාපිකා ඉච්චාදි.

Căn aṇa là một căn daṇḍaka, ‘āṇāpetīti āṇāpako’ (người ra lệnh). Tương tự, ‘saññāpako’ (người làm cho biết), ‘patiṭṭhāpako’ (người thiết lập). Căn āpa (đạt đến) có tiếp đầu ngữ saṃ và pa, ‘nibbānaṃ sampāpetīti nibbānasampāpako’ (người làm cho chứng đạt Niết-bàn). ‘Kārāpako’ (người sai bảo làm), ‘kārāpikā’ (người nữ sai bảo làm) v.v...

බහුලංවිධානා කම්මෙපි-පාදෙහි හරීයතීති පාදහාරකො. චුප=මන්දගමනෙ, ගලෙ චුප්පතීති ගලචොපකො.

Do quy tắc được áp dụng một cách đa dạng, (tiếp vị ngữ này) cũng có trong nghĩa nghiệp cách: ‘pādehi harīyatīti pādahārako’ (cái được mang bằng chân, tức là đồ gác chân). Căn cupa (đi chậm), ‘gale cuppatīti galacopako’ (cái di chuyển chậm trên cổ).

සිද්ධොව ල්තු අරහාදීසු ‘‘භවං ඛලු කඤ්ඤාය පරිග්ගහාරහො’’ති (පරිග්ගහිතා). සීලත්ථෙ-උපාදානසීලොති උපාදාතා. සාධු ගච්ඡතීති ගන්තා. මුණ්ඩනධම්මා මුණ්ඩනාචාරාති මුණ්ඩයිතාරො, එත්ථ ‘‘ධාත්වත්ථෙ නාමස්මී’’ති ඉම්හි ඌආගමෙ එ+අයාදෙසෙ මුණ්ඩයිතුසද්දම්හි ආරඞාදෙසෙ ච කතෙ යොස්ස ටො.

Tiếp vị ngữ ltu cũng được thành tựu trong ý nghĩa xứng đáng v.v..., (như trong câu) ‘bhavaṃ khalu kaññāya pariggahāraho’ (ngài quả thật xứng đáng cưới cô gái), (tương đương với) ‘pariggahitā’ (người nên cưới). Trong ý nghĩa thói quen (sīlatthe): ‘upādānasīloti upādātā’ (người có thói quen chấp thủ). ‘Sādhu gacchatīti gantā’ (người đi một cách tốt đẹp). ‘Muṇḍanadhammā muṇḍanācārāti muṇḍayitāro’ (những người có bản chất hay thực hành việc cạo đầu), ở đây, theo quy tắc ‘dhātvatthe nāmasmī’, với sự thêm vào của ū, sự thay thế e bằng aya, và trong từ muṇḍayitu, với sự thay thế bằng āraṅa được thực hiện, yo của (ay) bị lược bỏ.

34. ආවී

34. Tiếp vị ngữ Āvī

ක්‍රියත්ථා ආවී හොති බහුලං කත්තරි. ‘‘දිසස්ස පස්ස+දස්ස=දස+ද+දක්ඛා’’ති දස්සාදෙසො, භයං පස්සතීති භයදස්සාවී. නීම්හි භයදස්සාවිනී. භයදස්සාවි චිත්තං. අප්පවිසයතාඤාපනත්ථං භින්නයොගකරණං. සාමඤ්ඤවිහිතත්තා සීලාදීසු ච හොතෙව.

Tiếp vị ngữ āvī được dùng sau một căn động từ, phần nhiều trong nghĩa tác nhân. Theo quy tắc ‘disassa passa+dassa=dasa+da+dakkhā’, có sự thay thế bằng dassa, ‘bhayaṃ passatīti bhayadassāvī’ (người thấy sự nguy hiểm). Trong (giống) cái, với (tiếp vị ngữ) nī, (là) ‘bhayadassāvinī’. (Trong giống trung là) ‘bhayadassāvi cittaṃ’ (tâm thấy sự nguy hiểm). Việc tạo ra một quy tắc riêng biệt là nhằm mục đích cho biết phạm vi áp dụng hẹp của nó. Do được quy định một cách tổng quát, nó cũng được dùng trong ý nghĩa thói quen v.v...

35. ආසිංසාය+මකො

35. Tiếp vị ngữ ako trong ý nghĩa mong ước.

ආසිංසායං ගම්මමානායං ක්‍රියත්ථා අකො හොති කත්තරි. ජීව=පාණධාරණෙ, ජීවතූති ජීවකො. නන්ද=සමිද්ධියං, නන්දතූති නන්දකො. භවතූති භවකො.

Khi ý nghĩa mong ước được hiểu, tiếp vị ngữ ako được dùng sau một căn động từ trong nghĩa tác nhân. Căn jīva (duy trì sự sống), ‘jīvatūti jīvako’ (mong cho được sống). Căn nanda (hân hoan), ‘nandatūti nandako’ (mong cho được hân hoan). ‘Bhavatūti bhavako’ (mong cho được thành tựu).

36. කරා ණනො

36. Tiếp vị ngữ ṇano sau (căn) kara.

කරතො [Pg.272] කත්තරි ණ නො හොති. කරොතීති කාරණං. කත්තරීති කිං, කරොති අනෙනාති කරණං.

Sau (căn) kara, tiếp vị ngữ ṇano được dùng trong nghĩa tác nhân. ‘Karotīti kāraṇaṃ’ (người làm, nguyên nhân). Tại sao nói ‘trong nghĩa tác nhân’? (Bởi vì trong nghĩa công cụ:) ‘karoti anenāti karaṇaṃ’ (cái mà người ta dùng để làm, tức là công cụ).

37. හාතො වීහි+කාලෙසු

37. Sau (căn) hā trong (ý nghĩa) lúa và thời gian.

හාතො වීහිස්මිං කාලෙ ච ණනො හොති. ‘‘ආස්සා’’ත්‍යාදිනා යුක, ජහන්ති උදකංති හායනා වීහයො. ජහාති භාවෙ පදත්ථෙති හායනො සංවච්ඡරො. වීහිකාලෙසූති කිං, ජහාතීති හාතා.

Hậu tố ṇana được dùng sau căn hā trong nghĩa lúa (vīhi) và thời gian (kāla). Được liên kết bởi (quy tắc) bắt đầu bằng ‘Āssā’. Hāyanā vīhayo có nghĩa là lúa từ bỏ nước. Trong nghĩa tác động (bhāva), jahāti (nó trôi qua) trở thành hāyano saṃvaccharo (một năm). Tại sao lại nói ‘trong nghĩa lúa và thời gian’? (Bởi vì nếu không) jahāti trở thành hātā (người từ bỏ).

38. විදා කූ

38. (Sau căn) vid, (dùng hậu tố) kū.

විදස්මා කූ හොති කත්තරි. කකාරො ‘‘කූතො’’ති විසෙසනත්ථො. විදතීති විදූ, ලොකවිදූ.

Sau căn vid, hậu tố kū được dùng trong nghĩa tác nhân. Chữ k dùng để phân biệt, như trong kūta. Vidatīti vidū (người biết là vidū), lokavidū (người biết thế gian).

39. විතො ඤාතො

39. (Sau) vi và ñā.

විපුබ්බා ඤාඉච්ච+ස්මා කූ හොති කත්තරි. විජානාතීති විඤ්ඤූ.

Sau căn ñā có tiền tố vi, hậu tố kū được dùng trong nghĩa tác nhân. Vijānātīti viññū (người biết rõ là viññū).

40. කම්මා

40. (Sau) nghiệp cách (kamma).

කම්මතො පරා ඤාඉච්ච+ස්මා කූ හොති කත්තරි. සබ්බං ජානාතීති සබ්බඤ්ඤූ. එවං මත්තඤ්ඤූ, ධම්මඤ්ඤූ, අත්ථඤ්ඤූ කාලඤ්ඤූ, කතඤ්ඤූ ඉච්චාදි. (භික්ඛූති පන ‘‘භරාදි’’ ණ්වාදිසුත්තෙන සිද්ධං).

Sau một từ ở nghiệp cách, hậu tố kū được dùng với căn ñā trong nghĩa tác nhân. Sabbaṃ jānātīti sabbaññū (người biết tất cả là sabbaññū). Tương tự: mattaññū, dhammaññū, atthaññū, kālaññū, kataññū, v.v. (Còn từ bhikkhū thì được hình thành bởi quy tắc bharādi với các hậu tố như ṇvu).

41. ක්වචණ

41. Đôi khi (dùng hậu tố) aṇa.

කම්මතො පරා ක්‍රියත්ථා ක්වචි අණ හොති කත්තරි. කුම්භං කරොතීති කුම්භකාරො, අමාදිසමාසො. ඉත්ථියං කුම්භකාරී. එවං කම්මකාරො, මාසාකාරො, කට්ඨකාරො, රථකාරො සුවණ්ණකාරො[Pg.273], සුත්තකාරො, වුත්තිකාරො, ටීකාකාරො. සරං ලුනාතීති සරලාවොති ඔ+අවාදෙසා. මන්තෙ අජ්ඣායතීති මන්ථජ්ඣායො, ඉ=අජ්ඣෙනගතීසු, අධිපුබ්බො, එ+අයාදෙසා, අධිනො ඉස්ස යකාර+චවග්ගාදයො ච.

Sau một từ ở nghiệp cách, từ một căn chỉ hành động, hậu tố aṇa đôi khi được dùng trong nghĩa tác nhân. Kumbhaṃ karotīti kumbhakāro (người làm nồi là kumbhakāro), đây là hợp từ amādi. Ở nữ tính là kumbhakārī. Tương tự: kammakāro, māsākāro, kaṭṭhakāro, rathakāro, suvaṇṇakāro, suttakāro, vuttikāro, ṭīkākāro. Saraṃ lunātīti saralāvo (người cắt cỏ lau là saralāvo), do o biến thành ava. Mante ajjhāyatīti manthajjhāyo (người tụng chú là manthajjhāyo), căn i trong nghĩa học tập, có tiền tố adhi, e biến thành ay, i của adhi thành y và có các biến đổi như cavagga.

බහුලාධිකාරා ඉහ න හොති ‘‘ආදිච්චං පස්සති, හිමවන්තං සුණොති, ගාමං ගච්ඡති’’. ක්වචීති කිං, කම්මකරො, එත්ථ අපච්චයො.

Do quyền hạn của nguyên tắc bahula (đa dạng), nó không xảy ra ở đây: ‘ādiccaṃ passati’ (thấy mặt trời), ‘himavantaṃ suṇoti’ (nghe về Hy-mã-lạp sơn), ‘gāmaṃ gacchati’ (đi đến làng). Tại sao lại nói ‘đôi khi’ (kvaci)? (Ví dụ) kammakaro, ở đây là hậu tố a.

42. ගමා රූ

42. (Sau căn) gam, (dùng hậu tố) rū.

කම්මතො පරා ගමා රූ හොති කත්තරි. රානුබන්ධත්තා අමභාගලොපො. වෙදං ගච්ඡතීති වෙදගූ, එවං පාරගූ.

Sau một từ ở nghiệp cách, từ căn gam, hậu tố rū được dùng trong nghĩa tác nhân. Do có chỉ tố r, phần am (của gam) bị lược bỏ. Vedaṃ gacchatīti vedagū (người đã thông suốt Vệ-đà là vedagū), tương tự là pāragū (người đã đến bờ kia).

සාමඤ්ඤවිධානතො සීලාදීසුපි හොති. භවපාරං ගච්ඡති සීලෙනාති භවපාරගූ. අන්තගමනසීලො අන්තගූ, එවං අද්ධගූ.

Theo quy tắc chung, nó cũng xảy ra với các từ như sīla. Bhavapāraṃ gacchati sīlenāti bhavapāragū (người đến bờ kia của sự tồn tại bằng giới hạnh là bhavapāragū). Antagamanasīlo antagū (người có tính đi đến tận cùng là antagū), tương tự là addhagū (người đi đường).

43. සමාන+ඤ්ඤ+භවන්ත+යාදිතූ+පමානා දිසා කම්මෙ රී+රික්ඛ+කා

43. Sau samāna, añña, bhavanta, các từ bắt đầu bằng ya, tu, và các từ so sánh, từ căn dis trong nghĩa đối tượng, (dùng các hậu tố) rī, rikkha, kā.

සමානාදීහි යාදීහි චො+පමානෙහි පරා දිසා කම්මකාරකෙ රී+රික්ඛ+කා හොන්ති. ‘‘ස්‍යාදි ස්‍යාදිනෙ+කත්ථං’’ති සමාසෙ ‘‘රානුබන්ධෙ+න්තසරාදිස්සා’’ති දිසස්ස ඉසභාගලොපෙ ‘‘රීරික්ඛකෙසූ’’ති සමානස්ස සාදෙසෙ ච සමානො විය දිස්සතීති සදී, සදික්ඛො. කෙ – ‘‘න තෙ කානුබන්ධනාගමෙසූ’’ති එත්තාභාවො, සදිසො.

Sau các từ samāna v.v., ya v.v., và các từ so sánh, từ căn dis trong nghĩa đối tượng, các hậu tố rī, rikkha, kā được dùng. Trong hợp từ, theo quy tắc ‘Syādi...’, phần isa của disa bị lược bỏ khi có chỉ tố r, và theo quy tắc ‘rīrikkhakesu’, samāna được thay bằng sa. Samāno viya dissatīti sadī, sadikkho (người trông giống như người ngang bằng là sadī, sadikkho). Khi có hậu tố ka – theo quy tắc ‘na te kānubandhanāgamesu’, không có nguyên âm e, (nên thành) sadiso.

125. සමානා රො රී+රික්ඛ+කෙසු

125. (Sau) samāna, (d của dis) thành ra (một cách tùy chọn) (khi có các hậu tố) rī, rikkha, ka.

සමානසද්දතො [Pg.274] පරස්ස දිසස්ස ර හොති වා රී+රික්ඛ+කෙසූති පක්ඛෙ දස්ස රාදෙසෙ සරී, සරික්ඛො, සරිසො.

Sau từ samāna, d của disa được tùy chọn thay bằng ra khi có các hậu tố rī, rikkha, ka. Trong trường hợp tùy chọn, khi d được thay bằng ra, (các dạng là) sarī, sarikkho, sariso.

3,86. සබ්බාදීන+මා

3,86. (Nguyên âm cuối) của sabbādi (sabba v.v.) (thành) ā.

රී+රික්ඛ+කෙසු සබ්බාදීන+මා හොති. අඤ්ඤො විය දිස්සතීති අඤ්ඤාදී, අඤ්ඤාදික්ඛො, අඤ්ඤාදිසො.

Khi có các hậu tố rī, rikkha, ka, (nguyên âm cuối) của sabbādi (sabba v.v.) trở thành ā. Añño viya dissatīti aññādī, aññādikkho, aññādiso (người trông giống như người khác là aññādī, aññādikkho, aññādiso).

3,87. න්ත+කි+මි+මානං ටා+කී+ටී

3,87. bhavanta, kiṃ, ima (thành) ṭā, kī, ṭī.

රී+රික්ඛ+කෙසු න්ත+කිං+ඉමසද්දානං ටා+කී+ටී හොන්ති යථාක්කමං. ටකාරා සබ්බාදෙසත්ථා. භවාදී භවාදික්ඛො භවාදිසො, කීදී කීදික්ඛො කීදිසො, අයමිව දිස්සතීති ඊදී ඊදික්ඛො ඊදිසො. ආකාරෙ යාදී යාදික්ඛො යාදිසො, ත්‍යාදී ත්‍යාදික්ඛො ත්‍යාදිසො ඉච්චාදි.

Khi có các hậu tố rī, rikkha, ka, các từ bhavanta, kiṃ, ima lần lượt trở thành ṭā, kī, ṭī. Chữ ṭ có nghĩa là thay thế toàn bộ. Bhavādī, bhavādikkho, bhavādiso (giống như ngài); kīdī, kīdikkho, kīdiso (giống như cái gì?); ayamiva dissatīti īdī, īdikkho, īdiso (người trông giống như người này là īdī, īdikkho, īdiso). Trong trường hợp có ā: yādī, yādikkho, yādiso (giống như cái nào); tyādī, tyādikkho, tyādiso (giống như cái đó), v.v.

3,88. තුම්හාම්හානං තාමෙ+කස්මිං

3,88. tumha và amha (thành) tā và mā trong số ít.

රී+රික්ඛ+කෙසු තුම්හාම්හානං තාමා හොන්තෙ+කස්මිං යථාක්කමං. ත්වං විය දිස්සති, අයං විය දිස්සතීති තාදී මාදී ඉච්චාදි. එකස්මින්ති කිං, තුම්හාදිසො අම්හාදිසො.

Khi có các hậu tố rī, rikkha, ka, tumha và amha lần lượt trở thành tā và mā trong số ít. Tvaṃ viya dissati (trông giống như bạn) [thành tādī], ahaṃ viya dissati (trông giống như tôi) [thành mādī], v.v. Tại sao lại nói ‘trong số ít’? (Bởi vì trong số nhiều là) tumhādiso (giống như các bạn), amhādiso (giống như chúng tôi).

3,89. තං+ම+මඤ්ඤත්‍ර

3,89. taṃ và maṃ ở nơi khác.

රීරික්ඛකන්තතො+ඤ්ඤස්මිං උත්තරපදෙ තුම්හාම්හාන+මෙකස්මිං තං+මං හොන්ති යථාක්කමං. ත්වං දීපො එසං, අහං දීපො එසංති අඤ්ඤපදත්ථෙ තංදීපා මංදීපා. ත්වං සරණ+මෙසං, අහං සරණ+ මෙසන්ති [Pg.275] තංසරණා මංසරණා. තයා යොගො තය්‍යොගො, මයා යොගො මය්‍යොගොති අමාදිසමාසෙ නිග්ගහීතලොපො.

Khi có một từ theo sau khác với từ kết thúc bằng rī, rikkha, ka, tumha và amha trong số ít lần lượt trở thành taṃ và maṃ. Trong nghĩa của từ khác (hợp từ bahubbīhi), Tvaṃ dīpo esaṃ (bạn là hòn đảo của họ) và ahaṃ dīpo esaṃ (tôi là hòn đảo của họ) thành taṃdīpā, maṃdīpā. Tvaṃ saraṇaṃ esaṃ (bạn là nơi nương tựa của họ) và ahaṃ saraṇaṃ esaṃ (tôi là nơi nương tựa của họ) thành taṃsaraṇā, maṃsaraṇā. Tayā yogo tayyogo (liên hệ với bạn là tayyogo), mayā yogo mayyogo (liên hệ với tôi là mayyogo); trong hợp từ amādi, niggahīta bị lược bỏ.

3,90. වෙ+තස්සෙ+ට

3,90. etassa (thành) eṭa một cách tùy chọn.

රී+රික්ඛ+කෙසු එතස්ස එට වා හොති. එදී එතාදී, එදික්ඛො එතාදික්ඛො, එදිසො එතාදිසො.

Khi có các hậu tố rī, rikkha, ka, etassa tùy chọn trở thành eṭa. (Các dạng là) edī hoặc etādī, edikkho hoặc etādikkho, ediso hoặc etādiso.

44. භාවකාරකෙ ස්ව+ඝණ ඝ කා

44. Trong nghĩa tác động (bhāva) và tác nhân (kāraka), (dùng các hậu tố) a, ghaṇa, gha, kā.

භාවෙ කාරකෙ ච ක්‍රියත්ථා අ ඝණ ඝ කා හොන්ති බහුලං.

Trong nghĩa tác động (bhāva) và tác nhân (kāraka), từ các căn chỉ hành động, các hậu tố a, ghaṇa, gha, kā được dùng một cách đa dạng.

අපච්චයො-පග්ගණ්හනං පග්ගහො, එවං නිග්ගහො, ධම්මං ධාරෙතීති ධම්මධරො, එවං විනයධරො. තථා තං කරොතීති තක්කරො, ද්විත්තං. එවං හිතකරො, දිවසකරො, දිනකරො, දිවාකරො, නිසාකරො, ධනුං ගණ්හීති ධනුග්ගහො. එවං කවචග්ගහො. දද=දානෙ, සබ්බකාමං දදාතීති සබ්බකාමදදො, සබ්බදදො. ආතො ‘‘පරොක්ඛායඤ්චා’’ති චග්ගහණෙන ද්විත්තෙ ‘‘රස්සො පුබ්බස්සා’’ති රස්සෙ ච අන්නං දදාතීති අන්නදදො, එවං ධනදො. සංපුබ්බො ධා=ධාරණෙ, සබ්බං සන්ධහතීති සබ්බසන්ධො. නී=පාපනෙ, විපුබ්බො, විනෙසි විනෙති විනෙස්සති එතෙන එත්ථාති වා විනයො, එ+අයාදෙසා. නයනං නයො. සි=සෙවායං, නිපුබ්බො, නිස්සීයතීති නිස්සයො. සි=සයෙ, අනුසයි අනුසෙති අනුසෙස්සතීති අනුසයො. ඉ=ගතිම්හි, පතිපුබ්බො, පටිච්ච එතස්මා ඵල+මෙතීති පච්චයො. සං+උපුබ්බො, දාගමෙ සමුදයො[Pg.276]. චි=චයෙ, විනිච්ඡයතෙ+නෙන විනිච්ඡයනං වා විනිච්ඡයො, ‘‘නිතො චිස්ස ඡො’’ති චිස්ස ඡො. උච්චයනං උච්චයො, සංචයො. ඛි=ඛයෙ, ඛයනං ඛයො. ජි=ජයෙ, විජයනං විජයො, ජයො. කී=දබ්බවිනීමයෙ, වික්කයනං වික්කයො, කයො. ලී=සිලෙසනෙ, අල්ලීයන්ති එත්ථාති ආලයො, ලයො. (ඉවණ්ණන්තා).

Hậu tố a: paggaṇhanaṃ (sự nỗ lực) là paggaho, tương tự niggaho (sự chế ngự). Dhammaṃ dhāretīti dhammadharo (người hộ trì Pháp là dhammadharo), tương tự vinayadharo (người hộ trì Luật). Tương tự, taṃ karotīti takkaro (người làm việc đó là takkaro), có sự lặp đôi (phụ âm). Tương tự hitakaro (người làm điều lợi ích), divasakaro (mặt trời), dinakaro (mặt trời), divākaro (mặt trời), nisākaro (mặt trăng). Dhanuṃ gaṇhīti dhanuggaho (người cầm cung là dhanuggaho). Tương tự kavacaggaho (người mang áo giáp). Căn dada trong nghĩa cho. Sabbakāmaṃ dadātīti sabbakāmadado (người cho mọi dục vọng là sabbakāmadado), sabbadado (người cho tất cả). Từ căn ā (dā), do chữ ca trong quy tắc ‘parokkhāyañcā’ nên có sự lặp đôi, và do quy tắc ‘rasso pubbassā’ nên nguyên âm trước được rút ngắn, annaṃ dadātīti annadado (người cho thức ăn là annadado), tương tự dhanado (người cho của cải). Căn dhā có tiền tố saṃ, trong nghĩa giữ gìn, sabbaṃ sandhahatīti sabbasandho (người kết nối tất cả là sabbasandho). Căn nī (dẫn dắt), có tiền tố vi, vinesi vineti vinessati etena etthāti vā vinayo (cái mà nhờ đó hay nơi đó người ta được huấn luyện, là vinayo, tức là Luật), do e biến thành ay. Nayanaṃ (sự dẫn dắt) là nayo (phương pháp). Căn si (phục vụ), có tiền tố ni, nissīyatīti nissayo (cái được nương tựa là nissayo, tức là sự y chỉ). Căn si (nằm), anusayi anuseti anusessatīti anusayo (cái ngủ ngầm là anusayo, tức là tùy miên). Căn i (đi), có tiền tố paṭi, paṭicca etasmā phalaṃ etīti paccayo (cái mà quả phát sinh từ đó, duyên vào đó, là paccayo, tức là duyên). Có tiền tố saṃ và u, và gia tố d, thành samudayo (sự tập khởi). Căn ci (chất đống, thẩm xét), vinicchayate anena vinicchayanaṃ vā vinicchayo (cái mà nhờ đó người ta phán quyết, hay sự phán quyết, là vinicchayo, tức là sự quyết định), do quy tắc ‘nito cissa cho’, c thành ch. Uccayanaṃ (sự tích lũy) là uccayo (sự tích lũy), saṃcayo (sự tích tập). Căn khi (hủy diệt), khayanaṃ (sự hủy diệt) là khayo (sự đoạn tận). Căn ji (chiến thắng), vijayanaṃ (sự chiến thắng) là vijayo (chiến thắng), jayo (chiến thắng). Căn kī (trao đổi vật phẩm), vikkayanaṃ (sự bán) là vikkayo (sự bán), kayo (sự mua). Căn lī (bám víu), allīyanti etthāti ālayo (nơi người ta bám víu là ālayo, tức là trú xứ, ái luyến), layo (sự bám víu). (Đây là các căn kết thúc bằng nguyên âm i).

ආසුණන්තීති අස්සවා, ආස්ස රස්සො. පටිස්සවනං පටිස්සවො. සු=පස්සවනෙ, ආභවග්ගා සවන්තීති ආසවා. රු=සද්දො රවතීති රවො. භවතීති භවො. පභවති එතස්මාති පභවො. ලූ=ඡෙදනෙ, ලවනං ලවො. (උවණ්ණන්තා).

Āsuṇantīti assavā, ā được rút ngắn. Paṭissavanaṃ là paṭissavo. Căn su có nghĩa là tuôn chảy, ābhavaggā savantīti āsavā (chúng tuôn chảy cho đến cõi hữu sắc), do đó có āsavā. Căn ru có nghĩa là âm thanh, ravatīti ravo (nó kêu lên), do đó có ravo. Bhavatīti bhavo (nó hiện hữu), do đó có bhavo. Pabhavati etasmāti pabhavo (nó phát sinh từ đây), do đó có pabhavo. Căn lū có nghĩa là cắt, lavanaṃ là lavo. (Các từ kết thúc bằng nguyên âm u).

චර=චරණෙ, සංචරණං සංචරො. දර=විදාරණෙ, ආදරනං ආදරො. ආගච්ඡති ආගමනංති වා ආගමො. සප්ප=ගමනෙ, සප්පතීති සප්පො. දිබ්බතීති දෙවො. පක්කමනං පක්කමතීති වා පක්කමො, එවං වික්කමො. චර=චරණෙ, වනං චරතීති වනචරො. කාමො අවචරති එත්ථාති කාමාවචරො ලොකො, කාමාවචරා පඤ්ඤා, කාමාවචරං චිත්තං. ගාවො චරන්ති එත්ථාති ගොචරො. පාදෙන පිවතීති පාදපො. එවං කච්ඡපො. සිරස්මිං රුහතීති සිරොරුහො, මනාදිත්තා ඔ. ගුහායං සයතීති ගුහාසයං චිත්තං, එවං කුච්ඡිසයා වාතා. පබ්බතෙ තිට්ඨතීති පබ්බතට්ඨො පුරිසො, පබ්බතට්ඨා නදී, පබ්බතට්ඨං භස්මං. එවං ථලට්ඨං ජලට්ඨං.

Căn cara có nghĩa là đi lại, saṃcaraṇaṃ là saṃcaro. Căn dara có nghĩa là xé rách, ādaranaṃ là ādaro. Āgacchati hay āgamanaṃ là āgamo. Căn sappa có nghĩa là đi, sappatīti sappo (nó bò), do đó có sappo. Dibbatīti devo (vị ấy tỏa sáng), do đó có devo. Pakkamanaṃ hay pakkamati là pakkamo, tương tự là vikkamo. Căn cara có nghĩa là đi lại, vanaṃ caratīti vanacaro (người đi trong rừng). Kāmo avacarati etthāti kāmāvacaro loko (dục giới là nơi dục di chuyển), kāmāvacarā paññā (trí tuệ dục giới), kāmāvacaraṃ cittaṃ (tâm dục giới). Gāvo caranti etthāti gocaro (nơi bò ăn cỏ). Pādena pivatīti pādapo (nó uống bằng chân/rễ). Tương tự là kacchapo. Sirasmiṃ ruhatīti siroruho (nó mọc trên đầu), do nhóm manādi nên có o. Guhāyaṃ sayatīti guhāsayaṃ cittaṃ (tâm nằm trong hang), tương tự kucchisayā vātā (gió nằm trong bụng). Pabbate tiṭṭhatīti pabbataṭṭho puriso (người đàn ông đứng trên núi), pabbataṭṭhā nadī (con sông trên núi), pabbataṭṭhaṃ bhasmaṃ (tro trên núi). Tương tự thalaṭṭhaṃ (trên cạn) và jalaṭṭhaṃ (dưới nước).

කිච්ඡත්ථෙ දුම්හි අකිච්ඡත්ථෙ සු+ඊසං+සුඛ උපපදෙසු-දුක්ඛෙන කරීයති කරණං වා දුක්කරං. එවං දුස්සයො, දුක්ඛෙන භරීයතීති දුබ්භරො මහිච්ඡො. එවං දුරක්ඛං චිත්තං, දුද්දසො ධම්මො, දුරනුබොධො ධම්මො. ඊසං සයතීති ඊසංසයො, එවං [Pg.277] සුඛසයො. ඊසං කරීයතීති ඊසක්කරං කම්මං. සුඛෙන කරීයතීති සුකරං පාපං බාලෙන. එවං සුභරො අප්පිච්ඡො, සුදස්සං පරවජ්ජං, සුබොධ+මිච්චාදි. සබ්බත්ථ පාදිඅමාදිසමාසා.

Khi du có nghĩa là khó khăn, và các tiếp đầu ngữ su, īsaṃ, sukha có nghĩa là dễ dàng: dukkhena karīyati hay karaṇaṃ là dukkaraṃ (khó làm). Tương tự dussayo, dukkhena bharīyatīti dubbharo mahiccho (người có nhiều mong muốn thì khó nuôi dưỡng). Tương tự durakkhaṃ cittaṃ (tâm khó hộ trì), duddaso dhammo (pháp khó thấy), duranubodho dhammo (pháp khó giác ngộ). Īsaṃ sayatīti īsaṃsayo, tương tự sukhasayo. Īsaṃ karīyatīti īsakkaraṃ kammaṃ (việc dễ làm). Sukhena karīyatīti sukaraṃ pāpaṃ bālena (việc ác dễ làm bởi kẻ ngu). Tương tự subharo appiccho (người ít mong muốn thì dễ nuôi dưỡng), sudassaṃ paravajjaṃ (lỗi người khác dễ thấy), subodha, v.v. Tất cả đều là các hợp từ bắt đầu bằng pādi.

ඝණ-භවතීති භාවො, ඔ+ආවාදෙසා. අය=ඉති දණ්ඩකධාතු, අයති ඉතොති ආයො, ආහරතීති ආහාරො. උපහනතීති උපඝාතො, ‘‘හනස්ස ඝාතො ණානුබන්ධෙ’’ති ඝාතාදෙසො. රඤ්ජතීති රාගො, ‘‘කගා චජානං ඝානුබන්ධෙ’’ති ජස්ස ගො. රඤ්ජන්ති අනෙනාති රාගො. ‘‘අස්සා ණානුබන්ධෙ’’ති ආ, පජ්ජතෙ+නෙනාති පාදො. තුද=බ්‍යථනෙ, පතුජ්ජතෙ+නෙනාති පතොදො. ජරීයති අනෙනාති ජාරො, එවං දාරො. භජීයතීති භාගො. එවං භාරො. ලබ්භතීති ලාභො. වි+ඔපුබ්බො, වොහරීයතීති වොහාරො. දිය්‍යතීති දායො, යුක. විහඤ්ඤති එතස්මාති විඝාතො. විහරන්ති එත්ථාති විහාරො. ආරමන්ති එතස්මින්ති ආරාමො. පචනං වා පාකො, චස්ස කො. චජනං චාගො. යජනං යාගො. රජනං රාගො.

Hậu tố ghaṇa: bhavatīti bhāvo, o được thay thế bằng āva. Căn aya là một daṇḍakadhātu, ayati itoti āyo, āharatīti āhāro. Upahanatīti upaghāto, ghāta thay thế cho hana theo quy tắc "hanassa ghāto ṇānubandhe". Rañjatīti rāgo, j trở thành g theo quy tắc "kagā cajānaṃ ghānubandhe". Rañjanti anenāti rāgo. ā theo quy tắc "assā ṇānubandhe", pajjate anenāti pādo. Căn tuda có nghĩa là làm phiền, patujjate anenāti patodo. Jarīyati anenāti jāro, tương tự dāro. Bhajīyatīti bhāgo. Tương tự bhāro. Labbhatīti lābho. Với tiếp đầu ngữ vi và o, voharīyatīti vohāro. Diyyatīti dāyo, với sự thêm vào yuk. Vihaññati etasmāti vighāto. Viharanti etthāti vihāro. Āramanti etasminti ārāmo. Hay pacanaṃ là pāko, c trở thành k. Cajanaṃ là cāgo. Yajanaṃ là yāgo. Rajanaṃ là rāgo.

127. අන+ඝණස්වා+පරීහි ළො

127. Sau ā và pari, hậu tố ḷo thay cho ana và ghaṇa.

ආ+පරීහි පරස්ස දහස්ස ළො හොත+න+ඝණසු. පරිදහනං පරිළාහො. එවං දාහො. භඤ්ජනං සඞ්ගො. එවං සඞ්ගො. සංඛරනං සංඛාරො, ‘‘කරොතිස්ස ඛො’’ති කස්ස ඛො. එවං පරික්ඛාරො. ‘‘පුරස්මා’’ති කරස්ස ඛො, පුරෙක්ඛාරො, එත්තං තදමිනාදිපාඨා. එවං උපකාරො, ගාහො.

Sau các tiếp đầu ngữ ā và pari, hậu tố ḷo được dùng cho căn dah thay cho ana và ghaṇa. Paridahanaṃ là pariḷāho. Tương tự dāho. Bhañjanaṃ là saṅgo. Tương tự saṅgo. Saṃkharanaṃ là saṃkhāro, ka của karoti trở thành kha theo quy tắc "karotissa kho". Tương tự parikkhāro. ka của kara trở thành kha theo quy tắc "purasmā", do đó có purekkhāro, điều này theo cách đọc của tadaminādi. Tương tự upakāro, gāho.

ඝ-වචතීති [Pg.278] වකො. සිච=පග්ඝරණෙ, සෙචනං සෙකො. එවං සොකො, එඔවුද්ධියො. යුඤ්ජනං යොගො.

Hậu tố gha: vacatīti vako. Căn sica có nghĩa là rưới, secanaṃ là seko. Tương tự soko, e và o là các nguyên âm vuddhi. Yuñjanaṃ là yogo.

ක-පී=තප්පනෙ, පීනෙතීති පීයො, කානුබන්ධත්තා න වුද්ධි, ‘‘යුවණ්ණාන+මියඞුවඞ සරෙ’’ති ඉයඞ. ඛිප=පෙරණෙ, ඛිපතීති ඛිපො. භුඤ්ජන්ත්‍ය+නෙනාති භුජො. යුධ=සම්පහාරෙ ආයුජ්ඣන්ති අනෙනාති ආයුධං.

Hậu tố ka: Căn pī có nghĩa là làm hài lòng, pīnetīti pīyo, do có chỉ tố ka nên không có vuddhi, iyaṅ thay thế theo quy tắc "yuvaṇṇāna+miyaṅuvaṅa sare". Căn khipa có nghĩa là ném, khipatīti khipo. Bhuñjantya anenāti bhujo. Căn yudha có nghĩa là chiến đấu, āyujjhanti anenāti āyudhaṃ.

45. දාධාත්වි

45. Hậu tố i sau các căn dā và dhā.

දාධාතො බහුල+මි හොති භාවකාරකෙසු. දා=දානෙ, ආදියතීතිආදි. එවං උපාදි. ධා=ධාරණෙ, උදකං දධාතීති උදධි, ‘‘සඤ්ඤාය+මුදො+දකස්සා’’ති උදකස්ස උදාදෙසො. ජලං ධියතෙ අස්මින්ති ජලධි. වාලානි ධීයන්ති අස්මින්ති වාලධි. සන්ධීයති සන්ධාතීති වා සන්ධි. ධීයතීති ධි. විධීයති විධාති විධානං වා විධි. සම්මා සමං වා චිත්තං ආදධාතීති සමාධි.

Sau các căn dā và dhā, hậu tố i thường được dùng với nghĩa hành động hoặc tác nhân. Căn dā có nghĩa là cho, ādiyatīti ādi. Tương tự upādi. Căn dhā có nghĩa là giữ, udakaṃ dadhātīti udadhi, udaka trở thành uda theo quy tắc "saññāya+mudo+dakassā". Jalaṃ dhiyate asminti jaladhi. Vālāni dhīyanti asminti vāladhi. Sandhīyati hay sandhāti là sandhi. Dhīyatīti dhi. Vidhīyati, vidhāti hay vidhānaṃ là vidhi. Sammā hay samaṃ cittaṃ ādadhātīti samādhi.

46. වමාදීහ්‍ය+ථු

46. Hậu tố athu sau các căn vam, v.v.

වමාදීහි භාවකාරකෙස්ව+ථු හොති. වම=උග්ගිරණෙ, වමනං වමීයතීති වා වමථු. වෙප+කම්ප=චලනෙ, වෙපනං වෙපථු.

Sau các căn vam, v.v., hậu tố athu được dùng với nghĩa hành động hoặc tác nhân. Căn vama có nghĩa là nôn mửa, vamanaṃ hay vamīyati là vamathu. Các căn vepa và kampa có nghĩa là rung động, vepanaṃ là vepathu.

47. ක්වි

47. Hậu tố kvi.

ක්‍රියත්ථා ක්වි හොති බහුලං භාවකාරකෙසු. කකාරො කානුබන්ධකාරියත්ථො.

Sau các căn chỉ hành động, hậu tố kvi thường được dùng với nghĩa hành động hoặc tác nhân. Chữ ka có chức năng của một chỉ tố ka.

159. ක්විස්ස

159. Sự lược bỏ kvi.

ක්‍රියත්ථා [Pg.279] පරස්ස ක්විස්ස ලොපො හොති. සම්භවතීති සම්භූ. එවං විභවතීති විභූ, අභිභූ, සයම්භූ. තථා ධු=කම්පනෙ, සන්ධුනාතීති සන්ධු. විභාතීති විභා. පභාතීති පභා. සංගම්ම භාසන්ති එත්ථාති සභා, ‘‘ක්විම්හි ලොපො+න්තබ්‍යඤ්ජනස්සා’’ති අන්තබ්‍යඤ්ජනස්ස ලොපො. භුජෙන ගච්ඡතීති භුජගො. එවං උරගො. තුරං=සීඝං ගච්ඡතීති තුරඞ්ගො. ඛෙන ගච්ඡතීති ඛගො. විහායසෙ ගච්ඡතීති විහගො, තදමිනාදිපාඨා විහාදෙසො. න ගච්ඡතීති නගො. එවං අගො, ‘‘නගො වා+ප්පාණිනී’’ති විකප්පෙන නඤසමාසෙ ටාදෙසනිසෙධො. ජන=ජනනෙ, කම්මතො ජාතොති කම්මජො, අමාදිසමාසො, කම්මජො විපාකො, කම්මජා පටිසන්ධි, කම්මජං රූපං. එවං චිත්තජං, උතුජං, ආහාරජං. අත්තජො පුත්තො, වාරිම්හි ජාතො වාරිජො. එවං ථලජො. පඞ්කජං. ජලජං. අණ්ඩජං. සරසිජං, උපපදසමාසෙ බහුලංවිධානා විභත්‍යලොපෙ ‘‘මනාදීහී’’තිආදිනා සිආදෙසො. ද්වික්ඛත්තුං ජාතො ද්විජො, ‘‘තදමිනා’’ දිනා ක්ඛත්තුංලොපො. පච්ඡා ජාතො අනුජො. සඤ්ජානාතීති සඤ්ඤා. පජානාතීති පඤ්ඤා. එවං පතිට්ඨාතීති පතිට්ඨා. ඣා=චින්තායං, පරසම්පත්තිං අභිජ්ඣායතීති අභිජ්ඣා. හිතෙසිතං උපට්ඨාපෙත්වා ඣායතීති උපජ්ඣා. සො එව උපජ්ඣායො, ‘‘සකත්ථෙ’’ති යො. සම්මා ඣායන්ති එත්ථාති සංඣා. ක්විදන්තා ධාත්වත්ථං න ජහන්ති, ලිඞ්ගත්ථං පටිපාදයන්ති.

Sau căn mang nghĩa hành động, tiếp vị ngữ kvi bị xóa bỏ. Sambhavatīti là sambhū. Tương tự vibhavatīti là vibhū, abhibhū, sayambhū. Cũng vậy, từ căn dhu = rung động, sandhunātīti là sandhu. Vibhātīti là vibhā. Pabhātīti là pabhā. Saṃgamma bhāsanti etthāti là sabhā, theo quy tắc ‘‘kvimhi lopo+ntabyañjanassā’’, phụ âm cuối bị xóa bỏ. Bhujena gacchatīti là bhujago. Tương tự là urago. Turaṃ=sīghaṃ gacchatīti là turaṅgo. Khena gacchatīti là khago. Vihāyase gacchatīti là vihago, theo nhóm tadaminādi, có sự biến đổi thành vihā. Na gacchatīti là nago. Tương tự là ago, theo quy tắc ‘‘nago vā+ppāṇinī’’, trong hợp từ naña, việc biến đổi thành ṭa bị tùy ý cấm. Jana = sanh ra, kammato jātoti là kammajo, là hợp từ amādi, kammajo vipāko, kammajā paṭisandhi, kammajaṃ rūpaṃ. Tương tự cittajaṃ, utujaṃ, āhārajaṃ. Attajo putto, vārimhi jāto là vārijo. Tương tự thalajo. Paṅkajaṃ. Jalajaṃ. Aṇḍajaṃ. Sarasijaṃ, trong hợp từ upapada, do quy định rộng rãi, biến cách bị xóa bỏ, theo quy tắc ‘‘manādīhī’’ v.v... có sự biến đổi thành si. Dvikkhattuṃ jāto là dvijo, theo quy tắc ‘‘tadaminā’’ v.v... kkhattuṃ bị xóa bỏ. Pacchā jāto là anujo. Sañjānātīti là saññā. Pajānātīti là paññā. Tương tự patiṭṭhātīti là patiṭṭhā. Jhā = suy tư, parasampattiṃ abhijjhāyatīti là abhijjhā. Hitesitaṃ upaṭṭhāpetvā jhāyatīti là upajjhā. Chính vị ấy là upajjhāyo, theo quy tắc ‘‘sakatthe’’, có tiếp vị ngữ yo. Sammā jhāyanti etthāti là saṃjhā. Các từ có tiếp vị ngữ kvi không từ bỏ nghĩa của căn, mà diễn đạt ý nghĩa của giới tính.

48. අනො

48. Ano

ක්‍රියත්ථා [Pg.280] භාවකාරකෙසු අනො හොති. නන්ද=සමිද්ධියං, භාවෙ-නන්දියතෙ නන්දනං. කම්මෙ-අනන්දීයිත්ථ නන්දීයති නන්දීයිස්සති නන්දිතබ්බන්ති වා නන්දනං වනං. ගහනං ගහනීයං වා ගහණං, ‘‘තථනරා’’ දිනා නස්ස ණො. ගණ්හනං, නිග්ගහීතස්ස නො. චරිතබ්බං චරණං. භුයතෙ භවනං. හුයතෙ හවනං. රුන්ධිතබ්බං රුන්ධනං රොධනං වා. භුඤ්ජිතබ්බං භුඤ්ජනං භොජනං වා. බුජ්ඣිතබ්බං බුජ්ඣනං, ‘‘පදාදීනං ක්වචී’’ති යුක. බොධනං වා. සුති සුය්‍යති වා සවනං. පාපීයතීති පාපුණනං, ‘‘සකාපානං කුක+කූ’’ති යොගවිභාගා කුආගමෙ නාගමෙ ච තස්ස ණො ච. පාලීයතීති පාලනං ඉච්චාදි.

Sau căn mang nghĩa hành động, trong nghĩa trạng thái và cách, có tiếp vị ngữ ano. Nanda = thịnh vượng, trong nghĩa trạng thái - nandiyate là nandanaṃ. Trong nghĩa đối cách - anandīyittha, nandīyati, nandīyissati hoặc nanditabban là nandanaṃ vanaṃ. Gahanaṃ hoặc gahanīyaṃ là gahaṇaṃ, theo quy tắc ‘‘tathanarā’’ v.v... n biến thành ṇo. Gaṇhanaṃ, n của niggahīta. Caritabbaṃ là caraṇaṃ. Bhuyate là bhavanaṃ. Huyate là havanaṃ. Rundhitabbaṃ là rundhanaṃ hoặc rodhanaṃ. Bhuñjitabbaṃ là bhuñjanaṃ hoặc bhojanaṃ. Bujjhitabbaṃ là bujjhanaṃ, theo quy tắc ‘‘padādīnaṃ kvacī’’, có yuka. Hoặc bodhanaṃ. Suti hoặc suyyati là savanaṃ. Pāpīyatīti là pāpuṇanaṃ, do sự phân chia quy tắc ‘‘sakāpānaṃ kuka+kū’’, có sự thêm vào ku và na, và n ấy biến thành ṇo. Pālīyatīti là pālanaṃ, v.v...

කත්තරි-රජං හරතීති රජොහරණං තොයං. විජානාතීති විඤ්ඤාණං. ඝා=ගන්ධොපාදානෙ, ඝායතීති ඝානං. ඣා=චින්තායං, ඣායතීති ඣානං. කරොති අනෙනාති කාරණං, දීඝො. විආකරීයන්ති එතෙනාති බ්‍යාකරණං. පූරති+නෙනාති පූරණං. දීයතෙ+නෙනාති දානං. පමීයතෙ+නෙනාති පමාණං. වුච්චතෙ+නෙනාති වචනං. පනුදති පනුජ්ජතෙ+නෙනාති වා පනුදනං. සූද=පගරණෙ, සූදති සුජ්ජතෙ+නෙනාති වා සූදනො. සුණාති සුයතෙ+නෙනෙති වා සවනං. ලුයති ලුයතෙ+නෙනෙති වා ලවනං. එවං නයනං. පුනාති පුයතෙ+නෙනෙති වා පවනො. සමෙතීති සමණො සමනං වා. තථා භාවෙති භාවීයති එතායාති වා භාවනං. එවං පාචනං පාචාපනං ඉච්චාදි. ‘‘අන+සණස්වා පරීහි ළො’’ති ළො, ආළාහනං.

Trong nghĩa chủ cách - rajaṃ haratīti là rajoharaṇaṃ toyaṃ. Vijānātīti là viññāṇaṃ. Ghā = ngửi mùi, ghāyatīti là ghānaṃ. Jhā = suy tư, jhāyatīti là jhānaṃ. Karoti anenāti là kāraṇaṃ, có sự trường hóa. Viākarīyanti etenāti là byākaraṇaṃ. Pūrati+nenāti là pūraṇaṃ. Dīyate+nenāti là dānaṃ. Pamīyate+nenāti là pamāṇaṃ. Vuccate+nenāti là vacanaṃ. Panudati hoặc panujjate+nenāti là panudanaṃ. Sūda = chảy ra, sūdati hoặc sujjate+nenāti là sūdano. Suṇāti hoặc suyate+neneti là savanaṃ. Luyati hoặc luyate+neneti là lavanaṃ. Tương tự nayanaṃ. Punāti hoặc puyate+neneti là pavano. Sametīti là samaṇo hoặc samanaṃ. Cũng vậy, bhāveti hoặc bhāvīyati etāyāti là bhāvanaṃ. Tương tự pācanaṃ, pācāpanaṃ, v.v... Theo quy tắc ‘‘Ana+saṇasvā parīhi ḷo’’, có ḷo, (như trong) āḷāhanaṃ.

අධිකරණෙ-තිට්ඨති අසින්ති ඨානං. එවං සයනං, සෙනං වා ආසනං. අධිකරීයති එත්ථාති අධිකරණං.

Trong nghĩa vị trí cách - tiṭṭhati asinti là ṭhānaṃ. Tương tự sayanaṃ, hoặc senaṃ, āsanaṃ. Adhikarīyati etthāti là adhikaraṇaṃ.

සම්පදානාපාදානෙසු-සම්මා [Pg.281] පදීයතෙ යස්ස තං සම්පදානං. අපෙච්ච එතස්මා ආදදාතීති අපාදානං. බහුලාධිකාරා චලනාදීහිපි සීලසාධුධම්මෙසුපි අනො, චලති සීලෙනාති චලනො එවං ජලනො, කොධනො, කොපනො. මණ්ඩ=භුසනෙ, මණ්ඩෙති සීලෙනාති මණ්ඩනො. එවං භූසනො. ‘‘අඤ්ඤාත්‍රපී’’ති ඔකාරනිසෙධො.

Trong nghĩa chỉ định cách và xuất xứ cách - sammā padīyate yassa là taṃ sampadānaṃ. Apecca etasmā ādadātīti là apādānaṃ. Do quyền hạn rộng rãi, sau các căn cala v.v... trong nghĩa thói quen, đức hạnh, v.v... cũng có ano, calati sīlenāti là calano, tương tự jalano, kodhano, kopano. Maṇḍa = trang sức, maṇḍeti sīlenāti là maṇḍano. Tương tự bhūsano. Theo quy tắc ‘‘Aññātrapī’’, việc biến đổi thành o bị cấm.

49. ඉත්ථිය+ම+ණ+ක්ති+ක+යක+යා ච

49. Trong giống cái, có các tiếp vị ngữ a, ṇa, kti, ka, yaka và yā

ඉත්ථිලිඞ්ගෙ භාවෙ කාරකෙ ච ක්‍රියත්ථා අආදයො හොන්ති අනො ච බහුලං.

Trong giống cái, trong nghĩa trạng thái và cách, sau căn mang nghĩa hành động, có các tiếp vị ngữ a v.v... và cũng thường có ano.

අ-ජර=වයොහානියං, ජිරති ජිරණං වා ජරා. ‘‘ඉත්ථිය+ම+ත්වා’’ති ආපච්චයො. පටිසම්භිජ්ජතීති පටිසම්භිදා. පටිපජ්ජති එතායාති පටිපදා. එවං සම්පදා, ආපදා. උපාදීයතීති උපාදා. ඉක්ඛ+චක්ඛ=දස්සනෙ, උපඉක්ඛතීති උපෙක්ඛා. ‘‘යුවණ්ණාන+මෙඔ ලුත්තා’’ති එකාරො. චින්තනං චින්තා. සික්ඛ=විජ්ජොපාදානෙ, සික්ඛනං සික්ඛීයන්තීති වා සික්ඛා. එවං භික්ඛා. ඉච්ඡනං ඉච්ඡා. ‘‘ගමයමි’’ච්චාදිනා ච්ඡඞාදෙසො. පුච්ඡ=පුච්ඡනෙ, පුච්ඡනං පුච්ඡා. මිධ+මෙධ=සඞ්ගමෙ, අපඨිතධාතු, මෙධනං මෙධා. එවං ගුධ=පරිවෙඨනෙ, ගොධනං ගොධා. තිතික්ඛනං තිතික්ඛා. එවං වීමංසා, ජිගුච්ඡා, පිපාසා, පුත්තියා. ඊහනං ඊහා.

A - jara = suy giảm tuổi tác, jirati hoặc jiraṇaṃ là jarā. Theo quy tắc ‘‘Itthiya+ma+tvā’’, có tiếp vị ngữ ā. Paṭisambhijjatīti là paṭisambhidā. Paṭipajjati etāyāti là paṭipadā. Tương tự sampadā, āpadā. Upādīyatīti là upādā. Ikkha+cakkha = thấy, upaikkhatīti là upekkhā. Theo quy tắc ‘‘Yuvaṇṇāna+meo luttā’’, có e. Cintanaṃ là cintā. Sikkha = tiếp thu học thuật, sikkhanaṃ hoặc sikkhīyanti là sikkhā. Tương tự bhikkhā. Icchanaṃ là icchā. Theo quy tắc ‘‘Gamayami’’ v.v... có sự biến đổi thành ccha. Puccha = hỏi, pucchanaṃ là pucchā. Midha+medha = hội hợp, là căn không được đọc, medhanaṃ là medhā. Tương tự gudha = quấn quanh, godhanaṃ là godhā. Titikkhanaṃ là titikkhā. Tương tự vīmaṃsā, jigucchā, pipāsā, puttiyā. Īhanaṃ là īhā.

ණ-කරණං කාරා, ‘‘අස්සා ණානුබන්ධෙ’’ති ආ හොති, එව+මුපරිපි. හරණං හාරා මුත්තාවලි. තරණං තාරා, ධරණං ධාරා. අරණං ආරා.

Ṇa - karaṇaṃ là kārā, theo quy tắc ‘‘assā ṇānubandhe’’, có ā, tương tự cho các trường hợp trên. Haraṇaṃ là hārā muttāvali. Taraṇaṃ là tārā, dharaṇaṃ là dhārā. Araṇaṃ là ārā.

යථාකථඤ්චි සද්දම්හි, රුළ්හියා අත්ථනිච්ඡයො.

Trong một từ được hình thành theo cách nào đó, việc xác định ý nghĩa là do quy ước.

ක්ති-සම්භුවනං [Pg.282] සම්භුති. ‘‘න තෙ’’ච්චාදිනා න වුද්ධි. සවනං සුති. නයනං නයති එතායාති වා නීති. මඤ්ඤතීති මති, ‘‘ගමාදිරානං ලොපොන්තබ්‍යඤ්ජනස්සා’’ති ගමාදිත්තා නලොපො. ගමනං ගන්තබ්බාති වා ගති. උපහනනං උපහති. රමන්ති එතාය රමනං වා රති. තනනං තති. නියමනං නියති. භුඤ්ජනං භුත්ති. යුඤ්ජනං යුත්ති, පරරූපං. එවං සමාපජ්ජනං සමාපජ්ජතෙති සමාපත්ති. සම්පත්ති. යජ=දෙවපූජාසඞ්ගතිකරණදානෙසු, යජනං ඉට්ඨි, ‘‘යජස්ස යස්ස ටියී’’ති ටිආදෙසො, ‘‘පුච්ඡාදිතො’’ති තස්ස ඨො, පරරූපපඨමක්ඛරා ච. සාසනං සිට්ඨි, ‘‘සාසස්ස සිස වා’’ති සිස, සානන්තරස්ස තස්ස ඨො’’ති ඨාදෙසො. භෙදනං භිජ්ජතෙති වා භිත්ති. භජ=සෙවායං, භජනං භත්ති. තන=විත්ථාරෙ, තනොතීති තන්ති, නස්ස නිග්ගහීතාදි.

Kti-sambhuvanaṃ là sambhuti. Do (quy tắc) ‘‘Na te’’ v.v... nên không có sự tăng âm. Savanaṃ là suti. Nayanaṃ hoặc nayati etāyāti là nīti. Maññatīti là mati, do thuộc nhóm gamādi theo (quy tắc) ‘‘gamādirānaṃ lopontabyañjanassā’’ nên na bị xóa. Gamanaṃ hoặc gantabbāti là gati. Upahananaṃ là upahati. Ramanti etāya hoặc ramanaṃ là rati. Tananaṃ là tati. Niyamanaṃ là niyati. Bhuñjanaṃ là bhutti. Yuñjanaṃ là yutti, có sự đồng hóa âm sau. Tương tự, samāpajjanaṃ hoặc samāpajjateti là samāpatti. Sampatti. Yaja= trong các nghĩa cúng dường chư thiên, giao hảo, thực hành, và bố thí; yajanaṃ là iṭṭhi, do (quy tắc) ‘‘yajassa yassa ṭiyī’’ nên ṭi được thay thế, do (quy tắc) ‘‘pucchādito’’ nên t của nó thành ṭh, và có sự đồng hóa với phụ âm đầu. Sāsanaṃ là siṭṭhi, do (quy tắc) ‘‘sāsassa sisa vā’’ nên (thành) sisa, do (quy tắc) ‘‘sānantarassa tassa ṭho’’ nên ṭh được thay thế. Bhedanaṃ hoặc bhijjateti là bhitti. Bhaja= trong nghĩa phục vụ, bhajanaṃ là bhatti. Tana= trong nghĩa trải rộng, tanotīti là tanti, na thành niggahīta v.v...

ක-ගුහන්තී එත්ථාති ගුහා, ඔකාරනිවුත්ති. රුජතීති රුජා. මොදන්ති එතායාති මුදා නාම මුදිතා.

Ka-guhantī etthāti là guhā, nguyên âm o bị loại bỏ. Rujatīti là rujā. Modanti etāyāti là mudā, gọi là muditā.

යක-විද=ඤාණෙ, විදනං විදන්ති එතායාති වා විජ්ජා, දස්ස ජෙ පුබ්බරූපං. යජනං ඉජ්ජා, ටිආදෙසො.

Yaka-vida= trong nghĩa là trí tuệ; vidanaṃ hoặc vidanti etāyāti là vijjā, d thành j và có sự đồng hóa âm trước. Yajanaṃ là ijjā, ṭi được thay thế.

ය-සයන්ති එත්ථාති සෙය්‍යා, ද්විත්තං. අජ=වජ=ගමනෙ, සමජනං සමජන්ති එත්ථාති වා සමජ්ජා. පපුබ්බො, පබ්බජනං පබ්බජ්ජා. තවග්ගවරණා’’දිම්හි ‘‘චවග්ගබයඤා’’ති යොගවිභාගෙන වස්ස බෙ ද්විත්තං. ඌම්හි පරිචරණං පරිචරියා. ජාගරණං ජාගරියා.

Ya-sayanti etthāti là seyyā, có sự điệp âm. Aja=vaja= trong nghĩa là đi; samajanaṃ hoặc samajanti etthāti là samajjā. Có tiếp đầu ngữ pa-, pabbajanaṃ là pabbajjā. Trong (quy tắc) Tavaggavaraṇā’’ v.v..., do sự áp dụng riêng của (quy tắc) ‘‘cavaggabayañā’’, v thành b và được điệp âm. Với hậu tố ū, paricaraṇaṃ là paricariyā. Jāgaraṇaṃ là jāgariyā.

අන-පයොජකෙ [Pg.283] කාරියධාතුතො කත්තුං පයොජනං කාරණං, එකාරනිසෙධො නස්ස ණො ච. එවං හරිතුං පයොජනං හාරණං. විද=අනුභවෙ, විත්ති වෙදයතීති වා වෙදනා. වන්ද=අභිවාදනථුතීසු, වන්දනං වන්දනා. උපාසනං උපාසනා. චිත=සංචෙතනායං, චෙතයතීති චෙතනා. දෙසියතීති දෙසනා. භාවියතීති භාවනා.

Ana-trong thể sai khiến, từ động từ căn kāriya, mục đích để làm là kāraṇaṃ, có sự ngăn cản nguyên âm e và na thành ṇa. Tương tự, mục đích để mang đi là hāraṇaṃ. Vida= trong nghĩa là cảm nghiệm; vitti hoặc vedayatīti là vedanā. Vanda= trong nghĩa là đảnh lễ và tán thán; vandanaṃ là vandanā. Upāsanaṃ là upāsanā. Cita= trong nghĩa là tư duy; cetayatīti là cetanā. Desiyatīti là desanā. Bhāviyatīti là bhāvanā.

50. ජාහාහි නි

50. Từ (căn) jā và hā, (hậu tố) ni.

ජා=වයොහානිම්හි, හා=චාගෙ, ඉමෙහි ඉත්ථියං නි හොති. ජානං=වයපරිපාකො ජානි. හානං හානි.

Jā= trong nghĩa là tuổi già suy yếu, hā= trong nghĩa là từ bỏ, từ những (căn) này ở nữ tính có hậu tố ni. Jānaṃ= sự chín muồi của tuổi tác là jāni. Hānaṃ là hāni.

51. කරා රිරියො

51. Từ (căn) kar, (hậu tố) ririyo.

කරතො රිරියො හොති+ත්ථියං. රානුබන්ධත්තා අරලොපෙ කරණං කිරියා. ‘‘ක්‍රියා’’ති ‘‘තුංතායෙ’’ච්චාදිම්හි ‘‘ක්‍රියායං’’ති යොගවිභාගා රියරම්හි අරලොපො, රිකාරො කකාරෙ+නුබන්ධො හොති.

Từ (căn) kar, hậu tố ririyo được dùng ở nữ tính. Do có chỉ tố r, ar bị xóa; karaṇaṃ là kiriyā. (Dạng) ‘‘Kriyā’’ là do trong (quy tắc) ‘‘tuṃtāye’’ v.v..., nhờ sự áp dụng riêng của ‘‘kriyāyaṃ’’, khi riya theo sau thì ar bị xóa, nguyên âm ri được gắn liền với phụ âm k.

52. ඉ+කි+තී සරූපෙ

52. Các (hậu tố) i, ki, tī (được dùng) trong nghĩa của chính (động từ căn).

ධාතුස්ස සරූපෙ+භිධෙය්‍යෙ එතෙ හොන්ති. වචඉච්ච+යං ධාතු එව වචි. එවං යුධි. ‘‘කරොතිස්ස ඛො’’ති විකරණස්ස ඤාපිතත්තා ‘‘කත්තරි ලො’’ති ලො, පචති. අකාරො කකාරොති ඝණන්තෙන කාරසද්දෙන ඡට්ඨීසමාසො.

Những (hậu tố) này được dùng khi ý nghĩa là chính động từ căn. Chính động từ căn vac là vaci. Tương tự là yudhi. Do biến tố được chỉ ra bởi (quy tắc) ‘‘Karotissa kho’’, theo (quy tắc) ‘‘kattari lo’’ nên có lo, (như trong) pacati. (Cụm từ) Akāro kakāro là một sở thuộc cách phức hợp với từ kāra tận cùng bằng hậu tố ghaṇa.

53. සීලා+භික්ඛඤ්ඤා+වස්සකෙසු ණී

53. Trong (các nghĩa) thói quen (sīla), thường xuyên (ābhikkhañña), và sự cần thiết (āvassaka), (hậu tố) ṇī (được dùng).

ක්‍රියත්ථා [Pg.284] ණී හොති සීලාදීසු. සංස=පසංසනෙ, පියපුබ්බො, පියං පසංසති සීලෙනාති පියපසංසී රාජා. අථ වා පියං පසංසති සීලෙන වා ධම්මෙන වා තස්මිං සාධු වාති පියපසංසී, පියපසංසනී, පියපසංසි කුලං, ආවුද්ධිම්හි තථා සච්චවාදී, ධම්මවාදී. සීඝයායීති ‘‘අස්සා+ණාපිම්හී යුක’’ ඉති යුක. පාපකාරී, මාලකාරී ඉච්චාදි. උණ්හං භුඤ්ජති සීලෙනාති උණ්හභොජී, ‘‘ලහුස්සුපන්තස්සා’’ති ඔකාරො.

Từ một động từ căn, ṇī được dùng trong các nghĩa sīla v.v... Saṃsa= trong nghĩa là tán dương, có tiếp đầu ngữ piya, piyaṃ pasaṃsati sīlenāti là piyapasaṃsī rājā. Hoặc là piyaṃ pasaṃsati sīlena hoặc dhammena hoặc tasmiṃ sādhu vāti là piyapasaṃsī, piyapasaṃsanī, piyapasaṃsi kulaṃ, không có sự tăng âm; tương tự là saccavādī, dhammavādī. Trong sīghayāyīti, do (quy tắc) ‘‘assā+ṇāpimhī yuka’’ nên có (biến tố) yuka. Pāpakārī, mālakārī v.v... Uṇhaṃ bhuñjati sīlenāti là uṇhabhojī, do (quy tắc) ‘‘lahussupantassā’’ nên có nguyên âm o.

ආභික්ඛඤ්ඤෙ-පුනප්පුන ඛීරං පිවතීති ඛීරපායී, යුක. අවස්සං කරොතීති අවස්සකාරී. ‘‘ස්‍යාදි ස්‍යාදිනෙ+කත්ථං’’ති සමාසෙ විභත්තිලොපෙ ච කතෙ ‘‘ලොපො’’ති නිග්ගහීතලොපො. සතන්දායීති එත්ථ බහුලංවිධානා විභත්තිඅලොපෙ අමාදිසමාසපටිසෙධෙ ච කතෙ වග්ගන්තං.

Trong nghĩa thường xuyên - punappuna khīraṃ pivatīti là khīrapāyī, có (biến tố) yuka. Avassaṃ karotīti là avassakārī. Trong (quy tắc) ‘‘Syādi syādine+katthaṃ’’, khi tạo phức hợp và xóa biến cách vĩ ngữ, theo (quy tắc) ‘‘lopo’’, niggahīta bị xóa. Ở đây trong satandāyīti, do quy định đa dạng, khi không xóa biến cách vĩ ngữ và ngăn cản phức hợp amādi, (âm mũi) trở thành âm mũi cùng loại.

අඤ්ඤස්මිං අත්ථෙපි ‘‘ණී’’ති යොගවිභාගෙන සිද්ධං. සාධුකාරී, බ්‍රහ්මචාරී, අස්සද්ධභොජී. පණ්ඩිතං අත්තානං මඤ්ඤතීති පණ්ඩිතමානී, බහුස්සුතධාරී ඉච්චාදි.

Ngay cả trong các nghĩa khác, (việc dùng) cũng được thành tựu do sự áp dụng riêng của quy tắc ‘‘ṇī’’. Sādhukārī, brahmacārī, assaddhabhojī. Paṇḍitaṃ attānaṃ maññatīti là paṇḍitamānī, bahussutadhārī v.v...

සාධුකරණං සාධුකාරො, සො අස්ස අත්ථීති සාධුකාරීති ඝණන්තා ඊ.

Sādhukaraṇaṃ là sādhukāro, so assa atthīti là sādhukārīti, (đây là) từ (danh từ) tận cùng bằng ghaṇa thêm ī.

54. ථාවරි+ත්තර භඞ්ගුර භිදුර භාසුර භස්සරා

54. Thāvari+ttara bhaṅgura bhidura bhāsura bhassarā

එතෙ සද්දා නිපච්චන්තෙ සීලෙ ගම්‍යමානෙ. ඉමිනා නිපාතනා වරපච්චයො ච ථාස්ස ථො ච, තිට්ඨති සීලෙනාති ථාවරො. ඉ=අජ්ඣෙනගතීසු[Pg.285], ත්තරපච්චයො, ගච්ඡති සීලෙනාති ඉත්තරො. භඤ්ජ=ඔමද්දනෙ, භජ්ජතෙ සයමෙව භජ්ජති වා අත්තනා අත්තානන්ති භඞ්ගුරො, කම්මෙ කත්තරි වා ගුරපච්චයො. භිජ්ජතෙ සයමෙව භින්දති වා අත්තානන්ති භිදූරො, එත්ථ කූරපච්චයො, කකාරො+නුබන්ධො. පරභඤ්ජනවිසයෙසුපි උදාහරණෙසු න හොති. තත්ථාපි කෙචි ‘‘දොසන්ධකාරභිදූරො’’ති ඉදං සන්ධාය ඉච්ඡන්ති. භාසති දිප්පතීති භාසුරො, උරපච්චයො. සරපච්චයෙ භස්සරො, ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති රස්සො. (තෙකාලිකප්පච්චයා).

Những từ này được hình thành một cách bất quy tắc khi có nghĩa là thói quen. Do sự hình thành bất quy tắc này, có hậu tố vara và thā thành tha; tiṭṭhati sīlenāti là thāvaro. I= trong nghĩa là đi đến, học hỏi; hậu tố ttara; gacchati sīlenāti là ittaro. Bhañja= trong nghĩa là nghiền nát; bhajjate sayameva hoặc bhajjati vā attanā attānanti là bhaṅguro, hậu tố gura ở thể bị động hoặc chủ động. Bhijjate sayameva hoặc bhindati vā attānanti là bhidūro, ở đây hậu tố là kūra, có k là chỉ tố. (Nó) không được dùng trong các ví dụ về việc làm vỡ vật khác. Tuy nhiên, một số người muốn (dùng nó) khi đề cập đến ‘‘dosandhakārabhidūro’’. Bhāsati dippatīti là bhāsuro, hậu tố ura. Với hậu tố sara, (thành) bhassaro, do (quy tắc) ‘‘byañjane dīgharassā’’ nên (nguyên âm) được rút ngắn. (Các hậu tố ba thời).

55. කත්තරි භූතෙ ක්තවන්තු+ක්තාවී

55. Trong thể chủ động, thời quá khứ, (dùng hậu tố) ktavantu và ktāvī.

භූතෙ අත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා ක්තවන්තු+ක්තාවී හොන්ති කත්තරි. විජිනීති විජිතවා විජිතාවී, කානුබන්ධත්තා න වුද්ධි. ගුණවන්තු දණ්ඩිසමං. හු=හවනෙ, අග්ගිං අහවීති හුතවා හුතාවී, හුතාවිනී හුතවානී. ‘‘භූතෙ’’ති යාව ‘‘ආහාරත්ථා’’ති අධිකාරො.

Từ một động từ căn hiện hữu trong nghĩa quá khứ, các hậu tố ktavantu và ktāvī được dùng trong thể chủ động. Vijinīti là vijitavā vijitāvī, do có chỉ tố k nên không có sự tăng âm. (Biến cách) giống như guṇavantu và daṇḍī. Hu= trong nghĩa là cúng dường; aggiṃ ahavīti là hutavā hutāvī, hutāvinī hutavānī. Quy tắc điều hành ‘‘Bhūte’’ có hiệu lực cho đến ‘‘āhāratthā’’.

56. ක්තො භාවකම්මෙසුති

56. Kta (được dùng) trong nghĩa vô nhân xưng (bhāva) và bị động (kamma).

භාවෙ කම්මෙ ච භූතෙ ක්තො හොති. අසනං ආසිතං භවතා, ඤි. කරීයිත්ථාති කතො කටො භවතා, ‘‘ගමාදිරානං’’ ත්‍යාදිනා රලොපො. එව+මුපරිපි.

Trong nghĩa vô nhân xưng và bị động ở thời quá khứ, kta được dùng. Asanaṃ āsitaṃ bhavatā, (hậu tố) ñi. Karīyitthāti là kato kaṭo bhavatā, do (quy tắc) ‘‘gamādirānaṃ’’ v.v... nên ra bị xóa. Tương tự cho các trường hợp khác cũng vậy.

57. කත්තරි චා+රම්භෙ

57. Và trong thể chủ động, (khi có nghĩa) bắt đầu.

ක්‍රියාරම්භෙ කත්තරික්තො හොති යථාපත්තඤ්ච, පකරීති පකතො භවං කටං. පකරීයිත්ථාති පකතො කටො භවතා. පසුපීති [Pg.286] පසුත්තො භවං. පසුපීයිත්ථාති පසුත්තං භවතා, පරරූපං.

Khi bắt đầu hành động, biến tố kta được dùng ở tác động cách và (các biến tố khác) tùy theo trường hợp. (Ví dụ:) pakarīti (anh ấy bắt đầu làm) thành pakato bhavaṃ kaṭaṃ (ngài đã bắt đầu làm chiếc chiếu). Pakarīyittha (chiếc chiếu được bắt đầu làm bởi ngài) thành pakato kaṭo bhavatā. Pasupīti (anh ấy bắt đầu ngủ) thành pasutto bhavaṃ (ngài đã bắt đầu ngủ). Pasupīyitthāti pasuttaṃ bhavatā (việc ngủ được bắt đầu bởi ngài), (đây là) dị hóa theo phụ âm sau.

58. ඨා+ස වස සිලිස සී රුහ ජර ජනීහි

58. Từ các động từ căn ṭhā, āsa, vasa, silisa, sī, ruha, jara, và janī.

ඨාදීහි කත්තරි ක්තො හොති යථාපත්තඤ්ච. උපට්ඨාසීති උපට්ඨීතො භවං ගුරුං. උපට්ඨීයිත්ථාති උපට්ඨිතො ගුරු භොතා, ‘‘ඨාස්සී’’ති ඨාස්ස ඉ. එවං උපාසීති උපාසිතො. උපාසීයිත්ථාති උපාසිතො. ‘‘ඤි බ්‍යඤ්ජනස්සා’’ති ඤි. අනුවුසි අනුවුසීයිත්ථාති වා අනුවුසීතො. ‘‘අස්සූ’’ති අස්ස උකාරො. ආපුබ්බො සිලිස=ආලිඞ්ගනෙ, ආසිලෙසි ආසිලෙසීයිත්ථාති වා ආසිලිට්ඨො. ‘‘සානන්තරස්ස තස්ස ඨො’’ති ඨෙ පරරූපං පඨමක්ඛරඤ්ච. අධිසයි අධිසීයිත්ථාති වා අධිසයිතො ඛටොපිකං භවං, අධිසයිතා ඛටොපිකා භොතා. එවං ආරුහි ආරුහීයිත්ථාති වා ආරුළ්හො රුක්ඛං භවං, ආරුළ්හො රුක්ඛො භොතා, ‘‘රුහාදීහි හො ළ චා’’ති තස්ස හකාරො පුබ්බහකාරස්ස ච ළො. අනුජීරි අනුජීරීයිත්ථාති වා අනුජිණ්ණො වසලිං භවං, අනුජිණ්ණා වසලී භොතා, ‘‘තරාදීහි රිණ්ණො’’ති ක්තස්ස රිණ්ණාදෙසො ‘‘රානුබන්ධෙ’’ත්‍යාදිනා අරභාගස්ස ලොපො ච. අන්වජායි අන්වජායිත්ථාති වා අනුජාතො මාණවකො මාණවිකං, අනුජාතා මාණවිකා මාණවකෙන, ‘‘ජනිස්සා’’ති නස්ස ආ.

Sau các động từ căn ṭhā v.v..., biến tố kta được dùng ở tác động cách và (các biến tố khác) tùy theo trường hợp. (Ví dụ:) Upaṭṭhāsīti (ngài đã hầu hạ) thành upaṭṭhīto bhavaṃ guruṃ (ngài là người đã hầu hạ vị thầy). Upaṭṭhīyitthāti (vị thầy được hầu hạ bởi ngài) thành upaṭṭhito guru bhotā; theo quy tắc ‘ṭhāssa ī’, (ā) của ṭhā thành i. Tương tự, upāsīti (ngài đã ngồi gần) thành upāsito. Upāsīyitthāti thành upāsito. ‘Ñi byañjanassā’ti ñi. Anuvusi hoặc anuvusīyitthāti (đã sống theo) thành anuvusīto. Theo quy tắc ‘assū’, a của (vasa) thành u. Động từ căn silisa có nghĩa là ‘ôm lấy’ khi đi trước bởi ā; āsilesi hoặc āsilesīyitthāti (đã ôm lấy) thành āsiliṭṭho. Theo quy tắc ‘sānantarassa tassa ṭho’, (ta) thành ṭha, rồi dị hóa theo phụ âm sau và chữ cái đầu. Adhisayi hoặc adhisīyitthāti (đã nằm trên) thành adhisayito khaṭopikaṃ bhavaṃ (ngài là người đã nằm trên giường), adhisayitā khaṭopikā bhotā (chiếc giường đã được nằm lên bởi ngài). Tương tự, āruhi hoặc āruhīyitthāti (đã trèo lên) thành āruḷho rukkhaṃ bhavaṃ (ngài là người đã trèo lên cây), āruḷho rukkho bhotā (cây đã được trèo lên bởi ngài); theo quy tắc ‘ruhādīhi ho ḷa cā’, ta thành ha và ha đứng trước thành ḷa. Anujīri hoặc anujīrīyitthāti (đã sống theo) thành anujiṇṇo vasaliṃ bhavaṃ (ngài là người đã sống theo người phụ nữ hạ tiện), anujiṇṇā vasalī bhotā (người phụ nữ hạ tiện đã được sống theo bởi ngài); theo quy tắc ‘tarādīhi riṇṇo’, kta được thay thế bằng riṇṇa, và theo quy tắc ‘rānubandhe’ v.v..., phần ara bị xóa bỏ. Anvajāyi hoặc anvajāyitthāti (đã sinh ra theo) thành anujāto māṇavako māṇavikaṃ (cậu bé đã sinh ra theo cô bé), anujātā māṇavikā māṇavakena (cô bé đã được sinh ra theo bởi cậu bé); theo quy tắc ‘janissā’, na thành ā.

59. ගමනත්ථා+කම්මකා+ධාරෙ ච

59. Từ các động từ căn có nghĩa là đi, các động từ căn bất cập vật, và cũng trong ý nghĩa vị trí cách.

ගමනත්ථතො [Pg.287] අකම්මකතො ච ක්‍රියත්ථා ආධාරෙ ක්තො හොති කත්තරි ච යථාපත්තඤ්ච. යා=පාපුණනෙ, යාතවන්තො අස්මින්ති යාතං ඨානං. යාතවන්තො යාතා, යානං යාතං. එත්ථ සන්තම්පි කම්මං අනිච්ඡිතං. යායිතාති යාතො පථො. ‘‘යෙ ගත්‍යත්ථා, තෙ බුද්ධ්‍යත්ථා. යෙ බුද්ධ්‍යත්ථා, තෙ ගත්‍යත්ථා’’ති වුත්තත්තා තථලක්ඛණං යාථාවතො ආගතො අභිසම්බුද්ධොති තථාගතො ඉතිපි හොති. ආසිතවන්තො අස්මින්ති ආසිතං. ආසිතවන්තො ආසිතා. ආසන+මාසිතං.

Sau các động từ căn có nghĩa là đi và các động từ căn bất cập vật, biến tố kta được dùng trong ý nghĩa vị trí cách, và cũng trong tác động cách, và (các biến tố khác) tùy theo trường hợp. (Ví dụ:) Động từ căn yā có nghĩa là ‘đạt đến’; yātavanto asmiṃ (họ đã đi trong đó) thành yātaṃ ṭhānaṃ (nơi đã được đi đến). Yātavanto (những người đã đi) thành yātā (họ đã đi). Yānaṃ (sự đi) thành yātaṃ. Ở đây, ngay cả khi có đối tượng, nó cũng không được chủ ý. Yāyitāti (nó đã được đi) thành yāto patho (con đường đã được đi qua). Vì có câu nói rằng: ‘Những gì có nghĩa là đi, thì có nghĩa là biết. Những gì có nghĩa là biết, thì có nghĩa là đi’, do đó từ tathāgato cũng có nghĩa là tathalakkhaṇaṃ yāthāvato āgato abhisambuddho (Đấng đã đến, đã hoàn toàn giác ngộ bản chất chân thật như nó là). Āsitavanto asmiṃ (họ đã ngồi trong đó) thành āsitaṃ. Āsitavanto (những người đã ngồi) thành āsitā. Āsanaṃ (sự ngồi) thành āsitaṃ.

60. ආහාරත්ථා

60. Từ các động từ căn có nghĩa là ăn uống.

අජ්ඣොහාරත්ථා ආධාරෙ ක්තො හොති යථාපත්තඤ්ච. භුත්තවන්තො+ස්මින්ති භුත්තං. එවං පීතං, ‘‘ගාපාන+මී’’ති ඊ. භුඤ්ජනං භුත්තං පානං පීතං. භුඤ්ජීයිත්ථාති භුත්තො ඔදනො. එවං පීතං උදකං. අකත්තත්ථං භින්නයොගකරණං. බහුලාධිකාරා කත්තරිපි ‘‘අපිවිංසූති පීතා ගාවො’’ති හොතෙව. සිද=පාකෙ, පස්සිජ්ජීති පස්සන්නො, ‘‘ගමනත්ථ’’ දිනා ක්තො, ‘‘භිදා’’ දිනා තස්ස නො පරරූපඤ්ච. අමඤ්ඤිත්ථාති මතො. ඉච්ඡීයිත්ථාති ඉට්ඨො. අබුජ්ඣිතාති බුද්ධො, ‘‘ධො ධහභෙහී’’ති තස්ස ධො. පූජීයිත්ථාති පූජිතො, චුරාදිත්තා ණි. එවං සීලීයිත්ථාති සීලිතො. රක්ඛීයිත්ථාති රක්ඛිතො. ඛමීයිත්ථාති ඛන්තො, මස්ස නිග්ගහීතං. අක්කොච්ඡීයිත්ථාති අක්කුට්ඨො, ආස්ස රස්සො. රුස=රොසෙ, අරොසීති රුට්ඨො, ‘‘ගමනත්ථා’’ දිනා කත්තරි ක්තො. ඤිම්හි රුසිතො. හර=හරණෙ, අභි+ වි+ආපුබ්බො[Pg.288], අභිබ්‍යාහරීයිත්ථාති අභිබ්‍යාහටො. දය=දානගතිහිංසාදානෙසු, අදයීයිත්ථාති දයිතො. හස=ආලික්‍යෙ, අහසීති හට්ඨො. කාමීයිත්ථාති කන්තො, ‘‘ණිණාපීනං තෙසූ’’ති එත්ථ ‘‘ණිණාපීනං’’ති යොගවිභාගා චුරාදිණිලොපො. සංයමීති සංයතො. නඤපුබ්බො, න මරීති අමතො, නඤසමාසෙ නස්ස ටො.

Sau các động từ căn có nghĩa là ăn uống, biến tố kta được dùng trong ý nghĩa vị trí cách và (các biến tố khác) tùy theo trường hợp. (Ví dụ:) Bhuttavanto asmiṃ (họ đã ăn trong đó) thành bhuttaṃ. Tương tự, pītaṃ (đã uống); theo quy tắc ‘gāpānam ī’, (ā) thành ī. Bhuñjanaṃ (sự ăn) thành bhuttaṃ, pānaṃ (sự uống) thành pītaṃ. Bhuñjīyitthāti (nó đã được ăn) thành bhutto odano (cơm đã được ăn). Tương tự, pītaṃ udakaṃ (nước đã được uống). Việc lập một quy tắc riêng là để chỉ ý nghĩa không phải tác động cách. Do quyền hạn của từ bahula, nó cũng xảy ra ở tác động cách, ví dụ: ‘apiviṃsūti pītā gāvo’ (những con bò đã uống). Sida có nghĩa là ‘nấu chín’; passijjīti (nó đã được nấu chín) thành passanno; theo quy tắc ‘gamanattha’ v.v..., biến tố kta được dùng; theo quy tắc ‘bhidā’ v.v..., ta của nó thành na và có sự dị hóa theo phụ âm sau. Amaññitthāti (nó đã được nghĩ) thành mato. Icchīyitthāti (nó đã được mong muốn) thành iṭṭho. Abujjhitāti (ngài đã được giác ngộ) thành buddho; theo quy tắc ‘dho dhahabhehī’, ta của nó thành dha. Pūjīyitthāti (ngài đã được tôn kính) thành pūjito; do thuộc nhóm curādi, có biến tố ṇi. Tương tự, sīlīyitthāti thành sīlito. Rakkhīyitthāti thành rakkhito. Khamīyitthāti (nó đã được tha thứ) thành khanto; ma thành niggahīta. Akkocchīyitthāti (ngài đã bị mắng nhiếc) thành akkuṭṭho; ā được rút ngắn. Rusa có nghĩa là ‘giận dữ’; arosīti (ngài đã giận dữ) thành ruṭṭho; theo quy tắc ‘gamanatthā’ v.v..., kta được dùng ở tác động cách. Khi có ṇi, thành rusito. Hara có nghĩa là ‘mang đi’, đi trước bởi abhi, vi, ā; abhibyāharīyitthāti (nó đã được thốt ra) thành abhibyāhaṭo. Daya có nghĩa là ‘cho, đi, làm hại, lấy’; adayīyitthāti (ngài đã được cho) thành dayito. Hasa có nghĩa là ‘vui mừng’; ahasīti (ngài đã vui mừng) thành haṭṭho. Kāmīyitthāti (ngài đã được ham muốn) thành kanto; ở đây, do sự phân chia quy tắc ‘ṇiṇāpīnaṃ tesū’ thành ‘ṇiṇāpīnaṃ’, ṇi của nhóm curādi bị xóa bỏ. Saṃyamīti (ngài tự chế) thành saṃyato. Đi trước bởi naña; na marīti (không chết) thành amato (bất tử); trong hợp từ naña, na thành a.

කට්ඨං දුක්ඛං ආපන්නොති ඵලභූතෙ දුක්ඛෙ කට්ඨසද්දස්ස වත්තනතො ඵලස්ස භාවිත්තා භූතෙයෙව ක්තො. කස=ගතිහිංසාවිලෙඛනෙසු, අකසි=හිංසීති කට්ඨං.

Kaṭṭhaṃ có nghĩa là ‘đã đạt đến sự đau khổ’. Do từ kaṭṭha được dùng để chỉ sự đau khổ vốn là kết quả, và do kết quả đã xảy ra, nên biến tố kta được dùng trong thì quá khứ. Động từ căn kasa có nghĩa là ‘đi, làm hại, cày bừa’; akasi hay hiṃsīti (đã làm hại) thành kaṭṭhaṃ.

150. භිදාදිතො නො ක්ත+ක්තවන්තූනං

150. Sau nhóm động từ căn bhidādi, na thay thế cho kta và ktavantu.

භිදාදීහි පරෙසං ක්ත+ක්තවන්තූනං තස්ස නො හොති. ආකතිගණො+යං. ‘‘ක්තො භාවකම්මෙසූ’’ති කම්මෙ උපරි සබ්බත්ථ ක්තො. භිජ්ජිත්ථොති භින්නො, තස්ස නෙ පරරූපං. අභින්දීති භින්නවා, ‘‘කත්තරි භූතෙ’’ ච්චාදිනා ක්තවන්තු. එව+මුපරිපි. ඡිජ්ජිත්ථාති ඡින්නො. අඡින්දීති ඡින්නවා. ඡද=අපවාරණෙ, ඡාදීයිත්ථාති ඡන්නො. අඡාදයීති ඡන්නවා, චුරාදිත්තා ණි, තස්ස ‘‘ණිණාපීනං තෙසූ’’ති එත්ථ ‘‘ණි’’ ඉති යොගවිභාගා ලොපො. ඛිද=අසහනෙ, ඛිජ්ජීති ඛින්නො ඛින්නවා, කත්තරි. එව+මුපරිපි. උප්පජ්ජීති උප්පන්නො උප්පන්නවා. සිද=පාකෙ, අසිජ්ජීති සින්නො සින්නවා. සද=විසරණගත්‍ය වසාදනාදානෙසු, සිදීති සන්නො සන්නවා. පීනීති පීනො පීනවා. සූ=පසවෙ, සූනීති සූනො. පසවීති සූනවා. දී=ඛයෙ, දීයීති දීනො දීනවා. ඩී+ලී=ආකාසගමනෙ, ඩීයීති ඩීනො ඩීනවා. ලීයි [Pg.289] ලෙයි අලීයීති ලීනො ලීනවා. අලුයීති ලූනො ලූනවා.

Sau các động từ căn thuộc nhóm bhidādi, na thay thế cho kta và ktavantu. Đây là một nhóm được xác định bằng cách liệt kê. Theo quy tắc ‘Kto bhāvakammesu’, biến tố kta được dùng trong thụ động cách ở tất cả các trường hợp trên. (Ví dụ:) Bhijjitthoti (nó đã bị bẻ gãy) thành bhinno; ta của nó thành na và có sự dị hóa theo phụ âm sau. Abhindīti (ngài đã bẻ gãy) thành bhinnavā; theo quy tắc ‘kattari bhūte’ v.v..., biến tố ktavantu được dùng. Tương tự cho các trường hợp trên. Chijjitthāti (nó đã bị cắt đứt) thành chinno. Achindīti (ngài đã cắt đứt) thành chinnavā. Chada có nghĩa là ‘che đậy’; chādīyitthāti (nó đã được che đậy) thành channo. Achādayīti (ngài đã che đậy) thành channavā; do thuộc nhóm curādi, có biến tố ṇi, và ṇi này bị xóa bỏ do sự phân chia quy tắc ‘ṇiṇāpīnaṃ tesū’ thành ‘ṇi’. Khida có nghĩa là ‘không chịu đựng được’; khijjīti (đã bị phiền não) thành khinno, khinnavā, ở tác động cách. Tương tự cho các trường hợp trên. Uppajjīti (đã sanh ra) thành uppanno, uppannavā. Sida có nghĩa là ‘nấu chín’; asijjīti (đã được nấu chín) thành sinno, sinnavā. Sada có nghĩa là ‘lan rộng, đi, chìm xuống, lấy’; sidīti (đã chìm xuống) thành sanno, sannavā. Pīnīti (đã mập) thành pīno, pīnavā. Sū có nghĩa là ‘sinh sản’; sūnīti (đã sinh) thành sūno. Pasavīti (đã sinh) thành sūnavā. Dī có nghĩa là ‘hao mòn’; dīyīti (đã hao mòn) thành dīno, dīnavā. Ḍī và lī có nghĩa là ‘bay trên trời’; ḍīyīti (đã bay) thành ḍīno, ḍīnavā. Līyi, leyi, alīyīti (đã bám vào) thành līno, līnavā. Aluyīti (đã cắt) thành lūno, lūnavā.

151. දාත්වි+න්නො

151. Sau động từ căn dā, (kta và ktavantu) thành inna.

දාතො ක්ත+ක්තවන්තූනං තස්ස ඉන්නො හොති. අදායිත්ථාති දින්නො. අද්දීති දින්නවා.

Sau động từ căn dā, inna thay thế cho kta và ktavantu. (Ví dụ:) Adāyitthāti (nó đã được cho) thành dinno. Addīti (ngài đã cho) thành dinnavā.

152. කිරාදීහි ණොති

152. Sau nhóm động từ căn kirādi, (kta và ktavantu) thành ṇa.

ණො. උපරි සබ්බත්ථ ක්ත+ක්තවන්තූනංති යොජෙතබ්බං. කිර=විකිරණෙ, අකිරීයිත්ථාති කිණ්ණො. අකිරීති කිණ්ණවා. අපුරීති පුණ්ණො පුණ්ණවා. අඛීයිත්ථාති ඛීණො. අඛීයීති ඛීණවා.

Ṇa. Ở trên, cần được kết hợp với ‘kta và ktavantu’ ở mọi nơi. (Ví dụ:) Kira có nghĩa là ‘rải ra’; akirīyitthāti (nó đã được rải ra) thành kiṇṇo. Akirīti (ngài đã rải ra) thành kiṇṇavā. Apurīti (ngài đã làm đầy) thành puṇṇo, puṇṇavā. Akhīyitthāti (nó đã bị hủy diệt) thành khīṇo. Akhīyīti (ngài đã hủy diệt) thành khīṇavā.

153. තරාදීහි රිණ්ණොති

153. Sau nhóm động từ căn tarādi, (kta và ktavantu) thành riṇṇa.

තස්ස රිණ්ණො. රකාරො අන්තසරාදිලොපත්ථො. අතරීති තිණ්ණො තිණ්ණවා. අජීරීති ජිණ්ණො ජිණ්ණවා. පරිචීයිත්ථාති චිණ්ණො. පරිචීයීති චිණ්ණවා. එත්ථ චිස්ස විකප්පවිධානත්තා පන පරිචිත+උපචිතාදයොපි සිද්ධා එව.

Riṇṇa thay thế cho nó (kta). Chữ r có mục đích xóa bỏ nguyên âm cuối và phụ âm đầu (của động từ căn). (Ví dụ:) Atarīti (ngài đã vượt qua) thành tiṇṇo, tiṇṇavā. Ajīrīti (ngài đã già) thành jiṇṇo, jiṇṇavā. Paricīyitthāti (nó đã được tích lũy) thành ciṇṇo. Paricīyīti (ngài đã tích lũy) thành ciṇṇavā. Tuy nhiên, ở đây, vì quy tắc cho động từ căn ci là tùy chọn, nên các dạng như paricita, upacita v.v... cũng được hình thành.

154. ගො භඤ්ජාදීහිති

154. Nhóm động từ căn bhañjādi được gọi là gha.

භඤ්ජාදිතො තස්ස ග හොති. අභඤ්ජීති භග්ගො භග්ගවා. ‘‘ගමනත්ථා’’ දිනා කත්තරි ක්තපච්චයෙ තස්ස ඉමිනා ගකාරෙ පරරූපං නිග්ගහීතලොපො ච. ලග=සඞ්ගෙ, අලගීති ලග්ගො ලග්ගවා. මුජ්ජ=මුජ්ජනෙ, නිමුජ්ජීති නිමුග්ගො නිමුග්ගවා, එත්ථ සංයොගාදිලොපො. වීජ+භයචලනෙසු, සංපුබ්බො, සංවිජ්ජීති සංවිග්ගො සංවිග්ගවා.

Sau (căn) bhañj v.v... ta (của kta) biến thành ga. (Ví dụ:) abhañji (nó đã bẻ gãy) thành bhaggo, bhaggavā. Do sūtra “gamanatthā...” v.v... trong tác động cách (kattari), đối với tiếp vị ngữ kta, ta của nó biến thành ga bởi sūtra này, rồi đồng hóa (pararūpa) và xóa bỏ niggahīta. (Căn) laga = dính mắc, alagi thành laggo, laggavā. (Căn) mujja = chìm, nimujji thành nimuggo, nimuggavā, ở đây có sự xóa bỏ phụ âm đầu của cụm phụ âm (saṃyogādilopo). (Căn) vīja = trong nghĩa sợ hãi và rung động, có tiếp đầu ngữ saṃ, saṃvijji thành saṃviggo, saṃviggavā.

155. සුසා ඛොති

155. Sau (căn) sus, (ta) biến thành kha.

සුසතො [Pg.290] පරෙසං ක්ත+ක්තවන්තූනං තස්ස ඛො හොති. සුස=සොසෙ. සුස්සීති සුක්ඛො සුක්ඛවා.

Sau (căn) sus, ta của các (tiếp vị ngữ) kta và ktavantu biến thành kha. (Căn) susa = làm khô. (Ví dụ:) sussīti thành sukkho, sukkhavā.

156. පචා කො

156. Sau (căn) pac, (ta) biến thành ka.

පචා පරෙසං ක්ත+ක්තවන්තූනං තස්ස කො හොති. පච්චීති පක්කො. පචීති පක්කවා.

Sau (căn) pac, ta của các (tiếp vị ngữ) kta và ktavantu biến thành ka. (Ví dụ:) paccīti thành pakko. Pacīti thành pakkavā.

157. මුචා වාති

157. Sau (căn) muc, (ta) biến thành ka một cách tùy chọn.

මුචා පරෙසං ක්ත+ක්තවන්තූනං තස්ස කො වා හොති. මුච=මොචනෙ, මුච්චීති මුක්කො මුත්තො. අමුචීති මුක්කවා මුත්තවා. සක්කො-තිණ්වාදීසු ‘‘ඉ භී කා’’ දිනා සිද්ධං. අසක්ඛීති සක්කො. ක්ත+ක්තවන්තූසු සත්තො සත්තවාත්වෙව හොති.

Sau (căn) muc, ta của các (tiếp vị ngữ) kta và ktavantu biến thành ka một cách tùy chọn. (Căn) muca = giải thoát, (ví dụ:) muccīti thành mukko, mutto. Amucīti thành mukkavā, muttavā. (Từ) sakko được hình thành trong nhóm tiṇa v.v... bởi sūtra “i bhī kā” v.v... (Ví dụ:) asakkhīti thành sakko. Với (tiếp vị ngữ) kta và ktavantu, (chỉ) có các dạng satto, sattavā.

106. මුහ+බහානඤ්ච තෙ කානුබන්ධෙ+ත්වෙ

106. Và của (các căn) muh và bah, (nguyên âm được trường hóa) khi te (tức ta có k-anubandha) theo sau, ngoại trừ tva.

මුහ+බහානං දුහිස්ස ච දීඝො හොති තකාරාදො කානුබන්ධෙ ත්වාන+ත්වාවජ්ජිතෙ. මුහ=වෙචිත්තෙ, බහ+බ්‍රහ+බ්‍රූහ වුද්ධියං. මුය්හිත්ත බය්හිත්ථාති මූළ්හො බාළ්හො, ‘‘ගමනත්ථා’’ දිනා අකම්මකත්තා කත්තරි ක්තෙ දීඝො ‘‘රුහාදීහි හො ළ චා’’ති තස්ස හො ච හස්ස ළො ච හොති. එවං ගූළ්හො. ‘‘කානුබන්ධෙ+ත්වෙ’’ති යාව ‘‘සාසස්ස සිස වා’’ ත්‍ය+ධිකාරො.

Nguyên âm của (các căn) muh, bah, và duh được trường hóa khi (tiếp vị ngữ) bắt đầu bằng ta có k-anubandha theo sau, ngoại trừ tvāna và tvā. (Căn) muha = mê muội, baha, braha, brūha = tăng trưởng. (Ví dụ:) muyhitta, bayhitthāti thành mūḷho, bāḷho. Do sūtra “gamanatthā...” v.v... nên kta ở tác động cách (kattari); (nguyên âm) được trường hóa; do sūtra “ruhādīhi ho ḷa cā” nên ta của nó biến thành ha và ha (của căn) biến thành ḷa. Tương tự, gūḷho. (Quyền chi phối) “kānubandhe atve” kéo dài cho đến sūtra “sāsassa sisa vā”.

107. වහස්සු+ස්ස

107. U của (căn) vah (được trường hóa).

වහස්ස උස්ස දීඝො හොති තෙ. වුය්හිත්ථාති වූළ්හො, ‘‘අස්සූ’’ති උකාරෙ ඉමිනා දීඝො.

U của (căn) vah được trường hóa khi te theo sau. (Ví dụ:) vuyhitthāti thành vūḷho. Khi (a) biến thành u (do samprasarana), u này được trường hóa bởi sūtra này.

108. ධාස්ස හි

108. (Căn) dhā biến thành hi.

ධා=ධාරණෙ+තිමස්ස [Pg.291] හි හොති වා තෙ. නිධීයිත්ථාති නිහිතො. නිදහීති නිහිතවා නිහිතාවී.

Của (căn) dhā = mang, giữ, hi là (từ) thay thế một cách tùy chọn khi te theo sau. (Ví dụ:) nidhīyitthāti thành nihito. Nidahīti thành nihitavā, nihitāvī.

109. ගමාදිරානං ලොපො+න්තස්ස

109. Sự xóa bỏ (âm) cuối của (các căn) gam v.v... và các (căn) tận cùng bằng ra.

ගමාදීනං රකාරන්තානඤ්ච අන්තස්ස ලොපො හොති තෙ. අගමීති ගතො. ඛඤ්ඤිත්ථාති ඛතො, කම්මෙ. එවං හඤ්ඤිත්ථාති හතො. තන=විත්ථාරෙ, තඤ්ඤිත්ථාති තතො. යම=උපරමෙ, සංයමීති සඤ්ඤතො, ‘‘ගමනත්ථා’’ දිනා කත්තරි ක්තො, ‘‘යෙ සංස්සා’’ති නිග්ගහීතස්ස ඤො පුබ්බරූපඤ්ච. එවං අරමීති රතො. කරීයිත්ථාති කතො.

Âm cuối của các (căn) gam v.v... và các (căn) tận cùng bằng ra bị xóa bỏ khi te theo sau. (Ví dụ:) agamīti thành gato. Khaññitthāti thành khato, ở bị động cách (kamme). Tương tự, haññitthāti thành hato. (Căn) tana = kéo dài, taññitthāti thành tato. (Căn) yama = chế ngự, saṃyamīti thành saññato; do sūtra “gamanatthā...” v.v... nên kta ở tác động cách (kattari); do sūtra “ye saṃssā” nên niggahīta biến thành ña và đồng hóa. Tương tự, aramīti thành rato. Karīyitthāti thành kato.

110. වචාදීනං වස්සු+ට වා

110. Va của (các căn) vac v.v... biến thành uṭa một cách tùy chọn.

වචාදීනං වස්ස උට වා හොති කානුබන්ධෙ අත්වෙ. වුච්චිත්ථාති උත්තං. අස්ස උ වුත්තං, උභයත්ථ පරරූපං. වස=නිවාසෙ, වසනං අවසි වසිංසු එත්ථාති වා උත්ථං වුත්ථං, ‘‘ගමනත්ථා’’ දිනා ක්තො, ‘‘සාස වස සංස සංසා ථො’’ති තස්ස ථො.

Va của (các căn) vac v.v... biến thành uṭa một cách tùy chọn khi (tiếp vị ngữ) có k-anubandha theo sau, ngoại trừ tva. (Ví dụ:) vuccitthāti thành uttaṃ. A của nó (biến thành) u, (dạng là) vuttaṃ, trong cả hai trường hợp đều có sự đồng hóa. (Căn) vasa = trú ngụ, vasanaṃ avasi vasiṃsu etthāti thành utthaṃ hoặc vutthaṃ; do sūtra “gamanatthā...” v.v... nên (dùng) kta; do sūtra “sāsa vasa saṃsa saṃsā tho” nên ta của nó biến thành tha.

112. වද්ධස්ස වා

112. Của (căn) vaddh, một cách tùy chọn.

වද්ධස්ස අස්ස වා උ හොති කානුබන්ධෙ අත්වෙ. අවද්ධීති වුද්ධො වද්ධො, කත්තරි ක්තෙ ‘‘ධො ධ+හභෙහී’’ති තස්ස ධො, තතියක්ඛරදො ච සංයොගාදිලොපො ච. වුත්තීති ‘‘සබ්බාදයො වුත්තිමත්තෙ’’ති යොගවිභාගා අස්ස උ. වත්තීතිපි යථාලක්ඛණං.

A của (căn) vaddh biến thành u một cách tùy chọn khi (tiếp vị ngữ) có k-anubandha theo sau, ngoại trừ tva. (Ví dụ:) avaddhīti thành vuddho, vaddho; kta ở tác động cách (kattari); do sūtra “dho dha+habhehī” nên ta của nó biến thành dha, và có sự hữu thanh hóa âm đầu và xóa bỏ phụ âm đầu của cụm phụ âm. (Dạng) vutti có a biến thành u do sự phân chia sūtra (yogavibhāga) “sabbādayo vuttimatte”. (Dạng) vatti cũng (được hình thành) theo quy luật tương ứng.

113. යජස්ස යස්ස ටි+යී

113. Ya của (căn) yaj biến thành ṭi và yī.

යජස්ස [Pg.292] යස්ස ටි+යී හොන්ති කානුබන්ධෙ අත්වෙ. යජනංති ක්තො, ‘‘පුච්ඡාදිතො’’ති තස්ස ඨෙ පරරූපාදිම්හි කතෙ ඉට්ඨං යිට්ඨං.

Ya của (căn) yaj biến thành ṭi và yī khi (tiếp vị ngữ) có k-anubandha theo sau, ngoại trừ tva. (Ví dụ:) yajanaṃ, (dùng) kta; do sūtra “pucchādito” nên ta của nó biến thành ṭha; sau khi thực hiện đồng hóa v.v..., (ta có các dạng) iṭṭhaṃ, yiṭṭhaṃ.

114. ඨාස්සි

114. (Căn) ṭhā biến thành i.

ඨාස්ස ඉ හොති කානුබන්ධෙ අත්වෙ. අට්ඨාසීති ඨිතො.

(Căn) ṭhā biến thành i khi (tiếp vị ngữ) có k-anubandha theo sau, ngoại trừ tva. (Ví dụ:) aṭṭhāsi thành ṭhito.

115. ගා+පාන+මී

115. (Các căn) gā, pā, mā biến thành ī.

ගා+පාන+මී හොති කානුබන්ධෙ අත්වෙ. ගානං ගීතං. පානං පීතං. බහුලාධිකාරා පිත්වා.

(Các căn) gā, pā, mā biến thành ī khi (tiếp vị ngữ) có k-anubandha theo sau, ngoại trừ tva. (Ví dụ:) gānaṃ thành gītaṃ. Pānaṃ thành pītaṃ. Do quyền chi phối của bahula (đa dạng), (có dạng) pitvā.

116. ජනිස්සා

116. (Âm cuối) của (căn) jan biến thành ā.

ජනිස්ස ආ හොති කානුබන්ධෙ අත්වෙ. අජනීති ජාතො, ‘‘ඡට්ඨියන්තස්සා’’ති අන්තස්ස ආ හොති.

(Âm cuối) của (căn) jan biến thành ā khi (tiếp vị ngữ) có k-anubandha theo sau, ngoại trừ tva. (Ví dụ:) ajani thành jāto; do sūtra “chaṭṭhiyantassa” nên ā thay thế cho âm cuối.

117. සාසස්ස සිස වා

117. (Căn) sās biến thành sisa một cách tùy chọn.

සාසස්ස සිස හොති කානුබන්ධෙ අත්වෙ. සාසනංති ක්තො, තස්ස ‘‘සාස වස සංස සසා ථො’’ති ථෙ පරරූපං පඨමක්ඛරො ච, ‘‘ත+ථ+න+රා’’ දිනා තස්ස ටො. ථස්ස ඨො, සිට්ඨං. අඤ්ඤත්‍ර සත්ථං. ‘‘ගුහාදීහි යක’’ ඉති යකපච්චයෙ සාසීයතීති සිස්සො. උම්හි සාසියො.

(Căn) sās biến thành sisa khi (tiếp vị ngữ) có k-anubandha theo sau, ngoại trừ tva. (Ví dụ:) sāsanaṃ, (dùng) kta; ta của nó (biến thành) tha do sūtra “sāsa vasa saṃsa sasā tho”, có sự đồng hóa và (biến đổi) âm đầu; do sūtra “ta+tha+na+rā” v.v... tha của nó biến thành ṭha, (thành) siṭṭhaṃ. Trường hợp khác là satthaṃ. Do sūtra “Guhādīhi yaka”, với tiếp vị ngữ yaka, sāsīyati thành sisso. Với (tiếp vị ngữ) u, (thành) sāsiyo.

140. සානන්තරස්ස තස්ස ඨො

140. Sau sa không có khoảng cách, ta biến thành ṭha.

සකාරන්තා ක්‍රියත්ථා පරස්සා+නන්තරස්ස තස්ස ඨ හොති. තුස්සීති තුට්ඨො, ‘‘ගමනත්ථා’’ දිනා ක්තෙ ඉමිනා තස්ස ඨෙ [Pg.293] පරරූපාදි. එවං තුට්ඨවා. තබ්බ+ක්තීසු තොසනං තුට්ඨබ්බං, ‘‘අඤ්ඤත්‍රාපී’’ති ඔකාරාභාවො. එවං තුට්ඨි, කානුබන්ධත්තා න වුද්ධි.

Sau động từ tận cùng bằng 'sa', 'ta' của nó được biến đổi thành 'ṭha'. Ví dụ: 'tussīti' thành 'tuṭṭho', theo quy tắc 'gamanatthā...' với 'kta', 'ta' của nó được biến đổi thành 'ṭha' theo quy tắc này, sau đó là đồng hóa phụ âm v.v. Tương tự 'tuṭṭhavā'. Trong các trường hợp 'tabba' và 'kti', 'tosanaṃ' thành 'tuṭṭhabbaṃ', theo quy tắc 'aññatrāpī' nên không có nguyên âm 'o'. Tương tự 'tuṭṭhi', do có 'ka' là anubandha nên không có sự tăng trưởng (vuddhi).

141. කසස්සි+ම ච වා

141. (Sau) 'kas', (ta được biến đổi thành ṭha) và 'ima' (được thêm vào) một cách tùy chọn.

කසස්මා පරස්සා+නන්තරස්ස තස්ස ඨ හොති කසස්ස වා ඉම ච. කසීයිත්ථාති කිට්ඨං. කිට්ඨාදිං විය දුප්පසුං, කම්මෙ ක්තො. ඉමාභාවෙ කට්ඨං, අකට්ඨපාකිමං සාලිං.

Sau 'kas', 'ta' của nó được biến đổi thành 'ṭha', và 'ima' được thêm vào một cách tùy chọn cho 'kas'. Ví dụ: 'kasīyitthāti' thành 'kiṭṭhaṃ'. Ví dụ: 'kiṭṭhādiṃ viya duppasuṃ' (khó sinh như ruộng đã cày), ở thể bị động với 'kta'. Khi không có 'ima', nó trở thành 'kaṭṭhaṃ', ví dụ: 'akaṭṭhapākimaṃ sāliṃ' (lúa chín không cần cày).

142. ධස්තො+ත්‍රස්තා

142. 'Dhasto' và 'otrasto' (là những từ được hình thành bất định).

එතෙ සද්දා නිපච්චන්තෙ. ධංස+ධංසනෙ, ධංසීයිත්ථාති ධස්තො, බින්දුලොපො. උත්‍රසීති ඔත්‍රස්තො.

Những từ này được hình thành bất định. Từ căn 'dhaṃs' (phá hủy), 'dhaṃsīyitthāti' thành 'dhasto', bindu bị lược bỏ. 'Utrasīti' thành 'otrasto'.

143. පුච්ඡාදිතො

143. Sau 'pucch', v.v.

පුච්ඡාදීහි පරස්සා+නන්තරස්ස තස්ස ඨ හොති. පුච්ඡීයිත්ථාති පුට්ඨො. භජ්ජ=පාකෙ, භජීයිත්ථාති භට්ඨො, සංයොගාදිලොපො. යජිත්ථාති යිට්ඨො, ‘‘යජස්ස යස්ස ටි+යී’’ති යි.

Sau các động từ như 'pucch', v.v., 'ta' của nó được biến đổi thành 'ṭha'. Ví dụ: 'pucchīyitthāti' thành 'puṭṭho'. Từ căn 'bhajj' (nấu), 'bhajīyitthāti' thành 'bhaṭṭho', phụ âm đầu của cụm phụ âm bị lược bỏ. 'Yajitthāti' thành 'yiṭṭho', theo quy tắc 'yajassa yassa ṭi+yī', 'ya' biến thành 'yi'.

144. සාස වස සංස සසා ථො

144. (Sau) 'sās', 'vas', 'saṃs', 'sas', ('ta' biến thành) 'tha'.

එතෙහි පරස්සා+නන්තරස්ස තස්ස ථ හොති. සාසනං සාසීයිත්ථාති වා සත්ථං. වසනං වුත්ථං, ‘‘අස්සූ’’ති උ. පසංසනං පසංසීයිත්ථාති වා පසත්ථං. සස=ගති+හිංසා+පාණනෙසු, සසනං ගමනං හිංසනං ජීවනඤ්ච සත්ථං. අනුසාසීයිත්ථාති අනුසිට්ඨො, ත්ථස්ස ට්ඨො.

Sau những (động từ) này, 'ta' của nó được biến đổi thành 'tha'. Ví dụ: 'sāsanaṃ' hoặc 'sāsīyitthāti' thành 'satthaṃ'. 'Vasanaṃ' thành 'vutthaṃ', theo quy tắc 'assū', 'a' biến thành 'u'. 'Pasaṃsanaṃ' hoặc 'pasaṃsīyitthāti' thành 'pasatthaṃ'. Từ căn 'sas' (đi, làm hại, sống), 'sasanaṃ' (sự đi, sự làm hại, và sự sống) thành 'satthaṃ'. 'Anusāsīyitthāti' thành 'anusiṭṭho', 'ttha' biến thành 'ṭṭha'.

145. ධො ධ+හ+තෙහි

145. ('Ta' biến thành) 'dha' sau (các động từ tận cùng bằng) 'dha', 'ha', 'bha'.

ධකාර [Pg.294] හකාර භකාරන්තෙහි පරස්ස තස්ස ධ හොති. වද්ධිත්ථාති කම්මෙ ක්තෙ තස්ස ධකාරාදිම්හි ච ‘‘වද්ධස්ස වා’’ති උකාරෙ කතෙ සංයොගාදිලොපො, වුද්ධො. දුය්හිත්ථාති දුද්ධං. ලභීයිත්ථාති ලද්ධං.

Sau các động từ tận cùng bằng 'dha', 'ha', 'bha', 'ta' của nó được biến đổi thành 'dha'. Ví dụ: 'vaddhitthāti', ở thể bị động với 'kta', 'ta' của nó biến thành 'dha', và theo quy tắc 'vaddhassa vā', 'a' biến thành 'u', phụ âm đầu của cụm phụ âm bị lược bỏ, thành 'vuddho'. 'Duyhitthāti' thành 'duddhaṃ'. 'Labhīyitthāti' thành 'laddhaṃ'.

146. දහා ඪො

146. Sau 'dah', ('ta' biến thành) 'ḍha'.

දහා පරස්සා+නන්තරස්ස තස්ස ඪ හොති. දය්හිත්ථාති දඩ්ඪො, පරරූපාදිම්හි කතෙ ‘‘චතුත්ථදුතියෙ’’ ච්චාදිනා ඩකාරො.

Sau 'dah', 'ta' của nó được biến đổi thành 'ḍha'. Ví dụ: 'dayhitthāti' thành 'daḍḍho', sau khi đồng hóa phụ âm v.v., 'h' biến thành 'ḍa' theo quy tắc 'catutthadutiye...'.

147. බහස්සු+ම ච

147. (Sau) 'bah', ('a' biến thành) 'u' và ('ma' được thêm vào).

බහා පරස්සා+නන්තරස්ස තස්ස ඪ හොති බහස්සු+ම ච ඪසන්නියොගෙන. බහ+බ්‍රහ+බ්‍රූහ=වුද්ධියං. අබහීති බුඩ්ඪො.

Sau 'bah', 'ta' của nó được biến đổi thành 'ḍha', và 'a' của 'bah' biến thành 'u' và 'ma' được thêm vào cùng với sự biến đổi thành 'ḍha'. Các căn 'bah', 'brah', 'brūh' có nghĩa là tăng trưởng. Ví dụ: 'abahīti' thành 'buḍḍho'.

148. රුහාදීහි හො ළ ච

148. Sau 'ruh' v.v., ('ta' biến thành) 'ha' và (phụ âm cuối biến thành) 'ḷa'.

රුහාදීහි පරස්සා+නන්තරස්ස තස්ස හ හොති ළො ච+න්තස්ස. ආරුහීති ආරුළ්හො. ගුය්හිත්ථාති ගුළ්හො. අබහීති බාළ්හො. ද්වීසු ‘‘මුහබහා’’ දිනා දීඝො.

Sau các động từ như 'ruh', v.v., 'ta' của nó được biến đổi thành 'ha', và phụ âm cuối (của động từ) biến thành 'ḷa'. Ví dụ: 'āruhīti' thành 'āruḷho'. 'Guyhitthāti' thành 'guḷho'. 'Abahīti' thành 'bāḷho'. Trong hai trường hợp (sau), nguyên âm được kéo dài theo quy tắc 'muhabahā...'.

149. මුහා වාති

149. Sau 'muh', (biến đổi) một cách tùy chọn.

ක්තතස්ස හකාරො අන්තස්ස වා ළො ච. අමොහීති මුළ්හො, මුද්ධො, තස්ස ධො. (අතීතකාලිකපච්චයවිධානං).

'Ta' của 'kta' biến thành 'ha', và phụ âm cuối (của 'muh') biến thành 'ḷa' một cách tùy chọn. Ví dụ: 'amohīti' thành 'muḷho', hoặc 'muddho', 'ta' của nó biến thành 'dha'.

64. න්තො කත්තරි වත්තමානෙ

64. 'Nta' (được dùng) ở thể chủ động trong thì hiện tại.

වත්තමානත්ථෙ [Pg.295] වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා න්තො හොති කත්තරි. තිට්ඨතීති තිට්ඨන්තො, ‘‘කත්තරි ලො’’ති ලො, ‘‘ඨාපානං තිට්ඨපිවා’’ති තිඨාදෙසො. කත්තරි මාන+න්ත+ත්‍යාදිසු ඉමිනාව ලො.

Với ý nghĩa hiện tại, sau động từ, 'nta' được dùng ở thể chủ động. Ví dụ: 'tiṭṭhatīti' thành 'tiṭṭhanto', theo quy tắc 'kattari lo', 'lo' được dùng, theo quy tắc 'ṭhāpānaṃ tiṭṭhapivā', 'ṭhā' được thay thế bằng 'tiṭṭha'. Ở thể chủ động, với các hậu tố 'māna', 'nta', 'ti', v.v., 'lo' được dùng theo chính quy tắc này.

65. මානොති

65. 'Māna' cũng vậy.

කත්තරි මානො. තිට්ඨමානො.

'Māna' (được dùng) ở thể chủ động. Ví dụ: 'tiṭṭhamāno'.

66. භාවකම්මෙසුති

66. Ở thể vô ngôi và thể bị động.

භාවකම්මෙසු මානො. ඨානං ඨීයමානං. ‘‘ක්‍යො භාවකම්මෙස්ව+පරොක්ඛෙසු මාන+න්ත+ත්‍යාදීසූ’’ති භාවෙ කම්මෙ ච ක්‍යො. ‘‘ක්‍යස්සා’’ති ඊම. පචීයතීති පච්චමා නො. ක්‍යෙ පුබ්බරූපං.

'Māna' (được dùng) ở thể vô ngôi và thể bị động. Ví dụ: 'ṭhānaṃ' thành 'ṭhīyamānaṃ'. Theo quy tắc 'kyo bhāvakammesva...', ở thể vô ngôi và thể bị động, 'kya' được dùng. Theo quy tắc 'kyassā', 'kya' biến thành 'īma'. 'Pacīyatīti' thành 'paccamāno'. Khi có 'kya', có sự đồng hóa phụ âm trước.

67. තෙ ස්සපුබ්බා+නාගතෙ

67. Chúng (tức là 'nta' và 'māna') có 'ssa' đứng trước, ở thì tương lai.

අනාගතෙ අත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා තෙන්තමානා ස්සපුබ්බා හොන්ති, ලෙ ආස්ස ලොපො, ඨස්සතීති ඨස්සන්තො ඨස්සමානො. ඨීයිස්සතීති ඨීයිස්සමානං, ක්‍යෙ ඊ, ‘‘ඤිබ්‍යඤ්ජනස්සා’’ති ඤි. අස්ස ත්‍යාදිවිසයත්තා ‘‘ආඊස්සා’’ දිනා ඉඤ න හොති, අඊහි සහචරිතත්තා ස්සාස්ස. පච්චිස්සතීති පච්චිස්සමානො ඔදනො. ‘‘රා නස්ස ණො’’ති ණෙ පත්තෙ –

Với ý nghĩa tương lai, sau động từ, 'nta' và 'māna' có 'ssa' đứng trước, 'a' của 'ssa' bị lược bỏ. Ví dụ: 'ṭhassatīti' thành 'ṭhassanto', 'ṭhassamāno'. 'Ṭhīyissatīti' thành 'ṭhīyissamānaṃ', khi có 'kya', 'ī' được dùng, theo quy tắc 'ñibyañjanassā', 'ñi' được dùng. Vì 'ssa' này thuộc phạm vi của 'ti' v.v., nên không có 'i' theo quy tắc 'āīssā...', vì 'ssa' này đi cùng với 'a' và 'ī'. 'Paccissatīti' thành 'paccissamāno odano'. Khi quy tắc 'rā nassa ṇo' được áp dụng –

5,172. න න්ත+මාන+ත්‍යාදීනං

5,172. Không (áp dụng) cho 'nta', 'māna', 'ti', v.v.

රන්තතො [Pg.296] පරෙසං න්ත+මාන+ත්‍යාදීනං නස්ස ණො න හොති. කරොතීති කරොන්තො කුරුමානො, ‘‘තනාදිත්වො’’ති ඔ.

Sau (động từ) tận cùng bằng 'r', 'n' của 'nta', 'māna', 'ti', v.v. không bị biến đổi thành 'ṇ'. Ví dụ: 'karotīti' thành 'karonto', 'kurumāno', theo quy tắc 'tanāditvo', 'o' được dùng.

5,173. ගම යමි+සාස දිසානං වා ච්ඡඞ

5,173. (Sau) 'gam', 'yam', 'sās', 'dis', ('aṅa' biến thành) 'ccha' một cách tùy chọn.

එතෙසං වා ච්ඡඞ හොති න්ත+මාන+ත්‍යාදීසු. ඞ-නුබන්ධත්තා අන්තස්ස හොති, ගච්ඡන්තො ගච්ඡමානො. යම=උපරමෙ, යච්ඡන්තො යච්ඡමානො. ඉච්ඡන්තො ඉච්ඡමානො. ආස=උපවෙසනෙ, අච්ඡන්තො අච්ඡමානො, ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ’’ච්චාදිනා රස්සො. දිස=අතිසජ්ජනෙ, දිච්ඡන්තො දිච්ඡමානො. වවත්ථිතවිභාසත්තා වාසද්දස්ස අඤ්ඤපච්චයෙසු ච ක්වචි, ඉච්ඡීයතීති ඉච්ඡිතබ්බං, ඉච්ඡනං ඉච්ඡා, ‘‘ඉත්ථිය+මණා’’ දිනා අප්පච්චයො. ඉච්ඡිතං, ඉච්ඡිතබ්බං, ඉච්ඡිතුං. අඤ්ඤෙසඤ්ච යොගවිභාගා, පවෙච්ඡන්තො.

Đối với những (động từ căn) này, cchaṅa được thế vào một cách tùy chọn khi các tiếp vị ngữ nta, māna, tya... theo sau. Do có anubandha ṅa, (sự biến đổi) xảy ra ở cuối (của động từ căn), (ví dụ) gacchanto, gacchamāno. (Động từ căn) yam trong nghĩa là dừng lại, (có dạng) yacchanto, yacchamāno. (Dạng) icchanto, icchamāno. (Động từ căn) āsa trong nghĩa là ngồi, (có dạng) acchanto, acchamāno, nguyên âm được rút ngắn theo (quy tắc) “byañjane...” v.v. (Động từ căn) disa trong nghĩa là ban cho, (có dạng) dicchanto, dicchamāno. Do là tùy chọn có giới hạn, đôi khi cũng (áp dụng) với các tiếp vị ngữ khác của động từ căn isu, (ví dụ) icchīyati (nên có) icchitabbaṃ, icchanaṃ, icchā, tiếp vị ngữ a theo (quy tắc) “itthiyamaṇā” v.v. (Các dạng khác là) icchitaṃ, icchitabbaṃ, icchituṃ. Và đối với các (động từ căn) khác, do sự phân chia quy tắc, (có dạng) pavecchanto.

174. ජර+මරාන+මීයඞ

174. (Động từ căn) jara và mara (biến thành) mīyaṅa.

එතෙස+මීයඞ වා හොති න්ත+මාන+ත්‍යාදීසු. ජීයන්තො. ‘‘ජරසදා’’ දිච්චාදිනා ඊම. ජීරන්තො. ජීයමානො ජීරමානො. මීයන්තො මරන්තො, මීයමානො මරමානො.

Đối với những (động từ căn) này, mīyaṅa được thế vào một cách tùy chọn khi các tiếp vị ngữ nta, māna, tya... theo sau. (Ví dụ) jīyanto. Theo (quy tắc) “jarasadā”... v.v., (biến thành) īma. (Ví dụ) jīranto. (Tương tự) jīyamāno, jīramāno. (Dạng) mīyanto, maranto; mīyamāno, maramāno.

175. ඨාපානං තිට්ඨපිවා

175. (Động từ căn) ṭhā và pā (biến thành) tiṭṭha và piva.

ඨාපානං තිට්ඨපිවා හොන්ති වා න්තාදීසු. තිට්ඨන්තො, තිට්ඨමානො. පිවන්තො පිවමානො.

Đối với (động từ căn) ṭhā và pā, tiṭṭha và piva được thế vào một cách tùy chọn khi các (tiếp vị ngữ) bắt đầu bằng nta theo sau. (Ví dụ) tiṭṭhanto, tiṭṭhamāno. (Và) pivanto, pivamāno.

176. ගම+වද+දානං ඝම්ම+වජ්ජ+දජ්ජා

176. (Động từ căn) gam, vad, và dā (biến thành) ghamma, vajja, và dajja.

ගමාදීනං [Pg.297] ඝම්මාදයො වා හොන්ති න්තාදීසු. ඝම්මන්තො ගච්ඡන්තො, වජ්ජන්තො වදන්තො, දජ්ජන්තො දදන්තො.

Đối với (động từ căn) gam... v.v., ghamma... v.v. được thế vào một cách tùy chọn khi các (tiếp vị ngữ) bắt đầu bằng nta theo sau. (Ví dụ) ghammanto, gacchanto; vajjanto, vadanto; dajjanto, dadanto.

177. කරස්ස සොස්ස කුබ්බ කුරු කයිරා

177. Đối với (động từ căn) kara cùng với o, (các dạng) kubba, kuru, kayirā (được thế vào).

කරස්ස සඔකාරස්ස කුබ්බාදයො වා හොන්ති න්තාදීසු. කුබ්බන්තො කයිරන්තො කරොන්තො, එවං කුබ්බමානො ඉච්චාදි. අඤ්ඤත්‍ර ‘‘මානස්ස මස්සා’’ති මානස්ස මස්ස ලොපෙ කරාණො. ‘‘සොස්සා’’ති වුත්තත්තා කත්තරියෙව.

Đối với (động từ căn) kara cùng với o, kubba... v.v. được thế vào một cách tùy chọn khi các (tiếp vị ngữ) bắt đầu bằng nta theo sau. (Ví dụ) kubbanto, kayiranto, karonto; tương tự kubbamāno... v.v. Ở trường hợp khác, theo (quy tắc) “mānassa massā”, do sự lược bỏ massa của māna, (có dạng) karāṇo. Do đã được nói là “sossā” (cùng với o), (quy tắc này) chỉ áp dụng trong tác động cách (kattari).

178. ගහස්ස ඝෙප්පො

178. Đối với (động từ căn) gah, (dạng) gheppa (được thế vào).

ගහස්ස වා ඝෙප්පො හොති න්තාදීසු. ඝෙප්පන්තො ඝෙප්පමානො.

Đối với (động từ căn) gah, gheppa được thế vào một cách tùy chọn khi các (tiếp vị ngữ) bắt đầu bằng nta theo sau. (Ví dụ) gheppanto, gheppamāno.

179. ණො නිග්ගහීතස්ස

179. Ṇo (thế cho) niggahīta.

ගහස්ස නිග්ගහීතස්ස ණො හොති, ‘‘මං වා රුධාදීනං’’ති මං, ගණ්හිතබ්බං, ගණ්හිතුං, ගණ්හන්තො.

Đối với (động từ căn) gah, ṇo thế cho niggahīta, và maṃ (được chèn vào) theo (quy tắc) “maṃ vā rudhādīnaṃ”, (ví dụ) gaṇhitabbaṃ, gaṇhituṃ, gaṇhanto.

130. න්ත+මාන+න්ති+යි+යුංස්වා+දිලොපොති

130. (Có sự) lược bỏ âm đầu (khi) nta, māna, nti, yi, yuṃ, svā (theo sau).

ආදිලොපො. අස=භුවි, භවතීති සන්තො සමානො.

Sự lược bỏ âm đầu. (Đối với động từ căn) asa trong nghĩa là hiện hữu, (dạng) bhavatīti (trở thành) santo, samāno.

131. පාදිතො ඨාස්ස වා ඨහො ක්වචිති

131. Sau pa... v.v., ṭhaha đôi khi được thế vào một cách tùy chọn cho (động từ căn) ṭhā.

ඨාස්ස පාදීසු ඨහො. සණ්ඨහන්තො. සන්තිට්ඨන්තො.

Đối với (động từ căn) ṭhā (khi đi sau) pa... v.v., (dạng) ṭhaho (được thế vào). (Ví dụ) saṇṭhahanto. (Dạng khác là) santiṭṭhanto.

(වත්තමානපච්චයන්තනයො).

(Phương pháp về các tiếp vị ngữ thời hiện tại).

61. තුං තායෙ තවෙ භාවෙ භවිස්සති ක්‍රියායං තදත්ථායං

61. (Các tiếp vị ngữ) tuṃ, tāye, tave (được dùng) trong nghĩa trừu tượng (bhāve), đối với một hành động trong tương lai, với mục đích đó.

භවිස්සතිඅත්ථෙ [Pg.298] වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා භාවෙ තුමාදයො හොන්ති ක්‍රියායං තදත්ථායං පතීයමානායං. කරණාය ගච්ඡති කාතුං ගච්ඡති. ‘‘තුංතුනතබ්බෙසු වා’’ති කරස්ස වා ආ හොති, පුබ්බරූපෙ කත්තායෙ. ‘‘කරස්සා තවෙ’’ති නිච්චං ආ, කාතවෙ. නිපාතත්තා ‘‘අසඞ්ඛ්‍යෙහි සබ්බාසං’’ති චතුත්ථීසස්ස ලොපො. එව+මුපරි තුනාදීසු. කත්තුං කාමෙතීති කත්තුකාමො, අභිසඞ්ඛරිතු+මාකඞ්ඛති. සද්ධම්මං සුණිතුං, ඤිම්හි නාගමෙ තස්ස ණො, නාගමත්තා න වුද්ධි. සොතවෙ සොතුං සුණිතුං වා පත්ථෙහි. එවං අනුභවිතුං, පචිතුං. ගන්තුං, ‘‘මනානං නිග්ගහීතං’’ති නිග්ගහීතං. ගමිතුං, ඛන්තුං, ඛනිතුං, හන්තුං, හනිතුං, මන්තුං, මනිතුං, හරිතුං, අනුස්සරිතුං ඉච්ඡති. තථා තුදිතුං, පවිසිතුං, උද්දිසිතුං, භොත්තුං, සයිතුං, නෙතුං, ජුහොතුං, පජහිතුං, පහාතුං, දාතුං, රොද්ධුං, රුන්ධිතුං, භොත්තුං, භුඤ්ජීතුං, ඡෙත්තුං, ඡින්දිතුං, සිබ්බිතුං, ඌම්හි වස්ස බො, ද්විත්තං, බුද්ධුං, තස්ස ධො. බුජ්ඣිතුං, යුක. ජානිතුං ඤා=අවබොධනෙ. ජනිතුං. ජෙතුං ජිනිතුං. පත්තුං පාපුණිතුං. කෙතුං කිණිතුං. විනිච්ඡෙතුං, ඉස්ස එ, විනිච්ඡිනිතුං. ගහෙතුං ගණ්හිතුං. චොරිතුං චොරෙතුං චොරයිතුං, පාලෙතුං පාලයිතුං. පයොජකෙ-භාවෙතුං භාවයිතුං, කාරෙතුං කාරයිතුං කාරාපෙතුං කාරාපයිතුං ඉච්ඡති+ච්චාදි.

Khi một hành động được hiểu là nhằm mục đích (cho một hành động khác), các (tiếp vị ngữ) tuṃ... v.v. được dùng trong nghĩa trừu tượng (bhāve) cho một hành động trong tương lai, (xuất phát) từ (hành động) hiện tại. (Ví dụ) karaṇāya gacchati (anh ta đi để làm) có nghĩa là kātuṃ gacchati (anh ta đi để làm). Theo (quy tắc) “tuṃtunatabbesu vā”, (động từ căn) kara tùy chọn biến thành ā, sau khi đồng hóa (pubbarūpa), (có dạng) kattāye. Theo (quy tắc) “karassā tave”, (biến thành) ā một cách bắt buộc, (có dạng) kātave. Do là bất biến từ (nipāta), biến cách thứ tư bị lược bỏ theo (quy tắc) “asaṅkhyehi sabbāsaṃ”. Tương tự như trên đối với tuna... v.v. (Ví dụ) kattuṃ kāmetīti (mong muốn làm) thành kattukāmo; abhisaṅkharitumākaṅkhati (ước muốn thực hiện). (Dạng) saddhammaṃ suṇituṃ (để nghe diệu pháp); khi ñi (theo sau), có sự thêm vào nāga, ṇo thế cho (niggahīta) của nó, do là nāga nên không có sự tăng âm (vuddhi). (Ví dụ) sotave, sotuṃ hoặc suṇituṃ patthehi (ngươi hãy mong cầu để được nghe). Tương tự, anubhavituṃ (để kinh nghiệm), pacituṃ (để nấu). (Dạng) gantuṃ, niggahīta (được dùng) theo (quy tắc) “manānaṃ niggahītaṃ”. (Các dạng khác) gamituṃ, khantuṃ, khanituṃ, hantuṃ, hanituṃ, mantuṃ, manituṃ, harituṃ, anussarituṃ icchati (mong muốn nhớ lại). Tương tự, tudituṃ, pavisituṃ, uddisituṃ, bhottuṃ, sayituṃ, netuṃ, juhotuṃ, pajahituṃ, pahātuṃ, dātuṃ, roddhuṃ, rundhituṃ, bhottuṃ, bhuñjītuṃ, chettuṃ, chindituṃ, sibbituṃ; khi ū (theo sau), va (biến thành) ba, có sự lặp đôi, (thành) buddhuṃ, ta (biến thành) dha. (Dạng khác) bujjhituṃ, yuka. (Dạng) jānituṃ, (từ động từ căn) ñā trong nghĩa là hiểu biết. (Dạng) janituṃ. (Dạng) jetuṃ, jinituṃ. (Dạng) pattuṃ, pāpuṇituṃ. (Dạng) ketuṃ, kiṇituṃ. (Dạng) vinicchetuṃ, i (biến thành) e, (dạng khác) vinicchinituṃ. (Dạng) gahetuṃ, gaṇhituṃ. (Dạng) corituṃ, coretuṃ, corayituṃ; pāletuṃ, pālayituṃ. Trong thể sai khiến: bhāvetuṃ, bhāvayituṃ; kāretuṃ, kārayituṃ, kārāpetuṃ, kārāpayituṃ icchati (mong muốn khiến cho làm)... v.v.

එවං ක්‍රියත්ථක්‍රියායං ගම්‍යමානායං, යථා සුබොද්ධුං වක්ඛාමි, එවං දට්ඨුං ගච්ඡති, ගන්තු+මාරභති, ගන්තුං පයොජෙති, දස්සෙතු+මාහ ඉච්චාදි.

Tương tự, khi một hành động nhằm mục đích (cho một hành động khác) được hiểu, ví như suboddhuṃ vakkhāmi (tôi sẽ nói để dễ hiểu), cũng vậy daṭṭhuṃ gacchati (anh ta đi để thấy), gantumārabhati (anh ta bắt đầu đi), gantuṃ payojeti (anh ta thúc giục đi), dassetumāha (anh ta nói để chỉ cho thấy)... v.v.

අරහසක්කාදීසුපි [Pg.299] සිද්ධං, තථා කාල සමයවෙලාසු. කො තං නින්දිතු+මරහති, රාජා භවිතු+මරහති, අරහො භවං වත්තුං, සක්කා ජෙතුං ධනෙන වා, සක්කා ලද්ධුං, භස්ස ධො. කත්තුං සක්ඛිස්සති. භබ්බො නියාමං ඔක්කමිතුං, අභබ්බො කාතුං. අනුච්ඡවිකො භවං දානං පටිග්ගහෙතුං, ඉදං කාතුං අනුරූපං, දානං දාතුං යුත්තං, දාතුං වත්තුඤ්ච ලභති. එවං වට්ටති භාසිතුං, ඡින්දිතුං න ච කප්පති ඉච්චාදි. තථාකාලො භුඤ්ජිතුං, සමයො භුඤ්ජිතුං, වෙලා භුඤ්ජිතුං.

(Cách dùng này) cũng được xác lập với (các từ như) araha, sakkā... v.v., cũng như với kāla, samaya, velā. (Ví dụ) ko taṃ ninditumarahati (ai đáng để khiển trách ngài?), rājā bhavitumarahati (người ấy đáng để làm vua), araho bhavaṃ vattuṃ (ngài xứng đáng để nói), sakkā jetuṃ dhanena vā (có thể chinh phục bằng của cải), sakkā laddhuṃ (có thể đạt được), bha (biến thành) dha. (Dạng) kattuṃ sakkhissati (anh ta sẽ có thể làm). (Dạng) bhabbo niyāmaṃ okkamituṃ (có khả năng bước vào con đường (thánh)), abhabbo kātuṃ (không có khả năng làm). (Dạng) anucchaviko bhavaṃ dānaṃ paṭiggahetuṃ (ngài thích hợp để nhận vật thí), idaṃ kātuṃ anurūpaṃ (việc này thích hợp để làm), dānaṃ dātuṃ yuttaṃ (việc cho vật thí là đúng đắn), dātuṃ vattuñca labhati (anh ta được phép cho và nói). Tương tự, vaṭṭati bhāsituṃ (nói năng là điều thích hợp), chindituṃ na ca kappati (và không được phép cắt đứt)... v.v. Tương tự, kālo bhuñjituṃ (đã đến giờ ăn), samayo bhuñjituṃ (đã đến lúc ăn), velā bhuñjituṃ (đã đến thời điểm ăn).

අලමත්ථෙපි සිද්ධං, අලමෙව දානානි දාතුං, අලමෙව පුඤ්ඤානි කාතුං.

(Cách dùng này) cũng được xác lập trong nghĩa là alaṃ (đủ). (Ví dụ) alameva dānāni dātuṃ (thôi, đừng cho các vật thí nữa), alameva puññāni kātuṃ (thôi, đừng làm các phước thiện nữa).

62. පටිසෙධෙ+ලංඛලූනං ක්තුන ක්ත්වාන ක්ත්වා වා

62. Khi (các từ) alaṃ và khalu (được dùng) trong nghĩa ngăn cấm, (các tiếp vị ngữ) ktuna, ktvāna, ktvā được dùng một cách tùy chọn.

අලං+ඛලුසද්දානං පටිසෙධනත්ථානං පයොගෙ ක්තුනාදයො වා හොන්ති භාවෙ. අලංපුබ්බො, සු=සවනෙ, අලං සවනං කත්වා ඛලු සවනං කත්වාති අලං සොතුන ඛලු සොතුන අලං සුත්වාන ඛලු සුත්වාන අලං සුත්වා ඛලු සුත්වා. නිපාතත්තා සිලොපො.

Khi các từ alaṃ và khalu được dùng trong nghĩa ngăn cấm, các (tiếp vị ngữ) ktuna... v.v. được dùng một cách tùy chọn trong nghĩa trừu tượng (bhāve). (Ví dụ) đi trước bởi alaṃ, (động từ căn) su trong nghĩa là nghe, (câu) alaṃ savanaṃ katvā (đủ rồi, việc nghe) và khalu savanaṃ katvā có nghĩa là alaṃ sotuna, khalu sotuna, alaṃ sutvāna, khalu sutvāna, alaṃ sutvā, khalu sutvā. Do là bất biến từ, si bị lược bỏ.

63. පුබ්බෙ+කකත්තුකානං

63. (Đối với hành động) trước, (khi các hành động) có cùng một chủ thể.

එකො කත්තා යෙසං බ්‍යාපාරානං, තෙසු යො පුබ්බො, තදත්ථතො ක්‍රියත්ථා තුනාදයො හොන්ති භාවෙ. ‘‘තුංතුනා’’ දිනා කරස්ස ආ, සො කාතුන කම්මං ගච්ඡති, අකාතුන පුඤ්ඤං කිලිස්සන්ති. රලොපෙ කම්මං කත්වාන භද්‍රකං, පුඤ්ඤානි කත්වා සග්ගං ගච්ඡති. අභිසඞ්ඛරණං කත්වා අභිසඞ්ඛරිත්වා කරිත්වා වා[Pg.300]. තථා සිබ්බිත්වා ඡාදයිත්වා ජානිත්වා ධම්මං සුත්වා සුත්වාන ධම්මං මොදති, සුණිත්වා, පත්වා පාපුණිත්වා, කිනිත්වා, ජෙත්වා ජිනිත්වා ජිත්වා, චොරෙත්වා චොරයිත්වා, පූජෙත්වා පූජයිත්වා, තථා මෙත්තං භාවෙත්වා භාවයිත්වා, විහාරං කාරෙත්වා කාරයිත්වා කාරාපෙත්වා කාරාපයිත්වා සග්ගං ගමිස්සන්ති+ච්චාදි. පුබ්බෙති කිං, භුඤ්ජති ච පචති ච. ‘‘අපත්වා නදිං පබ්බතො, අතික්කම්ම පබ්බතං නදී’’තිආදීසු භූධාතුස්ස සම්භවා එකකත්තුකතා පුබ්බකාලතා ච ගම්‍යතෙ. ‘‘භුත්වා භුත්වා ගච්ඡතී’’ති ඉමිනාව සිද්ධං, ආභික්ඛඤ්ඤන්තු ද්විබ්බචනාව ගම්‍යතෙ. කථං ‘‘ජීවග්ගාහං අගාහයි, කායප්පචාලකං ගච්ඡතී’’ති, ඝණන්තෙන ක්‍රියාවිසෙසනෙන සිද්ධං, යථා ඔදනපාකං සයතීති.

Khi có một tác nhân cho các hành động, và trong số đó có một hành động xảy ra trước, thì các bất biến quá khứ phân từ như tūna v.v... được dùng với ý nghĩa của hành động. Theo quy tắc "Tuṃtunā...", ā được thêm vào sau kara. Ví dụ: so kātuna kammaṃ gacchati (người ấy sau khi làm việc thì đi), akātuna puññaṃ kilissanti (không làm phước nên bị phiền não). Khi ra bị xóa, (ví dụ) kammaṃ katvāna bhadrakaṃ (sau khi làm việc tốt), puññāni katvā saggaṃ gacchati (sau khi làm các việc phước thì đi đến cõi trời). Abhisaṅkharaṇaṃ katvā (sau khi tạo tác) hoặc abhisaṅkharitvā hoặc karitvā. Tương tự: sibbitvā (sau khi may), chādayitvā (sau khi che), jānitvā (sau khi biết), dhammaṃ sutvā (sau khi nghe pháp), sutvāna dhammaṃ modati (sau khi nghe pháp, hoan hỷ), suṇitvā (sau khi nghe), patvā pāpuṇitvā (sau khi đạt đến), kinitvā (sau khi mua), jetvā jinitvā jitvā (sau khi chiến thắng), coretvā corayitvā (sau khi trộm), pūjetvā pūjayitvā (sau khi cúng dường), tương tự mettaṃ bhāvetvā bhāvayitvā (sau khi tu tập tâm từ), vihāraṃ kāretvā kārayitvā kārāpetvā kārāpayitvā saggaṃ gamissanti (sau khi cho xây dựng tịnh xá, họ sẽ đi đến cõi trời) v.v... "Trước" có nghĩa là gì? (Ví dụ) vừa ăn vừa nấu. Trong các ví dụ như "Apatvā nadiṃ pabbato" (ngọn núi chưa đến sông), "atikkamma pabbataṃ nadī" (dòng sông vượt qua ngọn núi), do sự tồn tại của động từ căn bhū (được hiểu ngầm), tính đồng chủ thể và tính xảy ra trước được hiểu. Trong câu "Bhutvā bhutvā gacchatī" (ăn rồi lại ăn, rồi đi), điều này đã được thành tựu. Ý nghĩa lặp đi lặp lại được hiểu qua việc lặp lại từ. Làm thế nào (để giải thích) các câu "jīvaggāhaṃ agāhayi" (bắt sống) và "kāyappacālakaṃ gacchatī" (đi một cách lắc lư thân thể)? (Điều này) được thành tựu bởi trạng từ chỉ hành động có hậu tố ghaṇa, giống như trong câu odanapākaṃ sayati (nằm ngủ trong khi cơm đang nấu).

164. ප්‍යො වා ත්වාස්ස සමාසෙ

164. Hoặc pya thay thế cho tvā trong một từ ghép.

ත්වාස්ස වා ප්‍යො හොති සමාසෙ. පකාරො ‘‘ප්‍යෙ සිස්සා’’ති විසෙසනත්ථො. අභිපුබ්බො පාදිසමාසො, අභිවදනං කත්වා අභිවාදිය භාසිස්සං. තථා අභිභුය්‍ය, ද්විත්තරස්සානි. සි=සයෙ –

Pya tùy chọn thay thế cho tvā trong một từ ghép. Chữ pa (trong pya) có mục đích đặc biệt hóa (trong quy tắc tiếp theo) "pye sissā". (Ví dụ) trong từ ghép pādi có tiền tố abhi: abhivadanaṃ katvā (sau khi đảnh lễ) trở thành abhivādiya bhāsissaṃ (sau khi đảnh lễ, tôi sẽ nói). Tương tự abhibhuyya (sau khi chinh phục), các nguyên âm ngắn được lặp đôi. Si = saye –

88. ප්‍යෙ සිස්සා

88. Khi pya theo sau, ā thay thế cho si.

සිස්ස ආ හොති ප්‍යාදෙසෙ. නිස්සයනං කත්වා නිස්සාය. පුබ්බරූපෙ විභජ්ජ විභජිය. දිස=අතිසජ්ජනෙ, උද්දිස්ස. පවිස්ස පවිසිය පවිසිත්වා, උපනය, අතිසෙය්‍ය අතිසයිත්වා, ඔහාය ඔහිත්වා. ආදාය, දාස්සි+යඞ, ආදිය. පට්ඨාය, විචෙය්‍ය, විඤ්ඤාය විජානිත්වා, සමාසෙති කිං, පත්වා. ක්වචා+ සමාසෙපි [Pg.301] බහුලාධිකාරා, ලතං දන්තෙහි ඡින්දිය. තථා භුඤ්ජිත්වා.

Ā thay thế cho si khi pya được thay thế. Nissayanaṃ katvā (sau khi nương tựa) trở thành nissāya. Trong dạng trước, vibhajja (sau khi phân chia), vibhajiya. Disa có nghĩa là atisajjane (chỉ định), (ví dụ) uddissa (nhắm đến). Pavissa, pavisiya, pavisitvā (sau khi đi vào); upanaya (sau khi mang đến); atiseyya, atisayitvā (sau khi vượt qua); ohāya, ohitvā (sau khi từ bỏ). Ādāya (sau khi lấy); dāssi+yaṅa, ādiya (sau khi lấy). Paṭṭhāya (bắt đầu từ); viceyya (sau khi điều tra); viññāya, vijānitvā (sau khi biết). Tại sao lại nói "trong từ ghép"? (Ví dụ) patvā (không phải là từ ghép). Đôi khi không phải trong từ ghép cũng vậy, do quyền hạn của quy tắc bahula. (Ví dụ) lataṃ dantehi chindiya (sau khi cắn đứt dây leo bằng răng). Tương tự bhuñjitvā.

165. තුං+යානා

165. Tuṃ và yāna.

ත්වාස්ස වා තුං+යානා හොන්ති සමාසෙ ක්වචි. අභිහරණං කත්වා අභිහට්ඨුං, අභිහරිත්වා, පාදිසමාසො, ‘‘පුච්ඡාදිතො’’ති තස්ස ඨො පරරූපාදි ච. අනුමොදනං කත්වා අනුමොදියාන අනුමොදිත්වා වා, කානුබන්ධෙපි ‘‘වා ක්වචී’’ති විකප්පත්තා ‘‘ලහුස්සුපන්තස්සා’’ති ඔකාරො. ක්වචා+සමාසෙපි බහුලාධිකාරා, දට්ඨුං, දිසතො ත්වාස්ස තුමාදෙසෙ දිසස්ස දස. අඤ්ඤත්‍ර ‘‘දිසා වාන+වා ස චා’’ති ත්වාස්ස වාන+වා ස හොන්ති, දිස්වා. එවං ලභනං කත්වා ලද්ධා ධනංතිආදීසු තස්ස ධො භවති.

Tuṃ và yāna tùy chọn thay thế cho tvā đôi khi trong một từ ghép. Abhiharaṇaṃ katvā (sau khi mang đến) trở thành abhihaṭṭhuṃ, abhiharitvā. Đây là từ ghép pādi. Theo quy tắc "pucchādito...", ṭha thay thế cho ta và có sự đồng hóa v.v... Anumodanaṃ katvā (sau khi tùy hỷ) trở thành anumodiyāna hoặc anumoditvā. Mặc dù có chỉ tố ka, do sự tùy chọn từ quy tắc "vā kvacī", o được hình thành theo quy tắc "lahussupantassā". Đôi khi không phải trong từ ghép cũng vậy, do quyền hạn của quy tắc bahula, (ví dụ) daṭṭhuṃ (để thấy). Từ disa, tuṃ thay thế cho tvā, và disa trở thành dasa. Ở nơi khác, theo quy tắc "disā vāna+vā sa cā", vāna, vā, và sa thay thế cho tvā, (ví dụ) disvā (sau khi thấy). Tương tự, trong các ví dụ như labhanaṃ katvā laddhā dhanaṃ (sau khi nhận được của cải), dha thay thế cho ta.

ඉති පයොගසිද්ධියං ඛාදිකණ්ඩො සත්තමො.

Như vậy, trong tác phẩm Payogasiddhi, chương thứ bảy, phẩm Khādi.

පයොගසිද්ධි නිගමනං

Lời kết của Payogasiddhi.

යෙ [Pg.302] නන්තතන්තරතනාකරමන්ථනෙන,මන්ථාචලොල්ලසිතඤාණවරෙන ලද්ධා;

සාරාමතා+තිසුඛිතා සුඛයන්ති ච+ඤ්ඤෙ,තෙ මෙ ජයන්ති ගුරවො ගුරවො ගුණෙහි.

Những vị thầy của con, đáng kính bởi các đức hạnh, những người đã khuấy đảo đại dương kinh điển vô tận bằng trí tuệ ưu việt rực rỡ như núi Manthācala, đã đạt được tinh túy bất tử, vô cùng an lạc, và cũng làm cho những người khác được an lạc, mong các ngài được vinh quang.

යස්ස සාධුගුණුබ්භූත-කිත්ති සබ්බත්ත පත්ථටා;

මොග්ගල්ලානො මහාපඤ්ඤො, ජයතී සො හ සබ්බදා.

Ngài Moggallāna, bậc đại trí, người có danh tiếng sinh ra từ những đức hạnh tốt đẹp lan rộng khắp nơi, mong ngài luôn luôn chiến thắng.

පරමප්පිච්ඡතා+නෙක-සන්තොසූපසමෙසිනං;

සුචිසලෙඛවුත්තීනං, සදා+රඤ්ඤනිවාසිනං.

Của những vị tìm cầu sự thiểu dục tột bậc, nhiều sự tri túc và tịch tịnh, của những vị có đời sống thanh tịnh và khổ hạnh, của những vị luôn sống trong rừng.

සාසනුජොතකාරීන+මාචෙරත්ත+මුපාගතං;

උදුම්බරගිරීඛ්‍යාතා+යතනං යතිපුඞ්ගවං.

(Tôi kính lễ) bậc tu sĩ cao quý, người đã đạt đến địa vị bậc thầy của những người làm rạng rỡ giáo pháp, người có trú xứ nổi tiếng là Udumbaragiri.

මෙධඞ්කරොති ආඛ්‍යාත-නාමධෙය්‍යං තපොධනං;

ථෙරං ථිරදයා මෙධා-නිධානං සාධු පූජිතං.

(Tôi kính lễ) vị Trưởng lão có danh xưng là Medhaṅkara, người có khổ hạnh là tài sản, kho tàng của lòng bi mẫn vững chắc và trí tuệ, được các bậc thiện trí kính trọng.

සිස්සං සහාය+මාගම්ම, කල්‍යාණමිත්ත+මත්තනො;

සොධෙතුං සාසනං සත්ථු, පරක්කම+මකාසි යො.

Người đã nỗ lực để thanh lọc giáo pháp của Bậc Đạo Sư, cùng với người đệ tử, người bạn đồng hành, người bạn lành của mình.

සඞ්ඝරක්ඛිතනාමෙන, මහාථෙරෙන ධීමතා;

නිවාසභූතෙනා+නෙක-ගුණාන+ප්පිච්ඡතාදිනං.

Bởi vị Đại Trưởng lão trí tuệ tên là Saṅgharakkhita, người là trú xứ của nhiều đức hạnh như thiểu dục v.v...

මොග්ගල්ලානබ්‍යාකරණ-පයොගක්කමසාධකා;

එත්තාවතා කතා එසා, පයොගසිද්ධි නිට්ඨිතා.

Tác phẩm Payogasiddhi này, chứng minh trình tự ứng dụng của ngữ pháp Moggallāna, đến đây đã được thực hiện và hoàn tất.

තෙනෙව [Pg.303] රචිතා සාධු, සාසනොදයකාරිනා;

ඛුද්දසික්ඛාය ටීකා ච, තථා සම්බන්ධචින්තනා.

Cũng bởi chính ngài, người làm cho giáo pháp hưng thịnh, đã khéo soạn bản sớ giải về Khuddasikkhā và cũng như tác phẩm Sambandhacintanā.

10.

10.

සුසද්දසිද්ධිං යො යොග-නිච්ඡයං සබ්භි වණ්ණිතං;

අකා සුබොධාලඞ්කාරං, තථා සම්බන්ධචින්තනං.

Người đã làm ra tác phẩm Susaddasiddhi, tác phẩm Yoganicchaya được các bậc thiện trí tán thán, tác phẩm Subodhālaṅkāra, và cũng như tác phẩm Sambandhacintana.

11.

11.

සත්ථසඤ්චිතපුඤ්ඤෙන, නිබ්බානසාධකං හිතං;

සාධෙන්තො ලොකනාථස්ස, සද්ධම්මො තිට්ඨතං චිරන්ති.

Với phước báu tích lũy từ bộ luận này, mong rằng tôi thành tựu được lợi ích dẫn đến Niết-bàn, và mong rằng Chánh pháp của Bậc Lãnh Đạo Thế Gian được tồn tại lâu dài.

ඉති සඞ්ඝරක්ඛිතමහාසාමිථෙරපාදවිරචිතා

Như vậy, (tác phẩm) được soạn bởi ngài Đại Trưởng lão Saṅgharakkhita.

පයොගසිද්ධි නිට්ඨිතා.

Tác phẩm Payogasiddhi đã hoàn tất.

(විසෙසලක්ඛණං). යථාවුත්තානං පන පයොගසිද්ධිනිගමන ගාථානං එකාදසන්නං පුබ්බෙයෙව වක්ඛමානා ඉමා ගාථායො දිස්සන්ති පොරාණෙ සීහළමූලපයොගසිද්ධිපාඨෙ. තා ච ගාථායො පච්ඡා සීහළමූලපයොගසිද්ධිසංසොධකෙන මෙධඞ්කරොති ගරූහි ගහිතනාමධෙය්‍යෙන ථෙරෙන පක්ඛිත්තාති වෙදිතබ්බා, තස්මා මයං තා ගාථායො සබ්බපච්ඡායෙව ඉමස්මිං-ඨානෙ ඨපෙම. තා පන ගාථායො කතමාති චෙ –

(Dấu hiệu đặc biệt). Tuy nhiên, trong bản văn Payogasiddhi gốc tiếng Sīhaḷa cổ, những câu kệ sắp được nói đến sau đây được thấy ở trước mười một câu kệ kết luận của Payogasiddhi đã được trích dẫn. Cần phải biết rằng những câu kệ đó đã được thêm vào sau này bởi vị Trưởng lão, người hiệu đính bản Payogasiddhi gốc tiếng Sīhaḷa, người có danh xưng được các bậc tôn kính gọi là Medhaṅkara. Do đó, chúng tôi đặt những câu kệ đó ở vị trí cuối cùng này. Nếu hỏi những câu kệ đó là gì, (thì chúng là) –

චාගවික්කමසද්ධානු-සම්පන්නගුණසාමිනො;

පරක්කමනරින්දස්ස, සීහළින්දස්ස ධීමතො.

Của vua Parakkama, vị vua trí tuệ của Sīhaḷa, người là chủ nhân của các đức hạnh viên mãn như bố thí, dũng cảm, và tín tâm.

අත්‍රජෙනා+නුජාතෙන, භූපාලකුලකෙතුනා;

දිසන්තපත්ථටොදාර-වික්කමෙන යසස්සිනා.

Bởi người con trai ruột, người con trai xứng đáng, người là ngọn cờ của hoàng tộc, người có lòng dũng cảm cao thượng lan rộng khắp các phương, người có danh tiếng.

භුවනෙකභුජව්හෙන, මහාරාජෙන ධීමතා;

චතුපච්චයදානෙන, සතතං සමුපට්ඨිතො.

(Vị Trưởng lão) được cúng dường thường xuyên bằng bốn món vật dụng bởi vị đại vương trí tuệ tên là Bhuvanekabhuja.

‘‘ජම්බුදොණී’’ති [Pg.304] විඛ්‍යාතා –වාසෙ නිවසතො සතො;

සුමඞ්ගලමහත්ථෙර –සාමිනො සුචිවුත්තිනො.

Của ngài Đại Trưởng lão Sumaṅgala, người có đời sống thanh tịnh, đang cư ngụ tại trú xứ nổi tiếng là "Jambudoṇī".

වංසෙ විසුද්ධෙ සංජාතො,පන්ථසෙනාසනෙ රතො;

පරියත්තිමහාසින්ධු –නිය්‍යාමකධුරන්ධරො.

(Vị Trưởng lão) sinh ra trong dòng dõi thanh tịnh, ưa thích trú xứ Panthasenāsana, người gánh vác trọng trách của một người thuyền trưởng trên đại dương Pháp học.

අප්පිච්ඡාදිගුණූපෙතො, ජිනසාසනමාමකො;

වනෙරතමහත්ථෙරො, මෙධඞ්කරසමව්හයො.

Đại Trưởng lão Vanerata, có tên là Medhaṅkara, người có các đức hạnh như thiểu dục v.v..., người xem giáo pháp của Bậc Chiến Thắng là của mình.

පාටවත්ථාය භික්ඛූනං, විනයෙ සුවිසාරදො;

පයොගසිද්ධිං සොධයි, සදා සප්පඤ්ඤගොචරං.

(Vị ấy), rất thông thạo Luật tạng, đã hiệu đính tác phẩm Payogasiddhi, vốn luôn là đối tượng của những người có trí tuệ, vì sự tiến bộ của các Tỳ-khưu.

ඉමං ලිඛිතපුඤ්ඤෙන, මෙත්තෙක්‍යං උපසංකමි;

පතිට්ඨහිත්වා සරණෙ, සුප්පතිට්ඨාමි සාසනෙති.

Do phước báu của việc ghi chép này, con được đến gần đức Di Lặc; Sau khi đã an trú trong nơi nương tựa, con được an trú vững chắc trong giáo pháp.

පයොගසිද්ධිසිද්ධං.

Phần Payogasiddhi đã hoàn tất.

বাংলা
পালি	অট্ঠকথা	টীকা	অন্ন
1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি	1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা	1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩	1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা
2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি	2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা	2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২
3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি	3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা	3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা
4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত)	4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত)	4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত)
5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি	5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা	5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা
6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি	6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা	6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী
7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫	7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা	7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি

中文
巴利	義註	複註	藏外典籍
1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨	1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註	1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3	1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品	2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註	2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經	3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註	3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註
4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部）	4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部）	4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部）
5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經	5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註	5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註
6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋	6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注	6301 導論複註 6302 導論明解
7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5	7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註	7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母

English
Pali Canon	Commentaries	Sub-commentaries	Other
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon Pali	Commentaires	Sous-commentaires	Autres
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Deutsch
Pali-Kanon	Kommentare	Subkommentare	Sonstige
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैनन	कमेंट्री	उप-टिप्पणियाँ	अन्य
1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि	1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3	1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना
2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि	2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2
3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5	7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि

Indonesia
Kanon Pali	Komentar	Sub-komentar	Lainnya
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
パーリ仏典	註釈書	副註釈書	その他
1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ（ヴィナヤ） 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ	1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター（ヴィナヤ） 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター	1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3	1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ（プ・ヴィ） 8407 マッジマニカーヤ（プ・ヴィ） 8408 サンユッタニカーヤ（プ・ヴィ） 8409 アングッタラニカーヤ（プ・ヴィ） 8410 ヴィナヤピタカ（プ・ヴィ） 8411 アビダンマピタカ（プ・ヴィ） 8412 アッタカター（プ・ヴィ） 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン（パダマーラー） 8431 サッダニーティッパカラナン（ダートゥマーラー） 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー
2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ（ディーガ） 2103 パーティカワッガ・パーリ	2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター（ディーガ） 2203 パーティカワッガ・アッタカター	2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー（ディーガ） 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2
3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ	3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター	3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー
4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ（サンユッタ）	4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター（サンユッタ）	4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー（サンユッタ）
5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ	5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター	5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー
6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ	6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター	6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー
7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5	7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター	7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ

ខ្មែរ
ព្រះត្រៃបិដកបាលី	អដ្ឋកថា	ដីកា	ផ្សេងទៀត
1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ	1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា	1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣	1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា
2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ	2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា	2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២
3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ	3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា	3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា
4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត)	4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត)	4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត)
5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ	5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា	5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា
6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ	6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា	6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី
7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥	7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា	7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ

한국인
팔리 대장경	주석서	부주석서	기타
1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리	1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타	1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3	1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나
2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리	2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타	2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2
3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리	3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타	3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까
4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따)	4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따)	4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따)
5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리	5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타	5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까
6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리	6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타	6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니
7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5	7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타	7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리

ອັກສອນລາວ
ປາລີ	ອັດຖະກະຖາ	ຏີກາ	ອັນຍາ
1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ	1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ	1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3	1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ
2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ	2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ	2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2
3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ	3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ	3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ
4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ)	4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ)	4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ)
5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ	5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ	5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ
6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ	6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ
7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5	7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ

मराठी
पाळी	अट्ठकथा	टीका	अन्य
1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी	1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३	1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना
2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी	2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२
3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५	7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी

မြန်မာ
ပါဠိတော်	အဋ္ဌကထာ	ဋီကာ	အခြား
1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ	1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ	1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃	1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ
2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ	2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ	2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂
3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ	3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ	3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ
4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ)	4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ)	4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ)
5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ	5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ	5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ
6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ	6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ	6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ
7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅	7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ	7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ

português
Páli	Aṭṭhakathā	Ṭīkā	Outro
1101 Ofensas Graves (Pārājika) 1102 Ofensas Leves (Pācittiya) 1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga) 1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga) 1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra)	1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1 1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2 1203 Comentário das Ofensas Leves 1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya 1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya 1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya	1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1 1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2 1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3	1401 Texto das Duas Matrizes 1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya 1403 Subcomentário de Vajirabuddhi 1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1 1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2 1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1 1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2 1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas 1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior 1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1 1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2 1412 Texto da Aplicação das Regras 1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental 8401 Caminho da Purificação - Vol. 1 8402 Caminho da Purificação - Vol. 2 8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1 8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2 8405 História da Origem do Caminho da Purificação 8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita) 8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita) 8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita) 8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita) 8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita) 8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita) 8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita) 8413 Elucidação da Etimologia 8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo 8415 Texto do Subcomentário Elucidativo 8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições 8417 Subcomentário da Saudação 8418 Grande Texto de Saudação 8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais 8420 Saudação com Recitação 8421 Oferenda de Lótus 8422 Ornamento dos Vencedores 8423 Mel dos Versos 8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda 8425 Pequena Crônica dos Livros 8427 Crônica do Ensinamento 8426 Grande Crônica 8429 Gramática de Moggallāna 8428 Gramática de Kaccāyana 8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras 8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes 8432 Realização das Formas das Palavras 8433 Comentário de Moggallāna 8434 Texto sobre a Realização da Aplicação 8435 Texto sobre a Origem dos Versos 8436 Texto do Dicionário Iluminado 8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado 8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão 8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão 8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra 8446 Ética do Poeta 8447 Coleção de Ética 8445 Ética do Dhamma 8444 Grande Ética Secreta 8441 Ética do Mundo 8442 Ética dos Suttas 8443 Ética do Herói 8450 Ética de Cāṇakya 8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens 8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções 8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes 8452 Texto sobre a Purificação dos Limites 8453 Canto de Vessantara 8454 Explicação do Comentário de Moggallāna 8455 Crônica das Estupas 8456 Crônica da Relíquia do Dente 8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos 8458 Crônica das Relíquias 8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla 8460 História do Vencedor 8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores 8462 Versos da Panela de Óleo 8463 Subcomentário de Milinda 8464 Cacho de Flores de Palavras 8465 Realização das Palavras 8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática 8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana 8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa
2101 Seção da Moralidade - Dīgha 2102 Grande Seção - Dīgha 2103 Seção de Pāthika - Dīgha	2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha 2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha	2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha 2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha 2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1 2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2
3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima 3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima 3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima	3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1 3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2 3203 Comentário dos Cinquenta Médios 3204 Comentário dos Cinquenta Superiores	3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais 3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios 3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores
4101 Seção com Versos - Saṃyutta 4102 Seção das Causas - Saṃyutta 4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta 4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta 4105 Grande Seção - Saṃyutta	4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta	4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta
5101 Grupos de Um - Aṅguttara 5102 Grupos de Dois - Aṅguttara 5103 Grupos de Três - Aṅguttara 5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara 5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara 5106 Grupos de Seis - Aṅguttara 5107 Grupos de Sete - Aṅguttara 5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara 5109 Grupos de Nove - Aṅguttara 5110 Grupos de Dez - Aṅguttara 5111 Grupos de Onze - Aṅguttara	5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc.	5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc.
6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha) 6102 Versos do Dhamma (Dhammapada) 6103 Exclamações Inspiradas (Udāna) 6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka) 6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta) 6106 Histórias das Mansões Celestiais 6107 Histórias dos Fantasmas 6108 Versos dos Monges Anciãos 6109 Versos das Monjas Anciãs 6110 Histórias Passadas - Vol. 1 6111 Histórias Passadas - Vol. 2 6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa) 6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka) 6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6116 Grande Exposição (Mahāniddesa) 6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa) 6118 Caminho da Discriminação Analítica 6119 O Guia (Nettippakaraṇa) 6120 As Perguntas de Milinda 6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa)	6201 Comentário da Pequena Leitura 6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1 6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2 6204 Comentário do Udāna 6205 Comentário do Itivuttaka 6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1 6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2 6208 Comentário das Histórias das Mansões 6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas 6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1 6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2 6212 Comentário dos Versos das Monjas 6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1 6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2 6215 Comentário da História dos Budas 6216 Comentário do Cesto das Condutas 6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3 6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4 6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5 6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6 6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7 6224 Comentário da Grande Exposição 6225 Comentário da Pequena Exposição 6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1 6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2 6228 Comentário do Guia	6301 Subcomentário do Guia 6302 Elucidação do Guia
7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī) 7102 Análise (Vibhaṅga) 7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā) 7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti) 7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu) 7106 O Livro dos Pares - Vol. 1 7107 O Livro dos Pares - Vol. 2 7108 O Livro dos Pares - Vol. 3 7109 Condições de Originação - Vol. 1 7110 Condições de Originação - Vol. 2 7111 Condições de Originação - Vol. 3 7112 Condições de Originação - Vol. 4 7113 Condições de Originação - Vol. 5	7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos 7202 Comentário que Dissipa a Confusão 7203 Comentário dos Cinco Tratados	7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos 7302 Subcomentário Principal da Análise 7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados 7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos 7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados 7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma 7307 Compêndio do Abhidhamma 7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma 7309 Matriz do Abhidhamma

русский
Палийский канон	Комментарии	Субкомментарии	Другое
1101 Параджика-пали 1102 Пачиттия-пали 1103 Махавагга-пали (Виная) 1104 Чулавагга-пали 1105 Паривара-пали	1201 Параджиканда-аттхакатха-1 1202 Параджиканда-аттхакатха-2 1203 Пачиттия-аттхакатха 1204 Махавагга-аттхакатха (Виная) 1205 Чулавагга-аттхакатха 1206 Паривара-аттхакатха	1301 Сараттхадипани-тика-1 1302 Сараттхадипани-тика-2 1303 Сараттхадипани-тика-3	1401 Двематика-пали 1402 Винаясангаха-аттхакатха 1403 Ваджирабуддхи-тика 1404 Вимативинодани-тика-1 1405 Вимативинодани-тика-2 1406 Винаяланкара-тика-1 1407 Винаяланкара-тика-2 1408 Канкхавитаранипурана-тика 1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая 1410 Винаявиниччая-тика-1 1411 Винаявиниччая-тика-2 1412 Пачиттиядийоджана-пали 1413 Кхуддасиккха-муласиккха 8401 Висуддхимагга-1 8402 Висуддхимагга-2 8403 Висуддхимагга-махатика-1 8404 Висуддхимагга-махатика-2 8405 Висуддхимагга-ниданакатха 8406 Дигханикая (пу-ви) 8407 Мадджхиманикая (пу-ви) 8408 Самъюттаникая (пу-ви) 8409 Ангуттараникая (пу-ви) 8410 Винаяпитака (пу-ви) 8411 Абхидхаммапитака (пу-ви) 8412 Аттхакатха (пу-ви) 8413 Нируттидипани 8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха 8415 Анудипанипатха 8416 Паттхануддеса дипанипатха 8417 Намаккаратика 8418 Махапанамапатха 8419 Лаккханато буддхатхоманагатха 8420 Сутавандана 8421 Камаланджали 8422 Джиналанкара 8423 Паджамадху 8424 Буддхагунагатхавали 8425 Чулагантхавамса 8427 Сасанавамса 8426 Махавамса 8429 Моггалланабьякарана 8428 Каччаянабьякарана 8430 Садданитиппакарана (падамала) 8431 Садданитиппакарана (дхатумала) 8432 Падарупасиддхи 8433 Могалланапанчика 8434 Пайогасиддхипатха 8435 Вуттодаяпатха 8436 Абхидханаппадипикапатха 8437 Абхидханаппадипикатика 8438 Субодхаланкарапатха 8439 Субодхаланкаратика 8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара 8446 Кавидаппананити 8447 Нитиманджари 8445 Дхамманити 8444 Махараханити 8441 Локанити 8442 Суттантанити 8443 Сурассатинити 8450 Чанакьянити 8448 Нарадаккхадипани 8449 Чатурараккхадипани 8451 Расавахини 8452 Симависодханипатха 8453 Вессантарагити 8454 Моггаллана вуттививаранапанчика 8455 Тхупавамса 8456 Датхавамса 8457 Дхатупатхавиласиния 8458 Дхатувамса 8459 Хаттхаванагаллавихаравамса 8460 Джиначаритая 8461 Джинавамсадипа 8462 Телакатахагатха 8463 Милидатика 8464 Падаманджари 8465 Падасадхана 8466 Саддабиндупакарана 8467 Каччаянадхатуманджуса 8468 Самантакутаваннана
2101 Силаккхандхавагга-пали 2102 Махавагга-пали (Дигха) 2103 Патхикавагга-пали	2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха 2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха) 2203 Патхикавагга-аттхакатха	2301 Силаккхандхавагга-тика 2302 Махавагга-тика (Дигха) 2303 Патхикавагга-тика 2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1 2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2
3101 Мулапаннаса-пали 3102 Мадджхимапаннаса-пали 3103 Упарипаннаса-пали	3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1 3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2 3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха 3204 Упарипаннаса-аттхакатха	3301 Мулапаннаса-тика 3302 Мадджхимапаннаса-тика 3303 Упарипаннаса-тика
4101 Сагатхавагга-пали 4102 Ниданавагга-пали 4103 Кхандхавагга-пали 4104 Салаятанавагга-пали 4105 Махавагга-пали (Самъютта)	4201 Сагатхавагга-аттхакатха 4202 Ниданавагга-аттхакатха 4203 Кхандхавагга-аттхакатха 4204 Салаятанавагга-аттхакатха 4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта)	4301 Сагатхавагга-тика 4302 Ниданавагга-тика 4303 Кхандхавагга-тика 4304 Салаятанавагга-тика 4305 Махавагга-тика (Самъютта)
5101 Экаканипата-пали 5102 Дуканипата-пали 5103 Тиканипата-пали 5104 Чатукканипата-пали 5105 Панчаканипата-пали 5106 Чхакканипата-пали 5107 Саттаканипата-пали 5108 Аттхакадинипата-пали 5109 Наваканипата-пали 5110 Дасаканипата-пали 5111 Экадасаканипата-пали	5201 Экаканипата-аттхакатха 5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха 5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха 5204 Аттхакадинипата-аттхакатха	5301 Экаканипата-тика 5302 Дука-тика-чатукканипата-тика 5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика 5304 Аттхакадинипата-тика
6101 Кхуддакапатха-пали 6102 Дхаммапада-пали 6103 Удана-пали 6104 Итивуттака-пали 6105 Суттанипата-пали 6106 Виманаваттху-пали 6107 Петаваттху-пали 6108 Тхерагатха-пали 6109 Тхеригатха-пали 6110 Ападана-пали-1 6111 Ападана-пали-2 6112 Буддхавамса-пали 6113 Чарияпитака-пали 6114 Джатака-пали-1 6115 Джатака-пали-2 6116 Маханиддеса-пали 6117 Чуланиддеса-пали 6118 Патисамбхидамагга-пали 6119 Неттиппакарана-пали 6120 Милиндапаньха-пали 6121 Петакопадеса-пали	6201 Кхуддакапатха-аттхакатха 6202 Дхаммапада-аттхакатха-1 6203 Дхаммапада-аттхакатха-2 6204 Удана-аттхакатха 6205 Итивуттака-аттхакатха 6206 Суттанипата-аттхакатха-1 6207 Суттанипата-аттхакатха-2 6208 Виманаваттху-аттхакатха 6209 Петаваттху-аттхакатха 6210 Тхерагатха-аттхакатха-1 6211 Тхерагатха-аттхакатха-2 6212 Тхеригатха-аттхакатха 6213 Ападана-аттхакатха-1 6214 Ападана-аттхакатха-2 6215 Буддхавамса-аттхакатха 6216 Чарияпитака-аттхакатха 6217 Джатака-аттхакатха-1 6218 Джатака-аттхакатха-2 6219 Джатака-аттхакатха-3 6220 Джатака-аттхакатха-4 6221 Джатака-аттхакатха-5 6222 Джатака-аттхакатха-6 6223 Джатака-аттхакатха-7 6224 Маханиддеса-аттхакатха 6225 Чуланиддеса-аттхакатха 6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1 6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2 6228 Неттиппакарана-аттхакатха	6301 Неттиппакарана-тика 6302 Неттивибхавини
7101 Дхаммасангани-пали 7102 Вибханга-пали 7103 Дхатукатха-пали 7104 Пуггалапаннятти-пали 7105 Катхаваттху-пали 7106 Ямака-пали-1 7107 Ямака-пали-2 7108 Ямака-пали-3 7109 Паттхана-пали-1 7110 Паттхана-пали-2 7111 Паттхана-пали-3 7112 Паттхана-пали-4 7113 Паттхана-пали-5	7201 Дхаммасангани-аттхакатха 7202 Саммохивинодани-аттхакатха 7203 Панчапакарана-аттхакатха	7301 Дхаммасангани-мулатика 7302 Вибханга-мулатика 7303 Панчапакарана-мулатика 7304 Дхаммасангани-анутика 7305 Панчапакарана-анутика 7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо 7307 Абхидхамматтхасангахо 7308 Абхидхаммаватара-пуранатика 7309 Абхидхаммаматика-пали

සිංහල
පාලි කැනනය	විවරණ	අටුවා	වෙනත්
1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි	1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා	1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3	1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා
2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි	2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා	2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2
3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි	3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා	3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා
4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත)	4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත)	4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත)
5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි	5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා	5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා
6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි	6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා	6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී
7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5	7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා	7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි

Español
El Canon Pali	Los Comentarios	Los Subcomentarios	Otros
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

แบบไทย
บาลีแคน	ข้อคิดเห็น	คำอธิบายย่อย	อื่น
1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ	1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา	1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓	1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา
2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ	2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา	2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒
3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ	3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา	3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา
4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต)	4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต)	4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต)
5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ	5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา	5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา
6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ	6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา	6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี
7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕	7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา	7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ

བོད་མི
པཱ་ལི་གསུང་རབ།	འགྲེལ་བཤད།	འགྲེལ་བཤད་ཕྲན།	གཞན།
1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི།	1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣	1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ།
2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི།	2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢
3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།	3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ)	4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)	4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།	5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི།	6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི།
7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥	7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།

Tiếng Việt
Kinh điển Pali	Chú giải	Phụ chú giải	Khác
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra	1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga	2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa	3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)	4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)	4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta	5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa	6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5	7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa	7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi
නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස. Con xin đảnh lễ Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Chánh Giác. පයොගසිද්ධිපාළි Payogasiddhi Pāḷi 1. සඤ්ඤාදිකණ්ඩ 1. Phẩm về Danh Xưng සිද්ධ-ම්බත්ථුං සම්මා වන්දෙ Nguyện cho được thành tựu, con xin chân chánh đảnh lễ. ගන්ථාරම්භකථා Lời Tựa සිද්ධ+මිට්ඨදදං [Pg.1] බුද්ධං, ධම්මං මණිංව ස්වත්ථදං; සඞ්ඝඤ්ච සාදරං නත්වා, පයොගසිද්ධි වුච්චතෙ. Sau khi đã cung kính đảnh lễ đức Phật, bậc thành tựu, đấng ban cho điều mong muốn; (đảnh lễ) Chánh pháp, như viên ngọc báu ban cho sự an lành; và (đảnh lễ) Tăng chúng, (tác phẩm) Payogasiddhi này sẽ được nói đến. පභාවො මොග්ගල්ලානස්ස, බ්‍යාකරණෙ ච පෙටකෙ; නිස්සෙසෙව කබ්බාතිත්තො, අහො අච්ඡරියො වත. Uy lực của ngài Moggallāna trong ngữ pháp và trong Tam Tạng đã hoàn toàn vượt qua các thi phẩm, ôi thật là kỳ diệu thay! වුත්තඤ්හි පුබ්බසීහළාචරිය+පාචරියෙහි – Quả thật, đã được các vị thầy và các bậc tôn sư người Sīhaḷa thời xưa nói rằng – යා සත්ති පාණිනෙ යා ච, චන්ද්‍ර+කාත්‍යායනාදිසු; සා+යං මුත්තිමතී මඤ්ඤෙ, මොග්ගල්ලායනරූපිනී-ති. Năng lực nào có trong (ngữ pháp của) Pāṇini, và trong (ngữ pháp của) Candra, Kātyāyana và các vị khác, tôi cho rằng chính năng lực ấy đã được cụ thể hóa dưới hình thức của (ngữ pháp) Moggallāyana. සුත්තං වුත්ති ච තෙනෙව, කතා එකෙන පඤ්චිකා; තස්මා+ස්ස සත්ථ+මඤ්ඤෙහි, සුපසට්ඨං+තිසුන්දරං. Kinh (các quy tắc) và sớ giải (vutti) đã được chính ngài soạn, và một tập pañcikā (phụ sớ giải) cũng đã được một vị khác thực hiện. Do đó, bộ luận này của ngài, (so với) các bộ luận khác, là rất xuất sắc và vô cùng tốt đẹp. තම්හි ච දුබ්බිධං ඤෙය්‍යං, සුත්තං කම්මත්ථභෙදතො; තෙස්වා+දි මීතිසද්දෙන, දුතියං තිප්පකාරතො. Và trong đó, kinh (quy tắc) cần được hiểu là có hai loại, do sự khác biệt về công dụng và ý nghĩa. Trong số đó, loại đầu tiên (được biết) bằng từ 'īti', loại thứ hai bằng hình thức 'ti'. සුවිසදං පකාසෙත්වා, සුබොධ+මාකුමාරකං; බ්‍යාපිකාවළියා කස්සං, තං සුණාථ සමාහිතාති. Sau khi đã giải thích một cách rất rõ ràng, dễ hiểu cho đến cả trẻ nhỏ, tôi sẽ soạn bộ Byāpikāvaḷī (Chuỗi Giải Thích). Xin quý vị hãy chuyên tâm lắng nghe. 1. අආදයො තිතාලීස වණ්ණා 1. Bốn mươi ba (ký tự) bắt đầu bằng 'a' là các chữ cái (vaṇṇā). අකාරාදයො [Pg.2] නිග්ගහීතන්තා තෙචත්තාලීසක්ඛරා වණ්ණා නාම හොන්ති. තං යථා අ, ආ, ඉ, ඊ, උ, ඌ, එ, ऐ, ඔ, औ, ක ඛ ග ඝ ඞ, ච ඡ ජ ඣ ඤ, ට ඨ ඩ ඪ ණ, ත ථ ද ධ න, ප ඵ බ භ ම, ය ර ලව ස හ ළ අං. තෙන ක්වත්ථො ‘‘එ ඔන+ම වණ්ණෙ’’ති. තිතාලීසාති වචනං කත්ථචි වණ්ණලොපං ඤාපෙති, තෙන ‘‘පටිසඞ්ඛා යොනිසො’’තිආදි සිද්ධං. Bốn mươi ba chữ cái, bắt đầu bằng chữ 'a' và kết thúc bằng niggahīta, được gọi là các vaṇṇā (âm vị). Chúng như sau: a, ā, i, ī, u, ū, e, ai, o, au, ka kha ga gha ṅa, ca cha ja jha ña, ṭa ṭha ḍa ḍha ṇa, ta tha da dha na, pa pha ba bha ma, ya ra la va sa ha ḷa aṃ. Do đó, câu nói ‘‘e và o không phải là vaṇṇā’’ có ích lợi gì? Việc nói 'bốn mươi ba' cho biết rằng ở một số nơi có sự lược bỏ chữ cái, nhờ đó mà các trường hợp như ‘‘paṭisaṅkhā yoniso’’ được thành tựu. අකාරො ආදි මරියාදභූතො යෙසං තෙ අආදයො. තයො ච චත්තාලීස චෙති තිතාලීස, ඉමිනා නිපාතනෙන වා චතභාගලොපො. වණ්ණීයති අත්ථො එතෙහීති වණ්ණා. 'Aādayo' là những (chữ cái) mà chữ 'a' là khởi đầu. Ba và bốn mươi là bốn mươi ba (titālīsa), hoặc do sự hình thành bất quy tắc này mà phần 'cata' bị lược bỏ. Ý nghĩa được mô tả bằng những thứ này, do đó chúng được gọi là 'vaṇṇā'. එත්ථා+හ – ‘‘කස්මා ආචරියකච්චායනාදීහි විය එකචත්තාලීසක්ඛරාන+මක්ඛරසඤ්ඤ+මකත්වා තිතාලීසක්ඛරානං වණ්ණසඤ්ඤා කතා’’ති. වුච්චතෙ – Ở đây, có người hỏi – ‘‘Tại sao lại đặt tên là ‘vaṇṇa’ cho bốn mươi ba chữ cái, mà không đặt tên là ‘akkhara’ cho bốn mươi mốt chữ cái như các vị thầy Kaccāyana và các vị khác đã làm?’’ Câu trả lời như sau – සා මාගධී මූලභාසා, නරා යායා+දිකප්පිකා; බ්‍රහ්මානො චා-සුතාලාපා, සම්බුද්ධා චාපි භාසරෙති – Ngôn ngữ Māgadhī ấy là ngôn ngữ gốc, mà những người ở đầu kiếp, các vị Phạm thiên chưa từng nghe ngôn ngữ khác, và cả các bậc Chánh Đẳng Chánh Giác cũng đã nói – වචනතො මාගධිකානං එත්ථ, සෙය්‍යො, ඔට්ඨො, සොත්ථි-ත්‍යාදීසුපි අසෙසබ්‍යාපිකානං තිතාලීසක්ඛරානංව උජුකාන්වත්ථප්පක්ඛරගුණිකා, නෙව පන ‘රුක්ඛා වනං’ත්‍යාදො විය අවයවෙ සමුදායවොහාරො, ‘සමුද්දො මයා දිට්ඨො’ත්‍යාදො විය ච සමුදායෙ අවයවවොහාරොති දස්සෙතුං පච්චෙකං වණ්ණසඤ්ඤා කතාති. Do câu nói trên, để chỉ ra rằng đối với bốn mươi ba chữ cái của tiếng Māgadhī, vốn có mặt trong tất cả các trường hợp như 'seyyo', 'oṭṭho', 'sotthi', v.v., phẩm chất của một chữ cái (akkhara) với ý nghĩa trực tiếp và phù hợp là có thật; và rằng đây không phải là cách dùng một thuật ngữ tập thể cho một bộ phận như trong câu 'các cây là một khu rừng', cũng không phải là cách dùng một thuật ngữ chỉ bộ phận cho toàn thể như trong câu 'biển cả đã được tôi nhìn thấy'; do đó, danh xưng 'vaṇṇa' đã được đặt cho từng chữ cái một. ‘‘සක්කච්චසවනං බුද්ධසාසනසම්පත්තී’’ති ‘‘සිථිලධනිතාදි අක්ඛරවිපත්තියඤ්හි අත්ථස්ස දුන්නයතා හොතී’’ති ච යස්මා වුත්තං. Bởi vì đã có lời dạy rằng: ‘‘Sự lắng nghe một cách cẩn trọng là tài sản của giáo pháp Đức Phật’’ và ‘‘Quả thật, khi có sự sai sót trong các chữ cái, như (phát âm) lơi, bật hơi, v.v., thì ý nghĩa sẽ trở nên khó hiểu’’. තස්මා [Pg.3] අක්ඛරකොසල්ලං, සම්පාදෙය්‍ය විචක්ඛණො; උපට්ඨහං ගරුං සම්මා, උට්ඨානාදීහි පඤ්චහි. Do đó, người có trí tuệ nên đạt được sự thông thạo về chữ viết, bằng cách phụng sự bậc thầy một cách đúng đắn với năm (phận sự) bắt đầu bằng việc đứng dậy (chào đón). තත්ථ අකාරාදීන+මනුක්කමො පනෙ+ස ඨානාදික්කමසන්නිස්සිතො. තථා හි ඨාන+කරණ+පයතනෙහි වණ්ණා ජායන්ති. තත්ථ ඡ ඨානානි කණ්ඨ+තාලු+මුද්ධ+දන්ත+ඔට්ඨ+නාසිකාවසෙන. Trong đó, thứ tự của các chữ cái bắt đầu bằng 'a' này là dựa vào thứ tự của vị trí phát âm, v.v. Quả vậy, các chữ cái được tạo ra bởi vị trí phát âm (ṭhāna), cơ quan phát âm (karaṇa), và sự cố gắng (payatana). Trong đó, có sáu vị trí phát âm: cổ họng, vòm miệng, đỉnh vòm miệng, răng, môi, và mũi. තත්ථ අවණ්ණ+කවග්ග+හානං කණ්ඨො ඨානං, ඉවණ්ණ+චවග්ග+යානං තාලු, ටවග්ග+ර+ළානං මුද්ධා, තවග්ග+ල+සානං දන්තා, උවණ්ණ+පවග්ගානං ඔට්ඨො, එ වණ්ණස්ස කණ්ඨතාලූ, ඔ වණ්ණස්ස කණ්ඨො+ට්ඨා, වකාරස්ස දන්තො+ට්ඨා, නිග්ගහීතස්ස නාසිකා, ඞ, ඤ්ඤ, ණ, න, මානං සකඨානං නාසිකා ච. එත්ථ ච – Trong đó, vị trí phát âm của nhóm âm 'a', nhóm 'ka', và 'ha' là cổ họng; của nhóm âm 'i', nhóm 'ca', và 'ya' là vòm miệng; của nhóm 'ṭa', 'ra', và 'ḷa' là đỉnh vòm miệng; của nhóm 'ta', 'la', và 'sa' là răng; của nhóm âm 'u' và nhóm 'pa' là môi. Của âm 'e' là cổ họng và vòm miệng; của âm 'o' là cổ họng và môi; của chữ 'va' là răng và môi; của niggahīta là mũi. Của các chữ 'ṅa', 'ña', 'ṇa', 'na', 'ma' là vị trí riêng của chúng và cả mũi nữa. Và ở đây – හකාරො පඤ්චමෙහෙව, අන්තට්ඨාහි ච සංයුතො; ඔරසො ඉති විඤ්ඤෙය්‍යො, කණ්ඨජො තදසංයුතො. Chữ 'ha' khi kết hợp với năm phụ âm mũi và với các bán nguyên âm, cần được biết là âm phát từ ngực (oraso); khi không kết hợp (với chúng), nó là âm phát từ cổ họng (kaṇṭhajo). යථා අවඞ්හොති (අවඞ හොති., තඤ්හි, තණ්හා, පුබ්බන්හො, අම්හෙ, ගුය්හං, ගාරය්හා, ආරුල්හො, බහ්වක්ඛරන්ති. Ví dụ: avaṅhoti (avaṅa hoti), tañhi, taṇhā, pubbanho, amhe, guyhaṃ, gārayhā, ārulho, bahvakkharanti. කරණං – Cơ quan phát âm (Karaṇaṃ) – ජිව්හාමජ්ඣං තාලුජානං,ජිව්හොපග්ගං මුද්ධජානං,ජිව්හග්ගං දන්තජානං සෙ-සා සකඨානකරණා. Đối với các âm vòm miệng, (cơ quan phát âm) là phần giữa của lưỡi. Đối với các âm đỉnh vòm miệng, là phần gần đầu lưỡi. Đối với các âm răng, là đầu lưỡi. Các âm còn lại có cơ quan phát âm tại chính vị trí phát âm của chúng. වණ්ණානං උච්චාරණුස්සාහො පයතනං, තං කිං – සංවුතාදිකරණවිසෙසො, සංවුතත්ත+මකාරස්ස, විවටත්තං සෙසසරානං සකාර+හකාරානඤ්ච, ඵුට්ඨත්තං වග්ගානං, ඊසංඵුට්ඨත්තං ය+ර+ල+වානං. Sự cố gắng trong việc phát âm các chữ cái được gọi là payatana. Đó là gì? – Đó là sự khác biệt trong cách cấu âm như đóng, v.v. Sự đóng (saṃvutatta) là của chữ 'a'; sự mở (vivaṭatta) là của các nguyên âm còn lại và của chữ 'sa' và 'ha'; sự tiếp xúc (phuṭṭhatta) là của các phụ âm trong nhóm (vaggānaṃ); sự tiếp xúc nhẹ (īsaṃphuṭṭhatta) là của các chữ 'ya', 'ra', 'la', 'va'. එවං ඨාන+කරණ+පයතන+සුති කාලභින්නෙසු අක්ඛරෙසු සරා නිස්සයා, ඉතරෙ නිස්සිතා. තත්ථ – Như vậy, trong các chữ cái được phân biệt bởi vị trí phát âm, cơ quan phát âm, sự cố gắng, âm thanh và trường độ, các nguyên âm là chỗ nương tựa (nissayā), các chữ còn lại là được nương tựa (nissitā). Về vấn đề này – නිස්සයා+දො [Pg.4] සරා වුත්තා, නිස්සිතා බ්‍යඤ්ජනා තතො; වග්ගෙ+කජා බහුත්තා+දො, තතො ඨාන+ලහුක්කමා. Các nguyên âm, là chỗ nương tựa, được nói đến trước tiên; sau đó là các phụ âm, là những âm được nương tựa. Trong các nhóm, nhóm 'ka' đứng đầu vì có nhiều (âm) nhất; sau đó (thứ tự) là theo trình tự các vị trí phát âm. ‘‘අආදයො’’ති වත්තතෙ යාව ‘‘බින්දු නිග්ගහීත’’න්ති. තඤ්ච ඛො ‘‘අත්ථවසා විභත්තිවිපරිණාමො’’ති සත්තම්‍යන්ත+මභිසම්බන්ධීයතෙ, ‘‘වණ්ණා’’ති වත්තතෙ – Từ ‘‘Aādayo’’ được tiếp tục cho đến (quy tắc) ‘‘bindu niggahītaṃ’’. Và từ đó, theo nguyên tắc ‘‘biến cách thay đổi tùy theo ý nghĩa’’, được liên kết như là ở vị trí cách (sattamyanta). Từ ‘‘vaṇṇā’’ cũng được tiếp tục – 2. දසා+දො සරා 2. Mười nguyên âm ban đầu අආදීස්වා+දිම්හි නිද්දිට්ඨා ඔදන්තා දස වණ්ණා සරා නාම හොන්ති. යථා අ ආ, ඉ ඊ, උ ඌ, එ ऐ, ඔ औ. සරන්ති=සප්පධානභාවෙන පවත්තන්ති, බ්‍යඤ්ජනෙ වා සාරෙන්තීති සරා. Mười mẫu tự, bắt đầu bằng 'a' và kết thúc bằng 'o', được chỉ định ở phần đầu, được gọi là nguyên âm. Ví dụ: a ā, i ī, u ū, e, o. Chúng được gọi là 'sarā' (nguyên âm) vì chúng tự tồn tại (saranti) với vai trò chính yếu, hoặc vì chúng làm cho các phụ âm hoạt động (sārenti). ‘‘දසා+දො සරා’’ති වත්තතෙ. Câu 'mười nguyên âm ban đầu' được tiếp tục áp dụng. 3. ද්වෙ ද්වෙ සවණ්ණා 3. Từng cặp hai là đồng âm අආදීස්වා+දිමෙසු දසසු ද්වෙ ද්වෙ සවණ්ණා නාම හොන්ති යථාක්කමං. යථා අ ආඉති, ඉ ඊඉති, උ ඌ ඉති, එ එඉති, ඔ, ඔඉති. සමානා සදිසා වණ්ණා සවණ්ණා, සමානත්තඤ්ච ඨානතො. ‘‘ද්වෙ ද්වෙ’’ති වත්තතෙ වක්ඛමානෙසු ද්වීසු. Trong mười nguyên âm ban đầu, từng cặp hai theo thứ tự được gọi là đồng âm. Ví dụ: a và ā, i và ī, u và ū, e và e, o và o. Các mẫu tự giống nhau hoặc tương tự được gọi là đồng âm, và sự giống nhau đó là do cùng vị trí phát âm. Câu 'từng cặp hai' được tiếp tục áp dụng cho hai quy tắc kế tiếp. 4. පුබ්බො රස්සො 4. Âm trước là đoản âm තෙස්වෙව දසසු යෙ ද්වෙ ද්වෙ සවණ්ණා, තෙසු යො යො පුබ්බො, සො සො රස්සසඤ්ඤො හොති. යථා අ ඉ උ එ ඔ. තෙසු ‘සංයොගතො පුබ්බාව දිස්සන්ති ද්වෙ පනන්තිමා’ත දස්සෙතුං තත්ථ සාධුත්තා තෙසම්පි ඉධ සඞ්ගහො, යථා එත්ථ සෙය්‍යො ඔට්ඨො සොත්ථි. රස්සකාලයොගා තබ්බන්තතාය වා [Pg.5] රස්සා. රස්සකාලො නාම අච්ඡරාසඞ්ඝාතො අක්ඛිනිම්මිලනසඞ්ඛාතො වා කාලො, තෙන එකමත්තො රස්සො, ද්විමත්තො දීඝො, අඩ්ඪමත්තො බ්‍යඤ්ජනො. ඡන්දසි දියඩ්ඪමත්තම්පි රස්සන්ති ගණ්හන්ති ආචරියා. Trong mười nguyên âm đó, với từng cặp đồng âm, nguyên âm nào đứng trước thì được gọi là đoản âm. Ví dụ: a, i, u, e, o. Trong số đó, hai nguyên âm cuối (e, o) cũng được bao gồm ở đây vì tính hữu dụng của chúng để chỉ ra rằng 'chúng được xem là đoản âm khi đứng trước một phụ âm kép', ví dụ như trong các từ 'seyyo', 'oṭṭho', 'sotthi'. Chúng là đoản âm vì có thời gian phát âm ngắn, hoặc vì chúng kết thúc trong khoảng thời gian đó. Thời gian ngắn (rassakālo) là khoảng thời gian của một cái búng tay hoặc một cái chớp mắt; do đó, đoản âm có một trường độ, trường âm có hai trường độ, và phụ âm có nửa trường độ. Trong thi kệ, các vị thầy cũng xem một nguyên âm có một trường độ rưỡi là đoản âm. 5. පරො දීඝො 5. Âm sau là trường âm අආදීස්වා+දිභූතෙසු දසසු යෙ ද්වෙ ද්වෙ සවණ්ණා, තෙසු යො යො පරො, සො සො දීඝසඤ්ඤො හොති. තං යථා ආ ඊ ඌ එ ඔ. දීඝකාලයොගා තබ්බන්තතාය වා දීඝා. Trong mười nguyên âm ban đầu, với từng cặp đồng âm, nguyên âm nào đứng sau thì được gọi là trường âm. Ví dụ: ā, ī, ū, e, o. Chúng là trường âm vì có thời gian phát âm dài, hoặc vì chúng kết thúc trong khoảng thời gian đó. 6. කාදයො බ්‍යඤ්ජනා 6. Các phụ âm bắt đầu bằng 'ka' අආදීසු කාදයො නිග්ගහීතපරියන්තා තෙත්තිංස බ්‍යඤ්ජනා නාම හොන්ති. යථා ක ඛ ග ඝ ඞ, ච ඡ ජ ඣ ඤ, ට ඨ ඩ ඪ ණ, ත ථ ද ධ න, ප ඵ බ භ ම, ය ර ලව ස හ ළ අං ඉති. බ්‍යඤ්ජීයති අත්ථො එතෙහීති බ්‍යඤ්ජනා. කකාරාදීස්ව+කාරො උච්චාරණත්ථො. Trong bảng chữ cái, ba mươi ba mẫu tự bắt đầu bằng 'ka' và kết thúc bằng niggahīta ('ṃ') được gọi là phụ âm. Ví dụ: ka kha ga gha ṅa, ca cha ja jha ña, ṭa ṭha ḍa ḍha ṇa, ta tha da dha na, pa pha ba bha ma, ya ra la va sa ha ḷa aṃ. Chúng được gọi là 'byañjanā' (phụ âm) vì nghĩa được biểu thị (byañjīyati) bởi chúng. Nguyên âm 'a' trong 'ka' và các phụ âm khác chỉ dùng để phát âm. ‘‘කාදයො’’ති වත්තතෙ. Câu 'bắt đầu bằng ka' được tiếp tục áp dụng. 7. පඤ්චපඤ්චකා වග්ගා 7. Các nhóm năm năm là phẩm අආදීසු කකාරාදයො මකාරන්තා පඤ්චපඤ්චකා වග්ගා නාම හොන්ති. යථා ක ඛ ග ඝ ඞ, ච ඡ ජ ඣ ඤ, ට ඨ ඩ ඪ ණ, ත ථ ද ධ න, ප ඵ බ භ ම ඉති. පඤ්ච පඤ්ච පරිමාණ+මෙසං පඤ්චපඤ්චකා. වජ්ජෙන්ති යකාරාදයොති වග්ගා. තෙ පන පඨමක්ඛරවසෙන [Pg.6] කවග්ග+චවග්ගාදිවොහාරං ගතා කුසලත්තිකාදයො විය. Trong bảng chữ cái, các phụ âm bắt đầu bằng 'ka' và kết thúc bằng 'ma', được xếp thành từng nhóm năm, được gọi là phẩm. Ví dụ: ka kha ga gha ṅa, ca cha ja jha ña, ṭa ṭha ḍa ḍha ṇa, ta tha da dha na, pa pha ba bha ma. 'Pañcapañcakā' có nghĩa là chúng có số lượng là năm nhân năm. Chúng được gọi là 'vaggā' (phẩm) vì chúng loại trừ các phụ âm bắt đầu bằng 'ya'. Hơn nữa, chúng được gọi theo tên của phụ âm đầu tiên, chẳng hạn như phẩm ka, phẩm ca, v.v., giống như các bộ ba thiện pháp. 8. බින්දු නිග්ගහීතං 8. Dấu chấm tròn là niggahīta අකාරාදීස්ව+යං වණ්ණො බින්දුමත්තො, සො නිග්ගහීතසඤ්ඤො හොති. රස්සසරං නිස්සාය ගහිත+මුච්චාරිතං නිග්ගහීතං, කරණං නිග්ගහෙත්වා වා. Trong bảng chữ cái, mẫu tự có dạng một dấu chấm tròn được gọi là niggahīta. Nó được gọi là 'niggahītaṃ' vì nó được nắm giữ và phát âm (gahitam uccāritaṃ) dựa vào một đoản âm, hoặc vì nó được phát âm trong khi kìm giữ (niggahetvā) cơ quan phát âm. කරණං නිග්ගහෙත්වාන, මුඛෙනා+විවටෙන යං; වුච්චතෙ නිග්ගහීතන්ති, වුත්තං බින්දු සරානුගං. Âm thanh được phát ra trong khi kìm giữ cơ quan phát âm, với miệng không mở, được gọi là niggahīta; nó được gọi là dấu chấm tròn đi theo sau một nguyên âm. බහ්වක්ඛරසඤ්ඤාකරණං අන්වත්ථසඤ්ඤත්ථං, ඣ+ලාදයො තු රුළ්හීසඤ්ඤා. Việc đặt tên bằng nhiều chữ cái là để cho tên gọi có ý nghĩa phù hợp với từ nguyên; trong khi các tên gọi như 'jha', 'la' là những tên gọi theo quy ước. වණ්ණා සරා සවණ්ණා ච, රස්සා දීඝා ච බ්‍යඤ්ජනා; වග්ගා ච නිග්ගහීතන්ති, හොති සඤ්ඤාවිධික්කමො. Mẫu tự, nguyên âm, đồng âm, đoản âm, trường âm, phụ âm, phẩm, và niggahīta: đây là trình tự của các quy tắc về danh pháp. (සඤ්ඤාවිධානං.) (Phần về danh pháp.) සන්ධි වුච්චතෙ – Phần liên âm được trình bày – ලොක අග්ගපුග්ගලො, පඤ්ඤා ඉන්ද්‍රියං, තීණි ඉමානි, නො හි එතං, භික්ඛුනී ඔවාදො, මාතු උපට්ඨානං, සමෙතු ආයස්මා, අභිභූ ආයතනං, ධනං මෙ අත්ථි, සබ්බෙ එව, තයො අස්සු ධම්මා, අසන්තො එත්ථ න දිස්සන්ති ඉතී+ධ සරසඤ්ඤායං – Trong các trường hợp như 'loka aggapuggalo', 'paññā indriyaṃ', 'tīṇi imāni', 'no hi etaṃ', 'bhikkhunī ovādo', 'mātu upaṭṭhānaṃ', 'sametu āyasmā', 'abhibhū āyatanaṃ', 'dhanaṃ me atthi', 'sabbe eva', 'tayo assu dhammā', 'asanto ettha na dissanti', khi có sự tiếp nối của các nguyên âm – 26. සරො ලොපො සරෙ 26. Lược bỏ nguyên âm khi có nguyên âm theo sau සරෙ සරො ලොපනීයො හොති. සරොති කාරියීනිද්දෙසො, ලොපොති කාරියනිද්දෙසො. ලොපො= අදස්සනං අනුච්චාරණං[Pg.7], සරොති ජාත්‍යෙකවචනවසෙන වුත්තං, සරෙති ඔපසිලෙසිකාධාරසත්තමී, තතො වණ්ණ කාල බ්‍යවධානෙ කාරියං න හොති, ත්ව+මසි, කතමා චානන්ද අනිච්චසඤ්ඤාති. එවං සබ්බසන්ධීසු. Khi một nguyên âm theo sau, một nguyên âm phải được lược bỏ. 'Saro' (nguyên âm) là chỉ định đối tượng của hành động, 'lopo' (sự lược bỏ) là chỉ định hành động. 'Lopo' có nghĩa là sự biến mất, không phát âm. 'Saro' được dùng ở số ít với ý nghĩa chỉ chủng loại. 'Sare' là cách thứ bảy chỉ vị trí tiếp cận, do đó, hành động sẽ không xảy ra nếu có sự ngăn cách bởi một mẫu tự hoặc một khoảng thời gian, ví dụ như trong 'tvam asi', 'katamā cānanda aniccasaññā'. Điều này cũng áp dụng cho tất cả các quy tắc liên âm. විධීති වත්තතෙ. Từ 'quy tắc' được tiếp tục áp dụng. 14. සත්තමියං පුබ්බස්ස 14. Khi dùng cách thứ bảy, hành động áp dụng cho âm trước ථෙරයට්ඨින්‍යායෙන පවත්තතෙ පරිභාසා දුබ්බලවිධිනො පතිට්ඨාභාවතො. සත්තමීනිද්දෙසෙ පුබ්බස්සෙව විධීති පුබ්බසරලොපො. ලොකග්ගපුග්ගලො, පඤ්ඤින්ද්‍රියං, තීණිමානි, නො හෙතං, භික්ඛුනොවාදො, මාතුපට්ඨානං, සමෙතායස්මා, අභිභායතනං, ධනංමත්ථි, සබ්බෙව, තයස්සු ධම්මා, අසන්තෙ+ත්ථ න දිස්සන්ති. පුබ්බස්ස කාරියවිධානා සත්තමීනිද්දිට්ඨස්ස පරතා+ව ගම්‍යතෙති පරෙති පරවචනම්පි ඝටතෙ. Quy tắc diễn giải này được áp dụng theo nguyên tắc 'cây gậy của vị trưởng lão', vì một quy tắc yếu không có chỗ đứng. Khi có chỉ định bằng cách thứ bảy, quy tắc áp dụng cho âm đứng trước, do đó nguyên âm trước bị lược bỏ. Ví dụ: Lokaggapuggalo, paññindriyaṃ, tīṇimāni, no hetaṃ, bhikkhunovādo, mātupaṭṭhānaṃ, sametāyasmā, abhibhāyatanaṃ, dhanaṃmatthi, sabbeva, tayassu dhammā, asantettha na dissanti. Vì quy tắc hành động áp dụng cho âm trước, nên âm được chỉ định bằng cách thứ bảy được hiểu là theo sau, do đó, việc dùng từ 'pare' (khi theo sau) cũng phù hợp. යස්ස ඉදානි, සඤ්ඤා ඉති, ඡායා ඉව, ඉති අපි, අස්සමණී අසි, චක්ඛු ඉන්ද්‍රියං, අකතඤ්ඤූ අසි, ආකාසෙ ඉව, තෙ අපි, වන්දෙ අහං, සො අහං, චත්තාරො ඉමෙ, වසලො ඉති, මොග්ගල්ලානො අසි බීජකො, කථා එව කා, පාතො එවාතී+ධ පුබ්බස්සරලොපෙ සම්පත්තෙ ‘‘සරො ලොපො සරෙ’’ ත්වෙව. Trong các trường hợp như 'yassa idāni', 'saññā iti', 'chāyā iva', 'iti api', 'assamaṇī asi', 'cakkhu indriyaṃ', 'akataññū asi', 'ākāse iva', 'te api', 'vande ahaṃ', 'so ahaṃ', 'cattāro ime', 'vasalo iti', 'moggallāno asi bījako', 'kathā eva kā', 'pāto eva', khi việc lược bỏ nguyên âm trước đáng lẽ phải xảy ra theo quy tắc 'lược bỏ nguyên âm khi có nguyên âm theo sau' – 27. පරො ක්වචි 27. Đôi khi là âm sau සරම්හා පරො සරො ක්වචි ලොපනීයො හොති. යස්ස දානි, සඤ්ඤාති, ඡායාව, ඉතිපි, අස්සමණීසි, චක්ඛුන්ද්‍රියං, අකතඤ්ඤූසි, ආකාසෙව, තෙපි, වන්දෙහං, සොහං, චත්තාරොමෙ, වස- ලොභි[Pg.8], මොග්ගල්ලානොසි බීජකො, කථාව කා, පාතොව. ක්වචීති කිං, පඤ්ඤින්ද්‍රියං, පඤ්චින්ද්‍රියානි, සත්තුත්තමො, එකූනවීසති, යස්සෙතෙ, සුගතොවාදො, දිට්ඨාසවො, දිට්ඨොඝො, චක්ඛායතනං, තං කුතෙත්ථ ලබ්භා. ‘‘විවක්ඛාතො සන්ධයො භවන්තී’’ති ඤායා වත්තිච්ඡාපි ඉධ සිජ්ඣති. ක්වචීත්‍ය+ධිකාරො සබ්බසන්ධීසු, තෙන නාතිප්පසඞ්ගො. (ලොපසන්ධි). Sau một nguyên âm, nguyên âm theo sau đôi khi phải được lược bỏ. Ví dụ: Yassa dāni, saññāti, chāyāva, itipi, assamaṇīsi, cakkhundriyaṃ, akataññūsi, ākāseva, tepi, vandehaṃ, sohaṃ, cattārome, vasalobhi, moggallānosi bījako, kathāva kā, pātova. Tại sao lại nói 'đôi khi'? Để loại trừ các trường hợp như: paññindriyaṃ, pañcindriyāni, sattuttamo, ekūnavīsati, yassete, sugatovādo, diṭṭhāsavo, diṭṭhogho, cakkhāyatanaṃ, taṃ kutettha labbhā. Theo nguyên tắc 'các quy tắc liên âm được áp dụng tùy theo ý muốn của người nói', sự tùy chọn của người nói cũng được thực hiện ở đây. Quyền hạn của từ 'kvaci' (đôi khi) áp dụng cho tất cả các quy tắc liên âm, do đó không có sự áp dụng quá rộng. (Liên âm bằng cách lược bỏ). සරො පරො වෙති ච වත්තතෙ. Và (các từ) ‘saro’ (nguyên âm) và ‘paro’ (đứng sau) cũng được áp dụng theo. තස්ස ඉදං, වාත ඊරිතං, න උපෙති, වාම ඌරු, අති ඉව අඤ්ඤෙහි, වි උදකං ඉතීධ පුබ්බස්සරලොපෙ – Ở đây, trong các trường hợp: Tassa idaṃ, vāta īritaṃ, na upeti, vāma ūru, ati iva aññehi, vi udakaṃ, khi nguyên âm đứng trước bị lược bỏ – 29. යුවණ්ණාන+මෙඔ ලුත්තා 29. Các nguyên âm i và u bị lược bỏ (được biến thành) e và o. ලුත්තා සරා පරෙසං ඉවණ්ණුවණ්ණානං එ+ඔ හොන්ති වා යථාක්කමං. යථාසංඛ්‍යානුද්දෙසො සමානානං. Các nguyên âm i và u bị lược bỏ của (từ) đứng trước trở thành e và o, một cách tùy chọn, theo thứ tự tương ứng. (Đây là quy tắc) liệt kê theo thứ tự cho các đối tượng tương đương. 24. වණ්ණපරෙන සවණ්ණොපි 24. Khi có một âm theo sau, cũng (bao gồm) âm đồng loại. වණ්ණසද්දො පරො යස්මා, තෙන සවණ්ණොපි ගය්හති සයඤ්ච රූපංති ඊඌනම්පි එ+ඔ. සබ්බත්ථ රස්සස්ස ජාතිනිද්දෙසෙ දීඝස්සාපි ගහණත්ථං ඉද+මාරද්ධං. තස්සෙදං, වාතෙරිතං, නොපෙති, වාමොරු, අතෙවඤ්ඤෙහි, වොදකං. ඉදඤ්ච පච්ඡිමොදාහරණද්වයං ‘‘අවණ්ණෙ ලුත්තෙ එව එ+ඔ හොන්තී’’ති ගාහස්ස නිසෙධනත්ථං. වාත්වෙව, තස්සිදං. කථං ‘‘පච්චොරස්මි’’න්ති, යොගවිභාගා. පති උරස්මින්ති විභජ්ජ ‘‘යවා සරෙ’’ති යකාරෙ ‘‘තවග්ගවරණා’’දිනා චො, ‘‘වග්ගලසෙහි තෙ’’ති පුබ්බරූපඤ්ච, ‘‘යුවණ්ණාන+මෙඔ’’ති (යොගවිභාගා) උස්ස ඔ ච. ලුත්තාති කිං, දස ඉමෙ [Pg.9] ධම්මා, යථා ඉදං, කුසලස්ස උපසම්පදා. අතිප්පසඞ්ගබාධකස්ස ක්වචිසද්දස්සානුවත්තනතො න විකප්පවිධි නියතා, තෙන උපෙතො, අවෙච්චාති එවමාදීසු විකප්පො. තාරකිතා, යස්සින්ද්‍රියානි, මහිද්ධිකො, සබ්බීතියො, තෙනුපසඞ්කමි, ලොකුත්තරොතිආදීසු විධි ච න හොති. Bởi vì từ ‘vaṇṇa’ (âm) đứng sau, do đó ‘savaṇṇa’ (âm đồng loại) cũng được bao gồm, và cả hình thức của chính nó, cho nên ī và ū cũng (được biến thành) e và o. Quy tắc này được đặt ra để ở mọi nơi, khi một loại được chỉ định bằng một nguyên âm ngắn, thì nguyên âm dài cũng được bao gồm. (Ví dụ:) Tassedaṃ, vāteritaṃ, nopeti, vāmoru, atevaññehi, vodakaṃ. Và hai ví dụ cuối này là để phủ định quan điểm cho rằng ‘chỉ khi nguyên âm a bị lược bỏ thì e và o mới xuất hiện’. Do tính tùy chọn (vā), (cũng có dạng) tassidaṃ. (Câu hỏi:) ‘paccorasmiṃ’ được hình thành như thế nào? (Trả lời:) Do sự phân chia quy tắc (yogavibhāga). Phân tích thành ‘pati urasmiṃ’, theo quy tắc ‘yavā sare’ (i biến thành) y, theo quy tắc ‘tavaggavaraṇā...’ (t biến thành) c, theo quy tắc ‘vaggalasehi te’ (y biến thành) c (đồng hóa), và theo quy tắc ‘yuvaṇṇānaṃ eo’ (do phân chia quy tắc), u biến thành o. (Câu hỏi:) Tại sao lại có từ ‘luttā’ (bị lược bỏ)? (Để loại trừ các trường hợp như:) dasa ime dhammā, yathā idaṃ, kusalassa upasampadā. Do từ ‘kvaci’ (đôi khi), vốn ngăn chặn sự áp dụng quá rộng, được kế thừa, nên quy tắc tùy chọn này không phải là cố định; do đó, trong các trường hợp như upeto, avecca, nó là tùy chọn. Và trong các trường hợp như tārakitā, yassindriyāni, mahiddhiko, sabbītiyo, tenupasaṅkami, lokuttaro, quy tắc này không được áp dụng. පටිසන්ථාරවුත්ති අස්ස, සබ්බවිත්ති අනුභූයතෙ, වි අඤ්ජනං, වි ආකතො, දාසී අහං, අහුවා පුරෙ, අනු අද්ධමාසං, අනු එති, සු ආගතං, සු ආකාරො, දු ආකාරො, චක්ඛු ආපාථං, බහු ආබාධො, පාතු අකාසි, න තු එව, භූ ආපනලානිලං ඉතී+ධ ‘‘යුවණ්ණානං’’ ‘‘වෙ’’ති ච වත්තතෙ, Trong các trường hợp: Paṭisanthāravutti assa, sabbavitti anubhūyate, vi añjanaṃ, vi ākato, dāsī ahaṃ, ahuvā pure, anu addhamāsaṃ, anu eti, su āgataṃ, su ākāro, du ākāro, cakkhu āpāthaṃ, bahu ābādho, pātu akāsi, na tu eva, bhū āpanalānilaṃ, ở đây (các từ) ‘yuvaṇṇānaṃ’ và ‘vā’ cũng được áp dụng theo, 30. යවා සරෙ 30. y và v (thay thế) khi có nguyên âm theo sau. සරෙ පරෙ ඉවණ්ණුවණ්ණානං යකාර+වකාරා හොන්ති වා යථාක්කමං. පටිසන්ථාරවුත්‍යස්ස, සබ්බවිත්‍යනුභූයතෙ, බ්‍යඤ්ජනං, බ්‍යාකතො ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති දීඝෙ දාස්‍යාහං, අහාපුරෙ, අන්වද්ධමාසං, අන්වෙති, ස්වාගතං, ස්වාකාරො, ද්වාකාරො, චක්ඛ්වාපාථං, බහ්වාබාධො, පාත්වාකාසි, න ත්වෙව, භ්වාපනලානිලං. වාත්වෙව, විආකතො, සාගතං. Khi có một nguyên âm theo sau, các nguyên âm i và u được biến đổi thành y và v, một cách tùy chọn và theo thứ tự tương ứng. (Ví dụ:) Paṭisanthāravutyassa, sabbavityanubhūyate, byañjanaṃ, byākato. Theo quy tắc ‘byañjane dīgharassā’, (nguyên âm) được trường hóa: dāsyāhaṃ, ahāpure, anvaddhamāsaṃ, anveti, svāgataṃ, svākāro, dvākāro, cakkhvāpāthaṃ, bahvābādho, pātvākāsi, na tveva, bhvāpanalānilaṃ. Do tính tùy chọn (vā), (cũng có dạng) viākato, sāgataṃ. අධිගතො ඛො මෙ අයං ධම්මො, පුත්තො තෙ අහං, තෙ අස්ස පහීනා පඤ්ච, තෙ අහං, යෙ අස්ස, තෙ අජ්ජ, යාවතකො අස්ස කායො, තාවතකො අස්ස බ්‍යාමො, කො අත්ථො, අථ ඛො අස්ස, අහං ඛො අජ්ජ, සො අහං, සො අජ්ජ, සො එව, යතො අධිකරණං, සො අහං ඉතී+ධ ‘‘යවා සරෙ’’ ‘‘වෙ’’ති ච වත්තතෙ, Trong các trường hợp: Adhigato kho me ayaṃ dhammo, putto te ahaṃ, te assa pahīnā pañca, te ahaṃ, ye assa, te ajja, yāvatako assa kāyo, tāvatako assa byāmo, ko attho, atha kho assa, ahaṃ kho ajja, so ahaṃ, so ajja, so eva, yato adhikaraṇaṃ, so ahaṃ, ở đây (các quy tắc) ‘yavā sare’ và ‘vā’ cũng được áp dụng theo, 30. එඔනං 30. Của e và o. එඔනං [Pg.10] යකාර+වකාරා හොන්ති වා සරෙ පරෙ යථාක්කමං. ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති දීඝෙ අධිගතො ඛො ම්‍යායං ධම්මො, පුත්තො ත්‍යාහං, ත්‍යාස්ස පහීනා පඤ්ච, ත්‍යාහං, ය්‍යස්ස, ත්‍යජ්ජ, යාවතක්වස්ස කායො, තාවතක්වස්ස බ්‍යාමො, ක්වත්ථො, අථ ඛ්වස්ස, අහං ඛ්වජ්ජ, ස්වාහං, ස්වජ්ජ, ස්වෙව, යත්වාධිකරණං, ස්වාහං. වාත්වෙව, තෙජ්ජ, සොහං. ක්වචි ත්වෙව, ධනමත්ථි, පුත්තාමත්ථි, තෙ නාගතා, අසන්තෙත්ථ, චත්තාරො ඉමෙ. Các nguyên âm e và o được biến đổi thành y và v, một cách tùy chọn, khi có một nguyên âm theo sau, theo thứ tự tương ứng. Theo quy tắc ‘byañjane dīgharassā’, (nguyên âm) được trường hóa: adhigato kho myāyaṃ dhammo, putto tyāhaṃ, tyāssa pahīnā pañca, tyāhaṃ, yyassa, tyajja, yāvatakvassa kāyo, tāvatakvassa byāmo, kvattho, atha khvassa, ahaṃ khvajja, svāhaṃ, svajja, sveva, yatvādhikaraṇaṃ, svāhaṃ. Do tính tùy chọn (vā), (cũng có dạng) tejja, sohaṃ. Đôi khi (quy tắc không áp dụng), (ví dụ:) dhanamatthi, puttāmatthi, te nāgatā, asantettha, cattāro ime. ගො එළකං, ගො අස්සං, ගො අජිනං ඉතී+ධ ‘‘සරෙ’’ති වත්තතෙ. Trong các trường hợp: Go eḷakaṃ, go assaṃ, go ajinaṃ, ở đây (từ) ‘sare’ được áp dụng theo. 32. ගොස්සා+වඞ 32. ava được thay thế cho go. සරෙ පරෙ ගොස්ස අවවාදෙසො හොති. ස ච ‘‘ටානුබන්ධානෙකවණ්ණා සබ්බස්සා’’ති සබ්බස්ස පසඞ්ගෙ ‘අන්තස්සා’’ති වත්තතෙ. Khi có một nguyên âm theo sau, sự thay thế ‘ava’ xảy ra cho ‘go’. Và sự thay thế đó, trong trường hợp đáng lẽ phải áp dụng cho toàn bộ (từ ‘go’) theo quy tắc ‘sự thay thế có chỉ định âm ṭ hoặc có nhiều hơn một âm sẽ thay thế cho toàn bộ’, thì quy tắc ‘antassa’ (thay thế cho âm cuối) lại được áp dụng theo. 18. ඞ+නුබන්ධො 18. Có chỉ định âm ṅa. ඞ-කාරො අනුබන්ධො යස්ස, සො අනෙකවණ්ණොපි අන්තස්ස හොතීති ඔකාරස්සෙව හොති. ‘‘සංකෙතො+නවයවො+නුබන්ධො’’ති වචනා ඞ-කාරස්සා+ප්පයොගො. උච්චාරිතානන්තරප්පධංසිනො හි අනුබන්ධා, පයොජනං අනුබන්ධොති සංකෙතො. ගවෙළකං, ගවාස්සං, ගවාජිනං. (Sự thay thế) nào có chữ ṅa làm chỉ định âm, thì nó, dù có nhiều hơn một âm, cũng chỉ thay thế cho âm cuối; do đó, nó chỉ thay thế cho nguyên âm o. Do câu nói ‘chỉ định âm là một quy ước, không phải là một thành phần’, nên chữ ṅa không được sử dụng (trong kết quả cuối cùng). Thật vậy, các chỉ định âm biến mất ngay sau khi được phát âm; ‘chỉ định âm có một mục đích’ chính là quy ước. (Ví dụ:) Gaveḷakaṃ, gavāssaṃ, gavājinaṃ. ඉති එවා+තී+ධ – Trong trường hợp iti eva, ở đây – 36. වී+තිස්සෙ+වෙ වා 36. v (thay thế) cho i của iti khi có eva theo sau, một cách tùy chọn. එවසද්දෙ පරෙ ඉතිස්ස වො හොති වා. ස ච – Khi từ eva theo sau, i của iti được biến thành v, một cách tùy chọn. Và nó – 17. ඡට්ඨියන්තස්ස 17. Của từ ở cách thứ sáu. ඡට්ඨීනිද්දිට්ඨස්ස [Pg.11] යං කාරියං, ත+දන්තස්ස විඤ්ඤෙය්‍යන්ති ඉකාරස්සා+දෙසො. ආදෙසිට්ඨානෙ ආදිස්සතීති ආදෙසො. ඉත්වෙව. අඤ්ඤත්‍ර යාදෙසො, ‘‘තවග්ගවරණානං යෙ චවග්ගබයඤා’’ති තස්ස චො, ‘‘වග්ගලසෙහි තෙ’’ති යස්ස චකාරො, ඉච්චෙව. එවෙති කිං, ඉච්චාහ. (ආදෙසසන්ධි). Bất kỳ tác vụ nào được chỉ định cho một đối tượng được biểu thị bằng cách thứ sáu, cần được hiểu là áp dụng cho âm cuối của đối tượng đó; do đó, đây là sự thay thế cho nguyên âm i. Nó được gọi là ‘ādeso’ (sự thay thế) vì nó được chỉ định vào vị trí của (âm) gốc. (Ví dụ:) Itveva. Ở trường hợp khác, có sự thay thế bằng y; theo quy tắc ‘tavaggavaraṇānaṃ...’, t biến thành c; theo quy tắc ‘vaggalasehi te’, y biến thành c, (kết quả là) icceva. (Câu hỏi:) Tại sao lại có từ ‘eva’? (Để loại trừ trường hợp như:) iccāha. (Đây là Ādesasandhi - liên âm thay thế). ති අඞ්ගුලං,ති අඞ්ගිකං, භූ ආදයො, මිගී භන්තා උදික්ඛතිත්‍යාදිසන්ධයො වුච්චන්තෙ. ‘‘මයදා සරෙ’’ති වත්තතෙ. Các loại liên âm như trong: ti aṅgulaṃ, ti aṅgikaṃ, bhū ādayo, migī bhantā udikkhati, sẽ được trình bày. (Quy tắc) ‘mayadā sare’ được áp dụng theo. 45. වනතරගා චා+ගමා 45. Và v, n, t, r, g là các âm xen vào. එතෙ මයදා ච ආගමා හොන්ති වා සරෙ ක්වචි. ආගමිනො අනියමෙපි – Những âm m, y, d này là các âm xen vào, một cách tùy chọn, đôi khi khi có nguyên âm theo sau. Mặc dù không có quy định về vị trí xen vào – සරොයෙවා+ගමි හොති, වනාදිනන්තු ඤාපකා; අඤ්ඤථා හි පදාදීනං, යුකවිධාන+මනත්ථකං. Chỉ có nguyên âm mới là đối tượng nhận âm xen vào, còn v, v.v... là những chỉ dẫn; nếu không, việc quy định các âm xen vào ở đầu từ sẽ trở nên vô nghĩa. එත්ථා+ගමා අනියතාගමීනමෙව භවන්ති චෙ, යකාරාගමෙනෙව ‘‘නිපජ්ජ’’න්ති සිද්ධෙ ‘‘පදාදීනං ක්වචී’’ති බ්‍යඤ්ජනස්ස යුකා+ගමො නිරත්ථකොති අධිප්පායො. තිවඞ්ගුලං, තිවඞ්ගිකං, භූවාදයො, මිගී භන්තා වුදික්ඛති, පවුච්චති, පාගුඤ්ඤවුජුතා. ඉතො නායති, චිනිත්වා. යස්මාතිහ, තස්මාතිහ, අජ්ජතග්ගෙ. නිරන්තරං, නිරාලයො, නිරින්ධනො, නිරීහකං, නිරුත්තරො, නිරොජං, දුරතික්කමො, දුරාගතං, දුරුත්තරං, පාතුරහොසි, පුනරාගච්ඡෙය්‍ය, පුනරුත්තං, පුනරෙව, පුනරෙති, ධීරත්ථු, පාතරාසො, චතුරඞ්ගිකං, චතුරාරක්ඛං, චතුරිද්ධිපාදපටිලාභො, චතුරොඝනිත්ථරණත්ථං, භත්තුරත්ථෙ, වුත්තිරෙසා, පථවීධාතුරෙවෙසා[Pg.12], නක්ඛත්තරාජාරිව තාරකානං, විජ්ජුරිවබ්භකුටෙ, ආරග්ගෙරිව සාසපො, උසභොරිව, සබ්භිරෙව සමාසෙථ. පුථගෙව, රස්සෙ පගෙව. ලහුමෙස්සති, ගුරුමෙස්සති, ඉධමාහු, කෙන තෙ ඉධ මිජ්ඣති, භද්‍රො කසාමිව, ආකාසෙ මභිපූජයෙ, එකමෙකස්ස, යෙන මිධෙකච්චෙ. භාතියෙව, හොතියෙව, යථායිදං, යථායෙව, මායිදං, නයිදං, නයිධ, ඡයිමානි, නවයිමෙ ධම්මා, බොධියායෙව, පථවීයෙව ධාතු, තෙසුයෙව, තෙයෙව, සොයෙව, පාටියෙක්කං, වියඤ්ජනං, වියාකාසි, පරියන්තං, පරියාදානං, පරියුට්ඨානං, පරියෙසති, පරියොසානං, නියායොගො. උදග්ගො, උදයො, උදාහටං, උදිතො, උදීරිතං, උදෙති, සකිදෙව, කිඤ්චිදෙව, කෙනචිදෙව, කිස්මිඤ්චිදෙව, කොචිදෙව, සම්මදත්තො, සම්මදඤ්ඤා විමුත්තානං, සම්මදෙව, යාවදත්ථං, යාවදිච්ඡකං, යාවදෙව, තාවදෙව, පුනදෙව, යදත්ථං, යදන්තරං, තදන්තරං, තදඞ්ගවිමුත්ති, එතදත්ථං, අත්තදත්ථං, තදත්ථං, සදත්ථපසුතො සියා, අඤ්ඤදත්ථු, මනසාදඤ්ඤා විමුත්තානං, බහුදෙව රත්ති. වාත්වෙව, අත්තඅත්ථං, ද්වාධිට්ඨිතං, පාතුඅහොසි. වවත්ථිතවිභාසත්තා වාධිකාරස්ස බ්‍යඤ්ජනතොපි, භික්ඛුනීනං වුට්ඨාපෙය්‍ය, චිරං නායති, තංයෙව. Ý nghĩa là: nếu các sự thêm vào ở đây chỉ là những sự thêm vào không xác định, thì khi từ ‘nipajja’ đã được hình thành bởi sự thêm vào của phụ âm ‘y’, việc thêm vào phụ âm ‘yu’ cho phụ âm theo quy tắc ‘padādīnaṃ kvaci’ là không cần thiết. Tivaṅgulaṃ, tivaṅgikaṃ, bhūvādayo, migī bhantā vudikkhati, pavuccati, pāguññavujutā. Ito nāyati, cinitvā. Yasmātiha, tasmātiha, ajjatagge. Nirantaraṃ, nirālayo, nirindhano, nirīhakaṃ, niruttaro, nirojaṃ, duratikkamo, durāgataṃ, duruttaraṃ, pāturahosi, punarāgaccheyya, punaruttaṃ, punareva, punareti, dhīratthu, pātarāso, caturaṅgikaṃ, caturārakkhaṃ, caturiddhipādapaṭilābho, caturoghanittharaṇatthaṃ, bhatturatthe, vuttiresā, pathavīdhāturevesā, nakkhattarājāriva tārakānaṃ, vijjurivabbhakuṭe, āraggeriva sāsapo, usabhoriva, sabbhireva samāsetha. Puthageva, rasse pageva. Lahumessati, gurumessati, idhamāhu, kena te idha mijjhati, bhadro kasāmiva, ākāse mabhipūjaye, ekamekassa, yena midhekacce. Bhātiyeva, hotiyeva, yathāyidaṃ, yathāyeva, māyidaṃ, nayidaṃ, nayidha, chayimāni, navayime dhammā, bodhiyāyeva, pathavīyeva dhātu, tesuyeva, teyeva, soyeva, pāṭiyekkaṃ, viyañjanaṃ, viyākāsi, pariyantaṃ, pariyādānaṃ, pariyuṭṭhānaṃ, pariyesati, pariyosānaṃ, niyāyogo. Udaggo, udayo, udāhaṭaṃ, udito, udīritaṃ, udeti, sakideva, kiñcideva, kenacideva, kismiñcideva, kocideva, sammadatto, sammadaññā vimuttānaṃ, sammadeva, yāvadatthaṃ, yāvadicchakaṃ, yāvadeva, tāvadeva, punadeva, yadatthaṃ, yadantaraṃ, tadantaraṃ, tadaṅgavimutti, etadatthaṃ, attadatthaṃ, tadatthaṃ, sadatthapasuto siyā, aññadatthu, manasādaññā vimuttānaṃ, bahudeva ratti. Vātveva, attaatthaṃ, dvādhiṭṭhitaṃ, pātuahosi. Do sự lựa chọn có hệ thống, cũng từ phụ âm của chương; nên giúp các tỳ-khưu-ni đứng dậy; dẫn đi lâu; chính điều đó. ඡ අභිඤ්ඤා, ඡ අඞ්ගං, ඡ අසීති, ඡ අංසා, ඡ ආයතනං ඉතී+ධ ‘‘වා සරෙ’’ ‘‘ආගමො’’ති ච වත්තතෙ. Cha abhiññā, cha aṅgaṃ, cha asīti, cha aṃsā, cha āyatanaṃ, ở đây các quy tắc ‘vā sare’ và ‘āgamo’ được áp dụng. 49. ඡා ළො 49. Sau 'cha' là 'ḷo'. ඡසද්දා පරස්ස සරස්ස ළකාරො ආගමො හොති වා. ඡාති අනුකරණත්තා එකවචනං. ඡළභිඤ්ඤා, ඡළඞ්ගං, ඡළසීති, ඡළංසා, ඡළායතනං. වාත්වෙව, ඡඅභිඤ්ඤා. (ආගමසන්ධි). Sau từ 'cha', phụ âm 'ḷa' được thêm vào trước nguyên âm theo sau, một cách tùy chọn. 'Chā' ở đây là số ít vì là từ được trích dẫn. (Ví dụ:) Chaḷabhiññā, chaḷaṅgaṃ, chaḷasīti, chaḷaṃsā, chaḷāyatanaṃ. Do (quy tắc) là tùy chọn, (cũng có thể là) chaabhiññā. (Hiệp biến thêm vào). ලොපො [Pg.13] අදස්සනං, ඨානිං, ය+මාමද්දිය දිස්සති; ආදෙසො නාම සො යා තු, අසන්තුප්පත්ති ආගමො. Sự biến mất được gọi là lopa (lược bỏ), sự thay thế cái có sẵn bằng cái khác được thấy; cái đó được gọi là ādesa (thế âm), còn sự xuất hiện của cái không có sẵn là āgamo (tăng âm). සරසන්ධි. Hiệp biến nguyên âm. කඤ්ඤා ඉව, කඤ්ඤාව ඉච්චාදි සරසන්ධිනිසෙධො වුච්චති, පසඞ්ගපුබ්බකො හි පටිසෙධො. පුබ්බසරානං ලොපෙ සම්පත්තෙ ‘‘සරො’’ ‘‘වෙ’’ති ච වත්තතෙ. Trong các trường hợp như kaññā iva, kaññāva, v.v., sự ngăn cấm hiệp biến nguyên âm được nói đến, vì sự ngăn cấm luôn có tiền đề là một khả năng áp dụng. Khi sự lược bỏ các nguyên âm đứng trước có thể xảy ra, các quy tắc ‘saro’ và ‘ve’ được áp dụng. 28. න ද්වෙ වා 28. Không (lược bỏ) cả hai, một cách tùy chọn. පුබ්බපරස්සරා ද්වෙපි වා ක්වචි න ලුප්‍යන්තෙ. කඤ්ඤා ඉව, කඤ්ඤෙව, කඤ්ඤාව. Cả hai nguyên âm, trước và sau, đôi khi không bị lược bỏ, một cách tùy chọn. (Ví dụ:) Kaññā iva, kaññeva, kaññāva. සාරිපුත්ත ඉධෙකච්චො, එහි සිවක උට්ඨෙහි, ආයස්මා ආනන්දො, ගාථා අභාසි, දෙවා ආභස්සරා යථා, තෙවිජ්ජා ඉද්ධිපත්තා ච, භගවා උට්ඨායාසනා, භගවා එත+දවොච, අභිවාදෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි, ගන්ත්වා ඔලොකෙන්තො, භූතවාදී අත්ථවාදී, යං ඉත්ථී අරහං අස්ස, සාමාවතී ආහ, පාපකාරී උභයත්ථ තප්පති, නදී ඔත්ථරති, යෙ තෙ භික්ඛූ අප්පිච්ඡා, භික්ඛූ ආමන්තෙසි, භික්ඛූ උජ්ඣායිංසු, භික්ඛූ එව+මාහංසු, ඉමස්මිං ගාමෙ ආරක්ඛකා, සබ්බෙ ඉමෙ, කතමෙ එකාදස, ගම්භීරෙ ඔදකන්තිකෙ, අප්පමාදො අමතං පදං, සඞ්ඝො ආගච්ඡතු, කො ඉමං පථවිං විචෙස්සති, ආලොකො උදපාදි, එකො එකාය, චත්තාරො ඔඝා, අරෙ අහම්පි, සචෙ ඉමස්ස කායස්ස, නො අතික්කමො, අහො අච්ඡරියො, අථො අන්තො ච, අථ ඛො ආයස්මා, අථො ඔට්ඨව+චිත්තකා, තතො ආ- මන්තයි [Pg.14] සත්ථාති එවමාදයො ඉධ කාලබ්‍යවධානෙනෙව සිජ්ඣන්ති. ක්වචීති කිං, ආගතා+ත්ථ, ආගතා+ම්හා, කතම+ස්ස වාරො, අප්පස්සුතා+යං පුරිසො, චමරී+ව, සබ්බෙ+ව, ස්වෙ+ව, එසෙ+ව නයො, පරිසුද්ධෙ+ත්ථා+යස්මන්තො, නෙ+ත්ථ, කුතෙ+ත්ථ ලබ්භා, සචෙ+ස බ්‍රාහ්මණ, තථූ+පමං, යථා+හ, ජීව්හා+යතනං, අවිජ්ජො+ඝො, ඉත්ථින්ද්‍රියං, අභිභා+යතනං, භයතූ+පට්ඨානං, සද්ධී+ධ විත්තං පුරිසස්ස සෙට්ඨං. (සරසන්ධිනිසෙධො) Các trường hợp như Sāriputta idhekacco, ehi sivaka uṭṭhehi, āyasmā ānando, gāthā abhāsi, devā ābhassarā yathā, tevijjā iddhipattā ca, bhagavā uṭṭhāyāsanā, bhagavā etadavoca, abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi, gantvā olokento, bhūtavādī atthavādī, yaṃ itthī arahaṃ assa, sāmāvatī āha, pāpakārī ubhayattha tappati, nadī ottharati, ye te bhikkhū appicchā, bhikkhū āmantesi, bhikkhū ujjhāyiṃsu, bhikkhū evamāhaṃsu, imasmiṃ gāme ārakkhakā, sabbe ime, katame ekādasa, gambhīre odakantike, appamādo amataṃ padaṃ, saṅgho āgacchatu, ko imaṃ pathaviṃ vicessati, āloko udapādi, eko ekāya, cattāro oghā, are ahampi, sace imassa kāyassa, no atikkamo, aho acchariyo, atho anto ca, atha kho āyasmā, atho oṭṭhavacittakā, tato āmantayi satthā, và các trường hợp tương tự ở đây được hình thành do có sự gián đoạn về thời gian (trong lời nói). Tại sao lại nói ‘đôi khi’? (Vì có các trường hợp như:) āgatāttha, āgatāmhā, katamassa vāro, appassutāyaṃ puriso, camarīva, sabbeva, sveva, eseva nayo, parisuddhetthāyasmanto, nettha, kutettha labbhā, sacesa brāhmaṇa, tathūpamaṃ, yathāha, jīvhāyatanaṃ, avijjogho, itthindriyaṃ, abhibhāyatanaṃ, bhayatūpaṭṭhānaṃ, saddhīdha vittaṃ purisassa seṭṭhaṃ. (Sự ngăn cấm hiệp biến nguyên âm). තත්‍ර අභිරති, තත්‍ර අයං, බුද්ධ අනුස්සති, ස අත්ථිකා, සඤ්ඤාවා අස්ස, තදා අහං, යානි ඉධ භූතානි, ගච්ඡාමි ඉති, අති ඉතො, කිකී ඉව, බහු උපකාරං, මධු උදකං, සු උපධාරිතං, සොපි අයං, ඉදානි අහං, සචෙ අයං, අප්පස්සුතො අයං, ඉතර ඉතරෙන, සද්ධා ඉධ විත්තං, කම්ම උපනිස්සයො, තථා උපමං, රත්ති උපරතො, වි උපසමො, ලොකස්ස ඉති, දෙව ඉති, වි අතිපතන්ති, වි අතිනාමෙන්ති, සඞ්ඝාටි අපි, ජීවිතහෙතු අපි, විජ්ජු ඉව, කිංසු ඉධ විත්තං, සාධු ඉති, තෙ අස්ස පහීනා, සො අස්ස, මධුවා මඤ්ඤති බාලො, එවං ගාමෙ මුනි චරෙ, ඛන්ති පරමං තපො තිතික්ඛා, න මංකු භවිස්සාමි, සු අක්ඛාතො, යො අහං, සො අහං, කාමතො ජායති සොකො, කාමතො ජායති භයං, සක්කො උජු ච සුහුජුච, අනුපඝාතො, දුරක්ඛං, දුරමං, දුභරතා. යිට්ඨං වා හුතං වා ලොකෙ, යදි වා සාවකෙ, පුග්ගලා ධම්මදසා තෙ, භොවාදී නාම සො හොති, යථාභාවී ගුණෙන සො, යථා ඉදං, සම්මා දක්ඛාතො, පරා කමො, තණ්හා ක්ඛයො, ඣානස්ස ලාභී අම්හි, ථුල්ලච්චයො ඉතී+ධ – Hoan hỷ ở nơi ấy, người này ở nơi ấy, sự niệm Phật, có ý nghĩa, người có tưởng, khi ấy tôi, những chúng sanh nào ở đây, tôi đi, như vậy, đã vượt qua, như con chim công, sự giúp đỡ nhiều, nước mật ong, được khéo xem xét, người ấy cũng vậy, bây giờ tôi, nếu người này, người ít nghe này, bởi cái khác, đức tin là tài sản ở đây, nghiệp là cận y duyên, ví dụ như vậy, dừng lại vào ban đêm, sự an tịnh, của thế gian, như vậy, chư thiên, như vậy, họ vượt qua, họ trải qua, cũng là y tăng-già-lê, cũng vì mạng sống, như tia chớp, cái gì là tài sản ở đây?, lành thay, như vậy, những cái ấy của người đó đã được đoạn trừ, người ấy của người đó, kẻ ngu nghĩ đó là mật, vị mâu-ni đi trong làng như vậy, nhẫn nại, sự chịu đựng là khổ hạnh tối thượng, tôi sẽ không cứng đầu, được khéo thuyết, tôi là người nào, tôi là người ấy, sầu sanh từ dục, sợ hãi sanh từ dục, có khả năng, thẳng thắn và rất thẳng thắn, không làm hại, khó giữ gìn, khó ưa thích, tính khó nuôi. Sự cúng dường hay tế lễ ở đời, hoặc nếu trong các vị thinh văn, những người ấy là những bậc thấy pháp, người ấy được gọi là người nói 'thưa ngài', người ấy có đức hạnh như thế nào, ví như điều này, được thấy một cách chơn chánh, sự cố gắng, sự đoạn tận ái, tôi là người được thiền, tội thâu-lan-giá ở đây – 33. බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා 33. Trường âm và đoản âm khi có phụ âm theo sau රස්ස+දීඝානං [Pg.15] ක්වචි දීඝ+රස්සා හොන්ති බ්‍යඤ්ජනෙ. තත්‍රාභිරති, තත්‍රායං, බුද්ධානුස්සති, සාත්ථිකා, සඤ්ඤාවා+ස්ස, තදාහං, යානී+ධ භූතානි, ගච්ඡාමීති, අතීතො, කිකීව, බහූපකාරං, මධූදකං, සූපධාරිතං, සොපායං, ඉදානාහං, සචායං, අප්පස්සුතායං, ඉතරීතරෙන, සද්ධීධ විත්තං, කම්මූපනිස්සයො, තථූපමං, රත්තූපරතො, වූපසමො, ලොකස්සාති, දෙවාති, වීතිපතන්ති, වීතිනාමෙන්ති, සඞ්ඝාටීපි, ජීවිතහෙතූපි, විජ්ජූව, කිංසූධ විත්තං, සාධූති, ත්‍යාස්ස පහීනා, ස්වාස්ස, මධුවා මඤ්ඤතී බාලො, එවං ගාමෙ මුනී චරෙ, ඛන්තී පරමං තපො තිතික්ඛා, න මංකූ භවිස්සාමි, ස්වාක්ඛාතො, ය්වාහං, ස්වාහං, කාමතො ජායතී සොකො, කාමතො ජායතී භයං, සක්කො උජූ ච සුහුජූ ච, අනූපඝාතො, දූරක්ඛං, දූරමං, දූභරතා. යිට්ඨංව හුතංව ලොකෙ, යදිව සාවකෙ, පුග්ගල ධම්මදසා තෙ, භොවාදි නාම සො හොති, යථාභාවි ගුණෙන සො, යථයිදං, සම්මදක්ඛාතො, පරක්කමො, තණ්හක්ඛයො, ඣානස්ස ලාභිම්හි, වසිම්හි, ථුල්ලච්චයො. ක්වචීති කිං, ත්‍යජ්ජ, ස්වස්ස, පතිලියතීති දීඝනිසෙධො, මායිදං, මනසාදඤ්ඤා විමුත්තානං, යථාක්කමං, ආරක්ඛාතීතං, දීයති, සූයතීති රස්සකාරියනිසෙධො. කථං යානිව අන්තලික්ඛෙති, ‘‘දීඝරස්සා’’ති යොගවිභාගා. (දීඝ+රස්සසන්ධි). Đôi khi, các nguyên âm đoản và trường trở thành trường và đoản khi có phụ âm theo sau. Ví dụ: Tatrābhirati, tatrāyaṃ, buddhānussati, sātthikā, saññāvā+ssa, tadāhaṃ, yānī+dha bhūtāni, gacchāmīti, atīto, kikīva, bahūpakāraṃ, madhūdakaṃ, sūpadhāritaṃ, sopāyaṃ, idānāhaṃ, sacāyaṃ, appassutāyaṃ, itarītarena, saddhīdha vittaṃ, kammūpanissayo, tathūpamaṃ, rattūparato, vūpasamo, lokassāti, devāti, vītipatanti, vītināmenti, saṅghāṭīpi, jīvitahetūpi, vijjūva, kiṃsūdha vittaṃ, sādhūti, tyāssa pahīnā, svāssa, madhuvā maññatī bālo, evaṃ gāme munī care, khantī paramaṃ tapo titikkhā, na maṃkū bhavissāmi, svākkhāto, yvāhaṃ, svāhaṃ, kāmato jāyatī soko, kāmato jāyatī bhayaṃ, sakko ujū ca suhujū ca, anūpaghāto, dūrakkhaṃ, dūramaṃ, dūbharatā. Yiṭṭhaṃva hutaṃva loke, yadiva sāvake, puggala dhammadasā te, bhovādi nāma so hoti, yathābhāvi guṇena so, yathayidaṃ, sammadakkhāto, parakkamo, taṇhakkhayo, jhānassa lābhimhi, vasimhi, thullaccayo. Tại sao nói 'đôi khi'? (Vì) trong các trường hợp như 'tyajja', 'svassa', 'patiliyati', việc trường hóa bị cấm; trong các trường hợp như 'māyidaṃ', 'manasādaññā vimuttānaṃ', 'yathākkamaṃ', 'ārakkhātītaṃ', 'dīyati', 'sūyati', việc đoản hóa bị cấm. Làm thế nào (để giải thích trường hợp) 'yāniva antalikkhe'? (Điều này được giải thích) bằng cách phân chia quy tắc 'dīgharassā'. (Hiệp âm trường và đoản). බ්‍යඤ්ජනෙති වත්තතෙ. Thuật ngữ 'byañjane' (khi có phụ âm theo sau) được áp dụng tiếp tục. 34. සරම්හා ද්වෙ 34. Gấp đôi phụ âm sau nguyên âm. සරම්හා පරස්ස බ්‍යඤ්ජනස්ස ක්වචි ද්වෙ රූපානි හොන්ති. එත්ථ ච ආවුත්තිද්විවචනං ඨානෙද්විවචනන්ති ද්වීසු ඨානෙද්විවචනං වෙදිතබ්බං. Đôi khi, phụ âm đứng sau một nguyên âm có hai dạng (tức là được gấp đôi). Và ở đây, sự gấp đôi do lặp lại (āvuttidvivacanaṃ) được gọi là sự gấp đôi tại vị trí (ṭhānedvivacanaṃ), và nên được hiểu là sự gấp đôi tại hai vị trí. තානි [Pg.16] ච ප+පති+පටි+කම+කුස+කුධ+කී+ගහ+ජුත+ඤා+සි+ සු+සූ+සම්භූ+සර+සසාදීනමාදිබ්‍යඤ්ජනානඤ්ච හොති. ඉධ පමාදො=ඉධප්පමාදො, එවං අප්පමාදො, විප්පයුත්තො, සුප්පසන්නො, සම්මා පධානං=සම්මප්පධානං රස්සත්තං. අප්පතිවත්තියො, අධිප්පතිපච්චයො, සුප්පතිට්ඨිතො,. අප්පටිපුග්ගලො, විප්පටිසාරො, සුප්පටිපත්ති. පක්කමො, පටික්කමො, හෙතුක්කමො, ආකමති=අක්කමති, එවං පක්කමති, යථාක්කමං. අක්කොසති, පටික්කොසති, අනුක්කොසති, ආකොසති=අක්කොසති. අක්කුද්ධො, අභික්කුද්ධො. ධනක්කීතො, වික්කයො, අනුක්කයො. පග්ගහො, විග්ගහො, අනුග්ගහො, චන්දග්ගාහො, දිට්ඨිග්ගාහො. පජ්ජොතො, විජ්ජොතො, උජ්ජොතො. කතඤ්ඤූ, විඤ්ඤූ, පඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණං, අනඤ්ඤාණං. අවස්සයො, නිස්සයො, සමුස්සයො. අප්පස්සුතො, විස්සුතො, බහුස්සුතො. ආසවා=අස්සවා. පස්සම්භෙන්තො, විස්සම්භෙන්තො. අට්ටස්සරො, විස්සරති, අනුස්සරති, අනුස්සති. පස්සසන්තො, විස්සසන්තො, මුහුස්සසන්තො, ආසාසො=අස්සාසො. ආදිසද්දෙන අවිස්සජෙන්තො, විස්සජෙන්තො, අභික්කන්තතරො, පරිච්චජෙන්තො, උපද්දවො, උපක්කිලෙසො, මිත්තද්දුනො, ආයබ්‍යයො, අබ්බහි ඉච්චාදි. Và (sự đồng hóa) ấy cũng xảy ra đối với phụ âm đứng đầu của các từ như pa, pati, paṭi, kama, kusa, kudha, kī, gaha, juta, ñā, si, su, sū, sambhū, sara, sasa, v.v. Ví dụ: idha pamādo = idhappamādo, tương tự appamādo, vippayutto, suppasanno, sammā padhānaṃ = sammappadhānaṃ (với sự rút ngắn nguyên âm). Appativattiyo, adhippatipaccayo, suppatiṭṭhito. Appaṭipuggalo, vippaṭisāro, suppaṭipatti. Pakkamo, paṭikkamo, hetukkamo, ākamati = akkamati, tương tự pakkamati, yathākkamaṃ. Akkosati, paṭikkosati, anukkosati, ākosati = akkosati. Akkuddho, abhikkuddho. Dhanakkīto, vikkayo, anukkayo. Paggaho, viggaho, anuggaho, candaggāho, diṭṭhiggāho. Pajjoto, vijjoto, ujjoto. Kataññū, viññū, paññāṇaṃ, viññāṇaṃ, anaññāṇaṃ. Avassayo, nissayo, samussayo. Appassuto, vissuto, bahussuto. Āsavā = assavā. Passambhento, vissambhento. Aṭṭassaro, vissarati, anussarati, anussati. Passasanto, vissasanto, muhussasanto, āsāso = assāso. Bởi từ 'ādi' (vân vân), (cần hiểu thêm các ví dụ như): avissajento, vissajento, abhikkantataro, pariccajento, upaddavo, upakkileso, mittadduno, āyabyayo, abbahi, v.v. තික+තය+තිංස+වතාදීන+මාදිබ්‍යඤ්ජනස්ස ච. කුසලත්තිකං, පීතිත්තිකං, හෙතුත්තිකං. ලොකත්තයං, බොධිත්තයං, වත්ථුත්තයං. එකත්තිංස, ද්වත්තිංස, තෙත්තිංස, චතුත්තිංස. සීලබ්බතං, සුබ්බතො. සප්පීතිකො, සමන්නාගතො, පුනප්පුනං ඉච්චාදි. Và (sự đồng hóa cũng xảy ra) đối với phụ âm đứng đầu của các từ như tika, taya, tiṃsa, vata, v.v. Ví dụ: Kusalattikaṃ, pītittikaṃ, hetuttikaṃ. Lokattayaṃ, bodhittayaṃ, vatthuttayaṃ. Ekattiṃsa, dvattiṃsa, tettiṃsa, catuttiṃsa. Sīlabbataṃ, subbato. Sappītiko, samannāgato, punappunaṃ, v.v. වතු+වට+දිසාන+මන්තෙ, යථා වත්තති, වට්ටති, දස්සනං, ඵස්සො ඉච්චාදි. Ở cuối các từ vatu, vaṭa, dis, ví dụ như: vattati, vaṭṭati, dassanaṃ, phasso, v.v. උ+දු+නිඋපසග්ග+ත+චතු+ඡ+සන්තසද්දාදෙසාදීහි [Pg.17] පරෙසඤ්ච. උකංසො=උක්කංසො, එවං දුක්කරං, නික්කඞ්ඛො, උග්ගතං, දුච්චරිතං, නිජ්ජටං, උජ්ජහං, උච්චඞ්ගං, උන්නමති, දුක්කරො, නිද්දරො, උන්නතො, දුප්පඤ්ඤො, නිම්මලො, උය්‍යුත්තො, දුල්ලභො, නිබ්බත්තො, උස්සාහො, නිස්සාරො. තක්කරො, තජ්ජො, තන්නින්නො, තප්පභවො, තම්මයො, චතුක්කං, චතුද්දිසං, චතුප්පදො, චතුබ්බිධං, චතුස්සාලං, ඡක්කං, ඡන්නවුති, ඡප්පදිකො, ඡබ්බස්සානි. සක්කාරො, සග්ගුණො, සන්දිට්ඨි, සප්පුරිසො, මහබ්බලො. Và (sự đồng hóa cũng xảy ra) đối với (phụ âm) theo sau các tiếp đầu ngữ u, du, ni, và các từ ta, catu, cha, và từ thay thế cho santa, v.v. Ví dụ: Ukaṃso = ukkaṃso, tương tự dukkaraṃ, nikkaṅkho, uggataṃ, duccaritaṃ, nijjaṭaṃ, ujjahaṃ, uccaṅgaṃ, unnamati, dukkaro, niddaro, unnato, duppañño, nimmalo, uyyutto, dullabho, nibbatto, ussāho, nissāro. Takkaro, tajjo, tanninno, tappabhavo, tammayo, catukkaṃ, catuddisaṃ, catuppado, catubbidhaṃ, catussālaṃ, chakkaṃ, channavuti, chappadiko, chabbassāni. Sakkāro, sagguṇo, sandiṭṭhi, sappuriso, mahabbalo. අපදන්තආකාරවජ්ජිතදීඝතො යකාරස්ස ච, නිය්‍යාති, සුය්‍යති, අභිභුය්‍ය, විචෙය්‍ය, විනෙය්‍ය, ධෙය්‍යං, නෙය්‍යං, සෙය්‍යො, ජෙය්‍යො, වෙය්‍යාකරණො. ආකාරවජ්ජිතන්ති කිං, මාලාය, දොලාය, සමාදාය. Và phụ âm y (được lặp đôi) sau một nguyên âm dài, ngoại trừ ā. (Ví dụ:) niyyāti, suyyati, abhibhuyya, viceyya, vineyya, dheyyaṃ, neyyaṃ, seyyo, jeyyo, veyyākaraṇo. (Nói) 'ngoại trừ ā' để làm gì? (Để có các trường hợp như:) mālāya, dolāya, samādāya. ඡන්දානුරක්ඛණෙ-නප්පජහෙ වණ්ණබලං පුරාණං, උජ්ජුගතෙසු සෙය්‍යො, ගච්ඡන්ති සුග්ගතිං. සරම්හාති කිං, ඤායො, තංඛණං. ක්වචිත්වෙව, නිකායො, නිදානං, නිවාසො, තතො, ඡසට්ඨි, උපනීයති, සූයති. Để giữ gìn vần luật, không nên bỏ đi sức mạnh của âm cổ. (Ví dụ:) ujjugatesu seyyo, gacchanti suggatiṃ. (Nói) 'sau một nguyên âm' để làm gì? (Để có các trường hợp như:) ñāyo, taṃkhaṇaṃ. Đôi khi thì không (áp dụng). (Ví dụ:) nikāyo, nidānaṃ, nivāso, tato, chasaṭṭhi, upanīyati, sūyati. 35. චතුත්ථදුතියෙස්වෙ+සං තතියපඨමා 35. Của (các phụ âm) thứ tư và thứ hai, (thay thế bằng) (các phụ âm) thứ ba và thứ nhất. චතුත්ථදුතියෙසු පරෙස්වෙ+සං චතුත්ථදුතියානං තබ්බග්ගෙ තතියපඨමා හොන්ති පච්චාසත්‍යා. වග්ගෙ ඝ+ඣ+ඪ+ධ+භා චතුත්ථා, ඛ+ඡ+ඨ+ථ+ඵා දුතියා, ග+ජ+ඩ+ද+බා තතියා, ක+ච+ට+ත+පා පඨමා. ප+උ+දු-නිආදීහි පරෙසං ඝාදීනං ද්විභාවෙ තතියපඨමා හොන්ති. පගරති=පග්ඝරති, එවං උග්ඝරති, නිග්ඝොසො, උග්ඝාටෙති. එසොව තජ්ඣානඵලො, පඨමජ්ඣානං, අභිජ්ඣා-යති[Pg.18], උජ්ඣායති. දඩ්ඪො, බුඩ්ඪො. විද්ධංසෙති, උද්ධංසිතො, උද්ධාරො, නිද්ධනො, නිද්ධුතො. විබ්භන්තො, උබ්භන්තො, සමුබ්භන්තො, දුබ්භික්ඛං, නිබ්භයං, තබ්භාවො, චතුබ්භි. සද්ධා, සද්ධම්මො. මහබ්භයං. Khi các phụ âm thứ tư và thứ hai đứng sau, các phụ âm thứ ba và thứ nhất trong cùng nhóm tương ứng thay thế cho các phụ âm thứ tư và thứ hai đó. Trong các nhóm, gha, jha, ḍha, dha, bha là (phụ âm) thứ tư; kha, cha, ṭha, tha, pha là (phụ âm) thứ hai; ga, ja, ḍa, da, ba là (phụ âm) thứ ba; ka, ca, ṭa, ta, pa là (phụ âm) thứ nhất. Khi các phụ âm bắt đầu bằng gha, v.v. được lặp đôi sau các (tiếp đầu ngữ) pa, u, du, ni, v.v., (phụ âm đầu) trở thành các phụ âm thứ ba và thứ nhất. (Ví dụ:) Pagarati=paggharati, tương tự uggharati, nigghoso, ugghāṭeti. Esova tajjhānaphalo, paṭhamajjhānaṃ, abhijjhāyati, ujjhāyati. Daḍḍho, buḍḍho. Viddhaṃseti, uddhaṃsito, uddhāro, niddhano, niddhuto. Vibbhanto, ubbhanto, samubbhanto, dubbhikkhaṃ, nibbhayaṃ, tabbhāvo, catubbhi. Saddhā, saddhammo. Mahabbhayaṃ. රස්සසරෙහි පරෙසං වග්ගදුතියානං ද්විභාවො චෙ, පඨමා. පඤ්චක්ඛන්ධා, එවං රූපක්ඛන්ධො, අක්ඛමො, අභික්ඛණං, අවික්ඛෙපො, ජාතික්ඛෙත්තං, ධාතුක්ඛොභො, ආයුක්ඛයො. සෙතච්ඡත්තං, එවං සබ්බච්ඡන්නං, විච්ඡන්නං, බොධිච්ඡායා, ජම්බුච්ඡායා, සමුච්ඡෙදො. තත්‍ර ඨිතො=තත්‍රට්ඨිතො, එවං ථලට්ඨං, ජලට්ඨං, අට්ඨිතං, නිට්ඨිතං, චත්තාරිට්ඨානානි, ගරුට්ඨානියො, සමුට්ඨිතො. සබ්බත්ථාමෙන, යසත්ථෙරො, පත්ථරති, විත්ථාරො, අභිත්ථුතො, විත්ථම්භිතො, අනුත්ථුනං. පප්ඵොටෙති, මහප්ඵලං, අනිප්ඵලං, විප්ඵාරො, පරිප්ඵුටෙය්‍ය, මධුප්ඵාණිතං. ආකාරතො, ආඛාතො=අක්ඛාතො, එවං තණ්හාක්ඛයො, ආණාක්ඛෙත්තං, සඤ්ඤාක්ඛන්ධො. ආඡාදයි=අච්ඡාදයි, එවං අච්ඡින්දති, නාවට්ඨං, අත්ථරති, අප්ඵොටෙති. ක්වචි ත්වෙව, පුවඛජ්ජකං, තස්ස ඡවිආදීනි ඡින්දිත්වා, යථාඨිතං, කම්මඵලං, සීලං තස්ස ඣායිනො, යෙ ඣානප්පසුතා ධීරා, නිධනං, මහාධනං. (ද්විභාවසන්ධි). Nếu các phụ âm thứ hai của các nhóm đứng sau các nguyên âm ngắn được lặp đôi, (phụ âm đầu) trở thành (phụ âm) thứ nhất. (Ví dụ:) Pañcakkhandhā, tương tự rūpakkhandho, akkhamo, abhikkhaṇaṃ, avikkhepo, jātikkhettaṃ, dhātukkhobho, āyukkhayo. Setacchattaṃ, tương tự sabbacchannaṃ, vicchannaṃ, bodhicchāyā, jambucchāyā, samucchedo. Tatra ṭhito=tatraṭṭhito, tương tự thalaṭṭhaṃ, jalaṭṭhaṃ, aṭṭhitaṃ, niṭṭhitaṃ, cattāriṭṭhānāni, garuṭṭhāniyo, samuṭṭhito. Sabbatthāmena, yasatthero, pattharati, vitthāro, abhitthuto, vitthambhito, anutthunaṃ. Papphoṭeti, mahapphalaṃ, anipphalaṃ, vipphāro, paripphuṭeyya, madhupphāṇitaṃ. (Cũng xảy ra) sau ā, (ví dụ:) ākhāto=akkhāto, tương tự taṇhākkhayo, āṇākkhettaṃ, saññākkhandho. Āchādayi=acchādayi, tương tự acchindati, nāvaṭṭhaṃ, attharati, apphoṭeti. Đôi khi thì không, (ví dụ:) puvakhajjakaṃ, tassa chaviādīni chinditvā, yathāṭhitaṃ, kammaphalaṃ, sīlaṃ tassa jhāyino, ye jhānappasutā dhīrā, nidhanaṃ, mahādhanaṃ. (Hiệp âm lặp đôi). අකරම්හ සෙ තෙ, සො ඛො බ්‍යන්ති කාහිති, සො ගච්ඡං න නිවත්තති, එසො අත්ථො, එසො ආභොගො, එසො ඉදානි ඉතී+ධ ‘‘වෙ’’ති වත්තතෙ. Trong các trường hợp: Akaramha se te, so kho byanti kāhiti, so gacchaṃ na nivattati, eso attho, eso ābhogo, eso idāni, ở đây quy tắc 've' được áp dụng. 37. එඔන+ම වණ්ණෙ 37. A (thay thế) cho e và o khi một vần theo sau. එඔනං වණ්ණෙ ක්වචි අ හොති වා. අකරම්හ ස තෙ, අකරම්හ සෙ තෙ, එවං ස ඛො බ්‍යන්ති කාහිති, ස ගච්ඡං න නිවත්තති, එස අත්ථො[Pg.19], එස ආභොගො, එස ඉදානි. වණ්ණෙති කිං, අමොඝවචනො ච සො, ගන්ධබ්බානං අධිපති, මහාරාජා යසස්සි සොති. ‘‘න සන්ධිසමාසා වද්ධස්සා’’ති වුත්තත්තා ගාථාමජ්ඣෙ සන්ධි න හොතීති ‘‘තිවිධස්සා’’ති වුත්තතිම්හි පරෙපි වණ්ණො පරො නාම න ඉති. (සරබ්‍යඤ්ජනසන්ධි). Đôi khi a thay thế một cách tùy chọn cho e và o khi một vần theo sau. (Ví dụ:) Akaramha sa te, (hoặc) akaramha se te, tương tự sa kho byanti kāhiti, sa gacchaṃ na nivattati, esa attho, esa ābhogo, esa idāni. (Nói) 'khi một vần theo sau' để làm gì? (Để có các trường hợp như:) amoghavacano ca so, gandhabbānaṃ adhipati, mahārājā yasassi soti. Vì đã nói rằng 'Không có hiệp âm hay hợp từ cho (từ) vaddha', nên ở giữa một câu kệ, hiệp âm không xảy ra. Do đó, ngay cả khi có một vần theo sau trong trường hợp 'tividhassā' được nói đến, nó cũng không được coi là một vần theo sau. (Hiệp âm nguyên âm-phụ âm). අත යන්තං, තථ යං, මද යං, බුධ යති, ධන යං, සෙව යො, පර යෙසනා, පොක්ඛරණ යො ඉතී+ධ – Trong các trường hợp: Ata yantaṃ, tatha yaṃ, mada yaṃ, budha yati, dhana yaṃ, seva yo, para yesanā, pokkharaṇa yo, ở đây – 48. තවග්ගවරණානං යෙ චවග්ග බයඤා 48. Nhóm ca, ba, ya, ña (thay thế) cho nhóm ta, va, ra khi ya theo sau. තවග්ගවරණානං චවග්ගබයඤා හොන්ති යථාක්කමං යකාරෙ. ‘‘වග්ගලසෙහි තෙ’’ති පුබ්බරූපං. අච්චන්තං, තච්ඡං, මජ්ජං, බුජ්ඣති, ධඤ්ඤං, සෙබ්බො, පය්‍යෙසනා, පොක්ඛරඤ්ඤො. අපුච්චණ්ඩකායං, ජච්චන්ධො, යජ්ජෙවං, අජ්ඣගමා, අජ්ඣත්තං, අජ්ඣුපගතො, අජ්ඣොගාහෙත්වා, දිබ්බං. ක්වචිත්වෙව, රත්‍යා. Các phụ âm của nhóm ca, ba, ya, và ña lần lượt thay thế cho các phụ âm của nhóm ta, va, và ra khi phụ âm ya theo sau. Theo quy tắc 'Vaggalasehi te', (phụ âm ya) đồng hóa với phụ âm đứng trước. (Ví dụ:) Accantaṃ, tacchaṃ, majjaṃ, bujjhati, dhaññaṃ, sebbo, payyesanā, pokkharañño. Apuccaṇḍakāyaṃ, jaccandho, yajjevaṃ, ajjhagamā, ajjhattaṃ, ajjhupagato, ajjhogāhetvā, dibbaṃ. Đôi khi thì không, (ví dụ:) ratyā. සක යතෙ, රුච යතෙ, පච යතෙ, අට යතෙ, ලුප යතෙ, කුප යතෙ, සල යතෙ, ඵල යතෙ, දිස යතෙ, අස යතෙ ඉතී+ධ ‘‘යෙ’’ති වත්තතෙ වක්ඛමානෙසු ද්වීසු. Trong các trường hợp: Saka yate, ruca yate, paca yate, aṭa yate, lupa yate, kupa yate, sala yate, phala yate, disa yate, asa yate, ở đây quy tắc liên quan đến 'ye' được áp dụng trong hai quy tắc sắp tới. 49. වග්ගලසෙහිතෙ 49. Với các phụ âm nhóm, la, sa, (ya trở thành) chính các phụ âm đó. වග්ගලසෙහි පරස්ස යකාරස්ස ක්වචි තෙ වග්ගලසා හොන්ති. සක්කතෙ, රුච්චතෙ, පච්චතෙ, අට්ටතෙ, ලුප්පතෙ, කුප්පතෙ, සල්ලතෙ, ඵල්ලතෙ, දිස්සතෙ, අස්සතෙ. ක්වචිත්වෙව, ක්‍යාහං. Đôi khi, phụ âm ya đứng sau các phụ âm nhóm, la, và sa trở thành chính các phụ âm nhóm, la, và sa đó. (Ví dụ:) Sakkate, ruccate, paccate, aṭṭate, luppate, kuppate, sallate, phallate, dissate, assate. Đôi khi thì không, (ví dụ:) kyāhaṃ. මුහ යති, ගුහ යති ඉතී+ධ – Trong các trường hợp: Muha yati, guha yati, ở đây – 50. හස්ස විපල්ලාසො 50. Sự hoán vị của h. හස්ස [Pg.20] විපල්ලාසො හොති යකාරෙ. මුය්හති, ගුය්හති. Sự hoán vị của h xảy ra khi ya theo sau. (Ví dụ:) Muyhati, guyhati. බහු ආබාධො ඉතී+ධ උස්සවකාරෙ ‘‘හස්ස විපල්ලාසො’’ති වත්තතෙ. Trong trường hợp Bahu ābādho, ở đây, khi có phụ âm va, quy tắc 'sự hoán vị của h' được áp dụng. 51. වෙ වා 51. Khi va theo sau, (xảy ra) một cách tùy chọn. හස්ස විපල්ලාසො හොති වා වකාරෙ. බව්හාබාධො. වාත්වෙව, බහ්වාබාධො. Sự hoán vị của h xảy ra một cách tùy chọn khi va theo sau. (Ví dụ:) Bavhābādho. Khi không (áp dụng), (ta có) bahvābādho. 52. තථනරානං ටඨණලා 52. Ṭa, ṭha, ṇa, và la (thay thế) cho ta, tha, na, và ra. තථනරානං ටඨණලා හොන්ති වා යථාක්කමං. දුක්කතං=දුක්කටං, එවං සුකටං, පත්ථටො, පතටො, උද්ධටො, විසටො. අට්ඨකථා. පණිධානං, පණිපාතො, පණාමො, පණීතං, පරිණතො, පරිණාමො, දුණ්ණයො, නිණ්ණයො, ඔණතො. පරිපන්නො=පලිපන්නො, එවං පලිබොධො, පල්ලඞ්කං, තලුනො, මහාසාලො, මාලුතො, සුඛුමාලො. (බ්‍යඤ්ජනසන්ධි). Ṭa, ṭha, ṇa, và la lần lượt thay thế một cách tùy chọn cho ta, tha, na, và ra. (Ví dụ:) Dukkataṃ=dukkaṭaṃ, tương tự sukaṭaṃ, patthaṭo, pataṭo, uddhaṭo, visaṭo. Aṭṭhakathā. Paṇidhānaṃ, paṇipāto, paṇāmo, paṇītaṃ, pariṇato, pariṇāmo, duṇṇayo, niṇṇayo, oṇato. Paripanno=palipanno, tương tự palibodho, pallaṅkaṃ, taluno, mahāsālo, māluto, sukhumālo. (Hiệp âm phụ âm). චක්ඛු උදපාදි, අක්ඛි රුජති, පුරිම ජාති, අණු ථූලානි, කත්තබ්බ කුසලං බහුං, ත සම්පයුත්තා, තත සභාවතො ඉතී+ධ ‘‘වෙ’’ති වත්තතෙ යාව ‘‘මයදා සරෙ’’ති. Trong các trường hợp: Cakkhu udapādi, akkhi rujati, purima jāti, aṇu thūlāni, kattabba kusalaṃ bahuṃ, ta sampayuttā, tata sabhāvato, ở đây quy tắc 've' được áp dụng cho đến quy tắc 'mayadā sare'. 38. නිග්ගහීතං 38. Niggahīta (ṃ). නිග්ගහීතාගමො හොති වා ක්වචි. සාමත්ථියෙනා+ගමොව, ස ච රස්සසරස්සෙව හොති… තස්ස රස්සසරානුගතත්තා. ඨානීන+මාලිඞ්ඝිය ගච්ඡති පවත්තතීති ආගමො. චක්ඛුං උදපාදි, අක්ඛිං [Pg.21] රුජති, පුරිමං ජාති, අණුං ථූලානි, කත්තබ්බං කුසලං බහුං, තංසම්පයුත්තා, තංතංසභාවතො. වාග්ගහණෙන චක්ඛු උදපාදි ඉච්චාදි. අවංසිරො, යාවඤ්චිදංතිආදි නිච්චං… වවත්ථිතවිභාසත්තා වාධිකාරස්ස, වවත්ථිතස්ස ලක්ඛණස්සා+නුරොධෙන ලක්ඛණෙ පවත්තිතා විභාසා වවත්ථිතවිභාසා. වාසද්දො හි අත්ථද්වයෙ වත්තතෙ කත්ථචි විකප්පෙ, කත්ථචි යථාවවත්ථිතරූපපරිග්ගහෙති. යදා පච්ඡිමෙ, තදා නිච්ච+මනිච්ච+මසන්තඤ්ච විධිං දීපෙති. එත්ථ පන ක්වචිසද්දස්සා+නුවත්තනා තෙනෙවා+සන්තවිධි සිද්ධොති වාසද්දෙනි+තරද්වයං. ක්වචි ත්වෙව, න හි එතෙහි, ඉධ චෙව. Sự chèn vào của niggahīta (ṃ) đôi khi xảy ra. Do năng lực (của quy tắc), đó là sự chèn vào; và nó chỉ xảy ra đối với nguyên âm ngắn... vì nó đi theo nguyên âm ngắn. Āgama là cái đến và diễn ra bằng cách liên kết với vị trí (của âm). (Ví dụ:) Cakkhuṃ udapādi, akkhiṃ rujati, purimaṃ jāti, aṇuṃ thūlāni, kattabbaṃ kusalaṃ bahuṃ, taṃsampayuttā, taṃtaṃsabhāvato. Bằng việc dùng từ 'vā', (các ví dụ như) 'cakkhu udapādi' v.v... (được bao gồm). (Trong các trường hợp như) 'avaṃsiro', 'yāvañcidaṃ' v.v... thì (sự chèn vào) là bắt buộc... vì quyền hạn của 'vā' là một tùy chọn có giới hạn (vavatthitavibhāsā), một tùy chọn được áp dụng trong một quy tắc theo một đặc điểm đã được xác định là 'vavatthitavibhāsā'. Thật vậy, từ 'vā' có hai nghĩa: đôi khi là lựa chọn, đôi khi là sự chấp nhận một hình thức đã được xác định. Khi ở nghĩa sau, nó chỉ ra một quy tắc bắt buộc, không bắt buộc, và không tồn tại. Tuy nhiên, ở đây, vì từ 'kvaci' được kế thừa, quy tắc không tồn tại đã được xác định bởi nó, do đó từ 'vā' (chỉ) hai (nghĩa) còn lại. (Ví dụ không áp dụng:) Kvaci tveva, na hi etehi, idha ceva. සං රම්භො, සං රත්තො, සං රාගො, තාසං අහං සන්තිකෙ, එවං අයං, පුං ලිඞ්ගං, කිං අහං, තස්ස අදාසිං අහං ඉතී+ධ ‘‘නිග්ගහීතා’’ධිකාරො ආ ‘‘මයදා සරෙ’’ති. (Các trường hợp như) Saṃ rambho, saṃ ratto, saṃ rāgo, tāsaṃ ahaṃ santike, evaṃ ayaṃ, puṃ liṅgaṃ, kiṃ ahaṃ, tassa adāsiṃ ahaṃ, ở đây quyền hạn của 'niggahīta' (được áp dụng) cho đến (quy tắc) 'mayadā sare'. 39. ලොපො 39. Sự lược bỏ නිග්ගහීතස්ස ලොපො හොති වා ක්වචි. දීඝෙ සාරම්භො සංරම්භො, සාරත්තො සංරත්තො, සාරාගො සංරාගො, පුබ්බස්සරලොපෙ තාසාහං සන්තිකෙ, එවායං, ද්විත්තෙ පුල්ලිඞ්ගං පුංලිඞ්ගං, ක්‍යාහං, තස්ස අදාසහං. පටිසල්ලානො, සල්ලෙඛො, පාතුකාමො, ගන්තුමනො, අරියසච්චාන දස්සනං, එතං බුද්ධාන සාසනං, අවිසාහාරො, චිරප්පවාසින්තිආදීසු නිච්චං. ක්වචීති කිං, එව+මයං, කි+මහං, එතං මඞ්ගල+මුත්තමං. Sự lược bỏ niggahīta đôi khi xảy ra. Khi (nguyên âm trước) được trường hóa: sārambho (từ) saṃrambho, sāratto (từ) saṃratto, sārāgo (từ) saṃrāgo. Khi nguyên âm trước bị lược bỏ: tāsāhaṃ santike. (Các ví dụ khác:) evāyaṃ, khi (phụ âm sau) được điệp hóa: pulliṅgaṃ (từ) puṃliṅgaṃ, kyāhaṃ, tassa adāsahaṃ. Trong (các từ như) Paṭisallāno, sallekho, pātukāmo, gantumano, ariyasaccāna dassanaṃ, etaṃ buddhāna sāsanaṃ, avisāhāro, cirappavāsin v.v... thì (sự lược bỏ) là bắt buộc. Tại sao nói 'đôi khi'? (Để loại trừ các trường hợp như) evaṃ ayaṃ, kiṃ ahaṃ, etaṃ maṅgalamuttamaṃ. කතං ඉති, අභිනන්දුං ඉති, උත්තත්තං ඉව, චක්කං ඉව, කලිංඉව, හලං ඉදානි, කිං ඉදානි, ත්වං අසි, ඉදං අපි, උත්තරිං අපි, දාතුං අපි, සදිසං එව ඉතී+ධ – (Trong các trường hợp như) Kataṃ iti, abhinanduṃ iti, uttattaṃ iva, cakkaṃ iva, kaliṃ iva, halaṃ idāni, kiṃ idāni, tvaṃ asi, idaṃ api, uttariṃ api, dātuṃ api, sadisaṃ eva, ở đây – 40. පරසරස්ස 40. Của nguyên âm theo sau නිග්ගහීතම්හා [Pg.22] පරසරස්ස ලොපො හොති වා ක්වචි. කතන්ති, අභිනන්දුන්ති, උත්තත්තංව, චක්කංව, කලිංව, හලංදානි, කිංදානි, ත්වංසි, ඉදම්පි, උත්තරිම්පි, දාතුම්පි, සදිසංව. වාති කිං, කතංඉති, කිමිති, දාතුමපි, සදිසං එව. Sự lược bỏ nguyên âm theo sau niggahīta đôi khi xảy ra. (Ví dụ:) Katanti, abhinandunti, uttattaṃva, cakkaṃva, kaliṃva, halaṃdāni, kiṃdāni, tvaṃsi, idampi, uttarimpi, dātumpi, sadisaṃva. Tại sao nói 'vā'? (Để bao gồm các trường hợp không lược bỏ như) kataṃ iti, kiṃ iti, dātuṃ api, sadisaṃ eva. පුප්ඵං අස්සා උප්පජ්ජති, එවං අස්ස තෙ ආසවා ඉතී+ධ පරස්සරලොපෙ – (Trong các trường hợp như) Pupphaṃ assā uppajjati, evaṃ assa te āsavā, ở đây khi nguyên âm sau bị lược bỏ – 53. සංයොගාදිලොපො 53. Sự lược bỏ phụ âm đầu của cụm phụ âm අබ්‍යවහිතානං ද්වින්නං බ්‍යඤ්ජනානං එකත්‍ර ඨිති සංයොගො, තස්මිං සංයොගෙ යො ආදිභූතාවයවො, තස්ස වා ක්වචි ලොපො හොතීතිආදිබ්‍යඤ්ජනස්ස ලොපො. පුප්ඵංසා උප්පජ්ජති, එවංස තෙ ආසවා. තිණ්ණං සංයොගානං විසයෙ අග්‍යාගාරං, වුත්‍යස්ස ඉති හොති. Sự đứng cùng nhau của hai phụ âm không bị ngăn cách là một cụm phụ âm (saṃyoga). Trong cụm phụ âm đó, thành phần đứng đầu đôi khi bị lược bỏ, đó là sự lược bỏ phụ âm đầu. (Ví dụ:) Pupphaṃsā uppajjati, evaṃsa te āsavā. Trong trường hợp cụm ba phụ âm, (ví dụ) agyāgāraṃ, vutyassa, nó xảy ra như vậy. තං කරොති, තං ඛණං, සං ගතො, තං ඝතං, ධම්මං චරෙ, තං ඡන්නං, තං ජාතං, තං ඣානං, තං ඤාණං, තං ඨානං, තං ඩහති, තං තනොති, තං ථිරං, තං දානං, තං ධනං, තං නිච්චුතං, තං පත්තො, තං ඵලං, තෙසං බොධො, සං භූතො, තං මිත්තං, කිං කතො, දාතුං ගතො ඉතී+ධ – (Trong các trường hợp như) Taṃ karoti, taṃ khaṇaṃ, saṃ gato, taṃ ghataṃ, dhammaṃ care, taṃ channaṃ, taṃ jātaṃ, taṃ jhānaṃ, taṃ ñāṇaṃ, taṃ ṭhānaṃ, taṃ ḍahati, taṃ tanoti, taṃ thiraṃ, taṃ dānaṃ, taṃ dhanaṃ, taṃ niccutaṃ, taṃ patto, taṃ phalaṃ, tesaṃ bodho, saṃ bhūto, taṃ mittaṃ, kiṃ kato, dātuṃ gato, ở đây – 41. වග්ගෙ වග්ගන්තො 41. Phụ âm cuối varga khi có phụ âm cùng varga නිග්ගහීතස්ස ඛො වග්ගෙ වග්ගන්තො වා හොතීති නිමිත්තානුස්සරානං පච්චාසත්‍යා තබ්බග්ගපඤ්චමො හොති. පච්චාසත්ති නාම ඨානතො ආසන්නතා ගුණතො වා, ගුණතොති වණ්ණසඤ්ඤාදිගුණතො. නිග්ගහීතස්ස [Pg.23] අනුසරීයතීති පච්ඡා කත්වා සරීයතීති අනුස්සරොතිපි වුච්චති. තඞ්කරොති=තං කරොති, එවං තඞ්ඛණං, සඞ්ගතො, තඞ්ඝතං. ධම්මඤ්චරෙ, තඤ්ඡන්නං, තඤ්ජාතං, තඤ්ඣානං, තඤ්ඤාණං. තණ්ඨානං, තණ්ඩහති. තන්තනොති, තන්ථිරං, තන්දානං, තන්ධනං, තන්නිච්චුතං, තම්පත්තො, තම්ඵලං, තෙසම්මොධො, සම්භූතො, තම්මිත්තං. කිඞ්කතො, දාතුඞ්ගතො, තණ්හඞ්කරො, රණඤ්ජහො, සණ්ඨිතො, ජුතින්ධරො, සම්මතොතිආදීසු නිච්චං. Thật vậy, niggahīta đôi khi trở thành phụ âm cuối varga khi (phụ âm sau) thuộc varga đó, nghĩa là, do sự gần gũi giữa nguyên nhân (phụ âm sau) và âm mũi, nó trở thành phụ âm mũi thứ năm của varga đó. Sự gần gũi là sự gần gũi về vị trí phát âm hoặc về đặc tính; về đặc tính nghĩa là về các đặc tính như tên gọi của âm. Niggahīta cũng được gọi là anussara vì nó được phát âm theo sau, được tạo ra sau (nguyên âm). Taṅkaroti = taṃ karoti, tương tự taṅkhaṇaṃ, saṅgato, taṅghataṃ. Dhammañcare, tañchannaṃ, tañjātaṃ, tañjhānaṃ, taññāṇaṃ. Taṇṭhānaṃ, taṇḍahati. Tantanoti, tanthiraṃ, tandānaṃ, tandhanaṃ, tanniccutaṃ, tampatto, tamphalaṃ, tesammodho, sambhūto, tammittaṃ. Kiṅkato, dātuṅgato. Trong (các từ như) taṇhaṅkaro, raṇañjaho, saṇṭhito, jutindharo, sammato v.v... thì (sự biến đổi) là bắt buộc. ආනන්තරිකං ය+මාහු, යං යදෙව, පච්චත්තං එව, තං හිඉතී+ධ – (Trong các trường hợp như) Ānantarikaṃ yaṃ āhu, yaṃ yadeva, paccattaṃ eva, taṃ hi, ở đây – 42. යෙවහිසු ඤො 42. Ñ (thay cho niggahīta) trước ya, eva, và hi ය+එව+හිසද්දෙසු නිග්ගහීතස්ස වා ඤො හොති. ‘‘වග්ගලසෙහි තෙ’’ති යස්ස ඤකාරො. ආනන්තරිකඤ්ඤ+මාහු=ආනන්තරිකං ය+මාහු, යඤ්ඤදෙව=යංයදෙව, ඤස්ස ද්විත්තෙ පච්චත්තඤ්ඤෙව, පච්චත්තං එව, තඤ්හි, තඤ්හි. ‘‘අබ්‍යභිචාරිනා බ්‍යභිචාරී නියම්‍යතෙ’’ති ඤායා එවසද්දසහචරියා ‘‘ය’’ ඉති සබ්බාදියසද්දස්සෙව ගහණං. Khi có các từ ya, eva, hi theo sau, niggahīta đôi khi trở thành ñ. Theo (quy tắc) 'vaggalasehi te', ya trở thành ñ. Ānantarikaññamāhu = ānantarikaṃ yaṃ āhu, yaññadeva = yaṃ yadeva, khi ñ được điệp hóa: paccattaññeva (từ) paccattaṃ eva, tañhi (từ) taṃ hi. Theo nguyên tắc 'cái không thay đổi được quy định bởi cái thay đổi', do sự liên kết với từ 'eva', 'ya' ở đây chỉ được hiểu là đại từ 'ya'. සංයොගො, සංයොජනං, සංයතො, සංයාචිකාය ඉතී+ධ – (Trong các trường hợp như) Saṃyogo, saṃyojanaṃ, saṃyato, saṃyācikāya, ở đây – 43. යෙ සංස්ස 43. Của (niggahīta trong) 'saṃ' khi có 'ya' theo sau සංසද්දස්ස යං නිග්ගහීතං, තස්ස වා ඤො හොති යකාරෙ. සඤ්ඤොගො=සංයොගො, එවං සංයොජනං, සඤ්ඤතො, සඤ්ඤාචිකාය. ඉධ යකාරමත්තොව ගය්හතෙ. සංස්සාති කිං, එතං යොජනං, තං යානං, තං සරණං යන්ති. Niggahīta của từ 'saṃ' đôi khi trở thành ñ khi có 'y' theo sau. Saññogo = saṃyogo, tương tự saññojanaṃ, saññato, saññācikāya. Ở đây chỉ có chữ 'y' được xét đến. Tại sao nói 'của saṃ'? (Để loại trừ các trường hợp như) etaṃ yojanaṃ, taṃ yānaṃ, taṃ saraṇaṃ yanti. තං [Pg.24] එව, තං අහං බ්‍රූමි, යං ආහු, ධනං එව, කිං එතං, නින්දිතුං අරහති, තං ඉදං, යං අනිච්චං, තං අනත්තා, එතං අවොච, එතං එව ඉතී+ධ – (Trong các trường hợp như) Taṃ eva, taṃ ahaṃ brūmi, yaṃ āhu, dhanaṃ eva, kiṃ etaṃ, nindituṃ arahati, taṃ idaṃ, yaṃ aniccaṃ, taṃ anattā, etaṃ avoca, etaṃ eva, ở đây – 44. මයදා සරෙ 44. M, y, d (thay cho niggahīta) khi có nguyên âm theo sau නිග්ගහීතස්ස ම ය දා හොන්ති වා සරෙ ක්වචි. තමෙව තං එව, තමහං බ්‍රූමි=තං අහං බ්‍රූමි, යමාහු, ධනමෙව, කිමෙතං, නින්දිතුමරහති. තයිදං. යදනිච්චං, තදනත්තා, එතදවොච, එතදෙව. ‘‘මයදා’’ති යොගවිභාගා බුද්ධම සරණම ඉච්චාදි භවති. Niggahīta đôi khi trở thành m, y, d khi có nguyên âm theo sau. (Ví dụ cho m:) Tameva (từ) taṃ eva, tamahaṃ brūmi = taṃ ahaṃ brūmi, yamāhu, dhanameva, kimetaṃ, ninditumarahati. (Ví dụ cho y:) Tayidaṃ. (Ví dụ cho d:) Yadaniccaṃ, tadanattā, etadavoca, etadeva. Do sự phân chia quy tắc của 'mayadā', (các hình thức như) 'buddhama saraṇama' v.v... cũng xảy ra. 47. තදමිනාදීනි 47. Tadaminā và các trường hợp khác තදමිනාදීනි නිප්පජ්ජන්ති. ‘‘ය+දලක්ඛණිකං, තං නිපාතනා’’ති ඤායා ලක්ඛණන්තරෙන අවිහිතා දෙස+ලොපා+ගම+විපල්ලාසා, සබ්බත්ථ ඉමිනාව දට්ඨබ්බා. ඉදඤ්ච පරෙසං පිසොදරාදිමිව දට්ඨබ්බං. ඵුසිතං=ජලබින්දු, ඵුසිත+මුදර+මස්ස පිසොදරං. ඉස්ස අකාරෙ තං ඉමිනා=තදමිනා, සකිං ආගාමී=සකදාගාමී, ධස්ස දකාරෙ එකං ඉධ අහං=එක+මිදා+හං, විධස්ස විදාදෙසො සංවිධාය අවහාරො=සංවිදාවහාරො, වාරිසද්දස්ස වකාරෙ, හස්ස ලකාරෙ ච කතෙ වාරිවාහකො=වලාහකො, ජීවනස්ස ජීආදෙසො, ජීවනස්ස මුතො=ජීමූතො. ඡවස්ස සුආදෙසෙ, සයනස්ස සානාදෙසෙ ච කතෙ ඡවස්ස සයනං=සුසානං. උද්ධස්ස උදුආදෙසෙ, ඛස්ස ඛලආදෙසෙ ච ‘‘සරම්හා ද්වෙ’’ති ද්විත්තාදිම්හි ච කතෙ උද්ධං ඛං අස්ස උදුක්ඛලං. පිසිතස්ස පිආදෙසෙ, අසස්ස සාචාදෙසෙ ච කතෙ පිසිතාසො=පිසාචො. Các từ như tadaminā v.v... được hình thành. Theo phương pháp ‘‘bất cứ từ nào không có đặc tính (được quy định bởi quy tắc khác), từ ấy (được hình thành) do sự tạo thành bất định’’, những sự thay thế, sự lược bỏ, sự thêm vào, sự hoán vị mà không được quy định bởi quy tắc khác, nên được hiểu ở khắp nơi chính là do phương pháp này. Và điều này nên được hiểu giống như nhóm pisodarādi của các nhà ngữ pháp khác. Phusitaṃ = giọt nước, phusitaṃ udaraṃ assa (bụng có giọt nước) trở thành pisodaraṃ. Khi i thành a, taṃ iminā = tadaminā. Sakiṃ āgāmī = sakadāgāmī. Khi dh thành d, ekaṃ idha ahaṃ = ekamidāhaṃ. Khi vidh được thay thế bằng vidā, saṃvidhāya avahāro = saṃvidāvahāro. Khi vāri thành va, và h thành l, vārivāhako = valāhako. Khi jīvana được thay thế bằng jī, jīvanassa muto = jīmūto. Khi chava được thay thế bằng su, và sayana được thay thế bằng sāna, chavassa sayanaṃ = susānaṃ. Khi uddha được thay thế bằng udu, và kha được thay thế bằng khala, và sau khi thực hiện việc điệp âm v.v... theo quy tắc ‘‘saramhā dve’’, uddhaṃ khaṃ assa trở thành udukkhalaṃ. Khi pisita được thay thế bằng pi, và asa được thay thế bằng sāca, pisitāso = pisāco. මහීසද්දස්ස [Pg.25] මයූආදෙසෙ, රවතිස්ස රාදෙසෙ ච කතෙ මහියං රවතීති මයූරො. එව+මඤ්ඤෙපි පයොගතො+නුගන්තබ්බා. එත්ථ ච – Khi từ mahī được thay thế bằng mayū, và ravati được thay thế bằng ra, (câu) mahiyaṃ ravati (nó kêu trên mặt đất) trở thành mayūro. Như vậy, các trường hợp khác cũng nên được suy ra từ cách sử dụng. Và ở đây (có nói rằng): වණ්ණාගමො වණ්ණවිපරියායො,ද්වෙ චා+පරෙ වණ්ණවිකාර+නාසා; ධාතුස්ස අත්ථාතිසයෙන යොගො,ත+දුච්චතෙ පඤ්චවිධං නිරුත්තංති. Sự thêm vào của âm, sự hoán vị của âm, và hai loại khác là sự biến đổi và sự tiêu mất của âm; sự liên kết của căn với một ý nghĩa mở rộng, đó được gọi là năm loại từ nguyên học. යථා ද්වාරෙ නියුත්තො=දොවාරිකොති ඔකආගමො. හිංසසද්දස්ස සීහොති විපල්ලාසො. නිජකො=නියකොති විකාරො. මෙහනස්ස ඛස්ස මාලා මෙඛලාති වණ්ණලොපො, හ+න+මකාරානං ලොපො. මයූරොති අත්ථෙ රවතිස්ස අතිස්සයයොගොති. Ví như, dvāre niyutto = dovāriko, đây là sự thêm vào của âm o. Từ hiṃsa thành sīho, đây là sự hoán vị. Nijako = niyako, đây là sự biến đổi. Trong (từ) mekhalā, có sự lược bỏ âm, (đó là) sự lược bỏ các âm ha, na, và ma. Trong ý nghĩa của (từ) mayūro, có sự liên kết với ý nghĩa mở rộng của (căn) ravati. යථරිව තථරිවෙති නිපාතාව. ‘‘ජරග්ගවා විචින්තෙසුං, වර+ම්හාකං භුසාමිවෙ’’ති එත්ථ ඉවසද්දො එවකාරත්ථො. නිග්ගහීතසන්ධි. Yathariva và tathariva chỉ là các bất biến từ. Trong câu ‘‘Jaraggavā vicintesuṃ, varamhākaṃ bhusāmive’’, từ iva có nghĩa là eva. Phép nối âm Niggahīta. සන්ධිස්සරානං පටිසෙධසන්ධි,අථො බ්‍යඤ්ජන+සරබ්‍යඤ්ජනානං; සන්ධි ච+ථො නිග්ගහීතස්ස සන්ධි,භවන්ති සන්ධි පන පඤ්චධා වෙ. Phép nối âm của các nguyên âm, phép nối âm ngăn cấm, rồi đến phép nối âm của phụ âm và của nguyên âm-phụ âm; và rồi phép nối âm của niggahīta, thật vậy, phép nối âm có năm loại. ඉති පයොගසිද්ධියං සන්ධිකණ්ඩො පඨමො. Như vậy là chương thứ nhất, chương về phép nối âm, trong (tác phẩm) Payogasiddhi. 2. නාමකණ්ඩ 2. Chương về Danh từ අථ [Pg.26] නාමානි වුච්චන්තෙ. තං අත්ථාභිමුඛං නමනතො, අත්තනා ච+ත්ථස්ස නාමනතො නාමං, දබ්බාභිධානං. තං දුවිධං සලිඞ්ගා+ලිඞ්ගතො, අන්වත්ථරුළ්හිතො ච, තිවිධං පුමි+ත්ථි+නපුංසකලිඞ්ගතො, රුක්ඛො, ලතා, වනන්ති. චතුබ්බිධං සාමඤ්ඤ+ගුණ+ක්‍රියා+යදිච්ඡානාමතො, රුක්ඛො, නීලො, පාචකො, සිරිවඩ්ඪොති. අට්ඨවිධං අවණ්ණි+වණ්ණු+වණ්ණො+කාර+නිග්ගහීතන්තපකතිභෙදතො, එත්ථ කිංසද්දො නිග්ගහීතන්තො. පච්චයා පඨමං කරීයතීති පකති, සද්දො, ධාතු ච. Bây giờ, các danh từ được giải thích. Nó được gọi là nāma (danh từ) vì nó hướng về (namanato) ý nghĩa, và vì tự nó gọi tên (nāmanato) ý nghĩa; (nó là) sự chỉ định một thực thể. Nó có hai loại: theo (tiêu chí) có giới tính và không có giới tính, và (theo tiêu chí) từ nguyên và quy ước. Nó có ba loại: theo nam tính, nữ tính, và trung tính, (như) rukkho, latā, vanaṃ. Nó có bốn loại: theo danh từ chung, danh từ chỉ phẩm chất, danh từ chỉ hành động, và danh danh riêng, (như) rukkho, nīlo, pācako, sirivaḍḍho. Nó có tám loại: theo sự phân biệt của các từ gốc tận cùng bằng a, i, u, o, và niggahīta. Ở đây, từ kiṃ tận cùng bằng niggahīta. Pakati (thân từ) là cái được tạo ra đầu tiên trước hậu tố; (nó là) một từ, và một căn. තත්ථ සලිඞ්ගෙසු තාව අකාරන්තතො පුල්ලිඞ්ගා සුගතසද්දා සත්ත විභත්තියො පරා යොජීයන්තෙ. සුගතඉති ඨිතෙ – Trong số đó, trước hết đối với các danh từ có giới tính, từ danh từ nam tính sugata tận cùng bằng a, bảy biến cách được áp dụng theo sau. Khi (từ) đứng là sugata – 1. ද්වෙ ද්වෙ+කානෙකෙසු නාමස්මා සියො අංයො නා හි ස නං ස්මා හි ස නං ස්මිං සු 1. (Các biến cách vĩ ngữ) từng cặp hai, (cho số ít và số nhiều), (được áp dụng) sau một danh từ, (là): si yo, aṃ yo, nā hi, sa naṃ, smā hi, sa naṃ, smiṃ su. එතෙසං ද්වෙ ද්වෙ හොන්ති එකානෙකත්ථෙසු වත්තමානතො නාමස්මා යථාක්කමං. යතො ඉමෙ සත්ත දුකා හොන්ති, ‘‘අත්ථවන්ත+මධාතුක+මපච්චයං පාටිපදිකං කිතක+තද්ධිත+සමාසා චෙ’’ති වුත්තත්තා තං නාමං පාටිපදිකං නාම. කෙචි සකත්ථ+දබ්බ+ලිඞ්ග+සඞ්ඛ්‍යා+කම්මාදිපඤ්චකං පාටිපදිකන්ති වදන්ති. තෙනෙ+තං වුච්චති – Trong số này, có từng cặp hai tương ứng (cho số ít và số nhiều) sau một danh từ biểu thị ý nghĩa số ít hoặc số nhiều. Bởi vì đây là bảy cặp, và vì đã được nói rằng ‘‘một (từ) có nghĩa, không phải là căn, không phải là hậu tố, là một thân từ (pāṭipadika), và các từ phái sinh sơ cấp (kitaka), phái sinh thứ cấp (taddhita), và các từ ghép (samāsa) cũng vậy’’, nên danh từ đó được gọi là thân từ. Một số người nói rằng thân từ biểu thị năm phương diện: ý nghĩa riêng, thực thể, giới tính, số, và vai trò trong câu như chủ cách v.v... Do đó, có nói rằng – සකත්ථ+දබ්බ+ලිඞ්ගානි, සද්දත්ථ+මබ්‍රවුං පරෙ; සඞ්ඛ්‍යා+කම්මාදිකානන්තු, විභත්ති වාචකා මතා. Những người khác đã nói rằng ý nghĩa của từ (thân từ) là ý nghĩa riêng, thực thể, và giới tính; còn biến cách vĩ ngữ được cho là biểu thị số và vai trò trong câu như chủ cách v.v... සකත්ථ+දබ්බ+ලිඞ්ගානි, සඞ්ඛ්‍යා+කම්මාදිපඤ්චකං; සද්දත්ථ+මබ්‍රවුං කෙචි, විභත්ති පන ජොතකාති ච. Và (cũng có câu): Một số người đã nói rằng ý nghĩa của từ (thân từ) là năm phương diện: ý nghĩa riêng, thực thể, giới tính, số, và vai trò trong câu như chủ cách v.v...; còn biến cách vĩ ngữ chỉ là một từ chỉ định. තතො [Pg.27] එකම්හි වත්තබ්බෙ එකවචනං බහුම්හි වත්තබ්බෙ බහුවචනඤ්චාති අනියමෙන පසඞ්ගෙ ‘‘නාමස්මා’’ති අධිකාරො. Do đó, khi có khả năng áp dụng không theo quy định rằng ‘khi một đối tượng cần được biểu thị thì dùng số ít, và khi nhiều đối tượng cần được biểu thị thì dùng số nhiều’, quy tắc chi phối là ‘‘nāmasmā’’. 37. පඨමා+ත්ථමත්තෙ 37. (Biến cách thứ nhất được dùng) chỉ trong ý nghĩa (của thân từ). නාමස්සා+භිධෙය්‍යමත්තෙ පඨමාවිභත්ති හොතීති වත්තිච්ඡාවසා පඨමායෙ+කවචනබහුවචනානි. සි යොඉති පඨමා. සිස්සි+කාරස්සා+නුබන්ධත්තා අප්පයොගො. පයොජනං ‘‘කි+මංසිසූ’’ති සංකෙතො, තථා අංවචනස්සා+කාරස්ස. එත්ථ තථාති වුත්තස්සාතිදෙසො අඤ්ඤදීයධම්මාන+මඤ්ඤත්ථපාපන+මතිදෙසො. එකම්හි වත්තබ්බෙ පඨමෙකවචනං සි. Biến cách thứ nhất được dùng chỉ trong ý nghĩa được biểu thị của danh từ. Tùy theo ý muốn của người nói, (sẽ dùng) các vĩ ngữ số ít và số nhiều của biến cách thứ nhất. Si và yo là biến cách thứ nhất. Do âm i của si là một ký hiệu chỉ định, nó không được sử dụng. Mục đích của nó là để làm ký hiệu kỹ thuật trong quy tắc ‘‘kiṃ aṃ si sū’’, tương tự như vậy đối với âm a của vĩ ngữ aṃ. Ở đây, từ tathā (tương tự) là một sự phát biểu có tính mở rộng. Sự mở rộng (atideso) là việc áp dụng các đặc tính thuộc về một đối tượng cho một đối tượng khác. Khi một đối tượng cần được biểu thị, (dùng) vĩ ngữ số ít của biến cách thứ nhất là si. අතොති වත්තතෙ, අතොති නාමවිසෙසනත්තා ‘‘විධිබ්බිසෙසනන්තස්සා’’ති පරිභාසතො අකාරන්තතො නාමස්මා විධි. (Quy tắc) ‘‘ato’’ được tiếp tục áp dụng. Bởi vì ‘‘ato’’ là một tính từ của danh từ, theo định nghĩa ‘‘một quy tắc áp dụng cho đối tượng tận cùng bằng từ hạn định’’, quy tắc này áp dụng cho một danh từ tận cùng bằng a. 109. සිස්සො 109. (Vĩ ngữ) si (trở thành) o. අකාරන්තතො නාමස්මා සිස්ස ඔ හොති. පුබ්බසරලොපෙ සුගතො තිට්ඨති. බහුම්හි වත්තබ්බෙ බහුවචනං යො. එවං උපරිපි යොජෙතබ්බං. Sau một danh từ tận cùng bằng a, si trở thành o. Sau khi lược bỏ nguyên âm đứng trước, (ta có) sugato tiṭṭhati. Khi nhiều đối tượng cần được biểu thị, (dùng) vĩ ngữ số nhiều là yo. Tương tự như vậy, cần phải áp dụng cho các trường hợp sau. 41. අතො යොනං ටාටෙ 41. Sau (thân từ tận cùng bằng) a, các vĩ ngữ yo (của biến cách thứ nhất và thứ hai) (trở thành) ā và ā. අකාරන්තතො නාමස්මා පඨමාදුතියායොනං ටාටෙ හොන්ති යථාක්කමං. ටකාරානුබන්ධත්තා ‘‘ටානුබන්ධා+නෙකවණ්ණා සබ්බස්සා’’ති සබ්බාදෙසො. සුගතා තිට්ඨන්ති. Sau một danh từ tận cùng bằng a, các vĩ ngữ yo của biến cách thứ nhất và thứ hai lần lượt trở thành ā và ā. Do có ký hiệu chỉ định ṭ, theo quy tắc ‘‘sự thay thế có ký hiệu chỉ định ṭ hoặc có nhiều âm sẽ thay thế cho toàn bộ’’, đây là sự thay thế toàn bộ. (Ta có) Sugatā tiṭṭhanti. ‘‘පඨමා+ත්ථමත්තෙ’’ති වත්තතෙ. (Quy tắc) ‘‘Paṭhamātthamatte’’ được tiếp tục áp dụng. 38. ආමන්තණෙ 38. Trong (trường hợp) hô cách. ආමන්තණාධිකෙ [Pg.28] අත්ථමත්තෙ පඨමාවිභත්ති හොතීති එකස්මිං එකවචනං සි. Trong ý nghĩa (của thân từ) có thêm ý nghĩa hô cách, biến cách thứ nhất được dùng. Đối với số ít, (dùng) vĩ ngữ số ít là si. 112. ගො ස්‍යා+ලපනෙ 112. (Vĩ ngữ) si trong hô cách (có tên là) ga. ආලපනෙ සි ගසඤ්ඤො හොති. (Vĩ ngữ) si trong hô cách có tên kỹ thuật là ga. ‘‘ලොපො’’ති වත්තතෙ. (Quy tắc) ‘‘lopo’’ được tiếp tục áp dụng. 117. ගසීනං 117. Của ga và si. නාමස්මා ග+සීනං ලොපො හොති. භො සුගත චිරං තිට්ඨ. Sau một danh từ, có sự lược bỏ ga và si. (Ví dụ:) Bho sugata ciraṃ tiṭṭha. ‘‘ගෙ’’ති වත්තතෙ. Quy tắc 'ge' được kế tục. 59. අයුනං වා දීඝො 59. Trường hóa tùy chọn các nguyên âm a, i, u. අඉඋඉච්චෙතෙසං වා දීඝො හොති ගෙ පරෙ තිලිඞ්ගෙ+ති දීඝෙ භො සුගත සුගතා චිරං තිට්ඨ. සක්කතෙ සුගතාති දීඝං දූරාලපනෙයෙවි+ච්ඡන්ති, සමීපාලපනෙපි දස්සනතො තං න ගහෙතබ්බං. බහුවචනෙ යොස්ස ටා, සුගතා චිරං තිට්ඨථ. Các nguyên âm a, i, u được trường hóa tùy chọn khi 'ge' theo sau, trong cả ba tánh. Khi trường hóa: 'bho sugatā ciraṃ tiṭṭha' (hỡi bậc Thiện Thệ, mong Ngài trụ lâu). Trong hô cách, người ta muốn trường hóa khi gọi từ xa, và cũng (muốn) khi gọi từ gần; điều đó không nên được chấp nhận (như là quy tắc duy nhất). Trong số nhiều, 'yo' trở thành 'ṭā', (ví dụ) 'sugatā ciraṃ tiṭṭhatha' (hỡi các bậc Thiện Thệ, mong quý Ngài trụ lâu). 2. කම්මෙ දුතියා 2. Nghiệp cách dùng đối cách. තස්මිං කම්මකාරකෙ දුතියාවිභත්ති හොති. අංයොඉති දුතියා. එත්ථ දුතියාතතියාදිභාවො විභත්තිසුත්තෙ සියො ඉති පඨමාවිභත්‍යාදීනි+මුපාදාය වුච්චති, තං තං උපාදාය පඤ්ඤත්තත්තා. දුතියෙකවචනං අං, අකාරස්සා+පයොගො. සුගතං පස්ස. දුතියාබහුවචනං යො, තස්ස ටෙ, සුගතෙ පස්ස. Trong nghiệp cách đó, đối cách được sử dụng. 'Aṃ, yo' là đối cách. Ở đây, việc là cách thứ hai, thứ ba, v.v. được nói đến trong kinh về biến cách liên quan đến các biến cách thứ nhất là 'si, yo', v.v., vì chúng được quy định liên quan đến cái này hay cái kia (đứng trước). Đối cách số ít là 'aṃ', được dùng với gốc 'a'. (Ví dụ:) 'Sugataṃ passa' (Hãy thấy bậc Thiện Thệ). Đối cách số nhiều là 'yo', nó trở thành 'e', (ví dụ:) 'sugate passa' (Hãy thấy các bậc Thiện Thệ). 19. කත්තුකරණෙසු තතියා 19. Sử dụng cách trong chủ cách và công cụ cách. තස්මිං [Pg.29] කත්තරි කරණෙ ච කාරකෙ තතියාවිභත්ති හොති. නා+හිඉති තතියාවිභත්ති. තතියාඑකවචනං නා. Trong chủ cách và công cụ cách đó, sử dụng cách được dùng. 'Nā, hi' là sử dụng cách. Sử dụng cách số ít là 'nā'. ‘‘නාස්සා’’ති වත්තතෙ. Quy tắc 'Nāssā' được kế tục. 108. අතෙ+න 108. Sau 'a' là 'ena'. අකාරන්තතො නාමස්මා පරස්ස නාවචනස්ස එනාදෙසො හොති නිච්චං. සුගතෙන කතං. Sau một danh từ tận cùng bằng 'a', biến cách 'nā' luôn được thay thế bằng 'ena'. (Ví dụ:) 'Sugatena kataṃ' (Được làm bởi bậc Thiện Thệ). 98. සුහිස්ව+ස්සෙ 98. E đối với su, hi, su. අකාරන්තස්ස සුහිස්වෙ+හොති. සුගතෙහි. Đối với gốc từ tận cùng bằng 'a', (a) trở thành 'e' trước 'su' và 'hi'. (Ví dụ:) 'Sugatehi'. ‘‘වෙ’’ති වත්තතෙ. Quy tắc 've' được kế tục. 95. ස්මාහිස්මිංනං ම්හාභිම්හි 95. Mhā, bhi, mhi thay cho smā, hi, smiṃ. නාමස්මා පරෙසං ස්මාහිස්මිංනං ම්හාභිම්හි හොන්ති යථාක්කමංති හිස්ස භිආදෙසෙ සුගතෙභි. කරණෙ සුගතෙන ලොකො පුඤ්ඤං කරොති, සුගතෙහි සුගතෙහි වා. Sau một danh từ, các biến cách 'smā', 'hi', 'smiṃ' lần lượt trở thành 'mhā', 'bhi', 'mhi'. Khi 'hi' được thay bằng 'bhi': 'sugatebhi'. Trong công cụ cách: 'sugatena loko puññaṃ karoti' (thế gian tạo phước nhờ bậc Thiện Thệ), 'sugatehi' hoặc 'sugatebhi'. 24. චතුත්ථී සම්පදානෙ 24. Chỉ định cách trong vị trí cách. තස්මිං සම්පදානකාරකෙ චතුත්ථී සියා. ස+නංඉති චතුත්ථී. චතුත්ථෙ+කවචනං ස. විභත්තිසුත්තෙ ස්ස+නංති දීඝපාඨෙන සුගතස්සාති සිද්ධෙපි ‘‘ඣලා සස්ස නො’’ ත්‍යාදිකාරියසුත්තෙසු ස්සස්සාති අක්ඛරගාරවතා හොතීති ලාඝවත්ථ+මිද+මාරද්ධං – Trong vị trí cách đó, chỉ định cách được dùng. 'Sa, naṃ' là chỉ định cách. Chỉ định cách số ít là 'sa'. Mặc dù trong kinh về biến cách, với cách đọc dài là 'ssa, naṃ', dạng 'sugatassa' đã được thành tựu, nhưng (kinh này) được bắt đầu vì mục đích ngắn gọn, bởi vì trong các kinh về tác vụ như 'jhalā sassa no', dạng 'ssassa' sẽ trở nên nặng nề về âm tiết – 51. සුඤ සස්ස 51. Thêm 'suñ' vào 'sa'. නාමස්මා [Pg.30] පරස්ස සස්ස සුඤාගමො හොති. ස ච ‘‘ඡට්ඨියා’’ති වත්තමානෙ – Sau một danh từ, tiếp tố 'suñ' được thêm vào 'sa'. Và điều đó, trong khi quy tắc 'chaṭṭhiyā' (của sở thuộc cách) đang được kế tục – 1,20. ඤාකානු බන්ධා+ද්‍යන්තා 1,20. Các tiếp tố có phụ dẫn 'ñ' và 'k' được thêm vào đầu và cuối. ඡට්ඨීනිද්දිට්ඨස්ස ඤානුබන්ධ+කානුබන්ධා ආද්‍යන්තාහොන්තීති ආද්‍යවයවො. උකාරො උච්චාරණත්ථො, ඤ්ඤකාරො අස්මිං සුත්තෙ සංකෙතත්ථො. සුගතස්ස දානං දෙති. Thành phần được chỉ định bởi sở thuộc cách và có phụ dẫn 'ñ' hoặc 'k' sẽ trở thành phần đầu hoặc phần cuối (tương ứng), do đó (ở đây) nó là thành phần đầu. Nguyên âm 'u' dùng để phát âm, phụ âm 'ñ' trong kinh này là một ký hiệu kỹ thuật. (Ví dụ:) 'Sugatassa dānaṃ deti' (Vị ấy dâng cúng đến bậc Thiện Thệ). 1,58. ‘‘බහුලං’’ත්‍ය+ධිකාරො 1,58. Quyền hạn của quy tắc 'Bahulaṃ'. බහුලාධිකාරං කප්පදුමමිව මඤ්ඤන්ති සද්දිකා. තඤ්ච – Các nhà ngữ pháp xem quyền hạn của quy tắc 'bahulaṃ' giống như cây như ý. Và điều đó – ක්වචි පවත්ත්‍ය+පවත්ති, ක්වච+ඤ්ඤං ක්වචි වා ක්වචි; සියා බහුලසද්දෙන, විධි සබ්බො යථාගමංති – Đôi khi áp dụng, đôi khi không, đôi khi khác đi, đôi khi tùy chọn; Với từ 'bahulaṃ', mọi quy tắc nên được (hiểu) theo truyền thống – චතුබ්බිධං බහුලං සමික්ඛන්ති. Họ xem xét 'bahulaṃ' có bốn loại. ‘‘අතො වා’’ත්වෙව, Chính là quy tắc 'Ato vā', 44. සස්සාය චතුත්ථියා 44. 'Āya' thay cho 'sa' của chỉ định cách. අකාරන්තතො පරස්ස චතුත්ථියා සස්ස ආයො හොති වා බහුලං. සුගතාය. යෙභුය්‍යෙන තාදත්ථෙයෙවා+ය+මායො දිස්සතීති ඉතො පරං නො+දාහරීයතෙ. චතුත්ථීබහුවචනං නං, Sau một gốc từ tận cùng bằng 'a', 'sa' của chỉ định cách trở thành 'āya' một cách tùy chọn và đa dạng. (Ví dụ:) 'Sugatāya'. Vì 'āya' này hầu như chỉ được thấy trong ý nghĩa 'cho mục đích đó', nên từ đây trở đi sẽ không được nêu ví dụ nữa. Chỉ định cách số nhiều là 'naṃ', ‘‘දීඝො’’ති වත්තතෙ. Quy tắc 'dīgho' (trường hóa) được kế tục. 89. සුනංහිසු 89. Trước 'su', 'naṃ', và 'hi'. නාමස්ස [Pg.31] දීඝො හොති සුනංහිසු. සුගතානං. Nguyên âm của danh từ được trường hóa trước các biến cách từ ‘su’, ‘naṃ’, và ‘hi’. Ví dụ: Sugatānaṃ. 29. පඤ්චම්‍ය+වධිස්මා 29. Biến cách thứ năm (xuất xứ cách) được dùng trong ý nghĩa xuất xứ. එතස්මා අවධිකාරකා පඤ්චමීවිභත්ති හොති. ස්මා+හිඉති පඤ්චමී. පඤ්චම්‍යෙකවචනං ස්මා, Từ ý nghĩa xuất xứ này, biến cách thứ năm được dùng. ‘Smā’ và ‘hi’ là (biến cách từ của) biến cách thứ năm. Biến cách từ số ít của biến cách thứ năm là ‘smā’. ‘‘අතො’’ ‘‘ටාටෙ’’ ‘‘වෙ’’ති ච වත්තතෙ. Và các quy tắc ‘ato’, ‘ṭāṭe’, và ‘ve’ cũng được áp dụng. 43. ස්මා+ස්මිංනං 43. (Quy tắc về) smā và smiṃ. අකාරන්තතො නාමස්මා පරෙසං ස්මා+ස්මිංනං ටා+ටෙ හොන්ති වා යථාක්කමං. සුගතා අපෙහි සුගතම්හා සුගතස්මා වා. පඤ්චමීබහුවචනඤ්හි, සුගතෙභි සුගතෙහි. Sau danh từ tận cùng bằng ‘a’, các biến cách từ ‘smā’ và ‘smiṃ’ có thể được thay thế tương ứng bằng ‘ṭā’ và ‘ṭe’. Ví dụ: Sugatā apehi, hoặc sugatamhā hoặc sugatasmā. Biến cách từ số nhiều của biến cách thứ năm là ‘hi’, (cho ra các dạng) sugatebhi, sugatehi. 39. ඡට්ඨී සම්බන්ධෙ 39. Biến cách thứ sáu (sở hữu cách) được dùng trong ý nghĩa tương quan. කාරකෙහි අඤ්ඤො සම්බන්ධො, තත්‍ර ඡට්ඨීවිභත්ති හොති. ස+නංඉති ඡට්ඨී, ඡට්ඨෙකවචනං ස, සුගතස්ස විහාරො, ඡට්ඨීබහුවචනං නං, සුගතානං. Mối tương quan khác với các vai trò ngữ pháp (kāraka), ở đó biến cách thứ sáu được dùng. ‘Sa’ và ‘naṃ’ là (biến cách từ của) biến cách thứ sáu. Biến cách từ số ít của biến cách thứ sáu là ‘sa’, ví dụ: sugatassa vihāro (tịnh xá của bậc Thiện Thệ). Biến cách từ số nhiều của biến cách thứ sáu là ‘naṃ’, ví dụ: sugatānaṃ. 14. සත්තම්‍යා+ධාරෙ 14. Biến cách thứ bảy (vị trí cách) được dùng trong ý nghĩa vị trí. ආධාරකාරකෙ සත්තමීවිභත්ති හොති. ස්මිං+සුඉති සත්තමී. සත්තම්‍යෙකවචනං ස්මිං, සුගතෙ පතිට්ඨිතං සුගතම්හි සුගතස්මිං වා. සත්තමීබහුවචනං සු, ‘‘සු+හිස්ව+ස්සෙ’’ති එ, සුගතෙසු. Trong vai trò ngữ pháp vị trí (ādhārakāraka), biến cách thứ bảy được dùng. ‘Smiṃ’ và ‘su’ là (biến cách từ của) biến cách thứ bảy. Biến cách từ số ít của biến cách thứ bảy là ‘smiṃ’, ví dụ: sugate patiṭṭhitaṃ, hoặc sugatamhi, hoặc sugatasmiṃ. Biến cách từ số nhiều của biến cách thứ bảy là ‘su’, theo quy tắc ‘suhissesse’, (biến thành) ‘e’, ví dụ: sugatesu. සුගතො, සුගතා. භො සුගත, භො සුගතා, භවන්තො සුගතා. සුගතං, සුගතෙ. සුගතෙන, සුගතෙභි[Pg.32], සුගතෙහි. කරණෙ සුගතෙන, සුගතෙභි, සුගතෙහි. සුගතස්ස, සුගතාය, සුගතානං. සුගතා, සුගතම්හා, සුගතස්මා, සුගතෙභි, සුගතෙහි. සුගතස්ස, සුගතානං. සුගතෙ, සුගතම්හි, සුගතස්මිං, සුගතෙසු. Sugato, sugatā. Hỡi sugata, hỡi các sugatā, hỡi các ngài sugatā. Sugataṃ, sugate. Sugatena, sugatebhi, sugatehi. Trong công cụ cách: sugatena, sugatebhi, sugatehi. Sugatassa, sugatāya, sugatānaṃ. Sugatā, sugatamhā, sugatasmā, sugatebhi, sugatehi. Sugatassa, sugatānaṃ. Sugate, sugatamhi, sugatasmiṃ, sugatesu. සුගතො සුගතො. සුගතං නමති. සුගතෙන කතො. සුගතෙන ජිතො. සුගතස්ස දදෙ. සුගතා විගතො. සුගතස්ස සුතො. සුගතෙ රමතෙ. එවං – Bậc Thiện Thệ (là) bậc Thiện Thệ. Đảnh lễ bậc Thiện Thệ. Được làm bởi bậc Thiện Thệ. Được chinh phục bởi bậc Thiện Thệ. Dâng cúng đến bậc Thiện Thệ. Ra đi từ bậc Thiện Thệ. Nghe từ bậc Thiện Thệ. Hoan hỷ trong bậc Thiện Thệ. Tương tự như vậy – සූරා+සුර+නරො+රග+නාග+යක්ඛා,ගන්ධබ්බ+කින්නර+මනුස්ස+පිසාච+පෙතා; මාතඞ්ග+ජඞ්ගම+තුරඞ්ග+වරාහ+සීහා,බ්‍යග්ඝ+ච්ඡ+කච්ඡප+තරච්ඡ+මිග+ස්ස+සොණා. Các vị trời, a-tu-la, người, loài bò sát, long vương, dạ-xoa; Càn-thát-bà, khẩn-na-la, nhân loại, quỷ tiệp tật, ngạ quỷ; Voi, loài di động, ngựa, heo rừng, sư tử; Cọp, gấu, rùa, linh cẩu, nai, thỏ, chó. ආලොක+ලොක+නිලයා+නිල+චාග+යොගා,වායාම+ගාම+නිගමා+ගම+ධම්ම+කාමා; සඞ්ඝො+ඝ+ඝොස+පටිඝා+සව+කොධ+ලොභා,සාරම්භ+ථම්භ+මද+මාන+පමාද+මක්ඛා. Ánh sáng, thế gian, nơi ở, gió, sự xả thí, sự thực hành; Sự tinh tấn, làng, thị trấn, kinh điển, giáo pháp, dục vọng; Tăng chúng, dòng thác, tiếng tăm, sự sân hận, lậu hoặc, sự tức giận, lòng tham; Sự cạnh tranh, sự cứng nhắc, sự say đắm, lòng kiêu mạn, sự phóng dật, sự phỉ báng. පුන්නාග+පූග+පනසා+සන+චම්පක+ම්බ-හින්තාල+තාල+වකුල+ජ්ජුන+කිංසුකා ච; මන්දාර+කුන්ද+පුචිමන්ද+කරඤ්ජ+රුක්ඛා,ඤෙය්‍යා මයූර+සකුණ+ණ්ඩජ+කොඤ්ච+හංසා. Cây punnāga, cây cau, cây mít, cây asana, cây champaka, cây xoài; Cây hintāla, cây thốt nốt, cây vakula, cây arjuna, và cây kiṃsuka; Cây mandāra, cây kunda, cây pucimanda, cây karañja, các loài cây; Cần được biết đến là công, chim, loài sinh từ trứng, chim hạc, chim ngỗng. සුගතසද්දොව, යතො සබ්බො සද්දො, න සද්දතාලිතත්ථොව, අථ ඛො සංයොගාදිවසෙනපි අත්ථං වදන්ති. තෙනෙ+තං වුච්චති – Tương tự như từ ‘sugata’, bởi vì mọi từ không chỉ có ý nghĩa cố hữu, mà còn diễn đạt ý nghĩa thông qua sự kết hợp, v.v. Do đó, có câu nói rằng – සංයොගා විප්පයොගා ච, සාහචරියා+විරොධතො; අත්ථා පකරණා ලිඞ්ගා, සද්දන්තරසමීපතො. Do sự kết hợp và sự tách rời, do sự đồng hành và sự đối lập; Do mục đích, văn cảnh, đặc điểm, do sự gần gũi của từ khác. සාමත්ථ්‍යො+චිත්‍ර+දෙසෙහි[Pg.33], කාල+බ්‍යත්තා+නුරූපතො; උපචාර+කාකුභෙද, සම්බන්ධෙහු+පලක්ඛණා. Do năng lực, sự thích hợp, và địa phương; do thời gian, sự rõ ràng, và sự phù hợp; Do phép ẩn dụ, sự biến đổi giọng điệu, do các mối quan hệ và các đặc điểm. වචනා ච තදඞ්ගත්තා, පධානත්තාතිආදිහි; සද්ද+ත්ථා පවිභජ්ජන්තෙ, න සද්දාදෙව කෙවලාති. Và do lời nói, do là một phần của nó, do là phần chính, v.v.; Ý nghĩa của từ được phân biệt, không chỉ đơn thuần từ chính từ đó. එත්ථ සංයොගතො තාව, ‘‘සකිසොරා ධෙනු දීයතූ’’ති, කිසොරො අස්සපොතකො, තංසංයොගතො වළවා එව පතීයතෙ. Ở đây, trước hết là do sự kết hợp: ‘hãy cho con bò cái cùng với con ngựa con của nó’, ở đây ‘kisora’ là con ngựa con, do sự kết hợp với nó, (từ ‘dhenu’) được hiểu chính là con ngựa cái. විප්පයොගතො – ‘‘අකිසොරා ආනීයතූ’’ති තප්පටිසෙධා වළවා එව පතීයතෙ. Do sự tách rời – ‘hãy mang con (vật) không có ngựa con đến’, do sự phủ định đó, nó được hiểu chính là con ngựa cái. සහචරණතො – ‘‘රාම+ලක්ඛණ’’ඉති උභින්නං සහචරණෙන රාමොති දාසරථි එව රාමො, න අඤ්ඤාභිධානො ජාමදගන්‍යාදි. ලක්ඛණොපි සොමිත්ති එව, න තු යො කොචි ලක්ඛණො. Do sự đồng hành – ‘Rāma và Lakkhaṇa’, do sự đồng hành của cả hai, ‘Rāma’ được hiểu chính là Rāma con của Dasaratha, không phải là tên gọi khác như con của Jamadagni, v.v. Lakkhaṇa cũng chính là con của Sumittā, chứ không phải bất kỳ ai có đặc điểm (lakkhaṇa) nào. විරොධතො – ‘‘රාම+ජ්ජුනා’’ ඉති භග්ගවො සහස්සබාහු ච අඤ්ඤමඤ්ඤවිරුද්ධාති තෙ එව පතීයන්තෙ, න දාසරථි සබ්‍යසාචි ච. Do sự đối lập – ‘Rāma và Arjuna’, vì Bhaggava và Sahassabāhu là kẻ thù của nhau, nên chính họ được hiểu, chứ không phải là Rāma con của Dasaratha và Sabyasācī. අත්ථතො – ‘‘සින්ධව+මානය, පවිසාමි රණඞ්ගණ’’මිති රණඞ්ගණපවෙසො වාහනවිසෙසෙන හොතීති අත්ථතො තුරඞ්ගපතීති, න තු ලවණවිසෙසං. Do mục đích – ‘hãy mang sindhava đến, tôi sẽ vào chiến trường’, vì việc vào chiến trường được thực hiện bằng một phương tiện di chuyển đặc biệt, nên do mục đích, (sindhava) được hiểu là con ngựa, chứ không phải là một loại muối. පකරණතො-භොජනවිධිම්හි උපසඞ්ඛරියමානෙ ‘‘සින්ධව+මානයෙ’’ති, අත්‍ර හි සද්දන්තරස්සා+භාවෙපි භොජනොපකරණසමවාය+මාලොකිතභාවතො ලවණෙ පටිපත්ති, තාදිසො හි පත්ථාවොති. Do văn cảnh – khi đang chuẩn bị một bữa ăn, (câu nói) ‘hãy mang sindhava đến’, ở đây, mặc dù không có từ nào khác, nhưng vì sự hiện diện của các dụng cụ ăn uống được quan sát, nên (sindhava) được hiểu là muối, vì đó là bối cảnh thích hợp. ලිඞ්ගතො [Pg.34] – ‘‘දෙවදත්තං පඨම+මුපවෙසය සමාරාධිතගුරුං’’ති, අත්‍ර සමාරාධිතගුරුත්තෙන ලිඞ්ගෙන තස්ස බාහුස්සච්ච+මවගම්‍යතෙ, න තු යො කොචි දෙවගුණො. Do đặc điểm – ‘hãy mời Devadatta, người đã làm hài lòng thầy của mình, ngồi trước’, ở đây, qua đặc điểm ‘đã làm hài lòng thầy của mình’, sự học rộng của anh ta được hiểu, chứ không phải bất kỳ phẩm chất thần thánh (deva-guṇa) nào. සන්නිධානතො – ‘‘අජ්ජුනො කතවීරියොති’’ පතීයතෙ, නො අකතවීරියො අජ්ජුනොති. Do sự gần gũi – ‘Arjuna là người đã thể hiện lòng dũng cảm’ được hiểu, chứ không phải ‘người không thể hiện lòng dũng cảm là Arjuna’. සාමත්ථියතො – ‘‘අනුදරා කඤ්ඤා’’ති උදරෙ අසති කඤ්ඤා එව නත්ථීති තස්සා කිසාඞ්ගියා මජ්ඣපදෙසොති පතීයතෙ. Do năng lực (suy luận) – ‘cô gái không có bụng’, vì nếu không có bụng thì không thể có cô gái, nên (cụm từ này) được hiểu là vùng giữa của cô gái mảnh mai đó. ඔචිත්‍රතො – ‘‘රාමසදිසො+යං’’ ඉති, අත්‍ර හි රාමො පයුත්තදාසරථිස්මිං භිය්‍යො සාධාරණො පරිචයොති දාසරථි එව පතීයතෙ, න භග්ගවරාමො. Do sự thích hợp – ‘người này giống như Rāma’, ở đây, vì sự quen thuộc với Rāma con của Dasaratha được sử dụng phổ biến hơn, nên chính Rāma con của Dasaratha được hiểu, chứ không phải Rāma con của Bhaggava. දෙසතො – ‘‘පොට්ඨපා’’ ඉති කිස්මිඤ්චි දෙසෙ පසංසාවචනං. කිස්මිඤ්චි අක්කොසවචනං. Do địa phương – từ ‘poṭṭhapā’, ở một số vùng là lời khen ngợi. Ở một số vùng khác là lời chửi rủa. කාලතො – ‘‘පචෙ’’ති දක්ඛිණාපථෙ කත්ථචි පුබ්බණ්හෙ යාගුපාකෙ, සායණ්හෙ තු ඔදනපාකෙ. Theo thời gian – (từ) “pace” (nấu) ở miền nam, nơi nào đó vào buổi sáng có nghĩa là nấu cháo, còn vào buổi tối có nghĩa là nấu cơm. බ්‍යත්තිතො – ‘‘ගාමස්ස අද්ධ’’ මිති සමභාගෙ, නපුංසකත්තා. ‘‘ගාමස්ස අද්ධො’’ති පුමත්තෙන තු අසමභාගෙ. Theo cá thể (giới tính) – (cụm từ) “gāmassa addhaṃ” (nửa làng) ở trung tính có nghĩa là phần bằng nhau. Còn (cụm từ) “gāmassa addho” ở nam tính có nghĩa là phần không bằng nhau. අනුරූපතො – ‘‘නරපති සාධු රක්ඛති ගොමණ්ඩල’’මිති මහීමණ්ඩලපාලනං රාජිනො+නුරූප+මිති මහීමණ්ඩලපාලනෙව පතීති, න තු ගොයූථරක්ඛනෙ. Theo sự tương xứng – (trong câu) “nhà vua khéo bảo vệ đàn bò/trái đất”, vì việc cai quản địa cầu là tương xứng với nhà vua, nên ý nghĩa được hiểu là việc cai quản địa cầu, chứ không phải là việc chăn dắt đàn bò. උපචාරතො – අතංසභාවෙ තංසභාවාරොපන+මුපචාරො, ස ච තදට්ඨො, තද්ධම්මො, තංසහචරියො, තංසමීපොති චතුබ්බිධො[Pg.35], තත්ථ යථාක්කමං මඤ්චා උක්කොසන්ති, අග්ගි මාණවො, යට්ඨිං පවෙසය, ගඞ්ගායං වජොති. Theo lối nói ẩn dụ – ẩn dụ là sự áp đặt bản chất của một vật lên một vật không có bản chất đó, và nó có bốn loại: vì mục đích đó, có tính chất đó, liên quan đến nó, và ở gần đó. Theo thứ tự, các ví dụ là: “những cái giường đang la hét”, “chàng thanh niên là ngọn lửa”, “hãy cho cây gậy vào”, “ngôi làng ở trên sông Hằng”. කාකුතො-කාකුසද්දො ඉත්ථියං, ස ච විකාර+සොක+භීති+ධනිරූපෙසු දිස්සති, වත්තු කායවිකාරා කථඤ්චි තං අකතවාඅපි කෙනචි අඤ්ඤෙන ‘‘කිං ත්වං තං අකාසි ‘‘ඉති පුට්ඨො කොපෙන භමුභෙදා ‘‘අහං කතවා අම්හී’’ති කථෙති, තස්ස භමුභෙදක්‍රියා අක්‍රියාපටිඤ්ඤං සූචයති. Theo ngữ điệu – từ “kāku” (ngữ điệu) là nữ tính, và nó được thấy trong các hình thức biến đổi, sầu muộn, sợ hãi, và âm thanh. Do sự biến đổi nơi thân của người nói, dù không làm việc ấy, khi bị người khác hỏi: “Có phải anh đã làm việc ấy không?”, với sự tức giận và cau mày, người ấy nói: “Tôi đã làm”. Hành động cau mày của người ấy cho thấy sự phủ nhận hành động. සම්බන්ධ තො – ‘‘මාතරි සම්මා වත්තිතබ්බං, පිතරි සුස්සූයිතබ්බං’’ ඉති, අත්‍ර හි සමාතරි සපිතරීති සම්බන්ධිසද්දාභාවෙපි සා මාතා සො පිතා ච අස්ස පුත්තස්සාති පතීයතෙ. Theo mối liên hệ – (trong câu) “nên đối xử đúng đắn với mẹ, nên vâng lời cha”, ở đây, dù không có các từ chỉ mối quan hệ như ‘sa-mātari’ (với mẹ), ‘sa-pitari’ (với cha), vẫn được hiểu rằng “bà ấy là mẹ và ông ấy là cha của người con này”. උපලක්ඛණතො – ‘‘කාකෙහි රක්ඛිතබ්බං දධී’’ති කාකසද්දො සබ්බෙස+මුපඝාතකානං සාමඤ්ඤං උපලක්ඛෙතීති සුනඛාදිසබ්බෙහිපි නිවාරීයතෙ. Theo sự bao hàm – (trong câu) “sữa chua nên được bảo vệ khỏi những con quạ”, từ “quạ” ở đây bao hàm chung cho tất cả các loài vật phá hoại, do đó (sữa chua) được ngăn ngừa khỏi tất cả (các loài vật) như chó v.v... වචනතො – ‘‘දාරා’’ඉති දාරසද්දො කලත්තෙ බහුවචනන්තො, අඤ්ඤත්ථ අනියතවචනො. Theo số (ít/nhiều) – từ “dārā”, khi có nghĩa là “vợ”, luôn ở số nhiều; ở các nghĩa khác, số không xác định. තදඞ්ගත්තා – ‘‘සජ්ජිතං භොජන’’මිති වුත්තෙ තප්පරික්ඛාරත්තා තදුපකරණ ආසන, පාති, බ්‍යඤ්ජනාදීනං සම්පාදනම්පි පතීයතෙ. Do là một phần của nó – khi nói “bữa ăn đã được chuẩn bị”, vì là vật dụng và đồ dùng phụ thuộc, việc chuẩn bị chỗ ngồi, bát đĩa, món ăn v.v... cũng được hiểu ngầm. පධානභාවතො – ‘‘නිග්ගච්ඡති අවනිනාථො’’ති රඤ්ඤො නිග්ගමනෙන තදුපජීවීනම්පි නිග්ගමනං විඤ්ඤායති. Do tính chất chủ yếu – (khi nói) “vị chúa tể của trái đất ra đi”, qua sự ra đi của nhà vua, sự ra đi của những người tùy tùng cũng được hiểu theo. වුත්තඤ්ච – Và đã được nói rằng – නෙය්‍යනීතත්ථසුත්තෙසු[Pg.36], ඤෙය්‍යං සද්දත්ථමත්තකං; නෙ+ත්ථ වත්තබ්බඅත්ථෙන, සුත්තං නීතත්ථකං භවෙති. Trong các kinh có nghĩa cần suy diễn và nghĩa rõ ràng, cần phải biết ý nghĩa của từ ngữ. Một bài kinh được gọi là có nghĩa rõ ràng (nītattha) khi ý nghĩa của nó không phải là ý nghĩa cần được giải thích thêm. එව+මඤ්ඤෙසම්පි අකාරන්තානං පුල්ලිඞ්ගානං සද්දානං රූපනයො ක්‍රියා+භිසම්බන්ධො ච. සුගතසද්දතො යස්ස සද්දස්ස විසෙසො අත්ථි, තං වක්ඛාම. ඉතො පරං ඡට්ඨියා චතුත්ථීසමත්තා පඤ්චමීබහුවචනස්ස ච තතියාබහුවචනෙන සමත්තා න තා දස්සියන්තෙ. Như vậy là phương pháp biến cách và sự liên kết cú pháp của các danh từ nam tính tận cùng bằng ‘a’ khác. Chúng tôi sẽ trình bày về từ nào có điểm đặc biệt so với từ ‘sugata’. Từ đây trở đi, vì cách thứ tư giống với cách thứ sáu, và số nhiều cách thứ năm giống với số nhiều cách thứ ba, nên chúng sẽ không được trình bày. ගුම්බ සි, ‘‘අතො’’ ‘‘සිස්සා’’ති ච වත්තතෙ. (Khi có) Gumba + si, các quy tắc “ato” và “sissa” được áp dụng. 110. ක්වචෙ+වා. 110. Đôi khi là ‘e’ một cách tùy chọn. අකාරන්තතො නාමස්මා පරස්ස සිස්ස එ හොති වා ක්වචි. ගුම්බෙ ගුම්බො, ගුම්බා. භො ගුම්බ ගුම්බා, භවන්තො ගුම්බා ඉච්චාදි සුගතසමං. එවං ඵුස්සිතග්ගෙ ඵුස්සිතග්ගො, වත්තබ්බෙ වත්තබ්බො ඉච්චාදි. සිස්සො+කාරස්ස නිච්චත්තා කත්ථචි පක්ඛෙ එකාරත්ත+මිද+මාරද්ධන්ති සිස්සො+කාරපක්ඛෙ එව භවතීති ‘‘අං නපුංසකෙ’’ති අ+මාදෙසෙන එකාරස්ස නපුංසකවිසයෙ බාධිතත්තා ‘‘බහුලං’’ විධානා නපුංසකෙපි සුඛෙ දුක්ඛෙති ක්වචි හොතෙව. Sau một danh từ tận cùng bằng ‘a’, ‘si’ đôi khi được biến đổi thành ‘e’ một cách tùy chọn. (Ví dụ:) Gumbe hoặc gumbo, (số nhiều) gumbā. (Hô cách:) Bho gumba, gumbā, bhavanto gumbā, v.v... tương tự như ‘sugata’. Tương tự, phussitagge hoặc phussitaggo, vattabbe hoặc vattabbo, v.v... Vì việc biến đổi ‘si’ thành ‘o’ là thường xuyên, nên việc biến đổi thành ‘e’ này được bắt đầu cho một vài trường hợp tùy chọn, do đó nó chỉ xảy ra trong trường hợp tùy chọn của ‘si’ thành ‘o’. Vì sự biến đổi thành ‘e’ bị cản trở trong trung tính bởi sự thay thế bằng ‘aṃ’ (theo quy tắc “aṃ napuṃsake”), nhưng do quy định “bahulaṃ” (đa dạng), nó vẫn đôi khi xảy ra trong trung tính, như ‘sukhe’, ‘dukkhe’. ‘‘යොස්ස’’ ‘‘ටෙ’’ති ච වත්තතෙ. Các quy tắc “Yossa” và “ṭe” được áp dụng. 135. එකච්චාදීහ+තො 135. Sau ‘ekacca’ và các từ tương tự. අකාරන්තෙහි එකච්චාදීහි යොනං ටෙ හොති. එකච්චො, එකච්චෙ. භො එකච්ච එකච්චා, එකච්චෙ. එකච්චං, එකච්චෙ. එවං එස+ස+පඨමසද්දානං. Sau các từ ‘ekacca’ và các từ tương tự tận cùng bằng ‘a’, ‘yo’ được biến đổi thành ‘ṭe’. (Ví dụ:) Ekacco, ekacce. (Hô cách:) Bho ekacca, ekaccā, ekacce. (Đối cách:) Ekaccaṃ, ekacce. Tương tự cho các từ ‘esa’, ‘sa’, và ‘paṭhama’. කොධො[Pg.37], කොධා. භො කොධ කොධා, කොධා. කොධං, කොධෙ. (Biến cách của kodha:) Kodho, kodhā. (Hô cách:) Bho kodha, kodhā, kodhā. (Đối cách:) Kodhaṃ, kodhe. ‘‘නාස්ස’’ ‘‘සා’’ති ච වත්තතෙ. Các quy tắc “Nāssa” và “sā” được áp dụng. 107. කොධාදීහි 107. Sau ‘kodha’ và các từ tương tự. කොධාදීහි නාස්ස සා හොති වා. කොධසා කොධෙන. අත්ථසා අත්ථෙන. ‘‘යෙ උත්තමත්ථානි තයි ලභිම්හා’’ති අත්ථසද්දො නපුංසකලිඞ්ගොපි දිස්සති. Sau ‘kodha’ và các từ tương tự, ‘nā’ được biến đổi thành ‘sā’ một cách tùy chọn. (Ví dụ:) Kodhasā hoặc kodhena. Atthasā hoặc atthena. Trong câu “Ye uttamatthāni tayi labhimhā”, từ ‘attha’ cũng được thấy ở trung tính. ‘‘ස්මිනො ටී’’ති ච වත්තතෙ. Quy tắc “Smino ṭī” được áp dụng. 175. දිවාදිතො 175. Sau ‘diva’ và các từ tương tự. දිවාදීහි නාමෙහි ස්මිනො ටි හොති නිච්චං. දිවි, එවං භුවි. එත්ථටිම්හි නිච්චං වකාරාගමො රස්සො ච. එත්ථ භූසද්දො වධූසද්දසමං. Sau các danh từ ‘diva’ và các từ tương tự, ‘smiṃ’ luôn luôn được biến đổi thành ‘ṭi’. (Ví dụ:) Divi, tương tự là bhuvi. Ở đây, khi (biến đổi) thành ‘ṭi’, luôn có sự thêm vào của phụ âm ‘v’ và nguyên âm được rút ngắn. Ở đây, từ ‘bhū’ (biến cách) tương tự như từ ‘vadhū’. ‘‘වෙ’’ති වත්තතෙ. Quy tắc “Ve” được áp dụng. 144. මනාදීහි ස්මිං+සං+නා+ස්මානං සි+සො+ඔ+සා+සා 144. Sau ‘mana’ và các từ tương tự, (các biến cách) ‘smiṃ’, ‘saṃ’, ‘nā’, ‘smā’ (trở thành) ‘si’, ‘so’, ‘o’, ‘sā’, ‘sā’. මනාදීහි ස්මි+මාදීනං සි+සො+ඔ+සා+සා හොන්ති වා යථාක්කමං. මනො, මනා. භො මන මනා, මනා. මනො, මනං, මනෙ. මනසා මනෙන, මනෙහි මනෙභි. මනසො මනස්ස, මනානං. මනසා මනා මනම්හා මනස්මා, මනෙහි මනෙභි. මනසි මනම්හි මනස්මිං, මනෙසු. Sau ‘mana’ và các từ tương tự, ‘smiṃ’ và các biến cách khác trở thành ‘si’, ‘so’, ‘o’, ‘sā’, ‘sā’ một cách tùy chọn và theo thứ tự. (Biến cách của mana:) (Chủ cách:) Mano, manā. (Hô cách:) Bho mana, manā, manā. (Đối cách:) Mano, manaṃ, mane. (Sử dụng cách:) Manasā, manena; manehi, manebhi. (Sở hữu cách:) Manaso, manassa; manānaṃ. (Xuất xứ cách:) Manasā, manā, manamhā, manasmā; manehi, manebhi. (Vị trí cách:) Manasi, manamhi, manasmiṃ; manesu. එවං [Pg.38] වචො පයො තෙජො,තපො චෙතො තමො යසො. Tương tự là các từ: vaco (lời nói), payo (sữa), tejo (uy lực), tapo (khổ hạnh), ceto (tâm), tamo (bóng tối), yaso (danh tiếng). අයො වයො සිරො සරො,උරො+ත්‍යෙ+තෙ මනාදයො. Ayo, vayo, siro, saro, uro, những từ này thuộc nhóm manādi. රූපසිද්ධියං අහ+රහසද්දා මනාදීසු පඨිතා. අහස්ස ආපාදිත්තා රහොති නිපාතත්තා රහසීති විභත්‍යන්තපටිරූපකනිපාතත්තා ඉධ න ගහිතා. Trong Rūpasiddhi, các từ aha và raha được đọc trong nhóm manādi. Do sự biến đổi của aha, và do raho là một bất biến từ, và do rahasi là một bất biến từ có hình thức giống như một biến cách ngữ, nên chúng không được xét ở đây. ගච්ඡන්ත සි, ‘‘සිස්ස’’ ‘‘වෙ’’ති ච වත්තතෙ. පරතො භිය්‍යො නානුවත්තයිස්සාම, වුත්තියා එව අනුවත්තස්ස ගම්‍යමානත්තා. Gacchanta si, và các từ ‘sissa’ và ‘ve’ được kế thừa. Từ đây trở đi, chúng ta sẽ không kế thừa chúng nữa, bởi vì sự kế thừa đã được hiểu ngầm qua chính lời giải thích. 148. න්තස්සං 148. Aṃ thay cho nta. සිම්හි න්තපච්චයස්ස අං හොති වා. ‘‘සුතානුමිතෙසු සුතසම්බන්ධොව බලවා’’ති ඤායා ‘‘න්තස්සා’’ති සුතත්තා න්තස්සෙව අං, න තදන්තස්ස අනුමිතස්ස සද්දස්ස. එව+මුපරිපි න්ත+න්තූනං ආදෙසවිධානට්ඨානෙසු. ‘‘ගසිනං’’ති සිලොපො. ගච්ඡං ගච්ඡන්තො. Khi theo sau là si, hậu tố nta được tùy chọn thay thế bằng aṃ. Theo quy tắc ‘giữa điều được nghe và điều được suy luận, mối liên hệ với điều được nghe mạnh hơn’, vì đã nghe ‘của nta’ (trong câu kinh), nên aṃ chỉ thay thế cho nta, chứ không phải cho từ được suy luận có kết thúc bằng nó. Tương tự như vậy ở các phần sau, tại những nơi quy định sự thay thế cho nta và ntu. Trong ‘Gasinaṃ’, si bị lược bỏ. (Ví dụ:) Gacchaṃ, gacchanto. 215. න්ත+න්තූනං න්තො යොම්හි පඨමෙ 215. Nto thay cho nta và ntu khi theo sau là yo ở biến cách thứ nhất. පඨමෙ යොම්හි න්ත+න්තූනං සවිභත්තීනං න්තොඉච්චාදෙසො හොති වා. ස ච බහුලාධිකාරා පුමෙව, ගච්ඡන්තො ගච්ඡන්තා. Khi theo sau là yo ở biến cách thứ nhất, nto tùy chọn thay thế cho nta và ntu cùng với biến cách của chúng. Và sự thay thế này, do quyền chi phối của quy tắc bahula, chỉ xảy ra ở giống đực. (Ví dụ:) gacchanto, gacchantā. 218. ට+ටා+අං ගෙ 218. Ṭa, ṭā, aṃ khi theo sau là ge. ගෙ පරෙ න්ත+න්තූනං සවිභත්තීනං ට+ටා+අංඉච්චාදෙසා නිච්චං හොන්ති බහුලං. භො ගච්ඡ ගච්ඡා ගච්ඡං, ගච්ඡන්තො ගච්ඡන්තා. Khi ge theo sau, các thay thế ṭa, ṭā, aṃ thường xuyên xảy ra một cách bắt buộc cho nta và ntu cùng với biến cách của chúng. (Ví dụ:) Này gaccha, gacchā, gacchaṃ; (số nhiều:) gacchanto, gacchantā. 92. න්තස්ස ච ට වං+සෙ 92. Và ṭa thay cho nta khi theo sau là aṃ và e. අංසෙසු [Pg.39] න්තපච්චයස්ස ට හොති වා න්තුස්ස ච. වවත්ථිතවිභාසා+යං. ගච්ඡං ගච්ඡන්තං, ගච්ඡන්තෙ. Khi theo sau là aṃ và e, ṭa tùy chọn thay thế cho hậu tố nta và cả ntu. Đây là trường hợp tùy chọn có quy định. (Ví dụ:) Gacchaṃ, gacchantaṃ; (và) gacchante. 217. තො+තා+ති+තා ස+ස්මා+ස්මිං නාසු 217. To, tā, ti, tā (thay thế) khi theo sau là sa, smā, smiṃ, và nā. ස+ස්මා+ස්මිං+නාසු න්ත+න්තූනං සවිභත්තීනං තො+තා+ති+තා හොන්ති වා යථාක්කමං. ගච්ඡතා ගච්ඡන්තෙන, ගච්ඡන්තෙහි ගච්ඡන්තෙභි. ගච්ඡතො ගච්ඡස්ස ගච්ඡන්තස්ස. Khi theo sau là sa, smā, smiṃ, và nā, các từ to, tā, ti, tā tùy chọn thay thế cho nta và ntu cùng với biến cách của chúng, theo thứ tự tương ứng. (Ví dụ:) Gacchatā, gacchantena; gacchantehi, gacchantebhi. Gacchato, gacchassa, gacchantassa. 216. තං නංම්හි 216. Taṃ khi theo sau là naṃ. නංම්හි න්ත+න්තූනං සවිභත්තීනං තං වා හොති. ගච්ඡතං ගච්ඡන්තානං. ගච්ඡතා ගච්ඡන්තා ගච්ඡන්තම්හා ගච්ඡන්තස්මා. ගච්ඡති ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තම්හි ගච්ඡන්ථස්මිං, ච්ඡෙන්තෙසු. Khi naṃ theo sau, taṃ tùy chọn thay thế cho nta và ntu cùng với biến cách của chúng. (Ví dụ:) Gacchataṃ, gacchantānaṃ. (Các ví dụ khác:) Gacchatā, gacchantā, gacchantamhā, gacchantasmā. Gacchati, gacchante, gacchantamhi, gacchantasmiṃ, cchentesu. එවං මහං චරං තිට්ඨං, දදං භුඤ්ජං සුණං පචං; ජයං ජීරං වචං පීයං, සරං කුබ්බං ජපං වජං. Tương tự như vậy là các từ: mahaṃ, caraṃ, tiṭṭhaṃ, dadaṃ, bhuñjaṃ, suṇaṃ, pacaṃ; Jayaṃ, jīraṃ, vacaṃ, pīyaṃ, saraṃ, kubbaṃ, japaṃ, vajaṃ. ඉච්චාදයො. Vân vân. භවන්ත සි, Bhavanta si, 149. භූතො 149. Từ căn bhū. නියමසුත්ත+මිදං. භූධාතුතො න්තස්ස අං හොති සිම්හි නිච්චං පුනබ්බිධානා. භවං. Đây là một quy tắc có tính giới hạn. Đối với hậu tố nta từ căn bhū, aṃ là sự thay thế bắt buộc khi si theo sau, do được quy định lại. (Ví dụ:) Bhavaṃ. 146. භවතො වා භොන්තොග+යො+නා+සෙ 146. Bhonto tùy chọn thay thế cho bhavanta khi theo sau là ge, yo, nā, và se. භවන්තසද්දස්ස භොන්තාදෙසො වා හොති ග+යො+නා+සෙ. න්තොආදෙසො, භොන්තො භොන්තා භවන්තො භවන්තා. ගෙ [Pg.40] පන භො භොන්ත භොන්තා භව භවා භවං, භොන්තො භොන්තා භවන්තො භවන්තා. භොන්තාදෙසපක්ඛෙ ට+ටා+අංආදෙසා බහුලාධිකාරා න හොන්ති. භවං භවන්තං, භොන්තෙ භවන්තෙ. භොතා භොන්තෙන භවතා භවන්තෙන, භවන්තෙහි භවන්තෙභි. භොතො භොන්තස්ස භවතො භවස්ස භවන්තස්ස, භවතං භවන්තානං. භවතා ඉච්චාදි ගච්ඡන්තසමං. Từ bhavanta được tùy chọn thay thế bằng bhonta khi theo sau là ge, yo, nā, và se. Với sự thay thế nto, (các dạng là) bhonto, bhontā, bhavanto, bhavantā. Tuy nhiên, trong hô cách (ge), (các dạng là) bho, bhonta, bhontā, bhava, bhavā, bhavaṃ; (số nhiều:) bhonto, bhontā, bhavanto, bhavantā. Trong trường hợp thay thế bằng bhonta, các thay thế ṭa, ṭā, aṃ không xảy ra do quyền chi phối của quy tắc bahula. (Các ví dụ khác:) Bhavaṃ, bhavantaṃ; bhonte, bhavante. Bhotā, bhontena, bhavatā, bhavantena; bhavantehi, bhavantebhi. Bhoto, bhontassa, bhavato, bhavassa, bhavantassa; bhavataṃ, bhavantānaṃ. Từ bhavatā trở đi, (biến cách) tương tự như gacchanta. භොඉති ආමන්තණෙ නිපාතො, ‘‘කුතො නු ආගච්ඡථ භො තයො ජනා’’ති බහුවචනෙපි දස්සනතො. එවං භන්තෙති. භද්දෙති භද්දසද්දන්තරෙන සිද්ධං. භද්දන්තඉති දස්ස ද්විභාවෙන. Bho là một bất biến từ dùng trong hô cách, như được thấy cả trong số nhiều ở câu ‘kuto nu āgacchatha bho tayo janā’ (Này các ngài, ba người từ đâu đến?). Tương tự như vậy là bhante. Bhadde được hình thành từ một từ khác là bhadda. Bhaddanta được hình thành do sự lặp lại của da. සං සන්තො, සන්තො සන්තා. භො ස සා සං, සන්තො සන්තා. සං සන්තං ‘‘සංයොගාදිලොපොති නස්ස ලොපෙ ‘‘යං යඤ්හි රාජ භජති, සන්තං වා යදි වා අසං’’, සන්තෙ. සතා සන්තෙන. (Biến cách của santa:) Saṃ, santo; santo, santā. Này sa, sā, saṃ; santo, santā. Saṃ, santaṃ. Do sự lược bỏ n theo quy tắc ‘saṃyogādilopo’, (như trong câu) ‘yaṃ yañhi rāja bhajati, santaṃ vā yadi vā asaṃ’; sante. Satā, santena. 145. සතො සබ භෙ 145. Saba thay cho santa khi theo sau là bhi. සන්තසද්දස්ස සබ භවති භකාරෙ. සබ්භි සන්තෙහි. නිච්චත්තා සන්තෙභීති න හොති. සතො සස්ස සන්තස්ස ඉච්චාදි ගච්ඡන්තසමං. Từ santa trở thành saba khi phụ âm bha theo sau. (Ví dụ:) Sabbhi, santehi. Do quy tắc này là bắt buộc, nên dạng santebhi không tồn tại. Từ sato, sassa, santassa trở đi, (biến cách) tương tự như gacchanta. 150. මහන්තා+රහන්තානං ටා වා 150. Ṭā tùy chọn thay thế cho (nta của) mahanta và arahanta. සිම්හි මහන්තා+රහන්තානං න්තස්ස ටා වා හොති. මහා මහං මහන්තො, මහන්තො මහන්තා. අරහා අරහං, අරහන්තො අරහන්තා ඉච්චාදි ගච්ඡන්තසමං. Khi si theo sau, ṭā tùy chọn thay thế cho nta của mahanta và arahanta. (Ví dụ:) Mahā, mahaṃ, mahanto; mahanto, mahantā. Arahā, arahaṃ; arahanto, arahantā. Vân vân, (biến cách) tương tự như gacchanta. අස්ම සි, Asma si, 154. රාජාදීයුවාදිත්වා 154. Do thuộc nhóm rājādi và yuvādi. රාජාදීහි [Pg.41] යුවාදීහි ච පරස්ස සිස්ස ආ හොති. අස්මා, Sau các nhóm rājādi và yuvādi, si biến thành ā. Ví dụ: Asmā, 156. යොන+මානො 156. Yo và na thành māno රාජාදීහි යුවාදීහි ච යොන+මානො වා හොති. අස්මානො අස්මා. භො අස්ම අස්මා, අස්මානො අස්මා. Sau các nhóm rājādi và yuvādi, yo và na tùy chọn biến thành māno. Ví dụ: Asmāno asmā. Hỡi asma asmā, asmāno asmā. 155. වා+ම්හා+නඞ 155. Vā+mhā+naṅa රාජාදීනං යුවාදීනඤ්ච ආනඞ හොති වා අංම්හි. අස්මානං අස්මං, අස්මානො අස්මෙ. Đối với các nhóm rājādi và yuvādi, naṃ tùy chọn biến thành ānaṃ khi có aṃ. Ví dụ: Asmānaṃ asmaṃ, asmāno asme. 80. නාස්සෙ+නො 80. Nā thành eno කම්මාදිතො නාවචනස්ස එනො වා හොති. අස්මෙන අස්මනා, අස්මෙහි අස්මෙභි. අස්මස්ස, අස්මානං. අස්මා අස්මම්හා අස්මස්මා ඉච්චාදි. Sau nhóm kammādi, biến cách nā tùy chọn biến thành eno. Ví dụ: Asmena asmanā, asmehi asmebhi. Asmassa, asmānaṃ. Asmā asmamhā asmasmā, v.v. 79. කම්මාදිතො 79. Từ nhóm kammādi කම්මාදිතො ස්මිනො නි හොති වා. අස්මනි අස්මෙ අස්මම්හි අස්මස්මිං, අස්මෙසු. කම්ම චම්ම වෙස්ම භස්ම බ්‍රහ්ම අත්ත ආතුම ඝම්ම මුද්ධඉති කම්මාදයො. මුද්ධ ගණ්ඩිවධන්ව අණිම ලඝිමාදයො අස්මසමා. රාජ බ්‍රහ්ම සඛ අත්ත ආතුම ගණ්ඩිවධන්ව අස්ම අණිම ලඝිමාදයො රාජාදයො. Sau nhóm kammādi, smiṃ tùy chọn biến thành ni. Ví dụ: Asmani asme asmamhi asmasmiṃ, asmesu. Kamma, camma, vesma, bhasma, brahma, atta, ātuma, ghamma, muddha là nhóm kammādi. Muddha, gaṇḍivadhanva, aṇima, laghimā, v.v. tương tự như asma. Rāja, brahma, sakha, atta, ātuma, gaṇḍivadhanva, asma, aṇima, laghimā, v.v. là nhóm rājādi. ‘‘ධම්මො වා+ඤ්ඤත්ථෙ’’ති ගණසුත්තෙන රාජාදීසු පට්ඨිතත්තා දළධම්මො දළධම්මාති වා හොති. යුව සා සුවා මඝව පුම [Pg.42] වත්තහාති යුවාදයො. රාජා, රාජානො රාජා. භොරාජ රාජා, රාජානො රාජා. රාජානං රාජං, රාජානො රාජෙ. Do được thiết lập trong nhóm rājādi bởi gaṇasutta ‘Dhammo vā+ññatthe’, nên tùy chọn có dạng daḷadhammo hoặc daḷadhammā. Yuva, sā, suvā, maghavā, puma, vattahā là nhóm yuvādayo. Ví dụ: Rājā, rājāno rājā. Hỡi rāja rājā, rājāno rājā. Rājānaṃ rājaṃ, rājāno rāje. 123. රාජස්සි නාම්හි 123. Của rāja thành i trước nā ‘‘සබ්බදත්තෙන රාජිනා’’ති පාඨම්පති ඉද+මාරද්ධං. රාජස්සි වා හොති නාම්හි. රාජිනා. Quy tắc này được bắt đầu dựa theo cách đọc ‘Sabbadattena rājinā’. Của rāja tùy chọn biến thành i trước nā. Ví dụ: Rājinā. 222. නා+ස්මාසු රඤ්ඤා 222. Trước nā và smā, thành raññā නා+ස්මාසු රාජස්ස සවිභත්තිස්ස රඤ්ඤා හොති නිච්චං. අනෙකවණ්ණත්තා සබ්බස්ස. රඤ්ඤා. Trước nā và smā, toàn bộ rāja cùng với biến cách của nó luôn được thay thế bằng raññā. Do có nhiều âm tiết, nên thay thế toàn bộ. Ví dụ: Raññā. 124. සු+නං+හිසූ 124. Trước su, naṃ, và hi thành ū රාජස්ස ඌ හොති වා සු+නං+හිසු. ‘‘ඡට්ඨියන්තස්සාති අන්තස්ස හොති. රාජූහි රාජෙහි රාජූභි රාජෙභි. Của rāja, ū tùy chọn được thay thế trước su, naṃ, và hi. ‘Chaṭṭhiyantassāti’ có nghĩa là thay thế cho phần cuối. Ví dụ: Rājūhi rājehi rājūbhi rājebhi. 223. රඤ්ඤො+රඤ්ඤස්ස+රාජිනො සෙ 223. Trước se, thành rañño, raññassa, rājino සෙ රාජස්ස සවිභත්තිස්ස එතෙ ආදෙසා හොන්ති. රඤ්ඤො රඤ්ඤස්ස රාජිනො, රාජූනං. Trước se, toàn bộ rāja cùng với biến cách của nó được thay thế bằng những dạng này: Rañño raññassa rājino, rājūnaṃ. 221. රාජස්ස රඤ්ඤං 221. Của rāja thành raññaṃ නංම්හි රාජස්ස සවිභත්තිස්ස රඤ්ඤං වා හොති. රඤ්ඤං. රඤ්ඤා, රාජූහි රාජෙහි රාජූභි රාජෙභි. Trước naṃ, toàn bộ rāja cùng với biến cách của nó tùy chọn được thay thế bằng raññaṃ. Ví dụ: Raññaṃ. Raññā, rājūhi rājehi rājūbhi rājebhi. 224. ස්මිම්හි රඤ්ඤෙ+රාජිනි 224. Trước smiṃ, thành raññe, rājini ස්මිම්හි රාජස්ස සවිභත්තිස්ස රඤ්ඤෙ+රාජිනි හොන්ති නිච්චං. රඤ්ඤෙ රාජිනි, රාජූසු රාජෙසු. Trước smiṃ, toàn bộ rāja cùng với biến cách của nó luôn được thay thế bằng raññe và rājini. Ví dụ: Raññe rājini, rājūsu rājesu. 225. සමාසෙ වා 225. Trong hợp thể, tùy chọn ඉති [Pg.43] ගණසුත්තෙන රාජස්ස නා+ස්මා+ස්මිංසු යං වුත්තං, තං වා හොති. කාසිරඤ්ඤා කාසිරාජිනා කාසිරාජෙන, කාසිරාජූභි කාසිරාජෙභි කාසිරාජූහි කාසිරාජෙහි. කාසිරඤ්ඤො කාසිරඤ්ඤස්ස කාසිරාජිනො කාසිරාජස්ස. කාසිරඤ්ඤා කාසිරාජස්මා. කාසිරාජූනං කාසිරාජානං. කාසිරඤ්ඤෙ කාසිරාජිනි කාසිරාජෙ කාසිරාජම්හි කාසිරාජස්මිං, කාසිරාජූසු කාසිරාජෙසු. Như vậy, theo gaṇasutta này, những gì đã được nói đối với rāja trong các trường hợp nā, smā, và smiṃ, thì (trong hợp thể) là tùy chọn. Ví dụ: Kāsiraññā kāsirājinā kāsirājena, kāsirājūbhi kāsirājebhi kāsirājūhi kāsirājehi. Kāsirañño kāsiraññassa kāsirājino kāsirājassa. Kāsiraññā kāsirājasmā. Kāsirājūnaṃ kāsirājānaṃ. Kāsiraññe kāsirājini kāsirāje kāsirājamhi kāsirājasmiṃ, kāsirājūsu kāsirājesu. අද්ධා, අද්ධානො අද්ධා. භො අද්ධ අද්ධා, අද්ධානො අද්ධා. අද්ධානං අද්ධං, අද්ධානො අද්ධෙ. Addhā, addhāno addhā. Hỡi addha addhā, addhāno addhā. Addhānaṃ addhaṃ, addhāno addhe. 192. පුම+කම්ම+ථාම+ද්ධානං ස+ස්මාසු ච 192. Của puma, kamma, thāma, addhan trước sa và smā cũng vậy පුමාදීන+මු හොති වා ස+ස්මාසු නාම්හි චෙ+ති උත්තෙ අද්ධුනා, කම්මාදිත්තා ‘‘නාස්සෙ+නො’’ති වා එනො, අද්ධෙන අද්ධනා, අද්ධෙහි අද්ධෙභි. සෙ උකාරෙ ච – Của các từ puma, v.v., u là sự thay thế tùy chọn trước sa, smā, và nā. Do đó, khi nói u, ta có addhunā. Vì thuộc nhóm kammādi, theo quy tắc ‘nāsse+no’, eno là sự thay thế tùy chọn, cho ra addhena addhanā, (số nhiều) addhehi addhebhi. Trước se và khi có ukāra – 1,9. ඉයුවණ්ණා ඣලා නාමස්ස+න්තෙ 1,9. Các nguyên âm i và u ở cuối danh từ gốc là jhalā නාමං පාටිපදිකං, තස්ස අන්තෙ වත්තමානා ඉවණ්ණුවණ්ණා ඣලසඤ්ඤා හොන්ති යථාක්කමං. ඉ ච උ ච ඉයු, ඉයු ච තෙ වණ්ණා චෙති ඉයුවණ්ණා, ‘‘ද්වන්දන්තෙ සූයමානං පච්චෙක+මභිසම්බන්ධිය තෙ’’ති වුත්තත්තා වණ්ණසද්දං පච්චෙක+මභිසම්බන්ධිය ‘‘ඉවණ්ණුවණ්ණා’’ති වුත්තං. Nāmaṃ là pāṭipadikaṃ (danh từ gốc). Các nguyên âm i và u hiện hữu ở cuối của nó được gọi là jhalasaññā, theo thứ tự. I và u là iyu; iyu và chúng là các nguyên âm, do đó là iyuvaṇṇā. Vì có nói rằng ‘trong hợp thể dvanda, từ được nghe ở cuối sẽ liên kết với từng thành phần’, nên từ vaṇṇa được liên kết với từng thành phần, và do đó được nói là ‘ivaṇṇuvaṇṇā’ (nguyên âm i và nguyên âm u). 81. ඣලා සස්ස නො 81. Sau jhalā, sa thành no ඣලතො සස්ස නො වා හොති. අද්ධුනො අද්ධුස්ස අද්ධස්ස, අද්ධානං. Sau jhalā, ssa được biến đổi thành no một cách tùy chọn. (Ví dụ:) addhuno, addhussa, addhassa, addhānaṃ. 82. නා ස්මාස්ස 82. Smā thành nā. ඣලතො [Pg.44] ස්මාස්ස නා හොති වා, අද්ධුනා අද්ධුම්හා අද්ධුස්මා අද්ධා අද්ධම්හා අද්ධස්මා. ‘‘කම්මාදිතො’’ති ස්මිනො නි, අද්ධනි අද්ධෙ අද්ධම්හි අද්ධස්මිං, අද්ධෙසු. අද්ධසද්දො චෙ+ත්ථකාල+ද්ධානවාචි, න භාගවාචී. Sau jhalā, smā được biến đổi thành nā một cách tùy chọn, (ví dụ:) addhunā, addhumhā, addhusmā, addhā, addhamhā, addhasmā. Do (sutta) ‘kammādito’, smiṃ (biến đổi) thành ni, (ví dụ:) addhani, addhe, addhamhi, addhasmiṃ, addhesu. Từ addha ở đây có nghĩa là thời gian và con đường, không có nghĩa là một phần. අත්තා, අත්තානො ඉච්චාදි යාව දුතියා රාජාව, කම්මාදිත්තා එනෙ අත්තෙන අත්තනා. (Biến cách của từ attan:) Attā, attāno, v.v... cho đến đối cách thì giống như rājan. Do thuộc nhóm kammādi, (ở công cụ cách) ena (cho ra các dạng) attena, attanā. 195. සු+හිසු නක 195. Trước su và hi, (thêm) naka. අත්ත+ආතුමානං සු+හිසු නකාගමො හොති. ‘‘ඤකානුබන්ධා+ද්‍යන්තා’’ති පරිභාසතො කකාරො අන්තාවයවත්ථො, අත්තනෙහි අත්ථෙහි අත්තනෙභි අත්තෙභි. Sau atta và ātuman, có sự thêm vào naka trước su và hi. Theo định nghĩa ‘ñakānubandhādyantā’, ký tự ka là thành phần cuối cùng. (Ví dụ:) attanehi, atthehi, attanebhi, attebhi. 194. නො+ත්තාතුමා 194. Sau attan và ātuman, (ssa thành) no. අත්ත+ආතුමෙහි සස්ස නො වා හොති. අත්තනො අත්තස්ස, අත්තානං. Sau atta và ātuman, ssa được biến đổi thành no một cách tùy chọn. (Ví dụ:) Attano, attassa, attānaṃ. 196. ස්මාස්ස නා බ්‍රහ්මා ච 196. Sau brahman, smā thành nā. බ්‍රහ්මා අත්ත+ආතුමෙහි ච පරස්ස ස්මාස්ස නා හොති නිච්චං. අත්තනා. ස්මිම්හි කම්මාදිත්තා නි, අත්තනි අත්තෙ අත්තම්හි අත්තස්මිං, අත්තනෙසු අත්තෙසු. ආතුමා අත්තාව. Sau brahman, atta và ātuman, smā luôn luôn được biến đổi thành nā. (Ví dụ:) Attanā. Trước smiṃ, do thuộc nhóm kammādi, (biến đổi thành) ni, (ví dụ:) attani, atte, attamhi, attasmiṃ, attanesu, attesu. (Từ) Ātumā (biến cách) giống như attan. බ්‍රහ්මා, බ්‍රහ්මානො බ්‍රහ්මා, ‘‘බ්‍රහ්මස්සු වා’’ති සුත්තෙ ‘‘බ්‍රහ්මස්සූ’’ති යොගවිභාගා ආනොම්හි බ්‍රහ්මස්ස උ, පරස්සරලොපෙ බ්‍රහ්මුනොතිපි සිජ්ඣති. අයඤ්ච බ්‍රහ්මසංයුත්තෙ දිස්සති. බ්‍රහ්මා ගෙ- Brahmā, brahmāno, brahmā. Trong sutta ‘brahmassu vā’, bằng cách phân chia quy tắc thành ‘brahmassu’, (thân từ) brahman (thêm) u trước āno, sau khi lược bỏ nguyên âm sau, dạng brahmuno cũng được hình thành. Và dạng này được thấy trong Tương Ưng Phạm Thiên (Brahmasaṃyutta). (Từ) Brahmā ở hô cách... 60. ඝ+බ්‍රහ්මාදිතෙ 60. Sau brahmādi, (hô cách thành) e. ආකතිගණො+යං[Pg.45], ආකතීති ජාති, ජාතිපධානගණොත්‍ය+ත්ථො. ඝසඤ්ඤතො බ්‍රහ්ම+කත්තු+ඉසි+සඛාදීහි ච ගස්සෙ+වා හොති. භො බ්‍රහ්මෙ බ්‍රහ්මා, බ්‍රහ්මානො බ්‍රහ්මා. බ්‍රහ්මානං බ්‍රහ්මං, බ්‍රහ්මානො බ්‍රහ්මෙ. Đây là một nhóm mở (ākatigaṇa); ākati nghĩa là loại, có nghĩa là một nhóm dựa trên loại. Từ những từ được gọi là gha (hô cách), sau brahman, kattu, isi, sakhan, v.v..., biến cách gha (tức là si) được biến đổi thành e một cách tùy chọn. (Ví dụ:) Bho brahme, brahmā; brahmāno, brahmā. Brahmānaṃ, brahmaṃ; brahmāno, brahme. 191. නාම්හි 191. Trước nā. බ්‍රහ්මස්සු හොති නාම්හි නිච්චං. බ්‍රහ්මුනා, බ්‍රහ්මෙහි බ්‍රහ්මෙභි. (Thân từ) brahman luôn luôn (thêm) u trước nā. (Ví dụ:) Brahmunā, brahmehi, brahmebhi. 190. බ්‍රහ්මස්සු වා 190. (Thân từ) brahman (thêm) u một cách tùy chọn. බ්‍රහ්මස්සු වා හොති ස+නංසු. ‘‘ඣලා සස්ස නො’’ති නො. බ්‍රහ්මුනො බ්‍රහ්මුස්ස බ්‍රහ්මස්ස, බ්‍රහ්මූනං බ්‍රහ්මානං. ‘‘ස්මාස්ස නා බ්‍රහ්මා චෙ’’ති ස්මාස්ස නා, උකාරෙ බ්‍රහ්මුනා. ‘‘අම්බ්වාදීහි’’ති ස්මිනො නි, ඉමස්ස ආකතිගණත්තා බ්‍රහ්මස්ස කම්මාදිත්තෙපි එත්ථ වුත්තා. බ්‍රහ්මනි බ්‍රහ්මෙ බ්‍රහ්මම්හි බ්‍රහ්මස්මිං, බ්‍රහ්මෙසු. (Thân từ) brahman (thêm) u một cách tùy chọn trước sa (ssa) và naṃ. Do (sutta) ‘jhalā sassa no’, (ssa biến đổi thành) no. (Ví dụ:) Brahmuno, brahmussa, brahmassa; brahmūnaṃ, brahmānaṃ. Do (sutta) ‘smāssa nā brahmā ce’, smā (biến đổi thành) nā, khi có ukāra (thêm vào) thì thành brahmunā. Do (sutta) ‘ambvādīhi’, smiṃ (biến đổi thành) ni; vì đây là một nhóm mở, các quy tắc của brahman trong nhóm kammādi cũng được nói ở đây. (Ví dụ:) Brahmani, brahme, brahmamhi, brahmasmiṃ; brahmesu. සඛා, රාජාදිත්තා ආ. (Từ) Sakhā, do thuộc nhóm rājādi, (biến cách chủ cách số ít là) ā. 2,157. ආයො නො ච සඛා 2,157. Sau sakhan, yo thành āyo và no. සඛතො යොන+මායො නො හොන්ති වා ආනො ච. සඛායො සඛානො. Sau sakhan, yo được biến đổi thành āyo và no một cách tùy chọn, và cũng thành āno. (Ví dụ:) Sakhāyo, sakhāno. 159. නො+නා+සෙස්වි 159. Trước no, nā, sesu, (thân từ thành) i. සඛස්ස ඉ හොති නිච්චං නො+නා+සෙසු. සඛිනො. (Thân từ) sakhan luôn luôn (biến đổi thành) i trước no, nā, và sesu. (Ví dụ:) Sakhino. 161. යො+ස්වං+හිසු චා+රඞ 161. Trước yo, aṃ, hi, v.v..., (thân từ thành) āraṅa. සඛස්ස වා ආරඞ හොති යො+ස්වං+හිසු ස්මා+නංසුච. (Thân từ) sakhan được biến đổi thành āraṅa một cách tùy chọn trước yo, aṃ, hi, smā, và naṃ. 171. ආරඞස්මා 171. Sau āraṅa. ආරවාදෙසතො [Pg.46] පරෙසං යොනං ටො හොති. සඛාරො සඛා. ගෙ තු ‘‘ඝ+බ්‍රහ්මාදිතෙ’’ති එ, සඛෙ සඛ සඛා. බහුවචනං පඨමා විය. අංම්හි ‘‘වා+ම්හා+නඞ’’ති ආනඞ, සඛානං සඛාරං සඛං, සඛායො සඛානො සඛිනො. Sau sự biến đổi thành āra, yo sau đó trở thành ṭo. (Ví dụ:) Sakhāro, sakhā. Còn ở hô cách (ge), do (sutta) ‘gha+brahmādite’, (thành) e, (ví dụ:) sakhe, sakha, sakhā. Số nhiều giống như chủ cách. Trước aṃ, do (sutta) ‘vā+mhā+naṅa’, (thành) ānaṅa, (ví dụ:) sakhānaṃ, sakhāraṃ, sakhaṃ; sakhāyo, sakhāno, sakhino. 172. ටො ටෙ වා 172. Ṭo và ṭe một cách tùy chọn. ආරවාදෙසම්හා යොනං ටො ටෙ වා හොන්ති යථාක්කමංති ටෙ. අඤ්ඤත්ථ ‘‘ආරඞස්මා’’ති ටො. සඛාරෙ සඛාරො සඛෙ. ටොග්ගහණං ලාඝවත්ථං. සඛිනා, සඛාරෙහි සඛෙහි. ‘‘ඣලා සස්ස නො’’ති ඣතො සස්ස නො, සඛිනො සඛිස්ස, සඛාරානං. Sau sự biến đổi thành āra, yo được biến đổi thành ṭo và ṭe một cách tùy chọn theo thứ tự, (ở đây là) ṭe. Ở nơi khác, do (sutta) ‘āraṅasmā’, (thành) ṭo. (Ví dụ:) Sakhāre, sakhāro, sakhe. Việc dùng ṭo là để cho ngắn gọn. Sakhinā, sakhārehi, sakhehi. Do (sutta) ‘jhalā sassa no’, sau jha, ssa (thành) no, (ví dụ:) sakhino, sakhissa, sakhārānaṃ. 160. ස්මා+නංසු වා 160. Trước smā và naṃ, một cách tùy chọn. සඛස්ස වා ඉ හොති ස්මා+නංසු. සඛීනං සඛානං. (Thân từ) sakhan được biến đổi thành i một cách tùy chọn trước smā và naṃ. (Ví dụ:) Sakhīnaṃ, sakhānaṃ. 171. ටා නා+ස්මානං 171. Biến cách `nā` và `smā` thành `ā`. ආරවාදෙසම්හා නා+ස්මානං ටා හොති නිච්චං. සඛාරා, බහුලාධිකාරා සඛාරස්මා. ‘‘නා ස්මාස්සා’’ති නා, සඛිනා සඛිස්මා සඛා සඛම්හා සඛස්මා. Sau (danh từ) `sakhi`, `ā` luôn luôn thay thế cho `nā` và `smā`. Ví dụ: `Sakhārā`. Do quyền của `bahula`, (cũng có dạng) `sakhārasmā`. (Quy luật) không phải là `nā smāssa ā`, (cũng có các dạng:) `sakhinā`, `sakhismā`, `sakhā`, `sakhamhā`, `sakhasmā`. 158. ටෙ ස්මිනො 158. Biến cách `smiṃ` và `su` thành `e`. සඛතො ස්මිනො ටෙ හොති නිච්චං. සඛෙ, සඛාරෙසු සඛෙසු. සඛි සඛීති ඉත්ථියංයෙව පයොගො දිස්සති, තස්මා ‘‘නදාදිතො ඞී’’ති වීම්හි ආලපනත්තා වා රස්සො. Sau (danh từ) `sakhi`, `e` luôn luôn thay thế cho `smiṃ` và `su`. Ví dụ: `Sakhe`, `sakhāresu`, `sakhesu`. Cách dùng `sakhi` và `sakhī` chỉ được thấy ở nữ tính. Do đó, theo quy luật `nadādito ṅī`, trong hô cách (`vi`), do là hô cách nên (nguyên âm dài) được rút ngắn lại một cách tùy chọn. යුවාදිත්තා [Pg.47] ආ, යුවා. Sau (nhóm) `yuvādi`, (biến cách `si`) thành `ā`. Ví dụ: `yuvā`. 181. යොනං නො+නෙ වා 181. Biến cách `yo` (sau yuvādi) thành `no` hoặc `ne` một cách tùy chọn. යුවාදීහි යොනං නො+නෙ වා හොන්ති යථාක්කමං. ‘‘යොන+මානො’’ති ආනොම්හි සිද්ධෙපි ‘‘දුතියස්ස නෙ’’ති ගන්ථගාරවො හොතීති යථාක්කමංපති ලාඝවත්ථං නොග්ගහණං. Sau (nhóm) `yuvādi`, biến cách `yo` được tùy chọn đổi thành `no` và `ne` theo thứ tự. Mặc dù (dạng `āno`) đã được hình thành bởi quy luật `yonaṃ āno`, và (quy luật) `dutiyassa ne` là một sự rườm rà trong văn bản, việc đề cập đến `no` ở đây là để cho ngắn gọn, thay vì phải áp dụng quy tắc 'theo thứ tự'. 179. නො+නා+නෙස්වා 179. Khi các biến cách `no`, `nā`, `ne` theo sau, (nguyên âm cuối của `yuvādi`) thành `ā`. නො+නා+නෙසු යුවාදීන+මා හොති. යුවානො යුවා. භො යුව යුවා, යුවානො යුවා. යුවානං යුවං, යුවානො යුවානෙ යුවෙ. යුවානා. Khi các biến cách `no`, `nā`, `ne` theo sau, (nguyên âm cuối của nhóm) `yuvādi` trở thành `ā`. Ví dụ: `Yuvāno`, `yuvā`. Hô cách: `Bho yuva`, `yuvā`; `yuvāno`, `yuvā`. Đối cách: `Yuvānaṃ`, `yuvaṃ`; `yuvāno`, `yuvāne`, `yuve`. Sở dụng cách: `Yuvānā`. 178. යුවාදීනං සු+හිස්වා+නඞ 178. Sau (nhóm) `yuvādi`, trước `su` và `hi`, chèn thêm `ānaṅ`. සු+හිසු යුවාදීන+මානඞ හොති. යුවානෙහි යුවානෙභි. Khi `su` và `hi` theo sau, `ānaṅ` là tiếp tố cho (nhóm) `yuvādi`. Ví dụ: `Yuvānehi`, `yuvānebhi`. 193. යුවා සස්සි+නො 193. Sau `yuvan`, biến cách `ssa` thành `ino`. යුවා සස්ස වා ඉනො හොති. යුවිනො යුවස්ස, යුවානං. Sau `yuvan`, biến cách `ssa` được tùy chọn đổi thành `ino`. Ví dụ: `Yuvino`, `yuvassa`; (số nhiều:) `yuvānaṃ`. 180. ස්මා+ස්මිංනං නා+නෙ 180. Biến cách `smā` và `smiṃ` (sau yuvādi) thành `nā` và `ne`. යුවාදහි ස්මා+ස්මිංනං නා+නෙ නිච්චං හොන්ති යථාක්කමං. යුවානා, යුවානෙහි යුවානෙභි. යුවානෙ, යුවානෙසු. මඝව+පුම+වත්තහසද්දා යුවසද්දසමා. අයං විසෙසො – Sau (nhóm) `yuvādi`, `smā` và `smiṃ` luôn luôn trở thành `nā` và `ne` theo thứ tự. Ví dụ: `Yuvānā`, `yuvānehi`, `yuvānebhi`. `Yuvāne`, `yuvānesu`. Các từ `maghavan`, `puman`, `vattahan` (biến cách) giống như từ `yuvan`. Đây là điểm đặc biệt – 187. ගස්සං 187. Biến cách `si` (`ga`) thành `aṃ`. පුමසද්දතො ගස්ස අං වා හොති. පුමං පුම පුමා, පුමානො පුමා. පුමානං පුමං, පුමානො පුමානෙ පුමෙ. Sau từ `puman`, biến cách `si` (`ga`) được tùy chọn đổi thành `aṃ`. Ví dụ: `Pumaṃ`, `puma`, `pumā`; `pumāno`, `pumā`. Đối cách: `Pumānaṃ`, `pumaṃ`; `pumāno`, `pumāne`, `pume`. 185. නාම්හි 185. Khi `nā` theo sau, (thân từ) thành `ā`. පුමස්සා [Pg.48] හොති නාම්හි. පුමානා. ‘‘ලක්ඛණිකපටිපදොත්තෙසු පටිපදොත්තස්සෙව ගහණං, න ලක්ඛණිකස්සා’’ති ඤායා පටිපදොත්තනාවිභත්ති එව ගය්හති, න නාස්මාස්ස, කතලක්ඛණිකත්තා. පටිපදන්ති ච ‘‘නාම්හී’’ති නාවිභත්තියා පටිපදභූතො අනුකරණසද්දො. න ලක්ඛණිකො නා. ‘‘පුම+කම්ම+ථාම+ද්ධානං වා ස+ස්මාසු චෙ’’ති වා උත්තෙ පුමුනා පුමෙන. පුමුනො පුමුස්ස පුමස්ස. පුමුනා පුමා. Đối với `puman`, `ā` xuất hiện khi `nā` theo sau. Ví dụ: `Pumānā`. Theo nguyên tắc 'Giữa một thuật ngữ được định nghĩa bởi đặc tính (lakkhaṇika) và một thuật ngữ được nêu rõ ràng (paṭipadutta), chỉ thuật ngữ được nêu rõ ràng mới được lấy, chứ không phải thuật ngữ được định nghĩa bởi đặc tính', chỉ biến cách `nā` được nêu rõ ràng mới được lấy, chứ không phải `nā` (là kết quả của) `smā`, vì đó là (biến cách) được tạo ra theo đặc tính. Và 'được nêu rõ ràng' là âm thanh mô phỏng `nā` vốn là cơ sở cho biến cách `nā` trong quy luật `nāmhi`. Không phải là `nā` (được tạo ra) theo đặc tính. Theo quy luật `Puma+kamma+thāma+ddhānaṃ vā sa+smāsu ce`, `u` được tùy chọn nêu ra, (cho ra các dạng) `pumunā`, `pumena`. (Sở hữu cách:) `Pumuno`, `pumussa`, `pumassa`. (Xuất xứ cách:) `Pumunā`, `pumā`. 184. පුමාති 184. Đối với puman. ස්මිනො නෙ වා හොති. පුමානෙ පුමෙ පුමම්හි පුමස්මිං. Biến cách `smiṃ` được tùy chọn đổi thành `ne`. Ví dụ: `Pumāne`, `pume`, `pumamhi`, `pumasmiṃ`. 186. සුම්හා ච 186. Và từ `su`. පුමස්ස සුම්හි පුමාදීනං යං නිච්චං වුත්තං, තං වා හොතීති ආනඞ වා හොති ආ ච. පුමානෙසු පුමාසු පුමෙසු. වත්තහා, වත්තහානො වත්තහා ඉච්චාදි යුවසද්දසමං. Đối với `puman`, khi `su` theo sau, điều đã được nói là bắt buộc đối với nhóm `pumādi` (`yuvādi`) thì trở thành tùy chọn. Do đó, tiếp tố `ānaṅ` là tùy chọn, và `ā` cũng vậy. Ví dụ: `Pumānesu`, `pumāsu`, `pumesu`. (Từ) `vattahan` (biến cách thành) `vattahā`, `vattahāno`, `vattahā`, v.v... giống như từ `yuvan`. 189. වත්තහා ස+නංනං නො+නානං 189. Sau `vattahan`, biến cách `sa` (`yo`) và `naṃ` thành `no` và `nānaṃ`. වත්තහා සනංනං නොනානං නිච්චං හොන්ති යථාක්කමං. වත්තහානො වත්තහානානං. Sau `vattahan`, biến cách `sa` (`yo`) và `naṃ` luôn luôn trở thành `no` và `nānaṃ` theo thứ tự. Ví dụ: `Vattahāno`, `vattahānānaṃ`. අකාරන්තං. Vần a. සා සි, Biến cách `si` thành `ā`. 64. එකවචන+යොස්ව+ඝොනං 64. Của những (thân từ) không phải `gho`, trong số ít và `yo`. ඝො ච ඔ ච ඝො, න ඝො අඝො. ‘‘අඝොනං’’ති ඝප්පටිසෙධෙ අකතෙ ස්ස+මාදීසු පරෙසු ඝස්ස විකප්පෙන රස්සො, එකවචනාදීසු [Pg.49] යොසු ච පරෙසු ඝස්ස නිච්චෙන රස්සොති විරුද්ධත්ථගහණනිවත්තනත්ථො ඝපටිසෙධො. ඔග්ගහණ+මුත්තරත්ථං. එකවචනෙ යොසු ච ඝ+ඔකාරන්තවජ්ජිතානං නාමානං රස්සො හොති තිලිඞ්ගෙති රස්සෙ සම්පත්තෙ – `Gha` và `o` là `gho`. Không phải `gho` là `agho`. (Cụm từ) `Aghonaṃ` (của những từ không phải `gho`) là sự phủ định `gha` được thực hiện để ngăn chặn việc hiểu ý nghĩa mâu thuẫn, rằng (nguyên âm) `gha` được rút ngắn tùy chọn khi `ssa` v.v... theo sau, nhưng lại được rút ngắn bắt buộc khi các biến cách số ít và `yo` theo sau. Việc bao gồm `o` là cho (các quy luật) sau. Trong số ít và `yo`, sự rút ngắn nguyên âm xảy ra cho các danh từ không kết thúc bằng (nguyên âm) `gha` hoặc `o` trong cả ba giống. Khi sự rút ngắn này đạt được – 66. සිස්මිං නා+නපුංසකස්සති 66. Khi `si` theo sau, không (áp dụng) cho (giống) không phải trung tính. අනපුංසකස්ස රස්සො න හොතීති සිම්හි තු න රස්සො. සා. ‘‘පජ්ජුන්නොව ලක්ඛණපවුත්ති ජලෙපි වස්සති, ථලෙපි වස්සතී’’ති ඤායා යුවාදිත්තා සිස්ස ආ. යොසු රස්සෙ ‘‘යොනං නො+නෙ වා’’ති යොස්ස නො. ‘‘නො නානෙස්වා’’ති ආ, සානො. නොත්තාභාවපක්ඛෙ ‘‘යොන+මානො’’ති වාධිකාරස්ස වවත්ථිතවිභාසත්තා නිච්ච+මානො, තස්මා නො+නෙඅභාවපක්ඛෙ සා, සෙති රූපපසඞ්ගො න හොති. සානො. තථා නෙත්තාභාවපක්ඛෙ. Do bởi (quy tắc) anapuṃsakassa rasso na hoti, nên trong si (biến cách) thì không có rút ngắn. (Thành) sā. Theo phương pháp ‘‘Pajjunnova lakkhaṇapavutti jalepi vassati, thalepi vassatī’’ (giống như thần mưa Pajjunna, sự vận hành của đặc tính là mưa trên nước và cũng mưa trên cạn), do được kể trong nhóm yuvādi, si biến thành ā. Khi yo được rút ngắn, do (quy tắc) ‘‘yonaṃ no ne vā’’, yo biến thành no. Do (quy tắc) ‘‘no nānesvā’’, (thành) ā, (có dạng) sāno. Trong trường hợp không có no, do quyền hạn của vā trong (quy tắc) ‘‘yonaṃ āno’’ là tùy chọn có giới hạn (vavatthitavibhāsā), nên luôn là āno. Do đó, trong trường hợp không có no ne, các dạng sā, se không xảy ra. (Thành) sāno. Tương tự trong trường hợp không có ne. 188. සාස්සං+සෙ චා+නඞ 188. Của sā, ānaṅa (thay thế) cho aṃ và se. සාසද්දස්ස ආනඞ හොති අං+සෙ ගෙ ච නිච්චං. භො සාන සානා, සානො. සානං, සානෙ සානො. සානා, සානෙහි සානෙභි. සානස්ස, සානං. සානා, සානෙහි සානෙභි. සානෙ, සානෙසු. Đối với từ sā, ānaṅa luôn luôn (thay thế) cho aṃ, se và ge. Hô cách: bho sāna sānā, sāno. Đối cách: sānaṃ, sāne sāno. Công cụ cách: sānā, sānehi sānebhi. Tặng cách/Sở thuộc cách: sānassa, sānaṃ. Xuất xứ cách: sānā, sānehi sānebhi. Vị trí cách: sāne, sānesu. සුවා යුවාව. ‘‘එකවචනයොස්ව+ඝොනං’’ති රස්සත්තං විසෙසො. ගෙ තු – (Từ) suvā giống như yuvā. Điểm đặc biệt là sự rút ngắn (nguyên âm) do (quy tắc) ‘‘ekavacanayosvaghonaṃ’’. Nhưng trong ge (biến cách) thì – 130. ගෙ වා 130. Trong ge, một cách tùy chọn. අඝොනං ගෙ වා රස්සො හොති තිලිඞ්ගෙ. භො සුව සුවා. Đối với (các từ) không phải gha, trong ge (biến cách), sự rút ngắn (nguyên âm) xảy ra một cách tùy chọn trong cả ba giống. Hô cách: bho suva suvā. ආකාරන්තං. (Kết thúc phần) tận cùng bằng ā. මුනි [Pg.50] සිලොපො. ඣෙ කතෙ – (Đối với từ) muni, si bị xóa bỏ. Khi jhe được thực hiện – 93. යොසු ඣිස්ස පුමෙ 93. Trong yo (số nhiều), của jhi, trong giống đực. ඣසඤ්ඤස්ස ඉස්ස යොසු වා ට හොති පුල්ලිඞ්ගෙ. මුනයො, ඣග්ගහණං කිං, ඉකාරන්තසමුදායස්ස මා සියා. ඉග්ගහණං කිං, ඊකාරස්ස වාති. අතොති සාමඤ්ඤනිද්දෙසා ලක්ඛණිකඅකාරතො යොනං ටාටෙ සම්පත්තාපි අවිධානසාමත්ථියා න හොන්ති. සාමත්ථියඤ්ච අඤ්ඤථා අනුපපත්ති. Đối với i của (từ) được gọi là jha, ṭa (tức là a) thay thế một cách tùy chọn trong yo (số nhiều), trong giống đực. (Thành) munayo. Việc đề cập jha để làm gì? Để (quy tắc) không áp dụng cho toàn bộ thân từ tận cùng bằng i. Việc đề cập i để làm gì? Để (quy tắc) không áp dụng cho ī. Do sự chỉ dẫn chung từ (quy tắc) ato, mặc dù các dạng ṭā và ṭe của yo có thể đạt được từ thân từ tận cùng bằng a đặc trưng, chúng không xảy ra do năng lực của việc không quy định. Và năng lực (sāmatthiya) chính là sự không thể có cách nào khác. 114. ලොපො 114. Sự xóa bỏ. ඣලතො යොනං ලොපො හොතීති යොලොපෙ – Do bởi (quy tắc) ‘sau jha và la, có sự xóa bỏ yo’, khi yo bị xóa bỏ – 88. යොලොප+නිසු දීඝො 88. Khi yo bị xóa bỏ và trong ni, có sự kéo dài. යොනං ලොපෙනිසු ච දීඝො හොති. මුනි. මුනයොති එත්ථ යොලොපො කිමත්ථං න හොති, අක්කෙන ඣත්තස්ස නාසිතත්තා. කින්ති පඨමං න හොති, අන්තරඞ්ගත්තා ඣත්තස්ස. භො මුනි මුනී, මුනයො මුනී. මුනිං, මුනයො මුනී. මුනිනා, මුනීහි මුනීභි. ‘‘යොලොපනිසු’’ ‘‘වීමන්තුවන්තූන’’ මිච්චාදිඤාපකා ඉකාරුකාරානං සුනංහිසු දීඝස්සා+නිච්චත්තා මුනිහි මුනිනං මුනිසු ඉතිපි හොති. ‘‘ඣලා සස්ස නො’’ති නො, මුනිනො මුනිස්ස, මුනීනං. ‘‘නාස්මාස්සා’’ති නා, මුනිනා මුනිම්හා මුනිස්මා. මුනිම්හි මුනිස්මිං, මුනීසු. ‘‘ඉතො ක්වචි සස්ස ටානුබන්ධො’’ (ගණසුත්ත)ති බ්‍රහ්මාදීසු පාඨා ‘‘යො ච සිස්සො මහාමුනෙ’’ති එත්ථ ‘‘ඝ+බ්‍රහ්මාදිතෙ’’ති සස්ස එට. Khi yo bị xóa bỏ và trong ni, có sự kéo dài (nguyên âm). (Thành) muni. Ở đây trong (dạng) munayo, tại sao không có sự xóa bỏ yo? Do bởi trạng thái jha đã bị phá hủy bởi a (akka). Tại sao nó không xảy ra trước? Do bởi tính chất nội tại (antaraṅga) của trạng thái jha. Hô cách: bho muni munī, munayo munī. Đối cách: muniṃ, munayo munī. Công cụ cách: muninā, munīhi munībhi. Do các chỉ dẫn như ‘‘yolopanisu’’, ‘‘vīmantuvantūnaṃ’’, v.v., sự kéo dài của i và u trước su, naṃ, và hi là không cố định, nên các dạng munihi, muninaṃ, munisu cũng xảy ra. Do (quy tắc) ‘‘jhalā sassa no’’, (có dạng) no, (thành) munino, munissa, munīnaṃ. Do (quy tắc) ‘‘nāsmāssā’’, (có dạng) nā, (thành) muninā, munimhā, munismā. (Vị trí cách:) munimhi munismiṃ, munīsu. Do sự đọc trong nhóm brahmādi theo gaṇasutta ‘‘ito kvaci sassa ṭānubandho’’, ở đây trong câu ‘‘yo ca sisso mahāmune’’, sa biến thành eṭa do (quy tắc) ‘‘ghabrahmādite’’. එවං – Tương tự – ජොති [Pg.51] පාණි ගණ්ඨි මුට්ඨි, කුච්ඡි වත්ථි සාලි වීහි; බ්‍යාධි ඔධි බොධි සන්ධි, රාසි කෙසි සාති දීපි. Joti, pāṇi, gaṇṭhi, muṭṭhi, kucchi, vatthi, sāli, vīhi; byādhi, odhi, bodhi, sandhi, rāsi, kesi, sāti, dīpi. ඉසි ගිනි මණි ධනි, ගිරි රවි කවි කපි; අසි මසි නිධි විධි, අහි කිමි පති හරි. Isi, gini, maṇi, dhani, giri, ravi, kavi, kapi; asi, masi, nidhi, vidhi, ahi, kimi, pati, hari. අරි තිමි කලි බලි, ජලධි ච ගහපති; උරමිති වරමති, නිරුපධි අධිපති; අඤ්ජලි සාරථි අතිථි, සමාධි උදධිප්පභුතයො. Ari, timi, kali, bali, jaladhi và gahapati; uramiti, varamati, nirupadhi, adhipati; añjali, sārathi, atithi, samādhi, udadhi, v.v. අග්ගි+ඉසීනං අයං විසෙසො – Đối với aggi và isi, đây là điểm đặc biệt – 147. සිස්සා+ග්ගිතො නි 147. Sau aggi, si (biến thành) ni. අග්ගිස්මා සිස්ස නි හොති වා. අග්ගිනි අග්ගි, අග්ගයො ඉච්චාදි මුනිසද්දසමං. Sau aggi, si biến thành ni một cách tùy chọn. (Thành) aggini, aggi. (Dạng) aggayo, v.v., giống như từ muni. 133. ටෙ සිස්සි+සිස්මා 133. Sau isi, si (biến thành) ṭe. ඉසිස්මා සිස්ස ටෙ වා හොති. ඉසෙ ඉසි. ‘‘ඝ+බ්‍රහ්මාදිතෙ’’ති ගස්ස එ වා, භො ඉසෙ ඉසි, ඉසයො ඉසී. ඉසිං. Sau isi, si biến thành ṭe một cách tùy chọn. (Thành) ise, isi. Do (quy tắc) ‘‘ghabrahmādite’’, ga biến thành e một cách tùy chọn, (hô cách:) bho ise isi, isayo isī. (Đối cách:) isiṃ. 134. දුතියස්ස යොස්ස 134. Của yo thứ hai. ‘‘දුතියා යොස්සා’’ති අවත්වා ‘‘දුතියස්ස යොස්සා’’ති විසුං කරණං ‘‘එකයොගනිද්දිට්ඨාන+මප්‍යෙ+කදෙසො+නුවත්තතෙ, න [Pg.52] ත්වෙ+කවිභත්තියුත්තානං’’ති ඤායා දුතියායොස්සාති නානුවත්තිය යොස්සාති සාමඤ්ඤෙන අනුවුත්තිය එකච්චාදිතො පඨමා යොස්සාපි ටෙවිධානත්ථං. ඉසිස්මා පරස්ස දුතියා යොස්ස ටෙ වා හොති. ඉසෙ ඉසයො ඉසී, සෙසං මුනිසමං. Việc tạo ra quy tắc riêng ‘‘dutiyassa yossā’’ thay vì nói ‘‘dutiyāyossā’’ là nhằm mục đích, theo phương pháp ‘‘ekayoganiddiṭṭhānamapyekadeso’nuvattate, na tvekavibhattiyuttānaṃ’’ (một phần của những điều được nêu trong một mối liên hệ có thể được kế thừa, nhưng không phải là những điều được nối bằng một biến cách), để không kế thừa dutiyāyossā mà kế thừa yossā một cách tổng quát, để quy định ṭe cũng áp dụng cho yo thứ nhất (chủ cách số nhiều) từ một số từ. Sau isi, yo thứ hai (đối cách số nhiều) biến thành ṭe một cách tùy chọn. (Thành) ise, isayo, isī, phần còn lại giống như muni. ආදි, ආදයො ඉච්චාදි, ස්මිම්හි – Ādi, ādayo, v.v., trong smiṃ (biến cách) – 55. රත්‍යාදීහි ටො ස්මිනො 55. Sau ratti, v.v., ṭo (thay thế) cho smiṃ. රත්‍යාදීහි ස්මිනො ටො වා හොති. ආදො ආදිම්හි ආදිස්මිං, ආදීසු. Sau ratti, v.v., smiṃ biến thành ṭo một cách tùy chọn. (Thành) ādo, ādimhi, ādismiṃ, ādīsu. සමාසෙ ඉකාරන්තතො යො+ස්මිංසු විසෙසො. Trong hợp thể, đối với (thân từ) tận cùng bằng i, có điểm đặc biệt trong yo và smiṃ. 182. ඉතො+ඤ්ඤත්ථෙ පුමෙ 182. Sau i, trong một nghĩa khác, trong giống đực. අඤ්ඤත්ථෙ වත්තමානතො ඉකාරන්තතො නාමස්මා යොනං නො+නෙ වා හොන්ති යථාක්කමං පුල්ලිඞ්ගෙ. අරියවුත්තිනො අරියවුත්තයො අරියවුත්තී. භො අරියවුත්ති අරියවුත්තී, අරියවුත්තිනො අරියවුත්තයො අරියවුත්තී. අරියවුත්තිං, අරියවුත්තිනො අරියවුත්තයො අරියවුත්තී. අරියවුත්තිනා ඉච්චාදි තු මුනිසද්දසමං. Sau danh từ nam tánh tận cùng bằng `i` không phải là thuật ngữ khác, các biến cách `yo` được tùy chọn biến thành `no` và `ne` theo thứ tự. (Ví dụ:) `Ariyavuttino`, `ariyavuttayo`, `ariyavuttī`. (Hô cách:) `Bho ariyavutti`, `ariyavuttī`; `ariyavuttino`, `ariyavuttayo`, `ariyavuttī`. (Đối cách:) `Ariyavuttiṃ`; `ariyavuttino`, `ariyavuttayo`, `ariyavuttī`. Còn `Ariyavuttinā` v.v... thì tương tự như từ `muni`. 183. නෙ ස්මිනො ක්වචි 183. Ở một vài nơi, `smiṃ` (được biến thành) `ne`. අඤ්ඤත්ථෙ ඉකාරන්තතො නාමස්මා ස්මිනො නෙ වා හොති ක්වචි. අරියවුත්තිනෙ අරියවුත්තිම්හි අරියවුත්තිස්මිං, අරියවුත්තීසු. එවං තොමරඞ්කුසපාණිනො සාරමතිනො ඉච්චාදි. ක්වචිග්ගහණා න සබ්බත්ථ නෙආදෙසො. Sau danh từ tận cùng bằng `i` không phải là thuật ngữ khác, biến cách `smiṃ` được tùy chọn biến thành `ne` ở một vài nơi. (Ví dụ:) `Ariyavuttine`, `ariyavuttimhi`, `ariyavuttismiṃ`; `ariyavuttīsu`. Tương tự như vậy đối với `tomaraṅkusapāṇi`, `sāramati`, v.v... Do có từ `kvaci`, sự biến đổi thành `ne` không xảy ra ở tất cả mọi nơi. ඉකාරන්තං. (Từ) tận cùng bằng `ī`. දණ්ඩී[Pg.53], සිලොපො. ‘‘එකවචනෙ’’ ච්චාදිනා රස්සෙ සම්පත්තෙ අනපුංසකත්තා ‘‘සිස්මිංනා+නපුංසකස්සා’’ති නිසෙධො. යොම්හි එකවචනෙ ච සබ්බත්ථ රස්සො. `Daṇḍī`, do xóa bỏ `si`. Khi sự rút ngắn nguyên âm được áp dụng theo quy tắc `Ekavacane` v.v..., do không phải trung tánh, có sự cấm đoán bởi quy tắc `sismiṃnā+napuṃsakassā`. Trong biến cách `yo` số nhiều và trong hô cách số ít, nguyên âm luôn được rút ngắn. 75. යොනං නො+නෙ පුමෙ 75. Trong nam tánh, các biến cách `yo` (được biến thành) `no` và `ne`. ඣසඤ්ඤිතො යොනං නො+නෙ වා හොන්ති යථාක්කමං පුල්ලිඞ්ගෙ. දණ්ඩිනො. Sau một thuật ngữ `jha`, các biến cách `yo` được tùy chọn biến thành `no` và `ne` theo thứ tự trong nam tánh. (Ví dụ:) `Daṇḍino`. 115. ජන්තුහෙත්වීඝපෙහි වා 115. (Xóa bỏ `yo`) sau `jantu`, `hetu`, `ī`, `gha`, và `pa` một cách tùy chọn. ජන්තු+හෙතූහි ඊකාරන්තෙහි ඝ+පසඤ්ඤෙහි ච පරෙසං යොනං වා ලොපො හොති. ‘‘යොලොපනිසු දීඝො’’ති දීඝෙ දණ්ඩී දණ්ඩියො. ගෙ තු ‘‘ගෙ වා’’ති වා රස්සො. භො දණ්ඩි දණ්ඩී, දණ්ඩිනො දණ්ඩී දණ්ඩියො. Sau `jantu`, `hetu`, các từ tận cùng bằng `ī`, và các thuật ngữ `gha` và `pa`, các biến cách `yo` theo sau được tùy chọn xóa bỏ. Theo quy tắc `Yolopanisu dīgho`, khi xóa bỏ `yo`, nguyên âm được kéo dài, (cho ra dạng) `daṇḍī`. (Dạng khác là) `daṇḍiyo`. Nhưng trong hô cách (`ge`), nguyên âm được tùy chọn rút ngắn theo quy tắc `ge vā`. (Ví dụ:) `Bho daṇḍi`, `daṇḍī`; `daṇḍino`, `daṇḍī`, `daṇḍiyo`. 74. නං ඣීතො 74. Sau `jha`, `aṃ` (được biến thành) `naṃ`. ඣසඤ්ඤීතො අංවචනස්ස නං වා හොති. දණ්ඩිනං දණ්ඩිං, දණ්ඩිනෙ. Sau một thuật ngữ `jha`, biến cách `aṃ` được tùy chọn biến thành `naṃ`. (Ví dụ:) `Daṇḍinaṃ`, `daṇḍiṃ`; `daṇḍine`. 76. නො 76. `no`. ඣීතො යොනං නො වා හොති පුල්ලිඞ්ගෙ. දණ්ඩිනො දණ්ඩී දණ්ඩියො. දණ්ඩිනා, දණ්ඩීහි දණ්ඩීභි. ‘‘ඣලා සස්ස නො’’ති නොම්හි කතෙ දණ්ඩිනො දණ්ඩිස්ස, දණ්ඩීනං. ‘‘නා ස්මාස්සා’’ති ස්මාස්ස නා, දණ්ඩිනා දණ්ඩිම්හා දණ්ඩිස්මා. Sau một thuật ngữ `jha`, biến cách `yo` được tùy chọn biến thành `no` trong nam tánh. (Ví dụ:) `Daṇḍino`, `daṇḍī`, `daṇḍiyo`. (Sử dụng cách:) `Daṇḍinā`; `daṇḍīhi`, `daṇḍībhi`. Theo quy tắc `Jhalā sassa no`, khi `sa` được biến thành `no`, (ta có các dạng sở hữu cách là) `daṇḍino`, `daṇḍissa`; `daṇḍīnaṃ`. Theo quy tắc `Nā smāssā`, `smā` được biến thành `nā`, (ta có các dạng xuất xứ cách là) `daṇḍinā`, `daṇḍimhā`, `daṇḍismā`. 77. ස්මිනො නි 77. `smiṃ` (được biến thành) `ni`. ඣීතො ස්මිංවචනස්ස නි හොති වා. දණ්ඩිනි දණ්ඩිස්මිං, දණ්ඩීසු, බහුලාධිකාරා ස්මිම්හි ගාමණී+සෙනානී+සුධීපභුතීනං නිආදෙසාභාවො ච විසෙසො. එවං – Sau một thuật ngữ `jha`, biến cách `smiṃ` được tùy chọn biến thành `ni`. (Ví dụ:) `Daṇḍini`, `daṇḍismiṃ`; `daṇḍīsu`. Do quyền của quy tắc `bahula`, trong vị trí cách (`smiṃ`), trường hợp đặc biệt là không có sự biến đổi thành `ni` đối với các từ như `gāmaṇī`, `senānī`, `sudhī`, v.v... Tương tự như vậy – ධම්මී [Pg.54] සඞ්ඝී ඤාණී හත්ථී, චක්කී පක්ඛී දාඨී රට්ඨී; ඡත්තී මාලී චම්මී යොගී, භාගී භොගී කාමී සාමී. `Dhammī`, `saṅghī`, `ñāṇī`, `hatthī`; `cakkī`, `pakkhī`, `dāṭhī`, `raṭṭhī`; `Chattī`, `mālī`, `cammī`, `yogī`; `bhāgī`, `bhogī`, `kāmī`, `sāmī`. ධජී ගණී සසී කුට්ඨී, ජටී යානී සුඛී සිඛී; දන්තී මන්තී කරී චාගී, කුසලී මුසලී බලී; (වාචී, රූ) `Dhajī`, `gaṇī`, `sasī`, `kuṭṭhī`; `jaṭī`, `yānī`, `sukhī`, `sikhī`; `Dantī`, `mantī`, `karī`, `cāgī`; `kusalī`, `musalī`, `balī`; (`Vācī`, trong Rūpasiddhi). පාපකාරී සත්තුඝාතී, මාල්‍යකාරී දීඝජීවී; ධම්මවාදී සීහනාදී, භූමිසායී සීඝයායී. `Pāpakārī`, `sattughātī`; `mālyakārī`, `dīghajīvī`; `Dhammavādī`, `sīhanādī`; `bhūmisāyī`, `sīghayāyī`. ඊකාරන්තං. Hết (phần từ) tận cùng bằng `ī`. භික්ඛු, සිලොපො. ලසඤ්ඤායං – `Bhikkhu`, do xóa bỏ `si`. Đối với thuật ngữ `la` – 83. ලා යොනං වො පුමෙ 83. Trong nam tánh, sau `la`, các biến cách `yo` (được biến thành) `vo`. ලතො යොනං වො හොති වා පුල්ලිඞ්ගෙ. Sau một thuật ngữ `la`, biến cách `yo` được tùy chọn biến thành `vo` trong nam tánh. 94. වෙ+වොසු ලුස්ස 94. Trong `ve` và `vo`, `u` của `la` (được biến đổi). ලසඤ්ඤස්ස උස්ස වෙ+වොසු ට හොති. එත්ථ ‘‘පුමාලපනෙ වෙවො’’ ත්‍ය+ත්‍ර වොස්ස සහචරිතඤායා අනිස්සිතත්තා ජාතිවසෙන ‘‘ලා යොනං’’ ත්‍යාදො වො ච ගය්හති. භික්ඛවො. අඤ්ඤත්‍ර ‘‘ලොපො’’ති යොලොපො. ‘‘යොලොපනිසු දීඝො’’ති දීඝෙ භික්ඛූ. භො භික්ඛු භික්ඛූ. `u` của một thuật ngữ `la` được biến thành `a` khi `ve` và `vo` theo sau. Ở đây, `vo` từ quy tắc `pumālapane vevo` không được lấy do sự liên kết của nó, nhưng `vo` từ quy tắc `lā yonaṃ` v.v... thì được lấy do bản chất của nó. (Ví dụ:) `Bhikkhavo`. Trong trường hợp khác, `yo` bị xóa bỏ theo quy tắc `lopo`. Theo quy tắc `Yolopanisu dīgho`, nguyên âm được kéo dài, (cho ra dạng) `bhikkhū`. (Hô cách:) `Bho bhikkhu`, `bhikkhū`. 96. පුමා+ලපනෙ වෙවො 96. Trong nam tánh, ở hô cách, (`yo` được biến thành) `ve` và `vo`. ලසඤ්ඤතො උතො යොස්සා+ලපනෙ වෙ+වො හොන්ති වා පුල්ලිඞ්ගෙ. භික්ඛවෙ භික්ඛවො භික්ඛූ. භික්ඛුං, භික්ඛවො භික්ඛූ. භික්ඛුනා[Pg.55], භික්ඛූහි භික්ඛූභි. ‘‘ඣලා සස්ස නො’’ති ලතො සස්ස නො වා, භික්ඛුනො භික්ඛුස්ස, භික්ඛූනං. ‘‘නා ස්මාස්සා’’ති ලතො වා ස්මාස්ස නා, භික්ඛුනා භික්ඛුම්හා භික්ඛුස්මා. භික්ඛුම්හි භික්ඛුස්මිං. එවං – Sau một thuật ngữ `la` tận cùng bằng `u`, biến cách `yo` của hô cách được tùy chọn biến thành `ve` và `vo` trong nam tánh. (Ví dụ:) `Bhikkhave`, `bhikkhavo`, `bhikkhū`. (Đối cách:) `Bhikkhuṃ`; `bhikkhavo`, `bhikkhū`. (Sử dụng cách:) `Bhikkhunā`; `bhikkhūhi`, `bhikkhūbhi`. Theo quy tắc `Jhalā sassa no`, sau một thuật ngữ `la`, `sa` được tùy chọn biến thành `no`, (cho ra các dạng) `bhikkhuno`, `bhikkhussa`; `bhikkhūnaṃ`. Theo quy tắc `Nā smāssā`, sau một thuật ngữ `la`, `smā` được tùy chọn biến thành `nā`, (cho ra các dạng) `bhikkhunā`, `bhikkhumhā`, `bhikkhusmā`. (Vị trí cách:) `Bhikkhumhi`, `bhikkhusmiṃ`. Tương tự như vậy – සෙතු කෙතු රාහු භාණු, සංකු උච්ඡු වෙළු මච්චු. (පඞ්ගු, රූ) සින්ධු බන්ධු නෙරු මෙරු, සත්තු කාරු හෙතු ජන්තු. රුරු පටු – ඉච්චාදයො. `Setu`, `ketu`, `rāhu`, `bhāṇu`; `saṃku`, `ucchu`, `veḷu`, `maccu`. (`Paṅgu`, trong Rūpasiddhi) `sindhu`, `bandhu`, `neru`, `meru`; `sattu`, `kāru`, `hetu`, `jantu`. `Ruru`, `paṭu` – v.v... ජන්තු+හෙතූනං යොස්ව+යං භෙදො. ‘‘ජන්තු+හෙත්වී+ඝ+පෙහි වා’’ති යොලොපෙ – Đối với `jantu` và `hetu`, có sự khác biệt ở số nhiều (`yo`). Khi `yo` được xóa bỏ theo quy tắc `Jantu+hetvī+gha+pehi vā` – 84. ජන්ත්වාදිතො නො ච 84. Sau `jantu` v.v..., (`yo` được biến thành) `no` nữa. ජන්ත්වාදිතො යොනං නො හොති වො ච පුල්ලිඞ්ගෙ. ජන්තුනො ජන්තවො ජන්තුයො. භො ජන්තු ජන්තූ, ජන්තුනො, ‘‘පුමාලපනෙ වෙවො’’ති වෙ+වො, ජන්තවෙ ජන්තවො ජන්තුයො. ජන්තුං, ජන්තූ ජන්තුනො ජන්තවො ජන්තුයො. සෙසං භික්ඛුසමං. Sau `jantu` v.v..., biến cách `yo` được biến thành `no` và cả `vo` trong nam tánh. (Ví dụ:) `Jantuno`, `jantavo`, `jantuyo`. (Hô cách:) `Bho jantu`, `jantū`; `jantuno`; theo quy tắc `pumālapane vevo` (có các dạng) `ve` và `vo`: `jantave`, `jantavo`, `jantuyo`. (Đối cách:) `Jantuṃ`; `jantū`, `jantuno`, `jantavo`, `jantuyo`. Phần còn lại tương tự như `bhikkhu`. හෙතු, හෙතූ හෙතවො. ‘‘යොම්හි වා ක්වචී’’ති ලසඤ්ඤස්ස උස්ස වා ටාදෙසො, හෙතයො. යොම්හි අන්තරඞ්ගත්තා පඨමං ටාදෙසෙ කතෙ පච්ඡා යොලොපාභාවො, තථා හි අන්තරඞ්ග+බාහිරඞ්ගවිධානෙස්ව+න්තරඞ්ගවිධියෙව බලවා. එත්ථ ච පකතිනිස්සිත+මන්තරඞ්ගං, පච්චයනිස්සිතං බාහිරඞ්ගං. හෙතුයො. භො හෙතු, හෙතූ හෙතවෙ හෙතවො හෙතයො හෙතුයො. සෙසං පුබ්බසමං. Hetu, hetū hetavo. Theo (sūtra) “yomhi vā kvacī”, u của (thân từ) có tên là la được thay thế tùy chọn bằng ṭa, (thành) hetayo. Trong biến cách yo, do là (phép tắc) nội tại, sau khi thực hiện việc thay thế bằng ṭa trước, sau đó không có sự xóa bỏ yo; thật vậy, giữa các quy tắc nội tại và ngoại tại, quy tắc nội tại mạnh hơn. Ở đây, (phép tắc) dựa vào thân từ là nội tại, (phép tắc) dựa vào hậu tố là ngoại tại. Hetuyo. Hỡi hetu, hetū hetave hetavo hetayo hetuyo. Phần còn lại tương tự như trước. බහුතො [Pg.56] නංම්හි – Sau bahu, trong biến cách naṃ – 48. බහුකතින්නං 48. Bahukatinnaṃ නංම්හි බහුනො කතිස්ස ච නුක හොති තිලිඞ්ගෙ. බහුන්නං. සෙසං භික්ඛුසමං. Trong biến cách naṃ, sau bahu và kati, nuka được thay thế trong cả ba tánh. (Ví dụ:) Bahunnaṃ. Phần còn lại tương tự bhikkhu. වත්තු සි, Vattu si, 57. ල්තු+පිතාදීන+මා සිම්හි 57. Của ltu và pitādi, (thay bằng) ā trong biến cách si. ල්තුපච්චයන්තානං පිතු+මාතු+භාතු+ධීතු+දුහිතු+ජාමාතු+නත්තු+හොතු+පොතූනඤ්චා හොති සිම්හි. වත්තා. ‘‘කත්තරි ල්තු+ණකා’’ති විහිතල්තුපච්චයස්ස ගහණා යතො ධාතුතො හි සො විහිතො, ‘‘පච්චයග්ගහණෙ යස්මා සො විහිතො, තදාදිනො තදන්තස්ස ච ගහණං’’ති ඤායා තදවිනාභාවතො තදන්තධාතුනොපි ගහණංති ල්තුපච්චයන්තානංති වුත්තං. Của các (thân từ) tận cùng bằng hậu tố ltu, và của pitu, mātu, bhātu, dhītu, duhitu, jāmātu, nattu, hotu, và potu, ā được thay thế trong biến cách si. (Ví dụ:) Vattā. Do việc nắm bắt hậu tố ltu được quy định bởi (sūtra) “kattari ltuṇakā”, và vì nó được quy định sau một ngữ căn, theo nguyên tắc “khi một hậu tố được đề cập, cái mà nó được quy định theo sau, cái bắt đầu bằng cái đó, và cái kết thúc bằng cái đó cũng được nắm bắt”, do sự không thể tách rời của nó, ngữ căn kết thúc bằng nó cũng được nắm bắt, do đó được nói là “của các (thân từ) tận cùng bằng hậu tố ltu”. 162. ල්තු+පිතාදීන+ම සෙ 162. Của ltu và pitādi, trong se. ල්තුපච්චයන්තානං පිතාදීනඤ්චා+රඞ හොති සතො+ඤ්ඤත්‍ර. ‘‘ආරඞස්මා’’ති ටො, වත්තාරො. Của các (thân từ) tận cùng bằng hậu tố ltu và của pitādi, āraṅa được thay thế, ngoại trừ (biến cách) sa. Theo (sūtra) “āraṅasmā”, (yo được thay bằng) ṭo, (thành) vattāro. 58. ගෙ අ ච 58. Trong biến cách ge, a cũng vậy. ගෙල්තු+පිතාදීනං අ හොති ආ ච. භො වත්ත වත්තා, වත්තාරො. වත්තාරං, වත්තාරෙ වත්තාරො. නාවචනස්ස ‘‘ටා නාස්මානං’’ති ටා, වත්තාරා. Trong biến cách ge, của ltu và pitādi, a và ā cũng được thay thế. Hỡi vatta vattā, vattāro. Vattāraṃ, vattāre vattāro. Của biến cách nā, theo (sūtra) “ṭā nāsmānaṃ”, (thay bằng) ṭā, (thành) vattārā. 166. සු+හිස්වා+රඞ 166. Trong su và hi, (thay bằng) āraṅa. සු+හිසු ල්තු+පිතාදීන+මාරඞ වා හොති. වත්තාරෙහි වත්තාරෙභි වත්තූහි වත්තූභි. Trong su và hi, của ltu và pitādi, āraṅa được thay thế tùy chọn. (Ví dụ:) Vattārehi vattārebhi vattūhi vattūbhi. 165. සලොපො 165. Xóa bỏ sa. ල්තු+පිතාදීහි [Pg.57] සස්ස ලොපො වා හොති. වත්තු වත්තුනො වත්තුස්ස. Sau ltu và pitādi, việc xóa bỏ sa là tùy chọn. (Ví dụ:) Vattu vattuno vattussa. 163. නංම්හි වා 163. Trong naṃ, tùy chọn. නංම්හි ල්තු+පිතාදීන+මාරඞ වා හොති. වත්තාරානං. Trong naṃ, của ltu và pitādi, āraṅa được thay thế tùy chọn. (Ví dụ:) Vattārānaṃ. 164. ආ 164. Ā. නංම්හි ල්තු+පිතාදීන+මා වා හොති. වත්තානං වත්තූනං. ස්මාස්ස ටා, වත්තාරා. Trong naṃ, của ltu và pitādi, ā được thay thế tùy chọn. (Ví dụ:) Vattānaṃ vattūnaṃ. Của smā, (thay bằng) ṭā, (thành) vattārā. 174. ටි ස්මිනො 174. Ṭi (thay) cho smiṃ. ආරවා+දෙසම්හා ස්මිනො ටි හොති. Sau sự thay thế āra, ṭi được thay cho smiṃ. 176. රස්සා+රඞ 176. Rút ngắn āraṅa. ස්මිම්හි ආරො රස්සො හොති. වත්තරි, වත්තාරෙසු වත්තූසු වත්තුසු. එවං – Trong smiṃ, āro trở thành ngắn. (Ví dụ:) Vattari, vattāresu vattūsu vattusu. Tương tự – එවං භත්තු කත්තු නෙතු, සොතු ඤාතු ජෙතු ඡෙත්තු; භෙත්තු දාතු ධාතු බොද්ධු, විඤ්ඤාපෙතාදයොපි ච. Tương tự bhattu, kattu, netu, sotu, ñātu, jetu, chettu; Bhettu, dātu, dhātu, boddhu, và viññāpetādayo cũng vậy. සත්ථුසද්දස්ස පන නාම්හි බහුලාධිකාරා ‘‘ල්තු+පිතාදීන+මසෙ’’ති වා ආරවාදෙසෙ සත්ථාරා සත්ථුනා. සෙසං වත්තුසමං. Tuy nhiên, đối với từ satthu, trong biến cách nā, do quyền chi phối của bahula, việc thay thế āra theo (sūtra) “ltu+pitādīnamase” là tùy chọn, (thành) satthārā (và) satthunā. Phần còn lại tương tự vattu. සිම්හි ආ, පිතා. ‘‘ල්තු+පිතාදීන+මසෙ’’ති ආරවාදෙසෙ – Trong si, (thay bằng) ā, (thành) pitā. Khi có sự thay thế āra theo (sūtra) “ltu+pitādīnamase” – 177. පිතාදීන+මනත්වාදීනං 177. Của pitādi, ngoại trừ nattādi. නත්වාදිවජ්ජිතානං [Pg.58] පිතාදීන+මාරො රස්සො හොති සබ්බාසු විභත්තීසු. ‘‘ල්තු+පිතාදීන+මසෙ’’ ‘‘සු+හිස්වා+රඞ’’ ‘‘නංම්හි වා’’ති එත්ථ වුත්තවිභත්තීසු පරෙසු ආරඞ හොතීති තා විභත්තියො පටිච්ච සබ්බාසූති වුත්තං. පිතරො. භො පිත පිතා, පිතරො. පිතරං, පිතරෙ පිතරො. පිතරා, පිතරෙහි පිතරෙභි පිතූහි පිතූභි. පිතු පිතුනො පිතුස්ස, පිතරානං පිතූනං. ‘‘පිතුන්නං’’ති නංම්හි දීඝෙ රස්ස+ද්විත්තානීති වුත්තං. ‘‘සානුවුත්තං සුත්තං’’ති ඤායා ‘‘බහුකතින්නං’’ති එත්ථ නුක-ඉති යොගවිභාගෙනපි සිජ්ඣති එත්ථ අනුවත්තිතනංම්හි. පඤ්චමීඡට්ඨී තතියාචතුත්ථීසමං. පිතරි, පිතරෙසු පීතූසු, රස්සාභාවො. නත්තා, නත්තාරො. භො නත්ත නත්තා, නත්තාරො ඉච්චාදි වත්තුසමං. Của pitādi, ngoại trừ nattādi, āro trở thành ngắn trong tất cả các biến cách. (Giải thích:) Trong các biến cách được đề cập ở đây bởi các sūtra “ltu+pitādīnamase”, “suhisvāraṅa”, “naṃmhi vā”, khi chúng theo sau, āraṅa được thay thế, do đó liên quan đến các biến cách đó, nó được nói là “trong tất cả”. Pitaro. Hỡi pita pitā, pitaro. Pitaraṃ, pitare pitaro. Pitarā, pitarehi pitarebhi pitūhi pitūbhi. Pitu pituno pitussa, pitarānaṃ pitūnaṃ. Đối với “pitunnaṃ”, trong biến cách naṃ, được nói là có sự kéo dài, rút ngắn và nhân đôi. Theo nguyên tắc “sūtra là cái được kế thừa”, ở đây bằng cách chia sūtra “bahukatinnaṃ” thành nuka, nó cũng được hoàn thành ở đây trong biến cách naṃ được kế thừa. Cách thứ năm và thứ sáu tương tự cách thứ ba và thứ tư. Pitari, pitaresu pitūsu, không có sự rút ngắn. Nattā, nattāro. Hỡi natta nattā, nattāro, v.v. tương tự vattu. ගුණවන්තු සි, Guṇavantu si, 151. න්තුස්ස 151. Của ntu. සිම්හි න්තුස්ස ටා හොති. ගුණවා. යොම්හි ‘‘න්තන්තූනං න්තො යොම්හි පඨමෙ’’ති සවිභත්තිස්ස න්තුස්ස න්තො හොති. එත්ථ ච ‘‘න්තු වන්තු+මන්තා+වන්තු+තවන්තුසම්බන්ධී’’ති පරිභාසතො න්තු ච වන්ත්වාදිසම්බන්ධීයෙව ගය්හතෙ, න ජන්තු තන්තාදීනං. ගුණවන්තො. අඤ්ඤත්‍ර – Trong `si`, `ntu` biến thành `ṭā`. Ví dụ: `guṇavā`. Trong `yo`, theo quy tắc ‘ntantūnaṃ nto yomhi paṭhame’, `ntu` có biến cách được biến thành `nto`. Và ở đây, theo định nghĩa ‘ntu vantu+mantā+vantu+tavantusambandhī’, chỉ lấy `ntu` có liên quan đến `vantu` v.v..., chứ không phải (ntu) của các từ như `jantu`, `tanta`. Ví dụ: `guṇavanto`. Ngoài ra – 91. ය්වාදො න්තුස්ස 91. Của `ntu` trong `yo` v.v... යොආදීසු න්තුස්ස අ හොති. ගුණවන්තඉති අකාරන්තා ටා+ටෙආදෙසා හොන්ති, ගුණවන්තා. ‘‘ටටාඅං ගෙ’’ති ටාදයො[Pg.59], භො ගුණව ගුණවා ගුණවං, ගුණවන්තො ගුණවන්තා. ‘‘න්තස්ස ච ට වං+සෙ’’ති අංසෙසු න්තස්ස ටො වා, ගුණවං ගුණවන්තං, ගුණවන්තෙ. ‘‘තො+තා+ති+තා ස+ස්මා+ස්මිං+නාසූ’’ති තාආදයො හොන්ති, ගුණවතා ගුණවන්තෙන, ගුණවන්තෙහි ගුණවන්තෙභි. ‘‘ලක්ඛණිකපටිපදොත්තෙසු පටිපදොත්තස්සෙව ගහණං, න ලක්ඛණිකස්සා’’ති ඤායා ‘‘න ලක්ඛණිකස්සා’’ති වුත්තබ්‍යත්තිපක්ඛ+මනපෙක්ඛිත්වා ‘‘අතො’’ති රස්සාකාරජාතියා පෙක්ඛිතත්තා ගුණවන්තෙනාති ‘‘අතෙනා’’ ත්‍ය+නෙන සිජ්ඣති. ජාති=සාමඤ්ඤං, බ්‍යත්ති=විසෙසො. ගුණවතො ගුණවස්ස ගුණවන්තස්ස, ‘‘තං නංම්හි’’ති නංම්හී තං වා, ගුණවතං ගුණවන්තානං. ගුණවතා ගුණවන්තා ගුණවන්තම්හා ගුණවන්තස්මා. ගුණවති ගුණවන්තෙ ගුණවන්තම්හි ගුණවන්තස්මිං, ගුණවන්තෙසු. ‘‘න්තස්ස ච ට වා’’ති යොගවිභාගා යොසු ච න්තුස්ස වා ටාදෙසෙ කතෙ යොස්ස ටා, ‘‘චක්ඛුමා අන්ධිතා හොන්ති’’, ‘‘වග්ගුමුදාතීරියා භික්ඛු වණ්ණවා’’ ඉච්චාදී හොන්ති. Trong `yo` v.v..., `ntu` biến thành `a`. (Khi đó, `guṇavanta` là) một từ tận cùng bằng `a`, nên có sự thay thế `ṭā` và `ṭe`, ví dụ: `guṇavantā`. Theo quy tắc ‘Ṭaṭāaṃ ge’, có các dạng `ṭā` v.v..., ví dụ: `bho guṇava`, `guṇavā`, `guṇavaṃ`, `guṇavanto`, `guṇavantā`. Theo quy tắc ‘Ntassa ca ṭa vaṃ+se’, trong `aṃ` và `se`, `nta` tùy chọn biến thành `ṭa`, ví dụ: `guṇavaṃ` hoặc `guṇavantaṃ`, `guṇavante`. Theo quy tắc ‘To+tā+ti+tā sa+smā+smiṃ+nāsū’, có các dạng `tā` v.v..., ví dụ: `guṇavatā` hoặc `guṇavantena`, `guṇavantehi` hoặc `guṇavantebhi`. Theo nguyên tắc ‘Lakkhaṇikapaṭipadottesu paṭipadottasseva gahaṇaṃ, na lakkhaṇikassā’ (Trong các quy tắc chỉ định và quy tắc được chỉ định, chỉ lấy quy tắc được chỉ định, không lấy quy tắc chỉ định), không xét đến trường hợp đặc biệt được nói là ‘na lakkhaṇikassā’, mà vì xét đến chủng loại nguyên âm ngắn `a` trong ‘ato’, nên dạng `guṇavantena` được hình thành bởi quy tắc ‘atenā’. `Jāti` = chủng loại (sāmaññaṃ), `byatti` = cá thể (viseso). `guṇavato` hoặc `guṇavassa` hoặc `guṇavantassa`. Theo quy tắc ‘taṃ naṃmhi’, trong `naṃ`, tùy chọn có `taṃ`, ví dụ: `guṇavataṃ` hoặc `guṇavantānaṃ`. `guṇavatā` hoặc `guṇavantā` hoặc `guṇavantamhā` hoặc `guṇavantasmā`. `guṇavati` hoặc `guṇavante` hoặc `guṇavantamhi` hoặc `guṇavantasmiṃ`, `guṇavantesu`. Do sự phân chia quy tắc (yogavibhāga) của ‘Ntassa ca ṭa vā’, trong `yo` cũng vậy, sau khi tùy chọn thay thế `ntu` bằng `ṭā`, `yo` biến thành `ṭā`, có các ví dụ như: ‘cakkhumā andhitā honti’, ‘vaggumudātīriyā bhikkhu vaṇṇavā’. එවං ගණවා කුලවා ඵලවා යසවා ධනවා සුතවා භගවා හිමවා බලවා සීලවා පඤ්ඤවා ඉච්චාදී. Tương tự như vậy là các từ `gaṇavā`, `kulavā`, `phalavā`, `yasavā`, `dhanavā`, `sutavā`, `bhagavā`, `himavā`, `balavā`, `sīlavā`, `paññavā` v.v... 153. හිමවතො වා ඔ 153. Của `himavantu`, tùy chọn là `o` හිමවතො සිම්හි න්තුස්ස ඔ වා හොති, හිමවන්තො හිමවා. සෙසං පුරිමසමං. Của từ `himavantu`, trong `si`, `ntu` tùy chọn biến thành `o`, ví dụ: `himavanto` hoặc `himavā`. Phần còn lại giống như trước. ආයස්මන්තුසද්දො කම්මවාචාය ක්වචි බහුලාධිකාරා ද්විවචනෙන ආයස්මන්තා, තිණ්ණං වචනෙන ආයස්මන්තොති දිස්සති. Từ `āyasmantu` trong nghiệp cách (kammavācāya), đôi khi do quyền của quy tắc `bahula`, được thấy ở dạng song số là `āyasmantā`, và ở dạng số nhiều (của ba người) là `āyasmanto`. එවං [Pg.60] සතිමා ධිතිමා ගතිමා මුතිමා මතිමා ජුතිමා සිරිමා හිරිමා ථුතිමා රතිමා යතිමා සුචිමා කලිමා බලිමා කසිමා රුචිමා බුද්ධිමා චක්ඛුමා බන්ධුමා හෙතුමා සෙතුමා කෙතුමා රාහුමා භාණුමා ඛාණුමා විජ්ජුමා ඉච්චාදයො. Tương tự như vậy là các từ `satimā`, `dhitimā`, `gatimā`, `mutimā`, `matimā`, `jutimā`, `sirimā`, `hirimā`, `thutimā`, `ratimā`, `yatimā`, `sucimā`, `kalimā`, `balimā`, `kasimā`, `rucimā`, `buddhimā`, `cakkhumā`, `bandhumā`, `hetumā`, `setumā`, `ketumā`, `rāhumā`, `bhāṇumā`, `khāṇumā`, `vijjumā` v.v... උකාරන්තං. Tận cùng bằng `u`. වෙස්සභූ සිලොපො. තෙ ච රස්සාභාවොව විසෙසො. ‘‘එකවචනයොස්ව+ඝොනං’’ති රස්සෙ ‘‘ලා යොනං වො පුමෙ’’ති වො, වෙස්සභුවො, ‘‘වෙවොසු ලුස්සා’’ති වුත්තත්තා න ටාදෙසො, ‘‘ලොපොති යොලොපෙ වෙස්සභූ. ‘‘ගෙ වා’’ති වා රස්සෙ භො වෙස්සභු වෙස්සභූ, වෙස්සභුවො වෙස්සභූ. වෙස්සභුං, වෙස්සභුවො වෙස්සභූ. වෙස්සභුනා ඉච්චාදි භික්ඛුසමං. එවං සයම්භූ පරාභිභූ අභිභූආදයො. ගොත්‍රභූ+සහභූසද්දෙහි පන යොනං ‘‘ජන්ත්වාදිතො නො වා’’ති නො, වො වා, ගොත්‍රභුනො ගොත්‍රභුවො ගොත්‍රභූ. සහභුනො සහභුවො සහභූ, සෙසං වෙස්සභූසමං. `Vessabhū`, `si` được lược bỏ. Và điểm đặc biệt là không có sự rút ngắn của `te`. Khi được rút ngắn bởi quy tắc ‘Ekavacanayosva+ghonaṃ’, `yo` được thay thế bằng `vo` theo quy tắc ‘lā yonaṃ vo pume’, thành `vessabhuvo`. Vì đã được nói trong quy tắc ‘vevosu lussā’, nên không có sự thay thế `ṭā`. Khi `yo` được lược bỏ bởi quy tắc ‘lopo’, thành `vessabhū`. Theo quy tắc ‘Ge vā’, tùy chọn rút ngắn, thành `bho vessabhu` hoặc `vessabhū`, `vessabhuvo` hoặc `vessabhū`. `Vessabhuṃ`, `vessabhuvo` hoặc `vessabhū`. `Vessabhunā` v.v... giống như `bhikkhu`. Tương tự là các từ `sayambhū`, `parābhibhū`, `abhibhū` v.v... Nhưng từ các từ `gotrabhū` và `sahabhū`, `yo` tùy chọn biến thành `no` theo quy tắc ‘jantvādito no vā’, hoặc `vo`, thành `gotrabhuno` hoặc `gotrabhuvo` hoặc `gotrabhū`. `Sahabhuno` hoặc `sahabhuvo` hoặc `sahabhū`, phần còn lại giống như `vessabhū`. 85. කූතො 85. Từ `kū` කූපච්චයන්තතො යොනං නො වා හොති පුල්ලිඞ්ගෙ. සබ්බඤ්ඤුනො. අඤ්ඤත්‍ර ‘‘ලා යොනං වො පුමෙ’’ති න වො, ‘‘කූතො’’ති ජන්ත්වාදීහි පුථක්කරණා. යොලොපෙ සබ්බඤ්ඤූ. භො සබ්බඤ්ඤු සබ්බඤ්ඤූ, සබ්බඤ්ඤුනො සබ්බඤ්ඤූ ඉච්චාදි. Từ (một từ) tận cùng bằng tiếp vị ngữ `kū`, `yo` tùy chọn biến thành `no` trong nam tính. Ví dụ: `sabbaññuno`. Ngoài ra, không biến thành `vo` theo quy tắc ‘lā yonaṃ vo pume’, vì quy tắc ‘kūto’ đã tách riêng nó ra khỏi nhóm `jantu` v.v... Khi `yo` được lược bỏ, thành `sabbaññū`. `bho sabbaññu` hoặc `sabbaññū`, `sabbaññuno` hoặc `sabbaññū` v.v... එවං මග්ගඤ්ඤූ ධම්මඤ්ඤූ අත්ථඤ්ඤූ කාලඤ්ඤූ රත්තඤ්ඤූ මත්තඤ්ඤූ කතඤ්ඤූ කථඤ්ඤූ විඤ්ඤූ විදූ ඉච්චාදයො. එත්ථ ‘‘විදා කූ’’ ‘‘විතො ඤාතො’’ [Pg.61] ‘‘කම්මා’’ති තීසු සුත්තෙසු කූපච්චයස්ස ගහිතත්තා වෙදගූආදයො රූපච්චයන්තා න ගහිතා. Tương tự như vậy là các từ `maggaññū`, `dhammaññū`, `atthaññū`, `kālaññū`, `rattaññū`, `mattaññū`, `kataññū`, `kathaññū`, `viññū`, `vidū` v.v... Ở đây, vì tiếp vị ngữ `kū` đã được lấy trong ba quy tắc ‘vidā kū’, ‘vito ñāto’, ‘kammā’, nên các từ tận cùng bằng tiếp vị ngữ `rū` như `vedagū` không được lấy. ඌකාරන්තං. Tận cùng bằng `ū`. ගො, සි, සිලොපො. ගො. `Go`, `si`, lược bỏ `si`. (Thành) `go`. 67. ගොස්සා+ග+සි+හි+නංසු ගාව+ගවා 67. Của `go`, ngoại trừ `ga`, `si`, `hi`, `naṃ`, `su`, (biến thành) `gāva` và `gavā` ග+සි+හි+නංවජ්ජිතාසු විභත්තීසු ගොසද්දස්ස ගාව+ගවා හොන්ති නිච්චං. Trong các biến cách ngoại trừ `ga`, `si`, `hi`, `naṃ`, từ `go` luôn luôn biến thành `gāva` và `gavā`. 170. උභ+ගොහි ටො 170. Sau `ubha` và `go`, (`yo` biến thành) `ṭo` උභ+ගොහි යොනං ටො හොති. ගාවො ගවො. භො ගො, ගාවො ගවො. Sau `ubha` và `go`, `yo` biến thành `ṭo`. Ví dụ: `gāvo`, `gavo`. `bho go`, `gāvo`, `gavo`. 72. ගාවු+ම්හි 72. `gāvu` trong `aṃ` අංවචනෙ ගොස්ස ගාවු වා හොති. ගාවුං ගාවං ගවං, ගාවො ගවො. Trong biến cách `aṃ`, `go` tùy chọn biến thành `gāvu`. Ví dụ: `gāvuṃ`, `gāvaṃ`, `gavaṃ`, `gāvo`, `gavo`. 71. නාස්සා 71. Của `nā`, (thành) `ā` ගොතො නාස්ස ආ හොති වා. එකවණ්ණත්තා න සබ්බාදෙසො. ‘‘පඤ්චමියං පරස්සෙ’’ති වත්තන්තෙ ‘‘ආදිස්සා’’ති නාස්ස ආ හොති, පරලොපො, ගාවා ගාවෙන ගවා ගවෙන, ගොහි ගොභි. Sau `go`, `nā` tùy chọn biến thành `ā`. Vì là một vần nên không phải là sự thay thế toàn bộ. Khi quy tắc ‘Pañcamiyaṃ parasse’ đang có hiệu lực, theo quy tắc ‘ādissā’, `nā` biến thành `ā`, và có sự lược bỏ âm sau, ví dụ: `gāvā` hoặc `gāvena`, `gavā` hoặc `gavena`, `gohi` hoặc `gobhi`. 69. ගවං සෙන 69. `gavaṃ` cùng với `sa` ගොස්ස සෙ වා ගවං හොති සහ සෙන. ගවං ගාවස්ස ගවස්ස. කච්චායනෙ ‘‘ගවං චෙ තරමානානං’’ති පාළිං පටිච්ච නංම්හි බහුවචනමෙව සාධිතං, ඉධ ‘‘ගවංව සිඞ්ගිනො සඞ්ගං’’ති දස්සනතො එකවචනඤ්ච. Của `go`, trong `sa`, tùy chọn biến thành `gavaṃ` cùng với `sa`. Ví dụ: `gavaṃ`, `gāvassa`, `gavassa`. Trong ngữ pháp Kaccāyana, dựa vào câu Pāḷi ‘gavaṃ ce taramānānaṃ’, chỉ có dạng số nhiều trong `naṃ` được hình thành. Ở đây, theo ví dụ ‘gavaṃva siṅgino saṅgaṃ’, dạng số ít cũng được (hình thành). 70. ගුන්නඤ්ච නංනා 70. Và `gunnaṃ` cùng với `naṃ` නංවචනෙන [Pg.62] සහ ගොස්ස ගුන්නං හොති ගවඤ්ච වා. ගුන්නං ගවං ගොනං. ගාවා ගාවම්හා ගාවස්මා ගවා ගවම්හා ගවස්මා. ගාවෙ ගාවම්හි ගාවස්මිං ගවෙ ගවම්හි ගවස්මිං. Cùng với biến cách `naṃ`, `go` biến thành `gunnaṃ` và cũng tùy chọn thành `gavaṃ`. Ví dụ: `gunnaṃ`, `gavaṃ`, `gonaṃ`. `gāvā`, `gāvamhā`, `gāvasmā`, `gavā`, `gavamhā`, `gavasmā`. `gāve`, `gāvamhi`, `gāvasmiṃ`, `gave`, `gavamhi`, `gavasmiṃ`. 68. සුම්හි වා 68. Trong `su`, tùy chọn සුම්හි ගොස්ස ගාව+ගවා හොන්ති වා. ගාවෙසු ගවෙසු ගොසු. ගොස්ස ගොණාදෙසො න කතො, සද්දන්තරත්තා. ගොණසද්දො හි සත්තසු විභත්තීසු දිස්සතීති. Trong `su`, `go` tùy chọn biến thành `gāva` và `gavā`. Ví dụ: `gāvesu`, `gavesu`, `gosu`. Sự thay thế `goṇa` cho `go` không được thực hiện, vì nó là một từ khác. Thật vậy, từ `goṇa` được thấy trong bảy biến cách. උසු+භූමි+පසු+රංසි-දිසා+වාචා+ම්බු+චක්ඛුසු; දසස්ව+ත්ථෙසු ගො වුත්තො, ලග්ගෙ ච වජිරෙ ඉති. Trong mũi tên, đất, gia súc, tia sáng, phương hướng, lời nói, nước, mắt; trong mười ý nghĩa này, từ `go` được nói đến, và cũng trong sự dính mắc và trong kim cương. ඔකාරන්තං. Vần cuối là o. ඉති පුල්ලිඞ්ගං. Như vậy là nam tánh. කඤ්ඤා, සිලොපො. Kaññā, sự biến mất của si. 1,11. ඝා 1,11. Ghā ඉත්ථියං වත්තමානස්ස නාමස්ස+න්තෙ වත්තමානො ආකාරො ඝසඤ්ඤො හොති. ‘‘ජන්තු+හෙත්වී+ඝ+පෙහි වා’’ති යොලොපො වා. කඤ්ඤා කඤ්ඤායො. ‘‘ඝ+බ්‍රහ්මාදිතෙ’’ති ගස්ස එ වා, කඤ්ඤෙ කඤ්ඤා, යොම්හි කඤ්ඤා කඤ්ඤායො. ‘‘ඝො ස්සං+ස්සා යං+තිංසූ’’ති අංම්හි රස්සො. කඤ්ඤං, කඤ්ඤා කඤ්ඤායො. Nguyên âm ā đứng ở cuối của danh từ hiện tại trong nữ tánh được gọi là gha. Theo câu cú pháp ‘‘Jantu+hetvī+gha+pehi vā’’, yo bị biến mất tùy chọn. (Trở thành) kaññā, kaññāyo. Theo câu cú pháp ‘‘Gha+brahmādite’’, ga của gha được (thay thế) bằng e tùy chọn, (trở thành) kaññe, kaññā, trong biến cách yo (trở thành) kaññā, kaññāyo. Theo câu cú pháp ‘‘Gho ssaṃ+ssā yaṃ+tiṃsū’’, trong biến cách aṃ (nguyên âm cuối) được rút ngắn. (Trở thành) kaññaṃ, (còn lại là) kaññā, kaññāyo. 45. ඝ+පතෙ+කස්මිං නාදීනං ය+යා 45. Gha+pate+kasmiṃ nādīnaṃ ya+yā ඝපතො [Pg.63] ස්මිංවිභත්තිපරියන්තානං එකත්තෙ නාදීනං ය+යා හොන්ති යථාක්කමං. කඤ්ඤාය, කඤ්ඤාභි කඤ්ඤාහි. කඤ්ඤාය, කඤ්ඤානං. Sau gha, đối với các biến cách từ nā đến smiṃ ở số ít, ya và yā lần lượt thay thế. (Trở thành) kaññāya, kaññābhi, kaññāhi. (Trở thành) kaññāya, kaññānaṃ. 103. යං 103. Yaṃ ඝපතො ස්මිනො යං වා හොති. කඤ්ඤායං කඤ්ඤාය. ‘‘ඝ+ පතෙ+කස්මිං නාදීනං ය+යා’’ ‘‘යං’’ති ච ඉමෙසං අපවාදාදීනං විසයෙ ම්හිස්ස උස්සග්ගත්තා පවත්ති නත්ථීති ස්මිනො බහුලාධිකාරා ‘‘ස්මා+හි+ස්මින්න’’ මිච්චාදිනා ම්හිකතෙ ‘‘දසසහස්සිම්හි ධාතුම්හී’’ති සිජ්ඣති. කඤ්ඤාසු. එවං – Sau gha, smiṃ được thay thế bằng yaṃ tùy chọn. (Trở thành) kaññāyaṃ, kaññāya. Bởi vì các quy tắc đặc biệt như ‘‘Gha+pate+kasmiṃ nādīnaṃ ya+yā’’ và ‘‘yaṃ’’ được áp dụng, nên quy tắc chung về việc thay thế mhi không được áp dụng; do quyền hạn của từ bahula đối với smiṃ, khi mhi được tạo ra bởi quy tắc ‘‘smā+hi+sminna’’, v.v., thì (dạng) ‘‘dasasahassimhi dhātumhī’’ được hình thành. (Trở thành) kaññāsu. Tương tự như vậy – සද්ධා මෙධා පඤ්ඤා විජ්ජා, චින්තා මන්තා තණ්හා වීණා; ඉච්ඡා මුච්ඡා එජා මායා, මෙත්තා මත්තා සික්ඛා භික්ඛා. Saddhā (đức tin), medhā (trí tuệ), paññā (tuệ), vijjā (minh), cintā (sự suy tư), mantā (sự bàn bạc), taṇhā (ái), vīṇā (đàn tỳ bà); Icchā (dục), mucchā (sự mê muội), ejā (sự dao động), māyā (ảo thuật), mettā (tâm từ), mattā (sự say sưa), sikkhā (học giới), bhikkhā (sự khất thực). ජඞ්ඝා ගීවා ජීව්හා වාචා, ඡායා ආසා ගඞ්ගා නාවා; ගාථා සෙනා ලෙඛා සාලා, මාලා වෙලා පූජා ඛිඩ්ඩා. Jaṅghā (bắp chân), gīvā (cổ), jīvhā (lưỡi), vācā (lời nói), chāyā (bóng), āsā (hy vọng), gaṅgā (sông Hằng), nāvā (thuyền); Gāthā (kệ), senā (quân đội), lekhā (thư tín), sālā (sảnh đường), mālā (vòng hoa), velā (thời gian), pūjā (sự cúng dường), khiḍḍā (sự vui chơi). පිපාසා වෙදනා සඤ්ඤා, චෙතනා තසිනා පජා; දෙවතා වට්ටකා ගොධා, බලාකා පරිසා සභා. Pipāsā (sự khát), vedanā (thọ), saññā (tưởng), cetanā (tư), tasinā (sự khao khát), pajā (chúng sanh); Devatā (chư thiên), vaṭṭakā (chim cút), godhā (kỳ đà), balākā (con cò), parisā (hội chúng), sabhā (hội đồng). ඌකා සෙඵාලිකා ලඞ්කා, සලාකා වාලුකා සිඛා; විසාඛා විසිඛා සාඛා, වාචා වඤ්ඣා ජටා ඝටා. Ūkā (con rận), sephālikā (cây si-pha-li-ka), laṅkā (đảo Lanka), salākā (thẻ), vālukā (cát), sikhā (ngọn lửa); Visākhā (bà Visākhā), visikhā (đường phố), sākhā (nhánh cây), vācā (lời nói), vañjhā (người nữ không con), jaṭā (búi tóc), ghaṭā (đám đông). ජෙට්ඨා සොණ්ඩා විතණ්ඩා ච, කරුණා වනිතා ලතා; කථා නිද්දා සුධා රාධා, වාසනා සිංසපා පපා. Jeṭṭhā (chị cả), soṇḍā (người nữ say rượu), vitaṇḍā (sự ngụy biện), karuṇā (bi), vanitā (người nữ), latā (dây leo); Kathā (câu chuyện), niddā (giấc ngủ), sudhā (thức ăn của chư thiên), rādhā (tên người), vāsanā (thói quen), siṃsapā (cây siṃsapā), papā (nhà uống nước). පභා [Pg.64] සීමා ඛමා ඡායා, ඛත්තියා සක්ඛරා සුරා; දොලා තුලා සිලා ලිලා, ලාලෙ+ලා මෙඛලා කලා. Pabhā (ánh sáng), sīmā (ranh giới), khamā (sự nhẫn nại), chāyā (bóng), khattiyā (nữ sát-đế-lỵ), sakkharā (sỏi), surā (rượu); Dolā (cái võng), tulā (cái cân), silā (đá), lilā (sự duyên dáng), lālā (nước bọt), mekhalā (dây lưng), kalā (phần). වළවා+ලම්බුසා මූසා, මඤ්ජුසා සුලසා දිසා; නාසා ජුණ්හා ගුහා ඊහා, ලසිකා වසුධාදයො. Vaḷavā (ngựa cái), alambusā (tên một tiên nữ), mūsā (nồi nấu kim loại), mañjusā (cái hộp), sulasā (tên người), disā (phương hướng); Nāsā (mũi), juṇhā (ánh trăng), guhā (hang động), īhā (sự cố gắng), lasikā (dịch khớp), vasudhā (đất), v.v. ‘‘න+ම්මාදීහී’’ති අම්මා+අන්නා+අම්බාහි ගස්ස එකාරා+භාවෙ – Theo câu cú pháp ‘‘Na+mmādīhī’’, sau ammā, annā, ambā, ga không bị biến thành e – 62. රස්සො වා 62. Rút ngắn tùy chọn අම්මාදීනං ගෙ රස්සො වා හොති. අම්ම අම්මා ඉච්චාදි. සෙසං කඤ්ඤාව. එවං අන්නා අම්බා. සභාපරිසාහි ස්මිනො ‘‘තිං සභාපරිසායා’’ති තිං වා හොති. ‘‘ඝොස්ස’’ මාදිනා රස්සෙ සභතිං සභායං සභාය. පරිසතිං පරිසායං පරිසාය. Sau các từ như ammā, trong biến cách ge, (nguyên âm cuối) được rút ngắn tùy chọn. (Trở thành) amma, ammā, v.v. Phần còn lại giống như kaññā. Tương tự như vậy đối với annā, ambā. Sau sabhā và parisā, smiṃ được thay thế bằng tiṃ tùy chọn theo câu cú pháp ‘‘tiṃ sabhāparisāyā’’. Khi được rút ngắn bởi quy tắc ‘‘Ghossa’’, v.v., (trở thành) sabhatiṃ, sabhāyaṃ, sabhāya. (Trở thành) parisatiṃ, parisāyaṃ, parisāya. ආකාරන්තං. Vần cuối là ā. මති, යොම්හි – Mati, trong biến cách yo – 1,10. පි+ත්ථියං 1,10. Pi+tthiyaṃ ඉත්ථියං වත්තමානස්ස නාමස්ස+න්තෙ වත්තමානා ඉවණ්ණු+වණ්ණා පසඤ්ඤා හොන්ති. Các nguyên âm i và u đứng ở cuối của danh từ hiện tại trong nữ tánh được gọi là pa. 116. යෙ පස්සි+වණ්ණස්ස 116. Ye passi+vaṇṇassa පසඤ්ඤස්ස ඉවණ්ණස්ස ලොපො හොති වා යකාරෙ. ‘‘පරො ක්වචී’’ති අනුවත්තිතක්වචිග්ගහණා යෙ පරෙ ච-කාර+පුබ්බරූපා- නි [Pg.65] න හොන්ති. මත්‍යො. අඤ්ඤත්‍ර ‘‘ජන්ත්වා’’දිනා යොලොපො, දීඝො, මතී මතියො. භො මති මතී, මත්‍යො මතී මතියො. මතිං, මත්‍යො මතී මතියො. මතියා, මතීහි මතීභි. මත්‍යා මතියා, මතීනං. ස්මිනො යං, මත්‍යං මතියං මත්‍යා මතියා, මතීසු. එවං – Nguyên âm i của pa bị biến mất tùy chọn khi ya theo sau. Do từ kvaci được kế thừa từ câu cú pháp ‘‘Paro kvacī’’, nên khi ye theo sau, sự nối âm (ca) và sự đồng hóa nguyên âm trước (pubbarūpa) không xảy ra. (Trở thành) matyo. Trong trường hợp khác, yo bị biến mất bởi quy tắc ‘‘jantvā’’, v.v., (nguyên âm cuối) được trường hóa, (trở thành) matī, matiyo. (Hô cách) bho mati, matī, matyo, matī, matiyo. (Đối cách) matiṃ, matyo, matī, matiyo. (Công cụ cách) matiyā, matīhi, matībhi. (Chỉ định cách) matyā, matiyā, matīnaṃ. Trong biến cách smiṃ (thay thế bằng) yaṃ, (trở thành) matyaṃ, matiyaṃ, matyā, matiyā, (còn lại là) matīsu. Tương tự như vậy – පත්ති යුත්ති වුත්ති කිත්ති, මුත්ති තිත්ති ඛන්ති කන්ති; සන්ති තන්ති සිද්ධි සුද්ධි, ඉද්ධි වුද්ධි බුද්ධි බොධි. Patti (sự đạt được), yutti (sự hợp lý), vutti (cách sống), kitti (danh tiếng), mutti (sự giải thoát), titti (sự mãn nguyện), khanti (nhẫn), kanti (sự yêu mến); Santi (sự an tịnh), tanti (dây đàn), siddhi (sự thành tựu), suddhi (sự trong sạch), iddhi (thần thông), vuddhi (sự tăng trưởng), buddhi (trí), bodhi (bồ đề). භූමි ජාති පීති සුති, නන්දි සන්ධි සොණි කොටි; දිට්ඨි වුට්ඨි තුට්ඨි යට්ඨි, පාළි ආළි නාළි කෙළි. Bhūmi (đất), jāti (sanh), pīti (hỷ), suti (sự nghe), nandi (sự vui mừng), sandhi (sự nối liền), soṇi (hông), koṭi (ức, mười triệu); Diṭṭhi (kiến), vuṭṭhi (mưa), tuṭṭhi (sự hài lòng), yaṭṭhi (gậy), pāḷi (dòng, kinh điển), āḷi (đê), nāḷi (ống), keḷi (sự vui đùa). සති මුති ගති චුති, ධිති යුවති විකති; රති රුචි රස්මි අසනි, වසනි ඔසධි අඞ්ගුලි; ධූලි දුද්‍රභි දොණි, අටවි ඡවි ඉච්චාදි. Sati (niệm), muti (sự nghĩ), gati (cõi), cuti (sự chết), dhiti (năng lực), yuvati (thiếu nữ), vikati (sự thay đổi); Rati (sự ham muốn), ruci (sự ưa thích), rasmi (tia sáng), asani (sét), vasani (vải), osadhi (dược thảo), aṅguli (ngón tay); Dhūli (bụi), dundubhi (trống), doṇi (thuyền), aṭavi (rừng), chavi (da), v.v. 55. රත්‍යාදීහි ටො ස්මිනො 55. Ratyādīhi ṭo smino රත්‍යාදීහි ස්මිනො ටො වා හොති. රත්තො රත්‍යං රත්තියං රත්‍යා රත්තියා, රත්තීසු. සෙසං මතිසමං. Sau các từ như ratti, smiṃ được thay thế bằng ṭo tùy chọn. (Trở thành) ratto, ratyaṃ, rattiyaṃ, ratyā, rattiyā, (còn lại là) rattīsu. Phần còn lại giống như mati. ඉකාරන්තං. Vần i (ikāranta). දාසී, සිලොපො. ‘‘එකවචනෙ’’ච්චාදිනා රස්සො. ‘‘යෙ පස්සි+වණ්ණස්සා’’ති ඊලොපො, දාස්‍යො. ‘‘ජන්ත්වා’’ දිනා යොලොපො. දාසී දාසියො. ‘‘ගෙ වා’’ති රස්සො. භො දාසි දාසී, දාස්‍යො දාසී දාසියො. Dāsī, do lopa si. Theo sūtra «Ekavacane»... nên biến thành âm ngắn. Theo sūtra «Ye passivaṇṇassā» nên lopa ī, (thành) dāsyo. Theo sūtra «Jantvā»... nên lopa yo. (Các dạng là) Dāsī dāsiyo. Theo sūtra «Ge vā» nên tùy chọn biến thành âm ngắn. (Hô cách là) Bho dāsi dāsī, dāsyo dāsī dāsiyo. 73. යං පිතො 73. Yaṃ pito. පසඤ්ඤීතො අංවචනස්ස යං වා හොති. දාස්‍යං දාසියං දාසිං, දාස්‍යො දාසී දාසියො. ‘‘ඝපතෙකා’’දිනා යා. දාස්‍යා දාසියා[Pg.66], දාසීහි දාසීභි. දාස්‍යා දාසියා, දාසීනං. දාස්‍යං දාසියං දාස්‍යා දාසියා, දාසීසු. එවං – Sau pasaññā tận cùng bằng ī, biến cách aṃ tùy chọn thành yaṃ. (Đối cách là) Dāsyaṃ dāsiyaṃ dāsiṃ, dāsyo dāsī dāsiyo. Theo sūtra «Ghapatekā»... (biến cách thành) yā. (Công cụ cách là) Dāsyā dāsiyā, dāsīhi dāsībhi. (Sở thuộc cách là) Dāsyā dāsiyā, dāsīnaṃ. (Vị trí cách là) Dāsyaṃ dāsiyaṃ dāsyā dāsiyā, dāsīsu. Tương tự như vậy – මහී වෙතරණී වාපී, පාටලී කදලී ඝටී; නාරී කුමාරී තරුණී, වාරුණී බ්‍රාහ්මණී සඛී. Mahī, vetaraṇī, vāpī, pāṭalī, kadalī, ghaṭī; Nārī, kumārī, taruṇī, vāruṇī, brāhmaṇī, sakhī. ගන්ධබ්බී කින්නරී නාගී, දෙවී යක්ඛී අජී මිගී; වානරී සූකරී සීහී, හංසී කාකී ච කුක්කුටී. Gandhabbī, kinnarī, nāgī, devī, yakkhī, ajī, migī; Vānarī, sūkarī, sīhī, haṃsī, kākī và kukkuṭī. ඉච්චාදයො. Vân vân. එත්ථ ච ඊකාරලොපෙ ඤ්ඤකාරපුබ්බරූපො, වෙතරඤ්ඤො වෙතරණියො. වෙතරඤ්ඤං වෙතරණියං වෙතරණිං, වෙතරඤ්ඤො වෙතරණියො ඉච්චාදි. යොසු – Và ở đây, khi lopa ī, thì có pubbarūpa của ññakāra, (thành) vetarañño vetaraṇiyo. (Các dạng là) Vetaraññaṃ vetaraṇiyaṃ vetaraṇiṃ, vetarañño vetaraṇiyo, vân vân. Trong trường hợp yo – 167. නජ්ජා ධයාස්වාම 167. Najjā dhayāsvāma. යොසු නදීසද්දස්ස ආම වා හොති. සුඤ+නක+ආම ඉත්‍යාදි ඤ්ඤකාර+කකාර+මකාරා ආගමලිඞ්ගා. ස ච ‘‘මානුබන්ධො සරාන+මන්තා පරො’’ති මානුබන්ධත්තා සරාන+මන්තා පරො හොතීති ඊකාරා පරො. ‘‘යවා සරෙ’’ති යෙ දස්ස ජො, යස්ස ච පුබ්බරූපං, නජ්ජායො. වා ප-ලොප+යොලොපෙසු නජ්ජො නදී නදියො ඉච්චාදි. Trong trường hợp yo, đối với từ nadī, tùy chọn có āma. Các āgamaliṅga (dấu hiệu của āgama) là ñakāra, kakāra, makāra như trong suña, naka, āma, v.v. Và do có mānubandha (chữ m biểu thị), theo sūtra «mānubandho sarānamantā paro», nó đứng sau nguyên âm cuối, tức là đứng sau īkāra. Theo sūtra «Yavā sare», y của yo biến thành j, và có pubbarūpa của y, (thành) najjāyo. Khi tùy chọn lopa pa và yo, (các dạng là) najjo nadī nadiyo, vân vân. ඊකාරන්තං. Vần ī (īkāranta). යාගු, යාගූ යාගුයො. භො යාගු, යාගූ යාගුයො. යාගුං, යාගූ යාගුයො. යාගුයා, යාගූහි යාගූභි. යාගුයා, යාගූනං. යාගුයං යාගුයා, යාගූසු. එවං ධාතු+ධෙනු+කාසු+දද්දු+කණ්ඩු+කච්ඡු+රජ්ජු+කරෙණු+සස්සු+පියඞ්ගු [Pg.67] ආදයො. Yāgu, yāgū yāguyo. Này yāgu, yāgū yāguyo. Yāguṃ, yāgū yāguyo. Yāguyā, yāgūhi yāgūbhi. Yāguyā, yāgūnaṃ. Yāguyaṃ yāguyā, yāgūsu. Tương tự như vậy là các từ dhātu, dhenu, kāsu, daddu, kaṇḍu, kacchu, rajju, kareṇu, sassu, piyaṅgu, vân vân. එත්ථ ධාතුසද්දො ‘‘මනොධාතුනා’’ති අභිධම්මාවතාරෙ වුත්තත්තා පුල්ලිඞ්ගෙපි දිස්සති, තං සක්කටමතෙන වුත්තන්ති කෙචි. Ở đây, từ dhātu cũng được thấy ở nam tính, vì trong Abhidhammāvatāra có nói «manodhātunā», một số người cho rằng điều đó được nói theo quan điểm của tiếng Sanskrit. මාතා, මාතරො. භො මාත මාතා, මාතරො. මාතරං, මාතරෙ මාතරො. මාතරා, නාස්ස යාදෙසෙ ‘‘යෙ පස්සා’’ති යොගවිභාගා පලොපො, අනුඤ්ඤාතො අහං මත්‍යා, අඤ්ඤත්‍ර මාතුයා, මාතරෙහි මාතරෙභි මාතූහි මාතූභි. සලොපෙ මාතු, පසඤ්ඤත්තා ‘නො’ න හොති, මත්‍යා මාතුයා, මාතරානං මාතානං මාතූනං. ඡට්ඨිවිසයෙ ‘‘මාතුස්ස සරතී’’තිපි දිස්සති. මාතරි, මාතරෙසු මාතූසු. විසෙසා+ඤ්ඤත්‍ර පිතුසමං. එවං ධීතු+දුහිතුසද්දා. Mātā, mātaro. Này māta mātā, mātaro. Mātaraṃ, mātare mātaro. Mātarā, khi yā ādesa cho nā, do yogavibhāga của «ye passā» nên có palopa, (ví dụ) anuññāto ahaṃ matyā, ngoài ra (còn có dạng) mātuyā, mātarehi mātarebhi mātūhi mātūbhi. Khi lopa sa, (thành) mātu, do là pasaññā nên không có 'no', (các dạng khác là) matyā mātuyā, mātarānaṃ mātānaṃ mātūnaṃ. Trong trường hợp sở thuộc cách, cũng thấy dạng «mātussa saratī». Mātari, mātaresu mātūsu. Ngoài những điểm đặc biệt, (biến cách) giống như từ pitu. Tương tự là các từ dhītu và duhitu. උකාරන්තං. Vần u (ukāranta). රස්සනිසෙධෙ සිලොපෙ ච කතෙ ජම්බූ. ‘‘ජන්ත්වා’’දිනා යොලොපෙ, ජම්බූ ජම්බුයො. ‘‘ගෙ වා’’ති රස්සෙ භො ජම්බු, ජම්බූ ජම්බුයො. ජම්බුං, ජම්බූ ජම්බුයො. ජම්බුයා, ජම්බූහි ජම්බූභි. ජම්බුයා, ජම්බූනං. ජම්බුයං ජම්බුයා, ජම්බූසු. Khi không cho phép rút ngắn và lopa si, (dạng là) jambū. Theo sūtra «Jantvā»... khi lopa yo, (các dạng là) jambū jambuyo. Theo sūtra «Ge vā» khi tùy chọn rút ngắn, (hô cách là) bho jambu, jambū jambuyo. (Đối cách là) Jambuṃ, jambū jambuyo. (Công cụ cách là) Jambuyā, jambūhi jambūbhi. (Sở thuộc cách là) Jambuyā, jambūnaṃ. (Vị trí cách là) Jambuyaṃ jambuyā, jambūsu. එවං වධූ ච සරභූ, සරබූ සුතනූ චමූ; වාමූරූ නාගනාසුරූ, සමානා ඛලු ජම්බුයා. Tương tự như vậy, vadhū và sarabhū, sarabū, sutanū, camū; Vāmūrū, nāganāsurū, thực sự giống như jambū. ඌකාරන්තං. Vần ū (ūkāranta). ගො, ගාවො ගවො ඉච්චාදි පුල්ලිඞ්ගසමං. Go, gāvo gavo, vân vân, giống như nam tính. ඉත්ථිලිඞ්ගං. Nữ tính. නපුංසක[Pg.68], සි – Trung tính, si – 111. අං නපුංසකෙ 111. Aṃ napuṃsake. අකාරන්තතො නාමස්මා සිස්ස අං හොති නපුංසකෙ. නපුංසකං. Sau danh từ tận cùng bằng akāranta, si biến thành aṃ trong trung tính. (Ví dụ:) Napuṃsakaṃ. 112. යොනං නි 112. Yonaṃ ni. අකාරන්තතො යොනං නි හොති නපුංසකෙ. නීනං නිච්චවිධානෙපි ‘‘නිනං වා’’ති පක්ඛෙ ටාටෙ හොන්ති, දීඝෙ නපුංසකා නපුංසකානි. භො නපුංසක නපුංසකා, නපුංසකා නපුංසකානි. නපුංසකං, නපුංසකෙ නපුංසකානි. නපුංසකෙන, ඉච්චාදි සුගතසද්දසමං. එවං – Sau (danh từ) tận cùng bằng akāranta, yo biến thành ni trong trung tính. Mặc dù ni được quy định một cách bất biến, theo sūtra «ninaṃ vā», các biến cách ṭā v.v. là tùy chọn; khi kéo dài nguyên âm, (các dạng là) napuṃsakā napuṃsakāni. (Hô cách là) Bho napuṃsaka napuṃsakā, napuṃsakā napuṃsakāni. (Đối cách là) Napuṃsakaṃ, napuṃsake napuṃsakāni. (Công cụ cách là) Napuṃsakena, vân vân, giống như từ sugata. Tương tự như vậy – පුඤ්ඤ+පාප+ඵල+රූප+සාධනං,සොත+ඝාන+සුඛ+දුක්ඛ+කාරණං; දාන+සීල+ධන+ඣාන+ලොචනං,මූල+කූල+බල+ජාල+මඞ්ගලං. Puñña, pāpa, phala, rūpa, sādhanaṃ, Sota, ghāna, sukha, dukkha, kāraṇaṃ; Dāna, sīla, dhana, jhāna, locanaṃ, Mūla, kūla, bala, jāla, maṅgalaṃ. නළින+ලිඞ්ග+මුඛ+ඞ්ග+ජල+ම්බුජං,පුලින+ධඤ්ඤ+හිරඤ්ඤ+ඵලා+මතං; පදුම+පණ්ණ+සුසාන+වනා+යුධං,හදය+චීවර+වත්ථ+කුලි+න්ද්‍රියං. Naḷina, liṅga, mukha, aṅga, jala, ambujaṃ, Pulina, dhañña, hirañña, phala, amataṃ; Paduma, paṇṇa, susāna, vana, āyudhaṃ, Hadaya, cīvara, vattha, kula, indriyaṃ. නයන+වදන+යානො+දන+සොපාන+පානං,භවන+භුවන+ලොහා+ලාත+තුණ්ඩ+ණ්ඩ+පීඨං,කරණ+මරණ+ඤාණා+රම්මණා+රඤ්ඤ+තාණං,තගර+නගර+තීර+ච්ඡත්ත+ඡිද්දො+දකානි.ඉච්චාදි; Nayana, vadana, yāna, odana, sopāna, pānaṃ, Bhavana, bhuvana, loha, alāta, tuṇḍa, aṇḍa, pīṭhaṃ, Karaṇa, maraṇa, ñāṇa, ārammaṇa, arañña, tāṇaṃ, Tagara, nagara, tīra, chatta, chidda, udakāni. vân vân; එකච්චං, Một số trường hợp, 136. න [Pg.69] නිස්ස ටා 136. Na nissa ṭā. එකච්චාදීහි පරස්ස නිස්ස ටා න හොති, එකච්චානි. භො එකච්ච, එකච්චා එකච්චානි. එකච්චං, එකච්චෙ එකච්චානි. සෙසං නපුංසකංව. Sau (nhóm) ekacca v.v... thì ni không biến thành ṭā, (nên có dạng là) ekaccāni. (Hô cách:) bho ekacca, ekaccā, ekaccāni. (Đối cách:) ekaccaṃ, ekacce, ekaccāni. Phần còn lại giống như trung tánh. එවං පඨමං, පඨමානි ඉච්චාදි. පදං, පදා පදානි ඉච්චාදි නපුංසකසමං. නාස්මිංසු භෙදො. Tương tự (là các dạng) paṭhamaṃ, paṭhamāni v.v... (Các dạng) padaṃ, padā, padāni v.v... thì giống như (danh từ) trung tánh. Không có sự khác biệt ở (biến cách) nā và smiṃ. 106. නාස්ස සා 106. Nā thành sā පදාදීහි නාස්ස සා හොති වා. පදසා පදෙන. Sau (nhóm) pada v.v... thì nā có khi biến thành sā. (Ví dụ:) padasā (hoặc) padena. 105. පදාදීහි 105. Sau (nhóm) pada v.v... පදාදීහි ස්මිනො සි හොති වා. පදසි පදෙ පදම්හි පදස්මිං, පදෙසු. එවං බිලසද්දො. Sau (nhóm) pada v.v... thì smiṃ có khi biến thành si. (Ví dụ:) padasi, pade, padamhi, padasmiṃ, padesu. Tương tự là bila-sadda. කම්මසද්දතො නාස්ස ‘‘නාස්සෙ+නො’’ති එනො වා, කම්මෙන, ‘‘පුමකම්මථාමා’’දිනා උත්තෙ කම්මුනා කම්මනා. ඉමිනාව සස්මාසු උත්තං, උස්ස ලසඤ්ඤායං ස+ස්මානං යථායොගං නො+නා නිච්චං, වවත්ථිතවිභාසත්තා වාධිකාරස්ස. කම්මුනො කම්මස්ස. කම්මුනා කම්මා කම්මම්හා කම්මස්මා. ‘‘කම්මාදිතො’’ති ස්මිනො වා නිම්හි කම්මනි කම්මෙ කම්මම්හි කම්මස්මිං, සෙසං නපුංසකසමං. චම්ම+වෙස්ම+භස්මාදයො කම්මසමා උත්තතො+ඤ්ඤත්‍ර. Từ kamma-sadda, nā có khi biến thành ena theo quy tắc ‘nāsse+no’, (ví dụ:) kammena; theo quy tắc ‘pumakammathāmā’ v.v... khi có u thì (có dạng) kammunā, kammanā. Cũng theo quy tắc này, u được áp dụng trong sa và smā; khi có u, sa và smā luôn luôn được thay thế tương ứng bằng no và nā, do quyền hạn của quy tắc tùy chọn có giới hạn (vavatthitavibhāsā). (Sở thuộc cách:) kammuno, kammassa. (Xuất xứ cách:) kammunā, kammā, kammamhā, kammasmā. Theo quy tắc ‘kammādito’, smiṃ có khi biến thành ni, (nên có các dạng:) kammani, kamme, kammamhi, kammasmiṃ. Phần còn lại giống như (danh từ) trung tánh. Các từ camma, vesma, bhasma v.v... giống như kamma, ngoại trừ việc biến đổi thành u. ගච්ඡන්ත, සි. ‘‘න්තස්සං’’ති වා අංම්හි සිලොපො ගච්ඡං. අඤ්ඤත්‍ර සිස්ස දං, ගච්ඡන්තං, ගච්ඡන්තා ගච්ඡන්තානි. භො ගච්ඡ ගච්ඡා ගච්ඡං, ගච්ඡන්තා ගච්ඡන්තානි. ගච්ඡං ගච්ඡන්තං, ගච්ඡන්තෙ ගච්ඡන්තානි. ගච්ඡතා ගච්ඡන්තෙනෙ+ච්චාදි පුල්ලිඞ්ගසමං. එවං යජන්ත+වජන්තාදයො. (Từ) gacchanta, (với) si. Theo quy tắc ‘ntassaṃ’, khi có aṃ, si có khi được xóa bỏ, (thành) gacchaṃ. Trường hợp khác, si biến thành ṃ, (thành) gacchantaṃ; (số nhiều là) gacchantā, gacchantāni. (Hô cách:) bho gaccha, gacchā, gacchaṃ, gacchantā, gacchantāni. (Đối cách:) gacchaṃ, gacchantaṃ, gacchante, gacchantāni. (Các dạng) gacchatā, gacchantena v.v... thì giống như nam tánh. Tương tự là (các từ) yajanta, vajanta v.v... අකාරන්තං. Vĩ ngữ a. අට්ඨි[Pg.70], සිලොපො. (Từ) aṭṭhi, si được xóa bỏ. 113. ඣලා වා 113. Sau jha và la thì tùy chọn ඣලතො යොනං නි හොති වා නපුංසකෙ. අට්ඨීනි. ‘‘ලොපො’’ති යොලොපෙ දීඝො, අට්ඨී. භො අට්ඨි අට්ඨී, අට්ඨීනි අට්ඨී. අට්ඨිං, අට්ඨීනි අට්ඨී. අට්ඨිනා ඉච්චාදි මුනිසද්දසමං. එවං පච්ඡි+අක්ඛි+දධි+සත්ථි+වාරි+අච්චිආදයො. Sau jha và la, yo có khi biến thành ni trong trung tánh. (Ví dụ:) aṭṭhīni. Theo quy tắc ‘lopo’, khi yo được xóa bỏ thì (nguyên âm) được trường hóa, (thành) aṭṭhī. (Hô cách:) bho aṭṭhi, aṭṭhī, aṭṭhīni, aṭṭhī. (Đối cách:) aṭṭhiṃ, aṭṭhīni, aṭṭhī. (Dạng) aṭṭhinā v.v... thì giống như muni-sadda. Tương tự là (các từ) pacchi, akkhi, dadhi, satthi, vāri, acci v.v... ඉකාරන්තං. Vĩ ngữ i. දණ්ඩි, නපුංසකත්තා ‘‘එකවචනෙ’’ච්චාදිනා රස්සෙ සිලොපො. දණ්ඩීනි දණ්ඩී. ‘‘ගෙ වා’’ති රස්සෙ භො දණ්ඩි දණ්ඩී, දණ්ඩීනි දණ්ඩී. ‘‘නං ඣීතො’’ති නං. දණ්ඩිනං දණ්ඩිං, දණ්ඩීනි දණ්ඩී. සෙසං පුල්ලිඞ්ගෙ දණ්ඩීසමං. එවං සුඛකාරී+සීඝයායීආදයො. (Từ) daṇḍī, do là trung tánh, theo quy tắc ‘ekavacane’ v.v... (nguyên âm) được đoản hóa và si được xóa bỏ, (thành) daṇḍi. (Số nhiều:) daṇḍīni, daṇḍī. Theo quy tắc ‘ge vā’, khi (nguyên âm) được đoản hóa, (hô cách là:) bho daṇḍi, daṇḍī, daṇḍīni, daṇḍī. Theo quy tắc ‘naṃ jhīto’, (dùng) naṃ. (Đối cách:) daṇḍinaṃ, daṇḍiṃ, daṇḍīni, daṇḍī. Phần còn lại giống như daṇḍī trong nam tánh. Tương tự là (các từ) sukhakārī, sīghayāyī v.v... ඊකාරන්තං. Vĩ ngữ ī. චක්ඛු, චක්ඛූනි චක්ඛූ. සෙසං අට්ඨිසමං. එවං ආයු+වසු+ධනු+දාරු+තිපු+මධු+සිඞ්ගු+හිඞ්ගු+වත්ථු+ජතු+අම්බු+ අස්සුආදීනි. ආයුසද්දතො නාස්ස කොධාදිත්තා සාව විසෙසො. (Từ) cakkhu, (số nhiều là) cakkhūni, cakkhū. Phần còn lại giống như aṭṭhi. Tương tự là (các từ) āyu, vasu, dhanu, dāru, tipu, madhu, siṅgu, hiṅgu, vatthu, jatu, ambu, assu v.v... Từ āyu-sadda, do thuộc nhóm kodha v.v..., nā biến thành sā là điểm đặc biệt. උකාරන්තං. Vĩ ngữ u. ගොත්‍රභු, රස්සෙ සිලොපො. ගොත්‍රභූනි ගොත්‍රභූ. භො ගොත්‍රභු ගොත්‍රභූ, ගොත්‍රභූනි ගොත්‍රභූ. ගොත්‍රභුං, ගොත්‍රභූනි ගොත්‍රභූ ඉච්චාදි පුල්ලිඞ්ගෙ වෙස්සභූසමං. එවං සයම්භූ+අභිභූ+ධම්මඤ්ඤූ ආදයො. (Từ) gotrabhū, (nguyên âm) được đoản hóa và si được xóa bỏ, (thành) gotrabhu. (Số nhiều:) gotrabhūni, gotrabhū. (Hô cách:) bho gotrabhu, gotrabhū, gotrabhūni, gotrabhū. (Các dạng) gotrabhuṃ, gotrabhūni, gotrabhū v.v... thì giống như vessabhū trong nam tánh. Tương tự là (các từ) sayambhū, abhibhū, dhammaññū v.v... ඌකාරන්තං. Vĩ ngữ ū. විසදා+විසදාකාර-වොහාරො+භයමුත්තකො[Pg.71]; පුමාදිජානනෙ හෙතු-භාවතො ලිඞ්ග+මීරිතො. Do là nguyên nhân để nhận biết nam tánh v.v..., nên được gọi là ‘giới tính’ (liṅga), (bao gồm) cách dùng rõ ràng và không rõ ràng, và (cả) phần vượt ngoài hai (giới tính). ථන+කෙසාවතී නාරී, මස්සුවා පුරිසො සියා; උභින්න+මන්තරං එතං, ඉතරො+භයමුත්තකො. Người nữ có ngực và tóc dài, người nam có râu; cái ở giữa hai loại này (là trung tánh), cái khác thì vượt ngoài cả hai. එසෙ+සා එත+මීති ච,පසිද්ධිඅත්ථෙසු යෙසු ලොකස්ස; ථී+පුම+නපුංසකානී+ති,වුච්චන්තෙ තානි නාමානි. Những danh từ nào trong thế gian được xác định ý nghĩa qua (các đại từ) ‘ese’ (này - nam), ‘sā’ (này - nữ), và ‘etaṃ’ (này - trung), thì chúng được gọi là (thuộc) nữ tánh, nam tánh, và trung tánh. නපුංසකලිඞ්ගං. Trung tánh. අථ සබ්බාදීනං රූපනයො නිද්දිසියතෙ, Tiếp theo, phương pháp biến cách của (nhóm) sabba v.v... sẽ được trình bày. සබ්බ කතර කතම උභය ඉතර අඤ්ඤ අඤ්ඤතර අඤ්ඤතම, පුබ්බ+පරා+පර+දක්ඛිණු+ත්තරා+ධරානි වවත්ථාය+මසඤ්ඤායං. ‘‘ඌනපූරත්ථ+මධිකපදොදාහරණ+මජ්ඣාහාරො’’ති ඤායා සබ්බාදීසු පඨීයන්තෙති යොජෙතබ්බං. ය ත්‍ය ත එත ඉම අමු කිං එක තුම්හ අම්හ ඉච්චෙතෙ සබ්බාදයො. කච්චායනෙ අදස්සිතස්සාපි ත්‍යසද්දස්ස – (Các từ) sabba, katara, katama, ubhaya, itara, añña, aññatara, aññatama, pubba, parā, para, dakkhiṇa, uttarā, dharāni khi không có nghĩa xác định. Theo nguyên tắc ‘bổ sung phần thiếu sót, ví dụ về từ thừa, và thêm vào phần giữa’, cần hiểu rằng chúng được đọc trong nhóm sabba v.v... Ya, tya, ta, eta, ima, amu, kiṃ, eka, tumha, amha – những từ này là nhóm sabba v.v... Mặc dù tya-sadda không được trình bày trong (ngữ pháp) Kaccāyana – ඛිඩ්ඩා පණිහිතා ත්‍යාසු, රති ත්‍යාසු පතිට්ඨිතා; බීජානි ත්‍යාසු රුහන්ති, යදිදං සත්තා පජායරෙති – Trò vui được hướng đến trong chúng, sự thích thú được thiết lập trong chúng; các hạt giống nảy mầm trong chúng, nơi mà chúng sanh được sinh ra – පාළියං දිස්සමානත්තා ඉධ සඞ්ගහො. do được thấy trong kinh điển Pāli, nên nó được thu thập ở đây. තත්ථ සබ්බසද්දො නිරවසෙසත්ථො. කතර+කතමසද්දා පුච්ඡනත්ථා. උභයසද්දො ද්විඅවයවසමුදායවචනො. ඉතරසද්දො වුත්තපටියොගීවචනො. අඤ්ඤසද්දො අධිකතාපරවචනො. අඤ්ඤ- තර+අඤ්ඤතමසද්දා [Pg.72] අනියමත්ථා. පුබ්බාදයො දිසාදිවවත්ථාවචනා. යසද්දො අනියමත්ථො. ත්‍ය+තසද්දා පරම්මුඛවචනා. එත+ඉම+අමු+කිං ඉච්චෙතෙ සමීප+අච්චන්තසමීප+දූර+පුච්ඡනත්ථවචනා. එකසද්දො සංඛ්‍යාදිවචනො. තුම්හ+අම්හසද්දා පර+අත්ත නිද්දෙසවචනා. Trong đó, sabba-sadda có nghĩa là ‘tất cả, không còn sót lại’. Katara-sadda và katama-sadda có nghĩa để hỏi. Ubhaya-sadda chỉ ‘cả hai, tập hợp của hai thành phần’. Itara-sadda chỉ ‘cái còn lại trong hai cái đã được nói đến’. Añña-sadda chỉ ‘cái khác, cái thêm vào’. Aññatara-sadda và aññatama-sadda có nghĩa bất định. Pubba v.v... chỉ sự xác định về phương hướng v.v... Ya-sadda có nghĩa bất định. Tya-sadda và ta-sadda chỉ người vắng mặt. Eta, ima, amu, và kiṃ chỉ ý nghĩa ‘gần’, ‘rất gần’, ‘xa’, và ‘để hỏi’. Eka-sadda chỉ ‘số lượng’ v.v... Tumha-sadda và amha-sadda chỉ ‘người khác’ và ‘chính mình’. සබ්බො, සිස්ස ඔ, (Từ) sabba, si biến thành o, 138. යොන+මෙට 138. Yo thành e, ṭa අකාරන්තෙහි සබ්බාදීහි යොනං එට හොති නිච්චං. සබ්බෙ. භො සබ්බ සබ්බා, සබ්බෙ. සබ්බං, සබ්බෙ. සබ්බෙන, සබ්බෙහි සබ්බෙභි. එවං කරණෙ. සබ්බස්ස. Sau các từ thuộc nhóm sabba tận cùng bằng a, biến cách yo luôn luôn trở thành e. (Ví dụ:) Sabbe. (Hô cách:) Bho sabba, sabbā, sabbe. (Đối cách:) Sabbaṃ, sabbe. (Sử dụng cách:) Sabbena, sabbehi, sabbebhi. Tương tự đối với (từ) karaṇa. (Sở hữu cách:) Sabbassa. 99. සබ්බාදීනං නංම්හි ච 99. Và đối với các từ thuộc nhóm sabba, khi có biến cách naṃ. අකාරන්තානං සබ්බාදීනං එ හොති නංම්හි සු+හිසු ච. එත්ථ ආදිසද්දො අවයවෙ, වුත්තඤ්හි – Đối với các từ thuộc nhóm sabba tận cùng bằng a, e được thành lập khi có biến cách naṃ và su (hoặc hisu). Ở đây, từ ādi có nghĩa là một phần, vì đã được nói rằng: මරියාදායං පකාරෙ ච, සමීපෙ+වයවෙ තථා; චතූස්ව+ත්ථෙසු මෙධාවී, ආදිසද්දං පකාසයෙති. Trong nghĩa giới hạn và loại, cũng như trong nghĩa gần và một phần; người trí giải thích từ ādi trong bốn nghĩa ấy. 100. සං+සානං 100. (Biến thành) saṃ và sānaṃ. සබ්බාදිතො නංවචනස්ස සං+සානං හොන්ති. සබ්බෙසං සබ්බෙසානං. සබ්බා සබ්බම්හා සබ්බස්මා. සබ්බෙ සබ්බම්හි සබ්බස්මිං, සබ්බෙසු. Sau các từ thuộc nhóm sabba, biến cách naṃ trở thành saṃ và sānaṃ. (Ví dụ:) Sabbesaṃ, sabbesānaṃ. (Xuất xứ cách:) Sabbā, sabbamhā, sabbasmā. (Vị trí cách:) Sabbe, sabbamhi, sabbasmiṃ, sabbesu. ඉත්ථියං ‘‘ඉත්ථිය+මත්වා’’ති ආපච්චයෙ තස්ස ඝසඤ්ඤා. සෙසං කඤ්ඤාව. සබ්බා, සබ්බා සබ්බායො. භො සබ්බෙ, සබ්බා සබ්බායො. ‘‘ඝො ස්සං+ස්සා+ස්සායං+තිං සූ’’-ති රස්සෙ [Pg.73] සබ්බං, සබ්බා සබ්බායො. සබ්බාය, සබ්බාහි සබ්බාභි. Trong nữ tính, theo quy tắc ‘itthiyamato āpaccayo’, khi có hậu tố ā, nó được gọi là gha. Phần còn lại (biến cách) giống như từ kaññā. (Chủ cách:) Sabbā, sabbā, sabbāyo. (Hô cách:) Bho sabbe, sabbā, sabbāyo. Theo quy tắc ‘Gho ssaṃ-ssā-ssāyaṃ-tiṃ sū’, khi nguyên âm được rút ngắn, (đối cách số ít là) sabbaṃ, (số nhiều là) sabbā, sabbāyo. (Sử dụng cách:) Sabbāya, sabbāhi, sabbābhi. 101. ඝපා සස්ස ස්සා වා 101. Sau các từ nhóm gha, biến cách sa có thể được đổi thành ssā. සබ්බාදීනං ඝපතො සස්ස ස්සා වා හොති. අමුස්සාති රූපස්ස ‘‘ස්සා වා තෙ+ති+මා+මූහී’’ති ස්සාදෙසෙන සිද්ධත්තා වාග්ගහණ+මුත්තරත්ථං. රස්සෙ සබ්බස්සා සබ්බාය, සබ්බාසං සබ්බාසානං. පඤ්චමියං සබ්බාය. Sau các từ thuộc nhóm sabba được gọi là gha, biến cách sa có thể được đổi thành ssā. Vì dạng amussā đã được hình thành bởi sự thay thế ssā theo quy tắc ‘ssā vā tehi tīhi mā mūhi’, việc dùng từ vā (có thể) ở đây là cho mục đích về sau. Khi nguyên âm được rút ngắn, (ta có các dạng) sabbassā, sabbāya. (Sở hữu cách số nhiều:) sabbāsaṃ, sabbāsānaṃ. Trong xuất xứ cách (số ít): sabbāya. 102. ස්මිනො ස්සං 102. (Biến cách) smiṃ (đổi thành) ssaṃ. සබ්බාදීනං ඝපතො ස්මිනො ස්සං වා හොති. සබ්බස්සං සබ්බායං සබ්බාය, සබ්බාසු. Sau các từ thuộc nhóm sabba được gọi là gha, biến cách smiṃ có thể được đổi thành ssaṃ. (Các dạng vị trí cách:) Sabbassaṃ, sabbāyaṃ, sabbāya, sabbāsu. නපුංසකෙ සබ්බං. ‘‘යොනං නී’’ති නපුංසකෙ යොස්ස නිම්හි – Trong trung tính, (dạng là) sabbaṃ. Theo quy tắc ‘Yonaṃ nī’, trong trung tính, khi biến cách yo được đổi thành ni – 137. සබ්බාදීහි 137. Sau các từ thuộc nhóm sabba. සබ්බාදීහි පරස්ස නිස්ස ටා න හොති. දීඝෙ සබ්බානි. භො සබ්බ සබ්බා, සබ්බානි. සබ්බං, සබ්බෙ සබ්බානි. නාදීසු පුමෙව. කතරකතමඋභයා තීසු ලිඞ්ගෙසු සබ්බසමා. එවං ඉතරඅඤ්ඤසද්දා. ස්සා+ස්සංසු විසෙසො. Sau các từ thuộc nhóm sabba, ni theo sau không trở thành ṭā. Khi nguyên âm được kéo dài, (dạng là) sabbāni. (Hô cách:) Bho sabba, sabbā, sabbāni. (Đối cách:) Sabbaṃ, sabbe, sabbāni. Trong các biến cách từ nā trở đi, (biến cách) giống như nam tính. Các từ katara, katama, ubhaya trong ba giới đều giống như sabba. Tương tự là các từ itara và añña. Có sự khác biệt trong các biến cách ssā và ssaṃ. 52. ස්සං+ස්සා+ස්සායෙස්වි-තරෙ+ක+ඤ්ඤෙ+ති+මාන+මි 52. Trong các biến cách ssaṃ, ssā, ssāya, đối với các từ itara, eka, añña, eta, ima, (nguyên âm cuối) trở thành i. ස්සමාදීසු ඉතර+එක+අඤ්ඤ+එත+ඉම ඉච්චෙතෙසං ඉ හොති නිච්චං. ඉතරිස්සා ඉතරාය, අඤ්ඤිස්සා අඤ්ඤාය, අඤ්ඤාසං [Pg.74] අඤ්ඤාසානං. අඤ්ඤිස්සං අඤ්ඤායං අඤ්ඤාය. අඤ්ඤතර+ඤ්ඤතමා ලිඞ්ගත්තයෙ සබ්බසමා. Trong các biến cách ssaṃ v.v..., đối với các từ itara, eka, añña, eta, ima, nguyên âm cuối luôn luôn trở thành i. (Ví dụ:) Itarissā, itarāya; aññissā, aññāya; aññāsaṃ, aññāsānaṃ. (Vị trí cách:) Aññissaṃ, aññāyaṃ, aññāya. Các từ aññatara và aññatama trong ba giới đều giống như sabba. පුබ්බො, (Từ) Pubba, 143. පුබ්බාදීහි ඡහි 143. Sau sáu từ bắt đầu bằng pubba. එතෙහි ඡහි සවිසයෙ එට වා හොතීති යොස්ස එට, පුබ්බෙ පුබ්බා. භො පුබ්බ පුබ්බා, පුබ්බෙ පුබ්බා. පුබ්බං, පුබ්බෙ. පුබ්බෙන. සෙසං සබ්බලිඞ්ගෙ සබ්බසමං. එවං පරාදයො පඤ්ච. Sau sáu từ này, trong phạm vi của chúng, e có thể được thành lập, do đó biến cách yo trở thành e, (ta có các dạng) pubbe, pubbā. (Hô cách:) Bho pubba, pubbā, pubbe, pubbā. (Đối cách:) Pubbaṃ, pubbe. (Sử dụng cách:) Pubbena. Phần còn lại trong tất cả các giới đều giống như sabba. Tương tự đối với năm từ bắt đầu bằng para. 139. නා+ඤ්ඤඤ්ච නාම+ප්පධානා 139. Không (áp dụng) cho các từ khác, và khi (chúng) là danh từ hoặc không phải là từ chính. තංනාමභූතෙහි අප්පධානෙහි ච සබ්බාදීහි සබ්බාදිකාරියං න හොති. තෙ සබ්බා, සබ්බනාමා තෙති අත්ථො. තෙ පියසබ්බා, තෙ අතිසබ්බා. නාමභූතෙ ච අඤ්ඤපදත්ථාදො අප්පධානවිසයෙ ච සබ්බාදිකාරියනිසෙධෙන ‘‘පරමසබ්බෙ තිට්ඨන්ති’’ ත්‍යාදිතො පධානපදන්තතො එටආදයො හොන්ති, විසෙසනසමාසස්ස උත්තරපදත්ථපධානත්තා. Các quy tắc dành cho nhóm sabba không được áp dụng cho các từ thuộc nhóm sabba khi chúng trở thành danh từ riêng hoặc khi chúng không phải là thành phần chính. (Ví dụ:) Te sabbā, có nghĩa là sabbanāmā te (những người tên là Sabba). Te piyasabbā (những người yêu mến Sabba), te atisabbā (những người vượt qua tất cả). Do sự cấm đoán các quy tắc của nhóm sabba khi chúng trở thành danh từ hoặc trong trường hợp không phải là thành phần chính (như trong hợp từ aññapadattha), trong các ví dụ như ‘paramasabbe tiṭṭhanti’, các quy tắc như biến thành e v.v... được áp dụng vì chúng là thành phần chính ở cuối, do tính chất của hợp từ visesanasamāsa là thành phần sau mang nghĩa chính. 140. තතියත්ථයොගෙ 140. Khi kết hợp với nghĩa của biến cách thứ ba. තතියත්ථෙන යොගෙ ච සබ්බාදිකාරියං න හොති. මාසෙන පුබ්බා මාසපුබ්බා ඉච්චාදි. Và khi kết hợp với nghĩa của biến cách thứ ba, các quy tắc của nhóm sabba không được áp dụng. Ví dụ: Māsena pubbā trở thành māsapubbā, v.v... 141. චත්ථසමාසෙ 141. Trong hợp từ đẳng lập. චත්ථසමාසවිසයෙ සබ්බාදිකාරියං න හොති. දක්ඛිණුත්තරපුබ්බානන්තිආදි. Trong trường hợp hợp từ đẳng lập, các quy tắc của nhóm sabba không được áp dụng. Ví dụ như dakkhiṇuttarapubbānaṃ. 142. වෙ+ට 142. Hoặc là e. ඉති [Pg.75] චත්ථසමාසෙ සබ්බාදිකාරියං න හොති, නිච්චෙන එටආදෙසප්පසඞ්ගෙ අයං සම්පත්තවිභාසා. පුබ්බුත්තරෙ පුබ්බුත්තරා. සෙසං සුගතසමං. Như vậy, trong hợp từ đẳng lập, các quy tắc của nhóm sabba không được áp dụng; khi có khả năng áp dụng quy tắc biến đổi thành e một cách bắt buộc, quy tắc này cho phép một sự lựa chọn. (Ví dụ:) Pubbuttare, pubbuttarā. Phần còn lại giống như từ sugata. යො, යෙ. යා, යායො. යං, යානි ඉච්චාදි සබ්බසමං. යාදීන+මාලපනෙ රූපං න සම්භවති. Các dạng yo, ye (nam tính); yā, yāyo (nữ tính); yaṃ, yāni (trung tính) v.v... đều giống như sabba. Đối với các từ bắt đầu bằng ya, dạng hô cách không tồn tại. ත්‍ය සි – (Đối với) ta (khi có) si – 128. ත්‍ය+තෙ+තානං තස්ස සො 128. Đối với các từ nhóm tya, ta, eta, ta (của chúng) trở thành so. ත්‍ය+තෙ+තාන+මනපුංසකානං තස්ස සො හොති සිම්හි. ස්‍යො, ත්‍යෙ. ස්‍යා, ත්‍යා, ත්‍යායො. ත්‍යං, ත්‍යානි ඉච්චාදි සබ්බසමං. Của các đại từ tya, ta, eta không phải trung tánh, ta biến thành so trong biến cách thứ nhất số ít (si). (Các dạng là) syo, tye. (Nữ tánh là) syā, tyā, tyāyo. (Trung tánh là) tyaṃ, tyāni, v.v... tương tự như sabba. සො, So, 131. තතස්ස නො සබ්බාසු 131. Tatassa no sabbāsu තසද්දස්ස තස්ස නො වා හොති සබ්බාසු විභත්තීසු. ‘‘ත්‍ය+තෙ+තානං තස්සා’’ති ච එත්ථ ත්‍යාදීනං තකාරග්ගහණං ස්‍යා සා එසා නායොති ඉත්ථියං සබ්බසමා හොතීති. නෙ තෙ. නං තං, නෙ තෙ. නෙන තෙනෙ, නෙහි නෙභි තෙහි තෙභි. Của đại từ ta, ta tùy chọn biến thành na trong tất cả các biến cách. Và ở đây, trong câu cú pháp «Tya+te+tānaṃ tassā», việc nắm bắt mẫu tự ta của các đại từ tya v.v... là để trong nữ tánh, chúng có dạng tương tự như sabbā, ví dụ như syā, sā, esā, nāyo. (Các dạng là:) ne, te. naṃ, taṃ; ne, te. nena, tene; nehi, nebhi, tehi, tebhi. 132. ට සස්මාස්මිංස්සායස්සංස්සාසංම්හාම්හිස්වි+මස්ස ච 132. Ṭa sasmāsmiṃssāyassaṃssāsaṃmhāmhisvi+massa ca ‘‘ට ස+ස්මා+ස්මිං+නංස්මි+මස්ස චා’’ති වුත්තෙපි තෙසං විභත්තීනං ආදෙසෙසු ස්සායාදීසු පරෙසු ‘‘තදාදෙසා තදිව [Pg.76] භවන්තී’’ති ඤායා ටාදෙසෙ සිද්ධෙපි යාදිආදෙසන්තරෙ පරෙ නිවත්තනත්ථං ස්සාදීනං ගහණං. Mặc dù đã được nói rằng «Ṭa sa+smā+smiṃ+naṃsmi+massa cā», và mặc dù sự thay thế bằng ṭa đã được xác lập theo nguyên tắc «tadādesā tadiva bhavantī» (sự thay thế có tính chất như nguyên gốc) khi các biến cách thay thế như ssā v.v... đi sau, việc đề cập đến ssā v.v... là để ngăn chặn các sự thay thế khác như ya v.v... xảy ra. සාදීස්වි+මස්ස තසද්දතකාරස්ස ච ටො වා හොති. පුබ්බස්සරලොපො. එව+මුපරිපි. අස්ස නස්ස තස්ස, නෙසං නෙසානං තෙසං තෙසානං. අම්හා අස්මා නම්හා නස්මා තම්හා තස්මා. අම්හි අස්මිං නම්හි නස්මිං තම්හි තස්මිං, නෙසු තෙසු. Khi các biến cách bắt đầu bằng sa theo sau, của đại từ ima và của mẫu tự ta của đại từ ta, tùy chọn có sự thay thế bằng ṭa. Nguyên âm đứng trước bị xóa. Tương tự như vậy ở trên. (Ví dụ:) assa, nassa, tassa; nesaṃ, nesānaṃ, tesaṃ, tesānaṃ. amhā, asmā; namhā, nasmā; tamhā, tasmā. amhi, asmiṃ; namhi, nasmiṃ; tamhi, tasmiṃ; nesu, tesu. ඉත්ථියං සා, නා නායො තා තායො. නං තං, නා නායො තා තායො. නාම්හි – Trong nữ tánh: sā; nā, nāyo; tā, tāyo. naṃ, taṃ; nā, nāyo; tā, tāyo. Trong biến cách nā – 46. ස්සා වා තෙ+ති+මා+මූහි 46. Ssā vā te+ti+mā+mūhi ඝපසඤ්ඤෙහි ත+එත+ඉම+අමූහි එකත්තෙ නාදීනං ස්සා වා හොති. අන්තස්සරානං ඝපවොහාරෙන තංසහචරිතාපි සද්දා ‘‘කුන්තෙ පවෙසයා’’ති ඤායා ගය්හන්තීති ‘‘ඝපසඤ්ඤෙහි ත+එත+ඉම+අමූහී’’ති වුත්තං. වාටාදෙසෙ අස්සා නස්සා නාය. Sau các danh từ nhóm ghapa và các đại từ ta, eta, ima, amu, các biến cách nā v.v... ở số ít tùy chọn biến thành ssā. Do các nguyên âm cuối được gọi là ghapa, các từ đi kèm với chúng cũng được bao gồm theo nguyên tắc «kunte pavesayā» (giáo mác đi vào), do đó đã nói «ghapasaññehi ta+eta+ima+amūhī». Khi có sự thay thế tùy chọn bằng ṭa, các dạng là assā, nassā, nāya. 53. තාය වා 53. Tāya vā ස්සංස්සාස්සා යෙසු තස්ස වා ඉ හොති. තිස්සා තස්සා තාය, නාහි නාභි තාහි තාභි. සස්ස වා ස්සාම්හි අස්සා නස්සා තිස්සා තස්සා. Khi các biến cách thay thế ssaṃ, ssā theo sau, nguyên âm a của gốc từ ta tùy chọn biến thành i. (Ví dụ:) tissā, tassā, tāya; nāhi, nābhi, tāhi, tābhi. Khi biến cách sa (thay thế bằng ssā) theo sau, (các dạng là) assā, nassā, tissā, tassā. 54. තෙ+ති+මාතො සස්ස ස්සාය 54. Te+ti+māto sassa ssāya තා+එතා+ඉමාතො සස්ස ස්සායො හොති වා. අස්සාය නස්සාය තිස්සාය තස්සාය, ‘‘ඝපතෙ’’ච්චාදිනා යාදෙසෙ [Pg.77] නාය තාය. නංවචනස්ස ස+මාදෙසෙ තකාරස්ස ච වා ටාදෙසෙ ආසං නාසං නාසානං තාසං තාසානං. සත්තමියං අස්සං අස්සා නස්සං නස්සා නායං නාය තිස්සං තිස්සා තස්සං තස්සා තායං තාය, නාසු තාසු. Sau tā, etā, imā, biến cách sa tùy chọn biến thành ssāya. (Ví dụ:) assāya, nassāya, tissāya, tassāya. Khi có sự thay thế bằng ya theo cú pháp «ghapate» v.v..., (các dạng là) nāya, tāya. Khi biến cách số nhiều naṃ được thay thế bằng saṃ, và mẫu tự ta tùy chọn được thay thế bằng ṭa, (các dạng là) āsaṃ, nāsaṃ, nāsānaṃ, tāsaṃ, tāsānaṃ. Trong biến cách thứ bảy: assaṃ, assā, nassaṃ, nassā, nāyaṃ, nāya, tissaṃ, tissā, tassaṃ, tassā, tāyaṃ, tāya; nāsu, tāsu. නපුංසකෙ නං තං, නානි තානි. නං තං, නෙ නානි තෙ තානි. සෙසං පුමෙව. Trong trung tánh: naṃ, taṃ; nāni, tāni. (Đối cách:) naṃ, taṃ; ne, nāni, te, tāni. Phần còn lại giống như nam tánh. ‘‘යංතංසද්දා නිච්චසම්බන්ධා’’ති ඤායා යංසද්දෙන අනියමිතත්ථං තංසද්දො නියමෙති. Theo nguyên tắc «Yaṃtaṃsaddā niccasambandhā» (đại từ yaṃ và taṃ luôn có liên hệ), đại từ taṃ xác định ý nghĩa bất định của đại từ yaṃ. පසිද්ධෙ අනුභූතත්ථෙ, පක්කන්තවිසයෙ තථා; යංසද්ද+මනපෙක්ඛෙව, තංසද්දො යුජ්ජතෙ සදාති – Trong trường hợp đã nổi tiếng, đã kinh nghiệm qua, cũng như trong chủ đề đã trôi qua; đại từ taṃ luôn được sử dụng mà không cần phụ thuộc vào đại từ yaṃ. වුත්තත්තා එත්ථෙව තංසද්දො යංසද්දං නාපෙක්ඛති. යථාක්කමං තත්‍රි+ද+මුදාහරණං – Do đã được nói như trên, chỉ trong những trường hợp này, đại từ taṃ không phụ thuộc vào đại từ yaṃ. Sau đây là ví dụ theo thứ tự – (.) ‘‘නමො තස්සා’’ති ච, (.) ‘‘අග්ගිම්ප+ක්ඛිනා…පෙ… ඤාතකාරී හි සො ජිනො’’ති ච, (..) පුරිමගාථාය වුත්තමුනිසද්ද+මපෙක්ඛිත්වා ‘‘සවාසනෙ කිලෙසෙ සො’’ති ච. (1) «Namo tassā» (Đảnh lễ vị ấy), và (2) «aggimpa+kkhinā… v.v… ñātakārī hi so jino» (vị chiến thắng ấy quả là người đã biết), và (3) liên hệ đến từ muni đã được nói trong câu kệ trước: «savāsane kilese so» (vị ấy cùng với các phiền não và tiềm miên). එසො, එතෙ. එසා, එතා එතායො, එතං, එතානි ඉච්චාදි ට+නාදෙසාභාවොව විසෙසො. (Các dạng của eta là) eso, ete. esā, etā, etāyo. etaṃ, etāni, v.v... Điểm khác biệt duy nhất là không có sự thay thế bằng ṭa và na. ඉම සි, Ima si, 127. සිම්හ+නපුංසකස්සා+යං 127. Simha+napuṃsakassā+yaṃ ඉමසද්දස්ස අනපුංසකස්ස අයං හොති සිම්හි. අයං, ඉමෙ. ඉමං, ඉමෙ. Của đại từ ima không phải trung tánh, nó biến thành ayaṃ khi biến cách si theo sau. (Ví dụ:) ayaṃ, ime. imaṃ, ime. 126. නාම්හ+නි+මි 126. Nāmha+ni+mi ඉමසද්දස්ස [Pg.78] අනිත්ථියං නාම්හි අන+ඉමිඉච්චාදෙසා හොන්ති. ‘‘අතෙ+නා’’ති එනෙ අනෙන ඉමිනා. හිම්හි – Của đại từ ima không phải nữ tánh, khi biến cách nā theo sau, có sự thay thế bằng ana và imi. Theo cú pháp «Ate+nā», (các dạng là) ena, anena, iminā. Khi biến cách hi theo sau – 125. ඉමස්සා+නිත්ථියං ටෙ 125. Imassā+nitthiyaṃ ṭe ඉමස්සා+නිත්ථියං ටෙ හොති වා සු+නං+හිසු. ‘‘නාමග්ගහණෙ ලිඞ්ගවිසිට්ඨස්සාපි ගහණං’’ති ඤායා ‘අනිත්ථියං’ති ඉත්ථිලිඞ්ගනිසෙධා ඉමස්සාති නාමග්ගහණවිසයෙ ලිඞ්ගවිසෙසිතස්ස ඉමසද්දස්සාපි ගහණං. තස්ස ඵලං ‘‘තතස්ස නො සබ්බාසු’’ ත්‍යාදො ලිඞ්ගත්තයෙ කාරියසිද්ධි. එහි එභි ඉමෙහි ඉමෙභි. ‘‘ට සස්මාස්මි’’මිච්චාදිනා සබ්බස්සි+මස්ස වා ටාදෙසෙ අස්ස ඉමස්ස, වා ටෙ එසං එසානං ඉමෙසං ඉමෙසානං. අම්හා අස්මා ඉමම්හා ඉමස්මා. අම්හි අස්මිං ඉමම්හි ඉමස්මිං, එසු ඉමෙසු. Của đại từ ima không phải nữ tánh, nó tùy chọn biến thành e khi các biến cách su, naṃ, hi theo sau. Theo nguyên tắc «Nāmaggahaṇe liṅgavisiṭṭhassāpi gahaṇaṃ» (khi đề cập đến một danh từ, cũng bao hàm cả dạng có giới tính của nó), việc phủ định nữ tánh bằng ‘anitthiyaṃ’ (không phải nữ tánh) cũng bao hàm cả đại từ ima có giới tính trong phạm vi đề cập của imassa. Kết quả của điều này là sự thành tựu của các tác vụ trong cả ba giới tính trong các cú pháp như «tatassa no sabbāsu». (Ví dụ:) ehi, ebhi, imehi, imebhi. Theo cú pháp «Ṭa sasmāsmiṃ» v.v..., toàn bộ ima tùy chọn biến thành ṭa (tức là a), (các dạng là) assa, imassa. (Với sự thay thế tùy chọn bằng e:) esaṃ, esānaṃ, imesaṃ, imesānaṃ. amhā, asmā, imamhā, imasmā. amhi, asmiṃ, imamhi, imasmiṃ; esu, imesu. ඉත්ථියං අයං, ඉමා ඉමායො. ඉමං, ඉමා ඉමායො. නා ‘‘ස්සා වා තෙ+ති+මා+මූහී’’ති ස්සා වා, වා ටාදෙසෙ ‘‘ස්ස’’ මිච්චාදිනා ඉආදෙසෙ ච කතෙ අස්සා ඉමිස්සා ඉමාය, ඉමාහි ඉමාභි. අස්සා ඉමිස්සා අස්සාය ඉමිස්සාය ඉමාය. නංවචනස්ස ස+මාදෙසෙ ඉමස්ස ච වා ටාදෙසෙ අස්ස ‘‘සුනංහි සූ’’ති දීඝෙ ච කතෙ ආසං, අඤ්ඤත්‍ර ඉමාසං ඉමාසානං. සත්තමියං අස්සං ඉමිස්සං අස්සා ඉමිස්සා ඉමායං ඉමාය, ඉමාසු. Trong nữ tánh: ayaṃ; imā, imāyo. imaṃ; imā, imāyo. Trong biến cách nā, theo cú pháp «ssā vā te+ti+mā+mūhī», tùy chọn có ssā; với sự thay thế tùy chọn bằng ṭa và sự thay thế bằng i theo cú pháp «ssa» v.v..., các dạng là assā, imissā, imāya; imāhi, imābhi. (Biến cách thứ tư/sáu:) assā, imissā, assāya, imissāya, imāya. Khi biến cách số nhiều naṃ được thay thế bằng saṃ, và ima tùy chọn được thay thế bằng ṭa (a), và nguyên âm được kéo dài theo cú pháp «sunaṃhi sū», dạng là āsaṃ; các dạng khác là imāsaṃ, imāsānaṃ. Trong biến cách thứ bảy: assaṃ, imissaṃ, assā, imissā, imāyaṃ, imāya; imāsu. නපුංසකෙ – Trong trung tánh – 201. ඉමස්සි+දං වා 201. Imassi+daṃ vā අංසිසු [Pg.79] සහ තෙහි ඉමස්සි+දං හොති වා නපුංසකෙ. ඉදං ඉමං, ඉමෙ ඉමානි. ඉදං ඉමං, ඉමෙ ඉමානි. අනෙන ඉමිනා ඉච්චාදි පුල්ලිඞ්ගසමං. Trong trung tính, idaṃ được tùy ý thay thế cho ima cùng với các biến cách đuôi aṃ và si. (Số ít:) idaṃ, imaṃ. (Số nhiều:) ime, imāni. (Cách 1 và cách 2:) idaṃ, imaṃ, (số nhiều) ime, imāni. Từ (cách 3) anena, iminā trở đi thì tương tự như nam tính. 197. ඉමෙ+තාන+මෙනා+න්වාදෙසෙ දුතියායං 197. Trong trường hợp thuật lại, ở cách thứ hai, ena được thay thế cho ima và eta. ඉමඑතසද්දානං කථිතානුකථනවිසයෙ දුතියාය+මෙනාදෙසො හොති. ඉමං භික්ඛුං විනය+මජ්ඣාපය, අථො එනං ධම්ම+මජ්ඣාපය. ඉමෙ භික්ඛූ විනය+මජ්ඣාපය, අථො එනෙ ධම්ම+මජ්ඣාපය. එව+මෙතස්ස ච යොජනීයං. Đối với các từ ima và eta, trong trường hợp thuật lại điều đã được nói, ena được thay thế (cho chúng) ở cách thứ hai. (Ví dụ:) Hãy dạy vị tỳ-khưu này luật, rồi hãy dạy vị ấy pháp. Hãy dạy các vị tỳ-khưu này luật, rồi hãy dạy các vị ấy pháp. Tương tự, điều này cũng nên được áp dụng cho từ eta. අමු සි, Amu si, 129. මස්සා+මුස්ස 129. M của amu thành sa. අනපුංසකස්සා+මුස්ස මකාරස්ස සො හොති සිම්හි. අසු, යො – Không phải trong trung tính, mẫu tự m của amu được đổi thành s khi có biến cách đuôi si theo sau. (Kết quả là) asu. (Tiếp theo là biến cách đuôi) yo – 86. ලොපො+මුස්මා 86. Sự lược bỏ sau amu. නියමසුත්ත+මිදං, අමුසද්දතො යොනං ලොපො හොති නිච්චං පුල්ලිඞ්ගෙ. දීඝෙ අමූ. ඣලතො යොනං ‘‘ලොපො’’ති ලොපෙ සිද්ධෙපි වො+පවාදො+ය+මාරම්භො. Đây là một quy tắc có tính giới hạn. Trong nam tính, sau từ amu, sự lược bỏ yo luôn luôn xảy ra. Khi trường hóa (nguyên âm trước), (kết quả là) amū. Mặc dù sự lược bỏ yo đã được thành tựu bởi quy tắc ‘sự lược bỏ (của yo) sau các phụ âm jhala’, quy tắc này được bắt đầu như là một ngoại lệ cho (sự thay thế bằng) vo. ආරම්භො වචනම්පත්ති, ලක්ඛණං යොගලක්ඛණං; වාක්‍යං සත්ථඤ්ච ඉච්චාදි, සුත්තාන+මභිධායකා. Sự bắt đầu, sự đạt được lời nói, đặc tính, đặc tính của sự áp dụng; câu, và cả kinh điển, v.v... là những từ chỉ định cho ‘sutta’. අමුං, අමූ. අමුනා, අමූහි අමූභි. (Cách 2 số ít:) Amuṃ, (số nhiều:) amū. (Cách 3 số ít:) Amunā, (số nhiều:) amūhi, amūbhi. 87. න නො සස්ස 87. Không có sự thay thế no cho sa. අමුස්මා [Pg.80] සස්ස නො න හොති. අමුස්ස, අමූසං අමූසානං. ‘‘නාස්මාස්සා’’ති ලතො ස්මාස්ස නා, අමුනා අමුම්හා අමුස්මා. අමුම්හි අමුස්මිං, අමූසු. Sau amu, no không được thay thế cho sa. (Cách 6 số ít:) Amussa, (số nhiều:) amūsaṃ, amūsānaṃ. Theo quy tắc Nāsmāssā, nā được thay thế cho smā, (do đó có các dạng:) amunā, amumhā, amusmā. (Cách 7 số ít:) Amumhi, amusmiṃ, (số nhiều:) amūsu. ඉත්ථියං අසු, අමූ අමුයො. අමුං, අමූ අමුයො. නා, ‘‘ස්සා වා තෙ+ති+මා+මූහී’’ති නාද්‍යෙකවචනානං ස්සා වා, අමුස්සා අමුයා, අමූහි අමූභි. අමුස්සා අමුයා, අමූසං අමූසානං. සත්තමියං අමුස්සං අමුස්සා අමුයං අමුයා, අමූසු. Trong nữ tính: (Cách 1 số ít:) asu, (số nhiều:) amū, amuyo. (Cách 2 số ít:) Amuṃ, (số nhiều:) amū, amuyo. (Cách 3:) Theo quy tắc ssā vā te ti mā mūhī, đối với các biến cách đuôi số ít bắt đầu bằng nā, ssā là một sự thay thế tùy chọn, (do đó có các dạng:) amussā, amuyā; (số nhiều:) amūhi, amūbhi. (Cách 6 số ít:) Amussā, amuyā, (số nhiều:) amūsaṃ, amūsānaṃ. Trong cách thứ bảy, (số ít:) amussaṃ, amussā, amuyaṃ, amuyā, (số nhiều:) amūsu. නපුංසකෙ – Trong trung tính – 202. අමුස්සා+දුං 202. Amu thành aduṃ. අංසිසු සහ තෙහි අමුස්ස අදුං හොති වා නපුංසකෙ. අදුං, සිලොපො, අමුං. ‘‘ඣලා වා’’ති වානිආදෙසෙ අමූනි අමූ. අදුං අමුං, අමූනි අමූ. අමුනා ඉච්චාදි පුල්ලිඞ්ගසමං. Trong trung tính, aduṃ được tùy ý thay thế cho amu cùng với các biến cách đuôi aṃ và si. (Các dạng là:) Aduṃ; với sự lược bỏ si, (dạng là) amuṃ. Theo quy tắc Jhalā vā, với sự thay thế bằng ni, (các dạng là) amūni, amū. (Cách 1 và 2 số ít:) Aduṃ, amuṃ, (số nhiều:) amūni, amū. Từ Amunā trở đi thì tương tự như nam tính. ‘‘සකත්තෙ’’ති කපච්චයෙ – Với hậu tố ka theo nghĩa ‘chính nó’ – 130. කෙ වා 130. Tùy ý khi có ke. අමු එව අමුකොති සකත්ථෙ කපච්චයෙ තද්ධිතවුත්තිත්තා ‘‘එකත්ථතායං’’ති සිලොපෙ ච කතෙ ‘‘නිමිත්තාභාවෙ නෙමිත්තිකස්සාභාවො’’ති ඤායා නිමිත්තභූතස්ස සිස්සා+භාවෙ නෙමිත්තිකස්ස ‘‘මස්සා+මුස්සා’’ති කත්තබ්බස්ස සකාරස්ස නිවුත්තීති ‘කෙ වා’ති විකප්පෙන මස්ස සකාරත්ථ+ මිද+මාරද්ධං[Pg.81]. අමුස්ස මස්ස කෙ ස හොති වා. අසුකො අමුකා, අසුකා අමුකා. අසුකං අමුකං ඉච්චාදි. Với hậu tố ka theo nghĩa ‘chính nó’, amu trở thành amuka. Bởi vì đây là một sự hình thành Taddhita (dẫn xuất thứ cấp), si bị lược bỏ bởi quy tắc ekatthatāyaṃ. Và theo châm ngôn ‘khi không có nguyên nhân thì không có kết quả’, do sự vắng mặt của si là nguyên nhân, nên kết quả là sự thay thế s cho m phải được thực hiện bởi quy tắc massā+mussā bị ngăn chặn. Do đó, quy tắc ke vā này được nêu ra để tùy ý biến m thành s. Đối với m của amu, s được tùy ý thay thế khi có ka theo sau. (Ví dụ:) Asuko, amukā; asukā, amukā; Asukaṃ, amukaṃ, v.v... කිං සි. Kiṃ si. 198. කිස්ස කො සබ්බාසු 198. Trong tất cả các biến cách, kiṃ thành ko. සබ්බාසු විභත්තීසු කිස්ස කො හොති. සිස්සො, කො, කෙ. කං, කෙ. කෙන, කෙහි කෙභි. Trong tất cả các biến cách, ko được thay thế cho kiṃ. Với si, (dạng là) ko. (Cách 1 số nhiều:) ke. (Cách 2 số ít:) Kaṃ, (số nhiều:) ke. (Cách 3 số ít:) Kena, (số nhiều:) kehi, kebhi. 199. කි සස්මිංසු වා නිත්ථියං 199. Không phải trong nữ tính, ki được tùy ý thay thế (cho kiṃ) trong các biến cách đuôi sa và smiṃ. අනිත්ථියං කිස්ස කි වා හොති සස්මිංසු. කිස්ස කස්ස, කෙසං කෙසානං. කම්හා කස්මා. කිම්හි කිස්මිං කම්හි කස්මිං, කෙසු. Không phải trong nữ tính, ki được tùy ý thay thế cho kiṃ khi có các biến cách đuôi sa và smiṃ theo sau. (Cách 6 số ít:) Kissa, kassa, (số nhiều:) kesaṃ, kesānaṃ. (Cách 5 số ít:) Kamhā, kasmā. (Cách 7 số ít:) Kimhi, kismiṃ, kamhi, kasmiṃ, (số nhiều:) kesu. ඉත්ථියං විභත්තීසු පරෙසු කාදෙසෙ කතෙ අකාරන්තත්තා මජ්ඣෙ ආපච්චයකරණ+මවිරුද්ධන්ති ආ, කා, කායො. කං, කා කායො ඉච්චාදි සබ්බාව. Trong nữ tính, khi có các biến cách đuôi theo sau, sự thay thế bằng kā được thực hiện. Vì nó có kết thúc bằng akāra, việc thêm hậu tố ā vào giữa không trái với quy tắc, (do đó có các dạng:) kā, kāyo. (Cách 2 số ít:) Kaṃ, (số nhiều:) kā, kāyo, v.v... tương tự như sabbā. නපුංසකෙ – Trong trung tính – 200. කි+මංසිසු සහ නපුංසකෙ 200. Trong trung tính, kiṃ (được thay thế cho kiṃ) cùng với aṃ và si. අංසිසු සහ තෙහි කිං සද්දස්ස කිංහොති නපුංසකෙ. කාදෙසස්ස සාමඤ්ඤත්තා ‘‘විසෙසවිහිතා විධයො සාමඤ්ඤවිධයො නිසෙධෙන්තී’’ති ඤායා කිංආදෙසෙන කාදෙසනිවුත්ති. කිං, කානි. කිං, කෙ කානි. කෙනෙ+ච්චාදි පුබ්බෙව. Trong trung tính, kiṃ được thay thế cho từ kiṃ cùng với các biến cách đuôi aṃ và si. Vì sự thay thế bằng kā là quy tắc chung, theo châm ngôn ‘các quy tắc được quy định cho các trường hợp đặc biệt sẽ ngăn cản các quy tắc chung’, sự thay thế bằng kā bị ngăn chặn bởi sự thay thế bằng kiṃ. (Cách 1 số ít:) Kiṃ, (số nhiều:) kāni. (Cách 2 số ít:) Kiṃ, (số nhiều:) ke, kāni. Từ Kena trở đi thì như trước. එකසද්දො [Pg.82] සංඛ්‍යා+තුල්‍ය+ඤ්ඤ+සහායවචනො. යදා සංඛ්‍යාවචනො, තදා එකවචනන්තො, අත්‍ර එකසද්දො සංඛ්‍යෙය්‍යවාපී. අඤ්ඤත්‍ර තුල්‍යාදීසු බහුවචනන්තොපි. එකො, එකෙ. එකා, එකා එකායො. එකං, එකානි+ච්චාදි සබ්බසමං තිලිඞ්ගෙ. Từ eka có nghĩa là số (một), tương tự, khác/nào đó, và một mình. Khi nó có nghĩa là số, thì nó ở số ít. Ở đây, từ eka cũng chỉ đến đối tượng được đếm. Trong các nghĩa khác như ‘tương tự’, v.v..., nó cũng có thể ở số nhiều. (Ví dụ:) Eko, eke. Ekā, ekā, ekāyo. Ekaṃ, ekāni, v.v... tương tự như sabba trong ba tính. තුල්‍යෙ එකො විලාසො ද්වින්නං කුමාරානං, එකෙ වණ්ණසද්දා ද්වින්නං කුමාරානං. අඤ්ඤත්ථෙ එකො ආචරියො එව+මාහ, එකෙ ආචරියා එව+මාහංසු. අසහායතෙ එකොව අරඤ්ඤං පවිසිත්වා. Với nghĩa ‘tương tự’: Hai vị hoàng tử có cùng một vẻ duyên dáng; hai vị hoàng tử có cùng màu da và giọng nói. Với nghĩa ‘khác/nào đó’: Một vị thầy nào đó đã nói như vậy; các vị thầy nào đó đã nói như vậy. Với nghĩa ‘một mình’: Vị ấy đã đi vào rừng một mình. එකො, එකෙ. එකා, එකා එකායො. එකං එකානි+ච්චාදි සබ්බසමං තිලිඞ්ගෙ. ස්සා+ස්සංසු පන ‘‘ස්ස’’මාදිනා ඉ, එකිස්සා එකාය, එකිස්සං එකායං එකාය. Eko, eke. Ekā, ekā ekāyo. Ekaṃ ekāni, v.v... trong ba tánh thì tương tự như sabba. Tuy nhiên, ssā và ssaṃ được biến thành i bởi suttam ‘ssādinā’, (cho nên có các dạng:) ekissā ekāya, ekissaṃ ekāyaṃ ekāya. ඉධ අත්තපරගාරවවසෙන එකස්සාපි ‘‘අම්හාකං රඤ්ඤො’’තිපි ‘‘එකෙ ආචරියා’’තිපි බහුවචනස්ස ලොකෙන ඉච්ඡිතත්තා බහුලවිධානා බහුවචනෙනෙව සිජ්ඣති. Ở đây, do bởi sự tôn trọng đối với bản thân và người khác, ngay cả đối với một người, vì cách dùng số nhiều được người đời mong muốn như trong (câu) ‘amhākaṃ rañño’ (vị vua của chúng tôi) và ‘eke ācariyā’ (một số vị thầy), nên (dạng số nhiều) được hình thành bởi chính số nhiều theo quy tắc bahula (đa dạng). තුම්හ+අම්හසද්දා අලිඞ්ගා, තථා උභ+කති+ද්විසද්දා, පඤ්චාදයො අට්ඨාරසන්තා ච. තුම්හ සි, අම්හ සි. Các từ tumha và amha là vô tánh, cũng vậy là các từ ubha, kati, dvi, và các từ bắt đầu bằng pañca cho đến aṭṭhārasa. (Biến cách của tumha và amha như sau:) Tumha si, amha si. 212. තුම්හස්ස තුවංත්ව+මම්හි ච 212. Tuvaṃ và tvaṃ (thay thế) cho tumha khi aṃ và si theo sau. අම්හි සිම්හි ච තුම්හස්ස සවිභත්තිස්ස තුවං+ත්වං හොන්ති. තුවං ත්වං. Khi aṃ và si theo sau, tuvaṃ và tvaṃ là các dạng thay thế cho từ tumha cùng với biến cách đuôi của nó. (Các dạng là:) Tuvaṃ, tvaṃ. 211. සිම්හ+හං 211. Ahaṃ (thay thế) cho amha khi si theo sau. සිම්හි අම්හස්ස සවිභත්තිස්ස අහං හොති. අහං, යෙවස්වෙ+ට, තු ම්හෙ. Khi si theo sau, ahaṃ là dạng thay thế cho từ amha cùng với biến cách đuôi của nó. (Dạng là:) Ahaṃ. (Đối với yo:) tumhe, amhe. 2,209. මය+මස්මා+ම්හස්ස Mayaṃ và asmā (thay thế) cho amha. යොස්ව+ම්හස්ස [Pg.83] සවිභත්තිස්ස මය+මස්මා වා හොන්ති යථාක්කමං. මයං අම්හෙ. Khi yo theo sau, mayaṃ và asmā là các dạng thay thế tùy chọn cho từ amha cùng với biến cách đuôi của nó, một cách tương ứng. (Các dạng là:) Mayaṃ, amhe. 227. අංම්හි තං+මං+තවං+මමං 227. Khi aṃ theo sau, (các dạng thay thế là) taṃ, maṃ, tavaṃ, mamaṃ. අංම්හි තුම්හඅම්හසද්දානං සවිභත්තීනං තං+මං+තවං+මමං හොන්ති යථාක්කමං. තං, මං, තවං, මමං. Khi aṃ theo sau, taṃ, maṃ, tavaṃ, mamaṃ là các dạng thay thế cho các từ tumha và amha cùng với biến cách đuôi của chúng, một cách tương ứng. (Các dạng là:) Taṃ, maṃ, tavaṃ, mamaṃ. 231. දුතියා යොම්හි වා 231. Tùy chọn ở cách thứ hai (đối cách) số nhiều (yo). තුම්හඅම්හසද්දානං සවිභත්තීනං පච්චෙකං ඞං+ඞාකං වා හොන්ති යොම්හි දුතියෙ, තුම්හං තුම්හාකං තුම්හෙ, අම්හං අම්හාකං අම්හෙ. Khi biến cách đuôi yo ở cách thứ hai (đối cách) theo sau, các đuôi ṅaṃ và ṅākaṃ là các dạng thay thế tùy chọn cho mỗi từ tumha và amha cùng với biến cách đuôi của chúng. (Các dạng là:) tumhaṃ, tumhākaṃ, tumhe; (và) amhaṃ, amhākaṃ, amhe. 228. නාස්මාසු තයා+මයා 228. Khi nā và smā theo sau, (các dạng thay thế là) tayā và mayā. නාස්මාසු තුම්හඅම්හසද්දානං සවිභත්තීනං තයා+මයා හොන්ති යථාක්කමං. ‘‘නාස්මාසූ’’ති බහුවචනෙසුපි විභත්තික්කම+මනපෙක්ඛිත්වා සද්දක්කමෙන පච්චෙකං ද්වෙ ද්වෙ හොන්ති. Khi nā và smā theo sau, tayā và mayā là các dạng thay thế cho các từ tumha và amha cùng với biến cách đuôi của chúng, một cách tương ứng. Do (suttam dùng) số nhiều ‘nāsmāsu’, nên không cần xem xét thứ tự của các biến cách đuôi, mà theo thứ tự của các từ gốc, mỗi từ có hai dạng (cho hai cách). 213. තයාතයීනං ත්ව වා තස්ස 213. Tva tùy chọn thay thế cho ta của tayā và tayi. තුම්හස්ස තයාතයීනං තකාරස්ස ත්ව හොති වා. ත්වයා තයා, මයා. තුම්හෙහි තුම්හෙභි, අම්හෙහි අම්හෙභි. Tva tùy chọn thay thế cho mẫu tự ta của tayā và tayi (là các dạng) của tumha. (Các dạng là:) Tvayā, tayā; (và) mayā. (Số nhiều:) Tumhehi, tumhebhi; (và) amhehi, amhebhi. 229. තව+මම+තුය්හං+මය්හං සෙ 229. Khi sa theo sau, (các dạng thay thế là) tava, mama, tuyhaṃ, mayhaṃ. සෙ තුම්හඅම්හසද්දානං සවිභත්තීනං එතෙ ආදෙසා හොන්ති යථාක්කමං. තව තුය්හං, මම මය්හං. Khi sa theo sau, đây là các dạng thay thế cho các từ tumha và amha cùng với biến cách đuôi của chúng, một cách tương ứng. (Các dạng là:) Tava, tuyhaṃ; (và) mama, mayhaṃ. 211. නංසෙස්ව+ස්මාකං+මමං. 211. Khi naṃ và sa theo sau, (các dạng thay thế là) asmākaṃ và mamaṃ. නංසෙස්ව+ම්හස්ස [Pg.84] සවිභත්තිස්ස අස්මාකං+මමං හොන්ති යථාක්කමං. මමං. Khi naṃ và sa theo sau, asmākaṃ và mamaṃ là các dạng thay thế cho từ amha cùng với biến cách đuôi của nó, một cách tương ứng. (Dạng là:) Mamaṃ. 230. ඞං+ඞාකං නංම්හි 230. Khi naṃ theo sau, (các đuôi thay thế là) ṅaṃ và ṅākaṃ. නංම්හි තුම්හඅම්හසද්දානං සවිතත්තීනං ඞං+ඞාකං හොන්ති පච්චෙකං. තුම්හං තුම්හාකං අම්හං අම්හාකං අස්මාකං. කච්චායනෙ එකවචනස්ස අංවිධානත්ථං සුත්ත+මාරද්ධං, එත්ථ පන අත්තගාරවවසෙන අංම්හි තුම්හං අම්හංභි සිජ්ඣන්ති බහුලාධිකාරා. Khi naṃ theo sau, ṅaṃ và ṅākaṃ là các dạng thay thế cho mỗi từ tumha và amha cùng với biến cách đuôi của chúng. (Các dạng là:) Tumhaṃ, tumhākaṃ, amhaṃ, amhākaṃ, asmākaṃ. Trong ngữ pháp Kaccāyana, một suttam được bắt đầu để quy định aṃ cho số ít. Tuy nhiên, ở đây, do sự tôn trọng bản thân, các dạng tumhaṃ và amhaṃ cũng được hình thành ở số ít (khi aṃ theo sau) nhờ vào quyền chi phối của quy tắc bahula. 214. ස්මාම්හි ත්වම්හා 214. Khi smā theo sau, (dạng thay thế là) tvamhā. ස්මාම්හි තුම්හස්ස සවිතත්තිස්ස ත්වම්හා හොති වා. ත්වම්හා ත්වයා තයා, මයා. Khi smā theo sau, tvamhā là dạng thay thế tùy chọn cho từ tumha cùng với biến cách đuôi của nó. (Các dạng là:) Tvamhā, tvayā, tayā; (và) mayā. 226. ස්මිම්හි තුම්හම්හානං තයි+මයි 226. Khi smiṃ theo sau, tayi và mayi (là các dạng thay thế) cho tumha và amha. ස්මිම්හි තුම්හඅම්හසද්දානංසවිභත්තීනං තයි+මයි හොති යථාක්කමං. ත්වයි තයි, මයි. තුම්හෙසු. Khi smiṃ theo sau, tayi và mayi là các dạng thay thế cho các từ tumha và amha cùng với biến cách đuôi của chúng, một cách tương ứng. (Các dạng là:) Tvayi, tayi; (và) mayi. (Số nhiều:) Tumhesu. 203. සුම්හා+ම්හස්සා+ස්මා 203. Khi su theo sau, asmā (thay thế) cho amha. අම්හස්ස අස්මා හොති වා සුම්හි. අස්මාසු අම්හෙසු. සබ්බාදයො වුත්ත+මපෙක්ඛන්තා වක්ඛමානං වාති ඉද+මෙසං ලක්ඛණං. Asmā là dạng thay thế tùy chọn cho amha khi su theo sau. (Các dạng là:) Asmāsu, amhesu. Các từ bắt đầu bằng sabba, v.v... có đặc tính là tham chiếu đến những gì đã được nói và những gì sẽ được nói. 232. අපාදාදො පදතෙ+කවාක්‍යෙති 232. Từ đầu chương, (liên quan đến) một từ trong một câu. අධිකාරො. එත්ථ පාදො නාම ගාථාය චතුත්ථංසො, තස්මා ‘‘තුම්හෙහි පුඤ්ඤං පසුතං අනප්පකං’’ති එත්ථ වො න හොති. එත්ථ පදන්ති වුත්ත සද්දො සභාවතො – Quyền hạn. Ở đây, pāda (chân kệ) là tên gọi của phần tư của một câu kệ, do đó trong câu “tumhehi puññaṃ pasutaṃ anappakaṃ”, vo không được dùng. Ở đây, âm thanh được gọi là pada (từ) theo bản chất là – ආකාසවායුප්පභවො [Pg.85] සරීරා,සමුච්චරං වත්ත+මුපෙති නාදො; ඨානන්තරෙ සුප්පටිහඤ්ඤමානො,වණ්ණත්ත+මාගච්ඡති සො තු සද්දොති – Âm thanh (nādo) phát sinh từ hư không và gió trong cơ thể, được phát ra và đi đến lời nói; khi được tác động tốt ở những vị trí khác nhau (trong miệng), âm thanh ấy trở thành mẫu tự (vaṇṇa). වුත්තත්තා එකෙකො වණ්ණො සද්දො නාම, තබ්බණ්ණසමූහො පදං, තප්පදසමූහො වාක්‍යඤ්ච. තථා හි – Do đã được nói như vậy, mỗi một mẫu tự được gọi là âm thanh (saddo), tập hợp các mẫu tự ấy là từ (pada), và tập hợp các từ ấy là câu (vākya). Thật vậy – විතත්‍යන්තං පදං තස්ස, ච යො වාක්‍යන්ති මන්වයං; උපචාරා වණ්ණසද්ද-වාච්චං තං න පරිච්චජෙ. Từ (pada) là cái có biến cách ở cuối, và câu (vākya) là sự kết hợp có ý nghĩa; do cách nói ẩn dụ, không nên từ bỏ ý nghĩa được biểu thị bởi các từ ‘mẫu tự’ (vaṇṇa) và ‘âm thanh’ (sadda). තං පදඤ්ච – Và từ (pada) ấy – පදං චතුබ්බිධං වුත්තං, නාමා+ඛ්‍යාතො+පසග්ගජං; නිපාතජඤ්ච තඤ්ඤූ හි, අස්සො ඛල්වා+භිධාවතීති. Từ được các bậc hiền trí nói là có bốn loại: danh từ (nāma), động từ (ākhyāta), tiếp đầu ngữ (upasagga), và bất biến từ (nipāta). Ví dụ: asso khalvābhidhāvati (con ngựa quả thật đang chạy tới). තං වාක්‍යඤ්ච – Và câu (vākya) ấy – එකාඛ්‍යාතො පදච්චයො, සියා වාක්‍යං සකාරකොති – Tập hợp các từ có một động từ và có các cách (kāraka) của nó thì được gọi là câu (vākya). වුත්තං. තස්මා ‘‘විභත්‍යන්තං පදං, පදසමූහො වාක්‍ය’’න්ති ච වුච්චති. Đã được nói như vậy. Do đó, cũng được nói rằng: “Từ (pada) là cái có biến cách ở cuối, và câu (vākya) là tập hợp các từ”. 233. යොනංහිස්ව+පඤ්චම්‍යා වො+නො 233. Vo, no sau yo, naṃ, hi, sva, ngoại trừ biến cách thứ năm. අපඤ්චමියායොනංහිස්ව+පාදාදො වත්තමානානං පදස්මා පරෙස+මෙකවාක්‍යෙ ඨිතානං තුම්හඅම්හසද්දානං සවිභත්තීනං වො+නො හොන්ති වා යථාක්කමං. ගාමං වො ගච්ඡෙය්‍යාථ, ගාමං තුම්හෙ ගච්ඡෙය්‍යාථ. ගාමං නො ගච්ඡෙය්‍යාම, ගාමං අම්හෙ ගච්ඡෙය්‍යාම. පහාය වො ගමිස්සාමි, මා නො විකන්තිංසු. දීයතෙ වො, දීයතෙ තුම්හං. දීයතෙ [Pg.86] නො, දීයතෙ අම්හං. තුට්ඨො+ස්මි වො පකතියා, තුට්ඨො+ස්මි තුම්හං. සත්ථා නො භගවා, එසො අම්හාකං සත්ථා. කතං වො, කතං තුම්හෙහි. කතං නො, කතං අම්හෙහි. Đối với các từ tumha và amha cùng với biến cách của chúng, ngoại trừ biến cách thứ năm (yo, naṃ, hi, sva), không đứng ở đầu một chân kệ, đứng sau một từ khác trong cùng một câu, thì được tùy chọn thay thế lần lượt bằng vo và no. Ví dụ: Gāmaṃ vo gaccheyyātha, (thay cho) gāmaṃ tumhe gaccheyyātha (Các bạn nên đi đến làng). Gāmaṃ no gaccheyyāma, (thay cho) gāmaṃ amhe gaccheyyāma (Chúng tôi nên đi đến làng). Pahāya vo gamissāmi (Ta sẽ rời bỏ các ngươi mà đi). Mā no vikantiṃsu (Mong rằng họ không bán chúng tôi). Dīyate vo, (thay cho) dīyate tumhaṃ (Nó được cho các bạn). Dīyate no, (thay cho) dīyate amhaṃ (Nó được cho chúng tôi). Tuṭṭho'smi vo pakatiyā, (thay cho) tuṭṭho'smi tumhaṃ (Ta hài lòng với bản chất của các bạn). Satthā no bhagavā, (thay cho) eso amhākaṃ satthā (Đức Thế Tôn là bậc Đạo sư của chúng tôi). Kataṃ vo, (thay cho) kataṃ tumhehi (Nó được làm bởi các bạn). Kataṃ no, (thay cho) kataṃ amhehi (Nó được làm bởi chúng tôi). 234. තෙ+මෙ නාසෙ 234. Te, me (thay thế) cho (biến cách) nā và se. නාම්හි සෙ ච අපාදාදො වත්තමානානං දස්මා පරෙස+මෙකවාක්‍යෙ ඨිතානං තුම්හඅම්හසද්දානං සවිභත්තීනං තෙ+මෙ වා හොන්ති යථාක්කමං. කතං තෙ, කතං තයා. කතං මෙ, කතං මයා. දීයතෙ තෙ, දීයතෙ තව. දීයතෙ මෙ, දීයතෙ මම. ධනං තෙ, ධනං තව. ධනං මෙ, ධනං මම. Đối với các từ tumha và amha cùng với biến cách nā (công cụ cách số ít) và se (sở hữu/chỉ định cách số ít), không đứng ở đầu một chân kệ, đứng sau một từ khác trong cùng một câu, thì được tùy chọn thay thế lần lượt bằng te và me. Ví dụ: Kataṃ te, (thay cho) kataṃ tayā (Nó được làm bởi bạn). Kataṃ me, (thay cho) kataṃ mayā (Nó được làm bởi tôi). Dīyate te, (thay cho) dīyate tava (Nó được cho bạn). Dīyate me, (thay cho) dīyate mama (Nó được cho tôi). Dhanaṃ te, (thay cho) dhanaṃ tava (Tài sản của bạn). Dhanaṃ me, (thay cho) dhanaṃ mama (Tài sản của tôi). 237. න ච+වා+හා+හෙ+වයොගෙ 237. Không (thay thế) khi kết hợp với ca, vā, hā, he, va. චාදීහි යොගෙ තුම්හඅම්හසද්දානං වො+නො, තෙ+මෙ න හොන්ති. ගච්ඡාම තුම්හෙ ච මයඤ්ච, පස්සති තුම්හෙ ච අම්හෙ ච, කතං තුම්හෙහි ච අම්හෙහි ච, දීයතෙ තුම්හඤ්ච අම්හඤ්ච, ධනං තුම්හඤ්ච අම්හඤ්ච, කතං තයා ච මයා ච, දීයතෙ තව ච මම ච, ධනං තව ච මම ච. එවං වාදියොගෙපි. Khi kết hợp với ca và các từ khác, các dạng thay thế vo, no, te, me của các từ tumha và amha không được sử dụng. Ví dụ: Gacchāma tumhe ca mayañca (Bạn và tôi chúng ta đi). Passati tumhe ca amhe ca (Nó thấy bạn và chúng tôi). Kataṃ tumhehi ca amhehi ca (Nó được làm bởi các bạn và bởi chúng tôi). Dīyate tumhañca amhañca (Nó được cho các bạn và cho chúng tôi). Dhanaṃ tumhañca amhañca (Tài sản của các bạn và của chúng tôi). Kataṃ tayā ca mayā ca (Nó được làm bởi bạn và bởi tôi). Dīyate tava ca mama ca (Nó được cho bạn và cho tôi). Dhanaṃ tava ca mama ca (Tài sản của bạn và của tôi). Tương tự như vậy khi kết hợp với vā và các từ khác. 235. අන්වාදෙසෙ 235. Trong trường hợp lặp lại (anvādesa). කථිතානුකථිතවිසයෙ තුම්හඅම්හසද්දානං ආදෙසා නිච්චං හොන්ති පුනබ්බිධානා. ගාමො තුම්හං පරිග්ගහො, අථො ජනපදො වො පරිග්ගහො. අන්වාදෙසෙ අථො අථොති වාරද්වයාභාවා නිච්චන්ති වුත්තං. අථොසද්දො කථිතස්සෙව පුන කථනතො අන්වාදෙසජොතකො. Trong trường hợp lặp lại điều đã được nói (anvādesa), các dạng thay thế của từ tumha và amha là bắt buộc, do sự tái khẳng định của quy tắc. Ví dụ: Gāmo tumhaṃ pariggaho, atho janapado vo pariggaho (Ngôi làng là sở hữu của các bạn, và xứ sở cũng là sở hữu của các bạn). Được nói là bắt buộc vì trong trường hợp lặp lại, không có sự lặp lại hai lần từ ‘atho’ (để chỉ sự tùy chọn). Từ ‘atho’ là dấu hiệu của sự lặp lại vì nó nhắc lại điều đã được nói. 236. සපුබ්බා පඨමන්තා වා 236. (Tùy chọn) sau một từ ở chủ cách có từ đứng trước. විජ්ජමානපුබ්බස්මා [Pg.87] පඨමන්තා පරෙසං තුම්හාම්හානං ආදෙසා වා හොන්ති අන්වාදෙසෙ. ගාමෙ පටො තුම්හාකං අථො නගරෙ කම්බලො වො අථො නගරෙ කම්බලො තුම්හාකං, අථොති අනුකථනවාරද්වයත්තා විකප්පො සපුබ්බාති කිං, පටො තුම්හාකං, අථො කම්බලො වො. පඨමන්තාති කිං, පටො නගරෙ තුම්හාකං, අථො කම්බලො ගාමෙ වො. Trong trường hợp lặp lại (anvādesa), sau một từ ở chủ cách mà có từ khác đứng trước nó, các dạng thay thế của tumha và amha là tùy chọn. Ví dụ: Gāme paṭo tumhākaṃ atho nagare kambalo vo hoặc atho nagare kambalo tumhākaṃ (Ở làng, tấm vải là của các bạn; và ở thành phố, tấm chăn là của các bạn). Sự tùy chọn này là do có hai cách lặp lại với từ ‘atho’. Tại sao nói ‘có từ đứng trước’? (Ví dụ khi không có): paṭo tumhākaṃ, atho kambalo vo (Tấm vải là của các bạn, và tấm chăn là của các bạn). Tại sao nói ‘sau một từ ở chủ cách’? (Ví dụ khi không phải): paṭo nagare tumhākaṃ, atho kambalo gāme vo (Tấm vải ở thành phố là của các bạn, và tấm chăn ở làng là của các bạn). 238. දස්සනත්ථෙ+නාලොචනෙ 238. Với ý nghĩa ‘thấy’, nhưng không phải là ‘gọi’. දස්සනත්ථෙ ආලොවචනවජ්ජිතෙ පයුජ්ජමානෙ තුම්හඅම්හාන+මාදෙසා න හොන්ති. ගාමො තුම්හෙ උද්දිස්ස ආගතො, ගාමො අම්හෙ උද්දිස්ස ආගතො. අනාලොචනෙති කිං, ගාමො වො ආලොචෙති, ගාමො නො ආලොචෙති. Khi được dùng với ý nghĩa ‘thấy’ (dassana), ngoại trừ ý nghĩa ‘gọi’ (ālocana), các dạng thay thế của tumha và amha không được sử dụng. Ví dụ: Gāmo tumhe uddissa āgato (Dân làng đã đến vì các bạn). Gāmo amhe uddissa āgato (Dân làng đã đến vì chúng tôi). Tại sao nói ‘không phải là gọi’? (Ví dụ khi là gọi): Gāmo vo āloceti (Dân làng gọi các bạn). Gāmo no āloceti (Dân làng gọi chúng tôi). 239. ආමන්තණං පුබ්බ+මසන්තංව 239. Hô cách đứng trước được xem như không tồn tại. ආමන්තණං පුබ්බ+විජ්ජමානං විය හොති තුම්හාම්හාන+මාදෙසවිසයෙ. දෙවදත්ත තව පරිග්ගහො. ආමන්තණන්ති කිං, කම්බලො තෙ පරිග්ගහො. Trong trường hợp thay thế các từ tumha và amha, một từ ở hô cách đứng trước được xem như không tồn tại. Ví dụ: Devadatta tava pariggaho (Này Devadatta, đó là sở hữu của bạn). Tại sao nói ‘hô cách’? (Ví dụ khi không phải): kambalo te pariggaho (Tấm chăn là sở hữu của bạn). 240. න සාමඤ්ඤවචන+මෙකත්ථෙ 240. Không (áp dụng) cho từ chung khi đồng vị. සමානාධිකරණෙ පරතො සාමඤ්ඤවචන+මාමන්තණං එකත්ථෙ අසන්තං විය න හොති මාණවක ජටිලක තෙ පරිග්ගහො. පරාමන්ථණෙ අසතිපි පුබ්බ+මුපාදාය ආදෙසො. Khi một từ chung ở hô cách theo sau và đồng vị, nó không được xem như không tồn tại. Ví dụ: māṇavaka jaṭilaka te pariggaho (Này chàng trai, này vị tu sĩ khổ hạnh, đó là sở hữu của bạn). Mặc dù không có từ nào khác đứng trước, sự thay thế vẫn xảy ra do dựa vào từ (hô cách) đứng trước. 241. බහූසු වා 241. Tùy chọn trong trường hợp số nhiều. බහූසු [Pg.88] වත්තමාන+මාමන්තණං සාමඤ්ඤවචන+මෙකත්ථෙ අසන්තං විය වා න හොති. ‘‘සිද්ධෙ සත්‍යාරම්භො නීයමාය වා විකප්පායවා’’ති වුත්තත්තා විකප්පත්ථ+මිදං. බ්‍රාහ්මණා ගුණවන්තො තුම්හාකං පරිග්ගහො, බ්‍රාහ්මණා ගුණවන්තො වො පරිග්ගහො. Một từ chung ở hô cách, ở số nhiều và đồng vị, thì tùy chọn không được xem như không tồn tại. Do có câu nói: “Khi một điều đã được xác lập, việc bắt đầu (một quy tắc mới) là để giới hạn hoặc để tùy chọn”, nên quy tắc này có ý nghĩa tùy chọn. Ví dụ: Brāhmaṇā guṇavanto tumhākaṃ pariggaho, hoặc brāhmaṇā guṇavanto vo pariggaho (Này các Bà-la-môn đức hạnh, đó là sở hữu của quý vị). උභ+කතිසද්දා බහුවචනන්තා. ‘‘උභ+ගොහි ටො’’ති යොනං ටො, උභො. කථං ‘‘උභයො වසෙමසෙ’’ති, ටොම්හි යකාරාගමො. උභො. Các từ ubha và kati luôn ở dạng số nhiều. Theo quy tắc “Ubha+gohi ṭo”, biến cách yo được đổi thành ṭo, ví dụ: ubho. Vậy làm thế nào có dạng “ubhayo vasemase”? Đó là do có sự xen vào của mẫu tự ya khi có ṭo. (Ví dụ:) Ubho. 59. සුහිසු+භස්සො 59. O trước su và hi. උභස්ස සුහිස්වො හොති. උභොහි උභොභි. Đối với từ ubha, (nguyên âm cuối) được đổi thành o trước các biến cách su và hi. Ví dụ: Ubhohi, ubhobhi. 50. උභි+න්නං 50. Ubhi+nnaṃ උභා නංවචනස්ස ඉන්නං හොති. උභින්නං, උභොසු. Đối với biến cách naṃ của ubha, innaṃ được thực hiện. Ví dụ: Ubhinnaṃ, ubhosu. 168. ටි කතිම්හා 168. Ṭi sau kati කතිම්හා යොනං ටි හොති. කති, කති. ඣතො යොලොපපසඞ්ගෙ දීඝනිවත්තනත්ථං ටිආදෙසො. කතීහි කතීභි. ‘‘බහුකතින්නං’’ති නුක, කතින්නං, කතීසු. Sau kati, biến cách yo được biến thành ṭi. Ví dụ: Kati, kati. Sự thay thế bằng ṭi là để ngăn chặn sự trường hóa nguyên âm khi có khả năng lược bỏ yo sau jha. Ví dụ: Katīhi katībhi. Trong câu “Bahukatinnaṃ”, nuka được thêm vào, ví dụ: katinnaṃ, katīsu. 1,54. විච්ඡා+භික්ඛඤ්ඤෙසු ද්වෙ 1.54. Trong các trường hợp vicchā và ābhikkhañña, có sự lặp lại විච්ඡාය+මාභික්ඛඤ්ඤෙ ච ද්වෙ රූපානි හොන්ති. ක්‍රියා+ගුණ+දබ්බෙහි බ්‍යාපෙතු+මිච්ඡා විච්ඡා. රුක්ඛං රුක්ඛං සිඤ්චන්ති, ගාමො ගාමො රමණීයො, ගාමෙ ගාමෙ පානීයං. ආභික්ඛඤ්ඤං=පොනොපුඤ්ඤං, පචති පචති, පපචති පපචති. Trong trường hợp vicchā và ābhikkhañña, có hai hình thức (tức là lặp lại). Vicchā là ý muốn bao trùm bởi hành động, phẩm chất, hoặc vật chất. Ví dụ: Rukkhaṃ rukkhaṃ siñcanti (họ tưới từng cây một), gāmo gāmo ramaṇīyo (làng nào làng nấy đều đáng thích), gāme gāme pānīyaṃ (làng nào cũng có nước uống). Ābhikkhaññaṃ có nghĩa là sự lặp đi lặp lại (ponopuññaṃ). Ví dụ: pacati pacati (nấu đi nấu lại), papacati papacati (nấu đi nấu lại mãi). 1,55. ස්‍යාදිලොපො පුබ්බස්සෙ+කස්ස 1.55. Lược bỏ si v.v... của từ đứng trước trong một cặp විච්ඡාය+මෙකස්ස [Pg.89] ද්විත්තෙ පුබ්බස්ස ස්‍යාදිලොපො හොති. එකස්ස එකස්සාති ද්විත්තෙ එකෙකස්ස. කථං ‘‘මත්ථකමත්ථකෙනා’’ති, ‘‘ස්‍යාදිලොපො පුබ්බස්සා’’ති යොගවිභාගා, යොගවිභාගා ච ඉට්ඨපසිද්ධීති. Trong trường hợp vicchā, khi một từ được lặp lại, biến cách si v.v... của từ đứng trước bị lược bỏ. Khi ekassa ekassa được lặp lại, nó trở thành ekekassa. Làm thế nào có dạng “matthakamatthakenā”? Bằng cách phân chia quy tắc (yogavibhāgā) thành “syādilopo pubbassā”. Và nhờ sự phân chia quy tắc mà hình thức mong muốn được thành tựu. 1,56. සබ්බාදීනං වීතිහාරෙ 1.56. Đối với các từ sabba v.v... trong ý nghĩa tương hỗ සබ්බාදීනං වීතිහාරෙ ද්වෙ භවන්ති. පුබ්බස්ස ස්‍යාදිලොපො ච, අඤ්ඤස්ස අඤ්ඤස්ස භොජකා අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස භොජකා, එවං ඉතරීතරස්ස. Các từ sabba v.v... được lặp lại trong ý nghĩa tương hỗ. Và biến cách si v.v... của từ đứng trước bị lược bỏ. Ví dụ: aññassa aññassa bhojakā trở thành aññamaññassa bhojakā (những người ăn của nhau). Tương tự, itarītarassa (của nhau). 1,57. යාවබොධං සම්භමෙ 1.57. Trong sự kinh động, lặp lại cho đến khi hiểu rõ තුරිතෙනා+පායහෙතුපදස්සනං සම්භමො, තස්මිං සති වත්තු යාවන්තෙහි සද්දෙහි සො+ත්ථො විඤ්ඤායතෙ, තාවන්තො පයුජ්ජන්තෙ. සප්පො සප්පො සප්පො, බුජ්ඣස්සු බුජ්ඣස්සු බුජ්ඣස්සු, භින්නො භික්ඛුසඞ්ඝො, භින්නො භික්ඛුසඞ්ඝො. Sambhama là sự thấy một nguyên nhân nguy hiểm một cách vội vã. Khi có điều đó, người nói sử dụng bao nhiêu từ cần thiết để ý nghĩa được hiểu rõ. Ví dụ: Sappo sappo sappo (Rắn, rắn, rắn!), bujjhassu bujjhassu bujjhassu (Hãy hiểu, hãy hiểu, hãy hiểu!), bhinno bhikkhusaṅgho, bhinno bhikkhusaṅgho (Tăng chúng bị chia rẽ, Tăng chúng bị chia rẽ). භයෙ කොධෙ පසංසායං, තුරිතෙ කොතූහල+ච්ඡරෙ; හාසෙ සොකෙ පසාදෙ ච, කරෙ ආමෙඩිතං බුධො. Trong sợ hãi, sân hận, tán thán; trong vội vã, hiếu kỳ, và vui mừng; trong tiếng cười, sầu muộn, và tín tâm, người trí thực hiện sự lặp lại. සඞ්ඛ්‍යාකණ්ඩ Chương về Số từ අථ සඞ්ඛ්‍යාසද්දා වුච්චන්තෙ. එකාදයො අට්ඨාරසන්තා සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යවචනා. වීසතිආදයො ‘‘භික්ඛූනං වීසතී’’තිආදීසු සඞ්ඛ්‍යාවචනා, ‘‘වීසති භික්ඛවො’’තිආදීසු සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යවචනා. එකසද්දො සබ්බාදීසු වුත්තොව. ද්වාදයො අට්ඨාරසන්තා බහුවචනන්ථාව. Bây giờ các số từ được giải thích. Các số từ ekādayo đến aṭṭhārasa chỉ đối tượng được đếm. Các số từ vīsati trở đi, trong các trường hợp như “bhikkhūnaṃ vīsatī” (hai mươi vị tỳ-khưu), chỉ con số; trong các trường hợp như “vīsati bhikkhavo” (hai mươi vị tỳ-khưu), chỉ đối tượng được đếm. Từ eka đã được nói đến trong nhóm sabbādi. Các số từ dvi đến aṭṭhārasa luôn ở số nhiều. 219. යොම්හි ද්වින්නං දුවෙ+ද්වෙ 219. Trong biến cách yo, dvi có dạng duve và dve යොම්හි [Pg.90] ද්විස්ස සවිභත්තිස්ස දුවෙ+ද්වෙ හොන්ති පච්චෙකං. දුවෙ ද්වෙ, දුවෙ ද්වෙ, ද්වීහි ද්වීභි. Trong biến cách yo, dvi cùng với biến cách của nó có các dạng duve và dve tương ứng. Ví dụ: Duve dve (chủ cách), duve dve (đối cách), dvīhi dvībhi (sử dụng cách). 220. දුවින්නං නංම්හි වා 220. Duvinnaṃ là dạng tùy chọn trong biến cách naṃ නංම්හි ද්විස්ස සවිභත්තිස්ස දුවින්නං හොති වා. දුවින්නං, අඤ්ඤත්‍ර – Trong biến cách naṃ, dvi cùng với biến cách của nó có dạng duvinnaṃ một cách tùy chọn. Ví dụ: Duvinnaṃ. Ngoài ra – 47. නංම්හි නුක ද්වාදීනං සත්තරසන්නං 47. Trong biến cách naṃ, thêm nuka cho các số từ dvi đến sattarasa (mười bảy) ද්වාදීනං සත්තරසන්නං සඞ්ඛ්‍යානං නුක හොති නංම්හි විභත්තිම්හි. උකාරො උච්චාරණත්ථො, කකාරො අන්තාවයවත්ථො. එත්ථ නාගමො විභත්තිස්ස ආද්‍යාවයවො චෙ, ‘‘ආගමා තග්ගුණීභූතා තග්ගහණෙන ගය්හන්තෙ’’ති ඤායා නාගමොපි තංගහණෙන ගය්හතීති ‘‘සුනංහිසූ’’ති දීඝප්පසඞ්ගෙ පකතියා අන්තාවයවභූතෙ සරන්තතා නත්ථීති න දීඝො. ද්වින්නං, ද්වීසු. Đối với các số từ dvi đến sattarasa, tiếp tố nuka được thêm vào trong biến cách naṃ. Nguyên âm u dùng để dễ phát âm, phụ âm k chỉ rằng nó là thành phần cuối. Ở đây, nếu tiếp tố na là thành phần đầu của biến cách, thì theo quy tắc “các tiếp tố, khi đã trở thành một phần của cái đó, được bao hàm khi nhắc đến cái đó”, tiếp tố na cũng sẽ được bao hàm, và trong trường hợp trường hóa bởi quy tắc sunaṃhisū, vì thành phần cuối của thân từ không phải là nguyên âm, nên không có sự trường hóa. Ví dụ: Dvinnaṃ, dvīsu. 207. පුමෙ තයො+චත්තාරො 207. Trong nam tính, (có các dạng) tayo và cattāro යොම්හි සවිභත්තීනං ති+චතුන්නං තයො+චත්තාරො හොන්ති යථාක්කමං පුල්ලිඞ්ගෙ. තයො, තයො, තීහි තීභි. Trong biến cách yo, các từ ti và catu cùng với biến cách của chúng có các dạng tayo và cattāro tương ứng trong nam tính. Ví dụ: Tayo (chủ cách), tayo (đối cách), tīhi tībhi (sử dụng cách). 49. ණ්ණං+ණ්ණන්නං තිතො ඣා 49. Sau ti được gọi là jha, (biến cách naṃ) thành ṇṇaṃ và ṇṇannaṃ ඣසඤ්ඤිතො තිතො නංවචනස්ස ණ්ණං+ණ්ණන්නං හොන්ති. තිණ්ණං තිණ්ණන්නං, තීසු. Sau ti được gọi là jha, biến cách naṃ trở thành ṇṇaṃ và ṇṇannaṃ. Ví dụ: Tiṇṇaṃ tiṇṇannaṃ, tīsu. ඉත්ථියං – Trong nữ tính – 205. තිස්සො චතස්සො යොම්හි සවිභත්තීනං 205. Tisso và catasso trong biến cách yo của các từ cùng biến cách විභත්තිසහිතානං තිචතුන්නං යොම්හි තිස්සො+චතස්සො හොන්ති ඉත්ථියං යථාක්කමං. තිස්සො, තිස්සො, තීහි තීභි. Đối với ti và catu cùng với biến cách của chúng, trong biến cách yo có các dạng tisso và catasso tương ứng trong nữ tính. Ví dụ: Tisso (chủ cách), tisso (đối cách), tīhi tībhi (sử dụng cách). 204. නංම්හි තිචතුන්න+මිත්ථියං තිස්ස+චතස්සා 204. Trong biến cách naṃ, ti và catu trong nữ tính (trở thành) tissa và catassā නංම්හි [Pg.91] තිචතුන්නං තිස්ස+චතස්සා හොන්ති+ත්ථියං යථාක්කමං. නංම්හීති චතුත්ථීඡට්ඨීනං සාමඤ්ඤවචනං, නො චෙ නංසූති වදති, යථාක්කමංති සද්දද්වයාපෙක්ඛං. එව+මීදිස+මඤ්ඤම්පි. තිස්සන්නං තීසු. Trong biến cách naṃ, ti và catu trở thành tissa và catassā tương ứng trong nữ tính. Naṃmhi là cách nói chung cho cách thứ tư (chỉ định) và thứ sáu (sở hữu), nếu không nói là naṃsu. yathākkamaṃ (tương ứng) là tùy thuộc vào hai từ. Điều này cũng áp dụng cho īdisa và añña. Ví dụ: Tissannaṃ, tīsu. 206. තීණි+චත්තාරි නපුංසකෙ 206. Tīṇi và cattāri trong trung tánh. යොම්හි සවිභත්තීනං තිචතුන්නං යථාක්කමං තීණි+චත්තාරි හොන්ති නපුංසකෙ. තීණි, තීණි, තීහි ඉච්චාදි පුල්ලිඞ්ගෙව. Khi có biến cách từ yo, các dạng của ti và catu có biến cách từ đi kèm theo thứ tự trở thành tīṇi và cattāri trong trung tánh. Các dạng tīṇi, tīṇi, tīhi, v.v... thì giống như trong nam tánh. චතු යො, Sau catu là yo, 208. චතුරො වා චතුස්ස 208. Dạng catu trở thành caturo một cách tùy chọn. චතුස්ස සවිභත්තිස්ස යොම්හි චතුරො හොති වා පුල්ලිඞ්ගෙ. චතුරො චත්තාරො. කථං ‘‘චතුරො නිමිත්තෙ නාද්දසාසි’’න්ති, ලිඞ්ගවිපල්ලාසෙන සිද්ධං, චත්තාරි නිමිත්තානීති අත්ථො. විපල්ලාසො තිවිධො ලිඞ්ගවිපල්ලාසො වචනවිපල්ලාසො විභත්තිවිපල්ලාසොති. චතූහි චතූභි. චතුන්නං, චතූසු. Dạng catu có biến cách từ đi kèm, khi có yo theo sau, trở thành caturo một cách tùy chọn trong nam tánh. Ví dụ: Caturo, cattāro. Câu hỏi đặt ra: ‘caturo nimitte nāddasāsi’ được giải thích như thế nào? Nó được thành tựu do sự chuyển đổi về tánh; ý nghĩa là ‘cattāri nimittāni’. Sự chuyển đổi có ba loại: chuyển đổi về tánh, chuyển đổi về số, và chuyển đổi về biến cách từ. Các dạng khác: Catūhi, catūbhi. Catunnaṃ, catūsu. ඉත්ථියං චතස්සො. චතස්සො. චතූහි චතූභි. චතස්සන්නං. චතස්සන්නං. චතූසු. Trong nữ tánh: catasso. Catasso. Catūhi, catūbhi. Catassannaṃ. Catassannaṃ. Catūsu. නපුංසකෙ චත්තාරි. චත්තාරි. චතූහි චතූභි. ඉච්චාදි පුමෙව. Trong trung tánh: cattāri. Cattāri. Catūhi, catūbhi. V.v... giống như nam tánh. 169. ට පඤ්චාදීහි චුද්දසහි 169. Sự xóa bỏ (ṭa) sau các số từ năm đến mười bốn. ‘‘සුත්තෙ ලිඞ්ගවචනමත්ත’’න්ති ඤායා ට-ඉති වුත්තං. පඤ්චාදීහි චුද්දසහි සඞ්ඛ්‍යාහි යොනං ට හොති. පඤ්ච. පඤ්ච. යොනං ටා+ටෙනිවත්ථනත්ථං ට-විධානං. Theo nguyên tắc ‘trong kinh cú chỉ đề cập đến tánh và số’, nên nói là ṭa. Sau các số từ năm đến mười bốn, biến cách từ yo bị xóa bỏ. Ví dụ: Pañca. Pañca. Quy tắc ṭa được đặt ra nhằm mục đích ngăn chặn sự thay thế yo bằng ṭā và ṭe. 90. පඤ්චාදීනං චුද්දසන්න+ම 90. Nguyên âm a của các số từ năm đến mười bốn được rút ngắn. පඤ්චාදීනං [Pg.92] චුද්දසන්නං සුනංහිස්ව හොති. එත්ත+දීඝාපවාදො+යං. අපවාදති බාධෙතීති අපවාදො. තස්මා ‘‘පකප්‍යාපවාදවිසයමුස්සග්ගා අභිනිවිසන්තෙ’’ති ඤායා ‘‘සුහිස්ව+ස්සෙ’’ ‘‘සුනංහිසු’’ති ච උස්සග්ගා ‘‘පඤ්චාදීනං චුද්දසන්න+ම’’ ඉති අපවාදවිසයං න පවිසන්ති, සාමඤ්ඤත්තා. එව+මුපරිපි ‘‘පඤ්චමියං පරස්ස’’ ‘‘ආදිස්සා’’ති. පඤ්චහි පඤ්චභි පඤ්චන්නං. පඤ්චන්නං. පඤ්චසු. එවං ඡාදයො අට්ඨාරසන්තා. Nguyên âm của các số từ năm đến mười bốn được rút ngắn trước các biến cách từ su, naṃ, và hi. Đây là một ngoại lệ đối với quy tắc trường hóa. Ngoại lệ là quy tắc phủ định quy tắc khác. Do đó, theo nguyên tắc ‘các quy tắc chung không đi vào phạm vi của một quy tắc đặc biệt’, các quy tắc chung như ‘suhisvasse’ và ‘sunaṃhisu’ không áp dụng trong phạm vi của quy tắc đặc biệt ‘pañcādīnaṃ cuddasannama’, vì chúng là quy tắc chung. Tương tự như vậy đối với các quy tắc ở trên như ‘pañcamiyaṃ parassa’ và ‘ādissā’. Ví dụ: Pañcahi, pañcabhi, pañcannaṃ. Pañcannaṃ. Pañcasu. Tương tự như vậy cho các số từ sáu đến mười tám. ‘‘චත්ථෙ’’ති එකො ච දස චාති චත්තසමාසෙ ‘‘අමාදී’’ති එකෙන අධිකා දසාති තතියාසමාසෙ වා කතෙ ‘‘එකත්ථතාය’’න්ති විභත්තිලොපො. එව+මුපරි ච. Trong hợp từ tương liên ‘eko ca dasa ca’ (một và mười) theo nghĩa ‘và’, hoặc trong hợp từ y cụ ‘ekena adhikā dasa’ (mười cộng thêm một) theo quy tắc ‘amādī’, biến cách từ được xóa bỏ theo quy tắc ‘ekatthatāya’. Và tương tự cho các trường hợp sau. 3,102. එකට්ඨාන+මා 3,102. Nguyên âm a của eka trở thành ā. එකඅට්ඨානං ආ හොති දසෙ පරෙ. Nguyên âm a của eka trở thành ā khi dasa theo sau. 3,103. ර සංඛ්‍යාතො වා 3,103. Sau một số, (da) trở thành ra một cách tùy chọn. සංඛ්‍යාතො පරස්ස දසස්ස ර හොති විභාසා. ස ච ‘‘පඤ්චමියං පරස්සා’’ති වත්තමානෙ ‘‘ආදිස්සා’’ති දකාරස්සෙව හොති. එකාරස එකාදස. එකාරසහි එකාදසහි. එකාරසන්නං එකාදසන්නං. එකාරසසු එකාදසසු. එව+මෙකාදසඉච්චාදිපි. Sau một số, dasa trở thành ra một cách tùy chọn. Và sự thay đổi đó, theo các quy tắc đang có hiệu lực ‘pañcamiyaṃ parassā’ và ‘ādissā’, chỉ xảy ra với phụ âm d. Ví dụ: Ekārasa, ekādasa. Ekārasahi, ekādasahi. Ekārasannaṃ, ekādasannaṃ. Ekārasasu, ekādasasu. Tương tự như vậy cho ekādasa, v.v... 3,94. ආ සංඛ්‍යායා සතාදො නාඤ්ඤත්ථෙ 3,94. Nguyên âm của một số trở thành ā, không phải trước sata, v.v... và không trong các trường hợp khác. සංඛ්‍යාය+මුත්තරපදෙ [Pg.93] ද්විස්සා හොති අසතාදො නාඤ්ඤත්ථෙ. Khi một số là thành phần sau của một hợp từ, nguyên âm i của dvi trở thành ā, nhưng không phải trước sata, v.v... và không trong các trường hợp khác. ආවිට්ඨලිඞ්ගත්තා සංඛ්‍යායං උත්තරපදෙ සලිඞ්ගෙනෙව විසෙසනං භවති. Do có tánh cố hữu, khi một số là thành phần sau của một hợp từ, tính từ bổ nghĩa phải có cùng tánh với nó. සුද්ධං මිස්සඤ්ච සංකිණ්ණං, උපසජ්ජනමෙව ච; ආවිට්ඨ+මථ වා+බ්‍යත්තං, ඡධා ලිඞ්ගං විවංයතෙ. Tánh thuần túy, tánh hỗn hợp, tánh hỗn loạn, tánh phụ thuộc, tánh cố hữu, và tánh không biểu lộ; tánh được giải thích theo sáu cách. එත්ථ යථාක්කමං රුක්ඛො ලතා පණ්ණංති සුද්ධං. ඝටො ඝටී, වජිරො වජිරං, වෙදනා වෙදනංති මිස්සං. තටො තටී තටංති සංකිණ්ණං. සුක්කො පටො, සුක්කා පටි, සුක්කං වත්ථංති උපසජ්ජනං. රාජා සරණං, ගුණො පමාණංති ආවිට්ඨං. තුවං අහං කති පඤ්චාති අබ්‍යත්තං. ඉති ලිඞ්ගං වෙදිතබ්බං. ද්වාදස. Ở đây, theo thứ tự: rukkho, latā, paṇṇaṃ là tánh thuần túy. Ghaṭo, ghaṭī; vajiro, vajiraṃ; vedanā, vedanaṃ là tánh hỗn hợp. Taṭo, taṭī, taṭaṃ là tánh hỗn loạn. Sukko paṭo, sukkā paṭi, sukkaṃ vatthaṃ là tánh phụ thuộc. Rājā saraṇaṃ, guṇo pamāṇaṃ là tánh cố hữu. Tuvaṃ, ahaṃ, kati, pañca là tánh không biểu lộ. Như vậy, tánh cần được hiểu. Ví dụ: Dvādasa. 3,98. බා චත්තාලීසා දො 3,98. Dvi trở thành bā trước cattālīsa. ද්විස්ස බා වා හොති චත්තාලීසා දො නාඤ්ඤත්ථෙ. රාදෙ සෙ බාරස. Dvi trở thành bā một cách tùy chọn trước cattālīsa, không trong các trường hợp khác. Với ra và sa, nó trở thành bārasa. 3,95. තිස්සෙ 3,95. Ti trở thành e. සංඛ්‍යාය+මුත්තරපදෙ තිස්ස එ හොත+සතාදො නා+ඤ්ඤත්ථෙ. Khi một số là thành phần sau của một hợp từ, ti trở thành e, nhưng không phải trước sata, v.v... và không trong các trường hợp khác. 3,104. ඡතීහි ළො ච 3,104. Sau cha và ti, (da) trở thành ḷo và ro. ඡතීහි පරස්ස දසස්ස ළො හොති රො ච. තෙළස තෙරස. Sau cha và ti, dasa trở thành ḷo và ro. Ví dụ: Teḷasa, terasa. 3,100. චතුස්ස චුචො දසෙ 3,100. Catu trở thành cu và co trước dasa. චතුස්ස චු+චො හොන්ති වා දසෙ පරෙ. ද්විත්තෙ චුද්දස චොද්දස චතුද්දස. Catu trở thành cu và co một cách tùy chọn khi dasa theo sau. Ví dụ: cuddasa, coddasa, catuddasa. 3,99. වීසතිදසෙසු පඤ්චස්ස පණ්ණ+පන්නා 3,99. Trước vīsati và dasa, pañca trở thành paṇṇa và pannā. වීසති [Pg.94] සෙසු පරෙසු පඤ්චස්ස පණ්ණ+පන්නා හොන්ති යථාක්කමං. පන්නරස පඤ්චදස. Khi các số đếm còn lại theo sau, `pañca` được biến đổi thành `paṇṇa` và `pannā` theo thứ tự. (Ví dụ:) `Pannarasa` (mười lăm), `pañcadasa` (mười lăm). 3,101. ඡස්ස සො 3.101. `cha` thành `so` ඡස්ස සො-ඉච්ච+ය+මාදෙසො හොති සෙ පරෙ. සොළස සොරස. සත්තරස සත්තදස. ‘‘එකට්ඨාන+මා’’ති ආ, අට්ඨාරස අට්ඨාදස. Khi `sa` theo sau, `cha` được biến đổi thành `so`. (Ví dụ:) `Soḷasa` (mười sáu), `sorasa` (mười sáu). `Sattarasa` (mười bảy), `sattadasa` (mười bảy). Theo quy tắc ‘Ekaṭṭhānamā’, `ā` (được biến đổi), (ví dụ:) `aṭṭhārasa` (mười tám), `aṭṭhādasa` (mười tám). ඌනා ච සා වීසති චාති ‘‘විසෙසන+මෙකත්ථෙනෙ’’ති විසෙසනසමාසෙ ‘‘ඉත්ථියං භාසිතපුමි+ත්ථී පුමෙ+වෙකත්ථෙ’’ති පුමත්තෙ ච කතෙ එකෙන ඌනා වීසතීති තතියාසමාසෙ එකූනවීසති. Do (hợp thành từ) `ūnā ca sā vīsati ca`, trong hợp thể `visesanasamāsa` theo quy tắc ‘visesana+mekatthene’, và sau khi đã thực hiện (biến đổi) thành nam tính theo quy tắc ‘itthiyaṃ bhāsitapumitthī pumevekatthe’, trong hợp thể `tatiyāsamāsa` (có dạng) `ekena ūnā vīsati`, (trở thành) `ekūnavīsati`. වීසතිආදයො ආනවුතියා ඉත්ථිලිඞ්ගෙ+කවචනා. භො එකූනවීසති. එකූනවීසතිං. එකූනවීසත්‍යා එකූනවීසතියා. එකූනවීසත්‍යං එකූනවීසතියං එකූනවීසත්‍යා එකූනවීසතියා. මතිසමං. Các (số đếm) bắt đầu bằng `vīsati` cho đến `navuti` là nữ tính, số ít. Hô cách: `bho ekūnavīsati`. Đối cách: `Ekūnavīsatiṃ`. Công cụ cách và sở thuộc cách: `Ekūnavīsatyā`, `ekūnavīsatiyā`. Vị trí cách và sở thuộc cách: `Ekūnavīsatyaṃ`, `ekūnavīsatiyaṃ`, `ekūnavīsatyā`, `ekūnavīsatiyā`. (Biến cách) tương tự `mati`. එවං වීසති, එකවීසති, ද්වාවීසති බාවීසති, තෙවීසති චතුවීසතිප්පභුතයො. පණ්ණආදෙසෙ පණ්ණවීසති පඤ්චවීසති. එවං ඡබ්බීසති, සත්තවීසති, අට්ඨවීසති. Tương tự (là) `vīsati`, `ekavīsati`, `dvāvīsati` hoặc `bāvīsati`, `tevīsati`, `catuvīsati` và các số khác. Khi `pañca` được biến đổi thành `paṇṇa`, (có dạng) `paṇṇavīsati` hoặc `pañcavīsati`. Tương tự (là) `chabbīsati`, `sattavīsati`, `aṭṭhavīsati`. එකෙන ඌනා තිංසති තිංසා වාති එකූනතිංසති එකූනතිංසා වා. කරණෙ එකූනතිංසාය. එකූනතිංසාය, එකූනතිංසාය, එකූනතිංසාය, එකූනතිංසායං. එවං තිංසතිණිංසාවභුතයො[Pg.95]. තිංසාසද්දස්ස පන සිලොපෙ ‘‘දීඝස්සො’’ති යොගවිභාගා රස්සො, තිංස. නිග්ගහීතාගමො, තිංසං. භොතිංසෙ+ච්චාදි පුමෙව. Do (hợp thành từ) `ekena ūnā tiṃsati` hoặc `tiṃsā`, (trở thành) `ekūnatiṃsati` hoặc `ekūnatiṃsā`. Công cụ cách: `ekūnatiṃsāya`. (Các cách khác:) `Ekūnatiṃsāya`, `ekūnatiṃsāya`, `ekūnatiṃsāya`, `ekūnatiṃsāyaṃ`. Tương tự (là) `tiṃsati`, `tiṃsā` và các số khác. Tuy nhiên, đối với từ `tiṃsā`, sau khi lược bỏ `si`, nguyên âm dài được rút ngắn theo sự phân chia quy tắc ‘dīghasso’, (trở thành) `tiṃsa`. Thêm `niggahīta`, (trở thành) `tiṃsaṃ`. (Các dạng như) `bho tiṃse` và các dạng khác thì giống như nam tính. චත්තාලීසාදීසුපි යථාසම්භවං එවමෙව. ද්විත්තෙ එකත්තිංසති එකත්තිංසා. රස්සද්විත්තෙ ද්වත්තිංසති ද්වත්තිංස. එවං තෙත්තිංසති තෙත්තිංසාදයො යාව එකූනචත්තාලීසති එකූනචත්තාලීසා. චත්තාලීසාය සිම්හි චත්තාරීසා චත්තාලීසා චත්තාලීසං, භො චත්තාලීසෙ+ච්චාදි හොති. එවං එකචත්තාරීසා. Đối với các (số đếm) bắt đầu bằng `cattālīsā` cũng tương tự như vậy tùy theo trường hợp. (Ví dụ:) `ekattiṃsati`, `ekattiṃsā`. `dvattiṃsati`, `dvattiṃsa`. Tương tự (là) `tettiṃsati`, `tettiṃsā` và các số khác cho đến `ekūnacattālīsati`, `ekūnacattālīsā`. Ở cách `si` của `cattālīsā`, (có các dạng) `cattārīsā`, `cattālīsā`, `cattālīsaṃ`; (hô cách là) `bho cattālīse` và các dạng khác. Tương tự (là) `ekacattārīsā`. 3,97. ද්වීස්සා ච 3.97. Và `dvi` (thành `ā` và `e`) අසතාදො නාඤ්ඤත්ථෙ චත්තාලීසාදො ද්විස්ස එ වා හොති ආ ච. ද්වෙචත්තාලීසා ද්වෙචත්තාලීස ද්වෙචත්තාලීසං, එවං ද්වාචත්තාලීස-ඉච්චාදි. ද්වෙචත්තාරීසා ද්වෙචත්තාරීස ද්වෙචත්තාරීසං, එවං ද්වාචත්තාරීසා ද්වාචත්තාරීස ඉච්චාදි. චත්තාලීසති එකචත්තාලීසති ද්වෙචත්තාලීසති ද්වාචත්තාලීසති ඉච්චාදි එකූනවීසතිසමං. Khi các (số đếm) bắt đầu bằng `cattālīsā` theo sau, không phải trong các trường hợp khác, `dvi` có thể được biến đổi thành `e` và cũng (thành) `ā`. (Ví dụ:) `Dvecattālīsā`, `dvecattālīsa`, `dvecattālīsaṃ`, tương tự `dvācattālīsa` và các dạng khác. `Dvecattārīsā`, `dvecattārīsa`, `dvecattārīsaṃ`, tương tự `dvācattārīsā`, `dvācattārīsa` và các dạng khác. Các (số đếm) như `Cattālīsati`, `ekacattālīsati`, `dvecattālīsati`, `dvācattālīsati` và các số khác thì tương tự `ekūnavīsati`. 3,98. චත්තාලීසාදො වා 3.98. Tùy chọn đối với `cattālīsā` và các số khác අසතාදො නාඤ්ඤත්ථෙ චත්තාලීසාදො තිස්සෙ හොති වා. තෙචත්තාලීසා තෙචත්තාලීස තෙචත්තාලීසං. භො තෙචත්තාලීසෙ ඉච්චාදි හොති. එවං තිචත්තාලීසා තෙචත්තාරීසා තිචත්තාරීසා ඉච්චාදි, තෙචත්තාලීසති තිචත්තාලීසති ඉච්චාදි පුබ්බෙව. Khi các (số đếm) bắt đầu bằng `cattālīsā` theo sau, không phải trong các trường hợp khác, `ti` có thể được biến đổi thành `e`. (Ví dụ:) `Tecattālīsā`, `tecattālīsa`, `tecattālīsaṃ`. (Hô cách là) `bho tecattālīse` và các dạng khác. Tương tự (là) `ticattālīsā`, `tecattārīsā`, `ticattārīsā` và các dạng khác; `tecattālīsati`, `ticattālīsati` và các dạng khác thì như trước. එවං චතුචත්තාලීසා පඤ්චචත්තාලීසා චතුචත්තාලීසති පඤ්චචත්තාලීසති ඉච්චාදි යාව එකූනපඤ්ඤාසා. Tương tự (là) `catucattālīsā`, `pañcacattālīsā`, `catucattālīsati`, `pañcacattālīsati` và các số khác cho đến `ekūnapaññāsā`. පඤ්ඤාසා [Pg.96] පඤ්ඤාස පඤ්ඤාසං ඉච්චාදි හොති. එවං ද්වෙපඤ්ඤාසා ද්වාපඤ්ඤාසා ද්විපඤ්ඤාසා ද්වෙපණ්ණාසා ද්වාපණ්ණාසා ද්විපණ්ණාසා. තෙපඤ්ඤාසා තිපඤ්ඤාසා තිපඤ්ඤාසං තෙපණ්ණාසා තිපණ්ණාසා. චතුපණ්ණාසා පඤ්චපණ්ණාසා ඉච්චාදි යාව එකූනසට්ඨි. (Các dạng của 50 là) `Paññāsā`, `paññāsa`, `paññāsaṃ` và các dạng khác. Tương tự (là) `dvepaññāsā`, `dvāpaññāsā`, `dvipaññāsā`, `dvepaṇṇāsā`, `dvāpaṇṇāsā`, `dvipaṇṇāsā`. `Tepaññāsā`, `tipaññāsā`, `tipaññāsaṃ`, `tepaṇṇāsā`, `tipaṇṇāsā`. `Catupaṇṇāsā`, `pañcapaṇṇāsā` và các số khác cho đến `ekūnasaṭṭhi`. එවං සට්ඨි, එකසට්ඨි, ද්වෙසට්ඨි ද්වාසට්ඨි ද්විසට්ඨි, තෙසට්ඨි තිසට්ඨි, චතුසට්ඨි පඤ්චසට්ඨි ඉච්චාදි යාව එකූනසත්තති. Tương tự (là) `saṭṭhi`, `ekasaṭṭhi`, `dvesaṭṭhi`, `dvāsaṭṭhi`, `dvisaṭṭhi`, `tesaṭṭhi`, `tisaṭṭhi`, `catusaṭṭhi`, `pañcasaṭṭhi` và các số khác cho đến `ekūnasattati`. සත්තති, එකසත්තති, ද්වෙසත්තති ද්වාසත්තති ද්විසත්තති, තෙසත්තති තිසත්තති. ද්වෙසත්තරි ද්වාසත්තරි ද්විසත්තරි, චතුසත්තති, පඤ්චසත්තති, චතුසත්තරි, පඤ්චසත්තරීති යාව එකූනාසීති. `Sattati`, `ekasattati`, `dvesattati`, `dvāsattati`, `dvisattati`, `tesattati`, `tisattati`. `Dvesattari`, `dvāsattari`, `dvisattari`, `catusattati`, `pañcasattati`, `catusattari`, `pañcasattari` cho đến `ekūnāsīti`. අසීති, එකාසීති, ද්වාසීති, යාගමෙ ද්වියාසීති, තෙඅසීති තියාසීති, චතුරාසීති, පඤ්චාසීති ඉච්චාදි යාව එකූනනවුති. `Asīti`, `ekāsīti`, `dvāsīti`, do thêm `y`, (có dạng) `dviyāsīti`, `teasīti`, `tiyāsīti`, `caturāsīti`, `pañcāsīti` và các số khác cho đến `ekūnanavuti`. නවුති, එකනවුති, ද්වෙනවුති ද්වානවුති ද්විනවුති, තෙනවුති තිනවුති, චතුනවුති, පඤ්චනවුති ඉච්චාදි යාව එකූනසතං, එතං නපුංසකලිඞ්ග+මෙකවචනන්තං. `Navuti`, `ekanavuti`, `dvenavuti`, `dvānavuti`, `dvinavuti`, `tenavuti`, `tinavuti`, `catunavuti`, `pañcanavuti` và các số khác cho đến `ekūnasataṃ`; từ này là trung tính, số ít. සතං, භො සත සතා, සතං, සතං. සතෙන, කරණෙ සතෙන. සතස්ස, සතා සතම්හා සතස්මා, සතස්ස, සතෙ සතම්හි සතස්මිං. එවං එකසතතො පභුති යාව සහස්සං. Chủ cách: `Sataṃ`. Hô cách: `bho sata`, `satā`. Đối cách: `sataṃ`. Công cụ cách: `satena`. Tặng cách và sở thuộc cách: `Satassa`. Xuất xứ cách: `satā`, `satamhā`, `satasmā`. Vị trí cách: `sate`, `satamhi`, `satasmiṃ`. Tương tự (là các số) bắt đầu từ `ekasata` cho đến `sahassaṃ`. කොටි පකොටි කොටිප්පකොටි අක්ඛොභිණියො ඉත්ථිලිඞ්ගෙ+කවචනන්තා. වග්ගභෙදෙ තු සබ්බාසම්පි සංඛ්‍යානං බහුවචනොපි හොතෙව ‘‘ද්වෙවීසතියො ජිනදන්තා’’ ‘‘තිස්සො වීසතියො දිනඝටිකා’’ ඉච්චාදි. `Koṭi`, `pakoṭi`, `koṭippakoṭi`, `akkhobhiṇī` là các từ nữ tính, số ít. Tuy nhiên, khi phân chia theo nhóm, tất cả các số đếm cũng có thể ở dạng số nhiều, (ví dụ như) ‘`dve vīsatiyo jinadantā`’ (hai lần hai mươi chiếc răng của bậc Toàn Giác), ‘`tisso vīsatiyo dinaghaṭikā`’ (ba lần hai mươi giờ trong ngày) và các ví dụ khác. දසදසකං සතං නාම, දසසතං සහස්සං නාම, දසසහස්සං නහුතං, දසනහුතං ලක්ඛං, සතසහස්සන්තිපි වුච්චති. Mười lần mười được gọi là một trăm (`sataṃ`), mười lần một trăm được gọi là một ngàn (`sahassaṃ`), mười lần một ngàn là `nahutaṃ`, mười lần `nahuta` là `lakkhaṃ`, cũng được gọi là `satasahassa`. ලක්ඛසතං [Pg.97] කොටි, කොටිලක්ඛසතං පකොටි, පකොටිලක්ඛසතං කොටිප්පකොටි, එවං නහුතං, නින්නහුතං, අක්ඛොභිණී, බින්දු, අබ්බුදං, නිරබ්බුදං, අහහං, අබබං, අටටං, සොගණ්ඩිකං, උප්පලං, කුමුදං, පුණ්ඩරීකං, පදුමං, කථානං, මහාකථානං, අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යන්ති යථාක්කමං සතලක්ඛගුණං වෙදිතබ්බං. Một trăm `lakkha` là một `koṭi`, một trăm `lakkha` lần `koṭi` là `pakoṭi`, một trăm `lakkha` lần `pakoṭi` là `koṭippakoṭi`. Tương tự, `nahutaṃ`, `ninnahutaṃ`, `akkhobhiṇī`, `bindu`, `abbudaṃ`, `nirabbudaṃ`, `ahahaṃ`, `ababaṃ`, `aṭaṭaṃ`, `sogaṇḍikaṃ`, `uppalaṃ`, `kumudaṃ`, `puṇḍarīkaṃ`, `padumaṃ`, `kathānaṃ`, `mahākathānaṃ`, `asaṅkhyeyya` nên được hiểu là gấp một trăm `lakkha` lần (số đứng trước) theo thứ tự. ඉච්චෙවං ඨානතො ඨානං, සතලක්ඛගුණං මතං; කොටිප්පභුතීනං වීස-සඞ්ඛ්‍යානඤ්ච යථාක්කමන්ති. Như vậy, từ hàng (số) này đến hàng (số) khác, được xem là gấp một trăm `lakkha` lần; và đối với hai mươi số đếm bắt đầu bằng `koṭi` cũng theo thứ tự như vậy. අථා+සංඛ්‍යා වුච්චතෙ, අබ්‍යයන්ති ච වුච්චතෙ. තං පාදි චාදි, උපසග්ගනිපාතාති ච දුවිධං. Bây giờ, `asaṅkhyā` (bất biến từ) được nói đến, và chúng cũng được gọi là `abyaya` (bất biến từ). Chúng có hai loại: (nhóm) bắt đầu bằng `pa` và (nhóm) bắt đầu bằng `ca`, tức là `upasagga` (tiếp đầu ngữ) và `nipāta` (tiểu từ). ප පරා අප සං අනු අව ඔ නි දු වි අධි අපි අති සු උ අභි පති පරි උප ආ ඉමෙ වීසති පාදයො. පාදයො හි ජොතකා, න වාචකා. `Pa`, `parā`, `apa`, `saṃ`, `anu`, `ava`, `o`, `ni`, `du`, `vi`, `adhi`, `api`, `ati`, `su`, `u`, `abhi`, `pati`, `pari`, `upa`, `ā` – hai mươi (từ) này là các `pādi`. Quả thật, các `pādi` là những từ chỉ thị (ý nghĩa), không phải là những từ biểu thị (ý nghĩa). තත්ථ ප-සද්දො පකාරා+දිකම්ම, පධාන+න්තොභාව, වියොග, තප්පර, භුසත්ථ, සම්භව, තිත්ති, අනාවිල, පත්ථනාදීසු. යථා පකාරෙ-පඤ්ඤා. ආදිකම්මෙ-විප්පකතං, පධානෙ-පණීතං, අන්තොභාවෙ-පක්ඛිත්තං, ඛිත්තන්ති පෙරණං, පක්ඛිත්තන්ති අන්තොකරණං, ධාත්වත්ථස්ස බාධිතත්තා. වුත්ථඤ්හි – Trong số đó, từ `pa` (có các nghĩa như) sự xuất sắc, sự bắt đầu hành động, sự ưu việt, sự bao hàm bên trong, sự tách rời, sự chuyên tâm, sự dồi dào, sự phát sinh, sự hài lòng, sự không vẩn đục, sự mong muốn và các nghĩa khác. Ví dụ: trong nghĩa ‘xuất sắc’ - `paññā`. Trong nghĩa ‘bắt đầu hành động’ - `vippakataṃ`. Trong nghĩa ‘ưu việt’ - `paṇītaṃ`. Trong nghĩa ‘bao hàm bên trong’ - `pakkhittaṃ`. `khittaṃ` là sự ném đi, `pakkhittaṃ` là sự đặt vào bên trong, do ý nghĩa của ngữ căn bị cản trở. Quả thật, đã được nói rằng – ධාත්වත්ථං බාධතෙ කොචි, කොචි තං අනුවත්තතෙ; තමෙව+ඤ්ඤො විසෙසෙති, උපසග්ගගතී තිධාති. Có (tiếp đầu ngữ) làm cản trở nghĩa của căn, có (tiếp đầu ngữ) đi theo nghĩa ấy; lại có (tiếp đầu ngữ) khác làm cho (nghĩa ấy) đặc biệt hơn, (như vậy) cách thức của tiếp đầu ngữ có ba loại. එත්ථ ච ‘‘අනුරුද්ධකා මෙ සඞ්ගාමයුද්ධෙ’’ති ච ඉමෙ උපසග්ගා ධාත්වත්ථං විසෙසෙන්ති නාම. වියොගෙ-පවාසී, තප්පරෙ-පාචරියො, භුසත්ථෙ-පවුද්ධකායො, සම්භවෙ-හිමවන්තා ගඞ්ගා පභවති[Pg.98], තිත්තියං-පහූත+මන්නං, අනාවිලෙ-පසන්න+මුදකං, පත්ථනෙ-පණිහිතං. Và ở đây, (ví dụ như trong câu) «anuruddhakā me saṅgāmayuddhe» (Anuruddha cùng với tôi trong trận chiến), những tiếp đầu ngữ này quả thực làm cho nghĩa của căn trở nên đặc biệt. (Ví dụ với tiếp đầu ngữ pa): Về sự xa cách: pavāsī (người sống xa xứ). Về sự đứng đầu: pācariyo (vị thầy cả). Về nghĩa nhiều: pavuddhakāyo (thân thể phát triển). Về sự phát sinh: himavantā gaṅgā pabhavati (sông Hằng bắt nguồn từ Hy Mã Lạp Sơn). Về sự dồi dào: pahūtamaññaṃ (cơm gạo dồi dào). Về sự trong sạch: pasannamudakaṃ (nước trong). Về sự mong mỏi: paṇihitaṃ (sự ước nguyện). පරාඉති පරිහානි, පරාජය, ගති, වික්කමා+මසනාදීසු. යථා පරිහානියං-පරාභවො. පරාජයෙ-පරාජිතො, ගතියං-පරායනං, වික්කමෙ-පරක්කමති, ආමසනෙ-අඞ්ගස්ස පරාමසනං. (Tiếp đầu ngữ) Parā (được dùng) trong các nghĩa: sự suy tàn, sự thất bại, sự đi đến, sự nỗ lực, sự chạm đến, v.v. Ví dụ: Về sự suy tàn: parābhavo (sự suy vong). Về sự thất bại: parājito (bị đánh bại). Về sự đi đến: parāyanaṃ (nơi nương tựa cuối cùng). Về sự nỗ lực: parakkamati (cố gắng). Về sự chạm đến: aṅgassa parāmasanaṃ (sự chạm vào thân thể). අපඉති අපගත, ගරහ, වජ්ජන, පූජා, පදුස්සනාදීසු. යථා අපගතෙ-අපමානො අපෙතො, ගරහෙ-අපගබ්භො, වජ්ජනෙ-අපසාලාය ආයන්ති වාණිජා, පූජායං-වුද්ධාපචායී, පදුස්සනෙ-අපරජ්ඣන්ති. (Tiếp đầu ngữ) Apa (được dùng) trong các nghĩa: sự ra đi, sự khiển trách, sự tránh xa, sự tôn kính, sự xúc phạm, v.v. Ví dụ: Về sự ra đi: apamāno (sự vô lễ), apeto (đã rời đi). Về sự khiển trách: apagabbho (không đáng bị khiển trách). Về sự tránh xa: apasālāya āyanti vāṇijā (các thương nhân đi từ ngôi nhà). Về sự tôn kính: vuddhāpacāyī (người tôn kính bậc trưởng thượng). Về sự xúc phạm: aparajjhanti (họ phạm lỗi). සංඉති සමොධාන, සම්මාසම, සමන්තභාව, සංගත, සංඛෙප, භුසත්ථ, සහ+ප්පත්ථ, පභවා+භිමුඛභාව, විධාන, පුනප්පුන, කරණ, සමිද්ධාදීසු. යථා සමොධානෙ-සන්ධි, සම්මාසමෙ-සමාධි, සම්පයුත්තො, සමන්තභාවෙ-සංකිණ්ණං, සමුල්ලපනා, සංගතෙ-සඞ්ගමො, සංඛෙපෙ-සමාසො, භුසත්ථෙ-සාරත්ථො, සහත්ථෙ-සංවාසො, අප්පත්ථෙ-සමග්ඝො, පභවෙ-සම්භවො, අභිමුඛභාවෙ-සම්මුඛං. සංගතෙ-සංගණ්හාති, විධානෙ-සංවුතං, පුනප්පුනකරණෙ-සන්ධාවති, සමිද්ධියං-සම්පන්නො. (Tiếp đầu ngữ) Saṃ (được dùng) trong các nghĩa: sự kết hợp, sự đúng đắn, sự toàn diện, sự tụ hội, sự tóm tắt, nghĩa nhiều, nghĩa cùng với, sự phát sinh, sự đối diện, sự sắp đặt, sự lặp đi lặp lại, sự thành tựu, v.v. Ví dụ: Về sự kết hợp: sandhi (sự nối liền). Về sự đúng đắn: samādhi (định), sampayutto (tương ưng). Về sự toàn diện: saṃkiṇṇaṃ (đông đúc), samullapanā (cuộc trò chuyện). Về sự tụ hội: saṅgamo (sự hội họp). Về sự tóm tắt: samāso (sự tóm lược). Về nghĩa nhiều: sārattho (nghĩa lý sâu sắc). Về nghĩa cùng với: saṃvāso (sự chung sống). Về nghĩa ít: samaggho (hài hòa, thống nhất). Về sự phát sinh: sambhavo (sự phát sinh). Về sự đối diện: sammukhaṃ (trước mặt). Về sự tụ hội: saṃgaṇhāti (thu thập). Về sự sắp đặt: saṃvutaṃ (được thu thúc). Về sự lặp đi lặp lại: sandhāvati (chạy tiếp). Về sự thành tựu: sampanno (được thành tựu). අනුඉති අනුගතා+නුපච්ඡින්න, පච්ඡාත්ථ, භුසත්ථ, සාදිස්ස, හීන, තතියත්ථ, ලක්ඛණි+ත්ථම්භූතක්ඛාන, භාග, විච්ඡාදීසු. අනුගතෙ-අන්වෙති, අනුපච්ඡින්නෙ-අනුසයො, පච්ඡාත්ථෙ-අනුරථං, භුසත්ථෙ-අනුරත්තො, සාදිස්සෙ-අනුරූපං, හීනෙ-අනුසාරිපුත්තං පඤ්ඤවන්තො, තතියත්ථෙ-නදි+මන්වවසිතා සෙනා, ලක්ඛණෙරුක්ඛ+මනුවිජ්ජොතතෙ විජ්ජු, ඉත්ථම්භූතඛ්‍යානෙ-සාධු දෙවදත්තො මාතර+මනු[Pg.99], භාගෙ-ය+දෙත්ථ මං අනු සියා, තං දීයතු, විච්ඡායං-රුක්ඛං රුක්ඛං අනු විජ්ජොතතෙ චන්දො. (Tiếp đầu ngữ) Anu (được dùng) trong các nghĩa: sự đi theo, sự không gián đoạn, nghĩa sau, nghĩa nhiều, sự tương tự, sự thấp kém, nghĩa của cách thứ ba, dấu hiệu, sự biểu thị trạng thái, phần, sự liên tiếp, v.v. Ví dụ: Về sự đi theo: anveti (đi theo). Về sự không gián đoạn: anusayo (tùy miên). Về nghĩa sau: anurathaṃ (dọc theo xe). Về nghĩa nhiều: anuratto (rất ưa thích). Về sự tương tự: anurūpaṃ (thích hợp). Về sự thấp kém: anusāriputtaṃ paññavanto (những người trí tuệ thua kém Sāriputta). Về nghĩa của cách thứ ba: nadimanvavasitā senā (quân đội đóng dọc theo bờ sông). Về dấu hiệu: rukkhamanuvijjotate vijju (sét đánh về phía cây). Về sự biểu thị trạng thái: sādhu devadatto mātara manu (Devadatta tốt với mẹ). Về phần: yadettha maṃ anu siyā, taṃ dīyatu (phần nào ở đây thuộc về tôi, xin hãy cho phần đó). Về sự liên tiếp: rukkhaṃ rukkhaṃ anu vijjotate cando (mặt trăng chiếu sáng từ cây này đến cây khác). අවඉති අධොභාග, වියොග, පරිභව, ජානන, නිච්ඡය, දෙස, ථෙය්‍යාදීසු. අධොභාගෙ-අවක්ඛිත්තචක්ඛු, වියොගෙ-අවකොකිලං වනං, පරිභවෙ-අවජානනං, අවමඤ්ඤති, ජානනෙ-අවගච්ඡති., නිච්ඡයෙ-අවධාරණං, දෙසෙ-අවකාසො, ථෙය්‍යෙ-අවහාරො. (Tiếp đầu ngữ) Ava (được dùng) trong các nghĩa: phần dưới, sự chia lìa, sự khinh miệt, sự biết, sự chắc chắn, nơi chốn, sự trộm cắp, v.v. Ví dụ: Về phần dưới: avakkhittacakkhu (mắt nhìn xuống). Về sự chia lìa: avakokilaṃ vanaṃ (khu rừng không có chim cu). Về sự khinh miệt: avajānanaṃ (sự coi thường), avamaññati (coi thường). Về sự biết: avagacchati (hiểu biết). Về sự chắc chắn: avadhāraṇaṃ (sự xác định). Về nơi chốn: avakāso (cơ hội, không gian). Về sự trộm cắp: avahāro (sự lấy trộm). ඔඉති ඔරොහරණ, නීහරණ, සුද්ධිආදීසු දිස්සති. ඔරොහණෙ-පාසාදා ඔරොහති, නීහරණෙ-ඔමුක්කුපාහනො, සුද්ධියං-ඔදාතං. (Tiếp đầu ngữ) O được thấy trong các nghĩa: sự đi xuống, sự cởi ra, sự trong sạch, v.v. Ví dụ: Về sự đi xuống: pāsādā orohati (đi xuống từ cung điện). Về sự cởi ra: omukkupāhano (đã cởi giày). Về sự trong sạch: odātaṃ (màu trắng, trong sạch). නිඉති, නිස්සෙස, නිග්ගත, නීහරණ,+න්තොපවෙසනා+භාව, නිසෙධන, නික්ඛන්ත, පාතුභාවා+වධාරණ, විභජන, උපමු+පධාරණා+වසාන, ඡෙක, නීහරණා+වරණාදීසු. නිස්සෙසෙ-නිරුත්ති, නිග්ගතෙ-නික්කිලෙසො, නිය්‍යාති, නීහරණෙ-නිද්ධාරණං, අන්තොපවෙසනෙ-නිඛාතො, අභාවෙ-නිම්මක්ඛිකං, නිසෙධෙ-නිවාරෙති, නික්ඛන්තෙ-නිබ්බානං, පාතුභාවෙ-නිම්මිතං, අවධාරණෙ-නිච්ඡයො, විභජනෙ-නිද්දෙසො. උපමායං-නිදස්සනං, උපධාරණෙ-නිසාමනං, අවසානෙ-නිට්ඨිතං, ඡෙකෙ-නිපුණො, නීහරණෙ-නීහරති, ඉස්ස දීඝො. ආවරණෙ-නීවරණං. (Tiếp đầu ngữ) Ni (được dùng) trong các nghĩa: sự hoàn toàn, sự đi ra, sự lấy ra, sự đi vào trong, sự không có, sự ngăn cấm, sự xuất ly, sự hiện ra, sự quyết định, sự phân chia, sự so sánh, sự xem xét, sự kết thúc, sự khéo léo, sự che đậy, v.v. Ví dụ: Về sự hoàn toàn: nirutti (ngữ nguyên học). Về sự đi ra: nikkileso (vô phiền não), niyyāti (đi ra). Về sự lấy ra: niddhāraṇaṃ (sự xác định). Về sự đi vào trong: nikhāto (được chôn). Về sự không có: nimmakkhikaṃ (không có ruồi). Về sự ngăn cấm: nivāreti (ngăn chặn). Về sự xuất ly: nibbānaṃ (Niết-bàn). Về sự hiện ra: nimmitaṃ (được tạo ra). Về sự quyết định: nicchayo (sự chắc chắn). Về sự phân chia: niddeso (sự giải thích). Về sự so sánh: nidassanaṃ (ví dụ). Về sự xem xét: nisāmanaṃ (sự lắng nghe). Về sự kết thúc: niṭṭhitaṃ (đã xong). Về sự khéo léo: nipuṇo (khéo léo). Về sự lấy ra: nīharati (lấy ra), i của nó được trường âm. Về sự che đậy: nīvaraṇaṃ (triền cái). දුඉති අසොභණා+භාව, කුච්ඡිතා+සමිද්ධි, කිච්ඡ, විරූපතාදීසු. අසොභණෙ-දුග්ගන්ධො, අභාවෙ-දුබ්භික්ඛං, කුච්ඡිතෙ – දුක්කටං[Pg.100]. අසමිද්ධියං-දුස්සස්සං, කිච්ඡෙ-දුක්කරං, විරූපතායං-දුබ්බණ්ණො දුම්මුඛො. (Tiếp đầu ngữ) Du (được dùng) trong các nghĩa: sự không tốt đẹp, sự không có, sự đáng chê, sự không thành tựu, sự khó khăn, sự xấu xí, v.v. Ví dụ: Về sự không tốt đẹp: duggandho (mùi hôi). Về sự không có: dubbhikkhaṃ (nạn đói). Về sự đáng chê: dukkaṭaṃ (việc làm sai trái). Về sự không thành tựu: dussassaṃ (mùa màng thất bát). Về sự khó khăn: dukkaraṃ (khó làm). Về sự xấu xí: dubbaṇṇo (xấu sắc), dummukho (mặt xấu). විඉති විසෙස, විවිධ, විරුද්ධ, විගත, වියොග, විරූපතාදීසු. විසෙසෙ-විමුත්ති, විසිට්ඨො, විවිධෙ-විමති, විරුද්ධෙ-විවාදො, විගතෙ-විමලං, වියොගෙ-විප්පයුත්තො, විරූපතායං-විරූපො. (Tiếp đầu ngữ) Vi (được dùng) trong các nghĩa: sự đặc biệt, sự đa dạng, sự đối nghịch, sự ra đi, sự chia lìa, sự xấu xí, v.v. Ví dụ: Về sự đặc biệt: vimutti (sự giải thoát), visiṭṭho (xuất sắc). Về sự đa dạng: vimati (sự hoài nghi). Về sự đối nghịch: vivādo (sự tranh cãi). Về sự ra đi: vimalaṃ (không tỳ vết). Về sự chia lìa: vippayutto (bị chia lìa). Về sự xấu xí: virūpo (xấu xí). අධිඉති අධිකි+ස්සරූ+පරිභාවා+ධිභවන+ජ්ඣායා+ධිට්ඨාන, නිච්ඡය, පාපුණනාදීසු. අධිකෙ-අධිසීලං, ඉස්සරෙ-අධිපති, අධි බ්‍රහ්මදත්තෙ පඤ්චාලා, උපරිභාවෙ-අධිරොහති, පථවිං අධිසෙස්සති, අධිභවනෙ-අධිභවති, අජ්ඣායනෙ-බ්‍යාකරණ+මධීතෙ, අධිට්ඨානෙ-භූමිකම්පාදිං අධිට්ඨාති, නිච්ඡයෙ-අධිමොක්ඛො, පාපුණනෙ-භොගක්ඛන්ධං අධිගච්ඡති. (Tiếp đầu ngữ) Adhi (được dùng) trong các nghĩa: sự vượt trội, sự cai trị, sự ở trên, sự chế ngự, sự học hỏi, sự quyết định, sự chắc chắn, sự đạt được, v.v. Ví dụ: Về sự vượt trội: adhisīlaṃ (giới cao hơn). Về sự cai trị: adhipati (người cai trị), adhi brahmadatte pañcālā (xứ Pañcāla dưới quyền vua Brahmadatta). Về sự ở trên: adhirohati (leo lên), pathaviṃ adhisessati (sẽ nằm trên mặt đất). Về sự chế ngự: adhibhavati (chế ngự). Về sự học hỏi: byākaraṇamadhīte (học ngữ pháp). Về sự quyết định: bhūmikampādiṃ adhiṭṭhāti (quyết định về động đất, v.v.). Về sự chắc chắn: adhimokkho (sự quyết tâm). Về sự đạt được: bhogakkhandhaṃ adhigacchati (đạt được khối tài sản). අපිඉති සම්භාවනා+පෙක්ඛා, සමුච්චය, ගරහ, පඤ්හාදීසු. සම්භාවනායං-අපි දිබ්බෙසු කාමෙසු, මෙරුම්පි විනිවිජ්ඣිත්වා ගච්ඡෙය්‍ය, අපෙක්ඛායං-අයම්පි ධම්මො අනියතො, සමුච්චයෙ-ඉතිපි අරහං, අන්තම්පි අන්තගුණම්පි ආදාය, ගරහෙ-අපි අම්හාකං පණ්ඩිතක, පඤ්හෙ-අපි භන්තෙ භික්ඛං ලභිත්ථ. (Tiếp đầu ngữ) Api (được dùng) trong các nghĩa: sự có thể, sự mong đợi, sự tập hợp, sự khiển trách, câu hỏi, v.v. Ví dụ: Về sự có thể: api dibbesu kāmesu (ngay cả trong các dục lạc cõi trời), merumpi vinivijjhitvā gaccheyya (có thể đi xuyên qua cả núi Meru). Về sự mong đợi: ayampi dhammo aniyato (pháp này cũng không chắc chắn). Về sự tập hợp: itipi arahaṃ (vị ấy cũng là A-la-hán), antampi antaguṇampi ādāya (lấy cả phần cuối và phẩm chất của phần cuối). Về sự khiển trách: api amhākaṃ paṇḍitaka (hỡi nhà thông thái nhỏ của chúng ta!). Về câu hỏi: api bhante bhikkhaṃ labhittha (bạch ngài, ngài đã nhận được vật thực chưa?). අතිඉති අතික්කමනා+තික්කන්තා+තිසය, භුසත්ථාදීසු. අතික්කමෙ-අතිරොචති අම්හෙහි, අතීතො, අතික්කන්තෙ-අච්චන්තං, අතිසයෙ-අතිකුසලො, භුසත්ථෙ-අතිකොධො, අතිවුද්ධි. (Tiếp đầu ngữ) Ati (được dùng) trong các nghĩa: sự vượt qua, sự đã qua, sự siêu việt, nghĩa nhiều, v.v. Ví dụ: Về sự vượt qua: atirocati amhehi (sáng chói hơn chúng ta), atīto (quá khứ). Về sự đã qua: accantaṃ (vô cùng). Về sự siêu việt: atikusalo (rất khéo léo). Về nghĩa nhiều: atikodho (rất sân hận), ativuddhi (sự phát triển quá mức). සුඉති සොභණ, සුට්ඨු, සම්මා, සමිද්ධි, සුඛත්ථාදීසු. සොභණෙ-සුගන්ධො, සුට්ඨු+සම්මාදත්ථෙසු-සුට්ඨු ගතො සුගතො, සම්මා [Pg.101] ගතොතිපි සුගතො, සමිද්ධියං-සුභික්ඛං, සුඛත්ථෙ-සුකරො. (Tiếp đầu ngữ) Su (được dùng) trong các nghĩa: tốt đẹp, khéo, đúng đắn, sự thành tựu, nghĩa dễ dàng, v.v. Ví dụ: Về sự tốt đẹp: sugandho (mùi thơm). Về nghĩa khéo và đúng đắn: suṭṭhu gato sugato (khéo đi là Thiện Thệ), sammā gatotipi sugato (chánh đi cũng là Thiện Thệ). Về sự thành tựu: subhikkhaṃ (dồi dào vật thực). Về nghĩa dễ dàng: sukaro (dễ làm). උඉති උග්ගතු+ද්ධකම්ම, පධාන, වියොග, සම්භව, අත්තලාභ, සත්ති, සරූපකථනාදීසු. උග්ගතෙ-උග්ගච්ඡති, උද්ධකම්මෙ-ආසනා උට්ඨිතො, උක්ඛෙපො, පධානෙ-උත්තමො, ලොකුත්තරො, වියොගෙ-උබ්භාසිතො, සම්භවෙ-උබ්භුතො, අත්තලාභෙ-උප්පන්නං ඤාණං, සත්තියං-උස්සහති ගන්තුං, සරූපකථනෙ-උද්දිසති සුත්තං. Tiếp đầu ngữ U có các nghĩa: đi lên, hành động hướng lên, ưu việt, rời khỏi, phát sanh, tự thể thành tựu, năng lực, trình bày bản chất, v.v... Về nghĩa đi lên: uggacchati (đi lên). Về nghĩa hành động hướng lên: āsanā uṭṭhito (đã đứng lên khỏi chỗ ngồi), ukkhepo (sự nâng lên). Về nghĩa ưu việt: uttamo (tối thượng), lokuttaro (siêu thế). Về nghĩa rời khỏi: ubbhāsito (bị trục xuất). Về nghĩa phát sanh: ubbhuto (đã phát sanh). Về nghĩa tự thể thành tựu: uppannaṃ ñāṇaṃ (trí tuệ đã sanh khởi). Về nghĩa năng lực: ussahati gantuṃ (có thể đi). Về nghĩa trình bày bản chất: uddisati suttaṃ (tụng đọc kinh). අභිඉති අභිමුඛභාව, විසිට්ඨා+ධිකු+ද්ධකම්ම, කුල, සාරුප්ප, වන්දන, ලක්ඛණි+ත්ථම්භූතක්ඛාන, විච්ඡාදීසු. අභිමුඛභාවෙ-අභිමුඛො, අභික්කමති, විසිට්ඨෙ-අභිධම්මො, අධිකෙ-අභිවසති, උද්ධකම්මෙ-අභිරුහති. කුලෙ-අභිජාතො, සාරුප්පෙ-අභිරූපො, වන්දනෙ-අභිවාදෙති, ලක්ඛණාදීසු පුරිමසමං. Tiếp đầu ngữ Abhi có các nghĩa: hướng đến, đặc thù, hơn, hành động hướng lên, dòng dõi, thích hợp, đảnh lễ, chỉ rõ đặc tính, trình bày sự thật, bao trùm, v.v... Về nghĩa hướng đến: abhimukho (hướng về), abhikkamati (tiến tới). Về nghĩa đặc thù: abhidhammo (Vi Diệu Pháp). Về nghĩa hơn: abhivasati (vượt trội). Về nghĩa hành động hướng lên: abhiruhati (leo lên). Về nghĩa dòng dõi: abhijāto (dòng dõi cao quý). Về nghĩa thích hợp: abhirūpo (xinh đẹp). Về nghĩa đảnh lễ: abhivādeti (đảnh lễ). Về nghĩa chỉ rõ đặc tính, v.v... tương tự như trước. පතිඉති පටිගත, පටිලොම, පටිනිධි, පටිදාන, නිසෙධ, නිවත්තන, සාදිස්ස, පටිකරණා+දාන, පටිබොධ, පටිච්ච, ලක්ඛණිත්ථම්භූතක්ඛාන, භාග, විච්ඡාදීසු. පටිගතෙ-පච්චක්ඛං, පටිලොමෙ-පටිසොතං, පටිනිධිම්හි-ආචරියතො පති සිස්සො, පටිදානෙ-තෙලත්ථිකස්ස ඝතං පටිදදාති, නිසෙධෙ-පටිසෙධෙති, නිවත්තනෙ-පටික්කමති, සාදිස්සෙ-පටිරූපකං, පටිකරණෙ-පටිකාරො, ආදානෙ-පටිග්ගණ්හාති, පටිබොධෙ-පටිවෙධො, පටිච්චෙ-පච්චයො, ලක්ඛණාදීසු පුරිමසමං. Tiếp đầu ngữ Pati có các nghĩa: đối diện, ngược lại, thay thế, đáp lại, ngăn cấm, trở lại, tương tự, đối trị, tiếp nhận, giác ngộ, duyên khởi, chỉ rõ đặc tính, trình bày sự thật, phần, bao trùm, v.v... Về nghĩa đối diện: paccakkhaṃ (hiện tiền). Về nghĩa ngược lại: paṭisotaṃ (ngược dòng). Về nghĩa thay thế: ācariyato pati sisso (học trò thay thế thầy). Về nghĩa đáp lại: telatthikassa ghataṃ paṭidadāti (đem bơ sữa đáp lại người cần dầu). Về nghĩa ngăn cấm: paṭisedheti (ngăn cấm). Về nghĩa trở lại: paṭikkamati (lui về). Về nghĩa tương tự: paṭirūpakaṃ (vật tương tự). Về nghĩa đối trị: paṭikāro (sự đối trị). Về nghĩa tiếp nhận: paṭiggaṇhāti (tiếp nhận). Về nghĩa giác ngộ: paṭivedho (sự thấu triệt). Về nghĩa duyên khởi: paccayo (duyên). Về nghĩa chỉ rõ đặc tính, v.v... tương tự như trước. පරිඉති සමන්තතොභාව, පරිච්ඡෙද, වජ්ජනා+ලිඞ්ගන, නිවසන, පූජා, භොජනා+වජානන, දොසක්ඛාන, ලක්ඛණාදීසු. සමන්ථ- තොභාවෙ-පරිවුතො[Pg.102], පරිච්ඡෙදෙ-පරිඤ්ඤෙය්‍යං, වජ්ජනෙ-පරිහරති, ආලිඞ්ගනෙ-පරිස්සජති, නිවසනෙ-යො වත්ථං පරිදහෙස්සති, පූජායං-පරිචරියා, භොජනෙ-භික්ඛුං පරිවිසති, අවජානනෙ-පරිභවති. දොසක්ඛානෙ-පරිභාසති, ලක්ඛණාදීසු-රුක්ඛං පරි විජ්ජොතතෙ විජ්ජු ඉච්චාදි. Tiếp đầu ngữ Pari có các nghĩa: xung quanh, toàn diện, tránh né, ôm lấy, mặc vào, cúng dường, phục vụ, khinh miệt, khiển trách, chỉ rõ đặc tính, v.v... Về nghĩa xung quanh: parivuto (được vây quanh). Về nghĩa toàn diện: pariññeyyaṃ (điều cần được liễu tri). Về nghĩa tránh né: pariharati (tránh né). Về nghĩa ôm lấy: parissajati (ôm lấy). Về nghĩa mặc vào: yo vatthaṃ paridahessati (người sẽ mặc y). Về nghĩa cúng dường: paricariyā (sự hầu hạ). Về nghĩa phục vụ: bhikkhuṃ parivisati (phục vụ vị tỳ khưu). Về nghĩa khinh miệt: paribhavati (khinh miệt). Về nghĩa khiển trách: paribhāsati (mắng nhiếc). Về nghĩa chỉ rõ đặc tính, v.v...: rukkhaṃ pari vijjotate vijju (sét đánh xung quanh cây), v.v... උපඉති උපගමන, සමීපූ+පපත්ති, සාදිස්සා+ධිකු+පරිභාවා+නසන, දොසක්ඛාන, සඤ්ඤා, පුබ්බකම්ම, පූජා, ගය්හාකාර, භුසත්ථාදීසු. උපගමනෙ-නිසින්නං වා උපනිසීදෙය්‍ය, සමීපෙ-උපනගරං, උපපත්තියං-සග්ගං ලොකං උපපජ්ජති, අථ වා උපපත්ති=යුත්ති, යථා උපපත්තිතො ඉක්ඛතීති උපෙක්ඛා, සාදිස්සෙ-උපමානං, උපමා, අධිකෙ-උපඛාරියං දොණො, උපරිභාවෙ-උපසම්පන්නො, අනසනෙ-උපවාසො, දොසක්ඛානෙ-පරං උපවදති, සඤ්ඤායං-උපධා, උපසග්ගො, පුබ්බකම්මෙ-උපක්කමො, උපකාරො, පූජායං-බුද්ධුපට්ඨාකො, මාතුපට්ඨානං, ගය්හාකාරෙ-සොචෙය්‍යපච්චුපට්ඨානං, භුසත්ථෙ-උපාදානං, උපායාසො, උපනිස්සයොති. Tiếp đầu ngữ Upa có các nghĩa: đến gần, gần gũi, sanh khởi, tương tự, hơn, ở trên, nhịn ăn, khiển trách, danh xưng, hành động trước, cúng dường, cách thức nắm giữ, ý nghĩa dồi dào, v.v... Về nghĩa đến gần: nisinnaṃ vā upanisīdeyya (nên ngồi gần người đang ngồi). Về nghĩa gần gũi: upanagaraṃ (vùng ngoại ô). Về nghĩa sanh khởi: saggaṃ lokaṃ upapajjati (sanh về cõi trời). Hoặc upapatti có nghĩa là lý lẽ (yutti), như trong upekkhā có nghĩa là 'nhìn với lý lẽ' (ikkhati upapattito). Về nghĩa tương tự: upamānaṃ (sự so sánh), upamā (ví dụ). Về nghĩa hơn: upakhāriyaṃ doṇo (một doṇa hơn một khāri). Về nghĩa ở trên: upasampanno (đã thọ cụ túc giới). Về nghĩa nhịn ăn: upavāso (ngày trai giới). Về nghĩa khiển trách: paraṃ upavadati (khiển trách người khác). Về nghĩa danh xưng: upadhā (âm cận cuối), upasaggo (tiếp đầu ngữ). Về nghĩa hành động trước: upakkamo (sự nỗ lực), upakāro (sự giúp đỡ). Về nghĩa cúng dường: buddhupaṭṭhāko (người hầu Phật), mātupaṭṭhānaṃ (sự phụng dưỡng mẹ). Về nghĩa cách thức nắm giữ: soceyyapaccupaṭṭhānaṃ (sự hiện diện của thanh tịnh). Về nghĩa dồi dào: upādānaṃ (sự chấp thủ), upāyāso (sự phiền não), upanissayo (duyên y chỉ). ආඉති අභිමුඛභාවු+ද්ධකම්ම+මරියාදා+භිවිධි, පත්ති+ච්ඡා, පරිස්සජන, ආදිකම්ම, ගහණ, නිවාසන, සමීප, ආව්හානාදීසු. අභිමුඛභාවෙ-ආගච්ඡන්ති, උද්ධකම්මෙ-ආරොහති, මරියාදායං-ආපබ්බතා ඛෙත්තං, අභිවිධිම්හි-ආකුමාරං යසො කච්චායනස්ස, පත්තියං-ආපත්තිං ආපන්නො, ඉච්ඡායං-ආකඞ්ඛා, පරිස්සජනෙ-ආලිඞ්ගනං, ආදිකම්මෙ-ආරම්භො, ගහණෙ-ආදීයති, ආලිඞ්ගති, (ආලිම්පති, රූ), නිවාසෙ-ආවසථො, ආවාසො, සමීපෙ-ආසන්නං, ආව්හානෙ-ආමන්තෙති. Tiếp đầu ngữ Ā có các nghĩa: hướng đến, hành động hướng lên, giới hạn, bao gồm, đạt đến, mong muốn, ôm lấy, bắt đầu, nắm giữ, trú ngụ, gần gũi, gọi mời, v.v... Về nghĩa hướng đến: āgacchanti (họ đến). Về nghĩa hành động hướng lên: ārohati (leo lên). Về nghĩa giới hạn: āpabbatā khettaṃ (cánh đồng đến tận ngọn núi). Về nghĩa bao gồm: ākumāraṃ yaso kaccāyanassa (danh tiếng của ngài Kaccāyana lan đến cả trẻ nhỏ). Về nghĩa đạt đến: āpattiṃ āpanno (đã phạm một tội). Về nghĩa mong muốn: ākaṅkhā (sự mong muốn). Về nghĩa ôm lấy: āliṅganaṃ (sự ôm lấy). Về nghĩa bắt đầu: ārambho (sự khởi đầu). Về nghĩa nắm giữ: ādīyati (nắm lấy), āliṅgati (ôm lấy), (hoặc ālimpati). Về nghĩa trú ngụ: āvasatho (nơi ở), āvāso (chỗ ở). Về nghĩa gần gũi: āsannaṃ (gần). Về nghĩa gọi mời: āmanteti (gọi, mời). ප [Pg.103] පරා+ප ස+මන්ව+ව, ඔ නි දු රභි බ්‍යා+ධිසු; අති නි ප්පති පරි අපයො, උප ආ ඉති වීසති; එස හි භො උපසග්ග-විධි+ක්කමතො කථිතො. Pa, parā, apa, saṃ, anu, ava, o, ni, du, abhi, vi, ā, adhi, su; Ati, ni, paṭi, pari, apa, api (trong văn bản là apayo), upa, ā, như vậy là hai mươi. Này các bạn, phương pháp về các tiếp đầu ngữ đã được trình bày theo thứ tự. එත්ථ ච – Và ở đây – උපසග්ග+නිපාතා ච, පච්චයා ච ඉමෙ තයො; නෙකෙ+නෙකත්ථවාචකා, ඉති නෙරුත්තිකා+බ්‍රවුං. Các tiếp đầu ngữ, các bất biến từ, và các tiếp vĩ ngữ, ba loại này có thể diễn đạt một hoặc nhiều ý nghĩa; các nhà từ nguyên học đã nói như vậy. 118. අසංඛ්‍යෙහි සබ්බාසං 118. Sau các từ không có số, của tất cả... අවිජ්ජමානසංඛ්‍යෙහි පරාසං සබ්බාසං විභත්තීනං ලොපො හොති. න සන්ති එකවචනාදිසංඛ්‍යා එතෙසන්ති අසංඛ්‍යා, තෙසං අසංඛ්‍යානං විභත්තීනං භෙදෙ අසතිපි ස්‍යාදිවිධානං ‘‘මා නො අජ්ජ විකන්තිංසූ’’තිආදො විභත්‍යන්තත්තා පදත්තසිද්ධීති වො+නොආදීනං සිද්ධියා ච තෙසං පඨමාදිඅත්ථෙ දස්සනතො ච හොති. පහාරො පරාභවො අපහාරො සංහාරො අවහාරො ඔහාරො ඉච්චාදි හොති. Sau các từ không có số hiện hữu, sự lược bỏ tất cả các biến cách vị ngữ xảy ra. Những từ nào không có số như số ít v.v... thì được gọi là 'không có số' (asaṃkhyā). Mặc dù không có sự phân biệt biến cách vị ngữ đối với những từ không có số này, việc áp dụng các biến cách như 'si' v.v... là để xác lập chúng thành 'pada' (từ) do có đuôi biến cách, như trong ví dụ 'mā no ajja vikantiṃsū', và để hình thành các dạng như 'vo', 'no' v.v..., và cũng để chỉ rõ ý nghĩa của chúng là chủ cách v.v... Các từ như pahāro (sự tấn công), parābhavo (sự suy vong), apahāro (sự lấy đi), saṃhāro (sự thu gom), avahāro (sự loại bỏ), ohāro (sự đi xuống) v.v... được hình thành. උපෙච්ච+ත්ථං සජන්තීති, උපසග්ගා හි පාදයො; චාදී පදාදිමජ්ඣන්තෙ, නිපාතා නිපතන්තීති. Vì chúng đến gần và tạo ra ý nghĩa, nên 'pa' v.v... được gọi là tiếp đầu ngữ (upasagga). Vì chúng 'rơi' vào đầu, giữa, hoặc cuối của một từ, nên 'ca' v.v... được gọi là bất biến từ (nipāta). ඔපසග්ගිකපදං. Phần về tiếp đầu ngữ. සමුච්චය+විකප්පන+පටිසෙධ+පූරණාදිඅත්ථං අසත්තවාචිකං නෙපාතිකං. Bất biến từ (nepātikaṃ) là từ không chỉ định thực thể, có các ý nghĩa như liên hợp, phân cách, phủ định, bổ sung, v.v... ච-ඉති සමුච්චයා+න්වාචය+ඉතරෙතරයොග+සමාහාරා+වධාරණාදීසු. වා-ඉති විකප්පනු+පමාන+සමුච්චය+වවත්ථිතවිභාසාදීසු. න, නො, මා, අ, අලං, හලං ඉච්චෙතෙ පටිසෙධෙ[Pg.104]. ‘‘ද්වෙ පටිසෙධා පකතිඅත්ථං ගමයන්තී’’ති ඤායා ‘‘න තෙසං පන රූපානං පච්චයා න ච හොන්තී’’ති එත්ථ න ච න හොන්ති-හොන්තෙවාති පකතිඅත්ථං ගමයති. අලං පරියත්ති+භූසනෙසු ච. Bất biến từ 'Ca' có các nghĩa: liên hợp, liên kết nối tiếp, tương quan, tập hợp, nhấn mạnh, v.v... Bất biến từ 'Vā' có các nghĩa: phân cách, so sánh, liên hợp, lựa chọn xác định, v.v... Các từ 'Na', 'no', 'mā', 'a', 'alaṃ', 'halaṃ' có nghĩa phủ định. Theo quy tắc 'Hai lần phủ định mang ý nghĩa khẳng định', trong câu 'na tesaṃ pana rūpānaṃ paccayā na ca hontī' (nhưng không phải là không có các duyên cho các sắc pháp ấy), ở đây 'na ca na honti' (không phải là không có) mang ý nghĩa khẳng định là 'honteva' (chắc chắn có). 'Alaṃ' còn có nghĩa là 'đủ' và 'trang sức'. පූරණත්ථං දුවිධං අත්තපූරණං පදපූරණඤ්ච, තත්ථ අථ, ඛලු, වත, අථො, අස්සු, යග්ඝෙ, හි, චරහි, නං, තං, ච, තු, වා, වො, පන, හවෙ, කීව, හ, තතො, යථා, සුදං, ඛො, වෙ, හං, එනං, (එවං, රූ) සෙය්‍යථිදං ඉච්චෙවමාදි පදපූරණෙ. තත්ථ අථ-ඉති පඤ්හා+නන්තරියා+ධිකාරාදීසු ච. ඛලු-ඉති පටිසෙධා+වධාරණ, පසිද්ධීසු ච. වත+ඉති එකංස, ඛෙදා+නුකම්ප, සංකප්පෙසු ච. අථො-ඉති අන්වාදෙසෙ ච. හි-ඉති හෙතු, අවධාරණෙසු ච. තු-ඉති විසෙස, හෙතු, නිවත්තනාදීසු ච. පන-ඉති විසෙසෙපි. හවෙ+වෙ ඉච්චෙතෙ එකංසත්ථෙපි. හං-විසාද, විම්හෙසුපි. (විසාද, සම්භවෙසු, රූ). සෙය්‍යථිදංති තං කතමංති අත්ථෙපි. Về ý nghĩa bổ sung, có hai loại: bổ sung ý nghĩa và bổ sung từ. Trong đó, atha, khalu, vata, atho, assu, yagghe, hi, carahi, naṃ, taṃ, ca, tu, vā, vo, pana, have, kīva, ha, tato, yathā, sudaṃ, kho, ve, haṃ, enaṃ, (evaṃ, rū) seyyathidaṃ, v.v... là những từ bổ sung. Trong đó, 'atha' được dùng trong các trường hợp như câu hỏi, sự nối tiếp, sự bắt đầu, v.v... 'Khalu' được dùng trong sự ngăn cấm, sự xác định, và sự nổi tiếng. 'Vata' được dùng trong sự chắc chắn, sự mệt mỏi, sự thương cảm, và sự quyết tâm. 'Atho' được dùng trong sự nối tiếp. 'Hi' được dùng trong nguyên nhân và sự xác định. 'Tu' được dùng trong sự khác biệt, nguyên nhân, sự quay lại, v.v... 'Pana' cũng được dùng trong sự khác biệt. Các từ 'have' và 've' cũng có nghĩa là chắc chắn. 'Haṃ' cũng được dùng trong sự buồn rầu và sự kinh ngạc. (Trong sự buồn rầu, sự có thể xảy ra, theo Rūpasiddhi). 'Seyyathidaṃ' cũng có nghĩa là 'cái đó là gì?'. අත්ථපූරණං දුවිධං විභත්තියුත්තං අවිභත්තියුත්තඤ්ච. අත්ථි, සක්කා, ලබ්භා ඉච්චෙතෙ පඨමායං. ආවුසො අම්භො හම්භො අරෙ හරෙ රෙ ජෙ ඉච්චෙතෙ ආමන්තණෙ. දිවා භිය්‍යො (නමො, රූ) ඉච්චෙතෙ පඨමාදුතියාසු. සයං සාමං සං සම්මා කින්ති ඉච්චෙතෙ තතියත්ථෙ. සො+තො+ධාපච්චයන්තා ච සුත්තසො පදසො අනිච්චතො දුක්ඛතො එකධා ද්විධා ඉච්චාදි. තවෙ+තුං පච්චයන්තා චතුත්ථියාව, කාතවෙ දාතවෙ, කාතුං කාරෙතුං, (දාතුං, රූ) දාපෙතුං ඉච්චාදි. සො+තොපච්චයන්තා පඤ්චමියත්ථෙ, දීඝසො ඔරසො රාජතො වා චොරතො වා ඉච්චාදි. තො සත්ත- ම්‍යත්ථෙපි [Pg.105] ත්‍ර+ත්ථාදිපච්චයන්තා ච, එකතො පුරතො පච්ඡතො පස්සතො පිට්ඨිතො පාදතො සීසතො අග්ගතො මූලතො, යත්‍ර යත්ථ යහිං තත්‍ර තත්ථ තහිං ඉච්චාදි. සමන්තා සාමන්තා පරිතො අභිතො සමන්තතො එකජ්ඣං එකමන්තං හෙට්ඨා උපරි උද්ධං අධො තිරියං සම්මුඛා පරමුඛා ආවි රහො තිරො උච්චං නීචං අන්තො අන්තරා අන්තරං අජ්ඣත්තං බහිද්ධා බාහිරා බාහිරං බහි ඔරං පාරං ආරා ආරකා පච්ඡා පුරෙ හුරං පෙච්ච ඉච්චෙතෙ සත්තමියා. සම්පති ආයති අජ්ජ අපරජ්ඣ සුවෙ ස්වෙ උත්තරසුවෙ (කිසු, රූ) හිය්‍යො පරෙ (පරසුවෙ, රූ) සජ්ජු සායං පාතො කාලං කල්ලං දිවා රත්තං නිච්චං සතතං අභිණ්හං අභික්ඛණං මුහුං මුහුත්තං භූතපුබ්බං පුරා යදා තදා (කදා, රූ) ඉච්චාදයො කාලසත්තමියං. ඉති විභත්තියුත්තානි. Sự bổ sung ý nghĩa có hai loại: loại có liên quan đến biến cách và loại không có liên quan đến biến cách. Các từ 'atthi', 'sakkā', 'labbhā' được dùng trong biến cách thứ nhất. Các từ 'āvuso', 'ambho', 'hambho', 'are', 'hare', 're', 'je' được dùng trong hô cách. Các từ 'divā', 'bhiyyo' (namo, theo Rū) được dùng trong biến cách thứ nhất và thứ hai. Các từ 'sayaṃ', 'sāmaṃ', 'saṃ', 'sammā', 'kinti' được dùng trong ý nghĩa của biến cách thứ ba. Và các từ kết thúc bằng tiếp vị ngữ 'so', 'to', 'dhā' như 'suttaso', 'padaso', 'aniccato', 'dukkhato', 'ekadhā', 'dvidhā', v.v... Các từ kết thúc bằng tiếp vị ngữ 'tave', 'tuṃ' chỉ được dùng trong biến cách thứ tư, như 'kātave', 'dātave', 'kātuṃ', 'kāretuṃ', ('dātuṃ', theo Rū), 'dāpetuṃ', v.v... Các từ kết thúc bằng tiếp vị ngữ 'so', 'to' được dùng trong ý nghĩa của biến cách thứ năm, như 'dīghaso', 'oraso', 'rājato vā', 'corato vā', v.v... 'To' cũng được dùng trong ý nghĩa của biến cách thứ bảy, và các từ kết thúc bằng tiếp vị ngữ 'tra', 'tthā', v.v... như 'ekato', 'purato', 'pacchato', 'passato', 'piṭṭhito', 'pādato', 'sīsato', 'aggato', 'mūlato', 'yatra', 'yattha', 'yahiṃ', 'tatra', 'tattha', 'tahiṃ', v.v... Các từ 'Samantā', 'sāmantā', 'parito', 'abhito', 'samantato', 'ekajjhaṃ', 'ekamantaṃ', 'heṭṭhā', 'upari', 'uddhaṃ', 'adho', 'tiriyaṃ', 'sammukhā', 'paramukhā', 'āvi', 'raho', 'tiro', 'uccaṃ', 'nīcaṃ', 'anto', 'antarā', 'antaraṃ', 'ajjhattaṃ', 'bahiddhā', 'bāhirā', 'bāhiraṃ', 'bahi', 'oraṃ', 'pāraṃ', 'ārā', 'ārakā', 'pacchā', 'pure', 'huraṃ', 'pecca' được dùng trong biến cách thứ bảy. Các từ 'sampati', 'āyati', 'ajja', 'aparajjha', 'suve', 'sve', 'uttarasuve' ('kisu', theo Rū), 'hiyyo', 'pare' ('parasuve', theo Rū), 'sajju', 'sāyaṃ', 'pāto', 'kālaṃ', 'kallaṃ', 'divā', 'rattaṃ', 'niccaṃ', 'satataṃ', 'abhiṇhaṃ', 'abhikkhaṇaṃ', 'muhuṃ', 'muhuttaṃ', 'bhūtapubbaṃ', 'purā', 'yadā', 'tadā' ('kadā', theo Rū), v.v... được dùng trong biến cách thứ bảy chỉ thời gian. Như vậy là các từ có liên quan đến biến cách. අවිභත්තියුත්තෙසු අප්පෙව අප්පෙවනාම නු ඉච්චෙතෙ සංසයත්ථෙ. අද්ධා අඤ්ඤදත්ථු තග්ඝ ජාතු කාමං සසක්කං ඉච්චෙතෙ එකංසත්ථෙ. එවං ඉති අවධාරණෙ. කච්චි නු නනු කථං (කිංසු, රූ) කිං ඉච්චෙතෙ පුච්ඡනත්ථෙ. එවං ඉති ඉත්ථං ඉච්චෙතෙ නිදස්සනත්ථෙ. ඉති හෙතු+වාක්‍යපරිසමත්තීසු ච. යාව තාව යාවතා තාවතා කිත්තාවතා එත්තාවතා කීව ඉච්චෙතෙ පරිච්ඡෙදනත්ථෙ. එවං සාහු ලහු ඔපායිකං පටිරූපං ආම සාධු ඉච්චෙතෙ සම්පටිච්ඡනත්ථෙ. තථා යථා යථෙව තථෙව එවං එවමෙව එවම්පි යථාපි සෙය්‍යථාපි සෙය්‍යථාපිනාම විය ඉව යථරිව තථරිව යථානාම තථානාම යථාහි තථාහි යථාච තථාච ඉච්චෙතෙ පටිභාගත්ථෙ. යථාඉති යොග්ගතා+විච්ඡා+පදත්ථානතිවත්ති+නිදස්සනෙසු ච. එවංඉති [Pg.106] උපදෙස+පඤ්හාදීසු ච. කිඤ්චාපිඉති අනුග්ගහත්ථෙ. ධිඉති ගරහෙ. අහොඉති ගරහ+පසංසන+පත්ථනෙසු. නාමඉති ගරහ+පසංසන+සඤ්ඤා+පඤ්හෙසු. සාධූති පසංසන+යාචනෙසු. ඉඞ්ඝ හන්ද ඉච්චෙතෙ චොදනත්ථෙ. සාධු සුට්ඨු එවමෙතංති අනුමොදනෙ. කිරඉති අනුස්සවන+අසද්ධෙය්‍යෙසු. නුනඉති අනුමානා+නුස්සරණ+පරිවිතක්කෙසු. කස්මාති කාරණපුච්ඡනෙ. යස්මා තස්මා තථා හි තෙන ඉච්චෙතෙ කාරණච්ඡෙදනත්ථෙ. සහ සද්ධිං අමා (සමං, රූ) ඉති සමක්‍රියායං. විනා රිතෙ විප්පයොගෙ. නානා පුථු බහුපකාරෙ. පුථු විසුං අසඞ්ඝාතෙ ච. දුට්ඨු කු කුච්ඡායං (ජිගුච්ඡායං, රූ). පුන අප්පඨමෙ. කථං චිකිච්ඡත්ථෙ. ධා ක්ඛත්තුං සො කිඤ්චඉති සංඛ්‍යාවිභාගෙ. ඊසකං අප්පමානෙසු (අප්පමත්තෙ, රූ). සණිකං මන්දත්ථෙ. ඛිප්පං අරං ලහුං ආසු තුණ්හං අචිරං සීඝත්ථෙ. චිරං චිරස්සං දීඝකාලෙ. චෙ යදි සංකා+වට්ඨානෙ. ධුරං ථිරා+වධාරණෙසු (ධුවං ථිරා+වධාරණෙසු, රූ). හා විසාදෙ. තුණ්හී අභාසනෙ. සච්ඡි පච්චක්ඛෙ. මුසා මිච්ඡාඅලිකං අසච්චෙ. සුවත්ථි ආසිට්ඨෙ ඉච්චාදි. Trong các từ không liên quan đến biến cách, 'appeva', 'appevanāma', 'nu' có nghĩa là nghi ngờ. 'Addhā', 'aññadatthu', 'taggha', 'jātu', 'kāmaṃ', 'sasakkaṃ' có nghĩa là chắc chắn. 'Evaṃ', 'iti' có nghĩa là xác định. 'Kacci', 'nu', 'nanu', 'kathaṃ' ('kiṃsu', theo Rū), 'kiṃ' có nghĩa là hỏi. 'Evaṃ', 'iti', 'itthaṃ' có nghĩa là ví dụ. 'Iti' cũng được dùng trong nguyên nhân và kết thúc câu. 'Yāva', 'tāva', 'yāvatā', 'tāvatā', 'kittāvatā', 'ettāvatā', 'kīva' có nghĩa là giới hạn. 'Evaṃ', 'sāhu', 'lahu', 'opāyikaṃ', 'paṭirūpaṃ', 'āma', 'sādhu' có nghĩa là chấp nhận. 'Tathā', 'yathā', 'yatheva', 'tatheva', 'evaṃ', 'evameva', 'evampi', 'yathāpi', 'seyyathāpi', 'seyyathāpināma', 'viya', 'iva', 'yathariva', 'tathariva', 'yathānāma', 'tathānāma', 'yathāhi', 'tathāhi', 'yathāca', 'tathāca' có nghĩa là so sánh. 'Yathā' cũng được dùng trong sự thích hợp, sự lặp lại, sự không vượt quá ý nghĩa của từ, và ví dụ. 'Evaṃ' cũng được dùng trong sự chỉ dạy, câu hỏi, v.v... 'Kiñcāpi' có nghĩa là nhượng bộ. 'Dhi' có nghĩa là khiển trách. 'Aho' được dùng trong sự khiển trách, tán dương, và mong muốn. 'Nāma' được dùng trong sự khiển trách, tán dương, danh xưng, và câu hỏi. 'Sādhu' được dùng trong sự tán dương và yêu cầu. 'Iṅgha', 'handa' có nghĩa là thúc giục. 'Sādhu', 'suṭṭhu', 'evametaṃ' có nghĩa là tùy hỷ. 'Kira' được dùng trong sự nghe lại và sự không tin. 'Nuna' được dùng trong sự suy đoán, sự nhớ lại, và sự suy xét. 'Kasmā' có nghĩa là hỏi nguyên nhân. 'Yasmā', 'tasmā', 'tathā hi', 'tena' có nghĩa là chỉ rõ nguyên nhân. 'Saha', 'saddhiṃ', 'amā' ('samaṃ', theo Rū) có nghĩa là cùng hành động. 'Vinā', 'rite' có nghĩa là chia lìa. 'Nānā', 'puthu' có nghĩa là nhiều loại. 'Puthu', 'visuṃ' cũng có nghĩa là riêng rẽ. 'Duṭṭhu', 'ku' có nghĩa là ghê tởm ('jigucchāyaṃ', theo Rū). 'Puna' có nghĩa là không phải lần đầu. 'Kathaṃ' có nghĩa là nghi ngờ. 'Dhā', 'kkhattuṃ', 'so', 'kiñca' có nghĩa là phân chia số lượng. 'Īsakaṃ' có nghĩa là một chút ('appamatte', theo Rū). 'Saṇikaṃ' có nghĩa là chậm chạp. 'Khippaṃ', 'araṃ', 'lahuṃ', 'āsu', 'tuṇhaṃ', 'aciraṃ' có nghĩa là nhanh chóng. 'Ciraṃ', 'cirassaṃ' có nghĩa là thời gian dài. 'Ce', 'yadi' có nghĩa là nghi ngờ, điều kiện. 'Dhuraṃ' ('dhuvaṃ', theo Rū) có nghĩa là vững chắc, xác định. 'Hā' có nghĩa là buồn rầu. 'Tuṇhī' có nghĩa là im lặng. 'Sacchi' có nghĩa là trực tiếp. 'Musā', 'micchā', 'alikaṃ' có nghĩa là không thật. 'Suvatthi' có nghĩa là chúc phúc, v.v... තුන+ක්ත්වාන+ක්ත්වාපච්චයන්තා උස්සුක්කනත්ථෙ භවන්ති. යථා පස්සිතුන පස්සිය පස්සිත්වාන පස්සිත්වා, දිස්වා දිස්වාන දස්සෙත්වා දාතුන දත්වාන දත්වා උපාදාය දාපෙත්වා විඤ්ඤාය විචෙය්‍ය විනෙය්‍ය සමෙච්ච නිහච්ච උපෙච්ච ආරබ්භ ආගම්ම ඉච්චාදි. Các từ kết thúc bằng tiếp vị ngữ 'tuna', 'ktvāna', 'ktvā' có ý nghĩa là sự hăng hái. Ví dụ: passituna, passiya, passitvāna, passitvā, disvā, disvāna, dassetvā, dātuna, datvāna, datvā, upādāya, dāpetvā, viññāya, viceyya, vineyya, samecca, nihacca, upecca, ārabbha, āgamma, v.v... විභත්තියා [Pg.107] කතො භෙදො, සලිඞ්ගානං භවෙ තථා; තුම්හාදීනං ත්ව+ලිඞ්ගෙසු, නෙව+ත්ථි පාදි+චාදිනං. Sự phân biệt được tạo ra bởi biến cách, cũng như vậy đối với các từ có giới tính; đối với các từ như 'tumha', chúng có hai giới tính, nhưng không có (giới tính) đối với các tiếp đầu ngữ bắt đầu bằng 'pa' và các bất biến từ bắt đầu bằng 'ca'. එවං නාමාඛ්‍යාතොපසග්ගෙහි විනිමුත්තං එතං නිපාතපදං වෙදිතබ්බං. Như vậy, nên hiểu rằng từ bất biến này được tách rời khỏi danh từ, động từ, và tiếp đầu ngữ. නෙපාතිකපදං. Phẩm Bất biến từ. පුල්ලිඞ්ගං ඉත්ථිලිඞ්ගඤ්ච, නපුංසක+මථා+පරං; තිලිඞ්ගඤ්ච අලිඞ්ගඤ්ච, නාමිකං පඤ්චධා ඨිතං. Nam tính, nữ tính, và trung tính; rồi đến (từ có) ba giới tính và (từ) không có giới tính; danh từ được chia thành năm loại như vậy. ඉති පයොගසිද්ධියං නාමකණ්ඩො දුතියො. Như vậy là kết thúc chương thứ hai, chương về Danh từ, trong sách Payogasiddhi. 3. කාරකකණ්ඩ 3. Chương về Cách අථ [Pg.108] විභත්තීන+මත්ථභෙදා වුච්චන්තෙ. Bây giờ, sự khác biệt về ý nghĩa của các biến cách sẽ được trình bày. තත්ථ එකම්පි අත්ථං කම්මාදිවසෙන එකත්තාදිවසෙන ච විභජන්තීති විභත්තියො, ස්‍යාදයො. තා පන පඨමාදිභෙදෙන සත්තවිධා. තා යථා ‘‘පඨමා+ත්ථමත්තෙ’’ති පඨමාවිභත්ති හොති. සිස්ස ඔකාර+ලොප+අ-මාදෙසෙසු නරො ඉත්ථී නපුංසකං. Ở đó, những biến cách (vibhattiyo) là những (hậu tố) phân chia một ý nghĩa theo cách của nghiệp v.v... và theo cách của số ít v.v...; (chúng là) si v.v... Nhưng chúng có bảy loại theo sự phân biệt của đệ nhất cách v.v... Chúng như là: theo (quy tắc) «paṭhamā atthamatte», có đệ nhất biến cách. Khi có sự biến đổi thành 'a', sự xóa bỏ 'o' của 'si', (các ví dụ là) naro, itthī, napuṃsakaṃ. සකත්ථ+දබ්බ+ලිඞ්ගානි, සංඛ්‍යා+කම්මාදිපඤ්චකං; නාමත්ථො තස්ස සාමඤ්ඤ-මත්ථමත්ථං පවුච්චතෙ. Ý nghĩa riêng, thực thể, và giới tính; số (lượng) và năm loại như nghiệp v.v... (là) ý nghĩa của danh từ. Ý nghĩa chung của nó được gọi là ý nghĩa đơn thuần. සො නාමත්ථො ච – Và ý nghĩa của danh từ đó (là) – ජාති ක්‍රියා ගුණො දබ්බං, තථා නාමන්ති පඤ්චධා; සද්දස්ස+ත්ථො ස සද්දොපි, පඤ්චධාව+ත්‍ර භිජ්ජතෙ. Chủng loại, hành động, phẩm chất, thực thể, và cũng như danh xưng, (là) năm loại ý nghĩa của từ. Và từ đó ở đây cũng được chia thành năm loại. කථං ජාතිසද්දො ගුණසද්දොත්‍යාදිනා. Như thế nào? Bằng (câu hỏi) «từ chỉ chủng loại là gì, từ chỉ phẩm chất là gì?» v.v... භින්නෙස්ව+භින්නධී+සද්දා, සබලාදීසු යබ්බලා; වත්තන්තෙ ජාති එසා+ස්ස, මාලා සුත්ත+මිවා+න්විතා. Những từ và nhận thức không khác biệt trong những (vật) khác biệt, như (từ) 'yabbalā' trong (những con bò) đốm v.v... hiện hữu. Đây là chủng loại của nó, giống như sợi chỉ xuyên suốt vòng hoa. අදබ්බභූතං කත්තාදි-කාරකග්ගාමසාධියං; පදත්ථං කත්තුකම්මට්ඨං, ක්‍රිය+මිච්ඡන්ති තබ්බිදූ. Những người thông hiểu mong muốn (gọi) ý nghĩa của một từ là hành động (kriyā), (khi nó) không phải là thực thể, có thể được hoàn thành bởi một nhóm các tác nhân như chủ thể v.v..., (và) có ý nghĩa của chủ thể và đối tượng. දබ්බස්සිතො තතො භින්නො, නිමිත්තො තප්පතීතියා; විනස්සනසභාවො ච, නිග්ගුණොව ගුණො+ච්චතෙ. Phẩm chất (guṇa) được gọi là (cái) nương tựa vào thực thể, khác biệt với nó, là nguyên nhân cho sự nhận thức về nó, và có bản chất hủy diệt, (và) không có phẩm chất (khác). එත්ථ [Pg.109] පටො සුක්කොති විනස්සනසභාවො ච චසද්දෙන විපුලො ආකාසොති අවිනස්සනසභාවො ච අත්තනි විසුං ගුණරහිතො ගුණො+ච්චතෙ ත්‍යත්ථො. Ở đây, ý nghĩa là: (cái) có bản chất hủy diệt như (trong câu) «tấm vải trắng», và bởi từ 'ca', (cũng là cái) có bản chất không hủy diệt như (trong câu) «không gian rộng lớn», (và) tự nó không có phẩm chất riêng biệt, được gọi là phẩm chất. යං යං විසෙස්සතෙ කිඤ්චි, තං තං දබ්බ+මිහො+ච්චතෙ; ජාත්‍යාදිනොප්‍ය+තො තාදි, දබ්බත්තං පරිකප්පතෙ. Bất cứ cái gì được phân biệt, cái đó ở đây được gọi là thực thể. Do đó, ngay cả chủng loại v.v... cũng được coi là có bản chất của thực thể như vậy. එත්ථ ගොජාති අස්සජාතීති වුත්තෙ ජාති දබ්බං. නීලො ගුණොති ච ගුණො දබ්බං. පචනක්‍රියාති ච ගමනාදික්‍රියාතො විසෙසියතීති ක්‍රියාව දබ්බං. Ở đây, khi nói «chủng loại bò, chủng loại ngựa», chủng loại là thực thể. Và (khi nói) «phẩm chất màu xanh», phẩm chất là thực thể. Và (khi nói) «hành động nấu ăn», vì nó được phân biệt với hành động đi lại v.v..., chính hành động là thực thể. නාමරූපෙන සදබ්බෙ, ක්වචි සඤ්ඤී කථීයතෙ; නාමන්ති තං යථා චිත්තො, සඤ්ඤා සද්දො තු තද්ධනී. Trong một thực thể có danh và sắc, đôi khi người có tên gọi được nói đến; đó là danh xưng (nāma), ví dụ như Citto. Nhưng từ chỉ tên gọi là âm thanh của nó. නාමස්ස දබ්බත්තෙපි චිත්තොත්‍යාදි නාමෙනෙව පසිජ්ඣති, නො ඝට+පටාදයොව දබ්බත්තෙන, තස්මා නාම+මිති සඤ්ඤී කථීයතෙ, තංවාචකත්තා තබ්බතී චිත්තාදි සඤ්ඤාසද්දොති නිච්ඡියතෙය්‍ය+ධිප්පායො. Ý định nên được xác định là: Mặc dù danh xưng có bản chất thực thể, (tên) Citto v.v... chỉ được thành tựu bởi danh xưng, không phải như cái bình, tấm vải v.v... bởi bản chất thực thể. Do đó, người có tên gọi được nói là «danh xưng», và vì là từ biểu thị nó, từ chỉ tên gọi như Citto v.v... có nó (tức là người có tên gọi). අයං පඤ්චවිධොපි අත්ථො සද්දත්ථො චෙව සාමත්ථියා ගම්‍යමානත්ථො චාති දුබ්බිධො. තථා හි ‘‘පීනො දිවා න භුඤ්ජෙය්‍ය’’මිති භුත්තිනිරාකති සද්දත්ථො. රත්තිභුත්ති තු සාමත්ථියා+වගම්‍යතෙ. තෙනෙ+තං වුච්චති – Năm loại ý nghĩa này có hai loại: vừa là ý nghĩa của từ, vừa là ý nghĩa được hiểu bởi năng lực (hàm ý). Thật vậy, trong câu «người mập không nên ăn ban ngày», sự từ chối việc ăn (ban ngày) là ý nghĩa của từ. Nhưng việc ăn ban đêm được hiểu bởi năng lực (hàm ý). Do đó, điều này được nói – අත්ථප්පතීතියං සද්ද-බ්‍යාපාරො තිවිධො භවෙ; මුඛ්‍යො ලක්ඛණ+බ්‍යඤ්ජන-සභාවො චාති එත්ථ තු. Trong sự nhận thức ý nghĩa, hoạt động của từ có thể có ba loại: đó là bản chất chính, bản chất chỉ định (ẩn dụ), và bản chất gợi ý. Nhưng ở đây, මුඛ්‍යො තු නිරන්තරත්ථෙ, ලක්ඛණො තු තිරොහිතෙ; අත්ථෙ+තරො තු වාක්‍යස්ස, අත්ථෙයෙව පවත්තති. (Hoạt động) chính thì ở trong ý nghĩa trực tiếp, (hoạt động) chỉ định thì ở trong ý nghĩa bị che khuất (ẩn dụ); còn cái kia (gợi ý) thì diễn ra trong chính ý nghĩa của câu. ‘‘මඤ්චෙ’’ති [Pg.110] නිරන්තරත්ථෙ වත්තමානො මුඛ්‍යො, ‘‘මඤ්චා උග්ඝොසන්තී’’ති තිරොහිතත්ථෙ වත්තමානො ලක්ඛණො, ගාථාදිසකලවාක්‍යස්ස+ත්ථෙ වත්තමානො බ්‍යඤ්ජනසභාවො. (Ví dụ) «trên giường» diễn ra trong ý nghĩa trực tiếp là (hoạt động) chính; (ví dụ) «những cái giường đang la hét» diễn ra trong ý nghĩa bị che khuất là (hoạt động) chỉ định; diễn ra trong ý nghĩa của toàn bộ câu như kệ ngôn v.v... là bản chất gợi ý. බ්‍යාපාරස්ස පභෙදෙන, තිධා සද්දොපි වාචකො; ලක්ඛණිකො බ්‍යඤ්ජකොති, තදත්ථොපි තිධා මතො. Theo sự phân biệt của hoạt động, từ cũng có ba loại: (là) từ biểu thị, từ chỉ định, và từ gợi ý. Ý nghĩa của nó cũng được xem là có ba loại. වච්චො ලක්ඛණිකො බ්‍යඞ්ග්‍යො, චෙවං සද්දො සුවාචකො; වුත්තකමෙන ජාත්‍යාදි-භෙදෙන පඤ්චධා භවෙති. (Ý nghĩa là) được biểu thị, được chỉ định, và được gợi ý. Và như vậy từ là từ biểu thị tốt. Theo thứ tự đã nói, nó có năm loại theo sự phân biệt của chủng loại v.v... 38. ආමන්තණෙ – 38. Trong (trường hợp) hô cách – ති ආමන්තණාධිකෙ අත්ථමත්තෙ පඨමාවිභත්ති හොති. භො නර, භො ඉත්ථි, භො නපුංසක. Trong ý nghĩa đơn thuần được thêm vào bởi hô cách, có đệ nhất biến cách. Này người nam, này người nữ, này (vật) trung tính. සද්දෙනා+භිමුඛීකාරො, විජ්ජමානස්ස වත්ථුනො; ආමන්තණං විධාතබ්බෙ, නත්ථි ‘‘රාජා භවෙ’’ති+දං. Sự hướng đến bằng lời nói của một đối tượng hiện hữu là hô cách. (Nó) không có trong (trường hợp) cần được tạo ra, như câu «hãy trở thành vua» này. ක්‍රියා නිමිත්තං කාරකන්තු කම්ම, කත්තු, කරණ, සම්පදාන, අවධි, ආධාරභෙදෙන ඡබ්බිධං, තං යථා – Nhưng tác nhân là nguyên nhân của hành động, có sáu loại theo sự phân biệt của đối cách, chủ cách, công cụ cách, vị cách, xuất xứ cách, và sở thuộc cách. Chúng như là – 2,2. කම්මෙ දුතියා 2.2. Đệ nhị (biến cách) trong (trường hợp) đối cách කරීයති කත්තුකිරියාය සම්බන්ධීයතීති කම්මං, තස්මිං කම්මකාරකෙ දුතියාවිභත්ති හොති. තං තිවිධං නිබ්බත්ති, විකති, පත්ති භෙදෙන, තත්ථ නිබ්බත්තිකම්මෙ මාතා පුත්තං විජායති, ආහාරො සුඛං ජනයති, කටං කරොති දත්තො. විකතියං කට්ඨ+මඞ්ගාරං කරොති, සුවණ්ණං කටකං කරොති, වීහයො ලුනාති. පත්තියං දත්තො ඝරං පවිසති, ආදිච්චං පස්සති, ධම්මං සුණාති, පණ්ඩිතෙ පයිරුපාසති. Đối cách (kamma) là cái được làm, được liên kết với hành động của chủ thể. Trong tác nhân đối cách đó, có đệ nhị biến cách. Nó có ba loại theo sự phân biệt: tạo thành, biến đổi, và đạt đến. Trong đó, đối với đối cách tạo thành: người mẹ sinh ra người con, thức ăn tạo ra sự an lạc, Datto làm một tấm chiếu. Đối với (đối cách) biến đổi: (anh ta) biến củi thành than, (anh ta) làm vàng thành vòng tay, (anh ta) gặt lúa. Đối với (đối cách) đạt đến: Datto đi vào nhà, (anh ta) thấy mặt trời, (anh ta) nghe pháp, (anh ta) hầu cận người trí. වුත්තඤ්ච [Pg.111] – Và đã được nói – නිබ්බත්ති+විකති+පත්ති-භෙදා කම්මං තිධා මතං; කත්තුක්‍රියාභිගම්මන්තං, සුඛ+මඞ්ගාරං+ඝරං යථාති. Đối cách được xem là có ba loại theo sự phân biệt tạo thành, biến đổi, và đạt đến; (là cái) được đạt đến bởi hành động của chủ thể, ví dụ như sự an lạc, than, và ngôi nhà. කටං කරොති විපුලං දස්සනීයන්ති අත්ථෙව ගුණයුත්තස්ස කම්මතා, විපුලං කරොති, දස්සනීයං කරොතීති ක්‍රියාය සම්බන්ධියමානත්තා. ඔදනො පච්චතෙති ඔදනසද්දතො කම්මතා නප්පතීයතෙ, කිඤ්චරහි ආඛ්‍යාතතො. Trong (câu) «anh ta làm một tấm chiếu rộng và đẹp», tính đối cách chỉ thuộc về (từ) có phẩm chất trong ý nghĩa, vì được liên kết với hành động (như trong) «anh ta làm cho rộng», «anh ta làm cho đẹp». Trong (câu) «cơm được nấu», tính đối cách không được nhận biết từ từ 'odana', mà là từ động từ. ඉච්ඡිතකම්මං යථා-ගාවුං පයො දොහති, ගොමන්තං ගාවං යාචති, ගාව+මව රුන්ධති වජං, මාණවකං මග්ගං පුච්ඡති, ගොමන්තං ගාවං භික්ඛතෙ, රුක්ඛ+මවචිනාති ඵලානි, රුක්ඛාත්‍යත්ථො. සිස්සං ධම්මං බ්‍රූතෙ. එත්ථ පයො, ගාවං ඉච්චාදි ඉච්ඡිතං, ගාවුං, ගොමන්ත+මිච්චාදි අනිච්ඡිතං. එව+මනිච්ඡිතෙපි කණ්ටකං මද්දති, විසං ගිලති. යං නෙවි+ච්ඡිතං, නාපි අනිච්ඡිතං, තත්‍රාපි ගාමං ගච්ඡන්තො රුක්ඛමූල+මුපසප්පති. Đối cách được mong muốn, ví dụ: (anh ta) vắt sữa từ con bò, (anh ta) xin con bò từ người chủ bò, (anh ta) nhốt con bò trong chuồng, (anh ta) hỏi đường cậu bé, (anh ta) xin con bò từ người chủ bò, (anh ta) hái quả từ cây – ý nghĩa là «từ cây». (Anh ta) nói pháp cho học trò. Ở đây, sữa, con bò, v.v... là (đối cách) được mong muốn; con bò, người chủ bò, v.v... là (đối cách) không được mong muốn. Tương tự, ngay cả trong (trường hợp) không được mong muốn: (anh ta) giẫm lên gai, (anh ta) nuốt thuốc độc. Cái mà không được mong muốn cũng không không được mong muốn, ngay cả ở đó: đi đến làng, (anh ta) đến gần gốc cây. ආධාරෙ අධිසි+ඨා+සානං පයොගෙ ච, පථවිං අධිසෙස්සති, ගාම+මධිතිට්ඨති, රුක්ඛ+මජ්ඣාසතෙති. එත්ථ පථවින්ති පථවියන්ති අත්ථො. එව+මභි, නිපුබ්බවිසස්සාපි, ධම්ම+මභිනිවිසතෙ, ධම්මෙ වා. තථා උප, න්ව+ජ්ඣා+පුබ්බවසතිස්ස, ගාම+මුපවසති, ගාම+මනුවසති, විහාර+මධිවසති, ගාම+මාවසති, අගාරං අජ්ඣවසති, එත්ථ ගාමන්ති ගාමෙත්‍යත්ථො. තථා තප්පානා+චාරෙපි, නදිං පිබති, ගාමං චරති, නදියංත්‍යත්ථො. සචෙ මං නාලපිස්සතීති මයා සද්ධිංත්‍යත්ථො. විහිතාව පටි-යොගෙපි දුතියා, පටිභන්තු තං චුන්ද බොජ්ඣඞ්ගා, තම්පටි බොජ්ඣඞ්ගා භාසන්තූති අත්ථො. උපමා මං පතිභාති[Pg.112], උපමා මං උපට්ඨාතිත්‍යත්ථො. ධාතුනායුත්තෙ ‘‘තස්ස නප්පටිභාතී’’ති ඡට්ඨී. Và trong sự sử dụng của các động từ căn `si`, `ṭhā`, `ās` có tiếp đầu ngữ `adhi` với nghĩa chỉ nơi chốn, (biến cách thứ hai được dùng). (Ví dụ:) `pathaviṃ adhisessati` (nằm trên đất), `gāmaṃ adhitiṭṭhati` (đứng trong làng), `rukkhaṃ ajjhāsati` (ngồi trên cây). Ở đây, `pathaviṃ` có nghĩa là `pathaviyaṃ`. Tương tự, đối với động từ căn `vis` có tiếp đầu ngữ `abhi` và `ni`, (ví dụ:) `dhammaṃ abhinivisate` hoặc `dhamme` (chuyên tâm vào Pháp). Tương tự, đối với động từ căn `vas` có tiếp đầu ngữ `upa`, `anu`, `adhi`, `ā`, (ví dụ:) `gāmaṃ upavasati` (sống gần làng), `gāmaṃ anuvasati` (sống dọc theo làng), `vihāraṃ adhivasati` (trú trong tu viện), `gāmaṃ āvasati` (sống trong làng), `agāraṃ ajjhavasati` (sống trong nhà). Ở đây, `gāmaṃ` có nghĩa là `gāme`. Tương tự, trong ý nghĩa uống và đi lại, (ví dụ:) `nadiṃ pibati` (uống nước sông), `gāmaṃ carati` (đi trong làng), có nghĩa là `nadiyaṃ`. (Câu) `Sace maṃ nālapissati` có nghĩa là `mayā saddhiṃ` (với tôi). Biến cách thứ hai cũng được quy định khi đi cùng với `paṭi`, (ví dụ:) `paṭibhantu taṃ cunda bojjhaṅgā`, có nghĩa là `taṃpaṭi bojjhaṅgā bhāsantu` (mong rằng các giác chi hãy hiển lộ đến ngài, Cunda). `Upamā maṃ patibhāti` có nghĩa là `upamā maṃ upaṭṭhāti` (một ví dụ đến với tôi). Khi đi cùng với động từ căn, (dùng) biến cách thứ sáu như trong `tassa nappaṭibhāti`. 3. කාලද්ධාන+මච්චන්තසංයොගෙ 3. Trong sự liên tục về thời gian và không gian. කාලද්ධානං දබ්බ+ගුණ+ක්‍රියාහි අච්චන්තසංයොගෙ තෙහි කාලද්ධානවාචීහි දුතියා හොති. කාලෙ-සත්තාහං ගවපානං, මාසං මංසොදනං, සරදං රමණීයා නදී, සබ්බකාලං රමණීයං නන්දනං, තයො මාසෙ අභිධම්මං දෙසෙති. අද්ධනි-යොජනං වනරාජි, යොජනං දීඝො පබ්බතො, කොසං සජ්ඣායති. Khi có sự liên tục về thời gian và không gian với vật chất, phẩm chất, hoặc hành động, biến cách thứ hai được dùng với các từ chỉ thời gian và không gian. Về thời gian: `sattāhaṃ gavapānaṃ` (sữa bò trong một tuần), `māsaṃ maṃsodanaṃ` (cơm thịt trong một tháng), `saradaṃ ramaṇīyā nadī` (dòng sông đẹp suốt mùa thu), `sabbakālaṃ ramaṇīyaṃ nandanaṃ` (vườn Nandana đẹp mọi lúc), `tayo māse abhidhammaṃ deseti` (vị ấy thuyết Abhidhamma trong ba tháng). Về không gian: `yojanaṃ vanarāji` (một hàng cây rừng dài một do tuần), `yojanaṃ dīgho pabbato` (ngọn núi dài một do tuần), `kosaṃ sajjhāyati` (trùng tụng suốt một kosa). පුබ්බන්හසමයං නිවාසෙත්වා, එකං සමයං භගවා, ඉමං රත්තිං චත්තාරො මහාරාජානොති එවමාදීසු කාලවාචීහි අච්චන්තසංයොගෙ දුතියා, බහුලංවිධානා විභත්තිවිපල්ලාසො වා. මාසෙනා+නුවාකො+ධීතො, කොසෙනා+නුවාකො+ධීතොති කරණත්ථෙ තතියා. Trong các ví dụ như `Pubbanhasamayaṃ nivāsetvā` (đắp y vào buổi sáng), `ekaṃ samayaṃ bhagavā` (một thời, đức Thế Tôn), `imaṃ rattiṃ cattāro mahārājāno` (trong đêm nay, bốn vị đại vương), biến cách thứ hai được dùng với các từ chỉ thời gian trong nghĩa liên tục, hoặc có sự hoán đổi biến cách do quy tắc đa dạng. (Ví dụ:) `Māsenānuvāko dhīto` (một chương được học trong một tháng), `kosenānuvāko dhīto` (một chương được học trong một kosa), (ở đây) là biến cách thứ ba trong nghĩa công cụ. 4. ගතිබොධාහාරසද්දත්ථාකම්මකභජ්ජාදීනං පයොජ්ජෙ 4. Trong thể sai khiến của các động từ có nghĩa chuyển động, hiểu biết, ăn uống, phát âm, các động từ bất cập vật, và các động từ như `bhajja`. ගත්‍යත්ථානං බොධත්ථානං ආහාරත්ථානං සද්දත්ථාන+මකම්මකානං භජ්ජාදීනඤ්ච පයොජ්ජෙ කත්තරි දුතියා හොති. දත්තො ගමයති මාණවකං ගාමං, යාපයති වා. ගුරු බොධයති මාණවකං ධම්මං, වෙදයති වා. මාතා භොජයති පුත්ත+මොදනං, ආසයති වා. ගුරු අජ්ඣාපයති සිස්සං වෙදං, පාඨයති වා. පයොජ්ජතො+ඤ්ඤත්‍ර කම්මෙ දුතියා. පොසො ආසයති දත්තං, සායයති වා. පොසො අඤ්ඤං භජ්ජාපෙති, අඤ්ඤං කොට්ටාපෙති, අඤ්ඤං සන්ථරාපෙති. Trong thể sai khiến của các động từ có nghĩa chuyển động, hiểu biết, ăn uống, phát âm, các động từ bất cập vật, và các động từ như `bhajja`, chủ từ (của động từ gốc) dùng biến cách thứ hai. (Ví dụ:) `Datto gamayati māṇavakaṃ gāmaṃ`, hoặc `yāpayati` (Datta khiến chàng thanh niên đi đến làng). `Guru bodhayati māṇavakaṃ dhammaṃ`, hoặc `vedayati` (Thầy giáo khiến chàng thanh niên hiểu Pháp). `Mātā bhojayati puttaṃ odanaṃ`, hoặc `āsayati` (Mẹ cho con trai ăn cơm). `Guru ajjhāpayati sissaṃ vedaṃ`, hoặc `pāṭhayati` (Thầy giáo dạy học trò kinh Veda). Ngoài tác nhân sai khiến, túc từ dùng biến cách thứ hai. `Poso āsayati dattaṃ`, hoặc `sāyayati` (Người kia khiến Datta ngồi, hoặc nằm). `Poso aññaṃ bhajjāpeti` (Người kia khiến người khác chiên), `aññaṃ koṭṭāpeti` (khiến người khác giã), `aññaṃ santharāpeti` (khiến người khác trải ra). 5. හරාදීනං වා 5. Hoặc đối với các động từ như `harati`. හරාදීනං [Pg.113] පයොජ්ජෙ කත්තරි දුතියා හොති වා. පොසො හාරෙති භාරං දත්තං, දත්තෙනෙති වා. දස්සයතෙ ජනං රාජා, ජනෙනෙති වා. අභිවාදයතෙ ගුරුං දත්තං, දත්තෙනෙති වා. අජ්ඣොහාරෙති සත්තුං දත්තං, දත්තෙනෙති වා. කාරෙති දත්තො දත්තං, දත්තෙනෙති වා. පක්ඛෙ සබ්බත්‍ර කත්තරි තතියා. Trong thể sai khiến của các động từ như `harati`, chủ từ (của động từ gốc) có thể dùng biến cách thứ hai. (Ví dụ:) `Poso hāreti bhāraṃ dattaṃ`, hoặc `dattena` (Người kia khiến Datta mang gánh nặng). `Dassayate janaṃ rājā`, hoặc `janena` (Đức vua cho dân chúng thấy). `Abhivādayate guruṃ dattaṃ`, hoặc `dattena` (Vị ấy khiến Datta đảnh lễ thầy). `Ajjhohāreti sattuṃ dattaṃ`, hoặc `dattena` (Vị ấy khiến Datta nuốt kẻ thù). `Kāreti datto dattaṃ`, hoặc `dattena` (Datta khiến Datta làm). Trong trường hợp còn lại, chủ từ luôn ở biến cách thứ ba. 6. න ඛාදාදීනං 6. Không áp dụng cho các động từ như `khādati`. ඛාදාදීනං පයොජ්ජෙ කත්තරි දුතියා න හොති. ගත්‍යත්ථාදීසු ක්වචි පටිසෙධත්ථ+මිදං. ඛාදයති දත්තො දත්තෙන, ආදයති දත්තෙන, අව්හාපයති දත්ථෙන, සද්දායයති දත්තෙන, නායයති දත්තෙන, කන්දයති දත්තෙන. Trong thể sai khiến của các động từ như `khādati`, chủ từ (của động từ gốc) không dùng biến cách thứ hai. Điều này nhằm mục đích phủ định (biến cách thứ hai) trong một số trường hợp của các động từ có nghĩa chuyển động, v.v. (Ví dụ:) `Khādayati datto dattena` (Datta khiến ăn bởi Datta), `ādayati dattena` (khiến lấy bởi Datta), `avhāpayati datthena` (khiến gọi bởi Datta), `saddāyayati dattena` (khiến tạo ra tiếng động bởi Datta), `nāyayati dattena` (khiến dẫn dắt bởi Datta), `kandayati dattena` (khiến khóc bởi Datta). 7. ඣාදීහි යුත්තා 7. Khi đi cùng với các từ như `dhi`. ධිආදීහි යුත්තතො දුතියා හොති. ධි+රත්ථු+මං පුතිකායං, අන්තරා ච රාජගහං අන්තරා ච නාලන්දං, රාජගහස්ස ච නාලන්දස්ස ච විවරභූතෙ මජ්ඣෙති අත්ථො. සමාධාන+මන්තරෙන, මුචලින්ද+මභිතො සරං. ඡට්ඨ්‍යත්ථෙ+යං දුතියා. Khi đi cùng với các từ như `dhi`, biến cách thứ hai được dùng. (Ví dụ:) `Dhiratthu maṃ putikāyaṃ` (Đáng nguyền rủa thay cho ta, cái thân hôi thối này), `antarā ca rājagahaṃ antarā ca nālandaṃ` (giữa Rājagaha và Nālandā), có nghĩa là `rājagahassa ca nālandassa ca vivarabhūte majjhe` (ở giữa khoảng không gian của Rājagaha và Nālandā). `Samādhānamantarena` (không có sự định tâm), `mucalindamabhito saraṃ` (hồ nước xung quanh Mucalinda). Biến cách thứ hai này có ý nghĩa của biến cách thứ sáu. 8. ලක්ඛණිත්ථම්භූතවිච්ඡාස්ව+භිනා 8. Với `abhi` trong các nghĩa: dấu hiệu, trạng thái, và từng phần. ලක්ඛණාදීස්ව+ත්ථෙසු අභිනා යුත්තම්හා දුතියා හොති. රුක්ඛ+මභිවිජ්ජොතතෙ චන්දො, එත්ථ රුක්ඛො ලක්ඛණං, චන්දො ලක්ඛිතබ්බො, තත්‍ර අභිනා රුක්ඛස්ස ලක්ඛණවුත්තිතා පකාසීයතීති රුක්ඛො අභිනා යුත්තො නාම. සාධු දෙවදත්තො මාතර+මභි, මාතරි සාධුත්තං පත්තොත්‍යත්ථො. රුක්ඛං රුක්ඛංඅභි විජ්ජොතතෙ චන්දො, රුක්ඛෙ රුක්ඛෙත්‍යත්ථො. Khi đi cùng với `abhi` trong các nghĩa như dấu hiệu, v.v., biến cách thứ hai được dùng. (Ví dụ:) `Rukkhamabhivijjotate cando` (mặt trăng chiếu sáng về phía cây). Ở đây, cây là dấu hiệu, mặt trăng là vật được biểu thị. Ở đó, nhờ `abhi` mà chức năng làm dấu hiệu của cây được biểu lộ, do đó cây được gọi là đi cùng với `abhi`. `Sādhu devadatto mātaramabhi` (Devadatta tốt với mẹ), có nghĩa là `mātari sādhuttaṃ patto` (đạt được sự tốt lành đối với mẹ). `Rukkhaṃ rukkhaṃabhi vijjotate cando` (mặt trăng chiếu sáng trên từng cây), có nghĩa là `rukkhe rukkhe`. 9. පතිපරීහි භාගෙ ච 9. Với `pati` và `pari`, và trong nghĩa chỉ phần. පතිපරීහි [Pg.114] යුත්තතො ලක්ඛණාදීසු භාගෙ ච+ත්ථෙ දුතියා හොති. රුක්ඛංපති විජ්ජොතතෙ, සාධු දෙවදත්තො මාතරංපති, රුක්ඛං රුක්ඛංපති තිට්ඨති, ය+දෙත්ථ මං පති සියා, යො මම භාගො, සො දීයතුත්‍යත්ථො. එවං රුක්ඛංපරිත්‍යාදිපි. Khi đi cùng với `pati` và `pari` trong các nghĩa như dấu hiệu, v.v., và trong nghĩa chỉ phần, biến cách thứ hai được dùng. (Ví dụ:) `Rukkhaṃpati vijjotate` (chiếu sáng về phía cây), `sādhu devadatto mātaraṃpati` (Devadatta tốt với mẹ), `rukkhaṃ rukkhaṃpati tiṭṭhati` (đứng ở mỗi cây). `Yadettha maṃ pati siyā`, có nghĩa là `yo mama bhāgo, so dīyatu` (phần nào ở đây là của tôi, xin hãy cho phần đó). Tương tự, cũng có `rukkhaṃpari`, v.v. 10. අනුනාති 10. Với `anu`. ලක්ඛණාදීසු දුතියා. රුක්ඛමනු විජ්ජොතතෙ, සච්චකිරිය+මනු වස්සි, හෙතු ච ලක්ඛණං භවති, සාධු දෙවදත්තො මාතර+මනු, රුක්ඛං රුක්ඛ+මනු විජ්ජොතතෙ, යදෙත්ථ මංඅනු සියා. Trong các nghĩa như dấu hiệu, (dùng) biến cách thứ hai. (Ví dụ:) `Rukkhamanu vijjotate` (chiếu sáng dọc theo cây), `saccakiriyamanu vassi` (trời mưa theo lời chân thật), và nguyên nhân cũng là một dấu hiệu. `Sādhu devadatto mātaram anu` (Devadatta tốt theo mẹ), `rukkhaṃ rukkhamanu vijjotate` (chiếu sáng dọc theo mỗi cây), `yadettha maṃanu siyā` (phần nào ở đây là của tôi). 11. සහත්ථෙ 11. Trong nghĩa cùng với. සහත්ථෙ අනුනා යුත්තම්හා දුතියා. පබ්බත+මනු තිට්ඨති, පබ්බතෙන සහ ත්‍යත්ථො. Khi đi cùng với `anu` trong nghĩa cùng với, (dùng) biến cách thứ hai. (Ví dụ:) `Pabbatamanu tiṭṭhati`, có nghĩa là `pabbatena saha` (đứng cùng với ngọn núi). 12. හීනෙ 12. Trong nghĩa thấp kém hơn. හීනත්ථෙ අනුනා යුත්තම්හා දුතියා. අනුසාරිපුත්තං පඤ්ඤවන්තො භික්ඛූ, සාරිපුත්තතො පඤ්ඤාය හීනාත්‍යත්ථො. Khi đi cùng với `anu` trong nghĩa thấp kém hơn, (dùng) biến cách thứ hai. (Ví dụ:) `Anusāriputtaṃ paññavanto bhikkhū`, có nghĩa là `sāriputtato paññāya hīnā` (các vị tỳ khưu có trí tuệ kém hơn ngài Sāriputta). 13. උපෙන 13. Với `upa`. හීනත්ථෙ උපෙන යුත්තම්හා දුතියා. උපසාරිපුත්තං පඤ්ඤවන්තො. Khi đi cùng với `upa` trong nghĩa thấp kém hơn, (dùng) biến cách thứ hai. (Ví dụ:) `Upasāriputtaṃ paññavanto` (những người có trí tuệ kém hơn ngài Sāriputta). 16. කත්තුකරණෙසු තතියා 16. Biến cách thứ ba trong nghĩa chủ từ và công cụ. කත්තරි කරණෙ ච කාරකෙ තතියා හොති. ජිනෙන දෙසිතො ධම්මො, බුද්ධෙන ජිතො මාරො, අහිනා දට්ඨො නරො. යත්ථ [Pg.115] කාරණකාරණම්පි කාරණවසෙන වුච්චති, තත්ථාපි තතියා, චොරෙහි ගාමො දඩ්ඪො, තිණෙහි භත්තං සිද්ධං, සද්ධෙහි කාරිතා විහාරා. Trong tác nhân chủ từ và tác nhân công cụ, biến cách thứ ba được dùng. (Ví dụ:) `Jinena desito dhammo` (Pháp được thuyết bởi bậc Toàn Thắng), `buddhena jito māro` (Ma vương bị chinh phục bởi đức Phật), `ahinā daṭṭho naro` (người đàn ông bị rắn cắn). Nơi nào mà ngay cả nguyên nhân của nguyên nhân cũng được nói như là nguyên nhân, ở đó cũng dùng biến cách thứ ba, (ví dụ:) `corehi gāmo daḍḍho` (làng bị đốt bởi bọn cướp), `tiṇehi bhattaṃ siddhaṃ` (cơm được nấu bằng cỏ), `saddhehi kāritā vihārā` (các tu viện được xây dựng bởi những người có đức tin). අත්තපධානො කිරියං, යො නිබ්බත්තෙති කාරකො; අපයුත්තො පයුත්තො වා, ස කත්තාති පවුච්චති. Tác nhân nào, với vai trò chính, tạo ra hành động; dù độc lập hay phụ thuộc, nó được gọi là chủ từ. කරණෙ-තං පන දුවිධං අජ්ඣත්තිකබාහිරවසෙන, යථා හත්ථෙන කම්මං කරොති, චක්ඛුනා රූපං පස්සති, මනසා ධම්මං විඤ්ඤායති. දත්තෙන විහයො ලුනාති, අග්ගිනා කුටිං ඣාපෙති. Về công cụ: nó có hai loại, là bên trong và bên ngoài. Ví dụ: `hatthena kammaṃ karoti` (làm việc bằng tay), `cakkhunā rūpaṃ passati` (thấy sắc bằng mắt), `manasā dhammaṃ viññāyati` (nhận thức pháp bằng ý). `Dattena vihayo lunāti` (cắt lúa bằng liềm), `agginā kuṭiṃ jhāpeti` (đốt chòi bằng lửa). බාහිරඤ්ච තථා+ජ්ඣත්තං, කරණං දුවිධං යථා; වීහිං ලුනාති දත්තෙන, නෙත්තෙන චන්ද+මික්ඛතෙ. Công cụ có hai loại, là bên ngoài và bên trong; ví như: cắt lúa bằng liềm, nhìn trăng bằng mắt. පකතියා අභිරූපො, ගොත්තෙන ගොතමො ඉච්චාදි භූධාතුස්ස සම්භවා කරණෙ තතියා. තථා සාරිපුත්තොති නාමෙන විස්සුතො, ජාතියා ඛත්තියො බුද්ධො, ජාතියා සත්තවස්සිකො, සිප්පෙන නළකාරො සො, එකූනතිංසො වයසා, එවං සමෙන ධාවති, විසමෙන ධාවති, ද්විදොණෙන ධඤ්ඤං කිණාති. Về bản chất là đẹp trai, về dòng họ là Gotama, v.v... là cách thứ ba trong ý nghĩa nguồn gốc của động từ căn bhū. Tương tự: nổi tiếng với tên gọi Sāriputta, Đức Phật thuộc dòng dõi Sát-đế-lỵ, bảy tuổi tính theo dòng dõi, người ấy là thợ làm sậy về nghề nghiệp, hai mươi chín tuổi về tuổi tác, như vậy, chạy một cách đều đặn, chạy một cách không đều đặn, mua lúa bằng hai đấu. 17. සහත්ථෙන 17. Với từ saha (cùng với) සහත්ථෙන යොගෙ තතියා සියා. තතියාපි ඡට්ඨීව අප්පධානෙ එව භවති. පුත්තෙන සහා+ගතො, පුත්තෙන සද්ධිං ආගතො, විතක්කෙන සහ වත්තති, පුත්තෙන සහ ථූලො, නිසීදි භගවා සද්ධිං භික්ඛුසඞ්ඝෙන, සහස්සෙන සමං මිතා, සබ්බෙහි මෙ පියෙහි මනාපෙහි නානාභාවො. Cách thứ ba được dùng khi kết hợp với từ saha. Cách thứ ba, cũng như cách thứ sáu, chỉ được dùng cho (danh từ) phụ. (Ví dụ:) đã đi cùng với con trai, đã đến cùng với con trai, hiện hữu cùng với tầm, mập cùng với con trai, Đức Thế Tôn đã ngồi cùng với Tăng chúng, được đo lường ngang bằng với một ngàn, sự chia lìa khỏi tất cả những gì khả ái, khả ý của tôi. 18. ලක්ඛණෙ 18. Trong ý nghĩa đặc điểm ලක්ඛණෙ [Pg.116] වත්තමානතො තතියා. භින්නෙන සීසෙන පග්ඝරන්තෙන ලොහිතෙන පටීවිස්සකෙ උජ්ඣාපෙසි, ඌනපඤ්චබන්ධනෙන පත්තෙන අඤ්ඤං නවං පත්තං චෙතාපෙය්‍ය, තිදණ්ඩකෙන පරිබ්බාජක+මද්දක්ඛි, අක්ඛිනා කාණො, හත්ථෙන කුණී, පාදෙන ඛඤ්ජො, පිට්ඨියා ඛුජ්ජො. තෙන හි විකලඞ්ගෙන විකලඞ්ගිනො විකාරො ලක්ඛියතෙ. Cách thứ ba (được dùng) khi diễn tả một đặc điểm. (Ví dụ:) đã làm cho những người hàng xóm bực tức với cái đầu bị vỡ và máu đang chảy, nên mua một cái bát mới khác với cái bát thiếu năm chỗ buộc, đã thấy một du sĩ với cây gậy ba chạc, chột mắt, què tay, thọt chân, gù lưng. Do đó, sự khiếm khuyết của người tàn tật được nhận biết bởi sự tàn tật (đó). 19. හෙතුම්හි 19. Trong ý nghĩa nguyên nhân වාසාදිලක්ඛණක්‍රියාය හෙතුතො තතියා. අන්නෙන වසති, විජ්ජාය වසති, න ජච්චා වසලො හොති, කම්මුනා වසලො හොති, දානෙන භොගවා, ආචාරෙන කුලං, තෙන පාණි කාමදදො. Cách thứ ba (được dùng) do nguyên nhân của hành động được biểu thị bởi (động từ) sống, v.v... (Ví dụ:) sống nhờ vật thực, sống nhờ minh kiến, không phải trở thành người hạ tiện do dòng dõi, trở thành người hạ tiện do nghiệp, giàu có nhờ bố thí, (cao quý) dòng họ nhờ đức hạnh, do đó, bàn tay là vật ban cho các dục. 20. පඤ්චමී+ණෙ වා 20. Hoặc cách thứ năm trong (ý nghĩa) nợ ඉණෙ හෙතුම්හි පඤ්චමී වා. සතස්මා බද්ධො, සතෙන වා. Hoặc cách thứ năm (được dùng) trong ý nghĩa nguyên nhân là món nợ. (Ví dụ:) bị trói buộc vì một trăm, hoặc bởi một trăm. 21. ගුණෙ 21. Trong ý nghĩa phẩm chất පරඞ්ගභූතෙ හෙතුම්හි පඤ්චමී හොති වා. ජළත්තා බද්ධො, ජළත්තෙනවා, පඤ්ඤාය මුත්තො, හුත්වා අභාවතො අනිච්චා, සඞ්ඛාරනිරොධා විඤ්ඤාණනිරොධො. බහුලංවිධානා සත්තම්‍යත්ථෙහිපි, තෙන සමයෙන, කාලෙන ධම්මසාකච්ඡා, පුරත්ථිමෙන ධතරට්ඨො, දක්ඛිණෙන විරූළ්හකො, උත්තරෙන කපිලවත්ථු, යෙන භගවා, තෙනුපසඞ්කමි, සො වො මම+ච්චයෙන සත්ථාති. මාසෙන භුඤ්ජති, එකාහෙනෙව බාරාණසිං පාවිසි, නවහි මාසෙහි විහාරං කාරාපෙසි[Pg.117], කහාපණෙන ඌනො, ධනෙන විකලො, අසිනා කලහො, ආචාරෙන නිපුණො, ගුළෙන මිස්සකං, වාචාය සඛිලො, මණිනා අත්ථො, ධනෙන අත්ථො, යොජනෙන ගච්ඡති ඉච්චාදි හෙතුම්හි කරණෙ වා තතියා. අත්තනාව අත්තානං සම්මන්නතීති පච්චත්තෙ බහුලංවිධානා කත්තරි තතියා. එවං තිලෙහි ඛෙත්තෙ වපතීති කම්මත්ථෙ, සුමුත්තා මයං තෙන මහාසමණෙනාති පඤ්චම්‍යත්ථෙ ච. Hoặc cách thứ năm được dùng trong ý nghĩa nguyên nhân là một thuộc tính của một vật khác. (Ví dụ:) bị trói buộc vì sự ngu đần, hoặc bởi sự ngu đần; được giải thoát nhờ trí tuệ; là vô thường vì sau khi có lại không có; do hành diệt nên thức diệt. Theo quy tắc tổng quát, (cách thứ ba) cũng (được dùng) trong ý nghĩa của cách thứ bảy. (Ví dụ:) vào lúc đó, thảo luận Pháp đúng thời, về phía đông là Dhataraṭṭha, về phía nam là Virūḷhaka, về phía bắc là Kapilavatthu, đã đi đến nơi có Đức Thế Tôn, sau khi ta qua đời, vị ấy sẽ là bậc Đạo sư của các ngươi. Ăn trong một tháng, đã vào thành Bārāṇasī chỉ trong một ngày, đã cho xây dựng ngôi tịnh xá trong chín tháng, thiếu một đồng kahāpaṇa, thiếu thốn tài sản, cãi nhau vì gươm, khéo léo về đức hạnh, trộn với đường mật, khéo nói về lời nói, cần đến ngọc, cần đến tài sản, đi một do-tuần, v.v... là cách thứ ba trong ý nghĩa nguyên nhân hoặc công cụ. Trong câu 'tự mình đồng ý với chính mình', theo quy tắc tổng quát, cách thứ ba được dùng trong ý nghĩa chủ cách đối với tự thân. Tương tự, trong câu 'gieo mè trong ruộng', (cách thứ ba) được dùng trong ý nghĩa đối cách; và trong câu 'chúng tôi đã được giải thoát khỏi vị Đại Sa-môn ấy', (cách thứ ba) được dùng trong ý nghĩa cách thứ năm. 24. චතුත්ථී සම්පදානෙ 24. Cách thứ tư trong ý nghĩa chỉ định cách අචෙතනං සචෙතනං වා පටිග්ගාහකභාවෙනා+පෙක්ඛිතං, තං සම්පදානං, තඤ්ච දා-දානෙති ධාතුතො බ්‍යප්පෙන යුත්තමෙව, තත්ථ චතුත්ථී හොති. තඤ්ච දීයමානස්ස වත්ථුනො අනිවාරණ+ජ්ඣෙසනා+නුමතිතො තිවිධො, යථා බුද්ධස්ස පුප්ඵං දෙති, බොධිරුක්ඛස්ස ජලං දෙති, යාචකස්ස ධනං දෙති, භික්ඛූනං දානං දෙති. Vật vô tri hoặc hữu tri được xem như là người nhận, đó là chỉ định cách; và nó chỉ được kết hợp với sự cho đi từ động từ căn dā. Ở đó, cách thứ tư được dùng. Và nó có ba loại đối với vật được cho: không từ chối, thỉnh cầu, và chấp thuận. Ví dụ: dâng hoa cho Đức Phật, tưới nước cho cây bồ-đề, cho tài sản cho người ăn xin, cúng dường vật thí cho các vị Tỳ-khưu. අනිරාකරණා+රාධ-න+බ්භනුඤ්ඤවසෙන හි; සම්පදානං තිධා වුත්තං, රුක්ඛ+යාචක+භික්ඛවො. Thật vậy, chỉ định cách được nói là có ba loại, theo nghĩa không từ chối, thỉnh cầu, và chấp thuận; (ví dụ như) cây, người ăn xin, và các vị Tỳ-khưu. ආධාරවිවක්ඛායං සත්තමීපි, සඞ්ඝෙ ගොතමි දෙහි, සඞ්ඝෙ දින්නෙ අහඤ්චෙව පූජිතො භවිස්සාමි, යා පලාලමයං මාලං, නාරී දත්වාන චෙතියෙති. Khi có ý muốn diễn tả vị trí cách, cách thứ bảy cũng (được dùng). (Ví dụ:) Này Gotamī, hãy cúng dường cho Tăng chúng; khi cúng dường cho Tăng chúng, chính ta sẽ được cúng dường; người phụ nữ nào sau khi dâng vòng hoa làm bằng rơm cho bảo tháp... 25. තාදත්ථ්‍යෙ 25. Trong ý nghĩa mục đích තාදත්ථ්‍යෙ චතුත්ථී සියා. තදත්ථස්ස භාවෙ, තාදත්ථ්‍යං, තස්මිං තදත්ථභාවෙ ජොතනීයෙව චතුත්ථී සියා. තදත්ථස්ස භාවොති නිමිත්තනිමිත්තීසම්බන්ධෙ [Pg.118] ඡට්ඨී, තස්මා ඡට්ඨාපවාදො+යං. සමෙපි නිමිත්තනිමිත්තීනං සම්බන්ධෙ නිමිත්තභූතයූපතොව චතුත්ථී, නො නිමිත්තීභූතදාරුතො. යූපාය දාරු, පාකාය වජති, බුද්ධස්සත්ථාය ජීවිතං පරිච්චජාමි, නෙව දවාය, න මදාය, ඌනස්ස පාරිපූරියා, අත්ථාය හිතාය සුඛාය සංවත්තති, ලොකානුකම්පාය, ඵාසු විහාරාය. Cách thứ tư được dùng trong ý nghĩa mục đích. 'Tādatthyaṃ' là trạng thái có mục đích đó; khi trạng thái có mục đích đó cần được làm rõ, cách thứ tư được dùng. 'Trạng thái có mục đích đó' là cách thứ sáu trong mối quan hệ giữa nguyên nhân và kết quả, do đó, đây là một ngoại lệ của cách thứ sáu. Mặc dù có mối quan hệ tương đồng giữa nguyên nhân và kết quả, cách thứ tư chỉ được dùng cho 'yūpa' (cột tế lễ) là nguyên nhân, chứ không phải cho 'dāru' (gỗ) là kết quả. (Ví dụ:) gỗ cho cột tế lễ, đi để nấu ăn, tôi từ bỏ mạng sống vì lợi ích của Đức Phật, không phải để đùa giỡn, không phải để say sưa, để hoàn thành cái còn thiếu, dẫn đến lợi ích, hạnh phúc, an lạc, vì lòng bi mẫn đối với thế gian, để sống an lạc. ඉච්චායං කච්චායනෙ උපරි වක්ඛමානස්ස චතුත්ථීති සාධිතත්තා ඉධ ඡට්ඨීති දීපනත්ථං වුච්චතෙ – Bởi vì điều này đã được chứng minh là cách thứ tư trong (ngữ pháp) Kaccāyana sẽ được nói đến sau, ở đây nó được nói để làm rõ rằng đó là cách thứ sáu – කස්ස සාදු නරුච්චති, මා අයස්මන්තානම්පි සඞ්ඝභෙදො රුච්චිත්ථ, ඛමති සඞ්ඝස්ස, භත්ත+මස්ස නච්ඡාදෙතීති ඡට්ඨී සම්බන්ධවචනිච්ඡායං, න චෙ+වං විරොධො සියා, සදිසරූපත්තා, එවංවිධෙසු ච සම්බන්ධස්ස සද්දිකානුමතත්තා. තථා හි භාගවුත්තියා ‘‘උපපදවිභත්ති ඡට්ඨියා+පවාදා’’ති වුත්තං, සද්දන්තරෙ විහිතා විභත්ති උපපදවිභත්ති. 'Vị ngọt không làm ai thích thú?', 'Mong rằng sự chia rẽ Tăng chúng cũng không làm các Tôn giả thích thú', 'Tăng chúng chấp thuận', 'thức ăn không làm hài lòng vị ấy' – (đây là) cách thứ sáu khi có ý muốn nói về mối quan hệ, và như vậy sẽ không có mâu thuẫn, vì hình thức tương tự, và trong những trường hợp như vậy, mối quan hệ được các nhà ngữ pháp chấp thuận. Thật vậy, trong Bhāgavutti đã nói: 'biến cách phụ thuộc là một ngoại lệ của cách thứ sáu'. Biến cách được quy định bởi một từ khác là biến cách phụ thuộc. කස්ස වා ත්වං ධම්මං රොචෙසීති අත්ථමත්තෙ පඨමා, කස්ස වා තුය්හන්ති අවත්වා කස්ස වා ත්වං ධම්මං රොචෙසීති අත්ථමත්තෙ පඨමාවසෙන බ්‍යභිචාරදස්සනා. එව+මඤ්ඤාපි විඤ්ඤෙය්‍යා, පරතොපි යථාගමං. Trong câu 'Hoặc ngươi làm cho ai thích Pháp?', (đây là) cách thứ nhất trong ý nghĩa đơn thuần; bởi vì thấy có sự sai khác do cách thứ nhất trong ý nghĩa đơn thuần trong câu 'Hoặc ngươi làm cho ai thích Pháp?' thay vì nói 'cho ai' hoặc 'cho ngươi'. Như vậy, những (trường hợp) khác cũng nên được hiểu, và sau này cũng theo như kinh điển. රඤ්ඤො සතං ධාරෙති රඤ්ඤො ඡත්තං ධාරෙතීති සම්බන්ධෙ ඡට්ඨීව. සිලාඝ=කථනෙ, එවං රඤ්ඤො සිලාඝතෙ ඉච්චාදි, ථුතිං කරොතීත්‍යත්ථො. හනු=අපනයනෙ, රඤ්ඤො හනුතෙ, වඤ්චෙතීත්‍යත්ථො. උපතිට්ඨෙය්‍ය සක්‍යපුත්තානං වඩ්ඪකී, උපගච්ඡෙය්‍යාත්‍යත්ථො. සප=අක්කොසෙ, මය්හං සපතෙ, සච්චං කුරුතෙත්‍යත්ථො[Pg.119]. ධර=ධාරණෙ, සුවණ්ණං තෙ ධාරයතෙ, ඉණං තෙ ධාරයති, අස්ස රඤ්ඤො නාගං ධාරයාම. පිහ=ඉච්ඡායං, දෙවාපි තස්ස පිහයන්ති තාදිනො, තෙසං පිහයන්ති සම්බුද්ධානං සතීමතං, පිහයන්ති=පත්ථෙන්ති. තස්ස කුජ්ඣ මහාවීර, යදි+හං තස්ස පකුප්පෙය්‍යං, දුභයති දිසානං මෙඝො, යො මිත්තානං න දූභති, යො අප්පදුට්ඨස්ස නරස්ස දුස්සති. ඉස්ස=ඉස්සායං, තිත්ථියා ඉස්සයන්ති සමණානං. උසූය=දොසාවිකරණෙ, දුජ්ජනා ගුණවන්තානං උස්සූයන්ති, කා උසුයා විජානතං. ඉධ+සිධ+රාධ+සාධ=සංසිද්ධියං, ආරාධො මෙ රඤ්ඤො, රඤ්ඤො භාග්‍ය+මාරජ්ඣති, ක්‍යා+හං අය්‍යානං අපරජ්ඣාමි, ආයස්මතො උපාලිත්ථෙරස්ස උපසම්පදාපෙක්ඛො උපතිස්සො. භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං, ආසුණන්ති බුද්ධස්ස භික්ඛූ, තස්ස භික්ඛුනො ජනොඅනුගිණාති, පතිගිණාති, සාධුකාරදානාදිනා තං උස්සහතීත්‍යත්ථො. ආරොචයාමි වො භික්ඛවෙ, පටිවෙදයාමි වො, ආමන්තයාමි තෙ මහාරාජ, ධම්මං තෙ දෙසිස්සාමි, දෙසෙතු භන්තෙ භගවා ධම්මං භික්ඛූනං, යථා නො භගවා බ්‍යාකරෙය්‍ය, නිරුත්තිං තෙ පවක්ඛාමි, අලං මෙ රජ්ජං, අලං භික්ඛු පත්තස්ස, අලං මල්ලො මල්ලස්ස, අරහති මල්ලො මල්ලස්ස, අලං තෙ ඉධ වාසෙන, කිං මෙ එකෙන තිණ්ණෙනාති සබ්බත්ථ සම්බන්ධෙ ඡට්ඨී. Trong câu: ‘Rañño sataṃ dhāreti’ (nó nợ vua một trăm), ‘rañño chattaṃ dhāreti’ (nó mang lọng cho vua), là sở thuộc cách trong ý nghĩa liên hệ. Trong ý nghĩa tán thán, như là: ‘evaṃ rañño silāghate’ (như vậy nó tán thán vua), v.v… có nghĩa là làm sự ca tụng. Trong ý nghĩa lừa dối, như là: ‘rañño hanute’ (nó lừa dối vua), có nghĩa là nó lừa gạt. ‘Upatiṭṭheyya sakyaputtānaṃ vaḍḍhakī’ (người thợ mộc nên hầu hạ các Thích tử), có nghĩa là nên đi đến. Trong ý nghĩa mắng nhiếc, như là: ‘mayhaṃ sapate’ (nó thề với tôi), có nghĩa là nó làm sự thật. Trong ý nghĩa mang giữ, như là: ‘suvaṇṇaṃ te dhārayate’ (nó nợ vàng của ngươi), ‘iṇaṃ te dhārayati’ (nó nợ ngươi), ‘assa rañño nāgaṃ dhārayāma’ (chúng tôi giữ con voi cho vị vua này). Trong ý nghĩa mong muốn, như là: ‘devāpi tassa pihayanti tādino’ (chư thiên cũng mong mỏi vị ấy, người như vậy), ‘tesaṃ pihayanti sambuddhānaṃ satīmataṃ’ (họ mong mỏi các vị Chánh Đẳng Giác, những bậc có chánh niệm), ‘pihayanti’ là ‘patthenti’ (họ mong mỏi). ‘Tassa kujjha mahāvīra’ (hãy phẫn nộ với nó, hỡi bậc Đại Hùng), ‘yadi+haṃ tassa pakuppeyyaṃ’ (nếu tôi nên tức giận với nó), ‘dubhayati disānaṃ megho’ (mây làm hại các phương), ‘yo mittānaṃ na dūbhati’ (người không làm hại bạn bè), ‘yo appaduṭṭhassa narassa dussati’ (người làm hại đến người không có ác tâm). Trong ý nghĩa ganh tỵ, như là: ‘titthiyā issayanti samaṇānaṃ’ (các du sĩ ngoại đạo ganh tỵ với các vị sa-môn). Trong ý nghĩa chỉ trích, như là: ‘dujjanā guṇavantānaṃ ussūyanti’ (kẻ xấu ganh ghét những người có đức hạnh), ‘kā usuyā vijānataṃ’ (có sự ganh ghét nào đối với người hiểu biết?). Trong ý nghĩa thành tựu, như là: ‘ārādho me rañño’ (tôi đã làm hài lòng đức vua), ‘rañño bhāgya+mārajjhati’ (nó thành tựu vận may cho vua), ‘kyā+haṃ ayyānaṃ aparajjhāmi’ (tôi đã phạm lỗi gì với các bậc tôn quý?), ‘āyasmato upālittherassa upasampadāpekkho upatisso’ (Upatissa là người mong cầu thọ cụ túc giới từ trưởng lão Upāli). ‘Bhikkhū bhagavato paccassosuṃ’ (các Tỳ-khưu đã vâng đáp Thế Tôn), ‘āsuṇanti buddhassa bhikkhū’ (các Tỳ-khưu lắng nghe đức Phật), ‘tassa bhikkhuno janoanugiṇāti, patigiṇāti’ (dân chúng chấp nhận, tán thành vị Tỳ-khưu ấy), có nghĩa là khuyến khích vị ấy bằng cách hô ‘lành thay’ v.v… ‘Ārocayāmi vo bhikkhave’ (này các Tỳ-khưu, Ta báo cho các ngươi biết), ‘paṭivedayāmi vo’ (Ta trình cho các ngươi hay), ‘āmantayāmi te mahārāja’ (tâu đại vương, tôi gọi ngài), ‘dhammaṃ te desissāmi’ (tôi sẽ thuyết pháp cho ngài), ‘desetu bhante bhagavā dhammaṃ bhikkhūnaṃ’ (bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn thuyết pháp cho các Tỳ-khưu), ‘yathā no bhagavā byākareyya’ (như Thế Tôn sẽ giải thích cho chúng tôi), ‘niruttiṃ te pavakkhāmi’ (tôi sẽ nói rõ ngữ nguyên cho ngài), ‘alaṃ me rajjaṃ’ (đủ rồi cho tôi vương quốc), ‘alaṃ bhikkhu pattassa’ (cái bát là đủ cho vị Tỳ-khưu), ‘alaṃ mallo mallassa’ (lực sĩ này vừa sức với lực sĩ kia), ‘arahati mallo mallassa’ (lực sĩ này xứng đáng với lực sĩ kia), ‘alaṃ te idha vāsena’ (đủ rồi cho ngươi sự ở đây), ‘kiṃ me ekena tiṇṇenāti’ (có ích gì cho tôi với một người đã qua bờ?). Trong tất cả các trường hợp này đều là sở thuộc cách trong ý nghĩa liên hệ. එවං ආයු භොතො හොතු, චිරං ජීවිතං, භද්දං, කල්‍යාණං, අත්ථං, පයොජනං, කුසලං, අනාමයං, හිතං, පත්ථං, සුඛං, සාතං, භොතො හොතු, සාධු සම්මුති මෙ තස්ස, පුත්තස්සා+විකරෙය්‍ය ගුය්හ+මත්ථං, තස්ස මෙ සක්කො පාතුරහොසි, තස්ස පහිණෙය්‍ය, භික්ඛූනං දූතං පාහෙසි, කප්පති සමණානං ආයොගො[Pg.120], එකස්ස ද්වින්නං තිණ්ණං වා පහොති, උපමං තෙ කරිස්සාමි, අඤ්ජලිංතෙ පග්ගණ්හාමි, තස්ස ඵාසු, ලොකස්ස+ත්ථො, නමො තෙ පුරිසාජඤ්ඤ, සොත්ථි තස්ස, සමත්ථො මල්ලො මල්ලස්ස, තස්ස හිතං, තස්ස සුඛං, ස්වාගතං තෙ මහාරාජාති සබ්බත්ථ සම්බන්ධෙ ඡට්ඨී. Như là: ‘Evaṃ āyu bhoto hotu’ (mong ngài được sống lâu), ‘ciraṃ jīvitaṃ, bhaddaṃ, kalyāṇaṃ, atthaṃ, payojanaṃ, kusalaṃ, anāmayaṃ, hitaṃ, patthaṃ, sukhaṃ, sātaṃ, bhoto hotu’ (mong ngài được sống lâu, được tốt lành, được tốt đẹp, được lợi ích, được mục đích, được thiện lành, được không bệnh, được hữu ích, được như ý, được an lạc, được vui vẻ), ‘sādhu sammuti me tassa’ (sự đồng ý của tôi đối với nó là tốt), ‘puttassā+vikareyya guyha+matthaṃ’ (nên tiết lộ điều bí mật cho con trai), ‘tassa me sakko pāturahosi’ (Đế Thích đã hiện ra cho tôi vì nó), ‘tassa pahiṇeyya’ (nên gởi cho nó), ‘bhikkhūnaṃ dūtaṃ pāhesi’ (nó đã gởi sứ giả đến cho các Tỳ-khưu), ‘kappati samaṇānaṃ āyogo’ (ách mang là thích hợp cho các sa-môn), ‘ekassa dvinnaṃ tiṇṇaṃ vā pahoti’ (nó đủ cho một, hai, hoặc ba người), ‘upamaṃ te karissāmi’ (tôi sẽ làm ví dụ cho ngài), ‘añjaliṃte paggaṇhāmi’ (tôi chắp tay với ngài), ‘tassa phāsu’ (sự thoải mái cho nó), ‘lokassa+ttho’ (lợi ích cho đời), ‘namo te purisājañña’ (kính lễ ngài, bậc nhân trung anh tú), ‘sotthi tassa’ (an lành cho nó), ‘samattho mallo mallassa’ (lực sĩ này vừa sức với lực sĩ kia), ‘tassa hitaṃ’ (sự lợi ích cho nó), ‘tassa sukhaṃ’ (sự an lạc cho nó), ‘svāgataṃ te mahārāja’ (xin chào mừng đại vương). Trong tất cả các trường hợp này đều là sở thuộc cách trong ý nghĩa liên hệ. 26. පඤ්චම්‍ය+වධිස්මා 26. Từ giới hạn là đệ ngũ cách පදත්ථාවධිස්මා පඤ්චමීවිභත්ති හොති. Biến cách từ được dùng trong ý nghĩa giới hạn của sự vật. සමෙප්‍ය+පගමෙ ද්වින්නං, පුබ්බරූපා ය+දච්චුතං; වුච්චතෙ ත+දපාදානං, තං චලාචලතො ද්විධා; යථා+ස්සා ධාවතා පොසො, පතො, රුක්ඛාඵලන්ති ච. Trong sự rời khỏi của hai vật ở gần nhau, cái nào là hình thức trước và cố định, cái đó được gọi là xuất xứ cách. Nó có hai loại: động và bất động. Ví dụ: người đàn ông ngã từ con ngựa đang chạy, và trái cây (rơi) từ trên cây. තත්ථ චලාවධි ධාවතා අස්සා පුරිසො පතති, අචලාවධි පබ්බතා ඔතරන්ති වනචාරකාති. Trong đó, ‘người đàn ông ngã từ con ngựa đang chạy’ là giới hạn động; ‘những người sống trong rừng đi xuống từ ngọn núi’ là giới hạn bất động. තඤ්ච අවධි විසයක්‍රියාවිසෙසස්ස නිද්දිට්ඨත්තා නිද්දිට්ඨවිසයං, යත්ථ අප අපගමනක්‍රියං උපාත්තං=අජ්ඣාහටං විසයං කත්වා පවත්තති, තං උපාත්තං. යං කෙනචි ගුණෙන උක්කංසියති, තං අනුමෙය්‍යං. යථා ගාමා අපෙන්ති මුනයො, නගරා නිග්ගතො රාජා, පාපා චිත්තං නිවාරෙන්ති. වලාහකා විජ්ජොතතෙ, කුසුලතො පචතීති. එත්ථ ච වළාහකා නික්ඛම්ම, කුසුලතො අපනෙත්වාති ච පුබ්බක්‍රියා අජ්ඣාහරීයති. මථුරා පාටලිපුත්තකෙහි අභිරූපාති අනුමීයති. වුත්තඤ්හි – Và giới hạn đó, do sự chỉ định đặc tính của hành động có đối tượng, nên được gọi là ‘đối tượng được chỉ định’. Nơi nào mà hành động rời đi được thực hiện với đối tượng được hiểu ngầm, đó được gọi là ‘được hiểu ngầm’. Cái nào được suy ra bởi một phẩm chất nào đó, đó được gọi là ‘được suy luận’. Ví dụ: ‘các vị ẩn sĩ rời khỏi làng’, ‘vua đã ra khỏi thành phố’, ‘họ ngăn tâm khỏi điều ác’. ‘Tia chớp lóe lên từ đám mây’, ‘nó nấu (cơm) từ kho lúa’. Và ở đây, các tiền hành động từ như ‘nikkhamma’ (sau khi ra khỏi) đám mây, và ‘apanetvā’ (sau khi lấy ra) từ kho lúa, được hiểu ngầm. ‘Người Mathurā đẹp hơn người Pāṭaliputta’ được suy luận. Vì đã được nói rằng – නිද්දිට්ඨවිසයං කිඤ්චි, උපාත්තවිසයං තථා; අනුමෙය්‍යවිසයඤ්චෙති, තිධා+හු අවධිං බුධාති. Các bậc hiền trí nói rằng giới hạn có ba loại: loại có đối tượng được chỉ định, loại có đối tượng được hiểu ngầm, và loại có đối tượng được suy luận. භයහෙතුම්හි-චොරා [Pg.121] භයං ජායති, තණ්හාය ජායති භයං, පාපතො උත්තසති, නත්ථි සොකො කුතො භයං. අක්ඛාතරි-උපජ්ඣායා සික්ඛං ගණ්හාති, ආචරියම්හා අධීතො සුණාති වා. බුද්ධස්මා පරාජෙන්ති අඤ්ඤතිත්ථියා, පරාජිතා භවන්තීත්‍යත්ථො. හිමවතා පභවති ගඞ්ගා, අචිරවතියා පභවන්ති කුන්නදියො. උරස්මා ජාතො පුත්තො, කම්මතො ජාතං ඉන්ද්‍රියං, උපජ්ඣායා අන්තරධායති සිස්සො, මාතාපිතූහි අන්තරධාරයති පුත්තො, නිලීයතීත්‍යත්ථො. දූරත්ථයොගෙකීවදූරො ඉතො නළකාරගාමො, තතො හවෙ දූරතරං වදන්ති, ගාමතො නාතිදූරෙ, ආරකා තෙ මොඝපුරිසා ඉමස්මා ධම්මවිනයා, ආරකා තෙහි භගවා දූරතොව නමස්සන්ති, අද්දස දූරතොව ආගච්ඡන්තං. අන්තිකත්ථයොගෙ-අන්තිකං ගාමා, ආසන්නං ගාමා, සමීපං ගාමා. පරිමාණෙ-ඉතො මථුරාය චතූසු යොජනෙසු සංකස්සං, රාජගහතො පඤ්චචත්තාලීසයොජනමත්ථකෙ සාවත්ථි. කාලපරිමාණෙ-ඉතො එකනවුතිකප්පමත්ථකෙ, ඉතො වස්සසතසහස්සස්ස අච්චයෙන බුද්ධො ලොකෙ උප්පජ්ජිස්සති. පාසාදා සංකමෙය්‍ය, පාසාදං අභිරුහිත්වා සංකමෙය්‍යාති අත්ථො, තථා හත්ථික්ඛන්ධා සංකමෙය්‍ය, අභිධම්මා පුච්ඡන්ති, අභිධම්මං සුත්වාති අත්ථො, ආසනා වුට්ඨහෙය්‍ය. දිසත්ථවාචීහි යොගෙ-ඉතො සා පුරිමා දිසා, ඉතො සා දක්ඛිණා දිසා, අවීචිතො යාව භවග්ගං, උද්ධං පාදතලා, අධො කෙසමත්ථකා. විභජනෙ-යතො පණීතතරො වා විසිට්ඨතරො වා නත්ථි, අත්තදන්තො තතො වරං, කිඤ්චාපි දානතො සීලං වරං, තතො මයා බහුතරං සුතං, සීලමෙව සුතා සෙය්‍යො. ආරතිප්පයොගෙ-ආරති විරති පාපා, පාණාතිපාතා [Pg.122] වෙරමණි, අදින්නාදානා පටිවිරතො, අප්පටිවිරතා මුසාවාදා. සුද්ධත්ථයොගෙ-ලොභනීයෙහි ධම්මෙහි සුද්ධො, මාතුතො ච පිතුතො ච සුද්ධො අනුපක්කුට්ඨො. පමොචනත්ථයොගෙ-පරිමුත්තො දුක්ඛස්මාති වදාමි, මුත්තො+ස්මි මාරබන්ධනා, න තෙ මුච්චන්ති මච්චුනා, මුත්තො+හං+සබ්බපාසෙහි. විවෙචනෙ-විවිච්චෙව කාමෙහි, විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි. පමාණත්ථෙ-ආයාමතො ච විත්ථාරතො ච යොජනං, ගම්භීරතො ච පුථුලතො ච යොජනං චන්දභාගාය පරිමාණං, පරික්ඛෙපතො නවයොජනසතපරිමාණො මජ්ඣිමදෙසො. පුබ්බාදියොගෙ-පුබ්බෙව මෙ භික්ඛවෙ සම්බොධා, ඉතො පුබ්බෙ නාහොසි, තතො පරං පච්චන්තිමා ජනපදා, තතො අපරෙන සමයෙන. පඤ්හෙ-කුතො+සි ත්වං, කුතො භවං, පාටලිපුත්තතො. කිච්ඡා ලද්ධන්ති ගුණෙ පඤ්චමී, කිච්ඡෙන මෙ අධිගතන්ති හෙතුම්හි කරණෙ වා තතියා, එවං ථොකා මුත්තො, ථොකෙන මුත්තොති. Trong trường hợp nguyên nhân của sự sợ hãi: sự sợ hãi sanh khởi từ kẻ trộm, sự sợ hãi sanh khởi từ ái dục, kinh sợ tội lỗi, không có sầu muộn thì từ đâu có sợ hãi. Trong trường hợp người thuyết giảng: người ấy thọ trì học giới từ thầy tế độ, hoặc lắng nghe sau khi đã học từ vị thầy. Các ngoại đạo bị đức Phật đánh bại, nghĩa là họ trở thành những người bị đánh bại. Sông Hằng bắt nguồn từ Hy-mã-lạp sơn, các sông nhỏ bắt nguồn từ sông Aciravatī. Đứa con trai sanh từ ngực, các căn sanh từ nghiệp, người đệ tử biến mất khỏi vị thầy tế độ, đứa con trai biến mất khỏi cha mẹ, nghĩa là ẩn mình. Trong sự kết hợp với ý nghĩa xa: làng Naḷakāra cách đây bao xa, họ nói rằng nơi ấy còn xa hơn nữa, không quá xa làng, những kẻ ngu muội ấy xa rời giáo pháp và giới luật này, đức Thế Tôn ở xa họ, họ đảnh lễ từ xa, đã thấy (người ấy) đang đi đến từ xa. Trong sự kết hợp với ý nghĩa gần: gần làng, cận làng, kề làng. Về sự đo lường: từ đây đến Mathurā, Saṃkassa cách bốn do-tuần, từ Rājagaha, Sāvatthi ở khoảng cách bốn mươi lăm do-tuần. Về sự đo lường thời gian: từ đây, vào chín mươi mốt kiếp trước, từ đây, sau một trăm ngàn năm, một vị Phật sẽ xuất hiện trên thế gian. Nên đi qua từ lầu đài, nghĩa là sau khi trèo lên lầu đài rồi đi qua, cũng vậy, nên đi qua từ lưng voi, họ hỏi về Abhidhamma, nghĩa là sau khi đã nghe Abhidhamma, nên đứng dậy khỏi chỗ ngồi. Trong sự kết hợp với các từ chỉ phương hướng: từ đây là phương đông, từ đây là phương nam, từ địa ngục Avīci cho đến cõi hữu sắc, phía trên từ lòng bàn chân, phía dưới từ đỉnh đầu. Về sự phân biệt: không có gì cao thượng hơn hay đặc biệt hơn điều đó, người tự điều phục thì cao quý hơn điều đó, mặc dù giới đức cao quý hơn bố thí, tôi đã nghe nhiều hơn điều đó, giới đức quả thật tốt hơn sự nghe. Trong sự kết hợp với sự từ bỏ: từ bỏ, xa lìa tội lỗi, sự tránh xa sát sanh, đã từ bỏ sự lấy của không cho, không từ bỏ sự nói dối. Trong ý nghĩa thanh tịnh: thanh tịnh khỏi các pháp đáng tham muốn, thanh tịnh và không bị chê trách từ phía mẹ và phía cha. Trong ý nghĩa giải thoát: tôi nói rằng đã hoàn toàn giải thoát khỏi khổ đau, tôi đã được giải thoát khỏi sự trói buộc của ma vương, họ không thoát khỏi thần chết, tôi đã được giải thoát khỏi mọi cạm bẫy. Về sự ly khai: ly dục, ly các pháp bất thiện. Về ý nghĩa đo lường: một do-tuần về chiều dài và chiều rộng, một do-tuần về chiều sâu và chiều rộng là số đo của sông Candabhāgā, trung quốc có chu vi là chín trăm do-tuần. Trong sự kết hợp với các từ như 'trước': này các Tỳ khưu, trước khi giác ngộ của ta, trước đây điều này không có, sau đó là các xứ biên địa, sau đó vào một thời điểm khác. Về câu hỏi: bạn từ đâu đến, ngài từ đâu đến, từ Pāṭaliputta. 'Khó khăn để đạt được' là cách ngũ trong phẩm chất, 'tôi đã đạt được một cách khó khăn' là cách tam trong nguyên nhân hoặc công cụ, cũng vậy 'thoát khỏi một chút', 'thoát khỏi bằng một chút'. කථං ‘‘ථොකං චලතී’’ති, ක්‍රියාවිසෙසනෙ කම්මනි දුතියා, ථොකං චලනං කරොතීත්‍යත්ථො, ථොකන්ති චලනක්‍රියාය විසෙසනත්තා ක්‍රියාවිසෙසනං. Như thế nào là “rung động một chút”? Trong trạng từ chỉ hành động, cách hai được dùng trong ý nghĩa đối cách, nghĩa là làm cho sự rung động một chút, ‘thokaṃ’ là trạng từ chỉ hành động vì nó là tính từ của hành động rung động. ක්‍රියාවිසෙසනං නාම, කම්මත්තෙ+කත්තසණ්ඨිතා; න්‍යායසිද්ධං යතො තස්මා, තදත්ථං න විසුං විධි. Cái gọi là trạng từ chỉ hành động, được thiết lập trong đối cách và chủ cách; bởi vì nó được chứng minh theo quy tắc, do đó, không có quy tắc riêng cho ý nghĩa đó. න්‍යායසිද්ධංව=චලනන්ති යස්මා භාවෙ අනො, තස්මා භාවස්සෙ+කත්තා එකවචනන්ති ඤායා එකත්තඤ්ච, භාවෙ අනත්තා නපුංසකත්තඤ්ච, කරොතික්‍රියාය සම්බන්ධෙන කම්මත්තඤ්ච සිජ්ඣතීති. කර+භූධාතවො ච – Được chứng minh theo quy tắc = bởi vì trong (từ) ‘calana’, hậu tố ‘ana’ có ý nghĩa là trạng thái, do đó, theo quy tắc rằng trạng thái là chủ cách và số ít, nên có tính số ít, và vì hậu tố ‘ana’ trong ý nghĩa trạng thái là vô ngã, nên có tính trung, và do sự liên quan với động từ ‘karoti’, tính đối cách được thành tựu. Và các động từ căn ‘kara’ và ‘bhū’ – කාරියරූපාභිධාත්වත්ථා[Pg.123], සබ්බෙ සත්තාය යුජ්ජරෙ; තතො ක්‍රියා ච භාවො ච, සාමඤ්ඤං තෙසු ගම්‍යතෙ – Tất cả các ý nghĩa của động từ căn biểu thị hình thức của hành động được thực hiện, đều được kết hợp với sự tồn tại; do đó, hành động và trạng thái, tính phổ biến được hiểu trong chúng – ති වුත්තත්තා යුජ්ජන්ති. Vì đã được nói như vậy, nên chúng phù hợp. ථොකත්ථෙ-ථොකා මුච්චති. සබ්බත්ථ සවිසයෙ පඤ්චමී. එත්ථ ‘‘විවක්ඛා ලොකිකා සා ච, න සක්කා අනිවත්තිතුං’’ති වුත්තත්තා අනිට්ඨප්පසඞ්ගො න සියා. මරියාදායං-ආපබ්බතා ඛෙත්තං. අභිවිධිම්හි-ආබ්‍රහ්මලොකා සද්දො අබ්භුග්ගච්ඡති, පබ්බතං වජ්ජෙත්වා, බ්‍රහ්මලොකම්හි බ්‍යාපෙත්වාති ච අත්ථො. එත්ථ වජ්ජමානසීමා මරියාදා, ගය්හමානසීමා අභිවිධි. Trong ý nghĩa một chút: được giải thoát một chút. Ở khắp mọi nơi, cách năm được dùng trong lĩnh vực riêng của nó. Ở đây, vì đã được nói rằng “ý muốn nói là theo thế gian, và điều đó không thể bị ngăn cản”, nên sẽ không có trường hợp không mong muốn xảy ra. Trong ý nghĩa giới hạn: cánh đồng cho đến ngọn núi. Trong ý nghĩa bao gồm: âm thanh vang lên cho đến cõi Phạm thiên, và có nghĩa là ngoại trừ ngọn núi, và bao trùm trong cõi Phạm thiên. Ở đây, ranh giới loại trừ là giới hạn, ranh giới bao gồm là sự bao hàm. 27. අපපරීහි වජ්ජනෙ 27. (Cách năm) với apa và pari trong ý nghĩa loại trừ. වජ්ජනෙ වත්තමානෙහී අපපරීහි යොගෙ පඤ්චමී හොති. අපසාලාය ආයන්ති වාණිජා, පරිසාලාය ආයන්ති වාණිජා, සාලං වජ්ජෙත්වාති අත්ථො. Khi kết hợp với apa và pari có ý nghĩa loại trừ, cách năm được sử dụng. Các thương nhân đến từ ngoài phòng hội, các thương nhân đến từ xung quanh phòng hội, nghĩa là loại trừ phòng hội. 28. පටිනිධිපතිදානෙසු පතිනා 28. (Cách năm) với pati trong ý nghĩa đại diện và đáp lại. පටිනිධිම්හි පතිදානෙ ච වත්තමානෙන පතිනා යොගෙ නාමස්මා පඤ්චමී හොති. බුද්ධස්මා පති සාරිපුත්තො, ඝත+මස්ස තෙලස්මා පති දදාති. Khi kết hợp với pati có ý nghĩa đại diện và đáp lại, cách năm được dùng sau danh từ. Sāriputta là đại diện cho đức Phật, người ấy cho dầu thay cho bơ sữa. 29. රිතෙ දුතියා ච 29. Và (cách năm và) cách hai với rite. රිතෙසද්දයොගෙ නාමස්මා දුතියා හොති පඤ්චමී ච. රිතෙ සද්ධම්මා, රිතෙ සද්ධම්මං. Khi kết hợp với từ rite, cách hai và cách năm được dùng sau danh từ. Ngoại trừ chánh pháp (cách năm), ngoại trừ chánh pháp (cách hai). 30. විනා+ඤ්ඤත්‍ර තතියා ච 30. Và (cách hai, năm và) cách ba với vinā và aññatra. විනා+ඤ්ඤත්‍රයොගෙ [Pg.124] නාමස්මා තතියා දුතියා පඤ්චමී ච. විනා වාතෙන, විනා වාතං, විනා වාතස්මා. අඤ්ඤත්‍ර එකෙන පිණ්ඩපාතනීහාරකෙන, අඤ්ඤත්‍ර ධම්මං, අඤ්ඤත්‍ර ධම්මා. Khi kết hợp với vinā và aññatra, cách ba, cách hai, và cách năm được dùng sau danh từ. Không có gió (cách ba), không có gió (cách hai), không có gió (cách năm). Ngoại trừ một người mang vật thực khất thực, ngoại trừ pháp (cách hai), ngoại trừ pháp (cách năm). 31. පුථනානාහි 31. (Cách ba và năm) với putha và nānā. එතෙහි යොගෙ තතියා හොති පඤ්චමී ච. භින්නයොගකරණං දුතියානිවත්තනත්ථං. පුථගෙව ජනෙන, පුථගෙව ජනස්මා, ජනෙන නානා, ජනස්මා නානා. Khi kết hợp với những từ này, cách ba và cách năm được sử dụng. Việc tạo ra một quy tắc riêng biệt là để loại trừ cách hai. Riêng với người (cách ba), riêng với người (cách năm), khác với người (cách ba), khác với người (cách năm). 39. ඡට්ඨී සම්බන්ධෙ 39. Cách sáu trong (ý nghĩa) liên hệ. සම්බන්ධෙ ඡට්ඨී හොති. රඤ්ඤො පුරිසොති වුත්තෙ යස්මා රාජා දදාති, පුරිසො ගණ්හාති, තස්මා රාජපුරිසොති විඤ්ඤායති. එවමෙව යො යස්ස ආයත්තො සෙවකාදිභාවෙන භණ්ඩභාවෙන වා සමීප+සමූහා+වයව+විකාර+කාරිය+අවත්ථා+ජාති+ගුණ+ක්‍රියාදිවසෙන වා, ඨානීවසෙන වා, ආගමීවසෙන වා, සො තිවිධොපි අත්ථො සම්බන්ධො නාම. වුත්තඤ්හි – Cách sáu được dùng trong (ý nghĩa) liên hệ. Khi nói ‘người của vua’, bởi vì vua ban cho, người nhận lấy, do đó được hiểu là ‘người của vua’. Tương tự như vậy, bất cứ ai phụ thuộc vào ai, hoặc do tình trạng là người hầu, v.v., hoặc do tình trạng là vật sở hữu, hoặc do sự gần gũi, tập hợp, bộ phận, biến thể, sản phẩm, trạng thái, giai cấp, phẩm chất, hành động, v.v., hoặc do là người được thay thế, hoặc do là người đến, thì ý nghĩa ba loại đó được gọi là sự liên hệ. Vì đã được nói rằng – ක්‍රියාකාරකසඤ්ජාතො, අස්සෙ+දංභාවහෙතුකො; සම්බන්ධො නාම සො අත්ථො, තත්ථ ඡට්ඨී විධීයතෙ. Ý nghĩa được gọi là liên hệ (sambandha), vốn được sanh ra từ hành động và tác nhân, là nguyên nhân của trạng thái sở hữu (cái này của cái kia); trong trường hợp ấy, biến cách thứ sáu được quy định. පාරතන්ත්‍යඤ්හි සම්බන්ධො, තත්ථ ඡට්ඨී භවෙ තිතො; උපාධි+ඨාන්‍යා+ගමිතො, න විසෙස්සාදිතො තිතොති. Quả thật, liên hệ là sự phụ thuộc, trong trường hợp đó nên dùng biến cách thứ sáu; (liên hệ này) xuất phát từ cơ sở, vị trí, và nguồn gốc, chứ không phải từ vật được bổ nghĩa v.v... උපාධිසඞ්ඛාතවිසෙසනතො තාව-රඤ්ඤො පුරිසො. එත්ථ ච බ්‍රාහ්මණාදිසාමිතො නිවත්තෙතීති රාජා විසෙසනං, පුරිසො තෙන [Pg.125] විසෙසියතීති විසෙස්සො. භණ්ඩසම්බන්ධතො-පහුතං මෙ ධනං සක්ක, එකස්ස පටිවීසො, භික්ඛුස්ස පත්තචීවරං. සමීපතො-අම්බවනස්ස අවිදූරෙ, නිබ්බානස්සෙව සන්තිකෙ. සමූහෙ-සුවණ්ණස්ස රාසි, භික්ඛූනං සමූහො. අවයවෙ-මනුස්සස්සෙව තෙ සීසං, රුක්ඛස්ස සාඛා. විකාරෙ-සුවණ්ණස්ස විකති, භට්ඨධඤ්ඤානං සත්තු. කාරියෙ-යවස්ස අඞ්කුරො, මෙඝස්ස සද්දො, පුත්තාපි තස්ස බහවො, කම්මානං ඵලං විපාකො. අවත්ථායං-ඛන්ධානං පාතුභාවො, ජරා, භෙදො වා. ජාතියං-මනුස්සස්ස භාවො, මනුස්සානං ජාති. ගුණෙ-සුවණ්ණස්ස වණ්ණො, වණ්ණො න ඛීයෙථ තථාගතස්ස බුද්ධස්ස ගුණඝොසො, පුප්ඵානං ගන්ධො, ඵලානං රසො, චිත්තස්ස ඵුසනා, සිප්පිකානං සතං නත්ථි, තිලානං මුට්ඨි, තෙසං සමායොගො, සන්ධිනො විමොක්ඛො, තථාගතස්ස පඤ්ඤාපාරමිං ආරබ්භ, සුඛං තෙ, දුක්ඛං තෙ, චෙතසො පරිවිතක්කො උදපාදි, පඤ්ඤාය පටුභාවො, රූපස්ස ලහුතා, මුදුතා වා, උපචයො වා. ක්‍රියාසම්බන්ධෙ-පාදස්ස උක්ඛෙපනං, අවක්ඛෙපනං වා, හත්ථස්ස සමිඤ්ජනං, දානං, පසාරණං, ධාතූනං ගමනං, ඨානං, නිසජ්ජා, සයනං වා, තථාගතස්ස නාමගොත්තාදි, තස්ස කාරණං, තස්ස මාතාපිතරො, තස්ස පුරතො පාතුරහොසි, නගරස්ස දක්ඛිණතො, වස්සානං තතියෙ මාසෙ, න තස්ස උපමා, කුවෙරස්ස බලි ඉච්චාදි. අපි ච – Trước hết, về (nghĩa) bổ nghĩa được xem như là cơ sở: rañño puriso (người của vua). Ở đây, vì phân biệt (người ấy) với những chủ nhân khác như Bà-la-môn v.v..., nên rājā (vua) là từ bổ nghĩa (visesana), còn puriso (người) là vật được bổ nghĩa (visessa) bởi từ ấy. Về liên hệ sở hữu vật dụng: pahutaṃ me dhanaṃ sakka (tài sản của tôi dồi dào, hỡi ngài Sakka), ekassa paṭivīso (phần của một người), bhikkhussa pattacīvaraṃ (y bát của vị tỳ-khưu). Về (nghĩa) gần: ambavanassa avidūre (không xa vườn xoài), nibbānasseva santike (ngay gần Niết-bàn). Về (nghĩa) tập hợp: suvaṇṇassa rāsi (một đống vàng), bhikkhūnaṃ samūho (một nhóm tỳ-khưu). Về (nghĩa) bộ phận: manussasseva te sīsaṃ (đầu của bạn giống như của người thường), rukkhassa sākhā (cành của cây). Về (nghĩa) biến thể: suvaṇṇassa vikati (vật trang sức bằng vàng), bhaṭṭhadhaññānaṃ sattu (bột của các loại hạt rang). Về (nghĩa) kết quả: yavassa aṅkuro (mầm của lúa mạch), meghassa saddo (tiếng của mây [sấm]), puttāpi tassa bahavo (các con trai của ông ấy thì nhiều), kammānaṃ phalaṃ vipāko (quả và dị thục của các nghiệp). Về (nghĩa) trạng thái: khandhānaṃ pātubhāvo, jarā, bhedo vā (sự xuất hiện, sự già, hay sự tan rã của các uẩn). Về (nghĩa) chủng loại: manussassa bhāvo (bản chất của con người), manussānaṃ jāti (sự sanh của loài người). Về (nghĩa) phẩm chất: suvaṇṇassa vaṇṇo (màu của vàng), vaṇṇo na khīyetha tathāgatassa (vẻ huy hoàng của Như Lai sẽ không phai tàn), buddhassa guṇaghoso (tiếng tăm về đức hạnh của Đức Phật), pupphānaṃ gandho (hương của các loài hoa), phalānaṃ raso (vị của các loại quả), cittassa phusanā (sự xúc chạm của tâm), sippikānaṃ sataṃ natthi (không có một trăm thợ thủ công), tilānaṃ muṭṭhi (một nắm hạt vừng), tesaṃ samāyogo (sự kết hợp của chúng), sandhino vimokkho (sự giải thoát khỏi mối ràng buộc), tathāgatassa paññāpāramiṃ ārabbha (liên quan đến ba-la-mật trí tuệ của Như Lai), sukhaṃ te (sự an lạc cho bạn), dukkhaṃ te (sự đau khổ cho bạn), cetaso parivitakko udapādi (một tầm khởi lên trong tâm), paññāya paṭubhāvo (sự biểu hiện của trí tuệ), rūpassa lahutā, mudutā vā, upacayo vā (sự nhẹ nhàng, hay sự mềm mại, hay sự tăng trưởng của sắc). Về liên hệ hành động: pādassa ukkhepanaṃ, avakkhepanaṃ vā (sự đưa lên, hay sự hạ xuống của chân), hatthassa samiñjanaṃ, dānaṃ, pasāraṇaṃ (sự co lại, sự cho, sự duỗi ra của tay), dhātūnaṃ gamanaṃ, ṭhānaṃ, nisajjā, sayanaṃ vā (sự đi, sự đứng, sự ngồi, hay sự nằm của các giới/xá-lợi), tathāgatassa nāmagottādi (tên, họ, v.v... của Như Lai), tassa kāraṇaṃ (nguyên nhân của việc đó), tassa mātāpitaro (cha mẹ của người ấy), tassa purato pāturahosi (vị ấy đã hiện ra trước mặt người ấy), nagarassa dakkhiṇato (về phía nam của thành phố), vassānaṃ tatiye māse (vào tháng thứ ba của mùa mưa), na tassa upamā (không có gì sánh bằng vị ấy), kuverassa bali iccādi (vật cúng dường cho Kuvera), v.v... Hơn nữa – ගාවස්ස ජාති, ධවලො, ගති, සිඞ්ගං, නාමන්ති+ධ; දබ්බස්සාපි ච ජාත්‍යාදි, විසෙස්සා හොන්ති කාමතො. Loài, màu trắng, dáng đi, sừng, và tên là của con bò; và cũng vậy, loài v.v... của một thực thể là những đặc tính bổ nghĩa, tùy theo ý muốn. ගොත්තඤ්ච [Pg.126] සබලොදිස්ස, පාක+මන්නස්ස සුක්කතා; පටස්ස, සිඞ්ගංමෙණ්ඩස්ස, නා+ඤ්ඤෙසංති විසෙස්සතෙ. Và dòng họ là của Sabalodi, sự nấu chín khéo là của cơm đã nấu; (đặc tính) của tấm vải, sừng của con cừu đực, (chúng) được phân biệt là 'không phải của những cái khác'. ඨානිතො-යුවණ්ණාන+මෙඔ ලුත්තා. ආගමිතො-සුඤ සස්ස. සාමියොගෙ-දෙවාන+මින්දො, මිගානං රාජා. රුජාදියොගෙ-දෙවදත්තස්ස රුජති, තස්ස රොගො උප්පජ්ජි, මහාසෙනාපතීනං උජ්ඣාපෙතබ්බං, රජකස්ස වත්ථං දදාති, මුසාවාදස්ස ඔත්තප්පං ඉච්චාදි. යජස්ස යොගෙ-පුප්ඵස්ස බුද්ධස්ස යජති, පුප්ඵෙනාත්‍යත්ථො. එවං ඝතස්ස අග්ගිං ජුහති. සුහිතත්ථෙ-පත්තං ඔදනස්ස පූරෙත්වා, පූරං නානාපකාරස්ස අසුචිනො, පූරං හිරඤ්ඤසුවණ්ණස්ස, පූරති බාලො පාපස්ස. කිතකප්පයොගෙ-බහුලංවිධානා ඡට්ඨී, රඤ්ඤො සම්මතො, පූජිතො, සක්කතො, අපචිතො, මානිතො වා, අමතං තෙසං භික්ඛවෙ අපරිභුත්තං, යෙසං කායගතා සති අපරිභුත්තා, සාධුසම්මතො බහුජනස්ස, සුප්පටිවිද්ධා බුද්ධානං ධම්මධාතු, ධම්මස්ස ගුත්තො මෙධාවී. කම්මත්ථෙ-තස්ස භවන්ති වත්තාරො, සහසා කම්මස්ස කත්තාරො, අමතස්ස දාතා, භින්නානං සන්ධාතා, සහිතානං අනුප්පදාතා, බොධෙතා පජාය, කම්මස්ස කාරකො නත්ථි, විපාකස්ස ච වෙදකො, අවිසංවාදකො ලොකස්ස, චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදො. සරති+ච්ඡායොගෙ-මාතු සරති, න තෙසං කොචි සරති, සත්තානං කම්මපච්චයා, පුත්තස්ස ඉච්ඡති. කරොතිස්ස (යොගෙ) – උදකස්ස පතිකුරුතෙ, කණ්ඩස්ස පතිකුරුතෙ, අභිසඞ්ඛරොතීත්‍යත්ථො. පඤ්චමියත්ථෙ පරිහානිභයත්ථයොගෙපි ඡට්ඨී, අස්සවනතාය ධම්මස්ස පරියායන්ති, කින්නු ඛො අහං තස්ස සුඛස්ස භායාමි, සබ්බෙ තසන්ති දණ්ඩස්ස, සබ්බෙ භායන්ති [Pg.127] මච්චුනො, භීතො චතුන්නං ආසීවිසානං ඝොරවිසානං ඉච්චාදි. Về vị trí (phát âm): yuvaṇṇānaṃ eo luttā (âm e và o của vần yu bị lược bỏ). Về nguồn gốc: suña sassa (âm sa của từ suña). Về liên hệ chủ nhân: devānaṃ indo (vua của chư thiên), migānaṃ rājā (vua của các loài thú). Về liên hệ với (động từ) rujati v.v...: devadattassa rujati (Devadatta bị bệnh), tassa rogo uppajji (bệnh sanh khởi đến ông ấy), mahāsenāpatīnaṃ ujjhāpetabbaṃ (việc nên được than phiền đến các vị đại tướng), rajakassa vatthaṃ dadāti (người ấy cho vải đến người thợ giặt), musāvādassa ottappaṃ (sự tàm đối với lời nói dối), v.v... Về liên hệ với (động từ) yajati: pupphassa buddhassa yajati (người ấy cúng dường hoa đến Đức Phật), có nghĩa là pupphena (bằng hoa). Tương tự, ghatassa aggiṃ juhati (người ấy cúng dường bơ lỏng vào lửa). Về nghĩa 'đầy': pattaṃ odanassa pūretvā (sau khi làm đầy bát với cơm), pūraṃ nānāpakārassa asucino (đầy những thứ bất tịnh khác nhau), pūraṃ hiraññasuvaṇṇassa (đầy vàng và bạc), pūrati bālo pāpassa (kẻ ngu đầy ắp điều ác). Về liên hệ với quá khứ phân từ: biến cách thứ sáu được dùng theo nhiều cách, rañño sammato, pūjito, sakkato, apacito, mānito vā (được nhà vua chấp thuận, cúng dường, tôn trọng, kính nể, hay quý mến), amataṃ tesaṃ bhikkhave aparibhuttaṃ, yesaṃ kāyagatā sati aparibhuttā (này các tỳ-khưu, bất tử không được hưởng bởi những ai mà niệm thân không được hưởng), sādhusammato bahujanassa (được nhiều người công nhận là tốt), suppaṭividdhā buddhānaṃ dhammadhātu (pháp giới được các vị Phật khéo chứng ngộ), dhammassa gutto medhāvī (người trí được Pháp bảo hộ). Về nghĩa túc từ: tassa bhavanti vattāro (có những người nói về điều đó), sahasā kammassa kattāro (những người làm hành động thiếu suy xét), amatassa dātā (người cho sự bất tử), bhinnānaṃ sandhātā (người hòa giải những ai chia rẽ), sahitānaṃ anuppadātā (người cung cấp cho những ai hòa hợp), bodhetā pajāya (người làm giác ngộ chúng sanh), kammassa kārako natthi, vipākassa ca vedako (không có người tạo nghiệp, và không có người cảm thọ quả), avisaṃvādako lokassa (người không lừa dối thế gian), catunnaṃ mahābhūtānaṃ upādāya pasādo (sự trong sạch nương vào bốn đại). Về liên hệ với (động từ) sarati và icchati: mātu sarati (người ấy nhớ mẹ), na tesaṃ koci sarati (không ai nhớ đến họ), sattānaṃ kammapaccayā (do nghiệp duyên của chúng sanh), puttassa icchati (người ấy mong có con trai). Về liên hệ với (động từ) karoti: udakassa patikurute (người ấy sửa soạn nước), kaṇḍassa patikurute (người ấy chữa trị vết thương), có nghĩa là abhisaṅkharoti (sửa soạn, phục hồi). Biến cách thứ sáu cũng được dùng với nghĩa của biến cách thứ năm trong liên hệ với sự mất mát và sợ hãi: assavanatāya dhammassa pariyāyanti (họ xa rời Chánh pháp vì không được nghe), kinnu kho ahaṃ tassa sukhassa bhāyāmi (tại sao ta lại sợ hãi hạnh phúc ấy?), sabbe tasanti daṇḍassa (mọi người đều run sợ hình phạt), sabbe bhāyanti maccuno (mọi người đều sợ cái chết), bhīto catunnaṃ āsīvisānaṃ ghoravisānaṃ (sợ hãi bốn loài rắn độc có nọc kịch độc), v.v... 40. තුල්‍යත්ථෙන වා තතියා 40. Hoặc biến cách thứ ba với nghĩa tương đương. තුල්‍යත්ථෙන යොගෙ වා ඡට්ඨී හොති තතියා ච. පිතු තුල්‍යො, පිතරා වා, මාතු තුල්‍යො, මාතරා වා. Khi liên hệ với nghĩa tương đương, có thể dùng biến cách thứ sáu hoặc biến cách thứ ba. Ví dụ: Pitu tulyo, hoặc pitarā (tương đương với cha), mātu tulyo, hoặc mātarā (tương đương với mẹ). 32. සත්තම්‍යා+ධාරෙ 32. Biến cách thứ bảy trong nghĩa vị trí. කත්තුකම්මට්ඨානං නිසජ්ජ+පචනාදික්‍රියානං යො ආධාරො, තං ආධාරකාරකං නාම. කථං කටෙ නිසීදති දෙවදත්තො, ථාලියං ඔදනං පචති, දෙවදත්ත+තණ්ඩුලානං කත්තු+කම්මානං ධාරණතො තදට්ඨආසන+පචනක්‍රියං කට+ථාලියො ධාරෙන්ති නාම, තස්මිං සත්තමීවිභත්ති හොති. Vật làm nền tảng (ādhāra) cho các hành động như ngồi, nấu v.v..., vốn là nơi chốn của chủ từ và túc từ, được gọi là tác nhân vị trí (ādhārakāraka). Như thế nào? Ví dụ: kaṭe nisīdati devadatto (Devadatta ngồi trên chiếu), thāliyaṃ odanaṃ pacati (người ấy nấu cơm trong nồi). Do vì nâng đỡ chủ từ (Devadatta) và túc từ (hạt gạo), nên cái chiếu và cái nồi được gọi là nâng đỡ các hành động ngồi và nấu có mục đích tương ứng; trong trường hợp đó, biến cách thứ bảy được sử dụng. සො බ්‍යාපිකො, ඔපසිලෙසිකො, වෙසයිකො, සාමීපිකොති චතුබ්බිධො. තත්ථ යො ආධෙය්‍යස්ස නිස්සෙසාධාරභූතො, සො බ්‍යාපිකො, යථා තිලෙසු තෙලං අත්ථි, ඛීරෙසු ජලං, දධිම්හි සප්පි. පච්චෙකසිද්ධානං භාවානං යං ආධෙය්‍යභාවෙන උපසිලෙසනං අල්ලීයනං අත්ථි, සො ඔපසිලෙසිකො. යථා ආසනෙ නිසින්නො සඞ්ඝො, ථාලියං ඔදනං පචති, ඝටෙ උදක+මත්ථි, දූරෙ ඨිතො, සමීපෙ ඨිතො. යත්ථ සමීපෙ සමීපීවොහාරං කත්වා තදායත්තතාදීපනත්ථං ආධාරභාවො උපචරීයති, තං සාමීපිකං, යථා ගඞ්ගායං ඝොසො, ගඞ්ගාය සමීපෙ වජොත්‍යත්ථො. සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ. යත්ථ අඤ්ඤථාභාවවසෙන දෙසන්තරාවච්ඡෙදවසෙන වා ආධාරපරිකප්පො[Pg.128], සො වෙසයිතො. යථා ආකාසෙ සකුණා චරන්ති, භූමියං මනුස්සා, ජලෙ මච්ඡා, පාසාදෙසු පතිතො, පාපස්මිං රමතී මනො, පසන්නො බුද්ධසාසනෙ, පඤ්ඤාය සාධු, විනයෙ නිපුණො, මාතරි සාධු, පිතරි නිපුණො. Nó có bốn loại là byāpika (phổ biến), opasilesika (tiếp cận), vesayika (đối tượng), và sāmīpika (lân cận). Trong đó, cái nào là nền tảng hoàn toàn cho vật được chứa, đó là byāpika, ví dụ như: có dầu trong hạt mè, nước trong sữa, bơ sữa trong sữa chua. Cái nào có sự tiếp cận, sự bám dính như là vật được chứa của các sự vật riêng lẻ, đó là opasilesika. Ví dụ như: Tăng chúng ngồi trên ghế, nấu cơm trong nồi, có nước trong bình, đứng ở xa, đứng ở gần. Nơi nào mà sự làm nền tảng được dùng theo nghĩa bóng để chỉ sự phụ thuộc vào cái đó bằng cách sử dụng từ chỉ sự gần gũi, đó là sāmīpika, ví dụ như: làng ở sông Hằng, có nghĩa là làng ở gần sông Hằng. Trú tại Sāvatthī, trong vườn Jetavana. Nơi nào mà sự quy định về nền tảng được thực hiện do sự thay đổi trạng thái hoặc do sự phân định một nơi khác, đó là vesayika. Ví dụ như: chim bay trên trời, người trên mặt đất, cá trong nước, rơi trên các lâu đài, tâm hoan hỷ trong điều ác, hoan hỷ trong giáo pháp của Đức Phật, tốt về trí tuệ, giỏi về giới luật, tốt với mẹ, giỏi với cha. කිරියා කත්තු+කම්මට්ඨා, ආධාරීයති යෙන සො; ආධාරො චතුධා වුත්තො, බ්‍යාපකාදිප්පභෙදතො. Hành động thuộc về chủ từ và túc từ, cái mà nó được dựa vào; đó là sở y cách (ādhāra). Sở y cách được nói là có bốn loại, do sự phân biệt của byāpaka và các loại khác. බ්‍යාපකො තිලඛීරාදි, කටො ඔපසිලෙසිකො; සාමීපිකො තු ගඞ්ගාදි, ආකාසො විසයො මතො. Byāpaka là (ví dụ như) mè, sữa, v.v. Chiếc chiếu là opasilesika. Sāmīpika là (ví dụ như) sông Hằng, v.v. Bầu trời được xem là visaya (đối tượng). 33. නිමිත්තෙ 33. Về ý nghĩa nguyên nhân (nimitta). නිමිත්තත්ථෙ සත්තමී හොති. අජිනම්හි හඤ්ඤතෙ දීපි, කුඤ්ජරො දන්තෙසු හඤ්ඤතෙ, අණුමත්තෙසු වජ්ජෙසු භයදස්සාවී, සම්පජානමුසාවාදෙ පාචිත්තියං. සබ්බත්ථ නිමිත්‍යත්ථො. Thất cách được dùng với ý nghĩa nguyên nhân. Con báo bị giết vì tấm da, con voi bị giết vì cặp ngà, người thấy sự nguy hiểm trong những lỗi lầm nhỏ nhặt, có tội pācittiya trong việc cố ý nói dối. Ở khắp mọi nơi đều có ý nghĩa là nguyên nhân. 34. යබ්භාවො භාවලක්ඛණං 34. Khi trạng thái của một sự vật là đặc điểm của một trạng thái khác. යස්ස භාවො භාවන්තරස්ස ලක්ඛණං භවති, තතො සත්තමී. කාලෙ ගාවීසු දුය්හමානාසුගතො, දුද්ධාසු ආගතො. එත්ථගමනක්‍රියාය දොහනක්‍රියාචිහනං, ආගමනක්‍රියාය දුද්ධාක්‍රියාචිහනං, එව+මුපරිපි. පුබ්බණ්හසමයෙ ගතො, සායන්හසමයෙ ආගතො, ජායමානෙ ඛො සාරිපුත්ත බොධිසත්තෙ අයං දසසහස්සී ලොකධාතු සම්පකම්පි. Khi trạng thái của một sự vật trở thành đặc điểm của một trạng thái khác, từ đó dùng thất cách. Ví dụ: Kāle gāvīsu duyhamānāsu gato (Vào lúc đó, khi những con bò đang được vắt sữa, ông ấy đã đi), duddhāsu āgato (khi chúng đã được vắt sữa xong, ông ấy đã đến). Ở đây, hành động vắt sữa là dấu hiệu cho hành động đi, và hành động đã vắt sữa xong là dấu hiệu cho hành động đến, tương tự như trên. Pubbaṇhasamaye gato (Ông ấy đã đi vào buổi sáng), sāyanhasamaye āgato (ông ấy đã đến vào buổi chiều). Jāyamāne kho sāriputta bodhisatte ayaṃ dasasahassī lokadhātu sampakampi (Này Sāriputta, khi Bồ-tát đang được sinh ra, mười ngàn thế giới này đã rung chuyển). පාසාණා සක්ඛරා චෙව, කඨලා ඛාණුකණ්ටකා; සබ්බෙ මග්ගා විවජ්ජන්ති, ගච්ඡන්තෙ ලොකනායකෙ. Đá, sỏi, mảnh sành, cùng với gốc cây và gai nhọn; tất cả đều tránh khỏi con đường, khi bậc Lãnh Đạo Thế Gian đang đi. ඉමස්මිං [Pg.129] සති ඉදං හොති ඉච්චාදි. ‘‘අකාලෙ වස්සතී තස්ස, කාලෙ තස්ස න වස්සතී’’ති විසයසත්තමී. Imasmiṃ sati idaṃ hoti (Khi có cái này, cái này có) v.v. "Akāle vassatī tassa, kāle tassa na vassatī" (Trời mưa cho người ấy không đúng lúc, trời không mưa cho người ấy đúng lúc) là thất cách đối tượng (visayasattamī). 35. ඡට්ඨී චා+නාදරෙ 35. Và lục cách (chaṭṭhī) trong ý nghĩa bất chấp (anādara). යස්ස භාවො භාවන්තරස්ස ලක්ඛණං භවති, තතො ඡට්ඨී හොති සත්තමී චා+නාදරෙ ගම්‍යමානෙ. අකාමකානං මාතාපිතූනං රුදන්තානං පබ්බජි, මාතාපිතූසු රුදන්තෙසු වා. ‘‘ආකොටයන්තො සො නෙති, සිවිරාජස්ස පෙක්ඛතෙ’’, ‘‘මච්චු ආදාය ගච්ඡති, පෙක්ඛමානෙ මහාජනෙ’’. Khi trạng thái của một sự vật trở thành đặc điểm của một trạng thái khác, từ đó dùng lục cách và thất cách khi ý nghĩa bất chấp được hiểu ngầm. Akāmakānaṃ mātāpitūnaṃ rudantānaṃ pabbaji (Vị ấy đã xuất gia trong khi cha mẹ không muốn và đang khóc lóc), hoặc mātāpitūsu rudantesu vā. "Ākoṭayanto so neti, sivirājassa pekkhate" (Người đó dẫn đi trong khi đánh đập, mặc cho vua Sivi đang nhìn), "maccu ādāya gacchati, pekkhamāne mahājane" (Thần chết mang đi, mặc cho đám đông đang nhìn). ගුන්නං සාමීති සම්බන්ධෙ ඡට්ඨී, ගොසු සාමීති විසයසත්තමී. එවං ගුන්නමිස්සරො, ගොස්වි+ස්සරො, ගුන්නං අධිපති, ගොසු අධිපති, ගුන්නං දායාදො, ගොසු දායාදො, ගුන්නං සක්ඛී, ගොසු සක්ඛී, ගුන්නං පතිභූ, ගොසු පතිභූ, ගුන්නං පසුතො, ගොසු පසුතො, කුසලා නච්චගීතස්ස, කුසලා නච්චගීතෙ, ආයුත්තො කටකරණස්ස, ආයුත්තො කටකරණෙ. තථා ආධාරවචනිච්ඡායං සත්තමී, භික්ඛූසු අභිවාදෙන්ති, මුද්ධනි චුම්බිත්වා, බාහාසු ගහෙත්වා, හත්ථෙසු පිණ්ඩාය චරන්ති, කදලීසු ගජෙ රක්ඛන්ති, ඤාණස්මිං පසන්නො, ඤාණස්මිං උස්සුක්කොති විසයසත්තමී. Gunnaṃ sāmī (chủ của những con bò) là lục cách trong ý nghĩa liên hệ, gosu sāmī (chủ trong đàn bò) là thất cách đối tượng. Tương tự: gunnamissaro, gosvissaro (chúa tể của/trong đàn bò); gunnaṃ adhipati, gosu adhipati (người thống trị của/trong đàn bò); gunnaṃ dāyādo, gosu dāyādo (người thừa kế của/trong đàn bò); gunnaṃ sakkhī, gosu sakkhī (nhân chứng của/trong đàn bò); gunnaṃ patibhū, gosu patibhū (người bảo lãnh của/trong đàn bò); gunnaṃ pasuto, gosu pasuto (người chuyên tâm vào/trong đàn bò); kusalā naccagītassa, kusalā naccagīte (khéo léo về ca múa); āyutto kaṭakaraṇassa, āyutto kaṭakaraṇe (được giao phó việc làm chiếu). Tương tự, khi muốn nói về nơi chốn thì dùng thất cách: bhikkhūsu abhivādenti (họ đảnh lễ các vị Tỳ-khưu), muddhani cumbitvā (hôn lên đầu), bāhāsu gahetvā (nắm lấy cánh tay), hatthesu piṇḍāya caranti (họ đi khất thực với bát trong tay), kadalīsu gaje rakkhanti (họ bảo vệ những con voi trong các lùm chuối), ñāṇasmiṃ pasanno (hoan hỷ trong trí tuệ), ñāṇasmiṃ ussukko (nhiệt tâm trong trí tuệ) là thất cách đối tượng. 36. යතො නිද්ධාරණං 36. Từ đó có sự xác định (niddhāraṇa). ජාතිගුණක්‍රියාහි සමුදායතෙ+කදෙසස්ස පුථක්කරණං නිද්ධාරණං, යතො තං කරීයති, තතො ඡට්ඨීසත්තමියො හොන්ති. සාලයො සූකධඤ්ඤානං පථ්‍යතමා, සූකධඤ්ඤෙසු සාලයො පථ්‍යතමා. කණ්හා ගාවීනං සම්පන්නඛීරතමා, කණ්හා ගාවීසු [Pg.130] සම්පන්නඛීරතමා. ගච්ඡතං ධාවන්තො සීඝතමා, ගච්ඡන්තෙසු ධාවන්තො සීඝතමා. Sự tách riêng một phần ra khỏi toàn thể dựa vào chủng loại, phẩm chất, và hành động được gọi là sự xác định (niddhāraṇa). Từ đâu mà việc đó được thực hiện, từ đó dùng lục cách và thất cách. Sālayo sūkadhaññānaṃ pathyatamā (Lúa gạo là loại thích hợp nhất trong các loại ngũ cốc có râu), sūkadhaññesu sālayo pathyatamā. Kaṇhā gāvīnaṃ sampannakhīratamā (Con bò đen là con cho nhiều sữa nhất trong đàn bò), kaṇhā gāvīsu sampannakhīratamā. Gacchataṃ dhāvanto sīghatamā (Trong những người đang đi, người đang chạy là nhanh nhất), gacchantesu dhāvanto sīghatamā. 14. සත්තම්‍යා+ධික්‍යෙ 14. Thất cách trong ý nghĩa hơn (ādhikya). ආධික්‍යෙ අත්ථෙ උපෙන යුත්තම්හා සත්තමී හොති. උපඛාරියං දොණො, ඛාරියා දොණො අධිකොත්‍යත්ථො. තථා උපනික්ඛෙ කහාපණං. Thất cách được dùng cho từ đi cùng với 'upa' trong ý nghĩa 'hơn'. Upakhāriyaṃ doṇo, có nghĩa là doṇa nhiều hơn khārī. Tương tự, upanikkhe kahāpaṇaṃ (một kahāpaṇa cộng thêm một nikkha). 15. සාමිත්ථෙ+ධිනා 15. Với 'adhi' trong ý nghĩa sở hữu (sāmitta). සාමිභාවත්ථෙ අධිනා යුත්තම්හා සත්තමී හොති. අධිබ්‍රහ්මදත්තෙ පඤ්චාලා, අධිපඤ්චාලෙසු බ්‍රහ්මදත්තො, බ්‍රහ්මදත්තිස්සරා පඤ්චාලාති අත්ථො. අධිදෙවෙසු බුද්ධො, සම්මුතිදෙවාදීහි බුද්ධො අධිකොත්‍යත්ථො. Thất cách được dùng cho từ đi cùng với 'adhi' trong ý nghĩa làm chủ. Adhibrahmadatte pañcālā, adhipañcālesu brahmadatto, có nghĩa là: những người Pañcāla ở dưới quyền của Brahmadatta. Adhidevesu buddho, có nghĩa là: Đức Phật vượt trên các vị trời, kể cả các vị trời quy ước. එත්ථ ච යථාවුත්තෙසු අත්ථෙසු අයං භෙදො – Và ở đây, về những ý nghĩa đã được nói, đây là sự phân biệt: කාරකං සාධකං නිබ්බත්තකං ක්‍රියානිමිත්තන්ති අත්ථතො එකමෙව, තඤ්ච දණ්ඩො, ධවලො, පචනං, චිත්තො, ගොති දබ්බ+ගුණ+ක්‍රියා+නාම+ජාතිභෙදෙන පඤ්චවිධම්පි කම්ම+කත්තාදිවසෙන ඡබ්බිධං, තං සත්තිකාරකං, තදාධාරභූතදබ්බාදයො තත්‍රට්ඨකාරකං, න මුඛ්‍යතො. මුඛ්‍යතො චෙ හොන්ති, තෙසං සත්තිදබ්බානං අඤ්ඤමඤ්ඤබ්‍යාවටරූපත්තා යො ආධාරො, සො ආධාරොයෙව, කිස්මිඤ්චිකාලෙ කරණං වා කත්තුරූපභූතො වා න හොති, තස්මා ථාලි පචති, ථාලියා පචති, ථාලියං පචතීත්‍යාදිනා එකස්ස වත්ථුනො කත්තු+කරණා+ධාරභෙදො න සියා. සත්තිපක්ඛෙ පන දබ්බාදීනං අනෙකසත්තියා ආධාරත්තා සත්තියා දබ්බාදයො විවක්ඛිතා තං තං කාරකං හොතීති දබ්බාදීනං අභෙදෙපි කාරකභෙදො යුජ්ජතෙ. වුත්තඤ්හි – Kāraka (hành động từ), sādhaka (công cụ), nibbattaka (vật tạo tác), kriyānimitta (nguyên nhân của hành động) về mặt ý nghĩa chỉ là một. Và nó, do sự phân biệt về vật chất, phẩm chất, hành động, danh từ, và chủng loại, cũng có năm loại là: cây gậy, màu trắng, việc nấu ăn, Citta, con bò. Do cách thức của túc từ, chủ từ, v.v. mà có sáu loại. Đó là kāraka năng lực (sattikāraka). Các vật chất v.v. làm nền tảng cho nó là kāraka trú tại đó (tatraṭṭhakāraka), không phải theo nghĩa chính. Nếu chúng là chính yếu, do các vật chất có năng lực đó có hình thức phân biệt lẫn nhau, cái nào là sở y thì chỉ là sở y mà thôi, không lúc nào là sở dụng cách hoặc có hình thức của chủ từ. Do đó, đối với một vật, sự phân biệt về chủ từ, sở dụng cách, sở y cách như trong: thāli pacati (cái nồi nấu), thāliyā pacati (nấu bằng cái nồi), thāliyaṃ pacati (nấu trong cái nồi) sẽ không thể có. Nhưng theo quan điểm về năng lực (satti), do các vật chất v.v. là nền tảng cho nhiều năng lực, các vật chất v.v. được chủ ý thông qua năng lực sẽ trở thành kāraka này hay kāraka kia. Do đó, mặc dù các vật chất v.v. không khác nhau, sự khác biệt về kāraka là hợp lý. Vì đã được nói rằng: විචිත්තකත්තුආදීහි[Pg.131], සංයොගා එකවත්ථුනො; නානාත්තං යුජ්ජතෙ නාට්‍ය-භෙදෙන නටකස්සි+වාති. Do sự kết hợp với các chủ từ đa dạng v.v., sự đa dạng của một vật duy nhất là hợp lý, giống như (sự đa dạng) của một diễn viên qua các vai diễn khác nhau. ථාලි වත්ථුතො එකා චෙදපි සත්තිකාරකභූතකත්තු+කරණා+ධාරාදීනං භෙදෙන භෙද+මුපයාති, කිමිව රාම+රාවණාදිවෙසධාරීනටකො තෙසං නාමවසෙන රාමො, රාවණොති භෙද+මුපයාති, ත+මිවාති අධිප්පායො. Mặc dù cái nồi về thực chất là một, nhưng nó trở nên khác biệt do sự phân biệt về năng lực của các cách như chủ cách, công cụ cách, sở tại cách, v.v... Điều này có nghĩa là, giống như một diễn viên đóng các vai như Rāma, Rāvaṇa, v.v... trở nên khác biệt qua tên gọi của họ là 'Rāma', 'Rāvaṇa'. පුන+රපි – Lại nữa – යථෙ+කොපි පටො සුත්ත, පීතාදිගුණසංයුතො; සුක්කො පටොති පීතොති, භෙදං යාත්‍යෙ+වමෙව+යං. Cũng như một tấm vải, được dệt từ sợi, có các đặc tính như màu vàng, v.v...; nó được phân biệt thành 'vải trắng', 'vải vàng', v.v... cũng giống như vậy. එත්ථ ච සත්තිභූතකත්තාදයො මුඛ්‍යකාරකං, තංයොගෙන දබ්බභූතථාලී ගුණකාරකං, තෙ ච කථං ක්‍රියාය කාරකා හොන්ති. කත්තා අත්තනා පතිට්ඨිතාය හසති+නච්චතිච්චාදික්‍රියාය නිමිත්තං හොති. කම්මඤ්ච අත්තනා පතිට්ඨිතක්‍රියාය තදත්ථභූතඉන්ධනාදීනි පවත්තෙන්තං ‘‘ඔදනං පචතී’’ත්‍යාදො නිමිත්තං. ‘කට්ඨෙහි පච්චතී’ත්‍යාදො කට්ඨානි ජලනක්‍රියාය සාධෙතබ්බපාකස්ස අඞ්ගභාවෙන නිමිත්තං. ‘ඵරසුනා ඡින්දතී’ත්‍යාදො ඵරසු ච කට්ඨානං ද්විධාපවත්තියා නිමිත්තං. කම්මඤ්ච ක්‍රියාය සම්බන්ධීයමානබ්‍යාප්‍යෙ සති නිමිත්තභාවෙන ක්‍රියාය නිමිත්තං. තථා සම්පදානා+වධි+ආධාරානං ‘ගාවො දදාති’ ‘ගාමස්මා අපනයති’ ‘ථාලියං පචතී’ත්‍යාදීසු ගොදානා+පනයන+පචනක්‍රියානං නිමිත්තත්තා ක්‍රියාය නිමිත්තානි හොන්ති. තෙසං යථාසකං ක්‍රියාය පවත්තකො කත්තා, තස්මා ස එව පධානො කත්තාති වොහාරං [Pg.132] ලභති, අඤ්ඤෙසං කරණාදීනං කත්තුභාවෙ සතිපි අප්පධානත්තා තං න ලභති. Ở đây, chủ cách v.v... vốn là năng lực, là cách chính; do liên hệ với chúng, cái nồi vốn là vật chất, là cách phụ. Và làm thế nào chúng trở thành cách của hành động? Chủ từ là nguyên nhân cho hành động được thiết lập nơi chính nó, như (trong các câu) 'cười', 'múa'. Và đối cách, trong các câu như 'nấu cơm', là nguyên nhân cho hành động được thiết lập nơi chính nó, làm cho nhiên liệu v.v... vốn là phương tiện cho mục đích đó được diễn ra. Trong câu 'nấu bằng củi', củi là nguyên nhân, thông qua hành động cháy, như là một phần của việc nấu ăn cần được hoàn thành. Trong câu 'chặt bằng búa', cái búa là nguyên nhân cho việc khúc gỗ bị chẻ làm đôi. Và đối cách, khi là đối tượng bị tác động và liên quan đến hành động, là nguyên nhân cho hành động với tư cách là nguyên nhân. Tương tự, chỉ định cách, xuất xứ cách, và sở tại cách, trong các câu như 'cho những con bò', 'dẫn đi khỏi làng', 'nấu trong nồi', là nguyên nhân cho các hành động cho bò, dẫn đi, và nấu ăn, vì chúng là nguyên nhân. Trong số đó, chủ từ là tác nhân khởi phát hành động của mỗi cách tương ứng, do đó chỉ nó mới nhận được danh xưng là 'chủ từ chính'. Các cách khác như công cụ cách v.v..., mặc dù có bản chất của chủ từ, nhưng không nhận được danh xưng đó vì chúng là phụ thuộc. චොදකෙන වුත්තඤ්හි – Bởi người chất vấn đã nói rằng – නනු සාමග්‍යමීනායං, ක්‍රියාසිද්ධි කථං වද; එකස්ස කත්තුනො එව, සබ්බෙසං කත්තුතං විනා. Này, hãy nói xem, làm sao hành động có thể thành tựu được khi chỉ có một chủ từ duy nhất, mà không có vai trò chủ từ của tất cả (các cách khác)? සබ්බෙසං කරණාදීනං, කත්තුතාය වියොගතො; කරණාදීනං අභාවත්තා, කාරකං න හි ඡබ්බිධන්ති. Do tất cả các cách như công cụ cách v.v... bị tách rời khỏi vai trò chủ từ, và do sự không tồn tại của công cụ cách v.v..., nên cách chắc chắn không phải là sáu loại. වුච්චතෙ – Đáp rằng – යද්‍යප්‍ය+ත්ථි හි කත්තුත්තං, සභාවා කරණාදිසු; ක්‍රියාසිද්ධ්‍යා තථාප්‍යෙ+ත+මප්පධානං පරඞ්ගතො. Mặc dù quả thật có vai trò chủ từ trong công cụ cách v.v... một cách tự nhiên; tuy nhiên, để hành động được thành tựu, vai trò này là phụ thuộc, vì nó là một phần của cái khác. එතං සභාවතො උපලබ්භමානං කරණාදීසු කත්තුත්තං පරෙසං කරණාදීනං ජලන+ධාරණාදික්‍රියාය අඞ්ගං උපායති අප්පධානන්ති අධිප්පායො. Điều này có nghĩa là: vai trò chủ từ này, vốn được tìm thấy một cách tự nhiên trong công cụ cách v.v..., trở thành một phần phụ thuộc trong hành động đốt cháy, mang giữ, v.v... của các công cụ cách khác. කාරකං ඡබ්බිධං සඤ්ඤා-වසා ඡබ්බීසතිවිධං; පභෙදා සත්තධා කම්මං, කත්තා පඤ්චවිධො භවෙ. Cách có sáu loại, theo danh xưng thì có hai mươi sáu loại. Đối cách có bảy phân loại, chủ cách có thể có năm loại. කරණං දුවිධං හොති, සම්පදානං තිධා මතං; අපාදානං පඤ්චවිධං, ආධාරො තු චතුබ්බිධො. Công cụ cách có hai loại, chỉ định cách được xem là có ba loại; xuất xứ cách có năm loại, và sở tại cách có bốn loại. විභත්තියො පන – Còn về các biến cách – පච්චත්ත+මුපයොගඤ්ච, කරණං සම්පදානියං; නිස්සක්කං සාමිවචනං, භුම්ම+මාලපන+ට්ඨමංති. Chủ cách, đối cách, công cụ cách, chỉ định cách, xuất xứ cách, sở thuộc cách, sở tại cách, và hô cách là thứ tám. ඉති පයොගසිද්ධියං කාරකකණ්ඩො තතියො. Như vậy là kết thúc chương thứ ba, chương về cách, trong bộ Payogasiddhi. 4. සමාසකණ්ඩ 4. Chương Về Hợp Tự අථ [Pg.133] නාමානමෙව අඤ්ඤමඤ්ඤසම්බන්ධීනං සමාසොති නාමනිස්සිතත්තා, සයඤ්ච නාමිකත්තා නාමානන්තරං සමාසො වුච්චතෙ. Bây giờ, vì hợp tự (samāsa) là sự kết hợp của các danh từ có liên quan với nhau, và vì nó phụ thuộc vào danh từ và bản thân nó cũng là một danh từ, nên hợp tự được trình bày sau (chương về) danh từ. 1. ස්‍යාදි ස්‍යාදිනෙ+කත්ථන්ති 1. Một từ có biến cách (syādi) kết hợp với một từ có biến cách khác để trở thành một đơn vị có nghĩa duy nhất. ඉද+මධිකතං වෙදිතබ්බං. පුබ්බෙ වුත්තවිධිග්ගහණඤායෙන ස්‍යාදීති තදන්තස්ස ගහණං. සො ච භින්නත්ථානං නාමාන+මෙකත්ථීභාවො සමාසොති වුච්චතෙ. Điều này cần được hiểu là quy tắc chi phối. Theo nguyên tắc đã nêu trước đây, 'syādi' có nghĩa là 'từ kết thúc bằng vĩ tố đó'. Và sự hợp nhất thành một nghĩa duy nhất của các danh từ có nghĩa khác nhau được gọi là hợp tự (samāsa). 2. අසඞ්ඛ්‍යං විභත්ති+සම්පත්ති+සමීප+සාකල්‍යා+භාව+යථා+ පච්ඡා+යුගපදත්ථෙ 2. Một bất biến từ (asaṅkhyaṃ) (được hợp lại) trong các nghĩa: biến cách (vibhatti), sự sung túc (sampatti), sự gần gũi (samīpa), sự toàn bộ (sākalya), sự vắng mặt (abhāva), sự tương ứng (yathā), sau (pacchā), và sự đồng thời (yugapada). පුබ්බස්ස+ත්ථපරං යස්ස, අඤ්ඤත්ථපරමඤ්ච යං; නපුංසකං භවෙ යඤ්ච, ත+දාසංඛ්‍ය+මිහෙ+ස්සතෙ. Hợp tự nào có nghĩa của thành phần đầu là chính, và hợp tự nào có nghĩa của thành phần khác là chính, và hợp tự nào trở thành trung tính, thì ở đây được gọi là hợp tự bất biến (asaṅkhya). සත්ථන්තරෙ පසිද්ධං යං, අබ්‍යයීභාවනාමතො; උපකුම්භං තිට්ඨගු ච, පාතමෙඝංති තං යථා. Nó được biết đến trong các luận điển khác với tên gọi là Avyayībhāva; ví dụ như: upakumbhaṃ, tiṭṭhagu, và pātameghaṃ. අසඞ්ඛ්‍යං ස්‍යාද්‍යන්තං විභත්‍යාදීන+මත්ථෙ වත්තමානං ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහෙ+කත්ථං භවති. ‘‘අවිග්ගහො නිච්චසමාසො, පදන්තරවිග්ගහො චෙ’’ති පදන්තරවිග්ගහො. ඉත්ථීසු තථා පවත්තාති විග්ගය්හ විභත්‍යත්ථෙ සමාසෙ කතෙ – Một bất biến từ có vĩ tố biến cách, hiện hữu trong nghĩa của biến cách (vibhatti) v.v..., trở thành một nghĩa duy nhất cùng với một từ khác có vĩ tố biến cách. Theo câu nói 'Hợp tự bất biến không có cách phân tích (bằng chính các thành phần của nó), nếu có thì phân tích bằng các từ khác', thì cách phân tích là dùng các từ khác. Sau khi phân tích câu 'itthīsu tathā pavattati' (diễn ra như vậy ở nơi những người nữ) và tạo thành hợp tự trong nghĩa của biến cách – 2,119. එකත්ථතායං 2,119. Ekatthatāyaṃ එකො අත්ථො යස්ස පකතිපච්චයාදිසමුදායස්ස සො එකත්ථො. තස්ස භාවො පවත්තිනිමිත්තං එකත්ථතා, ඊයාදි+ණාදි+සමාසවිධානං, තස්මිං සති ස්‍යාදිලොපො හොති. Tổ hợp của từ gốc, hậu tố, v.v... mà có một nghĩa duy nhất được gọi là 'ekattha'. Trạng thái của nó, tức là nguyên nhân cho sự áp dụng của nó, là 'ekatthatā' (sự hợp nhất về nghĩa), (chẳng hạn như) sự hình thành của các hậu tố īya, ṇa, v.v... và các hợp tự. Khi điều đó xảy ra, các vĩ tố biến cách (syādi) bị lược bỏ. 9. තං නපුංසකන්ති 9. Hợp tự đó là trung tính. නපුංසකලිඞ්ගෙ [Pg.134] ච ‘‘පුබ්බස්මා+මාදිතො’’ති සබ්බවිභත්තීනං ලොපෙ ච කතෙ අධිත්ථි තිට්ඨති, භො අධිත්ථි, අධිත්ථි පස්ස, අධිත්ථි කතං, අධිත්ති චරති, අධිත්ථි දෙහි, අධිත්ථි අපෙහි, අධිත්ථි ආයත්තං, අධිත්ථි පතිට්ඨිතං. එවං අධිකුමාරි, අන්තභූතස්ස අප්පධානස්ස ඝපස්ස ‘‘ඝපස්ස+න්තස්සා+ප්පධානස්සා’’ති පස්ස රස්සො. Và khi ở trung tính, và sau khi đã lược bỏ tất cả các vĩ tố biến cách theo quy tắc 'pubbasmā mādito', ta có (các câu như): adhitthi tiṭṭhati, bho adhitthi, adhitthi passa, adhitthi kataṃ, adhitthi carati, adhitthi dehi, adhitthi apehi, adhitthi āyattaṃ, adhitthi patiṭṭhitaṃ. Tương tự là 'adhikumāri'; nguyên âm cuối của từ gốc 'gha' phụ thuộc và nằm bên trong (hợp tự) được rút ngắn theo quy tắc 'ghapassantassāppadhānassā'. සහ=සම්පන්නං බ්‍රහ්මං සබ්‍රහ්මං. වුත්තනයෙන එත්ථ ච උපරි ච සමාසාදයො හොන්ති, එත්ථ ‘‘අකාලෙ සතත්ථෙ’’ති සහස්ස සාදෙසො. ස්‍යාදිම්හි කතෙ ‘‘පුබ්බස්මා+මාදිතො’’ති ස්‍යාදීනං ලොපෙ ච සම්පත්තෙ ‘‘නා+තො+මපඤ්චමියා’’ති අපඤ්චමියා පටිසෙධො ච අකාරන්තඅසංඛ්‍යසමාසතො පරාසං සබ්බවිභත්තීනං අංආදෙසො ච හොති. එව+මුපරිපි. `Saha` = `sampannaṃ brahmaṃ` (thịnh vượng cùng với Phạm thiên) thành `sabrahmaṃ`. Theo phương pháp đã nêu, ở đây và sau này, việc tạo hợp tự v.v... được thực hiện. Ở đây, `sa` thay thế cho `saha` theo quy tắc 'akāle satatthe'. Khi vĩ tố biến cách được thêm vào, và khi sự lược bỏ các vĩ tố biến cách được thực hiện bởi quy tắc 'pubbasmā mādito', thì có sự ngăn cấm đối với các cách khác ngoài cách thứ năm bởi quy tắc 'nā to'm apañcamiyā', và `aṃ` thay thế cho tất cả các vĩ tố biến cách theo sau một hợp tự bất biến (asaṅkhya) tận cùng bằng `a`. Tương tự cho các trường hợp sau. භික්ඛානං සමිද්ධි සුභික්ඛං, එත්ථ ඝස්ස රස්සො. සුභික්ඛං තිට්ඨති භො සුභික්ඛං, සුභික්ඛං පස්ස. නා+ස්මිංසු ‘‘වා තතියා සත්තමීනං’’ති විකප්පෙන අං, සුභික්ඛං සුභික්ඛෙන වා කතං, සුභික්ඛං සුභික්ඛෙන වා චරති, සුභික්ඛං දෙහි. පඤ්චමියං අ+මබ්භාවා සුභික්ඛා අපගච්ඡ, සුභික්ඛ+මායත්තං, සුභික්ඛං සුභික්ඛෙ වා පතිට්ඨිතං. `Bhikkhānaṃ samiddhi` (sự thịnh vượng của các vị tỳ-khưu) thành `subhikkhaṃ`. Ở đây, (nguyên âm cuối của) từ gốc 'gha' được rút ngắn. (Ví dụ:) `Subhikkhaṃ tiṭṭhati`, `bho subhikkhaṃ`, `subhikkhaṃ passa`. Đối với các vĩ tố `nā` và `smiṃ` (cách 3 và 7), `aṃ` là tùy chọn theo quy tắc 'vā tatiyā sattamīnaṃ', (nên có) `subhikkhaṃ` hoặc `subhikkhena kataṃ`, `subhikkhaṃ` hoặc `subhikkhena carati`, `subhikkhaṃ dehi`. Ở cách thứ năm, vì không có `aṃ`, nên là `subhikkhā apagaccha`. (Các ví dụ khác:) `subhikkhaṃ āyattaṃ`, `subhikkhaṃ` hoặc `subhikkhe patiṭṭhitaṃ`. සමීපත්ථෙ-කුම්භස්ස සමීපං උපකුම්භං, එවං උපනගරං, භො උපකුම්භං ඉච්චාදි. Trong nghĩa gần gũi: `kumbhassa samīpaṃ` (gần cái bình) thành `upakumbhaṃ`. Tương tự là `upanagaraṃ`. (Ví dụ:) `bho upakumbhaṃ`, v.v... සාකල්‍යෙ-තිණම්පි අසෙසෙත්වාති සතිණං, තිණම්පි අසෙසෙත්වා අජ්ඣොහරණීය+මජ්ඣොහරතීත්‍යත්ථො. සෙසං සබ්‍රහ්මසමං[Pg.135]. අග්ගිම්පි අසෙසෙත්වාති සාග්ගි, අග්ගිගන්ථංපි අසෙසෙත්වා අධීතෙත්‍යත්ථො. වාරග්ගහණං අධිත්ථිසමං. Trong ý nghĩa toàn thể (sākalya): satiṇaṃ có nghĩa là không chừa lại cả cỏ. Ý nghĩa là: nuốt vật đáng nuốt không chừa lại cả cỏ. Phần còn lại tương tự như sabrahma. Sāggi có nghĩa là không chừa lại cả sách về lửa (aggi). Ý nghĩa là: đã học không chừa lại cả sách về lửa. Việc nhận lấy phiên lượt (vāraggahaṇaṃ) tương tự như adhitthi. අභාවො සම්බන්ධීභෙදා බහුවිධො, තත්‍ර ඉද්ධාභාවෙවිගතා ඉද්ධි=විභූති සද්දිකානන්ති දුස්සද්දිකං. අත්ථාභාවෙමක්ඛිකානං අභාවො නිම්මක්ඛිකං, නිද්දරථං, නිම්මසකං. අතික්කමාභාවෙ-අතිගතානි තිණානි නිත්තිණං. උපභොගසම්බන්ධීවත්තමානකාලස්ස අභාවෙ-අතිගතං ලහුපාවුරණං අතිලහුපාවුරණං, ලහුපාවුරණස්ස නා+යං උපභොගතා ලොති අත්ථො. Sự không có (abhāva) có nhiều loại do sự khác biệt của đối tượng liên quan. Trong đó, về sự không có thịnh vượng (iddhi): dussaddikaṃ có nghĩa là những người có sự thịnh vượng (iddhi = vibhūti) đã mất đi. Về sự không có sự vật (attha): nimmakkhikaṃ là sự không có ruồi, niddarathaṃ, nimmasakaṃ. Về sự không có do vượt qua: nittiṇaṃ là cỏ đã được vượt qua. Về sự không có của thời hiện tại liên quan đến sự thụ hưởng: atilahupāvuraṇaṃ là chiếc áo choàng nhẹ đã qua mùa, ý nghĩa là đây không phải là lúc thụ hưởng chiếc áo choàng nhẹ. යථාත්ථො+නෙකවිධො, තත්‍ර යොග්ගතායං-යොග්ගං රූප+මනුරූපං. විච්ඡායං-අද්ධමාසං අද්ධමාසං අනු අන්වද්ධමාසං, එවං පච්චත්තං. අත්ථානතිවත්තියං-සත්තිං අනතික්කම්ම යථාසත්ති. එවං යථාක්කමං, යථාබලං. බහුලාධිකාරා යා යා පරිසා යථාපරිසා. සදිසත්ථෙ-කිඛියා කණ්හවිච්ඡිතධෙනුයා සදිසො සකිඛි, සහස්ස සාදෙසො. ආනුපුබ්බියං-ජෙට්ඨානුක්කමෙන අනුජෙට්ඨං. Ý nghĩa của yathā có nhiều loại. Trong đó, về sự thích hợp (yoggatā): anurūpaṃ là hình sắc thích hợp. Về sự lặp lại (vicchā): anvaddhamāsaṃ là mỗi nửa tháng, tương tự là paccattaṃ. Về sự không vượt quá đối tượng (atthānativatti): yathāsatti là không vượt quá khả năng. Tương tự là yathākkamaṃ, yathābalaṃ. Về quyền hạn bao quát (bahulādhikārā): yathāparisā là mỗi mỗi hội chúng. Về ý nghĩa tương tự (sadisattha): sakikhi là tương tự như con bò cái đốm đen Kikhi, sa là biến thể của saha. Về sự tuần tự (ānupubbiya): anujeṭṭhaṃ là theo thứ tự trưởng thượng. පච්ඡාඅත්ථෙ-රථස්ස පච්ඡා අනුරථං. Trong ý nghĩa phía sau (pacchā): anurathaṃ là phía sau cỗ xe. යුගපදත්ථෙ-චක්කෙන සහ=එකකාලං සචක්කං, චක්කෙන එකක්ඛණෙ නිධෙතීති අත්ථො. Trong ý nghĩa đồng thời (yugapada): sacakkaṃ là cùng lúc với bánh xe, ý nghĩa là đặt xuống trong cùng một khoảnh khắc với bánh xe. 3. යථා න තුල්‍යෙ 3. Yathā không [hợp thành] trong ý nghĩa tương đương (tulya). යථාසද්දො තුල්‍යත්ථෙ වත්තමානො ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහෙ+කත්ථො න භවති. යථා දෙවදත්තො, තථා යඤ්ඤදත්තො. එත්ථ උපමානභූතො යථාසද්දො ‘තථා යඤ්ඤදත්තො’ති උපමෙය්‍ය+මපෙක්ඛති, තස්මා ‘‘සාපෙක්ඛ+මසමත්ථං භවතී’’ති ඤායා අසමාසෙ [Pg.136] ‘‘න තුල්‍යෙ’’ති පටිසෙධො කිමත්ථ+මිති චෙ. යස්මා ‘‘යථා දෙවදත්තො’’ති සමුදායමෙව උපමානං භවති, න විසුං යථාසද්දො, තස්මා සමුදායස්සෙව උපමෙය්‍යසාපෙක්ඛත්තෙ න අසාමත්ථියතා න විසුං යථාසද්දස්ස, තස්මා සාදිස්සෙ පත්තසමාසස්ස පටිසෙධත්ථ+මිදං. තුල්‍යත්ථෙති වත්තබ්බෙ තුල්‍යං විනා තුල්‍යතා නත්ථීති තුල්‍යත්ථෙති අවත්වා තුල්‍යෙති වුත්තං. Từ yathā, khi được dùng trong ý nghĩa tương đương (tulya), không hợp thành một ý nghĩa với một từ có biến cách. (Ví dụ:) Như là Devadatta, cũng vậy là Yaññadatta. Ở đây, từ yathā, vốn là vật so sánh (upamāna), đòi hỏi phải có vật được so sánh (upameyya) là ‘cũng vậy là Yaññadatta’. Do đó, nếu hỏi rằng theo quy tắc “từ có tính phụ thuộc thì không có khả năng (hợp thành sama)”, nếu đã không có sama, thì sự cấm đoán “không trong ý nghĩa tương đương” có mục đích gì? Bởi vì toàn bộ cụm từ “như là Devadatta” mới trở thành vật so sánh, chứ không phải riêng từ yathā. Do đó, vì chính toàn bộ cụm từ phụ thuộc vào vật được so sánh, nên không có sự bất năng đối với riêng từ yathā. Vì vậy, điều này nhằm mục đích cấm đoán sama có thể xảy ra trong ý nghĩa tương tự. Đáng lẽ phải nói là tulyatthe, nhưng vì không có sự tương đương (tulyatā) nếu không có vật tương đương (tulya), nên đã nói là tulye thay vì tulyatthe. යථාකථඤ්චි සාදිස්සං, ඤායතෙ යත්ථ සම්භවං; උපමා නාම සා තස්සා, පපඤ්චො බහුධා භවෙ. Nơi nào sự tương tự, dù bằng cách nào, được nhận biết là có thể có; đó được gọi là sự so sánh (upamā), và sự trình bày chi tiết của nó có thể có nhiều cách. 4. යාවා+වධාරණෙ 4. Yāva trong ý nghĩa giới hạn (avadhāraṇa). යාවසද්දො අවධාරණෙ වත්තමානො ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහෙ+කත්ථො භවති. අවධාරණං=එත්තකතාපරිච්ඡෙදො. යාවන්තානි අමත්තානි=භාජනානි යාවාමත්තං, ඉමිනා සමාසෙ කතෙ සෙසං පුබ්බසමං. ජීවස්ස යත්තකො පරිච්ඡෙදො යාවජීවං. යාවතායුකං, ‘‘සකත්ථෙ’’ති කපච්චයො. යත්තකෙන අත්ථො යාවදත්ථං. Từ yāva, khi được dùng trong ý nghĩa giới hạn (avadhāraṇa), hợp thành một ý nghĩa với một từ có biến cách. Giới hạn là sự xác định chừng mực. Yāvāmattaṃ là chừng nào còn đồ đựng (amatta = bhājana). Khi sama được tạo thành bởi quy tắc này, phần còn lại tương tự như trước. Yāvajīvaṃ là chừng nào sự giới hạn của mạng sống còn. Yāvatāyukaṃ, hậu tố ka có ý nghĩa riêng của nó. Yāvadatthaṃ là chừng nào còn có mục đích. 5. පය්‍යපා බහි තිරො පුරෙ පච්ඡා වා පඤ්චම්‍යා 5. Pari, apa, ā, bahi, tiro, pure, pacchā tùy chọn với từ ở biến cách thứ năm. පරිආදයො පඤ්චම්‍යන්තෙන සහෙ+කත්ථා හොන්ති වා. පරි පබ්බතා පරිපබ්බතං. වාස්ස වාක්‍යවිකප්පත්ථත්තා පරි පබ්බතා ඉච්චාදයොපි හොන්ති. අප පබ්බතා අපපබ්බතං, ආ පාටලිපුත්තා ආපාටලිපුත්තං, බහි ගාමා බහිගාමං, තිරො පබ්බතා තිරොපබ්බතං, පුරෙ භත්තා පුරෙභත්තං, පච්ඡා භත්තා පච්ඡාභත්තං, සබ්බං උපකුම්භසමං, ඉමිනා සමාසො විසෙසො. එව+මුපරිසුත්තෙපි. Các từ pari v.v... tùy chọn hợp thành một ý nghĩa với từ có biến cách thứ năm. Pari pabbatā thành paripabbataṃ. Vì vā có ý nghĩa tùy chọn về câu, nên các dạng như pari pabbatā v.v... cũng có. Apa pabbatā thành apapabbataṃ, ā pāṭaliputtā thành āpāṭaliputtaṃ, bahi gāmā thành bahigāmaṃ, tiro pabbatā thành tiropabbataṃ, pure bhattā thành purebhattaṃ, pacchā bhattā thành pacchābhattaṃ, tất cả đều tương tự như upakumbha, sama này là trường hợp đặc biệt. Tương tự như vậy trong quy tắc tiếp theo. වාත්‍ය+ධිකාරො [Pg.137] – Quyền hạn của vā – 6. සමීපා+යාමෙස්ව+නු 6. Anu trong ý nghĩa gần (samīpa) và dài (āyāma). ‘‘අසංඛ්‍ය’’මිච්චාදිනා නිච්චසමාසස්ස විකප්පත්ථං සමීපග්ගහණං. අනුසද්දො සාමීප්‍යෙ ආයාමෙ ච වත්තමානො ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහෙ+කත්ථො වා හොති. එත්ථ සමීපග්ගහණස්ස භාවප්පධානත්තා සාමීප්‍යමෙව ගම්‍යතෙති සාමීප්‍යෙති වුත්තං. වනස්ස අනු=සමීපං අනුවනං, ගඞ්ගාය අනු=ආයාමො අනුගඞ්ගං, ගඞ්ගාය අනු වා බාරාණසී. Việc đề cập đến samīpa là để làm cho sama bắt buộc theo quy tắc “Asaṃkhya” v.v... trở thành tùy chọn. Từ anu, khi được dùng trong ý nghĩa gần (sāmīpya) và dài (āyāma), tùy chọn hợp thành một ý nghĩa với một từ có biến cách. Ở đây, vì việc đề cập đến samīpa có tính trừu tượng là chính, nên chính sự gần gũi (sāmīpya) được hiểu, do đó nói là sāmīpye. Anuvanaṃ là gần khu rừng. Anugaṅgaṃ là dọc theo sông Hằng. Hoặc, Bārāṇasī (thành Ba-la-nại) dọc theo sông Hằng. 7. තිට්ඨග්වාදීනි 7. Tiṭṭhagu và các từ tương tự. තිට්ඨගුආදීනි අඤ්ඤත්ථෙන සිද්ධාපි අස්මිං අසංඛ්‍යසමාසෙ නිපාතියන්ති. තිට්ඨන්ති ගාවො යස්මිං කාලෙති තිට්ඨන්තසද්ද+ගොසද්දෙහි පඨමායොම්හි කතෙ ‘‘වා+නෙකඤ්ඤත්ථෙ’’ති සමාසො, ඉමිනා නිපාතනා ලොපෙ නපුංසකත්ථෙ ච කතෙ සිම්හි ගොස්ස ‘‘ගොස්සු’’ති උකාරෙ ‘‘පුබ්බස්මා+මාදිතො’’ති විභත්තිලොපො. එවං වහන්තී ගාවො යස්මිං කාලෙති වහග්ගු ඉච්චාදි. වෙලාප්පකාසකපාතොආදීනම්පි එත්ථෙව සඞ්ගහො, පාතො නහානන්ති සත්තමීඅමාදිසමාසෙ පාතනහානං, එවං සායනහානං, පාතකාලං, සායකාලං, පාතමෙඝං, සායමෙඝං, පාතමග්ගං, සායමග්ගං, එත්ථ ‘‘එඔන+ම වණ්ණෙ’’ති අකාරො, නිග්ගහීතස්ස ලොපො ච හොති. Các từ như tiṭṭhagu, mặc dù đã được hình thành với ý nghĩa khác (bahubbīhi), được liệt kê như dạng bất quy tắc trong loại sama asaṃkhya này. ‘Thời gian mà những con bò đứng yên’ – từ các từ tiṭṭhanta và go ở biến cách thứ nhất số nhiều, sama được tạo thành theo quy tắc “vā+nekaññatthe”. Theo sự hình thành bất quy tắc này, sau khi lược bỏ và ở trung tính, khi si theo sau, go trở thành gu theo quy tắc “gossu”, và biến cách được lược bỏ theo quy tắc “pubbasmā+mādito”. Tương tự, vahaggu là ‘thời gian mà những con bò kéo xe’ v.v... Các từ chỉ thời gian như pāto v.v... cũng được bao gồm ở đây. Pātanahānaṃ từ pāto nahānaṃ (tắm vào buổi sáng) là sama sattamītatpurisa. Tương tự là sāyanahānaṃ, pātakālaṃ, sāyakālaṃ, pātameghaṃ, sāyameghaṃ, pātamaggaṃ, sāyamaggaṃ. Ở đây, theo quy tắc “eona+ma vaṇṇe”, nguyên âm a xuất hiện, và niggahīta bị lược bỏ. 8. ඔරෙ+පරි+පටි+පාරෙ+මජ්ඣෙ+හෙට්ඨු+ද්ධා+ධො+න්තො වා ඡට්ඨියා. 8. Ora, upari, paṭi, pāra, majjha, heṭṭhā, uddhaṃ, adho, anto tùy chọn với từ ở biến cách thứ sáu. ඔරාදයො සද්දා ඡට්ඨියන්තෙන සහෙ+කත්ථා වා හොන්ති. ඔරං ගඞ්ගාය ඔරෙගඞ්ගා, උපරි සිඛරස්ස උපරිසිඛරං, පටි=මුඛං සොතස්ස [Pg.138] පටිසොතං, පාරං යමුනාය පාරෙයමුනං, මජ්ඣං ගඞ්ගාය මජ්ඣෙගඞ්ගං, හෙට්ඨා පාසාදස්ස හෙට්ඨාපාසාදං, උද්ධං ගඞ්ගාය උද්ධගඞ්ගං, අධො ගඞ්ගාය අධොගඞ්ගං, අන්තො පාසාදස්ස අන්තොපාසාදං. ඉමිනා නිපාතනාව නිග්ගහීතලොපෙ ච එකාරෙ ච කතෙ ඔරෙච්චාදි හොති. Các từ ora v.v... tùy chọn hợp thành một ý nghĩa với từ có biến cách thứ sáu. Oraṃ gaṅgāya thành oregaṅgā, upari sikharassa thành uparisikharaṃ, paṭi sotassa (ngược dòng) thành paṭisotaṃ, pāraṃ yamunāya thành pāreyamunaṃ, majjhaṃ gaṅgāya thành majjhegaṅgaṃ, heṭṭhā pāsādassa thành heṭṭhāpāsādaṃ, uddhaṃ gaṅgāya thành uddhagaṅgaṃ, adho gaṅgāya thành adhogaṅgaṃ, anto pāsādassa thành antopāsādaṃ. Theo sự hình thành bất quy tắc này, sau khi lược bỏ niggahīta và thêm e, các dạng như ore v.v... được tạo thành. 10. අ+මාදි 10. Bắt đầu bằng a. අ+මාදිස්‍යාද්‍යන්තං ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහ බහුල+මෙකත්තං හොති. Một từ có biến cách không bắt đầu bằng a (bất biến từ) thường hợp thành một thể thống nhất với một từ có biến cách khác. උත්තරස්ස පදස්ස+ත්ථො, පධානං ලිඞ්ග+මස්ස ච; දුතියන්තාදිපදෙකත්ථො, බහුධා තං විභජ්ජතෙ. Ý nghĩa của từ sau là chính, và giống của nó (cũng là giống của sama); sự hợp nhất ý nghĩa với từ ở biến cách thứ hai v.v..., nó được phân chia theo nhiều cách. පරෙස+මිස්සතෙ තඤ්ච, භිය්‍යො තප්පුරිසා+ඛ්‍යයා; තං යථා+ත්‍ර රාජාපච්චං, කත්ථචීති+මිතීදිසං. Và nó được pha trộn với các loại khác, phần lớn dưới tên gọi Tappurisa; ví dụ ở đây là rājāpaccaṃ, và ở một số nơi khác cũng tương tự. අ+මාද්‍යන්තානං කාරකානං අකාරකානඤ්ච සමාසො කත්ථචිමෙව වා හොති. තඤ්ච බහුලංවිධානෙනාති දට්ඨබ්බං. Sự kết hợp (samāsa) của các kāraka (biến cách có vai trò ngữ pháp) không tận cùng bằng 'am' v.v... và của các phi-kāraka (biến cách không có vai trò ngữ pháp) đôi khi cũng xảy ra. Và điều đó nên được hiểu là theo quy tắc bahulaṃ (đa dạng). තත්ථ දුතියාතප්පුරිසො අමාදි ගත+නිස්සිතා+තීතා+තික්කන්ත+පත්තා+පන්නාදීහි භවති. සරණං ගතොති සමාසෙ කතෙ ‘‘එකත්ථතායං’’ති විභත්තිලොපාදි උපරි සබ්බත්ථ පුබ්බසමං. සරණගතො, සරණගතා. සරණගතා, සරණගතායො. සරණගතං කුලං, සරණගතානි කුලානි ඉච්චාදි. අරඤ්ඤගතො, භූමිගතො. ධම්මං නිස්සිතො ධම්මනිස්සිතො, අත්ථනිස්සිතො. භවං අතීතො භවාතීතො, කාලාතීතො. පමාණං අතික්කන්තං පමාණාතික්කන්තං, ලොකාතික්කන්තං. සුඛං පත්තො සුඛප්පත්තො, දුක්ඛප්පත්තො. සොතං ආපන්නො සොතාපන්නො, නිරොධසමාපන්නො, මග්ගප්පටිපන්නො. රථං ආරුළ්හො රථාරුළ්හො[Pg.139]. සබ්බරත්තිං සොභණො සබ්බරත්තිසොභණො, මුහුත්තසුඛං. අකාරකානං සමාසො අච්චන්තසංයොගෙ. වුත්තියෙවො+පපදසමාසෙ, තස්ස නිච්චත්තා. යථා කම්මං කරොතීති කම්මකාරො, කුම්භකාරො, අත්ථං කාමෙතීති අත්ථකාමො, ධම්මකාමො, ධම්මං ධාරෙතීති ධම්මධරො, විනයධරො. සානං පචතීති සපාකො, තන්තං වායතීති තන්තවායො, වරං ආහරතීති වරාහරො. න්ත+මාන+ක්තවන්තෙහි වාක්‍යමෙව. ධම්මං සුණන්තො, ධම්මං සුණමානො, ඔදනං භුත්තවා. Trong đó, Đệ nhị biến cách Tappurisa (Dutiyātappuriso) được thành lập với các từ (kết thúc bằng) 'am' v.v... cùng với các từ như gata, nissita, atīta, atikkanta, patta, āpanna. Khi hợp thành samāsa 'saraṇaṃ gato', việc lược bỏ biến cách vĩ ngữ v.v... (xảy ra) theo quy tắc 'ekatthatāyaṃ', phần trên ở mọi nơi đều giống như trước. (Ví dụ:) Saraṇagato, saraṇagatā. Saraṇagatā, saraṇagatāyo. Saraṇagataṃ kulaṃ, saraṇagatāni kulāni, v.v... Araññagato, bhūmigato. Dhammaṃ nissito (thành) dhammanissito, atthanissito. Bhavaṃ atīto (thành) bhavātīto, kālātīto. Pamāṇaṃ atikkantaṃ (thành) pamāṇātikkantaṃ, lokātikkantaṃ. Sukhaṃ patto (thành) sukhappatto, dukkhappatto. Sotaṃ āpanno (thành) sotāpanno, nirodhasamāpanno, maggappaṭipanno. Rathaṃ āruḷho (thành) rathāruḷho. Sabbarattiṃ sobhaṇo (thành) sabbarattisobhaṇo, muhuttasukhaṃ. Sự kết hợp của các phi-kāraka (akāraka) xảy ra trong trường hợp liên tục (accantasaṃyoga). Chỉ có sự kết hợp trong trường hợp Upapadasamāsa, vì đó là quy tắc bắt buộc. Ví dụ: kammaṃ karotīti (thành) kammakāro, kumbhakāro; atthaṃ kāmetīti (thành) atthakāmo, dhammakāmo; dhammaṃ dhāretīti (thành) dhammadharo, vinayadharo. Sānaṃ pacatīti (thành) sapāko; tantaṃ vāyatīti (thành) tantavāyo; varaṃ āharatīti (thành) varāharo. Với các (phân từ) -nta, -māna, -ktavant thì chỉ là câu (không phải hợp thể). (Ví dụ:) Dhammaṃ suṇanto, dhammaṃ suṇamāno, odanaṃ bhuttavā. තතියාතප්පුරිසො කිතක+පුබ්බ+සදිස+සමො+නත්ථ+කලහ+නිපුණ+මිස්ස+සඛිලාදීහි. බුද්ධෙන භාසිතො බුද්ධභාසිතො ධම්මො, එවං ජිනදෙසිතො. සත්ථාරා වණ්ණිතො සත්ථුවණ්ණිතො. විඤ්ඤූහි ගරහිතො විඤ්ඤුගරහිතො, විඤ්ඤුප්පසත්ථො, ඉස්සරකතං, සයං කතං, සුකෙහි ආහටං සුකාහටං, රඤ්ඤා හතො රාජහතො, රාජපීළිතො. අග්ගිනා දඩ්ඪො අග්ගිදඩ්ඪො, සප්පෙන දට්ඨො සප්පදට්ඨො, සල්ලෙහි විද්ධො සල්ලවිද්ධො, ඉච්ඡාය පකතො ඉච්ඡාපකතො, සීලසම්පන්නො. එවං සුඛසහගතං, ඤාණසම්පයුත්තං, මිත්තසංසග්ගො, පියවිප්පයොගො, ජාතිථද්ධො, ගුණහීනො, ගුණවුද්ධො, චතුවග්ගකරණීයං, චතුවග්ගාදිකත්තබ්බං. කාකෙහි පෙය්‍යා කාකපෙය්‍යා, නදී. ක්වචි වුත්තියෙව, උරසා ගච්ඡතීති උරගො, පාදෙන පිවතීති පාදපො. ක්වචි වාක්‍යමෙව, ඵරසුනා ඡින්නවා, කාකෙහි පාතබ්බා, දස්සනෙන පහාතබ්බා. පුබ්බාදියොගෙ-මාසෙන පුබ්බො මාසපුබ්බො. එවං මාතුසදිසො, මාතුසමො. එකූනවීසති, සීලවිකලො, අසිකලහො, වාචානිපුණො, යාවකාලිකසම්මිස්සං, වාචාසඛිලො[Pg.140]. සත්ථාරා සදිසො සත්ථුසදිසො, සත්ථුකප්පො, පුඤ්ඤෙන අත්ථිකො පුඤ්ඤත්ථිකො, ගුණාධිකො. දධිනා උපසිත්තං භොජනං දධිභොජනං, ගුළෙන සංසට්ඨො ඔදනො ගුළොදනො. කාරකසම්බන්ධො ක්‍රියාය කතො, උපසිත්තාදික්‍රියානං අපඤ්ඤායනෙපි වුත්තියෙවො+පසිත්තාදික්‍රියාන+මාඛ්‍යාපනතො නත්ථා+යුත්තත්ථතා. එවං ඛීරොදනො. අස්සෙන යුත්තො රථො අස්සරථො, මග්ගචිත්තං, ජම්බුයා පඤ්ඤාතො ලක්ඛිතො දීපො ජම්බුදීපො, එකෙන අධිකා දස එකාදස, ජාතියා අන්ධො ජච්චන්ධො, පකතියා මෙධාවී පකතිමෙධාවී ඉච්චාදි. Đệ tam biến cách Tappurisa (Tatiyātappuriso) được thành lập với các từ như kitaka, pubba, sadisa, sama, ūnattha, kalaha, nipuṇa, missa, sakhila, v.v... (Ví dụ:) Buddhena bhāsito (thành) buddhabhāsito dhammo, tương tự jinadesito. Satthārā vaṇṇito (thành) satthuvaṇṇito. Viññūhi garahito (thành) viññugarahito, viññuppasattho, issarakataṃ, sayaṃ kataṃ, sukehi āhaṭaṃ (thành) sukāhaṭaṃ, raññā hato (thành) rājahato, rājapīḷito. Agginā daḍḍho (thành) aggidaḍḍho, sappena daṭṭho (thành) sappadaṭṭho, sallehi viddho (thành) sallaviddho, icchāya pakato (thành) icchāpakato, sīlasampanno. Tương tự sukhasahagataṃ, ñāṇasampayuttaṃ, mittasaṃsaggo, piyavippayogo, jātithaddho, guṇahīno, guṇavuddho, catuvaggakaraṇīyaṃ, catuvaggādikattabbaṃ. Kākehi peyyā (thành) kākapeyyā, nadī. Đôi khi chỉ là hợp thể, (ví dụ:) urasā gacchatīti (thành) urago, pādena pivatīti (thành) pādapo. Đôi khi chỉ là câu, (ví dụ:) pharasunā chinnavā, kākehi pātabbā, dassanena pahātabbā. Trong sự kết hợp với pubba v.v...: māsena pubbo (thành) māsapubbo. Tương tự mātusadiso, mātusamo. Ekūnavīsati, sīlavikalo, asikalaho, vācānipuṇo, yāvakālikasammissaṃ, vācāsakhilo. Satthārā sadiso (thành) satthusadiso, satthukappo, puññena atthiko (thành) puññatthiko, guṇādhiko. Dadhinā upasittaṃ bhojanaṃ (thành) dadhibhojanaṃ, guḷena saṃsaṭṭho odano (thành) guḷodano. Mối quan hệ kāraka được tạo ra với hành động, ngay cả khi các hành động như 'upasitta' (rắc lên) không hiện rõ, nó vẫn là hợp thể vì các hành động như 'upasitta' được ngụ ý, do đó không có sự bất hợp lý. Tương tự khīrodano. Assena yutto ratho (thành) assaratho, maggacittaṃ, jambuyā paññāto lakkhito dīpo (thành) jambudīpo, ekena adhikā dasa (thành) ekādasa, jātiyā andho (thành) jaccandho, pakatiyā medhāvī (thành) pakatimedhāvī, v.v... චතුත්ථීතප්පුරිසො තදත්ථ+අත්ථ+හිත+දෙය්‍යාදීහි. තදත්ථෙ-කථිනස්ස දුස්සං කථිනදුස්සං, කථිනචීවරස්සාති අත්ථො. එවං චීවරදුස්සං, චීවරමූලං, යාගුයා අත්ථාය තණ්ඩුලා යාගුතණ්ඩුලා, භත්තතණ්ඩුලා, සඞ්ඝස්ස අත්ථාය භත්තං සඞ්ඝභත්තං, ආගන්තුකභත්තං, එවං ගමිකභත්තං, පාසාදාය දබ්බං පාසාදදබ්බං. එත්ථ චා+යං නිච්චසමාසො, තස්ස තිලිඞ්ගතා ච-භික්ඛුසඞ්ඝස්ස අත්ථො විහාරො භික්ඛුසඞ්ඝත්ථො විහාරො, භික්ඛුසඞ්ඝත්ථා යාගු, භික්ඛුසඞ්ඝත්ථං චීවරං. යස්ස අත්ථො යදත්ථො, යදත්ථා, යදත්ථං. එවං තදත්ථො, තදත්ථා, තදත්ථං. තථා ලොකහිතො. බුද්ධස්ස දෙය්‍යං බුද්ධදෙය්‍යං පුප්ඵං. සඞ්ඝදෙය්‍යං චීවරං. ඉධ න හොති ‘‘සඞ්ඝස්ස දාතබ්බං’’. Đệ tứ biến cách Tappurisa (Catutthītappuriso) được thành lập với các từ như tadattha, attha, hita, deyya, v.v... Theo nghĩa tadatthe (vì mục đích đó): kathinassa dussaṃ (thành) kathinadussaṃ, có nghĩa là 'cho y kathina'. Tương tự cīvaradussaṃ, cīvaramūlaṃ, yāguyā atthāya taṇḍulā (thành) yāgutaṇḍulā, bhattataṇḍulā, saṅghassa atthāya bhattaṃ (thành) saṅghabhattaṃ, āgantukabhattaṃ, tương tự gamikabhattaṃ, pāsādāya dabbaṃ (thành) pāsādadabbaṃ. Và ở đây, đây là hợp thể bắt buộc (niccasamāso), và nó có ba tánh: bhikkhusaṅghassa attho vihāro (thành) bhikkhusaṅghattho vihāro, bhikkhusaṅghatthā yāgu, bhikkhusaṅghatthaṃ cīvaraṃ. Yassa attho (thành) yadattho, yadatthā, yadatthaṃ. Tương tự tadattho, tadatthā, tadatthaṃ. Cũng vậy lokahito. Buddhassa deyyaṃ (thành) buddhadeyyaṃ pupphaṃ. Saṅghadeyyaṃ cīvaraṃ. Ở đây không có hợp thể: 'saṅghassa dātabbaṃ'. පඤ්චමීතප්පුරිසො අපගමන+භය+විරති+මොචනත්ථාදීහි. මෙථුනස්මා අපෙතො මෙථුනාපෙතො, එවං පලාපගතො, නගරනිග්ගතො, පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො, කාමතො නික්ඛන්තං කාමනික්ඛන්තං, රුක්ඛග්ගා පතිතො රුක්ඛග්ගපතිතො, සාසනච්චුතො, ආපත්ති- වුට්ඨානං[Pg.141], ධරණීතලග්ගතො, සබ්බභවෙහි නිස්සටො සබ්බභවනිස්සටො. භයතාදියොගෙ-රාජතො භයං රාජභයං, චොරභයං, අමනුස්සභයං, අග්ගිභයං, පාපභීතො, පාපභීරුකො. අකත්තබ්බතො විරති අකත්තබ්බවිරති, එවං කායදුච්චරිතවිරති, වචීදුච්චරිතවිරති. බන්ධනා මුත්තො බන්ධනමුත්තො, වනමුත්තො, බන්ධනමොක්ඛො. කම්මසමුට්ඨිතං, උක්කට්ඨුක්කට්ඨං, ඔමකොමකං. ක්වචි වුත්තියෙව, කම්මතො ජාතං කම්මජං, එවං චිත්තජං, උතුජං, ආහාරජං. ඉධ න හොති ‘පාසාදා පතිතො’. Đệ ngũ biến cách Tappurisa (Pañcamītappuriso) được thành lập với các từ có nghĩa là rời xa, sợ hãi, từ bỏ, giải thoát, v.v... (Ví dụ:) Methunasmā apeto (thành) methunāpeto, tương tự palāpagato, nagaraniggato, piṇḍapātapaṭikkanto, kāmato nikkhantaṃ (thành) kāmanikkhantaṃ, rukkhaggā patito (thành) rukkhaggapatito, sāsanaccuto, āpattivuṭṭhānaṃ, dharaṇītalaggato, sabbabhavehi nissaṭo (thành) sabbabhavanissaṭo. Trong sự kết hợp với bhaya (sợ hãi) v.v...: rājato bhayaṃ (thành) rājabhayaṃ, corabhayaṃ, amanussabhayaṃ, aggibhayaṃ, pāpabhīto, pāpabhīruko. Akattabbato virati (thành) akattabbavirati, tương tự kāyaduccaritavirati, vacīduccaritavirati. Bandhanā mutto (thành) bandhanamutto, vanamutto, bandhanamokkho. Kammasamuṭṭhitaṃ, ukkaṭṭhukkaṭṭhaṃ, omakomakaṃ. Đôi khi chỉ là hợp thể, (ví dụ:) kammato jātaṃ (thành) kammajaṃ, tương tự cittajaṃ, utujaṃ, āhārajaṃ. Ở đây không có hợp thể: 'pāsādā patito'. ඡට්ඨීතප්පුරිසො රඤ්ඤො පුත්තො රාජපුත්තො, එවං රාජපුරිසො, ආචරියපූජකො, බුද්ධසාවකො, බුද්ධරූපං, ජිනවචනං, සමුද්දඝොසො, ධඤ්ඤානං රාසි ධඤ්ඤරාසි, පුප්ඵගන්ධො, ඵලරසො, කායස්ස ලහුතා කායලහුතා. මරණස්සති, රුක්ඛමූලං, අයස්ස පත්තො අයොපත්තො, එත්ථ ‘‘මනාද්‍යාපාදීන+මො මයෙ චෙ’’ති ඔ. එවං සුවණ්ණකටාහං, පානීයථාලකං, සප්පිකුම්භො, දෙවානං රාජා දෙවරාජා. පුමස්ස ලිඞ්ගං පුල්ලිඞ්ගං, ‘‘පුං පුමස්සවා’’ති පුමස්ස පුං, නිග්ගහීතලොපො, ලස්ස ද්විභාවො ච. හත්ථිපදං, ඉත්ථිරූපං, භික්ඛුනිසඞ්ඝො, ජම්බුසාඛා, එත්ථ ඊකාරූකාරානං රස්සො. බහුලාධිකාරා න්ත+මාන+නිද්ධාරිය+පූරණ+භාව+තිත්තත්ථෙහි න හොති. මමා+නුකුබ්බං, මමා+නුකුරුමානො, ගුන්නං කණ්හා සම්පන්නඛීරතමා, සිස්සානං පඤ්චමො, පටස්ස සුත්තතා. ක්වචි හොතෙව ‘වත්තමානසාමීප්‍යං’. බ්‍රාහ්මණස්ස සුක්කා දන්තාති සාපෙක්ඛතාය න හොති. ඵලානං තිත්තො, ඵලාන+මාසිතො, ඵලානං සුහිතො. ‘‘බ්‍රාහ්මණස්ස උච්චං ගෙහං’’ති සාපෙක්ඛතාය න හොති. ‘‘රඤ්ඤො පාටලිපුත්තකස්ස ධනං’’ති ධනසම්බන්ධෙ [Pg.142] ඡට්ඨීති පාටලිපුත්තකෙන සම්බන්ධාභාවා න හොති. ‘‘රඤ්ඤො ගො ච අස්සො ච පුරිසො චා’’ති භින්නත්ථතාය වාක්‍යමෙව. රඤ්ඤො ගවස්සපුරිසා රාජගවස්සපුරිසාති වුත්ති හොතෙව, එකත්ථීභාවා. සම්බන්ධීසද්දානං පන නිච්චසාපෙක්ඛත්තෙපි ගමකත්තා සමාසො, ගමකත්තම්පි හි සමාසස්ස නිබන්ධනං, යථා දෙවදත්තස්ස ගුරුකුලං, භගවතො සාවකසඞ්ඝොතිආදි. Sáu cách tappuriso: rañño putto là rājaputto (con trai của vua), tương tự rājapuriso (người hầu của vua), ācariyapūjako (người cúng dường vị thầy), buddhasāvako (thinh văn của đức Phật), buddharūpaṃ (hình ảnh của đức Phật), jinavacanaṃ (lời của bậc chiến thắng), samuddaghoso (tiếng gầm của biển cả), dhaññānaṃ rāsi là dhaññarāsi (đống ngũ cốc), pupphagandho (hương của hoa), phalaraso (vị của quả), kāyassa lahutā là kāyalahutā (sự nhẹ nhàng của thân). Maraṇassati (sự niệm tưởng về cái chết), rukkhamūlaṃ (gốc cây), ayassa patto là ayopatto (cái bát bằng sắt), ở đây chữ 'o' là do quy tắc ‘‘manādyāpādīna+mo maye ce’’. Tương tự suvaṇṇakaṭāhaṃ (cái chảo bằng vàng), pānīyathālakaṃ (cái đĩa đựng nước uống), sappikumbho (cái hũ đựng bơ sữa), devānaṃ rājā là devarājā (vua của chư thiên). Pumassa liṅgaṃ là pulliṅgaṃ (giới tính của nam), chữ puṃ của pumassa là do quy tắc ‘‘puṃ pumassavā’’, có sự lược bỏ niggahīta, và phụ âm l được lặp lại. Hatthipadaṃ (chân của voi), itthirūpaṃ (hình dáng của người nữ), bhikkhunisaṅgho (chúng tỳ khưu ni), jambusākhā (nhánh cây diêm phù), ở đây các nguyên âm dài ī và ū được rút ngắn. Do quyền hạn của từ bahula, hợp thể không được thành lập với các từ có nghĩa là tiếp vĩ ngữ nta, māna, niddhāriya (chỉ định), pūraṇa (số thứ tự), bhāva (bản chất), titta (chán). (Ví dụ:) Mamā+nukubbaṃ, mamā+nukurumāno, gunnaṃ kaṇhā sampannakhīratamā (con bò đen trong đàn bò là con cho nhiều sữa nhất), sissānaṃ pañcamo (người học trò thứ năm), paṭassa suttatā (bản chất sợi của tấm vải). Đôi khi vẫn có (hợp thể), như trong ‘vattamānasāmīpyaṃ’ (gần với hiện tại). Trong câu ‘Brāhmaṇassa sukkā dantā’ (răng của người Bà-la-môn thì trắng), hợp thể không được thành lập do có sự phụ thuộc (sāpekkhatā). Phalānaṃ titto (chán ngán các loại quả), phalāna+māsito (đã ăn các loại quả), phalānaṃ suhito (thỏa mãn với các loại quả). Trong câu ‘‘Brāhmaṇassa uccaṃ gehaṃ’’ (ngôi nhà của người Bà-la-môn thì cao), hợp thể không được thành lập do có sự phụ thuộc. Trong câu ‘‘Rañño pāṭaliputtakassa dhanaṃ’’ (tài sản của vua thành Pāṭaliputta), vì sáu cách có liên hệ với ‘dhanaṃ’ (tài sản), nên không có liên hệ với ‘pāṭaliputtakena’, do đó hợp thể không được thành lập. Câu ‘‘Rañño go ca asso ca puriso cā’’ (con bò, con ngựa, và người đàn ông của vua) chỉ là một câu (vākya) do có các ý nghĩa khác nhau. Rañño gavassapurisā thành rājagavassapurisā (những con bò, ngựa, và người của vua) thì vẫn có thể tạo thành hợp thể, do sự thống nhất về ý nghĩa. Tuy nhiên, đối với các từ chỉ mối quan hệ, mặc dù luôn có sự phụ thuộc, hợp thể vẫn được tạo thành vì ý nghĩa có thể được hiểu ngầm (gamakattā). Quả thật, việc ý nghĩa có thể được hiểu ngầm cũng là một cơ sở để tạo thành hợp thể, ví dụ như devadattassa gurukulaṃ (gia đình thầy của Devadatta), bhagavato sāvakasaṅgho (chúng thinh văn của đức Thế Tôn), v.v. සත්තමීතප්පුරිසො රූපෙ සඤ්ඤා රූපසඤ්ඤා, එවං රූපසඤ්චෙතනා, සංසාරදුක්ඛං. චක්ඛුම්හි සන්නිස්සිතං විඤ්ඤාණං චක්ඛුවිඤ්ඤාණං. ධම්මෙ රතො ධම්මරතො, ධම්මාභිරති, ධම්මරුචි, ධම්මගාරවො, ධම්මෙසු නිරුත්ති ධම්මනිරුත්ති, දානාධිමුත්ති, භවන්තරකතං. දස්සනෙ අස්සාදො දස්සනස්සාදො. අරඤ්ඤෙ වාසො අරඤ්ඤවාසො, විකාලභොජනං, කාලවස්සං, වනපුප්ඵං, වනමහිසො, ගාමසූකරො, සමුද්දමච්ඡා, ආවාටකච්ඡපො, ආවාටමණ්ඩූකො, කූපමණ්ඩූකො, තිත්ථනාවා. ඉත්ථීසු ධුත්තො ඉත්ථිධුත්තො, අක්ඛධුත්තො. ඡායායං සුක්ඛො ඡායාසුක්ඛො, අඞ්ගාරපක්කං, චාරකවනො. ක්වචි වුත්තියෙව, වනෙ චරතීති වනචරකො, කුච්ඡිම්හි සයන්තීති කුච්ඡිසයා, ථලෙ තිට්ඨතීති ථලට්ඨො, ජලට්ඨො, පබ්බතට්ඨො, මග්ගට්ඨො. පඞ්කෙ ජාතං පඞ්කජං, සරොරුහ+මිච්චාදි. ඉධ න හොති, භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතා, ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරතා, ආසනෙ නිසින්නො, ආසනෙ නිසීදිතබ්බං. Bảy cách tappuriso: rūpe saññā là rūpasaññā (tưởng về sắc), tương tự rūpasañcetanā (tư về sắc), saṃsāradukkhaṃ (khổ trong luân hồi). Cakkhumhi sannissitaṃ viññāṇaṃ là cakkhuviññāṇaṃ (thức nương nơi mắt). Dhamme rato là dhammarato (vui thích trong pháp), dhammābhirati (sự hoan hỷ trong pháp), dhammaruci (sự ưa thích pháp), dhammagāravo (sự tôn kính pháp), dhammesu nirutti là dhammanirutti (sự phân tích trong các pháp), dānādhimutti (sự hướng tâm đến bố thí), bhavantarakataṃ (được làm trong một kiếp khác). Dassane assādo là dassanassādo (vị ngọt trong sự thấy). Araññe vāso là araññavāso (sự sống trong rừng), vikālabhojanaṃ (sự ăn trong giờ phi thời), kālavassaṃ (mưa đúng mùa), vanapupphaṃ (hoa trong rừng), vanamahiso (trâu trong rừng), gāmasūkaro (heo trong làng), samuddamacchā (cá trong biển), āvāṭakacchapo (rùa trong hố), āvāṭamaṇḍūko (ếch trong hố), kūpamaṇḍūko (ếch trong giếng), titthanāvā (thuyền ở bến). Itthīsu dhutto là itthidhutto (kẻ lừa đảo đối với phụ nữ), akkhadhutto (kẻ nghiện cờ bạc). Chāyāyaṃ sukkho là chāyāsukkho (khô trong bóng râm), aṅgārapakkaṃ (nướng trên than), cārakavano (bị giam trong tù). Đôi khi chỉ là một hợp thể, vane caratīti vanacarako (người đi trong rừng), kucchimhi sayantīti kucchisayā (loài nằm trong bụng), thale tiṭṭhatīti thalaṭṭho (vật ở trên cạn), jalaṭṭho (vật ở dưới nước), pabbataṭṭho (vật ở trên núi), maggaṭṭho (vật ở trên đường). Paṅke jātaṃ là paṅkajaṃ (sinh ra trong bùn), saroruha (mọc trong hồ), v.v. Ở đây hợp thể không được thành lập: bhojane mattaññutā (sự biết tiết độ trong ăn uống), indriyesu guttadvāratā (sự phòng hộ các căn), āsane nisinno (ngồi trên ghế), āsane nisīditabbaṃ (nên ngồi trên ghế). 11. විසෙසන+මෙකත්ථෙන 11. Tính từ (hợp thể) thành một nghĩa. විසෙසනං ස්‍යාද්‍යන්තං විසෙස්සෙන ස්‍යාද්‍යන්තෙන සමානාධිකරණෙනසහෙ+කත්ථං හොති. Một tính từ có biến cách được hợp thể thành một nghĩa cùng với một danh từ có biến cách và có cùng cách vị. සමානත්ථෙ [Pg.143] පදෙ යත්ථ, භෙද්‍යභෙදකවාචකෙ; විසෙසනසමාසො+යං, විසෙස්සත්ථපධානතො. Nơi nào có các từ cùng một nghĩa, diễn tả cái được phân biệt và cái dùng để phân biệt; Thì đó là hợp thể tính từ, vì ý nghĩa của danh từ là chính. විසෙස්සගත+මෙව+ත්‍ර, ලිඞ්ග+මෙතං පරං තතො; කම්මධාරය+මිච්චෙ+ස, සමාසො+ඤ්ඤෙහි සඤ්ඤිතො. Ở đây, giới tính (của hợp thể) chính là giới tính của danh từ; Hợp thể này (đứng) sau hợp thể kia (Tappurisa); Hợp thể này được những người khác gọi là Kammadhāraya. සුත්තෙ විසෙස්සෙනාති අවුත්තෙපි විසෙසනස්ස සම්බන්ධීසද්දත්තා සාමත්ථියතො ලබ්භමානආකඩ්ඪිතසද්දං පති ‘‘විසෙස්සෙනා’’ති වුත්තං. වුත්තඤ්ච – Mặc dù trong câu kinh không nói ‘visessena’ (với danh từ), nhưng vì ‘visesana’ (tính từ) là một từ có tính tương quan, nên (trong phần giải thích) đã nói ‘visessenā’ đối với từ được dẫn vào và có được nhờ vào năng lực (ngữ cảnh). Và cũng đã được nói rằng – සාමඤ්ඤවත්ථු යා වත්ථ+න්තරතො තු විසෙසිය; එකප්පකාරෙ ඨපනා, විසෙසන+මිතී+රිතං. Việc xác lập (một sự vật) vào một loại duy nhất, mà qua đó phân biệt một sự vật chung với các sự vật khác, được gọi là tính từ. එකප්පකාරගං වත්ථු, විසෙස්සන්ති පවුච්චති; පදානි යානි යානෙව, සම්බන්ධ+මුපයන්ති+හ; ගම්‍යතෙ කාමචාරෙන, විසෙසන+විසෙස්සතාති. Sự vật thuộc về một loại duy nhất, được gọi là danh từ; Bất cứ từ nào ở đây đi vào mối quan hệ; Thì trạng thái là tính từ hay danh từ được hiểu theo ý muốn. එත්ථ ච උප්පලදබ්බං රත්තුප්පලාදිතො විසෙසයතීති නීලසද්දො විසෙසනං. තෙන විසෙසියතීති උප්පලසද්දො විසෙස්සං. අපි ච භමර+ඞ්ගාරාදිසාමඤ්ඤ නීලත්ථතො විසෙසියතීති නීලං විසෙස්සං. න වත්ථාදීනං, උප්පලස්සෙවාති විසෙසනතො උප්පලං විසෙසනංති කාමචාරෙනෙති වුත්තං. අපි ච – Và ở đây, vì từ ‘nīla’ (màu xanh) phân biệt vật chất hoa sen với hoa sen đỏ v.v., nên nó là tính từ. Vì từ ‘uppala’ (hoa sen) được phân biệt bởi từ kia, nên nó là danh từ. Hơn nữa, vì (màu xanh của hoa sen) được phân biệt với ý nghĩa chung của màu xanh của con ong, than củi v.v., nên ‘nīla’ (màu xanh) là danh từ. Vì sự phân biệt rằng (màu xanh này) chỉ của hoa sen, không phải của tấm vải v.v., nên ‘uppala’ (hoa sen) là tính từ. Do đó đã nói là ‘kāmacārena’ (theo ý muốn). Hơn nữa – පරිතො අයන්ත්‍ය+නෙන+ත්ථා, පරියායොති වුච්චති; ගොවාචාති පවුත්තෙ තු, වාචත්ථො තු විසෙසනං. ‘Các ý nghĩa được hiểu một cách trọn vẹn nhờ vào nó’, do đó được gọi là pariyāya (thuộc tính); Khi nói ‘govācā’, thì ý nghĩa của ‘vācā’ là tính từ. විසෙස්සෙ දිස්සමානා යා, ලිඞ්ග+සංඛ්‍යා+විභත්තියො; තුල්‍යාධිකරණෙ භිය්‍යො, කත්තබ්බා තා විසෙසනෙති – Giới tính, số, và cách vị nào được thấy ở danh từ; Thì trong hợp thể cùng cách vị, phần lớn, những thứ ấy cũng phải được áp dụng cho tính từ. වුත්තත්තා මහන්තො+ච්චාදීසු සමානලිඞ්ගාදයො දට්ඨබ්බා. භිය්‍යොති කිං, දෙවා පමාණං ඉච්චාදි. Vì đã được nói như vậy, nên trong các ví dụ như ‘mahanto puriso’ v.v., cần phải hiểu là có cùng giới tính v.v. Tại sao lại nói ‘phần lớn’ (bhiyyo)? (Để bao gồm các trường hợp như) ‘devā pamāṇaṃ’ (chư thiên là tiêu chuẩn), v.v. සො [Pg.144] ච ඡබ්බිධො විසෙසනපුබ්බපදො, විසෙසනුත්තරපදො, විසෙසනොභයපදො, උපමානුත්තරපදො, සම්භාවනාපුබ්බපදො, අවධාරණපුබ්බපදොති. Và hợp thể ấy có sáu loại: tính từ đứng trước, tính từ đứng sau, cả hai từ đều là tính từ, từ so sánh đứng sau, từ chỉ định đứng trước, và từ xác định đứng trước. තත්ථ විසෙසනපුබ්බපදෙ තාව-මහන්තො ච සො පුරිසො චාති වාක්‍යෙ ඉමිනා සුත්තෙන සමාසො. ‘‘ට න්ත+න්තූනං’’ති න්තස්ස ටාදෙසෙ දීඝො හොති, මහාපුරිසො, මහාපුරිසා ඉච්චාදි. Trong đó, trước hết là về hợp thể có tính từ đứng trước: trong câu ‘mahanto ca so puriso ca’ (và người ấy là người vĩ đại), hợp thể được tạo thành bởi quy tắc này. Theo quy tắc ‘‘Ṭa nta+ntūnaṃ’’, khi ‘ṭa’ thay thế cho ‘nta’, nguyên âm được kéo dài, (tạo thành) mahāpuriso, mahāpurisā, v.v. වාක්‍යෙ තුල්‍යාධිකරණභාව පකාසනත්ථං ච+ත-සද්දපයොගො. වුත්තියන්තු සමාසෙනෙව තප්පකාසනතො න තප්පයොගො. එව+මඤ්ඤත්‍රාපි වුත්තත්ථාන+මප්පයොගො. එවං මහාවීරො, මහාමුනි. මහන්තඤ්ච තං බලඤ්චාති මහාබලං, මහබ්භයං. සන්තො ච සො පුරිසො චාති සප්පුරිසො. තථා පුබ්බපුරිසො, අපරපුරිසො, පඨමපුරිසො, මජ්ඣිමපුරිසො, උත්තමපුරිසො, පරපුරිසො, සෙතහත්ථී, කණ්හසප්පො, නීලුප්පලං, රත්තුප්පලං, ලොහිතචන්දනං. ක්වචි න හොති, පුණ්ණො මන්තානීපුත්තො, චිත්තො ගහපති. පුමා ච සො කොකිලො චාති පුඞ්කොකිලො, උත්තරපදෙ පුමස්ස පුං හොති. එවං පුන්නාගො. Trong câu, việc sử dụng các từ `ca` và `ta` là để biểu thị trạng thái đồng nhất vị cách (tulyādhikaraṇabhāva). Tuy nhiên, trong hợp thể (vutti), vì trạng thái ấy đã được biểu thị bởi chính phức hợp (samāsa), nên không có việc sử dụng chúng. Tương tự như vậy, ở những nơi khác cũng không có việc sử dụng (các từ) cho những ý nghĩa đã được nói đến. Ví dụ: `mahāvīro`, `mahāmuni`. `Mahantañca taṃ balañcāti` thành `mahābalaṃ`, `mahabbhayaṃ`. `Santo ca so puriso cāti` thành `sappuriso`. Tương tự: `pubbapuriso`, `aparapuriso`, `paṭhamapuriso`, `majjhimapuriso`, `uttamapuriso`, `parapuriso`, `setahatthī`, `kaṇhasappo`, `nīluppalaṃ`, `rattuppalaṃ`, `lohitacandanaṃ`. Đôi khi (phức hợp) không xảy ra, (như trong) `puṇṇo mantānīputto`, `citto gahapati`. `Pumā ca so kokilo cāti` thành `puṅkokilo`, (ở đây) `pumassa` trở thành `puṃ` khi có từ theo sau. Tương tự là `punnāgo`. ඛත්තියා ච සා කඤ්ඤා චාති ඛත්තියකඤ්ඤා. `Khattiyā ca sā kaññā cāti` thành `khattiyakaññā`. 67. ඉත්ථියං භාසිතපුමි+ත්ථී පුමෙවෙ+කත්ථෙති 67. Từ nữ tính có dạng nam tính tương ứng (bhāsitapumitthī) trong hợp thể (ekatthe) trở thành dạng nam tính (pumeva). භාසිතපුමා ඉත්ථී පුමෙව හොතීති පුම්භාවා ඉත්ථිපච්චයානං නිවත්ති හොති. එවං රත්තලතා, දුතියභික්ඛා. බ්‍රාහ්මණී ච සා දාරිකා චාති බ්‍රාහ්මණදාරිකා, නාගමාණවිකා. ඉත්ථියන්ති කිං, කුමාරිරතනං, සමණිපදුමං. භාසිතපුමාති කිං, ගඞ්ගානදී, තණ්හානදී[Pg.145], පථවීධාතු. පුරත්ථිමො ච සො කායො චාති පුරත්ථිමකායො. එත්ථ ච කායෙකදෙසෙ කායසද්දො. එවං පච්ඡිමකායො, උපරිමකායො, හෙට්ඨිමකායො, සබ්බකායො, නවාවාසො, කතරනිකායො, හෙතුපච්චයො. ජීවිතප්පධානං නවකං ජීවිතනවක+මිච්චාදි. Từ nữ tính có dạng nam tính tương ứng (bhāsitapumā itthī) trở thành dạng nam tính (pumeva hoti), do đó, các hậu tố nữ tính (itthipaccayānaṃ) được loại bỏ (nivatti hoti). Ví dụ: `rattalatā`, `dutiyabhikkhā`. `Brāhmaṇī ca sā dārikā cāti` thành `brāhmaṇadārikā`, `nāgamāṇavikā`. (Hỏi:) Tại sao nói "nữ tính" (itthiyam)? (Đáp:) `kumāriratanaṃ`, `samaṇipadumaṃ`. (Hỏi:) Tại sao nói "có dạng nam tính tương ứng" (bhāsitapumā)? (Đáp:) `gaṅgānadī`, `taṇhānadī`, `pathavīdhātu`. `Puratthimo ca so kāyo cāti` thành `puratthimakāyo`. Và ở đây, từ `kāya` chỉ một phần của thân thể. Tương tự: `pacchimakāyo`, `uparimakāyo`, `heṭṭhimakāyo`, `sabbakāyo`, `navāvāso`, `kataranikāyo`, `hetupaccayo`. `Jīvitappadhānaṃ navakaṃ` thành `jīvitanavakaṃ`, v.v. විසෙසනුත්තරපදෙ ථෙරා+චරිය+පණ්ඩිතා විසෙසනං පරඤ්ච භවති. යථා සාරිපුත්තො ච සො ථෙරො චාති සාරිපුත්තත්ථෙරො, එවං මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරො, මහාකස්සපත්ථෙරො, බුද්ධඝොසාචරියො, ධම්මපාලාචරියො, ආචරියගුත්තිලො වා. මහොසධො ච සො පණ්ඩිතො චාති මහොසධපණ්ඩිතො, එවං විධුරපණ්ඩිතො. Trong phức hợp với tính từ ở sau (visesanuttarapade), các từ `thera`, `ācariya`, `paṇḍita` làm tính từ và được đặt ở sau. Ví dụ: `sāriputto ca so thero cāti` thành `sāriputtatthero`, tương tự `mahāmoggallānatthero`, `mahākassapatthero`, `buddhaghosācariyo`, `dhammapālācariyo`, hoặc `ācariyaguttilo`. `Mahosadho ca so paṇḍito cāti` thành `mahosadhapaṇḍito`, tương tự `vidhurapaṇḍito`. විසෙසනොභයපදෙ යථා-සීතඤ්ච තං උණ්හඤ්චාති සීතුණ්හං, සිනිද්ධො ච සො උණ්හො චාති සිනිද්ධුණ්හො මාසො. ඛඤ්ජො ච සො ඛුජ්ජො චාති ඛඤ්ජඛුජ්ජො, එවං අන්ධබධිරො, කතාකතං, ඡිද්දාවඡිද්දං, උච්චාවචං, ඡින්නභින්නං, ගතපච්චාගතං. ක්වචි පුබ්බකාලස්සාපි පරනිපාතො, වාසිතො ච සො ලිත්තො චාති ලිත්තවාසිතො, එවං නග්ගමූසිතො, සිත්තසම්මට්ඨො, භට්ඨලුඤ්ජිතො. Trong phức hợp với cả hai từ đều là tính từ (visesanobhayapade), ví dụ: `sītañca taṃ uṇhañcāti` thành `sītuṇhaṃ`, `siniddho ca so uṇho cāti siniddhuṇho māso`. `Khañjo ca so khujjo cāti` thành `khañjakhujjo`, tương tự `andhabadhiro`, `katākataṃ`, `chiddāvachiddaṃ`, `uccāvacaṃ`, `chinnabhinnaṃ`, `gatapaccāgataṃ`. Đôi khi, từ chỉ thời gian trước cũng được đặt ở sau, (ví dụ) `vāsito ca so litto cāti` thành `littavāsito`, tương tự `naggamūsito`, `sittasammaṭṭho`, `bhaṭṭhaluñjito`. උපමනුත්තරපදෙ උපමානභූතං විසෙසනං පරං භවති, යථා සීහොති වුත්තෙ උපචරිතා+නුපචරිතසීහානං සාමඤ්ඤප්පතීතියං මුනිසද්දො විසෙසෙති. එත්ථ ච – Trong phức hợp với từ so sánh ở sau (upamanuttarapade), tính từ đóng vai trò vật so sánh (upamānabhūtaṃ) được đặt ở sau. Ví dụ, khi nói `sīho` (sư tử), để phân biệt giữa sư tử theo nghĩa bóng và nghĩa đen trong nhận thức thông thường, từ `muni` sẽ làm rõ nghĩa. Và ở đây: උපමානො+පමෙය්‍යානං, සධම්මත්තං සියො+පමා. Sự so sánh (upamā) là trạng thái có cùng một đặc tính (sadhammattaṃ) của vật so sánh (upamāna) và vật được so sánh (upameyya). සා ච වත්ථු+වණ්ණ+ආකාරානං සාම්‍යෙන හොති. සීහොව සීහො, මුනි ච සො සීහො චාති මුනිසීහො, මුනිවසභො, මුනිපුඞ්ගවො[Pg.146], බුද්ධනාගො, බුද්ධාදිච්චො. රංසී විය රංසී, සද්ධම්මො ච සො රංසී චාති සද්ධම්මරංසී, එවං විනයසාගරො. පුණ්ඩරිකමිව පුණ්ඩරිකො, සමණො ච සො පුණ්ඩරිකො චාති සමණපුණ්ඩරිකො, සමණපදුමො. චන්දො විය චන්දො, මුඛඤ්ච තං චන්දො චාති මුඛචන්දො, මුඛපදුමං ඉච්චාදි. Và sự so sánh ấy (sā) xảy ra do sự tương đồng (sāmyena) về thực chất (vatthu), màu sắc (vaṇṇa), hoặc hình dáng (ākāra). (Ví dụ:) `Sīhova sīho`, `muni ca so sīho cāti` thành `munisīho`, `munivasabho`, `munipuṅgavo`, `buddhanāgo`, `buddhādicco`. `Raṃsī viya raṃsī`, `saddhammo ca so raṃsī cāti` thành `saddhammaraṃsī`, tương tự `vinayasāgaro`. `Puṇḍarikamiva puṇḍariko`, `samaṇo ca so puṇḍariko cāti` thành `samaṇapuṇḍariko`, `samaṇapadumo`. `Cando viya cando`, `mukhañca taṃ cando cāti` thành `mukhacando`, `mukhapadumaṃ`, v.v. සම්භාවනාපුබ්බපදෙ යථා-ධම්මොති බුද්ධි ධම්මබුද්ධි, එවං ධම්මසඤ්ඤා, ධම්මසඞ්ඛාතො, ධම්මසම්මතො, පාණසඤ්ඤිතා, අසුභසඤ්ඤා, අනිච්චසඤ්ඤා, ධාතුසඤ්ඤා, අත්තසඤ්ඤා, අත්තදිට්ඨි ඉච්චාදි. Trong phức hợp với từ chỉ sự giả định ở trước (sambhāvanāpubbapade), ví dụ: `dhammoti buddhi` thành `dhammabuddhi`, tương tự `dhammasaññā`, `dhammasaṅkhāto`, `dhammasammato`, `pāṇasaññitā`, `asubhasaññā`, `aniccasaññā`, `dhātusaññā`, `attasaññā`, `attadiṭṭhi`, v.v. අවධාරණපුබ්බපදෙ යථා-ගුණො එව ධනං ගුණධනං, එවං සද්ධාධනං, සීලධනං, පඤ්ඤාරතනං, චක්ඛු එව ඉන්ද්‍රියං චක්ඛුන්ද්‍රියං, එවං චක්ඛායතනං, චක්ඛුධාතු, චක්ඛුද්වාරං, රූපාරම්මණ+මිච්චාදි. Trong phức hợp với từ chỉ sự xác định ở trước (avadhāraṇapubbapade), ví dụ: `guṇo eva dhanaṃ` thành `guṇadhanaṃ`, tương tự `saddhādhanaṃ`, `sīladhanaṃ`, `paññāratanaṃ`, `cakkhu eva indriyaṃ` thành `cakkhundriyaṃ`, tương tự `cakkhāyatanaṃ`, `cakkhudhātu`, `cakkhudvāraṃ`, `rūpārammaṇaṃ`, v.v. විසෙසන+විසෙස්සෙහි, ක්‍රියාය ච සහෙ+රිතො; තෙසං භාවං විවෙචෙතා, නිපාතො බ්‍යවච්ඡින්දති. Được nói cùng với tính từ và danh từ, và cùng với động từ; tiểu từ (nipāto) phân biệt và làm rõ trạng thái của chúng. අයොග+මඤ්ඤයොගඤ්ච, අච්චන්තායොග+මෙවි+ති; විවක්ඛාතො පයුත්තොපි, එවත්ථො ඤායතෙ යතො. Bởi vì ý nghĩa của `eva` được hiểu theo ý muốn nói, ngay cả khi không được sử dụng, (nó có nghĩa là) loại trừ sự không liên quan (ayoga), loại trừ sự liên quan đến cái khác (aññayoga), và loại trừ sự hoàn toàn không liên quan (accantāyoga). බ්‍යවච්ඡෙදඵලං වාක්‍යං, තතො චිත්තො ධනුද්ධරො; පාත්ථො ධනුද්ධරො නීලු+ප්පල+මත්ථීති තං යථා. Do đó, câu có kết quả là sự loại trừ. Ví dụ như trong các câu: `citto dhanuddharo`, `pāttho dhanuddharo`, và `nīluppalamatthi`. එත්ථ නිපාතොති එව-ඉතිනිපාතො, අප්පයුත්තොපි එවසද්දො එවං යොජෙතබ්බො – ‘‘චිත්තො ධනුද්ධරො එවා’’ති විසෙසනෙන යුත්තො අයොගවිවච්ඡෙදකො, ධනුනා යොගෙ පතිට්ඨාපනතො ‘‘පාත්ථො එව ධනුද්ධරො’’ති විසෙස්සෙන යුත්තො අඤ්ඤයොගවිවච්ඡෙදකො, ධනුද්ධරත්තස්ස පාත්ථසංඛාතඅජ්ජුනෙ එව පතිට්ඨාපනතො. ‘‘නීලුප්පල+මත්ථෙවා’’ති [Pg.147] ක්‍රියාය යුත්තො අච්චන්තායොගවිවච්ඡෙදකො, නීලුප්පලස්ස සබ්භාවෙයෙව පතිට්ඨාපනතො. Ở đây, tiểu từ (nipāto) là tiểu từ `eva`. Ngay cả khi không được sử dụng, từ `eva` cũng nên được hiểu như sau: "citto dhanuddharo evā" (Citto quả thật là một cung thủ), khi đi với tính từ, nó có tác dụng loại trừ sự không liên quan (ayogavivacchedako), vì nó xác lập sự liên quan với cây cung. "pāttho eva dhanuddharo" (Chỉ có Pāttho là cung thủ), khi đi với danh từ, nó có tác dụng loại trừ sự liên quan đến cái khác (aññayogavivacchedako), vì nó xác lập trạng thái cung thủ chỉ riêng cho Arjuna, người được gọi là Pāttha. "nīluppalamatthevā" (Hoa súng xanh chắc chắn tồn tại), khi đi với động từ, nó có tác dụng loại trừ sự hoàn toàn không liên quan (accantāyogavivacchedako), vì nó xác lập chính sự tồn tại của hoa súng xanh. 21. සංඛ්‍යාදි 21. Số từ, v.v. එකත්ථෙ සමාහාරෙ සංඛ්‍යාදි නපුංසකලිඞ්ගං භවති. තයො ලොකා සමාහටා=චිත්තෙන සම්පිණ්ඩිතා, තිණ්ණං ලොකානං සමාහාරොති වා වාක්‍යෙ විසෙසනසමාසෙ කතෙ ඉමිනා නපුංසකත්තං භවති. සමාහාරස්සෙ+කත්තා එකවචනමෙව, තිලොකං, භො තිලොක, තිලොකං, තිලොකෙන ඉච්චාදි. එවං තයො දණ්ඩා තිදණ්ඩං, තීණි මලානි සමාහටානි, තිණ්ණං මලානං සමාහාරොති වා තිමලං, තිලක්ඛණං, චතුසච්චං, පඤ්චසික්ඛාපදං, ඡට්ඨායතනං, සත්තාහං, අට්ඨසීලං, නවලොකුත්තරං, දසසීලං, සතයොජනං. ද්වෙ රත්තියො සමාහටා ද්විරත්තං. Trong hợp thể tập hợp (samāhāre) mang một ý nghĩa duy nhất (ekatthe), từ bắt đầu bằng số từ (saṃkhyādi) trở thành trung tính. (Ví dụ:) `Tayo lokā samāhaṭā` (ba thế giới được tập hợp lại) = `cittena sampiṇḍitā` (được gom lại bởi tâm), hoặc trong câu `tiṇṇaṃ lokānaṃ samāhāro` (sự tập hợp của ba thế giới), sau khi tạo thành phức hợp tính từ (visesanasamāsa), nó trở thành trung tính theo quy tắc này. Vì sự tập hợp là một thể thống nhất, nên nó chỉ ở số ít. (Ví dụ:) `tilokaṃ`, (hô cách) `bho tiloka`, (đối cách) `tilokaṃ`, (sử dụng cách) `tilokena`, v.v. Tương tự: `tayo daṇḍā` (thành) `tidaṇḍaṃ`, `tīṇi malāni samāhaṭāni` hoặc `tiṇṇaṃ malānaṃ samāhāro` (thành) `timalaṃ`, `tilakkhaṇaṃ`, `catusaccaṃ`, `pañcasikkhāpadaṃ`, `chaṭṭhāyatanaṃ`, `sattāhaṃ`, `aṭṭhasīlaṃ`, `navalokuttaraṃ`, `dasasīlaṃ`, `satayojanaṃ`. `Dve rattiyo samāhaṭā` (thành) `dvirattaṃ`. 12. නඤ 12. `Na` và `añ`. නඌච්චෙතං ස්‍යාද්‍යන්තං ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහෙ+කත්ථං හොති. ඤ්ඤකාරො ‘‘ට නඤස්සා’’ති විසෙසනත්ථො ‘පාමනපුත්තාදීසු නස්ස ටො මා හොතූ’ති. න බ්‍රාහ්මණො අබ්‍රාහ්මණො, ‘‘ට නඤස්සා’’ති නස්ස ටාදෙසො. ඤ්ඤ-කාරො එත්ථෙව විසෙසනත්ථො. Na này không được nói riêng. Nó được hợp nhất với một từ có vĩ ngữ. Chữ ñña trong quy tắc "ṭa nañassā" có ý nghĩa đặc biệt hóa, để na trong các từ như pāmanaputtādi không bị biến thành ṭo. Na brāhmaṇo (không phải Bà-la-môn) thành abrāhmaṇo. Theo quy tắc "ṭa nañassā", na được thay thế bằng ṭa. Chữ ñña ở đây chính là để đặc biệt hóa. න-නිසෙධො සතො යුත්තො, දෙසාදිනියමං විනා; අසතො වා+ඵලො තස්මා, කථ+මබ්‍රාහ්මණොතිචෙ. Sự phủ định bằng na là hợp lý đối với cái đang hiện hữu, không bị giới hạn bởi nơi chốn v.v.; hoặc là vô ích đối với cái không hiện hữu. Do đó, tại sao lại nói là abrāhmaṇo? නිසෙධත්ථානුවාදෙන, පටිසෙධවිධි ක්වචි; පරස්ස මිච්ඡාඤාණත්තා+ඛ්‍යාපනායො+පපජ්ජතෙ. Đôi khi, quy tắc cấm đoán, bằng cách lặp lại ý nghĩa phủ định, được dùng để chỉ ra tà kiến của người khác. දුවිධො [Pg.148] ච+ස්ස නස්ස අත්ථො පසජ්ජපටිසෙධ+පරියුදාසවසෙන. තත්ථ යො ‘‘අසූරිකපස්සාරාජදාරා’’තිආදීසු විය උත්තරපදත්ථස්ස සබ්බදා අභාවං දීපෙති, සො පසජ්ජපටිසෙධවාචී නාම. යො පන ‘‘අබ්‍රාහ්මණ+මානයා’’තිආදීසු විය උත්තරපදත්ථං පරියුදාසිත්වා පටික්ඛිපිත්වා තංසදිසෙ වත්ථුම්හි කාරියං පටිපාදයති, සො පරියුදාසවාචී නාම. වුත්තඤ්ච – Và ý nghĩa của na này có hai loại: pasajjapaṭisedha (phủ định trực tiếp) và pariyudāsa (phủ định loại trừ). Trong đó, loại nào chỉ ra sự vắng mặt hoàn toàn của ý nghĩa từ theo sau, như trong ví dụ "asūrikapassā rājadārā" (vợ vua mà mặt trời không thấy), thì được gọi là pasajjapaṭisedhavācī. Còn loại nào, sau khi loại trừ và bác bỏ ý nghĩa của từ theo sau, lại xác lập một hành động trên một đối tượng tương tự với nó, như trong ví dụ "abrāhmaṇam ānaya" (hãy dẫn một người không phải Bà-la-môn đến), thì được gọi là pariyudāsavācī. Và đã được nói rằng – පසජ්ජපටිසෙධස්ස, ලක්ඛණං වත්ථුනත්ථිතා; වත්ථුතො+ඤ්ඤත්‍ර යා වුත්ති, පරියුදාසලක්ඛණං. Đặc tính của phủ định trực tiếp là sự không tồn tại của đối tượng. Việc áp dụng cho một đối tượng khác chính là đặc tính của phủ định loại trừ. යත්‍ර අබ්‍රාහ්මණාදීසු, වත්ථුං පරියුදස්සති; තක්‍රියායුත්තරාජාදිං, වදෙ සො පරියුදාසකො. Trường hợp mà trong các từ như abrāhmaṇa, nó loại trừ đối tượng (Bà-la-môn), và nói đến một vị vua v.v. liên quan đến hành động đó, thì đó là phủ định loại trừ. පසජ්ජපටිසෙධො තු, වත්ථන්තර+මනාදිය; කිඤ්චිවත්ථුනිසෙධස්ස, පසඞ්ගො න භවෙය්‍ය සො. Còn phủ định trực tiếp, không đề cập đến một đối tượng khác, là sự phủ định một đối tượng mà không có khả năng (được xác nhận). තදඤ්ඤො ච තංවිරුද්ධො,තදභාවො ච නඤ්ඤත්ථො. "Khác với cái đó", "đối lập với cái đó", và "sự vắng mặt của cái đó" là các ý nghĩa của nañ. තදඤ්ඤත්ථෙ – අබ්‍රාහ්මණො, බ්‍රාහ්මණතො අඤ්ඤො තංසදිසොති වුත්තං හොති. එවං අමනුස්සො, අස්සමණො, න බ්‍යාකතා අබ්‍යාකතා ධම්මා. තබ්බිරුද්ධත්ථෙ-න කුසලා අකුසලා, කුසලපටිපක්ඛාති අත්ථො. එවං අලොභො, අමිත්තො, අයං පරියුදාසනයො. තදභාවෙ-න කත්වා අකත්වා, අකාතුන පුඤ්ඤං, අකරොන්තො, අභාවො භවති. අයං පසජ්ජපටිසෙධනයො. Với ý nghĩa "khác với cái đó": abrāhmaṇo, có nghĩa là "người khác với Bà-la-môn, tương tự như vị ấy". Tương tự là amanusso (không phải người), assamaṇo (không phải sa-môn), na byākatā thành abyākatā dhammā (pháp vô ký). Với ý nghĩa "đối lập với cái đó": na kusalā thành akusalā (bất thiện), có nghĩa là "đối nghịch với thiện". Tương tự là alobho (vô tham), amitto (kẻ thù). Đây là phương pháp loại trừ. Với ý nghĩa "sự vắng mặt của cái đó": na katvā thành akatvā (không làm), akātuna puññaṃ (không tạo phước), akaronto (không đang làm), abhāvo (sự không tồn tại). Đây là phương pháp phủ định trực tiếp. එත්ථ [Pg.149] ච උභොසු පරියුදාසෙ බ්‍රාහ්මණා අඤ්ඤො බ්‍රාහ්මණධම්මෙ අප්පතිට්ඨිතො ඛත්තියාදි බ්‍රාහ්මණසදිසොව අබ්‍රාහ්මණොති වුත්තෙ පතීයතෙ. ඉතරස්මිං පන පක්ඛෙ කෙනචි සංසයනිමිත්තෙන ඛත්තියාදො බ්‍රාහ්මණොති වුත්තස්ස මිච්ඡාඤාණනිවුත්ති කරීයති ‘‘බ්‍රාහ්මණො+යං න භවති අබ්‍රාහ්මණො’’ති, බ්‍රාහ්මණත්තජ්ඣාසිතො න භවතීත්‍යත්ථො. තත්ථ සදිසත්තං විනා මිච්ඡාඤාණාසම්භවා පයොගසාමත්ථියා ච සදිසපටිපත්ති, තග්ගතා ච ලිඞ්ග+සඞ්ඛ්‍යා භවන්ති. අතොයෙව උච්චතෙ ‘‘නඤ්ඤිවයුත්ත+මඤ්ඤසදිසාධිකරණෙ, කථා හි අත්ථසම්පච්චයො’’ති. Ở đây, trong cả hai trường hợp loại trừ, khi nói abrāhmaṇo, được hiểu là một người Sát-đế-lỵ v.v., người khác với Bà-la-môn, không tuân thủ các phẩm hạnh của Bà-la-môn, nhưng tương tự như một Bà-la-môn. Còn trong trường hợp kia, sự loại bỏ tà kiến được thực hiện đối với người, do một nguyên nhân nghi ngờ nào đó, đã nói một người Sát-đế-lỵ là Bà-la-môn, bằng cách nói rằng: "brāhmaṇo ayaṃ na bhavati, abrāhmaṇo" (người này không phải là Bà-la-môn, là một người không phải Bà-la-môn), có nghĩa là "người này không có phẩm chất Bà-la-môn". Ở đó, vì không có sự tương tự thì không thể có tà kiến, và do năng lực của cách dùng, sự nhận thức về tính tương tự được hiểu ngầm. Và giới tính và số cũng đi theo đối tượng đó. Chính vì vậy mà có câu nói: "Từ hợp với nañ chỉ một đối tượng khác tương tự, vì văn cảnh là nguyên nhân để hiểu ý nghĩa". 75. අන සරෙති 75. Ana khi có nguyên âm theo sau. නඤසද්දස්ස සරෙ අන, න අස්සො අනස්සො, න අරියො අනරියො. එවං අනිස්සරො, අනිට්ඨො, අනාසවො. න ආදාය අනාදාය, අනොලොකෙත්වා ඉච්ඡාදි. බහුලාධිකාරා අයුත්තත්ථෙහි කෙහිචි හොති. පුන න ගීයන්තීති අපුනගෙය්‍යා ගාථා, අනොකාසං කාරෙත්වා, අමූලාමූලං ගන්ත්වා, අචන්දමුල්ලොකිකානි මුඛානි, අසද්ධභොජී, අලවණභොජී. Từ nañ trở thành ana khi có một nguyên âm theo sau. Na asso thành anasso (không phải ngựa), na ariyo thành anariyo (không phải bậc thánh). Tương tự anissaro (không có chủ), aniṭṭho (không đáng ưa), anāsavo (vô lậu). Na ādāya thành anādāya (không nhận lấy), anoloketvā (không nhìn) v.v. Do quyền của quy tắc bahula (đa dạng), đôi khi nó xảy ra với những ý nghĩa không phù hợp. Puna na gīyantīti thành apunageyyā gāthā (những câu kệ không được hát lại), anokāsaṃ kāretvā (làm cho không có cơ hội), amūlāmūlaṃ gantvā (đi đến gốc rễ không có gốc rễ), acandamullokikāni mukhāni (những khuôn mặt không nhìn mặt trăng), asaddhabhojī (người ăn không có đức tin), alavaṇabhojī (người ăn không có muối). 13. කුපාදයො නිච්ච+මස්‍යාදිවිධිම්හි 13. Ku và các tiếp đầu ngữ luôn (được hợp nhất) trong quy tắc không phải syādi. කුසද්දො පාදයො ච ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහෙ+කත්ථා හොන්ති නිච්චං ස්‍යාදිවිධිවිසයතො+ඤ්ඤත්ථ. එත්ථ අබ්‍යභිචාරිපාදිසහචරණත්ථෙන කුඉති නිපාතොව, න පථවීවාචකො කුසද්දො. ස්‍යාදිවිධිවිසයො නාම ‘‘ලක්ඛණිත්ථම්භූතා’’ දිනා පතිආදීනං විසයෙ කතදුතියා, තඤ්ච අන්වද්ධමාසන්ති අසංඛ්‍යසමාස+මිව මා හොතූති ‘‘අස්‍යාදිවිධිම්හී’’ති නිසෙධො. කුච්ඡිතො බ්‍රාහ්මණො කුබ්‍රාහ්මණො, නිච්චසමාසත්තා අසපදෙන විග්ගහො. Từ ku và các tiếp đầu ngữ luôn được hợp nhất với một từ có vĩ ngữ, ngoại trừ trong phạm vi của quy tắc về syādi. Ở đây, do được đi kèm với các tiếp đầu ngữ pādi bất biến, ku chỉ là một bất biến từ, không phải là từ ku có nghĩa là "đất". Phạm vi của quy tắc về syādi là chỉ định cách hai trong trường hợp của pati v.v. theo quy tắc "lakkhaṇitthambhūtā...", và sự cấm đoán "asyādividhimhi" là để nó không trở thành giống như phức hợp asaṃkhya anvaddhamāsaṃ. Kucchito brāhmaṇo (Bà-la-môn đáng khinh) thành kubrāhmaṇo. Vì là một phức hợp thường xuyên, sự phân tích cú pháp được thực hiện bằng một từ không có trong phức hợp. 107. සරෙ කද කුස්සු+ත්තරත්ථෙ 107. Khi có nguyên âm theo sau, kada thay cho ku với ý nghĩa sau. කුස්සු+ත්තරත්ථෙ [Pg.150] වත්තමානස්ස සරාදො උත්තරපදෙ කදාදෙසො හොති. ඊසකං උණ්හං කදුණ්හං, කුච්ඡිතං අන්නං කදන්නං, කදසනං. සරෙති කිං, කුපුත්තා, කුදාරා, කුදාසා, කුදිට්ඨි. Ku khi có ý nghĩa sau (xấu, ít) được thay thế bằng kada khi từ theo sau bắt đầu bằng một nguyên âm. Īsakaṃ uṇhaṃ (hơi ấm) thành kaduṇhaṃ. Kucchitaṃ annaṃ (cơm tồi) thành kadannaṃ, kadasanaṃ. Tại sao lại nói "khi có nguyên âm theo sau"? (Để có các trường hợp như) kuputtā (con xấu), kudārā (vợ xấu), kudāsā (tôi tớ xấu), kudiṭṭhi (tà kiến). 108. කා+ප්පත්ථෙ 108. Kā với ý nghĩa "ít". අප්පත්ථෙ වත්තමානස්ස කුස්ස කා හොතු+ත්තරපදෙ. අප්පකං ලවණං කාලවණං. එවං කාපුප්ඵං. Ku khi có ý nghĩa "ít" trở thành kā khi có từ theo sau. Appakaṃ lavaṇaṃ (một ít muối) thành kālavaṇaṃ. Tương tự kāpupphaṃ (bông hoa nhỏ). 109. පුරිසෙ වාති 109. Tùy chọn khi purisa theo sau. කුස්ස කා වා. කුච්ඡිතො පුරිසො කාපුරිසො, කුපුරිසො වා. පකට්ඨො නායකො පනායකො, පධානං වචනං පාවචනං භුසං වද්ධං පවද්ධං සරීරං, සමං සම්මා වා ආධානං සමාධානං, විවිධා මති විමති, විවිධො විසිට්ඨො වා කප්පො විකප්පො, අධිකො දෙවො අතිදෙවො, එවං අධිදෙවො, අධිසීලං. සුන්දරො ගන්ධො සුගන්ධො, කච්ඡිතො ගන්ධො දුග්ගන්ධො, සුට්ඨු කතං සුකතං, දුට්ඨු කතං දුක්කතං අභි සිඤ්චනං අභිසෙකොති සනන්තො, අතිසයෙන කත්වා, කතං පකරිත්වා, පකතං, අතිසයෙන ථුතං අතිත්ථුතං, අතික්කම්ම ථුතං අතිත්ථුතං, ඊසං කළාරො ආකළාරො, සුට්ඨු බද්ධො ආබද්ධො. Ku tùy chọn trở thành kā. Kucchito puriso (người đàn ông đáng khinh) thành kāpuriso, hoặc kupuriso. Pakaṭṭho nāyako (vị lãnh đạo xuất sắc) thành panāyako. Padhānaṃ vacanaṃ (lời nói chính yếu) thành pāvacanaṃ. Bhusaṃ vaddhaṃ sarīraṃ (thân thể phát triển mạnh) thành pavaddhaṃ. Samaṃ hoặc sammā ādhānaṃ (sự đặt vào đúng đắn) thành samādhānaṃ. Vividhā mati (suy nghĩ đa dạng) thành vimati. Vividho hoặc visiṭṭho kappo (sự sắp đặt đa dạng hoặc đặc biệt) thành vikappo. Adhiko devo (vị trời cao hơn) thành atidevo. Tương tự adhidevo, adhisīlaṃ (giới cao hơn). Sundaro gandho (mùi thơm) thành sugandho. Kacchito gandho (mùi hôi) thành duggandho. Suṭṭhu kataṃ (làm tốt) thành sukataṃ. Duṭṭhu kataṃ (làm xấu) thành dukkataṃ. Abhi siñcanaṃ (sự rưới lên) thành abhiseko. Atisayena katvā, kataṃ pakaritvā thành pakataṃ (làm một cách xuất sắc). Atisayena thutaṃ (khen ngợi quá mức) thành atitthutaṃ. Atikkamma thutaṃ (khen ngợi vượt mức) thành atitthutaṃ. Īsaṃ kaḷāro (hơi hung hung) thành ākaḷāro. Suṭṭhu baddho (buộc chặt) thành ābaddho. පාදයො ගතාද්‍යත්ථෙ පඨමාය Các tiếp đầu ngữ pādi với ý nghĩa gata v.v. (được hợp nhất) với (một từ ở) cách thứ nhất. පගතො ආචරියො පාචරියො, එවං පන්තෙවාසී. Pagato ācariyo (vị thầy đã ra đi) thành pācariyo. Tương tự pantevāsī (đệ tử ở gần). අච්චාදයො [Pg.151] කන්තාද්‍යත්ථෙ දුතියාය Các tiếp đầu ngữ ati v.v. với ý nghĩa kanta v.v. (được hợp nhất) với (một từ ở) cách thứ hai. අතික්කන්තො මඤ්චං අතිමඤ්චො. අතිමාලො, ‘‘ඝපස්ස+න්තස්සා+ප්පධානස්සා’’ති මාලාසද්දෙ ඝස්ස රස්සො. එව+මුපරිපි ඝපානං රස්සො. Atikkanto mañcaṃ (vượt qua cái giường) thành atimañco. Atimālo (vượt qua vòng hoa). Theo quy tắc "ghapassantassāppadhānassā", nguyên âm dài gha của từ mālā được rút ngắn. Tương tự, về sau các nguyên âm dài ghapa cũng được rút ngắn. අවාදයො කුට්ඨාද්‍යත්ථෙ තතියාය Các tiếp đầu ngữ ava v.v. với ý nghĩa kuṭṭha v.v. (được hợp nhất) với (một từ ở) cách thứ ba. අවකුට්ඨං කොකිලාය වනං අවකොකිලං, අවමයූරං. අවකුට්ඨන්ති පරිච්චත්තං. Avakuṭṭhaṃ kokilāya vanaṃ (khu rừng bị chim cu gáy chê bai) thành avakokilaṃ, avamayūraṃ. Avakuṭṭhaṃ có nghĩa là bị từ bỏ. පරියාදයො ගිලානාද්‍යත්ථෙ චතුත්ථියා Các tiếp đầu ngữ pari v.v. với ý nghĩa gilāna v.v. (được hợp nhất) với (một từ ở) cách thứ tư. පරිගිලානො+ජ්ඣෙනාය පරියජ්ඣෙනො. Parigilāno ajjhenāya (mệt mỏi vì việc học) thành pariyajjheno. න්‍යාදයො කන්තාද්‍යත්ථෙ පඤ්චමියා Các tiếp đầu ngữ ni v.v. với ý nghĩa kanta v.v. (được hợp nhất) với (một từ ở) cách thứ năm. නික්ඛන්තො කොසම්බියා නික්කොසම්බි. අස්‍යාදිවිධිම්හීති කිං, රුක්ඛං පති විජ්ජොතතෙ. Nikkhanto kosambiyā (đi ra khỏi Kosambi) thành nikkosambi. Tại sao lại có (ngoại lệ) asyādividhimhi? (Ví dụ:) rukkhaṃ pati vijjotate (nó chiếu sáng về phía cây). 14. චී ක්‍රියත්ථෙහි 14. Hợp thể của (từ có) hậu tố cī với những từ có nghĩa là hành động. චීපච්චයන්තො ක්‍රියත්ථෙහි ස්‍යාද්‍යන්තෙහි සහෙ+කත්ථො හොති. අමලීනං මලීනං කරිත්වාති විග්ගය්හ ‘‘අභූතතබ්භාවෙ කරා+ස+භූයොගෙ විකාරාචී’’ති චීපච්චයෙකතෙ ඉමිනා සමාසො. එත්ථ ච-කාරො ‘‘චී ක්‍රියත්ථෙහී’’ති විසෙසනත්ථො. ‘‘ප්‍යො වා ත්වාස්ස සමාසෙ’’ති ප්‍ය හොති, ප-කාරො ‘‘ප්‍යෙ සිස්සා’’ති විසෙසනත්ථො. මලිනීකරිය. Từ tận cùng bằng hậu tố cī được hợp nhất thành một nghĩa với những từ tận cùng bằng biến cách từ syādi có nghĩa là hành động. Sau khi phân tích là amalīnaṃ malīnaṃ karitvā (làm cho cái không dơ bẩn trở thành dơ bẩn), khi hậu tố cī được thêm vào theo quy tắc ‘abhūtatabbhāve karā+sa+bhūyoge vikārācī’, hợp thể được tạo thành bởi quy tắc này. Ở đây, tiểu từ ca trong (quy tắc) ‘cī kriyatthehī’ có nghĩa là để chỉ định rõ. (Hậu tố) pya được dùng theo quy tắc ‘Pyo vā tvāssa samāse’, mẫu tự pa là để chỉ định rõ trong (quy tắc) ‘pye sissā’. (Ví dụ:) Malinīkariya. 15. භූසනා+දරා+නාදරෙස්ව+ලං+සා+සාති 15. (Hợp thể của) alaṃ, sā, sāti trong các nghĩa trang điểm, tôn trọng, và không tôn trọng. භූසනාදීස්ව+ත්ථෙස්ව+ල+මාදයො සද්දා එකත්ථා හොන්ති. අලං කරිත්වා සක්කරිත්වා අසක්කරිත්වාති විග්ගය්හ සමාසෙ [Pg.152] කතෙ ප්‍යෙ ච ‘‘සා සාධිකරා ච චරිච්චා’’ති චාදෙසො පරරූපඤ්ච. අලංකරිය, සක්කච්ච, අසක්කච්ච. Trong các nghĩa trang điểm v.v..., các từ alaṃ v.v... được hợp nhất thành một nghĩa. Sau khi phân tích là alaṃ karitvā, sakkaritvā, asakkaritvā, khi hợp thể được tạo thành và (hậu tố) pya được dùng, sự thay thế bằng ca và sự đồng hóa nguyên âm sau xảy ra theo quy tắc ‘sā sādhikarā ca cariccā’. (Ví dụ:) Alaṃkariya, sakkacca, asakkacca. 16. අඤ්ඤෙචා+ති සුත්තෙන සමාසෙ කතෙ… එත්ථ යථා ද්වාරං විවරාති වුත්තෙ පකරණතො අග්ගල+මිති විඤ්ඤායති, එව+මිධාපි නිපාතපභාවෙ අඤ්ඤෙ චාති සාමඤ්ඤං චෙ+ති ආගමානුසාරෙන ලබ්භමානවිභත්‍යන්තපටිරූපනිපාතාව විඤ්ඤායන්ති. අග්ගතො භවිත්වා පුරොභුය්‍ය, අන්තරහිතො හුත්වා තිරොභූය, අන්තරධානං කත්වා තිරොකරිය, උරසි කත්වා උරසිකරිය, මනසි කත්වා මනසිකරිය, මජ්ඣෙ කත්වා මජ්ඣෙකරිය, තුණ්හී භවිත්වා තුණ්හී භූය. 16. Khi hợp thể được tạo thành bởi quy tắc Aññe ca... Ở đây, cũng giống như khi nói ‘hãy mở cửa’, thì từ văn cảnh người ta hiểu là ‘(mở) cái then cài’, tương tự như vậy, ở đây trong phần về bất biến từ, bởi câu nói chung chung ‘và những từ khác’ và theo như truyền thống, những bất biến từ tương tự như những từ tận cùng bằng biến cách ngữ được tìm thấy (trong văn liệu) cũng được hiểu là (bao gồm trong quy tắc). (Ví dụ:) aggato bhavitvā (trở thành) purobhuyya, antarahito hutvā (trở thành) tirobhūya, antaradhānaṃ katvā (trở thành) tirokariya, urasi katvā (trở thành) urasikariya, manasi katvā (trở thành) manasikariya, majjhe katvā (trở thành) majjhekariya, tuṇhī bhavitvā (trở thành) tuṇhī bhūya. 17. වා+නෙක+ඤ්ඤත්ථෙ 17. Nhiều (từ) tùy chọn (hợp thể) trong nghĩa của một từ khác. අනෙකං ස්‍යාද්‍යන්තං අඤ්ඤස්ස පදස්ස අත්ථෙ එකත්ථං වා හොති. Nhiều từ tận cùng bằng biến cách từ syādi tùy chọn được hợp nhất thành một nghĩa trong ý nghĩa của một từ khác. පදන්තරස්ස යස්ස+ත්ථො, පධානං ලිඞ්ග+මස්ස ච; සමාසො සො+ය+මඤ්ඤත්ථො, බහුබ්බීහිපරව්හයො. Hợp thể nào có nghĩa của một từ khác là chính, và có giới tính của từ ấy; hợp thể đó có nghĩa của từ khác, và có tên gọi khác là bahubbīhi. සො ච නවවිධො ද්විපදො, භින්නාධිකරණො, තිපදො, න-නිපාතපුබ්බපදො, සහපුබ්බපදො, උපමානපුබ්බපදො, සඞ්ඛ්‍යොභයපදො, දිසන්තරාලත්ථො, බ්‍යතිහාරලක්ඛණො චාති. Và hợp thể ấy có chín loại: hợp thể hai từ, hợp thể có cách khác nhau, hợp thể ba từ, hợp thể có bất biến từ na đứng đầu, hợp thể có saha đứng đầu, hợp thể có từ so sánh đứng đầu, hợp thể có số từ ở cả hai thành phần, hợp thể có nghĩa là khoảng giữa các phương hướng, và hợp thể có đặc tính tương hỗ. 1. තත්ථ ද්විපදො තුල්‍යාධිකරණො කම්මාදීසු ඡසු විභත්‍යත්ථෙසු භවති. 1. Trong số đó, hợp thể hai từ có cùng cách ngữ được dùng trong nghĩa của sáu biến cách, bắt đầu từ nghiệp cách (kamma). (ක) තත්ථ දුතියත්ථෙ තාව-ආගතා සමණා ඉමං සඞ්ඝාරාමන්ති ආගතසමණො සඞ්ඝාරාමො. සො ච දුවිධො තග්ගුණා+තග්ගුණවසෙන. වුත්තඤ්හි – (a) Trong đó, trước hết là trong nghĩa của biến cách thứ hai: (phân tích là) āgatā samaṇā imaṃ saṅghārāmaṃ (các vị sa-môn đã đến ngôi tự viện này), (hợp thể là) āgatasamaṇo saṅghārāmo (ngôi tự viện có các vị sa-môn đã đến). Và hợp thể ấy có hai loại, tùy theo việc bao hàm thuộc tính (tagguṇa) hay không bao hàm thuộc tính (atagguṇa). Vì đã được nói rằng – තග්ගුණො+තග්ගුණො [Pg.153] චෙ+ති,සො සමාසො ද්විධා මතො. Hợp thể ấy được xem là có hai loại: tagguṇa (bao hàm thuộc tính) và atagguṇa (không bao hàm thuộc tính). තං යථා ‘නීයතං ලම්බ-කණ්ණො+’ ‘යං දිට්ඨසාගරො’. Ví dụ như: ‘nīyataṃ lambakaṇṇo ayaṃ’ (người tai dài này hãy bị dẫn đi) và ‘diṭṭhasāgaro’ (người đã thấy biển cả). තෙසු යත්ථ විසෙසනභූතො අත්ථො අඤ්ඤපදත්ථග්ගහණෙන ගය්හති, සො තග්ගුණසංවිඤ්ඤාණො, යථා ‘ලම්බකණ්ණ+මානයා’ති. යත්ථ පන න ගය්හති, සො අතග්ගුණසංවිඤ්ඤාණො, යථා ‘බහුධන+මානයා’ති. Trong đó, trường hợp mà ý nghĩa đóng vai trò là tính từ được bao hàm trong việc nắm bắt ý nghĩa của từ khác, thì đó được gọi là tagguṇasaṃviññāṇa (bao hàm thuộc tính), ví dụ như ‘lambakaṇṇam ānaya’ (hãy mang người tai dài đến). Còn trường hợp không được bao hàm, thì đó được gọi là atagguṇasaṃviññāṇa (không bao hàm thuộc tính), ví dụ như ‘bahudhanam ānaya’ (hãy mang người nhiều của cải đến). ඉධ විසෙසනස්ස පුබ්බනිපාතො. එත්ථ ච ආගතසද්දො ච සමණසද්දො ච අත්තනො අත්ථෙ අට්ඨත්වා දුතියාවිභත්‍යත්ථභූතෙ සඞ්ඝාරාමසඞ්ඛාතෙ අඤ්ඤපදත්ථෙ වත්තන්ති, තතො සමාසෙනෙව කම්මත්ථස්ස අභිහිතත්තා පුන දුතියා න හොති. තථා ආගතසමණා සාවත්ථි, ආගතසමණං ජෙතවනං. පටිපන්නා අද්ධිකා යං පටිපන්නද්ධිකො පථො, අභිරූළ්හාව, ණිජායං නාවං සා අභිරූළ්හවාණිජා නාවා. Ở đây, tính từ được đặt ở trước. Và ở đây, từ āgata và từ samaṇa không đứng trong nghĩa riêng của chúng, mà chỉ đến nghĩa của một từ khác, tức là saṅghārāma, vốn là nghĩa của biến cách thứ hai. Do đó, vì nghĩa của đối tượng (kamma) đã được biểu thị bởi chính hợp thể, nên biến cách thứ hai không được dùng lại nữa. Tương tự: āgatasamaṇā sāvatthi, āgatasamaṇaṃ jetavanaṃ. (Phân tích) paṭipannā addhikā yaṃ (pathaṃ) (con đường mà những người du hành đã đi vào), (hợp thể là) paṭipannaddhiko patho. (Phân tích) abhirūḷhā vāṇijā yaṃ nāvaṃ, (hợp thể là) sā abhirūḷhavāṇijā nāvā (chiếc thuyền mà các thương nhân đã lên). (ඛ) තතියත්ථෙ-ජිතානි ඉන්ද්‍රියානි යෙන සො ජිතින්ද්‍රියො සමණො, එවං දිට්ඨධම්මො, පත්තධම්මො, කතකිච්චො. විජිතා මාරා අනෙනාති විජිතමාරො භගවා, පටිවිද්ධසබ්බධම්මො. කරණත්ථෙ-ඡින්නො රුක්ඛො යෙන සො ඡින්නරුක්ඛො ඵරසු. (b) Trong nghĩa của biến cách thứ ba: (phân tích là) jitāni indriyāni yena, (hợp thể là) so jitindriyo samaṇo (vị sa-môn người đã chinh phục được các căn). Tương tự: diṭṭhadhammo (người đã thấy Pháp), pattadhammo (người đã đạt được Pháp), katakicco (người đã làm xong việc cần làm). (Phân tích là) vijitā mārā anena iti, (hợp thể là) vijitamāro bhagavā (Đức Thế Tôn người đã chiến thắng ma quân), paṭividdhasabbadhammo (người đã thâm nhập tất cả các pháp). Trong nghĩa công cụ: (phân tích là) chinno rukkho yena, (hợp thể là) so chinnarukkho pharasu (cái rìu mà cây đã bị đốn bởi nó). (ග) චතුත්ථියත්ථෙ-දින්නො සුඞ්කො යස්ස සො දින්නසුඞ්කො රාජා, දින්නං භොජනං අස්සාති දින්නභොජනො. (c) Trong nghĩa của biến cách thứ tư: (phân tích là) dinno suṅko yassa, (hợp thể là) so dinnasuṅko rājā (nhà vua người mà thuế đã được dâng cho). (Phân tích là) dinnaṃ bhojanaṃ assa iti, (hợp thể là) dinnabhojano (người mà vật thực đã được dâng cho). (ඝ) පඤ්චමියත්ථෙ-නිග්ගතා ජනා යස්මා සො නිග්ගතජනො ගාමො, නිග්ගතො අයො=සුඛං යස්මාති නිරයො, නික්කිලෙ- සො[Pg.154]. අපෙතං විඤ්ඤාණං අස්මාති අපෙතවිඤ්ඤාණො මතකායො, අපගතභයභෙරවො අරහා. (d) Trong nghĩa của biến cách thứ năm: (phân tích là) niggatā janā yasmā, (hợp thể là) so niggatajano gāmo (ngôi làng mà dân chúng đã rời khỏi). (Phân tích là) niggato ayo=sukhaṃ yasmā iti, (hợp thể là) nirayo (địa ngục, nơi mà hạnh phúc đã rời khỏi), nikkileso (người đã thoát khỏi phiền não). (Phân tích là) apetaṃ viññāṇaṃ asmā iti, (hợp thể là) apetaviññāṇo matakāyo (thi thể mà thức đã rời khỏi), apagatabhayabheravo arahā (vị A-la-hán người đã thoát khỏi sợ hãi và kinh hoàng). (ඞ) ඡට්ඨියත්ථෙ-ඡින්නා හත්ථා යස්ස සො ඡින්නහත්ථො. එවං පරිපුණ්ණසඞ්කප්පො ඛීණාසවො, වීතො රාගො අස්සාති වීතරාගො. ද්වෙ පදානි අස්සාති ද්විපදො, ද්විහත්ථො පටො. තෙවිජ්ජොති එත්ථ තිවිජ්ජො එවාති සකත්ථෙ ණො වුද්ධි ච. චතුප්පදො, පඤ්ච චක්ඛූනි අස්සාති පඤ්චචක්ඛු භගවා, ඡළභිඤ්ඤො, ‘‘ඝපස්සා’’දිනා රස්සත්තං. නවඞ්ගං සත්ථුසාසනං. දසබලො, අනන්තඤාණො. තීණි දස පරිමාණ+මෙසංති තිදසා දෙවා, ඉධ පරිමාණසද්දසන්නිමානතො දසසද්දො සඞ්ඛ්‍යානෙ වත්තතෙ. අයං පච්චයො එතෙසන්ති ඉදප්පච්චයා, උත්තරපදෙ ‘‘ඉමස්සි+දං වා’’ති ඉමස්ස ඉදං. කො පභවො අස්සාති කිං පභවො කායො. විගතං මලං අස්සාති විමලො, සුන්දරො ගන්ධො අස්සාති සුගන්ධං චන්දනං, එවං සුසීලො, සුමුඛො, කුච්ඡිතො ගන්ධො අස්සාති දුග්ගන්ධං කුණපං, දුම්මුඛො, දුට්ඨු මනො අස්සාති දුම්මනො, එවං දුස්සීලො. තපො එව ධනං අස්සාති තපොධනො. ඛන්තිසඞ්ඛාතං බලං අස්සාති ඛන්තිබලො. ඉන්දොති නාමං එතස්සාති ඉන්දනාමො. (e) Trong nghĩa của biến cách thứ sáu: (phân tích là) chinnā hatthā yassa, (hợp thể là) so chinnahattho (người có tay bị chặt). Tương tự: paripuṇṇasaṅkappo (người có ý nguyện viên mãn), khīṇāsavo (người có các lậu hoặc đã tận diệt). (Phân tích là) vīto rāgo assa iti, (hợp thể là) vītarāgo (người đã ly tham). (Phân tích là) dve padāni assa iti, (hợp thể là) dvipado (loài hai chân), dvihattho paṭo (tấm vải dài hai cubit). Trong từ tevijjo, nó chỉ là tivijjo (người có ba minh); (có sự biến đổi là do) hậu tố ṇa trong nghĩa riêng của nó và sự trường hóa nguyên âm. Catuppado (loài bốn chân). (Phân tích là) pañca cakkhūni assa iti, (hợp thể là) pañcacakkhu bhagavā (Đức Thế Tôn có năm loại mắt). Chaḷabhiñño (người có sáu thắng trí), (nguyên âm) được rút ngắn theo quy tắc ‘ghapassā...’. Navaṅgaṃ satthusāsanaṃ (giáo pháp chín phần của Bậc Đạo Sư). Dasabalo (bậc có mười lực), anantañāṇo (bậc có trí tuệ vô biên). (Phân tích là) tīṇi dasa parimāṇam esaṃ iti, (hợp thể là) tidasā devā (các vị trời ba mươi), ở đây do gần với từ parimāṇa (số lượng), từ dasa chỉ về con số (ba mươi). (Phân tích là) ayaṃ paccayo etesaṃ iti, (hợp thể là) idappaccayā (những pháp do duyên này sinh). Khi là thành phần sau, ima trở thành ida theo quy tắc ‘imassidaṃ vā’. (Phân tích là) ko pabhavo assa iti, (hợp thể là) kiṃpabhavo kāyo (thân này có nguồn gốc là gì). (Phân tích là) vigataṃ malaṃ assa iti, (hợp thể là) vimalo (người không còn cấu uế). (Phân tích là) sundaro gandho assa iti, (hợp thể là) sugandhaṃ candanaṃ (gỗ chiên-đàn có hương thơm). Tương tự: susīlo (người có giới hạnh tốt), sumukho (người có mặt đẹp). (Phân tích là) kucchito gandho assa iti, (hợp thể là) duggandhaṃ kuṇapaṃ (tử thi có mùi hôi thối), dummukho (người có mặt xấu). (Phân tích là) duṭṭhu mano assa iti, (hợp thể là) dummano (người có tâm sầu muộn). Tương tự: dussīlo (người có giới hạnh xấu). (Phân tích là) tapo eva dhanaṃ assa iti, (hợp thể là) tapodhano (người có khổ hạnh là tài sản). (Phân tích là) khantisaṅkhātaṃ balaṃ assa iti, (hợp thể là) khantibalo (người có nhẫn nại là sức mạnh). (Phân tích là) Indo iti nāmaṃ etassa iti, (hợp thể là) indanāmo (người có tên là Inda). ඡන්දජාතාදීසු විසෙසනවිසෙසිතබ්බානං යථිච්ඡිතත්තා උභයං පුබ්බං නිපතති, කමාතික්කමෙ පයොජනාභාවා. ජාතො ඡන්දො අස්සාති ජාතඡන්දො, එවං ඡන්දජාතො. සඤ්ජාතපීතිසොමනස්සො, පීතිසොමනස්සසඤ්ජාතො. මාසජාතො, ජාතමාසො. ඡින්නහත්ථො, හත්ථඡින්නො. Trong các (hợp thể) như chandajāta v.v..., vì tính từ và từ được bổ nghĩa có thể được đặt theo ý muốn, nên cả hai đều có thể được đặt ở trước, do không có mục đích gì trong việc thay đổi thứ tự (tức không làm thay đổi ý nghĩa). (Phân tích là) jāto chando assa iti, (hợp thể là) jātachando, tương tự là chandajāto. Sañjātapītisomanasso, pītisomanassasañjāto. Māsajāto, jātamāso. Chinnahattho, hatthachinno. දීඝාජඞ්ඝා [Pg.155] අස්සාති දීඝජඞ්ඝො, එත්ථ පුම්භාවො, ‘‘ඝපස්සා’’දිනා රස්සො ච. තථා පහූතජිව්හො. මහන්තී පඤ්ඤා අස්සාති මහාපඤ්ඤො. ‘‘ඉත්ථියං භාසිතපුමි+ත්ථී පුමෙ+වෙ+කත්ථෙ’’ති වීපච්චයාභාවෙන්තස්ස ටාදෙසො රස්සත්තඤ්ච. ඉත්ථියන්ති කිං, ඛමාධනො. භාසිතපුමාති කිං, සද්ධාධුරො. පඤ්ඤාපකතිකො, පඤ්ඤාවිසුද්ධිකො, එත්ථ ‘‘ල්ත්විත්ථියූහි කො’’ති කො. ගණ්ඩීවධන්වාති පකතන්තරෙන සිද්ධං. Dīghājaṅghā assāti là dīghajaṅgho, ở đây là dạng nam tính, và được rút ngắn theo (quy tắc) ‘ghapassā’ v.v... Tương tự là pahūtajivho. Mahantī paññā assāti là mahāpañño. Theo (quy tắc) ‘Itthiyaṃ bhāsitapumitthī pumevekatthe’, do không có hậu tố vī, nên nó được thay thế bằng ṭa và được rút ngắn. Tại sao nói ‘itthiyaṃ’? (Ví dụ là) khamādhano. Tại sao nói ‘bhāsitapumāti’? (Ví dụ là) saddhādhuro. Paññāpakatiko, paññāvisuddhiko, ở đây hậu tố ko được thêm vào theo (quy tắc) ‘ltvitthiyūhi ko’. Gaṇḍīvadhanvā được hình thành theo một quy tắc khác. නානා=ප්පකාරා දුමා නානාදුමා, නානාදුමෙහි පතිතානි නානාදුමපතිතානි, නානාදුමපතිතානි ච තානි පුප්ඵානි චෙති නානාදුමපතිතපුප්ඵානි, තෙහි වාසිතා නානාදුමපතිතපුප්ඵවාසිතා, නානාදුමපතිතපුප්ඵවාසිතාසානුයස්සසො නානාදුමපතිතපුප්ඵවාසිතසානු පබ්බතො, අයං විසෙසන+අමාදිසමාසගබ්භො තුල්‍යාධිකරණඅඤ්ඤපදත්ථො. Nānāppakārā dumā là nānādumā, nānādumehi patitāni là nānādumapatitāni, nānādumapatitāni ca tāni pupphāni ceti là nānādumapatitapupphāni, tehi vāsitā là nānādumapatitapupphavāsitā, nānādumapatitapupphavāsitāsānuyassaso là nānādumapatitapupphavāsitasānu pabbato, đây là một ví dụ về tulyādhikaraṇaaññapadattha chứa đựng một phức hợp bắt đầu bằng một tính từ. (ච) සත්තම්‍යත්ථෙ-සම්පන්නානි සස්සානි යස්මිං සො සම්පන්නසස්සො ජනපදො. සුලභො පිණ්ඩො ඉමස්මින්ති සුලභපිණ්ඩො දෙසො. ආකිණ්ණා මනුස්සා යස්සං සා ආකිණ්ණමනුස්සා රාජධානී. බහවො තාපසා එතස්මින්ති බහුතාපසො අස්සමො. උපචිතං මංසලොහිතං අස්මින්ති උපචිතමංසලොහිතං සරීරං. බහවො සාමිනො අස්මින්ති බහුසාමිකං නගරං, බහූ නදියො අස්මින්ති බහුනදිකො, ඊකාරන්තත්තා කපච්චයො. එවං බහුජම්බුකං වනං, බහවො කත්තාරො අස්මිං අස්ස වාති බහුකත්තුකො දෙසො, එවං බහුභත්තුකො, ‘‘ල්ත්විත්ථියූහි කො’’ති කො. (Ca) theo nghĩa của vị trí cách – sampannāni sassāni yasmiṃ so là sampannasasso janapado. Sulabho piṇḍo imasminti là sulabhapiṇḍo deso. Ākiṇṇā manussā yassaṃ sā là ākiṇṇamanussā rājadhānī. Bahavo tāpasā etasminti là bahutāpaso assamo. Upacitaṃ maṃsalohitaṃ asminti là upacitamaṃsalohitaṃ sarīraṃ. Bahavo sāmino asminti là bahusāmikaṃ nagaraṃ, bahū nadiyo asminti là bahunadiko, do kết thúc bằng ī nên có hậu tố ka. Tương tự bahujambukaṃ vanaṃ, bahavo kattāro asmiṃ assa vāti là bahukattuko deso, tương tự bahubhattuko, hậu tố ko theo (quy tắc) ‘ltvitthiyūhi ko’. 2. භින්නාධිකරණො [Pg.156] යථා-එකරත්තිං වාසො අස්සාති එකරත්තිවාසො, සමානෙන ජනෙන සද්ධිං වාසො අස්සාති සමානවාසො පුරිසො. උභතො බ්‍යඤ්ජන+මස්සාති උභතොබ්‍යඤ්ජනකො, විභත්‍යලොපො ‘‘වා+ඤ්ඤතො’’ති කො ච, ඡත්තං පාණිම්හි අස්සාති ඡත්තපාණි, එවං දණ්ඩපාණි, සත්ථපාණි, වජිරපාණි, ඛග්ගහත්ථො, පත්තහත්ථො, දානෙ අජ්ඣාසයො අස්සාති දානජ්ඣාසයො දානාධිමුත්තිකො, බුද්ධභත්තිකො, සද්ධම්මගාරවො ඉච්චාදි. 2. Ví dụ về bhinnādhikaraṇa – ekarattiṃ vāso assāti là ekarattivāso, samānena janena saddhiṃ vāso assāti là samānavāso puriso. Ubhato byañjanamassāti là ubhatobyañjanako, biến cách bị lược bỏ và có hậu tố ko theo (quy tắc) ‘vāññato’. chattaṃ pāṇimhi assāti là chattapāṇi, tương tự daṇḍapāṇi, satthapāṇi, vajirapāṇi, khaggahattho, pattahattho. dāne ajjhāsayo assāti là dānajjhāsayo dānādhimuttiko, buddhabhattiko, saddhammagāravo v.v... 3. තිපදො යථා-පරක්කමෙනා+ධිගතා සම්පදා යෙහි තෙ පරක්කමාධිගතසම්පදා මහාපුරිසා. එවං ධම්මාධිගතභොගා. ඔනීතො පත්තතො පාණි යෙන සො ඔනීතපත්තපාණි. සීහස්ස පුබ්බද්ධමිව කායො අස්සාති සීහපුබ්බද්ධකායො. මත්තා බහවො මාතඞ්ගා අස්මින්ති මත්තබහුමාතඞ්ගං වනං. 3. Ví dụ về phức hợp ba từ – parakkamenādhigatā sampadā yehi te là parakkamādhigatasampadā mahāpurisā. Tương tự dhammādhigatabhogā. Onīto pattato pāṇi yena so là onītapattapāṇi. Sīhassa pubbaddhamiva kāyo assāti là sīhapubbaddhakāyo. Mattā bahavo mātaṅgā asminti là mattabahumātaṅgaṃ vanaṃ. 4. න-නිපාතපුබ්බපදො යථා-නත්ථි එතස්ස සමොති අස්සමො, ‘‘ට නඤස්සා’’ති නස්ස ටො. එවං අප්පටිපුග්ගලො, අපුත්තකො, අහෙතුකො, කපච්චයො, එව+මුපරිපි ඤෙය්‍යං. නත්ථි සංවාසො එතෙනාති අසංවාසො, න විජ්ජතෙ වුට්ඨි එත්ථාති අවුට්ඨිකො ජනපදො, අභික්ඛුකො විහාරො. එවං අනුත්තරො ‘‘අන සරෙ’’ති අන, එවං අනන්තං, අනාසවො. 4. Ví dụ về phức hợp có tiểu từ na đứng đầu – natthi etassa samoti là assamo, na được đổi thành a theo (quy tắc) ‘a nañassā’. Tương tự appaṭipuggalo, aputtako, ahetuko, có hậu tố ka, nên hiểu tương tự ở trên. Natthi saṃvāso etenāti là asaṃvāso, na vijjate vuṭṭhi etthāti là avuṭṭhiko janapado, abhikkhuko vihāro. Tương tự anuttaro, (na) thành ana theo (quy tắc) ‘ana sare’, tương tự anantaṃ, anāsavo. 5. පඨමාත්ථෙ සහපුබ්බපදො යථා-සහ හෙතුනා වත්තති සො සහෙතුකො සහෙතු වා, ‘‘සහස්ස සො+ඤ්ඤත්ථෙ’’ති සහස්ස සො, එවං සප්පීතිකා, සප්පච්චයා, සකිලෙසො, සඋපාදානො, සපරිවාරො සහපරිවාරො වා, සහ මූලෙන උද්ධටො සමූලුද්ධටො රුක්ඛො. 5. Ví dụ về phức hợp có saha đứng đầu theo nghĩa của chủ cách – saha hetunā vattati so là sahetuko hoặc sahetu, saha được đổi thành sa theo (quy tắc) ‘sahassa soññatthe’. Tương tự sappītikā, sappaccayā, sakileso, saupādāno, saparivāro hoặc sahaparivāro, saha mūlena uddhaṭo là samūluddhaṭo rukkho. 6. උපමානොපමෙය්‍යජොතකඉවයුත්තො [Pg.157] උපමානපුබ්බපදො පඨමාය යථා-නිග්‍රොධො ඉව පරිමණ්ඩලො යො සො නිග්‍රොධපරිමණ්ඩලො. සඞ්ඛො විය පණ්ඩරො අයන්ති සඞ්ඛපණ්ඩරො, කාකො විය සූරො අයන්ති කාකසූරො. චක්ඛු ඉව භූතො අයං පරමත්ථදස්සනතොති චක්ඛුභූතො භගවා. එවං අත්ථභූතො, ධම්මභූතො, බ්‍රහ්මභූතො, අන්ධභූතො. මුඤ්ජපබ්බජමිව භූතා අයං මුඤ්ජපබ්බජභූතා කුදිට්ඨි. තන්තාකුලමිව ජාතා අයංති තන්තාකුලජාතා. 6. Ví dụ về phức hợp có từ so sánh đứng đầu, được kết hợp với từ iva biểu thị sự so sánh, theo chủ cách – nigrodho iva parimaṇḍalo yo so là nigrodhaparimaṇḍalo. Saṅkho viya paṇḍaro ayanti là saṅkhapaṇḍaro, kāko viya sūro ayanti là kākasūro. Cakkhu iva bhūto ayaṃ paramatthadassanatoti là cakkhubhūto bhagavā. Tương tự atthabhūto, dhammabhūto, brahmabhūto, andhabhūto. Muñjapabbajamiva bhūtā ayaṃ là muñjapabbajabhūtā kudiṭṭhi. Tantākulamiva jātā ayaṃti là tantākulajātā. ඡට්ඨ්‍යත්ථෙ-සුවණ්ණස්ස වණ්ණො විය වණ්ණො යස්ස සො සුවණ්ණවණ්ණො භගවා, මජ්ඣපදලොපො. නාගස්ස ගති විය ගති අස්සාති නාගගති. එවං සීහගති, නාගවික්කමො, සීහවික්කමො, සීහහනු. එණිස්ස විය ජඞ්ඝා අස්සාති එණිජඞ්ඝො. බ්‍රහ්මුනො විය සරො අස්සාති බ්‍රහ්මස්සරො. Theo nghĩa của sở hữu cách – suvaṇṇassa vaṇṇo viya vaṇṇo yassa so là suvaṇṇavaṇṇo bhagavā, từ ở giữa bị lược bỏ. Nāgassa gati viya gati assāti là nāgagati. Tương tự sīhagati, nāgavikkamo, sīhavikkamo, sīhahanu. Eṇissa viya jaṅghā assāti là eṇijaṅgho. Brahmuno viya saro assāti là brahmassaro. 7. වාසද්දත්ථෙ සඞ්ඛ්‍යාඋභයපදො යථා-ද්වෙ වා තයො වා ද්වත්ති, ද්වත්තයො ච තෙ පත්තා චෙති ද්වත්තිපත්තා, ‘‘තිස්ව’’ඉති තිසද්දෙ පරෙ ද්විස්ස අත්තං. ද්වීහං වා තීහං වා ද්වීහතීහං, ඡ වා පඤ්ච වා වාචා ඡප්පඤ්චවාචා, එවං සත්තට්ඨමාසා, එකයොජනද්වියොජනානි. 7. Ví dụ về phức hợp có số từ ở cả hai thành phần theo nghĩa của từ vā – dve vā tayo vā là dvatti, dvattayo ca te pattā ceti là dvattipattā, theo (quy tắc) ‘tisva’, dvi được đổi thành a khi từ ti theo sau. Dvīhaṃ vā tīhaṃ vā là dvīhatīhaṃ, cha vā pañca vā vācā là chappañcavācā, tương tự sattaṭṭhamāsā, ekayojanadviyojanāni. 8. දිසන්තරාලත්ථො යථා-පුබ්බස්සා ච දක්ඛිණස්සා ච දිසාය යදන්තරාලං සා පුබ්බදක්ඛිණා විදිසා. එත්ථ – 8. Ví dụ về nghĩa khoảng giữa các phương hướng – pubbassā ca dakkhiṇassā ca disāya yadantarālaṃ sā là pubbadakkhiṇā vidisā. Ở đây – 69. සබ්බාදයො වුත්තිමත්තෙති 69. Sabbādayo vuttimatteti ඉත්ථිවාචකා සබ්බාදයො වුත්තිමත්තෙ පුමෙව හොන්ති. එවං පුබ්බුත්තරා, අපරදක්ඛිණා, පච්ඡිමුත්තරා. පුබ්බා ච සා දක්ඛිණා චෙති වා. Các từ sabba v.v... biểu thị nữ tính, khi ở trong một phức hợp, sẽ trở thành dạng nam tính. Tương tự pubbuttarā, aparadakkhiṇā, pacchimuttarā. Hoặc là pubbā ca sā dakkhiṇā ceti. 9. බ්‍යතිහාරලක්ඛණො [Pg.158] යථා – ‘‘තත්ථ ගහෙත්වා තෙන පහරිත්වා යුද්ධෙ සරූපං’’ති සුත්තෙන සමාසෙ කතෙ කෙසෙසු ච කෙසෙසු ච ගහෙත්වා යුද්ධං පවත්තං කෙසාකෙසී, දණ්ඩෙහි ච දණ්ඩෙහි ච පහරිත්වා යුද්ධං පවත්තං දණ්ඩාදණ්ඩීති හොති. එත්ථ ච ‘‘චී වීතිහාරෙ’’ති චීපච්චයෙ ‘‘චිස්මිං’’ති ආකාරො, එවං මුට්ඨාමුට්ඨී. 9. Ví dụ về đặc điểm tương hỗ – khi một phức hợp được hình thành theo quy tắc ‘tattha gahetvā tena paharitvā yuddhe sarūpaṃ’, kesesu ca kesesu ca gahetvā yuddhaṃ pavattaṃ là kesākesī, daṇḍehi ca daṇḍehi ca paharitvā yuddhaṃ pavattaṃ trở thành daṇḍādaṇḍī. Ở đây, khi có hậu tố cī theo (quy tắc) ‘cī vītihāre’, nguyên âm cuối được kéo dài thành ā theo (quy tắc) ‘cismiṃ’, tương tự muṭṭhāmuṭṭhī. සොභණො ගන්ධො සුගන්ධො, සො අස්ස අත්ථීති සුගන්ධීහි අත්ථිඅත්ථෙ ඊපච්චයෙන සිද්ධං. යස්මා ච භද්දාය කාපිලානියා අපදානෙ ‘‘පුනො පත්තං ගහෙත්වාන, සොධයිත්වා සුගන්ධිනා’’ති වුත්තං, තස්මා වුත්තියං ඉකාරන්තස්ස අභාවදීපනත්ථං ‘‘සුගන්ධි දුග්ගන්ධීති පයොගා න දිස්සතී’’ති වුත්තං. සුගන්ධිනාති එකවචනෙ රස්සො. Hương thơm tốt đẹp là sugandha. Nó có hương thơm ấy, do đó là sugandhī, được hình thành bởi hậu tố ī trong ý nghĩa sở hữu. Và bởi vì trong Apadāna của Bhaddā Kāpilānī có nói: ‘lại lấy bình bát, sau khi lau sạch bằng vật thơm’, do đó, trong phần giải thích, để chỉ ra sự không có của vĩ ngữ i, có nói rằng: ‘cách dùng sugandhi, duggandhī không được thấy’. Sugandhinā là dạng đoản âm ở số ít. 19. චත්ථෙ 19. Trong ý nghĩa của ca අනෙකංස්‍යාද්‍යන්තං චත්ථෙ එකත්ථං වා හොති. සමුච්චයො අන්වාචයො ඉතරීතරයොගො සමාහාරොති චසද්දස්ස අත්ථො චතුබ්බිධො. Nhiều từ kết thúc bằng biến cách syādi trong ý nghĩa của ca trở thành một từ duy nhất. Ý nghĩa của từ ca có bốn loại: samuccaya (tập hợp), anvācaya (liên kết phụ), itarītarayoga (kết hợp tương hỗ), và samāhāra (tổng hợp). තත්ථ සමුච්චයා+න්වාචයෙසු සමාසො න හොති, ක්‍රියාසාපෙක්ඛතාය නාමානං අඤ්ඤමඤ්ඤං අයුත්තත්ථත්තා, යථා-චීවරං පිණ්ඩපාතඤ්ච පච්චයං සයනාසනං අදාසි, දානඤ්ච දෙහි, සීලඤ්චරක්ඛාහි. ඉතරීතරයොගෙ සමාහාරෙ ච අඤ්ඤමඤ්ඤාපෙක්ඛත්තා සමාසො. Trong đó, ở samuccaya và anvācaya, không có samāsa, vì các danh từ phụ thuộc vào động từ và không có mối liên hệ ý nghĩa với nhau. Ví dụ: (vị ấy) đã cúng dường y, vật thực khất thực, thuốc men, và sàng tọa; hãy bố thí và hãy giữ giới. Còn trong itarītarayoga và samāhāra, có samāsa vì chúng phụ thuộc lẫn nhau. උභයත්ථපධානෙ චත්ථෙ කථ+මෙකත්ථීභාවො සම්භවෙ+ති චෙ, වුත්තඤ්හි – Nếu hỏi: ‘Làm thế nào sự hợp nhất thành một ý nghĩa có thể xảy ra trong ý nghĩa của ca, nơi cả hai thành phần đều là chính?’, thì đã được nói rằng – සප්පධානාපි යත්ථ+ත්ථා, මිථො සාපෙක්ඛතා ඉව; ක්‍රියාසම්බන්ධසාමඤ්ඤා, චත්ථෙ+කත්ථං ත+දුච්චතෙති. Nơi mà các ý nghĩa, mặc dù đều là chính, dường như phụ thuộc lẫn nhau; do có mối liên hệ chung với động từ, trong ý nghĩa của ca, điều đó được gọi là một ý nghĩa duy nhất. යස්මා [Pg.159] එකත්ථීභාවෙපි සතීයසතීයත්ථෙ පධානං, තස්මා ඉදං වුච්චතෙ – Bởi vì ngay cả khi có sự hợp nhất thành một ý nghĩa, ý nghĩa của mỗi thành phần riêng lẻ vẫn là chính, do đó điều này được nói – න+ඤ්ඤමඤ්ඤං විසෙසෙන්ති, චත්ථෙ අත්ථා පදානිව; සත්ථවුත්‍යී අතො තෙසං, පධානත්ථං+භියුජ්ජතෙ. Trong ý nghĩa của ca, các ý nghĩa không bổ nghĩa cho nhau, giống như các từ; do đó, theo lời dạy của các bậc thầy, tính chất chính của chúng được áp dụng. ඉතරීතරයොගො ච, සමාහාරොත්‍ය+යං ද්විධා; සමාසො තු ඉමං අඤ්ඤෙ, ජානන්තෙ ද්වන්දනාමතො. Phức hợp này có hai loại: itarītarayoga và samāhāra; những người khác biết phức hợp này với tên gọi dvanda. ඉතරීතරයොගස්මිං+වයවත්ථස්ස සම්භවො; සමුදායතිරොභාවො, පරංව ලිඞ්ග+මස්ස ච. Trong itarītarayoga, sự tồn tại của các thành phần riêng lẻ là có thể; sự che khuất của tổng thể, và giống của nó theo từ cuối cùng. සමුදායබ්භවො යස්මිං+වයවා ච තිරොහිතා; සමාහාරොත්‍ය+යං චත්ථො, සො ච හොති නපුංසකෙ. Nơi mà sự tồn tại của tổng thể (là chính) và các thành phần riêng lẻ bị che khuất; ý nghĩa của ca này là samāhāra, và nó ở trung tính. ඉතරීතරයොගො යථා-සාරිපුත්තො ච මොග්ගල්ලානො ච සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානා, භො සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානා ඉච්චාදි. අවයවපධානත්තා බහුවචනමෙව. සමණා ච බ්‍රාහ්මණා ච සමණබ්‍රාහ්මණා, එවං බ්‍රාහ්මණගහපතිකා, ඛත්තියබ්‍රාහ්මණා, දෙවමනුස්සා, චන්දිමසූරියා. Itarītarayoga, ví dụ: Sāriputta và Moggallāna là sāriputtamoggallānā; hỡi Sāriputta và Moggallāna, v.v. Vì các thành phần riêng lẻ là chính, nên chỉ dùng số nhiều. Sa-môn và Bà-la-môn là samaṇabrāhmaṇā. Tương tự: brāhmaṇagahapatikā, khattiyabrāhmaṇā, devamanussā, candimasūriyā. 64. විජ්ජායොනිසම්බන්ධීන+මා තත්‍ර චත්ථෙති 64. Đối với những từ có liên quan về học vấn và huyết thống, ā ở đó trong ý nghĩa của ca විජ්ජාසම්බන්ධීනං යොනිසම්බන්ධීනඤ්ච චත්ථෙ ආ හොතීති උකාරස්ස ආ, හොතා ච පොතා ච හොතාපොතාරො. එවං මාතාපිතරො. Đối với những từ có liên quan về học vấn và huyết thống, trong ý nghĩa của ca, ā được thay thế cho ukāra. Hotā và potā là hotāpotāro. Tương tự: mātāpitaro. 65. පුත්තෙති 65. Khi putta theo sau පුත්තෙ උත්තරපදෙ පිතාදීන+මා හොති චත්ථෙ. පිතා ච පුත්තො ච පිතාපුත්තා, එවං මාතාපුත්තා. Khi putta là từ sau, ā được thay thế cho pitā, v.v., trong ý nghĩa của ca. Cha và con trai là pitāputtā. Tương tự: mātāputtā. 78. ජායාය ජයං පතිම්හි 78. Jayaṃ thay cho jāyā khi pati theo sau පතිම්හි [Pg.160] පරෙ ජායාය ජයං හොති. ජායා ච පති ච ජයම්පතයො. ජානිපතීති පකතන්තරෙන සිද්ධං, ජානි ච පති ච ජානිපති. එවං ජම්පති දම්පතීති. Khi pati theo sau, jayaṃ thay cho jāyā. Vợ và chồng là jayampatayo. Jānipati được hình thành theo một quy tắc khác, jāni và pati là jānipati. Tương tự: jampati, dampati. ක්වචි අප්පසරං පුබ්බං නිපතති, යථා-චන්දො ච සූරියො ච චන්දසූරියා, නිගමා ච ජනපදා ච නිගමජනපදා. එවං සුරාසුරගරුඩමනුජභුජගගන්ධබ්බා. Đôi khi, từ có ít âm tiết hơn được đặt trước. Ví dụ: mặt trăng và mặt trời là candasūriyā; thị trấn và quốc độ là nigamajanapadā. Tương tự: surāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbā. ක්වචි ඉවණ්ණු+වණ්ණන්තානං පුබ්බනිපාතො, යථා-අග්ගිධුමා, ගතිබුද්ධිභුජපඨහරකරසයා, ධාතුලිඞ්ගානි. Đôi khi, các từ kết thúc bằng i và u được đặt trước. Ví dụ: aggidhumā, gatibuddhibhujapaṭhaharakarasayā, dhātuliṅgāni. ක්වචි සරාදිඅකාරන්තං පුබ්බං නිපතති, යථා-අත්ථධම්මා, අත්ථසද්දා, සද්දත්ථා වා. Đôi khi, từ kết thúc bằng a và bắt đầu bằng nguyên âm được đặt trước. Ví dụ: atthadhammā, atthasaddā, hoặc saddatthā. අඤ්ඤමඤ්ඤසාපෙක්ඛානමෙව තිරොහිතාවයවභෙදො සමුදායපධානො සමාහාරො, යථා-ඡත්තඤ්ච උපාහනා ච ඡත්තුපාහනං. Samāhāra là (phức hợp) của những (từ) phụ thuộc lẫn nhau, trong đó sự phân biệt của các thành phần riêng lẻ bị che khuất và tổng thể là chính. Ví dụ: dù và dép là chattupāhanaṃ. 20. සමාහාරෙ නපුංසකන්ති 20. Trong samāhāra, là trung tính සමාහාරෙ සබ්බත්ථ නපුංසකලිඞ්ගං භවති, සමාහාරස්සෙ+කත්තා එකවචනමෙව. Trong samāhāra, luôn luôn là giống trung tính. Vì samāhāra là một thực thể duy nhất, nên chỉ dùng số ít. 23. ස්‍යාදීසු රස්සොති 23. Đoản âm khi các biến cách syādi theo sau නපුංසකෙ වත්තමානස්ස ස්‍යාදීසු රස්සො. භො ඡත්තුපාහන, ඡත්තුපාහනං, ඡත්තුපාහනෙන ඉච්චාදි. Đối với (từ) ở trung tính, có sự đoản âm khi các biến cách syādi theo sau. Hỡi chattupāhana, chattupāhanaṃ, chattupāhanena, v.v. තෙ [Pg.161] ච සමාහාරිතරීතරයොගා බහුලංවිධානා නියතවිසයායෙව හොන්ති, තත්‍රා+යං විසයවිභාගො-නිරුත්තිපිටකාගතො-පාණි+තූරිය+යොග්ග+සෙනඞ්ගානං, නිච්චවෙරීනං, සඞ්ඛ්‍යාපරිමාණසඤ්ඤානං, ඛුද්දජන්තුකානං, පචනචණ්ඩාලානං, චරණසාධාරණානං, එකජ්ඣායනපාවචනානං, ලිඞ්ගවිසෙසානං, විවිධවිරුද්ධානං, දිසානං, නදීනඤ්ච නිච්චසමාහාරෙකත්ථං භවති. Và những samāhāra và itarītarayoga này, do có nhiều quy tắc, chỉ xảy ra trong những lĩnh vực nhất định. Trong đó, đây là sự phân chia lĩnh vực, đến từ Niruttipiṭaka: các bộ phận của cơ thể, nhạc cụ, dụng cụ cày và quân đội; những kẻ thù truyền kiếp; số đếm, đo lường, và tên gọi; các sinh vật nhỏ; đầu bếp và người hạ tiện; những gì chung cho việc đi lại; những gì được học và tụng đọc cùng nhau; các bộ phận sinh dục; những thứ đối lập khác nhau; các phương hướng và các con sông, luôn luôn có sự hợp nhất thành một ý nghĩa trong samāhāra. පාණඞ්ගානං-චක්ඛු ච සොතඤ්ච චක්ඛුසොතං, මුඛඤ්ච නාසිකා ච මුඛනාසිකං, ‘‘ස්‍යාදීසු රස්සො’’ති නපුංසකෙ වත්තමානස්ස රස්සො. හනු ච ගීවා ච හනුගීවං, කණ්ණා ච නාසා ච කණ්ණනාසං, පාණි ච පාදො ච පාණිපාදං, ඡවි ච මංසඤ්ච ලොහිතඤ්ච ඡවිමංසලොහිතං, නාමඤ්ච රූපඤ්ච නාමරූපං, ජරා ච මරණඤ්ච ජරාමරණං. Các bộ phận của cơ thể: mắt và tai là cakkhusotaṃ; miệng và mũi là mukhanāsikaṃ. Theo quy tắc ‘đoản âm khi các biến cách syādi theo sau’, có sự đoản âm đối với (từ) ở trung tính. Hàm và cổ là hanugīvaṃ; tai và mũi là kaṇṇanāsaṃ; tay và chân là pāṇipādaṃ; da, thịt và máu là chavimaṃsalohitaṃ; danh và sắc là nāmarūpaṃ; già và chết là jarāmaraṇaṃ. තූරියඞ්ගානං-අලසො ච තාලම්බරො ච අලසතාලම්බරං, මුරජො ච ගොමුඛො ච මුරජගොමුඛං, සංඛො ච පණවො ච දෙණ්ඩිමො ච, සංඛා ච පණවා ච දෙණ්ඩිමා චාති වා සංඛපණවදෙණ්ඩිමං, පණවාදයො ද්වෙපි භෙරිවිසෙසා, මද්දවිකො ච පාණවිකො ච මද්දවිකපාණවිකං, ගීතඤ්ච වාදිතඤ්ච ගීතවාදිතං, සම්මඤ්ච තාළඤ්ච සම්මතාළං, සම්මංති කංසතාලං, තාළංති හත්ථතාළං. Các loại nhạc cụ: alasa và tālambara là alasatālambaraṃ; muraja và gomukha là murajagomukhaṃ; ốc tù và, trống nhỏ, và trống con, hoặc (dạng số nhiều) là saṃkhapaṇavadeṇḍimaṃ. Paṇava, v.v., cả hai đều là loại trống. Người chơi trống maddava và người chơi trống pāṇava là maddavikapāṇavikaṃ; ca hát và nhạc cụ là gītavāditaṃ; samma và tāḷa là sammatāḷaṃ. Samma là chũm chọe bằng đồng, tāḷa là vỗ tay. යොග්ගඞ්ගානං-ඵාලො ච පාචනඤ්ච ඵාලපාචනං, යුගඤ්ච නඞ්ගලඤ්ච යුගනඞ්ගලං. Các dụng cụ cày: lưỡi cày và roi thúc bò là phālapācanaṃ; ách và cày là yuganaṅgalaṃ. සෙනඞ්ගානං-හත්ථිනො ච අස්සා ච හත්ථිඅස්සං, රථා ච පත්තිකා ච රථපත්තිකං, අසි ච සත්ති ච තොමරඤ්ච පිණ්ඩඤ්ච අසිසත්තිතොමරපිණ්ඩං, අසි ච චම්මඤ්ච අසිචම්මං, චම්මන්ති සරවාරණ-ඵලකං[Pg.162]. ධනු ච කලාපො ච ධනුකලාපං, කලාපො=තුණීරං. පහරණඤ්ච ආවරණඤ්ච පහරණාවරණං. Về các chi phần của quân đội: voi và ngựa là hatthiassaṃ. Xe và bộ binh là rathapattikaṃ. Gươm, giáo, lao, và chùy là asisattitomarapiṇḍaṃ. Gươm và khiên là asicammaṃ, cammanti có nghĩa là cái mộc để chống tên. Cung và ống tên là dhanukalāpaṃ, kalāpo là ống đựng tên. Vũ khí tấn công và vật phòng hộ là paharaṇāvaraṇaṃ. නිච්චවෙරීනං-අහි ච නකුලො ච, අහී ච නකුලා චාති වා අහිනකුලං. එවං බිළාරමූසිකං, අන්තස්ස රස්සත්තං. කාකොලුකං, සප්පමණ්ඩූකං, ගරුළසප්පං, නාගසුපණ්ණං. Về các loài thù địch thường xuyên: rắn và chồn, hoặc rắn và chồn là ahinakulaṃ. Tương tự là biḷāramūsikaṃ (mèo và chuột), nguyên âm cuối được rút ngắn. Kākolukaṃ (quạ và cú), sappamaṇḍūkaṃ (rắn và ếch), garuḷasappaṃ (chim garuḷa và rắn), nāgasupaṇṇaṃ (rồng và chim supaṇṇa). සඞ්ඛ්‍යාපරිමාණසඤ්ඤානං-එකකඤ්ච දුකඤ්ච එකකදුකං. එවං, දුකතිකං, තිකචතුක්කං, චතුක්කපඤ්චකං. දසකඤ්ච එකාදසකඤ්ච දසෙකාදසකං, ‘‘තිතාලීස’’ ඉති චක-භාගලොපනිද්දෙසෙන කකාරස්ස ලොපො. Về các danh từ chỉ số lượng: một và hai là ekakadukaṃ. Tương tự, dukatikaṃ (hai và ba), tikacatukkaṃ (ba và bốn), catukkapañcakaṃ (bốn và năm). Mười và mười một là dasekādasakaṃ. Trong từ “titālīsa”, âm ka bị lược bỏ theo sự chỉ dẫn về việc lược bỏ một phần của caka. ඛුද්දජන්තුකානං-කීටා ච පටඞ්ගා ච කීටපටඞ්ගං, කීටා=කපාලපිට්ඨිකපාණා. එවං කුන්ථකිපිල්ලිකං, ඩංසා ච මකසා ච ඩංසමකසං, මක්ඛිකා ච කිපිල්ලිකා ච මක්ඛිකකිපිල්ලිකං, කීටා ච සරිංසපා ච කීටසරිංසපං. තත්ථ කුන්ථා=සුඛුමකිපිල්ලිකා. Về các loài sinh vật nhỏ: côn trùng và bướm đêm là kīṭapaṭaṅgaṃ, kīṭā là loài sinh vật có mai cứng. Tương tự là kunthakipillikaṃ (kiến nhỏ và kiến). Ruồi trâu và muỗi là ḍaṃsamakasaṃ. Ruồi và kiến là makkhikakipillikaṃ. Côn trùng và loài bò sát là kīṭasariṃsapaṃ. Trong đó, kunthā là loài kiến nhỏ. ඛුද්දජන්තු අනට්ඨී වා, අථ ඛො ඛුද්දකොපි වා; සතං වා පසතො යෙසං, කෙචි ආනතුලා ඉති. Sinh vật nhỏ là loài không xương, hoặc là loài rất nhỏ; hoặc những loài mà một trăm con (nặng bằng) một pasata, một số (cho rằng) (nặng) đến một tulā. පචනචණ්ඩාලානං-ඔරබ්භිකා ච සූකරිකා ච ඔරබ්භිකසූකරිකං, එවං සාකුන්තිකමාගවිකං. සපාකො ච චණ්ඩාලො ච සපාකචණ්ඩාලං, පුක්කුසඡවඩාහකං, වෙනරථකාරං, තත්ථ වෙනා=තච්ඡකා, රථකාරා=චම්මකාරා. Về những người hạ tiện và đồ tể: người giết cừu và người giết heo là orabbhikasūkarikaṃ, tương tự là sākuntikamāgavikaṃ (người bẫy chim và thợ săn). Người ăn thịt chó và người hạ tiện là sapākacaṇḍālaṃ. pukkusachavaḍāhakaṃ (người dọn rác và người thiêu xác), venarathakāraṃ (thợ tre và người làm xe). Trong đó, venā là thợ mộc, rathakārā là thợ da. චරණසාධාරණානං-අතිසො ච භාරද්වාජො ච අතිසභාරද්වාජං, කට්ඨො ච කපාලො ච කට්ඨකපාලං, සීලඤ්ච පඤ්ඤාණඤ්ච සීලපඤ්ඤාණං, සමථො ච විපස්සනා ච සමථවිපස්සනං, විජ්ජා ච චරණඤ්ච විජ්ජාචරණං, එවං නාමරූපං, හිරොත්තප්පං, සතිසම්ප-ජඤ්ඤං[Pg.163], ලොභමොහං, දොසමොහං, අහිරිකානොත්තප්පං, ථිනමිද්ධං, උද්ධච්චකුක්කුච්ච+මිච්චාදි. Về những thứ thường đi chung: Atisa và Bhāradvāja là atisabhāradvājaṃ. Gỗ và mảnh gốm là kaṭṭhakapālaṃ. Giới và tuệ là sīlapaññāṇaṃ. Chỉ và quán là samathavipassanaṃ. Minh và hạnh là vijjācaraṇaṃ. Tương tự là nāmarūpaṃ (danh và sắc), hirottappaṃ (tàm và quý), satisampajaññaṃ (niệm và tỉnh giác), lobhamohaṃ (tham và si), dosamohaṃ (sân và si), ahirikānottappaṃ (vô tàm và vô quý), thinamiddhaṃ (hôn trầm và thụy miên), uddhaccakukkucca (trạo cử và hối quá), vân vân. එකජ්ඣායනපාවචනානං-දීඝො ච මජ්ඣිමො ච දීඝමජ්ඣිමං, එවං එකුත්තර සංයුත්තකං, ඛන්ධකවිභඞ්ගං. Về các giáo điển được học chung: Trường Bộ và Trung Bộ là dīghamajjhimaṃ. Tương tự là ekuttarasaṃyuttakaṃ (Tăng Chi Bộ và Tương Ưng Bộ), khandhakavibhaṅgaṃ (Khandhaka và Vibhaṅga). ලිඞ්ගවිසෙසානං-ඉත්ථී ච පුමා ච ඉත්ථිපුමං, දාසී ච දාසො ච දාසිදාසං, චීවරඤ්ච පිණ්ඩපාතො ච සෙනාසනඤ්ච ගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරො ච චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං, තිණඤ්ච කට්ඨො ච සාඛා ච පලාසඤ්ච තිණකට්ඨසාඛාපලාසං. ‘‘ලාභී හොති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානපච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරානං’’තිපි දිස්සති. Về các loại có giới tính khác nhau: nữ và nam là itthipumaṃ. Nữ tỳ và nam nô là dāsidāsaṃ. Y, vật thực khất thực, sàng tọa, và dược phẩm trị bệnh là cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ. Cỏ, củi, cành, và lá là tiṇakaṭṭhasākhāpalāsaṃ. Cũng được thấy (trong câu) “vị ấy được các thứ y, vật thực khất thực, sàng tọa, và dược phẩm trị bệnh”. විවිධවිරුද්ධානං-කුසලඤ්ච අකුසලඤ්ච කුසලාකුසලං, එවං සාවජ්ජානවජ්ජං, හීනපණීතං, කණ්හසුක්කං, ඡෙකපාපකං, සුඛදුක්ඛං, අධමුත්තමං, පටිඝානුනයං, ඡායාතපං, ආලොකන්ධකාරං. රත්තිඤ්ච දිවා ච රත්තින්දිවං, ‘‘රත්තින්දිවදාරගවචතුරස්සා’’ති අපච්චයෙ කතෙ නුමආගමො. අහො ච රත්ති ච අහොරත්තං, ‘‘දීඝා+හොවස්සෙකදෙසෙහි ච රත්‍යා’’ති අපච්චයෙ කතෙ ‘‘මනාද්‍යාපාදීන+මො මයෙ චෙ’’ති ඔකාරො. Về các cặp đối lập khác nhau: thiện và bất thiện là kusalākusalaṃ. Tương tự là sāvajjānavajjaṃ (có tội và không có tội), hīnapaṇītaṃ (thấp kém và cao thượng), kaṇhasukkaṃ (đen và trắng), chekapāpakaṃ (khéo léo và xấu ác), sukhadukkhaṃ (lạc và khổ), adhamuttamaṃ (hạ liệt và cao tột), paṭighānunayaṃ (nghịch ý và thuận ý), chāyātapaṃ (bóng râm và nắng), ālokandhakāraṃ (ánh sáng và bóng tối). Đêm và ngày là rattindivaṃ, khi có hậu tố a, numa được thêm vào theo quy tắc “rattindivadāragavacaturassā”. Ngày và đêm là ahorattaṃ, khi có hậu tố a theo quy tắc “dīghāhovassekadesehi ca ratyā”, okāra được hình thành theo quy tắc “manādyāpādīnamo maye ce”. දිසානං-පුබ්බා ච අපරා ච පුබ්බාපරං, එවං පුරත්ථිමපච්ඡිමං, දක්ඛිණුත්තරං, පුබ්බදක්ඛිණං, පුබ්බුත්තරං, අපරදක්ඛිණං, අපරුත්තරං. Về các phương hướng: đông và tây là pubbāparaṃ. Tương tự là puratthimapacchimaṃ. dakkhiṇuttaraṃ (nam và bắc), pubbadakkhiṇaṃ (đông và nam), pubbuttaraṃ (đông và bắc), aparadakkhiṇaṃ (tây và nam), aparuttaraṃ (tây và bắc). නදීනං-ගඞ්ගා ච යමුනා ච ගඞ්ගායමුනං, එවං මහීසරභූ. Về các con sông: sông Gaṅgā và sông Yamunā là gaṅgāyamunaṃ. Tương tự là mahīsarabhū (sông Mahī và sông Sarabhū). තිණ+රුක්ඛ+පසු+සකුණ+ධන+ඛඤ්ඤ+බ්‍යඤ්ජන+ජනපදානං වා. තිණවිසෙසානං-උසීරානි ච බීරණානි ච උසීරබීරණං උසීරබීරණානි වා. එවං මුඤ්ජපබ්බජං මුඤ්ජපබ්බජානි වා, කාසකුසං කාසකුසා වා. Hoặc (áp dụng cho) cỏ, cây, gia súc, chim, tài sản, khoáng sản, gia vị, và xứ sở. Về các loại cỏ: cỏ hương bài và cỏ lau là usīrabīraṇaṃ hoặc usīrabīraṇāni. Tương tự là muñjapabbajaṃ hoặc muñjapabbajāni (cỏ muñja và cỏ pabbaja), kāsakusaṃ hoặc kāsakusā (cỏ kāsa và cỏ kusa). රුක්ඛවිසෙසානං-අස්සත්ථා [Pg.164] ච කපිට්ඨා ච අස්සත්ථකපිට්ඨං අස්සත්ථකපිට්ඨා වා, එවං අම්බපනසං අම්බපනසා, ඛදිරපලාසං ඛදිරපලාසා, ධවාස්සකණ්ණං ධවාස්සකණ්ණා, පිලක්ඛනිග්‍රොධං පිලක්ඛනිග්‍රොධා, සාකසාලං සාකසාලා. Về các loại cây: cây bồ đề và cây kapiṭṭha là assatthakapiṭṭhaṃ hoặc assatthakapiṭṭhā. Tương tự là ambapanasaṃ hoặc ambapanasā (cây xoài và cây mít), khadirapalāsaṃ hoặc khadirapalāsā (cây khadira và cây palāsa), dhavāssakaṇṇaṃ hoặc dhavāssakaṇṇā (cây dhava và cây assakaṇṇa), pilakkhanigrodhaṃ hoặc pilakkhanigrodhā (cây pilakkha và cây đa), sākasālaṃ hoặc sākasālā (cây tếch và cây sala). පසුවිසෙසානං-ගජා ච ගවජා ච ගජගවජං ගජගවජා වා, අජා ච එළකා ච අජෙළකං අජෙළකා, හත්ථී ච ගාවො ච අස්සා ච වළවා ච හත්ථීගවස්සවළවං හත්ථීගවස්සවළවා, රස්සත්තං. එවං ගොමහිසං ගොමහිසා, එණෙය්‍යවරාහං එණෙය්‍යවරාහා, සීහබ්‍යග්ඝතරච්ඡං සීහබ්‍යග්ඝතරච්ඡා, කුක්කුටසූකරං කුක්කුටසූකරා, එණෙය්‍යගොමහිසං එණෙය්‍යගොමහිසා. Về các loại gia súc: voi và bò là gajagavajaṃ hoặc gajagavajā. Dê và cừu là ajeḷakaṃ hoặc ajeḷakā. Voi, bò, ngựa đực, và ngựa cái là hatthīgavassavaḷavaṃ hoặc hatthīgavassavaḷavā, (nguyên âm) được rút ngắn. Tương tự là gomahisaṃ hoặc gomahisā (bò và trâu), eṇeyyavarāhaṃ hoặc eṇeyyavarāhā (nai và heo rừng), sīhabyagghataracchaṃ hoặc sīhabyagghataracchā (sư tử, cọp, và linh cẩu), kukkuṭasūkaraṃ hoặc kukkuṭasūkarā (gà và heo), eṇeyyagomahisaṃ hoặc eṇeyyagomahisā (nai, bò, và trâu). සකුණවිසෙසානං-හංසා ච බකා ච හංසබකං හංසබකා. එවං කාරණ්ඩවචක්කවාකං කාරණ්ඩවචක්කවාකා, මයූරකොඤ්චං මයූරකොඤ්චා, සුකසාලිකං සුකසාලිකා, බකබලාකං බකබලාකා. Về các loại chim: ngỗng và diệc là haṃsabakaṃ hoặc haṃsabakā. Tương tự là kāraṇḍavacakkavākaṃ hoặc kāraṇḍavacakkavākā (vịt và chim cakkavāka), mayūrakoñcaṃ hoặc mayūrakoñcā (công và hạc), sukasālikaṃ hoặc sukasālikā (vẹt và sáo), bakabalākaṃ hoặc bakabalākā (diệc và cò). ධනානං-හිරඤ්ඤඤ්ච සුවණ්ණඤ්ච හිරඤ්ඤසුවණ්ණං හිරඤ්ඤසුවණ්ණානි. එවං ජාතරූපරජතං ජාතරූපරජතානි, මණිසඞ්ඛමුත්තවෙළුරියං මණිසඞ්ඛමුත්තවෙළුරියා. Về các loại tài sản: bạc và vàng là hiraññasuvaṇṇaṃ hoặc hiraññasuvaṇṇāni. Tương tự là jātarūparajataṃ hoặc jātarūparajatāni (vàng và bạc), maṇisaṅkhamuttaveḷuriyaṃ hoặc maṇisaṅkhamuttaveḷuriyā (ngọc, ốc xà cừ, ngọc trai, và lưu ly). ධඤ්ඤානං-සාලී ච යවා ච සාලියවං සාලියවා වා. එවං තිලමුග්ගමාසං තිලමුග්ගමාසානි, නිප්පාවකුලත්ථං නිප්පාවකුලත්ථා. Về các loại ngũ cốc: lúa và lúa mạch là sāliyavaṃ hoặc sāliyavā. Tương tự là tilamuggamāsaṃ hoặc tilamuggamāsāni (mè, đậu xanh, và đậu muồng), nippāvakulatthaṃ hoặc nippāvakulatthā (đậu dẹt và đậu ngựa). බ්‍යඤ්ජනානං-සාකො ච සුවා ච සාකසුවං සාකසුවා. එවං ගබ්‍යමාහිසං ගබ්‍යමාහිසා, එණෙය්‍යවරාහං එණෙය, වරාහා. මිගමයූරං මිගමයූරා. Về các loại thức ăn kèm: rau và thì là là sākasuvaṃ hoặc sākasuvā. Tương tự là gabyamāhisaṃ hoặc gabyamāhisā ((thịt) bò và (thịt) trâu), eṇeyyavarāhaṃ, eṇeyyā, varāhā ((thịt) nai và (thịt) heo rừng). Migamayūraṃ hoặc migamayūrā ((thịt) thú rừng và (thịt) công). ජනපදානං-කාසි [Pg.165] ච කොසලා ච කාසිකොසලං කාසිකොසලා, වජ්ජී ච මල්ලා ච වජ්ජිමල්ලං වජ්ජිමල්ලා, අඞ්ගා ච මගධා ච අඞ්ගමගධං අඞ්ගමගධා, එවං චෙතිවංසං චෙතිවංසා, මච්ඡසූරසෙනං මච්ඡසූරසෙනා, කුරුපඤ්චාලං කුරුපඤ්චාලා. නාමඤ්ච රූපඤ්ච නාමරූපඤ්ච නාමරූපනාමරූපන්ති චතුරෙකපඤ්චවොකාරවසෙන වත්තබ්බෙ බහුලාධිකාරා සරූපෙකසෙසං කත්වා නාමරූපන්ති වුත්තං. Đối với các xứ sở: kāsi ca kosalā ca (xứ Kāsi và xứ Kosalā) là kāsikosalaṃ hoặc kāsikosalā, vajjī ca mallā ca (xứ Vajjī và xứ Mallā) là vajjimallaṃ hoặc vajjimallā, aṅgā ca magadhā ca (xứ Aṅga và xứ Magadhā) là aṅgamagadhaṃ hoặc aṅgamagadhā, tương tự cetivaṃsaṃ hoặc cetivaṃsā, macchasūrasenaṃ hoặc macchasūrasenā, kurupañcālaṃ hoặc kurupañcālā. Nāmañca rūpañca (danh và sắc) là nāmarūpañca. Đáng lẽ phải nói là nāmarūpanāmarūpaṃ theo cách của bốn uẩn, một uẩn, và năm uẩn, nhưng do được dùng phổ biến, sau khi thực hiện phép hợp nhất đồng dạng (sarūpekasesa), nó được gọi là nāmarūpaṃ. එතස්මිං එකත්ථීභාවකණ්ඩෙ යං වුත්තං පුබ්බං, තදෙව පුබ්බං නිපතති, කමාතික්කමෙ පයොජනස්සා+භාවා. ක්වචි විපල්ලාසොපි හොති, බහුලාධිකාරතො, දන්තානං රාජා රාජදන්තො. චත්ථෙ සමාහාරෙ ‘‘සභාපරිසායා’’ති ඤාපකා ක්වචි නපුංසකලිඞ්ගං න භවති, ආධිපච්චඤ්ච පරිවාරො ච ආධිපච්චපරිවාරො. එවං ඡන්දපාරිසුද්ධි, පටිසන්ධිපවත්තියං. Trong chương về sự hợp nhất (ekatthībhāvakaṇḍa) này, từ nào được nói trước, chính từ đó được đặt trước, vì không có lợi ích gì trong việc vi phạm thứ tự. Đôi khi cũng có sự đảo ngược, do được dùng phổ biến, (ví dụ) dantānaṃ rājā (vua của các răng) thành rājadanto. Trong hợp thể samāhāra với nghĩa 'và' (ca), do chỉ dẫn từ ‘sabhāparisāyā’, đôi khi không phải là trung tánh, (ví dụ) ādhipaccañca parivāro ca thành ādhipaccaparivāro. Tương tự, chandapārisuddhi, paṭisandhipavattiyaṃ. 40. සමාසන්ත්ව 40. Vĩ tố của hợp thể උපරි අය+මධිකරීයති. Điều sau đây được áp dụng. 41. පාපාදීහි භූමියා 41. Sau pāpa v.v... của bhūmi පාපාදීහි පරා යා භූමි, තස්සා සමාසන්තො අ හොති. පාපා භූමි යස්මින්ති පාපභූමං, ජාතියා උපලක්ඛිතා භූමි ජාතිභූමං. Đối với từ bhūmi đi sau pāpa v.v..., vĩ tố của hợp thể là 'a'. Pāpā bhūmi yasmiṃ (nơi có cảnh giới xấu ác) thành pāpabhūmaṃ, jātiyā upalakkhitā bhūmi (cảnh giới được đặc trưng bởi sự sinh) thành jātibhūmaṃ. 42. සංඛ්‍යාහිති 42. Sau các số từ සංඛ්‍යාහි පරාය භූමියා අ හොති. ද්වෙ භූමියො අස්ස ද්විභූමං. එවං තිභූමං. Đối với từ bhūmi đi sau một số từ, vĩ tố là 'a'. Dve bhūmiyo assa (vật có hai tầng) thành dvibhūmaṃ. Tương tự, tibhūmaṃ. 43. නදීගොධාවරීනං 43. Đối với nadī và godhāvarī සංඛ්‍යාහි පරාසං නදීගොධාවරීනං සමාසන්තො අ හොති. පඤ්චන්නං නදීනං සමාහාරො පඤ්චනදං. එවං සත්තගොධාවරං. Đối với nadī và godhāvarī đi sau một số từ, vĩ tố của hợp thể là 'a'. Pañcannaṃ nadīnaṃ samāhāro (sự tập hợp của năm con sông) thành pañcanadaṃ. Tương tự, sattagodhāvaraṃ. 44. අසංඛ්‍යෙහි චා+ඞ්ගුල්‍යා+නාඤ්ඤාසංඛ්‍යත්ථෙසුති 44. Sau các từ không phải số từ và (số từ) đối với aṅguli, không phải trong các nghĩa khác với số lượng අසංඛ්‍යෙහි [Pg.166] සංඛ්‍යාහි ච පරාය අඞ්ගුලියා සමාසන්තො අ හොති. නිග්ගත+මඞ්ගුලීහි නිරඞ්ගුලං, ද්වෙ අඞ්ගුලියො සමාහටා ද්වඞ්ගුලං. අනඤ්ඤාසංඛ්‍යත්ථෙසූති කිං, පඤ්ච අඞ්ගුලියො අස්මිං හත්ථෙති පඤ්චඞ්ගුලි, අඞ්ගුලියා සමීපං උපඞ්ගුලි. Đối với từ aṅguli đi sau các từ không phải số từ và các số từ, vĩ tố của hợp thể là 'a'. Niggataṃ aṅgulīhi (thoát khỏi các ngón tay) thành niraṅgulaṃ, dve aṅguliyo samāhaṭā (hai ngón tay hợp lại) thành dvaṅgulaṃ. Tại sao nói 'không phải trong các nghĩa khác với số lượng'? (Ví dụ) pañca aṅguliyo asmiṃ hatthe (bàn tay có năm ngón) là pañcaṅguli, aṅguliyā samīpaṃ (gần ngón tay) là upaṅguli. 45. දීඝාහොවස්සෙකදෙසෙහි ච රත්ත්‍යාති 45. Và sau dīgha, aho, vassa, và các từ chỉ một phần, đối với ratti දීඝාදීහි පරාය රත්තියා අ හොති. දීඝා ච සා රත්ති චාති දීඝරත්තං. අහො ච රත්ති ච අහොරත්තං, ආපාදිත්තා ඔ. වස්සාසු රත්ති වස්සාරත්තං. පුබ්බා ච සා රත්ති චාති පුබ්බරත්තං. එවං අපරරත්තං, අඩ්ඪරත්තං, අතික්කන්තො රත්තිං අතිරත්තො. ද්වෙ රත්තියො සමාහටා ද්විරත්තං. අනඤ්ඤාසංඛ්‍යත්ථෙසු ත්වෙව, දීඝා රත්ති අස්මින්ති දීඝරත්ති, හෙමන්තො. රත්තියා සමීපං උපරත්ති. බහුලංවිධානා ක්වචි හොතෙව, රත්තිපරිමාණානුරූපං යථාරත්තං. Đối với từ ratti đi sau dīgha v.v..., vĩ tố là 'a'. Dīghā ca sā ratti ca (đêm ấy dài) thành dīgharattaṃ. Aho ca ratti ca (ngày và đêm) thành ahorattaṃ, 'o' được thay thế. Vassāsu ratti (đêm trong mùa mưa) thành vassārattaṃ. Pubbā ca sā ratti ca (đêm ấy là canh đầu) thành pubbarattaṃ. Tương tự, apararattaṃ, aḍḍharattaṃ, atikkanto rattiṃ (vượt qua đêm) thành atiratto. Dve rattiyo samāhaṭā (sự hợp lại của hai đêm) thành dvirattaṃ. (Điều kiện) 'không phải trong các nghĩa khác với số lượng' vẫn được áp dụng, dīghā ratti asmiṃ (mùa có đêm dài) là dīgharatti, tức là mùa đông (hemanto). Rattiyā samīpaṃ (gần đêm) là uparatti. Do quy tắc áp dụng rộng rãi (bahulaṃ), đôi khi nó vẫn xảy ra, (ví dụ) rattiparimāṇānurūpaṃ (tùy theo độ dài của đêm) là yathārattaṃ. 46. ගොත්ව+චත්ථෙ චා+ලොපෙ 46. Nhưng đối với go, không có nghĩa 'và' (ca) và không có sự lược bỏ ගොසද්දා අලොපවිසයෙ සමාසන්තො අ හොති න චෙ චත්ථාදීසු සමාසො. රඤ්ඤො ගො රාජගවො. පරමො ච සො ගො චාති පරමගවො. පඤ්චන්නං ගුන්නං සමාහාරො පඤ්චගවං, ‘‘ගොස්සා+වඞ’’ති අවඞ. තං ධන+මස්සාති පඤ්චගවධනො. දසගවං. Đối với từ go, trong trường hợp không có sự lược bỏ, vĩ tố của hợp thể là 'a', nếu hợp thể không có nghĩa 'và' (ca) v.v... Rañño go (con bò của vua) thành rājagavo. Paramo ca so go ca (con bò ấy là tối thượng) thành paramagavo. Pañcannaṃ gunnaṃ samāhāro (sự tập hợp của năm con bò) thành pañcagavaṃ, theo quy tắc ‘gossāvaṅa’ thành avaṅa. Taṃ dhanam assa (người có tài sản là năm con bò ấy) thành pañcagavadhano. (Tương tự) Dasagavaṃ. 47. රත්තින්දිව+දාරගව+චතුරස්සා 47. Rattindiva, dāragava, caturassa එතෙ සද්දා අ-අන්තා නිපච්චන්තෙ. රත්ති ච දිවා ච රත්තින්දිවං, ඉමිනාව නුමාග මා. දාරා ච ගවො ච දාරගවං. චතස්සො අස්සියො අස්ස චතුරස්සො. Những từ này được hình thành bất quy tắc với vĩ tố 'a'. Ratti ca divā ca (đêm và ngày) thành rattindivaṃ, chính do quy tắc này mà sự thêm vào của 'n' (numāgama) bị ngăn chặn. Dārā ca gavo ca (vợ và bò) thành dāragavaṃ. Catasso assiyo assa (vật có bốn góc) thành caturasso. 48. ආයාමෙ+නුගවං 48. Anugavaṃ với nghĩa chiều dài අනුගවංති [Pg.167] නිපච්චතෙ ආයාමෙගම්‍යමානෙ. ගවස්ස ආයාමො අනුගවං සකටං, අසඞ්ඛ්‍යසමාසො. Từ anugavaṃ được hình thành bất quy tắc khi có nghĩa là 'chiều dài'. Gavassa āyāmo (chiều dài của con bò) thành anugavaṃ sakaṭaṃ (cỗ xe dài bằng con bò), đây là hợp thể không có số từ (asaṅkhyasamāso). 49. අක්ඛිස්මා+ඤ්ඤත්ථෙ 49. Từ akkhi, với nghĩa khác අක්ඛිස්මා සමාසන්තො අ හොති අඤ්ඤත්ථෙ. විසාලානි අක්ඛීනි යස්ස සො විසාලක්ඛො. Sau akkhi, vĩ tố của hợp thể là 'a' trong nghĩa khác (tức là y chủ hợp thể). Visālāni akkhīni yassa so (người có đôi mắt to) là visālakkho. 50. දාරුම්‍ය+ඞ්ගුල්‍යා 50. Đối với aṅguli, khi có nghĩa là 'gỗ' අඞ්ගුලන්තා අඤ්ඤත්ථෙ දාරුම්හි සමාසන්තො අ හොති. ද්වෙ අඞ්ගුලියො අවයවා අස්සෙති ද්වඞ්ගුලං දාරු, එවං පඤ්චඞ්ගුලං. අඞ්ගුලිසදිසාවයවං ධඤ්ඤාදීනං වික්ඛෙපකං දාරූති වුච්චතෙ. Đối với y chủ hợp thể tận cùng bằng aṅguli và chỉ một vật bằng gỗ, vĩ tố của hợp thể là 'a'. Dve aṅguliyo avayavā assa iti (vật có hai ngón tay là bộ phận) là dvaṅgulaṃ dāru (khúc gỗ hai ngón), tương tự pañcaṅgulaṃ. Một vật bằng gỗ dùng để gạt thóc lúa v.v... có các bộ phận tương tự như ngón tay được nói đến. 54. උත්තරපදෙ 54. Trong hậu từ ඉදං සබ්බත්ථ අධිකාතබ්බං. Điều này nên được áp dụng ở mọi nơi. 55. ඉමස්සි+දන්ති 55. Đối với ima, thành id උත්තරපදෙ ඉමස්ස ඉදං, ඉමාය අත්ථො ඉදමට්ඨො, ථස්ස ඨො, ඉදමට්ඨො අස්ස අත්ථීති ඉදමට්ඨී, ඉදමට්ඨිනො භාවො ඉදමට්ඨිතා. ඉමෙසං පච්චයා ඉදප්පච්චයා, නිග්ගහීතලොපො පස්ස ච ද්විභාවො. Khi là hậu từ, 'id' được thay thế cho 'ima'. Imāya attho (ý nghĩa của điều này) thành idamaṭṭho, 'th' thành 'ṭh'. Idamaṭṭho assa atthi (người có ý nghĩa này) là idamaṭṭhī, trạng thái của idamaṭṭhī là idamaṭṭhitā. Imesaṃ paccayā (do duyên với những điều này) thành idappaccayā, có sự lược bỏ niggahīta và điệp âm của 'p'. 57. ට න්තන්තූනන්ති 57. Ṭa đối với các từ tận cùng bằng -ntu và -ant න්තන්තූනං උත්තරපදෙ ට හොති. භවන්තො පතිට්ඨා අම්හන්ති භවංපතිට්ඨා මයං, නිග්ගහීතාගමො, වග්ගන්තො, යොස්ස ටා ච. භගවා මූලං එතෙසංති භගවංමූලකා නො ධම්මා. Đối với các từ tận cùng bằng -ntu và -ant, khi có một hậu từ theo sau, vĩ tố 'ṭa' (tức là 'ka') được thêm vào. Bhavanto patiṭṭhā amhaṃ (Các Ngài là nơi nương tựa của chúng tôi) thành bhavaṃpatiṭṭhā mayaṃ (chúng tôi là những người có các Ngài làm nơi nương tựa), có sự thêm vào niggahīta, âm cuối của vần (vagganta), và 'ṭā' cho 'yo'. Bhagavā mūlaṃ etesaṃ (Đức Thế Tôn là cội nguồn của chúng) thành bhagavaṃmūlakā no dhammā (các pháp của chúng tôi là những pháp có Đức Thế Tôn làm cội nguồn). 58. අ 58. A ඉති [Pg.168] න්තන්තූනං අ හොති. ගුණවන්තො පතිට්ඨා මමාති ගුණවන්තපතිට්ඨො+ස්මි. Như vậy, `a` thay thế cho (nguyên âm cuối) của các từ tận cùng bằng `nta` và `u`. Ví dụ: `Guṇavanto patiṭṭhā mamāti` (Người có đức hạnh là chỗ nương tựa của tôi), do đó (tôi là) `guṇavantapatiṭṭho+smi`. 60. පරස්ස සංඛ්‍යාසුති 60. Về từ `para` khi đi với các số đếm. සංඛ්‍යාසු පරස්ස ඔ, පරො සතස්මා අධිකා පරොසතං. Khi đi với các số đếm, (nguyên âm cuối) của từ `para` được đổi thành `o`. Ví dụ: `paro satasmā adhikā` (nhiều hơn một trăm) trở thành `parosataṃ`. 61. ජනෙ පුථස්සුති 61. Về từ `putha` khi đi với `jana`. පුථස්ස ජනෙ උ හොති. පුථගෙවා+යං ජනොති පුථුජ්ජනො, ජස්ස ද්විත්තං. (Nguyên âm cuối) của từ `putha` được đổi thành `u` khi đi với `jana`. Ví dụ: `Puthagevā+yaṃ janoti` (đây chỉ là hạng người riêng lẻ), do đó có từ `puthujjano`; `j` được điệp lại. 62. සො ඡස්සා+හා+යතනෙ වා 62. Từ `cha` được đổi thành `so` một cách tùy chọn khi đi với `āha` và `āyatana`. අහෙ ආයතනෙ ච උත්තරපදෙ ඡස්ස සො හොති වා. සාහං ඡාහං, සළායතනං ඡළායතනං. (සම්බරං) Khi các từ `aha` và `āyatana` theo sau, `cha` được đổi thành `so` một cách tùy chọn. Ví dụ: `Sāhaṃ chāhaṃ`, `saḷāyatanaṃ chaḷāyatanaṃ`. (`Sambaraṃ`) 63. ල්තු+පිතාදීන+මාරවරඞ 63. Về (sự biến đổi thành) `āra`, `ara`, `aṅa` của (các từ tận cùng bằng) `tu` và của `pitu`, v.v. ල්තුපච්චයන්තානං පිතාදීනඤ්ච යථාක්කම+මාරවරඞ වා හොන්තු+ත්තරපදෙ. සත්ථුනො දස්සනං සත්ථාරදස්සනං, කත්තාරනිද්දෙසො. මාතරපිතරො. වාත්වෙව, සත්ථුදස්සනං, මාතුජායො. Khi có từ theo sau, (nguyên âm cuối) của các từ tận cùng bằng hậu tố `tu` và của các từ trong nhóm `pitu`, v.v., được tùy chọn đổi thành `āra`, `ara`, `aṅa` theo thứ tự. Ví dụ: `Satthuno dassanaṃ` thành `satthāradassanaṃ`, `kattāraniddeso`. `Mātarapitaro`. Do có từ `vā` (tùy chọn), nên cũng có các dạng: `satthudassanaṃ`, `mātujāyo`. 68. ක්වචි පච්චයෙති 68. Đôi khi, khi có hậu tố theo sau. පච්චයෙ පුමභාවෙ අතිසයෙන බ්‍යත්තා බ්‍යත්තතරා, බ්‍යත්තතමා. ‘‘තස්සං තත්‍ර, තාය තතො, තස්සං වෙලායං තදා’’ Khi có hậu tố theo sau, có sự biến đổi thành dạng nam tính. Ví dụ: với nghĩa `atisayena` (vượt trội), `byattā` thành `byattatarā`, `byattatamā`. ‘`Tassaṃ` thành `tatra`, `tāya` thành `tato`, `tassaṃ velāyaṃ` thành `tadā`’. 71. සඤ්ඤාය+මුදො+දකස්ස 71. Từ `udaka` được đổi thành `uda` trong danh từ riêng. සඤ්ඤාය+මුදකස්සු+ත්තරපදෙ [Pg.169] උදාදෙසො හොති. උදධි, උදපානං. Trong danh từ riêng, khi có từ theo sau, `uda` thay thế cho `udaka`. Ví dụ: `Udadhi`, `udapānaṃ`. 72. කුම්භාදීසු වා 72. Tùy chọn, khi các từ `kumbha`, v.v. theo sau. කුම්භාදීසු+ත්තරපදෙසු උදකස්ස උදාදෙසො වා හොති. උදකුම්භො, උදකකුම්භො. උදපත්තො උදකපත්තො. උදබින්දු උදකබින්දු. ආකතිගණො+යං. Khi các từ trong nhóm `kumbha`, v.v. theo sau, `uda` tùy chọn thay thế cho `udaka`. Ví dụ: `Udakumbho` hoặc `udakakumbho`. `Udapatto` hoặc `udakapatto`. `Udabindu` hoặc `udakabindu`. Đây là một nhóm không xác định (ākatigaṇa). 73. සොතාදීසූ+ලොපො 73. Lược bỏ `u` khi các từ `sota`, v.v. theo sau. සොතාදීසු+ත්තරපදෙසු උදකස්ස උස්ස ලොපො හොති. දකසොතං, දකරක්ඛසො. Khi các từ trong nhóm `sota`, v.v. theo sau, `u` của `udaka` bị lược bỏ. Ví dụ: `Dakasotaṃ`, `dakarakkhaso`. 26. ඉත්ථිය+මත්වා 26. Hậu tố `ā` trong nữ tính. ඉත්ථියං වත්තමානතො අකාරන්තතො නාමස්මා ආපච්චයො හොති. ධම්මදින්නා. Để chỉ nữ tính, hậu tố `ā` được thêm vào sau danh từ tận cùng bằng `a`. Ví dụ: `Dhammadinnā`. 27. නදාදිතො ඞී 27. Hậu tố `ṅī` sau các từ trong nhóm `nadī`, v.v. නදාදීහි ඉත්ථියං වීපච්චයො හොති. නදී මහී කුමාරී තරුණී වාරුණී ගොතමී. Để chỉ nữ tính, hậu tố `vī` được thêm vào sau các từ trong nhóm `nadī`, v.v. Ví dụ: `Nadī`, `mahī`, `kumārī`, `taruṇī`, `vāruṇī`, `gotamī`. ගොතො වා Tùy chọn, sau từ `go`. ගාවී ගො. ආකතිගණො+යං. ව-කාරො ‘‘න්තන්තූනං වීම්හි තො වා’’ති විසෙසනත්ථො. Ví dụ: `Gāvī` (và) `go`. Đây là một nhóm không xác định. Chữ `va` (trong hậu tố `vī`) có mục đích đặc biệt (liên quan đến quy tắc) ‘`ntantūnaṃ vīmhi to vā`’. 28. යක්ඛාදිත්වි+නී ච 28. Và hậu tố `inī` sau các từ trong nhóm `yakkha`, v.v. යක්ඛාදිතො [Pg.170] ඉත්ථියං ඉනී හොති වී ච. යක්ඛිනී යක්ඛී, නාගිනී නාගී, සීහිනී සීහී. Để chỉ nữ tính, sau các từ trong nhóm `yakkha`, v.v., có hậu tố `inī` và cũng có `vī`. Ví dụ: `Yakkhinī` hoặc `yakkhī`, `nāginī` hoặc `nāgī`, `sīhinī` hoặc `sīhī`. 29. ආරාමිකාදීහි 29. Sau các từ trong nhóm `ārāmika`, v.v. ආරාමිකාදිතො ඉනී හොති+ත්ථියං. ආරාමිකිනී, අනන්තරායිකිනී. Để chỉ nữ tính, sau các từ trong nhóm `ārāmika`, v.v., có hậu tố `inī`. Ví dụ: `Ārāmikinī`, `anantarāyikinī`. සඤ්ඤායං මානුසො මානුසිනී, අඤ්ඤත්‍ර මානුසී. Trong trường hợp là tên riêng, `mānuso` thành `mānusinī`; trong trường hợp khác thì thành `mānusī`. 30. යුවණ්ණෙහි නී 30. Hậu tố `nī` sau các từ tận cùng bằng `u` và `ū`. ඉත්ථිය+මිවණ්ණුවණ්ණන්තෙහි නී හොති බහුලං. සදාපයතපාණිනී, දණ්ඩිනී, භික්ඛුනී, ඛත්තබන්ධුනී, පරචිත්තවිදුනී. මාතුආදිතො කස්මා න හොති, ඉත්ථිපච්චයං විනාපි ඉත්ථත්තාභිධානතො. Sau (những danh từ) tận cùng bằng i-vanna và u-vanna, hậu tố nī thường được dùng trong nữ tánh. (Ví dụ:) sadāpayatapāṇinī, daṇḍinī, bhikkhunī, khattabandhunī, paracittavidunī. Tại sao (hậu tố này) không được dùng sau mātu v.v...? (Bởi vì) chúng diễn đạt nữ tánh ngay cả khi không có hậu tố (chỉ) nữ tánh. 31. ත්තිම්හා+ඤ්ඤත්ථෙ 31. Sau tti, trong nghĩa khác. ත්තිම්හා+ඤ්ඤත්ථෙයෙව ඉත්ථියං නී හොති බහුලං. සා+හං අහිංසාරතිනී, තස්සා මුට්ඨස්සතිනියා, සා ගාවී වච්ඡගිද්ධිනී. අඤ්ඤත්ථෙති කිං, ධම්මරති. Sau tti, chỉ trong nghĩa khác, hậu tố nī thường được dùng trong nữ tánh. (Ví dụ:) sā’haṃ ahiṃsāratinī, tassā muṭṭhassatiniyā, sā gāvī vacchagiddhinī. (Từ) aññatthe (trong nghĩa khác) có mục đích gì? (Ví dụ:) dhammarati. 32. ඝරණ්‍යාදයොති 32. Gharaṇī v.v... ඝරණිපභුතයො නීපච්චයන්තා සාධවො හොන්ති. ඝර+මස්සා අත්ථීති ඊම්හි ‘‘යුවණ්ණෙහි නී’’ති නී, ඝරණී. ඉමිනා නස්ස ණො, ඊස්ස අත්තඤ්ච. Những từ như gharaṇī v.v... tận cùng bằng hậu tố nī là những từ đúng. (Từ) gharaṇī (được thành lập như sau:) sau (danh từ) ghara, trong nghĩa ‘cô ấy có nhà’, khi có hậu tố ī, hậu tố nī được dùng theo cú pháp ‘‘yuvaṇṇehi nī’’. Theo cú pháp này, na được đổi thành ṇa, và ī được đổi thành a. ආචරියා [Pg.171] වා යලොපො ච ඉති ගණසුත්තෙන නියාමිතත්තා ඉමිනාව නීම්හි යලොපො ච, ආචරිනී ආචරියා. Do được quy định bởi gaṇasutta ‘ācariyā vā yalopo ca’, nên theo cú pháp này, khi có hậu tố nī, ya cũng được lược bỏ; (do đó có hai dạng là) ācarinī (và) ācariyā. 33. මාතුලාදිත්වා+නී භරියායන්ති 33. Sau mātula v.v..., hậu tố ānī tùy chọn được dùng trong nghĩa ‘vợ’. මාතුලාදිතො භරියාය+මානී හොති. මාතුලානී, වරුණානී, ගහපතානී, ආචරියානී. Sau mātula v.v..., hậu tố ānī được dùng trong nghĩa ‘vợ’. (Ví dụ:) mātulānī, varuṇānī, gahapatānī, ācariyānī. අභරියායං ඛත්තියා වා ඉති ගණසුත්තෙන නියමිතත්තා ඉමිනා වා ආනී, ඛත්තියානී. නදාදිපාඨා භරියායන්තු ඊ, ඛත්තියී. Do được quy định bởi gaṇasutta ‘abhariyāyaṃ khattiyā vā’, nên theo cú pháp này, hậu tố ānī tùy chọn được dùng, (do đó có dạng) khattiyānī. Nhưng theo nhóm nadādi, trong nghĩa ‘vợ’, hậu tố ī (được dùng), (do đó có dạng) khattiyī. 34. උපමා+සංහිත+සහිත+සඤ්ඤත+සහ+සඵ+වාම+ලක්ඛණාදිතූ+රුතූති 34. Sau ūru được đi trước bởi upama, saṃhita, sahita, saññata, saha, sapha, vāma, lakkhaṇa v.v..., (hậu tố) ū (được dùng). ඌරුසද්දතො ඉත්ථිය+මූ හොති. කරභො විය ඌරු යස්සා සා කරභොරූ, සංහිතො ඌරු අස්සාති සංහිතොරූ, එවං සහිතොරූ, සඤ්ඤතොරූ, සහොරූ, සඵොරූ, වාමොරූ, ලක්ඛණොරූ. ඌති යොගවිභාගා බ්‍රහ්මබන්ධූ. Sau từ ūru, hậu tố ū được dùng trong nữ tánh. (Ví dụ:) karabhorū là người nữ có đùi như vòi voi; saṃhitorū là người nữ có đùi được kết hợp; tương tự như vậy, sahitorū, saññatorū, sahorū, saphorū, vāmorū, lakkhaṇorū. Do sự phân chia cú pháp thành ū, (nên có dạng) brahmabandhū. 35. යුවාති 35. Yuva. යුවසද්දතොති හොති+ත්ථියං. යුවති. Sau từ yuva, hậu tố ti được dùng trong nữ tánh. (Ví dụ:) yuvati. 36. න්තන්තූනං වීම්හි තො වාති 36. Của nta và ntu, khi có vī, t là tùy chọn. වීම්හි න්තන්තූනං තො වා හොති. ගච්ඡතී ගච්ඡන්තී, සීලවත සීලවන්තී. Khi có vī, t của nta và ntu là tùy chọn. (Ví dụ:) gacchatī gacchantī, sīlavata sīlavantī. 37. භවතො භොතොති 37. Từ bhavant, (thành) bhoto. වීම්හි [Pg.172] භවතො භොතාදෙසො වා හොති. භොතී භවන්තී. Khi có vī, từ bhavant tùy chọn được thay thế bằng bhot. (Ví dụ:) bhotī bhavantī. 39. පුථුස්ස පථවපුථවාති 39. Của puthu, (thành) pathava (và) puthava. වීම්හි පුථුස්ස පථවපුථවා හොන්ති. පථවී පුථවී, ඨෙ පථවී. Khi có vī, puthu được đổi thành pathava và puthava. (Ví dụ:) pathavī puthavī, trong biến cách thứ bảy là pathavī. ඉති පයොගසිද්ධියං සමාසකණ්ඩො චතුත්ථො. Như vậy, trong Payogasiddhi, chương thứ tư về các hợp từ đã chấm dứt. 5. ණාදිකණ්ඩ 5. Chương về Ṇa v.v... සමාසො [Pg.173] පදසංඛෙපො, පදපච්චයසංහිතං; තද්ධිතං නාම හොතීති, විඤ්ඤෙය්‍යං තෙස+මන්තරං. Hợp từ là sự rút gọn của các từ; (trong khi) cái được gọi là taddhita được kết hợp bởi một từ và một hậu tố; sự khác biệt giữa chúng nên được biết. 1. ණො වා+පච්චෙ 1. Hậu tố ṇa tùy chọn (được dùng) trong nghĩa ‘con cháu’. ඡට්ඨීයන්තා නාමස්මා වා ණපච්චයො හොති අපච්චෙ+භිධෙය්‍යෙ. අපච්චසද්දසම්බන්ධිත්තෙන අපච්චවන්තතො කතසරපච්චයො සමත්ථ්‍යතො ඡට්ඨ්‍යන්තතො හොතීති ‘‘ඡට්ඨීයන්තා නාමස්මා’’ති සුත්තෙ අවුත්තම්පි වුත්තං. ණාදීනං තද්ධිතන්ති පුබ්බාචරියසඤ්ඤා. ණකාරො වුද්ධ්‍යත්ථො. එව+මඤ්ඤත්‍රාපි. ණාදිවුත්තිත්තා ‘‘එකත්ථතායං’’ති විභත්තිලොපො. Sau một danh từ ở biến cách thứ sáu, hậu tố ṇa tùy chọn được dùng khi ‘con cháu’ là ý nghĩa. Do có liên quan đến từ apacca, hậu tố có nguyên âm riêng của nó được áp dụng cho từ có con cháu; do năng lực (của từ), nó được áp dụng sau một từ ở biến cách thứ sáu. Do đó, ‘sau một danh từ ở biến cách thứ sáu’ được nói đến, mặc dù không được nói rõ trong cú pháp. Các hậu tố ṇa v.v... được gọi là taddhita, đó là thuật ngữ của các vị thầy thời xưa. Ký tự ṇa có mục đích là vṛddhi. Tương tự như vậy trong các trường hợp khác. Bởi vì nó là một từ phái sinh từ ṇa, nên biến cách được lược bỏ theo cú pháp ‘ekatthatāyaṃ’. 124. සරාන+මාදිස්සා+යුවණ්ණස්සා+එඔ ණානුබන්ධෙ 124. Của các nguyên âm đầu a, i-vanna, và u-vanna, ā, e, và o (là những thay thế) khi có một hậu tố có ký tự phụ ṇ. සරාන+මාදිභූතා යෙ අකාරි+වණ්ණු+වණ්ණා, තෙසං ආ+එ+ඔ වා හොන්ති යථාක්කමං ණානුබන්ධෙති අකාරස්ස ආකාරො. ආ+එ+ඔනං වුද්ධීතිපි පුබ්බාචරියසඤ්ඤා. වසිට්ඨස්සා+පච්චං වාසිට්ඨො. වීම්හි වාසිට්ඨී. වෙති වසිට්ඨස්සා+පච්චංති වාක්‍යස්ස ච වසිට්ඨාපච්චංති සමාසස්ස ච විකප්පත්ථං. සො ච වාසද්දො යාව ‘‘සකත්ථෙ’’ති අධිකරීයති. Đối với các nguyên âm đầu là a-kāra, i-vanna, và u-vanna, ā, e, và o tùy chọn là những thay thế tương ứng khi có một hậu tố có ký tự phụ ṇ; do đó, của a-kāra là ā-kāra. Ā, e, và o cũng được gọi là vuddhi, đó là thuật ngữ của các vị thầy thời xưa. Con cháu của Vasiṭṭha là vāsiṭṭho. Trong nữ tánh, (dạng là) vāsiṭṭhī. (Từ) vā có mục đích tùy chọn cho cả câu ‘vasiṭṭhassa apaccaṃ’ và hợp từ ‘vasiṭṭhāpaccaṃ’. Và từ vā đó có hiệu lực cho đến cú pháp ‘sakatthe’. නපුංසකෙන ලිඞ්ගෙන, සද්දො+දාහු පුමෙන වා; නිද්දිස්සතීති ඤාතබ්බ+මවිසෙසෙ පනි+ච්ඡිතෙති – Một từ, họ nói, được chỉ định bởi trung tánh, hoặc bởi nam tánh; điều này nên được biết khi không có tánh cụ thể nào được dự định. වුත්තත්ථා අපච්චසද්දස්ස නපුංසකත්ථෙපි පුත්තපුත්තීනං ද්වින්නම්පි වාචකො හොති. Bởi vì ý nghĩa đã được diễn đạt, từ apacca, ngay cả trong trung tánh, cũng là từ biểu thị cho cả con trai và con gái. ණාදයො+භිධෙය්‍යලිඞ්ගා[Pg.174], අපච්චෙ ත්ව+නපුංසකා; නපුංසකෙ සකත්ථෙ ණ්‍යො, භිය්‍යො භාවසමූහජා; තා තු+ත්ථිය+මසංඛ්‍යානෙ, ත්වාදිචීපච්චයන්තකා. Các hậu tố ṇa v.v... có tánh của từ được biểu thị, nhưng trong nghĩa ‘con cháu’ thì không phải là trung tánh; trong trung tánh là ṇa và ya trong nghĩa riêng của chúng, và hơn nữa là những (hậu tố) được sinh ra từ nghĩa ‘trạng thái’ và ‘tập hợp’; nhưng tā ở nữ tánh (trong nghĩa trạng thái) khi không phải là số đếm, (và) những từ tận cùng bằng các hậu tố tva v.v... và ī. භාරද්වාජස්ස අපච්චං=පුත්තො භාරද්වාජො, එවං වෙස්සාමිත්තො, ගොතමො. එත්ථ ච අ+යුවණ්ණන්තාභාවා ආ+එ+ඔනං න වුද්ධි. වාසුදෙවස්ස අපච්චං වාසුදෙවො, බලදෙවො. චිත්තකොතිආදීසු පන සංයොගන්තත්තා ‘‘සංයොගෙ ක්වචී’’ති ක්වචි න වුද්ධි. උපගුනො අපච්චං ඔපගවො ඔපගවී. එත්ථ ‘‘උවණ්ණස්සා+වඞ සරෙ’’ති උකාරස්ස අවඞ. Con trai, là con cháu của Bhāradvāja, là bhāradvājo; tương tự như vậy, vessāmitto, gotamo. Và ở đây, do không có tận cùng bằng a, i-vanna, và u-vanna, nên không có vṛddhi của ā, e, và o. Con cháu của Vāsudeva là vāsudevo, baladevo. Nhưng trong các trường hợp như Cittakoti v.v..., do tận cùng bằng một phụ âm kép, nên đôi khi không có vṛddhi theo cú pháp ‘saṃyoge kvacī’. Con cháu của Upagu là opagavo, (nữ tánh là) opagavī. Ở đây, u-kāra trở thành avaṅ theo cú pháp ‘uvaṇṇassāvaṅa sare’. වච්ඡස්සා+පච්චන්ති විග්ගය්හ පුබ්බසුත්තෙන ණපච්චයෙ කතෙ පුන වච්ඡස්සා+පච්චංති විග්ගහො. Sau khi phân tích là 'vacchassa apaccaṃ' (con cháu của Vaccha) và thêm hậu tố ṇa theo quy tắc trước, lại có sự phân tích là 'vacchassa apaccaṃ'. 2. වච්ඡාදිතො ණාන+ණායනා 2. (Các hậu tố) ṇāna và ṇāyana (được thêm) sau (các từ) Vaccha v.v. වච්ඡාදීහි අපච්චපච්චයන්තෙහි ගොත්තාදීහි ච සද්දෙහි ණාන+ණායනපච්චයා වා හොන්ති අපච්චෙ. වච්ඡානො, වච්ඡායනො, ‘‘සංයොගෙ ක්වචී’’ති න වුද්ධි. කතිස්සා+පච්චං කච්චො, ‘‘ණ්‍ය දිච්චාදීහී’’ති ණ්‍යො, ‘‘ලොපො+වණ්ණි+වණ්ණානං’’ති අකාරලොපෙ චවග්ගපුබ්බරූපානි. කච්චස්සා+පච්චං කච්චානො, කච්චායනො, යාගමෙ කාතියානො. මුග්ගස්සා+පච්චං=නත්තාදීති වාක්‍යෙ වුද්ධි+ඉකාරලොප+පුබ්බරූපානි. මොග්ගල්ලස්සා+පච්චංති පුනණාන+ණායනා හොන්ති, මොග්ගල්ලානො මොග්ගල්ලායනො. ඉමෙ චත්තාරො අපච්චපච්චයන්තා. ගොත්තාදිතො යථාසකටස්සා+පච්චං නත්තාදීහි සකටානො සකටායනො. කණ්හස්සා+පච්චං නත්තාදි කණ්හානො කණ්හායනො. එවං අග්ගිවෙස්සානො අග්ගිවෙස්සායනො[Pg.175], මුඤ්ජානො මුඤ්ජායනො, කුඤ්ජානො කුඤ්ජායනො. සබ්බත්ථ සංයොගත්තා න වුද්ධි. ආකතිගණො+යං. Các hậu tố ṇāna và ṇāyana được thêm một cách tùy chọn theo nghĩa con cháu sau các từ như Vaccha v.v. vốn đã có hậu tố chỉ con cháu, và sau các từ như gotta v.v. Ví dụ: Vacchāno, vacchāyano; theo quy tắc “saṃyoge kvaci”, không có sự trường hóa nguyên âm (vuddhi). Con cháu của Kati là kacco; theo quy tắc “ṇya diccādīhi”, hậu tố là ṇya; theo quy tắc “lopo+vaṇṇi+vaṇṇānaṃ”, sau khi xóa bỏ a-kāra, có sự đồng hóa với phụ âm vòm đứng trước. Con cháu của Kacca là kaccāno, kaccāyano; với sự thêm vào của y, thành kātiyāno. Trong câu “con cháu của Mugga = cháu nội v.v.”, có sự trường hóa, xóa bỏ i-kāra, và đồng hóa. “Con cháu của Moggalla”, lại thêm các hậu tố ṇāna và ṇāyana, thành moggallāno, moggallāyano. Bốn từ này kết thúc bằng hậu tố chỉ con cháu. Từ gotta v.v., ví dụ: con cháu (cháu nội v.v.) của Sakaṭa là sakaṭāno, sakaṭāyano. Con cháu (cháu nội v.v.) của Kaṇha là kaṇhāno, kaṇhāyano. Tương tự: aggivessāno, aggivessāyano; muñjāno, muñjāyano; kuñjāno, kuñjāyano. Ở khắp mọi nơi, do có cụm phụ âm nên không có sự trường hóa. Đây là một nhóm không xác định (ākatigaṇa). 3. කත්තිකාවිධවාදීහි ණෙය්‍යණෙරා 3. (Các hậu tố) ṇeyya và ṇera (được thêm) sau (các từ) Kattikā, vidhavā v.v. කත්තිකාදීහි විධවාදීහි ච ණෙය්‍යණෙරප්පච්චයා හොන්ති වා යථාක්කමං. කත්තිකාය අපච්චං කත්තිකෙය්‍යො, ගරුළො විනතාය=සුපණ්ණමාතුයා අපච්චං වෙනතෙය්‍යො. රොහිණියා අපච්චං රොහිණෙය්‍යො, ගඞ්ගාය අපච්චං ගඞ්ගෙය්‍යො. එවං භාගිනෙය්‍යො, නාදෙය්‍යො, අන්තෙය්‍යො, ආහෙය්‍යො, කාපෙය්‍යො, සුචියා අපච්චං සොචෙය්‍යො, බාලෙය්‍යො. ණෙරෙ-විධවාය අපච්චං වෙධවෙරො. බන්ධකියා=අභිසාරිකාය අපච්චං බන්ධ-කෙරො. සමණස්ස උපජ්ඣායස්සා+පච්චං සාමණෙරො, නාළිකෙරො ඉච්චාදි. Các hậu tố ṇeyya và ṇera được thêm một cách tùy chọn, theo thứ tự, sau các từ như Kattikā v.v. và vidhavā v.v. Con cháu của Kattikā là kattikeyyo. Garuḷa, con cháu của Vinatā (mẹ của Supaṇṇa), là venateyyo. Con cháu của Rohiṇī là rohiṇeyyo. Con cháu của Gaṅgā là gaṅgeyyo. Tương tự: bhāgineyyo, nādeyyo, anteyyo, āheyyo, kāpeyyo; con cháu của Suci là soceyyo; bāleyyo. Với hậu tố ṇera: con cháu của người góa phụ (vidhavā) là vedhavero. Con cháu của người kỹ nữ (bandhakī = abhisārikā) là bandhakero. Con cháu (đệ tử) của vị sa-môn hòa thượng là sāmaṇero (sa-di). Nāḷikero (cây dừa) v.v. 4. ණ්‍ය දිච්චාදීහි 4. (Hậu tố) ṇya (được thêm) sau (các từ) Diti v.v. දිතිප්පභුතීහි ණ්‍යො හොති අපච්චෙ. Hậu tố ṇya được dùng theo nghĩa con cháu sau các từ như Diti v.v. 125. සංයොගෙ ක්වචි 125. Đôi khi trong trường hợp có cụm phụ âm. සංයොගවිසයෙ ක්වචි ආ+එ+ඔවුද්ධියො හොන්ති ණානුබන්ධෙ. Trong trường hợp có cụm phụ âm, đôi khi có sự trường hóa (vuddhi) thành ā, e, o khi có hậu tố với chỉ tố ṇ theo sau. 131. ලොපො+වණ්ණි+වණ්ණානං 131. Sự xóa bỏ của các nguyên âm không phải 'a' và các nguyên âm. අවණ්ණි+වණ්ණානං ලොපො හොති යකාරාදො පච්චයෙ. දිතියා=අසුරමාතුයා අපච්චං දෙච්චො ආදිච්චො. කුණ්ඩනියා අපච්චං කොණ්ඩඤ්ඤො, නස්ස ඤ්ඤෙ පුබ්බරූපං. අදිතීති දෙවමාතා. Sự xóa bỏ của các nguyên âm không phải 'a' và các nguyên âm xảy ra khi có một hậu tố bắt đầu bằng ya-kāra theo sau. Con cháu của Diti (mẹ của các a-tu-la) là decco, ādicco. Con cháu của Kuṇḍanī là koṇḍañño; na biến thành ñña theo dạng đứng trước. Aditi là mẹ của các vị trời (deva). භාතුනො [Pg.176] අපච්චං භාතබ්‍යො, ‘‘යම්හි ගොස්ස චා’’ති යම්හි උස්ස අවඞ අකාරලොපපුබ්බරූපානි. Con cháu của người anh/em trai là bhātabyo; theo quy tắc “yamhi gossa cā”, u biến thành avaṅa, sau đó có sự xóa bỏ a-kāra và đồng hóa với dạng đứng trước. 5. ආ ණි 5. (Hậu tố) ṇi (được thêm) sau (từ tận cùng bằng) ā. අකාරන්තතො ණි වා හොත+පච්චෙ බහුලං. ආ=ති නාමවිසෙසනත්තා අ-කාරන්තතොති වුත්තං. දක්ඛස්සා+පච්චං දක්ඛි, දත්ති, දොණි, වාසවි, වාරුණි. ජිනදත්තස්සා+පච්චං ජෙනදත්ති, සුද්ධොදනි, ආනුරුද්ධි ඉච්චාදි. Sau một từ tận cùng bằng a-kāra, hậu tố ṇi được thêm một cách tùy chọn và thường xuyên theo nghĩa con cháu. Do 'ā' là tính từ bổ nghĩa cho danh từ, nên được nói là 'sau từ tận cùng bằng a-kāra'. Con cháu của Dakkha là dakkhi. Ví dụ: datti, doṇi, vāsavi, vāruṇi. Con cháu của Jinadatta là jenadatti. Ví dụ: suddhodani, ānuruddhi v.v. 6. රාජතො ඤ්ඤො ජාතියං 6. (Hậu tố) ñña (được thêm) sau (từ) rājan theo nghĩa dòng dõi. රාජතො ඤ්ඤො වා හොත+පච්චෙ ඛත්ථියජාතියං ගම්‍යමානායං. රඤ්ඤො අපච්චං රාජඤ්ඤො. ජාතීයන්ති කිං, රාජාපච්චං. Sau từ rājan, hậu tố ñña được thêm một cách tùy chọn theo nghĩa con cháu khi muốn chỉ dòng dõi Sát-đế-lỵ (khattiya). Con cháu của vua là rājañño. Tại sao lại nói 'theo nghĩa dòng dõi'? (Nếu không thì là) rājāpaccaṃ. 7. ඛත්තා යි+යා 7. (Các hậu tố) ya và iya (được thêm) sau (từ) khatta. තිජාතියං අපච්චෙ ය+ඉයා හොන්ති. ඛත්තස්සා+පච්චං ඛත්‍යො ඛත්තියො. ජාතියං ත්වෙව, ඛත්ති. Theo nghĩa con cháu của dòng dõi đó, các hậu tố ya và iya được thêm vào. Con cháu của một người Khatta (Sát-đế-lỵ) là khatyo, khattiyo. Chỉ theo nghĩa dòng dõi, (thì là) khatti. 8. මනුතො ස්ස+සණ 8. (Các hậu tố) ssa và saṇa (được thêm) sau (từ) manu. මනුතො ජාතිසමුදායෙ ස්ස+සණ හොන්තු+පච්චෙ. මනුනො අපච්චං මනුස්සො මානුසො, මනුස්සී මානුසී. ජාතියං ත්වෙව, මානවො, නස්ස ණො, මාණවො. Sau từ manu, theo nghĩa cộng đồng dòng dõi (loài người), các hậu tố ssa và saṇa được thêm vào theo nghĩa con cháu. Con cháu của Manu là manusso, mānuso (loài người). (Dạng nữ tính là) manussī, mānusī. Chỉ theo nghĩa dòng dõi, (thì là) mānavo; na biến thành ṇa, (thành) māṇavo. 9. ජනපදනාමස්මා ඛත්තියා රඤ්ඤෙ ච ණො 9. (Hậu tố) ṇa (được thêm) sau tên một quốc gia, (chỉ) con cháu của một vị Sát-đế-lỵ và (chỉ) vị vua (của quốc gia đó). ජනපදස්ස යං නාමං, තං නාමස්මා ඛත්තියා අපච්චෙ රඤ්ඤෙ ච ණො හොති. පඤ්චාලානං අපච්චං රාජා වා පඤ්චාලො, කොසලො[Pg.177], මාගධො, ඔක්කාකො. ජනපදනාමස්මාති කිං, දාසරථි. ඛත්තියාති කිං, පඤ්චාලස්ස බ්‍රාහ්මණස්සා+පච්චං පඤ්චාලි. Sau tên của một quốc gia, hậu tố ṇa được thêm vào theo nghĩa con cháu của một vị Sát-đế-lỵ và theo nghĩa vị vua. Con cháu hoặc vua của xứ Pañcāla là pañcālo. Ví dụ: kosalo, māgadho, okkāko. Tại sao lại nói 'sau tên của một quốc gia'? (Ví dụ) dāsarathi. Tại sao lại nói 'của một vị Sát-đế-lỵ'? Con cháu của một vị Bà-la-môn xứ Pañcāla là pañcāli. 10. ණ්‍ය කුරුසිවීහි 10. (Hậu tố) ṇya (được thêm) sau (các từ) Kuru và Sivi. කුරුසිවීහි අපච්චෙ රඤ්ඤෙ ච ණ්‍යො හොති. කුරූනං අපච්චං රාජා වා කොරබ්‍යො. ‘‘යම්හි ගොස්ස චා’’තිමිනා අවඞ, බකාරපුබ්බරූපානි. සෙබ්බො, ඉලොපො. (අපච්චතද්ධිතං). Sau Kuru và Sivi, hậu tố ṇya được thêm vào theo nghĩa con cháu và vị vua. Con cháu hoặc vua của xứ Kuru là korabyo. Theo quy tắc “yamhi gossa cā”, (u biến thành) avaṅa, và có sự đồng hóa với ba-kāra đứng trước. Sebbo, với sự xóa bỏ i. (Hết phần hậu tố chỉ con cháu). 11. ණ රාගා තෙන රත්තං 11. (Hậu tố) ṇa (được thêm) sau (một từ chỉ) màu nhuộm, (theo nghĩa) 'được nhuộm bởi cái đó'. රාගවාචීතතියන්තතො රත්ත+මිච්චෙ+තස්මිං අත්තෙ ණො හොති. කුසුම්භාදීහි වණ්ණන්තරපත්තං රත්තං නාම. කසාවෙන රත්තං කාසාවං. එවං කුසුම්භෙන රත්තං කොසුම්භං, හාලිද්දං, පත්තඞ්ගං, මඤ්ජෙට්ඨං, කුඞ්කුමං. ඉධ න හොති නීලං පීතන්ති, ගුණවචනත්තා ණෙන විනාපි දබ්බස්සා+භිධානතො. Sau một từ ở cách thứ ba (công cụ cách) chỉ chất nhuộm, hậu tố ṇa được thêm vào theo nghĩa 'được nhuộm'. 'Được nhuộm' có nghĩa là đã đạt được một màu sắc khác bằng các chất như hoa rum v.v. Được nhuộm bằng kasāva là kāsāvaṃ (y cà-sa). Tương tự, được nhuộm bằng hoa rum là kosumbhaṃ; hāliddaṃ (nghệ), pattaṅgaṃ (gỗ vang), mañjeṭṭhaṃ (thiến thảo), kuṅkumaṃ (nghệ tây). Ở đây không áp dụng cho nīlaṃ (màu xanh) hay pītaṃ (màu vàng), vì chúng là những từ chỉ phẩm chất, và vật thể có thể được biểu thị ngay cả khi không có hậu tố ṇa. 12. නක්ඛත්තෙනි+න්දුයුත්තෙන කාලෙ 12. (Hậu tố được thêm sau tên) một chòm sao, khi nó đi cùng với mặt trăng, (để chỉ) thời gian. තතියන්තතො නක්ඛත්තා තෙන ලක්ඛිතෙ කාලෙ ණො හොති, තං චෙ නක්ඛත්ත+මින්දුයුත්තං හොති. ඵුස්සෙන ඉන්දුයුත්තෙන ලක්ඛිතා පුණ්ණමාසී ඵුස්සී රත්ති, ඵුස්සො අහො, මඝාය ඉන්දුයුත්තාය ලක්ඛිතා පුණ්ණමාසී මාඝී, මාඝො. Sau một từ ở cách thứ ba chỉ một chòm sao, hậu tố ṇa được thêm vào theo nghĩa 'thời gian được đánh dấu bởi nó', với điều kiện chòm sao đó đi cùng với mặt trăng. Đêm trăng tròn được đánh dấu bởi chòm sao Phussa đi cùng mặt trăng là đêm Phussī, ngày là ngày Phusso. Trăng tròn được đánh dấu bởi chòm sao Maghā đi cùng mặt trăng là Māghī, (tháng là) Māgho. 13. සා+ස්ස දෙවතා පුණ්ණමාසී 13. 'Đó là vị trời của nó' hoặc 'đó là ngày trăng tròn của nó'. සෙති පඨමන්තා අස්සෙති ඡට්ඨියත්ථෙ ණො හොති, යං පඨමන්තං, සා චෙ දෙවතා පුණ්ණමාසී වා. සුගතො දෙවතා අස්ස සොගතො, මාහින්දො, යාමො, වාරුණො. බුද්ධො අස්ස දෙවතාති [Pg.178] බුද්ධො. ඵුස්සී පුණ්ණමාසී අස්ස සම්බන්ධිනීති ඵුස්සො මාසො. එවං මාඝො, ඵග්ගුනො, චිත්තො, වෙසාඛො, ජෙට්ඨමූලො, ආසාළ්හො, සාවණො, පොට්ඨපාදො, අස්සයුජො, කත්තිකො, මාගසිරො. පුණ්ණමාසී ච භතකමාසසම්බන්ධිනී න හොති, පුණ්ණො මා අස්සන්ති නිබ්බචනා, අතො එව නිපාතනා ණො, සාගමො ච. Sau một từ ở cách thứ nhất, hậu tố ṇa được thêm vào theo nghĩa của cách thứ sáu ('của nó'), nếu từ ở cách thứ nhất đó là một vị trời hoặc một ngày trăng tròn. 'Sugata là vị trời của người ấy' -> sogato (người theo Sugata). Ví dụ: māhindo, yāmo, vāruṇo. 'Buddha là vị trời của người ấy' -> buddho (Phật tử). 'Trăng tròn Phussī có liên quan đến nó' -> phusso māso (tháng Phussa). Tương tự: māgho, phagguno, citto, vesākho, jeṭṭhamūlo, āsāḷho, sāvaṇo, poṭṭhapādo, assayujo, kattiko, māgasiro. Ngày trăng tròn không liên quan đến tháng được thuê (bhatakamāsa); bởi vì được phân tích là 'mặt trăng tròn trong tháng đó', do đó theo quy tắc đặc biệt (nipātana), hậu tố là ṇa và có sự thêm vào của sa. 14. ත+මධීතෙ තං ජානාති ක+ණිකා ච 14. Trong ý nghĩa ‘học điều đó’ (và) ‘biết điều đó’, (có các hậu tố) ka và ṇika. දුතියන්තතො ත+මධීතෙ තං ජානාතීති එතෙස්ව+ත්ථෙසු ණො හොති කො ණිකො ච. එත්ථ චසද්දො කො චණිකො ච හොතීති සමුච්චිනො, නො ණපච්චයං. බ්‍යාකරණ+මධීතෙ ජානාතීති වා වෙය්‍යාකරණො, වි+ආ+කරණන්ති විච්ඡිජ්ජ කතයාදෙසස්සි+කාරස්ස ‘‘තදාදෙසා තදීව භවන්තී’’ති ඤායා ‘‘සරාන’’මිච්චාදිනා එකාරෙ යාගමද්විත්තානි. එවං මොහුත්තො, නෙමිත්තො, අඞ්ගවිජ්ජො, වත්ථුවිජ්ජො, ඡන්දසො, ‘‘මනා, දීනං සක’’ ඉති සකාගමො. කමකො, පදකො, වෙනයිකො, සුත්තන්තිකො, ආභිධම්මිකො. ද්විතග්ගහණං අජ්ඣෙනජානනෙ ච විසුං විසුං පච්චයවිධානත්ථං, අජ්ඣෙනවිසයදස්සනත්ථං, පසිද්ධුපසංහරණත්ථඤ්ච. Sau từ ở biến cách thứ hai, trong các ý nghĩa ‘học điều đó’ và ‘biết điều đó’, có các hậu tố ṇo, ko, và ṇiko. Ở đây, từ ‘ca’ là để kết hợp ‘ko và ṇiko’, chứ không phải hậu tố ṇa. Hoặc, ‘vị ấy học hoặc biết ngữ pháp’ là veyyākaraṇo. Trong (từ) vi+ā+karaṇa, sau khi phân tích, đối với nguyên âm i đã được thay thế, theo quy tắc ‘sự thay thế cũng giống như cái gốc’, và theo quy tắc bắt đầu bằng ‘sarānaṃ’, (i) được biến thành e, (y) được chèn vào và không bị điệp mẫu. Tương tự (có các từ) mohutto, nemitto, aṅgavijjo, vatthuvijjo, chandaso; theo (quy tắc) ‘manā, dīnaṃ saka’, có sự chèn vào của sa. (Các ví dụ khác là) kamako, padako, venayiko, suttantiko, ābhidhammiko. Việc nêu lên hai (ý nghĩa) ‘học’ và ‘biết’ là để quy định các hậu tố một cách riêng biệt, để chỉ ra đối tượng của việc học, và cũng để tổng hợp những gì đã được biết đến. 15. තස්ස විසයෙ දෙසෙ 15. Trong ý nghĩa ‘lãnh vực của nó’ (là) xứ sở. ඡට්ඨියන්තා විසයෙ දෙසසරූපෙ ණො හොති. වසාතීනං විසයො දෙසො වාසාතො. දෙසෙති කිං, චක්ඛුස්ස විසයො රූපං, දෙවදත්තස්ස විසයො+නුවාකො. Sau từ ở biến cách thứ sáu, trong ý nghĩa lãnh vực có bản chất là xứ sở, có hậu tố ṇo. Xứ sở là lãnh vực của dân Vasāti là vāsāto. Tại sao (nói) ‘xứ sở’? (Để loại trừ các trường hợp như:) ‘Đối tượng của mắt là sắc’, ‘lãnh vực của Devadatta là chương (kinh)’. 16. නිවාසෙ තන්නාමෙ 16. Trong ý nghĩa ‘nơi ở’, (khi là) tên của nó. ති තන්නාමෙ [Pg.179] නිවාසෙ දෙසෙ ණො හොති. සිවීනං නිවාසො දෙසො සෙබ්බො. එත්ථ ‘‘යවා සරෙ’’ති යකාරෙ බකාරපුබ්බරූපානි. වාසාතො. Trong ý nghĩa nơi ở là xứ sở có tên đó, có hậu tố ṇo. Xứ sở là nơi ở của dân Sivi là sebbo. Ở đây, theo (quy tắc) ‘yavā sare’, ya biến thành ba và có sự đồng hóa với âm trước. (Ví dụ khác:) Vāsāto. 17. අදූරභවෙති 17. Trong ý nghĩa ‘sinh ra không xa’. ණො, විදිසාය අදූරභවං වෙදිසං. (Có hậu tố) ṇo. (Ví dụ:) ‘Sinh ra không xa thành Vidisa’ là vedisaṃ. 18. තෙන නිබ්බත්තෙති 18. Trong ý nghĩa ‘được tạo ra bởi cái đó’. තතියන්තා නිබ්බත්තත්ථෙ ණො හොති. කුසම්බෙන නිබ්බත්තා කොසම්බී නගරං, එවං කාකන්දී, මාකන්දී, සහස්සෙන නිබ්බත්තා සාහස්සී පරිඛා, හෙතුම්හි කත්තරි කරණෙ ච යථායොගං තතියා. Sau từ ở biến cách thứ ba, trong ý nghĩa ‘được tạo ra’, có hậu tố ṇo. Thành phố được tạo ra bởi (vua) Kusamba là kosambī; tương tự (có) kākandī, mākandī. Hào nước được tạo ra với một ngàn (tiền) là sāhassī. Biến cách thứ ba được dùng tùy theo trường hợp trong ý nghĩa nguyên nhân, tác nhân, và công cụ. 19. ත+මිධ+ත්ථි 19. Trong ý nghĩa ‘cái đó có ở đây’. තන්ති පඨමන්තා ඉධාති සත්තම්‍යත්ථෙ දෙසෙ තන්නාමෙ ණො හොති, යං තං පඨමන්ත+මත්ථි චෙ. උදුම්බරා අස්මිං දෙසෙ සන්තීති ඔදුම්බරො, බාදරො, පබ්බජො. Sau từ ở biến cách thứ nhất (là ‘taṃ’), trong ý nghĩa ‘ở đây’ là ý nghĩa của biến cách thứ bảy chỉ xứ sở có tên đó, có hậu tố ṇo, nếu cái ở biến cách thứ nhất ấy có mặt. (Ví dụ:) ‘Xứ sở này có các cây udumbara’ là odumbaro; (tương tự có) bādaro, pabbajo. 20. තත්‍ර භවෙති 20. Trong ý nghĩa ‘có mặt ở đó’. සත්තම්‍යන්තා භවත්ථෙ ණො. උදකෙ භවො ඔදකො, ඔරසො, ජානපදො, මාගධො, කාපිලවත්ථවො, කොසම්බො, මනසි භවං මානසං සුඛං, සකාගමො. සාරසො සකුණො, සාරසී සකුණී, සාරසං පුප්ඵං. මිත්තෙ භවා මෙත්තා මෙත්තී වා. පුරෙ භවා පොරී වාචා. පාවුසෙ භවො පාවුසො මෙඝො. පාවුසා [Pg.180] රත්ති, පාවුසං අබ්භං. සාරදො, සාරදා, සාරදං පුප්ඵං. මාධුරො ජනො, මාධුරා ගණිකා, මාධුරං වත්ථං. Sau từ ở biến cách thứ bảy, trong ý nghĩa ‘có mặt’, (có hậu tố) ṇo. ‘Có mặt trong nước’ là odako; (tương tự có) oraso, jānapado, māgadho, kāpilavatthavo, kosambo. ‘Có mặt trong ý’ là mānasaṃ sukhaṃ (hạnh phúc thuộc về ý), có sự chèn vào của sa. (Con chim) sāraso, (con chim mái) sārasī, (bông hoa) sārasaṃ. ‘Có mặt giữa bạn bè’ là mettā hoặc mettī. ‘Có mặt trong thành phố’ là porī vācā (lời nói của người thành thị). ‘Có mặt trong mùa mưa’ là pāvuso megho (đám mây mùa mưa). (Đêm) pāvusā, (bầu trời) pāvusaṃ. (Thuộc về mùa thu là) sārado, sāradā, (bông hoa) sāradaṃ. (Người) mādhuro, (kỹ nữ) mādhurā, (vải) mādhuraṃ. 21. අජ්ජාදීහි තනොති 21. Sau các từ ajja, v.v... (có hậu tố) tano. භවත්ථෙ තනො. අජ්ජ භවො අජ්ජතනො, ස්වාතනො, හිය්‍යතනො. ‘‘එඔන+ම වණ්ණෙ’’ති එඔනං අ හොති. Trong ý nghĩa ‘có mặt’, (có hậu tố) tano. ‘Có mặt hôm nay’ là ajjatano; (tương tự có) svātano, hiyyatano. Theo (quy tắc) ‘Eonaṃ a vaṇṇe’, eona trở thành a. 22. පුරාතො ණො චති 22. Sau (từ) purā, (có các hậu tố) ṇo và tano. භවත්ථෙ ණො තනො ච. එත්ථ ණකාරො අවයවො, නෙවා+නුබන්ධො. පුරාණො, පුරාතනො. Trong ý nghĩa ‘có mặt’, (có các hậu tố) ṇo và tano. Ở đây, mẫu tự ṇa là một thành phần (của hậu tố), không phải là một chỉ tố. (Ví dụ:) Purāṇo, purātano. 23. අමාත්ව+ච්චොති 23. Sau (từ) amā, (có hậu tố) acco. භවත්ථෙ අච්චො හොති. අමා=සහ භවො අමච්චො. Trong ý nghĩa ‘có mặt’, có hậu tố acco. ‘Có mặt cùng nhau’ (amā = saha) là amacco. 24. මජ්ඣාදිත්වි+මොති 24. Sau các từ majjha, v.v... (có hậu tố) imo. භවත්ථෙ ඉමො, මජ්ඣෙ භවො මජ්ඣිමො. එවං අන්තිමො, හෙට්ඨිමො, උපරිමො, ඔරිමො, පාරිමො, පච්ඡිමො, අබ්භන්තරිධො, පච්චන්තිමො. Trong ý nghĩa ‘có mặt’, (có hậu tố) imo. ‘Có mặt ở giữa’ là majjhimo. Tương tự (có) antimo, heṭṭhimo, uparimo, orimo, pārimo, pacchimo, abbhantaridho, paccantimo. 25. කණ+ණෙය්‍ය+ණෙය්‍යක+යි+යාති 25. (Các hậu tố) kaṇa, ṇeyya, ṇeyyaka, iya, và ya. භවත්ථෙ කණආදයො හොන්ති. කණ-කුසිනාරායං භවො කොසිනාරකො, මාගධකො, ආරඤ්ඤකො විහාරො, රාජගහකො, කොසම්බකො, ඉන්දපත්තකො, කාපිලකො, භාරුකච්ඡකො, නාගරකො. අඞ්ගෙසු ජාතො අඞ්ගකො, කොසලකො, වෙදෙහකො, කම්බොජකො, ගන්ධාරකො, සොවීරකො, සින්ධවකො, අස්සකො ඉච්චාදි. ණෙය්‍ය-ගඞ්ගෙය්‍යො, පබ්බතෙය්‍යො, වානෙය්‍යො. ණෙය්‍යක-කොසලෙය්‍යකො[Pg.181], බාරාණසෙය්‍යකො, චම්පෙය්‍යකො, සිලාය ජාතං සෙලෙය්‍යකං, මිථිලෙය්‍යකො. බාරාණසෙය්‍යකොත්‍යාදීසු ‘‘දිස්සන්ත+ඤ්ඤෙපි පච්චයා’’ති එය්‍යකො, එවං උපරි සුත්තෙ දස්සිතපච්චයතො විසුං පච්චයෙ දස්සිතෙ ඉමිනා සුත්තෙනාති දට්ඨබ්බං. ය-ගම්මො, යම්හි අකාරලොපෙ පුබ්බරූපං රස්සො ච. දිබ්බො. ඉය-උදරියො, දිවියො, පඤ්චාලියො, බොධිපක්ඛියො, ලොකියො. Trong ý nghĩa ‘có mặt’, có các hậu tố kaṇa, v.v... (Hậu tố) kaṇa: ‘Có mặt ở Kusinārā’ là kosinārako; (tương tự có) māgadhako, āraññako vihāro, rājagahako, kosambako, indapattako, kāpilako, bhārukacchako, nāgarako. ‘Sinh ra ở xứ Aṅga’ là aṅgako; (tương tự có) kosalako, vedehako, kambojako, gandhārako, sovīrako, sindhavako, assako, v.v... (Hậu tố) ṇeyya: gaṅgeyyo, pabbateyyo, vāneyyo. (Hậu tố) ṇeyyaka: kosaleyyako, bārāṇaseyyako, campeyyako; ‘sinh ra từ đá’ là seleyyakaṃ; mithileyyako. Trong các từ như bārāṇaseyyako, theo (quy tắc) ‘cũng thấy các hậu tố khác’, có (hậu tố) eyyako; như vậy, cần hiểu rằng các hậu tố khác với những hậu tố đã được chỉ ra trong kinh văn ở trên được chỉ ra bởi kinh văn này. (Hậu tố) ya: gammo, trong đó sau khi lược bỏ akāra, có sự đồng hóa với âm trước và rút ngắn. (Ví dụ khác:) Dibbo. (Hậu tố) iya: udariyo, diviyo, pañcāliyo, bodhipakkhiyo, lokiyo. 26. ණිකො 26. (Hậu tố) ṇiko. සත්තම්‍යන්තා භවත්ථෙ ණිකො හොති. සරදෙ භවො සාරදිකො දිවසො, සාරදිකා රත්ති. Sau từ ở biến cách thứ bảy, trong ý nghĩa ‘có mặt’, có hậu tố ṇiko. ‘Có mặt trong mùa thu’ là (ngày) sāradiko, (đêm) sāradikā. 27. ත+මස්ස සිප්පං සීලං පණ්‍යං පහරණං පයොජනං 27. Trong ý nghĩa ‘đó là nghề nghiệp, giới hạnh, hàng hóa, vũ khí, (hoặc) mục đích của vị ấy’. පඨමන්තා සිප්පාදිවාචකා අස්සෙති ඡට්ඨ්‍යත්ථෙ ණිකො හොති. වීණාවාදනං සිප්ප+මස්ස වෙණිකො, වීණාවාදනං අභෙදොපචාරෙන වීණා නාම. මොදිඞ්ගිකො, වංසිකො. පංසුකූලධාරණං සීල+මස්ස පංසුකූලිකො, තෙචීවරිකො. ගන්ධො පණ්‍ය+මස්ස ගන්ධිකො, තෙලිකො, ගොළිකො, පූවිකො, පණ්ණිකො, තම්බුලිකො, ලොණිකො. චාපොපහරණ+මස්ස චාපිකො, තොමරිකො, මුග්ගරිකො, මොසලිකො. උපධි=ක්ඛන්ධාදි පයොජන+මස්ස ඔපධිකං, සාතිකං, සාහස්සිකං. Sau từ ở biến cách thứ nhất chỉ nghề nghiệp, v.v..., trong ý nghĩa của biến cách thứ sáu là ‘của vị ấy’, có hậu tố ṇiko. ‘Chơi đàn tỳ bà là nghề của vị ấy’ là veṇiko; ‘chơi đàn tỳ bà’ được gọi là ‘đàn tỳ bà’ do phép chuyển nghĩa không phân biệt. (Tương tự có) modiṅgiko, vaṃsiko. ‘Mặc y phấn tảo là giới hạnh của vị ấy’ là paṃsukūliko; (tương tự có) tecīvariko. ‘Hương liệu là hàng hóa của vị ấy’ là gandhiko; (tương tự có) teliko, goḷiko, pūviko, paṇṇiko, tambuliko, loṇiko. ‘Cung là vũ khí của vị ấy’ là cāpiko; (tương tự có) tomariko, muggariko, mosaliko. ‘Sanh y (uẩn, v.v...) là mục đích của vị ấy’ là opadhikaṃ; (tương tự có) sātikaṃ, sāhassikaṃ. 28. තං හන්ත+රහති ගච්ඡතු+ඤ්ඡති+චරති 28. Trong ý nghĩa ‘giết nó’, ‘xứng đáng (nó)’, ‘đi (đến nó)’, ‘lượm lặt (nó)’, (và) ‘thực hành (nó)’. දුතියන්තා හන්තීති එවමාදීස්ව+ත්ථෙසු ණිකො හොති. පක්ඛිනො හන්තීති පක්ඛිකො, සාකුණිකො, මායූරිකො, මච්ඡෙ හන්තීති මච්ඡිකො, මෙනිකො. මිගෙ හන්තීති මාගවිකො, වකාරාගමො[Pg.182]. මිගස්ස ‘‘තදමිනා’’දිනා මගවාදෙසෙපි මාගවිකො. ඔරබ්භිකො, හාරිණිකො. සූකරිකොති ඉකො. සත+මරහතීති සාතිකං, සන්දිට්ඨිකං, එහි පස්ස විධිං අරහතීති එහිපස්සිකො. එත්ථ ත්‍යාද්‍යන්තසමුදායතො අනුකරණත්තා වා තද්ධිතස්ස අභිධානලක්ඛණත්තා වා බහුලංවිධානෙන වා පච්චයො. සාහස්සිකො, කුම්භිකො, දොණිකො, අද්ධමාසිකො, කහාපණිකො, ආසීතිකා ගාථා, නාවුතිකා. සහස්සියොති ඉයො. පරදාරං ගච්ඡතීති පාරදාරිකො, මග්ගිකො, පඤ්ඤාසයොජනිකො, පථිකො. බදරෙ උඤ්ඡතීති බාදරිකො, සාමාකිකො. ධම්මං චරතීති ධම්මිකො, අධම්මිකො. Sau từ ở biến cách thứ hai, trong các ý nghĩa ‘giết’, v.v..., có hậu tố ṇiko. ‘Vị ấy giết các loài chim’ là pakkhiko; (tương tự có) sākuṇiko, māyūriko; ‘vị ấy giết cá’ là macchiko, meniko. ‘Vị ấy giết các con nai’ là māgaviko, có sự chèn vào của vakāra. Ngay cả khi miga được thay thế bằng magava theo (quy tắc) bắt đầu bằng ‘tadaminā’, (kết quả) vẫn là māgaviko. (Tương tự có) orabbhiko, hāriṇiko. Trong (từ) sūkariko, (hậu tố) là iko. ‘Nó xứng đáng một trăm’ là sātikaṃ; (tương tự có) sandiṭṭhikaṃ; ‘nó xứng đáng với phương cách đến để thấy’ là ehipassiko. Ở đây, hậu tố được áp dụng cho toàn bộ cụm từ kết thúc bằng ti, v.v..., hoặc vì nó là sự mô phỏng, hoặc vì bản chất định danh của taddhita, hoặc do quy định đa dạng. (Các ví dụ khác:) Sāhassiko, kumbhiko, doṇiko, addhamāsiko, kahāpaṇiko, (kệ) āsītikā, nāvutikā. Trong (từ) sahassiyo, (hậu tố) là iyo. ‘Vị ấy đi đến vợ người khác’ là pāradāriko; (tương tự có) maggiko, paññāsayojaniko, pathiko. ‘Vị ấy lượm lặt quả táo ta’ là bādariko; (tương tự có) sāmākiko. ‘Vị ấy thực hành Pháp’ là dhammiko; (tương tự có) adhammiko. 29. තෙන කතං කීතං බද්ධ+මභිසඞ්ඛතං සංසට්ඨං හතං හන්ති ජිතං ජයති දිබ්බති ඛනති තරති චරති වහති ජීවතිති 29. Bởi cái đó (nó) được làm, được mua, được buộc, được chế biến, được trộn lẫn, được giết, (nó) giết, được thắng, (nó) thắng, (nó) chơi, (nó) đào, (nó) vượt qua, (nó) đi, (nó) mang, (nó) sống. කතාදීස්ව+ත්ථෙසු ණිකො. කායෙන කතං කායිකං, වාචසිකං, මානසිකංති සකාගමො. වාතෙන කතො ආබාධො වාතිතො, සෙම්හිකො, පිත්තිකො. සතෙන කීතං සාතිකං, සාහස්සිකං, වත්ථෙන කීතං වත්ථිකං, කුම්භිකං, සොවණ්ණිකං, ඝාතිකං. මූලතොව පච්චයො, අමූලවාචිත්තා දෙවදත්තෙන කීතොති න හොති, තදත්ථාප්පතීතියා. වරත්ථාය බද්ධො වාරත්තිකො, ආයසිකො, පාසිකො, සුත්තිකො. ඝතෙන අභිසඞ්ඛතං සංසට්ඨං වා ඝාතිකං, ගොළිකං, දධිකං, මාරීචිකං. ජාලෙන හතො හන්තීති වා ජාලිකො, බාලිසිකො. අක්ඛෙහි ජිතං අක්ඛිකං ධනං, සාලාකිකං, තින්දුකිකො, අම්බඵලිකො. අක්ඛෙහි ජයති දිබ්බති වා අක්ඛිකො. ඛණිත්තියා ඛනතීති [Pg.183] ඛාණිත්තිකො, කුද්දාලිකො. දෙවදත්තෙන ජිතං, අඞ්ගුල්‍යා ඛනතීති න හොති, තදත්ථානවගමා. උළුම්පෙන තරතීති ඔළුම්පිකො, උළුම්පිකොති ඉකො. කුල්ලිකො, ගොපුච්ඡිකො, නාවිකො. සකටෙන චරතීති සාකටිකො, රථිකො. පරප්පිකොති ඉකො. ඛන්ධෙන වහතීති ඛන්ධිකො. අංසිකො, සීසිකොති ඉකො. වෙතනෙන ජීවතීති වෙතනිකො, භතිකො, කයිකො, වික්කයිකො, කයවික්කයිකොති ඉකො. Trong các ý nghĩa như ‘được làm’ v.v... có hậu tố ṇika. Được làm bởi thân là kāyikaṃ, (bởi lời là) vācasikaṃ, (bởi ý là) mānasikaṃ, có sự thêm vào của sa. Bệnh được gây ra bởi gió là vātito, (bởi đờm là) semhiko, (bởi mật là) pittiko. Được mua với một trăm là sātikaṃ, (với một ngàn là) sāhassikaṃ, được mua bằng vải là vatthikaṃ, (bằng nồi là) kumbhikaṃ, (bằng vàng là) sovaṇṇikaṃ, (bằng bơ sữa là) ghātikaṃ. Hậu tố (được thêm) từ gốc, do không phải là từ chỉ giá trị, nên không có (dạng) ‘được mua bởi Devadatta’, vì không hiểu được ý nghĩa đó. Được buộc bằng dây da là vārattiko, (bằng sắt là) āyasiko, (bằng thòng lọng là) pāsiko, (bằng chỉ là) suttiko. Được chế biến hoặc trộn lẫn với bơ sữa là ghātikaṃ, (với mật đường là) goḷikaṃ, (với sữa chua là) dadhikaṃ, (với tiêu là) mārīcikaṃ. Bị giết hoặc giết bằng lưới là jāliko, (bằng lưỡi câu là) bālisiko. Tài sản được thắng bằng xúc xắc là akkhikaṃ, (bằng thẻ là) sālākikaṃ, (bằng quả tinduka là) tindukiko, (bằng quả xoài là) ambaphaliko. Thắng hoặc chơi bằng xúc xắc là akkhiko. Đào bằng cái mai là khāṇittiko, (bằng cái cuốc là) kuddāliko. Không có (dạng) ‘được thắng bởi Devadatta’, ‘đào bằng ngón tay’, vì không hiểu được ý nghĩa đó. Vượt qua bằng bè là oḷumpiko, uḷumpiko là (do hậu tố) ika. (Tương tự) kulliko, gopucchiko, nāviko. Đi bằng xe là sākaṭiko, (bằng cỗ xe là) rathiko. Parappiko là (do hậu tố) ika. Mang bằng vai là khandhiko. (Tương tự) aṃsiko, sīsiko là (do hậu tố) ika. Sống bằng tiền lương là vetaniko, (bằng tiền công là) bhatiko, (bằng việc mua là) kayiko, (bằng việc bán là) vikkayiko, kayavikkayiko là (do hậu tố) ika. 30. තස්ස සංවත්තති 30. Nó dẫn đến điều đó. චතුත්ථ්‍යන්තා සංවත්තතීති අස්මිං අත්ථෙණිකො හොති. පුනබ්භවාය සංවත්තතීති පොනොබ්භවිකො, ඉත්ථියං පොනොබ්භවිකා. ලොකාය සංවත්තතීති ලොකිකො. සුට්ඨු අග්ගොති සග්ගො, සග්ගාය සංවත්තතීති සොවග්ගිකො, සස්සො+වක තදමිනාදීපාඨා. ධනාය සංවත්තතීති ධඤ්ඤං. Hậu tố ṇika được dùng sau một từ ở chỉ định cách trong ý nghĩa ‘dẫn đến’. Dẫn đến tái sanh là ponobbhaviko, ở nữ tánh là ponobbhavikā. Dẫn đến thế gian là lokiko. Tốt đẹp và cao tột là saggo (thiên giới), dẫn đến thiên giới là sovaggiko, (biến đổi) sa thành so và thêm vaka theo quy tắc tadaminādi. Dẫn đến tài sản là dhaññaṃ. 31. තතො සම්භූත+මාගතං 31. Phát sanh từ đó, đến từ đó. පඤ්චම්‍යන්තා සම්භූත+මාගතන්ති එතෙස්ව+ත්ථෙසු ණිකො හොති. මාතිතො සම්භූත+මාගතංවා+ති එත්ථ ‘‘මාතිතො ච භගිනියංච්ඡො’’ති ‘‘මාතිතො’’ති භාගෙන උස්ස ඉම්හි වාක්‍යං, රස්සද්විත්තෙසු මත්තිකං, පෙත්තිකං. ණ්‍ය+රියණ+ර්‍යපච්චයාපි දිස්සන්ති. සුරභිතො සම්භූතං සොරභ්‍යං. යම්හි ථඤ්ඤං. උභයත්ථ ‘‘ලොපො+වණ්ණි+වණ්ණානං’’ති ලොපො. රියණ-පිතුතො සම්භූතො පෙත්තියො, මාතියො, ‘‘රානුබන්ධෙ+න්තසරාදිස්සා’’ති උලොපො, මත්තියො. ර්‍යම්හි-උලොපො, චවග්ගපුබ්බරූපානි, මච්චො වා. Hậu tố ṇika được dùng sau một từ ở xuất xứ cách trong các ý nghĩa ‘phát sanh từ’ và ‘đến từ’. Trong câu ‘phát sanh hoặc đến từ mẹ’, ở đây theo quy tắc ‘mātito ca bhaginiyaṃ ccho’, trong phần ‘mātito’, u được đổi thành i, và sau khi rút ngắn và lặp lại (phụ âm), ta có mattikaṃ, pettikaṃ. Các hậu tố ṇya, riyaṇa, rya cũng được thấy. Phát sanh từ hương thơm là sorabhyaṃ. Trong đó có (hậu tố) thaññaṃ. Ở cả hai trường hợp, có sự lược bỏ theo quy tắc ‘lopo vaṇṇi vaṇṇānaṃ’. Với riyaṇa - phát sanh từ cha là pettiyo, (từ mẹ là) mātiyo; theo quy tắc ‘rānubandhe ntasarādissā’, u bị lược bỏ, (ta có) mattiyo. Với rya - u bị lược bỏ, và (phụ âm) được đồng hóa với nhóm ca, hoặc (thành) macco vā. 32. තත්ථ වසති විදිතො භත්තො නියුත්තො 32. Sống ở đó, được biết đến ở đó, là người phục vụ ở đó, được bổ nhiệm ở đó. සත්තම්‍යන්තා [Pg.184] වසතීත්වෙවමාදීස්ව+ත්ථෙසු ණිකො හොති. රුක්ඛමූලෙ වසතීති රුක්ඛමූලිකො, ආරඤ්ඤිකො, රාජගහිකො, මාගධිකො, සොසානිකො. ලොකෙ විදිතො ලොකිකො. චතුමහාරාජෙසු භත්තා චාතුම්මහාරාජිකා. ද්වාරෙ නියුත්තො දොවාරිකො, දස්සොක තදමිනාදිපාඨා. භණ්ඩාගාරිකො. ඉකෙ-නවකම්මිකො, ආදිකම්මිකො. කියෙ-ජාතිකියො, අන්ධකියො. Hậu tố ṇika được dùng sau một từ ở định sở cách trong các ý nghĩa như ‘sống’ v.v... Sống ở gốc cây là rukkhamūliko, (sống trong) rừng là āraññiko, (sống ở) thành Rājagaha là rājagahiko, (sống ở) xứ Māgadha là māgadhiko, (sống ở) nghĩa địa là sosāniko. Được biết đến trong thế gian là lokiko. Là người phục vụ cho Tứ Đại Thiên Vương là cātummahārājikā. Được bổ nhiệm ở cửa là dovāriko, da được đổi thành so theo quy tắc tadaminādi. (Tương tự) bhaṇḍāgāriko. Với ike - navakammiko, ādikammiko. Với kiye - jātikiyo, andhakiyo. 33. තස්සි+දං 33. Cái này của người đó. ඡට්ඨියන්තා ඉද+මිච්ච+ස්මිං අත්ථෙ ණිකො හොති. සඞ්ඝස්ස ඉදං සඞ්ඝිකං, පුග්ගලිකං, සක්‍යපුත්තිකො, නාටපුත්තිකො, ජෙනදත්තිකො. කියෙ-සස්ස ඉදං සකියො, පරකියො. නියෙඅත්තනියං. කෙ-සකො, රඤ්ඤො ඉදං රාජකං භණ්ඩං. Hậu tố ṇika được dùng sau một từ ở sở thuộc cách trong ý nghĩa ‘cái này của’. Cái này của Tăng-già là saṅghikaṃ, (của cá nhân là) puggalikaṃ, (của Thích tử là) sakyaputtiko, (của con trai vũ công là) nāṭaputtiko, (của Jenadatta là) jenadattiko. Với kiye - cái này của mình là sakiyo, (của người khác là) parakiyo. Với niye - attaniyaṃ. Với ke - sako, cái này của vua là rājakaṃ bhaṇḍaṃ (vật của vua). 34. ණො 34. Hậu tố Ṇo. ඡට්ඨියන්තා ඉද+මිච්ච+ස්මිං අත්ථෙ ණො හොති. කච්චායනස්ස ඉදං කච්චායනං, බ්‍යාකරණං, සොගතං සාසනං, මාහිසං මංසාදි. Hậu tố ṇo được dùng sau một từ ở sở thuộc cách trong ý nghĩa ‘cái này của’. Cái này của Kaccāyana là kaccāyanaṃ, (tức là) ngữ pháp; (giáo pháp) của Thiện Thệ là sogataṃ sāsanaṃ; thịt v.v... của trâu là māhisaṃ. 35. ගවාදීහි යො 35. Hậu tố yo (được thêm) sau các từ như go v.v... ගවාදීහි ඡට්ඨියන්තෙහි ඉද+මිච්ච+ස්මිං අත්ථෙ යො හොති. ගුන්නං ඉදං ගබ්‍යං, අවඞ, මංසාදි. ඉලොපෙ කබ්බං. දුනො ඉදං දබ්බං. Hậu tố yo được dùng sau các từ như go v.v... ở sở thuộc cách trong ý nghĩa ‘cái này của’. Cái này của những con bò là gabyaṃ, (có sự biến đổi thành) avaṅa, (như) thịt v.v... Khi i bị lược bỏ, (ta có) kabbaṃ. Cái này của cây là dabbaṃ. 36. පිතිතො භාතරි රෙය්‍යණ 36. Sau từ pitu, (hậu tố) reyyaṇa được dùng trong ý nghĩa ‘anh/em trai’. ‘‘පිතිතො [Pg.185] මාතිතො’’ති තෙන තෙන සුත්තනිපාතෙනෙව උස්ස ඉ. පිතුසද්දා තස්ස භාතරි රෙය්‍යණ. පිතු භාතා පෙත්තෙය්‍යො. Theo các quy tắc ‘pitito mātito’ đó, u được đổi thành i. Sau từ pitu, hậu tố reyyaṇa được dùng trong ý nghĩa ‘anh/em trai của người đó’. Anh/em trai của cha là petteyyo. 37. මාතිතො ච භගිනියං ච්ඡො 37. Và sau từ mātu, (hậu tố) ccha được dùng trong ý nghĩa ‘chị/em gái’. මාතුතො ච පිතුතො ච තෙසං භගිනියං ච්ඡො හොති. මාතු භගිනි මාතුච්ඡා, පිතු භගිනි පිතුච්ඡා. කථං ‘‘මාතු භාතා මාතුලො’’ති, ‘‘මාතුලාදිත්වානී’’ති නිපාතනා ලපච්චයො. Sau các từ mātu và pitu, hậu tố ccha được dùng trong ý nghĩa ‘chị/em gái của họ’. Chị/em gái của mẹ là mātucchā, chị/em gái của cha là pitucchā. Tại sao có dạng ‘anh/em trai của mẹ là mātulo’? Do được hình thành bất quy tắc theo nhóm ‘mātulādi’, nên có hậu tố la. 38. මාතාපිතූස්වා+මහො 38. Sau các từ mātā và pitā, (có hậu tố) āmaho. මාතාපිතූහි තෙසං මාතාපිතූස්වා+මහො හොති. මාතු මාතා මාතාමහී, මාතු පිතා මාතාමහො. පිතු මාතා පිතාමහී, පිතු පිතා පිතාමහො. න යථාසඞ්ඛ්‍යං පච්චෙකාභිසම්බන්ධතො විසුං විසුං මාතාපිතුසද්දෙහි තෙසං මාතාපිතුන්නං අත්ථෙ පච්චයො හොති. Sau các từ mātā và pitā, hậu tố āmaho được dùng trong ý nghĩa ‘cha mẹ của họ’. Mẹ của mẹ là mātāmahī, cha của mẹ là mātāmaho. Mẹ của cha là pitāmahī, cha của cha là pitāmaho. (Thứ tự) không tương ứng, do mối quan hệ riêng biệt, hậu tố được dùng sau các từ mātā và pitā một cách riêng rẽ trong ý nghĩa cha mẹ của họ. 39. හිතෙ රෙය්‍යණ 39. Trong ý nghĩa ‘có lợi cho’, (có hậu tố) reyyaṇa. මාතාපිතූහි හිතෙ රෙය්‍යණ හොති. මාතු හිතො මත්තෙය්‍යො, පෙත්තෙය්‍යො. Sau các từ mātā và pitā, hậu tố reyyaṇa được dùng trong ý nghĩa ‘có lợi cho’. Có lợi cho mẹ là matteyyo, (có lợi cho cha là) petteyyo. 40. නින්දා+ඤ්ඤාත+ප්ප පටිභාග රස්ස දයා සඤ්ඤාසු කො 40. Trong các ý nghĩa chê bai, không rõ, nhỏ bé, tương tự, rút gọn, thương mến, và danh xưng, (có hậu tố) ko. නින්දාදීස්ව+ත්ථෙසු නාමස්මා කො හොති. නින්දායං-නින්දිතො මුණ්ඩො මුණ්ඩකො, එවං සමණකො, පණ්ඩිතකො, බ්‍රාහ්මණකො[Pg.186], වෙය්‍යාකරණකො. අඤ්ඤාතෙ-කස්සා+යං අස්සො අස්සකො, පයොගසාමත්ථියා සම්බන්ධිවිසෙසානාවගමො+වගම්‍යතෙ. අප්පත්ථෙ-අප්පකං තෙලං තෙලකං, ඝතකං. පටිභාගත්ථෙ-හත්ථී විය හත්ථිකො, අස්සකො, බලීබද්ධකො. ‘‘ඉමෙ නො හත්ථිකා අස්සා, බලීබද්ධා ච නො ඉමෙ’’ත්‍යාදිපාඨෙ ‘‘ලොපො’’ති කපච්චයලොපෙන වා අභෙදොපචාරෙන වා දට්ඨබ්බං, ඉමෙ ච දාරුආදීහි කතරූපානි. රස්සෙරස්සො මානුසො මානුසකො, රුක්ඛකො, පිලක්ඛකො. දයායං-දයිතො=නුකම්පිතො පුත්තො පුත්තකො, වච්ඡකො. සඤ්ඤායං-මොරො විය මොරකො, කතකො, භතකො. Trong các ý nghĩa như chê bai v.v..., hậu tố ko được dùng sau một danh từ. Về chê bai - người đầu trọc đáng chê là muṇḍako, tương tự samaṇako, paṇḍitako, brāhmaṇako, veyyākaraṇako. Về không rõ - con ngựa này của ai là assako, do năng lực của cách dùng, sự không hiểu rõ về mối quan hệ cụ thể được ngụ ý. Về ý nghĩa nhỏ bé - một ít dầu là telakaṃ, (một ít) bơ sữa là ghatakaṃ. Về ý nghĩa tương tự - giống như con voi là hatthiko, (giống như con ngựa là) assako, (giống như con bò đực là) balībaddhako. Trong đoạn văn như ‘Đây là những con voi, con ngựa, và con bò đực của chúng ta’, cần hiểu rằng có sự lược bỏ hậu tố ka theo quy tắc ‘lopo’, hoặc do phép ẩn dụ không phân biệt, và đây là những hình tượng được làm bằng gỗ v.v... Về rút gọn - người nhỏ bé là mānusako, (cây nhỏ là) rukkhako, pilakkhako. Về thương mến - người con trai được thương mến = được cảm thông là puttako, (con bê con là) vacchako. Về danh xưng - giống như con công là morako, (tấm thảm là) katako, (người làm thuê là) bhatako. 41. ත+මස්ස පරිමාණං ණිකො ච 41. Đó là số lượng của cái này, và (có hậu tố) ṇiko. පඨමන්තා අස්සෙති අස්මිං අත්ථෙ ණිකො හොති කො ච, තඤ්චෙ පඨමන්තං පරිමාණං භවති. දොණාදීනං පරිමිතවීහාදීනං කරණත්තා ‘‘පරිමීයන්ත්‍ය+නෙනාති පරිමාණ’’න්ති හොති. දොණො පරිමාණ+මස්සාති දොණිකො වීහි, ඛාරසතිකො, ඛාරසහස්සිකො, ආසීතිකො වයො, උපඩ්ඪකායො පරිමාණ+මස්ස උපඩ්ඪකායිකං බිම්බොහනං. පඤ්චකං, ඡක්කං. Hậu tố ṇika và ka được dùng sau một danh từ ở biến cách thứ nhất trong ý nghĩa ‘của nó’, nếu danh từ ở biến cách thứ nhất ấy là một sự đo lường. Do vì doṇa v.v... là công cụ để đo lường lúa v.v... nên (từ) ‘parimāṇa’ được hình thành là ‘‘parimīyati anena iti parimāṇaṃ’’. (Ví dụ:) doṇo parimāṇaṃ assa iti doṇiko vīhi (lúa có đơn vị đo lường là một doṇa), khārasatiko (một trăm khāri), khārasahassiko (một ngàn khāri), āsītiko vayo (tuổi thọ tám mươi), upaḍḍhakāyo parimāṇaṃ assa upaḍḍhakāyikaṃ bimbohanaṃ (cái gối có kích thước bằng nửa thân người). Pañcakaṃ (nhóm năm), chakkaṃ (nhóm sáu). 42. ය+තෙ+තෙහි+ත්තකො 42. (Hậu tố) ttaka (được dùng sau) ya, ta, eta. යාදීහි පඨමන්තෙහි අස්සෙති ඡට්ඨ්‍යත්ථෙ ත්තකො හොති, තඤ්චෙ පඨමන්තං පරිමාණං භවති. යං පරිමාණ+මස්ස යත්තකං, තත්තකං, ‘‘එතස්සෙට ත්තකෙ’’ති එතස්ස එට, එත්තකං. ආවතකෙ-යං පරිමාණ+මස්ස යාවතකො, තාවතකො. Hậu tố ttaka được dùng sau các từ ya v.v... ở biến cách thứ nhất trong ý nghĩa của biến cách thứ sáu ‘của nó’, nếu danh từ ở biến cách thứ nhất ấy là một sự đo lường. (Ví dụ:) yaṃ parimāṇaṃ assa (cái có sự đo lường là chừng nào) thành yattakaṃ (chừng ấy), tattakaṃ (chừng đó). Theo quy tắc ‘‘etasseṭa ttake’’, eta được đổi thành eṭa, (nên có) ettakaṃ (chừng này). Trong trường hợp āvataka: yaṃ parimāṇaṃ assa (cái có sự đo lường là chừng nào) thành yāvatako (chừng nào), tāvatako (chừng đó). 43. සබ්බා චා+වන්තු 43. (Hậu tố) āvantu (được dùng sau) sabba và (các từ khác). සබ්බතො [Pg.187] පඨමන්තා යාදීහි ච අස්සෙති ඡට්ඨ්‍යත්ථෙ ආවන්තු හොති, තඤ්චෙ පඨමන්තං පරිමාණං භවති. සබ්බං පරිමාණ+මස්ස සබ්බාවන්තං, ‘‘අංඞං නපුංසකෙ’’ති අං. යාවන්තං, තාවන්තං. Hậu tố āvantu được dùng sau từ sabba và các từ ya v.v... ở biến cách thứ nhất trong ý nghĩa của biến cách thứ sáu ‘của nó’, nếu danh từ ở biến cách thứ nhất ấy là một sự đo lường. (Ví dụ:) sabbaṃ parimāṇaṃ assa (cái có sự đo lường là tất cả) thành sabbāvantaṃ (tất cả chừng ấy); theo quy tắc ‘‘aṃṅaṃ napuṃsake’’, (kết thúc là) aṃ. Yāvantaṃ (chừng nào), tāvantaṃ (chừng đó). 44. කිම්හා රති+රීව+රීවතක+රිත්තකා 44. (Các hậu tố) rati, rīva, rīvataka, rittaka (được dùng sau) kiṃ. කිම්හා පඨමන්තා අස්සෙති ඡට්ඨ්‍යත්ථෙ රති+රීව+රීවතක+රිත්තකා හොන්ති. කිංසඞ්ඛ්‍යානං පරිමාණ+මෙසං කති, රානුබන්ධත්තා ඉංභාගලොපො. කීව, කීවතකං, කිත්තකං. රීවන්තො සභාවතො අසංඛ්‍යො. Các hậu tố rati, rīva, rīvataka, rittaka được dùng sau từ kiṃ ở biến cách thứ nhất trong ý nghĩa của biến cách thứ sáu ‘của nó’. (Ví dụ:) kiṃsaṅkhyānaṃ parimāṇaṃ esaṃ (số lượng đo lường của chúng là bao nhiêu) thành kati (bao nhiêu); do có chỉ tố r (trong rati) nên phần iṃ (của kiṃ) bị xóa bỏ. Kīva (bao lớn), kīvatakaṃ (bao lớn), kittakaṃ (bao nhiêu). Từ tận cùng bằng rīva tự bản chất không phải là số từ. 45. සඤ්ජාතං තාරකාදිත්වි+තොති 45. (Hậu tố) ita (được dùng sau) tārakā v.v... (trong ý nghĩa) đã sanh khởi. සඤ්ජාතත්ථෙ ඉතො. තාරකා සඤ්ජාතා අස්ස තාරකිතං ගගනං, පුප්ඵානි සඤ්ජාතානි අස්ස පුප්ඵිතො රුක්ඛො, පල්ලවිතා ලතා. Hậu tố ita được dùng trong ý nghĩa ‘đã sanh khởi’. (Ví dụ:) tārakā sañjātā assa (nơi các vì sao đã sanh khởi) thành tārakitaṃ gaganaṃ (bầu trời đầy sao); pupphāni sañjātāni assa (nơi các đóa hoa đã sanh khởi) thành pupphito rukkho (cây trổ hoa); pallavitā latā (dây leo đâm chồi). 46. මානෙ මත්තො 46. (Hậu tố) matta (được dùng trong ý nghĩa) đo lường. පඨමන්තා මානවුත්තිතො අස්සෙති අස්මිං අත්ථෙ මත්තො හොති. පලං උම්මාන+මස්ස පලමත්තං. හත්ථො පණාම+මස්ස හත්ථමත්තං. සතං මාන+මස්ස සතමත්තං. දොණො පරිමාණ+මස්ස දොණමත්තං. අභෙදොපචාරා දොණොතිපි හොති. මීයතෙ+නෙනාති මානං, මානස්ස සම්බන්ධිත්තා ඡට්ඨ්‍යන්තභූතානමෙව විධි හොති. එත්ථ ච – Hậu tố matta được dùng sau một danh từ ở biến cách thứ nhất chỉ sự đo lường trong ý nghĩa ‘của nó’. (Ví dụ:) palaṃ ummānaṃ assa (cái có đơn vị cân là một pala) thành palamattaṃ. hattho pamāṇaṃ assa (cái có đơn vị đo chiều dài là một cubit) thành hatthamattaṃ. sataṃ mānaṃ assa (cái có số lượng là một trăm) thành satamattaṃ. doṇo parimāṇaṃ assa (cái có đơn vị đo dung tích là một doṇa) thành doṇamattaṃ. Do phép chuyển nghĩa không phân biệt, cũng có thể là doṇo. (Từ) mānaṃ được hình thành là ‘mīyate anena iti mānaṃ’. Do có liên quan đến sự đo lường, quy tắc này chỉ áp dụng cho những từ ở biến cách thứ sáu. Và ở đây – උද්ධමානන්තු [Pg.188] උම්මානං, පරිමාණන්තු සබ්බතො; පමාණං හොති ආයාමො, සංඛ්‍යාසෙසො තු සබ්බතො. Sự đo lường hướng lên là ummāna (cân), sự đo lường khắp nơi là parimāṇa (dung tích); sự đo lường chiều dài là pamāṇa, còn lại số đếm (saṅkhyā) là (đo lường) chung cho tất cả. 47. තග්ඝො චු+ද්ධං 47. (Hậu tố) taggha cũng (được dùng trong ý nghĩa) đo lường hướng lên. උද්ධමානවුත්තිතො තග්ඝො හොති මත්තො ච. ජණ්ණු පරිමාණ+මස්ස ජණ්ණුතග්ඝං, ජණ්ණුමත්තං. Hậu tố taggha và matta được dùng sau một từ chỉ sự đo lường hướng lên. (Ví dụ:) jaṇṇu parimāṇaṃ assa (cái có chiều cao là đầu gối) thành jaṇṇutagghaṃ, jaṇṇumattaṃ (sâu đến đầu gối). 48. ණො ච පුරිසාති 48. Và (hậu tố) ṇa (được dùng sau) purisa. පුරිසා ණො හොති මත්තාදයො ච. පුරිසො පරිමාණ+මස්ස පොරිසං, පුරිසමත්තං+පුරිසතග්ඝං. Hậu tố ṇa và matta v.v... được dùng sau từ purisa. (Ví dụ:) puriso parimāṇaṃ assa (cái có chiều cao là một người) thành porisaṃ, purisamattaṃ, purisatagghaṃ (cao bằng một người). 49. අයු+භද්විතීහං+සෙ 49. (Hậu tố) aya (được dùng sau) ubha, dvi, ti (chỉ) bộ phận. උභද්විතීහි අවයවවුත්තීහි අයො හොති. උභො අංසා අස්ස උභයං, ද්වයං, තයං. අංසසම්බන්ධෙන සමුදායෙ විධි හොතීති න උභයාදිතො බහුවචනන්ති චෙ, ‘‘රාහුනො සිරො’’ ත්‍යාදො අභෙදෙපි භෙදවිවක්ඛාය ලබ්භමානතො බහුවචනං හොතෙව. Hậu tố aya được dùng sau các từ ubha, dvi, ti chỉ thành phần. (Ví dụ:) ubho aṃsā assa (cái có hai phần) thành ubhayaṃ (cả hai), dvayaṃ (bộ đôi), tayaṃ (bộ ba). Nếu nói rằng: ‘Vì quy tắc này áp dụng cho toàn thể thông qua mối liên hệ với các bộ phận, nên không có số nhiều sau ubhaya v.v...’, (thì không đúng, vì) giống như trong trường hợp ‘‘rāhuno siro’’ (đầu của Rāhu), mặc dù không có sự tách biệt, nhưng do ý muốn phân biệt nên vẫn có thể dùng số nhiều, do đó số nhiều vẫn tồn tại. 50. සඞ්ඛ්‍යාය සච්චු+තී+සා+ස+දසන්තායා+ධිකා+ස්මිං සතසහස්සෙ ඩො 50. Hậu tố ḍa được dùng sau một số từ ở biến cách thứ nhất tận cùng bằng sati, uti, īsa, āsa, dasa, trong ý nghĩa ‘hơn’, theo ý nghĩa của biến cách thứ bảy ‘trong đó’, nếu (nền tảng) là một trăm hoặc một ngàn. සත්‍යන්තාය උත්‍යන්තාය ඊසන්තාය ආසන්තාය දසන්තාය සඞ්ඛ්‍යාය පඨමන්තාය අස්මින්ති සත්තම්‍යත්ථෙ ඩො හොති, සා චෙ [Pg.189] සඞ්ඛ්‍යා අධිකා හොති, ය+දස්මින්ති, තං චෙ සතං සහස්සං සතසහස්සං වා හොති. වීසති අධිකා අස්මිං සතෙති වීසංසතං. Hậu tố ḍa được dùng sau một số từ ở biến cách thứ nhất tận cùng bằng sati, uti, īsa, āsa, dasa, trong ý nghĩa của biến cách thứ bảy ‘trong đó’, nếu số từ ấy có nghĩa là ‘hơn’, và nếu cái ‘trong đó’ là một trăm, một ngàn, hoặc một trăm ngàn. (Ví dụ:) vīsati adhikā asmiṃ sate iti (hai mươi hơn trong một trăm này) thành vīsaṃsataṃ (một trăm hai mươi). 139. ඩෙ සතිස්ස තිස්සති 139. Khi ḍa theo sau, ti của sati (bị xóa bỏ). ඩෙ පරෙ සත්‍යන්තස්ස තිකාරස්ස ලොපො හොති. එකවීසංසතං සහස්සං සතසහස්සං වා. තිංසති අධිකා අස්මිං සතාදිකෙති තිංසසතං එකතිංසසතං ඉච්චාදි. උත්‍යන්තායනවුති අධිකා අස්මිං සතාදිකෙති නවුතංසතං සහස්සං සතසහස්සං වා. ඊසන්තාය-චත්තාලීසං අධිකා අස්මිං සතෙ සහස්සෙ සතසහස්සෙති චත්තාලීසසත+මිච්චාදි. ආසන්තාය එවං, පඤ්ඤාසංසත+මිච්චාදි. දසන්තාය-එකාදසංසත+මිච්චාදි. Khi ḍa theo sau, âm ti của từ tận cùng bằng sati bị xóa bỏ. (Ví dụ:) ekavīsaṃsataṃ sahassaṃ vā satasahassaṃ (một trăm/một ngàn/một trăm ngàn cộng hai mươi mốt). Tiṃsati adhikā asmiṃ satādike iti tiṃsasataṃ (một trăm ba mươi), ekatiṃsasataṃ (một trăm ba mươi mốt) v.v... Đối với từ tận cùng bằng uti: navuti adhikā asmiṃ satādike iti navutaṃsataṃ sahassaṃ vā satasahassaṃ (một trăm/một ngàn/một trăm ngàn cộng chín mươi). Đối với từ tận cùng bằng īsa: cattālīsaṃ adhikā asmiṃ sate sahasse satasahasse iti cattālīsasataṃ v.v... (một trăm bốn mươi). Đối với từ tận cùng bằng āsa cũng vậy: paññāsaṃsataṃ v.v... (một trăm năm mươi). Đối với từ tận cùng bằng dasa: ekādasaṃsataṃ v.v... (một trăm mười một). 51. තස්ස පූරණෙ+කාදසාදිතො වා 51. (Hậu tố ḍa được dùng) tùy chọn sau ekādasa v.v... trong ý nghĩa ‘sự hoàn thành của nó’ (số thứ tự). ඡට්ඨියන්තායෙ+කාදසාදිකාය සංඛ්‍යාය ඩො හොති පූරණත්ථෙ විභාසා. සා සංඛ්‍යා පූරියතෙ යෙන තං පූරණං. එකාදසන්නං පූරණො එකාදසො. අඤ්ඤත්‍ර ‘‘ම පඤ්චාදිකතීහී’’ති මො, එකාදසමො. වීසතියා පූරණො වීසො වීසතිමො, තිංසො, තිංසතිමො. වාසද්දස්ස වවත්ථිතවිභාසත්තා නිච්චං චත්තාලීසො පඤ්ඤාසො. Hậu tố ḍa được dùng tùy chọn sau số từ ekādasa v.v... ở biến cách thứ sáu trong ý nghĩa ‘sự hoàn thành’. Cái mà nhờ đó số được hoàn thành gọi là pūraṇa (số thứ tự). (Ví dụ:) ekādasannaṃ pūraṇo (cái hoàn thành của mười một) là ekādaso (thứ mười một). Trong trường hợp khác, theo quy tắc ‘‘ma pañcādikatīhī’’, hậu tố là ma, (nên có) ekādasamo. Vīsatiyā pūraṇo (cái hoàn thành của hai mươi) là vīso hoặc vīsatimo; (cái hoàn thành của ba mươi là) tiṃso, tiṃsatimo. Do từ vā (tùy chọn) có sự tùy chọn giới hạn, nên luôn là cattālīso (thứ bốn mươi), paññāso (thứ năm mươi). 52. ම පඤ්චාදිකතීහිති 52. (Hậu tố) ma (được dùng sau) pañca v.v... và kati. මපච්චයෙ පඤ්චමො, පඤ්චමී. සත්තමො, සත්තමී. අට්ඨමො, අට්ඨමී. කතිමො, කතිමී ඉච්චාදි. Với hậu tố ma: pañcamo (thứ năm, nam tính), pañcamī (thứ năm, nữ tính). Sattamo (thứ bảy), sattamī. Aṭṭhamo (thứ tám), aṭṭhamī. Katimo (thứ mấy), katimī, v.v... 53. සථාදීන+මි චති 53. Và i (là sự thay thế cuối cùng) của sata v.v... සතාදීනං [Pg.190] මො ච අන්තාදෙසො ඉ ච. සතස්ස පූරණො සතිමො, සහස්සිමො. Hậu tố ma được dùng sau sata v.v..., và i thay thế cho âm cuối. (Ví dụ:) satassa pūraṇo (cái hoàn thành của một trăm) là satimo (thứ một trăm), sahassimo (thứ một ngàn). 54. ඡා ට්ඨ+ට්ඨමාති 54. (Các hậu tố) ṭṭha và ṭṭhama (được dùng sau) cha. ඡසද්දා පූරණත්ථෙ ට්ඨ+ට්ඨමා. ඡන්නං පූරණො ඡට්ඨො, ඡට්ඨමො. ඉත්ථියං ඡට්ඨී, ඡට්ඨමී. ‘‘චතුත්ථදුතියෙස්වෙ+සං තතියපඨමා’’ති නිපාතනා පූරණත්ථෙ ද්විතො තියො ද්විස්ස දු ච, තිචතූහි තිස්ස අ, තිය+ත්ථා ච යථාක්කමං, දුතියො තතියො, චතුත්ථො. Sau từ cha trong ý nghĩa ‘sự hoàn thành’ là các hậu tố ṭṭha và ṭṭhama. (Ví dụ:) channaṃ pūraṇo (cái hoàn thành của sáu) là chaṭṭho (thứ sáu), chaṭṭhamo. Ở nữ tính là chaṭṭhī, chaṭṭhamī. Do sự hình thành bất quy tắc theo quy tắc ‘‘Catutthadutiyesve saṃ tatiyapaṭhamā’’, trong ý nghĩa ‘sự hoàn thành’, sau dvi là tiya và dvi đổi thành du; sau ti và catu lần lượt là tiya và ttha, và ti đổi thành ta; (do đó có) dutiyo (thứ hai), tatiyo (thứ ba), catuttho (thứ tư). 55. එකා කා+ක්‍ය+සහායෙ 55. Sau eka, (dùng) ka và kya trong nghĩa không có bạn đồng hành. ‘‘සති බ්‍යභිචාරෙ විසෙසනං සාත්ථකං’’ති ඤායා සංඛ්‍යාතො විසෙසෙතුං ‘‘අසහායෙ’’ති වුත්තං. එකස්මා අසහායත්ථෙ ක+ආකී හොන්ති වා. එකොව එකකො, එකාකී, එකො වා. Theo quy luật: ‘Khi có sự sai khác, đặc tính từ mới có ý nghĩa’, từ ‘asahāye’ được nói đến để phân biệt với số đếm. Sau eka trong nghĩa không có bạn đồng hành, có thể có các hậu tố ka và ākī. Ekova (chỉ một) trở thành ekako, ekākī, hoặc eko. 56. වච්ඡාදීහි තනුත්තෙ තරො 56. Sau vaccha v.v..., (dùng) taro trong nghĩa giảm thiểu. වච්ඡාදීනං සභාවස්ස තනුත්තෙ=කිඤ්චිමත්තාවසෙසෙ තරො හොති. සො=සකො භාවො සභාවො අත්තනියපවත්තිනිමිත්තං. සුසුත්තස්ස තනුත්තෙ වච්ඡතරො, ඉත්ථියං වච්ඡතරී. යොබ්බනස්ස තනුත්තෙ ඔක්ඛතරො. ඔක්ඛා=දුතියවයට්ඨගොණො. අස්සභාවස්ස තනුත්තෙ අස්සතරො. ගාවොති ජාතිසාමත්ථියස්ස තනුත්තෙ උසභතරො. එත්ථ තනුත්තං අප්පබලතා. Sau các từ vaccha v.v..., khi bản chất của chúng bị giảm thiểu, nghĩa là chỉ còn lại một chút, thì có hậu tố taro. Sabhāvo là bản chất riêng của nó, là nguyên nhân cho sự vận hành của chính nó. Khi trạng thái còn non tơ giảm đi, (con bê đực) là vacchataro, giống cái là vacchatarī. Khi tuổi thanh xuân giảm đi, (con bò đực) là okkhataro. Okkhā là con bò đực ở độ tuổi thứ hai. Khi bản chất của con ngựa giảm đi, (nó là) assataro. Khi năng lực của loài bò giảm đi, (con bò đực) là usabhataro. Ở đây, sự giảm thiểu có nghĩa là ít sức mạnh. 57. කිම්හා නිද්ධාරණෙ රතර+රතමා 57. Sau kiṃ, (dùng) ratara và ratama trong nghĩa xác định. කිංසද්දා [Pg.191] නිද්ධාරණෙ රතර+රතමා හොන්ති. කො එවාති කතරො භවතං දෙවදත්තො, කතරො භවතං කට්ඨො. කතමො භවතං දෙවදත්තො, කතමො භවතං කට්ඨො. භාරද්වාජානං කතමො+සි බ්‍රහ්මෙ. Sau từ kiṃ, trong nghĩa xác định, có các hậu tố ratara và ratama. (Ví dụ:) Kataro bhavataṃ devadatto (ai trong hai ngài là Devadatta?), kataro bhavataṃ kaṭṭho (ai trong hai ngài là Kaṭṭha?). Katamo bhavataṃ devadatto (ai trong số các ngài là Devadatta?), katamo bhavataṃ kaṭṭho (ai trong số các ngài là Kaṭṭha?). Bhāradvājānaṃ katamo'si brahme (này Bà-la-môn, ngài là ai trong số các vị Bhāradvāja?). 58. තෙන දත්තෙ ලි+යාති 58. Trong nghĩa ‘được ban cho bởi người ấy’, (dùng) la và iya. දත්තෙ+භිධෙය්‍යෙ ල+ඉයා හොන්ති බහුලාධිකාරා මනුස්සසඤ්ඤායං. දෙවෙන දත්තො දෙවලො දෙවියො, බ්‍රහ්මලො බ්‍රහ්මියො. සීවලො සීවියො සිස්ස දීඝො. දෙව+බ්‍රහ්ම+සිවාති තන්නාමකා මනුස්සා. (රත්තමිච්චාදිඅනෙකත්ථතද්ධිතං). Trong nghĩa ‘được ban cho’, các hậu tố la và iya được dùng, theo quyền của quy tắc bahula (đa dạng), khi là tên người. Devena datto (được trời Deva ban cho) thành devalo, deviyo. (Tương tự) brahmalo, brahmiyo. Sīvalo, sīviyo, nguyên âm i của siva được trường hóa. Deva, brahma, siva là tên của những người đó. (Đây là phần taddhita nhiều nghĩa bắt đầu bằng ratta). 59. තස්ස භාවකම්මෙසුත්ත+තා+ත්තන+ණ්‍ය+ණෙය්‍ය+ණි+ය+ණියා 59. Trong nghĩa bản chất (bhāva) và hành động (kamma) của nó, (dùng các hậu tố) tta, tā, ttana, ṇya, ṇeyya, ṇa, iya, ṇiya. ඡට්ඨියන්තා භාවෙ කම්මෙ ච ත්තාදයො හොන්ති බහුලං. න සබ්බෙ පච්චයා සබ්බතො හොන්ති අඤ්ඤත්‍රත්ත+තාහි. භවන්ති එතස්මා බුද්ධිසද්දාති භාවො සද්දපවත්තිනිමිත්තං. වුත්තඤ්ච – Sau một từ ở cách thứ sáu, các hậu tố tta v.v... được dùng một cách đa dạng trong nghĩa bản chất (bhāva) và hành động (kamma). Không phải tất cả các hậu tố đều được dùng sau tất cả các từ, ngoại trừ tta và tā. Bhāva là nguyên nhân cho sự vận hành của một từ, vì từ đó mà nhận thức và từ ngữ phát sinh. Và đã được nói rằng – හොන්ත්‍ය+ස්මා සද්දබුද්ධීති, භාවො තං සද්දවුත්තියා; නිමිත්තභූතං නාමඤ්ච, ජාති දබ්බං ක්‍රියා ගුණොති. Bản chất (bhāva) là cái từ đó mà từ ngữ và nhận thức phát sinh; nó là nguyên nhân cho sự vận hành của từ; và nó có thể là tên riêng, chủng loại, vật thể, hành động, hoặc phẩm chất. නීලස්ස පටස්ස භාවො නීලත්තං නීලතාති ගුණො භාවො. එත්ථ නීලගුණවසෙන පටෙ නීලසද්දස්ස වුත්තියා පටබුද්ධියා නිමිත්තං භාවො නාම. නීලස්ස ගුණස්ස භාවො නීලත්තං නීලතාති නීලගුණජාති, එත්ථ නීලගුණජාති නිමිත්තං හුත්වා නීලසද්දස්ස ගුණවුත්තියා [Pg.192] නීලගුණජාති නිමිත්තං. ගොත්තං ගොතාති ගොජාති, එත්ථ ජාතිසද්දානං දබ්බවුත්තියා සති ජාති නිමිත්තං. පාචකස්ස භාවො පාචකත්තංති ක්‍රියාසම්බන්ධිත්තං භාවො, එත්ථ පචනක්‍රියාසම්බන්ධිත්තං භාවො. දණ්ඩිත්තං විසාණිත්තං රාජපුරිසත්තංති දණ්ඩ+විසාණ+රාජදබ්බානං සම්බන්ධිත්තං භාවො, දණ්ඩීත්‍යාදිසද්දපවත්තියා නිමිත්තත්තා. Bản chất của tấm vải xanh (nīlassa paṭassa bhāvo) là nīlattaṃ, nīlatā (màu xanh); ở đây phẩm chất là bhāva. Ở đây, nhờ vào phẩm chất màu xanh, nguyên nhân cho sự vận hành của từ ‘xanh’ đối với tấm vải và cho nhận thức về tấm vải (là màu xanh) được gọi là bhāva. Bản chất của phẩm chất màu xanh (nīlassa guṇassa bhāvo) là nīlattaṃ, nīlatā, tức là chủng loại của phẩm chất màu xanh; ở đây, chủng loại của phẩm chất màu xanh trở thành nguyên nhân cho sự vận hành của từ ‘xanh’ đối với phẩm chất. Gottaṃ, gotā là chủng loại bò (gojāti); ở đây, khi các từ chỉ chủng loại được áp dụng cho một vật thể, chủng loại là nguyên nhân. Bản chất của người nấu ăn (pācakassa bhāvo) là pācakattaṃ, tức là sự liên quan đến hành động (nấu ăn) là bhāva. Daṇḍittaṃ, visāṇittaṃ, rājapurisattaṃ là sự liên quan đến các vật thể gậy, sừng, vua là bhāva, vì nó là nguyên nhân cho sự vận hành của các từ như daṇḍī v.v... දෙවදත්තස්ස භාවො දෙවදත්තත්තං, චන්දත්තං, සූරියත්තංති තදවත්ථා විසෙසසාමඤ්ඤං, දෙවදත්තස්ස බාලතාදිඅවත්ථාභෙදො, චන්දස්ස කලාදිඅවත්ථභෙදො ච, සූරියස්ස මන්දපටුතාදිඅවත්ථාභෙදො ච සාමඤ්ඤං, තදෙත්ථ නිමිත්තං. එත්ථ විජ්ජමානපදත්ථානං විසයභූතසඤ්ඤාසද්දානං පවත්තිනිමිත්තං වුත්තං. ආකාසත්තං අභාවත්තංති, තත්ථ ඝටාකාස+පීඨරාකාස, පටාභාව+ඝටාභාවාදිනා උපචරිතභෙදසාමඤ්ඤං භාවො. Bản chất của Devadatta là devadattattaṃ, candattaṃ, sūriyattaṃ, đó là tính phổ quát của một trạng thái cụ thể; sự khác biệt về trạng thái của Devadatta như tuổi thơ v.v..., sự khác biệt về trạng thái của mặt trăng như các tuần trăng v.v..., và sự khác biệt về trạng thái của mặt trời như mờ hay sáng v.v..., tính phổ quát đó là nguyên nhân ở đây. Ở đây, nguyên nhân cho sự vận hành của các danh từ riêng, vốn là đối tượng của các ý nghĩa từ ngữ hiện hữu, đã được nói đến. Ākāsattaṃ, abhāvattaṃ: ở đó, tính phổ quát của các sự khác biệt được dùng theo nghĩa ẩn dụ như ‘không gian trong cái bình’, ‘không gian trong cái ghế’, ‘sự không tồn tại của tấm vải’, ‘sự không tồn tại của cái bình’ v.v... là bhāva. ත්තන-පුථුජ්ජනත්තනං. වෙදනාය භාවො වෙදනත්තනං, රස්සො. එවං ජායත්තනං, ජාරත්තනං. Ttana: puthujjanattanaṃ (trạng thái phàm phu). Bản chất của cảm thọ (vedanāya bhāvo) là vedanattanaṃ, nguyên âm được rút ngắn. Tương tự, jāyattanaṃ (trạng thái làm vợ), jārattanaṃ (trạng thái làm tình nhân). ණ්‍ය-අලසස්ස භාවො කම්මං වා ආලස්‍යං, එත්ථ ‘‘ලොපො+වණ්ණි+වණ්ණානං’’ති අ-ලොපෙ ‘‘සරාන+මාදිස්සා’’දිනා ආකාරො, එව+මුපරි ච. බ්‍රාහ්මණස්ස භාවො බ්‍රහ්මඤ්ඤං, ඤ්ඤකාරපුබ්බරූපානි. චාපල්‍යං, නෙපුඤ්ඤං, පෙසුඤ්ඤං, රඤ්ඤො භාවො රජ්ජං, ආධිපච්චං, දායජ්ජං, වෙසම්මං, වෙසමං, ණපච්චයො. සඛිනො භාවො සඛ්‍යං, වාණිජ්ජං, ආරොග්‍යං, ඔදග්‍යං, ආනණ්‍යං, දුබ්බල්‍යං, බල්‍යං, පණ්ඩිච්චං, බාහුස්සච්චං, පොරොහිච්චං. මුට්ඨස්සතිස්ස භාවො මුට්ඨස්සච්චං, ඉලොපො. කොසල්ලං, වෙපුල්ලං. සමානස්ස භාවො සාමඤ්ඤං, පෙරිස්සං, සොමනස්සං, දොමනස්සං, සොවචස්සං, දොවචස්සං, නිපකස්ස [Pg.193] භාවො නෙපක්කං, ආධික්කං, දුභගස්ස භාවො දොභග්ගං, සරූපස්ස භාවො සාරුප්පං, ඔපම්මං, සොඛුම්මං, තථස්ස භාවො තච්ඡං. දුම්මෙධස්ස භාවො දුම්මෙජ්ඣං. භෙසජස්ස භාවො භෙසජ්ජං, බ්‍යාවටස්ස කම්මං වෙය්‍යාවච්චං යථා වෙය්‍යාකරණං. Ṇya: Bản chất hay hành động của người lười biếng (alasassa bhāvo kammaṃ vā) là ālasyaṃ; ở đây, sau khi âm a bị xóa theo quy tắc ‘lopo'vaṇṇi...’, nguyên âm đầu được trường hóa theo quy tắc ‘sarānamādissā...’, và tương tự ở trên. Bản chất của Bà-la-môn (brāhmaṇassa bhāvo) là brahmaññaṃ, có sự đồng hóa thành ññ. Cāpalyaṃ (sự nông nổi), nepuññaṃ (sự khéo léo), pesuññaṃ (sự nói xấu), bản chất của vua (rañño bhāvo) là rajjaṃ (vương quyền), ādhipaccaṃ (quyền tối cao), dāyajjaṃ (quyền thừa kế), vesammaṃ, vesamaṃ (sự không bình đẳng, với hậu tố ṇa). Bản chất của người bạn (sakhino bhāvo) là sakhyaṃ (tình bạn), vāṇijjaṃ (thương mại), ārogyaṃ (sức khỏe), odagyaṃ (sự hân hoan), ānaṇyaṃ (sự không mắc nợ), dubbalyaṃ (sự yếu đuối), balyaṃ (sức mạnh), paṇḍiccaṃ (trí tuệ), bāhussaccaṃ (sự học rộng), porohiccaṃ (chức tư tế). Bản chất của người đãng trí (muṭṭhassatissa bhāvo) là muṭṭhassaccaṃ, âm i bị xóa. Kosallaṃ (sự thiện xảo), vepullaṃ (sự dồi dào). Bản chất của sự bình thường (samānassa bhāvo) là sāmaññaṃ (tính phổ quát), perissaṃ, somanassaṃ (hỷ), domanassaṃ (ưu), sovacassaṃ (sự dễ bảo), dovacassaṃ (sự khó bảo), bản chất của người thận trọng (nipakassa bhāvo) là nepakkaṃ (sự thận trọng), ādhikkaṃ (sự thái quá), bản chất của người bất hạnh (dubhagassa bhāvo) là dobhaggaṃ (sự bất hạnh), bản chất của sự tương xứng (sarūpassa bhāvo) là sāruppaṃ (sự tương xứng), opammaṃ (sự tương tự), sokhummaṃ (sự vi tế), bản chất của sự thật (tathassa bhāvo) là tacchaṃ (sự thật). Bản chất của người ngu dốt (dummedhassa bhāvo) là dummejjhaṃ (sự ngu dốt). Bản chất của thuốc (bhesajassa bhāvo) là bhesajjaṃ (y dược), hành động của người bận rộn (byāvaṭassa kammaṃ) là veyyāvaccaṃ (sự phục vụ), tương tự như veyyākaraṇaṃ. ණෙය්‍ය-සුචිනො භාවො සොචෙය්‍යං, ආධිපතෙය්‍යං, කපිස්ස භාවො කාපෙය්‍යං. සඨස්ස භාවො කම්මං වා සාඨෙය්‍යං. Ṇeyya: Bản chất của người trong sạch (sucino bhāvo) là soceyyaṃ (sự trong sạch), ādhipateyyaṃ (quyền tối cao), bản chất của con khỉ (kapissa bhāvo) là kāpeyyaṃ (bản chất loài khỉ). Bản chất hay hành động của kẻ xảo trá (saṭhassa bhāvo kammaṃ vā) là sāṭheyyaṃ (sự xảo trá). ණ-ගරූනං භාවො ගාරවං, උ අවඞ. පාටවං, අජ්ජවං, මද්දවං, ‘‘කොසජ්ජා’’දිනා උස්ස අත්තං ද්විත්තඤ්ච. පරමානං භාවො පාරමී, වීපච්චයො. සමග්ගානං භාවො සාමග්ගී. Ṇa: Bản chất của những người đáng kính (garūnaṃ bhāvo) là gāravaṃ (sự kính trọng), u trở thành ava. Pāṭavaṃ (sự lanh lợi), ajjavaṃ (sự ngay thẳng), maddavaṃ (sự nhu hòa). Theo quy tắc ‘kosajjā’ v.v..., u trở thành a và được lặp lại. Bản chất của những điều tối thượng (paramānaṃ bhāvo) là pāramī (sự toàn hảo), với hậu tố ī. Bản chất của sự hòa hợp (samaggānaṃ bhāvo) là sāmaggī (sự hòa hợp). ඉය-අධිපතිනො භාවො අධිපතියං, පණ්ඩිතියං, බහුස්සුතියං, නග්ගියං, සූරියං. Iya: Bản chất của người lãnh đạo (adhipatino bhāvo) là adhipatiyaṃ (quyền lãnh đạo), paṇḍitiyaṃ (sự thông thái), bahussutiyaṃ (sự học rộng), naggiyaṃ (sự trần truồng), sūriyaṃ (sự anh hùng). ණිය-අලසස්ස භාවො කම්මං වා ආලසියං, තාලුසියං, මන්දියං, දක්ඛියං, පොරොහිතියං, වෙය්‍යත්තියං. Ṇiya: Bản chất hay hành động của người lười biếng (alasassa bhāvo kammaṃ vā) là ālasiyaṃ (sự lười biếng), tālusiyaṃ, mandiyaṃ (sự chậm chạp), dakkhiyaṃ (sự khéo léo), porohitiyaṃ (chức tư tế), veyyattiyaṃ (sự thông thạo). කථං රාමණීයකංති, සකත්ථෙ කන්තා ණෙන සිද්ධා. කම්මං=ක්‍රියා, තත්ථ අලසස්ස කම්මං අලසත්තං අලසතා අලසත්තනං ආලස්‍යං ආලසියං වා. Hỏi: rāmaṇīyakaṃ được hình thành như thế nào? Đáp: Nó được hình thành từ kanta trong chính nghĩa của nó với hậu tố ṇa. Kammaṃ = kriyā (hành động). Ở đó, hành động của người lười biếng (alasassa kammaṃ) là alasattaṃ, alasatā, alasattanaṃ, ālasyaṃ, hoặc ālasiyaṃ. 122. සකත්ථෙති 122. Trong chính nghĩa của nó. සකත්ථෙපි යථායොගං ත්තාදයො හොන්ති. යථාභූතමෙව යථාභුච්චං, කාරුඤ්ඤං, පත්තකල්ලං. ආකාසානන්තමෙව ආකාසානඤ්චං, එත්ථ අකාරලොපො, තස්ස චෙ පුබ්බරූපෙ ච කතෙ ‘‘තදමිනා’’දිනා නස්ස ඤ්ඤො ච ලොපො ච හොති, කායපාගුඤ්ඤතා. Các hậu tố tta v.v... cũng được dùng một cách thích hợp trong chính nghĩa của từ. Yathābhūtameva (đúng như thật) thành yathābhuccaṃ, kāruññaṃ (lòng bi mẫn), pattakallaṃ (sự đúng lúc). Ākāsānantameva (không gian vô biên) thành ākāsānañcaṃ; ở đây, âm a bị xóa, và sau khi đồng hóa, theo quy tắc ‘tadaminā’ v.v..., n trở thành ññ và bị xóa. Kāyapāguññatā (sự nhanh nhẹn của thân). 60. බ්‍ය වද්ධදාසා වා 60. Sau vaddhā và dāsa, (dùng) bya, tùy chọn. ඡට්ඨියන්තා [Pg.194] වද්ධා දාසා ච බ්‍යො හොති භාවකම්මෙසු. වද්ධස්ස භාවො කම්මං වා වද්ධබ්‍යං, වද්ධතා. දාසස්ස භාවො කම්මං වා දාසබ්‍යං, දාස්‍යං, දාසතා. කථං වද්ධවංති, ණෙ වාගමො. Sau các danh từ `vaddha` và `dāsa` ở biến cách thứ sáu, hậu tố `bya` được dùng trong nghĩa trạng thái (bhāva) và hành động (kamma). Trạng thái hay hành động của `vaddha` là `vaddhabyaṃ`, `vaddhatā`. Trạng thái hay hành động của `dāsa` là `dāsabyaṃ`, `dāsyaṃ`, `dāsatā`. Câu hỏi: `vaddhavaṃ` được thành lập như thế nào? Do sự thêm vào của `va` khi có hậu tố `ṇa`. 61. නස යුවා බො ච වස්ස 61. Sau `yuva`, `ṇa` và `ya` (được dùng), và `va` (của `yuva`) được thay thế bằng `bo`. ඡට්ඨියන්තා යුවසද්දා භාවකම්මෙසු නණ වා හොති වස්ස බො ච. යුවස්ස භාවො යොබ්බනං, යුවත්තං යුවතා වා. Sau danh từ `yuva` ở biến cách thứ sáu, các hậu tố `na` và `ṇa` được dùng tùy chọn trong nghĩa trạng thái và hành động, và `va` (của `yuva`) được thay thế bằng `bo`. Trạng thái của `yuva` là `yobbanaṃ`, hoặc `yuvattaṃ`, `yuvatā`. 62. අණ්වාදිත්වි+මොති 62. Sau `aṇu` v.v... (hậu tố) `ima` (được dùng). භාවෙ වා ඉමො. අණුනො භාවො අණිමා, ලඝිමා, මහතො භාවො මහිමා. කිසස්ස භාවො කසිමා. Hậu tố `ima` được dùng tùy chọn trong nghĩa trạng thái. Trạng thái của `aṇu` là `aṇimā`, (trạng thái của `laghu` là) `laghimā`, trạng thái của `mahat` là `mahimā`. Trạng thái của `kisa` là `kasimā`. 133. කිස+මහත+මිමෙ කස, මහාති 133. Khi `ima` theo sau, `kisa` và `mahat` (lần lượt) trở thành `kasa` và `mahā`. ඉමම්හි මහතො මහො ච කිසස්ස කසාදෙසො ච හොති. Khi `ima` theo sau, `mahat` được thay thế bằng `maha`, và `kisa` được thay thế bằng `kasa`. 63. භාවා තෙන නිබ්බත්තෙති 63. Từ một từ chỉ hành động, (hậu tố `ima` được dùng) trong nghĩa 'được tạo ra bởi cái đó'. ක්‍රියාවාචකසද්දතො ඉමො, පාකෙන නිබ්බත්තං පාකිමං, සෙකිමං. Hậu tố `ima` được dùng sau một từ chỉ hành động. `pākimaṃ` là 'được tạo ra bởi sự nấu nướng (`pāka`)', `sekimaṃ` (là 'được tạo ra bởi sự tưới tẩm (`seka`)'). 127. කොසජ්ජා+ජ්ජව+පාරිසජ්ජ+සොහජ්ජ+මද්දවා+රිස්සා+සභා+ජඤ්ඤ+ථෙය්‍ය+ බාහුසච්චා 127. `kosajja, ajjava, pārisajja, sohajja, maddava, ārissa, āsabha, ājañña, theyya, bāhusacca`. එතෙ සද්දා නිපච්චන්තෙ ණානුබන්ධෙ. කුසීතස්ස භාවොති භාවෙ ණ්‍යො හොති, ඉමිනා ඊස්ස අකාරෙ ච තස්ස ජෙ ච [Pg.195] කතෙ යස්ස පුබ්බරූපං, කොසජ්ජං. උජුනො භාවෙ අජ්ජවංති ණො, ඉමිනා උස්ස අත්තං, ‘‘උවණ්ණස්සා+වඞ සරෙ’’ති අවඞආදෙසෙ ජස්ස ද්විත්තං. පරිසාසු සාධූති වාක්‍යෙ ‘‘ණ්‍යො තත්ථ සාධූ’’ති ණ්‍යො, ඉමිනා ජාගමො ච, ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති ආස්ස රස්සෙ ච කතෙ ජස්ස පුබ්බරූපං, පාරිසජ්ජො. ඉමිනා කමෙන වාක්‍යෙනෙව සද්දසිද්ධි වෙදිතබ්බා. සුහදයොව සුහජ්ජො, තස්ස භාවො සොහජ්ජං, ඉමිනා අයලොපො. මුදුනො භාවො මද්දවං, ඉමිනා උස්ස අත්තං. ඉසිනො ඉදං භාවො වා ආරිස්සං, ණ්‍යපච්චයෙ ඉමිනා ආරඤාගමෙ ‘‘ලොපො+වණ්ණි+වණ්ණානං’’ති අන්තඉකාරලොපො ච. උසභස්ස ඉදං භාවො වා ආසභං, ඉමිනා උස්ස ආ. ආජානීයස්ස භාවො ආජඤ්ඤං, ඉමිනා යලොපෙ ‘‘ලොපො+වණ්ණි+වණ්ණානං’’ති ඊකාරලොපො. ථෙනස්ස භාවො ථෙය්‍යං, ඉමිනා නස්ස යකාරො. බහුස්සුතස්ස භාවො බාහුසච්චං, ඉමිනා උස්ස අකාරො සංයොගාදිලොපො. (භාවතද්ධිතං). Các từ này được thành lập một cách bất quy tắc với các hậu tố có `ṇa` là ký hiệu. `kosajjaṃ` (sự lười biếng): trong nghĩa trạng thái từ `kusīta`, hậu tố `ṇya` được dùng; bởi quy tắc này, `ī` trở thành `a`, `t` trở thành `j`, và `y` được đồng hóa. `ajjavaṃ` (sự ngay thẳng): trong nghĩa trạng thái từ `uju`, hậu tố `ṇa` được dùng; bởi quy tắc này, `u` trở thành `a`, và theo quy tắc 'uvaṇṇassā+vaṅa sare', `u` được thay bằng `ava`, và `j` được điệp mẫu. `pārisajjo` (thành viên hội chúng): trong câu 'giỏi trong hội chúng', hậu tố `ṇya` được dùng theo quy tắc 'ṇyo tattha sādhū'; bởi quy tắc này, `j` được thêm vào, và theo quy tắc 'byañjane dīgharassā', `ā` được rút ngắn, và `j` được đồng hóa. Sự hình thành của các từ (còn lại) nên được hiểu theo cách tương tự qua các câu (giải thích). `suhajjo` là từ `suhadaya`, trạng thái của nó là `sohajjaṃ`, bởi quy tắc này, `aya` bị xóa. Trạng thái của `mudu` là `maddavaṃ`, bởi quy tắc này, `u` trở thành `a`. 'Cái này của `isi`' hoặc trạng thái (của `isi`) là `ārissaṃ`, với hậu tố `ṇya`, bởi quy tắc này, `āra` được thêm vào và theo quy tắc 'lopo+vaṇṇi+vaṇṇānaṃ', nguyên âm `i` cuối bị xóa. 'Cái này của `usabha`' hoặc trạng thái (của `usabha`) là `āsabhaṃ`, bởi quy tắc này, `u` trở thành `ā`. Trạng thái của `ājānīya` là `ājaññaṃ`, bởi quy tắc này, `ya` bị xóa và theo quy tắc 'lopo+vaṇṇi+vaṇṇānaṃ', `ī` bị xóa. Trạng thái của `thena` là `theyyaṃ`, bởi quy tắc này, `n` trở thành `y`. Trạng thái của `bahussuta` là `bāhusaccaṃ`, bởi quy tắc này, `u` trở thành `a` và phụ âm đầu của cụm phụ âm bị xóa. (Hết phần hậu tố chỉ trạng thái). 64. තර+තමි+ස්සිකි+යි+ට්ඨා+තිසයෙ 64. Các hậu tố `tara`, `tama`, `issika`, `iya`, `iṭṭha` (được dùng) trong nghĩa so sánh hơn và so sánh nhất. අතිසයෙ වත්තමානතො හොන්තෙ+තෙ පච්චයා. අතිසයෙන පාපො පාපතරො පාපතමො පාපිස්සිතො පාපියො පාපිට්ඨො, ඉත්ථියං පාපතරා ඉච්චාදි. අතිසයප්පච්චයන්තාපි අතිසයප්පච්චයො, අතිසයෙන පාපිට්ඨො පාපිට්ඨතරො පාපිට්ඨතමො. එවං පටුතරො පටුතමො, පටිස්සිකො, පටියො, පටිට්ඨො, වරතරො ඉච්චාදි පණීතතරො ඉච්චාදි ච. Các hậu tố này được dùng sau một từ trong nghĩa vượt trội. 'Rất xấu' là `pāpataro`, `pāpatamo`, `pāpissito`, `pāpiyo`, `pāpiṭṭho`; ở giống cái là `pāpatarā` v.v... Hậu tố so sánh cũng có thể được thêm vào một từ đã có hậu tố so sánh, 'rất rất xấu' là `pāpiṭṭhataro`, `pāpiṭṭhatamo`. Tương tự, `paṭutaro`, `paṭutamo`, `paṭissiko`, `paṭiyo`, `paṭiṭṭho`, `varataro` v.v... và `paṇītataro` v.v... 135. ජො වුද්ධස්සි+යි+ට්ඨෙසු 135. `vuddha` được thay thế bằng `ja` khi `iya` và `iṭṭha` theo sau. වුද්ධස්ස [Pg.196] ජො හොති ඉයඉට්ඨෙසු. අතිසයෙන වුද්ධො ජෙය්‍යො ජෙට්ඨො, ජාදෙසෙ පුබ්බසරලොපෙ ලුත්තා සරා ඉස්ස එකාරෙ ච යස්ස ද්විත්තං. `vuddha` trở thành `ja` khi `iya` và `iṭṭha` theo sau. 'Rất già/lớn' là `jeyyo`, `jeṭṭho`. Khi `ja` được thay thế, nguyên âm trước bị xóa, nguyên âm `i` đã bị xóa trở thành `e`, và `y` được điệp mẫu. 136. බාළ්හ+න්තික+පසත්ථානං සාධ+නෙද+සා 136. `bāḷha`, `antika`, và `pasattha` (lần lượt) trở thành `sādha`, `neda`, và `sa`. ඉයඉට්ඨෙසු බාළ්හ+න්තික+පසත්ථානං සාධ+නෙද+සා හොන්ති යථාක්කමං. අතිසයෙන බාළ්හො සාධියො සාධිට්ඨො. අතිසයෙන අන්තිකො නෙදියො නෙදිට්ඨො. අතිසයෙන පසත්ථො සෙය්‍යො සෙට්ඨො, පුබ්බෙව සරෙ ලුත්තෙ ඉස්ස එ ද්විත්තඤ්ච. Khi `iya` và `iṭṭha` theo sau, `bāḷha`, `antika`, và `pasattha` lần lượt trở thành `sādha`, `neda`, và `sa`. 'Rất mạnh' là `sādhiyo`, `sādhiṭṭho`. 'Rất gần' là `nediyo`, `nediṭṭho`. 'Rất được tán thán' là `seyyo`, `seṭṭho`; như trước, khi nguyên âm bị xóa, `i` trở thành `e` và có sự điệp mẫu. 137. කණ+කන+ප්ප+යුවානං 137. `appa` và `yuva` (lần lượt) trở thành `kaṇa` và `kana`. ඉයඉට්ඨෙසු අප්පයුවානං කණ+කනා හොන්ති යථාක්කමං. අතිසයෙන අප්පො කණියො කණිට්ඨො. අතිසයෙන යුවා කනියො කනිට්ඨො. Khi `iya` và `iṭṭha` theo sau, `appa` và `yuva` lần lượt trở thành `kaṇa` và `kana`. 'Rất nhỏ' là `kaṇiyo`, `kaṇiṭṭho`. 'Rất trẻ' là `kaniyo`, `kaniṭṭho`. 138. ලොපො වී+මන්තු+වන්තූනන්ති 138. Sự biến mất của `vī`, `mantu`, và `vantu`. ඉයඉට්ඨෙසු වී+මන්තු+වන්තූනං ලොපො. අතිසයෙන මෙධාවී මෙධියො මෙධිට්ඨො. අතිසයෙන සතිමා සතියො සතිට්ඨො. අතිසයෙන ගුණවා ගුණියො ගුණිට්ඨො. එත්ථ යථාක්කමං මන්ත්වත්ථෙ වී+මන්තු+වන්තු හොති. Khi `iya` và `iṭṭha` theo sau, `vī`, `mantu`, và `vantu` bị xóa. 'Rất trí tuệ' (`medhāvī`) là `medhiyo`, `medhiṭṭho`. 'Rất chánh niệm' (`satimā`) là `satiyo`, `satiṭṭho`. 'Rất có đức hạnh' (`guṇavā`) là `guṇiyo`, `guṇiṭṭho`. Ở đây, `vī`, `mantu`, và `vantu` lần lượt được dùng trong nghĩa sở hữu (`mantu`). 65. තන්නිස්සිතෙ ල්ලො 65. Trong nghĩa 'phụ thuộc vào cái đó', (hậu tố) `lla` (được dùng). ල්ලපච්චයො [Pg.197] හොති දුතියන්තා තන්නිස්සිතත්ථෙ. වෙදං නිස්සිතං වෙදල්ලං. දුට්ඨු නිස්සිතං දුට්ඨුල්ලං. වෙදන්ති තුට්ඨි. ඉල්ලෙ සඞ්ඛාරං නිස්සිතං සඞ්ඛාරිල්ලං. Hậu tố `lla` được dùng sau một từ ở biến cách thứ hai trong nghĩa 'phụ thuộc vào cái đó'. `vedallaṃ` là 'phụ thuộc vào cảm thọ (`veda`)'. `duṭṭhullaṃ` là 'phụ thuộc vào sự xấu xa'. `Veda` có nghĩa là sự hài lòng. Với hậu tố `illa`, 'phụ thuộc vào các hành' là `saṅkhārillaṃ`. 66. තස්ස විකාරාවයවෙසු ණ+ණික+ණෙය්‍ය+මයා 66. Trong nghĩa 'sự biến đổi của cái đó' và 'bộ phận của cái đó', các hậu tố `ṇa`, `ṇika`, `ṇeyya`, và `maya` được dùng. පකතියා උත්තර+මවත්ථන්තරං විකාරො. ඡට්ඨියන්තා නාමස්මා විකාරෙ+වයවෙ ච ණාදයො හොන්ති බහුලං. ණ-අයසො විකාරො ආයසං බන්ධනං, සකාගමො. උදුම්බරස්ස අවයවො විකාරො වා ඔදුම්බරං භස්මං පණ්ණං වා. කාපොතං මංසං සත්ති වා. ණික-කප්පාසස්ස විකාරො කප්පාසිකං වත්ථං. ණෙය්‍ය-එණිස්ස විකාරො+වයවො වා එණෙය්‍යං. කොසානං විකාරො කොසෙය්‍යං වත්ථං. මය-තිණානං විකාරො තිණමයං, දාරුමයං, නළමයං, මත්තිකාමයං, සුවණ්ණමයො රථො, රූපියමයං. ‘‘අඤ්ඤස්මිං’’ති මයො, ගුන්නං කරීසං ගොමයං. 'Sự biến đổi' (`vikāra`) là một trạng thái khác với trạng thái tự nhiên ban đầu. Sau một danh từ ở biến cách thứ sáu, các hậu tố `ṇa` v.v... được dùng một cách đa dạng trong nghĩa 'sự biến đổi' và 'bộ phận'. `Ṇa`: sự biến đổi của sắt (`ayas`) là `āyasaṃ` (cái cùm sắt), có sự thêm vào của `sa`. Bộ phận hoặc sự biến đổi của cây sung (`udumbara`) là `odumbaraṃ` (tro hoặc lá). `kāpotaṃ` (thịt hoặc chân chim bồ câu). `Ṇika`: sự biến đổi của bông gòn (`kappāsa`) là `kappāsikaṃ` (vải bông). `Ṇeyya`: sự biến đổi hoặc bộ phận của con sơn dương (`eṇi`) là `eṇeyyaṃ`. Sự biến đổi của kén (`kosa`) là `koseyyaṃ` (vải lụa). `Maya`: sự biến đổi của cỏ là `tiṇamayaṃ`, `dārumayaṃ` (làm bằng gỗ), `naḷamayaṃ` (làm bằng sậy), `mattikāmayaṃ` (làm bằng đất sét), `suvaṇṇamayo ratho` (cỗ xe bằng vàng), `rūpiyamayaṃ` (làm bằng bạc). `maya` (cũng được dùng) trong nghĩa khác, phân của bò là `gomayaṃ`. 67. ජතුතො ස්සණ වා 67. Sau `jatu`, các hậu tố `ssa` và `ṇa` được dùng tùy chọn. විකාරාවයවෙසු ජතුතො ස්සණ වා හොති. එත්ථ ‘‘විකාරාවයවෙසූ’’ති වත්තන්තෙසුපි බහුලාධිකාරා විකාරෙයෙව හොති. ජතුනො විකාරො ජාතුස්සං ජතුමයං. Trong nghĩa 'sự biến đổi' và 'bộ phận', `ssa` và `ṇa` được dùng tùy chọn sau `jatu`. Ở đây, mặc dù quy tắc 'trong nghĩa sự biến đổi và bộ phận' đang được áp dụng, do quyền hạn của quy tắc 'một cách đa dạng', nó chỉ được dùng trong nghĩa 'sự biến đổi'. Sự biến đổi của nhựa cây là `jātussaṃ` hoặc `jatumayaṃ`. 123. ලොපොති 123. Sự biến mất (của hậu tố). බහුලං පච්චයලොපොපි. ‘‘ඵලිතස්ස රුක්ඛස්ස ඵල+මවයවො විකාරො ච, පල්ලවිතස්සෙව පල්ලවං’’ති වුත්තත්තා ඵලාදයො [Pg.198] අවයවා විකාරා ච හොන්ති, තස්මා ඉදං වුච්චති ඵලපුප්ඵමූලෙසු විකාරාවයවෙසු-පියාලස්ස ඵලානි පියාලානි, මල්ලිකාය පුප්ඵානි මල්ලිකා, උසීරස්ස මූලං උසීරං. තංසද්දෙන වා තදභිධානං අභෙදොපචාරෙන, තස්මා පච්චයලොපං විනාපි සිජ්ඣති. Cũng có sự biến mất của hậu tố một cách đa dạng. Bởi vì có nói rằng 'quả (`phala`) của một cây có quả là một bộ phận và cũng là một sự biến đổi, cũng như chồi non (`pallava`) của một cây đâm chồi', do đó quả v.v... là những bộ phận và những sự biến đổi. Vì vậy, điều này được nói liên quan đến quả, hoa, và rễ trong nghĩa 'sự biến đổi' và 'bộ phận' - quả của cây `piyāla` là `piyālāni`, hoa của cây lài (`mallikā`) là `mallikā`, rễ của cỏ hương bài (`usīra`) là `usīraṃ`. Hoặc, sự chỉ định được thực hiện bằng chính từ đó thông qua sự đồng nhất hóa ẩn dụ; do đó, nó có thể được hoàn thành ngay cả khi không có sự biến mất của hậu tố. 68. සමූහෙ කණ+ණ+ණිකා 68. Trong nghĩa 'một tập hợp', các hậu tố `ka`, `ṇa`, và `ṇika` được dùng. ඡට්ඨියන්තා සමූහෙ කණ+ණ+ණිකා හොන්ති. ගොත්තපච්චයන්තා කණ-රාජඤ්ඤානං සමූහො රාජඤ්ඤකං, මානුසකං. උක්ඛාදීහි උක්ඛානං සමූහො ඔක්ඛකං, ‘‘සංයොගෙ ක්වචී’’ති ඔකාරො. ඔට්ඨකං. උරබ්භානං සමූහො ඔරබ්භකං. රාජකං, රාජපුත්තකං, හත්ථිකං, ධෙනුකං, මායූරකං, කාපොතකං, මාහිසකං. ණ-කාකානං සමූහො කාකං, භික්ඛං. ණික අචිත්තා-අපූපානං සමූහො ආපූපිකං, සංකුලිකං. Các hậu tố kaṇa, ṇa, ṇika được dùng theo sau một danh từ ở sở hữu cách với ý nghĩa là ‘nhóm, bầy đàn’. Hậu tố kaṇa được dùng theo sau một danh từ tận cùng bằng một hậu tố gotra (dòng dõi): rājaññānaṃ samūho thành rājaññakaṃ (nhóm chiến sĩ), mānusakaṃ (nhóm người). Từ nhóm ukkhā v.v...: ukkhānaṃ samūho thành okkhakaṃ (bầy chấy), nguyên âm o là do quy tắc ‘saṃyoge kvaci’. Oṭṭhakaṃ (bầy lạc đà). Urabbhānaṃ samūho thành orabbhakaṃ (bầy cừu đực). Rājakaṃ (nhóm vua), rājaputtakaṃ (nhóm hoàng tử), hatthikaṃ (bầy voi), dhenukaṃ (bầy bò cái), māyūrakaṃ (bầy công), kāpotakaṃ (bầy bồ câu), māhisakaṃ (bầy trâu). Hậu tố ṇa: kākānaṃ samūho thành kākaṃ (bầy quạ), bhikkhaṃ (nhóm tỳ khưu). Hậu tố ṇika được dùng cho các vật vô tri: apūpānaṃ samūho thành āpūpikaṃ (nhóm bánh), saṃkulikaṃ (nhóm bánh ngọt). 69. ජනාදීහි තාති 69. Hậu tố tā được dùng sau jana v.v... සමූහත්ථෙ තා. ජනානං සමූහො ජනතා, ගජතා, බන්ධුතා, ගාමතා, සහායතා, නාගරතා. තාන්තා සභාවතො ඉත්ථිලිඞ්ගා. Hậu tố tā được dùng với ý nghĩa là ‘nhóm, bầy đàn’. Janānaṃ samūho thành janatā (quần chúng), gajatā (bầy voi), bandhutā (nhóm bà con), gāmatā (nhóm làng mạc), sahāyatā (nhóm bạn bè), nāgaratā (nhóm thị dân). Các từ tận cùng bằng tā tự nhiên thuộc về nữ tánh. මදනීයන්ති කරණෙ+ධිකරණෙ වා අනීයෙන සිද්ධං. ධූමායිතත්තන්තික්තන්තා නාමධාතුතො ත්තෙන සිද්ධං, ධූමො විය ආචරතීති ‘‘කත්තුතා+යො’’ති ආයෙ ‘‘ගමනත්ථාකම්මකාධාරෙ චා’’ති ක්තපච්චයෙ ඌආගමෙ ච කතෙ ධූමායිතස්ස භාවොති ධූමායිතත්තං. Từ madanīyaṃ được hình thành với hậu tố anīya trong ý nghĩa công cụ cách hoặc nơi chốn cách. Các từ dhūmāyitattaṃ và tiktantaṃ được hình thành từ một danh động từ với hậu tố tta. Dhūmo viya ācarati (nó hành xử như khói), theo quy tắc ‘kattutā+yo’ thêm āya, theo quy tắc ‘gamanatthākammakādhāre ca’ thêm hậu tố kta và thêm vào ū, trạng thái của dhūmāyita là dhūmāyitattaṃ. 70. ඉයො හිතෙති 70. Hậu tố iyo được dùng với ý nghĩa là hita (lợi ích). හිතත්ථෙ [Pg.199] ඉයො. උපාදානානං හිතං උපාදානියං. Hậu tố iyo được dùng với ý nghĩa là lợi ích. Upādānānaṃ hitaṃ thành upādāniyaṃ (lợi ích cho thủ). 71. චක්ඛාදිතො ස්සොති 71. Hậu tố sso được dùng sau cakkhu v.v... හිතත්ථෙ ස්සො. චක්ඛුනො හිතං චක්ඛුස්සං, ආයුස්සං. Hậu tố sso được dùng với ý nghĩa là lợi ích. Cakkhuno hitaṃ thành cakkhussaṃ (lợi ích cho mắt), āyussaṃ (lợi ích cho tuổi thọ). 72. ණ්‍යො තත්ථ සාධු 72. Hậu tố ṇyo được dùng với ý nghĩa là ‘giỏi ở đó’. සත්තම්‍යන්තා තත්ථ සාධූති අස්මිං අත්ථෙ ණ්‍යො හොති. සාධූති කුසලො යොග්ගො හිතො වා. සභායං කුසලො සබ්භො, ආකාරලොපො. පරිසායං සාධු පාරිසජ්ජො, ‘‘කොසජ්ජා’’දිනා ජාගමෙ අකාරවුද්ධි. මෙධාය හිතං මෙජ්ඣං ඝතං. පාදානං හිතං පජ්ජං තෙලං. ‘‘අඤ්ඤස්මිං’’ති ණ්‍යො, රථං වහතීති රච්ඡා. Hậu tố ṇyo được dùng theo sau một danh từ ở vị trí cách với ý nghĩa là ‘giỏi ở đó’. Sādhu có nghĩa là thiện xảo, thích hợp, hoặc lợi ích. Sabhāyaṃ kusalo thành sabbho (thiện xảo trong hội chúng), có sự lược bỏ nguyên âm ā. Parisāyaṃ sādhu thành pārisajjo (giỏi trong hội đồng), theo nhóm ‘kosajjā’ v.v... có sự thêm vào j và sự tăng trưởng của nguyên âm a. Medhāya hitaṃ thành mejjhaṃ ghataṃ (bơ tinh lọc lợi ích cho trí tuệ). Pādānaṃ hitaṃ thành pajjaṃ telaṃ (dầu lợi ích cho chân). Theo quy tắc ‘aññasmiṃ’ (trong ý nghĩa khác), hậu tố ṇyo được dùng: rathaṃ vahatīti thành racchā (con đường). 73. කම්මා නිය+ඤ්ඤාති 73. Hậu tố niya và ñña được dùng sau từ kamma. කම්මසද්දා සාධ්වත්ථෙ නිය+ඤ්ඤා හොන්ති. කම්මෙ සාධු කම්මනියං කම්මඤ්ඤං. Các hậu tố niya và ñña được dùng sau từ kamma với ý nghĩa là ‘giỏi’. Kamme sādhu thành kammaniyaṃ, kammaññaṃ (giỏi trong công việc). 74. කථාදිත්වි+කොති 74. Hậu tố iko được dùng sau kathā v.v... ඉකො. කථායං කුසලො කථිකො. ධම්මකථිකො, සඞ්ගාමිකො, පවාසිකො, උපවාසිකො. Hậu tố iko. Kathāyaṃ kusalo thành kathiko (người giỏi nói chuyện). Dhammakathiko (người thuyết pháp), saṅgāmiko (người chiến đấu), pavāsiko (người sống ở nước ngoài), upavāsiko (người giữ trai giới). 75. පථාදීහි ණෙය්‍යොති 75. Hậu tố ṇeyyo được dùng sau patha v.v... ණෙය්‍යො. පථෙ හිතං පාථෙය්‍යං, සපතිස්මිං හිතං සාපතෙය්‍යං ධනං. පදීපෙය්‍යං තෙලං. Hậu tố ṇeyyo. Pathe hitaṃ thành pātheyyaṃ (lương thực đi đường). Sapatismiṃ hitaṃ thành sāpateyyaṃ dhanaṃ (tài sản). Padīpeyyaṃ telaṃ (dầu dùng cho đèn). 76. දක්ඛිණායා+රහෙති 76. Từ dakkhiṇā với ý nghĩa là araha (xứng đáng). අරහත්ථෙ [Pg.200] ණෙය්‍යො. දක්ඛිණං අරහතීති දක්ඛිණෙය්‍යො. Hậu tố ṇeyyo được dùng với ý nghĩa là ‘xứng đáng’. Dakkhiṇaṃ arahatīti thành dakkhiṇeyyo (người xứng đáng được cúng dường). 77. රායො තුමන්තාති 77. Hậu tố rāyo được dùng sau một từ tận cùng bằng tuṃ. අරහත්ථෙ තුමන්තා රායො වා. ඝාතෙතුං අරහතීති ඝාතෙතායං, ‘‘රානුබන්ධෙ+න්තසරාදිස්සා’’ති උංලොපො. ජාපෙතායං, පබ්බාජෙතායං. වාති කිං, ඝාතෙතුං. (සංකිණ්ණතද්ධිතං). Hậu tố rāyo được dùng tùy chọn sau một từ tận cùng bằng tuṃ với ý nghĩa là ‘xứng đáng’. Ghātetuṃ arahatīti thành ghātetāyaṃ (xứng đáng bị giết), sự lược bỏ uṃ là do quy tắc ‘rānubandhe+ntasarādissā’. Jāpetāyaṃ (xứng đáng bị thiêu), pabbājetāyaṃ (xứng đáng bị trục xuất). Tại sao nói tùy chọn? Để có dạng ghātetuṃ. (Tạp loại Taddhita). 78. ත+මෙත්ථ+ස්ස+ත්ථීති මන්තු 78. Hậu tố mantu được dùng với ý nghĩa là ‘ở đó’, ‘ở đây’, ‘của nó’, ‘có’. පඨමන්තා එත්ථ අස්ස අත්ථීති එතෙස්ව+ත්ථෙසු මන්තු හොති. ගාවො එත්ථ දෙසෙ අස්ස වා පුරිසස්ස සන්තීති ගොමා, ගොමන්තො ඉච්චාදි ගුණවන්තුසමං. Hậu tố mantu được dùng theo sau một danh từ ở chủ cách với các ý nghĩa là ‘ở đây’, ‘của nó’, ‘có’. Gāvo ettha dese assa vā purisassa santīti thành gomā, gomanto (người có bò) v.v... tương tự như guṇavantu. අත්ථීති වත්තමානකාලොපාදානතො භූතාහි භවිස්සන්තීහි වා ගොහි න ගොමා. කථං ගොමා ආසි, ගොමා භවිස්සතීති. තදාපි වත්තමානාහියෙව ගොහි ගොමා, ආසි භවිස්සතීති පදන්තරා කාලන්තරං. ඉතිසද්දතො විසයනියමො. වුත්තඤ්හි – Do việc dùng từ atthi (có) ở thì hiện tại, một người không được gọi là gomā (người có bò) vì những con bò đã có trong quá khứ hay sẽ có trong tương lai. Vậy làm thế nào (có thể nói) gomā āsi (ông ấy đã là người có bò), gomā bhavissati (ông ấy sẽ là người có bò)? Ngay cả khi đó, người ấy là gomā chính là vì những con bò hiện có (vào thời điểm đó); thì khác là do các từ khác như āsi và bhavissati. Từ iti giới hạn phạm vi. Vì đã được nói rằng – පහූතෙ ච පසංසායං, නින්දායඤ්චා+තිසායනෙ; නිච්චයොගෙ ච සංසග්ගෙ, හොන්ති+මෙ මන්තුආදයොති. Trong ý nghĩa nhiều, tán thán, chê bai và quá mức; trong sự liên kết thường xuyên và sự giao thiệp, các hậu tố mantu v.v... này được dùng. 134. ආයුස්සා+යස මන්තුම්හි 134. Khi hậu tố mantu theo sau, āyus được đổi thành āyas. මන්තුම්හි ආයුස්ස ආයසාදෙසො හොති. ආයු අස්ස අත්ථීති ආයස්මා. ගො අස්සොති ජාතිසද්දානං දබ්බාභිධාන- සාමත්ථියා [Pg.201] මන්ත්වාදයො න හොන්ති, තථා ගුණසද්දානං සෙතො පටොති. යෙසං තු ගුණසද්දානං දබ්බාභිධානසාමත්ථියං නත්ථි, තෙහි හොන්තෙව, බුද්ධි අස්ස අත්ථීති බුද්ධිමා. ‘‘වන්ත්ව+වණ්ණා’’ති වන්තුම්හි රූපවා රසවා ගන්ධවා සද්දවා. ‘‘දණ්ඩාදිත්වි+කඊ වා’’ති ඉක+ඊ, රසී රසිකො, රූපී රූපිකො, ගන්ධී ගන්ධිකොති. Khi hậu tố mantu theo sau, āyus được thay thế bằng āyas. Āyu assa atthīti thành āyasmā (ngài, bậc trưởng lão). Các hậu tố như mantu không được dùng với các danh từ chỉ chủng loại như go (con bò) khi chúng chỉ bản chất sự vật, cũng như với các danh từ chỉ phẩm chất như seto paṭo (tấm vải trắng). Nhưng đối với những danh từ chỉ phẩm chất không có khả năng chỉ một sự vật, các hậu tố này vẫn được dùng, buddhi assa atthīti thành buddhimā (người có trí tuệ). Theo quy tắc ‘Vantva+vaṇṇā’, với hậu tố vantu có các từ rūpavā (có sắc), rasavā (có vị), gandhavā (có hương), saddavā (có tiếng). Theo quy tắc ‘Daṇḍāditvi+kaī vā’, các hậu tố ika và ī được dùng: rasī, rasiko (có vị), rūpī, rūpiko (có sắc), gandhī, gandhiko (có hương). 79. වන්ත්ව+වණ්ණාති 79. Hậu tố vantu được dùng sau các từ chỉ màu sắc. වන්තු. පසත්ථං සීල+මස්ස අත්ථීති සීලවා. පහුතා පසත්ථා වා පඤ්ඤා අස්ස අත්ථීති පඤ්ඤවා. Hậu tố vantu. Pasatthaṃ sīla+massa atthīti thành sīlavā (người có giới hạnh đáng tán thán). Pahutā pasatthā vā paññā assa atthīti thành paññavā (người có trí tuệ dồi dào hoặc đáng tán thán). 80. දණ්ඩාදිත්වි+ක+ඊ වාති 80. Hậu tố ika và ī được dùng tùy chọn sau daṇḍa v.v... ඉක+ඊ හොන්ති වා මන්තත්ථෙ. බහුලංවිධානා කුතොචිසද්දතො ද්වෙ හොන්ති, කුතො චෙ+කමෙකංව. නිච්චයුත්තො දණ්ඩො අස්ස අත්ථීති දණ්ඩිකො දණ්ඩී. ගන්ධිකො ගන්ධී. වාත්වෙව, දණ්ඩවා. Các hậu tố ika và ī được dùng tùy chọn với ý nghĩa của mantu (sở hữu). Do quy tắc áp dụng linh hoạt, từ một số từ có thể dùng cả hai, từ một số từ khác chỉ dùng một. Niccayutto daṇḍo assa atthīti thành daṇḍiko, daṇḍī (người có gậy). Gandhiko, gandhī (người có hương thơm). Chính vì tùy chọn, nên cũng có dạng daṇḍavā. ‘‘උත්තමිණෙව ධනා ඉකො’’ති ගණසුත්තෙන ඉකො ධනිකො. අඤ්ඤො ධනී ධනවා. Theo gaṇasutta “uttamiṇeva dhanā iko”, hậu tố iko [được thêm vào sau danh từ dhana] thành dhaniko (người cho vay). Trường hợp khác là dhanī, dhanavā (người có của). ‘‘අසන්නිහිතෙ අත්ථා’’ අසන්නිහිතො අත්ථො අස්ස අත්ථීති අත්ථිකො අත්ථී. සන්නිහිතෙ අත්ථවා. ‘‘තදන්තා ච’’ පුඤ්ඤත්ථො අස්ස අත්ථීති පුඤ්ඤත්ථිකො පුඤ්ඤත්ථී. “Asannihite atthā”: [Hậu tố ika và ī được thêm vào sau] attha không được kết hợp, [có nghĩa là] ‘người có mục đích, có nhu cầu’ thành atthiko, atthī. Khi được kết hợp thì thành atthavā. “Tadantā ca”: [Hậu tố ika và ī cũng được thêm vào sau] các từ tận cùng bằng attha, [như] ‘người có mục đích là phước báu’ thành puññatthiko, puññatthī. ‘‘වණ්ණන්තා ඊයෙව’’. බ්‍රහ්මවණ්ණං අස්ස අත්ථීති බ්‍රහ්මවණ්ණී, දෙවවණ්ණී. “Vaṇṇantā īyeva”: [Sau] các từ tận cùng bằng vaṇṇa, chỉ có [hậu tố] ī. ‘Người có dung sắc Phạm thiên’ là brahmavaṇṇī, [tương tự có] devavaṇṇī. ‘‘හත්ථදන්තෙහි [Pg.202] ජාතියං’’. හත්ථ+මස්ස අත්ථීති හත්ථී, දන්තී. අඤ්ඤත්‍ර හත්ථවා දන්තවා. “Hatthadantehi jātiyaṃ”: [Hậu tố ī được thêm vào sau] hattha và danta khi có nghĩa là loài vật. ‘Loài vật có vòi’ là hatthī (con voi), [loài vật có ngà là] dantī (con voi). Trường hợp khác là hatthavā (người có tay), dantavā (người có răng). ‘‘වණ්ණතො බ්‍රහ්මචාරිම්හි’’. වණ්ණො අස්ස අත්ථීති වණ්ණිකො බ්‍රහ්මචාරී. “Vaṇṇato brahmacārimhi”: [Hậu tố ika được thêm vào sau] vaṇṇa khi có nghĩa là người Phạm hạnh. Người Phạm hạnh có phẩm hạnh là vaṇṇiko brahmacārī. ‘‘පොක්ඛරාදිතො දෙසෙ’’. පොක්ඛරං ජලං පදුමං වා අස්ස අත්ථීති පොක්ඛරී, ‘‘යුවණ්ණෙහි නී’’ති නීම්හි ‘‘ඝරණ්‍යාදයො’’ති ඊස්ස අත්තං, නස්ස ණො ච, පොක්ඛරණී, උප්පලිනී, කුමුදිනී, භිසිනී, මුලාලිනී, සාලුකිනී. “Pokkharādito dese”: [Hậu tố ī được thêm vào sau] nhóm từ pokkhara v.v... khi có nghĩa là nơi chốn. Nơi có nước hoặc hoa sen (pokkhara) là pokkharī (cái ao). Khi có hậu tố nī theo quy tắc “yuvaṇṇehi nī”, và theo quy tắc “gharaṇyādayo”, ī biến thành a, và n biến thành ṇ, thành pokkharaṇī. Tương tự có uppalinī, kumudinī, bhisinī, mulālinī, sālukinī. ‘‘ක්වචා+දෙසෙපි’’. පදුම+මස්ස අත්ථීති පදුමී පදුමිනී පදුමිනීපණ්ණං. දෙසතො+ඤ්ඤත්‍ර පොක්ඛරවා හත්ථී. “Kvacādesepi”: Đôi khi không có nghĩa là nơi chốn. ‘Cái có hoa sen’ là padumī, paduminī; paduminīpaṇṇaṃ (lá sen). Ngoài nghĩa nơi chốn, [ví dụ] pokkharavā hatthī (con voi có vòi sen). ‘‘නාවායි+කො’’ නාවිකො. සිඛී, බාලී, සීලී, බලී. “Nāvāyiko”: [Từ nāvā thêm hậu tố ika thành] nāviko (thủy thủ). [Các ví dụ khác:] Sikhī (con công), bālī (kẻ ngu), sīlī (người có giới), balī (người có sức mạnh). ‘‘සුඛදුක්ඛා ඊ’’. සුඛී දුක්ඛී. ‘‘බලා බාහූරුපුබ්බා ච’’. බාහුබලී, ඌරුබලී. “Sukhadukkhā ī”: [Sau] sukha và dukkha [thêm hậu tố] ī, [thành] sukhī (người có an lạc), dukkhī (người có khổ đau). “Balā bāhūrupubbā ca”: Và [sau] bala khi được đi trước bởi bāhu và ūru, [thành] bāhubalī (người có sức mạnh ở cánh tay), ūrubalī (người có sức mạnh ở đùi). 81. තපාදීහි ස්සීති 81. [Hậu tố] ssī [được thêm vào sau] nhóm từ tapa v.v... ස්සී. තපො අස්ස අත්ථීති තපස්සී, යසස්සී, තෙජස්සී, මනස්සී, පයස්සී. වාත්වෙව, යසවා. [Hậu tố] ssī. ‘Người có sự khổ hạnh’ là tapassī (tu sĩ khổ hạnh). [Tương tự có] yasassī (người có danh tiếng), tejassī (người có uy lực), manassī (người có tâm ý), payassī (vật có sữa/nước). Hoặc [dùng hậu tố] vat, [như] yasavā. 82. මුඛාදිතො රොති 82. [Hậu tố] ro [được thêm vào sau] nhóm từ mukha v.v... රො. නින්දිතං මුඛ+මස්ස අත්ථීති මුඛරො. සුසි=ඡිද්දං අස්ස අත්ථීති සුසිරො. ඌසො=ඛාරමත්තිකා අස්මිං අත්ථීති ඌසරො[Pg.203]. මධුරො ගුළො, මධුරා සක්ඛරා, මධුරං ඛීරං. ඛං=ගීවාය විවරං අස්ස අත්ථීති ඛරො ගද්‍රභො. කුඤ්ජො=හනු අස්ස අත්ථීති කුඤ්ජරො. නගරො. [Hậu tố] ro. ‘Người có cái miệng đáng chê’ là mukharo (người lắm lời). ‘Vật có lỗ hổng (susi=chiddaṃ)’ là susiro (rỗng). ‘Nơi có đất mặn (ūso=khāramattikā)’ là ūsaro (đất cằn). Madhuro guḷo (đường mật ngọt), madhurā sakkharā (đường cát ngọt), madhuraṃ khīraṃ (sữa ngọt). ‘Con lừa (gadrabho) có chỗ hở ở cổ (khaṃ=gīvāya vivaraṃ)’ là kharo (kêu chói tai). ‘Loài vật có hàm (kuñjo=hanu)’ là kuñjaro (con voi). Nagaro (thành phố). ‘‘දන්තස්ස ච උන්නතදන්තෙ’’ති ගණසුත්තෙන දන්තස්ස උ ච, උන්නතං දන්ත+මස්ස අත්ථීති දන්තුරො. Theo gaṇasutta “dantassa ca unnatadante”, chữ u [thay cho nguyên âm cuối] của danta, [và thêm hậu tố ra], ‘người có răng hô’ là danturo. 83. තුට්ඨ්‍යාදීහි භොති 83. [Hậu tố] bho [được thêm vào sau] nhóm từ tuṭṭhi v.v... භො වා. තුට්ඨි අස්ස අත්ථීති තුට්ඨිභො, සාලිභො, වාලිභො. [Hậu tố] bho, tùy chọn. ‘Người có sự hài lòng’ là tuṭṭhibho. [Tương tự có] sālibho (người có lúa), vālibho (vật có đuôi). 84. සද්ධාදිත්ව 84. [Hậu tố] a [được thêm vào sau] nhóm từ saddhā v.v... ඉති වා අ හොති. අතිසයා සද්ධා අස්ස අත්ථීති සද්ධො, පඤ්ඤො, පඤ්ඤවා, සද්ධා කඤ්ඤා, සද්ධං කුලං. Do đó, hậu tố a được thêm vào tùy chọn. ‘Người có đức tin vượt trội’ là saddho (người có lòng tin). [Tương tự có] pañño (người có trí tuệ), hoặc paññavā. [Ví dụ:] saddhā kaññā (cô gái có lòng tin), saddhaṃ kulaṃ (gia đình có lòng tin). 85. ණො තපාති 85. [Hậu tố] ṇa [được thêm vào sau] tapa. ණො, තාපසො, සකාගමො. තාපසී. [Hậu tố] ṇa, [thành] tāpaso (tu sĩ), với sự xen vào của nguyên âm dài ā. [Dạng nữ tính là] tāpasī. 86. ආල්ව+භිජ්ඣාදීහිති 86. [Hậu tố] ālu [được thêm vào sau] nhóm từ abhijjhā v.v... ආලු වා. අභිජ්ඣා අස්ස අත්ථීති අභිජ්ඣාලු, සීතාලු, ධජාලු, දයාලු, දයාවා. අභිජ්ඣාලු එව අභිජ්ඣාලුකො. [Hậu tố] ālu, tùy chọn. ‘Người có lòng tham ái’ là abhijjhālu (người tham lam). [Tương tự có] sītālu (người sợ lạnh), dhajālu (người cầm cờ), dayālu (người có lòng bi mẫn), hoặc dayāvā. Abhijjhālu cũng thành abhijjhāluko. 87. පිච්ඡාදිත්වි+ලොති 87. [Hậu tố] ilo [được thêm vào sau] nhóm từ piccha v.v... ඉලො වා. පිච්ඡ+මස්ස අත්ථීති පිච්ඡිලො, පිච්ඡවා. ඵෙණිලො, ජටිලො, තුණ්ඩිලො. නින්දිතා වාචා අස්ස අත්ථීති වාචාලොති පරස්සරලොපො. [Hậu tố] ilo, tùy chọn. ‘Vật có chất nhờn’ là picchilo, hoặc picchavā. [Tương tự có] pheṇilo (có bọt), jaṭilo (có tóc bện), tuṇḍilo (có bụng to). ‘Người có lời nói đáng chê’ là vācālo, có sự lược bỏ nguyên âm sau. 88. සීලාදිතො වොති 88. [Hậu tố] vo [được thêm vào sau] nhóm từ sīla v.v... වො [Pg.204] හොති වා. සීලවො, සීලවා. කෙසවො, කෙසවා. Hậu tố vo được thêm vào tùy chọn. [Ví dụ:] sīlavo, hoặc sīlavā (người có giới). Kesavo, hoặc kesavā (người có tóc đẹp). ‘‘අණ්ණා නිච්චං’’ අණ්ණවො. ‘‘ගණ්ඩීරාජීහි සඤ්ඤායං’’ ගණ්ඩී=මෙණ්ඩසිඞ්ගං අස්ස අත්ථීති ගණ්ඩීවං ධනු, රාජීවං පඞ්කජං. “Aṇṇā niccaṃ”: [Sau] aṇṇa, [hậu tố vo] luôn được thêm vào, [thành] aṇṇavo (đại dương). “Gaṇḍīrājīhi saññāyaṃ”: [Sau] gaṇḍī và rājī khi là danh từ riêng. Cây cung (dhanu) có sừng tê giác (gaṇḍī=meṇḍasiṅgaṃ) là gaṇḍīvaṃ. Hoa sen (paṅkajaṃ) [được gọi là] rājīvaṃ. 89. මායා මෙධාහි වීති 89. [Hậu tố] vī [được thêm vào sau] māyā và medhā. වී. මායාවී, මෙධාවී පුමා. නීම්හි මෙධාවිනී. මෙධාවී කුලං, ‘‘එකවචනයොස්ව+ඝොනං’’ති සිම්හි රස්සො. එවං මායාවී. [Hậu tố] vī. [Thành] māyāvī (người có ảo thuật), medhāvī (người có trí tuệ), ở nam tính. Với [hậu tố nữ tính] nī, [thành] medhāvinī. [Ở trung tính là] medhāvī kulaṃ (gia đình có trí tuệ). Theo quy tắc “ekavacanayosvaghonānaṃ”, ở biến cách thứ nhất số ít (si), nguyên âm cuối được rút ngắn. Tương tự đối với māyāvī. 90. සි+ස්සරෙ ආම්‍යු+වාමී 90. Về si, ssa, re, āma, yu, vā, mī. ඉස්සරෙ+භිධෙය්‍යෙ සසද්දා ආමී+උවාමී හොන්ති මන්ත්වත්ථෙ. සං=ආයත්තං අස්ස අත්ථීති සාමී සුවාමී. සුවාමිනී කඤ්ඤා. Khi có nghĩa là người làm chủ, các hậu tố āmī và uvāmī được thêm vào sau từ sa theo nghĩa sở hữu. Người có sở hữu được gọi là sāmī, suvāmī. Suvāminī kaññā (cô gái làm chủ). 91. ලක්ඛ්‍යා ණො අ ච 91. Sau (từ) lakkhī, (hậu tố) ṇa và a (được thêm vào). ලක්ඛීසද්දා ණො හොති මන්ත්වත්ථෙ අ ච+න්තස්ස. ලක්ඛී අස්ස අත්ථීති ලක්ඛණො. Sau từ lakkhī, hậu tố ṇa được dùng theo nghĩa sở hữu, và a được thêm vào cuối. Người có tướng tốt (lakkhī) được gọi là lakkhaṇo. 92. අඞ්ගා නො කල්‍යාණෙති 92. Sau (từ) aṅga, (hậu tố) ṇa (được thêm vào) khi có nghĩa là tốt đẹp. අඞ්ගස්මා නො හොති. කල්‍යාණානි සොභණානි අඞ්ගානි අස්සා අත්ථීති අඞ්ගනා. Sau từ aṅga, hậu tố ṇa được dùng. Người nữ có các chi phần tốt đẹp, đáng yêu được gọi là aṅganā. 93. සො ලොමාති 93. (Hậu tố) sa (được thêm vào) sau (từ) loma. ලොමා [Pg.205] සො, පහූතා ලොමා අස්ස අත්ථීති ලොමසො, ලොමසා කඤ්ඤා. Sau từ loma, (hậu tố) sa được dùng. Người có nhiều lông được gọi là lomaso. Lomasā kaññā (cô gái có nhiều lông). 94. ඉමි+යාති 94. (Các hậu tố) ima và iya (được dùng). ඉම+ඉයා හොන්ති, පුත්තො අස්ස අත්ථීති පුත්තිමො, කිත්තිමො, පුත්තියො, කප්පියො, ජටියො, හානභාගියො, සෙනියො. (අත්ථ්‍යත්ථතද්ධිතං). Các hậu tố ima và iya được dùng. Người có con trai được gọi là puttimo. Tương tự: kittimo, puttiyo, kappiyo, jaṭiyo, hānabhāgiyo, seniyo. (Dứt phần taddhita theo nghĩa sở hữu). 95. තො පඤ්චම්‍යා 95. (Hậu tố) to (được dùng) theo nghĩa của biến cách thứ năm. පඤ්චම්‍යන්තා බහුලං තො හොති වා. තොආදිපච්චයන්තා නිප්ඵන්නනිපාතා, තෙහි පරාසං විභත්තීනං ‘‘අසංඛ්‍යෙහි සබ්බාසං’’ති ලොපොව. ගාමතො ආගච්ඡතීති ගාමස්මා ආගච්ඡති, චොරතො භායතීති චොරෙහි භායති, සත්ථතො පරිහීනො සත්ථා පරිහීනො. එවං පුරිසතො, රාජතො, අග්ගිතො, හත්ථිතො, හෙතුතො, යුත්තිතො, ඉත්ථිතො, භික්ඛුනිතො, යාගුතො, ජම්බුතො, චිත්තතො, ආයුතො. සබ්බාදිතො-සබ්බතො, යතො, තතො ඉච්චාදි. Sau một từ ở biến cách thứ năm, hậu tố to thường được dùng, có khi không. Các từ được hình thành với hậu tố to v.v... là những bất biến từ. Các biến cách theo sau chúng bị xóa bỏ theo quy tắc 'asaṃkhyehi sabbāsaṃ'. Gāmato āgacchati có nghĩa là gāmasmā āgacchati (anh ấy đến từ làng). Corato bhāyati có nghĩa là corehi bhāyati (anh ấy sợ những tên trộm). Satthato parihīno có nghĩa là satthā parihīno (suy thoái khỏi giáo pháp). Tương tự: purisato, rājato, aggito, hatthito, hetuto, yuttito, itthito, bhikkhunito, yāguto, jambuto, cittato, āyuto. Từ sabbādi (sabba v.v...): sabbato, yato, tato, v.v... 96. ඉතො+තෙ+ත්තො කුතො 96. Ito; te, tto; kuto. තොම්හි ඉමස්ස ටි නිපච්චතෙ එතස්ස ට+එට කිං සද්දස්ස කුත්තඤ්ච. ඉතො ඉමස්මා, අතො එත්තො එතස්මා, කුතො කස්මා. Hậu tố to được dùng, và ima được thay thế bằng i; eta được thay thế bằng a và e; và từ kiṃ được thay thế bằng ku. Ito có nghĩa là imasmā (từ cái này). Ato, etto có nghĩa là etasmā (từ cái kia). Kuto có nghĩa là kasmā (từ đâu?). 97. අභ්‍යාදීහිති 97. Sau abhi v.v... (hậu tố to được dùng). තො. අභිතො, පරිතො, පච්ඡතො, හෙට්ඨතො. (Hậu tố) to (được dùng). (Ví dụ:) Abhito, parito, pacchato, heṭṭhato. 98. ආද්‍යාදීහිති 98. Sau ādi v.v... (hậu tố to được dùng). සත්තම්‍යන්තෙහි [Pg.206] තො හොති. ආදො ආදිතො, මජ්ඣතො, අන්තතො, පිට්ඨිතො, පස්සතො, මුඛතො. පඨමන්තා යතො+දකං ත+දාදිත්තං, යං උදකං, තදෙවා+දිත්තන්ති අත්ථො. Sau các từ ở biến cách thứ bảy, hậu tố to được dùng. Ādo (trở thành) ādito. (Tương tự:) majjhato, antato, piṭṭhito, passato, mukhato. Sau biến cách thứ nhất (cũng có): yato+dakaṃ ta+dādittaṃ, có nghĩa là yaṃ udakaṃ, tadeva ādittaṃ (nước nào, chính nước ấy được lấy). 99. සබ්බාදිතො සත්තම්‍යා ත්‍ර+ත්ථා 99. Sau sabbādi (sabba v.v...), các hậu tố tra và ttha được dùng theo nghĩa của biến cách thứ bảy. සබ්බාදීහි සත්තම්‍යන්තෙහි ත්‍ර+ත්ථා වා හොන්ති. සබ්බත්‍ර සබ්බත්ථ සබ්බස්මිං, යත්‍ර යත්ථ, තත්‍ර තත්ථ ඉච්චාදි. බහුලාධිකාරා න තුම්හඅම්හෙහි. Sau các từ sabbādi (sabba v.v...) ở biến cách thứ bảy, các hậu tố tra và ttha được dùng, có khi không. Sabbatra, sabbattha có nghĩa là sabbasmiṃ (ở mọi nơi). Yatra, yattha (ở đâu); tatra, tattha (ở đó), v.v... Do quyền của quy tắc bahula (áp dụng đa dạng), (quy tắc này) không áp dụng cho tumha và amha. 100. කත්ථෙ+ත්ථ+කුත්‍රා+ත්‍ර ක්වෙ+හි+ධ 100. Kattha, ettha, kutra, atra, kva, iha, idha. එතෙහි ‘‘සබ්බාදිතො’’තිආදිනා ත්‍ර+ත්ථා. සෙසාදෙසා ච පච්චයා ච ඉමිනාව නිපච්චන්තෙ. ඉමිනා කිස්ස ක+කු ච, එතස්ස ටෙ+ටා ච, වපච්චයෙ කිස්ස ඉලොපො ච, හ+ධපච්චයෙසු ඉමස්ස ටි ච නිපච්චතෙ. කස්මිං කත්ථ කුත්‍ර ක්ව, එතස්මිං එත්ථ අත්‍ර, ඉමස්මිං ඉහ ඉධ. Đối với những từ này, các hậu tố tra và ttha được áp dụng theo quy tắc 'sabbādito' v.v... Các sự thay thế và các hậu tố còn lại được hình thành một cách bất quy tắc bởi chính quy tắc này. Theo đó, kiṃ được thay bằng ka và ku; eta được thay bằng e và a; khi có hậu tố va, i của kiṃ bị xóa bỏ; và khi có các hậu tố ha và dha, ima được thay bằng i. Kasmiṃ (trở thành) kattha, kutra, kva. Etasmiṃ (trở thành) ettha, atra. Imasmiṃ (trở thành) iha, idha. 101. ධි සබ්බා වාති 101. Sau sabba, (hậu tố) dhi (được dùng), có khi không. සබ්බස්මා ධි වා. සබ්බස්මිං සබ්බධි සබ්බත්‍ර. Sau sabba, hậu tố dhi được dùng, có khi không. Sabbasmiṃ (trở thành) sabbadhi, sabbatra. 102. යා හින්ති 102. Sau ya, (hậu tố) hiṃ (được dùng). යසද්දා හිං, යස්මිං යහිං යත්‍ර. Sau từ ya, (hậu tố) hiṃ được dùng. Yasmiṃ (trở thành) yahiṃ, yatra. 103. තා හඤ්චති 103. Sau ta, (hậu tố) haṃ và (hiṃ) cũng (được dùng). තසද්දා හං හොති හිඤ්ච. තහං තහිං තත්‍ර. Sau từ ta, hậu tố haṃ được dùng, và cả hiṃ nữa. (Ví dụ:) Tahaṃ, tahiṃ, tatra. 104. කුහිං කහන්ති 104. (Các hình thức) kuhiṃ, kahaṃ (được hình thành một cách bất quy tắc). හිං [Pg.207] හං නිපච්චන්තෙ කිස්ස කු+කා ච. කුහිං කහං. කුහිඤ්චනංති නිපාතන්තරං. Các hậu tố hiṃ và haṃ được hình thành một cách bất quy tắc, và kiṃ được thay bằng ku và ka. (Ví dụ:) Kuhiṃ, kahaṃ. Kuhiñcanaṃ là một bất biến từ khác. 105. සබ්බෙ+ක+ඤ්ඤ+ය+තෙහි කාලෙ දා 105. Sau các từ sabba, eka, añña, ya, và ta, hậu tố dā được dùng khi có nghĩa về thời gian. එතෙහි කාලෙ දා හොති වා. සබ්බස්මිං කාලෙ සබ්බදා, එකදා, අඤ්ඤදා, යදා, තදා. Sau các (đại từ) này, hậu tố `dā` được dùng trong ý nghĩa về thời gian. `Sabbadā` có nghĩa là `sabbasmiṃ kāle` (trong mọi lúc), `ekadā` (một khi), `aññadā` (khi khác), `yadā` (khi nào), `tadā` (khi ấy). 106. කදා කුදා සදා+ධුනෙ+දානි 106. Kadā, kudā, sadā, adhunā, idāni. එතෙ සද්දා නිපච්චන්තෙ. කස්මිංකාලෙ කදා කුදා, සබ්බස්මිං කාලෙ සදා, ඉමස්මිං කාලෙ අධුනා ඉදානි. Những từ này được hình thành (một cách bất định). `Kadā`, `kudā` có nghĩa là `kasmiṃ kāle` (vào lúc nào); `sadā` có nghĩa là `sabbasmiṃ kāle` (trong mọi lúc); `adhunā`, `idāni` có nghĩa là `imasmiṃ kāle` (trong lúc này). 107. අජ්ජ සජ්ජ්ව+පරජ්ජ්වෙ+තරහි කරහා 107. Ajja, sajju, aparajju, etarahi, karahaci. පකති පච්චයො ආදෙසො කාලවිසෙසොති සබ්බ+මෙතං නිපාතනා ලබ්භති. ඉමස්ස ටො ජ්ජො චා+හනි නිපච්චන්තෙ, අස්මිං අහනි අජ්ජ. සමානස්ස ස-භාවො ජ්ජු චා+හනි. සමානෙ අහනි සජ්ජු. අපරස්මා ජ්ජු, අපරස්මිං අහනි අපරජ්ජු. ඉමස්ස එතො, කාලෙ රහි ච, ඉමස්මිංකාලෙ එතරහි. කිං සද්දස්ස කො, රහ චා+නජ්ජතනෙ. කස්මිං කාලෙ කරහ. Tất cả những điều này – từ gốc, hậu tố, sự thay thế, và thời gian cụ thể – đều được hình thành một cách bất định. `jja` được thay thế cho `ima` trong ý nghĩa về ngày (`ahani`); `ajja` có nghĩa là `asmiṃ ahani` (trong ngày này). `sa` thay thế cho `samāna` và thêm `jju` trong ý nghĩa về ngày; `sajju` có nghĩa là `samāne ahani` (trong cùng ngày). Sau `apara` là `jju`; `aparajju` có nghĩa là `aparasmiṃ ahani` (trong ngày khác). `eta` thay thế cho `ima`, và thêm `rahi` trong ý nghĩa về thời gian; `etarahi` có nghĩa là `imasmiṃ kāle` (trong lúc này). `ka` thay thế cho từ `kiṃ`, và thêm `raha` trong ý nghĩa không phải hôm nay; `karaha` có nghĩa là `kasmiṃ kāle` (vào lúc nào). 108. සබ්බාදීහි පකාරෙ ථා 108. Sau các từ `sabba`, v.v., hậu tố `thā` được dùng trong ý nghĩa về cách thức. සාමඤ්ඤස්ස භෙදකො විසෙසො පකාරො, තස්මිං ථාපච්චයො හොති. සබ්බෙන පකාරෙන සබ්බථා, යථා, තථා. `Pakāra` (cách thức) là một sự khác biệt phân loại cái chung; trong ý nghĩa đó, hậu tố `thā` được dùng. `Sabbathā` có nghĩa là `sabbena pakārena` (bằng mọi cách); (tương tự có) `yathā`, `tathā`. 109. කථ+මිත්ථං 109. Kathaṃ, itthaṃ. කි+මිමෙහි [Pg.208] ථංපච්චයො, ක+ඉත්තං තෙසං යථාක්කමං. කෙන පකාරෙන කථං, ඉමිනා පකාරෙන ඉත්ථං. Sau `kiṃ` và `ima` là hậu tố `thaṃ`; `ka` và `itthaṃ` lần lượt là các hình thức thay thế của chúng. `Kathaṃ` có nghĩa là `kena pakārena` (bằng cách nào); `itthaṃ` có nghĩa là `iminā pakārena` (bằng cách này). 110. ධා සඞ්ඛ්‍යාහිති 110. Sau các số từ, (hậu tố) `dhā` (được dùng). පකාරෙ ධා හොති. ද්වීහි පකාරෙහි ද්වෙ වා පකාරෙ කරොති ද්විධා කරොති, බහුධා කරොති, එකං රාසිං පඤ්චප්පකාරං කරොති පඤ්චධා කරොති. පඤ්චප්පකාර+මෙකප්පකාරං කරොති එකධා කරොති. Hậu tố `dhā` được dùng trong ý nghĩa về cách thức. `Dvidhā karoti` có nghĩa là `dvīhi pakārehi karoti` (làm theo hai cách) hoặc `dve pakāre karoti` (làm thành hai loại). (Tương tự có) `bahudhā karoti` (làm nhiều cách), `pañcadhā karoti` (làm thành năm loại) có nghĩa là `ekaṃ rāsiṃ pañcappakāraṃ karoti` (làm một đống thành năm loại). `Ekadhā karoti` (làm thành một loại) có nghĩa là `pañcappakāraṃ ekappakāraṃ karoti` (làm năm loại thành một loại). 111. වෙ+කා+ජ්ඣන්ති 111. Hoặc sau `eka` là `jjhaṃ`. එකස්මා පකාරෙ ජ්ඣං වා හොති. එකෙන පකාරෙන එකං වා පකාරං කරොති එකජ්ඣං කරොති, එකධා කරොති වා. Sau `eka`, hậu tố `jjhaṃ` được dùng tùy chọn trong ý nghĩa về cách thức. `Ekajjhaṃ karoti` có nghĩa là `ekena pakārena karoti` (làm theo một cách) hoặc `ekaṃ pakāraṃ karoti` (làm thành một loại); hoặc là `ekadhā karoti`. 112. ද්විතීහෙ+ධාති 112. Sau `dvi` và `ti`, (hậu tố) `edhā` (được dùng). එධා වා. ද්වීහි පකාරෙහි ද්වෙ වා පකාරෙ කරොති ද්වෙධා, තෙධා. ද්විධා තිධා. (Hậu tố) `edhā` được dùng tùy chọn. `Dvedhā`, `tedhā` có nghĩa là `dvīhi pakārehi karoti` (làm theo hai cách) hoặc `dve pakāre karoti` (làm thành hai loại). (Các hình thức khác là) `dvidhā`, `tidhā`. 113. තබ්බති ජාතියො 113. Các từ chỉ loại. පකාරවති තංසාමඤ්ඤවාචකා සද්දා ජාතියො හොති. පටුජාතියො, මුදුජාතියො. Trong ý nghĩa 'có cách thức đó', các từ chỉ chung cho loại đó được gọi là `jātiyo`. (Ví dụ:) `paṭujātiyo` (loại lanh lợi), `mudujātiyo` (loại mềm mỏng). 114. වාරසඞ්ඛ්‍යාය ක්ඛත්තුං 114. Sau số từ chỉ sự lặp lại, (hậu tố) `kkhattuṃ` (được dùng). වාරසම්බන්ධිනියා සංඛ්‍යාය ක්ඛත්තුං හොති. ද්වෙ වාරෙ භුඤ්ජති ද්වික්ඛත්තුං දිවසස්ස භුඤ්ජති. වාරග්ගහණං කිං, පඤ්ච භුඤ්ජති. සඞ්ඛ්‍යායාති කිං, පහූතෙ වාරෙ භුඤ්ජති. Sau số từ có liên quan đến sự lặp lại (`vāra`), hậu tố `kkhattuṃ` được dùng. `Dvikkhattuṃ divasassa bhuñjati` (ăn hai lần một ngày) có nghĩa là `dve vāre bhuñjati` (ăn hai lần). Tại sao nói `vāra` (lần)? (Để loại trừ trường hợp) `pañca bhuñjati` (ăn năm thứ). Tại sao nói `saṅkhyāya` (số từ)? (Để loại trừ trường hợp) `pahūte vāre bhuñjati` (ăn nhiều lần). 115. කතිම්හාති 115. Sau `kati`. ක්ඛත්තුං [Pg.209] හොති. කති වාරෙ භුඤ්ජති කතික්ඛත්තුං භුඤ්ජති. (Hậu tố) `kkhattuṃ` được dùng. `Katikkhattuṃ bhuñjati` (ăn bao nhiêu lần) có nghĩa là `kati vāre bhuñjati` (ăn mấy lần). 116. බහුම්හා ධා ච පච්චාසත්තියං 116. Sau `bahu`, (hậu tố) `dhā` và (`kkhattuṃ`) cũng được dùng trong ý nghĩa về sự gần gũi (về thời gian). වාරසම්බන්ධිනියා බහුසංඛ්‍යාය ධා හොති ක්ඛත්තුඤ්ච, වාරානං චෙ පච්චාසත්ති හොති. බහුවාරෙ භුඤ්ජති බහුධා දිවසස්ස භුඤ්ජති, බහුක්ඛත්තුං වා. පච්චාසත්තියංති කිං, බහුක්ඛත්තුං මාසස්ස භුඤ්ජති. Sau số từ `bahu` có liên quan đến sự lặp lại, hậu tố `dhā` và `kkhattuṃ` được dùng, nếu các lần lặp lại có sự gần gũi (về thời gian). `Bahudhā divasassa bhuñjati` (ăn nhiều lần trong ngày), hoặc `bahukkhattuṃ`, có nghĩa là `bahuvāre bhuñjati` (ăn nhiều lần). Tại sao nói `paccāsattiyaṃ` (sự gần gũi)? (Để loại trừ trường hợp) `bahukkhattuṃ māsassa bhuñjati` (ăn nhiều lần trong tháng). 117. ස කිං වාති 117. Sau `eka`, (hậu tố) `kiṃ` (được dùng) và `sa` thay thế cho (`eka`). කිංපච්චයො එකස්ස සාදෙසො ච නිපච්චතෙ. එකං වාරං භුඤ්ජති සකිං භුඤ්ජති, එකක්ඛත්තුං වා. Hậu tố `kiṃ` và sự thay thế `sa` cho `eka` được hình thành một cách bất định. `Sakiṃ bhuñjati` (ăn một lần) có nghĩa là `ekaṃ vāraṃ bhuñjati` (ăn một lần); hoặc là `ekakkhattuṃ`. 118. සො විච්ඡා+පකාරෙසු 118. (Hậu tố) `so` (được dùng) trong ý nghĩa về sự phân chia và cách thức. විච්ඡායං පකාරෙ ච සො හොති. ඛණ්ඩං ඛණ්ඩං කරොති ඛණ්ඩසො කරොති. පුථුප්පකාරෙන පුථුසො. සබ්බෙන පකාරෙන සබ්බසො. Hậu tố `so` được dùng trong ý nghĩa về sự phân chia (`vicchā`) và cách thức (`pakāra`). `Khaṇḍaso karoti` có nghĩa là `khaṇḍaṃ khaṇḍaṃ karoti` (làm từng mảnh một). `Puthuso` có nghĩa là `puthuppakārena` (theo nhiều cách khác nhau). `Sabbaso` có nghĩa là `sabbena pakārena` (bằng mọi cách). 119. අභූතතබ්භාවෙ කරා+ස+භූයොගෙ විකාරා චී 119. Trong ý nghĩa 'trở thành cái mà trước đó không phải', khi kết hợp với các động từ `kar`, `as`, và `bhū`, hậu tố `cī` được thêm vào sau một từ chỉ sự biến đổi. අවත්ථාවතො+වත්ථන්තරෙනා+භූතස්ස තායා+වත්ථාය භාවෙ කරා+ස+භූහි සම්බන්ධෙ සති විකාරවාචකාචී හොති. අධවලං ධවලං කරොති ධවලී කරොති. අධවලො ධවලො සියා ධවලී සියා. අධවලො ධවලො භවති ධවලී භවති. අභූතතබ්භාවෙති කිං, ඝටං කරොති, දධි අත්ථි, ඝටො භවති[Pg.210]. කරාසභූයොගෙති කිං, අධවලො ධවලො ජායතෙ. විකාරාති කිං, පකතියා මා හොතු, සුවණ්ණං කුණ්ඩලී කරොති. (නිපාතතද්ධිතං). Khi một vật chưa ở trong một trạng thái nào đó mà trở thành trạng thái đó, và có sự liên kết với các động từ `kar`, `as`, `bhū`, thì hậu tố `cī` được thêm vào sau từ chỉ sự biến đổi. `Dhavalī karoti` có nghĩa là `adhavalaṃ dhavalaṃ karoti` (làm cho cái không trắng trở nên trắng). `Dhavalī siyā` có nghĩa là `adhavalo dhavalo siyā` (cái không trắng có thể trở nên trắng). `Dhavalī bhavati` có nghĩa là `adhavalo dhavalo bhavati` (cái không trắng trở thành trắng). Tại sao nói `abhūtatabbhāve`? Để loại trừ: `ghaṭaṃ karoti` (làm một cái bình), `dadhi atthi` (có sữa chua), `ghaṭo bhavati` (cái bình được sinh ra). Tại sao nói `karāsabhūyoge`? Để loại trừ: `adhavalo dhavalo jāyate` (cái không trắng được sinh ra là trắng). Tại sao nói `vikārā`? Để không áp dụng cho trạng thái tự nhiên, (ví dụ) `suvaṇṇaṃ kuṇḍalī karoti` (làm vàng thành bông tai). (Hết phần Bất định biến cách từ). 120. දිස්සන්ත+ඤ්ඤෙපි පච්චයාති 120. Các hậu tố khác cũng được thấy. වුත්තතො+ඤ්ඤෙපි පච්චයා දිස්සන්ති. විවිධා මාතරො විමාතරොති විසෙසනසමාසො, තාසං පුත්තා වෙමාතිකාති රිකණපච්චයෙ රානුබන්ධත්තා උලොපෙ වුද්ධිම්හි කතෙ වෙමාතිකා. පථං ගච්ඡන්තීති පථාවිනො, ආවී. ඉස්සා අස්ස අත්ථීති ඉස්සුකී, උකී. ධුරං වහන්තීති ධොරය්හා, ය්හණ. Các hậu tố khác với những hậu tố đã được nói đến cũng được thấy. `Vimātaro` (những người mẹ kế) là do `vividhā mātaro` (những người mẹ khác nhau), đây là một phức hợp từ tính từ. `Vemātikā` (những người con cùng cha khác mẹ) là do `tāsaṃ puttā` (những người con của họ); khi hậu tố `rikaṇa` được thêm vào, do có `ra` là anubandha, `u` bị lược bỏ và nguyên âm đầu được tăng trưởng, tạo thành `vemātikā`. `Pathāvino` (người đi đường) là do `pathaṃ gacchanti` (họ đi trên đường), hậu tố là `āvī`. `Issukī` (người ganh tị) là do `issā assa atthi` (người ấy có sự ganh tị), hậu tố là `ukī`. `Dhorayhā` (con vật kéo xe) là do `dhuraṃ vahanti` (chúng mang ách), hậu tố là `yhaṇa`. සාමඤ්ඤඤ්ච විසෙසො ච, භාවජො ච නිපාතජො; ඉති විඤ්ඤූහි විඤ්ඤෙය්‍යො, තද්ධිතො තු චතුබ්බිධො. Loại thông thường và loại đặc biệt, loại biểu thị trạng thái và loại từ bất biến từ; như vậy, các bậc trí nên hiểu rằng, taddhita có bốn loại. ඉති පයොගසිද්ධියං ණාදිකණ්ඩො පඤ්චමො. Như vậy là kết thúc chương thứ năm, chương về ṇa v.v., trong sách Payogasiddhi. 6. ත්‍යාදිකණ්ඩ 6. Chương về Ti v.v. අථ [Pg.211] ත්‍යාදයො ක්‍රියාවාචීහි ධාතූහි වුච්චන්තෙ. Bây giờ, các hậu tố ti v.v. được nói đến sau các động từ căn biểu thị hành động. ක්‍රියං ආචික්ඛතීති ආඛ්‍යාතන්ති ක්‍රියාපදස්ස පුබ්බාචරියසඤ්ඤා. කාල+කාරක+පුරිසපරිදීපකං ක්‍රියාලක්ඛණං ත්‍යාද්‍යන්තං අලිඞ්ගඤ්ච, වුත්තම්පි චෙ+තං – ‘Cái diễn tả hành động gọi là ākhyāta (động từ)’, đây là thuật ngữ của các vị thầy xưa cho động từ. Đặc tính của hành động là làm sáng tỏ thời, cách và ngôi, kết thúc bằng ti v.v., và không có giới tính (ngữ pháp). Và điều này cũng đã được nói: යං තිකාලං තිපුරිසං, ක්‍රියාවාචී තිකාරකං; අතිලිඞ්ගං ද්විවචනං, ත+දාඛ්‍යාතන්ති වුච්චති. Cái gì có ba thời, ba ngôi, biểu thị hành động, có ba cách, vượt ngoài giới tính, có hai số, cái đó được gọi là ākhyāta (động từ). 14. ක්‍රියත්ථා බහුලං –ති 14. Sau (động từ) có nghĩa hành động, (các hậu tố được thêm vào) một cách đa dạng. ච සබ්බත්ථ වත්තතෙ. ක්‍රියා අත්ථො එතස්සාති ක්‍රියත්ථො ධාතු, සො ච දුවිධො සකම්මකා+කම්මකවසෙන. තත්ථ යස්මිං ක්‍රියත්ථෙ කත්තුවාචිම්හා කම්මං ගවෙසීයතෙ, සො සකම්මකො. ඉතරො අකම්මකො. Từ `ca` (và) có hiệu lực ở mọi nơi. Động từ căn có nghĩa là hành động (kriyattho dhātu) là cái có hành động làm ý nghĩa. Và nó có hai loại: ngoại động từ và nội động từ. Trong đó, động từ căn nào mà khi ở thể chủ động đòi hỏi một đối tượng, đó là ngoại động từ. Loại còn lại là nội động từ. තත්‍ර සකම්මකා කම්මාපෙක්ඛං ක්‍රියං වදන්ති, යථා කටං කරොති, ගාමං ගච්ඡති, ඔදනං පචති. අකම්මකා කම්මනිරපෙක්ඛං ක්‍රියං වදන්ති, යථා අච්ඡති සෙති තිට්ඨති. ක්‍රියාති ච ගමනපචනාදිකො අසත්තසම්මතො කත්තරි කම්මෙ වා පතිට්ඨිතො කාරකසමූහසාධියො පදත්ථො වුච්චති. අපි ච – Trong đó, ngoại động từ diễn tả một hành động phụ thuộc vào đối tượng, ví dụ: `kaṭaṃ karoti` (làm một cái chiếu), `gāmaṃ gacchati` (đi đến làng), `odanaṃ pacati` (nấu cơm). Nội động từ diễn tả một hành động không phụ thuộc vào đối tượng, ví dụ: `acchati` (ngồi), `seti` (nằm), `tiṭṭhati` (đứng). Và hành động (kriyā) được gọi là ý nghĩa của một từ, chẳng hạn như đi, nấu, v.v., được coi là phi thực thể, được thiết lập trong chủ thể hoặc đối tượng, và được hoàn thành bởi một tập hợp các yếu tố cú pháp. Hơn nữa – කරණං භවනං චාපි, කර+භූහි කථීයතෙ; තතො ක්‍රියාදිවාචත්තං, පාකාදීනං කථං භවෙ. Việc làm và việc trở thành cũng được nói bởi (các động từ căn) kara và bhū; vậy thì, làm thế nào mà các (động từ căn) như pāka (nấu) v.v. lại có thể biểu thị hành động? කර+භූධාතූහි කරණඤ්ච භවනඤ්ච වුච්චති, පාක+ගමනාදීහි තෙසං ක්‍රියාභවනානං වාච්චත්තං කථං භවතීති වුත්තං හොති. පුනපි – Bởi các động từ căn kara và bhū, việc làm và việc trở thành được nói đến; điều được nói là: làm thế nào mà các (động từ căn) như pāka (nấu), gamana (đi) v.v. lại có thể biểu thị những hành động và sự trở thành đó? Lại nữa – පාකාදීනඤ්හි [Pg.212] වාච්චත්තං, කරභූසු න යුජ්ජති; තං බහුතරවාච්චත්තං, පාකාදීසු න යුජ්ජති. Thật vậy, ý nghĩa được biểu thị của pāka v.v. không phù hợp trong (ý nghĩa của) kara và bhū; ý nghĩa được biểu thị rất chung chung đó (của kara và bhū) cũng không phù hợp với (ý nghĩa của) pāka v.v. තං නාම – Điều đó là – කාරියරූපා හි ධාත්වත්ථා, සත්තායුත්තා ච තෙ+ඛිලා; තතො ක්‍රියා ච භාවො ච, සාමඤ්ඤං තෙසු ගම්‍යතෙ. Thật vậy, các ý nghĩa của động từ căn có bản chất là một hành động cần được thực hiện, và tất cả chúng đều liên quan đến sự tồn tại. Do đó, cả hành động và trạng thái được hiểu là ý nghĩa chung trong chúng. 1. වත්තමානෙති අන්ති සි ථ මි ම තෙ අන්තෙ සෙ ව්හෙ එ ම්හෙ. 1. Trong thì hiện tại, (các hậu tố là) ti, anti, si, tha, mi, ma, te, ante, se, vhe, e, mhe. වත්තමානෙ ආරද්ධාපරිසමත්තෙ අත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා ත්‍යාදයො හොන්ති. ක්‍රියාධිකාරත්තා ‘‘ක්‍රියත්ථා’’ති වුත්තං. තෙස+මනියමෙ – Khi ý nghĩa là hiện tại, tức là đã bắt đầu nhưng chưa kết thúc, các hậu tố ti v.v. được thêm vào sau động từ căn. Do quyền hạn của (chương về) hành động, nên nói là ‘sau động từ căn’. Khi chúng không được xác định – 14. පුබ්බපරච්ඡක්කාන+මෙකානෙකෙසු තුම්හා+ම්හ+සෙසෙසු ද්වෙ ද්වෙ මජ්ඣිමු+ත්තම+පඨමා 14. Của sáu hậu tố đầu và sáu hậu tố sau, khi (chủ thể) là số ít và số nhiều của `tumha` (bạn), `amha` (tôi), và những từ còn lại, từng cặp hai (hậu tố) tương ứng là ngôi thứ hai, ngôi thứ nhất, và ngôi thứ ba. එකානෙකෙසු තුම්හඅම්හසද්දවචනීයෙසු තදඤ්ඤසද්දවචනීයෙසු ච කාරකෙසු පුබ්බච්ඡක්කානං පරච්ඡක්කානඤ්ච මජ්ඣිමු+ත්තම+පඨමා ද්වෙ ද්වෙ හොන්ති යථාක්කමං. තත්ථති අන්තීති පඨමපුරිසො, ආදො නිද්දිට්ඨත්තා. සි ථ ඉති මජ්ඣිමපුරිසො, මජ්ඣෙ නිද්දිට්ඨත්තා. මි ම ඉති උත්තමපුරිසො. උත්තමසද්දො+යං සභාවතො තිපභුතීන+මන්ත+මාහ. පරච්ඡක්කෙපි තෙ අන්තෙතිආදිනා එවං යොජෙතබ්බං. එවං සෙසෙසු භවිස්සතිආදීසු සත්තසු පච්චයවිධානසුත්තෙසුපි යොජෙතබ්බං. Khi các tác nhân được biểu thị bởi các từ `tumha` và `amha` ở số ít và số nhiều, và bởi các từ khác, từng cặp hai của sáu hậu tố đầu và sáu hậu tố sau tương ứng là ngôi thứ hai, ngôi thứ nhất, và ngôi thứ ba. Trong đó, `ti` và `anti` là ngôi thứ ba, vì chúng được chỉ định ở đầu (trong danh sách). `Si` và `tha` là ngôi thứ hai, vì chúng được chỉ định ở giữa. `Mi` và `ma` là ngôi thứ nhất. Từ `uttama` (cao nhất, cuối cùng) này, theo bản chất của nó, chỉ ra phần cuối của nhóm `ti` v.v. Đối với sáu hậu tố sau, bắt đầu bằng `te, ante`, cũng nên được áp dụng tương tự. Tương tự, cũng nên được áp dụng cho bảy quy tắc còn lại quy định các hậu tố cho thì tương lai v.v. ඉදානි භූවාදීන+මට්ඨගණානං භූවාදිගණෙසු භූ=සත්තාය+මිති පඨමධාතුතො පරා ත්‍යාදයො යොජීයන්තෙ. තත්ථ ‘‘එකම්හි වත්තබ්බෙ [Pg.213] එකවචනං’’ති ත්‍යාදීසු පරභූතෙසු කත්තු+කම්ම+භාවෙසුයෙව ක්‍යවිකරණලවිකරණා හොන්තීති ‘‘ක්‍යො භාවකම්මෙස්ව+පරොක්ඛෙසු මාන+න්ත+ත්‍යාදීසු’’ ‘‘කත්තරි ලො’’ ඉච්චාදිනා තෙසං විකරණානං විධානා ත්‍යාදයො කත්තු+කම්ම+භාවෙස්වෙව විඤ්ඤායන්තීති කත්තරි තිම්හිලො. කෙ තෙ විකරණා – Bây giờ, các hậu tố ti v.v. được áp dụng sau động từ căn đầu tiên, `bhū` (có nghĩa là ‘tồn tại’), trong nhóm bhū v.v. của tám nhóm động từ căn. Trong đó, theo quy tắc ‘khi một (sự vật) được nói đến, dùng số ít’, và vì các vikaraṇa (dấu hiệu nhóm) `kya` và `la` chỉ xuất hiện trong thể chủ động, bị động và trạng thái khi `ti` v.v. theo sau, theo quy định của các quy tắc như ‘`kya` trong thể trạng thái và bị động...’ và ‘`la` trong thể chủ động’, nên `ti` v.v. được hiểu là chỉ ở trong thể chủ động, bị động và trạng thái. Trong thể chủ động, với `ti`, có `la` (vikaraṇa). Những vikaraṇa đó là gì? පුබ්බාපරභාගට්ඨානා, භින්නධාතුවිභත්තියො; නිස්සාය පච්චයා හොන්ති, එතෙ විකරණා සියුං. Những hậu tố đứng ở giữa phần trước (động từ căn) và phần sau (hậu tố), khác với động từ căn và hậu tố, và phụ thuộc vào chúng, đây được gọi là các vikaraṇa. 5,82. යුවණ්ණාන+මෙ, ඔ පච්චයෙ 5,82. Các nguyên âm i và u trở thành e và o tương ứng khi một hậu tố theo sau. ඉවණ්ණු+වණ්ණන්තානං ක්‍රියත්තානං එ+ඔ හොන්ති යථාක්කමං පච්චයෙති ඌස්සො+කාරො. Các động từ căn kết thúc bằng nguyên âm i và nguyên âm u trở thành e và o tương ứng khi một hậu tố theo sau. Như vậy, `ū` (trong bhū) trở thành `o`. 5,89. එඔන+මය+වා සරෙ 5,89. E và o trở thành ay và av tương ứng khi một nguyên âm theo sau. සරෙ පරෙ එඔන+මයවා හොන්ති යථාක්කමංති ඔස්ස අවාදෙසො. සො පුරිසො සාධු භවති, සා ඉත්ථී සාධු භවති, චිත්තං සාධු භවති. Khi một nguyên âm theo sau, e và o trở thành ay và av tương ứng; do đó, o được thay thế bằng av. `So puriso sādhu bhavati` (Người đàn ông đó tốt), `sā itthī sādhu bhavati` (Người phụ nữ đó tốt), `cittaṃ sādhu bhavati` (Tâm đó tốt). උත්තත්තා කත්තු ආඛ්‍යාතෙ, තතියා න ච කත්තරි; පඨමාවිභත්ති හොතෙව, අත්ථමත්තං අපෙක්ඛිය. Vì chủ thể đã được biểu thị bởi động từ, nên không dùng biến cách thứ ba cho chủ thể; chỉ có biến cách thứ nhất được dùng, chỉ để biểu thị ý nghĩa gốc (của danh từ). සතිපි ක්‍රියායෙකත්තෙ කත්තූනං බහුත්තා ‘‘බහුම්හි වත්තබ්බෙ බහුවචනං’’ති අන්ති. Mặc dù hành động là một, do các chủ thể là số nhiều, theo quy tắc ‘khi nhiều (sự vật) được nói đến, dùng số nhiều’, hậu tố `anti` được dùng. 161. ක්වචි විකරණානන්ති 161. Về việc (lược bỏ) vikaraṇa ở một số nơi. විකරණානං ක්වචි ලොපො හොතීති ලවිකරණස්ස ලොපො, සෙසං පුරිමසදිසං. තෙ පුරිසා භවන්ති. මජ්ඣිමපුරි- සෙකවචනං [Pg.214] සි, ත්වං භවසි. බහුවචනං ථපච්චයො, තුම්හෙ භවථ. උත්තමපුරිසෙකවචනං මිපච්චයො. Theo quy tắc ‘Đôi khi có sự lược bỏ các vikaraṇa’, vikaraṇa `la` (`a`) bị lược bỏ; phần còn lại tương tự như trước. `Te purisā bhavanti` (Những người đàn ông đó là/trở thành). Ngôi thứ hai số ít là `si`, (ví dụ) `tvaṃ bhavasi` (bạn là/trở thành). Số nhiều là hậu tố `tha`, (ví dụ) `tumhe bhavatha` (các bạn là/trở thành). Ngôi thứ nhất số ít là hậu tố `mi`. 57. හිමිමෙස්ව+ස්ස 57. Nguyên âm a (của vikaraṇa) được kéo dài trước hi, mi, ma. අකාරස්ස දීඝො හොති හිමිමෙසු. අහං භවාමි. බහුවචනං මපච්චයො, මයං භවාම. එවං පරච්ඡෙක්කෙපි-භවතෙ, භවන්තෙ. භවසෙ, භවව්හෙ. භවෙ, භවම්හෙ. කෙචි දීඝං කත්වා පඨන්ති, ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති දීඝො, භවාම්හෙ. Nguyên âm 'a' được trường hóa khi đi sau là 'hi', 'mi', 'me'. (Ví dụ:) Ahaṃ bhavāmi. Ở số nhiều, vĩ tố là 'ma', (nên có dạng) mayaṃ bhavāma. Tương tự trong Parassapada: bhavate, bhavante. Bhavase, bhavavhe. Bhave, bhavamhe. Một số vị đọc sau khi đã trường hóa, theo (quy tắc) 'byañjane dīgharassā' thì được trường hóa, (thành) bhavāmhe. එත්ථ ච – Và ở đây – ලජ්ජා සත්තා ඨිති ජාගරණං,වුද්ධි ක්ඛය ජීවිත මරණං; කීළා රුචි රොචතෙ ඉත්‍යෙවං,වුත්තා අකම්මකධාතු සබ්බෙ. Lajjā (hổ thẹn), sattā (dính mắc), ṭhiti (đứng), jāgaraṇaṃ (tỉnh thức), Vuddhi (tăng trưởng), kkhaya (tàn lụi), jīvita (sống), maraṇaṃ (chết); Kīḷā (vui chơi), ruci (ưa thích), rocate (chiếu sáng), như vậy, tất cả (những động từ căn này) được gọi là tự động từ. –ති වුත්තත්තා කම්මං දුතියා න. – Vì đã được nói như vậy, nên không có túc từ ở biến cách thứ hai. පච=පාකෙ, අකාරො උච්චාරණත්ථො, එව+මුපරිපි. පච ඉති ඨිතෙ ලවිකරණං, විකරණලොපාදි පුරිමසමං. සො ඔදනං පචති, තෙ පචන්ති. ත්වං පචසි, තුම්හෙ පචථ. අහං පචාමි, මයං පචාම. පරච්ඡක්කෙ-පචතෙ, පචන්තෙ. පචසෙ, පචව්හෙ. පචෙ, පචාම්හෙ. Paca = (nghĩa là) nấu, nguyên âm 'a' là để cho dễ phát âm, tương tự như trên. Khi ở dạng paca, (thêm) vikaraṇa 'a', việc lược bỏ vikaraṇa v.v... cũng giống như trước. So odanaṃ pacati, te pacanti. Tvaṃ pacasi, tumhe pacatha. Ahaṃ pacāmi, mayaṃ pacāma. Trong Parassapada: pacate, pacante. Pacase, pacavhe. Pace, pacāmhe. 1,22. විප්පටිසෙධෙ 1,22. Trong trường hợp xung đột විප්පටිසෙධනං=අඤ්ඤමඤ්ඤපටිසෙධනං විප්පටිසෙධො. පඨමමජ්ඣිමපුරිසානං ද්වින්නං එකත්ථ පසඞ්ගෙ මජ්ඣිමපුරිසබහුවචනං ථපච්චයො. සො [Pg.215] ච පචති, ත්වඤ්ච පචසි, තුම්හෙ පචථ. තුල්‍යබලවිරොධිනො හි විප්පටිසෙධා පඨමමජ්ඣිමඋත්තමපුරිසානං තිණ්ණං එකත්ථ පසඞ්ගෙ උත්තමපුරිසබහුවචනං හොති, සො ච පචති, ත්වඤ්ච පචසි, අහඤ්ච පචාමි මයං පචාමාති භවති. Vippaṭisedhanaṃ = sự ngăn cấm lẫn nhau được gọi là vippaṭisedho (sự xung đột). Khi có trường hợp của cả hai ngôi thứ ba và ngôi thứ hai cùng lúc, thì dùng ngôi thứ hai số nhiều với vĩ tố 'tha'. (Ví dụ:) So ca pacati, tvañca pacasi, (trở thành) tumhe pacatha. Thật vậy, trong trường hợp xung đột có hiệu lực tương đương, khi có trường hợp của cả ba ngôi thứ ba, thứ hai và thứ nhất cùng lúc, thì dùng ngôi thứ nhất số nhiều, (ví dụ:) so ca pacati, tvañca pacasi, ahañca pacāmi, trở thành mayaṃ pacāma. අම+ගම=ගමනෙ – Ama, gama = (nghĩa là) đi – 5,173. ගම යමි+සා+ස දිසානං වා ච්ඡඞ 5,173. Đối với các động từ căn gam, yam, sā, sa, dis, có thể thay thế bằng 'ccha'. එතෙසං ධාතූනං ච්ඡඞ වා හොති න්ත+මාන+ත්‍යාදීසු. සො ගාමං ගච්ඡති. අන්ති – Đối với những động từ căn này, 'ccha' được dùng tùy chọn trước nta, māna, ti v.v... (Ví dụ:) So gāmaṃ gacchati. (Trước) Anti – 74. ගරුපුබ්බා රස්සා රෙ+න්තෙන්තීනං 74. Sau một nguyên âm ngắn được đi trước bởi một âm tiết nặng, 'nte' và 'ntī' (thành) 're'. ගරුපුබ්බස්මා රස්සා න්තෙ+න්තීනං රෙ වා හොති. Sau một nguyên âm ngắn được đi trước bởi một âm tiết nặng, 'nte' và 'ntī' có thể trở thành 're'. අක්ඛරනියමො ඡන්දං,ගරුලහුනියමො භවෙ වුත්ති; දීඝො සංයොගාදිපුබ්බො,රස්සො ගරු ලහු තු රස්සො. Sự quy định về âm tiết là chandaṃ (vần luật), sự quy định về trường âm và đoản âm là vutti (nhịp điệu); Nguyên âm dài, và nguyên âm ngắn đứng trước phụ âm kép, là trường âm (garu); còn đoản âm (đứng một mình) là đoản âm (lahu). ගච්ඡරෙ ගච්ඡන්ති. ත්වං ගච්ඡසි, තුම්හෙ ගච්ඡථ. අහං ගච්ඡාමි, මයං ගච්ඡාම. ච්ඡාදෙසාභාවපක්ඛෙ ‘‘ඌ ලස්සෙ’’ති එකාරෙ ගමෙති. පරලොපෙ ගමෙන්ති. ගමෙසි, ගමෙථ. ගමෙමි, ගමෙම. පරච්ඡක්කෙපි සො ගච්ඡතෙ, ගච්ඡරෙ ගච්ඡන්තෙ. ගච්ඡසෙ, ගච්ඡව්හෙ. ගච්ඡෙ, ගච්ඡාම්හෙ. Gacchare (hoặc) gacchanti. Tvaṃ gacchasi, tumhe gacchatha. Ahaṃ gacchāmi, mayaṃ gacchāma. Trong trường hợp không có sự thay thế bằng 'ccha', theo quy tắc 'ū lasse', với 'e' (trở thành) gameti. Khi lược bỏ nguyên âm sau, (thành) gamenti. (Tương tự:) Gamesi, gametha. Gamemi, gamema. Trong Parassapada cũng vậy: so gacchate, gacchare, gacchante. Gacchase, gacchavhe. Gacche, gacchāmhe. පුරෙ අධම්මො දිබ්බති, පුරා මරාමීති ච තංසමීපෙ තබ්බොහාරූපචාරෙන වත්තමානවචනං. වුත්තඤ්හි – Trong câu 'Pure adhammo dibbati' (Trong tương lai, điều phi pháp sẽ hưng thịnh) và 'purā marāmi' (Chẳng bao lâu nữa tôi sẽ chết), thì hiện tại được dùng cho (thời gian) gần đó, bằng cách sử dụng ẩn dụ theo cách nói thông thường. Vì đã được nói rằng – ආරද්ධා+නිට්ඨිතං [Pg.216] කිච්චං, වත්තමානන්ති වුච්චති; වත්තමානසමීපඤ්ච, වත්තමානන්ති වුච්චති. Hành động đã bắt đầu nhưng chưa kết thúc, được gọi là hiện tại; Và cái gì gần với hiện tại, cũng được gọi là hiện tại. කිමිව තෙ – Giống như – ගඞ්ගාච තංසමීපඤ්ච, යතො ගඞ්ගාති ඤායතෙ; ගඞ්ගායං පාතු+මාගච්ඡ, ඝොසො ගඞ්ගාය+මිත්‍යපි. Cả sông Hằng và vùng lân cận của nó, đều được biết đến là 'sông Hằng'; (Ví dụ:) 'Hãy đến uống nước ở sông Hằng', và cũng như 'làng ở trên sông Hằng'. මුඛ්‍යා+මුඛ්‍යත්ථභෙදෙන, වත්තමානං තතො ද්විධා; මුඛ්‍යඤ්හි රුළ්හි+මාපන්නං, ත+දාරොපා අමුඛ්‍යතාති. Do đó, thì hiện tại có hai loại, do sự khác biệt về nghĩa chính và nghĩa phụ; Nghĩa chính là cái đã được xác lập theo quy ước, còn nghĩa phụ là do sự áp dụng ẩn dụ. පුරෙ+පුරාසද්දෙහි වා අනාගතතා ගම්‍යතෙ, තදා තස්ස වත්තමානත්තා. කාලබ්‍යත්තයො වා එසො, භවන්ත්‍යෙව හි කාලන්තරෙපි ත්‍යාදයො බාහුලකා ‘‘සන්තෙසු පරිගූහාමි’’ ‘‘කායස්ස භෙදා අභිසම්පරායං, සහබ්‍යතං ගච්ඡති වාසවස්ස’’ ‘‘අතිවෙලං නමස්සිස්සං’’ති. ‘‘කුතො නු ත්වං ආගච්ඡසි, රාජගහතො ආගච්ඡාමී’’තිආදීසු පන පච්චුප්පන්නසමීපෙ වත්තමානවචනං. Hoặc, tính tương lai được hiểu qua các từ 'pure' và 'purā', khi đó nó (được xem) là hiện tại. Hoặc đây là sự hoán đổi về thời. Vì các vĩ tố 'ti' v.v... quả thật thường xuất hiện trong các thời khác, (ví dụ:) 'santesu parigūhāmi' (tôi sẽ ẩn mình giữa những người thiện), 'kāyassa bhedā abhisamparāyaṃ, sahabyataṃ gacchati vāsavassa' (sau khi thân hoại, trong đời sau, vị ấy đi đến đồng bạn với Vāsava), 'ativelaṃ namassissaṃ' (tôi sẽ đảnh lễ rất lâu). Tuy nhiên, trong các trường hợp như 'Kuto nu tvaṃ āgacchasi, rājagahato āgacchāmī' (Bạn từ đâu đến? Tôi đến từ thành Rājagaha), thì hiện tại được dùng cho (thời gian) gần với hiện tại (quá khứ gần). 5,175. ගම වද දානං ඝම්ම වජ්ජ දජ්ජා 5,175. Đối với (các động từ căn) gam, vad, dā, (các dạng thay thế là) ghamma, vajja, dajja. ගමාදීනං ඝම්මාදයො වා හොන්ති න්ත+මාන+ත්‍යාදීසු. ඝම්මති, ඝම්මන්ති ඉච්චාදි. Đối với các (động từ căn) gam v.v..., các (dạng thay thế) ghamma v.v... được dùng tùy chọn trước nta, māna, ti v.v... (Ví dụ:) Ghammati, ghammanti, v.v... කම්මෙ – Trong thể thụ động – උපසග්ගවසා කොචි, අකම්මොපි සකම්මකො; යථා+භිභූයතෙ රාගො, තාපසෙන මහිද්ධිනාති – Do ảnh hưởng của tiếp đầu ngữ, đôi khi một tự động từ cũng trở thành tha động từ; Giống như 'tham ái bị chế ngự bởi vị ẩn sĩ có đại thần lực' – වුත්තත්තා අකම්මකතො කම්මනි අනුපුබ්බා භූධාතුතො ත්‍යාදයො හොන්ති. Vì đã được nói như vậy, từ tự động từ căn 'bhū' đi trước bởi 'anu', các vĩ tố 'ti' v.v... được dùng trong thể thụ động. 5,17. ක්‍යො [Pg.217] භාවකම්මෙස්ව+පරොක්ඛෙසු මාන+න්ත+ත්‍යාදීසු 5,17. Vĩ tố 'ya' được dùng trong thể vô nhân xưng (bhāva) và thể thụ động (kamma), ngoại trừ thì quá khứ (parokkha), trước các (vĩ tố) māna, nta, ti v.v... භාවකම්මවිහිතෙසු පරොක්ඛාවජ්ජිතෙසු මාන+න්ත+ත්‍යාදීසු පරෙසු ක්‍යො හොති ක්‍රියත්ථා. කකාරො+නුබන්ධකාරියත්ථො. ‘‘න තෙ කානුබන්ධ+නාගමෙසූ’’ති පටිසෙධා ඔකාරාභාවො. අනුභූයති සුඛං දෙවදත්තෙන. Vĩ tố 'ya' được dùng vì mục đích của hành động khi đi sau là các (vĩ tố) māna, nta, ti v.v... được quy định trong thể vô nhân xưng và thể thụ động, ngoại trừ thì quá khứ. Chữ 'k' là để cho mục đích của anubandha. Do sự ngăn cấm bởi (quy tắc) 'Na te kānubandhanāgamesu', nên không có nguyên âm 'o'. (Ví dụ:) Anubhūyati sukhaṃ devadattena (Lạc thọ được cảm nghiệm bởi Devadatta). එත්ථ ච – Và ở đây – ආඛ්‍යාතෙන අවුත්තත්තා, කත්තුතො තතියා න තු; දුතියා හොති කම්මස්ස, වුත්තත්තා පඨමාපි+ධ. Vì không được biểu thị bởi động từ, nên biến cách thứ ba được dùng cho chủ thể; nhưng không phải biến cách thứ hai được dùng cho túc từ, vì đã được biểu thị (bởi động từ), nên biến cách thứ nhất được dùng ở đây. අනුභූයන්ති සම්පත්තියො තයා. අනුභූයසි ත්වං දෙවදත්තෙන. අනුභූයථ තුම්හෙ. අහං අනුභූයාමි, තයා මයං අනුභූයාම. ද්විත්තෙ අනුභුය්‍යති+ච්චාදි. එවං පරච්ඡක්කෙ. Anubhūyanti sampattiyo tayā (Tài sản được cảm nghiệm bởi bạn). Anubhūyasi tvaṃ devadattena (Bạn được cảm nghiệm bởi Devadatta). Anubhūyatha tumhe (Các bạn được cảm nghiệm). Ahaṃ anubhūyāmi (Tôi được cảm nghiệm), tayā mayaṃ anubhūyāma (Chúng tôi được cảm nghiệm bởi bạn). Khi có sự lặp lại, (thành) anubhuyyati v.v... Tương tự trong Parassapada. භාවෙ අදබ්බවුත්තිනො භාවස්ස එකත්තා එකවචනමෙව. තඤ්ච පඨමපුරිසෙකවචනෙයෙව සම්භවති, නෙව+ඤ්ඤං, බහුලංවිධානා. භූයති භූයතෙ දෙවදත්තෙන, සම්පති භවනන්ත්‍යත්ථො. Trong bhāva vācaka, do không diễn tả thực thể, và do bhāva là số ít, nên chỉ có số ít. Và điều đó chỉ có thể xảy ra ở ngôi thứ ba số ít, không có cách nào khác, do có nhiều cách tạo. (Ví dụ:) bhūyati, bhūyate devadattena, có nghĩa là: bây giờ đang có sự hiện hữu. පචධාතුතො කම්මෙ ක්‍යො. Từ căn pac, trong kammavācaka, dùng kyo. 37. ක්‍යස්සති 37. Kyassati ක්‍රියත්ථා ක්‍යස්ස ඊඤ වා හොති. ඤො ආද්‍යාවයවත්ථො. දෙවදත්තෙන ඔදනො පචීයති පච්චති, රෙආදෙසෙ ඔදනා පචීයරෙ පචීයන්ති, පච්චරෙ පච්චන්ති. චවග්ගපුබ්බරූපානි. ත්වං පචීයසි පච්චසි, තුම්හෙ පචීයථ පච්චථ. අහං පචීයාමි පච්චාමි, මයං පචීයාම පච්චාම. පරච්ඡක්කෙ දෙවදත්තෙන ඔදනො පචීයතෙ ඉච්චාදි. Sau một kriyattha, kya được thay thế tùy chọn bằng īña. Ño có mục đích là thành phần đứng đầu. (Ví dụ:) devadattena odano pacīyati, paccati, khi thay thế bằng re (thì có dạng) odanā pacīyare, pacīyanti, paccare, paccanti. Các dạng trước thuộc nhóm ca. (Ví dụ:) tvaṃ pacīyasi, paccasi, tumhe pacīyatha, paccatha. Ahaṃ pacīyāmi, paccāmi, mayaṃ pacīyāma, paccāma. Trong sáu vĩ ngữ sau, (ví dụ:) devadattena odano pacīyate, v.v. ගමිතො [Pg.218] කම්මෙ ච්ඡඞ ච ඊඤආගමෙ ච කතෙ තෙන ගාමො ගච්ඡීයති, ගාමා ගච්ඡීයන්ති. ගච්ඡීයසි, ගච්ඡීයථ. ගච්ඡීයාමි, ගච්ඡීයාම. එවං පරච්ඡක්කෙ. ගමීයති ගම්මති, ගමීයන්ති ගම්මන්ති. ගමීයසි ගම්මසි, ගමීයථ ගම්මථ, ගමීයාමි ගම්මාමි, ගමීයාම ගම්මාම පරච්ඡක්කෙපි එවං. තථා ඝම්මීයති, ඝම්මීයන්ති ඉච්චාදි. Từ căn gam, trong kammavācaka, sau khi thêm ccha và īña, (có dạng:) tena gāmo gacchīyati, gāmā gacchīyanti. Gacchīyasi, gacchīyatha. Gacchīyāmi, gacchīyāma. Tương tự trong sáu vĩ ngữ sau. (Các dạng khác:) gamīyati, gammati, gamīyanti, gammanti. Gamīyasi, gammasi, gamīyatha, gammatha, gamīyāmi, gammāmi, gamīyāma, trong sáu vĩ ngữ sau cũng vậy. Tương tự: ghammīyati, ghammīyanti, v.v. ක්‍රියත්ථා කත්තරි ත්‍යාදි, කම්මස්මිඤ්ච සකම්මකා; භාවෙ වා+කම්මකා කම්මා+වචනිච්ඡාය මඤ්ඤතෙ. Sau kriyattha, trong kattarivācaka dùng tyādi, và trong kammavācaka dùng te-ādi; trong bhāvavācaka, hoặc từ căn bất cập vật, hoặc từ căn cập vật khi không muốn nói đến túc từ, thì được xem là (dùng te-ādi). තථා හි විජ්ජමානස්සාපි කම්මාස්ස අවචනිච්ඡායං ඉදං වුච්චති – Thật vậy, ngay cả khi có túc từ hiện hữu, nhưng do không muốn nói đến, điều này được nói rằng – සතොපි න විවක්ඛා+ස්ස, අසතොපි ච සා භවෙ; තං යථා+නුදරා කඤ්ඤා, වඤ්ඣාවද්ධිතකො යථා. Dù có cũng không muốn nói đến, và dù không có cũng có thể muốn nói đến; điều đó giống như cô gái không có bụng, giống như đứa con nuôi của người phụ nữ son sẻ. විවක්ඛා ලොකිකා එසා, අසක්‍ය+මතිවත්තිතුං; කථ+මෙස විපරියාසො, ලොකො එවා+නයුජ්ජතෙ. Ý muốn nói này là của thế gian, không thể vượt qua được; làm sao đây là sự đảo ngược? Thế gian vốn không hợp lý. (වත්තමානපච්චයනයො). (Phương pháp về các vĩ ngữ hiện tại). 2. භවිස්සති ස්සති ස්සන්ති ස්සති ස්සථ ස්සාමි ස්සාම ස්සතෙ ස්සන්තෙ ස්සසෙ ස්සව්හෙ ස්සං ස්සාම්හෙ 2. Bhavissati: ssati, ssanti, ssati, ssatha, ssāmi, ssāma, ssate, ssante, ssase, ssavhe, ssaṃ, ssāmhe. භවිස්සති=අනාරද්ධෙ අත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා ස්සත්‍යාදයො හොන්ති. Bhavissati: với ý nghĩa chưa bắt đầu, sau một kriyattha hiện hữu, dùng các vĩ ngữ ssati, v.v. 35. අ+ඊ+ස්සාදීනං බ්‍යඤ්ජනස්සිඤ 35. A-ī-ssādīnaṃ byañjanassiña ක්‍රියත්ථා පරෙසං අආදීනං ඊආදීනං ස්සාදීනඤ්ච බ්‍යඤ්ජනස්සි+ඤ හොති විභාසා. වවත්ථිතවිභාසා+යං. ස්සෙති ස්සාදීනං ස්සතිආදීනඤ්චාවයවො ගහිතො, ‘‘ඌබ්‍යඤ්ජනස්සා’’ති සිද්ධෙපි [Pg.219] ත්‍යාදීසු එතෙසමෙවාති නියමත්ථො+ය+මාරම්භො. ලස්සාකාරලොපෙ ඔ+අවාදෙසෙ භවිස්සති, භවිස්සන්ති. භවිස්සසි, භවිස්සථ. භවිස්සාමි, භවිස්සාම. භවිස්සතෙ, භවිස්සන්තෙ. භවිස්සසෙ, භවිස්සව්හෙ. භවිස්සං, භවිස්සාම්හෙ. Sau một kriyattha, có sự thêm vào của i (ña) một cách tùy chọn trước phụ âm của các vĩ ngữ a-ādi, ī-ādi, và ssā-ādi theo sau. Đây là tùy chọn có giới hạn. Bằng ssa, thành phần của ssādi và ssati-ādi được lấy. Mặc dù đã được thành tựu bởi sūtra “ūbyañjanassā”, việc bắt đầu (sūtra) này là nhằm mục đích giới hạn rằng (nó chỉ áp dụng) cho chính những (vĩ ngữ) tyādi này. Sau khi xóa bỏ a của la, và thay thế o bằng ava, (có dạng:) bhavissati, bhavissanti. Bhavissasi, bhavissatha. Bhavissāmi, bhavissāma. Bhavissate, bhavissante. Bhavissase, bhavissavhe. Bhavissaṃ, bhavissāmhe. කම්මෙ – Trong kammavācaka – 49. ක්‍යස්ස ස්සෙ 49. Kyassa sse ක්‍යස්ස වා ලොපො හොති ස්සෙ. සුඛං තයා අනුභවිස්සති, අනුභවිස්සන්ති. අනුභවිස්සසි, අනුභවිස්සථ. අනුභවිස්සාමි, අනුභවිස්සාම. අඤ්ඤත්‍ර අනුභූයිස්සති, අනුභූයිස්සන්ති ඉච්චාදි. එවං පරච්ඡක්කෙ. භාවෙ-භූයිස්සති භූයිස්සතෙ. Kya được xóa bỏ tùy chọn khi ssa theo sau. (Ví dụ:) sukhaṃ tayā anubhavissati, anubhavissanti. Anubhavissasi, anubhavissatha. Anubhavissāmi, anubhavissāma. Trường hợp khác: anubhūyissati, anubhūyissanti, v.v. Tương tự trong sáu vĩ ngữ sau. Trong bhāvavācaka: bhūyissati, bhūyissate. කත්තරි-පචිස්සති, පචිස්සන්ති ඉච්චාදි. කම්මෙ-පචිස්සති ඔදනො දෙවදත්තෙන, පචීයිස්සති, පච්චිස්සති. පච්චිස්සන්ති ඔදනා පචීයිස්සන්ති, පචීයිස්සරෙ, පච්චිස්සරෙ, පච්චිස්සන්ති. Trong kattarivācaka: pacissati, pacissanti, v.v. Trong kammavācaka: pacissati odano devadattena, pacīyissati, paccissati. Paccissanti odanā, pacīyissanti, pacīyissare, paccissare, paccissanti. ගමිතො කත්තරි-සො ගච්ඡිස්සති, තෙ ගච්ඡිස්සන්ති. ත්වං ගච්ඡිස්සසි, තුම්හෙ ගච්ඡිස්සථ. අහං ගච්ඡිස්සාමි, මයං ගච්ඡිස්සාම. ගච්ඡිස්සතෙ, ගච්ඡිස්සන්තෙ. ගච්ඡිස්සසෙ, ගච්ඡිස්සව්හෙ. ගච්ඡිස්සං, ගච්ඡිස්සාම්හෙ. සග්ගං ගමිස්සති, ගමිස්සන්ති. ගමිස්සසි, ගමිස්සථ. ගමිස්සාමි, ගමිස්සාම ඉච්චාදි. කම්මෙ-ගච්ඡියිස්සති, ගච්ඡියිස්සන්ති ඉච්චාදි. ක්‍යලොපෙ ගමිස්සති, ගමිස්සන්ති ඉච්චාදි. තථා ඝම්මිස්සති ඝම්මීයිස්සති, ඝම්මිස්සන්ති, ඝම්මීයිස්සන්ති ඉච්චාදි. Từ căn gam, trong kattarivācaka: so gacchissati, te gacchissanti. Tvaṃ gacchissasi, tumhe gacchissatha. Ahaṃ gacchissāmi, mayaṃ gacchissāma. Gacchissate, gacchissante. Gacchissase, gacchissavhe. Gacchissaṃ, gacchissāmhe. (Dạng khác:) saggaṃ gamissati, gamissanti. Gamissasi, gamissatha. Gamissāmi, gamissāma, v.v. Trong kammavācaka: gacchiyissati, gacchiyissanti, v.v. Khi kya bị xóa bỏ: gamissati, gamissanti, v.v. Tương tự: ghammissati, ghammīyissati, ghammissanti, ghammīyissanti, v.v. 3. නාමෙ ගරහාවිම්හයෙසු 3. Nāme garahāvimhayesu නාමසද්දෙ [Pg.220] නිපාතෙ සති ගරහායං විම්හයෙ ච ගම්‍යමානෙ ස්සත්‍යාදයො හොන්ති. ඉමෙ හි නාම කල්‍යාණධම්මා පටිජානිස්සන්ති. එත්ථ ‘‘ජ්‍යාදීහි ක්නා’’ති ක්නාවිකරණෙ ‘‘ඤාස්සනෙ ජා’’ති ජාදෙසො. න හි නාම භික්ඛවෙ තස්ස මොඝපුරිසස්ස පාණෙසු අනුද්දයා භවිස්සති. කථඤ්හි නාම සො භික්ඛවෙ මොඝපුරිසො සබ්බමත්තිකාමයං කුටිකං කරිස්සති. විම්හයෙ-අච්ඡරියං වත භො, අබ්භුතං වත භො, සන්තෙන වත භො පබ්බජිතා විහාරෙන විහරන්ති, යත්‍ර හි නාම සඤ්ඤී සමානො ජාගරො පඤ්චමත්තානි සකටසතානි නිස්සාය නිස්සාය අතික්කන්තානි නෙව දක්ඛිති, න පන සද්දං සොස්සති. අච්ඡරියං අන්ධො නාම පබ්බත+මාරොහිස්සති, බධිරො නාම සද්දං සොස්සති. (භවිස්සන්තිපච්චයනයො). Khi có bất biến từ nāma, và khi ý nghĩa khiển trách và kinh ngạc được hiểu, thì dùng các vĩ ngữ ssati, v.v. (Ví dụ:) ime hi nāma kalyāṇadhammā paṭijānissanti. Ở đây, theo sūtra “jyādīhi knā”, sau khi thêm vikarana knā, theo sūtra “ñāssane jā”, (ñā) được thay thế bằng jā. Na hi nāma bhikkhave tassa moghapurisassa pāṇesu anuddayā bhavissati. Kathañhi nāma so bhikkhave moghapuriso sabbamattikāmayaṃ kuṭikaṃ karissati. Trong ý nghĩa kinh ngạc: acchariyaṃ vata bho, abbhutaṃ vata bho, santena vata bho pabbajitā vihārena viharanti, yatra hi nāma saññī samāno jāgaro pañcamattāni sakaṭasatāni nissāya nissāya atikkantāni neva dakkhiti, na pana saddaṃ sossati. Acchariyaṃ andho nāma pabbata-mārohissati, badhiro nāma saddaṃ sossati. (Phương pháp về các vĩ ngữ tương lai). 4. භූතෙ ඊ උං ඔ ත්ථ ඉං ම්හා ආ ඌ සෙ ව්හං අ ම්හෙ 4. Bhūte: ī, uṃ, o, ttha, iṃ, mhā, ā, ū, se, vhaṃ, a, mhe. භූතෙ පරිසමත්තෙ අත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා ඊආදයො හොන්ති. භූතානජ්ජතනෙ උපරි වක්ඛමානත්තා ඉමෙ ඊආදයො භූතජ්ජතනෙ. ‘‘සුවො අහොසි ආනන්දො’’තිආදීසු භූතසාමඤ්ඤෙව භවන්ති. Với ý nghĩa quá khứ đã hoàn thành, sau một kriyattha hiện hữu, dùng các vĩ ngữ ī, v.v. Do thì quá khứ không phải hôm nay sẽ được nói ở trên, nên các vĩ ngữ ī, v.v. này dùng cho thì quá khứ hôm nay. Trong các ví dụ như “suvo ahosi ānando”, chúng được dùng cho thì quá khứ thông thường. අහස්සු+භයතො අඩ්ඪ-රත්තං වා තදුපඩ්ඪතං; අන්තොකත්වාන විඤ්ඤෙය්‍යො, අහො අජ්ජතනො ඉති; තදඤ්ඤො පන යො කාලො, සො+නජ්ජතනසඤ්ඤිතො. Nửa đêm ở hai phía của ngày, hoặc một nửa của nó; sau khi bao gồm (khoảng thời gian đó), ngày nên được biết là hôm nay; còn thời gian nào khác, thì được gọi là không phải hôm nay. ඉති පඨමපුරිසෙකවචනං ඊ, Như vậy, ngôi thứ ba số ít là ī, 15. ආ+ඊ+ස්සාදීස්ව+ඤ වා 15. Ā-ī-ssādīsva-ña vā ආආදො [Pg.221] ඊආදො ස්සාදො ච ක්‍රියත්ථස්ස වා අඤ හොතීති ධාතුතො පුබ්බං අඤ. ‘‘කත්තරි ලො’’ති ලො, එකාර+අවාදෙසා ච. Trước ā-ādi, ī-ādi, và ssā-ādi, kriyattha tùy chọn có aña, tức là aña đứng trước căn. Lo từ “kattari lo”, và e được thay thế bằng ava. 38. එය්‍යාථ+ස්සෙ+අ+ආ+ඊ+ථානං ඔ+අ+අං+ත්ථ+ත්ථො+ව්හොක 38. Eyyātha-sse-a-ā-ī-thānaṃ o-a-aṃ-ttha-ttho-vhoka එය්‍යාථාදීනං ඔආදයො වා හොන්ති යථාක්කමංති ඊස්සත්ථො, අභවිත්ථො, භවිත්ථො, අභවත්ථො, භවත්ථො. ‘‘ආ ඊ ඌ ම්හා ස්සා ස්සම්හානං වා’’ති ඊස්ස රස්සත්තං. සො අභවි භවි, අභවී භවී. Của eyyātha, v.v. tùy chọn có o, v.v. theo thứ tự tương ứng, tức là của ī là ttho, (ví dụ:) abhavittho, bhavittho, abhavattho, bhavattho. Theo sūtra “ā ī ū mhā ssā ssamhānaṃ vā”, ī được rút ngắn. (Ví dụ:) so abhavi, bhavi, abhavī, bhavī. 39. උංස්සිං+ස්වං+සු 39. Uṃssiṃ-svaṃ-su තිඋංස්ස ඉංසු+අංසු වා හොන්ති. අභවිංසු භවිංසු, අභවංසු භවංසු, අභවුං භවුං. Uṃ của ngôi thứ ba được thay thế tùy chọn bằng iṃsu và aṃsu. (Ví dụ:) Abhaviṃsu bhaviṃsu, abhavaṃsu bhavaṃsu, abhavuṃ bhavuṃ. 42. ඔස්ස අ+ඉ+ත්ථ+ත්ථො 42. A, i, ttha, và ttho (thay thế) cho o. ඔස්ස අආදයො වා හොන්ති. අභව භව, අභවි භවි, ඉඤාගමෙ අභවිත්ථ භවිත්ථ, අභවත්ථ භවත්ථ, අභවිත්ථො භවිත්ථො, අභවත්ථො භවත්ථො. A và các vĩ tố khác được thay thế tùy chọn cho o. (Ví dụ:) Abhava bhava, abhavi bhavi, khi có gia tố i: abhavittha bhavittha, abhavattha bhavattha, abhavittho bhavittho, abhavattho bhavattho. 43. සි 43. Si. ඔස්ස සි වා හොති. අභවිසි භවිසි, අභවසි භවසි. අභවො භවො. Si được thay thế tùy chọn cho o. (Ví dụ:) Abhavisi bhavisi, abhavasi bhavasi. Abhavo bhavo. 45. ම්හාත්ථාන+මුඤ 45. Uña (thay thế) cho mhā và ttha. එසං [Pg.222] උඤ වා හොති. ඊආදිසම්බන්ධීනමෙව ගහණං. අභවුත්ථ භවුත්ථ. Uña được thay thế tùy chọn cho những vĩ tố này. Chỉ được hiểu là những vĩ tố liên quan đến ī, v.v. (Ví dụ:) Abhavuttha bhavuttha. 46. ඉංස්ස ච සිඤ 46. Và siña (thay thế) cho iṃ. ඉංස්ස ච සිඤ වා හොති ම්හාත්ථානඤ්ච බහුලං. ඉකාරඤ්ඤකාරා උච්චාරණආද්‍යාවයවත්ථා. අභවසිත්ථ භවසිත්ථ, අභවිත්ථ භවිත්ථ, අභවත්ථ භවත්ථ, අභවිසිං භවිසිං, අභවසිං භවසිං, අභවිං භවිං. උඤාගමෙ ආස්ස රස්සො. අභවුම්හ භවුම්හ අභවුම්හා භවුම්හා. සිඤාගමෙ අභවසිම්හ භවසිම්හ අභවසිම්හා භවසිම්හා අභවිම්හ භවිම්හ අභවිම්හා භවිම්හා අභවම්හ භවම්හ අභවම්හා භවම්හා. පරච්ඡක්කෙ – ‘‘එය්‍යාථා’’දිනා ත්ථෙ අභවිත්ථ භවිත්ථ අභවත්ථ භවත්ථ. රස්සෙ අභවථ භවථ, අභවා භවා, අභවු භවු. අභවිසෙ භවිසෙ, අභවසෙ භවසෙ, අභවිව්හං භවිව්හං අභවව්හං භවව්හං, අස්ස අ+මාදෙසෙ අභවං භවං අභව භව, අභවිම්හෙ භවිම්හෙ අභවම්හෙ භවම්හෙ. කම්මෙ සුඛං තයා අනුභූයිත්ථො අන්වභූයත්ථො අනුභූයත්ථො අන්වභූසි අනුභූසී අන්වභූයී අනුභූයී, අන්වභූයිංසු අනුභූයිංසු අන්වභූයංසු අනුභූයංසු අන්වභූයුං අනුභූයුං ඉච්චාදි. භාවෙ-තෙන අභූයිත්ථො භූයිත්ථො අභූයත්ථො භූයත්ථො අභූයි භූයි අභූයී භූයී. තෙන අභූයත්ථ භූයත්ථ අභූය භූය අභූයා භූයා. Và siña được thay thế tùy chọn cho iṃ, và cũng được dùng đa dạng cho mhā và ttha. Nguyên âm i và phụ âm ñ (trong siña) dùng để phát âm và phân định. (Ví dụ:) Abhavasittha bhavasittha, abhavittha bhavittha, abhavattha bhavattha, abhavisiṃ bhavisiṃ, abhavasiṃ bhavasiṃ, abhaviṃ bhaviṃ. Khi có gia tố uñ, nguyên âm ā được rút ngắn. (Ví dụ:) Abhavumha bhavumha abhavumhā bhavumhā. Khi có gia tố siñ: abhavasimha bhavasimha abhavasimhā bhavasimhā abhavimha bhavimha abhavimhā bhavimhā abhavamha bhavamha abhavamhā bhavamhā. Trong Paracchakka – theo quy tắc ‘‘eyyāthā’’ v.v. đối với ttha: abhavittha bhavittha abhavattha bhavattha. Khi rút ngắn: abhavatha bhavatha, abhavā bhavā, abhavu bhavu. (Các ví dụ khác:) Abhavise bhavise, abhavase bhavase, abhavivhaṃ bhavivhaṃ abhavavhaṃ bhavavhaṃ, khi a được thay thế cho a: abhavaṃ bhavaṃ abhava bhava, abhavimhe bhavimhe abhavamhe bhavamhe. Thể thụ động (Kamme): sukhaṃ tayā anubhūyittho anvabhūyattho anubhūyattho anvabhūsi anubhūsī anvabhūyī anubhūyī, anvabhūyiṃsu anubhūyiṃsu anvabhūyaṃsu anubhūyaṃsu anvabhūyuṃ anubhūyuṃ, v.v. Thể vô nhân xưng (Bhāve): tena abhūyittho bhūyittho abhūyattho bhūyattho abhūyi bhūyi abhūyī bhūyī. Tena abhūyattha bhūyattha abhūya bhūya abhūyā bhūyā. සො අපචිත්ථො පචිත්ථො ඉච්චාදි කත්තුසමං. කම්මෙ-අපචීයිත්ථො පචීයිත්ථො අපචීයත්ථො පචීයත්ථො. චවග්ගපුබ්බ- රූපෙ [Pg.223] අපච්චිත්ථො පච්චිත්ථො අපච්චත්ථො පච්චත්ථො අපචීයි පචීයි අපචීයී පචීයී අපච්චි පච්චි අපච්චී පච්චී, අපචීයිංසු පචීයිංසු අපචිංසු පචිංසු අපචීයංසු පචීයංසු අපච්චංසු පච්චංසු අපචීයුං පචීයුං අපච්චුං පච්චුං ඉච්චාදි කත්තුසමං, පුබ්බරූපොව විසෙසො. So apacittho pacittho, v.v. tương tự như thể chủ động. Thể thụ động: apacīyittho pacīyittho apacīyattho pacīyattho. Trong hình thức có phụ âm vòm đứng trước: apaccittho paccittho apaccattho paccattho apacīyi pacīyi apacīyī pacīyī apacci pacci apaccī paccī, apacīyiṃsu pacīyiṃsu apaciṃsu paciṃsu apacīyaṃsu pacīyaṃsu apaccaṃsu paccaṃsu apacīyuṃ pacīyuṃ apaccuṃ paccuṃ, v.v. tương tự như thể chủ động, chỉ khác biệt ở hình thức đứng trước. සො ගාමං අගච්ඡිත්ථො ගච්ඡිත්ථො ඉච්චාදි පුරිමසමං. So gāmaṃ agacchittho gacchittho, v.v. tương tự như ví dụ trước. 30. ඩංසස්ස ච ඤ්ඡඞ 30. Và ñchaṅa (thay thế) cho (căn) ḍaṃs. ඩංසස්ස ච ගමිස්ස ච ඤ්ඡඞ වා හොති ආ+ඊආදීසු. අගඤ්ඡිත්ථො ගඤ්ඡිත්ථො අගඤ්ඡත්ථො ගඤ්ඡත්ථො අගඤ්ඡි ගඤ්ඡි අගඤ්ඡී ගඤ්ඡී ඉච්චාදි. Đối với (căn) ḍaṃs và gam, ñchaṅa là hình thức thay thế tùy chọn trước ā, ī, v.v. (Ví dụ:) Agañchittho gañchittho agañchattho gañchattho agañchi gañchi agañchī gañchī, v.v. 29. ගමිස්සා 29. Ā (thay thế) cho (căn) gam. ආආදො ඊආදො ච ගමිස්ස ආ හොති වා. සො අගා අගමි ගමි අගමිත්ථො ගමිත්ථො අගමත්ථො ගමත්ථො. ඊපච්චයෙ ලස්සාකාරස්ස ‘‘හිමිමෙස්ව+ස්සා’’ති එත්ථ ‘‘අස්සා’’ති යොගවිභාගා දීඝෙ ‘‘දීඝා ඊස්සා’’ති ඊස්ස සිආදෙසො, අගමාසි අගමි ගමි අගමී ගමී, අගමිංසු ගමිංසු අගමංසු ගමංසු අගමුං ගමුං. ඔස්ස අආදෙසෙ අජ්ඣගුං. ත්වං අජ්ඣගා පරස්ස ලොපො. තුම්හෙ අජ්ඣගුත්ථ. අහං අජ්ඣගං, මයං අජ්ඣගම්හ. පරච්ඡක්කෙ – ‘‘එය්‍යාථා’’දිනා ත්ථෙ සො අගච්ඡිත්ථ ගච්ඡිත්ථ අගඤ්ඡිත්ථ ගඤ්ඡිත්ථ අගමිත්ථ ගමිත්ථ අගම ගම අගමා ගමා. තෙ අගමූ ගමූ, ඔස්ස ආආදෙසෙ අජ්ඣගුං. ත්වං අගමිසෙ ගමිසෙ. තුම්හෙ අගමිව්හං. ‘‘එය්‍යාථා’’ දිනා අ+මාදෙසෙ අහං අගමං ගමං අජ්ඣගං. මයං අගමිම්හෙ ගමිම්හෙ. කම්මෙඅගච්ඡීයි අගමීයි, අගච්ඡියුං අගමියුං ඉච්චාදි. තථා අඝම්මී ඝම්මී ඉච්චාදි. Trước ā và ī, v.v., ā là hình thức thay thế tùy chọn cho (căn) gam. (Ví dụ:) So agā agami gami agamittho gamittho agamattho gamattho. Khi có vĩ tố ī, nguyên âm a của la được kéo dài do sự phân chia quy tắc (yogavibhāga) ‘‘assā’’ trong ‘‘himimesva+ssā’’, và theo quy tắc ‘‘dīghā īssā’’, si được thay thế cho ī: agamāsi agami gami agamī gamī, agamiṃsu gamiṃsu agamaṃsu gamaṃsu agamuṃ gamuṃ. Khi a thay thế cho o: ajjhaguṃ. Tvaṃ ajjhagā, vĩ tố sau bị xóa. Tumhe ajjhaguttha. Ahaṃ ajjhagaṃ, mayaṃ ajjhagamha. Trong Paracchakka – theo quy tắc ‘‘eyyāthā’’ v.v. đối với ttha: so agacchittha gacchittha agañchittha gañchittha agamittha gamittha agama gama agamā gamā. Te agamū gamū, khi ā thay thế cho o: ajjhaguṃ. Tvaṃ agamise gamise. Tumhe agamivhaṃ. Theo quy tắc ‘‘eyyāthā’’ v.v. khi a được thay thế: ahaṃ agamaṃ gamaṃ ajjhagaṃ. Mayaṃ agamimhe gamimhe. Thể thụ động: agacchīyi agamīyi, agacchiyuṃ agamiyuṃ, v.v. Tương tự: aghammī ghammī, v.v. 13. මායොගෙ ඊ+ආආදී 13. Khi kết hợp với mā, (dùng) ī, ā, v.v. මායොගෙ [Pg.224] සති ඊආදයො ආආදයො ච වා හොන්ති. සකකාලතො කාලන්තරෙපි පච්චයවිධානත්ථො+යං. මා භවං අභවිත්ථො ඉච්චාදි. වාවිධානාස්සත්‍යාදි+එය්‍යාදි+ත්වාදයොපි හොන්ති, මා භවං භවිස්සති, මා භවං භවෙය්‍ය, මා භවං භවතු ඉච්චාදි. (ඊආදිපච්චයනයො). Khi kết hợp với mā, các vĩ tố ī, v.v. và ā, v.v. được sử dụng tùy chọn. Quy tắc này nhằm quy định các vĩ tố trong một thời khác với thời của chính nó. (Ví dụ:) Mā bhavaṃ abhavittho, v.v. Do quy định tùy chọn, các vĩ tố ssati, v.v., eyya, v.v., và tu, v.v. cũng được sử dụng. (Ví dụ:) mā bhavaṃ bhavissati, mā bhavaṃ bhaveyya, mā bhavaṃ bhavatu, v.v. (Phần về các vĩ tố bắt đầu bằng ī). 5. අනජ්ජතනෙ ආ ඌඔ ත්ථ අ ම්හා ත්ථ ත්ථුං සෙ ව්හං ඉං ම්හසෙ 5. Trong thì Anajjatana: ā ū o ttha a mhā ttha tthuṃ se vhaṃ iṃ mhase. අවිජ්ජමානජ්ජතනෙ භූතත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා ආආදයො හොන්ති වා. ‘‘එය්‍යාථා’’දිනා ත්ථෙ ‘‘ආ ඊ ඌ ම්හා’’ ඉච්චාදිනා රස්සෙ ච සො අභවත්ථ භවත්ථ අභව භව අභවා භවා, තෙ අභවු භවු අභවූ භවූ. ඔ, ‘‘ඔස්සා’’තිආදිනා අආදයො, අභව භව අභවි භවි අභවත්ථ භවත්ථ අභවත්ථො භවත්ථො, සිආදෙසෙ අභවසි භවසි අභවො භවො. තුම්හෙ අභවත්ථ භවත්ථ. අහං අභවං භවං අභව භව, මයං අභවම්හ භවම්හ අභවම්හා භවම්හා. සො අභවත්ථ භවත්ථ. තෙ අභවත්ථුං භවත්ථුං. ත්වං අභවසෙ භවසෙ. තුම්හෙ අභවව්හං භවව්හං. ‘‘ඉස්ස ච සිඤ’’ති සිං, අහං අභවසිං භවසිං අභවිං භවිං. මයං අභවම්හසෙ භවම්හසෙ. කම්මෙ-ත්ථෙ සුඛං තයා අනුභූයිත්ථ, ඉඤාගමාභාවෙ අනුභූයත්ථ ඉච්චාදි. භාවෙ-අභූයත්ථ භූයත්ථ ඉච්චාදි. Trong nghĩa quá khứ không phải hôm nay, các vĩ tố ā, v.v. được sử dụng tùy chọn cho căn động từ. Theo quy tắc ‘‘eyyāthā’’ v.v. đối với ttha và theo quy tắc ‘‘ā ī ū mhā’’ v.v. khi rút ngắn: so abhavattha bhavattha abhava bhava abhavā bhavā, te abhavu bhavu abhavū bhavū. Đối với o, theo quy tắc ‘‘ossā’’ v.v., a và các vĩ tố khác được thay thế: abhava bhava abhavi bhavi abhavattha bhavattha abhavattho bhavattho, khi si được thay thế: abhavasi bhavasi abhavo bhavo. Tumhe abhavattha bhavattha. Ahaṃ abhavaṃ bhavaṃ abhava bhava, mayaṃ abhavamha bhavamha abhavamhā bhavamhā. So abhavattha bhavattha. Te abhavatthuṃ bhavatthuṃ. Tvaṃ abhavase bhavase. Tumhe abhavavhaṃ bhavavhaṃ. Theo quy tắc ‘‘Issa ca siña’’, (dùng) siṃ: ahaṃ abhavasiṃ bhavasiṃ abhaviṃ bhaviṃ. Mayaṃ abhavamhase bhavamhase. Thể thụ động: sukhaṃ tayā anubhūyittha, khi không có gia tố i: anubhūyattha, v.v. Thể vô nhân xưng: abhūyattha bhūyattha, v.v. සො [Pg.225] ඔදනං අපචත්ථ පචත්ථ ඉච්චාදි කත්තුසමං. කම්මෙ-අපචීයත්ථ පචීයත්ථ අපච්චත්ථ පච්චත්ථ අපචීය පචීය අපචීයා පචීයා අපච්ච පච්ච අපච්චා පච්චා. අපචීයු පචීයු අපචීයූ පචීයූ අපච්චු පච්චු අපච්චූ පච්චූ ඉච්චාදි. ‘‘මායොගෙ ඊ+ආආදී’’ති මායොගෙපි ආආදයො, මා භවං අපච්චත්ථ ඉච්චාදි. Các từ như so odanaṃ apacattha, pacattha v.v... tương tự như thể chủ động. Ở thể bị động: apacīyattha, pacīyattha, apaccattha, paccattha, apacīya, pacīya, apacīyā, pacīyā, apacca, pacca, apaccā, paccā. Các từ như apacīyu, pacīyu, apacīyū, pacīyū, apaccu, paccu, apaccū, paccū v.v... Theo quy tắc ‘māyoge ī+āādī’, ngay cả khi kết hợp với mā, các tiếp vĩ ngữ ā v.v... vẫn được sử dụng, ví dụ như mā bhavaṃ apaccattha v.v... තථා අගච්ඡත්ථ ගච්ඡත්ථ ඉච්චාදි පුරිමසමං. තථා අගමත්ථ ගමත්ථ ඉච්චාදිපි අඝම්මත්ථ ඝම්මත්ථ ඉච්චාදිපි. (අනජ්ජතනපච්චයනයො). Tương tự, các từ như agacchattha, gacchattha v.v... giống như phần trước. Tương tự, cũng có các từ như agamattha, gamattha v.v... và aghammattha, ghammattha v.v... (Phương pháp về các tiếp vĩ ngữ của thì quá khứ bất định). 6. පරොක්ඛෙ අ උ එ ත්ථ අ ම්හ ත්ථ රෙ ත්ථො ව්හො ඉ ම්හෙ 6. Trong thì quá khứ hoàn thành (parokkha), các tiếp vĩ ngữ là: a, u, e, ttha, a, mha, ttha, re, ttho, vho, i, mhe. අපච්චක්ඛෙ භූතානජ්ජතනෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා අආදයො හොන්ති. අක්ඛානං=ඉන්ද්‍රියානං පරං පරොක්ඛං. තස්මිං. ‘‘අපරොක්ඛෙසූ’’ති වචනා ක්‍ය+ලාදිවිකරණා න හොන්ති. Trong thì quá khứ bất định không được trực tiếp chứng kiến, các tiếp vĩ ngữ a v.v... được dùng sau căn động từ. Parokkhaṃ có nghĩa là vượt ngoài các giác quan (akkhānaṃ = indriyānaṃ paraṃ). Trong thì ấy. Do quy tắc nói rằng ‘aparokkhesu’ (trong các thì không phải quá khứ hoàn thành), các trung tố như kya, la v.v... không được sử dụng. 5,71. පරොක්ඛායඤ්ච 5,71. Và trong thì quá khứ hoàn thành. පරොක්ඛායං පඨම+මෙකස්සරං සද්දරූපං ද්වෙ භවති. ‘‘භූස්ස වුක’’ ඉතිආදීසු වුක, භූව භූව ඉති ද්විත්තෙ – Trong thì quá khứ hoàn thành, hình thái từ có một nguyên âm đầu tiên được lặp lại hai lần. Theo các quy tắc như ‘bhūssa vuka’, trung tố vuka được thêm vào, và khi bhūva bhūva được lặp lại – 5,75. ලොපො+නාදිබ්‍යඤ්ජනස්ස 5,75. Sự biến mất của phụ âm không phải là phụ âm đầu. ද්විත්තෙ පුබ්බස්ස ආදිතො+ඤ්ඤස්ස බ්‍යඤ්ජනස්ස ලොපො හොති. Khi được lặp lại, phụ âm của phần trước, ngoại trừ phụ âm đầu, sẽ bị biến mất. 18. පුබ්බස්ස අ 18. Nguyên âm a của phần trước. අආදීසු ද්විත්තෙ පුබ්බස්ස භූස්ස අ හොති. Khi các tiếp vĩ ngữ a v.v... theo sau, sau khi lặp lại, đối với căn bhū của phần trước, nguyên âm được đổi thành a. 5,78. චතුත්ථදුතියානං තතියපඨමා 5,78. Phụ âm thứ tư và thứ hai trở thành phụ âm thứ ba và thứ nhất. ද්විත්තෙ [Pg.226] පුබ්බෙසං චතුත්ථදුතියානං තතියපඨමා හොන්ති යථාක්කමංති බකාරෙ සො බභූව කිර, තෙ බභුවු කිර. ත්වං බභුවෙ කිර, ඉඤ තුම්හෙ බභුවිත්ථ කිර. අහං බභුව කිර, මයං බභුවිම්හ කිර. සො බභුවිත්ථ කිර, තෙ බභුවිරෙ කිර. ත්වං බභුවිත්ථො කිර, තුම්හෙ බභුවිව්හො කිර. අහං බභුවි කිර, මයං බභුවිම්හෙ කිර. කම්මෙ-අනුපභුව කිර ඉච්චාදි. භාවෙබභුව බභුවිත්ථ කිර. Khi được lặp lại, các phụ âm thứ tư và thứ hai của phần trước lần lượt trở thành phụ âm thứ ba và thứ nhất, do đó có phụ âm b. Ví dụ: so babhūva kira (nghe nói, y đã là), te babhuvu kira (nghe nói, họ đã là). Tvaṃ babhuve kira (nghe nói, ngươi đã là), với trung tố iñ, tumhe babhuvittha kira (nghe nói, các ngươi đã là). Ahaṃ babhuva kira (nghe nói, tôi đã là), mayaṃ babhuvimha kira (nghe nói, chúng tôi đã là). So babhuvittha kira (nghe nói, y đã là), te babhuvire kira (nghe nói, họ đã là). Tvaṃ babhuvittho kira (nghe nói, ngươi đã là), tumhe babhuvivho kira (nghe nói, các ngươi đã là). Ahaṃ babhuvi kira (nghe nói, tôi đã là), mayaṃ babhuvimhe kira (nghe nói, chúng tôi đã là). Ở thể bị động: anupabhuva kira v.v... Ở thể vô nhân xưng: babhuva, babhuvittha kira. පපච, පපචු. පපචෙ, ඉඤාගමෙ පපචිත්ථ. අඤ්ඤත්‍ර ‘‘සංයොගාදිලොපො’’ති ලොපො, පපචිත්ථ. පපච, පපචිම්හ. පපචිත්ථ, පපචිරෙ. පපචිත්ථො පපචිථො, පපචිව්හො. පපචි, පපචිම්හෙ. එවං කම්මෙ. Papaca, papacu. Papace, với trung tố iñ, thành papacittha. Ở trường hợp khác, theo quy tắc ‘saṃyogādilopo’, có sự biến mất, thành papacittha. Papaca, papacimha. Papacittha, papacire. Papacittho hoặc papacitho, papacivho. Papaci, papacimhe. Tương tự ở thể bị động. අආදිපච්චයෙ ද්විභාවෙ අනාදිබ්‍යඤ්ජනලොපෙ පුබ්බස්ස ‘‘කවග්ගහානං චවග්ගජා’’ති චවග්ගජකාරෙ ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති දීඝෙ ච කතෙ සො ගාමං ජගාම කිර, ජගමු. ජගමෙ, ජගමිත්ථ. ජගම, ජගමිම්හ. ජගමිත්ථ, ජගමිරෙ. ජගමිත්ථො, ජගමිව්හො. ජගමි, ජගමිම්හෙ. එවං කම්මෙ. Khi tiếp vĩ ngữ a v.v... theo sau, sau khi lặp lại, sau khi phụ âm không phải âm đầu biến mất, và sau khi phụ âm j thuộc nhóm ca được tạo ra ở phần trước theo quy tắc ‘kavaggahānaṃ cavaggajā’, và sau khi nguyên âm được trường hóa theo quy tắc ‘byañjane dīgharassā’, ta có: so gāmaṃ jagāma kira (nghe nói, y đã đi đến làng), jagamu. Jagame, jagamittha. Jagama, jagamimha. Jagamittha, jagamire. Jagamittho, jagamivho. Jagami, jagamimhe. Tương tự ở thể bị động. මූළ්හවික්ඛිත්තබ්‍යාසත්තචිත්තෙන අත්තනාපි ක්‍රියා කතා අභිනිබ්බත්තිකාලෙ+නුපලද්ධාසමානා ඵලෙනා+නුමීයමානා පරොක්ඛාව වත්ථුතො. තෙන උත්තමවිසයෙපි පයොගසම්භවො. (පරොක්ඛාපච්චයනයො). Một hành động, dù do chính mình thực hiện với tâm trí si mê, tán loạn, và dính mắc, không được nhận biết vào lúc nó xảy ra mà chỉ được suy ra từ kết quả, về bản chất cũng là hành động không được trực tiếp chứng kiến (parokkha). Do đó, việc sử dụng thì này cũng có thể xảy ra ở ngôi thứ nhất. (Phương pháp về các tiếp vĩ ngữ của thì quá khứ hoàn thành). 7. ය්‍යොදො [Pg.227] වා+තිපත්තියං ස්සා ස්සංසු ස්සෙ ස්සථ ස්සං ස්සම්හා ස්සථ ස්සිංසුස්සසෙස්සව්හෙස්සිං ස්සාම්හසෙ. 7. Trong điều kiện cách (kriyātipatti), các tiếp vĩ ngữ của optative (eyya) được dùng một cách tùy chọn, hoặc các tiếp vĩ ngữ sau: ssā, ssaṃsu, sse, ssatha, ssaṃ, ssamhā, ssatha, ssiṃsu, ssase, ssavhe, ssiṃ, ssāmhase. එය්‍යාදො විසයෙ ක්‍රියාතිපත්තියං ස්සාදයො හොන්ති. විධුරපච්චයොපනිපාතතො කාරණවෙකල්ලතො වා ක්‍රියාතිපතන+මනිප්ඵත්ති ක්‍රියාතිපත්ති. එතෙ ච ස්සාදයො සාමත්ථියා අතීතානාගතෙස්වෙව හොන්ති, න වත්තමානෙ, තත්‍ර ක්‍රියාතිපත්‍යසම්භවා. ඉඤාගමෙ ස්සාස්ස වා රස්සෙ ච සචෙ සො පඨමවයෙ පබ්බජ්ජං අලභිස්ස, අරහා අභවිස්ස භවිස්ස අභවිස්සා භවිස්සා වා, තෙ ච තං අලභිස්සංසු, අරහන්තො අභවිස්සංසු භවිස්සංසු. ‘‘එය්‍යාථා’’දිනා ස්සෙස්ස වා අකාරෙ ත්වං අභවිස්ස භවිස්සෙ. තුම්හෙ අභවිස්සථ. අහං අභවිස්සං. රස්සෙ මයං අභවිස්සම්හ භවිස්සම්හ අභවිස්සම්හා භවිස්සම්හා. පරච්ඡක්කෙ-සො අභවිස්සථ, අභවිස්සිංසු. අභවිස්සසෙ, අභවිස්සව්හෙ. අභවිස්සිං, අභවිස්සාම්හසෙ. Trong phạm vi của các tiếp vĩ ngữ eyya v.v..., ở điều kiện cách, các tiếp vĩ ngữ ssā v.v... được sử dụng. Điều kiện cách (kriyātipatti) là sự không xảy ra của một hành động, do sự xuất hiện của một điều kiện cản trở hoặc do sự thiếu vắng của một nguyên nhân. Và các tiếp vĩ ngữ ssā v.v... này, theo khả năng của chúng, chỉ xảy ra trong quá khứ và tương lai, không xảy ra trong hiện tại, vì ở đó không thể có sự không xảy ra của hành động. Với trung tố iñ và sự rút ngắn tùy chọn của ssā: sace so paṭhamavaye pabbajjaṃ alabhissa, arahā abhavissa (nếu y đã được xuất gia vào thời trẻ, y đã trở thành một vị A-la-hán) hoặc bhavissa, abhavissā, bhavissā. Te ca taṃ alabhissaṃsu, arahanto abhavissaṃsu bhavissaṃsu. Theo quy tắc ‘eyyāthā’ v.v..., sse tùy chọn trở thành a: tvaṃ abhavissa hoặc bhavisse. Tumhe abhavissatha. Ahaṃ abhavissaṃ. Khi rút ngắn: mayaṃ abhavissamha hoặc bhavissamha, abhavissamhā hoặc bhavissamhā. Ở các ngôi khác: so abhavissatha, abhavissiṃsu. Abhavissase, abhavissavhe. Abhavissiṃ, abhavissāmhase. කම්මෙ-තෙන සුඛං අන්වභවිස්ස, අන්වභවිස්සංසු ක්‍යලොපො. අන්වභූයිස්ස අන්වභූයිස්සා ඉච්චාදි. භාවෙ-තෙන අභූයිස්ස භූයිස්ස අභූයිස්සා භූයිස්සා. අභූයිස්සථ භූයිස්සථ. Ở thể bị động: tena sukhaṃ anvabhavissa, anvabhavissaṃsu, với sự biến mất của kya. Anvabhūyissa, anvabhūyissā v.v... Ở thể vô nhân xưng: tena abhūyissa hoặc bhūyissa, abhūyissā hoặc bhūyissā. Abhūyissatha hoặc bhūyissatha. එවං තණ්ඩුලාදිසාධනං අලභිස්ස, ඔදනං අපචිස්ස පචිස්ස ඉච්චාදි. කම්මෙ-තෙන ඔදනො අපචිස්ස පචිස්ස අපචිස්සා පචිස්සා අපචීයිස්ස පචීයිස්ස අපචීයිස්සා පචීයිස්සා අපච්චිස්ස පච්චිස්ස අපච්චිස්සා පච්චිස්සා ඉච්චාදි. Tương tự: taṇḍulādisādhanaṃ alabhissa, odanaṃ apacissa hoặc pacissa v.v... (nếu đã có được phương tiện như gạo, y đã nấu cơm). Ở thể bị động: tena odano apacissa hoặc pacissa, apacissā hoặc pacissā, apacīyissa hoặc pacīyissa, apacīyissā hoặc pacīyissā, apaccissa hoặc paccissa, apaccissā hoặc paccissā v.v... සො අගච්ඡිස්ස ගච්ඡිස්ස අගච්ඡිස්සා ගච්ඡිස්සා ඉච්චාදි. ච්ඡාදෙසා+භාවෙ අගමිස්ස ගමිස්ස අගමිස්සා ගමිස්සා ඉච්චාදි. කම්මෙ-අගච්ඡිස්ස [Pg.228] ගච්ඡිස්ස අගච්ඡීයිස්ස ඉච්චාදි. අගමිස්ස ගමිස්ස අගමීයිස්ස ඉච්චාදි. තථා අඝම්මිස්ස ඉච්චාදි. (ක්‍රියාතිපත්තිපච්චයනයො). So agacchissa hoặc gacchissa, agacchissā hoặc gacchissā v.v... Khi không có sự thay thế bằng ccha: agamissa hoặc gamissa, agamissā hoặc gamissā v.v... Ở thể bị động: agacchissa hoặc gacchissa, agacchīyissa v.v... Agamissa hoặc gamissa, agamīyissa v.v... Tương tự aghammissa v.v... (Phương pháp về các tiếp vĩ ngữ của điều kiện cách). 8. හෙතුඵලෙස්වෙ+ය්‍ය එය්‍යුං එය්‍යාසි එය්‍යාථ එය්‍යාමි එය්‍යාම එථ එරං එථො එය්‍යාව්හො එය්‍යං එය්‍යාම්හෙ. 8. Trong ý nghĩa nguyên nhân và kết quả, các tiếp vĩ ngữ là: eyya, eyyuṃ, eyyāsi, eyyātha, eyyāmi, eyyāma, etha, eraṃ, etho, eyyāvho, eyyaṃ, eyyāmhe. හෙතුභූතායං ඵලභූතායඤ්ච ක්‍රියායං වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා එය්‍යාදයො හොන්ති වා. ලවිකරණවුද්ධිආදි පුබ්බසමං. පරිකප්පෙ – Trong một hành động là nguyên nhân và trong một hành động là kết quả, các tiếp vĩ ngữ eyya v.v... được tùy chọn sử dụng sau căn động từ. Trung tố la, sự tăng âm v.v... giống như trước. Trong giả định cách – 75. එය්‍යෙ+ය්‍යාසෙ+ය්‍යන්නං ටෙ 75. Sự thay thế của eyya, eyyāsi, eyyaṃ bằng e. එය්‍ය+එය්‍යාසි+එය්‍ය+මිච්චෙස+මෙ වා හොති. සො දානි කින්නු ඛො භවෙ, යදි සො පඨමවයෙ පබ්බජෙය්‍ය, අරහා භවෙය්‍ය. Đối với các tiếp vĩ ngữ eyya, eyyāsi, eyyaṃ, chúng tùy chọn trở thành e. Ví dụ: So dāni kinnu kho bhave (Vậy bây giờ y có thể là gì nhỉ?), yadi so paṭhamavaye pabbajeyya, arahā bhaveyya (nếu y xuất gia vào thời trẻ, y sẽ là một vị A-la-hán). 47. එය්‍යුංස්සුං 47. Sự thay thế của eyyuṃ bằng uṃ. එය්‍යු+මිච්චස්ස ඤුං වා හොති. සචෙ සංඛාරා නිච්චා භවුං භවෙය්‍යුං, න නිරුජ්ඣෙය්‍යුං. යදි ත්වං භවෙ භවෙය්‍යාසි. ‘‘එය්‍යාථා’’ දිනා අස්ස ඔකාරෙ තුම්හෙ භවෙය්‍යාථො භවෙය්‍යාථ කථ+මහං දෙවො භවෙය්‍යාමි. Đối với tiếp vĩ ngữ eyyuṃ, nó tùy chọn trở thành uṃ. Ví dụ: Sace saṃkhārā niccā bhavuṃ hoặc bhaveyyuṃ, na nirujjheyyuṃ (Nếu các pháp hữu vi là thường hằng, chúng sẽ không bị diệt). Yadi tvaṃ bhave hoặc bhaveyyāsi (Nếu ngươi là...). Theo quy tắc ‘eyyāthā’ v.v..., nguyên âm a của nó trở thành o: tumhe bhaveyyātho hoặc bhaveyyātha. Katha+mahaṃ devo bhaveyyāmi (Làm sao tôi có thể trở thành một vị trời?). 78. එය්‍යාමස්සෙ+මු ච 78. Và sự thay thế của eyyāma bằng mu. එය්‍යාමස්ස එමු වා හොති උ ච. කින්නු ඛො මයං භවෙමු භවෙය්‍යාමු භවෙය්‍යාම. පරච්ඡක්කෙ-භවෙථ, භවෙරං. භවෙථො, භවෙය්‍යාව්හො. භවෙ භවෙය්‍යං, භවෙය්‍යාම්හෙ. කම්මෙ-සුඛං [Pg.229] තයා අනුභුය්‍යෙ අනුභුය්‍යෙය්‍ය, අනුභුය්‍යුං අනුභූයෙය්‍යුං. තෙන ත්වං අනුභූයෙ අනුභූයෙය්‍යාසි, තුම්හෙ අනුභූයෙය්‍යාථො අනුභූයෙය්‍යාථ. තෙනා+හං අනුභූයෙය්‍යාමි, මයං අනුභූයෙමු අනුභූයෙය්‍යාමු අනුභූයෙය්‍යාම. පරච්ඡක්කෙ-අනුභූයෙථ ඉච්චාදි. භාවෙ-භූයෙ භූයෙය්‍ය භූයෙථ. Vĩ ngữ eyyāma cũng có khi là emu và u. (Ví dụ:) Kinnu kho mayaṃ bhavemu, bhaveyyāmu, bhaveyyāma (chúng ta nên là gì nhỉ?). Ở Paracchakka (tha động từ): bhavetha, bhaveraṃ. Bhavetho, bhaveyyāvho. Bhave, bhaveyyaṃ, bhaveyyāmhe. Ở thể nghiệp (kamme): sukhaṃ tayā anubhuyye anubhuyyeyya, anubhuyyuṃ anubhūyeyyuṃ (hạnh phúc nên được bạn hưởng thọ). Tena tvaṃ anubhūye anubhūyeyyāsi, tumhe anubhūyeyyātho anubhūyeyyātha. Tenā'haṃ anubhūyeyyāmi, mayaṃ anubhūyemu anubhūyeyyāmu anubhūyeyyāma. Ở Paracchakka (thể nghiệp): anubhūyetha v.v. Ở thể trạng thái (bhāve): bhūye, bhūyeyya, bhūyetha. විධිම්හි-සො ඔදනං පචෙ පචෙය්‍ය ඉච්චාදි. කම්මෙ-පචීයෙ පචීයෙය්‍ය පච්චෙ පච්චෙය්‍ය ඉච්චාදි. Trong nghĩa mệnh lệnh (vidhi): so odanaṃ pace, paceyya v.v. (người ấy nên nấu cơm). Ở thể nghiệp (kamme): pacīye, pacīyeyya, pacce, pacceyya v.v. (cơm nên được nấu). අනුමතියං-සො ගාමං ගච්ඡෙ ගච්ඡෙය්‍ය ඉච්චාදි. අඤ්ඤත්‍ර ගමෙ ගමෙය්‍ය ඉච්චාදි. තථා ඝම්මෙ ඝම්මෙය්‍ය ඉච්චාදි. Trong nghĩa cho phép (anumati): so gāmaṃ gacche, gaccheyya v.v. (người ấy có thể đi đến làng). Ở nơi khác: game, gameyya v.v. Tương tự: ghamme, ghammeyya v.v. පාතො පචෙය්‍ය චෙ භුඤ්ජෙ, ඉච්චෙ+ත්ථ පචනක්‍රියා; හෙතුභූතාති විඤ්ඤෙය්‍යා, ඵලං ත්ව+නුභවක්‍රියා. Nếu nấu vào buổi sáng, thì sẽ được ăn; ở đây, hành động nấu nướng được hiểu là nguyên nhân, còn hành động hưởng thụ (việc ăn) là kết quả. 11. සත්ත්‍ය+රහෙස්වෙ+ය්‍යාදී 11. Trong các nghĩa có năng lực và xứng đáng, (sử dụng) các vĩ ngữ eyyādi. සත්තියං අරහතෙ ච ක්‍රියත්ථා එය්‍යාදයො හොන්ති. භවං ඛලු පත්තං පචෙය්‍ය, භවං සත්තො, භවං අරහො. Trong nghĩa có năng lực (satti) và xứng đáng (arahate), các vĩ ngữ eyyādi được dùng cho hành động. (Ví dụ:) Bhavaṃ khalu pattaṃ paceyya (Ngài quả thật có thể nấu đầy bát), (nghĩa là) ngài có năng lực (bhavaṃ satto), ngài xứng đáng (bhavaṃ araho). 12. සම්භාවනෙ වා 12. Hoặc trong nghĩa có thể xảy ra (sambhāvana). සම්භාවනෙ ගම්‍යමානෙ ධාතුනා වුච්චමානෙ ච එය්‍යාදයො හොන්ති විභාසා. අපි භවං ගිලිතං පාසාණං පචෙය්‍ය උදරග්ගිනා, සම්භාවෙමි සද්දහාමි භවං පචෙය්‍ය, භවං පචිස්සති, භවං අපචි. Khi nghĩa có thể xảy ra (sambhāvana) được ngụ ý hoặc được diễn tả bởi động từ căn, các vĩ ngữ eyyādi được dùng tùy chọn. (Ví dụ:) Api bhavaṃ gilitaṃ pāsāṇaṃ paceyya udaragginā (Liệu ngài có thể tiêu hóa một hòn đá đã nuốt bằng vị hỏa không?). (Câu) sambhāvemi saddahāmi bhavaṃ paceyya (tôi cho rằng, tôi tin rằng ngài có thể nấu) (cũng có thể nói là) bhavaṃ pacissati (ngài sẽ nấu), bhavaṃ apaci (ngài đã nấu). 9. පඤ්හ+පත්ථනා+විධීසු 9. Trong (các nghĩa) câu hỏi, mong muốn, và mệnh lệnh. පඤ්හාදීසු ක්‍රියත්ථතො එය්‍යාදයො හොන්ති. Trong các nghĩa câu hỏi v.v., các vĩ ngữ eyyādi được dùng cho hành động. පඤ්හා [Pg.230] සංපුච්ඡනං, ඉට්ඨා-සිංසනං යාචනං දුවෙ; පත්ථනා, භත්තියා වා+ථ, න වා බ්‍යාපාරණා විධි. Câu hỏi (pañhā) là sự hỏi han. Mong muốn (patthanā) có hai loại: chúc phúc điều tốt lành và yêu cầu. Mệnh lệnh (vidhi) là sự sai khiến, dù có tôn kính hay không. පඤ්හෙ-කිං සො භත්තං පචෙය්‍ය, උදාහු බ්‍යඤ්ජනං. පත්ථනායං-අහො වත සො පචෙය්‍ය චෙ. විධිම්හි-භවං පත්තං පචෙය්‍ය. (එය්‍යාදිපච්චයනයො). Trong câu hỏi: kiṃ so bhattaṃ paceyya, udāhu byañjanaṃ (người ấy nên nấu cơm, hay nấu canh?). Trong sự mong muốn: aho vata so paceyya ce (ồ, giá mà người ấy nấu!). Trong mệnh lệnh: bhavaṃ pattaṃ paceyya (ngài nên nấu đầy bát). (Phần về các vĩ ngữ eyyādi). 10. තු අන්තු හි ථ මි ම තං අන්තං ස්සු ව්හො එ ආමසෙ 10. Tu, antu, hi, tha, mi, ma, taṃ, antaṃ, ssu, vho, e, āmase. පඤ්හපත්ථනාවිධිස්වෙ+තෙ හොන්ති ක්‍රියත්ථතො. ආසිංසනත්ථෙ-සො සුඛී භවතු, තෙ සුඛිතා භවන්තු. Những vĩ ngữ này được dùng cho hành động trong các nghĩa câu hỏi, mong muốn, và mệnh lệnh. Trong nghĩa chúc phúc (āsiṃsana): so sukhī bhavatu (mong người ấy được an lạc), te sukhitā bhavantu (mong họ được an lạc). 48. හිස්ස+තො ලොපො 48. Sự lược bỏ hi sau a. අතො පරස්ස හිස්ස වා ලොපො හොති. ත්වං සුඛී භව භවාහි, හිම්හි දීඝො. ‘‘එය්‍යාථා’’දිනා ව්හොක, තුම්හෙ සුඛිතා භවථව්හො භවථ. අහං සුඛී භවාමි, මයං සුඛිනො භවාම. පරච්ඡක්කෙ-තථා භවතං, භවන්තං. භවස්සු, භවව්හො. භවෙ භවාමසෙ. කම්මෙ-තයා අනුභූයතු, අනුභූයන්තු ඉච්චාදි. භාවෙ-භූයතු, භූයතං. Vĩ ngữ hi đứng sau a tùy chọn bị lược bỏ. (Ví dụ:) Tvaṃ sukhī bhava, bhavāhi (bạn hãy được an lạc); khi có hi, có sự trường hóa. Theo quy tắc ‘‘Eyyāthā’’ v.v., (tha) trở thành vho: tumhe sukhitā bhavathavho, bhavatha (các bạn hãy được an lạc). Ahaṃ sukhī bhavāmi (tôi được an lạc), mayaṃ sukhino bhavāma (chúng tôi được an lạc). Ở Paracchakka: cũng vậy, bhavataṃ, bhavantaṃ. Bhavassu, bhavavho. Bhave, bhavāmase. Ở thể nghiệp (kamme): tayā anubhūyatu, anubhūyantu v.v. (mong bạn được hưởng thọ). Ở thể trạng thái (bhāve): bhūyatu, bhūyataṃ (mong được trở thành). ආණත්තියං-දෙවදත්තො දානි ඔදනං පචතු, පචන්තු ඉච්චාදි. කම්මෙ-තෙන ඔදනො පච්චතු ඉච්චාදි. තථා සො ගාමං ගච්ඡතු ඉච්චාදි. ‘‘ඌ ලස්සෙ’’ති ලස්සෙ+කාරෙ ගමෙතු, ගමෙන්තු ඉච්චාදි. ඝම්මාදෙසෙ ඝම්මතු, ඝම්මන්තු ඉච්චාදි. කම්මෙ-ගච්ඡීයතු ඉච්චාදි. තථා ගමීයතු ඉච්චාදි. Trong nghĩa ra lệnh (āṇatti): devadatto dāni odanaṃ pacatu, pacantu v.v. (bây giờ, Devadatta hãy nấu cơm). Ở thể nghiệp (kamme): tena odano paccatu v.v. (cơm hãy được nấu bởi người ấy). Tương tự: so gāmaṃ gacchatu v.v. (người ấy hãy đi đến làng). Theo quy tắc ‘‘Ū lasse’’, khi la có thêm e: gametu, gamentu v.v. Khi có sự biến đổi thành ghamm: ghammatu, ghammantu v.v. Ở thể nghiệp (kamme): gacchīyatu v.v. Tương tự: gamīyatu v.v. විධිම්හි-ලස්ස ලොපෙ ලුත්තෙ වුද්ධි, ඉධ පබ්බතො හොතු. Trong nghĩa mệnh lệnh (vidhi): khi la bị lược bỏ, có sự tăng âm (vuddhi); (ví dụ:) idha pabbato hotu (mong rằng có một ngọn núi ở đây). නිමන්තනෙ-අධිවාසෙථ [Pg.231] තුම්හෙ භන්තෙ භගවා භොජනං, වසතිස්ස ‘‘චුරාදිතො ණී’’ති ණිම්හි ‘‘අස්සා ණානුබන්ධෙ’’ති ආ, ‘‘යුවණ්ණාන+මෙඔ පච්චයෙ’’ති එ ච හොති. ඉධ නිස්සීදතු භවං, සදස්ස ‘‘ජර+සදාන+මීම වා’’ති ඊම, මනුබන්ධත්තා අන්තසරතො ඊම. Trong sự thỉnh mời (nimantana): adhivāsetha tumhe bhante bhagavā bhojanaṃ (kính bạch quý ngài, xin Thế Tôn nhận lời mời dùng bữa); đối với (căn) vasati, khi có vĩ ngữ ṇī theo quy tắc ‘‘curādito ṇī’’, a trở thành ā theo quy tắc ‘‘assā ṇānubandhe’’, và e theo quy tắc ‘‘yuvaṇṇānaṃ eo paccaye’’. (Ví dụ khác:) Idha nissīdatu bhavaṃ (xin ngài ngồi đây); đối với (căn) sada, (thêm) īma theo quy tắc ‘‘jara+sadānaṃ īma vā’’, vì có phụ chú m, īma được thêm vào sau nguyên âm cuối. අජ්ඣෙසනෙ-දෙසෙතු භන්තෙ භගවා ධම්මං, එත්ථ චුරාදිත්තා පුරිමසමං. Trong sự thỉnh cầu (ajjhesana): desetu bhante bhagavā dhammaṃ (kính bạch ngài, xin Thế Tôn thuyết Pháp); ở đây, vì thuộc nhóm curādi, (cách chia) giống như ví dụ trước. අනුමතියං-පුච්ඡ වාසව මං පඤ්හං, පවිසතු භවං. එත්ථ පුච්ඡතො හිස්ස ලොපො. එවං නිසීද. Trong sự cho phép (anumati): puccha vāsava maṃ pañhaṃ (này Vāsava, hãy hỏi ta một câu hỏi), pavisatu bhavaṃ (ngài có thể vào). Ở đây, trong từ pucchato (puccha), vĩ ngữ hi bị lược bỏ. Tương tự: nisīda (hãy ngồi). පත්ථනා=යාචනා, තත්‍ර-දද=දානෙ, දදාහි මෙ ගාමවරානි පඤ්ච, දාතො ලස්ස එකාරෙ ච එකං මෙ නයනං දෙහි. Mong muốn (patthanā) = yêu cầu (yācanā); trong trường hợp đó: (căn) dada trong nghĩa cho. (Ví dụ:) dadāhi me gāmavarāni pañca (xin hãy cho tôi năm ngôi làng tốt nhất); từ căn dā, khi la thành e: ekaṃ me nayanaṃ dehi (xin hãy cho tôi một con mắt). පත්තකාලෙ-සම්පත්තො තෙ කාලො කටකරණෙ, කටං කරොතු භවං. එත්ථ ‘‘තනාදිත්වො’’ති ඔ. Khi đến thời điểm (pattakāla): sampatto te kālo kaṭakaraṇe (đã đến lúc bạn phải làm chiếu), kaṭaṃ karotu bhavaṃ (xin ngài hãy làm chiếu). Ở đây, (dùng) o theo quy tắc ‘‘tanādito o’’. ත්වාදී එය්‍යාදයො වත්ත-මානා සම්පති,+නාගතෙ; භවිස්සති, පරොක්ඛාදි-චත්තාරො+තීතකාලිකා. Các vĩ ngữ hiện tại (tvādi) và khả năng (eyyādayo) dùng cho hiện tại và tương lai; các vĩ ngữ tương lai (bhavissati) (dùng cho tương lai); bốn thì bắt đầu bằng parokkhā là các thì quá khứ. 5,173. ගම යමි+සා+ස දිසානං වා ච්ඡඞ 5,173. Đối với các căn gam, yam, is, sā, và dis, ccha được tùy chọn thay thế. එතෙසං වා ච්ඡඞ හොතින්ත+මාන+ත්‍යාදීසු. සො සග්ගං ගච්ඡති ගමෙති, ගච්ඡන්ති ඉච්චාදි. කම්මෙ-ගච්ඡීයති ගමීයති ඉච්චාදි. යම=උපරමෙ, පරොක්ඛාඅනජ්ජතනරූපානි සබ්බත්ථ පයොග+මනුගම්ම යොජෙතබ්බානි. නිපුබ්බො, නියච්ඡති නියමති, නියච්ඡන්ති නියමන්ති. සංපුබ්බො, ‘‘යෙ සංස්සා’’ති ඤ්ඤත්තං, සඤ්ඤමති, සඤ්ඤමන්ති. කම්මෙ-නියච්ඡීයති නියමීයති නියම්මති, සඤ්ඤමීයති වා. තථා [Pg.232] නියච්ඡිස්සති, සඤ්ඤමිස්සති. නියච්ඡි, සංයමි. නියච්ඡිස්ස, සංයමිස්ස. නියච්ඡෙය්‍ය, සංයමෙය්‍ය. නියච්ඡතු, සඤ්ඤමතු. ඉස+සිංස=ඉච්ඡායං, සො සග්ගං ඉච්ඡති, ඉච්ඡන්ති ඉච්චාදි. ‘‘ලහුස්සුපන්තස්සා’’ති වුද්ධිම්හි එසති, එසන්ති ඉච්චාදි. කම්මෙ-ඉච්ඡීයති, ‘‘වා ක්වචී’’ති වුද්ධිම්හි එසීයති. පුබ්බරූපෙ ඉස්සති ඉස්සතෙ ඉච්චාදි. ඉච්ඡිස්සති එසිස්සති ඉච්චාදි. ඉච්ඡි එසි. ඉච්ඡිස්ස එසිස්ස. ඉච්ඡෙය්‍ය එසෙය්‍ය. ඉච්ඡතු එසතු ඉච්චාදි. ආස=උපවෙසනෙ, සො ආසනෙ අච්ඡති ඉච්චාදි. ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති රස්සො, උපපුබ්බො, තථා උපාසති. අච්ඡිස්සති උපාසිස්සති. අච්ඡි උපාසි. අච්ඡිස්ස උපාසිස්ස. අච්ඡෙය්‍ය උපාසෙය්‍ය. අච්ඡතු උපාසතු ඉච්චාදි. දිස=පෙක්ඛනෙ, දිච්ඡති දිච්ඡන්ති ඉච්චාදි සබ්බං පුරිමසමං. ලභ=ලාභෙ, ඉතො පරං විසෙසට්ඨානමෙවවක්ඛාම, සබ්බවාරො වුත්තානුසාරෙන ගහෙතබ්බො. ලභති, ලභන්ති ඉච්චාදි. කම්මෙ-ක්‍යස්ස පුබ්බරූපාදිම්හි කතෙ ලබ්භති ඉච්චාදි. Hoặc cchaṅa thay thế cho các động từ căn này khi đi với nta, māna, ti v.v... (Ví dụ:) So saggaṃ gacchati (nó đi đến cõi trời), gameti, gacchanti v.v... Thể thụ động: gacchīyati, gamīyati v.v... Căn yama (dừng lại), các dạng quá khứ (parokkhā) và bất định (anajjatana) nên được áp dụng ở mọi nơi theo cách sử dụng. Có tiếp đầu ngữ ni: niyacchati, niyamati, niyacchanti, niyamanti. Có tiếp đầu ngữ saṃ: được biết đến trong câu "ye saṃyantā", (dạng là) saññamati, saññamanti. Thể thụ động: niyacchīyati, niyamīyati, niyammati, hoặc saññamīyati. Tương tự: (tương lai) niyacchissati, saññamissati. (Quá khứ) niyacchi, saṃyami. (Điều kiện) niyacchissa, saṃyamissa. (Khả năng) niyaccheyya, saṃyameyya. (Mệnh lệnh) niyacchatu, saññamatu. Căn isa và siṃsa (mong muốn), so saggaṃ icchati (nó mong muốn cõi trời), icchanti v.v... Theo (quy tắc) "lahussupantassa", khi có sự tăng âm, (dạng là) esati, esanti v.v... Thể thụ động: icchīyati; theo (quy tắc) "vā kvaci", khi có sự tăng âm, (dạng là) esīyati. Khi có sự đồng hóa nguyên âm đầu, (dạng là) issati, issate v.v... (Tương lai) icchissati, esissati v.v... (Quá khứ) icchi, esi. (Điều kiện) icchissa, esissa. (Khả năng) iccheyya, eseyya. (Mệnh lệnh) icchatu, esatu v.v... Căn āsa (ngồi), so āsane acchati (nó ngồi trên ghế) v.v... Theo (quy tắc) "byañjane dīgharassā", nguyên âm được rút ngắn; có tiếp đầu ngữ upa, tương tự (dạng là) upāsati. (Tương lai) acchissati, upāsissati. (Quá khứ) acchi, upāsi. (Điều kiện) acchissa, upāsissa. (Khả năng) accheyya, upāseyya. (Mệnh lệnh) acchatu, upāsatu v.v... Căn disa (nhìn), dicchati, dicchanti v.v... tất cả đều giống như trước. Căn labha (nhận được), từ đây trở đi chúng tôi sẽ chỉ nói về những trường hợp đặc biệt, tất cả các thì nên được hiểu theo những gì đã được nói. Labhati, labhanti v.v... Thể thụ động: sau khi thực hiện đồng hóa nguyên âm đầu v.v... cho kya, (dạng là) labbhati v.v... 73. ලභා ඉං+ඊනං ථං ථා වා 73. Sau căn labha, iṃ và ī được thay thế tùy chọn bằng thaṃ và thā. ලභස්මා ඉං ඊනං ථං+ථා වා හොන්ති. සො අලභිත්ථ ලභිත්ථ අලභි ලභි ඉං පච්චයෙ අලත්ථං අලභිං ඉච්චාදි. Sau căn labha, iṃ và ī tùy chọn trở thành thaṃ và thā. (Ví dụ:) So alabhittha, labhittha, alabhi, labhi. Khi có tiếp vị ngữ iṃ, (dạng là) alatthaṃ, alabhiṃ v.v... 26. ලභ වස+ච්ඡිද භිද රුදානං ච්ඡඞ 26. (Sự thay thế) cchaṅa cho các căn labha, vasa, chida, bhida, ruda. ලභාදීනං ච්ඡඞ හොති ස්සෙන සහ. ලච්ඡති ලභිස්සති, ලච්ඡන්ති ලභිස්සන්ති ඉච්චාදි. ක්‍රියාතිපත්තියං ස්සාභාගස්ස ච්ඡඞාදෙසෙ අලච්ඡා අලභිස්ස ඉච්චාදි. වස=නිවාසෙ, වච්ඡති වසිස්සති. කම්මෙ-බහුලාධිකාරා ‘‘අස්සූ’’ති උකාරො[Pg.233], පුබ්බරූපෙ වුස්සති වුස්සිස්සති ඉච්චාදි. තථා අවච්ඡා අවසිස්සා. ඡිද=ද්වෙධාකරණෙ, ඡෙච්ඡති ඡින්දිස්සති, ‘‘මඤ්ච රුධාදීනං’’ති මං ලො ච. ලස්ස ලොපො ච. භිද=විදාරණෙ, භෙච්ඡති භින්දිස්සති. අභෙච්ඡා අභින්දිස්සා. රුද=රොදනෙ, රුච්ඡති රොදිස්සති. අරුච්ඡා අරොදිස්සා ඉච්චාදි. cchaṅa thay thế cho các căn labha v.v... cùng với ssa. (Ví dụ:) Lacchati, labhissati, lacchanti, labhissanti v.v... Ở thì điều kiện (kriyātipatti), khi cchaṅa thay thế cho phần ssā, (dạng là) alacchā, alabhissa v.v... Căn vasa (sống), vacchati, vasissati. Thể thụ động: do quyền hạn của "bahula", theo (quy tắc) "assu", (có) nguyên âm u; khi có sự đồng hóa nguyên âm đầu, (dạng là) vussati, vussissati v.v... Tương tự, avacchā, avasissā. Căn chida (cắt đôi), checchati, chindissati; theo (quy tắc) "mañca rudhādīnaṃ", (có) maṃ và sự biến mất của lo. Và sự biến mất của la. Căn bhida (phá vỡ), bhecchati, bhindissati. Abhecchā, abhindissā. Căn ruda (khóc), rucchati, rodissati. Arucchā, arodissā v.v... අඤ්ඤපච්චයෙපි ඡිදස්ස ‘‘ච්ඡඞ’’ ඉති යොගවිභාගා ච්ඡඞ, භූතෙ ඌං පච්චයෙ අච්ඡෙච්ඡුං අච්ඡින්දිංසු. වුත්තතො අඤ්ඤධාතූනඤ්ච, ගම=ගමනෙ, ගච්ඡං ගච්ඡිස්සං. අඤ්ඤපච්චයෙපි වච=බ්‍යත්තවචනෙ ඉච්චාදි, කම්මෙ-බහුලාධිකාරා ත්‍යාදීසු පරභූතෙසුපි යථාගමං වචාදීනඤ්චස්ස ‘‘වචාදීනං වස්සුට වා’’ති කම්මෙ උට ච ‘‘අස්සූ’’ති අස්ස උ ච, තෙන ධම්මො උච්චති වුච්චති, වුච්චන්ති ඉච්චාදි, යස්ස ච පුබ්බරූපං. Ngay cả khi có tiếp vị ngữ khác, do sự phân chia quy tắc "cchaṅa", cchaṅa thay thế cho chida; ở thì quá khứ (bhūta) với tiếp vị ngữ ūṃ, (dạng là) acchecchuṃ, acchindiṃsu. Và đối với các động từ căn khác ngoài những gì đã được đề cập, (ví dụ) căn gama (đi), gacchaṃ, gacchissaṃ. Ngay cả khi có tiếp vị ngữ khác, (ví dụ) căn vaca (nói rõ ràng) v.v...; ở thể thụ động, do quyền hạn của "bahula", ngay cả khi ti v.v... theo sau, theo kinh điển, uṭa thay thế cho vaca v.v... theo (quy tắc) "vacādīnaṃ vassuṭa vā", và u thay thế cho a theo (quy tắc) "assu", do đó (có dạng) dhammo uccati, vuccati, vuccanti v.v..., và có sự đồng hóa nguyên âm đầu của ya. 27. භුජ මුච වච විසානං ක්ඛඞ 27. (Sự thay thế) kkhaṅa cho các căn bhuja, muca, vaca, visa. භුජාදීනං ක්ඛඞ හොති ස්සෙන සහ. වක්ඛති වචිස්සති, වක්ඛන්ති වචිස්සන්ති ඉච්චාදි. kkhaṅa thay thế cho các căn bhuja v.v... cùng với ssa. (Ví dụ:) Vakkhati, vacissati, vakkhanti, vacissanti v.v... 21. ඊආදො වචස්සොම 21. Khi ī v.v... theo sau, oma thay thế cho vaca. ඊආදීසු වචස්ස ඔම හොති. මකාරානුබන්ධත්තා ‘‘මානුබන්ධො සරාන+මන්තා පරො’’ති පරිභාසතො සරා පරො. අවොචි, අවොචුං, අවොචො ඉච්චාදි. අනජ්ජතනෙ-අවච අවචා වචා ඉච්චාදි. ක්‍රියාතිපත්තියං-අවක්ඛා අවචිස්සා, අවක්ඛිංසු අවචිස්සිංසු ඉච්චාදි. වචෙය්‍ය ඉච්චාදි. කම්මෙ-වුච්චෙය්‍ය ඉච්චාදි. තථා වචතු, වුච්චතු ඉච්චාදි. Khi ī v.v... theo sau, oma thay thế cho vaca. Do có chỉ tố ma, theo định nghĩa "chỉ tố ma đứng sau nguyên âm cuối", nó đứng sau nguyên âm. (Ví dụ:) Avoci, avocuṃ, avoco v.v... Ở thì bất định (anajjatana): avaca, avacā, vacā v.v... Ở thì điều kiện (kriyātipatti): avakkhā, avacissā, avakkhiṃsu, avacissiṃsu v.v... Vaceyya v.v... Thể thụ động: vucceyya v.v... Tương tự, vacatu, vuccatu v.v... භුජ=පාලනජ්ඣොහාරෙසු[Pg.234], ‘‘භුජා’’ දිනා ක්ඛවාදෙසෙ භොක්ඛති භුඤ්ජිස්සති. Căn bhuja (bảo vệ, ăn), theo (quy tắc) 'bhujā' v.v..., khi có sự thay thế kkha, (dạng là) bhokkhati, bhuñjissati. කුස=අක්කොසෙ, ආපුබ්බො, තස්ස රස්සො ච, අක්කොසති ඉච්චාදි ඤෙය්‍යං, ලවිකරණලොපවුද්ධියො. Căn kusa (mắng chửi), có tiếp đầu ngữ ā, và nguyên âm đó được rút ngắn, nên hiểu là akkosati v.v..., có sự biến mất của tiếp vị ngữ la và sự tăng âm. 34. කුස+රුහෙහී+ස්ස ඡි 34. Sau kusa và ruha, chi (thay thế) cho ī. කුසා රුහා ච පරස්ස ඊස්ස ඡි වා හොති. පරරූපපඨමක්ඛරානි, අක්කොච්ඡි අක්කොසි ඉච්චාදි. අභිපුබ්බො රුහ=රොහනෙ, අභිරුච්ඡි අභිරුහි ඉච්චාදි. Sau kusa và ruha, chi tùy chọn thay thế cho ī theo sau. (Có) sự đồng hóa với phụ âm đầu theo sau. (Ví dụ:) akkocchi, akkosi v.v... Căn ruha (leo lên) có tiếp đầu ngữ abhi, (dạng là) abhirucchi, abhiruhi v.v... වහ=පාපුණනෙ, වහති, වහන්ති. කම්මෙ-ක්‍යෙ ‘‘හස්ස විපල්ලාසො’’ති විපරියාසො, තෙන සො වුය්හති, ‘‘අස්සූ’’ති උත්තං. වහිස්සති, වුය්හිස්සති. අවහි, අවුය්හිත්ථ, අවුහි. අවහිස්සා, වුය්හීස්සා ඉච්චාදි. වහෙය්‍ය, වුය්හෙය්‍ය. වහතු, වුය්හතු ඉච්චාදි. Căn vaha (mang đi), vahati, vahanti. Thể thụ động: khi có kya, theo (quy tắc) "hassa vipallāso", có sự hoán vị, do đó (dạng là) so vuyhati; theo (quy tắc) "assu", (có) sự thay thế bằng u. (Tương lai) Vahissati, vuyhissati. (Quá khứ) Avahi, avuyhittha, avuhi. (Điều kiện) Avahissā, vuyhīssā v.v... (Khả năng) Vaheyya, vuyheyya. (Mệnh lệnh) Vahatu, vuyhatu v.v... ජර=ජීරණෙ, Căn jara (già đi), 5,174. ජර මරාන+මීයඞ 5.174. īyaṅa (thay thế) cho jara và mara. ජර මරානං ඊයඞ වා හොති මාන+න්ත+ත්‍යාදීසු. ජීයති. ‘‘ජර සදාන+මීම’’ති ඊමආගමො ලො ච, ජීරති. කම්මෙ-ජීරීයති ජීයීයති. එවං ජීයිස්සති ජීරිස්සති, ජීයීයිස්සති ජීරීයිස්සති. අජීයි අජීරි, අජීයීයි අජීරීයි. අජීයිස්සා අජීරිස්සා, අජීයීයිස්සා අජීරීයිස්සා අජීයිස්සා අජීරීයිස්සා ඉච්චාදි. මර=පාණචාගෙ, ඊයඞ, මීයති මරති, මීයන්ති මරන්ති ඉච්චාදි. īyaṅa tùy chọn thay thế cho jara và mara khi māna, nta, ti v.v... theo sau. (Ví dụ:) Jīyati. Theo (quy tắc) "jara sadānamīma", có sự thêm vào īma và sự biến mất của lo, (dạng là) jīrati. Thể thụ động: jīrīyati, jīyīyati. Tương tự, (tương lai) jīyissati, jīrissati, jīyīyissati, jīrīyissati. (Quá khứ) Ajīyi, ajīri, ajīyīyi, ajīrīyi. (Điều kiện) Ajīyissā, ajīrissā, ajīyīyissā, ajīrīyissā, ajīyissā, ajīrīyissā v.v... Căn mara (từ bỏ sự sống), (có) īyaṅa, (dạng là) mīyati, marati, mīyanti, maranti v.v... දිස=පෙක්ඛනෙ, Căn disa (nhìn), 5,124. දිසස්ස [Pg.235] පස්ස දස්ස දස ද දක්ඛාති 5.124. passa, dassa, dasa, da, dakkha (thay thế) cho disa. එතෙ ආදෙසා දිසස්ස වා හොන්ති. අනෙකවණ්ණත්තා සබ්බාදෙසො. පස්සති පස්සන්ති, දක්ඛති දක්ඛන්ති. කම්මෙ-ක්‍යෙ පුබ්බරූපො, දිස්සති දිස්සන්ති, විපස්සීයති දක්ඛීයති ඉච්චාදි. Những sự thay thế này tùy chọn thay cho disa. Do có nhiều âm tiết, chúng thay thế hoàn toàn. (Ví dụ:) Passati, passanti, dakkhati, dakkhanti. Thể thụ động: khi có kya, có sự đồng hóa nguyên âm đầu, (dạng là) dissati, dissanti, vipassīyati, dakkhīyati v.v... 6,69. දක්ඛ+ඛ+හෙති+හොහීති ලොපො 6.69. Sự biến mất của kha trong dakkha khi hi và hohi theo sau. දක්ඛාදීහි ආදෙසෙහි පරස්ස ස්සස්ස ලොපො වා හොති. දක්ඛති දක්ඛිස්සති. අපස්සි පස්සි, අපස්සිංසු පස්සිංසු අපස්සො පස්සො, අපස්සිත්ථ පස්සිත්ථ. අපස්සිං පස්සිං, අපස්සිම්හ පස්සිම්හ. තථා අදස්සී දස්සී, අදස්සිංසු දස්සිංසු ඉච්චාදි. අනජ්ජතනෙ දසාදෙසො, අද්දසා අද්දස. අද්දා අද්ද ඉච්චාදි. අපස්සිස්ස දක්ඛිස්ස ඉච්චාදි. පස්සෙය්‍ය දක්ඛෙය්‍ය, පස්සතු දක්ඛතු ඉච්චාදි. Sau các biến cách dakkha v.v... thì ssa được tùy ý xóa bỏ. (Ví dụ:) Dakkhati (thay vì) dakkhissati. (Tương tự:) Apassi (thành) passi, apassiṃsu (thành) passiṃsu, apasso (thành) passo, apassittha (thành) passittha. Apassiṃ (thành) passiṃ, apassimha (thành) passimha. Tương tự adassī (thành) dassī, adassiṃsu (thành) dassiṃsu v.v... Trong thì quá khứ (anajjatane), có biến cách dasa, (ví dụ:) addasā (hay) addasa. Addā (hay) adda v.v... (Trong thì điều kiện:) Apassissa (hay) dakkhissa v.v... (Trong các thì khác:) Passeyya (hay) dakkheyya, passatu (hay) dakkhatu v.v... සද=විසරණගත්‍යාවසාදනාදානෙසු, නිපුබ්බො, ‘‘ජරසදාන+මීම වා’’ති ඊමආගමො. නිසීදති, නිසීදන්ති ඉච්චාදි. භාවෙ-නිසජ්ජති, නිසජ්ජතෙ. Căn sada có các nghĩa: lan rộng, đi, chìm xuống, cho. Khi có tiếp đầu ngữ ni, theo quy tắc ‘‘jarasadānamīma vā’’, có sự thêm vào īma. (Ví dụ:) Nisīdati, nisīdanti v.v... Ở thể thụ động (bhāve): nisajjati, nisajjate. යජ=දෙවපූජාසංගතිකරණදානෙසු, යජති, යජන්ති ඉච්චාදි. කම්මෙ – Căn yaja có các nghĩa: cúng dường chư thiên, giao thiệp, làm, và cho. (Ví dụ:) yajati, yajanti v.v... Ở thể nghiệp (kamme) – 5,113. යජස්ස යස්ස ටි+යීති 5,113. Đối với (căn) yaj, ya (thành) i, ja (thành) ya. යජස්ස යස්ස ටි+යී හොන්ති කානුබන්ධෙති බහුලාධිකාරා ත්‍යාදිවිසයෙපි ක්‍යෙ පුබ්බරූපෙ ච ඉජ්ජති යිජ්ජති මයා බුද්ධො. සො යජිස්සති, තෙන ඉජ්ජිස්සතෙ යිජ්ජිස්සතෙ. සො යජී[Pg.236], තෙන ඉජ්ජි යිජ්ජි. සො යජිස්සා, තෙන ඉජ්ජිස්සා යිජ්ජිස්සා. සො යජෙය්‍ය, තෙන ඉජ්ජෙය්‍ය යිජ්ජෙය්‍ය. සො යජතු, තෙන ඉජ්ජතු යිජ්ජතු ඉච්චාදි. Đối với (căn) yaj, ya (thành) i và ja (thành) ya. Do quyền chi phối của từ bahula (tùy ý) có liên hệ với ka, cũng trong trường hợp các vĩ tố ti v.v... và khi có kya và có sự đồng hóa (pubbarūpa), (ta có các dạng) ijjati, yijjati (ví dụ:) mayā buddho (Đức Phật được tôi cúng dường). (Tương tự:) Anh ấy sẽ cúng dường (so yajissati), sẽ được anh ấy cúng dường (tena ijjissate yijjissate). Anh ấy đã cúng dường (so yajī), đã được anh ấy cúng dường (tena ijji yijji). Anh ấy sẽ cúng dường (điều kiện) (so yajissā), sẽ được anh ấy cúng dường (điều kiện) (tena ijjissā yijjissā). Anh ấy nên cúng dường (so yajeyya), nên được anh ấy cúng dường (tena ijjeyya yijjeyya). Mong anh ấy cúng dường (so yajatu), mong được anh ấy cúng dường (tena ijjatu yijjatu) v.v... වද=වචනෙ, ‘‘ගමවදා’’ දිනා වදස්ස වජ්ජාදෙසො වා, ලස්ස ‘‘ඌලස්සෙ’’ති ක්වචි එ ච, වජ්ජති වදෙති වදති, වජ්ජෙන්ති වදෙන්ති ඉච්චාදි. කම්මෙ – ‘‘ක්‍යස්සා’’ති ඊඤ, වජ්ජීයති වජ්ජති වදීයති, වජ්ජීයන්ති වජ්ජන්ති වදීයන්ති. වදිස්සති, වදිස්සන්ති. අවදී වදී, අවදිංසු වදිංසු. අවදිස්ස වදිස්ස. වජ්ජෙ වජ්ජෙය්‍ය වදෙ වදෙය්‍ය, වජ්ජෙය්‍යුං වදෙය්‍යුං. වජ්ජෙතු වදෙතු වදතු ඉච්චාදි යථාගමං ඤෙය්‍යං. Căn vada có nghĩa là nói. Theo quy tắc ‘‘gamavadā’’ v.v..., vada tùy ý được biến thành vajja, và đôi khi a (của căn) thành e theo quy tắc ‘‘ūlasse’’. (Ví dụ:) vajjati, vadeti, vadati; vajjenti, vadenti v.v... Ở thể nghiệp (kamme) – theo quy tắc ‘‘kyassā’’, có īña, (nên có các dạng) vajjīyati, vajjati, vadīyati; vajjīyanti, vajjanti, vadīyanti. (Các thì khác:) Vadissati, vadissanti. Avadī (hay) vadī, avadiṃsu (hay) vadiṃsu. Avadissa (hay) vadissa. Vajje (hay) vajjeyya, vade (hay) vadeyya; vajjeyyuṃ (hay) vadeyyuṃ. Vajjetu, vadetu, vadatu v.v... nên được hiểu theo đúng ngữ pháp. කමු=පදවික්ඛෙපෙ, ‘‘පරොක්ඛායඤ්චා’’ති චග්ගහණෙන කම කම ඉති ද්විත්තෙ අනාදිබ්‍යඤ්ජනලොපෙ ලවිකරණෙ ‘‘කවග්ගහා’’ දිනා කස්ස චෙ නිග්ගහීතාගමෙ ච කතෙ චංකමති කමති ඉච්චාදි. චල=කම්පනෙ, චංචලති. ජල+දල=දිත්තියං, ද්විත්තෙ දද්දල්ලති ඉච්චාදි. (සවුද්ධිකභූවාදිනයො). Căn kamu có nghĩa là bước đi. Do việc lấy từ ca trong quy tắc ‘‘parokkhāyañcā’’, (căn) kama được lặp lại thành kama kama, phụ âm đầu của phần sau bị xóa bỏ, vikarana a bị xóa bỏ, k biến thành c theo quy tắc ‘‘kavaggahā’’ v.v..., và niggahīta được thêm vào, ta có dạng caṃkamati, (bên cạnh dạng đơn là) kamati v.v... Căn cala (rung động), (dạng lặp là) caṃcalati. Căn jala và dala (sáng chói), khi lặp lại (có dạng) daddallati v.v... (Đây là phương pháp của nhóm bhūvādi có sự tăng cường nguyên âm). හූ+භූ=සත්තායං, ත්‍යාදීසු ‘‘කත්තරි ලො’’ති ලො, තස්ස ලොපෙ ‘‘යුවණ්ණාන+මෙඔ පච්චයෙ’’ති ඔකාරො. සො හොති, තෙ හොන්ති. හොසි, හොථ. හොමි, හොම ඉච්චාදි. භාවෙ-තෙන හූයති හූයතෙ. Căn hū và bhū có nghĩa là thì, là, ở. Khi đi với các vĩ tố ti v.v..., theo quy tắc ‘‘kattari lo’’, có vikarana a (lo). Khi a này bị xóa bỏ, theo quy tắc ‘‘yuvaṇṇānameo paccaye’’, (ū) trở thành o. (Ví dụ:) Anh ấy là (so hoti), họ là (te honti). Bạn là (hosi), các bạn là (hotha). Tôi là (homi), chúng tôi là (homa) v.v... Ở thể thụ động (bhāve): (tena) hūyati, hūyate. 31. හූස්ස හෙ+හෙහි+හොහි ස්සත්‍යාදො 31. (Căn) hū (biến thành) he, hehi, hohi (khi đi với) ssati v.v... හූස්ස හෙආදයො හොන්ති ස්සච්චාදො. හෙස්සති හෙහි ස්සති හොහිස්සති. Căn hū trở thành he v.v... khi đi với ssati v.v... (Ví dụ:) Hessati, hehissati, hohissati. 69. දක්ඛ+ඛ+හෙහි+හොහීහි ලොපොති 69. Sau dakkha, kha, hehi, hohīhi, có sự xóa bỏ. දක්ඛාදීහි [Pg.237] ආදෙසෙහි පරස්ස ස්සස්ස වා ලොපො හොති. හෙහිති හෙහිස්සති, හොහිති හොහිස්සති. හෙහින්ති හෙහිස්සන්ති, හොහින්ති හොහිස්සන්ති ඉච්චාදි. අනජ්ජතනෙ ඊම්හි අඤාගමො, ‘‘පරො ක්වචී’’ති ඊස්ස ලොපො, සො අහු. වුද්ධිම්හි ‘‘දීඝා ඊස්ස’’ ඉති ඊස්ස සිආදෙසො, සුවො අහොසි ආනන්දො. Sau các biến cách dakkha v.v..., ssa theo sau được tùy ý xóa bỏ. (Ví dụ:) Hehiti (thay vì) hehissati, hohiti (thay vì) hohissati. Hehinti (thay vì) hehissanti, hohinti (thay vì) hohissanti v.v... Trong thì quá khứ (anajjatane), với vĩ tố ī, có tiếp đầu ngữ a. Theo quy tắc ‘‘paro kvacī’’, ī bị xóa bỏ, (nên có dạng) so ahu (anh ấy đã là). Khi có sự tăng cường (vuddhi), theo quy tắc ‘‘dīghā īssa’’, ī được thay bằng si, (ví dụ:) suvo ahosi ānando (Ngài Ānanda đã hoan hỷ). 41. හූතො රෙසුං 41. Sau (căn) hū, (uṃ thành) resuṃ. හූතො පරස්ස උ+මිච්චස්ස රෙසුං වා හොති. රකාරානුබන්ධො ‘‘රානුබන්ධෙන්තසරාදිස්සා’’ති අන්තසරාදිස්ස ලොපො. අහෙසුං. ඔකාරවුද්ධි අවාදෙසෙ අහවුං. ඔස්ස සිආදෙසෙ අහොසි. Sau (căn) hū, vĩ tố uṃ tùy ý được thay bằng resuṃ. Phụ âm r biểu thị cho việc xóa bỏ nguyên âm cuối và phụ âm đầu theo sau, theo quy tắc ‘‘rānubandhentasarādissā’’. (Ví dụ:) Ahesuṃ. Khi có sự tăng cường thành o và biến cách thành av, (ta có dạng) ahavuṃ. Khi o được thay bằng si, (ta có dạng) ahosi. 46. ඉංස්ස ච සිඤ 46. Và (vĩ tố) iṃ (thành) siña. ඉමිච්චස්ස සිඤ හොති ම්හාත්ථානඤ්ච බහුලං. ඤාකාරො ආඛ්‍යාවයවත්ථො (උකාරො) ඉකාරො උච්චාරණත්ථො. ‘‘අඊස්සා’’ දිනා ඉඤාගමෙ තුම්හෙ අහොසිත්ථ, අහොසි. පරස්සරලොපෙ රස්සෙ ච අහුං, අහොසිම්හ, අහුම්හ, රස්සො. භාවෙ-අභවි, ආස්සත්ථාදෙසො, අභවිත්ථ. අනජ්ජතනෙ ආඌආදිපච්චයෙ කතෙ ‘‘යුවණ්ණාන+මිය ඞුවඞ සරෙ’’ති උවඞාදෙසෙ අහුවා, අහුවු, අහුවො, අහුවත්ථ. අස්ස අමාදෙසෙ අහුං අහුවං, අහුම්හ ඉච්චාදි. භාවෙ-තෙන අහුයි අහුයිත්ථ. අහවිස්සා, අහවිස්සංසු ඉච්චාදි. භාවෙ-අහුයිස්ස, අහුයිස්සථ. පුබ්බස්සරලොපො, හෙය්‍ය[Pg.238], හෙය්‍යුං ඉච්චාදි. භාවෙ-හූයෙය්‍ය, හූයෙථ. හොතු, හොන්තු ඉච්චාදි. භාවෙ-හූයතු, හූයතං. අනුපුබ්බෙ අනුභොති ඉච්චාදි සබ්බවාරෙසු යොජෙතබ්බං. භාවෙ රූපාභාවා. කම්මෙ-අනුභූයති ඉච්චාදි විසෙසො. Vĩ tố iṃ trở thành siña, và đối với mha thì tùy ý. Ký tự ñā biểu thị một phần của vĩ tố động từ, ký tự i chỉ để phát âm. Theo quy tắc ‘‘Aīssā’’ v.v..., với sự thêm vào i, (ta có) tumhe ahosittha, ahosi. Với sự xóa bỏ nguyên âm sau và rút ngắn, (ta có) ahuṃ, ahosimha, ahumha (dạng ngắn). Ở thể thụ động (bhāve): abhavi; ā biến thành ttha, (cho ra) abhavittha. Trong thì quá khứ (anajjatane), khi có các vĩ tố ā, ū v.v..., u biến thành uvaṅa theo quy tắc ‘‘yuvaṇṇānamiya ṅuvaṅa sare’’, (cho ra) ahuvā, ahuvu, ahuvo, ahuvattha. Khi a biến thành aṃ, (ta có) ahuṃ (hay) ahuvaṃ, ahumha v.v... Ở thể thụ động (bhāve): (tena) ahuyi, ahuyittha. (Thì điều kiện:) Ahavissā, ahavissaṃsu v.v... Ở thể thụ động (bhāve): ahuyissa, ahuyissatha. Với sự xóa bỏ nguyên âm trước, (ta có) heyya, heyyuṃ v.v... Ở thể thụ động (bhāve): hūyeyya, hūyetha. (Mệnh lệnh cách:) Hotu, hontu v.v... Ở thể thụ động (bhāve): hūyatu, hūyataṃ. Với tiếp đầu ngữ anu, (dạng) anubhoti v.v... cần được áp dụng trong tất cả các thì. Không có dạng ở thể bhāve. Ở thể nghiệp (kamme), dạng đặc biệt là anubhūyati v.v... සි=සයෙ, ලස්ස ලොපො වුද්ධි, සෙති. අයාදෙසෙ සයති, සෙන්ති සයන්ති ඉච්චාදි. කම්මෙ-අතිපුබ්බො, ක්‍යෙ ‘‘දීඝො සරස්සා’’ති ඉස්ස දීඝෙ ච කතෙ තෙන අතිසීයති, අතිසීයන්ති ඉච්චාදි. භාවෙ-තෙන සීයති, සීයතෙ. තථා භවිස්සතිආදීසු. Căn si có nghĩa là nằm. Vikarana a bị xóa bỏ, (nguyên âm) được tăng cường, (cho ra) seti. Với biến cách ay, (ta có) sayati. (Số nhiều:) senti, sayanti v.v... Ở thể nghiệp (kamme), với tiếp đầu ngữ ati, khi có kya và i được kéo dài theo quy tắc ‘‘dīgho sarassā’’, (ta có dạng) (tena) atisīyati, atisīyanti v.v... Ở thể thụ động (bhāve): (tena) sīyati, sīyate. Tương tự trong thì tương lai v.v... නී=පාපනෙ, ද්විකම්මකො+යං, අජං ගාමං නෙති නයති, නෙන්ති නයන්ති ඉච්චාදි. කම්මෙ-නීයතෙ ගාමං අජො දෙවදත්තෙන ඉච්චාදි. තථා සෙසෙසුපි යොජෙතබ්බං. Căn nī có nghĩa là dẫn dắt. Căn này có hai túc từ. (Ví dụ:) Ajaṃ gāmaṃ neti (hay) nayati (Anh ấy dẫn con dê về làng). (Số nhiều:) nenti (hay) nayanti v.v... Ở thể nghiệp (kamme): nīyate gāmaṃ ajo devadattena (Con dê được Devadatta dẫn về làng) v.v... Tương tự, cần được áp dụng cho các trường hợp còn lại. ඨා=ගතිනිවත්තියං – Căn ṭhā có nghĩa là dừng chuyển động (đứng lại) – 5,175. ඨාපානං තිට්ඨපිවා 5,175. (Căn) ṭhā (thành) tiṭṭha và (căn) pā (thành) piva, tùy ý. ඨාපානං තිට්ඨපිවාහොන්ති වා න්ත+මාන+ත්‍යාදීසු. ලස්ස ලොපෙ තිට්ඨති, තිට්ඨන්ති, ඨාති, ඨාන්ති. (Căn) ṭhā và pā tùy ý trở thành tiṭṭha và piva khi đi với các vĩ tố nta, māna, ti v.v... Khi vikarana a bị xóa bỏ, (ta có các dạng) tiṭṭhati, tiṭṭhanti, (và) ṭhāti, ṭhānti. 5,131. පාදිතො ඨාස්ස වා ඨහො ක්වචිති 5,131. Sau (tiếp đầu ngữ) pa v.v..., (căn) ṭhā đôi khi tùy ý (biến thành) ṭhaha. පාදිතො පරස්ස ඨාස්ස ක්වචි ඨහො හොති වා. සණ්ඨහති, සණ්ඨහන්ති. ලස්සෙ, අධිට්ඨෙති, අධිට්ඨෙන්ති. කම්මෙ – Sau (tiếp đầu ngữ) pa v.v..., (căn) ṭhā đôi khi tùy ý trở thành ṭhaha. (Ví dụ:) Saṇṭhahati, saṇṭhahanti. Khi vikarana a bị xóa bỏ, (ta có) adhiṭṭheti, adhiṭṭhenti. Ở thể nghiệp (kamme) – 5,137. අඤ්ඤාදිස්සා+ස්සී ක්‍යෙ 5,137. Của (căn) ñā v.v..., (nguyên âm cuối) thành ī khi đi với kya. ඤාදිතො+ඤ්ඤස්ස ආකාරන්තස්ස ක්‍රියත්ථස්ස ඊ හොති ක්‍යෙ. උපඨීයති, උපඨීයන්ති. ඨහාදෙසෙ ‘‘ක්‍යස්සා’’ති ඊඤ[Pg.239], තෙන පතිට්ඨහීයති, පතිට්ඨහීයන්ති. භාවෙ-ඊම්හි ඨීයති, ඨීයතෙ. තථා පපුබ්බෙ පතිට්ඨිස්සති පතිට්ඨහිස්සති. ඊස්ස සිම්හි අට්ඨාසි, අට්ඨංසු, සණ්ඨහි, සණ්ඨහිංසු. පතිට්ඨිස්ස පතිට්ඨහිස්ස. තිට්ඨෙ තිට්ඨෙය්‍ය, සණ්ඨෙ සණ්ඨෙය්‍ය, සණ්ඨෙය්‍යුං, සණ්ඨහෙ සණ්ඨහෙය්‍ය. තිට්ඨතු ඨාතු, සණ්ඨහතු ඉච්චාදි. Sau (căn) ñā v.v..., nguyên âm ā cuối của căn có nghĩa hành động trở thành ī khi đi với kya. (Ví dụ:) Upaṭhīyati, upaṭhīyanti. Khi có biến cách ṭhaha, theo quy tắc ‘‘kyassā’’, có īña, do đó (có dạng) patiṭṭhahīyati, patiṭṭhahīyanti. Ở thể thụ động (bhāve), khi có ī, (ta có) ṭhīyati, ṭhīyate. Tương tự, với tiếp đầu ngữ pa, (thì tương lai:) patiṭṭhissati, patiṭṭhahissati. (Thì quá khứ:) Khi ī (thành) si, (ta có) aṭṭhāsi, aṭṭhaṃsu; saṇṭhahi, saṇṭhahiṃsu. (Thì điều kiện:) Patiṭṭhissa, patiṭṭhahissa. (Cầu khẩn cách:) Tiṭṭhe (hay) tiṭṭheyya; saṇṭhe (hay) saṇṭheyya, saṇṭheyyuṃ; saṇṭhahe (hay) saṇṭhaheyya. (Mệnh lệnh cách:) Tiṭṭhatu (hay) ṭhātu; saṇṭhahatu v.v... පා=පානෙ, පිවාදෙසෙ පිවති. ‘‘තවග්ගවරණා’’ දො ‘‘බයඤා’’ති යොගවිභාගෙන වස්ස බකාරො, පිබති. කම්මෙපීයති, පීයන්ති ඉච්චාදි. Căn Pā = (nghĩa là) uống, khi thay thế bằng piva thì thành pivati. Do sự phân chia cú pháp (yogavibhāgena) từ quy tắc ‘‘Tavaggavaraṇā’’ đến ‘‘bayañā’’, chữ v trở thành chữ b, (nên có dạng) pibati. Ở thể thụ động (kamme) là pīyati, pīyanti, v.v. අස=භුවි, Căn Asa = (nghĩa là) hiện hữu (bhuvi), 52. තස්ස ථොති 52. Tho thay thế cho nó (tassa). අත්ථිතො පරස්ස තස්ස ථො හොති. පරරූපෙ පඨමක්ඛරතකාරෙ ච අත්ථි. ‘‘න්ත+මාන+න්ති+යි+යුංස්වා+දිලොපො’’ති අස්ස ලොපො, සන්ති. Sau atthi, chữ ta của nó (tassa) được thay thế bằng tho. Khi có pararūpa (đồng hóa nguyên âm sau) và chữ cái đầu là ta, thì có dạng atthi. Theo quy tắc ‘‘Nta+māna+nti+yi+yuṃsvā+dilopo’’, chữ a của nó bị xóa bỏ, (nên có dạng) santi. 53. සිහිස්ව+ට 53. Ṭa thay thế cho si, hi, sva. අත්ථිස්ස අට හොති සිහිසු. ටො සබ්බාදෙසත්ථො. ත්වං අසි. පරරූපාදිම්හි කතෙ ඉදානි තුම්හෙ අත්ථ. Của atthi, a được thay thế bằng ṭa khi có si và hi theo sau. Chữ ṭ có nghĩa là thay thế toàn bộ. (Ví dụ:) Tvaṃ asi. Sau khi thực hiện pararūpa v.v., bây giờ (có dạng) tumhe attha. 54. මිමානං වා ම්හිම්හා ච 54. Mi và ma cũng tùy chọn thành mhi và mhā. අසස්මා පරෙසං මිමානං ම්හිම්හා වා හොන්ති තංසන්නියොගෙන අසස්ස අට ච. අම්හි. Sau căn asa, các vĩ tố mi và ma tùy chọn trở thành mhi và mhā, và đồng thời với sự biến đổi đó, chữ a của asa cũng được thay thế bằng ṭa. (Ví dụ:) Amhi. 55. එසු ස 55. Sa thay thế trong các trường hợp này. එසු [Pg.240] මිමෙසු අසස්ස සො හොති, පරරූපබාධනත්ථං. අස්මි, අම්හ අස්ම. භවිස්සතිපච්චයෙ – Trong các trường hợp mi và me này, asa được thay thế bằng sa, nhằm mục đích ngăn chặn pararūpa. (Ví dụ:) Asmi, amha, asma. Trong vĩ tố tương lai (bhavissatipaccaye) – 5,129. අ+ආ+ස්සආදීසු 5,129. Trong các trường hợp a, ā, ssa, v.v. පරොක්ඛා අ-ආදො අනජ්ජතන ආ-ආදො ක්‍රියාතිපත්තිස්සා-ආදො භවිස්සතිස්සත්‍යාදො ච අත්ථිස්ස භු හොති. ආදෙසවිධානං අසස්සාපයොගත්ථං, කිස්මිඤ්චි පච්චයවිසෙසෙ, තස්මා අසිතබ්බන්තිආදි න භවති. භවිස්සති, භවිස්සන්ති. අභවා, අභවු. ක්‍රියාතිපත්තියං භුආදෙසෙ අභවිස්ස, අභවිස්සංසු ඉච්චාදි. එය්‍යාදිම්හි – Trong thì quá khứ hoàn thành (parokkhā) bắt đầu bằng a, thì quá khứ bất định (anajjatana) bắt đầu bằng ā, thì điều kiện (kriyātipatti) bắt đầu bằng ssā, và thì tương lai (bhavissati) bắt đầu bằng ssati, căn atthi được thay thế bằng bhu. Quy định về sự thay thế này là để căn asa không được sử dụng trong một số vĩ tố đặc biệt, do đó các dạng như asitanti v.v. không tồn tại. (Ví dụ:) Bhavissati, bhavissanti. Abhavā, abhavu. Trong thì điều kiện, khi thay thế bằng bhu, (có các dạng) abhavissa, abhavissaṃsu, v.v. Trong các vĩ tố eyyādi – 50. අත්ථිතෙ+ය්‍යාදිච්ඡන්නං ස+සු+ස+සථ+සං+සාම 50. Sáu vĩ tố bắt đầu bằng eyya của atthi được thay thế bằng sa, su, sa, satha, saṃ, sāma. අස=භුවි+ච්චස්මා පරෙසං එය්‍යාදිච්ඡන්නං සාදයො හොන්ති යථාක්කමං. පරරූපෙ සො අස්ස, තෙ අස්සු. ත්වං අස්ස, තුම්හෙ අස්සථ. අහං අස්සං, මයං අස්සාම. ත්වාදිම්හි සො අතු, අස්ස ලොපෙ සන්ථු, අයාදෙසෙ ත්වං අහි, තුම්හෙ අත්ථ. අම්හි, අම්හ, සාදෙසෙ අස්මි අස්ම. බහුලාධිකාරා අජ්ජතනෙ ආසි, ආසිංසු, ආසුං ඉච්චාදීපි හොන්ති. Sau căn Asa = bhuvi, sáu vĩ tố bắt đầu bằng eyya lần lượt được thay thế bằng sa v.v. Khi có pararūpa, (có dạng) so assa, te assu. Tvaṃ assa, tumhe assatha. Ahaṃ assaṃ, mayaṃ assāma. Trong mệnh lệnh cách (tvādi), (có dạng) so atu, khi xóa bỏ a thì thành santhu, khi thay thế bằng aya thì thành tvaṃ ahi, tumhe attha. (Có dạng) Amhi, amha, khi thay thế bằng sa thì thành asmi, asma. Do quyền hạn của nguyên tắc đa dạng (bahulādhikārā), trong thì quá khứ bất định (ajjatane) cũng có các dạng như āsi, āsiṃsu, āsuṃ, v.v. බ්‍රූ=වචනෙ, Căn Brū = (nghĩa là) nói (vacane), 36. බ්‍රූතො තිස්සීඤ 36. Sau brū, ti được thay thế bằng īña. බ්‍රූතො පරස්ස තිස්ස ඊඤ වා හොති. වුද්ධිඅවාදෙසෙ ලස්ස ලොපෙ බ්‍රවීති. Sau brū, vĩ tố ti tùy chọn được thay thế bằng īña. Khi có sự tăng trưởng (vuddhi), thay thế bằng ava, và xóa bỏ la, thì có dạng bravīti. 5,97. න බ්‍රූස්සො 5,97. Không có o cho brū. බ්‍රූස්ස [Pg.241] ඔ න හොති බ්‍යඤ්ජනෙ. බ්‍රූති. උවඞාදෙසෙ බ්‍රූවන්ති. Đối với brū, không có sự thay thế bằng o khi có phụ âm theo sau. (Ví dụ:) Brūti. Khi thay thế bằng uvaṅ, (có dạng) brūvanti. 20. ත්‍ය+න්තීනං ට+ටූ 20. Ṭa và ṭū thay thế cho ti và antī. ආහා පරෙසං ති+අන්තීනං ට+ටූ හොන්ති. ටකාරා සබ්බාදෙසත්ථා. අතොයෙව ආහා පරෙසං තිඅන්තීනං ටටූවිධානඤාපකා තිඅන්තීසු බ්‍රූස්ස ආහො. ආහ, ආහු. බ්‍රූසි, බ්‍රූථ. බ්‍රූමි, බ්‍රූම ඉච්චාදි. බ්‍රවිස්සති. අබ්‍රවි අබ්‍රවී, අබ්‍රවුං. අනජ්ජතනෙ අබ්‍රවා, අබ්‍රවු. පරොක්ඛායං – Sau āha, các vĩ tố ti và antī được thay thế bằng ṭa và ṭū. Chữ ṭ có nghĩa là thay thế toàn bộ. Chính vì vậy, quy định về sự thay thế ṭa và ṭū cho ti và antī sau āha cho biết rằng brū được thay thế bằng āha khi có ti và antī theo sau. (Ví dụ:) Āha, āhu. Brūsi, brūtha. Brūmi, brūma, v.v. (Các dạng khác:) Bravissati. Abravi, abravī, abravuṃ. Trong thì quá khứ bất định (anajjatane), (có dạng) abravā, abravu. Trong thì quá khứ hoàn thành (parokkhāyaṃ) – 16. අආදීස්වා+හො බ්‍රූස්ස 16. Āha thay thế cho brū trong các trường hợp bắt đầu bằng a. බ්‍රූස්ස ආහො හොති පරොක්ඛාඅආදීසු. සුපිනෙ කිර සො ආහ, තෙ ආහු ඉච්චාදි. අබ්‍රවිස්ස. බ්‍රවෙ බ්‍රවෙය්‍ය. වුද්ධිප්පටිසෙධෙ බ්‍රූතු, බ්‍රවන්තු ඉච්චාදි. Brū được thay thế bằng āha trong thì quá khứ hoàn thành (parokkhā) bắt đầu bằng a, v.v. (Ví dụ:) Supine kira so āha (tương truyền rằng người ấy đã nói trong giấc mơ), te āhu (họ đã nói), v.v. (Các dạng khác:) Abravissa. Brave, braveyya. Khi sự tăng trưởng (vuddhi) bị ngăn chặn, (có dạng) brūtu, bravantu, v.v. හන=හිංසායං, තිම්හි විකරණලොපෙ සො හනති හන්ති. තෙ හනන්ති ඉච්චාදි. කම්මෙ-යෙ නස්ස ඤ්ඤෙ පුබ්බරූපං, තෙන හඤ්ඤති, හඤ්ඤන්ති හඤ්ඤරෙ. තථා හනිස්සති ඉච්චාදි. Căn Hana = (nghĩa là) sát hại (hiṃsāyaṃ), khi có ti theo sau và xóa bỏ vikaraṇa, thì có dạng so hanati (và) hanti. Te hananti, v.v. Ở thể thụ động (kamme), trước ya, na trở thành ñña do pubbarūpa, do đó có dạng haññati, haññanti, haññare. Tương tự, hanissati, v.v. 67. හනා ඡ+ඛා 67. Cha và khā (thay thế cho ssā) sau hana. හනා ස්සාස්ස ඡ+ඛා වා හොන්ති. පටිහංඛාමි පටිහනිස්සාමි. හංඡෙම හනිස්සාම. අහනි, අහනිංසූතිආදි සබ්බත්ථ යොජෙතබ්බං. හුවාදයො Sau hana, vĩ tố ssā tùy chọn được thay thế bằng cha hoặc khā. (Ví dụ:) Paṭihaṃkhāmi, paṭihanissāmi. Haṃchema, hanissāma. Các dạng như ahani, ahaniṃsu, v.v. nên được áp dụng ở mọi nơi. Nhóm căn Hu (huvādayo). හු=හවනෙ[Pg.242]. ත්‍යාදීසු ලො. ‘‘පරොක්ඛායඤ්චා’’ති චග්ගහණෙන හු හුති ද්විත්තං, ‘‘කවග්ගහානං චවග්ගජා’’ති හස්ස ජො, ලලොපො වුද්ධි ච, ජුහොති අග්ගිං, අඤ්ඤත්‍ර ‘‘යවා සරෙ’’ති වකාරො, ජුහ්වති. ජුහොන්ති. ජුහ්වන්ති. ජුහොසි ජුහ්වසි, ජුහොථ ජුහ්වථ. ඉච්චාදි. කම්මෙ – ‘‘දීඝො සරස්සා’’ති දීඝෙ හූයති තෙන අග්ගි ඉච්චාදි. ජුහිස්සති, ජුහිස්සන්ති. අජුහවි අජුහොසි, අජුහවුං අජුහවිංසු අජුහවංසු අජුහොසුං. අජුහිස්ස, අජුහිස්සංස්සු. ජුහෙ ජුහෙය්‍ය. ජුහොතු, ජුහොන්තු ඉච්චාදි. Căn Hu = (nghĩa là) cúng dường (havane). Trước ti v.v., la bị xóa bỏ. Do chữ ca trong quy tắc ‘‘Parokkhāyañcā’’, căn hu được lặp lại; theo quy tắc ‘‘kavaggahānaṃ cavaggajā’’, chữ h trở thành j; cùng với sự xóa bỏ la và sự tăng trưởng (vuddhi), (có dạng) juhoti aggiṃ. Ở trường hợp khác, theo quy tắc ‘‘yavā sare’’, có chữ v, (nên có dạng) juhvati. Juhonti. Juhvanti. Juhosi, juhvasi, juhotha, juhvatha, v.v. Ở thể thụ động – theo quy tắc ‘‘dīgho sarassā’’, với sự trường hóa, (có dạng) hūyati tena aggi, v.v. Juhissati, juhissanti. Ajuhavi, ajuhosi, ajuhavuṃ, ajuhaviṃsu, ajuhavaṃsu, ajuhosuṃ. Ajuhissa, ajuhissaṃssu. Juhe, juheyya. Juhotu, juhontu, v.v. හා=චාගෙ, පුරෙ විය ද්වෙභාවඡාදෙසලොපෙ ‘‘රස්සො පුබ්බස්සා’’ති පුබ්බස්ස ආස්ස රස්සො. ජහාති ඉච්චාදි. කම්මෙ – ‘‘අඤ්ඤාදිස්සා+ස්සී ක්‍යෙ’’ති ක්‍යෙ ආස්ස ඊ, හීයති ඉච්චාදි. ජහිස්සති. අජහාසි, ‘‘දීඝා ඊස්ස’’ ඉති සි, පජහි, අජහිංසු අජහංසු, පජහිංසු පජහුං. කම්මෙ-පහීයි පහීයිත්ථ. ස්සාදි+එය්‍යාදි+ත්වාදීසුපි ඤෙය්‍යා. Căn Hā = (nghĩa là) từ bỏ (cāge), như trước, sau khi lặp lại, thay thế, xóa bỏ, và theo quy tắc ‘‘rasso pubbassā’’, chữ ā đứng trước được rút ngắn. (Có dạng) Jahāti, v.v. Ở thể thụ động – theo quy tắc ‘‘aññādissā+ssī kye’’, trước kya, chữ ā trở thành ī, (có dạng) hīyati, v.v. Jahissati. Ajahāsi, theo quy tắc ‘‘dīghā īssa’’, (có dạng) si, pajahi, ajahiṃsu, ajahaṃsu, pajahiṃsu, pajahuṃ. Ở thể thụ động: pahīyi, pahīyittha. Cũng nên được hiểu tương tự trong các thì tương lai (ssādi), khả năng cách (eyyādi), và mệnh lệnh cách (tvādi). දා=දානෙ, ද්විභාවරස්සත්තානි, ලලොපො, දදාති, දදන්ති ඉච්චාදි. ‘‘ගමවදා’’ දිනා දජ්ජාදෙසෙ දජ්ජති, දජ්ජන්ති ඉච්චාදි. ලස්සෙ+කාරෙ දානං දෙති ඉච්චාදි. Căn Dā = (nghĩa là) cho (dāne), sau khi lặp lại, rút ngắn, và xóa bỏ la, (có dạng) dadāti, dadanti, v.v. Theo quy tắc ‘‘Gamavadā’’, khi thay thế bằng dajja, (có dạng) dajjati, dajjanti, v.v. Khi la được thay thế bằng e, (có dạng) dānaṃ deti, v.v. 22. දාස්ස දං වා මිමෙස්ව+ද්විත්තෙ 22. Daṃ tùy chọn thay thế cho dā trước mi và me, khi không có sự lặp lại (dvitte). අද්විත්තෙ වත්තමානස්ස දාස්ස දං හොති වා මිමෙසු. වග්ගන්තං, දම්මි දෙමි, දම්ම දෙම. ඊකාරෙ දීයති ඉච්චාදි. අනාගතත්ථෙ ඉඤාගමෙ සරණොපාදි, දදිස්සති, දදිස්සන්ති. දජ්ජිස්සති, දජ්ජිස්සන්ති. ලවිකරණෙ [Pg.243] දස්සති, දස්සන්ති. අජ්ජතනෙ-අදදි, අදදිංසු, අදජ්ජි, අදජ්ජිංසු, අදාසි, අදංසු. අනජ්ජතනෙ-අදදා, අදදු. කාලාතිපත්තියං-අදදිස්ස අදජ්ජිස්ස, ලෙ අදස්ස, දස්සංසු. එය්‍යාදිම්හි-දදෙ දදෙය්‍ය දජ්ජෙ දජ්ජෙය්‍ය. ‘‘ටා’’ති බහුලාධිකාරා දජ්ජාදෙසා පරස්ස එය්‍යස්ස ටා, දජ්ජා, දජ්ජුං දජ්ජෙය්‍යං දදෙය්‍යුං. ත්වාදීසු-දදාතු, දදන්තු, දජ්ජතු, දජ්ජන්තු, ලස්සෙ+කාරෙ දෙතු, දෙන්තු ඉච්චාදි. සබ්බත්ථ කම්මෙපි යොජනීයං. Khi không có sự trùng lặp, đối với căn dā ở thì hiện tại, có dạng daṃ hoặc là ở các vĩ ngữ mi và ma. (Ví dụ với) vagganta: dammi, demi, damma, dema. Với tiếp vĩ ngữ ī, có dạng dīyati v.v. Ở thì tương lai, với sự thêm vào của iñ và sự trùng lặp v.v., có dạng dadissati, dadissanti. Dajjissati, dajjissanti. Với vikarana la, có dạng dassati, dassanti. Ở thì aorist: adadi, adadiṃsu, adajji, adajjiṃsu, adāsi, adaṃsu. Ở thì quá khứ chưa xác định: adadā, adadu. Ở thì điều kiện: adadissa, adajjissa, và với la: adassa, dassaṃsu. Ở lối cầu khiến (eyyādi): dade, dadeyya, dajje, dajjeyya. Do quyền hạn rộng rãi của "ṭā", dajjā thay thế cho eyya theo sau nó: dajjā, dajjuṃ, dajjeyyaṃ, dadeyyuṃ. Ở các vĩ ngữ tu v.v.: dadātu, dadantu, dajjatu, dajjantu, với la và kāra: detu, dentu v.v. Cũng nên được áp dụng trong thể thụ động ở mọi nơi. ධා=ධාරණෙ, ත්‍යාදිම්හි චග්ගහණෙන ද්විත්තෙ පුබ්බාකාරස්ස රස්සත්තෙ ලලොපෙ ‘‘චතුත්ථදුතියානං තතියපඨමා’’ති පුබ්බධකාරස්ස දකාරෙ ච කතෙ දධාති, දධන්ති. පිපුබ්බො, ‘‘තදමිනා’’ දිනා ආස්ස ලොපො, ‘‘ධාස්ස හො’’ති ද්විත්තෙ පරස්ස ධාස්ස හකාරො, ද්වාරං පිදහති, පිදහන්ති. ලස්සෙ+කාරෙ නිධෙති, නිධෙන්ති. කම්මෙ-විධීයති, විධීයන්ති ඉච්චාදි. ධස්සති, පිදහිස්සති, පරිදහෙස්සති. අධාසි, පිදහි. අධස්ස, පිදහිස්ස. දධෙ දධෙය්‍ය, පිදහෙ පිදහෙය්‍ය. දදාතු, පිදහතු, නිධෙතු, නිධෙන්තු ඉච්චාදි. (ජුහොත්‍යාදයො). Căn dhā có nghĩa là giữ gìn. Trong các vĩ ngữ ti v.v., do sự bao gồm của ca, khi có sự trùng lặp, nguyên âm ā đứng trước được rút ngắn, la bị lược bỏ, và theo quy tắc "âm thứ ba và thứ nhất thay thế cho âm thứ tư và thứ hai", phụ âm dh đứng trước trở thành da, tạo thành dadhāti, dadhanti. Với tiếp đầu ngữ pi, theo quy tắc "tadaminā" v.v., ā bị lược bỏ, theo quy tắc "dhāssa ho", khi trùng lặp, dhā theo sau trở thành ha, (ví dụ) dvāraṃ pidahati (người ấy đóng cửa), pidahanti. Với la và kāra: nidheti, nidhenti. Trong thể thụ động: vidhīyati, vidhīyanti v.v. (Tương lai:) Dhassati, pidahissati, paridahessati. (Aorist:) Adhāsi, pidahi. (Điều kiện:) Adhassa, pidahissa. (Cầu khiến:) Dadhe, dadheyya, pidahe, pidaheyya. (Mệnh lệnh:) Dadātu, pidahatu, nidhetu, nidhentu v.v. (Nhóm Juhotyādi). භූවාදි ච ජුහාදි ච, හුවාදිධාතවො චි+මෙ; සවුද්ධිකභූවාදීහි, තිධා භෙදං උපෙන්ති තෙ. Nhóm Bhūvādi và nhóm Juhādi, đây là các động từ căn thuộc nhóm Huvādi; cùng với nhóm Bhūvādi có sự tăng trưởng nguyên âm, chúng được chia thành ba loại. (භූවාදිනයො.) (Phương pháp của nhóm Bhūvādi.) අධුනා [Pg.244] විකරණපභෙදපකාසනත්ථං රුධාදීනං අට්ඨගණානං කානිචි රූපානි උදාහරියන්තෙ – Bây giờ, để giải thích sự phân biệt của các vikarana, một vài hình thức của tám nhóm bắt đầu bằng Rudhādi sẽ được nêu làm ví dụ – රුධ=ආවරණෙ, ත්‍යාදයො හොන්ති. එව+මුපරිපි සබ්බගණෙසු. Căn rudh có nghĩa là ngăn che, các vĩ ngữ ti v.v. được thêm vào. Tương tự như vậy đối với tất cả các nhóm ở trên. 5,19. මඤ්ච රුධාදීනං 5,19. Và maṃ đối với nhóm Rudhādi රුධාදිකො අපරොක්ඛෙසු කත්තුවිහිතමාන+න්ත+ත්‍යාදීසු ලො හොති මඤ්ච+න්තසරා පරො. නිග්ගහීතස්ස වග්ගන්තං, ‘‘ලහුස්සුපන්තස්සා’’ති සංයොගත්තා න වුද්ධි. සො මග්ගං රුන්ධති, රුන්ධන්ති ඉච්චාදි. කම්මෙ-නිපුබ්බො ක්‍යො ධස්ස චවග්ග+පුබ්බරූප+තතියක්ඛරජකාරා, තෙන මග්ගො නිරුජ්ඣති ඉච්චාදි. ඉඤාගමෙ රුන්ධිස්සති, නිරුජ්ඣිස්සති. අරුන්ධි, අරුන්ධිංසු. නිරුජ්ඣිත්ථො, නිරුජ්ඣි, නිරුජ්ඣිංසු. අරුන්ධිස්ස, අරුන්ධිස්සංසු, නිරුජ්ඣිස්ස, නිරුජ්ඣිස්සංසු. රුන්ධෙ රුන්ධෙය්‍ය, නිරුජ්ඣෙ නිරුජ්ඣෙය්‍ය. රුන්ධතු, රුන්ධන්තු. ත්වං රුන්ධ රුන්ධාහි. නිරුජ්ඣතු, නිරුජ්ඣන්තු ඉච්චාදි. Đối với nhóm Rudhādi, trong các thì không phải quá khứ xa (aparokkhesu), trong các vĩ ngữ māna, nta, ti v.v. được quy định cho thể chủ động, có trung tố lo và maṃ theo sau nguyên âm cuối. Niggahīta (ṃ) trở thành âm mũi cùng loại (vagganta). Do có phụ âm kép, không có sự tăng trưởng (vuddhi) theo quy tắc "lahussupantassa". (Ví dụ:) So maggaṃ rundhati (người ấy ngăn chặn con đường), rundhanti v.v. Trong thể thụ động, với tiếp đầu ngữ ni, tiếp vĩ ngữ ya, dh trở thành ja, là phụ âm thứ ba của nhóm vòm miệng (cavagga) và có sự đồng hóa. (Ví dụ:) tena maggo nirujjhati (con đường bị người ấy ngăn chặn) v.v. Với sự thêm vào của iñ (tương lai): rundhissati, nirujjhissati. (Aorist:) Arundhi, arundhiṃsu. Nirujjhittho, nirujjhi, nirujjhiṃsu. (Điều kiện:) Arundhissa, arundhissaṃsu, nirujjhissa, nirujjhissaṃsu. (Cầu khiến:) Rundhe, rundheyya, nirujjhe, nirujjheyya. (Mệnh lệnh:) Rundhatu, rundhantu. Tvaṃ rundha, rundhāhi. Nirujjhatu, nirujjhantu v.v. ඡිද=ද්වෙධාකරණෙ, ඡින්දති, ඡින්දන්ති. කම්මෙ-ඡිජ්ජති, ඡිජ්ජන්ති. භවිස්සතිපච්චයෙ – ‘‘ලභ වසච්ඡිදා’’ දිනා ච්ඡඞාදෙසෙ ඡෙච්ඡති ඡින්දිස්සති. කම්මෙ-පුබ්බරූපං, ඡිජ්ජිස්සති, ඡිජ්ජිස්සන්ති. අඡින්දි ඡින්දි, අච්ඡෙජ්ජි, අච්ඡෙජ්ජිංසු. අච්ඡින්දිස්සා අඡිජ්ජිස්සා. ඡින්දෙ ඡින්දෙය්‍ය, ඡිජ්ජෙ ඡිජ්ජෙය්‍ය, ඡින්දතු, ඡින්දන්තු, ඡිජ්ජතු, ඡිජ්ජන්තු ඉච්චාදි. Căn chid có nghĩa là cắt làm hai, (hiện tại:) chindati, chindanti. Thể thụ động: chijjati, chijjanti. Trong vĩ ngữ tương lai, theo quy tắc "labha vasacchidā" v.v., có sự thay thế bằng cchaṅ, (tạo thành) checchati, chindissati. Trong thể thụ động, có sự đồng hóa: chijjissati, chijjissanti. (Aorist:) Achindi, chindi, acchejji, acchejjiṃsu. (Điều kiện:) Acchindissā, achijjissā. (Cầu khiến:) Chinde, chindeyya, chijje, chijjeyya, (Mệnh lệnh:) chindatu, chindantu, chijjatu, chijjantu v.v. භුජ=පාලනජ්ඣොහාරෙසු, භුඤ්ජති, භුඤ්ජන්ති ඉච්චාදි. භවිස්සතිම්හි ‘‘භුජ+මුච+වච+විසානං ක්ඛඞ’’ති ධාත්වන්තෙන සහ ස්සස්ස [Pg.245] ක්ඛඞාදෙසෙ වුද්ධි, භොක්ඛති, භුඤ්ජිස්සති, භොක්ඛන්ති, භුඤ්ජිස්සන්ති ඉච්චාදි. Căn bhuj có nghĩa là bảo vệ và ăn uống, (hiện tại:) bhuñjati, bhuñjanti v.v. Ở thì tương lai, theo quy tắc "bhuja+muca+vaca+visānaṃ kkhaṅa", vĩ ngữ ssa cùng với phụ âm cuối của căn được thay thế bằng kkhaṅ và có sự tăng trưởng nguyên âm, (tạo thành) bhokkhati, bhuñjissati, bhokkhanti, bhuñjissanti v.v. මුච=මොචනෙ, මුච්චති, මුච්චන්ති ඉච්චාදි. කම්මෙ-මුච්චති, මුච්චන්ති ඉච්චාදි. (රුධාදිනයො). Căn muc có nghĩa là giải thoát, (hiện tại:) muccati, muccanti v.v. Thể thụ động: muccati, muccanti v.v. (Phương pháp của nhóm Rudhādi). දිව=කීළා විජිගිංසා වොහාර ජුති ථුති ගතීසු, Căn div có các nghĩa: vui chơi, mong muốn chinh phục, giao dịch, chiếu sáng, tán thán, đi, 5,21. දිවාදීහි යක 5,21. yaka sau nhóm Divādi දිවාදීහි කත්තරි ලවිසයෙ යක හොති. කකාරො කානුබන්ධකාරියත්ථො, එව+මුපරි ච. වස්ස බකාරෙ පුබ්බරූපං, සො ජුතං දිබ්බති, දිබ්බන්ති ඉච්චාදි. කම්මෙ-ක්‍යෙ තෙන දිබ්බති, දිබ්බන්ති ඉච්චාදි. දිබ්බිස්සති, තෙන දිබ්බිස්සති. අදිබ්බි දිබ්බි. තෙන අදිබ්බි දිබ්බි. අදිබ්බිස්ස. තෙන අදිබ්බිස්ස. දිබ්බෙ දිබ්බෙය්‍ය. තෙන දිබ්බෙ දිබ්බෙය්‍ය. දිබ්බතු. තෙන දිබ්බතු ඉච්චාදි. Sau các căn nhóm Divādi, trong thể chủ động, trong phạm vi của la, có tiếp vĩ ngữ yaka. Phụ âm ka có mục đích làm chỉ tố k, và cũng như vậy ở trên. V trở thành b và có sự đồng hóa, (ví dụ:) so jutaṃ dibbati (người ấy chơi cờ bạc), dibbanti v.v. Trong thể thụ động, với tiếp vĩ ngữ ya, (ví dụ:) tena dibbati (cờ bạc được chơi bởi người ấy), dibbanti v.v. (Tương lai:) Dibbissati, tena dibbissati. (Aorist:) Adibbi, dibbi. Tena adibbi, dibbi. (Điều kiện:) Adibbissa. Tena adibbissa. (Cầu khiến:) Dibbe, dibbeyya. Tena dibbe, dibbeyya. (Mệnh lệnh:) Dibbatu. Tena dibbatu v.v. සිව=තන්තුසන්තානෙ, සිබ්බති, සිබ්බන්ති ඉච්චාදි. පද=ගමනෙ, උපුබ්බො, චවග්ගපුබ්බරූපානි, උප්පජ්ජති, උප්පජ්ජරෙ උප්පජ්ජන්ති ඉච්චාදි. කම්මෙක්‍යෙ තෙන පටිපජ්ජතෙ ඉච්චාදි. භාවෙ-උප්පජ්ජතෙ තයා. බුධ=අවගමනෙ, ඣකාරපුබ්බරූපානි යක්ඛරෙසු. ධම්මං බුජ්ඣති, බුජ්ඣරෙ බුජ්ඣන්ති ඉච්චාදි. කම්මෙ-මයා ධම්මො බුජ්ඣතෙ ඉච්චාදි. යුධ=සම්පහාරෙ, යුජ්ඣති+ච්චාදි. නහ=බන්ධනෙ, ‘‘හස්ස විපල්ලාසො’’ති යෙ විපල්ලාසො, සන්නය්හති+ච්චාදි. මන=ඤාණෙ, ඤ්ඤකාර+පුබ්බරූපානි, මඤ්ඤති+ච්චාදි. තුස=තුට්ඨිම්හි, පුබ්බරූපෙ තුස්සති+ච්චාදි. සම=උපසමෙ, සම්මති+ච්චාදි. Căn siv có nghĩa là may vá, (hiện tại:) sibbati, sibbanti v.v. Căn pad có nghĩa là đi, với tiếp đầu ngữ u, có sự đồng hóa thành âm vòm miệng, (tạo thành) uppajjati, uppajjare, uppajjanti v.v. Trong thể thụ động với ya, (ví dụ:) tena paṭipajjate v.v. Trong thể vô nhân xưng: uppajjate tayā. Căn budh có nghĩa là hiểu biết, có sự đồng hóa thành jh trước ya. (Ví dụ:) Dhammaṃ bujjhati (người ấy hiểu Pháp), bujjhare, bujjhanti v.v. Trong thể thụ động: mayā dhammo bujjhate (Pháp được hiểu bởi tôi) v.v. Căn yudh có nghĩa là chiến đấu, (hiện tại:) yujjhati v.v. Căn nah có nghĩa là buộc, theo quy tắc "hassa vipallāso", có sự hoán vị với ya, (tạo thành) sannayhati v.v. Căn man có nghĩa là biết, có sự đồng hóa thành ññ, (tạo thành) maññati v.v. Căn tus có nghĩa là hài lòng, với sự đồng hóa, (tạo thành) tussati v.v. Căn sam có nghĩa là lắng dịu, (tạo thành) sammati v.v. ජන=ජනනෙ[Pg.246], ‘‘ජනිස්සා’’ති ආ හොති කානුබන්ධෙ බහුලාධිකාරා, සො ජායති, ජායන්ති+ච්චාදි. කම්මෙ-ජනිතුං පයොජෙතීති ‘‘පයොජකබ්‍යාපාරෙ ණාපි චෙ’’ති ණිම්හි ‘‘අඤ්ඤත්‍රාපී’’ති වුද්ධිපටිසෙධෙ ක්‍යම්හි ‘‘දීඝො සරස්සා’’ති දීඝෙ ච කතෙ තෙන ජනීයති, ජනීයන්ති ඉච්චාදි. සො ජායිස්සති. තෙන ජනිස්සති. සො අජායි, තෙන අජනීයි. සො අජායිස්ස, තෙන අජනීයිස්ස. සො ජායෙ ජායෙය්‍ය, තෙන ජනීයෙය්‍ය. සො ජායතු, තෙන ජනීයතු ඉච්චාදි. (දිවාදිනයො). Căn jan có nghĩa là sinh ra, theo quy tắc "janissā", có sự thay thế bằng ā do quyền hạn rộng rãi của chỉ tố k, (ví dụ:) so jāyati (người ấy được sinh ra), jāyanti v.v. Trong thể thụ động, (trong nghĩa) "gây ra sự sinh ra", theo quy tắc "payojakabyāpāre ṇāpi ce", với tiếp vĩ ngữ ṇi, sự tăng trưởng nguyên âm bị cấm bởi quy tắc "aññatrāpi", và với tiếp vĩ ngữ ya, nguyên âm được kéo dài theo quy tắc "dīgho sarassā", tạo thành tena janīyati (được sinh ra bởi người ấy), janīyanti v.v. (Tương lai:) So jāyissati. Tena janissati. (Aorist:) So ajāyi, tena ajanīyi. (Điều kiện:) So ajāyissa, tena ajanīyissa. (Cầu khiến:) So jāye, jāyeyya, tena janīyeyya. (Mệnh lệnh:) So jāyatu, tena janīyatu v.v. (Phương pháp của nhóm Divādi). තුද=බ්‍යථනෙ, Căn tud có nghĩa là làm khổ não, 5,22. තුදාදීහි කො 5,22. ka sau nhóm Tudādi තුදාදීහි කත්තරි ලවිසයෙ කො හොති. තුදති, තුදන්ති ඉච්චාදි. කම්මෙ-තුද්‍යති තුජ්ජති, තුද්‍යරෙ තුද්‍යන්ති, තුජ්ජරෙ තුජ්ජන්ති+ච්චාදි. තථා තුදිස්සති තුජ්ජිස්සති. අතුදි, අතුදිංසු, අතුජ්ජි. අතුදිස්ස අතුජ්ජිස්ස, තුදෙය්‍ය තුජ්ජෙය්‍ය. තුදතු, තුදන්තු, තුජ්ජතු ඉච්චාදි. Đối với các động từ căn bắt đầu bằng tud, trong tác động cách (kattari) ở các thì bắt đầu bằng la, tiếp vị ngữ ka (ko) được dùng. Ví dụ: tudati, tudanti v.v... Trong thụ động cách (kamme): tudyati hoặc tujjati, tudyare hoặc tudyanti, tujjare hoặc tujjanti v.v... Tương tự: tudissati hoặc tujjissati. (Aorist): atudi, atudiṃsu, atujji. (Conditional): atudissa hoặc atujjissa. (Optative): tudeyya hoặc tujjeyya. (Imperative): tudatu, tudantu, tujjatu v.v... විස=පවෙසනෙ, පපුබ්බො. සො ගාමං පවිසති ඉච්චාදි. කම්මෙ-පවිසීයති ඉච්චාදි. පවිසිස්සති. පවිසීයිස්සති. පාවිසි, ඊම්හි ‘‘භුජමුචා’’ දිනා යොගවිභාගා ක්ඛඞ. පාවිසි, පවිසි පාවෙක්ඛි, පථවිං පාවිසිංසු පවිසිංසු. පාවිසීයි. පාවිසිස්ස පවිසිස්ස. පාවිසීයිස්ස. පවිසෙ පවිසෙය්‍ය, විකරණලොපො [Pg.247] පවිසීයෙය්‍ය. පවිසතු, පවිසීයතු ඉච්චාදි. නුදති. දිස=උච්චාරණෙ, උද්දිස්සති, ලිඛති, තුසති ඉච්චාදි. (තුදාදිනයො). Động từ căn visa có nghĩa là đi vào (pavesane), với tiếp đầu ngữ pa. Ví dụ: so gāmaṃ pavisati (anh ta đi vào làng) v.v... Trong thụ động cách: pavisīyati v.v... (Tương lai): pavisissati. (Tương lai thụ động): pavisīyissati. (Aorist): pāvisi, trong thì ī (aorist), theo quy tắc bắt đầu bằng ‘bhujamucā’, do sự phân chia quy tắc (yogavibhāga), kkha thành ṅa. (Các dạng Aorist): pāvisi, pavisi, pāvekkhi; pathaviṃ pāvisiṃsu, pavisiṃsu (họ đã đi vào lòng đất). (Aorist thụ động): pāvisīyi. (Conditional): pāvisissa, pavisissa. (Conditional thụ động): pāvisīyissa. (Optative): pavise, paviseyya; do sự lược bỏ biến tố (vikaraṇalopo), (dạng thụ động là) pavisīyeyya. (Imperative): pavisatu, pavisīyatu v.v... Nudati (anh ta đẩy). Động từ căn disa có nghĩa là phát âm/chỉ ra (uccāraṇe), ví dụ: uddissati, likhati, tusati v.v... (Theo cách của nhóm Tudādi). ජි=ජයෙ, Động từ căn ji có nghĩa là chiến thắng (jaye), 5,23. ජ්‍යාදීහි ක්නා 5,23. Đối với các động từ căn bắt đầu bằng jyā, dùng tiếp vị ngữ knā. ජ්‍යාදීහි කත්තරි ලවිසයෙ ක්නා හොති. න වුද්ධි. කිලෙසෙ ජිනාති, ජිනන්ති. තෙන කිලෙසො ජීයති, ජීයන්ති, ක්‍යෙ දීඝො. ජිනිස්සති, ජිනිස්සන්ති. අජිනි ජිනි. අජීයි, අජීයිත්ථ. අජිනිස්ස. අජීයිස්ස. ජිනෙය්‍ය. ජිනාතු ඉච්චාදි. චි=චයෙ, තථා චිනාති, චිනන්ති ඉච්චාදි. Đối với các động từ căn bắt đầu bằng jyā, trong tác động cách (kattari) ở các thì bắt đầu bằng la, tiếp vị ngữ knā được dùng. Không có sự tăng âm (vuddhi). Ví dụ: kilese jināti (vị ấy chiến thắng phiền não), jinanti. Do đó, (trong thụ động cách): kileso jīyati (phiền não bị chiến thắng), jīyanti; nguyên âm được trường hóa trước tiếp vị ngữ kya. (Tương lai): jinissati, jinissanti. (Aorist): ajini, jini. (Aorist thụ động): ajīyi, ajīyittha. (Conditional): ajinissa. (Conditional thụ động): ajīyissa. (Optative): jineyya. (Imperative): jinātu v.v... Động từ căn ci có nghĩa là thu lượm (caye), tương tự có các dạng: cināti, cinanti v.v... ඤා=අවබොධනෙ, Động từ căn ñā có nghĩa là hiểu biết (avabodhane), 5,120. ඤාස්ස නෙ ජා 5,120. Động từ căn ñā được biến thành jā trước na. ඤාධාතුස්ස ජා හොති නකාරෙ. විජානාති. Động từ căn ñā được biến thành jā khi phụ âm na theo sau. Ví dụ: vijānāti. 61. ඤාස්ස සනාස්ස නායො තිම්හි 61. Đối với động từ căn ñā có tiếp vị ngữ nā, nāya là dạng thay thế trước ti. සනාස්ස ඤාස්ස නායො වා හොති තිම්හි. නායති, විජානාති ඉච්චාදි. කම්මෙ-විඤ්ඤායති ඉච්චාදි. ක්‍යෙ ‘‘ආස්සෙ චා’’ති එත්ථ ‘‘ආස්සෙ’’ති යොගවිභාගා ආස්ස එ හොති, යස්ස ද්විත්තෙ ඤෙය්‍යති, ඤෙය්‍යන්ති ඉච්චාදි. විජානිස්සති, විජානිස්සන්ති. කම්මෙ – ‘‘ක්‍යස්ස ස්සෙ’’ති ක්‍යලොපෙ රස්සෙ ච කතෙ ඤාස්සති, ඤාස්සන්ති, විඤ්ඤායිස්සති, පඤ්ඤායිස්සති. Đối với động từ căn ñā có tiếp vị ngữ nā, nāya là dạng thay thế tùy chọn (vā) trước ti. Ví dụ: nāyati, vijānāti v.v... Trong thụ động cách: viññāyati v.v... Trước kya, theo quy tắc ‘āsse cā’, ở đây do sự phân chia quy tắc (yogavibhāga) của ‘āsse’, ā được biến thành e, và khi ya được lặp lại, ta có các dạng ñeyyati, ñeyyanti v.v... (Tương lai): vijānissati, vijānissanti. Trong thụ động cách – theo quy tắc ‘kyassa sse’, sau khi lược bỏ kya và rút ngắn nguyên âm, ta có các dạng ñāssati, ñāssanti, viññāyissati, paññāyissati. 65. ස්සස්ස හි කම්මෙ 65. Trong thụ động cách, ssa được biến thành hi. ඤාතො පරස්ස ස්සස්ස හි වා හොති කම්මෙ, පඤ්ඤායිහිති, පඤ්ඤායිහින්ති. අඤාගමෙ සමජානි, සංජානි, සංජානිංසු. සමජා- නිංසු[Pg.248]. කම්මෙ-පඤ්ඤායි, පඤ්ඤායිංසු. අජානිස්ස. කම්මෙ-අඤ්ඤායිස්ස. Sau động từ căn ñā, ssa được tùy chọn (vā) biến thành hi trong thụ động cách, ví dụ: paññāyihiti, paññāyihinti. Với tiếp đầu ngữ a (aorist): samajāni, saṃjāni, saṃjāniṃsu. Samajāniṃsu. Trong thụ động cách: paññāyi, paññāyiṃsu. (Conditional): ajānissa. Trong thụ động cách: aññāyissa. 63. එය්‍යස්සි+යාඤා වා 63. Eyya được tùy chọn biến thành iyā hoặc ñā. ඤාතො පරස්ස එය්‍යස්ස ඉයා+ඤා හොන්ති වා. ජානියා. Sau động từ căn ñā, eyyassa được tùy chọn (vā) biến thành iyā hoặc ñā. Ví dụ: jāniyā. 62. ඤාම්හි ජං 62. Trước ñā, (động từ căn) được biến thành jaṃ. ඤාදෙසෙ සනාස්ස ඤාස්ස ජං වා හොති. ජඤ්ඤා, ජානෙය්‍ය, ජානෙය්‍යුං. කම්මෙ-පඤ්ඤායෙය්‍ය, පඤ්ඤායෙය්‍යුං. විජානාතු, විජානන්ථු. කම්මෙ-විඤ්ඤායතු ඉච්චාදි. Khi ñā là dạng thay thế, động từ căn ñā có tiếp vị ngữ nā được tùy chọn (vā) biến thành jaṃ. Ví dụ: jaññā, jāneyya, jāneyyuṃ. Trong thụ động cách: paññāyeyya, paññāyeyyuṃ. (Imperative): vijānātu, vijānanthu. Trong thụ động cách: viññāyatu v.v... මා=මානෙ, ‘‘ආ ඊ ස්සාදීනං බ්‍යඤ්ජනස්සිඤ’’ ඉති ඉඤඉති යොගවිභාගා ඉඤාගමෙ පුබ්බසරලොපො, මිනාති, මිනන්ති. කම්මෙ-මීයති ඉච්චාදි. ලූ=ඡෙදනෙ, ‘‘ක්ණාක්නාසු රස්සො’’ති ධාතුස්ස රස්සො, ලුනාති, ලුනන්ති. කම්මෙ-ලූයති ඉච්චාදි. ධු=කම්පනෙ, ධුනාති ඉච්චාදි. (ජ්‍යාදිනයො). Động từ căn mā có nghĩa là đo lường (māne), theo quy tắc ‘ā ī ssādīnaṃ byañjanassiña’, do sự phân chia quy tắc (yogavibhāga) của iñā, với tiếp tố iñā và sự lược bỏ nguyên âm đứng trước, ta có các dạng mināti, minanti. Trong thụ động cách: mīyati v.v... Động từ căn lū có nghĩa là cắt (chedane), theo quy tắc ‘kṇāknāsu rasso’, nguyên âm của động từ căn được rút ngắn, ta có các dạng lunāti, lunanti. Trong thụ động cách: lūyati v.v... Động từ căn dhu có nghĩa là rung, lắc (kampane), ví dụ: dhunāti v.v... (Theo cách của nhóm Jyādi). කී=දබ්බවිනීමයෙ, Động từ căn kī có nghĩa là trao đổi hàng hóa (dabbavinīmaye), 24. ක්‍යාදීහි ක්ණා 24. Đối với các động từ căn bắt đầu bằng kī, dùng tiếp vị ngữ kṇā. ක්‍යාදීහි ලවිසයෙ ක්ණා හොති. ‘‘ක්ණාක්නාසු රස්සො’’ති රස්සෙ කිණාති, කිණන්ති ඉච්චාදි. කම්මෙ-වික්කීයති, වික්කීයන්ති. වික්කිණිස්සති, වික්කිණිස්සන්ති. වික්කීයිස්සති, වික්කීයිස්සන්ති. අකිණි, වික්කිණි, වික්කීයි. අකිණිස්ස, වික්කිණිස්ස. වික්කිණෙ වික්කිණෙය්‍ය. Đối với các động từ căn bắt đầu bằng kī, ở các thì bắt đầu bằng la, tiếp vị ngữ kṇā được dùng. Theo quy tắc ‘kṇāknāsu rasso’, do sự rút ngắn nguyên âm, ta có các dạng kiṇāti, kiṇanti v.v... Trong thụ động cách: vikkīyati, vikkīyanti. (Tương lai): vikkiṇissati, vikkiṇissanti. (Tương lai thụ động): vikkīyissati, vikkīyissanti. (Aorist): akiṇi, vikkiṇi. (Aorist thụ động): vikkīyi. (Conditional): akiṇissa, vikkiṇissa. (Optative): vikkiṇe, vikkiṇeyya. වික්කීයෙ[Pg.249]. වික්කීයෙය්‍ය. වික්කිණාතු, වික්කිණන්තු, වික්කීයතු, වික්කීයන්තු ඉච්චාදි. සු=සවනෙ, සුණාති, සුණන්ති ඉච්චාදි. (Optative thụ động): vikkīye, vikkīyeyya. (Imperative): vikkiṇātu, vikkiṇantu. (Imperative thụ động): vikkīyatu, vikkīyantu v.v... Động từ căn su có nghĩa là nghe (savane), ví dụ: suṇāti, suṇanti v.v... සක=සත්තියං, Động từ căn saka có nghĩa là có thể, có khả năng (sattiyaṃ), 5,121. සකා+පානං කුක+කු ණෙ 5,121. Sau saka và āpa, kuka và ku là các tiếp tố được thêm vào trước ṇa. සක+ආපානං කුක+කුඉච්චෙතෙ ආගමා හොන්ති ණෙ. සක්කුණාති, සක්කුණන්ති. සක්කුනාති, සක්කුනන්ති. Sau saka và āpa, các tiếp tố kuka và ku được thêm vào trước ṇa. Ví dụ: sakkuṇāti, sakkuṇanti. Hoặc: sakkunāti, sakkunanti. 53. ස්සෙ වා 53. (Kṇā) được tùy chọn biến thành (kkha) trước sse. සකස්මා ක්ණාස්ස ක්ඛො වා හොති ස්සෙ. සක්ඛිස්සති, සක්ඛිස්සන්ති. Sau động từ căn saka, kṇā được tùy chọn (vā) biến thành kkha trước sse. Ví dụ: sakkhissati, sakkhissanti. 58. සකා ක්ණාස්ස ඛ ඊආදො 58. Sau saka, kṇā được biến thành kha trước ī và các vĩ ngữ tương tự. සකස්මා ක්ණාස්ස ඛො වා හොති ඊආදීසු. අසක්ඛි සක්ඛි, සක්ඛිංසු. අසක්ඛිස්ස, අසක්ඛිස්සංසු. සක්කුණෙ සක්කුණෙය්‍ය. සක්කුණාතු, සක්කුණන්තු. Sau động từ căn saka, kṇā được tùy chọn (vā) biến thành kha trước ī và các vĩ ngữ tương tự. Ví dụ (Aorist): asakkhi, sakkhi, sakkhiṃsu. (Conditional): asakkhissa, asakkhissaṃsu. (Optative): sakkuṇe, sakkuṇeyya. (Imperative): sakkuṇātu, sakkuṇantu. අප=පාපුණනෙ, පපුබ්බො, ‘‘සකා+පානං කුක+කු ණෙ’’ති කුකතෙ සම්පත්ති පාපුණාති, පාපුණන්ති ඉච්චාදි. කම්මෙපාපීයති, පාපීයන්ති. පාපුණිස්සති, පාපුණිස්සන්ති. කම්මෙ-පාපීයිස්සති, පාපීයිස්සන්ති. පාපුණි, පාපුණිංසු. කම්මෙ-පාපීයි, පාපීයිත්ථ. අපාපුණිස්ස. කම්මෙ-අපාපීයිස්ස. පාපුණෙ, පාපුණෙය්‍ය. කම්මෙ-පාපීයෙය්‍ය. පාපුණාතු, පාපුණන්තු. කම්මෙ-පාපීයතු ඉච්චාදි. (ක්‍යාදිනයො). Động từ căn āpa có nghĩa là đạt được (pāpuṇane), với tiếp đầu ngữ pa. Theo quy tắc ‘sakā+pānaṃ kuka+ku ṇe’, khi thêm ku, ta có các dạng pāpuṇāti, pāpuṇanti v.v... Trong thụ động cách: pāpīyati, pāpīyanti. (Tương lai): pāpuṇissati, pāpuṇissanti. Trong thụ động cách: pāpīyissati, pāpīyissanti. (Aorist): pāpuṇi, pāpuṇiṃsu. Trong thụ động cách: pāpīyi, pāpīyittha. (Conditional): apāpuṇissa. Trong thụ động cách: apāpīyissa. (Optative): pāpuṇe, pāpuṇeyya. Trong thụ động cách: pāpīyeyya. (Imperative): pāpuṇātu, pāpuṇantu. Trong thụ động cách: pāpīyatu v.v... (Theo cách của nhóm Kyādi). සු=සවනෙ, Động từ căn su có nghĩa là nghe (savane), 25. ස්වාදීහි ක්ණො 25. Sau nhóm `su` là `ṇo`. සුආදීහි [Pg.250] ලවිසයෙ ක්ණො හොති. කානුබන්ධත්තා න වුද්ධි. ධම්මං සුණොති. පරස්සරලොපෙ සුණොන්ති. කම්මෙ-ක්‍යෙ දීඝෙ සූයති, සූයන්ති. ද්විත්තෙ සුය්‍යති සුය්‍යන්ති+ච්චාදි. ඉඤාගමෙ සුණිස්සති, සුණිස්සන්ති. කම්මෙ-ක්‍යලොපෙ වුද්ධි. සොස්සති, සොස්සන්ති ඉච්චාදි. අසුණි සුණි, අසුණිංසු සුණිංසු. Sau nhóm `su`, vĩ tố `ṇo` được dùng trong tác động pháp. Do có tùy phụ âm `k` nên không có sự tăng âm. (Ví dụ:) `Dhammaṃ suṇoti` (nghe pháp). Do sự lược bỏ nguyên âm sau, (trở thành) `suṇonti`. Trong thụ động pháp, với `ya` và sự trường hóa, (trở thành) `sūyati`, `sūyanti`. Do sự trùng lặp, (trở thành) `suyyati`, `suyyanti`, v.v. Do có sự thêm vào của `i`, (trở thành) `suṇissati`, `suṇissanti`. Trong thụ động pháp, do sự lược bỏ `ya`, có sự tăng âm. (Trở thành) `sossati`, `sossanti`, v.v. (Ví dụ:) `Asuṇi` hoặc `suṇi`, `asuṇiṃsu` hoặc `suṇiṃsu`. 60. තෙසු සුතො ක්ණො+ක්ණානං රොට 60. Sau `su`, `roṭa` (thay thế) cho `ṇo` và `ṇā` trước chúng. තෙසු ඊආදීසු සුතො පරෙසං ක්ණො+ක්ණානං රොට වා හොති. රකාරො අනුබන්ධො. ටො සබ්බාදෙසත්ථො. උස්ස ලොපෙ ද්විත්තං ඊස්ස සි ච. අස්සොසි, අස්සොසිංසු. ‘‘ඉංස්ස ච සිඤ’’ති යොගවිභාගා සිඤ, අස්සොසිංසු, පච්චස්සොසුං. අසුයි, අසුයිත්ථ. අසුණිස්ස, තෙන අසුයිස්ස. සුණෙ සුණෙය්‍ය, සුණෙය්‍යං. තෙන සූයෙ සූයෙය්‍ය. සුණාතු, සුණන්තු. සූයතු, සූයන්තු ඉච්චාදි. Trước chúng, tức là các vĩ tố `ī` v.v., `roṭa` tùy chọn thay thế cho `ṇo` và `ṇā` theo sau `su`. Phụ âm `r` là tùy phụ âm. `ṭ` có nghĩa là thay thế toàn bộ. Do sự lược bỏ `u`, sự trùng lặp, và `si` thay cho `ī`. (Ví dụ:) `Assosi`, `assosiṃsu`. Do sự phân chia cú pháp của quy tắc `Iṃssa ca siña`, (có vĩ tố) `siña`, (cho ra) `assosiṃsu`, `paccassosuṃ`. (Ví dụ khác:) `Asuyi`, `asuyittha`. `Asuṇissa`, do đó `asuyissa`. `Suṇe` hoặc `suṇeyya`, `suṇeyyaṃ`. Do đó `sūye` hoặc `sūyeyya`. `Suṇātu`, `suṇantu`. `Sūyatu`, `sūyantu`, v.v. ගි=සද්දෙ, ගිණොති. ගිණන්ති. ත්වං ගිණොසි. ගිණිස්සති, ගිණිස්සන්ති. අගිණිස්ස. ගිණෙය්‍ය. ගිණොතු ඉච්චාදි. වු=සංවරණෙ, ආවුණොති, ආවුණන්ති. ආවුණොසි ඉච්චාදි. සෙසෙසුපි යොජෙතබ්බං. (ස්වාදිනයො). (Động từ căn) `gi` (nghĩa là) âm thanh, (chia là) `giṇoti`. `Giṇanti`. `Tvaṃ giṇosi`. `Giṇissati`, `giṇissanti`. `Agiṇissa`. `Giṇeyya`. `Giṇotu`, v.v. (Động từ căn) `vu` (nghĩa là) che đậy, (chia là) `āvuṇoti`, `āvuṇanti`. `Āvuṇosi`, v.v. Cần được áp dụng tương tự cho các (động từ căn) còn lại. (Phương pháp của nhóm `su`). තන=විත්ථාරෙ, (Động từ căn) `tan` (nghĩa là) mở rộng, 26. තනාදිත්වො 26. Sau nhóm `tan` là `o`. තනාදිතො කත්තරි ලවිසයෙ ඔ හොති. කිත්තිං තනොති, තනොන්ති ඉච්චාදි. Sau nhóm `tan`, vĩ tố `o` được dùng trong tác động pháp. (Ví dụ:) `Kittiṃ tanoti`, `tanonti`, v.v. 76. ඔවිකරණස්සු පරච්ඡක්කෙ 76. `u` (thay thế) cho vĩ tố `o` trong phản thân pháp. ඔවිකරණස්ස [Pg.251] උ හොති පරච්ඡක්කවිසයෙ. තනුතෙ, තන්වන්තෙ. තනුසෙ, තනුව්හෙ. තන්වෙ, තන්වම්හෙ. කම්මෙ – `u` thay thế cho vĩ tố `o` trong phạm vi phản thân pháp. (Ví dụ:) `Tanute`, `tanvante`. `Tanuse`, `tanuvhe`. `Tanve`, `tanvamhe`. Trong thụ động pháp – 5,138. තනස්සා වා 5,138. `ā` tùy chọn (thay thế) cho `tan`. තනස්ස වා ආ හොති ක්‍යෙ. පපුබ්බො, පතායති. පතඤ්ඤති, පතායරෙ පතායන්ති පතඤ්ඤරෙ පතඤ්ඤන්ති+ච්චාදි. තථා විකරණලොපෙ ඉඤාගමෙ ච තනිස්සති, තනිස්සන්ති. පතායිස්සති. අතනි, අතනිංසු. අතනිස්ස. පතායිස්ස. තනෙය්‍ය, තනෙය්‍යුං. තනොතු, තනොන්තු ඉච්චාදි. `ā` tùy chọn thay thế cho `tan` trước `ya`. Khi có tiếp đầu ngữ `pa`, (trở thành) `patāyati`. (Ví dụ:) `Pataññati`, `patāyare`, `patāyanti`, `pataññare`, `pataññanti`, v.v. Tương tự, khi lược bỏ vĩ tố và có sự thêm vào của `i`, (trở thành) `tanissati`, `tanissanti`. `Patāyissati`. `Atani`, `ataniṃsu`. `Atanissa`. `Patāyissa`. `Taneyya`, `taneyyuṃ`. `Tanotu`, `tanontu`, v.v. කර=කරණෙ, (Động từ căn) `kar` (nghĩa là) làm, 5,177. කරස්ස සොස්ස කුබ්බ+කුරු+කයිරා 5,177. `kubba`, `kuru`, `kayirā` (thay thế) cho `kar` cùng với `o` của nó. කරස්ස ස ඔකාරස්ස කුබ්බාදයො වා හොන්ති න්ත+මාන+ත්‍යාදීසු. කුබ්බති, කුබ්බන්ති. කරොති, කරොන්ති. කරොසි, කරොථ. `kubba` v.v. tùy chọn thay thế cho `kar` cùng với nguyên âm `o` của nó trước các vĩ tố `nta`, `māna`, `ti` v.v. (Ví dụ:) `Kubbati`, `kubbanti`. `Karoti`, `karonti`. `Karosi`, `karotha`. 23. කරස්ස සොස්ස කුං 23. `kuṃ` (thay thế) cho `kar` cùng với `o` của nó. කරස්ස ස ඔකාරස්ස කුං වා හොති මිමෙසු. කුම්මි කරොමි. කුම්ම කරොම. පරච්ඡක්කෙ කුරුතෙ කුබ්බතෙ, කුබ්බන්තෙ ඉච්චාදි. කයිරති, කයිරන්ති ඉච්චාදි. කම්මෙ-ක්‍යස්ස ද්විත්තෙ ඊස්ස රස්සො, කරිය්‍යති, කරීයති වා ඉච්චාදි. ‘‘තවග්ගවරණා’’ දිනා [Pg.252] යෙ රස්ස යකාරෙ කය්‍යති, කය්‍යන්ති. බහුලාධකාරා කම්මෙ ක්වචි ඉමිනා කයිරාදෙසෙ තෙන කයිරති, කයිරන්ති ඉච්චාදි. භවිස්සතිම්හි – `kuṃ` tùy chọn thay thế cho `kar` cùng với nguyên âm `o` của nó trước các vĩ tố `mi` và `ma`. (Ví dụ:) `Kummi` hoặc `karomi`. `Kumma` hoặc `karoma`. Trong phản thân pháp, (trở thành) `kurute` hoặc `kubbate`, `kubbante`, v.v. `Kayirati`, `kayiranti`, v.v. Trong thụ động pháp, do sự trùng lặp `ya` và sự đoản hóa `ī`, (trở thành) `kariyyati`, hoặc `karīyati`, v.v. Theo quy tắc `Tavaggavaraṇā...`, `r` trước `y` trở thành `y`, (cho ra) `kayyati`, `kayyanti`. Do quyền hạn của `bahula` (đa dạng), đôi khi trong thụ động pháp, theo quy tắc này, có sự thay thế `kayirā`, do đó (trở thành) `kayirati`, `kayiranti`, v.v. Trong thì tương lai – 25. හාස්ස චා+හඞ ස්සෙන 25. `āhaṅa` (thay thế) cho `kar` cùng với `ssa`. කරස්ස සොස්ස හාස්ස ච ආහඞ වා හොති ස්සෙන සහ. කාහති, කාහන්ති ඉච්චාදි. ඉඤාගමෙ කාහිති, කාහින්ති ඉච්චාදි. ආහඞාදෙසාභාවපක්ඛෙ කරිස්සති, කරිස්සන්ති ඉච්චාදි. අජ්ජතනෙ – `āhaṅa` tùy chọn thay thế cho `kar` cùng với `o` của nó cùng với `ssa`. (Ví dụ:) `Kāhati`, `kāhanti`, v.v. Khi có sự thêm vào của `i`, (trở thành) `kāhiti`, `kāhinti`, v.v. Trong trường hợp không có sự thay thế `āhaṅa`, (trở thành) `karissati`, `karissanti`, v.v. Trong thì quá khứ – 24. කා ඊආදීසු 24. `kā` (thay thế cho `kar`) trước `ī` v.v. කරස්ස ස ඔකාරස්ස කා හොති වා ඊආදීසු. `kā` tùy chọn thay thế cho `kar` cùng với nguyên âm `o` của nó trước `ī` v.v. 44. දීඝා ඊස්ස 44. Sau nguyên âm dài, `si` (thay thế) cho `ī`. දීඝතො පරස්ස ඊස්ස සි වා හොති. අකාසි. ඊලොපෙ අකා, අකංසු. ඔස්ස සිආදෙසෙ අකාසි. සිඤාගමෙ අකාසිත්ථ. අකාසි, අකාසිං, අකාසිම්හ. අඤ්ඤත්‍ර අකරිකරි, අකරිංසු කරිංසු අකංසු ඉච්චාදි. තෙන අකරීයි ඉච්චාදි. අකරිස්ස ඉච්චාදි. කම්මෙ-අකරීයිස්ස ඉච්චාදි. එය්‍යාදිම්හි ‘‘ක්වචි විකරණානං’’ති ඔවිකරණලොපෙ කරෙකරෙය්‍ය, කරෙය්‍යුං ඉච්චාදි. කුබ්බෙ කුබ්බෙය්‍ය ඉච්චාදි. `si` tùy chọn thay thế cho `ī` theo sau một nguyên âm dài. (Ví dụ:) `Akāsi`. Do sự lược bỏ `ī`, (trở thành) `akā`, `akaṃsu`. Do sự thay thế `si` cho `ī`, (trở thành) `akāsi`. Do có sự thêm vào của `siñ`, (trở thành) `akāsittha`. `Akāsi`, `akāsiṃ`, `akāsimha`. Ở nơi khác, (trở thành) `akari` hoặc `kari`, `akariṃsu` hoặc `kariṃsu`, `akaṃsu`, v.v. Do đó, `akarīyi`, v.v. `Akarissa`, v.v. Trong thụ động pháp, `akarīyissa`, v.v. Trước `eyya` v.v., theo quy tắc "đôi khi của các vĩ tố", do sự lược bỏ vĩ tố `o`, (trở thành) `kare` hoặc `kareyya`, `kareyyuṃ`, v.v. `Kubbe` hoặc `kubbaye`, v.v. 71. ටා 71. `ṭā` (thay thế cho `eyya`). කයිරා පරස්ස එය්‍යස්ස ටා හොති. සො කයිරා. `ṭā` thay thế cho `eyya` theo sau `kayirā`. (Ví dụ:) `So kayirā`. 70. කයිරෙ+ය්‍යස්සෙ+ය්‍යුමාදීනං 70. Sau `kayirā`, (lược bỏ) `eyya` của `eyyuṃ` v.v. කයිරා [Pg.253] පරස්ස එය්‍යුමාදීනං එය්‍යස්ස ලොපො හොති. කයිරුං. ත්වං කයිරාසි, කයිරාථ. කයිරාමි, කයිරාම. `eyya` của `eyyuṃ` v.v. bị lược bỏ sau `kayirā`. (Ví dụ:) `Kayiruṃ`. `Tvaṃ kayirāsi`, `kayirātha`. `Kayirāmi`, `kayirāma`. 72. එථස්සා 72. `ā` (thay thế) cho `etha`. කයිරා පරස්සෙ+ථස්ස ආ හොතීතිආදිස්ස එස්ස ආ හොති. කයිරාථ ධීරො. කම්මෙ-කරියෙය්‍ය, කරියෙය්‍යු+මිච්චාදි. කරොතු කුරුතු වා, කුබ්බන්තු කරොන්තු ඉච්චාදි. පරච්ඡක්කෙ-කුරුතං, කුබ්බන්තං. කුරුස්සු කරස්සු ඉච්චාදි. ‘‘එඔන+ම වණ්ණෙ’’ති අකාරො. කුරුව්හො, කුබ්බෙ, කුබ්බාමසෙ. කම්මෙ-කරීයතු ඉච්චාදි. `ā` thay thế cho `etha` theo sau `kayirā`, tức là `ā` thay thế cho `e` của `etha`. (Ví dụ:) `Kayirātha dhīro`. Trong thụ động pháp, `kariyeyya`, `kariyeyyuṃ`, v.v. (Mệnh lệnh pháp:) `Karotu` hoặc `kurutu`, `kubbantu` hoặc `karontu`, v.v. Trong phản thân pháp, `kurutaṃ`, `kubbantaṃ`. `Kurussu` hoặc `karassu`, v.v. Theo quy tắc `Eona ma vaṇṇe`, có phụ âm `a`. (Ví dụ:) `Kuruvho`, `kubbe`, `kubbāmase`. Trong thụ động pháp, `karīyatu`, v.v. 5,133. කරොතිස්ස ඛො 5,133. `kho` (thay thế) cho `karoti`. පාදිතො පරස්ස කරස්ස ක්වචි ඛ හොති. අභිසඞ්ඛරොති ඉච්චාදි. සබ්බත්ථ යොජෙතබ්බං. ‘‘තදමිනා’’දිනා ඛාදෙසෙ අභිසංඛාසීති විසෙසො. සක=සත්තියං, සක්කොති ඉච්චාදි. අප=පාපුණනෙ, පපුබ්බො, පප්පොති ඉච්චාදි. (තනාදිනයො). Đôi khi `kha` thay thế cho `kara` theo sau `pā`. Ví dụ `abhisaṅkharoti`. Nên được áp dụng ở mọi nơi. Theo quy tắc bắt đầu bằng 'Tadaminā', khi thay thế bằng `kha`, dạng đặc biệt là `abhisaṃkhāsi`. Căn `saka` có nghĩa là 'có thể', ví dụ `sakkoti`. Căn `apa` có nghĩa là 'đạt đến', với tiếp đầu ngữ `pa`, ví dụ `pappoti`. (Tương tự nhóm Tanādi). චුර=ථෙය්‍යෙ, Căn `cura` có nghĩa là trộm cắp, 1,15. චුරාදිතො ණි 1,15. Sau nhóm `curādi` là `ṇi` චුරාදීහි ක්‍රියත්ථෙහි සකත්ථෙ ණි පරො හොති. ‘‘ණිණාප්‍යාපීහි වා’’ති විකප්පෙන ලො. ධනං චොරයති චොරෙති ඉච්චාදි. කම්මෙ-චොරීයති ඉච්චාදි. චොරයිස්සති චොරෙස්සති [Pg.254] ඉච්චාදි. කම්මෙ-චොරීයිස්සති ඉච්චාදි. අචොරයි චොරයි අචොරෙසි චොරෙසි ඉච්චාදි. අචොරයිස්ස ඉච්චාදි. කම්මෙ-අචොරීයිස්ස ඉච්චාදි. චොරයෙ චොරයෙය්‍ය ඉච්චාදි. චොරෙතු චොරෙන්තු ඉච්චාදි. Sau các căn thuộc nhóm `curādi` có nghĩa là hành động, hậu tố `ṇi` được thêm vào theo nghĩa riêng của nó. Theo quy tắc 'Ṇiṇāpyāpīhi vā', có sự lược bỏ tùy chọn. Ví dụ: `dhanaṃ corayati`, `coreti`. Thể thụ động: `corīyati`, v.v. `Corayissati`, `coressati`, v.v. Thể thụ động: `corīyissati`, v.v. `Acorayi`, `corayi`, `acoresi`, `coresi`, v.v. `Acorayissa`, v.v. Thể thụ động: `acorīyissa`, v.v. `Coraye`, `corayeyya`, v.v. `Coretu`, `corentu`, v.v. චින්ත=චින්තායං, සංයොගත්තා න වුද්ධි, චින්තෙති චින්තයති, චින්තෙන්ති. කම්මෙ-චින්තීයති, චින්තීයන්ති ඉච්චාදි. මන්ත=ගුත්තභාසනෙ, මන්තෙති මන්තයති ඉච්චාදි. පාල=රක්ඛණෙ, සො ධම්මං පාලෙති පාලයති. තෙන පාලීයති+ච්චාදි. (චුරාදිනයො). Căn `cinta` có nghĩa là 'suy nghĩ', do có phụ âm kép nên không có `vuddhi`, (chia là) `cinteti`, `cintayati`, `cintenti`. Thể thụ động: `cintīyati`, `cintīyanti`, v.v. Căn `manta` có nghĩa là 'mật đàm', (chia là) `manteti`, `mantayati`, v.v. Căn `pāla` có nghĩa là 'bảo vệ', (ví dụ) `so dhammaṃ pāleti`, `pālayati`. (Thụ động) `tena pālīyati`, v.v. (Tương tự nhóm Curādi). භූවාදි ච රුධාදි ච, දිවාදි ච තුදාදයො; ජ්‍යාදී කියාදී ස්වාදී ච, තනාදී ච චුරාදයො. Nhóm Bhūvādi và nhóm Rudhādi, nhóm Divādi và nhóm Tudādi; nhóm Jyādi, nhóm Kiyādi, nhóm Svādi, và nhóm Tanādi và nhóm Curādi. (විකරණවිධානං). (Quy tắc về biến tố). 5,1. තිජ+මානෙහි ඛ+සා ඛමා+වීමංසාසු 5,1. Sau `tij` và `māna` là `kha` và `sa` theo nghĩa 'nhẫn nại' và 'thẩm sát'. ඛන්තියං තිජා, වීමංසායං මානා ච ඛ+සපච්චයා හොන්ති යථාක්කමං. තිජ=නිසානෙ, අකාරස්සා+පයොගො. ඛෙ ‘‘ලහුස්සුපන්තස්සා’’ති පත්තෙ+කාරස්ස ‘‘අඤ්ඤත්‍රාපී’’ති පටිසෙධො. යකාරවජ්ජිතබ්‍යඤ්ජනස්ස ‘‘පරරූප+මයකාරෙ බ්‍යඤ්ජනෙ’’ති පරරූපඤ්ච. ‘‘චතුත්ථදුතියා’’ දිනා පඨමක්ඛරකකාරෙ ච ‘‘ඛඡසාන+මෙකස්සරො+දි ද්වෙ’’ති තික්ඛ තික්ඛ ඉති ද්විභාවෙ ‘‘ලොපො+නාදිබ්‍යඤ්ජනස්සා’’තිආදිතො+ඤ්ඤස්ස බ්‍යඤ්ජනස්ස ලොපෙ ච කතෙ තිතික්ඛාධාතුතො ත්‍යාදිපච්චය+ලවිකරණානි. තිතික්ඛති ඉච්චාදි පුරිමසමං[Pg.255]. කම්මෙ-තිතික්ඛීයති ඉච්චාදි. ඉතො පරං කම්මොදාහරණං න කරිස්සාම. Theo nghĩa 'nhẫn nại' từ căn `tij`, và theo nghĩa 'thẩm sát' từ căn `māna`, các hậu tố `kha` và `sa` được thêm vào theo thứ tự. Căn `tij` có nghĩa là 'mài sắc', nguyên âm `a` được thêm vào để phát âm. Khi có `kha`, theo quy tắc 'lahussupantassā', nguyên âm `i` đáng lẽ được biến đổi, nhưng bị cấm bởi quy tắc 'aññatrāpi'. Phụ âm không phải là `ya` sẽ đồng hóa theo quy tắc 'pararūpamayakāre byañjane'. Theo quy tắc 'Catutthadutiyā', chữ cái đầu tiên là `ka`, và theo quy tắc 'khachasānamekassarodi dve', nó được lặp lại thành `tikkha tikkha`, và theo quy tắc 'loponādibyañjanassā', phụ âm không phải là phụ âm đầu bị lược bỏ, từ đó tạo thành căn `titikkhā`, rồi thêm các hậu tố như `ti` và biến tố `a`. (Chia là) `titikkhati`, v.v., tương tự như trước. Thể thụ động: `titikkhīyati`, v.v. Từ đây trở đi, chúng tôi sẽ không đưa ra ví dụ về thể thụ động. මාන=පූජායං+තිමස්මා සපච්චය, ද්විත්තාදිම්හි කතෙ ‘‘මානස්ස වී පරස්ස ච මං’’ති පුබ්බමානස්ස වී ච පරමානස්ස මඤ්ච හොති. වීමංසධාතුතො තිපච්චයාදිම්හි කතෙ වීමංසති ඉච්චාදි. තිතික්ඛිස්සති, වීමංසිස්සති ඉච්චාදි. එව+මුපරිපි අජ්ජතනාදීසුපි යොජෙතබ්බං. පයොජකත්තා ණි, ‘‘ණිණාප්‍යාපීහි වා’’ති ලවිකරණං, තෙජයති තෙජෙති. තථා චුරාදිත්තා න ලවිකරණං, මානයති මානෙති. Từ căn `māna` có nghĩa là 'tôn kính', hậu tố `sa` được thêm vào. Khi thực hiện việc lặp lại, v.v., theo quy tắc 'mānassa vī parassa ca maṃ', `māna` thứ nhất trở thành `vī` và `māna` thứ hai trở thành `maṃ`. Từ căn `vīmaṃsa`, khi thêm các hậu tố như `ti`, ta có `vīmaṃsati`, v.v. (Tương lai) `titikkhissati`, `vīmaṃsissati`, v.v. Tương tự như vậy, cũng nên được áp dụng cho các thì như aorist ở trên. Trong thể sai khiến, thêm `ṇi`, và theo quy tắc 'ṇiṇāpyāpīhi vā', biến tố `a` được thêm vào, (ta có) `tejayati`, `tejeti`. Tương tự, vì thuộc nhóm `curādi`, không có biến tố `a`, (ta có) `mānayati`, `māneti`. 5,2. කිතා තිකිච්ඡා+සංසයෙසු ඡො 5,2. Sau `kita` là `cha` theo nghĩa 'chữa trị' và 'nghi ngờ'. තිකිච්ඡායං සංසයෙ ච වත්තමානා කිතා ඡො හොති. කිත=නිවාසෙ, ඡපච්චයෙ පුබ්බෙව පරරූපාදිම්හි ච කතෙ ‘‘කිතස්සා+සංසයෙ වා’’ති ද්විත්තෙ පුබ්බස්ස තිආදෙසෙ තිකිච්ඡධාතුතො ත්‍යාදයො. තිකිච්ඡති, තිකිච්ඡන්ති+ච්චාදි. විපුබ්බතො කිතා ඡප්පච්චයාදිම්හි කතෙ ‘‘කවග්ගහානං චවග්ගජා’’ති ද්විත්තෙ පුබ්බස්ස කස්ස චො. විචිකිච්ඡති, විචිකිච්ඡන්ති+ච්චාදි. පයොජකත්තා කෙතයති+ච්චාදි පුරිමසමං. Từ căn `kita` hiện hữu theo nghĩa 'chữa trị' và 'nghi ngờ', hậu tố `cha` được thêm vào. Căn `kita` có nghĩa là 'trú ngụ'. Khi thêm hậu tố `cha`, sau khi thực hiện đồng hóa, v.v. như trước, theo quy tắc 'kitassāsaṃsaye vā', khi lặp lại, phần đầu được thay thế bằng `ti`, từ đó có căn `tikiccha`, rồi thêm các hậu tố như `ti`. (Chia là) `tikicchati`, `tikicchanti`, v.v. Từ căn `kita` có tiếp đầu ngữ `vi`, sau khi thêm hậu tố `cha`, v.v., theo quy tắc 'kavaggahānaṃ cavaggajā', khi lặp lại, `k` ở phần đầu trở thành `c`. (Chia là) `vicikicchati`, `vicikicchanti`, v.v. Thể sai khiến `ketayati`, v.v., tương tự như trước. 5,3. නින්දායං ගුප+බධා බස්ස භො ච 5,3. Theo nghĩa 'chê bai', sau `gup` và `badh` (là `cha`), và `b` trở thành `bh`. නින්දායං ගුප+බධෙහි ඡො හොති බස්ස භො ච. ගුප=රක්ඛනෙ+තීමස්මා ඡප්පච්චයෙ ‘‘අඤ්ඤත්‍රාපී’’ති ඔත්තාභාවෙ ච පරරූපාදිම්හි ‘‘කවග්ගහා’’ දිනා ගස්ස ජෙ ච කතෙ ‘‘ගුපිස්සුස්සා’’ති ද්විත්තෙ පුබ්බස්ස උස්ස ඉ හොති. ත්‍යාදි+ලවිකරණාදිම්හි [Pg.256] ජිගුච්ඡති ඉච්චාදි. නින්දායං-බධ=බන්ධනෙ+තීමස්මා ඡප්පච්චයෙ ච ඉමිනාව බස්ස භකාරෙ ච පරරූපෙ පඨමක්ඛරෙ භච්ඡභච්ඡඉති ද්විත්තෙ අනාදිබ්‍යඤ්ජනස්ස ලොපෙ ‘‘චතුත්ථදුතියානං තතියපඨමා’’ති ද්විත්තෙ පුබ්බස්ස භස්ස බකාරෙ ‘‘ඛඡසෙස්වස්සී’’ති ඉකාරෙ දීඝෙ ච කතෙ බීභච්ඡධාතුතො ත්‍යාදයො හොන්ති. බීභච්ඡති, බීභච්ඡන්ති ඉච්චාදි. අඤ්ඤත්‍ර ගොපෙති+ච්චාදි. Theo nghĩa 'chê bai', sau `gup` và `badh` là hậu tố `cha`, và `b` trở thành `bh`. Từ căn `gupa` có nghĩa là 'bảo vệ', khi thêm hậu tố `cha`, và không có sự biến đổi thành `o` theo quy tắc 'aññatrāpi', sau khi đồng hóa, v.v., `g` trở thành `j` theo quy tắc 'kavaggahā', và theo quy tắc 'gupissussā', khi lặp lại, `u` của phần đầu trở thành `i`. Sau khi thêm `ti` và biến tố `a`, v.v., ta có `jigucchati`, v.v. Theo nghĩa 'chê bai', từ căn `badha` có nghĩa là 'trói buộc', khi thêm hậu tố `cha`, và theo chính quy tắc này, `b` trở thành `bh`, sau khi đồng hóa, chữ cái đầu tiên được lặp lại thành `bhaccha bhaccha`, phụ âm không phải là phụ âm đầu bị lược bỏ, theo quy tắc 'catutthadutiyānaṃ tatiyapaṭhamā', `bh` của phần đầu được lặp lại trở thành `b`, và theo quy tắc 'khachasesvassī', nguyên âm `i` được trường hóa, từ đó có căn `bībhaccha`, rồi thêm các hậu tố như `ti`. (Chia là) `bībhacchati`, `bībhacchanti`, v.v. Trong trường hợp khác, (chia là) `gopeti`, v.v. 5,4. තුංස්මා ලොපො චි+ච්ඡායං තෙ 5,4. Sau `tuṃ`, có sự lược bỏ, và `kha`, `sa`, `cha` được thêm vào theo nghĩa 'mong muốn'. තුමන්තතො ඉච්ඡාය+මත්ථෙ තෙ ඛ+ස+ඡා හොන්ති බහුලං, තුංපච්චයස්ස ලොපො ච හොති, සුතත්තා. භුජ=පාලන+ජ්ඣොහාරෙසු. භොජනායාති විග්ගය්හ ‘‘තුං+තායෙ’’ච්චාදිනා තුංපච්චයෙ ‘‘ලහුස්සුපන්තස්සා’’ති ඔකාරෙ පරරූපෙ ච කතෙ භොත්තු+මිච්ඡතීති විග්ගය්හ ඉමිනා ඛපච්චයෙ තුංපච්චයස්ස ඉමිනා ච ලොපෙ ‘‘නිමිත්තාභාවෙ නෙමිත්තිකස්සාපි ච අභාවො’’ති ඤායා පරරූපඔකාරානං අභාවෙ ඛස්ස පරරූප+ඛකාරාදිම්හි ච කතෙ භුක්ඛ භුක්ඛ ඉති ද්විත්තෙ තතියබකාරො හොති, බුභුක්ඛධාතුතො ත්‍යාදයො හොන්ති, බුභුක්ඛති, බුභුක්ඛන්ති ඉච්චාදි. Sau một từ kết thúc bằng `tuṃ`, theo nghĩa 'mong muốn', các hậu tố `kha`, `sa`, `cha` thường được thêm vào, và hậu tố `tuṃ` bị lược bỏ, theo như được nghe. Căn `bhuja` có nghĩa là 'bảo vệ' và 'ăn'. Phân tích là `bhojanāya`, theo quy tắc 'tuṃtāye', v.v., ta có hậu tố `tuṃ`, và theo quy tắc 'lahussupantassā', có sự biến đổi thành `o` và đồng hóa, ta có `bhottuṃ`. Phân tích là `bhottuṃ icchati`, theo quy tắc này, thêm hậu tố `kha`, và cũng theo quy tắc này, `tuṃ` bị lược bỏ. Theo nguyên tắc 'khi không có nguyên nhân thì cũng không có kết quả', sự đồng hóa và nguyên âm `o` không còn nữa. Sau khi đồng hóa `kha` và `kha`, v.v., nó được lặp lại thành `bhukkha bhukkha`, và `b` thứ ba xuất hiện. Từ căn `bubhukkha`, các hậu tố như `ti` được thêm vào, (chia là) `bubhukkhati`, `bubhukkhanti`, v.v. ජි=ජයෙ, ජයනාය ඉති විග්ගය්හ පුරෙ විය තුමාදිම්හි කතෙ ජෙතු+මිච්ඡතීති විග්ගය්හ සප්පච්චයෙ ජිස ජිස ඉති ද්විත්තෙ අනාදිබ්‍යඤ්ජනලොපෙ ද්විත්තෙ පරස්ස ජිස්ස ‘‘ජිහරානං ගිං’’ති ගිං. ජිගිංසධාතුතො ත්‍යාදීසු ජිගිංසති, ජිගිංසන්ති ඉච්චාදි. Căn `ji` có nghĩa là 'chiến thắng'. Phân tích là `jayanāya`, như trước, sau khi thêm `tuṃ`, v.v., ta có `jetuṃ`. Phân tích là `jetuṃ icchati`, thêm hậu tố `sa`, lặp lại thành `jisa jisa`, lược bỏ phụ âm không phải là phụ âm đầu, và `ji` thứ hai của phần lặp lại trở thành `giṃ` theo quy tắc 'jiharānaṃ giṃ'. Từ căn `jigiṃsa`, khi thêm các hậu tố như `ti`, (chia là) `jigiṃsati`, `jigiṃsanti`, v.v. ඝස=අදනෙ[Pg.257], ඝසිතු+මිච්ඡති ඡප්පච්චයාදිම්හි පුරෙ විය කතෙ ඝස්ස ‘‘කවග්ගහා’’දිනා ඣෙ ඣස්ස ‘‘චතුත්ථදුතියා’’ දිනා ජකාරෙ ‘‘ඛඡසෙස්වස්සී’’ති ඉකාරෙ ච කතෙ ජිඝච්ඡධාතුතො ත්‍යාදයො හොන්ති. ජිඝච්ඡති, ජිඝච්ඡන්ති+ච්චාදි. Căn `ghasa` có nghĩa là 'ăn'. (Phân tích là) `ghasituṃ icchati`, sau khi thêm hậu tố `cha`, v.v. như trước, `gha` trở thành `jha` theo quy tắc 'kavaggahā', `jha` trở thành `ja` theo quy tắc 'catutthadutiyā', và theo quy tắc 'khachasesvassī', có nguyên âm `i`, từ đó có căn `jighaccha`, rồi thêm các hậu tố như `ti`. (Chia là) `jighacchati`, `jighacchanti`, v.v. 5,5. ඊයො කම්මා 5,5. Sau (căn) là `īya` trong thể thụ động. ඉච්ඡාකම්මතො ඉච්ඡාය+මත්ථෙ ඊයපච්චයො හොති. පුත්ත+මිච්ඡතීති ඊයපච්චයෙ ඊයාදිවුත්තිත්තා ‘‘එකත්ථතායං’’ති විභත්තිලොපො. පුත්තීයති, පුත්තීයන්ති+ච්චාදි. Hậu tố īya được dùng sau danh từ nghiệp cách (kammato) trong ý nghĩa là mong muốn (icchāya). Trong ý nghĩa puttaṃ icchati (mong muốn có con trai), khi có hậu tố īya, biến cách bị xóa theo văn phạm ‘‘ekatthatāyaṃ’’ vì đã được nói ở đầu về īya. (Trở thành) puttīyati, puttīyanti, v.v… 5,6. උපමානා+චාරෙ 5,6. Trong ý nghĩa xử sự (ācāre) từ vật so sánh (upamānā) කම්මතො උපමානා ආචාරත්ථෙ ඊයො හොති. පුත්ත+මිවා+චරති පුත්තීයති සිස්සං, පුත්තීයන්ති+ච්චාදි. Hậu tố īya được dùng sau danh từ nghiệp cách (kammato) là vật so sánh (upamānā) trong ý nghĩa là xử sự (ācāratthe). (Ví dụ:) puttaṃ iva ācarati (xử sự như con trai) (trở thành) puttīyati sissaṃ (đối xử với học trò như con trai), puttīyanti, v.v… 5,7. ආධාරාති 5,7. Từ nơi chốn (ādhārā) ඊයො හොති. කුටිය+මිවා+චරති කුටීයති පාසාදෙ. පාසාදෙවා+චරති පාසාදීයති කුටියං, පාසාදීයන්ති+ච්චාදි. Hậu tố īya được dùng. (Ví dụ:) kuṭiyaṃ iva ācarati (xử sự như ở trong lều) (trở thành) kuṭīyati pāsāde (xem cung điện như là lều). Pāsāde iva ācarati (xử sự như ở trong cung điện) (trở thành) pāsādīyati kuṭiyaṃ (xem lều như là cung điện), pāsādīyanti, v.v… 5,8. කත්තුතා+යො 5,8. Hậu tố āya từ chủ từ (kattuto) කත්තුතො+පමානා ආචාරත්ථෙ ආයො හොති. පබ්බතො ඉවා+චරති සීලාදිගුණයොගතොති පබ්බතායති යොගී, පබ්බතායධාතුතො ත්‍යාදයො. Hậu tố āya được dùng sau danh từ chủ cách (kattuto) là vật so sánh (upamānā) trong ý nghĩa là xử sự (ācāratthe). (Ví dụ:) pabbato iva ācarati (hành xử như ngọn núi) vì được hợp thành bởi các đức tính như giới, v.v… (trở thành) pabbatāyati yogī (vị hành giả vững chãi như núi), từ động từ căn pabbatāya có các (hậu tố) ti, v.v… 5,9. ච්‍යත්ථෙ 5,9. Trong ý nghĩa của cvi කත්තුතො [Pg.258] අභූතතබ්භාවෙ ආයො හොති බහුලං. භුසොති පඨමන්තතො අභුසො භුසො භවතීති භුසායති, භුසායන්ති ඉච්චාදි. ‘‘විච්ඡාභික්ඛඤ්ඤෙසු ද්වෙ’’ති ආභික්ඛඤ්ඤත්ථෙ ද්විත්තෙ අපටපටා පටපටා භවතීති ආයෙ පටපටායති, පටපටායන්ති+ච්චාදි. අලොහිතො ලොහිතො භවති ලොහිතායති. Hậu tố āya thường được dùng sau danh từ chủ cách (kattuto) trong ý nghĩa trở thành trạng thái chưa từng có trước đây (abhūtatabbhāve). Từ biến cách thứ nhất bhuso, (trong ý nghĩa) abhuso bhuso bhavati (cái không nhiều trở nên nhiều) (trở thành) bhusāyati, bhusāyanti, v.v… Theo văn phạm ‘‘vicchābhikkhaññesu dve’’, khi được lặp lại trong ý nghĩa thường xuyên, (trong ý nghĩa) apaṭapaṭā paṭapaṭā bhavati (cái không kêu lách tách trở nên kêu lách tách), khi có āya (trở thành) paṭapaṭāyati, paṭapaṭāyanti, v.v… Alohito lohito bhavati (cái không đỏ trở nên đỏ) (trở thành) lohitāyati. 5,10. සද්දාදීනි කරොති 5,10. Làm ra âm thanh, v.v… (saddādīni karoti) සද්දාදීහි දුතියන්තෙහි කරොතීති අස්මිං අත්ථෙ ආයො හොති. සද්දං කරොති සද්දායති. එවං වෙරායති, කලහායති, ධූපායති+ච්චාදි. Hậu tố āya được dùng sau các từ sadda, v.v… ở biến cách thứ hai trong ý nghĩa là làm ra (karoti). Saddaṃ karoti (làm ra âm thanh) (trở thành) saddāyati. Tương tự, verāyati (gây oán thù), kalahāyati (gây cãi cọ), dhūpāyati (tỏa khói), v.v… 5,11. නමොත්ව+ස්සො 5,11. Hậu tố assa từ namo නමොඉච්චස්මා කරොතීති අස්මිං අත්ථෙ අස්සො හොති. නමො කරොතීති අස්මිං අත්ථෙ අස්සපච්චයෙ ත්‍යාදයො හොන්ති, තථාගතං නමස්සති, නමස්සන්ති ඉච්චාදි. Hậu tố assa được dùng sau từ namo trong ý nghĩa là làm (karoti). Trong ý nghĩa namo karoti (làm sự đảnh lễ), khi có hậu tố assa, các (hậu tố) ti, v.v… được thêm vào, (trở thành) tathāgataṃ namassati (đảnh lễ đức Như Lai), namassanti, v.v… 5,12. ධාත්වත්ථෙ නාමස්මි 5,12. Từ danh từ (nāmasmi) trong ý nghĩa của động từ căn (dhātvatthe) නාමස්මා ධාත්වත්ථෙ බහුල+මි හොති. හත්ථිනා අතික්කමතීති ඉපච්චයෙ ලවිකරණ+එකාර+අයාදෙසෙසු කතෙසු අතිහත්ථයති. එවං වීණාය උපගායති උපවීණායති, විනයං දළ්හං කරොති දළ්හයති, විසුද්ධා හොති රත්ති විසුද්ධායති, කුසලං පුච්ඡති කුසලායති+ච්චාදි. Hậu tố i thường được dùng sau danh từ (nāmasmā) trong ý nghĩa của động từ căn (dhātvatthe). Trong ý nghĩa hatthinā atikkamati (vượt qua bằng voi), khi có hậu tố i, và sau khi thực hiện vikaraṇa e và sự thay thế aya, (trở thành) atihatthayati. Tương tự, vīṇāya upagāyati (đệm đàn tỳ bà) (trở thành) upavīṇāyati, vinayaṃ daḷhaṃ karoti (làm cho luật vững chắc) (trở thành) daḷhayati, visuddhā hoti ratti (đêm trở nên trong sạch) (trở thành) visuddhāyati, kusalaṃ pucchati (hỏi về điều thiện) (trở thành) kusalāyati, v.v… 5,13. සච්චාදීහා+පි 5,13. Hậu tố āpi từ sacca, v.v… සච්චාදීහි [Pg.259] ධාත්වත්ථෙ ආපි හොති. සච්ච+මාචික්ඛතීති ආපිම්හි ත්‍යාදිපච්චයෙ ‘‘ණි+ණාප්‍යා+දීහි වා’’ති ලවිකරණ+එ+අයාදෙසා. සච්චාපයති, සච්චාපෙති ඉච්චාදි. අත්ථ+මාචික්ඛති අත්ථාපයති. එවං වෙදාපයති. සුක්ඛං කරොතීති සුක්ඛාපයති සුක්ඛාපෙති ඉච්චාදි. Hậu tố āpi được dùng sau các từ sacca, v.v… trong ý nghĩa của động từ căn (dhātvatthe). Trong ý nghĩa saccaṃ ācikkhati (giảng giải sự thật), khi có hậu tố āpi và các hậu tố ti, v.v…, vikaraṇa e và sự thay thế aya được thực hiện theo văn phạm ‘‘ṇiṇāpyādīhi vā’’. (Trở thành) saccāpayati, saccāpeti, v.v… Atthaṃ ācikkhati (giảng giải ý nghĩa) (trở thành) atthāpayati. Tương tự, vedāpayati. Sukkhaṃ karoti (làm cho an lạc) (trở thành) sukkhāpayati, sukkhāpeti, v.v… 5,16. පයොජකබ්‍යාපාරෙ ණාපි ච 5,16. Và (ca) các hậu tố ṇi, ṇāpi trong hoạt động của người sai khiến (payojakabyāpāre) කත්තාරං යො පයොජෙති, තස්ස බ්‍යාපාරෙ ක්‍රියත්ථා ණි+ණාපී හොන්ති බහුලං. Các hậu tố ṇi và ṇāpi thường được dùng sau (động từ căn) có ý nghĩa hành động trong hoạt động của người (tassa byāpāre) mà sai khiến (payojeti) tác nhân (kattāraṃ). ණිපච්චයො උවණ්ණන්තා, ආතො ණාපෙව හොති+හ; ද්වෙ ද්වෙ+කො හොති වා සෙසෙ, බහුලංත්‍යනුවුත්තියා. Hậu tố ṇi được dùng sau (động từ căn) tận cùng bằng u-vần; sau ā, chỉ có ṇāpi được dùng. Đối với các trường hợp còn lại, cả hai hoặc một trong hai được dùng tùy chọn, do sự chi phối của quy tắc bahulaṃ. අකම්මකාපි හොන්තෙව, ණි+ණාප්‍යන්තා සකම්මකා; සකම්මකා ද්විකම්මා+ස්සු, ද්විකම්මා ච තිකම්මකා. Các (động từ) bất cập vật (akammakā), khi có tận cùng là ṇi hoặc ṇāpi, trở thành cập vật (sakammakā); các (động từ) cập vật (sakammakā) trở thành song cập vật (dvikammā); và các (động từ) song cập vật (dvikammā) trở thành tam cập vật (tikammakā). තස්මා කත්තරි කම්මෙ ච, ණි+ණාපීනං තු සම්භවො; න භාවෙ සුද්ධකත්තා තු, කම්මං හොති පයොජකෙ. Do đó, các (hậu tố) ṇi và ṇāpi có thể xảy ra trong thể chủ động (kattari) và bị động (kamme), nhưng không ở thể vô nhân xưng (bhāve) vì chúng là cập vật. Nghiệp (kammaṃ) xảy ra trong người sai khiến (payojake). නයාදීනං පධානඤ්ච, අපධානං දුහාදිනං; සුද්ධකත්තා ණි+ණාපීසු, කම්ම+මක්ඛ්‍යාත ගොචරං. Đối với các (động từ căn) như nī, v.v…, (đối tượng) chính, và đối với các (động từ căn) như duh, v.v…, (đối tượng) phụ (vẫn là nghiệp). Tác nhân ban đầu (suddhakattā) trong các (động từ) có ṇi và ṇāpi, trở thành đối tượng của động từ (kammakkhyātagocaraṃ). භවිතුං පයොජයතීති අත්ථෙ ඉමිනා ණිප්පච්චයො. ණකාරො ණානුබන්ධකාරියත්ථො. ‘‘යුවණ්ණාන+මෙ+ඔ පච්චයෙ’’ති ඔකාරෙ ‘‘ආයා+වා ණානුබන්ධෙ’’ති ණානුබන්ධෙ ආවාදෙසො. ත්‍යාදිම්හි ‘‘ණි+ණාප්‍යා+පීහි වා’’ති ලවිකරණෙ එකාරෙ ‘‘එඔන+මයවා සරෙ’’ති අයාදෙසො. සො සමාධිං භාවයති භාවෙති[Pg.260], භාවයන්ති භාවෙන්ති+ච්චාදි. කම්මෙ-තෙන සමාධි භාවීයති+ච්චාදි. එත්ථ ‘‘දීඝො සරස්සා’’ති ක්‍යෙ ඉකාරස්ස දීඝො. භාවයිස්සති භාවෙස්සති, භාවයිස්සන්ති භාවෙස්සන්ති+ච්චාදි. අජ්ජතනෙ ඊස්ස සිම්හි අභාවෙසි භාවෙසි, අභාවයි භාවයි, අභාවයිංසු භාවයිංසු. පරස්සරලොපෙ අභාවෙසුං භාවෙසුං, අභාවයංසු භාවයංසු, අභාවයුං භාවයුං ඉච්චාදි. කම්මෙ-අභාවීයි භාවීයි ඉච්චාදි. අභාවිස්ස අභාවයිස්ස, අභාවිස්සංසු අභාවයිස්සංසු. කම්මෙ-අභාවයිස්සං ඉච්චාදි. භාවෙ භාවෙය්‍ය ඉච්චාදි. කම්මෙ-භාවීයෙය්‍ය ඉච්චාදි. භාවයතු භාවෙතු ඉච්චාදි. කම්මෙ-භාවීයතු ඉච්චාදි. Trong ý nghĩa bhavituṃ payojayati (khiến cho hiện hữu), hậu tố ṇi được dùng theo quy tắc này. Chữ ṇ có mục đích cho các chức năng của ṇ-anubandha. Nguyên âm u được đổi thành o theo văn phạm ‘‘yuvaṇṇānameo paccaye’’, và o được thay thế bằng āv khi có ṇ-anubandha theo văn phạm ‘‘āyāvā ṇānubandhe’’. Khi có ti, v.v…, vikaraṇa e được thêm vào theo văn phạm ‘‘ṇiṇāpyāpīhi vā’’, và e được thay thế bằng ay theo văn phạm ‘‘eonamayavā sare’’. (Trở thành) so samādhiṃ bhāvayati hoặc bhāveti (người ấy tu tập thiền định), bhāvayanti hoặc bhāventi, v.v… Thể bị động: tena samādhi bhāvīyati (thiền định được người ấy tu tập), v.v… Ở đây, nguyên âm i của (hậu tố) ya được trường hóa theo văn phạm ‘‘dīgho sarassā’’. (Tương lai:) bhāvayissati hoặc bhāvessati, bhāvayissanti hoặc bhāvessanti, v.v… (Bất định quá khứ:) khi có ī và si, (trở thành) abhāvesi hoặc bhāvesi, abhāvayi hoặc bhāvayi, abhāvayiṃsu hoặc bhāvayiṃsu. Khi nguyên âm sau bị xóa, (trở thành) abhāvesuṃ hoặc bhāvesuṃ, abhāvayaṃsu hoặc bhāvayaṃsu, abhāvayuṃ hoặc bhāvayuṃ, v.v… Thể bị động: abhāvīyi hoặc bhāvīyi, v.v… (Điều kiện:) abhāvissa hoặc abhāvayissa, abhāvissaṃsu hoặc abhāvayissaṃsu. Thể bị động: abhāvayissaṃ, v.v… (Khả năng:) bhāve hoặc bhāveyya, v.v… Thể bị động: bhāvīyeyya, v.v… (Mệnh lệnh:) bhāvayatu hoặc bhāvetu, v.v… Thể bị động: bhāvīyatu, v.v… පචිතුං පයොජෙතීති අත්ථෙ ණි+ණාපී හොන්ති. සො දෙවදත්තෙන ඔදනං පාචයති පාචෙති ඉච්චාදි, තථා පාචාපයති පාචාපෙති+ච්චාදි. කම්මෙ-සො තෙන දෙවදත්තෙන ඔදනො පාචීයති පාචාපීයති+ච්චාදි, භවිස්සත්‍යාදීසුපි යොජෙතබ්බං. Trong ý nghĩa pacituṃ payojeti (khiến cho nấu), các hậu tố ṇi và ṇāpi được dùng. (Trở thành) so devadattena odanaṃ pācayati hoặc pāceti, v.v… (người ấy sai Devadatta nấu cơm), tương tự pācāpayati hoặc pācāpeti, v.v… Thể bị động: so tena devadattena odano pācīyati hoặc pācāpīyati, v.v… (cơm được người ấy sai Devadatta nấu), cũng nên được áp dụng cho thì tương lai, v.v… ගන්තුං පයොජෙතීති අත්ථෙ සො තං පුරිසං ගාමං ගමයති ගමෙති ගච්ඡාපයති ගච්ඡාපෙති+ච්චාදි. කම්මෙ-තෙන සො ගාමං ගමීයති ගච්ඡාපීයති+ච්චාදි. Trong ý nghĩa gantuṃ payojeti (khiến cho đi), (trở thành) so taṃ purisaṃ gāmaṃ gamayati hoặc gameti, gacchāpayati hoặc gacchāpeti, v.v… (người ấy khiến người đàn ông kia đi đến làng). Thể bị động: tena so gāmaṃ gamīyati hoặc gacchāpīyati, v.v… (người kia được ông ấy khiến đi đến làng). ගුහ=සංවරණෙ, ගුහිතුං පයොජෙතීති ණිම්හි ‘‘ගුහිස්ස සරෙ’’ති දීඝො. ගූහයති, ගූහයන්ති ඉච්චාදි. (Động từ căn) guha có nghĩa là che giấu (saṃvaraṇe), trong ý nghĩa guhituṃ payojeti (khiến cho che giấu), khi có ṇi, nguyên âm được trường hóa theo văn phạm ‘‘guhissa sare’’. (Trở thành) gūhayati, gūhayanti, v.v… දිස+දුස=අප්පීතියං, දුසිතුං පයොජෙතීති ණිම්හි ‘‘ණිම්හි දීඝො දුසස්සා’’ති දීඝෙ දූසයති+ච්චාදි. (Các động từ căn) disa và dusa có nghĩa là không hài lòng (appītiyaṃ), trong ý nghĩa dusituṃ payojeti (khiến cho không hài lòng), khi có ṇi, nguyên âm được trường hóa theo văn phạm ‘‘ṇimhi dīgho dusassā’’, (trở thành) dūsayati, v.v… තථා ඉච්ඡන්තං පයොජයති ඉච්ඡාපයති ඉච්ඡාපෙති, එසයති එසෙති. නියච්ඡන්තං පයොජයති නියමයති නියමෙති. තථා ආසයති [Pg.261] ආසෙති, අච්ඡාපයති අච්ඡාපෙති. ලාභයති ලාභෙති, එවං වාසයති වාසෙති, වාසාපයති වාසාපෙති. වාහයති වාහෙති, වාහාපයති වාහාපෙති+ච්චාදි. එවං ජීරයති, මාරයති, දස්සයති ඉච්චාදි. හූ=සත්තායං, පහොන්තං පයොජයති පහාවයති පහාවෙති ඉච්චාදි. සායයති සායාපයති සායාපෙති. නායාපයති නායාපෙති. පතිට්ඨාපයති පතිට්ඨාපෙති. රස්සෙ පතිට්ඨපෙති. හන්තුං පයොජයතීති ණි+ණාපී, ‘‘හනස්ස ඝාතො ණානුබන්ධෙ’’ති ඝාතාදෙසෙ ඝාතයති ඝාතෙති. තථා ජුහාවයති ජුහාවෙති, ජහාපයති ජහාපෙති. හාපයති හාපෙති. දාපයති දාපෙති. විධාපයති විධාපෙති, පිදහාපයති පිදහාපෙති. (භූවාදිනයො). Tương tự, (ai đó) thúc đẩy người đang mong muốn (icchantaṃ payojayati) là icchāpayati, icchāpeti; esayati, eseti. (Ai đó) thúc đẩy người đang chế ngự (niyacchantaṃ payojayati) là niyamayati, niyameti. Tương tự, āsayati, āseti; acchāpayati, acchāpeti. Lābhayati, lābheti; cũng vậy vāsayati, vāseti; vāsāpayati, vāsāpeti. Vāhayati, vāheti; vāhāpayati, vāhāpeti, v.v... Tương tự, jīrayati, mārayati, dassayati, v.v... Căn hū có nghĩa là ‘sự hiện hữu’ (sattāyaṃ), (ai đó) thúc đẩy người đang có khả năng (pahontaṃ payojayati) là pahāvayati, pahāveti, v.v... Sāyayati, sāyāpayati, sāyāpeti. Nāyāpayati, nāyāpeti. Patiṭṭhāpayati, patiṭṭhāpeti. Khi vần ngắn là patiṭṭhapeti. (Ai đó) thúc đẩy việc giết (hantuṃ payojayati) thì thêm ṇi và ṇāpī; theo quy tắc ‘‘hanassa ghāto ṇānubandhe’’, căn han được thay thế bằng ghāta, trở thành ghātayati, ghāteti. Tương tự, juhāvayati, juhāveti; jahāpayati, jahāpeti. Hāpayati, hāpeti. Dāpayati, dāpeti. Vidhāpayati, vidhāpeti; pidahāpayati, pidahāpeti. (Theo cách của nhóm Bhūvādi). ඉදානි රුධාදිඅට්ඨගණා දස්සීයන්තෙ-රොධයති රොධෙති. දෙවයති දෙවෙති. තොදයති තොදෙති. ජයාපයති ජයාපෙති. වික්කයති වික්කයාපෙති. සාවයති සාවෙති. විතානයති විතානෙති. චොරාපයති චොරාපෙති ඉච්චාදි. Bây giờ, tám nhóm (động từ) bắt đầu bằng Rudhādi được trình bày: rodhayati, rodheti. Devayati, deveti. Todayati, todeti. Jayāpayati, jayāpeti. Vikkayati, vikkayāpeti. Sāvayati, sāveti. Vitānayati, vitāneti. Corāpayati, corāpeti, v.v... ඛාදීහි පච්චයන්තෙහි, අපි හොන්ති ණි+ණාපයො; ණි+ණාපිනා+නකානානං, දස්සනඤ්චෙත්ථ සාධනං. Các tiếp vị ngữ ṇi và ṇāpaya cũng được thêm vào sau các (căn) tận cùng bằng các tiếp vị ngữ của nhóm Khādi; sự xuất hiện của các (dạng) với ṇi, ṇāpi, và na là bằng chứng ở đây. තිතික්ඛන්තං පයොජයති තිතික්ඛෙති තිතික්ඛාපෙති, තිකිච්ඡයති තිකිච්ඡෙති තිකිච්ඡාපයති තිකිච්ඡාපෙති. එවං බුභුක්ඛෙති බුභුක්ඛාපෙති. පබ්බතායයති. පුත්තීයයති ඉච්චාදි. (ඛාදිපච්චයනයො). (Ai đó) thúc đẩy người đang chịu đựng (titikkhantaṃ payojayati) là titikkheti, titikkhāpeti; tikicchayati, tikiccheti, tikicchāpayati, tikicchāpeti. Tương tự, bubhukkheti, bubhukkhāpeti. Pabbatāyayati. Puttīyayati, v.v... (Theo cách của các tiếp vị ngữ nhóm Khādi). ඉති පයොගසිද්ධියං ත්‍යාදිකණ්ඩො ඡට්ඨො. Như vậy là kết thúc chương thứ sáu, chương Tyādikaṇḍa, trong sách Payogasiddhi. 7. ඛාදිකණ්ඩ 7. Chương Khādikaṇḍa අථ [Pg.262] ධාතූහියෙව භාව+කම්ම+කත්තු+කරණාදිසාධනසහිතං ඛාදිවිධානං ආරභීයතෙ – Bây giờ, quy tắc về nhóm Khādi, cùng với các công cụ (sādhana) như trạng thái (bhāva), đối tượng (kamma), tác nhân (kattu), công cụ (karaṇa), v.v... từ chính các căn (động từ), được bắt đầu – ‘‘තිජමානෙහි ඛසා ඛමාවීමංසාසු’’ ඉච්චාදීහි පච්චයවිධානඤ්ච පරරූපද්විත්තාදිකාරියඤ්ච ත්‍යාදිකණ්ඩෙ වුත්තනයෙනෙව ඤාතබ්බං. තිතික්ඛනං තිතික්ඛා, ‘‘ඉත්ථිය+මණක්තිකයකයා ච’’ ඉති සුත්තෙන අපච්චයො ච ‘‘ඉත්ථිය+මත්වා’’ති ආපච්චයො ච හොති. තථා වීමංසනං වීමංසා. ‘‘කිතා තිකිච්ඡාසංසයෙසු ඡො’’ති ඡප්පච්චයාදිම්හි කතෙ තිකිච්ඡනං තිකිච්ඡා, විචිකිච්ඡනං විචිකිච්ඡා. ගුප=ගොපනෙ, බධ=බන්ධනෙති ඉමෙහි ධාතූහි ‘‘නින්දායං ගුප+බධා බස්ස භො ච’’ ඉති ඡපච්චයාදිම්හි ච ද්විත්තෙ පරබකාරස්ස ඉමිනා භකාරෙ ච කතෙ අපච්චයාදි හොති. ජිගුච්ඡනං ජිගුච්ඡා, බීභච්ඡනං බීභච්ඡා. ‘‘තුංස්මා ලොපො චි+ච්ඡායං තෙ’’ ඉති ඉච්ඡාය+මත්ථෙ ඛ+ස+ඡප්පච්චයා හොන්ති. භුජ=පාලනජ්ඣොහාරෙසු, බුභුක්ඛනං බුභුක්ඛා. ජි=ජයෙ, ජිගිංසනං, ජිගිංසා. ඝස=අදනෙ, ජිඝච්ඡනං ජිඝච්ඡා. Quy tắc về tiếp vị ngữ theo các quy tắc như ‘‘Tijamānehi khasā khamāvīmaṃsāsu’’, và các tác vụ như đồng hóa âm sau (pararūpa), lặp lại (dvitta), v.v... nên được hiểu theo cách đã được nói trong chương Tyādikaṇḍa. Sự chịu đựng (titikkhanaṃ) là titikkhā; theo quy tắc ‘‘itthiya+maṇaktikayakayā ca’’, có tiếp vị ngữ a, và theo quy tắc ‘‘itthiya+matvā’’, có tiếp vị ngữ ā. Tương tự, sự xem xét (vīmaṃsanaṃ) là vīmaṃsā. Khi tiếp vị ngữ cha, v.v... được thêm vào theo quy tắc ‘‘Kitā tikicchāsaṃsayesu cho’’, sự chữa trị (tikicchanaṃ) là tikicchā, sự nghi ngờ (vicikicchanaṃ) là vicikicchā. Từ các căn gup có nghĩa là ‘bảo vệ’ (gopane) và badh có nghĩa là ‘trói buộc’ (bandhaneti), khi tiếp vị ngữ cha, v.v... được thêm vào theo quy tắc ‘‘nindāyaṃ gupa+badhā bassa bho ca’’, và sau khi lặp lại, ba ở sau được thay bằng bha theo quy tắc này, thì có tiếp vị ngữ a, v.v... Sự ghê tởm (jigucchanaṃ) là jigucchā, sự kinh tởm (bībhacchanaṃ) là bībhacchā. Theo quy tắc ‘‘Tuṃsmā lopo ci+cchāyaṃ te’’, các tiếp vị ngữ kha, sa, cha được dùng với nghĩa ‘mong muốn’ (icchāya+matthe). Căn bhuj có nghĩa là ‘bảo vệ và ăn’ (pālanajjhohāresu), sự đói (bubhukkhanaṃ) là bubhukkhā. Căn ji có nghĩa là ‘chiến thắng’ (jaye), sự muốn chiến thắng (jigiṃsanaṃ) là jigiṃsā. Căn ghas có nghĩa là ‘ăn’ (adane), sự đói (jighacchanaṃ) là jighacchā. 27. භාවකම්මෙසු තබ්බානීයා 27. (Các tiếp vị ngữ) tabba và anīya trong nghĩa trạng thái (bhāva) và đối tượng (kamma). තබ්බඅනීයා ක්‍රියත්ථා පරෙ භාවකම්මෙසු භවන්ති, බහුලංවිධානා කත්තුකරණාදීසුපි. භූ=සත්තායං, ‘‘යුවණ්ණාන+මෙ ඔපච්චයෙ’’ති ඔකාරෙ ‘‘ඌබ්‍යඤ්ජනස්සා’’ති ඌආගමො, ඤ්ඤකාරො ආද්‍යාවයවත්ථො. ඔස්ස ‘‘එඔන+ මයවා [Pg.263] සරෙ’’ති අවාදෙසො, භූයතෙති භවිතබ්බං භවතා භවනීයං. භාවස්සෙ+කත්තා එකවචනමෙව, තඤ්ච නපුංසකලිඞ්ගං. Các tiếp vị ngữ chỉ hành động (kriyatthā) là tabba và anīya đi sau (căn) có nghĩa trạng thái (bhāva) và đối tượng (kamma); do quy tắc đa dạng (bahulaṃvidhānā), chúng cũng có thể có nghĩa tác nhân (kattu), công cụ (karaṇa), v.v... Căn bhū có nghĩa là ‘sự hiện hữu’ (sattāyaṃ); theo quy tắc ‘‘yuvaṇṇāna+me opaccaye’’, (u) trở thành o; theo quy tắc ‘‘ūbyañjanassā’’, có sự thêm vào của ū; ññakāra có mục đích là thành phần đầu tiên. O được thay thế bằng av theo quy tắc ‘‘eona+ mayavā sare’’; (việc) được hiện hữu (bhūyate) là bhavitabbaṃ, bhavanīyaṃ bởi ông (bhavatā). Tác nhân của trạng thái (bhāvasse+kattā) chỉ ở số ít, và nó thuộc trung tính (napuṃsakaliṅgaṃ). තබ්බාද්‍යභිහිතො භාවො,දබ්බමිව පකාසතීති-බහුවචනඤ්ච හොති. Trạng thái được biểu thị bởi tabba, v.v... được thể hiện như một vật chất, do đó cũng có thể ở số nhiều. කම්මෙ-අභිපුබ්බො, අභිභූයතෙ අභිභූයිත්ථ අභිභූයිස්සතෙති අභිභවිතබ්බො කොධො පණ්ඩිතෙන, අභිභවිතබ්බා තණ්හා, අභිභවිතබ්බං දුක්ඛං. එවං අභිභවනීයො අභිභවනීයා අභිභවනීයං, කම්මෙ අභිධෙය්‍යස්සෙව ලිඞ්ගවචනානි. Trong nghĩa đối tượng (kamme) – với tiền tố abhi, (cái gì đó) được chinh phục (abhibhūyate), đã được chinh phục (abhibhūyittha), sẽ được chinh phục (abhibhūyissate), do đó: cơn giận nên được chinh phục (abhibhavitabbo kodho) bởi người trí; ái dục nên được chinh phục (abhibhavitabbā taṇhā); khổ đau nên được chinh phục (abhibhavitabbaṃ dukkhaṃ). Tương tự, abhibhavanīyo, abhibhavanīyā, abhibhavanīyaṃ; trong nghĩa đối tượng, giới tính và số (của tiếp vị ngữ) theo đối tượng được biểu thị. විසෙස්සලිඞ්ගාතබ්බාදී, තත්ථා+දො පඤ්ච භාවජා; නපුංසකෙ සියුං භාවෙ, ක්තො චා+නො අකත්තරි. Các (tiếp vị ngữ) tabba, v.v... có giới tính của tính từ; trong số đó, năm (tiếp vị ngữ) đầu tiên sinh ra từ nghĩa trạng thái (bhāva) ở trung tính trong nghĩa trạng thái; kta và ana cũng vậy khi không ở nghĩa tác nhân. භාවස්මිං ඝණ පුමෙ එවං, ඉයුවණ්ණා ගහාදිජො; අපච්චයොපි වා+සංඛ්‍යා, තු+මාදිත්වන්තකා සියුං. Trong nghĩa trạng thái (bhāvasmiṃ), gha và ṇa ở nam tính; tương tự, i và yu từ nhóm gahādi; tiếp vị ngữ a cũng có thể (vā) không có số lượng (saṃkhyā); các (tiếp vị ngữ) tu, v.v... và các (tiếp vị ngữ) tận cùng bằng tva cũng vậy. ඉතො පරං උපසග්ගපුබ්බතා ච කාලත්තයස්ස වාක්‍යගහණඤ්ච වුත්තනයෙන ඤාතබ්බං, තස්මා අනුරූපවාක්‍යමෙව දස්සයිස්සාම – Từ đây trở đi, việc đứng trước của tiền tố và việc sử dụng ba thời nên được hiểu theo cách đã được nói. Do đó, chúng tôi sẽ chỉ trình bày những câu phù hợp. ආස=උපවෙසනෙ, ආසනෙ ආසිතබ්බං තයා ආසනීයං. කම්මෙ-උපාසීයතීති උපාසිතබ්බො ගුරු උපාසනීයො. සී=සයෙ, එ+අයාදෙසා, සයනං සයිතබ්බං සයනීයං තයා. අතිසීයතීති අතිසයිතබ්බො කටො තෙ අතිසයනීයො. පද=ගමනෙ, ‘‘පදාදීනං ක්වචී’’ති යුක, කකාරො කානුබන්ධකාරියත්ථො, උකාරො උච්චාරණත්ථො, දස්සජො පුබ්බරූපඤ්ච, උප්පජ්ජනං උප්පජ්ජිතබ්බං උප්පජ්ජනීයං. පටිපජ්ජීයතීති පටිපජ්ජිතබ්බො මග්ගො පටිපජ්ජනීයො. බුධ=ඤාණෙ, බුජ්ඣතෙති බුජ්ඣිතබ්බො [Pg.264] ධම්මො බුජ්ඣනීයො. සු=සවනෙ, සූයතෙති සොතබ්බො ධම්මො, ඤ්ඤිම්හි නාගමෙ ‘‘තථනරානං ටඨණලා’’ති ණෙ ච කතෙ ‘‘න තෙ කානුබන්ධ+නාගමෙසූ’’ති ඔකාරාභාවො. සුණිතබ්බො, සවනීයො. කර=කරණෙ – Căn ās có nghĩa là ‘ngồi’ (upavesane), trong việc ngồi (āsane), nên ngồi (āsitabbaṃ) bởi bạn, āsanīyaṃ. Trong nghĩa đối tượng (kamme) – (ai đó) được hầu hạ (upāsīyati), do đó vị thầy nên được hầu hạ (upāsitabbo guru), upāsanīyo. Căn sī có nghĩa là ‘nằm’ (saye), e được thay thế bằng ay, việc nằm (sayanaṃ) là sayitabbaṃ, sayanīyaṃ bởi bạn. (Cái gì đó) được vượt qua (atisīyati), do đó cái chiếu nên được vượt qua (atisayitabbo kaṭo) bởi bạn, atisayanīyo. Căn pad có nghĩa là ‘đi’ (gamane), theo quy tắc ‘‘padādīnaṃ kvacī’’, (thêm) yu; ka có mục đích cho tác vụ liên quan đến k, u có mục đích phát âm, và (d) được đồng hóa với âm trước (pubbarūpañca) sinh ra từ das; việc phát sinh (uppajjanaṃ) là uppajjitabbaṃ, uppajjanīyaṃ. (Cái gì đó) được thực hành (paṭipajjīyati), do đó con đường nên được thực hành (paṭipajjitabbo maggo), paṭipajjanīyo. Căn budh có nghĩa là ‘biết’ (ñāṇe), (cái gì đó) được biết (bujjhati), do đó giáo pháp nên được biết (bujjhitabbo dhammo), bujjhanīyo. Căn su có nghĩa là ‘nghe’ (savane), (cái gì đó) được nghe (sūyate), do đó giáo pháp nên được nghe (sotabbo dhammo); khi có sự thêm vào của nā trong ññi, và ṇe được tạo ra theo quy tắc ‘‘tathanarānaṃ ṭaṭhaṇalā’’, thì không có o theo quy tắc ‘‘na te kānubandha+nāgamesū’’. Suṇitabbo, savanīyo. Căn kar có nghĩa là ‘làm’ (karaṇe) – 95. පරරූප+මයකාරෙ බ්‍යඤ්ජනෙ 95. Đồng hóa với âm sau khi có phụ âm ක්‍රියත්ථාන+මන්තබ්‍යඤ්ජනස්ස පරරූපං හොති යකාරතො අඤ්ඤස්මිං බ්‍යඤ්ජනෙ. කරීයතීති කත්තබ්බො ධම්මො, කත්තබ්බා පූජා, කත්තබ්බං කුසලං. Phụ âm cuối của (căn) trước một tiếp vị ngữ chỉ hành động (kriyatthānaṃ) được đồng hóa với phụ âm sau, khi phụ âm đó khác với ya. (Cái gì đó) được làm (karīyati), do đó giáo pháp nên được làm (kattabbo dhammo), sự cúng dường nên được làm (kattabbā pūjā), việc thiện nên được làm (kattabbaṃ kusalaṃ). 119. තුං+තුන+තබ්බෙසු වා 119. Tùy chọn khi có tuṃ, tuna, tabba. තුමාදීසු කරස්සා හොති වා. කාතබ්බං හිතං. Khi có tuṃ, v.v..., (nguyên âm của) kar có thể tùy chọn thành ā. Điều lợi ích nên được làm (kātabbaṃ hitaṃ). 171. රා නස්ස ණො 171. Sau r, na thành ṇa රන්තතො ක්‍රියත්ථා පච්චයනකාරස්ස ණ හොති. කරණීයො. Sau (một căn) tận cùng bằng r, na của tiếp vị ngữ chỉ hành động (kriyatthā) trở thành ṇa. Karaṇīyo. භර=භරණෙ, භරීයතීති භරිතබ්බො භරණීයො. ගහ=උපාදානෙ ‘‘මං වා රුධාදීනං’’ති අන්තසරා පරොමං වා හොති. මකාරො+නුබන්ධො. ‘‘ණො නිග්ගහීතස්සා’’ති නිග්ගහීතස්ස ණො, සංගය්හතීති සංගණ්හිතබ්බො සංගණ්හනීයො, ‘‘තථනරා’’දිනා ණකාරෙ ගහණීයො. රම=කීළායං, රමීයතීති රමණීයො විහාරො. ආප=පාපුණනෙ, ‘‘සකාපානං කුකකූ ණෙ’’ති එත්ථ ‘සකාපානං කුක+කූ’ති යොගවිභාගා කු, ඌආගමෙ නාගමස්ස ණෙ ච කතෙ පාපීයතීති පාපුණිතබ්බො. පරරූපෙ පත්තබ්බො, පාපුණනීයො, පාපනීයො. (Căn) Bhara có nghĩa là mang, vác; được mang, vác nên là bharitabbo, bharaṇīyo. (Căn) Gaha có nghĩa là nắm giữ; theo (quy tắc) "maṃ vā rudhādīnaṃ", nguyên âm cuối được theo sau bởi maṃ. Có phụ âm m làm anubandha. Theo (quy tắc) "Ṇo niggahītassā", niggahīta biến thành ṇo; được nắm giữ nên là saṃgaṇhitabbo, saṃgaṇhanīyo; theo (quy tắc) "tathanarā" v.v..., với phụ âm ṇ, (dạng) là gahaṇīyo. (Căn) Rama có nghĩa là vui chơi; được vui chơi nên là ramaṇīyo vihāro. (Căn) Āpa có nghĩa là đạt đến; ở đây, theo (quy tắc) "sakāpānaṃ kukakū ṇe", do sự phân chia quy tắc thành 'sakāpānaṃ kuka+kū', (thêm) ku, và khi có sự thêm vào của ū và ṇ của nāgama, (dạng) được đạt đến là pāpuṇitabbo. Khi có sự đồng hóa phụ âm, (dạng) là pattabbo, pāpuṇanīyo, pāpanīyo. 96. මනානං නිග්ගහීතං 96. Niggahīta của (các căn) tận cùng bằng ma và na. මකාර+නකාරන්තානං [Pg.265] ක්‍රියත්ථානං නිග්ගහීතං හොත්‍ය+යකාරෙ බ්‍යඤ්ජනෙ. වග්ගන්තං, ගමියතීති ගන්තබ්බො. ගමිතබ්බං ගමනීයං. ඛන=ඛණ=අවදාරණෙ, නිග්ගහීතං වග්ගන්තත්තඤ්ච, ඛඤ්ඤතෙති ඛන්තබ්බං ආවාටං ඛනිතබ්බං ඛනනීයං. හන=හිංසායං, හඤ්ඤතෙති හන්තබ්බං හනිතබ්බං හනනීයං. මන=ඤාණෙ, මඤ්ඤතෙති මන්තබ්බො මනිතබ්බො. ‘‘පදාදීනං ක්වචී’’ති යුක, චවග්ගාදිම්හි කතෙ මඤ්ඤිතබ්බං මඤ්ඤනීයං. Niggahīta (ṃ) được dùng cho các động từ căn tận cùng bằng makāra và nakāra khi phụ âm yakāra theo sau. (Và nó biến thành) phụ âm cuối nhóm; được đi đến nên là gantabbo. (Cũng là) gamitabbaṃ, gamanīyaṃ. (Căn) Khana hoặc khaṇa có nghĩa là đào; (có) niggahīta và (biến thành) phụ âm cuối nhóm; được đào nên là khantabbaṃ āvāṭaṃ, khanitabbaṃ, khananīyaṃ. (Căn) Hana có nghĩa là sát hại; bị giết nên là hantabbaṃ, hanitabbaṃ, hananīyaṃ. (Căn) Mana có nghĩa là biết; được biết nên là mantabbo, manitabbo. Theo (quy tắc) "Padādīnaṃ kvacī", (thêm) yuka, khi (phụ âm) đầu nhóm ca được thực hiện, (dạng) là maññitabbaṃ, maññanīyaṃ. පූජ=පූජායං, ‘‘චුරාදිතො ණී’’ති ණිම්හි ඤුකාරස්ස ගුරුත්තා ඔකාරාවුත්ති ‘‘යුවණ්ණාන+මෙඔ පච්චයෙ’’ති එකාරෙ පූජෙතබ්බො ඌම්හි අයාදෙසෙ පූජයිතබ්බො පූජනීයො භගවා. (Căn) Pūja có nghĩa là cúng dường; theo (quy tắc) "curādito ṇī", khi có ṇī, do ñukāra là âm dài, nên có sự biến đổi thành okāra; theo (quy tắc) "yuvaṇṇānaṃ eo paccaye", (biến thành) ekāra, (dạng là) pūjetabbo; khi có ū, (có sự) thay thế bằng ay, (dạng là) pūjayitabbo, pūjanīyo bhagavā. කත්තරි-යා=පාපුණනෙ, නීයතීති නිය්‍යානියො මග්ගො, ගච්ඡන්තීති ගමනීයා භොගා. කරණෙ-නහ=සොචෙය්‍යෙ, නහායන්ත්‍ය+නෙනාති නහානීයං චුණ්ණං. සම්පදානෙ-දා=දානෙ, සං+පපුබ්බො, සම්මා පදීයතෙ අස්සාති සම්පදානියො බ්‍රාහ්මණො. Ở thể chủ động - (căn) yā có nghĩa là đi đến; đưa đến (giải thoát) nên là niyyāniyo maggo; chúng đi đến nên là gamanīyā bhogā. Ở thể công cụ - (căn) naha có nghĩa là tắm gội; người ta tắm bằng cái này nên là nahānīyaṃ cuṇṇaṃ. Ở thể chỉ định - (căn) dā có nghĩa là cho; có tiền tố saṃ và pa; được cho một cách chân chính đến người này nên là sampadāniyo brāhmaṇo. 28. ඝ්‍යණ 28. (Hậu tố) Ghyaṇa. භාවකම්මෙසු ක්‍රියත්ථා පරො ඝ්‍යණ හොති බහුලං. ඌම්හි කත්තබ්බං කාරියං. හර=හරණෙ, හරීයතීති හාරියං. භර=භරණෙ, භරිතබ්බං භාරියං. ලභ=ලාභෙ, ‘‘වග්ගලසෙහි තෙ’’ති පුබ්බරූපභකාරෙ ‘‘චතුත්ථදුතියා’’ දිනා තතියක්ඛරෙ ච කතෙ ලභිතබ්බං ලබ්භං. Hậu tố ghyaṇa thường được dùng sau động từ căn ở thể vô ngã và thể bị động. Khi có ū, (dạng) đáng được làm là kāriyaṃ. (Căn) Hara có nghĩa là mang đi; được mang đi nên là hāriyaṃ. (Căn) Bhara có nghĩa là mang, vác; đáng được mang, vác là bhāriyaṃ. (Căn) Labha có nghĩa là nhận được; theo (quy tắc) "vaggalasehi te", khi có sự đồng hóa phụ âm bhakāra, và theo (quy tắc) "catutthadutiyā" v.v..., khi phụ âm thứ ba được thực hiện, (dạng) đáng được nhận là labbhaṃ. වච=බ්‍යත්තවචනෙ, (Căn) Vaca có nghĩa là nói rõ ràng, 98. කගා චජානං ඝානුබන්ධෙ 98. Ka và ga (thay) cho ca và ja khi có anubandha gha. ඝානුබන්ධෙ [Pg.266] චකාර+ජකාරන්තානං ක්‍රියත්ථානං ක+ගා හොන්ති යථාක්කමං. Khi có anubandha gha, các động từ căn tận cùng bằng cakāra và jakāra lần lượt trở thành ka và ga. 84. අස්සා ණානුබන්ධෙ 84. A trở thành ā khi có anubandha ṇa. ණකාරානුබන්ධෙ පච්චයෙ පරෙ උපන්තස්ස අකාරස්ස ආ හොති. වචනං වුච්චතෙති වාක්‍යං. භජ=සෙවායං, භජනීයං භාග්‍යං, ජස්ස ගකාරො. චි=චයෙ, චයනං චීයතීති වා චෙය්‍යං. යස්ස ද්විත්තං. Khi một hậu tố có anubandha ṇakāra theo sau, akāra ở vị trí áp cuối trở thành ā. Lời nói, được nói ra nên là vākyaṃ. (Căn) Bhaja có nghĩa là phụng sự; đáng được phụng sự là bhāgyaṃ; ja trở thành gakāra. (Căn) Ci có nghĩa là thu thập; sự thu thập, hoặc được thu thập nên là ceyyaṃ. Ya được lặp đôi. 5,122. නිතො චිස්ස ඡො 5,122. Cha (thay) cho ci sau ni. නිතො පරස්ස චිස්ස ඡො හොතීතිආදිචකාරස්ස ඡො. විනිච්ඡයතීති විනිච්ඡෙය්‍යං, නාගමෙ විනිච්ඡිනිතබ්බං. එ+අයාදෙසෙසු විනිච්ඡෙතබ්බං විනිච්ඡනීයං. නී=පාපනෙ, නීයතීති නෙය්‍යො නෙය්‍යා නෙය්‍යං, නෙතබ්බං. Sau ni, ci trở thành cha, nghĩa là cakāra ban đầu (trở thành) cha. Quyết định nên là viniccheyyaṃ; khi có nāgama, (dạng là) vinicchinitabbaṃ. Khi có sự thay thế bằng e và ay, (dạng là) vinicchetabbaṃ, vinicchanīyaṃ. (Căn) Nī có nghĩa là dẫn dắt; được dẫn dắt nên là neyyo, neyyā, neyyaṃ; (cũng là) netabbaṃ. 29. ආස්සෙ+ච 29. Và e (thay) cho ā. ආකාරන්තතො ක්‍රියත්ථා ඝ්‍යණ හොති භාවකම්මෙසු ආස්ස එ ච. දා=දානෙ, දාතබ්බං දෙය්‍යං. පා=පානෙ, පීයතීති පෙය්‍යං. මා=මානෙ, මීයතීති මෙය්‍යං. ඤා=අවබොධනෙ, ඤායතීති ඤෙය්‍යං ඤාතබ්බං, ඌම්හි නාගමො ‘‘ඤාස්ස නෙ+ජා’’ති ඤාස්ස ජාදෙසෙ ජානිතබ්බං, විජානියං. ඛා=පකථනෙ, සංඛාතබ්බං සංඛෙය්‍යං. Hậu tố ghyaṇa được dùng sau động từ căn tận cùng bằng ākāra ở thể vô ngã và thể bị động, và ā trở thành e. (Căn) Dā có nghĩa là cho; đáng được cho là deyyaṃ. (Căn) Pā có nghĩa là uống; được uống nên là peyyaṃ. (Căn) Mā có nghĩa là đo lường; được đo lường nên là meyyaṃ. (Căn) Ñā có nghĩa là biết; được biết nên là ñeyyaṃ, ñātabbaṃ; khi có ū, (có) nāgama; theo (quy tắc) "ñāssa ne+jā", ñā được thay thế bằng jā, (dạng là) jānitabbaṃ, vijāniyaṃ. (Căn) Khā có nghĩa là kể; đáng được kể là saṃkheyyaṃ. 30. වදාදීහි යො 30. (Hậu tố) ya sau (các căn) vada v.v... වදාදීහි [Pg.267] ක්‍රියත්ථෙහි යො හොති බහුලං භාවකම්මෙසු. වද=වචනෙ, වදනං වජ්ජතීති වා වජ්ජං. මද=උම්මාදෙ, මදනං මජ්ජතෙ අනෙනාති වා මජ්ජං. ගමනං ගම්මතෙති වා ගම්මං. ගද=වචනෙ, ගජ්ජතෙ ගදනීයං වාති ගජ්ජං. පද=ගමනෙ, පජ්ජනීයං පජ්ජං ගාථා. අද+ඛාද=භක්ඛනෙ, ඛජ්ජතීති ඛජ්ජං ඛාදනීයං. දම=දමනෙ, දම්මතෙති දම්මො දමනීයො. Hậu tố ya thường được dùng sau các động từ căn vada v.v... ở thể vô ngã và thể bị động. (Căn) Vada có nghĩa là nói; sự nói, hoặc được nói nên là vajjaṃ. (Căn) Mada có nghĩa là say; sự say, hoặc người ta say bởi cái này nên là majjaṃ. Sự đi, hoặc được đi nên là gammaṃ. (Căn) Gada có nghĩa là nói; được nói, hoặc đáng được nói nên là gajjaṃ. (Căn) Pada có nghĩa là đi; đáng được đi đến là pajjaṃ gāthā. (Căn) Ada hoặc khāda có nghĩa là ăn; được ăn nên là khajjaṃ, khādanīyaṃ. (Căn) Dama có nghĩa là chế ngự; được chế ngự nên là dammo, damanīyo. භුජා+න්නෙති ගණසුත්තෙන අන්නෙ වත්තබ්බෙ යපච්චයො. Theo quy tắc nhóm "Bhujā...nne", khi hậu tố anna được đề cập, (cũng có) hậu tố ya. 83. ලහුස්සුපන්තස්සති 83. Của (nguyên âm) ngắn ở vị trí áp cuối. ලහුභූතස්ස උපන්තස්ස ඉයුවණ්ණස්ස එඔ හොන්ති යථාක්කමං. යස්ස පුබ්බරූපෙ භුඤ්ජිතබ්බොති භොජ්ජො ඔදනො, භොජ්ජා යාගු. Các nguyên âm i và u ngắn ở vị trí áp cuối lần lượt trở thành e và o. Khi có sự đồng hóa phụ âm ya, (dạng) đáng được ăn là bhojjo odano, bhojjā yāgu. 31. කිච්ච ඝච්ච භච්ච භබ්බ ලෙය්‍යා 31. (Các dạng) Kicca, ghacca, bhacca, bhabba, leyyā. එතෙ සද්දා යපච්චයන්තා නිපච්චන්තෙ. කර=කරණෙ, ඉමිනා නිපාතනා යෙ කිචාදෙසෙ ච කතෙ පුබ්බරූපං, කත්තබ්බං කිච්චං. හන=හිංසායං, ඝච්චාදෙසාදිම්හි කතෙ හනනං හඤ්ඤතෙති වා ඝච්චං. භර=භරණෙ, භච්චාදෙසාදිම්හි කතෙ භරණීයො භච්චො. භූ=සත්තායං, යම්හි ඔකාරෙ ඉමිනා අවාදෙසෙ භවතීති භබ්බො. ලිහ=අස්සාදනෙ, යම්හි ඉමිනා හස්ස යකාරෙ ලෙහිතබ්බං ලෙය්‍යං, එකාරවුද්ධි. Những từ này, tận cùng bằng hậu tố ya, được hình thành một cách bất quy tắc. (Căn) Kara có nghĩa là làm; do sự hình thành bất quy tắc này, khi có ya và sự thay thế bằng kicca, và có sự đồng hóa phụ âm, (dạng) đáng được làm là kiccaṃ. (Căn) Hana có nghĩa là sát hại; khi có sự thay thế bằng ghacca v.v..., sự sát hại, hoặc bị sát hại nên là ghaccaṃ. (Căn) Bhara có nghĩa là mang, vác; khi có sự thay thế bằng bhacca v.v..., người đáng được nuôi dưỡng là bhacco. (Căn) Bhū có nghĩa là hiện hữu; khi có ya, (biến thành) okāra, do (quy tắc) này (có sự) thay thế bằng av, (dạng) có thể trở thành là bhabbo. (Căn) Liha có nghĩa là liếm; khi có ya, do (quy tắc) này, ha (biến thành) yakāra, (dạng) đáng được liếm là leyyaṃ; có sự trường hóa thành ekāra. 32. ගුහාදීහි යක 32. (Hậu tố) yaka sau (các căn) guha v.v... ගුහාදීහි [Pg.268] ක්‍රියත්ථෙහි භාවකම්මෙසු යක හොති. ගුහ=සංවරණෙ, ‘‘ලහුස්සුපන්තස්සා’’ති සම්පත්තස්ස ඔකාරස්ස ‘‘න තෙ කානුබන්ධනාගමෙසූ’’ති පටිසෙධො. ‘‘හස්ස විපල්ලාසො’’ති විපල්ලාසෙ ගුහනං ගුහිතබ්බං ගුය්හං. දුහ=පපූරණෙ, දොහනං දුය්හතීති වා දුය්හං. සාස=අනුසිට්ඨියං – Hậu tố yaka được dùng sau các động từ căn guha v.v... ở thể vô ngã và thể bị động. (Căn) Guha có nghĩa là che giấu; sự biến đổi thành okāra, vốn có được theo (quy tắc) "lahussupantassa", bị cấm bởi (quy tắc) "na te kānubandhanāgamesu". Theo (quy tắc) "Hassa vipallāso", khi có sự hoán vị, sự che giấu, đáng được che giấu là guyhaṃ. (Căn) Duha có nghĩa là vắt sữa; sự vắt sữa, hoặc được vắt sữa nên là duyhaṃ. (Căn) Sāsa có nghĩa là giáo huấn – 117. සාසස්ස සිස වා 117. Sisa (thay) cho sāsa, một cách tùy chọn. සාසස්ස සිස වා හොති කානුබන්ධෙ. පුබ්බරූපං, සාසීයතීති සිස්සො. Sāsa trở thành sisa một cách tùy chọn khi có anubandha ka. Có sự đồng hóa phụ âm; được giáo huấn nên là sisso. සිද්ධා එවෙ+තෙ තබ්බාදයො පෙසා+තිසග්ග+ප්පත්තකාලෙසු ගම්‍යමානෙසුපි, සාමඤ්ඤෙන විධානතො. පෙසනං – ‘‘කත්තබ්බ+මිදං භවතා’’ති ආණාපනං අජ්ඣෙසනඤ්ච. අතිසග්ගො නාම ‘‘කි+මිදං මයා කත්තබ්බං’’ති පුට්ඨස්ස ‘‘පාණො න හන්තබ්බො’’තිආදිනා පටිපත්තිදස්සනමුඛෙන කත්තබ්බස්ස අනුඤ්ඤා. පත්තකාලො නාම සම්පත්තසමයො. යො කිච්චකරණසමයං උපපරික්ඛිත්වා කරොති, තස්ස සමයාරොචනං, න තත්ථ අජ්ඣෙසන+මත්ථි. භොතා ඛලු කටො කත්තබ්බො කරණීයො කාරියො කිච්චො’’ එවං ත්වයා කටො කත්තබ්බො, භොතො හි පත්තො කාලො කටකරණෙ. Các tiếp vị ngữ tabba v.v... này quả thật đã được thành tựu (hợp lệ) ngay cả khi được hiểu trong các ý nghĩa sai khiến (pesa), cho phép (atisagga), và thời điểm thích hợp (pattakāla), do bởi quy tắc chung. Sai khiến (pesanaṃ) là sự ra lệnh và sự thỉnh cầu, (như trong câu) ‘việc này nên được ngài làm’. Cho phép (atisaggo) là sự chấp thuận việc nên làm bằng cách chỉ ra phương cách thực hành cho người đã hỏi ‘việc gì nên được tôi làm?’, bắt đầu bằng (câu) ‘chúng sanh không nên bị giết’. Thời điểm thích hợp (pattakālo) có nghĩa là thời gian đã đến. Đối với người hành động sau khi xem xét thời gian để làm một công việc, đó là sự thông báo về thời gian, ở đó không có sự thỉnh cầu. (Ví dụ:) ‘Bhotā khalu kaṭo kattabbo karaṇīyo kāriyo kicco’ (Tấm chiếu quả thật nên được ngài làm, phải được làm, đáng được làm, là việc phải làm). Tương tự như vậy, ‘tvayā kaṭo kattabbo’ (tấm chiếu nên được ngươi làm), ‘bhoto hi patto kālo kaṭakaraṇe’ (đối với ngài, thời điểm làm chiếu quả thật đã đến). එවං උද්ධමුහුත්තෙපි වත්තමානතො පෙසාදීසු සිද්ධා එව. තථා අරහෙ කත්තරි සත්තිවිසිට්ඨෙ ච පතීයමානෙ, ආවස්සකා+ධමීණතාවිසිට්ඨෙ ච භාවාදො සිද්ධා. උද්ධං මුහුත්තතො-භොතා කටො කත්තබ්බො. භොතා රජ්ජං කාතබ්බං, භවං අරහො. භොතා [Pg.269] භාරො වහිතබ්බො, භවං සක්කො. භොතා අවස්සං කටො කත්තබ්බො. භොතා නික්ඛො දාතබ්බො. Như vậy, (các tiếp vị ngữ ấy) cũng được thành tựu trong ý nghĩa sai khiến v.v... xảy ra trong khoảnh khắc tương lai. Tương tự, chúng được thành tựu trong ý nghĩa xứng đáng (arahe), khi tác nhân được hiểu là có đặc tính năng lực (sattivisiṭṭhe), và trong ý nghĩa cần thiết (āvassaka) và mắc nợ (adhamīṇatā) v.v... (Ví dụ:) Trong khoảnh khắc tương lai: ‘bhotā kaṭo kattabbo’ (tấm chiếu nên được ngài làm). (Xứng đáng:) ‘Bhotā rajjaṃ kātabbaṃ, bhavaṃ araho’ (Vương quốc nên được ngài cai trị, ngài là người xứng đáng). (Có năng lực:) ‘Bhotā bhāro vahitabbo, bhavaṃ sakko’ (Gánh nặng nên được ngài mang, ngài là người có khả năng). (Cần thiết:) ‘Bhotā avassaṃ kaṭo kattabbo’ (Tấm chiếu chắc chắn phải được ngài làm). (Mắc nợ:) ‘Bhotā nikkho dātabbo’ (Đồng tiền vàng nên được ngài trao đi). 33. කත්තරි ල්තු+ණ්කා 33. Các tiếp vị ngữ ltu và ṇkā trong nghĩa tác nhân. කත්තරි කාරකෙ ක්‍රියත්ථා ල්තු+ණ්කා හොන්ති. කර=කරණෙ, පරරූපෙ ‘‘ල්තු+පිතාදීන+මා සිම්හී’’ති ආ සිලොපො ච. කරොතීති කත්තා. එවං භරතීති භත්තා. හරතීති හත්තා. භිදතීති භෙත්තා, එකාරො, ඌම්හි භෙදිතා. ඡින්දතීති ඡෙත්තා. භොජනස්ස දාතා භොජනදාතා. සන්ධාතීති සන්ධාතා. වචතීති වත්තා. ඔකාරපරරූපෙසු භුඤ්ජතීති භොත්තා. ‘‘පදාදීනං ක්වචී’’ති යුකාගමො, බුජ්ඣතීති බුජ්ඣිතා. ජානාතීති ඤාතා. ඡින්දතීති ඡෙතා. සුණාතීති සොතා. ‘‘ඌ+ලස්සෙ’’ති ඌස්ස එකාරෙ ගණ්හාතීති ගහෙතා. භවතීති භවිතා. සරතීති සරිතා. ‘‘මනානං නිග්ගහීතං’’ති මස්ස නිග්ගහීතෙ වග්ගන්තෙ ච ගච්ඡතීති ගන්තා. නකාරන්තානම්පි නිග්ගහීතං, ඛනතීති ඛන්තා. සනතීති සන්තා. මඤ්ඤතීති මන්තා. පාලෙතීති පාලයිතා පාලෙතා, එත්ථ චුරාදිත්තා ණි. Trong cách tác nhân (kattari kārake), các tiếp vị ngữ ltu và ṇkā được dùng sau một căn động từ (kriyatthā). (Ví dụ:) từ căn kara (làm), sau khi hợp âm (pararūpa), và theo quy tắc ‘ltu+pitādīna+mā simhī’, có ā và sự lược bỏ si. ‘Karotīti kattā’ (người làm). Tương tự, ‘bharatīti bhattā’ (người mang); ‘haratīti hattā’ (người lấy); ‘bhidatīti bhettā’ (người phá vỡ), có nguyên âm e, trong (biến cách) ū là bheditā; ‘chindatīti chettā’ (người cắt); ‘bhojanassa dātā’ là ‘bhojanadātā’ (người cho thức ăn); ‘sandhātīti sandhātā’ (người nối kết); ‘vacatīti vattā’ (người nói). Trong các trường hợp hợp âm với o, ‘bhuñjatīti bhottā’ (người ăn). Theo quy tắc ‘padādīnaṃ kvacī’, có sự thêm vào của yu, ‘bujjhatīti bujjhitā’ (người hiểu biết). ‘Jānātīti ñātā’ (người biết). ‘Chindatīti chetā’ (người cắt). ‘Suṇātīti sotā’ (người nghe). Theo quy tắc ‘ū+lasse’, ū biến thành e, ‘gaṇhātīti gahetā’ (người lấy). ‘Bhavatīti bhavitā’ (người trở thành). ‘Saratīti saritā’ (người nhớ). Theo quy tắc ‘manānaṃ niggahītaṃ’, m biến thành niggahīta và phụ âm cuối vần, ‘gacchatīti gantā’ (người đi). Đối với các (căn) tận cùng bằng na, cũng có niggahīta, ‘khanatīti khantā’ (người đào). ‘Sanatīti santā’ (người thành tựu). ‘Maññatīti mantā’ (người suy nghĩ). ‘Pāletīti pālayitā pāletā’ (người bảo hộ), ở đây có ṇi do thuộc nhóm curādi. ණිණාපීසු-භාවයතීති භාවයිතා භාවෙතා. එවං සාරයිතා සාරෙතා, දාපයිතා දාපෙතා, හාපයිතා හාපෙතා, නිරොධයිතා නිරොධෙතා, බොධයිතා බොධෙතා, ඤාපයිතා ඤාපෙතා, සාවයිතා සාවෙතා, ගාහයිතා ගාහෙතා, කාරයිතා කාරෙතා, කාරාපයිතා කාරාපෙතා ඉච්චාදි. Trong các (tiếp vị ngữ) ṇi, ṇāpi: ‘bhāvayatīti bhāvayitā bhāvetā’ (người làm cho phát triển). Tương tự, ‘sārayitā sāretā’ (người làm cho nhớ lại), ‘dāpayitā dāpetā’ (người làm cho cho), ‘hāpayitā hāpetā’ (người làm cho từ bỏ), ‘nirodhayitā nirodhetā’ (người làm cho chấm dứt), ‘bodhayitā bodhetā’ (người làm cho giác ngộ), ‘ñāpayitā ñāpetā’ (người làm cho biết), ‘sāvayitā sāvetā’ (người làm cho nghe), ‘gāhayitā gāhetā’ (người làm cho lấy), ‘kārayitā kāretā’ (người làm cho làm), ‘kārāpayitā kārāpetā’ (người sai bảo làm) v.v... ණ්කපච්චයෙ-ණකාරො [Pg.270] වුද්ධ්‍යත්ථො. රථං කරොතීති රථකාරකො, ‘‘අස්සා ණානුබන්ධෙ’’ති ආ අමාදිසමාසො ච. අන්නං දදාතීති අන්නදායකො. ‘‘අධාතුස්ස කා+ස්‍යාදිතො ඝෙ+ස්සී’’ති ඝෙ පරෙ අස්ස ඉආදෙසො, අන්නදායිකා, අන්නදායකං කුලං. ‘‘ආස්සා+ණාපිම්හි යුක’’ ඉතිණාපිතො+ඤ්ඤත්‍ර යුක. ලොකං නෙතීති ලොකනායකො, එකාරෙ ‘‘ආයා+වා ණානුබන්ධෙ’’ති ආයාදෙසො. එවං විනෙතීති විනායකො. Về tiếp vị ngữ ṇka: chữ ṇ có mục đích là trường hóa (vuddhi). ‘Rathaṃ karotīti rathakārako’ (người làm xe), theo quy tắc ‘assā ṇānubandhe’, a (của kara) thành ā, và đây là hợp từ bắt đầu bằng ama. ‘Annaṃ dadātīti annadāyako’ (người cho thức ăn). Theo quy tắc ‘adhātussa kā+syādito ghe+ssī’, khi có gha theo sau, a được thay bằng i, (tạo thành) ‘annadāyikā’ (người nữ cho thức ăn), ‘annadāyakaṃ kulaṃ’ (gia đình cho thức ăn). Theo quy tắc ‘āssā+ṇāpimhi yuka’, yuka được thêm vào ngoại trừ sau ṇāpi. ‘Lokaṃ netīti lokanāyako’ (người lãnh đạo thế gian), với nguyên âm e, theo quy tắc ‘āyā+vā ṇānubandhe’, có sự thay thế bằng āya. Tương tự, ‘vinetīti vināyako’ (người hướng dẫn). අකම්මුපපදෙ-කරොතීති කාරකො, එවං දායකො නායකො, ඔකාරෙ ආවාදෙසෙ සුණාතීති සාවකො. පුරෙ විය ඉකාරෙ සාවිකා. ලුනාතීති ලාවකො. පු=පවනෙ, පුනාතීති පාවකො. භවතීති භාවකො, උපාසතීති උපාසකො. ගණ්හාතීති ගාහකො පාවකො, යාජකො. වධ=හිංසායං, වධෙතීති වධකො, ‘‘අඤ්ඤත්‍රාපී’’ති වුද්ධිපටිසෙධො. ‘‘හනස්ස ඝාතො ණානුබන්ධෙ’’ති ඝාතාදෙසො, හනතීති ඝාතකො. ‘‘මං වා රුධාදීනං’’ති මං, රුන්ධකො, ගුරුත්තා න වුද්ධි. තථා භුඤ්ජතීති භුඤ්ජකො. ආයස්ස රස්සෙ කිණාතීති කයකො. පාලෙතීති පාලකො. පූජෙතීති පූජකො. Khi không có túc từ làm từ đứng trước: ‘karotīti kārako’ (người làm), tương tự ‘dāyako’ (người cho), ‘nāyako’ (người lãnh đạo). Với nguyên âm o và sự thay thế bằng āva, ‘suṇātīti sāvako’ (người nghe, thinh văn). Như trước, với nguyên âm i, (có) ‘sāvikā’ (nữ thinh văn). ‘Lunātīti lāvako’ (người gặt). Căn pu (thanh lọc), ‘punātīti pāvako’ (người thanh lọc, lửa). ‘Bhavatīti bhāvako’ (người trở thành), ‘upāsatīti upāsako’ (người hầu cận, cận sự nam). ‘Gaṇhātīti gāhako’ (người lấy), ‘pāvako’ (người thanh lọc), ‘yājako’ (người tế tự). Căn vadha (sát hại), ‘vadhetīti vadhako’ (kẻ sát nhân), theo quy tắc ‘aññatrāpī’, sự trường hóa (vuddhi) bị cấm. Theo quy tắc ‘hanassa ghāto ṇānubandhe’, có sự thay thế bằng ghāta, ‘hanatīti ghātako’ (kẻ sát nhân). Theo quy tắc ‘maṃ vā rudhādīnaṃ’, có maṃ, (tạo thành) ‘rundhako’ (người cản trở), do là âm tiết dài nên không có trường hóa. Tương tự, ‘bhuñjatīti bhuñjako’ (người ăn). Với sự rút ngắn của āya, ‘kiṇātīti kayako’ (người mua). ‘Pāletīti pālako’ (người bảo hộ). ‘Pūjetīti pūjako’ (người cúng dường). ඛාදීසු-තිතික්ඛතීති තිතික්ඛකො. වීමංසතීති වීමංසකො ඉච්චාදි. පනුදතීති පනූදකො, ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ’’ච්චාදිනා දීඝො. ‘‘භීත්වා+නකො’’ති එත්ථ ‘ආනකො’ති යොගවිභාගා ආනකො, ආස්ස රස්සෙ නකාරාගමෙ ච ‘‘ඤාස්ස නෙ ජා’’ති ජාදෙසො, ජානනකො. ණාපිම්හි – Trong nhóm khādi v.v...: ‘titikkhatīti titikkhako’ (người nhẫn nại). ‘Vīmaṃsatīti vīmaṃsako’ (người thẩm sát) v.v... ‘Panudatīti panūdako’ (người xua tan), nguyên âm dài là do quy tắc ‘byañjane...’. Trong quy tắc ‘bhītvā+nako’, bằng cách phân chia quy tắc (yogavibhāga) thành ‘ānako’, có tiếp vị ngữ ānako; với sự rút ngắn của ā, sự thêm vào của na, và theo quy tắc ‘ñāssa ne jā’, có sự thay thế bằng jā, (tạo thành) ‘jānanako’ (người biết). Trong trường hợp ṇāpi – අණ-ඉති [Pg.271] දණ්ඩකධාතු, ආණාපෙතීති ආණාපකො. තථා සඤ්ඤාපකො, පතිට්ඨාපකො. සං+ප පුබ්බො ආප=පාපුණනෙ, නිබ්බානං සම්පාපෙතීති නිබ්බානසම්පාපකො. කාරාපකො, කාරාපිකා ඉච්චාදි. Căn aṇa là một căn daṇḍaka, ‘āṇāpetīti āṇāpako’ (người ra lệnh). Tương tự, ‘saññāpako’ (người làm cho biết), ‘patiṭṭhāpako’ (người thiết lập). Căn āpa (đạt đến) có tiếp đầu ngữ saṃ và pa, ‘nibbānaṃ sampāpetīti nibbānasampāpako’ (người làm cho chứng đạt Niết-bàn). ‘Kārāpako’ (người sai bảo làm), ‘kārāpikā’ (người nữ sai bảo làm) v.v... බහුලංවිධානා කම්මෙපි-පාදෙහි හරීයතීති පාදහාරකො. චුප=මන්දගමනෙ, ගලෙ චුප්පතීති ගලචොපකො. Do quy tắc được áp dụng một cách đa dạng, (tiếp vị ngữ này) cũng có trong nghĩa nghiệp cách: ‘pādehi harīyatīti pādahārako’ (cái được mang bằng chân, tức là đồ gác chân). Căn cupa (đi chậm), ‘gale cuppatīti galacopako’ (cái di chuyển chậm trên cổ). සිද්ධොව ල්තු අරහාදීසු ‘‘භවං ඛලු කඤ්ඤාය පරිග්ගහාරහො’’ති (පරිග්ගහිතා). සීලත්ථෙ-උපාදානසීලොති උපාදාතා. සාධු ගච්ඡතීති ගන්තා. මුණ්ඩනධම්මා මුණ්ඩනාචාරාති මුණ්ඩයිතාරො, එත්ථ ‘‘ධාත්වත්ථෙ නාමස්මී’’ති ඉම්හි ඌආගමෙ එ+අයාදෙසෙ මුණ්ඩයිතුසද්දම්හි ආරඞාදෙසෙ ච කතෙ යොස්ස ටො. Tiếp vị ngữ ltu cũng được thành tựu trong ý nghĩa xứng đáng v.v..., (như trong câu) ‘bhavaṃ khalu kaññāya pariggahāraho’ (ngài quả thật xứng đáng cưới cô gái), (tương đương với) ‘pariggahitā’ (người nên cưới). Trong ý nghĩa thói quen (sīlatthe): ‘upādānasīloti upādātā’ (người có thói quen chấp thủ). ‘Sādhu gacchatīti gantā’ (người đi một cách tốt đẹp). ‘Muṇḍanadhammā muṇḍanācārāti muṇḍayitāro’ (những người có bản chất hay thực hành việc cạo đầu), ở đây, theo quy tắc ‘dhātvatthe nāmasmī’, với sự thêm vào của ū, sự thay thế e bằng aya, và trong từ muṇḍayitu, với sự thay thế bằng āraṅa được thực hiện, yo của (ay) bị lược bỏ. 34. ආවී 34. Tiếp vị ngữ Āvī ක්‍රියත්ථා ආවී හොති බහුලං කත්තරි. ‘‘දිසස්ස පස්ස+දස්ස=දස+ද+දක්ඛා’’ති දස්සාදෙසො, භයං පස්සතීති භයදස්සාවී. නීම්හි භයදස්සාවිනී. භයදස්සාවි චිත්තං. අප්පවිසයතාඤාපනත්ථං භින්නයොගකරණං. සාමඤ්ඤවිහිතත්තා සීලාදීසු ච හොතෙව. Tiếp vị ngữ āvī được dùng sau một căn động từ, phần nhiều trong nghĩa tác nhân. Theo quy tắc ‘disassa passa+dassa=dasa+da+dakkhā’, có sự thay thế bằng dassa, ‘bhayaṃ passatīti bhayadassāvī’ (người thấy sự nguy hiểm). Trong (giống) cái, với (tiếp vị ngữ) nī, (là) ‘bhayadassāvinī’. (Trong giống trung là) ‘bhayadassāvi cittaṃ’ (tâm thấy sự nguy hiểm). Việc tạo ra một quy tắc riêng biệt là nhằm mục đích cho biết phạm vi áp dụng hẹp của nó. Do được quy định một cách tổng quát, nó cũng được dùng trong ý nghĩa thói quen v.v... 35. ආසිංසාය+මකො 35. Tiếp vị ngữ ako trong ý nghĩa mong ước. ආසිංසායං ගම්මමානායං ක්‍රියත්ථා අකො හොති කත්තරි. ජීව=පාණධාරණෙ, ජීවතූති ජීවකො. නන්ද=සමිද්ධියං, නන්දතූති නන්දකො. භවතූති භවකො. Khi ý nghĩa mong ước được hiểu, tiếp vị ngữ ako được dùng sau một căn động từ trong nghĩa tác nhân. Căn jīva (duy trì sự sống), ‘jīvatūti jīvako’ (mong cho được sống). Căn nanda (hân hoan), ‘nandatūti nandako’ (mong cho được hân hoan). ‘Bhavatūti bhavako’ (mong cho được thành tựu). 36. කරා ණනො 36. Tiếp vị ngữ ṇano sau (căn) kara. කරතො [Pg.272] කත්තරි ණ නො හොති. කරොතීති කාරණං. කත්තරීති කිං, කරොති අනෙනාති කරණං. Sau (căn) kara, tiếp vị ngữ ṇano được dùng trong nghĩa tác nhân. ‘Karotīti kāraṇaṃ’ (người làm, nguyên nhân). Tại sao nói ‘trong nghĩa tác nhân’? (Bởi vì trong nghĩa công cụ:) ‘karoti anenāti karaṇaṃ’ (cái mà người ta dùng để làm, tức là công cụ). 37. හාතො වීහි+කාලෙසු 37. Sau (căn) hā trong (ý nghĩa) lúa và thời gian. හාතො වීහිස්මිං කාලෙ ච ණනො හොති. ‘‘ආස්සා’’ත්‍යාදිනා යුක, ජහන්ති උදකංති හායනා වීහයො. ජහාති භාවෙ පදත්ථෙති හායනො සංවච්ඡරො. වීහිකාලෙසූති කිං, ජහාතීති හාතා. Hậu tố ṇana được dùng sau căn hā trong nghĩa lúa (vīhi) và thời gian (kāla). Được liên kết bởi (quy tắc) bắt đầu bằng ‘Āssā’. Hāyanā vīhayo có nghĩa là lúa từ bỏ nước. Trong nghĩa tác động (bhāva), jahāti (nó trôi qua) trở thành hāyano saṃvaccharo (một năm). Tại sao lại nói ‘trong nghĩa lúa và thời gian’? (Bởi vì nếu không) jahāti trở thành hātā (người từ bỏ). 38. විදා කූ 38. (Sau căn) vid, (dùng hậu tố) kū. විදස්මා කූ හොති කත්තරි. කකාරො ‘‘කූතො’’ති විසෙසනත්ථො. විදතීති විදූ, ලොකවිදූ. Sau căn vid, hậu tố kū được dùng trong nghĩa tác nhân. Chữ k dùng để phân biệt, như trong kūta. Vidatīti vidū (người biết là vidū), lokavidū (người biết thế gian). 39. විතො ඤාතො 39. (Sau) vi và ñā. විපුබ්බා ඤාඉච්ච+ස්මා කූ හොති කත්තරි. විජානාතීති විඤ්ඤූ. Sau căn ñā có tiền tố vi, hậu tố kū được dùng trong nghĩa tác nhân. Vijānātīti viññū (người biết rõ là viññū). 40. කම්මා 40. (Sau) nghiệp cách (kamma). කම්මතො පරා ඤාඉච්ච+ස්මා කූ හොති කත්තරි. සබ්බං ජානාතීති සබ්බඤ්ඤූ. එවං මත්තඤ්ඤූ, ධම්මඤ්ඤූ, අත්ථඤ්ඤූ කාලඤ්ඤූ, කතඤ්ඤූ ඉච්චාදි. (භික්ඛූති පන ‘‘භරාදි’’ ණ්වාදිසුත්තෙන සිද්ධං). Sau một từ ở nghiệp cách, hậu tố kū được dùng với căn ñā trong nghĩa tác nhân. Sabbaṃ jānātīti sabbaññū (người biết tất cả là sabbaññū). Tương tự: mattaññū, dhammaññū, atthaññū, kālaññū, kataññū, v.v. (Còn từ bhikkhū thì được hình thành bởi quy tắc bharādi với các hậu tố như ṇvu). 41. ක්වචණ 41. Đôi khi (dùng hậu tố) aṇa. කම්මතො පරා ක්‍රියත්ථා ක්වචි අණ හොති කත්තරි. කුම්භං කරොතීති කුම්භකාරො, අමාදිසමාසො. ඉත්ථියං කුම්භකාරී. එවං කම්මකාරො, මාසාකාරො, කට්ඨකාරො, රථකාරො සුවණ්ණකාරො[Pg.273], සුත්තකාරො, වුත්තිකාරො, ටීකාකාරො. සරං ලුනාතීති සරලාවොති ඔ+අවාදෙසා. මන්තෙ අජ්ඣායතීති මන්ථජ්ඣායො, ඉ=අජ්ඣෙනගතීසු, අධිපුබ්බො, එ+අයාදෙසා, අධිනො ඉස්ස යකාර+චවග්ගාදයො ච. Sau một từ ở nghiệp cách, từ một căn chỉ hành động, hậu tố aṇa đôi khi được dùng trong nghĩa tác nhân. Kumbhaṃ karotīti kumbhakāro (người làm nồi là kumbhakāro), đây là hợp từ amādi. Ở nữ tính là kumbhakārī. Tương tự: kammakāro, māsākāro, kaṭṭhakāro, rathakāro, suvaṇṇakāro, suttakāro, vuttikāro, ṭīkākāro. Saraṃ lunātīti saralāvo (người cắt cỏ lau là saralāvo), do o biến thành ava. Mante ajjhāyatīti manthajjhāyo (người tụng chú là manthajjhāyo), căn i trong nghĩa học tập, có tiền tố adhi, e biến thành ay, i của adhi thành y và có các biến đổi như cavagga. බහුලාධිකාරා ඉහ න හොති ‘‘ආදිච්චං පස්සති, හිමවන්තං සුණොති, ගාමං ගච්ඡති’’. ක්වචීති කිං, කම්මකරො, එත්ථ අපච්චයො. Do quyền hạn của nguyên tắc bahula (đa dạng), nó không xảy ra ở đây: ‘ādiccaṃ passati’ (thấy mặt trời), ‘himavantaṃ suṇoti’ (nghe về Hy-mã-lạp sơn), ‘gāmaṃ gacchati’ (đi đến làng). Tại sao lại nói ‘đôi khi’ (kvaci)? (Ví dụ) kammakaro, ở đây là hậu tố a. 42. ගමා රූ 42. (Sau căn) gam, (dùng hậu tố) rū. කම්මතො පරා ගමා රූ හොති කත්තරි. රානුබන්ධත්තා අමභාගලොපො. වෙදං ගච්ඡතීති වෙදගූ, එවං පාරගූ. Sau một từ ở nghiệp cách, từ căn gam, hậu tố rū được dùng trong nghĩa tác nhân. Do có chỉ tố r, phần am (của gam) bị lược bỏ. Vedaṃ gacchatīti vedagū (người đã thông suốt Vệ-đà là vedagū), tương tự là pāragū (người đã đến bờ kia). සාමඤ්ඤවිධානතො සීලාදීසුපි හොති. භවපාරං ගච්ඡති සීලෙනාති භවපාරගූ. අන්තගමනසීලො අන්තගූ, එවං අද්ධගූ. Theo quy tắc chung, nó cũng xảy ra với các từ như sīla. Bhavapāraṃ gacchati sīlenāti bhavapāragū (người đến bờ kia của sự tồn tại bằng giới hạnh là bhavapāragū). Antagamanasīlo antagū (người có tính đi đến tận cùng là antagū), tương tự là addhagū (người đi đường). 43. සමාන+ඤ්ඤ+භවන්ත+යාදිතූ+පමානා දිසා කම්මෙ රී+රික්ඛ+කා 43. Sau samāna, añña, bhavanta, các từ bắt đầu bằng ya, tu, và các từ so sánh, từ căn dis trong nghĩa đối tượng, (dùng các hậu tố) rī, rikkha, kā. සමානාදීහි යාදීහි චො+පමානෙහි පරා දිසා කම්මකාරකෙ රී+රික්ඛ+කා හොන්ති. ‘‘ස්‍යාදි ස්‍යාදිනෙ+කත්ථං’’ති සමාසෙ ‘‘රානුබන්ධෙ+න්තසරාදිස්සා’’ති දිසස්ස ඉසභාගලොපෙ ‘‘රීරික්ඛකෙසූ’’ති සමානස්ස සාදෙසෙ ච සමානො විය දිස්සතීති සදී, සදික්ඛො. කෙ – ‘‘න තෙ කානුබන්ධනාගමෙසූ’’ති එත්තාභාවො, සදිසො. Sau các từ samāna v.v., ya v.v., và các từ so sánh, từ căn dis trong nghĩa đối tượng, các hậu tố rī, rikkha, kā được dùng. Trong hợp từ, theo quy tắc ‘Syādi...’, phần isa của disa bị lược bỏ khi có chỉ tố r, và theo quy tắc ‘rīrikkhakesu’, samāna được thay bằng sa. Samāno viya dissatīti sadī, sadikkho (người trông giống như người ngang bằng là sadī, sadikkho). Khi có hậu tố ka – theo quy tắc ‘na te kānubandhanāgamesu’, không có nguyên âm e, (nên thành) sadiso. 125. සමානා රො රී+රික්ඛ+කෙසු 125. (Sau) samāna, (d của dis) thành ra (một cách tùy chọn) (khi có các hậu tố) rī, rikkha, ka. සමානසද්දතො [Pg.274] පරස්ස දිසස්ස ර හොති වා රී+රික්ඛ+කෙසූති පක්ඛෙ දස්ස රාදෙසෙ සරී, සරික්ඛො, සරිසො. Sau từ samāna, d của disa được tùy chọn thay bằng ra khi có các hậu tố rī, rikkha, ka. Trong trường hợp tùy chọn, khi d được thay bằng ra, (các dạng là) sarī, sarikkho, sariso. 3,86. සබ්බාදීන+මා 3,86. (Nguyên âm cuối) của sabbādi (sabba v.v.) (thành) ā. රී+රික්ඛ+කෙසු සබ්බාදීන+මා හොති. අඤ්ඤො විය දිස්සතීති අඤ්ඤාදී, අඤ්ඤාදික්ඛො, අඤ්ඤාදිසො. Khi có các hậu tố rī, rikkha, ka, (nguyên âm cuối) của sabbādi (sabba v.v.) trở thành ā. Añño viya dissatīti aññādī, aññādikkho, aññādiso (người trông giống như người khác là aññādī, aññādikkho, aññādiso). 3,87. න්ත+කි+මි+මානං ටා+කී+ටී 3,87. bhavanta, kiṃ, ima (thành) ṭā, kī, ṭī. රී+රික්ඛ+කෙසු න්ත+කිං+ඉමසද්දානං ටා+කී+ටී හොන්ති යථාක්කමං. ටකාරා සබ්බාදෙසත්ථා. භවාදී භවාදික්ඛො භවාදිසො, කීදී කීදික්ඛො කීදිසො, අයමිව දිස්සතීති ඊදී ඊදික්ඛො ඊදිසො. ආකාරෙ යාදී යාදික්ඛො යාදිසො, ත්‍යාදී ත්‍යාදික්ඛො ත්‍යාදිසො ඉච්චාදි. Khi có các hậu tố rī, rikkha, ka, các từ bhavanta, kiṃ, ima lần lượt trở thành ṭā, kī, ṭī. Chữ ṭ có nghĩa là thay thế toàn bộ. Bhavādī, bhavādikkho, bhavādiso (giống như ngài); kīdī, kīdikkho, kīdiso (giống như cái gì?); ayamiva dissatīti īdī, īdikkho, īdiso (người trông giống như người này là īdī, īdikkho, īdiso). Trong trường hợp có ā: yādī, yādikkho, yādiso (giống như cái nào); tyādī, tyādikkho, tyādiso (giống như cái đó), v.v. 3,88. තුම්හාම්හානං තාමෙ+කස්මිං 3,88. tumha và amha (thành) tā và mā trong số ít. රී+රික්ඛ+කෙසු තුම්හාම්හානං තාමා හොන්තෙ+කස්මිං යථාක්කමං. ත්වං විය දිස්සති, අයං විය දිස්සතීති තාදී මාදී ඉච්චාදි. එකස්මින්ති කිං, තුම්හාදිසො අම්හාදිසො. Khi có các hậu tố rī, rikkha, ka, tumha và amha lần lượt trở thành tā và mā trong số ít. Tvaṃ viya dissati (trông giống như bạn) [thành tādī], ahaṃ viya dissati (trông giống như tôi) [thành mādī], v.v. Tại sao lại nói ‘trong số ít’? (Bởi vì trong số nhiều là) tumhādiso (giống như các bạn), amhādiso (giống như chúng tôi). 3,89. තං+ම+මඤ්ඤත්‍ර 3,89. taṃ và maṃ ở nơi khác. රීරික්ඛකන්තතො+ඤ්ඤස්මිං උත්තරපදෙ තුම්හාම්හාන+මෙකස්මිං තං+මං හොන්ති යථාක්කමං. ත්වං දීපො එසං, අහං දීපො එසංති අඤ්ඤපදත්ථෙ තංදීපා මංදීපා. ත්වං සරණ+මෙසං, අහං සරණ+ මෙසන්ති [Pg.275] තංසරණා මංසරණා. තයා යොගො තය්‍යොගො, මයා යොගො මය්‍යොගොති අමාදිසමාසෙ නිග්ගහීතලොපො. Khi có một từ theo sau khác với từ kết thúc bằng rī, rikkha, ka, tumha và amha trong số ít lần lượt trở thành taṃ và maṃ. Trong nghĩa của từ khác (hợp từ bahubbīhi), Tvaṃ dīpo esaṃ (bạn là hòn đảo của họ) và ahaṃ dīpo esaṃ (tôi là hòn đảo của họ) thành taṃdīpā, maṃdīpā. Tvaṃ saraṇaṃ esaṃ (bạn là nơi nương tựa của họ) và ahaṃ saraṇaṃ esaṃ (tôi là nơi nương tựa của họ) thành taṃsaraṇā, maṃsaraṇā. Tayā yogo tayyogo (liên hệ với bạn là tayyogo), mayā yogo mayyogo (liên hệ với tôi là mayyogo); trong hợp từ amādi, niggahīta bị lược bỏ. 3,90. වෙ+තස්සෙ+ට 3,90. etassa (thành) eṭa một cách tùy chọn. රී+රික්ඛ+කෙසු එතස්ස එට වා හොති. එදී එතාදී, එදික්ඛො එතාදික්ඛො, එදිසො එතාදිසො. Khi có các hậu tố rī, rikkha, ka, etassa tùy chọn trở thành eṭa. (Các dạng là) edī hoặc etādī, edikkho hoặc etādikkho, ediso hoặc etādiso. 44. භාවකාරකෙ ස්ව+ඝණ ඝ කා 44. Trong nghĩa tác động (bhāva) và tác nhân (kāraka), (dùng các hậu tố) a, ghaṇa, gha, kā. භාවෙ කාරකෙ ච ක්‍රියත්ථා අ ඝණ ඝ කා හොන්ති බහුලං. Trong nghĩa tác động (bhāva) và tác nhân (kāraka), từ các căn chỉ hành động, các hậu tố a, ghaṇa, gha, kā được dùng một cách đa dạng. අපච්චයො-පග්ගණ්හනං පග්ගහො, එවං නිග්ගහො, ධම්මං ධාරෙතීති ධම්මධරො, එවං විනයධරො. තථා තං කරොතීති තක්කරො, ද්විත්තං. එවං හිතකරො, දිවසකරො, දිනකරො, දිවාකරො, නිසාකරො, ධනුං ගණ්හීති ධනුග්ගහො. එවං කවචග්ගහො. දද=දානෙ, සබ්බකාමං දදාතීති සබ්බකාමදදො, සබ්බදදො. ආතො ‘‘පරොක්ඛායඤ්චා’’ති චග්ගහණෙන ද්විත්තෙ ‘‘රස්සො පුබ්බස්සා’’ති රස්සෙ ච අන්නං දදාතීති අන්නදදො, එවං ධනදො. සංපුබ්බො ධා=ධාරණෙ, සබ්බං සන්ධහතීති සබ්බසන්ධො. නී=පාපනෙ, විපුබ්බො, විනෙසි විනෙති විනෙස්සති එතෙන එත්ථාති වා විනයො, එ+අයාදෙසා. නයනං නයො. සි=සෙවායං, නිපුබ්බො, නිස්සීයතීති නිස්සයො. සි=සයෙ, අනුසයි අනුසෙති අනුසෙස්සතීති අනුසයො. ඉ=ගතිම්හි, පතිපුබ්බො, පටිච්ච එතස්මා ඵල+මෙතීති පච්චයො. සං+උපුබ්බො, දාගමෙ සමුදයො[Pg.276]. චි=චයෙ, විනිච්ඡයතෙ+නෙන විනිච්ඡයනං වා විනිච්ඡයො, ‘‘නිතො චිස්ස ඡො’’ති චිස්ස ඡො. උච්චයනං උච්චයො, සංචයො. ඛි=ඛයෙ, ඛයනං ඛයො. ජි=ජයෙ, විජයනං විජයො, ජයො. කී=දබ්බවිනීමයෙ, වික්කයනං වික්කයො, කයො. ලී=සිලෙසනෙ, අල්ලීයන්ති එත්ථාති ආලයො, ලයො. (ඉවණ්ණන්තා). Hậu tố a: paggaṇhanaṃ (sự nỗ lực) là paggaho, tương tự niggaho (sự chế ngự). Dhammaṃ dhāretīti dhammadharo (người hộ trì Pháp là dhammadharo), tương tự vinayadharo (người hộ trì Luật). Tương tự, taṃ karotīti takkaro (người làm việc đó là takkaro), có sự lặp đôi (phụ âm). Tương tự hitakaro (người làm điều lợi ích), divasakaro (mặt trời), dinakaro (mặt trời), divākaro (mặt trời), nisākaro (mặt trăng). Dhanuṃ gaṇhīti dhanuggaho (người cầm cung là dhanuggaho). Tương tự kavacaggaho (người mang áo giáp). Căn dada trong nghĩa cho. Sabbakāmaṃ dadātīti sabbakāmadado (người cho mọi dục vọng là sabbakāmadado), sabbadado (người cho tất cả). Từ căn ā (dā), do chữ ca trong quy tắc ‘parokkhāyañcā’ nên có sự lặp đôi, và do quy tắc ‘rasso pubbassā’ nên nguyên âm trước được rút ngắn, annaṃ dadātīti annadado (người cho thức ăn là annadado), tương tự dhanado (người cho của cải). Căn dhā có tiền tố saṃ, trong nghĩa giữ gìn, sabbaṃ sandhahatīti sabbasandho (người kết nối tất cả là sabbasandho). Căn nī (dẫn dắt), có tiền tố vi, vinesi vineti vinessati etena etthāti vā vinayo (cái mà nhờ đó hay nơi đó người ta được huấn luyện, là vinayo, tức là Luật), do e biến thành ay. Nayanaṃ (sự dẫn dắt) là nayo (phương pháp). Căn si (phục vụ), có tiền tố ni, nissīyatīti nissayo (cái được nương tựa là nissayo, tức là sự y chỉ). Căn si (nằm), anusayi anuseti anusessatīti anusayo (cái ngủ ngầm là anusayo, tức là tùy miên). Căn i (đi), có tiền tố paṭi, paṭicca etasmā phalaṃ etīti paccayo (cái mà quả phát sinh từ đó, duyên vào đó, là paccayo, tức là duyên). Có tiền tố saṃ và u, và gia tố d, thành samudayo (sự tập khởi). Căn ci (chất đống, thẩm xét), vinicchayate anena vinicchayanaṃ vā vinicchayo (cái mà nhờ đó người ta phán quyết, hay sự phán quyết, là vinicchayo, tức là sự quyết định), do quy tắc ‘nito cissa cho’, c thành ch. Uccayanaṃ (sự tích lũy) là uccayo (sự tích lũy), saṃcayo (sự tích tập). Căn khi (hủy diệt), khayanaṃ (sự hủy diệt) là khayo (sự đoạn tận). Căn ji (chiến thắng), vijayanaṃ (sự chiến thắng) là vijayo (chiến thắng), jayo (chiến thắng). Căn kī (trao đổi vật phẩm), vikkayanaṃ (sự bán) là vikkayo (sự bán), kayo (sự mua). Căn lī (bám víu), allīyanti etthāti ālayo (nơi người ta bám víu là ālayo, tức là trú xứ, ái luyến), layo (sự bám víu). (Đây là các căn kết thúc bằng nguyên âm i). ආසුණන්තීති අස්සවා, ආස්ස රස්සො. පටිස්සවනං පටිස්සවො. සු=පස්සවනෙ, ආභවග්ගා සවන්තීති ආසවා. රු=සද්දො රවතීති රවො. භවතීති භවො. පභවති එතස්මාති පභවො. ලූ=ඡෙදනෙ, ලවනං ලවො. (උවණ්ණන්තා). Āsuṇantīti assavā, ā được rút ngắn. Paṭissavanaṃ là paṭissavo. Căn su có nghĩa là tuôn chảy, ābhavaggā savantīti āsavā (chúng tuôn chảy cho đến cõi hữu sắc), do đó có āsavā. Căn ru có nghĩa là âm thanh, ravatīti ravo (nó kêu lên), do đó có ravo. Bhavatīti bhavo (nó hiện hữu), do đó có bhavo. Pabhavati etasmāti pabhavo (nó phát sinh từ đây), do đó có pabhavo. Căn lū có nghĩa là cắt, lavanaṃ là lavo. (Các từ kết thúc bằng nguyên âm u). චර=චරණෙ, සංචරණං සංචරො. දර=විදාරණෙ, ආදරනං ආදරො. ආගච්ඡති ආගමනංති වා ආගමො. සප්ප=ගමනෙ, සප්පතීති සප්පො. දිබ්බතීති දෙවො. පක්කමනං පක්කමතීති වා පක්කමො, එවං වික්කමො. චර=චරණෙ, වනං චරතීති වනචරො. කාමො අවචරති එත්ථාති කාමාවචරො ලොකො, කාමාවචරා පඤ්ඤා, කාමාවචරං චිත්තං. ගාවො චරන්ති එත්ථාති ගොචරො. පාදෙන පිවතීති පාදපො. එවං කච්ඡපො. සිරස්මිං රුහතීති සිරොරුහො, මනාදිත්තා ඔ. ගුහායං සයතීති ගුහාසයං චිත්තං, එවං කුච්ඡිසයා වාතා. පබ්බතෙ තිට්ඨතීති පබ්බතට්ඨො පුරිසො, පබ්බතට්ඨා නදී, පබ්බතට්ඨං භස්මං. එවං ථලට්ඨං ජලට්ඨං. Căn cara có nghĩa là đi lại, saṃcaraṇaṃ là saṃcaro. Căn dara có nghĩa là xé rách, ādaranaṃ là ādaro. Āgacchati hay āgamanaṃ là āgamo. Căn sappa có nghĩa là đi, sappatīti sappo (nó bò), do đó có sappo. Dibbatīti devo (vị ấy tỏa sáng), do đó có devo. Pakkamanaṃ hay pakkamati là pakkamo, tương tự là vikkamo. Căn cara có nghĩa là đi lại, vanaṃ caratīti vanacaro (người đi trong rừng). Kāmo avacarati etthāti kāmāvacaro loko (dục giới là nơi dục di chuyển), kāmāvacarā paññā (trí tuệ dục giới), kāmāvacaraṃ cittaṃ (tâm dục giới). Gāvo caranti etthāti gocaro (nơi bò ăn cỏ). Pādena pivatīti pādapo (nó uống bằng chân/rễ). Tương tự là kacchapo. Sirasmiṃ ruhatīti siroruho (nó mọc trên đầu), do nhóm manādi nên có o. Guhāyaṃ sayatīti guhāsayaṃ cittaṃ (tâm nằm trong hang), tương tự kucchisayā vātā (gió nằm trong bụng). Pabbate tiṭṭhatīti pabbataṭṭho puriso (người đàn ông đứng trên núi), pabbataṭṭhā nadī (con sông trên núi), pabbataṭṭhaṃ bhasmaṃ (tro trên núi). Tương tự thalaṭṭhaṃ (trên cạn) và jalaṭṭhaṃ (dưới nước). කිච්ඡත්ථෙ දුම්හි අකිච්ඡත්ථෙ සු+ඊසං+සුඛ උපපදෙසු-දුක්ඛෙන කරීයති කරණං වා දුක්කරං. එවං දුස්සයො, දුක්ඛෙන භරීයතීති දුබ්භරො මහිච්ඡො. එවං දුරක්ඛං චිත්තං, දුද්දසො ධම්මො, දුරනුබොධො ධම්මො. ඊසං සයතීති ඊසංසයො, එවං [Pg.277] සුඛසයො. ඊසං කරීයතීති ඊසක්කරං කම්මං. සුඛෙන කරීයතීති සුකරං පාපං බාලෙන. එවං සුභරො අප්පිච්ඡො, සුදස්සං පරවජ්ජං, සුබොධ+මිච්චාදි. සබ්බත්ථ පාදිඅමාදිසමාසා. Khi du có nghĩa là khó khăn, và các tiếp đầu ngữ su, īsaṃ, sukha có nghĩa là dễ dàng: dukkhena karīyati hay karaṇaṃ là dukkaraṃ (khó làm). Tương tự dussayo, dukkhena bharīyatīti dubbharo mahiccho (người có nhiều mong muốn thì khó nuôi dưỡng). Tương tự durakkhaṃ cittaṃ (tâm khó hộ trì), duddaso dhammo (pháp khó thấy), duranubodho dhammo (pháp khó giác ngộ). Īsaṃ sayatīti īsaṃsayo, tương tự sukhasayo. Īsaṃ karīyatīti īsakkaraṃ kammaṃ (việc dễ làm). Sukhena karīyatīti sukaraṃ pāpaṃ bālena (việc ác dễ làm bởi kẻ ngu). Tương tự subharo appiccho (người ít mong muốn thì dễ nuôi dưỡng), sudassaṃ paravajjaṃ (lỗi người khác dễ thấy), subodha, v.v. Tất cả đều là các hợp từ bắt đầu bằng pādi. ඝණ-භවතීති භාවො, ඔ+ආවාදෙසා. අය=ඉති දණ්ඩකධාතු, අයති ඉතොති ආයො, ආහරතීති ආහාරො. උපහනතීති උපඝාතො, ‘‘හනස්ස ඝාතො ණානුබන්ධෙ’’ති ඝාතාදෙසො. රඤ්ජතීති රාගො, ‘‘කගා චජානං ඝානුබන්ධෙ’’ති ජස්ස ගො. රඤ්ජන්ති අනෙනාති රාගො. ‘‘අස්සා ණානුබන්ධෙ’’ති ආ, පජ්ජතෙ+නෙනාති පාදො. තුද=බ්‍යථනෙ, පතුජ්ජතෙ+නෙනාති පතොදො. ජරීයති අනෙනාති ජාරො, එවං දාරො. භජීයතීති භාගො. එවං භාරො. ලබ්භතීති ලාභො. වි+ඔපුබ්බො, වොහරීයතීති වොහාරො. දිය්‍යතීති දායො, යුක. විහඤ්ඤති එතස්මාති විඝාතො. විහරන්ති එත්ථාති විහාරො. ආරමන්ති එතස්මින්ති ආරාමො. පචනං වා පාකො, චස්ස කො. චජනං චාගො. යජනං යාගො. රජනං රාගො. Hậu tố ghaṇa: bhavatīti bhāvo, o được thay thế bằng āva. Căn aya là một daṇḍakadhātu, ayati itoti āyo, āharatīti āhāro. Upahanatīti upaghāto, ghāta thay thế cho hana theo quy tắc "hanassa ghāto ṇānubandhe". Rañjatīti rāgo, j trở thành g theo quy tắc "kagā cajānaṃ ghānubandhe". Rañjanti anenāti rāgo. ā theo quy tắc "assā ṇānubandhe", pajjate anenāti pādo. Căn tuda có nghĩa là làm phiền, patujjate anenāti patodo. Jarīyati anenāti jāro, tương tự dāro. Bhajīyatīti bhāgo. Tương tự bhāro. Labbhatīti lābho. Với tiếp đầu ngữ vi và o, voharīyatīti vohāro. Diyyatīti dāyo, với sự thêm vào yuk. Vihaññati etasmāti vighāto. Viharanti etthāti vihāro. Āramanti etasminti ārāmo. Hay pacanaṃ là pāko, c trở thành k. Cajanaṃ là cāgo. Yajanaṃ là yāgo. Rajanaṃ là rāgo. 127. අන+ඝණස්වා+පරීහි ළො 127. Sau ā và pari, hậu tố ḷo thay cho ana và ghaṇa. ආ+පරීහි පරස්ස දහස්ස ළො හොත+න+ඝණසු. පරිදහනං පරිළාහො. එවං දාහො. භඤ්ජනං සඞ්ගො. එවං සඞ්ගො. සංඛරනං සංඛාරො, ‘‘කරොතිස්ස ඛො’’ති කස්ස ඛො. එවං පරික්ඛාරො. ‘‘පුරස්මා’’ති කරස්ස ඛො, පුරෙක්ඛාරො, එත්තං තදමිනාදිපාඨා. එවං උපකාරො, ගාහො. Sau các tiếp đầu ngữ ā và pari, hậu tố ḷo được dùng cho căn dah thay cho ana và ghaṇa. Paridahanaṃ là pariḷāho. Tương tự dāho. Bhañjanaṃ là saṅgo. Tương tự saṅgo. Saṃkharanaṃ là saṃkhāro, ka của karoti trở thành kha theo quy tắc "karotissa kho". Tương tự parikkhāro. ka của kara trở thành kha theo quy tắc "purasmā", do đó có purekkhāro, điều này theo cách đọc của tadaminādi. Tương tự upakāro, gāho. ඝ-වචතීති [Pg.278] වකො. සිච=පග්ඝරණෙ, සෙචනං සෙකො. එවං සොකො, එඔවුද්ධියො. යුඤ්ජනං යොගො. Hậu tố gha: vacatīti vako. Căn sica có nghĩa là rưới, secanaṃ là seko. Tương tự soko, e và o là các nguyên âm vuddhi. Yuñjanaṃ là yogo. ක-පී=තප්පනෙ, පීනෙතීති පීයො, කානුබන්ධත්තා න වුද්ධි, ‘‘යුවණ්ණාන+මියඞුවඞ සරෙ’’ති ඉයඞ. ඛිප=පෙරණෙ, ඛිපතීති ඛිපො. භුඤ්ජන්ත්‍ය+නෙනාති භුජො. යුධ=සම්පහාරෙ ආයුජ්ඣන්ති අනෙනාති ආයුධං. Hậu tố ka: Căn pī có nghĩa là làm hài lòng, pīnetīti pīyo, do có chỉ tố ka nên không có vuddhi, iyaṅ thay thế theo quy tắc "yuvaṇṇāna+miyaṅuvaṅa sare". Căn khipa có nghĩa là ném, khipatīti khipo. Bhuñjantya anenāti bhujo. Căn yudha có nghĩa là chiến đấu, āyujjhanti anenāti āyudhaṃ. 45. දාධාත්වි 45. Hậu tố i sau các căn dā và dhā. දාධාතො බහුල+මි හොති භාවකාරකෙසු. දා=දානෙ, ආදියතීතිආදි. එවං උපාදි. ධා=ධාරණෙ, උදකං දධාතීති උදධි, ‘‘සඤ්ඤාය+මුදො+දකස්සා’’ති උදකස්ස උදාදෙසො. ජලං ධියතෙ අස්මින්ති ජලධි. වාලානි ධීයන්ති අස්මින්ති වාලධි. සන්ධීයති සන්ධාතීති වා සන්ධි. ධීයතීති ධි. විධීයති විධාති විධානං වා විධි. සම්මා සමං වා චිත්තං ආදධාතීති සමාධි. Sau các căn dā và dhā, hậu tố i thường được dùng với nghĩa hành động hoặc tác nhân. Căn dā có nghĩa là cho, ādiyatīti ādi. Tương tự upādi. Căn dhā có nghĩa là giữ, udakaṃ dadhātīti udadhi, udaka trở thành uda theo quy tắc "saññāya+mudo+dakassā". Jalaṃ dhiyate asminti jaladhi. Vālāni dhīyanti asminti vāladhi. Sandhīyati hay sandhāti là sandhi. Dhīyatīti dhi. Vidhīyati, vidhāti hay vidhānaṃ là vidhi. Sammā hay samaṃ cittaṃ ādadhātīti samādhi. 46. වමාදීහ්‍ය+ථු 46. Hậu tố athu sau các căn vam, v.v. වමාදීහි භාවකාරකෙස්ව+ථු හොති. වම=උග්ගිරණෙ, වමනං වමීයතීති වා වමථු. වෙප+කම්ප=චලනෙ, වෙපනං වෙපථු. Sau các căn vam, v.v., hậu tố athu được dùng với nghĩa hành động hoặc tác nhân. Căn vama có nghĩa là nôn mửa, vamanaṃ hay vamīyati là vamathu. Các căn vepa và kampa có nghĩa là rung động, vepanaṃ là vepathu. 47. ක්වි 47. Hậu tố kvi. ක්‍රියත්ථා ක්වි හොති බහුලං භාවකාරකෙසු. කකාරො කානුබන්ධකාරියත්ථො. Sau các căn chỉ hành động, hậu tố kvi thường được dùng với nghĩa hành động hoặc tác nhân. Chữ ka có chức năng của một chỉ tố ka. 159. ක්විස්ස 159. Sự lược bỏ kvi. ක්‍රියත්ථා [Pg.279] පරස්ස ක්විස්ස ලොපො හොති. සම්භවතීති සම්භූ. එවං විභවතීති විභූ, අභිභූ, සයම්භූ. තථා ධු=කම්පනෙ, සන්ධුනාතීති සන්ධු. විභාතීති විභා. පභාතීති පභා. සංගම්ම භාසන්ති එත්ථාති සභා, ‘‘ක්විම්හි ලොපො+න්තබ්‍යඤ්ජනස්සා’’ති අන්තබ්‍යඤ්ජනස්ස ලොපො. භුජෙන ගච්ඡතීති භුජගො. එවං උරගො. තුරං=සීඝං ගච්ඡතීති තුරඞ්ගො. ඛෙන ගච්ඡතීති ඛගො. විහායසෙ ගච්ඡතීති විහගො, තදමිනාදිපාඨා විහාදෙසො. න ගච්ඡතීති නගො. එවං අගො, ‘‘නගො වා+ප්පාණිනී’’ති විකප්පෙන නඤසමාසෙ ටාදෙසනිසෙධො. ජන=ජනනෙ, කම්මතො ජාතොති කම්මජො, අමාදිසමාසො, කම්මජො විපාකො, කම්මජා පටිසන්ධි, කම්මජං රූපං. එවං චිත්තජං, උතුජං, ආහාරජං. අත්තජො පුත්තො, වාරිම්හි ජාතො වාරිජො. එවං ථලජො. පඞ්කජං. ජලජං. අණ්ඩජං. සරසිජං, උපපදසමාසෙ බහුලංවිධානා විභත්‍යලොපෙ ‘‘මනාදීහී’’තිආදිනා සිආදෙසො. ද්වික්ඛත්තුං ජාතො ද්විජො, ‘‘තදමිනා’’ දිනා ක්ඛත්තුංලොපො. පච්ඡා ජාතො අනුජො. සඤ්ජානාතීති සඤ්ඤා. පජානාතීති පඤ්ඤා. එවං පතිට්ඨාතීති පතිට්ඨා. ඣා=චින්තායං, පරසම්පත්තිං අභිජ්ඣායතීති අභිජ්ඣා. හිතෙසිතං උපට්ඨාපෙත්වා ඣායතීති උපජ්ඣා. සො එව උපජ්ඣායො, ‘‘සකත්ථෙ’’ති යො. සම්මා ඣායන්ති එත්ථාති සංඣා. ක්විදන්තා ධාත්වත්ථං න ජහන්ති, ලිඞ්ගත්ථං පටිපාදයන්ති. Sau căn mang nghĩa hành động, tiếp vị ngữ kvi bị xóa bỏ. Sambhavatīti là sambhū. Tương tự vibhavatīti là vibhū, abhibhū, sayambhū. Cũng vậy, từ căn dhu = rung động, sandhunātīti là sandhu. Vibhātīti là vibhā. Pabhātīti là pabhā. Saṃgamma bhāsanti etthāti là sabhā, theo quy tắc ‘‘kvimhi lopo+ntabyañjanassā’’, phụ âm cuối bị xóa bỏ. Bhujena gacchatīti là bhujago. Tương tự là urago. Turaṃ=sīghaṃ gacchatīti là turaṅgo. Khena gacchatīti là khago. Vihāyase gacchatīti là vihago, theo nhóm tadaminādi, có sự biến đổi thành vihā. Na gacchatīti là nago. Tương tự là ago, theo quy tắc ‘‘nago vā+ppāṇinī’’, trong hợp từ naña, việc biến đổi thành ṭa bị tùy ý cấm. Jana = sanh ra, kammato jātoti là kammajo, là hợp từ amādi, kammajo vipāko, kammajā paṭisandhi, kammajaṃ rūpaṃ. Tương tự cittajaṃ, utujaṃ, āhārajaṃ. Attajo putto, vārimhi jāto là vārijo. Tương tự thalajo. Paṅkajaṃ. Jalajaṃ. Aṇḍajaṃ. Sarasijaṃ, trong hợp từ upapada, do quy định rộng rãi, biến cách bị xóa bỏ, theo quy tắc ‘‘manādīhī’’ v.v... có sự biến đổi thành si. Dvikkhattuṃ jāto là dvijo, theo quy tắc ‘‘tadaminā’’ v.v... kkhattuṃ bị xóa bỏ. Pacchā jāto là anujo. Sañjānātīti là saññā. Pajānātīti là paññā. Tương tự patiṭṭhātīti là patiṭṭhā. Jhā = suy tư, parasampattiṃ abhijjhāyatīti là abhijjhā. Hitesitaṃ upaṭṭhāpetvā jhāyatīti là upajjhā. Chính vị ấy là upajjhāyo, theo quy tắc ‘‘sakatthe’’, có tiếp vị ngữ yo. Sammā jhāyanti etthāti là saṃjhā. Các từ có tiếp vị ngữ kvi không từ bỏ nghĩa của căn, mà diễn đạt ý nghĩa của giới tính. 48. අනො 48. Ano ක්‍රියත්ථා [Pg.280] භාවකාරකෙසු අනො හොති. නන්ද=සමිද්ධියං, භාවෙ-නන්දියතෙ නන්දනං. කම්මෙ-අනන්දීයිත්ථ නන්දීයති නන්දීයිස්සති නන්දිතබ්බන්ති වා නන්දනං වනං. ගහනං ගහනීයං වා ගහණං, ‘‘තථනරා’’ දිනා නස්ස ණො. ගණ්හනං, නිග්ගහීතස්ස නො. චරිතබ්බං චරණං. භුයතෙ භවනං. හුයතෙ හවනං. රුන්ධිතබ්බං රුන්ධනං රොධනං වා. භුඤ්ජිතබ්බං භුඤ්ජනං භොජනං වා. බුජ්ඣිතබ්බං බුජ්ඣනං, ‘‘පදාදීනං ක්වචී’’ති යුක. බොධනං වා. සුති සුය්‍යති වා සවනං. පාපීයතීති පාපුණනං, ‘‘සකාපානං කුක+කූ’’ති යොගවිභාගා කුආගමෙ නාගමෙ ච තස්ස ණො ච. පාලීයතීති පාලනං ඉච්චාදි. Sau căn mang nghĩa hành động, trong nghĩa trạng thái và cách, có tiếp vị ngữ ano. Nanda = thịnh vượng, trong nghĩa trạng thái - nandiyate là nandanaṃ. Trong nghĩa đối cách - anandīyittha, nandīyati, nandīyissati hoặc nanditabban là nandanaṃ vanaṃ. Gahanaṃ hoặc gahanīyaṃ là gahaṇaṃ, theo quy tắc ‘‘tathanarā’’ v.v... n biến thành ṇo. Gaṇhanaṃ, n của niggahīta. Caritabbaṃ là caraṇaṃ. Bhuyate là bhavanaṃ. Huyate là havanaṃ. Rundhitabbaṃ là rundhanaṃ hoặc rodhanaṃ. Bhuñjitabbaṃ là bhuñjanaṃ hoặc bhojanaṃ. Bujjhitabbaṃ là bujjhanaṃ, theo quy tắc ‘‘padādīnaṃ kvacī’’, có yuka. Hoặc bodhanaṃ. Suti hoặc suyyati là savanaṃ. Pāpīyatīti là pāpuṇanaṃ, do sự phân chia quy tắc ‘‘sakāpānaṃ kuka+kū’’, có sự thêm vào ku và na, và n ấy biến thành ṇo. Pālīyatīti là pālanaṃ, v.v... කත්තරි-රජං හරතීති රජොහරණං තොයං. විජානාතීති විඤ්ඤාණං. ඝා=ගන්ධොපාදානෙ, ඝායතීති ඝානං. ඣා=චින්තායං, ඣායතීති ඣානං. කරොති අනෙනාති කාරණං, දීඝො. විආකරීයන්ති එතෙනාති බ්‍යාකරණං. පූරති+නෙනාති පූරණං. දීයතෙ+නෙනාති දානං. පමීයතෙ+නෙනාති පමාණං. වුච්චතෙ+නෙනාති වචනං. පනුදති පනුජ්ජතෙ+නෙනාති වා පනුදනං. සූද=පගරණෙ, සූදති සුජ්ජතෙ+නෙනාති වා සූදනො. සුණාති සුයතෙ+නෙනෙති වා සවනං. ලුයති ලුයතෙ+නෙනෙති වා ලවනං. එවං නයනං. පුනාති පුයතෙ+නෙනෙති වා පවනො. සමෙතීති සමණො සමනං වා. තථා භාවෙති භාවීයති එතායාති වා භාවනං. එවං පාචනං පාචාපනං ඉච්චාදි. ‘‘අන+සණස්වා පරීහි ළො’’ති ළො, ආළාහනං. Trong nghĩa chủ cách - rajaṃ haratīti là rajoharaṇaṃ toyaṃ. Vijānātīti là viññāṇaṃ. Ghā = ngửi mùi, ghāyatīti là ghānaṃ. Jhā = suy tư, jhāyatīti là jhānaṃ. Karoti anenāti là kāraṇaṃ, có sự trường hóa. Viākarīyanti etenāti là byākaraṇaṃ. Pūrati+nenāti là pūraṇaṃ. Dīyate+nenāti là dānaṃ. Pamīyate+nenāti là pamāṇaṃ. Vuccate+nenāti là vacanaṃ. Panudati hoặc panujjate+nenāti là panudanaṃ. Sūda = chảy ra, sūdati hoặc sujjate+nenāti là sūdano. Suṇāti hoặc suyate+neneti là savanaṃ. Luyati hoặc luyate+neneti là lavanaṃ. Tương tự nayanaṃ. Punāti hoặc puyate+neneti là pavano. Sametīti là samaṇo hoặc samanaṃ. Cũng vậy, bhāveti hoặc bhāvīyati etāyāti là bhāvanaṃ. Tương tự pācanaṃ, pācāpanaṃ, v.v... Theo quy tắc ‘‘Ana+saṇasvā parīhi ḷo’’, có ḷo, (như trong) āḷāhanaṃ. අධිකරණෙ-තිට්ඨති අසින්ති ඨානං. එවං සයනං, සෙනං වා ආසනං. අධිකරීයති එත්ථාති අධිකරණං. Trong nghĩa vị trí cách - tiṭṭhati asinti là ṭhānaṃ. Tương tự sayanaṃ, hoặc senaṃ, āsanaṃ. Adhikarīyati etthāti là adhikaraṇaṃ. සම්පදානාපාදානෙසු-සම්මා [Pg.281] පදීයතෙ යස්ස තං සම්පදානං. අපෙච්ච එතස්මා ආදදාතීති අපාදානං. බහුලාධිකාරා චලනාදීහිපි සීලසාධුධම්මෙසුපි අනො, චලති සීලෙනාති චලනො එවං ජලනො, කොධනො, කොපනො. මණ්ඩ=භුසනෙ, මණ්ඩෙති සීලෙනාති මණ්ඩනො. එවං භූසනො. ‘‘අඤ්ඤාත්‍රපී’’ති ඔකාරනිසෙධො. Trong nghĩa chỉ định cách và xuất xứ cách - sammā padīyate yassa là taṃ sampadānaṃ. Apecca etasmā ādadātīti là apādānaṃ. Do quyền hạn rộng rãi, sau các căn cala v.v... trong nghĩa thói quen, đức hạnh, v.v... cũng có ano, calati sīlenāti là calano, tương tự jalano, kodhano, kopano. Maṇḍa = trang sức, maṇḍeti sīlenāti là maṇḍano. Tương tự bhūsano. Theo quy tắc ‘‘Aññātrapī’’, việc biến đổi thành o bị cấm. 49. ඉත්ථිය+ම+ණ+ක්ති+ක+යක+යා ච 49. Trong giống cái, có các tiếp vị ngữ a, ṇa, kti, ka, yaka và yā ඉත්ථිලිඞ්ගෙ භාවෙ කාරකෙ ච ක්‍රියත්ථා අආදයො හොන්ති අනො ච බහුලං. Trong giống cái, trong nghĩa trạng thái và cách, sau căn mang nghĩa hành động, có các tiếp vị ngữ a v.v... và cũng thường có ano. අ-ජර=වයොහානියං, ජිරති ජිරණං වා ජරා. ‘‘ඉත්ථිය+ම+ත්වා’’ති ආපච්චයො. පටිසම්භිජ්ජතීති පටිසම්භිදා. පටිපජ්ජති එතායාති පටිපදා. එවං සම්පදා, ආපදා. උපාදීයතීති උපාදා. ඉක්ඛ+චක්ඛ=දස්සනෙ, උපඉක්ඛතීති උපෙක්ඛා. ‘‘යුවණ්ණාන+මෙඔ ලුත්තා’’ති එකාරො. චින්තනං චින්තා. සික්ඛ=විජ්ජොපාදානෙ, සික්ඛනං සික්ඛීයන්තීති වා සික්ඛා. එවං භික්ඛා. ඉච්ඡනං ඉච්ඡා. ‘‘ගමයමි’’ච්චාදිනා ච්ඡඞාදෙසො. පුච්ඡ=පුච්ඡනෙ, පුච්ඡනං පුච්ඡා. මිධ+මෙධ=සඞ්ගමෙ, අපඨිතධාතු, මෙධනං මෙධා. එවං ගුධ=පරිවෙඨනෙ, ගොධනං ගොධා. තිතික්ඛනං තිතික්ඛා. එවං වීමංසා, ජිගුච්ඡා, පිපාසා, පුත්තියා. ඊහනං ඊහා. A - jara = suy giảm tuổi tác, jirati hoặc jiraṇaṃ là jarā. Theo quy tắc ‘‘Itthiya+ma+tvā’’, có tiếp vị ngữ ā. Paṭisambhijjatīti là paṭisambhidā. Paṭipajjati etāyāti là paṭipadā. Tương tự sampadā, āpadā. Upādīyatīti là upādā. Ikkha+cakkha = thấy, upaikkhatīti là upekkhā. Theo quy tắc ‘‘Yuvaṇṇāna+meo luttā’’, có e. Cintanaṃ là cintā. Sikkha = tiếp thu học thuật, sikkhanaṃ hoặc sikkhīyanti là sikkhā. Tương tự bhikkhā. Icchanaṃ là icchā. Theo quy tắc ‘‘Gamayami’’ v.v... có sự biến đổi thành ccha. Puccha = hỏi, pucchanaṃ là pucchā. Midha+medha = hội hợp, là căn không được đọc, medhanaṃ là medhā. Tương tự gudha = quấn quanh, godhanaṃ là godhā. Titikkhanaṃ là titikkhā. Tương tự vīmaṃsā, jigucchā, pipāsā, puttiyā. Īhanaṃ là īhā. ණ-කරණං කාරා, ‘‘අස්සා ණානුබන්ධෙ’’ති ආ හොති, එව+මුපරිපි. හරණං හාරා මුත්තාවලි. තරණං තාරා, ධරණං ධාරා. අරණං ආරා. Ṇa - karaṇaṃ là kārā, theo quy tắc ‘‘assā ṇānubandhe’’, có ā, tương tự cho các trường hợp trên. Haraṇaṃ là hārā muttāvali. Taraṇaṃ là tārā, dharaṇaṃ là dhārā. Araṇaṃ là ārā. යථාකථඤ්චි සද්දම්හි, රුළ්හියා අත්ථනිච්ඡයො. Trong một từ được hình thành theo cách nào đó, việc xác định ý nghĩa là do quy ước. ක්ති-සම්භුවනං [Pg.282] සම්භුති. ‘‘න තෙ’’ච්චාදිනා න වුද්ධි. සවනං සුති. නයනං නයති එතායාති වා නීති. මඤ්ඤතීති මති, ‘‘ගමාදිරානං ලොපොන්තබ්‍යඤ්ජනස්සා’’ති ගමාදිත්තා නලොපො. ගමනං ගන්තබ්බාති වා ගති. උපහනනං උපහති. රමන්ති එතාය රමනං වා රති. තනනං තති. නියමනං නියති. භුඤ්ජනං භුත්ති. යුඤ්ජනං යුත්ති, පරරූපං. එවං සමාපජ්ජනං සමාපජ්ජතෙති සමාපත්ති. සම්පත්ති. යජ=දෙවපූජාසඞ්ගතිකරණදානෙසු, යජනං ඉට්ඨි, ‘‘යජස්ස යස්ස ටියී’’ති ටිආදෙසො, ‘‘පුච්ඡාදිතො’’ති තස්ස ඨො, පරරූපපඨමක්ඛරා ච. සාසනං සිට්ඨි, ‘‘සාසස්ස සිස වා’’ති සිස, සානන්තරස්ස තස්ස ඨො’’ති ඨාදෙසො. භෙදනං භිජ්ජතෙති වා භිත්ති. භජ=සෙවායං, භජනං භත්ති. තන=විත්ථාරෙ, තනොතීති තන්ති, නස්ස නිග්ගහීතාදි. Kti-sambhuvanaṃ là sambhuti. Do (quy tắc) ‘‘Na te’’ v.v... nên không có sự tăng âm. Savanaṃ là suti. Nayanaṃ hoặc nayati etāyāti là nīti. Maññatīti là mati, do thuộc nhóm gamādi theo (quy tắc) ‘‘gamādirānaṃ lopontabyañjanassā’’ nên na bị xóa. Gamanaṃ hoặc gantabbāti là gati. Upahananaṃ là upahati. Ramanti etāya hoặc ramanaṃ là rati. Tananaṃ là tati. Niyamanaṃ là niyati. Bhuñjanaṃ là bhutti. Yuñjanaṃ là yutti, có sự đồng hóa âm sau. Tương tự, samāpajjanaṃ hoặc samāpajjateti là samāpatti. Sampatti. Yaja= trong các nghĩa cúng dường chư thiên, giao hảo, thực hành, và bố thí; yajanaṃ là iṭṭhi, do (quy tắc) ‘‘yajassa yassa ṭiyī’’ nên ṭi được thay thế, do (quy tắc) ‘‘pucchādito’’ nên t của nó thành ṭh, và có sự đồng hóa với phụ âm đầu. Sāsanaṃ là siṭṭhi, do (quy tắc) ‘‘sāsassa sisa vā’’ nên (thành) sisa, do (quy tắc) ‘‘sānantarassa tassa ṭho’’ nên ṭh được thay thế. Bhedanaṃ hoặc bhijjateti là bhitti. Bhaja= trong nghĩa phục vụ, bhajanaṃ là bhatti. Tana= trong nghĩa trải rộng, tanotīti là tanti, na thành niggahīta v.v... ක-ගුහන්තී එත්ථාති ගුහා, ඔකාරනිවුත්ති. රුජතීති රුජා. මොදන්ති එතායාති මුදා නාම මුදිතා. Ka-guhantī etthāti là guhā, nguyên âm o bị loại bỏ. Rujatīti là rujā. Modanti etāyāti là mudā, gọi là muditā. යක-විද=ඤාණෙ, විදනං විදන්ති එතායාති වා විජ්ජා, දස්ස ජෙ පුබ්බරූපං. යජනං ඉජ්ජා, ටිආදෙසො. Yaka-vida= trong nghĩa là trí tuệ; vidanaṃ hoặc vidanti etāyāti là vijjā, d thành j và có sự đồng hóa âm trước. Yajanaṃ là ijjā, ṭi được thay thế. ය-සයන්ති එත්ථාති සෙය්‍යා, ද්විත්තං. අජ=වජ=ගමනෙ, සමජනං සමජන්ති එත්ථාති වා සමජ්ජා. පපුබ්බො, පබ්බජනං පබ්බජ්ජා. තවග්ගවරණා’’දිම්හි ‘‘චවග්ගබයඤා’’ති යොගවිභාගෙන වස්ස බෙ ද්විත්තං. ඌම්හි පරිචරණං පරිචරියා. ජාගරණං ජාගරියා. Ya-sayanti etthāti là seyyā, có sự điệp âm. Aja=vaja= trong nghĩa là đi; samajanaṃ hoặc samajanti etthāti là samajjā. Có tiếp đầu ngữ pa-, pabbajanaṃ là pabbajjā. Trong (quy tắc) Tavaggavaraṇā’’ v.v..., do sự áp dụng riêng của (quy tắc) ‘‘cavaggabayañā’’, v thành b và được điệp âm. Với hậu tố ū, paricaraṇaṃ là paricariyā. Jāgaraṇaṃ là jāgariyā. අන-පයොජකෙ [Pg.283] කාරියධාතුතො කත්තුං පයොජනං කාරණං, එකාරනිසෙධො නස්ස ණො ච. එවං හරිතුං පයොජනං හාරණං. විද=අනුභවෙ, විත්ති වෙදයතීති වා වෙදනා. වන්ද=අභිවාදනථුතීසු, වන්දනං වන්දනා. උපාසනං උපාසනා. චිත=සංචෙතනායං, චෙතයතීති චෙතනා. දෙසියතීති දෙසනා. භාවියතීති භාවනා. Ana-trong thể sai khiến, từ động từ căn kāriya, mục đích để làm là kāraṇaṃ, có sự ngăn cản nguyên âm e và na thành ṇa. Tương tự, mục đích để mang đi là hāraṇaṃ. Vida= trong nghĩa là cảm nghiệm; vitti hoặc vedayatīti là vedanā. Vanda= trong nghĩa là đảnh lễ và tán thán; vandanaṃ là vandanā. Upāsanaṃ là upāsanā. Cita= trong nghĩa là tư duy; cetayatīti là cetanā. Desiyatīti là desanā. Bhāviyatīti là bhāvanā. 50. ජාහාහි නි 50. Từ (căn) jā và hā, (hậu tố) ni. ජා=වයොහානිම්හි, හා=චාගෙ, ඉමෙහි ඉත්ථියං නි හොති. ජානං=වයපරිපාකො ජානි. හානං හානි. Jā= trong nghĩa là tuổi già suy yếu, hā= trong nghĩa là từ bỏ, từ những (căn) này ở nữ tính có hậu tố ni. Jānaṃ= sự chín muồi của tuổi tác là jāni. Hānaṃ là hāni. 51. කරා රිරියො 51. Từ (căn) kar, (hậu tố) ririyo. කරතො රිරියො හොති+ත්ථියං. රානුබන්ධත්තා අරලොපෙ කරණං කිරියා. ‘‘ක්‍රියා’’ති ‘‘තුංතායෙ’’ච්චාදිම්හි ‘‘ක්‍රියායං’’ති යොගවිභාගා රියරම්හි අරලොපො, රිකාරො කකාරෙ+නුබන්ධො හොති. Từ (căn) kar, hậu tố ririyo được dùng ở nữ tính. Do có chỉ tố r, ar bị xóa; karaṇaṃ là kiriyā. (Dạng) ‘‘Kriyā’’ là do trong (quy tắc) ‘‘tuṃtāye’’ v.v..., nhờ sự áp dụng riêng của ‘‘kriyāyaṃ’’, khi riya theo sau thì ar bị xóa, nguyên âm ri được gắn liền với phụ âm k. 52. ඉ+කි+තී සරූපෙ 52. Các (hậu tố) i, ki, tī (được dùng) trong nghĩa của chính (động từ căn). ධාතුස්ස සරූපෙ+භිධෙය්‍යෙ එතෙ හොන්ති. වචඉච්ච+යං ධාතු එව වචි. එවං යුධි. ‘‘කරොතිස්ස ඛො’’ති විකරණස්ස ඤාපිතත්තා ‘‘කත්තරි ලො’’ති ලො, පචති. අකාරො කකාරොති ඝණන්තෙන කාරසද්දෙන ඡට්ඨීසමාසො. Những (hậu tố) này được dùng khi ý nghĩa là chính động từ căn. Chính động từ căn vac là vaci. Tương tự là yudhi. Do biến tố được chỉ ra bởi (quy tắc) ‘‘Karotissa kho’’, theo (quy tắc) ‘‘kattari lo’’ nên có lo, (như trong) pacati. (Cụm từ) Akāro kakāro là một sở thuộc cách phức hợp với từ kāra tận cùng bằng hậu tố ghaṇa. 53. සීලා+භික්ඛඤ්ඤා+වස්සකෙසු ණී 53. Trong (các nghĩa) thói quen (sīla), thường xuyên (ābhikkhañña), và sự cần thiết (āvassaka), (hậu tố) ṇī (được dùng). ක්‍රියත්ථා [Pg.284] ණී හොති සීලාදීසු. සංස=පසංසනෙ, පියපුබ්බො, පියං පසංසති සීලෙනාති පියපසංසී රාජා. අථ වා පියං පසංසති සීලෙන වා ධම්මෙන වා තස්මිං සාධු වාති පියපසංසී, පියපසංසනී, පියපසංසි කුලං, ආවුද්ධිම්හි තථා සච්චවාදී, ධම්මවාදී. සීඝයායීති ‘‘අස්සා+ණාපිම්හී යුක’’ ඉති යුක. පාපකාරී, මාලකාරී ඉච්චාදි. උණ්හං භුඤ්ජති සීලෙනාති උණ්හභොජී, ‘‘ලහුස්සුපන්තස්සා’’ති ඔකාරො. Từ một động từ căn, ṇī được dùng trong các nghĩa sīla v.v... Saṃsa= trong nghĩa là tán dương, có tiếp đầu ngữ piya, piyaṃ pasaṃsati sīlenāti là piyapasaṃsī rājā. Hoặc là piyaṃ pasaṃsati sīlena hoặc dhammena hoặc tasmiṃ sādhu vāti là piyapasaṃsī, piyapasaṃsanī, piyapasaṃsi kulaṃ, không có sự tăng âm; tương tự là saccavādī, dhammavādī. Trong sīghayāyīti, do (quy tắc) ‘‘assā+ṇāpimhī yuka’’ nên có (biến tố) yuka. Pāpakārī, mālakārī v.v... Uṇhaṃ bhuñjati sīlenāti là uṇhabhojī, do (quy tắc) ‘‘lahussupantassā’’ nên có nguyên âm o. ආභික්ඛඤ්ඤෙ-පුනප්පුන ඛීරං පිවතීති ඛීරපායී, යුක. අවස්සං කරොතීති අවස්සකාරී. ‘‘ස්‍යාදි ස්‍යාදිනෙ+කත්ථං’’ති සමාසෙ විභත්තිලොපෙ ච කතෙ ‘‘ලොපො’’ති නිග්ගහීතලොපො. සතන්දායීති එත්ථ බහුලංවිධානා විභත්තිඅලොපෙ අමාදිසමාසපටිසෙධෙ ච කතෙ වග්ගන්තං. Trong nghĩa thường xuyên - punappuna khīraṃ pivatīti là khīrapāyī, có (biến tố) yuka. Avassaṃ karotīti là avassakārī. Trong (quy tắc) ‘‘Syādi syādine+katthaṃ’’, khi tạo phức hợp và xóa biến cách vĩ ngữ, theo (quy tắc) ‘‘lopo’’, niggahīta bị xóa. Ở đây trong satandāyīti, do quy định đa dạng, khi không xóa biến cách vĩ ngữ và ngăn cản phức hợp amādi, (âm mũi) trở thành âm mũi cùng loại. අඤ්ඤස්මිං අත්ථෙපි ‘‘ණී’’ති යොගවිභාගෙන සිද්ධං. සාධුකාරී, බ්‍රහ්මචාරී, අස්සද්ධභොජී. පණ්ඩිතං අත්තානං මඤ්ඤතීති පණ්ඩිතමානී, බහුස්සුතධාරී ඉච්චාදි. Ngay cả trong các nghĩa khác, (việc dùng) cũng được thành tựu do sự áp dụng riêng của quy tắc ‘‘ṇī’’. Sādhukārī, brahmacārī, assaddhabhojī. Paṇḍitaṃ attānaṃ maññatīti là paṇḍitamānī, bahussutadhārī v.v... සාධුකරණං සාධුකාරො, සො අස්ස අත්ථීති සාධුකාරීති ඝණන්තා ඊ. Sādhukaraṇaṃ là sādhukāro, so assa atthīti là sādhukārīti, (đây là) từ (danh từ) tận cùng bằng ghaṇa thêm ī. 54. ථාවරි+ත්තර භඞ්ගුර භිදුර භාසුර භස්සරා 54. Thāvari+ttara bhaṅgura bhidura bhāsura bhassarā එතෙ සද්දා නිපච්චන්තෙ සීලෙ ගම්‍යමානෙ. ඉමිනා නිපාතනා වරපච්චයො ච ථාස්ස ථො ච, තිට්ඨති සීලෙනාති ථාවරො. ඉ=අජ්ඣෙනගතීසු[Pg.285], ත්තරපච්චයො, ගච්ඡති සීලෙනාති ඉත්තරො. භඤ්ජ=ඔමද්දනෙ, භජ්ජතෙ සයමෙව භජ්ජති වා අත්තනා අත්තානන්ති භඞ්ගුරො, කම්මෙ කත්තරි වා ගුරපච්චයො. භිජ්ජතෙ සයමෙව භින්දති වා අත්තානන්ති භිදූරො, එත්ථ කූරපච්චයො, කකාරො+නුබන්ධො. පරභඤ්ජනවිසයෙසුපි උදාහරණෙසු න හොති. තත්ථාපි කෙචි ‘‘දොසන්ධකාරභිදූරො’’ති ඉදං සන්ධාය ඉච්ඡන්ති. භාසති දිප්පතීති භාසුරො, උරපච්චයො. සරපච්චයෙ භස්සරො, ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති රස්සො. (තෙකාලිකප්පච්චයා). Những từ này được hình thành một cách bất quy tắc khi có nghĩa là thói quen. Do sự hình thành bất quy tắc này, có hậu tố vara và thā thành tha; tiṭṭhati sīlenāti là thāvaro. I= trong nghĩa là đi đến, học hỏi; hậu tố ttara; gacchati sīlenāti là ittaro. Bhañja= trong nghĩa là nghiền nát; bhajjate sayameva hoặc bhajjati vā attanā attānanti là bhaṅguro, hậu tố gura ở thể bị động hoặc chủ động. Bhijjate sayameva hoặc bhindati vā attānanti là bhidūro, ở đây hậu tố là kūra, có k là chỉ tố. (Nó) không được dùng trong các ví dụ về việc làm vỡ vật khác. Tuy nhiên, một số người muốn (dùng nó) khi đề cập đến ‘‘dosandhakārabhidūro’’. Bhāsati dippatīti là bhāsuro, hậu tố ura. Với hậu tố sara, (thành) bhassaro, do (quy tắc) ‘‘byañjane dīgharassā’’ nên (nguyên âm) được rút ngắn. (Các hậu tố ba thời). 55. කත්තරි භූතෙ ක්තවන්තු+ක්තාවී 55. Trong thể chủ động, thời quá khứ, (dùng hậu tố) ktavantu và ktāvī. භූතෙ අත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා ක්තවන්තු+ක්තාවී හොන්ති කත්තරි. විජිනීති විජිතවා විජිතාවී, කානුබන්ධත්තා න වුද්ධි. ගුණවන්තු දණ්ඩිසමං. හු=හවනෙ, අග්ගිං අහවීති හුතවා හුතාවී, හුතාවිනී හුතවානී. ‘‘භූතෙ’’ති යාව ‘‘ආහාරත්ථා’’ති අධිකාරො. Từ một động từ căn hiện hữu trong nghĩa quá khứ, các hậu tố ktavantu và ktāvī được dùng trong thể chủ động. Vijinīti là vijitavā vijitāvī, do có chỉ tố k nên không có sự tăng âm. (Biến cách) giống như guṇavantu và daṇḍī. Hu= trong nghĩa là cúng dường; aggiṃ ahavīti là hutavā hutāvī, hutāvinī hutavānī. Quy tắc điều hành ‘‘Bhūte’’ có hiệu lực cho đến ‘‘āhāratthā’’. 56. ක්තො භාවකම්මෙසුති 56. Kta (được dùng) trong nghĩa vô nhân xưng (bhāva) và bị động (kamma). භාවෙ කම්මෙ ච භූතෙ ක්තො හොති. අසනං ආසිතං භවතා, ඤි. කරීයිත්ථාති කතො කටො භවතා, ‘‘ගමාදිරානං’’ ත්‍යාදිනා රලොපො. එව+මුපරිපි. Trong nghĩa vô nhân xưng và bị động ở thời quá khứ, kta được dùng. Asanaṃ āsitaṃ bhavatā, (hậu tố) ñi. Karīyitthāti là kato kaṭo bhavatā, do (quy tắc) ‘‘gamādirānaṃ’’ v.v... nên ra bị xóa. Tương tự cho các trường hợp khác cũng vậy. 57. කත්තරි චා+රම්භෙ 57. Và trong thể chủ động, (khi có nghĩa) bắt đầu. ක්‍රියාරම්භෙ කත්තරික්තො හොති යථාපත්තඤ්ච, පකරීති පකතො භවං කටං. පකරීයිත්ථාති පකතො කටො භවතා. පසුපීති [Pg.286] පසුත්තො භවං. පසුපීයිත්ථාති පසුත්තං භවතා, පරරූපං. Khi bắt đầu hành động, biến tố kta được dùng ở tác động cách và (các biến tố khác) tùy theo trường hợp. (Ví dụ:) pakarīti (anh ấy bắt đầu làm) thành pakato bhavaṃ kaṭaṃ (ngài đã bắt đầu làm chiếc chiếu). Pakarīyittha (chiếc chiếu được bắt đầu làm bởi ngài) thành pakato kaṭo bhavatā. Pasupīti (anh ấy bắt đầu ngủ) thành pasutto bhavaṃ (ngài đã bắt đầu ngủ). Pasupīyitthāti pasuttaṃ bhavatā (việc ngủ được bắt đầu bởi ngài), (đây là) dị hóa theo phụ âm sau. 58. ඨා+ස වස සිලිස සී රුහ ජර ජනීහි 58. Từ các động từ căn ṭhā, āsa, vasa, silisa, sī, ruha, jara, và janī. ඨාදීහි කත්තරි ක්තො හොති යථාපත්තඤ්ච. උපට්ඨාසීති උපට්ඨීතො භවං ගුරුං. උපට්ඨීයිත්ථාති උපට්ඨිතො ගුරු භොතා, ‘‘ඨාස්සී’’ති ඨාස්ස ඉ. එවං උපාසීති උපාසිතො. උපාසීයිත්ථාති උපාසිතො. ‘‘ඤි බ්‍යඤ්ජනස්සා’’ති ඤි. අනුවුසි අනුවුසීයිත්ථාති වා අනුවුසීතො. ‘‘අස්සූ’’ති අස්ස උකාරො. ආපුබ්බො සිලිස=ආලිඞ්ගනෙ, ආසිලෙසි ආසිලෙසීයිත්ථාති වා ආසිලිට්ඨො. ‘‘සානන්තරස්ස තස්ස ඨො’’ති ඨෙ පරරූපං පඨමක්ඛරඤ්ච. අධිසයි අධිසීයිත්ථාති වා අධිසයිතො ඛටොපිකං භවං, අධිසයිතා ඛටොපිකා භොතා. එවං ආරුහි ආරුහීයිත්ථාති වා ආරුළ්හො රුක්ඛං භවං, ආරුළ්හො රුක්ඛො භොතා, ‘‘රුහාදීහි හො ළ චා’’ති තස්ස හකාරො පුබ්බහකාරස්ස ච ළො. අනුජීරි අනුජීරීයිත්ථාති වා අනුජිණ්ණො වසලිං භවං, අනුජිණ්ණා වසලී භොතා, ‘‘තරාදීහි රිණ්ණො’’ති ක්තස්ස රිණ්ණාදෙසො ‘‘රානුබන්ධෙ’’ත්‍යාදිනා අරභාගස්ස ලොපො ච. අන්වජායි අන්වජායිත්ථාති වා අනුජාතො මාණවකො මාණවිකං, අනුජාතා මාණවිකා මාණවකෙන, ‘‘ජනිස්සා’’ති නස්ස ආ. Sau các động từ căn ṭhā v.v..., biến tố kta được dùng ở tác động cách và (các biến tố khác) tùy theo trường hợp. (Ví dụ:) Upaṭṭhāsīti (ngài đã hầu hạ) thành upaṭṭhīto bhavaṃ guruṃ (ngài là người đã hầu hạ vị thầy). Upaṭṭhīyitthāti (vị thầy được hầu hạ bởi ngài) thành upaṭṭhito guru bhotā; theo quy tắc ‘ṭhāssa ī’, (ā) của ṭhā thành i. Tương tự, upāsīti (ngài đã ngồi gần) thành upāsito. Upāsīyitthāti thành upāsito. ‘Ñi byañjanassā’ti ñi. Anuvusi hoặc anuvusīyitthāti (đã sống theo) thành anuvusīto. Theo quy tắc ‘assū’, a của (vasa) thành u. Động từ căn silisa có nghĩa là ‘ôm lấy’ khi đi trước bởi ā; āsilesi hoặc āsilesīyitthāti (đã ôm lấy) thành āsiliṭṭho. Theo quy tắc ‘sānantarassa tassa ṭho’, (ta) thành ṭha, rồi dị hóa theo phụ âm sau và chữ cái đầu. Adhisayi hoặc adhisīyitthāti (đã nằm trên) thành adhisayito khaṭopikaṃ bhavaṃ (ngài là người đã nằm trên giường), adhisayitā khaṭopikā bhotā (chiếc giường đã được nằm lên bởi ngài). Tương tự, āruhi hoặc āruhīyitthāti (đã trèo lên) thành āruḷho rukkhaṃ bhavaṃ (ngài là người đã trèo lên cây), āruḷho rukkho bhotā (cây đã được trèo lên bởi ngài); theo quy tắc ‘ruhādīhi ho ḷa cā’, ta thành ha và ha đứng trước thành ḷa. Anujīri hoặc anujīrīyitthāti (đã sống theo) thành anujiṇṇo vasaliṃ bhavaṃ (ngài là người đã sống theo người phụ nữ hạ tiện), anujiṇṇā vasalī bhotā (người phụ nữ hạ tiện đã được sống theo bởi ngài); theo quy tắc ‘tarādīhi riṇṇo’, kta được thay thế bằng riṇṇa, và theo quy tắc ‘rānubandhe’ v.v..., phần ara bị xóa bỏ. Anvajāyi hoặc anvajāyitthāti (đã sinh ra theo) thành anujāto māṇavako māṇavikaṃ (cậu bé đã sinh ra theo cô bé), anujātā māṇavikā māṇavakena (cô bé đã được sinh ra theo bởi cậu bé); theo quy tắc ‘janissā’, na thành ā. 59. ගමනත්ථා+කම්මකා+ධාරෙ ච 59. Từ các động từ căn có nghĩa là đi, các động từ căn bất cập vật, và cũng trong ý nghĩa vị trí cách. ගමනත්ථතො [Pg.287] අකම්මකතො ච ක්‍රියත්ථා ආධාරෙ ක්තො හොති කත්තරි ච යථාපත්තඤ්ච. යා=පාපුණනෙ, යාතවන්තො අස්මින්ති යාතං ඨානං. යාතවන්තො යාතා, යානං යාතං. එත්ථ සන්තම්පි කම්මං අනිච්ඡිතං. යායිතාති යාතො පථො. ‘‘යෙ ගත්‍යත්ථා, තෙ බුද්ධ්‍යත්ථා. යෙ බුද්ධ්‍යත්ථා, තෙ ගත්‍යත්ථා’’ති වුත්තත්තා තථලක්ඛණං යාථාවතො ආගතො අභිසම්බුද්ධොති තථාගතො ඉතිපි හොති. ආසිතවන්තො අස්මින්ති ආසිතං. ආසිතවන්තො ආසිතා. ආසන+මාසිතං. Sau các động từ căn có nghĩa là đi và các động từ căn bất cập vật, biến tố kta được dùng trong ý nghĩa vị trí cách, và cũng trong tác động cách, và (các biến tố khác) tùy theo trường hợp. (Ví dụ:) Động từ căn yā có nghĩa là ‘đạt đến’; yātavanto asmiṃ (họ đã đi trong đó) thành yātaṃ ṭhānaṃ (nơi đã được đi đến). Yātavanto (những người đã đi) thành yātā (họ đã đi). Yānaṃ (sự đi) thành yātaṃ. Ở đây, ngay cả khi có đối tượng, nó cũng không được chủ ý. Yāyitāti (nó đã được đi) thành yāto patho (con đường đã được đi qua). Vì có câu nói rằng: ‘Những gì có nghĩa là đi, thì có nghĩa là biết. Những gì có nghĩa là biết, thì có nghĩa là đi’, do đó từ tathāgato cũng có nghĩa là tathalakkhaṇaṃ yāthāvato āgato abhisambuddho (Đấng đã đến, đã hoàn toàn giác ngộ bản chất chân thật như nó là). Āsitavanto asmiṃ (họ đã ngồi trong đó) thành āsitaṃ. Āsitavanto (những người đã ngồi) thành āsitā. Āsanaṃ (sự ngồi) thành āsitaṃ. 60. ආහාරත්ථා 60. Từ các động từ căn có nghĩa là ăn uống. අජ්ඣොහාරත්ථා ආධාරෙ ක්තො හොති යථාපත්තඤ්ච. භුත්තවන්තො+ස්මින්ති භුත්තං. එවං පීතං, ‘‘ගාපාන+මී’’ති ඊ. භුඤ්ජනං භුත්තං පානං පීතං. භුඤ්ජීයිත්ථාති භුත්තො ඔදනො. එවං පීතං උදකං. අකත්තත්ථං භින්නයොගකරණං. බහුලාධිකාරා කත්තරිපි ‘‘අපිවිංසූති පීතා ගාවො’’ති හොතෙව. සිද=පාකෙ, පස්සිජ්ජීති පස්සන්නො, ‘‘ගමනත්ථ’’ දිනා ක්තො, ‘‘භිදා’’ දිනා තස්ස නො පරරූපඤ්ච. අමඤ්ඤිත්ථාති මතො. ඉච්ඡීයිත්ථාති ඉට්ඨො. අබුජ්ඣිතාති බුද්ධො, ‘‘ධො ධහභෙහී’’ති තස්ස ධො. පූජීයිත්ථාති පූජිතො, චුරාදිත්තා ණි. එවං සීලීයිත්ථාති සීලිතො. රක්ඛීයිත්ථාති රක්ඛිතො. ඛමීයිත්ථාති ඛන්තො, මස්ස නිග්ගහීතං. අක්කොච්ඡීයිත්ථාති අක්කුට්ඨො, ආස්ස රස්සො. රුස=රොසෙ, අරොසීති රුට්ඨො, ‘‘ගමනත්ථා’’ දිනා කත්තරි ක්තො. ඤිම්හි රුසිතො. හර=හරණෙ, අභි+ වි+ආපුබ්බො[Pg.288], අභිබ්‍යාහරීයිත්ථාති අභිබ්‍යාහටො. දය=දානගතිහිංසාදානෙසු, අදයීයිත්ථාති දයිතො. හස=ආලික්‍යෙ, අහසීති හට්ඨො. කාමීයිත්ථාති කන්තො, ‘‘ණිණාපීනං තෙසූ’’ති එත්ථ ‘‘ණිණාපීනං’’ති යොගවිභාගා චුරාදිණිලොපො. සංයමීති සංයතො. නඤපුබ්බො, න මරීති අමතො, නඤසමාසෙ නස්ස ටො. Sau các động từ căn có nghĩa là ăn uống, biến tố kta được dùng trong ý nghĩa vị trí cách và (các biến tố khác) tùy theo trường hợp. (Ví dụ:) Bhuttavanto asmiṃ (họ đã ăn trong đó) thành bhuttaṃ. Tương tự, pītaṃ (đã uống); theo quy tắc ‘gāpānam ī’, (ā) thành ī. Bhuñjanaṃ (sự ăn) thành bhuttaṃ, pānaṃ (sự uống) thành pītaṃ. Bhuñjīyitthāti (nó đã được ăn) thành bhutto odano (cơm đã được ăn). Tương tự, pītaṃ udakaṃ (nước đã được uống). Việc lập một quy tắc riêng là để chỉ ý nghĩa không phải tác động cách. Do quyền hạn của từ bahula, nó cũng xảy ra ở tác động cách, ví dụ: ‘apiviṃsūti pītā gāvo’ (những con bò đã uống). Sida có nghĩa là ‘nấu chín’; passijjīti (nó đã được nấu chín) thành passanno; theo quy tắc ‘gamanattha’ v.v..., biến tố kta được dùng; theo quy tắc ‘bhidā’ v.v..., ta của nó thành na và có sự dị hóa theo phụ âm sau. Amaññitthāti (nó đã được nghĩ) thành mato. Icchīyitthāti (nó đã được mong muốn) thành iṭṭho. Abujjhitāti (ngài đã được giác ngộ) thành buddho; theo quy tắc ‘dho dhahabhehī’, ta của nó thành dha. Pūjīyitthāti (ngài đã được tôn kính) thành pūjito; do thuộc nhóm curādi, có biến tố ṇi. Tương tự, sīlīyitthāti thành sīlito. Rakkhīyitthāti thành rakkhito. Khamīyitthāti (nó đã được tha thứ) thành khanto; ma thành niggahīta. Akkocchīyitthāti (ngài đã bị mắng nhiếc) thành akkuṭṭho; ā được rút ngắn. Rusa có nghĩa là ‘giận dữ’; arosīti (ngài đã giận dữ) thành ruṭṭho; theo quy tắc ‘gamanatthā’ v.v..., kta được dùng ở tác động cách. Khi có ṇi, thành rusito. Hara có nghĩa là ‘mang đi’, đi trước bởi abhi, vi, ā; abhibyāharīyitthāti (nó đã được thốt ra) thành abhibyāhaṭo. Daya có nghĩa là ‘cho, đi, làm hại, lấy’; adayīyitthāti (ngài đã được cho) thành dayito. Hasa có nghĩa là ‘vui mừng’; ahasīti (ngài đã vui mừng) thành haṭṭho. Kāmīyitthāti (ngài đã được ham muốn) thành kanto; ở đây, do sự phân chia quy tắc ‘ṇiṇāpīnaṃ tesū’ thành ‘ṇiṇāpīnaṃ’, ṇi của nhóm curādi bị xóa bỏ. Saṃyamīti (ngài tự chế) thành saṃyato. Đi trước bởi naña; na marīti (không chết) thành amato (bất tử); trong hợp từ naña, na thành a. කට්ඨං දුක්ඛං ආපන්නොති ඵලභූතෙ දුක්ඛෙ කට්ඨසද්දස්ස වත්තනතො ඵලස්ස භාවිත්තා භූතෙයෙව ක්තො. කස=ගතිහිංසාවිලෙඛනෙසු, අකසි=හිංසීති කට්ඨං. Kaṭṭhaṃ có nghĩa là ‘đã đạt đến sự đau khổ’. Do từ kaṭṭha được dùng để chỉ sự đau khổ vốn là kết quả, và do kết quả đã xảy ra, nên biến tố kta được dùng trong thì quá khứ. Động từ căn kasa có nghĩa là ‘đi, làm hại, cày bừa’; akasi hay hiṃsīti (đã làm hại) thành kaṭṭhaṃ. 150. භිදාදිතො නො ක්ත+ක්තවන්තූනං 150. Sau nhóm động từ căn bhidādi, na thay thế cho kta và ktavantu. භිදාදීහි පරෙසං ක්ත+ක්තවන්තූනං තස්ස නො හොති. ආකතිගණො+යං. ‘‘ක්තො භාවකම්මෙසූ’’ති කම්මෙ උපරි සබ්බත්ථ ක්තො. භිජ්ජිත්ථොති භින්නො, තස්ස නෙ පරරූපං. අභින්දීති භින්නවා, ‘‘කත්තරි භූතෙ’’ ච්චාදිනා ක්තවන්තු. එව+මුපරිපි. ඡිජ්ජිත්ථාති ඡින්නො. අඡින්දීති ඡින්නවා. ඡද=අපවාරණෙ, ඡාදීයිත්ථාති ඡන්නො. අඡාදයීති ඡන්නවා, චුරාදිත්තා ණි, තස්ස ‘‘ණිණාපීනං තෙසූ’’ති එත්ථ ‘‘ණි’’ ඉති යොගවිභාගා ලොපො. ඛිද=අසහනෙ, ඛිජ්ජීති ඛින්නො ඛින්නවා, කත්තරි. එව+මුපරිපි. උප්පජ්ජීති උප්පන්නො උප්පන්නවා. සිද=පාකෙ, අසිජ්ජීති සින්නො සින්නවා. සද=විසරණගත්‍ය වසාදනාදානෙසු, සිදීති සන්නො සන්නවා. පීනීති පීනො පීනවා. සූ=පසවෙ, සූනීති සූනො. පසවීති සූනවා. දී=ඛයෙ, දීයීති දීනො දීනවා. ඩී+ලී=ආකාසගමනෙ, ඩීයීති ඩීනො ඩීනවා. ලීයි [Pg.289] ලෙයි අලීයීති ලීනො ලීනවා. අලුයීති ලූනො ලූනවා. Sau các động từ căn thuộc nhóm bhidādi, na thay thế cho kta và ktavantu. Đây là một nhóm được xác định bằng cách liệt kê. Theo quy tắc ‘Kto bhāvakammesu’, biến tố kta được dùng trong thụ động cách ở tất cả các trường hợp trên. (Ví dụ:) Bhijjitthoti (nó đã bị bẻ gãy) thành bhinno; ta của nó thành na và có sự dị hóa theo phụ âm sau. Abhindīti (ngài đã bẻ gãy) thành bhinnavā; theo quy tắc ‘kattari bhūte’ v.v..., biến tố ktavantu được dùng. Tương tự cho các trường hợp trên. Chijjitthāti (nó đã bị cắt đứt) thành chinno. Achindīti (ngài đã cắt đứt) thành chinnavā. Chada có nghĩa là ‘che đậy’; chādīyitthāti (nó đã được che đậy) thành channo. Achādayīti (ngài đã che đậy) thành channavā; do thuộc nhóm curādi, có biến tố ṇi, và ṇi này bị xóa bỏ do sự phân chia quy tắc ‘ṇiṇāpīnaṃ tesū’ thành ‘ṇi’. Khida có nghĩa là ‘không chịu đựng được’; khijjīti (đã bị phiền não) thành khinno, khinnavā, ở tác động cách. Tương tự cho các trường hợp trên. Uppajjīti (đã sanh ra) thành uppanno, uppannavā. Sida có nghĩa là ‘nấu chín’; asijjīti (đã được nấu chín) thành sinno, sinnavā. Sada có nghĩa là ‘lan rộng, đi, chìm xuống, lấy’; sidīti (đã chìm xuống) thành sanno, sannavā. Pīnīti (đã mập) thành pīno, pīnavā. Sū có nghĩa là ‘sinh sản’; sūnīti (đã sinh) thành sūno. Pasavīti (đã sinh) thành sūnavā. Dī có nghĩa là ‘hao mòn’; dīyīti (đã hao mòn) thành dīno, dīnavā. Ḍī và lī có nghĩa là ‘bay trên trời’; ḍīyīti (đã bay) thành ḍīno, ḍīnavā. Līyi, leyi, alīyīti (đã bám vào) thành līno, līnavā. Aluyīti (đã cắt) thành lūno, lūnavā. 151. දාත්වි+න්නො 151. Sau động từ căn dā, (kta và ktavantu) thành inna. දාතො ක්ත+ක්තවන්තූනං තස්ස ඉන්නො හොති. අදායිත්ථාති දින්නො. අද්දීති දින්නවා. Sau động từ căn dā, inna thay thế cho kta và ktavantu. (Ví dụ:) Adāyitthāti (nó đã được cho) thành dinno. Addīti (ngài đã cho) thành dinnavā. 152. කිරාදීහි ණොති 152. Sau nhóm động từ căn kirādi, (kta và ktavantu) thành ṇa. ණො. උපරි සබ්බත්ථ ක්ත+ක්තවන්තූනංති යොජෙතබ්බං. කිර=විකිරණෙ, අකිරීයිත්ථාති කිණ්ණො. අකිරීති කිණ්ණවා. අපුරීති පුණ්ණො පුණ්ණවා. අඛීයිත්ථාති ඛීණො. අඛීයීති ඛීණවා. Ṇa. Ở trên, cần được kết hợp với ‘kta và ktavantu’ ở mọi nơi. (Ví dụ:) Kira có nghĩa là ‘rải ra’; akirīyitthāti (nó đã được rải ra) thành kiṇṇo. Akirīti (ngài đã rải ra) thành kiṇṇavā. Apurīti (ngài đã làm đầy) thành puṇṇo, puṇṇavā. Akhīyitthāti (nó đã bị hủy diệt) thành khīṇo. Akhīyīti (ngài đã hủy diệt) thành khīṇavā. 153. තරාදීහි රිණ්ණොති 153. Sau nhóm động từ căn tarādi, (kta và ktavantu) thành riṇṇa. තස්ස රිණ්ණො. රකාරො අන්තසරාදිලොපත්ථො. අතරීති තිණ්ණො තිණ්ණවා. අජීරීති ජිණ්ණො ජිණ්ණවා. පරිචීයිත්ථාති චිණ්ණො. පරිචීයීති චිණ්ණවා. එත්ථ චිස්ස විකප්පවිධානත්තා පන පරිචිත+උපචිතාදයොපි සිද්ධා එව. Riṇṇa thay thế cho nó (kta). Chữ r có mục đích xóa bỏ nguyên âm cuối và phụ âm đầu (của động từ căn). (Ví dụ:) Atarīti (ngài đã vượt qua) thành tiṇṇo, tiṇṇavā. Ajīrīti (ngài đã già) thành jiṇṇo, jiṇṇavā. Paricīyitthāti (nó đã được tích lũy) thành ciṇṇo. Paricīyīti (ngài đã tích lũy) thành ciṇṇavā. Tuy nhiên, ở đây, vì quy tắc cho động từ căn ci là tùy chọn, nên các dạng như paricita, upacita v.v... cũng được hình thành. 154. ගො භඤ්ජාදීහිති 154. Nhóm động từ căn bhañjādi được gọi là gha. භඤ්ජාදිතො තස්ස ග හොති. අභඤ්ජීති භග්ගො භග්ගවා. ‘‘ගමනත්ථා’’ දිනා කත්තරි ක්තපච්චයෙ තස්ස ඉමිනා ගකාරෙ පරරූපං නිග්ගහීතලොපො ච. ලග=සඞ්ගෙ, අලගීති ලග්ගො ලග්ගවා. මුජ්ජ=මුජ්ජනෙ, නිමුජ්ජීති නිමුග්ගො නිමුග්ගවා, එත්ථ සංයොගාදිලොපො. වීජ+භයචලනෙසු, සංපුබ්බො, සංවිජ්ජීති සංවිග්ගො සංවිග්ගවා. Sau (căn) bhañj v.v... ta (của kta) biến thành ga. (Ví dụ:) abhañji (nó đã bẻ gãy) thành bhaggo, bhaggavā. Do sūtra “gamanatthā...” v.v... trong tác động cách (kattari), đối với tiếp vị ngữ kta, ta của nó biến thành ga bởi sūtra này, rồi đồng hóa (pararūpa) và xóa bỏ niggahīta. (Căn) laga = dính mắc, alagi thành laggo, laggavā. (Căn) mujja = chìm, nimujji thành nimuggo, nimuggavā, ở đây có sự xóa bỏ phụ âm đầu của cụm phụ âm (saṃyogādilopo). (Căn) vīja = trong nghĩa sợ hãi và rung động, có tiếp đầu ngữ saṃ, saṃvijji thành saṃviggo, saṃviggavā. 155. සුසා ඛොති 155. Sau (căn) sus, (ta) biến thành kha. සුසතො [Pg.290] පරෙසං ක්ත+ක්තවන්තූනං තස්ස ඛො හොති. සුස=සොසෙ. සුස්සීති සුක්ඛො සුක්ඛවා. Sau (căn) sus, ta của các (tiếp vị ngữ) kta và ktavantu biến thành kha. (Căn) susa = làm khô. (Ví dụ:) sussīti thành sukkho, sukkhavā. 156. පචා කො 156. Sau (căn) pac, (ta) biến thành ka. පචා පරෙසං ක්ත+ක්තවන්තූනං තස්ස කො හොති. පච්චීති පක්කො. පචීති පක්කවා. Sau (căn) pac, ta của các (tiếp vị ngữ) kta và ktavantu biến thành ka. (Ví dụ:) paccīti thành pakko. Pacīti thành pakkavā. 157. මුචා වාති 157. Sau (căn) muc, (ta) biến thành ka một cách tùy chọn. මුචා පරෙසං ක්ත+ක්තවන්තූනං තස්ස කො වා හොති. මුච=මොචනෙ, මුච්චීති මුක්කො මුත්තො. අමුචීති මුක්කවා මුත්තවා. සක්කො-තිණ්වාදීසු ‘‘ඉ භී කා’’ දිනා සිද්ධං. අසක්ඛීති සක්කො. ක්ත+ක්තවන්තූසු සත්තො සත්තවාත්වෙව හොති. Sau (căn) muc, ta của các (tiếp vị ngữ) kta và ktavantu biến thành ka một cách tùy chọn. (Căn) muca = giải thoát, (ví dụ:) muccīti thành mukko, mutto. Amucīti thành mukkavā, muttavā. (Từ) sakko được hình thành trong nhóm tiṇa v.v... bởi sūtra “i bhī kā” v.v... (Ví dụ:) asakkhīti thành sakko. Với (tiếp vị ngữ) kta và ktavantu, (chỉ) có các dạng satto, sattavā. 106. මුහ+බහානඤ්ච තෙ කානුබන්ධෙ+ත්වෙ 106. Và của (các căn) muh và bah, (nguyên âm được trường hóa) khi te (tức ta có k-anubandha) theo sau, ngoại trừ tva. මුහ+බහානං දුහිස්ස ච දීඝො හොති තකාරාදො කානුබන්ධෙ ත්වාන+ත්වාවජ්ජිතෙ. මුහ=වෙචිත්තෙ, බහ+බ්‍රහ+බ්‍රූහ වුද්ධියං. මුය්හිත්ත බය්හිත්ථාති මූළ්හො බාළ්හො, ‘‘ගමනත්ථා’’ දිනා අකම්මකත්තා කත්තරි ක්තෙ දීඝො ‘‘රුහාදීහි හො ළ චා’’ති තස්ස හො ච හස්ස ළො ච හොති. එවං ගූළ්හො. ‘‘කානුබන්ධෙ+ත්වෙ’’ති යාව ‘‘සාසස්ස සිස වා’’ ත්‍ය+ධිකාරො. Nguyên âm của (các căn) muh, bah, và duh được trường hóa khi (tiếp vị ngữ) bắt đầu bằng ta có k-anubandha theo sau, ngoại trừ tvāna và tvā. (Căn) muha = mê muội, baha, braha, brūha = tăng trưởng. (Ví dụ:) muyhitta, bayhitthāti thành mūḷho, bāḷho. Do sūtra “gamanatthā...” v.v... nên kta ở tác động cách (kattari); (nguyên âm) được trường hóa; do sūtra “ruhādīhi ho ḷa cā” nên ta của nó biến thành ha và ha (của căn) biến thành ḷa. Tương tự, gūḷho. (Quyền chi phối) “kānubandhe atve” kéo dài cho đến sūtra “sāsassa sisa vā”. 107. වහස්සු+ස්ස 107. U của (căn) vah (được trường hóa). වහස්ස උස්ස දීඝො හොති තෙ. වුය්හිත්ථාති වූළ්හො, ‘‘අස්සූ’’ති උකාරෙ ඉමිනා දීඝො. U của (căn) vah được trường hóa khi te theo sau. (Ví dụ:) vuyhitthāti thành vūḷho. Khi (a) biến thành u (do samprasarana), u này được trường hóa bởi sūtra này. 108. ධාස්ස හි 108. (Căn) dhā biến thành hi. ධා=ධාරණෙ+තිමස්ස [Pg.291] හි හොති වා තෙ. නිධීයිත්ථාති නිහිතො. නිදහීති නිහිතවා නිහිතාවී. Của (căn) dhā = mang, giữ, hi là (từ) thay thế một cách tùy chọn khi te theo sau. (Ví dụ:) nidhīyitthāti thành nihito. Nidahīti thành nihitavā, nihitāvī. 109. ගමාදිරානං ලොපො+න්තස්ස 109. Sự xóa bỏ (âm) cuối của (các căn) gam v.v... và các (căn) tận cùng bằng ra. ගමාදීනං රකාරන්තානඤ්ච අන්තස්ස ලොපො හොති තෙ. අගමීති ගතො. ඛඤ්ඤිත්ථාති ඛතො, කම්මෙ. එවං හඤ්ඤිත්ථාති හතො. තන=විත්ථාරෙ, තඤ්ඤිත්ථාති තතො. යම=උපරමෙ, සංයමීති සඤ්ඤතො, ‘‘ගමනත්ථා’’ දිනා කත්තරි ක්තො, ‘‘යෙ සංස්සා’’ති නිග්ගහීතස්ස ඤො පුබ්බරූපඤ්ච. එවං අරමීති රතො. කරීයිත්ථාති කතො. Âm cuối của các (căn) gam v.v... và các (căn) tận cùng bằng ra bị xóa bỏ khi te theo sau. (Ví dụ:) agamīti thành gato. Khaññitthāti thành khato, ở bị động cách (kamme). Tương tự, haññitthāti thành hato. (Căn) tana = kéo dài, taññitthāti thành tato. (Căn) yama = chế ngự, saṃyamīti thành saññato; do sūtra “gamanatthā...” v.v... nên kta ở tác động cách (kattari); do sūtra “ye saṃssā” nên niggahīta biến thành ña và đồng hóa. Tương tự, aramīti thành rato. Karīyitthāti thành kato. 110. වචාදීනං වස්සු+ට වා 110. Va của (các căn) vac v.v... biến thành uṭa một cách tùy chọn. වචාදීනං වස්ස උට වා හොති කානුබන්ධෙ අත්වෙ. වුච්චිත්ථාති උත්තං. අස්ස උ වුත්තං, උභයත්ථ පරරූපං. වස=නිවාසෙ, වසනං අවසි වසිංසු එත්ථාති වා උත්ථං වුත්ථං, ‘‘ගමනත්ථා’’ දිනා ක්තො, ‘‘සාස වස සංස සංසා ථො’’ති තස්ස ථො. Va của (các căn) vac v.v... biến thành uṭa một cách tùy chọn khi (tiếp vị ngữ) có k-anubandha theo sau, ngoại trừ tva. (Ví dụ:) vuccitthāti thành uttaṃ. A của nó (biến thành) u, (dạng là) vuttaṃ, trong cả hai trường hợp đều có sự đồng hóa. (Căn) vasa = trú ngụ, vasanaṃ avasi vasiṃsu etthāti thành utthaṃ hoặc vutthaṃ; do sūtra “gamanatthā...” v.v... nên (dùng) kta; do sūtra “sāsa vasa saṃsa saṃsā tho” nên ta của nó biến thành tha. 112. වද්ධස්ස වා 112. Của (căn) vaddh, một cách tùy chọn. වද්ධස්ස අස්ස වා උ හොති කානුබන්ධෙ අත්වෙ. අවද්ධීති වුද්ධො වද්ධො, කත්තරි ක්තෙ ‘‘ධො ධ+හභෙහී’’ති තස්ස ධො, තතියක්ඛරදො ච සංයොගාදිලොපො ච. වුත්තීති ‘‘සබ්බාදයො වුත්තිමත්තෙ’’ති යොගවිභාගා අස්ස උ. වත්තීතිපි යථාලක්ඛණං. A của (căn) vaddh biến thành u một cách tùy chọn khi (tiếp vị ngữ) có k-anubandha theo sau, ngoại trừ tva. (Ví dụ:) avaddhīti thành vuddho, vaddho; kta ở tác động cách (kattari); do sūtra “dho dha+habhehī” nên ta của nó biến thành dha, và có sự hữu thanh hóa âm đầu và xóa bỏ phụ âm đầu của cụm phụ âm. (Dạng) vutti có a biến thành u do sự phân chia sūtra (yogavibhāga) “sabbādayo vuttimatte”. (Dạng) vatti cũng (được hình thành) theo quy luật tương ứng. 113. යජස්ස යස්ස ටි+යී 113. Ya của (căn) yaj biến thành ṭi và yī. යජස්ස [Pg.292] යස්ස ටි+යී හොන්ති කානුබන්ධෙ අත්වෙ. යජනංති ක්තො, ‘‘පුච්ඡාදිතො’’ති තස්ස ඨෙ පරරූපාදිම්හි කතෙ ඉට්ඨං යිට්ඨං. Ya của (căn) yaj biến thành ṭi và yī khi (tiếp vị ngữ) có k-anubandha theo sau, ngoại trừ tva. (Ví dụ:) yajanaṃ, (dùng) kta; do sūtra “pucchādito” nên ta của nó biến thành ṭha; sau khi thực hiện đồng hóa v.v..., (ta có các dạng) iṭṭhaṃ, yiṭṭhaṃ. 114. ඨාස්සි 114. (Căn) ṭhā biến thành i. ඨාස්ස ඉ හොති කානුබන්ධෙ අත්වෙ. අට්ඨාසීති ඨිතො. (Căn) ṭhā biến thành i khi (tiếp vị ngữ) có k-anubandha theo sau, ngoại trừ tva. (Ví dụ:) aṭṭhāsi thành ṭhito. 115. ගා+පාන+මී 115. (Các căn) gā, pā, mā biến thành ī. ගා+පාන+මී හොති කානුබන්ධෙ අත්වෙ. ගානං ගීතං. පානං පීතං. බහුලාධිකාරා පිත්වා. (Các căn) gā, pā, mā biến thành ī khi (tiếp vị ngữ) có k-anubandha theo sau, ngoại trừ tva. (Ví dụ:) gānaṃ thành gītaṃ. Pānaṃ thành pītaṃ. Do quyền chi phối của bahula (đa dạng), (có dạng) pitvā. 116. ජනිස්සා 116. (Âm cuối) của (căn) jan biến thành ā. ජනිස්ස ආ හොති කානුබන්ධෙ අත්වෙ. අජනීති ජාතො, ‘‘ඡට්ඨියන්තස්සා’’ති අන්තස්ස ආ හොති. (Âm cuối) của (căn) jan biến thành ā khi (tiếp vị ngữ) có k-anubandha theo sau, ngoại trừ tva. (Ví dụ:) ajani thành jāto; do sūtra “chaṭṭhiyantassa” nên ā thay thế cho âm cuối. 117. සාසස්ස සිස වා 117. (Căn) sās biến thành sisa một cách tùy chọn. සාසස්ස සිස හොති කානුබන්ධෙ අත්වෙ. සාසනංති ක්තො, තස්ස ‘‘සාස වස සංස සසා ථො’’ති ථෙ පරරූපං පඨමක්ඛරො ච, ‘‘ත+ථ+න+රා’’ දිනා තස්ස ටො. ථස්ස ඨො, සිට්ඨං. අඤ්ඤත්‍ර සත්ථං. ‘‘ගුහාදීහි යක’’ ඉති යකපච්චයෙ සාසීයතීති සිස්සො. උම්හි සාසියො. (Căn) sās biến thành sisa khi (tiếp vị ngữ) có k-anubandha theo sau, ngoại trừ tva. (Ví dụ:) sāsanaṃ, (dùng) kta; ta của nó (biến thành) tha do sūtra “sāsa vasa saṃsa sasā tho”, có sự đồng hóa và (biến đổi) âm đầu; do sūtra “ta+tha+na+rā” v.v... tha của nó biến thành ṭha, (thành) siṭṭhaṃ. Trường hợp khác là satthaṃ. Do sūtra “Guhādīhi yaka”, với tiếp vị ngữ yaka, sāsīyati thành sisso. Với (tiếp vị ngữ) u, (thành) sāsiyo. 140. සානන්තරස්ස තස්ස ඨො 140. Sau sa không có khoảng cách, ta biến thành ṭha. සකාරන්තා ක්‍රියත්ථා පරස්සා+නන්තරස්ස තස්ස ඨ හොති. තුස්සීති තුට්ඨො, ‘‘ගමනත්ථා’’ දිනා ක්තෙ ඉමිනා තස්ස ඨෙ [Pg.293] පරරූපාදි. එවං තුට්ඨවා. තබ්බ+ක්තීසු තොසනං තුට්ඨබ්බං, ‘‘අඤ්ඤත්‍රාපී’’ති ඔකාරාභාවො. එවං තුට්ඨි, කානුබන්ධත්තා න වුද්ධි. Sau động từ tận cùng bằng 'sa', 'ta' của nó được biến đổi thành 'ṭha'. Ví dụ: 'tussīti' thành 'tuṭṭho', theo quy tắc 'gamanatthā...' với 'kta', 'ta' của nó được biến đổi thành 'ṭha' theo quy tắc này, sau đó là đồng hóa phụ âm v.v. Tương tự 'tuṭṭhavā'. Trong các trường hợp 'tabba' và 'kti', 'tosanaṃ' thành 'tuṭṭhabbaṃ', theo quy tắc 'aññatrāpī' nên không có nguyên âm 'o'. Tương tự 'tuṭṭhi', do có 'ka' là anubandha nên không có sự tăng trưởng (vuddhi). 141. කසස්සි+ම ච වා 141. (Sau) 'kas', (ta được biến đổi thành ṭha) và 'ima' (được thêm vào) một cách tùy chọn. කසස්මා පරස්සා+නන්තරස්ස තස්ස ඨ හොති කසස්ස වා ඉම ච. කසීයිත්ථාති කිට්ඨං. කිට්ඨාදිං විය දුප්පසුං, කම්මෙ ක්තො. ඉමාභාවෙ කට්ඨං, අකට්ඨපාකිමං සාලිං. Sau 'kas', 'ta' của nó được biến đổi thành 'ṭha', và 'ima' được thêm vào một cách tùy chọn cho 'kas'. Ví dụ: 'kasīyitthāti' thành 'kiṭṭhaṃ'. Ví dụ: 'kiṭṭhādiṃ viya duppasuṃ' (khó sinh như ruộng đã cày), ở thể bị động với 'kta'. Khi không có 'ima', nó trở thành 'kaṭṭhaṃ', ví dụ: 'akaṭṭhapākimaṃ sāliṃ' (lúa chín không cần cày). 142. ධස්තො+ත්‍රස්තා 142. 'Dhasto' và 'otrasto' (là những từ được hình thành bất định). එතෙ සද්දා නිපච්චන්තෙ. ධංස+ධංසනෙ, ධංසීයිත්ථාති ධස්තො, බින්දුලොපො. උත්‍රසීති ඔත්‍රස්තො. Những từ này được hình thành bất định. Từ căn 'dhaṃs' (phá hủy), 'dhaṃsīyitthāti' thành 'dhasto', bindu bị lược bỏ. 'Utrasīti' thành 'otrasto'. 143. පුච්ඡාදිතො 143. Sau 'pucch', v.v. පුච්ඡාදීහි පරස්සා+නන්තරස්ස තස්ස ඨ හොති. පුච්ඡීයිත්ථාති පුට්ඨො. භජ්ජ=පාකෙ, භජීයිත්ථාති භට්ඨො, සංයොගාදිලොපො. යජිත්ථාති යිට්ඨො, ‘‘යජස්ස යස්ස ටි+යී’’ති යි. Sau các động từ như 'pucch', v.v., 'ta' của nó được biến đổi thành 'ṭha'. Ví dụ: 'pucchīyitthāti' thành 'puṭṭho'. Từ căn 'bhajj' (nấu), 'bhajīyitthāti' thành 'bhaṭṭho', phụ âm đầu của cụm phụ âm bị lược bỏ. 'Yajitthāti' thành 'yiṭṭho', theo quy tắc 'yajassa yassa ṭi+yī', 'ya' biến thành 'yi'. 144. සාස වස සංස සසා ථො 144. (Sau) 'sās', 'vas', 'saṃs', 'sas', ('ta' biến thành) 'tha'. එතෙහි පරස්සා+නන්තරස්ස තස්ස ථ හොති. සාසනං සාසීයිත්ථාති වා සත්ථං. වසනං වුත්ථං, ‘‘අස්සූ’’ති උ. පසංසනං පසංසීයිත්ථාති වා පසත්ථං. සස=ගති+හිංසා+පාණනෙසු, සසනං ගමනං හිංසනං ජීවනඤ්ච සත්ථං. අනුසාසීයිත්ථාති අනුසිට්ඨො, ත්ථස්ස ට්ඨො. Sau những (động từ) này, 'ta' của nó được biến đổi thành 'tha'. Ví dụ: 'sāsanaṃ' hoặc 'sāsīyitthāti' thành 'satthaṃ'. 'Vasanaṃ' thành 'vutthaṃ', theo quy tắc 'assū', 'a' biến thành 'u'. 'Pasaṃsanaṃ' hoặc 'pasaṃsīyitthāti' thành 'pasatthaṃ'. Từ căn 'sas' (đi, làm hại, sống), 'sasanaṃ' (sự đi, sự làm hại, và sự sống) thành 'satthaṃ'. 'Anusāsīyitthāti' thành 'anusiṭṭho', 'ttha' biến thành 'ṭṭha'. 145. ධො ධ+හ+තෙහි 145. ('Ta' biến thành) 'dha' sau (các động từ tận cùng bằng) 'dha', 'ha', 'bha'. ධකාර [Pg.294] හකාර භකාරන්තෙහි පරස්ස තස්ස ධ හොති. වද්ධිත්ථාති කම්මෙ ක්තෙ තස්ස ධකාරාදිම්හි ච ‘‘වද්ධස්ස වා’’ති උකාරෙ කතෙ සංයොගාදිලොපො, වුද්ධො. දුය්හිත්ථාති දුද්ධං. ලභීයිත්ථාති ලද්ධං. Sau các động từ tận cùng bằng 'dha', 'ha', 'bha', 'ta' của nó được biến đổi thành 'dha'. Ví dụ: 'vaddhitthāti', ở thể bị động với 'kta', 'ta' của nó biến thành 'dha', và theo quy tắc 'vaddhassa vā', 'a' biến thành 'u', phụ âm đầu của cụm phụ âm bị lược bỏ, thành 'vuddho'. 'Duyhitthāti' thành 'duddhaṃ'. 'Labhīyitthāti' thành 'laddhaṃ'. 146. දහා ඪො 146. Sau 'dah', ('ta' biến thành) 'ḍha'. දහා පරස්සා+නන්තරස්ස තස්ස ඪ හොති. දය්හිත්ථාති දඩ්ඪො, පරරූපාදිම්හි කතෙ ‘‘චතුත්ථදුතියෙ’’ ච්චාදිනා ඩකාරො. Sau 'dah', 'ta' của nó được biến đổi thành 'ḍha'. Ví dụ: 'dayhitthāti' thành 'daḍḍho', sau khi đồng hóa phụ âm v.v., 'h' biến thành 'ḍa' theo quy tắc 'catutthadutiye...'. 147. බහස්සු+ම ච 147. (Sau) 'bah', ('a' biến thành) 'u' và ('ma' được thêm vào). බහා පරස්සා+නන්තරස්ස තස්ස ඪ හොති බහස්සු+ම ච ඪසන්නියොගෙන. බහ+බ්‍රහ+බ්‍රූහ=වුද්ධියං. අබහීති බුඩ්ඪො. Sau 'bah', 'ta' của nó được biến đổi thành 'ḍha', và 'a' của 'bah' biến thành 'u' và 'ma' được thêm vào cùng với sự biến đổi thành 'ḍha'. Các căn 'bah', 'brah', 'brūh' có nghĩa là tăng trưởng. Ví dụ: 'abahīti' thành 'buḍḍho'. 148. රුහාදීහි හො ළ ච 148. Sau 'ruh' v.v., ('ta' biến thành) 'ha' và (phụ âm cuối biến thành) 'ḷa'. රුහාදීහි පරස්සා+නන්තරස්ස තස්ස හ හොති ළො ච+න්තස්ස. ආරුහීති ආරුළ්හො. ගුය්හිත්ථාති ගුළ්හො. අබහීති බාළ්හො. ද්වීසු ‘‘මුහබහා’’ දිනා දීඝො. Sau các động từ như 'ruh', v.v., 'ta' của nó được biến đổi thành 'ha', và phụ âm cuối (của động từ) biến thành 'ḷa'. Ví dụ: 'āruhīti' thành 'āruḷho'. 'Guyhitthāti' thành 'guḷho'. 'Abahīti' thành 'bāḷho'. Trong hai trường hợp (sau), nguyên âm được kéo dài theo quy tắc 'muhabahā...'. 149. මුහා වාති 149. Sau 'muh', (biến đổi) một cách tùy chọn. ක්තතස්ස හකාරො අන්තස්ස වා ළො ච. අමොහීති මුළ්හො, මුද්ධො, තස්ස ධො. (අතීතකාලිකපච්චයවිධානං). 'Ta' của 'kta' biến thành 'ha', và phụ âm cuối (của 'muh') biến thành 'ḷa' một cách tùy chọn. Ví dụ: 'amohīti' thành 'muḷho', hoặc 'muddho', 'ta' của nó biến thành 'dha'. 64. න්තො කත්තරි වත්තමානෙ 64. 'Nta' (được dùng) ở thể chủ động trong thì hiện tại. වත්තමානත්ථෙ [Pg.295] වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා න්තො හොති කත්තරි. තිට්ඨතීති තිට්ඨන්තො, ‘‘කත්තරි ලො’’ති ලො, ‘‘ඨාපානං තිට්ඨපිවා’’ති තිඨාදෙසො. කත්තරි මාන+න්ත+ත්‍යාදිසු ඉමිනාව ලො. Với ý nghĩa hiện tại, sau động từ, 'nta' được dùng ở thể chủ động. Ví dụ: 'tiṭṭhatīti' thành 'tiṭṭhanto', theo quy tắc 'kattari lo', 'lo' được dùng, theo quy tắc 'ṭhāpānaṃ tiṭṭhapivā', 'ṭhā' được thay thế bằng 'tiṭṭha'. Ở thể chủ động, với các hậu tố 'māna', 'nta', 'ti', v.v., 'lo' được dùng theo chính quy tắc này. 65. මානොති 65. 'Māna' cũng vậy. කත්තරි මානො. තිට්ඨමානො. 'Māna' (được dùng) ở thể chủ động. Ví dụ: 'tiṭṭhamāno'. 66. භාවකම්මෙසුති 66. Ở thể vô ngôi và thể bị động. භාවකම්මෙසු මානො. ඨානං ඨීයමානං. ‘‘ක්‍යො භාවකම්මෙස්ව+පරොක්ඛෙසු මාන+න්ත+ත්‍යාදීසූ’’ති භාවෙ කම්මෙ ච ක්‍යො. ‘‘ක්‍යස්සා’’ති ඊම. පචීයතීති පච්චමා නො. ක්‍යෙ පුබ්බරූපං. 'Māna' (được dùng) ở thể vô ngôi và thể bị động. Ví dụ: 'ṭhānaṃ' thành 'ṭhīyamānaṃ'. Theo quy tắc 'kyo bhāvakammesva...', ở thể vô ngôi và thể bị động, 'kya' được dùng. Theo quy tắc 'kyassā', 'kya' biến thành 'īma'. 'Pacīyatīti' thành 'paccamāno'. Khi có 'kya', có sự đồng hóa phụ âm trước. 67. තෙ ස්සපුබ්බා+නාගතෙ 67. Chúng (tức là 'nta' và 'māna') có 'ssa' đứng trước, ở thì tương lai. අනාගතෙ අත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා තෙන්තමානා ස්සපුබ්බා හොන්ති, ලෙ ආස්ස ලොපො, ඨස්සතීති ඨස්සන්තො ඨස්සමානො. ඨීයිස්සතීති ඨීයිස්සමානං, ක්‍යෙ ඊ, ‘‘ඤිබ්‍යඤ්ජනස්සා’’ති ඤි. අස්ස ත්‍යාදිවිසයත්තා ‘‘ආඊස්සා’’ දිනා ඉඤ න හොති, අඊහි සහචරිතත්තා ස්සාස්ස. පච්චිස්සතීති පච්චිස්සමානො ඔදනො. ‘‘රා නස්ස ණො’’ති ණෙ පත්තෙ – Với ý nghĩa tương lai, sau động từ, 'nta' và 'māna' có 'ssa' đứng trước, 'a' của 'ssa' bị lược bỏ. Ví dụ: 'ṭhassatīti' thành 'ṭhassanto', 'ṭhassamāno'. 'Ṭhīyissatīti' thành 'ṭhīyissamānaṃ', khi có 'kya', 'ī' được dùng, theo quy tắc 'ñibyañjanassā', 'ñi' được dùng. Vì 'ssa' này thuộc phạm vi của 'ti' v.v., nên không có 'i' theo quy tắc 'āīssā...', vì 'ssa' này đi cùng với 'a' và 'ī'. 'Paccissatīti' thành 'paccissamāno odano'. Khi quy tắc 'rā nassa ṇo' được áp dụng – 5,172. න න්ත+මාන+ත්‍යාදීනං 5,172. Không (áp dụng) cho 'nta', 'māna', 'ti', v.v. රන්තතො [Pg.296] පරෙසං න්ත+මාන+ත්‍යාදීනං නස්ස ණො න හොති. කරොතීති කරොන්තො කුරුමානො, ‘‘තනාදිත්වො’’ති ඔ. Sau (động từ) tận cùng bằng 'r', 'n' của 'nta', 'māna', 'ti', v.v. không bị biến đổi thành 'ṇ'. Ví dụ: 'karotīti' thành 'karonto', 'kurumāno', theo quy tắc 'tanāditvo', 'o' được dùng. 5,173. ගම යමි+සාස දිසානං වා ච්ඡඞ 5,173. (Sau) 'gam', 'yam', 'sās', 'dis', ('aṅa' biến thành) 'ccha' một cách tùy chọn. එතෙසං වා ච්ඡඞ හොති න්ත+මාන+ත්‍යාදීසු. ඞ-නුබන්ධත්තා අන්තස්ස හොති, ගච්ඡන්තො ගච්ඡමානො. යම=උපරමෙ, යච්ඡන්තො යච්ඡමානො. ඉච්ඡන්තො ඉච්ඡමානො. ආස=උපවෙසනෙ, අච්ඡන්තො අච්ඡමානො, ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ’’ච්චාදිනා රස්සො. දිස=අතිසජ්ජනෙ, දිච්ඡන්තො දිච්ඡමානො. වවත්ථිතවිභාසත්තා වාසද්දස්ස අඤ්ඤපච්චයෙසු ච ක්වචි, ඉච්ඡීයතීති ඉච්ඡිතබ්බං, ඉච්ඡනං ඉච්ඡා, ‘‘ඉත්ථිය+මණා’’ දිනා අප්පච්චයො. ඉච්ඡිතං, ඉච්ඡිතබ්බං, ඉච්ඡිතුං. අඤ්ඤෙසඤ්ච යොගවිභාගා, පවෙච්ඡන්තො. Đối với những (động từ căn) này, cchaṅa được thế vào một cách tùy chọn khi các tiếp vị ngữ nta, māna, tya... theo sau. Do có anubandha ṅa, (sự biến đổi) xảy ra ở cuối (của động từ căn), (ví dụ) gacchanto, gacchamāno. (Động từ căn) yam trong nghĩa là dừng lại, (có dạng) yacchanto, yacchamāno. (Dạng) icchanto, icchamāno. (Động từ căn) āsa trong nghĩa là ngồi, (có dạng) acchanto, acchamāno, nguyên âm được rút ngắn theo (quy tắc) “byañjane...” v.v. (Động từ căn) disa trong nghĩa là ban cho, (có dạng) dicchanto, dicchamāno. Do là tùy chọn có giới hạn, đôi khi cũng (áp dụng) với các tiếp vị ngữ khác của động từ căn isu, (ví dụ) icchīyati (nên có) icchitabbaṃ, icchanaṃ, icchā, tiếp vị ngữ a theo (quy tắc) “itthiyamaṇā” v.v. (Các dạng khác là) icchitaṃ, icchitabbaṃ, icchituṃ. Và đối với các (động từ căn) khác, do sự phân chia quy tắc, (có dạng) pavecchanto. 174. ජර+මරාන+මීයඞ 174. (Động từ căn) jara và mara (biến thành) mīyaṅa. එතෙස+මීයඞ වා හොති න්ත+මාන+ත්‍යාදීසු. ජීයන්තො. ‘‘ජරසදා’’ දිච්චාදිනා ඊම. ජීරන්තො. ජීයමානො ජීරමානො. මීයන්තො මරන්තො, මීයමානො මරමානො. Đối với những (động từ căn) này, mīyaṅa được thế vào một cách tùy chọn khi các tiếp vị ngữ nta, māna, tya... theo sau. (Ví dụ) jīyanto. Theo (quy tắc) “jarasadā”... v.v., (biến thành) īma. (Ví dụ) jīranto. (Tương tự) jīyamāno, jīramāno. (Dạng) mīyanto, maranto; mīyamāno, maramāno. 175. ඨාපානං තිට්ඨපිවා 175. (Động từ căn) ṭhā và pā (biến thành) tiṭṭha và piva. ඨාපානං තිට්ඨපිවා හොන්ති වා න්තාදීසු. තිට්ඨන්තො, තිට්ඨමානො. පිවන්තො පිවමානො. Đối với (động từ căn) ṭhā và pā, tiṭṭha và piva được thế vào một cách tùy chọn khi các (tiếp vị ngữ) bắt đầu bằng nta theo sau. (Ví dụ) tiṭṭhanto, tiṭṭhamāno. (Và) pivanto, pivamāno. 176. ගම+වද+දානං ඝම්ම+වජ්ජ+දජ්ජා 176. (Động từ căn) gam, vad, và dā (biến thành) ghamma, vajja, và dajja. ගමාදීනං [Pg.297] ඝම්මාදයො වා හොන්ති න්තාදීසු. ඝම්මන්තො ගච්ඡන්තො, වජ්ජන්තො වදන්තො, දජ්ජන්තො දදන්තො. Đối với (động từ căn) gam... v.v., ghamma... v.v. được thế vào một cách tùy chọn khi các (tiếp vị ngữ) bắt đầu bằng nta theo sau. (Ví dụ) ghammanto, gacchanto; vajjanto, vadanto; dajjanto, dadanto. 177. කරස්ස සොස්ස කුබ්බ කුරු කයිරා 177. Đối với (động từ căn) kara cùng với o, (các dạng) kubba, kuru, kayirā (được thế vào). කරස්ස සඔකාරස්ස කුබ්බාදයො වා හොන්ති න්තාදීසු. කුබ්බන්තො කයිරන්තො කරොන්තො, එවං කුබ්බමානො ඉච්චාදි. අඤ්ඤත්‍ර ‘‘මානස්ස මස්සා’’ති මානස්ස මස්ස ලොපෙ කරාණො. ‘‘සොස්සා’’ති වුත්තත්තා කත්තරියෙව. Đối với (động từ căn) kara cùng với o, kubba... v.v. được thế vào một cách tùy chọn khi các (tiếp vị ngữ) bắt đầu bằng nta theo sau. (Ví dụ) kubbanto, kayiranto, karonto; tương tự kubbamāno... v.v. Ở trường hợp khác, theo (quy tắc) “mānassa massā”, do sự lược bỏ massa của māna, (có dạng) karāṇo. Do đã được nói là “sossā” (cùng với o), (quy tắc này) chỉ áp dụng trong tác động cách (kattari). 178. ගහස්ස ඝෙප්පො 178. Đối với (động từ căn) gah, (dạng) gheppa (được thế vào). ගහස්ස වා ඝෙප්පො හොති න්තාදීසු. ඝෙප්පන්තො ඝෙප්පමානො. Đối với (động từ căn) gah, gheppa được thế vào một cách tùy chọn khi các (tiếp vị ngữ) bắt đầu bằng nta theo sau. (Ví dụ) gheppanto, gheppamāno. 179. ණො නිග්ගහීතස්ස 179. Ṇo (thế cho) niggahīta. ගහස්ස නිග්ගහීතස්ස ණො හොති, ‘‘මං වා රුධාදීනං’’ති මං, ගණ්හිතබ්බං, ගණ්හිතුං, ගණ්හන්තො. Đối với (động từ căn) gah, ṇo thế cho niggahīta, và maṃ (được chèn vào) theo (quy tắc) “maṃ vā rudhādīnaṃ”, (ví dụ) gaṇhitabbaṃ, gaṇhituṃ, gaṇhanto. 130. න්ත+මාන+න්ති+යි+යුංස්වා+දිලොපොති 130. (Có sự) lược bỏ âm đầu (khi) nta, māna, nti, yi, yuṃ, svā (theo sau). ආදිලොපො. අස=භුවි, භවතීති සන්තො සමානො. Sự lược bỏ âm đầu. (Đối với động từ căn) asa trong nghĩa là hiện hữu, (dạng) bhavatīti (trở thành) santo, samāno. 131. පාදිතො ඨාස්ස වා ඨහො ක්වචිති 131. Sau pa... v.v., ṭhaha đôi khi được thế vào một cách tùy chọn cho (động từ căn) ṭhā. ඨාස්ස පාදීසු ඨහො. සණ්ඨහන්තො. සන්තිට්ඨන්තො. Đối với (động từ căn) ṭhā (khi đi sau) pa... v.v., (dạng) ṭhaho (được thế vào). (Ví dụ) saṇṭhahanto. (Dạng khác là) santiṭṭhanto. (වත්තමානපච්චයන්තනයො). (Phương pháp về các tiếp vị ngữ thời hiện tại). 61. තුං තායෙ තවෙ භාවෙ භවිස්සති ක්‍රියායං තදත්ථායං 61. (Các tiếp vị ngữ) tuṃ, tāye, tave (được dùng) trong nghĩa trừu tượng (bhāve), đối với một hành động trong tương lai, với mục đích đó. භවිස්සතිඅත්ථෙ [Pg.298] වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා භාවෙ තුමාදයො හොන්ති ක්‍රියායං තදත්ථායං පතීයමානායං. කරණාය ගච්ඡති කාතුං ගච්ඡති. ‘‘තුංතුනතබ්බෙසු වා’’ති කරස්ස වා ආ හොති, පුබ්බරූපෙ කත්තායෙ. ‘‘කරස්සා තවෙ’’ති නිච්චං ආ, කාතවෙ. නිපාතත්තා ‘‘අසඞ්ඛ්‍යෙහි සබ්බාසං’’ති චතුත්ථීසස්ස ලොපො. එව+මුපරි තුනාදීසු. කත්තුං කාමෙතීති කත්තුකාමො, අභිසඞ්ඛරිතු+මාකඞ්ඛති. සද්ධම්මං සුණිතුං, ඤිම්හි නාගමෙ තස්ස ණො, නාගමත්තා න වුද්ධි. සොතවෙ සොතුං සුණිතුං වා පත්ථෙහි. එවං අනුභවිතුං, පචිතුං. ගන්තුං, ‘‘මනානං නිග්ගහීතං’’ති නිග්ගහීතං. ගමිතුං, ඛන්තුං, ඛනිතුං, හන්තුං, හනිතුං, මන්තුං, මනිතුං, හරිතුං, අනුස්සරිතුං ඉච්ඡති. තථා තුදිතුං, පවිසිතුං, උද්දිසිතුං, භොත්තුං, සයිතුං, නෙතුං, ජුහොතුං, පජහිතුං, පහාතුං, දාතුං, රොද්ධුං, රුන්ධිතුං, භොත්තුං, භුඤ්ජීතුං, ඡෙත්තුං, ඡින්දිතුං, සිබ්බිතුං, ඌම්හි වස්ස බො, ද්විත්තං, බුද්ධුං, තස්ස ධො. බුජ්ඣිතුං, යුක. ජානිතුං ඤා=අවබොධනෙ. ජනිතුං. ජෙතුං ජිනිතුං. පත්තුං පාපුණිතුං. කෙතුං කිණිතුං. විනිච්ඡෙතුං, ඉස්ස එ, විනිච්ඡිනිතුං. ගහෙතුං ගණ්හිතුං. චොරිතුං චොරෙතුං චොරයිතුං, පාලෙතුං පාලයිතුං. පයොජකෙ-භාවෙතුං භාවයිතුං, කාරෙතුං කාරයිතුං කාරාපෙතුං කාරාපයිතුං ඉච්ඡති+ච්චාදි. Khi một hành động được hiểu là nhằm mục đích (cho một hành động khác), các (tiếp vị ngữ) tuṃ... v.v. được dùng trong nghĩa trừu tượng (bhāve) cho một hành động trong tương lai, (xuất phát) từ (hành động) hiện tại. (Ví dụ) karaṇāya gacchati (anh ta đi để làm) có nghĩa là kātuṃ gacchati (anh ta đi để làm). Theo (quy tắc) “tuṃtunatabbesu vā”, (động từ căn) kara tùy chọn biến thành ā, sau khi đồng hóa (pubbarūpa), (có dạng) kattāye. Theo (quy tắc) “karassā tave”, (biến thành) ā một cách bắt buộc, (có dạng) kātave. Do là bất biến từ (nipāta), biến cách thứ tư bị lược bỏ theo (quy tắc) “asaṅkhyehi sabbāsaṃ”. Tương tự như trên đối với tuna... v.v. (Ví dụ) kattuṃ kāmetīti (mong muốn làm) thành kattukāmo; abhisaṅkharitumākaṅkhati (ước muốn thực hiện). (Dạng) saddhammaṃ suṇituṃ (để nghe diệu pháp); khi ñi (theo sau), có sự thêm vào nāga, ṇo thế cho (niggahīta) của nó, do là nāga nên không có sự tăng âm (vuddhi). (Ví dụ) sotave, sotuṃ hoặc suṇituṃ patthehi (ngươi hãy mong cầu để được nghe). Tương tự, anubhavituṃ (để kinh nghiệm), pacituṃ (để nấu). (Dạng) gantuṃ, niggahīta (được dùng) theo (quy tắc) “manānaṃ niggahītaṃ”. (Các dạng khác) gamituṃ, khantuṃ, khanituṃ, hantuṃ, hanituṃ, mantuṃ, manituṃ, harituṃ, anussarituṃ icchati (mong muốn nhớ lại). Tương tự, tudituṃ, pavisituṃ, uddisituṃ, bhottuṃ, sayituṃ, netuṃ, juhotuṃ, pajahituṃ, pahātuṃ, dātuṃ, roddhuṃ, rundhituṃ, bhottuṃ, bhuñjītuṃ, chettuṃ, chindituṃ, sibbituṃ; khi ū (theo sau), va (biến thành) ba, có sự lặp đôi, (thành) buddhuṃ, ta (biến thành) dha. (Dạng khác) bujjhituṃ, yuka. (Dạng) jānituṃ, (từ động từ căn) ñā trong nghĩa là hiểu biết. (Dạng) janituṃ. (Dạng) jetuṃ, jinituṃ. (Dạng) pattuṃ, pāpuṇituṃ. (Dạng) ketuṃ, kiṇituṃ. (Dạng) vinicchetuṃ, i (biến thành) e, (dạng khác) vinicchinituṃ. (Dạng) gahetuṃ, gaṇhituṃ. (Dạng) corituṃ, coretuṃ, corayituṃ; pāletuṃ, pālayituṃ. Trong thể sai khiến: bhāvetuṃ, bhāvayituṃ; kāretuṃ, kārayituṃ, kārāpetuṃ, kārāpayituṃ icchati (mong muốn khiến cho làm)... v.v. එවං ක්‍රියත්ථක්‍රියායං ගම්‍යමානායං, යථා සුබොද්ධුං වක්ඛාමි, එවං දට්ඨුං ගච්ඡති, ගන්තු+මාරභති, ගන්තුං පයොජෙති, දස්සෙතු+මාහ ඉච්චාදි. Tương tự, khi một hành động nhằm mục đích (cho một hành động khác) được hiểu, ví như suboddhuṃ vakkhāmi (tôi sẽ nói để dễ hiểu), cũng vậy daṭṭhuṃ gacchati (anh ta đi để thấy), gantumārabhati (anh ta bắt đầu đi), gantuṃ payojeti (anh ta thúc giục đi), dassetumāha (anh ta nói để chỉ cho thấy)... v.v. අරහසක්කාදීසුපි [Pg.299] සිද්ධං, තථා කාල සමයවෙලාසු. කො තං නින්දිතු+මරහති, රාජා භවිතු+මරහති, අරහො භවං වත්තුං, සක්කා ජෙතුං ධනෙන වා, සක්කා ලද්ධුං, භස්ස ධො. කත්තුං සක්ඛිස්සති. භබ්බො නියාමං ඔක්කමිතුං, අභබ්බො කාතුං. අනුච්ඡවිකො භවං දානං පටිග්ගහෙතුං, ඉදං කාතුං අනුරූපං, දානං දාතුං යුත්තං, දාතුං වත්තුඤ්ච ලභති. එවං වට්ටති භාසිතුං, ඡින්දිතුං න ච කප්පති ඉච්චාදි. තථාකාලො භුඤ්ජිතුං, සමයො භුඤ්ජිතුං, වෙලා භුඤ්ජිතුං. (Cách dùng này) cũng được xác lập với (các từ như) araha, sakkā... v.v., cũng như với kāla, samaya, velā. (Ví dụ) ko taṃ ninditumarahati (ai đáng để khiển trách ngài?), rājā bhavitumarahati (người ấy đáng để làm vua), araho bhavaṃ vattuṃ (ngài xứng đáng để nói), sakkā jetuṃ dhanena vā (có thể chinh phục bằng của cải), sakkā laddhuṃ (có thể đạt được), bha (biến thành) dha. (Dạng) kattuṃ sakkhissati (anh ta sẽ có thể làm). (Dạng) bhabbo niyāmaṃ okkamituṃ (có khả năng bước vào con đường (thánh)), abhabbo kātuṃ (không có khả năng làm). (Dạng) anucchaviko bhavaṃ dānaṃ paṭiggahetuṃ (ngài thích hợp để nhận vật thí), idaṃ kātuṃ anurūpaṃ (việc này thích hợp để làm), dānaṃ dātuṃ yuttaṃ (việc cho vật thí là đúng đắn), dātuṃ vattuñca labhati (anh ta được phép cho và nói). Tương tự, vaṭṭati bhāsituṃ (nói năng là điều thích hợp), chindituṃ na ca kappati (và không được phép cắt đứt)... v.v. Tương tự, kālo bhuñjituṃ (đã đến giờ ăn), samayo bhuñjituṃ (đã đến lúc ăn), velā bhuñjituṃ (đã đến thời điểm ăn). අලමත්ථෙපි සිද්ධං, අලමෙව දානානි දාතුං, අලමෙව පුඤ්ඤානි කාතුං. (Cách dùng này) cũng được xác lập trong nghĩa là alaṃ (đủ). (Ví dụ) alameva dānāni dātuṃ (thôi, đừng cho các vật thí nữa), alameva puññāni kātuṃ (thôi, đừng làm các phước thiện nữa). 62. පටිසෙධෙ+ලංඛලූනං ක්තුන ක්ත්වාන ක්ත්වා වා 62. Khi (các từ) alaṃ và khalu (được dùng) trong nghĩa ngăn cấm, (các tiếp vị ngữ) ktuna, ktvāna, ktvā được dùng một cách tùy chọn. අලං+ඛලුසද්දානං පටිසෙධනත්ථානං පයොගෙ ක්තුනාදයො වා හොන්ති භාවෙ. අලංපුබ්බො, සු=සවනෙ, අලං සවනං කත්වා ඛලු සවනං කත්වාති අලං සොතුන ඛලු සොතුන අලං සුත්වාන ඛලු සුත්වාන අලං සුත්වා ඛලු සුත්වා. නිපාතත්තා සිලොපො. Khi các từ alaṃ và khalu được dùng trong nghĩa ngăn cấm, các (tiếp vị ngữ) ktuna... v.v. được dùng một cách tùy chọn trong nghĩa trừu tượng (bhāve). (Ví dụ) đi trước bởi alaṃ, (động từ căn) su trong nghĩa là nghe, (câu) alaṃ savanaṃ katvā (đủ rồi, việc nghe) và khalu savanaṃ katvā có nghĩa là alaṃ sotuna, khalu sotuna, alaṃ sutvāna, khalu sutvāna, alaṃ sutvā, khalu sutvā. Do là bất biến từ, si bị lược bỏ. 63. පුබ්බෙ+කකත්තුකානං 63. (Đối với hành động) trước, (khi các hành động) có cùng một chủ thể. එකො කත්තා යෙසං බ්‍යාපාරානං, තෙසු යො පුබ්බො, තදත්ථතො ක්‍රියත්ථා තුනාදයො හොන්ති භාවෙ. ‘‘තුංතුනා’’ දිනා කරස්ස ආ, සො කාතුන කම්මං ගච්ඡති, අකාතුන පුඤ්ඤං කිලිස්සන්ති. රලොපෙ කම්මං කත්වාන භද්‍රකං, පුඤ්ඤානි කත්වා සග්ගං ගච්ඡති. අභිසඞ්ඛරණං කත්වා අභිසඞ්ඛරිත්වා කරිත්වා වා[Pg.300]. තථා සිබ්බිත්වා ඡාදයිත්වා ජානිත්වා ධම්මං සුත්වා සුත්වාන ධම්මං මොදති, සුණිත්වා, පත්වා පාපුණිත්වා, කිනිත්වා, ජෙත්වා ජිනිත්වා ජිත්වා, චොරෙත්වා චොරයිත්වා, පූජෙත්වා පූජයිත්වා, තථා මෙත්තං භාවෙත්වා භාවයිත්වා, විහාරං කාරෙත්වා කාරයිත්වා කාරාපෙත්වා කාරාපයිත්වා සග්ගං ගමිස්සන්ති+ච්චාදි. පුබ්බෙති කිං, භුඤ්ජති ච පචති ච. ‘‘අපත්වා නදිං පබ්බතො, අතික්කම්ම පබ්බතං නදී’’තිආදීසු භූධාතුස්ස සම්භවා එකකත්තුකතා පුබ්බකාලතා ච ගම්‍යතෙ. ‘‘භුත්වා භුත්වා ගච්ඡතී’’ති ඉමිනාව සිද්ධං, ආභික්ඛඤ්ඤන්තු ද්විබ්බචනාව ගම්‍යතෙ. කථං ‘‘ජීවග්ගාහං අගාහයි, කායප්පචාලකං ගච්ඡතී’’ති, ඝණන්තෙන ක්‍රියාවිසෙසනෙන සිද්ධං, යථා ඔදනපාකං සයතීති. Khi có một tác nhân cho các hành động, và trong số đó có một hành động xảy ra trước, thì các bất biến quá khứ phân từ như tūna v.v... được dùng với ý nghĩa của hành động. Theo quy tắc "Tuṃtunā...", ā được thêm vào sau kara. Ví dụ: so kātuna kammaṃ gacchati (người ấy sau khi làm việc thì đi), akātuna puññaṃ kilissanti (không làm phước nên bị phiền não). Khi ra bị xóa, (ví dụ) kammaṃ katvāna bhadrakaṃ (sau khi làm việc tốt), puññāni katvā saggaṃ gacchati (sau khi làm các việc phước thì đi đến cõi trời). Abhisaṅkharaṇaṃ katvā (sau khi tạo tác) hoặc abhisaṅkharitvā hoặc karitvā. Tương tự: sibbitvā (sau khi may), chādayitvā (sau khi che), jānitvā (sau khi biết), dhammaṃ sutvā (sau khi nghe pháp), sutvāna dhammaṃ modati (sau khi nghe pháp, hoan hỷ), suṇitvā (sau khi nghe), patvā pāpuṇitvā (sau khi đạt đến), kinitvā (sau khi mua), jetvā jinitvā jitvā (sau khi chiến thắng), coretvā corayitvā (sau khi trộm), pūjetvā pūjayitvā (sau khi cúng dường), tương tự mettaṃ bhāvetvā bhāvayitvā (sau khi tu tập tâm từ), vihāraṃ kāretvā kārayitvā kārāpetvā kārāpayitvā saggaṃ gamissanti (sau khi cho xây dựng tịnh xá, họ sẽ đi đến cõi trời) v.v... "Trước" có nghĩa là gì? (Ví dụ) vừa ăn vừa nấu. Trong các ví dụ như "Apatvā nadiṃ pabbato" (ngọn núi chưa đến sông), "atikkamma pabbataṃ nadī" (dòng sông vượt qua ngọn núi), do sự tồn tại của động từ căn bhū (được hiểu ngầm), tính đồng chủ thể và tính xảy ra trước được hiểu. Trong câu "Bhutvā bhutvā gacchatī" (ăn rồi lại ăn, rồi đi), điều này đã được thành tựu. Ý nghĩa lặp đi lặp lại được hiểu qua việc lặp lại từ. Làm thế nào (để giải thích) các câu "jīvaggāhaṃ agāhayi" (bắt sống) và "kāyappacālakaṃ gacchatī" (đi một cách lắc lư thân thể)? (Điều này) được thành tựu bởi trạng từ chỉ hành động có hậu tố ghaṇa, giống như trong câu odanapākaṃ sayati (nằm ngủ trong khi cơm đang nấu). 164. ප්‍යො වා ත්වාස්ස සමාසෙ 164. Hoặc pya thay thế cho tvā trong một từ ghép. ත්වාස්ස වා ප්‍යො හොති සමාසෙ. පකාරො ‘‘ප්‍යෙ සිස්සා’’ති විසෙසනත්ථො. අභිපුබ්බො පාදිසමාසො, අභිවදනං කත්වා අභිවාදිය භාසිස්සං. තථා අභිභුය්‍ය, ද්විත්තරස්සානි. සි=සයෙ – Pya tùy chọn thay thế cho tvā trong một từ ghép. Chữ pa (trong pya) có mục đích đặc biệt hóa (trong quy tắc tiếp theo) "pye sissā". (Ví dụ) trong từ ghép pādi có tiền tố abhi: abhivadanaṃ katvā (sau khi đảnh lễ) trở thành abhivādiya bhāsissaṃ (sau khi đảnh lễ, tôi sẽ nói). Tương tự abhibhuyya (sau khi chinh phục), các nguyên âm ngắn được lặp đôi. Si = saye – 88. ප්‍යෙ සිස්සා 88. Khi pya theo sau, ā thay thế cho si. සිස්ස ආ හොති ප්‍යාදෙසෙ. නිස්සයනං කත්වා නිස්සාය. පුබ්බරූපෙ විභජ්ජ විභජිය. දිස=අතිසජ්ජනෙ, උද්දිස්ස. පවිස්ස පවිසිය පවිසිත්වා, උපනය, අතිසෙය්‍ය අතිසයිත්වා, ඔහාය ඔහිත්වා. ආදාය, දාස්සි+යඞ, ආදිය. පට්ඨාය, විචෙය්‍ය, විඤ්ඤාය විජානිත්වා, සමාසෙති කිං, පත්වා. ක්වචා+ සමාසෙපි [Pg.301] බහුලාධිකාරා, ලතං දන්තෙහි ඡින්දිය. තථා භුඤ්ජිත්වා. Ā thay thế cho si khi pya được thay thế. Nissayanaṃ katvā (sau khi nương tựa) trở thành nissāya. Trong dạng trước, vibhajja (sau khi phân chia), vibhajiya. Disa có nghĩa là atisajjane (chỉ định), (ví dụ) uddissa (nhắm đến). Pavissa, pavisiya, pavisitvā (sau khi đi vào); upanaya (sau khi mang đến); atiseyya, atisayitvā (sau khi vượt qua); ohāya, ohitvā (sau khi từ bỏ). Ādāya (sau khi lấy); dāssi+yaṅa, ādiya (sau khi lấy). Paṭṭhāya (bắt đầu từ); viceyya (sau khi điều tra); viññāya, vijānitvā (sau khi biết). Tại sao lại nói "trong từ ghép"? (Ví dụ) patvā (không phải là từ ghép). Đôi khi không phải trong từ ghép cũng vậy, do quyền hạn của quy tắc bahula. (Ví dụ) lataṃ dantehi chindiya (sau khi cắn đứt dây leo bằng răng). Tương tự bhuñjitvā. 165. තුං+යානා 165. Tuṃ và yāna. ත්වාස්ස වා තුං+යානා හොන්ති සමාසෙ ක්වචි. අභිහරණං කත්වා අභිහට්ඨුං, අභිහරිත්වා, පාදිසමාසො, ‘‘පුච්ඡාදිතො’’ති තස්ස ඨො පරරූපාදි ච. අනුමොදනං කත්වා අනුමොදියාන අනුමොදිත්වා වා, කානුබන්ධෙපි ‘‘වා ක්වචී’’ති විකප්පත්තා ‘‘ලහුස්සුපන්තස්සා’’ති ඔකාරො. ක්වචා+සමාසෙපි බහුලාධිකාරා, දට්ඨුං, දිසතො ත්වාස්ස තුමාදෙසෙ දිසස්ස දස. අඤ්ඤත්‍ර ‘‘දිසා වාන+වා ස චා’’ති ත්වාස්ස වාන+වා ස හොන්ති, දිස්වා. එවං ලභනං කත්වා ලද්ධා ධනංතිආදීසු තස්ස ධො භවති. Tuṃ và yāna tùy chọn thay thế cho tvā đôi khi trong một từ ghép. Abhiharaṇaṃ katvā (sau khi mang đến) trở thành abhihaṭṭhuṃ, abhiharitvā. Đây là từ ghép pādi. Theo quy tắc "pucchādito...", ṭha thay thế cho ta và có sự đồng hóa v.v... Anumodanaṃ katvā (sau khi tùy hỷ) trở thành anumodiyāna hoặc anumoditvā. Mặc dù có chỉ tố ka, do sự tùy chọn từ quy tắc "vā kvacī", o được hình thành theo quy tắc "lahussupantassā". Đôi khi không phải trong từ ghép cũng vậy, do quyền hạn của quy tắc bahula, (ví dụ) daṭṭhuṃ (để thấy). Từ disa, tuṃ thay thế cho tvā, và disa trở thành dasa. Ở nơi khác, theo quy tắc "disā vāna+vā sa cā", vāna, vā, và sa thay thế cho tvā, (ví dụ) disvā (sau khi thấy). Tương tự, trong các ví dụ như labhanaṃ katvā laddhā dhanaṃ (sau khi nhận được của cải), dha thay thế cho ta. ඉති පයොගසිද්ධියං ඛාදිකණ්ඩො සත්තමො. Như vậy, trong tác phẩm Payogasiddhi, chương thứ bảy, phẩm Khādi. පයොගසිද්ධි නිගමනං Lời kết của Payogasiddhi. 1. 1. යෙ [Pg.302] නන්තතන්තරතනාකරමන්ථනෙන,මන්ථාචලොල්ලසිතඤාණවරෙන ලද්ධා; සාරාමතා+තිසුඛිතා සුඛයන්ති ච+ඤ්ඤෙ,තෙ මෙ ජයන්ති ගුරවො ගුරවො ගුණෙහි. Những vị thầy của con, đáng kính bởi các đức hạnh, những người đã khuấy đảo đại dương kinh điển vô tận bằng trí tuệ ưu việt rực rỡ như núi Manthācala, đã đạt được tinh túy bất tử, vô cùng an lạc, và cũng làm cho những người khác được an lạc, mong các ngài được vinh quang. 2. 2. යස්ස සාධුගුණුබ්භූත-කිත්ති සබ්බත්ත පත්ථටා; මොග්ගල්ලානො මහාපඤ්ඤො, ජයතී සො හ සබ්බදා. Ngài Moggallāna, bậc đại trí, người có danh tiếng sinh ra từ những đức hạnh tốt đẹp lan rộng khắp nơi, mong ngài luôn luôn chiến thắng. 3. 3. පරමප්පිච්ඡතා+නෙක-සන්තොසූපසමෙසිනං; සුචිසලෙඛවුත්තීනං, සදා+රඤ්ඤනිවාසිනං. Của những vị tìm cầu sự thiểu dục tột bậc, nhiều sự tri túc và tịch tịnh, của những vị có đời sống thanh tịnh và khổ hạnh, của những vị luôn sống trong rừng. 4. 4. සාසනුජොතකාරීන+මාචෙරත්ත+මුපාගතං; උදුම්බරගිරීඛ්‍යාතා+යතනං යතිපුඞ්ගවං. (Tôi kính lễ) bậc tu sĩ cao quý, người đã đạt đến địa vị bậc thầy của những người làm rạng rỡ giáo pháp, người có trú xứ nổi tiếng là Udumbaragiri. 5. 5. මෙධඞ්කරොති ආඛ්‍යාත-නාමධෙය්‍යං තපොධනං; ථෙරං ථිරදයා මෙධා-නිධානං සාධු පූජිතං. (Tôi kính lễ) vị Trưởng lão có danh xưng là Medhaṅkara, người có khổ hạnh là tài sản, kho tàng của lòng bi mẫn vững chắc và trí tuệ, được các bậc thiện trí kính trọng. 6. 6. සිස්සං සහාය+මාගම්ම, කල්‍යාණමිත්ත+මත්තනො; සොධෙතුං සාසනං සත්ථු, පරක්කම+මකාසි යො. Người đã nỗ lực để thanh lọc giáo pháp của Bậc Đạo Sư, cùng với người đệ tử, người bạn đồng hành, người bạn lành của mình. 7. 7. සඞ්ඝරක්ඛිතනාමෙන, මහාථෙරෙන ධීමතා; නිවාසභූතෙනා+නෙක-ගුණාන+ප්පිච්ඡතාදිනං. Bởi vị Đại Trưởng lão trí tuệ tên là Saṅgharakkhita, người là trú xứ của nhiều đức hạnh như thiểu dục v.v... 8. 8. මොග්ගල්ලානබ්‍යාකරණ-පයොගක්කමසාධකා; එත්තාවතා කතා එසා, පයොගසිද්ධි නිට්ඨිතා. Tác phẩm Payogasiddhi này, chứng minh trình tự ứng dụng của ngữ pháp Moggallāna, đến đây đã được thực hiện và hoàn tất. 9. 9. තෙනෙව [Pg.303] රචිතා සාධු, සාසනොදයකාරිනා; ඛුද්දසික්ඛාය ටීකා ච, තථා සම්බන්ධචින්තනා. Cũng bởi chính ngài, người làm cho giáo pháp hưng thịnh, đã khéo soạn bản sớ giải về Khuddasikkhā và cũng như tác phẩm Sambandhacintanā. 10. 10. සුසද්දසිද්ධිං යො යොග-නිච්ඡයං සබ්භි වණ්ණිතං; අකා සුබොධාලඞ්කාරං, තථා සම්බන්ධචින්තනං. Người đã làm ra tác phẩm Susaddasiddhi, tác phẩm Yoganicchaya được các bậc thiện trí tán thán, tác phẩm Subodhālaṅkāra, và cũng như tác phẩm Sambandhacintana. 11. 11. සත්ථසඤ්චිතපුඤ්ඤෙන, නිබ්බානසාධකං හිතං; සාධෙන්තො ලොකනාථස්ස, සද්ධම්මො තිට්ඨතං චිරන්ති. Với phước báu tích lũy từ bộ luận này, mong rằng tôi thành tựu được lợi ích dẫn đến Niết-bàn, và mong rằng Chánh pháp của Bậc Lãnh Đạo Thế Gian được tồn tại lâu dài. ඉති සඞ්ඝරක්ඛිතමහාසාමිථෙරපාදවිරචිතා Như vậy, (tác phẩm) được soạn bởi ngài Đại Trưởng lão Saṅgharakkhita. පයොගසිද්ධි නිට්ඨිතා. Tác phẩm Payogasiddhi đã hoàn tất. (විසෙසලක්ඛණං). යථාවුත්තානං පන පයොගසිද්ධිනිගමන ගාථානං එකාදසන්නං පුබ්බෙයෙව වක්ඛමානා ඉමා ගාථායො දිස්සන්ති පොරාණෙ සීහළමූලපයොගසිද්ධිපාඨෙ. තා ච ගාථායො පච්ඡා සීහළමූලපයොගසිද්ධිසංසොධකෙන මෙධඞ්කරොති ගරූහි ගහිතනාමධෙය්‍යෙන ථෙරෙන පක්ඛිත්තාති වෙදිතබ්බා, තස්මා මයං තා ගාථායො සබ්බපච්ඡායෙව ඉමස්මිං-ඨානෙ ඨපෙම. තා පන ගාථායො කතමාති චෙ – (Dấu hiệu đặc biệt). Tuy nhiên, trong bản văn Payogasiddhi gốc tiếng Sīhaḷa cổ, những câu kệ sắp được nói đến sau đây được thấy ở trước mười một câu kệ kết luận của Payogasiddhi đã được trích dẫn. Cần phải biết rằng những câu kệ đó đã được thêm vào sau này bởi vị Trưởng lão, người hiệu đính bản Payogasiddhi gốc tiếng Sīhaḷa, người có danh xưng được các bậc tôn kính gọi là Medhaṅkara. Do đó, chúng tôi đặt những câu kệ đó ở vị trí cuối cùng này. Nếu hỏi những câu kệ đó là gì, (thì chúng là) – 1. 1. චාගවික්කමසද්ධානු-සම්පන්නගුණසාමිනො; පරක්කමනරින්දස්ස, සීහළින්දස්ස ධීමතො. Của vua Parakkama, vị vua trí tuệ của Sīhaḷa, người là chủ nhân của các đức hạnh viên mãn như bố thí, dũng cảm, và tín tâm. 2. 2. අත්‍රජෙනා+නුජාතෙන, භූපාලකුලකෙතුනා; දිසන්තපත්ථටොදාර-වික්කමෙන යසස්සිනා. Bởi người con trai ruột, người con trai xứng đáng, người là ngọn cờ của hoàng tộc, người có lòng dũng cảm cao thượng lan rộng khắp các phương, người có danh tiếng. 3. 3. භුවනෙකභුජව්හෙන, මහාරාජෙන ධීමතා; චතුපච්චයදානෙන, සතතං සමුපට්ඨිතො. (Vị Trưởng lão) được cúng dường thường xuyên bằng bốn món vật dụng bởi vị đại vương trí tuệ tên là Bhuvanekabhuja. 4. 4. ‘‘ජම්බුදොණී’’ති [Pg.304] විඛ්‍යාතා –වාසෙ නිවසතො සතො; සුමඞ්ගලමහත්ථෙර –සාමිනො සුචිවුත්තිනො. Của ngài Đại Trưởng lão Sumaṅgala, người có đời sống thanh tịnh, đang cư ngụ tại trú xứ nổi tiếng là "Jambudoṇī". 5. 5. වංසෙ විසුද්ධෙ සංජාතො,පන්ථසෙනාසනෙ රතො; පරියත්තිමහාසින්ධු –නිය්‍යාමකධුරන්ධරො. (Vị Trưởng lão) sinh ra trong dòng dõi thanh tịnh, ưa thích trú xứ Panthasenāsana, người gánh vác trọng trách của một người thuyền trưởng trên đại dương Pháp học. 5. 5. අප්පිච්ඡාදිගුණූපෙතො, ජිනසාසනමාමකො; වනෙරතමහත්ථෙරො, මෙධඞ්කරසමව්හයො. Đại Trưởng lão Vanerata, có tên là Medhaṅkara, người có các đức hạnh như thiểu dục v.v..., người xem giáo pháp của Bậc Chiến Thắng là của mình. 6. 6. පාටවත්ථාය භික්ඛූනං, විනයෙ සුවිසාරදො; පයොගසිද්ධිං සොධයි, සදා සප්පඤ්ඤගොචරං. (Vị ấy), rất thông thạo Luật tạng, đã hiệu đính tác phẩm Payogasiddhi, vốn luôn là đối tượng của những người có trí tuệ, vì sự tiến bộ của các Tỳ-khưu. 7. 7. ඉමං ලිඛිතපුඤ්ඤෙන, මෙත්තෙක්‍යං උපසංකමි; පතිට්ඨහිත්වා සරණෙ, සුප්පතිට්ඨාමි සාසනෙති. Do phước báu của việc ghi chép này, con được đến gần đức Di Lặc; Sau khi đã an trú trong nơi nương tựa, con được an trú vững chắc trong giáo pháp. පයොගසිද්ධිසිද්ධං. Phần Payogasiddhi đã hoàn tất.