| বাংলা | |||
| পালি | অট্ঠকথা | টীকা | অন্ন |
| 1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি | 1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা | 1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩ | 1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা |
| 2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি | 2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা | 2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২ | |
| 3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি | 3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা | 3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা | |
| 4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত) | 4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত) | 4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত) | |
| 5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি | 5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা | 5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা | |
| 6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি | 6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা | 6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী | |
| 7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫ | 7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা | 7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি | |
| 中文 | |||
| 巴利 | 義註 | 複註 | 藏外典籍 |
| 1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨 | 1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註 | 1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3 | 1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋 |
| 2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品 | 2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註 | 2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2 | |
| 3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經 | 3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註 | 3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註 | |
| 4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部） | 4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部） | 4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部） | |
| 5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經 | 5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註 | 5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註 | |
| 6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋 | 6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注 | 6301 導論複註 6302 導論明解 | |
| 7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5 | 7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註 | 7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母 | |
| English | |||
| Pali Canon | Commentaries | Sub-commentaries | Other |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| Français | |||
| Canon Pali | Commentaires | Sous-commentaires | Autres |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| Deutsch | |||
| Pali-Kanon | Kommentare | Subkommentare | Sonstige |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| हिंदी | |||
| पाली कैनन | कमेंट्री | उप-टिप्पणियाँ | अन्य |
| 1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि | 1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा | 1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3 | 1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना |
| 2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि | 2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा | 2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2 | |
| 3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि | 3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा | 3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका | |
| 4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त) | 4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त) | 4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त) | |
| 5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि | 5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा | 5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका | |
| 6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि | 6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा | 6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी | |
| 7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5 | 7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा | 7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि | |
| Indonesia | |||
| Kanon Pali | Komentar | Sub-komentar | Lainnya |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| 日文 | |||
| パーリ仏典 | 註釈書 | 副註釈書 | その他 |
| 1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ（ヴィナヤ） 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ | 1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター（ヴィナヤ） 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター | 1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3 | 1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ（プ・ヴィ） 8407 マッジマニカーヤ（プ・ヴィ） 8408 サンユッタニカーヤ（プ・ヴィ） 8409 アングッタラニカーヤ（プ・ヴィ） 8410 ヴィナヤピタカ（プ・ヴィ） 8411 アビダンマピタカ（プ・ヴィ） 8412 アッタカター（プ・ヴィ） 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン（パダマーラー） 8431 サッダニーティッパカラナン（ダートゥマーラー） 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー |
| 2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ（ディーガ） 2103 パーティカワッガ・パーリ | 2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター（ディーガ） 2203 パーティカワッガ・アッタカター | 2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー（ディーガ） 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2 | |
| 3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ | 3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター | 3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー | |
| 4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ（サンユッタ） | 4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター（サンユッタ） | 4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー（サンユッタ） | |
| 5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ | 5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター | 5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー | |
| 6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ | 6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター | 6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー | |
| 7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5 | 7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター | 7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ | |
| ខ្មែរ | |||
| ព្រះត្រៃបិដកបាលី | អដ្ឋកថា | ដីកា | ផ្សេងទៀត |
| 1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ | 1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា | 1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣ | 1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា |
| 2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ | 2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា | 2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២ | |
| 3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ | 3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា | 3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា | |
| 4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត) | 4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត) | 4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត) | |
| 5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ | 5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា | 5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា | |
| 6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ | 6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា | 6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី | |
| 7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥ | 7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា | 7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ | |
| 한국인 | |||
| 팔리 대장경 | 주석서 | 부주석서 | 기타 |
| 1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리 | 1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타 | 1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3 | 1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나 |
| 2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리 | 2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타 | 2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2 | |
| 3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리 | 3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타 | 3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까 | |
| 4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따) | 4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따) | 4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따) | |
| 5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리 | 5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타 | 5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까 | |
| 6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리 | 6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타 | 6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니 | |
| 7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5 | 7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타 | 7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리 | |
| ອັກສອນລາວ | |||
| ປາລີ | ອັດຖະກະຖາ | ຏີກາ | ອັນຍາ |
| 1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ | 1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ | 1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3 | 1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ |
| 2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ | 2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ | 2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2 | |
| 3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ | 3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ | 3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ | |
| 4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ) | 4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ) | 4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ) | |
| 5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ | 5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ | 5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ | |
| 6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ | 6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ | 6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ | |
| 7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5 | 7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ | 7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ | |
| मराठी | |||
| पाळी | अट्ठकथा | टीका | अन्य |
| 1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी | 1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा | 1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३ | 1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना |
| 2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी | 2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा | 2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२ | |
| 3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी | 3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा | 3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका | |
| 4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त) | 4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त) | 4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त) | |
| 5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी | 5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा | 5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका | |
| 6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी | 6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा | 6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी | |
| 7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५ | 7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा | 7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी | |
| မြန်မာ | |||
| ပါဠိတော် | အဋ္ဌကထာ | ဋီကာ | အခြား |
| 1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ | 1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ | 1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃ | 1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ |
| 2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ | 2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ | 2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂ | |
| 3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ | 3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ | 3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ | |
| 4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ) | 4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ) | 4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ) | |
| 5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ | 5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ | 5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ | |
| 6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ | 6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ | 6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ | |
| 7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅ | 7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ | 7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ | |
| português | |||
| Páli | Aṭṭhakathā | Ṭīkā | Outro |
| 1101 Ofensas Graves (Pārājika) 1102 Ofensas Leves (Pācittiya) 1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga) 1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga) 1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra) | 1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1 1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2 1203 Comentário das Ofensas Leves 1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya 1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya 1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya | 1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1 1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2 1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3 | 1401 Texto das Duas Matrizes 1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya 1403 Subcomentário de Vajirabuddhi 1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1 1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2 1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1 1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2 1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas 1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior 1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1 1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2 1412 Texto da Aplicação das Regras 1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental 8401 Caminho da Purificação - Vol. 1 8402 Caminho da Purificação - Vol. 2 8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1 8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2 8405 História da Origem do Caminho da Purificação 8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita) 8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita) 8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita) 8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita) 8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita) 8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita) 8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita) 8413 Elucidação da Etimologia 8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo 8415 Texto do Subcomentário Elucidativo 8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições 8417 Subcomentário da Saudação 8418 Grande Texto de Saudação 8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais 8420 Saudação com Recitação 8421 Oferenda de Lótus 8422 Ornamento dos Vencedores 8423 Mel dos Versos 8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda 8425 Pequena Crônica dos Livros 8427 Crônica do Ensinamento 8426 Grande Crônica 8429 Gramática de Moggallāna 8428 Gramática de Kaccāyana 8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras 8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes 8432 Realização das Formas das Palavras 8433 Comentário de Moggallāna 8434 Texto sobre a Realização da Aplicação 8435 Texto sobre a Origem dos Versos 8436 Texto do Dicionário Iluminado 8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado 8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão 8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão 8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra 8446 Ética do Poeta 8447 Coleção de Ética 8445 Ética do Dhamma 8444 Grande Ética Secreta 8441 Ética do Mundo 8442 Ética dos Suttas 8443 Ética do Herói 8450 Ética de Cāṇakya 8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens 8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções 8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes 8452 Texto sobre a Purificação dos Limites 8453 Canto de Vessantara 8454 Explicação do Comentário de Moggallāna 8455 Crônica das Estupas 8456 Crônica da Relíquia do Dente 8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos 8458 Crônica das Relíquias 8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla 8460 História do Vencedor 8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores 8462 Versos da Panela de Óleo 8463 Subcomentário de Milinda 8464 Cacho de Flores de Palavras 8465 Realização das Palavras 8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática 8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana 8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa |
| 2101 Seção da Moralidade - Dīgha 2102 Grande Seção - Dīgha 2103 Seção de Pāthika - Dīgha | 2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha 2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha | 2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha 2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha 2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1 2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2 | |
| 3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima 3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima 3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima | 3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1 3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2 3203 Comentário dos Cinquenta Médios 3204 Comentário dos Cinquenta Superiores | 3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais 3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios 3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores | |
| 4101 Seção com Versos - Saṃyutta 4102 Seção das Causas - Saṃyutta 4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta 4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta 4105 Grande Seção - Saṃyutta | 4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta | 4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta | |
| 5101 Grupos de Um - Aṅguttara 5102 Grupos de Dois - Aṅguttara 5103 Grupos de Três - Aṅguttara 5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara 5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara 5106 Grupos de Seis - Aṅguttara 5107 Grupos de Sete - Aṅguttara 5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara 5109 Grupos de Nove - Aṅguttara 5110 Grupos de Dez - Aṅguttara 5111 Grupos de Onze - Aṅguttara | 5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc. | 5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc. | |
| 6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha) 6102 Versos do Dhamma (Dhammapada) 6103 Exclamações Inspiradas (Udāna) 6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka) 6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta) 6106 Histórias das Mansões Celestiais 6107 Histórias dos Fantasmas 6108 Versos dos Monges Anciãos 6109 Versos das Monjas Anciãs 6110 Histórias Passadas - Vol. 1 6111 Histórias Passadas - Vol. 2 6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa) 6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka) 6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6116 Grande Exposição (Mahāniddesa) 6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa) 6118 Caminho da Discriminação Analítica 6119 O Guia (Nettippakaraṇa) 6120 As Perguntas de Milinda 6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa) | 6201 Comentário da Pequena Leitura 6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1 6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2 6204 Comentário do Udāna 6205 Comentário do Itivuttaka 6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1 6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2 6208 Comentário das Histórias das Mansões 6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas 6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1 6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2 6212 Comentário dos Versos das Monjas 6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1 6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2 6215 Comentário da História dos Budas 6216 Comentário do Cesto das Condutas 6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3 6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4 6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5 6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6 6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7 6224 Comentário da Grande Exposição 6225 Comentário da Pequena Exposição 6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1 6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2 6228 Comentário do Guia | 6301 Subcomentário do Guia 6302 Elucidação do Guia | |
| 7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī) 7102 Análise (Vibhaṅga) 7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā) 7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti) 7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu) 7106 O Livro dos Pares - Vol. 1 7107 O Livro dos Pares - Vol. 2 7108 O Livro dos Pares - Vol. 3 7109 Condições de Originação - Vol. 1 7110 Condições de Originação - Vol. 2 7111 Condições de Originação - Vol. 3 7112 Condições de Originação - Vol. 4 7113 Condições de Originação - Vol. 5 | 7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos 7202 Comentário que Dissipa a Confusão 7203 Comentário dos Cinco Tratados | 7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos 7302 Subcomentário Principal da Análise 7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados 7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos 7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados 7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma 7307 Compêndio do Abhidhamma 7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma 7309 Matriz do Abhidhamma | |
| русский | |||
| Палийский канон | Комментарии | Субкомментарии | Другое |
| 1101 Параджика-пали 1102 Пачиттия-пали 1103 Махавагга-пали (Виная) 1104 Чулавагга-пали 1105 Паривара-пали | 1201 Параджиканда-аттхакатха-1 1202 Параджиканда-аттхакатха-2 1203 Пачиттия-аттхакатха 1204 Махавагга-аттхакатха (Виная) 1205 Чулавагга-аттхакатха 1206 Паривара-аттхакатха | 1301 Сараттхадипани-тика-1 1302 Сараттхадипани-тика-2 1303 Сараттхадипани-тика-3 | 1401 Двематика-пали 1402 Винаясангаха-аттхакатха 1403 Ваджирабуддхи-тика 1404 Вимативинодани-тика-1 1405 Вимативинодани-тика-2 1406 Винаяланкара-тика-1 1407 Винаяланкара-тика-2 1408 Канкхавитаранипурана-тика 1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая 1410 Винаявиниччая-тика-1 1411 Винаявиниччая-тика-2 1412 Пачиттиядийоджана-пали 1413 Кхуддасиккха-муласиккха 8401 Висуддхимагга-1 8402 Висуддхимагга-2 8403 Висуддхимагга-махатика-1 8404 Висуддхимагга-махатика-2 8405 Висуддхимагга-ниданакатха 8406 Дигханикая (пу-ви) 8407 Мадджхиманикая (пу-ви) 8408 Самъюттаникая (пу-ви) 8409 Ангуттараникая (пу-ви) 8410 Винаяпитака (пу-ви) 8411 Абхидхаммапитака (пу-ви) 8412 Аттхакатха (пу-ви) 8413 Нируттидипани 8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха 8415 Анудипанипатха 8416 Паттхануддеса дипанипатха 8417 Намаккаратика 8418 Махапанамапатха 8419 Лаккханато буддхатхоманагатха 8420 Сутавандана 8421 Камаланджали 8422 Джиналанкара 8423 Паджамадху 8424 Буддхагунагатхавали 8425 Чулагантхавамса 8427 Сасанавамса 8426 Махавамса 8429 Моггалланабьякарана 8428 Каччаянабьякарана 8430 Садданитиппакарана (падамала) 8431 Садданитиппакарана (дхатумала) 8432 Падарупасиддхи 8433 Могалланапанчика 8434 Пайогасиддхипатха 8435 Вуттодаяпатха 8436 Абхидханаппадипикапатха 8437 Абхидханаппадипикатика 8438 Субодхаланкарапатха 8439 Субодхаланкаратика 8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара 8446 Кавидаппананити 8447 Нитиманджари 8445 Дхамманити 8444 Махараханити 8441 Локанити 8442 Суттантанити 8443 Сурассатинити 8450 Чанакьянити 8448 Нарадаккхадипани 8449 Чатурараккхадипани 8451 Расавахини 8452 Симависодханипатха 8453 Вессантарагити 8454 Моггаллана вуттививаранапанчика 8455 Тхупавамса 8456 Датхавамса 8457 Дхатупатхавиласиния 8458 Дхатувамса 8459 Хаттхаванагаллавихаравамса 8460 Джиначаритая 8461 Джинавамсадипа 8462 Телакатахагатха 8463 Милидатика 8464 Падаманджари 8465 Падасадхана 8466 Саддабиндупакарана 8467 Каччаянадхатуманджуса 8468 Самантакутаваннана |
| 2101 Силаккхандхавагга-пали 2102 Махавагга-пали (Дигха) 2103 Патхикавагга-пали | 2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха 2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха) 2203 Патхикавагга-аттхакатха | 2301 Силаккхандхавагга-тика 2302 Махавагга-тика (Дигха) 2303 Патхикавагга-тика 2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1 2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2 | |
| 3101 Мулапаннаса-пали 3102 Мадджхимапаннаса-пали 3103 Упарипаннаса-пали | 3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1 3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2 3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха 3204 Упарипаннаса-аттхакатха | 3301 Мулапаннаса-тика 3302 Мадджхимапаннаса-тика 3303 Упарипаннаса-тика | |
| 4101 Сагатхавагга-пали 4102 Ниданавагга-пали 4103 Кхандхавагга-пали 4104 Салаятанавагга-пали 4105 Махавагга-пали (Самъютта) | 4201 Сагатхавагга-аттхакатха 4202 Ниданавагга-аттхакатха 4203 Кхандхавагга-аттхакатха 4204 Салаятанавагга-аттхакатха 4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта) | 4301 Сагатхавагга-тика 4302 Ниданавагга-тика 4303 Кхандхавагга-тика 4304 Салаятанавагга-тика 4305 Махавагга-тика (Самъютта) | |
| 5101 Экаканипата-пали 5102 Дуканипата-пали 5103 Тиканипата-пали 5104 Чатукканипата-пали 5105 Панчаканипата-пали 5106 Чхакканипата-пали 5107 Саттаканипата-пали 5108 Аттхакадинипата-пали 5109 Наваканипата-пали 5110 Дасаканипата-пали 5111 Экадасаканипата-пали | 5201 Экаканипата-аттхакатха 5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха 5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха 5204 Аттхакадинипата-аттхакатха | 5301 Экаканипата-тика 5302 Дука-тика-чатукканипата-тика 5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика 5304 Аттхакадинипата-тика | |
| 6101 Кхуддакапатха-пали 6102 Дхаммапада-пали 6103 Удана-пали 6104 Итивуттака-пали 6105 Суттанипата-пали 6106 Виманаваттху-пали 6107 Петаваттху-пали 6108 Тхерагатха-пали 6109 Тхеригатха-пали 6110 Ападана-пали-1 6111 Ападана-пали-2 6112 Буддхавамса-пали 6113 Чарияпитака-пали 6114 Джатака-пали-1 6115 Джатака-пали-2 6116 Маханиддеса-пали 6117 Чуланиддеса-пали 6118 Патисамбхидамагга-пали 6119 Неттиппакарана-пали 6120 Милиндапаньха-пали 6121 Петакопадеса-пали | 6201 Кхуддакапатха-аттхакатха 6202 Дхаммапада-аттхакатха-1 6203 Дхаммапада-аттхакатха-2 6204 Удана-аттхакатха 6205 Итивуттака-аттхакатха 6206 Суттанипата-аттхакатха-1 6207 Суттанипата-аттхакатха-2 6208 Виманаваттху-аттхакатха 6209 Петаваттху-аттхакатха 6210 Тхерагатха-аттхакатха-1 6211 Тхерагатха-аттхакатха-2 6212 Тхеригатха-аттхакатха 6213 Ападана-аттхакатха-1 6214 Ападана-аттхакатха-2 6215 Буддхавамса-аттхакатха 6216 Чарияпитака-аттхакатха 6217 Джатака-аттхакатха-1 6218 Джатака-аттхакатха-2 6219 Джатака-аттхакатха-3 6220 Джатака-аттхакатха-4 6221 Джатака-аттхакатха-5 6222 Джатака-аттхакатха-6 6223 Джатака-аттхакатха-7 6224 Маханиддеса-аттхакатха 6225 Чуланиддеса-аттхакатха 6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1 6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2 6228 Неттиппакарана-аттхакатха | 6301 Неттиппакарана-тика 6302 Неттивибхавини | |
| 7101 Дхаммасангани-пали 7102 Вибханга-пали 7103 Дхатукатха-пали 7104 Пуггалапаннятти-пали 7105 Катхаваттху-пали 7106 Ямака-пали-1 7107 Ямака-пали-2 7108 Ямака-пали-3 7109 Паттхана-пали-1 7110 Паттхана-пали-2 7111 Паттхана-пали-3 7112 Паттхана-пали-4 7113 Паттхана-пали-5 | 7201 Дхаммасангани-аттхакатха 7202 Саммохивинодани-аттхакатха 7203 Панчапакарана-аттхакатха | 7301 Дхаммасангани-мулатика 7302 Вибханга-мулатика 7303 Панчапакарана-мулатика 7304 Дхаммасангани-анутика 7305 Панчапакарана-анутика 7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо 7307 Абхидхамматтхасангахо 7308 Абхидхаммаватара-пуранатика 7309 Абхидхаммаматика-пали | |
| සිංහල | |||
| පාලි කැනනය | විවරණ | අටුවා | වෙනත් |
| 1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි | 1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා | 1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3 | 1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා |
| 2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි | 2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා | 2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2 | |
| 3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි | 3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා | 3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා | |
| 4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත) | 4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත) | 4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත) | |
| 5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි | 5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා | 5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා | |
| 6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි | 6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා | 6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී | |
| 7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5 | 7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා | 7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි | |
| Español | |||
| El Canon Pali | Los Comentarios | Los Subcomentarios | Otros |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| แบบไทย | |||
| บาลีแคน | ข้อคิดเห็น | คำอธิบายย่อย | อื่น |
| 1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ | 1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา | 1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓ | 1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา |
| 2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ | 2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา | 2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒ | |
| 3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ | 3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา | 3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา | |
| 4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต) | 4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต) | 4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต) | |
| 5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ | 5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา | 5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา | |
| 6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ | 6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา | 6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี | |
| 7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕ | 7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา | 7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ | |
| བོད་མི | |||
| པཱ་ལི་གསུང་རབ། | འགྲེལ་བཤད། | འགྲེལ་བཤད་ཕྲན། | གཞན། |
| 1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི། | 1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣ | 1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ། |
| 2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི། | 2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢ | |
| 3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། | 3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། | |
| 4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ) | 4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ) | 4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ) | |
| 5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། | 5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། | |
| 6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི། | 6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི། | |
| 7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥ | 7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། | |
1 Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa. བཅོམ་ལྡན་འདས་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། Payogasiddhipāḷi སྦྱོར་བ་གྲུབ་པའི་པཱ་ལིའི་གཞུང་། 1. Saññādikaṇḍa ༡. མཚན་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་ལེའུ། Siddha-mbatthuṃ sammā vande གྲུབ་པའི་དོན་ལ་ཡང་དག་པར་ཕྱག་འཚལ་ལོ། Ganthārambhakathā གཞུང་རྩོམ་པའི་གླེང་གཞི། Siddha+miṭṭhadadaṃ [Pg.1] buddhaṃ, dhammaṃ maṇiṃva svatthadaṃ; Saṅghañca sādaraṃ natvā, payogasiddhi vuccate. གྲུབ་པ་ཡིད་བཞིན་སྦྱིན་པའི་སངས་རྒྱས་དང་། །ནོར་བུ་བཞིན་དུ་བདེ་ལེགས་སྦྱིན་པའི་ཆོས། །དགེ་འདུན་ལ་ཡང་གུས་པས་ཕྱག་འཚལ་ནས། །སྦྱོར་བ་གྲུབ་པ་བཤད་པར་བྱ་འོ་ཞེས། Pabhāvo moggallānassa, byākaraṇe ca peṭake; Nisseseva kabbātitto, aho acchariyo vata. སྒྲ་རིག་པ་དང་སྡེ་སྣོད་གཞུང་དག་ལ། །མོགྒལླཱ་ནའི་མཐུ་སྟོབས་ཆེན་པོ་དང་། །སྙན་ངག་ཀུན་ལ་ཚིམ་པ་མེད་པ་ནི། །ཀྱེ་མ་ངོ་མཚར་ཆེ་བ་ཉིད་དུ་ཟད། Vuttañhi pubbasīhaḷācariya+pācariyehi – སྔོན་གྱི་སེང་ག་གླིང་གི་སློབ་དཔོན་དང་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱིས་འདི་སྐད་གསུངས་ཏེ། Yā satti pāṇine yā ca, candra+kātyāyanādisu; Sā+yaṃ muttimatī maññe, moggallāyanarūpinī-ti. པཱ་ཎི་ནི་དང་ཙནྡྲ་ཀཱ་ཏྱཱ་ཡ་ན། །ལ་སོགས་པ་ལ་གང་ཡོད་མཐུ་རྩལ་དེ། །མོགྒལླཱ་ནའི་གཟུགས་སུ་ཤར་བ་ཡི། །རྣམ་ཐར་ལྡན་པ་ཉིད་དུ་བདག་གིས་སེམས། Suttaṃ vutti ca teneva, katā ekena pañcikā; Tasmā+ssa sattha+maññehi, supasaṭṭhaṃ+tisundaraṃ. མདོ་དང་འགྲེལ་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་མཛད་ཅིང་། །ལྔ་པ་ཡང་ནི་གཅིག་པུ་ཉིད་ཀྱིས་བྱས། །དེ་ཕྱིར་གཞུང་ལུགས་གཞན་ལས་ཁྱད་པར་འཕགས། །ཤིན་ཏུ་བསྔགས་འོས་མཛེས་པ་ཉིད་དུ་གྲུབ། Tamhi ca dubbidhaṃ ñeyyaṃ, suttaṃ kammatthabhedato; Tesvā+di mītisaddena, dutiyaṃ tippakārato. དེ་ལ་ལས་དང་དོན་གྱི་དབྱེ་བ་ཡིས། །མདོ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ཤེས་པར་བྱ། །དེ་དག་ལས་ནི་དང་པོ་མཱི་སྒྲ་དང་། །གཉིས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་སྒོ་ནས་སོ། Suvisadaṃ pakāsetvā, subodha+mākumārakaṃ; Byāpikāvaḷiyā kassaṃ, taṃ suṇātha samāhitāti. བྱིས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ནི་བདེ་བླག་ཏུ། །རྟོགས་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་གསལ་བར་བསྟན་བྱས་ནས། །ཁྱབ་བྱེད་ཕྲེང་བས་བདག་གིས་བཤད་པར་བྱ། །དེ་ཕྱིར་རྩེ་གཅིག་ཡིད་ཀྱིས་ཉན་པར་མཛོད། 1. Aādayo titālīsa vaṇṇā ༡. ཨ་ལ་སོགས་པ་ཡི་གེ་ཞེ་གསུམ་མོ། Akārādayo [Pg.2] niggahītantā tecattālīsakkharā vaṇṇā nāma honti. Taṃ yathā a, ā, i, ī, u, ū, e, ऐ, o, औ, ka kha ga gha ṅa, ca cha ja jha ña, ṭa ṭha ḍa ḍha ṇa, ta tha da dha na, pa pha ba bha ma, ya ra lava sa ha ḷa aṃ. Tena kvattho ‘‘e ona+ma vaṇṇe’’ti. Titālīsāti vacanaṃ katthaci vaṇṇalopaṃ ñāpeti, tena ‘‘paṭisaṅkhā yoniso’’tiādi siddhaṃ. ཨ་ཡིག་ལ་སོགས་པ་རྗེས་སུ་ང་རོའི་མཐར་ཐུག་པ་དེ་དག་ནི་ཡི་གེ་ཞེ་གསུམ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། ཨ། ཨཱ། ཨི། ཨཱི། ཨུ། ཨཱུ། ཨེ། ཨཻ། ཨོ། ཨཽ། ཀ། ཁ། ག། གྷ། ང། ཅ། ཆ། ཇ། ཉ། ཊ། ཋ། ཌ། ཎ། ཏ། ཐ། ད། དྷ། ན། པ། ཕ། བ། བྷ། མ། ཡ། ར། ལ། ཝ། ས། ཧ། ལཱ། ཨཾ། དེས་ན་གང་དུ་དགོས་ཤེ་ན། "ཨེ་ཨོ་ན་མ་ཝཎྞེ་" ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །"ཞེ་གསུམ་" ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་ལ་ལ་ཞིག་ཏུ་ཡི་གེ་བསྡུས་པ་མཚོན་པར་བྱེད་དེ། དེས་ན་ "པ་ཊི་སངྑཱ་ཡོ་ནི་སོ་" ལ་སོགས་པ་གྲུབ་བོ། Akāro ādi mariyādabhūto yesaṃ te aādayo. Tayo ca cattālīsa ceti titālīsa, iminā nipātanena vā catabhāgalopo. Vaṇṇīyati attho etehīti vaṇṇā. ཨ་ཡིག་ནི་ཐོག་མ་དང་མཚམས་སུ་གྱུར་པ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ཨ་ལ་སོགས་པའོ། །གསུམ་དང་བཞི་བཅུ་ནི་ཞེ་གསུམ་སྟེ། འདིར་ཚིག་ཕྲད་ཀྱིས་སམ་ཡང་ན་བཞི་ཆ་བསྡུས་པའོ། །འདི་དག་གིས་དོན་བརྗོད་པར་བྱེད་པས་ན་ཡི་གེ་ཞེས་བྱའོ། Etthā+ha – ‘‘kasmā ācariyakaccāyanādīhi viya ekacattālīsakkharāna+makkharasañña+makatvā titālīsakkharānaṃ vaṇṇasaññā katā’’ti. Vuccate – འདིར་སྨྲས་པ། "ཅིའི་ཕྱིར་སློབ་དཔོན་ཀཱ་ཏྱཱ་ཡ་ན་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་ཡི་གེ་ཞེ་གཅིག་ལ་ཡི་གེའི་མིང་དུ་མ་མཛད་པར། ཡི་གེ་ཞེ་གསུམ་ལ་ཡི་གེའི་མིང་དུ་མཛད་པ་ཡིན་ནམ་" ཞེ་ན། བཤད་པར་བྱ་སྟེ། Sā māgadhī mūlabhāsā, narā yāyā+dikappikā; Brahmāno cā-sutālāpā, sambuddhā cāpi bhāsareti – མ་ག་དྷཱ་ཡི་སྐད་ཉིད་ནི། །གདོད་མའི་སྐལ་ལྡན་མི་རྣམས་དང་། །ཚངས་པ་སྒྲ་མ་ཐོས་པ་དང་། །རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱང་གསུང་། Vacanato māgadhikānaṃ ettha, seyyo, oṭṭho, sotthi-tyādīsupi asesabyāpikānaṃ titālīsakkharānaṃva ujukānvatthappakkharaguṇikā, neva pana ‘rukkhā vanaṃ’tyādo viya avayave samudāyavohāro, ‘samuddo mayā diṭṭho’tyādo viya ca samudāye avayavavohāroti dassetuṃ paccekaṃ vaṇṇasaññā katāti. ཞེས་པའི་ཚིག་ལས་མ་ག་དྷཱའི་སྐད་འདིར། "སེཡྻོ"། "ཨོཊྛོ"། "སོཏྠི"། ལ་སོགས་པ་ལའང་མ་ལུས་པར་ཁྱབ་པའི་ཡི་གེ་ཞེ་གསུམ་པོ་ཉིད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་དྲང་པོར་དོན་དང་མཐུན་པར་སྟོན་པ་ཡིན་གྱི། "ཤིང་རྣམས་ནི་ནགས་ཚལ་ལོ" ཞེས་པ་ལྟ་བུའི་ཆ་ཤས་ལ་སྤྱི་ཡི་ཐ་སྙད་འདོགས་པ་དང་། "བདག་གིས་རྒྱ་མཚོ་མཐོང་ངོ" ཞེས་པ་ལྟ་བུའི་སྤྱི་ལ་ཆ་ཤས་ཀྱི་ཐ་སྙད་འདོགས་པ་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། རེ་རེ་ནས་ཡི་གེའི་མིང་དུ་མཛད་དོ། ‘‘Sakkaccasavanaṃ buddhasāsanasampattī’’ti ‘‘sithiladhanitādi akkharavipattiyañhi atthassa dunnayatā hotī’’ti ca yasmā vuttaṃ. "གུས་པས་ཉན་པ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ" ཞེས་དང་། "ལྷོད་པ་དང་དྲག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡི་གེ་ཉམས་པ་ལས་དོན་རྟོགས་དཀའ་བར་འགྱུར་རོ" ཞེས་གང་གི་ཕྱིར་གསུངས་པས། Tasmā [Pg.3] akkharakosallaṃ, sampādeyya vicakkhaṇo; Upaṭṭhahaṃ garuṃ sammā, uṭṭhānādīhi pañcahi. དེ་ཕྱིར་མཁས་པས་ཡི་གེ་ལ། །མཁས་པ་ཉིད་ནི་བསྒྲུབ་པར་བྱ། །བརྩོན་པ་ལ་སོགས་ལྔ་ཡི་སྒོས། །བླ་མ་ལ་ནི་ལེགས་བསྟེན་ཏེ། Tattha akārādīna+manukkamo pane+sa ṭhānādikkamasannissito. Tathā hi ṭhāna+karaṇa+payatanehi vaṇṇā jāyanti. Tattha cha ṭhānāni kaṇṭha+tālu+muddha+danta+oṭṭha+nāsikāvasena. དེ་ལ་ཨ་ཡིག་ལ་སོགས་པའི་གོ་རིམ་འདི་ནི་སྐྱེ་གནས་ལ་སོགས་པའི་གོ་རིམ་ལ་བརྟེན་པ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟར་སྐྱེ་གནས་དང་། བྱེད་པ་དང་། རྩོལ་བ་རྣམས་ལས་ཡི་གེ་རྣམས་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་སྐྱེ་གནས་ནི་མགྲིན་པ་དང་། རྐན་དང་། སྤྱི་བོ་དང་། སོ་དང་། མཆུ་དང་། སྣ་ཡི་དབྱེ་བས་དྲུག་གོ། Tattha avaṇṇa+kavagga+hānaṃ kaṇṭho ṭhānaṃ, ivaṇṇa+cavagga+yānaṃ tālu, ṭavagga+ra+ḷānaṃ muddhā, tavagga+la+sānaṃ dantā, uvaṇṇa+pavaggānaṃ oṭṭho, e vaṇṇassa kaṇṭhatālū, o vaṇṇassa kaṇṭho+ṭṭhā, vakārassa danto+ṭṭhā, niggahītassa nāsikā, ṅa, ñña, ṇa, na, mānaṃ sakaṭhānaṃ nāsikā ca. Ettha ca – དེ་ལ་ཨ་ཡིག་གི་སྡེ་དང་། ཀའི་སྡེ་དང་། ཧ་ཡིག་གི་སྐྱེ་གནས་ནི་མགྲིན་པའོ། །ཨི་ཡིག་གི་སྡེ་དང་། ཅའི་སྡེ་དང་། ཡ་ཡིག་གི་ནི་རྐན་ནོ། །ཊའི་སྡེ་དང་། ར། ལཱ་ཡིག་རྣམས་ཀྱི་ནི་སྤྱི་བོའོ། །ཏའི་སྡེ་དང་། ལ། ས་ཡིག་རྣམས་ཀྱི་ནི་སོའོ། །ཨུའི་སྡེ་དང་། པའི་སྡེ་རྣམས་ཀྱི་ནི་མཆུའོ། །ཨེ་ཡིག་གི་ནི་མགྲིན་པ་དང་རྐན་ནོ། །ཨོ་ཡིག་གི་ནི་མགྲིན་པ་དང་མཆུའོ། །ཝ་ཡིག་གི་ནི་སོ་དང་མཆུའོ། །རྗེས་སུ་ང་རོའི་ནི་སྣའོ། །ང། ཉ། ཎ། ན། མ། རྣམས་ཀྱི་ནི་རང་རང་གི་སྐྱེ་གནས་དང་སྣའོ། །འདིར་ཡང་། Hakāro pañcameheva, antaṭṭhāhi ca saṃyuto; Oraso iti viññeyyo, kaṇṭhajo tadasaṃyuto. ཧ་ཡིག་ལྔ་པ་རྣམས་དང་ནི། །མཐར་གནས་རྣམས་དང་སྦྱར་བ་ནི། །བྲང་ལས་སྐྱེས་པར་ཤེས་བྱ་ཞིང་། །མ་སྦྱར་བ་ནི་མགྲིན་སྐྱེས་སོ། Yathā avaṅhoti (avaṅa hoti., tañhi, taṇhā, pubbanho, amhe, guyhaṃ, gārayhā, ārulho, bahvakkharanti. དཔེར་ན། ཨ་ཝངྷོ་ཏི (ཨ་ཝ་ངོ་ཧོ་ཏི)། ཏཉྷི། ཏཎྷཱ། པུབྦནྷོ། ཨམྷེ། གུཡྷཾ། གཱརཡྷཱ། ཨཱརུལྷོ། བཧྭཀྑརཾ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། Karaṇaṃ – བྱེད་པ་ནི། Jivhāmajjhaṃ tālujānaṃ,Jivhopaggaṃ muddhajānaṃ,Jivhaggaṃ dantajānaṃ se-Sā sakaṭhānakaraṇā. རྐན་ལས་སྐྱེས་པའི་ལྕེ་དབུས་དང་། །སྤྱི་བོ་ལས་སྐྱེས་ལྕེ་ཉེ་རྩེ། །སོ་ལས་སྐྱེས་པའི་ལྕེ་རྩེ་སྟེ། །ལྷག་མ་རང་གི་གནས་བྱེད་དོ། Vaṇṇānaṃ uccāraṇussāho payatanaṃ, taṃ kiṃ – saṃvutādikaraṇaviseso, saṃvutatta+makārassa, vivaṭattaṃ sesasarānaṃ sakāra+hakārānañca, phuṭṭhattaṃ vaggānaṃ, īsaṃphuṭṭhattaṃ ya+ra+la+vānaṃ. ཡི་གེ་རྣམས་ཀྱི་བརྗོད་པའི་རྩོལ་བ་ནི་རྩོལ་བ་སྟེ། དེ་ནི་གང་ཞེ་ན། བཙུམ་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱེད་པའི་ཁྱད་པར་རོ། །ཨ་ཡིག་གི་ནི་བཙུམ་པའོ། །ལྷག་མ་དབྱངས་རྣམས་དང་ས་ཡིག་དང་ཧ་ཡིག་རྣམས་ཀྱི་ནི་ཕྱེ་བའོ། །སྡེ་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་ཕྲད་པའོ། །ཡ། ར། ལ། ཝ་རྣམས་ཀྱི་ནི་ཅུང་ཟད་ཕྲད་པའོ། Evaṃ ṭhāna+karaṇa+payatana+suti kālabhinnesu akkharesu sarā nissayā, itare nissitā. Tattha – དེ་ལྟར་སྐྱེ་གནས་དང་། བྱེད་པ་དང་། རྩོལ་བ་དང་། ཐོས་པ་དང་། དུས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཐ་དད་པའི་ཡི་གེ་རྣམས་ལས། དབྱངས་རྣམས་ནི་རྟེན་ཡིན་ལ། གཞན་རྣམས་ནི་བརྟེན་པའོ། །དེ་ལ། Nissayā+do [Pg.4] sarā vuttā, nissitā byañjanā tato; Vagge+kajā bahuttā+do, tato ṭhāna+lahukkamā. རྟེན་གྱི་ཐོག་མར་དབྱངས་གསུངས་ཤིང་། །དེ་ནས་བརྟེན་པ་གསལ་བྱེད་དོ། །སྡེ་ཚན་གཅིག་སྐྱེས་མང་པོའི་ཐོག །དེ་ནས་གནས་དང་ཡང་བའི་རིམ། ‘‘Aādayo’’ti vattate yāva ‘‘bindu niggahīta’’nti. Tañca kho ‘‘atthavasā vibhattivipariṇāmo’’ti sattamyanta+mabhisambandhīyate, ‘‘vaṇṇā’’ti vattate – "ཨ་ཨཱ་ད་ཡོ་" ཞེས་པ་ནི་ "བིནྡུ་ནིགྒཧཱི་ཏཾ" ཞེས་པའི་བར་དུ་འཇུག་གོ། །དེ་ཡང་ "དོན་གྱི་དབང་གིས་རྣམ་དབྱེ་བསྒྱུར་བ" ཞེས་པས་རྣམ་དབྱེ་བདུན་པ་མཐའ་ཅན་དུ་སྦྱོར་བར་བྱེད་དོ། །"ཝཎྞཱ" ཞེས་པ་ནི་འཇུག་སྟེ། 2. Dasā+do sarā ༢. ཐོག་མའི་བཅུ་ནི་དབྱངས་སོ། Aādīsvā+dimhi niddiṭṭhā odantā dasa vaṇṇā sarā nāma honti. Yathā a ā, i ī, u ū, e ऐ, o औ. Saranti=sappadhānabhāvena pavattanti, byañjane vā sārentīti sarā. ཨ་ལ་སོགས་པའི་ཐོག་མར་བསྟན་པའི་ཨོ་ཡིག་གི་མཐར་ཐུག་པའི་ཡི་གེ་བཅུ་པོ་དག་ནི་དབྱངས་ཞེས་བྱའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། ཨ། ཨཱ། ཨི། ཨཱི། ཨུ། ཨཱུ། ཨེ། ཨཻ། ཨོ། ཨཽ། སྒྲ་འབྱིན་པར་བྱེད་པས་སམ་གཙོ་བོའི་ཚུལ་གྱིས་འཇུག་པས་སམ། ཡང་ན་གསལ་བྱེད་རྣམས་སྒྲ་འབྱིན་པར་བྱེད་པས་ན་དབྱངས་ཞེས་བྱའོ། ‘‘Dasā+do sarā’’ti vattate. "ཐོག་མའི་བཅུ་ནི་དབྱངས་སོ" ཞེས་པ་ནི་འཇུག་གོ། 3. Dve dve savaṇṇā ༣. གཉིས་གཉིས་ནི་སྐལ་མཉམ་མོ། Aādīsvā+dimesu dasasu dve dve savaṇṇā nāma honti yathākkamaṃ. Yathā a āiti, i īiti, u ū iti, e eiti, o, oiti. Samānā sadisā vaṇṇā savaṇṇā, samānattañca ṭhānato. ‘‘Dve dve’’ti vattate vakkhamānesu dvīsu. ཨ་ལ་སོགས་པའི་ཐོག་མའི་བཅུ་པོ་དག་ལས་གཉིས་གཉིས་ནི་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་སྐལ་མཉམ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། ཨ་དང་ཨཱ། ཨི་དང་ཨཱི། ཨུ་དང་ཨཱུ། ཨེ་དང་ཨེ། ཨོ་དང་ཨོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །མཚུངས་ཤིང་འདྲ་བའི་ཡི་གེ་ནི་སྐལ་མཉམ་སྟེ། མཚུངས་པ་ཉིད་ནི་སྐྱེ་གནས་ཀྱི་སྒོ་ནས་སོ། །"གཉིས་གཉིས་" ཞེས་པ་ནི་འོག་ནས་འཆད་པར་འགྱུར་བའི་གཉིས་པོ་དག་ལ་འཇུག་གོ། 4. Pubbo rasso ༤. སྔ་མ་ནི་ཐུང་ངུའོ། Tesveva dasasu ye dve dve savaṇṇā, tesu yo yo pubbo, so so rassasañño hoti. Yathā a i u e o. Tesu ‘saṃyogato pubbāva dissanti dve panantimā’ta dassetuṃ tattha sādhuttā tesampi idha saṅgaho, yathā ettha seyyo oṭṭho sotthi. Rassakālayogā tabbantatāya vā [Pg.5] rassā. Rassakālo nāma accharāsaṅghāto akkhinimmilanasaṅkhāto vā kālo, tena ekamatto rasso, dvimatto dīgho, aḍḍhamatto byañjano. Chandasi diyaḍḍhamattampi rassanti gaṇhanti ācariyā. དེ་དག་ཉིད་བཅུ་པོ་ལས་གཉིས་གཉིས་སྐལ་མཉམ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ལས། སྔ་མ་སྔ་མ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཐུང་ངུའི་མིང་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། ཨ། ཨི། ཨུ། ཨེ། ཨོ། དེ་དག་ལས་ "བརྩེགས་པའི་སྔོན་དུ་གྱུར་པ་ཉིད་དུ་མཐའ་མ་གཉིས་པོ་མཐོང་ངོ" ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེ་དག་གི་དག་པ་ཉིད་ལས་འདིར་ཡང་དེ་དག་བསྡུས་ཏེ། དཔེར་ན། འདིར་སེཡྻོ། ཨོཊྛོ། སོཏྠི་ལྟ་བུའོ། །དུས་ཐུང་ངུ་དང་ལྡན་པས་སམ་དེའི་མཐར་ཐུག་པས་ན་ཐུང་ངུའོ། །དུས་ཐུང་ངུ་ཞེས་པ་ནི་སེ་གོལ་གཏོགས་པ་དང་མིག་འཛུམ་པ་ལྟ་བུའི་དུས་ཏེ། དེས་ན་ཆ་གཅིག་པ་ནི་ཐུང་ངུ་། ཆ་གཉིས་པ་ནི་རིང་པོ། ཆ་ཕྱེད་པ་ནི་གསལ་བྱེད་དོ། །སྡེབ་སྦྱོར་ལས་ནི་ཆ་ཕྱེད་དང་གཉིས་པ་ལའང་ཐུང་ངུར་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱིས་བཟུང་ངོ། 5. Paro dīgho ༥. ཕྱི་མ་ནི་རིང་པོའོ། Aādīsvā+dibhūtesu dasasu ye dve dve savaṇṇā, tesu yo yo paro, so so dīghasañño hoti. Taṃ yathā ā ī ū e o. Dīghakālayogā tabbantatāya vā dīghā. ཨ་ལ་སོགས་པའི་ཐོག་མར་གྱུར་པའི་བཅུ་པོ་དག་ལས་གཉིས་གཉིས་སྐལ་མཉམ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ལས། ཕྱི་མ་ཕྱི་མ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རིང་པོའི་མིང་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། ཨཱ། ཨཱི། ཨཱུ། ཨེ། ཨོ། དུས་རིང་པོ་དང་ལྡན་པས་སམ་དེའི་མཐར་ཐུག་པས་ན་རིང་པོའོ། 6. Kādayo byañjanā ༦. ཀ་ལ་སོགས་པ་ནི་གསལ་བྱེད་དོ། Aādīsu kādayo niggahītapariyantā tettiṃsa byañjanā nāma honti. Yathā ka kha ga gha ṅa, ca cha ja jha ña, ṭa ṭha ḍa ḍha ṇa, ta tha da dha na, pa pha ba bha ma, ya ra lava sa ha ḷa aṃ iti. Byañjīyati attho etehīti byañjanā. Kakārādīsva+kāro uccāraṇattho. ཨ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཀ་ལ་སོགས་པ་རྗེས་སུ་ང་རོའི་མཐར་ཐུག་པའི་ཡི་གེ་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་པོ་དག་ནི་གསལ་བྱེད་ཅེས་བྱའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། ཀ། ཁ། ག། གྷ། ང། ཅ། ཆ། ཇ། ཉ། ཊ། ཋ། ཌ། ཎ། ཏ། ཐ། ད། དྷ། ན། པ། ཕ། བ། བྷ། མ། ཡ། ར། ལ། ཝ། ས། ཧ། ལཱ། ཨཾ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །འདི་དག་གིས་དོན་གསལ་བར་བྱེད་པས་ན་གསལ་བྱེད་དོ། །ཀ་ཡིག་ལ་སོགས་པ་ལ་ཨ་ཡིག་ཡོད་པ་ནི་བརྗོད་པའི་ཆེད་དོ། ‘‘Kādayo’’ti vattate. "ཀ་ལ་སོགས་པ" ཞེས་པ་ནི་འཇུག་གོ། 7. Pañcapañcakā vaggā ༧. ལྔ་ལྔ་པོ་ནི་སྡེ་པའོ། Aādīsu kakārādayo makārantā pañcapañcakā vaggā nāma honti. Yathā ka kha ga gha ṅa, ca cha ja jha ña, ṭa ṭha ḍa ḍha ṇa, ta tha da dha na, pa pha ba bha ma iti. Pañca pañca parimāṇa+mesaṃ pañcapañcakā. Vajjenti yakārādayoti vaggā. Te pana paṭhamakkharavasena [Pg.6] kavagga+cavaggādivohāraṃ gatā kusalattikādayo viya. ཨ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཀ་ཡིག་ལ་སོགས་པ་མ་ཡིག་གི་མཐར་ཐུག་པའི་ལྔ་ལྔ་པོ་དག་ནི་སྡེ་པ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་ལྟ་སྟེ། ཀ། ཁ། ག། གྷ། ང། ཅ། ཆ། ཇ། ཉ། ཊ། ཋ། ཌ། ཎ། ཏ། ཐ། ད། དྷ། ན། པ། ཕ། བ། བྷ། མའོ། །ལྔ་ལྔའི་ཚད་དང་ལྡན་པས་ན་ལྔ་ལྔ་པའོ། །ཡ་ཡིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སྤོང་བས་ན་སྡེ་པའོ། །དེ་དག་ནི་ཡི་གེ་དང་པོའི་དབང་གིས་ཀའི་སྡེ་དང་ཅའི་སྡེ་ལ་སོགས་པའི་ཐ་སྙད་དུ་གྱུར་ཏེ། དགེ་བའི་གསུམ་ཚན་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ། 8. Bindu niggahītaṃ ༨. ཐིག་ལེ་ནི་རྗེས་སུ་ང་རོའོ། Akārādīsva+yaṃ vaṇṇo bindumatto, so niggahītasañño hoti. Rassasaraṃ nissāya gahita+muccāritaṃ niggahītaṃ, karaṇaṃ niggahetvā vā. ཨ་ཡིག་ལ་སོགས་པ་ལས་ཐིག་ལེའི་ཚད་ཙམ་གྱི་ཡི་གེ་འདི་ནི་རྗེས་སུ་ང་རོའི་མིང་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ། །དབྱངས་ཐུང་ངུ་ལ་བརྟེན་ནས་བཟུང་ཞིང་བརྗོད་པས་ན་རྗེས་སུ་ང་རོའོ། །ཡང་ན་བྱེད་པ་བཀག་ནས་སོ། Karaṇaṃ niggahetvāna, mukhenā+vivaṭena yaṃ; Vuccate niggahītanti, vuttaṃ bindu sarānugaṃ. བྱེད་པ་ལེགས་པར་བཀག་ནས་ནི། །ཁ་ནི་མ་ཕྱེ་བར་གང་ཞིག །བརྗོད་པ་དེ་ནི་རྗེས་ང་རོ། །དབྱངས་ཀྱི་རྗེས་འབྲང་ཐིག་ལེར་བཤད། Bahvakkharasaññākaraṇaṃ anvatthasaññatthaṃ, jha+lādayo tu ruḷhīsaññā. ཡི་གེ་མང་པོའི་མིང་དུ་མཛད་པ་ནི་དོན་དང་མཐུན་པའི་མིང་གི་ཆེད་དུ་ཡིན་ལ། ཇ་དང་ལ་ལ་སོགས་པ་ནི་གྲགས་པའི་མིང་ངོ། Vaṇṇā sarā savaṇṇā ca, rassā dīghā ca byañjanā; Vaggā ca niggahītanti, hoti saññāvidhikkamo. ཡི་གེ་དབྱངས་དང་སྐལ་མཉམ་དང་། །ཐུང་ངུ་རིང་པོ་གསལ་བྱེད་དང་། །སྡེ་པ་རྗེས་སུ་ང་རོ་ཞེས། །མིང་གི་ཆོ་གའི་གོ་རིམ་མོ། (Saññāvidhānaṃ.) (མིང་གི་ཆོ་གའོ།) Sandhi vuccate – མཚམས་སྦྱོར་བ་བཤད་པར་བྱ་སྟེ། Loka aggapuggalo, paññā indriyaṃ, tīṇi imāni, no hi etaṃ, bhikkhunī ovādo, mātu upaṭṭhānaṃ, sametu āyasmā, abhibhū āyatanaṃ, dhanaṃ me atthi, sabbe eva, tayo assu dhammā, asanto ettha na dissanti itī+dha sarasaññāyaṃ – ལོ་ཀ་ཨགྒཔུགྒལོ། པཉྙཱ་ཨིནྡྲིཡཾ། ཏཱིཎི་ཨིམཱནི། ནོ་ཧི་ཨེཏཾ། བྷིཀྑུནཱི་ཨོཝཱདོ། མཱ་ཏུ་ཨུཔཊྛཱནཾ། སམེ་ཏུ་ཨཱཡསྨཱ། ཨབྷིབྷཱུ་ཨཱཡཏནཾ། དྷནཾ་མེ་ཨཏྠི། སབྦེ་ཨེཝ། ཏཡོ་ཨས྄སུ་དྷམྨཱ། ཨསནྟོ་ཨེཏྠ་ན་དིསནྟི་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་འདིར་དབྱངས་ཀྱི་མིང་ཉིད་ལ། 26. Saro lopo sare ༢༦. དབྱངས་ཀྱི་མདུན་དུ་དབྱངས་བསྡུ་བར་བྱའོ། Sare saro lopanīyo hoti. Saroti kāriyīniddeso, lopoti kāriyaniddeso. Lopo= adassanaṃ anuccāraṇaṃ[Pg.7], saroti jātyekavacanavasena vuttaṃ, sareti opasilesikādhārasattamī, tato vaṇṇa kāla byavadhāne kāriyaṃ na hoti, tva+masi, katamā cānanda aniccasaññāti. Evaṃ sabbasandhīsu. དབྱངས་ཀྱི་མདུན་དུ་དབྱངས་ནི་བསྡུ་བར་བྱའོ། །"སརོ" ཞེས་པ་ནི་བྱ་བའི་ཡུལ་བསྟན་པ་ཡིན་ལ། "ལོཔོ" ཞེས་པ་ནི་བྱ་བ་བསྟན་པའོ། །བསྡུ་བ་ནི་མི་མཐོང་བ་དང་མི་བརྗོད་པའོ། །"སརོ" ཞེས་པ་ནི་རིགས་གཅིག་ཚིག་གི་དབང་གིས་གསུངས་ལ། "སརེ" ཞེས་པ་ནི་ཉེ་བར་སྦྱོར་བའི་རྟེན་གྱི་རྣམ་དབྱེ་བདུན་པའོ། །དེས་ན་ཡི་གེ་དང་དུས་ཀྱིས་བར་དུ་ชོད་ན་བྱ་བ་མི་འགྱུར་ཏེ། ཏྭམ་ཨ་སི། ཀ་ཏ་མཱ་ཙཱ་ནནྡ་ཨ་ནི་ཙྩ་སཉྙཱ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །མཚམས་སྦྱོར་ཐམས་ཅད་ལ་དེ་བཞིན་ནོ། Vidhīti vattate. "ཆོ་ག" ཞེས་པ་ནི་འཇུག་གོ། 14. Sattamiyaṃ pubbassa ༡༤. རྣམ་དབྱེ་བདུན་པ་ལ་སྔ་མའོ། Therayaṭṭhinyāyena pavattate paribhāsā dubbalavidhino patiṭṭhābhāvato. Sattamīniddese pubbasseva vidhīti pubbasaralopo. Lokaggapuggalo, paññindriyaṃ, tīṇimāni, no hetaṃ, bhikkhunovādo, mātupaṭṭhānaṃ, sametāyasmā, abhibhāyatanaṃ, dhanaṃmatthi, sabbeva, tayassu dhammā, asante+ttha na dissanti. Pubbassa kāriyavidhānā sattamīniddiṭṭhassa paratā+va gamyateti pareti paravacanampi ghaṭate. གནས་ལུགས་འདི་ནི་གནས་སྐབས་ཀྱི་རིགས་པས་འཇུག་སྟེ། ཆོ་ག་ཉམས་ཆུང་བ་ལ་གནས་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྣམ་དབྱེ་བདུན་པ་བསྟན་པ་ལ་སྔ་མ་ཉིད་ཀྱི་ཆོ་ག་ཡིན་པས་ན་སྔོན་གྱི་དབྱངས་བསྡུ་བའོ། །ལོ་ཀགྒཔུགྒལོ། པཉྙིནྡྲིཡཾ། ཏཱིཎིམཱནི། ནོ་ཧེཏཾ། བྷིཀྑུནོཝཱདོ། མཱ་ཏུཔཊྛཱནཾ། སམེ་ཏཱཡསྨཱ། ཨབྷིབྷཱཡཏནཾ། དྷནཾ་མཏྠི། སབྦེཝ། ཏཡས྄སུ་དྷམྨཱ། ཨསནྟེཏྠ་ན་དིསནྟི། སྔ་མ་ལ་བྱ་བའི་ཆོ་ག་བསྟན་པས་རྣམ་དབྱེ་བདུན་པས་བསྟན་པ་ནི་ཕྱི་མ་ཉིད་དུ་རྟོགས་པས། "ཕྱི་མ་ལ" ཞེས་པའི་ཚིག་ཀྱང་འཐད་དོ། Yassa idāni, saññā iti, chāyā iva, iti api, assamaṇī asi, cakkhu indriyaṃ, akataññū asi, ākāse iva, te api, vande ahaṃ, so ahaṃ, cattāro ime, vasalo iti, moggallāno asi bījako, kathā eva kā, pāto evātī+dha pubbassaralope sampatte ‘‘saro lopo sare’’ tveva. ཡས྄སཱ་ཨིདཱནི། སཉྙཱ་ཨིཏི། ཆཱཡཱ་ཨིཝ། ཨིཏི་ཨཔི། ཨས྄སམཎཱི་ཨསི། ཙཀྑུ་ཨིནྡྲིཡཾ། ཨཀཏཉྙཱུ་ཨསི། ཨཱཀཱསེ་ཨིཝ། ཏེ་ཨཔི། ཝནྡེ་ཨཧཾ། སོ་ཨཧཾ། ཙཏྟཱརོ་ཨིམེ། ཝསལོ་ཨིཏི། མོགྒལླཱནོ་ཨསི་བཱིཇཀོ། ཀཐཱ་ཨེཝ་ཀཱ། པཱ་ཏོ་ཨེཝ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་འདིར་སྔོན་གྱི་དབྱངས་བསྡུ་བར་འགྱུར་བ་ལ། "སརོ་ལོཔོ་སརེ" ཞེས་པ་ཉིད་དོ། 27. Paro kvaci ༢༧. ཕྱི་མ་ནི་ལ་ལ་ཞིག་ཏུའོ། Saramhā paro saro kvaci lopanīyo hoti. Yassa dāni, saññāti, chāyāva, itipi, assamaṇīsi, cakkhundriyaṃ, akataññūsi, ākāseva, tepi, vandehaṃ, sohaṃ, cattārome, vasa- lobhi[Pg.8], moggallānosi bījako, kathāva kā, pātova. Kvacīti kiṃ, paññindriyaṃ, pañcindriyāni, sattuttamo, ekūnavīsati, yassete, sugatovādo, diṭṭhāsavo, diṭṭhogho, cakkhāyatanaṃ, taṃ kutettha labbhā. ‘‘Vivakkhāto sandhayo bhavantī’’ti ñāyā vatticchāpi idha sijjhati. Kvacītya+dhikāro sabbasandhīsu, tena nātippasaṅgo. (Lopasandhi). དབྱངས་ལས་ཕྱི་མའི་དབྱངས་ནི་ལ་ལ་ཞིག་ཏུ་བསྡུ་བར་བྱའོ། །ཡས྄སཱ་དཱནི། སཉྙཱ་ཏི། ཆཱཡཱ་ཝ། ཨིཏི་པི། ཨས྄སམཎཱི་སི། ཙཀྑུནྡྲིཡཾ། ཨཀཏཉྙཱུ་སི། ཨཱཀཱསེ་ཝ། ཏེ་པི། ཝནྡེ་ཧཾ། སོ་ཧཾ། ཙཏྟཱརོ་མེ། ཝསལོབྷི། མོགྒལླཱནོ་སི་བཱིཇཀོ། ཀཐཱ་ཝ་ཀཱ། པཱ་ཏོ་ཝ། །"ལ་ལ་ཞིག་ཏུ" ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། པཉྙིནྡྲིཡཾ། པཉྩིནྡྲིཡཱནི། སཏྟུཏྟམོ། ཨེཀཱུནཝཱིསཏི། ཡས྄སེཏེ། སུགཏོཝཱདོ། དིཊྛཱསཝོ། དིཊྛོགྷོ། ཙཀྑཱཡཏནཾ། ཏཾ་ཀུཏེཏྠ་ལབྦྷཱ། "བརྗོད་པར་འདོད་པ་ལས་མཚམས་སྦྱོར་བ་རྣམས་འབྱུང་ངོ" ཞེས་པའི་རིགས་པས་བརྗོད་འདོད་ཀྱང་འདིར་གྲུབ་བོ། །"ལ་ལ་ཞིག་ཏུ" ཞེས་པའི་དབང་གིས་མཚམས་སྦྱོར་ཐམས་ཅད་ལ་འཇུག་པས་ཧ་ཅང་ཐལ་བར་མི་འགྱུར་རོ། །(བསྡུ་བའི་མཚམས་སྦྱོར་རོ།) Saro paro veti ca vattate. ‘དབྱངས་ཕྱི་མ་’ དང་ ‘ཡང་ན’ ཞེས་པ་འདིར་འཇུག་གོ། Tassa idaṃ, vāta īritaṃ, na upeti, vāma ūru, ati iva aññehi, vi udakaṃ itīdha pubbassaralope – འདི་ལྟར་འདིར་སྔོན་གྱི་དབྱངས་ཕྱིས་པ་ན། tassa idaṃ དང་། vāta īritaṃ དང་། na upeti དང་། vāma ūru དང་། ati iva aññehi དང་། vi udakaṃ ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ལ། 29. Yuvaṇṇāna+meo luttā ༢༩. i དང་ u-ཡིག་གི་རིགས་རྣམས་ཕྱིས་པ་ན། e དང་ o-རུ་འགྱུར་རོ། Luttā sarā paresaṃ ivaṇṇuvaṇṇānaṃ e+o honti vā yathākkamaṃ. Yathāsaṃkhyānuddeso samānānaṃ. སྔོན་གྱི་དབྱངས་རྣམས་ཕྱིས་པ་ན། ཕྱི་མའི་ i-ཡིག་གི་རིགས་དང་ u-ཡིག་གི་རིགས་རྣམས་གོ་རིམ་བཞིན་ e དང་ o-རུ་ཡང་ན་འགྱུར་རོ། གྲངས་མཚུངས་པ་རྣམས་ནི་གོ་རིམ་བཞིན་སྦྱོར་བའོ། 24. Vaṇṇaparena savaṇṇopi ༢༤. vaṇṇa-སྒྲ་ཕྱི་མ་ཡིན་པས་རིགས་མཐུན་པའང་བཟུང་ངོ་། Vaṇṇasaddo paro yasmā, tena savaṇṇopi gayhati sayañca rūpaṃti īūnampi e+o. Sabbattha rassassa jātiniddese dīghassāpi gahaṇatthaṃ ida+māraddhaṃ. Tassedaṃ, vāteritaṃ, nopeti, vāmoru, atevaññehi, vodakaṃ. Idañca pacchimodāharaṇadvayaṃ ‘‘avaṇṇe lutte eva e+o hontī’’ti gāhassa nisedhanatthaṃ. Vātveva, tassidaṃ. Kathaṃ ‘‘paccorasmi’’nti, yogavibhāgā. Pati urasminti vibhajja ‘‘yavā sare’’ti yakāre ‘‘tavaggavaraṇā’’dinā co, ‘‘vaggalasehi te’’ti pubbarūpañca, ‘‘yuvaṇṇāna+meo’’ti (yogavibhāgā) ussa o ca. Luttāti kiṃ, dasa ime [Pg.9] dhammā, yathā idaṃ, kusalassa upasampadā. Atippasaṅgabādhakassa kvacisaddassānuvattanato na vikappavidhi niyatā, tena upeto, aveccāti evamādīsu vikappo. Tārakitā, yassindriyāni, mahiddhiko, sabbītiyo, tenupasaṅkami, lokuttarotiādīsu vidhi ca na hoti. གང་གི་ཕྱིར་ vaṇṇa-སྒྲ་ནི་ཕྱི་མ་ཡིན་པས། དེས་ན་རིགས་མཐུན་པའང་བཟུང་ཞིང་རང་གི་གཟུགས་ཀྱང་བཟུང་བས། ī དང་ ū-ལའང་ e དང་ o-རུ་འགྱུར་རོ། ཐམས་ཅད་དུ་ཐུང་ངུའི་རིགས་བསྟན་པ་ན། རིང་པོའང་གཟུང་བའི་ཕྱིར་འདི་བརྩམས་སོ། དེའི་དཔེར་ན། tassedaṃ དང་། vāteritaṃ དང་། nopeti དང་། vāmoru དང་། atevaññehi དང་། vodakaṃ ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། ཕྱི་མའི་དཔེ་མཚོན་གཉིས་པོ་འདི་ནི། 'a-ཡིག་གི་རིགས་ཕྱིས་པ་ཁོ་ན་ལ། e དང་ o-རུ་འགྱུར་རོ་' ཞེས་པའི་འཛིན་པ་བཟློག་པའི་ཕྱིར་རོ། 'ཡང་ན' ཞེས་པ་ཁོ་ནས། tassidaṃ ཞེས་པའོ། 'paccorasmiṃ' ཞེས་པ་ཇི་ལྟར་གྲུབ་ཅེ་ན། སྦྱོར་བ་ཕྱེ་བ་ལས་སོ། pati urasmiṃ ཞེས་པ་ཕྱེ་ནས། 'yavā sare' ཞེས་པས་ y-ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བ་ལ། 'tavaggavaraṇā' སོགས་ཀྱིས་ c-ཡིག་ཏུ་འགྱུར་ཞིང་། 'vaggalasehi te' ཞེས་པས་སྔོན་གྱི་གཟུགས་སུ་འགྱུར་ལ། 'yuvaṇṇānaṃ e o' ཞེས་པས་ (སྦྱོར་བ་ཕྱེ་བ་ལས) u-ཡིག་ o-རུ་འགྱུར་རོ། 'ཕྱིས་པ་' ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། dasa ime dhammā དང་། yathā idaṃ དང་། kusalassa upasampadā ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ལའོ། ཧ་ཅང་ཐལ་ཆེ་བ་བཟློག་བྱེད་ 'སྐབས་འགར' ཞེས་པའི་སྒྲ་རྗེས་སུ་འབྲང་བས། འདམ་ཁའི་ཆོ་ག་ནི་ངེས་པ་ཅན་མ་ཡིན་ཏེ། དེས་ན་ upeto དང་། avecca སོགས་ལ་འདམ་ཁ་ཡོད་དོ། tārakitā དང་། yassindriyāni དང་། mahiddhiko དང་། sabbītiyo དང་། tenupasaṅkami དང་། lokuttaro སོགས་ལ་ཆོ་ག་འདི་མི་འཇུག་གོ། Paṭisanthāravutti assa, sabbavitti anubhūyate, vi añjanaṃ, vi ākato, dāsī ahaṃ, ahuvā pure, anu addhamāsaṃ, anu eti, su āgataṃ, su ākāro, du ākāro, cakkhu āpāthaṃ, bahu ābādho, pātu akāsi, na tu eva, bhū āpanalānilaṃ itī+dha ‘‘yuvaṇṇānaṃ’’ ‘‘ve’’ti ca vattate, paṭisanthāravutti assa དང་། sabbavitti anubhūyate དང་། vi añjanaṃ དང་། vi ākato དང་། dāsī ahaṃ དང་། ahuvā pure དང་། anu addhamāsaṃ དང་། anu eti དང་། su āgataṃ དང་། su ākāro དང་། du ākāro དང་། cakkhu āpāthaṃ དང་། bahu ābādho དང་། pātu akāsi དང་། na tu eva དང་། bhū āpanalānilaṃ ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ལ། འདིར་ 'yuvaṇṇānaṃ' དང་ 'ཡང་ན' ཞེས་པ་འཇུག་གོ། 30. Yavā sare ༣༠. དབྱངས་ཕྱི་མ་ལ། y དང་ v-རུ་འགྱུར་རོ། Sare pare ivaṇṇuvaṇṇānaṃ yakāra+vakārā honti vā yathākkamaṃ. Paṭisanthāravutyassa, sabbavityanubhūyate, byañjanaṃ, byākato ‘‘byañjane dīgharassā’’ti dīghe dāsyāhaṃ, ahāpure, anvaddhamāsaṃ, anveti, svāgataṃ, svākāro, dvākāro, cakkhvāpāthaṃ, bahvābādho, pātvākāsi, na tveva, bhvāpanalānilaṃ. Vātveva, viākato, sāgataṃ. དབྱངས་ཕྱི་མ་ལ། i-ཡིག་གི་རིགས་དང་ u-ཡིག་གི་རིགས་རྣམས་གོ་རིམ་བཞིན་ y-ཡིག་དང་ v-ཡིག་ཏུ་ཡང་ན་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། paṭisanthāravutyassa དང་། sabbavityanubhūyate དང་། byañjanaṃ དང་། 'byañjane dīgharassā' ཞེས་པས་རིང་པོར་བྱས་པས་ byākato དང་། dāsyāhaṃ དང་། ahāpure དང་། anvaddhamāsaṃ དང་། anveti དང་། svāgataṃ དང་། svākāro དང་། dvākāro དང་། cakkhvāpāthaṃ དང་། bahvābādho དང་། pātvākāsi དང་། na tveva དང་། bhvāpanalānilaṃ ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། 'ཡང་ན' ཞེས་པ་ཁོ་ནས། viākato དང་། sāgataṃ ཞེས་པའོ། Adhigato kho me ayaṃ dhammo, putto te ahaṃ, te assa pahīnā pañca, te ahaṃ, ye assa, te ajja, yāvatako assa kāyo, tāvatako assa byāmo, ko attho, atha kho assa, ahaṃ kho ajja, so ahaṃ, so ajja, so eva, yato adhikaraṇaṃ, so ahaṃ itī+dha ‘‘yavā sare’’ ‘‘ve’’ti ca vattate, adhigato kho me ayaṃ dhammo དང་། putto te ahaṃ དང་། te assa pahīnā pañca དང་། te ahaṃ དང་། ye assa དང་། te ajja དང་། yāvatako assa kāyo དང་། tāvatako assa byāmo དང་། ko attho དང་། atha kho assa དང་། ahaṃ kho ajja དང་། so ahaṃ དང་། so ajja དང་། so eva དང་། yato adhikaraṇaṃ དང་། so ahaṃ ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ལ། འདིར་ 'yavā sare' དང་ 'ཡང་ན' ཞེས་པ་འཇུག་གོ། 30. Eonaṃ ༣༠. e དང་ o-རྣམས་ལའོ། Eonaṃ [Pg.10] yakāra+vakārā honti vā sare pare yathākkamaṃ. ‘‘Byañjane dīgharassā’’ti dīghe adhigato kho myāyaṃ dhammo, putto tyāhaṃ, tyāssa pahīnā pañca, tyāhaṃ, yyassa, tyajja, yāvatakvassa kāyo, tāvatakvassa byāmo, kvattho, atha khvassa, ahaṃ khvajja, svāhaṃ, svajja, sveva, yatvādhikaraṇaṃ, svāhaṃ. Vātveva, tejja, sohaṃ. Kvaci tveva, dhanamatthi, puttāmatthi, te nāgatā, asantettha, cattāro ime. དབྱངས་ཕྱི་མ་ལ། e དང་ o-རྣམས་གོ་རིམ་བཞིན་ y-ཡིག་དང་ v-ཡིག་ཏུ་ཡང་ན་འགྱུར་རོ། 'byañjane dīgharassā' ཞེས་པས་རིང་པོར་བྱས་པས་ adhigato kho myāyaṃ dhammo དང་། putto tyāhaṃ དང་། tyāssa pahīnā pañca དང་། tyāhaṃ དང་། yyassa དང་། tyajja དང་། yāvatakvassa kāyo དང་། tāvatakvassa byāmo དང་། kvattho དང་། atha khvassa དང་། ahaṃ khvajja དང་། svāhaṃ དང་། svajja དང་། sveva དང་། yatvādhikaraṇaṃ དང་། svāhaṃ ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། 'ཡང་ན' ཞེས་པ་ཁོ་ནས། tejja དང་། sohaṃ ཞེས་པའོ། 'སྐབས་འགར' ཞེས་པ་ཁོ་ནས། dhanamatthi དང་། puttāmatthi དང་། te nāgatā དང་། asantettha དང་། cattāro ime ཞེས་པའོ། Go eḷakaṃ, go assaṃ, go ajinaṃ itī+dha ‘‘sare’’ti vattate. go eḷakaṃ དང་། go assaṃ དང་། go ajinaṃ ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ལ། འདིར་ 'དབྱངས་ལ' ཞེས་པ་འཇུག་གོ། 32. Gossā+vaṅa ༣༢. go-ཡིག་ལ། ava-རུ་འགྱུར་རོ། Sare pare gossa avavādeso hoti. Sa ca ‘‘ṭānubandhānekavaṇṇā sabbassā’’ti sabbassa pasaṅge ‘antassā’’ti vattate. དབྱངས་ཕྱི་མ་ལ། go-ཡིག་ལ། ava-རུ་འགྱུར་རོ། དེ་ཡང་ 'ṭānubandhānekavaṇṇā sabbassa' ཞེས་པས་ཐམས་ཅད་ལ་འཇུག་པར་ཐལ་བ་ལ། 'མཐའ་མ་ལ' ཞེས་པ་འཇུག་གོ། 18. Ṅa+nubandho ༡༨. ṅa-ཡིག་ནི་རྗེས་འབྲེལ་ལོ། Ṅa-kāro anubandho yassa, so anekavaṇṇopi antassa hotīti okārasseva hoti. ‘‘Saṃketo+navayavo+nubandho’’ti vacanā ṅa-kārassā+ppayogo. Uccāritānantarappadhaṃsino hi anubandhā, payojanaṃ anubandhoti saṃketo. Gaveḷakaṃ, gavāssaṃ, gavājinaṃ. གང་ལ་ ṅa-ཡིག་རྗེས་འབྲེལ་དུ་ཡོད་པ་དེ་ནི། ཡི་གེ་དུ་མ་ཅན་ཡིན་ཡང་མཐའ་མ་ལ་འཇུག་པས། o-ཡིག་ཁོ་ན་ལ་འགྱུར་རོ། 'རྗེས་འབྲེལ་ནི་ཆ་ཤས་མ་ཡིན་པའི་བརྡ་ཡིན་ནོ་' ཞེས་པའི་ཚིག་ལས་ ṅa-ཡིག་ནི་མི་སྦྱོར་རོ། བརྗོད་མ་ཐག་ཏུ་འཇིག་པ་ནི་རྗེས་འབྲེལ་ཡིན་ལ། དགོས་པ་ནི་རྗེས་འབྲེལ་ཞེས་པའི་བརྡའོ། gaveḷakaṃ དང་། gavāssaṃ དང་། gavājinaṃ ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། Iti evā+tī+dha – iti དང་ eva ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ལ། འདིར་... 36. Vī+tisse+ve vā ༣༦. eva-སྒྲ་ཕྱི་མ་ལ། iti-ཡིག་གི་ i-ཡིག་ v-རུ་ཡང་ན་འགྱུར་རོ། Evasadde pare itissa vo hoti vā. Sa ca – eva-སྒྲ་ཕྱི་མ་ལ། iti-ཡིག་ལ། v-ཡིག་ (ཡང་ན་ vo) ཡང་ན་འགྱུར་རོ། དེ་ཡང་... 17. Chaṭṭhiyantassa ༡༧. འབྲེལ་སྒྲའི་མཐའ་ཅན་ལའོ། Chaṭṭhīniddiṭṭhassa [Pg.11] yaṃ kāriyaṃ, ta+dantassa viññeyyanti ikārassā+deso. Ādesiṭṭhāne ādissatīti ādeso. Itveva. Aññatra yādeso, ‘‘tavaggavaraṇānaṃ ye cavaggabayañā’’ti tassa co, ‘‘vaggalasehi te’’ti yassa cakāro, icceva. Eveti kiṃ, iccāha. (Ādesasandhi). འབྲེལ་སྒྲས་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པའི་བྱ་བ་དེ་ནི། དེའི་མཐའ་ལ་འཇུག་པར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། དེས་ན་ i-ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། ཚབ་ཏུ་འཇུག་པའི་གནས་སུ་འགོད་པས་ན་ཚབ་ (ādesa) བོ། 'ཡང་ན' ཞེས་པ་ཁོ་ནས། itveva ཞེས་པའོ། གཞན་དུ་ y-རུ་འགྱུར་བ་ལ། 'tavaggavaraṇānaṃ...' ཞེས་པས་ c-ཡིག་ཏུ་འགྱུར་ཞིང་། 'vaggalasehi te' ཞེས་པས་ y-ཡིག་ c-ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བས། icceva ཞེས་པའོ། 'eva' ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། iccāha ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ལའོ། (འགྱུར་བའི་མཚམས་སྦྱོར།) Ti aṅgulaṃ,ti aṅgikaṃ, bhū ādayo, migī bhantā udikkhatityādisandhayo vuccante. ‘‘Mayadā sare’’ti vattate. ti aṅgulaṃ དང་། ti aṅgikaṃ དང་། bhū ādayo དང་། migī bhantā udikkhati སོགས་ཀྱི་མཚམས་སྦྱོར་རྣམས་བཤད་པར་བྱའོ། 'mayadā sare' ཞེས་པ་འཇུག་གོ། 45. Vanataragā cā+gamā ༤༥. v, n, t, r, g-རྣམས་ཀྱང་གསར་དུ་འཇུག་པའོ། Ete mayadā ca āgamā honti vā sare kvaci. Āgamino aniyamepi – འདི་དག་དང་ m, y, d-རྣམས་ནི་དབྱངས་ཕྱི་མ་ལ་སྐབས་འགར་གསར་དུ་ཡང་ན་འཇུག་གོ། གསར་དུ་འཇུག་ཡུལ་ལ་ངེས་པ་མེད་ཀྱང་། Saroyevā+gami hoti, vanādinantu ñāpakā; Aññathā hi padādīnaṃ, yukavidhāna+manatthakaṃ. དབྱངས་ཁོ་ན་ནི་གསར་དུ་འཇུག་ཡུལ་ཡིན་ཏེ། v དང་ n སོགས་ནི་མཚོན་བྱེད་ཡིན་པའི་ཕྱིར། གཞན་དུ་ན་ཚིག་གི་དབུ་སོགས་ལ། y དང་ u སོགས་སྦྱོར་བའི་ཆོ་ག་ནི་དོན་མེད་དུ་འགྱུར་རོ། Etthā+gamā aniyatāgamīnameva bhavanti ce, yakārāgameneva ‘‘nipajja’’nti siddhe ‘‘padādīnaṃ kvacī’’ti byañjanassa yukā+gamo niratthakoti adhippāyo. Tivaṅgulaṃ, tivaṅgikaṃ, bhūvādayo, migī bhantā vudikkhati, pavuccati, pāguññavujutā. Ito nāyati, cinitvā. Yasmātiha, tasmātiha, ajjatagge. Nirantaraṃ, nirālayo, nirindhano, nirīhakaṃ, niruttaro, nirojaṃ, duratikkamo, durāgataṃ, duruttaraṃ, pāturahosi, punarāgaccheyya, punaruttaṃ, punareva, punareti, dhīratthu, pātarāso, caturaṅgikaṃ, caturārakkhaṃ, caturiddhipādapaṭilābho, caturoghanittharaṇatthaṃ, bhatturatthe, vuttiresā, pathavīdhāturevesā[Pg.12], nakkhattarājāriva tārakānaṃ, vijjurivabbhakuṭe, āraggeriva sāsapo, usabhoriva, sabbhireva samāsetha. Puthageva, rasse pageva. Lahumessati, gurumessati, idhamāhu, kena te idha mijjhati, bhadro kasāmiva, ākāse mabhipūjaye, ekamekassa, yena midhekacce. Bhātiyeva, hotiyeva, yathāyidaṃ, yathāyeva, māyidaṃ, nayidaṃ, nayidha, chayimāni, navayime dhammā, bodhiyāyeva, pathavīyeva dhātu, tesuyeva, teyeva, soyeva, pāṭiyekkaṃ, viyañjanaṃ, viyākāsi, pariyantaṃ, pariyādānaṃ, pariyuṭṭhānaṃ, pariyesati, pariyosānaṃ, niyāyogo. Udaggo, udayo, udāhaṭaṃ, udito, udīritaṃ, udeti, sakideva, kiñcideva, kenacideva, kismiñcideva, kocideva, sammadatto, sammadaññā vimuttānaṃ, sammadeva, yāvadatthaṃ, yāvadicchakaṃ, yāvadeva, tāvadeva, punadeva, yadatthaṃ, yadantaraṃ, tadantaraṃ, tadaṅgavimutti, etadatthaṃ, attadatthaṃ, tadatthaṃ, sadatthapasuto siyā, aññadatthu, manasādaññā vimuttānaṃ, bahudeva ratti. Vātveva, attaatthaṃ, dvādhiṭṭhitaṃ, pātuahosi. Vavatthitavibhāsattā vādhikārassa byañjanatopi, bhikkhunīnaṃ vuṭṭhāpeyya, ciraṃ nāyati, taṃyeva. འདིར་གལ་ཏེ་གསར་དུ་འཇུག་པ་རྣམས་ནི་གསར་དུ་འཇུག་ཡུལ་མ་ངེས་པ་ཁོ་ན་ལ་འགྱུར་ན། y-ཡིག་གསར་དུ་བཅུག་པ་ཁོ་ནས 'nipajja' ཞེས་པ་གྲུབ་པས། 'padādīnaṃ kvaci' ཞེས་པས་གསལ་བྱེད་ལ། y དང་ u གསར་དུ་འཇུག་པ་ནི་དོན་མེད་དུ་འགྱུར་རོ་སྙམ་པ་ནི་དགོངས་པའོ། tivaṅgulaṃ དང་། tivaṅgikaṃ དང་། bhūvādayo དང་། migī bhantā vudikkhati དང་། pavuccati དང་། pāguññavujutā ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། ito nāyati དང་། cinitvā ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། yasmātiha དང་། tasmātiha དང་། ajjatagge ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། nirantaraṃ དང་། nirālayo དང་། nirindhano དང་། nirīhakaṃ དང་། niruttaro དང་། nirojaṃ དང་། duratikkamo དང་། durāgataṃ དང་། duruttaraṃ དང་། pāturahosi དང་། punarāgaccheyya དང་། punaruttaṃ དང་། punareva དང་། punareti དང་། dhīratthu དང་། pātarāso དང་། caturaṅgikaṃ དང་། caturārakkhaṃ དང་། caturiddhipādapaṭilābho དང་། caturoghanittharaṇatthaṃ དང་། bhatturatthe དང་། vuttiresā དང་། pathavīdhāturevesā དང་། nakkhattarājāriva tārakānaṃ དང་། vijjurivabbhakuṭe དང་། āraggeriva sāsapo དང་། usabhoriva དང་། sabbhireva samāsetha ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། puthageva དང་། rasse pageva ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། lahumessati དང་། gurumessati དང་། idhamāhu དང་། kena te idha mijjhati དང་། bhadro kasāmiva དང་། ākāse mabhipūjaye དང་། ekamekassa དང་། yena midhekacce ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། bhātiyeva དང་། hotiyeva དང་། yathāyidaṃ དང་། yathāyeva དང་། māyidaṃ དང་། nayidaṃ དང་། nayidha དང་། chayimāni དང་། navayime dhammā དང་། bodhiyāyeva དང་། pathavīyeva dhātu དང་། tesuyeva དང་། teyeva དང་། soyeva དང་། pāṭiyekkaṃ དང་། viyañjanaṃ དང་། viyākāsi དང་། pariyantaṃ དང་། pariyādānaṃ དང་། pariyuṭṭhānaṃ དང་། pariyesati དང་། pariyosānaṃ དང་། niyāyogo ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། udaggo དང་། udayo དང་། udāhaṭaṃ དང་། udito དང་། udīritaṃ དང་། udeti དང་། sakideva དང་། kiñcideva དང་། kenacideva དང་། kismiñcideva དང་། kocideva དང་། sammadatto དང་། sammadaññā vimuttānaṃ དང་། sammadeva དང་། yāvadatthaṃ དང་། yāvadicchakaṃ དང་། yāvadeva དང་། tāvadeva དང་། punadeva དང་། yadatthaṃ དང་། yadantaraṃ དང་། tadantaraṃ དང་། tadaṅgavimutti དང་། etadatthaṃ དང་། attadatthaṃ དང་། tadatthaṃ དང་། sadatthapasuto siyā དང་། aññadatthu དང་། manasādaññā vimuttānaṃ དང་། bahudeva ratti ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། 'ཡང་ན' ཞེས་པ་ཁོ་ནས། attaatthaṃ དང་། dvādhiṭṭhitaṃ དང་། pātuahosi ཞེས་པའོ། 'ཡང་ན' ཞེས་པའི་དབང་གིས་རྣམ་པར་གནས་པའི་འདམ་ཁ་ཉིད་ཡིན་པས། གསལ་བྱེད་ཀྱི་རྗེས་སུའང་འཇུག་སྟེ། bhikkhunīnaṃ vuṭṭhāpeyya དང་། ciraṃ nāyati དང་། taṃyeva ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། Cha abhiññā, cha aṅgaṃ, cha asīti, cha aṃsā, cha āyatanaṃ itī+dha ‘‘vā sare’’ ‘‘āgamo’’ti ca vattate. cha abhiññā དང་། cha aṅgaṃ དང་། cha asīti དང་། cha aṃsā དང་། cha āyatanaṃ ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ལ། འདིར་ 'དབྱངས་ལ་ཡང་ན' དང་ 'གསར་དུ་འཇུག་པ་' ཞེས་པ་འཇུག་གོ། 49. Chā ḷo ༤༩. cha-ཡིག་ལས་ ḷ-ཡིག་གསར་དུ་འཇུག་གོ། Chasaddā parassa sarassa ḷakāro āgamo hoti vā. Chāti anukaraṇattā ekavacanaṃ. Chaḷabhiññā, chaḷaṅgaṃ, chaḷasīti, chaḷaṃsā, chaḷāyatanaṃ. Vātveva, chaabhiññā. (Āgamasandhi). cha-སྒྲ་ལས་ཕྱི་མའི་དབྱངས་ལ། ḷ-ཡིག་གསར་དུ་ཡང་ན་འགྱུར་རོ། 'cha' ཞེས་པ་ནི་ཟློས་པའི་ཕྱིར་ཚིག་གཅིག་གོ། chaḷabhiññā དང་། chaḷaṅgaṃ དང་། chaḷasīti དང་། chaḷaṃsā དང་། chaḷāyatanaṃ ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། 'ཡང་ན' ཞེས་པ་ཁོ་ནས། chaabhiññā ཞེས་པའོ། (གསར་དུ་འཇུག་པའི་མཚམས་སྦྱོར།) Lopo [Pg.13] adassanaṃ, ṭhāniṃ, ya+māmaddiya dissati; Ādeso nāma so yā tu, asantuppatti āgamo. ཕྱིས་པ་ (lopa) ནི་མི་སྣང་བའོ། གནས་ཅན་ (ṭhānin) བཅོམ་ནས་གང་ཞིག་སྣང་བ་དེ་ནི་ཚབ་ (ādesa) ཅེས་བྱའོ། སྔར་མེད་པ་གསར་དུ་སྐྱེ་བ་ནི་གསར་དུ་འཇུག་པ་ (āgama) ཡིན་ནོ། Sarasandhi. དབྱངས་ཀྱི་མཚམས་སྦྱོར། Kaññā iva, kaññāva iccādi sarasandhinisedho vuccati, pasaṅgapubbako hi paṭisedho. Pubbasarānaṃ lope sampatte ‘‘saro’’ ‘‘ve’’ti ca vattate. kaññā iva དང་། kaññāva སོགས་ལ་དབྱངས་ཀྱི་མཚམས་སྦྱོར་བཀག་པ་བཤད་དེ། འཇུག་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཅན་ནི་དགག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། སྔོན་གྱི་དབྱངས་རྣམས་ཕྱིས་པ་ལ་འཇུག་པ་ན། 'དབྱངས་' དང་ 'ཡང་ན' ཞེས་པ་འཇུག་གོ། 28. Na dve vā ༢༨. གཉིས་ཀ་ཡང་ན་མི་ཕྱིས་སོ། Pubbaparassarā dvepi vā kvaci na lupyante. Kaññā iva, kaññeva, kaññāva. སྔོན་དང་ཕྱི་མའི་དབྱངས་གཉིས་ཀའང་སྐབས་འགར་ཡང་ན་མི་ཕྱིས་སོ། དཔེར་ན། kaññā iva དང་། kaññeva དང་། kaññāva ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། Sāriputta idhekacco, ehi sivaka uṭṭhehi, āyasmā ānando, gāthā abhāsi, devā ābhassarā yathā, tevijjā iddhipattā ca, bhagavā uṭṭhāyāsanā, bhagavā eta+davoca, abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi, gantvā olokento, bhūtavādī atthavādī, yaṃ itthī arahaṃ assa, sāmāvatī āha, pāpakārī ubhayattha tappati, nadī ottharati, ye te bhikkhū appicchā, bhikkhū āmantesi, bhikkhū ujjhāyiṃsu, bhikkhū eva+māhaṃsu, imasmiṃ gāme ārakkhakā, sabbe ime, katame ekādasa, gambhīre odakantike, appamādo amataṃ padaṃ, saṅgho āgacchatu, ko imaṃ pathaviṃ vicessati, āloko udapādi, eko ekāya, cattāro oghā, are ahampi, sace imassa kāyassa, no atikkamo, aho acchariyo, atho anto ca, atha kho āyasmā, atho oṭṭhava+cittakā, tato ā- mantayi [Pg.14] satthāti evamādayo idha kālabyavadhāneneva sijjhanti. Kvacīti kiṃ, āgatā+ttha, āgatā+mhā, katama+ssa vāro, appassutā+yaṃ puriso, camarī+va, sabbe+va, sve+va, ese+va nayo, parisuddhe+tthā+yasmanto, ne+ttha, kute+ttha labbhā, sace+sa brāhmaṇa, tathū+pamaṃ, yathā+ha, jīvhā+yatanaṃ, avijjo+gho, itthindriyaṃ, abhibhā+yatanaṃ, bhayatū+paṭṭhānaṃ, saddhī+dha vittaṃ purisassa seṭṭhaṃ. (Sarasandhinisedho) Sāriputta idhekacco དང་། ehi sivaka uṭṭhehi དང་། āyasmā ānando དང་། gāthā abhāsi དང་། devā ābhassarā yathā དང་། tevijjā iddhipattā ca དང་། bhagavā uṭṭhāyāsanā དང་། bhagavā etadavoca དང་། abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi དང་། gantvā olokento དང་། bhūtavādī atthavādī དང་། yaṃ itthī arahaṃ assa དང་། sāmāvatī āha དང་། pāpakārī ubhayattha tappati དང་། nadī ottharati དང་། ye te bhikkhū appicchā དང་། bhikkhū āmantesi དང་། bhikkhū ujjhāyiṃsu དང་། bhikkhū evamāhaṃsu དང་། imasmiṃ gāme ārakkhakā དང་། sabbe ime དང་། katame ekādasa དང་། gambhīre odakantike དང་། appamādo amataṃ padaṃ དང་། saṅgho āgacchatu དང་། ko imaṃ pathaviṃ vicessati དང་། āloko udapādi དང་། eko ekāya དང་། cattāro oghā དང་། are ahampi དང་། sace imassa kāyassa དང་། no atikkamo དང་། aho acchariyo དང་། atho anto ca དང་། atha kho āyasmā དང་། atho oṭṭhavacittakā དང་། tato āmantayi satthā ལ་སོགས་པ་འདི་དག་ནི། འདིར་དུས་ཀྱི་བར་ཆོད་པ་ཁོ་ནས་འགྲུབ་བོ། 'སྐབས་འགར' ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། āgatātha དང་། āgatāmhā དང་། katamassa vāro དང་། appassutāyaṃ puriso དང་། camarīva དང་། sabbeva དང་། sveva དང་། eseva nayo དང་། parisuddhetthāyasmanto དང་། nettha དང་། kutettha labbhā དང་། sacesa brāhmaṇa དང་། tathūpamaṃ དང་། yathāha དང་། jīvhāyatanaṃ དང་། avijjogho དང་། itthindriyaṃ དང་། abhibhāyatanaṃ དང་། bhayatūpaṭṭhānaṃ དང་། saddhīdha vittaṃ purisassa seṭṭhaṃ ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ལའོ། (དབྱངས་ཀྱི་མཚམས་སྦྱོར་དགག་པ།) Tatra abhirati, tatra ayaṃ, buddha anussati, sa atthikā, saññāvā assa, tadā ahaṃ, yāni idha bhūtāni, gacchāmi iti, ati ito, kikī iva, bahu upakāraṃ, madhu udakaṃ, su upadhāritaṃ, sopi ayaṃ, idāni ahaṃ, sace ayaṃ, appassuto ayaṃ, itara itarena, saddhā idha vittaṃ, kamma upanissayo, tathā upamaṃ, ratti uparato, vi upasamo, lokassa iti, deva iti, vi atipatanti, vi atināmenti, saṅghāṭi api, jīvitahetu api, vijju iva, kiṃsu idha vittaṃ, sādhu iti, te assa pahīnā, so assa, madhuvā maññati bālo, evaṃ gāme muni care, khanti paramaṃ tapo titikkhā, na maṃku bhavissāmi, su akkhāto, yo ahaṃ, so ahaṃ, kāmato jāyati soko, kāmato jāyati bhayaṃ, sakko uju ca suhujuca, anupaghāto, durakkhaṃ, duramaṃ, dubharatā. Yiṭṭhaṃ vā hutaṃ vā loke, yadi vā sāvake, puggalā dhammadasā te, bhovādī nāma so hoti, yathābhāvī guṇena so, yathā idaṃ, sammā dakkhāto, parā kamo, taṇhā kkhayo, jhānassa lābhī amhi, thullaccayo itī+dha – དེ་ལ་མངོན་པར་དགའ་བ། དེ་ལ་འདི། སངས་རྒྱས་རྗེས་སུ་དྲན་པ། དོན་དང་ལྡན་པ་མོ། འདུ་ཤེས་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན་པར་གྱུར་ཅིག དེའི་ཚེ་ང་། འདིར་འབྱུང་པོ་གང་དག་ཡོད་པ། འགྲོའོ་ཞེས་པ། འདི་ལས་འདས་པ། མཐིང་རིལ་བཞིན། ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ། སྦྲང་རྩིའི་ཆུ། ལེགས་པར་བཟུང་བ། དེ་ཡང་འདི། ད་ལྟ་ང་། གལ་ཏེ་འདི། ཐོས་པ་ཉུང་བ་འདི། གཅིག་གིས་གཅིག འདིར་དད་པ་ནི་ནོར་རོ། ལས་ཀྱི་ཉེར་བརྟེན། དེ་བཞིན་དཔེ། མཚན་མོ་མཚམས་ཆད་པ། རྣམ་པར་ཉེ་བར་ཞི་བ། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཞེས་པ། ལྷ་ཞེས་པ། རྣམ་པར་འདའ་བར་བྱེད། རྣམ་པར་དུས་འདའ་བར་བྱེད། སྣམ་སྦྱར་ཡང་། སྲོག་གི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་ཀྱང་། གློག་བཞིན། འདིར་ནོར་གང་ཞིག་ཡིན། ལེགས་སོ་ཞེས་པ། ཁོང་གི་དེ་དག་སྤངས་པར་གྱུར། ཁོ་རང་གྱུར་ཅིག བྱིས་པས་སྦྲང་རྩི་བཞིན་དུ་སེམས། དེ་བཞིན་ཐུབ་པ་གྲོང་གསེབ་ཏུ་རྒྱུ་བར་བྱ། བཟོད་པ་ནི་དཀའ་ཐུབ་མཆོག་སྟེ་ཉོན་མོངས་བཟོད་པའོ། ང་ནི་མི་དགའ་བར་མི་འགྱུར། ལེགས་པར་གསུངས་པ། ང་གང་ཡིན་པ། ང་དེ་ཡིན། འདོད་པ་ལས་མྱ་ངན་སྐྱེའོ། འདོད་པ་ལས་འཇིགས་པ་སྐྱེའོ། ནུས་པ་དང་དྲང་པོ་དང་ཤིན་ཏུ་དྲང་པོ། གནོད་པ་མེད་པ། བསྲུང་དཀའ་བ། དགའ་བར་དཀའ་བ། གསོ་དཀའ་བའི་ཉིད་དོ། འཇིག་རྟེན་ན་མཆོད་སྦྱིན་ནམ་སྦྱིན་སྲེག་གང་ཡང་རུང་བ། ཡང་ན་ཉན་ཐོས་རྣམས་ལ། ཆོས་མཐོང་བའི་གང་ཟག་དེ་དག ཁོ་ནི་བྷོ་ཝ་དཱི་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར། ཡོན་ཏན་གྱིས་ཇི་ལྟར་གནས་པ་དེ་བཞིན། འདི་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན། ཡང་དག་པར་བཤད་པ། ཕ་རོལ་གྱི་བརྩོན་འགྲུས། སྲེད་པ་ཟད་པ། ང་ནི་བསམ་གཏན་ཐོབ་པ་ཡིན། ཉེས་བྱེད་སྦོམ་པོ་ཞེས་པ་འདིར་... 33. Byañjane dīgharassā ༣༣. གསལ་བྱེད་ལ་རིང་པོ་དང་ཐུང་ངུའོ།། Rassa+dīghānaṃ [Pg.15] kvaci dīgha+rassā honti byañjane. Tatrābhirati, tatrāyaṃ, buddhānussati, sātthikā, saññāvā+ssa, tadāhaṃ, yānī+dha bhūtāni, gacchāmīti, atīto, kikīva, bahūpakāraṃ, madhūdakaṃ, sūpadhāritaṃ, sopāyaṃ, idānāhaṃ, sacāyaṃ, appassutāyaṃ, itarītarena, saddhīdha vittaṃ, kammūpanissayo, tathūpamaṃ, rattūparato, vūpasamo, lokassāti, devāti, vītipatanti, vītināmenti, saṅghāṭīpi, jīvitahetūpi, vijjūva, kiṃsūdha vittaṃ, sādhūti, tyāssa pahīnā, svāssa, madhuvā maññatī bālo, evaṃ gāme munī care, khantī paramaṃ tapo titikkhā, na maṃkū bhavissāmi, svākkhāto, yvāhaṃ, svāhaṃ, kāmato jāyatī soko, kāmato jāyatī bhayaṃ, sakko ujū ca suhujū ca, anūpaghāto, dūrakkhaṃ, dūramaṃ, dūbharatā. Yiṭṭhaṃva hutaṃva loke, yadiva sāvake, puggala dhammadasā te, bhovādi nāma so hoti, yathābhāvi guṇena so, yathayidaṃ, sammadakkhāto, parakkamo, taṇhakkhayo, jhānassa lābhimhi, vasimhi, thullaccayo. Kvacīti kiṃ, tyajja, svassa, patiliyatīti dīghanisedho, māyidaṃ, manasādaññā vimuttānaṃ, yathākkamaṃ, ārakkhātītaṃ, dīyati, sūyatīti rassakāriyanisedho. Kathaṃ yāniva antalikkheti, ‘‘dīgharassā’’ti yogavibhāgā. (Dīgha+rassasandhi). གསལ་བྱེད་ཀྱི་སྒྲ་ལ་ཐུང་ངུ་དང་རིང་པོ་རྣམས་ལ་ལ་ལར་རིང་པོ་དང་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ།། དེ་ལ་མངོན་པར་དགའ་བ། དེ་ལ་འདི། སངས་རྒྱས་རྗེས་སུ་དྲན་པ། དོན་དང་ལྡན་པ་མོ། འདུ་ཤེས་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན་པར་གྱུར་ཅིག དེའི་ཚེ་ང་། འདིར་འབྱུང་པོ་གང་དག་ཡོད་པ། འགྲོའོ་ཞེས་པ། འདི་ལས་འདས་པ། མཐིང་རིལ་བཞིན། ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ། སྦྲང་རྩིའི་ཆུ། ལེགས་པར་བཟུང་བ། དེ་ཡང་འདི། ད་ལྟ་ང་། གལ་ཏེ་འདི། ཐོས་པ་ཉུང་བ་འདི། གཅིག་གིས་གཅིག འདིར་དད་པ་ནི་ནོར་རོ། ལས་ཀྱི་ཉེར་བརྟེན། དེ་བཞིན་དཔེ། མཚན་མོ་མཚམས་ཆད་པ། རྣམ་པར་ཉེ་བར་ཞི་བ། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཞེས་པ། ལྷ་ཞེས་པ། རྣམ་པར་འདའ་བར་བྱེད། རྣམ་པར་དུས་འདའ་བར་བྱེད། སྣམ་སྦྱར་ཡང་། སྲོག་གི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་ཀྱང་། གློག་བཞིན། འདིར་ནོར་གང་ཞིག་ཡིན། ལེགས་སོ་ཞེས་པ། ཁོང་གི་དེ་དག་སྤངས་པར་གྱུར། ཁོ་རང་གྱུར་ཅིག བྱིས་པས་སྦྲང་རྩི་བཞིན་དུ་སེམས། དེ་བཞིན་ཐུབ་པ་གྲོང་གསེབ་ཏུ་རྒྱུ་བར་བྱ། བཟོད་པ་ནི་དཀའ་ཐུབ་མཆོག་སྟེ་ཉོན་མོངས་བཟོད་པའོ། ང་ནི་མི་དགའ་བར་མི་འགྱུར། ལེགས་པར་གསུངས་པ། ང་གང་ཡིན་པ། ང་དེ་ཡིན། འདོད་པ་ལས་མྱ་ངན་སྐྱེའོ། འདོད་པ་ལས་འཇིགས་པ་སྐྱེའོ། ནུས་པ་དང་དྲང་པོ་དང་ཤིན་ཏུ་དྲང་པོ། གནོད་པ་མེད་པ། བསྲུང་དཀའ་བ། དགའ་བར་དཀའ་བ། གསོ་དཀའ་བའི་ཉིད་དོ། འཇིག་རྟེན་ན་མཆོད་སྦྱིན་ནམ་སྦྱིན་སྲེག་གང་ཡང་རུང་བ། ཡང་ན་ཉན་ཐོས་རྣམས་ལ། ཆོས་མཐོང་བའི་གང་ཟག་དེ་དག ཁོ་ནི་བྷོ་ཝ་དཱི་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར། ཡོན་ཏན་གྱིས་ཇི་ལྟར་གནས་པ་དེ་བཞིན། འདི་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན། ཡང་དག་པར་བཤད་པ། ཕ་རོལ་གྱི་བརྩོན་འགྲུས། སྲེད་པ་ཟད་པ། ང་ནི་བསམ་གཏན་ཐོབ་པ་ཡིན། དབང་དུ་བྱས་པ་ཡིན། ཉེས་བྱེད་སྦོམ་པོའོ།། "ལ་ལར་" ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཏྱཛྫ (tyajja) དང་། སྭས྿ (svassa) དང་། པཏིལིཡཏི (patiliyati) ཞེས་པ་རྣམས་ནི་རིང་པོར་འགྱུར་བ་བཀག་པའོ།། མཱཡིདཾ (māyidaṃ) དང་། མནསཱདཉྙཱ ཝིམུཏྟཱནཾ (manasādaññā vimuttānaṃ) དང་། ཡཐཱཀྐམཾ (yathākkamaṃ) དང་། ཨཱརཀྑཱཏཱིཏཾ (ārakkhātītaṃ) དང་། དཱིཡཏི (dīyati) དང་། སཱུཡཏི (sūyati) ཞེས་པ་རྣམས་ནི་ཐུང་ངུར་བྱེད་པ་བཀག་པའོ།། ཡཱནིཝ ཨནྟལིཀྑེ (yāniva antalikkhe) ཞེས་པ་ཇི་ལྟར་གྲུབ་ཅེ་ན། "རིང་པོ་དང་ཐུང་ངུ་" ཞེས་པའི་མདོ་རྣམ་པར་ཕྱེ་བ་ལས་སོ།། (རིང་པོ་དང་ཐུང་ངུའི་མཚམས་སྦྱོར་རོ།།) Byañjaneti vattate. "གསལ་བྱེད་ལ་" ཞེས་པ་འདི་རྗེས་སུ་འབྲང་ངོ་།། 34. Saramhā dve ༣༤. དབྱངས་ལས་གཉིས་སོ།། Saramhā parassa byañjanassa kvaci dve rūpāni honti. Ettha ca āvuttidvivacanaṃ ṭhānedvivacananti dvīsu ṭhānedvivacanaṃ veditabbaṃ. དབྱངས་ཀྱི་ཕ་རོལ་གྱི་གསལ་བྱེད་ལ་ལ་ལར་གཟུགས་གཉིས་སུ་འགྱུར་རོ།། འདིར་ནི་ཟློས་པའི་གཉིས་བརྗོད་དང་གནས་ཀྱི་གཉིས་བརྗོད་དེ་གཉིས་ལས། གནས་ཀྱི་གཉིས་བརྗོད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ།། Tāni [Pg.16] ca pa+pati+paṭi+kama+kusa+kudha+kī+gaha+juta+ñā+si+ su+sū+sambhū+sara+sasādīnamādibyañjanānañca hoti. Idha pamādo=idhappamādo, evaṃ appamādo, vippayutto, suppasanno, sammā padhānaṃ=sammappadhānaṃ rassattaṃ. Appativattiyo, adhippatipaccayo, suppatiṭṭhito,. Appaṭipuggalo, vippaṭisāro, suppaṭipatti. Pakkamo, paṭikkamo, hetukkamo, ākamati=akkamati, evaṃ pakkamati, yathākkamaṃ. Akkosati, paṭikkosati, anukkosati, ākosati=akkosati. Akkuddho, abhikkuddho. Dhanakkīto, vikkayo, anukkayo. Paggaho, viggaho, anuggaho, candaggāho, diṭṭhiggāho. Pajjoto, vijjoto, ujjoto. Kataññū, viññū, paññāṇaṃ, viññāṇaṃ, anaññāṇaṃ. Avassayo, nissayo, samussayo. Appassuto, vissuto, bahussuto. Āsavā=assavā. Passambhento, vissambhento. Aṭṭassaro, vissarati, anussarati, anussati. Passasanto, vissasanto, muhussasanto, āsāso=assāso. Ādisaddena avissajento, vissajento, abhikkantataro, pariccajento, upaddavo, upakkileso, mittadduno, āyabyayo, abbahi iccādi. དེ་དག་ནི་ པ (pa)། པཏི (pati)། པཊི (paṭi)། ཀམ (kama)། ཀུས (kusa)། ཀུདྷ (kudha)། ཀཱི (kī)། གཧ (gaha)། ཛུཏ (juta)། ཉཱ (ñā)། སི (si)། སུ (su)། སཱུ (sū)། སམྦྷཱུ (sambhū)། སར (sara)། སས (sasa) ལ་སོགས་པའི་ཐོག་མའི་གསལ་བྱེད་རྣམས་ལ་འགྱུར་རོ།། འདིར་བག་མེད་པ་ནི་འདིར་བག་མེད་པའོ།། དེ་བཞིན་དུ་བག་ཡོད་པ། རྣམ་པར་བྲལ་བ། ཤིན་ཏུ་དྭངས་བ། ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་ནི་ཡང་དག་པར་སྤོང་བ་སྟེ་ཐུང་ངུར་འགྱུར་བའོ།། ཕྱིར་བཟློག་ཏུ་མེད་པ། ལྷག་པར་རྐྱེན་དུ་གྱུར་པ། ལེགས་པར་གནས་པ། ཟླ་མེད་པའི་གང་ཟག འགྱོད་པ། ལེགས་པར་སྒྲུབ་པ། རབ་ཏུ་བགྲོད་པ། ཕྱིར་ལྡོག་པ། རྒྱུའི་གོ་རིམ། གནོན་པ་ནི་གནོན་པའོ།། དེ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་འགྲོ་བ། གོ་རིམ་བཞིན། གཤེ་བ། ཕྱིར་བཤད་པ། རྗེས་སུ་བརྩེ་བ། གཤེ་བ་ནི་གཤེ་བའོ།། ཁྲོ་བ་མེད་པ། མངོན་པར་ཁྲོ་བ། ནོར་གྱིས་ཉོས་པ། ཚོང་བ། རྗེས་སུ་ཉོ་བ། རབ་ཏུ་འཛིན་པ། རྩོད་པ། རྗེས་སུ་འཛིན་པ། ཟླ་འཛིན། ལྟ་བ་འཛིན་པ། སྒྲོན་མེ། རྣམ་པར་གསལ་བ། ཉེ་བར་གསལ་བ། བྱས་པ་གཟོ་བ། མཁས་པ། ཤེས་རབ། རྣམ་པར་ཤེས་པ། མི་ཤེས་པ། རྟེན་མེད་པ། གནས་སམ་རྟེན། ཡང་དག་པར་བསགས་པའམ་ལུས། ཐོས་པ་ཉུང་བ། གྲགས་པ། མང་དུ་ཐོས་པ། ཟག་པ་རྣམས་ནི་ཟག་པའོ།། ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པར་བྱེད་པ། ཡིད་ཆེས་པར་བྱེད་པ། མྱ་ངན་གྱི་སྒྲ། བརྗེད་པ། རྗེས་སུ་དྲན་པ། རྗེས་སུ་དྲན་པ། དབུགས་འབྱིན་པ། དབུགས་ངལ་གསོ་བའམ་ཡིད་ཆེས་པ། ཡང་ཡང་དབུགས་འབྱིན་པ། དབུགས་རྔུབ་པ་ནི་དབུགས་རྔུབ་པའོ།། སོགས་ཁོངས་ནས་ ཨཝིསྶཛེནྟོ (avissajento)། ཝིསྶཛེནྟོ (vissajento)། ཨbྷིཀྐནྟཏརོ (abhikkantataro)། པརིཙྩཛེནྟོ (pariccajento)། ཨུཔདྡཝོ (upaddavo)། ཨུཔཀྐིལེསོ (upakkileso)། མིཏྟདྡུནོ (mittadduno)། ཨཱཡབྱཡོ (āyabyayo)། ཨབྦཧི (abbahi) ལ་སོགས་པའོ།། Tika+taya+tiṃsa+vatādīna+mādibyañjanassa ca. Kusalattikaṃ, pītittikaṃ, hetuttikaṃ. Lokattayaṃ, bodhittayaṃ, vatthuttayaṃ. Ekattiṃsa, dvattiṃsa, tettiṃsa, catuttiṃsa. Sīlabbataṃ, subbato. Sappītiko, samannāgato, punappunaṃ iccādi. ཏིཀ (tika)། ཏཡ (taya)། ཏིཾས (tiṃsa)། ཝཏ (vata) ལ་སོགས་པའི་ཐོག་མའི་གསལ་བྱེད་ལའང་ངོ་།། དགེ་བའི་གསུམ་ཚན། དགའ་བའི་གསུམ་ཚན། རྒྱུའི་གསུམ་ཚན། འཇིག་རྟེན་གསུམ། བྱང་ཆུབ་གསུམ། དངོས་པོ་གསུམ་མམ་དཀོན་མཆོག་གསུམ། སུམ་ཅུ་རྩ་གཅིག སུམ་ཅུ་རྩ་གཉིས། སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ། སུམ་ཅུ་རྩ་བཞི། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་བརྟུལ་ཞུགས། བརྟུལ་ཞུགས་བཟང་པོ། དགའ་བ་དང་བཅས་པ། ཡང་དག་པར་ལྡན་པ། ཡང་དང་ཡང་དུ་ལ་སོགས་པའོ།། Vatu+vaṭa+disāna+mante, yathā vattati, vaṭṭati, dassanaṃ, phasso iccādi. ཝཏུ (vatu)། ཝཊ (vaṭa)། དིས (disa) ལ་སོགས་པའི་མཐའ་ལའང་སྟེ། དཔེར་ན། འཇུག་པ། རིགས་པ། མཐོང་བ། རེག་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ།། U+du+niupasagga+ta+catu+cha+santasaddādesādīhi [Pg.17] paresañca. Ukaṃso=ukkaṃso, evaṃ dukkaraṃ, nikkaṅkho, uggataṃ, duccaritaṃ, nijjaṭaṃ, ujjahaṃ, uccaṅgaṃ, unnamati, dukkaro, niddaro, unnato, duppañño, nimmalo, uyyutto, dullabho, nibbatto, ussāho, nissāro. Takkaro, tajjo, tanninno, tappabhavo, tammayo, catukkaṃ, catuddisaṃ, catuppado, catubbidhaṃ, catussālaṃ, chakkaṃ, channavuti, chappadiko, chabbassāni. Sakkāro, sagguṇo, sandiṭṭhi, sappuriso, mahabbalo. ཉེ་བར་བསྒྱུར་བ་ ཨུ (u)། དུ (du)། ནི (ni) དང་། ཏ (ta)། ཙཏུ (catu)། ཚ (cha)། སནྟ (santa) སྒྲའི་གནས་ལ་སོགས་པའི་ཕ་རོལ་གྱི་རྣམས་ལའང་ངོ་།། མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ནི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའོ།། དེ་བཞིན་དུ་བྱ་དཀའ་བ། ཐེ་ཚོམ་མེད་པ། མངོན་པར་འཕགས་པ། ཉེས་སྤྱོད། འཛིངས་པ་མེད་པ། སྤོང་བ། པང་པའམ་ལུས་མཐོ་བ། འཕར་བའམ་འདེགས་པ། བྱ་དཀའ་བ། འཇིགས་པ་མེད་པ། མཐོ་བ། ཤེས་རབ་འཆལ་བ། དྲི་མ་མེད་པ། བརྩོན་པ། རྙེད་པར་དཀའ་བ། སྐྱེས་པ། སྤྲོ་བ། སྙིང་པོ་མེད་པ། དེ་བྱེད་པ། དེ་ལས་སྐྱེས་པ། དེ་ལ་གཞོལ་བ། དེ་ལས་བྱུང་བ། དེའི་རང་བཞིན། བཞི་ཚན། ཕྱོགས་བཞི། རྐང་བཞི་པ། རྣམ་པ་བཞི། ཁང་སྐོར་བཞི་པ། དྲུག་ཚན། དགུ་བཅུ་རྩ་དྲུག རྐང་པ་དྲུག་པ། ལོ་དྲུག བཀུར་སྟི། ཡོན་ཏན་བཟང་པོ། མཐོང་བ། སྐྱེས་བུ་དམ་པ། སྟོབས་ཆེན་པོའོ།། Apadantaākāravajjitadīghato yakārassa ca, niyyāti, suyyati, abhibhuyya, viceyya, vineyya, dheyyaṃ, neyyaṃ, seyyo, jeyyo, veyyākaraṇo. Ākāravajjitanti kiṃ, mālāya, dolāya, samādāya. ཚིག་གི་མཐའ་མ་ཡིན་པའི་ཨཱ་ཡིག་མ་གཏོགས་པའི་སྒྲ་རིང་པོའི་ཕ་རོལ་གྱི་ཡ་ཡིག་ལའང་ངོ་།། ངེས་པར་འབྱུང་བ། ཐོས་པར་འགྱུར་བ། ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ། རྣམ་པར་དཔྱད་དེ། རྣམ་པར་བསལ་ཏེ། བཟུང་བར་བྱ་བ། དྲང་བར་བྱ་བ། མཆོག་གམ་བཟང་བ། རྒྱལ་བར་བྱ་བ། ལུང་བསྟན་པའམ་བརྡ་སྤྲོད་པའོ།། "ཨཱ་ཡིག་མ་གཏོགས་པ་" ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མཱལཱཡ (mālāya)། དོལཱཡ (dolāya)། སམཱདཱཡ (samādāya) ཞེས་པ་རྣམས་སོ།། Chandānurakkhaṇe-nappajahe vaṇṇabalaṃ purāṇaṃ, ujjugatesu seyyo, gacchanti suggatiṃ. Saramhāti kiṃ, ñāyo, taṃkhaṇaṃ. Kvacitveva, nikāyo, nidānaṃ, nivāso, tato, chasaṭṭhi, upanīyati, sūyati. སྡེབ་སྦྱོར་བསྲུང་བའི་ཕྱིར་ནི། སྔོན་གྱི་མདོག་དང་སྟོབས་མི་སྤོང་བར་བྱའོ།། དྲང་པོར་གཤེགས་པ་རྣམས་ལ་མཆོག་གོ། བདེ་འགྲོར་འགྲོའོ།། "དབྱངས་ལས་" ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཉཱཡོ (ñāyo)། ཏཾཁཎཾ (taṃkhaṇaṃ) ཞེས་པ་རྣམས་སོ།། "ལ་ལར་" ཞེས་པ་ནི། ནིཀཱཡོ (nikāyo)། ནིདཱནཾ (nidānaṃ)། ནིཝཱསོ (nivāso)། ཏཏོ (tato)། ཚསཊྛི (chasaṭṭhi)། ཨུཔནཱིཡཏི (upanīyati)། སཱུཡཏི (sūyati) ཞེས་པ་རྣམས་སོ།། 35. Catutthadutiyesve+saṃ tatiyapaṭhamā ༣༥. བཞི་པ་དང་གཉིས་པ་རྣམས་ལ་དེ་དག་གི་གསུམ་པ་དང་དང་པོའོ།། Catutthadutiyesu paresve+saṃ catutthadutiyānaṃ tabbagge tatiyapaṭhamā honti paccāsatyā. Vagge gha+jha+ḍha+dha+bhā catutthā, kha+cha+ṭha+tha+phā dutiyā, ga+ja+ḍa+da+bā tatiyā, ka+ca+ṭa+ta+pā paṭhamā. Pa+u+du-niādīhi paresaṃ ghādīnaṃ dvibhāve tatiyapaṭhamā honti. Pagarati=paggharati, evaṃ uggharati, nigghoso, ugghāṭeti. Esova tajjhānaphalo, paṭhamajjhānaṃ, abhijjhā-yati[Pg.18], ujjhāyati. Daḍḍho, buḍḍho. Viddhaṃseti, uddhaṃsito, uddhāro, niddhano, niddhuto. Vibbhanto, ubbhanto, samubbhanto, dubbhikkhaṃ, nibbhayaṃ, tabbhāvo, catubbhi. Saddhā, saddhammo. Mahabbhayaṃ. བཞི་པ་དང་གཉིས་པ་རྣམས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཡོད་པ་ལ། བཞི་པ་དང་གཉིས་པ་དེ་དག་གི་རང་སྡེའི་གསུམ་པ་དང་དང་པོ་རྣམས་ཉེ་བར་འགྱུར་རོ།། སྡེ་པ་ལ། གྷ (gha)། ཛྷ (jha)། ཌྷ (ḍha)། དྷ (dha)། བྷ (bha) རྣམས་ནི་བཞི་པའོ།། ཁ (kha)། ཚ (cha)། ཋ (ṭha)། ཐ (tha)། ཕ (pha) རྣམས་ནི་གཉིས་པའོ།། ག (ga)། ཛ (ja)། ཌ (ḍa)། ད (da)། བ (ba) རྣམས་ནི་གསུམ་པའོ།། ཀ (ka)། ཙ (ca)། ཊ (ṭa)། ཏ (ta)། པ (pa) རྣམས་ནི་དང་པོའོ།། པ (pa)། ཨུ (u)། དུ (du)། ནི (ni) ལ་སོགས་པའི་ཕ་རོལ་གྱི་གྷ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཟུང་ལྡན་དུ་འགྱུར་བ་ལ། གསུམ་པ་དང་དང་པོ་རྣམས་སུ་འགྱུར་རོ།། འཛག་པ་ནི་འཛག་པའོ།། དེ་བཞིན་དུ་ཡར་འཛག་པ། སྒྲ་ཆེན་པོ། འབྱེད་པ། འདི་ཉིད་བསམ་གཏན་དེའི་འབྲས་བུའོ།། བསམ་གཏན་དང་པོ། བརྣབ་སེམས་སྐྱེ་བ། འཕྱ་བའམ་ཁྲོ་བ། བསྲེགས་པ། རྒས་པ། རྣམ་པར་འཇིག་པ། ཡར་བཅོམ་པ། འདོན་པའམ་འདེགས་པ། ནོར་མེད་པ། སྤྲུགས་པ། འཁྲུལ་བ། ཡར་འཁྱམས་པ། ཡང་དག་པར་འཁྲུལ་བ། མུ་གེ། འཇིགས་པ་མེད་པ། དེའི་དངོས་པོ། བཞི་ཡིས། དད་པ། དམ་པའི་ཆོས། འཇིགས་པ་ཆེན་པོའོ།། Rassasarehi paresaṃ vaggadutiyānaṃ dvibhāvo ce, paṭhamā. Pañcakkhandhā, evaṃ rūpakkhandho, akkhamo, abhikkhaṇaṃ, avikkhepo, jātikkhettaṃ, dhātukkhobho, āyukkhayo. Setacchattaṃ, evaṃ sabbacchannaṃ, vicchannaṃ, bodhicchāyā, jambucchāyā, samucchedo. Tatra ṭhito=tatraṭṭhito, evaṃ thalaṭṭhaṃ, jalaṭṭhaṃ, aṭṭhitaṃ, niṭṭhitaṃ, cattāriṭṭhānāni, garuṭṭhāniyo, samuṭṭhito. Sabbatthāmena, yasatthero, pattharati, vitthāro, abhitthuto, vitthambhito, anutthunaṃ. Papphoṭeti, mahapphalaṃ, anipphalaṃ, vipphāro, paripphuṭeyya, madhupphāṇitaṃ. Ākārato, ākhāto=akkhāto, evaṃ taṇhākkhayo, āṇākkhettaṃ, saññākkhandho. Āchādayi=acchādayi, evaṃ acchindati, nāvaṭṭhaṃ, attharati, apphoṭeti. Kvaci tveva, puvakhajjakaṃ, tassa chaviādīni chinditvā, yathāṭhitaṃ, kammaphalaṃ, sīlaṃ tassa jhāyino, ye jhānappasutā dhīrā, nidhanaṃ, mahādhanaṃ. (Dvibhāvasandhi). སྒྲ་ཐུང་ངུའི་དབྱངས་རྣམས་ཀྱི་ཕ་རོལ་གྱི་སྡེ་པའི་གཉིས་པ་རྣམས་ཟུང་ལྡན་དུ་འགྱུར་ན། དང་པོར་འགྱུར་རོ།། ཕུང་པོ་ལྔ། དེ་བཞིན་དུ་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ། མི་བཟོད་པ། ཡང་ཡང་། མི་གཡེང་བ། སྐྱེ་བའི་ཞིང་། ཁམས་འཁྲུགས་པ། ཚེ་ཟད་པ། གདུགས་དཀར། དེ་བཞིན་དུ་ཐམས་ཅད་གཡོགས་པ། རྣམ་པར་གཡོགས་པ། བྱང་ཆུབ་ལྗོན་ཤིང་གི་གྲིབ་མ། འཛམ་བུའི་གྲིབ་མ། ཀུན་ཏུ་གཅོད་པ། དེ་ལ་གནས་པ་ནི་དེ་ལ་གནས་པའོ།། དེ་བཞིན་དུ་སྐམ་ལ་གནས་པ། ཆུ་ལ་གནས་པ། མི་གནས་པ། གྲུབ་པའམ་རྫོགས་པ། གནས་བཞི། བླ་མའི་གནས་སུ་གྱུར་པ། ཀུན་ནས་ལངས་པ། མཐུ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས། གནས་བརྟན་ཡ་ས། འགྲེམས་པ། རྒྱས་པ། མངོན་པར་བསྟོད་པ། རེངས་པར་བྱས་པའམ་བརྟན་པར་བྱས་པ། རྗེས་སུ་འཁུན་པའམ་འགྱོད་པ། སྤྲུགས་པའམ་ཐལ་མོ་རྡེབ་པ། འབྲས་བུ་ཆེན་པོ། འབྲས་བུ་མེད་པ་མ་ཡིན་པ། ཁྱབ་པའམ་འཕྲོ་བ། ཡོངས་སུ་ཁྱབ་པར་གྱུར་ཅིག སྦྲང་རྩི་དང་བུ་རམ་གྱི་ཁུ་བ། ཨཱ་ཡིག་ལས་ནི། ཨཱཁཱཏོ (ākhāto) ནི་ ཨཀྑཱཏོ (akkhāto) ཞེས་པར་འགྱུར་རོ།། དེ་བཞིན་དུ་སྲེད་པ་ཟད་པ། དབང་གི་ཡུལ། འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ། ཨཱཚཱདཡི (āchādayi) ནི་ ཨཙྪཱདཡི (acchādayi) ཞེས་པར་འགྱུར་རོ།། དེ་བཞིན་དུ་འཕྲོག་པ། གྲུ་ལ་མི་གནས་པའམ་གྲུ་གནས་པ། འགྲེམས་པ། ཐལ་མོ་རྡེབ་པ། "ལ་ལར་" ཞེས་པ་ནི། པུཝཁཛྫཀཾ (puvakhajjakaṃ)། ཏསྶ ཚཝིཨཱདཱིནི ཚིནྡིཏྭཱ (tassa chaviādīni chinditvā)། ཡཐཱཋིཏཾ (yathāṭhitaṃ)། ཀམྨཕལཾ (kammaphalaṃ)། སཱིལཾ ཏསྶ ཛྷཱཡིནོ (sīlaṃ tassa jhāyino)། ཡེ ཛྷཱནཔྤསུཏཱ དྷཱིརཱ (ye jhānappasutā dhīrā)། ནིདྷནཾ (nidhanaṃ)། མཧཱདྷནཾ (mahādhanaṃ) ཞེས་པ་རྣམས་སོ།། (ཟུང་ལྡན་གྱི་མཚམས་སྦྱོར་རོ།།) Akaramha se te, so kho byanti kāhiti, so gacchaṃ na nivattati, eso attho, eso ābhogo, eso idāni itī+dha ‘‘ve’’ti vattate. ཨཀརམྷ སེ ཏེ། སོ ཁོ བྱནྟི ཀཱཧིཏི། སོ གཙྪཾ ན ནིཝཏྟཏི། ཨེསོ ཨཏྠོ། ཨེསོ ཨཱབྷོགོ། ཨེསོ ཨིདཱནི ཞེས་པ་འདིར་ "ཝེ" ཞེས་པ་རྗེས་སུ་འབྲང་ངོ་།། 37. Eona+ma vaṇṇe ༣༧. ཨེ་དང་ཨོ་རྣམས་ལ་ཡི་གེ་ལ་ཨའོ།། Eonaṃ vaṇṇe kvaci a hoti vā. Akaramha sa te, akaramha se te, evaṃ sa kho byanti kāhiti, sa gacchaṃ na nivattati, esa attho[Pg.19], esa ābhogo, esa idāni. Vaṇṇeti kiṃ, amoghavacano ca so, gandhabbānaṃ adhipati, mahārājā yasassi soti. ‘‘Na sandhisamāsā vaddhassā’’ti vuttattā gāthāmajjhe sandhi na hotīti ‘‘tividhassā’’ti vuttatimhi parepi vaṇṇo paro nāma na iti. (Sarabyañjanasandhi). ཨེ་དང་ཨོ་རྣམས་ལ་ཡི་གེ་ལ་ལ་ལར་ཨ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ།། ཨཀརམྷ སེ ཏེ (akaramha se te) ནི་ ཨཀརམྷ སཱ ཏེ (akaramha sa te) ཞེས་པར་འགྱུར་རོ།། དེ་བཞིན་དུ་ ས ཁོ བྱནྟི ཀཱཧིཏི (sa kho byanti kāhiti)། ས གཙྪཾ ན ནིཝཏྟཏི (sa gacchaṃ na nivattati)། ཨེས ཨཏྠོ (esa attho)། ཨེས ཨཱབྷོགོ (esa ābhogo)། ཨེས ཨིདཱནི (esa idāni)། "ཡི་གེ་ལ་" ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཨམོགྷཝཙནོ ཙ སོ (amoghavacano ca so)། གནྡྷབྦཱནཾ ཨདྷིཔཏི (gandhabbānaṃ adhipati)། མཧཱརཱཛཱ ཡསསྶི སོ (mahārājā yasassi so) ཞེས་པ་རྣམས་སོ།། "ཚིགས་བཅད་ཀྱི་ནང་དུ་མཚམས་སྦྱོར་དང་བསྡུ་བ་རྣམས་མི་འགྱུར་རོ་" ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། ཚིགས་བཅད་ཀྱི་དབུས་སུ་མཚམས་སྦྱོར་མི་འགྱུར་བས། "རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་" ཞེས་གསུངས་པའི་ཚིག་གི་ཕ་རོལ་གྱི་ཡི་གེ་ལ་ཕ་རོལ་གྱི་ཡི་གེ་ཞེས་བྱ་བ་མེད་དོ།། (དབྱངས་དང་གསལ་བྱེད་ཀྱི་མཚམས་སྦྱོར་རོ།།) Ata yantaṃ, tatha yaṃ, mada yaṃ, budha yati, dhana yaṃ, seva yo, para yesanā, pokkharaṇa yo itī+dha – ཨཏ ཡནྟཾ། ཏཐ ཡཾ། མད ཡཾ། བུདྷ ཡཏི། དྷན ཡཾ། སེཝ ཡོ། པར ཡེསནཱ། པོཀྑརཎ ཡོ ཞེས་པ་འདིར་... 48. Tavaggavaraṇānaṃ ye cavagga bayañā ༤༨. ཏའི་སྡེ་པའི་ཡི་གེ་རྣམས་ལ་ཡ་ཡིག་ལ་ཙའི་སྡེ་པའི་ཡི་གེ་དང་བྷ་ཡ་ཉ་རྣམས་སོ།། Tavaggavaraṇānaṃ cavaggabayañā honti yathākkamaṃ yakāre. ‘‘Vaggalasehi te’’ti pubbarūpaṃ. Accantaṃ, tacchaṃ, majjaṃ, bujjhati, dhaññaṃ, sebbo, payyesanā, pokkharañño. Apuccaṇḍakāyaṃ, jaccandho, yajjevaṃ, ajjhagamā, ajjhattaṃ, ajjhupagato, ajjhogāhetvā, dibbaṃ. Kvacitveva, ratyā. ཏའི་སྡེ་པའི་ཡི་གེ་རྣམས་ལ་ཡ་ཡིག་གི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཡོད་པ་ལ། གོ་རིམ་བཞིན་ཙའི་སྡེ་པའི་ཡི་གེ་དང་བྷ་ཡ་ཉ་རྣམས་སུ་འགྱུར་རོ།། "སྡེ་པ་དང་ལ་ས་རྣམས་ལས་" ཞེས་པས་སྔོན་གྱི་གཟུགས་སོ།། ཤིན་ཏུའམ་མཐར་ཐུག་པ། བདེན་པ། མྱོས་བྱེད། རྟོགས་པ། འབྲུའམ་བཀྲ་ཤིས་པ། བསྟེན་པར་བྱ་བ། ཡོངས་སུ་ཚོལ་བ། པདྨའི་མཚོ། སྒོ་ང་རུལ་པ་མེད་པའི་ལུས། དམུས་ལོང་། གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ན། རྟོགས་པར་གྱུར་པའམ་ཐོབ་པ། ནང་གི། ཁས་བླངས་པའམ་ཉེ་བར་སོང་བ། ཞུགས་ཏེ། ལྷའི། "ལ་ལར་ནི།" རཏྱཱ (ratyā) ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། Saka yate, ruca yate, paca yate, aṭa yate, lupa yate, kupa yate, sala yate, phala yate, disa yate, asa yate itī+dha ‘‘ye’’ti vattate vakkhamānesu dvīsu. སཀ ཡཏེ། རུཙ ཡཏེ། པཙ ཡཏེ། ཨཊ ཡཏེ། ལུཔ ཡཏེ། ཀུཔ ཡཏེ། སལ ཡཏེ། ཕལ ཡཏེ། དིས ཡཏེ། ཨས ཡཏེ ཞེས་པ་འདིར་ "ཡེ" ཞེས་པ་འཆད་པར་འགྱུར་བའི་མདོ་གཉིས་ལ་རྗེས་སུ་འབྲང་ངོ་།། 49. Vaggalasehite ༤༩. སྡེ་པ་དང་ལ་ས་རྣམས་ལས་དེ་དག་གོ། Vaggalasehi parassa yakārassa kvaci te vaggalasā honti. Sakkate, ruccate, paccate, aṭṭate, luppate, kuppate, sallate, phallate, dissate, assate. Kvacitveva, kyāhaṃ. སྡེ་པ་དང་ལ་ས་རྣམས་ཀྱི་ཕ་རོལ་གྱི་ཡ་ཡིག་ལ་ལ་ལར་སྡེ་པ་དང་ལ་ས་དེ་དག་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། ནུས་པར་འགྱུར་བ། སྤྲོ་བར་འགྱུར་བའམ་མཛེས་པ། འཚེད་པར་འགྱུར་བ། རྒྱུ་བར་བྱེད་པ། འཇིག་པར་འགྱུར་བ། འཁྲུག་པར་འགྱུར་བ། གླེང་བའམ་འགྲོ་བ། འབྲས་བུ་འདོགས་པ། མཐོང་བར་འགྱུར་བ། ཟ་བར་འགྱུར་བའམ་གནས་པ། "ལ་ལར་ནི།" ཀྱཱཧཾ (kyāhaṃ) ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། Muha yati, guha yati itī+dha – མུཧ ཡཏི། གུཧ ཡཏི ཞེས་པ་འདིར་... 50. Hassa vipallāso ༥༠. ཧ་ཡིག་གི་གོ་ལྡོག་པའོ།། Hassa [Pg.20] vipallāso hoti yakāre. Muyhati, guyhati. ཡ་ཡིག་གི་སྒྲ་ལ་ཧ་ཡིག་གི་གོ་རིམ་བརྗེ་འགྱུར་འབྱུང་། མུཡྷཏི། གུཡྷཏི། Bahu ābādho itī+dha ussavakāre ‘‘hassa vipallāso’’ti vattate. "བཧུ ཨཱབཱདྷོ" ཞེས་པ་འདིར་ཝ་ཡིག་གི་སྒྲ་ལ་ "ཧ་ཡིག་གི་གོ་རིམ་བརྗེ་འགྱུར་" ཞེས་པ་འཇུག་གོ། 51. Ve vā ༥༡. ཝེ་ཝཱ། Hassa vipallāso hoti vā vakāre. Bavhābādho. Vātveva, bahvābādho. ཝ་ཡིག་གི་སྒྲ་ལ་ཧ་ཡིག་གི་གོ་རིམ་བརྗེ་འགྱུར་རེས་མོས་སུ་འབྱུང་། བབྷཱབཱདྷོ། "ཝཱ" ཞེས་པས་ནི། བཧྭཱབཱདྷོ། 52. Tathanarānaṃ ṭaṭhaṇalā ༥༢. ཏ་ཐ་ན་ར་རྣམས་ལ་ཊ་ཋ་ཎ་ལའོ།། Tathanarānaṃ ṭaṭhaṇalā honti vā yathākkamaṃ. Dukkataṃ=dukkaṭaṃ, evaṃ sukaṭaṃ, patthaṭo, pataṭo, uddhaṭo, visaṭo. Aṭṭhakathā. Paṇidhānaṃ, paṇipāto, paṇāmo, paṇītaṃ, pariṇato, pariṇāmo, duṇṇayo, niṇṇayo, oṇato. Paripanno=palipanno, evaṃ palibodho, pallaṅkaṃ, taluno, mahāsālo, māluto, sukhumālo. (Byañjanasandhi). ཏ་ཐ་ན་ར་རྣམས་ལ་གོ་རིམ་བཞིན་ཊ་ཋ་ཎ་ལ་རྣམས་རེས་མོས་སུ་འབྱུང་། དུཀྐཏཾ = དུཀྐཊཾ། དེ་བཞིན་དུ་ སུཀཊཾ། པཏྠཊོ། པཏཊོ། ཨུདྡྷཊོ། ཝིསཊོ། ཨཊྛཀཐཱ། པཎིདྷཱནཾ། པཎིཔཱཏོ། པཎཱམོ། པཎཱིཏཾ། པརིཎཏོ། པརིཎཱམོ། དུཎྞཡོ། ནིཎྞཡོ། ཨོཎཏོ། པརིཔནྣོ = པལིཔནྣོ། དེ་བཞིན་དུ་ པལིབོདྷོ། པལླངྐཾ། ཏལུནོ། མཧཱསཱལོ། མཱལུཏོ། སུཁུམཱལོ། (གསལ་བྱེད་མཚམས་སྦྱོར།) Cakkhu udapādi, akkhi rujati, purima jāti, aṇu thūlāni, kattabba kusalaṃ bahuṃ, ta sampayuttā, tata sabhāvato itī+dha ‘‘ve’’ti vattate yāva ‘‘mayadā sare’’ti. "ཙཀྑུ ཨུདཔཱདི"། "ཨཀྑི རུཛཏི"། "པུརིམ ཛཱཏི"། "ཨཎུ ཐཱུལཱནི"། "ཀཏྟབྦ ཀུསལཾ བཧུཾ"། "ཏ སམྤཡུཏྟཱ"། "ཏཏ སབྷཱཝཏོ" ཞེས་པ་འདི་དག་ལ། "ཝེ" ཞེས་པ་འདི་ "མཡདཱ སརེ" ཞེས་པའི་བར་དུ་འཇུག་གོ། 38. Niggahītaṃ ༣༨. རྗེས་སུ་ང་རོའོ།། Niggahītāgamo hoti vā kvaci. Sāmatthiyenā+gamova, sa ca rassasarasseva hoti… tassa rassasarānugatattā. Ṭhānīna+māliṅghiya gacchati pavattatīti āgamo. Cakkhuṃ udapādi, akkhiṃ [Pg.21] rujati, purimaṃ jāti, aṇuṃ thūlāni, kattabbaṃ kusalaṃ bahuṃ, taṃsampayuttā, taṃtaṃsabhāvato. Vāggahaṇena cakkhu udapādi iccādi. Avaṃsiro, yāvañcidaṃtiādi niccaṃ… vavatthitavibhāsattā vādhikārassa, vavatthitassa lakkhaṇassā+nurodhena lakkhaṇe pavattitā vibhāsā vavatthitavibhāsā. Vāsaddo hi atthadvaye vattate katthaci vikappe, katthaci yathāvavatthitarūpapariggaheti. Yadā pacchime, tadā nicca+manicca+masantañca vidhiṃ dīpeti. Ettha pana kvacisaddassā+nuvattanā tenevā+santavidhi siddhoti vāsaddeni+taradvayaṃ. Kvaci tveva, na hi etehi, idha ceva. སྐབས་འགར་རྗེས་སུ་ང་རོ་གསར་དུ་འཇུག་པ་རེས་མོས་སུ་འབྱུང་། ནུས་པའི་སྒོ་ནས་གསར་དུ་འཇུག་པ་ཉིད་དེ། དེ་ནི་སྒྲ་ཐུང་ངུའི་རྗེས་སུ་ཁོ་ནར་འབྱུང་སྟེ། སྒྲ་ཐུང་ངུའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་ཕྱིར་རོ།། གནས་ཀྱི་ཡི་གེ་ལ་འཁྱུད་དེ་འཇུག་པས་ན་གསར་དུ་འཇུག་པ་ཞེས་བྱའོ།། ཙཀྑུཾ ཨུདཔཱདི། ཨཀྑིཾ རུཛཏི། པུརིམཾ ཛཱཏི། ཨཎུཾ ཐཱུལཱནི། ཀཏྟབྦཾ ཀུསལཾ བཧུཾ། ཏཾསམྤཡུཏྟཱ། ཏཾཏཾསབྷཱཝཏོ། "ཝཱ" ཞེས་པ་བཟུང་བས་ནི། ཙཀྑུ ཨུདཔཱདི ལ་སོགས་པའོ།། ཨཝཾསིརོ། ཡཱཝཉྩིདཾ ལ་སོགས་པ་ནི་རྟག་པ་ཡིན་ཏེ། "ཝཱ" ཡི་དབང་གིས་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ངེས་པའི་ཕྱིར་རོ།། ངེས་པའི་མཚན་ཉིད་དང་མཐུན་པར་མཚན་ཉིད་ལ་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ནི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ངེས་པ་ཞེས་བྱའོ།། "ཝཱ" ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་དོན་གཉིས་ལ་འཇུག་སྟེ། སྐབས་འགར་འདམ་ང་དང་། སྐབས་འགར་ཇི་ལྟར་ངེས་པའི་གཟུགས་འཛིན་པ་ལའོ།། གལ་ཏེ་ཕྱི་མ་ཡིན་ན། དེའི་ཚེ་རྟག་པ་དང་། མི་རྟག་པ་དང་། མེད་པའི་ཆོ་ག་སྟོན་ཏོ།། འདིར་ནི་ "ཀྭཙི" ཞེས་པའི་སྒྲ་རྗེས་སུ་འབྲང་བས་དེ་ཉིད་ཀྱིས་མེད་པའི་ཆོ་ག་གྲུབ་པས། "ཝཱ" ཞེས་པའི་སྒྲས་ནི་གཞན་གཉིས་པོ་མཚོན་ནོ།། སྐབས་འགར་ཁོ་ནའོ།། འདི་དག་གིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ།། འདིར་ཁོ་ནའོ།། Saṃ rambho, saṃ ratto, saṃ rāgo, tāsaṃ ahaṃ santike, evaṃ ayaṃ, puṃ liṅgaṃ, kiṃ ahaṃ, tassa adāsiṃ ahaṃ itī+dha ‘‘niggahītā’’dhikāro ā ‘‘mayadā sare’’ti. "སཾ རམྦྷོ"། "སཾ རཏྟོ"། "སཾ རཱགོ"། "ཏཱསཾ ཨཧཾ སནྟིཀེ"། "ཨེཝཾ ཨཡཾ"། "པུཾ ལིངྒཾ"། "ཀིཾ ཨཧཾ"། "ཏས྄ས ཨདཱསིཾ ཨཧཾ" ཞེས་པ་འདི་དག་ལ། "རྗེས་སུ་ང་རོ་" ཡི་དབང་ཚད་ནི་ "མཡདཱ སརེ" ཞེས་པའི་བར་དུ་འཇུག་གོ། 39. Lopo ༣༩. ཕྱིས་པའོ།། Niggahītassa lopo hoti vā kvaci. Dīghe sārambho saṃrambho, sāratto saṃratto, sārāgo saṃrāgo, pubbassaralope tāsāhaṃ santike, evāyaṃ, dvitte pulliṅgaṃ puṃliṅgaṃ, kyāhaṃ, tassa adāsahaṃ. Paṭisallāno, sallekho, pātukāmo, gantumano, ariyasaccāna dassanaṃ, etaṃ buddhāna sāsanaṃ, avisāhāro, cirappavāsintiādīsu niccaṃ. Kvacīti kiṃ, eva+mayaṃ, ki+mahaṃ, etaṃ maṅgala+muttamaṃ. སྐབས་འགར་རྗེས་སུ་ང་རོ་ཕྱིས་པ་རེས་མོས་སུ་འབྱུང་། རིང་པོར་འགྱུར་བ་ལ། སཱརམྦྷོ (སཾརམྦྷོ)། སཱརཏྟོ (སཾརཏྟོ)། སཱརཱགོ (སཾརཱགོ)། སྔོན་གྱི་དབྱངས་ཕྱིས་པ་ལ། ཏཱསཱཧཾ སནྟིཀེ། ཨེཝཱཡཾ། ཉིས་འགྱུར་ལ། པུལླིངྒཾ (པུཾལིངྒཾ)། ཀྱཱཧཾ། ཏས྄ས ཨདཱསཧཾ། པཊིསལླཱནོ། སལླེཁོ། པཱཏུཀཱམོ། གནྟུམནོ། ཨརིཡསཙྩཱན དས྄སནཾ། ཨེཏཾ བུདྡྷཱན སཱསནཾ། ཨཝིསཱཧཱརོ། ཙིརཔྤཝཱསི ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་རྟག་པའོ།། "ཀྭཙི" ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཨེཝཾ ཨཡཾ། ཀིཾ ཨཧཾ། ཨེཏཾ མངྒལམུཏྟམཾ། Kataṃ iti, abhinanduṃ iti, uttattaṃ iva, cakkaṃ iva, kaliṃiva, halaṃ idāni, kiṃ idāni, tvaṃ asi, idaṃ api, uttariṃ api, dātuṃ api, sadisaṃ eva itī+dha – "ཀཏཾ ཨིཏི"། "ཨབྷིནནྡུཾ ཨིཏི"། "ཨུཏྟཏྟཾ ཨིཝ"། "ཙཀྐཾ ཨིཝ"། "ཀལིཾ ཨིཝ"། "ཧལཾ ཨིདཱནི"། "ཀིཾ ཨིདཱནི"། "ཏྭཾ ཨསི"། "ཨིདཾ ཨཔི"། "ཨུཏྟརིཾ ཨཔི"། "དཱཏུཾ ཨཔི"། "སདིསཾ ཨེཝ" ཞེས་པ་འདི་དག་ལ། 40. Parasarassa ༤༠. ཕྱི་མའི་དབྱངས་ཀྱིའོ།། Niggahītamhā [Pg.22] parasarassa lopo hoti vā kvaci. Katanti, abhinandunti, uttattaṃva, cakkaṃva, kaliṃva, halaṃdāni, kiṃdāni, tvaṃsi, idampi, uttarimpi, dātumpi, sadisaṃva. Vāti kiṃ, kataṃiti, kimiti, dātumapi, sadisaṃ eva. རྗེས་སུ་ང་རོའི་ཕྱི་མའི་དབྱངས་ཕྱིས་པ་སྐབས་འགར་རེས་མོས་སུ་འབྱུང་། ཀཏནྟི། ཨབྷིནནྡུནྟི། ཨུཏྟཏྟཾཝ། ཙཀྐཾཝ། ཀལིཾཝ། ཧལཾདཱནི། ཀིཾདཱནི། ཏྭཾསི། ཨིདམྤི། ཨུཏྟརིམྤི། དཱཏུམྤི། སདིསཾཝ། "ཝཱ" ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཀཏཾ ཨིཏི། ཀིཾ ཨིཏི། དཱཏུཾ ཨཔི། སདིསཾ ཨེཝ། Pupphaṃ assā uppajjati, evaṃ assa te āsavā itī+dha parassaralope – "པུཔྥཾ ཨས྄སཱ ཨུཔྤཛྫཏི"། "ཨེཝཾ ཨས྄ས ཏེ ཨཱསཝཱ" ཞེས་པ་འདི་དག་ལ་ཕྱི་མའི་དབྱངས་ཕྱིས་པ་ན། 53. Saṃyogādilopo ༥༣. བརྩེགས་པའི་ཐོག་མ་ཕྱིས་པའོ།། Abyavahitānaṃ dvinnaṃ byañjanānaṃ ekatra ṭhiti saṃyogo, tasmiṃ saṃyoge yo ādibhūtāvayavo, tassa vā kvaci lopo hotītiādibyañjanassa lopo. Pupphaṃsā uppajjati, evaṃsa te āsavā. Tiṇṇaṃ saṃyogānaṃ visaye agyāgāraṃ, vutyassa iti hoti. བར་མ་ཆོད་པའི་གསལ་བྱེད་གཉིས་གནས་གཅིག་ཏུ་འདུས་པ་ནི་བརྩེགས་པ་ཡིན་ལ། བརྩེགས་པ་དེའི་ཐོག་མའི་ཆ་ཤས་གང་ཡིན་པ་དེ་སྐབས་འགར་རེས་མོས་སུ་ཕྱིས་པ་ནི་ཐོག་མའི་གསལ་བྱེད་ཕྱིས་པའོ།། པུཔྥཾསཱ ཨུཔྤཛྫཏི། ཨེཝཾས ཏེ ཨཱསཝཱ། བརྩེགས་པ་གསུམ་གྱི་སྐབས་སུ། ཨགྱཱགཱརཾ། ཝུཏྱས྄ས ཞེས་པ་ལྟ་བུ་འབྱུང་། Taṃ karoti, taṃ khaṇaṃ, saṃ gato, taṃ ghataṃ, dhammaṃ care, taṃ channaṃ, taṃ jātaṃ, taṃ jhānaṃ, taṃ ñāṇaṃ, taṃ ṭhānaṃ, taṃ ḍahati, taṃ tanoti, taṃ thiraṃ, taṃ dānaṃ, taṃ dhanaṃ, taṃ niccutaṃ, taṃ patto, taṃ phalaṃ, tesaṃ bodho, saṃ bhūto, taṃ mittaṃ, kiṃ kato, dātuṃ gato itī+dha – "ཏཾ ཀརོཏི"། "ཏཾ ཁཎཾ"། "སཾ གཏོ"། "ཏཾ གྷཏཾ"། "དྷམྨཾ ཙརེ"། "ཏཾ ཚནྣཾ"། "ཏཾ ཛཱཏཾ"། "ཏཾ ཛྷཱནཾ"། "ཏཾ ཉཱཎཾ"། "ཏཾ ཋཱནཾ"། "ཏཾ ཌཧཏི"། "ཏཾ ཏནོཏི"། "ཏཾ ཐིརཾ"། "ཏཾ དཱནཾ"། "ཏཾ དྷནཾ"། "ཏཾ ནིཙྩུཏཾ"། "ཏཾ པཏྟོ"། "ཏཾ ཕལཾ"། "ཏེསཾ བོདྷོ"། "སཾ བྷཱུཏོ"། "ཏཾ མིཏཏཾ"། "ཀིཾ ཀཏོ"། "དཱཏུཾ གཏོ" ཞེས་པ་འདི་དག་ལ། 41. Vagge vagganto ༤༡. སྡེ་པ་ལ་སྡེ་མཐའོ།། Niggahītassa kho vagge vagganto vā hotīti nimittānussarānaṃ paccāsatyā tabbaggapañcamo hoti. Paccāsatti nāma ṭhānato āsannatā guṇato vā, guṇatoti vaṇṇasaññādiguṇato. Niggahītassa [Pg.23] anusarīyatīti pacchā katvā sarīyatīti anussarotipi vuccati. Taṅkaroti=taṃ karoti, evaṃ taṅkhaṇaṃ, saṅgato, taṅghataṃ. Dhammañcare, tañchannaṃ, tañjātaṃ, tañjhānaṃ, taññāṇaṃ. Taṇṭhānaṃ, taṇḍahati. Tantanoti, tanthiraṃ, tandānaṃ, tandhanaṃ, tanniccutaṃ, tampatto, tamphalaṃ, tesammodho, sambhūto, tammittaṃ. Kiṅkato, dātuṅgato, taṇhaṅkaro, raṇañjaho, saṇṭhito, jutindharo, sammatotiādīsu niccaṃ. སྡེ་པའི་ཡི་གེ་ཕྱི་མ་ལ། རྗེས་སུ་ང་རོ་ནི་སྡེ་པ་དེའི་མཐའ་མ་རེས་མོས་སུ་འགྱུར་ཏེ། རྒྱུ་དང་རྗེས་སུ་ང་རོ་གཉིས་ཉེ་བར་གནས་པའི་ཕྱིར་སྡེ་པ་དེའི་ལྔ་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། ཉེ་བར་གནས་པ་ཞེས་པ་ནི་སྐྱེ་གནས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཉེ་བ་འམ་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒོ་ནས་ཉེ་བ་སྟེ། ཡོན་ཏན་གྱི་སྒོ་ནས་ཞེས་པ་ནི་ཡི་གེའི་འདུ་ཤེས་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་ནོ།། རྗེས་སུ་ང་རོ་ནི་རྗེས་སུ་སྒྲོག་པས་ན། ཕྱིས་སུ་བྱས་ཏེ་སྒྲོག་པའི་ཕྱིར་རྗེས་སྒྲོག་ཅེས་ཀྱང་བྱའོ།། ཏངྐརོཏི = ཏཾ ཀརོཏི། དེ་བཞིན་དུ་ ཏངྑཎཾ། སངྒཏོ། ཏངྒྷཏཾ། དྷམྨཉྩརེ། ཏཉྪནྣཾ། ཏཉྫཱཏཾ། ཏཉྫྷཱནཾ། ཏཉྙཱཎཾ། ཏཎྛཱནཾ། ཏཎྜཧཏི། ཏནྟནོཏི། ཏནྠིརཾ། ཏནྡཱནཾ། ཏནྡྷནཾ། ཏནྣིཙྩུཏཾ། ཏམྤཏྟོ། ཏམྥལཾ། ཏེསམྨོདྷོ། སམྦྷཱུཏོ། ཏམྨིཏྟཾ། ཀིངྐཏོ། དཱཏུངྒཏོ། ཏཎྷངྐརོ། རཎཉྫཧོ། སཎྛིཏོ། ཛུཏིནྡྷརོ། སམྨཏོ ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་རྟག་པའོ།། Ānantarikaṃ ya+māhu, yaṃ yadeva, paccattaṃ eva, taṃ hiitī+dha – "ཨཱནནྟརིཀཾ ཡམཱཧུ"། "ཡཾ ཡདེཝ"། "པཙྩཏྟཾ ཨེཝ"། "ཏཾ ཧི" ཞེས་པ་འདི་དག་ལ། 42. Yevahisu ño ༤༢. ཡ་དང་ཨེཝ་དང་ཧི་རྣམས་ལ་ཉའོ།། Ya+eva+hisaddesu niggahītassa vā ño hoti. ‘‘Vaggalasehi te’’ti yassa ñakāro. Ānantarikañña+māhu=ānantarikaṃ ya+māhu, yaññadeva=yaṃyadeva, ñassa dvitte paccattaññeva, paccattaṃ eva, tañhi, tañhi. ‘‘Abyabhicārinā byabhicārī niyamyate’’ti ñāyā evasaddasahacariyā ‘‘ya’’ iti sabbādiyasaddasseva gahaṇaṃ. ཡ། ཨེཝ། ཧི ཞེས་པའི་སྒྲ་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་རྗེས་སུ་ང་རོ་ལ་ཉ་ཡིག་རེས་མོས་སུ་འབྱུང་། "ཝགྒལསེཧི ཏེ" ཞེས་པས་ཉ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ།། ཨཱནནྟརིཀཉྙམཱཧུ = ཨཱནནྟརིཀཾ ཡམཱཧུ། ཡཉྙདེཝ = ཡཾཡདེཝ། ཉ་ཡིག་ཉིས་འགྱུར་ལ། པཙྩཏྟཉྙེཝ (པཙྩཏྟཾ ཨེཝ)། ཏཉྷི། "འཁྲུལ་པ་མེད་པས་འཁྲུལ་པ་ཅན་ངེས་པར་བྱེད་དོ་" ཞེས་པའི་ལུགས་ཀྱིས། ཨེཝ་སྒྲ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་སྦྱར་བས་ "ཡ" ཞེས་པ་ནི་ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པའི་ "ཡ" སྒྲ་ཁོ་ན་བཟུང་བའོ།། Saṃyogo, saṃyojanaṃ, saṃyato, saṃyācikāya itī+dha – "སཾཡོགོ"། "སཾཡོཛནཾ"། "སཾཡཏོ"། "སཾཡཱཙིཀཱཡ" ཞེས་པ་འདི་དག་ལ། 43. Ye saṃssa ༤༣. ཡ་ཡིག་ལ་སཾ་གྱིའོ།། Saṃsaddassa yaṃ niggahītaṃ, tassa vā ño hoti yakāre. Saññogo=saṃyogo, evaṃ saṃyojanaṃ, saññato, saññācikāya. Idha yakāramattova gayhate. Saṃssāti kiṃ, etaṃ yojanaṃ, taṃ yānaṃ, taṃ saraṇaṃ yanti. སཾ་ཞེས་པའི་སྒྲའི་རྗེས་སུ་ང་རོ་གང་ཡིན་པ་དེ། ཡ་ཡིག་གི་སྒྲ་ལ་ཉ་ཡིག་ཏུ་རེས་མོས་སུ་འགྱུར་རོ།། སཉྙོགོ = སཾཡོགོ། དེ་བཞིན་དུ་ སཾཡོཛནཾ། སཉྙཏོ། སཉྙཱཙིཀཱཡ། འདིར་ནི་ཡ་ཡིག་ཙམ་ཞིག་བཟུང་ངོ།། "སཾས྄ས" ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཨེཏཾ ཡོཛནཾ། ཏཾ ཡཱནཾ། ཏཾ སརཎཾ ཡནྟི། Taṃ [Pg.24] eva, taṃ ahaṃ brūmi, yaṃ āhu, dhanaṃ eva, kiṃ etaṃ, nindituṃ arahati, taṃ idaṃ, yaṃ aniccaṃ, taṃ anattā, etaṃ avoca, etaṃ eva itī+dha – "ཏཾ ཨེཝ"། "ཏཾ ཨཧཾ བྲཱུམི"། "ཡཾ ཨཱཧུ"། "དྷནཾ ཨེཝ"། "ཀིཾ ཨེཏཾ"། "ནིནྡིཏུཾ ཨརཧཏི"། "ཏཾ ཨིདཾ"། "ཡཾ ཨནིཙྩཾ"། "ཏཾ ཨནཏྟཱ"། "ཨེཏཾ ཨཝོཙ"། "ཨེཏཾ ཨེཝ" ཞེས་པ་འདི་དག་ལ། 44. Mayadā sare ༤༤. དབྱངས་ལ་མ་ཡ་དའོ།། Niggahītassa ma ya dā honti vā sare kvaci. Tameva taṃ eva, tamahaṃ brūmi=taṃ ahaṃ brūmi, yamāhu, dhanameva, kimetaṃ, ninditumarahati. Tayidaṃ. Yadaniccaṃ, tadanattā, etadavoca, etadeva. ‘‘Mayadā’’ti yogavibhāgā buddhama saraṇama iccādi bhavati. དབྱངས་ཀྱི་སྒྲ་ལ་རྗེས་སུ་ང་རོ་ལ་མ་དང་ཡ་དང་ད་རྣམས་སྐབས་འགར་རེས་མོས་སུ་འབྱུང་། ཏམེཝ (ཏཾ ཨེཝ)། ཏམཧཾ བྲཱུམི = ཏཾ ཨཧཾ བྲཱུམི། ཡམཱཧུ། དྷནམེཝ། ཀིམེཏཾ། ནིནྡིཏུམརཧཏི། ཏཡིདཾ། ཡདནིཙྩཾ། ཏདནཏྟཱ། ཨེཏདཝོཙ། ཨེཏདེཝ། "མཡདཱ" ཞེས་པའི་རྣལ་འབྱོར་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ལས། བུདྡྷམ སརཎམ ལ་སོགས་པ་འབྱུང་ངོ།། 47. Tadaminādīni ༤༧. ཏདམིནཱ་ལ་སོགས་པའོ།། Tadaminādīni nippajjanti. ‘‘Ya+dalakkhaṇikaṃ, taṃ nipātanā’’ti ñāyā lakkhaṇantarena avihitā desa+lopā+gama+vipallāsā, sabbattha imināva daṭṭhabbā. Idañca paresaṃ pisodarādimiva daṭṭhabbaṃ. Phusitaṃ=jalabindu, phusita+mudara+massa pisodaraṃ. Issa akāre taṃ iminā=tadaminā, sakiṃ āgāmī=sakadāgāmī, dhassa dakāre ekaṃ idha ahaṃ=eka+midā+haṃ, vidhassa vidādeso saṃvidhāya avahāro=saṃvidāvahāro, vārisaddassa vakāre, hassa lakāre ca kate vārivāhako=valāhako, jīvanassa jīādeso, jīvanassa muto=jīmūto. Chavassa suādese, sayanassa sānādese ca kate chavassa sayanaṃ=susānaṃ. Uddhassa uduādese, khassa khalaādese ca ‘‘saramhā dve’’ti dvittādimhi ca kate uddhaṃ khaṃ assa udukkhalaṃ. Pisitassa piādese, asassa sācādese ca kate pisitāso=pisāco. ཏདམིནཱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ།། "མཚན་ཉིད་ཀྱིས་མ་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་གློ་བུར་དུ་གྲུབ་པ་ལས་སོ།།" ཞེས་པའི་ལུགས་ཀྱིས། མཚན་ཉིད་གཞན་གྱིས་མ་བསྟན་པའི་བསྒྱུར་བ་དང་། ཕྱིས་པ་དང་། གསར་དུ་འཇུག་པ་དང་། གོ་རིམ་བརྗེ་བ་རྣམས་ཐམས་ཅད་དུ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱའོ།། འདི་ནི་གཞན་དག་གི་ "པིསོདར" ལ་སོགས་པ་ལྟར་བལྟ་བར་བྱའོ།། ཕུསིཏཾ = ཆུ་ཐིགས། ཕུསིཏ + ཨུདར = པིསོདར། ཨི་ཡིག་ཨ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བ་ལ། ཏཾ ཨིམིནཱ = ཏདམིནཱ། སཀིཾ ཨཱགཱམཱི = སཀདཱགཱམཱི། དྷ་ཡིག་ད་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བ་ལ། ཨེཀཾ ཨིདྷ ཨཧཾ = ཨེཀམིདཱཧཾ། ཝིདྷ་ལ་ཝིདཱ་རུ་བསྒྱུར་བ་ལ། སཾཝིདྷཱཡ ཨཝཧཱརོ = སཾཝིདཱཝཧཱརོ། ཝཱརིའི་སྒྲ་ལ་ཝ་ཡིག་དང་། ཧ་ཡིག་ལ་ལ་ཡིག་ཏུ་བྱས་པ་ལ། ཝཱརིཝཱཧཀོ = ཝལཱཧཀོ། ཛཱིཝནཱ་ལ་ཛཱིར་བསྒྱུར་བ་ལ། ཛཱིཝནས྄ས མུཏོ = ཛཱིམཱུཏོ། ཚཝ་ལ་སུར་བསྒྱུར་བ་དང་། སཡནཱ་ལ་སཱནར་བསྒྱུར་བ་ལ། ཚཝས྄ས སཡནཾ = སུསཱནཾ། ཨུདྡྷ་ལ་ཨུདུར་བསྒྱུར་བ་དང་། ཁ་ལ་ཁལར་བསྒྱུར་བ་ལ། "སརམྷཱ དྭེ" ཞེས་པས་ཉིས་འགྱུར་ལ་སོགས་པ་བྱས་པ་ན། ཨུདྡྷཾ ཁཾ = ཨུདུཀྑལཾ། པིསིཏཱ་ལ་པིར་བསྒྱུར་བ་དང་། ཨསཱ་ལ་སཱཙར་བསྒྱུར་བ་ལ། པིསིཏཱསོ = པིསཱཙོ། Mahīsaddassa [Pg.25] mayūādese, ravatissa rādese ca kate mahiyaṃ ravatīti mayūro. Eva+maññepi payogato+nugantabbā. Ettha ca – མཧཱིའི་སྒྲ་ལ་མཡཱུར་བསྒྱུར་བ་དང་། རཝཏིའི་སྒྲ་ལ་རར་བསྒྱུར་བ་བྱས་པ་ན། མཧིཡཾ རཝཏཱིཏི = མཡཱུརོ། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དག་ཀྱང་སྦྱོར་བ་ལས་ཤེས་པར་བྱའོ།། འདིར་ཡང་། Vaṇṇāgamo vaṇṇavipariyāyo,Dve cā+pare vaṇṇavikāra+nāsā; Dhātussa atthātisayena yogo,Ta+duccate pañcavidhaṃ niruttaṃti. ཡི་གེ་གསར་དུ་འཇུག་པ་དང་ཡི་གེ་གོ་རིམ་བརྗེ་བ་དང་།། གཞན་གཉིས་ཡི་གེ་འགྱུར་བ་དང་ཡི་གེ་ཉམས་པ་དང་།། བྱིངས་ཀྱི་དོན་ལྷག་པར་སྦྱོར་བ་སྟེ།། དེ་ནི་ངེས་ཚིག་རྣམ་པ་ལྔ་རུ་བཤད།། Yathā dvāre niyutto=dovārikoti okaāgamo. Hiṃsasaddassa sīhoti vipallāso. Nijako=niyakoti vikāro. Mehanassa khassa mālā mekhalāti vaṇṇalopo, ha+na+makārānaṃ lopo. Mayūroti atthe ravatissa atissayayogoti. དཔེར་ན། དྭཱརེ ནིཡུཏྟོ = དོཝཱརིཀོ ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ཨོཀ་གསར་དུ་འཇུག་པའོ།། ཧིཾསའི་སྒྲ་སཱིཧར་འགྱུར་བ་ནི་གོ་རིམ་བརྗེ་བའོ།། ནིཛཀོ = ནིཡཀོ ཞེས་པ་ནི་འགྱུར་བའོ།། མེཧནའི་ཁའི་མཱལཱ = མེཁལཱ ཞེས་པ་ནི་ཡི་གེ་ཕྱིས་པ་སྟེ། ཧ་དང་ན་དང་མ་ཡིག་རྣམས་ཕྱིས་པའོ།། མཡཱུརོ་ཞེས་པའི་དོན་ལ་རཝཏིའི་དོན་ལྷག་པར་སྦྱོར་བའོ།། Yathariva tathariveti nipātāva. ‘‘Jaraggavā vicintesuṃ, vara+mhākaṃ bhusāmive’’ti ettha ivasaddo evakārattho. Niggahītasandhi. ཡཐརིཝ་དང་ཏཐརིཝ་ནི་ཚིག་ཕྲད་ཁོ་ནའོ།། "ཛརགྒཝཱ ཝིཙིནྟེསུཾ། ཝརམྷཱཀཾ བྷུསཱམིཝ" ཞེས་པ་འདིར་ "ཨིཝ" ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་ "ཨེཝ" ཡི་དོན་ཏོ།། རྗེས་སུ་ང་རོའི་མཚམས་སྦྱོར་རོ།། Sandhissarānaṃ paṭisedhasandhi,Atho byañjana+sarabyañjanānaṃ; Sandhi ca+tho niggahītassa sandhi,Bhavanti sandhi pana pañcadhā ve. དབྱངས་ཀྱི་མཚམས་སྦྱོར་དང་དགག་པའི་མཚམས་སྦྱོར་དང་།། དེ་བཞིན་གསལ་བྱེད་དང་དབྱངས་གསལ་གཉིས་ཀྱི་མཚམས་སྦྱོར་དང་།། དེ་ནས་རྗེས་སུ་ང་རོའི་མཚམས་སྦྱོར་ཏེ།། མཚམས་སྦྱོར་རྣམ་པ་ལྔ་རུ་འགྱུར་བ་ཉིད་དོ།། Iti payogasiddhiyaṃ sandhikaṇḍo paṭhamo. དེ་ལྟར་སྦྱོར་བ་གྲུབ་པ་ལས་མཚམས་སྦྱོར་གྱི་སྐབས་ཏེ་དང་པོའོ།། 2. Nāmakaṇḍa ༢. མིང་གི་སྐབས། Atha [Pg.26] nāmāni vuccante. Taṃ atthābhimukhaṃ namanato, attanā ca+tthassa nāmanato nāmaṃ, dabbābhidhānaṃ. Taṃ duvidhaṃ saliṅgā+liṅgato, anvattharuḷhito ca, tividhaṃ pumi+tthi+napuṃsakaliṅgato, rukkho, latā, vananti. Catubbidhaṃ sāmañña+guṇa+kriyā+yadicchānāmato, rukkho, nīlo, pācako, sirivaḍḍhoti. Aṭṭhavidhaṃ avaṇṇi+vaṇṇu+vaṇṇo+kāra+niggahītantapakatibhedato, ettha kiṃsaddo niggahītanto. Paccayā paṭhamaṃ karīyatīti pakati, saddo, dhātu ca. འདི་ནི་མིང་རྣམས་བཤད་པར་བྱའོ།། དེ་ནི་དོན་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་ཏེ་འདུད་པས་དང་། རང་ཉིད་ཀྱིས་དོན་འདུད་པར་བྱེད་པས་ན་མིང་ཞེས་བྱ་སྟེ། རྫས་བརྗོད་པ་ཉིད་དོ།། དེ་ལ་རྟགས་དང་བཅས་པ་དང་རྟགས་མེད་པ་གཉིས། རྗེས་གྲུབ་དང་འདོད་རྒྱལ་གཉིས་ཏེ་རྣམ་པ་གཉིས་སོ།། ཕོ་དང་མོ་དང་མ་ནིང་གི་རྟགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། རུཀྑོ། ལཏཱ། ཝནཾ ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། སྤྱི་མིང་། ཡོན་ཏན་གྱི་མིང་། བྱ་བའི་མིང་། འདོད་རྒྱལ་གྱི་མིང་གི་སྒོ་ནས་རྣམ་པ་བཞི་སྟེ། རུཀྑོ། ནཱིལོ། པཱཙཀོ། སིརིཝཌྜྷོ ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། ཨ་ཡིག་དང་། ཨི་ཡིག་དང་། ཨུ་ཡིག་དང་། ཨོ་ཡིག་དང་། རྗེས་སུ་ང་རོའི་མཐའ་ཅན་གྱི་རང་བཞིན་གྱི་དབྱེ་བས་རྣམ་པ་བརྒྱད་དོ།། འདིར་ "ཀིཾ" ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་རྗེས་སུ་ང་རོའི་མཐའ་ཅན་ནོ།། རྐྱེན་གྱི་སྔོན་དུ་བྱེད་པས་ན་རང་བཞིན་ཞེས་བྱ་སྟེ། སྒྲ་དང་བྱིངས་སོ།། Tattha saliṅgesu tāva akārantato pulliṅgā sugatasaddā satta vibhattiyo parā yojīyante. Sugataiti ṭhite – དེ་ལ་རྟགས་དང་བཅས་པ་རྣམས་ལས། ཐོག་མར་ཨ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་གྱི་ཕོ་རྟགས་ "སུགཏ" ཞེས་པའི་སྒྲ་ལས་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་བདུན་པོ་རྣམས་ཕྱི་ནས་སྦྱོར་རོ།། "སུགཏ" ཞེས་གནས་པ་ལ། 1. Dve dve+kānekesu nāmasmā siyo aṃyo nā hi sa naṃ smā hi sa naṃ smiṃ su ༡. གཅིག་དང་དུ་མ་ལ་གཉིས་གཉིས་ཏེ། མིང་ལས་སི-ཡོ། ཨཾ-ཡོ། ནཱ-ཧི། ས-ནཾ། སྨཱ-ཧི། ས-ནཾ། སྨིཾ-སུའོ།། Etesaṃ dve dve honti ekānekatthesu vattamānato nāmasmā yathākkamaṃ. Yato ime satta dukā honti, ‘‘atthavanta+madhātuka+mapaccayaṃ pāṭipadikaṃ kitaka+taddhita+samāsā ce’’ti vuttattā taṃ nāmaṃ pāṭipadikaṃ nāma. Keci sakattha+dabba+liṅga+saṅkhyā+kammādipañcakaṃ pāṭipadikanti vadanti. Tene+taṃ vuccati – འདི་དག་ལས་གཅིག་དང་དུ་མའི་དོན་ལ་འཇུག་པ་ལས། མིང་ལས་གོ་རིམ་བཞིན་གཉིས་གཉིས་འབྱུང་ངོ།། གང་གི་ཕྱིར་འདི་དག་ཟུང་བདུན་དུ་འགྱུར་ལ། "དོན་དང་ལྡན་པ་བྱིངས་མ་ཡིན་པ་རྐྱེན་མ་ཡིན་པ་ནི་གཞི་ཡིན་ཞིང་། ཀྲྀཏ་དང་། ཏདྡྷིཏ་དང་། ཚིག་སྡུད་ཀྱང་ངོ།།" ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། མིང་དེ་ནི་གཞི་ཞེས་བྱའོ།། ཁ་ཅིག་ནི་རང་དོན་དང་། རྫས་དང་། རྟགས་དང་། གྲངས་དང་། ལས་ལ་སོགས་པ་ལྔ་པོ་ནི་གཞི་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྨྲའོ།། དེའི་ཕྱིར་འདི་སྐད་བཤད་དེ། Sakattha+dabba+liṅgāni, saddattha+mabravuṃ pare; Saṅkhyā+kammādikānantu, vibhatti vācakā matā. རང་དོན་རྫས་དང་རྟགས་རྣམས་ནི།། གཞན་དག་སྒྲ་ཡི་དོན་དུ་བཤད།། གྲངས་དང་ལས་ལ་སོགས་པ་ནི།། རྣམ་པར་དབྱེ་བས་བརྗོད་པར་འདོད།། Sakattha+dabba+liṅgāni, saṅkhyā+kammādipañcakaṃ; Saddattha+mabravuṃ keci, vibhatti pana jotakāti ca. ལ་ལས་རང་དོན་དང་། རྫས་དང་། རྟགས་དང་། གྲངས་དང་། ལས་ལ་སོགས་པ་ལྔ་ནི་སྒྲའི་དོན་ཡིན་པར་སྨྲ་ལ། རྣམ་དབྱེ་ནི་གསལ་བྱེད་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཀྱང་བཤད། Tato [Pg.27] ekamhi vattabbe ekavacanaṃ bahumhi vattabbe bahuvacanañcāti aniyamena pasaṅge ‘‘nāmasmā’’ti adhikāro. དེ་ནས་གཅིག་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལ་གཅིག་ཚིག་དང་། མང་པོ་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལ་མང་ཚིག་འཇུག་པར་འགྱུར་བས། ངེས་པ་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་སྐབས་སུ། 'མིང་ལས་' ཞེས་པའི་ཉེ་བར་བསྟན་པ་འཇུག་གོ། 37. Paṭhamā+tthamatte ༣༧. དང་པོ་ནི་བརྗོད་བྱའི་དོན་ཙམ་ལའོ།། Nāmassā+bhidheyyamatte paṭhamāvibhatti hotīti vatticchāvasā paṭhamāye+kavacanabahuvacanāni. Si yoiti paṭhamā. Sissi+kārassā+nubandhattā appayogo. Payojanaṃ ‘‘ki+maṃsisū’’ti saṃketo, tathā aṃvacanassā+kārassa. Ettha tathāti vuttassātideso aññadīyadhammāna+maññatthapāpana+matideso. Ekamhi vattabbe paṭhamekavacanaṃ si. མིང་གི་བརྗོད་བྱའི་དོན་ཙམ་ལ་རྣམ་དབྱེ་དང་པོ་འགྱུར་བས། བརྗོད་འདོད་ཀྱི་དབང་གིས་དང་པོའི་གཅིག་ཚིག་དང་མང་ཚིག་རྣམས་འབྱུང་ངོ་། །'སི' དང་ 'ཡོ' ནི་དང་པོའོ། །'སི' ཡི་ 'ཨི' ཡིག་ནི་རྗེས་འབྲེལ་ཡིན་པས་སྦྱོར་བ་མེད། དགོས་པ་ནི་ 'ཀིམ-ཨམ-སི-སུ' ཞེས་པ་ལྟ་བུའི་བརྡ་ཆད་ཀྱི་ཆེད་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ 'ཨམ' གྱི་ 'ཨ' ཡིག་གི་ཆེད་ཀྱང་ཡིན། འདིར་ 'དེ་བཞིན་དུ་' ཞེས་གསུངས་པ་ནི་མཚུངས་པར་སྦྱོར་བ་སྟེ། ཆོས་གཞན་གྱི་གནས་སྐབས་གཞན་དུ་སྦྱོར་བ་ནི་མཚུངས་པར་སྦྱོར་བའོ། །གཅིག་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལ་དང་པོའི་གཅིག་ཚིག་ནི་ 'སི' འོ། ། Atoti vattate, atoti nāmavisesanattā ‘‘vidhibbisesanantassā’’ti paribhāsato akārantato nāmasmā vidhi. 'ཨ་ལས་' ཞེས་པ་འཕྲོས་ཏེ། 'ཨ་ལས་' ཞེས་པ་ནི་མིང་གི་ཁྱད་པར་ཡིན་པས། 'ཆོ་ག་ནི་ཁྱད་པར་གྱི་མཐའ་ཅན་ལའོ་' ཞེས་པའི་ངེས་སྲོལ་ལས། ཨ་མཐའ་ཅན་གྱི་མིང་ལས་ཆོ་ག་འཇུག་གོ། 109. Sisso ༡༠༩. སི་ལ་ཨོའོ།། Akārantato nāmasmā sissa o hoti. Pubbasaralope sugato tiṭṭhati. Bahumhi vattabbe bahuvacanaṃ yo. Evaṃ uparipi yojetabbaṃ. ཨ་མཐའ་ཅན་གྱི་མིང་ལས་ 'སི' ལ་ 'ཨོ' རུ་འགྱུར་རོ། །སྔོན་གྱི་དབྱངས་བསུབས་པས་ 'སུ་ག་ཏོ ཏིཊྛཏི' (བདེ་བར་གཤེགས་པ་བཞུགས་སོ) ཞེས་འགྲུབ་བོ། །མང་པོ་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལ་མང་ཚིག་ནི་ 'ཡོ' ཡིན། དེ་བཞིན་དུ་གོང་དུའང་སྦྱར་བར་བྱའོ། ། 41. Ato yonaṃ ṭāṭe ༤༡. ཨ་ལས་ཡོ་རྣམས་ལ་ཊཱ་དང་ཊེའོ།། Akārantato nāmasmā paṭhamādutiyāyonaṃ ṭāṭe honti yathākkamaṃ. Ṭakārānubandhattā ‘‘ṭānubandhā+nekavaṇṇā sabbassā’’ti sabbādeso. Sugatā tiṭṭhanti. ཨ་མཐའ་ཅན་གྱི་མིང་ལས་དང་པོ་དང་གཉིས་པའི་ 'ཡོ' རྣམས་ལ་རིམ་པ་བཞིན་ 'ཊཱ' དང་ 'ཊེ' རུ་འགྱུར་རོ། །'ཊ' ཡིག་རྗེས་འབྲེལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། 'ཊ་རྗེས་འབྲེལ་དང་དབྱངས་མང་པོ་ཅན་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཚབ་ཏུ་འགྱུར་རོ་' ཞེས་པས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཚབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། །'སུ་ག་ཏཱ ཏིཊྛནྟི' (བདེ་བར་གཤེགས་པ་རྣམས་བཞུགས་སོ) ཞེས་འགྲུབ་བོ། ། ‘‘Paṭhamā+tthamatte’’ti vattate. 'དང་པོ་ནི་བརྗོད་བྱའི་དོན་ཙམ་ལ་' ཞེས་པ་འཕྲོས་སོ། ། 38. Āmantaṇe ༣༨. བོད་པ་ལའོ།། Āmantaṇādhike [Pg.28] atthamatte paṭhamāvibhatti hotīti ekasmiṃ ekavacanaṃ si. བོད་པས་ལྷག་པའི་དོན་ཙམ་ལ་རྣམ་དབྱེ་དང་པོ་འགྱུར་བས། གཅིག་ལ་གཅིག་ཚིག་ 'སི' འོ། ། 112. Go syā+lapane ༡༡༢. བོད་པ་ལ་སི་ནི་གའོ།། Ālapane si gasañño hoti. བོད་པ་ལ་ 'སི' ནི་ 'ག' ཞེས་པའི་མིང་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ། ། ‘‘Lopo’’ti vattate. 'ཕྱིས་པ་' ཞེས་པ་འཕྲོས་སོ། ། 117. Gasīnaṃ ༡༡༧. གྷ་དང་སི་རྣམས་ཀྱིའོ།། Nāmasmā ga+sīnaṃ lopo hoti. Bho sugata ciraṃ tiṭṭha. མིང་ལས་ 'གྷ' དང་ 'སི' རྣམས་ཕྱིས་པར་འགྱུར་རོ། །'བྷོ སུ་ག་ཏ ཙི་རཾ ཏིཊྛ' (ཀྱེ་བདེ་བར་གཤེགས་པ། ཡུན་རིང་དུ་བཞུགས་ཤིག) ཅེས་འགྲུབ་བོ། ། ‘‘Ge’’ti vattate. 'གེ་ལ་' ཞེས་པ་འཕྲོས་སོ། ། 59. Ayunaṃ vā dīgho ༥༩. ཨ་ཨི་ཨུ་རྣམས་ཀྱི་རིང་པོ་ནི་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ།། Aiuiccetesaṃ vā dīgho hoti ge pare tiliṅge+ti dīghe bho sugata sugatā ciraṃ tiṭṭha. Sakkate sugatāti dīghaṃ dūrālapaneyevi+cchanti, samīpālapanepi dassanato taṃ na gahetabbaṃ. Bahuvacane yossa ṭā, sugatā ciraṃ tiṭṭhatha. 'གེ' རྗེས་སུ་ཡོད་ན་རྟགས་གསུམ་ཆར་ལ་ 'ཨ་ཨི་ཨུ་' རྣམས་ཀྱི་རིང་པོ་རྣམ་པར་འགྱུར་བས། རིང་པོར་བྱས་ན། 'བྷོ སུ་ག་ཏ' འམ་ 'སུ་ག་ཏཱ ཙི་རཾ ཏིཊྛ' ཞེས་འགྱུར་རོ། །ལེགས་སྦྱར་སྐད་དུ་ 'སུ་ག་ཏཱ' ཞེས་པའི་རིང་པོ་ནི་རྒྱང་རིང་ནས་བོད་པ་ཁོ་ན་ལ་འདོད་མོད་ཀྱང་། ཉེ་བར་བོད་པ་ལའང་མཐོང་བའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་བཟུང་བར་མི་བྱའོ། །མང་ཚིག་ལ་ 'ཡོ' ཡི་ཚབ་ཏུ་ 'ཊཱ' འགྱུར་བས། 'སུ་ག་ཏཱ ཙི་རཾ ཏིཊྛཐ' (ཀྱེ་བདེ་བར་གཤེགས་པ་རྣམས། ཡུན་རིང་དུ་བཞུགས་ཤིག) ཅེས་འགྲུབ་བོ། ། 2. Kamme dutiyā ༢. ལས་ལ་གཉིས་པའོ།། Tasmiṃ kammakārake dutiyāvibhatti hoti. Aṃyoiti dutiyā. Ettha dutiyātatiyādibhāvo vibhattisutte siyo iti paṭhamāvibhatyādīni+mupādāya vuccati, taṃ taṃ upādāya paññattattā. Dutiyekavacanaṃ aṃ, akārassā+payogo. Sugataṃ passa. Dutiyābahuvacanaṃ yo, tassa ṭe, sugate passa. ལས་ཀྱི་བྱེད་པ་པོ་དེ་ལ་རྣམ་དབྱེ་གཉིས་པ་འགྱུར་རོ། །'ཨམ' དང་ 'ཡོ' ནི་གཉིས་པའོ། །འདིར་གཉིས་པ་དང་གསུམ་པ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བ་ནི། རྣམ་དབྱེའི་མདོ་ལས་ 'སི-ཡོ' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་པོའི་རྣམ་དབྱེ་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་གསུངས་ཏེ། དེ་དང་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་བཏགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཉིས་པའི་གཅིག་ཚིག་ནི་ 'ཨམ' ཡིན་ལ། 'ཨ' ཡིག་ནི་སྦྱོར་བ་མེད། 'སུ་ག་ཏཾ པསྶ' (བདེ་བར་གཤེགས་པ་ལ་ལྟོས་ཤིག) ཅེས་འགྲུབ་བོ། །གཉིས་པའི་མང་ཚིག་ནི་ 'ཡོ' ཡིན་ལ། དེའི་ཚབ་ཏུ་ 'ཊེ' འགྱུར་བས། 'སུ་གཏེ པསྶ' (བདེ་བར་གཤེགས་པ་རྣམས་ལ་ལྟོས་ཤིག) ཅེས་འགྲུབ་བོ། ། 19. Kattukaraṇesu tatiyā ༡༩. བྱེད་པ་པོ་དང་བྱེད་པ་ལ་གསུམ་པའོ།། Tasmiṃ [Pg.29] kattari karaṇe ca kārake tatiyāvibhatti hoti. Nā+hiiti tatiyāvibhatti. Tatiyāekavacanaṃ nā. བྱེད་པ་པོ་དང་བྱེད་པའི་བྱེད་པ་པོ་དེ་ལ་རྣམ་དབྱེ་གསུམ་པ་འགྱུར་རོ། །'ནཱ' དང་ 'ཧི' ནི་རྣམ་དབྱེ་གསུམ་པའོ། །གསུམ་པའི་གཅིག་ཚིག་ནི་ 'ནཱ' འོ། ། ‘‘Nāssā’’ti vattate. 'ནཱ་ལ་' ཞེས་པ་འཕྲོས་སོ། ། 108. Ate+na ༡༠༨. ཨ་ལས་ཨེ་ནའོ།། Akārantato nāmasmā parassa nāvacanassa enādeso hoti niccaṃ. Sugatena kataṃ. ཨ་མཐའ་ཅན་གྱི་མིང་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ 'ནཱ' ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ་རྟག་ཏུ་ 'ཨེ་ན' རུ་འགྱུར་རོ། །'སུ་ག་ཏེ་ན ཀ་ཏཾ' (བདེ་བར་གཤེགས་པས་བྱས་སོ) ཞེས་འགྲུབ་བོ། ། 98. Suhisva+sse ༩༨. སུ་དང་ཧི་རྣམས་ལ་ཨེ་འོ།། Akārantassa suhisve+hoti. Sugatehi. ཨ་མཐའ་ཅན་ལ་ 'སུ' དང་ 'ཧི' ཡོད་ན་ 'ཨེ' རུ་འགྱུར་རོ། །'སུ་གཏེ་ཧི' ཞེས་འགྲུབ་བོ། ། ‘‘Ve’’ti vattate. 'རྣམ་པར་' ཞེས་པ་འཕྲོས་སོ། ། 95. Smāhismiṃnaṃ mhābhimhi ༩༥. སྨཱ་ཧི་སྨིང་རྣམས་ལ་མྷཱ་བྷི་མྷིའོ།། Nāmasmā paresaṃ smāhismiṃnaṃ mhābhimhi honti yathākkamaṃti hissa bhiādese sugatebhi. Karaṇe sugatena loko puññaṃ karoti, sugatehi sugatehi vā. མིང་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ 'སྨཱ' དང་ 'ཧི' དང་ 'སྨིཾ' རྣམས་ལ་རིམ་པ་བཞིན་ 'མྷཱ' དང་ 'བྷི' དང་ 'མྷི' རུ་འགྱུར་བས། 'ཧི' ཡི་ཚབ་ཏུ་ 'བྷི' རུ་འགྱུར་བས་ 'སུ་གཏེ་བྷི' ཞེས་འགྲུབ་བོ། །བྱེད་པ་ལ་ནི། 'སུ་ག་ཏེ་ན ལོ་ཀོ པུཉྙཾ ཀ་རོ་ཏི' (བདེ་བར་གཤེགས་པས་འཇིག་རྟེན་གྱིས་བསོད་ནམས་བྱེད་དོ) འམ། 'སུ་གཏེ་ཧི' འམ། 'སུ་གཏེ་བྷི' ཞེས་འགྱུར་རོ། ། 24. Catutthī sampadāne ༢༤. ཆེད་དུ་བྱ་བ་ལ་བཞི་པའོ།། Tasmiṃ sampadānakārake catutthī siyā. Sa+naṃiti catutthī. Catutthe+kavacanaṃ sa. Vibhattisutte ssa+naṃti dīghapāṭhena sugatassāti siddhepi ‘‘jhalā sassa no’’ tyādikāriyasuttesu ssassāti akkharagāravatā hotīti lāghavattha+mida+māraddhaṃ – ཆེད་དུ་བྱ་བའི་བྱེད་པ་པོ་དེ་ལ་བཞི་པ་འགྱུར་རོ། །'ས' དང་ 'ནཾ' ནི་བཞི་པའོ། །བཞི་པའི་གཅིག་ཚིག་ནི་ 'ས' འོ། །རྣམ་དབྱེའི་མདོ་ལས་ 'སྶ-ནཾ' ཞེས་པའི་ཀློག་ཚུལ་རིང་པོས་ 'སུ་ག་ཏསྶ' ཞེས་གྲུབ་མོད་ཀྱང་། 'ཛྷ་ལ་ལས་ས་ལ་ནོའོ་' ཞེས་པ་ལྟ་བུའི་བྱ་བའི་མདོ་རྣམས་སུ་ 'སྶ' ཞེས་ཡི་གེ་ལྕི་བར་འགྱུར་བས། ཡང་བའི་ཆེད་དུ་འདི་བརྩམས་ཏེ། 51. Suña sassa ༥༡. ས་ལ་སུ་ཉའོ།། Nāmasmā [Pg.30] parassa sassa suñāgamo hoti. Sa ca ‘‘chaṭṭhiyā’’ti vattamāne – མིང་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ 'ས' ལ་ 'སུ' དང་ 'ཉ' ཡི་བཅུག་པ་འགྱུར་རོ། །དེ་ཡང་ 'དྲུག་པ་ལས་' ཞེས་པ་འཕྲོས་བཞིན་པའི་སྐབས་སུ། 1,20. Ñākānu bandhā+dyantā ༡,༢༠. ཉ་དང་ཀ་རྗེས་འབྲེལ་ཅན་ནི་ཐོག་མ་དང་མཐའོ།། Chaṭṭhīniddiṭṭhassa ñānubandha+kānubandhā ādyantāhontīti ādyavayavo. Ukāro uccāraṇattho, ññakāro asmiṃ sutte saṃketattho. Sugatassa dānaṃ deti. དྲུག་པས་བསྟན་པ་ལ་ 'ཉ' རྗེས་འབྲེལ་ཅན་དང་ 'ཀ' རྗེས་འབྲེལ་ཅན་རྣམས་ནི་ཐོག་མ་དང་མཐའི་ཆ་ཤས་སུ་འགྱུར་བས། འདི་ནི་ཐོག་མའི་ཆ་ཤས་སོ། །'ཨུ' ཡིག་ནི་བརྗོད་པའི་ཆེད་དང་། 'ཉ' ཡིག་ནི་མདོ་འདིར་བརྡ་ཆད་ཀྱི་ཆེད་དོ། །'སུ་ག་ཏསྶ དཱ་ནཾ དེ་ཏི' (བདེ་བར་གཤེགས་པ་ལ་སྦྱིན་པ་སྟེར་རོ) ཞེས་འགྲུབ་བོ། ། 1,58. ‘‘Bahulaṃ’’tya+dhikāro ༡,༥༨. 'མང་པོར་' ཞེས་པ་ནི་ཉེ་བར་བསྟན་པའོ། ། Bahulādhikāraṃ kappadumamiva maññanti saddikā. Tañca – སྒྲ་རིག་པ་རྣམས་ཀྱིས་ 'མང་པོར་' ཞེས་པའི་ཉེ་བར་བསྟན་པ་ནི་དཔག་བསམ་གྱི་ཤིང་ལྟ་བུར་འདོད་དོ། །དེ་ཡང་། Kvaci pavattya+pavatti, kvaca+ññaṃ kvaci vā kvaci; Siyā bahulasaddena, vidhi sabbo yathāgamaṃti – ལ་ལར་འཇུག་པ་དང་མི་འཇུག་པ་དང་། ལ་ལར་གཞན་དང་ལ་ལར་རྣམ་པར་འགྱུར། །'མང་པོར་' ཞེས་པའི་སྒྲ་ཡིས་ནི། ཆོ་ག་ཐམས་ཅད་ལུང་བཞིན་འགྱུར། །ཞེས་པའོ། ། Catubbidhaṃ bahulaṃ samikkhanti. 'མང་པོར་' ཞེས་པ་རྣམ་པ་བཞི་རུ་མཐོང་ངོ་། ། ‘‘Ato vā’’tveva, 'ཨ་ལས་རྣམ་པར་' ཞེས་པ་འཕྲོས་སོ། ། 44. Sassāya catutthiyā ༤༤. བཞི་པའི་ས་ལ་ཨཱ་ཡའོ།། Akārantato parassa catutthiyā sassa āyo hoti vā bahulaṃ. Sugatāya. Yebhuyyena tādattheyevā+ya+māyo dissatīti ito paraṃ no+dāharīyate. Catutthībahuvacanaṃ naṃ, ཨ་མཐའ་ཅན་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་བཞི་པའི་ 'ས' ལ་ 'ཨཱ་ཡ' རུ་མང་པོར་རམ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། །'སུ་ག་ཏཱ་ཡ' ཞེས་འགྲུབ་བོ། །ཕལ་ཆེར་དེའི་ཆེད་ཁོ་ན་ལ་ 'ཨཱ་ཡ' འདི་མཐོང་བའི་ཕྱིར། འདི་ལས་གཞན་པའི་དཔེར་བརྗོད་མི་སྟོན་ཏོ། །བཞི་པའི་མང་ཚིག་ནི་ 'ནཾ' ཡིན། ‘‘Dīgho’’ti vattate. 'རིང་པོ་' ཞེས་པ་འཕྲོས་སོ། ། 89. Sunaṃhisu ༨༩. སུ་ནཾ་ཧི་རྣམས་ལའོ།། Nāmassa [Pg.31] dīgho hoti sunaṃhisu. Sugatānaṃ. 'སུ' དང་ 'ནཾ' དང་ 'ཧི' རྣམས་ཡོད་ན་མིང་གི་རིང་པོར་འགྱུར་རོ། །'སུ་ག་ཏཱ་ནཾ' ཞེས་འགྲུབ་བོ། ། 29. Pañcamya+vadhismā ༢༩. མཚམས་ལས་ལྔ་པའོ།། Etasmā avadhikārakā pañcamīvibhatti hoti. Smā+hiiti pañcamī. Pañcamyekavacanaṃ smā, མཚམས་ཀྱི་བྱེད་པ་པོ་འདི་ལས་རྣམ་དབྱེ་ལྔ་པ་འགྱུར་རོ། །'སྨཱ' དང་ 'ཧི' ནི་ལྔ་པའོ། །ལྔ་པའི་གཅིག་ཚིག་ནི་ 'སྨཱ' ཡིན། ‘‘Ato’’ ‘‘ṭāṭe’’ ‘‘ve’’ti ca vattate. 'ཨ་ལས་' དང་ 'ཊཱ་ཊེ་' དང་ 'རྣམ་པར་' ཞེས་པ་རྣམས་འཕྲོས་སོ། ། 43. Smā+smiṃnaṃ ༤༣. སྨཱ་སྨིང་རྣམས་ཀྱིའོ།། Akārantato nāmasmā paresaṃ smā+smiṃnaṃ ṭā+ṭe honti vā yathākkamaṃ. Sugatā apehi sugatamhā sugatasmā vā. Pañcamībahuvacanañhi, sugatebhi sugatehi. ཨ་མཐའ་ཅན་གྱི་མིང་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ 'སྨཱ' དང་ 'སྨིཾ' རྣམས་ལ་རིམ་པ་བཞིན་ 'ཊཱ' དང་ 'ཊེ' རུ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། །'སུ་ག་ཏཱ ཨ་པེ་ཧི' (བདེ་བར་གཤེགས་པ་ལས་སོང་ཞིག) གམ། 'སུ་ག་ཏ་མྷཱ' འམ། 'སུ་ག་ཏ་སྨཱ' ཞེས་འགྱུར་རོ། །ལྔ་པའི་མང་ཚིག་ནི་ 'ཧི' ཡིན་པས། 'སུ་གཏེ་བྷི' དང་ 'སུ་གཏེ་ཧི' ཞེས་འགྱུར་རོ། ། 39. Chaṭṭhī sambandhe ༣༩. འབྲེལ་བ་ལ་དྲུག་པའོ།། Kārakehi añño sambandho, tatra chaṭṭhīvibhatti hoti. Sa+naṃiti chaṭṭhī, chaṭṭhekavacanaṃ sa, sugatassa vihāro, chaṭṭhībahuvacanaṃ naṃ, sugatānaṃ. བྱེད་པ་པོ་རྣམས་ལས་གཞན་པ་ནི་འབྲེལ་བ་ཡིན་ལ། དེ་ལ་རྣམ་དབྱེ་དྲུག་པ་འགྱུར་རོ། །'ས' དང་ 'ནཾ' ནི་དྲུག་པའོ། །དྲུག་པའི་གཅིག་ཚིག་ནི་ 'ས' ཡིན་པས། 'སུ་ག་ཏསྶ བི་ཧཱ་རོ' (བདེ་བར་གཤེགས་པའི་གཙུག་ལག་ཁང་) ཞེས་དང་། དྲུག་པའི་མང་ཚིག་ནི་ 'ནཾ' ཡིན་པས། 'སུ་ག་ཏཱ་ནཾ' ཞེས་འགྲུབ་བོ། ། 14. Sattamyā+dhāre ༡༤. གཞི་ལ་བདུན་པའོ།། Ādhārakārake sattamīvibhatti hoti. Smiṃ+suiti sattamī. Sattamyekavacanaṃ smiṃ, sugate patiṭṭhitaṃ sugatamhi sugatasmiṃ vā. Sattamībahuvacanaṃ su, ‘‘su+hisva+sse’’ti e, sugatesu. རྟེན་གྱི་བྱེད་པ་པོ་ལ་རྣམ་དབྱེ་བདུན་པ་འགྱུར་རོ། །'སྨིཾ' དང་ 'སུ' ནི་བདུན་པའོ། །བདུན་པའི་གཅིག་ཚིག་ནི་ 'སྨིཾ' ཡིན་པས། 'སུ་གཏེ་ པ་ཏིཊྛི་ཏཾ' (བདེ་བར་གཤེགས་པ་ལ་གནས་སོ) འམ། 'སུ་ག་ཏ་མྷི' འམ། 'སུ་ག་ཏ་སྨིཾ' ཞེས་འགྱུར་རོ། །བདུན་པའི་མང་ཚིག་ནི་ 'སུ' ཡིན་ལ། 'སུ་དང་ཧི་རྣམས་ལ་ཨེ་འོ་' ཞེས་པས་ 'ཨེ' རུ་འགྱུར་བས། 'སུ་གཏེ་སུ' ཞེས་འགྲུབ་བོ། ། Sugato, sugatā. Bho sugata, bho sugatā, bhavanto sugatā. Sugataṃ, sugate. Sugatena, sugatebhi[Pg.32], sugatehi. Karaṇe sugatena, sugatebhi, sugatehi. Sugatassa, sugatāya, sugatānaṃ. Sugatā, sugatamhā, sugatasmā, sugatebhi, sugatehi. Sugatassa, sugatānaṃ. Sugate, sugatamhi, sugatasmiṃ, sugatesu. སུ་ག་ཏོ། སུ་ག་ཏཱ། བྷོ སུ་ག་ཏ། བྷོ སུ་ག་ཏཱ། བྷ་ཝན་ཏོ་ སུ་ག་ཏཱ། སུ་ག་ཏཾ། སུ་གཏེ། སུ་ག་ཏེ་ན། སུ་གཏེ་བྷི། སུ་གཏེ་ཧི། བྱེད་པ་ལ་ནི། སུ་ག་ཏེ་ན། སུ་གཏེ་བྷི། སུ་གཏེ་ཧི། སུ་ག་ཏསྶ། སུ་ག་ཏཱ་ཡ། སུ་ག་ཏཱ་ནཾ། སུ་ག་ཏཱ། སུ་ག་ཏ་མྷཱ། སུ་ག་ཏ་སྨཱ། སུ་གཏེ་བྷི། སུ་གཏེ་ཧི། སུ་ག་ཏསྶ། སུ་ག་ཏཱ་ནཾ། སུ་གཏེ། སུ་ག་ཏ་མྷི། སུ་ག་ཏ་སྨིཾ། སུ་གཏེ་སུ། Sugato sugato. Sugataṃ namati. Sugatena kato. Sugatena jito. Sugatassa dade. Sugatā vigato. Sugatassa suto. Sugate ramate. Evaṃ – སུ་ག་ཏོ་ སུ་ག་ཏོ། སུ་ག་ཏཾ ན་མ་ཏི། སུ་ག་ཏེ་ན ཀ་ཏོ། སུ་ག་ཏེ་ན ཇི་ཏོ། སུ་ག་ཏསྶ ད་དེ། སུ་ག་ཏཱ ཝི་ག་ཏོ། སུ་ག་ཏསྶ སུ་ཏོ། སུ་གཏེ་ ར་མ་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ། Sūrā+sura+naro+raga+nāga+yakkhā,Gandhabba+kinnara+manussa+pisāca+petā; Mātaṅga+jaṅgama+turaṅga+varāha+sīhā,Byaggha+ccha+kacchapa+taraccha+miga+ssa+soṇā. དཔའ་བོ་དང་། ལྷ་མིན་དང་། མི་དང་། ལྟོ་འགྲོ་དང་། ཀླུ་དང་། གནོད་སྦྱིན་དང་། །དྲི་ཟ་དང་། མིའམ་ཅི་དང་། མི་དང་། ཤ་ཟ་དང་། ཡི་དྭགས་དང་། །གླང་པོ་ཆེ་དང་། འགྲོ་བ་དང་། རྟ་དང་། ཕག་རྒོད་དང་། སེང་གེ་དང་། །སྟག་དང་། དོམ་དང་། རུས་སྦལ་དང་། གཟིག་དང་། རི་དྭགས་དང་། རྟ་དང་། ཁྱི་རྣམས་སོ། ། Āloka+loka+nilayā+nila+cāga+yogā,Vāyāma+gāma+nigamā+gama+dhamma+kāmā; Saṅgho+gha+ghosa+paṭighā+sava+kodha+lobhā,Sārambha+thambha+mada+māna+pamāda+makkhā. སྣང་བ། འཇིག་རྟེན། གནས། རླུང་། གཏོང་བ། སྦྱོར་བ། རྩོལ་བ། གྲོང་། གྲོང་རྡལ། ལུང་། ཆོས། འདོད་པ། དགེ་འདུན། ཆུ་བོ། སྒྲ། ཁོང་ཁྲོ། ཟག་པ། ཁྲོ་བ། ཆགས་པ། ཀུན་ནས་ལྡང་བ། རེངས་པ། རྒྱགས་པ། ང་རྒྱལ། བག་མེད། འཆབ་པ། Punnāga+pūga+panasā+sana+campaka+mba-Hintāla+tāla+vakula+jjuna+kiṃsukā ca; Mandāra+kunda+pucimanda+karañja+rukkhā,Ñeyyā mayūra+sakuṇa+ṇḍaja+koñca+haṃsā. པུནྣཱག (སྐྱེས་པ་དཀར་པོའི་ཤིང་)། གོ་ཡུ། པཱ་ན་ས། ཨ་ས་ན། ཙམ་པ་ཀ། ཨཱམྲ། ཧིན་ཏཱ་ལ། ཏཱ་ལ། བ་ཀུ་ལ། ཨརྫུ་ན། ཀིཾ་ཤུ་ཀ་དང་། མནྡཱ་ར། ཀུནྡ། པུ་ཙི་མནྡ། ཀ་རཉྫའི་ཤིང་རྣམས་དང་། རྨ་བྱ། བྱ། སྒོང་སྐྱེས། ཁྲུང་ཁྲུང་། ངང་པ་རྣམས་ཤེས་པར་བྱའོ།། Sugatasaddova, yato sabbo saddo, na saddatālitatthova, atha kho saṃyogādivasenapi atthaṃ vadanti. Tene+taṃ vuccati – བདེ་བར་གཤེགས་པའི་གསུང་ལྟར། གང་གི་ཕྱིར་སྒྲ་ཐམས་ཅད་ནི་སྒྲ་རང་གི་བརྗོད་བྱ་ཙམ་ལ་འཇུག་པ་མ་ཡིན་གྱི། འོན་ཀྱང་ལྡན་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་ཀྱང་དོན་བརྗོད་པར་བྱེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་འདི་སྐད་ཅེས་བཤད་དེ། Saṃyogā vippayogā ca, sāhacariyā+virodhato; Atthā pakaraṇā liṅgā, saddantarasamīpato. ལྡན་པ་དང་ནི་འབྲལ་བ་དང་། །ལྷན་ཅིག་སྤྱོད་དང་འགལ་བ་དང་། །དོན་དང་སྐབས་དང་རྟགས་རྣམས་དང་། །སྒྲ་གཞན་ཉེ་བར་གནས་པ་དང་། Sāmatthyo+citra+desehi[Pg.33], kāla+byattā+nurūpato; Upacāra+kākubheda, sambandhehu+palakkhaṇā. ནུས་པ་དང་ནི་འོས་པ་དང་། །ཡུལ་དང་དུས་དང་གསལ་བྱེད་དང་། །མཐུན་པ་ཉིད་དང་ཉེ་བར་སྤྱོད། །སྐད་གདངས་དབྱེ་དང་འབྲེལ་བ་དང་། །མཚོན་པར་བྱེད་པ་རྣམས་ཀྱིས་སོ།། Vacanā ca tadaṅgattā, padhānattātiādihi; Sadda+tthā pavibhajjante, na saddādeva kevalāti. ཚིག་དང་དེའི་ཡན་ལག་ཉིད་དང་། །གཙོ་བོ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ཡིས། །སྒྲ་ཡི་དོན་རྣམས་རྣམ་པར་འབྱེད། །སྒྲ་ཙམ་ཁོ་ན་ལས་མིན་ནོ། །ཞེས་སོ།། Ettha saṃyogato tāva, ‘‘sakisorā dhenu dīyatū’’ti, kisoro assapotako, taṃsaṃyogato vaḷavā eva patīyate. འདི་ལ་རེ་ཞིག་ལྡན་པ་ལས་ནི། “རྟེའུ་དང་བཅས་པའི་བ་མོ་བྱིན་ཅིག” ཅེས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། རྟེའུ་ནི་རྟ་ཕྲུག་ཡིན་ལ། དེ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རྒོད་མ་ཉིད་དུ་རྟོགས་པར་བྱེད་དོ།། Vippayogato – ‘‘akisorā ānīyatū’’ti tappaṭisedhā vaḷavā eva patīyate. འབྲལ་བ་ལས་ནི། “རྟེའུ་མེད་པ་ཁྲིད་དེ་ཤོག” ཅེས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་བཀག་པའི་ཕྱིར་རྒོད་མ་ཉིད་དུ་རྟོགས་པར་བྱེད་དོ།། Sahacaraṇato – ‘‘rāma+lakkhaṇa’’iti ubhinnaṃ sahacaraṇena rāmoti dāsarathi eva rāmo, na aññābhidhāno jāmadaganyādi. Lakkhaṇopi somitti eva, na tu yo koci lakkhaṇo. ལྷན་ཅིག་སྤྱོད་པ་ལས་ནི། “རཱ་མ་དང་ལཀྵ་ཎ་”ཞེས་གཉིས་པོ་ལྷན་ཅིག་སྤྱོད་པའི་སྒོ་ནས། རཱ་མ་ནི་ཤིང་རྟ་བཅུ་པའི་བུ་རཱ་མ་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི། མིང་གཞན་པ་ཛཱ་མ་དགྣི་ལ་སོགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ལཀྵ་ཎ་ཡང་སུ་མི་ཏྲཱའི་བུ་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི། ལཀྵ་ཎ་གང་རུང་ཞིག་མ་ཡིན་ནོ།། Virodhato – ‘‘rāma+jjunā’’ iti bhaggavo sahassabāhu ca aññamaññaviruddhāti te eva patīyante, na dāsarathi sabyasāci ca. འགལ་བ་ལས་ནི། “རཱ་མ་དང་ཨརྫུ་ན།” ཞེས་པ་སྟེ། བྷྲྀ་གུའི་བུ་དང་ལག་པ་སྟོང་ལྡན་གཉིས་ཕན་ཚུན་འགལ་བའི་ཕྱིར། དེ་གཉིས་ཁོ་ན་རྟོགས་པར་བྱེད་ཀྱི། ཤིང་རྟ་བཅུ་པའི་བུ་དང་གཡོན་པས་འཕེན་པ་མ་ཡིན་ནོ།། Atthato – ‘‘sindhava+mānaya, pavisāmi raṇaṅgaṇa’’miti raṇaṅgaṇapaveso vāhanavisesena hotīti atthato turaṅgapatīti, na tu lavaṇavisesaṃ. དོན་ལས་ནི། “sindhava (རྟ་) ཁྲིད་དེ་ཤོག ང་གཡུལ་སྤྲོད་ཀྱི་སར་འཇུག་པར་བྱའོ།” ཞེས་པ་སྟེ། གཡུལ་སྤྲོད་ཀྱི་སར་འཇུག་པ་ནི་བཞོན་པ་ཁྱད་པར་ཅན་གྱིས་བྱེད་པའི་ཕྱིར། དོན་གྱི་སྒོ་ནས་རྟ་རྟོགས་པར་བྱེད་ཀྱི། ལན་ཚྭའི་བྱེ་བྲག་མ་ཡིན་ནོ།། Pakaraṇato-bhojanavidhimhi upasaṅkhariyamāne ‘‘sindhava+mānaye’’ti, atra hi saddantarassā+bhāvepi bhojanopakaraṇasamavāya+mālokitabhāvato lavaṇe paṭipatti, tādiso hi patthāvoti. སྐབས་ལས་ནི། ཟས་ཀྱི་ཆོ་ག་ཉེ་བར་བཤམས་པའི་ཚེ། “sindhava (ལན་ཚྭ་) ཁྱེར་ཤོག” ཅེས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། འདིར་ནི་སྒྲ་གཞན་མེད་ཀྱང་། ཟས་ཀྱི་ཡོ་བྱད་འདུ་བར་མཐོང་བའི་ཕྱིར་ལན་ཚྭ་ལ་འཇུག་སྟེ། དེ་ལྟ་བུའི་སྐབས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།། Liṅgato [Pg.34] – ‘‘devadattaṃ paṭhama+mupavesaya samārādhitaguruṃ’’ti, atra samārādhitaguruttena liṅgena tassa bāhussacca+mavagamyate, na tu yo koci devaguṇo. རྟགས་ལས་ནི། “བླ་མ་མཉེས་པར་བྱས་པའི་ལྷས་བྱིན་ཐོག་མར་སྡོད་དུ་ཆུག” ཅེས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། འདིར་བླ་མ་མཉེས་པར་བྱས་པ་ཉིད་ཀྱི་རྟགས་ཀྱིས་ཁོང་གི་མང་དུ་ཐོས་པ་ཉིད་རྟོགས་པར་བྱེད་ཀྱི། ལྷའི་ཡོན་ཏན་གང་རུང་ཞིག་མ་ཡིན་ནོ།། Sannidhānato – ‘‘ajjuno katavīriyoti’’ patīyate, no akatavīriyo ajjunoti. ཉེ་བར་གནས་པ་ལས་ནི། “ཨརྫུ་ན་ནི་བརྩོན་འགྲུས་བྱས་པའོ།” ཞེས་པས་རྟོགས་པར་བྱེད་ཀྱི། བརྩོན་འགྲུས་མ་བྱས་པའི་ཨརྫུ་ན་ནི་མ་ཡིན་ནོ།། Sāmatthiyato – ‘‘anudarā kaññā’’ti udare asati kaññā eva natthīti tassā kisāṅgiyā majjhapadesoti patīyate. ནུས་པ་ལས་ནི། “ལྟོ་བ་མེད་པའི་བུ་མོ།” ཞེས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། ལྟོ་བ་མེད་ན་བུ་མོ་ཉིད་ཀྱང་མེད་པའི་ཕྱིར། ལུས་ཕྲ་མོ་དེའི་སྐེད་པའི་གནས་སྐབས་ཕྲ་བ་ཉིད་དུ་རྟོགས་པར་བྱེད་དོ།། Ocitrato – ‘‘rāmasadiso+yaṃ’’ iti, atra hi rāmo payuttadāsarathismiṃ bhiyyo sādhāraṇo paricayoti dāsarathi eva patīyate, na bhaggavarāmo. འོས་པ་ལས་ནི། “འདི་ནི་རཱ་མ་དང་འདྲའོ།” ཞེས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། འདིར་ནི་སྦྱར་བའི་རཱ་མ་ཞེས་པ་ཤིང་རྟ་བཅུ་པའི་བུ་ལ་ལྷག་པར་ཐུན་མོང་དུ་གྲགས་པའི་ཕྱིར། ཤིང་རྟ་བཅུ་པའི་བུ་ཁོ་ན་རྟོགས་པར་བྱེད་ཀྱི། བྷྲྀ་གུའི་བུ་རཱ་མ་མ་ཡིན་ nོ།། Desato – ‘‘poṭṭhapā’’ iti kismiñci dese pasaṃsāvacanaṃ. Kismiñci akkosavacanaṃ. ཡུལ་ལས་ནི། “པོཊྛཔཱ་” ཞེས་པ་ཡུལ་ལ་ལར་ནི་བསྔགས་པའི་ཚིག་ཡིན་ལ། ཡུལ་ལ་ལར་ནི་སྨད་པའི་ཚིག་ཡིན་ནོ།། Kālato – ‘‘pace’’ti dakkhiṇāpathe katthaci pubbaṇhe yāgupāke, sāyaṇhe tu odanapāke. དུས་ལས་ནི། “འཚོད་དོ།” ཞེས་པ་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་ལམ་དུ་ལ་ལར་སྔ་དྲོའི་དུས་སུ་ཐུག་པ་འཚོད་པ་ལ་འཇུག་ཅིང་། ཕྱི་དྲོའི་དུས་སུ་ནི་འབྲས་ཟན་འཚོད་པ་ལ་འཇུག་གོ། Byattito – ‘‘gāmassa addha’’ miti samabhāge, napuṃsakattā. ‘‘Gāmassa addho’’ti pumattena tu asamabhāge. གསལ་བྱེད་ལས་ནི། “གྲོང་གི་ཕྱེད་” ཅེས་པ་མ་ནིང་གི་རྟགས་ཡིན་པས་ཆ་མཉམ་པ་ལ་འཇུག་ལ། “གྲོང་གི་ཕྱེད་” ཅེས་པ་སྐྱེས་པའི་རྟགས་ཡིན་པས་ཆ་མི་མཉམ་པ་ལ་འཇུག་གོ། Anurūpato – ‘‘narapati sādhu rakkhati gomaṇḍala’’miti mahīmaṇḍalapālanaṃ rājino+nurūpa+miti mahīmaṇḍalapālaneva patīti, na tu goyūtharakkhane. མཐུན་པ་ཉིད་ལས་ནི། “མིའི་བདག་པོས་བ་ལང་གི་ཚོགས་ལེགས་པར་སྐྱོང་བར་བྱེད་དོ།” ཞེས་པ་སྟེ། ས་ཡི་དཀྱིལ་འཁོར་སྐྱོང་བ་ནི་རྒྱལ་པོ་ལ་མཐུན་པའི་ཕྱིར། ས་ཡི་དཀྱིལ་འཁོར་སྐྱོང་བ་ཉིད་དུ་རྟོགས་པར་བྱེད་ཀྱི། བ་ལང་གི་ཁྱུ་སྐྱོང་བ་མ་ཡིན་ནོ།། Upacārato – ataṃsabhāve taṃsabhāvāropana+mupacāro, sa ca tadaṭṭho, taddhammo, taṃsahacariyo, taṃsamīpoti catubbidho[Pg.35], tattha yathākkamaṃ mañcā ukkosanti, aggi māṇavo, yaṭṭhiṃ pavesaya, gaṅgāyaṃ vajoti. ཉེ་བར་སྤྱོདཔ་ལས་ནི། དེའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་པ་ལ་དེའི་རང་བཞིན་དུ་སྒྲོ་འདོགས་པ་ནི་ཉེ་བར་སྤྱོད་པ་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་དེའི་དོན་དུ་གྱུར་པ། དེའི་ཆོས་ཅན། དེ་དང་ལྷན་ཅིག་སྤྱོད་པ། དེ་དང་ཉེ་བ་ཞེས་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་དོ། །དེ་ལ་གོ་རིམ་བཞིན། “ཁྲི་རྣམས་ཀྱིས་ཅ་ཅོ་སྒྲོག་གོ།” “བྲམ་ཟེའི་བུ་ནི་མེ་ཡིན།” “འཁར་བ་ནང་དུ་གཞུག་པར་བྱའོ།” “གངྒཱ་ལ་གནས་སོ།” ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། Kākuto-kākusaddo itthiyaṃ, sa ca vikāra+soka+bhīti+dhanirūpesu dissati, vattu kāyavikārā kathañci taṃ akatavāapi kenaci aññena ‘‘kiṃ tvaṃ taṃ akāsi ‘‘iti puṭṭho kopena bhamubhedā ‘‘ahaṃ katavā amhī’’ti katheti, tassa bhamubhedakriyā akriyāpaṭiññaṃ sūcayati. སྐད་གདངས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ལས་ནི། ཀཱ་ཀུ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་མོ་རྟགས་ཡིན་ལ། དེ་ནི་འགྱུར་བ་དང་། མྱ་ངན་དང་། འཇིགས་པ་དང་། སྒྲའི་རྣམ་པ་རྣམས་ལ་སྣང་ངོ་། །སྨྲ་བ་པོའི་ལུས་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་ལས། ཇི་ལྟར་ཡང་དེ་མ་བྱས་ཀྱང་། གཞན་ཞིག་གིས། “ཁྱོད་ཀྱིས་དེ་བྱས་སམ།” ཞེས་དྲིས་ཚེ། ཁྲོ་བས་སྨིན་མ་བསྡུས་ཏེ། “ངས་བྱས་པ་ཡིན།” ཞེས་སྨྲ་ན། ཁོའི་སྨིན་མ་བསྡུས་པའི་བྱ་བ་དེས་མ་བྱས་པར་ཁས་ལེན་པ་མཚོན་པར་བྱེད་དོ།། Sambandha to – ‘‘mātari sammā vattitabbaṃ, pitari sussūyitabbaṃ’’ iti, atra hi samātari sapitarīti sambandhisaddābhāvepi sā mātā so pitā ca assa puttassāti patīyate. འབྲེལ་བ་ལས་ནི། “མ་ལ་ལེགས་པར་བཀུར་སྟི་བྱ་ཞིང་། ཕ་ལ་ཉན་པར་བྱའོ།” ཞེས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། འདིར་ནི་མ་དང་བཅས་པ་དང་ཕ་དང་བཅས་པ་ཞེས་པའི་འབྲེལ་བའི་སྒྲ་མེད་ཀྱང་། མ་དེ་དང་ཕ་དེ་ནི་བུ་འདིའི་ཡིན་ནོ་ཞེས་རྟོགས་པར་བྱེད་དོ།། Upalakkhaṇato – ‘‘kākehi rakkhitabbaṃ dadhī’’ti kākasaddo sabbesa+mupaghātakānaṃ sāmaññaṃ upalakkhetīti sunakhādisabbehipi nivārīyate. མཚོན་པར་བྱེད་པ་ལས་ནི། “ཞོ་འདི་བྱ་རོག་རྣམས་ལས་བསྲུང་བར་བྱའོ།” ཞེས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། བྱ་རོག་གི་སྒྲས་གནོད་པ་བྱེད་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྤྱི་མཚོན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། ཁྱི་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ལས་ཀྱང་བཟློག་པར་བྱེད་དོ།། Vacanato – ‘‘dārā’’iti dārasaddo kalatte bahuvacananto, aññattha aniyatavacano. ཚིག་ལས་ནི། “དཱ་རཱ་” ཞེས་པའི་དཱ་རཱའི་སྒྲ་ནི་ཆུང་མ་ལ་མང་ཚིག་གི་མཐའ་ཅན་ཡིན་ལ། གཞན་དུ་ནི་ཚིག་མ་ངེས་པའོ།། Tadaṅgattā – ‘‘sajjitaṃ bhojana’’miti vutte tapparikkhārattā tadupakaraṇa āsana, pāti, byañjanādīnaṃ sampādanampi patīyate. དེའི་ཡན་ལག་ཉིད་ལས་ནི། “ཟས་བཤམས་སོ།” ཞེས་བརྗོད་པའི་ཚེ། དེའི་ཡོ་བྱད་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར། དེའི་ཉེར་སྤྱོད་གདན་དང་། སྣོད་དང་། ཚོད་མ་ལ་སོགས་པ་ཉེ་བར་བསྒྲུབས་པ་ཉིད་ཀྱང་རྟོགས་པར་བྱེད་དོ།། Padhānabhāvato – ‘‘niggacchati avaninātho’’ti rañño niggamanena tadupajīvīnampi niggamanaṃ viññāyati. གཙོ་བོ་ཉིད་ལས་ནི། “ས་ཡི་བདག་པོ་ཕྱིར་འཐོན་ཏོ།” ཞེས་པས་རྒྱལ་པོ་ཕྱིར་འཐོན་པའི་སྒོ་ནས། དེ་ལ་བརྟེན་པ་རྣམས་ཀྱང་ཕྱིར་འཐོན་པ་ཤེས་པར་བྱེད་དོ།། Vuttañca – འདི་སྐད་ཀྱང་བཤད་དེ། Neyyanītatthasuttesu[Pg.36], ñeyyaṃ saddatthamattakaṃ; Ne+ttha vattabbaatthena, suttaṃ nītatthakaṃ bhaveti. དྲང་དོན་ངེས་དོན་མདོ་རྣམས་ལ། །སྒྲ་ཡི་དོན་ཙམ་ཤེས་བྱ་སྟེ། །འདིར་ནི་བརྗོད་བྱའི་དོན་གྱིས་ནི། །མདོ་སྡེ་ངེས་པའི་དོན་དུ་འགྱུར།། Eva+maññesampi akārantānaṃ pulliṅgānaṃ saddānaṃ rūpanayo kriyā+bhisambandho ca. Sugatasaddato yassa saddassa viseso atthi, taṃ vakkhāma. Ito paraṃ chaṭṭhiyā catutthīsamattā pañcamībahuvacanassa ca tatiyābahuvacanena samattā na tā dassiyante. དེ་བཞིན་དུ་ཨ་མཐའ་ཅན་གྱི་སྐྱེས་པའི་རྟགས་ཀྱི་སྒྲ་གཞན་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་ཚུལ་དང་བྱ་བའི་འབྲེལ་བ་ཡང་ཤེས་པར་བྱའོ། །བདེ་བར་གཤེགས་པའི་སྒྲ་ལས་སྒྲ་གང་ཞིག་ཁྱད་པར་ཡོད་པ་དེ་བཤད་པར་བྱའོ། །འདི་ལས་ཕྱིན་ཆད་འབྲེལ་སྒྲ་ནི་དགོས་ཆེད་དང་མཚུངས་པ་དང་། འབྱུང་ཁུངས་ཀྱི་མང་ཚིག་ནི་བྱེད་སྒྲ་ཡི་མང་ཚིག་དང་མཚུངས་པའི་ཕྱིར། དེ་དག་ནི་མི་སྟོན་ཏོ།། Gumba si, ‘‘ato’’ ‘‘sissā’’ti ca vattate. གུམྦ་ཞེས་པ་ལ། སི་འཇུག་ཚེ། “ཨ་ལས་” དང་ “ལྷག་མ་” ཞེས་པ་ཉེ་བར་འཇུག་གོ། 110. Kvace+vā. ༡༡༠. ལ་ལར་ཨེ་ཉིད་དོ།། Akārantato nāmasmā parassa sissa e hoti vā kvaci. Gumbe gumbo, gumbā. Bho gumba gumbā, bhavanto gumbā iccādi sugatasamaṃ. Evaṃ phussitagge phussitaggo, vattabbe vattabbo iccādi. Sisso+kārassa niccattā katthaci pakkhe ekāratta+mida+māraddhanti sisso+kārapakkhe eva bhavatīti ‘‘aṃ napuṃsake’’ti a+mādesena ekārassa napuṃsakavisaye bādhitattā ‘‘bahulaṃ’’ vidhānā napuṃsakepi sukhe dukkheti kvaci hoteva. ཨ་མཐའ་ཅན་གྱི་མིང་གི་རྗེས་སུ་བྱུང་བའི་སི་ལ། ལ་ལར་ཨེ་རུ་འགྱུར་རོ། །གུམྦེ། གུམྦོ། གུམྦཱ། ཀྱེ་གུམྦ། གུམྦཱ། ཤེས་ལྡན་དག་གུམྦཱ་ལ་སོགས་པ་ནི་བདེ་བར་གཤེགས་པའི་སྒྲ་དང་མཚུངས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཕུསྶིཏགྒེ། ཕུསྶིཏགྒོ། བཏབྦེ། བཏབྦོ། ལ་སོགས་པའོ། །སི་ལས་ཨོ་རུ་འགྱུར་བ་ནི་རྟག་པ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཕྱོགས་ལ་ལར་ཨེ་རུ་འགྱུར་བ་འདི་བརྩམས་པ་ཡིན་པས། སི་ལས་ཨོ་རུ་འགྱུར་བའི་ཕྱོགས་ཁོ་ན་ལ་འགྱུར་རོ། །“མ་ནིང་ལ་ཨཾ” ཞེས་པའི་ཨཾ་གི་འགྱུར་བས་མ་ནིང་གི་ཡུལ་ལ་ཨེ་རུ་འགྱུར་བ་བཀག་པའི་ཕྱིར། “མང་པོར་” འཇུག་པའི་ཆོ་ག་ལས། མ་ནིང་ལའང་སུ་ཁེ། དུཀྑེ་ཞེས་ལ་ལར་འགྱུར་བ་ཉིད་དོ།། ‘‘Yossa’’ ‘‘ṭe’’ti ca vattate. “ཡོ་ལས་” དང་ “ཊེ་” ཞེས་པ་ཉེ་བར་འཇུག་གོ། 135. Ekaccādīha+to ༡༣༥. ཨེ་ཀཙྩ་ལ་སོགས་པ་ཨ་མཐའ་ཅན་ལས་སོ།། Akārantehi ekaccādīhi yonaṃ ṭe hoti. Ekacco, ekacce. Bho ekacca ekaccā, ekacce. Ekaccaṃ, ekacce. Evaṃ esa+sa+paṭhamasaddānaṃ. ཨ་མཐའ་ཅན་གྱི་ཨེ་ཀཙྩ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཡོ་རྣམས་ལ་ཊེ་རུ་འགྱུར་རོ། །ཨེ་ཀཙྩོ། ཨེ་ཀཙྩེ། ཀྱེ་ཨེ་ཀཙྩ། ཨེ་ཀཙྩཱ། ཨེ་ཀཙྩེ། ཨེ་ཀཙྩཾ། ཨེ་ཀཙྩེ། དེ་བཞིན་དུ་ཨེ་ས། ས། པཋམའི་སྒྲ་རྣམས་ལའོ།། Kodho[Pg.37], kodhā. Bho kodha kodhā, kodhā. Kodhaṃ, kodhe. ཀོདྷོ། ཀོདྷཱ། ཀྱེ་ཀོདྷ། ཀོདྷཱ། ཀོདྷཱ། ཀོདྷཾ། ཀོདྷེ། ‘‘Nāssa’’ ‘‘sā’’ti ca vattate. “ནཱ་ལས་” དང་ “སཱ་” ཞེས་པ་ཉེ་བར་འཇུག་གོ། 107. Kodhādīhi ༡༠༧. ཀོདྷ་ལ་སོགས་པ་ལས་སོ།། Kodhādīhi nāssa sā hoti vā. Kodhasā kodhena. Atthasā atthena. ‘‘Ye uttamatthāni tayi labhimhā’’ti atthasaddo napuṃsakaliṅgopi dissati. ཀོདྷ་ལ་སོགས་པ་ལས་ནཱ་ལ་སཱ་རུ་འགྱུར་རོ། །ཀོདྷ་སཱ། ཀོདྷེ་ན། ཨཏྠ་སཱ། ཨཏྠེ་ན། “གང་དག་ཁྱོད་ལས་དོན་མཆོག་རྣམས་ཐོབ་པར་གྱུར།” ཅེས་པས་ཨཏྠའི་སྒྲ་ནི་མ་ནིང་གི་རྟགས་སུའང་སྣང་ངོ་།། ‘‘Smino ṭī’’ti ca vattate. “སྨིང་ལས་ཊི་” ཞེས་པ་ཉེ་བར་འཇུག་གོ། 175. Divādito ༡༧༥. དི་བུ་ལ་སོགས་པ་ལས་སོ།། Divādīhi nāmehi smino ṭi hoti niccaṃ. Divi, evaṃ bhuvi. Etthaṭimhi niccaṃ vakārāgamo rasso ca. Ettha bhūsaddo vadhūsaddasamaṃ. དི་བུ་ལ་སོགས་པའི་མིང་ལས་སྨིང་ལ་ཊི་རུ་རྟག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །དི་བི། དེ་བཞིན་དུ་བྷུ་བི། འདིར་ཊི་ལ་རྟག་ཏུ་ཝ་ཡིག་གི་བྱུང་བ་དང་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ། །འདིར་བྷཱུ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་ཝ་དྷཱུའི་སྒྲ་དང་མཚུངས་སོ།། ‘‘Ve’’ti vattate. “ལ་ལར་” ཞེས་པ་ཉེ་བར་འཇུག་གོ། 144. Manādīhi smiṃ+saṃ+nā+smānaṃ si+so+o+sā+sā ༡༤༤. མ་ན་ལ་སོགས་པ་ལས་སྨིང་དང་། སཾ་དང་། ནཱ་དང་། སྨཱ་རྣམས་ལ། སི་དང་། སོ་དང་། ཨོ་དང་། སཱ་དང་། སཱ་རུ་འགྱུར་རོ།། Manādīhi smi+mādīnaṃ si+so+o+sā+sā honti vā yathākkamaṃ. Mano, manā. Bho mana manā, manā. Mano, manaṃ, mane. Manasā manena, manehi manebhi. Manaso manassa, manānaṃ. Manasā manā manamhā manasmā, manehi manebhi. Manasi manamhi manasmiṃ, manesu. མ་ན་ལ་སོགས་པ་ལས་སྨིང་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ། སི་དང་། སོ་དང་། ཨོ་དང་། སཱ་དང་། སཱ་རུ་གོ་རིམ་བཞིན་ལ་ལར་འགྱུར་རོ། །མ་ནོ། མ་ནཱ། ཀྱེ་མ་ན། མ་ནཱ། མ་ནཱ། མ་ནོ། མ་ནཾ། མ་ནེ། མ་ན་སཱ། མ་ནེ་ན། མ་ནེ་ཧི། མ་ནེ་བྷི། མ་ན་སོ། མ་ནསྶ། མ་ནཱ་ནཾ། མ་ན་སཱ། མ་ནཱ། མ་ནམྷཱ། མ་ནསྨཱ། མ་ནེ་ཧི། མ་ནེ་བྷི། མ་ན་སི། མ་ནམྷི། མ་ནསྨིཾ། མ་ནེ་སུ། Evaṃ [Pg.38] vaco payo tejo,Tapo ceto tamo yaso. དེ་བཞིན་དུ་ཝ་ཅོ། པ་ཡོ། ཏེ་ཇོ། །ཏ་པོ། ཅེ་ཏོ། ཏ་མོ། ཡ་སོ།། Ayo vayo siro saro,Uro+tye+te manādayo. ཨ་ཡོ། ཝ་ཡོ། སི་རོ། ས་རོ། །ཨུ་རོ་ཞེས་པ་འདི་དག་ནི་མ་ན་ལ་སོགས་པའོ།། Rūpasiddhiyaṃ aha+rahasaddā manādīsu paṭhitā. Ahassa āpādittā rahoti nipātattā rahasīti vibhatyantapaṭirūpakanipātattā idha na gahitā. རཱུ་པ་སིདྡྷི་ལས་ཨ་ཧ་དང་ར་ཧའི་སྒྲ་དག་མ་ན་ལ་སོགས་པ་ལས་བཤད་དོ། །ཨ་ཧ་ལས་ཨཱ་རུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དང་། ར་ཧ་ནི་ཚིག་ཕྲད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། ར་ཧ་སི་ནི་རྣམ་དབྱེའི་མཐའ་ཅན་གྱི་གཟུགས་བརྙན་གྱི་ཚིག་ཕྲད་ཡིན་པའི་ཕྱིར། འདིར་མ་བཟུང་ངོ་།། Gacchanta si, ‘‘sissa’’ ‘‘ve’’ti ca vattate. Parato bhiyyo nānuvattayissāma, vuttiyā eva anuvattassa gamyamānattā. གཙྪནྟ་ལས་སི་ལ། “སི་ལས་” དང་ “ལ་ལར་” ཞེས་པ་ཉེ་བར་འཇུག་གོ། ཕྱིན་ཆད་ལྷག་པར་རྗེས་སུ་མི་འཇུག་སཏེ། འགྲེལ་པ་ཉིད་ལས་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ།། 148. Ntassaṃ ༡༤༨. ནྟ་ལས་ཨཾ་དུའོ།། Simhi ntapaccayassa aṃ hoti vā. ‘‘Sutānumitesu sutasambandhova balavā’’ti ñāyā ‘‘ntassā’’ti sutattā ntasseva aṃ, na tadantassa anumitassa saddassa. Eva+muparipi nta+ntūnaṃ ādesavidhānaṭṭhānesu. ‘‘Gasinaṃ’’ti silopo. Gacchaṃ gacchanto. སི་ལ་ནྟ་རྐྱེན་ལས་ཨཾ་དུ་ལ་ལར་འགྱུར་རོ། །“ཐོས་པ་དང་རྗེས་སུ་དཔག་པ་དག་ལས། ཐོས་པའི་འབྲེལ་བ་ཉིད་སྟོབས་དང་ལྡན་ནོ།” ཞེས་པའི་རིགས་པ་ལས། “ནྟ་ལས་” ཞེས་ཐོས་པའི་ཕྱིར། ནྟ་ཁོ་ན་ལས་ཨཾ་དུ་འགྱུར་གྱི། དེའི་མཐའ་ཅན་གྱི་རྗེས་སུ་དཔག་པའི་སྒྲ་ལས་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་གོང་དུའང་ནྟ་དང་ནྟུ་རྣམས་ཀྱི་འགྱུར་བའི་ཆོ་གའི་གནས་རྣམས་སོ། །“ག་སི་ནཾ” ཞེས་པས་སི་ཕྱིས་སོ། །གཙྪཾ། གཙྪནྟོ། 215. Nta+ntūnaṃ nto yomhi paṭhame ༢༡༥. དང་པོའི་ཡོ་ལ་ནྟ་དང་ནྟུ་རྣམས་ལས་ནྟོ་རུ་འགྱུར་རོ།། Paṭhame yomhi nta+ntūnaṃ savibhattīnaṃ ntoiccādeso hoti vā. Sa ca bahulādhikārā pumeva, gacchanto gacchantā. དང་པོའི་ཡོ་ལ་ནྟ་དང་ནྟུ་རྣམས་རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པ་ལ། ནྟོ་ཞེས་པའི་འགྱུར་བ་ལ་ལར་འགྱུར་རོ། །དེ་ཡང་མང་པོར་འཇུག་པའི་དབང་གིས་སྐྱེས་པའི་རྟགས་ཁོ་ན་ལའོ། །གཙྪནྟོ། གཙྪནྟཱ། 218. Ṭa+ṭā+aṃ ge ༢༡༨. གེ་ལ་ཊ་དང་། ཊཱ་དང་། ཨཾ་དུའོ།། Ge pare nta+ntūnaṃ savibhattīnaṃ ṭa+ṭā+aṃiccādesā niccaṃ honti bahulaṃ. Bho gaccha gacchā gacchaṃ, gacchanto gacchantā. གེ་རྗེས་སུ་ཡོད་ཚེ། ནྟ་དང་ནྟུ་རྣམས་རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པ་ལ། ཊ་དང་། ཊཱ་དང་། ཨཾ་ཞེས་པའི་འགྱུར་བ་རྣམས་རྟག་ཏུ་མང་པོར་འགྱུར་རོ། །ཀྱེ་གཙྪ། གཙྪཱ། གཙྪཾ། གཙྪནྟོ། གཙྪནྟཱ། 92. Ntassa ca ṭa vaṃ+se ༩༢. ཨཾ་དང་སེ་ལ་ནྟ་ལས་ཊ་རུ་འགྱུར་རོ།། Aṃsesu [Pg.39] ntapaccayassa ṭa hoti vā ntussa ca. Vavatthitavibhāsā+yaṃ. Gacchaṃ gacchantaṃ, gacchante. ཨཾ་དང་སེ་རྣམས་ལ། ནྟ་རྐྱེན་ལས་ཊ་རུ་ལ་ལར་འགྱུར་ཞིང་ནྟུ་ལའང་ངོ་། །འདི་ནི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་རྣམ་པར་གནས་པའོ། །གཙྪཾ། གཙྪནྟཾ། གཙྪནྟེ། 217. To+tā+ti+tā sa+smā+smiṃ nāsu ༢༡༧. ས་དང་། སྨཱ་དང་། སྨིང་དང་། ནཱ་རྣམས་ལ། ཏོ་དང་། ཏཱ་དང་། ཏི་དང་། ཏཱ་རུ་འགྱུར་རོ།། Sa+smā+smiṃ+nāsu nta+ntūnaṃ savibhattīnaṃ to+tā+ti+tā honti vā yathākkamaṃ. Gacchatā gacchantena, gacchantehi gacchantebhi. Gacchato gacchassa gacchantassa. ས་དང་། སྨཱ་དང་། སྨིང་དང་། ནཱ་རྣམས་ལ། ནྟ་དང་ནྟུ་རྣམས་རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པ་ལ། ཏོ་དང་། ཏཱ་དང་། ཏི་དང་། ཏཱ་རུ་གོ་རིམ་བཞིན་ལ་ལར་འགྱུར་རོ། །གཙྪཏཱ། གཙྪནྟེན། གཙྪནྟེཧི། གཙྪནྟེབྷི། གཙྪཏོ། གཙྪསྶ། གཙྪནྟསྶ། 216. Taṃ naṃmhi ༢༡༦. naṃ གི་ཚེ་ཏཾ་དུ་འགྱུར་བའོ། Naṃmhi nta+ntūnaṃ savibhattīnaṃ taṃ vā hoti. Gacchataṃ gacchantānaṃ. Gacchatā gacchantā gacchantamhā gacchantasmā. Gacchati gacchante gacchantamhi gacchanthasmiṃ, cchentesu. naṃ ཡོད་ཚེ་ nta དང་ ntu རྣམས་རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པ་ལ་རྣམ་པར་ཏཾ་དུ་འགྱུར་རོ། gacchataṃ དང་ gacchantānaṃ། gacchatā དང་ gacchantā དང་ gacchantamhā དང་ gacchantasmā། gacchati དང་ gacchante དང་ gacchantamhi དང་ gacchanthasmiṃ དང་ cchentesu ཞེས་སོ། Evaṃ mahaṃ caraṃ tiṭṭhaṃ, dadaṃ bhuñjaṃ suṇaṃ pacaṃ; Jayaṃ jīraṃ vacaṃ pīyaṃ, saraṃ kubbaṃ japaṃ vajaṃ. དེ་བཞིན་དུ། mahaṃ དང་ caraṃ དང་ tiṭṭhaṃ། dadaṃ དང་ bhuñjaṃ དང་ suṇaṃ དང་ pacaṃ། jayaṃ དང་ jīraṃ དང་ vacaṃ དང་ pīyaṃ། saraṃ དང་ kubbaṃ དང་ japaṃ དང་ vajaṃ ཞེས་སོ། Iccādayo. ལ་སོགས་པའོ། Bhavanta si, bhavanta ལ་ si ཡོད་ཚེ། 149. Bhūto ༡༤༩. bhū ལས་སོ། Niyamasutta+midaṃ. Bhūdhātuto ntassa aṃ hoti simhi niccaṃ punabbidhānā. Bhavaṃ. འདི་ནི་ངེས་པར་བྱེད་པའི་མདོ་ཡིན། bhū དབྱིངས་ལས་བྱུང་བའི་ nt ལ་ si ཡོད་ཚེ་རྟག་ཏུ་ aṃ དུ་འགྱུར་ཏེ། ཡང་བསྐྱར་བསྒྲུབས་པའི་ཕྱིར། bhavaṃ ཞེས་གྲུབ་བོ། 146. Bhavato vā bhontoga+yo+nā+se ༡༤༦. bhavanta ལ་ ga, yo, nā, se རྣམས་ཀྱི་ཚེ་རྣམ་པར་ bhonto རུ་འགྱུར་རོ། Bhavantasaddassa bhontādeso vā hoti ga+yo+nā+se. Ntoādeso, bhonto bhontā bhavanto bhavantā. Ge [Pg.40] pana bho bhonta bhontā bhava bhavā bhavaṃ, bhonto bhontā bhavanto bhavantā. Bhontādesapakkhe ṭa+ṭā+aṃādesā bahulādhikārā na honti. Bhavaṃ bhavantaṃ, bhonte bhavante. Bhotā bhontena bhavatā bhavantena, bhavantehi bhavantebhi. Bhoto bhontassa bhavato bhavassa bhavantassa, bhavataṃ bhavantānaṃ. Bhavatā iccādi gacchantasamaṃ. bhavanta སྒྲ་ལ་ ga, yo, nā, se རྣམས་ཀྱི་ཚེ་ bhonto ཞེས་པའི་འགྱུར་བ་རྣམ་པར་འབྱུང་ངོ། nto ཡི་འགྱུར་བ་ནི། bhonto, bhontā, bhavanto, bhavantā ཞེས་སོ། ge ལ་ནི། bho, bhonta, bhontā, bhava, bhavā, bhavaṃ དང་། bhonto, bhontā, bhavanto, bhavantā ཞེས་སོ། bhonto རུ་འགྱུར་བའི་ཕྱོགས་ལ་ནི། མང་པོའི་དབང་གིས་ ṭa, ṭā, aṃ གི་འགྱུར་བ་རྣམས་མི་འབྱུང་ངོ། bhavaṃ, bhavantaṃ དང་། bhonte, bhavante། bhotā, bhontena, bhavatā, bhavantena དང་། bhavantehi, bhavantebhi། bhoto, bhontassa, bhavato, bhavassa, bhavantassa དང་། bhavataṃ, bhavantānaṃ། bhavatā ལ་སོགས་པ་ནི་ gacchant དང་མཚུངས་སོ། Bhoiti āmantaṇe nipāto, ‘‘kuto nu āgacchatha bho tayo janā’’ti bahuvacanepi dassanato. Evaṃ bhanteti. Bhaddeti bhaddasaddantarena siddhaṃ. Bhaddantaiti dassa dvibhāvena. bho ཞེས་པ་ནི་བོད་པའི་ཚིག་ཕྲད་ཡིན་ཏེ། “ཀྱེ་སྐྱེས་བུ་གསུམ་པོ་ཁྱེད་ཅག་གང་ནས་འོངས་པ་ཡིན།” ཞེས་པ་ལྟ་བུ་མང་ཚིག་ལའང་འཇུག་པ་མཐོང་ངོ། དེ་བཞིན་དུ་ bhante ཡང་ཡིན་ནོ། bhadde ནི་ bhadda སྒྲ་གཞན་གྱིས་གྲུབ་བོ། bhaddanta ནི་ da ཡིག་ཉིས་བརྩེགས་སུ་བྱས་པས་སོ། Saṃ santo, santo santā. Bho sa sā saṃ, santo santā. Saṃ santaṃ ‘‘saṃyogādilopoti nassa lope ‘‘yaṃ yañhi rāja bhajati, santaṃ vā yadi vā asaṃ’’, sante. Satā santena. saṃ, santo དང་། santo, santā། bho sa, sā, saṃ དང་། santo, santā། saṃ, santaṃ ནི། “saṃyogādilopo” ཞེས་པས་ na ཡིག་བསྡུས་པས། “རྒྱལ་པོ་གང་དང་གང་ལ་བསྟེན་པ་ནི། དམ་པ་འམ་ཡང་ན་དམ་པ་མ་ཡིན་པའོ།” ཞེས་པ་ལྟ་བུ་དང་། sante། satā, santena ཞེས་སོ། 145. Sato saba bhe ༡༤༥. sant ལ་ bhi (bhe) ཡོད་ཚེ་ saba རུ་འགྱུར་རོ། Santasaddassa saba bhavati bhakāre. Sabbhi santehi. Niccattā santebhīti na hoti. Sato sassa santassa iccādi gacchantasamaṃ. sant སྒྲ་ལ་ bha ཡིག་གི་ཚེ་ saba རུ་འགྱུར་རོ། sabbhi དང་ santehi ཞེས་སོ། རྟག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ santebhi ཞེས་པ་མི་འབྱུང་ངོ། sato, sassa, santassa ལ་སོགས་པ་ནི་ gacchant དང་མཚུངས་སོ། 150. Mahantā+rahantānaṃ ṭā vā ༡༥༠. mahanta དང་ arahanta རྣམས་ལ་ ṭā རུ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། Simhi mahantā+rahantānaṃ ntassa ṭā vā hoti. Mahā mahaṃ mahanto, mahanto mahantā. Arahā arahaṃ, arahanto arahantā iccādi gacchantasamaṃ. si ཡོད་ཚེ་ mahanta དང་ arahanta རྣམས་ཀྱི་ nt ལ་ ṭā རུ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། mahā, mahaṃ, mahanto དང་། mahanto, mahantā། arahā, arahaṃ དང་། arahanto, arahantā ལ་སོགས་པ་ནི་ gacchant དང་མཚུངས་སོ། Asma si, asma ལ་ si ཡོད་ཚེ། 154. Rājādīyuvāditvā ༡༥༤. rājā ལ་སོགས་པ་དང་ yuva ལ་སོགས་པ་ལས་སོ། Rājādīhi [Pg.41] yuvādīhi ca parassa sissa ā hoti. Asmā, rājā ལ་སོགས་པ་དང་ yuva ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ si ལ་ ā རུ་འགྱུར་རོ། asmā ཞེས་སོ། 156. Yona+māno ༡༥༦. yo ལ་ āno རུ་འགྱུར་རོ། Rājādīhi yuvādīhi ca yona+māno vā hoti. Asmāno asmā. Bho asma asmā, asmāno asmā. rājā ལ་སོགས་པ་དང་ yuva ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ yo ལ་ āno རུ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། asmāno, asmā། bho asma, asmā དང་། asmāno, asmā ཞེས་སོ། 155. Vā+mhā+naṅa ༡༥༥. aṃ ཡོད་ཚེ་རྣམ་པར་ ānaṅa འགྱུར་རོ། Rājādīnaṃ yuvādīnañca ānaṅa hoti vā aṃmhi. Asmānaṃ asmaṃ, asmāno asme. rājā ལ་སོགས་པ་དང་ yuva ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ aṃ ཡོད་ཚེ་རྣམ་པར་ ānaṅa འགྱུར་རོ། asmānaṃ, asmaṃ དང་། asmāno, asme ཞེས་སོ། 80. Nāsse+no ༨༠. nā ལ་ eno རུ་འགྱུར་རོ། Kammādito nāvacanassa eno vā hoti. Asmena asmanā, asmehi asmebhi. Asmassa, asmānaṃ. Asmā asmamhā asmasmā iccādi. kamma ལ་སོགས་པ་ལས་ nā ཞེས་པའི་ཚིག་ལ་ eno རུ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། asmena, asmanā དང་། asmehi, asmebhi། asmassa དང་། asmānaṃ། asmā, asmamhā, asmasmā ལ་སོགས་པའོ། 79. Kammādito ༧༩. kamma ལ་སོགས་པ་ལས་སོ། Kammādito smino ni hoti vā. Asmani asme asmamhi asmasmiṃ, asmesu. Kamma camma vesma bhasma brahma atta ātuma ghamma muddhaiti kammādayo. Muddha gaṇḍivadhanva aṇima laghimādayo asmasamā. Rāja brahma sakha atta ātuma gaṇḍivadhanva asma aṇima laghimādayo rājādayo. kamma ལ་སོགས་པ་ལས་ smi ལ་ ni རུ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། asmani, asme, asmamhi, asmasmiṃ དང་། asmesu ཞེས་སོ། kamma, camma, vesma, bhasma, brahma, atta, ātuma, ghamma, muddha རྣམས་ནི་ kamma ལ་སོགས་པའོ། muddha, gaṇḍivadhanva, aṇima, laghima ལ་སོགས་པ་ནི་ asma དང་མཚུངས་སོ། rāja, brahma, sakha, atta, ātuma, gaṇḍivadhanva, asma, aṇima, laghima ལ་སོགས་པ་ནི་ rāja ལ་སོགས་པའོ། ‘‘Dhammo vā+ññatthe’’ti gaṇasuttena rājādīsu paṭṭhitattā daḷadhammo daḷadhammāti vā hoti. Yuva sā suvā maghava puma [Pg.42] vattahāti yuvādayo. Rājā, rājāno rājā. Bhorāja rājā, rājāno rājā. Rājānaṃ rājaṃ, rājāno rāje. “dhammo vāññatthe” ཞེས་པའི་ཚོགས་ཀྱི་མདོ་ལས། rāja ལ་སོགས་པའི་ཁོངས་སུ་བཀླགས་པའི་ཕྱིར། daḷadhammo དང་ daḷadhammā ཞེས་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། yuva, sā, suvā, maghava, puma, vattaha རྣམས་ནི་ yuva ལ་སོགས་པའོ། rājā དང་། rājāno, rājā། bho rāja, rājā དང་། rājāno, rājā། rājānaṃ, rājaṃ དང་། rājāno, rāje ཞེས་སོ། 123. Rājassi nāmhi ༡༢༣. rāja ལ་ nā ཡོད་ཚེ་ i རུ་འགྱུར་རོ། ‘‘Sabbadattena rājinā’’ti pāṭhampati ida+māraddhaṃ. Rājassi vā hoti nāmhi. Rājinā. “Sabbadattena rājinā” ཞེས་པའི་ཀློག་ཚུལ་ལ་དམིགས་ནས་འདི་བརྩམས་སོ། rāja ལ་ nā ཡོད་ཚེ་རྣམ་པར་ i རུ་འགྱུར་རོ། rājinā ཞེས་སོ། 222. Nā+smāsu raññā ༢༢༢. nā དང་ smā རྣམས་ཀྱི་ཚེ་ raññā རུ་འགྱུར་རོ། Nā+smāsu rājassa savibhattissa raññā hoti niccaṃ. Anekavaṇṇattā sabbassa. Raññā. nā དང་ smā རྣམས་ཀྱི་ཚེ། rāja རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པ་ལ་རྟག་ཏུ་ raññā རུ་འགྱུར་རོ། ཡི་གེ་དུ་མ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཚབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། raññā ཞེས་སོ། 124. Su+naṃ+hisū ༡༢༤. su, naṃ, hi རྣམས་ཀྱི་ཚེའོ། Rājassa ū hoti vā su+naṃ+hisu. ‘‘Chaṭṭhiyantassāti antassa hoti. Rājūhi rājehi rājūbhi rājebhi. su, naṃ, hi རྣམས་ཀྱི་ཚེ་ rāja ལ་རྣམ་པར་ ū རུ་འགྱུར་རོ། “chaṭṭhiyantassa” ཞེས་པས་མཐའ་ལ་འགྱུར་རོ། rājūhi, rājehi, rājūbhi, rājebhi ཞེས་སོ། 223. Rañño+raññassa+rājino se ༢༢༣. se ཡོད་ཚེ་ rañño, raññassa, rājino རྣམས་སུ་འགྱུར་རོ། Se rājassa savibhattissa ete ādesā honti. Rañño raññassa rājino, rājūnaṃ. se ཡོད་ཚེ་ rāja རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པ་ལ་འགྱུར་བ་འདི་རྣམས་འབྱུང་སྟེ། rañño, raññassa, rājino དང་། rājūnaṃ ཞེས་སོ། 221. Rājassa raññaṃ ༢༢༡. rāja ལ་ raññaṃ དུ་འགྱུར་རོ། Naṃmhi rājassa savibhattissa raññaṃ vā hoti. Raññaṃ. Raññā, rājūhi rājehi rājūbhi rājebhi. naṃ ཡོད་ཚེ་ rāja རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པ་ལ་རྣམ་པར་ raññaṃ དུ་འགྱུར་རོ། raññaṃ། raññā དང་། rājūhi, rājehi, rājūbhi, rājebhi ཞེས་སོ། 224. Smimhi raññe+rājini ༢༢༤. smi ཡོད་ཚེ་ raññe དང་ rājini རུ་འགྱུར་རོ། Smimhi rājassa savibhattissa raññe+rājini honti niccaṃ. Raññe rājini, rājūsu rājesu. smi ཡོད་ཚེ་ rāja རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པ་ལ་རྟག་ཏུ་ raññe དང་ rājini རུ་འགྱུར་རོ། raññe, rājini དང་། rājūsu, rājesu ཞེས་སོ། 225. Samāse vā ༢༢༥. ཚིག་སྡུད་ལ་རྣམ་པར་རོ། Iti [Pg.43] gaṇasuttena rājassa nā+smā+smiṃsu yaṃ vuttaṃ, taṃ vā hoti. Kāsiraññā kāsirājinā kāsirājena, kāsirājūbhi kāsirājebhi kāsirājūhi kāsirājehi. Kāsirañño kāsiraññassa kāsirājino kāsirājassa. Kāsiraññā kāsirājasmā. Kāsirājūnaṃ kāsirājānaṃ. Kāsiraññe kāsirājini kāsirāje kāsirājamhi kāsirājasmiṃ, kāsirājūsu kāsirājesu. ཞེས་པའི་ཚོགས་ཀྱི་མདོ་ལས། rāja ལ་ nā, smā, smiṃ རྣམས་ཀྱི་ཚེ་གང་བཤད་པ་དེ་ནི་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། kāsiraññā, kāsirājinā, kāsirājena དང་། kāsirājūbhi, kāsirājebhi, kāsirājūhi, kāsirājehi། kāsirañño, kāsiraññassa, kāsirājino, kāsirājassa། kāsiraññā, kāsirājasmā། kāsirājūnaṃ, kāsirājānaṃ། kāsiraññe, kāsirājini, kāsirāje, kāsirājamhi, kāsirājasmiṃ དང་། kāsirājūsu, kāsirājesu ཞེས་སོ། Addhā, addhāno addhā. Bho addha addhā, addhāno addhā. Addhānaṃ addhaṃ, addhāno addhe. addhā དང་། addhāno, addhā། bho addha, addhā དང་། addhāno, addhā། addhānaṃ, addhaṃ དང་། addhāno, addhe ཞེས་སོ། 192. Puma+kamma+thāma+ddhānaṃ sa+smāsu ca ༡༩༢. puma, kamma, thāma, addhan རྣམས་ལ་ sa དང་ smā རྣམས་ཀྱི་ཚེ་ཡང་ངོ། Pumādīna+mu hoti vā sa+smāsu nāmhi ce+ti utte addhunā, kammādittā ‘‘nāsse+no’’ti vā eno, addhena addhanā, addhehi addhebhi. Se ukāre ca – puma ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ sa, smā, nā རྣམས་ཀྱི་ཚེ་རྣམ་པར་ u རུ་འགྱུར་རོ། ཞེས་བཤད་པས་ addhunā ཞེས་གྲུབ་ལ། kamma ལ་སོགས་པའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་ཕྱིར་ “nāsse no” ཞེས་པས་རྣམ་པར་ eno རུ་འགྱུར་ཏེ། addhena, addhanā དང་། addhehi, addhebhi ཞེས་སོ། se ལ་ u-ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བ་ལའང་། 1,9. Iyuvaṇṇā jhalā nāmassa+nte ༡,༩. nāma ཡི་མཐར་གནས་པའི་ i-ཡིག་དང་ u-ཡིག་རྣམས་ནི་ jha དང་ la ཞེས་བྱའོ། Nāmaṃ pāṭipadikaṃ, tassa ante vattamānā ivaṇṇuvaṇṇā jhalasaññā honti yathākkamaṃ. I ca u ca iyu, iyu ca te vaṇṇā ceti iyuvaṇṇā, ‘‘dvandante sūyamānaṃ pacceka+mabhisambandhiya te’’ti vuttattā vaṇṇasaddaṃ pacceka+mabhisambandhiya ‘‘ivaṇṇuvaṇṇā’’ti vuttaṃ. nāma ནི་གཞི་ (pāṭipadika) ཡིན་ལ། དེའི་མཐར་གནས་པའི་ i-ཡིག་དང་ u-ཡིག་རྣམས་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ jha དང་ la ཞེས་པའི་མིང་དུ་འགྱུར་རོ། i དང་ u ནི་ iyu ཡིན་ལ། iyu དང་ཡི་གེ་དེ་དག་ནི་ iyuvaṇṇa ཡིན་ནོ། “ཟླས་དབྱེའི་མཐར་ཐོས་པ་རྣམས་རེ་རེ་བཞིན་འབྲེལ་བར་བྱའོ།” ཞེས་བཤད་པའི་ཕྱིར། vaṇṇa སྒྲ་རེ་རེ་བཞིན་སྦྱར་ནས་ “ivaṇṇa དང་ uvaṇṇa” ཞེས་བཤད་དོ། 81. Jhalā sassa no ༨༡. jha དང་ la ལས་ sa ལ་ no རུ་འགྱུར་རོ། Jhalato sassa no vā hoti. Addhuno addhussa addhassa, addhānaṃ. jha དང་ la ལས་ sa ལ་རྣམ་པར་ no རུ་འགྱུར་རོ། addhuno, addhussa, addhassa དང་། addhānaṃ ཞེས་སོ། 82. Nā smāssa ༨༢. smā ལ་ nā རུ་འགྱུར་རོ། Jhalato [Pg.44] smāssa nā hoti vā, addhunā addhumhā addhusmā addhā addhamhā addhasmā. ‘‘Kammādito’’ti smino ni, addhani addhe addhamhi addhasmiṃ, addhesu. Addhasaddo ce+tthakāla+ddhānavāci, na bhāgavācī. jha དང་ la ལས་ smā ལ་རྣམ་པར་ nā རུ་འགྱུར་རོ། addhunā, addhumhā, addhusmā, addhā, addhamhā, addhasmā ཞེས་སོ། “kammādito” ཞེས་པས་ smi ལ་ ni རུ་འགྱུར་ཏེ། addhani, addhe, addhamhi, addhasmiṃ དང་། addhesu ཞེས་སོ། འདིར་ addha སྒྲ་ནི་དུས་དང་ལམ་གྱི་དོན་ལ་འཇུག་པ་ཡིན་གྱི། ཆ་ཤས་ཀྱི་དོན་ལ་འཇུག་པ་མ་ཡིན་ནོ། Attā, attāno iccādi yāva dutiyā rājāva, kammādittā ene attena attanā. attā དང་། attāno ལ་སོགས་པ་ནི་རྣམ་དབྱེ་གཉིས་པའི་བར་དུ་ rāja དང་མཚུངས་སོ། kamma ལ་སོགས་པའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་ཕྱིར་ eno རུ་འགྱུར་བས་ attena དང་ attanā ཞེས་སོ། 195. Su+hisu naka ༡༩༥. su དང་ hi རྣམས་ཀྱི་ཚེ་ naka ཞེས་པའི་སྣོན་པ་འབྱུང་ངོ། Atta+ātumānaṃ su+hisu nakāgamo hoti. ‘‘Ñakānubandhā+dyantā’’ti paribhāsato kakāro antāvayavattho, attanehi atthehi attanebhi attebhi. atta དང་ ātuma རྣམས་ལ་ su དང་ hi ཡོད་ཚེ་ naka ཞེས་པའི་སྣོན་པ་འབྱུང་ངོ། “ñakānubandhādyantā” ཞེས་པའི་ངེས་སྲོལ་ལས། ka-ཡིག་ནི་མཐའི་ཆ་ཤས་ཀྱི་དོན་ཡིན་པས། attanehi, atthehi, attanebhi, attebhi ཞེས་གྲུབ་བོ། 194. No+ttātumā ༡༩༤. atta དང་ ātuma ལས་ sa ལ་ no རུ་འགྱུར་རོ། Atta+ātumehi sassa no vā hoti. Attano attassa, attānaṃ. atta དང་ ātuma རྣམས་ལས་ sa ལ་རྣམ་པར་ no རུ་འགྱུར་རོ། attano, attassa དང་། attānaṃ ཞེས་སོ། 196. Smāssa nā brahmā ca ༡༩༦. brahma དང་ atta དང་ ātuma རྣམས་ལས་ smā ལ་ nā རུ་འགྱུར་རོ། Brahmā atta+ātumehi ca parassa smāssa nā hoti niccaṃ. Attanā. Smimhi kammādittā ni, attani atte attamhi attasmiṃ, attanesu attesu. Ātumā attāva. brahma དང་ atta དང་ ātuma རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ smā ལ་རྟག་ཏུ་ nā རུ་འགྱུར་རོ། attanā ཞེས་སོ། smi ལ་ནི་ kamma ལ་སོགས་པའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་ཕྱིར་ ni རུ་འགྱུར་ཏེ། attani, atte, attamhi, attasmiṃ དང་། attanesu, attesu ཞེས་སོ། ātuma ནི་ atta དང་མཚུངས་སོ། Brahmā, brahmāno brahmā, ‘‘brahmassu vā’’ti sutte ‘‘brahmassū’’ti yogavibhāgā ānomhi brahmassa u, parassaralope brahmunotipi sijjhati. Ayañca brahmasaṃyutte dissati. Brahmā ge- brahmā དང་། brahmāno, brahmā། “brahmassu vā” ཞེས་པའི་མདོ་ལས། “brahmassu” ཞེས་རྣལ་འབྱོར་རྣམ་པར་དབྱེ་བས་ āno ཡོད་ཚེ་ brahma ལ་ u རུ་འགྱུར་ཞིང་། རྗེས་མའི་རང་བཞིན་བསྡུས་པས་ brahmuno ཞེས་པའང་གྲུབ་བོ། འདི་ནི་ཚངས་པའི་འདུས་པ་ལས་མཐོང་ངོ། brahmā ཞེས་པ་ ge ལའོ། 60. Gha+brahmādite ༦༠. gha དང་ brahma ལ་སོགས་པ་ལས་ e རུ་འགྱུར་རོ། Ākatigaṇo+yaṃ[Pg.45], ākatīti jāti, jātipadhānagaṇotya+ttho. Ghasaññato brahma+kattu+isi+sakhādīhi ca gasse+vā hoti. Bho brahme brahmā, brahmāno brahmā. Brahmānaṃ brahmaṃ, brahmāno brahme. འདི་ནི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཚོགས་ (ākatigaṇa) ཡིན་ཏེ། ākati ནི་རིགས་ཡིན་པས་རིགས་གཙོ་བོར་བྱེད་པའི་ཚོགས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། gha ཞེས་པའི་མིང་ཅན་དང་ brahma, kattu, isi, sakha ལ་སོགས་པ་ལས་ ge ལ་ e རུ་འགྱུར་རོ། bho brahme, brahmā དང་། brahmāno, brahmā། brahmānaṃ, brahmaṃ དང་། brahmāno, brahme ཞེས་སོ། 191. Nāmhi ༡༩༡. ཎཱ་ལ་ལའོ། Brahmassu hoti nāmhi niccaṃ. Brahmunā, brahmehi brahmebhi. ཎཱ་ལ་ཚངས་པ་ལ་རྟག་ཏུ་ཨུ་རུ་འགྱུར་རོ། །བྲཧྨུ་ཎཱ། བྲཧྨེ་ཧི། བྲཧྨེ་བྷི། 190. Brahmassu vā ༡༩༠. ཚངས་པ་ལ་ཨུ་ཡང་ནའོ། Brahmassu vā hoti sa+naṃsu. ‘‘Jhalā sassa no’’ti no. Brahmuno brahmussa brahmassa, brahmūnaṃ brahmānaṃ. ‘‘Smāssa nā brahmā ce’’ti smāssa nā, ukāre brahmunā. ‘‘Ambvādīhi’’ti smino ni, imassa ākatigaṇattā brahmassa kammādittepi ettha vuttā. Brahmani brahme brahmamhi brahmasmiṃ, brahmesu. ས་དང་ཎཾ་རྣམས་ལ་ཚངས་པ་ལ་ཡང་ན་ཨུ་རུ་འགྱུར་རོ། །“ཇྷ་དང་ལྷ་ལས་ས་ལ་ཎོའོ་”ཞེས་པས་ཎོའོ། །བྲཧྨུ་ཎོ། བྲཧྨུསྶ། བྲཧྨསྶ། བྲཧྨཱུ་ཎཾ། བྲཧྨཱ་ཎཾ། །“སྨཱ་ལ་ཎཱ་དང་ཚངས་པ་ལ་ཨཱའོ་”ཞེས་པས་སྨཱ་ལ་ཎཱ་དང་། ཨུ་ཡིག་ལ་བྲཧྨུ་ཎཱའོ། །“ཨམྦུ་ལ་སོགས་པ་ལས་སོ”ཞེས་པས་སྨི་ལ་ནིའོ། །འདི་ནི་ཨཱ་ཀྲྀ་ཏི་ག་ཎ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཚངས་པ་ལ་ལས་ལ་སོགས་པའི་དོན་ལ་ཡང་འདིར་བཤད་དོ། །བྲཧྨ་ཎི། བྲཧྨེ། བྲཧྨམྷི། བྲཧྨསྨིང་། བྲཧྨེ་སུ། Sakhā, rājādittā ā. ས་ཁཱ། རཱ་ཛཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཨཱའོ། 2,157. Āyo no ca sakhā ༢,༡༥༧. ས་ཁཱ་ལས་ཨཱ་ཡོ་དང་ཎོ་ཡང་ངོ་། Sakhato yona+māyo no honti vā āno ca. Sakhāyo sakhāno. ས་ཁཱ་ལས་ཡོ་རྣམས་ལ་ཨཱ་ཡོ་དང་ཎོ་དང་ཨཱ་ཎོ་རྣམས་ཡང་ན་འགྱུར་རོ། །ས་ཁཱ་ཡོ། ས་ཁཱ་ཎོ། 159. No+nā+sesvi ༡༥༩. ཎོ་དང་ཎཱ་དང་སུ་རྣམས་ལ་ཨིའོ། Sakhassa i hoti niccaṃ no+nā+sesu. Sakhino. ཎོ་དང་ཎཱ་དང་སུ་རྣམས་ལ་ས་ཁཱ་ལ་རྟག་ཏུ་ཨི་རུ་འགྱུར་རོ། །ས་ཁི་ཎོ། 161. Yo+svaṃ+hisu cā+raṅa ༡༦༡. ཡོ་དང་སུ་དང་ཨཾ་དང་ཧི་རྣམས་ལ་ཨཱ་རང་ཡང་ངོ་། Sakhassa vā āraṅa hoti yo+svaṃ+hisu smā+naṃsuca. ཡོ་དང་སུ་དང་ཨཾ་དང་ཧི་དང་སྨཱ་དང་ཎཾ་རྣམས་ལ་ས་ཁཱ་ལ་ཡང་ན་ཨཱ་རང་དུ་འགྱུར་རོ། 171. Āraṅasmā ༡༧༡. ཨཱ་རང་ལས་སོ། Āravādesato [Pg.46] paresaṃ yonaṃ ṭo hoti. Sakhāro sakhā. Ge tu ‘‘gha+brahmādite’’ti e, sakhe sakha sakhā. Bahuvacanaṃ paṭhamā viya. Aṃmhi ‘‘vā+mhā+naṅa’’ti ānaṅa, sakhānaṃ sakhāraṃ sakhaṃ, sakhāyo sakhāno sakhino. ཨཱ་རར་བསྒྱུར་བ་ལས་གཞན་པའི་ཡོ་རྣམས་ལ་ཊོ་རུ་འགྱུར་རོ། །ས་ཁཱ་རོ། ས་ཁཱ། །གྷེ་ལ་ནི་“གྷ་དང་ཚངས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཨེའོ་”ཞེས་པས་ཨེའོ། །ས་ཁེ། ས་ཁ། ས་ཁཱ། །མང་ཚིག་ནི་དང་པོ་བཞིན་ནོ། །ཨཾ་ལ་“ཡང་ན་ཨཾ་ལ་ཨཱ་ནང་ངོ་”ཞེས་པས་ཨཱ་ནང་ངོ་། །ས་ཁཱ་ཎཾ། ས་ཁཱ་རཾ། ས་ཁཾ། །ས་ཁཱ་ཡོ། ས་ཁཱ་ཎོ། ས་ཁི་ཎོ། 172. Ṭo ṭe vā ༡༧༢. ཊོ་དང་ཊེ་ཡང་ནའོ། Āravādesamhā yonaṃ ṭo ṭe vā honti yathākkamaṃti ṭe. Aññattha ‘‘āraṅasmā’’ti ṭo. Sakhāre sakhāro sakhe. Ṭoggahaṇaṃ lāghavatthaṃ. Sakhinā, sakhārehi sakhehi. ‘‘Jhalā sassa no’’ti jhato sassa no, sakhino sakhissa, sakhārānaṃ. ཨཱ་རར་བསྒྱུར་བ་ལས་ཡོ་རྣམས་ལ་ཊོ་དང་ཊེ་རྣམས་ཡང་ན་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་འགྱུར་བས་ཊེའོ། །གཞན་དུ་ནི་“ཨཱ་རང་ལས་སོ་”ཞེས་པས་ཊོའོ། །ས་ཁཱ་རེ། ས་ཁཱ་རོ། ས་ཁེ། །ཊོ་བཟུང་བ་ནི་ཡང་བའི་དོན་དུའོ། །ས་ཁི་ཎཱ། ས་ཁཱ་རེ་ཧི། ས་ཁེ་ཧི། །“ཇྷ་དང་ལྷ་ལས་ས་ལ་ཎོའོ་”ཞེས་པས་ཇྷ་ལས་ས་ལ་ཎོའོ། །ས་ཁི་ཎོ། ས་ཁིསྶ། ས་ཁཱ་རཱ་ཎཾ། 160. Smā+naṃsu vā ༡༦༠. སྨཱ་དང་ཎཾ་དང་སུ་རྣམས་ལ་ཡང་ནའོ། Sakhassa vā i hoti smā+naṃsu. Sakhīnaṃ sakhānaṃ. སྨཱ་དང་ཎཾ་དང་སུ་རྣམས་ལ་ས་ཁཱ་ལ་ཡང་ན་ཨི་རུ་འགྱུར་རོ། །ས་ཁཱི་ཎཾ། ས་ཁཱ་ཎཾ། 171. Ṭā nā+smānaṃ ༡༧༡. ཎཱ་དང་སྨཱ་རྣམས་ལ་ཊཱའོ། Āravādesamhā nā+smānaṃ ṭā hoti niccaṃ. Sakhārā, bahulādhikārā sakhārasmā. ‘‘Nā smāssā’’ti nā, sakhinā sakhismā sakhā sakhamhā sakhasmā. ཨཱ་རར་བསྒྱུར་བ་ལས་ཎཱ་དང་སྨཱ་རྣམས་ལ་རྟག་ཏུ་ཊཱ་རུ་འགྱུར་རོ། །ས་ཁཱ་རཱ། །མང་པོའི་དབང་གིས་ས་ཁཱ་རསྨཱའོ། །“ཎཱ་དང་སྨཱ་ལ་ཨཱའོ་”ཞེས་པས་ཎཱའོ། །ས་ཁི་ཎཱ། ས་ཁིསྨཱ། ས་ཁཱ། ས་ཁམྷཱ། ས་ཁསྨཱ། 158. Ṭe smino ༡༥༨. སྨི་ལ་ཊེའོ། Sakhato smino ṭe hoti niccaṃ. Sakhe, sakhāresu sakhesu. Sakhi sakhīti itthiyaṃyeva payogo dissati, tasmā ‘‘nadādito ṅī’’ti vīmhi ālapanattā vā rasso. ས་ཁཱ་ལས་སྨི་ལ་རྟག་ཏུ་ཊེ་རུ་འགྱུར་རོ། །ས་ཁེ། ས་ཁཱ་རེ་སུ། ས་ཁེ་སུ། །ས་ཁི་དང་ས་ཁཱི་ཞེས་པ་ནི་མོ་རྟགས་ཁོ་ན་ལ་སྦྱོར་བ་མཐོང་བས། དེའི་ཕྱིར་“ན་དཱི་ལ་སོགས་པ་ལས་ངཱིའོ་”ཞེས་པས་ཝཱི་ལ་བོད་པའི་དོན་གྱིས་སམ་ཐུང་ངུའོ། Yuvādittā [Pg.47] ā, yuvā. ཡུ་ཝཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཨཱའོ། །ཡུ་ཝཱ། 181. Yonaṃ no+ne vā ༡༨༡. ཡོ་རྣམས་ལ་ཎོ་དང་ཎེ་ཡང་ནའོ། Yuvādīhi yonaṃ no+ne vā honti yathākkamaṃ. ‘‘Yona+māno’’ti ānomhi siddhepi ‘‘dutiyassa ne’’ti ganthagāravo hotīti yathākkamaṃpati lāghavatthaṃ noggahaṇaṃ. ཡུ་ཝཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཡོ་རྣམས་ལ་ཎོ་དང་ཎེ་རྣམས་ཡང་ན་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་འགྱུར་རོ། །“ཡོ་རྣམས་ལ་ཨཱ་ཎོའོ་”ཞེས་པས་ཨཱ་ཎོ་གྲུབ་ཀྱང་། “གཉིས་པ་ལ་ཎེའོ་”ཞེས་པས་གཞུང་ལྕི་བར་འགྱུར་བས་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཞེས་པ་ནི་ཡང་བའི་དོན་དུ་ཎོ་བཟུང་བའོ། 179. No+nā+nesvā ༡༧༩. ཎོ་དང་ཎཱ་དང་ཎེ་རྣམས་ལ་ཨཱའོ། No+nā+nesu yuvādīna+mā hoti. Yuvāno yuvā. Bho yuva yuvā, yuvāno yuvā. Yuvānaṃ yuvaṃ, yuvāno yuvāne yuve. Yuvānā. ཎོ་དང་ཎཱ་དང་ཎེ་རྣམས་ལ་ཡུ་ཝཱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཨཱ་རུ་འགྱུར་རོ། །ཡུ་ཝཱ་ཎོ། ཡུ་ཝཱ། །བྷོ་ཡུ་ཝ། ཡུ་ཝཱ། ཡུ་ཝཱ་ཎོ། ཡུ་ཝཱ། །ཡུ་ཝཱ་ཎཾ། ཡུ་ཝཾ། ཡུ་ཝཱ་ཎོ། ཡུ་ཝཱ་ཎེ། ཡུ་ཝེ། །ཡུ་ཝཱ་ཎཱ། 178. Yuvādīnaṃ su+hisvā+naṅa ༡༧༨. སུ་དང་ཧི་རྣམས་ལ་ཡུ་ཝཱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཨཱ་ནང་ངོ་། Su+hisu yuvādīna+mānaṅa hoti. Yuvānehi yuvānebhi. སུ་དང་ཧི་རྣམས་ལ་ཡུ་ཝཱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཨཱ་ནང་དུ་འགྱུར་རོ། །ཡུ་ཝཱ་ནེ་ཧི། ཡུ་ཝཱ་ནེ་བྷི། 193. Yuvā sassi+no ༡༩༣. ཡུ་ཝཱ་ལ་ས་ལ་ཨི་ཎོའོ། Yuvā sassa vā ino hoti. Yuvino yuvassa, yuvānaṃ. ཡུ་ཝཱ་ལ་ས་ལ་ཡང་ན་ཨི་ཎོ་རུ་འགྱུར་རོ། །ཡུ་ཝི་ཎོ། ཡུ་ཝསྶ། །ཡུ་ཝཱ་ཎཾ། 180. Smā+smiṃnaṃ nā+ne ༡༨༠. སྨཱ་དང་སྨིང་རྣམས་ལ་ཎཱ་དང་ཎེའོ། Yuvādahi smā+smiṃnaṃ nā+ne niccaṃ honti yathākkamaṃ. Yuvānā, yuvānehi yuvānebhi. Yuvāne, yuvānesu. Maghava+puma+vattahasaddā yuvasaddasamā. Ayaṃ viseso – ཡུ་ཝཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་སྨཱ་དང་སྨིང་རྣམས་ལ་ཎཱ་དང་ཎེ་རྣམས་རྟག་ཏུ་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་འགྱུར་རོ། །ཡུ་ཝཱ་ཎཱ། ཡུ་ཝཱ་ནེ་ཧི། ཡུ་ཝཱ་ནེ་བྷི། །ཡུ་ཝཱ་ནེ། ཡུ་ཝཱ་ནེ་སུ། །མ་གྷ་ཝ་དང་པུ་མ་དང་ཝཏྟ་ཧ་ཞེས་པའི་སྒྲ་རྣམས་ནི་ཡུ་ཝཱའི་སྒྲ་དང་མཚུངས་སོ། །འདི་ནི་ཁྱད་པར་ཏེ། 187. Gassaṃ ༡༨༧. གྷ་ལ་ཨཾ་ངོ་། Pumasaddato gassa aṃ vā hoti. Pumaṃ puma pumā, pumāno pumā. Pumānaṃ pumaṃ, pumāno pumāne pume. པུ་མ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལས་གྷ་ལ་ཡང་ན་ཨཾ་དུ་འགྱུར་རོ། །པུ་མཾ། པུ་མ། པུ་མཱ། །པུ་མཱ་ཎོ། པུ་མཱ། །པུ་མཱ་ཎཾ། པུ་མཾ། །པུ་མཱ་ཎོ། པུ་མཱ་ཎེ། པུ་མེ། 185. Nāmhi ༡༨༥. ཎཱ་ལ་ལའོ། Pumassā [Pg.48] hoti nāmhi. Pumānā. ‘‘Lakkhaṇikapaṭipadottesu paṭipadottasseva gahaṇaṃ, na lakkhaṇikassā’’ti ñāyā paṭipadottanāvibhatti eva gayhati, na nāsmāssa, katalakkhaṇikattā. Paṭipadanti ca ‘‘nāmhī’’ti nāvibhattiyā paṭipadabhūto anukaraṇasaddo. Na lakkhaṇiko nā. ‘‘Puma+kamma+thāma+ddhānaṃ vā sa+smāsu ce’’ti vā utte pumunā pumena. Pumuno pumussa pumassa. Pumunā pumā. ཎཱ་ལ་པུ་མ་ལ་ཨཱ་རུ་འགྱུར་རོ། །པུ་མཱ་ཎཱ། །“མཚན་ཉིད་པ་དང་རྗེས་སུ་གྲུབ་པ་རྣམས་ལས་རྗེས་སུ་གྲུབ་པ་ཉིད་བཟུང་བར་བྱ་ཡི་མཚན་ཉིད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་པའི་རིགས་པ་ལས་རྗེས་སུ་གྲུབ་པའི་རྣམ་དབྱེ་ཉིད་བཟུང་བར་བྱ་སྟེ། ཎཱ་ལས་སྨཱ་ལ་མ་ཡིན་ནོ། །མཚན་ཉིད་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྗེས་སུ་གྲུབ་པ་ནི་“ཎཱ་ལ་”ཞེས་པས་ཎཱ་རྣམ་དབྱེའི་རྗེས་སུ་གྲུབ་པར་གྱུར་པའི་ཟློས་པའི་སྒྲའོ། །མཚན་ཉིད་པའི་ཎཱ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །“པུ་མ་དང་ཀམྨ་དང་ཐཱ་མ་དང་ཨདྡྷཱ་ན་རྣམས་ལ་ས་དང་སྨཱ་རྣམས་ལ་ཡང་ནའོ་”ཞེས་པས་ཡང་ན་ཨུ་རུ་བསྒྱུར་བས་པུ་མུ་ཎཱ། པུ་མེ་ན། །པུ་མུ་ཎོ། པུ་མུསྶ། པུ་མསྶ། །པུ་མུ་ཎཱ། པུ་མཱ། 184. Pumāti ༡༨༤. པུ་མཱ་ཏི། Smino ne vā hoti. Pumāne pume pumamhi pumasmiṃ. སྨི་ལ་ཡང་ན་ཎེ་རུ་འགྱུར་རོ། །པུ་མཱ་ཎེ། པུ་མེ། པུ་མམྷི། པུ་མསྨིང་། 186. Sumhā ca ༡༨༦. སུ་ལས་ཀྱང་ངོ་། Pumassa sumhi pumādīnaṃ yaṃ niccaṃ vuttaṃ, taṃ vā hotīti ānaṅa vā hoti ā ca. Pumānesu pumāsu pumesu. Vattahā, vattahāno vattahā iccādi yuvasaddasamaṃ. སུ་ལ་པུ་མ་ལ་པུ་མ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་གང་ཞིག་རྟག་ཏུ་གསུངས་པ་དེ་ནི་ཡང་ན་འགྱུར་བས་ཨཱ་ནང་ཡང་ན་འགྱུར་ཞིང་ཨཱ་ཡང་ངོ་། །པུ་མཱ་ནེ་སུ། པུ་མཱ་སུ། པུ་མེ་སུ། །ཝཏྟ་ཧཱ། །ཝཏྟ་ཧཱ་ཎོ། ཝཏྟ་ཧཱ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཡུ་ཝཱའི་སྒྲ་དང་མཚུངས་སོ། 189. Vattahā sa+naṃnaṃ no+nānaṃ ༡༨༩. ཝཏྟ་ཧཱ་ལ་ས་དང་ཎཾ་རྣམས་ལ་ཎོ་དང་ཎཱ་ནཾ་ངོ་། Vattahā sanaṃnaṃ nonānaṃ niccaṃ honti yathākkamaṃ. Vattahāno vattahānānaṃ. ཝཏྟ་ཧཱ་ལ་ས་དང་ཎཾ་རྣམས་ལ་ཎོ་དང་ཎཱ་ནཾ་རྣམས་རྟག་ཏུ་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་འགྱུར་རོ། །ཝཏྟ་ཧཱ་ཎོ། ཝཏྟ་ཧཱ་ཎཱ་ནཾ། Akārantaṃ. ཨ་མཐའ་ཅན་ནོ། Sā si, སཱ་ལ་སིའོ། 64. Ekavacana+yosva+ghonaṃ ༦༤. གཅིག་ཚིག་དང་ཡོ་རྣམས་ལ་གྷ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ལའོ། Gho ca o ca gho, na gho agho. ‘‘Aghonaṃ’’ti ghappaṭisedhe akate ssa+mādīsu paresu ghassa vikappena rasso, ekavacanādīsu [Pg.49] yosu ca paresu ghassa niccena rassoti viruddhatthagahaṇanivattanattho ghapaṭisedho. Oggahaṇa+muttaratthaṃ. Ekavacane yosu ca gha+okārantavajjitānaṃ nāmānaṃ rasso hoti tiliṅgeti rasse sampatte – གྷོ་དང་ཨོ་ནི་གྷོའོ། །གྷོ་མ་ཡིན་པ་ནི་ཨ་གྷོའོ། །“ཨ་གྷོ་རྣམས་ལའོ་”ཞེས་གྷ་བཀག་པ་མ་བྱས་ན། ས་དང་སྨཱ་ལ་སོགས་པ་རྗེས་སུ་ཡོད་པ་ལ་གྷ་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པས་ཐུང་ངུ་དང་། གཅིག་ཚིག་ལ་སོགས་པ་དང་ཡོ་རྣམས་རྗེས་སུ་ཡོད་པ་ལ་གྷ་ལ་རྟག་ཏུ་ཐུང་ངུར་འགྱུར་བས་འགལ་བའི་དོན་འཛིན་པ་བཟློག་པའི་ཕྱིར་གྷ་བཀག་པའོ། །ཨོ་བཟུང་བ་ནི་འོག་མའི་དོན་དུའོ། །གཅིག་ཚིག་དང་ཡོ་རྣམས་ལ་གྷ་དང་ཨོ་མཐའ་ཅན་མ་གཏོགས་པའི་མིང་རྣམས་ལ་རྟགས་གསུམ་ལ་ཐུང་ངུར་འགྱུར་བས་ཐུང་ངུ་ཐོབ་པ་ལ། 66. Sismiṃ nā+napuṃsakassati ༦༦. སི་ལ་མ་ནིང་མ་ཡིན་པ་ལའོ། Anapuṃsakassa rasso na hotīti simhi tu na rasso. Sā. ‘‘Pajjunnova lakkhaṇapavutti jalepi vassati, thalepi vassatī’’ti ñāyā yuvādittā sissa ā. Yosu rasse ‘‘yonaṃ no+ne vā’’ti yossa no. ‘‘No nānesvā’’ti ā, sāno. Nottābhāvapakkhe ‘‘yona+māno’’ti vādhikārassa vavatthitavibhāsattā nicca+māno, tasmā no+neabhāvapakkhe sā, seti rūpapasaṅgo na hoti. Sāno. Tathā nettābhāvapakkhe. མ་ནིང་མ་ཡིན་པ་ལ་ཐུང་ངུ་མི་འགྱུར་བས་སི་ལ་ནི་ཐུང་ངུ་མི་འགྱུར་རོ། །སཱ། །“ཆར་སྤྲིན་བཞིན་དུ་མཚན་ཉིད་འཇུག་པ་ནི་ཆུ་ལ་ཡང་འབབ་ཅིང་སྐམ་ས་ལ་ཡང་འབབ་བོ་”ཞེས་པའི་རིགས་པ་ལས་ཡུ་ཝཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་སི་ལ་ཨཱའོ། །ཡོ་རྣམས་ལ་ཐུང་ངུ་ལ། “ཡོ་རྣམས་ལ་ཎོ་དང་ཎེ་ཡང་ནའོ་”ཞེས་པས་ཡོ་ལ་ཎོའོ། །“ཎོ་དང་ཎཱ་དང་ཎེ་རྣམས་ལ་ཨཱའོ་”ཞེས་པས་ཨཱ་སྟེ། སཱ་ཎོའོ། །ཎོ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱོགས་ལ་“ཡོ་རྣམས་ལ་ཨཱ་ཎོའོ་”ཞེས་པས་ཡང་ནའི་དབང་གིས་རྣམ་པར་གནས་པའི་ཕྱིར་རྟག་ཏུ་ཨཱ་ཎོ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ཎོ་དང་ཎེ་མེད་པའི་ཕྱོགས་ལ་སཱ་དང་སེ་ཞེས་པའི་གཟུགས་སུ་ཐལ་བར་མི་འགྱུར་རོ། །སཱ་ཎོའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཎེ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱོགས་ལའང་ངོ་། 188. Sāssaṃ+se cā+naṅa ༡༨༨. སཱ་ལ་ཨཾ་དང་སེ་རྣམས་ལ་ཨཱ་ནང་ཡང་ངོ་། Sāsaddassa ānaṅa hoti aṃ+se ge ca niccaṃ. Bho sāna sānā, sāno. Sānaṃ, sāne sāno. Sānā, sānehi sānebhi. Sānassa, sānaṃ. Sānā, sānehi sānebhi. Sāne, sānesu. སཱ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལ་ཨཾ་དང་སེ་དང་གྷེ་རྣམས་ལ་རྟག་ཏུ་ཨཱ་ནང་དུ་འགྱུར་རོ། །བྷོ་སཱ་ན། སཱ་ནཱ། སཱ་ཎོ། །སཱ་ནཾ། སཱ་ནེ། སཱ་ཎོ། །སཱ་ནཱ། སཱ་ནེ་ཧི། སཱ་ནེ་བྷི། །སཱ་ནསྶ། སཱ་ནཾ། །སཱ་ནཱ། སཱ་ནེ་ཧི། སཱ་ནེ་བྷི། །སཱ་ནེ། སཱ་ནེ་སུ། Suvā yuvāva. ‘‘Ekavacanayosva+ghonaṃ’’ti rassattaṃ viseso. Ge tu – སུ་ཝཱ་ནི་ཡུ་ཝཱ་བཞིན་ནོ། །“གཅིག་ཚིག་དང་ཡོ་རྣམས་ལ་གྷ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ལའོ་”ཞེས་པས་ཐུང་ངུར་འགྱུར་བ་ནི་ཁྱད་པར་རོ། །གྷེ་ལ་ནི། 130. Ge vā ༡༣༠. གྷེ་ལ་ཡང་ནའོ། Aghonaṃ ge vā rasso hoti tiliṅge. Bho suva suvā. གྷ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ལ་གྷེ་ལ་རྟགས་གསུམ་ལ་ཡང་ན་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ། །བྷོ་སུ་ཝ། སུ་ཝཱ། Ākārantaṃ. ཨཱ་མཐའ་ཅན་ནོ། Muni [Pg.50] silopo. Jhe kate – མུ་ནི། སི་ཕྱིས་སོ། །ཇྷེ་བྱས་པ་ལ། 93. Yosu jhissa pume ༩༣. ཡོ་རྣམས་ལ་ཇྷི་ལ་སྐྱེས་པ་ལའོ། Jhasaññassa issa yosu vā ṭa hoti pulliṅge. Munayo, jhaggahaṇaṃ kiṃ, ikārantasamudāyassa mā siyā. Iggahaṇaṃ kiṃ, īkārassa vāti. Atoti sāmaññaniddesā lakkhaṇikaakārato yonaṃ ṭāṭe sampattāpi avidhānasāmatthiyā na honti. Sāmatthiyañca aññathā anupapatti. ཇྷིའི་མིང་ཅན་གྱི་ཨི་ལ་ཡོ་རྣམས་ལ་སྐྱེས་པ་ལ་ཡང་ན་ཊ་རུ་འགྱུར་རོ། །མུ་ན་ཡོ། །ཇྷ་བཟུང་བ་ནི་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཨི་མཐའ་ཅན་གྱི་ཚོགས་ལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཨི་བཟུང་བ་ནི་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཨཱི་ལ་ཡང་ནའོ། །“ཨ་ལས་སོ་”ཞེས་སྤྱིར་བསྟན་པས་མཚན་ཉིད་པའི་ཨ་ལས་ཡོ་རྣམས་ལ་ཊཱ་དང་ཊེ་ཐོབ་ཀྱང་མ་བཤད་པའི་མཐུ་ལས་མི་འགྱུར་རོ། །མཐུ་ནི་གཞན་དུ་མི་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། 114. Lopo ༡༡༤. ཕྱིས་སོ། Jhalato yonaṃ lopo hotīti yolope – ཇྷ་དང་ལྷ་ལས་ཡོ་རྣམས་ཕྱིས་པར་འགྱུར་བས་ཡོ་ཕྱིས་པ་ལ། 88. Yolopa+nisu dīgho ༨༨. ཡོ་ཕྱིས་པ་དང་ནི་རྣམས་ལ་རིང་པོའོ། Yonaṃ lopenisu ca dīgho hoti. Muni. Munayoti ettha yolopo kimatthaṃ na hoti, akkena jhattassa nāsitattā. Kinti paṭhamaṃ na hoti, antaraṅgattā jhattassa. Bho muni munī, munayo munī. Muniṃ, munayo munī. Muninā, munīhi munībhi. ‘‘Yolopanisu’’ ‘‘vīmantuvantūna’’ miccādiñāpakā ikārukārānaṃ sunaṃhisu dīghassā+niccattā munihi muninaṃ munisu itipi hoti. ‘‘Jhalā sassa no’’ti no, munino munissa, munīnaṃ. ‘‘Nāsmāssā’’ti nā, muninā munimhā munismā. Munimhi munismiṃ, munīsu. ‘‘Ito kvaci sassa ṭānubandho’’ (gaṇasutta)ti brahmādīsu pāṭhā ‘‘yo ca sisso mahāmune’’ti ettha ‘‘gha+brahmādite’’ti sassa eṭa. “ཡོ་ཕྱིས་པ་དང་ནི་རྣམས་ལ་རིང་པོར་འགྱུར་རོ།” ཞེས་པས་རིང་པོར་འགྱུར་རོ། །མུ་ནི (ཐུབ་པ)། མུ་ན་ཡོ་ (munayo) ཞེས་པའི་སྐབས་འདིར་ཡོ་ཕྱིས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་མི་འབྱུང་ཞེ་ན། ཨཀྐ་ (akka) ཡིས་ཛྷ་ཉམས་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཐོག་མར་མི་འབྱུང་ཞེ་ན། ཛྷ་ནི་ནང་གི་ཡན་ལག་ (antaraṅga) ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཀྱེ་མུ་ནི། མུ་ནཱི། མུ་ན་ཡོ། མུ་ནཱི། མུ་ནིཾ། མུ་ན་ཡོ། མུ་ནཱི། མུ་ནི་ནཱ། མུ་ནཱི་ཧི། མུ་ནཱི་བྷི། “ཡོ་ལོ་པ་ནི་སུ” (yolopanisu) དང་ “ཝཱི་མན་ཏུ་ཝན་ཏཱུ་ན” (vīmantuvantūna) ལ་སོགས་པའི་གསལ་བྱེད་ལས། ཨི་ཡིག་དང་ཨུ་ཡིག་རྣམས་སུ་དང་ནཾ་དང་ཧི་རྣམས་ལ་རིང་པོར་འགྱུར་བ་མི་རྟག་པའི་ཕྱིར། མུ་ནི་ཧི། མུ་ནི་ནཾ། མུ་ནི་སུ། ཞེས་ཀྱང་འགྱུར་རོ། །“ཛྷ་ལཱ་ས་སྶ་ནོ” (jhalā sassa no) ཞེས་པས་ནོ་ (no) རུ་འགྱུར་ཏེ། མུ་ནི་ནོ། མུ་ནི་སྶ། མུ་ནཱི་ནཾ། “ནཱ་སྨཱ་སྶཱ” (nāsmāssā) ཞེས་པས་ནཱ་ (nā) རུ་འགྱུར་ཏེ། མུ་ནི་ནཱ། མུ་ནི་མྷཱ། མུ་ནི་སྨཱ། མུ་ནི་མྷི། མུ་ནི་སྨིཾ། མུ་ནཱི་སུ། “ཨི་ཏོ་ཀྭ་ཅི་ས་སྶ་ཊཱ་ནུ་བན་དྷོ” (gaṇasutta) ཞེས་པ་ལས། ཚངས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྡེ་ཚན་གྱི་ཀློག་ཚུལ་ལས། “ཡོ་ཅ་སི་སྶོ་མ་ཧཱ་མུ་ནེ” (yo ca sisso mahāmune) ཞེས་པ་འདིར། “གྷ་+བྲཧྨཱ་དི་ཏེ” (gha+brahmādite) ཞེས་པས་ས་ (sa) ཡིག་ཨེ་ (e) རུ་འགྱུར་རོ། ། Evaṃ – དེ་བཞིན་དུ། Joti [Pg.51] pāṇi gaṇṭhi muṭṭhi, kucchi vatthi sāli vīhi; Byādhi odhi bodhi sandhi, rāsi kesi sāti dīpi. ཇོ་ཏི (མེ)། པཱ་ཎི (ལག་པ)། གཎྛི (མདུད)། མུཊྛི (ཁུ་ཚུར)། ཀུཙྪི (ལྟོ་བ)། ཝཏྠི (ལྒང་པ)། སཱ་ལི (འབྲས)། ཝཱི་ཧི (འབྲུ་སོན)། བྱཱ་དྷི (ནད)། ཨོ་དྷི (མཚམས)། བོ་དྷི (བྱང་ཆུབ)། སནྡྷི (མཚམས)། རཱ་སི (ཕུང་པོ)། ཀེ་སི (སྐྲ)། སཱ་ཏི (བདེ་བ)། དཱི་པི (གཟིག)། Isi gini maṇi dhani, giri ravi kavi kapi; Asi masi nidhi vidhi, ahi kimi pati hari. ཨི་སི (དྲང་སྲོང)། གི་ནི (མེ)། མ་ཎི (ནོར་བུ)། དྷ་ནི (ཕྱུག་པོ)། གི་རི (རི)། ར་ཝི (ཉི་མ)། ཀ་ཝི (སྙན་ངག་མཁན)། ཀ་པི (སྤྲེའུ)། ཨ་སི (རལ་གྲི)། མ་སི (སྣག་ཚ)། ནི་དྷི (གཏེར)། ཝི་དྷི (ཆོ་ག)། ཨ་ཧི (སྦྲུལ)། ཀི་མི (སྲིན་བུ)། པ་ཏི (བདག་པོ)། ཧ་རི (སེང་གེའམ་ལྗང་ཁུ)། Ari timi kali bali, jaladhi ca gahapati; Uramiti varamati, nirupadhi adhipati; Añjali sārathi atithi, samādhi udadhippabhutayo. ཨ་རི (དགྲ)། ཏི་མི (ཉ་ཆེན)། ཀ་ལི (རྩོད་དུས)། བ་ལི (གཏོར་མ)། ཛ་ལ་དྷི (རྒྱ་མཚོ)། གཧ་པ་ཏི (ཁྱིམ་བདག)། ཨུ་ར་མི་ཏི (བློ་རྒྱ་ཆེ་བ)། ཝ་ར་མ་ཏི (བློ་མཆོག)། ནི་རུ་པ་དྷི (ཕུང་པོ་མེད་པ)། ཨ་དྷི་པ་ཏི (བདག་པོ)། ཨཉྫ་ལི (ཐལ་མོ་སྦྱར་བ)། སཱ་ར་ཐི (ཁ་ལོ་པ)། ཨ་ཏི་ཐི (མགྲོན་པོ)། ས་མཱ་དྷི (ཏིང་ངེ་འཛིན)། ཨུ་ད་དྷི (རྒྱ་མཚོ) ལ་སོགས་པའོ། ། Aggi+isīnaṃ ayaṃ viseso – ཨགྒི (མེ) དང་ ཨི་སི (དྲང་སྲོང) རྣམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། 147. Sissā+ggito ni ༡༤༧. “སི་སྶཱ་+གྒི་ཏོ་ནི” (sissā+ggito ni) ཞེས་པས། Aggismā sissa ni hoti vā. Aggini aggi, aggayo iccādi munisaddasamaṃ. ཨགྒི (aggi) ལས་སི་ (si) ཡིག་ནི་ (ni) རུ་འགྱུར་རོ། །ཨགྒི་ནི། ཨགྒི། ཨགྒ་ཡོ་ལ་སོགས་པ་ནི་མུ་ནི་ (muni) སྒྲ་དང་མཚུངས་སོ། ། 133. Ṭe sissi+sismā ༡༣༣. “ཊེ་སི་སྶི་+སི་སྨཱ” (ṭe sissi+sismā) ཞེས་པས། Isismā sissa ṭe vā hoti. Ise isi. ‘‘Gha+brahmādite’’ti gassa e vā, bho ise isi, isayo isī. Isiṃ. ཨི་སི (isi) ལས་སི་ (si) ཡིག་ཊེ་ (ṭe) རུ་འགྱུར་རོ། །ཨི་སེ། ཨི་སི། “གྷ་+བྲཧྨཱ་དི་ཏེ” (gha+brahmādite) ཞེས་པས་གྷ་ (gha) ཡིག་ཨེ་ (e) རུ་འགྱུར་ཏེ། ཀྱེ་ཨི་སེ། ཨི་སི། ཨི་ས་ཡོ། ཨི་སཱི། ཨི་སིཾ། 134. Dutiyassa yossa ༡༣༤. “དུ་ཏི་ཡ་སྶ་ཡོ་སྶ” (dutiyassa yossa) ཞེས་པས། ‘‘Dutiyā yossā’’ti avatvā ‘‘dutiyassa yossā’’ti visuṃ karaṇaṃ ‘‘ekayoganiddiṭṭhāna+mapye+kadeso+nuvattate, na [Pg.52] tve+kavibhattiyuttānaṃ’’ti ñāyā dutiyāyossāti nānuvattiya yossāti sāmaññena anuvuttiya ekaccādito paṭhamā yossāpi ṭevidhānatthaṃ. Isismā parassa dutiyā yossa ṭe vā hoti. Ise isayo isī, sesaṃ munisamaṃ. “དུ་ཏི་ཡཱ་ཡོ་སྶཱ” (dutiyā yossā) ཞེས་མ་གསུངས་པར། “དུ་ཏི་ཡ་སྶ་ཡོ་སྶ” (dutiyassa yossa) ཞེས་སོ་སོར་མཛད་པ་ནི། “རྣལ་འབྱོར་གཅིག་གིས་བསྟན་པ་ལས་ཀྱང་ཕྱོགས་གཅིག་རྗེས་སུ་འཇུག་གི །རྣམ་དབྱེ་གཅིག་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ནི་མ་ཡིན།” ཞེས་པའི་ཚུལ་ལས། དུ་ཏི་ཡཱ་ཡོ་སྶཱ་ཞེས་པ་རྗེས་སུ་མི་འཇུག་པར། ཡོ་སྶཱ་ཞེས་སྤྱི་བབས་སུ་རྗེས་སུ་འཇུག་པས། ཁ་ཅིག་ལས་དང་པོའི་ཡོ་ཡིག་ཀྱང་ཊེ་རུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཨི་སི་ལས་གཞན་པའི་གཉིས་པའི་ཡོ་ཡིག་ཊེ་རུ་འགྱུར་རོ། །ཨི་སེ། ཨི་ས་ཡོ། ཨི་སཱི། ལྷག་མ་རྣམས་མུ་ནི་དང་མཚུངས་སོ། ། Ādi, ādayo iccādi, smimhi – ཨཱ་དི (ཐོག་མ)། ཨཱ་ད་ཡོ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། སྨིཾ་ (smiṃ) གི་ཚེ་ནི། 55. Ratyādīhi ṭo smino ༥༥. “ར་ཏྱཱ་དཱི་ཧི་ཊོ་སྨི་ནོ” (ratyādīhi ṭo smino) ཞེས་པས། Ratyādīhi smino ṭo vā hoti. Ādo ādimhi ādismiṃ, ādīsu. ར་ཏི་ (rati) ལ་སོགས་པ་ལས་སྨིཾ་ (smiṃ) ཡིག་ཊོ་ (ṭo) རུ་འགྱུར་རོ། །ཨཱ་དོ། ཨཱ་དི་མྷི། ཨཱ་དི་སྨིཾ། ཨཱ་དཱི་སུ། Samāse ikārantato yo+smiṃsu viseso. ཚིག་སྡུད་སྐབས་སུ་ཨི་མཐའ་ཅན་ལས་ཡོ་དང་སྨིཾ་རྣམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ནི། 182. Ito+ññatthe pume ༡༨༢. “ཨི་ཏོ་+ཉྙཏྠེ་པུ་མེ” (ito+ññatthe pume) ཞེས་པས། Aññatthe vattamānato ikārantato nāmasmā yonaṃ no+ne vā honti yathākkamaṃ pulliṅge. Ariyavuttino ariyavuttayo ariyavuttī. Bho ariyavutti ariyavuttī, ariyavuttino ariyavuttayo ariyavuttī. Ariyavuttiṃ, ariyavuttino ariyavuttayo ariyavuttī. Ariyavuttinā iccādi tu munisaddasamaṃ. དོན་གཞན་ལ་འཇུག་པའི་ཨི་མཐའ་ཅན་གྱི་མིང་ལས་ཡོ་རྣམས་ཕོ་རྟགས་སུ་གོ་རིམ་བཞིན་ནོ་ (no) དང་ནེ་ (ne) རུ་འགྱུར་རོ། །ཨ་རི་ཡ་ཝུཏྟི་ནོ། ཨ་རི་ཡ་ཝུཏྟ་ཡོ། ཨ་རི་ཡ་ཝུཏྟཱི། ཀྱེ་ཨ་རི་ཡ་ཝུཏྟི། ཨ་རི་ཡ་ཝུཏྟཱི། ཨ་རི་ཡ་ཝུཏྟི་ནོ། ཨ་རི་ཡ་ཝུཏྟ་ཡོ། ཨ་རི་ཡ་ཝུཏྟཱི། ཨ་རི་ཡ་ཝུཏྟིཾ། ཨ་རི་ཡ་ཝུཏྟི་ནོ། ཨ་རི་ཡ་ཝུཏྟ་ཡོ། ཨ་རི་ཡ་ཝུཏྟཱི། ཨ་རི་ཡ་ཝུཏྟི་ནཱ་ལ་སོགས་པ་ནི་མུ་ནི་སྒྲ་དང་མཚུངས་སོ། ། 183. Ne smino kvaci ༡༨༣. “ནེ་སྨི་ནོ་ཀྭ་ཅི” (ne smino kvaci) ཞེས་པས། Aññatthe ikārantato nāmasmā smino ne vā hoti kvaci. Ariyavuttine ariyavuttimhi ariyavuttismiṃ, ariyavuttīsu. Evaṃ tomaraṅkusapāṇino sāramatino iccādi. Kvaciggahaṇā na sabbattha neādeso. དོན་གཞན་ལ་འཇུག་པའི་ཨི་མཐའ་ཅན་གྱི་མིང་ལས་སྨིཾ་ཡིག་སྐབས་ལ་ལར་ནེ་ (ne) རུ་འགྱུར་རོ། །ཨ་རི་ཡ་ཝུཏྟི་ནེ། ཨ་རི་ཡ་ཝུཏྟི་མྷི། ཨ་རི་ཡ་ཝུཏྟི་སྨིཾ། ཨ་རི་ཡ་ཝུཏྟཱི་སུ། དེ་བཞིན་དུ་ཏོ་མ་རང་ཀུ་ས་པཱ་ཎི་ནོ། སཱ་ར་མ་ཏི་ནོ་ལ་སོགས་པའོ། །སྐབས་ལ་ལར་ཞེས་གསུངས་པས་ཐམས་ཅད་དུ་ནེ་རུ་འགྱུར་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། Ikārantaṃ. ཨི་མཐའ་ཅན་རྫོགས་སོ། ། Daṇḍī[Pg.53], silopo. ‘‘Ekavacane’’ ccādinā rasse sampatte anapuṃsakattā ‘‘sismiṃnā+napuṃsakassā’’ti nisedho. Yomhi ekavacane ca sabbattha rasso. དཎྜཱི (མཁར་གསིལ་ཅན)། སི་ཕྱིས་སོ། །“ཨེ་ཀ་ཝ་ཅ་ནེ” (ekavacane) ལ་སོགས་པས་ཐུང་ངུར་འགྱུར་བ་ཉེ་བར་གནས་པ་ན། མ་ནིང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། “སི་སྨིཾ་ནཱ་+ན་པུཾ་ས་ཀ་སྶཱ” (sismiṃnā+napuṃsakassā) ཞེས་པས་བཀག་གོ །ཡོ་ཡིག་དང་གཅིག་ཚིག་གི་སྐབས་ཐམས་ཅད་དུ་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ། ། 75. Yonaṃ no+ne pume ༧༥. “ཡོ་ནཾ་ནོ་+ནེ་པུ་མེ” (yonaṃ no+ne pume) ཞེས་པས། Jhasaññito yonaṃ no+ne vā honti yathākkamaṃ pulliṅge. Daṇḍino. ཛྷ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་ཅན་ལས་ཡོ་རྣམས་ཕོ་རྟགས་སུ་གོ་རིམ་བཞིན་ནོ་ (no) དང་ནེ་ (ne) རུ་འགྱུར་རོ། །དཎྜི་ནོ། ། 115. Jantuhetvīghapehi vā ༡༡༥. “ཇན་ཏུ་ཧེ་ཏྭཱི་གྷ་པེ་ཧི་ཝཱ” (jantuhetvīghapehi vā) ཞེས་པས། Jantu+hetūhi īkārantehi gha+pasaññehi ca paresaṃ yonaṃ vā lopo hoti. ‘‘Yolopanisu dīgho’’ti dīghe daṇḍī daṇḍiyo. Ge tu ‘‘ge vā’’ti vā rasso. Bho daṇḍi daṇḍī, daṇḍino daṇḍī daṇḍiyo. ཇན་ཏུ་ (jantu) དང་ཧེ་ཏུ་ (hetu) དང་ཨཱི་མཐའ་ཅན་དང་གྷ་དང་པ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་ཅན་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཡོ་རྣམས་ཕྱིས་པར་འགྱུར་རོ། །“ཡོ་ཕྱིས་པ་དང་ནི་རྣམས་ལ་རིང་པོར་འགྱུར་རོ” ཞེས་པས་རིང་པོར་བྱས་པས། དཎྜཱི། དཎྜི་ཡོ། གེ་ (ge) ཡི་ཚེ་ནི་ “གེ་ཝཱ” (ge vā) ཞེས་པས་ཐུང་ངུར་འགྱུར་ཏེ། ཀྱེ་དཎྜི། དཎྜཱི། དཎྜི་ནོ། དཎྜཱི། དཎྜི་ཡོ། 74. Naṃ jhīto ༧༤. “ནཾ་ཛྷཱི་ཏོ” (naṃ jhīto) ཞེས་པས། Jhasaññīto aṃvacanassa naṃ vā hoti. Daṇḍinaṃ daṇḍiṃ, daṇḍine. ཛྷ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་ཅན་ལས་ཨཾ་ཡིག་ནཾ་ (naṃ) དུ་འགྱུར་རོ། །དཎྜི་ནཾ། དཎྜིཾ། དཎྜི་ནེ། 76. No ༧༦. “ནོ” (no) ཞེས་པས། Jhīto yonaṃ no vā hoti pulliṅge. Daṇḍino daṇḍī daṇḍiyo. Daṇḍinā, daṇḍīhi daṇḍībhi. ‘‘Jhalā sassa no’’ti nomhi kate daṇḍino daṇḍissa, daṇḍīnaṃ. ‘‘Nā smāssā’’ti smāssa nā, daṇḍinā daṇḍimhā daṇḍismā. ཛྷ་ལས་ཡོ་རྣམས་ཕོ་རྟགས་སུ་ནོ་ (no) རུ་འགྱུར་རོ། །དཎྜི་ནོ། དཎྜཱི། དཎྜི་ཡོ། དཎྜི་ནཱ། དཎྜཱི་ཧི། དཎྜཱི་བྷི། “ཛྷ་ལཱ་ས་སྶ་ནོ” (jhalā sassa no) ཞེས་པས་ནོ་རུ་བྱས་པས། དཎྜི་ནོ། དཎྜི་སྶ། དཎྜཱི་ནཾ། “ནཱ་སྨཱ་སྶཱ” (nā smāssā) ཞེས་པས་སྨཱ་ཡིག་ནཱ་རུ་འགྱུར་ཏེ། དཎྜི་ནཱ། དཎྜི་མྷཱ། དཎྜི་སྨཱ། 77. Smino ni ༧༧. “སྨི་ནོ་ནི” (smino ni) ཞེས་པས། Jhīto smiṃvacanassa ni hoti vā. Daṇḍini daṇḍismiṃ, daṇḍīsu, bahulādhikārā smimhi gāmaṇī+senānī+sudhīpabhutīnaṃ niādesābhāvo ca viseso. Evaṃ – ཛྷ་ལས་སྨིཾ་ཡིག་ནི་ (ni) རུ་འགྱུར་རོ། །དཎྜི་ནི། དཎྜི་སྨིཾ། དཎྜཱི་སུ། མང་པོའི་དབང་གིས་སྨིཾ་གི་ཚེ་གཱ་མ་ཎཱི (གྲོང་དཔོན)། སེ་ནཱ་ཎཱི (དམག་དཔོན)། སུ་དྷཱི (མཁས་པ) ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ནི་རུ་མི་འགྱུར་བའི་ཁྱད་པར་ཡོད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ། Dhammī [Pg.54] saṅghī ñāṇī hatthī, cakkī pakkhī dāṭhī raṭṭhī; Chattī mālī cammī yogī, bhāgī bhogī kāmī sāmī. དྷམྨཱི (ཆོས་ལྡན)། སངྒྷཱི (ཚོགས་ལྡན)། ཉཱ་ཎཱི (ཡེ་ཤེས་ལྡན)། ཧཏྠཱི (གླང་པོ་ཆེ)། ཙཀྑཱི (འཁོར་ལོ་ཅན)། པཀྑཱི (བྱ)། དཱ་ཋཱི (མཆེ་བ་ཅན)། རཊྛཱི (རྒྱལ་ཁབ་ཅན)། ཚཏྟཱི (གདུགས་ཅན)། མཱ་ལཱི (ཕྲེང་བ་ཅན)། ཙམྨཱི (ཕུབ་ཅན)། ཡོ་གཱི (རྣལ་འབྱོར་པ)། བྷཱ་གཱི (སྐལ་ལྡན)། བྷོ་གཱི (ལོངས་སྤྱོད་ལྡན)། ཀཱ་མཱི (འདོད་ལྡན)། སཱ་མཱི (བདག་པོ)། Dhajī gaṇī sasī kuṭṭhī, jaṭī yānī sukhī sikhī; Dantī mantī karī cāgī, kusalī musalī balī; (Vācī, rū) དྷ་ཛཱི (རྒྱལ་མཚན་ཅན)། ག་ཎཱི (ཚོགས་དཔོན)། ས་སཱི (ཟླ་བ)། ཀུཊྛཱི (མཛེ་ནད་ཅན)། ཛ་ཊཱི (རལ་པ་ཅན)། ཡཱ་ནཱི (ཤིང་རྟ་ཅན)། སུ་ཁཱི (བདེ་བ་ཅན)། སི་ཁཱི (རྨ་བྱའམ་མེ)། དན་ཏཱི (མཆེ་བ་ཅན)། མན་ཏཱི (བློན་པོ)། ཀ་རཱི (གླང་པོ་ཆེ)། ཙཱ་གཱི (གཏོང་བ་ཅན)། ཀུ་ས་ལཱི (དགེ་བ་ཅན)། མུ་ས་ལཱི (གཏུན་ཤིང་ཅན)། བ་ལཱི (སྟོབས་ལྡན)། (ཝཱ་ཙཱི ཞེས་པའང་རིགས་མཐུན་ནོ)། Pāpakārī sattughātī, mālyakārī dīghajīvī; Dhammavādī sīhanādī, bhūmisāyī sīghayāyī. པཱ་པ་ཀཱ་རཱི (སྡིག་པ་བྱེད་པོ)། སཏྟུ་གྷཱ་ཏཱི (དགྲ་གསོད་པོ)། མཱལྱ་ཀཱ་རཱི (ཕྲེང་རྒྱུད་མཁན)། དཱི་གྷ་ཛཱི་ཝཱི (ཚེ་རིང་པོ)། དྷམྨ་ཝཱ་དཱི (ཆོས་སྨྲ་བ)། སཱི་ཧ་ནཱ་དཱི (སེང་གེའི་སྒྲ་སྒྲོག་པོ)། ས་ལ་ཉལ་བོ (bhūmisāyī)། མྱུར་དུ་འགྲོ་བོ (sīghayāyī)། Īkārantaṃ. ཨཱི་མཐའ་ཅན་རྫོགས་སོ། ། Bhikkhu, silopo. Lasaññāyaṃ – བྷིཀྑུ (དགེ་སློང་)། སི་ཕྱིས་སོ། །ལ་ (la) ཞེས་བྱ་བའི་མིང་ཅན་གྱི་སྐབས་སུ། 83. Lā yonaṃ vo pume ༨༣. “ལཱ་ཡོ་ནཾ་ཝོ་པུ་མེ” (lā yonaṃ vo pume) ཞེས་པས། Lato yonaṃ vo hoti vā pulliṅge. ལ་ལས་ཡོ་རྣམས་ཕོ་རྟགས་སུ་ཝོ་ (vo) རུ་འགྱུར་རོ། ། 94. Ve+vosu lussa ༩༤. “ཝེ་+ཝོ་སུ་ལུ་སྶ” (ve+vosu lussa) ཞེས་པས། Lasaññassa ussa ve+vosu ṭa hoti. Ettha ‘‘pumālapane vevo’’ tya+tra vossa sahacaritañāyā anissitattā jātivasena ‘‘lā yonaṃ’’ tyādo vo ca gayhati. Bhikkhavo. Aññatra ‘‘lopo’’ti yolopo. ‘‘Yolopanisu dīgho’’ti dīghe bhikkhū. Bho bhikkhu bhikkhū. ལ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་ཅན་གྱི་ཨུ་ཡིག་ཝེ་ (ve) དང་ཝོ་ (vo) རྣམས་ལ་ཊ་ (ṭa) རུ་འགྱུར་རོ། །འདིར་ “ཕོ་རྟགས་ཀྱི་བོས་པའི་ཚེ་ཝེ་དང་ཝོ” ཞེས་པའི་སྐབས་འདིར་ཝོ་ཡིག་དང་ལྷན་ཅིག་འགྲོགས་པའི་ཚུལ་ལ་མ་བརྟེན་པར། རིགས་ཀྱི་དབང་གིས་ “ལཱ་ཡོ་ནཾ” ལ་སོགས་པར་ཝོ་ཡིག་ཀྱང་བཟུང་ངོ། །བྷིཀྑ་ཝོ། །གཞན་དུ་ “ཕྱིས་པ” ཞེས་པས་ཡོ་ཕྱིས་སོ། །“ཡོ་ཕྱིས་པ་དང་ནི་རྣམས་ལ་རིང་པོར་འགྱུར་རོ” ཞེས་པས་རིང་པོར་བྱས་པས་བྷིཀྑཱུ། ཀྱེ་བྷིཀྑུ། བྷིཀྑཱུ། 96. Pumā+lapane vevo ༩༦. “པུ་མཱ་+ལ་པ་ནེ་ཝེ་ཝོ” (pumā+lapane vevo) ཞེས་པས། Lasaññato uto yossā+lapane ve+vo honti vā pulliṅge. Bhikkhave bhikkhavo bhikkhū. Bhikkhuṃ, bhikkhavo bhikkhū. Bhikkhunā[Pg.55], bhikkhūhi bhikkhūbhi. ‘‘Jhalā sassa no’’ti lato sassa no vā, bhikkhuno bhikkhussa, bhikkhūnaṃ. ‘‘Nā smāssā’’ti lato vā smāssa nā, bhikkhunā bhikkhumhā bhikkhusmā. Bhikkhumhi bhikkhusmiṃ. Evaṃ – ལ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་ཅན་གྱི་ཨུ་ཡིག་ལས་བོས་པའི་ཡོ་ཡིག་ཝེ་ (ve) དང་ཝོ་ (vo) རུ་འགྱུར་རོ། །བྷིཀྑ་ཝེ། བྷིཀྑ་ཝོ། བྷིཀྑཱུ། བྷིཀྑུཾ། བྷིཀྑ་ཝོ། བྷིཀྑཱུ། བྷིཀྑུ་ནཱ། བྷིཀྑཱུ་ཧི། བྷིཀྑཱུ་བྷི། “ཛྷ་ལཱ་ས་སྶ་ནོ” ཞེས་པས་ལ་ལས་ས་ཡིག་ནོ་རུ་འགྱུར་ཏེ། བྷིཀྑུ་ནོ། བྷིཀྑུ་སྶ། བྷིཀྑཱུ་ནཾ། “ནཱ་སྨཱ་སྶཱ” ཞེས་པས་ལ་ལས་སྨཱ་ཡིག་ནཱ་རུ་འགྱུར་ཏེ། བྷིཀྑུ་ནཱ། བྷིཀྑུ་མྷཱ། བྷིཀྑུ་སྨཱ། བྷིཀྑུ་མྷི། བྷིཀྑུ་སྨིཾ། དེ་བཞིན་དུ། Setu ketu rāhu bhāṇu, saṃku ucchu veḷu maccu. (Paṅgu, rū) sindhu bandhu neru meru, sattu kāru hetu jantu. Ruru paṭu – iccādayo. སེ་ཏུ (ཟམ་པ)། ཀེ་ཏུ (རྒྱལ་མཚན)། རཱ་ཧུ (སྒྲ་གཅན)། བྷཱ་ཎུ (ཉི་མ)། སཾ་ཀུ (གཟེར)། ཨུཙྪུ (བུ་རམ་ཤིང)། ཝེ་ལུ (སྨྱུག་མ)། མཙྩུ (འཆི་བ)། (པང་གུ ཞེས་པའང་རིགས་མཐུན་ནོ)། སིནྡྷུ (རྒྱ་མཚོའམ་ཆུ་བོ)། བནྡྷུ (གཉེན་འབྲེལ)། ནེ་རུ (རི་རབ)། མེ་རུ (རི་རབ)། སཏྟུ (དགྲ)། ཀཱ་རུ (བཟོ་བོ)། ཧེ་ཏུ (རྒྱུ)། ཇན་ཏུ (སྐྱེ་བོ)། རུ་རུ (ཤྭ་བ)། པ་ཊུ (མཁས་པ) ལ་སོགས་པའོ། ། Jantu+hetūnaṃ yosva+yaṃ bhedo. ‘‘Jantu+hetvī+gha+pehi vā’’ti yolope – ཇན་ཏུ་ (jantu) དང་ཧེ་ཏུ་ (hetu) རྣམས་ཀྱི་ཡོ་ཡིག་གི་སྐབས་སུ་ཁྱད་པར་འདི་ཡོད་དེ། “ཇན་ཏུ་ཧེ་ཏྭཱི་གྷ་པེ་ཧི་ཝཱ” ཞེས་པས་ཡོ་ཕྱིས་པའི་ཚེ་ནི། 84. Jantvādito no ca ༨༤. “ཇན་ཏྭཱ་དི་ཏོ་ནོ་ཅ” (jantvādito no ca) ཞེས་པས། Jantvādito yonaṃ no hoti vo ca pulliṅge. Jantuno jantavo jantuyo. Bho jantu jantū, jantuno, ‘‘pumālapane vevo’’ti ve+vo, jantave jantavo jantuyo. Jantuṃ, jantū jantuno jantavo jantuyo. Sesaṃ bhikkhusamaṃ. ཇན་ཏུ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཡོ་རྣམས་ཕོ་རྟགས་སུ་ནོ་ (no) དང་ཝོ་ (vo) རུ་འགྱུར་རོ། །ཇན་ཏུ་ནོ། ཇན་ཏ་ཝོ། ཇན་ཏུ་ཡོ། ཀྱེ་ཇན་ཏུ། ཇན་ཏཱུ། ཇན་ཏུ་ནོ། “པུ་མཱ་+ལ་པ་ནེ་ཝེ་ཝོ” ཞེས་པས་ཝེ་དང་ཝོ་རུ་འགྱུར་ཏེ། ཇན་ཏ་ཝེ། ཇན་ཏ་ཝོ། ཇན་ཏུ་ཡོ། ཇན་ཏུཾ། ཇན་ཏཱུ། ཇན་ཏུ་ནོ། ཇན་ཏ་ཝོ། ཇན་ཏུ་ཡོ། ལྷག་མ་རྣམས་བྷིཀྑུ་དང་མཚུངས་སོ། ། Hetu, hetū hetavo. ‘‘Yomhi vā kvacī’’ti lasaññassa ussa vā ṭādeso, hetayo. Yomhi antaraṅgattā paṭhamaṃ ṭādese kate pacchā yolopābhāvo, tathā hi antaraṅga+bāhiraṅgavidhānesva+ntaraṅgavidhiyeva balavā. Ettha ca pakatinissita+mantaraṅgaṃ, paccayanissitaṃ bāhiraṅgaṃ. Hetuyo. Bho hetu, hetū hetave hetavo hetayo hetuyo. Sesaṃ pubbasamaṃ. ཧེ་ཏུ། ཧེ་ཏཱུ། ཧེ་ཏ་ཝོ། “ཡོ་མྷི་ཝཱ་ཀྭ་ཅི” (yomhi vā kvacī) ཞེས་པས་ལ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་ཅན་གྱི་ཨུ་ཡིག་ལ་ལ་ལར་ཊཱ་ (ṭā) རུ་འགྱུར་བས། ཧེ་ཏ་ཡོ། ཡོ་ཡིག་གི་ཚེ་ནང་གི་ཡན་ལག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཐོག་མར་ཊཱ་རུ་བསྒྱུར་བར་བྱས་ནས། ཕྱིས་སུ་ཡོ་ཕྱིས་པ་མི་འབྱུང་སཏེ། འདི་ལྟར་ནང་གི་ཡན་ལག་དང་ཕྱིའི་ཡན་ལག་གི་ཆོ་ག་རྣམས་ལས། ནང་གི་ཡན་ལག་གི་ཆོ་ག་ཉིད་སྟོབས་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་རང་བཞིན་ལ་བརྟེན་པ་ནི་ནང་གི་ཡན་ལག་ཡིན་ལ། རྐྱེན་ལ་བརྟེན་པ་ནི་ཕྱིའི་ཡན་ལག་ཡིན་ནོ། །ཧེ་ཏུ་ཡོ། ཀྱེ་ཧེ་ཏུ། ཧེ་ཏཱུ། ཧེ་ཏ་ཝེ། ཧེ་ཏ་ཝོ། ཧེ་ཏ་ཡོ། ཧེ་ཏུ་ཡོ། ལྷག་མ་རྣམས་སྔ་མ་དང་མཚུངས་སོ། ། Bahuto [Pg.56] naṃmhi – བཧུ་ (bahu) ལས་ནཾ་ (naṃ) གི་ཚེ་ནི། 48. Bahukatinnaṃ ༤༨. “བཧུ་ཀ་ཏིན་ནཾ” (bahukatinnaṃ) ཞེས་པས། Naṃmhi bahuno katissa ca nuka hoti tiliṅge. Bahunnaṃ. Sesaṃ bhikkhusamaṃ. ནཾ་གི་ཚེ་བཧུ་ (bahu) དང་ཀ་ཏི (kati) རྣམས་ལ་རྟགས་གསུམ་དུ་ནུ་ཀ་ (nuka) རུ་འགྱུར་རོ། །བཧུནྣཾ། ལྷག་མ་རྣམས་བྷིཀྑུ་དང་མཚུངས་སོ། ། Vattu si, ཝཏྟུ (སྨྲ་བོ) ལས་སི་ (si) ཡིག་གི་ཚེ་ནི། 57. Ltu+pitādīna+mā simhi ༥༧. “ལྟུ་+པི་ཏཱ་དཱི་ནཾ་ཨཱ་སིམྷི” (ltu+pitādīna+mā simhi) ཞེས་པས། Ltupaccayantānaṃ pitu+mātu+bhātu+dhītu+duhitu+jāmātu+nattu+hotu+potūnañcā hoti simhi. Vattā. ‘‘Kattari ltu+ṇakā’’ti vihitaltupaccayassa gahaṇā yato dhātuto hi so vihito, ‘‘paccayaggahaṇe yasmā so vihito, tadādino tadantassa ca gahaṇaṃ’’ti ñāyā tadavinābhāvato tadantadhātunopi gahaṇaṃti ltupaccayantānaṃti vuttaṃ. ལྟུ་ (ltu) རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་རྣམས་དང་པི་ཏུ་ (pitu)། མཱ་ཏུ་ (mātu)། བྷཱ་ཏུ་ (bhātu)། དྷཱི་ཏུ་ (dhītu)། དུ་ཧི་ཏུ་ (duhitu)། ཛཱ་མཱ་ཏུ་ (jāmātu)། ནཏྟུ་ (nattu)། ཧོ་ཏུ་ (hotu)། པོ་ཏུ་ (potu) རྣམས་ལ་སི་ཡིག་གི་ཚེ་ཨཱ་ (ā) རུ་འགྱུར་རོ། །ཝཏྟཱ། “བྱེད་པ་པོ་ལ་ལྟུ་དང་ཎ་ཀཱ” ཞེས་པས་བསྟན་པའི་ལྟུ་རྐྱེན་བཟུང་བས། བྱིངས་གང་ལས་དེ་ཉིད་བསྟན་པ་ནི། “རྐྱེན་བཟུང་བའི་ཚེ་གང་ལས་དེ་ཉིད་བསྟན་པ་དེ་ཉིད་ཐོག་མ་དང་དེའི་མཐའ་ཅན་བཟུང་བར་བྱའོ” ཞེས་པའི་ཚུལ་ལས། དེ་དང་མི་འབྲལ་བའི་ཕྱིར་དེའི་མཐའ་ཅན་གྱི་བྱིངས་ཀྱང་བཟུང་བས། ལྟུ་རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་རྣམས་ཞེས་གསུངས་སོ། ། 162. Ltu+pitādīna+ma se ༡༦༢. “ལྟུ་+པི་ཏཱ་དཱི་ནཾ་ཨ་སེ” (ltu+pitādīna+ma se) ཞེས་པས། Ltupaccayantānaṃ pitādīnañcā+raṅa hoti sato+ññatra. ‘‘Āraṅasmā’’ti ṭo, vattāro. ལྟུ་རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་རྣམས་དང་པི་ཏུ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་སི་ལས་གཞན་པའི་ཚེ་ཨཱ་རང་ (āraṅa) དུ་འགྱུར་རོ། །“ཨཱ་རང་ལས” ཞེས་པས་ཊོ་ (ṭo) རུ་འགྱུར་ཏེ། ཝཏྟཱ་རོ། ། 58. Ge a ca ༥༨. “གེ་ཨ་ཅ” (ge a ca) ཞེས་པས། Geltu+pitādīnaṃ a hoti ā ca. Bho vatta vattā, vattāro. Vattāraṃ, vattāre vattāro. Nāvacanassa ‘‘ṭā nāsmānaṃ’’ti ṭā, vattārā. གེ་ (ge) ཡི་ཚེ་ལྟུ་རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་རྣམས་དང་པི་ཏུ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཨ་ (a) དང་ཨཱ་ (ā) རུ་འགྱུར་རོ། །ཀྱེ་ཝཏྟ། ཝཏྟཱ། ཝཏྟཱ་རོ། ཝཏྟཱ་རཾ། ཝཏྟཱ་རེ། ཝཏྟཱ་རོ། ནཱ་ཡིག་གི་ཚེ་ “ཊཱ་ནཱ་སྨཱ་ནཾ” ཞེས་པས་ཊཱ་ (ṭā) རུ་འགྱུར་ཏེ། ཝཏྟཱ་རཱ། 166. Su+hisvā+raṅa ༡༦༦. “སུ་+ཧི་སྭཱ་+རང་” (su+hisvā+raṅa) ཞེས་པས། Su+hisu ltu+pitādīna+māraṅa vā hoti. Vattārehi vattārebhi vattūhi vattūbhi. སུ་དང་ཧི་རྣམས་ལ་ལྟུ་རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་རྣམས་དང་པི་ཏུ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཨཱ་རང་ (āraṅa) དུ་འགྱུར་རོ། །ཝཏྟཱ་རེ་ཧི། ཝཏྟཱ་རེ་... ཝཏྟཱ་རེ་བྷི། ཝཏྟཱུ་ཧི། ཝཏྟཱུ་བྷི། 165. Salopo ༡༦༥. ས་ཡིག་ཕྱིས་པ། Ltu+pitādīhi [Pg.57] sassa lopo vā hoti. Vattu vattuno vattussa. ལྟུ་དང་པི་ཏུ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ས་ཡིག་ (sassa) ཕྱིས་པ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཝཏྟུ། ཝཏྟུནོ། ཝཏྟུསྶ། 163. Naṃmhi vā ༡༦༣. ཎཾ་ཡིག་གི་སྒྲ་ལ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། Naṃmhi ltu+pitādīna+māraṅa vā hoti. Vattārānaṃ. ཎཾ་ཡིག་གི་སྒྲ་ལ་ལྟུ་དང་པི་ཏུ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚབ་ཏུ་ཨཱ་ར་ (āra) ཞེས་པ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཝཏྟཱརཱནཾ། 164. Ā ༡༦༤. ཨཱ། Naṃmhi ltu+pitādīna+mā vā hoti. Vattānaṃ vattūnaṃ. Smāssa ṭā, vattārā. ཎཾ་ཡིག་གི་སྒྲ་ལ་ལྟུ་དང་པི་ཏུ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚབ་ཏུ་ཨཱ་ཞེས་པ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཝཏྟཱནཾ། ཝཏྟཱུནཾ། སྨཱ་ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ་ཊཱ་འགྱུར་བས། ཝཏྟཱརཱ། 174. Ṭi smino ༡༧༤. སྨིཾ་ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ་ཊི་འགྱུར་རོ། ། Āravā+desamhā smino ṭi hoti. ཨཱ་ར་ཞེས་པའི་ཚབ་བྱས་པའི་རྗེས་སུ་སྨིཾ་ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ་ཊི་འགྱུར་རོ། ། 176. Rassā+raṅa ༡༧༦. ཨཱ་ར་ཐུང་ངུར་འགྱུར་བ། Smimhi āro rasso hoti. Vattari, vattāresu vattūsu vattusu. Evaṃ – སྨིཾ་ཡིག་གི་སྒྲ་ལ་ཨཱ་རོ་ཞེས་པ་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཝཏྟརི། ཝཏྟཱརེསུ། ཝཏྟཱུསུ། ཝཏྟུསུ། དེ་བཞིན་དུ། Evaṃ bhattu kattu netu, sotu ñātu jetu chettu; Bhettu dātu dhātu boddhu, viññāpetādayopi ca. དེ་བཞིན་དུ་བྷཏྟུ (ཁྱོ་གའམ་རྗེ་བོ)། ཀཏྟུ (བྱེད་པོ)། ནེཏུ (འདྲེན་པོ)། སོཏུ (ཉན་པོ)། ཉཱཏུ (ཤེས་པོ)། ཛེཏུ (རྒྱལ་བྱེད)། ཚེཏྟུ (གཅོད་བྱེད)། བྷེཏྟུ (འཇིག་བྱེད)། དཱཏུ (སྦྱིན་པོ)། དྷཱཏུ (འཛིན་པོ)། བོདྡྷུ (རྟོགས་པོ)། ཝིཉྙཱཔེཏུ (གོ་བར་བྱེད་པོ) ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱང་ངོ་། ། Satthusaddassa pana nāmhi bahulādhikārā ‘‘ltu+pitādīna+mase’’ti vā āravādese satthārā satthunā. Sesaṃ vattusamaṃ. འོན་ཀྱང་སཏྠུ (སྟོན་པ) ཞེས་པའི་སྒྲ་ལ་ནཱ་ཡིག་གི་སྒྲ་ལ། མང་པོའི་དབང་གིས “ལྟུ་པི་ཏཱ་དཱི་ནཾ་ཨ་སེ” ཞེས་པའམ། ཡང་ན་ཨཱ་ར་ཞེས་པའི་ཚབ་ཏུ་འགྱུར་བས། སཏྠཱརཱ། སཏྠུནཱ། ཞེས་འགྱུར་རོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ཝཏྟུ (སྨྲ་པོ) དང་མཚུངས་སོ། ། Simhi ā, pitā. ‘‘Ltu+pitādīna+mase’’ti āravādese – སིཾ་ཡིག་གི་སྒྲ་ལ་ཨཱ་རུ་འགྱུར་བས། པིཏཱ། “ལྟུ་པི་ཏཱ་དཱི་ནཾ་ཨ་སེ” ཞེས་པས་ཨཱ་ར་ཞེས་པའི་ཚབ་ཏུ་འགྱུར་བ་ལ། 177. Pitādīna+manatvādīnaṃ ༡༧༧. ནཏྟུ (ཚ་བོ) ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་པའི་པི་ཏུ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། ། Natvādivajjitānaṃ [Pg.58] pitādīna+māro rasso hoti sabbāsu vibhattīsu. ‘‘Ltu+pitādīna+mase’’ ‘‘su+hisvā+raṅa’’ ‘‘naṃmhi vā’’ti ettha vuttavibhattīsu paresu āraṅa hotīti tā vibhattiyo paṭicca sabbāsūti vuttaṃ. Pitaro. Bho pita pitā, pitaro. Pitaraṃ, pitare pitaro. Pitarā, pitarehi pitarebhi pitūhi pitūbhi. Pitu pituno pitussa, pitarānaṃ pitūnaṃ. ‘‘Pitunnaṃ’’ti naṃmhi dīghe rassa+dvittānīti vuttaṃ. ‘‘Sānuvuttaṃ suttaṃ’’ti ñāyā ‘‘bahukatinnaṃ’’ti ettha nuka-iti yogavibhāgenapi sijjhati ettha anuvattitanaṃmhi. Pañcamīchaṭṭhī tatiyācatutthīsamaṃ. Pitari, pitaresu pītūsu, rassābhāvo. Nattā, nattāro. Bho natta nattā, nattāro iccādi vattusamaṃ. ནཏྟུ (ཚ་བོ) ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་པའི་པི་ཏུ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཨཱ་རོ་ཞེས་པ་རྣམ་དབྱེ་ཐམས་ཅད་ལ་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ། །“ལྟུ་པི་ཏཱ་དཱི་ནཾ་ཨ་སེ” དང་ “སུ་ཧི་སྭཱ་རཾ” དང་ “ཎཾ་མྷི་ཝཱ” ཞེས་པ་འདི་དག་གི་ནང་དུ་བཤད་པའི་རྣམ་དབྱེ་རྣམས་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་ཚེ་ཨཱ་རཾ་དུ་འགྱུར་བས། རྣམ་དབྱེ་དེ་དག་ལ་ལྟོས་ནས་ “ཐམས་ཅད་ལ” ཞེས་གསུངས་སོ། །དཔེར་ན། པི་ཏ་རོ། བྷོ་པི་ཏ། པི་ཏཱ། པི་ཏ་རོ། པི་ཏ་རཾ། པི་ཏ་རེ། པི་ཏ་རོ། པི་ཏ་རཱ། པི་ཏ་རེཧི། པི་ཏ་རེབྷི། པི་ཏཱུཧི། པི་ཏཱུབྷི། པི་ཏུ། པི་ཏུནོ། པི་ཏུསྶ། པི་ཏ་རཱ་ནཾ། པི་ཏཱུནཾ། “པི་ཏུནྣཾ” ཞེས་པ་ནི་ཎཾ་ཡིག་གི་སྒྲ་ལ་རིང་པོ་ལས་ཐུང་ངུ་དང་ཉིས་འགྱུར་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །“རྗེས་འབྲེལ་དང་བཅས་པའི་མདོ” ཞེས་པའི་རིགས་པ་ལས། “བཧུ་ཀ་ཏིནྣཾ” ཞེས་པ་འདིར་ཎུ་ཀ་ཞེས་མདོ་ཚན་སོ་སོར་ཕྱེ་བ་ (yogavibhāga) ལས་ཀྱང་གྲུབ་སྟེ། འདིར་ཎཾ་ཡིག་གི་སྒྲ་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་ཕྱིར། རྣམ་དབྱེ་ལྔ་པ་དང་དྲུག་པ་ནི་གསུམ་པ་དང་བཞི་པ་དང་མཚུངས་སོ། །པི་ཏ་རི། པི་ཏ་རེསུ། པི་ཏཱུསུ། ཐུང་ངུར་མ་འགྱུར་བའོ། །ནཏྟཱ། ནཏྟཱ་རོ། བྷོ་ནཏྟ། ནཏྟཱ། ནཏྟཱ་རོ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཝཏྟུ (སྨྲ་པོ) དང་མཚུངས་སོ། ། Guṇavantu si, གུཎ་ཝནྟུ་ཞེས་པ་ལ་སིཾ་ཡིག་སྦྱར་བས། 151. Ntussa ༡༥༡. ནཏྟུ་ཡིག་གིའོ། ། Simhi ntussa ṭā hoti. Guṇavā. Yomhi ‘‘ntantūnaṃ nto yomhi paṭhame’’ti savibhattissa ntussa nto hoti. Ettha ca ‘‘ntu vantu+mantā+vantu+tavantusambandhī’’ti paribhāsato ntu ca vantvādisambandhīyeva gayhate, na jantu tantādīnaṃ. Guṇavanto. Aññatra – སིཾ་ཡིག་གི་སྒྲ་ལ་ནཏུ་ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ་ཊཱ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། གུཎ་ཝཱ། ཡོ་ཡིག་གི་སྒྲ་ལ “ནྟ་ནྟཱུ་ནཾ་ནྟོ་ཡོ་མྷི་པཱ་ཋ་མེ” ཞེས་པས་རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་ནཏུ་ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ་ནྟོ་འགྱུར་རོ། །འདིར་ཡང་ “ནྟུ་ནི་ཝནྟུ། མནྟུ། ཝནྟུ། ཏ་ཝནྟུ་དང་འབྲེལ་བའོ” ཞེས་པའི་ངེས་ཚིག་ལས། ནྟུ་ནི་ཝནྟུ་ལ་སོགས་པ་དང་འབྲེལ་བ་ཁོ་ན་བཟུང་བར་བྱ་ཞིག ཛནྟུ། ཏནྟུ་ལ་སོགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དཔེར་ན། གུཎ་ཝནྟོ། གཞན་དུ་ནི། 91. Yvādo ntussa ༩༡. ཡོ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ལ་ནཏུ་ཡིག་གིའོ། ། Yoādīsu ntussa a hoti. Guṇavantaiti akārantā ṭā+ṭeādesā honti, guṇavantā. ‘‘Ṭaṭāaṃ ge’’ti ṭādayo[Pg.59], bho guṇava guṇavā guṇavaṃ, guṇavanto guṇavantā. ‘‘Ntassa ca ṭa vaṃ+se’’ti aṃsesu ntassa ṭo vā, guṇavaṃ guṇavantaṃ, guṇavante. ‘‘To+tā+ti+tā sa+smā+smiṃ+nāsū’’ti tāādayo honti, guṇavatā guṇavantena, guṇavantehi guṇavantebhi. ‘‘Lakkhaṇikapaṭipadottesu paṭipadottasseva gahaṇaṃ, na lakkhaṇikassā’’ti ñāyā ‘‘na lakkhaṇikassā’’ti vuttabyattipakkha+manapekkhitvā ‘‘ato’’ti rassākārajātiyā pekkhitattā guṇavantenāti ‘‘atenā’’ tya+nena sijjhati. Jāti=sāmaññaṃ, byatti=viseso. Guṇavato guṇavassa guṇavantassa, ‘‘taṃ naṃmhi’’ti naṃmhī taṃ vā, guṇavataṃ guṇavantānaṃ. Guṇavatā guṇavantā guṇavantamhā guṇavantasmā. Guṇavati guṇavante guṇavantamhi guṇavantasmiṃ, guṇavantesu. ‘‘Ntassa ca ṭa vā’’ti yogavibhāgā yosu ca ntussa vā ṭādese kate yossa ṭā, ‘‘cakkhumā andhitā honti’’, ‘‘vaggumudātīriyā bhikkhu vaṇṇavā’’ iccādī honti. ཡོ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ལ་ནཏུ་ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ་ཨ་འགྱུར་རོ། །གུཎ་ཝནྟ་ཞེས་ཨ་མཐའ་ཅན་ལས་ཊཱ་དང་ཊེ་ཞེས་པའི་ཚབ་ཏུ་འགྱུར་བས། གུཎ་ཝནྟཱ། “ཊ་ཊཱ་ཨཾ་གེ” ཞེས་པས་ཊཱ་ལ་སོགས་པ་འགྱུར་བས། བྷོ་གུཎ་ཝ། གུཎ་ཝཱ། གུཎ་ཝཾ། གུཎ་ཝནྟོ། གུཎ་ཝནྟཱ། “ནྟསྶ་ཅ་ཊ་ཝཾ་སེ” ཞེས་པས་ཨཾ་དང་སུ་ཡིག་གི་སྒྲ་ལ་ནཏུ་ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ་ཊོ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་བས། གུཎ་ཝཾ། གུཎ་ཝནྟཾ། གུཎ་ཝནྟེ། “ཏོ་ཏཱ་ཏི་ཏཱ་ས་སྨཱ་སྨིཾ་ནཱ་སུ” ཞེས་པས་ཏཱ་ལ་སོགས་པ་འགྱུར་བས། གུཎ་ཝ་ཏཱ། གུཎ་ཝནྟེན། གུཎ་ཝནྟེཧི། གུཎ་ཝནྟེབྷི། “མཚན་ཉིད་ལས་བྱུང་བ་དང་དངོས་སུ་བསྟན་པ་གཉིས་ལས། དངོས་སུ་བསྟན་པ་ཁོ་ན་བཟུང་བར་བྱ་ཞིག མཚན་ཉིད་ལས་བྱུང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ” ཞེས་པའི་རིགས་པ་ལས། “མཚན་ཉིད་ལས་བྱུང་བ་མ་ཡིན་པ” ཞེས་གསུངས་པའི་བྱེ་བྲག་གི་ཕྱོགས་ལ་མ་ལྟོས་པར། “ཨ་ཏོ” ཞེས་པས་ཨ་ཡིག་ཐུང་ངུའི་སྤྱི་ལ་ལྟོས་པའི་ཕྱིར། གུཎ་ཝནྟེནཱ་ཞེས་པ་ནི་ “ཨ་ཏེ་ནཱ” ཞེས་པ་འདིས་གྲུབ་བོ། །སྤྱི་ (jāti) = སྤྱི། བྱེ་བྲག་ (byatti) = ཁྱད་པར། གུཎ་ཝ་ཏོ། གུཎ་ཝསྶ། གུཎ་ཝནྟསྶ། “ཏཾ་ཎཾ་མྷི” ཞེས་པས་ཎཾ་ཡིག་གི་སྒྲ་ལ་ཏཾ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་བས། གུཎ་ཝ་ཏཾ། གུཎ་ཝནྟཱ་ནཾ། གུཎ་ཝ་ཏཱ། གུཎ་ཝནྟཱ། གུཎ་ཝནྟམྷཱ། གུཎ་ཝནྟསྨཱ། གུཎ་ཝ་ཏི། གུཎ་ཝནྟེ། གུཎ་ཝནྟམྷི། གུཎ་ཝནྟསྨིཾ། གུཎ་ཝནྟེསུ། “ནྟསྶ་ཅ་ཊ་ཝཱ” ཞེས་པའི་མདོ་ཚན་སོ་སོར་ཕྱེ་བ་ལས། ཡོ་ཡིག་གི་སྒྲ་ལ་ནཏུ་ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ་ཊཱ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་བྱས་ཤིང་ཡོ་ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ་ཊཱ་བྱས་པའི་ཚེ། “ཙཀྑུམཱ་ཨནྡྷི་ཏཱ་ཧོནྟི” དང་ “ཝགྒུམུ་དཱ་ཏཱི་རི་ཡཱ་བྷིཀྑུ་ཝཎྞ་ཝཱ” ལ་སོགས་པ་འགྱུར་རོ། ། Evaṃ gaṇavā kulavā phalavā yasavā dhanavā sutavā bhagavā himavā balavā sīlavā paññavā iccādī. དེ་བཞིན་དུ་གཎ་ཝཱ (ཚོགས་དང་ལྡན་པ)། ཀུ་ལཱ་ཝཱ (རིགས་རྒྱུད་དང་ལྡན་པ)། ཕ་ལ་ཝཱ (འབྲས་བུ་དང་ལྡན་པ)། ཡ་ས་ཝཱ (གྲགས་པ་དང་ལྡན་པ)། དྷ་ན་ཝཱ (ནོར་དང་ལྡན་པ)། སུ་ཏ་ཝཱ (ཐོས་པ་དང་ལྡན་པ)། བྷ་ག་ཝཱ (བཅོམ་ལྡན་འདས)། ཧི་མ་ཝཱ (གངས་ཅན)། བ་ལ་ཝཱ (སྟོབས་དང་ལྡན་པ)། སཱི་ལ་ཝཱ (ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ)། པཉྙཱ་ཝཱ (ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པ) ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། ། 153. Himavato vā o ༡༥༣. ཧི་མ་ཝནྟུ་ཞེས་པ་ལ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་ཨོ་འགྱུར་རོ། ། Himavato simhi ntussa o vā hoti, himavanto himavā. Sesaṃ purimasamaṃ. ཧི་མ་ཝནྟུ་ཞེས་པ་ལ་སིཾ་ཡིག་གི་སྒྲ་ལ་ནཏུ་ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ་ཨོ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་བས། ཧི་མ་ཝནྟོ། ཧི་མ་ཝཱ། ལྷག་མ་རྣམས་སྔ་མ་དང་མཚུངས་སོ། ། Āyasmantusaddo kammavācāya kvaci bahulādhikārā dvivacanena āyasmantā, tiṇṇaṃ vacanena āyasmantoti dissati. ཨཱ་ཡསྨནྟུ (ཚེ་དང་ལྡན་པ) ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་ལས་ཀྱི་ཚིག་ (kammavācā) ལ་སྐབས་འགར་མང་པོའི་དབང་གིས་གཉིས་ཚིག་ལ་ཨཱ་ཡསྨནྟཱ་དང་། གསུམ་ཚིག་ (མང་ཚིག) ལ་ཨཱ་ཡསྨནྟོ་ཞེས་སྣང་ངོ། ། Evaṃ [Pg.60] satimā dhitimā gatimā mutimā matimā jutimā sirimā hirimā thutimā ratimā yatimā sucimā kalimā balimā kasimā rucimā buddhimā cakkhumā bandhumā hetumā setumā ketumā rāhumā bhāṇumā khāṇumā vijjumā iccādayo. དེ་བཞིན་དུ་སཏི་མཱ (དྲན་པ་དང་ལྡན་པ)། དྷི་ཏི་མཱ (བརྟན་པ་དང་ལྡན་པ)། གཏི་མཱ (རྟོགས་པ་དང་ལྡན་པ)། མུ་ཏི་མཱ (བློ་གྲོས་དང་ལྡན་པ)། མ་ཏི་མཱ (ཡིད་དང་ལྡན་པ)། ཛུ་ཏི་མཱ (འོད་དང་ལྡན་པ)། སི་རི་མཱ (དཔལ་དང་ལྡན་པ)། ཧི་རི་མཱ (ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པ)། ཐུ་ཏི་མཱ (བསྟོད་པ་དང་ལྡན་པ)། ར་ཏི་མཱ (དགའ་བ་དང་ལྡན་པ)། ཡ་ཏི་མཱ (བརྩོན་པ་དང་ལྡན་པ)། སུ་ཅི་མཱ (གཙང་མ་དང་ལྡན་པ)། ཀ་ལི་མཱ (ཉེས་པ་དང་ལྡན་པ)། བ་ལི་མཱ (མཆོད་སྦྱིན་དང་ལྡན་པ)། ཀ་སི་མཱ (ཞིང་ལས་དང་ལྡན་པ)། རུ་ཅི་མཱ (མཛེས་པ་དང་ལྡན་པ)། བུདྡྷི་མཱ (བློ་གྲོས་དང་ལྡན་པ)། ཙཀྑུམཱ (སྤྱན་དང་ལྡན་པ)། བནྡྷུམཱ (གཉེན་དང་ལྡན་པ)། ཧེཏུམཱ (རྒྱུ་དང་ལྡན་པ)། སེཏུམཱ (ཟམ་པ་དང་ལྡན་པ)། ཀེཏུམཱ (རྒྱལ་མཚན་དང་ལྡན་པ)། རཱཧུམཱ (སྒྲ་གཅན་དང་ལྡན་པ)། བྷཱཎུམཱ (འོད་ཟེར་དང་ལྡན་པ)། ཁཱཎུམཱ (སྡོང་དུམ་དང་ལྡན་པ)། ཝིཛྫུམཱ (གློག་དང་ལྡན་པ) ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། ། Ukārantaṃ. ཨུ་མཐའ་ཅན་ནོ། ། Vessabhū silopo. Te ca rassābhāvova viseso. ‘‘Ekavacanayosva+ghonaṃ’’ti rasse ‘‘lā yonaṃ vo pume’’ti vo, vessabhuvo, ‘‘vevosu lussā’’ti vuttattā na ṭādeso, ‘‘lopoti yolope vessabhū. ‘‘Ge vā’’ti vā rasse bho vessabhu vessabhū, vessabhuvo vessabhū. Vessabhuṃ, vessabhuvo vessabhū. Vessabhunā iccādi bhikkhusamaṃ. Evaṃ sayambhū parābhibhū abhibhūādayo. Gotrabhū+sahabhūsaddehi pana yonaṃ ‘‘jantvādito no vā’’ti no, vo vā, gotrabhuno gotrabhuvo gotrabhū. Sahabhuno sahabhuvo sahabhū, sesaṃ vessabhūsamaṃ. ཝེསྶབྷཱུ (ཐམས་ཅད་སྐྱོབ) ཞེས་པ་ལ་སིཾ་ཡིག་ཕྱིས་པས། ཝེསྶབྷཱུ། དེ་དག་ལ་ཐུང་ངུར་མ་འགྱུར་བ་ཁོ་ན་ནི་ཁྱད་པར་རོ། །“ཨེ་ཀ་ཝ་ཅ་ན་ཡོ་སྭ་གྷོ་ནཾ” ཞེས་པས་ཐུང་ངུར་བྱས་ཤིང་། “ལཱ་ཡོ་ནཾ་ཝོ་པུ་མེ” ཞེས་པས་ཝོ་འགྱུར་བས། ཝེསྶབྷུ་ཝོ། “ཝེ་ཝོ་སུ་ལུསྶཱ” ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་ཊཱ་ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ་མི་འགྱུར་རོ། །“ལོ་པོ” ཞེས་པས་ཡོ་ཡིག་ཕྱིས་པའི་ཚེ། ཝེསྶབྷཱུ། “གེ་ཝཱ” ཞེས་པས་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་ཐུང་ངུར་བྱས་པས། བྷོ་ཝེསྶབྷུ། ཝེསྶབྷཱུ། ཝེསྶབྷུ་ཝོ། ཝེསྶབྷཱུ། ཝེསྶབྷུཾ། ཝེསྶབྷུ་ཝོ། ཝེསྶབྷཱུ། ཝེསྶབྷུ་ནཱ་ལ་སོགས་པ་ནི་བྷིཀྑུ (དགེ་སློང) དང་མཚུངས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་སཡམྦྷཱུ (རང་བྱུང་)། པརཱབྷིབྷཱུ (གཞན་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ)། ཨབྷིབྷཱུ (ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ) ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། །འོན་ཀྱང་གོཏྲབྷཱུ (རིགས་གྱུར་) དང་སཧབྷཱུ (ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ) ཞེས་པའི་སྒྲ་ལས་ཡོ་ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ “ཛནྟྭཱ་དི་ཏོ་ནོ་ཝཱ” ཞེས་པས་ནོ་འམ། ཡང་ན་ཝོ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་བས། གོཏྲབྷུ་ནོ། གོཏྲབྷུ་ཝོ། གོཏྲབྷཱུ། སཧབྷུ་ནོ། སཧབྷུ་ཝོ། སཧབྷཱུ། ལྷག་མ་རྣམས་ཝེསྶབྷཱུ་དང་མཚུངས་སོ། ། 85. Kūto ༨༥. ཀཱུ་ཞེས་པའི་རྐྱེན་མཐའ་ཅན་ལས་སོ། ། Kūpaccayantato yonaṃ no vā hoti pulliṅge. Sabbaññuno. Aññatra ‘‘lā yonaṃ vo pume’’ti na vo, ‘‘kūto’’ti jantvādīhi puthakkaraṇā. Yolope sabbaññū. Bho sabbaññu sabbaññū, sabbaññuno sabbaññū iccādi. ཕོའི་རྟགས་ལ་ཀཱུ་ཞེས་པའི་རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་ལས་ཡོ་ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ་ནོ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། སབྦཉྙུ་ནོ། གཞན་དུ་ནི “ལཱ་ཡོ་ནཾ་ཝོ་པུ་མེ” ཞེས་པས་ཝོ་རུ་མི་འགྱུར་ཏེ། “ཀཱུ་ཏོ” ཞེས་པས་ཛནྟུ་ལ་སོགས་པ་ལས་སོ་སོར་ཕྱེ་བའི་ཕྱིར། ཡོ་ཡིག་ཕྱིས་པའི་ཚེ། སབྦཉྙཱུ། བྷོ་སབྦཉྙུ། སབྦཉྙཱུ། སབྦཉྙུ་ནོ། སབྦཉྙཱུ་ལ་སོགས་པའོ། ། Evaṃ maggaññū dhammaññū atthaññū kālaññū rattaññū mattaññū kataññū kathaññū viññū vidū iccādayo. Ettha ‘‘vidā kū’’ ‘‘vito ñāto’’ [Pg.61] ‘‘kammā’’ti tīsu suttesu kūpaccayassa gahitattā vedagūādayo rūpaccayantā na gahitā. དེ་བཞིན་དུ་མགྒཉྙཱུ (ལམ་ཤེས་པ)། དྷམྨཉྙཱུ (ཆོས་ཤེས་པ)། ཨཏྠཉྙཱུ (དོན་ཤེས་པ)། ཀཱལཉྙཱུ (དུས་ཤེས་པ)། རཏྟཉྙཱུ (མཚན་མོ་ཤེས་པའམ་ཡུན་རིང་ཤེས་པ)། མཏྟཉྙཱུ (ཚོད་ཤེས་པ)། ཀཏཉྙཱུ (བྱས་པ་གཟོ་བ)། ཀཐཉྙཱུ (སྨྲ་བརྗོད་ཤེས་པ)། ཝིཉྙཱུ (མཁས་པ)། ཝིདཱུ (རིག་པོ) ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། །འདིར “ཝི་དཱ་ཀཱུ” དང་ “ཝི་ཏོ་ཉཱ་ཏོ” དང་ “ཀམྨཱ” ཞེས་པའི་མདོ་གསུམ་ལས་ཀཱུ་ཞེས་པའི་རྐྱེན་བཟུང་བའི་ཕྱིར། རཱུ་ཞེས་པའི་རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་ཝེ་ད་གཱུ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་མ་བཟུང་ངོ་། ། Ūkārantaṃ. ཨཱུ་མཐའ་ཅན་ནོ། ། Go, si, silopo. Go. གོ (བཱ་ལང) ཞེས་པ་ལ་སིཾ་ཡིག་སྦྱར་བས། སིཾ་ཡིག་ཕྱིས་པས་གོ། 67. Gossā+ga+si+hi+naṃsu gāva+gavā ༦༧. གོ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལ། ག། སིཾ། ཧི། ཎཾ་ཡིག་རྣམས་མ་གཏོགས་པའི་རྣམ་དབྱེ་རྣམས་ལ་གཱ་ཝ་དང་ག་ཝཱ་ཞེས་པ་འགྱུར་རོ། ། Ga+si+hi+naṃvajjitāsu vibhattīsu gosaddassa gāva+gavā honti niccaṃ. ག། སིཾ། ཧི། ཎཾ་ཡིག་རྣམས་མ་གཏོགས་པའི་རྣམ་དབྱེ་རྣམས་ལ་གོ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལས་གཱ་ཝ་དང་ག་ཝཱ་ཞེས་པ་རྟག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། 170. Ubha+gohi ṭo ༡༧༠. ཨུ་བྷ་དང་གོ་ཞེས་པ་གཉིས་ལས་ཡོ་ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ་ཊོ་འགྱུར་རོ། ། Ubha+gohi yonaṃ ṭo hoti. Gāvo gavo. Bho go, gāvo gavo. ཨུ་བྷ་དང་གོ་ཞེས་པ་གཉིས་ལས་ཡོ་ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ་ཊོ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། གཱ་ཝོ། ག་ཝོ། བྷོ་གོ། གཱ་ཝོ། ག་ཝོ། 72. Gāvu+mhi ༧༢. ཨཾ་ཡིག་གི་སྒྲ་ལ་གཱ་ཝུ་ཞེས་པ་འགྱུར་རོ། ། Aṃvacane gossa gāvu vā hoti. Gāvuṃ gāvaṃ gavaṃ, gāvo gavo. ཨཾ་ཡིག་གི་སྒྲ་ལ་གོ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལས་གཱ་ཝུ་ཞེས་པ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་བས། གཱ་ཝུཾ། གཱ་ཝཾ། ག་ཝཾ། གཱ་ཝོ། ག་ཝོ། 71. Nāssā ༧༡. ནཱ་ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ་ཨཱ་འགྱུར་རོ། ། Goto nāssa ā hoti vā. Ekavaṇṇattā na sabbādeso. ‘‘Pañcamiyaṃ parasse’’ti vattante ‘‘ādissā’’ti nāssa ā hoti, paralopo, gāvā gāvena gavā gavena, gohi gobhi. གོ་ཞེས་པ་ལས་ནཱ་ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ་ཨཱ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། །ཡི་གེ་གཅིག་པུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཚབ་ཏུ་མི་འགྱུར་རོ། །“པཉྩ་མི་ཡཾ་པ་རསྶ” ཞེས་པ་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་ཚེ། “ཨཱ་དི་སྶཱ” ཞེས་པས་ནཱ་ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ་ཨཱ་འགྱུར་ཞིང་རྗེས་མ་ཕྱིས་པས། གཱ་ཝཱ། གཱ་ཝེ་ན། ག་ཝཱ། ག་ཝེ་ན། གོ་ཧི། གོ་བྷི། 69. Gavaṃ sena ༦༩. ས་ཡིག་དང་བཅས་པའི་ཚབ་ཏུ་ག་ཝཾ་འགྱུར་རོ། ། Gossa se vā gavaṃ hoti saha sena. Gavaṃ gāvassa gavassa. Kaccāyane ‘‘gavaṃ ce taramānānaṃ’’ti pāḷiṃ paṭicca naṃmhi bahuvacanameva sādhitaṃ, idha ‘‘gavaṃva siṅgino saṅgaṃ’’ti dassanato ekavacanañca. གོ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལ། ས་ཡིག་གི་སྒྲ་ལ་ས་ཡིག་དང་བཅས་པའི་ཚབ་ཏུ་ག་ཝཾ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ག་ཝཾ། གཱ་ཝསྶ། ག་ཝསྶ། ཀཙྩཱ་ཡ་ན་ལས “ག་ཝཾ་ཅེ་ཏ་ར་མཱ་ནཱ་ནཾ” ཞེས་པའི་ལུང་ལ་བརྟེན་ནས་ཎཾ་ཡིག་གི་སྒྲ་ལ་མང་ཚིག་ཁོ་ན་གྲུབ་པར་བྱས་ལ། འདིར་ནི “ག་ཝཾ་ཝ་སིངྒི་ནོ་སངྒཾ” ཞེས་མཐོང་བའི་ཕྱིར་གཅིག་ཚིག་ཀྱང་གྲུབ་བོ། ། 70. Gunnañca naṃnā ༧༠. ཎཾ་ཡིག་དང་བཅས་པའི་ཚབ་ཏུ་གུནྣཾ་ཡང་འགྱུར་རོ། ། Naṃvacanena [Pg.62] saha gossa gunnaṃ hoti gavañca vā. Gunnaṃ gavaṃ gonaṃ. Gāvā gāvamhā gāvasmā gavā gavamhā gavasmā. Gāve gāvamhi gāvasmiṃ gave gavamhi gavasmiṃ. ཎཾ་ཡིག་གི་སྒྲ་དང་བཅས་པའི་གོ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལས་གུནྣཾ་འམ། ཡང་ན་ག་ཝཾ་ཞེས་པ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། གུནྣཾ། ག་ཝཾ། གོ་ནཾ། གཱ་ཝཱ། གཱ་ཝམྷཱ། གཱ་ཝསྨཱ། ག་ཝཱ། ག་ཝམྷཱ། ག་ཝསྨཱ། གཱ་ཝེ། གཱ་ཝམྷི། གཱ་ཝསྨིཾ། ག་ཝེ། ག་ཝམྷི། ག་ཝསྨིཾ། 68. Sumhi vā ༦༨. སུ་ཡིག་གི་སྒྲ་ལ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། Sumhi gossa gāva+gavā honti vā. Gāvesu gavesu gosu. Gossa goṇādeso na kato, saddantarattā. Goṇasaddo hi sattasu vibhattīsu dissatīti. སུ་ཡིག་གི་སྒྲ་ལ་གོ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལས་གཱ་ཝ་དང་ག་ཝཱ་ཞེས་པ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། གཱ་ཝེསུ། ག་ཝེསུ། གོ་སུ། གོ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལ་གོ་ཎ་ཞེས་པའི་ཚབ་ཏུ་མ་བྱས་ཏེ། སྒྲ་གཞན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། གོ་ཎ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་རྣམ་དབྱེ་བདུན་པོ་ཐམས་ཅད་ལ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། Usu+bhūmi+pasu+raṃsi-disā+vācā+mbu+cakkhusu; Dasasva+tthesu go vutto, lagge ca vajire iti. མདའ་དང་ས་གཞི་ཕྱུགས་དང་འོད། །ཕྱོགས་དང་ཚིག་དང་ཆུ་དང་སྤྱན། །མཐོ་རིས་རྡོ་རྗེ་སྟེ་དོན་བཅུ། །གོ་ཞེས་བྱ་བའི་སྒྲ་རུ་བཤད། ། Okārantaṃ. ཨོ་མཐའ་ཅན་ནོ། ། Iti pulliṅgaṃ. འདི་ནི་ཕོའི་རྟགས་སོ། ། Kaññā, silopo. ཀཉྙཱ (བུ་མོ) ཞེས་པ་ལ་སིཾ་ཡིག་ཕྱིས་པས། 1,11. Ghā ༡,༡༡. གྷཱ། Itthiyaṃ vattamānassa nāmassa+nte vattamāno ākāro ghasañño hoti. ‘‘Jantu+hetvī+gha+pehi vā’’ti yolopo vā. Kaññā kaññāyo. ‘‘Gha+brahmādite’’ti gassa e vā, kaññe kaññā, yomhi kaññā kaññāyo. ‘‘Gho ssaṃ+ssā yaṃ+tiṃsū’’ti aṃmhi rasso. Kaññaṃ, kaññā kaññāyo. མོའི་རྟགས་ལ་འཇུག་པའི་མིང་གི་མཐར་གནས་པའི་ཨཱ་ཡིག་ནི་གྷ་ཞེས་པའི་མིང་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ། །“ཛནྟུ་ཧེཏྭཱི་གྷ་པེཧི་ཝཱ” ཞེས་པས་ཡོ་ཡིག་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་ཕྱིས་པས། ཀཉྙཱ། ཀཉྙཱ་ཡོ། “གྷ་བྲཧྨཱ་དི་ཏེ” ཞེས་པས་གྷ་ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ་ཨེ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་བས། ཀཉྙེ། ཀཉྙཱ། ཡོ་ཡིག་གི་སྒྲ་ལ། ཀཉྙཱ། ཀཉྙཱ་ཡོ། “གྷོ་སྶཾ་སྶཱ་ཡཾ་ཏིཾ་སཱུ” ཞེས་པས་ཨཾ་ཡིག་གི་སྒྲ་ལ་ཐུང་ངུར་འགྱུར་བས། ཀཉྙཾ། ཀཉྙཱ། ཀཉྙཱ་ཡོ། 45. Gha+pate+kasmiṃ nādīnaṃ ya+yā ༤༥. གྷ་དང་པ་ཏི་ལས་སྨིཾ་ཡིག་གི་རྣམ་དབྱེའི་མཐར་ཐུག་པའི་གཅིག་ཚིག་གི་ནཱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚབ་ཏུ་གོ་རིམ་བཞིན་ཡ་དང་ཡཱ་འགྱུར་རོ། ། Ghapato [Pg.63] smiṃvibhattipariyantānaṃ ekatte nādīnaṃ ya+yā honti yathākkamaṃ. Kaññāya, kaññābhi kaññāhi. Kaññāya, kaññānaṃ. གྷ་དང་པ་ཏི་ལས་སྨིཾ་ཡིག་གི་རྣམ་དབྱེའི་མཐར་ཐུག་པའི་གཅིག་ཚིག་གི་ནཱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚབ་ཏུ་གོ་རིམ་བཞིན་ཡ་དང་ཡཱ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཀཉྙཱ་ཡ། ཀཉྙཱ་བྷི། ཀཉྙཱ་ཧི། ཀཉྙཱ་ཡ། ཀཉྙཱ་ནཾ། 103. Yaṃ ༡༠༣. ཡཾ། Ghapato smino yaṃ vā hoti. Kaññāyaṃ kaññāya. ‘‘Gha+ pate+kasmiṃ nādīnaṃ ya+yā’’ ‘‘yaṃ’’ti ca imesaṃ apavādādīnaṃ visaye mhissa ussaggattā pavatti natthīti smino bahulādhikārā ‘‘smā+hi+sminna’’ miccādinā mhikate ‘‘dasasahassimhi dhātumhī’’ti sijjhati. Kaññāsu. Evaṃ – གྷ་དང་པ་ཏི་ལས་སྨིཾ་ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ་ཡཾ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཀཉྙཱ་ཡཾ། ཀཉྙཱ་ཡ། “གྷ་པ་ཏེ་ཀསྨིཾ་ནཱ་དཱི་ནཾ་ཡ་ཡཱ” དང་ “ཡཾ” ཞེས་པ་འདི་དག་གི་དམིགས་བསལ་གྱི་སྐབས་སུ། མྷི་ཡིག་གི་སྤྱི་འགྲོས་ཀྱི་འཇུག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། སྨིཾ་ཡིག་ལས་མང་པོའི་དབང་གིས “སྨཱ་ཧི་སྨིནྣཾ” ལ་སོགས་པས་མྷི་བྱས་པའི་ཚེ། “ད་ས་ས་ཧསྶིམྷི་དྷཱ་ཏུམྷི” ཞེས་པ་གྲུབ་བོ། །ཀཉྙཱ་སུ། དེ་བཞིན་དུ། Saddhā medhā paññā vijjā, cintā mantā taṇhā vīṇā; Icchā mucchā ejā māyā, mettā mattā sikkhā bhikkhā. སདྡྷཱ (དད་པ)། མེདྷཱ (བློ་གྲོས)། པཉྙཱ (ཤེས་རབ)། ཝིཛྫཱ (རིག་པ)། ཙིནྟཱ (བསམ་པ)། མནྟཱ (སྔགས)། ཏཎྷཱ (སྲེད་པ)། ཝཱི་ཎཱ (པི་ཝང)། ཨིཙྪཱ (འདོད་པ)། མུཙྪཱ (བརྒྱལ་བའམ་རྨོངས་པ)། ཨེཛཱ (སྲེད་པ)། མཱཡཱ (སྒྱུ་མ)། མེཏྟཱ (བྱམས་པ)། མཏྟཱ (ཚོད)། སིཀྑཱ (བསླབ་པ)། བྷིཀྑཱ (སློང་མོ)། Jaṅghā gīvā jīvhā vācā, chāyā āsā gaṅgā nāvā; Gāthā senā lekhā sālā, mālā velā pūjā khiḍḍā. ཛངྒྷཱ (བྱིན་པ)། གཱི་ཝཱ (མགྲིན་པ)། ཛཱིཝྷཱ (ལྕེ)། ཝཱཙཱ (ཚིག)། ཚཱཡཱ (གྲིབ་མ)། ཨཱསཱ (རེ་བ)། གངྒཱ (གངྒཱའི་ཆུ་བོ)། ནཱཝཱ (གྲུ)། གཱཐཱ (ཚིགས་སུ་བཅད་པ)། སེནཱ (དམག)། ལེཁཱ (ཡི་གེའམ་རི་མོ)། སཱལཱ (ཁང་ཆེན)། མཱལཱ (ཕྲེང་བ)། ཝེལཱ (དུས་ཚོད་དམ་ཆུ་ངོགས)། པཱུཛཱ (མཆོད་པ)། ཁིཌྜཱ (རྩེད་མོ)། Pipāsā vedanā saññā, cetanā tasinā pajā; Devatā vaṭṭakā godhā, balākā parisā sabhā. པིཔཱསཱ (སྐོམ་པ)། ཝེདནཱ (ཚོར་བ)། སཉྙཱ (འདུ་ཤེས)། ཅེཏནཱ (སེམས་པ)། ཏསིནཱ (སྲེད་པ)། པཛཱ (སྐྱེ་དགུ)། དེཝཏཱ (ལྷ)། ཝཊྚཀཱ (སྲེག་པ)། གོདྷཱ (རྩངས་པ)། བལཱཀཱ (ཆུ་སྐྱར)། པརིསཱ (འཁོར)། སབྷཱ (འདུ་ཁང་ངམ་ལྷན་ཚོགས)། Ūkā sephālikā laṅkā, salākā vālukā sikhā; Visākhā visikhā sākhā, vācā vañjhā jaṭā ghaṭā. ཨཱུཀཱ (ཤིག)། སེཕཱལིཀཱ (སེ་ཕཱ་ལི་ཀཱ་མེ་ཏོག)། ལངྐཱ (ཟངས་གླིང)། སལཱཀཱ (ཐུར་མ)། ཝཱལུཀཱ (བྱེ་མ)། སིཁཱ (གཙུག་ཕུད་དམ་མེ་ལྕེ)། ཝིསཱཁཱ (ས་གཱ)། ཝིསིཁཱ (ལམ་སྲང་)། སཱཁཱ (ཡལ་ག)། ཝཱཙཱ (ཚིག)། ཝཉྫྷཱ (མོ་གཤམ)། ཛཊཱ (རལ་པའམ་འཁྲིལ་བ)། གྷཊཱ (བུམ་པའམ་ཚོགས་པ)། Jeṭṭhā soṇḍā vitaṇḍā ca, karuṇā vanitā latā; Kathā niddā sudhā rādhā, vāsanā siṃsapā papā. ཇེཊྛཱ་དང་། སོཎྜཱ་དང་། བི་ཏཎྜཱ་དང་། ཀ་རུ་ཎཱ་དང་། བ་ནི་ཏཱ་དང་། ལ་ཏཱ་དང་། ཀ་ཐཱ་དང་། ནིདྡཱ་དང་། སུ་དྷཱ་དང་། རཱ་དྷཱ་དང་། བཱ་ས་ནཱ་དང་། སིཾ་ས་པཱ་དང་། པ་པཱ་རྣམས་སོ།། Pabhā [Pg.64] sīmā khamā chāyā, khattiyā sakkharā surā; Dolā tulā silā lilā, lāle+lā mekhalā kalā. པ་བྷཱ་དང་། སཱི་མཱ་དང་། ཁ་མཱ་དང་། ཚཱ་ཡཱ་དང་། ཁཏྟི་ཡཱ་དང་། སཀྑ་རཱ་དང་། སུ་རཱ་དང་། དོ་ལཱ་དང་། ཏུ་ལཱ་དང་། སི་ལཱ་དང་། ལཱི་ལཱ་དང་། ལཱ་ལཱ་དང་། ཨེ་ལཱ་དང་། མེ་ཁ་ལཱ་དང་། ཀ་ལཱ་རྣམས་སོ།། Vaḷavā+lambusā mūsā, mañjusā sulasā disā; Nāsā juṇhā guhā īhā, lasikā vasudhādayo. བ་ལཱ་བཱ་དང་། ཨ་ལམ་བུ་སཱ་དང་། མཱུ་སཱ་དང་། མཉྫཱུ་སཱ་དང་། སུ་ལ་སཱ་དང་། དི་སཱ་དང་། ནཱ་སཱ་དང་། ཇུཎྷཱ་དང་། གུ་ཧཱ་དང་། ཨཱི་ཧཱ་དང་། ལ་སི་ཀཱ་དང་། བ་སུ་དྷཱ་ལ་སོགས་པའོ།། ‘‘Na+mmādīhī’’ti ammā+annā+ambāhi gassa ekārā+bhāve – “ནམྨཱ་དཱི་ཧི” ཞེས་པས་ཨམྨཱ་དང་། ཨནྣཱ་དང་། ཨམྦཱ་རྣམས་ལས་བྱུང་བའི་གའི་ (བོད་སྒྲ་) ཨེ་ཡིག་ཏུ་མི་འགྱུར་བའི་ཚེ་ནི། 62. Rasso vā ༦༢. ཡང་ན་ཐུང་ངུའོ།། Ammādīnaṃ ge rasso vā hoti. Amma ammā iccādi. Sesaṃ kaññāva. Evaṃ annā ambā. Sabhāparisāhi smino ‘‘tiṃ sabhāparisāyā’’ti tiṃ vā hoti. ‘‘Ghossa’’ mādinā rasse sabhatiṃ sabhāyaṃ sabhāya. Parisatiṃ parisāyaṃ parisāya. ཨམྨཱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་གེ་ (བོད་སྒྲ་) ལ་ཐུང་ངུ་རུ་འགྱུར་བ་ནི་གདམ་ང་ཅན་ནོ།། ཨམྨ། ཨམྨཱ་ལ་སོགས་པའོ།། ལྷག་མ་ནི་ཀཉྙཱ་དང་འདྲའོ།། དེ་བཞིན་དུ་ཨནྣཱ་དང་ཨམྦཱའོ།། སབྷཱ་དང་པརིསཱ་རྣམས་ལས་སྨིང་གི་གནས་སུ་ “ཏིཾ སབྷཱཔརིསཱཡཱ” ཞེས་པས་ཏིཾ་དུ་འགྱུར་བ་ནི་གདམ་ང་ཅན་ནོ།། “གྷོས྄ས” ལ་སོགས་པས་ཐུང་ངུར་བྱས་པ་ནི། སབྷ་ཏིཾ། སབྷཱ་ཡཾ། སབྷཱ་ཡ། པརི་ས་ཏིཾ། པརི་སཱ་ཡཾ། པརི་སཱ་ཡའོ།། Ākārantaṃ. ཨཱ་ཡིག་མཐའ་ཅན་ནོ།། Mati, yomhi – མ་ཏི་སྒྲ་ལས་ཡོ་ཡིག་གི་ཚེ་ནི། 1,10. Pi+tthiyaṃ ༡,༡༠. མོ་རྟགས་ལ་པ་ཞེས་བྱ་བའོ།། Itthiyaṃ vattamānassa nāmassa+nte vattamānā ivaṇṇu+vaṇṇā pasaññā honti. མོ་རྟགས་ལ་འཇུག་པའི་མིང་གི་མཐར་གནས་པའི་ཨི་ཡིག་གི་རིགས་དང་ཨུ་ཡིག་གི་རིགས་རྣམས་ལ་པ་ཞེས་པའི་མིང་དུ་འགྱུར་རོ།། 116. Ye passi+vaṇṇassa ༡༡༦. ཡ་ཡིག་གི་ཚེ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཨི་ཡིག་གི་རིགས་ལའོ།། Pasaññassa ivaṇṇassa lopo hoti vā yakāre. ‘‘Paro kvacī’’ti anuvattitakvaciggahaṇā ye pare ca-kāra+pubbarūpā- ni [Pg.65] na honti. Matyo. Aññatra ‘‘jantvā’’dinā yolopo, dīgho, matī matiyo. Bho mati matī, matyo matī matiyo. Matiṃ, matyo matī matiyo. Matiyā, matīhi matībhi. Matyā matiyā, matīnaṃ. Smino yaṃ, matyaṃ matiyaṃ matyā matiyā, matīsu. Evaṃ – པ་ཞེས་པའི་མིང་ཅན་གྱི་ཨི་ཡིག་གི་རིགས་ལ་ཡ་ཡིག་གི་ཚེ་ཕྱིས་པ་ནི་གདམ་ང་ཅན་ནོ།། “པ་རོ་ཀྭ་ཙི” ཞེས་པ་ནས་རྗེས་སུ་འབྲངས་པའི་ཀྭ་ཙི་ (ལ་ལར) ཞེས་པ་བཟུང་བས་ཡ་ཡིག་ཕྱི་མ་ལ་ཅ་ཡིག་ལ་སོགས་པའི་སྔོན་མ་དང་མཚུངས་པའི་གཟུགས་སུ་མི་འགྱུར་རོ།། མ་ཏྱོ། གཞན་དུ་ “ཇནྟྭཱ” ལ་སོགས་པས་ཡོ་ཕྱིས་ཤིང་རིང་པོར་བྱས་པས་མ་ཏཱི། མ་ཏི་ཡོ། བྷོ་མ་ཏི། མ་ཏཱི། མ་ཏྱོ། མ་ཏཱི། མ་ཏི་ཡོ། མ་ཏིཾ། མ་ཏྱོ། མ་ཏཱི། མ་ཏི་ཡོ། མ་ཏི་ཡཱ། མ་ཏཱི་ཧི། མ་ཏཱི་བྷི། མ་ཏྱཱ། མ་ཏི་ཡཱ། མ་ཏཱི་ནཾ། སྨིང་གི་གནས་སུ་ཡཾ་དུ་འགྱུར་བས། མ་ཏྱཾ། མ་ཏི་ཡཾ། མ་ཏྱཱ། མ་ཏི་ཡཱ། མ་ཏཱི་སུའོ།། དེ་བཞིན་དུ། Patti yutti vutti kitti, mutti titti khanti kanti; Santi tanti siddhi suddhi, iddhi vuddhi buddhi bodhi. པཏྟི་དང་། ཡུཏྟི་དང་། བུཏྟི་དང་། ཀིཏྟི་དང་། མུཏྟི་དང་། ཏིཏྟི་དང་། ཁནྟི་དང་། ཀནྟི་དང་། སནྟི་དང་། ཏནྟི་དང་། སིདྡྷི་དང་། སུདྡྷི་དང་། ཨིདྡྷི་དང་། ཝུདྡྷི་དང་། བུདྡྷི། བོདྷི་རྣམས་སོ།། Bhūmi jāti pīti suti, nandi sandhi soṇi koṭi; Diṭṭhi vuṭṭhi tuṭṭhi yaṭṭhi, pāḷi āḷi nāḷi keḷi. བྷཱུ་མི་དང་། ཇཱ་ཏི་དང་། པཱི་ཏི་དང་། སུ་ཏི་དང་། ནནྡི་དང་། སནྡྷི་དང་། སོ་ཎི་དང་། ཀོ་ཊི་དང་། དིཊྛི་དང་། ཝུཊྛི་དང་། ཏུཊྛི་དང་། ཡཊྛི་དང་། པཱ་ལི་དང་། ཨཱ་ལི་དང་། ནཱ་ལི་དང་། ཀེ་ལི་རྣམས་སོ།། Sati muti gati cuti, dhiti yuvati vikati; Rati ruci rasmi asani, vasani osadhi aṅguli; Dhūli dudrabhi doṇi, aṭavi chavi iccādi. ས་ཏི་དང་། མུ་ཏི་དང་། ག་ཏི་དང་། ཅུ་ཏི་དང་། དྷི་ཏི་དང་། ཡུ་བ་提དང་། བི་ཀ་ཏི་དང་། ར་ཏི་དང་། རུ་ཅི་དང་། རསྨི་དང་། ཨ་ས་ནི་དང་། བ་ས་ནི་དང་། ཨོ་ས་དྷི་དང་། ཨངྒུ་ལི་དང་། དྷཱུ་ལི་དང་། དུདྲ་བྷི་དང་། དོ་ཎི་དང་། ཨ་ཊ་བི་དང་། ཚ་བི་ལ་སོགས་པའོ།། 55. Ratyādīhi ṭo smino ༥༥. ར་ཏི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་སྨིང་གི་གནས་སུ་ཊོ་རུ་འགྱུར་རོ།། Ratyādīhi smino ṭo vā hoti. Ratto ratyaṃ rattiyaṃ ratyā rattiyā, rattīsu. Sesaṃ matisamaṃ. ར་ཏི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་སྨིང་གི་གནས་སུ་ཊོ་རུ་འགྱུར་བ་ནི་གདམ་ང་ཅན་ནོ།། རཏྟོ། རཏྱཾ། རཏྟི་ཡཾ། རཏྱཱ། རཏྟི་ཡཱ། རཏྟཱི་སུ། ལྷག་མ་ནི་མ་ཏི་དང་འདྲའོ།། Ikārantaṃ. ཨི་ཡིག་མཐའ་ཅན་ནོ།། Dāsī, silopo. ‘‘Ekavacane’’ccādinā rasso. ‘‘Ye passi+vaṇṇassā’’ti īlopo, dāsyo. ‘‘Jantvā’’ dinā yolopo. Dāsī dāsiyo. ‘‘Ge vā’’ti rasso. Bho dāsi dāsī, dāsyo dāsī dāsiyo. དཱ་སཱི་ཞེས་པ་ལས་སི་ཕྱིས་སོ།། “ཨེ་ཀ་བ་ཙaནེ” ལ་སོགས་པས་ཐུང་ངུར་བྱས་སོ།། “ཡེ་ པས྄སི་བཎྞས྄ས” ཞེས་པས་ཨཱི་ཕྱིས་པས་དཱ་སྱོའོ།། “ཇནྟྭཱ” ལ་སོགས་པས་ཡོ་ཕྱིས་པས་དཱ་སཱི། དཱ་སི་ཡོའོ།། “གེ་ བཱ” ཞེས་པས་ཐུང་ངུར་བྱས་པས། བྷོ་དཱ་སི། དཱ་སཱི། དཱ་སྱོ། དཱ་སཱི། དཱ་སི་ཡོའོ།། 73. Yaṃ pito ༧༣. པ་ཞེས་པའི་མིང་ཅན་གྱི་ཨི་ཡིག་གི་རིགས་ལས་ཡཾ་དུ་འགྱུར་རོ།། Pasaññīto aṃvacanassa yaṃ vā hoti. Dāsyaṃ dāsiyaṃ dāsiṃ, dāsyo dāsī dāsiyo. ‘‘Ghapatekā’’dinā yā. Dāsyā dāsiyā[Pg.66], dāsīhi dāsībhi. Dāsyā dāsiyā, dāsīnaṃ. Dāsyaṃ dāsiyaṃ dāsyā dāsiyā, dāsīsu. Evaṃ – པ་ཞེས་པའི་མིང་ཅན་གྱི་ཨི་ཡིག་གི་རིགས་ལས་ཨཾ་གི་སྒྲ་ལ་ཡཾ་དུ་འགྱུར་བ་ནི་གདམ་ང་ཅན་ནོ།། དཱ་སྱཾ། དཱ་སི་ཡཾ། དཱ་སིཾ། དཱ་སྱོ། དཱ་སཱི། དཱ་སི་ཡོའོ།། “གྷ་པ་ཏེ་ཀཱ” ལ་སོགས་པས་ཡཱ་རུ་འགྱུར་བས། དཱ་སྱཱ། དཱ་སི་ཡཱ། དཱ་སཱི་ཧི། དཱ་སཱི་བྷི། དཱ་སྱཱ། དཱ་སི་ཡཱ། དཱ་སཱི་ནཾ། དཱ་སྱཾ། དཱ་སི་ཡཾ། དཱ་སྱཱ། དཱ་སི་ཡཱ། དཱ་སཱི་སུའོ།། དེ་བཞིན་དུ། Mahī vetaraṇī vāpī, pāṭalī kadalī ghaṭī; Nārī kumārī taruṇī, vāruṇī brāhmaṇī sakhī. མ་ཧཱི་དང་། བེ་ཏ་ར་ཎཱི་དང་། བཱ་པཱི་དང་། པཱ་ཊ་ལཱི་དང་། ཀ་ད་ལཱི་དང་། གྷ་ཊཱི་དང་། ནཱ་རཱི་དང་། ཀུ་མཱ་རཱི་དང་། ཏ་རུ་ཎཱི་དང་། བཱ་རུ་ཎཱི་དང་། བྲཱཧྨ་ཎཱི་དང་། ས་ཁཱི་རྣམས་སོ།། Gandhabbī kinnarī nāgī, devī yakkhī ajī migī; Vānarī sūkarī sīhī, haṃsī kākī ca kukkuṭī. གནྡྷབྦཱི་དང་། ཀིན་ྣ་རཱི་དང་། ནཱ་གཱི་དང་། དེ་བཱི་དང་། ཡཀྑཱི་དང་། ཨ་ཇཱི་དང་། མི་གཱི་དང་། བཱ་ན་རཱི་དང་། སཱུ་ཀ་རཱི་དང་། སཱི་ཧཱི་དང་། ཧཾ་སཱི་དང་། ཀཱ་ཀཱི་དང་། ཀུཀྐུ་ཊཱི་རྣམས་སོ།། Iccādayo. ལ་སོགས་པའོ།། Ettha ca īkāralope ññakārapubbarūpo, vetarañño vetaraṇiyo. Vetaraññaṃ vetaraṇiyaṃ vetaraṇiṃ, vetarañño vetaraṇiyo iccādi. Yosu – འདི་ལ་ཨཱི་ཡིག་ཕྱིས་པའི་ཚེ་ཉྙ་ཡིག་སྔོན་མ་དང་མཚུངས་པའི་གཟུགས་སུ་འགྱུར་བས། བེ་ཏ་རཉྙོ། བེ་ཏ་ར་ཎི་ཡོ། བེ་ཏ་རཉྙཾ། བེ་ཏ་ར་ཎི་ཡཾ། བེ་ཏ་ར་ཎིཾ། བེ་ཏ་རཉྙོ། བེ་ཏ་ར་ཎི་ཡོ་ལ་སོགས་པའོ།། ཡོ་རྣམས་ལའོ།། 167. Najjā dhayāsvāma ༡༦༧. “ནཛྫཱ དྷཡཱསྭཱམ” ཞེས་པའོ།། Yosu nadīsaddassa āma vā hoti. Suña+naka+āma ityādi ññakāra+kakāra+makārā āgamaliṅgā. Sa ca ‘‘mānubandho sarāna+mantā paro’’ti mānubandhattā sarāna+mantā paro hotīti īkārā paro. ‘‘Yavā sare’’ti ye dassa jo, yassa ca pubbarūpaṃ, najjāyo. Vā pa-lopa+yolopesu najjo nadī nadiyo iccādi. ཡོ་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་ན་དཱི་སྒྲ་ལ་ཨཱ་མ་རུ་འགྱུར་བ་ནི་གདམ་ང་ཅན་ནོ།། སུཉ། ནཀ། ཨཱ་མ་ལ་སོགས་པའི་ཉ་ཡིག་དང་། ཀ་ཡིག་དང་། མ་ཡིག་རྣམས་ནི་བྱུང་བའི་རྟགས་སོ།། དེ་ཡང་ “མཱནུབནྡྷོ སརཱནམནྟཱ པརོ” ཞེས་པས་མ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ཉིད་ཀྱིས་དབྱངས་མཐའ་མའི་ཕྱི་རོལ་དུ་འགྱུར་བས་ཨཱི་ཡིག་གི་ཕྱི་རོལ་དུ་འགྱུར་རོ།། “ཡབཱ སརེ” ཞེས་པས་ཡ་ཡིག་གི་ཚེ་ད་ཡིག་ཇ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་ཞིང་། ཡ་ཡིག་ཀྱང་སྔོན་མ་དང་མཚུངས་པའི་གཟུགས་སུ་འགྱུར་བས་ནཛྫཱ་ཡོའོ།། ཡང་ན་པ་ཕྱིས་པ་དང་ཡོ་ཕྱིས་པའི་ཚེ་ནཛྫོ། ན་དཱི། ན་དི་ཡོ་ལ་སོགས་པའོ།། Īkārantaṃ. ཨཱི་ཡིག་མཐའ་ཅན་ནོ།། Yāgu, yāgū yāguyo. Bho yāgu, yāgū yāguyo. Yāguṃ, yāgū yāguyo. Yāguyā, yāgūhi yāgūbhi. Yāguyā, yāgūnaṃ. Yāguyaṃ yāguyā, yāgūsu. Evaṃ dhātu+dhenu+kāsu+daddu+kaṇḍu+kacchu+rajju+kareṇu+sassu+piyaṅgu [Pg.67] ādayo. ཡཱ་གུ་ཞེས་པ་ལས། ཡཱ་གཱུ། ཡཱ་གུ་ཡོ། བྷོ་ཡཱ་གུ། ཡཱ་གཱུ། ཡཱ་གུ་ཡོ། ཡཱ་གུཾ། ཡཱ་གཱུ། ཡཱ་གུ་ཡོ། ཡཱ་གུ་ཡཱ། ཡཱ་གཱུ་ཧི། ཡཱ་གཱུ་བྷི། ཡཱ་གུ་ཡཱ། ཡཱ་གཱུ་ནཾ། ཡཱ་གུ་ཡཾ། ཡཱ་གུ་ཡཱ། ཡཱ་གཱུ་སུའོ།། དེ་བཞིན་དུ་དྷཱ་ཏུ་དང་། དྷེ་ནུ་དང་། ཀཱ་སུ་དང་། དདྡུ་དང་། ཀཎྜུ་དང་། ཀཙྪུ་དང་། རཛྫུ་དང་། ཀ་རེ་ཎུ་དང་། སས྄སུ་དང་། པི་ཡངྒུ་ལ་སོགས་པའོ།། Ettha dhātusaddo ‘‘manodhātunā’’ti abhidhammāvatāre vuttattā pulliṅgepi dissati, taṃ sakkaṭamatena vuttanti keci. འདི་ལ་དྷཱ་ཏུ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་ཆོས་མངོན་པ་ལ་འཇུག་པ་ལས་ “མ་ནོ་དྷཱ་ཏུ་ནཱ” ཞེས་གསུངས་པས་ཕོ་རྟགས་ལའང་སྣང་སྟེ། དེ་ནི་ལེགས་སྦྱར་གྱི་ལུགས་ལྟར་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཁ་ཅིག་སྨྲའོ།། Mātā, mātaro. Bho māta mātā, mātaro. Mātaraṃ, mātare mātaro. Mātarā, nāssa yādese ‘‘ye passā’’ti yogavibhāgā palopo, anuññāto ahaṃ matyā, aññatra mātuyā, mātarehi mātarebhi mātūhi mātūbhi. Salope mātu, pasaññattā ‘no’ na hoti, matyā mātuyā, mātarānaṃ mātānaṃ mātūnaṃ. Chaṭṭhivisaye ‘‘mātussa saratī’’tipi dissati. Mātari, mātaresu mātūsu. Visesā+ññatra pitusamaṃ. Evaṃ dhītu+duhitusaddā. མཱ་ཏཱ། མཱ་ཏ་རོ། བྷོ་མཱ་ཏ། མཱ་ཏཱ། མཱ་ཏ་རོ། མཱ་ཏ་རཾ། མཱ་ཏ་རེ། མཱ་ཏ་རོ། མཱ་ཏ་རཱ། ནཱ་ཡིག་གི་གནས་སུ་ཡཱ་རུ་བསྒྱུར་བའི་ཚེ། “ཡེ་ པས྄སཱ” ཞེས་པའི་སྦྱོར་བ་རྣམ་པར་ཕྱེ་བས་པ་ཕྱིས་ཏེ། “ཨ་ནུཉྙཱ་ཏོ་ ཨ་ཧཾ མ་ཏྱཱ” (ང་ནི་མ་ཡིས་གནང་བ་ཐོབ་བོ།།) ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། གཞན་དུ་མཱ་ཏུ་ཡཱའོ།། མཱ་ཏ་རེ་ཧི། མཱ་ཏ་རེ་བྷི། མཱ་ཏཱུ་ཧི། མཱ་ཏཱུ་བྷིའོ།། ས་ཕྱིས་པའི་ཚེ་མཱ་ཏུའོ།། པ་ཞེས་པའི་མིང་ཅན་ཉིད་ཀྱིས་ ‘ནོ’ མི་འགྱུར་བས། མ་ཏྱཱ། མཱ་ཏུ་ཡཱའོ།། མཱ་ཏ་རཱ་ནཾ། མཱ་ཏཱ་ནཾ། མཱ་ཏཱུ་ནཾ། འབྲེལ་བའི་ཡུལ་ལ་ “མཱ་ཏུས྄ས ས་ར་ཏཱི” ཞེས་པའང་སྣང་ངོ།། མཱ་ཏ་རི། མཱ་ཏ་རེ་སུ། མཱ་ཏཱུ་སུའོ།། ཁྱད་པར་གཞན་དུ་ནི་པི་ཏུ་དང་འདྲའོ།། དེ་བཞིན་དུ་དྷཱི་ཏུ་དང་དུ་ཧི་ཏུ་སྒྲ་རྣམས་སོ།། Ukārantaṃ. ཨུ་ཡིག་མཐའ་ཅན་ནོ།། Rassanisedhe silope ca kate jambū. ‘‘Jantvā’’dinā yolope, jambū jambuyo. ‘‘Ge vā’’ti rasse bho jambu, jambū jambuyo. Jambuṃ, jambū jambuyo. Jambuyā, jambūhi jambūbhi. Jambuyā, jambūnaṃ. Jambuyaṃ jambuyā, jambūsu. ཐུང་ངུ་བཀག་ཅིང་སི་ཕྱིས་པར་བྱས་པ་ནི་ཇམྦཱུའོ།། “ཇནྟྭཱ” ལ་སོགས་པས་ཡོ་ཕྱིས་པས་ཇམྦཱུ། ཇམྦཱུ་ཡོའོ།། “གེ་ བཱ” ཞེས་པས་ཐུང་ངུར་བྱས་པས། བྷོ་ཇམྦུ། ཇམྦཱུ། ཇམྦཱུ་ཡོའོ།། ཇམྦུཾ། ཇམྦཱུ། ཇམྦཱུ་ཡོའོ།། ཇམྦཱུ་ཡཱ། ཇམྦཱུ་ཧི། ཇམྦཱུ་བྷིའོ།། ཇམྦཱུ་ཡཱ། ཇམྦཱུ་ནཾ། ཇམྦཱུ་ཡཾ། ཇམྦཱུ་ཡཱ། ཇམྦཱུ་སུའོ།། Evaṃ vadhū ca sarabhū, sarabū sutanū camū; Vāmūrū nāganāsurū, samānā khalu jambuyā. དེ་བཞིན་དུ་བ་དྷཱུ་དང་། ས་ར་བྷཱུ་དང་། ས་ར་བཱུ་དང་། སུ་ཏ་ནཱུ་དང་། ཙ་མཱུ་དང་། བཱ་མཱུ་རཱུ་དང་། ནཱ་ག་ནཱ་སུ་རཱུ་རྣམས་ནི་ཇམྦཱུ་དང་མཚུངས་པ་ཉིད་དོ།། Ūkārantaṃ. ཨཱུ་ཡིག་མཐའ་ཅན་ནོ།། Go, gāvo gavo iccādi pulliṅgasamaṃ. གོ་ཞེས་པ་ལས། གཱ་བོ། ག་བོ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཕོ་རྟགས་དང་འདྲའོ།། Itthiliṅgaṃ. མོ་རྟགས་སོ།། Napuṃsaka[Pg.68], si – མ་ནིང་གི་རྟགས་ལས་སི་ཡིག་གི་ཚེ་ནི། 111. Aṃ napuṃsake ༡༡༡. མ་ནིང་ལ་ཨཾ་དུ་འགྱུར་རོ།། Akārantato nāmasmā sissa aṃ hoti napuṃsake. Napuṃsakaṃ. ཨ་ཡིག་མཐའ་ཅན་གྱི་མིང་ལས་སི་ཡིག་གི་གནས་སུ་ཨཾ་དུ་འགྱུར་བ་ནི་མ་ནིང་ལའོ།། ན་པུཾ་ས་ཀཾའོ།། 112. Yonaṃ ni ༡༡༢. ཡོ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ནི་རུ་འགྱུར་རོ།། Akārantato yonaṃ ni hoti napuṃsake. Nīnaṃ niccavidhānepi ‘‘ninaṃ vā’’ti pakkhe ṭāṭe honti, dīghe napuṃsakā napuṃsakāni. Bho napuṃsaka napuṃsakā, napuṃsakā napuṃsakāni. Napuṃsakaṃ, napuṃsake napuṃsakāni. Napuṃsakena, iccādi sugatasaddasamaṃ. Evaṃ – ཨ་ཡིག་མཐའ་ཅན་ལས་ཡོ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ནི་རུ་འགྱུར་བ་ནི་མ་ནིང་ལའོ།། ནི་རུ་འགྱུར་བ་རྟག་པར་གསུངས་ཀྱང་། “ནི་ནཾ བཱ” ཞེས་པས་ཕྱོགས་གཅིག་ལ་ཊཱ་དང་ཊེ་རུ་འགྱུར་ཞིང་། རིང་པོར་བྱས་པས་ན་པུཾ་ས་ཀཱ། ན་པུཾ་ས་ཀཱ་ནིའོ།། བྷོ་ན་པུཾ་ས་ཀ། ན་པུཾ་ས་ཀཱ། ན་པུཾ་ས་ཀཱ། ན་པུཾ་ས་ཀཱ་ནིའོ།། ན་པུཾ་ས་ཀཾ། ན་པུཾ་ས་ཀེ། ན་པུཾ་ས་ཀཱ་ནིའོ།། ན་པུཾ་ས་ཀེ་ན། ལ་སོགས་པ་ནི་སུ་ག་ཏ་སྒྲ་དང་འདྲའོ།། དེ་བཞིན་དུ། Puñña+pāpa+phala+rūpa+sādhanaṃ,Sota+ghāna+sukha+dukkha+kāraṇaṃ; Dāna+sīla+dhana+jhāna+locanaṃ,Mūla+kūla+bala+jāla+maṅgalaṃ. པུཉྙ་དང་། པཱ་པ་དང་། ཕ་ལ་དང་། རཱུ་པ་དང་། སཱ་དྷ་ནཾ་དང་། སོ་ཏ་དང་། གྷཱ་ན་དང་། སུ་ཁ་དང་། དུཀྑ་དང་། ཀཱ་ར་ཎཾ་དང་། དཱ་ན་དང་། སཱི་ལ་དང་། དྷ་ན་དང་། ཛྷཱ་ན་དང་། ལོ་ཙ་ནཾ་དང་། མཱུ་ལ་དང་། ཀཱུ་ལ་དང་། བ་ལ་དང་། ཇཱ་ལ་དང་། མངྒ་ལཾ་རྣམས་སོ།། Naḷina+liṅga+mukha+ṅga+jala+mbujaṃ,Pulina+dhañña+hirañña+phalā+mataṃ; Paduma+paṇṇa+susāna+vanā+yudhaṃ,Hadaya+cīvara+vattha+kuli+ndriyaṃ. ན་ལི་ན་དང་། ལིངྒ་དང་། མུ་ཁ་དང་། ཨངྒ་དང་། ཇ་ལ་དང་། ཨམྦུ་ཇཾ་དང་། པུ་ལི་ན་དང་། དྷཉྙ་དང་། ཧི་རཉྙ་དང་། ཕ་ལ་དང་། ཨ་མ་ཏཾ་དང་། པ་དུ་མ་དང་། པཎྞ་དང་། སུ་སཱ་ན་དང་། བ་ན་དང་། ཨཱ་ཡུ་དྷཾ་དང་། ཧ་ད་ཡ་དང་། ཙཱི་བ་ར་དང་། བཏྑ་དང་། ཀུ་ལ་དང་། ཨིན་དྲི་ཡཾ་རྣམས་སོ།། Nayana+vadana+yāno+dana+sopāna+pānaṃ,Bhavana+bhuvana+lohā+lāta+tuṇḍa+ṇḍa+pīṭhaṃ,Karaṇa+maraṇa+ñāṇā+rammaṇā+rañña+tāṇaṃ,Tagara+nagara+tīra+cchatta+chiddo+dakāni.iccādi; ན་ཡ་ན་དང་། བ་ད་ན་དང་། ཡཱ་ན་དང་། ཨོ་ད་ན་དང་། སོ་པཱ་ན་དང་། པཱ་ནཾ་དང་། བྷ་བ་ན་དང་། བྷུ་བ་ན་དང་། ལོ་ཧ་དང་། ཨ་ལཱ་ཏ་དང་། ཏུཎྜ་དང་། ཨཎྜ་དང་། པཱི་ཐཾ་དང་། ཀ་ར་ཎ་དང་། མ་ར་ཎ་དང་། ཉཱ་ཎ་དང་། ཨཱ་རམྨ་ན་དང་། ཨ་རཉྙ་དང་། ཏཱ་ཎཾ་དང་། ཏ་ག་ར་དང་། ན་ག་ར་དང་། ཏཱི་ར་དང་། ཚཏྟ་དང་། ཚིདྡ་དང་། ཨུ་ད་ཀ་ལ་སོགས་པའོ།། Ekaccaṃ, ཨེ་ཀཙྩ་ཞེས་པ་ལས། 136. Na [Pg.69] nissa ṭā ༡༣༦. ནི་ཡིག་གི་གནས་སུ་ཊཱ་རུ་མི་འགྱུར་རོ།། Ekaccādīhi parassa nissa ṭā na hoti, ekaccāni. Bho ekacca, ekaccā ekaccāni. Ekaccaṃ, ekacce ekaccāni. Sesaṃ napuṃsakaṃva. ཨེ་ཀཙྩ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཕྱི་རོལ་གྱི་ནི་ཡིག་གི་གནས་སུ་ཊཱ་རུ་མི་འགྱུར་བས། ཨེ་ཀཙྩཱ་ནིའོ།། བྷོ་ཨེ་ཀཙྩ། ཨེ་ཀཙྩཱ། ཨེ་ཀཙྩཱ་ནིའོ།། ཨེ་ཀཙྩཾ། ཨེ་ཀཙྩེ། ཨེ་ཀཙྩཱ་ནིའོ།། ལྷག་མ་ནི་མ་ནིང་དང་འདྲའོ།། Evaṃ paṭhamaṃ, paṭhamāni iccādi. Padaṃ, padā padāni iccādi napuṃsakasamaṃ. Nāsmiṃsu bhedo. དེ་བཞིན་དུ་པ་ཋ་མཾ། པ་ཋ་མཱ་ནི་ལ་སོགས་པའོ།། པ་དཾ། པ་དཱ། པ་དཱ་ནི་ལ་སོགས་པ་ནི་མ་ནིང་དང་འདྲའོ།། ནཱ་དང་སྨིང་རྣམས་ལ་ཁྱད་པར་མེད་དོ།། 106. Nāssa sā ༡༠༦. ནཱ་ཡིག་གི་གནས་སུ་སཱ་རུ་འགྱུར་རོ།། Padādīhi nāssa sā hoti vā. Padasā padena. པ་ད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ནཱ་ཡིག་གི་གནས་སུ་སཱ་རུ་འགྱུར་བ་ནི་གདམ་ང་ཅན་ནོ།། པ་ད་སཱ། པ་དེ་ནའོ།། 105. Padādīhi ༡༠༥. པ་ད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་སོ།། Padādīhi smino si hoti vā. Padasi pade padamhi padasmiṃ, padesu. Evaṃ bilasaddo. པ་ད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་སྨིང་གི་གནས་སུ་སི་རུ་འགྱུར་བ་ནི་གདམ་ང་ཅན་ནོ།། པ་ད་སི། པ་དེ། པ་དམྷི། པ་དསྨིཾ། པ་དེ་སུའོ།། དེ་བཞིན་དུ་བི་ལ་སྒྲའོ།། Kammasaddato nāssa ‘‘nāsse+no’’ti eno vā, kammena, ‘‘pumakammathāmā’’dinā utte kammunā kammanā. Imināva sasmāsu uttaṃ, ussa lasaññāyaṃ sa+smānaṃ yathāyogaṃ no+nā niccaṃ, vavatthitavibhāsattā vādhikārassa. Kammuno kammassa. Kammunā kammā kammamhā kammasmā. ‘‘Kammādito’’ti smino vā nimhi kammani kamme kammamhi kammasmiṃ, sesaṃ napuṃsakasamaṃ. Camma+vesma+bhasmādayo kammasamā uttato+ññatra. ཀམྨ་སྒྲ་ལས་ནཱ་ཡིག་གི་གནས་སུ་ “ནཱས྄སེ་ནོ” ཞེས་པས་ཨེ་ནོ་རུ་འགྱུར་བ་ནི་གདམ་ང་ཅན་ནོ།། ཀམྨེ་ན། “པུ་མ་ཀམྨ་ཐཱ་མཱ” ལ་སོགས་པས་ཨུ་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་བས་ཀམྨུ་ནཱ། ཀམྨ་ནཱའོ།། འདི་ཉིད་ཀྱིས་ས་དང་སྨཱ་རྣམས་ལ་ཨུ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་ཞིང་། ཨུ་ཡིག་ལ་ལ་ཞེས་པའི་མིང་ཐོབ་པའི་ཚེ་ས་དང་སྨཱ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ཅི་རིགས་པར་ནོ་དང་ནཱ་རུ་རྟག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། གདམ་ང་ཅན་གྱི་དབང་གིས་རྣམ་པར་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ།། ཀམྨུ་ནོ། ཀམྨས྄ས། ཀམྨུ་ནཱ། ཀམྨཱ། ཀམྨམྷཱ། ཀམྨསྨཱའོ།། “ཀམྨཱ་དི་ཏོ” ཞེས་པས་སྨིང་གི་གནས་སུ་ནི་རུ་འགྱུར་བ་ནི་གདམ་ང་ཅན་ནོ།། ཀམྨ་ནི། ཀམྨེ། ཀམྨམྷི། ཀམྨསྨིཾ། ལྷག་མ་ནི་མ་ནིང་དང་འདྲའོ།། ཙམྨ་དང་། བེསྨ་དང་། བྷསྨ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཨུ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བ་ལས་གཞན་དུ་ཀམྨ་དང་འདྲའོ།། Gacchanta, si. ‘‘Ntassaṃ’’ti vā aṃmhi silopo gacchaṃ. Aññatra sissa daṃ, gacchantaṃ, gacchantā gacchantāni. Bho gaccha gacchā gacchaṃ, gacchantā gacchantāni. Gacchaṃ gacchantaṃ, gacchante gacchantāni. Gacchatā gacchantene+ccādi pulliṅgasamaṃ. Evaṃ yajanta+vajantādayo. གཙྪནྟ་ཞེས་པ་ལས། སི་ལའོ།། “ནྟས྄སཾ” ཞེས་པས་ཨཾ་གི་ཚེ་སི་ཕྱིས་པ་ནི་གདམ་ང་ཅན་ནོ།། གཙྪཾ། གཞན་དུ་སི་ཡིག་གི་གནས་སུ་དཾ་དུ་འགྱུར་བས། གཙྪནྟཾ། གཙྪནྟཱ། གཙྪནྟཱ་ནིའོ།། བྷོ་གཙྪ། གཙྪཱ། གཙྪཾ། གཙྪནྟཱ། གཙྪནྟཱ་ནིའོ།། གཙྪཾ། གཙྪནྟཾ། གཙྪནྟེ། གཙྪནྟཱ་ནིའོ།། གཙྪ་ཏཱ། གཙྪནྟེ་ན་ལ་སོགས་པ་ནི་ཕོ་རྟགས་དང་འདྲའོ།། དེ་བཞིན་དུ་ཡ་ཇནྟ་དང་བ་ཇནྟ་ལ་སོགས་པའོ།། Akārantaṃ. ཨ་ཡིག་མཐའ་ཅན་ནོ།། Aṭṭhi[Pg.70], silopo. ཨཊྛི་ཞེས་པ་ལས་སི་ཕྱིས་སོ།། 113. Jhalā vā ༡༡༣. ཇ་དང་ལ་རྣམས་ལས་ཡང་ནའོ།། Jhalato yonaṃ ni hoti vā napuṃsake. Aṭṭhīni. ‘‘Lopo’’ti yolope dīgho, aṭṭhī. Bho aṭṭhi aṭṭhī, aṭṭhīni aṭṭhī. Aṭṭhiṃ, aṭṭhīni aṭṭhī. Aṭṭhinā iccādi munisaddasamaṃ. Evaṃ pacchi+akkhi+dadhi+satthi+vāri+acciādayo. ཇ་དང་ལ་རྣམས་ལས་ཡོ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ནི་རུ་འགྱུར་བ་ནི་མ་ནིང་ལའོ།། ཨཊྛཱི་ནིའོ།། “ལོ་པོ” ཞེས་པས་ཡོ་ཕྱིས་ཤིང་རིང་པོར་བྱས་པས། ཨཊྛཱིའོ།། བྷོ་ཨཊྛི། ཨཊྛཱི། ཨཊྛཱི་ནི། ཨཊྛཱིའོ།། ཨཊྛིཾ། ཨཊྛཱི་ནི། ཨཊྛཱིའོ།། ཨཊྛི་ནཱ་ལ་སོགས་པ་ནི་མུ་ནི་སྒྲ་དང་འདྲའོ།། དེ་བཞིན་དུ་པཙྪི་དང་། ཨཀྑི་དང་། དདྷི་དང་། སཏྑི་དང་། བཱ་རི་དང་། ཨཙྩི་ལ་སོགས་པའོ།། Ikārantaṃ. ཨི་ཡིག་མཐའ་ཅན་ནོ།། Daṇḍi, napuṃsakattā ‘‘ekavacane’’ccādinā rasse silopo. Daṇḍīni daṇḍī. ‘‘Ge vā’’ti rasse bho daṇḍi daṇḍī, daṇḍīni daṇḍī. ‘‘Naṃ jhīto’’ti naṃ. Daṇḍinaṃ daṇḍiṃ, daṇḍīni daṇḍī. Sesaṃ pulliṅge daṇḍīsamaṃ. Evaṃ sukhakārī+sīghayāyīādayo. དབྱུག་པ་ཅན་ནི་མ་ནིང་གི་རྟགས་ཡིན་པའི་ཕྱིར། 'གཅིག་ཚིག་ལ་' ཞེས་པ་སོགས་ཀྱིས་ཐུང་ངུར་གྱུར་ཅིང་ 'སི་' ཕྱིས་སོ།། 'དབྱུག་པ་ཅན་དག་' ཅེས་སོ།། 'གེ་ལ་རྣམ་པར་' ཞེས་པས་ཐུང་ངུར་བྱས་ནས། 'ཀྱེ་དབྱུག་པ་ཅན་' དང་། 'ཀྱེ་དབྱུག་པ་ཅན་དག་' ཅེས་སོ།། 'ཛྷི་ལས་ཎཾ་' ཞེས་པས་ 'ཎཾ་' དུ་འགྱུར་རོ།། 'དབྱུག་པ་ཅན་ལ།' དང་། 'དབྱུག་པ་ཅན་རྣམས་ལ།' ཅེས་སོ།། ལྷག་མ་རྣམས་ཕོ་རྟགས་ཀྱི་དབྱུག་པ་ཅན་དང་མཚུངས་སོ།། དེ་བཞིན་དུ་བདེ་བ་བྱེད་པ་པོ་དང་མྱུར་དུ་འགྲོ་བ་པོ་ལ་སོགས་པའོ།། Īkārantaṃ. ཨཱི་མཐའ་ཅན། Cakkhu, cakkhūni cakkhū. Sesaṃ aṭṭhisamaṃ. Evaṃ āyu+vasu+dhanu+dāru+tipu+madhu+siṅgu+hiṅgu+vatthu+jatu+ambu+ assuādīni. Āyusaddato nāssa kodhādittā sāva viseso. མིག་དང་། 'མིག་དག་' ཅེས་སོ།། ལྷག་མ་རྣམས་རུས་པ་དང་མཚུངས་སོ།། དེ་བཞིན་དུ་ཚེ་དང་། ནོར་དང་། གཞུ་དང་། ཤིང་དང་། ཞ་ཉེ་དང་། སྦྲང་རྩི་དང་། སིངྒུ་དང་། ཤིང་ཀུན་དང་། གཞི་དང་། ལ་ཆ་དང་། ཆུ་དང་། མིག་ཆུ་ལ་སོགས་པའོ།། ཚེའི་སྒྲ་ལས་ནི་ 'ཀོ་དྷཱ་' ལ་སོགས་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེའི་ 'ཎཱ་' ཡིག་ 'སཱ་' རུ་འགྱུར་བ་ཉིད་ཁྱད་པར་རོ།། Ukārantaṃ. ཨུ་མཐའ་ཅན། Gotrabhu, rasse silopo. Gotrabhūni gotrabhū. Bho gotrabhu gotrabhū, gotrabhūni gotrabhū. Gotrabhuṃ, gotrabhūni gotrabhū iccādi pulliṅge vessabhūsamaṃ. Evaṃ sayambhū+abhibhū+dhammaññū ādayo. རིགས་གནས་པ་ནི་ཐུང་ངུར་བྱས་ནས་ 'སི་' ཕྱིས་སོ།། 'རིགས་གནས་པ་དག་' ཅེས་སོ།། 'ཀྱེ་རིགས་གནས་པ་' དང་། 'ཀྱེ་རིགས་གནས་པ་དག་' ཅེས་སོ།། 'རིགས་གནས་པ་ལ།' དང་། 'རིགས་གནས་པ་རྣམས་ལ།' ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཕོ་རྟགས་ཀྱི་བེསྶབྷཱུ་དང་མཚུངས་སོ།། དེ་བཞིན་དུ་རང་བྱུང་དང་། ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ་དང་། ཆོས་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པའོ།། Ūkārantaṃ. ཨཱུ་མཐའ་ཅན། Visadā+visadākāra-vohāro+bhayamuttako[Pg.71]; Pumādijānane hetu-bhāvato liṅga+mīrito. གསལ་བ་དང་མི་གསལ་བའི་རྣམ་པའི་ཐ་སྙད་དང་གཉིས་ཀ་ལས་གྲོལ་བ། ཕོ་ལ་སོགས་པ་ཤེས་པའི་རྒྱུ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྟགས་ཞེས་བཤད་དོ།། Thana+kesāvatī nārī, massuvā puriso siyā; Ubhinna+mantaraṃ etaṃ, itaro+bhayamuttako. ནུ་མ་དང་སྐྲ་ལྡན་པ་ནི་བུད་མེད་དེ། ཁ་སྤུ་ཅན་ནི་སྐྱེས་པ་ཡིན། འདི་ནི་གཉིས་ཀའི་བར་གྱི་ཁྱད་པར་ཏེ། ཅིག་ཤོས་ནི་གཉིས་ཀ་ལས་གྲོལ་བའོ།། Ese+sā eta+mīti ca,Pasiddhiatthesu yesu lokassa; Thī+puma+napuṃsakānī+ti,Vuccante tāni nāmāni. 'འདི་' དང་ 'མོ་འདི་' དང་ 'མ་ནིང་འདི་' ཞེས་པ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་ན་གྲགས་པའི་དོན་གང་དག་ལ། མོ་དང་ཕོ་དང་མ་ནིང་ཞེས། མིང་དེ་དག་ནི་བརྗོད་པར་བྱའོ།། Napuṃsakaliṅgaṃ. མ་ནིང་གི་རྟགས་སོ།། Atha sabbādīnaṃ rūpanayo niddisiyate, དེ་ནས་ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚིག་གྲུབ་པའི་ཚུལ་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ། Sabba katara katama ubhaya itara añña aññatara aññatama, pubba+parā+para+dakkhiṇu+ttarā+dharāni vavatthāya+masaññāyaṃ. ‘‘Ūnapūrattha+madhikapadodāharaṇa+majjhāhāro’’ti ñāyā sabbādīsu paṭhīyanteti yojetabbaṃ. Ya tya ta eta ima amu kiṃ eka tumha amha iccete sabbādayo. Kaccāyane adassitassāpi tyasaddassa – ཐམས་ཅད་དང་། གང་ཞིག དང་། གང་དག དང་། གཉིས་ཀ་དང་། ཅིག་ཤོས་དང་། གཞན་དང་། གཞན་གང་རུང་དང་། གཞན་གང་ཡང་རུང་བ་དང་། ཤར་རམ་སྔོན་མ་དང་། ཕ་རོལ་ལམ་ནུབ་མ་དང་། གཞན་པ་དང་། ལྷོ་འམ་གཡས་པ་དང་། བྱང་ངམ་གོང་མ་དང་། འོག་མ་རྣམས་ནི་མིང་དུ་མ་གྲགས་ཤིང་མཚམས་འཛིན་པའི་དོན་ལའོ།། 'མ་ཚང་བ་ཁ་སྐོང་བ་དང་། ཚིག་ལྷག་པོ་སྦྱོར་བ་དང་། ཚིག་འོག་མ་འདྲེན་པ་' ཞེས་པའི་རིགས་པ་ལས་ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པའི་ནང་དུ་ཀློག་གོ་ཞེས་སྦྱར་བར་བྱའོ།། གང་དང་། དེ་དང་། དེ་དང་། འདི་དང་། འདི་དང་། ཕ་གི་དང་། གང་དང་། གཅིག་དང་། ཁྱོད་དང་། བདག་ཅེས་པ་འདི་དག་ནི་ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པའོ།། ཀཙྩཱ་ཡ་ནའི་གཞུང་དུ་མ་བསྟན་ཀྱང་ 'ཏྱ་' ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི། Khiḍḍā paṇihitā tyāsu, rati tyāsu patiṭṭhitā; Bījāni tyāsu ruhanti, yadidaṃ sattā pajāyareti – དེ་དག་ལ་ནི་རྩེད་མོ་གནས། དེ་དག་ལ་ནི་དགའ་བ་ཆགས། དེ་དག་ལ་ནི་ས་བོན་སྐྱེ། འདི་ལྟར་སེམས་ཅན་སྐྱེ་བར་འགྱུར། ཞེས་པ་ལྟར། Pāḷiyaṃ dissamānattā idha saṅgaho. ལུང་གི་ཚིག་ལས་སྣང་བའི་ཕྱིར་འདིར་བསྡུས་སོ།། Tattha sabbasaddo niravasesattho. Katara+katamasaddā pucchanatthā. Ubhayasaddo dviavayavasamudāyavacano. Itarasaddo vuttapaṭiyogīvacano. Aññasaddo adhikatāparavacano. Añña- tara+aññatamasaddā [Pg.72] aniyamatthā. Pubbādayo disādivavatthāvacanā. Yasaddo aniyamattho. Tya+tasaddā parammukhavacanā. Eta+ima+amu+kiṃ iccete samīpa+accantasamīpa+dūra+pucchanatthavacanā. Ekasaddo saṃkhyādivacano. Tumha+amhasaddā para+atta niddesavacanā. དེ་ལ་ 'སབྦ་' ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་མ་ལུས་པའི་དོན་ཏོ།། 'ཀཏ་ར་' དང་ 'ཀཏ་མ་' ཞེས་པའི་སྒྲ་དག་ནི་འདྲི་བའི་དོན་ཏོ།། 'ཨུ་བྷ་ཡ་' ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་ཆ་ཤས་གཉིས་འདུས་པའི་ཚོགས་པ་བརྗོད་པའོ།། 'ཨི་ཏ་ར་' ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་བཤད་ཟིན་པ་ལས་བཟློག་པ་བརྗོད་པའོ།། 'ཨཉྙ་' ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་སྐབས་སུ་བབས་པ་ལས་གཞན་པ་བརྗོད་པའོ།། 'ཨཉྙ་ཏ་ར་' དང་ 'ཨཉྙ་ཏ་མ་' ཞེས་པའི་སྒྲ་དག་ནི་མ་ངེས་པའི་དོན་ཏོ།། 'པུབྦ་' ལ་སོགས་པ་ནི་ཕྱོགས་ལ་སོགས་པའི་མཚམས་འཛིན་པ་བརྗོད་པའོ།། 'ཡ་' ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་མ་ངེས་པའི་དོན་ཏོ།། 'ཏྱ་' དང་ 'ཏ་' ཞེས་པའི་སྒྲ་དག་ནི་ལྐོག་ཏུ་གྱུར་པ་བརྗོད་པའོ།། 'ཨེ་ཏ་' དང་། 'ཨི་མ་' དང་། 'ཨ་མུ་' དང་། 'ཀིཾ་' ཞེས་པ་འདི་དག་ནི་ཉེ་བ་དང་། ཤིན་ཏུ་ཉེ་བ་དང་། རྒྱང་རིང་བ་དང་། འདྲི་བའི་དོན་བརྗོད་པའོ།། 'ཨེ་ཀ་' ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་གྲངས་ལ་སོགས་པ་བརྗོད་པའོ།། 'ཏུམྷ་' དང་ 'ཨམྷ་' ཞེས་པའི་སྒྲ་དག་ནི་གཞན་དང་བདག་ཉིད་མཚོན་པར་བྱེད་པའོ།། Sabbo, sissa o, 'སབྦོ་' ཞེས་པར་ 'སི་' ཡིག་ 'ཨོ་' རུ་འགྱུར་རོ།། 138. Yona+meṭa ༡༣༨. 'ཡོ་ནཾ་ཨེ་ཊ་' ཞེས་པའོ།། Akārantehi sabbādīhi yonaṃ eṭa hoti niccaṃ. Sabbe. Bho sabba sabbā, sabbe. Sabbaṃ, sabbe. Sabbena, sabbehi sabbebhi. Evaṃ karaṇe. Sabbassa. ཨ་མཐའ་ཅན་གྱི་ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ 'ཡོ་' ཡིག་རྣམས་རྟག་ཏུ་ 'ཨེ་ཊ་' (ཨེ་) རུ་འགྱུར་རོ།། 'སབྦེ་' ཞེས་སོ།། ཀྱེ་ཐམས་ཅད་དག། ཐམས་ཅད་ལ།། ཐམས་ཅད་ཀྱིས།། དེ་བཞིན་དུ་བྱེད་པ་པོ་ལའོ།། 'སབྦསྶ་' ཞེས་སོ།། 99. Sabbādīnaṃ naṃmhi ca ༩༩. 'སབྦཱ་དཱི་ནཾ་ཎཾ་མྷི་ཅ་' ཞེས་པའོ།། Akārantānaṃ sabbādīnaṃ e hoti naṃmhi su+hisu ca. Ettha ādisaddo avayave, vuttañhi – ཨ་མཐའ་ཅན་གྱི་ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་མཐའ་ 'ཎཾ་' དང་ 'སུ་' དང་ 'ཧི་' ཡིག་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ 'ཨེ་' རུ་འགྱུར་རོ།། འདིར་ 'ཨཱ་དི་' (ལ་སོགས་པ་) ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་ཆ་ཤས་ཀྱི་དོན་ལ་འཇུག་སྟེ། འདི་སྐད་བཤད་དོ།། Mariyādāyaṃ pakāre ca, samīpe+vayave tathā; Catūsva+tthesu medhāvī, ādisaddaṃ pakāsayeti. མཚམས་འཛིན་པ་དང་རྣམ་པ་དང་། ཉེ་བ་དང་ནི་ཆ་ཤས་ཉིད། དོན་བཞི་པོ་འདི་དག་ལ་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ 'ཨཱ་དི་' ཡི་སྒྲ་གསལ་བར་བྱེད་དོ།། 100. Saṃ+sānaṃ ༡༠༠. 'སཾ་སཱ་ནཾ་' ཞེས་པའོ།། Sabbādito naṃvacanassa saṃ+sānaṃ honti. Sabbesaṃ sabbesānaṃ. Sabbā sabbamhā sabbasmā. Sabbe sabbamhi sabbasmiṃ, sabbesu. ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་ལས་ 'ཎཾ་' གི་ཚིག་ནི་ 'སཾ་' དང་ 'སཱ་ནཾ་' དུ་འགྱུར་རོ།། 'སབྦེ་སཾ་' དང་ 'སབྦེ་སཱ་ནཾ་' ཞེས་སོ།། 'སབྦཱ་' དང་ 'སབྦམྷཱ་' དང་ 'སབྦསྨཱ་' ཞེས་སོ།། 'སབྦེ་' དང་ 'སབྦམྷི་' དང་ 'སབྦསྨིཾ་' དང་ 'སབྦེ་སུ་' ཞེས་སོ།། Itthiyaṃ ‘‘itthiya+matvā’’ti āpaccaye tassa ghasaññā. Sesaṃ kaññāva. Sabbā, sabbā sabbāyo. Bho sabbe, sabbā sabbāyo. ‘‘Gho ssaṃ+ssā+ssāyaṃ+tiṃ sū’’-ti rasse [Pg.73] sabbaṃ, sabbā sabbāyo. Sabbāya, sabbāhi sabbābhi. མོ་རྟགས་ལ། 'ཨིཏྠི་ཡ་མཏྭཱ་' ཞེས་པས་ 'ཨཱ་' རྐྱེན་སྦྱར་བ་ལ་དེ་ལ་ 'གྷ་' ཞེས་པའི་མིང་ཐོབ་བོ།། ལྷག་མ་རྣམས་བུ་མོ་དང་མཚུངས་སོ།། 'སབྦཱ་' དང་ 'སབྦཱ་' དང་ 'སབྦཱ་ཡོ་' ཞེས་སོ།། ཀྱེ་ཐམས་ཅད་མ།། 'གྷོ་སྶཾ་སྶཱ་སྶཱ་ཡཾ་ཏིཾ་སུ་' ཞེས་པས་ཐུང་ངུར་བྱས་ནས། 'སབྦཾ་' དང་ 'སབྦཱ་' དང་ 'སབྦཱ་ཡོ་' ཞེས་སོ།། 'སབྦཱ་ཡ་' དང་ 'སབྦཱ་ཧི་' དང་ 'སབྦཱ་བྷི་' ཞེས་སོ།། 101. Ghapā sassa ssā vā ༡༠༡. 'གྷ་པཱ་སསྶ་སྶཱ་ཝཱ་' ཞེས་པའོ།། Sabbādīnaṃ ghapato sassa ssā vā hoti. Amussāti rūpassa ‘‘ssā vā te+ti+mā+mūhī’’ti ssādesena siddhattā vāggahaṇa+muttaratthaṃ. Rasse sabbassā sabbāya, sabbāsaṃ sabbāsānaṃ. Pañcamiyaṃ sabbāya. ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པའི་ 'གྷ་' དང་ 'པ་' ལས་ 'ས་' ཡིག་ནི་རྣམ་པར་ 'སྶཱ་' རུ་འགྱུར་རོ།། 'ཨ་མུསྶཱ་' ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་ 'སྶཱ་ཝཱ་ཏེ་ཏི་མཱ་མཱུ་ཧི་' ཞེས་པས་ 'སྶཱ་' རུ་བསྒྱུར་བས་གྲུབ་པའི་ཕྱིར། 'ཝཱ་' (རྣམ་པར་) ཞེས་གསུངས་པ་ནི་འོག་མའི་དོན་དུའོ།། ཐུང་ངུར་བྱས་ནས་ 'སབྦསྶཱ་' དང་ 'སབྦཱ་ཡ་' ཞེས་སོ།། 'སབྦཱ་སཾ་' དང་ 'སབྦཱ་སཱ་ནཾ་' ཞེས་སོ།། ལྔ་པ་ལ་ 'སབྦཱ་ཡ་' ཞེས་སོ།། 102. Smino ssaṃ ༡༠༢. 'སྨི་ནོ་སྶཾ་' ཞེས་པའོ།། Sabbādīnaṃ ghapato smino ssaṃ vā hoti. Sabbassaṃ sabbāyaṃ sabbāya, sabbāsu. ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པའི་ 'གྷ་' དང་ 'པ་' ལས་ 'སྨིཾ་' ཡིག་ནི་རྣམ་པར་ 'སྶཾ་' དུ་འགྱུར་རོ།། 'སབྦསྶཾ་' དང་ 'སབྦཱ་ཡཾ་' དང་ 'སབྦཱ་ཡ་' དང་ 'སབྦཱ་སུ་' ཞེས་སོ།། Napuṃsake sabbaṃ. ‘‘Yonaṃ nī’’ti napuṃsake yossa nimhi – མ་ནིང་གི་རྟགས་ལ་ 'སབྦཾ་' ཞེས་སོ།། 'ཡོ་ནཾ་ཎི་' ཞེས་པས་མ་ནིང་ལ་ 'ཡོ་' ཡིག་ 'ཎི་' རུ་འགྱུར་བ་ལ། 137. Sabbādīhi ༡༣༧. 'སབྦཱ་དཱི་ཧི་' ཞེས་པའོ།། Sabbādīhi parassa nissa ṭā na hoti. Dīghe sabbāni. Bho sabba sabbā, sabbāni. Sabbaṃ, sabbe sabbāni. Nādīsu pumeva. Katarakatamaubhayā tīsu liṅgesu sabbasamā. Evaṃ itaraaññasaddā. Ssā+ssaṃsu viseso. ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་ལས་གཞན་པའི་ 'ཎི་' ཡིག་ལ་ 'ཊཱ་' མི་འགྱུར་རོ།། རིང་པོར་བྱས་ནས་ 'སབྦཱ་ནི་' ཞེས་སོ།། ཀྱེ་ཐམས་ཅད་དག། 'སབྦཾ་' དང་ 'སབྦེ་' དང་ 'སབྦཱ་ནི་' ཞེས་སོ།། 'ཎཱ་' ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཕོ་རྟགས་དང་མཚུངས་སོ།། 'ཀཏ་ར་' དང་ 'ཀཏ་མ་' དང་ 'ཨུ་བྷ་ཡ་' རྣམས་ནི་རྟགས་གསུམ་ག་ལ་ཐམས་ཅད་དང་མཚུངས་སོ།། དེ་བཞིན་དུ་ 'ཨི་ཏ་ར་' དང་ 'ཨཉྙ་' ཞེས་པའི་སྒྲ་དག་ཀྱང་ངོ་།། 'སྶཱ་' དང་ 'སྶཾ་' རྣམས་ལ་ཁྱད་པར་ཡོད་དོ།། 52. Ssaṃ+ssā+ssāyesvi-tare+ka+ññe+ti+māna+mi ༥༢. 'སྶཾ་སྶཱ་སྶཱ་ཡེ་སྭི་ཏ་རེ་ཀཉྙེ་ཏི་མཱ་ན་མི་' ཞེས་པའོ།། Ssamādīsu itara+eka+añña+eta+ima iccetesaṃ i hoti niccaṃ. Itarissā itarāya, aññissā aññāya, aññāsaṃ [Pg.74] aññāsānaṃ. Aññissaṃ aññāyaṃ aññāya. Aññatara+ññatamā liṅgattaye sabbasamā. 'སྶཾ་' ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ 'ཨི་ཏ་ར་' དང་། 'ཨེ་ཀ་' དང་། 'ཨཉྙ་' དང་། 'ཨེ་ཏ་' དང་། 'ཨི་མ་' ཞེས་པ་འདི་དག་གི་མཐའ་རྟག་ཏུ་ 'ཨི་' རུ་འགྱུར་རོ།། 'ཨི་ཏ་རིསྶཱ་' དང་ 'ཨི་ཏ་རཱ་ཡ་' དང་། 'ཨཉྙིསྶཱ་' དང་ 'ཨཉྙཱ་ཡ་' དང་། 'ཨཉྙཱ་སཾ་' དང་ 'ཨཉྙཱ་སཱ་ནཾ་' ཞེས་སོ།། 'ཨཉྙིསྶཾ་' དང་ 'ཨཉྙཱ་ཡཾ་' དང་ 'ཨཉྙཱ་ཡ་' ཞེས་སོ།། 'ཨཉྙ་ཏ་ར་' དང་ 'ཨཉྙ་ཏ་མ་' དག་ནི་རྟགས་གསུམ་ག་ལ་ཐམས་ཅད་དང་མཚུངས་སོ།། Pubbo, 'པུབྦོ་' ཞེས་པའོ།། 143. Pubbādīhi chahi ༡༤༣. 'པུབྦཱ་དཱི་ཧི་ཚ་ཧི་' ཞེས་པའོ།། Etehi chahi savisaye eṭa vā hotīti yossa eṭa, pubbe pubbā. Bho pubba pubbā, pubbe pubbā. Pubbaṃ, pubbe. Pubbena. Sesaṃ sabbaliṅge sabbasamaṃ. Evaṃ parādayo pañca. འདི་དག་དྲུག་ལས་རང་གི་ཡུལ་ལ་ 'ཡོ་' ཡིག་ནི་རྣམ་པར་ 'ཨེ་ཊ་' རུ་འགྱུར་བས་ 'པུབྦེ་' དང་ 'པུབྦཱ་' ཞེས་སོ།། ཀྱེ་སྔོན་མ་དག། 'པུབྦཾ་' དང་ 'པུབྦེ་' ཞེས་སོ།། 'པུབྦེ་ན་' ཞེས་སོ།། ལྷག་མ་རྣམས་རྟགས་ཐམས་ཅད་ལ་ཐམས་ཅད་དང་མཚུངས་སོ།། དེ་བཞིན་དུ་ 'པཱ་ར་' ལ་སོགས་པ་ལྷག་མ་ལྔ་པོའང་ངོ་།། 139. Nā+ññañca nāma+ppadhānā ༡༣༩. 'ནཱཉྙཉྩ་ནཱམཔྤདྷཱནཱ་' ཞེས་པའོ།། Taṃnāmabhūtehi appadhānehi ca sabbādīhi sabbādikāriyaṃ na hoti. Te sabbā, sabbanāmā teti attho. Te piyasabbā, te atisabbā. Nāmabhūte ca aññapadatthādo appadhānavisaye ca sabbādikāriyanisedhena ‘‘paramasabbe tiṭṭhanti’’ tyādito padhānapadantato eṭaādayo honti, visesanasamāsassa uttarapadatthapadhānattā. མིང་དུ་གྱུར་པ་དང་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པའི་ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་མི་འགྱུར་རོ།། 'ཏེ་སབྦཱ་' ཞེས་པ་ནི་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བའི་མིང་ཅན་དག་ཅེས་པའི་དོན་ཏོ།། 'ཏེ་པི་ཡ་སབྦཱ་' དང་ 'ཏེ་ཨ་ཏི་སབྦཱ་' ཞེས་སོ།། མིང་དུ་གྱུར་པ་དང་གཞན་གྱི་དོན་ལ་སོགས་པ་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པའི་ཡུལ་ལ་ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་བཀག་པས། 'པ་ར་མ་སབྦེ་ཏིཊྛནྟི་' ལ་སོགས་པ་གཙོ་བོའི་ཚིག་གི་མཐའ་ལས་ 'ཨེ་ཊ་' ལ་སོགས་པ་འགྱུར་ཏེ། ཁྱད་པར་གྱི་ཚིག་སྡུད་ནི་ཚིག་ཕྱི་མའི་དོན་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།། 140. Tatiyatthayoge ༡༤༠. 'ཏ་ཏི་ཡཏྠ་ཡོ་གེ་' ཞེས་པའོ།། Tatiyatthena yoge ca sabbādikāriyaṃ na hoti. Māsena pubbā māsapubbā iccādi. བྱེད་པ་པོའི་དོན་དང་སྦྱོར་བ་ལ་ཡང་ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་མི་འགྱུར་རོ།། 'མཱ་སེ་ན་པུབྦཱ་' ཞེས་པ་ལས་ 'མཱ་ས་པུབྦཱ་' ལ་སོགས་པའོ།། 141. Catthasamāse ༡༤༡. 'ཙཏྠ་ས་མཱ་སེ་' ཞེས་པའོ།། Catthasamāsavisaye sabbādikāriyaṃ na hoti. Dakkhiṇuttarapubbānantiādi. སྡུད་པའི་ཚིག་སྡུད་ཀྱི་ཡུལ་ལ་ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་མི་འགྱུར་རོ།། 'དཀྑི་ཎུཏྟ་ར་པུབྦཱ་ནཾ་' ལ་སོགས་པའོ།། 142. Ve+ṭa ༡༤༢. 'ཝེ་ཊ་' ཞེས་པའོ།། Iti [Pg.75] catthasamāse sabbādikāriyaṃ na hoti, niccena eṭaādesappasaṅge ayaṃ sampattavibhāsā. Pubbuttare pubbuttarā. Sesaṃ sugatasamaṃ. འདི་ལྟར་སྡུད་པའི་ཚིག་སྡུད་ལ་ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་མི་འགྱུར་བས། རྟག་ཏུ་ 'ཨེ་ཊ་' རུ་འགྱུར་བར་འགྱུར་བ་ལ། འདི་ནི་ཐོབ་པ་ལས་རྣམ་པར་བརྟག་པ་ཡིན་ནོ།། 'པུབྦུཏྟ་རེ་' དང་ 'པུབྦུཏྟ་རཱ་' ཞེས་སོ།། ལྷག་མ་རྣམས་བདེ་བར་གཤེགས་པ་དང་མཚུངས་སོ།། Yo, ye. Yā, yāyo. Yaṃ, yāni iccādi sabbasamaṃ. Yādīna+mālapane rūpaṃ na sambhavati. 'ཡོ་' དང་ 'ཡེ་'། 'ཡཱ་' དང་ 'ཡཱ་ཡོ་'། 'ཡཾ་' དང་ 'ཡཱ་ནི་' ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་དང་མཚུངས་སོ།། 'ཡ་' ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་བོད་པའི་ཚིག་གི་རྣམ་པ་མི་སྲིད་དོ།། Tya si – 'ཏྱ་' ལ་ 'སི་' སྦྱར་བ་ལ། 128. Tya+te+tānaṃ tassa so ༡༢༨. 'ཏྱ་ཏེ་ཏཱ་ནཾ་ཏསྶ་སོ་' ཞེས་པའོ།། Tya+te+tāna+manapuṃsakānaṃ tassa so hoti simhi. Syo, tye. Syā, tyā, tyāyo. Tyaṃ, tyāni iccādi sabbasamaṃ. མ་ནིང་མ་ཡིན་པའི་ 'ཏྱ་' དང་ 'ཏེ་' དང་ 'ཏ་' རྣམས་ཀྱི་ 'ཏ་' ཡིག་ནི་ 'སི་' ཡིག་གི་སྔོན་དུ་ 'ས་' རུ་འགྱུར་རོ།། 'སྱོ་' དང་ 'ཏྱེ་'། 'སྱཱ་' དང་ 'ཏྱཱ་' དང་ 'ཏྱཱ་ཡོ་'། 'ཏྱཾ་' དང་ 'ཏྱཱ་ནི་' ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་དང་མཚུངས་སོ།། So, 'སོ་' ཞེས་པའོ།། 131. Tatassa no sabbāsu ༡༣༡. 'ཏ་ཏསྶ་ནོ་སབྦཱ་སུ་' ཞེས་པའོ།། Tasaddassa tassa no vā hoti sabbāsu vibhattīsu. ‘‘Tya+te+tānaṃ tassā’’ti ca ettha tyādīnaṃ takāraggahaṇaṃ syā sā esā nāyoti itthiyaṃ sabbasamā hotīti. Ne te. Naṃ taṃ, ne te. Nena tene, nehi nebhi tehi tebhi. 'ཏ་' ཞེས་པའི་སྒྲ་ལས་ 'ཏ་' ཡིག་ནི་རྣམ་པར་རྣམ་དབྱེ་ཐམས་ཅད་ལ་ 'ན་' རུ་འགྱུར་རོ།། 'ཏྱ་ཏེ་ཏཱ་ནཾ་ཏསྶ་སོ་' ཞེས་པ་འདིར་ 'ཏྱ་' ལ་སོགས་པའི་ 'ཏ་' ཡིག་བཟུང་བ་ནི། མོ་རྟགས་ལ་ 'སྱཱ་' དང་ 'སཱ་' དང་ 'ཨེ་སཱ་' ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་དང་མཚུངས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།། 'ནེ་' དང་ 'ཏེ་'། 'ནཾ་' དང་ 'ཏཾ་'། 'ནེ་' དང་ 'ཏེ་'། 'ནེ་ན' དང་ 'ཏེ་ན'། 'ནེ་ཧི་' དང་ 'ནེ་བྷི་' དང་ 'ཏེ་ཧི་' དང་ 'ཏེ་བྷི་' ཞེས་སོ།། 132. Ṭa sasmāsmiṃssāyassaṃssāsaṃmhāmhisvi+massa ca ༡༣༢. 'ཊ་ས་སྨཱ་སྨིཾ་སྶཱ་ཡ་སྶཾ་སྶཱ་སཾ་མྷཱ་མྷི་སྭི་མསྶ་ཅ་' ཞེས་པའོ།། ‘‘Ṭa sa+smā+smiṃ+naṃsmi+massa cā’’ti vuttepi tesaṃ vibhattīnaṃ ādesesu ssāyādīsu paresu ‘‘tadādesā tadiva [Pg.76] bhavantī’’ti ñāyā ṭādese siddhepi yādiādesantare pare nivattanatthaṃ ssādīnaṃ gahaṇaṃ. 'ཊ་ས་སྨཱ་སྨིཾ་ཎཾ་སྨི་མསྶ་ཅ་' ཞེས་གསུངས་ཀྱང་། རྣམ་དབྱེ་དེ་དག་གི་འགྱུར་བ་ 'སྶཱ་ཡ་' ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ། 'དེའི་འགྱུར་བ་ནི་དེ་ཉིད་དང་མཚུངས་སོ་' ཞེས་པའི་རིགས་པ་ལས་ 'ཊ་' རུ་འགྱུར་བ་གྲུབ་མོད་ཀྱི། 'ཡ་' ལ་སོགས་པའི་འགྱུར་བ་གཞན་དག་འགོག་པའི་ཕྱིར་ 'སྶཱ་' ལ་སོགས་པ་བཟུང་བའོ།། Sādīsvi+massa tasaddatakārassa ca ṭo vā hoti. Pubbassaralopo. Eva+muparipi. Assa nassa tassa, nesaṃ nesānaṃ tesaṃ tesānaṃ. Amhā asmā namhā nasmā tamhā tasmā. Amhi asmiṃ namhi nasmiṃ tamhi tasmiṃ, nesu tesu. 'ས་' ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་ 'ཨི་མ་' དང་ 'ཏ་' ཞེས་པའི་སྒྲ་ཡི་ 'ཏ་' ཡིག་ནི་རྣམ་པར་ 'ཊ་' (ཨ་) རུ་འགྱུར་རོ།། སྔོན་གྱི་དབྱངས་ཕྱིས་སོ།། གོང་དུའང་དེ་བཞིན་ནོ།། 'ཨསྶ་' དང་ 'ནསྶ་' དང་ 'ཏསྶ་' ཞེས་སོ།། 'ནེསཾ་' དང་ 'ནེསཱ་ནཾ་' དང་ 'ཏེསཾ་' དང་ 'ཏེསཱ་ནཾ་' ཞེས་སོ།། 'ཨམྷཱ་' དང་ 'ཨསྨཱ་' དང་ 'ནམྷཱ་' དང་ 'ནསྨཱ་' དང་ 'ཏམྷཱ་' དང་ 'ཏསྨཱ་' ཞེས་སོ།། 'ཨམྷི་' དང་ 'ཨསྨིཾ་' དང་ 'ནམྷི་' དང་ 'ནསྨིཾ་' དང་ 'ཏམྷི་' དང་ 'ཏསྨིཾ་' དང་། 'ནེསུ་' དང་ 'ཏེསུ་' ཞེས་སོ།། Itthiyaṃ sā, nā nāyo tā tāyo. Naṃ taṃ, nā nāyo tā tāyo. Nāmhi – མོ་རྟགས་ལ་ 'སཱ་' དང་། 'ནཱ་' དང་ 'ནཱ་ཡོ་'། 'ཏཱ་' དང་ 'ཏཱ་ཡོ་' ཞེས་སོ།། 'ནཾ་' དང་ 'ཏཾ་'། 'ནཱ་' དང་ 'ནཱ་ཡོ་'། 'ཏཱ་' དང་ 'ཏཱ་ཡོ་' ཞེས་སོ།། 'ཎཱ་' ཡིག་གི་སྔོན་དུ་ལ། 46. Ssā vā te+ti+mā+mūhi ༤༦. 'སྶཱ་ཝཱ་ཏེ་ཏི་མཱ་མཱུ་ཧི་' ཞེས་པའོ།། Ghapasaññehi ta+eta+ima+amūhi ekatte nādīnaṃ ssā vā hoti. Antassarānaṃ ghapavohārena taṃsahacaritāpi saddā ‘‘kunte pavesayā’’ti ñāyā gayhantīti ‘‘ghapasaññehi ta+eta+ima+amūhī’’ti vuttaṃ. Vāṭādese assā nassā nāya. གྷ་དང་པ་ཞེས་པའི་མིང་ཅན་གྱི་ 'ཏ་' དང་། 'ཨེ་ཏ་' དང་། 'ཨི་མ་' དང་། 'ཨ་མུ་' རྣམས་ལས་གཅིག་ཚིག་གི་ 'ཎཱ་' ལ་སོགས་པ་རྣམས་རྣམ་པར་ 'སྶཱ་' རུ་འགྱུར་རོ།། མཐའི་དབྱངས་རྣམས་ལ་ 'གྷ་' དང་ 'པ་' ཞེས་བརྗོད་པས་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་གནས་པའི་སྒྲ་རྣམས་ཀྱང་ 'མདུང་རྣམས་འཇུག་པར་གྱིས་' ཞེས་པའི་རིགས་པ་ལས་བཟུང་བའི་ཕྱིར། 'གྷ་དང་པ་ཞེས་པའི་མིང་ཅན་གྱི་ཏ་དང་ཨེ་ཏ་དང་ཨི་མ་དང་ཨ་མུ་རྣམས་ལས་' ཞེས་གསུངས་སོ།། 'ཊ་' རུ་བསྒྱུར་བ་རྣམ་པར་བརྟག་པ་ལ། 'ཨསྶཱ་' དང་ 'ནསྶཱ་' དང་ 'ནཱ་ཡ་' ཞེས་སོ།། 53. Tāya vā ༥༣. 'ཏཱ་ཡ་ཝཱ་' ཞེས་པའོ།། Ssaṃssāssā yesu tassa vā i hoti. Tissā tassā tāya, nāhi nābhi tāhi tābhi. Sassa vā ssāmhi assā nassā tissā tassā. 'སྶཾ་' དང་ 'སྶཱ་' དང་ 'སྶཱ་ཡ་' རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ 'ཏ་' ཡི་ 'ཏ་' ཡིག་ནི་རྣམ་པར་ 'ཨི་' རུ་འགྱུར་རོ།། 'ཏིསྶཱ་' དང་ 'ཏསྶཱ་' དང་ 'ཏཱ་ཡ་' ཞེས་སོ།། 'ནཱ་ཧི་' དང་ 'ནཱ་བྷི་' དང་ 'ཏཱ་ཧི་' དང་ 'ཏཱ་བྷི་' ཞེས་སོ།། 'ས་' ཡིག་ 'སྶཱ་' རུ་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་ལ། 'ཨསྶཱ་' དང་ 'ནསྶཱ་' དང་ 'ཏིསྶཱ་' དང་ 'ཏསྶཱ་' ཞེས་སོ།། 54. Te+ti+māto sassa ssāya ༥༤. 'ཏེ་ཏི་མཱ་ཏོ་སསྶ་སྶཱ་ཡ་' ཞེས་པའོ།། Tā+etā+imāto sassa ssāyo hoti vā. Assāya nassāya tissāya tassāya, ‘‘ghapate’’ccādinā yādese [Pg.77] nāya tāya. Naṃvacanassa sa+mādese takārassa ca vā ṭādese āsaṃ nāsaṃ nāsānaṃ tāsaṃ tāsānaṃ. Sattamiyaṃ assaṃ assā nassaṃ nassā nāyaṃ nāya tissaṃ tissā tassaṃ tassā tāyaṃ tāya, nāsu tāsu. ཏཱ་དང་། ཨེཏཱ་དང་། ཨིམཱ་རྣམས་ལས་སས་ཀྱི་གནས་སུ་སྶཱཡ་རྣམས་རེས་འགའ་འབྱུང་ངོ་། ཨསྶཱཡ། ནསྶཱཡ། ཏིསྶཱཡ། ཏསྶཱཡ། “གྷཔཏེ” ལ་སོགས་པས་ཡཱ་རུ་བསྒྱུར་བས་ནཱཡ་དང་ཏཱཡའོ། ཎཾ་གི་ཚིག་ལ་སཱ་རུ་བསྒྱུར་བ་དང་། ཏ་ཡིག་ལ་རེས་འགའ་ཊཱ་རུ་བསྒྱུར་བས་ཨཱསཾ། ནཱསཾ། ནཱསཱནཾ། ཏཱསཾ། ཏཱསཱནཾ་རྣམས་སོ། བདུན་པ་ལ་ཨསྶཾ། ཨསྶཱ། ནསྶཾ། ནསྶཱ། ནཱཡཾ། ནཱཡཱ། ཏིསྶཾ། ཏིསྶཱ། ཏསྶཾ། ཏསྶཱ། ཏཱཡཾ། ཏཱཡཱ། ནཱསུ། ཏཱསུའོ། Napuṃsake naṃ taṃ, nāni tāni. Naṃ taṃ, ne nāni te tāni. Sesaṃ pumeva. མ་ནིང་གི་རྟགས་ལ་ནཾ་དང་ཏཾ། ནཱནི་དང་ཏཱནིའོ། ནཾ་དང་ཏཾ། ནེ། ནཱནི་དང་ཏེ། ཏཱནིའོ། ལྷག་མ་ནི་སྐྱེས་པའི་རྟགས་བཞིན་ནོ། ‘‘Yaṃtaṃsaddā niccasambandhā’’ti ñāyā yaṃsaddena aniyamitatthaṃ taṃsaddo niyameti. “ཡཾ་དང་ཏཾ་གི་སྒྲ་རྣམས་ནི་རྟག་ཏུ་འབྲེལ་བ་ཅན་ནོ་” ཞེས་པའི་ལུགས་ལས། ཡཾ་སྒྲས་མ་ངེས་པའི་དོན་ཉིད་ཏཾ་སྒྲས་ངེས་པར་བྱེད་དོ། Pasiddhe anubhūtatthe, pakkantavisaye tathā; Yaṃsadda+manapekkheva, taṃsaddo yujjate sadāti – “གྲགས་པ་དང་ནི་མྱོང་བའི་དོན། །དེ་བཞིན་བརྗོད་ཟིན་ཡུལ་ལ་ཡང་། །ཡཾ་སྒྲ་ལ་ནི་མ་ལྟོས་པར། །ཏཾ་སྒྲ་རྟག་ཏུ་སྦྱོར་བར་བྱ།” ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། Vuttattā ettheva taṃsaddo yaṃsaddaṃ nāpekkhati. Yathākkamaṃ tatri+da+mudāharaṇaṃ – གསུངས་པ་དེའི་ཕྱིར་འདི་ཉིད་ལ་ཏཾ་སྒྲས་ཡཾ་སྒྲ་ལ་མི་ལྟོས་སོ། དེ་ལ་གོ་རིམ་བཞིན་དཔེར་བརྗོད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། (.) ‘‘Namo tassā’’ti ca, (.) ‘‘aggimpa+kkhinā…pe… ñātakārī hi so jino’’ti ca, (..) Purimagāthāya vuttamunisadda+mapekkhitvā ‘‘savāsane kilese so’’ti ca. (.) “ནམོ ཏསྶཱ” ཞེས་པ་དང་། “ཨགྒིམྤཀྶིནཱ...ལ... ཉཱཏཀཱརཱི ཧི སོ ཛིནོ” ཞེས་པ་དང་། སྔ་མའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པར་གསུངས་པའི་ཐུབ་པའི་སྒྲ་ལ་ལྟོས་ནས། “སཝཱསནེ ཀིལེསེ སོ” ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། Eso, ete. Esā, etā etāyo, etaṃ, etāni iccādi ṭa+nādesābhāvova viseso. ཨེསོ། ཨེཏེ། ཨེསཱ། ཨེཏཱ། ཨེཏཱཡོ། ཨེཏཾ། ཨེཏཱནི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ། ཊ་དང་ཎ་རུ་བསྒྱུར་བ་མེད་པ་ཉིད་ཁྱད་པར་རོ། Ima si, ཨིམ། སི། 127. Simha+napuṃsakassā+yaṃ ༡༢༧. སི་ལ་མ་ནིང་མ་ཡིན་པ་ལ་ཨཡཾ་ངོ་། Imasaddassa anapuṃsakassa ayaṃ hoti simhi. Ayaṃ, ime. Imaṃ, ime. སི་ལ་ཨིམ་སྒྲ་མ་ནིང་མ་ཡིན་པ་ལ་ཨཡཾ་དུ་འགྱུར་རོ། ཨཡཾ། ཨིམེ། ཨིམཾ། ཨིམེའོ། 126. Nāmha+ni+mi ༡༢༦. ནཱ་ལ་ཨན། ཨིམིའོ། Imasaddassa [Pg.78] anitthiyaṃ nāmhi ana+imiiccādesā honti. ‘‘Ate+nā’’ti ene anena iminā. Himhi – མོ་རྟགས་མ་ཡིན་པ་ལ་ནཱ་ལ་ཨིམ་སྒྲའི་གནས་སུ་ཨན། ཨིམི་ཞེས་པའི་འགྱུར་རྣམས་འབྱུང་ངོ་། “ཨཏེནཱ” ཞེས་པས་ཨེནེ། ཨནེན། ཨིམིནཱའོ། ཧི་ལའོ། 125. Imassā+nitthiyaṃ ṭe ༡༢༥. ཨིམ་ལ་མོ་རྟགས་མ་ཡིན་པ་ལ་ཊེའོ། Imassā+nitthiyaṃ ṭe hoti vā su+naṃ+hisu. ‘‘Nāmaggahaṇe liṅgavisiṭṭhassāpi gahaṇaṃ’’ti ñāyā ‘anitthiyaṃ’ti itthiliṅganisedhā imassāti nāmaggahaṇavisaye liṅgavisesitassa imasaddassāpi gahaṇaṃ. Tassa phalaṃ ‘‘tatassa no sabbāsu’’ tyādo liṅgattaye kāriyasiddhi. Ehi ebhi imehi imebhi. ‘‘Ṭa sasmāsmi’’miccādinā sabbassi+massa vā ṭādese assa imassa, vā ṭe esaṃ esānaṃ imesaṃ imesānaṃ. Amhā asmā imamhā imasmā. Amhi asmiṃ imamhi imasmiṃ, esu imesu. སུ། ཎཾ། ཧི་རྣམས་ལ་མོ་རྟགས་མ་ཡིན་པའི་ཨིམ་སྒྲ་ལ་རེས་འགའ་ཊེར་འགྱུར་རོ། “མིང་བཟུང་བ་ལ་རྟགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཡང་གཟུང་བར་བྱའོ་” ཞེས་པའི་ལུགས་ལས། ‘མོ་རྟགས་མ་ཡིན་པ་’ ཞེས་མོ་རྟགས་བཀག་པས་ན། ཨིམས་ཀྱི་མིང་བཟུང་བའི་ཡུལ་ལ་རྟགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པའི་ཨིམ་སྒྲ་ཡང་གཟུང་ངོ་། དེའི་འབྲས་བུ་ནི་ “ཏཏསྶ ནོ སབྦཱསུ” ལ་སོགས་པ་ལ་རྟགས་གསུམ་ཆར་ལ་བྱ་བ་གྲུབ་པའོ། ཨེཧི། ཨེབྷི། ཨིམེཧི། ཨིམེབྷིའོ། “ཊ་ སསྨཱསྨི” ལ་སོགས་པས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཨིམ་ལ་རེས་འགའ་ཊ་རུ་བསྒྱུར་བས་ཨསྶ། ཨིམསྶའོ། རེས་འགའ་ཊེ་ལ་ཨེསཾ། ཨེསཱནཾ། ཨིམེསཾ། ཨིམེསཱནཾའོ། ཨམྷཱ། ཨསྨཱ། ཨིམམྷཱ། ཨིམསྨཱའོ། ཨམྷི། ཨསྨིཾ། ཨིམམྷི། ཨིམསྨིཾ། ཨེསུ། ཨིམེསུའོ། Itthiyaṃ ayaṃ, imā imāyo. Imaṃ, imā imāyo. Nā ‘‘ssā vā te+ti+mā+mūhī’’ti ssā vā, vā ṭādese ‘‘ssa’’ miccādinā iādese ca kate assā imissā imāya, imāhi imābhi. Assā imissā assāya imissāya imāya. Naṃvacanassa sa+mādese imassa ca vā ṭādese assa ‘‘sunaṃhi sū’’ti dīghe ca kate āsaṃ, aññatra imāsaṃ imāsānaṃ. Sattamiyaṃ assaṃ imissaṃ assā imissā imāyaṃ imāya, imāsu. མོ་རྟགས་ལ་ཨཡཾ། ཨིམཱ། ཨིམཱཡོ། ཨིམཾ། ཨིམཱ། ཨིམཱཡོའོ། ནཱ་ལ་ “སྶཱ ཝཱ ཏེ ཏི མཱ མཱུཧཱི” ཞེས་པས་ནཱ་ལ་སོགས་པའི་གཅིག་ཚིག་རྣམས་ལ་རེས་འགའ་སྶཱའོ། རེས་འགའ་ཊ་རུ་བསྒྱུར་བ་དང་ “སྶ” ལ་སོགས་པས་ཨི་རུ་བསྒྱུར་བ་བྱས་པ་ན། ཨསྶཱ། ཨིམིསྶཱ། ཨིམཱཡ། ཨིམཱཧི། ཨིམཱབྷིའོ། ཨསྶཱ། ཨིམིསྶཱ། ཨསྶཱཡ། ཨིམིསྶཱཡ། ཨིམཱཡའོ། ཎཾ་གི་ཚིག་ལ་སཱ་རུ་བསྒྱུར་བ་དང་། ཨིམ་ལ་རེས་འགའ་ཊ་རུ་བསྒྱུར་བས་ཨས་དང་། “སུནཾཧི སཱུ” ཞེས་པས་རིང་པོ་བྱས་པ་ན། ཨཱསཾ་དང་། གཞན་དུ་ཨིམཱསཾ། ཨིམཱསཱནཾའོ། བདུན་པ་ལ་ཨསྶཾ། ཨིམིསྶཾ། ཨསྶཱ། ཨིམིསྶཱ། ཨིམཱཡཾ། ཨིམཱཡ། ཨིམཱསུའོ། Napuṃsake – མ་ནིང་གི་རྟགས་ལ། 201. Imassi+daṃ vā ༢༠༡. ཨིམ་ལ་རེས་འགའ་ཨིདཾ་ངོ་། Aṃsisu [Pg.79] saha tehi imassi+daṃ hoti vā napuṃsake. Idaṃ imaṃ, ime imāni. Idaṃ imaṃ, ime imāni. Anena iminā iccādi pulliṅgasamaṃ. མ་ནིང་གི་རྟགས་ལ་ཨཾ་དང་སི་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཨིམ་གྱི་གནས་སུ་རེས་འགའ་ཨིདཾ་དུ་འགྱུར་རོ། ཨིདཾ། ཨིམཾ། ཨིམེ། ཨིམཱནི། ཨིདཾ། ཨིམཾ། ཨིམེ། ཨིམཱནིའོ། ཨནེན། ཨིམིནཱ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྐྱེས་པའི་རྟགས་དང་མཚུངས་སོ། 197. Ime+tāna+menā+nvādese dutiyāyaṃ ༡༩༧. རྗེས་སུ་བརྗོད་པ་ལ་གཉིས་པ་ལ་ཨིམ་དང་ཨེཏ་རྣམས་ལ་ཨེནའོ། Imaetasaddānaṃ kathitānukathanavisaye dutiyāya+menādeso hoti. Imaṃ bhikkhuṃ vinaya+majjhāpaya, atho enaṃ dhamma+majjhāpaya. Ime bhikkhū vinaya+majjhāpaya, atho ene dhamma+majjhāpaya. Eva+metassa ca yojanīyaṃ. བཤད་ཟིན་པ་རྗེས་སུ་བརྗོད་པའི་ཡུལ་ལ་གཉིས་པ་ལ་ཨིམ་དང་ཨེཏ་སྒྲ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ཨེན་གྱི་འགྱུར་འབྱུང་ངོ་། “ཨིམཾ བྷིཀྑུཾ ཝིནཡམཛ྄ཧཱཔཡ, ཨཐོ ཨེནཾ དྷམྨམཛ྄ཧཱཔཡ” ཞེས་པ་དང་། “ཨིམེ བྷིཀྑཱུ ཝིནཡམཛ྄ཧཱཔཡ, ཨཐོ ཨེནེ དྷམྨམཛ྄ཧཱཔཡ” ཞེས་པའོ། དེ་བཞིན་དུ་ཨེཏ་ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། Amu si, ཨམུ། སི། 129. Massā+mussa ༡༢༩. ཨམུ་ཡི་མ་ལ་སའོ། Anapuṃsakassā+mussa makārassa so hoti simhi. Asu, yo – སི་ལ་མ་ནིང་མ་ཡིན་པའི་ཨམུ་སྒྲའི་མ་ཡིག་གི་གནས་སུ་ས་རུ་འགྱུར་རོ། ཨསུའོ། ཡོ་ལའོ། 86. Lopo+musmā ༨༦. ཨམུ་ལས་ཕྱིར་ཕྱིས་སོ། Niyamasutta+midaṃ, amusaddato yonaṃ lopo hoti niccaṃ pulliṅge. Dīghe amū. Jhalato yonaṃ ‘‘lopo’’ti lope siddhepi vo+pavādo+ya+mārambho. འདི་ནི་ངེས་པའི་མདོ་སྟེ། སྐྱེས་པའི་རྟགས་ལ་ཨམུ་སྒྲ་ལས་ཡོ་རྣམས་རྟག་ཏུ་ཕྱིར་ཕྱིས་སོ། རིང་པོ་བྱས་པས་ཨམཱུའོ། ཛྷ་དང་ལ་ལས་ཡོ་རྣམས་ “ཕྱིར་ཕྱིས་” ཞེས་པས་ཕྱིས་པ་གྲུབ་ཀྱང་། ཝོ་ཡི་སྐབས་ཀྱི་དམིགས་བསལ་དུ་འདི་བརྩམས་སོ། Ārambho vacanampatti, lakkhaṇaṃ yogalakkhaṇaṃ; Vākyaṃ satthañca iccādi, suttāna+mabhidhāyakā. “རྩོམ་པ་དང་ནི་ཚིག་འགྲུབ་དང་། །མཚན་ཉིད་སྦྱོར་བའི་མཚན་ཉིད་དང་། །ཚིག་དང་བསྟན་བཅོས་ལ་སོགས་པ། །མདོ་ཡི་རྣམ་གྲངས་བརྗོད་པ་ཡིན།” Amuṃ, amū. Amunā, amūhi amūbhi. ཨམུཾ། ཨམཱུ། ཨམུནཱ། ཨམཱུཧི། ཨམཱུབྷིའོ། 87. Na no sassa ༨༧. སས་ལ་ནོ་མ་ཡིན་ནོ། Amusmā [Pg.80] sassa no na hoti. Amussa, amūsaṃ amūsānaṃ. ‘‘Nāsmāssā’’ti lato smāssa nā, amunā amumhā amusmā. Amumhi amusmiṃ, amūsu. ཨམུ་ལས་སས་ཀྱི་གནས་སུ་ནོ་མི་འགྱུར་རོ། ཨམུསྶ། ཨམཱུསཾ། ཨམཱུསཱནཾའོ། “ནཱསྨཱསྶཱ” ཞེས་པས་ལ་ལས་སྨཱ་ལ་ནཱ་རུ་བསྒྱུར་བས་ཨམུནཱ། ཨམུམྷཱ། ཨམུསྨཱའོ། ཨམུམྷི། ཨམུསྨིཾ། ཨམཱུསུའོ། Itthiyaṃ asu, amū amuyo. Amuṃ, amū amuyo. Nā, ‘‘ssā vā te+ti+mā+mūhī’’ti nādyekavacanānaṃ ssā vā, amussā amuyā, amūhi amūbhi. Amussā amuyā, amūsaṃ amūsānaṃ. Sattamiyaṃ amussaṃ amussā amuyaṃ amuyā, amūsu. མོ་རྟགས་ལ་ཨསུ། ཨམཱུ། ཨམུཡོ། ཨམུཾ། ཨམཱུ། ཨམུཡོའོ། ནཱ་ལ་ “སྶཱ ཝཱ ཏེ ཏི མཱ མཱུཧཱི” ཞེས་པས་ནཱ་ལ་སོགས་པའི་གཅིག་ཚིག་རྣམས་ལ་རེས་འགའ་སྶཱའོ། ཨམུསྶཱ། ཨམུཡཱ། ཨམཱུཧི། ཨམཱུབྷིའོ། ཨམུསྶཱ། ཨམུཡཱ། ཨམཱུསཾ། ཨམཱུསཱནཾའོ། བདུན་པ་ལ་ཨམུསྶཾ། ཨམུསྶཱ། ཨམུཡཾ། ཨམུཡཱ། ཨམཱུསུའོ། Napuṃsake – མ་ནིང་གི་རྟགས་ལ། 202. Amussā+duṃ ༢༠༢. ཨམུ་ལ་ཨདུཾ་ངོ་། Aṃsisu saha tehi amussa aduṃ hoti vā napuṃsake. Aduṃ, silopo, amuṃ. ‘‘Jhalā vā’’ti vāniādese amūni amū. Aduṃ amuṃ, amūni amū. Amunā iccādi pulliṅgasamaṃ. མ་ནིང་གི་རྟགས་ལ་ཨཾ་དང་སི་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཨམུ་ལ་རེས་འགའ་ཨདུཾ་དུ་འགྱུར་རོ། ཨདུཾ་ལ་སི་ཕྱིས་པས་ཨམུཾའོ། “ཛྷལཱ ཝཱ” ཞེས་པས་རེས་འགའ་ནི་རུ་བསྒྱུར་བས་ཨམཱུནི། ཨམཱུའོ། ཨདུཾ། ཨམུཾ། ཨམཱུནི། ཨམཱུའོ། ཨམུནཱ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྐྱེས་པའི་རྟགས་དང་མཚུངས་སོ། ‘‘Sakatte’’ti kapaccaye – “རང་གི་དོན་ལ་” ཞེས་ཀ་རྐྱེན་ལ་ནི། 130. Ke vā ༡༣༠. ཀ་ལ་རེས་འགའོ། Amu eva amukoti sakatthe kapaccaye taddhitavuttittā ‘‘ekatthatāyaṃ’’ti silope ca kate ‘‘nimittābhāve nemittikassābhāvo’’ti ñāyā nimittabhūtassa sissā+bhāve nemittikassa ‘‘massā+mussā’’ti kattabbassa sakārassa nivuttīti ‘ke vā’ti vikappena massa sakārattha+ mida+māraddhaṃ[Pg.81]. Amussa massa ke sa hoti vā. Asuko amukā, asukā amukā. Asukaṃ amukaṃ iccādi. ཨམུ་ཉིད་ཨམུཀོ་ཞེས་རང་གི་དོན་ལ་ཀ་རྐྱེན་བྱས་པ་ན། ཏདྡྷི་ཏའི་མཐའ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ “དོན་གཅིག་པ་ཉིད་ལ་” ཞེས་པས་སི་ཕྱིས་པ་བྱས་པ་ན། “རྒྱུ་མེད་ན་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ཡང་མེད་དོ་” ཞེས་པའི་ལུགས་ལས། རྒྱུར་གྱུར་པའི་སི་མེད་པས་ན། རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ “ཨམུ་ཡི་མ་ལ་སའོ་” ཞེས་བྱ་བར་འོས་པའི་ས་ཡིག་ལྡོག་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། ‘ཀ་ལ་རེས་འགའོ་’ ཞེས་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པས་མ་ཡིག་ས་རུ་བསྒྱུར་བའི་དོན་དུ་འདི་བརྩམས་སོ། ཀ་ལ་ཨམུ་ཡི་མ་ཡིག་ལ་རེས་འགའ་ས་རུ་འགྱུར་རོ། ཨསུཀོ། ཨམུཀོ། ཨསུཀཱ། ཨམུཀཱ། ཨསུཀཾ། ཨམུཀཾ་ལ་སོགས་པའོ། Kiṃ si. ཀིཾ། སི། 198. Kissa ko sabbāsu ༡༩༨. ཀིཾ་ལ་ཐམས་ཅད་ལ་ཀོའོ། Sabbāsu vibhattīsu kissa ko hoti. Sisso, ko, ke. Kaṃ, ke. Kena, kehi kebhi. རྣམ་དབྱེ་ཐམས་ཅད་ལ་ཀིཾ་གི་གནས་སུ་ཀོ་རུ་འགྱུར་རོ། སི་ཕྱིས་པས་ཀོ། ཀེའོ། ཀཾ། ཀེའོ། ཀེན། ཀེཧི། ཀེབྷིའོ། 199. Ki sasmiṃsu vā nitthiyaṃ ༡༩༩. མོ་རྟགས་མ་ཡིན་པ་ལ་སས་དང་སྨིཾ་རྣམས་ལ་རེས་འགའ་ཀིའོ། Anitthiyaṃ kissa ki vā hoti sasmiṃsu. Kissa kassa, kesaṃ kesānaṃ. Kamhā kasmā. Kimhi kismiṃ kamhi kasmiṃ, kesu. མོ་རྟགས་མ་ཡིན་པ་ལ་སས་དང་སྨིཾ་རྣམས་ལ་ཀིཾ་གི་གནས་སུ་རེས་འགའ་ཀི་རུ་འགྱུར་རོ། ཀིསྶ། ཀསྶ། ཀེསཾ། ཀེསཱནཾའོ། ཀམྷཱ། ཀསྨཱའོ། ཀིམྷི། ཀིསྨིཾ། ཀམྷི། ཀསྨིཾ། ཀེསུའོ། Itthiyaṃ vibhattīsu paresu kādese kate akārantattā majjhe āpaccayakaraṇa+maviruddhanti ā, kā, kāyo. Kaṃ, kā kāyo iccādi sabbāva. མོ་རྟགས་ལ་རྣམ་དབྱེ་རྣམས་ཕྱི་མ་ལ་ཀཱ་རུ་བསྒྱུར་བ་བྱས་པ་ན། ཨ་མཐའ་ཅན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བར་དུ་ཨཱ་རྐྱེན་བྱེད་པ་མི་འགལ་བས། ཨཱ། ཀཱ། ཀཱཡོའོ། ཀཾ། ཀཱ། ཀཱཡོ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་དོ། Napuṃsake – མ་ནིང་གི་རྟགས་ལ། 200. Ki+maṃsisu saha napuṃsake ༢༠༠. མ་ནིང་ལ་ཨཾ་དང་སི་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཀིཾ་ངོ་། Aṃsisu saha tehi kiṃ saddassa kiṃhoti napuṃsake. Kādesassa sāmaññattā ‘‘visesavihitā vidhayo sāmaññavidhayo nisedhentī’’ti ñāyā kiṃādesena kādesanivutti. Kiṃ, kāni. Kiṃ, ke kāni. Kene+ccādi pubbeva. མ་ནིང་གི་རྟགས་ལ་ཨཾ་དང་སི་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཀིཾ་སྒྲ་ལ་ཀིཾ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། ཀཱ་རུ་བསྒྱུར་བ་ནི་སྤྱི་ཡིན་པའི་ཕྱིར། “དམིགས་བསལ་དུ་བསྟན་པའི་ཆོ་གས་སྤྱིའི་ཆོ་ག་འགོག་གོ་” ཞེས་པའི་ལུགས་ལས། ཀིཾ་དུ་བསྒྱུར་བས་ཀཱ་རུ་བསྒྱུར་བ་ལྡོག་གོ། ཀིཾ། ཀཱནིའོ། ཀིཾ། ཀེ། ཀཱནིའོ། ཀེན་ལ་སོགས་པ་ནི་སྔར་བཞིན་ནོ། Ekasaddo [Pg.82] saṃkhyā+tulya+ñña+sahāyavacano. Yadā saṃkhyāvacano, tadā ekavacananto, atra ekasaddo saṃkhyeyyavāpī. Aññatra tulyādīsu bahuvacanantopi. Eko, eke. Ekā, ekā ekāyo. Ekaṃ, ekāni+ccādi sabbasamaṃ tiliṅge. ཨེཀ་སྒྲ་ནི་གྲངས་དང་། མཚུངས་པ་དང་། གཞན་དང་། གྲོགས་མེད་པ་བརྗོད་པ་ཡིན། གང་གི་ཚེ་གྲངས་བརྗོད་པ་ཡིན་པ་དེའི་ཚེ་གཅིག་ཚིག་གི་མཐའ་ཅན་ཡིན་ལ། འདིར་ཨེཀ་སྒྲ་ནི་བགྲང་བྱ་བརྗོད་པ་ཡང་ཡིན། གཞན་དུ་མཚུངས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་མང་ཚིག་གི་མཐའ་ཅན་ཡང་ཡིན། ཨེཀོ། ཨེཀེ། ཨེཀཱ། ཨེཀཱ། ཨེཀཱཡོ། ཨེཀཾ། ཨེཀཱནི་ལ་སོགས་པ་རྟགས་གསུམ་ཆར་ལ་ཐམས་ཅད་མཚུངས་སོ། Tulye eko vilāso dvinnaṃ kumārānaṃ, eke vaṇṇasaddā dvinnaṃ kumārānaṃ. Aññatthe eko ācariyo eva+māha, eke ācariyā eva+māhaṃsu. Asahāyate ekova araññaṃ pavisitvā. མཚུངས་པ་ལ་ནི། “ཨེཀོ ཝིལཱསོ དྭིནྣཾ ཀུམཱརཱནཾ” ཞེས་པ་དང་། “ཨེཀེ ཝཎྞསདྡཱ དྭིནྣཾ ཀུམཱརཱནཾ” ཞེས་པའོ། གཞན་གྱི་དོན་ལ་ནི། “ཨེཀོ ཨཱཙརིཡོ ཨེཝམཱཧ” ཞེས་པ་དང་། “ཨེཀེ ཨཱཙརིཡཱ ཨེཝམཱཧཾསུ” ཞེས་པའོ། གྲོགས་མེད་པ་ལ་ནི། “ཨེཀོཝ ཨརཉྙཾ པཝིསིཏྭཱ” ཞེས་པའོ། Eko, eke. Ekā, ekā ekāyo. Ekaṃ ekāni+ccādi sabbasamaṃ tiliṅge. Ssā+ssaṃsu pana ‘‘ssa’’mādinā i, ekissā ekāya, ekissaṃ ekāyaṃ ekāya. ཨེཀོ། ཨེཀེ། ཨེཀཱ། ཨེཀཱ། ཨེཀཱཡོ། ཨེཀཾ། ཨེཀཱནི་ལ་སོགས་པ་རྟགས་གསུམ་ཆར་ལ་ཐམས་ཅད་མཚུངས་སོ། འོན་ཀྱང་སྶཱ་དང་སྶཾ་རྣམས་ལ་ “སྶ” ལ་སོགས་པས་ཨི་རུ་བསྒྱུར་བས་ཨེཀིསྶཱ། ཨེཀཱཡ། ཨེཀིསྶཾ། ཨེཀཱཡཾ། ཨེཀཱཡའོ། Idha attaparagāravavasena ekassāpi ‘‘amhākaṃ rañño’’tipi ‘‘eke ācariyā’’tipi bahuvacanassa lokena icchitattā bahulavidhānā bahuvacaneneva sijjhati. འདིར་བདག་དང་གཞན་ལ་གུས་པར་བྱ་བའི་དབང་གིས། གཅིག་པུ་ལ་ཡང་ “བདག་ཅག་གི་རྒྱལ་པོའོ་” ཞེས་པའམ། “སློབ་དཔོན་གཞན་དག་གོ་” ཞེས་པ་ལྟར་མང་ཚིག་ཉིད་འཇིག་རྟེན་པས་འདོད་པའི་ཕྱིར། མང་པོའི་ཚུལ་གྱི་སྒོ་ནས་མང་ཚིག་ཉིད་ཀྱིས་འགྲུབ་བོ། Tumha+amhasaddā aliṅgā, tathā ubha+kati+dvisaddā, pañcādayo aṭṭhārasantā ca. Tumha si, amha si. ཏུམྷ་དང་ཨམྷ་སྒྲ་རྣམས་ནི་རྟགས་མེད་པ་ཡིན་ལ། དེ་བཞིན་དུ་ཨུབྷ་དང་། ཀཏི། དྭིའི་སྒྲ་རྣམས་དང་། ལྔ་ལ་སོགས་པ་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་མཐར་ཐུག་པ་རྣམས་ཀྱང་ངོ་། ཏུམྷ། སི། ཨམྷ། སི། 212. Tumhassa tuvaṃtva+mamhi ca ༢༡༢. ཨཾ་དང་སི་ལ་ཏུམྷ་ལ་ཏུཝཾ་དང་ཏྭཾའོ། Amhi simhi ca tumhassa savibhattissa tuvaṃ+tvaṃ honti. Tuvaṃ tvaṃ. ཨཾ་དང་སི་ལ་རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་ཏུམྷ་ལ་ཏུཝཾ་དང་ཏྭཾ་དུ་འགྱུར་རོ། ཏུཝཾ། ཏྭཾའོ། 211. Simha+haṃ ༢༡༡. སི་ལ་ཨམྷ་ལ་ཨཧཾ་ངོ་། Simhi amhassa savibhattissa ahaṃ hoti. Ahaṃ, yevasve+ṭa, tu mhe. སི་ལ་རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་ཨམྷ་ལ་ཨཧཾ་དུ་འགྱུར་རོ། ཨཧཾའོ། ཡོ་རྣམས་ལ་ནི་ཏུམྷ་ལ་ཏུམྷེའོ། 2,209. Maya+masmā+mhassa ༢,༢༠༩. ཡོ་ལ་ཨམྷ་ལ་མཡ་དང་མསྨཱའོ། Yosva+mhassa [Pg.83] savibhattissa maya+masmā vā honti yathākkamaṃ. Mayaṃ amhe. ཡོ་རྣམས་ལ་རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་ཨམྷ་ལ་གོ་རིམ་བཞིན་རེས་འགའ་མཡ་དང་མསྨཱ་རུ་འགྱུར་རོ། མཡཾ། ཨམྷེའོ། 227. Aṃmhi taṃ+maṃ+tavaṃ+mamaṃ ༢༢༧. ཨཾ་ལ་ཏཾ། མཾ། ཏཝཾ། མམཾའོ། Aṃmhi tumhaamhasaddānaṃ savibhattīnaṃ taṃ+maṃ+tavaṃ+mamaṃ honti yathākkamaṃ. Taṃ, maṃ, tavaṃ, mamaṃ. ཨཾ་ལ་རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་ཏུམྷ་དང་ཨམྷ་སྒྲ་རྣམས་ལ་གོ་རིམ་བཞིན་ཏཾ། མཾ། ཏཝཾ། མམཾ་དུ་འགྱུར་རོ། ཏཾ། མཾ། ཏཝཾ། མམཾའོ། 231. Dutiyā yomhi vā ༢༣༡. གཉིས་པའི་ཡོ་ལ་རེས་འགའོ། Tumhaamhasaddānaṃ savibhattīnaṃ paccekaṃ ṅaṃ+ṅākaṃ vā honti yomhi dutiye, tumhaṃ tumhākaṃ tumhe, amhaṃ amhākaṃ amhe. གཉིས་པའི་ཡོ་ལ་རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་ཏུམྷ་དང་ཨམྷ་སྒྲ་རྣམས་ལ་སོ་སོར་རེས་འགའ་ཎཾ་དང་ཎཱཀཾ་དུ་འགྱུར་རོ། ཏུམྷཾ། ཏུམྷཱཀཾ། ཏུམྷེ། ཨམྷཾ། ཨམྷཱཀཾ། ཨམྷེའོ། 228. Nāsmāsu tayā+mayā ༢༢༨. བྱེད་སྒྲ་གཅིག་ཚིག་གི་ནཱ་ཡིག་གི་ཚེ། ཏུམྷ་དང་ཨམྷ་ལ་ཏཡཱ་དང་མཡཱ་འགྱུར་རོ།། Nāsmāsu tumhaamhasaddānaṃ savibhattīnaṃ tayā+mayā honti yathākkamaṃ. ‘‘Nāsmāsū’’ti bahuvacanesupi vibhattikkama+manapekkhitvā saddakkamena paccekaṃ dve dve honti. བྱེད་སྒྲ་གཅིག་ཚིག་གི་ནཱ་ཡིག་གི་ཚེ། རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་ཏུམྷ་དང་ཨམྷའི་སྒྲ་རྣམས་ལ་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཏཡཱ་དང་མཡཱ་འགྱུར་རོ། །'ནཱསྨཱསུ'ཞེས་པ་ནི་མང་ཚིག་རྣམས་ལའང་རྣམ་དབྱེའི་གོ་རིམ་ལ་མ་ལྟོས་པར། སྒྲའི་གོ་རིམ་གྱིས་རེ་རེ་ལ་གཉིས་གཉིས་འགྱུར་རོ།། 213. Tayātayīnaṃ tva vā tassa ༢༡༣. ཏཡཱ་དང་ཏཡི་རྣམས་ཀྱི་ཚེ། དེའི་ཏ་ཡིག་ལ་ཏྭ་རུ་འགྱུར་བ་འམ་ཡང་ནའོ།། Tumhassa tayātayīnaṃ takārassa tva hoti vā. Tvayā tayā, mayā. Tumhehi tumhebhi, amhehi amhebhi. ཏུམྷ་སྒྲའི་ཏཡཱ་དང་ཏཡི་རྣམས་ཀྱི་ཏ་ཡིག་ལ་ཏྭ་རུ་འགྱུར་བ་འམ་ཡང་ན་འབྱུང་ངོ་། །དཔེར་ན། ཏྭཡཱ། ཏཡཱ། མཡཱ། ཏུམྷེཧི། ཏུམྷེbྷི། ཨམྷེཧི། ཨམྷེbྷི། 229. Tava+mama+tuyhaṃ+mayhaṃ se ༢༢༩. སེ་ཡིག་གི་ཚེ། ཏབ། མམ། ཏུཡྷཾ། མཡྷཾ་རྣམས་སོ།། Se tumhaamhasaddānaṃ savibhattīnaṃ ete ādesā honti yathākkamaṃ. Tava tuyhaṃ, mama mayhaṃ. སེ་ཡིག་གི་ཚེ། རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་ཏུམྷ་དང་ཨམྷའི་སྒྲ་རྣམས་ལ་འདི་དག་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཚབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། །ཏབ། ཏུཡྷཾ། མམ། མཡྷཾ། 211. Naṃsesva+smākaṃ+mamaṃ. ༢༡༡. ནཾ་དང་སེ་རྣམས་ཀྱི་ཚེ། ཨསྨཱཀཾ་དང་མམཾ་ངོ་།། Naṃsesva+mhassa [Pg.84] savibhattissa asmākaṃ+mamaṃ honti yathākkamaṃ. Mamaṃ. ནཾ་དང་སེ་རྣམས་ཀྱི་ཚེ། རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་ཨམྷ་སྒྲ་ལ་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཨསྨཱཀཾ་དང་མམཾ་འགྱུར་རོ། །མམཾ། 230. Ṅaṃ+ṅākaṃ naṃmhi ༢༣༠. ནཾ་ཡིག་གི་ཚེ། ངཾ་དང་ངཱཀཾ་ངོ་།། Naṃmhi tumhaamhasaddānaṃ savitattīnaṃ ṅaṃ+ṅākaṃ honti paccekaṃ. Tumhaṃ tumhākaṃ amhaṃ amhākaṃ asmākaṃ. Kaccāyane ekavacanassa aṃvidhānatthaṃ sutta+māraddhaṃ, ettha pana attagāravavasena aṃmhi tumhaṃ amhaṃbhi sijjhanti bahulādhikārā. ནཾ་ཡིག་གི་ཚེ། རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་ཏུམྷ་དང་ཨམྷའི་སྒྲ་རྣམས་ལ་རེ་རེ་བཞིན་ངཾ་དང་ངཱཀཾ་འགྱུར་རོ། །ཏུམྷཾ། ཏུམྷཱཀཾ། ཨམྷཾ། ཨམྷཱཀཾ། ཨསྨཱཀཾ། ཀཙྩཱཡ་ནའི་གཞུང་དུ་གཅིག་ཚིག་གི་ཨཾ་ཡིག་སྒྲུབ་པའི་ཆེད་དུ་མདོ་འདི་བརྩམས་པ་ཡིན་ལ། འདིར་ནི་བདག་ཉིད་ལ་གུས་པར་བྱ་བའི་དབང་གིས་ཨཾ་ཡིག་གི་ཚེ། ཏུམྷཾ་དང་ཨམྷཾ་ཡང་ཕལ་ཆེར་བའི་དབང་གིས་གྲུབ་པར་འགྱུར་རོ།། 214. Smāmhi tvamhā ༢༡༤. སྨཱ་ཡིག་གི་ཚེ། ཏྭམྷཱའོ།། Smāmhi tumhassa savitattissa tvamhā hoti vā. Tvamhā tvayā tayā, mayā. སྨཱ་ཡིག་གི་ཚེ། རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་ཏུམྷ་སྒྲ་ལ་ཏྭམྷཱ་རུ་འགྱུར་བ་འམ་ཡང་ན་འབྱུང་ངོ་། །ཏྭམྷཱ། ཏྭཡཱ། ཏཡཱ། མཡཱ། 226. Smimhi tumhamhānaṃ tayi+mayi ༢༢༦. སྨིཾ་ཡིག་གི་ཚེ། ཏུམྷ་དང་ཨམྷ་རྣམས་ལ་ཏཡི་དང་མཡིའོ།། Smimhi tumhaamhasaddānaṃsavibhattīnaṃ tayi+mayi hoti yathākkamaṃ. Tvayi tayi, mayi. Tumhesu. སྨིཾ་ཡིག་གི་ཚེ། རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་ཏུམྷ་དང་ཨམྷའི་སྒྲ་རྣམས་ལ་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཏཡི་དང་མཡི་འགྱུར་རོ། །ཏྭཡི། ཏཡི། མཡི། ཏུམྷེསུ། 203. Sumhā+mhassā+smā ༢༠༣. སུའི་ཚེ། ཨམྷ་ལ་ཨསྨཱའོ།། Amhassa asmā hoti vā sumhi. Asmāsu amhesu. Sabbādayo vutta+mapekkhantā vakkhamānaṃ vāti ida+mesaṃ lakkhaṇaṃ. སུའི་ཚེ། ཨམྷ་སྒྲ་ལ་ཨསྨཱ་རུ་འགྱུར་བ་འམ་ཡང་ན་འབྱུང་ངོ་། །ཨསྨཱསུ། ཨམྷེསུ། ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་རྣམས་ནི་བཤད་ཟིན་པ་ལ་ལྟོས་ཤིང་། བཤད་པར་འགྱུར་བ་ལ་'ཡང་ན'ཞེས་པ་འདི་ནི་དེ་དག་གི་མཚན་ཉིད་དོ།། 232. Apādādo padate+kavākyeti ༢༣༢. ཚིགས་རྐང་གི་ཐོག་མ་མ་ཡིན་པ་དང་། ཚིག་གི་རྗེས་སུ་དང་། ཚིག་གྲུབ་གཅིག་གི་ནང་དུའོ།། Adhikāro. Ettha pādo nāma gāthāya catutthaṃso, tasmā ‘‘tumhehi puññaṃ pasutaṃ anappakaṃ’’ti ettha vo na hoti. Ettha padanti vutta saddo sabhāvato – དབང་བསྡུ་བའོ། །འདིར་ཚིགས་རྐང་ཞེས་པ་ནི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་བཞི་ཆ་གཅིག་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་'ཏུམྷེཧི པུཉྙཾ པསུཏཾ ཨནཔྤཀཾ'ཞེས་པ་འདིར་'བོ'ཞེས་པ་མི་འབྱུང་ངོ་། །འདིར་'ཚིག'ཅེས་བཤད་པའི་སྒྲ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་ནི།། Ākāsavāyuppabhavo [Pg.85] sarīrā,Samuccaraṃ vatta+mupeti nādo; Ṭhānantare suppaṭihaññamāno,Vaṇṇatta+māgacchati so tu saddoti – ནམ་མཁའ་རླུང་ལས་བྱུང་ཞིང་ལུས་ཉིད་ལས། །ཀུན་ཏུ་འབྱུང་བའི་སྒྲ་ནི་བརྗོད་པར་འགྱུར། །གནས་རྣམས་སོ་སོར་ལེགས་པར་བརྡེགས་པ་ལས། །སྒྲ་དེ་ཉིད་ནི་ཡི་གེའི་དངོས་པོར་འགྱུར། །ཞེས་སོ།། Vuttattā ekeko vaṇṇo saddo nāma, tabbaṇṇasamūho padaṃ, tappadasamūho vākyañca. Tathā hi – ཞེས་བཤད་པའི་ཕྱིར། ཡི་གེ་རེ་རེ་ནི་སྒྲ་ཞེས་བྱ་ལ། ཡི་གེ་དེ་དག་གི་ཚོགས་པ་ནི་ཚིག་ཡིན་ཞིང་། ཚིག་དེ་དག་གི་ཚོགས་པ་ནི་ངག་ཡིན་ནོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། Vitatyantaṃ padaṃ tassa, ca yo vākyanti manvayaṃ; Upacārā vaṇṇasadda-vāccaṃ taṃ na pariccaje. རྣམ་དབྱེའི་མཐའ་ཅན་ཚིག་ཡིན་ལ། །དེ་དག་འབྲེལ་བ་ངག་ཡིན་ནོ། །ཉེ་བར་བཏགས་པས་ཡི་གེའི་སྒྲས། །བརྗོད་པ་དེ་ནི་དོར་མི་བྱ། ། Taṃ padañca – ཚིག་དེ་ཡང་། Padaṃ catubbidhaṃ vuttaṃ, nāmā+khyāto+pasaggajaṃ; Nipātajañca taññū hi, asso khalvā+bhidhāvatīti. ཚིག་ནི་རྣམ་པ་བཞི་རུ་བཤད། །མིང་དང་བྱ་ཚིག་ཉེ་བར་བསྒྱུར། །ཕྲད་ལས་བྱུང་བའང་དེ་ཤེས་རྣམས། །རྟ་ནི་ངེས་པར་རྒྱུག་ཅེས་བཞིན། ། Taṃ vākyañca – ངག་དེ་ཡང་། Ekākhyāto padaccayo, siyā vākyaṃ sakārakoti – བྱ་ཚིག་གཅིག་ཅན་ཚིག་ཚོགས་ནི། །བྱེད་པའི་སྒྲ་བཅས་ངག་ཏུ་འགྱུར། །ཞེས་སོ།། Vuttaṃ. Tasmā ‘‘vibhatyantaṃ padaṃ, padasamūho vākya’’nti ca vuccati. ཞེས་བཤད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་'རྣམ་དབྱེའི་མཐའ་ཅན་ནི་ཚིག་ཡིན་ལ། ཚིག་གི་ཚོགས་པ་ནི་ངག་ཡིན་ནོ'ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་དོ། ། 233. Yonaṃhisva+pañcamyā vo+no ༢༣༣. ལྔ་པ་མ་གཏོགས་པའི་ཡོ་དང་ནཾ་དང་ཧི་རྣམས་ཀྱི་ཚེ། བོ་དང་ནོའོ།། Apañcamiyāyonaṃhisva+pādādo vattamānānaṃ padasmā paresa+mekavākye ṭhitānaṃ tumhaamhasaddānaṃ savibhattīnaṃ vo+no honti vā yathākkamaṃ. Gāmaṃ vo gaccheyyātha, gāmaṃ tumhe gaccheyyātha. Gāmaṃ no gaccheyyāma, gāmaṃ amhe gaccheyyāma. Pahāya vo gamissāmi, mā no vikantiṃsu. Dīyate vo, dīyate tumhaṃ. Dīyate [Pg.86] no, dīyate amhaṃ. Tuṭṭho+smi vo pakatiyā, tuṭṭho+smi tumhaṃ. Satthā no bhagavā, eso amhākaṃ satthā. Kataṃ vo, kataṃ tumhehi. Kataṃ no, kataṃ amhehi. ལྔ་པ་མ་གཏོགས་པའི་ཡོ་དང་ནཾ་དང་ཧི་རྣམས་ཀྱི་ཚེ། ཚིགས་རྐང་གི་ཐོག་མ་མ་ཡིན་པར་གནས་པའི་ཚིག་གི་རྗེས་སུ་ངག་གཅིག་གི་ནང་དུ་ཡོད་པའི་རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་ཏུམྷ་དང་ཨམྷའི་སྒྲ་རྣམས་ལ་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་བོ་དང་ནོ་རུ་འགྱུར་བ་འམ་ཡང་ན་འབྱུང་ངོ་། །དཔེར་ན། གཱ་མཾ་བོ་གཙྪེཡྻཱཐ། (ཡང་ན) གཱ་མཾ་ཏུམྷེ་གཙྪེཡྻཱཐ། གཱ་མཾ་ནོ་གཙྪེཡྻཱམ། (ཡང་ན) གཱ་མཾ་ཨམྷེ་གཙྪེཡྻཱམ། པཧཱཡ་བོ་གམིསྶཱམི། མཱ་ནོ་བིཀནྟིཾསུ། དཱི་ཡ་ཏེ་བོ། (ཡང་ན) དཱི་ཡ་ཏེ་ཏུམྷཾ། དཱི་ཡ་ཏེ་ནོ། (ཡང་ན) དཱི་ཡ་ཏེ་ཨམྷཾ། ཏུཊྛོསྨི་བོ་པཀཏིཡཱ། (ཡང་ན) ཏུཊྛོསྨི་ཏུམྷཾ། སཏྠཱ་ནོ་བྷགབཱ། (ཡང་ན) ཨེསོ་ཨམྷཱཀཾ་སཏྠཱ། ཀཏཾ་བོ། (ཡང་ན) ཀཏཾ་ཏུམྷེཧི། ཀཏཾ་ནོ། (ཡང་ན) ཀཏཾ་ཨམྷེཧི། 234. Te+me nāse ༢༣༤. ནཱ་དང་སེ་རྣམས་ཀྱི་ཚེ། ཏེ་དང་མེའོ།། Nāmhi se ca apādādo vattamānānaṃ dasmā paresa+mekavākye ṭhitānaṃ tumhaamhasaddānaṃ savibhattīnaṃ te+me vā honti yathākkamaṃ. Kataṃ te, kataṃ tayā. Kataṃ me, kataṃ mayā. Dīyate te, dīyate tava. Dīyate me, dīyate mama. Dhanaṃ te, dhanaṃ tava. Dhanaṃ me, dhanaṃ mama. ནཱ་དང་སེ་ཡིག་གི་ཚེ། ཚིགས་རྐང་གི་ཐོག་མ་མ་ཡིན་པར་གནས་པའི་ཚིག་གི་རྗེས་སུ་ངག་གཅིག་གི་ནང་དུ་ཡོད་པའི་རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་ཏུམྷ་དང་ཨམྷའི་སྒྲ་རྣམས་ལ་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཏེ་དང་མེ་རུ་འགྱུར་བ་འམ་ཡང་ན་འབྱུང་ངོ་། །དཔེར་ན། ཀཏཾ་ཏེ། (ཡང་ན) ཀཏཾ་ཏཡཱ། ཀཏཾ་མེ། (ཡང་ན) ཀཏཾ་མཡཱ། དཱི་ཡ་ཏེ་ཏེ། (ཡང་ན) དཱི་ཡ་ཏེ་ཏབ། དཱི་ཡ་ཏེ་མེ། (ཡང་ན) དཱི་ཡ་ཏེ་མམ། དྷནཾ་ཏེ། (ཡང་ན) དྷནཾ་ཏབ། དྷནཾ་མེ། (ཡང་ན) དྷནཾ་མམ། 237. Na ca+vā+hā+he+vayoge ༢༣༧. ཙ་དང་། བཱ་དང་། ཧཱ་དང་། ཧེ་དང་། ཨེ་བའི་སྒྲ་རྣམས་དང་འབྲེལ་བའི་ཚེ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།། Cādīhi yoge tumhaamhasaddānaṃ vo+no, te+me na honti. Gacchāma tumhe ca mayañca, passati tumhe ca amhe ca, kataṃ tumhehi ca amhehi ca, dīyate tumhañca amhañca, dhanaṃ tumhañca amhañca, kataṃ tayā ca mayā ca, dīyate tava ca mama ca, dhanaṃ tava ca mama ca. Evaṃ vādiyogepi. ཙ་ལ་སོགས་པ་དང་འབྲེལ་བའི་ཚེ། ཏུམྷ་དང་ཨམྷའི་སྒྲ་རྣམས་ལ་བོ་དང་ནོ། ཏེ་དང་མེ་རྣམས་མི་འབྱུང་ངོ་། །དཔེར་ན། གཙྪཱམཱ་ཏུམྷེ་ཙ་མཡཉྩ། པསྶ་ཏི་ཏུམྷེ་ཙ་ཨམྷེ་ཙ། ཀཏཾ་ཏུམྷེཧི་ཙ་ཨམྷེཧི་ཙ། དཱི་ཡ་ཏེ་ཏུམྷཉྩ་ཨམྷཉྩ། དྷནཾ་ཏུམྷཉྩ་ཨམྷཉྩ། ཀཏཾ་ཏཡཱ་ཙ་མཡཱ་ཙ། དཱི་ཡ་ཏེ་ཏབཱ་ཙ་མམཱ་ཙ། དྷནཾ་ཏབཱ་ཙ་མམཱ་ཙ། དེ་བཞིན་དུ་བཱ་ལ་སོགས་པ་དང་འབྲེལ་བའི་ཚེའང་ངོ་།། 235. Anvādese ༢༣༥. རྗེས་སུ་བརྗོད་པའི་ཚེའོ།། Kathitānukathitavisaye tumhaamhasaddānaṃ ādesā niccaṃ honti punabbidhānā. Gāmo tumhaṃ pariggaho, atho janapado vo pariggaho. Anvādese atho athoti vāradvayābhāvā niccanti vuttaṃ. Athosaddo kathitasseva puna kathanato anvādesajotako. བཤད་ཟིན་པ་ལ་སླར་ཡང་བཤད་པའི་ཡུལ་དུ། ཏུམྷ་དང་ཨམྷའི་སྒྲ་རྣམས་ལ་སླར་ཡང་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་འཕོ་བ་རྣམས་རྟག་ཏུ་འབྱུང་ངོ་། །དཔེར་ན། གཱ་མོ་ཏུམྷཾ་པརིགྒཧོ། ཨཐོ་ཛནཔདོ་བོ་པརིགྒཧོ། རྗེས་སུ་བརྗོད་པའི་ཚེ་'ཨཐོ'ཞེས་པ་ལན་གཉིས་འབྱུང་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རྟག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་དོ། །'ཨཐོ'ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་བཤད་ཟིན་པ་ཉིད་སླར་ཡང་བཤད་པའི་ཕྱིར་རྗེས་སུ་བརྗོད་པ་གསལ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ།། 236. Sapubbā paṭhamantā vā ༢༣༦. སྔོན་དུ་ཡོད་པ་དང་ལྡན་པའི་རྣམ་དབྱེ་དང་པོའི་མཐའ་ཅན་གྱི་རྗེས་སུའམ་ཡང་ནའོ།། Vijjamānapubbasmā [Pg.87] paṭhamantā paresaṃ tumhāmhānaṃ ādesā vā honti anvādese. Gāme paṭo tumhākaṃ atho nagare kambalo vo atho nagare kambalo tumhākaṃ, athoti anukathanavāradvayattā vikappo sapubbāti kiṃ, paṭo tumhākaṃ, atho kambalo vo. Paṭhamantāti kiṃ, paṭo nagare tumhākaṃ, atho kambalo gāme vo. རྗེས་སུ་བརྗོད་པའི་ཚེ། སྔོན་དུ་ཡོད་པ་དང་ལྡན་པའི་རྣམ་དབྱེ་དང་པོའི་མཐའ་ཅན་གྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ཏུམྷ་དང་ཨམྷ་རྣམས་ལ་འཕོ་བ་རྣམས་འམ་ཡང་ན་འབྱུང་ངོ་། །དཔེར་ན། གཱ་མེ་པཊོ་ཏུམྷཱཀཾ། ཨཐོ་ནགརེ་ཀམྦལོ་བོ། (ཡང་ན) ཨཐོ་ནགརེ་ཀམྦལོ་ཏུམྷཱཀཾ། 'ཨཐོ'ཞེས་པ་ནི་སླར་ཡང་བརྗོད་པ་ལན་གཉིས་ཡོད་པའི་ཕྱིར་འདམ་ཁ་ཡིན་ནོ། །'སྔོན་དུ་ཡོད་པ་དང་ལྡན་པ'ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། པཊོ་ཏུམྷཱཀཾ། ཨཐོ་ཀམྦལོ་བོ། 'རྣམ་དབྱེ་དང་པོའི་མཐའ་ཅན'ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། པཊོ་ནགརེ་ཏུམྷཱཀཾ། ཨཐོ་ཀམྦལོ་གཱ་མེ་བོ། 238. Dassanatthe+nālocane ༢༣༨. མཐོང་བའི་དོན་ལ་ལྟ་བ་མ་གཏོགས་པའི་ཚེའོ།། Dassanatthe ālovacanavajjite payujjamāne tumhaamhāna+mādesā na honti. Gāmo tumhe uddissa āgato, gāmo amhe uddissa āgato. Anālocaneti kiṃ, gāmo vo āloceti, gāmo no āloceti. མཐོང་བའི་དོན་ལ་ལྟ་བ་སྤངས་ཏེ་སྦྱོར་བའི་ཚེ། ཏུམྷ་དང་ཨམྷ་རྣམས་ལ་འཕོ་བ་རྣམས་མི་འབྱུང་ངོ་། །དཔེར་ན། གཱ་མོ་ཏུམྷེ་ཨུདྡིསྶ་ཨཱགཏོ། གཱ་མོ་ཨམྷེ་ཨུདྡིསྶ་ཨཱགཏོ། 'ལྟ་བ་མ་གཏོགས་པ'ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གཱ་མོ་བོ་ཨཱལོཅེཏི། གཱ་མོ་ནོ་ཨཱལོཅེཏི། 239. Āmantaṇaṃ pubba+masantaṃva ༢༣༩. སྔོན་དུ་ཡོད་པའི་བོད་པའི་སྒྲ་ནི་མེད་པ་ལྟ་བུའོ།། Āmantaṇaṃ pubba+vijjamānaṃ viya hoti tumhāmhāna+mādesavisaye. Devadatta tava pariggaho. Āmantaṇanti kiṃ, kambalo te pariggaho. ཏུམྷ་དང་ཨམྷ་རྣམས་ཀྱི་འཕོ་བའི་ཡུལ་དུ། སྔོན་དུ་ཡོད་པའི་བོད་པའི་སྒྲ་ནི་མེད་པ་ལྟ་བུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། དེbདཏྟ ཏབ པརིགྒཧོ། 'བོད་པའི་སྒྲ'ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཀམྦལོ་ཏེ་པརིགྒཧོ། 240. Na sāmaññavacana+mekatthe ༢༤༠. དོན་གཅིག་ལ་ཡོད་པའི་སྤྱིའི་སྒྲ་ནི་མེད་པ་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་ནོ།། Samānādhikaraṇe parato sāmaññavacana+māmantaṇaṃ ekatthe asantaṃ viya na hoti māṇavaka jaṭilaka te pariggaho. Parāmanthaṇe asatipi pubba+mupādāya ādeso. གཞི་མཐུན་པ་ཕྱི་མ་ལ་ཡོད་པའི་ཚེ། དོན་གཅིག་ལ་ཡོད་པའི་སྤྱིའི་སྒྲའི་བོད་པ་ནི་མེད་པ་ལྟ་བུ་མི་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། མཱཎbཀ ཛཊིལཀ ཏེ་པརིགྒཧོ། སྔོན་གྱི་བོད་པ་མེད་པར་གྱུར་ཀྱང་སྔོན་གྱི་སྒྲ་བཟུང་ནས་འཕོ་བ་འབྱུང་ངོ་། ། 241. Bahūsu vā ༢༤༡. མང་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཚེའམ་ཡང་ནའོ།། Bahūsu [Pg.88] vattamāna+māmantaṇaṃ sāmaññavacana+mekatthe asantaṃ viya vā na hoti. ‘‘Siddhe satyārambho nīyamāya vā vikappāyavā’’ti vuttattā vikappattha+midaṃ. Brāhmaṇā guṇavanto tumhākaṃ pariggaho, brāhmaṇā guṇavanto vo pariggaho. མང་པོ་ལ་འཇུག་པའི་བོད་པའི་སྒྲ་སྤྱིའི་སྒྲ་དོན་གཅིག་ལ་ཡོད་པ་ནི་མེད་པ་ལྟ་བུ་འམ་ཡང་ན་མི་འགྱུར་རོ། །'གྲུབ་ཟིན་པ་ལ་རྩོམ་པ་ནི་ངེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རམ་ཡང་ན་འདམ་ཁའི་ཕྱིར་རོ'ཞེས་bཤད་པའི་ཕྱིར། འདི་ནི་འདམ་ཁའི་དོན་ཏོ། །དཔེར་ན། bྲཱཧྨཎཱ གུཎbནྟོ ཏུམྷཱཀཾ པརིགྒཧོ། bྲཱཧྨཎཱ གུཎbནྟོ བོ་པརིགྒཧོ། Ubha+katisaddā bahuvacanantā. ‘‘Ubha+gohi ṭo’’ti yonaṃ ṭo, ubho. Kathaṃ ‘‘ubhayo vasemase’’ti, ṭomhi yakārāgamo. Ubho. ཨུbྷ་དང་ཀ་ཏིའི་སྒྲ་རྣམས་ནི་མང་ཚིག་གི་མཐའ་ཅན་ནོ། །'ཨུbྷ་གོཧི་ཊོ'ཞེས་པས་ཡོ་ཡིག་རྣམས་ལ་ཊོ་རུ་འགྱུར་བས་ཨུbྷོ་གྲུབ་བོ། །'ཨུbྷཡོ་ bསེམསེ'ཞེས་པ་ཇི་ལྟར་གྲུབ་ཅེ་ན། ཊོ་ཡིག་གི་ཚེ། ཡ་ཡིག་གི་སྣོན་པ་འབྱུང་བས་སོ། །ཨུbྷོ། 59. Suhisu+bhasso ༥༩. སུ་དང་ཧི་རྣམས་ཀྱི་ཚེ། ཨུbྷ་ལ་ཨོའོ།། Ubhassa suhisvo hoti. Ubhohi ubhobhi. སུ་དང་ཧི་རྣམས་ཀྱི་ཚེ། ཨུbྷ་ལ་ཨོ་རུ་འགྱུར་རོ། །ཨུbྷོཧི། ཨུbྷོbྷི། 50. Ubhi+nnaṃ ༥༠. ནཾ་ཡིག་གི་ཚེ། ཨུbྷ་ལ་ཨིནྣཾའོ།། Ubhā naṃvacanassa innaṃ hoti. Ubhinnaṃ, ubhosu. ཨུbྷ་སྒྲའི་ནཾ་ཡིག་གི་ཚེ། ཨིནྣཾ་འགྱུར་རོ། །ཨུbྷིནྣཾ། ཨུbྷོསུ། 168. Ṭi katimhā ༡༦༨. ཀ་ཏིའི་རྗེས་སུ་ཊིའོ།། Katimhā yonaṃ ṭi hoti. Kati, kati. Jhato yolopapasaṅge dīghanivattanatthaṃ ṭiādeso. Katīhi katībhi. ‘‘Bahukatinnaṃ’’ti nuka, katinnaṃ, katīsu. ཀ་ཏིའི་རྗེས་སུ་ཡོ་ཡིག་རྣམས་ལ་ཊི་རུ་འགྱུར་རོ། །ཀཏི། ཀཏི། ཛྷ་ཡིག་གི་རྗེས་སུ་ཡོ་ཡིག་ཕྱིས་པར་འགྱུར་བའི་སྐབས་སུ། རིང་པོར་འགྱུར་བ་bཟློག་པའི་ཆེད་དུ་ཊི་ཡིག་གི་འཕོ་བ་མཛད་དོ། །ཀཏཱིཧི། ཀཏཱིbྷི། 'bཧུཀཏིནྣཾ'ཞེས་པས་ནུ་ཡིག་གི་སྣོན་པ་འབྱུང་བས། ཀཏིནྣཾ། ཀཏཱིསུ། 1,54. Vicchā+bhikkhaññesu dve ༡,༥༤. ཟློས་པ་དང་ཡང་ཡང་བྱེད་པའི་ཚེ་གཉིས་སོ།། Vicchāya+mābhikkhaññe ca dve rūpāni honti. Kriyā+guṇa+dabbehi byāpetu+micchā vicchā. Rukkhaṃ rukkhaṃ siñcanti, gāmo gāmo ramaṇīyo, gāme gāme pānīyaṃ. Ābhikkhaññaṃ=ponopuññaṃ, pacati pacati, papacati papacati. ཟློས་པ་དང་ཡང་ཡང་བྱེད་པའི་ཚེ་གཟུགས་གཉིས་སུ་འགྱུར་རོ། །བྱ་བ་དང་། ཡོན་ཏན་དང་། རྫས་རྣམས་ཀྱིས་ཁྱབ་པར་འདོད་པ་ནི་ཟློས་པ་ཡིན་ནོ། །དཔེར་ན། རུཀྑཾ རུཀྑཾ སིཉྩནྟི། གཱམོ གཱམོ རམཎཱིཡོ། གཱམེ གཱམེ པཱནཱིཡཾ། ཡང་ཡང་བྱེད་པ་ནི་ཡང་ནས་ཡང་དུ་བྱེད་པ་ཡིན་ཏེ། པཙཏི པཙཏི། པཔཙཏི པཔཙཏི། 1,55. Syādilopo pubbasse+kassa ༡,༥༥. གཉིས་སུ་གྱུར་པའི་སྔ་མ་ལ་སི་ལ་སོགས་པ་ཕྱིས་པའོ།། Vicchāya+mekassa [Pg.89] dvitte pubbassa syādilopo hoti. Ekassa ekassāti dvitte ekekassa. Kathaṃ ‘‘matthakamatthakenā’’ti, ‘‘syādilopo pubbassā’’ti yogavibhāgā, yogavibhāgā ca iṭṭhapasiddhīti. ཟློས་པའི་ཚེ་གཅིག་ཉིད་གཉིས་སུ་གྱུར་པ་ལ། སྔ་མ་ལ་སི་ལ་སོགས་པ་ཕྱིས་པར་འགྱུར་རོ། །'ཨེཀསྶ ཨེཀསྶ'ཞེས་གཉིས་སུ་གྱུར་པ་ལ། 'ཨེཀེཀསྶ'ཞེས་གྲུབ་bོ། །'མཏྠཀམཏྠཀེན'ཞེས་པ་ཇི་ལྟར་གྲུབ་ཅེ་ན། 'སྱཱདིལོཔོ པུbྦསྶ'ཞེས་པའི་མདོ་དབྱེ་བ་ལས་སོ། །མདོ་དབྱེ་བ་ལས་འདོད་པ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ།། 1,56. Sabbādīnaṃ vītihāre ༡,༥༦. ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཕན་ཚུན་གྱི་ཚེའོ།། Sabbādīnaṃ vītihāre dve bhavanti. Pubbassa syādilopo ca, aññassa aññassa bhojakā aññamaññassa bhojakā, evaṃ itarītarassa. ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཕན་ཚུན་གྱི་ཚེ་གཉིས་སུ་འགྱུར་རོ། །སྔ་མ་ལ་སི་ལ་སོགས་པ་ཕྱིས་པར་ཡང་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཨཉྙསྶ ཨཉྙསྶ bྷོཛཀཱ། (ལས) ཨཉྙམཉྙསྶ bྷོཛཀཱ། དེ་bཞིན་དུ་ཨིཏརཱིཏརསྶ་ཡང་ངོ་།། 1,57. Yāvabodhaṃ sambhame ༡,༥༧. bྲེལ་འཚུབ་ཀྱི་ཚེ་རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་ཇི་ཙམ་པའོ།། Turitenā+pāyahetupadassanaṃ sambhamo, tasmiṃ sati vattu yāvantehi saddehi so+ttho viññāyate, tāvanto payujjante. Sappo sappo sappo, bujjhassu bujjhassu bujjhassu, bhinno bhikkhusaṅgho, bhinno bhikkhusaṅgho. མྱུར་བས་ཉེན་པ་དང་གནོད་པའི་རྒྱུ་སྟོན་པ་ནི་bྲེལ་འཚུབ་ཡིན་ལ། དེ་ཡོད་པའི་ཚེ་སྨྲ་བ་པོས་སྒྲ་ཇི་ཙམ་གྱིས་དོན་དེ་རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་དེ་ཙམ་སྦྱོར་བར་བྱེད་དོ། །དཔེར་ན། སཔྤོ སཔྤོ སཔྤོ། bུཛྫྷསྶུ bུཛྫྷསྶུ bུཛྫྷསྶུ། bྷིནྣོ bྷིཀྑུསངྒྷོ། bྷིནྣོ bྷིཀྑུསངྒྷོ། Bhaye kodhe pasaṃsāyaṃ, turite kotūhala+cchare; Hāse soke pasāde ca, kare āmeḍitaṃ budho. འཇིགས་དང་ཁྲོ་དང་bསྟོད་པ་དང་། །bྲེལ་དང་མཚར་དང་ངོ་མཚར་དང་། །དགའ་དང་མྱ་ངན་དད་པ་ལ། །མཁས་པས་ཟློས་པ་བྱ་བར་བྱ། ། Saṅkhyākaṇḍa གྲངས་ཀྱི་ཚན་པ། Atha saṅkhyāsaddā vuccante. Ekādayo aṭṭhārasantā saṅkhyeyyavacanā. Vīsatiādayo ‘‘bhikkhūnaṃ vīsatī’’tiādīsu saṅkhyāvacanā, ‘‘vīsati bhikkhavo’’tiādīsu saṅkhyeyyavacanā. Ekasaddo sabbādīsu vuttova. Dvādayo aṭṭhārasantā bahuvacananthāva. དེ་ནས་གྲངས་ཀྱི་སྒྲ་རྣམས་བཤད་པར་བྱའོ། གཅིག་ལ་སོགས་པ་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་མཐར་ཐུག་པ་རྣམས་ནི་གྲངས་བྱ་བརྗོད་པའི་སྒྲ་ (saṅkhyeyyavacana) ཡིན། ཉི་ཤུ་ལ་སོགས་པ་ནི་ 'དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱི་ཉི་ཤུ་' ལ་སོགས་པའི་སྐབས་སུ་གྲངས་བརྗོད་པའི་སྒྲ་ (saṅkhyāvacana) ཡིན་ལ། 'དགེ་སློང་ཉི་ཤུ་' ལ་སོགས་པའི་སྐབས་སུ་གྲངས་བྱ་བརྗོད་པའི་སྒྲ་ཡིན། གཅིག་གི་སྒྲ་ནི་ 'ཐམས་ཅད་' ལ་སོགས་པའི་སྐབས་སུ་བཤད་ཟིན་ཏོ། གཉིས་ལ་སོགས་པ་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་མཐར་ཐུག་པ་རྣམས་ནི་མང་ཚིག་ཁོ་ནར་གནས་སོ། 219. Yomhi dvinnaṃ duve+dve ༢༡༩. ཡོ་ (yo) ལ་གཉིས་ཀྱི་དུ་ཝེ་ (duve) དང་དྭེ་ (dve) འགྱུར་རོ། Yomhi [Pg.90] dvissa savibhattissa duve+dve honti paccekaṃ. Duve dve, duve dve, dvīhi dvībhi. ཡོ་ (yo) ལ་རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་དྭི་ (dvi) ཡི་ཚབ་ཏུ་རེ་རེ་བཞིན་དུ་ཝེ་ (duve) དང་དྭེ་ (dve) འགྱུར་རོ། དུ་ཝེ་ དྭེ། དུ་ཝེ་ དྭེ། དྭཱི་ཧི། དྭཱི་བྷི། 220. Duvinnaṃ naṃmhi vā ༢༢༠. ཎཾ་ (naṃ) ལ་དུ་ཝིནྣཾ་ (duvinnaṃ) རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། Naṃmhi dvissa savibhattissa duvinnaṃ hoti vā. Duvinnaṃ, aññatra – ཎཾ་ (naṃ) ལ་རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་དྭི་ (dvi) ཡི་ཚབ་ཏུ་དུ་ཝིནྣཾ་ (duvinnaṃ) རྣམ་པར་འབྱུང་ངོ། དུ་ཝིནྣཾ། གཞན་དུ་ནི། 47. Naṃmhi nuka dvādīnaṃ sattarasannaṃ ༤༧. ཎཾ་ (naṃ) ལ་གཉིས་ལ་སོགས་པ་བཅུ་བདུན་གྱི་གྲངས་རྣམས་ལ་ནུ་ཀ་ (nuka) འགྱུར་རོ། Dvādīnaṃ sattarasannaṃ saṅkhyānaṃ nuka hoti naṃmhi vibhattimhi. Ukāro uccāraṇattho, kakāro antāvayavattho. Ettha nāgamo vibhattissa ādyāvayavo ce, ‘‘āgamā tagguṇībhūtā taggahaṇena gayhante’’ti ñāyā nāgamopi taṃgahaṇena gayhatīti ‘‘sunaṃhisū’’ti dīghappasaṅge pakatiyā antāvayavabhūte sarantatā natthīti na dīgho. Dvinnaṃ, dvīsu. གཉིས་ལ་སོགས་པ་བཅུ་བདུན་གྱི་གྲངས་རྣམས་ལ་ཎཾ་ (naṃ) རྣམ་དབྱེ་ལ་ནུ་ཀ་ (nuka) འབྱུང་ངོ། ཨུ་ཡིག་ནི་ཀློག་བདེ་བའི་ཆེད་དང་། ཀ་ཡིག་ནི་མཐའི་ཆ་ཤས་ཀྱི་དོན་ཏོ། འདིར་གལ་ཏེ་ཎ་ཡིག་གི་བྱིན་པ་ (nāgama) ནི་རྣམ་དབྱེའི་ཐོག་མའི་ཆ་ཤས་ཡིན་ན། 'བྱིན་པ་རྣམས་ནི་དེའི་ཡོན་ཏན་དུ་གྱུར་པས་དེ་ཉིད་བཟུང་བས་བཟུང་བར་བྱའོ་' ཞེས་པའི་རིགས་པ་ལས། ཎ་ཡིག་གི་བྱིན་པའང་དེ་ཉིད་བཟུང་བས་བཟུང་བར་འགྱུར་བས། 'སུ་ཎཾ་ཧི་སུ་' ཞེས་པས་རིང་པོར་འགྱུར་བར་ཐལ་བ་ལས། རང་བཞིན་གྱི་མཐའི་ཆ་ཤས་སུ་གྱུར་པས་དབྱངས་ཀྱི་མཐའ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་རིང་པོར་མི་འགྱུར་རོ། དྭིནྣཾ། དྭཱི་སུ། 207. Pume tayo+cattāro ༢༠༧. ཕོ་རྟགས་ལ་ཏ་ཡོ་ (tayo) དང་ཙཏྟཱ་རོ་ (cattāro) འགྱུར་རོ། Yomhi savibhattīnaṃ ti+catunnaṃ tayo+cattāro honti yathākkamaṃ pulliṅge. Tayo, tayo, tīhi tībhi. ཡོ་ (yo) ལ་རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་ཏི་ (ti) དང་ཙཏུ་ (catu) རྣམས་ལ་ཕོ་རྟགས་སུ་གོ་རིམ་བཞིན་ཏ་ཡོ་ (tayo) དང་ཙཏྟཱ་རོ་ (cattāro) འབྱུང་ངོ། ཏ་ཡོ། ཏ་ཡོ། ཏཱི་ཧི། ཏཱི་བྷི། 49. Ṇṇaṃ+ṇṇannaṃ tito jhā ༤༩. ཛྷ་ (jhā) ཞེས་བྱ་བའི་མིང་ཅན་གྱི་ཏི་ (ti) ལས་ཎཾ་ (naṃ) ལ་ཎྞཾ་ (ṇṇaṃ) དང་ཎྞནྣཾ་ (ṇṇannaṃ) འགྱུར་རོ། Jhasaññito tito naṃvacanassa ṇṇaṃ+ṇṇannaṃ honti. Tiṇṇaṃ tiṇṇannaṃ, tīsu. ཛྷ་ (jhā) ཞེས་བྱ་བའི་མིང་ཅན་གྱི་ཏི་ (ti) ལས་ཎཾ་ (naṃ) གི་ཚིག་ལ་ཎྞཾ་ (ṇṇaṃ) དང་ཎྞནྣཾ་ (ṇṇannaṃ) འབྱུང་ངོ། ཏིཎྞཾ། ཏིཎྞནྣཾ། ཏཱི་སུ། Itthiyaṃ – མོ་རྟགས་ལ། 205. Tisso catasso yomhi savibhattīnaṃ ༢༠༥. ཡོ་ (yo) ལ་རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ལ་ཏིསྶོ་ (tisso) དང་ཙཏསྶོ་ (catasso) འགྱུར་རོ། Vibhattisahitānaṃ ticatunnaṃ yomhi tisso+catasso honti itthiyaṃ yathākkamaṃ. Tisso, tisso, tīhi tībhi. རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་ཏི་ (ti) དང་ཙཏུ་ (catu) རྣམས་ལ་ཡོ་ (yo) ལ་མོ་རྟགས་སུ་གོ་རིམ་བཞིན་ཏིསྶོ་ (tisso) དང་ཙཏསྶོ་ (catasso) འབྱུང་ངོ། ཏིསྶོ། ཏིསྶོ། ཏཱི་ཧི། ཏཱི་བྷི། 204. Naṃmhi ticatunna+mitthiyaṃ tissa+catassā ༢༠༤. ཎཾ་ (naṃ) ལ་ཏི་ (ti) དང་ཙཏུ་ (catu) རྣམས་ལ་མོ་རྟགས་སུ་ཏིསྶཱ་ (tissā) དང་ཙཏསྶཱ་ (catassā) འགྱུར་རོ། Naṃmhi [Pg.91] ticatunnaṃ tissa+catassā honti+tthiyaṃ yathākkamaṃ. Naṃmhīti catutthīchaṭṭhīnaṃ sāmaññavacanaṃ, no ce naṃsūti vadati, yathākkamaṃti saddadvayāpekkhaṃ. Eva+mīdisa+maññampi. Tissannaṃ tīsu. ཎཾ་ (naṃ) ལ་ཏི་ (ti) དང་ཙཏུ་ (catu) རྣམས་ལ་མོ་རྟགས་སུ་གོ་རིམ་བཞིན་ཏིསྶཱ་ (tissā) དང་ཙཏསྶཱ་ (catassā) འབྱུང་ངོ། 'ཎཾ་ལ་' ཞེས་པ་ནི་དབྱེ་བ་བཞི་པ་དང་དྲུག་པའི་སྤྱི་མིང་ཡིན་ལ། དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ན་ 'ཎཾ་རྣམས་ལ་' ཞེས་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ། 'གོ་རིམ་བཞིན་' ཞེས་པ་ནི་སྒྲ་གཉིས་ལ་ལྟོས་པའོ། དེ་བཞིན་དུ་འདི་འདྲ་བ་གཞན་ལའང་ཤེས་པར་བྱའོ། ཏིསྶནྣཾ། ཏཱི་སུ། 206. Tīṇi+cattāri napuṃsake ༢༠༦. མ་ནིང་རྟགས་ལ་ཏཱི་ཎི་ (tīṇi) དང་ཙཏྟཱ་རི་ (cattāri) འགྱུར་རོ། Yomhi savibhattīnaṃ ticatunnaṃ yathākkamaṃ tīṇi+cattāri honti napuṃsake. Tīṇi, tīṇi, tīhi iccādi pulliṅgeva. ཡོ་ (yo) ལ་རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་ཏི་ (ti) དང་ཙཏུ་ (catu) རྣམས་ལ་མ་ནིང་རྟགས་སུ་གོ་རིམ་བཞིན་ཏཱི་ཎི་ (tīṇi) དང་ཙཏྟཱ་རི་ (cattāri) འབྱུང་ངོ། ཏཱི་ཎི། ཏཱི་ཎི། ཏཱི་ཧི་ལ་སོགས་པ་ནི་ཕོ་རྟགས་བཞིན་ནོ། Catu yo, ཙཏུ་ཡོ་ (catu yo) ལ། 208. Caturo vā catussa ༢༠༨. ཙཏུ་ (catu) ལ་ཙཏུ་རོ་ (caturo) རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། Catussa savibhattissa yomhi caturo hoti vā pulliṅge. Caturo cattāro. Kathaṃ ‘‘caturo nimitte nāddasāsi’’nti, liṅgavipallāsena siddhaṃ, cattāri nimittānīti attho. Vipallāso tividho liṅgavipallāso vacanavipallāso vibhattivipallāsoti. Catūhi catūbhi. Catunnaṃ, catūsu. རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་ཙཏུ་ (catu) ལ་ཡོ་ (yo) ལ་ཕོ་རྟགས་སུ་ཙཏུ་རོ་ (caturo) རྣམ་པར་འབྱུང་ངོ། ཙཏུ་རོ། ཙཏྟཱ་རོ། 'མཚན་མ་བཞི་མ་མཐོང་ངམ་' (caturo nimitte nāddasāsi) ཞེས་པ་ཇི་ལྟར་གྲུབ་ཅེ་ན། རྟགས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྱུར་པས་གྲུབ་པ་སྟེ། 'མཚན་མ་བཞི་' (cattāri nimittāni) ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། རྟགས་ཕྱིན་ཅི་ལོག ཚིག་ཕྱིན་ཅི་ལོག རྣམ་དབྱེ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་གོ། ཙཏཱུ་ཧི། ཙཏཱུ་བྷི། ཙཏུནྣཾ། ཙཏཱུ་སུ། Itthiyaṃ catasso. Catasso. Catūhi catūbhi. Catassannaṃ. Catassannaṃ. Catūsu. མོ་རྟགས་ལ་ཙཏསྶོ་ (catasso) འགྱུར་རོ། ཙཏསྶོ། ཙཏཱུ་ཧི། ཙཏཱུ་བྷི། ཙཏསྶནྣཾ། ཙཏསྶནྣཾ། ཙཏཱུ་སུ། Napuṃsake cattāri. Cattāri. Catūhi catūbhi. Iccādi pumeva. མ་ནིང་རྟགས་ལ་ཙཏྟཱ་རི་ (cattāri) འགྱུར་རོ། ཙཏྟཱ་རི། ཙཏཱུ་ཧི། ཙཏཱུ་བྷི། ལ་སོགས་པ་ནི་ཕོ་རྟགས་བཞིན་ནོ། 169. Ṭa pañcādīhi cuddasahi ༡༦༩. ལྔ་ལ་སོགས་པ་བཅུ་བཞི་རྣམས་ལས་ཊ་ (ṭa) འགྱུར་རོ། ‘‘Sutte liṅgavacanamatta’’nti ñāyā ṭa-iti vuttaṃ. Pañcādīhi cuddasahi saṅkhyāhi yonaṃ ṭa hoti. Pañca. Pañca. Yonaṃ ṭā+ṭenivatthanatthaṃ ṭa-vidhānaṃ. 'མདོ་ལ་རྟགས་དང་ཚིག་ཙམ་མོ་' ཞེས་པའི་རིགས་པ་ལས། ཊ་ (ṭa) ཞེས་གསུངས་སོ། ལྔ་ལ་སོགས་པ་བཅུ་བཞིའི་གྲངས་རྣམས་ལས་ཡོ་ (yo) རྣམས་ལ་ཊ་ (ṭa) འབྱུང་ངོ། པཉྩ། པཉྩ། ཡོ་ (yo) རྣམས་ལ་ཊཱ་ (ṭā) དང་ཊེ་ (ṭe) བཟློག་པའི་ཆེད་དུ་ཊ་ (ṭa) བཀོད་པའོ། 90. Pañcādīnaṃ cuddasanna+ma ༩༠. ལྔ་ལ་སོགས་པ་བཅུ་བཞི་རྣམས་ལ་ཨ་ (a) འགྱུར་རོ། Pañcādīnaṃ [Pg.92] cuddasannaṃ sunaṃhisva hoti. Etta+dīghāpavādo+yaṃ. Apavādati bādhetīti apavādo. Tasmā ‘‘pakapyāpavādavisayamussaggā abhinivisante’’ti ñāyā ‘‘suhisva+sse’’ ‘‘sunaṃhisu’’ti ca ussaggā ‘‘pañcādīnaṃ cuddasanna+ma’’ iti apavādavisayaṃ na pavisanti, sāmaññattā. Eva+muparipi ‘‘pañcamiyaṃ parassa’’ ‘‘ādissā’’ti. Pañcahi pañcabhi pañcannaṃ. Pañcannaṃ. Pañcasu. Evaṃ chādayo aṭṭhārasantā. ལྔ་ལ་སོགས་པ་བཅུ་བཞི་རྣམས་ལ་སུ་ (su) ཎཾ་ (naṃ) ཧི་ (hi) རྣམས་ལ་ཨ་ (a) འབྱུང་ངོ། འདི་ནི་རིང་པོར་འགྱུར་བའི་དམིགས་བསལ་ (apavāda) ཡིན། དམིགས་བསལ་ཞེས་པ་ནི་གནོད་པར་བྱེད་པས་དམིགས་བསལ་ལོ། དེའི་ཕྱིར་ 'དམིགས་བསལ་གྱི་ཡུལ་མ་གཏོགས་པར་སྤྱི་འགྲོས་རྣམས་འཇུག་གོ་' ཞེས་པའི་རིགས་པ་ལས། 'སུ་ཧི་སུ་ཨས་སེ་' དང་ 'སུ་ཎཾ་ཧི་སུ་' ཞེས་པའི་སྤྱི་འགྲོས་ (ussagga) རྣམས་ནི་ 'ལྔ་ལ་སོགས་པ་བཅུ་བཞི་རྣམས་ལ་ཨ་' ཞེས་པའི་དམིགས་བསལ་གྱི་ཡུལ་དུ་མི་འཇུག་སྟེ། སྤྱི་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། དེ་བཞིན་དུ་གོང་དུའང་ 'ལྔ་པ་ལས་གཞན་ལ་' དང་ 'ཐོག་མ་ལའོ་' ཞེས་པ་ལྟར་རོ། པཉྩ་ཧི། པཉྩ་བྷི། པཉྩནྣཾ། པཉྩནྣཾ། པཉྩ་སུ། དེ་བཞིན་དུ་དྲུག་ལ་སོགས་པ་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་མཐར་ཐུག་པ་རྣམས་སོ། ‘‘Catthe’’ti eko ca dasa cāti cattasamāse ‘‘amādī’’ti ekena adhikā dasāti tatiyāsamāse vā kate ‘‘ekatthatāya’’nti vibhattilopo. Eva+mupari ca. 'ཙ་ཡི་དོན་ལ་' ཞེས་པས་གཅིག་དང་བཅུ་ཞེས་ཟླས་དབྱེའི་ཚིག་སྡུད་ (cattasamāsa) བྱས་པའམ། 'ཨ་མ་ལ་སོགས་པ་' ཞེས་པས་གཅིག་གིས་ལྷག་པའི་བཅུ་ཞེས་བྱེད་སྒྲའི་ཚིག་སྡུད་ (tatiyāsamāsa) བྱས་པ་ན། 'དོན་གཅིག་པའི་ཕྱིར་' ཞེས་པས་རྣམ་དབྱེ་ཕྱིས་སོ། གོང་དུའང་དེ་བཞིན་ནོ། 3,102. Ekaṭṭhāna+mā ༣,༡༠༢. གཅིག་དང་བརྒྱད་རྣམས་ལ་ཨཱ་ (ā) འགྱུར་རོ། Ekaaṭṭhānaṃ ā hoti dase pare. བཅུ་ཕྱི་མ་ལ་ཡོད་པ་ན། གཅིག་དང་བརྒྱད་རྣམས་ལ་ཨཱ་ (ā) འབྱུང་ངོ། 3,103. Ra saṃkhyāto vā ༣,༡༠༣. གྲངས་ལས་ར་ (ra) རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། Saṃkhyāto parassa dasassa ra hoti vibhāsā. Sa ca ‘‘pañcamiyaṃ parassā’’ti vattamāne ‘‘ādissā’’ti dakārasseva hoti. Ekārasa ekādasa. Ekārasahi ekādasahi. Ekārasannaṃ ekādasannaṃ. Ekārasasu ekādasasu. Eva+mekādasaiccādipi. གྲངས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་བཅུ་ (dasa) ཡི་ཚབ་ཏུ་ར་ (ra) རྣམ་པར་འབྱུང་ངོ། དེ་ཡང་ 'ལྔ་པ་ལས་གཞན་ལ་' ཞེས་པ་འཇུག་བཞིན་པའི་སྐབས་སུ། 'ཐོག་མ་ལའོ་' ཞེས་པས་ད་ཡིག་ཁོ་ན་ལ་འགྱུར་རོ། ཨེཀཱ་ར་ས། ཨེཀཱ་ད་ས། ཨེཀཱ་ར་ས་ཧི། ཨེཀཱ་ད་ས་ཧི། ཨེཀཱ་ར་སནྣཾ། ཨེཀཱ་ད་སནྣཾ། ཨེཀཱ་ར་ས་སུ། ཨེཀཱ་ད་ས་སུ། དེ་བཞིན་དུ་ཨེཀཱ་ད་ས་ལ་སོགས་པའང་ཤེས་པར་བྱའོ། 3,94. Ā saṃkhyāyā satādo nāññatthe ༣,༩༤. བརྒྱ་ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་པའི་གྲངས་ཀྱི་ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་ཨཱ་ (ā) འགྱུར་རོ། དོན་གཞན་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། Saṃkhyāya+muttarapade [Pg.93] dvissā hoti asatādo nāññatthe. བརྒྱ་ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་པའི་གྲངས་ཀྱི་ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་དྭི་ (dvi) ལ་ཨཱ་ (ā) འབྱུང་ངོ། དོན་གཞན་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། Āviṭṭhaliṅgattā saṃkhyāyaṃ uttarapade saliṅgeneva visesanaṃ bhavati. རྟགས་གསལ་བར་གནས་པའི་ཕྱིར། གྲངས་ཀྱི་ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་རང་གི་རྟགས་ཉིད་ཀྱིས་ཁྱད་པར་དུ་བྱེད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། Suddhaṃ missañca saṃkiṇṇaṃ, upasajjanameva ca; Āviṭṭha+matha vā+byattaṃ, chadhā liṅgaṃ vivaṃyate. དག་པ་དང་ནི་འདྲེས་པ་དང་། འཆོལ་བ་དང་ནི་ཕལ་པ་དང་། གསལ་བ་དང་ནི་མི་གསལ་བ། རྟགས་ནི་རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་བཤད། Ettha yathākkamaṃ rukkho latā paṇṇaṃti suddhaṃ. Ghaṭo ghaṭī, vajiro vajiraṃ, vedanā vedanaṃti missaṃ. Taṭo taṭī taṭaṃti saṃkiṇṇaṃ. Sukko paṭo, sukkā paṭi, sukkaṃ vatthaṃti upasajjanaṃ. Rājā saraṇaṃ, guṇo pamāṇaṃti āviṭṭhaṃ. Tuvaṃ ahaṃ kati pañcāti abyattaṃ. Iti liṅgaṃ veditabbaṃ. Dvādasa. འདིར་གོ་རིམ་བཞིན་དུ། ཤིང་ (rukkho)། འཁྲི་ཤིང་ (latā)། ལོ་མ་ (paṇṇaṃ) ཞེས་པ་ནི་དག་པའོ། བུམ་པ་ (ghaṭo) བུམ་མོ་ (ghaṭī)། རྡོ་རྗེ་ (vajiro) རྡོ་རྗེ་ (vajiraṃ)། ཚོར་བ་ (vedanā) ཚོར་བ་ (vedanaṃ) ཞེས་པ་ནི་འདྲེས་པའོ། ཆུ་ངོགས་ (taṭo) ཆུ་ངོགས་མོ་ (taṭī) ཆུ་ངོགས་མ་ནིང་ (taṭaṃ) ཞེས་པ་ནི་འཆོལ་བའོ། དཀར་པོའི་རས་ (sukko paṭo)། དཀར་མོའི་རས་ (sukkā paṭi)། དཀར་པོའི་གོས་ (sukkaṃ vatthaṃ) ཞེས་པ་ནི་ཕལ་པའོ། རྒྱལ་པོ་སྐྱབས་ (rājā saraṇaṃ)། ཡོན་ཏན་ཚད་ (guṇo pamāṇaṃ) ཞེས་པ་ནི་གསལ་བའོ། ཁྱོད་ (tuvaṃ)། ང་ (ahaṃ)། དུ་མ་ (kati)། ལྔ་ (pañca) ཞེས་པ་ནི་མི་གསལ་བའོ། དེ་ལྟར་རྟགས་ཤེས་པར་བྱའོ། དྭཱ་ད་ས། 3,98. Bā cattālīsā do ༣,༩༨. བཞི་བཅུ་ལ་སོགས་པ་ལ་བཱ་ (bā) འགྱུར་རོ། Dvissa bā vā hoti cattālīsā do nāññatthe. Rāde se bārasa. བཞི་བཅུ་ལ་སོགས་པ་ལ་དྭི་ (dvi) ལ་བཱ་ (bā) རྣམ་པར་འབྱུང་ངོ། དོན་གཞན་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ར་ཡིག་ལ་སོགས་པ་ལ་བཱ་ར་ས། 3,95. Tisse ༣,༩༥. ཏི་ (ti) ལ་ཨེ་ (e) འགྱུར་རོ། Saṃkhyāya+muttarapade tissa e hota+satādo nā+ññatthe. བརྒྱ་ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་པའི་གྲངས་ཀྱི་ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་ཏི་ (ti) ལ་ཨེ་ (e) འབྱུང་ངོ། དོན་གཞན་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། 3,104. Chatīhi ḷo ca ༣,༡༠༤. དྲུག་དང་ཏི་ (ti) རྣམས་ལས་ལོ་ (ḷo) ཡང་འགྱུར་རོ། Chatīhi parassa dasassa ḷo hoti ro ca. Teḷasa terasa. དྲུག་དང་ཏི་ (ti) རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་བཅུ་ (dasa) ཡི་ཚབ་ཏུ་ལོ་ (ḷo) དང་རོ་ (ro) འབྱུང་ངོ། ཏེ་ལཱ་ས། ཏེ་ར་ས། 3,100. Catussa cuco dase ༣,༡༠༠. བཅུ་ལ་ཙཏུ་ (catu) ལ་ཅུ་ (cu) དང་ཅོ་ (co) འགྱུར་རོ། Catussa cu+co honti vā dase pare. Dvitte cuddasa coddasa catuddasa. བཅུ་ཕྱི་མ་ལ་ཡོད་པ་ན། ཙཏུ་ (catu) ལ་ཅུ་ (cu) དང་ཅོ་ (co) རྣམ་པར་འབྱུང་ངོ། ཟུང་དུ་གྱུར་པ་ན། ཅུདྡ་ས། ཅོདྡ་ས། ཙཏུདྡ་ས། 3,99. Vīsatidasesu pañcassa paṇṇa+pannā ༣,༩༩. ཉི་ཤུ་དང་བཅུ་རྣམས་ལ་ལྔ་ལ་པཎྞ་ (paṇṇa) དང་པནྣཱ་ (pannā) འགྱུར་རོ། Vīsati [Pg.94] sesu paresu pañcassa paṇṇa+pannā honti yathākkamaṃ. Pannarasa pañcadasa. ཉི་ཤུ་དང་བཅུ་ཕྱི་མ་ལ་ཡོད་པ་ན། ལྔ་ (pañca) ལ་གོ་རིམ་བཞིན་པཎྞ་ (paṇṇa) དང་པནྣཱ་ (pannā) འབྱུང་ངོ། པནྣ་ར་ས། པཉྩ་ད་ས། 3,101. Chassa so ༣,༡༠༡. དྲུག་ལ་སོ་ (so) འགྱུར་རོ། Chassa so-icca+ya+mādeso hoti se pare. Soḷasa sorasa. Sattarasa sattadasa. ‘‘Ekaṭṭhāna+mā’’ti ā, aṭṭhārasa aṭṭhādasa. བཅུ་ (sa) ཕྱི་མ་ལ་ཡོད་པ་ན། དྲུག་ (cha) ལ་སོ་ (so) ཞེས་བྱ་བའི་འགྱུར་བ་འདི་འབྱུང་ངོ། སོ་ལཱ་ས། སོ་ར་ས། སཏྟ་ར་ས། སཏྟ་ད་ས། 'གཅིག་དང་བརྒྱད་རྣམས་ལ་ཨཱ་' ཞེས་པས་ཨཱ་རུ་འགྱུར་བས། ཨཊྛཱ་ར་ས། ཨཊྛཱ་ད་ས། Ūnā ca sā vīsati cāti ‘‘visesana+mekatthene’’ti visesanasamāse ‘‘itthiyaṃ bhāsitapumi+tthī pume+vekatthe’’ti pumatte ca kate ekena ūnā vīsatīti tatiyāsamāse ekūnavīsati. 'མ་ཚང་བ་དེ་ཉིད་ཉི་ཤུ་' ཞེས་ 'ཁྱད་པར་ཅན་གཅིག་གི་དོན་ལ་' ཞེས་པས་ཁྱད་པར་གྱི་ཚིག་སྡུད་ (visesanasamāsa) བྱས་ཤིང་། 'མོ་རྟགས་སུ་བཤད་པའི་ཕོ་རྟགས་ནི་མོ་རྟགས་སུ་དོན་གཅིག་ལ་ཕོ་རྟགས་ཁོ་ནའོ་' ཞེས་པས་ཕོ་རྟགས་སུ་བྱས་པ་ན། 'གཅིག་གིས་མ་ཚང་བའི་ཉི་ཤུ་' ཞེས་བྱེད་སྒྲའི་ཚིག་སྡུད་ (tatiyāsamāsa) བྱས་པས་ཨེཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི་ (ekūnavīsati) ཞེས་གྲུབ་བོ། Vīsatiādayo ānavutiyā itthiliṅge+kavacanā. Bho ekūnavīsati. Ekūnavīsatiṃ. Ekūnavīsatyā ekūnavīsatiyā. Ekūnavīsatyaṃ ekūnavīsatiyaṃ ekūnavīsatyā ekūnavīsatiyā. Matisamaṃ. ཉི་ཤུ་ལ་སོགས་པ་དགུ་བཅུའི་བར་ནི་མོ་རྟགས་གཅིག་ཚིག་ཁོ་ནའོ། ཀྱེ་ཨེཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི། ཨེཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏིཾ། ཨེཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏྱཱ། ཨེཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ། ཨེཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏྱཾ། ཨེཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཾ། ཨེཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏྱཱ། ཨེཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ། མ་ཏི་ (mati) དང་མཚུངས་སོ། Evaṃ vīsati, ekavīsati, dvāvīsati bāvīsati, tevīsati catuvīsatippabhutayo. Paṇṇaādese paṇṇavīsati pañcavīsati. Evaṃ chabbīsati, sattavīsati, aṭṭhavīsati. དེ་བཞིན་དུ་ཝཱི་ས་ཏི། ཨེཀ་ཝཱི་ས་ཏི། དྭཱ་ཝཱི་ས་ཏི། བཱ་ཝཱི་ས་ཏི། ཏེ་ཝཱི་ས་ཏི། ཙཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ལ་སོགས་པའོ། པཎྞ་རུ་འགྱུར་བའི་སྐབས་སུ་པཎྞ་ཝཱི་ས་ཏི། པཉྩ་ཝཱི་ས་ཏི། དེ་བཞིན་དུ་ཆབྦཱི་ས་ཏི། སཏྟ་ཝཱི་ས་ཏི། ཨཊྛ་ཝཱི་ས་ཏིའོ། Ekena ūnā tiṃsati tiṃsā vāti ekūnatiṃsati ekūnatiṃsā vā. Karaṇe ekūnatiṃsāya. Ekūnatiṃsāya, ekūnatiṃsāya, ekūnatiṃsāya, ekūnatiṃsāyaṃ. Evaṃ tiṃsatiṇiṃsāvabhutayo[Pg.95]. Tiṃsāsaddassa pana silope ‘‘dīghasso’’ti yogavibhāgā rasso, tiṃsa. Niggahītāgamo, tiṃsaṃ. Bhotiṃse+ccādi pumeva. 'གཅིག་གིས་མ་ཚང་བའི་སུམ་ཅུ་' ཞེས་པས་ཨེཀཱུ་ན་ཏིཾ་ས་ཏིའམ་ཨེཀཱུ་ན་ཏིཾ་སཱའོ། བྱེད་པ་ལ་ཨེཀཱུ་ན་ཏིཾ་སཱ་ཡཱ། ཨེཀཱུ་ན་ཏིཾ་སཱ་ཡཱ། ཨེཀཱུ་ན་ཏིཾ་སཱ་ཡཱ། ཨེཀཱུ་ན་ཏིཾ་སཱ་ཡཾ། དེ་བཞིན་དུ་ཏིཾ་ས་ཏི་དང་ཏིཾ་སཱ་ལ་སོགས་པའོ། ཏིཾ་སཱ་སྒྲ་ལས་སི་ (si) ཕྱིས་པ་ན། 'རིང་པོ་ཐུང་ངུ་' ཞེས་པའི་སྦྱོར་བ་དབྱེ་བ་ལས་ཐུང་ངུར་འགྱུར་བས་ཏིཾ་ས། རྗེས་སུ་ང་རོ་བྱིན་པས་ཏིཾ་སཾ། ཀྱེ་ཏིཾ་སེ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཕོ་རྟགས་ཁོ་ནའོ། Cattālīsādīsupi yathāsambhavaṃ evameva. Dvitte ekattiṃsati ekattiṃsā. Rassadvitte dvattiṃsati dvattiṃsa. Evaṃ tettiṃsati tettiṃsādayo yāva ekūnacattālīsati ekūnacattālīsā. Cattālīsāya simhi cattārīsā cattālīsā cattālīsaṃ, bho cattālīse+ccādi hoti. Evaṃ ekacattārīsā. བཞི་བཅུ་ལ་སོགས་པ་ལའང་ཅི་རིགས་པར་དེ་བཞིན་ནོ། ཟུང་དུ་གྱུར་པ་ན། ཨེཀཏྟིཾ་ས་ཏི། ཨེཀཏྟིཾ་སཱ། ཐུང་ངུ་དང་ཟུང་དུ་གྱུར་པ་ན། དྭཏྟིཾ་ས་ཏི། དྭཏྟིཾ་ས། དེ་བཞིན་དུ་ཏེཏྟིཾ་ས་ཏི། ཏེཏྟིཾ་སཱ་ལ་སོགས་པ་ནས་ཨེཀཱུ་ན་ཙཏྟཱ་ལཱི་ས་ཏི། ཨེཀཱུ་ན་ཙཏྟཱ་ལཱི་སཱ་ཡི་བར་རོ། ཙཏྟཱ་ལཱི་སཱ་ལས་སི་ (si) ལ་ཙཏྟཱ་རཱི་སཱ། ཙཏྟཱ་ལཱི་སཱ། ཙཏྟཱ་ལཱི་སཾ། ཀྱེ་ཙཏྟཱ་ལཱི་སེ་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་ངོ། དེ་བཞིན་དུ་ཨེཀ་ཙཏྟཱ་ལཱི་སཱའོ། 3,97. Dvīssā ca ༣,༩༧. དྭི་ (dvi) ལའང་ཨཱ་ (ā) འགྱུར་རོ། Asatādo nāññatthe cattālīsādo dvissa e vā hoti ā ca. Dvecattālīsā dvecattālīsa dvecattālīsaṃ, evaṃ dvācattālīsa-iccādi. Dvecattārīsā dvecattārīsa dvecattārīsaṃ, evaṃ dvācattārīsā dvācattārīsa iccādi. Cattālīsati ekacattālīsati dvecattālīsati dvācattālīsati iccādi ekūnavīsatisamaṃ. བརྒྱ་ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་པའི་གྲངས་ཀྱི་ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་བཞི་བཅུ་ལ་སོགས་པ་ལ་དྭི་ (dvi) ལ་ཨེ་ (e) རྣམ་པར་འབྱུང་ཞིང་ཨཱ་ (ā) ཡང་འབྱུང་ངོ། དྭེ་ཙཏྟཱ་ལཱི་སཱ། དྭེ་ཙཏྟཱ་ལཱི་ས། དྭེ་ཙཏྟཱ་ལཱི་སཾ། དེ་བཞིན་དུ་དྭཱ་ཙཏྟཱ་ལཱི་ས་ལ་སོགས་པའོ། དྭེ་ཙཏྟཱ་རཱི་སཱ། དྭེ་ཙཏྟཱ་རཱི་ས། དྭེ་ཙཏྟཱ་རཱི་སཾ། དེ་བཞིན་དུ་དྭཱ་ཙཏྟཱ་རཱི་སཱ། དྭཱ་ཙཏྟཱ་རཱི་ས་ལ་སོགས་པའོ། ཙཏྟཱ་ལཱི་ས་ཏི། ཨེཀ་ཙཏྟཱ་ལཱི་ས་ཏི། དྭེ་ཙཏྟཱ་ལཱི་ས་ཏི། དྭཱ་ཙཏྟཱ་ལཱི་ས་ཏི་ལ་སོགས་པ་ནི་ཨེཀཱུ་ན་ཝཱི་ས་ཏི་དང་མཚུངས་སོ། 3,98. Cattālīsādo vā ༣,༩༨. བཞི་བཅུ་ལ་སོགས་པ་ལ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། Asatādo nāññatthe cattālīsādo tisse hoti vā. Tecattālīsā tecattālīsa tecattālīsaṃ. Bho tecattālīse iccādi hoti. Evaṃ ticattālīsā tecattārīsā ticattārīsā iccādi, tecattālīsati ticattālīsati iccādi pubbeva. བརྒྱ་ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་པའི་གྲངས་ཀྱི་ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་བཞི་བཅུ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཏི་ (ti) ལ་ཨེ་ (e) རྣམ་པར་འབྱུང་ངོ། ཏེ་ཙཏྟཱ་ལཱི་སཱ། ཏེ་ཙཏྟཱ་ལཱི་ས། ཏེ་ཙཏྟཱ་ལཱི་སཾ། ཀྱེ་ཏེ་ཙཏྟཱ་ལཱི་སེ་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་ངོ། དེ་བཞིན་དུ་ཏི་ཙཏྟཱ་ལཱི་སཱ། ཏེ་ཙཏྟཱ་རཱི་སཱ། ཏི་ཙཏྟཱ་རཱི་སཱ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཏེ་ཙཏྟཱ་ལཱི་ས་ཏི། ཏི་ཙཏྟཱ་ལཱི་ས་ཏི་ལ་སོགས་པ་ནི་སྔ་མ་བཞིན་ནོ། Evaṃ catucattālīsā pañcacattālīsā catucattālīsati pañcacattālīsati iccādi yāva ekūnapaññāsā. དེ་བཞིན་དུ་ཙཏུ་ཙཏྟཱ་ལཱི་སཱ། པཉྩ་ཙཏྟཱ་ལཱི་སཱ། ཙཏུ་ཙཏྟཱ་ལཱི་ས་ཏི། པཉྩ་ཙཏྟཱ་ལཱི་ས་ཏི་ལ་སོགས་པ་ནས་ཨེཀཱུ་ན་པཉྙཱ་སཱ་ཡི་བར་རོ། Paññāsā [Pg.96] paññāsa paññāsaṃ iccādi hoti. Evaṃ dvepaññāsā dvāpaññāsā dvipaññāsā dvepaṇṇāsā dvāpaṇṇāsā dvipaṇṇāsā. Tepaññāsā tipaññāsā tipaññāsaṃ tepaṇṇāsā tipaṇṇāsā. Catupaṇṇāsā pañcapaṇṇāsā iccādi yāva ekūnasaṭṭhi. ལྔ་བཅུ་ལ་པཉྙཱསཱ (paññāsā)། པཉྙཱས (paññāsa)། པཉྙཱསཾ (paññāsaṃ) ལ་སོགས་པ་འབྱུང་ངོ་། །དེ་བཞིན་དུ་ལྔ་བཅུ་ང་གཉིས་ལ་དྭེཔཉྙཱསཱ (dvepaññāsā)། དྭཱཔཉྙཱསཱ (dvāpaññāsā)། དྭིཔཉྙཱསཱ (dvipaññāsā)། དྭེཔཎྞཱསཱ (dvepaṇṇāsā)། དྭཱཔཎྞཱསཱ (dvāpaṇṇāsā)། དྭིཔཎྞཱསཱ (dvipaṇṇāsā)། ལྔ་བཅུ་ང་གསུམ་ལ་ཏེཔཉྙཱསཱ (tepaññāsā)། ཏིཔཉྙཱསཱ (tipaññāsā)། ཏིཔཉྙཱསཾ (tipaññāsaṃ)། ཏེཔཎྞཱསཱ (tepaṇṇāsā)། ཏིཔཎྞཱསཱ (tipaṇṇāsā)། ལྔ་བཅུ་ང་བཞི་ལ་ཙཏུཔཎྞཱསཱ (catupaṇṇāsā)། ལྔ་བཅུ་ང་ལྔ་ལ་པཉྩཔཎྞཱསཱ (pañcapaṇṇāsā) ལ་སོགས་པ་རེ་དགུ་ (ekūnasaṭṭhi) ཡི་བར་དུའོ།། Evaṃ saṭṭhi, ekasaṭṭhi, dvesaṭṭhi dvāsaṭṭhi dvisaṭṭhi, tesaṭṭhi tisaṭṭhi, catusaṭṭhi pañcasaṭṭhi iccādi yāva ekūnasattati. དེ་བཞིན་དུ་དྲུག་ཅུ་ལ་སཊྛི (saṭṭhi)། རེ་གཅིག་ལ་ཨེཀསཊྛི (ekasaṭṭhi)། རེ་གཉིས་ལ་དྭེསཊྛི (dvesaṭṭhi)། དྭཱསཊྛི (dvāsaṭṭhi)། དྭིསཊྛི (dvisaṭṭhi)། རེ་གསུམ་ལ་ཏེསཊྛི (tesaṭṭhi)། ཏིསཊྛི (tisaṭṭhi)། རེ་བཞི་ལ་ཙཏུསཊྛི (catusaṭṭhi)། རེ་ལྔ་ལ་པཉྩསཊྛི (pañcasaṭṭhi) ལ་སོགས་པ་དོན་དགུ་ (ekūnasattati) ཡི་བར་དུའོ།། Sattati, ekasattati, dvesattati dvāsattati dvisattati, tesattati tisattati. Dvesattari dvāsattari dvisattari, catusattati, pañcasattati, catusattari, pañcasattarīti yāva ekūnāsīti. བདུན་ཅུ་ལ་སཏྟཏི (sattati)། དོན་གཅིག་ལ་ཨེཀསཏྟཏི (ekasattati)། དོན་གཉིས་ལ་དྭེསཏྟཏི (dvesattati)། དྭཱསཏྟཏི (dvāsattati)། དྭིསཏྟཏི (dvisattati)། དོན་གསུམ་ལ་ཏེསཏྟཏི (tesattati)། ཏིསཏྟཏི (tisattati)། ཡང་ན་དོན་གཉིས་ལ་དྭེསཏྟརི (dvesattari)། དྭཱསཏྟརི (dvāsattari)། དྭིསཏྟརི (dvisattari)། དོན་བཞི་ལ་ཙཏུསཏྟཏི (catusattati)། དོན་ལྔ་ལ་པཉྩསཏྟཏི (pañcasattati)། ཡང་ན་དོན་བཞི་ལ་ཙཏུསཏྟརི (catusattari)། དོན་ལྔ་ལ་པཉྩསཏྟརཱི (pañcasattarī) ཞེས་པ་ནས་བརྒྱད་ཅུ་རེ་དགུ་ (ekūnāsīti) ཡི་བར་དུའོ།། Asīti, ekāsīti, dvāsīti, yāgame dviyāsīti, teasīti tiyāsīti, caturāsīti, pañcāsīti iccādi yāva ekūnanavuti. བརྒྱད་ཅུ་ལ་ཨསཱིཏི (asīti)། གྱ་གཅིག་ལ་ཨེཀཱསཱིཏི (ekāsīti)། གྱ་གཉིས་ལ་དྭཱསཱིཏི (dvāsīti)། ཡ་ཡིག་གི་བྱཱཀརཎ་སྦྱར་ན་དྭིཡཱསཱིཏི (dviyāsīti)། གྱ་གསུམ་ལ་ཏེཨསཱིཏི (teasīti)། ཏིཡཱསཱིཏི (tiyāsīti)། གྱ་བཞི་ལ་ཙཏུརཱསཱིཏི (caturāsīti)། གྱ་ལྔ་ལ་པཉྩཱསཱིཏི (pañcāsīti) ལ་སོགས་པ་དགུ་བཅུ་རེ་དགུ་ (ekūnanavuti) ཡི་བར་དུའོ།། Navuti, ekanavuti, dvenavuti dvānavuti dvinavuti, tenavuti tinavuti, catunavuti, pañcanavuti iccādi yāva ekūnasataṃ, etaṃ napuṃsakaliṅga+mekavacanantaṃ. དགུ་བཅུ་ལ་ནཝུཏི (navuti)། གོ་གཅིག་ལ་ཨེཀནཝུཏི (ekanavuti)། གོ་གཉིས་ལ་དྭེནཝུཏི (dvenavuti)། དྭཱནཝུཏི (dvānavuti)། དྭིནཝུཏི (dvinavuti)། གོ་གསུམ་ལ་ཏེནཝུཏི (tenavuti)། ཏིནཝུཏི (tinavuti)། གོ་བཞི་ལ་ཙཏུནཝུཏི (catunavuti)། གོ་ལྔ་ལ་པཉྩནཝུཏི (pañcanavuti) ལ་སོགས་པ་བརྒྱ་ལས་གཅིག་གིས་དམན་པ་ (ekūnasataṃ) ཡི་བར་དུའོ། །འདི་ནི་མ་ནིང་གི་རྟགས་དང་གཅིག་ཚིག་གི་མཐའ་ཅན་ནོ།། Sataṃ, bho sata satā, sataṃ, sataṃ. Satena, karaṇe satena. Satassa, satā satamhā satasmā, satassa, sate satamhi satasmiṃ. Evaṃ ekasatato pabhuti yāva sahassaṃ. བརྒྱ་ལ་སཏཾ (sataṃ)། བོད་པའི་ཚིག་ལ་བྷོ སཏ (bho sata)། སཏཱ (satā)། ལས་ལ་སཏཾ (sataṃ)། བྱེད་པ་པོ་ལ་སཏེན (satena)། བྱེད་པ་ལ་སཏེན (satena)། འབྲེལ་བ་ལ་སཏསྶ (satassa)། འབྱུང་ཁུངས་ལ་སཏཱ (satā)། སཏམྷཱ (satamhā)། སཏསྨཱ (satasmā)། དགོས་ཆེད་ལ་སཏསྶ (satassa)། གནས་གཞི་ལ་སཏེ (sate)། སཏམྷི (satamhi)། སཏསྨིཾ (satasmiṃ)། དེ་བཞིན་དུ་བརྒྱ་དང་གཅིག་ནས་བཟུང་སྟེ་སྟོང་ (sahassaṃ) གི་བར་དུའོ།། Koṭi pakoṭi koṭippakoṭi akkhobhiṇiyo itthiliṅge+kavacanantā. Vaggabhede tu sabbāsampi saṃkhyānaṃ bahuvacanopi hoteva ‘‘dvevīsatiyo jinadantā’’ ‘‘tisso vīsatiyo dinaghaṭikā’’ iccādi. བྱེ་བ་ (koṭi)། བྱེ་བ་ཆེན་པོ་ (pakoṭi)། ཁྲག་ཁྲིག་ (koṭippakoṭi)། ཐལ་ཡས་ (akkhobhiṇi) རྣམས་ནི་མོ་རྟགས་དང་གཅིག་ཚིག་གི་མཐའ་ཅན་ནོ། །ཚོགས་པའི་དབྱེ་བ་ལ་ནི་གྲངས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་མང་ཚིག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། “དྭེཝཱིསཏིཡོ ཛིནདནྟཱ” (རྒྱལ་བའི་ཚེམས་ཉི་ཤུ་རྩ་གཉིས་) དང་། “ཏིསྶོ ཝཱིསཏིཡོ དིནགྷཊིཀཱ” (ཉིན་མོའི་ཆུ་ཚོད་ཉི་ཤུ་གསུམ་) ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ།། Dasadasakaṃ sataṃ nāma, dasasataṃ sahassaṃ nāma, dasasahassaṃ nahutaṃ, dasanahutaṃ lakkhaṃ, satasahassantipi vuccati. བཅུ་ཕྲག་བཅུ་ནི་བརྒྱ་ (sata) ཞེས་བྱའོ། །བརྒྱ་ཕྲག་བཅུ་ནི་སྟོང་ (sahassa) ཞེས་བྱའོ། །སྟོང་ཕྲག་བཅུ་ནི་ཁྲི་ (nahuta) ཞེས་བྱའོ། །ཁྲི་ཕྲག་བཅུ་ནི་འབུམ་ (lakkha) ཞེས་བྱ་ཞིང་། བརྒྱ་ཕྲག་སྟོང་ (satasahassa) ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་དོ།། Lakkhasataṃ [Pg.97] koṭi, koṭilakkhasataṃ pakoṭi, pakoṭilakkhasataṃ koṭippakoṭi, evaṃ nahutaṃ, ninnahutaṃ, akkhobhiṇī, bindu, abbudaṃ, nirabbudaṃ, ahahaṃ, ababaṃ, aṭaṭaṃ, sogaṇḍikaṃ, uppalaṃ, kumudaṃ, puṇḍarīkaṃ, padumaṃ, kathānaṃ, mahākathānaṃ, asaṅkhyeyyanti yathākkamaṃ satalakkhaguṇaṃ veditabbaṃ. འབུམ་ཕྲག་བརྒྱ་ནི་བྱེ་བ་ (koṭi) ཡིན། བྱེ་བ་འབུམ་ཕྲག་བརྒྱ་ནི་པཀོཊི (pakoṭi) ཡིན། པཀོཊིའབུམ་ཕྲག་བརྒྱ་ནི་ཀོཊིཔྤཀོཊི (koṭippakoṭi) ཡིན། དེ་བཞིན་དུ་ནཧུཏ (nahuta)། ནིནྣཧུཏ (ninnahuta)། ཨཀྑོབྷིཎཱི (akkhobhiṇī)། བིནྡུ (bindu)། ཨབྦུད (abbudaṃ)། ནིརབྦུད (nirabbudaṃ)། ཨཧཧ (ahahaṃ)། ཨབབ (ababaṃ)། ཨཊཊ (aṭaṭaṃ)། སོགཎྜིཀ (sogaṇḍikaṃ)། ཨུཔྤལ (uppalaṃ)། ཀུམུད (kumudaṃ)། པུཎྜརཱིཀ (puṇḍarīkaṃ)། པདུམ (padumaṃ)། ཀཐཱན (kathānaṃ)། མཧཱཀཐཱན (mahākathānaṃ)། ཨསངྑྱེཡྻ (asaṅkhyeyya) རྣམས་ནི་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་འབུམ་ཕྲག་བརྒྱས་བསྒྱུར་བ་ (satalakkhaguṇa) ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།། Iccevaṃ ṭhānato ṭhānaṃ, satalakkhaguṇaṃ mataṃ; Koṭippabhutīnaṃ vīsa-saṅkhyānañca yathākkamanti. དེ་ལྟར་གནས་ནས་གནས་སུ། འབུམ་ཕྲག་བརྒྱས་བསྒྱུར་བར་འདོད་དོ། །བྱེ་བ་ལ་སོགས་པའི་གྲངས་ཉི་ཤུ་པོ་རྣམས་ནི་གོ་རིམ་བཞིན་ནོ།། Athā+saṃkhyā vuccate, abyayanti ca vuccate. Taṃ pādi cādi, upasagganipātāti ca duvidhaṃ. དེ་ནས་མི་ཟད་པ་ (avyaya) བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། འདི་ལ་ཨབྱཡ (abyaya) ཞེས་ཀྱང་བརྗོད། དེ་ནི་པཱདི (p-ལ་སོགས་པ་) དང་ཙཱདི (c-ལ་སོགས་པ་) སྟེ། ཉེ་བར་བསྒྱུར་བ་ (upasagga) དང་ཚིག་གི་ཕྲད་ (nipāta) ཅེས་རྣམ་པ་གཉིས་སོ།། Pa parā apa saṃ anu ava o ni du vi adhi api ati su u abhi pati pari upa ā ime vīsati pādayo. Pādayo hi jotakā, na vācakā. པ (pa)། པརཱ (parā)། ཨཔ (apa)། སཾ (saṃ)། ཨནུ (anu)། ཨཝ (ava)། ཨོ (o)། ནི (ni)། དུ (du)། ཝི (vi)། ཨདྷི (adhi)། ཨཔི (api)། ཨཏི (ati)། སུ (su)། ཨུ (u)། ཨབྷི (abhi)། པཏི (pati)། པརི (pari)། ཨུཔ (upa)། ཨཱ (ā) སྟེ། འདི་ཉི་ཤུ་ནི་པཱདི (p-ལ་སོགས་པ་) རྣམས་སོ། །པཱདི་རྣམས་ནི་གསལ་བྱེད་ (jotaka) ཡིན་གྱི་བརྗོད་བྱེད་ (vācaka) ནི་མ་ཡིན་ནོ།། Tattha pa-saddo pakārā+dikamma, padhāna+ntobhāva, viyoga, tappara, bhusattha, sambhava, titti, anāvila, patthanādīsu. Yathā pakāre-paññā. Ādikamme-vippakataṃ, padhāne-paṇītaṃ, antobhāve-pakkhittaṃ, khittanti peraṇaṃ, pakkhittanti antokaraṇaṃ, dhātvatthassa bādhitattā. Vutthañhi – དེ་ལ་པ (pa) ཡི་སྒྲ་ནི་རྣམ་པ་ (pakāra)། ལས་ཀྱི་ཐོག་མ་ (ādikamma)། གཙོ་བོ་ (padhāna)། ནང་དུ་འདུ་བ་ (antobhāva)། བྲལ་བ་ (viyoga)། དེ་ལ་གཞོལ་བ་ (tappara)། ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་ (bhusattha)། འབྱུང་བ་ (sambhava)། ཚིམ་པ་ (titti)། རྙོག་པ་མེད་པ་ (anāvila)། སྨོན་པ་ (patthana) ལ་སོགས་པའི་དོན་ལའོ། །དཔེར་ན། རྣམ་པ་ལ་པཉྙཱ (paññā - ཤེས་རབ)། ལས་ཀྱི་ཐོག་མ་ལ་ཝིཔྤཀཏ (vippakata - བྱས་འཕྲོ)། གཙོ་བོ་ལ་པཎཱིཏ (paṇīta - གྱ་ནོམ་པ)། ནང་དུ་འདུ་བ་ལ་པཀྑིཏྟ (pakkhitta - བཅུག་པ)། ཁིཏྟ (khitta) ནི་འཕངས་པ་ཡིན་ལ། པཀྑིཏྟ (pakkhitta) ནི་ནང་དུ་བཅུག་པ་སྟེ། བྱིངས་ཀྱི་དོན་ལ་གནོད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་བཤད་དེ། Dhātvatthaṃ bādhate koci, koci taṃ anuvattate; Tameva+ñño viseseti, upasaggagatī tidhāti. “ལ་ལས་བྱིངས་ཀྱི་དོན་ལ་གནོད། །ལ་ལས་དེ་ཡི་རྗེས་སུ་འབྲང། །གཞན་གྱིས་དེ་ཉིད་ཁྱད་པར་བྱེད། །ཉེ་བར་བསྒྱུར་བའི་འཇུག་པ་གསུམ།།” ཞེས་སོ།། Ettha ca ‘‘anuruddhakā me saṅgāmayuddhe’’ti ca ime upasaggā dhātvatthaṃ visesenti nāma. Viyoge-pavāsī, tappare-pācariyo, bhusatthe-pavuddhakāyo, sambhave-himavantā gaṅgā pabhavati[Pg.98], tittiyaṃ-pahūta+mannaṃ, anāvile-pasanna+mudakaṃ, patthane-paṇihitaṃ. འདིར་ “ཨནུརུདྡྷཀཱ མེ སངྒཱམཡུདྡྷེ” (ངའི་གཡུལ་འགྱེད་ཀྱི་དམག་འཁྲུག་ལ་རྗེས་སུ་མཐུན་པ་) ཞེས་པ་ལྟ་བུའི་ཉེ་བར་བསྒྱུར་བ་འདི་དག་གིས་བྱིངས་ཀྱི་དོན་ལ་ཁྱད་པར་བྱེད་དོ། །བྲལ་བ་ལ་པཝཱསཱི (pavāsī - ཕྱིར་སོང་བ)། དེ་ལ་གཞོལ་བ་ལ་པཱཙརིཡོ (pācariyo - སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ)། ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་ལ་པཝུདྡྷཀཱཡོ (pavuddhakāyo - ལུས་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ)། འབྱུང་བ་ལ་ཧིམཝནྟཱ གངྒཱ པབྷཝཏི (himavantā gaṅgā pabhavati - གངས་ཅན་ནས་གངྒཱ་འབབ་པ)། ཚིམ་པ་ལ་པཧཱུཏམནྣཾ (pahūtam annaṃ - ཟས་མང་པོ)། རྙོག་པ་མེད་པ་ལ་པསནྣམུདཀཾ (pasannam udakaṃ - ཆུ་དྭངས་མོ)། སྨོན་པ་ལ་པཎིཧིཏ (paṇihita - སྨོན་ལམ་བཏབ་པ)། Parāiti parihāni, parājaya, gati, vikkamā+masanādīsu. Yathā parihāniyaṃ-parābhavo. Parājaye-parājito, gatiyaṃ-parāyanaṃ, vikkame-parakkamati, āmasane-aṅgassa parāmasanaṃ. པརཱ (parā) ནི་ཉམས་པ་ (parihāni)། ཕམ་པ་ (parājaya)། འགྲོ་བ་ (gati)། བརྩོན་འགྲུས་ (vikkama)། རེག་པ་ (āmasana) ལ་སོགས་པའི་དོན་ལའོ། །དཔེར་ན། ཉམས་པ་ལ་པརཱབྷཝོ (parābhavo - ཉམས་པ)། ཕམ་པ་ལ་པརཱཛིཏོ (parājito - ཕམ་པ)། འགྲོ་བ་ལ་པརཱཡནཾ (parāyanaṃ - སྐྱབས་སམ་མཐར་ཐུག་པ)། བརྩོན་འགྲུས་ལ་པརཀྐམཏི (parakkamati - བརྩོན་པ)། རེག་པ་ལ་ཨངྒསྶ པརཱམསནཾ (aṅgassa parāmasanaṃ - ལུས་ཀྱི་ཡན་ལག་ལ་རེག་པ)། Apaiti apagata, garaha, vajjana, pūjā, padussanādīsu. Yathā apagate-apamāno apeto, garahe-apagabbho, vajjane-apasālāya āyanti vāṇijā, pūjāyaṃ-vuddhāpacāyī, padussane-aparajjhanti. ཨཔ (apa) ནི་བྲལ་བ་ (apagata)། སྨད་པ་ (garaha)། སྤོང་བ་ (vajjana)། མཆོད་པ་ (pūjā)། ཉེས་པར་བྱེད་པ་ (padussana) ལ་སོགས་པའི་དོན་ལའོ། །དཔེར་ན། བྲལ་བ་ལ་ཨཔམཱནོ (apamāno - ཚད་མེད་པའམ་བརྙས་པ)། ཨཔེཏོ (apeto - བྲལ་བ)། སྨད་པ་ལ་ཨཔགབྦྷོ (apagabbho - མངལ་དུ་མི་འཇུག་པའམ་ངོ་ཚ་མེད་པ)། སྤོང་བ་ལ་ཨཔསཱལཱཡ ཨཱཡནྟི ཝཱཎིཛཱ (apasālāya āyanti vāṇijā - ཚོང་པ་རྣམས་ཚོགས་ཁང་སྤངས་ཏེ་འོང་བ)། མཆོད་པ་ལ་ཝུདྡྷཱཔཙཱཡཱི (vuddhāpacāyī - གནས་བརྟན་ལ་རིམ་གྲོ་བྱེད་པ)། ཉེས་པར་བྱེད་པ་ལ་ཨཔརཛྫྷནྟི (aparajjhanti - ཉེས་པ་བྱེད་པ)། Saṃiti samodhāna, sammāsama, samantabhāva, saṃgata, saṃkhepa, bhusattha, saha+ppattha, pabhavā+bhimukhabhāva, vidhāna, punappuna, karaṇa, samiddhādīsu. Yathā samodhāne-sandhi, sammāsame-samādhi, sampayutto, samantabhāve-saṃkiṇṇaṃ, samullapanā, saṃgate-saṅgamo, saṃkhepe-samāso, bhusatthe-sārattho, sahatthe-saṃvāso, appatthe-samaggho, pabhave-sambhavo, abhimukhabhāve-sammukhaṃ. Saṃgate-saṃgaṇhāti, vidhāne-saṃvutaṃ, punappunakaraṇe-sandhāvati, samiddhiyaṃ-sampanno. སཾ (saṃ) ནི་འདུ་བ་ (samodhāna)། ཡང་དག་པར་མཉམ་པ་ (sammāsama)། ཀུན་ནས་ཡོད་པ་ (samantabhāva)། འགྲོགས་པ་ (saṃgata)། བསྡུས་པ་ (saṃkhepa)། ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་ (bhusattha)། ལྷན་ཅིག་པའི་དོན་ (sahattha)། ཉུང་བའི་དོན་ (appattha)། འབྱུང་བ་ (pabhava)། མངོན་དུ་ཕྱོགས་པ་ (abhimukhabhāva)། ཆོ་ག་ (vidhāna)། ཡང་ཡང་བྱེད་པ་ (punappunakaraṇa)། ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ (samiddhi) ལ་སོགས་པའི་དོན་ལའོ། །དཔེར་ན། འདུ་བ་ལ་སནྡྷི (sandhi - མཚམས་སྦྱོར)། ཡང་དག་པར་མཉམ་པ་ལ་སམཱདྷི (samādhi - ཏིང་ངེ་འཛིན)། སམྤཡུཏྟོ (sampayutto - མཚུངས་པར་ལྡན་པ)། ཀུན་ནས་ཡོད་པ་ལ་སཾཀིཎྞཾ (saṃkiṇṇaṃ - ཀུན་ནས་འདྲེས་པ)། སམུལླཔནཱ (samullapanā - ཀུན་ནས་སྨྲ་བ)། འགྲོགས་པ་ལ་སངྒམོ (saṅgamo - འདུ་བའམ་འཕྲད་པ)། བསྡུས་པ་ལ་སམཱསོ (samāso - བསྡུས་པའི་ཚིག)། ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་ལ་སཱརཏྠོ (sārattho - དོན་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ)། ལྷན་ཅིག་པའི་དོན་ལ་སཾཝཱསོ (saṃvāso - ལྷན་ཅིག་གནས་པ)། ཉུང་བའི་དོན་ལ་སམགྒྷོ (samaggho - རིན་གོང་ཆུང་བ)། འབྱུང་བ་ལ་སམྦྷཝོ (sambhavo - འབྱུང་བ)། མངོན་དུ་ཕྱོགས་པ་ལ་སམྨུཁཾ (sammukhaṃ - མངོན་སུམ)། འགྲོགས་པ་ལ་སཾགཎྷཱཏི (saṃgaṇhāti - སྡུད་པ)། ཆོ་ག་ལ་སཾཝུཏཾ (saṃvutaṃ - བསྡམས་པ)། ཡང་ཡང་བྱེད་པ་ལ་སནྡྷཱཝཏི (sandhāvati - ཡང་ཡང་རྒྱུག་པ)། ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་སམྤནྣོ (sampanno - ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ)། Anuiti anugatā+nupacchinna, pacchāttha, bhusattha, sādissa, hīna, tatiyattha, lakkhaṇi+tthambhūtakkhāna, bhāga, vicchādīsu. Anugate-anveti, anupacchinne-anusayo, pacchātthe-anurathaṃ, bhusatthe-anuratto, sādisse-anurūpaṃ, hīne-anusāriputtaṃ paññavanto, tatiyatthe-nadi+manvavasitā senā, lakkhaṇerukkha+manuvijjotate vijju, itthambhūtakhyāne-sādhu devadatto mātara+manu[Pg.99], bhāge-ya+dettha maṃ anu siyā, taṃ dīyatu, vicchāyaṃ-rukkhaṃ rukkhaṃ anu vijjotate cando. ཨནུ (anu) ནི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་ (anugata)། རྒྱུན་མ་ཆད་པ་ (anupacchinna)། ཕྱིས་ཀྱི་དོན་ (pacchāttha)། ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་ (bhusattha)། མཚུངས་པ་ (sādissa)། དམན་པ་ (hīna)། བྱེད་པ་པོའི་དོན་ (tatiyattha)། མཚན་མ་ (lakkhaṇa)། དེ་ལྟར་གྱུར་པ་བརྗོད་པ་ (itthambhūtakkhāna)། ཆ་ཤས་ (bhāga)། ཟློས་པ་ (vicchā) ལ་སོགས་པའི་དོན་ལའོ། །རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་ལ་ཨནྭེཏི (anveti - རྗེས་སུ་འབྲང)། རྒྱུན་མ་ཆད་པ་ལ་ཨནུསཡོ (anusayo - བག་ལ་ཉལ)། ཕྱིས་ཀྱི་དོན་ལ་ཨནུརཐཾ (anurathaṃ - ཤིང་རྟའི་རྗེས་སུ)། ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་ལ་ཨནུརཏྟོ (anuratto - ཆགས་པ་ཆེན་པོ)། མཚུངས་པ་ལ་ཨནུརཱུཔཾ (anurūpaṃ - མཐུན་པའམ་འཚམ་པ)། དམན་པ་ལ་ཨནུསཱརིཔུཏྟཾ པཉྙཝནྟོ (anusāriputtaṃ paññavanto - ཤཱ་རིའི་བུ་ལས་ཤེས་རབ་དམན་པ)། གསུམ་པའི་དོན་ལ་ནདིཾ ཨནྭཝསིཏཱ སེནཱ (nadiṃ anvavasitā senā - ཆུ་བོའི་འགྲམ་དུ་གནས་པའི་དམག)། མཚན་མ་ལ་རུཀྑཾ ཨནུཝིཛྫོཏཏེ ཝིཛྫུ (rukkhaṃ anuvijjotate vijju - ཤིང་ལ་གློག་འཁྱུག་པ)། དེ་ལྟར་གྱུར་པ་བརྗོད་པ་ལ་སཱདྷུ དེཝདཏྟོ མཱཏརཾ ཨནུ (sādhu devadatto mātaraṃ anu - ལྷས་བྱིན་ནི་མ་ལ་བཟང་བར་བྱེད)། ཆ་ཤས་ལ་ཡདེཏྠ མཾ ཨནུ སིཡཱ, ཏཾ དཱིཡཏུ (yad ettha maṃ anu siyā, taṃ dīyatu - འདི་ལ་ངའི་ཆ་ཤས་གང་ཡོད་པ་དེ་སྦྱིན་པར་གྱིས)། ཟློས་པ་ལ་རུཀྑཾ རུཀྑཾ ཨནུ ཝིཛྫོཏཏེ ཙནྡོ (rukkhaṃ rukkhaṃ anu vijjotate cando - ཟླ་བས་ཤིང་རེ་རེ་ནས་གསལ་བར་བྱེད)། Avaiti adhobhāga, viyoga, paribhava, jānana, nicchaya, desa, theyyādīsu. Adhobhāge-avakkhittacakkhu, viyoge-avakokilaṃ vanaṃ, paribhave-avajānanaṃ, avamaññati, jānane-avagacchati., Nicchaye-avadhāraṇaṃ, dese-avakāso, theyye-avahāro. ཨཝ (ava) ནི་ཐུར་གྱི་ཆ་ (adhobhāga)། བྲལ་བ་ (viyoga)། བརྙས་པ་ (paribhava)། ཤེས་པ་ (jānana)། ངེས་པ་ (nicchaya)། ཡུལ་ལམ་གནས་ (desa)། བརྐུ་བ་ (theyya) ལ་སོགས་པའི་དོན་ལའོ། །ཐུར་གྱི་ཆ་ལ་ཨཝཀྑིཏྟཙཀྑུ (avakkhittacakkhu - མིག་ཐུར་དུ་བལྟས་པ)། བྲལ་བ་ལ་ཨཝཀོཀིལཾ ཝནཾ (avakokilaṃ vanaṃ - ཁུ་བྱུག་དང་བྲལ་བའི་ནགས)། བརྙས་པ་ལ་ཨཝཛཱནནཾ (avajānanaṃ - བརྙས་པ)། ཨཝམཉྙཏི (avamaññati - བརྙས་ཐབས་བྱེད་པ)། ཤེས་པ་ལ་ཨཝགཙྪཏི (avagacchati - རྟོགས་པ)། ངེས་པ་ལ་ཨཝདྷཱརཎཾ (avadhāraṇaṃ - ངེས་པར་འཛིན་པ)། ཡུལ་ལ་ཨཝཀཱསོ (avakāso - གོ་སྐབས)། བརྐུ་བ་ལ་ཨཝཧཱརོ (avahāro - བརྐུ་བའམ་འཕྲོག་པ)། Oiti oroharaṇa, nīharaṇa, suddhiādīsu dissati. Orohaṇe-pāsādā orohati, nīharaṇe-omukkupāhano, suddhiyaṃ-odātaṃ. ཨོ (o) ནི་འབབ་པ་ (oroharaṇa)། ཕྱུང་བ་ (nīharaṇa)། དག་པ་ (suddhi) ལ་སོགས་པའི་དོན་ལ་མཐོང་སྟེ། འབབ་པ་ལ་པཱསཱདཱ ཨོརོཧཏི (pāsādā orohati - ཁང་བཟང་ནས་འབབ་པ)། ཕྱུང་བ་ལ་ཨོམུཀྐུཔཱཧནོ (omukkupāhano - ལྷམ་ཕུད་པ)། དག་པ་ལ་ཨོདཱཏཾ (odātaṃ - དཀར་པོའམ་དག་པ)། Niiti, nissesa, niggata, nīharaṇa,+ntopavesanā+bhāva, nisedhana, nikkhanta, pātubhāvā+vadhāraṇa, vibhajana, upamu+padhāraṇā+vasāna, cheka, nīharaṇā+varaṇādīsu. Nissese-nirutti, niggate-nikkileso, niyyāti, nīharaṇe-niddhāraṇaṃ, antopavesane-nikhāto, abhāve-nimmakkhikaṃ, nisedhe-nivāreti, nikkhante-nibbānaṃ, pātubhāve-nimmitaṃ, avadhāraṇe-nicchayo, vibhajane-niddeso. Upamāyaṃ-nidassanaṃ, upadhāraṇe-nisāmanaṃ, avasāne-niṭṭhitaṃ, cheke-nipuṇo, nīharaṇe-nīharati, issa dīgho. Āvaraṇe-nīvaraṇaṃ. ནི (ni) ནི་མ་ལུས་པ་ (nissesa)། ཕྱིར་སོང་བ་ (niggata)། ཕྱུང་བ་ (nīharaṇa)། ནང་དུ་འཇུག་པ་ (antopavesana)། མེད་པ་ (abhāva)། བཀག་པ་ (nisedhana)། ངེས་པར་བྱུང་བ་ (nikkhanta)། མངོན་པར་གྲུབ་པ་ (pātubhāva)། ངེས་པ་ (avadhāraṇa)། རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ (vibhajana)། དཔེ་ (upama)། ངེས་པར་འཛིན་པ་ (upadhāraṇa)། མཐར་ཐུག་པ་ (avasāna)། མཁས་པ་ (cheka)། ཕྱུང་བ་ (nīharaṇa)། སྒྲིབ་པ་ (āvaraṇa) ལ་སོགས་པའི་དོན་ལའོ། །མ་ལུས་པ་ལ་ནིརུཏྟི (nirutti - ངེས་ཚིག)། ཕྱིར་སོང་བ་ལ་ནིཀྐིལེསོ (nikkileso - ཉོན་མོངས་མེད་པ)། ནིཡྻཱཏི (niyyāti - ངེས་པར་འབྱུང་བ)། ཕྱུང་བ་ལ་ནིདྡྷཱརཎཾ (niddhāraṇaṃ - ཕྱུང་བ)། ནང་དུ་འཇུག་པ་ལ་ནིཁཱཏོ (nikhāto - ས་ལ་བཙུགས་པ)། མེད་པ་ལ་ནིམྨཀྑིཀཾ (nimmakkhikaṃ - སྦྲང་བུ་མེད་པ)། བཀག་པ་ལ་ནིཝཱརེཏི (nivāreti - ཟློག་པ)། ངེས་པར་བྱུང་བ་ལ་ནིབྦཱནཾ (nibbānaṃ - མྱ་ངན་ལས་འདས་པ)། མངོན་པར་གྲུབ་པ་ལ་ནིམྨིཏཾ (nimmitaṃ - སྤྲུལ་པ)། ངེས་པ་ལ་ནིཙྪཡོ (nicchayo - ངེས་པ)། རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ལ་ནིདྡེསོ (niddeso - བསྟན་པ)། དཔེ་ལ་ནིདསྶནཾ (nidassanaṃ - དཔེར་བརྗོད་པ)། ངེས་པར་འཛིན་པ་ལ་ནིསཱམནཾ (nisāmanaṃ - ཉན་པའམ་རྟོགས་པ)། མཐར་ཐུག་པ་ལ་ནིཊྛིཏཾ (niṭṭhitaṃ - གྲུབ་པ)། མཁས་པ་ལ་ནིཔུཎོ (nipuṇo - མཁས་པའམ་ཕྲ་བ)། ཕྱུང་བ་ལ་ནཱིཧརཏི (nīharati - ཕྱིར་འདོན་པ། འདིར་ནི་ཡིག་རིང་པོར་འགྱུར་རོ)། སྒྲིབ་པ་ལ་ནཱིཝརཎཾ (nīvaraṇaṃ - སྒྲིབ་པ)། Duiti asobhaṇā+bhāva, kucchitā+samiddhi, kiccha, virūpatādīsu. Asobhaṇe-duggandho, abhāve-dubbhikkhaṃ, kucchite – dukkaṭaṃ[Pg.100]. Asamiddhiyaṃ-dussassaṃ, kicche-dukkaraṃ, virūpatāyaṃ-dubbaṇṇo dummukho. དུ (du) ནི་མི་མཛེས་པ་ (asobhaṇa)། མེད་པ་ (abhāva)། སྨད་པར་བྱ་བ་ (kucchita)། མི་འགྲུབ་པ་ (asamiddhi)། དཀའ་བ་ (kiccha)། མི་སྡུག་པ་ (virūpatā) ལ་སོགས་པའི་དོན་ལའོ། །མི་མཛེས་པ་ལ་དུགྒནྡྷོ (duggandho - དྲི་ང་བ)། མེད་པ་ལ་དུབྦྷིཀྑཾ (dubbhikkhaṃ - མུ་གེ)། སྨད་པར་བྱ་བ་ལ་དུཀྐཊཾ (dukkaṭaṃ - ཉེས་བྱས)། མི་འགྲུབ་པ་ལ་དུསྶསྶཾ (dussassaṃ - ལོ་ཏོག་ཉམས་པ)། དཀའ་བ་ལ་དུཀྐརཾ (dukkaraṃ - བྱ་དཀའ་བ)། མི་སྡུག་པ་ལ་དུབྦཎྞོ (dubbaṇṇo - ཁ་དོག་ངན་པ)། དུམྨུཁོ (dummukho - བཞིན་མི་སྡུག་པ)། Viiti visesa, vividha, viruddha, vigata, viyoga, virūpatādīsu. Visese-vimutti, visiṭṭho, vividhe-vimati, viruddhe-vivādo, vigate-vimalaṃ, viyoge-vippayutto, virūpatāyaṃ-virūpo. ཝི (vi) ནི་ཁྱད་པར་ (visesa)། སྣ་ཚོགས་ (vividha)། འགལ་བ་ (viruddha)། བྲལ་བ་ (vigata)། མི་མཐུན་པ་ (viyoga)། མི་སྡུག་པ་ (virūpatā) ལ་སོགས་པའི་དོན་ལའོ། །ཁྱད་པར་ལ་ཝིམུཏྟི (vimutti - རྣམ་པར་གྲོལ་བ)། ཝིསིཊྛོ (visiṭṭho - ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ)། སྣ་ཚོགས་ལ་ཝིམཏི (vimati - ཡིད་གཉིས)། འགལ་བ་ལ་ཝིཝཱདོ (vivādo - རྩོད་པ)། བྲལ་བ་ལ་ཝིམལཾ (vimalaṃ - དྲི་མ་མེད་པ)། མི་མཐུན་པ་ལ་ཝིཔྤཡུཏྟོ (vippayutto - མི་ལྡན་པའམ་བྲལ་བ)། མི་སྡུག་པ་ལ་ཝིརཱུཔོ (virūpo - གཟུགས་ངན་པ)། Adhiiti adhiki+ssarū+paribhāvā+dhibhavana+jjhāyā+dhiṭṭhāna, nicchaya, pāpuṇanādīsu. Adhike-adhisīlaṃ, issare-adhipati, adhi brahmadatte pañcālā, uparibhāve-adhirohati, pathaviṃ adhisessati, adhibhavane-adhibhavati, ajjhāyane-byākaraṇa+madhīte, adhiṭṭhāne-bhūmikampādiṃ adhiṭṭhāti, nicchaye-adhimokkho, pāpuṇane-bhogakkhandhaṃ adhigacchati. ཨདྷི (adhi) ནི་ལྷག་པ་ (adhika)། དབང་ཕྱུག་གམ་བདག་པོ་ (issara)། སྟེང་གི་ཆ་ (uparibhāva)། ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ་ (adhibhavana)། ཀློག་པའམ་སློབ་པ་ (ajjhāyana)། གནས་པ་འམ་མངོན་པར་རྟོགས་པ་ (adhiṭṭhāna)། ངེས་པ་ (nicchaya)། ཐོབ་པ་ (pāpuṇana) ལ་སོགས་པའི་དོན་ལའོ། །ལྷག་པ་ལ་ཨདྷིསཱིལཾ (adhisīlaṃ - ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས)། བདག་པོ་ལ་ཨདྷིཔཏི (adhipati - བདག་པོ)། ཨདྷི བྲཧྨདཏྟེ པཉྩཱལཱ (adhi brahmadatte pañcālā - ཚངས་པས་བྱིན་གྱི་དབང་དུ་པཉྩཱལའི་ཡུལ་ཡོད་པ)། སྟེང་གི་ཆ་ལ་ཨདྷིརོཧཏི (adhirohati - སྟེང་དུ་འཛེགས་པ)། པཐཝིཾ ཨདྷིསེསྶཏི (pathaviṃ adhisessati - ས་སྟེང་དུ་ཉལ་བར་འགྱུར)། ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ་ལ་ཨདྷིབྷཝཏི (adhibhavati - ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ)། སློབ་པ་ལ་བྱཱཀརཎཾ ཨདྷཱིཏེ (byākaraṇaṃ adhīte - ལུང་སློབ་པ)། གནས་པ་ལ་བྷཱུམིཀམྤཱདིཾ ཨདྷིཊྛཱཏི (bhūmikampādiṃ adhiṭṭhāti - ས་གཡོ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་གནས་པའམ་མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ)། ངེས་པ་ལ་ཨདྷིམོཀྑོ (adhimokkho - མོས་པ)། ཐོབ་པ་ལ་བྷོགཀྑནྡྷཾ ཨདྷིགཙྪཏི (bhogakkhandhaṃ adhigacchati - ལོངས་སྤྱོད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཐོབ་པ)། Apiiti sambhāvanā+pekkhā, samuccaya, garaha, pañhādīsu. Sambhāvanāyaṃ-api dibbesu kāmesu, merumpi vinivijjhitvā gaccheyya, apekkhāyaṃ-ayampi dhammo aniyato, samuccaye-itipi arahaṃ, antampi antaguṇampi ādāya, garahe-api amhākaṃ paṇḍitaka, pañhe-api bhante bhikkhaṃ labhittha. ཨཔི (api) ནི་སྲིད་པ་ (sambhāvanā)། ལྟོས་པ་ (apekkhā)། སྡུད་པ་ (samuccaya)། སྨད་པ་ (garaha)། དྲི་བ་ (pañha) ལ་སོགས་པའི་དོན་ལའོ། །སྲིད་པ་ལ་ཨཔི དིབྦེསུ ཀཱམེསུ (api dibbesu kāmesu - ལྷའི་འདོད་པ་རྣམས་ལའང་)། མེརུམྤི ཝིནིཝིཛྫྷིཏྭཱ གཙྪེཡ྿ (merumpi vinivijjhitvā gaccheyya - རི་རབ་ལའང་ཕིགས་ཏེ་འགྲོ་ནུས་པ)། ལྟོས་པ་ལ་ཨཡམྤི དྷམྨོ ཨནིཡཏོ (ayampi dhammo aniyato - ཆོས་འདི་ཡང་མ་ངེས་པའོ)། སྡུད་པ་ལ་ཨིཏིཔི ཨརཧཾ (itipi arahaṃ - འདི་ལྟར་ཡང་དགྲ་བཅོམ་པའོ)། ཨནྟམྤི ཨནྟགུཎམྤི ཨཱདཱཡ (antampi antaguṇampi ādāya - རྒྱུ་མའམ་རྒྱུ་ལྷག་ཀྱང་བཟུང་སྟེ)། སྨད་པ་ལ་ཨཔི ཨམྷཱཀཾ པཎྜིཏཀ (api amhākaṃ paṇḍitaka - ངེད་ཀྱི་མཁས་པ་ཆུང་ངུ་འདི་ཡང་ངོ་)། དྲི་བ་ལ་ཨཔི བྷནྟེ བྷིཀྑཾ ལབྷིཏྠ (api bhante bhikkhaṃ labhittha - བཙུན་པ་ལགས། བསོད་སྙོམས་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏམ)། Atiiti atikkamanā+tikkantā+tisaya, bhusatthādīsu. Atikkame-atirocati amhehi, atīto, atikkante-accantaṃ, atisaye-atikusalo, bhusatthe-atikodho, ativuddhi. ཨཏི (ati) ནི་འདས་པ་ (atikkamana)། ཤིན་ཏུ་འདས་པ་ (atikkanta)། ལྷག་པ་ (atisaya)། ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་ (bhusattha) ལ་སོགས་པའི་དོན་ལའོ། །འདས་པ་ལ་ཨཏིརོཙཏི ཨམྷེཧི (atirocati amhehi - ངེད་རྣམས་ལས་ལྷག་པར་གསལ་བ)། ཨཏཱིཏོ (atīto - འདས་པ)། ཤིན་ཏུ་འདས་པ་ལ་ཨཙྩནྟཾ (accantaṃ - གཏན་དུའམ་མཐར་ཐུག་པ)། ལྷག་པ་ལ་ཨཏིཀུསལོ (atikusalo - ཤིན་ཏུ་མཁས་པ)། ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་ལ་ཨཏིཀོདྷོ (atikodho - ཁྲོ་བ་ཆེན་པོ)། ཨཏིཝུདྡྷི (ativuddhi - ཆེས་ཆེར་འཕེལ་བ)། Suiti sobhaṇa, suṭṭhu, sammā, samiddhi, sukhatthādīsu. Sobhaṇe-sugandho, suṭṭhu+sammādatthesu-suṭṭhu gato sugato, sammā [Pg.101] gatotipi sugato, samiddhiyaṃ-subhikkhaṃ, sukhatthe-sukaro. སུ (su) ནི་མཛེས་པ་ (sobhaṇa)། ལེགས་པ་ (suṭṭhu)། ཡང་དག་པ་ (sammā)། ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ (samiddhi)། བདེ་བའི་དོན་ (sukhattha) ལ་སོགས་པའི་དོན་ལའོ། །མཛེས་པ་ལ་སུགནྡྷོ (sugandho - དྲི་ཞིམ་པ)། ལེགས་པ་དང་ཡང་དག་པའི་དོན་ལ་སུཊྛུ གཏོ སུགཏོ (suṭṭhu gato sugato - ལེགས་པར་གཤེགས་པས་བདེ་བར་གཤེགས་པ)། སམྨཱ གཏོཏིཔི སུགཏོ (sammā gatotipi sugato - ཡང་དག་པར་གཤེགས་པས་ཀྱང་བདེ་བར་གཤེགས་པ)། ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་སུབྷིཀྑཾ (subhikkhaṃ - ལོ་ལེགས་པའམ་བཟའ་བཏུང་འབྱོར་པ)། བདེ་བའི་དོན་ལ་སུཀརོ (sukaro - བྱ་སླ་བ)། Uiti uggatu+ddhakamma, padhāna, viyoga, sambhava, attalābha, satti, sarūpakathanādīsu. Uggate-uggacchati, uddhakamme-āsanā uṭṭhito, ukkhepo, padhāne-uttamo, lokuttaro, viyoge-ubbhāsito, sambhave-ubbhuto, attalābhe-uppannaṃ ñāṇaṃ, sattiyaṃ-ussahati gantuṃ, sarūpakathane-uddisati suttaṃ. ཨུ (u) ནི་ཡར་འཕར་བ་ (uggata)། གྱེན་དུ་བྱེད་པའི་ལས་ (uddhakamme)། གཙོ་བོ་ (padhāna)། བྲལ་བ་ (viyoga)། འབྱུང་བ་ (sambhava)། རང་གི་ཐོབ་པའམ་སྐྱེ་བ་ (attalābha)། མཐུ་འམ་ནུས་པ་ (satti)། རང་གི་ངོ་བོ་བརྗོད་པ་ (sarūpakathana) ལ་སོགས་པའི་དོན་ལའོ། །ཡར་འཕར་བ་ལ་ཨུགྒཙྪཏི (uggacchati - ཡར་འགྲོ་བའམ་འཆར་བ)། གྱེན་དུ་བྱེད་པའི་ལས་ལ་ཨཱསནཱ ཨུཊྛིཏོ (āsanā uṭṭhito - སྟན་ལས་ལངས་པ)། ཨུཀྑེཔོ (ukkhepo - ཡར་འཕེན་པ)། གཙོ་བོ་ལ་ཨུཏྟམོ (uttamo - མཆོག)། ལོཀུཏཏརོ (lokuttaro - འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ)། བྲལ་བ་ལ་ཨུབྦྷཱསིཏོ (ubbhāsito - གསལ་བར་བྱས་པ)། འབྱུང་བ་ལ་ཨུབྦྷུཏོ (ubbhuto - བྱུང་བ)། སྐྱེ་བ་ལ་ཨུཔྤནྣཾ ཉཱཎཾ (uppannaṃ ñāṇaṃ - ཡེ་ཤེས་སྐྱེས་པ)། ནུས་པ་ལ་ཨུསྶཧཏི གནྟུཾ (ussahati gantuṃ - འགྲོ་བར་སྤྲོ་བའམ་ནུས་པ)། རང་གི་ངོ་བོ་བརྗོད་པ་ལ་ཨུདྡིསཏི སུཏྟཾ (uddisati suttaṃ - མདོ་འདོན་པའམ་མཚོན་པ)། Abhiiti abhimukhabhāva, visiṭṭhā+dhiku+ddhakamma, kula, sāruppa, vandana, lakkhaṇi+tthambhūtakkhāna, vicchādīsu. Abhimukhabhāve-abhimukho, abhikkamati, visiṭṭhe-abhidhammo, adhike-abhivasati, uddhakamme-abhiruhati. Kule-abhijāto, sāruppe-abhirūpo, vandane-abhivādeti, lakkhaṇādīsu purimasamaṃ. ཨབྷི (abhi) ནི་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པ་ (abhimukhabhāva)། ཁྱད་པར་ (visiṭṭha)། ལྷག་པ་ (adhika)། གྱེན་དུ་བྱེད་པའི་ལས་ (uddhakamme)། རིགས་ (kula)། མཐུན་པའམ་མཛེས་པ་ (sāruppa)། ཕྱག་འཚལ་བ་ (vandana)། མཚན་མ་ (lakkhaṇa)། དེ་ལྟར་གྱུར་པ་བརྗོད་པ་ (itthambhūtakkhāna)། ཟློས་པ་ (vicchā) ལ་སོགས་པའི་དོན་ལའོ། །མངོན་དུ་ཕྱོགས་པ་ལ་ཨབྷིམུཁོ (abhimukho - མངོན་དུ་ཕྱོགས་པ)། ཨབྷིཀྐམཏི (abhikkamati - མངོན་པར་འགྲོ་བ)། ཁྱད་པར་ལ་ཨབྷིདྷམྨོ (abhidhammo - ཆོས་མངོན་པ)། ལྷག་པ་ལ་ཨབྷིཝསཏི (abhivasati - གནས་པའམ་ལྷག་པར་གནས་པ)། གྱེན་དུ་བྱེད་པའི་ལས་ལ་ཨབྷིརུཧཏི (abhiruhati - མངོན་པར་འཛེགས་པ)། རིགས་ལ་ཨབྷིཛཱཏོ (abhijāto - རིགས་མཐོ་བར་སྐྱེས་པ)། མཛེས་པ་ལ་ཨབྷིརཱུཔོ (abhirūpo - གཟུགས་མཛེས་པ)། ཕྱག་འཚལ་བ་ལ་ཨབྷིཝཱདེཏི (abhivādeti - མངོན་པར་ཕྱག་འཚལ་བ)། མཚན་མ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྔ་མ་དང་འདྲའོ།། Patiiti paṭigata, paṭiloma, paṭinidhi, paṭidāna, nisedha, nivattana, sādissa, paṭikaraṇā+dāna, paṭibodha, paṭicca, lakkhaṇitthambhūtakkhāna, bhāga, vicchādīsu. Paṭigate-paccakkhaṃ, paṭilome-paṭisotaṃ, paṭinidhimhi-ācariyato pati sisso, paṭidāne-telatthikassa ghataṃ paṭidadāti, nisedhe-paṭisedheti, nivattane-paṭikkamati, sādisse-paṭirūpakaṃ, paṭikaraṇe-paṭikāro, ādāne-paṭiggaṇhāti, paṭibodhe-paṭivedho, paṭicce-paccayo, lakkhaṇādīsu purimasamaṃ. པཏི (pati) ནི་ཕྱིར་ལོག་པ་ (paṭigata)། ལུགས་སུ་མི་མཐུན་པ་ (paṭiloma)། ཚབ་ (paṭinidhi)། ཕྱིར་སྦྱིན་པ་ (paṭidāna)། བཀག་པ་ (nisedha)། ཕྱིར་ལྡོག་པ་ (nivattana)། མཚུངས་པ་ (sādissa)། ལན་བྱེད་པའམ་གསོ་བ་ (paṭikaraṇa)། ལེན་པ་ (ādāna)། རྟོགས་པ་ (paṭibodha)། བརྟེན་པ་ (paṭicca)། མཚན་མ་ (lakkhaṇa)། དེ་ལྟར་གྱུར་པ་བརྗོད་པ་ (itthambhūtakkhāna)། ཆ་ཤས་ (bhāga)། ཟློས་པ་ (vicchā) ལ་སོགས་པའི་དོན་ལའོ། །ཕྱིར་ལོག་པ་ལ་པཙྩཀྑཾ (paccakkhaṃ - མངོན་སུམ)། ལུགས་སུ་མི་མཐུན་པ་ལ་པཊིསོཏཾ (paṭisotaṃ - རྒྱུན་ལས་བཟློག་པ)། ཚབ་ལ་ཨཱཙརིཡཏོ པཏི སིསྶོ (ācariyato pati sisso - སློབ་དཔོན་གྱི་ཚབ་ཏུ་སློབ་མའོ)། ཕྱིར་སྦྱིན་པ་ལ་ཏེལཏྠིཀསྶ གྷཏཾ པཊིདདཱཏི (telatthikassa ghataṃ paṭidadāti - ཏིལ་མར་འདོད་པ་ལ་མར་གསར་ཕྱིར་སྦྱིན་པ)། བཀག་པ་ལ་པཊིསེདྷེཏི (paṭisedheti - འགོག་པ)། ཕྱིར་ལྡོག་པ་ལ་པཊིཀྐམཏི (paṭikkamati - ཕྱིར་བཤིགས་པའམ་ཕྱིར་ལྡོག་པ)། མཚུངས་པ་ལ་པཊིརཱུཔཀཾ (paṭirūpakaṃ - འདྲ་བའམ་རྫུས་མ)། ལན་བྱེད་པ་ལ་པཊིཀཱརོ (paṭikāro - ལན་བྱེད་པའམ་གསོ་བ)། ལེན་པ་ལ་པཊིགྒཎྷཱཏི (paṭiggaṇhāti - ལེན་པའམ་དང་དུ་ལེན་པ)། རྟོགས་པ་ལ་པཊིཝེདྷོ (paṭivedho - རྟོགས་པའམ་ཁོང་དུ་ཆུད་པ)། བརྟེན་པ་ལ་པཙྩཡོ (paccayo - རྐྱེན)། མཚན་མ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྔ་མ་དང་འདྲའོ།། Pariiti samantatobhāva, pariccheda, vajjanā+liṅgana, nivasana, pūjā, bhojanā+vajānana, dosakkhāna, lakkhaṇādīsu. Samantha- tobhāve-parivuto[Pg.102], paricchede-pariññeyyaṃ, vajjane-pariharati, āliṅgane-parissajati, nivasane-yo vatthaṃ paridahessati, pūjāyaṃ-paricariyā, bhojane-bhikkhuṃ parivisati, avajānane-paribhavati. Dosakkhāne-paribhāsati, lakkhaṇādīsu-rukkhaṃ pari vijjotate vijju iccādi. ཉེ་བར་སྒྱུར་བྱེད་ ‘པརི’ (pari) ནི་ཀུན་ནས་ཡོད་པའི་དངོས་པོ། ཡོངས་སུ་གཅོད་པ། སྤོང་བ། འཁྱུད་པ། གྱོན་པ། མཆོད་པ། ཟས་སྦྱིན་པ། བརྙས་པ། སྐྱོན་བརྗོད་པ། མཚན་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་དོན་ལ་འཇུག་གོ། ཀུན་ནས་ཡོད་པའི་དངོས་པོ་ལ་ནི་ ‘པརིཝུཏོ’ (parivuto - ཡོངས་སུ་བསྐོར་བ)། ཡོངས་སུ་གཅོད་པ་ལ་ནི་ ‘པརིཉྙེཡ྄ཡཾ’ (pariññeyyaṃ - ཡོངས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་བ)། སྤོང་བ་ལ་ནི་ ‘པརིཧརཏི’ (pariharati - ཡོངས་སུ་སྤོང་བ)། འཁྱུད་པ་ལ་ནི་ ‘པརིསྶཛཏི’ (parissajati - འཁྱུད་པ)། གྱོན་པ་ལ་ནི་ ‘ཡོ ཝཏྠཾ པརིདཧེསྶཏི’ (yo vatthaṃ paridahessati - གང་ཞིག་གོས་གྱོན་པར་འགྱུར་བ)། མཆོད་པ་ལ་ནི་ ‘པརིཙརིཡཱ’ (paricariyā - རིམ་གྲོ)། ཟས་སྦྱིན་པ་ལ་ནི་ ‘བྷིཀྑུཾ པརིཝིསཏི’ (bhikkhuṃ parivisati - དགེ་སློང་ལ་ཟས་སྟོབ་པ)། བརྙས་པ་ལ་ནི་ ‘པརིབྷཝཏི’ (paribhavati - བརྙས་བཅོས་བྱེད་པ)། སྐྱོན་བརྗོད་པ་ལ་ནི་ ‘པརིབྷཱསཏི’ (paribhāsati - གཤེ་བ)། མཚན་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ལ་ནི་ ‘རུཀྑཾ པརི ཝིཛྫོཏཏེ ཝིཛྫུ’ (rukkhaṃ pari vijjotate vijju - གློག་གིས་ཤིང་ལ་ཀུན་ནས་གསལ་བར་བྱེད) ཅེས་པ་ལ་སོགས་པའོ།། Upaiti upagamana, samīpū+papatti, sādissā+dhiku+paribhāvā+nasana, dosakkhāna, saññā, pubbakamma, pūjā, gayhākāra, bhusatthādīsu. Upagamane-nisinnaṃ vā upanisīdeyya, samīpe-upanagaraṃ, upapattiyaṃ-saggaṃ lokaṃ upapajjati, atha vā upapatti=yutti, yathā upapattito ikkhatīti upekkhā, sādisse-upamānaṃ, upamā, adhike-upakhāriyaṃ doṇo, uparibhāve-upasampanno, anasane-upavāso, dosakkhāne-paraṃ upavadati, saññāyaṃ-upadhā, upasaggo, pubbakamme-upakkamo, upakāro, pūjāyaṃ-buddhupaṭṭhāko, mātupaṭṭhānaṃ, gayhākāre-soceyyapaccupaṭṭhānaṃ, bhusatthe-upādānaṃ, upāyāso, upanissayoti. ཉེ་བར་སྒྱུར་བྱེད་ ‘ཨུཔ’ (upa) ནི་ཉེ་བར་འགྲོ་བ། ཉེ་བ། སྐྱེ་བ། མཚུངས་པ། ལྷག་པ། གོང་གི་དངོས་པོ། སྨྱུང་བར་གནས་པ། སྐྱོན་བརྗོད་པ། འདུ་ཤེས། སྔོན་གྱི་ལས། མཆོད་པ། འཛིན་པའི་རྣམ་པ། ཤིན་ཏུ་བའི་དོན་ལ་སོགས་པ་ལ་འཇུག་གོ། ཉེ་བར་འགྲོ་བ་ལ་ནི་ ‘ནིསིནྣཾ ཝཱ ཨུཔནིསཱིདེཡ྄ཡ’ (nisinnaṃ vā upanisīdeyya - ཡང་ན་བཞུགས་པ་ལ་ཉེ་བར་འདུག་པ)། ཉེ་བ་ལ་ནི་ ‘ཨུཔནགརཾ’ (upanagaraṃ - གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཉེ་འཁོར)། སྐྱེ་བ་ལ་ནི་ ‘སགྒཾ ལོཀཾ ཨུཔཔཛྫཏི’ (saggaṃ lokaṃ upapajjati - མཐོ་རིས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་དུ་སྐྱེ་བ)། ཡང་ན་སྐྱེ་བ་ནི་རིགས་པ་སྟེ། དཔེར་ན། རིགས་པ་ལས་ལྟ་བས་ན་ ‘ཨུཔེཀྑཱ’ (upekkhā - བཏང་སྙོམས) ཞེས་བྱའོ།། མཚུངས་པ་ལ་ནི་ ‘ཨུཔམཱནཾ’ (upamānaṃ - ཉེ་བར་འཇལ་བ)། ‘ཨུཔམཱ’ (upamā - དཔེ)། ལྷག་པ་ལ་ནི་ ‘ཨུཔཁཱརིཡཾ དོཎོ’ (upakhāriyaṃ doṇo - ཁཱ་རཱི་ལས་ལྷག་པའི་དྲོ་ཎ)། གོང་གི་དངོས་པོ་ལ་ནི་ ‘ཨུཔསམྤནྣོ’ (upasampanno - བསྙེན་པར་རྫོགས་པ)། སྨྱུང་བར་གནས་པ་ལ་ནི་ ‘ཨུཔཝཱསོ’ (upavāso - སྨྱུང་བར་གནས་པ)། སྐྱོན་བརྗོད་པ་ལ་ནི་ ‘པརཾ ཨུཔཝདཏི’ (paraṃ upavadati - གཞན་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་པ)། འདུ་ཤེས་ལ་ནི་ ‘ཨུཔདྷཱ’ (upadhā - ཉེ་བར་འཇོག་པ)། ‘ཨུཔསགྒོ’ (upasaggo - ཉེ་བར་སྒྱུར་བྱེད)། སྔོན་གྱི་ལས་ལ་ནི་ ‘ཨུཔཀྐམོ’ (upakkamo - ཉེ་བར་འཇུག་པ)། ‘ཨུཔཀཱརོ’ (upakāro - ཕན་འདོགས་པ)། མཆོད་པ་ལ་ནི་ ‘བུདྑུཔཊྛཱཀོ’ (buddhupaṭṭhāko - སངས་རྒྱས་ཀྱི་རིམ་གྲོ་པ)། ‘མཱཏུཔཊྛཱནཾ’ (mātupaṭṭhānaṃ - མ་ལ་རིམ་གྲོ་བྱེད་པ)། འཛིན་པའི་རྣམ་པ་ལ་ནི་ ‘སོཙེཡ྄ཡཔཙྩུཔཊྛཱནཾ’ (soceyyapaccupaṭṭhānaṃ - གཙང་སྦྲ་ཉེ་བར་གནས་པ)། ཤིན་ཏུ་བའི་དོན་ལ་ནི་ ‘ཨུཔཱདཱནཾ’ (upādānaṃ - ཉེ་བར་ལེན་པ)། ‘ཨུཔཱཡཱསོ’ (upāyāso - ཡིད་ཆད་པ)། ‘ཨུཔནིསྶཡོ’ (upanissayo - ཉེ་བར་བརྟེན་པ) ཞེས་པའོ།། Āiti abhimukhabhāvu+ddhakamma+mariyādā+bhividhi, patti+cchā, parissajana, ādikamma, gahaṇa, nivāsana, samīpa, āvhānādīsu. Abhimukhabhāve-āgacchanti, uddhakamme-ārohati, mariyādāyaṃ-āpabbatā khettaṃ, abhividhimhi-ākumāraṃ yaso kaccāyanassa, pattiyaṃ-āpattiṃ āpanno, icchāyaṃ-ākaṅkhā, parissajane-āliṅganaṃ, ādikamme-ārambho, gahaṇe-ādīyati, āliṅgati, (ālimpati, rū), nivāse-āvasatho, āvāso, samīpe-āsannaṃ, āvhāne-āmanteti. ཉེ་བར་སྒྱུར་བྱེད་ ‘ཨཱ’ (ā) ནི་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པའི་དངོས་པོ། གྱེན་གྱི་ལས། མཚམས་གཅོད་པ། ཁྱབ་པ། ཐོབ་པ། འདོད་པ། འཁྱུད་པ། ཐོག་མའི་ལས། ལེན་པ། གནས་པ། ཉེ་བ། འབོད་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ལ་འཇུག་གོ། མངོན་དུ་ཕྱོགས་པ་ལ་ནི་ ‘ཨཱགཙྪནྟི’ (āgacchanti - ཚུར་འོང་བ)། གྱེན་གྱི་ལས་ལ་ནི་ ‘ཨཱརོཧཏི’ (ārohati - གྱེན་དུ་འཛེགས་པ)། མཚམས་གཅོད་པ་ལ་ནི་ ‘ཨཱཔབྦཏཱ ཁེཏྟཾ’ (āpabbatā khettaṃ - རིའི་བར་གྱི་ཞིང་ས། རི་ལ་ཐུག་པའི་བར)། ཁྱབ་པ་ལ་ནི་ ‘ཨཱཀུམཱརཾ ཡསོ ཀཙྩཱཡནསྶ’ (ākumāraṃ yaso kaccāyanassa - ཀཱ་ཏྱཱ་ཡ་ནའི་གྲགས་པ་ནི་བྱིས་པའི་བར་དུ་ཁྱབ་པ)། ཐོབ་པ་ལ་ནི་ ‘ཨཱཔཏྟིཾ ཨཱཔནྣོ’ (āpattiṃ āpanno - ལྟུང་བ་བྱུང་བའམ་ཐོབ་པ)། འདོད་པ་ལ་ནི་ ‘ཨཱཀངྑཱ’ (ākaṅkhā - རེ་བའམ་འདོད་པ)། འཁྱུད་པ་ལ་ནི་ ‘ཨཱལིངྒནཾ’ (āliṅganaṃ - འཁྱུད་པ)། ཐོག་མའི་ལས་ལ་ནི་ ‘ཨཱརམྦྷོ’ (ārambho - རྩོམ་པ)། ལེན་པ་ལ་ནི་ ‘ཨཱདཱིཡཏི’ (ādīyati - ལེན་པ)། ‘ཨཱལིངྒཏི’ (āliṅgati - འཁྱུད་པ)། (རཱུ་པསིདྡྷིརུ་ ‘ཨཱལིམྤཏི’ ཞེས་ཀྱང་འབྱུང)། གནས་པ་ལ་ནི་ ‘ཨཱཝསཐོ’ (āvasatho - གནས་ཁང)། ‘ཨཱཝཱསོ’ (āvāso - གནས་གཞི)། ཉེ་བ་ལ་ནི་ ‘ཨཱསནྣཾ’ (āsannaṃ - ཉེ་བ)། འབོད་པ་ལ་ནི་ ‘ཨཱམནྟེཏི’ (āmanteti - འབོད་པའམ་གླེང་མོ་བྱེད་པ) ཞེས་པའོ།། Pa [Pg.103] parā+pa sa+manva+va, o ni du rabhi byā+dhisu; Ati ni ppati pari apayo, upa ā iti vīsati; Esa hi bho upasagga-vidhi+kkamato kathito. པ། པརཱ། ཨཔ། སཾ། ཨནུ། ཨཝ། ཨོ། ནི། དུ། ཝི། ཨབྷི། བྱཱ (ཝི-ཨཱ)། ཨདྷི། ཨཏི། ནི། པཏི། པརི། ཨཔ། ཨུཔ། ཨཱ ཞེས་པ་འདི་ཉི་ཤུ་པོ་ནི། ཀྱེ་ཧོ། ཉེ་བར་སྒྱུར་བྱེད་ཀྱི་ཆོ་གའི་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་བཤད་པའོ།། Ettha ca – འདི་ལ་ཡང་། Upasagga+nipātā ca, paccayā ca ime tayo; Neke+nekatthavācakā, iti neruttikā+bravuṃ. ཉེ་བར་སྒྱུར་བྱེད་དང་ཚིག་ཕྲད་དང་། །རྐྱེན་ཏེ་འདི་གསུམ་པོ་དག་ནི། །དོན་མང་དུ་མ་སྟོན་བྱེད་ཅེས། །སྒྲ་རིག་པ་རྣམས་ཀྱིས་གསུངས་སོ།། 118. Asaṃkhyehi sabbāsaṃ ༡༡༨. གྲངས་མེད་པ་རྣམས་ལས་ཐམས་ཅད་ཀྱི། Avijjamānasaṃkhyehi parāsaṃ sabbāsaṃ vibhattīnaṃ lopo hoti. Na santi ekavacanādisaṃkhyā etesanti asaṃkhyā, tesaṃ asaṃkhyānaṃ vibhattīnaṃ bhede asatipi syādividhānaṃ ‘‘mā no ajja vikantiṃsū’’tiādo vibhatyantattā padattasiddhīti vo+noādīnaṃ siddhiyā ca tesaṃ paṭhamādiatthe dassanato ca hoti. Pahāro parābhavo apahāro saṃhāro avahāro ohāro iccādi hoti. གྲངས་མེད་པ་སྟེ་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་གྲངས་ཅན་གྱི་ཕ་རོལ་གྱི་རྣམ་དབྱེ་ཐམས་ཅད་ཕྱིས་པ་འགྱུར་རོ། །འདི་དག་ལ་གཅིག་ཚིག་ལ་སོགས་པའི་གྲངས་མེད་པས་ན་ ‘གྲངས་མེད་པ’ (asaṃkhyā) ཞེས་བྱའོ། །གྲངས་མེད་པ་དེ་དག་གི་རྣམ་དབྱེའི་དབྱེ་བ་མེད་ཀྱང་། ‘སྱཱ’ (syā) ལ་སོགས་པའི་ཆོ་ག་ནི། ‘མཱ ནོ ཨཛྫ ཝིཀནྟིཾསུ’ (mā no ajja vikantiṃsū - དེ་རིང་ངེད་ཅག་མ་གཏུབ་ཅིག) ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟར་རྣམ་དབྱེའི་མཐའ་ཅན་ཉིད་ཀྱིས་ཚིག་གྲུབ་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དང་། ‘ཝོ’ (vo) དང་ ‘ནོ’ (no) ལ་སོགས་པ་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་དང་། དེ་དག་རྣམ་དབྱེ་དང་པོ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ལ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་ཡང་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ‘པཧཱརོ’ (pahāro - རྡེག་པ)། ‘པརཱབྷཝོ’ (parābhavo - ཕམ་པ)། ‘ཨཔཧཱརོ’ (apahāro - འཕྲོག་པ)། ‘སཾཧཱརོ’ (saṃhāro - སྡུད་པ)། ‘ཨཝཧཱརོ’ (avahāro - འཕྲོག་པ)། ‘ཨོཧཱརོ’ (ohāro - འདོར་བ) ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་བའོ།། Upecca+tthaṃ sajantīti, upasaggā hi pādayo; Cādī padādimajjhante, nipātā nipatantīti. ཉེ་བར་བཅར་ནས་དོན་སྟོན་པས། །‘པ’ ལ་སོགས་ཉེ་སྒྱུར་བྱེད་ཡིན་ནོ། །‘ཙ’ སོགས་ཚིག་གི་ཐོག་མཐའ་བར། །ལྷུང་བས་ཚིག་ཕྲད་ཅེས་སུ་བཤད།། Opasaggikapadaṃ. ཉེ་བར་སྒྱུར་བྱེད་ཀྱི་ཚིག་གི་སྐབས་སོ།། Samuccaya+vikappana+paṭisedha+pūraṇādiatthaṃ asattavācikaṃ nepātikaṃ. སྡུད་པ་དང་། རྣམ་པར་བརྟག་པ། དགག་པ། ཚིག་ཁ་སྐོང་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ཅན། རྫས་མ་ཡིན་པ་སྟོན་བྱེད་ནི་ཚིག་ཕྲད་དོ།། Ca-iti samuccayā+nvācaya+itaretarayoga+samāhārā+vadhāraṇādīsu. Vā-iti vikappanu+pamāna+samuccaya+vavatthitavibhāsādīsu. Na, no, mā, a, alaṃ, halaṃ iccete paṭisedhe[Pg.104]. ‘‘Dve paṭisedhā pakatiatthaṃ gamayantī’’ti ñāyā ‘‘na tesaṃ pana rūpānaṃ paccayā na ca hontī’’ti ettha na ca na honti-hontevāti pakatiatthaṃ gamayati. Alaṃ pariyatti+bhūsanesu ca. ཚིག་ཕྲད་ ‘ཙ’ (ca) ནི་སྡུད་པ་དང་། ཞར་ལ་སྦྱོར་བ། ཕན་ཚུན་སྦྱོར་བ། ཚོགས་པ། ངེས་པར་གཟུང་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ལ་འཇུག་གོ། ཚིག་ཕྲད་ ‘ཝཱ’ (vā) ནི་རྣམ་པར་བརྟག་པ་དང་། དཔེ། སྡུད་པ། རྣམ་པར་གཞག་པའི་གདམ་ང་ལ་སོགས་པའི་དོན་ལ་འཇུག་གོ། ‘ན’ (na)། ‘ནོ’ (no)། ‘མཱ’ (mā)། ‘ཨ’ (a)། ‘ཨལཾ’ (alaṃ)། ‘ཧལཾ’ (halaṃ) འདི་དག་ནི་དགག་པའི་དོན་ལ་འཇུག་གོ། ‘དགག་པ་གཉིས་ཀྱིས་རང་བཞིན་གྱི་དོན་སྟོན་ཏོ’ ཞེས་པའི་རིགས་པ་ལས། ‘ན ཏེསཾ པན རཱུཔཱནཾ པཙྩཡཱ ན ཙ ཧོནྟི’ (na tesaṃ pana rūpānaṃ paccayā na ca hontī - གཟུགས་དེ་དག་གི་རྐྱེན་རྣམས་མི་འབྱུང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ) ཞེས་པ་འདིར། ‘མི་འབྱུང་བ་མ་ཡིན་པ་ནི་འབྱུང་བ་ཉིད་དོ’ ཞེས་རང་བཞིན་གྱི་དོན་སྟོན་ཏོ། །‘ཨལཾ’ (alaṃ) ནི་ཚོར་བ་ (ཆོག་ཤེས) དང་རྒྱན་གྱི་དོན་ལ་ཡང་འཇུག་གོ། Pūraṇatthaṃ duvidhaṃ attapūraṇaṃ padapūraṇañca, tattha atha, khalu, vata, atho, assu, yagghe, hi, carahi, naṃ, taṃ, ca, tu, vā, vo, pana, have, kīva, ha, tato, yathā, sudaṃ, kho, ve, haṃ, enaṃ, (evaṃ, rū) seyyathidaṃ iccevamādi padapūraṇe. Tattha atha-iti pañhā+nantariyā+dhikārādīsu ca. Khalu-iti paṭisedhā+vadhāraṇa, pasiddhīsu ca. Vata+iti ekaṃsa, khedā+nukampa, saṃkappesu ca. Atho-iti anvādese ca. Hi-iti hetu, avadhāraṇesu ca. Tu-iti visesa, hetu, nivattanādīsu ca. Pana-iti visesepi. Have+ve iccete ekaṃsatthepi. Haṃ-visāda, vimhesupi. (Visāda, sambhavesu, rū). Seyyathidaṃti taṃ katamaṃti atthepi. ཚིག་ཁ་སྐོང་བའི་དོན་ལ་གཉིས་ཏེ། དོན་ཁ་སྐོང་བ་དང་ཚིག་རྐང་ཁ་སྐོང་བའོ། །དེ་ལ་ ‘ཨཐ’ (atha)། ‘ཁལུ’ (khalu)། ‘ཝཏ’ (vata)། ‘ཨཐོ’ (atho)། ‘ཨསྶུ’ (assu)། ‘ཡགྒྷེ’ (yagghe)། ‘ཧི’ (hi)། ‘ཙརཧི’ (carahi)། ‘ནཾ’ (naṃ)། ‘ཏཾ’ (taṃ)། ‘ཙ’ (ca)། ‘ཏུ’ (tu)། ‘ཝཱ’ (vā)། ‘ཝོ’ (vo)། ‘པན’ (pana)། ‘ཧཝེ’ (have)། ‘ཀཱིཝ’ (kīva)། ‘ཧ’ (ha)། ‘ཏཏོ’ (tato)། ‘ཡཐཱ’ (yathā)། ‘སུདཾ’ (sudaṃ)། ‘ཁོ’ (kho)། ‘ཝེ’ (ve)། ‘ཧཾ’ (haṃ)། ‘ཨེནཾ’ (enaṃ)། (རཱུ་པསིདྡྷིརུ་ ‘ཨེཝཾ’ ཞེས་ཀྱང་འབྱུང)། ‘སེཡ྄ཡཐིདཾ’ (seyyathidaṃ) ལ་སོགས་པ་འདི་དག་ནི་ཚིག་རྐང་ཁ་སྐོང་བ་ལའོ། །དེ་ལ་ ‘ཨཐ’ (atha) ནི་དྲི་བ་དང་། དེ་མ་ཐག་པ། སྐབས་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་འཇུག་གོ། ‘ཁལུ’ (khalu) ནི་དགག་པ་དང་། ངེས་པར་གཟུང་བ། གྲགས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་འཇུག་གོ། ‘ཝཏ’ (vata) ནི་ངེས་པ་དང་། སྐྱོ་བ། སྙིང་རྗེ། ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་འཇུག་གོ། ‘ཨཐོ’ (atho) ནི་རྗེས་སུ་བརྗོད་པ་ལ་ཡང་འཇུག་གོ། ‘ཧི’ (hi) ནི་གཏན་ཚིགས་དང་ངེས་པར་གཟུང་བ་ལ་ཡང་འཇུག་གོ། ‘ཏུ’ (tu) ནི་ཁྱད་པར་དང་། གཏན་ཚིགས། བཟློག་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་འཇུག་གོ། ‘པན’ (pana) ནི་ཁྱད་པར་ལ་ཡང་འཇུག་གོ། ‘ཧཝེ’ (have) དང་ ‘ཝེ’ (ve) འདི་དག་ནི་ངེས་པའི་དོན་ལ་ཡང་འཇུག་གོ། ‘ཧཾ’ (haṃ) ནི་ཡིད་ཆད་པ་དང་ངོ་མཚར་བ་ལའོ། །(རཱུ་པསིདྡྷིརུ་ཡིད་ཆད་པ་དང་འབྱུང་བ་ལའོ་ཞེས་འབྱུང)། ‘སེཡ྄ཡཐིདཾ’ (seyyathidaṃ) ནི་ ‘འདི་ལྟ་སྟེ’ ཞེས་པའི་དོན་ལ་ཡང་འཇུག་གོ། Atthapūraṇaṃ duvidhaṃ vibhattiyuttaṃ avibhattiyuttañca. Atthi, sakkā, labbhā iccete paṭhamāyaṃ. Āvuso ambho hambho are hare re je iccete āmantaṇe. Divā bhiyyo (namo, rū) iccete paṭhamādutiyāsu. Sayaṃ sāmaṃ saṃ sammā kinti iccete tatiyatthe. So+to+dhāpaccayantā ca suttaso padaso aniccato dukkhato ekadhā dvidhā iccādi. Tave+tuṃ paccayantā catutthiyāva, kātave dātave, kātuṃ kāretuṃ, (dātuṃ, rū) dāpetuṃ iccādi. So+topaccayantā pañcamiyatthe, dīghaso oraso rājato vā corato vā iccādi. To satta- myatthepi [Pg.105] tra+tthādipaccayantā ca, ekato purato pacchato passato piṭṭhito pādato sīsato aggato mūlato, yatra yattha yahiṃ tatra tattha tahiṃ iccādi. Samantā sāmantā parito abhito samantato ekajjhaṃ ekamantaṃ heṭṭhā upari uddhaṃ adho tiriyaṃ sammukhā paramukhā āvi raho tiro uccaṃ nīcaṃ anto antarā antaraṃ ajjhattaṃ bahiddhā bāhirā bāhiraṃ bahi oraṃ pāraṃ ārā ārakā pacchā pure huraṃ pecca iccete sattamiyā. Sampati āyati ajja aparajjha suve sve uttarasuve (kisu, rū) hiyyo pare (parasuve, rū) sajju sāyaṃ pāto kālaṃ kallaṃ divā rattaṃ niccaṃ satataṃ abhiṇhaṃ abhikkhaṇaṃ muhuṃ muhuttaṃ bhūtapubbaṃ purā yadā tadā (kadā, rū) iccādayo kālasattamiyaṃ. Iti vibhattiyuttāni. དོན་ཁ་སྐོང་བ་ལ་གཉིས་ཏེ། རྣམ་དབྱེ་དང་ལྡན་པ་དང་རྣམ་དབྱེ་དང་མི་ལྡན་པའོ། །‘ཨཏྠི’ (atthi)། ‘སཀྐཱ’ (sakkā)། ‘ལབྦྷཱ’ (labbhā) འདི་དག་ནི་རྣམ་དབྱེ་དང་པོ་ལའོ། །‘ཨཱཝུསོ’ (āvuso)། ‘ཨམྦྷོ’ (ambho)། ‘ཧམྦྷོ’ (hambho)། ‘ཨརེ’ (are)། ‘ཧརེ’ (hare)། ‘རེ’ (re)། ‘ཛེ’ (je) འདི་དག་ནི་བོད་པ་ལའོ། །‘དིཝཱ’ (divā)། ‘བྷིཡ྄ཡོ’ (bhiyyo)། (རཱུ་པསིདྡྷིརུ་ ‘ནམོ’ ཞེས་ཀྱང་འབྱུང) འདི་དག་ནི་རྣམ་དབྱེ་དང་པོ་དང་གཉིས་པ་ལའོ། །‘སཡཾ’ (sayaṃ)། ‘སཱམཾ’ (sāmaṃ)། ‘སཾ’ (saṃ)། ‘སམྨཱ’ (sammā)། ‘ཀིནྟི’ (kinti) འདི་དག་ནི་རྣམ་དབྱེ་གསུམ་པའི་དོན་ལའོ། །‘སོ’ (so)། ‘ཏོ’ (to)། ‘དྷཱ’ (dhā) རྐྱེན་མཐའ་ཅན་རྣམས་ཏེ། ‘སུཏྟསོ’ (suttaso)། ‘པདསོ’ (padaso)། ‘ཨནིཙྩཏོ’ (aniccato)། ‘དུཀྑཏོ’ (dukkhato)། ‘ཨེཀདྷཱ’ (ekadhā)། ‘དྭིདྷཱ’ (dvidhā) ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །‘ཏཝེ’ (tave) དང་ ‘ཏུཾ’ (tuṃ) རྐྱེན་མཐའ་ཅན་རྣམས་ནི་རྣམ་དབྱེ་བཞི་པ་ཉིད་དེ། ‘ཀཱཏཝེ’ (kātave)། ‘དཱཏཝེ’ (dātave)། ‘ཀཱཏུཾ’ (kātuṃ)། ‘ཀཱརེཏུཾ’ (kāretuṃ)། (རཱུ་པསིདྡྷིརུ་ ‘དཱཏུཾ’ ཞེས་ཀྱང་འབྱུང)། ‘དཱཔེཏུཾ’ (dāpetuṃ) ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །‘སོ’ (so) དང་ ‘ཏོ’ (to) རྐྱེན་མཐའ་ཅན་རྣམས་ནི་རྣམ་དབྱེ་ལྔ་པའི་དོན་ལའོ། །དཔེར་ན། ‘དཱིགྷསོ’ (dīghaso)། ‘ཨོརསོ’ (oraso)། ‘རཱཛཏོ ཝཱ ཙོརཏོ ཝཱ’ (rājato vā corato vā) ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །‘ཏོ’ (to) ནི་རྣམ་དབྱེ་བདུན་པའི་དོན་ལ་ཡང་འཇུག་ཅིང་། ‘ཏྲ’ (tra) དང་ ‘ཏྠ’ (ttha) ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་མཐའ་ཅན་རྣམས་ཀྱང་སྟེ། ‘ཨེཀཏོ’ (ekato)། ‘པུརཏོ’ (purato)། ‘པཙྪཏོ’ (pacchato)། ‘པསྶཏོ’ (passato)། ‘པིཊྛིཏོ’ (piṭṭhito)། ‘པཱདཏོ’ (pādato)། ‘སཱིསཏོ’ (sīsato)། ‘ཨགྒཏོ’ (aggato)། ‘མཱུལཏོ’ (mūlato)། ‘ཡཏྲ’ (yatra)། ‘ཡཏྠ’ (yattha)། ‘ཡཧིཾ’ (yahiṃ)། ‘ཏཏྲ’ (tatra)། ‘ཏཏྠ’ (tattha)། ‘ཏཧིཾ’ (tahiṃ) ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །‘སམནྟཱ’ (samantā)། ‘སཱམནྟཱ’ (sāmantā)། ‘པརིཏོ’ (parito)། ‘ཨབྷིཏོ’ (abhito)། ‘སམནྟཏོ’ (samantato)། ‘ཨེཀཛྫྷཾ’ (ekajjhaṃ)། ‘ཨེཀམནྟཾ’ (ekamantaṃ)། ‘ཧེཊྛཱ’ (heṭṭhā)། ‘ཨུཔརི’ (upari)། ‘ཨུདྡྷཾ’ (uddhaṃ)། ‘ཨདྷོ’ (adho)། ‘ཏིརིཡཾ’ (tiriyaṃ)། ‘སམྨུཁཱ’ (sammukhā)། ‘པརམུཁཱ’ (paramukhā)། ‘ཨཱཝི’ (āvi)། ‘རཧོ’ (raho)། ‘ཏིརོ’ (tiro)། ‘ཨུཙྩཾ’ (uccaṃ)། ‘ནཱིཙཾ’ (nīcaṃ)། ‘ཨནྟོ’ (anto)། ‘ཨནྟརཱ’ (antarā)། ‘ཨནྟརཾ’ (antaraṃ)། ‘ཨཛྫྷཏྟཾ’ (ajjhattaṃ)། ‘བཧིདྡྷཱ’ (bahiddhā)། ‘བཱཧིརཱ’ (bāhirā)། ‘བཱཧིརཾ’ (bāhiraṃ)། ‘བཧི’ (bahi)། ‘ཨོརཾ’ (oraṃ)། ‘པཱརཾ’ (pāraṃ)། ‘ཨཱརཱ’ (ārā)། ‘ཨཱརཀཱ’ (ārakā)། ‘པཙྪཱ’ (pacchā)། ‘པུརེ’ (pure)། ‘ཧུརཾ’ (huraṃ)། ‘པེཙྩ’ (pecca) འདི་དག་ནི་རྣམ་དབྱེ་བདུན་པ་ལའོ། །‘སམྤཏི’ (sampati)། ‘ཨཱཡཏི’ (āyati)། ‘ཨཛྫ’ (ajja)། ‘ཨཔརཛྫྷ’ (aparajjha)། ‘སུཝེ’ (suve)། ‘སྭེ’ (sve)། ‘ཨུཏཏརསུཝེ’ (uttarasuve)། (རཱུ་པསིདྡྷིརུ་ ‘ཀིསུ’ ཞེས་ཀྱང་འབྱུང)། ‘ཧིཡ྄ཡོ’ (hiyyo)། ‘པརེ’ (pare)། (རཱུ་པསིདྡྷིརུ་ ‘པརསུཝེ’ ཞེས་ཀྱང་འབྱུང)། ‘སཛྫུ’ (sajju)། ‘སཱཡཾ’ (sāyaṃ)། ‘པཱཏོ’ (pāto)། ‘ཀཱལཾ’ (kālaṃ)། ‘ཀལླཾ’ (kallam)། ‘དིཝཱ’ (divā)། ‘རཏྟཾ’ (rattaṃ)། ‘ནིཙྩཾ’ (niccaṃ)། ‘སཏཏཾ’ (satataṃ)། ‘ཨབྷིཎྷཾ’ (abhiṇhaṃ)། ‘ཨབྷིཀྑཎཾ’ (abhikkhaṇaṃ)། ‘མུཧུཾ’ (muhuṃ)། ‘མུཧུཏྟཾ’ (muhuttaṃ)། ‘བྷཱུཏཔུབྦཾ’ (bhūtapubbaṃ)། ‘པུརཱ’ (purā)། ‘ཡདཱ’ (yadā)། ‘ཏདཱ’ (tadā)། (རཱུ་པསིདྡྷིརུ་ ‘ཀདཱ’ ཞེས་ཀྱང་འབྱུང) ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་དུས་ཀྱི་རྣམ་དབྱེ་བདུན་པ་ལའོ། །འདི་དག་ནི་རྣམ་དབྱེ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་སོ།། Avibhattiyuttesu appeva appevanāma nu iccete saṃsayatthe. Addhā aññadatthu taggha jātu kāmaṃ sasakkaṃ iccete ekaṃsatthe. Evaṃ iti avadhāraṇe. Kacci nu nanu kathaṃ (kiṃsu, rū) kiṃ iccete pucchanatthe. Evaṃ iti itthaṃ iccete nidassanatthe. Iti hetu+vākyaparisamattīsu ca. Yāva tāva yāvatā tāvatā kittāvatā ettāvatā kīva iccete paricchedanatthe. Evaṃ sāhu lahu opāyikaṃ paṭirūpaṃ āma sādhu iccete sampaṭicchanatthe. Tathā yathā yatheva tatheva evaṃ evameva evampi yathāpi seyyathāpi seyyathāpināma viya iva yathariva tathariva yathānāma tathānāma yathāhi tathāhi yathāca tathāca iccete paṭibhāgatthe. Yathāiti yoggatā+vicchā+padatthānativatti+nidassanesu ca. Evaṃiti [Pg.106] upadesa+pañhādīsu ca. Kiñcāpiiti anuggahatthe. Dhiiti garahe. Ahoiti garaha+pasaṃsana+patthanesu. Nāmaiti garaha+pasaṃsana+saññā+pañhesu. Sādhūti pasaṃsana+yācanesu. Iṅgha handa iccete codanatthe. Sādhu suṭṭhu evametaṃti anumodane. Kiraiti anussavana+asaddheyyesu. Nunaiti anumānā+nussaraṇa+parivitakkesu. Kasmāti kāraṇapucchane. Yasmā tasmā tathā hi tena iccete kāraṇacchedanatthe. Saha saddhiṃ amā (samaṃ, rū) iti samakriyāyaṃ. Vinā rite vippayoge. Nānā puthu bahupakāre. Puthu visuṃ asaṅghāte ca. Duṭṭhu ku kucchāyaṃ (jigucchāyaṃ, rū). Puna appaṭhame. Kathaṃ cikicchatthe. Dhā kkhattuṃ so kiñcaiti saṃkhyāvibhāge. Īsakaṃ appamānesu (appamatte, rū). Saṇikaṃ mandatthe. Khippaṃ araṃ lahuṃ āsu tuṇhaṃ aciraṃ sīghatthe. Ciraṃ cirassaṃ dīghakāle. Ce yadi saṃkā+vaṭṭhāne. Dhuraṃ thirā+vadhāraṇesu (dhuvaṃ thirā+vadhāraṇesu, rū). Hā visāde. Tuṇhī abhāsane. Sacchi paccakkhe. Musā micchāalikaṃ asacce. Suvatthi āsiṭṭhe iccādi. རྣམ་དབྱེ་དང་མི་ལྡན་པ་རྣམས་ལས། ‘ཨཔྤེཝ’ (appeva)། ‘ཨཔྤེཝནཱམ’ (appevanāma)། ‘ནུ’ (nu) འདི་དག་ནི་ཐེ་ཚོམ་གྱི་དོན་ལའོ། །‘ཨདྡྷཱ’ (addhā)། ‘ཨཉྙདཏྠུ’ (aññadatthu)། ‘ཏགྒྷ’ (taggha)། ‘ཛཱཏུ’ (jātu)། ‘ཀཱམཾ’ (kāmaṃ)། ‘སསཀྐཾ’ (sasakkaṃ) འདི་དག་ནི་ངེས་པའི་དོན་ལའོ། །‘ཨེཝཾ’ (evaṃ) དང་ ‘ཨིཏི’ (iti) ནི་ངེས་པར་གཟུང་བ་ལའོ། །‘ཀཙྩི’ (kacci)། ‘ནུ’ (nu)། ‘ནནུ’ (nanu)། ‘ཀཐཾ’ (kathaṃ)། (རཱུ་པསིདྡྷིརུ་ ‘ཀིཾསུ’ ཞེས་ཀྱང་འབྱུང)། ‘ཀིཾ’ (kiṃ) འདི་དག་ནི་དྲི་བའི་དོན་ལའོ། །‘ཨེཝཾ’ (evaṃ) དང་ ‘ཨིཏྠཾ’ (itthaṃ) འདི་དག་ནི་མཚོན་པའི་དོན་ལའོ། །‘ཨིཏི’ (iti) ནི་གཏན་ཚིགས་དང་ཚིག་གྲུབ་པའི་དོན་ལ་ཡང་འཇུག་གོ། ‘ཡཱཝ’ (yāva)། ‘ཏཱཝ’ (tāva)། ‘ཡཱཝཏཱ’ (yཱvatā)། ‘ཏཱཝཏཱ’ (tāvatā)། ‘ཀིཏྟཱཝཏཱ’ (kittāvatā)། ‘ཨེཏྟཱཝཏཱ’ (ettāvatā)། ‘ཀཱིཝ’ (kīva) འདི་དག་ནི་ཚད་འཛིན་པའི་དོན་ལའོ། །‘ཨེཝཾ’ (evaṃ)། ‘སཱཧུ’ (sāhu)། ‘ལཧུ’ (lahu)། ‘ཨོཔཱཡིཀཾ’ (opāyikaṃ)། ‘པཊིརཱུཔཾ’ (paṭirūpaṃ)། ‘ཨཱམ’ (āma)། ‘སཱདྷུ’ (sādhu) འདི་དག་ནི་ཁས་ལེན་པའི་དོན་ལའོ། །‘ཏཐཱ’ (tathā)། ‘ཡཐཱ’ (yathā)། ‘ཡཐེཝ’ (yatheva)། ‘ཏཐེཝ’ (tatheva)། ‘ཨེཝཾ’ (evaṃ)། ‘ཨེཝམེཝ’ (evameva)། ‘ཨེཝམྤི’ (evampi)། ‘ཡཐཱཔི’ (yathāpi)། ‘སེཡ྄ཡཐཱཔི’ (seyyathāpi)། ‘སེཡ྄ཡཐཱཔིནཱམ’ (seyyathāpināma)། ‘ཝིཡ’ (viya)། ‘ཨིཝ’ (iva)། ‘ཡཐརིཝ’ (yathariva)། ‘ཏཐརིཝ’ (tathariva)། ‘ཡཐཱནཱམ’ (yathānāma)། ‘ཏཐཱནཱམ’ (tathānāma)། ‘ཡཐཱཧི’ (yathāhi)། ‘ཏཐཱཧི’ (tathāhi)། ‘ཡཐཱཙ’ (yathāca)། ‘ཏཐཱཙ’ (tathāca) འདི་དག་ནི་དཔེའི་དོན་ལའོ། །‘ཡཐཱ’ (yathā) ནི་འོས་པ་དང་། བསྐྱར་བ། དོན་ལས་མི་འདའ་བ། མཚོན་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་འཇུག་གོ། ‘ཨེཝཾ’ (evaṃ) ནི་གདམས་ངག་དང་དྲི་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་འཇུག་གོ། ‘ཀིཉྩཱཔི’ (kiñcāpi) ནི་རྗེས་སུ་གནང་བའི་དོན་ལའོ། །‘དྷི’ (dhi) ནི་སྨད་པའི་དོན་ལའོ། །‘ཨཧོ’ (aho) ནི་སྨད་པ་དང་། བསྔགས་པ། སྨོན་པ་རྣམས་ལའོ། །‘ནཱམ’ (nāma) ནི་སྨད་པ་དང་། བསྔགས་པ། མིང་། དྲི་བ་རྣམས་ལའོ། །‘སཱདྷུ’ (sādhu) ནི་བསྔགས་པ་དང་གསོལ་བ་འདེབས་པ་ལའོ། །‘ཨིངྒྷ’ (iṅgha) དང་ ‘ཧནྡ’ (handa) འདི་དག་ནི་བསྐུལ་བའི་དོན་ལའོ། །‘སཱདྷུ’ (sādhu)། ‘སུཊྛུ’ (suṭṭhu)། ‘ཨེཝམེཏཾ’ (evametaṃ) ནི་རྗེས་སུ་ཡི་རང་བའི་དོན་ལའོ། །‘ཀིར’ (kira) ནི་ཐོས་པ་དང་ཡིད་མི་ཆེས་པའི་དོན་ལའོ། །‘ནཱུན’ (nūna) ནི་རྗེས་སུ་དཔག་པ་དང་། དྲན་པ། རྟོག་པ་རྣམས་ལའོ། །‘ཀསྨཱ’ (kasmā) ནི་རྒྱུ་འདྲི་བའི་དོན་ལའོ། །‘ཡསྨཱ’ (yasmā)། ‘ཏསྨཱ’ (tasmā)། ‘ཏཐཱ ཧི’ (tathā hi)། ‘ཏེན’ (tena) འདི་དག་ནི་རྒྱུ་གཅོད་པའི་དོན་ལའོ། །‘སཧ’ (sah)། ‘སདྡྷིཾ’ (saddhiṃ)། ‘ཨམཱ’ (amā)། (རཱུ་པསིདྡྷིརུ་ ‘སམཾ’ ཞེས་ཀྱང་འབྱུང) ནི་བྱ་བ་མཉམ་པའི་དོན་ལའོ། །‘ཝིནཱ’ (vinā) དང་ ‘རིཏེ’ (rite) ནི་བྲལ་བའི་དོན་ལའོ། །‘ནཱནཱ’ (nānā) དང་ ‘པུཐུ’ (puthu) ནི་རྣམ་པ་མང་པོའི་དོན་ལའོ། །‘པུཐུ’ (puthu) དང་ ‘ཝིསུཾ’ (visuṃ) ནི་མ་འདུས་པའི་དོན་ལ་ཡང་འཇུག་གོ། ‘དུཊྛུ’ (duṭṭhu) དང་ ‘ཀུ’ (ku) ནི་སྨད་པའི་དོན་ལའོ། །(རཱུ་པསིདྡྷིརུ་ ‘ཛིགུཙྪཱཡཾ’ ཞེས་ཀྱང་འབྱུང)། ‘པུན’ (puna) ནི་ཡང་བསྐྱར་བའི་དོན་ལའོ། །‘ཀཐཾ’ (kathaṃ) ནི་གསོ་དཔྱད་ཀྱི་དོན་ལའོ། །‘དྷཱ’ (dhā)། ‘ཀྑཏྟུཾ’ (kkhattuṃ)། ‘སོ’ (so)། ‘ཀིཉྩཱ’ (kiñcā) ནི་གྲངས་ཀྱི་དབྱེ་བའི་དོན་ལའོ། །‘ཨཱིསཀཾ’ (īsakaṃ) ནི་ཉུང་ངུའི་དོན་ལའོ། །(རཱུ་པསིདྡྷིརུ་ ‘ཨཔྤམཏྟེ’ ཞེས་ཀྱང་འབྱུང)། ‘སཎིཀཾ’ (saṇikaṃ) ནི་དལ་བའི་དོན་ལའོ། །‘ཁིཔྤཾ’ (khippa)། ‘ཨརཾ’ (araṃ)། ‘ལཧུཾ’ (lahuṃ)། ‘ཨཱསུ’ (āsu)། ‘ཏུཎྷཾ’ (tuṇhaṃ)། ‘ཨཙིརཾ’ (aciraṃ) འདི་དག་ནི་མྱུར་བའི་དོན་ལའོ། །‘ཙིརཾ’ (ciraṃ) དང་ ‘ཙིརསྶཾ’ (cirassaṃ) ནི་དུས་རིང་པོའི་དོན་ལའོ། །‘ཙེ’ (ce) དང་ ‘ཡདི’ (yadi) ནི་ཐེ་ཚོམ་དང་གནས་པའི་དོན་ལའོ། །‘དྷུརཾ’ (dhuraṃ) ནི་བརྟན་པ་དང་ངེས་པར་གཟུང་བའི་དོན་ལའོ། །(རཱུ་པསིདྡྷིརུ་ ‘དྷུཝཾ’ ཞེས་ཀྱང་འབྱུང)། ‘ཧཱ’ (hā) ནི་མྱ་ངན་གྱི་དོན་ལའོ། །‘ཏུཎྷཱི’ (tuṇhī) ནི་མི་སྨྲ་བའི་དོན་ལའོ། །‘སཙྪི’ (sacchi) ནི་མངོན་སུམ་གྱི་དོན་ལའོ། །‘མུསཱ’ (musā)། ‘མིཙྪཱ’ (micchā)། ‘ཨལིཀཾ’ (alikaṃ) འདི་དག་ནི་མི་བདེན་པའི་དོན་ལའོ། །‘སུཝཏྠི’ (suvatthi) ནི་ཤིས་པ་བརྗོད་པའི་དོན་ལ་སོགས་པའོ།། Tuna+ktvāna+ktvāpaccayantā ussukkanatthe bhavanti. Yathā passituna passiya passitvāna passitvā, disvā disvāna dassetvā dātuna datvāna datvā upādāya dāpetvā viññāya viceyya vineyya samecca nihacca upecca ārabbha āgamma iccādi. ‘ཏུན’ (tuna)། ‘ཀྟྭཱན’ (ktvāna)། ‘ཀྟྭཱ’ (ktvā) རྐྱེན་མཐའ་ཅན་རྣམས་ནི་བརྩོན་པའི་དོན་ལ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ‘པསྶིཏུན’ (passituna)། ‘པསྶིཡ’ (passiya)། ‘པསྶིཏྭཱན’ (passitvāna)། ‘པསྶིཏྭཱ’ (passitvā)། ‘དིསྭཱ’ (disvā)། ‘དིསྭཱན’ (disvāna)། ‘དསྶེཏྭཱ’ (dassetvā)། ‘དཱཏུན’ (dātuna)། ‘དཏྭཱན’ (datvāna)། ‘དཏྭཱ’ (datvā)། ‘ཨུཔཱདཱཡ’ (upādāya)། ‘དཱཔེཏྭཱ’ (dāpetvā)། ‘ཝིཉྙཱཡ’ (viññāya)། ‘ཝིཙེཡ྄ཡ’ (viceyya)། ‘ཝིནེཡ྄ཡ’ (vineyya)། ‘སམེཙྩ’ (samecca)། ‘ནིཧཙྩ’ (nihacca)། ‘ཨུཔེཙྩ’ (upecca)། ‘ཨཱརབྦྷ’ (ārabbha)། ‘ཨཱགམྨ’ (āgamma) ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ།། Vibhattiyā [Pg.107] kato bhedo, saliṅgānaṃ bhave tathā; Tumhādīnaṃ tva+liṅgesu, neva+tthi pādi+cādinaṃ. རྣམ་དབྱེ་ལས་བྱུང་དབྱེ་བ་དང་། །རྟགས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ལ་ཡོད། །ཁྱོད་སོགས་རྟགས་མེད་རྣམས་ལ་མེད། །‘པ’ དང་ ‘ཙ’ སོགས་ལ་ཡང་མེད།། Evaṃ nāmākhyātopasaggehi vinimuttaṃ etaṃ nipātapadaṃ veditabbaṃ. དེ་ལྟར་མིང་དང་། བྱ་ཚིག ཉེ་བར་སྒྱུར་བྱེད་རྣམས་ལས་ལོགས་སུ་གྱུར་པའི་ཚིག་ཕྲད་ཀྱི་ཚིག་འདི་ཤེས་པར་བྱའོ།། Nepātikapadaṃ. ཚིག་ཕྲད་ཀྱི་ཚིག་གི་སྐབས་སོ།། Pulliṅgaṃ itthiliṅgañca, napuṃsaka+mathā+paraṃ; Tiliṅgañca aliṅgañca, nāmikaṃ pañcadhā ṭhitaṃ. ཕོ་རྟགས་དང་ནི་མོ་རྟགས་དང་། །མ་ནིང་རྟགས་ཏེ་གཞན་ཡང་ཡོད། །རྟགས་གསུམ་པ་དང་རྟགས་མེད་དེ། །མིང་གི་རྟགས་ནི་རྣམ་ལྔར་གནས།། Iti payogasiddhiyaṃ nāmakaṇḍo dutiyo. ཞེས་པ་འདི་ནི་སྦྱོར་བ་གྲུབ་པ་ (Payogasiddhi) ལས་མིང་གི་ལེའུ་སྟེ་གཉིས་པའོ།། 3. Kārakakaṇḍa ༣. བྱེད་པའི་ལེའུ། (Kārakakaṇḍa) Atha [Pg.108] vibhattīna+matthabhedā vuccante. ད་ནི་རྣམ་དབྱེ་རྣམས་ཀྱི་དོན་གྱི་དབྱེ་བ་བཤད་པར་བྱའོ།། Tattha ekampi atthaṃ kammādivasena ekattādivasena ca vibhajantīti vibhattiyo, syādayo. Tā pana paṭhamādibhedena sattavidhā. Tā yathā ‘‘paṭhamā+tthamatte’’ti paṭhamāvibhatti hoti. Sissa okāra+lopa+a-mādesesu naro itthī napuṃsakaṃ. དེ་ལ་དོན་གཅིག་པུ་ཡང་ལས་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་དང་གཅིག་ཚིག་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་བགོ་བར་བྱེད་པས་ན་ ‘རྣམ་དབྱེ’ (vibhatti) ཞེས་བྱ་སྟེ། ‘སྱཱ’ (syā) ལ་སོགས་པའོ། །དེ་དག་ཀྱང་རྣམ་དབྱེ་དང་པོ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་རྣམ་པ་བདུན་ནོ། །དེ་དག་ལས་དཔེར་ན། ‘རྣམ་དབྱེ་དང་པོའི་དོན་ཙམ་ལ’ ཞེས་པས་རྣམ་དབྱེ་དང་པོ་འགྱུར་རོ། །‘སི’ (si) ཡིག་གི་ ‘ཨོ’ (o) ཡིག་ཏུ་སྒྱུར་བ་དང་། ཕྱིས་པ་དང་། ‘ཨ’ (a) ཡིག་ཏུ་སྒྱུར་བ་རྣམས་ལས། ‘ནརོ’ (naro - སྐྱེས་པ)། ‘ཨིཏྠཱི’ (itthī - བུད་མེད)། ‘ནཔུཾསཀཾ’ (napuṃsakaṃ - མ་ནིང) ཞེས་པའོ།། Sakattha+dabba+liṅgāni, saṃkhyā+kammādipañcakaṃ; Nāmattho tassa sāmañña-matthamatthaṃ pavuccate. རང་གི་དོན་དང་རྫས་དང་རྟགས། །གྲངས་དང་ལས་སོགས་ལྔ་པོ་ནི། །མིང་གི་དོན་ཏེ་དེ་ཡི་ནི། །སྤྱི་ཡི་དོན་ཙམ་བཤད་པ་ཡིན།། So nāmattho ca – མིང་གི་དོན་དེ་ཡང་། Jāti kriyā guṇo dabbaṃ, tathā nāmanti pañcadhā; Saddassa+ttho sa saddopi, pañcadhāva+tra bhijjate. རིགས་དང་བྱ་བ་ཡོན་ཏན་རྫས། །དེ་བཞིན་མིང་སྟེ་རྣམ་པ་ལྔ། །སྒྲ་ཡི་དོན་ཡིན་སྒྲ་དེ་ཡང་། །འདི་ལ་རྣམ་པ་ལྔ་རུ་འགྱུར།། Kathaṃ jātisaddo guṇasaddotyādinā. ཇི་ལྟར་རིགས་ཀྱི་སྒྲ་དང་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་ཞེ་ན། Bhinnesva+bhinnadhī+saddā, sabalādīsu yabbalā; Vattante jāti esā+ssa, mālā sutta+mivā+nvitā. ཐ་དད་པ་ཡི་ཁྲ་བོ་སོགས། །གང་གིས་བློ་དང་སྒྲ་ཐ་དད། །མེད་པར་འཇུག་པ་རིགས་ཡིན་ཏེ། །མེ་ཏོག་ཕྲེང་བའི་རྒྱུན་སྐུད་བཞིན།། Adabbabhūtaṃ kattādi-kārakaggāmasādhiyaṃ; Padatthaṃ kattukammaṭṭhaṃ, kriya+micchanti tabbidū. བྱེད་པ་པོ་ལ་སོགས་པའི་བྱེད་པ་པོའི་ཚོགས་ཀྱིས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ། རྫས་མ་ཡིན་པར་གྱུར་པ། བྱེད་པ་པོ་དང་ལས་ལ་གནས་པའི་ཚིག་གི་དོན་ནི་བྱ་བ་ཡིན་པར་དེ་ཉིད་རིག་པ་རྣམས་འདོད་དོ།། Dabbassito tato bhinno, nimitto tappatītiyā; Vinassanasabhāvo ca, nigguṇova guṇo+ccate. རྫས་ལ་བརྟེན་པ་དེ་ལས་གཞན་པ་དང་། དེ་ཤེས་པའི་རྒྱུ་མཚན་དང་། འཇིག་པའི་རང་བཞིན་ཅན་དང་། ཡོན་ཏན་མེད་པ་ཉིད་ནི་ཡོན་ཏན་ཞེས་བརྗོད་དོ།། Ettha [Pg.109] paṭo sukkoti vinassanasabhāvo ca casaddena vipulo ākāsoti avinassanasabhāvo ca attani visuṃ guṇarahito guṇo+ccate tyattho. འདིར་“རས་དཀར་པོའོ་”ཞེས་པ་ནི་འཇིག་པའི་རང་བཞིན་ཅན་དང་། “དང་”ཞེས་པའི་སྒྲས་“ནམ་མཁའ་ཡངས་པའོ་”ཞེས་པ་མི་འཇིག་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ཡང་བསྡུས་ཏེ། རང་ཉིད་ལ་སོ་སོར་ཡོན་ཏན་དང་བྲལ་བ་ནི་ཡོན་ཏན་ཞེས་བརྗོད་པའི་དོན་ཏོ།། Yaṃ yaṃ visessate kiñci, taṃ taṃ dabba+miho+ccate; Jātyādinopya+to tādi, dabbattaṃ parikappate. གང་དང་གང་ཞིག་ཁྱད་པར་དུ་བྱེད་པ་དེ་དང་དེ་ནི་འདིར་རྫས་ཞེས་བརྗོད་དོ། དེའི་ཕྱིར་རིགས་ལ་སོགས་པས་ཀྱང་དེ་ལྟ་བུའི་རྫས་ཉིད་དུ་བཏགས་སོ།། Ettha gojāti assajātīti vutte jāti dabbaṃ. Nīlo guṇoti ca guṇo dabbaṃ. Pacanakriyāti ca gamanādikriyāto visesiyatīti kriyāva dabbaṃ. འདིར་“བའི་རིགས་དང་རྟའི་རིགས་”ཞེས་བརྗོད་པའི་ཚེ་རིགས་ནི་རྫས་ཡིན། “སྔོན་པོའི་ཡོན་ཏན་”ཞེས་པའི་ཚེ་ཡོན་ཏན་ནི་རྫས་ཡིན། “འཚོད་པའི་བྱ་བ་”ཞེས་པའི་ཚེ་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་ལས་ཁྱད་པར་དུ་བྱེད་པས་བྱ་བ་ཉིད་རྫས་ཡིན་ནོ།། Nāmarūpena sadabbe, kvaci saññī kathīyate; Nāmanti taṃ yathā citto, saññā saddo tu taddhanī. མིང་དང་གཟུགས་དང་བཅས་པའི་རྫས་ལ། རེས་འགའ་མིང་ཅན་ཞེས་བརྗོད་དོ། མིང་ནི་དཔེར་ན་སེམས་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་ལ། མིང་གི་སྒྲ་ནི་དེའི་སྒྲ་ཉིད་དོ།། Nāmassa dabbattepi cittotyādi nāmeneva pasijjhati, no ghaṭa+paṭādayova dabbattena, tasmā nāma+miti saññī kathīyate, taṃvācakattā tabbatī cittādi saññāsaddoti nicchiyateyya+dhippāyo. མིང་ལ་རྫས་ཉིད་ཡོད་ཀྱང་། སེམས་ལ་སོགས་པ་ནི་མིང་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པ་ཡིན་གྱི། བུམ་པ་དང་རས་ལ་སོགས་པ་ལྟར་རྫས་ཉིད་ཀྱིས་མ་ཡིན་ནོ། དེའི་ཕྱིར་མིང་ཅན་ལ་“མིང་”ཞེས་བརྗོད་དེ། དེ་བརྗོད་པར་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་དང་ལྡན་པའི་སེམས་ལ་སོགས་པའི་མིང་གི་སྒྲ་ནི་ངེས་པར་བྱའོ་ཞེས་པ་ནི་དགོངས་པའོ།། Ayaṃ pañcavidhopi attho saddattho ceva sāmatthiyā gamyamānattho cāti dubbidho. Tathā hi ‘‘pīno divā na bhuñjeyya’’miti bhuttinirākati saddattho. Rattibhutti tu sāmatthiyā+vagamyate. Tene+taṃ vuccati – དོན་རྣམ་པ་ལྔ་པོ་འདི་ཡང་སྒྲའི་དོན་དང་། མཐུ་ལས་རྟོགས་པའི་དོན་ཏེ་རྣམ་པ་གཉིས་སོ། འདི་ལྟར་“ཤ་རྒྱགས་པ་ཉིན་མོ་མི་ཟའོ་”ཞེས་པའི་ཚེ་ཟ་བ་བཀག་པ་ནི་སྒྲའི་དོན་ཡིན་ལ། མཚན་མོ་ཟ་བ་ནི་མཐུ་ལས་རྟོགས་པ་ཡིན་ནོ། དེའི་ཕྱིར་འདི་སྐད་བཤད་དེ། Atthappatītiyaṃ sadda-byāpāro tividho bhave; Mukhyo lakkhaṇa+byañjana-sabhāvo cāti ettha tu. དོན་རྟོགས་པ་ལ་སྒྲའི་འཇུག་པ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སཏེ། དངོས་དང་། མཚན་ཉིད་དང་། གསལ་བར་བྱེད་པའི་རང་བཞིན་ནོ། འདིར་ནི། Mukhyo tu nirantaratthe, lakkhaṇo tu tirohite; Atthe+taro tu vākyassa, attheyeva pavattati. དངོས་ནི་བར་མ་ཆོད་པའི་དོན་ལ་འཇུག་ལ། མཚན་ཉིད་ནི་བསྒྲིབས་པའི་དོན་ལ་འཇུག གཞན་ནི་ཚིག་གི་དོན་ཉིད་ལ་འཇུག་པའོ།། ‘‘Mañce’’ti [Pg.110] nirantaratthe vattamāno mukhyo, ‘‘mañcā ugghosantī’’ti tirohitatthe vattamāno lakkhaṇo, gāthādisakalavākyassa+tthe vattamāno byañjanasabhāvo. “ཁྲི་ལ་”ཞེས་པ་བར་མ་ཆོད་པའི་དོན་ལ་འཇུག་པ་ནི་དངོས་ཡིན། “ཁྲི་རྣམས་ཀྱིས་སྒྲ་སྒྲོག་གོ་”ཞེས་པ་བསྒྲིབས་པའི་དོན་ལ་འཇུག་པ་ནི་མཚན་ཉིད་ཡིན། ཚིགས་སུ་བཅད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་མཐའ་དག་གི་དོན་ལ་འཇུག་པ་ནི་གསལ་བར་བྱེད་པའི་རང་བཞིན་ནོ།། Byāpārassa pabhedena, tidhā saddopi vācako; Lakkhaṇiko byañjakoti, tadatthopi tidhā mato. འཇུག་པའི་དབྱེ་བས་སྒྲ་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། རྗོད་བྱེད་དང་། མཚན་ཉིད་པ་དང་། གསལ་བྱེད་དོ། དེའི་དོན་ཡང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་འདོད་དོ།། Vacco lakkhaṇiko byaṅgyo, cevaṃ saddo suvācako; Vuttakamena jātyādi-bhedena pañcadhā bhaveti. བརྗོད་བྱ་དང་། མཚན་ཉིད་དང་། གསལ་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟར་སྒྲ་ནི་ལེགས་པར་རྗོད་བྱེད་ཡིན། བཤད་པའི་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་རིགས་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་རྣམ་པ་ལྔར་འགྱུར་རོ།། 38. Āmantaṇe – ༣༨. བོད་པའི་སྒྲ་ལ། Ti āmantaṇādhike atthamatte paṭhamāvibhatti hoti. Bho nara, bho itthi, bho napuṃsaka. ཞེས་པ་བོད་པ་ལྷག་པའི་དོན་ཙམ་ལ་རྣམ་དབྱེ་དང་པོ་འགྱུར་རོ། ཀྱེ་སྐྱེས་བུ། ཀྱེ་བུད་མེད། ཀྱེ་མ་ནིང་། Saddenā+bhimukhīkāro, vijjamānassa vatthuno; Āmantaṇaṃ vidhātabbe, natthi ‘‘rājā bhave’’ti+daṃ. སྒྲས་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པར་བྱེད་པ་ནི་ཡོད་པའི་དངོས་པོ་ལ་བོད་པ་བྱ་བ་ཡིན་པས། “རྒྱལ་པོར་གྱུར་ཅིག་”ཅེས་པ་ལྟ་བུ་ནི་བོད་པ་མ་ཡིན་ནོ།། Kriyā nimittaṃ kārakantu kamma, kattu, karaṇa, sampadāna, avadhi, ādhārabhedena chabbidhaṃ, taṃ yathā – བྱ་བའི་རྒྱུ་མཚན་དུ་གྱུར་པའི་བྱེད་པ་པོ་ནི་ལས་དང་། བྱེད་པ་པོ་དང་། བྱེད་པ་དང་། དགོས་ཆེད་དང་། གང་ལས་པ་དང་། གནས་ཀྱི་དབྱེ་བས་རྣམ་པ་དྲུག་སྟེ། འདི་ལྟ་སྟེ། 2,2. Kamme dutiyā ༢,༢. ལས་ལ་རྣམ་དབྱེ་གཉིས་པའོ།། Karīyati kattukiriyāya sambandhīyatīti kammaṃ, tasmiṃ kammakārake dutiyāvibhatti hoti. Taṃ tividhaṃ nibbatti, vikati, patti bhedena, tattha nibbattikamme mātā puttaṃ vijāyati, āhāro sukhaṃ janayati, kaṭaṃ karoti datto. Vikatiyaṃ kaṭṭha+maṅgāraṃ karoti, suvaṇṇaṃ kaṭakaṃ karoti, vīhayo lunāti. Pattiyaṃ datto gharaṃ pavisati, ādiccaṃ passati, dhammaṃ suṇāti, paṇḍite payirupāsati. བྱེད་པ་པོའི་བྱ་བ་དང་འབྲེལ་བར་བྱེད་པ་ནི་ལས་ཡིན་ལ། ལས་ཀྱི་བྱེད་ལྡན་དེ་ལ་རྣམ་དབྱེ་གཉིས་པ་འགྱུར་རོ། དེ་ནི་གྲུབ་པ་དང་། འགྱུར་བ་དང་། ཐོབ་པའི་དབྱེ་བས་རྣམ་པ་གསུམ་མོ། དེ་ལ་གྲུབ་པའི་ལས་ནི། “མས་བུ་སྐྱེའོ་” “ཟས་ཀྱིས་བདེ་བ་སྐྱེད་དོ་” “དད་པས་གདན་བྱེད་དོ།” འགྱུར་བའི་ལས་ནི། “ཤིང་སོལ་བར་བྱེད་དོ་” “གསེར་གདུ་བུར་བྱེད་དོ་” “འབྲས་བརྔོའོ།” ཐོབ་པའི་ལས་ནི། “དད་པ་ཁྱིམ་དུ་འཇུག་གོ་” “ཉི་མ་ལ་ལྟའོ་” “ཆོས་ཉན་ནོ་” “མཁས་པ་ལ་བསྟེན་ཏོ།” Vuttañca [Pg.111] – འདི་སྐད་ཀྱང་བཤད་དེ། Nibbatti+vikati+patti-bhedā kammaṃ tidhā mataṃ; Kattukriyābhigammantaṃ, sukha+maṅgāraṃ+gharaṃ yathāti. བྱེད་པ་པོའི་བྱ་བས་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ལས་ནི། གྲུབ་པ་དང་། འགྱུར་བ་དང་། ཐོབ་པའི་དབྱེ་བས་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་འདོད་དེ། དཔེར་ན་བདེ་བ་དང་། སོལ་བ་དང་། ཁྱིམ་ལྟ་བུའོ།། Kaṭaṃ karoti vipulaṃ dassanīyanti attheva guṇayuttassa kammatā, vipulaṃ karoti, dassanīyaṃ karotīti kriyāya sambandhiyamānattā. Odano paccateti odanasaddato kammatā nappatīyate, kiñcarahi ākhyātato. “གདན་ཆེན་པོ་མཛེས་པ་བྱེད་དོ་”ཞེས་པའི་དོན་ལ་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པ་ལ་ལས་ཉིད་ཡོད་དེ། “ཆེན་པོ་བྱེད་དོ་” “མཛེས་པ་བྱེད་དོ་”ཞེས་བྱ་བའི་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་ཕྱིར། “འབྲས་ཐུག་འཚོད་དོ་”ཞེས་པའི་ཚེ་འབྲས་ཐུག་གི་སྒྲ་ལས་ལས་ཉིད་མི་རྟོགས་ཀྱི། འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། བྱ་ཚིག་གི་རྐྱེན་ལས་སོ།། Icchitakammaṃ yathā-gāvuṃ payo dohati, gomantaṃ gāvaṃ yācati, gāva+mava rundhati vajaṃ, māṇavakaṃ maggaṃ pucchati, gomantaṃ gāvaṃ bhikkhate, rukkha+mavacināti phalāni, rukkhātyattho. Sissaṃ dhammaṃ brūte. Ettha payo, gāvaṃ iccādi icchitaṃ, gāvuṃ, gomanta+miccādi anicchitaṃ. Eva+manicchitepi kaṇṭakaṃ maddati, visaṃ gilati. Yaṃ nevi+cchitaṃ, nāpi anicchitaṃ, tatrāpi gāmaṃ gacchanto rukkhamūla+mupasappati. འདོད་པའི་ལས་ནི་དཔེར་ན། “བ་ལས་འོ་མ་བཞོའོ་” “བ་ལྡན་ལ་བ་སློང་ངོ་” “བ་ལྷས་སུ་འགོག་གོ་” “བྲམ་ཟེའི་བུ་ལ་ལམ་འདྲིའོ་” “བ་ལྡན་ལ་བ་སློང་ངོ་” “ཤིང་ལས་འབྲས་བུ་འཐོག་གོ་” (ཤིང་ལས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།) “སློབ་མ་ལ་ཆོས་བཤད་དོ།” འདིར་འོ་མ་དང་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་འདོད་པ་ཡིན་ལ། བ་དང་བ་ལྡན་ལ་སོགས་པ་ནི་མ་འདོད་པ་ཡིན། དེ་བཞིན་དུ་མ་འདོད་པ་ལའང་། “ཚེར་མ་རྡོག་པས་གནོན་ཏོ” “དུག་མིད་དོ།” གང་ཞིག་འདོད་པའང་མ་ཡིན་ལ་མ་འདོད་པའང་མ་ཡིན་པ་དེ་ལའང་། “གྲོང་དུ་འགྲོ་བཞིན་དུ་ཤིང་དྲུང་དུ་ཉེ་བར་འགྲོའོ།” Ādhāre adhisi+ṭhā+sānaṃ payoge ca, pathaviṃ adhisessati, gāma+madhitiṭṭhati, rukkha+majjhāsateti. Ettha pathavinti pathaviyanti attho. Eva+mabhi, nipubbavisassāpi, dhamma+mabhinivisate, dhamme vā. Tathā upa, nva+jjhā+pubbavasatissa, gāma+mupavasati, gāma+manuvasati, vihāra+madhivasati, gāma+māvasati, agāraṃ ajjhavasati, ettha gāmanti gāmetyattho. Tathā tappānā+cārepi, nadiṃ pibati, gāmaṃ carati, nadiyaṃtyattho. Sace maṃ nālapissatīti mayā saddhiṃtyattho. Vihitāva paṭi-yogepi dutiyā, paṭibhantu taṃ cunda bojjhaṅgā, tampaṭi bojjhaṅgā bhāsantūti attho. Upamā maṃ patibhāti[Pg.112], upamā maṃ upaṭṭhātityattho. Dhātunāyutte ‘‘tassa nappaṭibhātī’’ti chaṭṭhī. གནས་ཀྱི་དོན་ལ། ཉེ་བར་བསྒྱུར་བ་ཨ་དྷི་དང་བཅས་པའི་ཤི་དང་། ཐཱ་དང་། ཨཱས་རྣམས་སྦྱར་བའི་ཚེ་ཡང་རྣམ་དབྱེ་གཉིས་པ་འགྱུར་ཏེ། “ས་ལ་ཉལ་ལོ” “གྲོང་ན་གནས་སོ” “ཤིང་ལ་འདུག་གོ” འདིར་“ས་ལ་”ཞེས་པ་ནི་ས་གཞི་ལ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། དེ་བཞིན་དུ་ཨ་བྷི་དང་ནི་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་བི་ཤ་ལའང་། “ཆོས་ལ་མངོན་པར་ཞུགས་སོ”འམ། ཆོས་ལ་ཞེས་པའོ། དེ་བཞིན་དུ་ཨུ་པ། ཨ་ནུ། ཨ་དྷི། ཨཱ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་བ་ས་ལའང་། “གྲོང་གི་ཉེ་སྐོར་དུ་གནས་སོ” “གྲོང་གི་རྗེས་སུ་གནས་སོ” “གཙུག་ལག་ཁང་ན་གནས་སོ” “གྲོང་ན་གནས་སོ” “ཁྱིམ་ན་གནས་སོ” འདིར་“གྲོང་ལ་”ཞེས་པ་ནི་གྲོང་ན་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། དེ་བཞིན་དུ་དེ་ལས་འཐུང་བ་དང་སྤྱོད་པ་ལའང་། “ཆུ་བོ་འཐུང་ངོ་” “གྲོང་ན་རྒྱུའོ་”ཞེས་པ་ནི་ཆུ་བོ་ལ་དང་གྲོང་ན་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། “གལ་ཏེ་ང་ལ་མི་སྨྲ་ན”ཞེས་པ་ནི་ང་དང་ལྷན་ཅིག་ཅེས་པའི་དོན་ཏོ། པ་ཊི་དང་སྦྱར་བ་ལའང་གཉིས་པ་སྟེ། “ཙུནྡ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་དེ་ལ་སྣང་བར་གྱུར་ཅིག་”ཅེས་པ་ནི་དེ་ལ་ཕྱོགས་ནས་གསུང་བར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་པའི་དོན་ཏོ། “དཔེ་ང་ལ་སྣང་ངོ་”ཞེས་པ་ནི་དཔེ་ང་ལ་ཉེ་བར་གནས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། བྱིངས་རྐྱང་པ་དང་སྦྱར་བའི་ཚེ་ནི་“དེ་ལ་མི་སྣང་ངོ་”ཞེས་དྲུག་པ་འགྱུར་རོ།། 3. Kāladdhāna+maccantasaṃyoge ༣. དུས་དང་ལམ་གྱི་བར་མ་ཆོད་པའི་འབྲེལ་བ་ལའོ།། Kāladdhānaṃ dabba+guṇa+kriyāhi accantasaṃyoge tehi kāladdhānavācīhi dutiyā hoti. Kāle-sattāhaṃ gavapānaṃ, māsaṃ maṃsodanaṃ, saradaṃ ramaṇīyā nadī, sabbakālaṃ ramaṇīyaṃ nandanaṃ, tayo māse abhidhammaṃ deseti. Addhani-yojanaṃ vanarāji, yojanaṃ dīgho pabbato, kosaṃ sajjhāyati. དུས་དང་ལམ་རྣམས་རྫས་དང་། ཡོན་ཏན་དང་། བྱ་བ་རྣམས་དང་བར་མ་ཆོད་པར་འབྲེལ་བའི་ཚེ། དུས་དང་ལམ་བརྗོད་པའི་སྒྲ་དེ་དག་ལས་རྣམ་དབྱེ་གཉིས་པ་འགྱུར་རོ། དུས་ལ། “ཞག་བདུན་དུ་བའི་འོ་མ་འཐུང་བ་” “ཟླ་གཅིག་ཏུ་ཤ་དང་འབྲས་ཟན་” “སྟོན་དུས་སུ་ཆུ་བོ་ཉམས་དགའ་བ་” “དུས་ཐམས་ཅད་དུ་དགའ་བའི་ཚལ་ཉམས་དགའ་བ་” “ཟླ་བ་གསུམ་དུ་ཆོས་མངོན་པ་སྟོན་ཏོ་” ལམ་ལ། “དཔག་ཚད་གཅིག་ཏུ་ནགས་ཚལ་གྱི་ཕྲེང་བ་” “དཔག་ཚད་གཅིག་ཏུ་རི་རིང་པོ་” “རྒྱང་གྲགས་གཅིག་ཏུ་ཁ་ཏོན་བྱེད་དོ་” ལྟ་བུའོ།། Pubbanhasamayaṃ nivāsetvā, ekaṃ samayaṃ bhagavā, imaṃ rattiṃ cattāro mahārājānoti evamādīsu kālavācīhi accantasaṃyoge dutiyā, bahulaṃvidhānā vibhattivipallāso vā. Māsenā+nuvāko+dhīto, kosenā+nuvāko+dhītoti karaṇatthe tatiyā. “སྔ་དྲོའི་དུས་སུ་ཤམ་ཐབས་བགོས་ནས་” “དུས་གཅིག་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་” “ནམ་མོ་འདི་ལ་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་བཞི་”ལ་སོགས་པ་འདི་དག་ལས་དུས་བརྗོད་པའི་སྒྲ་རྣམས་ལ་བར་མ་ཆོད་པའི་འབྲེལ་བ་ལ་གཉིས་པ་འགྱུར་ཏེ། མང་པོའི་ཚུལ་གྱིས་སམ། རྣམ་དབྱེ་བརྗེ་བ་ལས་སོ། “ཟླ་བ་གཅིག་གིས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བསླབས་སོ་” “རྒྱང་གྲགས་གཅིག་གིས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བསླབས་སོ་”ཞེས་པ་ནི་བྱེད་པའི་དོན་ལ་རྣམ་དབྱེ་གསུམ་པའོ།། 4. Gatibodhāhārasaddatthākammakabhajjādīnaṃ payojje ༤. འགྲོ་བ་དང་། རྟོགས་པ་དང་། ཟ་བ་དང་། སྒྲའི་དོན་དང་། བྱ་བྱེད་ཐ་མི་དད་པ་དང་། རྔོད་པ་ལ་སོགས་པའི་གཉིས་སུ་འགྱུར་བའི་བྱེད་པ་པོ་ལའོ།། Gatyatthānaṃ bodhatthānaṃ āhāratthānaṃ saddatthāna+makammakānaṃ bhajjādīnañca payojje kattari dutiyā hoti. Datto gamayati māṇavakaṃ gāmaṃ, yāpayati vā. Guru bodhayati māṇavakaṃ dhammaṃ, vedayati vā. Mātā bhojayati putta+modanaṃ, āsayati vā. Guru ajjhāpayati sissaṃ vedaṃ, pāṭhayati vā. Payojjato+ññatra kamme dutiyā. Poso āsayati dattaṃ, sāyayati vā. Poso aññaṃ bhajjāpeti, aññaṃ koṭṭāpeti, aññaṃ santharāpeti. འགྲོ་བའི་དོན་དང་། རྟོགས་པའི་དོན་དང་། ཟ་བའི་དོན་དང་། སྒྲའི་དོན་དང་། བྱ་བྱེད་ཐ་མི་དད་པ་དང་། རྔོད་པ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུའི་བྱེད་པ་པོ་ལ་རྣམ་དབྱེ་གཉིས་པ་འགྱུར་རོ། “དད་པས་བྲམ་ཟེའི་བུ་གྲོང་དུ་གཏོང་ངོ་”འམ། བགྲོད་པར་བྱེད་དོ། “བླ་མས་བྲམ་ཟེའི་བུ་ལ་ཆོས་རྟོགས་པར་བྱེད་དོ་”འམ། ཤེས་པར་བྱེད་དོ། “མས་བུ་ལ་འབྲས་ཟན་ཟ་བར་བྱེད་དོ་”འམ། ཟོས་སུ་འཇུག་གོ། “བླ་མས་སློབ་མ་ལ་རིག་བྱེད་ཀློག་ཏུ་འཇུག་གོ་”འམ། སློབ་པར་བྱེད་དོ། རྒྱུའི་བྱེད་པ་པོ་ལས་གཞན་པའི་ལས་ལའང་གཉིས་པ་འགྱུར་ཏེ། “སྐྱེས་བུས་དད་པ་འདུག་ཏུ་འཇུག་གོ་”འམ། ཉལ་དུ་འཇུག་གོ། “སྐྱེས་བུས་གཞན་ལ་རྔོད་དུ་འཇུག་གོ་” “གཞན་ལ་བརྡུང་དུ་འཇུག་གོ་” “གཞན་ལ་གདིང་དུ་འཇུག་གོ།” 5. Harādīnaṃ vā ༥. ཧ་ར་ལ་སོགས་པ་ལ་ནི་རེས་འགའོ།། Harādīnaṃ [Pg.113] payojje kattari dutiyā hoti vā. Poso hāreti bhāraṃ dattaṃ, datteneti vā. Dassayate janaṃ rājā, janeneti vā. Abhivādayate guruṃ dattaṃ, datteneti vā. Ajjhohāreti sattuṃ dattaṃ, datteneti vā. Kāreti datto dattaṃ, datteneti vā. Pakkhe sabbatra kattari tatiyā. ཧ་ར་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུའི་བྱེད་པ་པོ་ལ་རྣམ་དབྱེ་གཉིས་པ་རེས་འགའ་འགྱུར་རོ། “སྐྱེས་བུས་དད་པ་ལ་ཁུར་འཁུར་དུ་འཇུག་གོ་”འམ། དད་པས་སོ། “རྒྱལ་པོས་སྐྱེ་བོ་ལ་ལྟ་བར་བྱེད་དོ་”འམ། སྐྱེ་བོས་སོ། “དད་པས་བླ་མ་ལ་ཕྱག་འཚལ་དུ་འཇུག་གོ་”འམ། དད་པས་སོ། “དད་པས་ཕྱེ་ཟན་ཟ་བར་བྱེད་དོ་”འམ། དད་པས་སོ། “དད་པས་དད་པ་ལ་བྱེད་དུ་འཇུག་གོ་”འམ། དད་པས་སོ། ཕྱོགས་གཞན་ལ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་བྱེད་པ་པོ་ལ་རྣམ་དབྱེ་གསུམ་པ་འགྱུར་རོ།། 6. Na khādādīnaṃ ༦. ཁཱ་དཱ་ལ་སོགས་པ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།། Khādādīnaṃ payojje kattari dutiyā na hoti. Gatyatthādīsu kvaci paṭisedhattha+midaṃ. Khādayati datto dattena, ādayati dattena, avhāpayati datthena, saddāyayati dattena, nāyayati dattena, kandayati dattena. ཁཱ་དཱ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུའི་བྱེད་པ་པོ་ལ་གཉིས་པ་མི་འགྱུར་ཏེ། “དད་པས་ཟ་བར་བྱེད་དོ་” “ལེན་དུ་འཇུག་གོ་” “འབོད་དུ་འཇུག་གོ་” “སྒྲ་སྒྲོག་ཏུ་འཇུག་གོ་” “ཁྲིད་དུ་འཇུག་གོ་” “ངུ་རུ་འཇུག་གོ་” 7. Jhādīhi yuttā ༧. དྷི་ལ་སོགས་པ་དང་སྦྱར་བའོ།། Dhiādīhi yuttato dutiyā hoti. Dhi+ratthu+maṃ putikāyaṃ, antarā ca rājagahaṃ antarā ca nālandaṃ, rājagahassa ca nālandassa ca vivarabhūte majjheti attho. Samādhāna+mantarena, mucalinda+mabhito saraṃ. Chaṭṭhyatthe+yaṃ dutiyā. དྷི་ལ་སོགས་པ་དང་སྦྱར་བ་ལས་རྣམ་དབྱེ་གཉིས་པ་འགྱུར་རོ། “ངའི་ལུས་རུལ་པ་འདི་ལ་དྷི་རུ་གྱུར་ཅིག་” “རྒྱལ་པོའི་ཁབ་དང་ནཱ་ལནྡཱའི་བར་དུ་”ཞེས་པ་ནི་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་དང་ནཱ་ལནྡཱའི་བར་གྱི་གསེང་ངམ་དབུས་སུ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། “ཏིང་ངེ་འཛིན་མེད་པར་” “མུ་ཙ་ལིནྡའི་མཚོ་སྐོར་དུ་” འདི་དག་ནི་དྲུག་པའི་དོན་ལ་གཉིས་པ་སྦྱར་བའོ།། 8. Lakkhaṇitthambhūtavicchāsva+bhinā ༨. མཚན་ཉིད་དང་། དེ་ལྟར་གྱུར་པ་དང་། ཟློས་པ་རྣམས་ལ་ཨ་བྷི་དང་སྦྱར་བའོ།། Lakkhaṇādīsva+tthesu abhinā yuttamhā dutiyā hoti. Rukkha+mabhivijjotate cando, ettha rukkho lakkhaṇaṃ, cando lakkhitabbo, tatra abhinā rukkhassa lakkhaṇavuttitā pakāsīyatīti rukkho abhinā yutto nāma. Sādhu devadatto mātara+mabhi, mātari sādhuttaṃ pattotyattho. Rukkhaṃ rukkhaṃabhi vijjotate cando, rukkhe rukkhetyattho. མཚན་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་དོན་ལ། ཨ་བྷི་དང་སྦྱར་བ་ལས་རྣམ་དབྱེ་གཉིས་པ་འགྱུར་རོ། “ཟླ་བས་ཤིང་ལ་མངོན་པར་གསལ་བར་བྱེད་དོ་” འདིར་ཤིང་ནི་མཚན་ཉིད་ཡིན་ལ། ཟླ་བ་ནི་མཚོན་པར་བྱ་བ་ཡིན། དེ་ལ་ཨ་བྷི་ཞེས་པས་ཤིང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་བྱ་བ་གསལ་བར་བྱེད་པས་ཤིང་ནི་ཨ་བྷི་དང་སྦྱར་བ་ཞེས་བྱའོ། “ལྷས་བྱིན་མ་ལ་བཟང་པོར་བྱེད་དོ་”ཞེས་པ་ནི་མ་ལ་བཟང་པོ་ཉིད་དུ་གྱུར་ཏོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། “ཟླ་བས་ཤིང་རེ་རེ་ལ་མངོན་པར་གསལ་བར་བྱེད་དོ་”ཞེས་པ་ནི་ཤིང་ཐམས་ཅད་ལ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། 9. Patiparīhi bhāge ca ༩. པ་ཊི་དང་པ་རི་དང་སྦྱར་བ་ལ་བགོ་བཤའི་དོན་ལའང་ངོ་།། Patiparīhi [Pg.114] yuttato lakkhaṇādīsu bhāge ca+tthe dutiyā hoti. Rukkhaṃpati vijjotate, sādhu devadatto mātaraṃpati, rukkhaṃ rukkhaṃpati tiṭṭhati, ya+dettha maṃ pati siyā, yo mama bhāgo, so dīyatutyattho. Evaṃ rukkhaṃparityādipi. པ་ཊི་དང་པ་རི་དང་སྦྱར་བ་ལས་མཚན་ཉིད་ལ་སོགས་པ་དང་བགོ་བཤའི་དོན་ལ་རྣམ་དབྱེ་གཉིས་པ་འགྱུར་རོ། “ཤིང་ལ་ཕྱོགས་ནས་གསལ་བར་བྱེད་དོ་” “ལྷས་བྱིན་མ་ལ་ཕྱོགས་ནས་བཟང་པོའོ་” “ཤིང་རེ་རེའི་དྲུང་ན་གནས་སོ་” “འདིར་གང་ཞིག་ང་ལ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་”ཞེས་པ་ནི་ངའི་བགོ་སྐལ་གང་ཡིན་པ་དེ་བྱིན་ཅིག་ཅེས་པའི་དོན་ཏོ། དེ་བཞིན་དུ་“ཤིང་གི་མཐའ་སྐོར་དུ་”ལ་སོགས་པ་ལའང་ངོ་།། 10. Anunāti ༡༠. ཨ་ནུ་དང་སྦྱར་བ་ལའང་ངོ་།། Lakkhaṇādīsu dutiyā. Rukkhamanu vijjotate, saccakiriya+manu vassi, hetu ca lakkhaṇaṃ bhavati, sādhu devadatto mātara+manu, rukkhaṃ rukkha+manu vijjotate, yadettha maṃanu siyā. མཚན་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ལ་གཉིས་པ་འགྱུར་ཏེ། “ཤིང་གི་རྗེས་སུ་གསལ་བར་བྱེད་དོ་” “བདེན་པའི་ཚིག་གི་རྗེས་སུ་ཆར་བབས་སོ་”ཞེས་པ་ནི་རྒྱུ་ཡང་མཚན་ཉིད་དུ་གྱུར་པའོ། “ལྷས་བྱིན་མ་ལ་བཟང་པོའོ་” “ཤིང་རེ་རེའི་རྗེས་སུ་གསལ་བར་བྱེད་དོ་” “འདིར་གང་ཞིག་ང་ལ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའོ།” 11. Sahatthe ༡༡. ལྷན་ཅིག་པའི་དོན་ལའོ།། Sahatthe anunā yuttamhā dutiyā. Pabbata+manu tiṭṭhati, pabbatena saha tyattho. ལྷན་ཅིག་པའི་དོན་ལ་ཨ་ནུ་དང་སྦྱར་བ་ལས་གཉིས་པ་འགྱུར་ཏེ། “རིའི་རྗེས་སུ་གནས་སོ་”ཞེས་པ་ནི་རི་དང་ལྷན་ཅིག་ཅེས་པའི་དོན་ཏོ།། 12. Hīne ༡༢. དམན་པའི་དོན་ལའོ།། Hīnatthe anunā yuttamhā dutiyā. Anusāriputtaṃ paññavanto bhikkhū, sāriputtato paññāya hīnātyattho. དམན་པའི་དོན་ལ་ཨ་ནུ་དང་སྦྱར་བ་ལས་གཉིས་པ་འགྱུར་ཏེ། “ཤཱ་རིའི་བུའི་རྗེས་སུ་ཤེས་རབ་ཅན་གྱི་དགེ་སློང་རྣམས་སོ་”ཞེས་པ་ནི་ཤཱ་རིའི་བུ་ལས་ཤེས་རབ་ཀྱིས་དམན་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། 13. Upena ༡༣. ཨུ་པ་དང་སྦྱར་བ་ལའོ།། Hīnatthe upena yuttamhā dutiyā. Upasāriputtaṃ paññavanto. དམན་པའི་དོན་ལ་ཨུ་པ་དང་སྦྱར་བ་ལས་གཉིས་པ་འགྱུར་ཏེ། “ཤཱ་རིའི་བུའི་ཉེ་སྐོར་དུ་ཤེས་རབ་ཅན་རྣམས་སོ།” 16. Kattukaraṇesu tatiyā ༡༦. བྱེད་པ་པོ་དང་བྱེད་པ་ལ་རྣམ་དབྱེ་གསུམ་པའོ།། Kattari karaṇe ca kārake tatiyā hoti. Jinena desito dhammo, buddhena jito māro, ahinā daṭṭho naro. Yattha [Pg.115] kāraṇakāraṇampi kāraṇavasena vuccati, tatthāpi tatiyā, corehi gāmo daḍḍho, tiṇehi bhattaṃ siddhaṃ, saddhehi kāritā vihārā. བྱེད་པ་པོ་དང་བྱེད་པའི་བྱེད་ལྡན་ལ་རྣམ་དབྱེ་གསུམ་པ་འགྱུར་རོ། “རྒྱལ་བས་ཆོས་བསྟན་ཏོ་” “སངས་རྒྱས་ཀྱིས་བདུད་བཅོམ་མོ་” “སྦྲུལ་གྱིས་མི་ཟོས་སོ།” གང་དུ་རྒྱུའི་རྒྱུ་ཡང་རྒྱུའི་དབང་གིས་བརྗོད་པའི་ཚེ་དེར་ཡང་གསུམ་པ་འགྱུར་ཏེ། “ཆོམ་རྐུན་པ་རྣམས་ཀྱིས་གྲོང་བསྲེགས་སོ་” “རྩྭ་རྣམས་ཀྱིས་ཟན་བཙོས་སོ་” “དད་པ་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་གཙུག་ལག་ཁང་བཞེངས་སོ།” Attapadhāno kiriyaṃ, yo nibbatteti kārako; Apayutto payutto vā, sa kattāti pavuccati. རང་ཉིད་གཙོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་བྱ་བ་གང་ཞིག་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་བྱེད་ལྡན་དེ། བསྐུལ་བའམ་མ་བསྐུལ་བ་ཡང་རུང་། དེ་ནི་བྱེད་པ་པོ་ཞེས་བརྗོད་དོ།། Karaṇe-taṃ pana duvidhaṃ ajjhattikabāhiravasena, yathā hatthena kammaṃ karoti, cakkhunā rūpaṃ passati, manasā dhammaṃ viññāyati. Dattena vihayo lunāti, agginā kuṭiṃ jhāpeti. བྱེད་པ་ལ། དེ་ནི་ནང་དང་ཕྱིའི་དབྱེ་བས་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དཔེར་ན། “ལག་པས་ལས་བྱེད་དོ་” “མིག་གིས་གཟུགས་ལ་ལྟའོ་” “ཡིད་ཀྱིས་ཆོས་རྣམ་པར་ཤེས་སོ།” “ཟོར་བས་འབྲས་བརྔོའོ་” “མེས་སྤྱིལ་བུ་བསྲེག་གོ།” Bāhirañca tathā+jjhattaṃ, karaṇaṃ duvidhaṃ yathā; Vīhiṃ lunāti dattena, nettena canda+mikkhate. དེ་ལྟར་ཕྱི་དང་ནང་གི་བྱེད་པ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། དཔེར་ན། ཟོར་བས་འབྲས་བརྔོ་བ་དང་། མིག་གིས་ཟླ་བ་ལ་ལྟ་བ་ལྟ་བུའོ།། Pakatiyā abhirūpo, gottena gotamo iccādi bhūdhātussa sambhavā karaṇe tatiyā. Tathā sāriputtoti nāmena vissuto, jātiyā khattiyo buddho, jātiyā sattavassiko, sippena naḷakāro so, ekūnatiṃso vayasā, evaṃ samena dhāvati, visamena dhāvati, dvidoṇena dhaññaṃ kiṇāti. རང་བཞིན་གྱིས་མཛེས་པ། རུས་ནས་གཽ་ཏ་མ་ལ་སོགས་པ་ནི་འབྱུང་བའི་དོན་ཅན་གྱི་བྱེད་པ་ལ་གསུམ་པ་འཇུག་པའོ། དེ་བཞིན་དུ་མིང་ནས་ཤཱ་རིའི་བུ་ཞེས་ཡོངས་སུ་གྲགས་པ། རིགས་ནས་རྒྱལ་རིགས་སངས་རྒྱས། སྐྱེས་ནས་ལོ་བདུན་ལོན་པ། བཟོ་རྩལ་གྱིས་འདམ་བུ་མཁན་དེ་ཉིད། ལོ་ཚོད་ཀྱིས་ཉེར་དགུ་པ། དེ་བཞིན་དུ་མཉམ་པར་རྒྱུག་པ། མི་མཉམ་པར་རྒྱུག་པ། འབྲུ་འཇལ་བྱེད་དོ་ཎ་གཉིས་ཀྱིས་འབྲུ་ཉོ་བའོ། 17. Sahatthena ༡༧. ལྷན་ཅིག་པའི་སྒྲ་དང་སྦྱར་བ། Sahatthena yoge tatiyā siyā. Tatiyāpi chaṭṭhīva appadhāne eva bhavati. Puttena sahā+gato, puttena saddhiṃ āgato, vitakkena saha vattati, puttena saha thūlo, nisīdi bhagavā saddhiṃ bhikkhusaṅghena, sahassena samaṃ mitā, sabbehi me piyehi manāpehi nānābhāvo. ལྷན་ཅིག་པའི་སྒྲ་དང་སྦྱར་བ་ལ་གསུམ་པ་འགྱུར་རོ། གསུམ་པ་ཡང་དྲུག་པ་བཞིན་དུ་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ལ་འཇུག་པར་འགྱུར་རོ། བུ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འོངས་པ། བུ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འོངས་པ། རྟོག་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འཇུག་པ། བུ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་སྦོམ་པ། བཅོམ་ལྡན་འདས་དགེ་འདུན་གྱི་ཚོགས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་བཞུགས་སོ། སྟོང་དང་མཉམ་པར་གཞལ་བ། བདག་གི་སྡུག་པ་དང་ཡིད་དུ་འོང་བ་ཐམས་ཅད་དང་བྲལ་བའོ། 18. Lakkhaṇe ༡༨. མཚན་ཉིད་ལ། Lakkhaṇe [Pg.116] vattamānato tatiyā. Bhinnena sīsena paggharantena lohitena paṭīvissake ujjhāpesi, ūnapañcabandhanena pattena aññaṃ navaṃ pattaṃ cetāpeyya, tidaṇḍakena paribbājaka+maddakkhi, akkhinā kāṇo, hatthena kuṇī, pādena khañjo, piṭṭhiyā khujjo. Tena hi vikalaṅgena vikalaṅgino vikāro lakkhiyate. མཚན་ཉིད་ཀྱི་དོན་ལ་འཇུག་པ་ལས་གསུམ་པ་འགྱུར་རོ། མགོ་བོ་བཅག་སྟེ་ཁྲག་འཛག་པ་དང་བཅས་པས་ཁྱིམ་མཚེས་རྣམས་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་བྱས་སོ། ལྷུང་བཟེད་ལ་ཚར་ལྔ་མ་ཚང་བའི་ལྷུང་བཟེད་གཞན་ཞིག་གསར་དུ་ཉོ་བར་བྱེད་དོ། ཕྱག་མཁར་གསུམ་པ་ཅན་གྱི་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་བ་མཐོང་བར་གྱུར་ཏོ། མིག་གཅིག་ཞར་བ། ལག་པ་ཞ་བ། རྐང་པ་འཐེང་པོ། སྒལ་པ་སྒུར་པོ། དེས་ན་དབང་པོ་མ་ཚང་བ་དེས་དབང་པོ་མ་ཚང་བའི་སྐྱོན་དེ་མཚོན་པར་བྱེད་དོ། 19. Hetumhi ༡༩. རྒྱུ་ལ། Vāsādilakkhaṇakriyāya hetuto tatiyā. Annena vasati, vijjāya vasati, na jaccā vasalo hoti, kammunā vasalo hoti, dānena bhogavā, ācārena kulaṃ, tena pāṇi kāmadado. གནས་པ་ལ་སོགས་པའི་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་བྱ་བའི་རྒྱུ་ལས་གསུམ་པ་འགྱུར་རོ། ཟས་ཀྱི་ཕྱིར་དུ་གནས་པ། རིག་པའི་ཕྱིར་དུ་གནས་པ། སྐྱེ་བས་དམངས་རིགས་སུ་མི་འགྱུར་རོ། ལས་ཀྱིས་དམངས་རིགས་སུ་འགྱུར་རོ། སྦྱིན་པས་ལོངས་སྤྱོད་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་རོ། སྤྱོད་པས་རིགས་མཚོན་པར་བྱེད་དོ། དེས་ན་ལག་པ་ནི་འདོད་པ་སྟེར་བའོ། 20. Pañcamī+ṇe vā ༢༠. བུ་ལོན་གྱི་རྒྱུ་ལ་ལྔ་པ་ཡང་འགྱུར་རོ། Iṇe hetumhi pañcamī vā. Satasmā baddho, satena vā. བུ་ལོན་གྱི་རྒྱུ་ལ་ལྔ་པ་ཡང་འགྱུར་རོ། གསེར་ཊམ་བརྒྱ་ལས་བཅིངས་པའམ། ཡང་ན་གསེར་ཊམ་བརྒྱས་བཅིངས་པའོ། 21. Guṇe ༢༡. ཡོན་ཏན་ལ། Paraṅgabhūte hetumhi pañcamī hoti vā. Jaḷattā baddho, jaḷattenavā, paññāya mutto, hutvā abhāvato aniccā, saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho. Bahulaṃvidhānā sattamyatthehipi, tena samayena, kālena dhammasākacchā, puratthimena dhataraṭṭho, dakkhiṇena virūḷhako, uttarena kapilavatthu, yena bhagavā, tenupasaṅkami, so vo mama+ccayena satthāti. Māsena bhuñjati, ekāheneva bārāṇasiṃ pāvisi, navahi māsehi vihāraṃ kārāpesi[Pg.117], kahāpaṇena ūno, dhanena vikalo, asinā kalaho, ācārena nipuṇo, guḷena missakaṃ, vācāya sakhilo, maṇinā attho, dhanena attho, yojanena gacchati iccādi hetumhi karaṇe vā tatiyā. Attanāva attānaṃ sammannatīti paccatte bahulaṃvidhānā kattari tatiyā. Evaṃ tilehi khette vapatīti kammatthe, sumuttā mayaṃ tena mahāsamaṇenāti pañcamyatthe ca. གཞན་གྱི་ཡན་ལག་ཏུ་གྱུར་པའི་རྒྱུ་ལ་ལྔ་པ་ཡང་འགྱུར་རོ། བླུན་པའི་ཕྱིར་བཅིངས་པའམ། ཡང་ན་བླུན་པས་བཅིངས་པའོ། ཤེས་རབ་ཀྱིས་གྲོལ་བ། བྱུང་ནས་མེད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་མི་རྟག་པའོ། འདུ་བྱེད་འགགས་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འགག་པའོ། མང་པོའི་ཚུལ་གྱིས་བདུན་པའི་དོན་ལ་ཡང་འཇུག་སྟེ། དེའི་ཚེ་ན། དུས་སུ་ཆོས་གླེང་བ། ཤར་ཕྱོགས་ན་ཡུལ་འཁོར་སྲུང་། ལྷོ་ཕྱོགས་ན་འཕགས་སྐྱེས་པོ། བྱང་ཕྱོགས་ན་སེར་སྐྱའི་གནས། བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་ན་བཞུགས་པ་དེར་ཉེ་བར་སོང་ངོ། དེ་ནི་བདག་འདས་པའི་འོག་ཏུ་ཁྱེད་རྣམས་ཀྱི་སྟོན་པའོ། ཟླ་བ་གཅིག་གིས་ཟ་བ། ཉིན་གཅིག་ཁོ་ནས་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་ཞུགས་སོ། ཟླ་བ་དགུས་གཙུག་ལག་ཁང་བཞེངས་སོ། ཀཱརྵཱཔཎ་གྱིས་མ་ཚང་བ། ནོར་གྱིས་དབུལ་བ། རལ་གྲིས་འཐབ་པ། སྤྱོད་པས་མཁས་པ། བུ་རམ་དང་བསྲེས་པ། ཚིག་གིས་འཇམ་པ། ནོར་བུས་དགོས་པ། ནོར་གྱིས་དགོས་པ། དཔག་ཚད་གཅིག་གིས་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྒྱུའམ་བྱེད་པ་ལ་གསུམ་པ་འགྱུར་རོ། བདག་ཉིད་ཀྱིས་བདག་ཉིད་ལ་གསོལ་བ་འདེབས་སོ་ཞེས་པ་ནི་སོ་སོའི་དོན་ལ་མང་པོའི་ཚུལ་གྱིས་བྱེད་པ་པོ་ལ་གསུམ་པ་འགྱུར་རོ། དེ་བཞིན་དུ་ཏིལ་གྱིས་ཞིང་ལ་འདེབས་སོ་ཞེས་པ་ནི་ལས་ཀྱི་དོན་ལའོ། བདག་ཅག་དགེ་སྦྱོང་ཆེན་པོ་དེ་ལས་ལེགས་པར་གྲོལ་ལོ་ཞེས་པ་ནི་ལྔ་པའི་དོན་ལ་ཡང་འཇུག་གོ། 24. Catutthī sampadāne ༢༤. ཕུལ་བའི་དོན་ལ་བཞི་པ་འགྱུར་རོ། Acetanaṃ sacetanaṃ vā paṭiggāhakabhāvenā+pekkhitaṃ, taṃ sampadānaṃ, tañca dā-dāneti dhātuto byappena yuttameva, tattha catutthī hoti. Tañca dīyamānassa vatthuno anivāraṇa+jjhesanā+numatito tividho, yathā buddhassa pupphaṃ deti, bodhirukkhassa jalaṃ deti, yācakassa dhanaṃ deti, bhikkhūnaṃ dānaṃ deti. སེམས་མེད་དམ་སེམས་དང་བཅས་པ་གང་ཞིག་ལེན་པོ་པོའི་དངོས་པོར་འདོད་པ་དེ་ནི་ཕུལ་བའི་དོན་ཡིན་ནོ། དེ་ཡང་བྱིན་པ་ཞེས་པའི་དབྱིངས་ལས་བྱུང་བའི་བྱ་བ་དང་འབྲེལ་བ་ཁོ་ན་སྟེ། དེ་ལ་བཞི་པ་འགྱུར་རོ། དེ་ཡང་སྦྱིན་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་ལ་མི་འགོག་པ་དང་། གསོལ་བ་འདེབས་པ་དང་། རྗེས་སུ་ཡི་རང་བའི་སྒོ་ནས་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། དཔེར་ན། སངས་རྒྱས་ལ་མེ་ཏོག་འབུལ་བ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཤིང་ལ་ཆུ་འབུལ་བ། སློང་མོ་བ་ལ་ནོར་སྦྱིན་པ། དགེ་སློང་རྣམས་ལ་སྦྱིན་པ་གཏོང་བའོ། Anirākaraṇā+rādha-na+bbhanuññavasena hi; Sampadānaṃ tidhā vuttaṃ, rukkha+yācaka+bhikkhavo. མི་འགོག་པ་དང་། མགུ་བར་བྱེད་པ་དང་། རྗེས་སུ་གནང་བའི་སྒོ་ནས་ནི། ཕུལ་བའི་དོན་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཤད་དེ། ཤིང་དང་སློང་མོ་བ་དང་དགེ་སློང་རྣམས་སོ། Ādhāravivakkhāyaṃ sattamīpi, saṅghe gotami dehi, saṅghe dinne ahañceva pūjito bhavissāmi, yā palālamayaṃ mālaṃ, nārī datvāna cetiyeti. རྟེན་གྱི་དོན་དུ་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ལ་བདུན་པ་ཡང་འགྱུར་ཏེ། གཽ་ཏ་མཱི་དགེ་འདུན་ལ་བྱིན་ཅིག དགེ་འདུན་ལ་བྱིན་ན་བདག་ཉིད་ཀྱང་མཆོད་པར་འགྱུར་རོ། བུད་མེད་གང་ཞིག་གིས་སོག་མས་བྱས་པའི་མེ་ཏོག་གི་ཕྲེང་བ་མཆོད་རྟེན་ལ་ཕུལ་བའོ། 25. Tādatthye ༢༥. དེའི་ཆེད་ཀྱི་དོན་ལ། Tādatthye catutthī siyā. Tadatthassa bhāve, tādatthyaṃ, tasmiṃ tadatthabhāve jotanīyeva catutthī siyā. Tadatthassa bhāvoti nimittanimittīsambandhe [Pg.118] chaṭṭhī, tasmā chaṭṭhāpavādo+yaṃ. Samepi nimittanimittīnaṃ sambandhe nimittabhūtayūpatova catutthī, no nimittībhūtadāruto. Yūpāya dāru, pākāya vajati, buddhassatthāya jīvitaṃ pariccajāmi, neva davāya, na madāya, ūnassa pāripūriyā, atthāya hitāya sukhāya saṃvattati, lokānukampāya, phāsu vihārāya. དེའི་ཆེད་ཀྱི་དོན་ལ་བཞི་པ་འགྱུར་རོ། དེའི་དོན་གྱི་དངོས་པོ་ནི་དེའི་ཆེད་ཀྱི་དོན་ཏེ། དེའི་ཆེད་ཀྱི་དོན་དེ་གསལ་བར་བྱེད་པ་ལ་བཞི་པ་འགྱུར་རོ། དེའི་དོན་གྱི་དངོས་པོ་ཞེས་པ་ནི་རྒྱུ་དང་རྒྱུ་ཅན་གྱི་འབྲེལ་བ་ལ་དྲུག་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་འདི་ནི་དྲུག་པའི་དམིགས་བསལ་ལོ། རྒྱུ་དང་རྒྱུ་ཅན་གྱི་འབྲེལ་བ་མཚུངས་པ་ཡིན་ཡང་། རྒྱུར་གྱུར་པའི་མཆོད་སྡོང་ལས་བཞི་པ་འགྱུར་གྱི། རྒྱུ་ཅན་དུ་གྱུར་པའི་ཤིང་ལས་མ་ཡིན་ནོ། མཆོད་སྡོང་གི་ཆེད་དུ་ཤིང་། བཙོ་བའི་ཆེད་དུ་འགྲོ་བ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆེད་དུ་སྲོག་གཏོང་བ། རྩེད་མོའི་ཕྱིར་མ་ཡིན། རྒྱགས་པའི་ཕྱིར་མ་ཡིན། མ་ཚང་བ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཆེད་དུ། དོན་དང་ཕན་པ་དང་བདེ་བའི་ཕྱིར་འགྱུར་བ། འཇིག་རྟེན་ལ་བརྩེ་བའི་ཕྱིར། བདེ་བར་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། Iccāyaṃ kaccāyane upari vakkhamānassa catutthīti sādhitattā idha chaṭṭhīti dīpanatthaṃ vuccate – འདི་ལྟར་ཀ་ཙཱ་ཡ་ན་ལས་གོང་དུ་བཤད་པར་འགྱུར་བའི་བཞི་པ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར། འདིར་དྲུག་པ་ཡིན་པར་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བཤད་དེ། Kassa sādu naruccati, mā ayasmantānampi saṅghabhedo ruccittha, khamati saṅghassa, bhatta+massa nacchādetīti chaṭṭhī sambandhavacanicchāyaṃ, na ce+vaṃ virodho siyā, sadisarūpattā, evaṃvidhesu ca sambandhassa saddikānumatattā. Tathā hi bhāgavuttiyā ‘‘upapadavibhatti chaṭṭhiyā+pavādā’’ti vuttaṃ, saddantare vihitā vibhatti upapadavibhatti. སུ་ལ་ཞིམ་པོ་མི་འདོད། ཚེ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ལ་ཡང་དགེ་འདུན་གྱི་དབྱེན་མི་འདོད་པར་གྱུར་ཅིག དགེ་འདུན་གྱིས་བཟོད་པར་མཛད་དོ། ཁོང་ལ་ཟས་མི་འདོད་དོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བ་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ལ་དྲུག་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་འགལ་བ་མེད་དེ། རྣམ་པ་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། འདི་ལྟ་བུ་རྣམས་ལ་འབྲེལ་བ་ནི་སྒྲ་རིག་པས་རྗེས་སུ་གནང་བའི་ཕྱིར་རོ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བྷཱ་ག་བྲྀཏྟི་ལས། “ཉེ་བའི་ཚིག་གི་རྣམ་དབྱེ་ནི་དྲུག་པའི་དམིགས་བསལ་ལོ།” ཞེས་བཤད་དོ། སྒྲ་གཞན་ལ་བསྟན་པའི་རྣམ་དབྱེ་ནི་ཉེ་བའི་ཚིག་གི་རྣམ་དབྱེ་ཡིན་ནོ། Kassa vā tvaṃ dhammaṃ rocesīti atthamatte paṭhamā, kassa vā tuyhanti avatvā kassa vā tvaṃ dhammaṃ rocesīti atthamatte paṭhamāvasena byabhicāradassanā. Eva+maññāpi viññeyyā, paratopi yathāgamaṃ. “ཡང་ན་ཁྱོད་ཀྱིས་སུ་ཡི་ཆོས་ལ་དགའ་བར་བྱེད་” ཅེས་པ་ནི་དོན་ཙམ་ལ་དང་པོ་སྟེ། “ཡང་ན་ཁྱོད་ཀྱི་སུ་” ཞེས་མ་བཤད་པར། “ཡང་ན་ཁྱོད་ཀྱིས་སུ་ཡི་ཆོས་ལ་དགའ་བར་བྱེད་” ཅེས་དོན་ཙམ་ལ་དང་པོ་འཇུག་པའི་སྒོ་ནས་འཁྲུལ་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དག་ཀྱང་ཤེས་པར་བྱ་ཞིང་། གཞུང་ལུགས་གཞན་ལས་ཀྱང་ལུང་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། Rañño sataṃ dhāreti rañño chattaṃ dhāretīti sambandhe chaṭṭhīva. Silāgha=kathane, evaṃ rañño silāghate iccādi, thutiṃ karotītyattho. Hanu=apanayane, rañño hanute, vañcetītyattho. Upatiṭṭheyya sakyaputtānaṃ vaḍḍhakī, upagaccheyyātyattho. Sapa=akkose, mayhaṃ sapate, saccaṃ kurutetyattho[Pg.119]. Dhara=dhāraṇe, suvaṇṇaṃ te dhārayate, iṇaṃ te dhārayati, assa rañño nāgaṃ dhārayāma. Piha=icchāyaṃ, devāpi tassa pihayanti tādino, tesaṃ pihayanti sambuddhānaṃ satīmataṃ, pihayanti=patthenti. Tassa kujjha mahāvīra, yadi+haṃ tassa pakuppeyyaṃ, dubhayati disānaṃ megho, yo mittānaṃ na dūbhati, yo appaduṭṭhassa narassa dussati. Issa=issāyaṃ, titthiyā issayanti samaṇānaṃ. Usūya=dosāvikaraṇe, dujjanā guṇavantānaṃ ussūyanti, kā usuyā vijānataṃ. Idha+sidha+rādha+sādha=saṃsiddhiyaṃ, ārādho me rañño, rañño bhāgya+mārajjhati, kyā+haṃ ayyānaṃ aparajjhāmi, āyasmato upālittherassa upasampadāpekkho upatisso. Bhikkhū bhagavato paccassosuṃ, āsuṇanti buddhassa bhikkhū, tassa bhikkhuno janoanugiṇāti, patigiṇāti, sādhukāradānādinā taṃ ussahatītyattho. Ārocayāmi vo bhikkhave, paṭivedayāmi vo, āmantayāmi te mahārāja, dhammaṃ te desissāmi, desetu bhante bhagavā dhammaṃ bhikkhūnaṃ, yathā no bhagavā byākareyya, niruttiṃ te pavakkhāmi, alaṃ me rajjaṃ, alaṃ bhikkhu pattassa, alaṃ mallo mallassa, arahati mallo mallassa, alaṃ te idha vāsena, kiṃ me ekena tiṇṇenāti sabbattha sambandhe chaṭṭhī. “རྒྱལ་པོ་ལ་བརྒྱ་འཇལ་བར་བྱེད།” “རྒྱལ་པོའི་གདུགས་འཛིན་པར་བྱེད།” ཅེས་པ་ནི་འབྲེལ་བ་ལ་དྲུག་པ་ཉིད་དོ། སི་ལཱ་གྷ་ནི་བརྗོད་པ་ལ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་ “རྒྱལ་པོ་ལ་བསྟོད་པར་བྱེད་” ལ་སོགས་པ་ནི་བསྟོད་པ་བྱེད་པའི་དོན་ཏོ། ཧ་ནུ་ནི་སེལ་བ་ལ་སྟེ། “རྒྱལ་པོ་ལ་གཡོ་སྒྱུ་བྱེད་” ཅེས་པ་ནི་བསླུ་བར་བྱེད་པའི་དོན་ཏོ། “ཤཱཀྱའི་བུ་རྣམས་ལ་ཕྱག་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ལྷགས་སོ།” ཞེས་པ་ནི་ཉེ་བར་འགྲོ་བའི་དོན་ཏོ། ས་པ་ནི་དམོད་པ་ལ་སྟེ། “བདག་ལ་མནའ་སྐྱེལ་བར་བྱེད་” ཅེས་པ་ནི་བདེན་པར་བྱེད་པའི་དོན་ཏོ། དྷ་ར་ནི་འཛིན་པ་ལ་སྟེ། “ཁྱོད་ལ་གསེར་འཛིན་པར་བྱེད།” “ཁྱོད་ལ་བུ་ལོན་འཇལ་བར་བྱེད།” “རྒྱལ་པོ་འདི་ལ་གླང་པོ་ཆེ་འཛིན་པར་བྱེད་དོ།” པི་ཧ་ནི་འདོད་པ་ལ་སྟེ། “ལྷ་རྣམས་ཀྱང་དེ་ལྟ་བུ་དེ་ལ་སྨོན་པར་བྱེད།” “དྲན་པ་དང་ལྡན་པའི་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་དེ་རྣམས་ལ་སྨོན་པར་བྱེད།” ཅེས་པ་སྨོན་པར་བྱེད་པའི་དོན་ཏོ། “དཔའ་བོ་ཆེན་པོ་དེ་ལ་ཁྲོ་བར་གྱིས།” “གལ་ཏེ་བདག་དེ་ལ་ཁྲོ་བར་འགྱུར་ན།” “ཕྱོགས་རྣམས་ལ་སྤྲིན་གྱིས་གནོད་པར་བྱེད།” “གང་ཞིག་མཛའ་བཤེས་རྣམས་ལ་གནོད་པ་མི་བྱེད་པ།” “གང་ཞིག་སྡང་བ་མེད་པའི་སྐྱེས་བུ་ལ་གནོད་པར་བྱེད་པའོ།” ཨི་ས་ནི་ཕྲག་དོག་ལ་སྟེ། “མུ་སྟེགས་པ་རྣམས་དགེ་སྦྱོང་རྣམས་ལ་ཕྲག་དོག་བྱེད་དོ།” ཨུ་སཱུ་ཡ་ནི་སྐྱོན་བརྗོད་པ་ལ་སྟེ། “སྐྱེ་བོ་ངན་པ་རྣམས་ཡོན་ཏན་ཅན་ལ་ཕྲག་དོག་བྱེད།” “རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ལ་ཕྲག་དོག་ཅི་ཞིག་ཡོད།” ཨི་དྷ་དང་། སི་དྷ་དང་། རཱ་དྷ་དང་། སཱ་དྷ་ནི་གྲུབ་པ་ལ་སྟེ། “བདག་གིས་རྒྱལ་པོ་མགུ་བར་བྱས།” “རྒྱལ་པོའི་བསོད་ནམས་འགྲུབ་པར་འགྱུར།” “བདག་གིས་འཕགས་པ་རྣམས་ལ་ཉེས་པ་ཅི་ཞིག་བྱས།” “ཚེ་དང་ལྡན་པ་ཉེ་བར་འཁོར་གནས་བརྟན་ལས་བསྙེན་པར་རྫོགས་པར་འདོད་པ་ནི་ཉེ་རྒྱལ་ལོ།” “དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་བཀའ་ལ་མངོན་པར་བསྟོད་དོ།” “དགེ་སློང་རྣམས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་ལ་ཉན་པར་བྱེད།” “སྐྱེ་བོ་རྣམས་དགེ་སློང་དེ་ལ་རྗེས་སུ་སྒྲོག་པར་བྱེད།” “ལན་འདེབས་པར་བྱེད།” ཅེས་པ་ནི་ལེགས་སོ་བྱིན་པ་ལ་སོགས་པས་དེ་ལ་སྤྲོ་བར་བྱེད་པའི་དོན་ཏོ། “དགེ་སློང་དག་ཁྱེད་རྣམས་ལ་གསོལ་བར་བྱའོ།” “ཁྱེད་རྣམས་ལ་བརྡ་སྤྲོད་པར་བྱའོ།” “རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་ཁྱོད་ལ་བོས་སོ།” “ཁྱོད་ལ་ཆོས་བསྟན་པར་བྱའོ།” “བཙུན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་ཆོས་བསྟན་དུ་གསོལ།” “བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བདག་ཅག་ལ་ལུང་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ།” “ཁྱོད་ལ་སྒྲ་རིག་པ་བཤད་པར་བྱའོ།” “བདག་ལ་རྒྱལ་སྲིད་ཀྱིས་ཆོག” “དགེ་སློང་ལ་ལྷུང་བཟེད་ཀྱིས་ཆོག” “གྱད་ལ་གྱད་ཀྱིས་ཆོག” “གྱད་ལ་གྱད་འོས་སོ།” “ཁྱོད་ལ་འདིར་གནས་པས་ཆོག” “བདག་གཅིག་པུ་བརྒལ་བས་ཅི་ཞིག་བྱ་” ཞེས་པ་ཐམས་ཅད་ལ་འབྲེལ་བ་ལ་དྲུག་པ་འགྱུར་རོ། Evaṃ āyu bhoto hotu, ciraṃ jīvitaṃ, bhaddaṃ, kalyāṇaṃ, atthaṃ, payojanaṃ, kusalaṃ, anāmayaṃ, hitaṃ, patthaṃ, sukhaṃ, sātaṃ, bhoto hotu, sādhu sammuti me tassa, puttassā+vikareyya guyha+matthaṃ, tassa me sakko pāturahosi, tassa pahiṇeyya, bhikkhūnaṃ dūtaṃ pāhesi, kappati samaṇānaṃ āyogo[Pg.120], ekassa dvinnaṃ tiṇṇaṃ vā pahoti, upamaṃ te karissāmi, añjaliṃte paggaṇhāmi, tassa phāsu, lokassa+ttho, namo te purisājañña, sotthi tassa, samattho mallo mallassa, tassa hitaṃ, tassa sukhaṃ, svāgataṃ te mahārājāti sabbattha sambandhe chaṭṭhī. “དེ་བཞིན་དུ་སྐུ་ཚེ་ཞབས་པད་བརྟན་པར་གྱུར་ཅིག” “ཚེ་རིང་བར་གནས་པར་གྱུར་ཅིག” “བཀྲ་ཤིས་པར་གྱུར་ཅིག” “དགེ་ལེགས་སུ་གྱུར་ཅིག” “དོན་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཅིག” “དགོས་པ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཅིག” “དགེ་བར་གྱུར་ཅིག” “ནད་མེད་པར་གྱུར་ཅིག” “ཕན་པར་གྱུར་ཅིག” “འདོད་པ་བཞིན་དུ་གྱུར་ཅིག” “བདེ་བར་གྱུར་ཅིག” “མཉེས་པར་གྱུར་ཅིག” “ཁྱེད་ལ་འབྱུང་བར་གྱུར་ཅིག” “བདག་གིས་དེ་ལ་ལེགས་པར་ཁས་བླངས་སོ།” “བུ་ལ་གསང་བའི་དོན་གསལ་བར་བྱའོ།” “བདག་དེ་ལ་བརྒྱ་བྱིན་མངོན་དུ་གྱུར་ཏོ།” “དེ་ལ་གཏང་བར་བྱའོ།” “དགེ་སློང་རྣམས་ལ་ཕོ་ཉ་བཏང་ངོ།” “དགེ་སྦྱོང་རྣམས་ལ་བརྩོན་པ་ནི་རུང་ངོ།” “གཅིག་གམ་གཉིས་སམ་གསུམ་ལ་ནུས་ོ།” “ཁྱོད་ལ་དཔེ་བྱའོ།” “ཁྱོད་ལ་ཐལ་མོ་སྦྱར་བར་བྱའོ།” “དེ་ལ་བདེ་བའོ།” “འཇིག་རྟེན་གྱི་དོན་ཏོ།” “སྐྱེས་བུ་སྐྱེས་མཆོག་ཁྱོད་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ།” “དེ་ལ་བདེ་ལེགས་སུ་གྱུར་ཅིག” “གྱད་ལ་གྱད་མཚུངས་སོ།” “དེ་ལ་ཕན་པའོ།” “དེ་ལ་བདེ་བའོ།” “རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་ཁྱོད་ལ་བྱོན་པ་ལེགས་སོ་ཞེས་པ་” ཐམས་ཅད་ལ་འབྲེལ་བ་ལ་དྲུག་པ་འགྱུར་རོ། 26. Pañcamya+vadhismā ༢༦. ས་མཚམས་ཀྱི་དོན་ལས་ལྔ་པ་འགྱུར་རོ། Padatthāvadhismā pañcamīvibhatti hoti. ཚིག་གི་དོན་གྱི་ས་མཚམས་ལས་ལྔ་པའི་རྣམ་དབྱེ་འགྱུར་རོ། Samepya+pagame dvinnaṃ, pubbarūpā ya+daccutaṃ; Vuccate ta+dapādānaṃ, taṃ calācalato dvidhā; Yathā+ssā dhāvatā poso, pato, rukkhāphalanti ca. གཉིས་པོ་འགྲོ་བ་མཚུངས་པ་ལས་ཀྱང་། གང་ཞིག་སྔ་མའི་གཟུགས་ལས་མི་གཡོ་བ། དེ་ནི་འབྱུང་ཁུངས་ཞེས་བརྗོད་དེ། དེ་ལ་གཡོ་བ་དང་མི་གཡོ་བ་གཉིས་སོ། དཔེར་ན། རྒྱུག་པའི་རྟ་ལས་སྐྱེས་བུ་ལྷུང་བ་དང་། ཤིང་ལས་འབྲས་བུ་ལྷུང་བ་ལྟ་བུའོ། Tattha calāvadhi dhāvatā assā puriso patati, acalāvadhi pabbatā otaranti vanacārakāti. དེ་ལ་གཡོ་བའི་ས་མཚམས་ནི། “རྒྱུག་པའི་རྟ་ལས་སྐྱེས་བུ་ལྷུང་བའོ།” མི་གཡོ་བའི་ས་མཚམས་ནི། “རི་ཁྲོད་པ་རྣམས་རི་ལས་འབབ་པའོ།” Tañca avadhi visayakriyāvisesassa niddiṭṭhattā niddiṭṭhavisayaṃ, yattha apa apagamanakriyaṃ upāttaṃ=ajjhāhaṭaṃ visayaṃ katvā pavattati, taṃ upāttaṃ. Yaṃ kenaci guṇena ukkaṃsiyati, taṃ anumeyyaṃ. Yathā gāmā apenti munayo, nagarā niggato rājā, pāpā cittaṃ nivārenti. Valāhakā vijjotate, kusulato pacatīti. Ettha ca vaḷāhakā nikkhamma, kusulato apanetvāti ca pubbakriyā ajjhāharīyati. Mathurā pāṭaliputtakehi abhirūpāti anumīyati. Vuttañhi – ས་མཚམས་དེ་ཡང་བྱ་བའི་ཁྱད་པར་གྱི་ཡུལ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་བསྟན་པའི་ཡུལ་ཅན་དང་། གང་དུ་འགྲོ་བའི་བྱ་བ་ཉེ་བར་བླངས་པ་སྟེ་ལྷག་པར་བསྡུས་པའི་ཡུལ་དུ་བྱས་ནས་འཇུག་པ་དེ་ནི་ཉེ་བར་བླངས་པ་ཡིན་ནོ། གང་ཞིག་ཡོན་ཏན་འགའ་ཞིག་གིས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པ་དེ་ནི་རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། དཔེར་ན། “ཐུབ་པ་རྣམས་གྲོང་ལས་གཤེགས་སོ།” “རྒྱལ་པོ་གྲོང་ཁྱེར་ལས་བྱུང་ངོ།” “སྡིག་པ་ལས་སེམས་བཟློག་པར་བྱེད་དོ།” “སྤྲིན་ལས་གློག་འཁྱུག་གོ།” “བང་བ་ལས་བཙོ་བར་བྱེད་དོ།” ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། འདིར་ “སྤྲིན་ལས་བྱུང་ནས་” དང་། “བང་བ་ལས་ཕྱུང་ནས་” ཞེས་པའི་སྔོན་གྱི་བྱ་བ་ལྷག་པར་བསྡུ་བར་བྱའོ། “མ་ཐུ་རཱ་བ་རྣམས་པཱ་ཊ་ལི་པུཏྟ་པ་རྣམས་ལས་མཛེས་སོ་” ཞེས་པ་ནི་རྗེས་སུ་དཔག་པའོ། འདི་ལྟར་བཤད་དེ། Niddiṭṭhavisayaṃ kiñci, upāttavisayaṃ tathā; Anumeyyavisayañceti, tidhā+hu avadhiṃ budhāti. ལ་ལ་བསྟན་པའི་ཡུལ་ཅན་དང་། དེ་བཞིན་ཉེ་བར་བླངས་པའི་ཡུལ་ཅན་དང་། རྗེས་སུ་དཔག་པའི་ཡུལ་ཅན་ཏེ། མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ས་མཚམས་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཤད་དོ། Bhayahetumhi-corā [Pg.121] bhayaṃ jāyati, taṇhāya jāyati bhayaṃ, pāpato uttasati, natthi soko kuto bhayaṃ. Akkhātari-upajjhāyā sikkhaṃ gaṇhāti, ācariyamhā adhīto suṇāti vā. Buddhasmā parājenti aññatitthiyā, parājitā bhavantītyattho. Himavatā pabhavati gaṅgā, aciravatiyā pabhavanti kunnadiyo. Urasmā jāto putto, kammato jātaṃ indriyaṃ, upajjhāyā antaradhāyati sisso, mātāpitūhi antaradhārayati putto, nilīyatītyattho. Dūratthayogekīvadūro ito naḷakāragāmo, tato have dūrataraṃ vadanti, gāmato nātidūre, ārakā te moghapurisā imasmā dhammavinayā, ārakā tehi bhagavā dūratova namassanti, addasa dūratova āgacchantaṃ. Antikatthayoge-antikaṃ gāmā, āsannaṃ gāmā, samīpaṃ gāmā. Parimāṇe-ito mathurāya catūsu yojanesu saṃkassaṃ, rājagahato pañcacattālīsayojanamatthake sāvatthi. Kālaparimāṇe-ito ekanavutikappamatthake, ito vassasatasahassassa accayena buddho loke uppajjissati. Pāsādā saṃkameyya, pāsādaṃ abhiruhitvā saṃkameyyāti attho, tathā hatthikkhandhā saṃkameyya, abhidhammā pucchanti, abhidhammaṃ sutvāti attho, āsanā vuṭṭhaheyya. Disatthavācīhi yoge-ito sā purimā disā, ito sā dakkhiṇā disā, avīcito yāva bhavaggaṃ, uddhaṃ pādatalā, adho kesamatthakā. Vibhajane-yato paṇītataro vā visiṭṭhataro vā natthi, attadanto tato varaṃ, kiñcāpi dānato sīlaṃ varaṃ, tato mayā bahutaraṃ sutaṃ, sīlameva sutā seyyo. Āratippayoge-ārati virati pāpā, pāṇātipātā [Pg.122] veramaṇi, adinnādānā paṭivirato, appaṭiviratā musāvādā. Suddhatthayoge-lobhanīyehi dhammehi suddho, mātuto ca pituto ca suddho anupakkuṭṭho. Pamocanatthayoge-parimutto dukkhasmāti vadāmi, mutto+smi mārabandhanā, na te muccanti maccunā, mutto+haṃ+sabbapāsehi. Vivecane-vivicceva kāmehi, vivicca akusalehi dhammehi. Pamāṇatthe-āyāmato ca vitthārato ca yojanaṃ, gambhīrato ca puthulato ca yojanaṃ candabhāgāya parimāṇaṃ, parikkhepato navayojanasataparimāṇo majjhimadeso. Pubbādiyoge-pubbeva me bhikkhave sambodhā, ito pubbe nāhosi, tato paraṃ paccantimā janapadā, tato aparena samayena. Pañhe-kuto+si tvaṃ, kuto bhavaṃ, pāṭaliputtato. Kicchā laddhanti guṇe pañcamī, kicchena me adhigatanti hetumhi karaṇe vā tatiyā, evaṃ thokā mutto, thokena muttoti. འཇིགས་པའི་རྒྱུ་ལ། ཆོམ་པོ་ལས་འཇིགས་པ་སྐྱེའོ། སྲེད་པ་ལས་འཇིགས་པ་སྐྱེའོ། སྡིག་པ་ལས་སྐྲག་གོ། མྱ་ངན་མེད་ན་འཇིགས་པ་ག་ལ་ཡོད། སྟོན་པ་པོ་ལ། མཁན་པོ་ལས་བསླབ་པ་ལེན་ཏོ། སློབ་དཔོན་ལས་བསླབས་ཏེ་ཐོས་པའམ་ཀློག་གོ། སངས་རྒྱས་ལས་ཕྱི་རོལ་པ་རྣམས་ཕམ་པར་འགྱུར་ཏེ། ཕམ་པར་གྱུར་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། གངས་ཅན་ལས་གངྒཱ་འབབ་པའམ་འབྱུང་ངོ། ཨ་ཙི་ར་བ་ཏཱི་ལས་ཆུ་ཕྲན་རྣམས་འབབ་བོ། བྲང་ལས་སྐྱེས་པའི་བུ། ལས་ལས་སྐྱེས་པའི་དབང་པོ། མཁན་པོ་ལས་སློབ་མ་མི་སྣང་བར་འགྱུར་རོ། ཕ་མ་ལས་བུ་མི་སྣང་བར་བྱེད་དེ། ཡིབ་པའམ་སྐུང་བའི་དོན་ཏོ། ཐག་རིང་བའི་དོན་དང་སྦྱོར་བ་ལ། འདི་ནས་འདམ་བུ་མཁན་གྱི་གྲོང་དེ་ག་ཙམ་ཞིག་ཐག་རིང་ངམ། དེ་ལས་ནི་ཤིན་ཏུ་ཐག་རིང་བར་གསུངས་སོ། གྲོང་ལས་མི་རིང་བར། སྐྱེས་བུ་གཏི་མུག་ཅན་དེ་དག་ནི་ཆོས་དང་འདུལ་བ་འདི་ལས་ཐག་རིང་དུ་གནས་སོ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་དེ་དག་ལས་ཐག་རིང་དུ་བཞུགས་པས་རྒྱང་རིང་པོ་ནས་ཕྱག་འཚལ་ལོ། རྒྱང་རིང་པོ་ནས་གཤེགས་པ་མཐོང་ངོ། ཉེ་བའི་དོན་དང་སྦྱོར་བ་ལ། གྲོང་གི་ཉེ་འཁོར་དུ། གྲོང་དང་ཉེ་བར། གྲོང་གི་ཉེ་ལོགས་སུ། ཚད་ལ། འདི་ནས་མ་ཐུ་རཱ་བར་དཔག་ཚད་བཞི་ཡོད་པའི་སར་སངྐསྶ་ཡོད། རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ནས་དཔག་ཚད་བཞི་བཅུ་རྩ་ལྔའི་ས་ན་མཉན་ཡོད་ཡོད། དུས་ཀྱི་ཚད་ལ། འདི་ནས་བསྐལ་པ་དགུ་བཅུ་རྩ་གཅིག་གི་སྔོན་རོལ་ན། འདི་ནས་ལོ་བརྒྱ་ཕྲག་སྟོང་ཕྲག་འདས་པའི་མཐར་སངས་རྒྱས་འཇིག་རྟེན་དུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། ཁང་བཟང་ལས་འཕོ་བར་བྱའོ། ཞེས་པ་ནི་ཁང་བཟང་ལ་བཞུགས་ནས་འཕོ་བར་བྱའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། དེ་བཞིན་དུ་གླང་པོ་ཆེའི་གཉའ་བ་ལས་འཕོ་བར་བྱའོ། ཆོས་མངོན་པ་ལས་འདྲི་བར་བྱེད་དེ། ཆོས་མངོན་པ་ཐོས་ནས་འདྲི་བར་བྱེད་པའི་དོན་ཏོ། སྟན་ལས་ལྡང་བར་བྱའོ། ཕྱོགས་སྟོན་པའི་སྒྲ་དང་སྦྱོར་བ་ལ། འདི་ནས་ནི་ཤར་ཕྱོགས་དེའོ། འདི་ནས་ནི་ལྷོ་ཕྱོགས་དེའོ། མནར་མེད་པ་ནས་སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་བར། རྐང་མཐིལ་ལས་ཡར་ལ། སྤྱི་གཙུག་ལས་མར་ལ། དབྱེ་བ་འབྱེད་པ་ལ། གང་ལས་གྱ་ནོམ་པ་འམ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་གཞན་མེད་པ། བདག་ཉིད་དུལ་བ་ནི་དེ་ལས་མཆོག་གོ། སྦྱིན་པ་ལས་ཚུལ་ཁྲིམས་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཅི་ཞིག་སྨྲོས། དེ་ལས་བདག་གིས་མང་དུ་ཐོས་སོ། ཐོས་པ་ལས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཉིད་མཆོག་གོ། ལྡོག་པ་དང་སྦྱོར་བ་ལ། སྡིག་པ་ལས་ཕྱིར་ལྡོག་པ་དང་སྤོང་བ། སྲོག་གཅོད་པ་ལས་སྤོང་བ། མ་བྱིན་པར་ལེན་པ་ལས་ཕྱིར་ལོག་པ། རྫུན་དུ་སྨྲ་བ་ལས་ཕྱིར་མ་ལོག་པ། དག་པའི་དོན་དང་སྦྱོར་བ་ལ། ཆགས་པར་བྱེད་པའི་ཆོས་རྣམས་ལས་དག་པ། མ་ལས་ཀྱང་ཕ་ལས་ཀྱང་དག་ཅིང་སྐྱོན་མེད་པ། ཐར་བའི་དོན་དང་སྦྱོར་བ་ལ། སྡུག་བསྔལ་ལས་ཡོངས་སུ་ཐར་རོ་ཞེས་ངས་སྨྲའོ། བདག་ནི་བདུད་ཀྱི་བཅིངས་པ་ལས་ཐར་ཏོ། དེ་དག་ནི་འཆི་བ་ལས་མི་ཐར་རོ། བདག་ནི་ཞགས་པ་ཐམས་ཅད་ལས་ཐར་ཏོ། དབེན་པ་ལ། འདོད་པ་རྣམས་ལས་དབེན་པར་གྱུར་ཏེ། མི་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ལས་དབེན་པར་གྱུར་ཏེ། ཚད་ཀྱི་དོན་ལ། སྲིད་དང་ཞེང་དུ་དཔག་ཚད་གཅིག་གོ། ཙནྡྲ་བྷཱ་གཱའི་ཚད་ནི་ཟབ་ཚད་དང་ཞེང་དུ་དཔག་ཚད་གཅིག་གོ། མཐའ་སྐོར་དུ་དཔག་ཚད་དགུ་བརྒྱའི་ཚད་ཡོད་པ་ནི་ཡུལ་དབུས་སོ། སྔོན་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་དང་སྦྱོར་བ་ལ། དགེ་སློང་དག བདག་མངོན་པར་རྫོགས་པར་མ་སངས་རྒྱས་པའི་སྔོན་རོལ་ཉིད་ནས། འདི་ལས་སྔོན་མ་བྱུང་ངོ། དེ་ལས་གཞན་ནི་མཐའ་འཁོབ་ཀྱི་ཡུལ་རྣམས་སོ། དེ་ལས་དུས་གཞན་ཞིག་ན། དྲི་བ་ལ། ཁྱོད་གང་ནས་ཡིན། སྐུ་ཉིད་གང་ནས་ཡིན། སྐྱ་ནར་གྱི་བུ་ནས་སོ། དཀའ་ལས་ཐོབ་པ་ཞེས་པ་ནི་ཡོན་ཏན་ལ་ལྔ་པ་སྦྱར་བའོ། བདག་གིས་དཀའ་བས་རྟོགས་སོ་ཞེས་པ་ནི་རྒྱུ་འམ་བྱེད་པ་ལ་གསུམ་པ་སྦྱར་བའོ། དེ་བཞིན་དུ་ཉུང་ངུ་ལས་ཐར་བ་དང་། ཉུང་ངུས་ཐར་བ་ཞེས་པའོ། Kathaṃ ‘‘thokaṃ calatī’’ti, kriyāvisesane kammani dutiyā, thokaṃ calanaṃ karotītyattho, thokanti calanakriyāya visesanattā kriyāvisesanaṃ. “ཅུང་ཟད་གཡོ་བའོ།” ཞེས་པ་ཅི་ལྟར་ཞེ་ན། བྱ་བའི་ཁྱད་པར་གྱི་ལས་ལ་གཉིས་པ་སྦྱར་བ་སྟེ། ཅུང་ཟད་གཡོ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ཅུང་ཟད་ཅེས་པ་ནི་གཡོ་བའི་བྱ་བའི་ཁྱད་པར་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བྱ་བའི་ཁྱད་པར་ཉིད་དོ། Kriyāvisesanaṃ nāma, kammatte+kattasaṇṭhitā; Nyāyasiddhaṃ yato tasmā, tadatthaṃ na visuṃ vidhi. བྱ་བའི་ཁྱད་པར་ཞེས་བྱ་བ། ལས་ཉིད་དང་ནི་གཅིག་ཉིད་གནས། རིགས་པས་གྲུབ་པ་གང་ཡིན་པ། དེ་ཕྱིར་དེ་དོན་ཆོ་ག་གཞན་མི་དགོས། Nyāyasiddhaṃva=calananti yasmā bhāve ano, tasmā bhāvasse+kattā ekavacananti ñāyā ekattañca, bhāve anattā napuṃsakattañca, karotikriyāya sambandhena kammattañca sijjhatīti. Kara+bhūdhātavo ca – རིགས་པས་གྲུབ་པ་ཉིད་དེ། གཡོ་བ་ཞེས་པ་ནི་དངོས་པོ་ལ་ཨ་ན་ (ana) སྦྱར་བའི་ཕྱིར། དངོས་པོའི་གཅིག་ཉིད་ནི་གཅིག་ཚིག་གོ་ཞེས་པའི་རིགས་པ་ལས་གཅིག་ཉིད་དང་། དངོས་པོ་ལ་ཨ་ན་སྦྱར་བས་མ་ནིང་གི་རྟགས་ཉིད་དང་། བྱེད་པའི་བྱ་བ་དང་འབྲེལ་བས་ལས་ཉིད་དུ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། བྱེད་པ་དང་བྱུང་བའི་དབྱིངས་དག་ཀྱང་། Kāriyarūpābhidhātvatthā[Pg.123], sabbe sattāya yujjare; Tato kriyā ca bhāvo ca, sāmaññaṃ tesu gamyate – བྱ་བའི་རང་བཞིན་བརྗོད་པའི་དབྱིངས་ཀྱི་དོན། ཐམས་ཅད་ཡོད་པ་ཉིད་ལ་སྦྱོར། དེ་ལས་བྱ་བ་དང་ནི་དངོས་པོ་དག དེ་དག་གི་སྤྱི་རུ་ཤེས་པར་བྱ། Ti vuttattā yujjanti. ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་སྦྱོར་རོ། Thokatthe-thokā muccati. Sabbattha savisaye pañcamī. Ettha ‘‘vivakkhā lokikā sā ca, na sakkā anivattituṃ’’ti vuttattā aniṭṭhappasaṅgo na siyā. Mariyādāyaṃ-āpabbatā khettaṃ. Abhividhimhi-ābrahmalokā saddo abbhuggacchati, pabbataṃ vajjetvā, brahmalokamhi byāpetvāti ca attho. Ettha vajjamānasīmā mariyādā, gayhamānasīmā abhividhi. ཉུང་ངུའི་དོན་ལ། ཉུང་ངུ་ལས་ཐར་རོ། ཐམས་ཅད་དུ་རང་གི་ཡུལ་ལ་ལྔ་པ་སྦྱར་རོ། འདིར་ “འཇིག་རྟེན་གྱི་བརྗོད་འདོད་དེ་ནི་བཟློག་པར་མི་ནུས་སོ།” ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་མི་འདོད་པའི་ཐལ་བར་མི་འགྱུར་རོ། མཚམས་འཛིན་པ་ལ། རི་བོའི་བར་གྱི་ཞིང་ས། ཁྱབ་པའི་མཚམས་ལ། ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་བར་དུ་སྒྲ་གྲགས་སོ། ཞེས་པ་ནི་རི་བོ་བོར་ནས་ཚངས་པའི་འཇིག་རྟེན་ལ་ཁྱབ་པར་བྱས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། འདིར་དོར་བར་བྱ་བའི་ས་མཚམས་ནི་མཚམས་འཛིན་པ་དང་། བཟུང་བར་བྱ་བའི་ས་མཚམས་ནི་ཁྱབ་པའི་མཚམས་སོ། 27. Apaparīhi vajjane ༢༧. ཨ་པ་ (apa) དང་པ་རི་ (pari) དག་སྤོང་བ་ལའོ། Vajjane vattamānehī apaparīhi yoge pañcamī hoti. Apasālāya āyanti vāṇijā, parisālāya āyanti vāṇijā, sālaṃ vajjetvāti attho. སྤོང་བའི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་ཨ་པ་དང་པ་རི་དག་དང་སྦྱོར་བ་ལ་ལྔ་པ་འགྱུར་རོ། ཚོང་པ་རྣམས་བྲེས་ཁང་ལས་གཞན་དུ་འོང་ངོ། ཚོང་པ་རྣམས་བྲེས་ཁང་གི་མཐའ་སྐོར་ནས་འོང་ངོ། ཞེས་པ་ནི་བྲེས་ཁང་དོར་ནས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། 28. Paṭinidhipatidānesu patinā ༢༨. ཚབ་དང་ཕྱིར་སྤྲོད་པ་ལ་པ་ཏི་ (pati) དང་སྦྱོར་བའོ། Paṭinidhimhi patidāne ca vattamānena patinā yoge nāmasmā pañcamī hoti. Buddhasmā pati sāriputto, ghata+massa telasmā pati dadāti. ཚབ་དང་ཕྱིར་སྤྲོད་པའི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་པ་ཏི་དང་སྦྱོར་བ་ལ་མིང་ལས་ལྔ་པ་འགྱུར་རོ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཚབ་ནི་ཤཱ་རིའི་བུའོ། དེའི་ཏིལ་མར་གྱི་ཚབ་ཏུ་མར་གསར་སྦྱིན་ནོ། 29. Rite dutiyā ca ༢༩. རི་ཏེ་ (rite) དང་སྦྱོར་བ་ལ་གཉིས་པའང་འགྱུར་རོ། Ritesaddayoge nāmasmā dutiyā hoti pañcamī ca. Rite saddhammā, rite saddhammaṃ. རི་ཏེ་ཞེས་པའི་སྒྲ་དང་སྦྱོར་བ་ལ་མིང་ལས་གཉིས་པ་དང་ལྔ་པ་འགྱུར་རོ། དམ་པའི་ཆོས་མ་གཏོགས་པར། དམ་པའི་ཆོས་མ་གཏོགས་པར། 30. Vinā+ññatra tatiyā ca ༣༠. བི་ནཱ་ (vinā) དང་ཨཉྙ་ཏྲ་ (aññatra) དག་དང་སྦྱོར་བ་ལ་གསུམ་པའང་འགྱུར་རོ། Vinā+ññatrayoge [Pg.124] nāmasmā tatiyā dutiyā pañcamī ca. Vinā vātena, vinā vātaṃ, vinā vātasmā. Aññatra ekena piṇḍapātanīhārakena, aññatra dhammaṃ, aññatra dhammā. བི་ནཱ་དང་ཨཉྙ་ཏྲ་དག་དང་སྦྱོར་བ་ལ་མིང་ལས་གསུམ་པ་དང་། གཉིས་པ་དང་། ལྔ་པ་འགྱུར་རོ། རླུང་མེད་པར། རླུང་མེད་པར། རླུང་མེད་པར། བསོད་སྙོམས་ལེན་པ་པོ་གཅིག་པུ་མ་གཏོགས་པར། ཆོས་མ་གཏོགས་པར། ཆོས་མ་གཏོགས་པར། 31. Puthanānāhi ༣༡. པུ་ཐ་ (putha) དང་ནཱ་ནཱ་ (nānā) དག་དང་སྦྱོར་བའོ། Etehi yoge tatiyā hoti pañcamī ca. Bhinnayogakaraṇaṃ dutiyānivattanatthaṃ. Puthageva janena, puthageva janasmā, janena nānā, janasmā nānā. འདི་དག་དང་སྦྱོར་བ་ལ་གསུམ་པ་དང་ལྔ་པ་འགྱུར་རོ། མཚམས་སྦྱོར་སོ་སོར་བྱས་པ་ནི་གཉིས་པ་བཟློག་པའི་ཆེད་དོ། སྐྱེ་བོ་ལས་སོ་སོ་ཉིད་དོ། སྐྱེ་བོ་ལས་སོ་སོ་ཉིད་དོ། སྐྱེ་བོ་ལས་ཐ་དད་དོ། སྐྱེ་བོ་ལས་ཐ་དད་དོ། 39. Chaṭṭhī sambandhe ༣༩. འབྲེལ་བ་ལ་དྲུག་པའོ། Sambandhe chaṭṭhī hoti. Rañño purisoti vutte yasmā rājā dadāti, puriso gaṇhāti, tasmā rājapurisoti viññāyati. Evameva yo yassa āyatto sevakādibhāvena bhaṇḍabhāvena vā samīpa+samūhā+vayava+vikāra+kāriya+avatthā+jāti+guṇa+kriyādivasena vā, ṭhānīvasena vā, āgamīvasena vā, so tividhopi attho sambandho nāma. Vuttañhi – འབྲེལ་བའི་དོན་ལ་དྲུག་པ་འགྱུར་རོ། “རྒྱལ་པོའི་སྐྱེས་བུ།” ཞེས་བརྗོད་པ་ན། གང་གི་ཕྱིར་རྒྱལ་པོས་སྦྱིན་ཞིང་སྐྱེས་བུས་ལེན་པས། དེའི་ཕྱིར་རྒྱལ་པོའི་སྐྱེས་བུ་ཞེས་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ། དེ་བཞིན་དུ་གང་ཞིག་གང་ལ་རྟེན་པ་ཉིད་དེ། ཞབས་ཕྱི་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོའམ། ནོར་རྫས་ཀྱི་དངོས་པོའམ། ཉེ་བ་དང་། ཚོགས་པ་དང་། ཆ་ཤས་དང་། འགྱུར་བ་དང་། བྱ་བ་དང་། གནས་སྐབས་དང་། རིགས་དང་། ཡོན་ཏན་དང་། བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་སམ། གནས་ཀྱི་དབང་གིས་སམ། ཕྱག་འོང་གི་དབང་གིས་སམ། དོན་གསུམ་པོ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ནི་འབྲེལ་བ་ཞེས་བྱའོ། འདི་ལྟར་གསུངས་ཏེ། Kriyākārakasañjāto, asse+daṃbhāvahetuko; Sambandho nāma so attho, tattha chaṭṭhī vidhīyate. བྱ་བ་བྱེད་པོ་ལས་བྱུང་བ། འདི་ནི་འདི་ཡི་དངོས་པོའི་རྒྱུ། འབྲེལ་བ་ཞེས་བྱའི་དོན་དེ་ལ། དྲུག་པའི་ཆོ་ག་སྦྱར་བར་བྱ། Pāratantyañhi sambandho, tattha chaṭṭhī bhave tito; Upādhi+ṭhānyā+gamito, na visessādito titoti. གཞན་ལ་རྟེན་པ་འབྲེལ་བ་སྟེ། དེ་ལ་དྲུག་པ་འགྱུར་བ་ཉིད། ཉེ་བར་བརྗོད་དང་གནས་དང་འོངས་པ་ལས། ཁྱད་པར་བྱ་བ་ལ་སོགས་ལས་མིན་ནོ། ཞེས་སོ། Upādhisaṅkhātavisesanato tāva-rañño puriso. Ettha ca brāhmaṇādisāmito nivattetīti rājā visesanaṃ, puriso tena [Pg.125] visesiyatīti visesso. Bhaṇḍasambandhato-pahutaṃ me dhanaṃ sakka, ekassa paṭivīso, bhikkhussa pattacīvaraṃ. Samīpato-ambavanassa avidūre, nibbānasseva santike. Samūhe-suvaṇṇassa rāsi, bhikkhūnaṃ samūho. Avayave-manussasseva te sīsaṃ, rukkhassa sākhā. Vikāre-suvaṇṇassa vikati, bhaṭṭhadhaññānaṃ sattu. Kāriye-yavassa aṅkuro, meghassa saddo, puttāpi tassa bahavo, kammānaṃ phalaṃ vipāko. Avatthāyaṃ-khandhānaṃ pātubhāvo, jarā, bhedo vā. Jātiyaṃ-manussassa bhāvo, manussānaṃ jāti. Guṇe-suvaṇṇassa vaṇṇo, vaṇṇo na khīyetha tathāgatassa buddhassa guṇaghoso, pupphānaṃ gandho, phalānaṃ raso, cittassa phusanā, sippikānaṃ sataṃ natthi, tilānaṃ muṭṭhi, tesaṃ samāyogo, sandhino vimokkho, tathāgatassa paññāpāramiṃ ārabbha, sukhaṃ te, dukkhaṃ te, cetaso parivitakko udapādi, paññāya paṭubhāvo, rūpassa lahutā, mudutā vā, upacayo vā. Kriyāsambandhe-pādassa ukkhepanaṃ, avakkhepanaṃ vā, hatthassa samiñjanaṃ, dānaṃ, pasāraṇaṃ, dhātūnaṃ gamanaṃ, ṭhānaṃ, nisajjā, sayanaṃ vā, tathāgatassa nāmagottādi, tassa kāraṇaṃ, tassa mātāpitaro, tassa purato pāturahosi, nagarassa dakkhiṇato, vassānaṃ tatiye māse, na tassa upamā, kuverassa bali iccādi. Api ca – རེ་ཞིག་ཉེ་བར་བརྗོད་པ་སྟེ་ཁྱད་པར་དུ་བྱེད་པ་ལས། རྒྱལ་པོའི་སྐྱེས་བུ། འདིར་བྲམ་ཟེ་ལ་སོགས་པའི་དབང་པོ་ལས་བཟློག་པའི་ཕྱིར་རྒྱལ་པོ་ནི་ཁྱད་པར་བྱེད་ཆོས་དང་། སྐྱེས་བུ་ནི་དེས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར་ཁྱད་པར་བྱ་ཆོས་སོ། ནོར་རྫས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ལས། ལྷ་དབང་བདག་ལ་ནོར་མང་པོ་ཡོད། གཅིག་གི་སྐལ་བ། དགེ་སློང་གི་ལྷུང་བཟེད་དང་ཆོས་གོས། ཉེ་བ་ལས། སྭཱ་ལའི་ཚལ་གྱི་ཉེ་འཁོར་དུ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཉེ་ལོགས་ཉིད་དུ། ཚོགས་པ་ལས། གསེར་གྱི་ཕུང་པོ། དགེ་སློང་གི་ཚོགས། ཆ་ཤས་ལས། ཁྱོད་ཀྱི་མགོ་བོ་ནི་མི་ཉིད་ཀྱིའོ། ཤིང་གི་ཡལ་ག། འགྱུར་བ་ལས། གསེར་གྱི་རྣམ་འགྱུར། བརྔོས་པའི་འབྲུ་ཡི་ཕྱེ། བྱ་བ་ལས། ནས་ཀྱི་མྱུ་གུ། སྤྲིན་གྱི་སྒྲ། དེ་ལ་བུ་མང་པོའང་ཡོད། ལས་ཀྱི་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་སྨིན་པ། གནས་སྐབས་ལས། ཕུང་པོ་རྣམས་བྱུང་བ། རྒ་བ། འཇིག་པའམ། རིགས་ལས། མིའི་དངོས་པོ། མི་རྣམས་ཀྱི་རིགས། ཡོན་ཏན་ལས། གསེར་གྱི་ཁ་དོག དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒྲ་གྲགས་པ་དང་ཁ་དོག་ནི་མི་ཉམས་སོ། མེ་ཏོག་གི་དྲི། ཤིང་ཏོག་གི་རོ། སེམས་ཀྱི་རེག་པ། ཉ་ཕྱིས་བརྒྱ་ཐམ་པ་མེད། ཏིལ་གྱི་སྤར་མོ་གང་། དེ་དག་གི་འདུ་བ། མཚམས་སྦྱོར་གྱི་རྣམ་པར་ཐར་པ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་བརྟེན་ནས། ཁྱོད་ལ་བདེ་བ་དང་། ཁྱོད་ལ་སྡུག་བསྔལ། སེམས་ཀྱི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་སྐྱེས་སོ། ཤེས་རབ་ཀྱི་རྣོ་བའི་རང་བཞིན། གཟུགས་ཀྱི་ཡང་བ་ཉིད་དམ། འཇམ་པ་ཉིད་དམ། ཉེ་བར་བསགས་པ། བྱ་བའི་འབྲེལ་བ་ལས། རྐང་པ་འདེགས་པའམ་འཇོག་པ། ལག་པ་བསྐུམ་པ་དང་། སྦྱིན་པ་དང་། བརྐྱང་བ། ཁམས་རྣམས་ཀྱི་འགྲོ་བ་དང་། གནས་པ་དང་། འདུག་པ་དང་། ཉལ་བའམ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་མཚན་དང་རུས་ལ་སོགས་པ། དེའི་རྒྱུ། དེའི་ཕ་མ། དེའི་མདུན་དུ་མངོན་དུ་གྱུར་ཏོ། གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ། དབྱར་གྱི་ཟླ་བ་གསུམ་པ་ལ། དེ་ལ་དཔེ་མེད། ལུས་ངན་པོའི་གཏོར་མ། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། གཞན་ཡང་། Gāvassa jāti, dhavalo, gati, siṅgaṃ, nāmanti+dha; Dabbassāpi ca jātyādi, visessā honti kāmato. བ་ལང་གི་རིགས་དང་། དཀར་པོ་དང་། འགྲོ་བ་དང་། རྭ་དང་། མིང་ཞེས་པ་འདིར། རྫས་ཀྱི་རིགས་ལ་སོགས་པ་དག འདོད་པ་བཞིན་དུ་ཁྱད་པར་བྱ་བར་འགྱུར། Gottañca [Pg.126] sabalodissa, pāka+mannassa sukkatā; Paṭassa, siṅgaṃmeṇḍassa, nā+ññesaṃti visessate. རུས་དང་ཁྲ་བོ་དེ་ཡི་ཉིད། ཟས་ཀྱི་བཙོས་པ་དང་རས་ཀྱི། དཀར་པོ་ཉིད་དང་ལུག་གི་རྭ། གཞན་དག་གི་མིན་ཞེས་ཁྱད་པར་བྱེད། Ṭhānito-yuvaṇṇāna+meo luttā. Āgamito-suña sassa. Sāmiyoge-devāna+mindo, migānaṃ rājā. Rujādiyoge-devadattassa rujati, tassa rogo uppajji, mahāsenāpatīnaṃ ujjhāpetabbaṃ, rajakassa vatthaṃ dadāti, musāvādassa ottappaṃ iccādi. Yajassa yoge-pupphassa buddhassa yajati, pupphenātyattho. Evaṃ ghatassa aggiṃ juhati. Suhitatthe-pattaṃ odanassa pūretvā, pūraṃ nānāpakārassa asucino, pūraṃ hiraññasuvaṇṇassa, pūrati bālo pāpassa. Kitakappayoge-bahulaṃvidhānā chaṭṭhī, rañño sammato, pūjito, sakkato, apacito, mānito vā, amataṃ tesaṃ bhikkhave aparibhuttaṃ, yesaṃ kāyagatā sati aparibhuttā, sādhusammato bahujanassa, suppaṭividdhā buddhānaṃ dhammadhātu, dhammassa gutto medhāvī. Kammatthe-tassa bhavanti vattāro, sahasā kammassa kattāro, amatassa dātā, bhinnānaṃ sandhātā, sahitānaṃ anuppadātā, bodhetā pajāya, kammassa kārako natthi, vipākassa ca vedako, avisaṃvādako lokassa, catunnaṃ mahābhūtānaṃ upādāya pasādo. Sarati+cchāyoge-mātu sarati, na tesaṃ koci sarati, sattānaṃ kammapaccayā, puttassa icchati. Karotissa (yoge) – udakassa patikurute, kaṇḍassa patikurute, abhisaṅkharotītyattho. Pañcamiyatthe parihānibhayatthayogepi chaṭṭhī, assavanatāya dhammassa pariyāyanti, kinnu kho ahaṃ tassa sukhassa bhāyāmi, sabbe tasanti daṇḍassa, sabbe bhāyanti [Pg.127] maccuno, bhīto catunnaṃ āsīvisānaṃ ghoravisānaṃ iccādi. གནས་ལས། ཡུ་དང་ཝ་ཎྞ་རྣམས་ཀྱི་ཨེ་དང་ཨོ་ཕྱིས་པའོ། ཕྱག་འོང་ལས། སུ་ཉ་ཞེས་པ་ལ་ས་སྦྱར་བའོ། བདག་པོ་དང་སྦྱོར་བ་ལ། ལྷ་རྣམས་ཀྱི་དབང་པོ། རི་དྭགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ། ན་བ་ལ་སོགས་པ་དང་སྦྱོར་བ་ལ། ལྷས་བྱིན་ན་བར་བྱེད། དེ་ལ་ནད་སྐྱེས་སོ། དམག་དཔོན་ཆེན་པོ་རྣམས་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་པར་བྱའོ། བཙོ་ལག་མཁན་ལ་གོས་སྦྱིན་ནོ། རྫུན་དུ་སྨྲ་བ་ལ་འཛེམ་པ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། མཆོད་པ་དང་སྦྱོར་བ་ལ། མེ་ཏོག་གིས་སངས་རྒྱས་ལ་མཆོད་དེ། མེ་ཏོག་གིས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། དེ་བཞིན་དུ་མར་གྱིས་མེ་ལ་སྦྱིན་སྲེག་བྱེད་དོ། ཚིམ་པའི་དོན་ལ། ལྷུང་བཟེད་འབྲས་ཟན་གྱིས་བཀང་ནས། མི་གཙང་བ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་གང་བ། གསེར་དངུལ་གྱིས་གང་བ། བྱིས་པ་ནི་སྡིག་པས་གང་བར་བྱེད་དོ། ཀྲྀཏ་ཀྱི་ཆོ་ག་དང་སྦྱོར་བ་ལ། མང་པོའི་ཚུལ་གྱིས་དྲུག་པ་འགྱུར་ཏེ། རྒྱལ་པོས་བཀུར་བ། མཆོད་པ། རིམ་གྲོ་བྱས་པ། རྗེད་པ། བཀུར་སྟི་བྱས་པའམ། དགེ་སློང་དག གང་དག་གིས་ལུས་གཏོགས་པའི་དྲན་པ་མ་སྤྱད་པ་དེ་དག་གིས་བདུད་རྩི་མ་སྤྱད་དོ། སྐྱེ་བོ་མང་པོས་ལེགས་པར་བཀུར་བ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལེགས་པར་རྟོགས་པ། ཤེས་རབ་ཅན་ནི་ཆོས་ཀྱིས་བསྲུངས་པའོ། ལས་ཀྱི་དོན་ལ། དེ་ལ་སྨྲ་བ་པོ་རྣམས་ཡོད། བརྟག་དཔྱད་མེད་པར་ལས་བྱེད་པ་པོ། བདུད་རྩི་སྦྱིན་པ་པོ། མཐུན་པ་ཉམས་པ་རྣམས་མཐུན་པར་བྱེད་པ་པོ། མཐུན་པ་རྣམས་ལ་རྗེས་སུ་སྦྱིན་པ་པོ། སྐྱེ་དགུ་རྣམས་སད་པར་བྱེད་པ་པོ། ལས་བྱེད་པ་པོ་མེད་ཅིང་རྣམ་པར་སྨིན་པ་མྱོང་བ་པོའང་མེད། འཇིག་རྟེན་ལ་མི་བསླུ་བ། འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ལ་བརྟེན་ནས་དྭངས་པའོ། དྲན་པ་དང་འདོད་པ་དང་སྦྱོར་བ་ལ། མ་དྲན་པར་བྱེད། དེ་དག་སུས་ཀྱང་མི་དྲན་ནོ། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ལས་ཀྱི་རྐྱེན་ལས། བུ་འདོད་པར་བྱེད། ཀ་རོ་ཏི་ (karoti) དང་སྦྱོར་བ་ལ། ཆུ་ལ་ཕྱིར་ལན་བྱེད། མདའ་ལ་ཕྱིར་ལན་བྱེད། མངོན་པར་འདུ་བྱེད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ལྔ་པའི་དོན་ལ་ཉམས་པ་དང་འཇིགས་པའི་དོན་དང་སྦྱོར་བ་ལའང་དྲུག་པ་འགྱུར་ཏེ། ཆོས་མ་ཐོས་པས་ཡོངས་སུ་ཉམས་པར་འགྱུར། བདག་ནི་བདེ་བ་དེ་ལ་ཅིའི་ཕྱིར་འཇིགས། ཐམས་ཅད་ཆད་པ་ལ་སྐྲག་གོ། ཐམས་ཅད་འཆི་བ་ལ་འཇིགས་སོ། དུག་གདུག་པ་ཅན་གྱི་སྦྲུལ་ཆེན་པོ་བཞི་ལས་སྐྲག་པ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། 40. Tulyatthena vā tatiyā ༤༠. མཚུངས་པའི་དོན་ལ་གསུམ་པའང་འགྱུར་རོ། Tulyatthena yoge vā chaṭṭhī hoti tatiyā ca. Pitu tulyo, pitarā vā, mātu tulyo, mātarā vā. མཚུངས་པའི་དོན་དང་ལྡན་པ་ལ་དྲུག་པ་འམ་ཡང་ན་གསུམ་པ་འགྱུར་རོ། །ཕ་དང་མཚུངས་པ། ཡང་ན་ཕས་མཚུངས་པ། མ་དང་མཚུངས་པ། ཡང་ན་མས་མཚུངས་པ། 32. Sattamyā+dhāre ༣༢. གཞི་ལ་བདུན་པའོ། ། Kattukammaṭṭhānaṃ nisajja+pacanādikriyānaṃ yo ādhāro, taṃ ādhārakārakaṃ nāma. Kathaṃ kaṭe nisīdati devadatto, thāliyaṃ odanaṃ pacati, devadatta+taṇḍulānaṃ kattu+kammānaṃ dhāraṇato tadaṭṭhaāsana+pacanakriyaṃ kaṭa+thāliyo dhārenti nāma, tasmiṃ sattamīvibhatti hoti. བྱེད་པ་པོ་དང་ལས་ལ་གནས་པའི་འདུག་པ་དང་འཚོད་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་རྣམས་ཀྱི་རྟེན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྟེན་གྱི་བྱེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། ལྷས་བྱིན་སྟན་ལ་འདུག །རྫ་མའི་ནང་དུ་འབྲས་ཆན་འཚོད། བྱེད་པ་པོ་ལྷས་བྱིན་དང་ལས་འབྲས་ཟན་གཉིས་འཛིན་པའི་ཕྱིར། དེ་ལ་གནས་པའི་སྟན་ལ་འདུག་པ་དང་རྫ་མར་འཚོད་པའི་བྱ་བ་གཉིས་སྟན་དང་རྫ་མས་འཛིན་པར་བྱེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་ལ་རྣམ་དབྱེ་བདུན་པ་འགྱུར་རོ། ། So byāpiko, opasilesiko, vesayiko, sāmīpikoti catubbidho. Tattha yo ādheyyassa nissesādhārabhūto, so byāpiko, yathā tilesu telaṃ atthi, khīresu jalaṃ, dadhimhi sappi. Paccekasiddhānaṃ bhāvānaṃ yaṃ ādheyyabhāvena upasilesanaṃ allīyanaṃ atthi, so opasilesiko. Yathā āsane nisinno saṅgho, thāliyaṃ odanaṃ pacati, ghaṭe udaka+matthi, dūre ṭhito, samīpe ṭhito. Yattha samīpe samīpīvohāraṃ katvā tadāyattatādīpanatthaṃ ādhārabhāvo upacarīyati, taṃ sāmīpikaṃ, yathā gaṅgāyaṃ ghoso, gaṅgāya samīpe vajotyattho. Sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Yattha aññathābhāvavasena desantarāvacchedavasena vā ādhāraparikappo[Pg.128], so vesayito. Yathā ākāse sakuṇā caranti, bhūmiyaṃ manussā, jale macchā, pāsādesu patito, pāpasmiṃ ramatī mano, pasanno buddhasāsane, paññāya sādhu, vinaye nipuṇo, mātari sādhu, pitari nipuṇo. དེ་ནི་ཁྱབ་པ་དང་། ཉེ་བར་སྦྱར་བ་དང་། ཡུལ་གྱི་གནས་དང་། ཉེ་འཁོར་གྱི་གནས་ཏེ་རྣམ་པ་བཞིའོ། །དེ་ལ་བརྟེན་བྱ་མ་ལུས་པའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཁྱབ་པ་སྟེ། དཔེར་ན། ཏིལ་རྣམས་ལ་ཏིལ་མར་ཡོད། འོ་མ་རྣམས་ལ་ཆུ་ཡོད། ཞོ་ལ་མར་གསར་ཡོད་པ་ལྟ་བུའོ། །སོ་སོར་གྲུབ་པའི་དངོས་པོ་རྣམས་བརྟེན་བྱའི་དངོས་པོའི་ཚུལ་གྱིས་ཉེ་བར་སྦྱར་བ་འམ་འབྱར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཉེ་བར་སྦྱར་བ་སྟེ། དཔེར་ན། གདན་ལ་དགེ་འདུན་བཞུགས། རྫ་མའི་ནང་དུ་འབྲས་ཆན་འཚོད། བུམ་པའི་ནང་དུ་ཆུ་ཡོད། རྒྱང་རིང་དུ་གནས་པ། ཉེ་བར་གནས་པ་ལྟ་བུའོ། །གང་ལ་ཉེ་བའི་ཕྱིར་ཉེ་བའི་ཐ་སྙད་བྱས་ནས་དེ་ལ་བརྟེན་པ་ཉིད་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རྟེན་གྱི་དངོས་པོ་ཉེ་བར་བཏགས་པ་དེ་ནི་ཉེ་འཁོར་གྱི་གནས་ཏེ། དཔེར་ན། གངྒཱ་ལ་བ་ལང་གི་ལྷས་ཡོད་ཅེས་པ་ནི་གངྒཱའི་ཉེ་འཁོར་ན་ཡོད་པའི་དོན་ཏོ། །མཉན་ཡོད་ཀྱི་རྒྱལ་བྱེད་ཚལ་ན་བཞུགས་པ་ལྟ་བུའོ། །གང་ལ་གནས་སྐབས་གཞན་དུ་གྱུར་པའི་དབང་གིས་སམ། ཡུལ་གཞན་གྱིས་རྣམ་པར་བཅད་པའི་དབང་གིས་རྟེན་དུ་བརྟགས་པ་དེ་ནི་ཡུལ་གྱི་གནས་ཏེ། དཔེར་ན། ནམ་མཁའ་ལ་བྱ་རྣམས་འཕུར། ས་ལ་མི་རྣམས་གནས། ཆུ་ལ་ཉ་རྣམས་གནས། ཁང་བཟང་རྣམས་ལས་ལྷུང་བ། སྡིག་པ་ལ་ཡིད་དགའ་བ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ལ་དད་པ། ཤེས་རབ་ལ་བཟང་བ། འདུལ་བ་ལ་མཁས་པ། མ་ལ་བཟང་བ། ཕ་ལ་མཁས་པ་ལྟ་བུའོ། ། Kiriyā kattu+kammaṭṭhā, ādhārīyati yena so; Ādhāro catudhā vutto, byāpakādippabhedato. བྱ་བ་བྱེད་པོ་ལས་གནས་པ། །གང་གིས་རྟེན་པར་བྱེད་པ་དེ། །རྟེན་ནི་རྣམ་པ་བཞིར་བཤད་དེ། །ཁྱབ་པ་ལ་སོགས་དབྱེ་བ་ལས། ། Byāpako tilakhīrādi, kaṭo opasilesiko; Sāmīpiko tu gaṅgādi, ākāso visayo mato. ཁྱབ་པ་ཏིལ་དང་འོ་མ་སོགས། །སྟན་ནི་ཉེ་བར་སྦྱར་བ་ཉིད། །ཉེ་འཁོར་གངྒཱ་ལ་སོགས་ཏེ། །ནམ་མཁའ་ཡུལ་དུ་ཤེས་པར་བྱ། ། 33. Nimitte ༣༣. རྒྱུ་མཚན་ལའོ། ། Nimittatthe sattamī hoti. Ajinamhi haññate dīpi, kuñjaro dantesu haññate, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, sampajānamusāvāde pācittiyaṃ. Sabbattha nimityattho. རྒྱུ་མཚན་གྱི་དོན་ལ་བདུན་པ་འགྱུར་རོ། །གཟིག་ནི་པགས་པའི་ཕྱིར་གསོད་པར་བྱེད། །གླང་པོ་ཆེ་ནི་མཆེ་བའི་ཕྱིར་གསོད་པར་བྱེད། །ཕྲ་རབ་ཀྱི་ཉེས་པ་རྣམས་ལ་འཇིགས་པར་ལྟ་བ། །ཤེས་བཞིན་དུ་རྫུན་སྨྲ་བ་ལ་ལྟུང་བྱེད་དོ། །ཐམས་ཅད་ལ་རྒྱུ་མཚན་གྱི་དོན་ཏོ། ། 34. Yabbhāvo bhāvalakkhaṇaṃ ༣༤. གང་གི་དངོས་པོ་དངོས་པོའི་མཚན་མའོ། ། Yassa bhāvo bhāvantarassa lakkhaṇaṃ bhavati, tato sattamī. Kāle gāvīsu duyhamānāsugato, duddhāsu āgato. Etthagamanakriyāya dohanakriyācihanaṃ, āgamanakriyāya duddhākriyācihanaṃ, eva+muparipi. Pubbaṇhasamaye gato, sāyanhasamaye āgato, jāyamāne kho sāriputta bodhisatte ayaṃ dasasahassī lokadhātu sampakampi. གང་གི་དངོས་པོ་ནི་དངོས་པོ་གཞན་གྱི་མཚན་མ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་དེ་ལས་བདུན་པ་འགྱུར་རོ། །དུས་ལ་བ་མོ་རྣམས་བཞོ་བཞིན་པའི་ཚེ་སོང་། བཞོས་ཟིན་པ་ན་འོངས་སོ། །འདི་ལ་འགྲོ་བའི་བྱ་བ་ལ་བཞོ་བའི་བྱ་བ་ནི་མཚན་མ་ཡིན་ལ། འོང་བའི་བྱ་བ་ལ་བཞོས་ཟིན་པའི་བྱ་བ་ནི་མཚན་མ་ཡིན་ནོ། །གོང་དུ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །སྔ་དྲོའི་དུས་སུ་སོང་། ཕྱི་དྲོའི་དུས་སུ་འོངས་སོ། །ཤཱ་རིའི་བུ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བལྟམས་པ་ན་སྟོང་གསུམ་གྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་འདི་རབ་ཏུ་གཡོས་སོ། ། Pāsāṇā sakkharā ceva, kaṭhalā khāṇukaṇṭakā; Sabbe maggā vivajjanti, gacchante lokanāyake. རྡོ་དང་གསེག་མ་ཉིད་དང་ནི། །གྱོ་དུམ་སྡོང་དུམ་ཚེར་མ་རྣམས། །འཇིག་རྟེན་གཙོ་བོ་གཤེགས་པ་ན། །ལམ་རྣམས་ཀུན་ལས་རྣམ་པར་སྤོངས། ། Imasmiṃ [Pg.129] sati idaṃ hoti iccādi. ‘‘Akāle vassatī tassa, kāle tassa na vassatī’’ti visayasattamī. འདི་ཡོད་པས་འདི་འབྱུང་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །“དུས་མ་ཡིན་པར་ཆར་འབེབས་ལ། དུས་སུ་ཆར་མི་འབེབས་སོ། །”ཞེས་པ་ནི་ཡུལ་གྱི་བདུན་པའོ། ། 35. Chaṭṭhī cā+nādare ༣༥. མ་གུས་པ་ལ་དྲུག་པའང་ངོ་། ། Yassa bhāvo bhāvantarassa lakkhaṇaṃ bhavati, tato chaṭṭhī hoti sattamī cā+nādare gamyamāne. Akāmakānaṃ mātāpitūnaṃ rudantānaṃ pabbaji, mātāpitūsu rudantesu vā. ‘‘Ākoṭayanto so neti, sivirājassa pekkhate’’, ‘‘maccu ādāya gacchati, pekkhamāne mahājane’’. གང་གི་དངོས་པོ་ནི་དངོས་པོ་གཞན་གྱི་མཚན་མ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་དེ་ལས་མ་གུས་པ་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་ན། དྲུག་པ་དང་བདུན་པ་འགྱུར་རོ། །མི་འདོད་བཞིན་དུ་ཕ་མ་གཉིས་ངུ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་བྱུང་ངོ་། །ཡང་ན་ཕ་མ་གཉིས་ངུ་བཞིན་པའི་ཚེ་རབ་ཏུ་བྱུང་ངོ་། །“ཁོ་ཐལ་ལྕག་བརྡེག་བཞིན་དུ་ཁྲིད་དེ། སི་བིའི་རྒྱལ་པོས་བལྟས་བཞིན་དུའོ། །”“སྐྱེ་བོ་ཆེན་པོས་བལྟས་བཞིན་དུ། །འཆི་བདག་གིས་ནི་འཁྱེར་ཏེ་འགྲོ། །” Gunnaṃ sāmīti sambandhe chaṭṭhī, gosu sāmīti visayasattamī. Evaṃ gunnamissaro, gosvi+ssaro, gunnaṃ adhipati, gosu adhipati, gunnaṃ dāyādo, gosu dāyādo, gunnaṃ sakkhī, gosu sakkhī, gunnaṃ patibhū, gosu patibhū, gunnaṃ pasuto, gosu pasuto, kusalā naccagītassa, kusalā naccagīte, āyutto kaṭakaraṇassa, āyutto kaṭakaraṇe. Tathā ādhāravacanicchāyaṃ sattamī, bhikkhūsu abhivādenti, muddhani cumbitvā, bāhāsu gahetvā, hatthesu piṇḍāya caranti, kadalīsu gaje rakkhanti, ñāṇasmiṃ pasanno, ñāṇasmiṃ ussukkoti visayasattamī. “བ་ལང་རྣམས་ཀྱི་བདག་པོ།” ཞེས་པ་འབྲེལ་བའི་དོན་ལ་དྲུག་པ་ཡིན་ལ། “བ་ལང་རྣམས་ལ་བདག་པོ།” ཞེས་པ་ནི་ཡུལ་གྱི་བདུན་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་བ་ལང་རྣམས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག །བ་ལང་རྣམས་ལ་དབང་ཕྱུག །བ་ལང་རྣམས་ཀྱི་བདག་པོ། །བ་ལང་རྣམས་ལ་བདག་པོ། །བ་ལང་རྣམས་ཀྱི་སྐལ་བ་འཛིན་པ། །བ་ལང་རྣམས་ལ་སྐལ་བ་འཛིན་པ། །བ་ལང་རྣམས་ཀྱི་དཔང་པོ། །བ་ལང་རྣམས་ལ་དཔང་པོ། །བ་ལང་རྣམས་ཀྱི་གཏའ་མ། །བ་ལང་རྣམས་ལ་གཏའ་མ། །བ་ལང་རྣམས་ལ་བརྩོན་པ། །བ་ལང་རྣམས་ལ་བརྩོན་པ། །གར་དང་གླུ་ལ་མཁས་པ། །གར་དང་གླུ་ལ་མཁས་པ། །སྟན་བཟོ་བ་ལ་བརྩོན་པ། །སྟན་བཟོ་བ་ལ་བརྩོན་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་བཞིན་དུ་རྟེན་གྱི་སྒྲ་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ན་བདུན་པ་འགྱུར་ཏེ། དགེ་སློང་རྣམས་ལ་ཕྱག་འཚལ་བ། སྤྱི་བོ་ལ་འོ་བྱས་ནས། ལག་པ་ནས་བཟུང་སྟེ། ལག་པ་རྣམས་སུ་བསོད་སྙོམས་ཀྱི་ཕྱིར་རྒྱུ་བ། ཆུ་ཤིང་གི་ཚལ་རྣམས་སུ་གླང་པོ་ཆེ་སྲུང་བ། ཡེ་ཤེས་ལ་དད་པ། ཡེ་ཤེས་ལ་བརྩོན་པ་ཞེས་པ་ནི་ཡུལ་གྱི་བདུན་པའོ། ། 36. Yato niddhāraṇaṃ ༣༦. གང་ལས་ངེས་པར་འབྱེད་པའོ། ། Jātiguṇakriyāhi samudāyate+kadesassa puthakkaraṇaṃ niddhāraṇaṃ, yato taṃ karīyati, tato chaṭṭhīsattamiyo honti. Sālayo sūkadhaññānaṃ pathyatamā, sūkadhaññesu sālayo pathyatamā. Kaṇhā gāvīnaṃ sampannakhīratamā, kaṇhā gāvīsu [Pg.130] sampannakhīratamā. Gacchataṃ dhāvanto sīghatamā, gacchantesu dhāvanto sīghatamā. རིགས་དང་། ཡོན་ཏན་དང་། བྱ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཚོགས་པ་ལས་ཕྱོགས་གཅིག་སོ་སོར་དབྱེ་བ་ནི་ངེས་པར་འབྱེད་པ་ཡིན་ལ། གང་ལས་དེ་ལྟར་བྱེད་པ་དེ་ལས་དྲུག་པ་དང་བདུན་པའི་རྣམ་དབྱེ་རྣམས་འགྱུར་རོ། །ས་ལུའི་འབྲས་ནི་ཟེགས་མ་ཅན་གྱི་འབྲུ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་ཕན་ཤོས་ཡིན། ཟེགས་མ་ཅན་གྱི་འབྲུ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ན་ས་ལུའི་འབྲས་ནི་ཕན་ཤོས་ཡིན། བ་མོ་ནག་མོ་ནི་བ་མོ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་འོ་མ་མང་ཤོས་ཡིན། བ་མོ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ན་བ་མོ་ནག་མོ་ནི་འོ་མ་མང་ཤོས་ཡིན། འགྲོ་བ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་རྒྱུག་པ་ནི་མགྱོགས་ཤོས་ཡིན། འགྲོ་བ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ན་རྒྱུག་པ་ནི་མགྱོགས་ཤོས་ཡིན་པ་ལྟ་བུའོ། ། 14. Sattamyā+dhikye ༡༤. ལྷག་པ་ལ་བདུན་པའོ། ། Ādhikye atthe upena yuttamhā sattamī hoti. Upakhāriyaṃ doṇo, khāriyā doṇo adhikotyattho. Tathā upanikkhe kahāpaṇaṃ. ལྷག་པའི་དོན་ལ་ཉེ་བ་ (upa) དང་ལྡན་པ་ལས་བདུན་པ་འགྱུར་རོ། །ཁཱ་རཱི་ལས་དོ་ཎ་ལྷག་པ། དོན་ནི་ཁཱ་རཱི་ལས་དོ་ཎ་ལྷག་པ་ཞེས་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ནིཀྵ་ལས་ཀཱརྵཱ་པ་ཎ་ལྷག་པ་ལྟ་བུའོ། ། 15. Sāmitthe+dhinā ༡༥. བདག་པོའི་དོན་ལ་ལྷག་པ་ (adhi) དང་ལྡན་པ་ལས་སོ། ། Sāmibhāvatthe adhinā yuttamhā sattamī hoti. Adhibrahmadatte pañcālā, adhipañcālesu brahmadatto, brahmadattissarā pañcālāti attho. Adhidevesu buddho, sammutidevādīhi buddho adhikotyattho. བདག་པོའི་དངོས་པོའི་དོན་ལ་ལྷག་པ་ (adhi) དང་ལྡན་པ་ལས་བདུན་པ་འགྱུར་རོ། །ཚངས་པས་བྱིན་གྱི་འོག་ཏུ་ལྔ་ལེན་པ། ལྔ་ལེན་པ་རྣམས་ཀྱི་གོང་ན་ཚངས་པས་བྱིན་ཏེ། དོན་ནི་ཚངས་པས་བྱིན་གྱི་དབང་འོག་ཏུ་ལྔ་ལེན་པ་ཡོད་པ་ཞེས་པའོ། །ལྷ་རྣམས་ཀྱི་གོང་ན་སངས་རྒྱས་ཏེ། ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་ལྷ་ལ་སོགས་པ་ལས་སངས་རྒྱས་ལྷག་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། Ettha ca yathāvuttesu atthesu ayaṃ bhedo – འདི་ལ་ཡང་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་དོན་རྣམས་ལ་དབྱེ་བ་འདི་ཡོད་དེ། ། Kārakaṃ sādhakaṃ nibbattakaṃ kriyānimittanti atthato ekameva, tañca daṇḍo, dhavalo, pacanaṃ, citto, goti dabba+guṇa+kriyā+nāma+jātibhedena pañcavidhampi kamma+kattādivasena chabbidhaṃ, taṃ sattikārakaṃ, tadādhārabhūtadabbādayo tatraṭṭhakārakaṃ, na mukhyato. Mukhyato ce honti, tesaṃ sattidabbānaṃ aññamaññabyāvaṭarūpattā yo ādhāro, so ādhāroyeva, kismiñcikāle karaṇaṃ vā katturūpabhūto vā na hoti, tasmā thāli pacati, thāliyā pacati, thāliyaṃ pacatītyādinā ekassa vatthuno kattu+karaṇā+dhārabhedo na siyā. Sattipakkhe pana dabbādīnaṃ anekasattiyā ādhārattā sattiyā dabbādayo vivakkhitā taṃ taṃ kārakaṃ hotīti dabbādīnaṃ abhedepi kārakabhedo yujjate. Vuttañhi – བྱེད་པ་པོ་དང་། སྒྲུབ་བྱེད་དང་། མངོན་པར་འགྲུབ་བྱེད་དང་། བྱ་བའི་རྒྱུ་མཚན་ཞེས་པ་རྣམས་ནི་དོན་གཅིག་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ཡང་དབྱུག་པ་དང་། དཀར་པོ་དང་། འཚོད་པ་དང་། ཙིཏྟ་དང་། བ་ལང་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་རྫས་དང་། ཡོན་ཏན་དང་། བྱ་བ་དང་། མིང་དང་། རིགས་ཀྱི་དབྱེ་བས་རྣམ་པ་ལྔ་པོ་ཉིད་ཀྱང་ལས་དང་བྱེད་པ་པོ་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །དེ་ནི་མཐུ་ཉིད་ཀྱི་བྱེད་པ་ཡིན་ལ། དེའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་རྫས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་དེ་ལ་གནས་པའི་བྱེད་པ་ཡིན་གྱི། དངོས་གཞི་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་དངོས་གཞི་ཡིན་ན། མཐུ་དང་རྫས་དེ་དག་ཕན་ཚུན་ཐ་དད་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། རྟེན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྟེན་ཉིད་དུ་འགྱུར་གྱི། དུས་ནམ་ཡང་བྱེད་པ་འམ་བྱེད་པ་པོའི་རང་བཞིན་དུ་མི་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར། “རྫ་མས་འཚོད།” “རྫ་མས་འཚོད་པར་བྱེད།” “རྫ་མའི་ནང་དུ་འཚོད།” ཅེས་པ་ལ་སོགས་པས་དངོས་པོ་གཅིག་ཉིལ་ལ་བྱེད་པ་པོ་དང་། བྱེད་པ་དང་། རྟེན་གྱི་དབྱེ་བ་མི་སྲིད་པར་འགྱུར་རོ། །མཐུའི་ཕྱོགས་ལ་ནི་རྫས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་མཐུ་དུ་མའི་རྟེན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། མཐུའི་སྒོ་ནས་རྫས་ལ་སོགས་པ་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ན་བྱེད་པ་དེ་དང་དེར་འགྱུར་བས། རྫས་ལ་སོགས་པ་ཐ་མི་དད་ཀྱང་བྱེད་པའི་དབྱེ་བ་འཐད་པ་ཉིད་དོ། །འདི་སྐད་དུ་བཤད་དེ། ། Vicittakattuādīhi[Pg.131], saṃyogā ekavatthuno; Nānāttaṃ yujjate nāṭya-bhedena naṭakassi+vāti. བྱེད་པོ་ལ་སོགས་སྣ་ཚོགས་དང་། །འབྲེལ་བས་དངོས་པོ་གཅིག་ཉིད་ལ། །ཟློས་གར་དབྱེ་བས་ཟློས་གར་པ། །བཞིན་དུ་ཐ་དད་འཐད་པ་ཉིད་། ། Thāli vatthuto ekā cedapi sattikārakabhūtakattu+karaṇā+dhārādīnaṃ bhedena bheda+mupayāti, kimiva rāma+rāvaṇādivesadhārīnaṭako tesaṃ nāmavasena rāmo, rāvaṇoti bheda+mupayāti, ta+mivāti adhippāyo. རྫ་མ་ནི་དངོས་པོའི་སྒོ་ནས་གཅིག་ཉིད་ཡིན་ཡང་། མཐུའི་བྱེད་པར་གྱུར་པའི་བྱེད་པ་པོ་དང་། བྱེད་པ་དང་། རྟེན་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་ཐ་དད་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན་ཅི་ཞེ་ན། རཱ་མ་དང་རཱ་བ་ཎ་ལ་སོགས་པའི་ཆས་ཞུགས་པའི་ཟློས་གར་པ་དེ་དག་གི་མིང་གི་དབང་གིས་རཱ་མ་དང་རཱ་བ་ཎ་ཞེས་ཐ་དད་དུ་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། Puna+rapi – ཡང་ན། ། Yathe+kopi paṭo sutta, pītādiguṇasaṃyuto; Sukko paṭoti pītoti, bhedaṃ yātye+vameva+yaṃ. ཇི་ལྟར་སྣལ་མ་གཅིག་པུའི་རས། །སེར་པོ་ལ་སོགས་ཡོན་ཏན་ལྡན། །རས་དཀར་རས་སེར་ཞེས་པ་ལྟར། །ཐ་དད་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་ནོ། ། Ettha ca sattibhūtakattādayo mukhyakārakaṃ, taṃyogena dabbabhūtathālī guṇakārakaṃ, te ca kathaṃ kriyāya kārakā honti. Kattā attanā patiṭṭhitāya hasati+naccaticcādikriyāya nimittaṃ hoti. Kammañca attanā patiṭṭhitakriyāya tadatthabhūtaindhanādīni pavattentaṃ ‘‘odanaṃ pacatī’’tyādo nimittaṃ. ‘Kaṭṭhehi paccatī’tyādo kaṭṭhāni jalanakriyāya sādhetabbapākassa aṅgabhāvena nimittaṃ. ‘Pharasunā chindatī’tyādo pharasu ca kaṭṭhānaṃ dvidhāpavattiyā nimittaṃ. Kammañca kriyāya sambandhīyamānabyāpye sati nimittabhāvena kriyāya nimittaṃ. Tathā sampadānā+vadhi+ādhārānaṃ ‘gāvo dadāti’ ‘gāmasmā apanayati’ ‘thāliyaṃ pacatī’tyādīsu godānā+panayana+pacanakriyānaṃ nimittattā kriyāya nimittāni honti. Tesaṃ yathāsakaṃ kriyāya pavattako kattā, tasmā sa eva padhāno kattāti vohāraṃ [Pg.132] labhati, aññesaṃ karaṇādīnaṃ kattubhāve satipi appadhānattā taṃ na labhati. འདི་ལ་ཡང་མཐུར་གྱུར་པའི་བྱེད་པ་པོ་ལ་སོགས་པ་ནི་བྱེད་པ་གཙོ་བོ་ཡིན་ལ། དེ་དང་འབྲེལ་བས་རྫས་སུ་གྱུར་པའི་རྫ་མ་ནི་བྱེད་པ་ཕལ་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ཇི་ལྟར་བྱ་བའི་བྱེད་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། བྱེད་པ་པོ་ནི་རང་ལ་གནས་པའི་དགོད་པ་དང་གར་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བའི་རྒྱུ་མཚན་དུ་འགྱུར་རོ། །ལས་ཀྱང་རང་ལ་གནས་པའི་བྱ་བས་དེའི་དོན་དུ་གྱུར་པའི་བུད་ཤིང་ལ་སོགས་པ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ན། “འབྲས་ཆན་འཚོད།” ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་རྒྱུ་མཚན་དུ་འགྱུར་རོ། །“བུད་ཤིང་གིས་འཚོད།” ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་བུད་ཤིང་རྣམས་ནི་འབར་བའི་བྱ་བས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་འཚོད་པའི་ཡན་ལག་གི་ཚུལ་གྱིས་རྒྱུ་མཚན་དུ་འགྱུར་རོ། །“སྟ་རེས་གཅོད།” ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་སྟ་རེ་ནི་ཤིང་རྣམས་དུམ་བུ་གཉིས་སུ་འགྱུར་བའི་རྒྱུ་མཚན་དུ་འགྱུར་རོ། །ལས་ཀྱང་བྱ་བ་དང་འབྲེལ་བར་བྱ་བའི་ཁྱབ་བྱ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་ན་རྒྱུ་མཚན་གྱི་ཚུལ་གྱིས་བྱ་བའི་རྒྱུ་མཚན་དུ་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་སྦྱིན་པ་དང་། ས་མཚམས་ (འབྱུང་ཁུངས་) དང་། རྟེན་རྣམས་ནི། “བ་ལང་རྣམས་སྦྱིན།” “གྲོང་ལས་འདོར།” “རྫ་མའི་ནང་དུ་འཚོད།” ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་བ་ལང་སྦྱིན་པ་དང་། འདོར་བ་དང་། འཚོད་པའི་བྱ་བ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བྱ་བའི་རྒྱུ་མཚན་རྣམས་སུ་འགྱུར་རོ། །དེ་དག་གི་རང་རང་གི་བྱ་བ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་པོ་ནི་བྱེད་པ་པོ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་གཙོ་བོའི་བྱེད་པ་པོ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ཐོབ་ལ། བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་གཞན་རྣམས་ལ་བྱེད་པ་པོའི་དངོས་པོ་ཡོད་ཀྱང་། གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཐ་སྙད་དེ་མི་ཐོབ་བོ། ། Codakena vuttañhi – རྒོལ་བས་འདི་སྐད་བཤད་དེ། ། Nanu sāmagyamīnāyaṃ, kriyāsiddhi kathaṃ vada; Ekassa kattuno eva, sabbesaṃ kattutaṃ vinā. ཚོགས་པ་འདི་ནི་ཉེ་བ་ན། །བྱ་བ་གྲུབ་པ་ཇི་ལྟར་སྨྲོས། །བྱེད་པོ་གཅིག་པུ་ཉིད་ལ་ནི། །ཐམས་ཅད་བྱེད་པོ་ཉིད་མེད་པར། ། Sabbesaṃ karaṇādīnaṃ, kattutāya viyogato; Karaṇādīnaṃ abhāvattā, kārakaṃ na hi chabbidhanti. བྱེད་པ་ལ་སོགས་ཐམས་ཅད་ལ། །བྱེད་པོ་ཉིད་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར། །བྱེད་པ་ལ་སོགས་མེད་འགྱུར་བས། །བྱེད་པ་རྣམ་དྲུག་མི་འཐད་དོ། ། Vuccate – ལན་བརྗོད་པ། ། Yadyapya+tthi hi kattuttaṃ, sabhāvā karaṇādisu; Kriyāsiddhyā tathāpye+ta+mappadhānaṃ paraṅgato. བྱེད་པ་ལ་སོགས་རྣམས་ལ་ནི། །རང་བཞིན་གྱིས་ནི་བྱེད་པོ་ཉིད། །ཡོད་ཀྱང་བྱ་བ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར། །གཞན་གྱི་ཡན་ལག་ཕལ་པ་ཉིད། ། Etaṃ sabhāvato upalabbhamānaṃ karaṇādīsu kattuttaṃ paresaṃ karaṇādīnaṃ jalana+dhāraṇādikriyāya aṅgaṃ upāyati appadhānanti adhippāyo. བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་རང་བཞིན་གྱིས་དམིགས་པའི་བྱེད་པ་པོ་ཉིད་འདི་ནི། གཞན་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་འབར་བ་དང་འཛིན་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བའི་ཡན་ལག་ཏུ་འགྱུར་བས་ཕལ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། Kārakaṃ chabbidhaṃ saññā-vasā chabbīsatividhaṃ; Pabhedā sattadhā kammaṃ, kattā pañcavidho bhave. བྱེད་པ་རྣམ་པ་དྲུག་ཡིན་ལ། །མིང་གི་དབང་གིས་ཉེར་དྲུག་ཉིད། །ལས་ནི་དབྱེ་བས་རྣམ་པ་བདུན། །བྱེད་པོ་རྣམ་པ་ལྔ་རུ་འགྱུར། ། Karaṇaṃ duvidhaṃ hoti, sampadānaṃ tidhā mataṃ; Apādānaṃ pañcavidhaṃ, ādhāro tu catubbidho. བྱེད་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཡིན་ལ། །སྦྱིན་པ་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་འདོད། །འབྱུང་ཁུངས་རྣམ་པ་ལྔ་ཡིན་ཏེ། །རྟེན་ནི་རྣམ་པ་བཞི་ཉིད་དོ། ། Vibhattiyo pana – རྣམ་དབྱེ་རྣམས་ནི། ། Paccatta+mupayogañca, karaṇaṃ sampadāniyaṃ; Nissakkaṃ sāmivacanaṃ, bhumma+mālapana+ṭṭhamaṃti. རང་གི་དོན་དང་ཉེ་བར་སྦྱོར། །བྱེད་པ་དང་ནི་སྦྱིན་པ་ཉིད། །ངེས་པར་འབྱུང་དང་བདག་པོའི་ཚིག །ས་གཞི་བོད་པ་བརྒྱད་པ་འོ། ། Iti payogasiddhiyaṃ kārakakaṇḍo tatiyo. ཞེས་སྦྱོར་བ་གྲུབ་པ་ལས་བྱེད་པའི་སྐབས་ཏེ་གསུམ་པའོ། ། 4. Samāsakaṇḍa ༤. ཚིག་སྡུད་ཀྱི་སྐབས། ། Atha [Pg.133] nāmānameva aññamaññasambandhīnaṃ samāsoti nāmanissitattā, sayañca nāmikattā nāmānantaraṃ samāso vuccate. དེ་ནས་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་མིང་རྣམས་ཁོ་ནའི་ཚིག་སྡུད་ཅེས་པ་ནི་མིང་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་དང་། རང་ཉིད་ཀྱང་མིང་གི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། མིང་གི་རྗེས་ཐོགས་སུ་ཚིག་སྡུད་བཤད་པར་བྱའོ། ། 1. Syādi syādine+katthanti ༡. “སྱཱ་དི་ལ་སོགས་པ་སྱཱ་དི་ལ་སོགས་པ་དང་དོན་གཅིག་པའོ། །” ཞེས་པའོ། ། Ida+madhikataṃ veditabbaṃ. Pubbe vuttavidhiggahaṇañāyena syādīti tadantassa gahaṇaṃ. So ca bhinnatthānaṃ nāmāna+mekatthībhāvo samāsoti vuccate. འདི་ནི་དབང་འགྱུར་བ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །སྔོན་བཤད་པའི་ཆོ་ག་འཛིན་པའི་ཚུལ་གྱིས་སྱཱ་དི་ལ་སོགས་པ་ཞེས་པ་ནི་དེས་མཐའ་ཅན་འཛིན་པའོ། །དོན་ཐ་དད་པ་ཅན་གྱི་མིང་རྣམས་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བ་དེ་ནི་ཚིག་སྡུད་ཅེས་བྱའོ། ། 2. Asaṅkhyaṃ vibhatti+sampatti+samīpa+sākalyā+bhāva+yathā+ pacchā+yugapadatthe ༢. གྲངས་མེད་པ་ནི་རྣམ་དབྱེ་དང་། ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། ཉེ་བ་དང་། མཐའ་དག་པ་དང་། དངོས་པོ་མེད་པ་དང་། ཇི་ལྟ་བ་དང་། ཕྱི་བཞིན་དང་། ལྷན་ཅིག་པའི་དོན་ལའོ། ། Pubbassa+tthaparaṃ yassa, aññatthaparamañca yaṃ; Napuṃsakaṃ bhave yañca, ta+dāsaṃkhya+mihe+ssate. གང་གི་ཚིག་སྔ་མའི་དོན་གཙོ་བོ་ཉིད་དང་། དོན་གཞན་གཙོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་དང་། མ་ནིང་དུ་འགྱུར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདིར་གྲངས་མེད་པ་ཉིད་དུ་འདོད་དོ། ། Satthantare pasiddhaṃ yaṃ, abyayībhāvanāmato; Upakumbhaṃ tiṭṭhagu ca, pātameghaṃti taṃ yathā. གཞུང་ལུགས་གཞན་ལ་ཉེ་བར་བསྒྱུར་བའི་མིང་གིས་གྲགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ། དཔེར་ན། བུམ་པའི་ཉེ་འཁོར་དང་། བ་ལང་ལངས་པའི་དུས་དང་། ཆར་འབབ་པའི་དུས་ལྟ་བུའོ། ། Asaṅkhyaṃ syādyantaṃ vibhatyādīna+matthe vattamānaṃ syādyantena sahe+katthaṃ bhavati. ‘‘Aviggaho niccasamāso, padantaraviggaho ce’’ti padantaraviggaho. Itthīsu tathā pavattāti viggayha vibhatyatthe samāse kate – སྱཱ་དི་མཐའ་ཅན་གྱི་གྲངས་མེད་པ་ནི་རྣམ་དབྱེ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ལ་འཇུག་པ་ན། སྱཱ་དི་མཐའ་ཅན་གཞན་དང་ལྷན་ཅིག་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །“རྟག་པའི་ཚིག་སྡུད་ནི་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་བ་མེད་པ་འམ། ཚིག་གཞན་གྱིས་རྣམ་པར་སྦྱར་བ་ཡིན་ནོ། །” ཞེས་པས་ཚིག་གཞན་གྱིས་རྣམ་པར་སྦྱར་བའོ། །བུད་མེད་རྣམས་ལ་དེ་ལྟར་འཇུག་པ་ཞེས་རྣམ་པར་སྦྱར་ནས་རྣམ་དབྱེའི་དོན་ལ་ཚིག་སྡུད་བྱས་པ་ན། 2,119. Ekatthatāyaṃ ༢,༡༡༩. དོན་གཅིག་པ་ཉིད་ལའོ། ། Eko attho yassa pakatipaccayādisamudāyassa so ekattho. Tassa bhāvo pavattinimittaṃ ekatthatā, īyādi+ṇādi+samāsavidhānaṃ, tasmiṃ sati syādilopo hoti. རང་བཞིན་དང་རྐྱེན་ལ་སོགས་པའི་ཚོགས་པ་གང་ལ་དོན་གཅིག་ཡོད་པ་དེ་ནི་དོན་གཅིག་པ་ (ekattho) ཡིན། དེའི་དངོས་པོ་འཇུག་པའི་རྒྱུ་ནི་དོན་གཅིག་ཉིད་ (ekatthatā) ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་ཨཱི་ལ་སོགས་པ་དང་ཎ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་དང་ཚིག་སྡུད་ཀྱི་ཆོ་ག་ཡིན། དེ་ཡོད་པ་ན་སྱཱ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་དབྱེ་འཇིག་པར་འགྱུར་རོ།། 9. Taṃ napuṃsakanti ༩. དེ་ནི་མ་ནིང་གི་རྟགས་སོ།། Napuṃsakaliṅge [Pg.134] ca ‘‘pubbasmā+mādito’’ti sabbavibhattīnaṃ lope ca kate adhitthi tiṭṭhati, bho adhitthi, adhitthi passa, adhitthi kataṃ, adhitti carati, adhitthi dehi, adhitthi apehi, adhitthi āyattaṃ, adhitthi patiṭṭhitaṃ. Evaṃ adhikumāri, antabhūtassa appadhānassa ghapassa ‘‘ghapassa+ntassā+ppadhānassā’’ti passa rasso. མ་ནིང་གི་རྟགས་ལ། “pubbasmā mādito” ཞེས་པས་རྣམ་དབྱེ་ཐམས་ཅད་ཕྱིས་པ་ན། adhitthi tiṭṭhati (བུད་མེད་གནས་སོ།།) བྷོ་ adhitthi (ཀྱེ་བུད་མེད།) adhitthi passa (བུད་མེད་ལ་ལྟོས།) adhitthi kataṃ (བུད་མེད་ཀྱིས་བྱས།) adhitthi carati (བུད་མེད་སྤྱོད་དོ།།) adhitthi dehi (བུད་མེད་ལ་བྱིན།) adhitthi apehi (བུད་མེད་ལས་སོང་།) adhitthi āyattaṃ (བུད་མེད་ལ་རག་ལས་པ།) adhitthi patiṭṭhitaṃ (བུད་མེད་ལ་གནས་པ།) ཞེས་པ་རྣམས་འགྲུབ་བོ།། དེ་བཞིན་དུ་ adhikumāri ཡང་ཡིན། མཐར་གཏོགས་པའི་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པའི་ gha དང་ pa ཡི་སྒྲ་ལ། “ghapassantassāppadhānassa” ཞེས་པས་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ།། Saha=sampannaṃ brahmaṃ sabrahmaṃ. Vuttanayena ettha ca upari ca samāsādayo honti, ettha ‘‘akāle satatthe’’ti sahassa sādeso. Syādimhi kate ‘‘pubbasmā+mādito’’ti syādīnaṃ lope ca sampatte ‘‘nā+to+mapañcamiyā’’ti apañcamiyā paṭisedho ca akārantaasaṃkhyasamāsato parāsaṃ sabbavibhattīnaṃ aṃādeso ca hoti. Eva+muparipi. ཚངས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ནི་ sabrahmaṃ (ཚངས་པ་དང་བཅས་པ།) ཡིན། བཤད་མ་ཐག་པའི་ཚུལ་གྱིས་འདི་དང་གོང་དུ་ཚིག་སྡུད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་འགྱུར་ཞིང་། འདིར་ “akāle satatthe” ཞེས་པས་ saha ཡི་ཚབ་ཏུ་ sa རུ་འགྱུར་རོ།། syā ལ་སོགས་པ་བྱས་པ་ན། “pubbasmā mādito” ཞེས་པས་ syā ལ་སོགས་པ་འཇིག་པར་འགྱུར་བ་ལ། “nāto mapañcamiyā” ཞེས་པས་ལྔ་པ་མ་གཏོགས་པ་བཀག་ཅིང་། ཨ་མཐའ་ཅན་གྱི་གྲངས་མེད་ཚིག་སྡུད་ཀྱི་རྗེས་སུ་བྱུང་བའི་རྣམ་དབྱེ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཚབ་ཏུ་ aṃ དུ་འགྱུར་རོ།། གོང་དུའང་དེ་བཞིན་ནོ།། Bhikkhānaṃ samiddhi subhikkhaṃ, ettha ghassa rasso. Subhikkhaṃ tiṭṭhati bho subhikkhaṃ, subhikkhaṃ passa. Nā+smiṃsu ‘‘vā tatiyā sattamīnaṃ’’ti vikappena aṃ, subhikkhaṃ subhikkhena vā kataṃ, subhikkhaṃ subhikkhena vā carati, subhikkhaṃ dehi. Pañcamiyaṃ a+mabbhāvā subhikkhā apagaccha, subhikkha+māyattaṃ, subhikkhaṃ subhikkhe vā patiṭṭhitaṃ. དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱི་འབྱོར་པ་ནི་ subhikkhaṃ (ཟས་སླ་བའམ་ཉོབ་དཀའ་བ་མེད་པ།) ཡིན་ཏེ། འདིར་ gha (སྒྲ་རིང་པོ་) ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ།། subhikkhaṃ tiṭṭhati, བྷོ་ subhikkhaṃ, subhikkhaṃ passa ཞེས་པ་རྣམས་སོ།། གསུམ་པ་དང་བདུན་པ་ལ། “vā tatiyā sattamīnaṃ” ཞེས་པས་འདམ་ང་ཅན་དུ་ aṃ དུ་འགྱུར་བས། subhikkhaṃ མམ་ subhikkhena kataṃ, subhikkhaṃ མམ་ subhikkhena carati, subhikkhaṃ dehi ཞེས་པའོ།། ལྔ་པ་ལ་ aṃ དུ་མི་འགྱུར་བའི་ཕིར། subhikkhā apagaccha, subhikkhamāyattaṃ, subhikkhaṃ མམ་ subhikkhe patiṭṭhitaṃ ཞེས་པའོ།། Samīpatthe-kumbhassa samīpaṃ upakumbhaṃ, evaṃ upanagaraṃ, bho upakumbhaṃ iccādi. ཉེ་བའི་དོན་ལ། བུམ་པའི་ཉེ་སྐོར་ནི་ upakumbhaṃ ཡིན། དེ་བཞིན་དུ་ upanagaraṃ (གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཉེ་སྐོར།) དང་། བྷོ་ upakumbhaṃ ལ་སོགས་པའོ།། Sākalye-tiṇampi asesetvāti satiṇaṃ, tiṇampi asesetvā ajjhoharaṇīya+majjhoharatītyattho. Sesaṃ sabrahmasamaṃ[Pg.135]. Aggimpi asesetvāti sāggi, aggiganthaṃpi asesetvā adhītetyattho. Vāraggahaṇaṃ adhitthisamaṃ. མ་ལུས་པའི་དོན་ལ། རྩྭ་ཡང་མ་ལུས་པར་བྱས་པ་ནི་ satiṇaṃ ཡིན་ཏེ། རྩྭ་ཡང་མ་ལུས་པར་བཟའ་བྱ་ཟའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། ལྷག་མ་ནི་ sabrahmaṃ དང་མཚུངས་སོ།། མེ་ཡང་མ་ལུས་པར་བྱས་པ་ནི་ sāggi ཡིན་ཏེ། མེའི་གཞུང་ཡང་མ་ལུས་པར་ཀློག་གོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། ཐེངས་མ་འཛིན་པ་ནི་ adhitthi དང་མཚུངས་སོ།། Abhāvo sambandhībhedā bahuvidho, tatra iddhābhāvevigatā iddhi=vibhūti saddikānanti dussaddikaṃ. Atthābhāvemakkhikānaṃ abhāvo nimmakkhikaṃ, niddarathaṃ, nimmasakaṃ. Atikkamābhāve-atigatāni tiṇāni nittiṇaṃ. Upabhogasambandhīvattamānakālassa abhāve-atigataṃ lahupāvuraṇaṃ atilahupāvuraṇaṃ, lahupāvuraṇassa nā+yaṃ upabhogatā loti attho. མེད་པ་ནི་འབྲེལ་པ་ཐ་དད་པའི་སྒོ་ནས་རྣམ་པ་མང་པོ་ཡོད་དེ། དེ་ལས་འབྱོར་པ་མེད་པ་ལ། སྒྲ་ཅན་རྣམས་ཀྱི་འབྱོར་པ་ (iddhi/vibhūti) བྲལ་བ་ནི་ dussaddikaṃ ཡིན། དངོས་པོ་མེད་པ་ལ། སྦྲང་བུ་མེད་པ་ནི་ nimmakkhikaṃ (སྦྲང་བུ་མེད་པ།) དང་། niddarathaṃ (གདུང་བ་མེད་པ།) དང་། nimmasakaṃ (སྲིན་བུ་མེད་པ།) ལྟ་བུའོ།། འདས་ནས་མེད་པ་ལ། རྩྭ་ལས་འདས་པ་ནི་ nittiṇaṃ (རྩྭ་མེད་པ།) ཡིན། ལོངས་སྤྱོད་དང་འབྲེལ་བའི་ད་ལྟ་བའི་དུས་མེད་པ་ལ། གོས་ཡང་མོ་ལས་འདས་པ་ནི་ atilahupāvuraṇaṃ ཡིན་ཏེ། འདི་ནི་གོས་ཡང་མོ་ལ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་དུས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། Yathāttho+nekavidho, tatra yoggatāyaṃ-yoggaṃ rūpa+manurūpaṃ. Vicchāyaṃ-addhamāsaṃ addhamāsaṃ anu anvaddhamāsaṃ, evaṃ paccattaṃ. Atthānativattiyaṃ-sattiṃ anatikkamma yathāsatti. Evaṃ yathākkamaṃ, yathābalaṃ. Bahulādhikārā yā yā parisā yathāparisā. Sadisatthe-kikhiyā kaṇhavicchitadhenuyā sadiso sakikhi, sahassa sādeso. Ānupubbiyaṃ-jeṭṭhānukkamena anujeṭṭhaṃ. yathā ཡི་དོན་ནི་རྣམ་པ་མང་པོ་ཡོད་དེ། དེ་ལས་འོས་པའི་དོན་ལ། འོས་པའི་གཟུགས་ནི་ anurūpaṃ (མཐུན་པའི་གཟུགས།) ཡིན། ཟློས་པའི་དོན་ལ། ཟླ་བ་ཕྱེད་ཕྱེད་ནི་ anvaddhamāsaṃ (ཟླ་ཕྱེད་རེ་རེ།) ཡིན་ཞིང་། དེ་བཞིན་དུ་ paccattaṃ (སོ་སོ་སྐྱེ་བོའམ་སོ་སོ།) ཡིན། དོན་ལས་མི་འདའ་བའི་དོན་ལ། ནུས་པ་ལས་མི་འདའ་བ་ནི་ yathāsatti (ནུས་པ་དང་མཐུན་པ།) ཡིན། དེ་བཞིན་དུ་ yathākkamaṃ (གོ་རིམ་བཞིན།) དང་། yathābalaṃ (སྟོབས་དང་མཐུན་པ།) ཡིན། མང་པོའི་དབང་གིས། འདུ་ཚོགས་གང་དང་གང་ནི་ yathāparisā ཡིན། མཚུངས་པའི་དོན་ལ། བ་མོ་ཁྲ་བོ་ (kikhi) དང་མཚུངས་པ་ནི་ sakikhi ཡིན་ཏེ། saha ཡི་ཚབ་ཏུ་ sa རུ་འགྱུར་རོ།། གོ་རིམ་གྱི་དོན་ལ། གནས་བབ་ཀྱི་གོ་རིམ་བཞིན་ནི་ anujeṭṭhaṃ (ཆེ་རིམ་བཞིན།) ཡིན། Pacchāatthe-rathassa pacchā anurathaṃ. ཕྱི་ལོགས་ཀྱི་དོན་ལ། ཤིང་རྟའི་ཕྱི་ལོགས་ནི་ anurathaṃ (ཤིང་རྟའི་རྗེས་སུ།) ཡིན། Yugapadatthe-cakkena saha=ekakālaṃ sacakkaṃ, cakkena ekakkhaṇe nidhetīti attho. དུས་གཅིག་པའི་དོན་ལ། འཁོར་ལོ་དང་ལྷན་ཅིག་ (དུས་གཅིག་ཏུ་) ནི་ sacakkaṃ ཡིན་ཏེ། འཁོར་ལོ་དང་དུས་གཅིག་ཏུ་འཇོག་གོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། 3. Yathā na tulye ༣. yathā ནི་མཚུངས་པའི་དོན་ལ་མ་ཡིན། Yathāsaddo tulyatthe vattamāno syādyantena sahe+kattho na bhavati. Yathā devadatto, tathā yaññadatto. Ettha upamānabhūto yathāsaddo ‘tathā yaññadatto’ti upameyya+mapekkhati, tasmā ‘‘sāpekkha+masamatthaṃ bhavatī’’ti ñāyā asamāse [Pg.136] ‘‘na tulye’’ti paṭisedho kimattha+miti ce. Yasmā ‘‘yathā devadatto’’ti samudāyameva upamānaṃ bhavati, na visuṃ yathāsaddo, tasmā samudāyasseva upameyyasāpekkhatte na asāmatthiyatā na visuṃ yathāsaddassa, tasmā sādisse pattasamāsassa paṭisedhattha+midaṃ. Tulyattheti vattabbe tulyaṃ vinā tulyatā natthīti tulyattheti avatvā tulyeti vuttaṃ. yathā ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་མཚུངས་པའི་དོན་ལ་འཇུག་པ་ན། syā མཐའ་ཅན་གྱི་སྒྲ་དང་ལྷན་ཅིག་དོན་གཅིག་པ་ (ཚིག་སྡུད་) དུ་མི་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། ལྷས་བྱིན་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་མཆོད་སྦྱིན་བྱིན་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ།། འདིར་དཔེར་བརྗོད་པའི་ yathā སྒྲ་ནི་དཔེ་ཅན་ ‘tathā yaññadatto’ ལ་ལྟོས་པ་ཡིན་པས། “ལྟོས་པ་དང་བཅས་པ་ནི་ནུས་པ་མེད་པར་འགྱུར་རོ།།” ཞེས་པའི་རིགས་པས་ཚིག་སྡུད་མི་འགྲུབ་ན། “na tulye” ཞེས་པའི་དགག་པ་ནི་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གང་གི་ཕྱིར་ “yathā devadatto” ཞེས་པའི་ཚོགས་པ་ཉིད་དཔེ་རུ་འགྱུར་གྱི། yathā སྒྲ་གཅིག་པུ་མ་ཡིན་པས། ཚོགས་པ་ཉིད་དཔེ་ཅན་ལ་ལྟོས་པའི་ཕྱིར་ན། yathā སྒྲ་གཅིག་པུ་ལ་ནུས་པ་མེད་པ་མ་ཡིན་ནོ།། དེའི་ཕྱིར་འདི་ནི་མཚུངས་པའི་དོན་ལ་ཐོབ་པའི་ཚིག་སྡུད་དགག་པའི་ཕྱིར་ཡིན། tulyatthe (མཚུངས་པའི་དོན་ལ།) ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལ། མཚུངས་པ་མེད་པར་མཚུངས་པ་ཉིད་མི་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར། tulyatthe ཞེས་མ་བརྗོད་པར་ tulye ཞེས་བརྗོད་དོ།། Yathākathañci sādissaṃ, ñāyate yattha sambhavaṃ; Upamā nāma sā tassā, papañco bahudhā bhave. ཚུལ་གང་དག་གིས་མཚུངས་པ་ཉིད། །གང་དུ་སྲིད་པ་ཤེས་གྱུར་པ། །དེ་ནི་ཉེ་བར་འཇལ་བ་ (དཔེ་) སྟེ། །དེ་ཡི་སྤྲོས་པ་རྣམ་མང་འགྱུར། ། 4. Yāvā+vadhāraṇe ༤. yāva ནི་ངེས་པར་འཛིན་པ་ལའོ།། Yāvasaddo avadhāraṇe vattamāno syādyantena sahe+kattho bhavati. Avadhāraṇaṃ=ettakatāparicchedo. Yāvantāni amattāni=bhājanāni yāvāmattaṃ, iminā samāse kate sesaṃ pubbasamaṃ. Jīvassa yattako paricchedo yāvajīvaṃ. Yāvatāyukaṃ, ‘‘sakatthe’’ti kapaccayo. Yattakena attho yāvadatthaṃ. yāva ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་ངེས་པར་འཛིན་པའི་དོན་ལ་འཇུག་པ་ན། syā མཐའ་ཅན་གྱི་སྒྲ་དང་ལྷན་ཅིག་དོན་གཅིག་པར་འགྱུར་རོ།། ངེས་པར་འཛིན་པ་ནི་འདི་ཙམ་མོ་ཞེས་ཡོངས་སུ་གཅོད་པ་ཡིན། སྣོད་ཇི་ཙམ་ཡོད་པ་དེ་ཙམ་ནི་ yāvāmattaṃ ཡིན་ཏེ། འདིས་ཚིག་སྡུད་བྱས་པ་ན་ལྷག་མ་ནི་སྔ་མ་དང་མཚུངས་སོ།། སྲོག་གི་ཚད་ཇི་ཙམ་ཡོད་པ་དེ་སྲིད་ནི་ yāvajīvaṃ (ཚེ་གང་པོ།) ཡིན། yāvatāyukaṃ (ཚེའི་ཚད་དེ་སྲིད།) ཅེས་པ་ལ། “sakatthe” ཞེས་པས་ ka རྐྱེན་འཇུག་གོ། དགོས་པ་ཇི་ཙམ་ཡོད་པ་དེ་ཙམ་ནི་ yāvadatthaṃ (དགོས་པ་ཇི་ཙམ་ཡོད་པ་དེ་སྲིད།) ཡིན། 5. Payyapā bahi tiro pure pacchā vā pañcamyā ༥. pari དང་། apa དང་། ā དང་། bahi དང་། tiro དང་། pure དང་། pacchā རྣམས་ལྔ་པ་དང་ལྷན་ཅིག་འདམ་ང་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ།། Pariādayo pañcamyantena sahe+katthā honti vā. Pari pabbatā paripabbataṃ. Vāssa vākyavikappatthattā pari pabbatā iccādayopi honti. Apa pabbatā apapabbataṃ, ā pāṭaliputtā āpāṭaliputtaṃ, bahi gāmā bahigāmaṃ, tiro pabbatā tiropabbataṃ, pure bhattā purebhattaṃ, pacchā bhattā pacchābhattaṃ, sabbaṃ upakumbhasamaṃ, iminā samāso viseso. Eva+muparisuttepi. pari ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་རྣམས་ལྔ་པའི་མཐའ་ཅན་གྱི་སྒྲ་དང་ལྷན་ཅིག་འདམ་ང་ཅན་དུ་དོན་གཅིག་པར་འགྱུར་རོ།། རི་བོའི་མཐའ་སྐོར་དུ་ནི་ paripabbataṃ ཡིན། vā ཞེས་པ་ནི་ཚིག་གི་འདམ་ངའི་དོན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། pari pabbatā ལ་སོགས་པའང་འགྲུབ་བོ།། རི་བོ་ལས་བྲལ་བ་ནི་ apapabbataṃ ཡིན། སྐྱ་ནར་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་བར་དུ་ནི་ āpāṭaliputtaṃ ཡིན། གྲོང་གི་ཕྱི་རོལ་དུ་ནི་ bahigāmaṃ ཡིན། རི་བོའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ནི་ tiropabbataṃ ཡིན། ཟས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ནི་ purebhattaṃ ཡིན། ཟས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ནི་ pacchābhattaṃ ཡིན། ཐམས་ཅད་ upakumbhaṃ དང་མཚུངས་སོ།། འདིས་ཚིག་སྡུད་ཀྱི་ཁྱད་པར་བྱེད་དོ།། གཤམ་གྱི་མདོ་ལའང་དེ་བཞིན་ནོ།། Vātya+dhikāro [Pg.137] – “vā” (འདམ་ང་ཅན།) ཞེས་པ་ནི་དབང་བསྒྱུར་བའི་མདོ་ཡིན། 6. Samīpā+yāmesva+nu ༦. anu ནི་ཉེ་བ་དང་རིང་པོའི་དོན་ལའོ།། ‘‘Asaṃkhya’’miccādinā niccasamāsassa vikappatthaṃ samīpaggahaṇaṃ. Anusaddo sāmīpye āyāme ca vattamāno syādyantena sahe+kattho vā hoti. Ettha samīpaggahaṇassa bhāvappadhānattā sāmīpyameva gamyateti sāmīpyeti vuttaṃ. Vanassa anu=samīpaṃ anuvanaṃ, gaṅgāya anu=āyāmo anugaṅgaṃ, gaṅgāya anu vā bārāṇasī. “asaṃkhya” ལ་སོགས་པས་རྟག་པའི་ཚིག་སྡུད་ཀྱི་འདམ་ངའི་ཕྱིར་ samīpa (ཉེ་བ།) ཞེས་པ་བཟུང་ངོ་།། anu ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་ཉེ་བ་དང་རིང་པའི་དོན་ལ་འཇུག་པ་ན། syā མཐའ་ཅན་གྱི་སྒྲ་དང་ལྷན་ཅིག་འདམ་ང་ཅན་དུ་དོན་གཅིག་པར་འགྱུར་རོ།། འདིར་ samīpa བཟུང་བ་ནི་དངོས་པོ་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཉེ་བ་ཉིད་རྟོགས་པས་ sāmīpye ཞེས་བརྗོད་དོ།། ནགས་ཚལ་གྱི་ཉེ་སྐོར་ནི་ anuvanaṃ ཡིན། གཱངྒཱའི་རྒྱུད་དུ་ནི་ anugaṅgaṃ ཡིན། ཡང་ན། gaṅgāya anu vā bārāṇasī (གཱངྒཱའི་རྒྱུད་ཀྱི་ཝཱརཱཎསཱི།) ཞེས་པའོ།། 7. Tiṭṭhagvādīni ༧. tiṭṭhagu ལ་སོགས་པའོ།། Tiṭṭhaguādīni aññatthena siddhāpi asmiṃ asaṃkhyasamāse nipātiyanti. Tiṭṭhanti gāvo yasmiṃ kāleti tiṭṭhantasadda+gosaddehi paṭhamāyomhi kate ‘‘vā+nekaññatthe’’ti samāso, iminā nipātanā lope napuṃsakatthe ca kate simhi gossa ‘‘gossu’’ti ukāre ‘‘pubbasmā+mādito’’ti vibhattilopo. Evaṃ vahantī gāvo yasmiṃ kāleti vahaggu iccādi. Velāppakāsakapātoādīnampi ettheva saṅgaho, pāto nahānanti sattamīamādisamāse pātanahānaṃ, evaṃ sāyanahānaṃ, pātakālaṃ, sāyakālaṃ, pātameghaṃ, sāyameghaṃ, pātamaggaṃ, sāyamaggaṃ, ettha ‘‘eona+ma vaṇṇe’’ti akāro, niggahītassa lopo ca hoti. tiṭṭhagu ལ་སོགས་པ་ནི་དོན་གཞན་ལ་གྲུབ་པ་ཡིན་ནའང་། གྲངས་མེད་ཚིག་སྡུད་འདིར་དམིགས་བསལ་གྱིས་འགྲུབ་བོ།། བ་ལང་རྣམས་གང་གི་ཚེ་གནས་པའི་དུས་དེ་ནི་ tiṭṭhagu ཡིན་ཏེ། tiṭṭhanta དང་ go ཡི་སྒྲ་ལས་དང་པོ་སྦྱར་བ་ན། “vānekaññatthe” ཞེས་པས་ཚིག་སྡུད་བྱས་ཤིང་། འདིར་དམིགས་བསལ་གྱིས་ཕྱིས་པ་དང་མ་ནིང་གི་དོན་བྱས་པ་ན། go ཡི་སྒྲ་ལས་ u རུ་འགྱུར་བས་ “gossu” ཞེས་པ་དང་། “pubbasmā mādito” ཞེས་པས་རྣམ་དབྱེ་འཇིག་གོ། དེ་བཞིན་དུ་བ་ལང་རྣམས་གང་གི་ཚེ་རྒྱུག་པའི་དུས་ནི་ vahaggu ལ་སོགས་པའོ།། དུས་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ pāto (སྔ་དྲོ་) ལ་སོགས་པའང་འདིར་འདུ་སྟེ། སྔ་དྲོའི་ཁྲུས་ནི་ pātanahānaṃ ཞེས་བདུན་པའི་ཚིག་སྡུད་ཡིན། དེ་བཞིན་དུ་ sāyanahānaṃ (ཕྱི་དྲོའི་ཁྲུས།) དང་། pātakālaṃ (སྔ་དྲོའི་དུས།) དང་། sāyakālaṃ (ཕྱི་དྲོའི་དུས།) དང་། pātameghaṃ (སྔ་དྲོའི་སྤྲིན།) དང་། sāyameghaṃ (ཕྱི་དྲོའི་སྤྲིན།) དང་། pātamaggaṃ (སྔ་དྲོའི་ལམ།) དང་། sāyamaggaṃ (ཕྱི་དྲོའི་ལམ།) ལྟ་བུ་སྟེ། འདིར་ “eonama vaṇṇe” ཞེས་པས་ a ཡིག་ཏུ་འགྱུར་ཞིང་རྗེས་སུ་ང་རོ་འཇིག་པར་འགྱུར་རོ།། 8. Ore+pari+paṭi+pāre+majjhe+heṭṭhu+ddhā+dho+nto vā chaṭṭhiyā. ༨. ora དང་། pari དང་། paṭi དང་། pāra དང་། majjhe དང་། heṭṭhā དང་། uddhaṃ དང་། adho དང་། anto རྣམས་དྲུག་པ་དང་ལྷན་ཅིག་འདམ་ང་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ།། Orādayo saddā chaṭṭhiyantena sahe+katthā vā honti. Oraṃ gaṅgāya oregaṅgā, upari sikharassa uparisikharaṃ, paṭi=mukhaṃ sotassa [Pg.138] paṭisotaṃ, pāraṃ yamunāya pāreyamunaṃ, majjhaṃ gaṅgāya majjhegaṅgaṃ, heṭṭhā pāsādassa heṭṭhāpāsādaṃ, uddhaṃ gaṅgāya uddhagaṅgaṃ, adho gaṅgāya adhogaṅgaṃ, anto pāsādassa antopāsādaṃ. Iminā nipātanāva niggahītalope ca ekāre ca kate oreccādi hoti. ora ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་རྣམས་དྲུག་པའི་མཐའ་ཅན་གྱི་སྒྲ་དང་ལྷན་ཅིག་འདམ་ང་ཅན་དུ་དོན་གཅིག་པར་འགྱུར་རོ།། གཱངྒཱའི་ཚུར་རོལ་ནི་ oregaṅgā ཡིན། རྩེ་མོའི་སྟེང་ནི་ uparisikharaṃ ཡིན། ཆུ་རྒྱུན་གྱི་ཁ་གཏད་ནི་ paṭisotaṃ ཡིན། ཡམུནཱའི་ཕ་རོལ་ནི་ pāreyamunaṃ ཡིན། གཱངྒཱའི་དབུས་ནི་ majjhegaṅgaṃ ཡིན། ཁང་བཟང་གི་འོག་ནི་ heṭṭhāpāsādaṃ ཡིན། གཱངྒཱའི་ཡར་ལོགས་ནི་ uddhagaṅgaṃ ཡིན། གཱངྒཱའི་མར་ལོགས་ནི་ adhogaṅgaṃ ཡིན། ཁང་བཟང་གི་ནང་ནི་ antopāsādaṃ ཡིན། འདིར་དམིགས་བསལ་གྱིས་རྗེས་སུ་ང་རོ་ཕྱིས་པ་དང་ e རུ་བྱས་པ་ལས་ ore ལ་སོགས་པ་འགྲུབ་བོ།། 10. A+mādi ༡༠. aṃ ལ་སོགས་པའོ།། A+mādisyādyantaṃ syādyantena saha bahula+mekattaṃ hoti. aṃ ལ་སོགས་པའི་ syā མཐའ་ཅན་གྱི་སྒྲ་ནི་ syā མཐའ་ཅན་གྱི་སྒྲ་དང་ལྷན་ཅིག་ཕལ་ཆེར་དོན་གཅིག་པར་འགྱུར་རོ།། Uttarassa padassa+ttho, padhānaṃ liṅga+massa ca; Dutiyantādipadekattho, bahudhā taṃ vibhajjate. ཕྱི་མའི་ཚིག་གི་དོན་གཙོ་ཞིང་། །དེ་ཡི་རྟགས་ཀྱང་གཙོ་བོ་ཡིན། །གཉིས་པ་ལ་སོགས་མཐའ་ཅན་གྱི། །དོན་གཅིག་དེ་ནི་རྣམ་མང་དབྱེ། ། Paresa+missate tañca, bhiyyo tappurisā+khyayā; Taṃ yathā+tra rājāpaccaṃ, katthacīti+mitīdisaṃ. གཞན་དག་གིས་ནི་དེ་ཉིད་ལ། །ཕལ་ཆེར་སྐྱེས་བུ་བྱེད་པ་ (tappurisa) ཟེར། །དཔེར་ན་འདིར་ནི་ rājāpaccaṃ ། །ལ་ལར་འདི་ལྟར་འགྱུར་བ་བཞིན། ། A+mādyantānaṃ kārakānaṃ akārakānañca samāso katthacimeva vā hoti. Tañca bahulaṃvidhānenāti daṭṭhabbaṃ. aṃ ལ་སོགས་པའི་མཐའ་ཅན་གྱི་བྱེད་པ་པོ་ (kāraka) དང་བྱེད་པ་པོ་མ་ཡིན་པ་ (akāraka) རྣམས་ཀྱི་ཚིག་སྡུད་ནི་ལ་ལར་འདམ་ང་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ།། དེ་ནི་ཕལ་ཆེར་གྱི་ཆོ་ག་ལས་ཤེས་པར་བྱའོ།། Tattha dutiyātappuriso amādi gata+nissitā+tītā+tikkanta+pattā+pannādīhi bhavati. Saraṇaṃ gatoti samāse kate ‘‘ekatthatāyaṃ’’ti vibhattilopādi upari sabbattha pubbasamaṃ. Saraṇagato, saraṇagatā. Saraṇagatā, saraṇagatāyo. Saraṇagataṃ kulaṃ, saraṇagatāni kulāni iccādi. Araññagato, bhūmigato. Dhammaṃ nissito dhammanissito, atthanissito. Bhavaṃ atīto bhavātīto, kālātīto. Pamāṇaṃ atikkantaṃ pamāṇātikkantaṃ, lokātikkantaṃ. Sukhaṃ patto sukhappatto, dukkhappatto. Sotaṃ āpanno sotāpanno, nirodhasamāpanno, maggappaṭipanno. Rathaṃ āruḷho rathāruḷho[Pg.139]. Sabbarattiṃ sobhaṇo sabbarattisobhaṇo, muhuttasukhaṃ. Akārakānaṃ samāso accantasaṃyoge. Vuttiyevo+papadasamāse, tassa niccattā. Yathā kammaṃ karotīti kammakāro, kumbhakāro, atthaṃ kāmetīti atthakāmo, dhammakāmo, dhammaṃ dhāretīti dhammadharo, vinayadharo. Sānaṃ pacatīti sapāko, tantaṃ vāyatīti tantavāyo, varaṃ āharatīti varāharo. Nta+māna+ktavantehi vākyameva. Dhammaṃ suṇanto, dhammaṃ suṇamāno, odanaṃ bhuttavā. དེ་ལས་གཉིས་པའི་སྐྱེས་བུ་བྱེད་པ་ (dutiyātappuriso) ནི་ aṃ ལ་སོགས་པ་ gata, nissita, atīta, atikkanta, patta, āpanna ལ་སོགས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་འགྱུར་རོ།། saraṇaṃ gato ཞེས་པའི་ཚིག་སྡུད་བྱས་པ་ན། “ekatthatāyaṃ” ཞེས་པས་རྣམ་དབྱེ་འཇིག་པ་ལ་སོགས་པ་གོང་གི་ཐམས་ཅད་སྔ་མ་དང་མཚུངས་སོ།། saraṇagato (སྐྱབས་སུ་སོང་བ། སྐྱེས་པ།) saraṇagatā (བུད་མེད།) ཡང་ན། saraṇagatā (སྐྱེས་པ་མང་ཚིག) saraṇagatāyo (བུད་མེད་མང་ཚིག) saraṇagataṃ kulaṃ (སྐྱབས་སུ་སོང་བའི་རིགས།) saraṇagatāni kulāni ལ་སོགས་པའོ།། araññagato (ནགས་སུ་སོང་བ།) bhūmigato (ས་ལ་སོང་བ།) ཆོས་ལ་བརྟེན་པ་ནི་ dhammanissito ཡིན། atthanissito (དོན་ལ་བརྟེན་པ།) སྲིད་པ་ལས་འདས་པ་ནི་ bhavātīto ཡིན། kālātīto (དུས་ལས་འདས་པ།) ཚད་ལས་འདས་པ་ནི་ pamāṇātikkantaṃ ཡིན། lokātikkantaṃ (འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ།) བདེ་བ་ལ་ཕྱིན་པ་ནི་ sukhappatto ཡིན། dukkhappatto (སྡུག་བསྔལ་ལ་ཕྱིན་པ།) རྒྱུན་དུ་ཞུགས་པ་ནི་ sotāpanno ཡིན། nirodhasamāpanno (འགོག་པ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ།) maggappaṭipanno (ལམ་ལ་ཞུགས་པ།) ཤིང་རྟ་ལ་ཞོན་པ་ནི་ rathāruḷho ཡིན། མཚན་མོ་ཀུན་ཏུ་མཛེས་པ་ནི་ sabbarattisobhaṇo ཡིན། muhuttasukhaṃ (སྐད་ཅིག་མའི་བདེ་བ།) བྱེད་པ་པོ་མ་ཡིན་པའི་ཚིག་སྡུད་ནི་ཤིན་ཏུ་འབྲེལ་བ་ལའོ།། འགྲེལ་པ་ཉིད་ལས་ཉེ་བའི་ཚིག་གི་ཚིག་སྡུད་ (upapadasamāsa) དུ་འགྱུར་ཏེ། དེ་ནི་རྟག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དཔེར་ན། ལས་བྱེད་པ་ནི་ kammakāro (ལས་བྱེད་པ།) དང་། kumbhakāro (རྫ་མཁན།) དོན་འདོད་པ་ནི་ atthakāmo དང་། dhammakāmo (ཆོས་འདོད་པ།) ཆོས་འཛིན་པ་ནི་ dhammadharo དང་། vinayadharo (འདུལ་བ་འཛིན་པ།) ཁྱི་ཤ་འཚོད་པ་ནི་ sapāko དང་། སྐུད་པ་འཐག་པ་ནི་ tantavāyo དང་། མཆོག་ལེན་པ་ནི་ varāharo ལྟ་བུའོ།། nta དང་ māna དང་ ktavantu རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཚིག་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། ཆོས་ཉན་པ་ནི་ dhammaṃ suṇanto དང་། dhammaṃ suṇamāno དང་། འབྲས་ཟན་ཟོས་ཟིན་པ་ནི་ odanaṃ bhuttavā ལྟ་བུའོ།། Tatiyātappuriso kitaka+pubba+sadisa+samo+nattha+kalaha+nipuṇa+missa+sakhilādīhi. Buddhena bhāsito buddhabhāsito dhammo, evaṃ jinadesito. Satthārā vaṇṇito satthuvaṇṇito. Viññūhi garahito viññugarahito, viññuppasattho, issarakataṃ, sayaṃ kataṃ, sukehi āhaṭaṃ sukāhaṭaṃ, raññā hato rājahato, rājapīḷito. Agginā daḍḍho aggidaḍḍho, sappena daṭṭho sappadaṭṭho, sallehi viddho sallaviddho, icchāya pakato icchāpakato, sīlasampanno. Evaṃ sukhasahagataṃ, ñāṇasampayuttaṃ, mittasaṃsaggo, piyavippayogo, jātithaddho, guṇahīno, guṇavuddho, catuvaggakaraṇīyaṃ, catuvaggādikattabbaṃ. Kākehi peyyā kākapeyyā, nadī. Kvaci vuttiyeva, urasā gacchatīti urago, pādena pivatīti pādapo. Kvaci vākyameva, pharasunā chinnavā, kākehi pātabbā, dassanena pahātabbā. Pubbādiyoge-māsena pubbo māsapubbo. Evaṃ mātusadiso, mātusamo. Ekūnavīsati, sīlavikalo, asikalaho, vācānipuṇo, yāvakālikasammissaṃ, vācāsakhilo[Pg.140]. Satthārā sadiso satthusadiso, satthukappo, puññena atthiko puññatthiko, guṇādhiko. Dadhinā upasittaṃ bhojanaṃ dadhibhojanaṃ, guḷena saṃsaṭṭho odano guḷodano. Kārakasambandho kriyāya kato, upasittādikriyānaṃ apaññāyanepi vuttiyevo+pasittādikriyāna+mākhyāpanato natthā+yuttatthatā. Evaṃ khīrodano. Assena yutto ratho assaratho, maggacittaṃ, jambuyā paññāto lakkhito dīpo jambudīpo, ekena adhikā dasa ekādasa, jātiyā andho jaccandho, pakatiyā medhāvī pakatimedhāvī iccādi. གསུམ་པ་དེ་སྐྱེས་ཚིག་སྡུད་ནི། ཀྲྀཏ་དང་། སྔོན་དང་། འདྲ་བ་དང་། མཚུངས་པ་དང་། མེད་པ་དང་། འཐབ་རྩོད་དང་། མཁས་པ་དང་། འདྲེས་པ་དང་། འཇམ་པོ་ལ་སོགས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འགྲུབ་བོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ནི་སངས་རྒྱས་གསུངས་པའི་ཆོས་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་རྒྱལ་བས་བསྟན་པ་ཡང་ངོ་། །སྟོན་པས་བསྔགས་པ་ནི་སྟོན་པས་བསྔགས་པའོ། །མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྨད་པ་ནི་མཁས་སྨད་དང་། མཁས་པས་བསྔགས་པ་དང་། དབང་ཕྱུག་གིས་བྱས་པ་དང་། རང་གིས་བྱས་པ་དང་། ནེ་ཙོ་རྣམས་ཀྱིས་བསྐྱལ་བ་ནི་ནེ་ཙོས་བསྐྱལ་བ་དང་། རྒྱལ་པོས་བསད་པ་ནི་རྒྱལ་པོས་བསད་པ་དང་། རྒྱལ་པོས་གཙེས་པ་འོ། །མེས་བསྲེགས་པ་ནི་མེས་བསྲེགས་པ་དང་། སྦྲུལ་གྱིས་ཟིན་པ་ནི་སྦྲུལ་ཟིན་དང་། ཟུག་རྔུས་ཕིགས་པ་ནི་ཟུག་རྔུས་ཕིགས་པ་དང་། འདོད་པས་བཅིངས་པ་ནི་འདོད་པས་བཅིངས་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ་འོ། །དེ་བཞིན་དུ་བདེ་བ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་དང་། ཤེས་རབ་དང་མཚུངས་པར་ལྡན་པ་དང་། གྲོགས་པོ་དང་འགྲོགས་པ་དང་། ཕངས་པ་དང་བྲལ་བ་དང་། རིགས་ཀྱིས་དྲེགས་པ་དང་། ཡོན་ཏན་གྱིས་དམན་པ་དང་། ཡོན་ཏན་གྱིས་བགྲེས་པ་དང་། ཚོགས་བཞིས་བྱ་བ་དང་། ཚོགས་བཞི་ལ་སོགས་པས་བྱ་བ་འོ། །བྱ་རོག་རྣམས་ཀྱིས་བཏུང་བར་བྱ་བ་ནི་བྱ་རོག་གིས་བཏུང་རུང་གི་ཆུ་ཀླུང་ངོ་། །སྐབས་འགར་ཚིག་སྡུད་ཁོ་ན་འབྱུང་སྟེ། བྲང་གིས་འགྲོ་བས་ན་བྲང་འགྲོ་དང་། རྐང་པས་འཐུང་བས་ན་རྐང་འཐུང་ངོ་། །སྐབས་འགར་ཚིག་གྲོགས་ཁོ་ན་འབྱུང་སྟེ། སྟ་རེས་བཅད་པ་དང་། བྱ་རོག་རྣམས་ཀྱིས་བཏུང་བར་བྱ་བ་དང་། མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ལྟ་བུའོ། །སྔོན་ལ་སོགས་པ་དང་སྦྱོར་བ་ནི། ཟླ་བ་གཅིག་གིས་སྔ་བ་ནི་ཟླ་བ་སྔ་མ་འོ། །དེ་བཞིན་དུ་མ་དང་འདྲ་བ་དང་། མ་དང་མཚུངས་པ་འོ། །ཉི་ཤུ་ལས་གཅིག་གིས་མ་ཚང་བ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱིས་མ་ཚང་བ་དང་། རལ་གྲིས་འཐབ་པ་དང་། ངག་ལ་མཁས་པ་དང་། དུས་སྐབས་ཀྱི་ཟས་དང་འདྲེས་པ་དང་། ངག་འཇམ་པོ་འོ། །སྟོན་པ་དང་འདྲ་བ་ནི་སྟོན་པ་དང་འདྲ་བ་དང་། སྟོན་པ་དང་མཚུངས་པ་དང་། བསོད་ནམས་དོན་དུ་གཉེར་བ་ནི་བསོད་ནམས་དོན་གཉེར་དང་། ཡོན་ཏན་གྱིས་ལྷག་པ་འོ། །ཞོ་ཡིས་བྲན་པའི་ཟས་ནི་ཞོ་བྲན་ཟས་དང་། བུ་རམ་གྱིས་བསྲེས་པའི་འབྲས་ཟན་ནི་བུ་རམ་འབྲས་ཟན་ནོ། །བྱེད་པོ་དང་འབྲེལ་བ་ནི་བྱ་བས་བྱས་པ་ཡིན་ལ། བྲན་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་རྣམས་མི་གསལ་བར་གྱུར་ཀྱང་། བྲན་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་དེ་དག་གོ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ཚིག་སྡུད་འགྲུབ་པ་ཉིད་དེ། དོན་མི་འཐད་པ་མེད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་འོ་མས་བསྲེས་པའི་འབྲས་ཟན་ནི་འོ་མའི་འབྲས་ཟན་ནོ། །རྟས་སྦྱར་བའི་ཤིང་རྟ་ནི་རྟ་རྟ་དང་། ལམ་གྱི་སེམས་དང་། འཛམ་བུའི་ཤིང་གིས་མཚོན་ཞིང་བསྟན་པའི་གླིང་ནི་འཛམ་བུའི་གླིང་དང་། གཅིག་གིས་ལྷག་པའི་བཅུ་ནི་བཅུ་གཅིག་དང་། སྐྱེ་བ་ནས་ལོང་བ་ནི་སྐྱེ་ལོང་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་ཤེས་རབ་ཆེ་བ་ནི་རང་བཞིན་ཤེས་རབ་ཅན་ལ་སོགས་པའོ། ། Catutthītappuriso tadattha+attha+hita+deyyādīhi. Tadatthe-kathinassa dussaṃ kathinadussaṃ, kathinacīvarassāti attho. Evaṃ cīvaradussaṃ, cīvaramūlaṃ, yāguyā atthāya taṇḍulā yāgutaṇḍulā, bhattataṇḍulā, saṅghassa atthāya bhattaṃ saṅghabhattaṃ, āgantukabhattaṃ, evaṃ gamikabhattaṃ, pāsādāya dabbaṃ pāsādadabbaṃ. Ettha cā+yaṃ niccasamāso, tassa tiliṅgatā ca-bhikkhusaṅghassa attho vihāro bhikkhusaṅghattho vihāro, bhikkhusaṅghatthā yāgu, bhikkhusaṅghatthaṃ cīvaraṃ. Yassa attho yadattho, yadatthā, yadatthaṃ. Evaṃ tadattho, tadatthā, tadatthaṃ. Tathā lokahito. Buddhassa deyyaṃ buddhadeyyaṃ pupphaṃ. Saṅghadeyyaṃ cīvaraṃ. Idha na hoti ‘‘saṅghassa dātabbaṃ’’. བཞི་པ་དེ་སྐྱེས་ཚིག་སྡུད་ནི། དེའི་དོན་དང་། ཆེད་དང་། ཕན་པ་དང་། སྦྱིན་བྱ་ལ་སོགས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འགྲུབ་བོ། །དེའི་དོན་ལ། སྲ་བརྐྱང་གི་ཕྱིར་གོས་ནི་སྲ་བརྐྱང་གོས་ཏེ། སྲ་བརྐྱང་གི་ཆོས་གོས་ཀྱི་ཕྱིར་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཆོས་གོས་ཀྱི་གོས་དང་། ཆོས་གོས་ཀྱི་རིན་དང་། སྐྱོ་མའི་ཆེད་དུ་འབྲས་ནི་སྐྱོ་མའི་འབྲས་དང་། ཟན་གྱི་འབྲས་དང་། དགེ་འདུན་གྱི་ཆེད་དུ་ཟས་ནི་དགེ་འདུན་གྱི་ཟས་དང་། གློ་བུར་བའི་ཟས་དང་། དེ་བཞིན་དུ་འགྲུལ་པའི་ཟས་དང་། ཁང་བཟང་གི་ཕྱིར་རྒྱུ་ནི་ཁང་བཟང་གི་རྒྱུ་འོ། །འདིར་ནི་རྟག་ཏུ་ཚིག་སྡུད་ཡིན་ལ། དེ་ལ་རྟགས་གསུམ་ག་ཡོད་དེ། དགེ་སློང་གི་དགེ་འདུན་གྱི་ཆེད་དུ་གཙུག་ལག་ཁང་ནི་དགེ་འདུན་གྱི་ཆེད་ཀྱི་གཙུག་ལག་ཁང་དང་། དགེ་འདུན་གྱི་ཆེད་ཀྱི་སྐྱོ་མ་དང་། དགེ་འདུན་གྱི་ཆེད་ཀྱི་ཆོས་གོས་ལྟ་བུའོ། །གང་གི་ཆེད་དུ་ནི་གང་གི་ཆེད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་དེའི་ཆེད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་འཇིག་རྟེན་ལ་ཕན་པ་འོ། །སངས་རྒྱས་ལ་དབུལ་བར་བྱ་བ་ནི་སངས་རྒྱས་ལ་དབུལ་བའི་མེ་ཏོག་དང་། དགེ་འདུན་ལ་དབུལ་བའི་ཆོས་གོས་སོ། །འདིར་ 'དགེ་འདུན་ལ་སྦྱིན་པར་བྱའོ་' ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། Pañcamītappuriso apagamana+bhaya+virati+mocanatthādīhi. Methunasmā apeto methunāpeto, evaṃ palāpagato, nagaraniggato, piṇḍapātapaṭikkanto, kāmato nikkhantaṃ kāmanikkhantaṃ, rukkhaggā patito rukkhaggapatito, sāsanaccuto, āpatti- vuṭṭhānaṃ[Pg.141], dharaṇītalaggato, sabbabhavehi nissaṭo sabbabhavanissaṭo. Bhayatādiyoge-rājato bhayaṃ rājabhayaṃ, corabhayaṃ, amanussabhayaṃ, aggibhayaṃ, pāpabhīto, pāpabhīruko. Akattabbato virati akattabbavirati, evaṃ kāyaduccaritavirati, vacīduccaritavirati. Bandhanā mutto bandhanamutto, vanamutto, bandhanamokkho. Kammasamuṭṭhitaṃ, ukkaṭṭhukkaṭṭhaṃ, omakomakaṃ. Kvaci vuttiyeva, kammato jātaṃ kammajaṃ, evaṃ cittajaṃ, utujaṃ, āhārajaṃ. Idha na hoti ‘pāsādā patito’. ལྔ་པ་དེ་སྐྱེས་ཚིག་སྡུད་ནི། ཕྱིར་ཕྱོགས་པ་དང་། འཇིགས་པ་དང་། སྤོང་བ་དང་། ཐར་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འགྲུབ་བོ། །འཁྲིག་པ་ལས་བྲལ་བ་ནི་འཁྲིག་བྲལ་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་བྲོས་ནས་སོང་བ་དང་། གྲོང་ཁྱེར་ནས་བྱུང་བ་དང་། བསོད་སྙོམས་ལས་ཕྱིར་ལོག་པ་དང་། འདོད་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་འདོད་པ་ལས་བྱུང་བ་དང་། ཤིང་གི་རྩེ་མོ་ལས་ལྷུང་བ་ནི་ཤིང་རྩེ་ལས་ལྷུང་བ་དང་། བསྟན་པ་ལས་ཉམས་པ་དང་། ལྟུང་བ་ལས་ལྡང་བ་དང་། ས་གཞི་ལས་སོང་བ་དང་། སྲིད་པ་ཐམས་ཅད་ལས་ངེས་པར་བྱུང་བ་ནི་སྲིད་པ་ཀུན་ལས་བྱུང་བ་འོ། །འཇིགས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་སྦྱོར་བ་ནི། རྒྱལ་པོ་ལས་འཇིགས་པ་ནི་རྒྱལ་པོའི་འཇིགས་པ་དང་། ཆོམ་རྐུན་གྱི་འཇིགས་པ་དང་། མི་མ་ཡིན་གྱི་འཇིགས་པ་དང་། མེའི་འཇིགས་པ་དང་། སྡིག་པ་ལ་སྐྲག་པ་དང་། སྡིག་པ་ལ་འཛེམ་པ་འོ། །བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་ལས་སྤོང་བ་ནི་བྱ་མིན་སྤོང་བ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་ལུས་ཀྱི་ཉེས་སྤྱོད་སྤོང་བ་དང་། ངག་གི་ཉེས་སྤྱོད་སྤོང་བ་འོ། །བཅིངས་པ་ལས་ཐར་པ་ནི་བཅིངས་ཐར་དང་། ནགས་ལས་ཐར་པ་དང་། བཅིངས་པ་ལས་ཐར་པ་འོ། །ལས་ལས་ཀུན་ཏུ་བསླངས་པ་དང་། མཆོག་གི་ཡང་མཆོག་དང་། དམན་པའི་ཡང་དམན་ནོ། །སྐབས་འགར་ཚིག་སྡུད་ཁོ་ན་འབྱུང་སྟེ། ལས་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་ལས་སྐྱེས་དང་། དེ་བཞིན་དུ་སེམས་སྐྱེས་དང་། དྲོ་གྲང་ལས་སྐྱེས་པ་དང་། ཟས་ལས་སྐྱེས་པ་འོ། །འདིར་ 'ཁང་བཟང་ལས་ལྷུང་བ་' ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། Chaṭṭhītappuriso rañño putto rājaputto, evaṃ rājapuriso, ācariyapūjako, buddhasāvako, buddharūpaṃ, jinavacanaṃ, samuddaghoso, dhaññānaṃ rāsi dhaññarāsi, pupphagandho, phalaraso, kāyassa lahutā kāyalahutā. Maraṇassati, rukkhamūlaṃ, ayassa patto ayopatto, ettha ‘‘manādyāpādīna+mo maye ce’’ti o. Evaṃ suvaṇṇakaṭāhaṃ, pānīyathālakaṃ, sappikumbho, devānaṃ rājā devarājā. Pumassa liṅgaṃ pulliṅgaṃ, ‘‘puṃ pumassavā’’ti pumassa puṃ, niggahītalopo, lassa dvibhāvo ca. Hatthipadaṃ, itthirūpaṃ, bhikkhunisaṅgho, jambusākhā, ettha īkārūkārānaṃ rasso. Bahulādhikārā nta+māna+niddhāriya+pūraṇa+bhāva+tittatthehi na hoti. Mamā+nukubbaṃ, mamā+nukurumāno, gunnaṃ kaṇhā sampannakhīratamā, sissānaṃ pañcamo, paṭassa suttatā. Kvaci hoteva ‘vattamānasāmīpyaṃ’. Brāhmaṇassa sukkā dantāti sāpekkhatāya na hoti. Phalānaṃ titto, phalāna+māsito, phalānaṃ suhito. ‘‘Brāhmaṇassa uccaṃ gehaṃ’’ti sāpekkhatāya na hoti. ‘‘Rañño pāṭaliputtakassa dhanaṃ’’ti dhanasambandhe [Pg.142] chaṭṭhīti pāṭaliputtakena sambandhābhāvā na hoti. ‘‘Rañño go ca asso ca puriso cā’’ti bhinnatthatāya vākyameva. Rañño gavassapurisā rājagavassapurisāti vutti hoteva, ekatthībhāvā. Sambandhīsaddānaṃ pana niccasāpekkhattepi gamakattā samāso, gamakattampi hi samāsassa nibandhanaṃ, yathā devadattassa gurukulaṃ, bhagavato sāvakasaṅghotiādi. དྲུག་པ་དེ་སྐྱེས་ཚིག་སྡུད་ནི། རྒྱལ་པོའི་བུ་ནི་རྒྱལ་སྲས་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་རྒྱལ་པོའི་མི་དང་། སློབ་དཔོན་ལ་མཆོད་བྱེད་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཉན་ཐོས་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་བརྙན་དང་། རྒྱལ་བའི་བཀའ་དང་། རྒྱ་མཚོའི་སྒྲ་དང་། འབྲུ་རྣམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་འབྲུ་ཕུང་དང་། མེ་ཏོག་གི་དྲི་དང་། ཤིང་ཏོག་གི་རོ་དང་། ལུས་ཀྱི་ཡང་བ་ནི་ལུས་ཡང་བ་འོ། །འཆི་བ་རྗེས་སུ་དྲན་པ་དང་། ཤིང་གི་རྩ་བ་དང་། ལྕགས་ཀྱི་ལྷུང་བཟེད་ནི་ལྕགས་ལྷུང་སྟེ། འདིར་ 'manādyāpādīnamo maye ce' ཞེས་པས་ 'o' རུ་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་གསེར་གྱི་ཟངས་གཞོང་དང་། བཏུང་བའི་སྣོད་དང་། མར་གྱི་བུམ་པ་དང་། ལྷ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ནི་ལྷའི་རྒྱལ་པོ་འོ། །སྐྱེས་པའི་རྟགས་ནི་ཕོ་རྟགས་ཏེ། 'puṃ pumassavā' ཞེས་པས་ pumassa ནི་ puṃ དུ་འགྱུར་ཞིང་། རྗེས་སུ་ང་རོ་བསྡུས་ནས་ 'la' ཉིས་བརྩེགས་སུ་འགྱུར་རོ། །གླང་པོའི་རྐང་རྗེས་དང་། བུད་མེད་ཀྱི་གཟུགས་དང་། དགེ་སློང་མའི་དགེ་འདུན་དང་། འཛམ་བུའི་ཡལ་ག་སྟེ། འདིར་ 'ī' དང་ 'ū' རྣམས་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ། །'མང་པོ་' ཞེས་པའི་དབང་གིས། བྱེད་པ་པོའི་མཐའ་ཅན་དང་། མཱ་ནའི་མཐའ་ཅན་དང་། བྱེ་བྲག་ཏུ་འབྱེད་པ་དང་། གྲངས་གནས་སྐོང་བ་དང་། དངོས་པོ་དང་། ཚིམ་པའི་དོན་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་མི་འགྲུབ་བོ། །ང་ལ་ལད་མོ་བྱེད་པ་དང་། ང་ལ་ལད་མོ་བྱེད་བཞིན་པ་དང་། བ་ལང་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་ནག་མོ་ནི་འོ་མ་མང་ཤོས་སོ་ཞེས་པ་དང་། སློབ་མ་རྣམས་ཀྱི་ལྔ་པ་དང་། རས་ཀྱི་སྐུད་པ་ཉིད་ལྟ་བུའོ། །སྐབས་འགར་ 'ད་ལྟ་བའི་ཉེ་འཁོར་' ལ་འགྲུབ་པ་ཉིད་དོ། །'བྲམ་ཟེའི་སོ་རྣམས་དཀར་པོའོ་' ཞེས་པ་ནི་ལྟོས་པ་དང་བཅས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མི་འགྲུབ་བོ། །ཤིང་ཏོག་གིས་ཚིམ་པ་དང་། ཤིང་ཏོག་ལ་བརྟེན་པ་དང་། ཤིང་ཏོག་གིས་ཚིམ་པ་འོ། །'བྲམ་ཟེའི་ཁང་པ་མཐོན་པོ་' ཞེས་པ་ནི་ལྟོས་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་མི་འགྲུབ་བོ། །'རྒྱལ་པོ་སྐྱ་ནར་བུའི་ནོར་' ཞེས་པ་ནི། ནོར་གྱི་འབྲེལ་བ་ལ་དྲུག་པ་ཡིན་པས་སྐྱ་ནར་བུ་དང་འབྲེལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་མི་འགྲུབ་བོ། །'རྒྱལ་པོའི་བ་ལང་དང་། རྟ་དང་། མི་ཡང་ངོ་' ཞེས་པ་ནི་དོན་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་ཚིག་གྲོགས་ཁོ་ནའོ། །རྒྱལ་པོའི་བ་ལང་དང་རྟ་དང་མི་རྣམས་ནི་རྒྱལ་པོའི་བ་རྟ་མི་རྣམས་ཞེས་ཚིག་སྡུད་འགྲུབ་པ་ཉིད་དེ། དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །འབྲེལ་བ་ཅན་གྱི་སྒྲ་རྣམས་ནི་རྟག་ཏུ་ལྟོས་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ཡང་། གོ་བར་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཚིག་སྡུད་འགྲུབ་སྟེ། གོ་བར་བྱེད་པ་ཉིད་ནི་ཚིག་སྡུད་ཀྱི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དཔེར་ན། ལྷས་བྱིན་གྱི་བླ་མའི་ཁྱིམ་དང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། ། Sattamītappuriso rūpe saññā rūpasaññā, evaṃ rūpasañcetanā, saṃsāradukkhaṃ. Cakkhumhi sannissitaṃ viññāṇaṃ cakkhuviññāṇaṃ. Dhamme rato dhammarato, dhammābhirati, dhammaruci, dhammagāravo, dhammesu nirutti dhammanirutti, dānādhimutti, bhavantarakataṃ. Dassane assādo dassanassādo. Araññe vāso araññavāso, vikālabhojanaṃ, kālavassaṃ, vanapupphaṃ, vanamahiso, gāmasūkaro, samuddamacchā, āvāṭakacchapo, āvāṭamaṇḍūko, kūpamaṇḍūko, titthanāvā. Itthīsu dhutto itthidhutto, akkhadhutto. Chāyāyaṃ sukkho chāyāsukkho, aṅgārapakkaṃ, cārakavano. Kvaci vuttiyeva, vane caratīti vanacarako, kucchimhi sayantīti kucchisayā, thale tiṭṭhatīti thalaṭṭho, jalaṭṭho, pabbataṭṭho, maggaṭṭho. Paṅke jātaṃ paṅkajaṃ, saroruha+miccādi. Idha na hoti, bhojane mattaññutā, indriyesu guttadvāratā, āsane nisinno, āsane nisīditabbaṃ. བདུན་པ་དེ་སྐྱེས་ཚིག་སྡུད་ནི། གཟུགས་ལ་འདུ་ཤེས་པ་ནི་གཟུགས་ཀྱི་འདུ་ཤེས་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་གཟུགས་ཀྱི་སེམས་པ་དང་། འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ལྟ་བུའོ། །མིག་ལ་བརྟེན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ནི་མིག་གི་རྣམ་ཤེས་སོ། །ཆོས་ལ་དགའ་བ་ནི་ཆོས་ལ་དགའ་བ་དང་། ཆོས་ལ་མངོན་པར་དགའ་བ་དང་། ཆོས་ལ་མོས་པ་དང་། ཆོས་ལ་གུས་པ་དང་། ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ངེས་ཚིག་ནི་ཆོས་ཀྱི་ངེས་ཚིག་དང་། སྦྱིན་པ་ལ་ལྷག་པར་མོས་པ་དང་། སྐྱེ་བ་གཞན་དུ་བྱས་པ་འོ། །མཐོང་བ་ལ་རོ་མྱང་བ་ནི་མཐོང་བའི་རོ་མྱང་ངོ་། །དགོན་པར་གནས་པ་ནི་དགོན་པར་གནས་པ་དང་། ཕྱི་དྲོའི་ཟས་དང་། དུས་ཀྱི་ཆར་པ་དང་། ནགས་ཀྱི་མེ་ཏོག་དང་། ནགས་ཀྱི་མ་ཧེ་དང་། གྲོང་གི་ཕག་པ་དང་། རྒྱ་མཚོའི་ཉ་དང་། དོང་གི་རུས་སྦལ་དང་། དོང་གི་སྦལ་པ་དང་། ཁྲོན་པའི་སྦལ་པ་དང་། གྲུ་ཁའི་གྲུ་འོ། །བུད་མེད་ལ་ཆགས་པ་ནི་བུད་མེད་ལ་ཆགས་པ་དང་། རྒྱན་པོ་ལ་ཆགས་པ་འོ། །གྲིབ་མར་བསྐམས་པ་ནི་གྲིབ་བསྐམས་དང་། སོལ་མེར་བཙོས་པ་དང་། བཙོན་རའི་ནགས་སོ། །སྐབས་འགར་ཚིག་སྡུད་ཁོ་ན་འབྱུང་སྟེ། ནགས་སུ་རྒྱུ་བས་ན་ནགས་རྒྱུ་དང་། མངལ་དུ་ཉལ་བས་ན་མངལ་ཉལ་དང་། སྐམ་ས་ལ་གནས་པས་ན་སྐམ་གནས་དང་། ཆུ་ལ་གནས་པ་དང་། རི་ལ་གནས་པ་དང་། ལམ་ལ་གནས་པ་འོ། །འདམ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་འདམ་སྐྱེས་དང་། མཚོ་སྐྱེས་ལ་སོགས་པའོ། །འདིར་ 'ཟས་ཀྱི་ཚོད་རིག་པ་' དང་། 'དབང་པོ་རྣམས་ཀྱི་སྒོ་བསྡམས་པ་' དང་། 'སྟན་ལ་འདུག་པ་' དང་། 'སྟན་ལ་འདུག་པར་བྱ་བ་' ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། 11. Visesana+mekatthena ༡༡. ཁྱད་པར་བྱེད་པ་དོན་གཅིག་པ་དང་ལྷན་ཅིག་གོ། Visesanaṃ syādyantaṃ visessena syādyantena samānādhikaraṇenasahe+katthaṃ hoti. རྣམ་དབྱེའི་མཐའ་ཅན་གྱི་ཁྱད་པར་བྱེད་པ་ནི། གཞི་མཐུན་པའི་རྣམ་དབྱེའི་མཐའ་ཅན་གྱི་ཁྱད་པར་བྱ་བ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་དོན་གཅིག་པར་འགྱུར་རོ། ། Samānatthe [Pg.143] pade yattha, bhedyabhedakavācake; Visesanasamāso+yaṃ, visessatthapadhānato. གང་དུ་དོན་མཚུངས་པའི་ཚིག་ལ། །ཁྱད་པར་བྱ་བྱེད་བརྗོད་པ་ཅན། །ཁྱད་པར་བྱ་བའི་དོན་གཙོ་བོའི། །ཁྱད་པར་ཚིག་སྡུད་འདི་ཡིན་ནོ། ། Visessagata+meva+tra, liṅga+metaṃ paraṃ tato; Kammadhāraya+micce+sa, samāso+ññehi saññito. འདིར་ནི་ཁྱད་པར་བྱ་བ་ཡི། །རྟགས་ཉིད་ཕྱི་མའི་ཚིག་ལ་འགྱུར། །ཚིག་སྡུད་འདི་ནི་གཞན་དག་གིས། །ལས་འཛིན་པ་ཞེས་མིང་དུ་བཏགས། ། Sutte visessenāti avuttepi visesanassa sambandhīsaddattā sāmatthiyato labbhamānaākaḍḍhitasaddaṃ pati ‘‘visessenā’’ti vuttaṃ. Vuttañca – མདོ་ལས་ 'ཁྱད་པར་བྱ་བ་དང་ལྷན་ཅིག་' ཅེས་མ་གསུངས་ཀྱང་། ཁྱད་པར་བྱེད་པ་ནི་ལྟོས་པའི་སྒྲ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། མཐུ་ལས་གྲུབ་པའི་དྲངས་པའི་སྒྲ་ལ་ལྟོས་ནས་ 'ཁྱད་པར་བྱ་བ་དང་ལྷན་ཅིག་' ཅེས་བཤད་དོ། །བཤད་པ་ཡང་། Sāmaññavatthu yā vattha+ntarato tu visesiya; Ekappakāre ṭhapanā, visesana+mitī+ritaṃ. དངོས་པོ་ཐུན་མོང་བ་ཞིག་ནི། །དངོས་པོ་གཞན་ལས་ཁྱད་པར་དུ། །རྣམ་པ་གཅིག་ཏུ་འཇོག་བྱེད་པ། །ཁྱད་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བཤད་དོ། ། Ekappakāragaṃ vatthu, visessanti pavuccati; Padāni yāni yāneva, sambandha+mupayanti+ha; Gamyate kāmacārena, visesana+visessatāti. རྣམ་པ་གཅིག་ཏུ་གྱུར་དངོས་དེ། །ཁྱད་པར་བྱ་བ་ཞེས་སུ་བརྗོད། །འདིར་ནི་ཚིག་གང་གང་དག་ཀྱང་། །འབྲེལ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་ན། །འདོད་པ་བཞིན་དུ་ཁྱད་པར་གྱི། །བྱ་བྱེད་ཉིད་དུ་རྟོགས་པར་བྱ། །ཞེས་སོ། ། Ettha ca uppaladabbaṃ rattuppalādito visesayatīti nīlasaddo visesanaṃ. Tena visesiyatīti uppalasaddo visessaṃ. Api ca bhamara+ṅgārādisāmañña nīlatthato visesiyatīti nīlaṃ visessaṃ. Na vatthādīnaṃ, uppalassevāti visesanato uppalaṃ visesanaṃti kāmacāreneti vuttaṃ. Api ca – འདིར་ཡང་ཨུཏྤལའི་རྫས་ནི་ཨུཏྤལ་དམར་པོ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཁྱད་པར་དུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར། 'སྔོན་པོ་' ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་ཁྱད་པར་བྱེད་པའོ། །དེས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར། 'ཨུཏྤལ་' ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་ཁྱད་པར་བྱ་བའོ། །གཞན་ཡང་བུང་བ་དང་སོལ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྔོན་པོ་ཐུན་མོང་བ་ལས་ཁྱད་པར་དུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར། 'སྔོན་པོ་' ནི་ཁྱད་པར་བྱ་བའོ། །གོས་ལ་སོགས་པ་མ་ཡིན་པར་ཨུཏྤལ་ཁོ་ནའོ་ཞེས་ཁྱད་པར་དུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར། 'ཨུཏྤལ་' ནི་ཁྱད་པར་བྱེད་པའོ་ཞེས་ 'འདོད་པ་བཞིན་དུ་' ཞེས་བཤད་དོ། །གཞན་ཡང་། Parito ayantya+nena+tthā, pariyāyoti vuccati; Govācāti pavutte tu, vācattho tu visesanaṃ. འདིས་དོན་ཀུན་ནས་རྟོགས་བྱེད་པ། །དེ་ནི་རྣམ་གྲངས་ཞེས་སུ་བརྗོད། །བ་ལང་གི་སྒྲ་ཞེས་བརྗོད་ཚེ། །སྒྲ་ཡི་དོན་ནི་ཁྱད་པར་བྱེད། ། Visesse dissamānā yā, liṅga+saṃkhyā+vibhattiyo; Tulyādhikaraṇe bhiyyo, kattabbā tā visesaneti – ཁྱད་པར་བྱ་བ་ལ་མཐོང་བའི། །རྟགས་དང་གྲངས་དང་རྣམ་དབྱེ་རྣམས། །གཞི་མཐུན་པ་ལ་ཕལ་ཆེར་ནི། །ཁྱད་པར་བྱེད་པ་ལ་ཡང་བྱ། །ཞེས་སོ། ། Vuttattā mahanto+ccādīsu samānaliṅgādayo daṭṭhabbā. Bhiyyoti kiṃ, devā pamāṇaṃ iccādi. བཤད་པ་དེའི་ཕྱིར། 'ཆེན་པོ་' ལ་སོགས་པ་ལ་རྟགས་མཚུངས་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བར་བྱའོ། །'ཕལ་ཆེར་' ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། 'ལྷ་རྣམས་ནི་ཚད་མའོ་' ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། ། So [Pg.144] ca chabbidho visesanapubbapado, visesanuttarapado, visesanobhayapado, upamānuttarapado, sambhāvanāpubbapado, avadhāraṇapubbapadoti. དེ་ཡང་རྣམ་པ་དྲུག་སྟེ། ཁྱད་པར་བྱེད་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ཚིག་དང་། ཁྱད་པར་བྱེད་པ་རྗེས་སུ་འགྲོ་བའི་ཚིག་དང་། གཉིས་ཀ་ཁྱད་པར་བྱེད་པའི་ཚིག་དང་། དཔེ་རྗེས་སུ་འགྲོ་བའི་ཚིག་དང་། ངེས་པར་རྟོག་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ཚིག་དང་། ངེས་གཟུང་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ཚིག་གོ། Tattha visesanapubbapade tāva-mahanto ca so puriso cāti vākye iminā suttena samāso. ‘‘Ṭa nta+ntūnaṃ’’ti ntassa ṭādese dīgho hoti, mahāpuriso, mahāpurisā iccādi. དེ་ལ་རེ་ཞིག་ཁྱད་པར་བྱེད་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ལ། 'ཁོང་ནི་ཆེན་པོ་ཡང་ཡིན་ལ་སྐྱེས་བུ་ཡང་ཡིན་ནོ་' ཞེས་པའི་ཚིག་གྲོགས་ལ། མདོ་འདིས་ཚིག་སྡུད་འགྲུབ་བོ། །'ṭa ntantūnaṃ' ཞེས་པས་ 'nt' ལ་ 'ṭā' རུ་བསྒྱུར་བས་རིང་པོར་འགྱུར་ཏེ། སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོ་དང་། སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོ་རྣམས་ལ་སོགས་པའོ། ། Vākye tulyādhikaraṇabhāva pakāsanatthaṃ ca+ta-saddapayogo. Vuttiyantu samāseneva tappakāsanato na tappayogo. Eva+maññatrāpi vuttatthāna+mappayogo. Evaṃ mahāvīro, mahāmuni. Mahantañca taṃ balañcāti mahābalaṃ, mahabbhayaṃ. Santo ca so puriso cāti sappuriso. Tathā pubbapuriso, aparapuriso, paṭhamapuriso, majjhimapuriso, uttamapuriso, parapuriso, setahatthī, kaṇhasappo, nīluppalaṃ, rattuppalaṃ, lohitacandanaṃ. Kvaci na hoti, puṇṇo mantānīputto, citto gahapati. Pumā ca so kokilo cāti puṅkokilo, uttarapade pumassa puṃ hoti. Evaṃ punnāgo. ཚིག་གྲོགས་ལ། གཞི་མཐུན་པའི་དངོས་པོ་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། 'ca' དང་ 'ta' ཡི་སྒྲ་སྦྱོར་རོ། །ཚིག་སྡུད་ལ་ནི་ཚིག་སྡུད་ཉིད་ཀྱིས་དེ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིརདེ་དག་མི་སྦྱོར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དུ་ཡང་བརྗོད་ཟིན་པའི་དོན་རྣམས་མི་སྦྱོར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་དཔའ་བོ་ཆེན་པོ་དང་། ཐུབ་པ་ཆེན་པོ་འོ། །སྟོབས་ཆེན་པོ་ཡང་ཡིན་ལ་དེ་ཉིད་ཀྱང་ཡིན་པས་ན་སྟོབས་ཆེན་པོ་དང་། འཇིགས་པ་ཆེན་པོ་འོ། །སྐྱེས་བུ་དམ་པ་ནི་སྐྱེས་བུ་དམ་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་སྔོན་གྱི་སྐྱེས་བུ་དང་། ཕྱི་མའི་སྐྱེས་བུ་དང་། སྐྱེས་བུ་དང་པོ་དང་། སྐྱེས་བུ་བར་མ་དང་། སྐྱེས་བུ་མཆོག་དང་། སྐྱེས་བུ་གཞན་དང་། གླང་པོ་ཆེ་དཀར་པོ་དང་། སྦྲུལ་ནག་པོ་དང་། ཨུཏྤལ་སྔོན་པོ་དང་། ཨུཏྤལ་དམར་པོ་དང་། ཙན་དན་དམར་པོ་འོ། །སྐབས་འགར་མི་འགྲུབ་སྟེ། གང་པོ་བྱམས་མའི་བུ་དང་། ཁྱིམ་བདག་སྤྲུགས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཁོང་ནི་ཕོ་ཡང་ཡིན་ལ་ཁུ་བྱུག་ཀྱང་ཡིན་པས་ན་ཁུ་བྱུག་ཕོ་སྟེ། རྗེས་ཀྱི་ཚིག་ལ་ 'puma' ནི་ 'puṃ' དུ་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་སྐྱེས་པ་དབང་པོ་འོ། ། Khattiyā ca sā kaññā cāti khattiyakaññā. མོ་ནི་རྒྱལ་རིགས་ཀྱང་ཡིན་ལ་བུ་མོ་ཡང་ཡིན་པས་ན་རྒྱལ་རིགས་བུ་མོ་འོ། ། 67. Itthiyaṃ bhāsitapumi+tthī pumeve+kattheti ༦༧. བུད་མེད་ཀྱི་རྟགས་ལ་སྐྱེས་པར་བརྗོད་པའི་བུད་མེད་ནི་དོན་གཅིག་པ་ལ་སྐྱེས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། ། Bhāsitapumā itthī pumeva hotīti pumbhāvā itthipaccayānaṃ nivatti hoti. Evaṃ rattalatā, dutiyabhikkhā. Brāhmaṇī ca sā dārikā cāti brāhmaṇadārikā, nāgamāṇavikā. Itthiyanti kiṃ, kumāriratanaṃ, samaṇipadumaṃ. Bhāsitapumāti kiṃ, gaṅgānadī, taṇhānadī[Pg.145], pathavīdhātu. Puratthimo ca so kāyo cāti puratthimakāyo. Ettha ca kāyekadese kāyasaddo. Evaṃ pacchimakāyo, uparimakāyo, heṭṭhimakāyo, sabbakāyo, navāvāso, kataranikāyo, hetupaccayo. Jīvitappadhānaṃ navakaṃ jīvitanavaka+miccādi. སྐྱེས་པའི་སྒྲ་ལས་གྲུབ་པའི་མོ་རྟགས་ཀྱི་སྒྲ་ནི་སྐྱེས་པའི་རྟགས་སུ་འགྱུར་བས། མོ་རྟགས་ཀྱི་རྐྱེན་རྣམས་ལྡོག་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་རཏྟ་ལཏཱ་ (འཁྲི་ཤིང་དམར་པོ།) དང༌། དུ་ཏི་ཡཱ་བྷིཀྑཱ་ (བསོད་སྙོམས་གཉིས་པ།) ལྟ་བུའོ། །བྲམ་ཟེ་མོ་ཡང་ཡིན་ལ་བུ་མོ་ཡང་ཡིན་པས་བྲཱཧྨཎ་དཱ་རི་ཀཱ་ (བྲམ་ཟེའི་བུ་མོ།) དང༌། ནཱ་ག་མཱ་ཎ་བི་ཀཱ་ (ཀླུའི་བུ་མོ།) ལྟ་བུའོ། །མོ་རྟགས་སུ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཀུ་མཱ་རི་ར་ཏ་ནཾ་ (བུ་མོ་རིན་པོ་ཆེ།) དང༌། ས་མ་ཎི་པ་དུ་མཾ་ (དགེ་ཚུལ་མ་པདྨ།) ལྟ་བུའོ། །སྐྱེས་པའི་སྒྲ་ལས་གྲུབ་པ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གངྒཱ་ན་དཱི་ (གངྒཱའི་ཆུ་བོ།) དང༌། ཏཎྷཱ་ན་དཱི་ (སྲེད་པའི་ཆུ་བོ།) དང༌། པ་ཐ་བཱི་དྷཱ་ཏུ་ (ས་ཁམས།) ལྟ་བུའོ། །ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆ་ཡང་ཡིན་ལ་ལུས་ཀྱང་ཡིན་པས་པུ་རཏྠི་མ་ཀཱ་ཡོ་ (ལུས་ཀྱི་ཤར་ཆའམ་མདུན་ཕྱོགས།) ཞེས་བྱའོ། །འདིར་ལུས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཤིག་ལ་ལུས་ཀྱི་སྒྲ་སྦྱར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་པཙྪི་མ་ཀཱ་ཡོ་ (རྒྱབ་ཕྱོགས།) དང༌། ཨུ་པ་རི་མ་ཀཱ་ཡོ་ (སྟོད་ཕྱོགས།) དང༌། ཧེཊྛི་མ་ཀཱ་ཡོ་ (སྨད་ཕྱོགས།) དང༌། སབྦ་ཀཱ་ཡོ་ (ལུས་མཐའ་དག།) དང༌། ན་བཱ་བཱ་སོ་ (གནས་གསར་པ།) དང༌། ཀ་ཏ་ར་ནི་ཀཱ་ཡོ་ (ཚོགས་པ་གང་ཞིག།) དང༌། ཧེ་ཏུ་པཙྩ་ཡོ་ (རྒྱུ་རྐྱེན།) ལྟ་བུའོ། །སྲོག་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་དགུ་ཚན་ནི་ཛཱི་བི་ཏ་ན་བ་ཀཾ་ (སྲོག་གི་དགུ་ཚན།) ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། Visesanuttarapade therā+cariya+paṇḍitā visesanaṃ parañca bhavati. Yathā sāriputto ca so thero cāti sāriputtatthero, evaṃ mahāmoggallānatthero, mahākassapatthero, buddhaghosācariyo, dhammapālācariyo, ācariyaguttilo vā. Mahosadho ca so paṇḍito cāti mahosadhapaṇḍito, evaṃ vidhurapaṇḍito. ཁྱད་པར་བྱེད་པའི་ཚིག་ཕྱི་མར་གྱུར་པའི་ཚེ་ན། གནས་བརྟན་ (ཐེ་ར།) དང༌། སློབ་དཔོན་ (ཨཱ་ཙ་རི་ཡ།) དང༌། མཁས་པ་ (པཎྜི་ཏ།) རྣམས་ཁྱད་ཆོས་སུ་གྱུར་ནས་ཕྱི་མར་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཤཱ་རིའི་བུ་ཡང་ཡིན་ལ་གནས་བརྟན་ཡང་ཡིན་པས་སཱ་རི་པུཏྟ་ཐེ་རོ་ (གནས་བརྟན་ཤཱ་རིའི་བུ།) ཞེས་པ་ལྟ་བུ་དང༌། དེ་བཞིན་དུ་མ་ཧཱ་མོགྒལླཱ་ན་ཐེ་རོ་ (གནས་བརྟན་མོའུ་དགལ་གྱི་བུ་ཆེན་པོ།) དང༌། མ་ཧཱ་ཀསྶ་པ་ཐེ་རོ་ (གནས་བརྟན་འོད་སྲུང་ཆེན་པོ།) དང༌། བུདྡྷ་གྷོ་སཱ་ཙ་རི་ཡོ་ (སློབ་དཔོན་སངས་རྒྱས་དབྱངས།) དང༌། དྷམྨ་པཱ་ལཱ་ཙ་རི་ཡོ་ (སློབ་དཔོན་ཆོས་སྐྱོངས།) དང༌། ཡང་ན་ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་གུཏྟི་ལོ་ (སློབ་དཔོན་གུཏྟི་ལ།) ལྟ་བུའོ། །མ་ཧོ་ས་དྷ་ཡང་ཡིན་ལ་མཁས་པ་ཡང་ཡིན་པས་མ་ཧོ་ས་དྷ་པཎྜི་ཏོ་ (མཁས་པ་སྨན་ཆེན།) ཞེས་པ་ལྟ་བུ་དང༌། དེ་བཞིན་དུ་བི་དྷུ་ར་པཎྜི་ཏོ་ (མཁས་པ་བི་དྷུ་ར།) ལྟ་བུའོ། ། Visesanobhayapade yathā-sītañca taṃ uṇhañcāti sītuṇhaṃ, siniddho ca so uṇho cāti siniddhuṇho māso. Khañjo ca so khujjo cāti khañjakhujjo, evaṃ andhabadhiro, katākataṃ, chiddāvachiddaṃ, uccāvacaṃ, chinnabhinnaṃ, gatapaccāgataṃ. Kvaci pubbakālassāpi paranipāto, vāsito ca so litto cāti littavāsito, evaṃ naggamūsito, sittasammaṭṭho, bhaṭṭhaluñjito. གཉིས་ཀ་ཁྱད་པར་བྱེད་པའི་ཚིག་ཏུ་གྱུར་པ་ནི། དཔེར་ན། གྲང་མོ་ཡང་ཡིན་ལ་ཚ་པོ་ཡང་ཡིན་པས་སཱི་ཏུཎྷཾ་ (གྲང་ཚ།) དང༌། སྣུམ་པོ་ཡང་ཡིན་ལ་ཚ་པོ་ཡང་ཡིན་པའི་ཟླ་བ་ནི་སི་ནིདྡྷུཎྷོ་མཱ་སོ་ (ཟླ་བ་སྣུམ་ཚ།) ལྟ་བུའོ། །ཞ་བོ་ཡང་ཡིན་ལ་སྒུར་པོ་ཡང་ཡིན་པས་ཁཉྫ་ཁུཛྫོ་ (ཞ་སྒུར།) ཞེས་པ་ལྟ་བུ་དང༌། དེ་བཞིན་དུ་ཨནྡྷ་བདྷི་རོ་ (ལོང་འོན་།) དང༌། ཀ་ཏཱ་ཀ་ཏཾ་ (བྱས་མ་བྱས།) དང༌། ཚིདྡཱ་བ་ཚིདྡྷཾ་ (བུ་ག་ཅན་ནམ་བུ་ག་མང་པོ།) དང༌། ཨུཙྩཱ་བ་ཅཾ་ (མཐོ་དམའམ་སྣ་ཚོགས།) དང༌། ཚིནྣ་བྷིནྣཾ་ (བཅད་བཅག།) དང༌། ག་ཏ་པཙྩཱ་ག་ཏཾ་ (སོང་ཕྱིར་འོངས།) ལྟ་བུའོ། །སྐབས་འགར་སྔོན་གྱི་དུས་སུ་བྱུང་བའི་ཚིག་ཀྱང་ཕྱི་མར་འགོད་པ་ཡོད་དེ། དཔེར་ན། བདུག་པ་བྱས་པ་ཡང་ཡིན་ལ་བྱུགས་པ་ཡང་ཡིན་པས་ལིཏྟ་བཱ་སི་ཏོ་ (བྱུགས་བདུག།) ཞེས་པ་ལྟ་བུ་དང༌། དེ་བཞིན་དུ་ནགྒ་མཱུ་སི་ཏོ་ (གཅེར་བུར་བཅོམ་པ།) དང༌། སིཏྟ་སམྨཊྛོ་ (ཆག་ཆག་བཏབ་ཅིང་ཕྱགས་པ།) དང༌། བྷཊྛ་ལུཉྫི་ཏོ་ (བརྔོས་ཤིང་བཀོག་པ།) ལྟ་བུའོ། ། Upamanuttarapade upamānabhūtaṃ visesanaṃ paraṃ bhavati, yathā sīhoti vutte upacaritā+nupacaritasīhānaṃ sāmaññappatītiyaṃ munisaddo viseseti. Ettha ca – དཔེ་ཕྱི་མར་གྱུར་པའི་ཚིག་ནི། དཔེར་བྱ་བར་གྱུར་པའི་ཁྱད་ཆོས་དེ་ཕྱི་མར་འགྱུར་བ་སྟེ། དཔེར་ན། 'སེང་གེ་' ཞེས་བརྗོད་པའི་ཚེ། བཏགས་པ་བ་དང་བཏགས་པ་མ་ཡིན་པའི་སེང་གེ་གཉིས་ཀར་ཐུན་མོང་དུ་གོ་བ་ལས། 'ཐུབ་པ་' ཞེས་པའི་སྒྲས་ཁྱད་པར་དུ་བྱེད་པ་ལྟ་བུའོ། །འདིར་ཡང་། Upamāno+pameyyānaṃ, sadhammattaṃ siyo+pamā. དཔེ་དང་དཔེ་ཅན་དག་ཉིད་ལ། །ཆོས་མཐུན་ཉིད་ནི་དཔེ་རུ་འགྱུར། ། Sā ca vatthu+vaṇṇa+ākārānaṃ sāmyena hoti. Sīhova sīho, muni ca so sīho cāti munisīho, munivasabho, munipuṅgavo[Pg.146], buddhanāgo, buddhādicco. Raṃsī viya raṃsī, saddhammo ca so raṃsī cāti saddhammaraṃsī, evaṃ vinayasāgaro. Puṇḍarikamiva puṇḍariko, samaṇo ca so puṇḍariko cāti samaṇapuṇḍariko, samaṇapadumo. Cando viya cando, mukhañca taṃ cando cāti mukhacando, mukhapadumaṃ iccādi. དེ་ཡང་དངོས་པོ་དང་། ཁ་དོག་དང་། རྣམ་པ་མཚུངས་པ་ལས་འབྱུང་ངོ་། །སེང་གེ་ལྟ་བུའི་སེང་གེ་སྟེ། ཐུབ་པ་ཡང་ཡིན་ལ་སེང་གེ་ཡང་ཡིན་པས་མུ་ནི་སཱི་ཧོ་ (ཐུབ་པའི་སེང་གེ།) དང༌། མུ་ནི་བ་ས་བྷོ་ (ཐུབ་པའི་ཁྱུ་མཆོག།) དང༌། མུ་ནི་པུངྒ་བོ་ (ཐུབ་པའི་སྐྱེས་བུ་ཁྱུ་མཆོག།) དང༌། བུདྡྷ་ནཱ་གོ་ (སངས་རྒྱས་གླང་པོ།) དང༌། བུདྡྷཱ་དིཙྩོ་ (སངས་རྒྱས་ཉི་མ།) ལྟ་བུའོ། །འོད་ཟེར་ལྟ་བུའི་འོད་ཟེར་ཏེ། དམ་པའི་ཆོས་ཀྱང་ཡིན་ལ་འོད་ཟེར་ཡང་ཡིན་པས་སདྡྷམྨ་རཾ་སཱི་ (དམ་ཆོས་འོད་ཟེར།) ཞེས་པ་ལྟ་བུ་དང༌། དེ་བཞིན་དུ་བི་ན་ཡ་སཱ་ག་རོ་ (འདུལ་བའི་རྒྱ་མཚོ།) ལྟ་བུའོ། །པདྨ་དཀར་པོ་ལྟ་བུའི་པདྨ་དཀར་པོ་སྟེ། དགེ་སྦྱོང་ཡང་ཡིན་ལ་པདྨ་དཀར་པོ་ཡང་ཡིན་པས་ས་མ་ཎ་པུཎྜ་རི་ཀོ་ (དགེ་སྦྱོང་པདྨ་དཀར་པོ།) དང༌། ས་མ་ཎ་པ་དུ་མོ་ (དགེ་སྦྱོང་པདྨ།) ལྟ་བུའོ། །ཟླ་བ་ལྟ་བུའི་ཟླ་བ་སྟེ། བཞིན་ཡང་ཡིན་ལ་ཟླ་བ་ཡང་ཡིན་པས་མུ་ཁ་ཅནྡོ་ (བཞིན་གྱི་ཟླ་བ།) དང༌། མུ་ཁ་པ་དུ་མཾ་ (བཞིན་གྱི་པདྨ།) ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། Sambhāvanāpubbapade yathā-dhammoti buddhi dhammabuddhi, evaṃ dhammasaññā, dhammasaṅkhāto, dhammasammato, pāṇasaññitā, asubhasaññā, aniccasaññā, dhātusaññā, attasaññā, attadiṭṭhi iccādi. རྟོག་པས་སྔོན་དུ་བཏང་བའི་ཚིག་ནི། དཔེར་ན། 'འདི་ནི་ཆོས་སོ་' སྙམ་པའི་བློ་ནི་དྷམྨ་བུདྡྷི་ (ཆོས་ཀྱི་བློ།) ཞེས་པ་ལྟ་བུ་དང༌། དེ་བཞིན་དུ་དྷམྨ་སཉྙཱ་ (ཆོས་ཀྱི་འདུ་ཤེས།) དང༌། དྷམྨ་སངྑཱ་ཏོ་ (ཆོས་སུ་བགྲང་བ།) དང༌། དྷམྨ་སམྨ་ཏོ་ (ཆོས་སུ་བཀུར་བའམ་གྲགས་པ།) དང༌། པཱ་ཎ་སཉྙི་ཏཱ་ (སྲོག་ལྡན་གྱི་འདུ་ཤེས།) དང༌། ཨ་སུ་བྷ་སཉྙཱ་ (མི་སྡུག་པའི་འདུ་ཤེས།) དང༌། ཨ་ནིཙྩ་སཉྙཱ་ (མི་རྟག་པའི་འདུ་ཤེས།) དང༌། དྷཱ་ཏུ་སཉྙཱ་ (ཁམས་ཀྱི་འདུ་ཤེས།) དང༌། ཨཏྟ་སཉྙཱ་ (བདག་གི་འདུ་ཤེས།) དང༌། ཨཏྟ་དིཊྛི་ (བདག་ཏུ་ལྟ་བ།) ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། Avadhāraṇapubbapade yathā-guṇo eva dhanaṃ guṇadhanaṃ, evaṃ saddhādhanaṃ, sīladhanaṃ, paññāratanaṃ, cakkhu eva indriyaṃ cakkhundriyaṃ, evaṃ cakkhāyatanaṃ, cakkhudhātu, cakkhudvāraṃ, rūpārammaṇa+miccādi. ངེས་གཟུང་གིས་སྔོན་དུ་བཏང་བའི་ཚིག་ནི། དཔེར་ན། ཡོན་ཏན་ཉིད་ནོར་ཡིན་པས་གུ་ཎ་དྷ་ནཾ་ (ཡོན་ཏན་གྱི་ནོར།) ཞེས་པ་ལྟ་བུ་དང༌། དེ་བཞིན་དུ་སདྡྷཱ་དྷ་ནཾ་ (དད་པའི་ནོར།) དང༌། སཱི་ལ་དྷ་ནཾ་ (ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ནོར།) དང༌། པཉྙཱ་ར་ཏ་ནཾ་ (ཤེས་རབ་ཀྱི་རིན་པོ་ཆེ།) དང༌། མིག་ཉིད་དབང་པོ་ཡིན་པས་ཙཀྑུནྡྲི་ཡཾ་ (མིག་གི་དབང་པོ།) ཞེས་པ་ལྟ་བུ་དང༌། དེ་བཞིན་དུ་ཙཀྑཱ་ཡ་ཏ་ནཾ་ (མིག་གི་སྐྱེ་མཆེད།) དང༌། ཙཀྑུ་དྷཱ་ཏུ་ (མིག་གི་ཁམས།) དང༌། ཙཀྑུ་དྭཱ་རཾ་ (མིག་གི་སྒོ།) དང༌། རཱུ་པཱ་རམྨ་ཎཾ་ (གཟུགས་ཀྱི་དམིགས་པ།) ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། Visesana+visessehi, kriyāya ca sahe+rito; Tesaṃ bhāvaṃ vivecetā, nipāto byavacchindati. ཁྱད་པར་བྱེད་དང་ཁྱད་བྱ་དང་། །བྱ་བ་དག་དང་ལྷན་ཅིག་བརྗོད། །དེ་དག་གི་ནི་གནས་བབས་ཉིད་། །འབྱེད་པར་བྱེད་པ་ཚིག་ཕྲད་དོ། ། Ayoga+maññayogañca, accantāyoga+mevi+ti; Vivakkhāto payuttopi, evattho ñāyate yato. མི་ལྡན་པ་དང་གཞན་ལྡན་དང་། །གཏན་ནས་མི་ལྡན་ཉིད་དག་ནི། །བརྗོད་འདོད་ཉིད་ཀྱིས་མ་སྦྱར་ཡང་། །ཉིད་ཀྱི་དོན་ནི་དེ་ལས་ཤེས། ། Byavacchedaphalaṃ vākyaṃ, tato citto dhanuddharo; Pāttho dhanuddharo nīlu+ppala+matthīti taṃ yathā. དེ་ཕྱིར་ངེས་པར་གཅོད་པའི་འབྲས། །ཚིག་སྟེ་དཔེར་ན་ཙི་ཏྲ་ནི། །གཞུ་ཐོགས་པ་དང་པཱརྠ་ནི། །གཞུ་ཐོགས་ཨུཏྤལ་སྔོན་པོ་ཡོད། ། Ettha nipātoti eva-itinipāto, appayuttopi evasaddo evaṃ yojetabbo – ‘‘citto dhanuddharo evā’’ti visesanena yutto ayogavivacchedako, dhanunā yoge patiṭṭhāpanato ‘‘pāttho eva dhanuddharo’’ti visessena yutto aññayogavivacchedako, dhanuddharattassa pātthasaṃkhātaajjune eva patiṭṭhāpanato. ‘‘Nīluppala+matthevā’’ti [Pg.147] kriyāya yutto accantāyogavivacchedako, nīluppalassa sabbhāveyeva patiṭṭhāpanato. འདིར་ཚིག་ཕྲད་ཅེས་པ་ནི་ 'ཨེ་བཱ་' (ཉིད་ཅེས་པའི་ཚིག་ཕྲད།) ཡིན་ལ། མ་སྦྱར་ཡང་ 'ཨེ་བཱ་' ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་འདི་ལྟར་སྦྱར་བར་བྱ་སཏེ། 'ཙི་ཏྲ་ནི་གཞུ་ཐོགས་པ་ཉིད་དོ།' ཞེས་ཁྱད་ཆོས་དང་སྦྱར་བས་མི་ལྡན་པ་རྣམ་པར་གཅོད་པ་སྟེ། གཞུ་དང་ལྡན་པར་ངེས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །'པཱརྠ་ཉིད་གཞུ་ཐོགས་པ་ཡིན།' ཞེས་ཁྱད་པར་བྱ་བ་དང་སྦྱར་བས་གཞན་ལྡན་པ་རྣམ་པར་གཅོད་པ་སྟེ། གཞུ་ཐོགས་པའི་ཉིད་དེ་པཱརྠ་ཞེས་བྱ་བའི་ཨརྫུ་ན་ཁོ་ན་ལ་ངེས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །'ཨུཏྤལ་སྔོན་པོ་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་དོ།' ཞེས་བྱ་བ་དང་སྦྱར་བས་གཏན་ནས་མི་ལྡན་པ་རྣམ་པར་གཅོད་པ་སྟེ། ཨུཏྤལ་སྔོན་པོ་ཡོད་པ་ཉིད་ལ་ངེས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། 21. Saṃkhyādi ༢༡. གྲངས་ལ་སོགས་པ། Ekatthe samāhāre saṃkhyādi napuṃsakaliṅgaṃ bhavati. Tayo lokā samāhaṭā=cittena sampiṇḍitā, tiṇṇaṃ lokānaṃ samāhāroti vā vākye visesanasamāse kate iminā napuṃsakattaṃ bhavati. Samāhārasse+kattā ekavacanameva, tilokaṃ, bho tiloka, tilokaṃ, tilokena iccādi. Evaṃ tayo daṇḍā tidaṇḍaṃ, tīṇi malāni samāhaṭāni, tiṇṇaṃ malānaṃ samāhāroti vā timalaṃ, tilakkhaṇaṃ, catusaccaṃ, pañcasikkhāpadaṃ, chaṭṭhāyatanaṃ, sattāhaṃ, aṭṭhasīlaṃ, navalokuttaraṃ, dasasīlaṃ, satayojanaṃ. Dve rattiyo samāhaṭā dvirattaṃ. དོན་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་པའི་ཚེ་ན། གྲངས་ལ་སོགས་པ་ནི་མ་ནིང་གི་རྟགས་སུ་འགྱུར་རོ། །འཇིག་རྟེན་གསུམ་པོ་བསྡུས་པ་སྟེ་བློས་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་པའམ། ཡང་ན་འཇིག་རྟེན་གསུམ་གྱི་འདུས་པ་ཞེས་པའི་ཚིག་ལ་ཁྱད་པར་གྱི་བསྡུ་བ་བྱས་པའི་ཚེ། འདིས་མ་ནིང་གི་རྟགས་སུ་འགྱུར་རོ། །བསྡུས་པའི་དོན་གཅིག་ཉིད་ཡིན་པས་ཚིག་གཅིག་པུ་ཁོ་ན་སྟེ། ཏི་ལོ་ཀཾ་ (འཇིག་རྟེན་གསུམ།) དང༌། ཀྱེ་ཏི་ལོ་ཀ། ཏི་ལོ་ཀཾ། ཏི་ལོ་ཀེ་ན། ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་དབྱུག་པ་གསུམ་ནི་ཏི་དཎྜཾ་ (དབྱུག་པ་གསུམ།) དང༌། དྲི་མ་གསུམ་བསྡུས་པའམ་དྲི་མ་གསུམ་གྱི་འདུས་པ་ནི་ཏི་མ་ལཾ་ (དྲི་མ་གསུམ།) དང༌། ཏི་ལཀྑ་ཎཾ་ (མཚན་ཉིད་གསུམ།) དང༌། ཙ་ཏུ་སཙྩཾ་ (བདེན་པ་བཞི།) དང༌། པཉྩ་སིཀྑཱ་པ་དཾ་ (བསླབ་པའི་གཞི་ལྔ།) དང༌། ཚཊྛཱ་ཡ་ཏ་ནཾ་ (སྐྱེ་མཆེད་དྲུག།) དང༌། སཏྟཱ་ཧཾ་ (ཞག་བདུན།) དང༌། ཨཊྛ་སཱི་ལཾ་ (ཚུལ་ཁྲིམས་བརྒྱད།) དང༌། ན་བ་ལོ་ཀུཏྟ་རཾ་ (འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་དགུ།) དང༌། ད་ས་སཱི་ལཾ་ (ཚུལ་ཁྲིམས་བཅུ།) དང༌། ས་ཏ་ཡོ་ཛ་ནཾ་ (དཔག་ཚད་བརྒྱ།) ལྟ་བུའོ། །མཚན་མོ་གཉིས་བསྡུས་པ་ནི་དྭི་རཏྟཾ་ (ཞག་གཉིས།) ལྟ་བུའོ། ། 12. Naña ༡༢. དགག་ཚིག་ནཉ། Naūccetaṃ syādyantaṃ syādyantena sahe+katthaṃ hoti. Ññakāro ‘‘ṭa nañassā’’ti visesanattho ‘pāmanaputtādīsu nassa ṭo mā hotū’ti. Na brāhmaṇo abrāhmaṇo, ‘‘ṭa nañassā’’ti nassa ṭādeso. Ñña-kāro ettheva visesanattho. དགག་པའི་སྒྲ་ 'ན་' འདི་ནི་རྣམ་དབྱེའི་མཐའ་ཅན་དང་ལྷན་ཅིག་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །'ཉ་' ཡིག་ནི་ 'ཊ་ནཉས྄་' ཞེས་པའི་ཁྱད་པར་གྱི་དོན་ཏེ། 'པཱ་མ་ན་པུཏྟ་' ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ལ། 'ན་' ཡིག་ 'ཊ་' རུ་མ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །བྲམ་ཟེ་མ་ཡིན་པ་ནི་ཨ་བྲཱཧྨ་ཎོ་ (བྲམ་ཟེ་མ་ཡིན་པ།) སྟེ། 'ཊ་ནཉས྄་' ཞེས་པས་ 'ན་' ཡིག་ 'ཊ་' རུ་བསྒྱུར་རོ། །'ཉ་' ཡིག་ནི་འདི་ཉིད་ལ་ཁྱད་པར་གྱི་དོན་ཏོ། ། Na-nisedho sato yutto, desādiniyamaṃ vinā; Asato vā+phalo tasmā, katha+mabrāhmaṇotice. ཡོད་པ་ལ་ནི་དགག་པ་སྦྱོར། །ཡུལ་ལ་སོགས་པའི་ངེས་མེད་པར། །མེད་པ་ལ་ནི་འབྲས་མེད་ཕྱིར། །བྲམ་ཟེ་མིན་པ་ཇི་ལྟར་ཞེས། ། Nisedhatthānuvādena, paṭisedhavidhi kvaci; Parassa micchāñāṇattā+khyāpanāyo+papajjate. དགག་པའི་དོན་ནི་ཟློས་བརྗོད་པས། །དགག་པའི་ཆོ་ག་སྐབས་འགར་འབྱུང་། །གཞན་གྱི་ལོག་པའི་ཤེས་པ་ཉིད། །བསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དུ་འོ། ། Duvidho [Pg.148] ca+ssa nassa attho pasajjapaṭisedha+pariyudāsavasena. Tattha yo ‘‘asūrikapassārājadārā’’tiādīsu viya uttarapadatthassa sabbadā abhāvaṃ dīpeti, so pasajjapaṭisedhavācī nāma. Yo pana ‘‘abrāhmaṇa+mānayā’’tiādīsu viya uttarapadatthaṃ pariyudāsitvā paṭikkhipitvā taṃsadise vatthumhi kāriyaṃ paṭipādayati, so pariyudāsavācī nāma. Vuttañca – དགག་པའི་སྒྲ་ 'ན་' ཡི་དོན་ནི་མེད་དགག་དང་མ་ཡིན་དགག་གི་སྒོ་ནས་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་གང་ཞིག་ 'ཉི་མ་མི་མཐོང་བའི་རྒྱལ་པོའི་བཙུན་མོ་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟར། ཚིག་ཕྱི་མའི་དོན་གཏན་ནས་མེད་པ་སྟོན་པ་ནི་མེད་དགག་ (པྲ་སཛྫ་པྲ་ཏི་ཥེ་དྷ།) ཅེས་བྱའོ། །གང་ཞིག་ 'བྲམ་ཟེ་མ་ཡིན་པ་ཁྲིད་ཤོག་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟར། ཚིག་ཕྱི་མའི་དོན་བསལ་ཞིང་བཀག་ནས། དེ་དང་མཚུངས་པའི་དངོས་པོ་ལ་བྱ་བ་སྒྲུབ་པ་ནི་མ་ཡིན་དགག་ (པ་རྱུ་དཱ་ས།) ཅེས་བྱའོ། །དེ་ཉིད་བཤད་པ་ནི། Pasajjapaṭisedhassa, lakkhaṇaṃ vatthunatthitā; Vatthuto+ññatra yā vutti, pariyudāsalakkhaṇaṃ. མེད་དགག་པ་ཡི་མཚན་ཉིད་ནི། །དངོས་པོ་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་ལ། །དངོས་པོ་ལས་གཞན་འཇུག་པ་ནི། །མ་ཡིན་དགག་གི་མཚན་ཉིད་དོ། ། Yatra abrāhmaṇādīsu, vatthuṃ pariyudassati; Takriyāyuttarājādiṃ, vade so pariyudāsako. བྲམ་ཟེ་མིན་སོགས་གང་དག་ལ། །དངོས་པོ་རྣམ་པར་སྤོང་བྱེད་ཅིང་། །བྱ་བ་དེ་ལྡན་རྒྱལ་པོ་སོགས། །བརྗོད་པ་དེ་ནི་མ་ཡིན་དགག ། Pasajjapaṭisedho tu, vatthantara+manādiya; Kiñcivatthunisedhassa, pasaṅgo na bhaveyya so. མེད་དགག་པ་ནི་དངོས་པོ་གཞན། །ཉེ་བར་མ་བཟུང་ཁོ་ན་ལ། །དངོས་པོ་འགའ་ཞིག་དགག་པ་སྟེ། །དེ་ལ་འཇུག་པ་གཞན་མི་འགྱུར། ། Tadañño ca taṃviruddho,Tadabhāvo ca naññattho. དེ་ལས་གཞན་དང་དེ་འགལ་དང་། །དེ་མེད་པ་ནི་དགག་པའི་དོན་། ། Tadaññatthe – abrāhmaṇo, brāhmaṇato añño taṃsadisoti vuttaṃ hoti. Evaṃ amanusso, assamaṇo, na byākatā abyākatā dhammā. Tabbiruddhatthe-na kusalā akusalā, kusalapaṭipakkhāti attho. Evaṃ alobho, amitto, ayaṃ pariyudāsanayo. Tadabhāve-na katvā akatvā, akātuna puññaṃ, akaronto, abhāvo bhavati. Ayaṃ pasajjapaṭisedhanayo. དེ་ལས་གཞན་པའི་དོན་ལ། ཨ་བྲཱཧྨ་ཎོ་ (བྲམ་ཟེ་མ་ཡིན་པ།) ཞེས་པ་ནི་བྲམ་ཟེ་ལས་གཞན་ཞིང་དེ་དང་མཚུངས་པ་ལ་བརྗོད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཨ་མ་ནུས྄་སོ་ (མི་མ་ཡིན་པ།) དང༌། ཨས་྄ས་མ་ཎོ་ (དགེ་སྦྱོང་མ་ཡིན་པ།) དང༌། ལུང་དུ་མ་བསྟན་པ་ནི་ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ་དྷམྨཱ་ (ལུང་མ་བསྟན་གྱི་ཆོས།) ལྟ་བུའོ། །དེ་དང་འགལ་བའི་དོན་ལ། དགེ་བ་མ་ཡིན་པ་ནི་ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ (མི་དགེ་བ།) སྟེ་དགེ་བའི་གཉེན་པོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཨ་ལོ་བྷོ་ (མ་ཆགས་པ།) དང༌། ཨ་མིཏྟོ་ (དགྲ་བོའམ་མཛའ་བཤེས་མ་ཡིན་པ།) ལྟ་བུ་ནི་མ་ཡིན་དགག་གི་ཚུལ་ལོ། །དེ་མེད་པའི་དོན་ལ། མ་བྱས་པ་ནི་ཨ་ཀཏྭཱ་ (མ་བྱས་པར།) དང༌། བསོད་ནམས་མ་བྱས་པར་དང༌། མ་བྱེད་པ་ནི་ཨ་ཀ་རོན་ཏོ་ (མ་བྱེད་བཞིན་པ།) སྟེ་མེད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །འདི་ནི་མེད་དགག་གི་ཚུལ་ལོ། ། Ettha [Pg.149] ca ubhosu pariyudāse brāhmaṇā añño brāhmaṇadhamme appatiṭṭhito khattiyādi brāhmaṇasadisova abrāhmaṇoti vutte patīyate. Itarasmiṃ pana pakkhe kenaci saṃsayanimittena khattiyādo brāhmaṇoti vuttassa micchāñāṇanivutti karīyati ‘‘brāhmaṇo+yaṃ na bhavati abrāhmaṇo’’ti, brāhmaṇattajjhāsito na bhavatītyattho. Tattha sadisattaṃ vinā micchāñāṇāsambhavā payogasāmatthiyā ca sadisapaṭipatti, taggatā ca liṅga+saṅkhyā bhavanti. Atoyeva uccate ‘‘naññivayutta+maññasadisādhikaraṇe, kathā hi atthasampaccayo’’ti. འདི་ལས་མ་ཡིན་དགག་གི་ཕྱོགས་གཉིས་ཀ་ལ། བྲམ་ཟེ་ལས་གཞན་ཞིང་བྲམ་ཟེའི་ཆོས་ལ་མ་གནས་པའི་རྒྱལ་རིགས་ལ་སོགས་པ་བྲམ་ཟེ་དང་མཚུངས་པ་ཉིད་ལ། 'བྲམ་ཟེ་མ་ཡིན་པ་' ཞེས་བརྗོད་པས་གོ་བར་འགྱུར་རོ། །ཕྱོགས་གཞན་ལ་ནི། ཐེ་ཚོམ་གྱི་རྒྱུ་མཚན་འགའ་ཞིག་གིས་རྒྱལ་རིགས་ལ་སོགས་པ་ལ་བྲམ་ཟེ་ཞེས་བརྗོད་པ་ལ། 'འདི་ནི་བྲམ་ཟེ་མ་ཡིན་ཏེ་བྲམ་ཟེ་མ་ཡིན་པ་ཡིན།' ཞེས་ལོག་པའི་ཤེས་པ་བཟློག་པར་བྱེད་དེ། བྲམ་ཟེའི་རང་བཞིན་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལ་མཚུངས་པ་ཉིད་མེད་པར་ལོག་པའི་ཤེས་པ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་དང་། སྦྱོར་བའི་མཐུ་ལས་མཚུངས་པར་རྟོགས་པར་འགྱུར་ལ། དེ་ལ་གནས་པའི་རྟགས་དང་གྲངས་རྣམས་ཀྱང་འབྱུང་ངོ་། །དེའི་ཕྱིར་ 'དགག་ཚིག་དང་ལྡན་པ་ནི་གཞན་དང་མཚུངས་པའི་གཞི་ལ་འཇུག་སྟེ། བརྗོད་པ་ལས་དོན་རྟོགས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།' ཞེས་བཤད་དོ། ། 75. Ana sareti ༧༥. དབྱངས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཨ་ནའོ། ། Nañasaddassa sare ana, na asso anasso, na ariyo anariyo. Evaṃ anissaro, aniṭṭho, anāsavo. Na ādāya anādāya, anoloketvā icchādi. Bahulādhikārā ayuttatthehi kehici hoti. Puna na gīyantīti apunageyyā gāthā, anokāsaṃ kāretvā, amūlāmūlaṃ gantvā, acandamullokikāni mukhāni, asaddhabhojī, alavaṇabhojī. དབྱངས་ཀྱི་སྔོན་དུ་དགག་པའི་སྒྲ་ 'ན་' ནི་ 'ཨན་' དུ་འགྱུར་ཏེ། རྟ་མ་ཡིན་པ་ནི་ཨ་ནས་྄སོ་ (རྟ་མ་ཡིན་པ།) དང༌། འཕགས་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་ཨ་ན་རི་ཡོ་ (འཕགས་པ་མ་ཡིན་པ།) ལྟ་བུའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཨ་ནིས་྄ས་རོ་ (དབང་ཕྱུག་མ་ཡིན་པ།) དང༌། ཨ་ནིཊྛོ་ (མི་འདོད་པ།) དང༌། ཨ་ནཱ་ས་བོ་ (ཟག་པ་མེད་པ།) ལྟ་བུའོ། །མ་བླངས་པར་ནི་ཨ་ནཱ་དཱ་ཡ་ (མ་བླངས་པར།) དང༌། མ་བལྟས་པར་ནི་ཨ་ནོ་ལོ་ཀེ་ཏྭཱ་ (མ་བལྟས་པར།) ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །'མང་པོ་' ཞེས་པའི་དབང་གིས། མི་རིགས་པའི་དོན་འགའ་ཞིག་ལའང་འགྱུར་ཏེ། ཡང་བསྐྱར་མི་གླུ་རུ་ལེན་པ་ནི་ཨ་པུ་ན་གེ་ཡ྄ཡཱ་གཱ་ཐཱ་ (ཡང་བསྐྱར་མི་གླུ་རུ་ལེན་པའི་ཚིགས་བཅད།) དང༌། གོ་སྐབས་མ་བྱས་པར་དང༌། རྩ་བའི་རྩ་བར་སོང་ནས་དང༌། ཟླ་བ་ལ་མི་ལྟ་བའི་བཞིན་རྣམས་དང༌། དད་པས་མི་ཟ་བ་དང༌། ལན་ཚྭ་མེད་པར་ཟ་བ་ལྟ་བུའོ། ། 13. Kupādayo nicca+masyādividhimhi ༡༣. ཀུ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཨསྱཱ་ལ་སོགས་པའི་ཆོ་ག་མ་གཏོགས་པ་རྟག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། Kusaddo pādayo ca syādyantena sahe+katthā honti niccaṃ syādividhivisayato+ññattha. Ettha abyabhicāripādisahacaraṇatthena kuiti nipātova, na pathavīvācako kusaddo. Syādividhivisayo nāma ‘‘lakkhaṇitthambhūtā’’ dinā patiādīnaṃ visaye katadutiyā, tañca anvaddhamāsanti asaṃkhyasamāsa+miva mā hotūti ‘‘asyādividhimhī’’ti nisedho. Kucchito brāhmaṇo kubrāhmaṇo, niccasamāsattā asapadena viggaho. སྒྲ་ 'ཀུ་' དང་ 'པ་' ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་དབྱེའི་མཐའ་ཅན་དང་ལྷན་ཅིག་རྟག་ཏུ་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། ཨསྱཱ་ལ་སོགས་པའི་ཆོ་གའི་ཡུལ་ལས་གཞན་པའོ། །འདིར་འཁྲུལ་པ་མེད་པར་ 'པ་' ལ་སོགས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་འཇུག་པའི་དོན་གྱིས་ 'ཀུ་' ནི་ཚིག་ཕྲད་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི། ས་ལ་བརྗོད་པའི་ 'ཀུ་' སྒྲ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཨསྱཱ་ལ་སོགས་པའི་ཆོ་གའི་ཡུལ་ཞེས་པ་ནི། 'ལཀྑ་ཎིཏྠམྦྷཱུ་ཏཱ་' ལ་སོགས་པས་ 'པ་ཏི་' ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་ལ་བྱས་པའི་རྣམ་དབྱེ་གཉིས་པ་སྟེ། དེ་ཉིད་ 'ཨན་བདྡྷ་མཱ་སཾ་' (ཟླ་ཕྱེད་རེར།) ཞེས་པ་ལྟར་གྲངས་མེད་པའི་བསྡུ་བ་ལྟ་བུར་མ་གྱུར་ཅིག་པའི་ཕྱིར། 'ཨསྱཱ་ལ་སོགས་པའི་ཆོ་ག་མ་གཏོགས་པ་' ཞེས་བཀག་གོ། །བྲམ་ཟེ་ངན་པ་ནི་ཀུ་བྲཱཧྨ་ཎོ་ (བྲམ་ཟེ་ངན་པ།) སྟེ། རྟག་པའི་བསྡུ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རང་གི་ཚིག་མ་ཡིན་པས་བཤད་དོ། ། 107. Sare kada kussu+ttaratthe ༡༠༧. དབྱངས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཀུ་ནི་ཀད་དུ་འགྱུར་ཞིང་ཕྱི་མའི་དོན་ལའོ། ། Kussu+ttaratthe [Pg.150] vattamānassa sarādo uttarapade kadādeso hoti. Īsakaṃ uṇhaṃ kaduṇhaṃ, kucchitaṃ annaṃ kadannaṃ, kadasanaṃ. Sareti kiṃ, kuputtā, kudārā, kudāsā, kudiṭṭhi. ཕྱི་མའི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་ 'ཀུ་' སྒྲ་ནི། དབྱངས་ཀྱིས་དབུ་བརྩམས་པའི་ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་ 'ཀད་' དུ་འགྱུར་རོ། །ཅུང་ཟད་ཚ་བ་ནི་ཀ་དུཎྷཾ་ (ཅུང་ཟད་ཚ་བ།) དང༌། ཟས་ངན་པ་ནི་ཀ་དནྣཾ་ (ཟས་ངན་པ།) དང༌། ཀ་ད་ས་ནཾ་ (བཟའ་བཏུང་ངན་པ།) ལྟ་བུའོ། །དབྱངས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཀུ་པུཏྟཱ་ (བུ་ངན་པ།) དང༌། ཀུ་དཱ་རཱ་ (ཆུང་མ་ངན་པ།) དང༌། ཀུ་དཱ་སཱ་ (གཡོག་པོ་ངན་པ།) དང༌། ཀུ་དིཊྛི་ (ལྟ་བ་ངན་པའམ་ལོག་ལྟ།) ལྟ་བུའོ། ། 108. Kā+ppatthe ༡༠༨. ཉུང་ངུའི་དོན་ལ་ཀཱའོ། ། Appatthe vattamānassa kussa kā hotu+ttarapade. Appakaṃ lavaṇaṃ kālavaṇaṃ. Evaṃ kāpupphaṃ. ཉུང་ངུའི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་ 'ཀུ་' སྒྲ་ནི་ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་ 'ཀཱ་' རུ་འགྱུར་རོ། །ལན་ཚྭ་ཉུང་ངུ་ནི་ཀཱ་ལ་བ་ཎཾ་ (ལན་ཚྭ་ཉུང་ངུ།) དང༌། དེ་བཞིན་དུ་ཀཱ་པུཔྥཾ་ (མེ་ཏོག་ཆུང་ངུ།) ལྟ་བུའོ། ། 109. Purise vāti ༡༠༩. སྐྱེས་པའི་སྒྲ་ལ་སྐབས་འགར་རོ། ། Kussa kā vā. Kucchito puriso kāpuriso, kupuriso vā. Pakaṭṭho nāyako panāyako, padhānaṃ vacanaṃ pāvacanaṃ bhusaṃ vaddhaṃ pavaddhaṃ sarīraṃ, samaṃ sammā vā ādhānaṃ samādhānaṃ, vividhā mati vimati, vividho visiṭṭho vā kappo vikappo, adhiko devo atidevo, evaṃ adhidevo, adhisīlaṃ. Sundaro gandho sugandho, kacchito gandho duggandho, suṭṭhu kataṃ sukataṃ, duṭṭhu kataṃ dukkataṃ abhi siñcanaṃ abhisekoti sananto, atisayena katvā, kataṃ pakaritvā, pakataṃ, atisayena thutaṃ atitthutaṃ, atikkamma thutaṃ atitthutaṃ, īsaṃ kaḷāro ākaḷāro, suṭṭhu baddho ābaddho. ཀུ་སྒྲ་ནི་སྐབས་འགར་ 'ཀཱ་' རུ་འགྱུར་རོ། །སྐྱེས་བུ་ངན་པ་ནི་ཀཱ་པུ་རི་སོ་ (སྐྱེས་བུ་ངན་པ།) འམ་ཡང་ན་ཀུ་པུ་རི་སོ་ཞེས་བྱའོ། །མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་འདྲེན་པ་ནི་པ་ནཱ་ཡ་ཀོ་ (འདྲེན་པ་ཆེན་པོ།) དང༌། གཙོ་བོའི་ཚིག་ནི་པཱ་བ་ཙ་ནཾ་ (གསུང་རབ་བམ་གཙོ་བོའི་བཀའ།) དང༌། ཤིན་ཏུ་འཕེལ་བའི་ལུས་ནི་པ་བདྡྷཾ་ (ལུས་འཕེལ་བ།) དང༌། མཉམ་པའམ་ཡང་དག་པར་འཇོག་པ་ནི་ས་མཱ་དྷཱ་ནཾ་ (ཡང་དག་པར་འཇོག་པ།) དང༌། བློ་སྣ་ཚོགས་པ་ནི་བི་མ་ཏི་ (ཐེ་ཚོམ།) དང༌། རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པའམ་ཁྱད་པར་དུ་འབྱེད་པའི་རྟོག་པ་ནི་བི་ཀཔྤོ་ (རྣམ་པར་རྟོག་པ།) དང༌། ལྷ་ལས་ལྷག་པ་ནི་ཨ་ཏི་དེ་བོ་ (ལྷ་ལས་ལྷག་པའི་ལྷ།) དང༌། དེ་བཞིན་དུ་ཨ་དྷི་དེ་བོ་ (ལྷག་པའི་ལྷ།) དང༌། ཨ་དྷི་སཱི་ལཾ་ (ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས།) དང༌། དྲི་ཞིམ་པོ་ནི་སུ་གནྡྷོ་ (དྲི་ཞིམ།) དང༌། དྲི་ངན་པ་ནི་དུགྒནྡྷོ་ (དྲི་ངན།) དང༌། ལེགས་པར་བྱས་པ་ནི་སུ་ཀ་ཏཾ་ (ལེགས་བྱས།) དང༌། ཉེས་པར་བྱས་པ་ནི་དུཀྐ་ཏཾ་ (ཉེས་བྱས།) དང༌། མངོན་པར་དབང་བསྐུར་བ་ནི་ཨ་བྷི་སེ་ཀོ་ (དབང་བསྐུར་བ།) ཞེས་པ་ནི་ས་མཐའ་ཅན་ནོ། །ལྷག་པར་བྱས་པ་དང་། བྱས་པ་ལ་ལྷག་པར་བྱས་པས་པ་ཀ་ཏཾ་ (བྱས་པ།) དང༌། ལྷག་པར་བསྟོད་པ་ནི་ཨ་ཏི་ཐུ་ཏཾ་ (ལྷག་པར་བསྟོད་པ།) དང༌། བརྒལ་ནས་བསྟོད་པ་ནི་ཨ་ཏི་ཐུ་ཏཾ་ དང༌། ཅུང་ཟད་སེར་སྐྱ་ནི་ཨཱ་ཀ་ལཱ་རོ་ (ཅུང་ཟད་སེར་སྐྱ།) དང༌། ལེགས་པར་བཅིངས་པ་ནི་ཨཱ་བདྡྷོ་ (བཅིངས་པ།) ལྟ་བུའོ། ། Pādayo gatādyatthe paṭhamāya པ་ལ་སོགས་པ་ནི་སོང་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ལ་རྣམ་དབྱེ་དང་པོ་དང་ལྷན་ཅིག་གོ། ། Pagato ācariyo pācariyo, evaṃ pantevāsī. མཆོག་ཏུ་སོང་བའི་སློབ་དཔོན་ནི་པཱ་ཙ་རི་ཡོ་ (སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ།) ཞེས་པ་ལྟ་བུ་དང༌། དེ་བཞིན་དུ་པན་ཏེ་བཱ་སཱི་ (ཉེ་གནས་སློབ་མ།) ལྟ་བུའོ། ། Accādayo [Pg.151] kantādyatthe dutiyāya ཨ་ཏི་ལ་སོགས་པ་ནི་བརྒལ་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ལ་རྣམ་དབྱེ་གཉིས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་གོ། ། Atikkanto mañcaṃ atimañco. Atimālo, ‘‘ghapassa+ntassā+ppadhānassā’’ti mālāsadde ghassa rasso. Eva+muparipi ghapānaṃ rasso. ཁྲི་ལས་བརྒལ་བ་ནི་ཨ་ཏི་མཉྩོ་ (ཁྲི་ལས་བརྒལ་བ།) དང༌། མེ་ཏོག་གི་ཕྲེང་བ་ལས་བརྒལ་བ་ནི་ཨ་ཏི་མཱ་ལོ་ སྟེ། 'གྷ་པ་ས྄སནྟས྄སཱཔ྄པདྷཱནས྄སཱ' ཞེས་པས་ 'མཱ་ལཱ་' སྒྲ་ལ། གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མཐའི་ 'གྷ་' (མོ་རྟགས་ཀྱི་ཨཱ་ཡིག།) ཐུང་ངུར་བསྒྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་གོང་དུའང་ 'གྷ་' དང་ 'པ་' རྣམས་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ། ། Avādayo kuṭṭhādyatthe tatiyāya ཨ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྒྲ་བསྒྲགས་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ལ་རྣམ་དབྱེ་གསུམ་པ་དང་ལྷན་ཅིག་གོ། ། Avakuṭṭhaṃ kokilāya vanaṃ avakokilaṃ, avamayūraṃ. Avakuṭṭhanti pariccattaṃ. ཁུ་བྱུག་གིས་སྒྲ་བསྒྲགས་པའི་ཚལ་ནི་ཨ་བ་ཀོ་ཀི་ལཾ་ (ཁུ་བྱུག་གིས་སྒྲ་བསྒྲགས་པའི་ཚལ་།) དང༌། ཨ་བ་མ་ཡཱུ་རཾ་ (རྨ་བྱས་སྒྲ་བསྒྲགས་པ།) ལྟ་བུའོ། །'ཨ་བ་ཀུཊྛ་' ཞེས་པ་ནི་ཡོངས་སུ་བཏང་བ་ལ་བརྗོད་དོ། ། Pariyādayo gilānādyatthe catutthiyā པ་རི་ལ་སོགས་པ་ནི་སྐྱོ་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ལ་རྣམ་དབྱེ་བཞི་པ་དང་ལྷན་ཅིག་གོ། ། Parigilāno+jjhenāya pariyajjheno. ཡོངས་སུ་སྐྱོ་བ་ནི་འཕྱས་པའི་ཕྱིར་ཏེ་ཡོངས་སུ་འཕྱས་པའོ།། Nyādayo kantādyatthe pañcamiyā ནི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་འདས་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ལ་ལྔ་པ་དང་ལྷན་ཅིག་གོ། Nikkhanto kosambiyā nikkosambi. Asyādividhimhīti kiṃ, rukkhaṃ pati vijjotate. ཀཽ་ཤཱམྦཱི་ལས་བྱུང་བ་ནི་ཀཽ་ཤཱམྦཱི་ལས་བྱུང་བའོ།། འདི་ལ་སོགས་པའི་ཆོ་ག་ལས་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཤིང་གི་ཕྱོགས་སུ་གསལ་བར་བྱེད་དོ།། 14. Cī kriyatthehi ༡༤. ཙཱི་ནི་བྱ་བའི་དོན་ཅན་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་གོ། Cīpaccayanto kriyatthehi syādyantehi sahe+kattho hoti. Amalīnaṃ malīnaṃ karitvāti viggayha ‘‘abhūtatabbhāve karā+sa+bhūyoge vikārācī’’ti cīpaccayekate iminā samāso. Ettha ca-kāro ‘‘cī kriyatthehī’’ti visesanattho. ‘‘Pyo vā tvāssa samāse’’ti pya hoti, pa-kāro ‘‘pye sissā’’ti visesanattho. Malinīkariya. ཙཱི་རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་ནི་བྱ་བའི་དོན་ཅན་སྱཱ་ལ་སོགས་པའི་མཐའ་ཅན་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་རོ།། དྲི་མ་མེད་པ་དྲི་མ་ཅན་དུ་བྱས་ནས་ཞེས་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་བཤད་དེ། “མ་བྱུང་བ་དེར་འགྱུར་བ་ལ་ཀྲྀ་དང་བྷཱུ་སྦྱོར་བ་ལ་འགྱུར་བ་ཙཱིའོ” ཞེས་པས་ཙཱི་རྐྱེན་བྱས་པ་ན། འདིས་ཚིག་སྡུད་པར་འགྱུར་རོ།། འདིར་ཙ་ཡིག་ནི་ “ཙཱི་བྱ་བའི་དོན་ཅན་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་གོ” ཞེས་པའི་ཁྱད་པར་གྱི་དོན་ཏོ།། “ཚིག་སྡུད་པ་ལ་ཏྭཱ་ཡི་གནས་སུ་པྱ་ཡང་འགྱུར་རོ” ཞེས་པས་པྱ་རུ་འགྱུར་ལ། པ་ཡིག་ནི་ “པྱ་ལྷག་མའོ” ཞེས་པའི་ཁྱད་པར་གྱི་དོན་ཏོ།། དྲི་མ་ཅན་དུ་བྱས་ནས་སོ།། 15. Bhūsanā+darā+nādaresva+laṃ+sā+sāti ༡༥. རྒྱན་དང་གུས་པ་དང་མ་གུས་པ་རྣམས་ལ་ཨ་ལཾ་དང་སཱ་དང་སཱའོ།། Bhūsanādīsva+tthesva+la+mādayo saddā ekatthā honti. Alaṃ karitvā sakkaritvā asakkaritvāti viggayha samāse [Pg.152] kate pye ca ‘‘sā sādhikarā ca cariccā’’ti cādeso pararūpañca. Alaṃkariya, sakkacca, asakkacca. རྒྱན་ལ་སོགས་པའི་དོན་རྣམས་ལ་ཨ་ལཾ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་རྣམས་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་རོ།། རྒྱན་པར་བྱས་ནས། བཀུར་སྟི་བྱས་ནས། བཀུར་སྟི་མ་བྱས་ནས་ཞེས་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་བཤད་དེ། ཚིག་སྡུད་བྱས་པ་དང་པྱ་ཡོད་པ་ན། “སཱ་སཱ་དྷི་ཀ་རཱ་དང་ཙ་རི་ཙཱའོ” ཞེས་པས་ཙ་རུ་འགྱུར་བ་དང་རྗེས་མའི་གཟུགས་སུ་འགྱུར་རོ།། ཨ་ལཾ་ཀ་རི་ཡ། སཀྐཙྩ། ཨ་སཀྐཙྩའོ།། 16. Aññecā+ti suttena samāse kate… ettha yathā dvāraṃ vivarāti vutte pakaraṇato aggala+miti viññāyati, eva+midhāpi nipātapabhāve aññe cāti sāmaññaṃ ce+ti āgamānusārena labbhamānavibhatyantapaṭirūpanipātāva viññāyanti. Aggato bhavitvā purobhuyya, antarahito hutvā tirobhūya, antaradhānaṃ katvā tirokariya, urasi katvā urasikariya, manasi katvā manasikariya, majjhe katvā majjhekariya, tuṇhī bhavitvā tuṇhī bhūya. ༡༦. “གཞན་དག་ཀྱང་” ཞེས་པའི་མདོ་ལས་ཚིག་སྡུད་བྱས་པ་ན། ... འདིར་དཔེར་ན་ “སྒོ་ཕྱེ་ཞིག་” ཅེས་བརྗོད་པ་ན། སྐབས་སྟོབས་ཀྱིས་ “གཏན་པ་” ཞེས་ཤེས་པར་འགྱུར་བ་བཞིན། འདིར་ཡང་ཚིག་ཕྲད་ཀྱི་དངོས་པོ་ལ། “གཞན་དག་ཀྱང་” ཞེས་པའི་སྤྱི་ཉིད་ལུང་གི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་ཐོབ་པར་འགྱུར་བའི་རྣམ་དབྱེའི་མཐའ་ཅན་གྱི་གཟུགས་བརྙན་གྱི་ཚིག་ཕྲད་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ།། མདུན་དུ་གྱུར་ནས་པུ་རོ་བྷཱུ་ཡ། མི་སྣང་བར་གྱུར་ནས་ཏི་རོ་བྷཱུ་ཡ། མི་སྣང་བར་བྱས་ནས་ཏི་རོ་ཀ་རི་ཡ། བྲང་ལ་བྱས་ནས་ཨུ་ར་སི་ཀ་རི་ཡ། ཡིད་ལ་བྱས་ནས་མ་ན་སི་ཀ་རི་ཡ། དབུས་སུ་བྱས་ནས་མཛྫྷེ་ཀ་རི་ཡ། ཅང་མི་སྨྲ་བར་གྱུར་ནས་ཏུཎྷཱི་བྷཱུ་ཡའོ།། 17. Vā+neka+ññatthe ༡༧. དོན་གཞན་ལ་དུ་མ་དག་རྣམ་པར་རོ།། Anekaṃ syādyantaṃ aññassa padassa atthe ekatthaṃ vā hoti. སྱཱ་ལ་སོགས་པའི་མཐའ་ཅན་དུ་མ་དག་ཚིག་གཞན་གྱི་དོན་ལ་དོན་གཅིག་ཏུ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ།། Padantarassa yassa+ttho, padhānaṃ liṅga+massa ca; Samāso so+ya+maññattho, bahubbīhiparavhayo. ཚིག་གཞན་གང་གི་དོན་ཉིད་དང་།། དེ་ཡི་རྟགས་ནི་གཙོ་བོ་སྟེ།། དོན་གཞན་ཅན་གྱི་ཚིག་སྡུད་དེ།། འབྲས་མང་པོ་པ་ཞེས་སུ་བརྗོད།། So ca navavidho dvipado, bhinnādhikaraṇo, tipado, na-nipātapubbapado, sahapubbapado, upamānapubbapado, saṅkhyobhayapado, disantarālattho, byatihāralakkhaṇo cāti. དེ་ཡང་རྣམ་པ་དགུ་སྟེ། ཚིག་གཉིས་པ་དང་། གཞི་ཐ་དད་པ་དང་། ཚིག་གསུམ་པ་དང་། དགག་པའི་ཚིག་ཕྲད་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ཚིག་དང་། ལྷན་ཅིག་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ཚིག་དང་། དཔེ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ཚིག་དང་། གཉིས་ཀ་གྲངས་ཀྱི་ཚིག་དང་། ཕྱོགས་མཚམས་ཀྱི་དོན་ཅན་དང་། ཕན་ཚུན་བྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ནོ།། 1. Tattha dvipado tulyādhikaraṇo kammādīsu chasu vibhatyatthesu bhavati. ༡. དེ་ལ་ཚིག་གཉིས་པ་གཞི་མཐུན་པ་ནི་ལས་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་དོན་དྲུག་ལ་འགྱུར་རོ།། (Ka) tattha dutiyatthe tāva-āgatā samaṇā imaṃ saṅghārāmanti āgatasamaṇo saṅghārāmo. So ca duvidho tagguṇā+tagguṇavasena. Vuttañhi – (ཀ) དེ་ལ་རེ་ཞིག་རྣམ་དབྱེ་གཉིས་པའི་དོན་ལ། དགེ་སྦྱོང་རྣམས་ཀུན་དགའ་ར་བ་འདིར་གཤེགས་སོ་ཞེས་པ་ནི་དགེ་སྦྱོང་གཤེགས་པའི་ཀུན་དགའ་ར་བའོ།། དེ་ཡང་དེའི་ཡོན་ཏན་ཅན་དང་དེའི་ཡོན་ཏན་མ་ཡིན་པའི་དབང་གིས་རྣམ་པ་གཉིས་སོ།། འདི་ལྟར་བཤད་དེ། Tagguṇo+tagguṇo [Pg.153] ce+ti,So samāso dvidhā mato. དེའི་ཡོན་ཏན་ཅན་དང་དེའི་ཡོན་ཏན་མ་ཡིན་པ་ཞེས།། ཚིག་སྡུད་དེ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་འདོད།། Taṃ yathā ‘nīyataṃ lamba-Kaṇṇo+’ ‘yaṃ diṭṭhasāgaro’. དཔེར་ན། “རྣ་བ་འཕྱང་བ་དཀྲི་བར་བྱའོ” ཞེས་པ་དང་། “འདི་ནི་རྒྱ་མཚོ་མཐོང་བའོ” ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། Tesu yattha visesanabhūto attho aññapadatthaggahaṇena gayhati, so tagguṇasaṃviññāṇo, yathā ‘lambakaṇṇa+mānayā’ti. Yattha pana na gayhati, so atagguṇasaṃviññāṇo, yathā ‘bahudhana+mānayā’ti. དེ་དག་ལས་གང་ལ་ཁྱད་པར་དུ་གྱུར་པའི་དོན་དེ་ཚིག་གཞན་གྱི་དོན་འཛིན་པས་འཛིན་པ་ནི་དེའི་ཡོན་ཏན་ཅན་ཏེ། དཔེར་ན། “རྣ་བ་འཕྱང་བ་ཁྲིད་དེ་ཤོག་” ཅེས་པ་ལྟ་བུའོ།། གང་ལ་མི་འཛིན་པ་ནི་དེའི་ཡོན་ཏན་མ་ཡིན་པ་སྟེ། དཔེར་ན། “ནོར་མང་པོ་པ་ཁྲིད་དེ་ཤོག་” ཅེས་པ་ལྟ་བུའོ།། Idha visesanassa pubbanipāto. Ettha ca āgatasaddo ca samaṇasaddo ca attano atthe aṭṭhatvā dutiyāvibhatyatthabhūte saṅghārāmasaṅkhāte aññapadatthe vattanti, tato samāseneva kammatthassa abhihitattā puna dutiyā na hoti. Tathā āgatasamaṇā sāvatthi, āgatasamaṇaṃ jetavanaṃ. Paṭipannā addhikā yaṃ paṭipannaddhiko patho, abhirūḷhāva, ṇijāyaṃ nāvaṃ sā abhirūḷhavāṇijā nāvā. འདིར་ཁྱད་པར་བརྗོད་པའི་སྒྲ་སྔོན་དུ་འཇུག་གོ། འདིར་གཤེགས་པའི་སྒྲ་དང་དགེ་སྦྱོང་གི་སྒྲ་གཉིས་རང་གི་དོན་ལ་མི་གནས་པར། རྣམ་པར་དབྱེ་བ་གཉིས་པའི་དོན་དུ་གྱུར་པའི་ཀུན་དགའ་ར་བ་ཞེས་བྱ་བའི་ཚིག་གཞན་གྱི་དོན་ལ་འཇུག་གོ། དེའི་ཕྱིར་ཚིག་སྡུད་ཉིད་ཀྱིས་ལས་ཀྱི་དོན་བརྗོད་ཟིན་པས་སླར་ཡང་རྣམ་དབྱེ་གཉིས་པ་མི་འབྱུང་ངོ།། དེ་བཞིན་དུ་དགེ་སྦྱོང་གཤེགས་པའི་མཉན་ཡོད་དང་། དགེ་སྦྱོང་གཤེགས་པའི་ཛེ་ཏའི་ཚལ་ལོ།། ལམ་པ་རྣམས་གང་ལ་ཞུགས་པའི་ལམ་ནི་ཞུགས་པའི་ལམ་པའི་ལམ་མོ།། ཚོང་པ་རྣམས་གང་ལ་ཞུགས་པའི་གྲུ་ནི་ཞུགས་པའི་ཚོང་པའི་གྲུའོ།། (Kha) tatiyatthe-jitāni indriyāni yena so jitindriyo samaṇo, evaṃ diṭṭhadhammo, pattadhammo, katakicco. Vijitā mārā anenāti vijitamāro bhagavā, paṭividdhasabbadhammo. Karaṇatthe-chinno rukkho yena so chinnarukkho pharasu. (ཁ) རྣམ་དབྱེ་གསུམ་པའི་དོན་ལ། གང་གིས་དབང་པོ་རྣམས་ཐུལ་བ་དེ་ནི་དབང་པོ་ཐུལ་བའི་དགེ་སྦྱོང་ངོ།། དེ་བཞིན་དུ་ཆོས་མཐོང་བ་དང་། ཆོས་ཐོབ་པ་དང་། བྱ་བ་བྱས་པའོ།། གང་གིས་བདུད་རྣམས་བཅོམ་པ་དེ་ནི་བདུད་བཅོམ་པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་དང་། ཆོས་ཐམས་ཅད་རྟོགས་པའོ།། བྱེད་པའི་དོན་ལ། གང་གིས་ཤིང་བཅད་པ་དེ་ནི་ཤིང་བཅད་པའི་སྟ་རེའོ།། (Ga) catutthiyatthe-dinno suṅko yassa so dinnasuṅko rājā, dinnaṃ bhojanaṃ assāti dinnabhojano. (ག) རྣམ་དབྱེ་བཞི་པའི་དོན་ལ། གང་ལ་ཤོ་གམ་བྱིན་པ་དེ་ནི་ཤོ་གམ་བྱིན་པའི་རྒྱལ་པོའོ།། གང་ལ་ཟས་བྱིན་པ་དེ་ནི་ཟས་བྱིན་པའོ།། (Gha) pañcamiyatthe-niggatā janā yasmā so niggatajano gāmo, niggato ayo=sukhaṃ yasmāti nirayo, nikkile- so[Pg.154]. Apetaṃ viññāṇaṃ asmāti apetaviññāṇo matakāyo, apagatabhayabheravo arahā. (ང) རྣམ་དབྱེ་ལྔ་པའི་དོན་ལ། གང་ལས་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཕྱིར་ཐོན་པ་དེ་ནི་སྐྱེ་བོ་ཕྱིར་ཐོན་པའི་གྲོང་ངོ།། གང་ལས་བདེ་བ་ཕྱིར་ཐོན་པ་དེ་ནི་དམྱལ་བའོ།། ཉོན་མོངས་པ་མེད་པའོ།། གང་ལས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་བྲལ་བ་དེ་ནི་རྣམ་ཤེས་བྲལ་བའི་རོ་འོ།། འཇིགས་པ་དང་སྐྲག་པ་དང་བྲལ་བའི་དགྲ་བཅོམ་པའོ།། (Ṅa) chaṭṭhiyatthe-chinnā hatthā yassa so chinnahattho. Evaṃ paripuṇṇasaṅkappo khīṇāsavo, vīto rāgo assāti vītarāgo. Dve padāni assāti dvipado, dvihattho paṭo. Tevijjoti ettha tivijjo evāti sakatthe ṇo vuddhi ca. Catuppado, pañca cakkhūni assāti pañcacakkhu bhagavā, chaḷabhiñño, ‘‘ghapassā’’dinā rassattaṃ. Navaṅgaṃ satthusāsanaṃ. Dasabalo, anantañāṇo. Tīṇi dasa parimāṇa+mesaṃti tidasā devā, idha parimāṇasaddasannimānato dasasaddo saṅkhyāne vattate. Ayaṃ paccayo etesanti idappaccayā, uttarapade ‘‘imassi+daṃ vā’’ti imassa idaṃ. Ko pabhavo assāti kiṃ pabhavo kāyo. Vigataṃ malaṃ assāti vimalo, sundaro gandho assāti sugandhaṃ candanaṃ, evaṃ susīlo, sumukho, kucchito gandho assāti duggandhaṃ kuṇapaṃ, dummukho, duṭṭhu mano assāti dummano, evaṃ dussīlo. Tapo eva dhanaṃ assāti tapodhano. Khantisaṅkhātaṃ balaṃ assāti khantibalo. Indoti nāmaṃ etassāti indanāmo. (ཅ) རྣམ་དབྱེ་དྲུག་པའི་དོན་ལ། གང་གི་ལག་པ་བཅད་པ་དེ་ནི་ལག་པ་བཅད་པའོ།། དེ་བཞིན་དུ་བསམ་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་། ཟག་པ་ཟད་པ་དང་། གང་གི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བ་དེ་ནི་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའོ།། གང་ལ་རྐང་པ་གཉིས་ཡོད་པ་དེ་ནི་རྐང་གཉིས་པའོ།། ཁྲུ་གཉིས་པའི་རས་སོ།། ཏེ་བིཛྫོ་ཞེས་པ་འདིར་ཏི་བིཛྫོ་ཉིད་དེ། རང་གི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཎོ་དང་འཕེལ་བ་འགྱུར་རོ།། རྐང་བཞི་པ། གང་ལ་སྤྱན་ལྔ་མངའ་བ་དེ་ནི་སྤྱན་ལྔ་མངའ་བའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་སོ།། མངོན་ཤེས་དྲུག་ལྡན་ནོ།། “གྷ་པ་སཱ” ལ་སོགས་པས་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ།། སྟོན་པའི་བསྟན་པ་ཡན་ལག་དགུ་པའོ།། སྟོབས་བཅུ་པ། ཡེ་ཤེས་མཐའ་ཡས་པའོ།། འདི་དག་གི་ཚད་ནི་བཅུ་ཕྲག་གསུམ་མོ་ཞེས་པ་ནི་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་གྱི་ལྷ་རྣམས་ཏེ། འདིར་ཚད་ཀྱི་སྒྲ་དང་ཉེ་བར་སྦྱོར་བ་ལས་བཅུའི་སྒྲ་ནི་གྲངས་ལ་འཇུག་གོ། འདི་དག་གི་རྐྱེན་ནི་འདི་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ནི་འདི་ཉིད་ཀྱི་རྐྱེན་ཅན་ནོ།། ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་ “ཨི་མས྄་སི་དཾ་བཱ” ཞེས་པས་ཨི་མས྄་ལ་ཨི་དཾ་དུ་འགྱུར་རོ།། གང་ལས་བྱུང་བ་དེ་ནི་ཅི་ལས་བྱུང་བའི་ལུས་སོ།། གང་གི་དྲི་མ་དང་བྲལ་བ་དེ་ནི་དྲི་མ་མེད་པའོ།། གང་གི་དྲི་བཟང་བ་དེ་ནི་དྲི་བཟང་བའི་ཙན་དན་ནོ།། དེ་བཞིན་དུ་ཚུལ་ཁྲིམས་བཟང་པོ་དང་། བཞིན་བཟང་པོའོ།། གང་གི་དྲི་མི་ཞིམ་པ་དེ་ནི་དྲི་མི་ཞིམ་པའི་རོ་འོ།། བཞིན་མི་སྡུག་པའོ།། གང་གི་ཡིད་ངན་པ་དེ་ནི་ཡིད་ངན་པའོ།། དེ་བཞིན་དུ་ཚུལ་ཁྲིམས་འཆལ་བའོ།། དཀའ་ཐུབ་ཉིད་ནོར་དུ་གྱུར་པ་དེ་ནི་དཀའ་ཐུབ་ཀྱི་ནོར་ཅན་ནོ།། བཟོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྟོབས་ཡོད་པ་དེ་ནི་བཟོད་པའི་སྟོབས་ཅན་ནོ།། དབང་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་ཡོད་པ་དེ་ནི་དབང་པོའི་མིང་ཅན་ནོ།། Chandajātādīsu visesanavisesitabbānaṃ yathicchitattā ubhayaṃ pubbaṃ nipatati, kamātikkame payojanābhāvā. Jāto chando assāti jātachando, evaṃ chandajāto. Sañjātapītisomanasso, pītisomanassasañjāto. Māsajāto, jātamāso. Chinnahattho, hatthachinno. འདོད་པ་སྐྱེས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཁྱད་པར་བརྗོད་པ་དང་ཁྱད་པར་བྱ་བ་དག་འདོད་པ་བཞིན་དུ་གཉིས་ཀ་སྔོན་དུ་འཇུག་སྟེ། གོ་རིམ་ལས་འདས་པ་ལ་དགོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།། གང་གི་འདོད་པ་སྐྱེས་པ་དེ་ནི་འདོད་པ་སྐྱེས་པ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་སྐྱེས་པའི་འདོད་པ་ཅན་ནོ།། དགའ་བ་དང་ཡིད་བདེ་བ་སྐྱེས་པ་དང་། སྐྱེས་པའི་དགའ་བ་དང་ཡིད་བདེ་བ་ཅན་ནོ།། ཟླ་བ་གཅིག་ལོན་པ་དང་། ལོན་པའི་ཟླ་བ་ཅན་ནོ།། ལག་པ་བཅད་པ་དང་། བཅད་པའི་ལག་པ་ཅན་ནོ།། Dīghājaṅghā [Pg.155] assāti dīghajaṅgho, ettha pumbhāvo, ‘‘ghapassā’’dinā rasso ca. Tathā pahūtajivho. Mahantī paññā assāti mahāpañño. ‘‘Itthiyaṃ bhāsitapumi+tthī pume+ve+katthe’’ti vīpaccayābhāventassa ṭādeso rassattañca. Itthiyanti kiṃ, khamādhano. Bhāsitapumāti kiṃ, saddhādhuro. Paññāpakatiko, paññāvisuddhiko, ettha ‘‘ltvitthiyūhi ko’’ti ko. Gaṇḍīvadhanvāti pakatantarena siddhaṃ. གང་གི་བྱིན་པ་རིང་བ་དེ་ནི་བྱིན་པ་རིང་པོ་སྟེ། འདིར་སྐྱེས་པའི་གཟུགས་དང་ “གྷ་པ་སཱ” ལ་སོགས་པས་ཐུང་ངུར་ཡང་འགྱུར་རོ།། དེ་བཞིན་དུ་ལྗགས་ཡངས་པའོ།། གང་གི་ཤེས་རབ་ཆེ་བ་དེ་ནི་ཤེས་རབ་ཆེ་བའོ།། “བུད་མེད་ཀྱི་སྒྲ་སྐྱེས་པར་བརྗོད་པ་ནི་དོན་གཅིག་པ་ལ་སྐྱེས་པ་ཉིད་དོ” ཞེས་པས་བཱི་རྐྱེན་མེད་པའི་མཐའ་ཅན་ལ་ཊཱ་རུ་འགྱུར་བ་དང་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ།། བུད་མེད་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བཟོད་པའི་ནོར་ཅན་ནོ།། སྐྱེས་པར་བརྗོད་པ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དད་པའི་ཁུར་ཅན་ནོ།། ཤེས་རབ་ཀྱི་རང་བཞིན་ཅན་དང་། ཤེས་རབ་རྣམ་པར་དག་པ་ཅན་ཏེ། འདིར་ “ལྟྭི་བུད་མེད་རྣམས་ལས་ཀོའོ” ཞེས་པས་ཀོ་འབྱུང་ངོ།། གཱཎྜཱི་བ་གཞུ་ཅན་ཞེས་པ་ནི་རང་བཞིན་གཞན་གྱིས་གྲུབ་པའོ།། Nānā=ppakārā dumā nānādumā, nānādumehi patitāni nānādumapatitāni, nānādumapatitāni ca tāni pupphāni ceti nānādumapatitapupphāni, tehi vāsitā nānādumapatitapupphavāsitā, nānādumapatitapupphavāsitāsānuyassaso nānādumapatitapupphavāsitasānu pabbato, ayaṃ visesana+amādisamāsagabbho tulyādhikaraṇaaññapadattho. རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་ཤིང་རྣམས་ནི་ཤིང་སྣ་ཚོགས་པའོ།། ཤིང་སྣ་ཚོགས་པ་ལས་ལྷུང་བ་རྣམས་ནི་ཤིང་སྣ་ཚོགས་པ་ལས་ལྷུང་བའོ།། ཤིང་སྣ་ཚོགས་པ་ལས་ལྷུང་བ་དེ་དག་དང་མེ་ཏོག་དེ་དག་ནི་ཤིང་སྣ་ཚོགས་པ་ལས་ལྷུང་བའི་མེ་ཏོག་རྣམས་སོ།། དེ་དག་གིས་བསྒོས་པ་ནི་ཤིང་སྣ་ཚོགས་པ་ལས་ལྷུང་བའི་མེ་ཏོག་གིས་བསྒོས་པའོ།། གང་གི་རི་རྩེ་ནི་ཤིང་སྣ་ཚོགས་པ་ལས་ལྷུང་བའི་མེ་ཏོག་གིས་བསྒོས་པ་དེ་ནི་ཤིང་སྣ་ཚོགས་པ་ལས་ལྷུང་བའི་མེ་ཏོག་གིས་བསྒོས་པའི་རི་རྩེ་ཅན་གྱི་རིའོ།། འདི་ནི་ཁྱད་པར་བརྗོད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་སྡུད་ཀྱི་སྙིང་པོ་ཅན་གཞི་མཐུན་པའི་ཚིག་གཞན་གྱི་དོན་ནོ།། (Ca) sattamyatthe-sampannāni sassāni yasmiṃ so sampannasasso janapado. Sulabho piṇḍo imasminti sulabhapiṇḍo deso. Ākiṇṇā manussā yassaṃ sā ākiṇṇamanussā rājadhānī. Bahavo tāpasā etasminti bahutāpaso assamo. Upacitaṃ maṃsalohitaṃ asminti upacitamaṃsalohitaṃ sarīraṃ. Bahavo sāmino asminti bahusāmikaṃ nagaraṃ, bahū nadiyo asminti bahunadiko, īkārantattā kapaccayo. Evaṃ bahujambukaṃ vanaṃ, bahavo kattāro asmiṃ assa vāti bahukattuko deso, evaṃ bahubhattuko, ‘‘ltvitthiyūhi ko’’ti ko. (ཆ) རྣམ་དབྱེ་བདུན་པའི་དོན་ལ། གང་ལ་ལོ་ཏོག་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡོད་པ་དེ་ནི་ལོ་ཏོག་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཡུལ་ལོ།། གང་ལ་བསོད་སྙོམས་སླ་བར་ཐོབ་པ་དེ་ནི་བསོད་སྙོམས་སླ་བའི་ཕྱོགས་སོ།། གང་ལ་མི་རྣམས་ཀྱིས་གང་བ་དེ་ནི་མི་རྣམས་ཀྱིས་གང་བའི་རྒྱལ་ས་འོ།། གང་ལ་དཀའ་ཐུབ་པ་མང་པོ་ཡོད་པ་དེ་ནི་དཀའ་ཐུབ་པ་མང་པོའི་ཀུན་དགའ་ར་བའོ།། གང་ལ་ཤ་དང་ཁྲག་རྒྱས་པ་དེ་ནི་ཤ་ཁྲག་རྒྱས་པའི་ལུས་སོ།། གང་ལ་བདག་པོ་མང་པོ་ཡོད་པ་དེ་ནི་བདག་པོ་མང་པོའི་གྲོང་ཁྱེར་ཏེ། གང་ལ་གཙང་པོ་མང་པོ་ཡོད་པ་དེ་ནི་གཙང་པོ་མང་པོ་པ་སྟེ། ཨཱི་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ཉིད་ལས་ཀ་རྐྱེན་ནོ།། དེ་བཞིན་དུ་འཛམ་བུ་མང་པོའི་ཚལ་དང་། གང་ལ་བྱེད་པ་པོ་མང་པོ་ཡོད་པ་དེ་ནི་བྱེད་པ་པོ་མང་པོའི་ཡུལ་ལོ།། དེ་བཞིན་དུ་ཟས་མང་པོ་པ་སྟེ། “ལྟྭི་བུད་མེད་རྣམས་ལས་ཀོའོ” ཞེས་པས་ཀོའོ།། 2. Bhinnādhikaraṇo [Pg.156] yathā-ekarattiṃ vāso assāti ekarattivāso, samānena janena saddhiṃ vāso assāti samānavāso puriso. Ubhato byañjana+massāti ubhatobyañjanako, vibhatyalopo ‘‘vā+ññato’’ti ko ca, chattaṃ pāṇimhi assāti chattapāṇi, evaṃ daṇḍapāṇi, satthapāṇi, vajirapāṇi, khaggahattho, pattahattho, dāne ajjhāsayo assāti dānajjhāsayo dānādhimuttiko, buddhabhattiko, saddhammagāravo iccādi. ༢. གཞི་ཐ་དད་པ་ནི་དཔེར་ན། གང་གི་གནས་ནི་མཚན་མོ་གཅིག་པ་དེ་ནི་མཚན་མོ་གཅིག་གནས་སོ།། སྐྱེ་བོ་མཉམ་པ་དང་ལྷན་ཅིག་གནས་པ་དེ་ནི་མཉམ་པར་གནས་པའི་སྐྱེས་བུའོ།། གང་ལ་མཚན་གཉིས་ཡོད་པ་དེ་ནི་མཚན་གཉིས་པ་སྟེ། རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ཕྱིས་པ་དང་ “གཞན་ལས་རྣམ་པར་རོ” ཞེས་པས་ཀོ་རྐྱེན་ཡང་འབྱུང་ངོ།། གང་གི་ལག་ན་གདུགས་ཡོད་པ་དེ་ནི་ལག་ན་གདུགས་ཐོགས་པ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་ལག་ན་དབྱུག་པ་ཐོགས་པ་དང་། ལག་ན་མཚོན་ཆ་ཐོགས་པ་དང་། ལག་ན་རྡོ་རྗེ་ཐོགས་པ་དང་། ལག་ན་རལ་གྲི་ཐོགས་པ་དང་། ལག་ན་ལྷུང་བཟེད་ཐོགས་པའོ།། སྦྱིན་པ་ལ་ལྷག་པར་མོས་པ་ཡོད་པ་དེ་ནི་སྦྱིན་པ་ལ་ལྷག་པར་མོས་པ་དང་། སྦྱིན་པ་ལ་མོས་པ་ཅན་དང་། སངས་རྒྱས་ལ་དད་པ་ཅན་དང་། དམ་པའི་ཆོས་ལ་གུས་པ་ཅན་ལ་སོགས་པའོ།། 3. Tipado yathā-parakkamenā+dhigatā sampadā yehi te parakkamādhigatasampadā mahāpurisā. Evaṃ dhammādhigatabhogā. Onīto pattato pāṇi yena so onītapattapāṇi. Sīhassa pubbaddhamiva kāyo assāti sīhapubbaddhakāyo. Mattā bahavo mātaṅgā asminti mattabahumātaṅgaṃ vanaṃ. ༣. ཚིག་གསུམ་པ་ནི་དཔེར་ན། གང་དག་གིས་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཐོབ་པ་དེ་དག་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱིས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཐོབ་པའི་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོ་རྣམས་སོ།། དེ་བཞིན་དུ་ཆོས་ཀྱིས་ལོངས་སྤྱོད་ཐོབ་པ་རྣམས་སོ།། གང་གིས་ལྷུང་བཟེད་ལས་ལག་པ་བླངས་པ་དེ་ནི་ལྷུང་བཟེད་ལས་ལག་པ་བླངས་པའོ།། གང་གི་ལུས་ནི་སེང་གེའི་སྟོད་དང་འདྲ་བ་དེ་ནི་སེང་གེའི་སྟོད་ལུས་ཅན་ནོ།། གང་ལ་མྱོས་པའི་གླང་པོ་ཆེ་མང་པོ་ཡོད་པ་དེ་ནི་མྱོས་པའི་གླང་པོ་ཆེ་མང་པོའི་ཚལ་ལོ།། 4. Na-nipātapubbapado yathā-natthi etassa samoti assamo, ‘‘ṭa nañassā’’ti nassa ṭo. Evaṃ appaṭipuggalo, aputtako, ahetuko, kapaccayo, eva+muparipi ñeyyaṃ. Natthi saṃvāso etenāti asaṃvāso, na vijjate vuṭṭhi etthāti avuṭṭhiko janapado, abhikkhuko vihāro. Evaṃ anuttaro ‘‘ana sare’’ti ana, evaṃ anantaṃ, anāsavo. ༤. དགག་པའི་ཚིག་ཕྲད་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ཚིག་ནི་དཔེར་ན། འདི་ལ་མཚུངས་པ་མེད་དོ་ཞེས་པ་ནི་མཚུངས་པ་མེད་པ་སྟེ། “ཊ་ནཉ་ལས་སོ” ཞེས་པས་ན་ཡིག་ལ་ཨ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ།། དེ་བཞིན་དུ་གང་ཟག་ཟླ་མེད་པ་དང་། བུ་མེད་པ་དང་། རྒྱུ་མེད་པ་སྟེ། ཀོ་རྐྱེན་འབྱུང་ལ། གོང་དུ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ།། འདི་དང་ལྷན་ཅིག་གནས་པ་མེད་དོ་ཞེས་པ་ནི་ལྷན་ཅིག་གནས་པ་མེད་པའོ།། འདིར་ཆར་པ་མི་འབབ་བོ་ཞེས་པ་ནི་ཆར་པ་མི་འབབ་པའི་ཡུལ་དང་། དགེ་སློང་མེད་པའི་གཙུག་ལག་ཁང་ངོ།། དེ་བཞིན་དུ་བླ་ན་མེད་པ་སྟེ། “དབྱངས་ལ་ཨན་ནོ” ཞེས་པས་ཨན་དུ་འགྱུར་རོ།། དེ་བཞིན་དུ་མཐའ་མེད་པ་དང་། ཟག་པ་མེད་པའོ།། 5. Paṭhamātthe sahapubbapado yathā-saha hetunā vattati so sahetuko sahetu vā, ‘‘sahassa so+ññatthe’’ti sahassa so, evaṃ sappītikā, sappaccayā, sakileso, saupādāno, saparivāro sahaparivāro vā, saha mūlena uddhaṭo samūluddhaṭo rukkho. ༥. རྣམ་དབྱེ་དང་པོའི་དོན་ལ་ལྷན་ཅིག་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ཚིག་ནི་དཔེར་ན། རྒྱུ་དང་ལྷན་ཅིག་གནས་པ་དེ་ནི་རྒྱུ་དང་བཅས་པའམ་རྒྱུ་ཅན་ཏེ། “དོན་གཞན་ལ་ས་ཧ་ལ་སའོ” ཞེས་པས་ས་ཧ་ལ་སར་འགྱུར་རོ།། དེ་བཞིན་དུ་དགའ་བ་དང་བཅས་པ་དང་། རྐྱེན་དང་བཅས་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་དང་བཅས་པ་དང་། ཉེ་བར་ལེན་པ་དང་བཅས་པ་དང་། འཁོར་དང་བཅས་པའམ་འཁོར་དང་ལྷན་ཅིག་པའོ།། རྩ་བ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཕྱུང་བ་ནི་རྩ་བ་དང་བཅས་ཏེ་ཕྱུང་བའི་ཤིང་ངོ།། 6. Upamānopameyyajotakaivayutto [Pg.157] upamānapubbapado paṭhamāya yathā-nigrodho iva parimaṇḍalo yo so nigrodhaparimaṇḍalo. Saṅkho viya paṇḍaro ayanti saṅkhapaṇḍaro, kāko viya sūro ayanti kākasūro. Cakkhu iva bhūto ayaṃ paramatthadassanatoti cakkhubhūto bhagavā. Evaṃ atthabhūto, dhammabhūto, brahmabhūto, andhabhūto. Muñjapabbajamiva bhūtā ayaṃ muñjapabbajabhūtā kudiṭṭhi. Tantākulamiva jātā ayaṃti tantākulajātā. ༦. དཔེ་དང་དཔེ་ཅན་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཨི་བ་དང་ལྡན་པའི་དཔེ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ཚིག་རྣམ་དབྱེ་དང་པོ་ལ་ནི་དཔེར་ན། ནྱ་གྲོ་དྷ་བཞིན་དུ་ཀུན་ནས་ཟླུམ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ནྱ་གྲོ་དྷ་ལྟར་ཟླུམ་པའོ།། འདི་ནི་དུང་བཞིན་དུ་དཀར་རོ་ཞེས་པ་ནི་དུང་ལྟར་དཀར་བའོ།། འདི་ནི་བྱ་རོག་བཞིན་དུ་དཔའོ་ཞེས་པ་ནི་བྱ་རོག་ལྟར་དཔའ་བའོ།། དོན་དམ་པ་གཟིགས་པའི་ཕྱིར་འདི་ནི་སྤྱན་བཞིན་དུ་གྱུར་ཏོ་ཞེས་པ་ནི་སྤྱན་དུ་གྱུར་པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་སོ།། དེ་བཞིན་དུ་དོན་དུ་གྱུར་པ་དང་། ཆོས་སུ་གྱུར་པ་དང་། ཚངས་པར་གྱུར་པ་དང་། ལོང་བར་གྱུར་པའོ།། འདི་ནི་མུཉྫ་དང་པབྦ་ཛ་རྩྭ་བཞིན་དུ་གྱུར་ཏོ་ཞེས་པ་ནི་མུཉྫ་དང་པབྦ་ཛ་ལྟར་གྱུར་པའི་ལྟ་བ་ངན་པའོ།། འདི་ནི་ཐགས་སྐུད་འཛིངས་པ་བཞིན་དུ་གྱུར་ཏོ་ཞེས་པ་ནི་ཐགས་སྐུད་འཛིངས་པ་ལྟར་གྱུར་པའོ།། Chaṭṭhyatthe-suvaṇṇassa vaṇṇo viya vaṇṇo yassa so suvaṇṇavaṇṇo bhagavā, majjhapadalopo. Nāgassa gati viya gati assāti nāgagati. Evaṃ sīhagati, nāgavikkamo, sīhavikkamo, sīhahanu. Eṇissa viya jaṅghā assāti eṇijaṅgho. Brahmuno viya saro assāti brahmassaro. རྣམ་དབྱེ་དྲུག་པའི་དོན་ལ། གང་གི་ཁ་དོག་ནི་གསེར་གྱི་ཁ་དོག་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་དེ་ནི་གསེར་གྱི་ཁ་དོག་ཅན་གྱི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཏེ། བར་གྱི་ཚིག་ཕྱིས་པའོ།། གང་གི་འགྲོས་ནི་གླང་པོ་ཆེའི་འགྲོས་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་དེ་ནི་གླང་པོ་ཆེའི་འགྲོས་ཅན་ནོ།། དེ་བཞིན་དུ་སེང་གེའི་འགྲོས་ཅན་དང་། གླང་པོ་ཆེའི་རྩལ་ཅན་དང་། སེང་གེའི་རྩལ་ཅན་དང་། སེང་གེའི་འགྲམ་པ་ཅན་ནོ།། གང་གི་བྱིན་པ་ནི་རི་དྭགས་ཨེ་ཎི་ཡའི་བྱིན་པ་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་དེ་ནི་ཨེ་ཎི་ཡའི་བྱིན་པ་ཅན་ནོ།། གང་གི་གསུང་ནི་ཚངས་པའི་གསུང་བཞིན་དུ་ཡོད་པ་དེ་ནི་ཚངས་པའི་གསུང་ཅན་ནོ།། 7. Vāsaddatthe saṅkhyāubhayapado yathā-dve vā tayo vā dvatti, dvattayo ca te pattā ceti dvattipattā, ‘‘tisva’’iti tisadde pare dvissa attaṃ. Dvīhaṃ vā tīhaṃ vā dvīhatīhaṃ, cha vā pañca vā vācā chappañcavācā, evaṃ sattaṭṭhamāsā, ekayojanadviyojanāni. ༧. ཡང་ནའི་དོན་ལ་གྲངས་ཀྱི་ཚིག་གཉིས་ཀ་ཡོད་པ་ནི་དཔེར་ན། གཉིས་སམ་གསུམ་ནི་གཉིས་གསུམ། གཉིས་གསུམ་པོ་དེ་དག་དང་ལྷུང་བཟེད་རྣམས་ནི་གཉིས་གསུམ་ལྷུང་བཟེད་དོ། །“ཏིསྭ”་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལས་“ཏི”་སྒྲ་ཕྱི་མ་ལ་ཡོད་ཚེ་“དྭི”་ལ་“ཨ”་རུ་འགྱུར་རོ། །ཉིན་གཉིས་སམ་ཉིན་གསུམ་ནི་ཉིན་གཉིས་གསུམ། ཚིག་དྲུག་གམ་ལྔ་ནི་ཚིག་དྲུག་ལྔ། དེ་བཞིན་དུ་ཟླ་བ་བདུན་བརྒྱད། དཔག་ཚད་གཅིག་དང་དཔག་ཚད་གཉིས་སོ། ། 8. Disantarālattho yathā-pubbassā ca dakkhiṇassā ca disāya yadantarālaṃ sā pubbadakkhiṇā vidisā. Ettha – ༨. ཕྱོགས་ཀྱི་བར་མཚམས་ཀྱི་དོན་ནི་དཔེར་ན། ཤར་ཕྱོགས་དང་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་བར་མཚམས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཤར་ལྷོའི་མཚམས་སོ། །འདི་ལ། 69. Sabbādayo vuttimatteti ༦༩. “སབྦཱ་དཡོ ཝུཏྟིམཏྟེ”་ཞེས་པ་ནི། Itthivācakā sabbādayo vuttimatte pumeva honti. Evaṃ pubbuttarā, aparadakkhiṇā, pacchimuttarā. Pubbā ca sā dakkhiṇā ceti vā. མོ་རྟགས་སྟོན་པའི་“སབྦ”་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་རྣམས་འཇུག་པ་ཙམ་ལ་ཕོ་རྟགས་སུ་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཤར་བྱང་། ནུབ་ལྷོ། ནུབ་བྱང་ངོ་། །ཡང་ན་ཤར་མ་དེ་ཉིད་ལྷོ་མ་ཡིན་པའོ། ། 9. Byatihāralakkhaṇo [Pg.158] yathā – ‘‘tattha gahetvā tena paharitvā yuddhe sarūpaṃ’’ti suttena samāse kate kesesu ca kesesu ca gahetvā yuddhaṃ pavattaṃ kesākesī, daṇḍehi ca daṇḍehi ca paharitvā yuddhaṃ pavattaṃ daṇḍādaṇḍīti hoti. Ettha ca ‘‘cī vītihāre’’ti cīpaccaye ‘‘cismiṃ’’ti ākāro, evaṃ muṭṭhāmuṭṭhī. ༩. ཕན་ཚུན་བྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་དཔེར་ན། “ཏཏྠ གཧེཏྭཱ ཏེན པཧརིཏྭཱ ཡུདྡྷེ སརཱུཔཾ”་ཞེས་པའི་མདོ་ལས་བསྡུ་བ་བྱས་པ་ན། སྐྲ་དང་སྐྲ་ནས་བཟུང་སྟེ་གཡུལ་འགྱེད་པ་ནི་སྐྲ་འཐབ་སྐྲ་འཛིང་ (ཀེསཱཀེསཱི)། དབྱུག་པ་དང་དབྱུག་པས་བརྡུངས་ཏེ་གཡུལ་འགྱེད་པ་ནི་དབྱུག་འཐབ་དབྱུག་འཛིང་ (དཎྜཱདཎྜཱི)་ཞེས་འགྱུར་རོ། །འདི་ལ་ཡང་“ཅཱི ཝཱིཏིཧཱརེ”་ཞེས་པའི་“ཅཱི”་རྐྱེན་ལས་“ཅི”་ཡོད་ཚེ་“ཨཱ”་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཁུ་ཚུར་འཐབ་པ་ (མུཊྛཱམུཊྛཱི)་ལྟ་བུའོ། ། Sobhaṇo gandho sugandho, so assa atthīti sugandhīhi atthiatthe īpaccayena siddhaṃ. Yasmā ca bhaddāya kāpilāniyā apadāne ‘‘puno pattaṃ gahetvāna, sodhayitvā sugandhinā’’ti vuttaṃ, tasmā vuttiyaṃ ikārantassa abhāvadīpanatthaṃ ‘‘sugandhi duggandhīti payogā na dissatī’’ti vuttaṃ. Sugandhināti ekavacane rasso. དྲི་བཟང་པོ་ནི་དྲི་ཞིམ་ (སུགནྡྷ)། དེ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན་དྲི་ཞིམ་ལྡན་པ་ (སུགནྡྷཱི)་ཞེས་པ་ནི་ཡོད་པའི་དོན་ལ་“ཨཱི”་རྐྱེན་གྱིས་གྲུབ་བོ། །གང་གི་ཕྱིར་བཟང་མོ་ཀཱ་པི་ལཱ་ནཱིའི་རྟོགས་བརྗོད་ལས། “ཡང་བསྐྱར་ལྷུང་བཟེད་བཟུང་ནས་ནི། །དྲི་ཞིམ་ལྡན་པས་དག་པར་བྱས། །”ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། འགྲེལ་པ་ལས་“ཨི”་མཐའ་ཅན་མེད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “སུགནྡྷི དུགྒནྡྷཱི”་ཞེས་པའི་སྦྱོར་བ་ནི་མི་སྣང་ངོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །“སུགནྡྷིནཱ”་ཞེས་པ་ནི་ཚིག་གཅིག་ལ་ཐུང་ངུར་གྱུར་པའོ། ། 19. Catthe ༡༩. “ཅ”་ཡི་དོན་ལའོ། ། Anekaṃsyādyantaṃ catthe ekatthaṃ vā hoti. Samuccayo anvācayo itarītarayogo samāhāroti casaddassa attho catubbidho. མང་པོ་རྣམས་“ཅ”་ཡི་དོན་ལ་མཐའ་གཅིག་ཏུ་བསྡུ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྡུ་བ་ (སམུཙྩཡ)། ཞར་ལ་སྦྱོར་བ་ (ཨནྭཱཙཡ)། ཕན་ཚུན་སྦྱོར་བ་ (ཨིཏརཱིཏརཡོག)། ཚོགས་པར་བསྡུ་བ་ (སམཱཧཱར)་སྟེ། “ཅ”་སྒྲའི་དོན་ནི་རྣམ་པ་བཞིའོ། ། Tattha samuccayā+nvācayesu samāso na hoti, kriyāsāpekkhatāya nāmānaṃ aññamaññaṃ ayuttatthattā, yathā-cīvaraṃ piṇḍapātañca paccayaṃ sayanāsanaṃ adāsi, dānañca dehi, sīlañcarakkhāhi. Itarītarayoge samāhāre ca aññamaññāpekkhattā samāso. དེ་ལ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྡུ་བ་དང་ཞར་ལ་སྦྱོར་བ་གཉིས་ལ་བསྡུ་བ་མི་འགྲུབ་སྟེ། བྱ་བ་ལ་ལྟོས་དགོས་པས་མིང་རྣམས་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་བ་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར། དཔེར་ན། ཆོས་གོས་དང་བསོད་སྙོམས་དང་མལ་ཆ་དང་གནས་མལ་གྱི་རྐྱེན་རྣམས་བྱིན་ནོ། །སྦྱིན་པ་ཡང་ཐོངས་ཤིག ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱང་སྲུངས་ཤིག་ལྟ་བུའོ། །ཕན་ཚུན་སྦྱོར་བ་དང་ཚོགས་པར་བསྡུ་བ་གཉིས་ལ་ནི་ཕན་ཚུན་ལྟོས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བསྡུ་བ་འགྲུབ་བོ། ། Ubhayatthapadhāne catthe katha+mekatthībhāvo sambhave+ti ce, vuttañhi – གཉིས་ཀའི་དོན་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་“ཅ”་ཡི་དོན་ལ་ཇི་ལྟར་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བ་སྲིད་དམ་ཞེ་ན། འདི་སྐད་བཤད་དེ། Sappadhānāpi yattha+tthā, mitho sāpekkhatā iva; Kriyāsambandhasāmaññā, catthe+katthaṃ ta+duccateti. གང་ལ་དོན་རྣམས་གཙོ་བོ་ཡིན་ཡང་། ཕན་ཚུན་ལྟོས་པ་ཉིད་བཞིན་དུ། །བྱ་བའི་འབྲེལ་བ་ཐུན་མོང་བས། །“ཅ”་དོན་གཅིག་ཏུ་བསྡུ་བར་བཤད། ། Yasmā [Pg.159] ekatthībhāvepi satīyasatīyatthe padhānaṃ, tasmā idaṃ vuccate – གང་གི་ཕྱིར་དོན་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་ན་ཡང་། ཡོད་པ་དང་མེད་པའི་དོན་ལ་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། འདི་སྐད་བཤད་དེ། Na+ññamaññaṃ visesenti, catthe atthā padāniva; Satthavutyī ato tesaṃ, padhānatthaṃ+bhiyujjate. “ཅ”་ཡི་དོན་ལ་ཚིག་རྣམས་བཞིན། །དོན་རྣམས་ཕན་ཚུན་ཁྱད་པར་མིན། །དེ་ཕྱིར་དོན་དང་ལྡན་འཇུག་པར། །དེ་དག་གཙོ་བོའི་དོན་དུ་སྦྱོར། ། Itarītarayogo ca, samāhārotya+yaṃ dvidhā; Samāso tu imaṃ aññe, jānante dvandanāmato. ཕན་ཚུན་སྦྱོར་བ་ཉིད་དང་ནི། །ཚོགས་པར་བསྡུ་བ་རྣམ་པ་གཉིས། །བསྡུ་བ་འདི་ནི་གཞན་དག་གིས། །ཟླས་དབྱེ་ཞེས་པའི་མིང་གིས་ཤེས། ། Itarītarayogasmiṃ+vayavatthassa sambhavo; Samudāyatirobhāvo, paraṃva liṅga+massa ca. ཕན་ཚུན་སྦྱོར་བའི་བསྡུ་བ་ལ། །ཡན་ལག་དོན་རྣམས་སོ་སོར་གནས། །ཚོགས་པའི་དོན་ནི་མི་གསལ་ཞིང་། །རྟགས་ནི་ཕྱི་མ་བཞིན་དུ་འགྱུར། ། Samudāyabbhavo yasmiṃ+vayavā ca tirohitā; Samāhārotya+yaṃ cattho, so ca hoti napuṃsake. གང་ལ་ཚོགས་པའི་དོན་གསལ་ཞིང་། །ཡན་ལག་རྣམས་ནི་མི་གསལ་བ། །ཚོགས་པར་བསྡུ་བའི་“ཅ”་དོན་ཏེ། །དེ་ནི་མ་ནིང་རྟགས་སུ་འགྱུར། ། Itarītarayogo yathā-sāriputto ca moggallāno ca sāriputtamoggallānā, bho sāriputtamoggallānā iccādi. Avayavapadhānattā bahuvacanameva. Samaṇā ca brāhmaṇā ca samaṇabrāhmaṇā, evaṃ brāhmaṇagahapatikā, khattiyabrāhmaṇā, devamanussā, candimasūriyā. ཕན་ཚུན་སྦྱོར་བ་ནི་དཔེར་ན། ཤཱ་རིའི་བུ་དང་མོའུ་གལ་གྱི་བུ་ནི་ཤཱ་རིའི་བུ་དང་མོའུ་གལ་གྱི་བུ་དག་ (སཱརིཔུཏྟམོགྒལླཱནཱ)། ཀྱེ་ཤཱ་རིའི་བུ་དང་མོའུ་གལ་གྱི་བུ་དག་ཅེས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཡན་ལག་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཚིག་མང་པོ་ཉིད་དོ། །དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ་རྣམས་ནི་དགེ་སྦྱོང་བྲམ་ཟེ་རྣམས། དེ་བཞིན་དུ་བྲམ་ཟེ་ཁྱིམ་བདག་རྣམས། རྒྱལ་རིགས་བྲམ་ཟེ་རྣམས། ལྷ་དང་མི་རྣམས། ཟླ་བ་དང་ཉི་མ་དག་གོ ། 64. Vijjāyonisambandhīna+mā tatra cattheti ༦༤. “ཝིཛ྄ཛཱཡོནིསམྦནྡྷཱིནམཱ ཏཏྲ ཙཏྠེ”་ཞེས་པ་ནི། Vijjāsambandhīnaṃ yonisambandhīnañca catthe ā hotīti ukārassa ā, hotā ca potā ca hotāpotāro. Evaṃ mātāpitaro. རིག་པའི་འབྲེལ་བ་ཅན་དང་སྐྱེ་གནས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཅན་རྣམས་ལ་“ཅ”་ཡི་དོན་ལ་“ཨཱ”་རུ་འགྱུར་བས་“ཨུ”་ཡིག་ལ་“ཨཱ”་རུ་འགྱུར་ཏེ། སྦྱིན་སྲེག་བྱེད་པོ་དང་དག་བྱེད་པོ་ནི་སྦྱིན་སྲེག་དག་བྱེད་པོ་དག་ (ཧོཏཱཔོཏཱརོ)། དེ་བཞིན་དུ་ཕ་མ་དག་ (མཱཏཱཔིཏརོ)་ལྟ་བུའོ། ། 65. Putteti ༦༥. “པུཏྟེ”་ཞེས་པ་ནི། Putte uttarapade pitādīna+mā hoti catthe. Pitā ca putto ca pitāputtā, evaṃ mātāputtā. “པུཏྟ”་ཞེས་པའི་ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་ཡོད་ཚེ། “ཅ”་ཡི་དོན་ལ་ཕ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་“ཨཱ”་རུ་འགྱུར་རོ། །ཕ་དང་བུ་ནི་ཕ་བུ་དག་ (པིཏཱཔུཏྟཱ)། དེ་བཞིན་དུ་མ་བུ་དག་ (མཱཏཱཔུཏྟཱ)་ལྟ་བུའོ། ། 78. Jāyāya jayaṃ patimhi ༧༨. “ཛཱཡཱཡ ཛཡཾ པཏིམྷི”་ཞེས་པ་ནི། Patimhi [Pg.160] pare jāyāya jayaṃ hoti. Jāyā ca pati ca jayampatayo. Jānipatīti pakatantarena siddhaṃ, jāni ca pati ca jānipati. Evaṃ jampati dampatīti. “པཏི”་ཞེས་པ་ཕྱི་མ་ལ་ཡོད་ཚེ། “ཛཱཡཱ”་ལ་“ཛཡ”་དུ་འགྱུར་རོ། །ཆུང་མ་དང་ཁྱོ་ག་ནི་བཟའ་ཚོ་དག་ (ཛཡམྤཏཡོ)། རང་བཞིན་གཞན་གྱིས་གྲུབ་པ་ནི་“ཛཱནིཔཏི”་སྟེ། ཆུང་མ་དང་ཁྱོ་ག་ནི་བཟའ་ཚོ་ (ཛཱནིཔཏི)་ལྟ་བུའོ། །དེ་བཞིན་དུ་“ཛམྤཏི”་དང་“དམྤཏཱི”་ཞེས་པའོ། ། Kvaci appasaraṃ pubbaṃ nipatati, yathā-cando ca sūriyo ca candasūriyā, nigamā ca janapadā ca nigamajanapadā. Evaṃ surāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbā. སྐབས་འགར་དབྱངས་ཉུང་བ་སྔོན་དུ་འཇུག་སྟེ། དཔེར་ན། ཟླ་བ་དང་ཉི་མ་ནི་ཟླ་ཉི་དག་ (ཙནྡསཱུརིཡཱ)། གྲོང་རྡལ་དང་ཡུལ་ལྗོངས་ནི་གྲོང་རྡལ་ཡུལ་ལྗོངས་རྣམས་ (ནིགམཛནཔདཱ)། དེ་བཞིན་དུ་ལྷ་དང་ལྷ་མ་ཡིན་དང་ནམ་མཁའ་ལྡིང་དང་མི་དང་ལྟོ་འཕྱེ་དང་དྲི་ཟ་རྣམས་སོ། ། Kvaci ivaṇṇu+vaṇṇantānaṃ pubbanipāto, yathā-aggidhumā, gatibuddhibhujapaṭhaharakarasayā, dhātuliṅgāni. སྐབས་འགར་“ཨི”་ཡིག་དང་“ཨུ”་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་རྣམས་སྔོན་དུ་འཇུག་སྟེ། དཔེར་ན། མེ་དང་དུ་བ་ནི་མེ་དུ་དག་ (ཨགྒིདྷུམཱ)། རྟོགས་པ་དང་བློ་དང་ཟ་བ་དང་ཀློག་པ་དང་འཕྲོག་པ་བྱེད་པ་དང་རོ་རྣམས་སོ། །ཁམས་དང་རྟགས་རྣམས་ (དྷཱཏུལིངྒཱནི)་ལྟ་བུའོ། ། Kvaci sarādiakārantaṃ pubbaṃ nipatati, yathā-atthadhammā, atthasaddā, saddatthā vā. སྐབས་འགར་དབྱངས་ཀྱིས་དབུ་བརྩམས་ཤིང་“ཨ”་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་རྣམས་སྔོན་དུ་འཇུག་སྟེ། དཔེར་ན། དོན་དང་ཆོས་རྣམས་ (ཨཏྠདྷམྨཱ)། དོན་དང་སྒྲ་རྣམས་ (ཨཏྠསདྡཱ)། ཡང་ན་སྒྲ་དང་དོན་རྣམས་ (སདྡཏྠཱ)་ལྟ་བུའོ། ། Aññamaññasāpekkhānameva tirohitāvayavabhedo samudāyapadhāno samāhāro, yathā-chattañca upāhanā ca chattupāhanaṃ. ཕན་ཚུན་ལྟོས་པ་ཉིད་ལ་ཡན་ལག་གི་དབྱེ་བ་མི་གསལ་ཞིང་ཚོགས་པའི་དོན་གཙོ་བོ་ཡིན་པ་ནི་ཚོགས་པར་བསྡུ་བ་སྟེ། དཔེར་ན། གདུགས་དང་ལྷམ་ནི་གདུགས་ལྷམ་ཚོགས་པ་ (ཚཏྟུཔཱཧནཾ)་ལྟ་བུའོ། ། 20. Samāhāre napuṃsakanti ༢༠. “སམཱཧཱརེ ནཔུཾསཀནྟི”་ཞེས་པ་ནི། Samāhāre sabbattha napuṃsakaliṅgaṃ bhavati, samāhārasse+kattā ekavacanameva. ཚོགས་པར་བསྡུ་བ་ལ་ཐམས་ཅད་དུ་མ་ནིང་གི་རྟགས་སུ་འགྱུར་ཞིང་། ཚོགས་པ་ནི་གཅིག་པུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཚིག་གཅིག་པུ་ཉིད་དོ། ། 23. Syādīsu rassoti ༢༣. “སྱཱདཱིསུ རས྄སོ”་ཞེས་པ་ནི། Napuṃsake vattamānassa syādīsu rasso. Bho chattupāhana, chattupāhanaṃ, chattupāhanena iccādi. མ་ནིང་ལ་འཇུག་པ་ལ་“སི”་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་ལ་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ། །ཀྱེ་གདུགས་ལྷམ་དག གདུགས་ལྷམ་ལ། གདུགས་ལྷམ་གྱིས་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའོ། ། Te [Pg.161] ca samāhāritarītarayogā bahulaṃvidhānā niyatavisayāyeva honti, tatrā+yaṃ visayavibhāgo-niruttipiṭakāgato-pāṇi+tūriya+yogga+senaṅgānaṃ, niccaverīnaṃ, saṅkhyāparimāṇasaññānaṃ, khuddajantukānaṃ, pacanacaṇḍālānaṃ, caraṇasādhāraṇānaṃ, ekajjhāyanapāvacanānaṃ, liṅgavisesānaṃ, vividhaviruddhānaṃ, disānaṃ, nadīnañca niccasamāhārekatthaṃ bhavati. ཚོགས་པར་བསྡུ་བ་དང་ཕན་ཚུན་སྦྱོར་བའི་བསྡུ་བ་དེ་དག་ནི་ཕལ་ཆེར་གྱི་ཆོ་ག་ལས་ཡུལ་ངེས་པ་ཅན་ཁོ་ནར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལ་སྒྲ་རིག་པའི་སྡེ་སྣོད་ལས་བྱུང་བའི་ཡུལ་གྱི་དབྱེ་བ་འདི་ནི། ལུས་ཀྱི་ཡན་ལག་དང་། རོལ་མོའི་ཡན་ལག་དང་། ཤིང་རྟའི་ཡན་ལག་དང་། དམག་གི་ཡན་ལག་རྣམས་དང་། རྟག་ཏུ་དགྲར་གྱུར་པ་རྣམས་དང་། གྲངས་དང་ཚད་ཀྱི་མིང་རྣམས་དང་། སྲོག་ཆགས་ཆུང་ངུ་རྣམས་དང་། གཤེད་མ་དང་གདོལ་པ་རྣམས་དང་། སྤྱོད་པ་ཐུན་མོང་བ་རྣམས་དང་། ཀློག་པ་གཅིག་པའི་གསུང་རབ་རྣམས་དང་། རྟགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་རྣམས་དང་། སྣ་ཚོགས་འགལ་བ་རྣམས་དང་། ཕྱོགས་རྣམས་དང་། ཆུ་བོ་རྣམས་ཀྱི་རྟག་ཏུ་ཚོགས་པར་བསྡུ་བ་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། Pāṇaṅgānaṃ-cakkhu ca sotañca cakkhusotaṃ, mukhañca nāsikā ca mukhanāsikaṃ, ‘‘syādīsu rasso’’ti napuṃsake vattamānassa rasso. Hanu ca gīvā ca hanugīvaṃ, kaṇṇā ca nāsā ca kaṇṇanāsaṃ, pāṇi ca pādo ca pāṇipādaṃ, chavi ca maṃsañca lohitañca chavimaṃsalohitaṃ, nāmañca rūpañca nāmarūpaṃ, jarā ca maraṇañca jarāmaraṇaṃ. ལུས་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་ནི། མིག་དང་རྣ་བ་ནི་མིག་རྣ་ (ཙཀྑུསོཏཾ)། ཁ་དང་སྣ་ནི་ཁ་སྣ་ (མུཁནཱསིཀཾ)། “སྱཱདཱིསུ རས྄སོ”་ཞེས་པས་མ་ནིང་ལ་འཇུག་པ་ལ་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ། །འགྲམ་པ་དང་མགྲིན་པ་ནི་འགྲམ་མགྲིན་ (ཧནུགཱིཝཾ)། རྣ་བ་དང་སྣ་ནི་རྣ་སྣ་ (ཀཎྞནཱསཾ)། ལག་པ་དང་རྐང་པ་ནི་ལག་རྐང་ (པཱཎིཔཱདཾ)། པགས་པ་དང་ཤ་དང་ཁྲག་ནི་པགས་ཤ་ཁྲག་ (ཚཝིམཾསལོཧིཏཾ)། མིང་དང་གཟུགས་ནི་མིང་གཟུགས་ (ནཱམརཱུཔཾ)། རྒ་བ་དང་འཆི་བ་ནི་རྒ་འཆི་ (ཛརཱམརཎཾ)་ལྟ་བུའོ། ། Tūriyaṅgānaṃ-alaso ca tālambaro ca alasatālambaraṃ, murajo ca gomukho ca murajagomukhaṃ, saṃkho ca paṇavo ca deṇḍimo ca, saṃkhā ca paṇavā ca deṇḍimā cāti vā saṃkhapaṇavadeṇḍimaṃ, paṇavādayo dvepi bherivisesā, maddaviko ca pāṇaviko ca maddavikapāṇavikaṃ, gītañca vāditañca gītavāditaṃ, sammañca tāḷañca sammatāḷaṃ, sammaṃti kaṃsatālaṃ, tāḷaṃti hatthatāḷaṃ. རོལ་མོའི་ཡན་ལག་རྣམས་ནི། ཨ་ལ་ས་དང་ཏཱ་ལམ་བ་ར་ནི་ཨ་ལ་ས་ཏཱ་ལམ་བ་ར་ (ཨལསཏཱལམྦརཾ)། རྔ་ཆེན་དང་སྒོ་མུ་ཁ་ནི་རྔ་ཆེན་སྒོ་མུ་ཁ་ (མུརཛགོམུཁཾ)། དུང་དང་རྔ་ཆུང་དང་རྔ་ཟླུམ་མམ། ཡང་ན་དུང་རྣམས་དང་རྔ་ཆུང་རྣམས་དང་རྔ་ཟླུམ་རྣམས་ནི་དུང་རྔ་ཆུང་རྔ་ཟླུམ་ (སཾཁཔཎཝདེཎྜིམཾ)། པཎ་ཝ་ལ་སོགས་པ་གཉིས་ཀ་ཡང་རྔའི་བྱེ་བྲག་གོ །རྔ་ལེབ་རྡུང་མཁན་དང་རྔ་ཆུང་རྡུང་མཁན་ནི་རྔ་ལེབ་རྔ་ཆུང་རྡུང་མཁན་ (མདྡཝིཀཔཱཎཝིཀཾ)། གླུ་དང་རོལ་མོ་ནི་གླུ་རོལ་ (གཱིཏཝཱདིཏཾ)། སིལ་སྙན་དང་ལག་རྡེབ་ནི་སིལ་སྙན་ལག་རྡེབ་ (སམྨཏཱལཾ)། སིལ་སྙན་ (སམྨ)་ནི་འཁར་གཞོང་གི་སིལ་སྙན་ནོ། །ལག་རྡེབ་ (ཏཱལ)་ནི་ལག་པས་ཐལ་མོ་རྡེབ་པའོ། ། Yoggaṅgānaṃ-phālo ca pācanañca phālapācanaṃ, yugañca naṅgalañca yuganaṅgalaṃ. ཤིང་རྟའི་ཡན་ལག་རྣམས་ནི། ཐོང་གཤོལ་དང་ལྕག་ཚན་ནི་ཐོང་གཤོལ་ལྕག་ཚན་ (ཕཱལཔཱཙནཾ)། གཉའ་ཤིང་དང་ཐོང་གཤོལ་ནི་གཉའ་ཤིང་ཐོང་གཤོལ་ (ཡུགནངྒལཾ)་ལྟ་བུའོ། ། Senaṅgānaṃ-hatthino ca assā ca hatthiassaṃ, rathā ca pattikā ca rathapattikaṃ, asi ca satti ca tomarañca piṇḍañca asisattitomarapiṇḍaṃ, asi ca cammañca asicammaṃ, cammanti saravāraṇa-phalakaṃ[Pg.162]. Dhanu ca kalāpo ca dhanukalāpaṃ, kalāpo=tuṇīraṃ. Paharaṇañca āvaraṇañca paharaṇāvaraṇaṃ. དམག་གི་ཡན་ལག་རྣམས་ནི། གླང་པོ་ཆེ་རྣམས་དང་རྟ་རྣམས་ནི་གླང་པོ་རྟ་དམག་ (ཧཏྠིཨས྄སཾ)། ཤིང་རྟ་རྣམས་དང་དཔུང་བུ་ཆུང་རྣམས་ནི་ཤིང་རྟ་དཔུང་བུ་ཆུང་ (རཐཔཏྟིཀཾ)། རལ་གྲི་དང་མདུང་དང་མདུང་ཐུང་དང་ལྕགས་གོང་ནི་རལ་གྲི་མདུང་མདུང་ཐུང་ལྕགས་གོང་ (ཨསིསཏྟིཏོམརཔིཎྜཾ)། རལ་གྲི་དང་ཕུབ་ནི་རལ་གྲི་ཕུབ་ (ཨསིཙམྨཾ)། ཕུབ་ (ཙམྨ)་ནི་མདའ་སྐྱོབ་པའི་པང་ལེབ་བོ། །གཞུ་དང་མདའ་དོང་ནི་གཞུ་མདའ་དོང་ (དྷནུཀལཱཔཾ)། མདའ་དོང་ (ཀལཱཔ)་ནི་ཤུབས་སོ། །མཚོན་ཆ་དང་གོ་ཆ་ནི་མཚོན་གོ་ (པཧརཎཱཝརཎཾ)་ལྟ་བུའོ། ། Niccaverīnaṃ-ahi ca nakulo ca, ahī ca nakulā cāti vā ahinakulaṃ. Evaṃ biḷāramūsikaṃ, antassa rassattaṃ. Kākolukaṃ, sappamaṇḍūkaṃ, garuḷasappaṃ, nāgasupaṇṇaṃ. རྟག་ཏུ་དགྲར་གྱུར་པ་རྣམས་ནི། སྦྲུལ་དང་ནེའུ་ལེའམ། ཡང་ན་སྦྲུལ་རྣམས་དང་ནེའུ་ལེ་རྣམས་ནི་སྦྲུལ་ནེའུ་ལེ་ (ཨཧིནཀུལཾ)། དེ་བཞིན་དུ་ཞི་མི་དང་རྩི་གུ་ (བིལཱརམཱུསིཀཾ)་སྟེ། མཐའ་མ་ཐུང་ངུར་གྱུར་པའོ། །བྱ་རོག་དང་འུག་པ་ (ཀཱཀོལུཀཾ)། སྦྲུལ་དང་སྦལ་པ་ (སཔྤམཎཱུཀཾ)། མཁའ་ལྡིང་དང་སྦྲུལ་ (གརུལསཔྤཾ)། ཀླུ་དང་ནམ་མཁའ་ལྡིང་ (ནཱགསུཔཎྞཾ)་ལྟ་བུའོ། ། Saṅkhyāparimāṇasaññānaṃ-ekakañca dukañca ekakadukaṃ. Evaṃ, dukatikaṃ, tikacatukkaṃ, catukkapañcakaṃ. Dasakañca ekādasakañca dasekādasakaṃ, ‘‘titālīsa’’ iti caka-bhāgalopaniddesena kakārassa lopo. གྲངས་དང་ཚད་ཀྱི་མིང་རྣམས་ནི། གཅིག་ཚན་དང་གཉིས་ཚན་ནི་གཅིག་གཉིས་ཚན་ (ཨེཀཀདུཀཾ)། དེ་བཞིན་དུ་གཉིས་གསུམ་ཚན། གསུམ་བཞི་ཚན། བཞི་ལྔ་ཚན། བཅུ་ཚན་དང་བཅུ་གཅིག་ཚན་ནི་བཅུ་བཅུ་གཅིག་ཚན་ (དསེཀཱདསཀཾ)་སྟེ། “ཏིཏཱལཱིས”་ཞེས་པ་ལྟར་“ཅཀ”་གི་ཆ་ཤས་ཉམས་པར་བསྟན་པས་“ཀ”་ཡིག་ཉམས་པའོ། ། Khuddajantukānaṃ-kīṭā ca paṭaṅgā ca kīṭapaṭaṅgaṃ, kīṭā=kapālapiṭṭhikapāṇā. Evaṃ kunthakipillikaṃ, ḍaṃsā ca makasā ca ḍaṃsamakasaṃ, makkhikā ca kipillikā ca makkhikakipillikaṃ, kīṭā ca sariṃsapā ca kīṭasariṃsapaṃ. Tattha kunthā=sukhumakipillikā. སྲོག་ཆགས་ཆུང་ངུ་རྣམས་ནི། འབུ་དང་ཕྱེ་མ་ལེབ་རྣམས་ནི་འབུ་ཕྱེ་མ་ལེབ་ (ཀཱིཊཔཊངྒཾ)། འབུ་ (ཀཱིཊ)་ནི་རྒྱབ་ཀྱི་ཐོད་པ་ཅན་གྱི་སྲོག་ཆགས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་གྲོག་མ་ཆུང་ངུ་དང་གྲོག་མ་ (ཀུནྠཀིཔིལླིཀཾ)། ཤ་སྦྲང་དང་མཆུ་རིང་རྣམས་ནི་ཤ་སྦྲང་མཆུ་རིང་ (ཌཾསམཀསཾ)། སྦྲང་བུ་དང་གྲོག་མ་རྣམས་ནི་སྦྲང་བུ་གྲོག་མ་ (མཀྑིཀཀིཔིལླིཀཾ)། འབུ་དང་ལྟོ་འཕྱེ་རྣམས་ནི་འབུ་ལྟོ་འཕྱེ་ (ཀཱིཊསརིཾསཔཾ)། དེ་ལ་གྲོག་མ་ཆུང་ངུ་ (ཀུནྠ)་ནི་གྲོག་མ་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་མོའོ། ། Khuddajantu anaṭṭhī vā, atha kho khuddakopi vā; Sataṃ vā pasato yesaṃ, keci ānatulā iti. སྲོག་ཆགས་ཆུང་ངུ་རུས་མེད་དམ། །ཡང་ན་ཤིན་ཏུ་ཆུང་བ་སྟེ། །གང་དག་བརྒྱ་ཕྲག་སྦར་གང་དུ། །ཤོང་བ་རྣམས་ནི་དེ་ལྟར་བཤད། ། Pacanacaṇḍālānaṃ-orabbhikā ca sūkarikā ca orabbhikasūkarikaṃ, evaṃ sākuntikamāgavikaṃ. Sapāko ca caṇḍālo ca sapākacaṇḍālaṃ, pukkusachavaḍāhakaṃ, venarathakāraṃ, tattha venā=tacchakā, rathakārā=cammakārā. གཤེད་མ་དང་གདོལ་པ་རྣམས་ནི། ལུག་གསོད་པ་དང་ཕག་གསོད་པ་རྣམས་ནི་ལུག་ཕག་གསོད་པ་ (ཨོརབྦྷིཀསཱུཀརིཀཾ)། དེ་བཞིན་དུ་བྱ་གསོད་པ་དང་རི་དྭགས་གསོད་པ་ (སཱཀུནྟིཀམཱགཝིཀཾ)། ཁྱི་ཟན་དང་གདོལ་པ་ནི་ཁྱི་ཟན་གདོལ་པ་ (སཔཱཀཙཎྜཱལཾ)། ཕྱག་དར་ཁྲོད་པ་དང་རོ་སྲེག་མཁན་ (པུཀྐུསཚཝཌཱཧཀཾ)། སྨྱུག་བཟོ་བ་དང་ཤིང་རྟ་མཁན་ (ཝེནརཐཀཱརཾ)་སྟེ། དེ་ལ་སྨྱུག་བཟོ་བ་ (ཝེན)་ནི་ཚལ་བཟོ་བ་དང་། ཤིང་རྟ་མཁན་ (རཐཀཱར)་ནི་ཀོ་ལྷམ་མཁན་ནོ། ། Caraṇasādhāraṇānaṃ-atiso ca bhāradvājo ca atisabhāradvājaṃ, kaṭṭho ca kapālo ca kaṭṭhakapālaṃ, sīlañca paññāṇañca sīlapaññāṇaṃ, samatho ca vipassanā ca samathavipassanaṃ, vijjā ca caraṇañca vijjācaraṇaṃ, evaṃ nāmarūpaṃ, hirottappaṃ, satisampa-jaññaṃ[Pg.163], lobhamohaṃ, dosamohaṃ, ahirikānottappaṃ, thinamiddhaṃ, uddhaccakukkucca+miccādi. སྤྱོད་པ་ཐུན་མོང་བ་རྣམས་ནི། ཨ་ཏི་ས་དང་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་ནི་ཨ་ཏི་ས་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་ (ཨཏིསབྷཱརདྭཱཛཾ)། ཤིང་དང་ཐོད་པ་ནི་ཤིང་ཐོད་ (ཀཊྛཀཔཱལཾ)། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ཤེས་རབ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཤེས་རབ་ (སཱིལཔཉྙཱཎཾ)། ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་ནི་ཞི་གནས་ལྷག་མཐོང་ (སམཐཝིཔས྄སནཾ)། རིག་པ་དང་ཞབས་སུ་ལྡན་པ་ནི་རིག་པ་ཞབས་ལྡན་ (ཝིཛྫཱཙརཎཾ)། དེ་བཞིན་དུ་མིང་གཟུགས། ངོ་ཚ་ཤེས་པ་དང་ཁྲེལ་ཡོད་པ། དྲན་པ་དང་ཤེས་བཞིན། ཆགས་པ་དང་གཏི་མུག ཞེ་སྡང་དང་གཏི་མུག ངོ་ཚ་མེད་པ་དང་ཁྲེལ་མེད་པ། རྨུགས་པ་དང་གཉིད། རྒོད་པ་དང་འགྱོད་པ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པའོ། ། Ekajjhāyanapāvacanānaṃ-dīgho ca majjhimo ca dīghamajjhimaṃ, evaṃ ekuttara saṃyuttakaṃ, khandhakavibhaṅgaṃ. ཀློག་པ་གཅིག་པའི་གསུང་རབ་རྣམས་ནི། ལུང་རིང་པོ་དང་བར་མ་ནི་ལུང་རིང་པོ་བར་མ་ (དཱིགྷམཛ྄ཛྷིམཾ)། དེ་བཞིན་དུ་གཅིག་ལས་འཕྲོས་པ་དང་ཀུན་ཏུ་ལྡན་པ། ཕུང་པོ་དང་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལྟ་བུའོ། ། Liṅgavisesānaṃ-itthī ca pumā ca itthipumaṃ, dāsī ca dāso ca dāsidāsaṃ, cīvarañca piṇḍapāto ca senāsanañca gilānapaccayabhesajjaparikkhāro ca cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ, tiṇañca kaṭṭho ca sākhā ca palāsañca tiṇakaṭṭhasākhāpalāsaṃ. ‘‘Lābhī hoti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānaṃ’’tipi dissati. རྟགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་རྣམས་ནི། བུད་མེད་དང་སྐྱེས་པ་ནི་བུད་མེད་སྐྱེས་པ་ (ཨིཏྠིཔུམཾ)། བྲན་མོ་དང་བྲན་ཕོ་ནི་བྲན་མོ་བྲན་ཕོ་ (དཱསིདཱསཾ)། ཆོས་གོས་དང་བསོད་སྙོམས་དང་གནས་མལ་དང་ན་བའི་གསོས་སྨན་གྱི་ཡོ་བྱད་ནི་ཆོས་གོས་བསོད་སྙོམས་གནས་མལ་ན་བའི་གསོས་སྨན་གྱི་ཡོ་བྱད་ (ཙཱིཝརཔིཎྜཔཱཏསེནཱསནགིལཱནཔཙྩཡབྷེསཛྫཔརིཀྑཱརཾ)། རྩྭ་དང་ཤིང་དང་ཡལ་ག་དང་ལོ་མ་ནི་རྩྭ་ཤིང་ཡལ་ག་ལོ་མ་ (ཏིཎཀཊྛསཱཁཱཔལཱསཾ)། “ཆོས་གོས་དང་བསོད་སྙོམས་དང་གནས་མལ་དང་ན་བའི་གསོས་སྨན་གྱི་ཡོ་བྱད་རྣམས་ཐོབ་པ་པོ་ཡིན”་ཞེས་ཀྱང་སྣང་ངོ་། ། Vividhaviruddhānaṃ-kusalañca akusalañca kusalākusalaṃ, evaṃ sāvajjānavajjaṃ, hīnapaṇītaṃ, kaṇhasukkaṃ, chekapāpakaṃ, sukhadukkhaṃ, adhamuttamaṃ, paṭighānunayaṃ, chāyātapaṃ, ālokandhakāraṃ. Rattiñca divā ca rattindivaṃ, ‘‘rattindivadāragavacaturassā’’ti apaccaye kate numaāgamo. Aho ca ratti ca ahorattaṃ, ‘‘dīghā+hovassekadesehi ca ratyā’’ti apaccaye kate ‘‘manādyāpādīna+mo maye ce’’ti okāro. སྣ་ཚོགས་འགལ་བ་རྣམས་ནི། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ་ནི་དགེ་མི་དགེ་ (ཀུསལཱཀུསལཾ)། དེ་བཞིན་དུ་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པ་དང་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ། དམན་པ་དང་གྱ་ནོམ་པ། ནག་པོ་དང་དཀར་པོ། མཁས་པ་དང་སྡིག་པ་ཅན། བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ། ཐ་མ་དང་མཆོག ཁོང་ཁྲོ་དང་རྗེས་སུ་ཆགས་པ། གྲིབ་མ་དང་ཉི་མ། སྣང་བ་དང་མུན་པའོ། །མཚན་མོ་དང་ཉིན་མོ་ནི་ཉིན་མཚན་ (རཏྟིནྡིཝཾ)་སཏེ། “རཏྟིནྡིཝདཱརགཝཙཏུརས྄སཱ”་ཞེས་པས་“ཨ”་རྐྱེན་བྱས་པ་ན་“ནུམ”་འཇུག་གོ །ཉིན་དང་མཚན་ནི་ཉིན་མཚན་ (ཨཧོརཏྟཾ)་སྟེ། “དཱིགྷཱཧོཝས྄སེཀདེསེཧི ཙ རཏྱཱ”་ཞེས་པས་“ཨ”་རྐྱེན་བྱས་པ་ན་“མནཱདྱཱཔཱདཱིནམོ མཡེ ཙེ”་ཞེས་པས་“ཨོ”་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། Disānaṃ-pubbā ca aparā ca pubbāparaṃ, evaṃ puratthimapacchimaṃ, dakkhiṇuttaraṃ, pubbadakkhiṇaṃ, pubbuttaraṃ, aparadakkhiṇaṃ, aparuttaraṃ. ཕྱོགས་རྣམས་ནི། ཤར་དང་ནུབ་ནི་ཤར་ནུབ་ (པུབྦཱཔརཾ)། དེ་བཞིན་དུ་ཤར་དང་ནུབ། ལྷོ་དང་བྱང་། ཤར་དང་ལྷོ། ཤར་དང་བྱང་། ནུབ་དང་ལྷོ། ནུབ་དང་བྱང་ངོ་། ། Nadīnaṃ-gaṅgā ca yamunā ca gaṅgāyamunaṃ, evaṃ mahīsarabhū. ཆུ་བོ་རྣམས་ནི། གངྒཱ་དང་ཡམུནཱ་ནི་གངྒཱ་ཡམུནཱ་ (གངྒཱཡམུནཾ)། དེ་བཞིན་དུ་མ་ཧཱི་དང་སརབྷཱུའོ། ། Tiṇa+rukkha+pasu+sakuṇa+dhana+khañña+byañjana+janapadānaṃ vā. Tiṇavisesānaṃ-usīrāni ca bīraṇāni ca usīrabīraṇaṃ usīrabīraṇāni vā. Evaṃ muñjapabbajaṃ muñjapabbajāni vā, kāsakusaṃ kāsakusā vā. རྩྭ་དང་། ཤིང་དང་། ཕྱུགས་དང་། བྱ་དང་། ནོར་དང་། འབྲུ་དང་། ཚོད་མ་དང་། ཡུལ་འཁོར་རྣམས་ཀྱི་ཡང་ནའོ། །རྩྭའི་བྱེ་བྲག་རྣམས་ལས། ཨུ་ཤཱི་ར་རྣམས་དང་བཱི་ར་ཎ་རྣམས་ནི་ཨུ་ཤཱི་ར་བཱི་ར་ཎཾ་མམ་ཡང་ན་ཨུ་ཤཱི་ར་བཱི་ར་ཎཱ་ནིའོ། །དེ་བཞིན་དུ་མུཉྫ་པབྦ་ཛཾ་མམ་ཡང་ན་མུཉྫ་པབྦ་ཛཱ་ནི་དང་། ཀཱ་ཤ་ཀུ་ཤཾ་མམ་ཡང་ན་ཀཱ་ཤ་ཀུ་ཤཱའོ། ། Rukkhavisesānaṃ-assatthā [Pg.164] ca kapiṭṭhā ca assatthakapiṭṭhaṃ assatthakapiṭṭhā vā, evaṃ ambapanasaṃ ambapanasā, khadirapalāsaṃ khadirapalāsā, dhavāssakaṇṇaṃ dhavāssakaṇṇā, pilakkhanigrodhaṃ pilakkhanigrodhā, sākasālaṃ sākasālā. ཤིང་གི་བྱེ་བྲག་རྣམས་ལས། ཨསྠ་ཏྠ་རྣམས་དང་ཀ་པིཏྠ་རྣམས་ནི་ཨསྠ་ཏྠ་ཀ་པིཏྠཾ་མམ་ཡང་ན་ཨསྠ་ཏྠ་ཀ་པིཏྠཱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཨམྦ་པ་ན་སཾ་དང་ཨམྦ་པ་ན་སཱ། ཁ་དི་ར་པ་ལཱ་སཾ་དང་ཁ་དི་ར་པ་ལཱ་སཱ། དྷ་བཱསྶ་ཀཎྞཾ་དང་དྷ་བཱསྶaཀཎྞཱ། པི་ལཀྵ་ནི་གྲོ་དྷཾ་དང་པི་ལཀྵ་ནི་གྲོ་དྷཱ། སཱ་ཀ་སཱ་ལཾ་དང་སཱ་ཀ་སཱ་ལཱའོ། ། Pasuvisesānaṃ-gajā ca gavajā ca gajagavajaṃ gajagavajā vā, ajā ca eḷakā ca ajeḷakaṃ ajeḷakā, hatthī ca gāvo ca assā ca vaḷavā ca hatthīgavassavaḷavaṃ hatthīgavassavaḷavā, rassattaṃ. Evaṃ gomahisaṃ gomahisā, eṇeyyavarāhaṃ eṇeyyavarāhā, sīhabyagghataracchaṃ sīhabyagghataracchā, kukkuṭasūkaraṃ kukkuṭasūkarā, eṇeyyagomahisaṃ eṇeyyagomahisā. ཕྱུགས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་རྣམས་ལས། གླང་པོ་རྣམས་དང་བ་མེན་རྣམས་ནི་གཛ་ག་བ་ཛཾ་མམ་ཡང་ན་གཛ་ག་བ་ཛཱའོ། །ར་རྣམས་དང་ལུག་རྣམས་ནི་ཨ་ཛེ་ལཱ་ཀཾ་དང་ཨaཛེ་ལཱ་ཀཱའོ། །གླང་པོ་རྣམས་དང་། བ་རྣམས་དང་། རྟ་རྣམས་དང་། རྒོད་མ་རྣམས་ནི་ཧཏྠཱི་ག་བསྶ་བ་ལཱ་བཾ་དང་ཧཏྠཱི་ག་བསྶ་བ་ལཱ་བཱའོ། །(འདིར་) ཐུང་ངུར་གྱུར་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་གོ་མ་ཧི་སཾ་དང་གོ་མ་ཧི་སཱ། ཨེ་ཎེ་ཡ྄་བ་རཱ་ཧཾ་དང་ཨེ་ཎེ་ཡ྄་བ་རཱ་ཧཱ། སཱི་ཧ་བྱགྒྷ་ཏ་རཙྪཾ་དང་སཱི་ཧ་བྱགྒྷ་ཏ་རཙྪཱ། ཀུཀྐུ་ཊ་སཱུ་ཀ་རཾ་དང་ཀུཀྐུ་ཊ་སཱུ་ཀ་རཱ། ཨེ་ཎེ་ཡ྄་གོ་མ་ཧི་སཾ་དང་ཨེ་ཎེ་ཡ྄་གོ་མ་ཧི་སཱའོ། ། Sakuṇavisesānaṃ-haṃsā ca bakā ca haṃsabakaṃ haṃsabakā. Evaṃ kāraṇḍavacakkavākaṃ kāraṇḍavacakkavākā, mayūrakoñcaṃ mayūrakoñcā, sukasālikaṃ sukasālikā, bakabalākaṃ bakabalākā. བྱའི་བྱེ་བྲག་རྣམས་ལས། ངང་པ་རྣམས་དང་ཆུ་སྐྱར་རྣམས་ནི་ཧཾ་ས་བ་ཀཾ་དང་ཧཾ་ས་བ་ཀཱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཀཱ་རཎྜ་བ་ཙཀྐ་བཱ་ཀཾ་དང་ཀཱ་རཎྜ་བ་ཙཀྐ་བཱ་ཀཱ། མ་ཡཱུ་ར་ཀོཉྩཾ་དང་མ་ཡཱུ་ར་ཀོཉྩཱ། སུ་ཀ་སཱ་ལི་ཀཾ་དང་སུ་ཀ་སཱ་ལི་ཀཱ། བ་ཀ་བ་ལཱ་ཀཾ་དང་བ་ཀ་བ་ལཱ་ཀཱའོ། ། Dhanānaṃ-hiraññañca suvaṇṇañca hiraññasuvaṇṇaṃ hiraññasuvaṇṇāni. Evaṃ jātarūparajataṃ jātarūparajatāni, maṇisaṅkhamuttaveḷuriyaṃ maṇisaṅkhamuttaveḷuriyā. ནོར་རྣམས་ལས། གསེར་དངུལ་དང་གསེར་ནི་ཧི་རཉྙ་སུ་བཎྞཾ་དང་ཧི་རཉྙ་སུ་བཎྞཱ་ནིའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་ར་ཛ་ཏཾ་དང་ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་ར་ཛ་ཏཱ་ནི། མ་ཎི་སང྾་མུཏྟ་བེ་ལུ་རི་ཡཾ་དང་མ་ཎི་སང྾་མུཏྟ་བེ་ལུ་རི་ཡཱའོ། ། Dhaññānaṃ-sālī ca yavā ca sāliyavaṃ sāliyavā vā. Evaṃ tilamuggamāsaṃ tilamuggamāsāni, nippāvakulatthaṃ nippāvakulatthā. འབྲུ་རྣམས་ལས། འབྲས་དང་ནས་ནི་སཱ་ལི་ཡ་བཾ་མམ་ཡང་ན་སཱ་ལི་ཡ་བཱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཏི་ལ་མུགྒ་མཱ་སཾ་དང་ཏི་ལ་མུགྒ་མཱ་སཱ་ནི། ནིཔྤཱ་བ་ཀུ་ལཏྠཾ་དང་ནིཔྤཱ་བ་ཀུ་ལཏྠཱའོ། ། Byañjanānaṃ-sāko ca suvā ca sākasuvaṃ sākasuvā. Evaṃ gabyamāhisaṃ gabyamāhisā, eṇeyyavarāhaṃ eṇeya, varāhā. Migamayūraṃ migamayūrā. ཚོད་མ་རྣམས་ལས། སྔོ་ཚོད་དང་སུ་བཱ་ནི་སཱ་ཀ་སུ་བཾ་དང་སཱ་ཀ་སུ་བཱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་གབྱ་མཱ་ཧི་སཾ་དང་གབྱ་མཱ་ཧི་སཱ། ཨེ་ཎེ་ཡ྄་བ་རཱ་ཧཾ་དང་ཨེ་ཎེ་ཡ྄་བ་རཱ་ཧཱ། མི་ག་མ་ཡཱུ་རཾ་དང་མི་ག་མ་ཡཱུ་རཱའོ། ། Janapadānaṃ-kāsi [Pg.165] ca kosalā ca kāsikosalaṃ kāsikosalā, vajjī ca mallā ca vajjimallaṃ vajjimallā, aṅgā ca magadhā ca aṅgamagadhaṃ aṅgamagadhā, evaṃ cetivaṃsaṃ cetivaṃsā, macchasūrasenaṃ macchasūrasenā, kurupañcālaṃ kurupañcālā. Nāmañca rūpañca nāmarūpañca nāmarūpanāmarūpanti caturekapañcavokāravasena vattabbe bahulādhikārā sarūpekasesaṃ katvā nāmarūpanti vuttaṃ. ཡུལ་འཁོར་རྣམས་ལས། ཀཱ་ཤི་དང་ཀོ་ས་ལ་ནི་ཀཱ་ཤི་ཀོ་ས་ལཾ་དང་ཀཱ་ཤི་ཀོ་ས་ལཱའོ། །བཛྫཱི་དང་མལླཱ་ནི་བཛྫི་མལླཾ་དང་བཛྫི་མལླཱའོ། །ཨངྒ་དང་མ་ག་དྷཱ་ནི་ཨངྒ་མ་ག་དྷཾ་དང་ཨངྒ་མ་ག་དྷཱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཙེ་ཏི་བཾ་སཾ་དང་ཙེ་ཏི་བཾ་སཱ། མཙྪ་སཱུ་ར་སེ་ནཾ་དང་མཙྪ་སཱུ་ར་སེ་ནཱ། ཀུ་རུ་པཉྩཱ་ལཾ་དང་ཀུ་རུ་པཉྩཱ་ལཱའོ། །མིང་དང་གཟུགས་ནི་མིང་གཟུགས་ཏེ། ཕུང་པོ་བཞི་པ་དང་། ཕུང་པོ་གཅིག་པ་དང་། ཕུང་པོ་ལྔ་པའི་དབང་གིས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལ། མང་པོའི་དབང་གིས་གཟུགས་མཚུངས་པ་ལྷག་མ་གཅིག་ཏུ་བྱས་ནས་ "ནཱ་མ་རཱུ་པཾ་" (མིང་གཟུགས་) ཞེས་གསུངས་སོ། ། Etasmiṃ ekatthībhāvakaṇḍe yaṃ vuttaṃ pubbaṃ, tadeva pubbaṃ nipatati, kamātikkame payojanassā+bhāvā. Kvaci vipallāsopi hoti, bahulādhikārato, dantānaṃ rājā rājadanto. Catthe samāhāre ‘‘sabhāparisāyā’’ti ñāpakā kvaci napuṃsakaliṅgaṃ na bhavati, ādhipaccañca parivāro ca ādhipaccaparivāro. Evaṃ chandapārisuddhi, paṭisandhipavattiyaṃ. དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བའི་སྐབས་འདིར། གང་ཞིག་སྔོན་དུ་བརྗོད་པ་དེ་ཉིད་སྔོན་དུ་འཇུག་སྟེ། གོ་རིམ་ལས་འདས་པ་ལ་དགོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྐབས་འགར་གོ་ལྡོག་པའང་ཡོད་དེ། མང་པོའི་དབང་གིས་སོ། །དཔེར་ན། སོ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ནི་རཱ་ཛ་དནྟོ་ (སོའི་རྒྱལ་པོ་) ལྟ་བུའོ། །"ཅ་" (དང་) ཡི་དོན་གྱི་བསྡུ་བ་ལ། "ས་བྷཱ་པ་རི་སཱ་" ཞེས་པའི་གསལ་བྱེད་ལས་སྐབས་འགར་མ་ནིང་གི་རྟགས་སུ་མི་འགྱུར་ཏེ། དབང་ཕྱུག་ཉིད་དང་འཁོར་ནི་ཨཱ་དྷི་པཙྩ་པ་རི་བཱ་རོའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཚུལ་ཁྲིམས་དག་པ་ (ཚནྡ་པཱ་རི་སུདྡྷི་) དང་། ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བའི་འཇུག་པ་ (པ་ཊི་སནྡྷི་པ་བཏྟི་) ལའོ། ། 40. Samāsantva ༤༠. བསྡུས་པའི་མཐའ་རྣམས་སོ། ། Upari aya+madhikarīyati. གོང་དུ་འདི་ཉིད་ཉེ་བར་གནས་སོ། ། 41. Pāpādīhi bhūmiyā ༤༡. སྡིག་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ས་ལའོ། ། Pāpādīhi parā yā bhūmi, tassā samāsanto a hoti. Pāpā bhūmi yasminti pāpabhūmaṃ, jātiyā upalakkhitā bhūmi jātibhūmaṃ. སྡིག་པ་ལ་སོགས་པའི་རྗེས་སུ་གང་ཡོད་པའི་ས་ (བྷཱུ་མི་) སྒྲ་དེའི་བསྡུས་པའི་མཐའ་ནི་ "ཨ་" རུ་འགྱུར་རོ། །གང་ལས་སྡིག་པའི་ས་ཡིན་པས་ན་པཱ་པ་བྷཱུ་མཾ། སྐྱེ་བས་མཚོན་པའི་ས་ནི་ཛཱ་ཏི་བྷཱུ་མཾའོ། ། 42. Saṃkhyāhiti ༤༢. གྲངས་རྣམས་ལས་སོ། ། Saṃkhyāhi parāya bhūmiyā a hoti. Dve bhūmiyo assa dvibhūmaṃ. Evaṃ tibhūmaṃ. གྲངས་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ས་ (བྷཱུ་མི་) སྒྲ་ལ་ "ཨ་" རུ་འགྱུར་རོ། །ས་གཉིས་ཡོད་པ་ནི་དྭི་བྷཱུ་མཾའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཏི་བྷཱུ་མཾའོ། ། 43. Nadīgodhāvarīnaṃ ༤༣. ནཱ་དཱི་དང་གོ་དྷཱ་བ་རཱི་རྣམས་ཀྱིའོ། ། Saṃkhyāhi parāsaṃ nadīgodhāvarīnaṃ samāsanto a hoti. Pañcannaṃ nadīnaṃ samāhāro pañcanadaṃ. Evaṃ sattagodhāvaraṃ. གྲངས་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ནཱ་དཱི་དང་གོ་དྷཱ་བ་རཱི་རྣམས་ཀྱི་བསྡུས་པའི་མཐའ་ནི་ "ཨ་" རུ་འགྱུར་རོ། །ཆུ་བོ་ལྔ་འདུས་པ་ནི་པཉྩ་ན་དཾའོ། །དེ་བཞིན་དུ་སཏྟ་གོ་དྷཱ་བ་རཾའོ། ། 44. Asaṃkhyehi cā+ṅgulyā+nāññāsaṃkhyatthesuti ༤༤. གྲངས་མིན་པ་རྣམས་དང་གྲངས་རྣམས་ལས་སོར་མོ་ལ་གཞན་གྱི་གྲངས་ཀྱི་དོན་མ་ཡིན་པ་ལའོ། ། Asaṃkhyehi [Pg.166] saṃkhyāhi ca parāya aṅguliyā samāsanto a hoti. Niggata+maṅgulīhi niraṅgulaṃ, dve aṅguliyo samāhaṭā dvaṅgulaṃ. Anaññāsaṃkhyatthesūti kiṃ, pañca aṅguliyo asmiṃ hattheti pañcaṅguli, aṅguliyā samīpaṃ upaṅguli. གྲངས་མིན་པ་རྣམས་དང་གྲངས་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་སོར་མོ་ (ཨངྒུ་ལི་) སྒྲ་ལ་བསྡུས་པའི་མཐའ་ "ཨ་" རུ་འགྱུར་རོ། །སོར་མོ་རྣམས་ལས་འདས་པ་ནི་ནི་རངྒུ་ལཾའོ། །སོར་མོ་གཉིས་འདུས་པ་ནི་དྭངྒུ་ལཾའོ། །"གཞན་གྱི་གྲངས་ཀྱི་དོན་མ་ཡིན་པ་ལ་" ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལག་པ་འདི་ལ་སོར་མོ་ལྔ་ཡོད་པ་ནི་པཉྩངྒུ་ལིའོ། །སོར་མོའི་ཉེ་བ་ནི་ཨུཔངྒུ་ལིའོ། ། 45. Dīghāhovassekadesehi ca rattyāti ༤༥. རིང་པོ་དང་། ཉིན་མོ་དང་། དབྱར་དང་། ཕྱོགས་གཅིག་པ་རྣམས་ལས་མཚན་མོ་ལའོ། ། Dīghādīhi parāya rattiyā a hoti. Dīghā ca sā ratti cāti dīgharattaṃ. Aho ca ratti ca ahorattaṃ, āpādittā o. Vassāsu ratti vassārattaṃ. Pubbā ca sā ratti cāti pubbarattaṃ. Evaṃ apararattaṃ, aḍḍharattaṃ, atikkanto rattiṃ atiratto. Dve rattiyo samāhaṭā dvirattaṃ. Anaññāsaṃkhyatthesu tveva, dīghā ratti asminti dīgharatti, hemanto. Rattiyā samīpaṃ uparatti. Bahulaṃvidhānā kvaci hoteva, rattiparimāṇānurūpaṃ yathārattaṃ. རིང་པོ་ལ་སོགས་པའི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་མཚན་མོ་ (རཏྟི་) སྒྲ་ལ་ "ཨ་" རུ་འགྱུར་རོ། །རིང་པོ་ཡང་ཡིན་ལ་མཚན་མོ་ཡང་ཡིན་པ་ནི་དཱི་གྷ་རཏྟཾའོ། །ཉིན་མོ་དང་མཚན་མོ་ནི་ཨ་ཧོ་རཏྟཾ་སྟེ། ཨོ་ཡིག་ཏུ་གྱུར་པའོ། །དབྱར་གྱི་མཚན་མོ་ནི་བསྶཱ་རཏྟཾའོ། །སྔ་མའི་མཚན་མོ་ནི་པུབྦ་རཏྟཾའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཨ་པ་ར་རཏྟཾ་དང་། ཨཌྜྷ་རཏྟཾ་དང་། མཚན་མོ་ལས་འདས་པ་ནི་ཨ་ཏི་རཏྟོའོ། །མཚན་མོ་གཉིས་འདུས་པ་ནི་དྭི་རཏྟཾའོ། །གཞན་གྱི་གྲངས་ཀྱི་དོན་མ་ཡིན་པ་ལ་ནི། འདི་ལ་མཚན་མོ་རིང་པོ་ཡོད་པས་ན་དཱི་གྷ་རཏྟི་སྟེ་དགུན་དུས་སོ། །མཚན་མོའི་ཉེ་བ་ནི་ཨུ་པ་རཏྟིའོ། །མང་པོའི་ཚུལ་གྱིས་སྐབས་འགར་འགྱུར་བ་ཉིད་དེ། མཚན་མོའི་ཚད་དང་མཐུན་པ་ནི་ཡ་ཐཱ་རཏྟཾའོ། ། 46. Gotva+catthe cā+lope ༤༦. བ་ (གོ་) སྒྲ་ལ་ "ཅ་" ཡི་དོན་དང་ཕྱིས་པ་མེད་པ་ལའོ། ། Gosaddā alopavisaye samāsanto a hoti na ce catthādīsu samāso. Rañño go rājagavo. Paramo ca so go cāti paramagavo. Pañcannaṃ gunnaṃ samāhāro pañcagavaṃ, ‘‘gossā+vaṅa’’ti avaṅa. Taṃ dhana+massāti pañcagavadhano. Dasagavaṃ. བ་ (གོ་) སྒྲ་ལས་ཕྱིས་པ་མེད་པའི་ཡུལ་ལ་བསྡུས་པའི་མཐའ་ "ཨ་" རུ་འགྱུར་ལ། "ཅ་" ལ་སོགས་པའི་དོན་གྱི་བསྡུ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །རྒྱལ་པོའི་བ་ནི་རཱ་ཛ་ག་བོའོ། །མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་བ་ནི་པ་ར་མ་ག་བོའོ། །བ་ལྔ་འདུས་པ་ནི་པཉྩ་ག་བཾ་སྟེ། "གོསྶཱ་བང་" ཞེས་པས་ཨ་བང་དུ་འགྱུར་རོ། །དེ་ཉིད་ནོར་དུ་ཡོད་པ་ནི་པཉྩ་ག་བ་དྷ་ནོའོ། །ད་ས་ག་བཾའོ། ། 47. Rattindiva+dāragava+caturassā ༤༧. རཏྟིནྡི་བ་དང་། དཱ་ར་ག་བ་དང་། ཙ་ཏུ་རསྶ་རྣམས་སོ། ། Ete saddā a-antā nipaccante. Ratti ca divā ca rattindivaṃ, imināva numāga mā. Dārā ca gavo ca dāragavaṃ. Catasso assiyo assa caturasso. སྒྲ་འདི་རྣམས་ནི་མཐའ་ "ཨ་" རུ་གྲུབ་པ་ཉིད་དོ། །མཚན་མོ་དང་ཉིན་མོ་ནི་རཏྟིནྡི་བཾ་སྟེ། འདི་ཉིད་ཀྱིས་ནུམ་གྱི་ཕྲད་འཇུག་གོ། །ཆུང་མ་དང་བ་རྣམས་ནི་དཱ་ར་ག་བཾའོ། །ཟུར་བཞི་ཡོད་པ་ནི་ཙ་ཏུ་རསྶོའོ། ། 48. Āyāme+nugavaṃ ༤༨. སྲིད་ (རིང་ཚད་) ལ་ཨ་ནུ་ག་བཾའོ། ། Anugavaṃti [Pg.167] nipaccate āyāmegamyamāne. Gavassa āyāmo anugavaṃ sakaṭaṃ, asaṅkhyasamāso. སྲིད་ཀྱི་དོན་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་ལ་ཨ་ནུ་ག་བཾ་ཞེས་གྲུབ་པའོ། །བའི་རིང་ཚད་ནི་ཨ་ནུ་ག་བཾ་ཤིང་རྟ་སྟེ། གྲངས་མིན་པའི་བསྡུ་བའོ། ། 49. Akkhismā+ññatthe ༤༩. མིག་ (ཨཀྑི་) སྒྲ་ལས་གཞན་གྱི་དོན་ལའོ། ། Akkhismā samāsanto a hoti aññatthe. Visālāni akkhīni yassa so visālakkho. མིག་ (ཨཀྑི་) སྒྲ་ལས་གཞན་གྱི་དོན་ལ་བསྡུས་པའི་མཐའ་ "ཨ་" རུ་འགྱུར་རོ། །གང་གི་མིག་ཡངས་པ་དེ་ནི་བི་སཱ་ལཀྑོའོ། ། 50. Dārumya+ṅgulyā ༥༠. ཤིང་ལ་སོར་མོ་ལའོ། ། Aṅgulantā aññatthe dārumhi samāsanto a hoti. Dve aṅguliyo avayavā asseti dvaṅgulaṃ dāru, evaṃ pañcaṅgulaṃ. Aṅgulisadisāvayavaṃ dhaññādīnaṃ vikkhepakaṃ dārūti vuccate. སོར་མོའི་མཐའ་ཅན་ལས་གཞན་གྱི་དོན་དུ་གྱུར་པའི་ཤིང་ལ་བསྡུས་པའི་མཐའ་ "ཨ་" རུ་འགྱུར་རོ། །ཆ་ཤས་སོར་མོ་གཉིས་ཡོད་པའི་ཤིང་ནི་དྭངྒུ་ལཾ་དཱ་རུའོ། །དེ་བཞིན་དུ་པཉྩངྒུ་ལཾའོ། །སོར་མོ་དང་འདྲ་བའི་ཆ་ཤས་ཅན་འབྲུ་ལ་སོགས་པ་འཐོར་བྱེད་ཀྱི་ཤིང་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བརྗོད་དོ། ། 54. Uttarapade ༥༤. ཚིག་ཕྱི་མ་ལའོ། ། Idaṃ sabbattha adhikātabbaṃ. འདི་ནི་ཐམས་ཅད་ལ་ཉེ་བར་གནས་པར་བྱའོ། ། 55. Imassi+danti ༥༥. འདི་ (ཨི་མས་ས) ལ་ཨི་དཾའོ། ། Uttarapade imassa idaṃ, imāya attho idamaṭṭho, thassa ṭho, idamaṭṭho assa atthīti idamaṭṭhī, idamaṭṭhino bhāvo idamaṭṭhitā. Imesaṃ paccayā idappaccayā, niggahītalopo passa ca dvibhāvo. ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་འདི་ (ཨི་མས་ས) ལ་ཨི་དཾ་དུ་འགྱུར་ཏེ། འདིའི་དོན་ནི་ཨི་དམཊྛོའོ། །ཐ་ཡིག་ནི་ཋ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །འདིའི་དོན་ཡོད་པ་ནི་ཨི་དམཊྛཱིའོ། །ཨི་དམཊྛཱི་ཡི་དངོས་པོ་ནི་ཨི་དམཊྛི་ཏཱའོ། །འདི་རྣམས་ཀྱི་རྐྱེན་ནི་ཨི་དཔྤཙྩ་ཡཱ་སྟེ། རྗེས་སུ་ང་ཕྱིས་ཤིང་པ་ཡིག་ཉིས་བརྩེགས་སུ་གྱུར་པའོ། ། 57. Ṭa ntantūnanti ༥༧. ན་མཐའ་ཅན་རྣམས་ལ་ཊའོ། ། Ntantūnaṃ uttarapade ṭa hoti. Bhavanto patiṭṭhā amhanti bhavaṃpatiṭṭhā mayaṃ, niggahītāgamo, vagganto, yossa ṭā ca. Bhagavā mūlaṃ etesaṃti bhagavaṃmūlakā no dhammā. ན་མཐའ་ཅན་རྣམས་ལ་ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་ཊ་རུ་འགྱུར་རོ། །ཁྱེད་རྣམས་ངེད་ཀྱི་སྐྱབས་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ནི་བྷ་བཾ་པ་ཏིཊྛཱ་མ་ཡཾ་སྟེ། རྗེས་སུ་ང་འཇུག་པ་དང་། སྡེ་པའི་མཐའ་དང་། ཡ་ཡིག་ལ་ཊཱའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་འདི་དག་གི་རྩ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ནི་བྷ་ག་བཾ་མཱུ་ལ་ཀཱ་ནོ་དྷམྨཱའོ། ། 58. A ༥༨. ཨའོ། ། Iti [Pg.168] ntantūnaṃ a hoti. Guṇavanto patiṭṭhā mamāti guṇavantapatiṭṭho+smi. འདི་ལྟར་ན་མཐའ་ཅན་རྣམས་ལ་ཨ་རུ་འགྱུར་རོ། །ཡོན་ཏན་ལྡན་པ་ནི་ངའི་སྐྱབས་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ནི་གུ་ཎ་བནྟ་པ་ཏིཊྛོསྨིའོ། ། 60. Parassa saṃkhyāsuti ༦༠. གྲངས་རྣམས་ལ་པ་རའི་འོ། ། Saṃkhyāsu parassa o, paro satasmā adhikā parosataṃ. གྲངས་རྣམས་ལ་པ་ར་སྒྲ་ལ་ཨོ་རུ་འགྱུར་ཏེ། བརྒྱ་ལས་ལྷག་པ་ནི་པ་རོ་ས་ཏཾའོ། ། 61. Jane puthassuti ༦༡. སྐྱེ་བོ་ (ཛ་ནེ) ལ་པུ་ཐའི་འོ། ། Puthassa jane u hoti. Puthagevā+yaṃ janoti puthujjano, jassa dvittaṃ. སྐྱེ་བོ་ (ཛ་ནེ) ལ་པུ་ཐ་སྒྲ་ལ་ཨུ་རུ་འགྱུར་རོ། །སྐྱེ་བོ་འདི་ནི་སོ་སོ་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་པ་ནི་པུ་ཐུཛྫ་ནོ་ (སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་) སྟེ། ཛ་ཡིག་ཉིས་བརྩེགས་སུ་གྱུར་པའོ། ། 62. So chassā+hā+yatane vā ༦༢. ཉིན་མོ་དང་སྐྱེ་མཆེད་ལ་དྲུག་ (ཆསྶ) ལ་ས་ཡིག་ཡང་ནའོ། ། Ahe āyatane ca uttarapade chassa so hoti vā. Sāhaṃ chāhaṃ, saḷāyatanaṃ chaḷāyatanaṃ. (Sambaraṃ) ཉིན་མོ་དང་སྐྱེ་མཆེད་ཀྱི་ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་དྲུག་ (ཆསྶ) ལ་ས་ཡིག་ཏུ་ཡང་ན་འགྱུར་རོ། །སཱ་ཧཾ་དང་ཆཱ་ཧཾ། ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ནཾ་དང་ཆ་ལཱ་ཡ་ཏ་ནཾའོ། ། 63. Ltu+pitādīna+māravaraṅa ༦༣. ལྟུ་རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་དང་ཕ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཨཱ་ར་དང་བ་རང་འོ། ། Ltupaccayantānaṃ pitādīnañca yathākkama+māravaraṅa vā hontu+ttarapade. Satthuno dassanaṃ satthāradassanaṃ, kattāraniddeso. Mātarapitaro. Vātveva, satthudassanaṃ, mātujāyo. ལྟུ་རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་དང་ཕ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཨཱ་ར་དང་བ་རང་དུ་ཡང་ན་འགྱུར་རོ། །སྟོན་པ་མཇལ་བ་ནི་སཏྠཱ་ར་དསྶ་ནཾའོ། །བྱེད་པ་པོ་བསྟན་པ་ནི་ཀཏྟཱ་ར་ནིདྡེ་སོའོ། །མ་དང་ཕ་ནི་མཱ་ཏ་ར་པི་ཏ་རོའོ། །ཡང་ན་ཞེས་པ་ཉིད་ལས། སཏྠུ་དསྶ་ནཾ་དང་། མཱ་ཏུ་ཛཱ་ཡོའོ། ། 68. Kvaci paccayeti ༦༨. སྐབས་འགར་རྐྱེན་ལའོ། ། Paccaye pumabhāve atisayena byattā byattatarā, byattatamā. ‘‘Tassaṃ tatra, tāya tato, tassaṃ velāyaṃ tadā’’ རྐྱེན་ལ་སྐྱེས་པའི་དངོས་པོ་ལ། ལྷག་པར་མཁས་པ་ནི་བྱཏྟ་ཏ་རཱ་དང་བྱཏྟ་ཏ་མཱའོ། །"དེ་ལ་ནི་ཏ་ཏྲ་དང་། དེ་ལས་ནི་ཏ་ཏོ་དང་། དུས་དེ་ལ་ནི་ཏ་དཱའོ། །" 71. Saññāya+mudo+dakassa ༧༡. མིང་ལ་ཆུ་ (ཨུ་ད་ཀསྶ) ལའོ། ། Saññāya+mudakassu+ttarapade [Pg.169] udādeso hoti. Udadhi, udapānaṃ. མིང་ལ་ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་ཆུ་ (ཨུ་ད་ཀསྶ) ལ་ཨུ་ད་རུ་འགྱུར་རོ། །རྒྱ་མཚོ་ནི་ཨུ་ད་དྷིའོ། །ཁྲོན་པ་ནི་ཨུ་ད་པཱ་ནཾའོ། ། 72. Kumbhādīsu vā ༧༢. བུམ་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཡང་ནའོ། ། Kumbhādīsu+ttarapadesu udakassa udādeso vā hoti. Udakumbho, udakakumbho. Udapatto udakapatto. Udabindu udakabindu. Ākatigaṇo+yaṃ. བུམ་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་ཕྱི་མ་རྣམས་ལ་ཆུ་ (ཨུ་ད་ཀསྶ) ལ་ཨུ་ད་རུ་ཡང་ན་འགྱུར་རོ། །ཆུ་བུམ་ནི་ཨུ་ད་ཀུམྦྷོ་དང་ཨུ་ད་ཀ་ཀུམྦྷོའོ། །ཆུ་གཞོང་ནི་ཨུ་ད་པཏྟོ་དང་ཨུ་ད་ཀ་པཏྟོའོ། །ཆུ་ཐིགས་ནི་ཨུ་ད་བིནྡུ་དང་ཨུ་ད་ཀ་བིནྡུའོ། །འདི་ནི་རིགས་མཐུན་པའི་ཚོགས་སོ། ། 73. Sotādīsū+lopo ༧༣. རྒྱུན་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཕྱིས་པའོ། ། Sotādīsu+ttarapadesu udakassa ussa lopo hoti. Dakasotaṃ, dakarakkhaso. རྒྱུན་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་ཕྱི་མ་རྣམས་ལ་ཆུ་ (ཨུ་ད་ཀསྶ) ཡི་ཨུ་ཡིག་ཕྱིས་པར་འགྱུར་རོ། །ཆུའི་རྒྱུན་ནི་ད་ཀ་སོ་ཏཾའོ། །ཆུ་སྲིན་ནམ་ཆུ་ལ་གནས་པའི་སྲིན་པོ་ནི་ད་ཀ་རཀྑ་སོའོ། ། 26. Itthiya+matvā ༢༦. མོ་རྟགས་ལ་ཨཱའོ། ། Itthiyaṃ vattamānato akārantato nāmasmā āpaccayo hoti. Dhammadinnā. མོ་རྟགས་ལ་འཇུག་པའི་ཨ་མཐའ་ཅན་གྱི་མིང་ལས་ཨཱ་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་རོ། །ཆོས་བྱིན་མ་ནི་དྷམྨ་དིནྣཱའོ། ། 27. Nadādito ṅī ༢༧. ཆུ་བོ་ལ་སོགས་པ་ལས་ངཱིའོ། ། Nadādīhi itthiyaṃ vīpaccayo hoti. Nadī mahī kumārī taruṇī vāruṇī gotamī. ཆུ་བོ་ལ་སོགས་པ་ལས་མོ་རྟགས་ལ་ངཱི་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་རོ། །ཆུ་བོ་ནི་ནཱ་དཱི། ས་གཞི་ནི་མ་ཧཱི། གཞོན་ནུ་མ་ནི་ཀུ་མཱ་རཱི། ལང་ཚོ་མ་ནི་ཏ་རུ་ཎཱི། ཆང་ནི་བཱ་རུ་ཎཱི། གཽ་ཏ་མཱི་ནི་གོ་ཏ་མཱིའོ། ། Goto vā བ་ (གོ) ལས་ཡང་ནའོ། ། Gāvī go. Ākatigaṇo+yaṃ. Va-kāro ‘‘ntantūnaṃ vīmhi to vā’’ti visesanattho. གཱ་བཱི (gāvī) ནི་ གོ (go, བ།) ཡིན། འདི་ནི་ཨཱཀཏིགཎ་ (གཟུགས་གྲུབ་པའི་ཚོགས) ཡིན། ཝ་ཡིག་ནི་ “ntantūnaṃ vīmhi to vā” ཞེས་པའི་མདོ་ལས་ཁྱད་པར་གྱི་དོན་ཏོ།། 28. Yakkhāditvi+nī ca ༢༨. ཡཀྑ་ལ་སོགས་པ་ལས་མོ་རྟགས་སུ་ཨི་ནཱི (inī) ཡང་འབྱུང་། Yakkhādito [Pg.170] itthiyaṃ inī hoti vī ca. Yakkhinī yakkhī, nāginī nāgī, sīhinī sīhī. ཡཀྑ་ལ་སོགས་པ་ལས་མོ་རྟགས་སུ་ཨི་ནཱི (inī) དང་ཨཱི (ī) རྐྱེན་དག་འབྱུང་། ཡཀྑིནཱི། ཡཀྑཱི། ནཱགིནཱི། ནཱགཱི། སཱིཧིནཱི། སཱིཧཱི། 29. Ārāmikādīhi ༢༩. ཨཱརཱམིཀ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས། Ārāmikādito inī hoti+tthiyaṃ. Ārāmikinī, anantarāyikinī. ཨཱརཱམིཀ་ལ་སོགས་པ་ལས་མོ་རྟགས་སུ་ཨི་ནཱི (inī) རྐྱེན་འབྱུང་། ཨཱརཱམིཀིནཱི། ཨནནྟརཱཡིཀིནཱི། Saññāyaṃ mānuso mānusinī, aññatra mānusī. མིང་གི་དོན་དུ་མཱནུསོ་ནི་མཱནུསིནཱི (mānusinī) རུ་འགྱུར་ལ། དེ་ལས་གཞན་དུ་མཱནུསཱི (mānusī) ཡིན། 30. Yuvaṇṇehi nī ༣༠. ཨི་ཝཎྞ་དང་ཨུ་ཝཎྞ་རྣམས་ལས་ནཱི (nī) འབྱུང་། Itthiya+mivaṇṇuvaṇṇantehi nī hoti bahulaṃ. Sadāpayatapāṇinī, daṇḍinī, bhikkhunī, khattabandhunī, paracittavidunī. Mātuādito kasmā na hoti, itthipaccayaṃ vināpi itthattābhidhānato. མོ་རྟགས་སུ་ཨི་ཝཎྞ་དང་ཨུ་ཝཎྞའི་མཐའ་ཅན་རྣམས་ལས་ནཱི (nī) རྐྱེན་ཕལ་ཆེར་འབྱུང་། སདཱཔཡཏཔཱཎིནཱི། དཎྜིནཱི། བྷིཀྑུནཱི། ཁཏྟབནྡྷུནཱི། པརཙིཏྟཝིདུནཱི། མཱཏུ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཅིའི་ཕྱིར་མི་འབྱུང་ཞེ་ན། མོ་རྟགས་ཀྱི་རྐྱེན་མེད་པར་ཡང་མོ་ཉིད་ཀྱི་དོན་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རོ།། 31. Ttimhā+ññatthe ༣༡. ཏཏྟི་མཐའ་ཅན་ལས་དོན་གཞན་ལའོ།། Ttimhā+ññattheyeva itthiyaṃ nī hoti bahulaṃ. Sā+haṃ ahiṃsāratinī, tassā muṭṭhassatiniyā, sā gāvī vacchagiddhinī. Aññattheti kiṃ, dhammarati. ཏཏྟི་མཐའ་ཅན་ཁོ་ན་ལས་དོན་གཞན་ལ་མོ་རྟགས་སུ་ནཱི (nī) རྐྱེན་ཕལ་ཆེར་འབྱུང་། སཱཧཾ ཨཧིཾསཱརཏིནཱི། ཏསྶཱ མུཊྛསྶཏིནིཡཱ། སཱ གཱཝཱི ཝཙྪགིདྡྷིནཱི། དོན་གཞན་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དྷམྨརཏི (ཆོས་ལ་དགའ་བ) ལྟ་བུའོ།། 32. Gharaṇyādayoti ༣༢. གྷརཎཱི (gharaṇī) ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ།། Gharaṇipabhutayo nīpaccayantā sādhavo honti. Ghara+massā atthīti īmhi ‘‘yuvaṇṇehi nī’’ti nī, gharaṇī. Iminā nassa ṇo, īssa attañca. གྷརཎཱི (gharaṇī) ལ་སོགས་པ་ནཱི (nī) རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་རྣམས་ནི་དག་པ་ཡིན། ཁྱིམ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ནཱི (nī) རྐྱེན་འཇུག་པ་ལ། “yuvaṇṇehi nī” ཞེས་པས་ནཱི (nī) རྐྱེན་ཐོབ་སྟེ་གྷརཎཱི (gharaṇī) ཞེས་གྲུབ། འདིར་ན་ཡིག་ཎ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་ཞིང་ཨཱི (ī) ཡིག་ཨ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ།། Ācariyā [Pg.171] vā yalopo ca iti gaṇasuttena niyāmitattā imināva nīmhi yalopo ca, ācarinī ācariyā. “ācariyā vā yalopo ca” ཞེས་པའི་ཚོགས་ཀྱི་མདོས་ངེར་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར། འདི་ཉིད་ཀྱིས་ནཱི (nī) རྐྱེན་ལ་ཡ་ཡིག་ཕྱིས་ཏེ། ཨཱཙརིནཱི (ācarinī) དང་ཨཱཙརིཡཱ (ācariyā) ཞེས་གྲུབ་བོ།། 33. Mātulāditvā+nī bhariyāyanti ༣༣. མཱཏུལ (ཞང་པོ) ལ་སོགས་པ་ལས་ཆུང་མའི་དོན་དུ་ཨཱནཱི (ānī) འབྱུང་། Mātulādito bhariyāya+mānī hoti. Mātulānī, varuṇānī, gahapatānī, ācariyānī. མཱཏུལ (ཞང་པོ) ལ་སོགས་པ་ལས་ཆུང་མའི་དོན་དུ་ཨཱནཱི (ānī) རྐྱེན་འབྱུང་། མཱཏུལཱནཱི། ཝརུཎཱནཱི། གཧཔཏཱནཱི། ཨཱཙརིཡཱནཱི། Abhariyāyaṃ khattiyā vā iti gaṇasuttena niyamitattā iminā vā ānī, khattiyānī. Nadādipāṭhā bhariyāyantu ī, khattiyī. ཆུང་མ་མ་ཡིན་པའི་དོན་དུ། “khattiyā vā” ཞེས་པའི་ཚོགས་ཀྱི་མདོས་ངེས་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར། འདི་ཉིད་ཀྱིས་ཨཱནཱི (ānī) རྐྱེན་འདེམས་ང་ཅན་དུ་འགྱུར་ཏེ། ཁཏྟིཡཱནཱི (khattiyānī) ཞེས་གྲུབ། ཆུང་མའི་དོན་དུ་ནི་ནདཱ་དི་ཚོགས་ཀློག་ལས་ཨཱི (ī) རྐྱེན་འབྱུང་སྟེ། ཁཏྟིཡཱི (khattiyī) ཞེས་གྲུབ་བོ།། 34. Upamā+saṃhita+sahita+saññata+saha+sapha+vāma+lakkhaṇāditū+rutūti ༣༤. ཉེ་བར་འཇལ་བ་ (upamā) དང་། སཾཧིཏ། སཧིཏ། སཉྙཏ། སཧ། སཕ། ཝཱམ། ལཀྑཎ་ལ་སོགས་པའི་རྗེས་སུ་གྲུབ་པའི་ཨཱུརུ (ūru, བརླ) ལས་སོ།། Ūrusaddato itthiya+mū hoti. Karabho viya ūru yassā sā karabhorū, saṃhito ūru assāti saṃhitorū, evaṃ sahitorū, saññatorū, sahorū, saphorū, vāmorū, lakkhaṇorū. Ūti yogavibhāgā brahmabandhū. ཨཱུརུ (ūru, བརླ) ཞེས་པའི་སྒྲ་ལས་མོ་རྟགས་སུ་ཨཱུ (ū) རྐྱེན་འབྱུང་། གླང་པོ་ཆེའི་སྣ་ཞགས་ལྟ་བུའི་བརླ་ཤ་ཅན་གྱི་བུད་མེད་ནི་ཀརབྷོརཱུ (karabhorū) ཡིན། བརླ་ཤ་འབྱར་བ་ནི་སཾཧིཏོརཱུ (saṃhitorū) ཡིན། དེ་བཞིན་དུ་སཧིཏོརཱུ། སཉྙཏོརཱུ། སཧོརཱུ། སཕོརཱུ། ཝཱམོརཱུ། ལཀྑཎོརཱུ། མདོ་དབྱེ་བ་ (yogavibhāga) ལས་ཨཱུ (ū) རྐྱེན་གྱིས་བྲཧྨབནྡྷཱུ (brahmabandhū) ཞེས་གྲུབ་བོ།། 35. Yuvāti ༣༥. ཡུཝ (yuva, གཞོན་ནུ) ཞེས་པ་ལས་སོ།། Yuvasaddatoti hoti+tthiyaṃ. Yuvati. ཡུཝ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལས་མོ་རྟགས་སུ་ [ཏི] རྐྱེན་འབྱུང་སྟེ། ཡུཝཏི (yuvati, གཞོན་ནུ་མ) ཞེས་གྲུབ་བོ།། 36. Ntantūnaṃ vīmhi to vāti ༣༦. ཝཱི (vī) རྐྱེན་གྱི་སྔོན་དུ་ནྟ་དང་ཏུ་རྣམས་ལ་ཏ་ཡིག་འདེམས་ང་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ།། Vīmhi ntantūnaṃ to vā hoti. Gacchatī gacchantī, sīlavata sīlavantī. ཝཱི (vī) རྐྱེན་གྱི་སྔོན་དུ་ནྟ་དང་ཏུ་རྣམས་ལ་ཏ་ཡིག་འདེམས་ང་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ། གཙྪཏཱི། གཙྪནྟཱི། སཱིལཝཏཱ། སཱིལཝནྟཱི། 37. Bhavato bhototi ༣༧. བྷཝནྟ་ལས་བྷོཏ་རུ་འགྱུར་རོ།། Vīmhi [Pg.172] bhavato bhotādeso vā hoti. Bhotī bhavantī. ཝཱི (vī) རྐྱེན་གྱི་སྔོན་དུ་བྷཝནྟ་ལ་བྷོཏ་ཡིག་གི་འགྱུར་བ་འདེམས་ང་ཅན་དུ་འབྱུང་། བྷོཏཱི། བྷཝནྟཱི། 39. Puthussa pathavaputhavāti ༣༩. པུཐུ་ལས་པཐཝ་དང་པུཐཝ་རུ་འགྱུར་རོ།། Vīmhi puthussa pathavaputhavā honti. Pathavī puthavī, ṭhe pathavī. ཝཱི (vī) རྐྱེན་གྱི་སྔོན་དུ་པུཐུ་ལ་པཐཝ་དང་པུཐཝ་རུ་འགྱུར་རོ། པཐཝཱི། པུཐཝཱི། གནས་གཞི་ལ་པཐཝཱིའོ།། Iti payogasiddhiyaṃ samāsakaṇḍo catuttho. འདི་ལྟར་སྦྱོར་བ་གྲུབ་པ་ལས་ཚིག་སྡུད་ཀྱི་སྐབས་ཏེ་བཞི་པའོ།། 5. Ṇādikaṇḍa ༥. ཎ་ལ་སོགས་པའི་སྐབས། Samāso [Pg.173] padasaṃkhepo, padapaccayasaṃhitaṃ; Taddhitaṃ nāma hotīti, viññeyyaṃ tesa+mantaraṃ. ཚིག་སྡུད་ནི་ཚིག་བསྡུས་པ་ཡིན་ལ། ཚིག་དང་རྐྱེན་འདུས་པ་ནི་ཏདྡྷིཏ་ (བྱེ་བྲག་གི་མིང་) ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། དེ་དག་གི་ཁྱད་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།། 1. Ṇo vā+pacce ༡. བུ་རྒྱུད་ཀྱི་དོན་ལ་ཎ་རྐྱེན་འདེམས་ང་ཅན་དུ་འབྱུང་། Chaṭṭhīyantā nāmasmā vā ṇapaccayo hoti apacce+bhidheyye. Apaccasaddasambandhittena apaccavantato katasarapaccayo samatthyato chaṭṭhyantato hotīti ‘‘chaṭṭhīyantā nāmasmā’’ti sutte avuttampi vuttaṃ. Ṇādīnaṃ taddhitanti pubbācariyasaññā. Ṇakāro vuddhyattho. Eva+maññatrāpi. Ṇādivuttittā ‘‘ekatthatāyaṃ’’ti vibhattilopo. རྣམ་དབྱེ་དྲུག་པའི་མཐའ་ཅན་གྱི་མིང་ལས་བུ་རྒྱུད་ཀྱི་དོན་སྟོན་པ་ལ་ཎ་རྐྱེན་འདེམས་ང་ཅན་དུ་འབྱུང་། བུ་རྒྱུད་ཀྱི་སྒྲ་དང་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར། བུ་རྒྱུད་དང་ལྡན་པ་ལས་བྱུང་བའི་རྐྱེན་ནི་ནུས་པ་ལས་རྣམ་དབྱེ་དྲུག་པའི་མཐའ་ཅན་ལས་འབྱུང་བས། “chaṭṭhīyantā nāmasmā” ཞེས་པའི་མདོ་ལས་མ་གསུངས་ཀྱང་གསུངས་པ་ཉིད་དོ།། ཎ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཏདྡྷིཏ་ཞེས་པ་ནི་སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱི་བརྡ་ཆད་དོ།། ཎ་ཡིག་ནི་འཕེལ་བའི་ (vuddhi) དོན་དུ་ཡིན། གཞན་དུ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ།། ཎ་ལ་སོགས་པའི་འཇུག་པ་ལས་ “ekatthatāyaṃ” ཞེས་པས་རྣམ་དབྱེ་ཕྱིས་སོ།། 124. Sarāna+mādissā+yuvaṇṇassā+eo ṇānubandhe ༡༢༤. ཎ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་ཚེ། དབྱངས་རྣམས་ཀྱི་ཐོག་མ་དང་། ཨི་ཝཎྞ་དང་ཨུ་ཝཎྞ་རྣམས་རིམ་བཞིན་ཨཱ་དང་། ཨེ་དང་། ཨོ་རུ་འགྱུར་རོ།། Sarāna+mādibhūtā ye akāri+vaṇṇu+vaṇṇā, tesaṃ ā+e+o vā honti yathākkamaṃ ṇānubandheti akārassa ākāro. Ā+e+onaṃ vuddhītipi pubbācariyasaññā. Vasiṭṭhassā+paccaṃ vāsiṭṭho. Vīmhi vāsiṭṭhī. Veti vasiṭṭhassā+paccaṃti vākyassa ca vasiṭṭhāpaccaṃti samāsassa ca vikappatthaṃ. So ca vāsaddo yāva ‘‘sakatthe’’ti adhikarīyati. དབྱངས་རྣམས་ཀྱི་ཐོག་མར་གྱུར་པའི་ཨ་ཡིག་དང་། ཨི་ཝཎྞ་དང་། ཨུ་ཝཎྞ་རྣམས་ལ། ཎ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་ཚེ་རིམ་བཞིན་ཨཱ་དང་། ཨེ་དང་། ཨོ་རུ་འགྱུར་ཏེ། ཨ་ཡིག་ནི་ཨཱ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ།། ཨཱ་དང་ཨེ་དང་ཨོ་རྣམས་ལ་འཕེལ་བ་ (vuddhi) ཞེས་པའང་སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་གྱི་བརྡ་ཆད་དོ།། ཝ་སིཊྛ་ཡི་བུ་རྒྱུད་ནི་ཝཱ་སིཊྛོ་ཡིན། མོ་རྟགས་སུ་ཝཱ་སིཊྛཱིའོ།། ཝཱ་ (ཡང་ན) ཞེས་པ་ནི་ “vasiṭṭhassa apaccaṃ” ཞེས་པའི་ཚིག་གྲུབ་པ་དང་། “vasiṭṭhāpaccaṃ” ཞེས་པའི་ཚིག་སྡུད་གཉིས་ཀྱི་འདེམས་ང་ཅན་གྱི་དོན་ཏོ།། ཝཱ་ཞེས་པའི་སྒྲ་དེ་ནི་ “sakatthe” ཞེས་པའི་བར་དུ་དབང་འགྱུར་རོ།། Napuṃsakena liṅgena, saddo+dāhu pumena vā; Niddissatīti ñātabba+mavisese pani+cchiteti – ཁྱད་པར་མེད་པར་འདོད་པ་ན། སྒྲ་ནི་མ་ནིང་གི་རྟགས་སམ། ཡང་ན་ཕོ་རྟགས་ཀྱིས་མཚོན་པར་བྱའོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ།། Vuttatthā apaccasaddassa napuṃsakatthepi puttaputtīnaṃ dvinnampi vācako hoti. བཤད་མ་ཐག་པའི་དོན་ཅན་གྱི་བུ་རྒྱུད་ (apacca) ཀྱི་སྒྲ་ནི་མ་ནིང་གི་དོན་དུ་ཡང་བུ་དང་བུ་མོ་གཉིས་ཀའི་བརྗོད་བྱེད་ཡིན་ནོ།། Ṇādayo+bhidheyyaliṅgā[Pg.174], apacce tva+napuṃsakā; Napuṃsake sakatthe ṇyo, bhiyyo bhāvasamūhajā; Tā tu+tthiya+masaṃkhyāne, tvādicīpaccayantakā. ཎ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་ནི་བརྗོད་བྱའི་རྟགས་ཅན་ཡིན་ལ། བུ་རྒྱུད་ཀྱི་དོན་ལ་ནི་མ་ནིང་མ་ཡིན་ནོ།། རང་གི་དོན་ལ་མ་ནིང་དུ་ཎྱ་རྐྱེན་འབྱུང་ཞིང་། ཕལ་ཆེར་ངོ་བོ་ (bhāva) དང་ཚོགས་པ་ (samūha) ལས་སྐྱེས་པ་ཡིན། ཏཱ་རྐྱེན་ནི་གྲངས་མ་ཡིན་པའི་མོ་རྟགས་སུ་འགྱུར་ལ། ཏྭཱ་ལ་སོགས་པ་དང་ཙཱིའི་རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་རྣམས་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ།། Bhāradvājassa apaccaṃ=putto bhāradvājo, evaṃ vessāmitto, gotamo. Ettha ca a+yuvaṇṇantābhāvā ā+e+onaṃ na vuddhi. Vāsudevassa apaccaṃ vāsudevo, baladevo. Cittakotiādīsu pana saṃyogantattā ‘‘saṃyoge kvacī’’ti kvaci na vuddhi. Upaguno apaccaṃ opagavo opagavī. Ettha ‘‘uvaṇṇassā+vaṅa sare’’ti ukārassa avaṅa. བྷཱ་རདྭཱ་ཛ་ཡི་བུ་རྒྱུད་ (བུ) ནི་བྷཱ་རདྭཱ་ཛོ་ཡིན། དེ་བཞིན་དུ་ཝེསྶཱ་མིཏྟོ། གོཏམོ། འདིར་ཨ་ཡིག་དང་ཨི་ཝཎྞའི་མཐའ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཨཱ་དང་ཨེ་དང་ཨོ་རུ་འཕེལ་བ་མི་འབྱུང་། ཝཱ་སུ་དེ་ཝ་ཡི་བུ་རྒྱུད་ནི་ཝཱ་སུ་དེ་ཝོ་ཡིན། བྷ་ལ་དེ་ཝོ། ཙིཏྟ་ཀོ་ཏ་ལ་སོགས་པ་ལ་ནི་མཚམས་སྦྱོར་གྱི་མཐའ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། “saṃyoge kvaci” ཞེས་པས་ལ་ལར་འཕེལ་བ་མི་འབྱུང་། ཨུ་པ་གུ་ཡི་བུ་རྒྱུད་ནི་ཨོ་པ་ག་ཝོ་དང་ཨོ་པ་ག་ཝཱིའོ།། འདིར་ “uvaṇṇassa avaṅa sare” ཞེས་པས་ཨུ་ཡིག་ཨ་ཝ་ངར་འགྱུར་རོ།། Vacchassā+paccanti viggayha pubbasuttena ṇapaccaye kate puna vacchassā+paccaṃti viggaho. “vacchassa apaccaṃ” (ཝཙྪ་ཡི་བུ་རྒྱུད) ཅེས་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས། སྔོན་གྱི་མདོས་ཎ་རྐྱེན་བྱས་པ་ལ། ཡང་བསྐྱར་ “vacchassa apaccaṃ” ཞེས་རྣམ་པར་དབྱེ་བའོ།། 2. Vacchādito ṇāna+ṇāyanā ༢. ཝཙྪ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཎཱན (ṇāna) དང་ཎཱཡན (ṇāyana) རྣམས་སོ།། Vacchādīhi apaccapaccayantehi gottādīhi ca saddehi ṇāna+ṇāyanapaccayā vā honti apacce. Vacchāno, vacchāyano, ‘‘saṃyoge kvacī’’ti na vuddhi. Katissā+paccaṃ kacco, ‘‘ṇya diccādīhī’’ti ṇyo, ‘‘lopo+vaṇṇi+vaṇṇānaṃ’’ti akāralope cavaggapubbarūpāni. Kaccassā+paccaṃ kaccāno, kaccāyano, yāgame kātiyāno. Muggassā+paccaṃ=nattādīti vākye vuddhi+ikāralopa+pubbarūpāni. Moggallassā+paccaṃti punaṇāna+ṇāyanā honti, moggallāno moggallāyano. Ime cattāro apaccapaccayantā. Gottādito yathāsakaṭassā+paccaṃ nattādīhi sakaṭāno sakaṭāyano. Kaṇhassā+paccaṃ nattādi kaṇhāno kaṇhāyano. Evaṃ aggivessāno aggivessāyano[Pg.175], muñjāno muñjāyano, kuñjāno kuñjāyano. Sabbattha saṃyogattā na vuddhi. Ākatigaṇo+yaṃ. ཝཙྪ་ལ་སོགས་པ་བུ་རྒྱུད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་དང་རིགས་རྒྱུད་ (gotta) ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་རྣམས་ལས། བུ་རྒྱུད་ཀྱི་དོན་ལ་ཎཱན (ṇāna) དང་ཎཱཡན (ṇāyana) རྐྱེན་དག་འདེམས་ང་ཅན་དུ་འབྱུང་། ཝཙྪཱནོ། ཝཙྪཱཡནོ། “saṃyoge kvaci” ཞེས་པས་འཕེལ་བ་མི་འབྱུང་། ཀ་ཏི་ཡི་བུ་རྒྱུད་ནི་ཀཙྩོ་ཡིན། “ṇya diccādīhi” ཞེས་པས་ཎྱ་རྐྱེན་འབྱུང་ལ། “lopo avaṇṇivaṇṇānaṃ” ཞེས་པས་ཨ་ཡིག་ཕྱིས་ཏེ་ཙ་སྡེའི་སྔོན་གྱི་གཟུགས་སུ་འགྱུར་རོ།། ཀཙྩ་ཡི་བུ་རྒྱུད་ནི་ཀཙྩཱནོ། ཀཙྩཱཡནོ། ཡ་ཡིག་གི་གསར་བཅུག་ལས་ཀཱཏིཡཱནོ། མུགྒ་ཡི་བུ་རྒྱུད་ (ཚ་བོ་ལ་སོགས) ཞེས་པའི་ཚིག་ལ། འཕེལ་བ་དང་ཨི་ཡིག་ཕྱིས་ཏེ་སྔོན་གྱི་གཟུགས་སུ་འགྱུར་རོ།། མོགྒལླ་ཡི་བུ་རྒྱུད་ལ་ཡང་བསྐྱར་ཎཱན (ṇāna) དང་ཎཱཡན (ṇāyana) འབྱུང་སྟེ། མོགྒལླཱནོ། མོགྒལླཱཡནོ། འདི་བཞི་ནི་བུ་རྒྱུད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་ནོ།། རིགས་རྒྱུད་ལ་སོགས་པ་ལས་ས་ཀ་ཊ་ཡི་བུ་རྒྱུད་ (ཚ་བོ་ལ་སོགས) ལྟ་བུ་ལ། སཀཊཱནོ། སཀཊཱཡནོ། ཀཎྷ་ཡི་བུ་རྒྱུད་ (ཚ་བོ་ལ་སོགས) ནི་ཀཎྷཱནོ། ཀཎྷཱཡནོ། དེ་བཞིན་དུ་ཨགྒིཝེསྶཱནོ། ཨགྒིཝེསྶཱཡནོ། མུཉྫཱནོ། མུཉྫཱཡནོ། ཀུཉྫཱནོ། ཀུཉྫཱཡནོ། ཐམས་ཅད་དུ་མཚམས་སྦྱོར་གྱི་རང་བཞིན་ཡིན་པས་འཕེལ་བ་མི་འབྱུང་། འདི་ནི་ཨཱཀཏིགཎ་ (གཟུགས་གྲུབ་པའི་ཚོགས) ཡིན། 3. Kattikāvidhavādīhi ṇeyyaṇerā ༣. ཀཏྟིཀཱ་དང་ཝིདྷཝཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཎེཡ྄ཡ (ṇeyya) དང་ཎེར (ṇera) རྣམས་སོ།། Kattikādīhi vidhavādīhi ca ṇeyyaṇerappaccayā honti vā yathākkamaṃ. Kattikāya apaccaṃ kattikeyyo, garuḷo vinatāya=supaṇṇamātuyā apaccaṃ venateyyo. Rohiṇiyā apaccaṃ rohiṇeyyo, gaṅgāya apaccaṃ gaṅgeyyo. Evaṃ bhāgineyyo, nādeyyo, anteyyo, āheyyo, kāpeyyo, suciyā apaccaṃ soceyyo, bāleyyo. Ṇere-vidhavāya apaccaṃ vedhavero. Bandhakiyā=abhisārikāya apaccaṃ bandha-kero. Samaṇassa upajjhāyassā+paccaṃ sāmaṇero, nāḷikero iccādi. ཀཏྟིཀཱ་ཡི་བུ་རྒྱུད་ནི་ཀཏྟིཀེཡ྄ཡོ་ཡིན། མཁའ་ལྡིང་ནི་ཝིནཏཱ (བྱ་ཁྱུང་གི་མོ) ཡི་བུ་རྒྱུད་ཡིན་པས་ཝེནཏེཡ྄ཡོ་ཡིན། རོཧིཎཱི་ཡི་བུ་རྒྱུད་ནི་རོཧིཎེཡ྄ཡོ་ཡིན། གངྒཱ་ཡི་བུ་རྒྱུད་ནི་གངྒེཡ྄ཡོ་ཡིན། དེ་བཞིན་དུ་བྷཱགིནེཡ྄ཡོ (ཚ་བོ)། ནཱདེཡ྄ཡོ། ཨནྟེཡ྄ཡོ། ཨཱཧེཡ྄ཡོ། ཀཱཔེཡ྄ཡོ། སུཙིའི་བུ་རྒྱུད་ནི་སོཙེཡ྄ཡོ་ཡིན། བཱལེཡ྄ཡོ། ཎེར (ṇera) རྐྱེན་ལ། ཝིདྷཝཱ (ཡུགས་ས་མོ) ཡི་བུ་རྒྱུད་ནི་ཝེདྷཝེརོ་ཡིན། བནྡྷཀཱི (སྨད་འཚོང་མ) ཡི་བུ་རྒྱུད་ནི་བནྡྷཀེརོ་ཡིན། དགེ་སྦྱོང་གི་མཁན་པོའི་བུ་རྒྱུད་ནི་སཱམཎེརོ (དགེ་ཚུལ) ཡིན། ནཱལིཀེརོ་ལ་སོགས་པའོ།། 4. Ṇya diccādīhi ༤. དིཏི་ལ་སོགས་པ་ལས་ཎྱ་རྐྱེན་ནོ།། Ditippabhutīhi ṇyo hoti apacce. དིཏི་ལ་སོགས་པ་ལས་བུ་རྒྱུད་ཀྱི་དོན་ལ་ཎྱ་རྐྱེན་འབྱུང་། 125. Saṃyoge kvaci ༡༢༥. མཚམས་སྦྱོར་གྱི་སྐབས་སུ་ལ་ལར། Saṃyogavisaye kvaci ā+e+ovuddhiyo honti ṇānubandhe. མཚམས་སྦྱོར་གྱི་ཡུལ་ལ་ལ་ལར་ཎ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་ཚེ་ཨཱ་དང་ཨེ་དང་ཨོ་རུ་འཕེལ་བ་འབྱུང་། 131. Lopo+vaṇṇi+vaṇṇānaṃ ༡༣༡. ཨ་ཝཎྞ་དང་ཨི་ཝཎྞ་རྣམས་ཕྱིས་པའོ།། Avaṇṇi+vaṇṇānaṃ lopo hoti yakārādo paccaye. Ditiyā=asuramātuyā apaccaṃ decco ādicco. Kuṇḍaniyā apaccaṃ koṇḍañño, nassa ññe pubbarūpaṃ. Aditīti devamātā. ཡ་ཡིག་གིས་འགོ་བརྩམས་པའི་རྐྱེན་གྱི་སྔོན་དུ་ཨ་ཝཎྞ་དང་ཨི་ཝཎྞ་རྣམས་ཕྱིས་པར་འགྱུར་རོ།། དིཏི (ལྷ་མིན་གྱི་མོ) ཡི་བུ་རྒྱུད་ནི་དེཙྩོ་ཡིན། ཨཱདིཙྩོ (ཉི་མ)། ཀུཎྜནཱི་ཡི་བུ་རྒྱུད་ནི་ཀོཎྜཉྙོ་ཡིན། འདིར་ན་ཡིག་ཉྙ་ཡིག་ཏུ་སྔོན་གྱི་གཟུགས་སུ་འགྱུར་རོ།། ཨདིཏི་ནི་ལྷའི་མ་ཡིན། Bhātuno [Pg.176] apaccaṃ bhātabyo, ‘‘yamhi gossa cā’’ti yamhi ussa avaṅa akāralopapubbarūpāni. བྷཱཏུ (སྤུན་ཟླ) ཡི་བུ་རྒྱུད་ནི་བྷཱཏབྱོ་ཡིན། “yamhi gossa ca” ཞེས་པས་ཡ་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་ཨུ་ཡིག་ཨ་ཝ་ངར་འགྱུར་ཞིང་ཨ་ཡིག་ཕྱིས་ཏེ་སྔོན་གྱི་གཟུགས་སུ་འགྱུར་རོ།། 5. Ā ṇi ༥. ཨ་མཐའ་ཅན་ལས་ཎི་རྐྱེན་ནོ།། Akārantato ṇi vā hota+pacce bahulaṃ. Ā=ti nāmavisesanattā a-kārantatoti vuttaṃ. Dakkhassā+paccaṃ dakkhi, datti, doṇi, vāsavi, vāruṇi. Jinadattassā+paccaṃ jenadatti, suddhodani, ānuruddhi iccādi. ཨ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལས་བུ་རྒྱུད་ཀྱི་དོན་ལ་ཎི་རྐྱེན་ཕལ་ཆེར་འདེམས་ང་ཅན་དུ་འབྱུང་། ཨཱ་ཞེས་པ་ནི་མིང་གི་ཁྱད་པར་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཨ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལས་ཞེས་གསུངས་སོ།། དཀྑ་ཡི་བུ་རྒྱུད་ནི་དཀྑིའོ། དཏྟི། དོཎི། ཝཱསཝི། ཝཱརུཎི། ཛིནདཏྟ་ཡི་བུ་རྒྱུད་ནི་ཛེནདཏྟིའོ། སུདྡྷོདནི། ཨཱནུརུདྡྷིལ་སོགས་པའོ།། 6. Rājato ñño jātiyaṃ ༦. རཱཛ་ལས་རིགས་ཀྱི་དོན་ལ་ཉྙ་རྐྱེན་ནོ།། Rājato ñño vā hota+pacce khatthiyajātiyaṃ gamyamānāyaṃ. Rañño apaccaṃ rājañño. Jātīyanti kiṃ, rājāpaccaṃ. རཱཛ་ལས་རྒྱལ་རིགས་ཀྱི་དོན་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་ན། བུ་རྒྱུད་ཀྱི་དོན་ལ་ཉྙ་རྐྱེན་འདེམས་ང་ཅན་དུ་འབྱུང་། རྒྱལ་པོའི་བུ་རྒྱུད་ནི་རཱཛཉྙོ་ཡིན། རིགས་ཀྱི་དོན་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རཱཛཱཔཙྩཾ (རྒྱལ་པོའི་བུ་རྒྱུད) ལྟ་བུའོ།། 7. Khattā yi+yā ༧. ཁཏྟ་ལས་ཡ་དང་ཨིཡ་རྣམས་སོ།། Tijātiyaṃ apacce ya+iyā honti. Khattassā+paccaṃ khatyo khattiyo. Jātiyaṃ tveva, khatti. རིགས་དེའི་བུ་རྒྱུད་ཀྱི་དོན་ལ་ཡ་དང་ཨིཡ་རྐྱེན་དག་འབྱུང་། ཁཏྟ་ཡི་བུ་རྒྱུད་ནི་ཁཏྱོ་དང་ཁཏྟིཡོ་ཡིན། རིགས་ཀྱི་དོན་ཁོ་ན་ལའོ།། དེ་ལས་གཞན་དུ་ནི་ཁཏྟིའོ།། 8. Manuto ssa+saṇa ༨. མནུ་ལས་སྶ་དང་སཎ་རྣམས་སོ།། Manuto jātisamudāye ssa+saṇa hontu+pacce. Manuno apaccaṃ manusso mānuso, manussī mānusī. Jātiyaṃ tveva, mānavo, nassa ṇo, māṇavo. མནུ་ལས་རིགས་ཀྱི་ཚོགས་པ་ལ་བུ་རྒྱུད་ཀྱི་དོན་དུ་སྶ་དང་སཎ་རྐྱེན་དག་འབྱུང་། མནུ་ཡི་བུ་རྒྱུད་ནི་མནུསྶོ་དང་མཱནུསོ་ཡིན། མོ་རྟགས་སུ་མནུསྶཱི། མཱནུསཱི། རིགས་ཀྱི་དོན་ཁོ་ན་ལའོ།། མཱནཝོ། ན་ཡིག་ཎ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བས་མཱཎཝོའོ།། 9. Janapadanāmasmā khattiyā raññe ca ṇo ༩. ཡུལ་གྱི་མིང་ལས་རྒྱལ་རིགས་དང་རྒྱལ་པོའི་དོན་ལ་ཎ་རྐྱེན་ནོ།། Janapadassa yaṃ nāmaṃ, taṃ nāmasmā khattiyā apacce raññe ca ṇo hoti. Pañcālānaṃ apaccaṃ rājā vā pañcālo, kosalo[Pg.177], māgadho, okkāko. Janapadanāmasmāti kiṃ, dāsarathi. Khattiyāti kiṃ, pañcālassa brāhmaṇassā+paccaṃ pañcāli. ཡུལ་གྱི་མིང་གང་ཡིན་པ་དེ་ལས་རྒྱལ་རིགས་ཀྱི་བུ་རྒྱུད་དང་རྒྱལ་པོའི་དོན་ལ་ཎ་རྐྱེན་འབྱུང་། པཉྩཱལའི་བུ་རྒྱུད་དམ་རྒྱལ་པོ་ནི་པཉྩཱལོ་ཡིན། ཀོསལོ། མཱགདྷོ། ཨོཀྐཱཀོ། ཡུལ་གྱི་མིང་ལས་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དཱསརཐི (དཤརཐའི་བུ) ལྟ་བུའོ།། རྒྱལ་རིགས་ལས་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། པཉྩཱལའི་བྲམ་ཟེའི་བུ་རྒྱུད་ནི་པཉྩཱལི (པཉྩཱལོ་མ་ཡིན) ལྟ་བུའོ།། 10. Ṇya kurusivīhi ༡༠. ཀུརུ་དང་སིཝིལས་ཎྱ་རྐྱེན་ནོ།། Kurusivīhi apacce raññe ca ṇyo hoti. Kurūnaṃ apaccaṃ rājā vā korabyo. ‘‘Yamhi gossa cā’’timinā avaṅa, bakārapubbarūpāni. Sebbo, ilopo. (Apaccataddhitaṃ). ཀུ་རུ་དང་སི་བཱི་ལས་རྒྱུད་པ་དང་རྒྱལ་པོའི་དོན་ལ་ཎྱ་རྐྱེན་འགྱུར། ཀུ་རུ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུད་པ་འམ་རྒྱལ་པོ་ནི་ཀོ་རབྱོ། “ཡམྷི་གོསྶ་ཅཱ”་ཞེས་པ་འདིས་ཨ་ཝ་ངའི་འགྱུར་དང་བཀཱ་རའི་སྔོན་གཟུགས་སུ་འགྱུར་རོ། །སེབྦོ། ཨི་ཡིག་ཕྱིས། (རྒྱུད་པའི་ཏདྡྷི་ཏའོ།) 11. Ṇa rāgā tena rattaṃ ༡༡. ཎ་རཱ་གཱ་ཏེ་ན་རཏྟཾ། Rāgavācītatiyantato ratta+micce+tasmiṃ atte ṇo hoti. Kusumbhādīhi vaṇṇantarapattaṃ rattaṃ nāma. Kasāvena rattaṃ kāsāvaṃ. Evaṃ kusumbhena rattaṃ kosumbhaṃ, hāliddaṃ, pattaṅgaṃ, mañjeṭṭhaṃ, kuṅkumaṃ. Idha na hoti nīlaṃ pītanti, guṇavacanattā ṇena vināpi dabbassā+bhidhānato. ཚོན་བརྗོད་པའི་བྱེད་སྒྲ་མཐའ་ཅན་ལས་དེས་བཙོས་པའི་དོན་ལ་ཎ་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །ཀུ་སུམྦྷ་ལ་སོགས་པས་ཁ་དོག་གཞན་དུ་གྱུར་པ་ལ་བཙོས་པ་ཞེས་བྱའོ། །བསྐ་བས་བཙོས་པ་ནི་ཀཱ་སཱ་ཝཾ། དེ་བཞིན་དུ་ཀུ་སུམྦྷས་བཙོས་པ་ནི་ཀོ་སུམྦྷཾ། ཧཱ་ལིདྡཾ། པཏཏངྒཾ། མཉྫེཊྛཾ། ཀུངྐུམཾ། འདིར་སྔོན་པོ་དང་སེར་པོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ལ་མི་འགྱུར་ཏེ། ཡོན་ཏན་བརྗོད་པའི་སྒྲ་ཡིན་པས་ཎ་རྐྱེན་མེད་པར་ཡང་རྫས་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། 12. Nakkhatteni+nduyuttena kāle ༡༢. ནཀྑཏྟེ་ནིནྡུཡུཏྟེ་ན་ཀཱ་ལེ། Tatiyantato nakkhattā tena lakkhite kāle ṇo hoti, taṃ ce nakkhatta+minduyuttaṃ hoti. Phussena induyuttena lakkhitā puṇṇamāsī phussī ratti, phusso aho, maghāya induyuttāya lakkhitā puṇṇamāsī māghī, māgho. བྱེད་སྒྲ་མཐའ་ཅན་གྱི་སྐར་མའི་སྒྲ་ལས་དེས་མཚོན་པའི་དུས་ཀྱི་དོན་ལ་ཎ་རྐྱེན་འགྱུར་ཏེ། གལ་ཏེ་སྐར་མ་དེ་ཟླ་བ་དང་འགྲོགས་པ་ཡིན་ནོ། །རྒྱལ་གྱི་སྐར་མ་ཟླ་བ་དང་འགྲོགས་པས་མཚོན་པའི་ཉ་གང་བའི་མཚན་མོ་ནི་ཕུསྶཱི་རཏྟི། ཉིན་མོ་ནི་ཕུསྶོ་ཨཧོ། མཆུའི་སྐར་མ་ཟླ་བ་དང་འགྲོགས་པས་མཚོན་པའི་ཉ་གང་བའི་མཚན་མོ་ནི་མཱ་གྷཱི། ཉིན་མོ་ནི་མཱ་གྷོ། 13. Sā+ssa devatā puṇṇamāsī ༡༣. སཱསྶ་དེ་ཝ་ཏཱ་པུཎྞ་མཱ་སཱི། Seti paṭhamantā asseti chaṭṭhiyatthe ṇo hoti, yaṃ paṭhamantaṃ, sā ce devatā puṇṇamāsī vā. Sugato devatā assa sogato, māhindo, yāmo, vāruṇo. Buddho assa devatāti [Pg.178] buddho. Phussī puṇṇamāsī assa sambandhinīti phusso māso. Evaṃ māgho, phagguno, citto, vesākho, jeṭṭhamūlo, āsāḷho, sāvaṇo, poṭṭhapādo, assayujo, kattiko, māgasiro. Puṇṇamāsī ca bhatakamāsasambandhinī na hoti, puṇṇo mā assanti nibbacanā, ato eva nipātanā ṇo, sāgamo ca. “སཱ”་ཞེས་པའི་རྣམ་དབྱེ་དང་པོ་མཐའ་ཅན་ལས། “ཨསྶ”་ཞེས་པའི་འབྲེལ་སྒྲའི་དོན་ལ་ཎ་རྐྱེན་འགྱུར་ཏེ། རྣམ་དབྱེ་དང་པོ་མཐའ་ཅན་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ལྷ་འམ་ཉ་གང་བའི་དུས་ཡིན་ནོ། །བདེ་བར་གཤེགས་པ་ནི་འདིའི་ལྷ་ཡིན་པས་སོ་ག་ཏོ། མཱ་ཧིནྡོ། ཡཱ་མོ། ཝཱ་རུ་ཎོ། སངས་རྒྱས་ནི་འདིའི་ལྷ་ཡིན་པས་བུདྡྷོ། ཕུསྶཱི་ཉ་གང་བ་ནི་འདི་དང་འབྲེལ་བས་ཕུསྶོ་མཱ་སོ། དེ་བཞིན་དུ་མཱ་གྷོ། ཕགྒུ་ནོ། ཅིཏྟོ། ཝེ་སཱ་ཁོ། ཇེཊྛམཱུ་ལོ། ཨཱ་སཱ་ལྷོ། སཱ་ཝ་ཎོ། པོཊྛཔཱ་དོ། ཨསྶ་ཡུ་ཇོ། ཀཏྟི་ཀོ། མཱ་ག་སི་རོ། ཉ་གང་བ་ནི་གླ་བྱས་པའི་ཟླ་བ་དང་འབྲེལ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། ཟླ་བ་གང་བ་འདི་ལ་ཡོད་ཅེས་པའི་ངེས་ཚིག་གིས། དེའི་ཕྱིར་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པ་ལས་ཎ་རྐྱེན་དང་ས་ཡིག་གི་སྣོན་མ་འགྱུར་རོ། ། 14. Ta+madhīte taṃ jānāti ka+ṇikā ca ༡༤. ཏམདྷཱི་ཏེ་ཏཾ་ཛཱ་ནཱ་ཏི་ཀ་ཎི་ཀཱ་ཅ། Dutiyantato ta+madhīte taṃ jānātīti etesva+tthesu ṇo hoti ko ṇiko ca. Ettha casaddo ko caṇiko ca hotīti samuccino, no ṇapaccayaṃ. Byākaraṇa+madhīte jānātīti vā veyyākaraṇo, vi+ā+karaṇanti vicchijja katayādesassi+kārassa ‘‘tadādesā tadīva bhavantī’’ti ñāyā ‘‘sarāna’’miccādinā ekāre yāgamadvittāni. Evaṃ mohutto, nemitto, aṅgavijjo, vatthuvijjo, chandaso, ‘‘manā, dīnaṃ saka’’ iti sakāgamo. Kamako, padako, venayiko, suttantiko, ābhidhammiko. Dvitaggahaṇaṃ ajjhenajānane ca visuṃ visuṃ paccayavidhānatthaṃ, ajjhenavisayadassanatthaṃ, pasiddhupasaṃharaṇatthañca. རྣམ་དབྱེ་གཉིས་པ་མཐའ་ཅན་ལས་དེ་སློབ་པའམ་དེ་ཤེས་པ་ཞེས་པའི་དོན་རྣམས་ལ་ཎ་རྐྱེན་དང་། ཀ་དང་ཎི་ཀ་ཡང་འགྱུར་རོ། །འདིར་“ཅ་”སྒྲ་ནི་ཀ་དང་ཎི་ཀ་ཡང་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྡུད་པ་ཡིན་གྱི། ཎ་རྐྱེན་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །སྒྲ་རིག་པ་སློབ་པའམ་ཤེས་པ་ནི་ཝེཡྶཱ་ཀ་ར་ཎོ། ཝི་+ཨཱ་+ཀ་ར་ཎ་ཞེས་སོ་སོར་ཕྲལ་ནས་ཨི་ཡིག་ལ་ཡ་ཡིག་གི་འགྱུར་བྱས་པ་ལ། “དེའི་འགྱུར་ནི་དེ་ཉིད་ལྟར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་པའི་རིགས་པ་དང་། “ས་རཱ་ནཾ”་ལ་སོགས་པས་ཨེ་ཡིག་དང་ཡ་ཡིག་གི་སྣོན་མ་དང་ཉིས་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་མོ་ཧུཏྟོ། ནེ་མིཏྟོ། ཨངྒ་ཝིཛྫོ། ཝཏྠུ་ཝིཛྫོ། ཚནྡ་སོ། “མ་ནཱ་དཱི་ནཾ་ས་ཀ་”ཞེས་པས་ས་ཡིག་གི་སྣོན་མ་འགྱུར་རོ། །ཀ་མ་ཀོ། པ་ད་ཀོ། ཝེ་ན་ཡི་ཀོ། སུཏྟནྟི་ཀོ། ཨཱ་བྷི་དྷམྨི་ཀོ། གཉིས་སུ་སྨོས་པ་ནི་སློབ་པ་དང་ཤེས་པ་གཉིས་ལ་སོ་སོ་སོ་སོར་རྐྱེན་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་དང་། སློབ་པའི་ཡུལ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དང་། གྲགས་པ་རྣམས་སྡུད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། 15. Tassa visaye dese ༡༥. ཏསྶ་ཝི་ས་ཡེ་དེ་སེ། Chaṭṭhiyantā visaye desasarūpe ṇo hoti. Vasātīnaṃ visayo deso vāsāto. Deseti kiṃ, cakkhussa visayo rūpaṃ, devadattassa visayo+nuvāko. འབྲེལ་སྒྲ་མཐའ་ཅན་ལས་ཡུལ་ལྗོངས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་ཡུལ་གྱི་དོན་ལ་ཎ་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །ཝ་སཱ་ཏི་རྣམས་ཀྱི་ཡུལ་ལྗོངས་ནི་ཝཱ་སཱ་ཏོ། །ཡུལ་ལྗོངས་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་སྨོས་ཤེ་ན། མིག་གི་ཡུལ་ནི་གཟུགས་ཡིན་པ་དང་། ལྷས་བྱིན་གྱི་ཡུལ་ནི་རྗེས་ཟློས་ཡིན་པ་ལྟ་བུ་ལའོ། ། 16. Nivāse tannāme ༡༦. ནི་ཝཱ་སེ་ཏནྣཱ་མེ། Ti tannāme [Pg.179] nivāse dese ṇo hoti. Sivīnaṃ nivāso deso sebbo. Ettha ‘‘yavā sare’’ti yakāre bakārapubbarūpāni. Vāsāto. དེའི་མིང་ཅན་གྱི་གནས་གཞི་ཡུལ་ལྗོངས་ཀྱི་དོན་ལ་ཎ་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །སི་བཱི་རྣམས་ཀྱི་གནས་གཞིའི་ཡུལ་ནི་སེབྦོ། །འདིར་“ཡ་ཝཱ་ས་རེ་”ཞེས་པས་ཡ་ཡིག་ལ་བཀཱ་རའི་སྔོན་གཟུགས་སུ་འགྱུར་རོ། །ཝཱ་སཱ་ཏོ། 17. Adūrabhaveti ༡༧. ཨ་དཱུ་ར་བྷ་ཝེ་ཏི། Ṇo, vidisāya adūrabhavaṃ vedisaṃ. ཎ་རྐྱེན་འགྱུར་ཏེ། ཝི་དི་སཱ་དང་ཐག་མི་རིང་བར་བྱུང་བ་ནི་ཝེ་དི་སཾ། 18. Tena nibbatteti ༡༨. ཏེ་ན་ནིབྦཏྟེ་ཏི། Tatiyantā nibbattatthe ṇo hoti. Kusambena nibbattā kosambī nagaraṃ, evaṃ kākandī, mākandī, sahassena nibbattā sāhassī parikhā, hetumhi kattari karaṇe ca yathāyogaṃ tatiyā. བྱེད་སྒྲ་མཐའ་ཅན་ལས་བསྐྲུན་པའི་དོན་ལ་ཎ་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །ཀུ་སམྦས་བསྐྲུན་པའི་གྲོང་ཁྱེར་ནི་ཀོ་སམྦཱི། དེ་བཞིན་དུ་ཀཱ་ཀནྡཱི། མཱ་ཀནྡཱི། སྟོང་གིས་བསྐྲུན་པའི་འོབས་ནི་སཱ་ཧསྶཱི་པ་རི་ཁཱ། རྒྱུ་དང་བྱེད་པ་པོ་དང་བྱེད་པ་ལ་ཅི་རིགས་པར་བྱེད་སྒྲ་འཇུག་གོ ། 19. Ta+midha+tthi ༡༩. ཏ་མི་དྷ་ཏྠི། Tanti paṭhamantā idhāti sattamyatthe dese tannāme ṇo hoti, yaṃ taṃ paṭhamanta+matthi ce. Udumbarā asmiṃ dese santīti odumbaro, bādaro, pabbajo. “ཏཾ”་ཞེས་པའི་རྣམ་དབྱེ་དང་པོ་མཐའ་ཅན་ལས། “ཨི་དྷ་”ཞེས་པའི་རྣམ་དབྱེ་བདུན་པའི་དོན་གྱི་དེའི་མིང་ཅན་གྱི་ཡུལ་ལྗོངས་ལ་ཎ་རྐྱེན་འགྱུར་ཏེ། གལ་ཏེ་རྣམ་དབྱེ་དང་པོ་མཐའ་ཅན་དེ་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ། །ཨུ་དུམྦ་རའི་ཤིང་རྣམས་ཡུལ་འདི་ན་ཡོད་པས་ཨོ་དུམྦ་རོ། བཱ་ད་རོ། པབྦ་ཛོ། 20. Tatra bhaveti ༢༠. ཏ་ཏྲ་བྷ་ཝེ་ཏི། Sattamyantā bhavatthe ṇo. Udake bhavo odako, oraso, jānapado, māgadho, kāpilavatthavo, kosambo, manasi bhavaṃ mānasaṃ sukhaṃ, sakāgamo. Sāraso sakuṇo, sārasī sakuṇī, sārasaṃ pupphaṃ. Mitte bhavā mettā mettī vā. Pure bhavā porī vācā. Pāvuse bhavo pāvuso megho. Pāvusā [Pg.180] ratti, pāvusaṃ abbhaṃ. Sārado, sāradā, sāradaṃ pupphaṃ. Mādhuro jano, mādhurā gaṇikā, mādhuraṃ vatthaṃ. རྣམ་དབྱེ་བདུན་པ་མཐའ་ཅན་ལས་བྱུང་བའི་དོན་ལ་ཎ་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །ཆུ་ལ་བྱུང་བ་ནི་ཨོ་ད་ཀོ། ཨོ་ར་སོ། ཛཱ་ན་པ་དོ། མཱ་ག་དྷོ། ཀཱ་པི་ལ་ཝཏྠ་ཝོ། ཀོ་སམྦོ། ཡིད་ལ་བྱུང་བའི་བདེ་བ་ནི་མཱ་ན་སཾ་སུ་ཁཾ། ས་ཡིག་གི་སྣོན་མ་དང་བཅས་པའོ། །མཚོ་ལ་བྱུང་བའི་བྱ་ནི་སཱ་ར་སོ་ས་ཀུ་ཎོ། མཚོ་ལས་བྱུང་བའི་བྱ་མོ་ནི་སཱ་ར་སཱི་ས་ཀུ་ཎཱི། མཚོ་ལས་བྱུང་བའི་མེ་ཏོག་ནི་སཱ་ར་སཾ་པུཔྥཾ། མཛའ་བཤེས་ལ་བྱུང་བ་ནི་མེཏྟཱ་འམ་མེཏྟཱི། གྲོང་ཁྱེར་ལ་བྱུང་བའི་ཚིག་ནི་པོ་རཱི་ཝཱ་ཅཱ། དབྱར་དུས་སུ་བྱུང་བའི་སྤྲིན་ནི་པཱ་ཝུ་སོ་མེ་གྷོ། པཱ་ཝུ་སཱ་རཏྟི། པཱ་ཝུ་སཾ་ཨབྦྷཾ། སྟོན་དུས་ཀྱི་མེ་ཏོག་ནི་སཱ་ར་དོ། སཱ་ར་དཱ། སཱ་ར་དཾ་པུཔྥཾ། མ་དྷུ་རཱའི་མི་ནི་མཱ་དྷུ་རོ་ཛ་ནོ། མ་དྷུ་རཱའི་སྨད་འཚོང་མ་ནི་མཱ་དྷུ་རཱ་ག་ཎི་ཀཱ། མ་དྷུ་རཱའི་གོས་ནི་མཱ་དྷུ་རཾ་ཝཏྠཾ། 21. Ajjādīhi tanoti ༢༡. ཨཛྫཱ་དཱི་ཧི་ཏ་ནོ་ཏི། Bhavatthe tano. Ajja bhavo ajjatano, svātano, hiyyatano. ‘‘Eona+ma vaṇṇe’’ti eonaṃ a hoti. བྱུང་བའི་དོན་ལ་ཏ་ན་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །དེ་རིང་བྱུང་བ་ནི་ཨཛྫ་ཏ་ནོ། སྭཱ་ཏ་ནོ། ཧིཡྶ་ཏ་ནོ། །“ཨེ་ཨོ་ན་མ་ཝཎྞེ་”ཞེས་པས་ཨེ་དང་ཨོ་ཡིག་ཨ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། 22. Purāto ṇo cati ༢༢. པུ་རཱ་ཏོ་ཎོ་ཅཱ་ཏི། Bhavatthe ṇo tano ca. Ettha ṇakāro avayavo, nevā+nubandho. Purāṇo, purātano. བྱུང་བའི་དོན་ལ་ཎ་དང་ཏ་ན་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །འདིར་ཎ་ཡིག་ནི་ཆ་ཤས་ཡིན་གྱི་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་ཡི་གེ་མ་ཡིན་ནོ། །པུ་རཱ་ཎོ། པུ་རཱ་ཏa་ནོ། 23. Amātva+ccoti ༢༣. ཨ་མཱ་ཏྭ་ཙྩོ་ཏི། Bhavatthe acco hoti. Amā=saha bhavo amacco. བྱུང་བའི་དོན་ལ་ཨཙྩ་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །ལྷན་ཅིག་ (ཨ་མཱ་ནི་ལྷན་ཅིག་གོ།) བྱུང་བ་ནི་ཨ་མཙྩོ། 24. Majjhāditvi+moti ༢༤. མཛགྷཱ་དིཏྭི་མོ་ཏི། Bhavatthe imo, majjhe bhavo majjhimo. Evaṃ antimo, heṭṭhimo, uparimo, orimo, pārimo, pacchimo, abbhantaridho, paccantimo. བྱུང་བའི་དོན་ལ་ཨི་མ་རྐྱེན་འགྱུར་ཏེ། དབུས་སུ་བྱུང་བ་ནི་མཛྫྷི་མོ། དེ་བཞིན་དུ་ཨནྟི་མོ། ཧེཊྛི་མོ། ཨུ་པ་རི་མོ། ཨོ་རི་མོ། པཱ་རི་མོ། པཙྪི་མོ། ཨབྦྷནྟ་རི་མོ། པཙྩནྟི་མོ། 25. Kaṇa+ṇeyya+ṇeyyaka+yi+yāti ༢༥. ཀ་ཎ་ཎེཡྶ་ཎེཡྶ་ཀ་ཡི་ཡཱ་ཏི། Bhavatthe kaṇaādayo honti. Kaṇa-kusinārāyaṃ bhavo kosinārako, māgadhako, āraññako vihāro, rājagahako, kosambako, indapattako, kāpilako, bhārukacchako, nāgarako. Aṅgesu jāto aṅgako, kosalako, vedehako, kambojako, gandhārako, sovīrako, sindhavako, assako iccādi. Ṇeyya-gaṅgeyyo, pabbateyyo, vāneyyo. Ṇeyyaka-kosaleyyako[Pg.181], bārāṇaseyyako, campeyyako, silāya jātaṃ seleyyakaṃ, mithileyyako. Bārāṇaseyyakotyādīsu ‘‘dissanta+ññepi paccayā’’ti eyyako, evaṃ upari sutte dassitapaccayato visuṃ paccaye dassite iminā suttenāti daṭṭhabbaṃ. Ya-gammo, yamhi akāralope pubbarūpaṃ rasso ca. Dibbo. Iya-udariyo, diviyo, pañcāliyo, bodhipakkhiyo, lokiyo. ཀ་ཎ་ནི། ཀུ་སི་ནཱ་རཱ་ལ་བྱུང་བ་ནི་ཀོ་སི་ནཱ་ར་ཀོ། མཱ་ག་དྷ་ཀོ། ནགས་ཀྱི་གཙུག་ལག་ཁང་ནི་ཨཱ་རཉྙ་ཀོ་ཝི་ཧཱ་རོ། རཱ་ཛ་ག་ཧ་ཀོ། ཀོ་སམྦ་ཀོ། ཨིནྡ་པཏྟ་ཀོ། ཀཱ་པི་ལ་ཀོ། བྷཱ་རུ་ཀཙྪ་ཀོ། ནཱ་ག་ར་ཀོ། ཨངྒ་ཡུལ་དུ་སྐྱེས་པ་ནི་ཨངྒ་ཀོ། ཀོ་ས་ལ་ཀོ། ཝེ་དེ་ཧ་ཀོ། ཀམྦོ་ཛ་ཀོ། གནྡྷཱ་ར་ཀོ། སོ་ཝཱི་ར་ཀོ། སིནྡྷ་ཝ་ཀོ། ཨསྶ་ཀོ་ལ་སོགས་པའོ། །ཎེཡྶ་ནི། གངྒེཡྶོ། པབྦ་ཏེཡྶོ། ཝཱ་ནེཡྶོ། །ཎེཡྶ་ཀ་ནི། ཀོ་ས་ལེཡྶ་ཀོ། བཱ་རཱ་ཎ་སེཡྶ་ཀོ། ཙམྤེཡྶ་ཀོ། རྡོ་ལ་སྐྱེས་པ་ནི་སེ་ལེཡྶ་ཀཾ། མི་ཐི་ལེཡྶ་ཀོ། བཱ་རཱ་ཎ་སེཡྶ་ཀོ་ལ་སོགས་པ་ལ་“གཞན་ཡང་རྐྱེན་རྣམས་མཐོང་ངོ་”ཞེས་པས་ཨེཡྶ་ཀ་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་འོག་གི་མདོ་ལས་བསྟན་པའི་རྐྱེན་ལས་སོ་སོར་རྐྱེན་བསྟན་པ་ནི་མདོ་འདིས་སོ་ཞེས་རིག་པར་བྱའོ། །ཡ་ནི། གམྨོ། ཡ་རྐྱེན་ལ་ཨ་ཡིག་ཕྱིས་ནས་སྔོན་གཟུགས་དང་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ། །དིབྦོ། །ཨི་ཡ་ནི། ཨུ་ད་རི་ཡོ། དི་ཝི་ཡོ། པཉྩཱ་ལི་ཡོ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་དང་མཐུན་པ་ནི་བོ་དྷི་པཀྑི་ཡོ། འཇིག་རྟེན་པའི་ལོ་ཀི་ཡོ། 26. Ṇiko ༢༦. ཎི་ཀོ། Sattamyantā bhavatthe ṇiko hoti. Sarade bhavo sāradiko divaso, sāradikā ratti. རྣམ་དབྱེ་བདུན་པ་མཐའ་ཅན་ལས་བྱུང་བའི་དོན་ལ་ཎི་ཀ་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །སྟོན་དུས་སུ་བྱུང་བའི་ཉིན་མོ་ནི་སཱ་ར་དི་ཀོ་དི་ཝ་སོ། སྟོན་དུས་ཀྱི་མཚན་མོ་ནི་སཱ་ར་དི་ཀཱ་རཏྟི། 27. Ta+massa sippaṃ sīlaṃ paṇyaṃ paharaṇaṃ payojanaṃ ༢༧. ཏམསྶ་སིཔྤཾ་སཱི་ལཾ་པཎྱཾ་པ་ཧ་ར་ཎཾ་པ་ཡོ་ཛ་ནཾ། Paṭhamantā sippādivācakā asseti chaṭṭhyatthe ṇiko hoti. Vīṇāvādanaṃ sippa+massa veṇiko, vīṇāvādanaṃ abhedopacārena vīṇā nāma. Modiṅgiko, vaṃsiko. Paṃsukūladhāraṇaṃ sīla+massa paṃsukūliko, tecīvariko. Gandho paṇya+massa gandhiko, teliko, goḷiko, pūviko, paṇṇiko, tambuliko, loṇiko. Cāpopaharaṇa+massa cāpiko, tomariko, muggariko, mosaliko. Upadhi=kkhandhādi payojana+massa opadhikaṃ, sātikaṃ, sāhassikaṃ. བཟོ་ལ་སོགས་པ་བརྗོད་པའི་རྣམ་དབྱེ་དང་པོ་མཐའ་ཅན་ལས། “འདིའི་”ཞེས་པའི་འབྲེལ་སྒྲའི་དོན་ལ་ཎི་ཀ་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །པི་ཝང་རྡུང་བ་ནི་འདིའི་བཟོ་ཡིན་པས་ཝེ་ཎི་ཀོ། པི་ཝང་རྡུང་བ་ལ་དབྱེར་མེད་པའི་ཉེ་བར་བཏགས་པས་པི་ཝང་ཞེས་བྱའོ། །མོ་དིངྒི་ཀོ། ཝཾ་སི་ཀོ། ཕྱག་དར་ཁྲོད་འཆང་བ་ནི་འདིའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡིན་པས་པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀོ། ཆོས་གོས་གསུམ་འཆང་བ་ནི་ཏེ་ཙཱི་ཝ་རི་ཀོ། དྲི་ནི་འདིའི་ཚོང་ཟོག་ཡིན་པས་གནྡྷི་ཀོ། ཏེ་ལི་ཀོ། གོ་ལི་ཀོ། པཱུ་ཝི་ཀོ། པཎྞི་ཀོ། ཏམྦུ་ལི་ཀོ། ལོ་ཎི་ཀོ། གཞུ་ནི་འདིའི་མཚོན་ཆ་ཡིན་པས་ཙཱ་པི་ཀོ། ཏོ་མ་རི་ཀོ། མུགྒ་རི་ཀོ། མོ་ས་ལི་ཀོ། ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་གཞི་ནི་འདིའི་དགོས་པ་ཡིན་པས་ཨོ་པ་དྷི་ཀཾ། སཱ་ཏི་ཀཾ། སཱ་ཧསྶི་ཀཾ། 28. Taṃ hanta+rahati gacchatu+ñchati+carati ༢༨. ཏཾ་ཧནྟ་ར་ཧ་ཏི་གཙྪ་ཏུཉྪ་ཏི་ཅ་ར་ཏི། Dutiyantā hantīti evamādīsva+tthesu ṇiko hoti. Pakkhino hantīti pakkhiko, sākuṇiko, māyūriko, macche hantīti macchiko, meniko. Mige hantīti māgaviko, vakārāgamo[Pg.182]. Migassa ‘‘tadaminā’’dinā magavādesepi māgaviko. Orabbhiko, hāriṇiko. Sūkarikoti iko. Sata+marahatīti sātikaṃ, sandiṭṭhikaṃ, ehi passa vidhiṃ arahatīti ehipassiko. Ettha tyādyantasamudāyato anukaraṇattā vā taddhitassa abhidhānalakkhaṇattā vā bahulaṃvidhānena vā paccayo. Sāhassiko, kumbhiko, doṇiko, addhamāsiko, kahāpaṇiko, āsītikā gāthā, nāvutikā. Sahassiyoti iyo. Paradāraṃ gacchatīti pāradāriko, maggiko, paññāsayojaniko, pathiko. Badare uñchatīti bādariko, sāmākiko. Dhammaṃ caratīti dhammiko, adhammiko. རྣམ་དབྱེ་གཉིས་པ་མཐའ་ཅན་ལས་གསོད་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་རྣམས་ལ་ཎི་ཀ་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །བྱ་རྣམས་གསོད་པ་ནི་པཀྑི་ཀོ། སཱ་ཀུ་ཎི་ཀོ། མཱ་ཡཱུ་རི་ཀོ། ཉ་རྣམས་གསོད་པ་ནི་མཙྪི་ཀོ། མེ་ནི་ཀོ། རི་དྭགས་གསོད་པ་ནི་མཱ་ག་ཝི་ཀོ། ཝ་ཡིག་གི་སྣོན་མ་འགྱུར་རོ། །རི་དྭགས་ལ་“ཏ་ད་མི་ནཱ”་ལ་སོགས་པས་མ་ག་ཝར་འགྱུར་ཡང་མཱ་ག་ཝི་ཀོའོ། །ཨོ་རབྦྷི་ཀོ། ཧཱ་རི་ཎི་ཀོ། སཱུ་ཀ་རི་ཀོ་ལ་ཨི་ཀ་རྐྱེན་ནོ། །བརྒྱ་ཐོབ་པར་འོས་པ་ནི་སཱ་ཏི་ཀཾ། མངོན་སུམ་དུ་མཐོང་བར་འོས་པ་ནི་སནྡིཊྛི་ཀཾ། “ཚུར་ཤོག་ལྟོས་”ཞེས་པའི་ཆོ་ག་ལ་འོས་པ་ནི་ཨེ་ཧི་པསྶི་ཀོ། འདིར་ཏྱཱ་དི་མཐའ་ཅན་གྱི་ཚོགས་པ་ལས་ཟློས་པའི་ཕྱིར་རམ། ཏདྡྷི་ཏའི་བརྗོད་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རམ། ཡང་ན་མང་པོར་བྱེད་པའི་ཚུལ་གྱིས་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །སཱ་ཧསྶི་ཀོ། ཀུམྦྷི་ཀོ། དོ་ཎི་ཀོ། ཟླ་ཕྱེད་ཀྱི་ཨདྡྷ་མཱ་སི་ཀོ། ཀ་ཧཱ་པ་ཎི་ཀོ། ཚིགས་བཅད་བརྒྱད་ཅུ་པ་ནི་ཨཱ་སཱི་ཏི་ཀཱ་གཱ་ཐཱ། དགུ་བཅུ་པ་ནི་ནཱ་ཝུ་ཏི་ཀཱ། སཱ་ཧསྶི་ཡོ་ལ་ཨི་ཡོ་རྐྱེན་ནོ། །གཞན་གྱི་ཆུང་མ་ལ་འགྲོ་བ་ནི་པཱ་ར་དཱ་རི་ཀོ། ལམ་དུ་འགྲོ་བ་ནི་མགྒི་ཀོ། དཔག་ཚད་ལྔ་བཅུར་འགྲོ་བ་ནི་པཉྩཱ་ས་ཡོ་ཛ་ནི་ཀོ། པ་ཐི་ཀོ། རྒྱ་ཤུག་གི་འབྲས་བུ་འཐུ་བ་ནི་བཱ་དཱ་རི་ཀོ། སཱ་མཱ་ཀི་ཀོ། ཆོས་སྤྱོད་པ་ནི་དྷམྨི་ཀོ། ཆོས་མ་ཡིན་པ་སྤྱོད་པ་ནི་ཨ་དྷམྨི་ཀོ། 29. Tena kataṃ kītaṃ baddha+mabhisaṅkhataṃ saṃsaṭṭhaṃ hataṃ hanti jitaṃ jayati dibbati khanati tarati carati vahati jīvatiti ༢༩. ཏེ་ན་ཀ་ཏཾ་ཀཱི་ཏཾ་བདྡྷཾ་ཨ་བྷི་སངྑ་ཏཾ་སཾ་སཊྛཾ་ཧ་ཏཾ་ཧནྟི་ཇི་ཏཾ་ཛ་ཡ་ཏི་དིབྦ་ཏི་ཁ་ན་ཏི་ཏ་ར་ཏི་ཅ་ར་ཏི་ཝ་ཧ་ཏི་ཇཱི་ཝ་ཏཱི་ཏི། Katādīsva+tthesu ṇiko. Kāyena kataṃ kāyikaṃ, vācasikaṃ, mānasikaṃti sakāgamo. Vātena kato ābādho vātito, semhiko, pittiko. Satena kītaṃ sātikaṃ, sāhassikaṃ, vatthena kītaṃ vatthikaṃ, kumbhikaṃ, sovaṇṇikaṃ, ghātikaṃ. Mūlatova paccayo, amūlavācittā devadattena kītoti na hoti, tadatthāppatītiyā. Varatthāya baddho vārattiko, āyasiko, pāsiko, suttiko. Ghatena abhisaṅkhataṃ saṃsaṭṭhaṃ vā ghātikaṃ, goḷikaṃ, dadhikaṃ, mārīcikaṃ. Jālena hato hantīti vā jāliko, bālisiko. Akkhehi jitaṃ akkhikaṃ dhanaṃ, sālākikaṃ, tindukiko, ambaphaliko. Akkhehi jayati dibbati vā akkhiko. Khaṇittiyā khanatīti [Pg.183] khāṇittiko, kuddāliko. Devadattena jitaṃ, aṅgulyā khanatīti na hoti, tadatthānavagamā. Uḷumpena taratīti oḷumpiko, uḷumpikoti iko. Kulliko, gopucchiko, nāviko. Sakaṭena caratīti sākaṭiko, rathiko. Parappikoti iko. Khandhena vahatīti khandhiko. Aṃsiko, sīsikoti iko. Vetanena jīvatīti vetaniko, bhatiko, kayiko, vikkayiko, kayavikkayikoti iko. བྱས་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་རྣམས་ལ་ཎི་ཀ་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །ལུས་ཀྱིས་བྱས་པ་ནི་ཀཱ་ཡི་ཀཾ། ངག་གིས་བྱས་པ་ནི་ཝཱ་ཅ་སི་ཀཾ། ཡིད་ཀྱིས་བྱས་པ་ནི་མཱ་ན་སི་ཀཾ་ཞེས་པ་ས་ཡིག་གི་སྣོན་མ་དང་བཅས་པའོ། །རླུང་གིས་བསྐྱེད་པའི་ནད་ནི་ཝཱ་ཏི་ཏོ། སེམྷི་ཀོ། པིཏྟི་ཀོ། བརྒྱས་ཉོས་པ་ནི་སཱ་ཏི་ཀཾ། སྟོང་གིས་ཉོས་པ་ནི་སཱ་ཧསྶི་ཀཾ། རས་ཀྱིས་ཉོས་པ་ནི་ཝཏྠི་ཀཾ། ཀུམྦྷི་ཀོ། སོ་ཝཎྞི་ཀོ། གྷཱ་ཏི་ཀོ། རིན་ཐང་གི་སྒྲ་ཉིད་ལས་རྐྱེན་འགྱུར་གྱི། རིན་ཐང་མ་ཡིན་པ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་“ལྷས་བྱིན་གྱིས་ཉོས་པ་”ལ་མི་འགྱུར་ཏེ། དེའི་དོན་མི་གོ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཀོ་ལྷས་བཅིངས་པ་ནི་ཝཱ་རཏྟི་ཀོ། ལྕགས་ཀྱིས་བཅིངས་པ་ནི་ཨཱ་ཡ་སི་ཀོ། ཞགས་པས་བཅིངས་པ་ནི་པཱ་སི་ཀོ། སྐུད་པས་བཅིངས་པ་ནི་སུཏྟི་ཀོ། མར་གྱིས་བསྒྲུབས་པའམ་བསྲེས་པ་ནི་གྷཱ་ཏི་ཀཾ། གོ་ལི་ཀཾ། ཞོ་དང་བསྲེས་པ་ནི་ད་དྷི་ཀཾ། ཕོ་བ་རིས་དང་བསྲེས་པ་ནི་མཱ་རཱི་ཅི་ཀཾ། རྒྱས་བསད་པའམ་གསོད་པ་ནི་ཛཱ་ལི་ཀོ། བཱ་ལི་སི་ཀོ། ཆོ་ལོས་རྒྱལ་བའི་ནོར་ནི་ཨཀྑི་ཀཾ་དྷ་ནཾ། སཱ་ལཱ་ཀི་ཀཾ། ཏིནྡུ་ཀི་ཀོ། ཨམྦ་ཕa་ལི་ཀོ། ཆོ་ལོས་རྒྱལ་བའམ་རྩེ་བ་ནི་ཨཀྑི་ཀོ། ཁེམ་གྱིས་རྐོ་བ་ནི་ཁཱ་ཎིཏྟི་ཀོ། ཀུདྡཱ་ལི་ཀོ། ལྷས་བྱིན་གྱིས་རྒྱལ་བ་དང་། སོར་མོས་རྐོ་བ་ལྟ་བུ་ལ་མི་འགྱུར་ཏེ། དེའི་དོན་མི་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གཟིངས་ཀྱིས་སྒྲོལ་བ་ནི་ཨོ་ལུམྤི་ཀོ། ཨུ་ལུམྤི་ཀོ་ལ་ཨི་ཀ་རྐྱེན་ནོ། །ཀུལླི་ཀོ། གོ་པུཙྪི་ཀོ། གྲུ་པོ་ནི་ནཱ་ཝི་ཀོ། ཤིང་རྟས་སྤྱོད་པ་ནི་སཱ་ཀ་ཊི་ཀོ། ར་ཐི་ཀོ། པ་རཔྤི་ཀོ་ལ་ཨི་ཀ་རྐྱེན་ནོ། །ཕྲག་པས་ཁུར་བ་ནི་ཁནྡྷི་ཀོ། དཔུང་པས་ཁུར་བ་ནི་ཨཾ་སི་ཀོ། མགོས་ཁུར་བའི་སཱི་སི་ཀོ་ལ་ཨི་ཀ་རྐྱེན་ནོ། །གླ་ཆས་འཚོ་བ་ནི་ཝེ་ཏ་ནི་ཀོ། བྷ་ཏི་ཀོ། ཉོ་བས་འཚོ་བ་ནི་ཀ་ཡི་ཀོ། འཚོང་བས་འཚོ་བ་ནི་ཝི་ཀ་ཡི་ཀོ། ཉོ་འཚོང་གིས་འཚོ་བའི་ཀ་ཡ་ཝི་ཀ་ཡི་ཀོ་ལ་ཨི་ཀ་རྐྱེན་ནོ། ། 30. Tassa saṃvattati ༣༠. ཏསྶ་སཾ་ཝཏྟ་ཏི། Catutthyantā saṃvattatīti asmiṃ attheṇiko hoti. Punabbhavāya saṃvattatīti ponobbhaviko, itthiyaṃ ponobbhavikā. Lokāya saṃvattatīti lokiko. Suṭṭhu aggoti saggo, saggāya saṃvattatīti sovaggiko, sasso+vaka tadaminādīpāṭhā. Dhanāya saṃvattatīti dhaññaṃ. རྣམ་དབྱེ་བཞི་པ་མཐའ་ཅན་ལས་དེའི་ཕྱིར་འགྱུར་བ་ཞེས་པའི་དོན་ལ་ཎི་ཀ་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །ཡང་སྲིད་པའི་ཕྱིར་འགྱུར་བ་ནི་པོ་ནོབྦྷ་ཝི་ཀོ། མོ་གཤིས་ལ་པོ་ནོབྦྷ་ཝི་ཀཱ། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཕྱིར་འགྱུར་བ་ནི་ལོ་ཀི་ཀོ། ཤིན་ཏུ་མཆོག་ནི་སགྒོ། མཐོ་རིས་ཀྱི་ཕྱིར་འགྱུར་བ་ནི་སོ་ཝགྒི་ཀོ། “ཏ་ད་མི་ནཱ”་ལ་སོགས་པའི་ཀློག་ཚུལ་ལས་ས་ཡིག་ལ་སོ་ཡིག་དང་ཝ་ཡིག་ཉིས་འགྱུར་རོ། །ནོར་གྱི་ཕྱིར་འགྱུར་བ་ནི་དྷཉྙཾ། 31. Tato sambhūta+māgataṃ ༣༡. ཏ་ཏོ་སམྦྷཱུ་ཏ་མཱ་ག་ཏཾ། Pañcamyantā sambhūta+māgatanti etesva+tthesu ṇiko hoti. Mātito sambhūta+māgataṃvā+ti ettha ‘‘mātito ca bhaginiyaṃccho’’ti ‘‘mātito’’ti bhāgena ussa imhi vākyaṃ, rassadvittesu mattikaṃ, pettikaṃ. Ṇya+riyaṇa+ryapaccayāpi dissanti. Surabhito sambhūtaṃ sorabhyaṃ. Yamhi thaññaṃ. Ubhayattha ‘‘lopo+vaṇṇi+vaṇṇānaṃ’’ti lopo. Riyaṇa-pituto sambhūto pettiyo, mātiyo, ‘‘rānubandhe+ntasarādissā’’ti ulopo, mattiyo. Ryamhi-ulopo, cavaggapubbarūpāni, macco vā. རྣམ་དབྱེ་ལྔ་པ་མཐའ་ཅན་ལས་བྱུང་བའམ་འོངས་པ་ཞེས་པའི་དོན་རྣམས་ལ་ཎི་ཀ་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །མ་ལས་བྱུང་བའམ་འོངས་པ་ཞེས་པ་འདིར་“མཱ་ཏི་ཏོ་ཅ་བྷ་གི་ནི་ཡཾ་ཙྪོ་”ཞེས་པས་“མཱ་ཏི་ཏོ་”ཞེས་པའི་ཆ་ཤས་ཀྱིས་ཨུ་ཡིག་ལ་ཨི་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བ་ལ། ཐུང་ངུ་དང་ཉིས་འགྱུར་བྱས་པས་མཏྟི་ཀཾ། ཕ་ལས་བྱུང་བ་ནི་པེཏྟི་ཀཾ། ཎྱ་དང་རི་ཡ་ཎ་དང་རྱ་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱང་མཐོང་ངོ་། །སུ་ར་བྷི་ལས་བྱུང་བ་ནི་སོ་རབྷྱཾ། ཡ་རྐྱེན་ལ་ཐཉྙཾ། གཉིས་ཀ་ལ་“ལོ་པོ་ཝཎྞི་ཝཎྞཱནཾ”་ཞེས་པས་ཕྱིས་སོ། །རི་ཡ་ཎ་ནི། ཕ་ལས་བྱུང་བ་ནི་པེཏྟི་ཡོ། མ་ལས་བྱུང་བ་ནི་མཱ་ཏི་ཡོ། “རཱ་ནུ་བནྡྷེནྟ་ས་རཱ་དིསྶཱ”་ཞེས་པས་ཨུ་ཡིག་ཕྱིས་པས་མཏྟི་ཡོ། རྱ་རྐྱེན་ལ་ཨུ་ཡིག་ཕྱིས་ནས་ཙ་སྡེའི་སྔོན་གཟུགས་སུ་འགྱུར་བས་མཙྩོ་ཡང་ངོ། ། 32. Tattha vasati vidito bhatto niyutto ༣༢. ཏཏྠ་ཝ་ས་ཏི་ཝི་དི་ཏོ་བྷཏྟོ་ནི་ཡུཏྟོ། (དེ་ན་གནས་པ་དང་། དེ་ན་ཤེས་པ་དང་། དེ་ལ་གུས་པ་དང་། དེ་ལ་བསྐོས་པའི་དོན་ལའོ། །) Sattamyantā [Pg.184] vasatītvevamādīsva+tthesu ṇiko hoti. Rukkhamūle vasatīti rukkhamūliko, āraññiko, rājagahiko, māgadhiko, sosāniko. Loke vidito lokiko. Catumahārājesu bhattā cātummahārājikā. Dvāre niyutto dovāriko, dassoka tadaminādipāṭhā. Bhaṇḍāgāriko. Ike-navakammiko, ādikammiko. Kiye-jātikiyo, andhakiyo. བདུན་པ་མཐའ་ཅན་ལས་“གནས་པར་བྱེད་པ་”ལ་སོགས་པའི་དོན་རྣམས་ལ་རྐྱེན་ཎི་ཀ་འགྱུར་རོ།། ཤིང་དྲུང་ན་གནས་པས་ན་རུཀྑམཱུ་ལི་ཀོ (ཤིང་དྲུང་པ)། ཨཱ་རཉྙི་ཀོ (དགོན་པ་པ)། རཱ་ཛ་གཧི་ཀོ (རྒྱལ་པོའི་ཁབ་པ)། མཱ་ག་དྷི་ཀོ (མ་ག་དྷཱ་པ)། སོ་སཱ་ནི་ཀོ (དུར་ཁྲོད་པ)། འཇིག་རྟེན་ན་གྲགས་པས་ན་ལོ་ཀི་ཀོ (འཇིག་རྟེན་པ)། རྒྱལ་ཆེན་བཞི་ལ་དད་པས་ན་ཙཱ་ཏུམྨཧཱ་རཱ་ཇི་ཀཱ། སྒོ་ལ་བསྐོས་པས་ན་དོ་ཝཱ་རི་ཀོ (སྒོ་སྲུང་བ)། དེ་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་ཀློག་ཚུལ་ལས་དསྶོ་ཀའོ།། བྷཎྜཱ་གཱ་རི་ཀོ (མཛོད་འཛིན་པ)། རྐྱེན་ཨི་ཀ་ལ། ན་ཝ་ཀམྨི་ཀོ (ལས་གསར་པ་བྱེད་པ)། ཨཱ་དི་ཀམྨི་ཀོ (ལས་དང་པོ་པ)། རྐྱེན་ཀི་ཡ་ལ། ཛཱ་ཏི་ཀི་ཡོ (སྐྱེ་གནས་ཀྱི)། ཨནྡྷ་ཀི་ཡོ (ཨནྡྷ་ཡུལ་གྱི)། 33. Tassi+daṃ ༣༣. དེ་ཡི་འདིའོ།། Chaṭṭhiyantā ida+micca+smiṃ atthe ṇiko hoti. Saṅghassa idaṃ saṅghikaṃ, puggalikaṃ, sakyaputtiko, nāṭaputtiko, jenadattiko. Kiye-sassa idaṃ sakiyo, parakiyo. Niyeattaniyaṃ. Ke-sako, rañño idaṃ rājakaṃ bhaṇḍaṃ. དྲུག་པ་མཐའ་ཅན་ལས་“འདི་ནི་དེའོ་”ཞེས་པའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཎི་ཀ་འགྱུར་རོ།། དགེ་འདུན་གྱི་འདི་ནི་སངྒྷི་ཀཾ (དགེ་འདུན་གྱི)། པུགྒ་ལི་ཀཾ (གང་ཟག་གི)། སཀྱ་པུཏྟི་ཀོ (ཤཱཀྱའི་བུའི)། ནཱ་ཊ་པུཏྟི་ཀོ (ནཱ་ཊ་པུཏྟའི་བུའི)། ཇེ་ན་དཏྟི་ཀོ (ཇེ་ན་དཏྟའི)། རྐྱེན་ཀི་ཡ་ལ། རང་གི་འདི་ནི་ས་ཀི་ཡོ (རང་གི)། པ་ར་ཀི་ཡོ (གཞན་གྱི)། རྐྱེན་ནི་ཡ་ལ། ཨཏྟ་ནི་ཡཾ (བདག་གི)། རྐྱེན་ཀ་ལ། ས་ཀོ (རང་གི)། རྒྱལ་པོའི་ནོར་འདི་ནི་རཱ་ཛ་ཀཾ་བྷཎྜཾ (རྒྱལ་པོའི་ནོར)། 34. Ṇo ༣༤. རྐྱེན་ཎོའོ།། Chaṭṭhiyantā ida+micca+smiṃ atthe ṇo hoti. Kaccāyanassa idaṃ kaccāyanaṃ, byākaraṇaṃ, sogataṃ sāsanaṃ, māhisaṃ maṃsādi. དྲུག་པ་མཐའ་ཅན་ལས་“འདི་ནི་དེའོ་”ཞེས་པའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཎོ་འགྱུར་རོ།། ཀཱ་ཏྱཱ་ཡ་ནའི་འདི་ནི་ཀཱ་ཏྱཱ་ཡ་ནཾ། བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ (ལུང་སྟོན་པ)། བདེ་བར་གཤེགས་པའི་བསྟན་པ་འདི་ནི་སོ་ག་ཏཾ་སཱ་ས་ནཾ། མ་ཧེའི་ཤ་ལ་སོགས་པ་འདི་ནི་མཱ་ཧི་སཾ་མཾ་སཾ་ལ་སོགས་པའོ།། 35. Gavādīhi yo ༣༥. གོ་ལ་སོགས་པ་ལས་རྐྱེན་ཡོའོ།། Gavādīhi chaṭṭhiyantehi ida+micca+smiṃ atthe yo hoti. Gunnaṃ idaṃ gabyaṃ, avaṅa, maṃsādi. Ilope kabbaṃ. Duno idaṃ dabbaṃ. གོ་ལ་སོགས་པ་དྲུག་པ་མཐའ་ཅན་རྣམས་ལས་“འདི་ནི་དེའོ་”ཞེས་པའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཡོ་འགྱུར་རོ།། བ་ལང་རྣམས་ཀྱི་འདི་ནི་གབྱཾ་སྟེ་བ་ལང་གི་ཞོ་དང་ཤ་ལ་སོགས་པའོ།། ཨི་ཡིག་ཕྱིས་པས་ཀབྦཾ (སྙན་ངག)། དུ་ནོའི་འདི་ནི་དབྦཾ (རྫས)། 36. Pitito bhātari reyyaṇa ༣༦. ཕ་ལས་སྤུན་ཟླ་ལ་རྐྱེན་རེཡ྄ཡ་ཎའོ།། ‘‘Pitito [Pg.185] mātito’’ti tena tena suttanipāteneva ussa i. Pitusaddā tassa bhātari reyyaṇa. Pitu bhātā petteyyo. “ཕ་ལས་མ་ལས་”ཞེས་པའི་མདོ་ཚན་དེ་དང་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ཨུ་ཡིག་ཨི་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ།། པི་ཏུ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལས་དེའི་སྤུན་ཟླའི་དོན་ལ་རྐྱེན་རེཡ྄ཡ་ཎ་འགྱུར་རོ།། ཕའི་སྤུན་ཟླ་ནི་པེཏྟེཡ྄ཡོ (ཁུ་བོའམ་ཨ་ཁུ)། 37. Mātito ca bhaginiyaṃ ccho ༣༧. མ་ལས་སྲིང་མོ་ལ་རྐྱེན་ཙྪོའོ།། Mātuto ca pituto ca tesaṃ bhaginiyaṃ ccho hoti. Mātu bhagini mātucchā, pitu bhagini pitucchā. Kathaṃ ‘‘mātu bhātā mātulo’’ti, ‘‘mātulāditvānī’’ti nipātanā lapaccayo. མ་དང་ཕ་ལས་དེ་དག་གི་སྲིང་མོའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཙྪོ་འགྱུར་རོ།། མའི་སྲིང་མོ་ནི་མཱ་ཏུཙྪཱ (སྲུ་མོ)། ཕའི་སྲིང་མོ་ནི་པི་ཏུཙྪཱ (ཨ་ནེ)། མའི་སྤུན་ཟླ་ལ་མཱ་ཏུ་ལོ་ (ཞང་པོ) ཞེས་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཞེ་ན། “མཱ་ཏུ་ལ་ལ་སོགས་པ་”ལས་ནི་པཱ་ཏ་ནའི་ཚུལ་གྱིས་རྐྱེན་ལ་འགྱུར་རོ།། 38. Mātāpitūsvā+maho ༣༨. མ་དང་ཕ་ལས་དེ་དག་གི་ཕ་མ་ལ་རྐྱེན་ཨཱ་མ་ཧོའོ།། Mātāpitūhi tesaṃ mātāpitūsvā+maho hoti. Mātu mātā mātāmahī, mātu pitā mātāmaho. Pitu mātā pitāmahī, pitu pitā pitāmaho. Na yathāsaṅkhyaṃ paccekābhisambandhato visuṃ visuṃ mātāpitusaddehi tesaṃ mātāpitunnaṃ atthe paccayo hoti. མ་དང་ཕ་ལས་དེ་དག་གི་ཕ་མ་ལ་རྐྱེན་ཨཱ་མ་ཧོ་འགྱུར་རོ།། མའི་མ་ནི་མཱ་ཏཱ་མ་ཧཱི (ཕྱི་མོ)། མའི་ཕ་ནི་མཱ་ཏཱ་མ་ཧོ (མྱེས་པོ)། ཕའི་མ་ནི་པི་ཏཱ་མ་ཧཱི (སྤོ་མོ)། ཕའི་ཕ་ནི་པི་ཏཱ་མ་ཧོ (སྤོ་བོ)། གོ་རིམ་བཞིན་མ་ཡིན་པར། སོ་སོར་འབྲེལ་བ་ལས་མ་དང་ཕའི་སྒྲ་སོ་སོ་ལས་དེ་དག་གི་ཕ་མའི་དོན་ལ་རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། 39. Hite reyyaṇa ༣༩. ཕན་པ་ལ་རྐྱེན་རེཡ྄ཡ་ཎའོ།། Mātāpitūhi hite reyyaṇa hoti. Mātu hito matteyyo, petteyyo. མ་དང་ཕ་ལས་ཕན་པའི་དོན་ལ་རྐྱེན་རེཡ྄ཡ་ཎ་འགྱུར་རོ།། མ་ལ་ཕན་པ་ནི་མཏྟེཡ྄ཡོ (མ་ལ་གུས་པ)། ཕ་ལ་ཕན་པ་ནི་པེཏྟེཡ྄ཡོ (ཕ་ལ་གུས་པ)། 40. Nindā+ññāta+ppa paṭibhāga rassa dayā saññāsu ko ༤༠. སྨད་པ་དང་། མ་ཤེས་པ་དང་། ཉུང་བ་དང་། མཚུངས་པ་དང་། ཐུང་བ་དང་། སྙིང་རྗེ་དང་། མིང་གི་དོན་རྣམས་ལ་རྐྱེན་ཀོའོ།། Nindādīsva+tthesu nāmasmā ko hoti. Nindāyaṃ-nindito muṇḍo muṇḍako, evaṃ samaṇako, paṇḍitako, brāhmaṇako[Pg.186], veyyākaraṇako. Aññāte-kassā+yaṃ asso assako, payogasāmatthiyā sambandhivisesānāvagamo+vagamyate. Appatthe-appakaṃ telaṃ telakaṃ, ghatakaṃ. Paṭibhāgatthe-hatthī viya hatthiko, assako, balībaddhako. ‘‘Ime no hatthikā assā, balībaddhā ca no ime’’tyādipāṭhe ‘‘lopo’’ti kapaccayalopena vā abhedopacārena vā daṭṭhabbaṃ, ime ca dāruādīhi katarūpāni. Rasserasso mānuso mānusako, rukkhako, pilakkhako. Dayāyaṃ-dayito=nukampito putto puttako, vacchako. Saññāyaṃ-moro viya morako, katako, bhatako. སྨད་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་རྣམས་ལ་མིང་ལས་རྐྱེན་ཀོ་འགྱུར་རོ།། སྨད་པའི་དོན་ལ། སྨད་པའི་མགོ་རེག་ནི་མུཎྜ་ཀོ། དེ་བཞིན་དུ་ས་མ་ཎ་ཀོ (སྨད་པའི་དགེ་སྦྱོང)། པཎྜི་ཏ་ཀོ (སྨད་པའི་མཁས་པ)། བྲཱཧྨ་ཎ་ཀོ (སྨད་པའི་བྲམ་ཟེ)། ཝེཡ྄ཡཱ་ཀ་ར་ཎ་ཀོ (སྨད་པའི་བརྡ་སྤྲོད་པ)། མ་ཤེས་པའི་དོན་ལ། འདི་སུའི་རྟ་ཡིན་སྙམ་པ་ནི་ཨསྶ་ཀོའོ།། སྦྱོར་བའི་མཐུ་ལས་འབྲེལ་བ་ཁྱད་པར་བ་མ་རྟོགས་པ་རྟོགས་པར་བྱེད་དོ།། ཉུང་བའི་དོན་ལ། ཏིལ་མར་ཉུང་ངུ་ནི་ཏེ་ལ་ཀོ། མར་གསར་ཉུང་ངུ་ནི་གྷ་ཏ་ཀོ། མཚུངས་པའི་དོན་ལ། གླང་པོ་ཆེ་ལྟ་བུ་ནི་ཧཏྠི་ཀོ། རྟ་ལྟ་བུ་ནི་ཨསྶ་ཀོ། གླང་གྱག་ལྟ་བུ་ནི་བ་ལཱི་བདྡྷ་ཀོའོ།། “འདི་དག་ནི་ངེད་ཀྱི་གླང་པོ་ཆེ་དང་རྟ་རྣམས་ཏེ། འདི་དག་ཀྱང་ངེད་ཀྱི་གླང་གྱག་རྣམས་སོ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཀློག་ཚུལ་ལ། “ཕྱིས་པ་”ཞེས་པས་རྐྱེན་ཀ་ཕྱིས་པའམ། ཡང་ན་དབྱེར་མེད་དུ་བཏགས་པ་ཉིད་དུ་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། འདི་དག་ནི་ཤིང་ལ་སོགས་པ་ལས་བྱས་པའི་གཟུགས་བརྙན་རྣམས་སོ།། ཐུང་བའི་དོན་ལ། མི་ཐུང་ངུ་ནི་མཱ་ནུ་ས་ཀོ། ཤིང་ཐུང་ངུ་ནི་རུཀྑ་ཀོ། པི་ལཀྑ་ཤིང་ཐུང་ངུ་ནི་པི་ལཀྑ་ཀོའོ།། སྙིང་རྗེའི་དོན་ལ། སྙིང་རྗེ་བར་བྱ་བའི་བུ་ནི་པུཏྟ་ཀོ། བེའུ་ནི་ཝཙྪ་ཀོའོ།། མིང་གི་དོན་ལ། རྨ་བྱ་ལྟ་བུ་ནི་མོ་ར་ཀོ། ཀ་ཏ་ཀོ། བྷ་ཏ་ཀོའོ།། 41. Ta+massa parimāṇaṃ ṇiko ca ༤༡. དེ་ནི་དེའི་ཚད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཎི་ཀ་དང་ཀའོ།། Paṭhamantā asseti asmiṃ atthe ṇiko hoti ko ca, tañce paṭhamantaṃ parimāṇaṃ bhavati. Doṇādīnaṃ parimitavīhādīnaṃ karaṇattā ‘‘parimīyantya+nenāti parimāṇa’’nti hoti. Doṇo parimāṇa+massāti doṇiko vīhi, khārasatiko, khārasahassiko, āsītiko vayo, upaḍḍhakāyo parimāṇa+massa upaḍḍhakāyikaṃ bimbohanaṃ. Pañcakaṃ, chakkaṃ. དང་པོ་མཐའ་ཅན་ལས་“དེའི་འདི་”ཞེས་པའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཎི་ཀ་དང་ཀ་འགྱུར་རོ།། གལ་ཏེ་དང་པོ་མཐའ་ཅན་དེ་ཚད་ཡིན་ནའོ།། དོ་ཎ་ལ་སོགས་པས་འབྲས་ལ་སོགས་པ་འཇལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། “འདིས་འཇལ་བར་བྱེད་པས་ན་ཚད་དོ་”ཞེས་འགྱུར་རོ།། དོ་ཎ་ནི་དེའི་ཚད་དོ་ཞེས་པ་ནི་དོ་ཎི་ཀོ་ཝཱི་ཧི (དོ་ཎས་བཅལ་བའི་འབྲས)། ཁཱ་ར་ས་ཏི་ཀོ (ཁཱ་རཱི་བརྒྱའི་ཚད་ཅན)། ཁཱ་ར་ས་ཧསྶི་ཀོ (ཁཱ་རཱི་སྟོང་གི་ཚད་ཅན)། ལོ་བརྒྱད་ཅུ་ནི་དེའི་ཚད་དོ་ཞེས་པ་ནི་ཨཱ་སཱི་ཏི་ཀོ་ཝ་ཡོ (ལོ་བརྒྱད་ཅུ་ལོན་པའི་ཚེ)། ལུས་ཕྱེད་ནི་དེའི་ཚད་དོ་ཞེས་པ་ནི་ཨུ་པཌྜྷ་ཀཱ་ཡི་ཀཾ་བིམྦོ་ཧ་ནཾ (ལུས་ཕྱེད་ཀྱི་ཚད་ཅན་གྱི་སྔས)། རྐྱེན་ཀ་ལ། པཉྩ་ཀཾ (ལྔ་ཚན)། ཚཀྐཾ (དྲུག་ཚན)། 42. Ya+te+tehi+ttako ༤༢. ཡ་དང་ཏ་དང་ཨེ་ཏ་རྣམས་ལས་རྐྱེན་ཏྟ་ཀོའོ།། Yādīhi paṭhamantehi asseti chaṭṭhyatthe ttako hoti, tañce paṭhamantaṃ parimāṇaṃ bhavati. Yaṃ parimāṇa+massa yattakaṃ, tattakaṃ, ‘‘etasseṭa ttake’’ti etassa eṭa, ettakaṃ. Āvatake-yaṃ parimāṇa+massa yāvatako, tāvatako. ཡ་ལ་སོགས་པ་དང་པོ་མཐའ་ཅན་རྣམས་ལས་“དེའི་འདི་”ཞེས་པའི་དྲུག་པའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཏྟ་ཀོ་འགྱུར་རོ།། གལ་ཏེ་དང་པོ་མཐའ་ཅན་དེ་ཚད་ཡིན་ནའོ།། གང་གི་ཚད་འདི་ནི་ཡཏྟ་ཀཾ (ཇི་ཙམ)། ཏཏྟ་ཀཾ (དེ་ཙམ)། “ཨེ་ཏསྶེ་ཊ་ཏྟ་ཀེ་”ཞེས་པའི་མདོ་ལས་ཨེ་ཏ་ལ་ཨེ་ཊ་རུ་འགྱུར་བས་ཨེཏྟ་ཀཾ (འདི་ཙམ)། རྐྱེན་ཨཱ་ཝ་ཏ་ཀ་ལ། གང་གི་ཚད་འདི་ནི་ཡཱ་ཝ་ཏ་ཀོ (ཇི་སྲིད)། ཏཱ་ཝ་ཏ་ཀོ (དེ་སྲིད)། 43. Sabbā cā+vantu ༤༣. སབྦ་ལ་སོགས་པ་ལས་རྐྱེན་ཨཱ་ཝནྟུའོ།། Sabbato [Pg.187] paṭhamantā yādīhi ca asseti chaṭṭhyatthe āvantu hoti, tañce paṭhamantaṃ parimāṇaṃ bhavati. Sabbaṃ parimāṇa+massa sabbāvantaṃ, ‘‘aṃṅaṃ napuṃsake’’ti aṃ. Yāvantaṃ, tāvantaṃ. སབྦ་དང་པོ་མཐའ་ཅན་དང་ཡ་ལ་སོགས་པ་ལས་“དེའི་འདི་”ཞེས་པའི་དྲུག་པའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཨཱ་ཝནྟུ་འགྱུར་རོ།། གལ་ཏེ་དང་པོ་མཐའ་ཅན་དེ་ཚད་ཡིན་ནའོ།། ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཚད་འདི་ནི་སབྦཱ་ཝནྟཾ། མ་ནིང་ལ། “ཨཾ་ངཾ་ན་པུཾ་ས་ཀེ་”ཞེས་པས་ཨཾ་དུ་འགྱུར་རོ།། ཡཱ་ཝནྟཾ (ཇི་ཙམ)། ཏཱ་ཝནྟཾ (དེ་ཙམ)། 44. Kimhā rati+rīva+rīvataka+rittakā ༤༤. ཀིཾ་ལས་རྐྱེན་ར་ཏི་དང་། རཱི་ཝ་དང་། རཱི་ཝ་ཏ་ཀ་དང་། རི་ཏྟ་ཀ་རྣམས་སོ།། Kimhā paṭhamantā asseti chaṭṭhyatthe rati+rīva+rīvataka+rittakā honti. Kiṃsaṅkhyānaṃ parimāṇa+mesaṃ kati, rānubandhattā iṃbhāgalopo. Kīva, kīvatakaṃ, kittakaṃ. Rīvanto sabhāvato asaṃkhyo. ཀིཾ་དང་པོ་མཐའ་ཅན་ལས་“དེའི་འདི་”ཞེས་པའི་དྲུག་པའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ར་ཏི་དང་། རཱི་ཝ་དང་། རཱི་ཝ་ཏ་ཀ་དང་། རི་ཏྟ་ཀ་རྣམས་འགྱུར་རོ།། གང་གི་གྲངས་ཀྱི་ཚད་འདི་ནི་ཀ་ཏི (དུ་མ)། རའི་རྗེས་འབྲེལ་གྱི་ཕྱིར་ཨིཾ་གི་ཆ་ཤས་ཕྱིས་སོ།། ཀཱི་ཝ། ཀཱི་ཝ་ཏ་ཀཾ། ཀིཏྟ་ཀཾ (ཇི་ཙམ)། རཱི་ཝ་མཐའ་ཅན་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་གྲངས་མེད་པའོ།། 45. Sañjātaṃ tārakāditvi+toti ༤༥. ཏཱ་ར་ཀཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཨི་ཏོའོ།། Sañjātatthe ito. Tārakā sañjātā assa tārakitaṃ gaganaṃ, pupphāni sañjātāni assa pupphito rukkho, pallavitā latā. སྐྱེས་པའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཨི་ཏོ་འགྱུར་རོ།། སྐར་མ་སྐྱེས་པའི་མཁའ་ནི་ཏཱ་ར་ཀི་ཏཾ་ག་ག་ནཾ (སྐར་མས་བརྒྱན་པའི་མཁའ་དབྱིངས)། མེ་ཏོག་སྐྱེས་པའི་ཤིང་ནི་པུཔྥི་ཏོ་རུཀྑོ (མེ་ཏོག་བཀྲ་བའི་ཤིང་)། ལོ་མ་གསར་པ་སྐྱེས་པའི་འཁྲི་ཤིང་ནི་པལླ་ཝི་ཏཱ་ལ་ཏཱ (ལོ་འདབ་རྒྱས་པའི་འཁྲི་ཤིང་)། 46. Māne matto ༤༦. ཚད་ཀྱི་དོན་ལ་རྐྱེན་མཏྟོའོ།། Paṭhamantā mānavuttito asseti asmiṃ atthe matto hoti. Palaṃ ummāna+massa palamattaṃ. Hattho paṇāma+massa hatthamattaṃ. Sataṃ māna+massa satamattaṃ. Doṇo parimāṇa+massa doṇamattaṃ. Abhedopacārā doṇotipi hoti. Mīyate+nenāti mānaṃ, mānassa sambandhittā chaṭṭhyantabhūtānameva vidhi hoti. Ettha ca – ཚད་ཀྱི་དོན་སྟོན་པའི་དང་པོ་མཐའ་ཅན་ལས་“དེའི་འདི་”ཞེས་པའི་དོན་ལ་རྐྱེན་མཏྟོ་འགྱུར་རོ།། པ་ལའི་ལྗིད་ཚད་ནི་པ་ལ་མཏྟཾ། ཁྲུ་གཅིག་གི་རིང་ཚད་ནི་ཧཏྠ་མཏྟཾ། བརྒྱ་ནི་དེའི་གྲངས་ཚད་དོ་ཞེས་པ་ནི་ས་ཏ་མཏྟཾ། དོ་ཎ་ནི་དེའི་འཇལ་ཚད་དོ་ཞེས་པ་ནི་དོ་ཎ་མཏྟཾ། དབྱེར་མེད་དུ་བཏགས་པ་ལས་དོ་ཎ་ཞེས་ཀྱང་འགྱུར་རོ།། “འདིས་འཇལ་བར་བྱེད་པས་ན་ཚད་དོ་”ཞེས་པ་ནི་ཚད་དེ། ཚད་དང་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར་དྲུག་པ་མཐའ་ཅན་དུ་གྱུར་པ་ཉིད་ལ་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་འབྱེད་པར་འགྱུར་རོ།། འདི་ལ་ཡང་། Uddhamānantu [Pg.188] ummānaṃ, parimāṇantu sabbato; Pamāṇaṃ hoti āyāmo, saṃkhyāseso tu sabbato. གྱེན་དུ་འཇལ་བ་ནི་ལྗིད་ཚད་དེ། ཀུན་ནས་འཇལ་བ་ནི་ཤོང་ཚད་དོ།། རིང་ཚད་ནི་ཚད་ཉིད་དེ། ལྷག་མ་ནི་ཀུན་ནས་གྲངས་ཉིད་དོ།། 47. Taggho cu+ddhaṃ ༤༧. གྱེན་དུ་འཇལ་བ་ལ་རྐྱེན་ཏགྒྷོའོ།། Uddhamānavuttito taggho hoti matto ca. Jaṇṇu parimāṇa+massa jaṇṇutagghaṃ, jaṇṇumattaṃ. གྱེན་དུ་འཇལ་བའི་དོན་སྟོན་པ་ལས་རྐྱེན་ཏགྒྷ་དང་མཏྟ་འགྱུར་རོ།། པུས་མོ་ནི་དེའི་ཚད་དོ་ཞེས་པ་ནི་ཛཎྞུ་ཏགྒྷཾ། ཛཎྞུ་མཏྟཾ (པུས་མོ་ཙམ) འོ།། 48. Ṇo ca purisāti ༤༨. པུ་རི་ས་ལས་རྐྱེན་ཎོའོ།། Purisā ṇo hoti mattādayo ca. Puriso parimāṇa+massa porisaṃ, purisamattaṃ+purisatagghaṃ. པུ་རི་ས་ལས་རྐྱེན་ཎོ་དང་མཏྟ་ལ་སོགས་པ་འགྱུར་རོ།། མི་གཅིག་ནི་དེའི་ཚད་དོ་ཞེས་པ་ནི་པོ་རི་སཾ། པུ་རི་ས་མཏྟཾ། པུ་རི་ས་ཏགྒྷཾ (མི་ཚད་ཙམ) འོ།། 49. Ayu+bhadvitīhaṃ+se ༤༩. ཨུ་བྷ་དང་། དྭི་དང་། ཏི་རྣམས་ལས་ཆ་ཤས་ཀྱི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཨ་ཡོའོ།། Ubhadvitīhi avayavavuttīhi ayo hoti. Ubho aṃsā assa ubhayaṃ, dvayaṃ, tayaṃ. Aṃsasambandhena samudāye vidhi hotīti na ubhayādito bahuvacananti ce, ‘‘rāhuno siro’’ tyādo abhedepi bhedavivakkhāya labbhamānato bahuvacanaṃ hoteva. ཆ་ཤས་ཀྱི་དོན་སྟོན་པའི་ཨུ་བྷ་དང་། དྭི་དང་། ཏི་རྣམས་ལས་རྐྱེན་ཨ་ཡོ་འགྱུར་རོ།། གཉིས་ཀ་ནི་དེའི་ཆ་ཤས་སོ་ཞེས་པ་ནི་ཨུ་བྷ་ཡཾ (གཉིས་ཀ)། དྭ་ཡཾ (ཟུང་)། ཏ་ཡཾ (གསུམ་ཚན) འོ།། ཆ་ཤས་དང་འབྲེལ་བས་ཚོགས་པ་ལ་ཆོ་ག་འཇུག་པའི་ཕྱིར། ཨུ་བྷ་ཡ་ལ་སོགས་པ་ལས་མང་ཚིག་མི་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། “སྒྲ་གཅན་གྱི་མགོ་བོ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ། དབྱེར་མེད་དུ་གནས་ཀྱང་ཐ་དད་དུ་བརྗོད་པར་འདོད་པས་ཐོབ་པའི་ཕྱིར། མང་ཚིག་འགྱུར་བ་ཉིད་དོ།། 50. Saṅkhyāya saccu+tī+sā+sa+dasantāyā+dhikā+smiṃ satasahasse ḍo ༥༠. ས་ཏི་དང་། ཨུ་ཏི་དང་། ཨཱི་ས་ཏི་དང་། ཨཱ་ས་དང་། ད་ས་མཐའ་ཅན་གྱི་གྲངས་ལས་“འདི་ལ་ལྷག་པ་”ཞེས་པའི་བདུན་པའི་དོན་ལ། གལ་ཏེ་དེ་བརྒྱ་དང་སྟོང་དང་འབུམ་ཡིན་ན་རྐྱེན་ཌོའོ།། Satyantāya utyantāya īsantāya āsantāya dasantāya saṅkhyāya paṭhamantāya asminti sattamyatthe ḍo hoti, sā ce [Pg.189] saṅkhyā adhikā hoti, ya+dasminti, taṃ ce sataṃ sahassaṃ satasahassaṃ vā hoti. Vīsati adhikā asmiṃ sateti vīsaṃsataṃ. ས་ཏི་མཐའ་ཅན་དང་། ཨུ་ཏི་མཐའ་ཅན་དང་། ཨཱི་ས་ཏི་མཐའ་ཅན་དང་། ཨཱ་ས་མཐའ་ཅན་དང་། ད་ས་མཐའ་ཅན་གྱི་དང་པོ་མཐའ་ཅན་གྱི་གྲངས་ལས་“འདི་ལ་”ཞེས་པའི་བདུན་པའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཌོ་འགྱུར་རོ།། གལ་ཏེ་གྲངས་དེ་ལྷག་པ་ཡིན་ལ། གང་ལ་ལྷག་པ་དེ་བརྒྱའམ་སྟོང་ངམ་འབུམ་ཡིན་ནའོ།། བརྒྱ་འདི་ལ་ཉི་ཤུ་ལྷག་གོ་ཞེས་པ་ནི་ཝཱི་སཾ་ས་ཏཾ (བརྒྱ་དང་ཉི་ཤུ) འོ།། 139. Ḍe satissa tissati ༡༣༩. རྐྱེན་ཌ་ལ་ས་ཏིའི་ཏི་ཡིག་ཕྱིས་སོ།། Ḍe pare satyantassa tikārassa lopo hoti. Ekavīsaṃsataṃ sahassaṃ satasahassaṃ vā. Tiṃsati adhikā asmiṃ satādiketi tiṃsasataṃ ekatiṃsasataṃ iccādi. Utyantāyanavuti adhikā asmiṃ satādiketi navutaṃsataṃ sahassaṃ satasahassaṃ vā. Īsantāya-cattālīsaṃ adhikā asmiṃ sate sahasse satasahasseti cattālīsasata+miccādi. Āsantāya evaṃ, paññāsaṃsata+miccādi. Dasantāya-ekādasaṃsata+miccādi. རྐྱེན་ཌ་རྗེས་སུ་ཡོད་པ་ལ། ས་ཏི་མཐའ་ཅན་གྱི་ཏི་ཡིག་ཕྱིས་པར་འགྱུར་རོ།། ཨེ་ཀ་ཝཱི་སཾ་ས་ཏཾ (བརྒྱ་དང་ཉེར་གཅིག)། སྟོང་ངམ་འབུམ་ལའང་དེ་བཞིན་ནོ།། བརྒྱ་ལ་སོགས་པ་འདི་ལ་སུམ་ཅུ་ལྷག་གོ་ཞེས་པ་ནི་ཏིཾ་ས་ས་ཏཾ (བརྒྱ་དང་སུམ་ཅུ)། ཨེ་ཀ་ཏིཾ་ས་ས་ཏཾ (བརྒྱ་དང་སོ་གཅིག) ལ་སོགས་པའོ།། ཨུ་ཏི་མཐའ་ཅན་ལ། བརྒྱ་ལ་སོགས་པ་འདི་ལ་དགུ་བཅུ་ལྷག་གོ་ཞེས་པ་ནི་ན་ཝུ་ཏཾ་ས་ཏཾ (བརྒྱ་དང་དགུ་བཅུ)། སྟོང་ངམ་འབུམ་ལའང་དེ་བཞིན་ནོ།། ཨཱི་ས་ཏི་མཐའ་ཅན་ལ། བརྒྱ་དང་སྟོང་དང་འབུམ་འདི་ལ་བཞི་བཅུ་ལྷག་གོ་ཞེས་པ་ནི་ཙཏྟཱ་ལཱི་ས་ས་ཏཾ (བརྒྱ་དང་བཞི་བཅུ) ལ་སོགས་པའོ།། ཨཱ་ས་མཐའ་ཅན་ལའང་དེ་བཞིན་ཏེ། པཉྩཱ་སཾ་ས་ཏཾ (བརྒྱ་དང་ལྔ་བཅུ) ལ་སོགས་པའོ།། ད་ས་མཐའ་ཅན་ལ། ཨེ་ཀཱ་ད་སཾ་ས་ཏཾ (བརྒྱ་དང་བཅུ་གཅིག) ལ་སོགས་པའོ།། 51. Tassa pūraṇe+kādasādito vā ༥༡. དེའི་རྫོགས་བྱེད་ཀྱི་དོན་ལ་ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ལ་སོགས་པ་ལས་རྐྱེན་ཌོ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ།། Chaṭṭhiyantāye+kādasādikāya saṃkhyāya ḍo hoti pūraṇatthe vibhāsā. Sā saṃkhyā pūriyate yena taṃ pūraṇaṃ. Ekādasannaṃ pūraṇo ekādaso. Aññatra ‘‘ma pañcādikatīhī’’ti mo, ekādasamo. Vīsatiyā pūraṇo vīso vīsatimo, tiṃso, tiṃsatimo. Vāsaddassa vavatthitavibhāsattā niccaṃ cattālīso paññāso. དྲུག་པ་མཐའ་ཅན་གྱི་ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ལ་སོགས་པའི་གྲངས་ལས་རྫོགས་བྱེད་ཀྱི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཌོ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ།། གྲངས་དེ་གང་གིས་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་ནི་རྫོགས་བྱེད་དོ།། བཅུ་གཅིག་གི་རྫོགས་བྱེད་ནི་ཨེ་ཀཱ་ད་སོ (བཅུ་གཅིག་པ) འོ།། གཞན་དུ་ན། “མ་པཉྩཱ་དི་ཀ་ཏཱི་ཧི་”ཞེས་པས་རྐྱེན་མོ་འགྱུར་བས་ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མོའོ།། ཉི་ཤུའི་རྫོགས་བྱེད་ནི་ཝཱི་སོའམ་ཝཱི་ས་ཏི་མོ (ཉི་ཤུ་པ)། སུམ་ཅུའི་རྫོགས་བྱེད་ནི་ཏིཾ་སོའམ་ཏིཾ་ས་ཏི་མོ (སུམ་ཅུ་པ) འོ།། ཝཱ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་རྣམ་པར་གནས་པའི་གདམ་ང་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཙཏྟཱ་ལཱི་སོ (བཞི་བཅུ་པ) དང་པཉྩཱ་སོ (ལྔ་བཅུ་པ) ནི་རྟག་ཏུ་འགྱུར་རོ།། 52. Ma pañcādikatīhiti ༥༢. པཉྩ་ལ་སོགས་པ་ལས་རྐྱེན་མའོ།། Mapaccaye pañcamo, pañcamī. Sattamo, sattamī. Aṭṭhamo, aṭṭhamī. Katimo, katimī iccādi. རྐྱེན་མ་ལ། པཉྩ་མོ། པཉྩ་མཱི (ལྔ་པ)། སཏྟ་མོ། སཏྟ་མཱི (བདུན་པ)། ཨཊྛ་མོ། ཨཊྛ་མཱི (བརྒྱད་པ)། ཀ་ཏི་མོ། ཀ་ཏི་མཱི་ལ་སོགས་པའོ།། 53. Sathādīna+mi cati ༥༣. ས་ཏ་ལ་སོགས་པ་ལས་རྐྱེན་མ་དང་མཐའ་ཨི་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ།། Satādīnaṃ [Pg.190] mo ca antādeso i ca. Satassa pūraṇo satimo, sahassimo. ས་ཏ་ལ་སོགས་པ་ལས་རྐྱེན་མ་འགྱུར་ཞིང་མཐའ་ཨི་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ།། བརྒྱའི་རྫོགས་བྱེད་ནི་ས་ཏི་མོ (བརྒྱ་པ)། སྟོང་གི་རྫོགས་བྱེད་ནི་ས་ཧསྶི་མོ (སྟོང་པ) འོ།། 54. Chā ṭṭha+ṭṭhamāti ༥༤. ཚ་ལས་རྐྱེན་ཊྛ་དང་ཊྛ་མའོ།། Chasaddā pūraṇatthe ṭṭha+ṭṭhamā. Channaṃ pūraṇo chaṭṭho, chaṭṭhamo. Itthiyaṃ chaṭṭhī, chaṭṭhamī. ‘‘Catutthadutiyesve+saṃ tatiyapaṭhamā’’ti nipātanā pūraṇatthe dvito tiyo dvissa du ca, ticatūhi tissa a, tiya+tthā ca yathākkamaṃ, dutiyo tatiyo, catuttho. ཚ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལས་རྫོགས་བྱེད་ཀྱི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཊྛ་དང་ཊྛ་མ་འགྱུར་རོ།། དྲུག་གི་རྫོགས་བྱེད་ནི་ཚཊྛོ། ཚཊྛ་མོ (དྲུག་པ) འོ།། བུད་མེད་ལ། ཚཊྛཱི། ཚཊྛ་མཱིའོ།། “ཙ་ཏུཏྠ་དུ་ཏི་ཡེ་སྭེ་སཾ་ཏ་ཏི་ཡ་པ་ཋ་མཱ་”ཞེས་པའི་ནི་པཱ་ཏ་ན་ལས། རྫོགས་བྱེད་ཀྱི་དོན་ལ་དྭི་ལས་རྐྱེན་ཏི་ཡ་འགྱུར་ཞིང་དྭི་ལ་དུ་རུ་འགྱུར་བ་དང་། ཏི་དང་ཙཏུ་ལས་ཏི་ལ་ཨ་རུ་འགྱུར་ཞིང་རིམ་པ་བཞིན་རྐྱེན་ཏི་ཡ་དང་ཏྠ་འགྱུར་བས་དུ་ཏི་ཡོ (གཉིས་པ)། ཏ་ཏི་ཡོ (གསུམ་པ)། ཙ་ཏུཏྠོ (བཞི་པ) འོ།། 55. Ekā kā+kya+sahāye ༥༥. ཨེ་ཀ་ལས་གྲོགས་མེད་པའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཀ་དང་ཨཱ་ཀཱིའོ།། ‘‘Sati byabhicāre visesanaṃ sātthakaṃ’’ti ñāyā saṃkhyāto visesetuṃ ‘‘asahāye’’ti vuttaṃ. Ekasmā asahāyatthe ka+ākī honti vā. Ekova ekako, ekākī, eko vā. “འཁྲུལ་པ་ཡོད་ན་ཁྱད་པར་ཉིད་དོན་དང་ལྡན་ནོ་”ཞེས་པའི་རིགས་པ་ལས། གྲངས་ལས་ཁྱད་པར་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་“གྲོགས་མེད་པ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། ཨེ་ཀ་ལས་གྲོགས་མེད་པའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཀ་དང་ཨཱ་ཀཱི་རྣམས་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ།། གཅིག་པུ་ཉིད་ནི་ཨེ་ཀ་ཀོ། ཨེ་ཀཱ་ཀཱི། ཡང་ན་ཨེ་ཀོ (གཅིག་པུ) འོ།། 56. Vacchādīhi tanutte taro ༥༦. ཝཙྪ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཆུང་བའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཏ་རོའོ།། Vacchādīnaṃ sabhāvassa tanutte=kiñcimattāvasese taro hoti. So=sako bhāvo sabhāvo attaniyapavattinimittaṃ. Susuttassa tanutte vacchataro, itthiyaṃ vacchatarī. Yobbanassa tanutte okkhataro. Okkhā=dutiyavayaṭṭhagoṇo. Assabhāvassa tanutte assataro. Gāvoti jātisāmatthiyassa tanutte usabhataro. Ettha tanuttaṃ appabalatā. ཝཙྪ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་ཆུང་བ་སྟེ། ཅུང་ཟད་ཙམ་ལྷག་པའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཏ་རོ་འགྱུར་རོ།། རང་གི་དངོས་པོ་ནི་རང་བཞིན་ཏེ། བདག་ཉིད་འཇུག་པའི་རྒྱུའོ།། ལེགས་པར་སྐྱེས་པའི་ཆུང་བའི་དོན་ལ་ཝཙྪ་ཏ་རོ། བུད་མེད་ལ་ཝཙྪ་ཏ་རཱིའོ།། ལང་ཚོ་ཆུང་བའི་དོན་ལ་ཨོཀྑ་ཏ་རོའོ།། ཨོཀྑཱ་ནི་ན་ཚོད་གཉིས་པ་ལ་གནས་པའི་བ་ལང་ངོ།། རྟའི་རང་བཞིན་ཆུང་བའི་དོན་ལ་ཨསྶ་ཏ་རོ (དྲེལ) འོ།། བ་ལང་ཞེས་པའི་རིགས་ཀྱི་མཐུ་ཆུང་བའི་དོན་ལ་ཨུ་ས་བྷ་ཏ་རོའོ།། འདིར་ཆུང་བ་ནི་སྟོབས་ཆུང་བའོ།། 57. Kimhā niddhāraṇe ratara+ratamā ༥༧. ཀིཾ་ལས་དབྱེ་བར་བྱ་བའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ར་ཏ་རོ་དང་ར་ཏ་མོའོ།། Kiṃsaddā [Pg.191] niddhāraṇe ratara+ratamā honti. Ko evāti kataro bhavataṃ devadatto, kataro bhavataṃ kaṭṭho. Katamo bhavataṃ devadatto, katamo bhavataṃ kaṭṭho. Bhāradvājānaṃ katamo+si brahme. ཀིཾ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལས་དབྱེ་བར་བྱ་བའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ར་ཏ་རོ་དང་ར་ཏ་མོ་འགྱུར་རོ།། སུ་ཞིག་ཡིན་ནམ་ཞེས་པ་ནི། ཁྱེད་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་ལྷས་བྱིན་གང་ཡིན་པ་ནི་ཀ་ཏ་རོ་བྷ་ཝ་ཏཾ་དེ་ཝ་དཏྟོ། ཁྱེད་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་ཤིང་གང་ཡིན་པ་ནི་ཀ་ཏ་རོ་བྷ་ཝ་ཏཾ་ཀཊྛོའོ།། ཁྱེད་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་ལྷས་བྱིན་གང་ཡིན་པ་ནི་ཀ་ཏ་མོ་བྷ་ཝ་ཏཾ་དེ་ཝ་དཏྟོ། ཁྱེད་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་ཤིང་གང་ཡིན་པ་ནི་ཀ་ཏ་མོ་བྷ་ཝ་ཏཾ་ཀཊྛོའོ།། བྲམ་ཟེ། བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་ཁྱོད་གང་ཡིན་པ་ནི་ཀ་ཏ་མོ་སི་བྲཧྨེའོ།། 58. Tena datte li+yāti ༥༨. དེས་བྱིན་པའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ལ་དང་ཨི་ཡཱའོ།། Datte+bhidheyye la+iyā honti bahulādhikārā manussasaññāyaṃ. Devena datto devalo deviyo, brahmalo brahmiyo. Sīvalo sīviyo sissa dīgho. Deva+brahma+sivāti tannāmakā manussā. (Rattamiccādianekatthataddhitaṃ). བྱིན་པ་བརྗོད་བྱ་ཡིན་པ་ལ། མང་པོའི་དབང་གིས་མིའི་མིང་གི་དོན་ལ་རྐྱེན་ལ་དང་ཨི་ཡཱ་འགྱུར་རོ།། ལྷས་བྱིན་པ་ནི་དེ་ཝ་ལོ། དེ་ཝི་ཡོའོ།། ཚངས་པས་བྱིན་པ་ནི་བྲཧྨ་ལོ། བྲཧྨི་ཡོའོ།། སི་ཝས་བྱིན་པ་ནི་སཱི་ཝ་ལོ། སཱི་ཝི་ཡོ་སྟེ། སི་ཡིག་རིང་པོར་འགྱུར་རོ།། དེ་ཝ་དང་། བྲཧྨ་དང་། སི་ཝ་ཞེས་པ་ནི་མིང་དེ་དག་ལྡན་པའི་མི་རྣམས་སོ།། (འདི་ནི་ཆོས་ཅན་ལ་སོགས་པའི་དོན་དུ་མ་ཅན་གྱི་ཚིག་ཕྲད་དོ།།) 59. Tassa bhāvakammesutta+tā+ttana+ṇya+ṇeyya+ṇi+ya+ṇiyā ༥༩. དེའི་དངོས་པོ་དང་ལས་ཀྱི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཏྟ་དང་། ཏཱ་དང་། ཏྟ་ན་དང་། ཎྱ་དང་། ཎེཡ྄ཡ་དང་། ཎི་དང་། ཡ་དང་། ཎི་ཡཱ་རྣམས་སོ།། Chaṭṭhiyantā bhāve kamme ca ttādayo honti bahulaṃ. Na sabbe paccayā sabbato honti aññatratta+tāhi. Bhavanti etasmā buddhisaddāti bhāvo saddapavattinimittaṃ. Vuttañca – དྲུག་པ་མཐའ་ཅན་ལས་དངོས་པོ་དང་ལས་ཀྱི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཏྟ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་མང་པོར་འགྱུར་རོ།། ཏྟ་དང་ཏཱ་མ་གཏོགས་པ། རྐྱེན་ཐམས་ཅད་ནི་ཐམས་ཅད་ལས་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནོ།། “འདི་ལས་སྒྲ་དང་བློ་འབྱུང་བས་ན་དངོས་པོའོ་”ཞེས་པ་ནི་སྒྲ་འཇུག་པའི་རྒྱུའོ།། གསུངས་པ་ཡང་། Hontya+smā saddabuddhīti, bhāvo taṃ saddavuttiyā; Nimittabhūtaṃ nāmañca, jāti dabbaṃ kriyā guṇoti. འདི་ལས་སྒྲ་དང་བློ་འབྱུང་བས་ན།། དངོས་པོ་དེ་ནི་སྒྲ་འཇུག་པའི།། རྒྱུ་རུ་གྱུར་པ་མིང་དང་ནི།། རིགས་དང་རྫས་དང་བྱ་བ་ཡོན།། ཞེས་སོ།། Nīlassa paṭassa bhāvo nīlattaṃ nīlatāti guṇo bhāvo. Ettha nīlaguṇavasena paṭe nīlasaddassa vuttiyā paṭabuddhiyā nimittaṃ bhāvo nāma. Nīlassa guṇassa bhāvo nīlattaṃ nīlatāti nīlaguṇajāti, ettha nīlaguṇajāti nimittaṃ hutvā nīlasaddassa guṇavuttiyā [Pg.192] nīlaguṇajāti nimittaṃ. Gottaṃ gotāti gojāti, ettha jātisaddānaṃ dabbavuttiyā sati jāti nimittaṃ. Pācakassa bhāvo pācakattaṃti kriyāsambandhittaṃ bhāvo, ettha pacanakriyāsambandhittaṃ bhāvo. Daṇḍittaṃ visāṇittaṃ rājapurisattaṃti daṇḍa+visāṇa+rājadabbānaṃ sambandhittaṃ bhāvo, daṇḍītyādisaddapavattiyā nimittattā. རས་ཡུག་སྔོན་པོའི་དངོས་པོ་ནི་སྔོན་པོ་ཉིད་ (nīlattaṃ) དང་སྔོན་པོ་ཉིད་ (nīlatā) ཅེས་པ་སྟེ། ཡོན་ཏན་གྱི་དངོས་པོའོ།། འདིར་སྔོ་བའི་ཡོན་ཏན་གྱི་དབང་གིས་རས་ཡུག་ལ་སྔོན་པོའི་སྒྲ་འཇུག་པ་ནི། རས་ཡུག་གི་བློའི་རྒྱུ་མཚན་ཏེ། དེ་ལ་དངོས་པོ་ཞེས་བྱའོ།། སྔོ་བའི་ཡོན་ཏན་གྱི་དངོས་པོ་ནི་སྔོན་པོ་ཉིད་ (nīlattaṃ) དང་སྔོན་པོ་ཉིད་ (nīlatā) ཅེས་པ་སྔོ་བའི་ཡོན་ཏན་གྱི་རིགས་ཡིན་ལ། འདིར་སྔོ་བའི་ཡོན་ཏན་གྱི་རིགས་ནི་རྒྱུ་མཚན་དུ་གྱུར་ནས། སྔོན་པོའི་སྒྲ་ཡོན་ཏན་ལ་འཇུག་པའི་སྔོ་བའི་ཡོན་ཏན་གྱི་རིགས་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་ནོ།། བ་ལང་ཉིད་ (gottaṃ) དང་བ་ལང་ཉིད་ (gotā) ཅེས་པ་ནི་བ་ལང་གི་རིགས་ཡིན་ལ། འདིར་རིགས་ཀྱི་སྒྲ་རྣམས་རྫས་ལ་འཇུག་པ་ཡོད་ཚེ་རིགས་ནི་རྒྱུ་མཚན་ནོ།། འཚེད་བྱེད་ཀྱི་དངོས་པོ་ནི་འཚེད་བྱེད་ཉིད་ (pācakattaṃ) ཅེས་པ་བྱ་བའི་འབྲེལ་བ་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོ་ཡིན་ལ། འདིར་འཚེད་པའི་བྱ་བའི་འབྲེལ་བ་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོའོ།། དབྱུག་པ་ཐོགས་པ་ཉིད་ (daṇḍittaṃ)། རྭ་ཅན་ཉིད་ (visāṇittaṃ)། རྒྱལ་པོའི་སྐྱེས་བུ་ཉིད་ (rājapurisattaṃ) ཅེས་པ་ནི། དབྱུག་པ་དང་། རྭ་དང་། རྒྱལ་པོའི་རྫས་རྣམས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོ་ཡིན་ཏེ། དབྱུག་པ་ཐོགས་པ་སོགས་ཀྱི་སྒྲ་འཇུག་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ།། Devadattassa bhāvo devadattattaṃ, candattaṃ, sūriyattaṃti tadavatthā visesasāmaññaṃ, devadattassa bālatādiavatthābhedo, candassa kalādiavatthabhedo ca, sūriyassa mandapaṭutādiavatthābhedo ca sāmaññaṃ, tadettha nimittaṃ. Ettha vijjamānapadatthānaṃ visayabhūtasaññāsaddānaṃ pavattinimittaṃ vuttaṃ. Ākāsattaṃ abhāvattaṃti, tattha ghaṭākāsa+pīṭharākāsa, paṭābhāva+ghaṭābhāvādinā upacaritabhedasāmaññaṃ bhāvo. ལྷས་བྱིན་གྱི་དངོས་པོ་ནི་ལྷས་བྱིན་ཉིད་ (devadattattaṃ)། ཟླ་བ་ཉིད་ (candattaṃ)། ཉི་མ་ཉིད་ (sūriyattaṃ) ཅེས་པ་ནི་དེའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གི་སྤྱི་ཡིན་ཏེ། ལྷས་བྱིན་གྱི་བྱིས་པ་ཉིད་སོགས་ཀྱི་གནས་སྐབས་ཀྱི་དབྱེ་བ་དང་། ཟླ་བའི་ཆ་སོགས་ཀྱི་གནས་སྐབས་ཀྱི་དབྱེ་བ་དང་། ཉི་མའི་རྟུལ་པོ་དང་རྣོ་བ་སོགས་ཀྱི་གནས་སྐབས་ཀྱི་དབྱེ་བའི་སྤྱི་ནི་འདིར་དེའི་རྒྱུ་མཚན་ནོ།། འདིར་ཡོད་པའི་ཚིག་གི་དོན་གྱི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་མིང་གི་སྒྲ་རྣམས་འཇུག་པའི་རྒྱུ་མཚན་བཤད་དོ།། ནམ་མཁའ་ཉིད་ (ākāsattaṃ) དང་མེད་པ་ཉིད་ (abhāvattaṃ) ཅེས་པ་ལ། དེ་ལ་བུམ་པའི་ནམ་མཁའ་དང་། ཁྲིའི་ནམ་མཁའ་དང་། རས་མེད་པ་དང་། བུམ་པ་མེད་པ་སོགས་ཀྱིས་བཏགས་པའི་དབྱེ་བའི་སྤྱི་ནི་དངོས་པོའོ།། Ttana-puthujjanattanaṃ. Vedanāya bhāvo vedanattanaṃ, rasso. Evaṃ jāyattanaṃ, jārattanaṃ. རྐྱེན་ཏྟན (ttana) ནི། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉིད་ (puthujjanattanaṃ) ལྟ་བུའོ།། ཚོར་བའི་དངོས་པོ་ནི་ཚོར་བ་ཉིད་ (vedanattanaṃ) དེ། ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ།། དེ་བཞིན་དུ་ཆུང་མ་ཉིད་ (jāyattanaṃ) དང་། གཡེམ་པོ་ཉིད་ (jārattanaṃ) ལྟ་བུའོ།། Ṇya-alasassa bhāvo kammaṃ vā ālasyaṃ, ettha ‘‘lopo+vaṇṇi+vaṇṇānaṃ’’ti a-lope ‘‘sarāna+mādissā’’dinā ākāro, eva+mupari ca. Brāhmaṇassa bhāvo brahmaññaṃ, ññakārapubbarūpāni. Cāpalyaṃ, nepuññaṃ, pesuññaṃ, rañño bhāvo rajjaṃ, ādhipaccaṃ, dāyajjaṃ, vesammaṃ, vesamaṃ, ṇapaccayo. Sakhino bhāvo sakhyaṃ, vāṇijjaṃ, ārogyaṃ, odagyaṃ, ānaṇyaṃ, dubbalyaṃ, balyaṃ, paṇḍiccaṃ, bāhussaccaṃ, porohiccaṃ. Muṭṭhassatissa bhāvo muṭṭhassaccaṃ, ilopo. Kosallaṃ, vepullaṃ. Samānassa bhāvo sāmaññaṃ, perissaṃ, somanassaṃ, domanassaṃ, sovacassaṃ, dovacassaṃ, nipakassa [Pg.193] bhāvo nepakkaṃ, ādhikkaṃ, dubhagassa bhāvo dobhaggaṃ, sarūpassa bhāvo sāruppaṃ, opammaṃ, sokhummaṃ, tathassa bhāvo tacchaṃ. Dummedhassa bhāvo dummejjhaṃ. Bhesajassa bhāvo bhesajjaṃ, byāvaṭassa kammaṃ veyyāvaccaṃ yathā veyyākaraṇaṃ. རྐྱེན་ཎྱ (ṇya) ནི། ལེ་ལོ་ཅན་གྱི་དངོས་པོའམ་བྱ་བ་ནི་ལེ་ལོ་ཉིད་ (ālasyaṃ) ཅེས་པ་སྟེ། འདིར་ “lopo vaṇṇi vaṇṇānaṃ” ཞེས་པས་ ཨ (a) ཕྱིས་པ་ལ། “sarānamādissa” སོགས་ཀྱིས་ ཨཱ (ā) རུ་འགྱུར་ཞིང་། གོང་དུའང་དེ་བཞིན་ནོ།། བྲམ་ཟེའི་དངོས་པོ་ནི་བྲམ་ཟེ་ཉིད་ (brahmaññaṃ) ཅེས་པ་སྟེ། ཉ་ཡིག་གཉིས་བརྩེགས་སྔོན་གྱི་གཟུགས་སུ་འགྱུར་རོ།། གཡོ་བ་ཉིད་ (cāpalyaṃ)། མཁས་པ་ཉིད་ (nepuññaṃ)། ཕྲ་མ་ཉིད་ (pesuññaṃ)། རྒྱལ་པོའི་དངོས་པོ་ནི་རྒྱལ་སྲིད་ (rajjaṃ)། དབང་ཕྱུག་ཉིད་ (ādhipaccaṃ)། སྐལ་ཐོབ་ཉིད་ (dāyajjaṃ)། མི་མཐུན་པ་ཉིད་ (vesammaṃ, vesamaṃ) རྣམས་ནི་རྐྱེན་ཎ (ṇa) ཡིན་ནོ།། གྲོགས་པོའི་དངོས་པོ་ནི་གྲོགས་ཉིད་ (sakhyaṃ)། ཚོང་པ་ཉིད་ (vāṇijjaṃ)། ནད་མེད་པ་ཉིད་ (ārogyaṃ)། དགའ་བ་ཉིད་ (odagyaṃ)། བུ་ལོན་མེད་པ་ཉིད་ (ānaṇyaṃ)། ཉམ་ཆུང་ཉིད་ (dubbalyaṃ)། བྱིས་པ་ཉིད་དམ་སྟོབས་ཉིད་ (balyaṃ)། མཁས་པ་ཉིད་ (paṇḍiccaṃ)། མང་དུ་ཐོས་པ་ཉིད་ (bāhusaccaṃ)། མདུན་ན་འདོན་ཉིད་ (porohiccaṃ)། བརྗེད་ངས་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་ནི་བརྗེད་ངས་ཉིད་ (muṭṭhassaccaṃ) ཅེས་པ་སྟེ། ཨི་ཕྱིས་སོ།། མཁས་པ་ཉིད་ (kosallaṃ)། ཡངས་པ་ཉིད་ (vepullaṃ)། མཚུངས་པའི་དངོས་པོ་ནི་མཚུངས་པ་ཉིད་ (sāmaññaṃ)། ཕྲག་དོག་ཉིད་ (perissaṃ)། ཡིད་བདེ་ཉིད་ (somanassaṃ)། ཡིད་མི་བདེ་ཉིད་ (domanassaṃ)། བཀའ་ཉན་པ་ཉིད་ (sovacassaṃ)། བཀའ་མི་ཉན་པ་ཉིད་ (dovacassaṃ)། མཁས་པའི་དངོས་པོ་ནི་མཁས་པ་ཉིད་ (nepakkaṃ)། ལྷག་པ་ཉིད་ (ādhikkaṃ)། སྐལ་བ་དམན་པའི་དངོས་པོ་ནི་སྐལ་དམན་ཉིད་ (dobhaggaṃ)། རང་གི་གཟུགས་ཀྱི་དངོས་པོ་ནི་མཐུན་པ་ཉིད་ (sāruppaṃ)། དཔེ་ཉིད་ (opammaṃ)། ཕྲ་བ་ཉིད་ (sokhummaṃ)། དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོ་ནི་བདེན་པ་ཉིད་ (tacchaṃ)། བློ་ངན་གྱི་དངོས་པོ་ནི་བློ་ངན་ཉིད་ (dummejjhaṃ)། སྨན་པའི་དངོས་པོ་ནི་སྨན་ (bhesajjaṃ)། བྲེལ་བ་ཅན་གྱི་བྱ་བ་ནི་ཞབས་ཏོག་ (veyyāvaccaṃ) སྟེ། ལུང་སྟོན་པ་ (veyyākaraṇaṃ) བཞིན་ནོ།། Ṇeyya-sucino bhāvo soceyyaṃ, ādhipateyyaṃ, kapissa bhāvo kāpeyyaṃ. Saṭhassa bhāvo kammaṃ vā sāṭheyyaṃ. རྐྱེན་ཎེཡ྄ཡ (ṇeyya) ནི། གཙང་མའི་དངོས་པོ་ནི་གཙང་བ་ཉིད་ (soceyyaṃ)། བདག་པོ་ཉིད་ (ādhipateyyaṃ)། སྤྲེའུའི་དངོས་པོ་ནི་སྤྲེའུ་ཉིད་ (kāpeyyaṃ)། གཡོ་སྒྱུ་ཅན་གྱི་དངོས་པོའམ་བྱ་བ་ནི་གཡོ་སྒྱུ་ཉིད་ (sāṭheyyaṃ)། Ṇa-garūnaṃ bhāvo gāravaṃ, u avaṅa. Pāṭavaṃ, ajjavaṃ, maddavaṃ, ‘‘kosajjā’’dinā ussa attaṃ dvittañca. Paramānaṃ bhāvo pāramī, vīpaccayo. Samaggānaṃ bhāvo sāmaggī. རྐྱེན་ཎ (ṇa) ནི། བླ་མ་རྣམས་ཀྱི་དངོས་པོ་ནི་གུས་པ་ཉིད་ (gāravaṃ) ཅེས་པ་སྟེ། ཨུ (u) ནི་ ཨཝང྄ (avaṅa) དུ་འགྱུར་རོ།། མཁས་པ་ཉིད་ (pāṭavaṃ)། དྲང་པོ་ཉིད་ (ajjavaṃ)། མཉེན་པོ་ཉིད་ (maddavaṃ) སྟེ། “kosajjā” སོགས་ཀྱིས་ ཨུ (u) ནི་ ཨ (a) རུ་འགྱུར་ཞིང་ཉིས་བརྩེགས་སུའང་འགྱུར་རོ།། མཆོག་རྣམས་ཀྱི་དངོས་པོ་ནི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ (pāramī) སྟེ། རྐྱེན་ཝཱི (vī) ཡིན་ནོ།། མཐུན་པ་རྣམས་ཀྱི་དངོས་པོ་ནི་མཐུན་པ་ཉིད་ (sāmaggī)། Iya-adhipatino bhāvo adhipatiyaṃ, paṇḍitiyaṃ, bahussutiyaṃ, naggiyaṃ, sūriyaṃ. རྐྱེན་ཨིཡ (iya) ནི། བདག་པོའི་དངོས་པོ་ནི་བདག་པོ་ཉིད་ (adhipatiyaṃ)། མཁས་པ་ཉིད་ (paṇḍitiyaṃ)། མང་དུ་ཐོས་པ་ཉིད་ (bahussutiyaṃ)། གཅེར་བུ་ཉིད་ (naggiyaṃ)། དཔའ་བོ་ཉིད་དམ་ཉི་མ་ (sūriyaṃ)། Ṇiya-alasassa bhāvo kammaṃ vā ālasiyaṃ, tālusiyaṃ, mandiyaṃ, dakkhiyaṃ, porohitiyaṃ, veyyattiyaṃ. རྐྱེན་ཎིཡ (ṇiya) ནི། ལེ་ལོ་ཅན་གྱི་དངོས་པོའམ་བྱ་བ་ནི་ལེ་ལོ་ཉིད་ (ālasiyaṃ)། རྐན་ཉིད་ (tālusiyaṃ)། རྟུལ་པོ་ཉིད་ (mandiyaṃ)། མཁས་པ་ཉིད་ (dakkhiyaṃ)། མདུན་ན་འདོན་ཉིད་ (porohitiyaṃ)། གསལ་བར་སྨྲ་བ་ཉིད་ (veyyattiyaṃ)། Kathaṃ rāmaṇīyakaṃti, sakatthe kantā ṇena siddhā. Kammaṃ=kriyā, tattha alasassa kammaṃ alasattaṃ alasatā alasattanaṃ ālasyaṃ ālasiyaṃ vā. ཉམས་དགའ་བ་ཉིད་ (rāmaṇīyakaṃ) ཅེས་པ་ཇི་ལྟར་གྲུབ་ཅེ་ན། རང་གི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཀན྄ཏ (kanta) ནི་ ཎ (ṇa) ཡིས་གྲུབ་པའོ།། ལས་ (kammaṃ) ནི་བྱ་བ་ (kriyā) ཡིན་ལ། དེ་ལ་ལེ་ལོ་ཅན་གྱི་བྱ་བ་ནི་ལེ་ལོ་ཉིད་ (alasattaṃ, alasatā, alasattanaṃ, ālasyaṃ, ālasiyaṃ) ལྟ་བུའོ།། 122. Sakattheti ༡༢༢. རང་གི་དོན་ལ་ཞེས་པ་ནི། Sakatthepi yathāyogaṃ ttādayo honti. Yathābhūtameva yathābhuccaṃ, kāruññaṃ, pattakallaṃ. Ākāsānantameva ākāsānañcaṃ, ettha akāralopo, tassa ce pubbarūpe ca kate ‘‘tadaminā’’dinā nassa ñño ca lopo ca hoti, kāyapāguññatā. རང་གི་དོན་ལའང་ཅི་རིགས་པར་རྐྱེན་ཏྟ (tta) སོགས་འགྱུར་རོ།། ཡང་དག་པ་ཉིད་ནི་ཡང་དག་པ་ཉིད་ (yathābhuccaṃ)། སྙིང་རྗེ་ཉིད་ (kāruññaṃ)། སྐབས་སུ་བབས་པ་ཉིད་ (pattakallaṃ)། ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་པ་ཉིད་ནི་ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་སྐྱེ་མཆེད་ (ākāsānañcaṃ) སྟེ། འདིར་ ཨ (a) ཡིག་ཕྱིས་ཤིང་། དེ་ལ་སྔོན་གྱི་གཟུགས་སུ་བྱས་པ་ན། “tadaminā” སོགས་ཀྱིས་ ན (na) ཡིག་ནི་ ཉ (ña) རུ་འགྱུར་ཞིང་ཕྱིས་པའང་ཡིན་ནོ།། ལུས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ཉིད་ (kāyapāguññatā)། 60. Bya vaddhadāsā vā ༦༠. རྐྱེན་བྱ (bya) ནི་ ཝད྄དྷ (vaddha) དང་ དཱས (dāsa) ལས་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ།། Chaṭṭhiyantā [Pg.194] vaddhā dāsā ca byo hoti bhāvakammesu. Vaddhassa bhāvo kammaṃ vā vaddhabyaṃ, vaddhatā. Dāsassa bhāvo kammaṃ vā dāsabyaṃ, dāsyaṃ, dāsatā. Kathaṃ vaddhavaṃti, ṇe vāgamo. རྣམ་དབྱེ་དྲུག་པ་མཐའ་ཅན་གྱི་ ཝད྄དྷ (vaddha) དང་ དཱས (dāsa) ལས་དངོས་པོ་དང་ལས་ཀྱི་དོན་ལ་རྐྱེན་བྱ (bya) འགྱུར་རོ།། རྒན་པོའི་དངོས་པོའམ་བྱ་བ་ནི་རྒན་པོ་ཉིད་ (vaddhabyaṃ, vaddhatā)། བྲན་གཡོག་གི་དངོས་པོའམ་བྱ་བ་ནི་བྲན་གཡོག་ཉིད་ (dāsabyaṃ, dāsyaṃ, dāsatā)། རྒན་པོ་ཉིད་ (vaddhavaṃ) ཅེས་པ་ཇི་ལྟར་གྲུབ་ཅེ་ན། རྐྱེན་ཎ (ṇa) ལ་ ཝ (va) ཡིག་བྱུང་བའོ།། 61. Nasa yuvā bo ca vassa ༦༡. ཡུཝ (yuva) ལས་རྐྱེན་ཎས (ṇasa) དང་ ཝ (va) ནི་ བ (ba) རུ་འགྱུར་རོ།། Chaṭṭhiyantā yuvasaddā bhāvakammesu naṇa vā hoti vassa bo ca. Yuvassa bhāvo yobbanaṃ, yuvattaṃ yuvatā vā. རྣམ་དབྱེ་དྲུག་པ་མཐའ་ཅན་གྱི་ ཡུཝ (yuva) སྒྲ་ལས་དངོས་པོ་དང་ལས་ཀྱི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཎས (ṇasa) སམ་ཎ (ṇa) འགྱུར་ཞིང་། ཝ (va) ནི་ བ (ba) རུ་འགྱུར་རོ།། གཞོན་ནུའི་དངོས་པོ་ནི་ལང་ཚོ་ཉིད་ (yobbanaṃ) དང་། གཞོན་ནུ་ཉིད་ (yuvattaṃ, yuvatā) ལྟ་བུའོ།། 62. Aṇvāditvi+moti ༦༢. ཨཎུ (aṇu) སོགས་ལས་རྐྱེན་ཨིམ (ima) འགྱུར་རོ།། Bhāve vā imo. Aṇuno bhāvo aṇimā, laghimā, mahato bhāvo mahimā. Kisassa bhāvo kasimā. དངོས་པོའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཨིམ (ima) འགྱུར་རོ།། ཕྲ་མོའི་དངོས་པོ་ནི་ཕྲ་མོ་ཉིད་ (aṇimā)། ཡང་བ་ཉིད་ (laghimā)། ཆེན་པོའི་དངོས་པོ་ནི་ཆེན་པོ་ཉིད་ (mahimā)། སྐེམ་པོའི་དངོས་པོ་ནི་སྐེམ་པོ་ཉིད་ (kasimā)། 133. Kisa+mahata+mime kasa, mahāti ༡༣༣. རྐྱེན་ཨིམ (ima) ལ་ ཀིས (kisa) དང་ མཧཏ (mahata) རྣམས་ནི་ ཀས (kasa) དང་ མཧ (maha) རུ་འགྱུར་རོ།། Imamhi mahato maho ca kisassa kasādeso ca hoti. རྐྱེན་ཨིམ (ima) ལ་ མཧཏ (mahata) ནི་ མཧ (maha) དང་། ཀིས (kisa) ནི་ ཀས (kasa) རུ་འགྱུར་རོ།། 63. Bhāvā tena nibbatteti ༦༣. དངོས་པོ་དེ་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་པ་ནི། Kriyāvācakasaddato imo, pākena nibbattaṃ pākimaṃ, sekimaṃ. བྱ་བ་བརྗོད་པའི་སྒྲ་ལས་རྐྱེན་ཨིམ (ima) འགྱུར་ཏེ། བཙོས་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་བཙོས་པ་ (pākimaṃ)། བླུགས་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་བླུགས་པ་ (sekimaṃ)། 127. Kosajjā+jjava+pārisajja+sohajja+maddavā+rissā+sabhā+jañña+theyya+ bāhusaccā ༡༢༧. ལེ་ལོ་ཉིད་ (kosajja)། དྲང་པོ་ཉིད་ (ajjava)། འཁོར་གྱི་ནང་དུ་མཁས་པ་ཉིད་ (pārisajja)། མཛའ་བཤེས་ཉིད་ (sohajja)། མཉེན་པོ་ཉིད་ (maddava)། དྲང་སྲོང་གི་ཉིད་ (ārissa)། ཁྱུ་མཆོག་གི་ཉིད་ (āsabha)། སྐྱེས་བུ་དམ་པ་ཉིད་ (ājañña)། རྐུ་བ་ཉིད་ (theyya)། མང་དུ་ཐོས་པ་ཉིད་ (bāhusacca) རྣམས་སོ།། Ete saddā nipaccante ṇānubandhe. Kusītassa bhāvoti bhāve ṇyo hoti, iminā īssa akāre ca tassa je ca [Pg.195] kate yassa pubbarūpaṃ, kosajjaṃ. Ujuno bhāve ajjavaṃti ṇo, iminā ussa attaṃ, ‘‘uvaṇṇassā+vaṅa sare’’ti avaṅaādese jassa dvittaṃ. Parisāsu sādhūti vākye ‘‘ṇyo tattha sādhū’’ti ṇyo, iminā jāgamo ca, ‘‘byañjane dīgharassā’’ti āssa rasse ca kate jassa pubbarūpaṃ, pārisajjo. Iminā kamena vākyeneva saddasiddhi veditabbā. Suhadayova suhajjo, tassa bhāvo sohajjaṃ, iminā ayalopo. Muduno bhāvo maddavaṃ, iminā ussa attaṃ. Isino idaṃ bhāvo vā ārissaṃ, ṇyapaccaye iminā ārañāgame ‘‘lopo+vaṇṇi+vaṇṇānaṃ’’ti antaikāralopo ca. Usabhassa idaṃ bhāvo vā āsabhaṃ, iminā ussa ā. Ājānīyassa bhāvo ājaññaṃ, iminā yalope ‘‘lopo+vaṇṇi+vaṇṇānaṃ’’ti īkāralopo. Thenassa bhāvo theyyaṃ, iminā nassa yakāro. Bahussutassa bhāvo bāhusaccaṃ, iminā ussa akāro saṃyogādilopo. (Bhāvataddhitaṃ). སྒྲ་འདི་རྣམས་ནི་རྗེས་འབྲེལ་ ཎ (ṇa) ཡོད་པའི་རྐྱེན་ལ་གྲུབ་པའོ།། ལེ་ལོ་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་ཞེས་པའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཎྱ (ṇyo) འགྱུར་ཞིང་། འདིར་ ཨཱི (ī) ནི་ ཨ (a) རུ་འགྱུར་བ་དང་། ཏ (ta) ནི་ ཇ (ja) རུ་བྱས་པ་ལ། ཡ (ya) ནི་སྔོན་གྱི་གཟུགས་སུ་འགྱུར་བས་ ལེ་ལོ་ཉིད་ (kosajjaṃ) ཅེས་གྲུབ་བོ།། དྲང་པོའི་དངོས་པོ་ལ་ དྲང་པོ་ཉིད་ (ajjavaṃ) ཅེས་པར་རྐྱེན་ཎ (ṇa) འགྱུར་ཏེ། འདིར་ ཨུ (u) ནི་ ཨ (a) རུ་འགྱུར་ཞིང་། “uvaṇṇassāvaṅa sare” ཞེས་པས་ ཨཝང྄ (avaṅa) དུ་འགྱུར་བ་ལ། ཇ (ja) ནི་ཉིས་བརྩེགས་སུ་འགྱུར་རོ།། འཁོར་གྱི་ནང་དུ་བཟང་པོ་ཞེས་པའི་ཚིག་ལ། “ṇyo tattha sādhū” ཞེས་པས་རྐྱེན་ཎྱ (ṇyo) འགྱུར་ཞིང་། འདིར་ ཇ (ja) ཡིག་བྱུང་བ་དང་། “byañjane dīgharassā” ཞེས་པས་ ཨཱ (ā) ནི་ཐུང་ངུར་བྱས་པ་ལ། ཇ (ja) ནི་སྔོན་གྱི་གཟུགས་སུ་འགྱུར་བས་ འཁོར་གྱི་ནང་དུ་མཁས་པ་ (pārisajjo) ཞེས་གྲུབ་བོ།། རིམ་པ་འདིས་ཚིག་ཉིད་ལས་སྒྲ་གྲུབ་པ་ཤེས་པར་བྱའོ།། སྙིང་ཉེ་བ་ཉིད་ནི་མཛའ་བཤེས་ (suhajjo) ཡིན་ལ། དེའི་དངོས་པོ་ནི་མཛའ་བཤེས་ཉིད་ (sohajjaṃ) སྟེ། འདིར་ ཨཡ (aya) ཕྱིས་སོ།། མཉེན་པོའི་དངོས་པོ་ནི་མཉེན་པོ་ཉིད་ (maddavaṃ) སྟེ། འདིར་ ཨུ (u) ནི་ ཨ (a) རུ་འགྱུར་རོ།། དྲང་སྲོང་གི་འདི་འམ་དངོས་པོ་ནི་དྲང་སྲོང་ཉིད་ (ārissaṃ) ཅེས་པ་སྟེ། རྐྱེན་ཎྱ (ṇya) ལ་འདིར་ ཨཱར (āra) བྱུང་ཞིང་། “lopo vaṇṇi vaṇṇānaṃ” ཞེས་པས་མཐའི་ཨི་ཡིག་ཕྱིས་སོ།། ཁྱུ་མཆོག་གི་འདི་འམ་དངོས་པོ་ནི་ཁྱུ་མཆོག་ཉིད་ (āsabhaṃ) སྟེ། འདིར་ ཨུ (u) ནི་ ཨཱ (ā) རུ་འགྱུར་རོ།། ཅང་ཤེས་ཀྱི་དངོས་པོ་ནི་ཅང་ཤེས་ཉིད་ (ājaññaṃ) སྟེ། འདིར་ ཡ (ya) ཕྱིས་པ་ལ། “lopo vaṇṇi vaṇṇānaṃ” ཞེས་པས་ཨཱི་ཡིག་ཕྱིས་སོ།། རྐུ་བྱེད་ཀྱི་དངོས་པོ་ནི་རྐུ་བ་ཉིད་ (theyyaṃ) སྟེ། འདིར་ ན (na) ནི་ ཡ (ya) རུ་འགྱུར་རོ།། མང་དུ་ཐོས་པའི་དངོས་པོ་ནི་མང་དུ་ཐོས་པ་ཉིད་ (bāhusaccaṃ) སྟེ། འདིར་ ཨུ (u) ནི་ ཨ (a) རུ་འགྱུར་ཞིང་འདུས་པའི་ཐོག་མ་ཕྱིས་སོ།། (དངོས་པོའི་ཕན་ཚུན་གྱི་རྐྱེན་ནོ།།) 64. Tara+tami+ssiki+yi+ṭṭhā+tisaye ༦༤. ལྷག་པའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཏར (tara)། ཏམ (tama)། ཨིས྄སིཀ (issika)། ཨིཡ (iya)། ཨིཊྛ (iṭṭha) རྣམས་སོ།། Atisaye vattamānato honte+te paccayā. Atisayena pāpo pāpataro pāpatamo pāpissito pāpiyo pāpiṭṭho, itthiyaṃ pāpatarā iccādi. Atisayappaccayantāpi atisayappaccayo, atisayena pāpiṭṭho pāpiṭṭhataro pāpiṭṭhatamo. Evaṃ paṭutaro paṭutamo, paṭissiko, paṭiyo, paṭiṭṭho, varataro iccādi paṇītataro iccādi ca. ལྷག་པའི་དོན་ལ་འཇུག་པ་ལས་རྐྱེན་འདི་རྣམས་འགྱུར་རོ།། ཤིན་ཏུ་སྡིག་པ་ཅན་ནི་སྡིག་ཆེ་བ་ (pāpataro)། སྡིག་ཆེས་ཤོས་ (pāpatamo)། སྡིག་པ་ཅན་མཆོག་ (pāpissito)། སྡིག་པ་ཆེ་བ་ (pāpiyo)། སྡིག་པ་ཆེས་ཤོས་ (pāpiṭṭho) ཞེས་པ་དང་། མོ་རྟགས་ལ་ སྡིག་ཆེ་མ་ (pāpatarā) སོགས་སོ།། ལྷག་པའི་རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་ལའང་ལྷག་པའི་རྐྱེན་འཇུག་སྟེ། ཤིན་ཏུ་སྡིག་པ་ཆེས་ཤོས་ལས་ཀྱང་སྡིག་པ་ཆེས་ཤོས་ (pāpiṭṭhataro)། སྡིག་པ་ཆེས་ཤོས་ཀྱི་ཡང་ཤོས་ (pāpiṭṭhatamo) ལྟ་བུའོ།། དེ་བཞིན་དུ་མཁས་པ་ཆེ་བ་ (paṭutaro)། མཁས་ཤོས་ (paṭutamo)། མཁས་པ་མཆོག་ (paṭissiko)། མཁས་པ་ཆེ་བ་ (paṭiyo)། མཁས་ཤོས་ (paṭiṭṭho)། མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ (varataro) སོགས་དང་། གྱ་ནོམ་པ་ཉིད་ (paṇītataro) སོགས་སོ།། 135. Jo vuddhassi+yi+ṭṭhesu ༡༣༥. རྐྱེན་ཨིཡ (iya) དང་ ཨིཊྛ (iṭṭha) ལ་ ཝུད྄དྷ (vuddha) ནི་ ཇ (ja) རུ་འགྱུར་རོ།། Vuddhassa [Pg.196] jo hoti iyaiṭṭhesu. Atisayena vuddho jeyyo jeṭṭho, jādese pubbasaralope luttā sarā issa ekāre ca yassa dvittaṃ. རྐྱེན་ཨིཡ (iya) དང་ ཨིཊྛ (iṭṭha) ལ་ ཝུད྄དྷ (vuddha) ནི་ ཇ (ja) རུ་འགྱུར་རོ།། ཤིན་ཏུ་རྒན་པ་ནི་གཙོ་བོ་ (jeyyo) དང་། ཆེས་རྒན་པ་ (jeṭṭho) ཞེས་པ་སྟེ། ཇ (ja) རུ་བསྒྱུར་བ་ལ་སྔོན་གྱི་དབྱངས་ཕྱིས་ཤིང་། ཕྱིས་པའི་དབྱངས་ ཨི (i) ནི་ ཨེ (e) རུ་འགྱུར་བ་དང་། ཡ (ya) ནི་ཉིས་བརྩེགས་སུ་འགྱུར་རོ།། 136. Bāḷha+ntika+pasatthānaṃ sādha+neda+sā ༡༣༦. རྐྱེན་ཨིཡ (iya) དང་ ཨིཊྛ (iṭṭha) ལ་ བཱལྷ (bāḷha)། ཨན྄ཏིཀ (antika)། པསཏྠ (pasattha) རྣམས་ནི་རིམ་པ་བཞིན་ སཱདྷ (sādha)། ནེད (neda)། ས (sa) རུ་འགྱུར་རོ།། Iyaiṭṭhesu bāḷha+ntika+pasatthānaṃ sādha+neda+sā honti yathākkamaṃ. Atisayena bāḷho sādhiyo sādhiṭṭho. Atisayena antiko nediyo nediṭṭho. Atisayena pasattho seyyo seṭṭho, pubbeva sare lutte issa e dvittañca. རྐྱེན་ཨིཡ (iya) དང་ ཨིཊྛ (iṭṭha) ལ་ བཱལྷ (bāḷha)། ཨན྄ཏིཀ (antika)། པསཏྠ (pasattha) རྣམས་ནི་རིམ་པ་བཞིན་ སཱདྷ (sādha)། ནེད (neda)། ས (sa) རུ་འགྱུར་རོ།། ཤིན་ཏུ་དྲག་པོ་ནི་དྲག་པ་ (sādhiyo) དང་། དྲག་ཤོས་ (sādhiṭṭho)། ཤིན་ཏུ་ཉེ་བ་ནི་ཉེ་བ་ (nediyo) དང་། ཉེ་ཤོས་ (nediṭṭho)། ཤིན་ཏུ་བསྔགས་པ་ནི་བཟང་པོ་ (seyyo) དང་། མཆོག་ (seṭṭho) སྟེ། སྔོན་གྱི་དབྱངས་ཕྱིས་པ་ལ། ཨི (i) ནི་ ཨེ (e) རུ་འགྱུར་ཞིང་ཉིས་བརྩེགས་སུའང་འགྱུར་རོ།། 137. Kaṇa+kana+ppa+yuvānaṃ ༡༣༧. རྐྱེན་ཨིཡ (iya) དང་ ཨིཊྛ (iṭṭha) ལ་ ཨཔ྄པ (appa) དང་ ཡུཝ (yuva) རྣམས་ནི་ ཀཎ (kaṇa) དང་ ཀན (kana) དུ་འགྱུར་རོ།། Iyaiṭṭhesu appayuvānaṃ kaṇa+kanā honti yathākkamaṃ. Atisayena appo kaṇiyo kaṇiṭṭho. Atisayena yuvā kaniyo kaniṭṭho. རྐྱེན་ཨིཡ (iya) དང་ ཨིཊྛ (iṭṭha) ལ་ ཨཔ྄པ (appa) དང་ ཡུཝ (yuva) རྣམས་ནི་རིམ་པ་བཞིན་ ཀཎ (kaṇa) དང་ ཀན (kana) དུ་འགྱུར་རོ།། ཤིན་ཏུ་ཉུང་བ་ནི་ཆུང་བ་ (kaṇiyo) དང་། ཆུང་ཤོས་ (kaṇiṭṭho)། ཤིན་ཏུ་གཞོན་པ་ནི་གཞོན་པ་ (kaniyo) དང་། གཞོན་ཤོས་ (kaniṭṭho)། 138. Lopo vī+mantu+vantūnanti ༡༣༨. རྐྱེན་ཝཱི (vī)། མན྄ཏུ (mantu)། ཝན྄ཏུ (vantu) རྣམས་ནི་ཕྱིས་སོ།། Iyaiṭṭhesu vī+mantu+vantūnaṃ lopo. Atisayena medhāvī medhiyo medhiṭṭho. Atisayena satimā satiyo satiṭṭho. Atisayena guṇavā guṇiyo guṇiṭṭho. Ettha yathākkamaṃ mantvatthe vī+mantu+vantu hoti. རྐྱེན་ཨིཡ (iya) དང་ ཨིཊྛ (iṭṭha) ལ་ རྐྱེན་ཝཱི (vī)། མན྄ཏུ (mantu)། ཝན྄ཏུ (vantu) རྣམས་ཕྱིས་སོ།། ཤིན་ཏུ་བློ་གྲོས་ཅན་ནི་བློ་ལྡན་ (medhiyo) དང་། བློ་ལྡན་མཆོག་ (medhiṭṭho)། ཤིན་ཏུ་དྲན་པ་ཅན་ནི་དྲན་ལྡན་ (satiyo) དང་། དྲན་ལྡན་མཆོག་ (satiṭṭho)། ཤིན་ཏུ་ཡོན་ཏན་ཅན་ནི་ཡོན་ཏན་ཅན་ (guṇiyo) དང་། ཡོན་ཏན་ཅན་མཆོག་ (guṇiṭṭho)། འདིར་རིམ་པ་བཞིན་ལྡན་པའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཝཱི (vī)། མན྄ཏུ (mantu)། ཝན྄ཏུ (vantu) འགྱུར་རོ།། 65. Tannissite llo ༦༥. དེ་ལ་བརྟེན་པའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ལླ (lla) འགྱུར་རོ།། Llapaccayo [Pg.197] hoti dutiyantā tannissitatthe. Vedaṃ nissitaṃ vedallaṃ. Duṭṭhu nissitaṃ duṭṭhullaṃ. Vedanti tuṭṭhi. Ille saṅkhāraṃ nissitaṃ saṅkhārillaṃ. རྣམ་དབྱེ་གཉིས་པ་མཐའ་ཅན་ལས་དེ་ལ་བརྟེན་པའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ལླ (lla) འགྱུར་རོ།། དགའ་བ་ལ་བརྟེན་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ་ (vedallaṃ)། ངན་པ་ལ་བརྟེན་པ་ནི་གནས་ངན་ལེན་ (duṭṭhullaṃ)། ཝེད (veda) ནི་དགའ་བའོ།། རྐྱེན་ཨིལླ (illa) ལ་འདུ་བྱེད་ལ་བརྟེན་པ་ནི་འདུ་བྱེད་ལ་བརྟེན་པ་ (saṅkhārillaṃ)། 66. Tassa vikārāvayavesu ṇa+ṇika+ṇeyya+mayā ༦༦. དེའི་རྣམ་འགྱུར་དང་ཆ་ཤས་ཀྱི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཎ (ṇa)། ཎིཀ (ṇika)། ཎེཡ྄ཡ (ṇeyya)། མཡ (maya) རྣམས་སོ།། Pakatiyā uttara+mavatthantaraṃ vikāro. Chaṭṭhiyantā nāmasmā vikāre+vayave ca ṇādayo honti bahulaṃ. Ṇa-ayaso vikāro āyasaṃ bandhanaṃ, sakāgamo. Udumbarassa avayavo vikāro vā odumbaraṃ bhasmaṃ paṇṇaṃ vā. Kāpotaṃ maṃsaṃ satti vā. Ṇika-kappāsassa vikāro kappāsikaṃ vatthaṃ. Ṇeyya-eṇissa vikāro+vayavo vā eṇeyyaṃ. Kosānaṃ vikāro koseyyaṃ vatthaṃ. Maya-tiṇānaṃ vikāro tiṇamayaṃ, dārumayaṃ, naḷamayaṃ, mattikāmayaṃ, suvaṇṇamayo ratho, rūpiyamayaṃ. ‘‘Aññasmiṃ’’ti mayo, gunnaṃ karīsaṃ gomayaṃ. རང་བཞིན་ལས་གནས་སྐབས་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་རྣམ་འགྱུར་ (vikāro) ཡིན་ནོ།། རྣམ་དབྱེ་དྲུག་པ་མཐའ་ཅན་གྱི་མིང་ལས་རྣམ་འགྱུར་དང་ཆ་ཤས་ཀྱི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཎ (ṇa) སོགས་ཕལ་ཆེར་འགྱུར་རོ།། རྐྱེན་ཎ (ṇa) ནི། ལྕགས་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་ནི་ལྕགས་ཀྱི་འཆིང་བ་ (āyasaṃ bandhanaṃ) སྟེ། ས (sa) ཡིག་བྱུང་བའོ།། ཨུ་དུམ་ཝཱ་རའི་ཆ་ཤས་སམ་རྣམ་འགྱུར་ནི་ཨུ་དུམ་ཝཱ་རའི་ཐལ་བའམ་ལོ་མ་ (odumbaraṃ)། ཕུག་རོན་གྱི་ཤའམ་མདུང་ (kāpotaṃ)། རྐྱེན་ཎིཀ (ṇika) ནི། རས་བལ་གྱི་རྣམ་འགྱུར་ནི་རས་བལ་གྱི་གོས་ (kappāsikaṃ vatthaṃ)། རྐྱེན་ཎེཡ྄ཡ (ṇeyya) ནི། ཤྭ་སྐྱའི་རྣམ་འགྱུར་རམ་ཆ་ཤས་ནི་ཤྭ་སྐྱའི་པགས་པ་ (eṇeyyaṃ)། དར་སྐུད་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་ནི་དར་གོས་ (koseyyaṃ vatthaṃ)། རྐྱེན་མཡ (maya) ནི། རྩྭའི་རྣམ་འགྱུར་ནི་རྩྭ་ལས་གྲུབ་པ་ (tiṇamayaṃ)། ཤིང་ལས་གྲུབ་པ་ (dārumayaṃ)། འདམ་རྩྭ་ལས་གྲུབ་པ་ (naḷamayaṃ)། ས་ལས་གྲུབ་པ་ (mattikāmayaṃ)། གསེར་ལས་གྲུབ་པའི་ཤིང་རྟ་ (suvaṇṇamayo ratho)། དངུལ་ལས་གྲུབ་པ་ (rūpiyamayaṃ)། “Aññasmiṃ” ཞེས་པས་རྐྱེན་མཡ (maya) འགྱུར་ཏེ། བ་ལང་གི་ལྕི་བ་ནི་བ་ལང་གི་ལྕི་བ་ (gomayaṃ)། 67. Jatuto ssaṇa vā ༦༧. ལཱ་ཆ་ (jatu) ལས་རྐྱེན་ས྄སཎ (ssaṇa) རྣམ་པར་འགྱུར་རོ།། Vikārāvayavesu jatuto ssaṇa vā hoti. Ettha ‘‘vikārāvayavesū’’ti vattantesupi bahulādhikārā vikāreyeva hoti. Jatuno vikāro jātussaṃ jatumayaṃ. རྣམ་འགྱུར་དང་ཆ་ཤས་ཀྱི་དོན་ལ་ལཱ་ཆ་ (jatu) ལས་རྐྱེན་ས྄སཎ (ssaṇa) རྣམ་པར་འགྱུར་རོ།། འདིར་ “རྣམ་འགྱུར་དང་ཆ་ཤས་ལ་” ཞེས་འཇུག་ཀྱང་། ཕལ་ཆེར་གྱི་དབང་གིས་རྣམ་འགྱུར་ཉིད་ལ་འགྱུར་རོ།། ལཱ་ཆའི་རྣམ་འགྱུར་ནི་ལཱ་ཆ་ལས་གྲུབ་པ་ (jātussaṃ, jatumayaṃ)། 123. Lopoti ༡༢༣. ཕྱིས་པ་ཞེས་པ་ནི། Bahulaṃ paccayalopopi. ‘‘Phalitassa rukkhassa phala+mavayavo vikāro ca, pallavitasseva pallavaṃ’’ti vuttattā phalādayo [Pg.198] avayavā vikārā ca honti, tasmā idaṃ vuccati phalapupphamūlesu vikārāvayavesu-piyālassa phalāni piyālāni, mallikāya pupphāni mallikā, usīrassa mūlaṃ usīraṃ. Taṃsaddena vā tadabhidhānaṃ abhedopacārena, tasmā paccayalopaṃ vināpi sijjhati. ཕལ་ཆེར་རྐྱེན་ཕྱིས་པའང་ཡིན་ནོ།། “འབྲས་བུ་ཆགས་པའི་ཤིང་གི་འབྲས་བུ་ནི་ཆ་ཤས་དང་རྣམ་འགྱུར་ཡིན་ལ། ལོ་མ་རྒྱས་པ་ལས་ལོ་མ་བཞིན་ནོ་” ཞེས་བཤད་པའི་ཕྱིར། འབྲས་བུ་སོགས་ནི་ཆ་ཤས་དང་རྣམ་འགྱུར་དུ་འགྱུར་རོ།། དེའི་ཕྱིར་འདི་ནི་འབྲས་བུ་དང་། མེ་ཏོག རྩ་བ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་དང་ཆ་ཤས་ལ་བཤད་དེ། པི་ཡཱ་ལའི་འབྲས་བུ་རྣམས་ནི་པི་ཡཱ་ལ་ (piyālāni)། མལླི་ཀཱའི་མེ་ཏོག་རྣམས་ནི་མལླི་ཀཱ་ (mallikā)། ཨུ་ཤཱི་རའི་རྩ་བ་ནི་ཨུ་ཤཱི་ར་ (usīraṃ) ལྟ་བུའོ།། ཡང་ན་དེའི་སྒྲ་ཉིད་ཀྱིས་དབྱེར་མེད་པར་བཏགས་ནས་བརྗོད་པའི་ཕྱིར། རྐྱེན་ཕྱིས་པ་མེད་པར་ཡང་འགྲུབ་བོ།། 68. Samūhe kaṇa+ṇa+ṇikā ༦༨. ཚོགས་པའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཀཎ (kaṇa)། ཎ (ṇa)། ཎིཀ (ṇika) རྣམས་སོ།། Chaṭṭhiyantā samūhe kaṇa+ṇa+ṇikā honti. Gottapaccayantā kaṇa-rājaññānaṃ samūho rājaññakaṃ, mānusakaṃ. Ukkhādīhi ukkhānaṃ samūho okkhakaṃ, ‘‘saṃyoge kvacī’’ti okāro. Oṭṭhakaṃ. Urabbhānaṃ samūho orabbhakaṃ. Rājakaṃ, rājaputtakaṃ, hatthikaṃ, dhenukaṃ, māyūrakaṃ, kāpotakaṃ, māhisakaṃ. Ṇa-kākānaṃ samūho kākaṃ, bhikkhaṃ. Ṇika acittā-apūpānaṃ samūho āpūpikaṃ, saṃkulikaṃ. རྣམ་དབྱེ་དྲུག་པ་མཐའ་ཅན་ལས་ཚོགས་པའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཀཎ (kaṇa)། ཎ (ṇa)། ཎིཀ (ṇika) རྣམས་འགྱུར་རོ།། རིགས་ཀྱི་རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་ལས་རྐྱེན་ཀཎ (kaṇa) ནི། རྒྱལ་རིགས་རྣམས་ཀྱི་ཚོགས་པ་ནི་རྒྱལ་རིགས་ཀྱི་ཚོགས་ (rājaññaka)། མི་རྣམས་ཀྱི་ཚོགས་པ་ནི་མིའི་ཚོགས་ (mānusakaṃ)། ཨུཀ྄ཁ (ukkha) སོགས་ལས་ཟངས་གཞོང་རྣམས་ཀྱི་ཚོགས་པ་ནི་ཟངས་གཞོང་གི་ཚོགས་ (okkhakaṃ) སྟེ། “saṃyoge kvacī” ཞེས་པས་ ཨོ (o) ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ།། རྔ་མོང་གི་ཚོགས་ (oṭṭhakaṃ)། ལུག་རྣམས་ཀྱི་ཚོགས་པ་ནི་ལུག་གི་ཚོགས་ (orabbhakaṃ)། རྒྱལ་པོའི་ཚོགས་ (rājakaṃ)། རྒྱལ་བུའི་ཚོགས་ (rājaputtakaṃ)། གླང་པོའི་ཚོགས་ (hatthikaṃ)། བཞོན་མའི་ཚོགས་ (dhenukaṃ)། རྨ་བྱའི་ཚོགས་ (māyūrakaṃ)། ཕུག་རོན་གྱི་ཚོགས་ (kāpotakaṃ)། མ་ཧེའི་ཚོགས་ (māhisakaṃ)། རྐྱེན་ཎ (ṇa) ནི། ཁྭ་ཏ་རྣམས་ཀྱི་ཚོགས་པ་ནི་ཁྭ་ཏའི་ཚོགས་ (kākaṃ)། དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱི་ཚོགས་པ་ནི་དགེ་སློང་གི་ཚོགས་ (bhikkhaṃ)། རྐྱེན་ཎིཀ (ṇika) ནི། སེམས་མེད་པའི་ཁུར་བ་རྣམས་ཀྱི་ཚོགས་པ་ནི་ཁུར་བའི་ཚོགས་ (āpūpikaṃ)། བག་ལེབ་ཀྱི་ཚོགས་ (saṃkulikaṃ)། 69. Janādīhi tāti ༦༩. ཛན (jana) སོགས་ལས་རྐྱེན་ཏཱ (tā) འགྱུར་རོ།། Samūhatthe tā. Janānaṃ samūho janatā, gajatā, bandhutā, gāmatā, sahāyatā, nāgaratā. Tāntā sabhāvato itthiliṅgā. ཚོགས་པའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཏཱ (tā) འགྱུར་རོ།། སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་ཚོགས་པ་ནི་སྐྱེ་བོའི་ཚོགས་ (janatā)། གླང་པོའི་ཚོགས་ (gajatā)། གཉེན་འབྲེལ་གྱི་ཚོགས་ (bandhutā)། གྲོང་གི་ཚོགས་ (gāmatā)། གྲོགས་པོའི་ཚོགས་ (sahāyatā)། གྲོང་ཁྱེར་བའི་ཚོགས་ (nāgaratā)། རྐྱེན་ཏཱ (tā) མཐའ་ཅན་རྣམས་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་མོ་རྟགས་སོ།། Madanīyanti karaṇe+dhikaraṇe vā anīyena siddhaṃ. Dhūmāyitattantiktantā nāmadhātuto ttena siddhaṃ, dhūmo viya ācaratīti ‘‘kattutā+yo’’ti āye ‘‘gamanatthākammakādhāre cā’’ti ktapaccaye ūāgame ca kate dhūmāyitassa bhāvoti dhūmāyitattaṃ. Madanīya (མདནཱིཡ) ཞེས་པ་ནི་བྱེད་པ་པོ་འམ་གཞི་ལ་ཨནཱིཡ་ (anīya) རྐྱེན་གྱིས་གྲུབ་པའོ། །dhūmāyitatta (དྷཱུམཱཡིཏཏྟ) ཞེས་པ་ནི་ཀྟ་ (kta) མཐའ་ཅན་གྱི་མིང་གི་བྱ་ཚིག་ལས་ཏཏྟ་ (tatta) རྐྱེན་གྱིས་གྲུབ་པ་སྟེ། དུ་བ་བཞིན་དུ་སྤྱོད་པས་ན། “kattutā+yo” ཞེས་པས་ཨཱཡ་ (āya) རྐྱེན་དང་། “gamanatthākammakādhāre cā” ཞེས་པས་ཀྟ་ (kta) རྐྱེན་དང་། ཨཱུ་ (ū) ཡིག་གི་ཕྲད་བྱས་པ་ན། dhūmāyita ཡི་དངོས་པོ་ནི་ dhūmāyitatta ཞེས་བྱའོ། ། 70. Iyo hiteti ༧༠. “Iyo hiteti” (ཕན་པའི་དོན་ལ་ཨིཡོ) ཞེས་པ་ནི། Hitatthe [Pg.199] iyo. Upādānānaṃ hitaṃ upādāniyaṃ. ཕན་པའི་དོན་ལ་ཨིཡོ་ (iyo) རྐྱེན་འཇུག་སྟེ། ཉེ་བར་ལེན་པ་རྣམས་ལ་ཕན་པ་ནི་ upādāniya (ཉེ་བར་ལེན་པར་འོས་པའམ་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕན་པ) འོ། ། 71. Cakkhādito ssoti ༧༡. “Cakkhādito ssoti” (མིག་ལ་སོགས་པ་ལས་སྶོ) ཞེས་པ་ནི། Hitatthe sso. Cakkhuno hitaṃ cakkhussaṃ, āyussaṃ. ཕན་པའི་དོན་ལ་སྶོ་ (sso) རྐྱེན་འཇུག་སྟེ། མིག་ལ་ཕན་པ་ནི་ cakkhussa (མིག་ལ་ཕན་པ) དང་། ཚེ་ལ་ཕན་པ་ནི་ āyussa (ཚེ་ལ་ཕན་པ) འོ། ། 72. Ṇyo tattha sādhu ༧༢. “Ṇyo tattha sādhu” (དེ་ལ་བཟང་བ་ལ་ཎྱོ) ཞེས་པ་ནི། Sattamyantā tattha sādhūti asmiṃ atthe ṇyo hoti. Sādhūti kusalo yoggo hito vā. Sabhāyaṃ kusalo sabbho, ākāralopo. Parisāyaṃ sādhu pārisajjo, ‘‘kosajjā’’dinā jāgame akāravuddhi. Medhāya hitaṃ mejjhaṃ ghataṃ. Pādānaṃ hitaṃ pajjaṃ telaṃ. ‘‘Aññasmiṃ’’ti ṇyo, rathaṃ vahatīti racchā. རྣམ་དབྱེ་བདུན་པ་མཐའ་ཅན་ལས་ “དེ་ལ་བཟང་བའོ” ཞེས་པའི་དོན་འདི་ལ་ཎྱོ་ (ṇyo) རྐྱེན་འཇུག་གོ། །བཟང་བ་ (sādhu) ཞེས་པ་ནི་མཁས་པའམ་འོས་པའམ་ཕན་པའོ། །ཚོགས་པའི་ནང་དུ་མཁས་པ་ནི་ sabbha (ཚོགས་པར་འོས་པ) སྟེ། ཨཱ་ (ā) ཡིག་ཕྱིས་པའོ། །འཁོར་གྱི་ནང་དུ་བཟང་བ་ནི་ pārisajja (འཁོར་གྱི་ནང་དུ་འོས་པ) སྟེ། “kosajjā” ལ་སོགས་པས་ཇ་ (ja) ཡིག་གི་ཕྲད་དང་ཨ་ (a) ཡིག་འཕེལ་བའོ། །བློ་གྲོས་ལ་ཕན་པ་ནི་ mejjha (དག་པའི་མར) འོ། །རྐང་པ་ལ་ཕན་པ་ནི་ pajja (རྐང་པའི་སྣུམ) མོ། །“Aññasmiṃ” ཞེས་པས་ཎྱོ་ (ṇyo) རྐྱེན་འཇུག་སྟེ། ཤིང་རྟ་འདྲེན་པ་ནི་ racchā (ཤིང་རྟའི་ལམ) འོ། ། 73. Kammā niya+ññāti ༧༣. “Kammā niya+ññāti” (ལས་ལས་ནིཡ་དང་ཉྙ) ཞེས་པ་ནི། Kammasaddā sādhvatthe niya+ññā honti. Kamme sādhu kammaniyaṃ kammaññaṃ. ཀརྨ་ (kamma) སྒྲ་ལས་བཟང་བའི་དོན་ལ་ནིཡ་ (niya) དང་ཉྙ་ (ñña) རྐྱེན་རྣམས་འཇུག་གོ། །ལས་ལ་བཟང་བ་ནི་ kammaniya (ལས་སུ་རུང་བ) དང་ kammañña (ལས་སུ་རུང་བ) འོ། ། 74. Kathāditvi+koti ༧༤. “Kathāditvi+koti” (གཏམ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཨིཀོ) ཞེས་པ་ནི། Iko. Kathāyaṃ kusalo kathiko. Dhammakathiko, saṅgāmiko, pavāsiko, upavāsiko. ཨིཀོ་ (iko) རྐྱེན་འཇུག་སྟེ། གཏམ་ལ་མཁས་པ་ནི་ kathika (གཏམ་སྨྲ་བ) འོ། །ཆོས་སྨྲ་བ་ནི་ dhammakathika དང་། གཡུལ་འགྱེད་པ་ནི་ saṅgāmika དང་། རྒྱང་རིང་དུ་གནས་པ་ནི་ pavāsika དང་། སྨྱུང་བར་གནས་པ་ནི་ upavāsika འོ། ། 75. Pathādīhi ṇeyyoti ༧༥. “Pathādīhi ṇeyyoti” (ལམ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཎེཡྶོ) ཞེས་པ་ནི། Ṇeyyo. Pathe hitaṃ pātheyyaṃ, sapatismiṃ hitaṃ sāpateyyaṃ dhanaṃ. Padīpeyyaṃ telaṃ. ཎེཡྶོ་ (ṇeyyo) རྐྱེན་འཇུག་སྟེ། ལམ་ལ་ཕན་པ་ནི་ pātheyya (ལམ་རྒྱགས) དང་། རང་གི་ནོར་ལ་ཕན་པ་ནི་ sāpateyya (རང་གི་ནོར) དང་། སྒྲོན་མེ་ལ་ཕན་པ་ནི་ padīpeyya (སྒྲོན་མེའི་སྣུམ) འོ། ། 76. Dakkhiṇāyā+raheti ༧༦. “Dakkhiṇāyā+raheti” (ཡོན་ལ་འོས་པ་ལ) ཞེས་པ་ནི། Arahatthe [Pg.200] ṇeyyo. Dakkhiṇaṃ arahatīti dakkhiṇeyyo. འོས་པའི་དོན་ལ་ཎེཡྶོ་ (ṇeyyo) རྐྱེན་འཇུག་སྟེ། ཡོན་ལ་འོས་པ་ནི་ dakkhiṇeyyo (ཡོན་གནས་སམ་ཡོན་ལ་འོས་པ) འོ། ། 77. Rāyo tumantāti ༧༧. “Rāyo tumantāti” (ཏུམནྟ་མཐའ་ཅན་ལས་རཱཡོ) ཞེས་པ་ནི། Arahatthe tumantā rāyo vā. Ghātetuṃ arahatīti ghātetāyaṃ, ‘‘rānubandhe+ntasarādissā’’ti uṃlopo. Jāpetāyaṃ, pabbājetāyaṃ. Vāti kiṃ, ghātetuṃ. (Saṃkiṇṇataddhitaṃ). འོས་པའི་དོན་ལ་ཏུམནྟ་ (tumanta) མཐའ་ཅན་ལས་རཱཡོ་ (rāyo) རྐྱེན་ནམ་ཡང་ན་འཇུག་གོ། །གསོད་པར་འོས་པ་ནི་ ghātetāya (གསོད་པར་འོས་པ) སྟེ། “rānubandhe+ntasarādissā” ཞེས་པས་ཨུཾ་ (uṃ) ཡིག་ཕྱིས་པའོ། །ཕམ་པར་བྱེད་པར་འོས་པ་ནི་ jāpetāya དང་། རབ་ཏུ་བྱུང་བར་བྱེད་པར་འོས་པ་ནི་ pabbājetāya འོ། །“ཡང་ན” ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ghātetuṃ (གསོད་པའི་ཕྱིར) ཞེས་པའོ། །(འདི་ནི་འདྲེས་མའི་ཏདྡྷི་ཏའོ། །) 78. Ta+mettha+ssa+tthīti mantu ༧༨. “Ta+mettha+ssa+tthīti mantu” (དེ་འདི་ལ་ཡོད་པ་ལ་མནྟུ) ཞེས་པ་ནི། Paṭhamantā ettha assa atthīti etesva+tthesu mantu hoti. Gāvo ettha dese assa vā purisassa santīti gomā, gomanto iccādi guṇavantusamaṃ. རྣམ་དབྱེ་དང་པོ་མཐའ་ཅན་ལས་ “འདི་ལ་ཡོད་པའམ་འདིའི་ཡོད་པ” ཞེས་པའི་དོན་འདི་དག་ལ་མནྟུ་ (mantu) རྐྱེན་འཇུག་གོ། །ཡུལ་འདི་ལ་འམ་སྐྱེས་བུ་འདི་ལ་བ་ལང་རྣམས་ཡོད་པས་ན། gomā (བ་ལང་ལྡན་པ) འམ་ gomanta ལ་སོགས་པ་ནི་ guṇavantu (ཡོན་ཏན་ལྡན་པ) དང་མཚུངས་སོ། ། Atthīti vattamānakālopādānato bhūtāhi bhavissantīhi vā gohi na gomā. Kathaṃ gomā āsi, gomā bhavissatīti. Tadāpi vattamānāhiyeva gohi gomā, āsi bhavissatīti padantarā kālantaraṃ. Itisaddato visayaniyamo. Vuttañhi – “ཡོད་པ” ཞེས་པ་ནི་ད་ལྟ་བའི་དུས་ཉེ་བར་བཟུང་བའི་ཕྱིར། འདས་པ་འམ་མ་འོངས་པའི་བ་ལང་རྣམས་ཀྱིས་ gomā ཞེས་མི་བརྗོད་དོ། །འོ་ན། “བ་ལང་ལྡན་པར་གྱུར་ཏོ” འམ་ “བ་ལང་ལྡན་པར་འགྱུར་རོ” ཞེས་ཇི་ལྟར་བརྗོད་ཅེ་ན། དེའི་ཚེ་ནའང་ད་ལྟ་བ་ཉིད་ཀྱི་བ་ལང་རྣམས་ཀྱིས་ gomā ཞེས་བྱ་ལ། “གྱུར་ཏོ” དང་ “འགྱུར་རོ” ཞེས་པའི་ཚིག་གཞན་གྱིས་དུས་གཞན་སྟོན་པའོ། །“iti” ཞེས་པའི་སྒྲ་ལས་ཡུལ་གྱི་ངེས་པ་འབྱུང་སྟེ། འདི་སྐད་དུ། Pahūte ca pasaṃsāyaṃ, nindāyañcā+tisāyane; Niccayoge ca saṃsagge, honti+me mantuādayoti. “མང་པོ་དང་ནི་བསྔགས་པ་དང་། །སྨད་པ་དང་ནི་ལྷག་པ་དང་། །རྟག་སྦྱོར་དང་ནི་འབྲེལ་པ་ལ། །མནྟུ་ལ་སོགས་རྐྱེན་རྣམས་འཇུག།” ཅེས་གསུངས་སོ། ། 134. Āyussā+yasa mantumhi ༡༣༤. “Āyussā+yasa mantumhi” (མནྟུ་ལ་ཨཱཡུསྶ་ལ་ཨཱཡས) ཞེས་པ་ནི། Mantumhi āyussa āyasādeso hoti. Āyu assa atthīti āyasmā. Go assoti jātisaddānaṃ dabbābhidhāna- sāmatthiyā [Pg.201] mantvādayo na honti, tathā guṇasaddānaṃ seto paṭoti. Yesaṃ tu guṇasaddānaṃ dabbābhidhānasāmatthiyaṃ natthi, tehi honteva, buddhi assa atthīti buddhimā. ‘‘Vantva+vaṇṇā’’ti vantumhi rūpavā rasavā gandhavā saddavā. ‘‘Daṇḍāditvi+kaī vā’’ti ika+ī, rasī rasiko, rūpī rūpiko, gandhī gandhikoti. མནྟུ་ (mantu) རྐྱེན་གྱི་ཚེ་ཨཱཡུསྶ་ (āyussa) ལ་ཨཱཡས་ (āyasa) སུ་འགྱུར་རོ། །ཚེ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན། āyasmā (ཚེ་དང་ལྡན་པ) འོ། །“བ་ལང་འདིའོ” ཞེས་པ་ལྟ་བུའི་རིགས་ཀྱི་སྒྲ་རྣམས་ནི་རྫས་བརྗོད་པའི་ནུས་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་མནྟུ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་མི་འཇུག་ལ། དེ་བཞིན་དུ་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒྲ་ “རས་དཀར་པོ” ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །འོན་ཀྱང་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒྲ་གང་དག་ལ་རྫས་བརྗོད་པའི་ནུས་པ་མེད་པ་དེ་དག་ལས་ནི་འཇུག་པ་ཉིད་དེ། བློ་གྲོས་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན། buddhimā (བློ་གྲོས་ལྡན་པ) འོ། །“Vantva+vaṇṇā” ཞེས་པས་ཝནྟུ་ (vantu) རྐྱེན་ལས་ rūpavā (གཟུགས་ལྡན་པ)། rasavā (རོ་ལྡན་པ)། gandhavā (དྲི་ལྡན་པ)། saddavā (སྒྲ་ལྡན་པ) འོ། །“Daṇḍāditvi+kaī vā” ཞེས་པས་ཨིཀ་ (ika) དང་ཨཱི (ī) རྐྱེན་ལས། rasī འམ་ rasiko (རོ་ལྡན་པ)། rūpī འམ་ rūpiko (གཟུགས་ལྡན་པ)། gandhī འམ་ gandhiko (དྲི་ལྡན་པ) ཞེས་བྱའོ། ། 79. Vantva+vaṇṇāti ༧༩. “Vantva+vaṇṇāti” (ཨ་ཝཎྞ་ལས་ཝནྟུ) ཞེས་པ་ནི། Vantu. Pasatthaṃ sīla+massa atthīti sīlavā. Pahutā pasatthā vā paññā assa atthīti paññavā. ཝནྟུ་ (vantu) རྐྱེན་འཇུག་སྟེ། བསྔགས་པར་འོས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན། sīlavā (ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྡན་པ) འོ། །མང་པོའམ་བསྔགས་པར་འོས་པའི་ཤེས་རབ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན། paññavā (ཤེས་རབ་ལྡན་པ) འོ། ། 80. Daṇḍāditvi+ka+ī vāti ༨༠. “Daṇḍāditvi+ka+ī vāti” (དབྱུག་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཨིཀ་དང་ཨཱི) ཞེས་པ་ནི། Ika+ī honti vā mantatthe. Bahulaṃvidhānā kutocisaddato dve honti, kuto ce+kamekaṃva. Niccayutto daṇḍo assa atthīti daṇḍiko daṇḍī. Gandhiko gandhī. Vātveva, daṇḍavā. མནྟུ་ (mantu) ཡི་དོན་ལ་ཨིཀ་ (ika) དང་ཨཱི (ī) རྐྱེན་རྣམས་ཡང་ན་འཇུག་གོ། །མང་པོར་འཇུག་པའི་ཚུལ་ལས་སྒྲ་ལ་ལ་ལས་གཉིས་ཀ་འཇུག་ལ། ལ་ལ་ལས་ནི་རེ་རེ་ཁོ་ན་འཇུག་གོ། །རྟག་ཏུ་སྦྱོར་བའི་དབྱུག་པ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན། daṇḍiko འམ་ daṇḍī (དབྱུག་པ་ཅན) འོ། །gandhiko འམ་ gandhī (དྲི་ལྡན་པ) འོ། །“ཡང་ན” ཞེས་པས་ daṇḍavā (དབྱུག་པ་ལྡན་པ) ཡང་ངོ་། ། ‘‘Uttamiṇeva dhanā iko’’ti gaṇasuttena iko dhaniko. Añño dhanī dhanavā. “Uttamiṇeva dhanā iko” ཞེས་པའི་ཚོགས་ཀྱི་མདོ་ལས་ཨིཀ་ (ika) རྐྱེན་གྱིས་ dhanika (བུ་ལོན་འཇེད་པ) འོ། །གཞན་དུ་ནི་ dhanī འམ་ dhanavā (ནོར་ལྡན་པ) འོ། ། ‘‘Asannihite atthā’’ asannihito attho assa atthīti atthiko atthī. Sannihite atthavā. ‘‘Tadantā ca’’ puññattho assa atthīti puññatthiko puññatthī. “Asannihite atthā” ཞེས་པས་ཉེ་བར་མ་གནས་པའི་དོན་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན། atthika འམ་ atthī (དོན་གཉེར་བ) འོ། །ཉེ་བར་གནས་པ་ལ་ནི་ atthavā (དོན་དང་ལྡན་པ) འོ། །“Tadantā ca” ཞེས་པས་བསོད་ནམས་ཀྱི་དོན་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན། puññatthika འམ་ puññatthī (བསོད་ནམས་དོན་གཉེར་བ) འོ། ། ‘‘Vaṇṇantā īyeva’’. Brahmavaṇṇaṃ assa atthīti brahmavaṇṇī, devavaṇṇī. “Vaṇṇantā īyeva” ཞེས་པས་ vaṇṇa (ཁ་དོག) མཐའ་ཅན་ལས་ཨཱི (ī) ཁོ་ན་འཇུག་སྟེ། ཚངས་པའི་ཁ་དོག་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན། brahmavaṇṇī (ཚངས་པའི་མདོག་ཅན) དང་ devavaṇṇī (ལྷའི་མདོག་ཅན) འོ། ། ‘‘Hatthadantehi [Pg.202] jātiyaṃ’’. Hattha+massa atthīti hatthī, dantī. Aññatra hatthavā dantavā. “Hatthadantehi jātiyaṃ” ཞེས་པས་རིགས་ཀྱི་དོན་ལ་ལག་པ་དང་མཆེ་བ་ལས་ཏེ། ལག་པ་ (ལག་པོ་ཆེའི་ལག་པ) འདི་ལ་ཡོད་པས་ན། hatthī (གླང་པོ་ཆེ) དང་ dantī (མཆེ་བ་ཅན) འོ། །གཞན་དུ་ནི་ hatthavā (ལག་པ་ལྡན་པ) དང་ dantavā (མཆེ་བ་ལྡན་པ) འོ། ། ‘‘Vaṇṇato brahmacārimhi’’. Vaṇṇo assa atthīti vaṇṇiko brahmacārī. “Vaṇṇato brahmacārimhi” ཞེས་པས་ཚངས་སྤྱོད་པ་ལ་ཁ་དོག་ལས་ཏེ། ཁ་དོག་ (རིགས) འདི་ལ་ཡོད་པས་ན། vaṇṇika (རིགས་ལྡན་པའི་ཚངས་སྤྱོད་པ) འོ། ། ‘‘Pokkharādito dese’’. Pokkharaṃ jalaṃ padumaṃ vā assa atthīti pokkharī, ‘‘yuvaṇṇehi nī’’ti nīmhi ‘‘gharaṇyādayo’’ti īssa attaṃ, nassa ṇo ca, pokkharaṇī, uppalinī, kumudinī, bhisinī, mulālinī, sālukinī. “Pokkharādito dese” ཞེས་པས་ཡུལ་ལ་པདྨ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཏེ། པདྨ་འམ་ཆུ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན། pokkharī ཞེས་བྱ་ལ། “yuvaṇṇehi nī” ཞེས་པས་ནཱི (nī) རྐྱེན་གྱི་ཚེ། “gharaṇyādayo” ཞེས་པས་ཨཱི (ī) ལ་ཨ་ (a) རུ་འགྱུར་བ་དང་། ན་ (n) ལ་ཎ་ (ṇ) རུ་འགྱུར་བས་ pokkharaṇī (རྫིང་བུ) དང་། uppalinī (ཨུཏྤལ་ཅན) དང་། kumudinī (ཀུ་མུད་ཅན) དང་། bhisinī (པདྨའི་རྩ་བ་ཅན) དང་། mulālinī (པདྨའི་རྩ་ལག་ཅན) དང་། sālukinī (པདྨའི་རྩ་བ་ཅན) འོ། ། ‘‘Kvacā+desepi’’. Paduma+massa atthīti padumī paduminī paduminīpaṇṇaṃ. Desato+ññatra pokkharavā hatthī. “Kvacā+desepi” ཞེས་པས་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་ལའང་སྐབས་འགར་འཇུག་སྟེ། པདྨ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན། padumī འམ་ paduminī (པདྨ་ཅན) སྟེ། paduminīpaṇṇa (པདྨའི་ལོ་མ) ལྟ་བུའོ། །ཡུལ་ལས་གཞན་དུ་ནི་ pokkharavā (པདྨ་ལྡན་པ) དང་ hatthī (གླང་པོ་ཆེ) འོ། ། ‘‘Nāvāyi+ko’’ nāviko. Sikhī, bālī, sīlī, balī. “Nāvāyi+ko” ཞེས་པས་ nāvika (གྲུ་པ) འོ། །sikhī (གཙུག་ཕུད་ཅན)། bālī (སྐྲ་ཅན)། sīlī (ཚུལ་ཁྲིམས་ཅན)། balī (སྟོབས་ཅན) ནོ། ། ‘‘Sukhadukkhā ī’’. Sukhī dukkhī. ‘‘Balā bāhūrupubbā ca’’. Bāhubalī, ūrubalī. “Sukhadukkhā ī” ཞེས་པས་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་ལས་ཨཱི (ī) རྐྱེན་འཇུག་སྟེ། sukhī (བདེ་བ་ཅན) དང་ dukkhī (སྡུག་བསྔལ་ཅན) ནོ། །“Balā bāhūrupubbā ca” ཞེས་པས་ལག་པ་དང་བརླ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་སྟོབས་ལས་ཏེ། bāhubalī (ལག་སྟོབས་ཅན) དང་ ūrubalī (བརླ་སྟོབས་ཅན) ནོ། ། 81. Tapādīhi ssīti ༨༡. “Tapādīhi ssīti” (དཀའ་ཐུབ་ལ་སོགས་པ་ལས་སྶཱི) ཞེས་པ་ནི། Ssī. Tapo assa atthīti tapassī, yasassī, tejassī, manassī, payassī. Vātveva, yasavā. སྶཱི (ssī) རྐྱེན་འཇུག་སྟེ། དཀའ་ཐུབ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན། tapassī (དཀའ་ཐུབ་ཅན)། yasassī (གྲགས་པ་ཅན)། tejassī (གཟི་བརྗིད་ཅན)། manassī (ཡིད་གཞུངས་པ)། payassī (འོ་མ་ཅན) ནོ། །“ཡང་ན” ཞེས་པས་ yasavā (གྲགས་པ་ལྡན་པ) ཡང་ངོ་། ། 82. Mukhādito roti ༨༢. “Mukhādito roti” (ཁ་ལ་སོགས་པ་ལས་རོ) ཞེས་པ་ནི། Ro. Ninditaṃ mukha+massa atthīti mukharo. Susi=chiddaṃ assa atthīti susiro. Ūso=khāramattikā asmiṃ atthīti ūsaro[Pg.203]. Madhuro guḷo, madhurā sakkharā, madhuraṃ khīraṃ. Khaṃ=gīvāya vivaraṃ assa atthīti kharo gadrabho. Kuñjo=hanu assa atthīti kuñjaro. Nagaro. རོ་ (ro) རྐྱེན་འཇུག་སྟེ། སྨད་པར་འོས་པའི་ཁ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན། mukharo (ཁ་དྲག་པའམ་ཁ་མང་བ) འོ། །susi ནི་བུ་ག་སྟེ། བུ་ག་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན། susira (བུ་ག་ཅན) འོ། །ūsa ནི་བ་ཚྭའི་ས་སྟེ། འདི་ལ་ཡོད་པས་ན། ūsaro (བ་ཚྭ་ཅན་གྱི་ས) འོ། །madhura (མངར་བ) སྟེ། madhuro guḷo (བུ་རམ་མངར་བ)། madhurā sakkharā (བྱེ་མ་ཀ་ར་མངར་བ)། madhuraṃ khīraṃ (འོ་མ་མངར་བ) ལྟ་བུའོ། །kha ནི་མགྲིན་པའི་བུ་ག་སྟེ། འདི་ལ་ཡོད་པས་ན། kharo (བོང་བུ) འོ། །kuñjo ནི་མ་མགལ་ཏེ། འདི་ལ་ཡོད་པས་ན། kuñjaro (གླང་པོ་ཆེ) འོ། །nagaro (གྲོང་ཁྱེར) རོ། ། ‘‘Dantassa ca unnatadante’’ti gaṇasuttena dantassa u ca, unnataṃ danta+massa atthīti danturo. “Dantassa ca unnatadante” ཞེས་པའི་ཚོགས་ཀྱི་མདོ་ལས་ dantassa ལ་ཨུ་ (u) རུ་འགྱུར་བ་དང་། མཐོ་བའི་སོ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན། danturo (སོ་གཟིངས་པ) འོ། ། 83. Tuṭṭhyādīhi bhoti ༨༣. “Tuṭṭhyādīhi bhoti” (དགའ་བ་ལ་སོགས་པ་ལས་བྷོ) ཞེས་པ་ནི། Bho vā. Tuṭṭhi assa atthīti tuṭṭhibho, sālibho, vālibho. ཡང་ན་བྷོ་ (bho) རྐྱེན་འཇུག་སྟེ། དགའ་བ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན། tuṭṭhibho (དགའ་བ་ཅན)། sālibho (འབྲས་སཱ་ལུ་ཅན)། vālibho (གཉེར་མ་ཅན) ནོ། ། 84. Saddhāditva ༨༤. “Saddhāditva” (དད་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཨ) ཞེས་པ་ནི། Iti vā a hoti. Atisayā saddhā assa atthīti saddho, pañño, paññavā, saddhā kaññā, saddhaṃ kulaṃ. ཡང་ན་ཨ་ (a) རྐྱེན་འཇུག་གོ། །ལྷག་པའི་དད་པ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན། saddho (དད་པ་ཅན)། pañño (ཤེས་རབ་ཅན)། paññavā (ཤེས་རབ་ལྡན་པ)། saddhā kaññā (དད་པ་ཅན་གྱི་བུ་མོ)། saddhaṃ kulaṃ (དད་པ་ཅན་གྱི་རིགས) སོ། ། 85. Ṇo tapāti ༨༥. “Ṇo tapāti” (དཀའ་ཐུབ་ལས་ཎོ) ཞེས་པ་ནི། Ṇo, tāpaso, sakāgamo. Tāpasī. ཎོ་ (ṇo) རྐྱེན་འཇུག་སྟེ། tāpaso (དཀའ་ཐུབ་པ) ཞེས་བྱ་ལ། ས་ (sa) ཡིག་གི་ཕྲད་བྱས་པའོ། །བུད་མེད་ལ་ནི་ tāpasī (དཀའ་ཐུབ་མ) འོ། ། 86. Ālva+bhijjhādīhiti ༨༦. “Ālva+bhijjhādīhiti” (བརྣབ་སེམས་ལ་སོགས་པ་ལས་ཨཱལུ) ཞེས་པ་ནི། Ālu vā. Abhijjhā assa atthīti abhijjhālu, sītālu, dhajālu, dayālu, dayāvā. Abhijjhālu eva abhijjhāluko. ཡང་ན་ཨཱལུ་ (ālu) རྐྱེན་འཇུག་སྟེ། བརྣབ་སེམས་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན། abhijjhālu (བརྣབ་སེམས་ཅན)། sītālu (གྲང་བ་ཅན)། dhajālu (རྒྱལ་མཚན་ཅན)། dayālu (སྙིང་རྗེ་ཅན)། dayāvā (སྙིང་རྗེ་ལྡན་པ) འོ། །abhijjhālu ཉིད་ལ་ abhijjhāluko ཡང་ངོ་། ། 87. Picchāditvi+loti ༨༧. “Picchāditvi+loti” (མཇུག་སྒྲོ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཨིལོ) ཞེས་པ་ནི། Ilo vā. Piccha+massa atthīti picchilo, picchavā. Pheṇilo, jaṭilo, tuṇḍilo. Ninditā vācā assa atthīti vācāloti parassaralopo. ཡང་ན་ཨིལོ་ (ilo) རྐྱེན་འཇུག་སྟེ། མཇུག་སྒྲོ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན། picchilo (མཇུག་སྒྲོ་ཅན) ནམ་ picchavā (མཇུག་སྒྲོ་ལྡན་པ) འོ། །pheṇilo (ལྦུ་བ་ཅན)། jaṭilo (རལ་པ་ཅན)། tuṇdilo (མཆུ་ཅན) ནོ། །སྨད་པར་འོས་པའི་ཚིག་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན། vācālo (ཚིག་མང་བ) སྟེ། ཕ་རོལ་གྱི་སྒྲ་དབྱངས་ཕྱིས་པའོ། ། 88. Sīlādito voti ༨༨. “Sīlādito voti” (ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པ་ལས་ཝོ) ཞེས་པ་ནི། Vo [Pg.204] hoti vā. Sīlavo, sīlavā. Kesavo, kesavā. ཡང་ན་ཝོ་ (vo) རྐྱེན་འཇུག་གོ། །sīlavo འམ་ sīlavā (ཚུལ་ཁྲིམས་ལྡན་པ)། kesavo འམ་ kesavā (སྐྲ་ཅན) ནོ། ། ‘‘Aṇṇā niccaṃ’’ aṇṇavo. ‘‘Gaṇḍīrājīhi saññāyaṃ’’ gaṇḍī=meṇḍasiṅgaṃ assa atthīti gaṇḍīvaṃ dhanu, rājīvaṃ paṅkajaṃ. “Aṇṇā niccaṃ” aṇṇavo (རྒྱ་མཚོ) འོ། །“Gaṇḍīrājīhi saññāyaṃ” ཞེས་པས་མིང་གི་དོན་ལ་ gaṇḍī དང་ rājī ལས་ཏེ། gaṇḍī ནི་ལུག་གི་རྭ་སྟེ། འདི་ལ་ཡོད་པས་ན། gaṇḍīvaṃ (གཞུ་གཱཎྜཱིབ) དང་། rājīvaṃ (པདྨ) འོ། ། 89. Māyā medhāhi vīti ༨༩. “Māyā medhāhi vīti” (སྒྱུ་མ་དང་བློ་གྲོས་ལས་ཝཱི) ཞེས་པ་ནི། Vī. Māyāvī, medhāvī pumā. Nīmhi medhāvinī. Medhāvī kulaṃ, ‘‘ekavacanayosva+ghonaṃ’’ti simhi rasso. Evaṃ māyāvī. ཝཱི (vī) རྐྱེན་འཇུག་སྟེ། སྐྱེས་པ་ལ་ māyāvī (སྒྱུ་མ་ཅན) དང་ medhāvī (བློ་གྲོས་ཅན) འོ། །ནཱི (nī) རྐྱེན་གྱི་ཚེ་ medhāvinī འོ། །ནང་གི་དོན་ལ་ medhāvī kulaṃ (བློ་གྲོས་ཅན་གྱི་རིགས) སྟེ། “ekavacanayosva+ghonaṃ” ཞེས་པས་སི་ (si) རྐྱེན་གྱི་ཚེ་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ། །māyāvī ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། ། 90. Si+ssare āmyu+vāmī ༩༠. “Si+ssare āmyu+vāmī” (དབང་ཕྱུག་གི་དོན་ལ་ས་སྒྲ་ལས་ཨཱམཱི་དང་ཨུཝཱམཱི) ཞེས་པ་ནི། Issare+bhidheyye sasaddā āmī+uvāmī honti mantvatthe. Saṃ=āyattaṃ assa atthīti sāmī suvāmī. Suvāminī kaññā. དབང་ཕྱུག་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལ་མནྟུ་ (mantu) ཡི་དོན་ལ་ས་ (sa) སྒྲ་ལས་ཨཱམཱི་ (āmī) དང་ཨུཝཱམཱི་ (uvāmī) རྐྱེན་རྣམས་འཇུག་གོ། །རང་དབང་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན། sāmī འམ་ suvāmī (བདག་པོ) འོ། །བུད་མེད་ལ་ suvāminī kaññā (བདག་མོ་བུ་མོ) འོ། ། 91. Lakkhyā ṇo a ca ༩༡. “Lakkhyā ṇo a ca” (དཔལ་ལས་ཎོ་དང་ཨ) ཞེས་པ་ནི། Lakkhīsaddā ṇo hoti mantvatthe a ca+ntassa. Lakkhī assa atthīti lakkhaṇo. ལཀྑཱི (lakkhī) སྒྲ་ལས་མནྟུ་ (mantu) ཡི་དོན་ལ་ཎོ་ (ṇo) རྐྱེན་འཇུག་ཅིང་མཐའ་ལ་ཨ་ (a) རུ་འགྱུར་རོ། །དཔལ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན། lakkhaṇo (མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པའམ་དཔལ་དང་ལྡན་པ) འོ། ། 92. Aṅgā no kalyāṇeti ༩༢. ཡན་ལག་གི་སྒྲ་ལས་བཟང་པོའི་དོན་ལ་ཎ་ཡིག་འགྱུར་རོ། ། Aṅgasmā no hoti. Kalyāṇāni sobhaṇāni aṅgāni assā atthīti aṅganā. ཡན་ལག་གི་སྒྲ་ལས་ཎ་ཡིག་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །མཛེས་ཤིང་ལེགས་པའི་ཡན་ལག་མོ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན་ཡན་ལག་ལྡན་མ་ཞེས་བྱའོ། ། 93. So lomāti ༩༣. སྤུ་ལས་ས་ཡིག་གོ ། Lomā [Pg.205] so, pahūtā lomā assa atthīti lomaso, lomasā kaññā. སྤུའི་སྒྲ་ལས་ས་ཡིག་འབྱུང་སྟེ། སྤུ་མང་པོ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན་སྤུ་ཅན་ཞེས་བྱའོ། །སྤུ་ཅན་གྱི་བུ་མོ་ལྟ་བུའོ། ། 94. Imi+yāti ༩༤. ཨི་མ་དང་ཨི་ཡའོ། ། Ima+iyā honti, putto assa atthīti puttimo, kittimo, puttiyo, kappiyo, jaṭiyo, hānabhāgiyo, seniyo. (Atthyatthataddhitaṃ). ཨི་མ་དང་ཨི་ཡ་དག་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ། བུ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན་བུ་ཅན་དང་། བཅོས་མ་དང་། བུ་ཅན་དང་། རུང་བ་དང་། རལ་པ་ཅན་དང་། ཉམས་པའི་ཆ་དང་མཐུན་པ་དང་། དམག་དཔུང་ཅན་ལྟ་བུའོ། །(འདི་ནི་ཡོད་པའི་དོན་གྱི་ཀུན་བཤད་དོ། །) 95. To pañcamyā ༩༥. ལྔ་པ་ལས་ཏོ་ཡིག་གོ ། Pañcamyantā bahulaṃ to hoti vā. Toādipaccayantā nipphannanipātā, tehi parāsaṃ vibhattīnaṃ ‘‘asaṃkhyehi sabbāsaṃ’’ti lopova. Gāmato āgacchatīti gāmasmā āgacchati, corato bhāyatīti corehi bhāyati, satthato parihīno satthā parihīno. Evaṃ purisato, rājato, aggito, hatthito, hetuto, yuttito, itthito, bhikkhunito, yāguto, jambuto, cittato, āyuto. Sabbādito-sabbato, yato, tato iccādi. རྣམ་དབྱེ་ལྔ་པ་མཐའ་ཅན་ལས་ཕལ་ཆེར་ཏོ་ཡིག་འབྱུང་བའམ་ཡང་ན་འགྱུར་རོ། །ཏོ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་མཐའ་ཅན་རྣམས་ནི་གྲུབ་པའི་ཚིག་ཕྲད་ཡིན་པས། དེ་དག་གི་རྗེས་སུ་བྱུང་བའི་རྣམ་དབྱེ་རྣམས་ནི་ “asaṃkhyehi sabbāsaṃ” ཞེས་པས་ཕྱིས་པ་ཁོ་ནའོ། །གྲོང་ལས་འོང་བས་ན་གྲོང་ནས་འོང་ཞེས་བྱའོ། །ཆོམ་རྐུན་ལས་སྐྲག་པས་ན་ཆོམ་རྐུན་ལས་སྐྲག་ཅེས་བྱའོ། །ཚོང་འདུས་ལས་ཉམས་པས་ན་ཚོང་འདུས་ལས་ཉམས་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་སྐྱེས་བུ་ལས་དང་། རྒྱལ་པོ་ལས་དང་། མེ་ལས་དང་། གླང་པོ་ཆེ་ལས་དང་། རྒྱུ་ལས་དང་། རིགས་པ་ལས་དང་། བུད་མེད་ལས་དང་། དགེ་སློང་མ་ལས་དང་། ཐུག་པ་ལས་དང་། འཛམ་བུ་ལས་དང་། སེམས་ལས་དང་། ཚེ་ལས་ཞེས་བྱའོ། །ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་ལས་ནི། ཐམས་ཅད་ལས་དང་། གང་ལས་དང་། དེ་ལས་ལ་སོགས་པའོ། ། 96. Ito+te+tto kuto ༩༦. ཨི་ཏོ་དང་། ཏེ་དང་། ཏྟོ་དང་། ཀུ་ཏོའོ། ། Tomhi imassa ṭi nipaccate etassa ṭa+eṭa kiṃ saddassa kuttañca. Ito imasmā, ato etto etasmā, kuto kasmā. ཏོ་ཡིག་རྗེས་སུ་ཡོད་ན། འདི་ལ་ཨི་རུ་འགྱུར་ཞིང་། འདི་ལ་ཨ་དང་ཨེ་རུ་འགྱུར་ལ། གང་གི་སྒྲ་ལ་ཀུ་རུ་འགྱུར་རོ། །འདི་ལས་དང་། འདི་ལས་དང་། གང་ལས་སམ་གང་ནས་ཞེས་བྱའོ། ། 97. Abhyādīhiti ༩༧. མངོན་པར་ལ་སོགས་པ་ལས་སོ། ། To. Abhito, parito, pacchato, heṭṭhato. ཏོ་ཡིག་འབྱུང་སྟེ། མངོན་དུ་དང་། ཀུན་ཏུ་དང་། རྒྱབ་ཏུ་དང་། འོག་ཏུ་ལྟ་བུའོ། ། 98. Ādyādīhiti ༩༨. ཐོག་མ་ལ་སོགས་པ་ལས་སོ། ། Sattamyantehi [Pg.206] to hoti. Ādo ādito, majjhato, antato, piṭṭhito, passato, mukhato. Paṭhamantā yato+dakaṃ ta+dādittaṃ, yaṃ udakaṃ, tadevā+dittanti attho. བདུན་པ་མཐའ་ཅན་རྣམས་ལས་ཏོ་ཡིག་འབྱུང་སྟེ། ཐོག་མ་ལ་ནི་ཐོག་མ་ནས་དང་། དབུས་སུ་དང་། མཐའ་མ་ལ་དང་། རྒྱབ་ཏུ་དང་། ངོས་སུ་དང་། གདོང་དུ་ཞེས་བྱའོ། །དང་པོ་མཐའ་ཅན་ལས་ནི། ཆུ་གང་ཡིན་པ་དང་། དེ་ཉིད་འབར་བ་སྟེ། ཆུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་འབར་བའོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། 99. Sabbādito sattamyā tra+tthā ༩༩. ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་བདུན་པ་ལས་ཏྲ་དང་ཏྠའོ། ། Sabbādīhi sattamyantehi tra+tthā vā honti. Sabbatra sabbattha sabbasmiṃ, yatra yattha, tatra tattha iccādi. Bahulādhikārā na tumhaamhehi. ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་བདུན་པ་མཐའ་ཅན་རྣམས་ལས་ཏྲ་དང་ཏྠ་དག་ཡང་ན་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །ཐམས་ཅད་ལ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་དང་། གང་ལ་དང་། དེ་ལ་ལ་སོགས་པའོ། །ཕལ་ཆེར་གྱི་དབང་གིས་ཁྱོད་དང་བདག་གི་སྒྲ་ལས་ནི་མི་འབྱུང་ངོ། ། 100. Katthe+ttha+kutrā+tra kve+hi+dha ༡༠༠. ཀཏྠ་དང་། ཨེཏྠ་དང་། ཀུཏྲ་དང་། ཨཏྲ་དང་། ཀྭ་དང་། ཨི་ཧ་དང་། ཨི་དྷའོ། ། Etehi ‘‘sabbādito’’tiādinā tra+tthā. Sesādesā ca paccayā ca imināva nipaccante. Iminā kissa ka+ku ca, etassa ṭe+ṭā ca, vapaccaye kissa ilopo ca, ha+dhapaccayesu imassa ṭi ca nipaccate. Kasmiṃ kattha kutra kva, etasmiṃ ettha atra, imasmiṃ iha idha. འདི་དག་གིས་ “sabbādito” ལ་སོགས་པས་ཏྲ་དང་ཏྠ་འབྱུང་ངོ། །ལྷག་མའི་འགྱུར་བ་དང་རྐྱེན་རྣམས་ནི་འདི་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པར་བྱེད་དོ། །འདི་ཡིས་གང་གི་སྒྲ་ལ་ཀ་དང་ཀུ་རུ་འགྱུར་ཞིང་། འདི་ལ་ཨེ་དང་ཨ་རུ་འགྱུར་ལ། ཝ་རྐྱེན་ལ་གང་གི་ཨི་ཡིག་ཕྱིས་ཤིང་། ཧ་དང་དྷ་རྐྱེན་དག་ལ་འདི་ལ་ཨི་རུ་འགྱུར་རོ། །གང་ལ་ནི་གང་དུ་དང་། འདི་ལ་ནི་འདི་རུ་དང་། འདི་ལ་ནི་འདི་རུ་ཞེས་བྱའོ། ། 101. Dhi sabbā vāti ༡༠༡. ཐམས་ཅད་ལས་དྷི་ཡང་ནའོ། ། Sabbasmā dhi vā. Sabbasmiṃ sabbadhi sabbatra. ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྒྲ་ལས་དྷི་ཡིག་ཡང་ན་འབྱུང་སྟེ། ཐམས་ཅད་ལ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་ཞེས་བྱའོ། ། 102. Yā hinti ༡༠༢. ཡ་ལས་ཧིང་ངོ། ། Yasaddā hiṃ, yasmiṃ yahiṃ yatra. ཡ་ཡིག་གི་སྒྲ་ལས་ཧིང་འབྱུང་སྟེ། གང་ལ་ནི་གང་དུ་ཞེས་བྱའོ། ། 103. Tā hañcati ༡༠༣. ཏ་ལས་ཧང་དང་ཧིང་ངོ། ། Tasaddā haṃ hoti hiñca. Tahaṃ tahiṃ tatra. ཏ་ཡིག་གི་སྒྲ་ལས་ཧང་དང་ཧིང་དག་འབྱུང་སྟེ། དེ་རུ་ཞེས་བྱའོ། ། 104. Kuhiṃ kahanti ༡༠༤. ཀུ་ཧིང་དང་ཀ་ཧང་ངོ། ། Hiṃ [Pg.207] haṃ nipaccante kissa ku+kā ca. Kuhiṃ kahaṃ. Kuhiñcanaṃti nipātantaraṃ. ཧིང་དང་ཧང་དག་འབྱུང་ཞིང་གང་ལ་ཀུ་དང་ཀ་རུ་འགྱུར་རོ། །གང་དུ་ཞེས་བྱའོ། །གང་དུ་ཡང་ཞེས་པ་ནི་ཚིག་ཕྲད་གཞན་ནོ། ། 105. Sabbe+ka+ñña+ya+tehi kāle dā ༡༠༥. ཐམས་ཅད་དང་། གཅིག་དང་། གཞན་དང་། གང་དང་། དེ་དག་ལས་དུས་ལ་དཱའོ། ། Etehi kāle dā hoti vā. Sabbasmiṃ kāle sabbadā, ekadā, aññadā, yadā, tadā. འདི་དག་ལས་དུས་ཀྱི་དོན་ལ་དཱ་ཡིག་ཡང་ན་འབྱུང་ངོ། །དུས་ཐམས་ཅད་དུ་ནི་རྟག་ཏུ་དང་། རེས་འགའ་དང་། དུས་གཞན་དུ་དང་། གང་གི་ཚེ་དང་། དེའི་ཚེ་ཞེས་བྱའོ། ། 106. Kadā kudā sadā+dhune+dāni ༡༠༦. ཀ་དཱ་དང་། ཀུ་དཱ་དང་། ས་དཱ་དང་། ཨ་དྷུ་ནཱ་དང་། ཨི་དཱ་ནིའོ། ། Ete saddā nipaccante. Kasmiṃkāle kadā kudā, sabbasmiṃ kāle sadā, imasmiṃ kāle adhunā idāni. སྒྲ་འདི་དག་ནི་གྲུབ་པ་སྟེ། དུས་གང་ལ་ནི་ནམ་ཞིག་དང་། དུས་ཐམས་ཅད་དུ་ནི་རྟག་ཏུ་དང་། དུས་འདི་ལ་ནི་ད་ལྟ་ཞེས་བྱའོ། ། 107. Ajja sajjva+parajjve+tarahi karahā ༡༠༧. ཨ་ཛྫ་དང་། སཛྫུ་དང་། པ་རཛྫུ་དང་། ཨེ་ཏ་ར་ཧི་དང་། ཀ་ར་ཧཱའོ། ། Pakati paccayo ādeso kālavisesoti sabba+metaṃ nipātanā labbhati. Imassa ṭo jjo cā+hani nipaccante, asmiṃ ahani ajja. Samānassa sa-bhāvo jju cā+hani. Samāne ahani sajju. Aparasmā jju, aparasmiṃ ahani aparajju. Imassa eto, kāle rahi ca, imasmiṃkāle etarahi. Kiṃ saddassa ko, raha cā+najjatane. Kasmiṃ kāle karaha. རང་བཞིན་དང་། རྐྱེན་དང་། འགྱུར་བ་དང་། དུས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཏེ་འདི་ཐམས་ཅད་ནི་གྲུབ་པ་ལས་ཐོབ་པའོ། །ཉིན་མོ་ལ་འདི་ལ་ཨ་དང་ཛྫ་རུ་འགྱུར་ཏེ། ཉིན་མོ་འདི་ལ་ནི་དེ་རིང་ཞེས་བྱའོ། །མཚུངས་པ་ལ་ས་རུ་འགྱུར་ཞིང་ཉིན་མོ་ལ་ཛྫུ་འབྱུང་སྟེ། ཉིན་མོ་མཚུངས་པ་ལ་ནི་དེ་མ་ཐག་གམ་ཉིན་གཅིག་ལ་ཞེས་བྱའོ། །གཞན་ལས་ཛྫུ་འབྱུང་སྟེ། ཉིན་མོ་གཞན་ལ་ནི་སང་ཉིན་ནམ་ཉིན་གཞན་ལ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་ལ་ཨེ་ཏ་དང་དུས་ལ་ར་ཧི་འབྱུང་སྟེ། དུས་འདི་ལ་ནི་ད་ལྟ་ཞེས་བྱའོ། །གང་གི་སྒྲ་ལ་ཀ་དང་ད་ལྟ་བ་མ་ཡིན་པའི་དུས་ལ་ར་ཧ་འབྱུང་སྟེ། དུས་གང་ལ་ནི་ནམ་ཞིག་ཞེས་བྱའོ། ། 108. Sabbādīhi pakāre thā ༡༠༨. ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་ལས་རྣམ་པ་ལ་ཐཱའོ། ། Sāmaññassa bhedako viseso pakāro, tasmiṃ thāpaccayo hoti. Sabbena pakārena sabbathā, yathā, tathā. སྤྱི་ལས་བྱེ་བྲག་ཏུ་འབྱེད་པའི་ཁྱད་པར་ནི་རྣམ་པ་ཡིན་ལ། དེའི་དོན་ལ་ཐཱ་རྐྱེན་འབྱུང་ངོ། །རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་དང་། ཇི་ལྟར་དང་། དེ་ལྟར་ཞེས་བྱའོ། ། 109. Katha+mitthaṃ ༡༠༩. ཀ་ཐང་དང་ཨིཏྠང་ངོ། ། Ki+mimehi [Pg.208] thaṃpaccayo, ka+ittaṃ tesaṃ yathākkamaṃ. Kena pakārena kathaṃ, iminā pakārena itthaṃ. གང་དང་འདི་དག་ལས་ཐང་རྐྱེན་འབྱུང་ཞིང་། དེ་དག་ལ་གོ་རིམ་བཞིན་ཀ་དང་ཨིཏྟ་རུ་འགྱུར་རོ། །རྣམ་པ་གང་གིས་ནི་ཇི་ལྟར་དང་། རྣམ་པ་འདིས་ནི་འདི་ལྟར་ཞེས་བྱའོ། ། 110. Dhā saṅkhyāhiti ༡༡༠. གྲངས་ལས་དྷཱའོ། ། Pakāre dhā hoti. Dvīhi pakārehi dve vā pakāre karoti dvidhā karoti, bahudhā karoti, ekaṃ rāsiṃ pañcappakāraṃ karoti pañcadhā karoti. Pañcappakāra+mekappakāraṃ karoti ekadhā karoti. རྣམ་པའི་དོན་ལ་དྷཱ་འབྱུང་ངོ། །རྣམ་པ་གཉིས་སམ་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བྱེད་པས་ན་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པ་མང་པོར་བྱེད་དང་། ཕུང་པོ་གཅིག་རྣམ་པ་ལྔར་བྱེད་པས་ན་རྣམ་པ་ལྔར་བྱེད་དང་། རྣམ་པ་ལྔ་རྣམ་པ་གཅིག་ཏུ་བྱེད་པས་ན་རྣམ་པ་གཅིག་ཏུ་བྱེད་ཅེས་བྱའོ། ། 111. Ve+kā+jjhanti ༡༡༡. གཅིག་ལས་ཛྫང་ངོ། ། Ekasmā pakāre jjhaṃ vā hoti. Ekena pakārena ekaṃ vā pakāraṃ karoti ekajjhaṃ karoti, ekadhā karoti vā. གཅིག་གི་སྒྲ་ལས་རྣམ་པའི་དོན་ལ་ཛྫང་ཡང་ན་འབྱུང་ངོ། །རྣམ་པ་གཅིག་གམ་རྣམ་པ་གཅིག་ཏུ་བྱེད་པས་ན་གཅིག་ཏུ་བྱེད་ལྟ་བུ་སྟེ། ཡང་ན་རྣམ་པ་གཅིག་ཏུ་བྱེད་ཅེས་བྱའོ། ། 112. Dvitīhe+dhāti ༡༡༢. གཉིས་དང་གསུམ་ལས་ཨེ་དྷཱའོ། ། Edhā vā. Dvīhi pakārehi dve vā pakāre karoti dvedhā, tedhā. Dvidhā tidhā. ཨེ་དྷཱ་ཡང་ན་འབྱུང་ངོ། །རྣམ་པ་གཉིས་སམ་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བྱེད་པས་ན་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དང་། རྣམ་པ་གསུམ་དུ་ཞེས་བྱ་སྟེ། ཡང་ན་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་དང་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་ཞེས་བྱའོ། ། 113. Tabbati jātiyo ༡༡༣. དེ་དང་ལྡན་པ་ལས་ཛཱ་ཏི་ཡོའོ། ། Pakāravati taṃsāmaññavācakā saddā jātiyo hoti. Paṭujātiyo, mudujātiyo. རྣམ་པ་དང་ལྡན་པ་དེའི་སྤྱི་བརྗོད་པའི་སྒྲ་ལས་ཛཱ་ཏི་ཡ་འབྱུང་སྟེ། རྣོ་བའི་རང་བཞིན་ཅན་ནམ་ཅུང་ཟད་རྣོ་བ་དང་། འཇམ་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ནམ་ཅུང་ཟད་འཇམ་པ་ལྟ་བུའོ། ། 114. Vārasaṅkhyāya kkhattuṃ ༡༡༤. ཐེངས་ཀྱི་གྲངས་ལས་ཀྑཏྟུང་ངོ། ། Vārasambandhiniyā saṃkhyāya kkhattuṃ hoti. Dve vāre bhuñjati dvikkhattuṃ divasassa bhuñjati. Vāraggahaṇaṃ kiṃ, pañca bhuñjati. Saṅkhyāyāti kiṃ, pahūte vāre bhuñjati. ཐེངས་དང་འབྲེལ་བའི་གྲངས་ཀྱི་སྒྲ་ལས་ཀྑཏྟུང་འབྱུང་ངོ། །ཐེངས་གཉིས་ཟ་བས་ན་ཉིན་གཅིག་ལ་ཐེངས་གཉིས་ཟ་ཞེས་བྱའོ། །ཐེངས་ཞེས་སྨོས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལྔ་ཟ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །གྲངས་ལས་ཞེས་སྨོས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཐེངས་མང་པོ་ཟ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། ། 115. Katimhāti ༡༡༥. ཇི་ཙམ་ལས་སོ། ། Kkhattuṃ [Pg.209] hoti. Kati vāre bhuñjati katikkhattuṃ bhuñjati. ཀྑཏྟུང་འབྱུང་སྟེ། ཐེངས་ཇི་ཙམ་ཟ་བས་ན་ཐེངས་ཇི་ཙམ་ཟ་ཞེས་བྱའོ། ། 116. Bahumhā dhā ca paccāsattiyaṃ ༡༡༦. མང་པོ་ལས་དྷཱ་ཡང་ན་ཉེ་བར་སྦྱོར་བ་ལའོ། ། Vārasambandhiniyā bahusaṃkhyāya dhā hoti kkhattuñca, vārānaṃ ce paccāsatti hoti. Bahuvāre bhuñjati bahudhā divasassa bhuñjati, bahukkhattuṃ vā. Paccāsattiyaṃti kiṃ, bahukkhattuṃ māsassa bhuñjati. ཐེངས་དང་འབྲེལ་བའི་མང་པོའི་སྒྲ་ལས་དྷཱ་དང་ཀྑཏྟུང་དག་འབྱུང་སྟེ། གལ་ཏེ་ཐེངས་རྣམས་ཉེ་བར་སྦྱོར་བ་ཡོད་ན་འགྱུར་རོ། །ཐེངས་མང་པོ་ཟ་བས་ན་ཉིན་གཅིག་ལ་ལན་མང་དུ་ཟ་ཞེས་བྱ་བའམ་ཡང་ན་ཐེངས་མང་དུ་ཞེས་བྱའོ། །ཉེ་བར་སྦྱོར་བ་ལ་ཞེས་སྨོས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཟླ་བ་གཅིག་ལ་ཐེངས་མང་དུ་ཟ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། ། 117. Sa kiṃ vāti ༡༡༧. ས་ཀིང་ཡང་ནའོ། ། Kiṃpaccayo ekassa sādeso ca nipaccate. Ekaṃ vāraṃ bhuñjati sakiṃ bhuñjati, ekakkhattuṃ vā. ཀིང་རྐྱེན་འབྱུང་ཞིང་གཅིག་གི་སྒྲ་ལ་ས་རུ་འགྱུར་བར་གྲུབ་བོ། །ཐེངས་གཅིག་ཟ་བས་ན་ལན་ཅིག་ཟ་ཞེས་བྱ་བའམ་ཡང་ན་ཐེངས་གཅིག་ཅེས་བྱའོ། ། 118. So vicchā+pakāresu ༡༡༨. ཟློས་པ་དང་རྣམ་པ་ལ་སོའོ། ། Vicchāyaṃ pakāre ca so hoti. Khaṇḍaṃ khaṇḍaṃ karoti khaṇḍaso karoti. Puthuppakārena puthuso. Sabbena pakārena sabbaso. ཟློས་པ་དང་རྣམ་པའི་དོན་ལ་སོ་ཡིག་འབྱུང་ངོ། །དུམ་བུ་དུམ་བུར་བྱེད་པས་ན་དུམ་བུར་བྱེད་དང་། སོ་སོའི་རྣམ་པས་ན་སོ་སོར་དང་། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ན་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཞེས་བྱའོ། ། 119. Abhūtatabbhāve karā+sa+bhūyoge vikārā cī ༡༡༩. མ་བྱུང་བ་དེ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་ལ་ཀྲྀ་དང་ཨས་དང་བྷཱུ་དང་སྦྱོར་བ་ལ་འགྱུར་བ་ལས་ཙཱིའོ། ། Avatthāvato+vatthantarenā+bhūtassa tāyā+vatthāya bhāve karā+sa+bhūhi sambandhe sati vikāravācakācī hoti. Adhavalaṃ dhavalaṃ karoti dhavalī karoti. Adhavalo dhavalo siyā dhavalī siyā. Adhavalo dhavalo bhavati dhavalī bhavati. Abhūtatabbhāveti kiṃ, ghaṭaṃ karoti, dadhi atthi, ghaṭo bhavati[Pg.210]. Karāsabhūyogeti kiṃ, adhavalo dhavalo jāyate. Vikārāti kiṃ, pakatiyā mā hotu, suvaṇṇaṃ kuṇḍalī karoti. (Nipātataddhitaṃ). གནས་སྐབས་གཞན་ཞིག་ལས་གནས་སྐབས་དེ་ལྟར་མ་གྱུར་པ་དེ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བའི་དོན་ལ། བྱེད་པ་དང་ཡོད་པ་དང་འབྱུང་བ་དག་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་ན། འགྱུར་བ་བརྗོད་པའི་སྒྲ་ལས་ཙཱི་རྐྱེན་འབྱུང་ངོ། །དཀར་པོ་མ་ཡིན་པ་དཀར་པོར་བྱེད་པས་ན་དཀར་པོར་བྱེད་དང་། དཀར་པོ་མ་ཡིན་པ་དཀར་པོར་གྱུར་ཅིག་པས་ན་དཀར་པོར་གྱུར་ཅིག་དང་། དཀར་པོ་མ་ཡིན་པ་དཀར་པོར་འགྱུར་བས་ན་དཀར་པོར་འགྱུར་ཞེས་བྱའོ། །མ་བྱུང་བ་དེ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་ལ་ཞེས་སྨོས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བུམ་པ་བྱེད་དང་། ཞོ་ཡོད་དང་། བུམ་པར་འགྱུར་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །བྱེད་པ་དང་ཡོད་པ་དང་འབྱུང་བ་དང་སྦྱོར་བ་ལ་ཞེས་སྨོས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དཀར་པོ་མ་ཡིན་པ་དཀར་པོར་སྐྱེ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །འགྱུར་བ་ལས་ཞེས་སྨོས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རང་བཞིན་ལས་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། གསེར་རྣ་རྒྱན་དུ་བྱེད་ཅེས་པ་ལྟ་བུའོ། །(འདི་ནི་ཚིག་ཕྲད་ཀྱི་ཀུན་བཤད་དོ། །) 120. Dissanta+ññepi paccayāti ༡༢༠. རྐྱེན་གཞན་དག་ཀྱང་མཐོང་ངོ། ། Vuttato+ññepi paccayā dissanti. Vividhā mātaro vimātaroti visesanasamāso, tāsaṃ puttā vemātikāti rikaṇapaccaye rānubandhattā ulope vuddhimhi kate vemātikā. Pathaṃ gacchantīti pathāvino, āvī. Issā assa atthīti issukī, ukī. Dhuraṃ vahantīti dhorayhā, yhaṇa. བཤད་པ་ལས་གཞན་པའི་རྐྱེན་དག་ཀྱང་མཐོང་སྟེ། མ་སོ་སོ་བ་ནི་མ་གཞན་ཞེས་པ་ཁྱད་པར་གྱི་བསྡུ་བ་སྟེ། དེ་དག་གི་བུ་རྣམས་ནི་མ་གཞན་གྱི་བུ་ཞེས་བྱ་སྟེ། རི་ཀ་ཎ་རྐྱེན་ལ་ར་ཡིག་རྗེས་འབྲེལ་ཡིན་པས་ཨུ་ཡིག་ཕྱིས་ཤིང་འཕེལ་བ་བྱས་པས་ན་ vemātikā ཞེས་གྲུབ་བོ། །ལམ་དུ་འགྲོ་བས་ན་ལམ་དུ་འགྲོ་བ་ཞེས་པ་ནི་ཨཱ་ཝཱི་རྐྱེན་ནོ། །ཕྲག་དོག་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན་ཕྲག་དོག་ཅན་ཞེས་པ་ནི་ཨུ་ཀཱི་རྐྱེན་ནོ། །ཁུར་འཁུར་བས་ན་ཁུར་འཁུར་བ་ཞེས་པ་ནི་ཡྷ་ཎ་རྐྱེན་ནོ། ། Sāmaññañca viseso ca, bhāvajo ca nipātajo; Iti viññūhi viññeyyo, taddhito tu catubbidho. སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་ཉིད་དང་ནི། །དངོས་པོ་ལས་སྐྱེས་ཚིག་ཕྲད་སྐྱེས། །དེ་ལྟར་ཀུན་བཤད་རྣམ་བཞི་རུ། །མཁས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱ། ། Iti payogasiddhiyaṃ ṇādikaṇḍo pañcamo. འདི་ལྟར་སྦྱོར་བ་གྲུབ་པ་ལས་ཎ་ལ་སོགས་པའི་སྐབས་ཏེ་ལྔ་པའོ། ། 6. Tyādikaṇḍa ༦. ཏི་ལ་སོགས་པའི་སྐབས། Atha [Pg.211] tyādayo kriyāvācīhi dhātūhi vuccante. དེ་ནས་བྱ་བ་བརྗོད་པའི་དབྱིངས་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཏི་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་བཤད་པར་བྱའོ།། Kriyaṃ ācikkhatīti ākhyātanti kriyāpadassa pubbācariyasaññā. Kāla+kāraka+purisaparidīpakaṃ kriyālakkhaṇaṃ tyādyantaṃ aliṅgañca, vuttampi ce+taṃ – "བྱ་བ་སྟོན་པར་བྱེད་པས་ན་བྱ་ཚིག་གོ" ཞེས་པ་ནི་སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱིས་བྱ་བའི་ཚིག་ལ་བཏགས་པའི་མིང་ཡིན། དུས་དང་། བྱེད་པོའི་རྐྱེན་དང་། སྐྱེས་བུ་གསལ་བར་བྱེད་པ་ནི་བྱ་བའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་ཞིང་། དེ་ནི་ཏི་ལ་སོགས་པས་མཐའ་བརྒྱན་པ་དང་རྟགས་མེད་པ་ཡིན། འདི་སྐད་དུའང་བཤད་དེ། Yaṃ tikālaṃ tipurisaṃ, kriyāvācī tikārakaṃ; Atiliṅgaṃ dvivacanaṃ, ta+dākhyātanti vuccati. གང་ཞིག་དུས་གསུམ་དང་སྐྱེས་བུ་གསུམ་དང་ལྡན་པ། བྱ་བ་སྟོན་ཅིང་བྱེད་པོའི་རྐྱེན་གསུམ་དང་ལྡན་པ། རྟགས་ལས་འདས་ཤིང་ཚིག་གཉིས་དང་ལྡན་པ་དེ་ལ་བྱ་ཚིག་ཅེས་བརྗོད་དོ།། 14. Kriyatthā bahulaṃ –ti ༡༤. "བྱ་བའི་དོན་ཅན་ལས་ཕལ་ཆེར་རོ།།" ཞེས་པ་དང་། Ca sabbattha vattate. Kriyā attho etassāti kriyattho dhātu, so ca duvidho sakammakā+kammakavasena. Tattha yasmiṃ kriyatthe kattuvācimhā kammaṃ gavesīyate, so sakammako. Itaro akammako. "དང་" ཞེས་པ་ནི་ཀུན་ལ་འཇུག་གོ། བྱ་བ་ནི་འདིའི་དོན་ཡིན་པས་ན་བྱ་བའི་དོན་ཅན་གྱི་དབྱིངས་ཏེ། དེ་ལ་བྱ་བྱེད་ཐ་དད་པ་དང་བྱ་བྱེད་ཐ་མི་དད་པ་གཉིས་ཡོད། དེ་ལས་བྱ་བའི་དོན་གང་ཞིག་ལ་བྱེད་པ་པོ་སྟོན་པའི་ཚིག་ལས་བྱ་བའི་ཡུལ་འཚོལ་བར་བྱེད་པ་དེ་ནི་བྱ་བྱེད་ཐ་དད་པ་ཡིན། ཅིག་ཤོས་ནི་བྱ་བྱེད་ཐ་མི་དད་པ་ཡིན། Tatra sakammakā kammāpekkhaṃ kriyaṃ vadanti, yathā kaṭaṃ karoti, gāmaṃ gacchati, odanaṃ pacati. Akammakā kammanirapekkhaṃ kriyaṃ vadanti, yathā acchati seti tiṭṭhati. Kriyāti ca gamanapacanādiko asattasammato kattari kamme vā patiṭṭhito kārakasamūhasādhiyo padattho vuccati. Api ca – དེ་ལ་བྱ་བྱེད་ཐ་དད་པའི་དབྱིངས་རྣམས་ཀྱིས་བྱ་བའི་ཡུལ་ལ་ལྟོས་པའི་བྱ་བ་སྟོན་ཏེ། དཔེར་ན། "གདན་བྱེད་དོ།།" "གྲོང་ལ་འགྲོའོ།།" "འབྲས་ཆེན་འཚོད་དོ།།" ལྟ་བུའོ།། བྱ་བྱེད་ཐ་མི་དད་པའི་དབྱིངས་རྣམས་ཀྱིས་བྱ་བའི་ཡུལ་ལ་མི་ལྟོས་པའི་བྱ་བ་སྟོན་ཏེ། དཔེར་ན། "སྡོད་དོ།།" "ཉལ་ལོ།།" "ལངས་སོ།།" ལྟ་བུའོ།། བྱ་བ་ཞེས་པ་ནི་འགྲོ་བ་དང་འཚོད་པ་ལ་སོགས་པ་རྫས་སུ་མ་གྲུབ་པ། བྱེད་པ་པོ་འམ་བྱ་བའི་ཡུལ་ལ་གནས་པ། བྱེད་པོའི་རྐྱེན་གྱི་ཚོགས་པས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་དོན་ལ་བརྗོད་དོ།། གཞན་ཡང་། Karaṇaṃ bhavanaṃ cāpi, kara+bhūhi kathīyate; Tato kriyādivācattaṃ, pākādīnaṃ kathaṃ bhave. བྱེད་པ་དང་བྱུང་བ་གཉིས་ནི། ཀྲྀ་དང་བྷཱུ་ཡི་དབྱིངས་གཉིས་ཀྱིས་བརྗོད་ན། དེ་ལས་འཚོད་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟོན་པ་ཉིད་དུ་ཇི་ལྟར་འགྱུར་རམ། Kara+bhūdhātūhi karaṇañca bhavanañca vuccati, pāka+gamanādīhi tesaṃ kriyābhavanānaṃ vāccattaṃ kathaṃ bhavatīti vuttaṃ hoti. Punapi – ཀྲྀ་དང་བྷཱུ་ཡི་དབྱིངས་རྣམས་ཀྱིས་བྱེད་པ་དང་བྱུང་བ་བརྗོད་ལ། འཚོད་པ་དང་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པས་བྱ་བ་དང་བྱུང་བ་དེ་དག་བརྗོད་པ་ཉིད་དུ་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན། ཡང་ན། Pākādīnañhi [Pg.212] vāccattaṃ, karabhūsu na yujjati; Taṃ bahutaravāccattaṃ, pākādīsu na yujjati. འཚོད་པ་ལ་སོགས་པ་བརྗོད་པ་ཉིད་ནི་ཀྲྀ་དང་བྷཱུ་ལ་མི་རུང་ཞིང་། དོན་མང་པོ་བརྗོད་པ་ཉིད་དེ་ནི་འཚོད་པ་ལ་སོགས་པ་ལའང་མི་རུང་ངོ་།། Taṃ nāma – དེ་ནི་འདི་ལྟར་ཏེ། Kāriyarūpā hi dhātvatthā, sattāyuttā ca te+khilā; Tato kriyā ca bhāvo ca, sāmaññaṃ tesu gamyate. དབྱིངས་ཀྱི་དོན་རྣམས་ནི་བསྒྲུབ་བྱའི་རང་བཞིན་ཡིན་ལ། དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཡོད་པ་ཉིད་དང་འབྲེལ་བས་ན། དེ་ལས་བྱ་བ་དང་དངོས་པོ་གཉིས་ནི་དེ་དག་གི་སྤྱི་མཚན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ།། 1. Vattamāneti anti si tha mi ma te ante se vhe e mhe. ༡. ད་ལྟ་བ་ལ། ཏི། ཨནྟི། སི། ཐ། མི། མ། ཏེ། ཨནྟེ། སེ། ལྷེ། ཨེ། མྷེ། Vattamāne āraddhāparisamatte atthe vattamānato kriyatthā tyādayo honti. Kriyādhikārattā ‘‘kriyatthā’’ti vuttaṃ. Tesa+maniyame – ད་ལྟ་བའི་དུས་སུ་བྱ་བ་བརྩམས་ཤིང་མ་རྫོགས་པའི་དོན་ལ། ད་ལྟ་བ་ལས་བྱ་བའི་དོན་ཅན་གྱི་ཏི་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་འབྱུང་ངོ་།། བྱ་བའི་སྐབས་ཡིན་པས་ན་ "བྱ་བའི་དོན་ཅན་" ཞེས་བཤད་དོ།། དེ་དག་གི་ངེས་པ་མེད་པ་ལ། 14. Pubbaparacchakkāna+mekānekesu tumhā+mha+sesesu dve dve majjhimu+ttama+paṭhamā ༡༤. "སྔ་མ་དང་ཕྱི་མའི་དྲུག་ཚན་རྣམས་ལས། ཁྱོད་དང་ང་དང་ལྷག་མ་རྣམས་གཅིག་དང་མང་པོ་ལ་སྐྱེས་བུ་བར་མ་དང་། མཆོག་དང་། དང་པོ་རྣམས་གཉིས་གཉིས་འབྱུང་ངོ་།།" Ekānekesu tumhaamhasaddavacanīyesu tadaññasaddavacanīyesu ca kārakesu pubbacchakkānaṃ paracchakkānañca majjhimu+ttama+paṭhamā dve dve honti yathākkamaṃ. Tatthati antīti paṭhamapuriso, ādo niddiṭṭhattā. Si tha iti majjhimapuriso, majjhe niddiṭṭhattā. Mi ma iti uttamapuriso. Uttamasaddo+yaṃ sabhāvato tipabhutīna+manta+māha. Paracchakkepi te antetiādinā evaṃ yojetabbaṃ. Evaṃ sesesu bhavissatiādīsu sattasu paccayavidhānasuttesupi yojetabbaṃ. གཅིག་དང་མང་པོ་ལ་ཁྱོད་དང་ང་ཞེས་པའི་སྒྲས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་དང་། དེ་ལས་གཞན་པའི་སྒྲས་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་བྱེད་པོའི་རྐྱེན་རྣམས་ལ། སྔ་མའི་དྲུག་ཚན་དང་ཕྱི་མའི་དྲུག་ཚན་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེས་བུ་བར་མ་དང་། མཆོག་དང་། དང་པོ་རྣམས་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་གཉིས་གཉིས་འབྱུང་ངོ་།། དེ་ལས་ "ཏི། ཨནྟི།" ཞེས་པ་ནི་སྐྱེས་བུ་དང་པོ་ཡིན་ཏེ། ཐོག་མར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། "སི། ཐ།" ཞེས་པ་ནི་སྐྱེས་བུ་བར་མ་ཡིན་ཏེ། བར་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། "མི། མ།" ཞེས་པ་ནི་སྐྱེས་བུ་མཆོག་ཡིན། "མཆོག་" ཅེས་པའི་སྒྲ་འདིས་རང་བཞིན་གྱིས་གསུམ་ལ་སོགས་པའི་མཐའ་མ་ལ་བརྗོད་དོ།། ཕྱི་མའི་དྲུག་ཚན་ལའང་ "ཏེ། ཨནྟེ།" ལ་སོགས་པ་འདི་བཞིན་དུ་སྦྱར་བར་བྱའོ།། དེ་བཞིན་དུ་ལྷག་མ་ "བྷ་བི་ཥྱ་ཏི་" ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་སྦྱོར་བའི་མདོ་བདུན་པོ་རྣམས་ལའང་སྦྱར་བར་བྱའོ།། Idāni bhūvādīna+maṭṭhagaṇānaṃ bhūvādigaṇesu bhū=sattāya+miti paṭhamadhātuto parā tyādayo yojīyante. Tattha ‘‘ekamhi vattabbe [Pg.213] ekavacanaṃ’’ti tyādīsu parabhūtesu kattu+kamma+bhāvesuyeva kyavikaraṇalavikaraṇā hontīti ‘‘kyo bhāvakammesva+parokkhesu māna+nta+tyādīsu’’ ‘‘kattari lo’’ iccādinā tesaṃ vikaraṇānaṃ vidhānā tyādayo kattu+kamma+bhāvesveva viññāyantīti kattari timhilo. Ke te vikaraṇā – ད་ནི་བྷཱུ་ལ་སོགས་པའི་སྡེ་ཚན་བརྒྱད་ལས། བྷཱུ་ལ་སོགས་པའི་སྡེ་ཚན་གྱི་ཐོག་མའི་དབྱིངས་ "བྷཱུ་=ཡོད་པ་ཉིད་" ཅེས་པ་ལས་ཕྱི་རོལ་དུ་ཏི་ལ་སོགས་པ་སྦྱོར་བར་བྱའོ།། དེ་ལས་ "གཅིག་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལ་གཅིག་ཚིག་གོ།" ཞེས་པས་ཏི་ལ་སོགས་པ་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་ན། བྱེད་པ་པོ་དང་། བྱ་བའི་ཡུལ་དང་། དངོས་པོ་རྣམས་ཁོ་ན་ལ་ཀྱ་ཡི་འགྱུར་བ་དང་ལའི་འགྱུར་བ་རྣམས་འབྱུང་བས། "ལྐོག་ཏུ་མ་གྱུར་པའི་དངོས་པོ་དང་བྱ་བའི་ཡུལ་ལ། མཱ་ན། ནྟ། ཏི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཀྱའོ།།" དང་ "བྱེད་པ་པོ་ལ་ལའོ།།" ལ་སོགས་པས་འགྱུར་བ་དེ་དག་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཏི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་བྱེད་པ་པོ་དང་། བྱ་བའི་ཡུལ་དང་། དངོས་པོ་རྣམས་ཁོ་ན་ལ་ཤེས་པར་བྱ་བས་ན། བྱེད་པ་པོ་ལ་ཏི་ཡོད་ཚེ་ལའོ།། འགྱུར་བ་དེ་དག་གང་ཞེ་ན། Pubbāparabhāgaṭṭhānā, bhinnadhātuvibhattiyo; Nissāya paccayā honti, ete vikaraṇā siyuṃ. སྔ་མ་དང་ཕྱི་མའི་ཆ་ལ་གནས་ཤིང་། དབྱིངས་དང་རྣམ་དབྱེ་སོ་སོར་འབྱེད་པ། རྐྱེན་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་བ་འདི་དག་ནི་འགྱུར་བ་ཞེས་བྱའོ།། 5,82. Yuvaṇṇāna+me, o paccaye ༥,༨༢. "རྐྱེན་ཡོད་ཚེ་ཨི་དང་ཨུ་ཡི་ཡི་གེ་རྣམས་ལ་ཨེ་དང་ཨོ་འོ།།" Ivaṇṇu+vaṇṇantānaṃ kriyattānaṃ e+o honti yathākkamaṃ paccayeti ūsso+kāro. ཨི་ཡི་ཡི་གེ་དང་ཨུ་ཡི་ཡིགེས་མཐའ་བརྒྱན་པའི་བྱ་བའི་དོན་ཅན་གྱི་དབྱིངས་རྣམས་ལ། རྐྱེན་ཡོད་ཚེ་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཨེ་དང་ཨོ་འགྱུར་ཏེ། ཨཱུ་ལ་ཨོ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ།། 5,89. Eona+maya+vā sare ༥,༨༩. "དབྱངས་ཡོད་ཚེ་ཨེ་དང་ཨོ་ལ་ཨཡ་དང་ཨལའོ།།" Sare pare eona+mayavā honti yathākkamaṃti ossa avādeso. So puriso sādhu bhavati, sā itthī sādhu bhavati, cittaṃ sādhu bhavati. དབྱངས་རྗེས་སུ་ཡོད་ཚེ་ཨེ་དང་ཨོ་ལ་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཨཡ་དང་ཨལའགྱུར་བས་ན། ཨོ་ལ་ཨལདུ་འགྱུར་རོ།། "སྐྱེས་བུ་དེ་བཟང་པོར་འགྱུར་རོ།།" "བུད་མེད་དེ་བཟང་པོར་འགྱུར་རོ།།" "སེམས་བཟང་པོར་འགྱུར་རོ།།" Uttattā kattu ākhyāte, tatiyā na ca kattari; Paṭhamāvibhatti hoteva, atthamattaṃ apekkhiya. བྱ་ཚིག་གིས་བྱེད་པ་པོ་བརྗོད་ཟིན་པའི་ཕྱིར། བྱེད་པ་པོ་ལ་རྣམ་དབྱེ་གསུམ་པ་མི་འབྱུང་གི། དོན་ཙམ་ལ་ལྟོས་ནས་རྣམ་དབྱེ་དང་པོ་ཁོ་ན་འབྱུང་ངོ་།། Satipi kriyāyekatte kattūnaṃ bahuttā ‘‘bahumhi vattabbe bahuvacanaṃ’’ti anti. བྱ་བ་གཅིག་པུ་ཡིན་ནའང་། བྱེད་པ་པོ་མང་པོ་ཡོད་པའི་ཕྱིར། "མང་པོ་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལ་མང་ཚིག་གོ།" ཞེས་པས་ཨནྟིའོ།། 161. Kvaci vikaraṇānanti ༡༦༡. "སྐབས་འགར་འགྱུར་བ་རྣམས་ཀྱིའོ།།" ཞེས་པས། Vikaraṇānaṃ kvaci lopo hotīti lavikaraṇassa lopo, sesaṃ purimasadisaṃ. Te purisā bhavanti. Majjhimapuri- sekavacanaṃ [Pg.214] si, tvaṃ bhavasi. Bahuvacanaṃ thapaccayo, tumhe bhavatha. Uttamapurisekavacanaṃ mipaccayo. སྐབས་འགར་འགྱུར་བ་རྣམས་ཕྱིས་པར་འགྱུར་བས་ན། ལའི་འགྱུར་བ་ཕྱིས་ཤིང་། ལྷག་མ་ནི་སྔ་མ་དང་འདྲའོ།། "སྐྱེས་བུ་དེ་དག་འགྱུར་རོ།།" སྐྱེས་བུ་བར་མའི་གཅིག་ཚིག་ལ་སི་སྟེ། "ཁྱོད་འགྱུར་རོ།།" མང་ཚིག་ལ་ཐ་རྐྱེན་ཏེ། "ཁྱེད་རྣམས་འགྱུར་རོ།།" སྐྱེས་བུ་མཆོག་གི་གཅིག་ཚིག་ལ་མི་རྐྱེན་ནོ།། 57. Himimesva+ssa ༥༧. "ཧི་དང་མི་དང་མ་རྣམས་ཡོད་ཚེ་ཨ་ཡིག་རིང་པོར་འགྱུར་རོ།།" Akārassa dīgho hoti himimesu. Ahaṃ bhavāmi. Bahuvacanaṃ mapaccayo, mayaṃ bhavāma. Evaṃ paracchekkepi-bhavate, bhavante. Bhavase, bhavavhe. Bhave, bhavamhe. Keci dīghaṃ katvā paṭhanti, ‘‘byañjane dīgharassā’’ti dīgho, bhavāmhe. ཧི་དང་མི་དང་མ་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཨ་ཡིག་རིང་པོར་འགྱུར་རོ།། "ང་འགྱུར་རོ།།" མང་ཚིག་ལ་མ་རྐྱེན་ཏེ། "ངེད་ཅག་འགྱུར་རོ།།" དེ་བཞིན་དུ་ཕྱི་མའི་དྲུག་ཚན་ལའང་། བྷཝཏེ། བྷཝནྟེ། བྷཝསེ། བྷཝལྷེ། བྷཝེ། བྷཝམྷེའོ།། ཁ་ཅིག་གིས་རིང་པོ་བྱས་ནས་ཀློག་སྟེ། "གསལ་བྱེད་ཡོད་ཚེ་རིང་པོ་དང་ཐུང་ངུའོ།།" ཞེས་པས་རིང་པོར་འགྱུར་བས་ན། བྷཝཱམྷེའོ།། Ettha ca – འདིར་ཡང་། Lajjā sattā ṭhiti jāgaraṇaṃ,Vuddhi kkhaya jīvita maraṇaṃ; Kīḷā ruci rocate ityevaṃ,Vuttā akammakadhātu sabbe. ངོ་ཚ་བ་དང་། ཡོད་པ་ཉིད་དང་། གནས་པ་དང་། སད་པ་དང་། འཕེལ་བ་དང་། ཟད་པ་དང་། གསོན་པ་དང་། འཆི་བ་དང་། རྩེ་བ་དང་། དགའ་བ་དང་། མཛེས་པ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ནི་བྱ་བྱེད་ཐ་མི་དད་པའི་དབྱིངས་སུ་བཤད་དོ།། –Ti vuttattā kammaṃ dutiyā na. – ཏི་ཡིས་བརྗོད་ཟིན་པའི་ཕྱིར། བྱ་བའི་ཡུལ་ལ་རྣམ་དབྱེ་གཉིས་པ་མི་འབྱུང་ངོ་།། Paca=pāke, akāro uccāraṇattho, eva+muparipi. Paca iti ṭhite lavikaraṇaṃ, vikaraṇalopādi purimasamaṃ. So odanaṃ pacati, te pacanti. Tvaṃ pacasi, tumhe pacatha. Ahaṃ pacāmi, mayaṃ pacāma. Paracchakke-pacate, pacante. Pacase, pacavhe. Pace, pacāmhe. པཅ་ནི་འཚོད་པའི་དོན་ལའོ།། ཨ་ཡིག་ནི་སྒྲ་གདངས་འདོན་པའི་ཆེད་ཡིན་ལ། གོང་དུའང་དེ་བཞིན་ནོ།། པཅ་ཞེས་གནས་པ་ན། ལའི་འགྱུར་བ་འབྱུང་ཞིང་། འགྱུར་བ་ཕྱིས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྔ་མ་དང་འདྲའོ།། "ཁོས་འབྲས་ཆེན་འཚོད་དོ།།" "ཁོ་ཚོས་འཚོད་དོ།།" "ཁྱོད་ཀྱིས་འཚོད་དོ།།" "ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་འཚོད་དོ།།" "ངས་འཚོད་དོ།།" "ངེད་ཅག་གིས་འཚོད་དོ།།" ཕྱི་མའི་དྲུག་ཚན་ལ། པཅཏེ། པཅནྟེ། པཅསེ། པཅལྷེ། པཅེ། པཅཱམྷེའོ།། 1,22. Vippaṭisedhe ༡,༢༢. "འགལ་བ་ཉིད་ལའོ།།" ཞེས་པས། Vippaṭisedhanaṃ=aññamaññapaṭisedhanaṃ vippaṭisedho. Paṭhamamajjhimapurisānaṃ dvinnaṃ ekattha pasaṅge majjhimapurisabahuvacanaṃ thapaccayo. So [Pg.215] ca pacati, tvañca pacasi, tumhe pacatha. Tulyabalavirodhino hi vippaṭisedhā paṭhamamajjhimauttamapurisānaṃ tiṇṇaṃ ekattha pasaṅge uttamapurisabahuvacanaṃ hoti, so ca pacati, tvañca pacasi, ahañca pacāmi mayaṃ pacāmāti bhavati. འགལ་བ་ནི་ཕན་ཚུན་འགོག་པ་ལ་བརྗོད་དོ།། སྐྱེས་བུ་དང་པོ་དང་བར་མ་གཉིས་གནས་གཅིག་ཏུ་འདུས་པ་ན། སྐྱེས་བུ་བར་མའི་མང་ཚིག་གི་ཐ་རྐྱེན་འབྱུང་སྟེ། "ཁོས་ཀྱང་འཚོད་ལ། ཁྱོད་ཀྱིས་ཀྱང་འཚོད་པས། ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་འཚོད་དོ།།" ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། སྟོབས་མཚུངས་པའི་འགལ་བ་ལས། སྐྱེས་བུ་དང་པོ་དང་། བར་མ་དང་། མཆོག་གསུམ་ག་གནས་གཅིག་ཏུ་འདུས་པ་ན། སྐྱེས་བུ་མཆོག་གི་མང་ཚིག་འབྱུང་སྟེ། "ཁོས་ཀྱང་འཚོད་ལ། ཁྱོད་ཀྱིས་ཀྱང་འཚོད་ཅིང་། ངས་ཀྱང་འཚོད་པས། ངེད་ཅག་གིས་འཚོད་དོ།།" ཞེས་པར་འགྱུར་རོ།། Ama+gama=gamane – གམ། གམན། ནི་འགྲོ་བའི་དོན་ལའོ།། 5,173. Gama yami+sā+sa disānaṃ vā cchaṅa ༥,༡༧༣. "གམ། ཡམ། ཨིས། ཨས། དྲྀཤ་རྣམས་ལ་སྐབས་འགར་ཚའོ།།" Etesaṃ dhātūnaṃ cchaṅa vā hoti nta+māna+tyādīsu. So gāmaṃ gacchati. Anti – དབྱིངས་འདི་དག་ལ། ནྟ། མཱ་ན། ཏི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཡོད་ཚེ་སྐབས་འགར་ཚ་འགྱུར་རོ།། "ཁོ་གྲོང་ལ་འགྲོའོ།།" ཨནྟི་ལ། 74. Garupubbā rassā re+ntentīnaṃ ༧༤. "ལྕི་བའི་སྔོན་ཅན་གྱི་ཐུང་ངུ་ལས། ནྟེ་དང་ནྟི་རྣམས་ལ་རེའོ།།" Garupubbasmā rassā nte+ntīnaṃ re vā hoti. "ལྕི་བའི་སྔོན་ཅན་གྱི་སྒྲ་ཐུང་ངུ་ལས། ནྟེ་དང་ནྟི་རྣམས་ལ་སྐབས་འགར་རེ་འགྱུར་རོ།།" Akkharaniyamo chandaṃ,Garulahuniyamo bhave vutti; Dīgho saṃyogādipubbo,Rasso garu lahu tu rasso. ཡི་གེའི་ངེས་པ་ནི་སྡེབ་སྦྱོར་ཡིན། ལྕི་ཡང་གི་ངེས་པ་ནི་འགྲོས་ཡིན། རིང་པོ་དང་འདུས་པའི་ཡི་གེའི་སྔོན་དུ་གནས་པ་ནི་ལྕི་བ་ཡིན། ཐུང་ངུ་ནི་ཡང་བ་ཡིན་ནོ།། Gacchare gacchanti. Tvaṃ gacchasi, tumhe gacchatha. Ahaṃ gacchāmi, mayaṃ gacchāma. Cchādesābhāvapakkhe ‘‘ū lasse’’ti ekāre gameti. Paralope gamenti. Gamesi, gametha. Gamemi, gamema. Paracchakkepi so gacchate, gacchare gacchante. Gacchase, gacchavhe. Gacche, gacchāmhe. གཙྪརེ། གཙྪནྟི། "ཁྱོད་འགྲོའོ།།" "ཁྱེད་རྣམས་འགྲོའོ།།" "ང་འགྲོའོ།།" "ངེད་ཅག་འགྲོའོ།།" ཚ་ཡི་འགྱུར་བ་མེད་པའི་ཕྱོགས་ལ། "ཨཱུ་ལ་ཨེའོ།།" ཞེས་པས་ཨེ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བས་ན། གམེཏི། ཕྱི་མ་ཕྱིས་པ་ལ། གམེནྟི། གམེསི། གམེཐ། གམེམི། གམེམ། ཕྱི་མའི་དྲུག་ཚན་ལའང་། "ཁོ་འགྲོའོ།།" གཙྪརེ། གཙྪནྟེ། གཙྪསེ། གཙྪལྷེ། གཙྪེ། གཙྪཱམྷེའོ།། Pure adhammo dibbati, purā marāmīti ca taṃsamīpe tabbohārūpacārena vattamānavacanaṃ. Vuttañhi – "སྔོན་ཆོས་མ་ཡིན་པ་རྒྱས་སོ།།" དང་ "སྔོན་ང་འཆིའོ།།" ཞེས་པ་ལྟ་བུ། དེའི་ཉེ་འཁོར་ལ་དེའི་ཐ་སྙད་བཏགས་པའི་སྒོ་ནས་ད་ལྟ་བའི་ཚིག་ཏུ་བརྗོད་དོ།། འདི་སྐད་དུའང་བཤད་དེ། Āraddhā+niṭṭhitaṃ [Pg.216] kiccaṃ, vattamānanti vuccati; Vattamānasamīpañca, vattamānanti vuccati. བྱ་བ་བརྩམས་ཤིང་མ་རྫོགས་པ་ལ་ད་ལྟ་བ་ཞེས་བརྗོད་ལ། ད་ལྟ་བའི་ཉེ་འཁོར་ལའང་ད་ལྟ་བ་ཞེས་བརྗོད་དོ།། Kimiva te – དཔེར་ན་ཅི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། Gaṅgāca taṃsamīpañca, yato gaṅgāti ñāyate; Gaṅgāyaṃ pātu+māgaccha, ghoso gaṅgāya+mityapi. གངྒཱ་དང་དེའི་ཉེ་འཁོར་གཉིས་ཀ་ལ། གངྒཱ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། "གངྒཱ་ལ་བཏུང་བར་ཤོག" ཅེས་པ་དང་། "གངྒཱ་ལ་འབྲོག་སྡེ་ཡོད་དོ།།" ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། Mukhyā+mukhyatthabhedena, vattamānaṃ tato dvidhā; Mukhyañhi ruḷhi+māpannaṃ, ta+dāropā amukhyatāti. དངོས་དང་དངོས་མ་ཡིན་པའི་དོན་གྱི་དབྱེ་བས། ད་ལྟ་བ་དེ་ལ་གཉིས་ཡོད། དངོས་ནི་གྲགས་པ་ལ་ཞུགས་པ་ཡིན་ལ། དེ་ལ་བཏགས་པ་ནི་དངོས་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དོ།། Pure+purāsaddehi vā anāgatatā gamyate, tadā tassa vattamānattā. Kālabyattayo vā eso, bhavantyeva hi kālantarepi tyādayo bāhulakā ‘‘santesu parigūhāmi’’ ‘‘kāyassa bhedā abhisamparāyaṃ, sahabyataṃ gacchati vāsavassa’’ ‘‘ativelaṃ namassissaṃ’’ti. ‘‘Kuto nu tvaṃ āgacchasi, rājagahato āgacchāmī’’tiādīsu pana paccuppannasamīpe vattamānavacanaṃ. ཡང་ན། "སྔོན་" དང་ "སྔ་མའི་" སྒྲ་དག་གིས་མ་འོངས་པ་ཉིད་རྟོགས་པར་བྱེད་ལ། དེའི་ཚེ་དེ་ནི་ད་ལྟ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། ཡང་ན་འདི་ནི་དུས་འཁྲུགས་པ་ཡིན་ཏེ། དུས་གཞན་དུའང་ཏི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཕལ་ཆེར་འབྱུང་བའི་ཕྱིར། "ཡོད་པ་རྣམས་ལ་ཀུན་ནས་སྦེད་དོ།།" དང་ "ལུས་ཞིག་ནས་ཕྱི་མར་བརྒྱ་བྱིན་གྱི་སྐལ་བ་མཉམ་པར་འགྲོའོ།།" དང་ "དུས་ལས་འདས་པར་ཕྱག་འཚལ་ལོ།།" ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། "ཁྱོད་གང་ནས་འོངས་སམ། ང་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ནས་འོངས་སོ།།" ལ་སོགས་པ་ལ་ནི་ད་ལྟ་བའི་ཉེ་འཁོར་གྱི་ད་ལྟ་བའི་ཚིག་གོ། 5,175. Gama vada dānaṃ ghamma vajja dajjā ༥,༡༧༥. "གམ། ལད། དཱ་རྣམས་ལ་གྷམྨ། ལཛྫ། དཛྫཱའོ།།" Gamādīnaṃ ghammādayo vā honti nta+māna+tyādīsu. Ghammati, ghammanti iccādi. གམ། ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ། ནྟ། མཱ་ན། ཏི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཡོད་ཚེ་སྐབས་འགར་གྷམྨ་ལ་སོགས་པ་འགྱུར་རོ།། གྷམྨཏི། གྷམྨནྟི། ལ་སོགས་པའོ།། Kamme – བྱ་བའི་ཡུལ་ལ། Upasaggavasā koci, akammopi sakammako; Yathā+bhibhūyate rāgo, tāpasena mahiddhināti – "ཉེ་བར་བསྒྱུར་བའི་དབང་གིས། བྱ་བྱེད་ཐ་མི་དད་པའང་བྱ་བྱེད་ཐ་དད་པར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། རྫུ་འཕྲུལ་ཆེ་བའི་དཀའ་ཐུབ་པས་འདོད་ཆགས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པར་འགྱུར་རོ།།" ཞེས་པས། Vuttattā akammakato kammani anupubbā bhūdhātuto tyādayo honti. བཤད་ཟིན་པའི་ཕྱིར། བྱ་བྱེད་ཐ་དད་པ་ལས་བྱ་བའི་ཡུལ་ལ། ཨནུ་ཡི་སྔོན་ཅན་གྱི་བྷཱུ་ཡི་དབྱིངས་ལས་ཏི་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་ངོ་།། 5,17. Kyo [Pg.217] bhāvakammesva+parokkhesu māna+nta+tyādīsu ༥,༡༧. "ལྐོག་ཏུ་མ་གྱུར་པའི་དངོས་པོ་དང་བྱ་བའི་ཡུལ་ལ། མཱ་ན། ནྟ། ཏི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཀྱའོ།།" Bhāvakammavihitesu parokkhāvajjitesu māna+nta+tyādīsu paresu kyo hoti kriyatthā. Kakāro+nubandhakāriyattho. ‘‘Na te kānubandha+nāgamesū’’ti paṭisedhā okārābhāvo. Anubhūyati sukhaṃ devadattena. དངོས་པོ་དང་བྱ་བའི་ཡུལ་ལ་བསྟན་པ། ལྐོག་ཏུ་གྱུར་པ་མ་གཏོགས་པའི་མཱ་ན། ནྟ། ཏི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་རྗེས་སུ་ཡོད་ཚེ། བྱ་བའི་དོན་ཅན་ལས་ཀྱ་འབྱུང་ངོ་།། ཀ་ཡིག་ནི་རྗེས་འབྲེལ་གྱི་བྱ་བའི་ཆེད་ཡིན། "ཀ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་དང་ཕྲད་རྣམས་ལ་དེ་དག་མི་འབྱུང་ངོ་།།" ཞེས་པའི་འགོག་པ་ལས། ཨོ་ཡིག་མི་འབྱུང་ངོ་།། "ལྷ་སྦྱིན་གྱིས་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ།།" Ettha ca – འདིར་ཡང་། Ākhyātena avuttattā, kattuto tatiyā na tu; Dutiyā hoti kammassa, vuttattā paṭhamāpi+dha. བྱ་ཚིག་གིས་བྱེད་པ་པོ་མ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར། བྱེད་པ་པོ་ལས་རྣམ་དབྱེ་གསུམ་པ་འབྱུང་གི། གཉིས་པ་ནི་མི་འབྱུང་ལ། བྱ་བའི་ཡུལ་བརྗོད་ཟིན་པའི་ཕྱིར་འདིར་རྣམ་དབྱེ་དང་པོའང་འབྱུང་ངོ་།། Anubhūyanti sampattiyo tayā. Anubhūyasi tvaṃ devadattena. Anubhūyatha tumhe. Ahaṃ anubhūyāmi, tayā mayaṃ anubhūyāma. Dvitte anubhuyyati+ccādi. Evaṃ paracchakke. "ཁྱོད་ཀྱིས་འབྱོར་པ་རྣམས་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ།།" "ལྷ་སྦྱིན་གྱིས་ཁྱོད་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ།།" "ཁྱེད་རྣམས་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ།།" "ང་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ།།" "ཁྱོད་ཀྱིས་ངེད་ཅག་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ།།" ཟུང་དུ་གྱུར་པ་ལ། ཨནུབྷུཡྻཏི། ལ་སོགས་པའོ།། ཕྱི་མའི་དྲུག་ཚན་ལའང་དེ་བཞིན་ནོ།། Bhāve adabbavuttino bhāvassa ekattā ekavacanameva. Tañca paṭhamapurisekavacaneyeva sambhavati, neva+ññaṃ, bahulaṃvidhānā. Bhūyati bhūyate devadattena, sampati bhavanantyattho. དངོས་པོ་ལ། རྫས་སུ་མ་གྲུབ་པའི་དངོས་པོ་གཅིག་པུ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར། གཅིག་ཚིག་ཁོ་ན་འབྱུང་ངོ་།། དེ་ཡང་སྐྱེས་བུ་དང་པོའི་གཅིག་ཚིག་ཁོ་ན་ལ་འབྱུང་གི། གཞན་ལ་མི་འབྱུང་སྟེ། ཕལ་ཆེར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། "ལྷ་སྦྱིན་གྱིས་ཡོད་པར་བྱེད་དོ།།" ཞེས་པ་ནི་ད་ལྟ་ཡོད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། Pacadhātuto kamme kyo. པཅ་ཡི་དབྱིངས་ལས་བྱ་བའི་ཡུལ་ལ་ཀྱའོ།། 37. Kyassati ༣༧. "ཀྱས྄་སཏི།" Kriyatthā kyassa īña vā hoti. Ño ādyāvayavattho. Devadattena odano pacīyati paccati, reādese odanā pacīyare pacīyanti, paccare paccanti. Cavaggapubbarūpāni. Tvaṃ pacīyasi paccasi, tumhe pacīyatha paccatha. Ahaṃ pacīyāmi paccāmi, mayaṃ pacīyāma paccāma. Paracchakke devadattena odano pacīyate iccādi. བྱ་བའི་མཐའ་ལས་ ky- ཡི་གནས་སུ་ īñ- རུང་བར་འགྱུར་རོ། ཉ་ཡིག་ནི་ཐོག་མའི་ཆ་ཤས་ཀྱི་ཆེད་དུ་ཡིན། ལྷས་བྱིན་གྱིས་འབྲས་ཆན་འཚོད་པར་བྱེད་དོ། (pacīyati, paccati) re-འགྱུར་ལས་འབྲས་ཆན་རྣམས་ pacīyare, pacīyanti, paccare, paccanti ཞེས་འགྱུར་རོ། ཙ་སྡེའི་སྔོན་གྱི་གཟུགས་རྣམས་སོ། ཁྱོད་ pacīyasi, paccasi, ཁྱེད་ཅག་ pacīyatha, paccatha ཞེས་སོ། ང་ pacīyāmi, paccāmi, ངེད་ཅག་ pacīyāma, paccāma ཞེས་སོ། གཞན་གྱི་དྲུག་ཚན་ལ། ལྷས་བྱིན་གྱིས་འབྲས་ཆན་ pacīyate ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། Gamito [Pg.218] kamme cchaṅa ca īñaāgame ca kate tena gāmo gacchīyati, gāmā gacchīyanti. Gacchīyasi, gacchīyatha. Gacchīyāmi, gacchīyāma. Evaṃ paracchakke. Gamīyati gammati, gamīyanti gammanti. Gamīyasi gammasi, gamīyatha gammatha, gamīyāmi gammāmi, gamīyāma gammāma paracchakkepi evaṃ. Tathā ghammīyati, ghammīyanti iccādi. gam-བྱ་བའི་མཐའ་ལས་ལས་ཀྱི་ཚིག་ལ། cchaṅ-རྐྱེན་དང་ īñ-གསར་དུ་བསྣན་པ་བྱས་པ་ན། ཁོས་གྲོང་གསེབ་ཏུ་འགྲོ་བར་བྱེད་དོ། (gacchīyati), གྲོང་གསེབ་རྣམས་སུ་ (gacchīyanti) ཞེས་སོ། gacchīyasi, gacchīyatha ཞེས་དང་། gacchīyāmi, gacchīyāma ཞེས་སོ། གཞན་གྱི་དྲུག་ཚན་ལའང་དེ་བཞིན་ནོ། gamīyati, gammati, gamīyanti, gammanti ཞེས་དང་། gamīyasi, gammasi, gamīyatha, gammatha, gamīyāmi, gammāmi, gamīyāma, gammāma ཞེས་པ་རྣམས་དང་། གཞན་གྱི་དྲུག་ཚན་ལའང་དེ་བཞིན་ནོ། དེ་བཞིན་དུ་ ghammīyati, ghammīyanti ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། Kriyatthā kattari tyādi, kammasmiñca sakammakā; Bhāve vā+kammakā kammā+vacanicchāya maññate. བྱ་བའི་མཐའ་ལས་བྱེད་པ་པོ་ལ་ ti-ལ་སོགས་པ་དང་། བྱ་བ་དང་བཅས་པ་ལས་ཀྱི་ཚིག་ལའོ། བྱ་བ་མེད་པ་ལས་ནི་དངོས་པོ་ལ་འགྱུར་ཞིང་། ཡང་ན་ལས་ཀྱི་བརྗོད་འདོད་མེད་པར་འདོད་དོ། Tathā hi vijjamānassāpi kammāssa avacanicchāyaṃ idaṃ vuccati – འདི་ལྟར་ཏེ། ལས་ཡོད་བཞིན་དུ་ཡང་བརྗོད་པར་མི་འདོད་པའི་ཚེ་ན། འདི་སྐད་ཅེས་བརྗོད་དོ། Satopi na vivakkhā+ssa, asatopi ca sā bhave; Taṃ yathā+nudarā kaññā, vañjhāvaddhitako yathā. ཡོད་ཀྱང་བརྗོད་པར་མི་འདོད་པ་དང་། མེད་ཀྱང་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ཡོད་དེ། དཔེར་ན་ལྟོ་བ་མེད་པའི་བུ་མོ་དང་། མོ་གཤམ་གྱི་བུ་འཕེལ་བ་བཞིན་ནོ། Vivakkhā lokikā esā, asakya+mativattituṃ; Katha+mesa vipariyāso, loko evā+nayujjate. འཇིག་རྟེན་གྱི་བརྗོད་འདོད་འདི་ནི་བཟློག་པར་མི་ནུས་ཏེ། ཕྱིན་ཅི་ལོག་འདི་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། འཇིག་རྟེན་ཉིད་འདི་ལ་མཐུན་པར་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། (Vattamānapaccayanayo). (ད་ལྟ་བའི་རྐྱེན་གྱི་ཚུལ་ལོ།) 2. Bhavissati ssati ssanti ssati ssatha ssāmi ssāma ssate ssante ssase ssavhe ssaṃ ssāmhe ༢. མ་འོངས་པའི་དུས་ (bhavissatī) ལ། ssati, ssanti, ssati, ssatha, ssāmi, ssāma, ssate, ssante, ssase, ssavhe, ssaṃ, ssāmhe རྣམས་སོ། Bhavissati=anāraddhe atthe vattamānato kriyatthā ssatyādayo honti. མ་འོངས་པ་ནི་མ་བརྩམས་པའི་དོན་ལའོ། ད་ལྟ་བ་ལས་བྱ་བའི་མཐའ་ལས་ ssati-ལ་སོགས་པ་རྣམས་འགྱུར་རོ། 35. A+ī+ssādīnaṃ byañjanassiña ༣༥. a, ī, ss-ལ་སོགས་པའི་གསལ་བྱེད་ཀྱི་གནས་སུ་ iñ-འགྱུར་རོ། Kriyatthā paresaṃ aādīnaṃ īādīnaṃ ssādīnañca byañjanassi+ña hoti vibhāsā. Vavatthitavibhāsā+yaṃ. Sseti ssādīnaṃ ssatiādīnañcāvayavo gahito, ‘‘ūbyañjanassā’’ti siddhepi [Pg.219] tyādīsu etesamevāti niyamattho+ya+mārambho. Lassākāralope o+avādese bhavissati, bhavissanti. Bhavissasi, bhavissatha. Bhavissāmi, bhavissāma. Bhavissate, bhavissante. Bhavissase, bhavissavhe. Bhavissaṃ, bhavissāmhe. བྱ་བའི་མཐའ་ལས་གཞན་པའི་ a-ལ་སོགས་པ་དང་། ī-ལ་སོགས་པ་དང་། ss-ལ་སོགས་པའི་གསལ་བྱེད་ཀྱི་གནས་སུ་ iñ-རྣམ་པར་འགྱུར་བ་ནི་རུང་བའོ། འདི་ནི་རྣམ་པར་གནས་པའི་རུང་བ་ཉིད་དོ། sse ཞེས་པ་ནི་ ss-ལ་སོགས་པ་དང་ ssati-ལ་སོགས་པའི་ཆ་ཤས་བཟུང་བའོ། "ūbyañjanassa" ཞེས་པས་གྲུབ་ཀྱང་། ty-ལ་སོགས་པ་འདི་དག་ཉིད་ལ་ངེས་པའི་དོན་དུ་འདི་བརྩམས་སོ། la-ཡིག་གི་ a ཕྱིས་ཤིང་ o དང་ av-འགྱུར་ལས་ bhavissati, bhavissanti ཞེས་དང་། bhavissasi, bhavissatha, bhavissāmi, bhavissāma, bhavissate, bhavissante, bhavissase, bhavissavhe, bhavissaṃ, bhavissāmhe ཞེས་སོ། Kamme – ལས་ཀྱི་ཚིག་ལ། 49. Kyassa sse ༤༩. sse-ཡི་གནས་སུ་ ky-ཡི་ཕྱིས་སོ། Kyassa vā lopo hoti sse. Sukhaṃ tayā anubhavissati, anubhavissanti. Anubhavissasi, anubhavissatha. Anubhavissāmi, anubhavissāma. Aññatra anubhūyissati, anubhūyissanti iccādi. Evaṃ paracchakke. Bhāve-bhūyissati bhūyissate. sse-ཡི་གནས་སུ་ ky-ཡི་ཕྱིས་པ་ནི་རུང་བར་འགྱུར་རོ། ཁྱོད་ཀྱིས་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ། (anubhavissati, anubhavissanti) ཞེས་དང་། anubhavissasi, anubhavissatha, anubhavissāmi, anubhavissāma ཞེས་སོ། གཞན་དུ་ནི་ anubhūyissati, anubhūyissanti ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། གཞན་གྱི་དྲུག་ཚན་ལའང་དེ་བཞིན་ནོ། དངོས་པོ་ལ་ནི་ bhūyissati, bhūyissate ཞེས་སོ། Kattari-pacissati, pacissanti iccādi. Kamme-pacissati odano devadattena, pacīyissati, paccissati. Paccissanti odanā pacīyissanti, pacīyissare, paccissare, paccissanti. བྱེད་པ་པོ་ལ་ pacissati, pacissanti ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ལས་ལ་ནི་ ལྷས་བྱིན་གྱིས་འབྲས་ཆན་འཚོད་པར་བྱེད་དོ། (pacissati, pacīyissati, paccissati) ཞེས་དང་། འབྲས་ཆན་རྣམས་ paccissanti, pacīyissanti, pacīyissare, paccissare, paccissanti ཞེས་སོ། Gamito kattari-so gacchissati, te gacchissanti. Tvaṃ gacchissasi, tumhe gacchissatha. Ahaṃ gacchissāmi, mayaṃ gacchissāma. Gacchissate, gacchissante. Gacchissase, gacchissavhe. Gacchissaṃ, gacchissāmhe. Saggaṃ gamissati, gamissanti. Gamissasi, gamissatha. Gamissāmi, gamissāma iccādi. Kamme-gacchiyissati, gacchiyissanti iccādi. Kyalope gamissati, gamissanti iccādi. Tathā ghammissati ghammīyissati, ghammissanti, ghammīyissanti iccādi. gam-བྱ་བའི་མཐའ་ལས་བྱེད་པ་པོ་ལ། ཁོ་འགྲོ་བར་འགྱུར་རོ། (gacchissati), ཁོ་ཚོ་འགྲོ་བར་འགྱུར་རོ། (gacchissanti) ཞེས་དང་། ཁྱོད་ gacchissasi, ཁྱེད་ཅག་ gacchissatha ཞེས་སོ། ང་ gacchissāmi, ངེད་ཅག་ gacchissāma ཞེས་སོ། gacchissate, gacchissante, gacchissase, gacchissavhe, gacchissaṃ, gacchissāmhe ཞེས་སོ། མཐོ་རིས་སུ་འགྲོ་བར་འགྱུར་རོ། (gamissati, gamissanti) ཞེས་དང་། gamissasi, gamissatha, gamissāmi, gamissāma ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ལས་ལ་ནི་ gacchiyissati, gacchiyissanti ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། kya-ཕྱིས་པ་ལས་ gamissati, gamissanti ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། དེ་བཞིན་དུ་ ghammissati, ghammīyissati, ghammissanti, ghammīyissanti ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། 3. Nāme garahāvimhayesu ༣. nāma-སྒྲ་ཡོད་ཚེ་སྨད་པ་དང་ངོ་མཚར་བ་ལའོ། Nāmasadde [Pg.220] nipāte sati garahāyaṃ vimhaye ca gamyamāne ssatyādayo honti. Ime hi nāma kalyāṇadhammā paṭijānissanti. Ettha ‘‘jyādīhi knā’’ti knāvikaraṇe ‘‘ñāssane jā’’ti jādeso. Na hi nāma bhikkhave tassa moghapurisassa pāṇesu anuddayā bhavissati. Kathañhi nāma so bhikkhave moghapuriso sabbamattikāmayaṃ kuṭikaṃ karissati. Vimhaye-acchariyaṃ vata bho, abbhutaṃ vata bho, santena vata bho pabbajitā vihārena viharanti, yatra hi nāma saññī samāno jāgaro pañcamattāni sakaṭasatāni nissāya nissāya atikkantāni neva dakkhiti, na pana saddaṃ sossati. Acchariyaṃ andho nāma pabbata+mārohissati, badhiro nāma saddaṃ sossati. (Bhavissantipaccayanayo). nāma-སྒྲ་ཚིག་ཕྲད་ཡོད་པའི་ཚེ་སྨད་པ་དང་ངོ་མཚར་བའི་དོན་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་ལ། ssati-ལ་སོགས་པ་རྣམས་འགྱུར་རོ། "འདི་དག་ནི་དགེ་བའི་ཆོས་སུ་ཁས་ལེན་པར་བྱེད་དོ།" (ime hi nāma kalyāṇadhammā paṭijānissanti) ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། འདིར་ "jyādīhi knā" ཞེས་པས་ knā-རྐྱེན་དང་། "ñāssane jā" ཞེས་པས་ jā-རུ་འགྱུར་རོ། "དགེ་སློང་དག སྐྱེས་བུ་གཏི་མུག་ཅན་དེས་སྲོག་ཆགས་རྣམས་ལ་སྙིང་རྗེ་མི་བྱེད་པ་ནི་མི་རིགས་སོ།" (na hi nāma bhikkhave tassa moghapurisassa pāṇesu anuddayā bhavissati) ཞེས་དང་། "དགེ་སློང་དག སྐྱེས་བུ་གཏི་མུག་ཅན་དེས་འཇིམ་པ་ཁོ་ནས་བྱས་པའི་གཙང་ལག་ཁང་ཇི་ལྟར་བྱེད་པར་འགྱུར།" (kathañhi nāma so bhikkhave moghapuriso sabbamattikāmayaṃ kuṭikaṃ karissati) ཞེས་སོ། ངོ་མཚར་བ་ལ། "ཀྱེ་ཧོ་ ངོ་མཚར་ཏོ། ཀྱེ་ཧོ་ རྨད་དུ་བྱུང་བ་སྟེ། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་ཞི་བའི་གནས་པས་གནས་སོ། གང་དུ་འདུ་ཤེས་དང་ལྡན་ཞིང་སད་པར་གནས་བཞིན་དུ། ཤིང་རྟ་ལྔ་བརྒྱ་ཙམ་ཉེ་བར་བརྒྱུད་དེ་འདས་པ་རྣམས་མི་མཐོང་ཞིང་། སྒྲ་ཡང་མི་ཐོས་པ་ནི་ངོ་མཚར་རོ།" ཞེས་དང་། "ངོ་མཚར་ཏོ། ལོང་བས་རི་ལ་འཛེག་པར་འགྱུར་ཞིང་། འོན་པས་སྒྲ་ཐོས་པར་འགྱུར་རོ།" ཞེས་སོ། (མ་འོངས་པའི་རྐྱེན་གྱི་ཚུལ་ལོ།) 4. Bhūte ī uṃ o ttha iṃ mhā ā ū se vhaṃ a mhe ༤. འདས་པའི་དུས་ (bhūte) ལ། ī, uṃ, o, ttha, iṃ, mhā, ā, ū, se, vhaṃ, a, mhe རྣམས་སོ། Bhūte parisamatte atthe vattamānato kriyatthā īādayo honti. Bhūtānajjatane upari vakkhamānattā ime īādayo bhūtajjatane. ‘‘Suvo ahosi ānando’’tiādīsu bhūtasāmaññeva bhavanti. འདས་ཤིང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་དོན་ལ། ད་ལྟ་བ་ལས་བྱ་བའི་མཐའ་ལས་ ī-ལ་སོགས་པ་རྣམས་འགྱུར་རོ། དེ་རིང་མ་ཡིན་པའི་འདས་པ་ནི་འོག་ཏུ་བཤད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། ī-ལ་སོགས་པ་འདི་དག་ནི་དེ་རིང་གི་འདས་པ་ལའོ། "སང་ཉིན་ཀུན་དགའ་བོ་བྱུང་བར་འགྱུར་རོ།" (suvo ahosi ānando) ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ། འདས་པ་སྤྱི་ཙམ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། Ahassu+bhayato aḍḍha-rattaṃ vā tadupaḍḍhataṃ; Antokatvāna viññeyyo, aho ajjatano iti; Tadañño pana yo kālo, so+najjatanasaññito. ཉིན་མོའི་ཕྱོགས་གཉིས་དང་མཚན་ཕྱེད་དམ། ཡང་ན་དེའི་ཕྱེད་ཀ་ནི། ནང་དུ་བསྡུས་ནས་དེ་རིང་གི་ཉིན་མོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། དེ་ལས་གཞན་པའི་དུས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེ་རིང་མ་ཡིན་པའི་མིང་ཅན་ནོ། Iti paṭhamapurisekavacanaṃ ī, འདི་ལྟར་སྐྱེས་བུ་དང་པོ་གཅིག་ཚིག་ནི་ ī ཡིན་ནོ། 15. Ā+ī+ssādīsva+ña vā ༡༥. ā, ī, ss-ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་ a-ཡིག་གསར་དུ་བསྣན་པ་ནི་རུང་བའོ། Āādo [Pg.221] īādo ssādo ca kriyatthassa vā aña hotīti dhātuto pubbaṃ aña. ‘‘Kattari lo’’ti lo, ekāra+avādesā ca. ā-ལ་སོགས་པ་དང་ ī-ལ་སོགས་པ་ལ། བྱ་བའི་མཐའ་ལས་ a-ཡིག་གསར་དུ་བསྣན་པ་ནི་རུང་བར་འགྱུར་བས། དབྱིངས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ a-ཡིག་གོ། "kattari lo" ཞེས་པས་ lo-རྐྱེན་དང་། e-ཡིག་དང་ av-རུ་འགྱུར་བའོ། 38. Eyyātha+sse+a+ā+ī+thānaṃ o+a+aṃ+ttha+ttho+vhoka ༣༨. eyyātha, sse, a, ā, ī-རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ o, a, aṃ, ttha, ttho, vho རྣམས་སོ། Eyyāthādīnaṃ oādayo vā honti yathākkamaṃti īssattho, abhavittho, bhavittho, abhavattho, bhavattho. ‘‘Ā ī ū mhā ssā ssamhānaṃ vā’’ti īssa rassattaṃ. So abhavi bhavi, abhavī bhavī. eyyātha-ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ o-ལ་སོགས་པ་རྣམས་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་རུང་བར་འགྱུར་བས། ī-ཡི་གནས་སུ་ ttho རུ་འགྱུར་ཏེ། abhavittho, bhavittho, abhavattho, bhavattho ཞེས་སོ། "ā, ī, ū, mhā, ssā, ssamhā-རྣམས་ཀྱི་རུང་བའོ།" ཞེས་པས་ ī-ཡིག་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ། ཁོ་ abhavi, bhavi, abhavī, bhavī ཞེས་སོ། 39. Uṃssiṃ+svaṃ+su ༣༩. uṃ-ཡི་གནས་སུ་ iṃsu དང་ aṃsu འགྱུར་རོ། Tiuṃssa iṃsu+aṃsu vā honti. Abhaviṃsu bhaviṃsu, abhavaṃsu bhavaṃsu, abhavuṃ bhavuṃ. uṃ-ཡི་གནས་སུ་ iṃsu དང་ aṃsu རུང་བར་འགྱུར་རོ། abhaviṃsu, bhaviṃsu, abhavaṃsu, bhavaṃsu, abhavuṃ, bhavuṃ ཞེས་སོ། 42. Ossa a+i+ttha+ttho ༤༢. o-ཡི་གནས་སུ་ a, i, ttha, ttho རྣམས་སོ། Ossa aādayo vā honti. Abhava bhava, abhavi bhavi, iñāgame abhavittha bhavittha, abhavattha bhavattha, abhavittho bhavittho, abhavattho bhavattho. o-ཡི་གནས་སུ་ a-ལ་སོགས་པ་རྣམས་རུང་བར་འགྱུར་རོ། abhava, bhava, abhavi, bhavi ཞེས་དང་། iñ-གསར་དུ་བསྣན་པ་ལས་ abhavittha, bhavittha, abhavattha, bhavattha, abhavittho, bhavittho, abhavattho, bhavattho ཞེས་སོ། 43. Si ༤༣. si-ཡིག་གོ། Ossa si vā hoti. Abhavisi bhavisi, abhavasi bhavasi. Abhavo bhavo. o-ཡི་གནས་སུ་ si རུང་བར་འགྱུར་རོ། abhavisi, bhavisi, abhavasi, bhavasi, abhavo, bhavo ཞེས་སོ། 45. Mhātthāna+muña ༤༥. mhā-ཡི་གནས་སུ་ uñ-འགྱུར་རོ། Esaṃ [Pg.222] uña vā hoti. Īādisambandhīnameva gahaṇaṃ. Abhavuttha bhavuttha. འདི་དག་གི་གནས་སུ་ uñ རུང་བར་འགྱུར་རོ། ī-ལ་སོགས་པ་དང་འབྲེལ་བ་རྣམས་ཁོ་ན་བཟུང་བའོ། abhavuttha, bhavuttha ཞེས་སོ། 46. Iṃssa ca siña ༤༦. iṃ-ཡི་གནས་སུ་ siñ-འགྱུར་རོ། Iṃssa ca siña vā hoti mhātthānañca bahulaṃ. Ikāraññakārā uccāraṇaādyāvayavatthā. Abhavasittha bhavasittha, abhavittha bhavittha, abhavattha bhavattha, abhavisiṃ bhavisiṃ, abhavasiṃ bhavasiṃ, abhaviṃ bhaviṃ. Uñāgame āssa rasso. Abhavumha bhavumha abhavumhā bhavumhā. Siñāgame abhavasimha bhavasimha abhavasimhā bhavasimhā abhavimha bhavimha abhavimhā bhavimhā abhavamha bhavamha abhavamhā bhavamhā. Paracchakke – ‘‘eyyāthā’’dinā tthe abhavittha bhavittha abhavattha bhavattha. Rasse abhavatha bhavatha, abhavā bhavā, abhavu bhavu. Abhavise bhavise, abhavase bhavase, abhavivhaṃ bhavivhaṃ abhavavhaṃ bhavavhaṃ, assa a+mādese abhavaṃ bhavaṃ abhava bhava, abhavimhe bhavimhe abhavamhe bhavamhe. Kamme sukhaṃ tayā anubhūyittho anvabhūyattho anubhūyattho anvabhūsi anubhūsī anvabhūyī anubhūyī, anvabhūyiṃsu anubhūyiṃsu anvabhūyaṃsu anubhūyaṃsu anvabhūyuṃ anubhūyuṃ iccādi. Bhāve-tena abhūyittho bhūyittho abhūyattho bhūyattho abhūyi bhūyi abhūyī bhūyī. Tena abhūyattha bhūyattha abhūya bhūya abhūyā bhūyā. iṃ-ཡི་གནས་སུ་ siñ རུང་བར་འགྱུར་ཞིང་། mhā-ཡི་གནས་སུ་ཕལ་ཆེར་རོ། i-ཡིག་དང་ ñ-ཡིག་ནི་སྒྲ་གདངས་འདོན་པ་དང་ཐོག་མའི་ཆ་ཤས་ཀྱི་ཆེད་དུ་ཡིན། abhavasittha, bhavasittha, abhavittha, bhavittha, abhavattha, bhavattha, abhavisiṃ, bhavisiṃ, abhavasiṃ, bhavasiṃ, abhaviṃ, bhaviṃ ཞེས་སོ། uñ-གསར་དུ་བསྣན་པ་ལས་ ā-ཡིག་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ། abhavumha, bhavumha, abhavumhā, bhavumhā ཞེས་སོ། siñ-གསར་དུ་བསྣན་པ་ལས་ abhavasimha, bhavasimha, abhavasimhā, bhavasimhā, abhavimha, bhavimha, abhavimhā, bhavimhā, abhavamha, bhavamha, abhavamhā, bhavamhā ཞེས་སོ། གཞན་གྱི་དྲུག་ཚན་ལ། "eyyātha" ལ་སོགས་པས་ tthe ཡི་གནས་སུ་ abhavittha, bhavittha, abhavattha, bhavattha ཞེས་སོ། ཐུང་ངུར་འགྱུར་བ་ལ། abhavatha, bhavatha, abhavā, bhavā, abhavu, bhavu ཞེས་སོ། abhavise, bhavise, abhavase, bhavase, abhavivhaṃ, bhavivhaṃ, abhavavhaṃ, bhavavhaṃ ཞེས་དང་། a-ཡིག་གི་གནས་སུ་ am-འགྱུར་ལས་ abhavaṃ, bhavaṃ, abhava, bhava, abhavimhe, bhavimhe, abhavamhe, bhavamhe ཞེས་སོ། ལས་ལ་ནི་ ཁྱོད་ཀྱིས་བདེ་བ་མྱོང་བར་བྱས་སོ། (anubhūyittho, anvabhūyattho, anubhūyattho, anvabhūsi, anubhūsī, anvabhūyī, anubhūyī, anvabhūyiṃsu, anubhūyiṃsu, anvabhūyaṃsu, anubhūyaṃsu, anvabhūyuṃ, anubhūyuṃ) ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། དངོས་པོ་ལ་ནི་ ཁོས་བྱས་སོ། (abhūyittho, bhūyittho, abhūyattho, bhūyattho, abhūyi, bhūyi, abhūyī, bhūyī) ཞེས་དང་། ཁོས་ (abhūyattha, bhūyattha, abhūya, bhūya, abhūyā, bhūyā) ཞེས་སོ། So apacittho pacittho iccādi kattusamaṃ. Kamme-apacīyittho pacīyittho apacīyattho pacīyattho. Cavaggapubba- rūpe [Pg.223] apaccittho paccittho apaccattho paccattho apacīyi pacīyi apacīyī pacīyī apacci pacci apaccī paccī, apacīyiṃsu pacīyiṃsu apaciṃsu paciṃsu apacīyaṃsu pacīyaṃsu apaccaṃsu paccaṃsu apacīyuṃ pacīyuṃ apaccuṃ paccuṃ iccādi kattusamaṃ, pubbarūpova viseso. ཁོས་བཙོས་སོ། (apacittho, pacittho) ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་བྱེད་པ་པོ་དང་མཚུངས་སོ། ལས་ལ་ནི་ apacīyittho, pacīyittho, apacīyattho, pacīyattho ཞེས་སོ། ཙ་སྡེའི་སྔོན་གྱི་གཟུགས་ལ། apaccittho, paccittho, apaccattho, paccattho ཞེས་དང་། apacīyi, pacīyi, apacīyī, pacīyī, apacci, pacci, apaccī, paccī ཞེས་དང་། apacīyiṃsu, pacīyiṃsu, apaciṃsu, paciṃsu, apacīyaṃsu, pacīyaṃsu, apaccaṃsu, paccaṃsu, apacīyuṃ, pacīyuṃ, apaccuṃ, paccuṃ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་བྱེད་པ་པོ་དང་མཚུངས་ཤིང་། སྔོན་གྱི་གཟུགས་ཁོ་ན་ཁྱད་པར་རོ། So gāmaṃ agacchittho gacchittho iccādi purimasamaṃ. ཁོ་གྲོང་གསེབ་ཏུ་སོང་ངོ་། (agacchittho, gacchittho) ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྔ་མ་དང་མཚུངས་སོ། 30. Ḍaṃsassa ca ñchaṅa ༣༠. ḍaṃs-དང་ gam-གཉིས་ལས་ ñchaṅ-རྐྱེན་ནོ། Ḍaṃsassa ca gamissa ca ñchaṅa vā hoti ā+īādīsu. Agañchittho gañchittho agañchattho gañchattho agañchi gañchi agañchī gañchī iccādi. ā, ī-ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ། ḍaṃs-དང་ gam-གཉིས་ལས་ ñchaṅ-རྐྱེན་ནི་རུང་བར་འགྱུར་རོ། agañchittho, gañchittho, agañchattho, gañchattho, agañchi, gañchi, agañchī, gañchī ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། 29. Gamissā ༢༩. gam-བྱ་བའི་མཐའ་ལས་ ā-ཡིག་གོ། Āādo īādo ca gamissa ā hoti vā. So agā agami gami agamittho gamittho agamattho gamattho. Īpaccaye lassākārassa ‘‘himimesva+ssā’’ti ettha ‘‘assā’’ti yogavibhāgā dīghe ‘‘dīghā īssā’’ti īssa siādeso, agamāsi agami gami agamī gamī, agamiṃsu gamiṃsu agamaṃsu gamaṃsu agamuṃ gamuṃ. Ossa aādese ajjhaguṃ. Tvaṃ ajjhagā parassa lopo. Tumhe ajjhaguttha. Ahaṃ ajjhagaṃ, mayaṃ ajjhagamha. Paracchakke – ‘‘eyyāthā’’dinā tthe so agacchittha gacchittha agañchittha gañchittha agamittha gamittha agama gama agamā gamā. Te agamū gamū, ossa āādese ajjhaguṃ. Tvaṃ agamise gamise. Tumhe agamivhaṃ. ‘‘Eyyāthā’’ dinā a+mādese ahaṃ agamaṃ gamaṃ ajjhagaṃ. Mayaṃ agamimhe gamimhe. Kammeagacchīyi agamīyi, agacchiyuṃ agamiyuṃ iccādi. Tathā aghammī ghammī iccādi. ā-ལ་སོགས་པ་དང་ ī-ལ་སོགས་པ་ལ། gam-ལས་ ā-ཡིག་ནི་རུང་བར་འགྱུར་རོ། ཁོ་ agā, agami, gami, agamittho, gamittho, agamattho, gamattho ཞེས་སོ། ī-རྐྱེན་ལ། la-ཡིག་གི་ a ཡི་གནས་སུ་ "himimesvassā" ཞེས་པའི་ "assā" ཞེས་པའི་རྣལ་འབྱོར་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ལས་རིང་པོར་འགྱུར་ཞིང་། "dīghā īssā" ཞེས་པས་ ī-ཡི་གནས་སུ་ si-རུ་འགྱུར་བས། agamāsi, agami, gami, agamī, gamī, agamiṃsu, gamiṃsu, agamaṃsu, gamaṃsu, agamuṃ, gamuṃ ཞེས་སོ། o-ཡི་གནས་སུ་ a-འགྱུར་ལས་ ajjhaguṃ ཞེས་སོ། ཁྱོད་ ajjhagā ཞེས་པ་ལ། ཕ་རོལ་གྱི་ཕྱིས་སོ། ཁྱེད་ཅག་ ajjhaguttha ཞེས་སོ། ང་ ajjhagaṃ, ངེད་ཅག་ ajjhagamha ཞེས་སོ། གཞན་གྱི་དྲུག་ཚན་ལ། "eyyātha" ལ་སོགས་པས་ tthe ཡི་གནས་སུ་ ཁོ་ agacchittha, gacchittha, agañchittha, gañchittha, agamittha, gamittha, agama, gama, agamā, gamā ཞེས་སོ། ཁོ་ཚོ་ agamū, gamū ཞེས་དང་། o-ཡི་གནས་སུ་ ā-འགྱུར་ལས་ ajjhaguṃ ཞེས་སོ། ཁྱོད་ agamise, gamise ཞེས་སོ། ཁྱེད་ཅག་ agamivhaṃ ཞེས་སོ། "eyyātha" ལ་སོགས་པས་ am-འགྱུར་ལས་ ང་ agamaṃ, gamaṃ, ajjhagaṃ ཞེས་སོ། ངེད་ཅག་ agamimhe, gamimhe ཞེས་སོ། ལས་ལ་ནི་ gacchīyi, agamīyi, gacchiyuṃ, agamiyuṃ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། དེ་བཞིན་དུ་ aghammī, ghammī ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། 13. Māyoge ī+āādī ༡༣. mā-སྒྲ་དང་ལྡན་ཚེ་ ī, ā-ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། Māyoge [Pg.224] sati īādayo āādayo ca vā honti. Sakakālato kālantarepi paccayavidhānattho+yaṃ. Mā bhavaṃ abhavittho iccādi. Vāvidhānāssatyādi+eyyādi+tvādayopi honti, mā bhavaṃ bhavissati, mā bhavaṃ bhaveyya, mā bhavaṃ bhavatu iccādi. (Īādipaccayanayo). mā-སྒྲ་དང་ལྡན་པའི་ཚེ་ན། ī-ལ་སོགས་པ་དང་ ā-ལ་སོགས་པ་རྣམས་རུང་བར་འགྱུར་རོ། རང་གི་དུས་ལས་དུས་གཞན་ལའང་རྐྱེན་གྱི་ཆོ་ག་བྱ་བའི་ཆེད་དུ་འདི་ཡིན་ནོ། "ཁྱོད་མ་འགྱུར་ཅིག" (mā bhavaṃ abhavittho) ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། རུང་བར་བྱས་པའི་ཕྱིར། ssati-ལ་སོགས་པ་དང་། eyya-ལ་སོགས་པ་དང་། tu-ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱང་འགྱུར་ཏེ། mā bhavaṃ bhavissati, mā bhavaṃ bhaveyya, mā bhavaṃ bhavatu ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། (ī-ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་གྱི་ཚུལ་ལོ།) 5. Anajjatane ā ūo ttha a mhā ttha tthuṃ se vhaṃ iṃ mhase ༥. དེ་རིང་མ་ཡིན་པའི་འདས་པ་ (anajjatane) ལ། ā, ū, o, ttha, a, mhā, ttha, tthuṃ, se, vhaṃ, iṃ, mhase རྣམས་སོ། Avijjamānajjatane bhūtatthe vattamānato kriyatthā āādayo honti vā. ‘‘Eyyāthā’’dinā tthe ‘‘ā ī ū mhā’’ iccādinā rasse ca so abhavattha bhavattha abhava bhava abhavā bhavā, te abhavu bhavu abhavū bhavū. O, ‘‘ossā’’tiādinā aādayo, abhava bhava abhavi bhavi abhavattha bhavattha abhavattho bhavattho, siādese abhavasi bhavasi abhavo bhavo. Tumhe abhavattha bhavattha. Ahaṃ abhavaṃ bhavaṃ abhava bhava, mayaṃ abhavamha bhavamha abhavamhā bhavamhā. So abhavattha bhavattha. Te abhavatthuṃ bhavatthuṃ. Tvaṃ abhavase bhavase. Tumhe abhavavhaṃ bhavavhaṃ. ‘‘Issa ca siña’’ti siṃ, ahaṃ abhavasiṃ bhavasiṃ abhaviṃ bhaviṃ. Mayaṃ abhavamhase bhavamhase. Kamme-tthe sukhaṃ tayā anubhūyittha, iñāgamābhāve anubhūyattha iccādi. Bhāve-abhūyattha bhūyattha iccādi. ད་ལྟར་བ་མ་ཡིན་པའི་འདས་པའི་དོན་ལ། བྱ་བའི་དོན་གྱི་དབང་གིས་ ཨཱ་ ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །“Eyyāthā” ལ་སོགས་པས་ ttha ལ། “ā ī ū mhā” ལ་སོགས་པས་ཐུང་ངུ་བྱས་པ་ན། ཁོ་ (so) ནི་ abhavattha, bhavattha, abhava, bhava, abhavā, bhavā ཞེས་བྱ་བ་དང་། དེ་དག་ (te) ནི་ abhavu, bhavu, abhavū, bhavū ཞེས་བྱའོ། །O ལ། “ossā” ལ་སོགས་པས་ a ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཏེ། abhava, bhava, abhavi, bhavi, abhavattha, bhavattha, abhavattho, bhavattho ཞེས་བྱའོ། །si རུ་བསྒྱུར་བ་ན། abhavasi, bhavasi, abhavo, bhavo ཞེས་བྱའོ། །ཁྱེད་རྣམས་ (tumhe) ནི་ abhavattha, bhavattha ཞེས་བྱའོ། །ང་ (ahaṃ) ནི་ abhavaṃ, bhavaṃ, abhava, bhava ཞེས་བྱ་བ་དང་། ངེད་རྣམས་ (mayaṃ) ནི་ abhavamha, bhavamha, abhavamhā, bhavamhā ཞེས་བྱའོ། །ཁོ་ (so) ནི་ abhavattha, bhavattha ཞེས་བྱའོ། །དེ་དག་ (te) ནི་ abhavatthuṃ, bhavatthuṃ ཞེས་བྱའོ། །ཁྱོད་ (tvaṃ) ནི་ abhavase, bhavase ཞེས་བྱའོ། །ཁྱེད་རྣམས་ (tumhe) ནི་ abhavavhaṃ, bhavavhaṃ ཞེས་བྱའོ། །“Issa ca siña” ཞེས་པས་ siṃ སྟེ། ང་ (ahaṃ) ནི་ abhavasiṃ, bhavasiṃ, abhaviṃ, bhaviṃ ཞེས་བྱའོ། །ངེད་རྣམས་ (mayaṃ) ནི་ abhavamhase, bhavamhase ཞེས་བྱའོ། །ལས་ལ། ttha ཡི་དོན་དུ། ཁྱོད་ཀྱིས་བདེ་བ་མྱོང་བར་གྱུར་ཏོ། །(sukhaṃ tayā anubhūyittha) ཞེས་པ་དང་། i-ཡིག་གི་ཕྲད་མ་བྱུང་བའི་ཚེ་ནི་ anubhūyattha ལ་སོགས་པའོ། །བྱ་བ་ཙམ་ (bhāve) ལ། abhūyattha, bhūyattha ལ་སོགས་པའོ། ། So [Pg.225] odanaṃ apacattha pacattha iccādi kattusamaṃ. Kamme-apacīyattha pacīyattha apaccattha paccattha apacīya pacīya apacīyā pacīyā apacca pacca apaccā paccā. Apacīyu pacīyu apacīyū pacīyū apaccu paccu apaccū paccū iccādi. ‘‘Māyoge ī+āādī’’ti māyogepi āādayo, mā bhavaṃ apaccattha iccādi. ཁོས་འབྲས་ཆན་བཙོས་སོ། །(so odanaṃ apacattha pacattha) ལ་སོགས་པ་ནི་བྱེད་པ་པོ་དང་མཚུངས་སོ། །ལས་ལ། apacīyattha, pacīyattha, apaccattha, paccattha, apacīya, pacīya, apacīyā, pacīyā, apacca, pacca, apaccā, paccā ཞེས་བྱའོ། །apacīyu, pacīyu, apacīyū, pacīyū, apaccu, paccu, apaccū, paccū ལ་སོགས་པའོ། །“Māyoge ī+āādī” ཞེས་པས་ mā དང་སྦྱོར་བའི་ཚེ་ནའང་ ā ལ་སོགས་པ་རྣམས་འབྱུང་སྟེ། mā bhavaṃ apaccattha (ཁྱེད་ཀྱིས་མ་བཙོ་ཞིག) ལ་སོགས་པའོ། ། Tathā agacchattha gacchattha iccādi purimasamaṃ. Tathā agamattha gamattha iccādipi aghammattha ghammattha iccādipi. (Anajjatanapaccayanayo). དེ་བཞིན་དུ་ agacchattha, gacchattha ལ་སོགས་པ་ནི་སྔ་མ་དང་མཚུངས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་ agamattha, gamattha ལ་སོགས་པ་དང་། aghammattha, ghammattha ལ་སོགས་པའང་ཡིན་ནོ། །(དེ་རིང་མ་ཡིན་པའི་འདས་པའི་རྐྱེན་གྱི་ཚུལ་ལོ། །) 6. Parokkhe a u e ttha a mha ttha re ttho vho i mhe ༦. ལྐོག་གྱུར་ (parokkhe) ལ། a, u, e, ttha, a, mha, ttha, re, ttho, vho, i, mhe རྣམས་སོ། ། Apaccakkhe bhūtānajjatane vattamānato kriyatthā aādayo honti. Akkhānaṃ=indriyānaṃ paraṃ parokkhaṃ. Tasmiṃ. ‘‘Aparokkhesū’’ti vacanā kya+lādivikaraṇā na honti. མངོན་སུམ་མ་ཡིན་པའི་དེ་རིང་མ་ཡིན་པའི་འདས་པ་ལ། བྱ་བའི་དོན་གྱི་དབང་གིས་ a ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་འབྱུང་ངོ། །དབང་པོ་རྣམས་ (akkhānaṃ = indriyānaṃ) ཀྱི་ཕ་རོལ་ནི་ལྐོག་གྱུར་ (parokkhaṃ) ཏེ། དེ་ལའོ། །“Aparokkhesū” ཞེས་པའི་ཚིག་གི་ཕྱིར་ kya དང་ lā ལ་སོགས་པའི་འགྱུར་བ་རྣམས་མི་འབྱུང་ངོ། ། 5,71. Parokkhāyañca ༥,༧༡. ལྐོག་གྱུར་ལ་ཡང་། Parokkhāyaṃ paṭhama+mekassaraṃ saddarūpaṃ dve bhavati. ‘‘Bhūssa vuka’’ itiādīsu vuka, bhūva bhūva iti dvitte – ལྐོག་གྱུར་གྱི་རྐྱེན་འདི་ལ། སྒྲའི་གཟུགས་ཀྱི་དབྱངས་གཅིག་པ་དང་པོ་དེ་ཉིད་ཉིས་འགྱུར་དུ་འགྱུར་རོ། །“Bhūssa vuka” ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ vuka སྟེ། bhūva bhūva ཞེས་ཉིས་འགྱུར་བྱས་པ་ན། 5,75. Lopo+nādibyañjanassa ༥,༧༥. ཐོག་མ་མ་ཡིན་པའི་གསལ་བྱེད་ཕྱིར་གསལ་བའོ། ། Dvitte pubbassa ādito+ññassa byañjanassa lopo hoti. ཉིས་འགྱུར་བྱས་པ་ལས། སྔ་མའི་ཐོག་མ་ལས་གཞན་པའི་གསལ་བྱེད་ནི་ཕྱིར་གསལ་བར་འགྱུར་རོ། ། 18. Pubbassa a ༡༨. སྔ་མ་ལ། a འོ། ། Aādīsu dvitte pubbassa bhūssa a hoti. a ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་ལ། ཉིས་འགྱུར་བྱས་པའི་སྔ་མའི་ bhū ཡི་ u ནི་ a རུ་འགྱུར་རོ། ། 5,78. Catutthadutiyānaṃ tatiyapaṭhamā ༥,༧༨. བཞི་པ་དང་གཉིས་པ་རྣམས་ལ། གསུམ་པ་དང་དང་པོ་རྣམས་སོ། ། Dvitte [Pg.226] pubbesaṃ catutthadutiyānaṃ tatiyapaṭhamā honti yathākkamaṃti bakāre so babhūva kira, te babhuvu kira. Tvaṃ babhuve kira, iña tumhe babhuvittha kira. Ahaṃ babhuva kira, mayaṃ babhuvimha kira. So babhuvittha kira, te babhuvire kira. Tvaṃ babhuvittho kira, tumhe babhuvivho kira. Ahaṃ babhuvi kira, mayaṃ babhuvimhe kira. Kamme-anupabhuva kira iccādi. Bhāvebabhuva babhuvittha kira. ཉིས་འགྱུར་བྱས་པ་ལས། སྔ་མ་རྣམས་ཀྱི་བཞི་པ་དང་གཉིས་པ་རྣམས་ལ། གོ་རིམ་བཞིན་དུ་གསུམ་པ་དང་དང་པོ་རྣམས་སུ་འགྱུར་རོ། །ཞེས་པས་ ba-ཡིག་ཏུ་གྱུར་པ་ན། ཁོ་ནི་ babhūva སྐད་དོ། །(so babhūva kira) དེ་དག་ནི་ babhuvu སྐད་དོ། །ཁྱོད་ནི་ babhuve སྐད་དོ། །i-ཡིག་གི་ཕྲད་བྱུང་བས་ཁྱེད་རྣམས་ནི་ babhuvittha སྐད་དོ། །ང་ནི་ babhuva སྐད་དོ། །ངེད་རྣམས་ནི་ babhuvimha སྐད་དོ། །ཁོ་ནི་ babhuvittha སྐད་དོ། །དེ་དག་ནི་ babhuvire སྐད་དོ། །ཁྱོད་ནི་ babhuvittho སྐད་དོ། །ཁྱེད་རྣམས་ནི་ babhuvivho སྐད་དོ། །ང་ནི་ babhuvi སྐད་དོ། །ངེད་རྣམས་ནི་ babhuvimhe སྐད་དོ། །ལས་ལ། anupabhuva སྐད་དོ་ལ་སོགས་པའོ། །བྱ་བ་ཙམ་ལ། babhuva, babhuvittha སྐད་དོ། ། Papaca, papacu. Papace, iñāgame papacittha. Aññatra ‘‘saṃyogādilopo’’ti lopo, papacittha. Papaca, papacimha. Papacittha, papacire. Papacittho papacitho, papacivho. Papaci, papacimhe. Evaṃ kamme. papaca, papacu ཞེས་བྱའོ། །papace དང་། i-ཡིག་གི་ཕྲད་བྱུང་བས་ papacittha ཞེས་བྱའོ། །གཞན་དུ་ “saṃyogādilopo” ཞེས་པས་ཕྱིར་གསལ་བས་ papacittha ཞེས་བྱའོ། །papaca, papacimha ཞེས་བྱའོ། །papacittha, papacire ཞེས་བྱའོ། །papacittho, papacitho, papacivho ཞེས་བྱའོ། །papaci, papacimhe ཞེས་བྱའོ། །ལས་ལའང་དེ་བཞིན་ནོ། ། Aādipaccaye dvibhāve anādibyañjanalope pubbassa ‘‘kavaggahānaṃ cavaggajā’’ti cavaggajakāre ‘‘byañjane dīgharassā’’ti dīghe ca kate so gāmaṃ jagāma kira, jagamu. Jagame, jagamittha. Jagama, jagamimha. Jagamittha, jagamire. Jagamittho, jagamivho. Jagami, jagamimhe. Evaṃ kamme. a ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་ལ། ཉིས་འགྱུར་བྱས་ཤིང་ཐོག་མ་མ་ཡིན་པའི་གསལ་བྱེད་ཕྱིར་གསལ་བ་ན། སྔ་མ་ལ། “kavaggahānaṃ cavaggajā” ཞེས་པས་ ca-སྡེ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཡི་གེར་བྱས་ཤིང་། “byañjane dīgharassā” ཞེས་པས་རིང་པོར་བྱས་པ་ན། ཁོ་གྲོང་གསེབ་ཏུ་སོང་སྐད་དོ། །(so gāmaṃ jagāma kira) ཞེས་པ་དང་། jagamu ཞེས་བྱའོ། །jagame, jagamittha ཞེས་བྱའོ། །jagama, jagamimha ཞེས་བྱའོ། །jagamittha, jagamire ཞེས་བྱའོ། །jagamittho, jagamivho ཞེས་བྱའོ། །jagami, jagamimhe ཞེས་བྱའོ། །ལས་ལའང་དེ་བཞིན་ནོ། ། Mūḷhavikkhittabyāsattacittena attanāpi kriyā katā abhinibbattikāle+nupaladdhāsamānā phalenā+numīyamānā parokkhāva vatthuto. Tena uttamavisayepi payogasambhavo. (Parokkhāpaccayanayo). རྨོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་གཡེངས་པ། ཆགས་པའི་སེམས་ཀྱིས་བདག་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་བྱ་བ་བྱས་པ་ནི། མངོན་པར་གྲུབ་པའི་དུས་སུ་མ་དམིགས་པ་དང་མཚུངས་ཤིང་། འབྲས་བུས་རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བ་ཡིན་པས་ན། དོན་གྱི་དབང་གིས་ལྐོག་གྱུར་ཉིད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་སྐྱེས་བུ་མཆོག་གི་ཡུལ་ལའང་སྦྱོར་བ་འབྱུང་བ་སྲིད་དོ། །(ལྐོག་གྱུར་གྱི་རྐྱེན་གྱི་ཚུལ་ལོ། །) 7. Yyodo [Pg.227] vā+tipattiyaṃ ssā ssaṃsu sse ssatha ssaṃ ssamhā ssatha ssiṃsussasessavhessiṃ ssāmhase. ༧. eyya ལ་སོགས་པའི་དོན་ལ། བྱ་བ་མ་གྲུབ་པ་ (atipattiyaṃ) ལ། ssā, ssaṃsu, sse, ssatha, ssaṃ, ssamhā, ssatha, ssiṃsu, ssase, ssavhe, ssiṃ, ssāmhase རྣམས་སོ། ། Eyyādo visaye kriyātipattiyaṃ ssādayo honti. Vidhurapaccayopanipātato kāraṇavekallato vā kriyātipatana+manipphatti kriyātipatti. Ete ca ssādayo sāmatthiyā atītānāgatesveva honti, na vattamāne, tatra kriyātipatyasambhavā. Iñāgame ssāssa vā rasse ca sace so paṭhamavaye pabbajjaṃ alabhissa, arahā abhavissa bhavissa abhavissā bhavissā vā, te ca taṃ alabhissaṃsu, arahanto abhavissaṃsu bhavissaṃsu. ‘‘Eyyāthā’’dinā ssessa vā akāre tvaṃ abhavissa bhavisse. Tumhe abhavissatha. Ahaṃ abhavissaṃ. Rasse mayaṃ abhavissamha bhavissamha abhavissamhā bhavissamhā. Paracchakke-so abhavissatha, abhavissiṃsu. Abhavissase, abhavissavhe. Abhavissiṃ, abhavissāmhase. eyya ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་ལ། བྱ་བ་མ་གྲུབ་པའི་ཚེ་ ssā ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་འབྱུང་ངོ། །འགལ་བའི་རྐྱེན་ལྷགས་པ་ལས་སམ། རྒྱུ་མ་ཚང་བ་ལས་བྱ་བ་མ་གྲུབ་པ་སྟེ་མ་རྫོགས་པ་ནི་བྱ་བ་མ་གྲུབ་པ་ (kriyātipatti) ཞེས་བྱའོ། །ssā ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་འདི་དག་ནི་མཐུ་ཉིད་ཀྱིས་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་ཁོ་ན་ལ་འབྱུང་གི ད་ལྟར་བ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་བྱ་བ་མ་གྲུབ་པ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། །i-ཡིག་གི་ཕྲད་བྱུང་ཞིང་ ssā ལ། ཡང་ན་ཐུང་ངུ་བྱས་པ་ན། གལ་ཏེ་ཁོས་ཚེ་སྟོད་ལ་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཐོབ་པར་གྱུར་ན། དགྲ་བཅོམ་པར་འགྱུར་བར་འགྱུར་རོ། །(sace so paṭhamavaye pabbajjaṃ alabhissa, arahā abhavissa bhavissa abhavissā bhavissā vā) ཞེས་པ་དང་། དེ་དག་གིས་ཀྱང་དེ་ཐོབ་པར་གྱུར་ན། དགྲ་བཅོམ་པར་འགྱུར་བར་འགྱུར་རོ། །(te ca taṃ alabhissaṃsu, arahanto abhavissaṃsu bhavissaṃsu) ཞེས་བྱའོ། །“Eyyāthā” ལ་སོགས་པས་ sse ལ། ཡང་ན་ a-ཡིག་ཏུ་བྱས་པ་ན། ཁྱོད་ནི་ abhavissa, bhavisse ཞེས་བྱའོ། །ཁྱེད་རྣམས་ནི་ abhavissatha ཞེས་བྱའོ། །ང་ནི་ abhavissaṃ ཞེས་བྱའོ། །ཐུང་ངུ་བྱས་པ་ན། ངེད་རྣམས་ནི་ abhavissamha, bhavissamha, abhavissamhā, bhavissamhā ཞེས་བྱའོ། །གཞན་གྱི་ཚིག་ (paracchakke) ལ། ཁོ་ནི་ abhavissatha, abhavissiṃsu ཞེས་བྱའོ། །abhavissase, abhavissavhe ཞེས་བྱའོ། །abhavissiṃ, abhavissāmhase ཞེས་བྱའོ། ། Kamme-tena sukhaṃ anvabhavissa, anvabhavissaṃsu kyalopo. Anvabhūyissa anvabhūyissā iccādi. Bhāve-tena abhūyissa bhūyissa abhūyissā bhūyissā. Abhūyissatha bhūyissatha. ལས་ལ། ཁོས་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ། །(tena sukhaṃ anvabhavissa, anvabhavissaṃsu) ཞེས་པ་ནི་ kya ཕྱིར་གསལ་བའོ། །anvabhūyissa, anvabhūyissā ལ་སོགས་པའོ། །བྱ་བ་ཙམ་ལ། tena abhūyissa, bhūyissa, abhūyissā, bhūyissā ཞེས་པ་དང་། abhūyissatha, bhūyissatha ཞེས་བྱའོ། ། Evaṃ taṇḍulādisādhanaṃ alabhissa, odanaṃ apacissa pacissa iccādi. Kamme-tena odano apacissa pacissa apacissā pacissā apacīyissa pacīyissa apacīyissā pacīyissā apaccissa paccissa apaccissā paccissā iccādi. དེ་བཞིན་དུ་འབྲས་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་ཐོབ་པར་གྱུར་ན། འབྲས་ཆན་བཙོ་བར་འགྱུར་རོ། །(odanaṃ apacissa pacissa) ལ་སོགས་པའོ། །ལས་ལ། ཁོས་འབྲས་ཆན་བཙོ་བར་གྱུར་ཅིག (tena odano apacissa pacissa, apacissā pacissā, apacīyissa pacīyissa, apacīyissā pacīyissā, apaccissa paccissa, apaccissā paccissā) ལ་སོགས་པའོ། ། So agacchissa gacchissa agacchissā gacchissā iccādi. Cchādesā+bhāve agamissa gamissa agamissā gamissā iccādi. Kamme-agacchissa [Pg.228] gacchissa agacchīyissa iccādi. Agamissa gamissa agamīyissa iccādi. Tathā aghammissa iccādi. (Kriyātipattipaccayanayo). ཁོ་འགྲོ་བར་འགྱུར་རོ། །(so agacchissa gacchissa agacchissā gacchissā) ལ་སོགས་པའོ། །ccha-རུ་བསྒྱུར་བ་མ་བྱུང་བའི་ཚེ་ནི། agamissa, gamissa, agamissā, gamissā ལ་སོགས་པའོ། །ལས་ལ། agacchissa, gacchissa, agacchīyissa ལ་སོགས་པ་དང་། agamissa, gamissa, agamīyissa ལ་སོགས་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ aghammissa ལ་སོགས་པའོ། །(བྱ་བ་མ་གྲུབ་པའི་རྐྱེན་གྱི་ཚུལ་ལོ། །) 8. Hetuphalesve+yya eyyuṃ eyyāsi eyyātha eyyāmi eyyāma etha eraṃ etho eyyāvho eyyaṃ eyyāmhe. ༨. རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་དག་ལ། eyya, eyyuṃ, eyyāsi, eyyātha, eyyāmi, eyyāma, etha, eraṃ, etho, eyyāvho, eyyaṃ, eyyāmhe རྣམས་སོ། ། Hetubhūtāyaṃ phalabhūtāyañca kriyāyaṃ vattamānato kriyatthā eyyādayo honti vā. Lavikaraṇavuddhiādi pubbasamaṃ. Parikappe – རྒྱུར་གྱུར་པ་དང་འབྲས་བུར་གྱུར་པའི་བྱ་བ་ལ། ད་ལྟར་བ་ལས་བྱ་བའི་དོན་གྱི་དབང་གིས་ eyya ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །la-ཡིག་གི་འགྱུར་བ་དང་འཕེལ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་སྔ་མ་དང་མཚུངས་སོ། །རྟོག་པ་ (parikappe) ལ། 75. Eyye+yyāse+yyannaṃ ṭe ༧༥. eyya, eyyāsi, eyyannaṃ རྣམས་ལ། ṭe འོ། ། Eyya+eyyāsi+eyya+miccesa+me vā hoti. So dāni kinnu kho bhave, yadi so paṭhamavaye pabbajeyya, arahā bhaveyya. eyya, eyyāsi, eyya ཞེས་བྱ་བ་འདི་དག་ལ། e ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །ཁོ་ད་ལྟ་ཅི་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་རམ། གལ་ཏེ་ཁོ་ཚེ་སྟོད་ལ་རབ་ཏུ་བྱུང་ན། དགྲ་བཅོམ་པར་འགྱུར་རོ། །(yadi so paṭhamavaye pabbajeyya, arahā bhaveyya) 47. Eyyuṃssuṃ ༤༧. eyyuṃ ལ། ssuṃ ངོ་། ། Eyyu+miccassa ñuṃ vā hoti. Sace saṃkhārā niccā bhavuṃ bhaveyyuṃ, na nirujjheyyuṃ. Yadi tvaṃ bhave bhaveyyāsi. ‘‘Eyyāthā’’ dinā assa okāre tumhe bhaveyyātho bhaveyyātha katha+mahaṃ devo bhaveyyāmi. eyyuṃ ཞེས་བྱ་བ་འདི་ལ། ཡང་ན་ ñuṃ དུ་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་འདུ་བྱེད་རྣམས་རྟག་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ན། འགག་པར་མི་འགྱུར་རོ། །(sace saṃkhārā niccā bhavuṃ bhaveyyuṃ, na nirujjheyyuṃ) གལ་ཏེ་ཁྱོད་འབྱུང་བར་འགྱུར་ན། (yadi tvaṃ bhave bhaveyyāsi) “Eyyāthā” ལ་སོགས་པས་ a-ཡིག་ལ། o-ཡིག་ཏུ་བྱས་པ་ན། ཁྱེད་རྣམས་ནི་ bhaveyyātho, bhaveyyātha ཞེས་བྱའོ། །ང་ལྷ་ཞིག་ཏུ་ཇི་ལྟར་འགྱུར་རམ། (kathaṃ ahaṃ devo bhaveyyāmi) 78. Eyyāmasse+mu ca ༧༨. eyyāma ལ། emu དང་ u འོ། ། Eyyāmassa emu vā hoti u ca. Kinnu kho mayaṃ bhavemu bhaveyyāmu bhaveyyāma. Paracchakke-bhavetha, bhaveraṃ. Bhavetho, bhaveyyāvho. Bhave bhaveyyaṃ, bhaveyyāmhe. Kamme-sukhaṃ [Pg.229] tayā anubhuyye anubhuyyeyya, anubhuyyuṃ anubhūyeyyuṃ. Tena tvaṃ anubhūye anubhūyeyyāsi, tumhe anubhūyeyyātho anubhūyeyyātha. Tenā+haṃ anubhūyeyyāmi, mayaṃ anubhūyemu anubhūyeyyāmu anubhūyeyyāma. Paracchakke-anubhūyetha iccādi. Bhāve-bhūye bhūyeyya bhūyetha. eyyāma ལ། ཡང་ན་ emu དང་ u རུ་འགྱུར་རོ། །ངེད་རྣམས་ཅི་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་རམ། (kinnu kho mayaṃ bhavemu, bhaveyyāmu, bhaveyyāma) གཞན་གྱི་ཚིག་ལ། bhavetha, bhaveraṃ ཞེས་བྱའོ། །bhavetho, bhaveyyāvho ཞེས་བྱའོ། །bhave, bhaveyyaṃ, bhaveyyāmhe ཞེས་བྱའོ། །ལས་ལ། ཁྱོད་ཀྱིས་བདེ་བ་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ། །(sukhaṃ tayā anubhuyye, anubhuyyeyya, anubhuyyuṃ, anubhūyeyyuṃ) ཞེས་བྱའོ། །ཁྱོད་ཀྱིས་མྱོང་བར་འགྱུར་རོ། །(tena tvaṃ anubhūye, anubhūyeyyāsi) ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་ནི་ anubhūyeyyātho, anubhūyeyyātha ཞེས་བྱའོ། །ངས་ནི་ anubhūyeyyāmi ཞེས་བྱའོ། །ངེད་རྣམས་ཀྱིས་ནི་ anubhūyemu, anubhūyeyyāmu, anubhūyeyyāma ཞེས་བྱའོ། །གཞན་གྱི་ཚིག་ལ། anubhūyetha ལ་སོགས་པའོ། །བྱ་བ་ཙམ་ལ། bhūye, bhūyeyya, bhūyetha ཞེས་བྱའོ། ། Vidhimhi-so odanaṃ pace paceyya iccādi. Kamme-pacīye pacīyeyya pacce pacceyya iccādi. བསྐུལ་བ་ (vidhimhi) ལ། ཁོས་འབྲས་ཆན་བཙོ་བར་བྱའོ། །(so odanaṃ pace, paceyya) ལ་སོགས་པའོ། །ལས་ལ། pacīye, pacīyeyya, pacce, pacceyya ལ་སོགས་པའོ། ། Anumatiyaṃ-so gāmaṃ gacche gaccheyya iccādi. Aññatra game gameyya iccādi. Tathā ghamme ghammeyya iccādi. གནང་བ་ (anumatiyaṃ) ལ། ཁོ་གྲོང་གསེབ་ཏུ་སོང་ཞིག (so gāmaṃ gacche, gaccheyya) ལ་སོགས་པའོ། །གཞན་དུ་ game, gameyya ལ་སོགས་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ ghamme, ghammeyya ལ་སོགས་པའོ། ། Pāto paceyya ce bhuñje, icce+ttha pacanakriyā; Hetubhūtāti viññeyyā, phalaṃ tva+nubhavakriyā. “གལ་ཏེ་ནངས་པར་བཙོས་ན་ཟའོ། །” ཞེས་པ་འདི་ལ། བཙོ་བའི་བྱ་བ་ནི། །རྒྱུར་གྱུར་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱ་ལ། འབྲས་བུ་ནི་ཟ་བའི་བྱ་བའོ། ། 11. Sattya+rahesve+yyādī ༡༡. ནུས་པ་དང་འོས་པ་དག་ལ། eyya ལ་སོགས་པའོ། ། Sattiyaṃ arahate ca kriyatthā eyyādayo honti. Bhavaṃ khalu pattaṃ paceyya, bhavaṃ satto, bhavaṃ araho. ནུས་པ་དང་འོས་པ་ལ། བྱ་བའི་དོན་གྱི་དབང་གིས་ eyya ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་འབྱུང་ངོ། །ཁྱེད་ཀྱིས་ལྷུང་བཟེད་བཙོ་བར་ནུས་སོ། །(bhavaṃ khalu pattaṃ paceyya) ཞེས་པ་ནི། ཁྱེད་ནི་ནུས་པ་དང་ལྡན་པའོ། །ཁྱེད་ནི་འོས་པའོ། ། 12. Sambhāvane vā ༡༢. སྲིད་པ་ལའང་། Sambhāvane gamyamāne dhātunā vuccamāne ca eyyādayo honti vibhāsā. Api bhavaṃ gilitaṃ pāsāṇaṃ paceyya udaragginā, sambhāvemi saddahāmi bhavaṃ paceyya, bhavaṃ pacissati, bhavaṃ apaci. སྲིད་པའི་དོན་རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་དང་། བྱིངས་ཀྱིས་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་ཚེ་ནའང་ eyya ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་རྣམ་པར་འབྱེད་པར་འགྱུར་རོ། །ཁྱེད་ཀྱིས་ཕོ་བའི་མེས་མིད་པའི་རྡོ་ཡང་འཇུ་བར་ནུས་སོ། །(api bhavaṃ gilitaṃ pāsāṇaṃ paceyya udaragginā) ཞེས་པ་ནི། ཁྱེད་ཀྱིས་འཇུ་བར་སྲིད་དོ་ཞེས་ཡིད་ཆེས་པར་བྱའོ། །(sambhāvemi saddahāmi bhavaṃ paceyya) ཞེས་པ་དང་། bhavaṃ pacissati, bhavaṃ apaci ཞེས་བྱའོ། ། 9. Pañha+patthanā+vidhīsu ༩. དྲི་བ་དང་། སྨོན་པ། བསྐུལ་བ་རྣམས་ལའོ། ། Pañhādīsu kriyatthato eyyādayo honti. དྲི་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ། བྱ་བའི་དོན་གྱི་དབང་གིས་ eyya ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་འབྱུང་ངོ། ། Pañhā [Pg.230] saṃpucchanaṃ, iṭṭhā-siṃsanaṃ yācanaṃ duve; Patthanā, bhattiyā vā+tha, na vā byāpāraṇā vidhi. དྲི་བ་ནི་ཀུན་ཏུ་འདྲི་བའོ། །འདོད་པ་ལ་སྨོན་པ་དང་གསོལ་བ་འདེབས་པ་གཉིས་ནི། །སྨོན་པའོ། །དད་པས་སམ། ཡང་ན་བྱ་བ་ལ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ནི་བསྐུལ་བའོ། ། Pañhe-kiṃ so bhattaṃ paceyya, udāhu byañjanaṃ. Patthanāyaṃ-aho vata so paceyya ce. Vidhimhi-bhavaṃ pattaṃ paceyya. (Eyyādipaccayanayo). དྲི་བ་ལ། ཁོས་ཟས་བཙོ་བར་འགྱུར་རམ། འོན་ཏེ་ཚོད་མ་བཙོ་བར་འགྱུར་རམ། (kiṃ so bhattaṃ paceyya, udāhu byañjanaṃ) ཞེས་པའོ། །སྨོན་པ་ལ། ཀྱེ་མ་ཁོས་བཙོ་བར་གྱུར་ཅིག (aho vata so paceyya ce) ཅེས་པའོ། །བསྐུལ་བ་ལ། ཁྱེད་ཀྱིས་ལྷུང་བཟེད་བཙོ་བར་གྱིས་ཤིག (bhavaṃ pattaṃ paceyya) ཅེས་པའོ། །(eyya ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་གྱི་ཚུལ་ལོ། །) 10. Tu antu hi tha mi ma taṃ antaṃ ssu vho e āmase ༡༠. tu, antu, hi, tha, mi, ma, taṃ, antaṃ, ssu, vho, e, āmase རྣམས་སོ། ། Pañhapatthanāvidhisve+te honti kriyatthato. Āsiṃsanatthe-so sukhī bhavatu, te sukhitā bhavantu. དྲི་བ་དང་། སྨོན་པ། བསྐུལ་བ་རྣམས་ལ། བྱ་བའི་དོན་གྱི་དབང་གིས་འདི་དག་འབྱུང་ངོ། །སྨོན་པའི་དོན་ལ། ཁོ་བདེ་བ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཅིག (so sukhī bhavatu) དེ་དག་བདེ་བ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཅིག (te sukhitā bhavantu) ཅེས་པའོ། ། 48. Hissa+to lopo ༤༨. a-ཡིག་ལས་ parassa hi ཕྱིར་གསལ་བའོ། ། Ato parassa hissa vā lopo hoti. Tvaṃ sukhī bhava bhavāhi, himhi dīgho. ‘‘Eyyāthā’’dinā vhoka, tumhe sukhitā bhavathavho bhavatha. Ahaṃ sukhī bhavāmi, mayaṃ sukhino bhavāma. Paracchakke-tathā bhavataṃ, bhavantaṃ. Bhavassu, bhavavho. Bhave bhavāmase. Kamme-tayā anubhūyatu, anubhūyantu iccādi. Bhāve-bhūyatu, bhūyataṃ. a-ཡིག་གི་ཕ་རོལ་གྱི་ hi ནི་ཡང་ན་ཕྱིར་གསལ་བར་འགྱུར་རོ། །ཁྱོད་བདེ་བ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཅིག (tvaṃ sukhī bhava, bhavāhi) ཅེས་པ་ལ། hi ཡོད་པའི་ཚེ་རིང་པོར་འགྱུར་རོ། །“Eyyāthā” ལ་སོགས་པས་ vho རུ་བྱས་པ་ན། ཁྱེད་རྣམས་བདེ་བ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཅིག (tumhe sukhitā bhavathavho, bhavatha) ཅེས་པའོ། །ང་བདེ་བ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཅིག (ahaṃ sukhī bhavāmi) ངེད་རྣམས་བདེ་བ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཅིག (mayaṃ sukhino bhavāma) ཅེས་པའོ། །གཞན་གྱི་ཚིག་ལ། དེ་བཞིན་དུ་ bhavataṃ, bhavantaṃ ཞེས་བྱའོ། །bhavassu, bhavavho ཞེས་བྱའོ། །bhave, bhavāmase ཞེས་བྱའོ། །ལས་ལ། ཁྱོད་ཀྱིས་མྱོང་བར་གྱུར་ཅིག (tayā anubhūyatu, anubhūyantu) ལ་སོགས་པའོ། །བྱ་བ་ཙམ་ལ། bhūyatu, bhūyataṃ ཞེས་བྱའོ། ། Āṇattiyaṃ-devadatto dāni odanaṃ pacatu, pacantu iccādi. Kamme-tena odano paccatu iccādi. Tathā so gāmaṃ gacchatu iccādi. ‘‘Ū lasse’’ti lasse+kāre gametu, gamentu iccādi. Ghammādese ghammatu, ghammantu iccādi. Kamme-gacchīyatu iccādi. Tathā gamīyatu iccādi. བཀའ་སྩལ་བ་ (āṇattiyaṃ) ལ། ལྷས་བྱིན་གྱིས་ད་ལྟ་འབྲས་ཆན་བཙོ་བར་གྱུར་ཅིག (devadatto dāni odanaṃ pacatu, pacantu) ལ་སོགས་པའོ། །ལས་ལ། ཁོས་འབྲས་ཆན་བཙོ་བར་གྱུར་ཅིག (tena odano paccatu) ལ་སོགས་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཁོ་གྲོང་གསེབ་ཏུ་སོང་ཞིག (so gāmaṃ gacchatu) ལ་སོགས་པའོ། །“Ū lasse” ཞེས་པས་ la ཡི་ e-ཡིག་ལ། gametu, gamentu ལ་སོགས་པའོ། །ghamma-རུ་བསྒྱུར་བ་ན། ghammatu, ghammantu ལ་སོགས་པའོ། །ལས་ལ། gacchīyatu ལ་སོགས་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ gamīyatu ལ་སོགས་པའོ། ། Vidhimhi-lassa lope lutte vuddhi, idha pabbato hotu. བསྐུལ་བ་ལ། la ཕྱིར་གསལ་ཞིང་ལུད་པ་ལས་འཕེལ་བ་སྟེ། འདིར་རི་བོར་གྱུར་ཅིག (idha pabbato hotu) ཅེས་པའོ། ། Nimantane-adhivāsetha [Pg.231] tumhe bhante bhagavā bhojanaṃ, vasatissa ‘‘curādito ṇī’’ti ṇimhi ‘‘assā ṇānubandhe’’ti ā, ‘‘yuvaṇṇāna+meo paccaye’’ti e ca hoti. Idha nissīdatu bhavaṃ, sadassa ‘‘jara+sadāna+mīma vā’’ti īma, manubandhattā antasarato īma. མགྲོན་དུ་བོས་པ་ (nimantane) ལ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཁྱེད་ཀྱིས་བཟའ་བ་ལ་གནང་བར་མཛོད་ཅིག (adhivāsetha tumhe bhante bhagavā bhojanaṃ) ཅེས་པ་ལ། vasati ལ། “curādito ṇī” ཞེས་པས་ ṇi ལ། “assā ṇānubandhe” ཞེས་པས་ ā དང་། “yuvaṇṇāna+meo paccaye” ཞེས་པས་ e རུ་འགྱུར་རོ། །འདིར་ཁྱེད་བཞུགས་པར་མཛོད་ཅིག (idha nissīdatu bhavaṃ) ཅེས་པ་ལ། sad ལ། “jara+sadāna+mīma vā” ཞེས་པས་ īma སྟེ། ma-ཡིག་གི་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར་མཐའི་དབྱངས་ལས་ īma འོ། ། Ajjhesane-desetu bhante bhagavā dhammaṃ, ettha curādittā purimasamaṃ. གསོལ་བ་འདེབས་པ་ (ajjhesane) ལ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཆོས་བསྟན་དུ་གསོལ། (desetu bhante bhagavā dhammaṃ) ཞེས་པ་འདིར་ cur-སྡེ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྔ་མ་དང་མཚུངས་སོ། ། Anumatiyaṃ-puccha vāsava maṃ pañhaṃ, pavisatu bhavaṃ. Ettha pucchato hissa lopo. Evaṃ nisīda. གནང་བའི་དོན་ལ། ཀྱེ་མག་བརྒྱ་པ། ང་ལ་དྲི་བ་དྲིས། ཁྱེད་ཉིད་ནང་དུ་གཤེགས་ཤིག འདིར་ pucchato ཞེས་པའི་རྗེས་སུ་ hi ཕྱིས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་ nisīda (བཞུགས་ཤིག) ཅེས་པའོ། ། Patthanā=yācanā, tatra-dada=dāne, dadāhi me gāmavarāni pañca, dāto lassa ekāre ca ekaṃ me nayanaṃ dehi. patthanā ནི་གསོལ་བ་འདེབས་པའོ། །དེའི་ཚེ་ dada ནི་སྦྱིན་པའི་དོན་ལའོ། །བདག་ལ་གྲོང་ཁྱེར་མཆོག་ལྔ་སྦྱིན་དུ་གསོལ (dadāhi me gāmavarāni pañca)། །dā ལས་ la-ཡིག་ ekāra (e) རུ་བསྒྱུར་བ་ལ། བདག་ལ་མིག་གཅིག་སྦྱིན་དུ་གསོལ (ekaṃ me nayanaṃ dehi) ཞེས་པའོ། ། Pattakāle-sampatto te kālo kaṭakaraṇe, kaṭaṃ karotu bhavaṃ. Ettha ‘‘tanāditvo’’ti o. སྐབས་སུ་བབས་པའི་དོན་ལ། ཁྱོད་ཀྱིས་གདན་བཟོ་བའི་དུས་ལ་བབས་པས། ཁྱེད་ཉིད་ཀྱིས་གདན་བཟོ་བར་མཛོད། འདིར་ “tanāditvo” ཞེས་པས་ o རུ་འགྱུར་རོ། ། Tvādī eyyādayo vatta-mānā sampati,+nāgate; Bhavissati, parokkhādi-cattāro+tītakālikā. ti ལ་སོགས་པ་དང་ eyya ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་ད་ལྟ་བ་དང་མ་འོངས་པ་ལའོ། །bhavissatī ནི་མ་འོངས་པ་དང་། parokkhā ལ་སོགས་པ་བཞི་ནི་འདས་པ་ལའོ། ། 5,173. Gama yami+sā+sa disānaṃ vā cchaṅa ༥,༡༧༣. gama དང་། yami དང་། isa དང་། āsa དང་། disānaṃ རྣམས་ལ་ཕྱེད་ཀྱི་ཚེ་ ccha (cchaṅa) རུ་འགྱུར་རོ། ། Etesaṃ vā cchaṅa hotinta+māna+tyādīsu. So saggaṃ gacchati gameti, gacchanti iccādi. Kamme-gacchīyati gamīyati iccādi. Yama=uparame, parokkhāanajjatanarūpāni sabbattha payoga+manugamma yojetabbāni. Nipubbo, niyacchati niyamati, niyacchanti niyamanti. Saṃpubbo, ‘‘ye saṃssā’’ti ññattaṃ, saññamati, saññamanti. Kamme-niyacchīyati niyamīyati niyammati, saññamīyati vā. Tathā [Pg.232] niyacchissati, saññamissati. Niyacchi, saṃyami. Niyacchissa, saṃyamissa. Niyaccheyya, saṃyameyya. Niyacchatu, saññamatu. Isa+siṃsa=icchāyaṃ, so saggaṃ icchati, icchanti iccādi. ‘‘Lahussupantassā’’ti vuddhimhi esati, esanti iccādi. Kamme-icchīyati, ‘‘vā kvacī’’ti vuddhimhi esīyati. Pubbarūpe issati issate iccādi. Icchissati esissati iccādi. Icchi esi. Icchissa esissa. Iccheyya eseyya. Icchatu esatu iccādi. Āsa=upavesane, so āsane acchati iccādi. ‘‘Byañjane dīgharassā’’ti rasso, upapubbo, tathā upāsati. Acchissati upāsissati. Acchi upāsi. Acchissa upāsissa. Accheyya upāseyya. Acchatu upāsatu iccādi. Disa=pekkhane, dicchati dicchanti iccādi sabbaṃ purimasamaṃ. Labha=lābhe, ito paraṃ visesaṭṭhānamevavakkhāma, sabbavāro vuttānusārena gahetabbo. Labhati, labhanti iccādi. Kamme-kyassa pubbarūpādimhi kate labbhati iccādi. འདི་དག་ལ་ nta དང་། māna དང་། ti ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཕྱེད་ཀྱི་ཚེ་ ccha (cchaṅa) རུ་འགྱུར་རོ། །ཁོ་མཐོ་རིས་སུ་འགྲོའོ (gacchati, gameti)། །gacchanti ལ་སོགས་པའོ། །ལས་ལ་ནི། gacchīyati དང་ gamīyati ལ་སོགས་པའོ། །yama ནི་འགོག་པའི་དོན་ལའོ (uparame)། །parokkhā དང་ anajjatanā ཡི་གཟུགས་རྣམས་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་སྦྱོར་བ་དང་མཐུན་པར་སྦྱར་བར་བྱའོ། །ཉེ་བར་སྦྱར་བའི་ཚེ། niyacchati དང་ niyamati། niyacchanti དང་ niyamanti འགྱུར་རོ། །ཀུན་ཏུ་སྦྱར་བའི་ཚེ། “ye saṃssā” ཞེས་པས་ ññ-ཉིད་དུ་འགྱུར་བས། saññamati དང་ saññamanti འགྱུར་རོ། །ལས་ལ་ནི། niyacchīyati དང་། niyamīyati དང་། niyammati འམ། saññamīyati འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ། niyacchissati དང་ saññamissati འགྱུར་རོ། །འདས་པ་ལ། niyacchi དང་ saṃyami འགྱུར་རོ། །རྒྱུ་མཐུན་ལ། niyacchissa དང་ saṃyamissa འགྱུར་རོ། །གདམ་ང་ལ། niyaccheyya དང་ saṃyameyya འགྱུར་རོ། །སྐུལ་ཚིག་ལ། niyacchatu དང་ saññamatu འགྱུར་རོ། །isa དང་ siṃsa ནི་འདོད་པའི་དོན་ལའོ (icchāyaṃ)། །ཁོ་མཐོ་རིས་འདོད་དོ (icchati)། །icchanti ལ་སོགས་པའོ། །“lahussupantassā” ཞེས་པས་འཕེལ་བ་ (viddhi) ལ། esati དང་ esanti ལ་སོགས་པའོ། །ལས་ལ་ནི། icchīyati དང་། “vā kvacī” ཞེས་པས་འཕེལ་བ་ལ། esīyati འགྱུར་རོ། །སྔོན་གྱི་གཟུགས་ལ། issati དང་ issate ལ་སོགས་པའོ། །མ་འོངས་པ་ལ། icchissati དང་ esissati ལ་སོགས་པའོ། །འདས་པ་ལ། icchi དང་ esi འགྱུར་རོ། །རྒྱུ་མཐུན་ལ། icchissa དང་ esissa འགྱུར་རོ། །གདམ་ང་ལ། iccheyya དང་ eseyya འགྱུར་རོ། །སྐུལ་ཚིག་ལ། icchatu དང་ esatu ལ་སོགས་པའོ། །āsa ནི་འདུག་པའི་དོན་ལའོ (upavesane)། །ཁོ་སྟན་ལ་འདུག་གོ (acchati) ལ་སོགས་པའོ། །“byañjane dīgharassā” ཞེས་པས་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ། །ཉེ་བར་སྦྱར་བའི་ཚེ། དེ་བཞིན་དུ་ upāsati འགྱུར་རོ། །མ་འོངས་པ་ལ། acchissati དང་ upāsissati འགྱུར་རོ། །འདས་པ་ལ། acchi དང་ upāsi འགྱུར་རོ། །རྒྱུ་མཐུན་ལ། acchissa དང་ upāsissa འགྱུར་རོ། །གདམ་ང་ལ། accheyya དང་ upāseyya འགྱུར་རོ། །སྐུལ་ཚིག་ལ། acchatu དང་ upāsatu ལ་སོགས་པའོ། །disa ནི་ལྟ་བའི་དོན་ལའོ (pekkhane)། །dicchati དང་ dicchanti ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་སྔ་མ་དང་མཚུངས་སོ། །labha ནི་ཐོབ་པའི་དོན་ལའོ (lābhe)། །འདི་ལས་གཞན་པའི་ཁྱད་པར་གྱི་གནས་རྣམས་ཁོ་ན་བཤད་པར་བྱ་ཞིང་། སྐབས་ཐམས་ཅད་བཤད་པ་དང་མཐུན་པར་གཟུང་བར་བྱའོ། །labhati དང་ labhanti ལ་སོགས་པའོ། །ལས་ལ་ནི། kya ཡི་སྔོན་གྱི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་བྱས་པ་ལ། labbhati ལ་སོགས་པ་འགྱུར་རོ། ། 73. Labhā iṃ+īnaṃ thaṃ thā vā ༧༣. labha ལས་ iṃ དང་ ī རྣམས་ལ་ཕྱེད་ཀྱི་ཚེ་ thaṃ དང་ thā རུ་འགྱུར་རོ། ། Labhasmā iṃ īnaṃ thaṃ+thā vā honti. So alabhittha labhittha alabhi labhi iṃ paccaye alatthaṃ alabhiṃ iccādi. labha ལས་ iṃ དང་ ī རྣམས་ལ་ཕྱེད་ཀྱི་ཚེ་ thaṃ དང་ thā རུ་འགྱུར་རོ། །ཁོས་ཐོབ་པར་གྱུར་ཏོ། །alabhittha དང་། labhittha དང་། alabhi དང་། labhi འགྱུར་རོ། །iṃ རྐྱེན་ལ་ནི། alatthaṃ དང་ alabhiṃ ལ་སོགས་པའོ། ། 26. Labha vasa+cchida bhida rudānaṃ cchaṅa ༢༦. labha དང་། vasa དང་། chida དང་། bhida དང་། ruda རྣམས་ལ་ ccha (cchaṅa) རུ་འགྱུར་རོ། ། Labhādīnaṃ cchaṅa hoti ssena saha. Lacchati labhissati, lacchanti labhissanti iccādi. Kriyātipattiyaṃ ssābhāgassa cchaṅādese alacchā alabhissa iccādi. Vasa=nivāse, vacchati vasissati. Kamme-bahulādhikārā ‘‘assū’’ti ukāro[Pg.233], pubbarūpe vussati vussissati iccādi. Tathā avacchā avasissā. Chida=dvedhākaraṇe, checchati chindissati, ‘‘mañca rudhādīnaṃ’’ti maṃ lo ca. Lassa lopo ca. Bhida=vidāraṇe, bhecchati bhindissati. Abhecchā abhindissā. Ruda=rodane, rucchati rodissati. Arucchā arodissā iccādi. labha ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ ssa དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ ccha (cchaṅa) རུ་འགྱུར་རོ། །lacchati དང་ labhissati། lacchanti དང་ labhissanti ལ་སོགས་པའོ། །བྱ་བ་མ་གྲུབ་པ་ (kriyātipatti) ལ། ssa ཡི་ཆ་ལ་ ccha རུ་བསྒྱུར་བས། alacchā དང་ alabhissa ལ་སོགས་པའོ། །vasa ནི་གནས་པའི་དོན་ལའོ (nivāse)། །vacchati དང་ vasissati འགྱུར་རོ། །ལས་ལ་ནི། མང་པོའི་དབང་གིས “assū” ཞེས་པས་ u-ཡིག་ཏུ་འགྱུར་ཞིང་། སྔོན་གྱི་གཟུགས་ལ། vussati དང་ vussissati ལ་སོགས་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ། avacchā དང་ avasissā འགྱུར་རོ། །chida ནི་གཉིས་སུ་བྱེད་པའི་དོན་ལའོ (dvedhākaraṇe)། །checchati དང་ chindissati འགྱུར་རོ། །“mañca rudhādīnaṃ” ཞེས་པས་ ma དང་ la ཕྱིས་སོ། །bhida ནི་འགས་པའི་དོན་ལའོ (vidāraṇe)། །bhecchati དང་ bhindissati འགྱུར་རོ། །abhecchā དང་ abhindissā འགྱུར་རོ། །ruda ནི་ངུ་བའི་དོན་ལའོ (rodane)། །rucchati དང་ rodissati འགྱུར་རོ། །arucchā དང་ arodissā ལ་སོགས་པའོ། ། Aññapaccayepi chidassa ‘‘cchaṅa’’ iti yogavibhāgā cchaṅa, bhūte ūṃ paccaye acchecchuṃ acchindiṃsu. Vuttato aññadhātūnañca, gama=gamane, gacchaṃ gacchissaṃ. Aññapaccayepi vaca=byattavacane iccādi, kamme-bahulādhikārā tyādīsu parabhūtesupi yathāgamaṃ vacādīnañcassa ‘‘vacādīnaṃ vassuṭa vā’’ti kamme uṭa ca ‘‘assū’’ti assa u ca, tena dhammo uccati vuccati, vuccanti iccādi, yassa ca pubbarūpaṃ. རྐྱེན་གཞན་ལ་ཡང་ chida ལ། “cchaṅa” ཞེས་པའི་རྣལ་འབྱོར་ཕྱེ་བ་ལས་ ccha རུ་འགྱུར་བས། འདས་པ་ལ་ ūṃ རྐྱེན་གྱིས། acchecchuṃ དང་ acchindiṃsu འགྱུར་རོ། །བཤད་པ་ལས་གཞན་པའི་དབྱིངས་རྣམས་ལ་ཡང་། gama ནི་འགྲོ་བའི་དོན་ལའོ (gamane)། །gacchaṃ དང་ gacchissaṃ འགྱུར་རོ། །རྐྱེན་གཞན་ལ་ཡང་ vaca ནི་གསལ་བར་སྨྲ་བའི་དོན་ལའོ (byattavacane) ལ་སོགས་པའོ། །ལས་ལ་ནི། མང་པོའི་དབང་གིས ti ལ་སོགས་པ་རྗེས་སུ་གྱུར་པ་ལ་ཡང་། ཇི་ལྟར་ཐོབ་པ་བཞིན་ vaca ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ། “vacādīnaṃ vassuṭa vā” ཞེས་པས་ལས་ལ་ uṭa དང་། “assū” ཞེས་པས་ a ལ་ u རུ་འགྱུར་རོ། །དེས་ན། ཆོས་བཤད་དོ (dhammo uccati, vuccati)། །vuccanti ལ་སོགས་པ་དང་། ya ཡི་སྔོན་གྱི་གཟུགས་སོ། ། 27. Bhuja muca vaca visānaṃ kkhaṅa ༢༧. bhuja དང་། muca དང་། vaca དང་། visa རྣམས་ལ་ kkha (kkhaṅa) རུ་འགྱུར་རོ། ། Bhujādīnaṃ kkhaṅa hoti ssena saha. Vakkhati vacissati, vakkhanti vacissanti iccādi. bhuja ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ ssa དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ kkha (kkhaṅa) རུ་འགྱུར་རོ། །vakkhati དང་ vacissati། vakkhanti དང་ vacissanti ལ་སོགས་པའོ། ། 21. Īādo vacassoma ༢༡. ī ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་ vaca ལ་ oma རུ་འགྱུར་རོ། ། Īādīsu vacassa oma hoti. Makārānubandhattā ‘‘mānubandho sarāna+mantā paro’’ti paribhāsato sarā paro. Avoci, avocuṃ, avoco iccādi. Anajjatane-avaca avacā vacā iccādi. Kriyātipattiyaṃ-avakkhā avacissā, avakkhiṃsu avacissiṃsu iccādi. Vaceyya iccādi. Kamme-vucceyya iccādi. Tathā vacatu, vuccatu iccādi. ī ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ vaca ལ་ oma རུ་འགྱུར་རོ། །ma-ཡིག་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར། “mānubandho sarānamantā paro” ཞེས་པའི་མཚམས་སྦྱོར་ལས་དབྱངས་མཐའ་མའི་རྗེས་སུ་འཇུག་གོ། །avoci དང་། avocuṃ དང་། avoco ལ་སོགས་པའོ། །anajjatanā (འདས་པ་ཉེ་བར་མ་གྱུར་པ་) ལ། avaca དང་། avacā དང་། vacā ལ་སོགས་པའོ། །བྱ་བ་མ་གྲུབ་པ་ལ། avakkhā དང་། avacissā དང་། avakkhiṃsu དང་། avacissiṃsu ལ་སོགས་པའོ། །vaceyya ལ་སོགས་པའོ། །ལས་ལ་ནི། vucceyya ལ་སོགས་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ། vacatu དང་། vuccatu ལ་སོགས་པའོ། ། Bhuja=pālanajjhohāresu[Pg.234], ‘‘bhujā’’ dinā kkhavādese bhokkhati bhuñjissati. bhuja ནི་སྐྱོང་བ་དང་ཟ་བའི་དོན་ལའོ (pālanajjhohāresu)། །“bhujā” ལ་སོགས་པས་ kkha རུ་བསྒྱུར་བས། bhokkhati དང་ bhuñjissati འགྱུར་རོ། ། Kusa=akkose, āpubbo, tassa rasso ca, akkosati iccādi ñeyyaṃ, lavikaraṇalopavuddhiyo. kusa ནི་གཤེ་བའི་དོན་ལའོ (akkose)། །ā-སྔོན་དུ་སྦྱར་ཞིང་དེ་ཐུང་ངུར་བྱས་པ་ལ། akkosati ལ་སོགས་པ་ཤེས་པར་བྱ་ཞིང་། la-ཡི་རྐྱེན་ཕྱིས་པ་དང་འཕེལ་བའོ། ། 34. Kusa+ruhehī+ssa chi ༣༤. kusa དང་ ruha ལས་ ī ལ་ཕྱེད་ཀྱི་ཚེ་ chi རུ་འགྱུར་རོ། ། Kusā ruhā ca parassa īssa chi vā hoti. Pararūpapaṭhamakkharāni, akkocchi akkosi iccādi. Abhipubbo ruha=rohane, abhirucchi abhiruhi iccādi. kusa དང་ ruha ལས་རྗེས་སུ་གྱུར་པའི་ ī ལ་ཕྱེད་ཀྱི་ཚེ་ chi རུ་འགྱུར་རོ། །རྗེས་ཀྱི་གཟུགས་ཀྱི་ཡི་གེ་དང་པོ་རྣམས་ལ། akkocchi དང་ akkosi ལ་སོགས་པའོ། །abhi-སྔོན་དུ་སྦྱར་བའི་ ruha ནི་སྐྱེ་བ་འམ་འཛེག་པའི་དོན་ལའོ (rohane)། །abhirucchi དང་ abhiruhi ལ་སོགས་པའོ། ། Vaha=pāpuṇane, vahati, vahanti. Kamme-kye ‘‘hassa vipallāso’’ti vipariyāso, tena so vuyhati, ‘‘assū’’ti uttaṃ. Vahissati, vuyhissati. Avahi, avuyhittha, avuhi. Avahissā, vuyhīssā iccādi. Vaheyya, vuyheyya. Vahatu, vuyhatu iccādi. vaha ནི་འཁྱེར་བ་འམ་འགྲུབ་པའི་དོན་ལའོ (pāpuṇane)། །vahati དང་ vahanti འགྱུར་རོ། །ལས་ལ་ནི། kya ཡི་སྔོན་དུ་ “hassa vipallāso” ཞེས་པས་གོ་གོ་ལྡོག་པས། vuyhati དང་། “assū” ཞེས་པས་ u-ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །vahissati དང་ vuyhissati འགྱུར་རོ། །avahi དང་། avuyhittha དང་། avuhi འགྱུར་རོ། །avahissā དང་ vuyhīssā ལ་སོགས་པའོ། །vaheyya དང་ vuyheyya འགྱུར་རོ། །vahatu དང་ vuyhatu ལ་སོགས་པའོ། ། Jara=jīraṇe, jara ནི་རྒུད་པའི་དོན་ལའོ (jīraṇe)། ། 5,174. Jara marāna+mīyaṅa ༥,༡༧༤. jara དང་ mara རྣམས་ལ་ īyaṅa རུ་འགྱུར་རོ། ། Jara marānaṃ īyaṅa vā hoti māna+nta+tyādīsu. Jīyati. ‘‘Jara sadāna+mīma’’ti īmaāgamo lo ca, jīrati. Kamme-jīrīyati jīyīyati. Evaṃ jīyissati jīrissati, jīyīyissati jīrīyissati. Ajīyi ajīri, ajīyīyi ajīrīyi. Ajīyissā ajīrissā, ajīyīyissā ajīrīyissā ajīyissā ajīrīyissā iccādi. Mara=pāṇacāge, īyaṅa, mīyati marati, mīyanti maranti iccādi. jara དང་ mara རྣམས་ལ་ māna དང་། nta དང་། ti ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་ཕྱེད་ཀྱི་ཚེ་ īyaṅa རུ་འགྱུར་རོ། །jīyati འགྱུར་རོ། །“jara sadānamīma” ཞེས་པས་ īma ཡི་སྣོན་པ་དང་ la ཕྱིས་པས། jīrati འགྱུར་རོ། །ལས་ལ་ནི། jīrīyati དང་ jīyīyati འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ། jīyissati དང་ jīrissati། jīyīyissati དང་ jīrīyissati འགྱུར་རོ། །འདས་པ་ལ། ajīyi དང་ ajīri། ajīyīyi དང་ ajīrīyi འགྱུར་རོ། །རྒྱུ་མཐུན་ལ། ajīyissā དང་ ajīrissā། ajīyīyissā དང་ ajīrīyissā ལ་སོགས་པའོ། །mara ནི་སྲོག་གཏོང་བའི་དོན་ལའོ (pāṇacāge)། །īyaṅa དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ། mīyati དང་ marati། mīyanti དང་ maranti ལ་སོགས་པའོ། ། Disa=pekkhane, disa ནི་ལྟ་བའི་དོན་ལའོ (pekkhane)། ། 5,124. Disassa [Pg.235] passa dassa dasa da dakkhāti ༥,༡༢༤. disa ལ་ passa དང་། dassa དང་། dasa དང་། da དང་། dakkha ལ་སོགས་པ་རྣམས་སུ་འགྱུར་རོ། ། Ete ādesā disassa vā honti. Anekavaṇṇattā sabbādeso. Passati passanti, dakkhati dakkhanti. Kamme-kye pubbarūpo, dissati dissanti, vipassīyati dakkhīyati iccādi. འགྱུར་བ་འདི་དག་ནི་ disa ལ་ཕྱེད་ཀྱི་ཚེ་འགྱུར་རོ། །ཡི་གེ་དུ་མ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་མཐའ་དག་གི་ཚབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། །passati དང་ passanti། dakkhati དང་ dakkhanti འགྱུར་རོ། །ལས་ལ་ནི། kya ཡི་སྔོན་དུ་སྔོན་གྱི་གཟུགས་ལ། dissati དང་ dissanti། vipassīyati དང་ dakkhīyati ལ་སོགས་པའོ། ། 6,69. Dakkha+kha+heti+hohīti lopo ༦,༦༩. dakkha དང་། kha དང་། heti དང་། hohī ལ་སོགས་པའི་འགྱུར་བའི་རྗེས་སུ་ ssa ཕྱིས་སོ། ། Dakkhādīhi ādesehi parassa ssassa lopo vā hoti. Dakkhati dakkhissati. Apassi passi, apassiṃsu passiṃsu apasso passo, apassittha passittha. Apassiṃ passiṃ, apassimha passimha. Tathā adassī dassī, adassiṃsu dassiṃsu iccādi. Anajjatane dasādeso, addasā addasa. Addā adda iccādi. Apassissa dakkhissa iccādi. Passeyya dakkheyya, passatu dakkhatu iccādi. dakkha ལ་སོགས་པའི་འགྱུར་བ་རྣམས་ལས་རྗེས་སུ་གྱུར་པའི་ ssa ལ་ཕྱེད་ཀྱི་ཚེ་ཕྱིས་སོ། །dakkhati དང་ dakkhissati འགྱུར་རོ། །འདས་པ་ལ། apassi དང་ passi། apassiṃsu དང་ passiṃsu། apasso དང་ passo། apassittha དང་ passittha། apassiṃ དང་ passiṃ། apassimha དང་ passimha འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ། adassī དང་ dassī། adassiṃsu དང་ dassiṃsu ལ་སོགས་པའོ། །anajjatanā (འདས་པ་ཉེ་བར་མ་གྱུར་པ་) ལ། dasa-རུ་བསྒྱུར་བས། addasā དང་ addasa། addā དང་ adda ལ་སོགས་པའོ། །རྒྱུ་མཐུན་ལ། apassissa དང་ dakkhissa ལ་སོགས་པའོ། །གདམ་ང་ལ། passeyya དང་ dakkheyya། སྐུལ་ཚིག་ལ། passatu དང་ dakkhatu ལ་སོགས་པའོ། ། Sada=visaraṇagatyāvasādanādānesu, nipubbo, ‘‘jarasadāna+mīma vā’’ti īmaāgamo. Nisīdati, nisīdanti iccādi. Bhāve-nisajjati, nisajjate. sada ནི་འཐོར་བ་དང་། འགྲོ་བ་དང་། བྱིང་བ་དང་། ལེན་པའི་དོན་ལའོ (visaraṇagatyāvasādanādānesu)། །ni-སྔོན་དུ་སྦྱར་ཞིང་། “jarasadānamīma vā” ཞེས་པས་ īma ཡི་སྣོན་པ་ལ། nisīdati དང་ nisīdanti ལ་སོགས་པ་འགྱུར་རོ། །དངོས་པོ་ (bhāve) ལ་ནི། nisajjati དང་ nisajjate འགྱུར་རོ། ། Yaja=devapūjāsaṃgatikaraṇadānesu, yajati, yajanti iccādi. Kamme – yaja ནི་ལྷ་མཆོད་པ་དང་། འདུ་བར་བྱེད་པ་དང་། སྦྱིན་པའི་དོན་ལའོ (devapūjāsaṃgatikaraṇadānesu)། །yajati དང་ yajanti ལ་སོགས་པའོ། །ལས་ལ་ནི། 5,113. Yajassa yassa ṭi+yīti ༥,༡༡༣. yaja ཡི་ ya ལ་ i (ṭi) དང་ yī རུ་འགྱུར་རོ། ། Yajassa yassa ṭi+yī honti kānubandheti bahulādhikārā tyādivisayepi kye pubbarūpe ca ijjati yijjati mayā buddho. So yajissati, tena ijjissate yijjissate. So yajī[Pg.236], tena ijji yijji. So yajissā, tena ijjissā yijjissā. So yajeyya, tena ijjeyya yijjeyya. So yajatu, tena ijjatu yijjatu iccādi. yaja ཡི་ ya ལ་ i དང་ yī རུ་འགྱུར་རོ། །“kānubandhe” ཞེས་པའི་མང་པོའི་དབང་གིས ti ལ་སོགས་པའི་སྐབས་སུ་ཡང་ kya ཡི་སྔོན་དུ་སྔོན་གྱི་གཟུགས་ལ། ijjati དང་ yijjati འགྱུར་བས། བདག་གིས་སངས་རྒྱས་མཆོད་དོ (mayā buddho ijjati/yijjati)། །ཁོས་མཆོད་པར་འགྱུར་རོ (yajissati)། །དེས་ན། ijjissate དང་ yijjissate འགྱུར་རོ། །ཁོས་མཆོད་པར་གྱུར་ཏོ (yajī)། །དེས་ན། ijji དང་ yijji འགྱུར་རོ། །རྒྱུ་མཐུན་ལ། yajissā དང་། དེས་ན། ijjissā དང་ yijjissā འགྱུར་རོ། །གདམ་ང་ལ། yajeyya དང་། དེས་ན། ijjeyya དང་ yijjeyya འགྱུར་རོ། །སྐུལ་ཚིག་ལ། yajatu དང་། དེས་ན། ijjatu དང་ ijjatu ལ་སོགས་པའོ། ། Vada=vacane, ‘‘gamavadā’’ dinā vadassa vajjādeso vā, lassa ‘‘ūlasse’’ti kvaci e ca, vajjati vadeti vadati, vajjenti vadenti iccādi. Kamme – ‘‘kyassā’’ti īña, vajjīyati vajjati vadīyati, vajjīyanti vajjanti vadīyanti. Vadissati, vadissanti. Avadī vadī, avadiṃsu vadiṃsu. Avadissa vadissa. Vajje vajjeyya vade vadeyya, vajjeyyuṃ vadeyyuṃ. Vajjetu vadetu vadatu iccādi yathāgamaṃ ñeyyaṃ. vada ནི་སྨྲ་བའི་དོན་ལའོ (vacane)། །“gamavadā” ལ་སོགས་པས་ vada ལ་ཕྱེད་ཀྱི་ཚེ་ vajja རུ་འགྱུར་རོ། །la ལ་ “ūlasse” ཞེས་པས་སྐབས་འགར་ e རུ་འགྱུར་བས། vajjati དང་། vadeti དང་། vadati། vajjeni དང་ vadenti ལ་སོགས་པའོ། །ལས་ལ་ནི། “kyassa” ཞེས་པས་ īña རུ་འགྱུར་བས། vajjīyati དང་། vajjati དང་། vadīyati། vajjīyanti དང་། vajjanti དང་ vadīyanti འགྱུར་རོ། །མ་འོངས་པ་ལ། vadissati དང་ vadissanti འགྱུར་རོ། །འདས་པ་ལ། avadī དང་ vadī། avadiṃsu དང་ vadiṃsu འགྱུར་རོ། །རྒྱུ་མཐུན་ལ། avadissa དང་ vadissa འགྱུར་རོ། །གདམ་ང་ལ། vajje དང་། vajjeyya དང་། vade དང་ vadeyya། vajjeyyuṃ དང་ vadeyyuṃ འགྱུར་རོ། །སྐུལ་ཚིག་ལ། vajjetu དང་། vadetu དང་ vadatu ལ་སོགས་པ་ཇི་ལྟར་ཐོབ་པ་བཞིན་ཤེས་པར་བྱའོ། ། Kamu=padavikkhepe, ‘‘parokkhāyañcā’’ti caggahaṇena kama kama iti dvitte anādibyañjanalope lavikaraṇe ‘‘kavaggahā’’ dinā kassa ce niggahītāgame ca kate caṃkamati kamati iccādi. Cala=kampane, caṃcalati. Jala+dala=dittiyaṃ, dvitte daddallati iccādi. (Savuddhikabhūvādinayo). kamu ནི་གོམ་པ་འདོར་བའི་དོན་ལའོ (padavikkhepe)། །“parokkhāyañca” ཞེས་པའི་ ca-ཡིག་བཟུང་བ་ལས། kama-kama ཞེས་ཟློས་ཤིང་། ཐོག་མ་མ་ཡིན་པའི་གསལ་བྱེད་ཕྱིས་པ་དང་ la-ཡི་རྐྱེན་ལ། “kavaggahā” ལ་སོགས་པས་ ka ལ་ ca རུ་བསྒྱུར་ཞིང་རྗེས་སུ་ང་རོ་ (niggahīta) བསྣན་པ་ལ། caṃkamati དང་ kamati ལ་སོགས་པ་འགྱུར་རོ། །cala ནི་གཡོ་བའི་དོན་ལའོ (kampane)། །caṃcalati འགྱུར་རོ། །jala དང་ dala ནི་གསལ་བའི་དོན་ལའོ (dittiyaṃ)། །ཟློས་པ་ལ། daddallati ལ་སོགས་པ་འགྱུར་རོ། །(འདི་ནི་འཕེལ་བ་དང་བཅས་པའི་ bhū-ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་ལོ)། ། Hū+bhū=sattāyaṃ, tyādīsu ‘‘kattari lo’’ti lo, tassa lope ‘‘yuvaṇṇāna+meo paccaye’’ti okāro. So hoti, te honti. Hosi, hotha. Homi, homa iccādi. Bhāve-tena hūyati hūyate. hū དང་ bhū ནི་ཡོད་པའི་དོན་ལའོ (sattāyaṃ)། །ti ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་ “kattari lo” ཞེས་པས་ lo རུ་འགྱུར་ཞིང་། དེ་ཕྱིས་པ་ལ། “yuvaṇṇānameo paccaye” ཞེས་པས་ o-ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །ཁོ་ཡོད་དོ (hoti)། །དེ་དག་ཡོད་དོ (honti)། །hosi དང་ hotha། homi དང་ homa ལ་སོགས་པའོ། །དངོས་པོ་ (bhāve) ལ་ནི། དེས་ཡོད་པར་བྱའོ (hūyati, hūyate)། ། 31. Hūssa he+hehi+hohi ssatyādo ༣༡. hū ལ་ ssati ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་ he དང་། hehi དང་། hohi རུ་འགྱུར་རོ། ། Hūssa heādayo honti ssaccādo. Hessati hehi ssati hohissati. hū ལ་ ssati ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་ he ལ་སོགས་པར་འགྱུར་རོ། །hessati དང་། hehissati དང་། hohissati འགྱུར་རོ། ། 69. Dakkha+kha+hehi+hohīhi lopoti ༦༩. “dakkha-kha-hehi-hohīhi lopo” ཞེས་པས་ (ssa ཕྱིས་སོ)། ། Dakkhādīhi [Pg.237] ādesehi parassa ssassa vā lopo hoti. Hehiti hehissati, hohiti hohissati. Hehinti hehissanti, hohinti hohissanti iccādi. Anajjatane īmhi añāgamo, ‘‘paro kvacī’’ti īssa lopo, so ahu. Vuddhimhi ‘‘dīghā īssa’’ iti īssa siādeso, suvo ahosi ānando. dakkha ལ་སོགས་པའི་འགྱུར་བ་རྣམས་ལས་རྗེས་སུ་གྱུར་པའི་ ssa ལ་ཕྱེད་ཀྱི་ཚེ་ཕྱིས་སོ། །hehiti དང་ hehissati། hohiti དང་ hohissati། hehinti དང་ hehissanti། hohinti དང་ hohissanti ལ་སོགས་པའོ། །anajjatanā (འདས་པ་ཉེ་བར་མ་གྱུར་པ་) ཡི་ ī ཡི་སྔོན་དུ་ a ཡི་སྣོན་པ་དང་། “paro kvacī” ཞེས་པས་ ī ཕྱིས་པས། ahu འགྱུར་རོ། །འཕེལ་བ་ལ། “dīghā īssa” ཞེས་པས་ ī ལ་ si རུ་བསྒྱུར་བས། སང་ཉིན་ཀུན་དགའ་བོ་འགྱུར་རོ (suvo ahosi ānando)། ། 41. Hūto resuṃ ༤༡. hū ལས་ uṃ ལ་ཕྱེད་ཀྱི་ཚེ་ resuṃ རུ་འགྱུར་རོ། ། Hūto parassa u+miccassa resuṃ vā hoti. Rakārānubandho ‘‘rānubandhentasarādissā’’ti antasarādissa lopo. Ahesuṃ. Okāravuddhi avādese ahavuṃ. Ossa siādese ahosi. hū ལས་རྗེས་སུ་གྱུར་པའི་ uṃ ལ་ཕྱེད་ཀྱི་ཚེ་ resuṃ རུ་འགྱུར་རོ། །ra-ཡིག་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར། “rānubandhentasarādissā” ཞེས་པས་མཐའི་དབྱངས་ཀྱི་ཐོག་མ་ཕྱིས་སོ། །ahesuṃ འགྱུར་རོ། །o-ཡིག་གི་འཕེལ་བ་དང་ av རུ་བསྒྱུར་བ་ལ། ahavuṃ འགྱུར་རོ། །o ལ་ si རུ་བསྒྱུར་བས། ahosi འགྱུར་རོ། ། 46. Iṃssa ca siña ༤༦. iṃ ལ་ཡང་ siña རུ་འགྱུར་རོ། ། Imiccassa siña hoti mhātthānañca bahulaṃ. Ñākāro ākhyāvayavattho (ukāro) ikāro uccāraṇattho. ‘‘Aīssā’’ dinā iñāgame tumhe ahosittha, ahosi. Parassaralope rasse ca ahuṃ, ahosimha, ahumha, rasso. Bhāve-abhavi, āssatthādeso, abhavittha. Anajjatane āūādipaccaye kate ‘‘yuvaṇṇāna+miya ṅuvaṅa sare’’ti uvaṅādese ahuvā, ahuvu, ahuvo, ahuvattha. Assa amādese ahuṃ ahuvaṃ, ahumha iccādi. Bhāve-tena ahuyi ahuyittha. Ahavissā, ahavissaṃsu iccādi. Bhāve-ahuyissa, ahuyissatha. Pubbassaralopo, heyya[Pg.238], heyyuṃ iccādi. Bhāve-hūyeyya, hūyetha. Hotu, hontu iccādi. Bhāve-hūyatu, hūyataṃ. Anupubbe anubhoti iccādi sabbavāresu yojetabbaṃ. Bhāve rūpābhāvā. Kamme-anubhūyati iccādi viseso. འདི་ལས་ i-m-i-c-c-a-s-a ཡི་ s-i-ñ-a འབྱུང་ཞིང་ m-h-ā-t-t-h-ā-n-a ཡང་ཕལ་ཆེར་འབྱུང་ངོ་། །ñ-ā-k-ā-r-o ནི་བྱ་ཚིག་གི་ཆ་ཤས་ཀྱི་དོན་ཡིན་ལ། (u-k-ā-r-o) i-k-ā-r-o ནི་བརྗོད་བདེའི་དོན་ཏོ། །“Aīssā” ལ་སོགས་པས་ i-ñ-ā-g-a-m-e བྱས་པ་ན། tumhe ahosittha, ahosi ཞེས་འགྱུར་རོ། །ཕྱི་མའི་དབྱངས་བསྡུས་ཤིང་ཐུང་ངུར་བྱས་པ་ན། ahuṃ, ahosimha, ahumha ཞེས་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ། །བྱ་བའི་དོན་ (bhāve) ལ། abhavi ཞེས་དང་། āssatthādeso བྱས་པས་ abhavittha ཞེས་འགྱུར་རོ། །ད་ལྟ་བ་མ་ཡིན་པ་ (anajjatane) ལ། ā-ū ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་བྱས་པ་ན། “yuvaṇṇāna+miya ṅuvaṅa sare” ཞེས་པས་ uvaṅādese བྱས་ཏེ། ahuvā, ahuvu, ahuvo, ahuvattha ཞེས་འགྱུར་རོ། །a ཡི་གནས་སུ་ a-m-ā-dese བྱས་པས་ ahuṃ, ahuvaṃ, ahumha ལ་སོགས་པའོ། །བྱ་བའི་དོན་ལ། tena ahuyi, ahuyittha ཞེས་འགྱུར་རོ། །ahavissā, ahavissaṃsu ལ་སོགས་པའོ། །བྱ་བའི་དོན་ལ། ahuyissa, ahuyissatha ཞེས་འགྱུར་རོ། །སྔོན་གྱི་དབྱངས་བསྡུས་པ་ལས། heyya, heyyuṃ ལ་སོགས་པའོ། །བྱ་བའི་དོན་ལ། hūyeyya, hūyetha ཞེས་འགྱུར་རོ། །hotu, hontu ལ་སོགས་པའོ། །བྱ་བའི་དོན་ལ། hūyatu, hūyataṃ ཞེས་འགྱུར་རོ། །སྔོན་འཇུག་གོ་རིམ་བཞིན་དུ། anubhoti ལ་སོགས་པ་ཐེངས་ཐམས་ཅད་དུ་སྦྱར་བར་བྱའོ། །བྱ་བའི་དོན་ལ་གཟུགས་མེད་པའི་ཕྱིར། བྱ་བའི་ཡུལ་ (kamme) ལ། anubhūyati ལ་སོགས་པའི་ཁྱད་པར་རོ། ། Si=saye, lassa lopo vuddhi, seti. Ayādese sayati, senti sayanti iccādi. Kamme-atipubbo, kye ‘‘dīgho sarassā’’ti issa dīghe ca kate tena atisīyati, atisīyanti iccādi. Bhāve-tena sīyati, sīyate. Tathā bhavissatiādīsu. S-i ནི་ཉལ་བའི་དོན་ལའོ། །l-a བསྡུས་ཤིང་འཕེལ་བ་ (vuddhi) བྱས་པས། s-e-t-i ཞེས་འགྱུར་རོ། །a-y-ā-d-e-s-e བྱས་པས། sayati, senti, sayanti ལ་སོགས་པའོ། །བྱ་བའི་ཡུལ་ (kamme) ལ། a-t-i སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ལ། k-y-e ཡོད་པ་ན། “dīgho sarassā” ཞེས་པས་ i རིང་པོར་བྱས་པ་ན། tena atisīyati, atisīyanti ལ་སོགས་པའོ། །བྱ་བའི་དོན་ (bhāve) ལ། tena sīyati, sīyate ཞེས་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་ bhavissati ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལའང་སྦྱར་རོ། ། Nī=pāpane, dvikammako+yaṃ, ajaṃ gāmaṃ neti nayati, nenti nayanti iccādi. Kamme-nīyate gāmaṃ ajo devadattena iccādi. Tathā sesesupi yojetabbaṃ. N-ī ནི་འཁྲིད་པའི་དོན་ལའོ། །འདི་ནི་བྱ་ཡུལ་གཉིས་ལྡན་ (dvikammako) ཡིན་ཏེ། ajaṃ gāmaṃ neti nayati, nenti nayanti ལ་སོགས་པའོ། །བྱ་བའི་ཡུལ་ (kamme) ལ། nīyate gāmaṃ ajo devadattena ལ་སོགས་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ལྷག་མ་རྣམས་ལའང་སྦྱར་བར་བྱའོ། ། Ṭhā=gatinivattiyaṃ – Ṭ-h-ā ནི་འགྲོ་བ་འགོག་པའི་དོན་ (གནས་པའི་དོན་) ལའོ། ། 5,175. Ṭhāpānaṃ tiṭṭhapivā ༥,༡༧༥. Ṭhāpānaṃ tiṭṭhapivā Ṭhāpānaṃ tiṭṭhapivāhonti vā nta+māna+tyādīsu. Lassa lope tiṭṭhati, tiṭṭhanti, ṭhāti, ṭhānti. N-t-a, m-ā-n-a, t-y-ā ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ། ṭhāpānaṃ tiṭṭhapivā ཞེས་པ་རྣམས་རེ་མོས་སུ་འབྱུང་ངོ་། །l-a བསྡུས་པ་ན། tiṭṭhati, tiṭṭhanti, ṭhāti, ṭhānti ཞེས་འགྱུར་རོ། ། 5,131. Pādito ṭhāssa vā ṭhaho kvaciti ༥,༡༣༡. Pādito ṭhāssa vā ṭhaho kvaciti Pādito parassa ṭhāssa kvaci ṭhaho hoti vā. Saṇṭhahati, saṇṭhahanti. Lasse, adhiṭṭheti, adhiṭṭhenti. Kamme – P-ā ལ་སོགས་པའི་ཕྱི་རོལ་གྱི་ ṭ-h-ā ཡི་གནས་སུ་སྐབས་འགར་ ṭ-h-a-h-o རེ་མོས་སུ་འབྱུང་ངོ་། །saṇṭhahati, saṇṭhahanti ཞེས་འགྱུར་རོ། །l-a ཡི་གནས་སུ་ e བྱས་པ་ན། adhiṭṭheti, adhiṭṭhenti ཞེས་འགྱུར་རོ། །བྱ་བའི་ཡུལ་ (kamme) ལ། 5,137. Aññādissā+ssī kye ༥,༡༣༧. Aññādissā+ssī kye Ñādito+ññassa ākārantassa kriyatthassa ī hoti kye. Upaṭhīyati, upaṭhīyanti. Ṭhahādese ‘‘kyassā’’ti īña[Pg.239], tena patiṭṭhahīyati, patiṭṭhahīyanti. Bhāve-īmhi ṭhīyati, ṭhīyate. Tathā papubbe patiṭṭhissati patiṭṭhahissati. Īssa simhi aṭṭhāsi, aṭṭhaṃsu, saṇṭhahi, saṇṭhahiṃsu. Patiṭṭhissa patiṭṭhahissa. Tiṭṭhe tiṭṭheyya, saṇṭhe saṇṭheyya, saṇṭheyyuṃ, saṇṭhahe saṇṭhaheyya. Tiṭṭhatu ṭhātu, saṇṭhahatu iccādi. Ñ-ā ལ་སོགས་པ་ལས་གཞན་པའི་ ākārantassa (ā-མཐའ་ཅན་) བྱ་བའི་དོན་ཅན་ལ། k-y-e ཡོད་པ་ན། ī འབྱུང་ངོ་། །upaṭhīyati, upaṭhīyanti ཞེས་འགྱུར་རོ། །ṭ-h-a-h-ā-d-e-s-e བྱས་པ་ན། “kyassā” ཞེས་པས་ ī-ñ-a འབྱུང་སྟེ། དེས་ན། patiṭṭhahīyati, patiṭṭhahīyanti ཞེས་འགྱུར་རོ། །བྱ་བའི་དོན་ (bhāve) ལ། ī ཡོད་པ་ན། ṭhīyati, ṭhīyate ཞེས་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་ p-a སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ལ། patiṭṭhissati, patiṭṭhahissati ཞེས་འགྱུར་རོ། །ī ཡི་གནས་སུ་ s-i ཡོད་པ་ན། aṭṭhāsi, aṭṭhaṃsu, saṇṭhahi, saṇṭhahiṃsu ཞེས་འགྱུར་རོ། །patiṭṭhissa, patiṭṭhahissa ཞེས་འགྱུར་རོ། །tiṭṭhe, tiṭṭheyya, saṇṭhe, saṇṭheyya, saṇṭheyyuṃ, saṇṭhahe, saṇṭhaheyya ཞེས་འགྱུར་རོ། །tiṭṭhatu, ṭhātu, saṇṭhahatu ལ་སོགས་པའོ། ། Pā=pāne, pivādese pivati. ‘‘Tavaggavaraṇā’’ do ‘‘bayañā’’ti yogavibhāgena vassa bakāro, pibati. Kammepīyati, pīyanti iccādi. P-ā ནི་འཐུང་བའི་དོན་ལའོ། །p-i-v-ā-d-e-s-e བྱས་པས། pivati ཞེས་འགྱུར་རོ། །“Tavaggavaraṇā” ལ་སོགས་པ་ལས། “bayañā” ཞེས་པའི་རྣལ་འབྱོར་དབྱེ་བ་ (yogavibhāga) ཡིས། v-a ཡི་གནས་སུ་ b-a-k-ā-r-o འབྱུང་སྟེ། pibati ཞེས་འགྱུར་རོ། །བྱ་བའི་ཡུལ་ (kamme) ལ། pīyati, pīyanti ལ་སོགས་པའོ། ། Asa=bhuvi, A-s-a ནི་ཡོད་པའི་དོན་ལའོ། ། 52. Tassa thoti ༥༢. Tassa thoti Atthito parassa tassa tho hoti. Pararūpe paṭhamakkharatakāre ca atthi. ‘‘Nta+māna+nti+yi+yuṃsvā+dilopo’’ti assa lopo, santi. Atthi ཡི་ཕྱི་རོལ་གྱི་ t-a ཡི་གནས་སུ་ t-h-o འབྱུང་ངོ་། །pararūpa དང་དང་པོའི་ཡི་གེ་ t-a བྱས་པ་ན། atthi ཞེས་འགྱུར་རོ། །“Nta+māna+nti+yi+yuṃsvā+dilopo” ཞེས་པས་ a-s-a ཡི་ l-o-p-o བྱས་པས། santi ཞེས་འགྱུར་རོ། ། 53. Sihisva+ṭa ༥༣. Sihisva+ṭa Atthissa aṭa hoti sihisu. Ṭo sabbādesattho. Tvaṃ asi. Pararūpādimhi kate idāni tumhe attha. S-i-h-i-s-u ཡོད་པ་ན། atthi ཡི་གནས་སུ་ a-ṭ-a འབྱུང་ངོ་། །ṭ-o ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གནས་སུ་འགྱུར་བའི་དོན་ཏོ། །tvaṃ asi ཞེས་འགྱུར་རོ། །pararūpa ལ་སོགས་པ་བྱས་པ་ན། ད་ལྟ་ tumhe attha ཞེས་འགྱུར་རོ། ། 54. Mimānaṃ vā mhimhā ca ༥༤. Mimānaṃ vā mhimhā ca Asasmā paresaṃ mimānaṃ mhimhā vā honti taṃsanniyogena asassa aṭa ca. Amhi. A-s-a ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ m-i-m-ā-n-a-m-i ཡི་གནས་སུ་ m-h-i-m-h-ā རེ་མོས་སུ་འབྱུང་ཞིང་། དེའི་འབྲེལ་བ་ལས་ a-s-a ཡི་གནས་སུ་ a-ṭ-a ཡང་འབྱུང་ངོ་། །amhi ཞེས་འགྱུར་རོ། ། 55. Esu sa ༥༥. Esu sa Esu [Pg.240] mimesu asassa so hoti, pararūpabādhanatthaṃ. Asmi, amha asma. Bhavissatipaccaye – འདི་དག་ m-i-m-e-s-u ཡོད་པ་ན། pararūpa འགོག་པའི་དོན་དུ། a-s-a ཡི་གནས་སུ་ s-o འབྱུང་ངོ་། །asmi, amha, asma ཞེས་འགྱུར་རོ། །bhavissati རྐྱེན་ལ། 5,129. A+ā+ssaādīsu ༥,༡༢༩. A+ā+ssaādīsu Parokkhā a-ādo anajjatana ā-ādo kriyātipattissā-ādo bhavissatissatyādo ca atthissa bhu hoti. Ādesavidhānaṃ asassāpayogatthaṃ, kismiñci paccayavisese, tasmā asitabbantiādi na bhavati. Bhavissati, bhavissanti. Abhavā, abhavu. Kriyātipattiyaṃ bhuādese abhavissa, abhavissaṃsu iccādi. Eyyādimhi – Parokkhā ཡི་ a ལ་སོགས་པ་དང་། anajjatana ཡི་ ā ལ་སོགས་པ་དང་། kriyātipatti ཡི་ s-ā ལ་སོགས་པ་དང་། bhavissatī ཡི་ s-a-t-y-ā ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ། atthi ཡི་གནས་སུ་ b-h-u འབྱུང་ངོ་། །ādesavidhānaṃ ནི་ a-s-a མི་སྦྱོར་བའི་དོན་ཏེ། རྐྱེན་གྱི་ཁྱད་པར་འགའ་ཞིག་ལའོ། །དེའི་ཕྱིར། asitabba ལ་སོགས་པ་མི་འབྱུང་ངོ་། །bhavissati, bhavissanti ཞེས་འགྱུར་རོ། །abhavā, abhavu ཞེས་འགྱུར་རོ། །kriyātipatti ལ། b-h-u-ā-d-e-s-e བྱས་པས། abhavissa, abhavissaṃsu ལ་སོགས་པའོ། །e-y-y-ā ལ་སོགས་པ་ལ། 50. Atthite+yyādicchannaṃ sa+su+sa+satha+saṃ+sāma ༥༠. Atthite+yyādicchannaṃ sa+su+sa+satha+saṃ+sāma Asa=bhuvi+ccasmā paresaṃ eyyādicchannaṃ sādayo honti yathākkamaṃ. Pararūpe so assa, te assu. Tvaṃ assa, tumhe assatha. Ahaṃ assaṃ, mayaṃ assāma. Tvādimhi so atu, assa lope santhu, ayādese tvaṃ ahi, tumhe attha. Amhi, amha, sādese asmi asma. Bahulādhikārā ajjatane āsi, āsiṃsu, āsuṃ iccādīpi honti. Asa=bhuvi ཞེས་པ་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ e-y-y-ā ལ་སོགས་པ་དྲུག་གི་གནས་སུ་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ s-ā ལ་སོགས་པ་རྣམས་འབྱུང་ངོ་། །pararūpa ལ། so assa, te assu ཞེས་འགྱུར་རོ། །tvaṃ assa, tumhe assatha ཞེས་འགྱུར་རོ། །ahaṃ assaṃ, mayaṃ assāma ཞེས་འགྱུར་རོ། །t-v-ā ལ་སོགས་པ་ལ། s-o ཡི་གནས་སུ་ a-t-u འབྱུང་ཞིང་། a-s-a བསྡུས་པ་ན། santhu ཞེས་དང་། a-y-ā-d-e-s-e བྱས་པས། tvaṃ ahi, tumhe attha ཞེས་འགྱུར་རོ། །amhi, amha ཞེས་དང་། s-ā-d-e-s-e བྱས་པས། asmi, asma ཞེས་འགྱུར་རོ། །bahulādhikāra ཡི་དབང་གིས། ajjatane ལ། āsi, āsiṃsu, āsuṃ ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱང་འབྱུང་ངོ་། ། Brū=vacane, B-r-ū ནི་སྨྲ་བའི་དོན་ལའོ། ། 36. Brūto tissīña ༣༦. Brūto tissīña Brūto parassa tissa īña vā hoti. Vuddhiavādese lassa lope bravīti. B-r-ū ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ t-i-s-s-a ཡི་གནས་སུ་ ī-ñ-a རེ་མོས་སུ་འབྱུང་ངོ་། །vuddhi དང་ a-v-ā-d-e-s-e བྱས་ཤིང་ l-a བསྡུས་པ་ན། bravīti ཞེས་འགྱུར་རོ། ། 5,97. Na brūsso ༥,༩༧. Na brūsso Brūssa [Pg.241] o na hoti byañjane. Brūti. Uvaṅādese brūvanti. གསལ་བྱེད་ཡོད་པ་ན། b-r-ū ཡི་གནས་སུ་ o མི་འབྱུང་ངོ་། །brūti ཞེས་འགྱུར་རོ། །u-v-a-ṅ-ā-d-e-s-e བྱས་པས། brūvanti ཞེས་འགྱུར་རོ། ། 20. Tya+ntīnaṃ ṭa+ṭū ༢༠. Tya+ntīnaṃ ṭa+ṭū Āhā paresaṃ ti+antīnaṃ ṭa+ṭū honti. Ṭakārā sabbādesatthā. Atoyeva āhā paresaṃ tiantīnaṃ ṭaṭūvidhānañāpakā tiantīsu brūssa āho. Āha, āhu. Brūsi, brūtha. Brūmi, brūma iccādi. Bravissati. Abravi abravī, abravuṃ. Anajjatane abravā, abravu. Parokkhāyaṃ – Āha ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ t-i དང་ a-n-t-ī རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ ṭ-a དང་ ṭ-ū འབྱུང་ངོ་། །ṭ-a-k-ā-r-ā ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གནས་སུ་འགྱུར་བའི་དོན་ཏོ། །འདི་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། āha ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ t-i དང་ a-n-t-ī རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ ṭ-a དང་ ṭ-ū བསྟན་པའི་ཤེས་བྱེད་ལས། t-i དང་ a-n-t-ī ཡོད་པ་ན། b-r-ū ཡི་གནས་སུ་ ā-h-o འབྱུང་ངོ་། །āha, āhu ཞེས་འགྱུར་རོ། །brūsi, brūtha ཞེས་དང་། brūmi, brūma ལ་སོགས་པའོ། །bravissati ཞེས་འགྱུར་རོ། །abravi, abravī, abravuṃ ཞེས་འགྱུར་རོ། །anajjatane ལ། abravā, abravu ཞེས་འགྱུར་རོ། །parokkhā ལ། 16. Aādīsvā+ho brūssa ༡༦. Aādīsvā+ho brūssa Brūssa āho hoti parokkhāaādīsu. Supine kira so āha, te āhu iccādi. Abravissa. Brave braveyya. Vuddhippaṭisedhe brūtu, bravantu iccādi. Parokkhā ཡི་ a ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ། b-r-ū ཡི་གནས་སུ་ ā-h-o འབྱུང་ངོ་། །རྨི་ལམ་དུ་གྲགས་པ་ལ། so āha, te āhu ལ་སོགས་པའོ། །abravissa ཞེས་འགྱུར་རོ། །brave, braveyya ཞེས་འགྱུར་རོ། །vuddhi བཀག་པ་ལ། brūtu, bravantu ལ་སོགས་པའོ། ། Hana=hiṃsāyaṃ, timhi vikaraṇalope so hanati hanti. Te hananti iccādi. Kamme-ye nassa ññe pubbarūpaṃ, tena haññati, haññanti haññare. Tathā hanissati iccādi. H-a-n-a ནི་འཚེ་བའི་དོན་ལའོ། །t-i-m-h-i ཡོད་པ་ན། རྐྱེན་བསྡུས་པ་ (vikaraṇalopa) ལས། so hanati, hanti ཞེས་འགྱུར་རོ། །te hananti ལ་སོགས་པའོ། །བྱ་བའི་ཡུལ་ (kamme) ལ། y-e ཡོད་པ་ན། n-a ཡི་གནས་སུ་ ñ-ñ-e སྔོན་གྱི་གཟུགས་སུ་འགྱུར་ཏེ། དེས་ན། haññati, haññanti, haññare ཞེས་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་ hanissati ལ་སོགས་པའོ། ། 67. Hanā cha+khā ༦༧. Hanā cha+khā Hanā ssāssa cha+khā vā honti. Paṭihaṃkhāmi paṭihanissāmi. Haṃchema hanissāma. Ahani, ahaniṃsūtiādi sabbattha yojetabbaṃ. Huvādayo H-a-n-a ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ s-s-ā ཡི་གནས་སུ་ c-h-a དང་ k-h-ā རེ་མོས་སུ་འབྱུང་ངོ་། །paṭihaṃkhāmi, paṭihanissāmi ཞེས་འགྱུར་རོ། །haṃchema, hanissāma ཞེས་འགྱུར་རོ། །ahani, ahaniṃsu ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་དུ་སྦྱར་བར་བྱའོ། །h-u-v-ā-d-a-y-o (ཧུ་ལ་སོགས་པའི་སྡེའོ། །) Hu=havane[Pg.242]. Tyādīsu lo. ‘‘Parokkhāyañcā’’ti caggahaṇena hu huti dvittaṃ, ‘‘kavaggahānaṃ cavaggajā’’ti hassa jo, lalopo vuddhi ca, juhoti aggiṃ, aññatra ‘‘yavā sare’’ti vakāro, juhvati. Juhonti. Juhvanti. Juhosi juhvasi, juhotha juhvatha. Iccādi. Kamme – ‘‘dīgho sarassā’’ti dīghe hūyati tena aggi iccādi. Juhissati, juhissanti. Ajuhavi ajuhosi, ajuhavuṃ ajuhaviṃsu ajuhavaṃsu ajuhosuṃ. Ajuhissa, ajuhissaṃssu. Juhe juheyya. Juhotu, juhontu iccādi. H-u ནི་སྦྱིན་སྲེག་གི་དོན་ལའོ། །t-y-ā ལ་སོགས་པ་ལ། l-o འབྱུང་ངོ་། །“Parokkhāyañcā” ཞེས་པའི་ c-a བཟུང་བ་ལས། h-u ནི་ h-u ཞེས་ཉིས་འགྱུར་ (dvitta) དུ་འགྱུར་ཞིང་། “kavaggahānaṃ cavaggajā” ཞེས་པས་ h-a ཡི་གནས་སུ་ j-o འབྱུང་ལ། l-a བསྡུས་ཤིང་ vuddhi བྱས་པས། juhoti aggiṃ ཞེས་འགྱུར་རོ། །གཞན་དུ། “yavā sare” ཞེས་པས་ v-a-k-ā-r-o འབྱུང་སྟེ། juhvati ཞེས་འགྱུར་རོ། །juhonti, juhvanti ཞེས་འགྱུར་རོ། །juhosi, juhvasi, juhotha, juhvatha ལ་སོགས་པའོ། །བྱ་བའི་ཡུལ་ (kamme) ལ། “dīgho sarassā” ཞེས་པས་རིང་པོར་བྱས་པས། hūyati tena aggi ལ་སོགས་པའོ། །juhissati, juhissanti ཞེས་འགྱུར་རོ། །ajuhavi, ajuhosi, ajuhavuṃ, ajuhaviṃsu, ajuhavaṃsu, ajuhosuṃ ཞེས་འགྱུར་རོ། །ajuhissa, ajuhissaṃsu ཞེས་འགྱུར་རོ། །juhe, juheyya ཞེས་འགྱུར་རོ། །juhotu, juhontu ལ་སོགས་པའོ། ། Hā=cāge, pure viya dvebhāvachādesalope ‘‘rasso pubbassā’’ti pubbassa āssa rasso. Jahāti iccādi. Kamme – ‘‘aññādissā+ssī kye’’ti kye āssa ī, hīyati iccādi. Jahissati. Ajahāsi, ‘‘dīghā īssa’’ iti si, pajahi, ajahiṃsu ajahaṃsu, pajahiṃsu pajahuṃ. Kamme-pahīyi pahīyittha. Ssādi+eyyādi+tvādīsupi ñeyyā. H-ā ནི་གཏོང་བའི་དོན་ལའོ། །སྔོན་བཞིན་དུ་ཉིས་འགྱུར་ (dvebhāva) དང་ c-h-ā-d-e-s-e བསྡུས་པ་ལས། “rasso pubbassā” ཞེས་པས་སྔོན་གྱི་ ā ཐུང་ངུར་བྱས་པས། jahāti ལ་སོགས་པའོ། །བྱ་བའི་ཡུལ་ (kamme) ལ། “aññādissā+ssī kye” ཞེས་པས་ k-y-e ཡོད་པ་ན། ā ཡི་གནས་སུ་ ī འབྱུང་སྟེ། hīyati ལ་སོགས་པའོ། །jahissati ཞེས་འགྱུར་རོ། །ajahāsi ཞེས་དང་། “dīghā īssa” ཞེས་པས་ s-i ཡོད་པ་ན། pajahi, ajahiṃsu, ajahaṃsu, pajahiṃsu, pajahuṃ ཞེས་འགྱུར་རོ། །བྱ་བའི་ཡུལ་ (kamme) ལ། pahīyi, pahīyittha ཞེས་འགྱུར་རོ། །s-s-ā ལ་སོགས་པ་དང་། e-y-y-ā ལ་སོགས་པ་དང་། t-v-ā ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལའང་ཤེས་པར་བྱའོ། ། Dā=dāne, dvibhāvarassattāni, lalopo, dadāti, dadanti iccādi. ‘‘Gamavadā’’ dinā dajjādese dajjati, dajjanti iccādi. Lasse+kāre dānaṃ deti iccādi. D-ā ནི་སྦྱིན་པའི་དོན་ལའོ། །ཉིས་འགྱུར་ (dvibhāva) དང་ཐུང་ངུར་བྱས་ཤིང་ l-a བསྡུས་པ་ལས། dadāti, dadanti ལ་སོགས་པའོ། །“Gamavadā” ལ་སོགས་པས་ d-a-j-j-ā-d-e-s-e བྱས་པས། dajjati, dajjanti ལ་སོགས་པའོ། །l-a ཡི་གནས་སུ་ e-k-ā-r-e བྱས་པས། dānaṃ deti ལ་སོགས་པའོ། ། 22. Dāssa daṃ vā mimesva+dvitte ༢༢. Dāssa daṃ vā mimesva+dvitte Advitte vattamānassa dāssa daṃ hoti vā mimesu. Vaggantaṃ, dammi demi, damma dema. Īkāre dīyati iccādi. Anāgatatthe iñāgame saraṇopādi, dadissati, dadissanti. Dajjissati, dajjissanti. Lavikaraṇe [Pg.243] dassati, dassanti. Ajjatane-adadi, adadiṃsu, adajji, adajjiṃsu, adāsi, adaṃsu. Anajjatane-adadā, adadu. Kālātipattiyaṃ-adadissa adajjissa, le adassa, dassaṃsu. Eyyādimhi-dade dadeyya dajje dajjeyya. ‘‘Ṭā’’ti bahulādhikārā dajjādesā parassa eyyassa ṭā, dajjā, dajjuṃ dajjeyyaṃ dadeyyuṃ. Tvādīsu-dadātu, dadantu, dajjatu, dajjantu, lasse+kāre detu, dentu iccādi. Sabbattha kammepi yojanīyaṃ. ཉིས་འགྱུར་མ་བྱས་པ་ (advitte) ལ། ད་ལྟ་བའི་ d-ā ཡི་གནས་སུ་ m-i-m-e-s-u ཡོད་པ་ན། d-a-m རེ་མོས་སུ་འབྱུང་ངོ་། །སྡེ་ཚན་གྱི་མཐའ་ (vagganta) ལ། dammi, demi, damma, dema ཞེས་འགྱུར་རོ། །ī-k-ā-r-e ཡོད་པ་ན། dīyati ལ་སོགས་པའོ། །མ་འོངས་པའི་དོན་ལ། i-ñ-ā-g-a-m-e བྱས་ཤིང་དབྱངས་བསྡུས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས། dadissati, dadissanti ཞེས་དང་། dajjissati, dajjissanti ཞེས་འགྱུར་རོ། །l-a རྐྱེན་ (lavikaraṇa) ལ། dassati, dassanti ཞེས་འགྱུར་རོ། །ajjatane ལ། adadi, adadiṃsu, adajji, adajjiṃsu, adāsi, adaṃsu ཞེས་འགྱུར་རོ། །anajjatane ལ། adadā, adadu ཞེས་འགྱུར་རོ། །kālātipatti ལ། adadissa, adajjissa ཞེས་དང་། l-a ཡོད་པ་ན། adassa, dassaṃsu ཞེས་འགྱུར་རོ། །e-y-y-ā ལ་སོགས་པ་ལ། dade, dadeyya, dajje, dajjeyya ཞེས་འགྱུར་རོ། །“Ṭā” ཞེས་པའི་ bahulādhikāra ལས། d-a-j-j-ā-d-e-s-ā ཡི་ཕྱི་རོལ་གྱི་ e-y-y-a ཡི་གནས་སུ་ ṭ-ā འབྱུང་སྟེ། dajjā, dajjuṃ, dajjeyyaṃ, dadeyyuṃ ཞེས་འགྱུར་རོ། །t-v-ā ལ་སོགས་པ་ལ། dadātu, dadantu, dajjatu, dajjantu ཞེས་དང་། l-a ཡི་གནས་སུ་ e-k-ā-r-e བྱས་པས། detu, dentu ལ་སོགས་པའོ། །ཐམས་ཅད་དུ་བྱ་བའི་ཡུལ་ (kamme) ལའང་སྦྱར་བར་བྱའོ། ། Dhā=dhāraṇe, tyādimhi caggahaṇena dvitte pubbākārassa rassatte lalope ‘‘catutthadutiyānaṃ tatiyapaṭhamā’’ti pubbadhakārassa dakāre ca kate dadhāti, dadhanti. Pipubbo, ‘‘tadaminā’’ dinā āssa lopo, ‘‘dhāssa ho’’ti dvitte parassa dhāssa hakāro, dvāraṃ pidahati, pidahanti. Lasse+kāre nidheti, nidhenti. Kamme-vidhīyati, vidhīyanti iccādi. Dhassati, pidahissati, paridahessati. Adhāsi, pidahi. Adhassa, pidahissa. Dadhe dadheyya, pidahe pidaheyya. Dadātu, pidahatu, nidhetu, nidhentu iccādi. (Juhotyādayo). D-h-ā ནི་འཛིན་པའི་དོན་ལའོ། །t-y-ā ལ་སོགས་པ་ལ། c-a བཟུང་བ་ལས་ཉིས་འགྱུར་ (dvitta) དུ་བྱས་ཤིང་། སྔོན་གྱི་ ā ཐུང་ངུར་བྱས་ལ། l-a བསྡུས་ཤིང་། “catutthadutiyānaṃ tatiyapaṭhamā” ཞེས་པས་སྔོན་གྱི་ d-h-a ཡི་གནས་སུ་ d-a-k-ā-r-e བྱས་པ་ན། dadhāti, dadhanti ཞེས་འགྱུར་རོ། །p-i སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ལ། “tadaminā” ལ་སོགས་པས་ ā བསྡུས་ཤིང་། “dhāssa ho” ཞེས་པས་ཉིས་འགྱུར་བྱས་པའི་ཕྱི་མའི་ d-h-ā ཡི་གནས་སུ་ h-a-k-ā-r-o འབྱུང་སྟེ། dvāraṃ pidahati, pidahanti ཞེས་འགྱུར་རོ། །l-a ཡི་གནས་སུ་ e-k-ā-r-e བྱས་པས། nidheti, nidhenti ཞེས་འགྱུར་རོ། །བྱ་བའི་ཡུལ་ (kamme) ལ། vidhīyati, vidhīyanti ལ་སོགས་པའོ། །dhassati, pidahissati, paridahessati ཞེས་འགྱུར་རོ། །adhāsi, pidahi ཞེས་འགྱུར་རོ། །adhassa, pidahissa ཞེས་འགྱུར་རོ། །dadhe, dadheyya, pidahe, pidaheyya ཞེས་འགྱུར་རོ། །dadātu, pidahatu, nidhetu, nidhentu ལ་སོགས་པའོ། །(j-u-h-o-t-y-ā-d-a-y-o ཧུ་ལ་སོགས་པའི་སྡེ་རྫོགས་སོ། །) Bhūvādi ca juhādi ca, huvādidhātavo ci+me; Savuddhikabhūvādīhi, tidhā bhedaṃ upenti te. Bhūvādi དང་ juhādi དང་། །huvādi ཡི་དབྱིངས་འདི་དག །vuddhi དང་བཅས་པའི་ bhūvādi དང་། །རྣམ་པ་གསུམ་དུ་དབྱེ་བར་འགྱུར། ། (Bhūvādinayo.) (Bhūvādi ཡི་ཚུལ་ལོ། །) Adhunā [Pg.244] vikaraṇapabhedapakāsanatthaṃ rudhādīnaṃ aṭṭhagaṇānaṃ kānici rūpāni udāhariyante – ད་ནི་རྐྱེན་གྱི་དབྱེ་བ་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། rudhādi ལ་སོགས་པའི་སྡེ་ཚན་བརྒྱད་ཀྱི་གཟུགས་འགའ་ཞིག་དཔེར་བརྗོད་པར་བྱའོ། ། Rudha=āvaraṇe, tyādayo honti. Eva+muparipi sabbagaṇesu. R-u-d-h-a ནི་སྒྲིབ་པའི་དོན་ལའོ། །t-y-ā ལ་སོགས་པ་རྣམས་འབྱུང་ངོ་། །དེ་བཞིན་དུ་གོང་གི་སྡེ་ཚན་ཐམས་ཅད་ལའང་ཤེས་པར་བྱའོ། ། 5,19. Mañca rudhādīnaṃ ༥,༡༩. Mañca rudhādīnaṃ Rudhādiko aparokkhesu kattuvihitamāna+nta+tyādīsu lo hoti mañca+ntasarā paro. Niggahītassa vaggantaṃ, ‘‘lahussupantassā’’ti saṃyogattā na vuddhi. So maggaṃ rundhati, rundhanti iccādi. Kamme-nipubbo kyo dhassa cavagga+pubbarūpa+tatiyakkharajakārā, tena maggo nirujjhati iccādi. Iñāgame rundhissati, nirujjhissati. Arundhi, arundhiṃsu. Nirujjhittho, nirujjhi, nirujjhiṃsu. Arundhissa, arundhissaṃsu, nirujjhissa, nirujjhissaṃsu. Rundhe rundheyya, nirujjhe nirujjheyya. Rundhatu, rundhantu. Tvaṃ rundha rundhāhi. Nirujjhatu, nirujjhantu iccādi. Rudhādi ལ་སོགས་པ་ལ། parokkhā མ་གཏོགས་པའི་བྱེད་པ་པོར་བསྟན་པའི་ m-ā-n-a, n-t-a, t-y-ā ལ་སོགས་པ་ལ། l-o འབྱུང་ཞིང་། མཐའི་དབྱངས་ཀྱི་ཕྱི་རོལ་དུ་ m-a-ñ-c-a འབྱུང་ངོ་། །niggahīta ཡི་ vagganta བྱས་ཤིང་། “lahussupantassā” ཞེས་པས་ saṃyoga ཡོད་པའི་ཕྱིར་ vuddhi མི་འབྱུང་ངོ་། །so maggaṃ rundhati, rundhanti ལ་སོགས་པའོ། །བྱ་བའི་ཡུལ་ (kamme) ལ། n-i སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ལ། k-y-o ཡོད་པ་ན། d-h-a ཡི་གནས་སུ་ c-a-v-a-g-g-a དང་སྔོན་གྱི་གཟུགས་དང་ཡི་གེ་གསུམ་པ་ j-a-k-ā-r-ā འབྱུང་སྟེ། དེས་ན། maggo nirujjhati ལ་སོགས་པའོ། །i-ñ-ā-g-a-m-e བྱས་པས། rundhissati, nirujjhissati ཞེས་འགྱུར་རོ། །arundhi, arundhiṃsu ཞེས་འགྱུར་རོ། །nirujjhittho, nirujjhi, nirujjhiṃsu ཞེས་འགྱུར་རོ། །arundhissa, arundhissaṃsu, nirujjhissa, nirujjhissaṃsu ཞེས་འགྱུར་རོ། །rundhe, rundheyya, nirujjhe, nirujjheyya ཞེས་འགྱུར་རོ། །rundhatu, rundhantu ཞེས་འགྱུར་རོ། །tvaṃ rundha, rundhāhi ཞེས་འགྱུར་རོ། །nirujjhatu, nirujjhantu ལ་སོགས་པའོ། ། Chida=dvedhākaraṇe, chindati, chindanti. Kamme-chijjati, chijjanti. Bhavissatipaccaye – ‘‘labha vasacchidā’’ dinā cchaṅādese checchati chindissati. Kamme-pubbarūpaṃ, chijjissati, chijjissanti. Achindi chindi, acchejji, acchejjiṃsu. Acchindissā achijjissā. Chinde chindeyya, chijje chijjeyya, chindatu, chindantu, chijjatu, chijjantu iccādi. C-h-i-d-a ནི་གཉིས་སུ་བྱེད་པའི་དོན་ (གཅོད་པའི་དོན་) ལའོ། །chindati, chindanti ཞེས་འགྱུར་རོ། །བྱ་བའི་ཡུལ་ (kamme) ལ། chijjati, chijjanti ཞེས་འགྱུར་རོ། །bhavissati རྐྱེན་ལ། “labha vasacchidā” ལ་སོགས་པས་ c-c-h-a-ṅ-ā-d-e-s-e བྱས་པས། checchati, chindissati ཞེས་འགྱུར་རོ། །བྱ་བའི་ཡུལ་ (kamme) ལ། pubbarūpa བྱས་པས། chijjissati, chijjissanti ཞེས་འགྱུར་རོ། །achindi, chindi, acchejji, acchejjiṃsu ཞེས་འགྱུར་རོ། །acchindissā, achijjissā ཞེས་འགྱུར་རོ། །chinde, chindeyya, chijje, chijjeyya, chindatu, chindantu, chijjatu, chijjantu ལ་སོགས་པའོ། ། Bhuja=pālanajjhohāresu, bhuñjati, bhuñjanti iccādi. Bhavissatimhi ‘‘bhuja+muca+vaca+visānaṃ kkhaṅa’’ti dhātvantena saha ssassa [Pg.245] kkhaṅādese vuddhi, bhokkhati, bhuñjissati, bhokkhanti, bhuñjissanti iccādi. `Bhuja` ནི་སྐྱོང་བ་དང་ཟ་བའི་དོན་ལའོ། །bhuñjati དང་། bhuñjanti སོགས་སོ། །མ་འོངས་པ་ལ། “bhuja+muca+vaca+visānaṃ kkhaṅa” ཞེས་པས་བྱིངས་ཀྱི་མཐའ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ ssa ཡིག་ kkhaṅa རུ་འགྱུར་ཞིང་ཝུདྡྷི་ (vuddhi) བྱས་པས། bhokkhati དང་། bhuñjissati དང་། bhokkhanti དང་། bhuñjissanti སོགས་སོ། ། Muca=mocane, muccati, muccanti iccādi. Kamme-muccati, muccanti iccādi. (Rudhādinayo). `Muca` ནི་ཐར་བར་བྱེད་པའི་དོན་ལའོ། །muccati དང་། muccanti སོགས་སོ། །ལས་ལ། muccati དང་། muccanti སོགས་སོ། །(འདི་ནི་རུ་དྷཱ་དི་སོགས་ཀྱི་ཚུལ་ལོ། །) Diva=kīḷā vijigiṃsā vohāra juti thuti gatīsu, `Diva` ནི་རྩེ་བ་དང་། རྣམ་པར་རྒྱལ་བར་འདོད་པ་དང་། ཐ་སྙད་ (ཉོ་ཚོང་) དང་། གསལ་བ་དང་། བསྟོད་པ་དང་། འགྲོ་བའི་དོན་ལའོ། ། 5,21. Divādīhi yaka ༥,༢༡. དི་ཝཱ་དི་ (divā) སོགས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ yaka འགྱུར་རོ། ། Divādīhi kattari lavisaye yaka hoti. Kakāro kānubandhakāriyattho, eva+mupari ca. Vassa bakāre pubbarūpaṃ, so jutaṃ dibbati, dibbanti iccādi. Kamme-kye tena dibbati, dibbanti iccādi. Dibbissati, tena dibbissati. Adibbi dibbi. Tena adibbi dibbi. Adibbissa. Tena adibbissa. Dibbe dibbeyya. Tena dibbe dibbeyya. Dibbatu. Tena dibbatu iccādi. དི་ཝཱ་དི་ (divā) སོགས་ཀྱི་རྗེས་སུ་བྱེད་པ་པོ་ལ་ L-རྐྱེན་གྱི་ཡུལ་དུ་ yaka འགྱུར་རོ། །ka-ཡིག་ནི་ ka-རྗེས་འབྲེལ་གྱི་བྱ་བའི་ཆེད་དུ་ཡིན་ལ། གོང་དུ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །va-ཡིག་གི་རྗེས་སུ་ ba-ཡིག་ལ་སྔོན་མ་དང་གཟུགས་མཚུངས་པར་འགྱུར་བས། ཁོ་རྩེའོ། །dibbati དང་། dibbanti སོགས་སོ། །ལས་ལ། kya ཡོད་པས། ཁོས་ dibbati དང་། dibbanti སོགས་སོ། །dibbissati དང་། ཁོས་ dibbissati འོ། །adibbi དང་ dibbi འོ། །ཁོས་ adibbi དང་ dibbi འོ། །adibbissa དང་། ཁོས་ adibbissa འོ། །dibbe དང་ dibbeyya འོ། །ཁོས་ dibbe དང་ dibbeyya འོ། །dibbatu དང་། ཁོས་ dibbatu སོགས་སོ། ། Siva=tantusantāne, sibbati, sibbanti iccādi. Pada=gamane, upubbo, cavaggapubbarūpāni, uppajjati, uppajjare uppajjanti iccādi. Kammekye tena paṭipajjate iccādi. Bhāve-uppajjate tayā. Budha=avagamane, jhakārapubbarūpāni yakkharesu. Dhammaṃ bujjhati, bujjhare bujjhanti iccādi. Kamme-mayā dhammo bujjhate iccādi. Yudha=sampahāre, yujjhati+ccādi. Naha=bandhane, ‘‘hassa vipallāso’’ti ye vipallāso, sannayhati+ccādi. Mana=ñāṇe, ññakāra+pubbarūpāni, maññati+ccādi. Tusa=tuṭṭhimhi, pubbarūpe tussati+ccādi. Sama=upasame, sammati+ccādi. `Siva` ནི་རྒྱུ་སྐུད་བརྒྱུད་པའི་དོན་ལའོ། །sibbati དང་། sibbanti སོགས་སོ། །`Pada` ནི་འགྲོ་བའི་དོན་ལའོ། །u-སྔོན་འཇུག་དང་བཅས་པས། ca-སྡེའི་སྔོན་མའི་གཟུགས་སུ་འགྱུར་ཏེ། uppajjati དང་། uppajjare དང་། uppajjanti སོགས་སོ། །ལས་ལ་ kya ཡོད་པས། ཁོས་ paṭipajjate སོགས་སོ། །ངོ་བོ་ཙམ་ལ། ཁྱོད་ཀྱིས་ uppajjate འོ། །`Budha` ནི་རྟོགས་པའི་དོན་ལའོ། །ya-ཡིག་གི་སྒྲ་ལ། jha-ཡིག་གི་སྔོན་མའི་གཟུགས་སུ་འགྱུར་ཏེ། ཆོས་རྟོགས་སོ། །bujjhati དང་། bujjhare དང་། bujjhanti སོགས་སོ། །ལས་ལ། ངས་ཆོས་རྟོགས་སོ་སོགས་སོ། །`Yudha` ནི་འཐབ་པའི་དོན་ལའོ། །yujjhati སོགས་སོ། །`Naha` ནི་འཆིང་བའི་དོན་ལའོ། །“hassa vipallāso” ཞེས་པས་ ya-ཡིག་གི་གོ་ས་བརྗེས་པས། sannayhati སོགས་སོ། །`Mana` ནི་ཤེས་པའི་དོན་ལའོ། །ñña-ཡིག་གི་སྔོན་མའི་གཟུགས་སུ་འགྱུར་ཏེ། maññati སོགས་སོ། །`Tusa` ནི་དགའ་བའི་དོན་ལའོ། །སྔོན་མའི་གཟུགས་སུ་འགྱུར་བས། tussati སོགས་སོ། །`Sama` ནི་ཞི་བའི་དོན་ལའོ། །sammati སོགས་སོ། ། Jana=janane[Pg.246], ‘‘janissā’’ti ā hoti kānubandhe bahulādhikārā, so jāyati, jāyanti+ccādi. Kamme-janituṃ payojetīti ‘‘payojakabyāpāre ṇāpi ce’’ti ṇimhi ‘‘aññatrāpī’’ti vuddhipaṭisedhe kyamhi ‘‘dīgho sarassā’’ti dīghe ca kate tena janīyati, janīyanti iccādi. So jāyissati. Tena janissati. So ajāyi, tena ajanīyi. So ajāyissa, tena ajanīyissa. So jāye jāyeyya, tena janīyeyya. So jāyatu, tena janīyatu iccādi. (Divādinayo). `Jana` ནི་སྐྱེ་བའི་དོན་ལའོ། །“janissā” ཞེས་པས་ ka-རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་ཚེ་མང་པོའི་དབང་གིས་ ā རུ་འགྱུར་བས། ཁོ་སྐྱེའོ། །jāyati དང་། jāyanti སོགས་སོ། །ལས་ལ། སྐྱེ་བར་བྱེད་པར་འཇུག་པས་ན། “payojakabyāpāre ṇāpi ce” ཞེས་པས་ ṇi-རྐྱེན་ལ། “aññatrāpī” ཞེས་པས་ཝུདྡྷི་བཀག་ཅིང་། kya-རྐྱེན་ལ། “dīgho sarassā” ཞེས་པས་རིང་པོར་བྱས་པས། ཁོས་ janīyati དང་། janīyanti སོགས་སོ། །ཁོ་ jāyissati འོ། །ཁོས་ janissati འོ། །ཁོ་ ajāyi དང་། ཁོས་ ajanīyi འོ། །ཁོ་ ajāyissa དང་། ཁོས་ ajanīyissa འོ། །ཁོ་ jāye དང་ jāyeyya འོ། །ཁོས་ janīyeyya འོ། །ཁོ་ jāyatu དང་། ཁོས་ janīyatu སོགས་སོ། །(འདི་ནི་དི་ཝཱ་དིའི་ཚུལ་ལོ། །) Tuda=byathane, `Tuda` ནི་གཟིར་བ་ (གནོད་པ་) བྱེད་པའི་དོན་ལའོ། ། 5,22. Tudādīhi ko ༥,༢༢. ཏུ་དཱ་དི་ (tudā) སོགས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ ko འགྱུར་རོ། ། Tudādīhi kattari lavisaye ko hoti. Tudati, tudanti iccādi. Kamme-tudyati tujjati, tudyare tudyanti, tujjare tujjanti+ccādi. Tathā tudissati tujjissati. Atudi, atudiṃsu, atujji. Atudissa atujjissa, tudeyya tujjeyya. Tudatu, tudantu, tujjatu iccādi. ཏུ་དཱ་དི་ (tudā) སོགས་ཀྱི་རྗེས་སུ་བྱེད་པ་པོ་ལ་ L-རྐྱེན་གྱི་ཡུལ་དུ་ ko འགྱུར་རོ། །tudati དང་། tudanti སོགས་སོ། །ལས་ལ། tudyati དང་ tujjati དང་། tudyare དང་ tudyanti དང་། tujjare དང་ tujjanti སོགས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་ tudissati དང་ tujjissati འོ། །atudi དང་། atudiṃsu དང་། atujji འོ། །atudissa དང་ atujjissa དང་། tudeyya དང་ tujjeyya འོ། །tudatu དང་། tudantu དང་། tujjatu སོགས་སོ། ། Visa=pavesane, papubbo. So gāmaṃ pavisati iccādi. Kamme-pavisīyati iccādi. Pavisissati. Pavisīyissati. Pāvisi, īmhi ‘‘bhujamucā’’ dinā yogavibhāgā kkhaṅa. Pāvisi, pavisi pāvekkhi, pathaviṃ pāvisiṃsu pavisiṃsu. Pāvisīyi. Pāvisissa pavisissa. Pāvisīyissa. Pavise paviseyya, vikaraṇalopo [Pg.247] pavisīyeyya. Pavisatu, pavisīyatu iccādi. Nudati. Disa=uccāraṇe, uddissati, likhati, tusati iccādi. (Tudādinayo). `Visa` ནི་འཇུག་པའི་དོན་ལའོ། །pa-སྔོན་འཇུག་དང་བཅས་པས། ཁོ་གྲོང་དུ་འཇུག་གོ་སོགས་སོ། །ལས་ལ། pavisīyati སོགས་སོ། །pavisissati དང་། pavisīyissati འོ། །pāvisi ནི། ī-རྐྱེན་ལ། “bhujamucā” སོགས་ཀྱི་སྐབས་སུ་རྣལ་འབྱོར་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ (yogavibhāga) ལས་ kkhaṅa འགྱུར་རོ། །pāvisi དང་། pavisi དང་ pāvekkhi འོ། །ས་ལ་ pāvisiṃsu དང་ pavisiṃsu འོ། །pāvisīyi འོ། །pāvisissa དང་ pavisissa འོ། །pāvisīyissa འོ། །pavise དང་ paviseyya དང་། རྐྱེན་བསྡུས་པས་ pavisīyeyya འོ། །pavisatu དང་། pavisīyatu སོགས་སོ། །nudati འོ། །`Disa` ནི་བརྗོད་པའི་དོན་ལའོ། །uddissati དང་། likhati དང་། tusati སོགས་སོ། །(འདི་ནི་ཏུ་དཱ་དིའི་ཚུལ་ལོ། །) Ji=jaye, `Ji` ནི་རྒྱལ་བའི་དོན་ལའོ། ། 5,23. Jyādīhi knā ༥,༢༣. ཇྱཱ་དི་ (jyā) སོགས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ knā འགྱུར་རོ། ། Jyādīhi kattari lavisaye knā hoti. Na vuddhi. Kilese jināti, jinanti. Tena kileso jīyati, jīyanti, kye dīgho. Jinissati, jinissanti. Ajini jini. Ajīyi, ajīyittha. Ajinissa. Ajīyissa. Jineyya. Jinātu iccādi. Ci=caye, tathā cināti, cinanti iccādi. ཇྱཱ་དི་ (jyā) སོགས་ཀྱི་རྗེས་སུ་བྱེད་པ་པོ་ལ་ L-རྐྱེན་གྱི་ཡུལ་དུ་ knā འགྱུར་རོ། །ཝུདྡྷི་མི་འགྱུར་རོ། །ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ལས་ jināti དང་། jinanti འོ། །ལས་ལ། ཁོས་ཉོན་མོངས་པ་རྣམས་ལས་ jīyati དང་། jīyanti སྟེ། kya-རྐྱེན་ལ་རིང་པོར་འགྱུར་རོ། །jinissati དང་། jinissanti འོ། །ajini དང་ jini འོ། །ajīyi དང་། ajīyittha འོ། །ajinissa དང་། ajīyissa འོ། །jineyya དང་། jinātu སོགས་སོ། །`Ci` ནི་གསོག་པའི་དོན་ལའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ cināti དང་། cinanti སོགས་སོ། ། Ñā=avabodhane, `Ñā` ནི་རྟོགས་པའི་དོན་ལའོ། ། 5,120. Ñāssa ne jā ༥,༡༢༠. na-ཡིག་གི་སྒྲ་ལ། ñā-བྱིངས་ཀྱི་གནས་སུ་ jā འགྱུར་རོ། ། Ñādhātussa jā hoti nakāre. Vijānāti. na-ཡིག་གི་སྒྲ་ལ། ñā-བྱིངས་ཀྱི་གནས་སུ་ jā འགྱུར་རོ། །vijānāti འོ། ། 61. Ñāssa sanāssa nāyo timhi ༦༡. ti-ཡིག་གི་སྒྲ་ལ། sanā-རྐྱེན་དང་བཅས་པའི་ ñā-བྱིངས་ཀྱི་གནས་སུ་ nāyo རུ་འགྱུར་རོ། ། Sanāssa ñāssa nāyo vā hoti timhi. Nāyati, vijānāti iccādi. Kamme-viññāyati iccādi. Kye ‘‘āsse cā’’ti ettha ‘‘āsse’’ti yogavibhāgā āssa e hoti, yassa dvitte ñeyyati, ñeyyanti iccādi. Vijānissati, vijānissanti. Kamme – ‘‘kyassa sse’’ti kyalope rasse ca kate ñāssati, ñāssanti, viññāyissati, paññāyissati. ti-ཡིག་གི་སྒྲ་ལ། sanā-རྐྱེན་དང་བཅས་པའི་ ñā-བྱིངས་ཀྱི་གནས་སུ་ nāyo རུ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། །nāyati དང་། vijānāti སོགས་སོ། །ལས་ལ། viññāyati སོགས་སོ། །kya-རྐྱེན་ལ། “āsse cā” ཞེས་པའི་སྐབས་སུ་ “āsse” ཞེས་པའི་རྣལ་འབྱོར་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ལས་ ā-ཡིག་ e རུ་འགྱུར་ཞིང་། ya-ཡིག་ཟློས་པས། ñeyyati དང་། ñeyyanti སོགས་སོ། །vijānissati དང་། vijānissanti འོ། །ལས་ལ། “kyassa sse” ཞེས་པས་ kya-རྐྱེན་བསྡུས་ཤིང་ཐུང་ངུར་བྱས་པས། ñāssati དང་། ñāssanti དང་། viññāyissati དང་། paññāyissati འོ། ། 65. Ssassa hi kamme ༦༥. ལས་ལ་ ssa-ཡིག་གི་གནས་སུ་ hi རུ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། Ñāto parassa ssassa hi vā hoti kamme, paññāyihiti, paññāyihinti. Añāgame samajāni, saṃjāni, saṃjāniṃsu. Samajā- niṃsu[Pg.248]. Kamme-paññāyi, paññāyiṃsu. Ajānissa. Kamme-aññāyissa. ñā-བྱིངས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ ssa-ཡིག་ལས་ལ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་ hi རུ་འགྱུར་ཏེ། paññāyihiti དང་། paññāyihinti འོ། །a-སྔོན་འཇུག་དང་བཅས་པས། samajāni དང་། saṃjāni དང་། saṃjāniṃsu དང་། samajāniṃsu འོ། །ལས་ལ། paññāyi དང་། paññāyiṃsu འོ། །ajānissa དང་། ལས་ལ། aññāyissa འོ། ། 63. Eyyassi+yāñā vā ༦༣. eyya-ཡིག་གི་གནས་སུ་ iyā དང་ ñā རུ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། Ñāto parassa eyyassa iyā+ñā honti vā. Jāniyā. ñā-བྱིངས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ eyya-ཡིག་གི་གནས་སུ་ iyā དང་ ñā རུ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། jāniyā འོ། ། 62. Ñāmhi jaṃ ༦༢. ñā-ཡིག་གི་གནས་སུ་ jaṃ འགྱུར་རོ། ། Ñādese sanāssa ñāssa jaṃ vā hoti. Jaññā, jāneyya, jāneyyuṃ. Kamme-paññāyeyya, paññāyeyyuṃ. Vijānātu, vijānanthu. Kamme-viññāyatu iccādi. ñā-ཡིག་གི་གནས་སུ་ sanā-རྐྱེན་དང་བཅས་པའི་ ñā-བྱིངས་ཀྱི་གནས་སུ་ jaṃ རུ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། jaññā དང་། jāneyya དང་། jāneyyuṃ འོ། །ལས་ལ། paññāyeyya དང་། paññāyeyyuṃ འོ། །vijānātu དང་། vijānanthu འོ། །ལས་ལ། viññāyatu སོགས་སོ། ། Mā=māne, ‘‘ā ī ssādīnaṃ byañjanassiña’’ iti iñaiti yogavibhāgā iñāgame pubbasaralopo, mināti, minanti. Kamme-mīyati iccādi. Lū=chedane, ‘‘kṇāknāsu rasso’’ti dhātussa rasso, lunāti, lunanti. Kamme-lūyati iccādi. Dhu=kampane, dhunāti iccādi. (Jyādinayo). `Mā` ནི་འཇལ་བའི་དོན་ལའོ། །“ā ī ssādīnaṃ byañjanassiña” ཞེས་པའི་སྐབས་སུ་ “iña” ཞེས་པའི་རྣལ་འབྱོར་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ལས་ iña-སྔོན་འཇུག་དང་བཅས་སྔོན་གྱི་དབྱངས་བསྡུས་པས། mināti དང་། minanti འོ། །ལས་ལ། mīyati སོགས་སོ། །`Lū` ནི་གཅོད་པའི་དོན་ལའོ། །“kṇāknāsu rasso” ཞེས་པས་བྱིངས་ཀྱི་དབྱངས་ཐུང་ངུར་བྱས་པས། lunāti དང་། lunanti འོ། །ལས་ལ། lūyati སོགས་སོ། །`Dhu` ནི་གཡོ་བའི་དོན་ལའོ། །dhunāti སོགས་སོ། །(འདི་ནི་ཇྱཱ་དིའི་ཚུལ་ལོ། །) Kī=dabbavinīmaye, `Kī` ནི་དངོས་པོ་བརྗེ་ལེན་ (ཉོ་བའི་) དོན་ལའོ། ། 24. Kyādīhi kṇā ༢༤. ཀྱཱ་དི་ (kyā) སོགས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ kṇā འགྱུར་རོ། ། Kyādīhi lavisaye kṇā hoti. ‘‘Kṇāknāsu rasso’’ti rasse kiṇāti, kiṇanti iccādi. Kamme-vikkīyati, vikkīyanti. Vikkiṇissati, vikkiṇissanti. Vikkīyissati, vikkīyissanti. Akiṇi, vikkiṇi, vikkīyi. Akiṇissa, vikkiṇissa. Vikkiṇe vikkiṇeyya. ཀྱཱ་དི་ (kyā) སོགས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ L-རྐྱེན་གྱི་ཡུལ་དུ་ kṇā འགྱུར་རོ། །“kṇāknāsu rasso” ཞེས་པས་ཐུང་ངུར་བྱས་པས། kiṇāti དང་། kiṇanti སོགས་སོ། །ལས་ལ། vikkīyati དང་། vikkīyanti འོ། །vikkiṇissati དང་། vikkiṇissanti འོ། །vikkīyissati དང་། vikkīyissanti འོ། །akiṇi དང་། vikkiṇi དང་། vikkīyi འོ། །akiṇissa དང་། vikkiṇissa འོ། །vikkiṇe དང་ vikkiṇeyya འོ། ། Vikkīye[Pg.249]. Vikkīyeyya. Vikkiṇātu, vikkiṇantu, vikkīyatu, vikkīyantu iccādi. Su=savane, suṇāti, suṇanti iccādi. vikkīye དང་། vikkīyeyya འོ། །vikkiṇātu དང་། vikkiṇantu དང་། vikkīyatu དང་། vikkīyantu སོགས་སོ། །`Su` ནི་ཐོས་པའི་དོན་ལའོ། །suṇāti དང་། suṇanti སོགས་སོ། ། Saka=sattiyaṃ, `Saka` ནི་ནུས་པའི་དོན་ལའོ། ། 5,121. Sakā+pānaṃ kuka+ku ṇe ༥,༡༢༡. saka དང་ āpa ཡིག་གི་རྗེས་སུ་ ṇe-རྐྱེན་ལ། kuka དང་ ku སྔོན་འཇུག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། Saka+āpānaṃ kuka+kuiccete āgamā honti ṇe. Sakkuṇāti, sakkuṇanti. Sakkunāti, sakkunanti. saka དང་ āpa ཡིག་གི་རྗེས་སུ་ ṇe-རྐྱེན་ལ། kuka དང་ ku ཞེས་པ་འདི་དག་སྔོན་འཇུག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། sakkuṇāti དང་། sakkuṇanti དང་། sakkunāti དང་། sakkunanti འོ། ། 53. Sse vā ༥༣. sse-ཡིག་གི་སྒྲ་ལ། སྐབས་ཐོབ་ཏུ་ kkho རུ་འགྱུར་རོ། ། Sakasmā kṇāssa kkho vā hoti sse. Sakkhissati, sakkhissanti. saka-བྱིངས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ sse-ཡིག་ལ། kṇā-རྐྱེན་གྱི་གནས་སུ་ kkho རུ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། sakkhissati དང་། sakkhissanti འོ། ། 58. Sakā kṇāssa kha īādo ༥༨. saka-བྱིངས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ ī-སོགས་ཀྱི་སྒྲ་ལ། kṇā-རྐྱེན་གྱི་གནས་སུ་ kho རུ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། Sakasmā kṇāssa kho vā hoti īādīsu. Asakkhi sakkhi, sakkhiṃsu. Asakkhissa, asakkhissaṃsu. Sakkuṇe sakkuṇeyya. Sakkuṇātu, sakkuṇantu. saka-བྱིངས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ ī-སོགས་ཀྱི་སྒྲ་ལ། kṇā-རྐྱེན་གྱི་གནས་སུ་ kho རུ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། asakkhi དང་། sakkhi དང་། sakkhiṃsu འོ། །asakkhissa དང་། asakkhissaṃsu འོ། །sakkuṇe དང་ sakkuṇeyya འོ། །sakkuṇātu དང་། sakkuṇantu འོ། ། Apa=pāpuṇane, papubbo, ‘‘sakā+pānaṃ kuka+ku ṇe’’ti kukate sampatti pāpuṇāti, pāpuṇanti iccādi. Kammepāpīyati, pāpīyanti. Pāpuṇissati, pāpuṇissanti. Kamme-pāpīyissati, pāpīyissanti. Pāpuṇi, pāpuṇiṃsu. Kamme-pāpīyi, pāpīyittha. Apāpuṇissa. Kamme-apāpīyissa. Pāpuṇe, pāpuṇeyya. Kamme-pāpīyeyya. Pāpuṇātu, pāpuṇantu. Kamme-pāpīyatu iccādi. (Kyādinayo). `Apa` ནི་ཐོབ་པའི་དོན་ལའོ། །pa-སྔོན་འཇུག་དང་བཅས་པས། “sakā+pānaṃ kuka+ku ṇe” ཞེས་པས་ kuka རུ་འགྱུར་བས། pāpuṇāti དང་། pāpuṇanti སོགས་སོ། །ལས་ལ། pāpīyati དང་། pāpīyanti འོ། །pāpuṇissati དང་། pāpuṇissanti འོ། །ལས་ལ། pāpīyissati དང་། pāpīyissanti འོ། །pāpuṇi དང་། pāpuṇiṃsu འོ། །ལས་ལ། pāpīyi དང་། pāpīyittha འོ། །apāpuṇissa དང་། ལས་ལ། apāpīyissa འོ། །pāpuṇe དང་། pāpuṇeyya འོ། །ལས་ལ། pāpīyeyya འོ། །pāpuṇātu དང་། pāpuṇantu འོ། །ལས་ལ། pāpīyatu སོགས་སོ། །(འདི་ནི་ཀྱཱ་དིའི་ཚུལ་ལོ། །) Su=savane, `Su` ནི་ཐོས་པའི་དོན་ལའོ། ། 25. Svādīhi kṇo ༢༥. སྭཱ་དི་ (svā) སོགས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ kṇo འགྱུར་རོ། ། Suādīhi [Pg.250] lavisaye kṇo hoti. Kānubandhattā na vuddhi. Dhammaṃ suṇoti. Parassaralope suṇonti. Kamme-kye dīghe sūyati, sūyanti. Dvitte suyyati suyyanti+ccādi. Iñāgame suṇissati, suṇissanti. Kamme-kyalope vuddhi. Sossati, sossanti iccādi. Asuṇi suṇi, asuṇiṃsu suṇiṃsu. སྭཱ་དི་ (svā) སོགས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ L-རྐྱེན་གྱི་ཡུལ་དུ་ kṇo འགྱུར་རོ། །ka-རྗེས་འབྲེལ་ཡིན་པས་ཝུདྡྷི་མི་འགྱུར་རོ། །ཆོས་ཐོས་སོ། །རྗེས་ཀྱི་དབྱངས་བསྡུས་པས། suṇonti འོ། །ལས་ལ། kya-རྐྱེན་ལ་རིང་པོར་བྱས་པས། sūyati དང་། sūyanti འོ། །ཟློས་པས། suyyati དང་ suyyanti སོགས་སོ། །iña-སྔོན་འཇུག་དང་བཅས་པས། suṇissati དང་། suṇissanti འོ། །ལས་ལ། kya-རྐྱེན་བསྡུས་ཤིང་ཝུདྡྷི་བྱས་པས། sossati དང་། sossanti སོགས་སོ། །asuṇi དང་། suṇi དང་། asuṇiṃsu དང་ suṇiṃsu འོ། ། 60. Tesu suto kṇo+kṇānaṃ roṭa ༦༠. དེ་དག་ལས་ su-བྱིངས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ kṇo དང་ kṇā ཡི་གནས་སུ་ roṭa རུ་འགྱུར་རོ། ། Tesu īādīsu suto paresaṃ kṇo+kṇānaṃ roṭa vā hoti. Rakāro anubandho. Ṭo sabbādesattho. Ussa lope dvittaṃ īssa si ca. Assosi, assosiṃsu. ‘‘Iṃssa ca siña’’ti yogavibhāgā siña, assosiṃsu, paccassosuṃ. Asuyi, asuyittha. Asuṇissa, tena asuyissa. Suṇe suṇeyya, suṇeyyaṃ. Tena sūye sūyeyya. Suṇātu, suṇantu. Sūyatu, sūyantu iccādi. དེ་དག་ལས་ ī-སོགས་ཀྱི་སྒྲ་ལ། su-བྱིངས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ kṇo དང་ kṇā ཡི་གནས་སུ་ roṭa རུ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། །ra-ཡིག་ནི་རྗེས་འབྲེལ་ཡིན་ལ། ṭa-ཡིག་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་གནས་སུ་འགྱུར་བའི་དོན་ལའོ། །u-ཡིག་བསྡུས་ཤིང་ཟློས་པ་དང་ ī-ཡིག་ si རུ་འགྱུར་བས། assosi དང་། assosiṃsu འོ། །“iṃssa ca siña” ཞེས་པའི་རྣལ་འབྱོར་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ལས་ siña རུ་འགྱུར་བས། assosiṃsu དང་། paccassosuṃ འོ། །asuyi དང་། asuyittha འོ། །asuṇissa དང་། ལས་ལ། asuyissa འོ། །suṇe དང་། suṇeyya དང་། suṇeyyaṃ འོ། །ལས་ལ། sūye དང་ sūyeyya འོ། །suṇātu དང་། suṇantu འོ། །sūyatu དང་། sūyantu སོགས་སོ། ། Gi=sadde, giṇoti. Giṇanti. Tvaṃ giṇosi. Giṇissati, giṇissanti. Agiṇissa. Giṇeyya. Giṇotu iccādi. Vu=saṃvaraṇe, āvuṇoti, āvuṇanti. Āvuṇosi iccādi. Sesesupi yojetabbaṃ. (Svādinayo). `Gi` ནི་སྒྲའི་དོན་ལའོ། །giṇoti དང་། giṇanti འོ། །ཁྱོད་ giṇosi འོ། །giṇissati དང་། giṇissanti འོ། །agiṇissa དང་། giṇeyya དང་། giṇotu སོགས་སོ། །`Vu` ནི་སྡོམ་པའི་དོན་ལའོ། །āvuṇoti དང་། āvuṇanti འོ། །āvuṇosi སོགས་སོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ལའང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །(འདི་ནི་སྭཱ་དིའི་ཚུལ་ལོ། །) Tana=vitthāre, `Tana` ནི་རྒྱས་པར་བྱེད་པའི་དོན་ལའོ། ། 26. Tanāditvo ༢༦. ཏ་ནཱ་དི་ (tanā) སོགས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ o འགྱུར་རོ། ། Tanādito kattari lavisaye o hoti. Kittiṃ tanoti, tanonti iccādi. ཏ་ནཱ་དི་ (tanā) སོགས་ཀྱི་རྗེས་སུ་བྱེད་པ་པོ་ལ་ L-རྐྱེན་གྱི་ཡུལ་དུ་ o འགྱུར་རོ། །གྲགས་པ་རྒྱས་པར་བྱེད་དོ། །tanonti སོགས་སོ། ། 76. Ovikaraṇassu paracchakke ༧༦. རྗེས་ཀྱི་ཚན་པ་དྲུག་གི་ཡུལ་དུ་ o-རྐྱེན་གྱི་གནས་སུ་ u འགྱུར་རོ། ། Ovikaraṇassa [Pg.251] u hoti paracchakkavisaye. Tanute, tanvante. Tanuse, tanuvhe. Tanve, tanvamhe. Kamme – རྗེས་ཀྱི་ཚན་པ་དྲུག་གི་ཡུལ་དུ་ o-རྐྱེན་གྱི་གནས་སུ་ u འགྱུར་ཏེ། tanute དང་། tanvante འོ། །tanuse དང་། tanuvhe འོ། །tanve དང་། tanvamhe འོ། །ལས་ལ། 5,138. Tanassā vā ༥,༡༣༨. kya-རྐྱེན་ལ། tana-བྱིངས་ཀྱི་གནས་སུ་ ā རུ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། Tanassa vā ā hoti kye. Papubbo, patāyati. Pataññati, patāyare patāyanti pataññare pataññanti+ccādi. Tathā vikaraṇalope iñāgame ca tanissati, tanissanti. Patāyissati. Atani, ataniṃsu. Atanissa. Patāyissa. Taneyya, taneyyuṃ. Tanotu, tanontu iccādi. kya-རྐྱེན་ལ། tana-བྱིངས་ཀྱི་གནས་སུ་ ā རུ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། །pa-སྔོན་འཇུག་དང་བཅས་པས། patāyati དང་། pataññati དང་། patāyare དང་ patāyanti དང་། pataññare དང་ pataññanti སོགས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་རྐྱེན་བསྡུས་ཤིང་ iña-སྔོན་འཇུག་དང་བཅས་པས། tanissati དང་། tanissanti འོ། །patāyissati འོ། །atani དང་། ataniṃsu འོ། །atanissa དང་། ལས་ལ། patāyissa འོ། །taneyya དང་། taneyyuṃ འོ། །tanotu དང་། tanontu སོགས་སོ། ། Kara=karaṇe, `Kara` ནི་བྱེད་པའི་དོན་ལའོ། ། 5,177. Karassa sossa kubba+kuru+kayirā ༥,༡༧༧. nta དང་ māna དང་ ti སོགས་ཀྱི་སྒྲ་ལ། o-རྐྱེན་དང་བཅས་པའི་ kara-བྱིངས་ཀྱི་གནས་སུ་ kubba དང་། kuru དང་། kayirā རུ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། Karassa sa okārassa kubbādayo vā honti nta+māna+tyādīsu. Kubbati, kubbanti. Karoti, karonti. Karosi, karotha. nta དང་ māna དང་ ti སོགས་ཀྱི་སྒྲ་ལ། o-རྐྱེན་དང་བཅས་པའི་ kara-བྱིངས་ཀྱི་གནས་སུ་ kubba སོགས་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། kubbati དང་། kubbanti འོ། །karoti དང་། karonti འོ། །karosi དང་། karotha འོ། ། 23. Karassa sossa kuṃ ༢༣. mi དང་ ma ཡི་སྒྲ་ལ། o-རྐྱེན་དང་བཅས་པའི་ kara-བྱིངས་ཀྱི་གནས་སུ་ kuṃ རུ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། Karassa sa okārassa kuṃ vā hoti mimesu. Kummi karomi. Kumma karoma. Paracchakke kurute kubbate, kubbante iccādi. Kayirati, kayiranti iccādi. Kamme-kyassa dvitte īssa rasso, kariyyati, karīyati vā iccādi. ‘‘Tavaggavaraṇā’’ dinā [Pg.252] ye rassa yakāre kayyati, kayyanti. Bahulādhakārā kamme kvaci iminā kayirādese tena kayirati, kayiranti iccādi. Bhavissatimhi – mi དང་ ma ཡི་སྒྲ་ལ། o-རྐྱེན་དང་བཅས་པའི་ kara-བྱིངས་ཀྱི་གནས་སུ་ kuṃ རུ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། kummi དང་ karomi འོ། །kumma དང་ karoma འོ། །རྗེས་ཀྱི་ཚན་པ་དྲུག་ལ། kurute དང་། kubbate དང་། kubbante སོགས་སོ། །kayirati དང་། kayiranti སོགས་སོ། །ལས་ལ། kya-རྐྱེན་ཟློས་ཤིང་ ī-ཡིག་ཐུང་ངུར་བྱས་པས། kariyyati འམ། karīyati སོགས་སོ། །“tavaggavaraṇā” སོགས་ཀྱིས་ ya-ཡིག་ཟློས་པས། kayyati དང་། kayyanti འོ། །མང་པོའི་དབང་གིས་ལས་ལ་སྐབས་འགར་འདི་ཉིད་ཀྱིས་ kayirā རུ་འགྱུར་བས། kayirati དང་། kayiranti སོགས་སོ། །མ་འོངས་པ་ལ། 25. Hāssa cā+haṅa ssena ༢༥. ssa-ཡིག་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ kara-བྱིངས་དང་ hā-བྱིངས་ཀྱི་གནས་སུ་ āhaṅa རུ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། Karassa sossa hāssa ca āhaṅa vā hoti ssena saha. Kāhati, kāhanti iccādi. Iñāgame kāhiti, kāhinti iccādi. Āhaṅādesābhāvapakkhe karissati, karissanti iccādi. Ajjatane – ssa-ཡིག་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ o-རྐྱེན་དང་བཅས་པའི་ kara-བྱིངས་དང་ hā-བྱིངས་ཀྱི་གནས་སུ་ āhaṅa རུ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། kāhati དང་། kāhanti སོགས་སོ། །iña-སྔོན་འཇུག་དང་བཅས་པས། kāhiti དང་། kāhinti སོགས་སོ། །āhaṅa རུ་མ་འགྱུར་བའི་ཕྱོགས་ལ། karissati དང་། karissanti སོགས་སོ། །དེ་རིང་གི་དུས་ (ajjatanī) ལ། 24. Kā īādīsu ༢༤. ī-སོགས་ཀྱི་སྒྲ་ལ། o-རྐྱེན་དང་བཅས་པའི་ kara-བྱིངས་ཀྱི་གནས་སུ་ kā རུ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། Karassa sa okārassa kā hoti vā īādīsu. ī-སོགས་ཀྱི་སྒྲ་ལ། o-རྐྱེན་དང་བཅས་པའི་ kara-བྱིངས་ཀྱི་གནས་སུ་ kā རུ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། 44. Dīghā īssa ༤༤. རིང་པོ་ལས་ཨཱི་ཡི་འོ། Dīghato parassa īssa si vā hoti. Akāsi. Īlope akā, akaṃsu. Ossa siādese akāsi. Siñāgame akāsittha. Akāsi, akāsiṃ, akāsimha. Aññatra akarikari, akariṃsu kariṃsu akaṃsu iccādi. Tena akarīyi iccādi. Akarissa iccādi. Kamme-akarīyissa iccādi. Eyyādimhi ‘‘kvaci vikaraṇānaṃ’’ti ovikaraṇalope karekareyya, kareyyuṃ iccādi. Kubbe kubbeyya iccādi. སྒྲ་རིང་པོའི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ཨཱི་ཡིག་གི་གནས་སུ་སི་ (si) རུ་འགྱུར་བ་ཉིད་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། ཨ་ཀཱ་སི། ཨཱི་ཡིག་བསྡུས་པ་ལས་ཨ་ཀཱ་དང་། ཨ་ཀཾ་སུ་འབྱུང་ངོ་། ཨོ་ཡིག་གི་གནས་སུ་སི་རུ་བསྒྱུར་བས་ཨ་ཀཱ་སི། སིཉ་བྱིན་པས་ཨ་ཀཱ་སིཏྠ། ཨ་ཀཱ་སི། ཨ་ཀཱ་སིཾ། ཨ་ཀཱ་སིམྷ། གཞན་དུ་ནི་ཨ་ཀ་རི་ཀ་རི། ཨ་ཀ་རིཾ་སུ། ཀ་རིཾ་སུ། ཨ་ཀཾ་སུ་ལ་སོགས་པའོ། དེས་ན་ཨ་ཀ་རཱི་ཡི་ལ་སོགས་པའོ། ཨ་ཀ་རི་སྶ་ལ་སོགས་པའོ། ལས་ལ་ནི་ཨ་ཀ་རཱི་ཡི་སྶ་ལ་སོགས་པའོ། ཨེ་ཡྻ་ལ་སོགས་པ་ལ་“ཀྭ་ཅི་ ཝི་ཀ་ར་ཎཱ་ནཾ་”ཞེས་པས་ཨོ་ཡིག་གི་རྐྱེན་བསྡུས་པ་ལས་ཀ་རེ་ཀ་རེ་ཡྻ། ཀ་རེ་ཡྻུཾ་ལ་སོགས་པའོ། ཀུབྦེ་དང་། ཀུབྦེ་ཡྻ་ལ་སོགས་པའོ། 71. Ṭā ༧༡. ཊཱ། Kayirā parassa eyyassa ṭā hoti. So kayirā. ཀ་ཡི་རཱ་ཡི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ཨེ་ཡྻ་ཡི་གནས་སུ་ཊཱ་རུ་འགྱུར་རོ། དེ་ནི་ཀ་ཡི་རཱའོ། 70. Kayire+yyasse+yyumādīnaṃ ༧༠. ཀ་ཡི་རེ་ཡྻ་སྶེ་ཡྻུ་མཱ་དཱི་ནཾ། Kayirā [Pg.253] parassa eyyumādīnaṃ eyyassa lopo hoti. Kayiruṃ. Tvaṃ kayirāsi, kayirātha. Kayirāmi, kayirāma. ཀ་ཡི་རཱ་ཡི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ཨེ་ཡྻུཾ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཨེ་ཡྻ་ཡིག་བསྡུ་བར་འགྱུར་རོ། ཀ་ཡི་རུཾ། ཁྱོད་ཀ་ཡི་རཱ་སི། ཀ་ཡི་རཱ་ཐ། ང་ཀ་ཡི་རཱ་མི། ཀ་ཡི་རཱ་མ། 72. Ethassā ༧༢. ཨེ་ཐ་སྶཱ། Kayirā parasse+thassa ā hotītiādissa essa ā hoti. Kayirātha dhīro. Kamme-kariyeyya, kariyeyyu+miccādi. Karotu kurutu vā, kubbantu karontu iccādi. Paracchakke-kurutaṃ, kubbantaṃ. Kurussu karassu iccādi. ‘‘Eona+ma vaṇṇe’’ti akāro. Kuruvho, kubbe, kubbāmase. Kamme-karīyatu iccādi. ཀ་ཡི་རཱ་ཡི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ཨེ་ཐ་ཡི་གནས་སུ་ཨཱ་རུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ཨེ་ཡིག་གི་གནས་སུ་ཨཱ་རུ་འགྱུར་རོ། བརྟན་པོས་ཀ་ཡི་རཱ་ཐ། ལས་ལ་ནི་ཀ་རི་ཡེ་ཡྻ། ཀ་རི་ཡེ་ཡྻུཾ་ལ་སོགས་པའོ། ཀ་རོ་ཏུ་འམ་ཀུ་རུ་ཏུ། ཀུབྦནྟུ་དང་ཀ་རོནྟུ་ལ་སོགས་པའོ། གཞན་གྱི་དྲུག་ཚན་ལ་ནི་ཀུ་རུ་ཏཾ། ཀུབྦནྟཾ། ཀུ་རུ་སྶུ། ཀ་རཱ་སྶུ་ལ་སོགས་པའོ། “ཨེ་ཨོ་ན་མ་ ཝཎྞེ་”ཞེས་པས་ཨ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ཀུ་རུ་ཝྷོ། ཀུབྦེ། ཀུབྦཱ་མ་སེ། ལས་ལ་ནི་ཀ་རཱི་ཡ་ཏུ་ལ་སོགས་པའོ། 5,133. Karotissa kho ༥,༡༣༣. ཀ་རོ་ཏི་སྶ་ཁོ། Pādito parassa karassa kvaci kha hoti. Abhisaṅkharoti iccādi. Sabbattha yojetabbaṃ. ‘‘Tadaminā’’dinā khādese abhisaṃkhāsīti viseso. Saka=sattiyaṃ, sakkoti iccādi. Apa=pāpuṇane, papubbo, pappoti iccādi. (Tanādinayo). པཱ་ལ་སོགས་པའི་སྔོན་འཇུག་གི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ཀ་ར་ཡི་གནས་སུ་སྐབས་གཅིག་ཏུ་ཁ་རུ་འགྱུར་རོ། ཨ་བྷི་སངྑ་རོ་ཏི་ལ་སོགས་པའོ། ཐམས་ཅད་དུ་སྦྱར་བར་བྱའོ། “ཏ་ད་མི་ནཱ་”ལ་སོགས་པས་ཁ་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་བས་ཨ་བྷི་སཾྑཱ་སཱི་ཞེས་པ་ནི་ཁྱད་པར་རོ། སཀ་ནི་ནུས་པ་ལ་སྟེ། སཀྐོ་ཏི་ལ་སོགས་པའོ། ཨ་པ་ནི་ཐོབ་པ་ལ་སྟེ། པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བས་པཔྤོ་ཏི་ལ་སོགས་པའོ། (ཏ་ནཱ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་ལོ།) Cura=theyye, ཅུ་ར་ནི་བརྐུ་བ་ལ་སྟེ། 1,15. Curādito ṇi ༡,༡༥. ཅུ་རཱ་དི་ཏོ་ཎི། Curādīhi kriyatthehi sakatthe ṇi paro hoti. ‘‘Ṇiṇāpyāpīhi vā’’ti vikappena lo. Dhanaṃ corayati coreti iccādi. Kamme-corīyati iccādi. Corayissati coressati [Pg.254] iccādi. Kamme-corīyissati iccādi. Acorayi corayi acoresi coresi iccādi. Acorayissa iccādi. Kamme-acorīyissa iccādi. Coraye corayeyya iccādi. Coretu corentu iccādi. བྱ་བའི་དོན་ཅན་གྱི་ཅུ་རཱ་ལ་སོགས་པའི་བྱིངས་རྣམས་ལས་རང་གི་དོན་ལ་ཎི་རྐྱེན་རྗེས་སུ་འབྱུང་ངོ་། “ཎི་ཎཱ་པྱཱ་པཱི་ཧི་ ཝཱ་”ཞེས་པས་རྣམ་པར་རྟོག་པས་ཕྱིས་སོ། ནོར་བརྐུ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་པར་ཙོ་ར་ཡ་ཏི། ཙོ་རེ་ཏི་ལ་སོགས་པའོ། ལས་ལ་ནི་ཙོ་རཱི་ཡ་ཏི་ལ་སོགས་པའོ། ཙོ་ར་ཡི་སྶ་ཏི། ཙོ་རེསྶ་ཏི་ལ་སོགས་པའོ། ལས་ལ་ནི་ཙོ་རཱི་ཡི་སྶ་ཏི་ལ་སོགས་པའོ། ཨ་ཙོ་ར་ཡི། ཙོ་ར་ཡི། ཨ་ཙོ་རེ་སི། ཙོ་རེ་སི་ལ་སོགས་པའོ། ཨ་ཙོ་ར་ཡི་སྶ་ལ་སོགས་པའོ། ལས་ལ་ནི་ཨ་ཙོ་རཱི་ཡི་སྶ་ལ་སོགས་པའོ། ཙོ་ར་ཡེ། ཙོ་ར་ཡེ་ཡྻ་ལ་སོགས་པའོ། ཙོ་རེ་ཏུ། ཙོ་རེནྟུ་ལ་སོགས་པའོ། Cinta=cintāyaṃ, saṃyogattā na vuddhi, cinteti cintayati, cintenti. Kamme-cintīyati, cintīyanti iccādi. Manta=guttabhāsane, manteti mantayati iccādi. Pāla=rakkhaṇe, so dhammaṃ pāleti pālayati. Tena pālīyati+ccādi. (Curādinayo). ཅིན་ཏ་ནི་བསམ་པ་ལ་སྟེ། བརྩེགས་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ཡིན་པས་འཕེལ་བ་མེད་དེ། ཅིན་ཏེ་ཏི། ཅིན་ཏ་ཡ་ཏི། ཅིན་ཏེནྟིའོ། ལས་ལ་ནི་ཅིན་ཏཱི་ཡ་ཏི། ཅིན་ཏཱི་ཡནྟི་ལ་སོགས་པའོ། མན་ཏ་ནི་གསང་བའི་གཏམ་ལ་སྟེ། མན་ཏེ་ཏི། མན་ཏ་ཡ་ཏི་ལ་སོགས་པའོ། པཱ་ལ་ནི་བསྲུང་བ་ལ་སྟེ། ཁོས་ཆོས་སྐྱོང་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་པར་པཱ་ལེ་ཏི། པཱ་ལ་ཡ་ཏིའོ། དེས་བསྲུང་བར་བྱའོ་ཞེས་པར་པཱ་ལཱི་ཡ་ཏི་ལ་སོགས་པའོ། (ཅུ་རཱ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་ལོ།) Bhūvādi ca rudhādi ca, divādi ca tudādayo; Jyādī kiyādī svādī ca, tanādī ca curādayo. བྷཱུ་ཝཱ་དི་དང་རུ་དྷཱ་དི། །དི་ཝཱ་དི་དང་ཏུ་དཱ་དེ། །ཛྱཱ་དི་ཀི་ཡཱ་དི་སྭཱ་དི། །ཏ་ནཱ་དི་དང་ཅུ་རཱ་དེའོ། ། (Vikaraṇavidhānaṃ). (རྐྱེན་གྱི་ཆོ་གའོ།) 5,1. Tija+mānehi kha+sā khamā+vīmaṃsāsu ༥,༡. ཏི་ཛ་མཱ་ནེ་ཧི་ ཁ་སཱ་ ཁ་མཱ་ཝཱི་མཾ་སཱ་སུ། Khantiyaṃ tijā, vīmaṃsāyaṃ mānā ca kha+sapaccayā honti yathākkamaṃ. Tija=nisāne, akārassā+payogo. Khe ‘‘lahussupantassā’’ti patte+kārassa ‘‘aññatrāpī’’ti paṭisedho. Yakāravajjitabyañjanassa ‘‘pararūpa+mayakāre byañjane’’ti pararūpañca. ‘‘Catutthadutiyā’’ dinā paṭhamakkharakakāre ca ‘‘khachasāna+mekassaro+di dve’’ti tikkha tikkha iti dvibhāve ‘‘lopo+nādibyañjanassā’’tiādito+ññassa byañjanassa lope ca kate titikkhādhātuto tyādipaccaya+lavikaraṇāni. Titikkhati iccādi purimasamaṃ[Pg.255]. Kamme-titikkhīyati iccādi. Ito paraṃ kammodāharaṇaṃ na karissāma. བཟོད་པ་ལ་ཏི་ཛ་ལས་དང་། དཔྱོད་པ་ལ་མཱ་ན་ལས་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཁ་དང་ས་རྐྱེན་དག་འབྱུང་ངོ་། ཏི་ཛ་ནི་རྣོ་བར་བྱེད་པ་ལ་སྟེ། ཨ་ཡིག་ནི་མི་སྦྱོར་རོ། ཁ་རྐྱེན་ལ་“ལཧུསྶུ་པནྟསྶཱ”ཞེས་པས་ཨེ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བ་ཐོབ་པ་ལ། “ཨཉྙ་ཏྲཱ་པཱི”ཞེས་པས་བཀག་གོ། ཡ་ཡིག་སྤངས་པའི་གསལ་བྱེད་ལ་“པ་ར་རཱུ་པ་མ་ཡ་ཀཱ་རེ་ བྱཉྫ་ནེ”ཞེས་པས་རྗེས་མའི་གཟུགས་སུ་འགྱུར་རོ། “ཙ་ཏུཏྠ་དུ་ཏི་ཡཱ་”ལ་སོགས་པས་དང་པོའི་ཡི་གེ་ཀ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་ཞིང་། “ཁ་ཆ་སཱ་ནམ་ཨེ་ཀསྶ་རོ་དི་ དྭེ”ཞེས་པས་ཏིཀྑ་ཏིཀྑ་ཞེས་ཉིས་འགྱུར་དུ་བྱས་ནས། “ལོ་པོ་ནཱ་དི་བྱཉྫ་ནསྶཱ”ལ་སོགས་པས་གཞན་གྱི་གསལ་བྱེད་བསྡུས་པ་བྱས་པ་ན། ཏི་ཏིཀྑཱ་བྱིངས་ལས་ཏི་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་དང་རྐྱེན་གྱི་བྱེ་བྲག་རྣམས་སྦྱོར་རོ། ཏི་ཏིཀྑ་ཏི་ལ་སོགས་པ་ནི་སྔ་མ་དང་མཚུངས་སོ། ལས་ལ་ནི་ཏི་ཏིཀྑཱི་ཡ་ཏི་ལ་སོགས་པའོ། འདི་ལས་ཕྱིན་ཆད་ལས་ཀྱི་དཔེར་བརྗོད་མི་བྱའོ། Māna=pūjāyaṃ+timasmā sapaccaya, dvittādimhi kate ‘‘mānassa vī parassa ca maṃ’’ti pubbamānassa vī ca paramānassa mañca hoti. Vīmaṃsadhātuto tipaccayādimhi kate vīmaṃsati iccādi. Titikkhissati, vīmaṃsissati iccādi. Eva+muparipi ajjatanādīsupi yojetabbaṃ. Payojakattā ṇi, ‘‘ṇiṇāpyāpīhi vā’’ti lavikaraṇaṃ, tejayati tejeti. Tathā curādittā na lavikaraṇaṃ, mānayati māneti. མཱ་ན་ནི་མཆོད་པ་ལ་སྟེ། དེ་ལས་ཏི་དང་ས་རྐྱེན་སྦྱར་ཞིང་ཉིས་འགྱུར་ལ་སོགས་པ་བྱས་པ་ན། “མཱ་ནསྶ་ ཝཱི་ པ་རསྶ་ ཅ་ མཾ”ཞེས་པས་སྔ་མའི་མཱ་ན་ལ་ཝཱི་དང་། ཕྱི་མའི་མཱ་ན་ལ་མཾ་དུ་འགྱུར་རོ། ཝཱི་མཾ་ས་བྱིངས་ལས་ཏི་རྐྱེན་ལ་སོགས་པ་སྦྱར་བས་ཝཱི་མཾ་ས་ཏི་ལ་སོགས་པའོ། ཏི་ཏིཀྑི་སྶ་ཏི། ཝཱི་མཾ་སི་སྶ་ཏི་ལ་སོགས་པའོ། དེ་བཞིན་དུ་གོང་དུའང་ཨ་ཛྫ་ཏ་ནཱི་ལ་སོགས་པ་ལའང་སྦྱར་བར་བྱའོ། རྒྱུའི་དོན་ཡིན་པས་ཎི་དང་། “ཎི་ཎཱ་པྱཱ་པཱི་ཧི་ ཝཱ་”ཞེས་པས་རྐྱེན་གྱི་བྱེ་བྲག་སྦྱར་བས་ཏེ་ཛ་ཡ་ཏི། ཏེ་ཇེ་ཏིའོ། དེ་བཞིན་དུ་ཅུ་རཱ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་པས་རྐྱེན་གྱི་བྱེ་བྲག་མེད་དེ། མཱ་ན་ཡ་ཏི། མཱ་ནེ་ཏིའོ། 5,2. Kitā tikicchā+saṃsayesu cho ༥,༢. ཀི་ཏཱ་ ཏི་ཀི་ཙྪཱ་སཾ་ས་ཡེ་སུ་ ཚོ། Tikicchāyaṃ saṃsaye ca vattamānā kitā cho hoti. Kita=nivāse, chapaccaye pubbeva pararūpādimhi ca kate ‘‘kitassā+saṃsaye vā’’ti dvitte pubbassa tiādese tikicchadhātuto tyādayo. Tikicchati, tikicchanti+ccādi. Vipubbato kitā chappaccayādimhi kate ‘‘kavaggahānaṃ cavaggajā’’ti dvitte pubbassa kassa co. Vicikicchati, vicikicchanti+ccādi. Payojakattā ketayati+ccādi purimasamaṃ. གསོ་བ་དང་ཐེ་ཚོམ་ལ་འཇུག་པའི་ཀི་ཏ་ལས་ཚ་རྐྱེན་འབྱུང་ངོ་། ཀི་ཏ་ནི་གནས་པ་ལ་སྟེ། ཚ་རྐྱེན་ལ་སྔ་མ་བཞིན་དུ་རྗེས་མའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་བྱས་པ་ན། “ཀི་ཏསྶཱ་སཾ་ས་ཡེ་ ཝཱ་”ཞེས་པས་ཉིས་འགྱུར་དང་སྔ་མ་ལ་ཏི་རུ་བསྒྱུར་བས་ཏི་ཀི་ཙྪཱ་བྱིངས་ལས་ཏི་ལ་སོགས་པོ། ཏི་ཀི་ཙྪ་ཏི། ཏི་ཀི་ཙྪནྟི་ལ་སོགས་པའོ། ཝི་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ཀི་ཏ་ལས་ཚ་རྐྱེན་ལ་སོགས་པ་བྱས་པ་ན། “ཀ་ཝགྒ་ཧཱ་ནཾ་ ཙ་ཝགྒ་ཛཱ”ཞེས་པས་ཉིས་འགྱུར་གྱི་སྔ་མའི་ཀ་ཡིག་གི་གནས་སུ་ཙ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ཝི་ཅི་ཀི་ཙྪ་ཏི། ཝི་ཅི་ཀི་ཙྪནྟི་ལ་སོགས་པའོ། རྒྱུའི་དོན་ཡིན་པས་ཀེ་ཏ་ཡ་ཏི་ལ་སོགས་པ་ནི་སྔ་མ་དང་མཚུངས་སོ། 5,3. Nindāyaṃ gupa+badhā bassa bho ca ༥,༣. ནིནྡཱ་ཡཾ་ གུ་པ་བ་དྷཱ་ བསྶ་ བྷོ་ ཅ། Nindāyaṃ gupa+badhehi cho hoti bassa bho ca. Gupa=rakkhane+tīmasmā chappaccaye ‘‘aññatrāpī’’ti ottābhāve ca pararūpādimhi ‘‘kavaggahā’’ dinā gassa je ca kate ‘‘gupissussā’’ti dvitte pubbassa ussa i hoti. Tyādi+lavikaraṇādimhi [Pg.256] jigucchati iccādi. Nindāyaṃ-badha=bandhane+tīmasmā chappaccaye ca imināva bassa bhakāre ca pararūpe paṭhamakkhare bhacchabhacchaiti dvitte anādibyañjanassa lope ‘‘catutthadutiyānaṃ tatiyapaṭhamā’’ti dvitte pubbassa bhassa bakāre ‘‘khachasesvassī’’ti ikāre dīghe ca kate bībhacchadhātuto tyādayo honti. Bībhacchati, bībhacchanti iccādi. Aññatra gopeti+ccādi. སྨད་པ་ལ་གུ་པ་དང་བདྷ་དག་ལས་ཚ་རྐྱེན་འབྱུང་ཞིང་། བ་ཡིག་གི་གནས་སུ་བྷ་རུ་འགྱུར་རོ། གུ་པ་ནི་བསྲུང་བ་ལ་སྟེ། དེ་ལས་ཚ་རྐྱེན་ལ་“ཨཉྙ་ཏྲཱ་པཱི”ཞེས་པས་ཨོ་ཡིག་ཏུ་མི་འགྱུར་ཞིང་། རྗེས་མའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་དང་“ཀ་ཝགྒ་ཧཱ”ལ་སོགས་པས་ག་ཡིག་གི་གནས་སུ་ཇ་ཡིག་ཏུ་བྱས་ནས། “གུ་པི་སྶུ་སྶཱ”ཞེས་པས་ཉིས་འགྱུར་གྱི་སྔ་མའི་ཨུ་ཡིག་གི་གནས་སུ་ཨི་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ཏི་ལ་སོགས་པ་དང་རྐྱེན་གྱི་བྱེ་བྲག་ལ་སོགས་པ་ལ་ཇི་གུཙྪ་ཏི་ལ་སོགས་པའོ། སྨད་པ་ལ་བདྷ་ནི་འཆིང་བ་ལ་སྟེ། དེ་ལས་ཚ་རྐྱེན་ལ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་བ་ཡིག་གི་གནས་སུ་བྷ་ཡིག་ཏུ་བྱས་ཤིང་། རྗེས་མའི་གཟུགས་དང་དང་པོའི་ཡི་གེ་བྷཙྪ་བྷཙྪ་ཞེས་ཉིས་འགྱུར་དུ་བྱས་ནས་ཐོག་མའི་གསལ་བྱེད་མ་ཡིན་པ་བསྡུས་པ་དང་། “ཙ་ཏུཏྠ་དུ་ཏི་ཡཱ་ནཾ་ ཏ་ཏི་ཡ་པ་ཋ་མཱ”ཞེས་པས་ཉིས་འགྱུར་གྱི་སྔ་མའི་བྷ་ཡིག་གི་གནས་སུ་བ་ཡིག་ཏུ་བྱས་ཤིང་། “ཁ་ཆ་སེ་སྭ་སྶཱི”ཞེས་པས་ཨི་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་ཞིང་རིང་པོར་བྱས་པ་ན། བཱི་བྷཙྪ་བྱིངས་ལས་ཏི་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་འབྱུང་ངོ་། བཱི་བྷཙྪ་ཏི། བཱི་བྷཙྪནྟི་ལ་སོགས་པའོ། གཞན་དུ་ནི་གོ་པེ་ཏི་ལ་སོགས་པའོ། 5,4. Tuṃsmā lopo ci+cchāyaṃ te ༥,༤. ཏུཾ་སྨཱ་ ལོ་པོ་ ཅི་ཙྪཱ་ཡཾ་ ཏེ། Tumantato icchāya+matthe te kha+sa+chā honti bahulaṃ, tuṃpaccayassa lopo ca hoti, sutattā. Bhuja=pālana+jjhohāresu. Bhojanāyāti viggayha ‘‘tuṃ+tāye’’ccādinā tuṃpaccaye ‘‘lahussupantassā’’ti okāre pararūpe ca kate bhottu+micchatīti viggayha iminā khapaccaye tuṃpaccayassa iminā ca lope ‘‘nimittābhāve nemittikassāpi ca abhāvo’’ti ñāyā pararūpaokārānaṃ abhāve khassa pararūpa+khakārādimhi ca kate bhukkha bhukkha iti dvitte tatiyabakāro hoti, bubhukkhadhātuto tyādayo honti, bubhukkhati, bubhukkhanti iccādi. ཏུཾ་གི་མཐའ་ཅན་ལས་འདོད་པའི་དོན་ལ་དེ་དག་ཁ་དང་ས་དང་ཚ་རྣམས་ཕལ་ཆེར་འབྱུང་ཞིང་། མདོ་ལས་བཤད་པའི་ཕྱིར་ཏུཾ་རྐྱེན་བསྡུ་བའང་འགྱུར་རོ། བྷུ་ཛ་ནི་སྐྱོང་བ་དང་ཟ་བ་ལ་སྟེ། བྷོ་ཛ་ནཱ་ཡ་ཞེས་རྣམ་པར་དབྱེ་ནས་“ཏུཾ་ཏཱ་ཡེ”ལ་སོགས་པས་ཏུཾ་རྐྱེན་ལ་“ལཧུསྶུ་པནྟསྶཱ”ཞེས་པས་ཨོ་ཡིག་དང་རྗེས་མའི་གཟུགས་སུ་བྱས་པ་ན། བྷོཏྟུཾ་ ཨིཙྪ་ཏི་ཞེས་རྣམ་པར་དབྱེ་ནས་འདི་ཉིད་ཀྱིས་ཁ་རྐྱེན་ལ་ཏུཾ་རྐྱེན་འདི་ཉིད་ཀྱིས་བསྡུས་ཤིང་། “རྒྱུ་མེད་པར་གྱུར་ན་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའང་མེད་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་པའི་རིགས་པས་རྗེས་མའི་གཟུགས་དང་ཨོ་ཡིག་རྣམས་མེད་པར་གྱུར་པ་ན། ཁ་ཡིག་གི་གནས་སུ་རྗེས་མའི་གཟུགས་ཁ་ཡིག་ལ་སོགས་པ་བྱས་ནས་བྷུཀྑ་བྷུཀྑ་ཞེས་ཉིས་འགྱུར་དུ་བྱས་པ་ལ་གསུམ་པའི་བ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་ཞིང་། བུ་བྷུཀྑཱ་བྱིངས་ལས་ཏི་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་འབྱུང་སྟེ། བུ་བྷུཀྑ་ཏི། བུ་བྷུཀྑནྟི་ལ་སོགས་པའོ། Ji=jaye, jayanāya iti viggayha pure viya tumādimhi kate jetu+micchatīti viggayha sappaccaye jisa jisa iti dvitte anādibyañjanalope dvitte parassa jissa ‘‘jiharānaṃ giṃ’’ti giṃ. Jigiṃsadhātuto tyādīsu jigiṃsati, jigiṃsanti iccādi. ཇི་ནི་རྒྱལ་བ་ལ་སྟེ། ཛ་ཡ་ནཱ་ཡ་ཞེས་རྣམ་པར་དབྱེ་ནས་སྔར་བཞིན་ཏུཾ་ལ་སོགས་པ་བྱས་པ་ན། ཇེ་ཏུཾ་ ཨིཙྪ་ཏི་ཞེས་རྣམ་པར་དབྱེ་ནས་ས་རྐྱེན་ལ་ཇི་ས་ཇི་ས་ཞེས་ཉིས་འགྱུར་དུ་བྱས་ནས་ཐོག་མའི་གསལ་བྱེད་མ་ཡིན་པ་བསྡུས་ཤིང་། ཉིས་འགྱུར་གྱི་ཕྱི་མའི་ཇ་ཡིག་གི་གནས་སུ་“ཇི་ཧ་རཱ་ནཾ་ གིཾ”ཞེས་པས་གིཾ་དུ་འགྱུར་རོ། ཇི་གིཾ་ས་བྱིངས་ལས་ཏི་ལ་སོགས་པ་ལ་ཇི་གིཾ་ས་ཏི། ཇི་གིཾ་སནྟི་ལ་སོགས་པའོ། Ghasa=adane[Pg.257], ghasitu+micchati chappaccayādimhi pure viya kate ghassa ‘‘kavaggahā’’dinā jhe jhassa ‘‘catutthadutiyā’’ dinā jakāre ‘‘khachasesvassī’’ti ikāre ca kate jighacchadhātuto tyādayo honti. Jighacchati, jighacchanti+ccādi. གྷ་ས་ནི་ཟ་བ་ལ་སྟེ། གྷ་སི་ཏུཾ་ ཨིཙྪ་ཏི་ཞེས་ཚ་རྐྱེན་ལ་སོགས་པ་སྔར་བཞིན་བྱས་པ་ན། གྷ་ཡིག་གི་གནས་སུ་“ཀ་ཝགྒ་ཧཱ”ལ་སོགས་པས་ཛྷ་དང་། ཛྷ་ཡིག་གི་གནས་སུ་“ཙ་ཏུཏྠ་དུ་ཏི་ཡཱ”ཞེས་པས་ཇ་ཡིག་དང་། “ཁ་ཆ་སེ་སྭ་སྶཱི”ཞེས་པས་ཨི་ཡིག་ཏུ་བྱས་པ་ན། ཇི་གྷཙྪཱ་བྱིངས་ལས་ཏི་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་འབྱུང་ངོ་། ཇི་གྷཙྪ་ཏི། ཇི་གྷཙྪནྟི་ལ་སོགས་པའོ། 5,5. Īyo kammā ༥,༥. ཨཱི་ཡོ་ ཀམྨཱ། Icchākammato icchāya+matthe īyapaccayo hoti. Putta+micchatīti īyapaccaye īyādivuttittā ‘‘ekatthatāyaṃ’’ti vibhattilopo. Puttīyati, puttīyanti+ccādi. འདོད་པའི་ལས་ལས་འདོད་པའི་དོན་ལ་ཨཱི་ཡ་རྐྱེན་འབྱུང་ངོ་། བུ་འདོད་དོ་ཞེས་པར་ཨཱི་ཡ་རྐྱེན་ལ་ཨཱི་ཡ་ལ་སོགས་པའི་འཇུག་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། “ཨེ་ཀཏྠ་ཏཱ་ཡཾ”ཞེས་པས་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་བསྡུ་བའོ། པུཏྟཱི་ཡ་ཏི། པུཏྟཱི་ཡནྟི་ལ་སོགས་པའོ། 5,6. Upamānā+cāre ༥,༦. ཨུ་པ་མཱ་ནཱ་ཙཱ་རེ། Kammato upamānā ācāratthe īyo hoti. Putta+mivā+carati puttīyati sissaṃ, puttīyanti+ccādi. དཔེར་བྱ་བའི་ལས་ལས་སྤྱོད་པའི་དོན་ལ་ཨཱི་ཡ་རྐྱེན་འབྱུང་ངོ་། བུ་བཞིན་དུ་སྤྱོད་དོ་ཞེས་པར་སློབ་མ་ལ་པུཏྟཱི་ཡ་ཏི་སིསྶཾ། པུཏྟཱི་ཡནྟི་ལ་སོགས་པའོ། 5,7. Ādhārāti ༥,༧. ཨཱ་དྷཱ་རཱ་ཏི། Īyo hoti. Kuṭiya+mivā+carati kuṭīyati pāsāde. Pāsādevā+carati pāsādīyati kuṭiyaṃ, pāsādīyanti+ccādi. ཨཱི་ཡ་རྐྱེན་འབྱུང་ངོ་། སྤྱིལ་བུ་བཞིན་དུ་སྤྱོད་དོ་ཞེས་པར་ཁང་བཟང་ལ་ཀུ་ཊཱི་ཡ་ཏི་པཱ་སཱ་དེ། ཁང་བཟང་བཞིན་དུ་སྤྱོད་དོ་ཞེས་པར་སྤྱིལ་བུ་ལ་པཱ་སཱ་དཱི་ཡ་ཏི་ཀུ་ཊི་ཡཾ། པཱ་སཱ་དཱི་ཡནྟི་ལ་སོགས་པའོ། 5,8. Kattutā+yo ༥,༨. ཀཏྟུ་ཏཱ་ཡོ། Kattuto+pamānā ācāratthe āyo hoti. Pabbato ivā+carati sīlādiguṇayogatoti pabbatāyati yogī, pabbatāyadhātuto tyādayo. དཔེར་བྱ་བའི་བྱེད་པ་པོ་ལས་སྤྱོད་པའི་དོན་ལ་ཨཱ་ཡ་རྐྱེན་འབྱུང་ངོ་། ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་རི་བོ་བཞིན་དུ་སྤྱོད་དོ་ཞེས་པར་རྣལ་འབྱོར་པ་ལ་པབྦ་ཏཱ་ཡ་ཏི་ཡོ་གཱི། པབྦ་ཏཱ་ཡ་བྱིངས་ལས་ཏི་ལ་སོགས་པའོ། 5,9. Cyatthe ༥,༩. ཅྱཏྠེ། Kattuto [Pg.258] abhūtatabbhāve āyo hoti bahulaṃ. Bhusoti paṭhamantato abhuso bhuso bhavatīti bhusāyati, bhusāyanti iccādi. ‘‘Vicchābhikkhaññesu dve’’ti ābhikkhaññatthe dvitte apaṭapaṭā paṭapaṭā bhavatīti āye paṭapaṭāyati, paṭapaṭāyanti+ccādi. Alohito lohito bhavati lohitāyati. བྱེད་པ་པོ་ལས་སྔར་མ་བྱུང་བ་ལས་བྱུང་བར་འགྱུར་བའི་དོན་ལ་ཨཱ་ཡ་རྐྱེན་ཕལ་ཆེར་འབྱུང་ངོ་། བྷུ་སོ་ཞེས་པའི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་དང་པོའི་མཐའ་ཅན་ལས་མང་པོ་མ་ཡིན་པ་ལས་མང་པོར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པར་བྷུ་སཱ་ཡ་ཏི། བྷུ་སཱ་ཡནྟི་ལ་སོགས་པའོ། “ཝི་ཙྪཱ་བྷིཀྑཉྙེ་སུ་ དྭེ”ཞེས་པས་ཡང་ཡང་གི་དོན་ལ་ཉིས་འགྱུར་དུ་བྱས་ནས། པ་ཊ་པ་ཊཱ་མ་ཡིན་པ་ལས་པ་ཊ་པ་ཊཱར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པར་ཨཱ་ཡ་རྐྱེན་ལ་པ་ཊ་པ་ཊཱ་ཡ་ཏི། པ་ཊ་པ་ཊཱ་ཡནྟི་ལ་སོགས་པའོ། དམར་པོ་མ་ཡིན་པ་ལས་དམར་པོར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པར་ལོ་ཧི་ཏཱ་ཡ་ཏིའོ། 5,10. Saddādīni karoti ༥,༡༠. སདྡཱ་དཱི་ནི་ ཀ་རོ་ཏི། Saddādīhi dutiyantehi karotīti asmiṃ atthe āyo hoti. Saddaṃ karoti saddāyati. Evaṃ verāyati, kalahāyati, dhūpāyati+ccādi. རྣམ་པར་དབྱེ་བ་གཉིས་པའི་མཐའ་ཅན་གྱི་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་ལས་བྱེད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་འདི་ལ་ཨཱ་ཡ་རྐྱེན་འབྱུང་ངོ་། སྒྲ་བྱེད་དོ་ཞེས་པར་སདྡཱ་ཡ་ཏི། དེ་བཞིན་དུ་ཝེ་རཱ་ཡ་ཏི། ཀ་ལ་ཧཱ་ཡ་ཏི། དྷཱུ་པཱ་ཡ་ཏི་ལ་སོགས་པའོ། 5,11. Namotva+sso ༥,༡༡. ན་མོ་ཏྭ་སྶོ། Namoiccasmā karotīti asmiṃ atthe asso hoti. Namo karotīti asmiṃ atthe assapaccaye tyādayo honti, tathāgataṃ namassati, namassanti iccādi. ན་མོ་ཞེས་པ་ལས་བྱེད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་འདི་ལ་ཨསྶ་རྐྱེན་འབྱུང་ངོ་། ཕྱག་འཚལ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་འདི་ལ་ཨསྶ་རྐྱེན་ལ་ཏི་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་སཏེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ་ཞེས་པར་ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ་ ན་མསྶ་ཏི། ན་མསྶནྟི་ལ་སོགས་པའོ། 5,12. Dhātvatthe nāmasmi ༥,༡༢. དྷཱཏྭཏྠེ་ ནཱ་མསྨི། Nāmasmā dhātvatthe bahula+mi hoti. Hatthinā atikkamatīti ipaccaye lavikaraṇa+ekāra+ayādesesu katesu atihatthayati. Evaṃ vīṇāya upagāyati upavīṇāyati, vinayaṃ daḷhaṃ karoti daḷhayati, visuddhā hoti ratti visuddhāyati, kusalaṃ pucchati kusalāyati+ccādi. མིང་ལས་བྱིངས་ཀྱི་དོན་ལ་ཨི་རྐྱེན་ཕལ་ཆེར་འབྱུང་ངོ་། གླང་པོ་ཆེས་འདས་སོ་ཞེས་པར་ཨི་རྐྱེན་ལ་རྐྱེན་གྱི་བྱེ་བྲག་དང་ཨེ་ཡིག་དང་ཨ་ཡཱ་དེ་ཤ་རྣམས་བྱས་པ་ན། ཨ་ཏི་ཧཏྠ་ཡ་ཏིའོ། དེ་བཞིན་དུ་པི་ཝཾ་གི་སྒྲ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གླུ་ལེན་ཏོ་ཞེས་པར་ཨུ་པ་ཝཱི་ཎཱ་ཡ་ཏི། འདུལ་བ་བརྟན་པོར་བྱེད་དོ་ཞེས་པར་དལྷ་ཡ་ཏི། མཚན་མོ་རྣམ་པར་དག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པར་ཝི་སུདྡྷཱ་ཡ་ཏི། དགེ་བ་འདྲིའོ་ཞེས་པར་ཀུ་ས་ལཱ་ཡ་ཏི་ལ་སོགས་པའོ། 5,13. Saccādīhā+pi ༥,༡༣. སཙྩཱ་དཱི་ཧཱ་པི། Saccādīhi [Pg.259] dhātvatthe āpi hoti. Sacca+mācikkhatīti āpimhi tyādipaccaye ‘‘ṇi+ṇāpyā+dīhi vā’’ti lavikaraṇa+e+ayādesā. Saccāpayati, saccāpeti iccādi. Attha+mācikkhati atthāpayati. Evaṃ vedāpayati. Sukkhaṃ karotīti sukkhāpayati sukkhāpeti iccādi. སཙྩ་ལ་སོགས་པ་ལས་བྱིངས་ཀྱི་དོན་ལ་ཨཱ་པི་རྐྱེན་འབྱུང་ངོ་། བདེན་པ་སྨྲའོ་ཞེས་པར་ཨཱ་པི་རྐྱེན་ལ་ཏི་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་ལ་“ཎི་ཎཱ་པྱཱ་དཱི་ཧི་ ཝཱ་”ཞེས་པས་རྐྱེན་གྱི་བྱེ་བྲག་དང་ཨེ་ཡིག་དང་ཨ་ཡཱ་དེ་ཤ་རྣམས་སོ། སཙྩཱ་པ་ཡ་ཏི། སཙྩཱ་པེ་ཏི་ལ་སོགས་པའོ། དོན་སྨྲའོ་ཞེས་པར་ཨཏྠཱ་པ་ཡ་ཏིའོ། དེ་བཞིན་དུ་ཝེ་དཱ་པ་ཡ་ཏིའོ། སྐམ་པོར་བྱེད་དོ་ཞེས་པར་སུཀྑཱ་པ་ཡ་ཏི། སུཀྑཱ་པེ་ཏི་ལ་སོགས་པའོ། 5,16. Payojakabyāpāre ṇāpi ca ༥,༡༦. པ་ཡོ་ཛ་ཀ་བྱཱ་པཱ་རེ་ ཎཱ་པི་ ཅ། Kattāraṃ yo payojeti, tassa byāpāre kriyatthā ṇi+ṇāpī honti bahulaṃ. བྱེད་པ་པོ་གང་ཞིག་གིས་སྐུལ་བར་བྱེད་པ་དེའི་བྱ་བ་ལ་བྱ་བའི་དོན་ཅན་ལས་ཎི་དང་ཎཱ་པཱི་རྐྱེན་དག་ཕལ་ཆེར་འབྱུང་ངོ་། Ṇipaccayo uvaṇṇantā, āto ṇāpeva hoti+ha; Dve dve+ko hoti vā sese, bahulaṃtyanuvuttiyā. ཨུ་ཝཎྞའི་མཐའ་ལས་ཎི་རྐྱེན་དང་། །ཨཱ་ལས་འདིར་ནི་ཎཱ་པ་ཉིད། །ལྷག་མ་ལས་གཉིས་གཉིས་སམ་གཅིག །ཕལ་ཆེར་རྗེས་སུ་འབྲང་བས་འགྱུར། ། Akammakāpi honteva, ṇi+ṇāpyantā sakammakā; Sakammakā dvikammā+ssu, dvikammā ca tikammakā. བྱ་བྱེད་ཐ་དད་མིན་པའང་ནི། །ཎི་ཎཱ་པཱི་མཐས་ཐ་དད་འགྱུར། །ཐ་དད་པ་རྣམས་ལས་གཉིས་དང་། །ལས་གཉིས་པ་རྣམས་ལས་གསུམ་མོ། ། Tasmā kattari kamme ca, ṇi+ṇāpīnaṃ tu sambhavo; Na bhāve suddhakattā tu, kammaṃ hoti payojake. དེ་ཕྱིར་བྱེད་པོ་ལས་དག་ལ། །ཎི་དང་ཎཱ་པཱི་འབྱུང་བ་སྟེ། །དངོས་པོ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །སྐུལ་བྱེད་ལ་ནི་ལས་སུ་འགྱུར། ། Nayādīnaṃ padhānañca, apadhānaṃ duhādinaṃ; Suddhakattā ṇi+ṇāpīsu, kamma+makkhyāta gocaraṃ. ནཱ་ཡ་ལ་སོགས་གཙོ་བོ་དང་། །དུ་ཧ་ལ་སོགས་ཕལ་པ་དང་། །ཎི་དང་ཎཱ་པཱིའི་བྱེད་པོ་ནི། །ཚིག་གི་སྤྱོད་ཡུལ་ལས་སུ་འགྱུར། ། Bhavituṃ payojayatīti atthe iminā ṇippaccayo. Ṇakāro ṇānubandhakāriyattho. ‘‘Yuvaṇṇāna+me+o paccaye’’ti okāre ‘‘āyā+vā ṇānubandhe’’ti ṇānubandhe āvādeso. Tyādimhi ‘‘ṇi+ṇāpyā+pīhi vā’’ti lavikaraṇe ekāre ‘‘eona+mayavā sare’’ti ayādeso. So samādhiṃ bhāvayati bhāveti[Pg.260], bhāvayanti bhāventi+ccādi. Kamme-tena samādhi bhāvīyati+ccādi. Ettha ‘‘dīgho sarassā’’ti kye ikārassa dīgho. Bhāvayissati bhāvessati, bhāvayissanti bhāvessanti+ccādi. Ajjatane īssa simhi abhāvesi bhāvesi, abhāvayi bhāvayi, abhāvayiṃsu bhāvayiṃsu. Parassaralope abhāvesuṃ bhāvesuṃ, abhāvayaṃsu bhāvayaṃsu, abhāvayuṃ bhāvayuṃ iccādi. Kamme-abhāvīyi bhāvīyi iccādi. Abhāvissa abhāvayissa, abhāvissaṃsu abhāvayissaṃsu. Kamme-abhāvayissaṃ iccādi. Bhāve bhāveyya iccādi. Kamme-bhāvīyeyya iccādi. Bhāvayatu bhāvetu iccādi. Kamme-bhāvīyatu iccādi. འབྱུང་བར་བྱེད་པར་འཇུག་པའོ་ཞེས་པའི་དོན་ལ་འདིས་ཎི་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། ཎ་ཡིག་ནི་ཎ་རྗེས་འབྲེལ་གྱི་བྱ་བའི་ཆེད་དུའོ། “ཡུ་ཝཎྞཱ་ནམེ་ཨོ་པཙྩཡེ”ཞེས་པས་ཨོ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བ་ལ། “ཨཱཡཱ་ཝཱ་ཎཱནུབནྡྷེ”ཞེས་པས་ཎ་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་ཚེ་ཨཱཝ་རུ་འགྱུར་རོ། ཏྱཱ་དི་ཡོད་ཚེ། “ཎི་ཎཱཔྱཱཔཱིཧི་ཝཱ”ཞེས་པས་ལ་བིཀརཎ་ཨེ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བ་ལ། “ཨེཨོ་ནམཡཝཱ་སརེ”ཞེས་པས་ཨཡ་རུ་འགྱུར་རོ། ཁོས་ཏིང་ངེ་འཛིན་སྒོམ་པར་བྱེད་དེ། བྷཱ་ཝ་ཡ་ཏི། བྷཱ་ཝེ་ཏི། བྷཱ་ཝ་ཡནྟི། བྷཱ་ཝེནྟི་ལ་སོགས་པའོ། ལས་ལ། ཁོས་ཏིང་ངེ་འཛིན་སྒོམ་པར་བྱེད་དེ། བྷཱ་ཝཱི་ཡ་ཏི་ལ་སོགས་པའོ། འདིར་“དཱིགྷོ་སརསྶཱ”ཞེས་པས་ཀྱ་རྐྱེན་གྱི་ཨི་ཡིག་རིང་པོར་འགྱུར་རོ། བྷཱ་ཝ་ཡིསྶ་ཏི། བྷཱ་ཝེསྶ་ཏི། བྷཱ་ཝ་ཡིསྶནྟི། བྷཱ་ཝེསྶནྟི་ལ་སོགས་པའོ། དེ་རིང་གི་དུས་ལ། ཨཱི་ཡིག་གི་སི་རྐྱེན་ལ། ཨ་བྷཱ་ཝེ་སི། བྷཱ་ཝེ་སི། ཨ་བྷཱ་ཝ་ཡི། བྷཱ་ཝ་ཡི། ཨ་བྷཱ་ཝ་ཡིཾ་སུ། བྷཱ་ཝ་ཡིཾ་སུའོ། ཕྱི་མའི་སྒྲ་བསྡུས་པ་ལ། ཨ་བྷཱ་ཝེ་སུཾ། བྷཱ་ཝེ་སུཾ། ཨ་བྷཱ་ཝ་ཡཾ་སུ། བྷཱ་ཝ་ཡཾ་སུ། ཨ་བྷཱ་ཝ་ཡུཾ། བྷཱ་ཝ་ཡུཾ་ལ་སོགས་པའོ། ལས་ལ། ཨ་བྷཱ་ཝཱི་ཡི། བྷཱ་ཝཱི་ཡི་ལ་སོགས་པའོ། ཨ་བྷཱ་ཝིསྶ། ཨ་བྷཱ་ཝ་ཡིསྶ། ཨ་བྷཱ་ཝིསྶཾ་སུ། ཨ་བྷཱ་ཝ་ཡིསྶཾ་སུའོ། ལས་ལ། ཨ་བྷཱ་ཝ་ཡིསྶཾ་ལ་སོགས་པའོ། དངོས་པོ་ལ། བྷཱ་ཝེཡྶ་ལ་སོགས་པའོ། ལས་ལ། བྷཱ་ཝཱི་ཡེཡྶ་ལ་སོགས་པའོ། བྷཱ་ཝ་ཡ་ཏུ། བྷཱ་ཝེ་ཏུ་ལ་སོགས་པའོ། ལས་ལ། བྷཱ་ཝཱི་ཡ་ཏུ་ལ་སོགས་པའོ། Pacituṃ payojetīti atthe ṇi+ṇāpī honti. So devadattena odanaṃ pācayati pāceti iccādi, tathā pācāpayati pācāpeti+ccādi. Kamme-so tena devadattena odano pācīyati pācāpīyati+ccādi, bhavissatyādīsupi yojetabbaṃ. འཚོད་པར་བྱེད་པར་འཇུག་པའོ་ཞེས་པའི་དོན་ལ་ཎི་དང་ཎཱཔཱི་རྐྱེན་རྣམས་འགྱུར་རོ། ཁོས་ལྷས་བྱིན་གྱིས་འབྲས་ཟན་འཚོད་དུ་འཇུག་སྟེ། པཱ་ཙ་ཡ་ཏི། པཱ་ཙེ་ཏི་ལ་སོགས་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་པཱ་ཙཱ་པ་ཡ་ཏི། པཱ་ཙཱ་པེ་ཏི་ལ་སོགས་པའོ། ལས་ལ། ཁོས་ལྷས་བྱིན་གྱིས་འབྲས་ཟན་འཚོད་དུ་བཅུག་སྟེ། པཱ་ཙཱི་ཡ་ཏི། པཱ་ཙཱ་པཱི་ཡ་ཏི་ལ་སོགས་པ་དང་། མ་འོངས་པ་སོགས་ལའང་སྦྱར་བར་བྱའོ། Gantuṃ payojetīti atthe so taṃ purisaṃ gāmaṃ gamayati gameti gacchāpayati gacchāpeti+ccādi. Kamme-tena so gāmaṃ gamīyati gacchāpīyati+ccādi. འགྲོ་བར་བྱེད་པར་འཇུག་པའོ་ཞེས་པའི་དོན་ལ། ཁོས་སྐྱེས་བུ་དེ་གྲོང་གསེབ་ཏུ་འགྲོ་བར་བྱེད་དེ། ག་མ་ཡ་ཏི། ག་མེ་ཏི། གཙྪཱ་པ་ཡ་ཏི། གཙྪཱ་པེ་ཏི་ལ་སོགས་པའོ། ལས་ལ། ཁོས་དེ་གྲོང་གསེབ་ཏུ་འགྲོ་བར་བྱེད་དེ། ག་མཱི་ཡ་ཏི། གཙྪཱ་པཱི་ཡ་ཏི་ལ་སོགས་པའོ། Guha=saṃvaraṇe, guhituṃ payojetīti ṇimhi ‘‘guhissa sare’’ti dīgho. Gūhayati, gūhayanti iccādi. གུ་ཧ་ནི་སྦེད་པའི་དོན་ལའོ། སྦེད་པར་བྱེད་པར་འཇུག་པའོ་ཞེས་པའི་དོན་ལ་ཎི་རྐྱེན་ཡོད་ཚེ། “གུ་ཧིསྶ་སརེ”ཞེས་པས་རིང་པོར་འགྱུར་རོ། གཱུ་ཧ་ཡ་ཏི། གཱུ་ཧ་ཡནྟི་ལ་སོགས་པའོ། Disa+dusa=appītiyaṃ, dusituṃ payojetīti ṇimhi ‘‘ṇimhi dīgho dusassā’’ti dīghe dūsayati+ccādi. དི་ས་དང་དུ་ས་ནི་མི་དགའ་བའི་དོན་ལའོ། སྡང་བར་བྱེད་པར་འཇུག་པའོ་ཞེས་པའི་དོན་ལ་ཎི་རྐྱེན་ཡོད་ཚེ། “ཎིམྷི་དཱིགྷོ་དུསསྶཱ”ཞེས་པས་རིང་པོར་འགྱུར་བས་དཱུ་ས་ཡ་ཏི་ལ་སོགས་པའོ། Tathā icchantaṃ payojayati icchāpayati icchāpeti, esayati eseti. Niyacchantaṃ payojayati niyamayati niyameti. Tathā āsayati [Pg.261] āseti, acchāpayati acchāpeti. Lābhayati lābheti, evaṃ vāsayati vāseti, vāsāpayati vāsāpeti. Vāhayati vāheti, vāhāpayati vāhāpeti+ccādi. Evaṃ jīrayati, mārayati, dassayati iccādi. Hū=sattāyaṃ, pahontaṃ payojayati pahāvayati pahāveti iccādi. Sāyayati sāyāpayati sāyāpeti. Nāyāpayati nāyāpeti. Patiṭṭhāpayati patiṭṭhāpeti. Rasse patiṭṭhapeti. Hantuṃ payojayatīti ṇi+ṇāpī, ‘‘hanassa ghāto ṇānubandhe’’ti ghātādese ghātayati ghāteti. Tathā juhāvayati juhāveti, jahāpayati jahāpeti. Hāpayati hāpeti. Dāpayati dāpeti. Vidhāpayati vidhāpeti, pidahāpayati pidahāpeti. (Bhūvādinayo). དེ་བཞིན་དུ་འདོད་པར་བྱེད་པར་འཇུག་པ་ལ། ཨིཙྪཱ་པ་ཡ་ཏི། ཨིཙྪཱ་པེ་ཏི། ཨེ་ས་ཡ་ཏི། ཨེ་སེ་ཏིའོ། ངེས་པར་འཛིན་པར་བྱེད་པར་འཇུག་པ་ལ། ནི་ཡ་མ་ཡ་ཏི། ནི་ཡ་མེ་ཏིའོ། དེ་བཞིན་དུ་ཨཱ་ས་ཡ་ཏི། ཨཱ་སེ་ཏི། ཨཙྪཱ་པ་ཡ་ཏི། ཨཙྪཱ་པེ་ཏིའོ། ལཱ་བྷ་ཡ་ཏི། ལཱ་བྷེ་ཏི། དེ་བཞིན་དུ་ཝཱ་ས་ཡ་ཏི། ཝཱ་སེ་ཏི། ཝཱ་སཱ་པ་ཡ་ཏི། ཝཱ་སཱ་པེ་ཏིའོ། ཝཱ་ཧ་ཡ་ཏི། ཝཱ་ཧེ་ཏི། ཝཱ་ཧཱ་པ་ཡ་ཏི། ཝཱ་ཧཱ་པེ་ཏི་ལ་སོགས་པའོ། དེ་བཞིན་དུ་ཇཱི་ར་ཡ་ཏི། མཱ་ར་ཡ་ཏི། དསྶ་ཡ་ཏི་ལ་སོགས་པའོ། ཧཱུ་ནི་ཡོད་པའི་དོན་ལའོ། ནུས་པར་བྱེད་པར་འཇུག་པ་ལ། པ་ཧཱ་ཝ་ཡ་ཏི། པ་ཧཱ་ཝེ་ཏི་ལ་སོགས་པའོ། སཱ་ཡ་ཡ་ཏི། སཱ་ཡཱ་པ་ཡ་ཏི། སཱ་ཡཱ་པེ་ཏིའོ། ནཱ་ཡཱ་པ་ཡ་ཏི། ནཱ་ཡཱ་པེ་ཏིའོ། པ་ཏིཊྛཱ་པ་ཡ་ཏི། པ་ཏིཊྛཱ་པེ་ཏིའོ། ཐུང་ངུ་ལ། པ་ཏིཊྛ་པེ་ཏིའོ། གསོད་པར་བྱེད་པར་འཇུག་པའོ་ཞེས་པའི་དོན་ལ་ཎི་དང་ཎཱཔཱི་རྐྱེན་རྣམས་འགྱུར་ལ། “ཧ་ནསྶ་གྷཱ་ཏོ་ཎཱནུབནྡྷེ”ཞེས་པས་གྷཱ་ཏa་རུ་འགྱུར་བས་གྷཱ་ཏ་ཡ་ཏི། གྷཱ་ཏེ་ཏིའོ། དེ་བཞིན་དུ་ཇུ་ཧཱ་ཝ་ཡ་ཏི། ཇུ་ཧཱ་ཝེ་ཏི། ཇ་ཧཱ་པ་ཡ་ཏི། ཇ་ཧཱ་པེ་ཏིའོ། ཧཱ་པ་ཡ་ཏི། ཧཱ་པེ་ཏིའོ། དཱ་པ་ཡ་ཏི། དཱ་པེ་ཏིའོ། ཝི་དྷཱ་པ་ཡ་ཏི། ཝི་དྷཱ་པེ་ཏི། པི་ད་ཧཱ་པ་ཡ་ཏི། པི་ད་ཧཱ་པེ་ཏིའོ། (འདི་ནི་བྷཱུ་ཝཱ་དིའི་ཚུལ་ལོ།) Idāni rudhādiaṭṭhagaṇā dassīyante-rodhayati rodheti. Devayati deveti. Todayati todeti. Jayāpayati jayāpeti. Vikkayati vikkayāpeti. Sāvayati sāveti. Vitānayati vitāneti. Corāpayati corāpeti iccādi. ད་ནི་རུ་དྷཱ་དི་སོགས་སྡེ་ཚན་བརྒྱད་པོ་སྟོན་པར་བྱེད་དེ། རོ་དྷ་ཡ་ཏི། རོ་དྷེ་ཏིའོ། དེ་ཝ་ཡ་ཏི། དེ་ཝེ་ཏིའོ། ཏོ་ད་ཡ་ཏི། ཏོ་དེ་ཏིའོ། ཇ་ཡཱ་པ་ཡ་ཏི། ཇ་ཡཱ་པེ་ཏིའོ། ཝིཀྐ་ཡ་ཏི། ཝིཀྐ་ཡཱ་པ་ཡ་ཏིའོ། སཱ་ཝ་ཡ་ཏི། སཱ་ཝེ་ཏིའོ། ཝི་ཏཱ་ན་ཡ་ཏི། ཝི་ཏཱ་ན་ེ་ཏིའོ། ཙོ་རཱ་པ་ཡ་ཏི། ཙོ་རཱ་པེ་ཏི་ལ་སོགས་པའོ། Khādīhi paccayantehi, api honti ṇi+ṇāpayo; Ṇi+ṇāpinā+nakānānaṃ, dassanañcettha sādhanaṃ. ཁཱ་དི་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་རྣམས་ལས་ཀྱང་ཎི་དང་ཎཱཔི་རྐྱེན་རྣམས་འགྱུར་རོ། འདིར་ཎི་དང་ཎཱཔི་རྐྱེན་གྱིས་ན་ཡིག་དང་ཀ་ཡིག་རྣམས་མཐོང་བ་ནི་གྲུབ་པའོ། Titikkhantaṃ payojayati titikkheti titikkhāpeti, tikicchayati tikiccheti tikicchāpayati tikicchāpeti. Evaṃ bubhukkheti bubhukkhāpeti. Pabbatāyayati. Puttīyayati iccādi. (Khādipaccayanayo). བཟོད་པར་བྱེད་པར་འཇུག་པ་ལ། ཏི་ཏིཀྑེ་ཏི། ཏི་ཏིཀྑཱ་པེ་ཏིའོ། ཏི་ཀིཙྪ་ཡ་ཏི། ཏི་ཀིཙྪེ་ཏི། ཏི་ཀིཙྪཱ་པ་ཡ་ཏི། ཏི་ཀིཙྪཱ་པེ་ཏིའོ། དེ་བཞིན་དུ་བུ་བྷུཀྑེ་ཏི། བུ་བྷུཀྑཱ་པེ་ཏིའོ། པབྦ་ཏཱ་ཡ་ཡ་ཏི། པུཏྟཱི་ཡ་ཡ་ཏི་ལ་སོགས་པའོ། (འདི་ནི་ཁཱ་དི་རྐྱེན་གྱི་ཚུལ་ལོ།) Iti payogasiddhiyaṃ tyādikaṇḍo chaṭṭho. དེ་ལྟར་སྦྱོར་བ་གྲུབ་པ་ལས་ཏྱཱ་དིའི་སྐབས་ཏེ་དྲུག་པའོ། 7. Khādikaṇḍa ༧. ཁཱ་དིའི་སྐབས། Atha [Pg.262] dhātūhiyeva bhāva+kamma+kattu+karaṇādisādhanasahitaṃ khādividhānaṃ ārabhīyate – དེ་ནས་བྱེད་པ་པོ་དང་། ལས། དངོས་པོ། བྱེད་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲུབ་པ་དང་བཅས་པའི་བྱིངས་རྣམས་ལས་ཁཱ་དིའི་ཆོ་ག་བརྩམ་པར་བྱའོ། ‘‘Tijamānehi khasā khamāvīmaṃsāsu’’ iccādīhi paccayavidhānañca pararūpadvittādikāriyañca tyādikaṇḍe vuttanayeneva ñātabbaṃ. Titikkhanaṃ titikkhā, ‘‘itthiya+maṇaktikayakayā ca’’ iti suttena apaccayo ca ‘‘itthiya+matvā’’ti āpaccayo ca hoti. Tathā vīmaṃsanaṃ vīmaṃsā. ‘‘Kitā tikicchāsaṃsayesu cho’’ti chappaccayādimhi kate tikicchanaṃ tikicchā, vicikicchanaṃ vicikicchā. Gupa=gopane, badha=bandhaneti imehi dhātūhi ‘‘nindāyaṃ gupa+badhā bassa bho ca’’ iti chapaccayādimhi ca dvitte parabakārassa iminā bhakāre ca kate apaccayādi hoti. Jigucchanaṃ jigucchā, bībhacchanaṃ bībhacchā. ‘‘Tuṃsmā lopo ci+cchāyaṃ te’’ iti icchāya+matthe kha+sa+chappaccayā honti. Bhuja=pālanajjhohāresu, bubhukkhanaṃ bubhukkhā. Ji=jaye, jigiṃsanaṃ, jigiṃsā. Ghasa=adane, jighacchanaṃ jighacchā. “ཏི་ཇ་མཱ་ནེ་ཧི་ཁ་སཱ་ཁ་མཱ་ཝཱི་མཾ་སཱ་སུ”ལ་སོགས་པས་རྐྱེན་གྱི་ཆོ་ག་དང་། ཕྱི་མའི་གཟུགས་དང་ཟློས་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་ནི་ཏྱཱ་དིའི་སྐབས་སུ་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱའོ། བཟོད་པ་ནི་ཏི་ཏིཀྑཱ་སྟེ། “ཨིཏྠི་ཡ་མ་ཎཀྟི་ཀ་ཡ་ཀ་ཡཱ་ཙ”ཞེས་པའི་མདོ་ལས་ཨ་རྐྱེན་དང་། “ཨིཏྠི་ཡ་མ་ཏྭཱ”ཞེས་པས་ཨཱ་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། དེ་བཞིན་དུ་དཔྱོད་པ་ནི་ཝཱི་མཾ་སཱའོ། “ཀི་ཏཱ་ཏི་ཀིཙྪཱ་སཾ་ས་ཡེ་སུ་ཆོ”ཞེས་པས་ཆ་རྐྱེན་ལ་སོགས་པ་བྱས་པ་ལ། གསོ་བ་ནི་ཏི་ཀིཙྪཱ་དང་། ཐེ་ཚོམ་ནི་ཝི་ཙི་ཀིཙྪཱའོ། གུ་པ་ནི་སྲུང་བའི་དོན་དང་། བ་དྷ་ནི་འཆིང་བའི་དོན་ལའོ། བྱིངས་འདི་དག་ལས། “ནིནྡཱ་ཡཾ་གུ་པ་བཱ་དྷཱ་བསྶ་བྷོ་ཙ”ཞེས་པས་ཆ་རྐྱེན་ལ་སོགས་པ་དང་ཟློས་པ་ལ། ཕྱི་མའི་བ་ཡིག་འདིས་བྷ་ཡིག་ཏུ་བྱས་པ་ལ། ཨ་རྐྱེན་ལ་སོགས་པ་འགྱུར་རོ། སྐྱུག་བྲོ་བ་ནི་ཇི་གུཙྪཱ་དང་། འཇིགས་སུ་རུང་བ་ནི་བཱི་བྷཙྪཱའོ། “ཏུཾ་སྨཱ་ལོ་པོ་ཙི་ཙྪཱ་ཡཾ་ཏེ”ཞེས་པས་འདོད་པའི་དོན་ལ། ཁ་དང་། ས་དང་། ཆ་རྐྱེན་རྣམས་འགྱུར་རོ། བྷུ་ཇ་ནི་སྐྱོང་བ་དང་ཟ་བའི་དོན་ལའོ། བཀྲེས་པ་ནི་བུ་བྷུཀྑཱའོ། ཇི་ནི་རྒྱལ་བའི་དོན་ལའོ། ཐོབ་པར་འདོད་པ་ནི་ཇི་གིཾ་སཱའོ། གྷ་ས་ནི་ཟ་བའི་དོན་ལའོ། ལྟོགས་པ་ནི་ཇི་གྷཙྪཱའོ། 27. Bhāvakammesu tabbānīyā ༢༧. དངོས་པོ་དང་ལས་ལ་ཏབྦ་དང་ཨནཱི་ཡ་རྐྱེན་རྣམས་སོ། Tabbaanīyā kriyatthā pare bhāvakammesu bhavanti, bahulaṃvidhānā kattukaraṇādīsupi. Bhū=sattāyaṃ, ‘‘yuvaṇṇāna+me opaccaye’’ti okāre ‘‘ūbyañjanassā’’ti ūāgamo, ññakāro ādyāvayavattho. Ossa ‘‘eona+ mayavā [Pg.263] sare’’ti avādeso, bhūyateti bhavitabbaṃ bhavatā bhavanīyaṃ. Bhāvasse+kattā ekavacanameva, tañca napuṃsakaliṅgaṃ. ཏབྦ་དང་ཨནཱི་ཡ་རྐྱེན་རྣམས་ནི་བྱ་བའི་དོན་གྱི་རྗེས་སུ་དངོས་པོ་དང་ལས་ལ་འགྱུར་ལ། མང་པོའི་ཆོ་གས་བྱེད་པ་པོ་དང་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་ལའང་འགྱུར་རོ། བྷཱུ་ནི་ཡོད་པའི་དོན་ལའོ། “ཡུ་ཝཎྞཱ་ནམེ་ཨོ་པཙྩཡེ”ཞེས་པས་ཨོ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བ་ལ། “ཨཱུ་བྱཉྫ་ནསྶཱ”ཞེས་པས་ཨཱུ་ཡིག་གི་ཨཱ་གྷ་མ་འགྱུར་ལ། ཉ་ཡིག་ནི་ཐོག་མའི་ཆ་ཤས་ཀྱི་ཆེད་དུའོ། ཨོ་ཡིག་ལ། “ཨེཨོ་ནམཡཝཱ་སརེ”ཞེས་པས་ཨཝ་རུ་འགྱུར་བས། བྷཱུ་ཡ་ཏེ་ལས། ཁྱོད་ཀྱིས་འབྱུང་བར་བྱའོ་ཞེས་པའི་དོན་ལ། བྷ་ཝི་ཏབྦཾ། བྷ་ཝ་ནཱི་ཡཾ་ཞེས་གྲུབ་བོ། དངོས་པོ་ཡི་བྱེད་པ་པོ་ནི་གཅིག་ཚིག་ཉིད་དང་། དེ་ཡང་མ་ནིང་གི་རྟགས་སོ། Tabbādyabhihito bhāvo,Dabbamiva pakāsatīti-bahuvacanañca hoti. “ཏབྦ་ལ་སོགས་པས་བརྗོད་པའི་དངོས་པོ་ནི། རྫས་བཞིན་དུ་སྣང་བར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་པས་མང་ཚིག་ཀྱང་འགྱུར་རོ། Kamme-abhipubbo, abhibhūyate abhibhūyittha abhibhūyissateti abhibhavitabbo kodho paṇḍitena, abhibhavitabbā taṇhā, abhibhavitabbaṃ dukkhaṃ. Evaṃ abhibhavanīyo abhibhavanīyā abhibhavanīyaṃ, kamme abhidheyyasseva liṅgavacanāni. ལས་ལ། ཨ་བྷི་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ལས། ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཡ་ཏེ། ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཡིཏྠ། ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཡིསྶ་ཏི་ཞེས་པ་ལས། མཁས་པས་ཁོང་ཁྲོ་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པར་བྱའོ་ཞེས་པ་ལ། ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏབྦོ་ཀོ་དྷོ་པཎྜི་ཏེ་ན། སྲེད་པ་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པར་བྱའོ་ཞེས་པ་ལ། ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏབྦཱ་ཏཎྷཱ། སྡུག་བསྔལ་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པར་བྱའོ་ཞེས་པ་ལ། ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏབྦཾ་དུཀྑཾ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ནཱི་ཡོ། ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ནཱི་ཡཱ། ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ནཱི་ཡཾ་སྟེ། ལས་ལ་ནི་བརྗོད་བྱ་ཉིད་ཀྱི་རྟགས་དང་ཚིག་རྣམས་སོ། Visessaliṅgātabbādī, tatthā+do pañca bhāvajā; Napuṃsake siyuṃ bhāve, kto cā+no akattari. ཏབྦ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཁྱད་པར་གྱི་རྟགས་ཅན་ཡིན་ལ། དེ་དག་ལས་ཐོག་མའི་ལྔ་པོ་ནི་དངོས་པོ་ལས་བྱུང་བའོ། དངོས་པོ་ལ་མ་ནིང་གི་རྟགས་སུ་འགྱུར་ལ། ཀྟ་རྐྱེན་དང་གཞན་དག་ནི་བྱེད་པ་པོ་མ་ཡིན་པ་ལའོ། Bhāvasmiṃ ghaṇa pume evaṃ, iyuvaṇṇā gahādijo; Apaccayopi vā+saṃkhyā, tu+māditvantakā siyuṃ. དངོས་པོ་ལ་གྷ་ཎ་རྐྱེན་ནི་ཕོ་རྟགས་སུ་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ། ཨི་དང་ཡུ་ཝཎྞཱ་དང་ག་ཧཱ་དི་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་སོ། ཨ་རྐྱེན་ཡང་རྣམ་པར་འགྱུར་ལ། གྲངས་དང་། ཏུ་མ་ལ་སོགས་པ་དང་ཏྭཱ་མཐའ་ཅན་རྣམས་ཀྱང་འགྱུར་རོ། Ito paraṃ upasaggapubbatā ca kālattayassa vākyagahaṇañca vuttanayena ñātabbaṃ, tasmā anurūpavākyameva dassayissāma – འདི་ལས་གཞན་དུ་ཉེ་བར་བསྒྱུར་བ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་དང་། དུས་གསུམ་གྱི་ཚིག་བཟུང་བ་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཤེས་པར་བྱ་བས། དེའི་ཕྱིར་མཐུན་པའི་ཚིག་ཉིད་སྟོན་པར་བྱའོ། Āsa=upavesane, āsane āsitabbaṃ tayā āsanīyaṃ. Kamme-upāsīyatīti upāsitabbo guru upāsanīyo. Sī=saye, e+ayādesā, sayanaṃ sayitabbaṃ sayanīyaṃ tayā. Atisīyatīti atisayitabbo kaṭo te atisayanīyo. Pada=gamane, ‘‘padādīnaṃ kvacī’’ti yuka, kakāro kānubandhakāriyattho, ukāro uccāraṇattho, dassajo pubbarūpañca, uppajjanaṃ uppajjitabbaṃ uppajjanīyaṃ. Paṭipajjīyatīti paṭipajjitabbo maggo paṭipajjanīyo. Budha=ñāṇe, bujjhateti bujjhitabbo [Pg.264] dhammo bujjhanīyo. Su=savane, sūyateti sotabbo dhammo, ññimhi nāgame ‘‘tathanarānaṃ ṭaṭhaṇalā’’ti ṇe ca kate ‘‘na te kānubandha+nāgamesū’’ti okārābhāvo. Suṇitabbo, savanīyo. Kara=karaṇe – ཨཱ་ས་ནི་འདུག་པའི་དོན་ལའོ། སྟན་ལ། ཁྱོད་ཀྱིས་འདུག་པར་བྱའོ་ཞེས་པ་ལ། ཨཱ་སི་ཏབྦཾ། ཨཱ་ས་ནཱི་ཡཾ། ལས་ལ། བསྙེན་བཀུར་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་ལ། བླ་མ་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱའོ་ཞེས་པ་ལ། ཨུ་པཱ་སི་ཏབྦོ་གུ་རུ། ཨུ་པཱ་ས་ནཱི་ཡོ། སཱི་ནི་ཉལ་བའི་དོན་ལའོ། ཨེ་ཡིག་དང་ཨཡ་རུ་འགྱུར་བ་ལས། ཉལ་བ་ལ། ཁྱོད་ཀྱིས་ཉལ་བར་བྱའོ་ཞེས་པ་ལ། ས་ཡི་ཏབྦཾ། ས་ཡ་ནཱི་ཡཾ། ལྷག་པར་ཉལ་ལོ་ཞེས་པ་ལ། ཁྱོད་ཀྱིས་གདན་ལ་ལྷག་པར་ཉལ་བར་བྱའོ་ཞེས་པ་ལ། ཨ་ཏི་ས་ཡི་ཏབྦོ་ཀ་ཊོ་ཏེ། ཨ་ཏི་ས་ཡ་ནཱི་ཡོ། པ་ད་ནི་འགྲོ་བའི་དོན་ལའོ། “པ་དཱ་དཱི་ནཾ་ཀྭ་ཙཱི”ཞེས་པས་ཡུ་ཀ་རྐྱེན་ལ། ཀ་ཡིག་ནི་ཀ་རྗེས་འབྲེལ་གྱི་བྱ་བའི་ཆེད་དང་། ཨུ་ཡིག་ནི་བརྗོད་པའི་ཆེད་དུའོ། ད་ཡིག་ལས་བྱུང་བ་དང་སྔོན་གྱི་གཟུགས་སུ་འགྱུར་བས། སྐྱེ་བ་ལ། ཨུཔྤཛྫི་ཏབྦཾ། ཨུཔྤཛྫ་ནཱི་ཡཾ། སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་ལ། ལམ་ལ་བགྲོད་པར་བྱའོ་ཞེས་པ་ལ། པ་ཊི་པཛྫི་ཏབྦོ་མགྒོ། པ་ཊི་པཛྫ་ནཱི་ཡོ། བུ་དྷ་ནི་ཤེས་པའི་དོན་ལའོ། རྟོགས་སོ་ཞེས་པ་ལས། ཆོས་ནི་རྟོགས་པར་བྱའོ་ཞེས་པ་ལ། བུཛྫྷི་ཏབྦོ་དྷམྨོ། བུཛྫྷ་ནཱི་ཡོ། སུ་ནི་ཐོས་པའི་དོན་ལའོ། ཐོས་སོ་ཞེས་པ་ལས། ཆོས་ནི་མཉན་པར་བྱའོ་ཞེས་པ་ལ། སོ་ཏབྦོ་དྷམྨོ། ཉྙ་རྐྱེན་ལ་ན་ཡིག་གི་ཨཱ་གྷ་མ་དང་། “ཏ་ཐ་ན་རཱ་ནཾ་ཊ་ཋ་ཎ་ལཱ”ཞེས་པས་ཎ་ཡིག་ཏུ་བྱས་པ་ལ། “ན་ཏེ་ཀཱ་ནུབནྡྷ་ནཱ་ག་མེ་སཱུ”ཞེས་པས་ཨོ་ཡིག་ཏུ་མི་འགྱུར་རོ། སུ་ཎི་ཏབྦོ། ས་ཝ་ནཱི་ཡོ། ཀ་ར་ནི་བྱེད་པའི་དོན་ལའོ། 95. Pararūpa+mayakāre byañjane ༩༥. ཡ་ཡིག་མ་གཏོགས་པའི་གསལ་བྱེད་ལ། ཕྱི་མའི་གཟུགས་སུ་འགྱུར་རོ། Kriyatthāna+mantabyañjanassa pararūpaṃ hoti yakārato aññasmiṃ byañjane. Karīyatīti kattabbo dhammo, kattabbā pūjā, kattabbaṃ kusalaṃ. ཡ་ཡིག་མ་གཏོགས་པའི་གསལ་བྱེད་གཞན་ཡོད་ཚེ། བྱ་བའི་དོན་གྱི་མཐའི་གསལ་བྱེད་ནི་ཕྱི་མའི་གཟུགས་སུ་འགྱུར་རོ། བྱེད་དོ་ཞེས་པ་ལས། ཆོས་ནི་བྱ་བར་བྱའོ་ཞེས་པ་ལ། ཀཏྟབྦོ་དྷམྨོ། མཆོད་པ་ནི་བྱ་བར་བྱའོ་ཞེས་པ་ལ། ཀཏྟབྦཱ་པཱུ་ཛཱ། དགེ་བ་ནི་བྱ་བར་བྱའོ་ཞེས་པ་ལ། ཀཏྟབྦཾ་ཀུ་ས་ལཾ། 119. Tuṃ+tuna+tabbesu vā ༡༡༩. ཏུཾ་དང་། ཏུ་ན་དང་། ཏབྦ་རྐྱེན་རྣམས་ལ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། Tumādīsu karassā hoti vā. Kātabbaṃ hitaṃ. ཏུཾ་ལ་སོགས་པ་ཡོད་ཚེ། ཀ་ར་ཡི་ཨ་ཡིག་ནི་རྣམ་པར་ཨཱ་རུ་འགྱུར་རོ། ཕན་པ་ནི་བྱ་བར་བྱའོ་ཞེས་པ་ལ། ཀཱ་ཏབྦཾ་ཧི་ཏཾ། 171. Rā nassa ṇo ༡༧༡. ར་ཡིག་ལས་ན་ཡིག་གི་ཎ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། Rantato kriyatthā paccayanakārassa ṇa hoti. Karaṇīyo. ར་མཐའ་ཅན་གྱི་བྱ་བའི་དོན་ལས། རྐྱེན་གྱི་ན་ཡིག་ནི་ཎ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ཀ་ར་ཎཱི་ཡོ། Bhara=bharaṇe, bharīyatīti bharitabbo bharaṇīyo. Gaha=upādāne ‘‘maṃ vā rudhādīnaṃ’’ti antasarā paromaṃ vā hoti. Makāro+nubandho. ‘‘Ṇo niggahītassā’’ti niggahītassa ṇo, saṃgayhatīti saṃgaṇhitabbo saṃgaṇhanīyo, ‘‘tathanarā’’dinā ṇakāre gahaṇīyo. Rama=kīḷāyaṃ, ramīyatīti ramaṇīyo vihāro. Āpa=pāpuṇane, ‘‘sakāpānaṃ kukakū ṇe’’ti ettha ‘sakāpānaṃ kuka+kū’ti yogavibhāgā ku, ūāgame nāgamassa ṇe ca kate pāpīyatīti pāpuṇitabbo. Pararūpe pattabbo, pāpuṇanīyo, pāpanīyo. བྷ་ར་ནི་འཛིན་པ་དང་གསོ་བའི་དོན་ལའོ། འཛིན་ཏོ་ཞེས་པ་ལས། བྷ་རི་ཏབྦོ། བྷ་ར་ཎཱི་ཡོ། ག་ཧ་ནི་ལེན་པའི་དོན་ལའོ། “མཾ་ཝཱ་རུ་དྷཱ་དཱི་ནཾ”ཞེས་པས་མཐའི་དབྱངས་ཀྱི་ཕྱི་རོལ་དུ་མཾ་ཡིག་རྣམ་པར་འགྱུར་ལ། མ་ཡིག་ནི་རྗེས་འབྲེལ་ལོ། “ཎོ་ནིགྒ་ཧཱི་ཏསྶཱ”ཞེས་པས་རྗེས་སུ་ང་རོ་ལས་ཎ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བས། ཡང་དག་པར་འཛིན་ཏོ་ཞེས་པ་ལས། སཾ་གཎྷི་ཏབྦོ། སཾ་གཎྷ་ནཱི་ཡོ། “ཏ་ཐ་ན་རཱ”ལ་སོགས་པས་ཎ་ཡིག་ཏུ་བྱས་པས་ག་ཧ་ཎཱི་ཡོ། ར་མ་ནི་རྩེ་བའི་དོན་ལའོ། དགའ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་ལས། དགའ་བར་བྱེད་པའི་གཙུག་ལག་ཁང་ལ། ར་མ་ཎཱི་ཡོ་ཝི་ཧཱ་རོ། ཨཱ་པ་ནི་ཐོབ་པའི་དོན་ལའོ། “ས་ཀཱ་པཱ་ནཾ་ཀུ་ཀ་ཀཱུ་ཎེ”ཞེས་པ་འདིར། ‘ས་ཀཱ་པཱ་ནཾ་ཀུ་ཀ་ཀཱུ’ཞེས་མདོ་རྣམ་པར་ཕྱེ་བ་ལས། ཀུ་དང་ཨཱུ་ཡིག་གི་ཨཱ་གྷ་མ་དང་། ན་ཡིག་གི་ཨཱ་གྷ་མ་ཎ་ཡིག་ཏུ་བྱས་པ་ལ། ཐོབ་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་ལས། པཱ་པུ་ཎི་ཏབྦོ། ཕྱི་མའི་གཟུགས་ལ། པཏྟབྦོ། པཱ་པུ་ཎ་ནཱི་ཡོ། པཱ་པ་ནཱི་ཡོ། 96. Manānaṃ niggahītaṃ ༩༦. མ་ཡིག་དང་ན་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་རྣམས་ལ། རྗེས་སུ་ང་རོར་འགྱུར་རོ། Makāra+nakārantānaṃ [Pg.265] kriyatthānaṃ niggahītaṃ hotya+yakāre byañjane. Vaggantaṃ, gamiyatīti gantabbo. Gamitabbaṃ gamanīyaṃ. Khana=khaṇa=avadāraṇe, niggahītaṃ vaggantattañca, khaññateti khantabbaṃ āvāṭaṃ khanitabbaṃ khananīyaṃ. Hana=hiṃsāyaṃ, haññateti hantabbaṃ hanitabbaṃ hananīyaṃ. Mana=ñāṇe, maññateti mantabbo manitabbo. ‘‘Padādīnaṃ kvacī’’ti yuka, cavaggādimhi kate maññitabbaṃ maññanīyaṃ. མ་ཡིག་དང་ན་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་གྱི་བྱ་བའི་དོན་རྣམས་ལ། ཡ་ཡིག་མ་གཏོགས་པའི་གསལ་བྱེད་ཡོད་ཚེ། རྗེས་སུ་ང་རོར་འགྱུར་རོ། སྡེ་པའི་མཐའ་ལས། འགྲོ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་ལས། གནྟབྦོ། ག་མི་ཏབྦཾ། ག་མ་ནཱི་ཡཾ། ཁ་ནི་རྐོ་བའི་དོན་ལའོ། རྗེས་སུ་ང་རོ་དང་སྡེ་པའི་མཐའ་རུ་འགྱུར་བ་ལས། རྐོ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་ལས། དོང་ནི་བརྐོ་བར་བྱའོ་ཞེས་པ་ལ། ཁནྟབྦཾ་ཨཱཝཱ་ཊཾ། ཁ་ནི་ཏབྦཾ། ཁ་ན་ནཱི་ཡཾ། ཧ་ན་ནི་འཚེ་བའི་དོན་ལའོ། གསོད་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་ལས། ཧནྟབྦཾ། ཧ་ནི་ཏབྦཾ། ཧ་ན་ནཱི་ཡཾ། མ་ན་ནི་ཤེས་པའི་དོན་ལའོ། སེམས་སོ་ཞེས་པ་ལས། མནྟབྦོ། མ་ནི་ཏབྦོ། “པ་དཱ་དཱི་ནཾ་ཀྭ་ཙཱི”ཞེས་པས་ཡུ་ཀ་རྐྱེན་ལ། ཙ་སྡེ་ལ་སོགས་པ་བྱས་པ་ལ། མཉྙི་ཏབྦཾ། མཉྙ་ནཱི་ཡཾ། Pūja=pūjāyaṃ, ‘‘curādito ṇī’’ti ṇimhi ñukārassa guruttā okārāvutti ‘‘yuvaṇṇāna+meo paccaye’’ti ekāre pūjetabbo ūmhi ayādese pūjayitabbo pūjanīyo bhagavā. པཱུ་ཛ་ནི་མཆོད་པའི་དོན་ལའོ། “ཙུ་རཱ་དི་ཏོ་ཎཱི”ཞེས་པས་ཎི་རྐྱེན་ལ། ཉ་ཡིག་ལྕི་བའི་ཕྱིར་ཨོ་ཡིག་ཏུ་མི་འགྱུར་ལ། “ཡུ་ཝཎྞཱ་ནམེ་ཨོ་པཙྩཡེ”ཞེས་པས་ཨེ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བས། པཱུ་ཛེ་ཏབྦོ། ཨཱུ་ཡིག་ལ་ཨཡ་རུ་འགྱུར་བས། པཱུ་ཛ་ཡི་ཏབྦོ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ནི་མཆོད་པར་བྱ་བའོ་ཞེས་པ་ལ། པཱུ་ཛ་ནཱི་ཡོ་བྷ་ག་ཝཱ། Kattari-yā=pāpuṇane, nīyatīti niyyāniyo maggo, gacchantīti gamanīyā bhogā. Karaṇe-naha=soceyye, nahāyantya+nenāti nahānīyaṃ cuṇṇaṃ. Sampadāne-dā=dāne, saṃ+papubbo, sammā padīyate assāti sampadāniyo brāhmaṇo. བྱེད་པ་པོ་ལ། ཡཱ་ནི་ཐོབ་པའི་དོན་ལའོ། ངེས་པར་འབྱུང་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་ལས། ངེས་པར་འབྱུང་བའི་ལམ་ལ། ནིཡྶཱ་ནཱི་ཡོ་མགྒོ། འགྲོ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་ལས། ལོངས་སྤྱོད་རྣམས་ནི་འགྲོ་བར་འགྱུར་བ་ལ། ག་མ་ནཱི་ཡཱ་བྷོ་གཱ། བྱེད་པ་ལ། ན་ཧ་ནི་གཙང་བར་བྱེད་པའི་དོན་ལའོ། འདིས་ཁྲུས་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་ལས། ཁྲུས་ཕྱེ་ལ། ན་ཧཱ་ནཱི་ཡཾ་ཙུཎྞཾ། ཕུལ་བ་ལ། དཱ་ནི་སྦྱིན་པའི་དོན་ལའོ། སཾ་དང་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ལས། འདི་ལ་ཡང་དག་པར་སྦྱིན་ནོ་ཞེས་པ་ལས། སྦྱིན་པར་བྱ་བའི་བྲམ་ཟེ་ལ། སམྤ་དཱ་ནཱི་ཡོ་བྲཱཧྨ་ཎོ། 28. Ghyaṇa ༢༨. གྷྱ་ཎ་རྐྱེན། Bhāvakammesu kriyatthā paro ghyaṇa hoti bahulaṃ. Ūmhi kattabbaṃ kāriyaṃ. Hara=haraṇe, harīyatīti hāriyaṃ. Bhara=bharaṇe, bharitabbaṃ bhāriyaṃ. Labha=lābhe, ‘‘vaggalasehi te’’ti pubbarūpabhakāre ‘‘catutthadutiyā’’ dinā tatiyakkhare ca kate labhitabbaṃ labbhaṃ. དངོས་པོ་དང་ལས་ལ་བྱ་བའི་དོན་གྱི་རྗེས་སུ་གྷྱ་ཎ་རྐྱེན་མང་པོར་འགྱུར་རོ། ཨཱུ་ཡིག་ལ། བྱ་བར་བྱའོ་ཞེས་པ་ལ། ཀཱ་རི་ཡཾ། ཧ་ར་ནི་འཕྲོག་པའི་དོན་ལའོ། འཕྲོག་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་ལས། ཧཱ་རི་ཡཾ། བྷ་ར་ནི་གསོ་བའི་དོན་ལའོ། གསོ་བར་བྱའོ་ཞེས་པ་ལ། བྷཱ་རི་ཡཾ། ལ་བྷ་ནི་ཐོབ་པའི་དོན་ལའོ། “ཝགྒ་ལ་སེ་ཧི་ཏེ”ཞེས་པས་སྔོན་གྱི་གཟུགས་བྷ་ཡིག་ཏུ་བྱས་པ་ལ། “ཙ་ཏུཏྠ་དུ་ཏི་ཡཱ”ལ་སོགས་པས་ཡི་གེ་གསུམ་པ་བྱས་པ་ལ། ཐོབ་པར་བྱའོ་ཞེས་པ་ལ། ལབྦྷཾ། Vaca=byattavacane, ཝ་ཙ་ནི་གསལ་བར་སྨྲ་བའི་དོན་ལའོ། 98. Kagā cajānaṃ ghānubandhe ༩༨. གྷ་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་ཚེ། ཙ་ཡིག་དང་ཇ་ཡིག་རྣམས་ལས་ཀ་ཡིག་དང་ག་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། Ghānubandhe [Pg.266] cakāra+jakārantānaṃ kriyatthānaṃ ka+gā honti yathākkamaṃ. གྷ་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་ཚེ། ཙ་ཡིག་དང་ཇ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་གྱི་བྱ་བའི་དོན་རྣམས་ལ། གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཀ་ཡིག་དང་ག་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། 84. Assā ṇānubandhe ༨༤. ཎ་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་ཚེ། ཨ་ཡིག་གི་ཨཱ་རུ་འགྱུར་རོ། Ṇakārānubandhe paccaye pare upantassa akārassa ā hoti. Vacanaṃ vuccateti vākyaṃ. Bhaja=sevāyaṃ, bhajanīyaṃ bhāgyaṃ, jassa gakāro. Ci=caye, cayanaṃ cīyatīti vā ceyyaṃ. Yassa dvittaṃ. ཎ་ཡིག་རྗེས་འབྲེལ་གྱི་རྐྱེན་ཕྱི་མ་ཡོད་ཚེ། ཉེ་བའི་མཐའི་ཨ་ཡིག་ནི་ཨཱ་རུ་འགྱུར་རོ། སྨྲ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་ལས། ཚིག་ལ། ཝཱ་ཀྱཾ། བྷ་ཇ་ནི་བསྟེན་པའི་དོན་ལའོ། བསྟེན་པར་བྱ་བ་ལ། བྷཱ་གྱཾ་སྟེ། ཇ་ཡིག་གི་ག་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ཙི་ནི་སྡུད་པའི་དོན་ལའོ། སྡུད་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་ལས། ཙེ་ཡྶཾ་སྟེ། ཡ་ཡིག་ནི་ཟློས་པའོ། 5,122. Nito cissa cho ༥,༡༢༢. ཎི་རྐྱེན་ལས་ཙི་ཡིག་གི་ཆ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། Nito parassa cissa cho hotītiādicakārassa cho. Vinicchayatīti viniccheyyaṃ, nāgame vinicchinitabbaṃ. E+ayādesesu vinicchetabbaṃ vinicchanīyaṃ. Nī=pāpane, nīyatīti neyyo neyyā neyyaṃ, netabbaṃ. "Nito parassa cissa cho hotī" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཙ་ཡིག་གི་སྒོ་ནས་ "cho" རྐྱེན་དུ་འགྱུར་རོ། །རྣམ་པར་འབྱེད་པར་བྱེད་པས་ན་ "viniccheyyaṃ" (རྣམ་པར་དཔྱད་བྱ།) སྟེ། ནཱ་ཡིག་གི་ཨཱ་གཱ་མ་ (བྱུང་ཁུངས་ཀྱི་ཡི་གེ) ཡོད་ཚེ་ "vinicchinitabbaṃ" ཞེས་འགྱུར་རོ། །"e" དང་ "ayā" ཡི་ཨཱ་དེ་ཤ་ (ཚབ་ཡིག) རྣམས་ཡོད་ཚེ་ "vinicchetabbaṃ" དང་ "vinicchanīyaṃ" ཞེས་འགྱུར་རོ། །"nī" ནི་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་དོན་ཏེ། ཐོབ་པར་བྱེད་པས་ན་ "neyyo" (སྐྱེལ་བར་བྱ་བ།) "neyyā" "neyyaṃ" དང་ "netabbaṃ" ཞེས་འགྱུར་རོ། ། 29. Āsse+ca ༢༩. "Āsse+ca" (ཨཱསྶེ་ཅ།) Ākārantato kriyatthā ghyaṇa hoti bhāvakammesu āssa e ca. Dā=dāne, dātabbaṃ deyyaṃ. Pā=pāne, pīyatīti peyyaṃ. Mā=māne, mīyatīti meyyaṃ. Ñā=avabodhane, ñāyatīti ñeyyaṃ ñātabbaṃ, ūmhi nāgamo ‘‘ñāssa ne+jā’’ti ñāssa jādese jānitabbaṃ, vijāniyaṃ. Khā=pakathane, saṃkhātabbaṃ saṃkheyyaṃ. ཨཱ་མཐའ་ཅན་གྱི་བྱ་བའི་ཚིག་ལས་བདག་གཞན་གྱི་དོན་དུ་ "ghyaṇa" རྐྱེན་འགྱུར་ཞིང་། ཨཱ་ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ་ "e" ཡིག་ཀྱང་འགྱུར་རོ། །"dā" ནི་སྦྱིན་པའི་དོན་ཏེ། སྦྱིན་པར་བྱ་བ་ནི་ "deyyaṃ" (སྦྱིན་བྱ།) དང་ "dātabbaṃ" ངོ་། །"pā" ནི་བཏུང་བའི་དོན་ཏེ། འཐུང་བར་བྱེད་པས་ན་ "peyyaṃ" (བཏུང་བྱ།) ངོ་། །"mā" ནི་གཞལ་བའི་དོན་ཏེ། འཇལ་བར་བྱེད་པས་ན་ "meyyaṃ" (གཞལ་བྱ།) ངོ་། །"ñā" ནི་རྟོགས་པའི་དོན་ཏེ། ཤེས་པར་བྱ་བས་ན་ "ñeyyaṃ" (ཤེས་བྱ།) དང་ "ñātabbaṃ" ངོ་། །"ū" ཡིག་ཡོད་ཚེ་ "na" ཡི་ཨཱ་གཱ་མ་འབྱུང་ཞིང་། "ñāssa ne+jā" ཞེས་པས་ "ñā" ཡི་ཚབ་ཏུ་ "jā" འགྱུར་བས་ "jānitabbaṃ" དང་ "vijāniyaṃ" ཞེས་འགྱུར་རོ། །"khā" ནི་རབ་ཏུ་བརྗོད་པའི་དོན་ཏེ། བགྲང་བར་བྱ་བ་ནི་ "saṃkheyyaṃ" (བགྲང་བྱ།) དང་ "saṃkhātabbaṃ" ངོ་། ། 30. Vadādīhi yo ༣༠. "Vadādīhi yo" (ཝ་དཱ་དཱི་ཧི་ཡོ།) Vadādīhi [Pg.267] kriyatthehi yo hoti bahulaṃ bhāvakammesu. Vada=vacane, vadanaṃ vajjatīti vā vajjaṃ. Mada=ummāde, madanaṃ majjate anenāti vā majjaṃ. Gamanaṃ gammateti vā gammaṃ. Gada=vacane, gajjate gadanīyaṃ vāti gajjaṃ. Pada=gamane, pajjanīyaṃ pajjaṃ gāthā. Ada+khāda=bhakkhane, khajjatīti khajjaṃ khādanīyaṃ. Dama=damane, dammateti dammo damanīyo. "vada" ལ་སོགས་པའི་བྱ་བའི་ཚིག་རྣམས་ལས་བདག་གཞན་གྱི་དོན་དུ་ཕལ་ཆེར་ "yo" རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །"vada" ནི་སྨྲ་བའི་དོན་ཏེ། སྨྲ་བར་བྱ་བ་ནི་ "vajjaṃ" (སྨྲ་བྱ།) ངོ་། །"mada" ནི་མྱོས་པའི་དོན་ཏེ། འདིས་མྱོས་པར་བྱེད་པས་ན་ "majjaṃ" (མྱོས་བྱེད།) ངོ་། །འགྲོ་བར་བྱ་བ་ནི་ "gammaṃ" (བགྲོད་བྱ།) ངོ་། །"gada" ནི་སྨྲ་བའི་དོན་ཏེ། བརྗོད་པར་བྱ་བ་ནི་ "gajjaṃ" ངོ་། །"pada" ནི་འགྲོ་བའི་དོན་ཏེ། བགྲོད་པར་བྱ་བ་ནི་ "pajjaṃ" (ཚིགས་སུ་བཅད་པ།) ངོ་། །"ada" དང་ "khāda" ནི་ཟ་བའི་དོན་ཏེ། ཟ་བར་བྱ་བ་ནི་ "khajjaṃ" (བཟའ་བཅའ།) དང་ "khādanīyaṃ" ངོ་། །"dama" ནི་འདུལ་བའི་དོན་ཏེ། གདུལ་བར་བྱ་བ་ནི་ "dammo" (གདུལ་བྱ།) དང་ "damanīyo" ངོ་། ། Bhujā+nneti gaṇasuttena anne vattabbe yapaccayo. "Bhujā+nneti" ཞེས་པའི་ཚོགས་ཀྱི་མདོ་ལས་ "anna" ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལ་ "ya" རྐྱེན་འགྱུར་རོ། ། 83. Lahussupantassati ༨༣. "Lahussupantassati" (ལཧུསྶུཔནྟསྶཏི།) Lahubhūtassa upantassa iyuvaṇṇassa eo honti yathākkamaṃ. Yassa pubbarūpe bhuñjitabboti bhojjo odano, bhojjā yāgu. ཡང་བའི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་པའི་ཉེ་བའི་མཐའི་ "i" དང་ "u" ཡི་ཡི་གེ་རྣམས་རིམ་པ་བཞིན་ "e" དང་ "o" རུ་འགྱུར་རོ། །"ya" ཡིག་གི་སྔོན་གྱི་གཟུགས་སུ་གྱུར་ཚེ། བཟའ་བར་བྱ་བའི་འབྲས་ཟན་ནི་ "bhojjo odano" དང་། བཏུང་བར་བྱ་བའི་སྐྱོ་མ་ནི་ "bhojjā yāgu" ཞེས་འགྱུར་རོ། ། 31. Kicca ghacca bhacca bhabba leyyā ༣༡. "Kicca ghacca bhacca bhabba leyyā" (ཀིཙྩ་གྷཙྩ་བྷཙྩ་བྷབྦ་ལེཡྻཱ།) Ete saddā yapaccayantā nipaccante. Kara=karaṇe, iminā nipātanā ye kicādese ca kate pubbarūpaṃ, kattabbaṃ kiccaṃ. Hana=hiṃsāyaṃ, ghaccādesādimhi kate hananaṃ haññateti vā ghaccaṃ. Bhara=bharaṇe, bhaccādesādimhi kate bharaṇīyo bhacco. Bhū=sattāyaṃ, yamhi okāre iminā avādese bhavatīti bhabbo. Liha=assādane, yamhi iminā hassa yakāre lehitabbaṃ leyyaṃ, ekāravuddhi. སྒྲ་འདི་རྣམས་ནི་ "ya" རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་དུ་གྲུབ་པ་རྣམས་སོ། །"kara" ནི་བྱེད་པའི་དོན་ཏེ། འདིའི་གྲུབ་པས་ "ya" ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ་ "kica" བྱས་ཤིང་སྔོན་གྱི་གཟུགས་སུ་བསྒྱུར་བས་བྱ་བ་ནི་ "kiccaṃ" (བྱ་བ།) དང་ "kattabbaṃ" ངོ་། །"hana" ནི་འཚེ་བའི་དོན་ཏེ། "ghacca" ལ་སོགས་པའི་ཚབ་ཏུ་བྱས་ཚེ། གསོད་པར་བྱེད་པས་ན་ "ghaccaṃ" (གསོད་བྱ།) ངོ་། །"bhara" ནི་འཛིན་པའི་དོན་ཏེ། "bhacca" ཡི་ཚབ་ཏུ་བྱས་ཚེ། གསོ་བར་བྱ་བ་ནི་ "bhacco" (གསོ་བྱ།) ངོ་། །"bhū" ནི་ཡོད་པའི་དོན་ཏེ། "ya" ཡིག་ཡོད་ཚེ་ "o" ཡིག་ཏུ་འགྱུར་ཞིང་འདིའི་ "ava" ཡི་ཚབ་ཏུ་བྱས་པས་འབྱུང་བར་འགྱུར་བ་ནི་ "bhabbo" (སྐལ་བ་ཅན།) ངོ་། །"liha" ནི་མྱང་བའི་དོན་ཏེ། "ya" ཡིག་ཡོད་ཚེ་འདིའི་ "ha" ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ་ "ya" བྱས་ཤིང་ "e" ཡིག་ཏུ་འཕེལ་བས་ལྡག་པར་བྱ་བ་ནི་ "leyyaṃ" (ལྡག་བྱ།) དང་ "lehitabbaṃ" ངོ་། ། 32. Guhādīhi yaka ༣༢. "Guhādīhi yaka" (གུཧཱ་དཱི་ཧི་ཡ་ཀ།) Guhādīhi [Pg.268] kriyatthehi bhāvakammesu yaka hoti. Guha=saṃvaraṇe, ‘‘lahussupantassā’’ti sampattassa okārassa ‘‘na te kānubandhanāgamesū’’ti paṭisedho. ‘‘Hassa vipallāso’’ti vipallāse guhanaṃ guhitabbaṃ guyhaṃ. Duha=papūraṇe, dohanaṃ duyhatīti vā duyhaṃ. Sāsa=anusiṭṭhiyaṃ – "guha" ལ་སོགས་པའི་བྱ་བའི་ཚིག་རྣམས་ལས་བདག་གཞན་གྱི་དོན་དུ་ "yaka" རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །"guha" ནི་གསང་བའི་དོན་ཏེ། "lahussupantassā" ཞེས་པས་ཐོབ་པའི་ "o" ཡིག་ལ། "na te kānubandhanāgamesū" ཞེས་པས་བཀག་གོ། །"hassa vipallāso" ཞེས་པས་གོ་རིམ་བརྗེས་པས་གསང་བར་བྱ་བ་ནི་ "guyhaṃ" (གསང་བྱ།) དང་ "guhitabbaṃ" ངོ་། །"duha" ནི་བཞོ་བའི་དོན་ཏེ། བཞོ་བར་བྱ་བ་ནི་ "duyhaṃ" (བཞོ་བྱ།) ངོ་། །"sāsa" ནི་རྗེས་སུ་གདམས་པའི་དོན་ཏེ། 117. Sāsassa sisa vā ༡༡༧. "Sāsassa sisa vā" (སཱ་སསྶ་སི་སཱ་ཝཱ།) Sāsassa sisa vā hoti kānubandhe. Pubbarūpaṃ, sāsīyatīti sisso. "ka" ཡི་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་ཚེ་ "sāsa" ཡི་ཚབ་ཏུ་ "sisa" རུ་འགྱུར་རོ། །སྔོན་གྱི་གཟུགས་སུ་གྱུར་པས་རྗེས་སུ་གདམས་པར་བྱ་བ་ནི་ "sisso" (སློབ་མ།) ངོ་། ། Siddhā eve+te tabbādayo pesā+tisagga+ppattakālesu gamyamānesupi, sāmaññena vidhānato. Pesanaṃ – ‘‘kattabba+midaṃ bhavatā’’ti āṇāpanaṃ ajjhesanañca. Atisaggo nāma ‘‘ki+midaṃ mayā kattabbaṃ’’ti puṭṭhassa ‘‘pāṇo na hantabbo’’tiādinā paṭipattidassanamukhena kattabbassa anuññā. Pattakālo nāma sampattasamayo. Yo kiccakaraṇasamayaṃ upaparikkhitvā karoti, tassa samayārocanaṃ, na tattha ajjhesana+matthi. Bhotā khalu kaṭo kattabbo karaṇīyo kāriyo kicco’’ evaṃ tvayā kaṭo kattabbo, bhoto hi patto kālo kaṭakaraṇe. "tabba" ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་འདི་རྣམས་ནི་བསྐུལ་བ་དང་། གནང་བ་སྦྱིན་པ་དང་། དུས་ལ་བབ་པ་རྣམས་གོ་བར་བྱེད་པའི་ཚེ་ནའང་སྤྱིའི་ཆོ་གའི་སྒོ་ནས་གྲུབ་པ་ཁོ་ནའོ། །བསྐུལ་བ་ནི་ "ཁྱོད་ཀྱིས་འདི་བྱ་བར་བྱའོ།" ཞེས་བཀའ་སྩལ་བ་དང་གསོལ་བ་འདེབས་པའོ། །གནང་བ་སྦྱིན་པ་ཞེས་པ་ནི། "ངས་འདི་ཅི་ཞིག་བྱ་བར་བྱ།" ཞེས་དྲིས་པ་ལ། "སྲོག་གཅོད་པར་མི་བྱའོ།" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་སྒྲུབ་ཚུལ་བསྟན་ཏེ་བྱ་བ་ལ་གནང་བ་སྦྱིན་པའོ། །དུས་ལ་བབ་པ་ཞེས་པ་ནི་དུས་སུ་བབ་པའི་ཚེའོ། །གང་ཞིག་བྱ་བ་བྱེད་པའི་དུས་ལ་བརྟག་དཔྱད་བྱས་ཏེ་བྱེད་པ་ནི། དེ་ལ་དུས་བསྒྲགས་པ་ཡིན་གྱི། དེ་ལ་གསོལ་བ་འདེབས་པ་མེད་དོ། །"སྐྱེས་བུ་ཁྱོད་ཀྱིས་གདན་འདི་བྱ་བར་བྱའོ། །བྱེད་པར་འོས་སོ། །བྱ་བར་རུང་ངོ་།" ཞེས་པ་ལྟར། ཁྱོད་ཀྱིས་གདན་བྱ་བར་བྱ་སྟེ། ཁྱོད་ཀྱི་གདན་བྱེད་པའི་དུས་ལ་བབ་པའི་ཕྱིར་རོ། ། Evaṃ uddhamuhuttepi vattamānato pesādīsu siddhā eva. Tathā arahe kattari sattivisiṭṭhe ca patīyamāne, āvassakā+dhamīṇatāvisiṭṭhe ca bhāvādo siddhā. Uddhaṃ muhuttato-bhotā kaṭo kattabbo. Bhotā rajjaṃ kātabbaṃ, bhavaṃ araho. Bhotā [Pg.269] bhāro vahitabbo, bhavaṃ sakko. Bhotā avassaṃ kaṭo kattabbo. Bhotā nikkho dātabbo. དེ་བཞིན་དུ་ཡུད་ཙམ་གྱི་རྗེས་སུའང་ད་ལྟ་བ་ལས་བསྐུལ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་གྲུབ་པ་ཁོ་ནའོ། །དེ་བཞིན་དུ་འོས་པའི་བྱེད་པ་པོ་དང་། ནུས་པ་ཁྱད་པར་ཅན་རྟོགས་པའི་ཚེ་དང་། ངེས་པར་བྱ་བ་དང་བུ་ལོན་གྱི་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་ལ་སོགས་པ་ལའང་གྲུབ་བོ། །ཡུད་ཙམ་གྱི་རྗེས་སུ་ནི། "སྐྱེས་བུ་ཁྱོད་ཀྱིས་གདན་བྱ་བར་བྱའོ།" ཞེས་པའོ། །"སྐྱེས་བུ་ཁྱོད་ཀྱིས་རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོང་བར་བྱ་སྟེ། ཁྱོད་ནི་འོས་པ་ཡིན་ནོ།" ཞེས་པའོ། །"སྐྱེས་བུ་ཁྱོད་ཀྱིས་ཁུར་བཀུར་བར་བྱ་སྟེ། ཁྱོད་ནི་ནུས་པ་ཡོད་པ་ཡིན་ནོ།" ཞེས་པའོ། །"སྐྱེས་བུ་ཁྱོད་ཀྱིས་ངེས་པར་གདན་བྱ་བར་བྱའོ།" ཞེས་པའོ། །"སྐྱེས་བུ་ཁྱོད་ཀྱིས་གསེར་གྱི་རྒྱན་ཆ་སྦྱིན་པར་བྱའོ།" ཞེས་པའོ། ། 33. Kattari ltu+ṇkā ༣༣. "Kattari ltu+ṇkā" (ཀཏྟ་རི་ལྟུ་ཎྐཱ།) Kattari kārake kriyatthā ltu+ṇkā honti. Kara=karaṇe, pararūpe ‘‘ltu+pitādīna+mā simhī’’ti ā silopo ca. Karotīti kattā. Evaṃ bharatīti bhattā. Haratīti hattā. Bhidatīti bhettā, ekāro, ūmhi bheditā. Chindatīti chettā. Bhojanassa dātā bhojanadātā. Sandhātīti sandhātā. Vacatīti vattā. Okārapararūpesu bhuñjatīti bhottā. ‘‘Padādīnaṃ kvacī’’ti yukāgamo, bujjhatīti bujjhitā. Jānātīti ñātā. Chindatīti chetā. Suṇātīti sotā. ‘‘Ū+lasse’’ti ūssa ekāre gaṇhātīti gahetā. Bhavatīti bhavitā. Saratīti saritā. ‘‘Manānaṃ niggahītaṃ’’ti massa niggahīte vaggante ca gacchatīti gantā. Nakārantānampi niggahītaṃ, khanatīti khantā. Sanatīti santā. Maññatīti mantā. Pāletīti pālayitā pāletā, ettha curādittā ṇi. བྱེད་པ་པོའི་རྐྱེན་ལ་བྱ་བའི་ཚིག་ལས་ "ltu" དང་ "ṇka" རྐྱེན་རྣམས་འགྱུར་རོ། །"kara" ནི་བྱེད་པའི་དོན་ཏེ། ཕྱི་མའི་གཟུགས་སུ་གྱུར་ཅིང་ "ltu+pitādīna+mā simhī" ཞེས་པས་ "ā" ཡིག་དང་ "si" ཡིག་ཕྱིས་པས་བྱེད་པ་པོ་ནི་ "kattā" (བྱེད་པ་པོ།) ཞེས་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་འཛིན་པར་བྱེད་པས་ན་ "bhattā" (འཛིན་པ་པོ།) ངོ་། །འཕྲོག་པར་བྱེད་པས་ན་ "hattā" (འཕྲོག་པ་པོ།) ངོ་། །འཇིག་པར་བྱེད་པས་ན་ "bhettā" (འཇིག་པ་པོ།) སྟེ། "e" ཡིག་ཏུ་འགྱུར་ཞིང་ "ū" ཡིག་ཡོད་ཚེ་ "bheditā" ཞེས་འགྱུར་རོ། །གཅོད་པར་བྱེད་པས་ན་ "chettā" (གཅོད་པ་པོ།) ངོ་། །ཟས་སྦྱིན་པར་བྱེད་པ་ནི་ "bhojanadātā" (ཟས་སྦྱིན་པ་པོ།) ངོ་། །མཚམས་སྦྱོར་བར་བྱེད་པས་ན་ "sandhātā" (མཚམས་སྦྱོར་བ་པོ།) ངོ་། །སྨྲ་བར་བྱེད་པས་ན་ "vattā" (སྨྲ་བ་པོ།) ངོ་། །"o" ཡིག་དང་ཕྱི་མའི་གཟུགས་སུ་གྱུར་ཚེ་ཟ་བར་བྱེད་པས་ན་ "bhottā" (ཟ་བ་པོ།) ངོ་། །"padādīnaṃ kvacī" ཞེས་པས་ "yuka" ཡི་ཨཱ་གཱ་མ་འབྱུང་བས་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་ནི་ "bujjhitā" (རྟོགས་པ་པོ།) ངོ་། །ཤེས་པར་བྱེད་པས་ན་ "ñātā" (ཤེས་པ་པོ།) ངོ་། །གཅོད་པར་བྱེད་པས་ན་ "chetā" (གཅོད་པ་པོ།) ངོ་། །ཐོས་པར་བྱེད་པས་ན་ "sotā" (ཐོས་པ་པོ།) ངོ་། །"ū+lasse" ཞེས་པས་ "ū" ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ་ "e" ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བས་འཛིན་པར་བྱེད་པ་ནི་ "gahetā" (འཛིན་པ་པོ།) ངོ་། །འབྱུང་བར་བྱེད་པས་ན་ "bhavitā" (འབྱུང་བ་པོ།) ངོ་། །དྲན་པར་བྱེད་པས་ན་ "saritā" (དྲན་པ་པོ།) ངོ་། །"manānaṃ niggahītaṃ" ཞེས་པས་ "ma" ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ་རྗེས་སུ་ང་རོ་དང་སྡེ་པའི་མཐའ་ཅན་དུ་འགྱུར་བས་འགྲོ་བར་བྱེད་པ་ནི་ "gantā" (འགྲོ་བ་པོ།) ངོ་། །"na" མཐའ་ཅན་རྣམས་ལའང་རྗེས་སུ་ང་རོ་འགྱུར་བས་རྐོ་བར་བྱེད་པ་ནི་ "khantā" (རྐོ་བ་པོ།) ངོ་། །སྒྲོག་པར་བྱེད་པས་ན་ "santā" (སྒྲོག་པ་པོ།) ངོ་། །སེམས་པར་བྱེད་པས་ན་ "mantā" (སེམས་པ་པོ།) ངོ་། །སྐྱོང་བར་བྱེད་པས་ན་ "pālayitā" དང་ "pāletā" ཞེས་འགྱུར་ཏེ། འདིར་ "curādi" ཡི་སྒོ་ནས་ "ṇi" རྐྱེན་འཇུག་གོ། ། Ṇiṇāpīsu-bhāvayatīti bhāvayitā bhāvetā. Evaṃ sārayitā sāretā, dāpayitā dāpetā, hāpayitā hāpetā, nirodhayitā nirodhetā, bodhayitā bodhetā, ñāpayitā ñāpetā, sāvayitā sāvetā, gāhayitā gāhetā, kārayitā kāretā, kārāpayitā kārāpetā iccādi. "ṇi" དང་ "ṇāpī" རྐྱེན་རྣམས་ཡོད་ཚེ། སྒོམ་པར་བྱེད་པས་ན་ "bhāvayitā" དང་ "bhāvetā" (སྒོམ་པ་པོ།) ཞེས་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་ "sārayitā" "sāretā" (དྲན་གསོ་བ་པོ།) "dāpayitā" "dāpetā" (སྦྱིན་དུ་འཇུག་པ་པོ།) "hāpayitā" "hāpetā" (ཉམས་པར་བྱེད་པ་པོ།) "nirodhayitā" "nirodhetā" (འགོག་པ་པོ།) "bodhayitā" "bodhetā" (སད་པར་བྱེད་པ་པོ།) "ñāpayitā" "ñāpetā" (ཤེས་པར་བྱེད་པ་པོ།) "sāvayitā" "sāvetā" (ཐོས་པར་བྱེད་པ་པོ།) "gāhayitā" "gāhetā" (འཛིན་དུ་འཇུག་པ་པོ།) "kārayitā" "kāretā" (བྱེད་དུ་འཇུག་པ་པོ།) "kārāpayitā" "kārāpetā" (བྱེད་དུ་འཇུག་པ་པོ་ཆེན་པོ།) ལ་སོགས་པའོ། ། Ṇkapaccaye-ṇakāro [Pg.270] vuddhyattho. Rathaṃ karotīti rathakārako, ‘‘assā ṇānubandhe’’ti ā amādisamāso ca. Annaṃ dadātīti annadāyako. ‘‘Adhātussa kā+syādito ghe+ssī’’ti ghe pare assa iādeso, annadāyikā, annadāyakaṃ kulaṃ. ‘‘Āssā+ṇāpimhi yuka’’ itiṇāpito+ññatra yuka. Lokaṃ netīti lokanāyako, ekāre ‘‘āyā+vā ṇānubandhe’’ti āyādeso. Evaṃ vinetīti vināyako. "ṇka" རྐྱེན་ཡོད་ཚེ། "ṇa" ཡིག་ནི་འཕེལ་བའི་དོན་ཏོ། །ཤིང་རྟ་བྱེད་པས་ན་ "rathakārako" (ཤིང་རྟ་མཁན།) སྟེ། "assā ṇānubandhe" ཞེས་པས་ "ā" ཡིག་དང་ "am" ལ་སོགས་པའི་བསྡུ་བ་འགྱུར་རོ། །ཟས་སྦྱིན་པར་བྱེད་པས་ན་ "annadāyako" (ཟས་སྦྱིན་པ་པོ།) ངོ་། །"adhātussa kā+syādito ghe+ssī" ཞེས་པས་ "ghe" ཡིག་ཕྱི་མ་ཡོད་ཚེ་ "a" ཡི་ཚབ་ཏུ་ "i" ཡི་ཨཱ་དེ་ཤ་འགྱུར་བས་བུད་མེད་ལ་ "annadāyikā" དང་། རིགས་ལ་ "annadāyakaṃ kulaṃ" ཞེས་འགྱུར་རོ། །"āssā+ṇāpimhi yuka" ཞེས་པས་ "ṇāpi" ལས་གཞན་དུ་ "yuka" ཡི་ཨཱ་གཱ་མ་འབྱུང་ངོ་། །འཇིག་རྟེན་འདྲེན་པར་བྱེད་པས་ན་ "lokanāyako" (འཇིག་རྟེན་འདྲེན་པ།) སྟེ། "e" ཡིག་ཡོད་ཚེ་ "āyā+vā ṇānubandhe" ཞེས་པས་ "āyā" ཡི་ཨཱ་དེ་ཤ་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་འདུལ་བར་བྱེད་པས་ན་ "vināyako" (རྣམ་པར་འདྲེན་པ།) ངོ་། ། Akammupapade-karotīti kārako, evaṃ dāyako nāyako, okāre āvādese suṇātīti sāvako. Pure viya ikāre sāvikā. Lunātīti lāvako. Pu=pavane, punātīti pāvako. Bhavatīti bhāvako, upāsatīti upāsako. Gaṇhātīti gāhako pāvako, yājako. Vadha=hiṃsāyaṃ, vadhetīti vadhako, ‘‘aññatrāpī’’ti vuddhipaṭisedho. ‘‘Hanassa ghāto ṇānubandhe’’ti ghātādeso, hanatīti ghātako. ‘‘Maṃ vā rudhādīnaṃ’’ti maṃ, rundhako, guruttā na vuddhi. Tathā bhuñjatīti bhuñjako. Āyassa rasse kiṇātīti kayako. Pāletīti pālako. Pūjetīti pūjako. བྱ་བའི་ཚིག་གི་ཉེ་བར་མ་སྦྱར་བའི་ཚེ། བྱེད་པས་ན་ "kārako" (བྱེད་པ་པོ།) སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་ "dāyako" (སྦྱིན་པ་པོ།) "nāyako" (འདྲེན་པ་པོ།) དང་། "o" ཡིག་ཡོད་ཚེ་ "āva" ཡི་ཨཱ་དེ་ཤ་འགྱུར་བས་ཐོས་པར་བྱེད་པ་ནི་ "sāvako" (ཉན་ཐོས།) ངོ་། །སྔར་བཞིན་ "i" ཡིག་ཡོད་ཚེ་བུད་མེད་ལ་ "sāvikā" (ཉན་ཐོས་མ།) ཞེས་འགྱུར་རོ། །གཅོད་པར་བྱེད་པས་ན་ "lāvako" (གཅོད་པ་པོ།) ངོ་། །"pu" ནི་དག་པར་བྱེད་པའི་དོན་ཏེ། དག་པར་བྱེད་པས་ན་ "pāvako" (མེ།) ངོ་། །འབྱུང་བར་བྱེད་པས་ན་ "bhāvako" དང་། ཉེ་བར་གནས་པས་ན་ "upāsako" (དགེ་བསྙེན།) ངོ་། །འཛིན་པར་བྱེད་པས་ན་ "gāhako" དང་། "pāvako" དང་། མཆོད་སྦྱིན་བྱེད་པས་ན་ "yājako" ངོ་། །"vadha" ནི་འཚེ་བའི་དོན་ཏེ། གསོད་པར་བྱེད་པས་ན་ "vadhako" (གསོད་པ་པོ།) སྟེ། "aññatrāpī" ཞེས་པས་འཕེལ་བ་བཀག་གོ། །"hanassa ghāto ṇānubandhe" ཞེས་པས་ "ghāta" ཡི་ཨཱ་དེ་ཤ་འགྱུར་བས་གསོད་པར་བྱེད་པ་ནི་ "ghātako" (གསོད་བྱེད།) ངོ་། །"maṃ vā rudhādīnaṃ" ཞེས་པས་ "maṃ" འགྱུར་བས་འགོག་པར་བྱེད་པ་ནི་ "rundhako" སྟེ། ལྕི་བའི་ཕྱིར་འཕེལ་བ་མེད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཟ་བར་བྱེད་པས་ན་ "bhuñjako" (ཟ་བ་པོ།) ངོ་། །"ā" ཡིག་ཐུང་ངུར་གྱུར་པས་ཉོ་བར་བྱེད་པ་ནི་ "kayako" (ཉོ་བ་པོ།) ངོ་། །སྐྱོང་བར་བྱེད་པས་ན་ "pālako" (སྐྱོང་བ་པོ།) ངོ་། །མཆོད་པར་བྱེད་པས་ན་ "pūjako" (མཆོད་པ་པོ།) ངོ་། ། Khādīsu-titikkhatīti titikkhako. Vīmaṃsatīti vīmaṃsako iccādi. Panudatīti panūdako, ‘‘byañjane’’ccādinā dīgho. ‘‘Bhītvā+nako’’ti ettha ‘ānako’ti yogavibhāgā ānako, āssa rasse nakārāgame ca ‘‘ñāssa ne jā’’ti jādeso, jānanako. Ṇāpimhi – "khā" ལ་སོགས་པ་ལས། བཟོད་པར་བྱེད་པས་ན་ "titikkhako" (བཟོད་པ་པོ།) ངོ་། །དཔྱོད་པར་བྱེད་པས་ན་ "vīmaṃsako" (དཔྱོད་པ་པོ།) ལ་སོགས་པའོ། །སེལ་བར་བྱེད་པས་ན་ "panūdako" སྟེ། "byañjane" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་རིང་པོར་འགྱུར་རོ། །"bhītvā+nako" ཞེས་པ་འདིར་ "ānako" ཞེས་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབྱེ་བ་ལས་ "ānako" འགྱུར་ཞིང་། "ā" ཡིག་ཐུང་ངུར་གྱུར་པ་དང་ "na" ཡིག་གི་ཨཱ་གཱ་མ་བྱུང་བ་ལ། "ñāssa ne jā" ཞེས་པས་ "jā" ཡི་ཨཱ་དེ་ཤ་བྱས་པས་ཤེས་པར་བྱེད་པ་ནི་ "jānanako" ངོ་། །"ṇāpi" རྐྱེན་ཡོད་ཚེ་ནི། Aṇa-iti [Pg.271] daṇḍakadhātu, āṇāpetīti āṇāpako. Tathā saññāpako, patiṭṭhāpako. Saṃ+pa pubbo āpa=pāpuṇane, nibbānaṃ sampāpetīti nibbānasampāpako. Kārāpako, kārāpikā iccādi. "aṇa" ནི་ཆད་པའི་དབྱུག་པའི་ཁམས་ཏེ། བཀའ་སྩལ་བར་བྱེད་པས་ན་ "āṇāpako" ངོ་། །དེ་བཞིན་དུ་ "saññāpako" (གོ་བར་བྱེད་པ།) "patiṭṭhāpako" (གནས་པར་བྱེད་པ།) ངོ་། །"saṃ" དང་ "pa" སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ "āpa" ནི་ཐོབ་པའི་དོན་ཏེ། མྱང་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པར་བྱེད་པས་ན་ "nibbānasampāpako" (མྱང་འདས་ཐོབ་བྱེད།) ངོ་། །"kārāpako" (བྱེད་དུ་འཇུག་པ་པོ།) "kārāpikā" (བྱེད་དུ་འཇུག་པ་མོ།) ལ་སོགས་པའོ། ། Bahulaṃvidhānā kammepi-pādehi harīyatīti pādahārako. Cupa=mandagamane, gale cuppatīti galacopako. ཕལ་ཆེར་གྱི་ཆོ་གའི་སྒོ་ནས་ལས་ལའང་འགྱུར་ཏེ། རྐང་པས་འཕྲོག་པར་བྱེད་པས་ན་ "pādahārako" (རྐང་པས་འཕྲོག་པ།) ངོ་། །"cupa" ནི་དལ་གྱིས་འགྲོ་བའི་དོན་ཏེ། མགྲིན་པར་དལ་གྱིས་འགྲོ་བས་ན་ "galacopako" ངོ་། ། Siddhova ltu arahādīsu ‘‘bhavaṃ khalu kaññāya pariggahāraho’’ti (pariggahitā). Sīlatthe-upādānasīloti upādātā. Sādhu gacchatīti gantā. Muṇḍanadhammā muṇḍanācārāti muṇḍayitāro, ettha ‘‘dhātvatthe nāmasmī’’ti imhi ūāgame e+ayādese muṇḍayitusaddamhi āraṅādese ca kate yossa ṭo. "ltu" རྐྱེན་ནི་འོས་པ་ལ་སོགས་པ་ལའང་གྲུབ་པ་ཁོ་ན་སྟེ། "སྐྱེས་བུ་ཁྱོད་ནི་བུ་མོ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པར་འོས་སོ།" ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ (pariggahitā - ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་པོ།) ངོ་། །ངང་ཚུལ་གྱི་དོན་ལ། ཉེ་བར་ལེན་པའི་ངང་ཚུལ་ཅན་ནི་ "upādātā" (ཉེ་བར་ལེན་པ་པོ།) ངོ་། །ལེགས་པར་འགྲོ་བར་བྱེད་པ་ནི་ "gantā" (འགྲོ་བ་པོ།) ངོ་། །སྐྲ་བྲེག་པའི་ཆོས་ཅན་ནམ་སྐྲ་བྲེག་པའི་སྤྱོད་པ་ཅན་ནི་ "muṇḍayitāro" (སྐྲ་བྲེག་པ་པོ་རྣམས།) ཏེ། འདིར་ "dhātvatthe nāmasmī" ཞེས་པས་ "ū" ཡི་ཨཱ་གཱ་མ་དང་ "e" དང་ "ayā" ཡི་ཨཱ་དེ་ཤ་བྱས་ཏེ་ "muṇḍayitu" ཞེས་པའི་སྒྲ་ལ། "āraṅ" གི་ཨཱ་དེ་ཤ་བྱས་པས་ "yo" ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ་ "ṭo" འགྱུར་རོ། ། 34. Āvī ༣༤. "Āvī" (ཨཱ་ཝཱི།) Kriyatthā āvī hoti bahulaṃ kattari. ‘‘Disassa passa+dassa=dasa+da+dakkhā’’ti dassādeso, bhayaṃ passatīti bhayadassāvī. Nīmhi bhayadassāvinī. Bhayadassāvi cittaṃ. Appavisayatāñāpanatthaṃ bhinnayogakaraṇaṃ. Sāmaññavihitattā sīlādīsu ca hoteva. བྱ་བའི་ཚིག་ལས་བྱེད་པ་པོ་ལ་ཕལ་ཆེར་ "āvī" རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །"disassa passa+dassa=dasa+da+dakkhā" ཞེས་པས་ "dassa" ཡི་ཨཱ་དེ་ཤ་བྱས་པས། འཇིགས་པ་ལ་ལྟ་བར་བྱེད་པས་ན་ "bhayadassāvī" (འཇིགས་པ་ལ་ལྟ་བ།) ངོ་། །བུད་མེད་ཀྱི་རྟགས་ "nī" ཡོད་ཚེ་ "bhayadassāvinī" དང་། མ་ནིང་གི་རྟགས་ལ་ "bhayadassāvi cittaṃ" ཞེས་འགྱུར་རོ། །ཡུལ་ཆུང་ངུ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རྣལ་འབྱོར་སོ་སོར་བྱས་པ་ཡིན་ནོ། །སྤྱིར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ངང་ཚུལ་ལ་སོགས་པ་ལའང་འགྱུར་བ་ཁོ་ནའོ། ། 35. Āsiṃsāya+mako ༣༥. "Āsiṃsāya+mako" (ཨཱ་སིཾ་སཱ་ཡ་མ་ཀོ།) Āsiṃsāyaṃ gammamānāyaṃ kriyatthā ako hoti kattari. Jīva=pāṇadhāraṇe, jīvatūti jīvako. Nanda=samiddhiyaṃ, nandatūti nandako. Bhavatūti bhavako. སྨོན་པ་གོ་བར་བྱེད་པའི་ཚེ། བྱ་བའི་ཚིག་ལས་བྱེད་པ་པོ་ལ་ "ako" རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །"jīva" ནི་སྲོག་འཛིན་པའི་དོན་ཏེ། འཚོ་བར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་པས་ "jīvako" (འཚོ་བྱེད།) ངོ་། །"nanda" ནི་འབྱོར་པའི་དོན་ཏེ། དགའ་བར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་པས་ "nandako" (དགའ་བྱེད།) ངོ་། །འབྱུང་བར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་པས་ "bhavako" ངོ་། ། 36. Karā ṇano ༣༦. "Karā ṇano" (ཀ་རཱ་ཎ་ནོ།) Karato [Pg.272] kattari ṇa no hoti. Karotīti kāraṇaṃ. Kattarīti kiṃ, karoti anenāti karaṇaṃ. "kara" ལས་བྱེད་པ་པོ་ལ་ "ṇa" དང་ "na" རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །བྱེད་པར་བྱེད་པས་ན་ "kāraṇaṃ" (རྒྱུ།) ངོ་། །བྱེད་པ་པོ་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདིས་བྱེད་པར་བྱེད་པས་ན་ "karaṇaṃ" (བྱེད་པ།) ངོ་། ། 37. Hāto vīhi+kālesu ༣༧. "Hāto vīhi+kālesu" (ཧཱ་ཏོ་ཝཱི་ཧི་ཀཱ་ལེ་སུ།) Hāto vīhismiṃ kāle ca ṇano hoti. ‘‘Āssā’’tyādinā yuka, jahanti udakaṃti hāyanā vīhayo. Jahāti bhāve padattheti hāyano saṃvaccharo. Vīhikālesūti kiṃ, jahātīti hātā. "hā" ལས་འབྲས་སཱ་ལུ་དང་དུས་ཀྱི་དོན་ལ་ "ṇa" དང་ "na" རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །"āssā" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ "yuka" ཡི་ཨཱ་གཱ་མ་འབྱུང་ཞིང་། ཆུ་འདོར་བར་བྱེད་པས་ན་ "hāyanā vīhayo" (འབྲས་སཱ་ལུ།) ངོ་། །དངོས་པོའི་གནས་སྐབས་འདོར་བར་བྱེད་པས་ན་ "hāyano saṃvaccharo" (ལོ།) ངོ་། །འབྲས་སཱ་ལུ་དང་དུས་ཀྱི་དོན་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདོར་བར་བྱེད་པ་ནི་ "hātā" (འདོར་བ་པོ།) ངོ་། ། 38. Vidā kū ༣༨. "Vidā kū" (ཝི་དཱ་ཀཱུ།) Vidasmā kū hoti kattari. Kakāro ‘‘kūto’’ti visesanattho. Vidatīti vidū, lokavidū. "vida" ལས་བྱེད་པ་པོ་ལ་ "kū" རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །"ka" ཡིག་ནི་ "kūto" ཞེས་པའི་ཁྱད་པར་གྱི་དོན་ཏོ། །རིག་པར་བྱེད་པས་ན་ "vidū" (མཁས་པ།) སྟེ། "lokavidū" (འཇིག་རྟེན་རིག་པ།) ལྟ་བུའོ། ། 39. Vito ñāto ༣༩. "Vito ñāto" (ཝི་ཏོ་ཉཱ་ཏོ།) Vipubbā ñāicca+smā kū hoti kattari. Vijānātīti viññū. "vi" སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ "ñā" ལས་བྱེད་པ་པོ་ལ་ "kū" རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱེད་པས་ན་ "viññū" (མཁས་པ།) ངོ་། ། 40. Kammā ༤༠. "Kammā" (ཀམྨཱ།) Kammato parā ñāicca+smā kū hoti kattari. Sabbaṃ jānātīti sabbaññū. Evaṃ mattaññū, dhammaññū, atthaññū kālaññū, kataññū iccādi. (Bhikkhūti pana ‘‘bharādi’’ ṇvādisuttena siddhaṃ). ལས་ཀྱི་སྒྲའི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ "ñā" ལས་བྱེད་པ་པོ་ལ་ "kū" རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །ཐམས་ཅད་ཤེས་པར་བྱེད་པས་ན་ "sabbaññū" (ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ།) ངོ་། །དེ་བཞིན་དུ་ "mattaññū" (ཚོད་ཤེས་པ།) "dhammaññū" (ཆོས་ཤེས་པ།) "atthaññū" (དོན་ཤེས་པ།) "kālaññū" (དུས་ཤེས་པ།) "kataññū" (བྱས་པ་གཟོ་བ།) ལ་སོགས་པའོ། །(དགེ་སློང་ "bhikkhū" ཞེས་པ་ནི་ "bharādi" ལ་སོགས་པའི་ "ṇvā" ཡི་མདོ་ལས་གྲུབ་པའོ། །) 41. Kvacaṇa ༤༡. "Kvacaṇa" (ཀྭ་ཅ་ཎ།) Kammato parā kriyatthā kvaci aṇa hoti kattari. Kumbhaṃ karotīti kumbhakāro, amādisamāso. Itthiyaṃ kumbhakārī. Evaṃ kammakāro, māsākāro, kaṭṭhakāro, rathakāro suvaṇṇakāro[Pg.273], suttakāro, vuttikāro, ṭīkākāro. Saraṃ lunātīti saralāvoti o+avādesā. Mante ajjhāyatīti manthajjhāyo, i=ajjhenagatīsu, adhipubbo, e+ayādesā, adhino issa yakāra+cavaggādayo ca. ལས་ཀྱི་སྒྲའི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་བྱ་བའི་ཚིག་ལས་སྐབས་འགར་བྱེད་པ་པོ་ལ་ "aṇa" རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །བུམ་པ་བྱེད་པས་ན་ "kumbhakāro" (རྫ་མཁན།) སྟེ། "am" ལ་སོགས་པའི་བསྡུ་བའོ། །བུད་མེད་ཀྱི་རྟགས་ལ་ "kumbhakārī" ཞེས་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་ "kammakāro" (ལས་བྱེད་པ།) "māsākāro" (ཉ་ཕྱིས་མཁན།) "kaṭṭhakāro" (ཤིང་མཁན།) "rathakāro" (ཤིང་རྟ་མཁན།) "suvaṇṇakāro" (གསེར་མགར་བ།) "suttakāro" (མདོ་བྱེད་པ།) "vuttikāro" (འགྲེལ་པ་བྱེད་པ།) "ṭīkākāro" (ཊཱིཀྐ་བྱེད་པ།) ངོ་། །འདམ་རྩྭ་གཅོད་པར་བྱེད་པས་ན་ "saralāvo" སྟེ། "o" དང་ "ava" ཡི་ཨཱ་དེ་ཤའོ། །གསང་སྔགས་ལ་སློབ་པར་བྱེད་པས་ན་ "manthajjhāyo" སྟེ། "i" ནི་ཀློག་པ་དང་འགྲོ་བའི་དོན་ལ། "adhi" སྔོན་དུ་འགྲོ་ཞིང་ "e" དང་ "ayā" ཡི་ཨཱ་དེ་ཤ་དང་། "adhi" ཡི་ "i" ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ་ "ya" ཡིག་དང་ཙ་སྡེ་ལ་སོགས་པ་འགྱུར་རོ། ། Bahulādhikārā iha na hoti ‘‘ādiccaṃ passati, himavantaṃ suṇoti, gāmaṃ gacchati’’. Kvacīti kiṃ, kammakaro, ettha apaccayo. ཕལ་ཆེར་གྱི་དབང་གིས་འདིར་ "ཉི་མ་ལ་ལྟའོ། །གངས་ཅན་གྱི་སྒྲ་ཐོས་སོ། །གྲོང་དུ་འགྲོའོ།" ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ལ་མི་འགྱུར་རོ། །སྐབས་འགར་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། "kammakaro" (ལས་བྱེད་པ།) ཞེས་པ་འདིར་ "a" རྐྱེན་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། ། 42. Gamā rū ༤༢. "Gamā rū" (ག་མཱ་རཱུ།) Kammato parā gamā rū hoti kattari. Rānubandhattā amabhāgalopo. Vedaṃ gacchatīti vedagū, evaṃ pāragū. ལས་ཀྱི་སྒྲའི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ "gama" ལས་བྱེད་པ་པོ་ལ་ "rū" རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །"ra" ཡི་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ "am" གྱི་ཆ་ཤས་ཕྱིས་སོ། །རིག་བྱེད་ཀྱི་མཐར་ཕྱིན་པས་ན་ "vedagū" (རིག་བྱེད་མཐར་ཕྱིན་པ།) སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་ "pāragū" (ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ།) ངོ་། ། Sāmaññavidhānato sīlādīsupi hoti. Bhavapāraṃ gacchati sīlenāti bhavapāragū. Antagamanasīlo antagū, evaṃ addhagū. སྤྱིའི་ཆོ་གའི་སྒོ་ནས་ངང་ཚུལ་ལ་སོགས་པ་ལའང་འགྱུར་རོ། །སྲིད་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་འགྲོ་བའི་ངང་ཚུལ་ཅན་ནི་ "bhavapāragū" (སྲིད་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ།) ངོ་། །མཐར་འགྲོ་བའི་ངང་ཚུལ་ཅན་ནི་ "antagū" (མཐར་ཕྱིན་པ།) སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་ "addhagū" (ལམ་པ་པོ།) ངོ་། ། 43. Samāna+ñña+bhavanta+yāditū+pamānā disā kamme rī+rikkha+kā ༤༣. "Samāna+ñña+bhavanta+yāditū+pamānā disā kamme rī+rikkha+kā" (ས་མཱ་ནཱ་ཉྙ་བྷ་ཝནྟ་ཡཱ་དི་ཏཱུ་པ་མཱ་ནཱ་དི་སཱ་ཀམྨེ་རཱི་རིཀྑ་ཀཱ།) Samānādīhi yādīhi co+pamānehi parā disā kammakārake rī+rikkha+kā honti. ‘‘Syādi syādine+katthaṃ’’ti samāse ‘‘rānubandhe+ntasarādissā’’ti disassa isabhāgalope ‘‘rīrikkhakesū’’ti samānassa sādese ca samāno viya dissatīti sadī, sadikkho. Ke – ‘‘na te kānubandhanāgamesū’’ti ettābhāvo, sadiso. མཚུངས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་གང་ལ་སོགས་པའི་དཔེ་ཉེ་བར་སྦྱོར་བ་རྣམས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཡོད་པའི་དྲྀཤ་ (disā) ལས་ལས་བྱེད་པ་པོའི་དོན་དུ་ rī དང་། rikkha དང་། ka རྣམས་འགྱུར་རོ། །“Syādi syādinekatthaṃ” ཞེས་པའི་ཚིག་སྡུད་ལས། “rānubandhentasarādissā” ཞེས་པས་ disā ཡི་ཨི་ཡི་ཆ་ཤས་ཕྱིས་ཤིང་། “rīrikkhakesu” ཞེས་པས་ samāna ཉིད་ sa རུ་བསྒྱུར་བས་ན། མཚུངས་པ་བཞིན་དུ་མཐོང་བས་ན་ sadī དང་ sadikkho ཞེས་བྱའོ། །ka-རྐྱེན་ལ། “na te kānubandhanāgamesu” ཞེས་པས་ e-རུ་འགྱུར་བ་མེད་པས་ sadiso ཞེས་བྱའོ། ། 125. Samānā ro rī+rikkha+kesu ༡༢༥. rī དང་ rikkha དང་ ka རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ samāna ལས་ ra རུ་འགྱུར་རོ། ། Samānasaddato [Pg.274] parassa disassa ra hoti vā rī+rikkha+kesūti pakkhe dassa rādese sarī, sarikkho, sariso. samāna ཞེས་པའི་སྒྲའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཡོད་པའི་ disā ཡི་ da ཉིད་ rī དང་ rikkha དང་ ka རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ ra རུ་འགྱུར་རོ། །ཡང་ན་ཕྱོགས་གཅིག་ལ། da ཉིད་ ra རུ་བསྒྱུར་བས་ sarī དང་། sarikkho དང་། sariso ཞེས་བྱའོ། ། 3,86. Sabbādīna+mā ༣,༨༦. sabbā ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ ā རུ་འགྱུར་རོ། ། Rī+rikkha+kesu sabbādīna+mā hoti. Añño viya dissatīti aññādī, aññādikkho, aññādiso. rī དང་ rikkha དང་ ka རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ sabbā ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ ā རུ་འགྱུར་རོ། །གཞན་བཞིན་དུ་མཐོང་བས་ན་ aññādī དང་། aññādikkho དང་། aññādiso ཞེས་བྱའོ། ། 3,87. Nta+ki+mi+mānaṃ ṭā+kī+ṭī ༣,༨༧. rī དང་ rikkha དང་ ka རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ nta དང་ kiṃ དང་ ima སྒྲ་རྣམས་ལས་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ ṭā དང་ kī དང་ ṭī རྣམས་སུ་འགྱུར་རོ། ། Rī+rikkha+kesu nta+kiṃ+imasaddānaṃ ṭā+kī+ṭī honti yathākkamaṃ. Ṭakārā sabbādesatthā. Bhavādī bhavādikkho bhavādiso, kīdī kīdikkho kīdiso, ayamiva dissatīti īdī īdikkho īdiso. Ākāre yādī yādikkho yādiso, tyādī tyādikkho tyādiso iccādi. rī དང་ rikkha དང་ ka རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ nta དང་ kiṃ དང་ ima སྒྲ་རྣམས་ལས་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ ṭā དང་ kī དང་ ṭī རྣམས་སུ་འགྱུར་རོ། །ṭa-ཡིག་ནི་མཐའ་དག་བསྒྱུར་བའི་དོན་དུ་ཡིན་ནོ། །bhavādī དང་། bhavādikkho དང་། bhavādiso དང་། kīdī དང་། kīdikkho དང་། kīdiso དང་། འདི་བཞིན་དུ་མཐོང་བས་ན་ īdī དང་། īdikkho དང་། īdiso ཞེས་བྱའོ། །ā-ཡིག་ཡོད་ཚེ་ yādī དང་། yādikkho དང་། yādiso དང་། tyādī དང་། tyādikkho དང་། tyādiso ལ་སོགས་པའོ། ། 3,88. Tumhāmhānaṃ tāme+kasmiṃ ༣,༨༨. གཅིག་ཚིག་གི་དོན་ལ། tumha དང་ amha རྣམས་ལས་ tā དང་ mā རུ་འགྱུར་རོ། ། Rī+rikkha+kesu tumhāmhānaṃ tāmā honte+kasmiṃ yathākkamaṃ. Tvaṃ viya dissati, ayaṃ viya dissatīti tādī mādī iccādi. Ekasminti kiṃ, tumhādiso amhādiso. rī དང་ rikkha དང་ ka རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ tumha དང་ amha རྣམས་ལས་གཅིག་ཚིག་གི་དོན་ལ་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ tā དང་ mā རུ་འགྱུར་རོ། །ཁྱོད་བཞིན་དུ་མཐོང་བས་ན་ tādī དང་། ང་བཞིན་དུ་མཐོང་བས་ན་ mādī ལ་སོགས་པོ། །གཅིག་ཚིག་གི་དོན་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། tumhādiso དང་ amhādiso ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། 3,89. Taṃ+ma+maññatra ༣,༨༩. གཞན་དག་ལས་ taṃ དང་ maṃ དུ་འགྱུར་རོ། ། Rīrikkhakantato+ññasmiṃ uttarapade tumhāmhāna+mekasmiṃ taṃ+maṃ honti yathākkamaṃ. Tvaṃ dīpo esaṃ, ahaṃ dīpo esaṃti aññapadatthe taṃdīpā maṃdīpā. Tvaṃ saraṇa+mesaṃ, ahaṃ saraṇa+ mesanti [Pg.275] taṃsaraṇā maṃsaraṇā. Tayā yogo tayyogo, mayā yogo mayyogoti amādisamāse niggahītalopo. rī དང་ rikkha དང་ ka རྣམས་ཀྱིས་མཐའ་བྱས་པ་ལས་གཞན་པའི་ཚིག་ཕྱི་མ་ཡོད་ཚེ། གཅིག་ཚིག་གི་དོན་ལ་ tumha དང་ amha རྣམས་ལས་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ taṃ དང་ maṃ དུ་འགྱུར་རོ། །“ཁྱོད་ནི་འདི་དག་གི་སྒྲོན་མེ་ཡིན། ང་ནི་འདི་དག་གི་སྒྲོན་མེ་ཡིན” ཞེས་པའི་ཚིག་གཞན་གྱི་དོན་ལ། taṃdīpā དང་ maṃdīpā ཞེས་བྱའོ། །“ཁྱོད་ནི་འདི་དག་གི་སྐྱབས་ཡིན། ང་ནི་འདི་དག་གི་སྐྱབས་ཡིན” ཞེས་པར། taṃsaraṇā དང་ maṃsaraṇā ཞེས་བྱའོ། །ཁྱོད་དང་ཕྲད་པ་ལ་ tayyogo དང་། ང་དང་ཕྲད་པ་ལ་ mayyogo ཞེས་པ་ལྟ་བུའི་ am-ལ་སོགས་པའི་ཚིག་སྡུད་ལས་རྗེས་སུ་ང་རོ་ཕྱིས་པའོ། ། 3,90. Ve+tasse+ṭa ༣,༩༠. rī དང་ rikkha དང་ ka རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ etassa ལས་ eṭa རུ་ཡང་ན་འགྱུར་རོ། ། Rī+rikkha+kesu etassa eṭa vā hoti. Edī etādī, edikkho etādikkho, ediso etādiso. rī དང་ rikkha དང་ ka རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ etassa ལས་ eṭa རུ་ཡང་ན་འགྱུར་རོ། །edī དང་ etādī། edikkho དང་ etādikkho། ediso དང་ etādiso ཞེས་བྱའོ། ། 44. Bhāvakārake sva+ghaṇa gha kā ༤༤. དངོས་པོ་དང་བྱེད་པ་པོའི་དོན་ལ། a དང་། ghaṇa དང་། gha དང་། ka རྣམས་འགྱུར་རོ། ། Bhāve kārake ca kriyatthā a ghaṇa gha kā honti bahulaṃ. དངོས་པོ་དང་བྱེད་པ་པོའི་དོན་ལ། བྱ་བའི་དོན་ཅན་གྱི་བྱིངས་རྣམས་ལས་ a དང་། ghaṇa དང་། gha དང་། ka རྣམས་ཕལ་ཆེར་འགྱུར་རོ། ། Apaccayo-paggaṇhanaṃ paggaho, evaṃ niggaho, dhammaṃ dhāretīti dhammadharo, evaṃ vinayadharo. Tathā taṃ karotīti takkaro, dvittaṃ. Evaṃ hitakaro, divasakaro, dinakaro, divākaro, nisākaro, dhanuṃ gaṇhīti dhanuggaho. Evaṃ kavacaggaho. Dada=dāne, sabbakāmaṃ dadātīti sabbakāmadado, sabbadado. Āto ‘‘parokkhāyañcā’’ti caggahaṇena dvitte ‘‘rasso pubbassā’’ti rasse ca annaṃ dadātīti annadado, evaṃ dhanado. Saṃpubbo dhā=dhāraṇe, sabbaṃ sandhahatīti sabbasandho. Nī=pāpane, vipubbo, vinesi vineti vinessati etena etthāti vā vinayo, e+ayādesā. Nayanaṃ nayo. Si=sevāyaṃ, nipubbo, nissīyatīti nissayo. Si=saye, anusayi anuseti anusessatīti anusayo. I=gatimhi, patipubbo, paṭicca etasmā phala+metīti paccayo. Saṃ+upubbo, dāgame samudayo[Pg.276]. Ci=caye, vinicchayate+nena vinicchayanaṃ vā vinicchayo, ‘‘nito cissa cho’’ti cissa cho. Uccayanaṃ uccayo, saṃcayo. Khi=khaye, khayanaṃ khayo. Ji=jaye, vijayanaṃ vijayo, jayo. Kī=dabbavinīmaye, vikkayanaṃ vikkayo, kayo. Lī=silesane, allīyanti etthāti ālayo, layo. (Ivaṇṇantā). a-རྐྱེན་ལ། paggaṇhanaṃ (འཛིན་པ) ནི་ paggaho (རབ་ཏུ་འཛིན་པ) ཡིན་ལ། དེ་བཞིན་དུ་ niggaho (ཚར་གཅོད་པ) ཡང་ངོ་། །ཆོས་འཛིན་པས་ན་ dhammadharo (ཆོས་འཛིན་པ) ཞེས་བྱ་ལ། དེ་བཞིན་དུ་ vinayadharo (འདུལ་བ་འཛིན་པ) ཡང་ངོ་། །དེ་བཞིན་དུ་དེ་བྱེད་པས་ན་ takkaro ཞེས་བྱ་སྟེ། ཟུང་ལྡན་དུ་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་ hitakaro དང་། divasakaro དང་། dinakaro དང་། divākaro དང་། nisākaro རྣམས་སོ། །གཞུ་འཛིན་པས་ན་ dhanuggaho ཞེས་བྱ་ལ། དེ་བཞིན་དུ་ kavacaggaho ཡང་ངོ་། །dada-ནི་སྦྱིན་པའི་དོན་ལ། འདོད་པ་ཐམས་ཅད་སྦྱིན་པས་ན་ sabbakāmadado དང་། sabbadado ཞེས་བྱའོ། །ā-མཐའ་ཅན་ལས། “parokkhāyañca” ཞེས་པའི་ ca-སྒྲ་བཟུང་བས་ཟུང་ལྡན་དུ་འགྱུར་ཞིང་། “rasso pubbassa” ཞེས་པས་སྔོན་མ་ཐུང་ངུར་བསྒྱུར་བས་ན། ཟས་སྦྱིན་པས་ན་ annadado དང་། དེ་བཞིན་དུ་ dhanado ཞེས་བྱའོ། །saṃ-སྔོན་དུ་བྱས་པའི་ dhā-ནི་འཛིན་པའི་དོན་ལ། ཐམས་ཅད་མཚམས་སྦྱོར་བས་ན་ sabbasandho ཞེས་བྱའོ། །nī-ནི་འདྲེན་པའི་དོན་ལ། vi-སྔོན་དུ་བྱས་པས། འདིས་སམ་འདི་ལ་འདུལ་བར་བྱེད་པས་ན་ vinayo (འདུལ་བ) ཞེས་བྱ་སྟེ། e ཉིད་ aya རུ་བསྒྱུར་བའོ། །འདྲེན་པ་ནི་ nayo ཡིན་ནོ། །si-ནི་བསྟེན་པའི་དོན་ལ། ni-སྔོན་དུ་བྱས་པས། བསྟེན་པར་བྱ་བས་ན་ nissayo (གནས) ཞེས་བྱའོ། །si-ནི་ཉལ་བའི་དོན་ལ། རྗེས་སུ་ཉལ་བས་ན་ anusayo (བག་ལ་ཉལ་བ) ཞེས་བྱའོ། །i-ནི་འགྲོ་བའི་དོན་ལ། pati-སྔོན་དུ་བྱས་པས། འདི་ལ་བརྟེན་ནས་འབྲས་བུ་འབྱུང་བས་ན་ paccayo (རྐྱེན) ཞེས་བྱའོ། །saṃ དང་ u སྔོན་དུ་བྱས་ཤིང་ d-ཡིག་བྱུང་བས་ samudayo (ཀུན་འབྱུང་) ཞེས་བྱའོ། །ci-ནི་གསོག་པའི་དོན་ལ། འདིས་རྣམ་པར་གཏན་ལ་འབེབས་པའམ་རྣམ་པར་གཏན་ལ་འབེབས་པ་ནི་ vinicchayo (རྣམ་པར་ངེས་པ) ཡིན་ལ། “nito cissa cho” ཞེས་པས་ ca ཉིད་ cha རུ་བསྒྱུར་བའོ། །ཉེ་བར་གསོག་པ་ནི་ uccayo དང་། ཀུན་ཏུ་གསོག་པ་ནི་ saṃcayo ཡིན་ནོ། །khi-ནི་ཟད་པའི་དོན་ལ། ཟད་པ་ནི་ khayo ཡིན་ནོ། །ji-ནི་རྒྱལ་བའི་དོན་ལ། རྣམ་པར་རྒྱལ་བ་ནི་ vijayo དང་། རྒྱལ་བ་ནི་ jayo ཡིན་ནོ། །kī-ནི་རྫས་བརྗེ་བའི་དོན་ལ། རྣམ་པར་འཚོང་བ་ནི་ vikkayo དང་། ཉོ་བ་ནི་ kayo ཡིན་ནོ། །lī-ནི་ཞེན་པའི་དོན་ལ། འདི་ལ་ཞེན་པས་ན་ ālayo (གནས/ཀུན་གཞི) དང་། layo ཞེས་བྱའོ། །(འདི་དག་ནི་ i-ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་རྣམས་སོ། །) Āsuṇantīti assavā, āssa rasso. Paṭissavanaṃ paṭissavo. Su=passavane, ābhavaggā savantīti āsavā. Ru=saddo ravatīti ravo. Bhavatīti bhavo. Pabhavati etasmāti pabhavo. Lū=chedane, lavanaṃ lavo. (Uvaṇṇantā). མཉན་པར་བྱེད་པས་ན་ assavā ཞེས་བྱ་སྟེ། ā ཉིད་ཐུང་ངུར་བསྒྱུར་བའོ། །ཕྱིར་མཉན་པ་ནི་ paṭissavo ཡིན་ནོ། །su-ནི་འཛག་པའི་དོན་ལ། སྲིད་པའི་རྩེ་མོའི་བར་དུ་འཛག་པས་ན་ āsavā (ཟག་པ) ཞེས་བྱའོ། །ru-ནི་སྒྲ་སྒྲོག་པའི་དོན་ལ། སྒྲ་སྒྲོག་པས་ན་ ravo ཞེས་བྱའོ། །འབྱུང་བས་ན་ bhavo (སྲིད་པ) ཞེས་བྱའོ། །འདི་ལས་རབ་ཏུ་འབྱུང་བས་ན་ pabhavo (རབ་ཏུ་བྱུང་བ/འབྱུང་ཁུངས) ཞེས་བྱའོ། །lū-ནི་གཅོད་པའི་དོན་ལ། གཅོད་པ་ནི་ lavo ཡིན་ནོ། །(འདི་དག་ནི་ u-ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་རྣམས་སོ། །) Cara=caraṇe, saṃcaraṇaṃ saṃcaro. Dara=vidāraṇe, ādaranaṃ ādaro. Āgacchati āgamanaṃti vā āgamo. Sappa=gamane, sappatīti sappo. Dibbatīti devo. Pakkamanaṃ pakkamatīti vā pakkamo, evaṃ vikkamo. Cara=caraṇe, vanaṃ caratīti vanacaro. Kāmo avacarati etthāti kāmāvacaro loko, kāmāvacarā paññā, kāmāvacaraṃ cittaṃ. Gāvo caranti etthāti gocaro. Pādena pivatīti pādapo. Evaṃ kacchapo. Sirasmiṃ ruhatīti siroruho, manādittā o. Guhāyaṃ sayatīti guhāsayaṃ cittaṃ, evaṃ kucchisayā vātā. Pabbate tiṭṭhatīti pabbataṭṭho puriso, pabbataṭṭhā nadī, pabbataṭṭhaṃ bhasmaṃ. Evaṃ thalaṭṭhaṃ jalaṭṭhaṃ. cara-ནི་རྒྱུ་བའི་དོན་ལ། ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་བ་ནི་ saṃcaro ཡིན་ནོ། །dara-ནི་འགེམས་པའི་དོན་ལ། མངོན་པར་འགེམས་པ་ནི་ ādaro ཡིན་ནོ། །འོང་བའམ་འོང་བ་ཉིད་ནི་ āgamo (ལུང་) ཡིན་ནོ། །sappa-ནི་འགྲོ་བའི་དོན་ལ། ལྟོ་འགྲོས་ཀྱིས་འགྲོ་བས་ན་ sappo (སྦྲུལ) ཞེས་བྱའོ། །རྩེ་བའམ་གསལ་བས་ན་ devo (ལྷ) ཞེས་བྱའོ། །གཤེགས་པའམ་གཤེགས་པ་ཉིད་ནི་ pakkamo ཡིན་ལ། དེ་བཞིན་དུ་ vikkamo ཡང་ངོ་། །cara-ནི་རྒྱུ་བའི་དོན་ལ། ནགས་སུ་རྒྱུ་བས་ན་ vanacaro (ནགས་སུ་རྒྱུ་བ) ཞེས་བྱའོ། །འདོད་པ་འདི་ལ་རྒྱུ་བས་ན་ kāmāvacaro loko (འདོད་ཁམས་ཀྱི་འཇིག་རྟེན) དང་། kāmāvacarā paññā (འདོད་ཁམས་ཀྱི་ཤེས་རབ) དང་། kāmāvacaraṃ cittaṃ (འདོད་ཁམས་ཀྱི་སེམས) ཞེས་བྱའོ། །བ་ལང་རྣམས་འདིར་རྒྱུ་བས་ན་ gocaro (སྤྱོད་ཡུལ) ཞེས་བྱའོ། །རྐང་པས་འཐུང་བས་ན་ pādapo (རྐང་འཐུང་སྟེ་ཤིང་) ཞེས་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ kacchapo (མཆན་འཐུང་སྟེ་རུས་སྦལ) ཡང་ངོ་། །མགོ་ལ་སྐྱེ་བས་ན་ siroruho (སྐྲ) ཞེས་བྱ་སྟེ། “manādittā” ཞེས་པས་ o རུ་འགྱུར་རོ། །ཕུག་ཏུ་ཉལ་བས་ན་ guhāsayaṃ cittaṃ (ཕུག་ཏུ་ཉལ་བའི་སེམས) ཞེས་བྱ་ལ། དེ་བཞིན་དུ་ kucchisayā vātā (ལྟོ་བར་ཉལ་བའི་རླུང་) ཡང་ངོ་། །རི་ལ་གནས་པས་ན་ pabbataṭṭho puriso (རི་ལ་གནས་པའི་སྐྱེས་བུ) དང་། pabbataṭṭhā nadī (རི་ལ་གནས་པའི་ཆུ་བོ) དང་། pabbataṭṭhaṃ bhasmaṃ (རི་ལ་གནས་པའི་ཐལ་བ) ཞེས་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ thalaṭṭhaṃ (སྐམ་ལ་གནས་པ) དང་ jalaṭṭhaṃ (ཆུ་ལ་གནས་པ) ཡང་ངོ་། ། Kicchatthe dumhi akicchatthe su+īsaṃ+sukha upapadesu-dukkhena karīyati karaṇaṃ vā dukkaraṃ. Evaṃ dussayo, dukkhena bharīyatīti dubbharo mahiccho. Evaṃ durakkhaṃ cittaṃ, duddaso dhammo, duranubodho dhammo. Īsaṃ sayatīti īsaṃsayo, evaṃ [Pg.277] sukhasayo. Īsaṃ karīyatīti īsakkaraṃ kammaṃ. Sukhena karīyatīti sukaraṃ pāpaṃ bālena. Evaṃ subharo appiccho, sudassaṃ paravajjaṃ, subodha+miccādi. Sabbattha pādiamādisamāsā. དཀའ་བའི་དོན་ལ་ du-ཡིག་དང་། མི་དཀའ་བའི་དོན་ལ་ su དང་ īsaṃ དང་ sukha ཉེ་བའི་ཚིག་ཏུ་ཡོད་ཚེ། དཀའ་བས་བྱེད་པའམ་བྱེད་པ་ཉིད་ནི་ dukkaraṃ (བྱ་དཀའ་བ) ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་ dussayo (བསྟེན་དཀའ་བ) དང་། དཀའ་བས་གསོ་བར་བྱ་བས་ན་ dubbharo (གསོ་དཀའ་བ) སྟེ་འདོད་ཆེན་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ durakkhaṃ cittaṃ (བསྲུང་དཀའ་བའི་སེམས) དང་། duddaso dhammo (མཐོང་དཀའ་བའི་ཆོས) དང་། duranubodho dhammo (རྟོགས་དཀའ་བའི་ཆོས) སོ། །ཅུང་ཟད་ཉལ་བས་ན་ īsaṃsayo དང་། དེ་བཞིན་དུ་ sukhasayo ཡང་ངོ་། །ཅུང་ཟད་བྱེད་པས་ན་ īsakkaraṃ kammaṃ (ཅུང་ཟད་བྱ་བའི་ལས) ཡིན་ནོ། །བདེ་བླག་ཏུ་བྱེད་པས་ན་ sukaraṃ (བྱ་སླ་བ) སྟེ། བྱིས་པས་སྡིག་པ་བྱ་སླ་བ་ལྟ་བུའོ། །དེ་བཞིན་དུ་འདོད་ཆུང་བས་གསོ་སླ་བ་ལ་ subharo དང་། གཞན་གྱི་སྐྱོན་མཐོང་སླ་བ་ལ་ sudassaṃ paravajjaṃ དང་། subodhaṃ ལ་སོགས་པའོ། །ཐམས་ཅད་དུ་ pa-ལ་སོགས་པའི་ཉེ་བར་སྒྱུར་བའི་ཚིག་སྡུད་དོ། ། Ghaṇa-bhavatīti bhāvo, o+āvādesā. Aya=iti daṇḍakadhātu, ayati itoti āyo, āharatīti āhāro. Upahanatīti upaghāto, ‘‘hanassa ghāto ṇānubandhe’’ti ghātādeso. Rañjatīti rāgo, ‘‘kagā cajānaṃ ghānubandhe’’ti jassa go. Rañjanti anenāti rāgo. ‘‘Assā ṇānubandhe’’ti ā, pajjate+nenāti pādo. Tuda=byathane, patujjate+nenāti patodo. Jarīyati anenāti jāro, evaṃ dāro. Bhajīyatīti bhāgo. Evaṃ bhāro. Labbhatīti lābho. Vi+opubbo, voharīyatīti vohāro. Diyyatīti dāyo, yuka. Vihaññati etasmāti vighāto. Viharanti etthāti vihāro. Āramanti etasminti ārāmo. Pacanaṃ vā pāko, cassa ko. Cajanaṃ cāgo. Yajanaṃ yāgo. Rajanaṃ rāgo. ghaṇa-རྐྱེན་ལ། འབྱུང་བས་ན་ bhāvo (དངོས་པོ) ཞེས་བྱ་སྟེ། o ཉིད་ āva རུ་བསྒྱུར་བའོ། །aya-ནི་ daṇḍaka-བྱིངས་ ཡིན་ལ། འགྲོ་བས་ན་ āyo (འདུ་བ/ཡོང་འབབ) ཞེས་བྱའོ། །ཉེ་བར་ལེན་པས་ན་ āhāro (ཟས) ཞེས་བྱའོ། །ཉེ་བར་འཇོམས་པས་ན་ upaghāto (ཉེ་བར་འཚེ་བ) ཞེས་བྱ་སྟེ། “hanassa ghāto ṇānubandhe” ཞེས་པས་ hana ཉིད་ ghāta རུ་བསྒྱུར་བའོ། །ཆགས་པས་ན་ rāgo (ཆགས་པ) ཞེས་བྱ་སྟེ། “kagā cajānaṃ ghānubandhe” ཞེས་པས་ ja ཉིད་ ga རུ་བསྒྱུར་བའོ། །འདིས་ཆགས་པར་བྱེད་པས་ན་ rāgo ཞེས་བྱའོ། །“assā ṇānubandhe” ཞེས་པས་ ā རུ་འགྱུར་ཞིང་། འདིས་འགྲོ་བས་ན་ pādo (རྐང་པ) ཞེས་བྱའོ། །tuda-ནི་གཟིར་བའི་དོན་ལ། འདིས་གཟིར་བར་བྱེད་པས་ན་ patodo (ལྕག་ཚན་ནམ་གཟན་པ) ཞེས་བྱའོ། །འདིས་རྒུད་པར་བྱེད་པས་ན་ jāro (གཡོན) ཞེས་བྱ་ལ། དེ་བཞིན་དུ་ dāro (ཆུང་མ) ཡང་ངོ་། །བགོ་བར་བྱ་བས་ན་ bhāgo (སྐལ་བ) ཞེས་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ bhāro (ཁུར་པོ) ཡང་ངོ་། །ཐོབ་པར་བྱ་བས་ན་ lābho (རྙེད་པ) ཞེས་བྱའོ། །vi དང་ ava (o) སྔོན་དུ་བྱས་པས། ཐ་སྙད་བྱེད་པས་ན་ vohāro (ཐ་སྙད) ཞེས་བྱའོ། །སྦྱིན་པར་བྱ་བས་ན་ dāyo (སྐྱེས་སམ་སྐལ་བ) ཞེས་བྱ་སྟེ། y-ཡིག་བྱུང་བའོ། །འདི་ལས་རམ་པར་འཇོམས་པས་ན་ vighāto (རྣམ་པར་འཇོམས་པ) ཞེས་བྱའོ། །འདིར་གནས་པས་ན་ vihāro (གཙུག་ལག་ཁང་ངམ་གནས) ཞེས་བྱའོ། །འདི་ལ་དགའ་བས་ན་ ārāmo (ཀུན་དགའ་ར་བ) ཞེས་བྱའོ། །གཡོ་སྐོལ་བྱེད་པའམ་གཡོ་སྐོལ་ཉིད་ནི་ pāko (བཙོས་པའམ་སྨིན་པ) ཡིན་ཏེ། ca ཉིད་ ka རུ་བསྒྱུར་བའོ། །གཏོང་བ་ནི་ cāgo (གཏོང་བ) ཡིན་ནོ། །མཆོད་པ་ནི་ yāgo (མཆོད་སྦྱིན) ཡིན་ནོ། །ཚོན་རྩི་གཏོང་བ་ནི་ rāgo ཡིན་ནོ། ། 127. Ana+ghaṇasvā+parīhi ḷo ༡༢༧. ā དང་ pari རྣམས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཡོད་པའི་ daha ཡི་ da ཉིད་ ana དང་ ghaṇa དང་ su རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ ḷa རུ་འགྱུར་རོ། ། Ā+parīhi parassa dahassa ḷo hota+na+ghaṇasu. Paridahanaṃ pariḷāho. Evaṃ dāho. Bhañjanaṃ saṅgo. Evaṃ saṅgo. Saṃkharanaṃ saṃkhāro, ‘‘karotissa kho’’ti kassa kho. Evaṃ parikkhāro. ‘‘Purasmā’’ti karassa kho, purekkhāro, ettaṃ tadaminādipāṭhā. Evaṃ upakāro, gāho. ā དང་ pari རྣམས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཡོད་པའི་ daha ཡི་ da ཉིད་ ana དང་ ghaṇa དང་ su རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ ḷa རུ་འགྱུར་རོ། །ཡོངས་སུ་ཚིག་པ་ནི་ pariḷāho (ཡོངས་སུ་གདུང་བ) ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་ dāho (ཚིག་པའམ་གདུང་བ) ཡང་ངོ་། །འཇིག་པ་ནི་ saṅgo (bhaṅgo) ཡིན་ལ། དེ་བཞིན་དུ་ saṅgo (ཐོགས་པའམ་ཆགས་པ) ཡང་ངོ་། །མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་ནི་ saṃkhāro (འདུ་བྱེད) ཡིན་ཏེ། “karotissa kho” ཞེས་པས་ ka ཉིད་ kha རུ་བསྒྱུར་བའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ parikkhāro (ཡོ་བྱད) ཡང་ངོ་། །“purasmā” ཞེས་པས་ kara ཡི་ ka ཉིད་ kha རུ་བསྒྱུར་བས་ purekkhāro (མདུན་དུ་བདར་བ) ཞེས་བྱ་སྟེ། e-རུ་འགྱུར་བ་ནི་ “tadaminādi” ལ་སོགས་པའི་ཀློག་ཚུལ་ལས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་ upakāro (ཕན་གདགས་པ) དང་ gāho (འཛིན་པ) ཡང་ངོ་། ། Gha-vacatīti [Pg.278] vako. Sica=paggharaṇe, secanaṃ seko. Evaṃ soko, eovuddhiyo. Yuñjanaṃ yogo. gha-རྐྱེན་ལ། སྨྲ་བས་ན་ vako ཞེས་བྱའོ། །sica-ནི་འཛག་པའི་དོན་ལ། གཤེགས་པ་ནི་ seko ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་ soko (མྱ་ངན) ཡང་ཡིན་ཏེ། e དང་ o རུ་འཕེལ་བར་འགྱུར་བའོ། །སྦྱོར་བ་ནི་ yogo (སྦྱོར་བ) ཡིན་ནོ། ། Ka-pī=tappane, pīnetīti pīyo, kānubandhattā na vuddhi, ‘‘yuvaṇṇāna+miyaṅuvaṅa sare’’ti iyaṅa. Khipa=peraṇe, khipatīti khipo. Bhuñjantya+nenāti bhujo. Yudha=sampahāre āyujjhanti anenāti āyudhaṃ. ka-རྐྱེན་ལ། pī-ནི་ཚིམ་པའི་དོན་ལ། ཚིམ་པར་བྱེད་པས་ན་ pīyo ཞེས་བྱ་སྟེ། k-ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་པས་འཕེལ་བ་མེད་ཅིང་། “yuvaṇṇānamiyaṅuvaṅa sare” ཞེས་པས་ iyaṅ དུ་འགྱུར་རོ། །khipa-ནི་གཏོར་བའི་དོན་ལ། གཏོར་བས་ན་ khipo (རྒྱ་བཤར) ཞེས་བྱའོ། །འདིས་ཟ་བར་བྱེད་པས་ན་ bhujo (ལག་པ) ཞེས་བྱའོ། །yudha-ནི་འཐབ་པའི་དོན་ལ། འདིས་ཀུན་ཏུ་འཐབ་པས་ན་ āyudhaṃ (མཚོན་ཆ) ཞེས་བྱའོ། ། 45. Dādhātvi ༤༥. dā དང་ dhā བྱིངས་རྣམས་ལས་ i-རྐྱེན་འགྱུར་རོ། ། Dādhāto bahula+mi hoti bhāvakārakesu. Dā=dāne, ādiyatītiādi. Evaṃ upādi. Dhā=dhāraṇe, udakaṃ dadhātīti udadhi, ‘‘saññāya+mudo+dakassā’’ti udakassa udādeso. Jalaṃ dhiyate asminti jaladhi. Vālāni dhīyanti asminti vāladhi. Sandhīyati sandhātīti vā sandhi. Dhīyatīti dhi. Vidhīyati vidhāti vidhānaṃ vā vidhi. Sammā samaṃ vā cittaṃ ādadhātīti samādhi. dā དང་ dhā བྱིངས་རྣམས་ལས་དངོས་པོ་དང་བྱེད་པ་པོའི་དོན་ལ། i-རྐྱེན་ཕལ་ཆེར་འགྱུར་རོ། །dā-ནི་སྦྱིན་པའི་དོན་ལ། ཉེ་བར་ལེན་པས་ན་ ādi (ཐོག་མ) ཞེས་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ upādi (ཉེ་བར་ལེན་པ) ཡང་ངོ་། །dhā-ནི་འཛིན་པའི་དོན་ལ། ཆུ་འཛིན་པས་ན་ udadhi (རྒྱ་མཚོ) ཞེས་བྱ་སྟེ། “saññāyamudodakassa” ཞེས་པས་ udaka ཉིད་ uda རུ་བསྒྱུར་བའོ། །ཆུ་འདི་ལ་འཛིན་པས་ན་ jaladhi (རྒྱ་མཚོ) ཞེས་བྱའོ། །རྔ་མ་འདི་ལ་འཛིན་པས་ན་ vāladhi (རྔ་མ) ཞེས་བྱའོ། །མཚམས་སྦྱོར་བའམ་མཚམས་སྦྱོར་བ་ཉིད་ནི་ sandhi (མཚམས་སྦྱོར) ཡིན་ནོ། །འཛིན་པས་ན་ dhi (བློ) ཞེས་བྱའོ། །ཆོ་ག་བྱེད་པའམ་ཆོ་ག་ཉིད་ནི་ vidhi (ཆོ་ག) ཡིན་ནོ། །སེམས་ཡང་དག་པའམ་མཉམ་པར་འཛིན་པས་ན་ samādhi (ཏིང་ངེ་འཛིན) ཞེས་བྱའོ། ། 46. Vamādīhya+thu ༤༦. vama ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ athu-རྐྱེན་འགྱུར་རོ། ། Vamādīhi bhāvakārakesva+thu hoti. Vama=uggiraṇe, vamanaṃ vamīyatīti vā vamathu. Vepa+kampa=calane, vepanaṃ vepathu. vama ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་དངོས་པོ་དང་བྱེད་པ་པོའི་དོན་ལ། athu-རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །vama-ནི་སྐྱུག་པའི་དོན་ལ། སྐྱུག་པའམ་སྐྱུག་པར་བྱ་བ་ནི་ vamathu (སྐྱུག་པ) ཡིན་ནོ། །vepa དང་ kampa ནི་གཡོ་བའི་དོན་ལ། གཡོ་བ་ནི་ vepathu (འདར་བ) ཡིན་ནོ། ། 47. Kvi ༤༧. kvi-རྐྱེན་ནོ། ། Kriyatthā kvi hoti bahulaṃ bhāvakārakesu. Kakāro kānubandhakāriyattho. བྱ་བའི་དོན་ཅན་གྱི་བྱིངས་རྣམས་ལས་དངོས་པོ་དང་བྱེད་པ་པོའི་དོན་ལ། kvi-རྐྱེན་ཕལ་ཆེར་འགྱུར་རོ། །ka-ཡིག་ནི་ k-ཡི་རྗེས་འབྲེལ་གྱི་བྱ་བའི་དོན་དུ་ཡིན་ནོ། ། 159. Kvissa ༡༥༩. kvi-རྐྱེན་ཕྱིས་པའོ། ། Kriyatthā [Pg.279] parassa kvissa lopo hoti. Sambhavatīti sambhū. Evaṃ vibhavatīti vibhū, abhibhū, sayambhū. Tathā dhu=kampane, sandhunātīti sandhu. Vibhātīti vibhā. Pabhātīti pabhā. Saṃgamma bhāsanti etthāti sabhā, ‘‘kvimhi lopo+ntabyañjanassā’’ti antabyañjanassa lopo. Bhujena gacchatīti bhujago. Evaṃ urago. Turaṃ=sīghaṃ gacchatīti turaṅgo. Khena gacchatīti khago. Vihāyase gacchatīti vihago, tadaminādipāṭhā vihādeso. Na gacchatīti nago. Evaṃ ago, ‘‘nago vā+ppāṇinī’’ti vikappena nañasamāse ṭādesanisedho. Jana=janane, kammato jātoti kammajo, amādisamāso, kammajo vipāko, kammajā paṭisandhi, kammajaṃ rūpaṃ. Evaṃ cittajaṃ, utujaṃ, āhārajaṃ. Attajo putto, vārimhi jāto vārijo. Evaṃ thalajo. Paṅkajaṃ. Jalajaṃ. Aṇḍajaṃ. Sarasijaṃ, upapadasamāse bahulaṃvidhānā vibhatyalope ‘‘manādīhī’’tiādinā siādeso. Dvikkhattuṃ jāto dvijo, ‘‘tadaminā’’ dinā kkhattuṃlopo. Pacchā jāto anujo. Sañjānātīti saññā. Pajānātīti paññā. Evaṃ patiṭṭhātīti patiṭṭhā. Jhā=cintāyaṃ, parasampattiṃ abhijjhāyatīti abhijjhā. Hitesitaṃ upaṭṭhāpetvā jhāyatīti upajjhā. So eva upajjhāyo, ‘‘sakatthe’’ti yo. Sammā jhāyanti etthāti saṃjhā. Kvidantā dhātvatthaṃ na jahanti, liṅgatthaṃ paṭipādayanti. བྱ་བའི་དོན་ཅན་གྱི་བྱིངས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཡོད་པའི་ kvi-རྐྱེན་ནི་ཕྱིས་པར་འགྱུར་རོ། །ཀུན་ཏུ་འབྱུང་བས་ན་ sambhū ཞེས་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ vibhavatīti vibhū (མངའ་བདག) དང་། abhibhū (ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ) དང་། sayambhū (རང་བྱུང་) རྣམས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་ dhu-ནི་གཡོ་བའི་དོན་ལ། ཀུན་ཏུ་གཡོ་བས་ན་ sandhu ཞེས་བྱའོ། །རྣམ་པར་གསལ་བས་ན་ vibhā དང་། རབ་ཏུ་གསལ་བས་ན་ pabhā (འོད) ཞེས་བྱའོ། །འདིར་འདུས་ནས་སྨྲ་བས་ན་ sabhā (འདུས་ས) ཞེས་བྱ་སྟེ། “kvimhi lopontabyañjanassa” ཞེས་པས་མཐའི་གསལ་བྱེད་ཕྱིས་པའོ། །ལྟོ་འགྲོས་ཀྱིས་འགྲོ་བས་ན་ bhujago (སྦྲུལ) ཞེས་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ urago (བྲང་འགྲོ) ཡང་ངོ་། །མགྱོགས་པར་འགྲོ་བས་ན་ turaṅgo (རྟ) ཞེས་བྱའོ། །མཁའ་ལ་འགྲོ་བས་ན་ khago (བྱ) ཞེས་བྱའོ། །ནམ་མཁའ་ལ་འགྲོ་བས་ན་ vihago (བྱ) ཞེས་བྱ་སྟེ། “tadaminādi” ལ་སོགས་པའི་ཀློག་ཚུལ་ལས་ vihā རུ་བསྒྱུར་བའོ། །མི་འགྲོ་བས་ན་ nago (རི) ཞེས་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ ago ཡང་ཡིན་ཏེ། “nago vāppāṇinī” ཞེས་པས་རྣམ་པར་རྟོག་པ་དང་བཅས་ཏེ་དགག་པའི་ཚིག་སྡུད་ལས་ ṭa-རུ་བསྒྱུར་བ་བཀག་པའོ། །jana-ནི་སྐྱེ་བའི་དོན་ལ། ལས་ལས་སྐྱེས་པས་ན་ kammajo (ལས་ལས་སྐྱེས་པ) ཞེས་བྱ་སྟེ། am-ལ་སོགས་པའི་ཚིག་སྡུད་དོ། །ལས་ལས་སྐྱེས་པའི་རྣམ་པར་སྨིན་པ་ལ་ kammajo vipāko དང་། ལས་ལས་སྐྱེས་པའི་ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་ལ་ kammajā paṭisandhi དང་། ལས་ལས་སྐྱེས་པའི་གཟུགས་ལ་ kammajaṃ rūpaṃ ཞེས་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ cittajaṃ (སེམས་ལས་སྐྱེས་པ) དང་། utujaṃ (དུས་ལས་སྐྱེས་པ) དང་། āhārajaṃ (ཟས་ལས་སྐྱེས་པ) རྣམས་སོ། །བདག་ལས་སྐྱེས་པའི་བུ་ལ་ attajo putto དང་། ཆུ་ལས་སྐྱེས་པ་ལ་ vārijo ཞེས་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ thalajo (སྐམ་ལས་སྐྱེས་པ) དང་། paṅkajaṃ (འདམ་སྐྱེས) དང་། jalajaṃ (ཆུ་སྐྱེས) དང་། aṇḍajaṃ (སྒོང་སྐྱེས) རྣམས་སོ། །sarasijaṃ (མཚོ་སྐྱེས) ཞེས་པ་ནི། ཉེ་བའི་ཚིག་གི་ཚིག་སྡུད་ལས་ཕལ་ཆེར་བྱེད་པའི་སྒོ་ནས་རྣམ་དབྱེ་མ་ཕྱིས་ཤིང་། “manādīhi” ལ་སོགས་པས་ si-རུ་བསྒྱུར་བའོ། །ལན་གཉིས་སྐྱེས་པས་ན་ dvijo (གཉིས་སྐྱེས་ཏེ་བྱའམ་བྲམ་ཟེ) ཞེས་བྱ་སྟེ། “tadaminā” ལ་སོགས་པས་ kkhattuṃ (ལན) ཞེས་པ་ཕྱིས་པའོ། །ཕྱིས་སྐྱེས་པས་ན་ anujo (ནུ་བོ) ཞེས་བྱའོ། །ཀུན་ཏུ་ཤེས་པས་ན་ saññā (འདུ་ཤེས) ཞེས་བྱའོ། །རབ་ཏུ་ཤེས་པས་ན་ paññā (ཤེས་རབ) ཞེས་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་རབ་ཏུ་གནས་པས་ན་ patiṭṭhā (གནས) ཞེས་བྱའོ། །jhā-ནི་སེམས་པའི་དོན་ལ། གཞན་གྱི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་བརྣབ་སེམས་བྱེད་པས་ན་ abhijjhā (བརྣབ་སེམས) ཞེས་བྱའོ། །ཕན་པ་འདོད་པ་ཉེ་བར་བཞག་ནས་སེམས་པས་ན་ upajjhā (མཁན་པོ) ཞེས་བྱའོ། །དེ་ཉིད་ upajjhāyo ཡང་ཡིན་ཏེ། “sakatthe” ཞེས་པས་ yo-རྐྱེན་ནོ། །ཡང་དག་པར་སེམས་པས་ན་ saṃjhā (ནམ་སྲོས) ཞེས་བྱའོ། །kvi-མཐའ་ཅན་རྣམས་ནི་བྱིངས་ཀྱི་དོན་མི་གཏོང་ཞིང་། མིང་གི་དོན་རྟོགས་པར་བྱེད་དོ། ། 48. Ano ༤༨. ano-རྐྱེན་ནོ། ། Kriyatthā [Pg.280] bhāvakārakesu ano hoti. Nanda=samiddhiyaṃ, bhāve-nandiyate nandanaṃ. Kamme-anandīyittha nandīyati nandīyissati nanditabbanti vā nandanaṃ vanaṃ. Gahanaṃ gahanīyaṃ vā gahaṇaṃ, ‘‘tathanarā’’ dinā nassa ṇo. Gaṇhanaṃ, niggahītassa no. Caritabbaṃ caraṇaṃ. Bhuyate bhavanaṃ. Huyate havanaṃ. Rundhitabbaṃ rundhanaṃ rodhanaṃ vā. Bhuñjitabbaṃ bhuñjanaṃ bhojanaṃ vā. Bujjhitabbaṃ bujjhanaṃ, ‘‘padādīnaṃ kvacī’’ti yuka. Bodhanaṃ vā. Suti suyyati vā savanaṃ. Pāpīyatīti pāpuṇanaṃ, ‘‘sakāpānaṃ kuka+kū’’ti yogavibhāgā kuāgame nāgame ca tassa ṇo ca. Pālīyatīti pālanaṃ iccādi. བྱ་བའི་དོན་གྱི་མཐའ་ལས་དངོས་པོ་དང་བྱེད་ལས་རྣམས་ལ་ཨ་ཎ་ (ana) རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །ནནྡ་ (nanda) ནི་འབྱོར་པ་ལའོ། །དངོས་པོ་ལ་ནནྡི་ཡ་ཏེ་ (nandiyate) ལས་ནནྡ་ནཾ་ (nandanaṃ) འགྱུར་རོ། །ལས་ལ་ཨ་ནནྡཱི་ཡིཏྠ་ (anandīyittha) འམ་ནནྡཱི་ཡ་ཏི་ (nandīyati) འམ་ནནྡཱི་ཡིས྄་ས་ཏི་ (nandīyissati) འམ་ནནྡི་ཏབ་བཾ་ (nanditabbaṃ) ལས་ནནྡ་ནཾ་ ཝ་ནཾ་ (nandanaṃ vanaṃ) ཞེས་འགྱུར་རོ། །ག་ཧ་ནཾ་ (gahanaṃ) ངམ་ག་ཧ་ནཱི་ཡཾ་ (gahanīyaṃ) ལས་ག་ཧ་ཎཾ་ (gahaṇaṃ) ཞེས་འགྱུར་ཏེ། “ཏ་ཐ་ན་རཱ་” (tathanarā) སོགས་ཀྱིས་ན་ (na) ཡིག་ཎ་ (ṇa) རུ་འགྱུར་རོ། །ག་ཎྷ་ནཾ་ (gaṇhanaṃ) ནི་རྗེས་སུ་ང་རོ་ལ་ན་ (na) ཡིག་འཇུག་པའོ། །ཙ་རི་ཏབ་བཾ་ (caritabbaṃ) ལས་ཙ་ར་ཎཾ་ (caraṇaṃ) འགྱུར་རོ། །བྷུ་ཡ་ཏེ་ (bhuyate) ལས་བྷ་ཝ་ནཾ་ (bhavanaṃ) འགྱུར་རོ། །ཧུ་ཡ་ཏེ་ (huyate) ལས་ཧ་ཝ་ནཾ་ (havanaṃ) འགྱུར་རོ། །རུནྡྷི་ཏབ་བཾ་ (rundhitabbaṃ) ལས་རུནྡྷ་ནཾ་ (rundhanaṃ) ངམ་རོ་དྷ་ནཾ་ (rodhanaṃ) འགྱུར་རོ། །བྷུཉྫི་ཏབ་བཾ་ (bhuñjitabbaṃ) ལས་བྷུཉྫ་ནཾ་ (bhuñjanaṃ) ངམ་བྷོ་ཇ་ནཾ་ (bhojanaṃ) འགྱུར་རོ། །བུཛ྄ཛྷི་ཏབ་བཾ་ (bujjhitabbaṃ) ལས་བུཛ྄ཛྷ་ནཾ་ (bujjhanaṃ) འགྱུར་ཏེ། “པ་དཱ་དཱི་ནཾ་ཀྭ་ཙཱི་” (padādīnaṃ kvacī) ཞེས་པས་ཡུ་ཀ་ (yuka) འཇུག་གོ། །ཡང་ན་བོ་དྷ་ནཾ་ (bodhanaṃ) འགྱུར་རོ། །སུ་ཏི་ (suti) འམ་སུཡ྄་ཡ་ཏི་ (suyyati) ལས་ས་ཝ་ནཾ་ (savanaṃ) འགྱུར་རོ། །པཱ་པཱི་ཡ་ཏཱི་ (pāpīyatī) ཞེས་པ་ལས་པཱ་པུ་ཎ་ནཾ་ (pāpuṇanaṃ) འགྱུར་ཏེ། “ས་ཀཱ་པཱ་ནཾ་ཀུ་ཀ་+ཀཱུ་” (sakāpānaṃ kuka+kū) ཞེས་པའི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབྱེ་བ་ལས་ཀུ་ (ku) ཡིག་གི་ཕྲད་དང་ན་ (na) ཡིག་གི་ཕྲད་འཇུག་ཅིང་དེའི་ན་ཡིག་ཎ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །པཱ་ལཱི་ཡ་ཏཱི་ (pālīyatī) ཞེས་པ་ལས་པཱ་ལ་ནཾ་ (pālanaṃ) ཞེས་པ་སོགས་སོ། ། Kattari-rajaṃ haratīti rajoharaṇaṃ toyaṃ. Vijānātīti viññāṇaṃ. Ghā=gandhopādāne, ghāyatīti ghānaṃ. Jhā=cintāyaṃ, jhāyatīti jhānaṃ. Karoti anenāti kāraṇaṃ, dīgho. Viākarīyanti etenāti byākaraṇaṃ. Pūrati+nenāti pūraṇaṃ. Dīyate+nenāti dānaṃ. Pamīyate+nenāti pamāṇaṃ. Vuccate+nenāti vacanaṃ. Panudati panujjate+nenāti vā panudanaṃ. Sūda=pagaraṇe, sūdati sujjate+nenāti vā sūdano. Suṇāti suyate+neneti vā savanaṃ. Luyati luyate+neneti vā lavanaṃ. Evaṃ nayanaṃ. Punāti puyate+neneti vā pavano. Sametīti samaṇo samanaṃ vā. Tathā bhāveti bhāvīyati etāyāti vā bhāvanaṃ. Evaṃ pācanaṃ pācāpanaṃ iccādi. ‘‘Ana+saṇasvā parīhi ḷo’’ti ḷo, āḷāhanaṃ. བྱེད་པ་པོ་ལ་ནི། རྡུལ་འཕྲོག་པར་བྱེད་པས་ན་རཇོ་ཧ་ར་ཎཾ་ (rajoharaṇaṃ) སྟེ་ཆུའོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པས་ན་ཝིཉྙཱ་ཎཾ་ (viññāṇaṃ) མོ། །གྷཱ་ (ghā) ནི་དྲི་འཛིན་པ་ལའོ། །དྲི་སྣོམ་པས་ན་གྷཱ་ནཾ་ (ghānaṃ) མོ། །ཛྷཱ་ (jhā) ནི་བསམ་པ་ལའོ། །སེམས་པས་ན་ཛྷཱ་ནཾ་ (jhānaṃ) མོ། །འདིས་བྱེད་པས་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ་ (kāraṇaṃ) སྟེ་རིང་པོའོ། །འདིས་རྣམ་པར་འབྱེད་པས་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ་ (byākaraṇaṃ) མོ། །འདིས་གང་བར་བྱེད་པས་ན་པཱུ་ར་ཎཾ་ (pūraṇaṃ) མོ། །འདིས་སྦྱིན་པར་བྱེད་པས་ན་དཱ་ནཾ་ (dānaṃ) མོ། །འདིས་ཚད་འཇལ་བར་བྱེད་པས་ན་པ་མཱ་ཎཾ་ (pamāṇaṃ) མོ། །འདིས་བརྗོད་པར་བྱེད་པས་ན་ཝ་ཙ་ནཾ་ (vacanaṃ) མོ། །འདིས་སེལ་བར་བྱེད་པའམ་སེལ་བར་འགྱུར་བས་ན་པ་ནུ་ད་ནཾ་ (panudanaṃ) མོ། །སཱུ་ད་ (sūda) ནི་གཡོ་སྐོལ་ལའོ། །འདིས་གཡོ་སྐོལ་བྱེད་པའམ་གཡོ་སྐོལ་བྱེད་པར་འགྱུར་བས་ན་སཱུ་ད་ནོ་ (sūdano) འོ། །ཉན་པའམ་འདིས་ཐོས་པར་འགྱུར་བས་ན་ས་ཝ་ནཾ་ (savanaṃ) མོ། །གཅོད་པའམ་འདིས་གཅོད་པར་འགྱུར་བས་ན་ལ་ཝ་ནཾ་ (lavanaṃ) མོ། །དེ་བཞིན་དུ་ན་ཡ་ནཾ་ (nayanaṃ) མོ། །དག་པར་བྱེད་པའམ་འདིས་དག་པར་བྱེད་པས་ན་པ་ཝ་ནོ་ (pavano) འོ། །ཞི་བར་བྱེད་པས་ན་ས་མ་ཎོ་ (samaṇo) འམ་ས་མ་ནཾ་ (samanaṃ) མོ། །དེ་བཞིན་དུ་སྒོམ་པར་བྱེད་པའམ་འདིས་སྒོམ་པར་བྱེད་པས་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ (bhāvanā) འོ། །དེ་བཞིན་དུ་པཱ་ཙ་ནཾ་ (pācanaṃ) དང་པཱ་ཙཱ་པ་ནཾ་ (pācāpanaṃ) ཞེས་པ་སོགས་སོ། །“ཨ་ན་+ས་ཎ་སྭཱ་པ་རཱི་ཧི་ལོ་” (ana+saṇasvā parīhi ḷo) ཞེས་པས་ལོ་ (ḷo) རུ་འགྱུར་ཏེ། ཨཱ་ལཱ་ཧ་ནཾ་ (āḷāhanaṃ) མོ། ། Adhikaraṇe-tiṭṭhati asinti ṭhānaṃ. Evaṃ sayanaṃ, senaṃ vā āsanaṃ. Adhikarīyati etthāti adhikaraṇaṃ. གཞི་ལ་ནི། འདི་ལ་གནས་པས་ན་ཋཱ་ནཾ་ (ṭhānaṃ) མོ། །དེ་བཞིན་དུ་ས་ཡ་ནཾ་ (sayanaṃ) ངམ་སེ་ནཾ་ (senaṃ) དང་ཨཱ་ས་ནཾ་ (āsanaṃ) མོ། །འདི་ལ་བྱེད་པས་ན་ཨa་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ་ (adhikaraṇaṃ) མོ། ། Sampadānāpādānesu-sammā [Pg.281] padīyate yassa taṃ sampadānaṃ. Apecca etasmā ādadātīti apādānaṃ. Bahulādhikārā calanādīhipi sīlasādhudhammesupi ano, calati sīlenāti calano evaṃ jalano, kodhano, kopano. Maṇḍa=bhusane, maṇḍeti sīlenāti maṇḍano. Evaṃ bhūsano. ‘‘Aññātrapī’’ti okāranisedho. སྦྱིན་པ་དང་འབྲལ་བའི་གཞི་ལ་ནི། གང་ལ་ཡང་དག་པར་སྦྱིན་པས་ན་དེ་ནི་སམ་པ་དཱ་ནཾ་ (sampadāna) སྟེ་སྦྱིན་པའོ། །འདི་ལས་ཕྲལ་ཏེ་ལེན་པས་ན་ཨ་པཱ་དཱ་ནཾ་ (apādāna) སྟེ་འབྲལ་བའི་གཞིའོ། །མང་པོའི་དབང་གིས་གཡོ་བ་སོགས་ལས་ཀྱང་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ལ་ཨ་ཎ་ (ana) རྐྱེན་འགྱུར་ཏེ། རང་བཞིན་གྱིས་གཡོ་བས་ན་ཙ་ལ་ནོ་ (calano) འོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཇ་ལ་ནོ་ (jalano) དང་། ཀོ་དྷ་ནོ་ (kodhano) དང་། ཀོ་པ་ནོ་ (kopano) འོ། །མཎྜ་ (maṇḍa) ནི་རྒྱན་ལའོ། །རང་བཞིན་གྱིས་རྒྱན་པས་ན་མཎྜ་ནོ་ (maṇḍano) འོ། །དེ་བཞིན་དུ་བྷཱུ་ས་ནོ་ (bhūsano) འོ། །“ཨཉྙཱ་ཏྲ་པཱི་” (aññātrapī) ཞེས་པས་ཨོ་ (o) ཡིག་བཀག་པའོ། ། 49. Itthiya+ma+ṇa+kti+ka+yaka+yā ca ༤༩. མོ་རྟགས་ལ་ཨ་ (a) དང་། ཎ་ (ṇa) དང་། ཀྟི་ (kti) དང་། ཀ་ (ka) དང་། ཡ་ཀ་ (yaka) དང་། ཡཱ་ (yā) ཡང་ངོ། ། Itthiliṅge bhāve kārake ca kriyatthā aādayo honti ano ca bahulaṃ. མོ་རྟགས་ཀྱི་དངོས་པོ་དང་བྱེད་ལས་ལ་བྱ་བའི་དོན་གྱི་མཐའ་ལས་ཨ་ (a) སོགས་པ་རྣམས་འགྱུར་ཞིང་ཨ་ཎ་ (ana) ཡང་ཕལ་ཆེར་འགྱུར་རོ། ། A-jara=vayohāniyaṃ, jirati jiraṇaṃ vā jarā. ‘‘Itthiya+ma+tvā’’ti āpaccayo. Paṭisambhijjatīti paṭisambhidā. Paṭipajjati etāyāti paṭipadā. Evaṃ sampadā, āpadā. Upādīyatīti upādā. Ikkha+cakkha=dassane, upaikkhatīti upekkhā. ‘‘Yuvaṇṇāna+meo luttā’’ti ekāro. Cintanaṃ cintā. Sikkha=vijjopādāne, sikkhanaṃ sikkhīyantīti vā sikkhā. Evaṃ bhikkhā. Icchanaṃ icchā. ‘‘Gamayami’’ccādinā cchaṅādeso. Puccha=pucchane, pucchanaṃ pucchā. Midha+medha=saṅgame, apaṭhitadhātu, medhanaṃ medhā. Evaṃ gudha=pariveṭhane, godhanaṃ godhā. Titikkhanaṃ titikkhā. Evaṃ vīmaṃsā, jigucchā, pipāsā, puttiyā. Īhanaṃ īhā. ཨ་ (a) རྐྱེན་ནི། ཛ་ར་ (jara) ནི་ན་ཚོད་ཉམས་པ་ལའོ། །རྒས་པའམ་རྒ་བར་བྱེད་པས་ན་ཛ་རཱ་ (jarā) འོ། །“ཨིཏྠི་ཡ་+མ་+ཏྭཱ” (itthiya+ma+tvā) ཞེས་པས་ཨཱ་ (ā) རྐྱེན་འཇུག་གོ། །སོ་སོར་འབྱེད་པས་ན་པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་ (paṭisambhidā) སྟེ་སོ་སོ་ཡང་དག་པར་རིག་པའོ། །འདིས་བགྲོད་པས་ན་པ་ཊི་པ་དཱ་ (paṭipadā) སྟེ་ལམ་མོ། །དེ་བཞིན་དུ་སམ་པ་དཱ་ (sampadā) དང་། ཨཱ་པ་དཱ་ (āpadā) འོ། །ཉེ་བར་ལེན་པས་ན་ཨུ་པཱ་དཱ་ (upādā) འོ། །ཨིཀ྄ཁ་ (ikkha) དང་ཙཀ྄ཁ་ (cakkha) ནི་ལྟ་བ་ལའོ། །ཉེ་བར་ལྟ་བས་ན་ཨུ་པེཀ྄ཁཱ་ (upekkhā) སྟེ་བཏང་སྙོམས་སོ། །“ཡུ་ཝཎྞཱ་ན་+མེ་ཨོ་ལུཏྟཱ” (yuvaṇṇāna+meo luttā) ཞེས་པས་ཨེ་ (e) ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །སེམས་པས་ན་ཙིནྟཱ་ (cintā) འོ། །སིཀ྄ཁ་ (sikkha) ནི་རིག་པ་འཛིན་པ་ལའོ། །སློབ་པའམ་བསླབ་པར་བྱ་བས་ན་སིཀ྄ཁཱ་ (sikkhā) སྟེ་བསླབ་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་བྷིཀ྄ཁཱ་ (bhikkhā) འོ། །འདོད་པས་ན་ཨིཙྪཱ་ (icchā) འོ། །“ག་མ་ཡ་མི” (gamayami) སོགས་ཀྱིས་ཙྪ་ (ccha) ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་རོ། །པུཙྪ་ (puccha) ནི་འདྲི་བ་ལའོ། །འདྲི་བས་ན་པུཙྪཱ་ (pucchā) འོ། །མི་དྷ་ (midha) དང་མེ་དྷ་ (medha) ནི་འདུ་བ་ལའོ། །འདི་ནི་མ་བཀླགས་པའི་བྱ་བའི་ཚིག་སྟེ། འདུ་བས་ན་མེ་དྷཱ་ (medhā) སྟེ་བློ་གྲོས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་གུ་དྷ་ (gudha) ནི་ཀུན་ནས་དཀྲི་བ་ལའོ། །དཀྲི་བས་ན་གོ་དྷཱ་ (godhā) འོ། །བཟོད་པས་ན་ཏི་ཏིཀ྄ཁཱ་ (titikkhā) འོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཝཱི་མཾ་སཱ་ (vīmaṃsā) དང་། ཇི་གུཙྪཱ་ (jigucchā) དང་། པི་པཱ་སཱ་ (pipāsā) དང་། པུཏྟི་ཡཱ་ (puttiyā) འོ། །བརྩོན་པས་ན་ཨཱི་ཧཱ་ (īhā) འོ། ། Ṇa-karaṇaṃ kārā, ‘‘assā ṇānubandhe’’ti ā hoti, eva+muparipi. Haraṇaṃ hārā muttāvali. Taraṇaṃ tārā, dharaṇaṃ dhārā. Araṇaṃ ārā. ཎ་ (ṇa) རྐྱེན་ནི། བྱེད་པས་ན་ཀཱ་རཱ་ (kārā) འོ། །“ཨས྄སཱ་ཎཱ་ནུ་བནྡྷེ་” (assā ṇānubandhe) ཞེས་པས་ཨཱ་ (ā) རུ་འགྱུར་ཞིང་། གོང་དུ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །འཕྲོག་པས་ན་ཧཱ་རཱ་ (hārā) སྟེ་མུ་ཏིག་གི་དོ་ཤལ་ལོ། །སྒྲོལ་བས་ན་ཏཱ་རཱ་ (tārā) སྟེ་སྐར་མའོ། །འཛིན་པས་ན་དྷཱ་རཱ་ (dhārā) འོ། །འགྲོ་བས་ན་ཨཱ་རཱ་ (ārā) འོ། ། Yathākathañci saddamhi, ruḷhiyā atthanicchayo. སྒྲ་ནི་ཇི་ལྟར་ཡང་རུང་སྟེ། གྲགས་པ་ལས་དོན་གཏན་ལ་འབེབས་པའོ། ། Kti-sambhuvanaṃ [Pg.282] sambhuti. ‘‘Na te’’ccādinā na vuddhi. Savanaṃ suti. Nayanaṃ nayati etāyāti vā nīti. Maññatīti mati, ‘‘gamādirānaṃ lopontabyañjanassā’’ti gamādittā nalopo. Gamanaṃ gantabbāti vā gati. Upahananaṃ upahati. Ramanti etāya ramanaṃ vā rati. Tananaṃ tati. Niyamanaṃ niyati. Bhuñjanaṃ bhutti. Yuñjanaṃ yutti, pararūpaṃ. Evaṃ samāpajjanaṃ samāpajjateti samāpatti. Sampatti. Yaja=devapūjāsaṅgatikaraṇadānesu, yajanaṃ iṭṭhi, ‘‘yajassa yassa ṭiyī’’ti ṭiādeso, ‘‘pucchādito’’ti tassa ṭho, pararūpapaṭhamakkharā ca. Sāsanaṃ siṭṭhi, ‘‘sāsassa sisa vā’’ti sisa, sānantarassa tassa ṭho’’ti ṭhādeso. Bhedanaṃ bhijjateti vā bhitti. Bhaja=sevāyaṃ, bhajanaṃ bhatti. Tana=vitthāre, tanotīti tanti, nassa niggahītādi. ཀྟི་ (kti) རྐྱེན་ནི། འབྱུང་བས་ན་སམ་བྷུ་ཏི་ (sambhuti) འོ། །“ན་ཏེ་” (na te) སོགས་ཀྱིས་འཕེལ་བ་མི་འགྱུར་རོ། །ཐོས་པས་ན་སུ་ཏི་ (suti) འོ། །འདྲེན་པའམ་འདིས་འདྲེན་པས་ན་ནཱི་ཏི་ (nīti) སྟེ་ལུགས་སོ། །སེམས་པས་ན་མ་ཏི་ (mati) སྟེ་བློ་གྲོས་སོ། །“ག་མཱ་དི་རཱ་ནཾ་ལོ་པོན་ཏ་བྱཉྫ་ནས྄སཱ” (gamādirānaṃ lopontabyañjanassā) ཞེས་པས་ག་མ་ (gama) སོགས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ན་ (na) ཡིག་ཕྱིས་སོ། །འགྲོ་བའམ་བགྲོད་པར་བྱ་བས་ན་ག་ཏི་ (gati) སྟེ་འགྲོ་བའོ། །ཉེ་བར་འཇོམས་པས་ན་ཨུ་པ་ཧ་ཏི་ (upahati) འོ། །འདི་ལ་དགའ་བའམ་དགའ་བས་ན་ར་ཏི་ (rati) སྟེ་དགའ་བའོ། །རྒྱས་པས་ན་ཏ་ཏི་ (tati) འོ། །ངེས་པར་འཛིན་པས་ན་ནི་ཡ་ཏི་ (niyati) འོ། །ཟ་བས་ན་བྷུཏྟི་ (bhutti) འོ། །སྦྱོར་བས་ན་ཡུཏྟི་ (yutti) སྟེ་རིགས་པ་སྟེ། ཕྱི་མའི་གཟུགས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་སྙོམས་པར་འཇུག་པའམ་སྙོམས་པར་འཇུག་པས་ན་ས་མཱ་པཏྟི་ (samāpatti) སྟེ་སྙོམས་འཇུག་གོ། །སམ་པཏྟི་ (sampatti) སྟེ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ། །ཡ་ཇ་ (yaja) ནི་ལྷ་མཆོད་པ་དང་། འདུ་བར་བྱེད་པ་དང་། སྦྱིན་པ་ལའོ། །མཆོད་པས་ན་ཨིཊྛི་ (iṭṭhi) སྟེ། “ཡ་ཛས྄སཱ་ཡས྄སཱ་ཊི་ཡཱི” (yajassa yassa ṭiyī) ཞེས་པས་ཊི་ (ṭi) རུ་བསྒྱུར་ཞིང་། “པུཙྪཱ་དི་ཏོ་” (pucchādito) ཞེས་པས་ཏ་ (ta) ཡིག་ཊྷ་ (ṭha) རུ་བསྒྱུར་བ་དང་ཕྱི་མའི་གཟུགས་ཀྱི་ཡི་གེ་དང་པོའོ། །བསྒོ་བས་ན་སིཊྛི་ (siṭṭhi) སྟེ། “སཱ་སས྄སཱ་སི་ས་ཝཱ” (sāsassa sisa vā) ཞེས་པས་སི་ས་ (sisa) རུ་བསྒྱུར་ཞིང་། སཱ་ (sā) ཡིག་གི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ཏ་ (ta) ཡིག་ཊྷ་ (ṭha) རུ་བསྒྱུར་རོ། །འཇིག་པའམ་འཇིག་པར་བྱེད་པས་ན་བྷིཏྟི་ (bhitti) སྟེ་རྩིག་པའོ། །བྷ་ཇ་ (bhaja) ནི་བསྟེན་པ་ལའོ། །བསྟེན་པས་ན་བྷཏྟི་ (bhatti) སྟེ་དད་པའོ། །ཏ་ན་ (tana) ནི་རྒྱས་པ་ལའོ། །རྒྱས་པར་བྱེད་པས་ན་ཏནྟི་ (tanti) སྟེ། ན་ (na) ཡིག་རྗེས་སུ་ང་རོ་སོགས་སུ་འགྱུར་རོ། ། Ka-guhantī etthāti guhā, okāranivutti. Rujatīti rujā. Modanti etāyāti mudā nāma muditā. ཀ་ (ka) རྐྱེན་ནི། འདི་ལ་གསང་བས་ན་གུ་ཧཱ་ (guhā) སྟེ་ཕུག་གོ། །ཨོ་ (o) ཡིག་ཕྱིར་བཟློག་པའོ། །ན་བས་ན་རུ་ཛཱ་ (rujā) སྟེ་ནད་དོ། །འདིས་དགའ་བར་བྱེད་པས་ན་མུ་དཱ་ (mudā) སྟེ་མུ་དི་ཏཱ་ (muditā) ཞེས་བྱའོ། ། Yaka-vida=ñāṇe, vidanaṃ vidanti etāyāti vā vijjā, dassa je pubbarūpaṃ. Yajanaṃ ijjā, ṭiādeso. ཡ་ཀ་ (yaka) རྐྱེན་ནི། ཝི་ད་ (vida) ནི་ཤེས་པ་ལའོ། །ཤེས་པའམ་འདིས་ཤེས་པས་ན་ཝིཛྫཱ་ (vijjā) སྟེ་རིག་པའོ། །ད་ (da) ཡིག་ཇ་ (ja) རུ་བསྒྱུར་ཞིང་སྔོན་མའི་གཟུགས་སོ། །མཆོད་པས་ན་ཨིཛྫཱ་ (ijjā) སྟེ། ཊི་ (ṭi) རུ་བསྒྱུར་བའོ། ། Ya-sayanti etthāti seyyā, dvittaṃ. Aja=vaja=gamane, samajanaṃ samajanti etthāti vā samajjā. Papubbo, pabbajanaṃ pabbajjā. Tavaggavaraṇā’’dimhi ‘‘cavaggabayañā’’ti yogavibhāgena vassa be dvittaṃ. Ūmhi paricaraṇaṃ paricariyā. Jāgaraṇaṃ jāgariyā. ཡ་ (ya) རྐྱེན་ནི། འདི་ལ་ཉལ་བས་ན་སེཡ྄ཡཱ་ (seyyā) སྟེ་མལ་ལོ། །ཟློས་པའོ། །ཨ་ཇ་ (aja) དང་ཝ་ཇ་ (vaja) ནི་འགྲོ་བ་ལའོ། །འདུ་བའམ་འདི་ལ་འདུ་བས་ན་ས་མཛྫཱ་ (samajjā) འོ། །པ་ (pa) སྔོན་དུ་འགྲོ་བས་རབ་ཏུ་བྱུང་བས་ན་པབ་བཛྫཱ་ (pabbajjā) སྟེ་རབ་ཏུ་བྱུང་བའོ། །“ཏ་སྡེའི་ཡི་གེ་” སོགས་ལས་ “ཙ་སྡེ་དང་བ་ཡ་ཉ་” ཞེས་པའི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབྱེ་བས་ཝ་ (va) ཡིག་བ་ (ba) རུ་བསྒྱུར་ཞིང་ཟློས་པའོ། །ཨཱུ་ (ū) ཡིག་ལ་ནི་ཉེ་བར་སྤྱོད་པས་ན་པ་རི་ཙ་རི་ཡཱ་ (paricariyā) འོ། །སད་པས་ན་ཛཱ་ག་རི་ཡཱ་ (jāgariyā) འོ། ། Ana-payojake [Pg.283] kāriyadhātuto kattuṃ payojanaṃ kāraṇaṃ, ekāranisedho nassa ṇo ca. Evaṃ harituṃ payojanaṃ hāraṇaṃ. Vida=anubhave, vitti vedayatīti vā vedanā. Vanda=abhivādanathutīsu, vandanaṃ vandanā. Upāsanaṃ upāsanā. Cita=saṃcetanāyaṃ, cetayatīti cetanā. Desiyatīti desanā. Bhāviyatīti bhāvanā. ཨ་ན་ (ana) རྐྱེན་ནི། སྦྱོར་བ་པོ་ལ་བྱ་བའི་དབང་གིས་བྱེད་པ་པོའི་དགོས་པ་ནི་ཀཱ་ར་ཎཾ་ (kāraṇaṃ) སྟེ། ཨེ་ (e) ཡིག་བཀག་ཅིང་ན་ (na) ཡིག་ཎ་ (ṇa) རུ་བསྒྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་འཕྲོག་པའི་དགོས་པ་ནི་ཧཱ་ར་ཎཾ་ (hāraṇaṃ) མོ། །ཝི་ད་ (vida) ནི་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་ལའོ། །རིག་པའམ་མྱོང་བར་བྱེད་པས་ན་ཝེ་ད་ནཱ་ (vedanā) སྟེ་ཚོར་བའོ། །ཝནྡ་ (vanda) ནི་ཕྱག་འཚལ་བ་དང་བསྟོད་པ་ལའོ། །ཕྱག་འཚལ་བས་ན་ཝནྡ་ནཱ་ (vandanā) འོ། །བསྙེན་བཀུར་བྱེད་པས་ན་ཨུ་པཱ་ས་ནཱ་ (upāsanā) འོ། །ཙི་ཏ་ (cita) ནི་སེམས་པ་ལའོ། །སེམས་པས་ན་ཙེ་ཏ་ནཱ་ (cetanā) སྟེ་སེམས་པའོ། །བསྟན་པར་བྱ་བས་ན་དེ་ས་ནཱ་ (desanā) སྟེ་བསྟན་པའོ། །སྒོམ་པར་བྱ་བས་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ (bhāvanā) སྟེ་སྒོམ་པའོ། ། 50. Jāhāhi ni ༥༠. ཛཱ་ (jā) དང་ཧཱ་ (hā) ལས་ནི་ (ni) འོ། ། Jā=vayohānimhi, hā=cāge, imehi itthiyaṃ ni hoti. Jānaṃ=vayaparipāko jāni. Hānaṃ hāni. ཛཱ་ (jā) ནི་ན་ཚོད་ཉམས་པ་ལའོ། །ཧཱ་ (hā) ནི་གཏོང་བ་ལའོ། །འདི་དག་ལས་མོ་རྟགས་ལ་ནི་ (ni) རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །ན་ཚོད་སྨིན་པས་ན་ཛཱ་ནི་ (jāni) སྟེ་ཉམས་པའོ། །ཉམས་པས་ན་ཧཱ་ནི་ (hāni) སྟེ་ཉམས་པའོ། ། 51. Karā ririyo ༥༡. ཀ་ར་ (kara) ལས་རི་རི་ཡོ་ (ririyo) འོ། ། Karato ririyo hoti+tthiyaṃ. Rānubandhattā aralope karaṇaṃ kiriyā. ‘‘Kriyā’’ti ‘‘tuṃtāye’’ccādimhi ‘‘kriyāyaṃ’’ti yogavibhāgā riyaramhi aralopo, rikāro kakāre+nubandho hoti. ཀ་ར་ (kara) ལས་མོ་རྟགས་ལ་རི་རི་ཡོ་ (ririyo) འགྱུར་རོ། །ར་ (ra) ཡིག་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར་ཨ་ར་ (ara) ཕྱིས་པས་བྱེད་པ་ལས་ཀི་རི་ཡཱ་ (kiriyā) སྟེ་བྱ་བའོ། །“ཀྲི་ཡཱ་” (kriyā) ཞེས་པ་ནི་ “ཏུཾ་ཏཱ་ཡེ་” སོགས་ལས་ “ཀྲི་ཡཱ་ཡཾ་” ཞེས་པའི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབྱེ་བ་ལས་རི་ཡ་ (riya) ཡིག་ལ་ཨ་ར་ (ara) ཕྱིས་ཤིང་། རི་ (ri) ཡིག་ཀ་ (ka) ཡིག་ལ་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བར་འགྱུར་རོ། ། 52. I+ki+tī sarūpe ༥༢. ཨི་ (i) དང་། ཀི་ (ki) དང་། ཏཱི་ (tī) རྣམས་ནི་རང་གི་གཟུགས་ལའོ། ། Dhātussa sarūpe+bhidheyye ete honti. Vacaicca+yaṃ dhātu eva vaci. Evaṃ yudhi. ‘‘Karotissa kho’’ti vikaraṇassa ñāpitattā ‘‘kattari lo’’ti lo, pacati. Akāro kakāroti ghaṇantena kārasaddena chaṭṭhīsamāso. བྱ་བའི་ཚིག་གི་རང་གི་གཟུགས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལ་འདི་དག་འགྱུར་རོ། །ཝ་ཙ་ (vaca) ཞེས་པའི་བྱ་བའི་ཚིག་ཉིད་ལས་ཝ་ཙི་ (vaci) འོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཡུ་དྷི་ (yudhi) འོ། །“ཀ་རོ་ཏིས྄ས་ཁོ་” (karotissa kho) ཞེས་རྣམ་འགྱུར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ “བྱེད་པ་པོ་ལ་ལོ་” (kattari lo) ཞེས་པས་ལོ་ (lo) སྟེ། པ་ཙ་ཏི་ (pacati) འོ། །ཨ་ཡིག་དང་ཀ་ཡིག་ཅེས་པ་ནི་གྷ་ཎ་ (ghaṇa) མཐའ་ཅན་གྱི་ཀཱ་ར་ (kāra) སྒྲ་དང་ལྷན་ཅིག་དྲུག་པའི་བསྡུ་བའོ། ། 53. Sīlā+bhikkhaññā+vassakesu ṇī ༥༣. རང་བཞིན་དང་། ཡང་དང་ཡང་དུ་བྱེད་པ་དང་། ངེས་པར་བྱེད་པ་རྣམས་ལ་ཎཱི་ (ṇī) འོ། ། Kriyatthā [Pg.284] ṇī hoti sīlādīsu. Saṃsa=pasaṃsane, piyapubbo, piyaṃ pasaṃsati sīlenāti piyapasaṃsī rājā. Atha vā piyaṃ pasaṃsati sīlena vā dhammena vā tasmiṃ sādhu vāti piyapasaṃsī, piyapasaṃsanī, piyapasaṃsi kulaṃ, āvuddhimhi tathā saccavādī, dhammavādī. Sīghayāyīti ‘‘assā+ṇāpimhī yuka’’ iti yuka. Pāpakārī, mālakārī iccādi. Uṇhaṃ bhuñjati sīlenāti uṇhabhojī, ‘‘lahussupantassā’’ti okāro. རང་བཞིན་སོགས་ལ་བྱ་བའི་དོན་གྱི་མཐའ་ལས་ཎཱི་ (ṇī) རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །སཾ་ས་ (saṃsa) ནི་བསྟོད་པ་ལའོ། །པི་ཡ་ (piya) སྔོན་དུ་འགྲོ་བས་རང་བཞིན་གྱིས་སྙིང་དུ་སྡུག་པ་ལ་བསྟོད་པས་ན་པི་ཡ་པ་སཾ་སཱི་ (piyapasaṃsī) སྟེ་རྒྱལ་པོའོ། །ཡང་ན་རང་བཞིན་གྱིས་སམ་ཆོས་ཀྱིས་སྙིང་དུ་སྡུག་པ་ལ་བསྟོད་པའམ་དེ་ལ་ལེགས་པ་ནི་པི་ཡ་པ་སཾ་སཱི་ (piyapasaṃsī) དང་། པི་ཡ་པ་སཾ་ས་ནཱི་ (piyapasaṃsanī) དང་། པི་ཡ་པ་སཾ་སི་ (piyapasaṃsi) སྟེ་རིགས་སོ། །མཚོན་ཆ་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་སཙྩ་ཝཱ་དཱི་ (saccavādī) དང་། དྷམྨ་ཝཱ་དཱི་ (dhammavādī) འོ། །མྱུར་དུ་འགྲོ་བས་ན་སཱི་གྷ་ཡཱ་ཡཱི་ (sīghayāyī) སྟེ། “ཨས྄སཱ་+ཎཱ་པིམ྄ཧཱི་ཡུ་ཀ་” (assā+ṇāpimhī yuka) ཞེས་པས་ཡུ་ཀ་ (yuka) འོ། །སྡིག་པ་བྱེད་པས་ན་པཱ་པ་ཀཱ་རཱི་ (pāpakārī) དང་། མེ་ཏོག་ཕྲེང་རྒྱུད་བྱེད་པས་ན་མཱ་ལ་ཀཱ་རཱི་ (mālakārī) ཞེས་པ་སོགས་སོ། །རང་བཞིན་གྱིས་ཚ་མོ་ཟ་བས་ན་ཨུཎྷ་བྷོ་ཇཱི་ (uṇhabhojī) སྟེ། “ལ་ཧུས྄སུ་པནྟས྄སཱ” (lahussupantassā) ཞེས་པས་ཨོ་ (o) ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། Ābhikkhaññe-punappuna khīraṃ pivatīti khīrapāyī, yuka. Avassaṃ karotīti avassakārī. ‘‘Syādi syādine+katthaṃ’’ti samāse vibhattilope ca kate ‘‘lopo’’ti niggahītalopo. Satandāyīti ettha bahulaṃvidhānā vibhattialope amādisamāsapaṭisedhe ca kate vaggantaṃ. ཡང་དང་ཡང་དུ་བྱེད་པ་ལ་ནི། ཡང་དང་ཡང་དུ་འོ་མ་འཐུང་བས་ན་ཁཱི་ར་པཱ་ཡཱི་ (khīrapāyī) སྟེ། ཡུ་ཀ་ (yuka) འོ། །ངེས་པར་བྱེད་པས་ན་ཨ་ཝས྄ས་ཀཱ་རཱི་ (avassakārī) འོ། །“སྱཱ་དི་སྱཱ་དི་ནེ་+ཀཏྠཾ་” (syādi syādine+katthaṃ) ཞེས་པས་བསྡུ་བ་དང་རྣམ་དབྱེ་ཕྱིས་པ་བྱས་པ་ན། “ལོ་པོ་” (lopo) ཞེས་པས་རྗེས་སུ་ང་རོ་ཕྱིས་སོ། །ས་ཏནྡཱ་ཡཱི་ (satandāyī) ཞེས་པ་འདིར་ནི་མང་པོའི་ཆོ་ག་ལས་རྣམ་དབྱེ་མ་ཕྱིས་པ་དང་ཨཾ་སོགས་ཀྱི་བསྡུ་བ་བཀག་པ་བྱས་པ་ན་སྡེའི་མཐའ་མའོ། ། Aññasmiṃ atthepi ‘‘ṇī’’ti yogavibhāgena siddhaṃ. Sādhukārī, brahmacārī, assaddhabhojī. Paṇḍitaṃ attānaṃ maññatīti paṇḍitamānī, bahussutadhārī iccādi. དོན་གཞན་ལ་ཡང་ “ཎཱི་” (ṇī) ཞེས་པའི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབྱེ་བས་གྲུབ་བོ། །ལེགས་པར་བྱེད་པས་ན་སཱ་དྷུ་ཀཱ་རཱི་ (sādhukārī) དང་། ཚངས་པར་སྤྱོད་པས་ན་བྲཧྨ་ཙཱ་རཱི་ (brahmacārī) དང་། དད་པ་མེད་པར་ཟ་བས་ན་ཨས྄སད྄དྷ་བྷོ་ཇཱི་ (assaddhabhojī) འོ། །བདག་ཉིད་མཁས་པར་རློམ་པས་ན་པཎྜི་ཏ་མཱ་ནཱི་ (paṇḍitamānī) དང་། མང་དུ་ཐོས་པ་འཛིན་པས་ན་བཧུས྄སུ་ཏ་དྷཱ་རཱི་ (bahussutadhārī) ཞེས་པ་སོགས་སོ། ། Sādhukaraṇaṃ sādhukāro, so assa atthīti sādhukārīti ghaṇantā ī. ལེགས་པར་བྱེད་པ་ནི་སཱ་དྷུ་ཀཱ་རོ་ (sādhukāro) སྟེ། དེ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན་སཱ་དྷུ་ཀཱ་རཱི་ (sādhukārī) ཞེས་པ་ནི་གྷ་ཎ་ (ghaṇa) མཐའ་ཅན་ལས་ཨཱི་ (ī) འོ། ། 54. Thāvari+ttara bhaṅgura bhidura bhāsura bhassarā ༥༤. ཐཱ་ཝ་རི་ (thāvari) དང་། ཏྟ་ར་ (ttara) དང་། བྷངྒུ་ར་ (bhaṅgura) དང་། བྷི་དུ་ར་ (bhidura) དང་། བྷཱ་སུ་ར་ (bhāsura) དང་། བྷས྄ས་རཱ་ (bhassarā) རྣམས་སོ། ། Ete saddā nipaccante sīle gamyamāne. Iminā nipātanā varapaccayo ca thāssa tho ca, tiṭṭhati sīlenāti thāvaro. I=ajjhenagatīsu[Pg.285], ttarapaccayo, gacchati sīlenāti ittaro. Bhañja=omaddane, bhajjate sayameva bhajjati vā attanā attānanti bhaṅguro, kamme kattari vā gurapaccayo. Bhijjate sayameva bhindati vā attānanti bhidūro, ettha kūrapaccayo, kakāro+nubandho. Parabhañjanavisayesupi udāharaṇesu na hoti. Tatthāpi keci ‘‘dosandhakārabhidūro’’ti idaṃ sandhāya icchanti. Bhāsati dippatīti bhāsuro, urapaccayo. Sarapaccaye bhassaro, ‘‘byañjane dīgharassā’’ti rasso. (Tekālikappaccayā). སྒྲ་འདི་དག་ནི་རང་བཞིན་རྟོགས་པ་ན་གྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། །གྲུབ་པ་འདིས་ཝ་ར་ (vara) རྐྱེན་དང་ཐཱ་ (thā) ཡིག་ཏ་ (ta) རུ་འགྱུར་ཏེ། རང་བཞིན་གྱིས་གནས་པས་ན་ཐཱ་ཝ་རོ་ (thāvaro) སྟེ་བརྟན་པོའོ། །ཨི་ (i) ནི་ཀློག་པ་དང་འགྲོ་བ་ལའོ། །ཏྟ་ར་ (ttara) རྐྱེན་ཏེ། རང་བཞིན་གྱིས་འགྲོ་བས་ན་ཨིཏྟ་རོ་ (ittaro) འོ། །བྷཉྫ་ (bhañja) ནི་འཇོམས་པ་ལའོ། །རང་གིས་རང་འཇོམས་པའམ་བདག་གིས་བདག་ཉིད་འཇོམས་པས་ན་བྷངྒུ་རོ་ (bhaṅguro) སྟེ་འཇིག་པའི་ཆོས་ཅན་ནོ། །ལས་སམ་བྱེད་པ་པོ་ལ་གུ་ར་ (gura) རྐྱེན་ནོ། །རང་གིས་རང་འཇིག་པའམ་བདག་ཉིད་འབྱེད་པས་ན་བྷི་དཱུ་རོ་ (bhidūro) སྟེ། འདིར་ཀཱུ་ར་ (kūra) རྐྱེན་ཏེ། ཀ་ (ka) ཡིག་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བའོ། །གཞན་འཇོམས་པའི་ཡུལ་གྱི་དཔེར་བརྗོད་རྣམས་ལ་ཡང་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་ཡང་ཁ་ཅིག་གིས་ “ཉེས་པའི་མུན་པ་འཇོམས་པ་” ཞེས་པ་འདི་ལ་དམིགས་ནས་འདོད་དོ། །གསལ་བར་བྱེད་པས་ན་བྷཱ་སུ་རོ་ (bhāsuro) སྟེ། ཨུ་ར་ (ura) རྐྱེན་ནོ། །ས་ར་ (sara) རྐྱེན་ལ་བྷས྄ས་རོ་ (bhassaro) སྟེ། “གསལ་བྱེད་ལ་རིང་པོ་ཐུང་ངུར་འགྱུར་བ་” ཞེས་པས་ཐུང་ངུའོ། །(དུས་གསུམ་གྱི་རྐྱེན་རྣམས་སོ། །) 55. Kattari bhūte ktavantu+ktāvī ༥༥. འདས་པའི་དོན་ལ་བྱེད་པ་པོ་ལ་ཀྟ་ཝནྟུ་ (ktavantu) དང་ཀྟཱ་ཝཱི་ (ktāvī) རྣམས་སོ། ། Bhūte atthe vattamānato kriyatthā ktavantu+ktāvī honti kattari. Vijinīti vijitavā vijitāvī, kānubandhattā na vuddhi. Guṇavantu daṇḍisamaṃ. Hu=havane, aggiṃ ahavīti hutavā hutāvī, hutāvinī hutavānī. ‘‘Bhūte’’ti yāva ‘‘āhāratthā’’ti adhikāro. འདས་པའི་དོན་ལ་ཡོད་པ་ལས་བྱ་བའི་དོན་གྱི་མཐའ་ལས་བྱེད་པ་པོ་ལ་ཀྟ་ཝནྟུ་ (ktavantu) དང་ཀྟཱ་ཝཱི་ (ktāvī) རྣམས་འགྱུར་རོ། །རྣམ་པར་རྒྱལ་བས་ན་ཝི་ཇི་ཏ་ཝཱ་ (vijitavā) དང་ཝི་ཇི་ཏཱ་ཝཱི་ (vijitāvī) སྟེ། ཀ་ (ka) ཡིག་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར་འཕེལ་བ་མི་འགྱུར་རོ། །གུ་ཎ་ཝནྟུ་ (guṇavantu) དང་དཎྜི་ (daṇḍi) དང་མཚུངས་སོ། །ཧུ་ (hu) ནི་སྦྱིན་སྲེག་ལའོ། །མེ་ལ་སྦྱིན་སྲེག་བྱས་པས་ན་ཧུ་ཏ་ཝཱ་ (hutavā) དང་། ཧུ་ཏཱ་ཝཱི་ (hutāvī) དང་། ཧུ་ཏཱ་ཝི་ནཱི་ (hutāvinī) དང་། ཧུ་ཏ་ཝཱ་ནཱི་ (hutavānī) འོ། །“འདས་པ་ལ་” ཞེས་པ་ནི་ “ཟས་ཀྱི་དོན་” ཞེས་པའི་བར་གྱི་དབང་འཛིན་ནོ། ། 56. Kto bhāvakammesuti ༥༦. དངོས་པོ་དང་ལས་ལ་ཀྟ་ (kta) འོ། ། Bhāve kamme ca bhūte kto hoti. Asanaṃ āsitaṃ bhavatā, ñi. Karīyitthāti kato kaṭo bhavatā, ‘‘gamādirānaṃ’’ tyādinā ralopo. Eva+muparipi. དངོས་པོ་དང་ལས་ལ་འདས་པ་ལ་ཀྟ་ (kta) རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །ཁྱོད་ཀྱིས་བཞུགས་པ་ནི་ཨཱ་སི་ཏཾ་ (āsitaṃ) མོ། ཉི། བྱས་པས་ན་ཁྱོད་ཀྱིས་ཀ་ཊོ་ (kaṭo) བྱས་ཏེ། “ག་མཱ་དི་རཱ་ནཾ་” སོགས་ཀྱིས་ར་ (ra) ཡིག་ཕྱིས་སོ། །གོང་དུ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། ། 57. Kattari cā+rambhe ༥༧. བྱ་བ་རྩོམ་པ་ལ་བྱེད་པ་པོ་ལ་ཡང་ངོ། ། Kriyārambhe kattarikto hoti yathāpattañca, pakarīti pakato bhavaṃ kaṭaṃ. Pakarīyitthāti pakato kaṭo bhavatā. Pasupīti [Pg.286] pasutto bhavaṃ. Pasupīyitthāti pasuttaṃ bhavatā, pararūpaṃ. བྱ་བ་རྩོམ་པ་ལ་བྱེད་པ་པོ་ལ་ཀྟ་ (kta) རྐྱེན་འགྱུར་ཞིང་ཇི་ལྟར་ཐོབ་པ་བཞིན་ཏེ། རབ་ཏུ་བྱེད་པས་ན་ཁྱོད་ཀྱིས་ཀ་ཊ་ (kaṭa) རབ་ཏུ་བྱས་སོ། །རབ་ཏུ་བྱས་པས་ན་ཁྱོད་ཀྱིས་ཀ་ཊོ་ (kaṭo) རབ་ཏུ་བྱས་སོ། །གཉིད་ལོག་པས་ན་ཁྱོད་གཉིད་ལོག་གོ། །གཉིད་ལོག་པས་ན་ཁྱོད་ཀྱིས་གཉིད་ལོག་པའོ། །ཕྱི་མའི་གཟུགས་སོ། ། 58. Ṭhā+sa vasa silisa sī ruha jara janīhi ༥༨. ཋཱ་ (ṭhā) དང་། ཨཱ་ས་ (āsa) དང་། ཝ་ས་ (vasa) དང་། སི་ལི་ས་ (silisa) དང་། སཱི་ (sī) དང་། རུ་ཧ་ (ruha) དང་། ཛ་ར་ (jara) དང་། ཇ་ནི་ (jani) རྣམས་ལས་སོ། ། Ṭhādīhi kattari kto hoti yathāpattañca. Upaṭṭhāsīti upaṭṭhīto bhavaṃ guruṃ. Upaṭṭhīyitthāti upaṭṭhito guru bhotā, ‘‘ṭhāssī’’ti ṭhāssa i. Evaṃ upāsīti upāsito. Upāsīyitthāti upāsito. ‘‘Ñi byañjanassā’’ti ñi. Anuvusi anuvusīyitthāti vā anuvusīto. ‘‘Assū’’ti assa ukāro. Āpubbo silisa=āliṅgane, āsilesi āsilesīyitthāti vā āsiliṭṭho. ‘‘Sānantarassa tassa ṭho’’ti ṭhe pararūpaṃ paṭhamakkharañca. Adhisayi adhisīyitthāti vā adhisayito khaṭopikaṃ bhavaṃ, adhisayitā khaṭopikā bhotā. Evaṃ āruhi āruhīyitthāti vā āruḷho rukkhaṃ bhavaṃ, āruḷho rukkho bhotā, ‘‘ruhādīhi ho ḷa cā’’ti tassa hakāro pubbahakārassa ca ḷo. Anujīri anujīrīyitthāti vā anujiṇṇo vasaliṃ bhavaṃ, anujiṇṇā vasalī bhotā, ‘‘tarādīhi riṇṇo’’ti ktassa riṇṇādeso ‘‘rānubandhe’’tyādinā arabhāgassa lopo ca. Anvajāyi anvajāyitthāti vā anujāto māṇavako māṇavikaṃ, anujātā māṇavikā māṇavakena, ‘‘janissā’’ti nassa ā. “ṭhā” ལ་སོགས་པ་ལས་བྱེད་པ་པོ་ལ་ཀྟ་རྐྱེན་འགྱུར་ཞིང་ཇི་ལྟར་ཐོབ་པ་ཡང་ངོ་། །“upaṭṭhāsī” ཞེས་པ་ནི་ “upaṭṭhīto bhavaṃ guruṃ” (སྐུ་ཞབས་ཀྱིས་བླ་མ་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱས།) ཞེས་པའོ། །“upaṭṭhīyitthā” ཞེས་པ་ནི་ “upaṭṭhito guru bhotā” (སྐུ་ཞབས་ཀྱིས་བླ་མ་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱས་པར་གྱུར།) ཞེས་པའོ། །“ṭhāssī” ཞེས་པས་ “ṭhā” ཡི་ཨཱ་ཡིག་ལ་ཨི་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་ “upāsī” ཞེས་པ་ནི་ “upāsito” ཞེས་པའོ། །“upāsīyitthā” ཞེས་པ་ནི་ “upāsito” ཞེས་པའོ། །“ñi byañjanassa” ཞེས་པས་ “ñi” འགྱུར་རོ། །“anuvusi” དང་ “anuvusīyitthā” ཞེས་པ་ལས་ “anuvusīto” ཞེས་པའོ། །“assū” ཞེས་པས་ “a” ཡིག་ལ་ཨུ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །“ā” སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ “silisa” ནི་འཁྱུད་པ་ལ་འཇུག་སྟེ། “āsilesi” དང་ “āsilesīyitthā” ཞེས་པ་ལས་ “āsiliṭṭho” ཞེས་པའོ། །“sānantarassa tassa ṭho” ཞེས་པས་ “ṭha” རུ་འགྱུར་ཞིང་རྗེས་མའི་གཟུགས་དང་སྒྲ་གདངས་དང་པོར་འགྱུར་རོ། །“adhisayi” དང་ “adhisīyitthā” ཞེས་པ་ལས་ “adhisayito khaṭopikaṃ bhavaṃ” (སྐུ་ཞབས་ཀྱིས་ཉལ་ཁྲི་ལ་གཟིམས།) ཞེས་པའམ། “adhisayitā khaṭopikā bhotā” (སྐུ་ཞབས་ཀྱིས་ཉལ་ཁྲི་ལ་གཟིམས་པར་གྱུར།) ཞེས་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ “āruhi” དང་ “āruhīyitthā” ཞེས་པ་ལས་ “āruḷho rukkhaṃ bhavaṃ” (སྐུ་ཞབས་ཀྱིས་ཤིང་སྡོང་ལ་འཛེགས།) ཞེས་པའམ། “āruḷho rukkho bhotā” (སྐུ་ཞབས་ཀྱིས་ཤིང་སྡོང་ལ་འཛེགས་པར་གྱུར།) ཞེས་པའོ། །“ruhādīhi ho ḷa cā” ཞེས་པས་དེའི་ཧ་ཡིག་དང་སྔོན་གྱི་ཧ་ཡིག་ལ་ལྷ་ (ḷa) ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །“anujīri” དང་ “anujīrīyitthā” ཞེས་པ་ལས་ “anujiṇṇo vasaliṃ bhavaṃ” (སྐུ་ཞབས་ཀྱིས་བུད་མེད་དམན་པ་ལ་རྗེས་སུ་རྒས།) ཞེས་པའམ། “anujiṇṇā vasalī bhotā” (སྐུ་ཞབས་ཀྱིས་བུད་མེད་དམན་པ་ལ་རྗེས་སུ་རྒས་པར་གྱུར།) ཞེས་པའོ། །“tarādīhi riṇṇo” ཞེས་པས་ཀྟ་རྐྱེན་ལ་ “riṇṇa” རུ་འགྱུར་ཞིང་ “rānubandhe” ལ་སོགས་པས་ “ar” གྱི་ཆ་ཤས་ནི་བསྡུས་པའོ། །“anvajāyi” དང་ “anvajāyitthā” ཞེས་པ་ལས་ “anujāto māṇavako māṇavikaṃ” (བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ནི་བྲམ་ཟེའི་བུ་མོ་ལས་རྗེས་སུ་སྐྱེས།) ཞེས་པའམ། “anujātā māṇavikā māṇavakena” (བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ཡིས་བྲམ་ཟེའི་བུ་མོ་ལས་རྗེས་སུ་སྐྱེས་པར་གྱུར།) ཞེས་པའོ། །“janissā” ཞེས་པས་ན་ཡིག་ལ་ཨཱ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། 59. Gamanatthā+kammakā+dhāre ca ༥༩. འགྲོ་བའི་དོན་ཅན་དང་བྱ་བ་མེད་པ་དང་གཞི་ལ་ཡང་ངོ་། ། Gamanatthato [Pg.287] akammakato ca kriyatthā ādhāre kto hoti kattari ca yathāpattañca. Yā=pāpuṇane, yātavanto asminti yātaṃ ṭhānaṃ. Yātavanto yātā, yānaṃ yātaṃ. Ettha santampi kammaṃ anicchitaṃ. Yāyitāti yāto patho. ‘‘Ye gatyatthā, te buddhyatthā. Ye buddhyatthā, te gatyatthā’’ti vuttattā tathalakkhaṇaṃ yāthāvato āgato abhisambuddhoti tathāgato itipi hoti. Āsitavanto asminti āsitaṃ. Āsitavanto āsitā. Āsana+māsitaṃ. འགྲོ་བའི་དོན་ཅན་དང་བྱ་བ་མེད་པའི་བྱ་ཚིག་ལས་གཞི་ལ་ཀྟ་རྐྱེན་འགྱུར་ཞིང་བྱེད་པ་པོ་ལ་ཡང་ཇི་ལྟར་ཐོབ་པ་བཞིན་ནོ། །“yā” ནི་ཐོབ་པ་ལ་འཇུག་སྟེ། “yātavanto asminti yātaṃ ṭhānaṃ” (འདི་ལ་སོང་བས་ན་སོང་བའི་གནས་སོ། །) ཞེས་པའོ། །“yātavanto” ནི་ “yātā” ཞེས་པ་དང་། “yānaṃ” ནི་ “yātaṃ” ཞེས་པའོ། །འདིར་ལས་ཡོད་ཀྱང་མི་འདོད་དོ། །“yāyitā” ཞེས་པ་ནི་ “yāto patho” (སོང་བའི་ལམ་མོ། །) ཞེས་པའོ། །“གང་དག་འགྲོ་བའི་དོན་ཅན་དེ་དག་ནི་རྟོགས་པའི་དོན་ཅན་ཡིན་ལ། གང་དག་རྟོགས་པའི་དོན་ཅན་དེ་དག་ནི་འགྲོ་བའི་དོན་ཅན་ཡིན་ནོ། །” ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་གཤེགས་ཤིང་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པས་ན་ “tathāgato” (དེ་བཞིན་གཤེགས་པ།) ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །“āsitavanto asminti āsitaṃ” (འདི་ལ་བསྡད་པས་ན་བསྡད་པའོ། །) ཞེས་པའོ། །“āsitavanto” ནི་ “āsitā” ཞེས་པ་དང་། “āsanaṃ” ནི་ “āsitaṃ” ཞེས་པའོ། ། 60. Āhāratthā ༦༠. ཟ་བའི་དོན་ཅན་ལའོ། ། Ajjhohāratthā ādhāre kto hoti yathāpattañca. Bhuttavanto+sminti bhuttaṃ. Evaṃ pītaṃ, ‘‘gāpāna+mī’’ti ī. Bhuñjanaṃ bhuttaṃ pānaṃ pītaṃ. Bhuñjīyitthāti bhutto odano. Evaṃ pītaṃ udakaṃ. Akattatthaṃ bhinnayogakaraṇaṃ. Bahulādhikārā kattaripi ‘‘apiviṃsūti pītā gāvo’’ti hoteva. Sida=pāke, passijjīti passanno, ‘‘gamanattha’’ dinā kto, ‘‘bhidā’’ dinā tassa no pararūpañca. Amaññitthāti mato. Icchīyitthāti iṭṭho. Abujjhitāti buddho, ‘‘dho dhahabhehī’’ti tassa dho. Pūjīyitthāti pūjito, curādittā ṇi. Evaṃ sīlīyitthāti sīlito. Rakkhīyitthāti rakkhito. Khamīyitthāti khanto, massa niggahītaṃ. Akkocchīyitthāti akkuṭṭho, āssa rasso. Rusa=rose, arosīti ruṭṭho, ‘‘gamanatthā’’ dinā kattari kto. Ñimhi rusito. Hara=haraṇe, abhi+ vi+āpubbo[Pg.288], abhibyāharīyitthāti abhibyāhaṭo. Daya=dānagatihiṃsādānesu, adayīyitthāti dayito. Hasa=ālikye, ahasīti haṭṭho. Kāmīyitthāti kanto, ‘‘ṇiṇāpīnaṃ tesū’’ti ettha ‘‘ṇiṇāpīnaṃ’’ti yogavibhāgā curādiṇilopo. Saṃyamīti saṃyato. Nañapubbo, na marīti amato, nañasamāse nassa ṭo. མིད་པའི་དོན་ཅན་ལས་གཞི་ལ་ཀྟ་རྐྱེན་འགྱུར་ཞིང་ཇི་ལྟར་ཐོབ་པ་ཡང་ངོ་། །“bhuttavanto asminti bhuttaṃ” (འདི་ལ་ཟོས་པས་ན་ཟོས་པའོ། །) ཞེས་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ “pītaṃ” ཞེས་པ་ལ། “gāpāna mī” ཞེས་པས་ཨཱི་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །“bhuñjanaṃ” ནི་ “bhuttaṃ” ཞེས་པ་དང་། “pānaṃ” ནི་ “pītaṃ” ཞེས་པའོ། །“bhuñjīyitthā” ཞེས་པ་ནི་ “bhutto odano” (ཟོས་པའི་འབྲས་ཆན་ནོ། །) ཞེས་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ “pītaṃ udakaṃ” (བཏུངས་པའི་ཆུའོ། །) ཞེས་པའོ། །བྱེད་པ་པོ་མ་ཡིན་པའི་དོན་དུ་མཚམས་སྦྱོར་སོ་སོར་བྱེད་པའོ། །མང་པོའི་དབང་གིས་བྱེད་པ་པོ་ལ་ཡང་ “apiviṃsūti pītā gāvo” (བཏུངས་པས་ན་བཏུངས་པའི་བ་ལང་རྣམས་སོ། །) ཞེས་འགྱུར་རོ། །“sida” ནི་ཚོས་པ་ལ་འཇུག་སྟེ། “passijjī” ཞེས་པ་ལས་ “passanno” ཞེས་པ་དང་། “gamanattha” ལ་སོགས་པས་ཀྟ་རྐྱེན་དང་། “bhidā” ལ་སོགས་པས་དེའི་ཏ་ཡིག་ལ་ན་ཡིག་དང་རྗེས་མའི་གཟུགས་སུ་འགྱུར་རོ། །“amaññitthā” ཞེས་པ་ནི་ “mato” ཞེས་པའོ། །“icchīyitthā” ཞེས་པ་ནི་ “iṭṭho” ཞེས་པའོ། །“abujjhitā” ཞེས་པ་ནི་ “buddho” ཞེས་པ་དང་། “dho dhahabhehī” ཞེས་པས་དེའི་ཏ་ཡིག་ལ་དྷ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །“pūjīyitthā” ཞེས་པ་ནི་ “pūjito” ཞེས་པ་དང་། ཙུ་རཱ་དི་ཡིན་པས་ཎི་རྐྱེན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་ “sīlīyitthā” ཞེས་པ་ནི་ “sīlito” ཞེས་པའོ། །“rakkhīyitthā” ཞེས་པ་ནི་ “rakkhito” ཞེས་པའོ། །“khamīyitthā” ཞེས་པ་ནི་ “khanto” ཞེས་པ་དང་། མ་ཡིག་ལ་རྗེས་སུ་ང་ (niggahīta) རུ་འགྱུར་རོ། །“akkocchīyitthā” ཞེས་པ་ནི་ “akkuṭṭho” ཞེས་པ་དང་། ཨཱ་ཡིག་ལ་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ། །“rusa” ནི་ཁྲོ་བ་ལ་འཇུག་སྟེ། “arosī” ཞེས་པ་ལས་ “ruṭṭho” ཞེས་པ་དང་། “gamanatthā” ལ་སོགས་པས་བྱེད་པ་པོ་ལ་ཀྟ་རྐྱེན་ནོ། །ཉི་རྐྱེན་ལ་ “rusito” ཞེས་པའོ། །“hara” ནི་འཕྲོག་པ་ལ་འཇུག་ཅིང་ “abhi” དང་ “vi” དང་ “ā” སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ལས། “abhibyāharīyitthā” ཞེས་པ་ལས་ “abhibyāhaṭo” ཞེས་པའོ། །“daya” ནི་སྦྱིན་པ་དང་འགྲོ་བ་དང་རྣམ་པར་འཚེ་བ་དང་ལེན་པ་རྣམས་ལ་འཇུག་སྟེ། “adayīyitthā” ཞེས་པ་ལས་ “dayito” ཞེས་པའོ། །“hasa” ནི་བཞད་གད་ལ་འཇུག་སྟེ། “ahasī” ཞེས་པ་ལས་ “haṭṭho” ཞེས་པའོ། །“kāmīyitthā” ཞེས་པ་ནི་ “kanto” ཞེས་པ་དང་། “ṇiṇāpīnaṃ tesū” ཞེས་པའི་སྐབས་འདིར་ “ṇiṇāpīnaṃ” ཞེས་པའི་མཚམས་སྦྱོར་སོ་སོར་ཕྱེ་བས་ཙུ་རཱ་དིའི་ཎི་རྐྱེན་ཕྱིར་བསྡུས་པའོ། །“saṃyamī” ཞེས་པ་ནི་ “saṃyato” ཞེས་པའོ། །“nañ” སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ལས། “na marī” ཞེས་པ་ལས་ “amato” ཞེས་པ་དང་། “nañ” གི་བསྡུས་ཚིག་ལ་ན་ཡིག་ལ་ཏ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། Kaṭṭhaṃ dukkhaṃ āpannoti phalabhūte dukkhe kaṭṭhasaddassa vattanato phalassa bhāvittā bhūteyeva kto. Kasa=gatihiṃsāvilekhanesu, akasi=hiṃsīti kaṭṭhaṃ. དཀའ་ཚེགས་ཆེན་པོས་སྡུག་བསྔལ་ལ་བབས་པས་ན་འབྲས་བུར་གྱུར་པའི་སྡུག་བསྔལ་ལ་ “kaṭṭha” ཞེས་པའི་སྒྲ་འཇུག་པའི་ཕྱིར། འབྲས་བུ་གྲུབ་ཟིན་པས་འདས་པ་ཉིད་ལ་ཀྟ་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །“kasa” ནི་འགྲོ་བ་དང་རྣམ་པར་འཚེ་བ་དང་འབྲི་བ་རྣམས་ལ་འཇུག་སྟེ། “akasi” ནི་ “hiṃsī” (གནོད་པ་བྱས།) ཞེས་པ་ལས་ “kaṭṭhaṃ” ཞེས་པའོ། ། 150. Bhidādito no kta+ktavantūnaṃ ༡༥༠. བྷི་དཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཀྟ་དང་ཀྟ་ཝནྟུ་རྣམས་ཀྱི་ཏ་ཡིག་ལ་ན་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། Bhidādīhi paresaṃ kta+ktavantūnaṃ tassa no hoti. Ākatigaṇo+yaṃ. ‘‘Kto bhāvakammesū’’ti kamme upari sabbattha kto. Bhijjitthoti bhinno, tassa ne pararūpaṃ. Abhindīti bhinnavā, ‘‘kattari bhūte’’ ccādinā ktavantu. Eva+muparipi. Chijjitthāti chinno. Achindīti chinnavā. Chada=apavāraṇe, chādīyitthāti channo. Achādayīti channavā, curādittā ṇi, tassa ‘‘ṇiṇāpīnaṃ tesū’’ti ettha ‘‘ṇi’’ iti yogavibhāgā lopo. Khida=asahane, khijjīti khinno khinnavā, kattari. Eva+muparipi. Uppajjīti uppanno uppannavā. Sida=pāke, asijjīti sinno sinnavā. Sada=visaraṇagatya vasādanādānesu, sidīti sanno sannavā. Pīnīti pīno pīnavā. Sū=pasave, sūnīti sūno. Pasavīti sūnavā. Dī=khaye, dīyīti dīno dīnavā. Ḍī+lī=ākāsagamane, ḍīyīti ḍīno ḍīnavā. Līyi [Pg.289] leyi alīyīti līno līnavā. Aluyīti lūno lūnavā. བྷི་དཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་གཞན་པའི་ཀྟ་དང་ཀྟ་ཝནྟུ་རྣམས་ཀྱི་ཏ་ཡིག་ལ་ན་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །འདི་ནི་ཨཱ་ཀྲྀ་ཏི་ག་ཎ་ (ཚོགས་པ་རགས་པ་) ཞིག་གོ །“kto bhāvakammesu” ཞེས་པས་ལས་ལ་གོང་གི་ཐམས་ཅད་དུ་ཀྟ་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །“bhijjittho” ཞེས་པ་ནི་ “bhinno” ཞེས་པ་དང་། དེའི་ན་ཡིག་ལ་རྗེས་མའི་གཟུགས་སུ་འགྱུར་རོ། །“abhindī” ཞེས་པ་ནི་ “bhinnavā” ཞེས་པ་དང་། “kattari bhūte” ལ་སོགས་པས་ཀྟ་ཝནྟུ་རྐྱེན་ནོ། །གོང་དུ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །“chijjitthā” ཞེས་པ་ནི་ “chinno” ཞེས་པའོ། །“achindī” ཞེས་པ་ནི་ “chinnavā” ཞེས་པའོ། །“chada” ནི་འགེབས་པ་ལ་འཇུག་སྟེ། “chādīyitthā” ཞེས་པ་ལས་ “channo” ཞེས་པའོ། །“achādayī” ཞེས་པ་ནི་ “channavā” ཞེས་པ་དང་། ཙུ་རཱ་དི་ཡིན་པས་ཎི་རྐྱེན་ནོ། །དེའི་ “ṇiṇāpīnaṃ tesū” ཞེས་པའི་སྐབས་འདིར་ “ṇi” ཞེས་པའི་མཚམས་སྦྱོར་སོ་སོར་ཕྱེ་བས་ཕྱིར་བསྡུས་པའོ། །“khida” ནི་མི་བཟོད་པ་ལ་འཇུག་སྟེ། “khijjī” ཞེས་པ་ལས་ “khinno” དང་ “khinnavā” ཞེས་པ་ནི་བྱེད་པ་པོ་ལའོ། །གོང་དུ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །“uppajjī” ཞེས་པ་ལས་ “uppanno” དང་ “uppannavā” ཞེས་པའོ། །“sida” ནི་ཚོས་པ་ལ་འཇུག་སྟེ། “asijjī” ཞེས་པ་ལས་ “sinno” དང་ “sinnavā” ཞེས་པའོ། །“sada” ནི་འཐོར་བ་དང་འགྲོ་བ་དང་ཞུམ་པ་དང་ལེན་པ་རྣམས་ལ་འཇུག་སྟེ། “sidī” ཞེས་པ་ལས་ “sanno” དང་ “sannavā” ཞེས་པའོ། །“pīnī” ཞེས་པ་ལས་ “pīno” དང་ “pīnavā” ཞེས་པའོ། །“sū” ནི་བུ་བཙའ་བ་ལ་འཇུག་སྟེ། “sūnī” ཞེས་པ་ལས་ “sūno” ཞེས་པ་དང་། “pasavī” ཞེས་པ་ལས་ “sūnavā” ཞེས་པའོ། །“dī” ནི་ཟད་པ་ལ་འཇུག་སྟེ། “dīyī” ཞེས་པ་ལས་ “dīno” དང་ “dīnavā” ཞེས་པའོ། །“ḍī” དང་ “lī” ནི་མཁའ་ལ་འགྲོ་བ་ལ་འཇུག་སྟེ། “ḍīyī” ཞེས་པ་ལས་ “ḍīno” དང་ “ḍīnavā” ཞེས་པའོ། །“līyi” དང་ “leyi” དང་ “alīyī” ཞེས་པ་ལས་ “līno” དང་ “līnavā” ཞེས་པའོ། །“aluyī” ཞེས་པ་ལས་ “lūno” དང་ “lūnavā” ཞེས་པའོ། ། 151. Dātvi+nno ༡༥༡. དཱ་ལས་ཨིནྣོ་འགྱུར་རོ། ། Dāto kta+ktavantūnaṃ tassa inno hoti. Adāyitthāti dinno. Addīti dinnavā. དཱ་ལས་ཀྟ་དང་ཀྟ་ཝནྟུ་རྣམས་ཀྱི་ཏ་ཡིག་ལ་ཨིནྣ་ (inna) རུ་འགྱུར་རོ། །“adāyitthā” ཞེས་པ་ལས་ “dinno” ཞེས་པ་དང་། “addī” ཞེས་པ་ལས་ “dinnavā” ཞེས་པའོ། ། 152. Kirādīhi ṇoti ༡༥༢. ཀི་རཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཎོ་འགྱུར་རོ། ། Ṇo. Upari sabbattha kta+ktavantūnaṃti yojetabbaṃ. Kira=vikiraṇe, akirīyitthāti kiṇṇo. Akirīti kiṇṇavā. Apurīti puṇṇo puṇṇavā. Akhīyitthāti khīṇo. Akhīyīti khīṇavā. ཎོ་ཞེས་པའོ། །གོང་གི་ཐམས་ཅད་དུ་ཀྟ་དང་ཀྟ་ཝནྟུ་རྣམས་ཀྱི་ཞེས་སྦྱར་བར་བྱའོ། །“kira” ནི་གཏོར་བ་ལ་འཇུག་སྟེ། “akirīyitthā” ཞེས་པ་ལས་ “kiṇṇo” ཞེས་པ་དང་། “akirī” ཞེས་པ་ལས་ “kiṇṇavā” ཞེས་པའོ། །“apurī” ཞེས་པ་ལས་ “puṇṇo” དང་ “puṇṇavā” ཞེས་པའོ། །“akhīyitthā” ཞེས་པ་ལས་ “khīṇo” ཞེས་པ་དང་། “akhīyī” ཞེས་པ་ལས་ “khīṇavā” ཞེས་པའོ། ། 153. Tarādīhi riṇṇoti ༡༥༣. ཏ་རཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་རིཎྞོ་འགྱུར་རོ། ། Tassa riṇṇo. Rakāro antasarādilopattho. Atarīti tiṇṇo tiṇṇavā. Ajīrīti jiṇṇo jiṇṇavā. Paricīyitthāti ciṇṇo. Paricīyīti ciṇṇavā. Ettha cissa vikappavidhānattā pana paricita+upacitādayopi siddhā eva. དེའི་ཏ་ཡིག་ལ་རིཎྞ་ (riṇṇa) རུ་འགྱུར་རོ། །ར་ཡིག་ནི་མཐའི་དབྱངས་ལ་སོགས་པ་བསྡུ་བའི་དོན་དུའོ། །“atarī” ཞེས་པ་ལས་ “tiṇṇo” དང་ “tiṇṇavā” ཞེས་པ་དང་། “ajīrī” ཞེས་པ་ལས་ “jiṇṇo” དང་ “jiṇṇavā” ཞེས་པའོ། །“paricīyitthā” ཞེས་པ་ལས་ “ciṇṇo” ཞེས་པ་དང་། “paricīyī” ཞེས་པ་ལས་ “ciṇṇavā” ཞེས་པའོ། །འདིར་ཙ་ཡིག་ལ་འདམ་ང་ཅན་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “paricita” དང་ “upacita” ལ་སོགས་པ་ཡང་གྲུབ་པ་ཉིད་དོ། ། 154. Go bhañjādīhiti ༡༥༤. བྷཉྫཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་གོ་འགྱུར་རོ། ། Bhañjādito tassa ga hoti. Abhañjīti bhaggo bhaggavā. ‘‘Gamanatthā’’ dinā kattari ktapaccaye tassa iminā gakāre pararūpaṃ niggahītalopo ca. Laga=saṅge, alagīti laggo laggavā. Mujja=mujjane, nimujjīti nimuggo nimuggavā, ettha saṃyogādilopo. Vīja+bhayacalanesu, saṃpubbo, saṃvijjīti saṃviggo saṃviggavā. བྷཉྫཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་དེའི་ཏ་ཡིག་ལ་ག་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །“abhañjī” ཞེས་པ་ལས་ “bhaggo” དང་ “bhaggavā” ཞེས་པའོ། །“gamanatthā” ལ་སོགས་པས་བྱེད་པ་པོ་ལ་ཀྟ་རྐྱེན་འགྱུར་བ་ལ། དེའི་ཏ་ཡིག་ལ་འདིའི་ག་ཡིག་གིས་རྗེས་མའི་གཟུགས་སུ་འགྱུར་ཞིང་རྗེས་སུ་ང་ (niggahīta) ཡང་བསྡུས་པའོ། །“laga” ནི་ཆགས་པ་ལ་འཇུག་སྟེ། “alagī” ཞེས་པ་ལས་ “laggo” དང་ “laggavā” ཞེས་པའོ། །“mujja” ནི་བྱིང་བ་ལ་འཇུག་སྟེ། “nimujjī” ཞེས་པ་ལས་ “nimuggo” དང་ “nimuggavā” ཞེས་པ་དང་། འདིར་བརྩེགས་པའི་ཐོག་མ་བསྡུས་པའོ། །“vīja” ནི་འཇིགས་པ་དང་གཡོ་བ་ལ་འཇུག་ཅིང་ “saṃ” སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ལས། “saṃvijjī” ཞེས་པ་ལས་ “saṃviggo” དང་ “saṃviggavā” ཞེས་པའོ། ། 155. Susā khoti ༡༥༥. སུ་སཱ་ལས་ཁོ་འགྱུར་རོ། ། Susato [Pg.290] paresaṃ kta+ktavantūnaṃ tassa kho hoti. Susa=sose. Sussīti sukkho sukkhavā. སུ་ས་ལས་གཞན་པའི་ཀྟ་དང་ཀྟ་ཝནྟུ་རྣམས་ཀྱི་ཏ་ཡིག་ལ་ཁ་ (kha) ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །“susa” ནི་སྐེམ་པ་ལ་འཇུག་སྟེ། “sussī” ཞེས་པ་ལས་ “sukkho” དང་ “sukkhavā” ཞེས་པའོ། ། 156. Pacā ko ༡༥༦. པ་ཙཱ་ལས་ཀོ་འགྱུར་རོ། ། Pacā paresaṃ kta+ktavantūnaṃ tassa ko hoti. Paccīti pakko. Pacīti pakkavā. པ་ཙཱ་ལས་གཞན་པའི་ཀྟ་དང་ཀྟ་ཝནྟུ་རྣམས་ཀྱི་ཏ་ཡིག་ལ་ཀ་ (ka) ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །“paccī” ཞེས་པ་ལས་ “pakko” ཞེས་པ་དང་། “pacī” ཞེས་པ་ལས་ “pakkavā” ཞེས་པའོ། ། 157. Mucā vāti ༡༥༧. མུ་ཙཱ་ལས་ཝཱ་འགྱུར་རོ། ། Mucā paresaṃ kta+ktavantūnaṃ tassa ko vā hoti. Muca=mocane, muccīti mukko mutto. Amucīti mukkavā muttavā. Sakko-tiṇvādīsu ‘‘i bhī kā’’ dinā siddhaṃ. Asakkhīti sakko. Kta+ktavantūsu satto sattavātveva hoti. མུ་ཙཱ་ལས་གཞན་པའི་ཀྟ་དང་ཀྟ་ཝནྟུ་རྣམས་ཀྱི་ཏ་ཡིག་ལ་ཀ་ (ka) ཡིག་ཏུ་འདམ་ང་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ། །“muca” ནི་ཐར་བ་ལ་འཇུག་སྟེ། “muccī” ཞེས་པ་ལས་ “mukko” དང་ “mutto” ཞེས་པ་དང་། “amucī” ཞེས་པ་ལས་ “mukkavā” དང་ “muttavā” ཞེས་པའོ། །“sakko” ནི་ཏིཎ་ལ་སོགས་པ་ལས་ “i bhī kā” ལ་སོགས་པས་གྲུབ་པའོ། །“asakkhī” ཞེས་པ་ལས་ “sakko” ཞེས་པའོ། །ཀྟ་དང་ཀྟ་ཝནྟུ་རྣམས་ལ་ནི་ “satto” དང་ “sattavā” ཞེས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། ། 106. Muha+bahānañca te kānubandhe+tve ༡༠༦. མུ་ཧ་དང་བྷ་ཧ་རྣམས་ཀྱི་དྷཱི་གྷ་འགྱུར་ཞིང་ཏ་ཡིག་ལ་ཀ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་པ་ལས་ཏྭཱ་ནའི་རྐྱེན་མ་གཏོགས་པའོ། ། Muha+bahānaṃ duhissa ca dīgho hoti takārādo kānubandhe tvāna+tvāvajjite. Muha=vecitte, baha+braha+brūha vuddhiyaṃ. Muyhitta bayhitthāti mūḷho bāḷho, ‘‘gamanatthā’’ dinā akammakattā kattari kte dīgho ‘‘ruhādīhi ho ḷa cā’’ti tassa ho ca hassa ḷo ca hoti. Evaṃ gūḷho. ‘‘Kānubandhe+tve’’ti yāva ‘‘sāsassa sisa vā’’ tya+dhikāro. མུ་ཧ་དང་བྷ་ཧ་དང་དུ་ཧ་རྣམས་ཀྱི་དབྱངས་རིང་པོར་འགྱུར་ཏེ། ཏ་ཡིག་གི་འགོ་ཅན་ལ་ཀ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་པ་ལས་ཏྭཱ་ན་དང་ཏྭཱ་མ་གཏོགས་པའོ། །“muha” ནི་རྨོངས་པ་ལ་འཇུག་ཅིང་། “baha” དང་ “braha” དང་ “brūha” ནི་འཕེལ་བ་ལ་འཇུག་གོ །“muyhitta” དང་ “bayhitta” ཞེས་པ་ལས་ “mūḷho” དང་ “bāḷho” ཞེས་པ་དང་། “gamanatthā” ལ་སོགས་པས་བྱ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་བྱེད་པ་པོ་ལ་ཀྟ་རྐྱེན་འཇུག་པ་ལ་དབྱངས་རིང་པོར་འགྱུར་ཞིང་ “ruhādīhi ho ḷa cā” ཞེས་པས་དེའི་ཏ་ཡིག་ལ་ཧ་ཡིག་དང་ཧ་ཡིག་ལ་ལྷ་ (ḷa) ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་ “gūḷho” ཞེས་པའོ། །“kānubandhe tve” ཞེས་པ་ནི་ “sāsassa sisa vā” ཞེས་པའི་བར་གྱི་དབང་གོ ། 107. Vahassu+ssa ༡༠༧. ཝ་ཧ་ཡི་ཨུ་ཡིག་ལ་དྷཱི་གྷ་འགྱུར་རོ། ། Vahassa ussa dīgho hoti te. Vuyhitthāti vūḷho, ‘‘assū’’ti ukāre iminā dīgho. ཝ་ཧ་ཡི་ཨུ་ཡིག་ལ་ཏ་ཡིག་གི་སྒྲ་ལ་དབྱངས་རིང་པོར་འགྱུར་རོ། །“vuyhitthā” ཞེས་པ་ལས་ “vūḷho” ཞེས་པ་དང་། “assū” ཞེས་པས་ཨུ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བ་ལ་འདིས་དབྱངས་རིང་པོར་བྱས་པའོ། ། 108. Dhāssa hi ༡༠༨. དྷཱ་ཡི་ཧི་འགྱུར་རོ། ། Dhā=dhāraṇe+timassa [Pg.291] hi hoti vā te. Nidhīyitthāti nihito. Nidahīti nihitavā nihitāvī. དྷཱ་ནི་འཛིན་པ་ལ་འཇུག་སྟེ། དེའི་ཏ་ཡིག་ལ་ཧི་ཡིག་ཏུ་འདམ་ང་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ། །“nidhīyitthā” ཞེས་པ་ལས་ “nihito” ཞེས་པ་དང་། “nidahī” ཞེས་པ་ལས་ “nihitavā” དང་ “nihitāvī” ཞེས་པའོ། ། 109. Gamādirānaṃ lopo+ntassa ༡༠༩. ག་མཱ་ལ་སོགས་པ་དང་ར་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་རྣམས་ཀྱི་མཐའ་བསྡུ་བའོ། ། Gamādīnaṃ rakārantānañca antassa lopo hoti te. Agamīti gato. Khaññitthāti khato, kamme. Evaṃ haññitthāti hato. Tana=vitthāre, taññitthāti tato. Yama=uparame, saṃyamīti saññato, ‘‘gamanatthā’’ dinā kattari kto, ‘‘ye saṃssā’’ti niggahītassa ño pubbarūpañca. Evaṃ aramīti rato. Karīyitthāti kato. ག་མཱ་ལ་སོགས་པ་དང་ར་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་རྣམས་ཀྱི་མཐའི་ཡི་གེ་བསྡུ་བར་འགྱུར་ཏེ། ཏ་ཡིག་གི་སྒྲ་ལའོ། །“agamī” ཞེས་པ་ལས་ “gato” ཞེས་པའོ། །“khaññitthā” ཞེས་པ་ལས་ “khato” ཞེས་པ་ནི་ལས་ལའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ “haññitthā” ཞེས་པ་ལས་ “hato” ཞེས་པའོ། །“tana” ནི་རྒྱས་པ་ལ་འཇུག་སྟེ། “taññitthā” ཞེས་པ་ལས་ “tato” ཞེས་པའོ། །“yama” ནི་ཞི་བ་ལ་འཇུག་སྟེ། “saṃyamī” ཞེས་པ་ལས་ “saññato” ཞེས་པ་དང་། “gamanatthā” ལ་སོགས་པས་བྱེད་པ་པོ་ལ་ཀྟ་རྐྱེན་དང་། “ye saṃssā” ལ་སོགས་པས་རྗེས་སུ་ང་ (niggahīta) ལ་ཉ་ཡིག་དང་སྔོན་གྱི་གཟུགས་སུ་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་ “aramī” ཞེས་པ་ལས་ “rato” ཞེས་པ་དང་། “karīyitthā” ཞེས་པ་ལས་ “kato” ཞེས་པའོ། ། 110. Vacādīnaṃ vassu+ṭa vā ༡༡༠. ཝ་ཙཱ་ལ་སོགས་པའི་ཝ་ཡིག་ལ་ཨུ་ཊ་འདམ་ང་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ། ། Vacādīnaṃ vassa uṭa vā hoti kānubandhe atve. Vuccitthāti uttaṃ. Assa u vuttaṃ, ubhayattha pararūpaṃ. Vasa=nivāse, vasanaṃ avasi vasiṃsu etthāti vā utthaṃ vutthaṃ, ‘‘gamanatthā’’ dinā kto, ‘‘sāsa vasa saṃsa saṃsā tho’’ti tassa tho. ཝ་ཙཱ་ལ་སོགས་པའི་ཝ་ཡིག་ལ་ཨུ་ཊ་འདམ་ང་ཅན་དུ་འགྱུར་ཏེ། ཀ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་པ་ལས་ཏྭཱ་མ་གཏོགས་པའོ། །“vuccitthā” ཞེས་པ་ལས་ “uttaṃ” ཞེས་པ་དང་། དེའི་ཝ་ཡིག་ལ་ཨུ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བས་ “vuttaṃ” ཞེས་པ་སྟེ། གཉིས་ཀ་ལ་རྗེས་མའི་གཟུགས་སུ་འགྱུར་རོ། །“vasa” ནི་གནས་པ་ལ་འཇུག་སྟེ། གནས་པ་དང་འདིར་གནས་པར་བྱས་པས་ན་ “utthaṃ” དང་ “vutthaṃ” ཞེས་པ་དང་། “gamanatthā” ལ་སོགས་པས་ཀྟ་རྐྱེན་དང་། “sāsa vasa saṃsa saṃsā tho” ཞེས་པས་དེའི་ཏ་ཡིག་ལ་ཐ་ (tha) ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། 112. Vaddhassa vā ༡༡༢. ཝདྡྷ་ལ་ཝཱ་འགྱུར་རོ། ། Vaddhassa assa vā u hoti kānubandhe atve. Avaddhīti vuddho vaddho, kattari kte ‘‘dho dha+habhehī’’ti tassa dho, tatiyakkharado ca saṃyogādilopo ca. Vuttīti ‘‘sabbādayo vuttimatte’’ti yogavibhāgā assa u. Vattītipi yathālakkhaṇaṃ. ཝདྡྷ་ཡི་ཨ་ཡིག་ལ་ཨུ་ཡིག་ཏུ་འདམ་ང་ཅན་དུ་འགྱུར་ཏེ། ཀ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་པ་ལས་ཏྭཱ་མ་གཏོགས་པའོ། །“avaddhī” ཞེས་པ་ལས་ “vuddho” དང་ “vaddho” ཞེས་པ་དང་། བྱེད་པ་པོ་ལ་ཀྟ་རྐྱེན་འཇུག་པ་ལ། “dho dhahabhehī” ཞེས་པས་དེའི་ཏ་ཡིག་ལ་དྷ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་ཞིང་། ཡི་གེ་གསུམ་པ་ལས་བརྩེགས་པའི་ཐོག་མ་བསྡུས་པའོ། །“vuttī” ཞེས་པ་ནི་ “sabbādayo vuttimatte” ཞེས་པའི་མཚམས་སྦྱོར་སོ་སོར་ཕྱེ་བས་དེའི་ཨ་ཡིག་ལ་ཨུ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །“vattī” ཞེས་པ་ཡང་མཚན་ཉིད་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནོ། ། 113. Yajassa yassa ṭi+yī ༡༡༣. ཡ་ཛ་ཡི་ཡ་ཡིག་ལ་ཊི་དང་ཡཱི་འགྱུར་རོ། ། Yajassa [Pg.292] yassa ṭi+yī honti kānubandhe atve. Yajanaṃti kto, ‘‘pucchādito’’ti tassa ṭhe pararūpādimhi kate iṭṭhaṃ yiṭṭhaṃ. ཡ་ཛ་ཡི་ཡ་ཡིག་ལ་ཊི་དང་ཡཱི་རུ་འགྱུར་ཏེ། ཀ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་པ་ལས་ཏྭཱ་མ་གཏོགས་པའོ། །“yajanaṃ” ཞེས་པ་ལས་ཀྟ་རྐྱེན་དང་། “pucchādito” ཞེས་པས་དེའི་ཏ་ཡིག་ལ་ཋ་ཡིག་དང་རྗེས་མའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་བྱས་པས་ “iṭṭhaṃ” དང་ “yiṭṭhaṃ” ཞེས་པའོ། ། 114. Ṭhāssi ༡༡༤. ཋཱ་ཡི་ཨི་འགྱུར་རོ། ། Ṭhāssa i hoti kānubandhe atve. Aṭṭhāsīti ṭhito. ཋཱ་ཡི་ཨཱ་ཡིག་ལ་ཨི་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། ཀ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་པ་ལས་ཏྭཱ་མ་གཏོགས་པའོ། །“aṭṭhāsī” ཞེས་པ་ལས་ “ṭhito” ཞེས་པའོ། ། 115. Gā+pāna+mī ༡༡༥. གཱ་དང་པཱ་རྣམས་ལ་ཨཱི་འགྱུར་རོ། ། Gā+pāna+mī hoti kānubandhe atve. Gānaṃ gītaṃ. Pānaṃ pītaṃ. Bahulādhikārā pitvā. གཱ་དང་པཱ་རྣམས་ལ་ཨཱི་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། ཀ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་པ་ལས་ཏྭཱ་མ་གཏོགས་པའོ། །“gānaṃ” ནི་ “gītaṃ” ཞེས་པ་དང་། “pānaṃ” ནི་ “pītaṃ” ཞེས་པའོ། །མང་པོའི་དབང་གིས་ “pitvā” ཞེས་པའོ། ། 116. Janissā ༡༡༦. ཇ་ནི་ཡི་ཨཱ་འགྱུར་རོ། ། Janissa ā hoti kānubandhe atve. Ajanīti jāto, ‘‘chaṭṭhiyantassā’’ti antassa ā hoti. ཇ་ནི་ཡི་ཨ་ཡིག་ལ་ཨཱ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། ཀ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་པ་ལས་ཏྭཱ་མ་གཏོགས་པའོ། །“ajanī” ཞེས་པ་ལས་ “jāto” ཞེས་པ་དང་། “chaṭṭhiyantassā” ཞེས་པས་མཐའི་ཡི་གེ་ལ་ཨཱ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། 117. Sāsassa sisa vā ༡༡༧. སཱ་ས་ཡི་སི་ས་ཝཱ་འགྱུར་རོ། ། Sāsassa sisa hoti kānubandhe atve. Sāsanaṃti kto, tassa ‘‘sāsa vasa saṃsa sasā tho’’ti the pararūpaṃ paṭhamakkharo ca, ‘‘ta+tha+na+rā’’ dinā tassa ṭo. Thassa ṭho, siṭṭhaṃ. Aññatra satthaṃ. ‘‘Guhādīhi yaka’’ iti yakapaccaye sāsīyatīti sisso. Umhi sāsiyo. སཱ་ས་ཡི་སཱ་ཡིག་ལ་སི་ས་རུ་འགྱུར་ཏེ། ཀ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་པ་ལས་ཏྭཱ་མ་གཏོགས་པའོ། །“sāsanaṃ” ཞེས་པ་ལས་ཀྟ་རྐྱེན་དང་། དེའི་ཏ་ཡིག་ལ་ “sāsa vasa saṃsa sasā tho” ཞེས་པས་ཐ་ (tha) ཡིག་དང་རྗེས་མའི་གཟུགས་དང་ཡི་གེ་དང་པོར་འགྱུར་ཞིང་། “ta tha na rā” ལ་སོགས་པས་དེའི་ཏ་ཡིག་ལ་ཊ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །ཐ་ཡིག་ལ་ཋ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བས་ “siṭṭhaṃ” ཞེས་པའོ། །གཞན་དུ་ནི་ “satthaṃ” ཞེས་པའོ། །“guhādīhi yaka” ཞེས་པས་ཡ་ཀ་རྐྱེན་ལས་ “sāsīyati” ཞེས་པ་ལས་ “sisso” (སློབ་མ།) ཞེས་པ་དང་། ཨུ་ཡིག་ལ་ “sāsiyo” ཞེས་པའོ། ། 140. Sānantarassa tassa ṭho ༡༤༠. ས་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་གྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ཏ་ཡིག་ལ་ཋོ་འགྱུར་རོ། ། Sakārantā kriyatthā parassā+nantarassa tassa ṭha hoti. Tussīti tuṭṭho, ‘‘gamanatthā’’ dinā kte iminā tassa ṭhe [Pg.293] pararūpādi. Evaṃ tuṭṭhavā. Tabba+ktīsu tosanaṃ tuṭṭhabbaṃ, ‘‘aññatrāpī’’ti okārābhāvo. Evaṃ tuṭṭhi, kānubandhattā na vuddhi. ས་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་གྱི་བྱ་ཚིག་ལས་གཞན་པའི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ཏ་ཡིག་ལ་ཋ་ (ṭha) ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །“tussī” ཞེས་པ་ལས་ “tuṭṭho” ཞེས་པ་དང་། “gamanatthā” ལ་སོགས་པས་ཀྟ་རྐྱེན་ལ། འདིས་དེའི་ཏ་ཡིག་ལ་ཋ་ཡིག་དང་རྗེས་མའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པར་བྱས་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ “tuṭṭhavā” ཞེས་པའོ། །ཏབྦ་དང་ཀྟི་རྐྱེན་རྣམས་ལ་དགའ་བར་བྱ་བ་ནི་ “tuṭṭhabbaṃ” ཞེས་པ་དང་། “aññatrāpī” ཞེས་པས་ཨོ་ཡིག་མེད་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ “tuṭṭhi” ཞེས་པ་ནི་ཀ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་འཕེལ་བ་ (vuddhi) མེད་པའོ། ། 141. Kasassi+ma ca vā ༡༤༡. ཀ་ས་ལས་ཨི་མ་དང་ཝཱ་འགྱུར་རོ། ། Kasasmā parassā+nantarassa tassa ṭha hoti kasassa vā ima ca. Kasīyitthāti kiṭṭhaṃ. Kiṭṭhādiṃ viya duppasuṃ, kamme kto. Imābhāve kaṭṭhaṃ, akaṭṭhapākimaṃ sāliṃ. ཀ་ས་ལས་གཞན་པའི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ཏ་ཡིག་ལ་ཋ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་ཞིང་། ཀ་ས་ཡི་ཨ་ཡིག་ལ་ཨི་མ་རུ་འདམ་ང་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ། །“kasīyitthā” ཞེས་པ་ལས་ “kiṭṭhaṃ” ཞེས་པ་དང་། “kiṭṭha” ལ་སོགས་པ་ལྟར་ཕྱུགས་ངན་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། ལས་ལ་ཀྟ་རྐྱེན་ནོ། །ཨི་མ་མེད་པའི་སྐབས་སུ་ “kaṭṭhaṃ” ཞེས་པ་སྟེ། “akaṭṭhapākimaṃ sāliṃ” (མ་རྨོས་པར་སྐྱེས་པའི་འབྲས་སཱ་ལུ།) ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། ། 142. Dhasto+trastā ༡༤༢. དྷསྟོ་དང་ཏྲསྟཱ་རྣམས་སོ། ། Ete saddā nipaccante. Dhaṃsa+dhaṃsane, dhaṃsīyitthāti dhasto, bindulopo. Utrasīti otrasto. སྒྲ་འདི་དག་ནི་གྲུབ་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའོ། །“dhaṃsa” ནི་འཇིག་པ་ལ་འཇུག་སྟེ། “dhaṃsīyitthā” ཞེས་པ་ལས་ “dhasto” ཞེས་པ་དང་། ཐིག་ལེ་ (bindu) བསྡུས་པའོ། །“utrasī” ཞེས་པ་ལས་ “otrasto” ཞེས་པའོ། ། 143. Pucchādito ༡༤༣. པུཙྪཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་སོ། ། Pucchādīhi parassā+nantarassa tassa ṭha hoti. Pucchīyitthāti puṭṭho. Bhajja=pāke, bhajīyitthāti bhaṭṭho, saṃyogādilopo. Yajitthāti yiṭṭho, ‘‘yajassa yassa ṭi+yī’’ti yi. "pucchā" ལ་སོགས་པའི་རྗེས་སུ་ཐོགས་སུ་ཡོད་པའི་ "ta" ཡིག་གི་གནས་སུ་ "ṭha" འགྱུར་རོ། །"pucchīyittha" ནི་ "puṭṭho" (དྲིས་པ།) །"bhajja" ནི་བཙོ་བའི་དོན་ཏེ། "bhajīyittha" ནི་ "bhaṭṭho" (བཙོས་པ།) །འདུས་པའི་ཐོག་མའི་ཡི་གེ་ཕྱིས་སོ། །"yajittha" ནི་ "yiṭṭho" (མཆོད་པ།) །"yajassa yassa ṭi+yī" ཞེས་པས་ "yi" རུ་འགྱུར་རོ། ། 144. Sāsa vasa saṃsa sasā tho ༡༤༤. "sāsa" དང་ "vasa" དང་ "saṃsa" དང་ "sasa" རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ "tha" འགྱུར་རོ། ། Etehi parassā+nantarassa tassa tha hoti. Sāsanaṃ sāsīyitthāti vā satthaṃ. Vasanaṃ vutthaṃ, ‘‘assū’’ti u. Pasaṃsanaṃ pasaṃsīyitthāti vā pasatthaṃ. Sasa=gati+hiṃsā+pāṇanesu, sasanaṃ gamanaṃ hiṃsanaṃ jīvanañca satthaṃ. Anusāsīyitthāti anusiṭṭho, tthassa ṭṭho. འདི་དག་གི་རྗེས་སུ་ཐོགས་སུ་ཡོད་པའི་ "ta" ཡིག་གི་གནས་སུ་ "tha" འགྱུར་རོ། །"sāsanaṃ" (བསྟན་པའམ་འདོམས་པ།) ཡང་ན་ "sāsīyittha" (བསྟན་ཟིན་པ་) ནི་ "satthaṃ" (བསྟན་བཅོས།) །"vasanaṃ" (གནས་པ།) ནི་ "vutthaṃ" (གནས་པ།) །"assū" ཞེས་པའི་མདོ་འདིས་ "u" རུ་འགྱུར་རོ། །"pasaṃsanaṃ" (བསྟོད་པ།) ཡང་ན་ "pasaṃsīyittha" (བསྟོད་ཟིན་པ་) ནི་ "pasattha" (བསྟོད་པ།) །"sasa" ནི་འགྲོ་བ་དང་། འཚེ་བ། སྲོག་འཛིན་པ་རྣམས་ཀྱི་དོན་ཏེ། "sasanaṃ" ནི་འགྲོ་བ་དང་། འཚེ་བ་དང་། འཚོ་བ་སྟེ་ "satthaṃ" (མཚོན་ཆའམ་བསྟན་བཅོས།) །"anusāsīyittha" (རྗེས་སུ་བསྟན་ཟིན་པ་) ནི་ "anusiṭṭho" (རྗེས་སུ་བསྟན་པ།) །འདིར་ "ttha" ཡི་གནས་སུ་ "ṭṭho" འགྱུར་རོ། ། 145. Dho dha+ha+tehi ༡༤༥. "dha" དང་ "ha" དང་ "bha" རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ "dha" འགྱུར་རོ། ། Dhakāra [Pg.294] hakāra bhakārantehi parassa tassa dha hoti. Vaddhitthāti kamme kte tassa dhakārādimhi ca ‘‘vaddhassa vā’’ti ukāre kate saṃyogādilopo, vuddho. Duyhitthāti duddhaṃ. Labhīyitthāti laddhaṃ. "dha" ཡིག་དང་ "ha" ཡིག་དང་ "bha" ཡིག་གིས་མཐའ་བྱས་པ་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ "ta" ཡིག་གི་གནས་སུ་ "dha" འགྱུར་རོ། །"vaddhittha" (འཕེལ་ཟིན་པ་) ཞེས་པ་ལས་ལས་ཀྱི་དོན་དུ་ "kta" རྐྱེན་སྦྱར་ཞིང་། "ta" ཡིག་གི་གནས་སུ་ "dha" ཡིག་ལ་སོགས་པ་འགྱུར་བ་དང་། "vaddhassa vā" ཞེས་པའི་མདོ་འདིས་ "u" ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་བའི་ཚེ། འདུས་པའི་ཐོག་མའི་ཡི་གེ་ཕྱིས་པས་ "vuddho" (འཕེལ་བའམ་རྒྱས་པ།) ཞེས་གྲུབ། "duyhittha" (བཞོས་ཟིན་པ་) ནི་ "duddhaṃ" (བཞོས་པའི་འོ་མ།) །"labhīyittha" (ཐོབ་ཟིན་པ་) ནི་ "laddhaṃ" (ཐོབ་པ།) ། 146. Dahā ḍho ༡༤༦. "daha" ཡི་རྗེས་སུ་ "ḍha" འགྱུར་རོ། ། Dahā parassā+nantarassa tassa ḍha hoti. Dayhitthāti daḍḍho, pararūpādimhi kate ‘‘catutthadutiye’’ ccādinā ḍakāro. "daha" ཡི་རྗེས་སུ་ཐོགས་སུ་ཡོད་པའི་ "ta" ཡིག་གི་གནས་སུ་ "ḍha" འགྱུར་རོ། །"dayhittha" (བསྲེགས་ཟིན་པ་) ནི་ "daḍḍho" (བསྲེགས་པ།) །ཕྱི་མའི་གཟུགས་སུ་འགྱུར་བ་སོགས་བྱས་པའི་ཚེ། "catutthadutiye" ལ་སོགས་པའི་མདོ་འདིས་ "ḍa" ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། 147. Bahassu+ma ca ༡༤༧. "baha" ཡི་རྗེས་སུ་ "u" དང་ "ma" རུ་འགྱུར་ཞིང་ "ḍha" ཡང་འགྱུར་རོ། ། Bahā parassā+nantarassa tassa ḍha hoti bahassu+ma ca ḍhasanniyogena. Baha+braha+brūha=vuddhiyaṃ. Abahīti buḍḍho. "baha" ཡི་རྗེས་སུ་ཐོགས་སུ་ཡོད་པའི་ "ta" ཡིག་གི་གནས་སུ་ "ḍha" འགྱུར་ཞིང་། "ḍha" འགྱུར་བའི་སྐབས་སུ་ "baha" ཡི་གནས་སུ་ "u" དང་ "ma" ཡང་འགྱུར་རོ། །"baha" དང་ "braha" དང་ "brūha" རྣམས་ནི་འཕེལ་བའི་དོན་ཏེ། "abahi" (འཕེལ་ཟིན་པ་) ནི་ "buḍḍho" (རྒན་པའམ་འཕེལ་བ།) ། 148. Ruhādīhi ho ḷa ca ༡༤༨. "ruha" ལ་སོགས་པའི་རྗེས་སུ་ "ha" འགྱུར་ཞིང་མཐའ་མ་ནི་ "ḷa" རུ་འགྱུར་རོ། ། Ruhādīhi parassā+nantarassa tassa ha hoti ḷo ca+ntassa. Āruhīti āruḷho. Guyhitthāti guḷho. Abahīti bāḷho. Dvīsu ‘‘muhabahā’’ dinā dīgho. "ruha" ལ་སོགས་པའི་རྗེས་སུ་ཐོགས་སུ་ཡོད་པའི་ "ta" ཡིག་གི་གནས་སུ་ "ha" འགྱུར་ཞིང་། བྱིངས་ཀྱི་མཐའ་མ་ནི་ "ḷa" རུ་འགྱུར་རོ། །"āruhi" (ཞོན་ཟིན་པ་) ནི་ "āruḷho" (ཞོན་པ།) །"guyhittha" (གསང་ཟིན་པ་) ནི་ "guḷho" (གསང་བ།) །"abahi" (ཤིན་ཏུ་འཕེལ་ཟིན་པ་) ནི་ "bāḷho" (ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའམ་དྲག་པ།) །ཕྱི་མ་གཉིས་ལ་ "muhabahā" ལ་སོགས་པའི་མདོ་འདིས་རིང་པོར་འགྱུར་རོ། ། 149. Muhā vāti ༡༤༩. "muha" ལས་ "vā" (ཡང་ན།) ། Ktatassa hakāro antassa vā ḷo ca. Amohīti muḷho, muddho, tassa dho. (Atītakālikapaccayavidhānaṃ). "kta" རྐྱེན་གྱི་ "ta" ཡིག་གི་གནས་སུ་ "ha" འགྱུར་ཞིང་། བྱིངས་ཀྱི་མཐའ་མ་ནི་ཡང་ན་ "ḷa" རུ་འགྱུར་རོ། །"amohi" (རྨོངས་ཟིན་པ་) ནི་ "muḷho" འམ། "muddho" (རྨོངས་པ།) སྟེ། འདིར་ "ta" ཡི་གནས་སུ་ "dha" འགྱུར་རོ། །(འདས་པའི་དུས་ཀྱི་རྐྱེན་གྱི་ཆོ་གའོ། །) 64. Nto kattari vattamāne ༦༤. ད་ལྟ་བའི་དུས་ཀྱི་བྱེད་པ་པོ་ལ་ "nta" འགྱུར་རོ། ། Vattamānatthe [Pg.295] vattamānato kriyatthā nto hoti kattari. Tiṭṭhatīti tiṭṭhanto, ‘‘kattari lo’’ti lo, ‘‘ṭhāpānaṃ tiṭṭhapivā’’ti tiṭhādeso. Kattari māna+nta+tyādisu imināva lo. ད་ལྟ་བའི་དོན་ལ་ད་ལྟ་བའི་བྱ་ཚིག་ལས་བྱེད་པ་པོའི་དོན་དུ་ "nta" རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །"tiṭṭhati" (གནས་པར་བྱེད་པ་) ནི་ "tiṭṭhanto" (གནས་བཞིན་པ།) །"kattari lo" ཞེས་པས་ "la" རྐྱེན་འགྱུར་ཞིང་། "ṭhāpānaṃ tiṭṭhapivā" ཞེས་པས་ "tiṭṭha" རུ་བསྒྱུར་རོ། །བྱེད་པ་པོའི་དོན་གྱི་ "māna" དང་ "nta" དང་ "ti" ལ་སོགས་པའི་སྐབས་སུ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་ "la" རྐྱེན་འགྱུར་རོ། ། 65. Mānoti ༦༥. "māna" ཡང་ངོ་། ། Kattari māno. Tiṭṭhamāno. བྱེད་པ་པོའི་དོན་ལ་ "māna" འགྱུར་ཏེ། "tiṭṭhamāno" (གནས་བཞིན་པ།) ལྟ་བུའོ། ། 66. Bhāvakammesuti ༦༦. དངོས་པོ་དང་ལས་ཀྱི་དོན་ལའང་ངོ་། ། Bhāvakammesu māno. Ṭhānaṃ ṭhīyamānaṃ. ‘‘Kyo bhāvakammesva+parokkhesu māna+nta+tyādīsū’’ti bhāve kamme ca kyo. ‘‘Kyassā’’ti īma. Pacīyatīti paccamā no. Kye pubbarūpaṃ. དངོས་པོ་དང་ལས་ཀྱི་དོན་ལ་ "māna" འགྱུར་རོ། །"ṭhānaṃ" (གནས་པ།) ནི་ "ṭhīyamānaṃ" (གནས་བཞིན་པ།) །"kyo bhāvakammesva+parokkhesu māna+nta+tyādīsū" ཞེས་པས་དངོས་པོ་དང་ལས་ཀྱི་དོན་ལ་ "kya" རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །"kyassā" ཞེས་པས་ "ī" རུ་འགྱུར་རོ། །"pacīyati" (བཙོ་བར་བྱེད་པ་) ནི་ "paccamāno" (བཙོ་བཞིན་པ།) །"kya" རྐྱེན་ལ་སྔོན་མའི་གཟུགས་སུ་འགྱུར་རོ། ། 67. Te ssapubbā+nāgate ༦༧. མ་འོངས་པ་ལ་དེ་དག་གི་སྔོན་དུ་ "ssa" སྦྱར་རོ། ། Anāgate atthe vattamānato kriyatthā tentamānā ssapubbā honti, le āssa lopo, ṭhassatīti ṭhassanto ṭhassamāno. Ṭhīyissatīti ṭhīyissamānaṃ, kye ī, ‘‘ñibyañjanassā’’ti ñi. Assa tyādivisayattā ‘‘āīssā’’ dinā iña na hoti, aīhi sahacaritattā ssāssa. Paccissatīti paccissamāno odano. ‘‘Rā nassa ṇo’’ti ṇe patte – མ་འོངས་པའི་དོན་ལ་ད་ལྟ་བའི་བྱ་ཚིག་ལས་ "ta" དང་ "nta" དང་ "māna" རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ "ssa" སྦྱར་བར་འགྱུར་རོ། །"la" རྐྱེན་གྱི་ "a" ཡིག་ཕྱིས་པས། "ṭhassati" (གནས་པར་འགྱུར་བ་) ནི་ "ṭhassanto" དང་ "ṭhassamāno" (གནས་པར་འགྱུར་བཞིན་པ།) །"ṭhīyissati" (གནས་པར་བྱ་བར་འགྱུར་བ་) ནི་ "ṭhīyissamānaṃ" སྟེ། "kya" རྐྱེན་ལ་ "ī" རུ་འགྱུར་ཞིང་། "ñibyañjanassā" ཞེས་པས་ "ñi" རུ་འགྱུར་རོ། །"ssa" ནི་ "ti" ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། "āīssā" ལ་སོགས་པས་ "i" ཕྱིས་པ་མི་འགྱུར་ཏེ། "a" དང་ "ī" དང་ལྷན་ཅིག་གནས་པའི་ཕྱིར་ "ssa" ཡི་ "a" ཡིག་གོ། །"paccissati" (བཙོ་བར་འགྱུར་བ་) ནི་ "paccissamāno odano" (བཙོ་བར་བྱ་བའི་འབྲས་ཟན།) །"rā nassa ṇo" ཞེས་པས་ "ṇa" རུ་འགྱུར་བར་འོས་པ་ལ། 5,172. Na nta+māna+tyādīnaṃ ༥,༡༧༢. "nta" དང་ "māna" དང་ "ti" ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ "na" ཡིག་ནི་ "ṇa" རུ་མི་འགྱུར་རོ། ། Rantato [Pg.296] paresaṃ nta+māna+tyādīnaṃ nassa ṇo na hoti. Karotīti karonto kurumāno, ‘‘tanāditvo’’ti o. "ra" ཡིག་གིས་མཐའ་བྱས་པའི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ "nta" དང་ "māna" དང་ "ti" ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ "na" ཡིག་ནི་ "ṇa" རུ་མི་འགྱུར་རོ། །"karoti" (བྱེད་པ་) ནི་ "karonto" དང་ "kurumāno" (བྱེད་བཞིན་པ།) སྟེ། "tanāditvo" ཞེས་པས་ "o" རུ་འགྱུར་རོ། ། 5,173. Gama yami+sāsa disānaṃ vā cchaṅa ༥,༡༧༣. "gama" དང་ "yama" དང་ "isa" དང་ "āsa" དང་ "disa" རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ "cchaṅa" འགྱུར་རོ། ། Etesaṃ vā cchaṅa hoti nta+māna+tyādīsu. Ṅa-nubandhattā antassa hoti, gacchanto gacchamāno. Yama=uparame, yacchanto yacchamāno. Icchanto icchamāno. Āsa=upavesane, acchanto acchamāno, ‘‘byañjane’’ccādinā rasso. Disa=atisajjane, dicchanto dicchamāno. Vavatthitavibhāsattā vāsaddassa aññapaccayesu ca kvaci, icchīyatīti icchitabbaṃ, icchanaṃ icchā, ‘‘itthiya+maṇā’’ dinā appaccayo. Icchitaṃ, icchitabbaṃ, icchituṃ. Aññesañca yogavibhāgā, pavecchanto. འདི་དག་གི་གནས་སུ་ "nta" དང་ "māna" དང་ "ti" ལ་སོགས་པའི་སྐབས་སུ་ཡང་ན་ "cchaṅa" འགྱུར་རོ། །"ṅa" ནི་རྗེས་འབྲེལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མཐའ་མ་ལ་འགྱུར་ཏེ། "gacchanto" དང་ "gacchamāno" (འགྲོ་བཞིན་པ།) །"yama" ནི་མཚམས་འཇོག་པའི་དོན་ཏེ། "yacchanto" དང་ "yacchamāno" (སྟེར་བཞིན་པའམ་འགོག་བཞིན་པ།) །"icchanto" དང་ "icchamāno" (འདོད་བཞིན་པ།) །"āsa" ནི་སྡོད་པའི་དོན་ཏེ། "acchanto" དང་ "acchamāno" (སྡོད་བཞིན་པ།) སྟེ། "byañjane" ལ་སོགས་པས་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ། །"disa" ནི་གཏོང་བའི་དོན་ཏེ། "dicchanto" དང་ "dicchamāno" (སྟོན་བཞིན་པའམ་གཏོང་བཞིན་པ།) །"vā" ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་རྣམ་པར་གནས་པའི་གདམ་ང་ཡིན་པའི་ཕྱིར། རྐྱེན་གཞན་དག་ལའང་སྐབས་འགར་འགྱུར་ཏེ། "icchīyati" ནི་ "icchitabbaṃ" (འདོད་པར་བྱ་བ།) །"icchanaṃ" ནི་ "icchā" (འདོད་པ།) སྟེ། "itthiya+maṇā" ལ་སོགས་པས་ "a" རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །"icchitaṃ" (འདོད་པ།) །"icchitabbaṃ" (འདོད་པར་བྱ་བ།) །"icchituṃ" (འདོད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར།) །གཞན་དག་ལའང་མདོ་བགོ་བའི་སྒོ་ནས་ "pavecchanto" (སྦྱིན་བཞིན་པ།) ལྟ་བུའོ། ། 174. Jara+marāna+mīyaṅa ༡༧༤. "jara" དང་ "mara" རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ "īyaṅa" འགྱུར་རོ། ། Etesa+mīyaṅa vā hoti nta+māna+tyādīsu. Jīyanto. ‘‘Jarasadā’’ diccādinā īma. Jīranto. Jīyamāno jīramāno. Mīyanto maranto, mīyamāno maramāno. འདི་དག་གི་གནས་སུ་ "nta" དང་ "māna" དང་ "ti" ལ་སོགས་པའི་སྐབས་སུ་ཡང་ན་ "īyaṅa" འགྱུར་རོ། །"jīyanto" (རྒུད་བཞིན་པ།) །"jarasadā" ལ་སོགས་པས་ "ī" རུ་འགྱུར་རོ། །"jīranto" (རྒུད་བཞིན་པ།) །"jīyamāno" དང་ "jīramāno" (རྒུད་བཞིན་པ།) །"mīyanto" དང་ "maranto" (འཆི་བཞིན་པ།) །"mīyamāno" དང་ "maramāno" (འཆི་བཞིན་པ།) ། 175. Ṭhāpānaṃ tiṭṭhapivā ༡༧༥. "ṭhā" དང་ "pā" རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ "tiṭṭha" དང་ "piva" འགྱུར་རོ། ། Ṭhāpānaṃ tiṭṭhapivā honti vā ntādīsu. Tiṭṭhanto, tiṭṭhamāno. Pivanto pivamāno. "ṭhā" དང་ "pā" རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ "nta" ལ་སོགས་པའི་སྐབས་སུ་ཡང་ན་ "tiṭṭha" དང་ "piva" འགྱུར་རོ། །"tiṭṭhanto" དང་ "tiṭṭhamāno" (གནས་བཞིན་པ།) །"pivanto" དང་ "pivamāno" (འཐུང་བཞིན་པ།) ། 176. Gama+vada+dānaṃ ghamma+vajja+dajjā ༡༧༦. "gama" དང་ "vada" དང་ "dā" རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ "ghamma" དང་ "vajja" དང་ "dajja" འགྱུར་རོ། ། Gamādīnaṃ [Pg.297] ghammādayo vā honti ntādīsu. Ghammanto gacchanto, vajjanto vadanto, dajjanto dadanto. "gama" ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ "nta" ལ་སོགས་པའི་སྐབས་སུ་ཡང་ན་ "ghamma" ལ་སོགས་པ་འགྱུར་རོ། །"ghammanto" ནི་ "gacchanto" (འགྲོ་བཞིན་པ།) །"vajjanto" ནི་ "vadanto" (སྨྲ་བཞིན་པ།) །"dajjanto" ནི་ "dadanto" (སྦྱིན་བཞིན་པ།) ། 177. Karassa sossa kubba kuru kayirā ༡༧༧. "ssa" ཡིག་གི་སྔོན་དུ་ཡོད་པའི་ "kara" ཡི་གནས་སུ་ "kubba" དང་ "kuru" དང་ "kayirā" འགྱུར་རོ། ། Karassa saokārassa kubbādayo vā honti ntādīsu. Kubbanto kayiranto karonto, evaṃ kubbamāno iccādi. Aññatra ‘‘mānassa massā’’ti mānassa massa lope karāṇo. ‘‘Sossā’’ti vuttattā kattariyeva. "sa" ཡིག་དང་ "o" ཡིག་དང་བཅས་པའི་ "kara" ཡི་གནས་སུ་ "nta" ལ་སོགས་པའི་སྐབས་སུ་ཡང་ན་ "kubba" ལ་སོགས་པ་འགྱུར་རོ། །"kubbanto" དང་ "kayiranto" དང་ "karonto" (བྱེད་བཞིན་པ།) །དེ་བཞིན་དུ་ "kubbamāno" ལ་སོགས་པའོ། །གཞན་དུ་ "mānassa massā" ཞེས་པས་ "māna" ཡི་ "ma" ཡིག་ཕྱིས་པས་ "karāṇo" (བྱེད་བཞིན་པ།) །"sossā" ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་བྱེད་པ་པོ་ལ་ཁོ་ནའོ། ། 178. Gahassa gheppo ༡༧༨. "gaha" ཡི་གནས་སུ་ "gheppa" འགྱུར་རོ། ། Gahassa vā gheppo hoti ntādīsu. Gheppanto gheppamāno. "gaha" ཡི་གནས་སུ་ "nta" ལ་སོགས་པའི་སྐབས་སུ་ཡང་ན་ "gheppa" འགྱུར་རོ། །"gheppanto" དང་ "gheppamāno" (འཛིན་བཞིན་པ།) ། 179. Ṇo niggahītassa ༡༧༩. རྗེས་སུ་ང་རོའི་གནས་སུ་ "ṇa" འགྱུར་རོ། ། Gahassa niggahītassa ṇo hoti, ‘‘maṃ vā rudhādīnaṃ’’ti maṃ, gaṇhitabbaṃ, gaṇhituṃ, gaṇhanto. "gaha" ཡི་རྗེས་སུ་ང་རོའི་གནས་སུ་ "ṇa" འགྱུར་རོ། །"maṃ vā rudhādīnaṃ" ཞེས་པས་ "maṃ" འགྱུར་ཏེ། "gaṇhitabbaṃ" (གཟུང་བར་བྱ་བ།) །"gaṇhituṃ" (གཟུང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར།) །"gaṇhanto" (འཛིན་བཞིན་པ།) ། 130. Nta+māna+nti+yi+yuṃsvā+dilopoti ༡༣༠. "nta" དང་ "māna" དང་ "nti" དང་ "yi" དང་ "yuṃ" རྣམས་ཀྱི་ཐོག་མའི་ཡི་གེ་ཕྱིས་སོ། ། Ādilopo. Asa=bhuvi, bhavatīti santo samāno. ཐོག་མའི་ཡི་གེ་ཕྱིས་སོ། །"asa" ནི་ཡོད་པའི་དོན་ཏེ། "bhavati" (ཡོད་པའམ་འབྱུང་བ།) ནི་ "santo" དང་ "samāno" (ཡོད་བཞིན་པའམ་སྐྱེས་བུ་དམ་པ།) ། 131. Pādito ṭhāssa vā ṭhaho kvaciti ༡༣༡. "pa" ལ་སོགས་པའི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ "ṭhā" ཡི་གནས་སུ་སྐབས་འགར་ཡང་ན་ "ṭhaho" འགྱུར་རོ། ། Ṭhāssa pādīsu ṭhaho. Saṇṭhahanto. Santiṭṭhanto. "pa" ལ་སོགས་པའི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ "ṭhā" ཡི་གནས་སུ་ "ṭhaho" འགྱུར་རོ། །"saṇṭhahanto" (ཀུན་ཏུ་གནས་བཞིན་པ།) །"santiṭṭhanto" (ཀུན་ཏུ་གནས་བཞིན་པ།) ། (Vattamānapaccayantanayo). (ད་ལྟ་བའི་དུས་ཀྱི་རྐྱེན་གྱི་མཐའི་ཚུལ་ལོ། །) 61. Tuṃ tāye tave bhāve bhavissati kriyāyaṃ tadatthāyaṃ ༦༡. མ་འོངས་པའི་དུས་ཀྱི་བྱ་བ་དེའི་དོན་དུ་དངོས་པོའི་དོན་ལ་ "tuṃ" དང་ "tāye" དང་ "tave" རྣམས་འགྱུར་རོ། ། Bhavissatiatthe [Pg.298] vattamānato kriyatthā bhāve tumādayo honti kriyāyaṃ tadatthāyaṃ patīyamānāyaṃ. Karaṇāya gacchati kātuṃ gacchati. ‘‘Tuṃtunatabbesu vā’’ti karassa vā ā hoti, pubbarūpe kattāye. ‘‘Karassā tave’’ti niccaṃ ā, kātave. Nipātattā ‘‘asaṅkhyehi sabbāsaṃ’’ti catutthīsassa lopo. Eva+mupari tunādīsu. Kattuṃ kāmetīti kattukāmo, abhisaṅkharitu+mākaṅkhati. Saddhammaṃ suṇituṃ, ñimhi nāgame tassa ṇo, nāgamattā na vuddhi. Sotave sotuṃ suṇituṃ vā patthehi. Evaṃ anubhavituṃ, pacituṃ. Gantuṃ, ‘‘manānaṃ niggahītaṃ’’ti niggahītaṃ. Gamituṃ, khantuṃ, khanituṃ, hantuṃ, hanituṃ, mantuṃ, manituṃ, harituṃ, anussarituṃ icchati. Tathā tudituṃ, pavisituṃ, uddisituṃ, bhottuṃ, sayituṃ, netuṃ, juhotuṃ, pajahituṃ, pahātuṃ, dātuṃ, roddhuṃ, rundhituṃ, bhottuṃ, bhuñjītuṃ, chettuṃ, chindituṃ, sibbituṃ, ūmhi vassa bo, dvittaṃ, buddhuṃ, tassa dho. Bujjhituṃ, yuka. Jānituṃ ñā=avabodhane. Janituṃ. Jetuṃ jinituṃ. Pattuṃ pāpuṇituṃ. Ketuṃ kiṇituṃ. Vinicchetuṃ, issa e, vinicchinituṃ. Gahetuṃ gaṇhituṃ. Corituṃ coretuṃ corayituṃ, pāletuṃ pālayituṃ. Payojake-bhāvetuṃ bhāvayituṃ, kāretuṃ kārayituṃ kārāpetuṃ kārāpayituṃ icchati+ccādi. མ་འོངས་པའི་དོན་ལ་ད་ལྟ་བའི་བྱ་ཚིག་ལས་དངོས་པོའི་དོན་དུ་ "tuṃ" ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་འགྱུར་ཏེ། བྱ་བ་དེའི་དོན་དུ་བྱ་བ་གཞན་ཞིག་རྟོགས་པའི་ཚེའོ། །"karaṇāya gacchati" (བྱེད་པའི་ཕྱིར་འགྲོའོ་) ནི་ "kātuṃ gacchati" (བྱ་བའི་ཕྱིར་འགྲོའོ། །) །"tuṃtunatabbesu vā" ཞེས་པས་ "kara" ཡི་གནས་སུ་ཡང་ན་ "ā" འགྱུར་ཞིང་། སྔོན་མའི་གཟུགས་སུ་འགྱུར་བའི་ཚེ་ "kattāye" (བྱ་བའི་ཕྱིར།) །"karassā tave" ཞེས་པས་རྟག་ཏུ་ "ā" རུ་འགྱུར་བས་ "kātave" (བྱ་བའི་ཕྱིར།) །ཚིག་ཕྲད་ཀྱི་དངོས་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ "asaṅkhyehi sabbāsaṃ" ཞེས་པས་རྣམ་དབྱེ་བཞི་པའི་ "sa" ཡིག་ཕྱིས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་གོང་གི་ "tuna" ལ་སོགས་པ་ལའོ། །"kattuṃ kāmeti" (བྱེད་པར་འདོད་པ་) ནི་ "kattukāmo" (བྱེད་འདོད་པ།) །"abhisaṅkharituṃ ākaṅkhati" (མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པར་རེ་བ།) །"saddhammaṃ suṇituṃ" (དམ་པའི་ཆོས་ཉན་པའི་ཕྱིར།) །"ñi" རྐྱེན་ལ་ "na" ཡིག་ལྷག་པར་འོང་ཞིང་དེའི་གནས་སུ་ "ṇa" འགྱུར་ལ། "na" ཡིག་ལྷག་པར་འོངས་པའི་ཕྱིར་འཕེལ་བ་མི་འགྱུར་རོ། །"sotave" འམ། "sotuṃ" འམ། "suṇituṃ vā patthehi" (ཉན་པའི་ཕྱིར་རེ་ཞིག) །དེ་བཞིན་དུ་ "anubhavituṃ" (མྱོང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར།) །"pacituṃ" (བཙོ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར།) །"gantuṃ" (འགྲོ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར།) ཏེ། "manānaṃ niggahītaṃ" ཞེས་པས་རྗེས་སུ་ང་རོ་འགྱུར་རོ། །"gamituṃ" (འགྲོ་བའི་ཕྱིར།) །"khantuṃ" དང་ "khanituṃ" (བརྐོ་བའི་ཕྱིར།) །"hantuṃ" དང་ "hanituṃ" (གསོད་པའི་ཕྱིར།) །"mantuṃ" དང་ "manituṃ" (སེམས་པའི་ཕྱིར།) །"harituṃ" (འཕྲོག་པའམ་འཁྱེར་བའི་ཕྱིར།) །"anussarituṃ icchati" (རྗེས་སུ་དྲན་པར་འདོད་པ།) །དེ་བཞིན་དུ་ "tudituṃ" (གཙེར་བའི་ཕྱིར།) །"pavisituṃ" (འཇུག་པའི་ཕྱིར།) །"uddisituṃ" (ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར།) །"bhottuṃ" (ཟ་བའི་ཕྱིར།) །"sayituṃ" (ཉལ་བའི་ཕྱིར།) །"netuṃ" (བཀྲི་བའི་ཕྱིར།) །"juhotuṃ" (སྦྱིན་སྲེག་བྱེད་པའི་ཕྱིར།) །"pajahituṃ" དང་ "pahātuṃ" (སྤོང་བའི་ཕྱིར།) །"dātuṃ" (སྦྱིན་པའི་ཕྱིར།) །"roddhuṃ" དང་ "rundhituṃ" (འགོག་པའི་ཕྱིར།) །"bhottuṃ" དང་ "bhuñjītuṃ" (ཟ་བའི་ཕྱིར།) །"chettuṃ" དང་ "chindituṃ" (གཅོད་པའི་ཕྱིར།) །"sibbituṃ" (འཚེམ་པའི་ཕྱིར།) །"ū" ཡིག་ལ་ "va" ཡི་གནས་སུ་ "ba" འགྱུར་ཞིང་ལྡབ་པར་བྱས་པས་ "buddhuṃ" སྟེ། འདིར་ "ta" ཡི་གནས་སུ་ "dha" འགྱུར་རོ། །"bujjhituṃ" (རྟོགས་པའི་ཕྱིར།) །"yuka" རྐྱེན་ནོ། །"jānituṃ" སྟེ། "ñā" ནི་རྟོགས་པའི་དོན་ནོ། །"janituṃ" (སྐྱེ་བའི་ཕྱིར།) །"jetuṃ" དང་ "jinituṃ" (རྒྱལ་བའི་ཕྱིར།) །"pattuṃ" དང་ "pāpuṇituṃ" (ཐོབ་པའི་ཕྱིར།) །"ketuṃ" དང་ "kiṇituṃ" (ཉོ་བའི་ཕྱིར།) །"vinicchetuṃ" སྟེ། "i" ཡི་གནས་སུ་ "e" འགྱུར་རོ། །"vinicchinituṃ" (རྣམ་པར་དཔྱོད་པའི་ཕྱིར།) །"gahetuṃ" དང་ "gaṇhituṃ" (གཟུང་བའི་ཕྱིར།) །"corituṃ" དང་ "coretuṃ" དང་ "corayituṃ" (རྐུ་བའི་ཕྱིར།) །"pāletuṃ" དང་ "pālayituṃ" (སྐྱོང་བའི་ཕྱིར།) །གཉིས་སུ་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ལས་ "bhāvetuṃ" དང་ "bhāvayituṃ" (སྒོམ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར།) །"kāretuṃ" དང་ "kārayituṃ" དང་ "kārāpetuṃ" དང་ "kārāpayituṃ icchati" (བྱེད་དུ་འཇུག་པར་འདོད་པ་) ལ་སོགས་པའོ། ། Evaṃ kriyatthakriyāyaṃ gamyamānāyaṃ, yathā suboddhuṃ vakkhāmi, evaṃ daṭṭhuṃ gacchati, gantu+mārabhati, gantuṃ payojeti, dassetu+māha iccādi. དེ་བཞིན་དུ་བྱ་བའི་དོན་གྱི་བྱ་བ་རྟོགས་པའི་ཚེ། དཔེར་ན། "suboddhuṃ vakkhāmi" (ལེགས་པར་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་བཤད་པར་བྱའོ། །) །དེ་བཞིན་དུ་ "daṭṭhuṃ gacchati" (བལྟ་བའི་ཕྱིར་འགྲོའོ། །) །"gantuṃ ārabhati" (འགྲོ་བར་རྩོམ་མོ། །) །"gantuṃ payojeti" (འགྲོ་བར་བསྐུལ་ལོ། །) །"dassetuṃ āha" (བསྟན་པའི་ཕྱིར་སྨྲས་སོ། །) ལ་སོགས་པའོ། ། Arahasakkādīsupi [Pg.299] siddhaṃ, tathā kāla samayavelāsu. Ko taṃ ninditu+marahati, rājā bhavitu+marahati, araho bhavaṃ vattuṃ, sakkā jetuṃ dhanena vā, sakkā laddhuṃ, bhassa dho. Kattuṃ sakkhissati. Bhabbo niyāmaṃ okkamituṃ, abhabbo kātuṃ. Anucchaviko bhavaṃ dānaṃ paṭiggahetuṃ, idaṃ kātuṃ anurūpaṃ, dānaṃ dātuṃ yuttaṃ, dātuṃ vattuñca labhati. Evaṃ vaṭṭati bhāsituṃ, chindituṃ na ca kappati iccādi. Tathākālo bhuñjituṃ, samayo bhuñjituṃ, velā bhuñjituṃ. "araha" (འོས་པ།) དང་ "sakkā" (ནུས་པ།) ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལའང་གྲུབ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་ "kāla" (དུས།) དང་ "samaya" (སྐབས།) དང་ "velā" (ཚོད།) རྣམས་ལའོ། །"ko taṃ nindituṃ arahati" (སུ་ཞིག་ཁོང་ལ་སྨད་པར་འོས།) །"rājā bhavituṃ arahati" (རྒྱལ་པོར་འགྱུར་བར་འོས།) །"araho bhavaṃ vattuṃ" (ཁྱེད་ཉིད་སྨྲ་བར་འོས།) །"sakkā jetuṃ dhanena vā" (ནོར་གྱིས་ཀྱང་རྒྱལ་བར་ནུས།) །"sakkā laddhuṃ" (ཐོབ་པར་ནུས།) ཏེ། "bha" ཡི་གནས་སུ་ "dha" འགྱུར་རོ། །"kattuṃ sakkhissati" (བྱེད་པར་ནུས་པར་འགྱུར།) །"bhabbo niyāmaṃ okkamituṃ" (སྐྱོན་མེད་པའི་ཉིད་དུ་འཇུག་པར་རུང་བ།) །"abhabbo kātuṃ" (བྱེད་པར་མི་རུང་བ།) །"anucchaviko bhavaṃ dānaṃ paṭiggahetuṃ" (ཁྱེད་ཉིད་སྦྱིན་པ་བཞེས་པར་འོས་པ།) །"idaṃ kātuṃ anurūpaṃ" (འདི་བྱེད་པ་དང་མཐུན་པ།) །"dānaṃ dātuṃ yuttaṃ" (སྦྱིན་པ་སྦྱིན་པར་རིགས་པ།) །"dātuṃ vattuñca labhati" (སྦྱིན་པ་དང་སྨྲ་བར་ཐོབ་པ།) །དེ་བཞིན་དུ་ "vaṭṭati bhāsituṃ" (སྨྲ་བར་རུང་བ།) །"chindituṃ na ca kappati" (གཅོད་པར་མི་རུང་བ།) ལ་སོགས་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ "kālo bhuñjituṃ" (ཟ་བའི་དུས།) །"samayo bhuñjituṃ" (ཟ་བའི་སྐབས།) །"velā bhuñjituṃ" (ཟ་བའི་ཚོད།) ། Alamatthepi siddhaṃ, alameva dānāni dātuṃ, alameva puññāni kātuṃ. "alaṃ" (ཆོག་པའམ་ནུས་པ།) གི་དོན་ལའང་གྲུབ་སྟེ། "alameva dānāni dātuṃ" (སྦྱིན་པ་རྣམས་སྦྱིན་པར་ནུས་པ་ཉིད།) །"alameva puññāni kātuṃ" (བསོད་ནམས་རྣམས་བྱེད་པར་ནུས་པ་ཉིད།) ། 62. Paṭisedhe+laṃkhalūnaṃ ktuna ktvāna ktvā vā ༦༢. དགག་པའི་དོན་གྱི་ "alaṃ" དང་ "khalu" རྣམས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་ལ་ཡང་ན་ "ktuna" དང་ "ktvāna" དང་ "ktvā" རྣམས་འགྱུར་རོ། ། Alaṃ+khalusaddānaṃ paṭisedhanatthānaṃ payoge ktunādayo vā honti bhāve. Alaṃpubbo, su=savane, alaṃ savanaṃ katvā khalu savanaṃ katvāti alaṃ sotuna khalu sotuna alaṃ sutvāna khalu sutvāna alaṃ sutvā khalu sutvā. Nipātattā silopo. དགག་པའི་དོན་གྱི་ "alaṃ" དང་ "khalu" ཞེས་པའི་སྒྲ་རྣམས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་ལ་དངོས་པོའི་དོན་དུ་ཡང་ན་ "ktuna" ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་འགྱུར་རོ། །"alaṃ" སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་དང་། "su" ནི་ཐོས་པའི་དོན་ཏེ། "alaṃ savanaṃ katvā" (ཐོས་པར་བྱས་པས་ཆོག) དང་ "khalu savanaṃ katvā" (ཐོས་པར་བྱས་པས་ཆོག་པ་ཉིད་) ཅེས་པ་ལས། "alaṃ sotuna" དང་ "khalu sotuna" དང་། "alaṃ sutvāna" དང་ "khalu sutvāna" དང་། "alaṃ sutvā" དང་ "khalu sutvā" ཞེས་གྲུབ། ཚིག་ཕྲད་ཀྱི་དངོས་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ "si" རྐྱེན་ཕྱིས་སོ། ། 63. Pubbe+kakattukānaṃ ༦༣. བྱེད་པ་པོ་གཅིག་པའི་བྱ་བ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་གང་ཞིག་སྔོན་དུ་བྱུང་བ་ལའོ། ། Eko kattā yesaṃ byāpārānaṃ, tesu yo pubbo, tadatthato kriyatthā tunādayo honti bhāve. ‘‘Tuṃtunā’’ dinā karassa ā, so kātuna kammaṃ gacchati, akātuna puññaṃ kilissanti. Ralope kammaṃ katvāna bhadrakaṃ, puññāni katvā saggaṃ gacchati. Abhisaṅkharaṇaṃ katvā abhisaṅkharitvā karitvā vā[Pg.300]. Tathā sibbitvā chādayitvā jānitvā dhammaṃ sutvā sutvāna dhammaṃ modati, suṇitvā, patvā pāpuṇitvā, kinitvā, jetvā jinitvā jitvā, coretvā corayitvā, pūjetvā pūjayitvā, tathā mettaṃ bhāvetvā bhāvayitvā, vihāraṃ kāretvā kārayitvā kārāpetvā kārāpayitvā saggaṃ gamissanti+ccādi. Pubbeti kiṃ, bhuñjati ca pacati ca. ‘‘Apatvā nadiṃ pabbato, atikkamma pabbataṃ nadī’’tiādīsu bhūdhātussa sambhavā ekakattukatā pubbakālatā ca gamyate. ‘‘Bhutvā bhutvā gacchatī’’ti imināva siddhaṃ, ābhikkhaññantu dvibbacanāva gamyate. Kathaṃ ‘‘jīvaggāhaṃ agāhayi, kāyappacālakaṃ gacchatī’’ti, ghaṇantena kriyāvisesanena siddhaṃ, yathā odanapākaṃ sayatīti. བྱ་བ་གང་དག་གི་བྱེད་པ་པོ་གཅིག་ཡིན་པ་ལས། དེ་དག་གི་ནང་ནས་གང་ཞིག་སྔོན་དུ་བྱུང་བའི་བྱ་ཚིག་གི་དོན་ལས་དངོས་པོའི་དོན་དུ་ "tuna" ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་འགྱུར་རོ། །"tuṃtunā" ལ་སོགས་པས་ "kara" ཡི་གནས་སུ་ "ā" འགྱུར་ཏེ། "so kātuna kammaṃ gacchati" (ཁོས་ལས་ཀ་བྱས་ནས་འགྲོའོ། །) །"akātuna puññaṃ kilissanti" (བསོད་ནམས་མ་བྱས་པར་ངལ་བར་འགྱུར།) །"ra" ཡིག་ཕྱིས་པའི་ཚེ་ "kammaṃ katvāna bhadrakaṃ" (ལས་བཟང་པོ་བྱས་ནས།) །"puññāni katvā saggaṃ gacchati" (བསོད་ནམས་བྱས་ནས་མཐོ་རིས་སུ་འགྲོའོ། །) །"abhisaṅkharaṇaṃ katvā" ནི་ "abhisaṅkharitvā" འམ། "karitvā vā" (མངོན་པར་འདུ་བྱས་ནས།) །དེ་བཞིན་དུ་ "sibbitvā" (བཙེམས་ནས།) །"chādayitvā" (བཀབ་ནས།) །"jānitvā" (ཤེས་ནས།) །"dhammaṃ sutvā" འམ། "sutvāna dhammaṃ modati" (ཆོས་ཐོས་ནས་དགའ་བར་འགྱུར།) །"suṇitvā" (ཐོས་ནས།) །"patvā" འམ། "pāpuṇitvā" (ཐོབ་ནས།) །"kinitvā" (ཉོས་ནས།) །"jetvā" འམ། "jinitvāna" མིན་ཏེ། "jinitvā" འམ། "jitvā" (རྒྱལ་ནས།) །"coretvā" འམ། "corayitvā" (བརྐུས་ནས།) །"pūjetvā" འམ། "pūjayitvā" (མཆོད་ནས།) །དེ་བཞིན་དུ་ "mettaṃ bhāvetvā" འམ། "bhāvayitvā" (བྱམས་པ་བསྒོམས་ནས།) །"vihāraṃ kāretvā" འམ། "kārayitvā" འམ། "kārāpetvā" འམ། "kārāpayitvā saggaṃ gamissanti" (གཙུག་ལག་ཁང་བཞེངས་སུ་བཅུག་ནས་མཐོ་རིས་སུ་འགྲོ་བར་འགྱུར།) ལ་སོགས་པའོ། །"pubbe" (སྔོན་དུ།) ཞེས་སྨྲས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། "bhuñjati ca pacati ca" (ཟ་ཞིང་འཚོད་དོ། །) ལྟ་བུ་ལའོ། །"apatvā nadiṃ pabbato" (ཆུ་བོ་ལ་མ་སླེབས་པར་རིའོ། །) དང་ "atikkamma pabbataṃ nadī" (རི་ལས་བརྒལ་ནས་ཆུ་བོའོ། །) ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ "bhū" བྱིངས་ཡོད་པའི་ཕྱིར། བྱེད་པ་པོ་གཅིག་པ་ཉིད་དང་སྔོན་གྱི་དུས་ཉིད་རྟོགས་སོ། །"bhutvā bhutvā gacchati" (ཟོས་ཟོས་ནས་འགྲོའོ། །) ཞེས་པ་ནི་འདི་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་ལ། ཡང་དང་ཡང་དུ་བྱེད་པ་ནི་ལྡབ་པའི་སྒྲ་ཉིད་ལས་རྟོགས་སོ། །"jīvaggāhaṃ agāhayi" (གསོན་པོར་བཟུང་དུ་བཅུག་གོ། །) དང་ "kāyappacālakaṃ gacchati" (ལུས་གཡོ་བཞིན་དུ་འགྲོའོ། །) ཞེས་པ་ཇི་ལྟར་གྲུབ་ཅེ་ན། "ghaṇ" མཐའ་ཅན་གྱི་བྱ་བའི་ཁྱད་པར་གྱིས་གྲུབ་སྟེ། དཔེར་ན། "odanapākaṃ sayati" (འབྲས་ཟན་བཙོ་བཞིན་དུ་ཉལ་ལོ། །) ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། ། 164. Pyo vā tvāssa samāse ༡༦༤. འདུས་པའི་ཚིག་ལ་ "tvā" ཡི་གནས་སུ་ "pya" འགྱུར་རོ། ། Tvāssa vā pyo hoti samāse. Pakāro ‘‘pye sissā’’ti visesanattho. Abhipubbo pādisamāso, abhivadanaṃ katvā abhivādiya bhāsissaṃ. Tathā abhibhuyya, dvittarassāni. Si=saye – འདུས་པའི་ཚིག་ལ་ "tvā" ཡི་གནས་སུ་ཡང་ན་ "pya" འགྱུར་རོ། །"pa" ཡིག་ནི་ "pye sissā" ཞེས་པའི་ཁྱད་པར་གྱི་དོན་ནོ། །"abhi" སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ "pa" ལ་སོགས་པའི་འདུས་པ་ལས། "abhivadanaṃ katvā" (ཕྱག་བྱས་ནས་) ནི་ "abhivādiya bhāsissaṃ" (ཕྱག་བྱས་ནས་བཤད་པར་བྱའོ། །) །དེ་བཞིན་དུ་ "abhibhuyya" (ཟིལ་གྱིས་གནོན་ནས།) ཏེ། ལྡབ་པ་དང་ཐུང་ངུར་བྱེད་པ་རྣམས་སོ། །"si" ནི་ཉལ་བའི་དོན་ཏེ། 88. Pye sissā ༨༨. "pya" རྐྱེན་གྱི་གནས་སུ་ "si" ཡི་གནས་སུ་ "ā" འགྱུར་རོ། ། Sissa ā hoti pyādese. Nissayanaṃ katvā nissāya. Pubbarūpe vibhajja vibhajiya. Disa=atisajjane, uddissa. Pavissa pavisiya pavisitvā, upanaya, atiseyya atisayitvā, ohāya ohitvā. Ādāya, dāssi+yaṅa, ādiya. Paṭṭhāya, viceyya, viññāya vijānitvā, samāseti kiṃ, patvā. Kvacā+ samāsepi [Pg.301] bahulādhikārā, lataṃ dantehi chindiya. Tathā bhuñjitvā. "pya" རྐྱེན་དུ་བསྒྱུར་བའི་ཚེ། "si" ཡི་གནས་སུ་ "ā" འགྱུར་རོ། །"nissayanaṃ katvā" (བརྟེན་པར་བྱས་ནས་) ནི་ "nissāya" (བརྟེན་ནས།) །སྔོན་མའི་གཟུགས་སུ་འགྱུར་བའི་ཚེ་ "vibhajja" དང་ "vibhajiya" (བགོས་ནས།) །"disa" ནི་གཏོང་བའི་དོན་ཏེ། "uddissa" (ཆེད་དུ་བྱས་ནས།) །"pavissa" དང་ "pavisiya" དང་ "pavisitvā" (ཞུགས་ནས།) །"upanaya" (ཉེ་བར་བཀྲིས་ནས།) །"atiseyya" དང་ "atisayitvā" (ལྷག་པར་ཉལ་ནས།) །"ohāya" དང་ "ohitvā" (སྤངས་ནས།) །"ādāya" (བླངས་ནས།) །"dā" ལ་ "yaṅ" རྐྱེན་སྦྱར་བས་ "ādiya" (བླངས་ནས།) །"paṭṭhāya" (བརྩམས་ནས།) །"viceyya" (རྣམ་པར་དཔྱད་ནས།) །"viññāya" དང་ "vijānitvā" (རྣམ་པར་ཤེས་ནས།) །"samāse" (འདུས་པའི་ཚིག་ལ་) ཞེས་སྨྲས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། "patvā" (ཐོབ་ནས།) ལྟ་བུ་ལའོ། །"kvaci" (སྐབས་འགར།) ཞེས་པས་འདུས་པ་མ་ཡིན་པ་ལའང་མང་པོའི་དབང་གིས་འགྱུར་ཏེ། "lataṃ dantehi chindiya" (འཁྲི་ཤིང་སོ་ཡིས་བཅད་ནས།) །དེ་བཞིན་དུ་ "bhuñjitvā" (ཟོས་ནས།) ། 165. Tuṃ+yānā ༡༦༥. "tuṃ" དང་ "yāna" རྣམས་སོ། ། Tvāssa vā tuṃ+yānā honti samāse kvaci. Abhiharaṇaṃ katvā abhihaṭṭhuṃ, abhiharitvā, pādisamāso, ‘‘pucchādito’’ti tassa ṭho pararūpādi ca. Anumodanaṃ katvā anumodiyāna anumoditvā vā, kānubandhepi ‘‘vā kvacī’’ti vikappattā ‘‘lahussupantassā’’ti okāro. Kvacā+samāsepi bahulādhikārā, daṭṭhuṃ, disato tvāssa tumādese disassa dasa. Aññatra ‘‘disā vāna+vā sa cā’’ti tvāssa vāna+vā sa honti, disvā. Evaṃ labhanaṃ katvā laddhā dhanaṃtiādīsu tassa dho bhavati. ལ་ལར་བསྡུ་བ་ལས་ཏྭཱ་ཡི་གནས་སུ་ཏུཾ་དང་ཡཱ་ན་དག་འགྱུར་རོ། །མངོན་པར་འཕྲོག་པ་བྱས་ནས་ནི་ཨབྷིཧཊྛུཾ་ (abhihaṭṭhuṃ) དང་ཨབྷིཧརིཏྭཱ་ (abhiharitvā) ཞེས་པ་སྟེ། པཱ་དི་བསྡུ་བ་ (pādisamāso) ཡིན་ལ། “པུཙྪཱ་དི་ཏོ” ཞེས་པས་དེའི་གནས་སུ་ཋ་དང་རྗེས་མའི་གཟུགས་སོགས་སོ། །རྗེས་སུ་ཡི་རང་བ་བྱས་ནས་ནི་ཨནུམོདིཡཱན (anumodiyāna) འམ་ཨནུམོདིཏྭཱ (anumoditvā) ཞེས་པ་སྟེ། ཀ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་ཀྱང་ “ཝཱ་ཀྭ་ཙི” ཞེས་པས་འདམ་ང་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ “ལཧུས྄སུཔནྟས྄སཱ” ཞེས་པས་ཨོ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །ལ་ལར་མ་བསྡུས་པ་ལའང་མང་པོའི་དབང་གིས་ཏེ། མཐོང་ནས་ཞེས་པའི་དོན་དུ་དཊྛུཾ་ (daṭṭhuṃ) ཞེས་པ་ལྟ་བུ། དིས྄་ལས་ཏྭཱ་ཡི་གནས་སུ་ཏུམ་གྱི་ཕྱིར་འགྱུར་བ་ན། དིས྄་ཡི་གནས་སུ་དས྄་འགྱུར་རོ། །གཞན་དུ་ “དིསཱ་ཝཱ་ནཱ་ཝཱ་སཱ་ཙཱ” ཞེས་པས་ཏྭཱ་ཡི་གནས་སུ་ཝཱ་ན། ཝཱ། སཱ་དག་འགྱུར་ཏེ། དིསྭཱ (disvā) ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཐོབ་པ་བྱས་ནས་ནི་ལདྡྷཱ་དྷནཾ་ (laddhā dhanaṃ) ལ་སོགས་པ་རྣམས་སུ་དེའི་གནས་སུ་དྷ་འགྱུར་རོ། ། Iti payogasiddhiyaṃ khādikaṇḍo sattamo. འདི་ལྟར་སྦྱོར་བ་གྲུབ་པ་ལས་ཁཱ་ལ་སོགས་པའི་སྐབས་ཏེ་བདུན་པའོ། ། Payogasiddhi nigamanaṃ སྦྱོར་བ་གྲུབ་པའི་མཇུག་བསྡུ་བ། 1. ༡. Ye [Pg.302] nantatantaratanākaramanthanena,Manthācalollasitañāṇavarena laddhā; Sārāmatā+tisukhitā sukhayanti ca+ññe,Te me jayanti guravo guravo guṇehi. མཐའ་ཡས་པའི་རྒྱུད་ཀྱི་རིན་ཆེན་འབྱུང་གནས་བསྲུབས་པ་ལས། །བསྲུབ་བྱེད་ལྷུན་པོ་ལྟར་འབར་བའི་ཡེ་ཤེས་མཆོག་གིས་བརྙེས་པ་ཡི། །སྙིང་པོ་བདུད་རྩིས་ཤིན་ཏུ་བདེ་ཞིང་གཞན་དག་བདེ་བར་མཛད་པ་གང་། །ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱིས་ལྕི་བའི་བླ་མ་དེ་དག་བདག་ལ་རྒྱལ་གྱུར་ཅིག ། 2. ༢. Yassa sādhuguṇubbhūta-kitti sabbatta patthaṭā; Moggallāno mahāpañño, jayatī so ha sabbadā. གང་གི་དམ་པའི་ཡོན་ཏན་ལས་བྱུང་བའི་གྲགས་པ་ཀུན་ཏུ་ཁྱབ་པ་སྟེ། །ཤེས་རབ་ཆེན་པོ་མོགྒལླཱ་ན (མོའུ་འགལ་གྱི་བུ་) དེ་ནི་རྟག་ཏུ་རྒྱལ་བར་གྱུར་ཅིག ། 3. ༣. Paramappicchatā+neka-santosūpasamesinaṃ; Sucisalekhavuttīnaṃ, sadā+raññanivāsinaṃ. མཆོག་ཏུ་འདོད་པ་ཆུང་ཞིང་དུ་མས་ཆོག་ཤེས་ཞི་བ་འཚོལ་བ་དང་། །གཙང་མའི་སྦྱངས་པའི་སྤྱོད་པ་ཅན་ཏེ་རྟག་ཏུ་དགོན་པར་གནས་པ་དང་། ། 4. ༤. Sāsanujotakārīna+māceratta+mupāgataṃ; Udumbaragirīkhyātā+yatanaṃ yatipuṅgavaṃ. བསྟན་པ་གསལ་བར་མཛད་པ་རྣམས་ཀྱི་སློབ་དཔོན་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་སྟེ། །ཨུ་དུམྦ་ར་གི་རི་ (སྡོང་དུམ་རི་བོ་) ཞེས་གྲགས་པའི་གནས་ཀྱི་ཐུབ་པ་མཆོག་གྱུར་པ། ། 5. ༥. Medhaṅkaroti ākhyāta-nāmadheyyaṃ tapodhanaṃ; Theraṃ thiradayā medhā-nidhānaṃ sādhu pūjitaṃ. མེ་དྷངྐ་ར་ (བློ་གྲོས་མཛད་པ་) ཞེས་བྱ་བའི་མཚན་ཅན་དཀའ་ཐུབ་ཀྱི་ནོར་ལྡན་པ། །བརྟན་པའི་སྙིང་རྗེ་དང་བློ་གྲོས་ཀྱི་གཏེར་གནས་གནས་བརྟན་ལེགས་པར་མཆོད་པ་དེ། ། 6. ༦. Sissaṃ sahāya+māgamma, kalyāṇamitta+mattano; Sodhetuṃ sāsanaṃ satthu, parakkama+makāsi yo. རང་གི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་སློབ་མ་དང་གྲོགས་པོར་བསྟེན་ནས་ནི། །སྟོན་པའི་བསྟན་པ་དག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དུ་བརྩོན་འགྲུས་གང་གིས་མཛད། ། 7. ༧. Saṅgharakkhitanāmena, mahātherena dhīmatā; Nivāsabhūtenā+neka-guṇāna+ppicchatādinaṃ. སངྒྷ་རཀྑི་ཏ་ (དགེ་འདུན་བསྲུངས་) ཞེས་བྱ་བའི་མཚན་ཅན་བློ་གྲོས་དང་ལྡན་པའི་གནས་བརྟན་ཆེན་པོ། །འདོད་ཆུང་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་དུ་མའི་གནས་སུ་གྱུར་པ་དེས། ། 8. ༨. Moggallānabyākaraṇa-payogakkamasādhakā; Ettāvatā katā esā, payogasiddhi niṭṭhitā. མོགྒལླཱ་ནའི་བརྡ་སྤྲོད་པའི་སྦྱོར་བའི་རིམ་པ་སྒྲུབ་བྱེད་དེ། །འདི་ཙམ་གྱིས་ནི་བྱས་པ་འདི་ཉིད་སྦྱོར་བ་གྲུབ་པ་རྫོགས་སོ། ། 9. ༩. Teneva [Pg.303] racitā sādhu, sāsanodayakārinā; Khuddasikkhāya ṭīkā ca, tathā sambandhacintanā. བསྟན་པ་དར་བར་མཛད་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ནི་ལེགས་པར་བརྩམས་པ་སྟེ། །ཁུདྡྷ་སིཀྑཱ་ (བསླབ་པ་ཆུང་ངུ་) ཡི་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་དང་དེ་བཞིན་དུ་སམྦནྡྷ་ཙིནྟཱ་ (འབྲེལ་བ་བརྟག་པ་) འོ། ། 10. ༡༠. Susaddasiddhiṃ yo yoga-nicchayaṃ sabbhi vaṇṇitaṃ; Akā subodhālaṅkāraṃ, tathā sambandhacintanaṃ. དམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་བསྔགས་པའི་སྒྲ་བཟང་པོ་གྲུབ་པ་དང་སྦྱོར་བའི་གཏན་ལ་དབབ་པ་དང་། །སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ (རྟོགས་སླའི་རྒྱན་) དང་དེ་བཞིན་དུ་སམྦནྡྷ་ཙིནྟཱ་ (འབྲེལ་བ་བརྟག་པ་) གང་གིས་མཛད། ། 11. ༡༡. Satthasañcitapuññena, nibbānasādhakaṃ hitaṃ; Sādhento lokanāthassa, saddhammo tiṭṭhataṃ ciranti. བསྟན་བཅོས་བརྩམས་པས་བསགས་པའི་བསོད་ནམས་ཀྱིས། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སྒྲུབ་བྱེད་ཀྱི་ཕན་པ་སྒྲུབ་བཞིན་དུ། །འཇིག་རྟེན་མགོན་པོའི་དམ་པའི་ཆོས་ནི་ཡུན་རིང་དུ་གནས་གྱུར་ཅིག ། Iti saṅgharakkhitamahāsāmitherapādaviracitā འདི་ལྟར་གནས་བརྟན་ཆེན་པོ་དཔལ་སངྒྷ་རཀྑི་ཏས་མཛད་པའོ། ། Payogasiddhi niṭṭhitā. སྦྱོར་བ་གྲུབ་པ་རྫོགས་སོ། ། (Visesalakkhaṇaṃ). Yathāvuttānaṃ pana payogasiddhinigamana gāthānaṃ ekādasannaṃ pubbeyeva vakkhamānā imā gāthāyo dissanti porāṇe sīhaḷamūlapayogasiddhipāṭhe. Tā ca gāthāyo pacchā sīhaḷamūlapayogasiddhisaṃsodhakena medhaṅkaroti garūhi gahitanāmadheyyena therena pakkhittāti veditabbā, tasmā mayaṃ tā gāthāyo sabbapacchāyeva imasmiṃ-ṭhāne ṭhapema. Tā pana gāthāyo katamāti ce – (ཁྱད་པར་གྱི་མཚན་ཉིད)། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་སྦྱོར་བ་གྲུབ་པའི་མཇུག་བསྡུའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་བཅུ་གཅིག་པོ་དེ་དག་གི་སྔོན་དུ། སྔོན་གྱི་སིངྷ་ལའི་རྩ་བའི་སྦྱོར་བ་གྲུབ་པའི་ཀློག་ཐབས་སུ་བཤད་པར་འགྱུར་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདི་དག་སྣང་ངོ་། །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དེ་དག་ནི་ཕྱིས་སུ་སིངྷ་ལའི་རྩ་བའི་སྦྱོར་བ་གྲུབ་པ་དག་པར་བྱེད་པ་པོ་བླ་མ་མེ་དྷངྐ་ར་ཞེས་པའི་མཚན་བཟུང་བའི་གནས་བརྟན་དེས་བཅུག་པ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་བདག་ཅག་གིས་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དེ་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཇུག་ཏུ་གནས་འདིར་བཞག་གོ །ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དེ་དག་གང་ཞེ་ན། 1. ༡. Cāgavikkamasaddhānu-sampannaguṇasāmino; Parakkamanarindassa, sīhaḷindassa dhīmato. གཏོང་བ་དང་བརྩོན་འགྲུས་དད་པའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་བདག་ཉིད། །བློ་གྲོས་དང་ལྡན་པའི་སིངྷ་ལའི་དབང་པོ་ས་སྐྱོང་དབང་པོ་པ་རཀྐ་མ་ལ། ། 2. ༢. Atrajenā+nujātena, bhūpālakulaketunā; Disantapatthaṭodāra-vikkamena yasassinā. རང་ལས་སྐྱེས་ཤིང་རྗེས་སུ་སྐྱེས་པ། ས་སྐྱོང་གི་རིགས་ཀྱི་ཏོག་ཏུ་གྱུར་པ། །ཕྱོགས་ཀྱི་མཐར་ཁྱབ་པའི་བརྩོན་འགྲུས་རྒྱ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པའི་གྲགས་པ་ཅན། ། 3. ༣. Bhuvanekabhujavhena, mahārājena dhīmatā; Catupaccayadānena, satataṃ samupaṭṭhito. བྷུ་ཝ་ནེ་ཀ་བྷུ་ཛ་ (ས་གསུམ་ལག་གཅིག་) ཞེས་བྱ་བའི་མཚན་ཅན་གྱི་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་བློ་གྲོས་ཅན་དེས། །ཡོ་བྱད་བཞི་སྦྱིན་པས་རྟག་ཏུ་ཉེ་བར་བསྟེན་པར་གྱུར་པ། ། 4. ༤. ‘‘Jambudoṇī’’ti [Pg.304] vikhyātā –Vāse nivasato sato; Sumaṅgalamahatthera –Sāmino sucivuttino. “ཛམྦུ་དོ་ཎཱི” (འཛམ་བུའི་གཤོང་) ཞེས་གྲགས་པའི་གནས་སུ་བཞུགས་པ་སྟེ། །གཙང་མའི་སྤྱོད་པ་ཅན་གྱི་གནས་བརྟན་ཆེན་པོ་སུ་མངྒ་ལའི་ཞབས་ཀྱི། ། 5. ༥. Vaṃse visuddhe saṃjāto,Panthasenāsane rato; Pariyattimahāsindhu –Niyyāmakadhurandharo. རིགས་རྣམ་པར་དག་པར་སྐྱེས་ཤིང་། །ལམ་གྱི་གནས་མལ་ལ་དགའ་བ། །ལུང་གི་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོའི་དེད་དཔོན་གྱི་ཁུར་འཛིན་པ། ། 5. ༥. Appicchādiguṇūpeto, jinasāsanamāmako; Vaneratamahatthero, medhaṅkarasamavhayo. འདོད་ཆུང་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་ཞིང་རྒྱལ་བའི་བསྟན་པ་ལ་གཅེས་པར་འཛིན་པ། །ནགས་ལ་དགའ་བའི་གནས་བརྟན་ཆེན་པོ་མེ་དྷངྐ་ར་ཞེས་བྱ་བའི་མཚན་ཅན་དེས། ། 6. ༦. Pāṭavatthāya bhikkhūnaṃ, vinaye suvisārado; Payogasiddhiṃ sodhayi, sadā sappaññagocaraṃ. དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱི་མཁས་པའི་ཕྱིར་དུ། འདུལ་བ་ལ་ཤིན་ཏུ་མཁས་པ་དེས། །རྟག་ཏུ་ཤེས་རབ་ཅན་གྱི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་སྦྱོར་བ་གྲུབ་པ་འདི་དག་པར་མཛད་དོ། ། 7. ༧. Imaṃ likhitapuññena, mettekyaṃ upasaṃkami; Patiṭṭhahitvā saraṇe, suppatiṭṭhāmi sāsaneti. འདི་ཉིད་བྲིས་པའི་བསོད་ནམས་ཀྱིས་ནི་བྱམས་པ་ལ་ཉེ་བར་སོང་ནས། །སྐྱབས་སུ་གནས་ཏེ་བསྟན་པ་ལ་ལེགས་པར་གནས་པར་གྱུར་ཅིག ། Payogasiddhisiddhaṃ. སྦྱོར་བ་གྲུབ་པ་གྲུབ་པའོ། ། | |||
| Tiếng Việt | |||
| Kinh điển Pali | Chú giải | Phụ chú giải | Khác |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra | 1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga | 2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa | 3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ) | 4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ) | 4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta | 5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa | 6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5 | 7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa | 7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |