නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

Verehrung dem Erhabenen, dem Heiligen, dem vollkommen Erwachten.

මොග්ගල්ලාන පඤ්චිකා ටීකා

Der Subkommentar zur Moggallāna-Pañcikā

සාරත්ථවිලාසිනීනාම

Namens Sāratthavilāsinī

පඤ්චිකාටීකා

Der Pañcikā-Subkommentar

පණාමාදිකථා

Die Abhandlung über die Ehrerbietung und anderes

විජ්ජාධනස්ස [Pg.1] සමනුස්සරණම්පි යස්ස,පඤ්ඤාවිසුද්ධරතනානයනෙකහෙතු;

තං ධම්මරාජමමලුජ්ජලකිත්තිමාලං,සාමොදමාදරමයෙ හදයෙ නිධාය.

Nachdem man jenen König der Lehre, dessen Kranz des Ruhmes makellos und glänzend ist, im freudigen und ehrfurchtsvollen Herzen bewahrt hat – ihn, dessen bloßes Gedenken für denjenigen, der den Schatz des Wissens besitzt, die vielfältige Ursache für das Erlangen der Juwelen reiner Weisheit ist;

ලද්ධම්මහොදය මහාදය (සම්පසාදා),සක්කා(දි) සක්කතගුණං රතන (ද්වයඤ්ච) ;

(යාපඤ්චිකා) ගුරුවරප්ප(භවාත්‍යගාහා),තං සාධු සිස්සජන මජ්ජවගාහ යාම.

Nachdem große Gunst von dem überaus Mitfühlenden erlangt wurde, der großen Erfolg erreicht hat, und Ehrerbietung den beiden Juwelen erwiesen wurde, deren Tugenden von Sakka und anderen verehrt werden – lasst nun die Schülerschaft wohl in jene Pañcikā eintauchen, die vom hervorragenden Lehrer ausgegangen und überaus tiefgründig ist.

ජයතීහ මහාපඤ්ඤො, සො මොග්ගල්ලායනො මුනි;

යස්ස සාධුගුණුබ්භූත,කිත්ති සබ්බත්ථ පත්ථටා.

Es siegt hier der weise Moggallāna, jener Weise von großer Weisheit, dessen Ruhm, der aus seinen vortrefflichen Tugenden entstanden ist, überall verbreitet ist.

ඉච්චෙව මනවසෙස මත්තනො භයාද්‍යූපද්දවොපඝාභකරසාමත්ථිය යොගෙන සකලජ්ඣත්තිකබාහියන්තරාය නිවාරණ මධිප්පෙතසිද්ධි විසෙස මභිකඞ්ඛිය රතනත්තය විසයභූතං තංසාධනෙ කන්තනිදාන භූතස්ස [Pg.2] ආලොකියයාතිසයගුණවිසෙසයුත්තස්ස මහතො ප්‍යතිමහනීයස්ස රතනත්තයස්ස සප්පසාදානුරූපං පූජාවිසයං තදනුස්ස(රණං කත්වා) ගුරුසන්නියොගමනුට්ඨාතුං–

Ebenso, um die Anweisung des Lehrers auszuführen, nachdem man sich an das Dreifache Juwel erinnert hat – welches das dem Vertrauen entsprechende Objekt der Verehrung für das große, überaus verehrungswürdige Dreifache Juwel ist, das mit überweltlichen, herausragenden besonderen Qualitäten ausgestattet ist, das die geliebte Ursache für dessen Erlangung ist und im Bereich des Dreifachen Juwels liegt –, und während man den angestrebten besonderen Erfolg herbeisehnt, der durch das Abwehren aller inneren und äußeren Hindernisse mittels der Anwendung der Fähigkeit, die eigenen Gefahren, Heimsuchungen und Schädigungen restlos zu vernichten, erreicht wird:

කින්තෙහි පාදසුස්සූසා, යෙසං නත්ථි ගුරූනිහ;

යෙ තප්පාදරජොකිණ්ණා, තෙව සාධූ විවෙකිනොති.

Was nützt ihnen der Dienst an den Füßen, die hier keine Lehrer haben? Nur jene, die mit dem Staub von deren Füßen bedeckt sind, sind wahre, einsichtsvolle Menschen.

වචනතො අත්තනො ගුරුපූජා පුරස්සරං පඤ්චිකාවිවරණං පථි’යා පඤ්චිකා’තිආදිනා කතපටිඤ්ඤත්තා සම්පති මහාදයොතිආදිනො ගන්ථස්ස සාධුජනවණ්ණනං වණ්ණනමාරභිස්සාම.

Gemäß diesem Wort werden wir nun, nach der zuvor dargebrachten eigenen Verehrung des Lehrers, die Erklärung des Werkes beginnen, das mit „mahādayo“ usw. anfängt – eine Erklärung für gute Menschen –, so wie es als Erklärung der Pañcikā mit den Worten „yā pañcikā“ usw. versprochen wurde.

නනු ච වුත්තිගන්ථස්ස වණ්ණනායං කතාභිනිවෙසො-යමාචරියොති කථමිහානධිකතෙ මහාදයොතිආදිකෙ පටිපන්නොති රතනත්තප්පණාමගන්ථකත්තුගන්ථනිස්සයගන්ථාරම්භඵලඅභිධෙය්‍යසඞ්ඛාත- පයොජනසොතුජනසමුස්සාහනානං සන්දස්සනත්ථං. තත්ථ රතනත්තයප්පණාම කරණං අන්තරායකරාපුඤ්ඤවිඝාතකරපුඤ්ඤවිසෙසුප්පාදනෙන කත්තු මිච්ඡිතස්ස ගන්ථස්ස අනන්තරායෙනං පරිසමාපනත්ථං. වචීපණාමො පනෙත්ථ සොතූනම්පි යථාවුත්තත්ථනිප්ඵාදනකො ආචරියෙනාප්‍යය මත්ථො දස්සිතොයෙව’තත්ථ රතනත්තයප්පණාමසන්දස්සන’න්තිආදිනා, වාචසිකසත්ථාධිකාරතොපි වචීපණාමොති කායප්පණාමො මනොපණාමො ච. න කතො, ගන්ථකත්තුසන්දස්සනං ගන්ථස්ස පමාණ භාවවිභාවනත්ථං, ගන්ථනිස්සයසන්දස්සනං අත්තනියභාවසන්ධස්සනෙන තබ්බිසුද්ධිදස්සනත්ථං, ගන්ථාරම්භඵලදස්සනං තප්පටික්ඛෙපකජනනිසෙධාය, අභිධෙය්‍යසඞ්ඛාතයයොජනසන්දස්සනං වීමංසාපුබ්බකාරීනං පයොජනො පාලම්භපුබ්බිකා සත්ථෙ පවත්තතීති සොතුජනසමුස්සාහනං (කත්වා) ආදරෙන ගන්ථෙ පවත්තනත්ථං, යදාහු –

Aber gewiss: Wenn dieser Lehrer sich der Erklärung des Vutti-Werkes gewidmet hat, wie kommt es dann, dass er sich hier mit dem eigentlich nicht direkt zum Thema gehörenden Text befasst, der mit „mahādayo“ usw. beginnt? Dies geschieht, um die Ehrerbietung gegenüber dem Dreifachen Juwel, den Verfasser des Buches, die Grundlage des Buches, die Frucht des Beginns des Buches, den als darzustellenden Gegenstand bezeichneten Zweck und die Ermutigung der Zuhörer aufzuzeigen. Darin dient die Ehrerbietung gegenüber dem Dreifachen Juwel dazu, durch das Erzeugen eines besonderen heilsamen Verdienstes, welches das hindernisbringende Unheilsame vernichtet, das zu verfassende Werk ohne Hindernisse zu vollenden. Die sprachliche Ehrerbietung bewirkt hierbei auch für die Zuhörer das Erreichen des besagten Zweckes; diese Bedeutung wurde vom Lehrer selbst bereits mit den Worten „Darunter das Aufzeigen der Ehrerbietung gegenüber dem Dreifachen Juwel“ usw. dargelegt. Auch aufgrund der Zuständigkeit für ein sprachliches Lehrwerk wird eine sprachliche Ehrerbietung vollzogen; eine körperliche und geistige Ehrerbietung wurde nicht vollzogen. Das Aufzeigen des Buchautors dient dazu, die Autorität des Buches zu verdeutlichen. Das Aufzeigen des Bezugs des Buches dient dazu, durch das Aufzeigen des Bezugs zu sich selbst dessen Reinheit darzulegen. Das Aufzeigen der Frucht des Beginns des Buches dient dazu, den Einwand von Kritikern abzuwehren. Das Aufzeigen des Zwecks, der als der darzustellende Inhalt gilt, geschieht, weil für kritisch Prüfende das Beschäftigen mit der Lehre auf dem Erreichen des Nutzens beruht. Und die Ermutigung der Zuhörer dient dazu, dass sie sich dem Buch mit Eifer zuwenden, wie man sagt:

සබ්බස්සෙව හි සත්ථස්ස, කම්මස්සාපි ච කස්සචි;

කෙනෙතං ගය්හතෙ තාව, යාව-වුත්තම්පයොජනංති.

Denn von jedem Lehrbuch und auch von jeder Handlung: Von wem wird dies überhaupt angenommen, solange der Nutzen nicht genannt wurde?

නනු [Pg.3] සත්ථප්පයොජනානං සම්බන්ධොපි වත්තබ්බො ඉදමස්ස පයොජනන්ති යතො–

Muss nicht auch die Verbindung zwischen dem Lehrwerk und dem Nutzen genannt werden, nämlich: „Dies ist der Nutzen hiervon“, weil –

සිද්ධප්පයොජනං සිද්ධ,සම්බන්ධං සොතුමිච්ඡති;

සොතාදො තෙන වත්තබ්බො, සම්බන්ධො සප්පයොජනොති.

Den feststehenden Nutzen und die feststehende Verbindung wünscht der Zuhörer zu hören; daher muss am Anfang für den Zuhörer die Verbindung mitsamt dem Nutzen genannt werden.

තත්‍රෙදමුත්තරං–

Hierauf ist dies die Antwort:

සත්තං පයොජනඤ්චෙව, උභො සම්බන්ධනිස්සයා;

තං වුත්තන්තොගධත්තා න, භින්නො වුත්තො පයොජනාති.

Das Lehrwerk und der Nutzen, beide sind die Grundlage für die Verbindung; weil diese im bereits Gesagten enthalten sind, wird die Verbindung nicht getrennt vom Nutzen genannt.

පයොජනප්පයොජනම්පන සාමත්ථියලද්ධබ්බං සයමාචරියෙන ‘‘කො පන සද්දලක්ඛණස්ස අජානනෙ දොසො’’තිආදිනා වුත්තනයෙන විඤ්ඤාතබ්බං.

Der Nutzen des Nutzens aber, der durch die innewohnende Kraft zu erlangen ist, ist gemäß der vom Lehrer selbst dargelegten Weise mit den Worten „Welcher Fehler liegt aber im Nichtwissen der sprachlichen Merkmale?“ usw. zu verstehen.

තත්ථ‘මහාදයො’ත්‍යාදිනා ගාථාද්වයෙන රතනත්තයපණාමො දස්සිතො, ‘යො ඉද්ධිමන්තෙසූ’තිආදිනා ගන්ථකත්තා, ‘සද්දසත්ථ’න්තිආදිනා ගන්ථනිස්සයො, ‘සඞ්ඛෙපනයෙනා’තිච ‘සාරභූතං විපුලත්ථගා හිං අනාකුල’න්ති ච ඉමෙහි ගන්ථාරම්භඵලං සොතුජනසමුස්සාහනඤ්ච, අභිධෙය්‍යසඞ්ඛාතප්පයොජනම්පන‘සංවණ්ණන’න්ති ඉමිනා දස්සිතං අන්වත්ථ බ්‍යපදෙසෙන සංවණ්ණීයති විවරිත්වා විත්ථාරෙත්වා කථීයති අත්ථො එතායාති සංවණ්ණනාභි කත්වා, තම්පන විවරිත්වා කථනං සද්දානුසාසනසත්ථසන්නිස්සයත්තා අභිධෙය්‍යො නාම සමුදිතෙන සත්ථෙන වචනීයත්ථො තං වුත්තසද්දානුසිට්ඨිසඞ්ඛාතපයොජනමෙවාති අයමෙත්ථ සමුදායත්ථො.

Darin wird durch die beiden Strophen, die mit „mahādayo“ usw. beginnen, die Ehrerbietung gegenüber dem Dreifachen Juwel aufgezeigt; durch jene, die mit „yo iddhimantesū“ usw. beginnt, der Verfasser des Buches; durch „saddasatthaṃ“ usw. die Grundlage des Buches; und durch die Ausdrücke „saṅkhepanayena“ sowie „sārabhūtaṃ vipulatthagāhiṃ anākulaṃ“ usw. werden die Frucht des Beginns des Buches und die Ermutigung der Zuhörer aufgezeigt. Der als darzustellender Inhalt bezeichnete Zweck aber wird durch das Wort „saṃvaṇṇanā“ (Erklärung) aufgezeigt, entsprechend der wahren Bedeutung der Bezeichnung; denn man nennt es „saṃvaṇṇanā“, weil durch sie der Sinn erklärt, entschlüsselt und ausführlich dargelegt wird. Diese ausführliche Darlegung wiederum ist, da sie sich auf das grammatische Lehrwerk stützt, das, was als der auszudrückende Inhalt durch das gesamte Lehrwerk zu erklären ist, und dies ist eben der Zweck, der als die besagte grammatische Unterweisung bezeichnet wird. Dies ist hier die Gesamtbedeutung.

අයම්පනෙත්ථ අවයවත්ථො-යොති අනියමවචනං ධම්මරාජසද්දා පෙක්ඛාය චෙත්ථ පුල්ලිඞ්ගතා, තෙනෙත්ථ වුච්චමානගුණවිසෙසා ධාරපුග්ගලවිසෙසනිදස්සනං, දයති දුක්ඛං අපනෙත්වා පරෙසං සුඛං දදාති, දයීයති වා සප්පුරිසෙහි ගමිය(ති ස) සන්තානෙ පවත්තීයති, දයති වා පරදුක්ඛං හිංසති, දයති වා පරදුක්ඛං ගණ්හාති තංවසෙන අත්තනො හදයඛෙදං කරොතීති දයා, ‘‘දය=දානගති හිංසාදානෙසු’’ ඉච්චස්මා ‘‘ඉත්ථියමණත්තිකයක්‍යාචෙ’’ති (5-49) අප්පච්චයො, විසයමහන්තතාය [Pg.4] මහතී පසත්ථා වා දයා අස්සාති මහාදයො, විසෙසන සමාසෙ ‘‘සද්ධාදිත්ව’’ (4-84) වක්ඛමානපාරමිතාසම්භරණදුක්ඛානුභව නානමිදං හෙතුවචනං, කම්මකිලෙසෙහි ජනිතාති ජනා සත්තලොකො, ඉමිනා ඛීණාසවාපි සඞ්ගය්හන්ති තෙසම්පි දිට්ඨධම්මිකසුඛවිහාරසඞ්ඛාත හිතස්ස දානතො, ජනානං සමූහො ජනතා තස්සා හිතාය අභිවඩ්ඪියා සකලවට්ට දුක්ඛනිස්සටනිබ්බානසුඛභාගියකරණායාති වුත්තං හොති, අස්සච’සම්පූරය’න්ති ඉමිනා’දුක්ඛමනුභවී’ති ඉමිනා ච සම්බන්ධො, සම්බොධීති එත්ථ සංසද්දො සාමන්ති ඉමමත්ථං දීපෙති, තස්මා සංසයමෙව අනඤ්ඤබොධිතො හුත්වා චත්තාරි සච්චානි බුජ්ඣති පටිවිජ්ඣති එතායාති සම්බොධි, සංපුබ්බා බුධධාතුතො ‘‘ඉ’’ඉති ණ්වාදි (කො) ඉප්පච්චයො, සවාසනසකලසංකිලෙසප්පහායකං භගවතො අරහත්තමග්ගඤ්ඤාණං සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණන්තිපි වදන්ති, සම්පාපයතීති සම්පාපකං, සම්බොධියා සම්පාපකන්ති ඡට්ඨීසමාසො, කින්ති ධම්මජාතං ධම්මසද්දෙනෙත්ථ පාරමිධම්මා පඤ්චමහාපරිච්චාගාදයො ච අධිප්පෙතා, තෙපි හි අත්තානං ධාරෙන්තං ධාරෙන්ති සම්බොධි සම්පාපනසාමත්ථියයොගෙන පරෙපි ධාරෙන්ති නාමාති ධම්මාති වුච්චන්ති, ‘ධර=ධාරණෙ’ඉච්චස්මා ඛීසු, වියාදිසුත්තෙන ණ්වාදි(කො) මප්පච්චයො, ධම්මානංජාතං, ධම්මාඑවවා ජාතං, සම්බොධිසම්පාපකඤ්ච තං ධම්මජාතං චෙති විසෙසනසමාසො, ‘සම්පූරය’න්ති මස්සෙතං කම්මං, සම්පූරයන්ති පයොගසම්පත්තියොගා දීපඞ්කර (පාද)මූලෙ හත්ථොපගතම්පි නිබ්බානම්පහාය යථාවුත්තකරුණාගුණයොගසීතලීභූතහදයතාය ‘‘කථන්නාමෙතෙ අච්චන්ත දුස්සහවට්ටදුක්ඛොපගතෙ සත්තෙ තංමහාදුක්ඛා මොචෙස්සාමී’’ති වට්ටදුක්ඛනිස්සරණෙකහෙතුතාය සම්මා පූරෙන්තො වඩ්ඪෙන්තො වුඩ්ඪිං විරූළ්හං වෙපුල්ලං ගමෙන්තොති වුත්තං හොති, හෙතුයෙවෙදමපි දුක්ඛානුභවනස්ස, මහාදයතා පනස්ස පරම්පරහෙතු, දුට්ඨු ඛනති කායිකං අස්සාදන්ති’දුපුබ්බා ඛනිස්මා’ ‘‘ක්වී’’ති (5-4) ක්වි, දුක්ඛං කායිකදුක්ඛ වෙදනා, කීදිසන්ති ආහ-’අනන්තරූප’න්ති, සභාවවචනො යං රූපසද්දො ‘‘පියරූප’’න්තිආදීසුවිය, තෙ ච දුක්ඛසභාවා (අනන්තා) අනන්තකාරණානං වසෙන, තස්මා අනන්තං රූපං සභාවො අස්සාති අනන්තරූපං, තං දුක්ඛං අනුභවී වින්දී, කිමිවාති ආහ-‘සුඛං වා’ති, සුට්ඨු ඛනති කායිකං ආබාධන්ති [Pg.5] සුඛං, ඉවසද්දො සධම්මත්තසඞ්ඛාතොපමාජොතකො, සධම්මත්තඤ්හි උපමා, වුත්තඤ්හි ‘‘උපමානොපමෙය්‍යානං, සධම්මත්තං සියො පමා’’ති, කිං වුත්තං හොති ‘‘අනිට්ඨානුභවනසභාවායාපි දුක්ඛවෙදනාය අනුභවනසභාවසාමඤ්ඤෙන අජ්ඣාසයසම්පත්තිවිසෙසයොගා මහාකාරුණිකස්ස සුඛෙන සදිසතාපත්තිහොතීති දුක්ඛම්පි සමානං තං සුඛමිව වින්දී’’ති. කථමඤ්ඤථා වට්ටදුක්ඛතො සකලලොකස්ස සමුද්ධරණං සියාති, අථවා සුඛමිව සුඛං වින්දන්තො විය අනඤ්ඤවින්දියමපි තාදිසං දුක්ඛං සකලලොකහිතාව හිතමනතාය වින්දීති අත්ථො, තෙනාහ ‘අඛින්නරූපො’ති, අඛින්නං පරිස්සමමප්පත්තං රූපං සභාවො අස්සාති විග්ගහො.

Hierbei ist die grammatische Analyse der Wortglieder (avayavattha): Das Wort 'yo' (welcher) ist ein unbestimmtes Pronomen. Im Hinblick auf das Wort 'dhammarāja' (König der Lehre) steht es hier im Maskulinum. Daher ist die hier genannte Besonderheit der Eigenschaften eine Veranschaulichung der besonderen Person, die diese Eigenschaften besitzt (Träger-Person). 'dayati' (er erbarmt sich / gibt) bedeutet: Er nimmt das Leiden weg und gibt anderen Glück; oder: Es wird von edlen Menschen (sappurisa) angestrebt (gamyati) und im eigenen Geistesstrom (santāna) fortgeführt, daher 'dayīyati'; oder: 'dayati' bedeutet, er vernichtet (hiṃsati) das Leiden anderer; oder: 'dayati' bedeutet, er nimmt das Leiden anderer an und macht es, indem er dessen Kraft spürt, zum Schmerz des eigenen Herzens – das ist Mitgefühl (dayā). Aus der Wurzel 'daya' im Sinne von Geben, Gehen, Verletzen und Empfangen (dāna-gati-hiṃsā-dānesu) entsteht mit dem Suffix 'a' (gemäß der grammatischen Regel 'itthiyamaṇattikayakyāce'...) das Wort 'dayā'. Weil ihr Bereich unermesslich groß ist, ist sein Mitgefühl groß (mahatī) oder hochgelobt (pasatthā); derjenige, der dieses Mitgefühl besitzt, ist 'mahādayo' (von großem Mitgefühl). Im qualifizierenden Kompositum (visesana-samāsa) gemäß der Regel 'saddhāditva'... ist dies die Begründung für die im Folgenden zu nennende Erfahrung des Leidens beim Ansammeln der Vollkommenheiten (pāramitā-sambhāra). 'janā' (die Menschen/Wesen) sind die durch Karma und Befleckungen (kamma-kilesa) Erzeugten, das heißt die Welt der Lebewesen (sattaloka). Dadurch sind auch die Triebversiegten (khīṇāsava) eingeschlossen, da ihnen das als 'Verweilen im Glück im gegenwärtigen Leben' (diṭṭhadhammika-sukhavihāra) bekannte Wohl geschenkt wird. 'janatā' ist die Menge der Menschen; 'für ihr Wohl und Gedeihen' (tassā hitāya abhivaḍḍhiyā) bedeutet: um sie zu Teilhabern am Glück des Nirwana zu machen, welches das Entkommen aus dem gesamten Leiden des Daseinskreislaufs (sakalavaṭṭa-dukkha) darstellt. Dies bezieht sich auf 'sampūrayaṃ' (erfüllend) und auf 'dukkham anubhavī' (erfuhr Leiden). In 'sambodhi' verdeutlicht die Vorsilbe 'saṃ' die Bedeutung von 'selbst' (sāmaṃ). Daher ist 'sambodhi' das, wodurch man selbstständig, ohne Belehrung durch andere, die vier Wahrheiten erkennt (bujjhati) und durchdringt (paṭivijjhati). Es wird gebildet aus der Wurzel 'budh' mit der Vorsilbe 'saṃ' und dem Suffix 'i' (bzw. dem ṇvādi-Suffix 'ki'). Man nennt dies auch das Wissen des Pfades der Arhatschaft (arahattamagga-ñāṇa) des Erhabenen, welches alle Befleckungen samt ihren feinen Tendenzen (savāsana-sakala-saṅkilesa) aufhebt, oder auch das Allwissenheitswissen (sabbaññuta-ñāṇa). 'sampāpakaṃ' bedeutet 'das, was hinführt'; 'sambodhiyā sampāpakaṃ' (das zur Erleuchtung Hinführende) ist ein Genitivkompositum (chaṭṭhīsamāso). Welches 'Gebilde von Phänomenen' (dhammajāta)? Mit dem Wort 'dhamma' sind hier die Vollkommenheiten (pāramī-dhammā) sowie die fünf großen Opfergaben (pañcamahāpariccāga) usw. gemeint. Denn auch diese stützen (dhārentaṃ dhārenti) denjenigen, der sich selbst stützt, und wegen ihrer Fähigkeit, zur Erleuchtung zu führen, stützen sie gewiss auch andere, weshalb sie 'dhammā' genannt werden. Von der Wurzel 'dhara' im Sinne von Tragen/Stützen (dhāraṇa) wird mit dem Suffix 'ma' (gemäß der grammatischen Regel...) das Wort 'dhamma' gebildet. 'dhammajātaṃ' bedeutet 'die Entstehung der Phänomene' (dhammānaṃ jātaṃ) oder 'das, was eben Phänomene sind' (dhammā eva jātaṃ). Und 'das zur Erleuchtung hinführende Gebilde von Phänomenen' ist ein qualifizierendes Kompositum (visesanasamāso). Dies ist das Objekt zu 'sampūrayaṃ' (erfüllend). 'sampūrayaṃ' bedeutet: Durch die Anwendung der rechten Bemühung verzichtete er zu Füßen des Buddhas Dīpaṅkara auf das bereits in Reichweite befindliche Nirwana; weil sein Herz durch die Verbindung mit der besagten Eigenschaft des Mitgefühls abgekühlt war, dachte er: 'Wie nur kann ich diese Wesen, die dem unerträglichen Leiden des Daseinskreislaufs ausgesetzt sind, aus diesem großen Leiden befreien?', und indem er dies als einzigen Grund für das Entkommen aus dem Kreislauf des Leidens ansah, erfüllte (pūrento) und entfaltete (vaḍḍhento) er diese Vollkommenheiten vollkommen, führte sie zu Wachstum, Gedeihen und Fülle. Dies ist auch die unmittelbare Ursache für sein Erfahren von Leiden; sein großes Mitgefühl (mahādayatā) aber ist die indirekte Ursache (parampara-hetu). 'dukkha' (Leiden) bedeutet 'es gräbt das Körperliche auf schlechte Weise auf' [du + khan]; es wird gebildet aus der Vorsilbe 'du' und der Wurzel 'khan' mit dem Suffix 'kvi'... 'dukkhaṃ' ist die körperliche Leidensempfindung (kāyikadukkha-vedanā). Welcher Art war dieses Leiden? Er sagt: 'anantarūpaṃ' (von endloser Natur). Hier steht das Wort 'rūpa' im Sinne von Eigenwesen (sabhāva), wie in Ausdrücken wie 'piyarūpa' (von angenehmer Natur) usw. Und jene Leidenszustände sind endlos aufgrund unendlicher Ursachen. Daher ist 'anantarūpaṃ' das, dessen Wesen (sabhāva) endlos (ananta) ist. Dieses Leiden erfuhr (anubhavī) bzw. empfand (vindī) er. Wie was? Er sagt: 'oder wie Glück' (sukhaṃ vā). 'sukha' (Glück) bedeutet: 'es gräbt gut' bzw. es vertreibt die körperliche Plage. Das Wort 'iva' (wie) zeigt einen Vergleich an, der auf einer gemeinsamen Eigenschaft (sadhammatta) beruht; denn die Gemeinsamkeit ist der Vergleich. Es heißt nämlich: 'Die Gemeinsamkeit von Verglichenem und Vergleichsobjekt ist der Vergleich'. Was ist damit gesagt? 'Obwohl die Leidensempfindung die Natur des Erfahrens von Unerwünschtem hat, erlangt sie für den Großen Mitfühlenden aufgrund des gemeinsamen Merkmals des Erfahrens-an-sich und durch die besondere Vollkommenheit seiner Gesinnung eine Ähnlichkeit mit Glück; daher empfand er selbst das Leiden so, als ob es Glück wäre' – dies ist gemeint. Wie sonst könnte die Rettung der ganzen Welt aus dem Leiden des Daseinskreislaufs stattfinden? Oder: Gleichsam wie einer, der Glück erfährt, empfand er dieses Leiden, das von anderen unerträglich ist, allein aufgrund seiner Ausrichtung auf das Wohl der ganzen Welt – das ist die Bedeutung. Deshalb sagt er: 'akhinnarūpo' (unermüdlich von Natur). Die Analyse (viggaha) lautet: Derjenige, dessen Natur (rūpa) unermüdet ist, das heißt, der keine Erschöpfung (parissama) erleidet, ist 'akhinnarūpo'.

තං ධම්මරාජන්ති යොති අනියමනිද්දිට්ඨස්ස වුත්තගුණවිසෙසාධාර පුග්ගලස්සනියමනවචනං, ධම්මෙන රාජති නො අධම්මෙනාති වා, අත්තනා පටිවිද්ධස්ස සාමිභාවෙන ධම්මස්ස රාජා සාමීති වා, අත්තනා පටිවිජ්ඣියමානෙ ධම්මෙ පටිවිජ්ඣන්තොව තත්ථ රාජති දිප්පතීති වා, පරූපකාරවසෙන තදත්ථායෙව පටිපන්නත්තා පරෙසං ධම්මං රාජෙති පකාසෙතීති වා ධම්මරාජා, තං ධම්මරාජං නමිත්වාති සම්බන්ධො, නමස්සිත්වාති අත්ථො, කීදිසන්ති ආහ-‘ජිතමාරවීරං සුධන්ත සොවණ්ණනිභ’න්ති. තත්ථ මාරො ච සො වීරොචාති මාරවීරො ජිතො විද්තෙධස්තබලො මාරවීරො නාති ජිතමාරවීරො, තං, කිඤ්චාපි දෙවපුත්තකිලෙසාභිසඞ්ඛාරමච්චුක්ඛන්ධ මාරා-නෙන ජිතා එව, තථාපි වීරසද්දසන්නිධානෙන දෙවපුත්තමාරෙ ගහිතෙ තංවිජයා අඤ්ඤෙපි ජිතා එව නාම හොන්තීති විඤ්ඤෙය්‍යං, සුට්ඨු ධන්තං ධමිතං උද්ධරිතං සුධන්තං, සුවණ්ණමෙව සොවණ්ණං, සුධන්ත ච තං සොවණ්ණඤ්ච, තස්සෙව නිභා සොභා අස්සෙති සමාසො, අථවා සුධන්තඤ්ච තං සුවණ්ණං චෙති සමාසෙ තස්සිදන්ති ‘‘ණො’’ති (4-34) ණප්පච්චයෙ ‘‘මජ්ඣෙ’’ති (4-126) මජ්ඣවුද්ධියං සුධන්තසොවණ්ණං පටිමාරූපං, තෙන නිභො සදිසො, තං.

'Diesen König der Lehre' (taṃ dhammarājaṃ): Dies ist das bestimmende Wort für die Person, die als Träger der genannten besonderen Eigenschaften zuvor unbestimmt mit 'welcher' (yo) bezeichnet wurde. Er glänzt (rājati) durch das Recht/die Lehre (dhamma) und nicht durch Unrecht (adhamma) – daher 'dhammarāja'. Oder: Er ist der Herr, der König (rājā) der von ihm selbst durchdrungenen Lehre (dhamma), da er deren Besitzer (sāmibhāva) ist. Oder: Während er die zu durchdringende Lehre durchdringt, glänzt, leuchtet (dippati) er darin – daher 'dhammarāja'. Oder: Weil er sich zum Zweck der Hilfe für andere genau dafür eingesetzt hat, bringt er anderen die Lehre zum Glänzen, das heißt, er verkündet (pakāseti) sie – daher 'dhammarāja'. Die syntaktische Verbindung lautet: 'nachdem er sich vor diesem König der Lehre verneigt hat' (taṃ dhammarājaṃ namitvā), was bedeutet: 'nachdem er ihn verehrt hat' (namassitvā). Welcher Art ist er? Er sagt: 'jitamāravīraṃ sudhantasovaṇṇanibhaṃ' (der den Helden Māra besiegt hat und wie gut geläutertes Gold glänzt). Dabei gilt: Māra, der auch ein Held (vīra) ist, ist der 'Māra-Held' (māravīro). Derjenige, durch den dieser Māra-Held besiegt wurde, so dass dessen Kraft gebrochen ist, ist 'jitamāravīro' (der den Helden Māra Besiegende) – diesen. Obwohl er die Māras der Göttersöhne (devaputta), der Befleckungen (kilesa), der Gestaltungen (abhisaṅkhāra), des Todes (maccu) und der Daseinsfaktoren (khandha) allesamt besiegt hat, ist zu verstehen, dass durch die Nähe des Wortes 'Held' (vīra) speziell der Göttersohn Māra (devaputta-māra) gemeint ist, und durch dessen Besiegung auch die anderen als besiegt gelten. 'sudhanta' bedeutet 'gut geschmolzen, gereinigt'. 'sovaṇṇa' ist dasselbe wie 'suvaṇṇa' (Gold). Es ist ein Kompositum aus 'gut geläutert' und 'Gold'; 'dessen Glanz (nibhā) bzw. Schönheit (sobhā) er besitzt' – so lautet das Kompositum. Oder: Aus der Zusammensetzung von 'sudhanta' und 'suvaṇṇa' entsteht mit dem Suffix 'ṇa' (gemäß der grammatischen Regel...) und der Vokaldehnung im Wortinnern (majjhavuddhi) der Begriff 'sudhantasovaṇṇa' (eine Statue aus gut geläutertem Gold); 'ihm ähnlich, ihm gleichend' (tena nibho) – diesen.

එත්තාවතා ච –

Und insoweit –

හෙතු ඵලං පරත්ථො ච, සබ්බොපි ථුතිසඞ්ගහො;

හෙතු සම්බොධිතො, පුබ්බෙව, යමඤ්ඤං තතොපරීති.

Ursache, Wirkung und das Wohl der anderen – all dies ist die Zusammenfassung des Lobpreises. Die Ursache liegt vor der Erleuchtung (sambodhi); alles andere, was darüber hinausgeht, ist danach.

වුත්තහෙතුඵලසත්තොපකාරවසෙන [Pg.6] බුද්ධරතනස්ස ථුතිපුබ්බකම්පණාමං දස්සෙත්වා ඉදානි ධම්මරාජෙන තෙනාපි පූජනීයස්ස ධම්මරතනස්ස නිපච්චකාරං දස්සෙතුං‘ධම්මඤ්ච මොහන්ධතමප්පධංසි’න්ති ආහ, තත්ථ ච සද්දො ‘ධම්මඤ්ච නමිත්වා’ති නමස්සනක්‍රියාය ධම්මං සම්පිණ්ඩෙති, කිම්භූතන්ති ආහ, ‘මොහන්ධතමප්පධංසි’න්ති, මුය්හතීති මොහො=අඤ්ඤාණං, අන්ධයති සමත්ථචක්ඛුවිඤ්ඤාණපරිහානෙනාති අන්ධං, අන්ධඤ්ච තං තමඤ්චෙති අන්ධතමං=බාළ්හතිමිරං, මොහොයෙව තංසදිසතාය අන්ධතමන්ති මො හන්ධතමං, තං පධංසෙති පකාරෙන නාසෙති සීලෙනාති මොහන්ධතමප්පධංසී, පසද්දස්සපකාසනත්ථං හිත්වා පකාරත්ථස්සෙව ගහණතො පරියත්තියා සහ–

Nachdem er die von Lobpreisung eingeleitete Verehrung des Buddha-Juwels durch die Kraft der zuvor erklärten Ursache, Frucht und Unterstützung für die Wesen aufgezeigt hat, sagte er nun, um die Ehrerbietung gegenüber dem Dhamma-Juwel zu zeigen, das selbst von jenem König des Dhamma zu verehren ist: „und den Dhamma, der die Finsternis der Verblendung vertreibt“. Darin verbindet das Wort „ca“ (und) den Dhamma mit der Handlung der Verehrung, im Sinne von „nachdem ich mich vor dem Dhamma verneigt habe“. Welcher Art ist dieser? Er sagte: „der die Finsternis der Verblendung vertreibt“. „Man ist verwirrt“ ist Verblendung (moha) = Unwissenheit (aññāṇa). „Es macht blind“ durch den Verlust des fähigen Augenbewusstseins, das ist blind (andha). Und das, was blind und Dunkelheit ist, ist blinde Finsternis (andhatama) = tiefe Dunkelheit. Die Verblendung selbst ist wegen der Ähnlichkeit damit wie eine blinde Finsternis, daher „die Finsternis der Verblendung“ (mohandhatama). Sie vertreibt (padhaṃseti) diese, das heißt, sie zerstört sie gründlich (pakārena nāseti) gemäß ihrer Natur, daher „die Finsternis der Verblendung vertreibend“ (mohandhatamappadhaṃsī) – wobei, unter Weglassung der bloßen Verdeutlichung des Präfixes „pa“ und unter Annahme der intensiven Bedeutung, zusammen mit der Lehre (pariyatti)...

සොතාපත්තාදයො මග්ගා,චත්තාරො තප්ඵලානිච;

චත්තාරි අථ නිබ්බානං, ධම්මා ලොකුත්තරා නවාති.

„Die vier Pfade, beginnend mit dem des Stromeintritts, und ebenso deren vier Früchte, und sodann das Nibbāna: dies sind die neun überweltlichen Phänomene.“

වුත්තනවලොකුත්තරම්මො ගහිතාති විඤ්ඤාතබ්බං, අඤ්ඤථා අරහත්තමග්ගොව ගය්හෙය්‍ය, කස්මා පනෙත්ථ මොහස්සෙව පහානං වුත්තං, නෙතරෙසන්ති තම්මූලකත්තා සබ්බකිලෙසානං, තප්පහානස්මිඤ්හි වුච්චමානෙ තම්මුඛෙනෙතරෙසම්පි පහානං වුත්තමෙව හොතීති.

Es ist zu verstehen, dass der erwähnte neunfache überweltliche Dhamma erfasst ist; andernfalls würde nur der Pfad der Arhatschaft erfasst werden. Warum aber wird hier nur das Aufgeben der Verblendung erwähnt und nicht das der anderen Befleckungen? Weil alle Befleckungen in ihr verwurzelt sind. Wenn nämlich das Aufgeben jener (Verblendung) verkündet wird, ist damit auch das Aufgeben der anderen durch deren Vermittlung miterklärt.

එවං ධම්මරතනස්ස නමක්කාරං දස්සෙත්වා ඉදානි තදාධාරභූතසඞ්ඝරතනං නමස්සිතුං ‘සඞ්ඝං තථා සඞ්ඝටිතං ගුණෙහී’ති වුත්තං, තත්ථ තථාසද්දො සමුච්චයෙ වා, වචොයුත්තියං වා, වචොයුත්තිපක්ඛෙ ච සද්දො ආනෙත්වා සම්බන්ධිතබ්බො, කිලෙසාදයො සංහනති හිංසතීති සඞ්ඝො, සංපුබ්බතො හනතිස්මා ක්විම්හි ‘‘ක්විම්හි ඝොපරිපච්චසමො හී’’ති (5.100) හනස්ස ඝො, කිලෙසහිංසනඤ්චෙත්ථ තදඞ්ගාදිවසෙන ගහිතං, ගුණෙහීති සාමඤ්ඤනිද්දෙසතො සම්මුතිසඞ්ඝෙන සද්ධිං

Nachdem so die Verehrung des Dhamma-Juwels gezeigt wurde, wurde nun, um das Saṅgha-Juwel zu verehren, das dessen Fundament bildet, gesagt: „ebenso den Saṅgha, der durch Tugenden fest verbunden ist“. Darin steht das Wort „tathā“ (ebenso) entweder für eine Aufzählung oder für eine Redefigur; im Falle der Redefigur ist das Wort „ca“ (und) herbeizuführen und zu verbinden. Er erschlägt, d.h. vernichtet die Befleckungen usw., daher ist er der „Saṅgha“ (Gemeinschaft) – von der Wurzel han mit der Vorsilbe saṃ vor dem Suffix kvi, wobei nach der Regel „kvimhi ghoparipaccasamo hī“ (5.100) das han zu gha wird. Die Vernichtung der Befleckungen ist hier im Sinne von teilweiser Überwindung (tadaṅga) usw. zu verstehen. Aufgrund der allgemeinen Erwähnung „durch Tugenden“ wird dieser zusammen mit dem konventionellen Saṅgha (sammutisaṅgha)...

චත්තාරො ච පටිපන්නා, චත්තාරො ච ඵලෙඨිතා;

එස සඞ්ඝො උජුභූතො, පඤ්ඤාසීලසමාහිතොති.

„Sowohl die vier auf dem Pfad Befindlichen als auch die vier in den Früchten Feststehenden: das ist der aufrechte Saṅgha, der in Weisheit und Tugend gefestigt ist.“

වුත්තඅට්ඨඅරියපුග්ගලා [Pg.7] ගය්හන්ති, ගුණෙහීති ලොකියලොකුත්තරෙහි සීලාදිගුණෙහි, සඞ්ඝටිතන්ති සංහතං.

Die erwähnten acht edlen Personen werden hierbei erfasst; „durch Tugenden“ bedeutet durch weltliche und überweltliche Tugenden wie Sittlichkeit (sīla) usw.; „fest verbunden“ (saṅghaṭita) bedeutet zusammengefügt.

එවමනන්තරායෙන ගන්ථපරිසමාපනත්ථමනන්ත ගුණවිසිට්ඨලොකත්තයග්ගසීඛාමණිභූතස්ස රතනත්තයස්ස පණාමං දස්සෙත්වා ඉදානි ගන්ථ කත්තාදියථාවුත්තත්ථොපදස්සන පුබ්බඞ්ගමමත්තනා සමාරභිතබ්බං ගන්ථ කරණං පටිඤ්ඤාතුකාමො’යො ඉද්ධිමන්තෙසූ’තිආදිමාහ, තත්ථ ‘යො’ති ඉමස්ස ‘තන්නාමධෙය්‍යෙනා’ති ඉමිනා සම්බන්ධො, එතාය සත්තා ඉජ්ඣන්ති ඉද්ධා වුද්ධා උක්කංසගතා හොන්තීති ඉද්ධි=ඉද්ධිවිධාදයො ලොකියා ලොකුත්තරා ච සා එතෙසමත්ථීති ඉද්ධිමන්තො, තෙසු ඉද්ධිමන්තෙසු, ඉද්ධිමන්තානං මහාසාවකානං මජ්ඣෙති අත්ථො, මහත්තප්පත්තොති මහත්තං මහන්තභාවං ගතො, තන්නාමධෙය්‍යෙනාති තස්සෙව නාමධෙය්‍යමස්සාති තන්නාමධෙය්‍යො, තෙන, තපොධනෙනාති මුනිනා, කිං වුත්තං හොති- ‘‘එතදග්ගං භික්ඛවෙ මම සාවකානං භික්ඛූනං ඉද්ධිමන්තානං යදිදං මොග්ගල්ලානො’’ති භගවතා ඉද්ධිමන්තෙසු එතදග්ගෙ ඨපිතො මහාමොග්ගල්ලානත්ථෙරො නාම යො දුතියො අග්ගසාවකො… (තෙන සමානනාමධෙය්‍යෙනාති) තමපදිසන්තො-යමාචරියො අනුද්ධතභාවෙන උජුනාක්කමෙන නාමාදිකමවත්වා වඞ්කවුත්තියා අත්තනො මොග්ගල්ලානොති නාමං මහාසාමිට්ඨානන්තරප්පත්තිං කාලොචිතපඤ්ඤා වෙය්‍යත්තියං බුද්ධසාසනොපකාරිතාදිඤ්ච විභාවෙති. ‘යං රචිත’න්ති සම්බන්ධො, රචිතන්ති කතං, කින්ති ආහ සද්දසත්ථ’න්ති, සද්දසත්ථං නාම සුත්ත, සද්දලක්ඛණබ්‍යාකරණාද්‍යපරනාමධෙය්‍යං, සුත්තං(හි) ‘සද්දා (ලක්ඛීයන්ති) සාසීයන්ති අනුසාසීයන්ති පකතිප්පච්චයාදිවිභාගකප්පනාය එතෙනා’ති සද්දලක්ඛණන්ති ච ‘බ්‍යාකරීයන්ති සද්දනිප්ඵාදනවසෙන කථීයන්ති එතෙනා’ති බ්‍යාකරණන්ති ච වුච්චති, අපරම්පන වුත්‍යාදි තදුපකරණභාවෙන සද්දසත්ථං සද්දලක්ඛණං බ්‍යාකරණන්ති ච වුච්චතීති දට්ඨබ්බං, අනුනන්ති තබ්බිසෙසනං, අසෙසලක්ඛියොපසඞ්ගාහකභාවෙන වත්තබ්බස්සාපරස්සාභාවා සම්පුණ්ණන්ති අත්ථො, අථාති අනන්තරත්ථෙ නිපාතො, සද්දසත්ථරචනානන්තරන්ති අත්ථො, තස්සෙති සද්දසත්ථස්ස, වුත්ති ච [Pg.8] සමාසා කතාති සම්බන්ධො, සුත්තං විවරීයති එතායාති වුත්ති, සමස්සතෙ සඞ්ඛිපීයතීති සමාසා.

Nachdem er so zur hindernisfreien Vollendung des Buches die Verehrung des Dreifachen Juwels gezeigt hat, welches durch unendliche Tugenden herausragt und das höchste Kronjuwel der drei Welten ist, sagte er nun, um das zu beginnende Werk anzukündigen, eingeleitet durch die Aufzeigung des Autors des Werkes usw.: „Wer unter den Geistesmächtigen...“ usw. Darin ist das Wort „yo“ (wer) mit „tannāmadheyyenā“ (mit dessen Namen) zu verbinden. Durch diese Kraft gelingen die Wesen, d.h. sie gedeihen, wachsen und erlangen Vortrefflichkeit, daher ist es „iddhi“ (Macht/Erfolg) = die weltlichen und überweltlichen Kräfte wie die magischen Kräfte usw. Wer diese besitzt, ist geistesmächtig (iddhima); „unter jenen Geistesmächtigen“ bedeutet inmitten der geistesmächtigen großen Jünger. „Der Größe erlangt hat“ bedeutet, der den Zustand der Größe erreicht hat. „Mit dessen Namen“ bedeutet, derjenige, der denselben Namen wie dieser hat – durch ihn. „Durch den an Askese Reichen“ bedeutet durch den Weisen. Was ist damit gesagt? Der ehrwürdige Mahāmoggallāna, der zweite Hauptjünger, welcher vom Erhabenen unter den geistesmächtigen Mönchen an die Spitze gestellt wurde mit den Worten: „Dies ist der Vorzüglichste, ihr Mönche, unter meinen geistesmächtigen Jünger-Mönchen, nämlich Moggallāna“... (mit dem, der denselben Namen trägt) – indem er auf diesen hinweist, drückt der Lehrer, ohne stolz zu sein und ohne seinen Namen direkt zu nennen, auf indirekte Weise seinen Namen „Moggallāna“ aus, das Erreichen des Ranges des großen Meisters, seine zeitgemäße Weisheit, Gelehrsamkeit und seine Unterstützung für die Lehre des Buddha usw. „Welches verfasst wurde“ ist die Verbindung; „verfasst“ bedeutet geschaffen. Welches? Er sagte: „das Werk über Wörter“ (saddasattha). Das „Werk über Wörter“ ist die Sutta-Sammlung, die auch unter anderen Namen wie „Wortcharakteristik“ (saddalakkhaṇa) und „Grammatik“ (byākaraṇa) bekannt ist. Denn die Suttas werden als „Wortcharakteristik“ bezeichnet, weil „durch diese die Wörter charakterisiert, gelehrt und angewiesen werden durch die Bestimmung von Wortstamm, Suffix usw.“, und als „Grammatik“, weil „durch diese die Wörter gemäß ihrer Bildung erklärt werden“. Darüber hinaus ist zu verstehen, dass auch der Kommentar (vutti) usw. aufgrund seiner Natur als Hilfsmittel dazu als „Werk über Wörter“, „Wortcharakteristik“ und „Grammatik“ bezeichnet wird. „Nicht mangelhaft“ (anuna) ist dessen Attribut; es bedeutet „vollständig“, weil es nichts weiter zu sagen gibt, da es alle zu charakterisierenden sprachlichen Formen ohne Rest umfasst. „Atha“ (danach) ist eine Partikel im Sinne von Unmittelbarkeit; es bedeutet unmittelbar nach der Verfassung des Werkes über Wörter. „Dessen“ bezieht sich auf das Werk über Wörter. „Der Kommentar (vutti) und die Zusammenfassung (samāsa) wurden verfasst“ ist die Verbindung. Durch sie wird die Sutta erklärt, daher ist es der „Kommentar“ (vutti); es wird zusammengefasst, d.h. verkürzt, daher ist es die „Zusammenfassung“ (samāsa).

තස්සාපීති වුත්තියාපි, සඞ්ගහෙත්වා සද්දවසෙන සඞ්කුචිතං විය කත්වා ඛිපනං සඞ්ඛෙපො, තස්ස නයො කමො සඞ්ඛෙපනයො, තෙන, භොවාති යො සද්දසත්ථස්ස වුත්තියා ච කත්තා සො එව, ඉදානි සුත්තවුත්තිරචනානන්තරමවසරප්පත්තෙ ඉමස්මිං කාලෙ, සමාරභෙය්‍ය සම්මා ආරම්භං කරෙය්‍ය බහුන්නං ක්‍රියාක්ඛණානමාදිභූතං ක්‍රියාක්ඛණමනුතිට්ඨෙය්‍ය, කින්ති සංවණ්ණනං, සංවණ්ණීයති අත්ථො එතායාති සංවණ්ණනා, පඤ්චීයති විපඤ්චීයති බ්‍යත්තී කරීයති වුත්ති අත්ථො එතායාති වා, තං පඤ්චයතීති වා ලද්ධනාමපඤ්චිකා, තං.

„Auch dieses“ bezieht sich auf den Kommentar. Das Zusammenfassen, indem man es hinsichtlich der Wörter gleichsam verkürzt darstellt, ist die „Zusammenfassung“ (saṅkhepo). Deren Methode bzw. Vorgehen ist die „Methode der Zusammenfassung“ (saṅkhepanayo) – durch diese. „Ihr Herrschaften“ (bho) bezieht sich auf eben denselben, der der Autor des Werkes über Wörter und des Kommentars ist. „Jetzt“ bedeutet zu dieser Zeit, die sich unmittelbar nach der Verfassung der Suttas und des Kommentars anbietet. „Er möge beginnen“ bedeutet, er möge einen rechten Anfang machen, d.h. den ersten Handlungsmoment ausführen, der der Anfang vieler Handlungsmomente ist. Was? Die Erläuterung (saṃvaṇṇanā); durch sie wird die Bedeutung erläutert, daher ist es die Erläuterung. Oder: durch sie wird die Bedeutung des Kommentars ausgebreitet, detailliert dargelegt und verdeutlicht, oder weil sie diese ausbreitet, hat sie den Namen „Pañcikā“ erhalten – diese.

එවමත්තනා කරණීයසත්ථම්පටිජානිත්වා තදනන්තරං ‘‘ද්වෙ මෙ භික්ඛවෙ පච්චයා සම්මාදිට්ඨියා උප්පාදාය (කතමෙ ද්වෙ) පරතො ච ඝොසො (අජ්ඣත්තඤ්ච) යොනිසො මනසිකාරො’’ති වචනතො සම්මාසවනපටිබද්ධා සබ්බාපි සාසන (ප්පටි) සම්පත්තීති සාසනප්පටිපත්තියා බ්‍යාකරණස්ස මූලකාරණත්තා තං සවනෙ සාධුජනෙ නියොජෙන්තො ‘තං සාරභූත’න්තිආදිමාහ, තත්ථ තන්ති යසද්දවිරහෙපි අධිකතත්තා සංවණ්ණනං පරාමසති, තං සුණන්තූ’ති සම්බන්ධො, සාධූති සවනක්‍රියාවිසෙසනං, අත්ථානුරූපං බ්‍යඤ්ජනං, බ්‍යඤ්ජනානුරූපඤ්ච අත්ථංසල්ලක්ඛෙත්වා අනඤ්ඤමනා හුත්වා සක්කච්චං සුණන්තූති අත්ථො සුවණ්ණභාජනෙ නික්ඛිත්තසීහවසාවිය අවිනස්සමානං කත්වා හදයෙ ඨපනවසෙන, සක්කච්චසවනමෙව හි සොතූනමත්ථාවහං හොතීති, සන්තොති සවනක්‍රියාය කත්තාරො දස්සෙති, තථා සාතිසයබ්‍යාකරණං… තථාවිධා එව සප්පුරිසා සාධුකං සොතුකාමා හොන්තීති, කිම්භූතන්ති ආහ ‘සාරභූත’න්තිආදි, භූතසද්දො එත්ථ ‘‘භූතස්මිං පාචිත්තිය’න්තිආදීසු විය විජ්ජමානත්ථො, ඵෙග්ගුත්තාභාවෙන අපරිච්චජනීයතාය සාරො ථිරං සො අත්ථො බ්‍යඤ්ජනඤ්ච අස්සා අත්ථීති සාරා ච සා භූතාච, අථ වා ලොකියලොකුත්තරගුණාතිසයසාධනෙකසාධනභාවතො සෙට්ඨට්ඨෙන සාරඤ්ච සා භූතාචාති සාරභූතා, තං ගන්ථො යෙවෙත්ථ සඞ්ඛෙපිතො, අත්ථො පන නයග්ගාහිතතායපි සබ්බථා දස්සිතොයෙවාති [Pg.9] විපුලං අත්ථං ගණ්හාතීති විපුලත්ථගාහී, තං, විධීයමානවණ්ණනාක්කමවිසෙසෙන බ්‍යාකුලස්ස වණ්ණනාක්කමස්ස නිරසනතො නත්ථි ආකුලං කිඤ්චි අස්සාති අනාකුලං, තං, ඉමිනා ච කච්චායනවුත්තිවණ්ණනාසු න තථාභාවං දස්සෙති.

Nachdem er so seine eigene Pflicht bezüglich des Werkes anerkannt hat, sagte er unmittelbar danach, da die gesamte Errungenschaft der Lehre (sāsanasampatti) von dem rechten Hören abhängt – gemäß dem Wort laut: „Es gibt, ihr Mönche, zwei Bedingungen für das Entstehen der rechten Ansicht. Welche zwei? Die Stimme eines anderen (parato ghoso) und die weise Aufmerksamkeit (yoniso manasikāro)“ –, und weil dies die Grundursache für die Erklärung der Praxis der Lehre ist, indem er die guten Menschen zu diesem Hören anleitet: „Dieses Essentielle...“ usw. Darin bezieht sich das Wort „taṃ“ (dieses) – obwohl kein Relativpronomen vorhanden ist – aufgrund der thematischen Relevanz auf die Erklärung. Die syntaktische Verbindung lautet: „Mögen sie dieses hören“. Das Wort „sādhu“ (gut) ist ein Adverb zur Handlung des Hörens. Der Sinn ist: Nachdem sie den Wortlaut entsprechend der Bedeutung und die Bedeutung entsprechend dem Wortlaut erfasst haben, sollen sie ohne Ablenkung des Geistes (anaññamanā) respektvoll (sakkaccaṃ) zuhören, indem sie es im Herzen bewahren, ohne dass es verloren geht, so wie in einem goldenen Gefäß aufbewahrtes Löwenfett; denn nur das respektvolle Hören bringt den Zuhörern Nutzen. Das Wort „santo“ (die Friedvollen) zeigt die Subjekte der Handlung des Hörens an. Ebenso verhält es sich mit der hervorragenden Erklärung... Nur solche edlen Menschen (sappurisā) wünschen es, gut zuzuhören. Um zu zeigen, welcher Art es ist, sagte er: „sārabhūtaṃ“ (das Wesenhafte/Essentielle) usw. Das Wort „bhūta“ hat hier, wie in Sätzen wie „bhūtasmiṃ pācittiyaṃ“ (ein Pācittiya bei einer wahren Behauptung), die Bedeutung von existierend. Weil es frei von Wertlosigkeit (pheggu) ist und nicht aufgegeben werden kann, ist es das Wesentliche (sāra), das Beständige; dieser Sinn und Wortlaut ist darin enthalten, daher ist es sowohl das Wesentliche als auch das Wahrhafte (sārabhūtā). Oder: Weil es das einzige Mittel zur Erlangung der überragenden weltlichen und überweltlichen Qualitäten ist, ist es im Sinne des Besten das Wesentliche und Wahrhafte, daher „sārabhūtā“. Dieses Werk selbst ist hier zusammengefasst, aber die Bedeutung ist durch die Erfassung der Methoden in jeder Hinsicht dargelegt, daher erfasst es eine Fülle von Bedeutungen (vipulatthagāhī) – dieses. Da es durch die besondere Methode der dargelegten Erklärung jede verwirrende Erklärungsweise beseitigt, hat es keinerlei Verwirrung, daher ist es unverworren (anākulaṃ) – dieses. Und hiermit zeigt er, dass dies bei den Erklärungen der Kaccāyana-Vutti nicht der Fall ist.

තදෙවමධිකතත්තායෙවායමාචරියො ගන්ථාරම්භෙ’මහාදයො යො’තිආදිකෙ පටිපජ්ජිත්වා දානි අත්තනා වණ්ණනීයස්ස ගන්ථස්සාදි භූතං වාක්‍යමනධිකතපරිහාරමුඛෙනෙවොපන්‍යස්‍ය බ්‍යාඛ්‍යාතුමාහ- ‘ඉධා’තිආදි, තත්ථ ඉධාති ඉමස්මිං මාගධිකසද්දලක්ඛණවිරචනාධිකාරෙ, මාගධානං සද්දානං ඉදන්ති මාගධිකං, මාගධිකං සද්දලක්ඛණන්ති විසෙසන සමාසො, විරචයිතුකාමොති කත්තුකාමො, රතිංජනෙතීති රතනං, රමයතී ති (වා) රතනං අනප්පච්චයෙන, අථවා යං ලොකෙ චිත්තීකතාදිකං රතනන්ති වුච්චති, ඉදම්පි තං සදිසතාය රතනන්ති වුච්චති, තථාචාහු–

Weil dieses Thema nun so im Vordergrund steht, hat dieser Lehrer am Anfang des Buches Verse wie „mahādayo yo“ usw. verfasst, und um nun den Anfangssatz des von ihm zu erklärenden Werkes einzuführen, ohne das Hauptthema zu vernachlässigen, sagt er, um ihn zu erklären: „idhā“ (hier) usw. Darin bedeutet „idhā“: in diesem Bereich der Abfassung der māgadhischen Grammatik. „Das, was sich auf die Wörter der Māgadhī-Sprache bezieht“ ist „māgadhika“. „Māgadhikaṃ saddalakkhaṇaṃ“ (māgadhische Grammatik) ist ein qualifizierendes Kompositum (visesanasamāso). „Viracayitukāmo“ bedeutet „derjenige, der es verfassen möchte“. Es erzeugt Freude (ratiṃ janeti), daher ist es ein Juwel (ratanaṃ); oder es erfreut (ramayati) durch das Suffix „ana“. Oder: Was in der Welt als hochgeschätzt usw. als Juwel (ratana) bezeichnet wird, wird auch hier wegen seiner Ähnlichkeit damit als Juwel bezeichnet. Und so haben sie gesagt:

චිත්තීකතං මහග්ඝඤ්ච, අතුලං දුල්ලභදස්සනං;

අනොමසත්තපරිභොගං, රතනං තෙන වුච්චතීති.

„Was hochgeschätzt, von großem Wert, unvergleichlich und schwer zu erblicken ist, und was von erhabenen Wesen genutzt wird – darum wird es Juwel (ratana) genannt.“

බුද්ධාදීනමෙතමධිවචනං, තයො අවයවා අස්සාති තයං, සමුදායො, රතනානං තයං රතනත්තයං, අවයවවිනිම්මුත්තස්ස පන සමුදායස්ස අභාවතො තීණි එව රතනානි වුච්චන්ති, පණමනං පණාමො, රතනත්තයගුණනින්නතා, පණමන්ති එතායාති වා පණාමො, පණාමක්‍රියානිප්ඵාදිකා කුසලචෙතනා, රතනත්තයස්ස පණාමොති ඡට්ඨීසමාසො, අභිධීයති පටිපාදීයතීත්‍යභිධෙය්‍යො සමුදිතෙන සත්ථෙන වචනීයත්ථො, යෙන ච යො පටිපාදීයති සො තස්ස අත්ථො හොතීති, සො ච පකතිප්පච්චයාදිවිභාගකප්පනාය සද්දානං සඞ්ඛරණං, සද්දසත්ථෙන හි සද්දසඞ්ඛරණමෙව පටිපාදීයති, (රතනත්තයප්පණාමො ච අභිධෙය්‍යො ච) රතනත්තයප්පණාමාභිධෙය්‍යන්ති චත්ථසමාසො, තස්ස සන්දස්සනං අත්ථො යස්සාති අඤ්ඤපදත්ථො, කින්තං වාක්‍යං, තා වාති වාක්‍යාලඞ්කාරෙ, නනුචෙවමධිකතත්තෙපි අභිධෙය්‍යමත්තමෙවදස්සෙතබ්බං [Pg.10] සියා කිං වාචාපණාමෙන, කායමනොමයෙනාපි පුඤ්ඤාති සයප්පත්තියා අභිසමීහිතත්ථසිද්ධි හොතෙවාති චොදනං මනසි නිධාය වචීපණාමස්ස පරත්ථසන්නිස්සයතඤ්ච තස්සෙව විභාගෙන පයොජනඤ්ච දස්සෙතුමාහ- ‘තත්ථ’ඉච්චාදි, ගුණසද්දො එත්ථ ‘‘සතගුණා දක්ඛිණා පාටිකඞ්ඛා’’තිආදීසු විය ආනිසංසට්ඨො, ගුණානමානිසංසානං අනුකූලං අනුගුණං, හෙතුමන්තවිසෙසනමෙතං, පධානභාවං නීතං පණීතං අතිඋත්තමන්ති අත්ථො, අතීසයෙන පණීතං පණීතතරං, චිත්තස්සසන්තානං පබන්ධො චිත්තසන්තානං, පණීතතරඤ්ච තං චිත්තසන්තානඤ්ච, අනුගුණඤ්ච තං පණීතතරචිත්තසන්තානඤ්චාති විසෙසනසමාසො, තප්පණාමකරණෙන අනුගුණ…පෙ… සන්තානං යෙසන්ති අඤ්ඤපදත්ථො, තෙසං, යථා තෙ සොතාරො රතනත්තයස්ස පණාමකරණෙන පුඤ්ඤාතිසයප්පටිලාභා අනෙකානිසංසාතිසයප්පටිලාභානුකූල චිත්තසන්තානතාය පධානතරචිත්තසන්තානා හොන්ති, තථා පවත්තානන්ති අධිප්පායො, ඉදම්පි අධිගතා…පෙ… න්තරාධානන්තීමෙසං හෙතුභාවෙන තිට්ඨති, අධිගතා පත්තා අනෙකෙ බහූ ආනිසංසවිසෙසා ආයු වණ්ණසුඛබලපටිභානාදයො යෙසන්ති විග්ගහො, විසොසිතා සුක්ඛාපිතා අන්තරායා භයාදයො අජ්ඣත්තිකා බාහියා වා යෙසං තථාවිධානං සොතූනං, එතෙපි අභි,පෙ,ද්ධත්ථන්ති ඉච්චස්ස හෙතූ, අභිසමීහිතස්ස අනුට්ඨිතස්ස කතනිට්ඨිතස්ස ගන්ථස්ස අවබොධොයෙව ඵලං, තස්ස සිජ්ඣනත්ථං, කින්තං රතනත්තයප්පණාමසන්දස්සනං.

Dies ist eine Bezeichnung für Buddha und die anderen. „Das, was drei Teile (avayavā) hat“ ist eine Triade (tayaṃ), eine Gesamtheit. Die Triade der Juwelen ist das Dreifache Juwel (ratanattayaṃ). Da es aber keine Gesamtheit getrennt von ihren Teilen gibt, werden eben die drei Juwelen genannt. Die Ehrerbietung ist „paṇāmo“, die Hinneigung zu den Tugenden des Dreifachen Juwels. Oder: Das, wodurch man Ehrerbietung erweist, ist „paṇāmo“, die heilsame Absicht (kusalacetanā), die die Handlung der Ehrerbietung vollzieht. „Ratanattayassa paṇāmo“ (Ehrerbietung dem Dreifachen Juwel) ist ein Genitiv-Kompositum (chaṭṭhīsamāso). Was ausgedrückt, dargelegt wird, ist das Auszudrückende (abhidheyyo), die durch das gesamte Lehrwerk auszudrückende Bedeutung; und wodurch etwas dargelegt wird, das ist dessen Bedeutung. Und dies ist die Formung der Wörter durch die Bestimmung der Einteilung in Stamm, Suffix usw. Denn durch die Grammatik wird eben die Formung der Wörter dargelegt. „Ratanattayappaṇāmo ca abhidheyyo ca“ wird zu „ratanattayappaṇāmābhidheyyaṃ“ (Ehrerbietung gegenüber dem Dreifachen Juwel und das auszudrückende Thema) – dies ist ein Dvandva-Kompositum (catthasamāso). „Dessen Aufzeigung der Zweck ist“ bezieht sich auf ein anderes Wort (aññapadattho, d.h. ein Bahubbīhi-Kompositum). Welcher ist dieser Satz? Die Partikeln „tā vā“ dienen der Verzierung des Satzes. Um nun den Einwand zu bedenken: „Selbst wenn dies das Thema ist, sollte doch nur das auszudrückende Thema dargelegt werden; wozu dient die sprachliche Ehrerbietung? Schließlich wird das gewünschte Ziel auch durch das Erlangen eines Verdienstes mittels körperlicher und geistiger Ehrerbietung erreicht“, und um die Abhängigkeit der sprachlichen Ehrerbietung von anderen sowie den Nutzen eben dieser durch ihre Unterscheidung aufzuzeigen, sagte er: „tattha“ (darin) usw. Das Wort „guṇa“ hat hier, wie in Sätzen wie „sataguṇā dakkhiṇā pāṭikaṅkhā“ (eine hundertfache Gabe ist zu erwarten) usw., die Bedeutung von Nutzen (ānisaṃsa). „Anuguṇa“ bedeutet: den Vorzügen, d.h. den Nutzen, entsprechend. Dies ist ein kausales Attribut (hetumantavisesana). „Paṇīta“ bedeutet: zur Vorzüglichkeit geführt, höchst vortrefflich. Noch vortrefflicher ist „paṇītatara“. Der Strom des Geistes, der Kontinuum-Fluss, ist „cittasantāna“ (Geistesstrom). „Ein noch vortrefflicherer Geistesstrom, der diesem entspricht“ ist ein qualifizierendes Kompositum (visesanasamāso). „Durch die Ausführung jener Ehrerbietung ist der Geistesstrom entsprechend... usw. derer“ bezieht sich auf ein anderes Wort (aññapadattho). Der Sinn ist: So wie jene Zuhörer durch die Darbringung der Ehrerbietung gegenüber dem Dreifachen Juwel einen Strom des Geistes erlangen, der durch das Erlangen von großem Verdienst und das Erlangen zahlreicher herausragender Nutzen hervorragend geworden ist, so verhalten sie sich. Auch dies steht als Ursache für Sätze wie „adhigatā... [pe]... ntarādhānaṃ“ (die erlangten... [und die] Hindernisse...). Die Analyse (viggaho) lautet: Jene, von denen viele verschiedene Nutzen wie langes Leben, Schönheit, Glück, Kraft und Geistesgegenwart erlangt (adhigatā) bzw. erreicht (pattā) worden sind. Jene, deren innere oder äußere Hindernisse (antarāyā) wie Gefahren ausgetrocknet (visositā/sukkhāpitā) worden sind – für solche Zuhörer. Auch diese sind die Ursachen für das Wort „abhi... [pe]... ddhatthaṃ“. Die Frucht (phalaṃ) ist eben das Verständnis des angestrebten, unternommenen und vollendeten Werkes. Um dieses zu verwirklichen, dient – was? – das Aufzeigen der Ehrerbietung gegenüber dem Dreifachen Juwel.

සච්චං පුනපි සච්චන්ති, භුජමුක්ඛිප්ප වුච්චතෙ;

සකත්ථො නත්ථී නත්ථෙව,පරස්සත්ථමකුබ්බතොති.

„Es ist die Wahrheit, wahrlich die Wahrheit! – so wird mit erhobenen Armen verkündet: Es gibt absolut keinen eigenen Nutzen für jemanden, der nicht das Wohl des anderen wirkt.“

වචනතො පරත්ථොව සප්පුරිසෙහි කත්තබ්බො, පරත්ථෙ සම්පාදිතෙ පන සකත්ථො සම්පන්නොව නාම සියාති මනසි කත්වා ආහ- ‘එතදෙවා’තිආදි. කායමනොසමාචරණෙන සම්පජ්ජමානඤ්ච වචීසමාචරණෙන සම්පජ්ජතෙවාති අනෙනෙව වාක්‍යෙන විඤ්ඤායතීති අවගන්තබ්බං, බුද්ධි පුබ්බා යස්මිං කරණෙ තං බුද්ධි පුබ්බං, තං සීලෙන කරොන්තා බුද්ධිපුබ්බකාරිනො, අභිධෙය්‍යස්ස අධිගමො ජානනං පුබ්බො යස්ස සො අභිධෙය්‍යාධිගමපුබ්බකො[Pg.11], අවතාරො පවත්ති, එකදෙසදස්සනෙ ‘‘සමුද්දො දිට්ඨො’’ති විය එකදෙසෙපි සමුදායවොහාරදස්සනතො පච්ඡිම පාදෙනාති වුත්තං, පච්ඡිමපාදස්සෙකදෙසභූතෙන ‘සද්දලක්ඛණ’මිච්චනෙනාති අත්ථො, සාධියං සද්දානං සඞ්ඛරණං, සාධනං බ්‍යාකරණං, තං ලක්ඛණං සභාවො අස්සාති සාධියසාධනලක්ඛණො, සාධියස්සෙදං සාධනං, සාධනස්ස චෙදං සාධියන්ති එවමස්සෙදම්භාවහෙතුසභාවො සම්බන්ධොති වුත්තං හොති, පයොජනං අභිධෙය්‍යසද්දොපදස්සිතං සද්දසඞ්ඛරණං, තත්ථ සම්බන්ධස්සන්තොගධත්තං… සාධියොපදස්සනමුඛෙන සාධනස්සාපි දස්සිතත්තා නිස්සයොපදස්සනතො, උස්සුක්කං සම්මාවායාමං, බුද්ධත්තං සබ්බඤ්ඤුතඤ්ඤාණං, පූරෙත්වාති–

Indem er im Sinn behielt: 'Aus dem Wortlaut ergibt sich: Nur das Wohl anderer (parattha) sollte von edlen Menschen (sappurisa) verwirklicht werden; ist jedoch das Wohl anderer verwirklicht, so ist wahrlich auch das eigene Wohl (sakattho) verwirklicht', sagte er: 'Genau dies' (etadeva) usw. Es ist zu verstehen, dass durch diesen Satz erkannt wird: Was durch die Praxis von Körper und Geist vollbracht wird, wird auch durch die Praxis der Rede vollbracht. Das Werkzeug (karaṇa), dem der Verstand (buddhi) vorausgeht, ist 'dem Verstand vorausgehend' (buddhipubba); diejenigen, die dies gewohnheitsmäßig tun, sind 'mit dem Verstand vorausgehend Handelnde' (buddhipubbakārino). Das, dem die Erlangung, das heißt das Erkennen, des zu Bezeichnenden (abhidheyya) vorausgeht, ist 'von der Erlangung des zu Bezeichnenden vorausgegangen' (abhidheyyādhigamapubbako). Eintritt (avatāra) bedeutet Fortgang (pavatti). Wie beim Sehen eines Teils gesagt wird: 'Der Ozean wurde gesehen', so wird auch bei einem Teil der Begriff der Gesamtheit verwendet; daher heißt es 'durch das letzte Viertel' (pacchima pādena). Der Sinn ist: 'durch das, was als Wortmerkmal (Grammatik) bezeichnet wird', welches ein Teil des letzten Viertels ist. Das zu Bewirkende (sādhiya) ist das Bilden von Wörtern, das Mittel (sādhana) ist die grammatikalische Analyse (byākaraṇa). Das, dessen Merkmal (lakkhaṇa), d. h. Eigenwesen (sabhāva), dies ist, wird als 'von der Natur des zu Bewirkenden und des Mittels' (sādhiyasādhanalakkhaṇo) bezeichnet. 'Dies ist das Mittel für das zu Bewirkende, und dies ist das zu Bewirkende für das Mittel' – so wird die Verbindung (sambandha) erklärt, deren Ursache und Eigenwesen diese Beschaffenheit ist. Der Nutzen (payojana) ist das durch das zu bezeichnende Wort dargelegte Bilden der Wörter. Darin liegt der Einschluss der Verbindung begründet... weil durch die Darlegung des zu Bewirkenden auch das Mittel aufgezeigt wird, liegt die Darlegung der Grundlage (nissayopadassana) vor. Eifer (ussukka) bedeutet rechte Anstrengung (sammāvāyāma). Buddhaschaft (buddhatta) bedeutet Allwissenheitserkenntnis (sabbaññutaññāṇa). 'Indem man [sie] erfüllt hat' (pūretvā) –

මනුස්සත්තං ලිඞ්ගසම්පත්ති, හෙතු සත්ථාරදස්සනං;

පබ්බජ්ජා ගුණසම්පත්ති, අධිකාරො ච ඡන්දතා;

අට්ඨධම්මසමොධානා, අභිනීහාරො සමිජ්ඣතීති.

Das Menschsein, die Erlangung des männlichen Geschlechts, die Ursache, das Sehen des Meisters, das Hauslosenleben, die Erlangung der Vorzüge, eine besondere Tat und der starke Wille: Durch das Zusammentreffen dieser acht Gegebenheiten geht der feste Entschluss in Erfüllung.

වුත්තඅට්ඨධම්මසමන්නාගතෙන අභිනීහාරෙන සමන්නාගතා හුත්වා යථාවුත්තෙ පාරමිතාදයො ධම්මෙ පූරෙත්වාති අත්ථො, ආගතාති සත්තත්තිංසබොධිපක්ඛියධම්මානුබ්‍රූහනෙන ආගතා, ඉධාති ඉමස්මිං ලොකෙ, ආගතාති පත්තා උප්පන්නා, තථාගතොති යථා සම්පති ජාතා තෙ භගවන්තො සත්තපදවීතිහාරෙන ගතා, තථා අයම්පි උත්තරාභිමුඛං ගතොති අත්ථො, මුහුත්තජාතොවාති සම්පතිජාතො එව, ජාතසමනන්තරමෙවාති වුත්තං හොති, වික්කමීති අගමාසි, සත්ත පදානි ගන්ත්වාන දිසා විලොකෙසීති ඉදං ‘‘ධම්මතා එසා භික්ඛවෙ සම්පති ජාතො බොධිසත්තා සමෙහි පාදෙහි පතිට්ඨහිත්වා’’ති එව මාදිකාය පාළියා සත්තපදවීතිහාරූපරිඨිතස්ස සබ්බදිසානුවිලොකනස්ස වුත්තත්තා වුත්තං, දිසා විලොකෙසි සමන්තතොති ඉදම්පන ‘සමෙහි පාදෙහි ඵුසී වසුන්ධර’න්ති එතස්ස අනන්තරං දට්ඨබ්බං… පාදෙහි වසුන්ධරාඵුසනානන්තරමෙව දසදිසාවලොකිතත්තා, අට්ඨඞ්ගානි නාම–

Der Sinn ist: 'Nachdem sie mit dem festen Entschluss ausgestattet waren, der die genannten acht Gegebenheiten besitzt, und die zuvor beschriebenen Eigenschaften wie die Vollkommenheiten (pāramitā) erfüllt hatten'. 'Gekommen' (āgatā) bedeutet: durch das Pflegen der siebenunddreißig für das Erwachen günstigen Qualitäten (bodhipakkhiyadhamma) gekommen. 'Hier' (idha) bedeutet in dieser Welt. 'Gekommen' (āgatā) bedeutet angelangt, entstanden. 'Tathāgata' bedeutet: Wie jene Erhabenen, kaum geboren, mit sieben Schritten gingen, ebenso ging auch dieser nach Norden gewandt; das ist der Sinn. 'Soeben geboren' (muhuttajāto) bedeutet gerade erst geboren. Das bedeutet: unmittelbar nach der Geburt. 'Er schritt aus' (vikkami) bedeutet: er ging. 'Er ging sieben Schritte und blickte in die Himmelsrichtungen' – dies wird gesagt, weil es im kanonischen Text (pāḷi) wie folgt heißt: 'Es ist ein Naturgesetz, ihr Mönche, dass ein soeben geborener Bodhisatta, mit flachen Füßen feststehend...', wonach das Blicken in alle Himmelsrichtungen nach dem Gehen der sieben Schritte stattfand. 'Er blickte ringsum in alle Richtungen' – dies ist jedoch unmittelbar nach 'Er berührte die Erde mit flachen Füßen' zu verstehen, da das Blicken in die zehn Richtungen unmittelbar nach dem Berühren der Erde mit den Füßen geschah. Die acht Faktoren (aṭṭhaṅgāni) sind:

විසට්ඨං මඤ්ජු විඤ්ඤෙය්‍යං, සවනීයා-විසාරිනො;

බින්දු ගම්භීරනින්නාදි,ච්චෙවමට්ඨඞ්ගිකො සරොති.

Deutlich, lieblich, leicht verständlich, wohlklingend, nicht zerstreut, volltonend, tief und widerhallend – so beschaffen ist die achtteilige Stimme.

වුත්තානි [Pg.12] අට්ඨඞ්ගානි, තථාගතොති ඉමස්සෙව විසුං අත්ථපරියායං දස්සෙතුං ‘අථවා’තිආදිමාහ, අරියෙන සෙතුනාති සමථවිපස්සනාසඞ්ඛාතෙන උත්තමෙන මග්ගෙන, එවමාදිනාතිආදිසද්දෙන තෙසං තෙසං ධම්මානං සභාවසරසලක්ඛණං තථං ආගතො යථාවතො අධිගතො’යෙගත්‍යත්ථා තෙ බුද්ධ්‍යත්ථා, යෙ බුද්ධ්‍යා තෙ ගත්‍යත්ථා’තිතථාගතොති එවමාදිං සඞ්ගණ්හාති, තත්ථතත්ථාති තෙසු තෙසු දීඝාගමාදීසු, තථාගතභාවොති තථාගතොති භවනං නිප්ඵත්ති නමස්සනකිරියාභිසම්බන්ධාති’නමස්සිත්වා’ති එත්ථ නමස්සනකිරියාය අභිසම්බන්ධා ඉමිනා තථාගතාදීනං කම්මත්තං විභාවෙති, නමස්සනකිරියාවිසෙසනත්තාති ‘නමස්සිත්වා’ති නමස්සනං කත්වාති වුත්තං නාම සියාති නමස්සනන්ති වුත්තනමස්සනකිරියාය විසෙසනත්තා, බොධියාති බොධිවුච්චති චතූසු මග්ගෙසු ඤාණං, තං භගවා එත්ථ පත්තොති (බොධි, තස්සා) බොධිරුක්ඛස්සාති අත්ථො, මූලෙති මූලසමීපෙ ‘‘යාව මජ්ඣන්හිකෙ කාලෙ ඡායා ඵරති නිවාතෙ පණ්ණානි පතන්ති එතාවතා රුක්ඛමූලං’’තිආදීසු විය, නනු අඤ්ඤෙපි ඛීණාසවා ‘අග්ගමග්ගෙනෙ’ච්චාදිනා වක්ඛමාන නයෙන නිප්ඵන්නා එවාති අනුයොගං මනසිකත්වා වුත්තං ‘සහෙව වාසනායා’ති, න හි භගවන්තං ඨපෙත්වා අඤ්ඤෙ සහ වාසනාය කිලෙසෙ පහාතුං සක්කොන්ති, එතෙන අඤ්ඤෙහි අසාධාරණං භගවතො අරහත්තන්ති දස්සෙති, තෙනෙව ඉද්ධසද්දස්ස අත්ථං දස්සෙන්තො’තෙපි හි’ච්චාදිකං වක්ඛති, කාපනායං වාසනා නාම පහීනකිලෙසස්සාපි අප්පහීනකිලෙසස්ස පයොගසදිසපයොගහෙතුභූතො කිලෙසනිහිතො සාමත්ථියවිසෙසො’ආයස්මතො පිලින්දවච්ඡස්ස වසලසමුදාචාරනිමිත්තං විය’, අග්ගමග්ගෙනාති අරහත්තමග්ගෙන, සබ්බකිලෙසෙ රාගාදිකෙ, අරහත්තං අග්ගඵලං, සම්මුති උපපත්තිදෙවභාවතො අඤ්ඤෙන විසුද්ධි දෙවභාවෙනාතිනිප්ඵන්නත්තා ආහ-‘විසුද්ධිදෙවභාවෙනා’ති, සකලකිලෙසකාලුස්සියාපගමෙන විසුද්ධිප්පත්තියා සබ්බඤ්ඤුගුණා ලඞ්කාරෙන විසුද්ධිදෙවභාවෙනාති අත්ථො.

Die acht Glieder wurden genannt. Um eine gesonderte alternative Auslegung eben dieses Begriffs 'Tathāgata' aufzuzeigen, sagte er: 'Oder vielmehr' usw. 'Durch den edlen Damm' bedeutet: durch den höchsten Pfad, der als Geistesruhe und Hellblick (samatha-vipassanā) bezeichnet wird. Mit dem Wort 'und so weiter' erfasst er das Folgende: 'er ist auf wahre Weise gelangt, das heißt, er hat die Natur und das inhärente Merkmal der jeweiligen Phänomene (dhamma) wahrhaftig erkannt'. Da Verben der Bewegung (gati) auch Erkennen (buddhi) bedeuten und Verben des Erkennens auch Bewegung bedeuten, umfasst dies den Begriff 'Tathāgata'. 'Hier und dort' bezieht sich auf die verschiedenen Sammlungen wie den Dīgha-Nikāya usw. Das 'Tathāgata-Sein' ist das Entstehen, das Zustandekommen [als Tathāgata]. Die Verbindung mit der Handlung der Ehrerbietung im Wort 'nachdem er verehrt hat' (namassitvā) verdeutlicht hier die Akkusativrolle der Tathāgatas und der anderen. Weil es eine Bestimmung der Handlung des Verehrens ist: 'nachdem er verehrt hat' bedeutet 'nachdem er Ehrerbietung erwiesen hat'; dies ist so wegen der Qualifizierung der genannten Handlung der Ehrerbietung. 'Für das Erwachen' (bodhiyā): Als Erwachen (bodhi) wird die Erkenntnis in den vier Pfaden bezeichnet; da der Erhabene dieses hier erlangt hat, ist damit der Bodhi-Baum gemeint. 'An der Wurzel' bedeutet nahe der Wurzel, ähnlich wie in Stellen wie: 'Soweit sich der Schatten zur Mittagszeit erstreckt, wenn der Wind still ist und Blätter herabfallen, so weit reicht die Wurzel des Baumes' usw. Könnte man nicht einwenden: 'Sind nicht auch andere, deren Triebe versiegt sind (khīṇāsava), durch die Methode, die mit „durch den höchsten Pfad“ usw. beschrieben wird, vollendet?' – diesen Einwand bedenkend, wurde gesagt: 'zusammen mit den feinen Neigungen' (saha eva vāsanāya). Denn außer dem Erhabenen ist niemand in der Lage, die Befleckungen (kilesa) zusammen mit den feinen Neigungen (vāsanā) aufzugeben. Dadurch zeigt er, dass die Arhatschaft des Erhabenen unvergleichlich ist. Eben deshalb wird er, um die Bedeutung des Wortes 'erfolgreich' (iddha) zu erklären, sagen: 'Denn auch sie...' usw. Was aber ist diese 'feine Neigung' (vāsanā)? Sie ist eine besondere latente Kraft, die in den Befleckungen begründet liegt und selbst bei jemandem, der seine Befleckungen bereits vernichtet hat, die Ursache für Verhaltensweisen ist, die denen eines Menschen mit unvernichteten Befleckungen ähneln – wie zum Beispiel die Gewohnheit des ehrwürdigen Pilindavaccha, andere mit dem Wort 'Vasala' (Ausgestoßener) anzureden. 'Durch den höchsten Pfad' bedeutet durch den Pfad der Arhatschaft. Mit 'allen Befleckungen' sind Gier usw. gemeint. Arhatschaft ist die höchste Frucht. Weil dies durch ein anderes Wesen als das eines konventionellen Gottes oder eines Gottes durch Geburt verwirklichbar ist, nämlich durch das Wesen eines Gottes der Reinheit, sagte er: 'durch das Wesen eines Gottes der Reinheit' (visuddhidevabhāvena). Der Sinn ist: durch das Erreichen der Reinheit aufgrund des Entfernens aller Trübungen der Befleckungen, geschmückt mit den Eigenschaften der Allwissenheit, als ein Gott der Reinheit.

‘ඉධ=සංසිද්ධියං’ ඉද්ධවන්තො ඉද්ධාත්තප්පච්චයෙන, ‘ගුණ=ආමන්තණෙ’ භූවාදිසෙසො, ගුණීයන්ති පරිචීයන්ති සෙය්‍යත්තිකෙහීති ගුණා කප්පච්චයෙන, තෙපීති සාවකපච්චෙකබුද්ධාපි, හි සද්දො හෙතුම්හි, යස්මා අග්ගං…පෙ… අනූනගුණා[Pg.13], තස්මාති අත්ථො, සබ්බඤ්ඤුතාදීනන්තිආදිකං තෙසං සබ්බඤ්ඤුබුද්ධෙහි ඌනගුණතාය හෙතුවචනං, කෙචි ‘සිද්ධො මිද්ධගුණො අස්සාති සිද්ධමිද්ධගුණන්ති දුට්ඨමත්ථං පරිකප්පෙත්වා වාක්‍යමිදං දූසෙන්ති, තෙ පන ‘මිද්ධො නාම කොචි ගුණො නත්ථී’ති ච, ‘තථාගතො නාම මිද්ධ ගුණො න හොතී’ති ච, ‘තාදිසො චෙ සියා න ඤාණනිස්සිතපූජා පකතොපයොගිනී භවතී’ති ච අජානිත්වා වදථ තුම්හෙහි වත්වා උය්‍යොජෙතබ්බා, මඞ්ගලත්ථඤ්චෙත්ථාදො සිද්ධසද්දොපාදානං, මඞ්ගලාදීනි හි සත්ථාන්‍යබ්‍යාහතප්පසරානි හොන්ත්‍යායස්මන්තබ්‍යාඛ්‍යාතුසොතුකානි ච, ධම්මසඞ්ඝානම්පීති ඉමිනා අවයවෙන විග්ගහෙපි සමුදායස්ස සමාසත්ථත්තා අඤ්ඤපදත්ථසමාසොයං තග්ගුණසංවිඤ්ඤාණොති දීපෙති, තෙනාහ- ‘අඤ්ඤපදත්ථෙ’ච්චාදි, ගුණීභූතානම්පීති අප්පධානභූතානම්පි විසෙසනභූතානම්පි අඤ්ඤපදත්ථස්ස පධානත්තා, කිරියාතිසම්බන්ධො වගම්‍යතෙ ධම්මසඞ්ඝානං ගුණීභූතානම්පි තදවිනාභාවිත්තෙන නමස්සනාතිසම්බන්ධා, තදෙව සමත්ථෙති ‘තථාහ’ච්චාදිනා, පුත්තෙන සහ වත්තමානොති තග්ගුණසංවිඤ්ඤාණඅඤ්ඤපදත්ථසමාසත්තා තුල්‍යමුභින්නම්පි ආගමනන්ති පුත්තොපි ආගතොති පතීයතෙ, තත්ථාති නිද්ධාරණෙ සත්තධී, අත්තානන්ති ධම්මං දස්සෙති, ධාරෙන්තෙති අත්තනි ඨපෙන්තෙ පවත්තෙන්තෙ උප්පාදෙන්තෙ, චත්තාරොපි අපායා සාමඤ්ඤවසෙන’අපායෙ’ති වුත්තා, කිලෙසවට්ට කම්මවට්ට විපාකවට්ටවසෙන තයො වට්ටා, තෙසු දුක්ඛං, තස්මිං, ධාරෙතීති වුත්තධාරණං නාම අත්ථතො අපායාදිනිබ්බත්තකකිලෙසවිද්ධංසනං, තඤ්ච යථාරූපං කිලෙසසමුච්ඡින්දනතප්පටිප්පස්සද්ධි ආලම්බනභාවෙන හොතීති ආහ- ‘සො…පෙ… වසෙනා’ති, නවන්නම්පි, තෙ සමධිගමහෙතුතාය ධම්මොයෙව නාමාති ‘දසා’තිආදි වුත්තං, තත්ථ කාරණමාහ- ‘තම්මූලකත්තා’තිආදි, තම්මූලකත්තාති තං කාරණත්තා, සීලදිට්ඨිසාමඤ්ඤෙනාති අරියෙන සීලෙන අරියාය ච දිට්ඨියා සමානභාවෙන, අරියානඤ්හි සීලදිට්ඨියො මග්ගෙනාගතත්තා සබ්බථා සමානාව, තෙන තෙ යත්ථකත්ථචි ඨිතාපි සහගතාවාති සංහතොති ඉමස්මිං අත්ථෙ සඞ්ඝොති පදසිද්ධි දට්ඨබ්බා, අධිප්පෙතවසෙන පනෙතං වුත්තං, ලොකියසීලදිට්ඨියා සාමඤ්ඤෙන සංහතත්තා සම්මුතිසඞ්ඝොපි පණාමාරහොයෙවාති දට්ඨබ්බං.

„Hier [in der Bedeutung von] ‚Vollendung‘ (saṃsiddhi)“: jene, die übernatürliche Kräfte besitzen (iddhavanto), durch das Suffix, das den Zustand der übernatürlichen Kraft ausdrückt (iddhātta-paccaya). „[In den Bedeutungen von] ‚Eigenschaft/Tugend‘ (guṇa) und ‚Anrufung‘ (āmantaṇa)“ ist der Rest wie bei den Wurzeln bhū usw. (die bhūvādi-Klasse). „Sie werden vermehrt (guṇīyanti), sie werden gepflegt (paricīyanti) von jenen, die nach dem Höheren streben, daher sind sie Tugenden (guṇā)“ durch das Suffix ka. „Auch jene (te pi)“ bedeutet: auch die Jünger und die Einzelbuddhas. Denn das Wort ‚hi‘ steht für den Grund (hetu). Weil [sie] die Höchsten... [Lücke]... von ungeschmälerten Tugenden sind, deshalb, so ist die Bedeutung. Der Ausdruck „Allwissenheit usw.“ ist die Angabe des Grundes für ihre geringeren Tugenden im Vergleich zu den allwissenden Buddhas. Einige verderben diesen Satz, indem sie eine fehlerhafte Bedeutung herbeifantasieren, nämlich: „Erfolgreich/vollendet ist einer, dessen Tugend die Trägheit (middha) ist, daher ist er von vollendeter Trägheitseigenschaft (siddhamiddhaguṇa)“. Diese jedoch sprechen in Unwissenheit darüber, dass „es keine Tugend namens Trägheit gibt“, dass „der Tathāgata keine Trägheitseigenschaft besitzt“ und dass „wenn er so wäre, die auf Wissen gegründete Verehrung nicht von wirksamem Nutzen sein würde“; sie sollten von euch durch diese Worte abgewiesen werden. Und die Verwendung des Wortes ‚siddha‘ am Anfang dient hier dem Zweck des Segens (maṅgala). Denn Schriften, die mit Segen beginnen, verbreiten sich ungehindert und machen die Zuhörer begierig, den ehrwürdigen Erklärer zu hören. Mit dem Glied „auch der Lehre und der Gemeinde“ (dhammasaṅghānam pi) zeigt er auf: Obwohl in der Wortanalyse (viggaha) [nur das Einzelglied vorkommt], handelt es sich wegen der zusammengesetzten Bedeutung der Gesamtheit um ein exozentrisches Kompositum (aññapadatthasamāsa) der Art, bei der die Qualitäten mit einbezogen werden (tagguṇasaṃviññāṇa). Deshalb sagte er: „In der Bedeutung eines anderen Wortes“ usw. „Obwohl sie untergeordnet sind (guṇībhūtānam pi)“ bedeutet: obwohl sie nicht-primär und als Bestimmungen (visesana) fungieren, da die Bedeutung des anderen Wortes (aññapadattha) das Hauptwort (padhāna) ist. Die Verbindung mit der Handlung wird verstanden, da auch für die untergeordneten Glieder – die Lehre und die Gemeinde – aufgrund ihrer Unzertrennlichkeit von ihm eine Verbindung mit der Verehrung (namassanā) besteht. Eben dies bekräftigt er mit den Worten „So sagte er“ usw. Bei „zusammen mit dem Sohn anwesend“ (saha puttena vattamāna) wird aufgrund des exozentrischen Kompositums der Art, bei der die Qualitäten mit einbezogen werden (tagguṇasaṃviññāṇa), verstanden, dass das Ankommen für beide gleichermaßen gilt, sodass man begreift: „Auch der Sohn ist gekommen“. „Darin“ (tattha) ist der Lokativ der Aussonderung (niddhāraṇe sattamī). „Sich selbst“ (attānaṃ) weist auf die Lehre (dhamma) hin. „Tragend“ (dhārente) bedeutet: in sich selbst gründend, fortführend, hervorbringend. Die vier leidvollen Daseinsbereiche werden im allgemeinen Sinne als „Leidensbereiche“ (apāyā) bezeichnet. Es gibt drei Kreisläufe: den Kreislauf der Befleckungen (kilesa-vaṭṭa), den Kreislauf des Wirkens (kamma-vaṭṭa) und den Kreislauf der Reifung (vipāka-vaṭṭa); das Leiden in diesen, in diesem. Das sogenannte „Tragen“ (dhāretī), wie es ausgedrückt wurde, bedeutet dem Sinne nach die Vernichtung der Befleckungen, die eine Wiedergeburt in den Leidensbereichen usw. bewirken. Und dieses [Tragen] geschieht, indem jene Entwurzelung und Beruhigung der Befleckungen als Meditationsobjekt (ālambana) dienen; deshalb sagte er: „Dieses... usw... durch die Kraft von...“ [nämlich] aller neun [überweltlichen Phänomene]. Weil sie die Ursache für das Erlangen [des Erreichens] sind, werden sie wahrlich als „dhamma“ bezeichnet; deshalb wurde „zehn“ usw. gesagt. Hierfür nennt er den Grund: „weil es darauf beruht“ (tammūlakattā) usw. „Weil es darauf beruht“ (tammūlakattā) bedeutet: weil dies die Ursache (kāraṇa) ist. „Durch die Gemeinsamkeit in Tugend und Ansicht“ (sīladiṭṭhisāmaññena) bedeutet: durch das Gleichsein in der edlen Tugend (ariya-sīla) und der edlen Ansicht (ariya-diṭṭhi). Denn die Tugenden und Ansichten der Edlen (ariya) sind, weil sie durch den Pfad (magga) erlangt wurden, in jeder Hinsicht völlig gleich. Deshalb sind sie, wo auch immer sie sich befinden, miteinander verbunden (sahagatā); so ist in der Bedeutung von „zusammengeschlossen“ (saṃhata) die Wortbildung des Begriffs „saṅgha“ (Gemeinde) zu verstehen. Dies wurde jedoch im Hinblick auf die beabsichtigte Bedeutung (adhippeta) gesagt. Es ist zu verstehen, dass auch die konventionelle Gemeinde (sammuti-saṅgha) der Ehrerbietung würdig ist, da sie durch die Gemeinsamkeit weltlicher Tugend und Ansicht zusammengeschlossen ist.

අථ [Pg.14] කෙතෙ සද්දා, යෙසමිදං ලක්ඛණං භාසිස්සන්ති පටිඤ්ඤාතන්ති ආහ-‘සද්දා ඝටපටාදයො’ති, ආදිසද්දෙන රුක්ඛාදයො, නනු සන්ති මෙඝසද්දසමුද්දසද්දාදයොපීති න නිරත්ථකානමිධානුපයොගිත්තා, යෙ ලොකසඞ්කෙතානුරොධෙනාත්ථප්පකාසකා තෙසං සාත්ථකානමෙ විදං ලක්ඛණන්ති, අපිච ‘සද්දා ඝටපටාදයො’ති වදන්තො වෙදිකානං විය උන්ති ආදීනං අනුපුබ්බීනියමාවත්ථානමසම්භවා තදනුක්කමෙන නිප්ඵාදියමානනම්පි සද්දානං ලොකියත්තානභිවත්තනඤ්ච බොධෙතීති දට්ඨබ්බං, නු තත්ථ පකාසකත්ථං සද්දස්ස සමුදායවසෙන වා සියා පච්චෙකවණ්ණවසෙන වා, තත්ථ යදි පච්චෙකවණ්ණා පකාසයෙය්‍යුං, ඝටසද්දෙ ඝකාරොයෙව ඝටත්ථං, පකාසයෙය්‍ය, තථා චාඤ්ඤෙසමකාරාදීනමනත්ථ කතා සියා, අථ සමුදිතා පකාසයෙය්‍යුං, තදා වණ්ණානමුච්චාරණානන්තරවිනාසිත්තා සමුදායොයෙව න සියා, තථා සති කථ මත්ථං සද්දො පකාසයතීති චෙ කමෙන සොතචිත්තාදිගහිතක්ඛර පාළියා ච යො සද්දොති විඤ්ඤෙය්‍යො සාත්ථකො චිත්තගොචරො, චිත්තගොචරස්සාපි සද්දස්ස පන බාලජනප්පබොධාය කප්පනාමත්තෙන පකත්‍යාදිවිභාගතො, න සභාවෙනාන්වාඛ්‍යානං, තෙනාහ-‘පකත්‍යා’දි ආදි, නනු ගොඉච්චාදිසාධුසද්දනියමෙ සති ගොතාදයො අසාධු සද්දාති විඤ්ඤායන්ති ගන්තබ්බමග්ගනියමෙ අගන්තබ්බමග්ගො විය, ගොතාදි අසාධුසද්දනියමෙ වා ගොඉච්චාදයො සද්දා සාධවොති අගන්තබ්බමග්ගනියමෙ ගන්තබ්බමග්ගො විය, කිං සද්දානමන්වාඛ්‍යානෙනා තිදමාසඞ්කිය පයොජනමාහ- ‘ලක්ඛණාභිධානංචෙ’ච්චාදි, සද්දානම්පටිපත්තියං පටිපදපාඨස්සානූපායත්තං දස්සෙතුමාහ- ‘අඤ්ඤථෙ’ච්චාදි, අඤ්ඤථාති අසති ලක්ඛණාභිධානෙ, සක්කතාදීතිආදිසද්දෙන පාකතාදිං සඞ්ගණ්හාති, බහුවිධත්තං සක්කතපාකතපෙසාචිකඅපබ්භංසවසෙන, මගධෙසු විදිතාති ඉමස්මිං අත්ථෙ ‘‘අඤ්ඤස්මි’’න්ති (4-121) මාගධානං ඉදන්ති අත්ථෙ ‘‘ණො’’ති (4-34) ණප්පච්චයෙ මාගධා මාගධන්ති ච පදනිප්ඵත්ති වෙදිතබ්බාති දස්සෙතුමාහ- ‘මගධෙස්මි’ච්චාදි, මගධෙසු විදිතාතිආදිනො අධිප්පායං විවරිතුමාහ- ‘ඉදං වුත්තං හොතී’තිආදි, තත්ථ ඉදන්ති ඉදානි වක්ඛමානං මාගධං…පෙ… හොතීති එතං වුත්තං හොතීති මගධෙසු…පෙ… ලක්ඛණං මාගධන්ති [Pg.15] වදතා පකාසිතං හොතීති අත්ථො, හිසද්දො’මගධෙස්වි’ච්චාදිනා වුත්තං සමත්ථයති, ලක්ඛණං විසෙසයතාති සද්දලක්ඛණ සද්දස්ස උත්තරපදත්ථප්පධානත්තා මාගධන්ති ඉමිනා ලක්ඛණං විසෙසයතා බ්‍යවච්ඡෙදයතා වුත්තිකාරෙන, අත්ථතොති සාමත්ථියතො, සද්දෙ ච විසෙසිතො හොතීති සද්දලක්ඛණසද්දො මාගධෙ එව බ්‍යවච්ඡෙදිතො හොති, අයමෙත්ථාධිප්පායො ‘මගධෙසු විදිතා මාගධාති සද්දෙ ගහෙත්වා තෙසමිදං මාගධන්ති මාගධසද්දෙන යස්මා සද්දලක්ඛණසද්දෙ ලක්ඛණං විසෙසිතං, තස්මා සද්දලක්ඛණසද්දෙ සද්දො යදි අමාගධො කථං ලක්ඛණං මාගධං සියාති සාමත්ථියා සද්දොපි විසෙසිතො හොතී’ති, නනු මාගධන්ති ලක්ඛණස්ස මාගධ සද්දසම්බන්ධිත්තඣාපනතො සද්දලක්ඛණන්ති එත්ථ සද්දසද්දස්ස නිරත්ථක තාපත්ති හොතීති, න හොති ගම්මමානත්ථස්ස සද්දස්ස පයොගම්පති කාමචාරත්තා සද්දලක්ඛණසද්දස්ස වා සමාසත්ථෙ නිරුළ්හත්තා ‘‘තත්‍රිදං සුගතස්ස සුගතචීවරප්පමාණ’’න්තිආදීසු විය, කොපනාතිආදිසද්දලක්ඛණන්ති ඉමිනා අභිධෙය්‍යසඞ්ඛාතපයොජනස්ස දස්සිතත්තා තප්පයොජනපුච්ඡනපරා චොදනා, වුච්චතෙච්චාදි පරිහාරො, යථා සබ්බථාත්තපරහිතකාමෙන.

Nun sagte er, um zu zeigen, welche Wörter diejenigen sind, deren Definition er zu erklären versprochen hatte: ‚Wörter sind Topf, Tuch usw.‘ Mit dem Wort ‚usw.‘ werden Baum usw. eingeschlossen. Gibt es denn nicht auch Wolkengetöse, Meeresrauschen usw.? Nein, diese werden nicht berücksichtigt, weil bedeutungslose Laute hier nutzlos sind. Diese Definition gilt nur für jene bedeutungsvollen Wörter, die in Übereinstimmung mit der weltlichen Konvention eine Bedeutung ausdrücken. Zudem ist zu verstehen: Wer sagt ‚Wörter sind Topf, Tuch usw.‘, macht verständlich, dass – da eine feste Sukzessivität bei unbedeutenden Elementen wie ‚un‘ usw. (wie bei den Anhängern der Veden) unmöglich ist – auch die in dieser Reihenfolge erzeugten Laute keine weltliche Gültigkeit erlangen. Ergibt sich nun dabei die ausdrückende Funktion des Wortes durch die Gesamtheit oder durch die einzelnen Laute? Wenn dabei die einzelnen Laute ausdrücken würden, dann würde im Wort ‚ghaṭa‘ (Topf) bereits der Laut ‚gh‘ allein die Bedeutung von ‚Topf‘ ausdrücken, und somit wären die übrigen Laute wie ‚a‘, ‚ṭ‘ usw. bedeutungslos. Wenn sie aber als Gesamtheit ausdrücken würden, dann gäbe es, weil die Laute unmittelbar nach ihrer Aussprache vergehen, überhaupt keine Gesamtheit. Wenn dem so ist, wie drückt dann ein Wort eine Bedeutung aus? Wenn man dies einwendet, so ist zu antworten: Als ‚Wort‘ ist jenes zu verstehen, das durch die Abfolge der vom Hörbewusstsein usw. nacheinander erfassten Buchstaben gebildet wird, welches bedeutungsvoll und das Objekt des Geistes ist. Die Erklärung des Wortes, obwohl es ein Objekt des Geistes ist, erfolgt jedoch zum Zweck der Belehrung von Unwissenden durch bloße begriffliche Konstruktion mittels der Einteilung in Stamm usw., nicht gemäß seiner wahren Natur. Deshalb sagte er: ‚Durch Stamm usw.‘ Ist es nicht so: Wenn eine Regelung für korrekte Wörter wie ‚go‘ (Kuh) besteht, werden Wörter wie ‚gotā‘ usw. als unkorrekt erkannt, so wie bei der Bestimmung des einzuschlagenden Weges der nicht einzuschlagende Weg indirekt erkannt wird? Oder wenn eine Regelung für unkorrekte Wörter wie ‚gotā‘ usw. besteht, werden Wörter wie ‚go‘ als korrekt erkannt, so wie bei der Bestimmung des nicht einzuschlagenden Weges der einzuschlagende Weg indirekt erkannt wird? Was nützt also die detaillierte Erklärung der Wörter? Um diese Befürchtung auszuräumen, nannte er den Nutzen: ‚Die Darlegung der Definition…‘ usw. Um zu zeigen, dass das wortweise Auswendiglernen kein geeignetes Mittel zum Verständnis von Wörtern ist, sagte er: ‚Andernfalls…‘ usw. ‚Andernfalls‘ bedeutet: Wenn keine Definition dargelegt wird. Mit dem Ausdruck ‚Sanskrit usw.‘ schließt das Wort ‚usw.‘ Prakrit usw. ein; die Vielfalt ergibt sich aufgrund von Sanskrit, Prakrit, Paisaci und Apabhramsa. Um zu zeigen, dass in der Bedeutung ‚in Magadha bekannt‘ das Suffix ‚ṇa‘ anzuwenden ist, wodurch die Wortbildung ‚māgadhā‘ und ‚māgadhaṃ‘ zu verstehen ist, sagte er: ‚In Magadha…‘ usw. Um die Absicht von ‚in Magadha bekannt‘ usw. zu erklären, sagte er: ‚Dies ist damit gesagt…‘ usw. Dabei bedeutet ‚dies‘: das nun zu besprechende ‚māgadha‘ … pe … ‚ist‘, dies ist damit gemeint; die Bedeutung ist, dass derjenige, der sagt ‚die Definition in Magadha … ist māgadha‘, dies offenbart hat. Das Wort ‚hi‘ bekräftigt das, was mit ‚in Magadha…‘ usw. gesagt wurde. Mit ‚die Definition spezifizierend‘: Da bei dem Wort ‚saddalakkhaṇa‘ (Definition von Wörtern) die Bedeutung des hinteren Gliedes vorherrschend ist, hat der Kommentator mit dem Wort ‚māgadha‘ das Wort ‚lakkhaṇa‘ spezifiziert und abgegrenzt. Dem Sinne nach, das heißt durch die inhärente Kraft, wird auch das Wort spezifiziert, sodass das Wort ‚saddalakkhaṇa‘ nur auf das Magadhi-Wort beschränkt wird. Dies ist hier die Absicht: ‚Indem man die Wörter nimmt, die als in Magadha bekannt gelten, und da in dem Begriff ‚saddalakkhaṇa‘ die Definition durch das Wort ‚māgadha‘ spezifiziert wurde, wie könnte – wenn das Wort im Begriff ‚saddalakkhaṇa‘ kein Magadhi-Wort wäre – die Definition eine Magadhi-Definition sein? Daher wird durch die inhärente Kraft auch das Wort selbst spezifiziert.‘ Aber würde nicht, da ‚māgadha‘ anzeigt, dass die Definition sich auf das Magadhi-Wort bezieht, das Wort ‚sadda‘ in ‚saddalakkhaṇa‘ überflüssig werden? Nein, das wird es nicht, weil die Verwendung eines Wortes, dessen Bedeutung bereits impliziert ist, im Belieben des Sprechers steht, oder weil das Wort ‚saddalakkhaṇa‘ in seiner zusammengesetzten Bedeutung etabliert ist, wie in Ausdrücken wie: ‚Dort ist dies das Maß des Gewandes des Wohlgegangenen für den Wohlgegangenen‘ usw. Der Einwand, der mit ‚Wer ist denn…‘ usw. beginnt, zielt darauf ab, nach dem Nutzen zu fragen, da durch ‚saddalakkhaṇa‘ der Nutzen, der als Gegenstand bezeichnet wird, aufgezeigt wurde; die Antwort beginnt mit ‚Es wird gesagt…‘ usw., wie es von jemandem getan wird, der in jeder Weise das Wohl seiner selbst und anderer wünscht.

පියො ච ගරු භාවනීයො, වත්තා ච වචනක්ඛමො;

ගම්භීරඤ්ච කථං කත්තා,නොචා ඨානෙ නියොජකොති.

Beliebt, respektiert und verehrungswürdig, ein Lehrer, der Ermahnung erträgt; tiefe Gespräche führend und einen niemals zu Unrechtem anleitend.

වුත්තෙහි තතො පරෙහි ච පසත්ථතරෙහි ගුණවිසෙසෙහි සමුපෙතං ගුරුං.

Den Lehrer, der mit den genannten und darüber hinausgehenden, noch lobenswerteren besonderen Eigenschaften ausgestattet ist.

තස්මා අක්ඛරකොසල්ලං, සම්පාදෙය්‍ය හිතත්ථිකො;

උපට්ඨහං ගුරුං සම්මා, උට්ඨානාදීහි පඤ්චහීති.

Darum sollte derjenige, der sein eigenes Wohl anstrebt, Geschicklichkeit in den Buchstaben erwerben, indem er dem Lehrer durch die fünf Dienste wie Aufstehen usw. gebührend dient.

වචනතො උට්ඨාන-උපට්ඨාන-පරිචරියා-සුස්සූසා සක්කච්චසිප්පපටිග්ගහණෙහි සම්මා උපට්ඨහන්තෙන සවන,උග්ගහන-ධාරණ-පරිපුච්ඡා-භාවනා හි කඞ්ඛාවිච්ඡෙදං කත්වා විඤ්ඤාතබ්බං සද්දලක්ඛණං, තථා අවිඤ්ඤාතං සද්දලක්ඛණමනෙනාති [Pg.16] අවිඤ්ඤාතසද්දලක්ඛණො පුග්ගලො, හිසද්දො අවධාරණෙ, සො ‘ධම්මවිනයෙසු කුසලො න හොතී’ති එත්ථ දට්ඨබ්බො, කුසලො දක්ඛො න හොති, තත්ථ ධම්මවිනයෙසු සුත්තන්තාතාභිධම්මසඞ්ඛාතෙසු ධම්මෙසු චෙව විනයෙ ච, කස්මා–

Aus diesem Ausspruch ergibt sich: Wer dem Lehrer durch Aufstehen, Aufwarten, Bedienen, Gehorchen und ehrerbietiges Erlernen der Kunst gebührend dient, muss die Definition der Wörter durch Hören, Lernen, Einprägen, Befragen und Vergegenwärtigen verstehen, nachdem er alle Zweifel beseitigt hat. Ebenso ist eine Person, die diese Definition der Wörter nicht verstanden hat, ein ‚Mensch, der die Definition der Wörter nicht versteht‘. Das Wort ‚hi‘ dient der Hervorhebung; es ist hier zu sehen in der Phrase: ‚Er ist in Dhamma und Vinaya nicht bewandert‘. ‚Bewandert‘ bedeutet geschickt; er ist nicht geschickt. ‚In Dhamma und Vinaya‘ bezieht sich auf die Lehren, die aus Sutta und Abhidhamma bestehen, sowie auf die Disziplin. Warum?

යො නිරුත්තිං න සික්ඛෙය්‍ය, සික්ඛන්තො පිටකත්තයං;

පදෙපදෙ විකඞ්ඛෙය්‍ය, වනෙ අන්ධගජො යථාති.

Wer die Sprachlehre nicht lernt, während er die drei Körbe studiert, der wird bei jedem einzelnen Wort schwanken wie ein blinder Elefant im Wald.

වචනතො, අයමෙත්ථාධිප්පායො ‘‘යථා වුත්තනයෙන සම්භූතපද බ්‍යාමොහවසෙන පදත්ථෙපි බ්‍යාමොහසම්භවතො සුත්තන්තොපදස්සිතාය දිට්ඨිවිනිවෙට්ඨනාය ච අභිධම්මාගතෙ නාමරූපපරිච්ඡෙදෙ ච විනය නිද්දිට්ඨෙ සංවරාසංවරෙ ච අකොසල්ලං සියා’’ති, යථාධම්මන්ති ධම්මවිනය සද්දස්ස යො-ත්ථො විනයසුත්තාභිධම්මසඞ්ඛාතො, තස්ස සො-ත්ථො, තදනතික්කමෙන, පටිපජ්ජිතුමසක්කොන්තොති තත්ථතත්ථෙව වුත්තාසු අධිසීල අධිචිත්ත අධිපඤ්ඤාසික්ඛාසු පවත්තිතුං අසමත්ථො, කුසලො පන සමත්ථො පඤ්ඤාවිසෙසාලොකපටිලාභතො, වුත්තං හි–

Aus diesem Ausspruch ergibt sich. Dies ist hier die Absicht: ‚Weil durch die Verwirrung bezüglich der Wörter, die auf die zuvor erklärte Weise entsteht, auch eine Verwirrung bezüglich der Wortbedeutung eintreten kann, würde Unfähigkeit entstehen sowohl hinsichtlich der in den Suttas gezeigten Entwirrung von Ansichten als auch hinsichtlich der im Abhidhamma dargelegten Unterscheidung von Geist und Materie und der im Vinaya dargelegten Zügelung und Nicht-Zügelung‘. ‚Gemäß dem Dhamma‘ bezieht sich auf die Bedeutung der Wörter Dhamma und Vinaya, welche als Vinaya, Sutta und Abhidhamma erklärt wird; ohne diese zu überschreiten. ‚Nicht in der Lage zu praktizieren‘ bedeutet, unfähig zu sein, in den an verschiedenen Stellen dargelegten Schulungen der höheren Tugend, des höheren Geistes und der höheren Weisheit zu verweilen. Wer jedoch bewandert ist, ist dazu fähig, weil er das Licht einer besonderen Weisheit erlangt hat. Denn es wurde gesagt:

යාව තිට්ඨන්ති සුත්තන්තා, විනයො යාව දිප්පති;

තාව දක්ඛන්ති ආලොකං, සූරියෙ අබ්භුග්ගතෙ යථාති.

Solange die Lehrreden bestehen, solange die Disziplin erstrahlt, solange werden sie das Licht sehen, so wie wenn die Sonne aufgegangen ist.

පටිපත්තින්ති පටිපජ්ජීයතීති පටිපත්තීති යථාවුත්තං තිවිධම්පි පටිපත්තිං, විරාධෙත්වාති නාසෙත්වා, නස්සති හි පටිපත්ති තෙසුයෙවා කො සල්ලතමගතත්තා, තථා චාහු–

‚Praxis‘ bedeutet das, was praktiziert wird; es bezieht sich auf die zuvor erwähnte dreifache Praxis. ‚Vereitelt habend‘ bedeutet zerstört habend. Denn die Praxis geht verloren, wenn man in eben diesen Dingen Unkenntnis erlangt hat. Und so wurde gesagt:

සුත්තන්තෙසු අසන්තෙසු, පමුට්ඨෙ විනයම්හි ච;

තමො භවිස්සති ලොකෙ, සූරියෙ අත්ථඞ්ගතෙ යථාති.

Wenn die Suttantas nicht mehr da sind und der Vinaya vergessen ist, wird Dunkelheit in der Welt sein, so wie wenn die Sonne untergegangen ist.

සංසාරදුක්ඛස්සෙව භාගී හොති… යථාවුත්තා-නුක්කමපරිච්චාගෙන අනුරූපපටිපත්තියා පටිලභිතබ්බත්තා අධිගමවිසයස්ස යො ගක්ඛෙමස්ස, වුත්තඤ්හි තස්සානුලොමපටිපත්තිමූලකත්තං–

Er hat nur Anteil am Leiden des Saṃsāra … weil der Bereich der Verwirklichung, nämlich die Sicherheit vor den Jochen (yogakkhema), durch die entsprechende Praxis erlangt werden muss, die auf dem Verzicht gemäß der genannten Reihenfolge beruht; denn es wurde gesagt, dass dies seine Wurzel in der demgemäßen Praxis hat –

සුත්තන්තෙ රක්ඛිතෙ සන්තෙ, පටිපත්ති හොති රක්ඛිතා;

පටිපත්තියං ඨිතො ධීරො, යොගක්ඛෙමා න ධංසතීති.

Wenn die Suttanta geschützt ist, ist die Praxis geschützt. Der Weise, der in der Praxis gefestigt ist, weicht nicht von der Sicherheit vor den Jochen (yogakkhema) ab.

එතාවතා [Pg.17] අවිඤ්ඤාතසද්දලක්ඛණස්ස සකත්ථපරිහානිං දස්සෙත්වා ඉදානි සකත්ථසම්පත්තිමූලිකා පරත්ථසම්පත්තීති තදභාවා තාදිසො පුග්ගලො පරෙසම්පි පච්චයො භවිතුං න සක්කොතීති දස්සෙතුං ‘නචා’තිආදි වුත්තං, පතිට්ඨාති ධාරණං, තඤ්චෙත්ථ තෙසං තෙසං කුල පුත්තානං ධම්මවිනයසික්ඛාපනං තංතං කම්මතො නිත්ථරණාදි ච, තදුභය මෙවා-න්හසඞ්ගිකං පතිට්ඨං, මුඛ්‍යභූතම්පන තම්මූලකෙ සුපරිසුද්ධසීලෙ පතිට්ඨාපනමෙව, තදුපකරණත්ථො සික්ඛාපනාදි, ඉධ පන තං සාධනභූතො පුග්ගලො උපචාරතො පතිට්ඨාති ගහෙතබ්බො, හිසද්දො යථාවුත්ත සමත්ථනත්ථෙ නිපාතො, සද්දලක්ඛණඤ්ඤූයෙවාති අවධාරණම්පන තෙසු තබ්බිදූයෙව සමත්ථොති දස්සනත්ථං පකරණවසෙන වුත්තං, අත්තනො පන සුගුත්තසීලක්ඛන්ධවිරහෙන කදාචි කොචි යථාවුත්තානං පතිට්ඨාභවිතුං න සක්කොති… තම්මූලකත්තා සද්ධම්මට්ඨිතියා සපරපතිට්ඨා භාවස්ස ච, තෙනෙව විනයධරෙ ආනිසංසං දස්සෙන්තෙන භගවතා තප්පධානං තප්පමුඛංව කත්වා ‘‘පඤ්චිමෙ භික්ඛවෙ ආනිසංසා විනයධර පුග්ගලෙ, කතමෙ පඤ්ච අත්තනො සීලක්ඛන්ධො සුගුත්තො හොති සු රක්ඛිතො, කුක්කුච්චපකතානං පටිසරණං හොති, විසාරදො සඞ්ඝ මජ්ඣෙ විහරති, පච්චත්ත්ථිකෙ සහධම්මෙන සුනිග්ගහිතං නිග්ගණ්හාති, සද්ධම්මට්ඨිතියා පටිපන්නො ච හොතී’’ති වුත්තං, අත්ථානුරූපන්ති අත්තනො වචනීයස්සත්ථස්ස වාචකත්තෙන යොග්‍යං, බ්‍යඤ්ජනානුරූපන්ති අත්තනො වාචකස්ස වචනීයත්තෙන යොග්‍යං, පරිවාසාදීසූතිආදිසද්දෙන අබ්භානාදිං සඞ්ගණ්හාති, තංතංකම්මන්ති පරිවාසාදිකං තංතංකම්මං, අඤ්ඤොති අසද්දලක්ඛණඤ්ඤූ, න කෙවලමනෙන සකත්ථපරත්ථාව නාසිතා, අථ ඛොති විධො සද්ධම්මොපි නාසිතොයෙවාති වත්ථුමාහ ‘අජානන්තො පනා’තිආදි, අයථාපටිපජ්ජමානොති සද්දලක්ඛණඤ්ඤුනා යථා යෙන පකාරෙන අත්ථානුරූපං බ්‍යඤ්ජනෙ බ්‍යඤ්ජනානුරූපඤ්ච අත්ථෙ පටිපජ්ජිතබ්බං, තථා අප්පටිපජ්ජමානො, තථා ච වක්ඛති– තථා හි සො සද්දලක්ඛණ මජානන්තො’තිආදි. තිවිධම්පි සද්ධම්මන්ති පරියත්තිපටිපත්තිඅධිගමවසෙනති විධමෙව සද්ධම්මං, තත්ථ තිපිටකබුද්ධවචනං පරියත්තිසද්ධම්මො නාම, තෙරස ධුතගුණා චුද්දස ඛන්ධකවත්තානි ද්වෙ අසීති මහාවත්තානීති අයං පටිපත්තිසද්ධම්මො නාම, චත්තාරො මග්ගා චත්තාරි ච ඵලානි අයං අධිගමසද්ධම්මො [Pg.18] නාම, තථාහිච්චාදිනා වුත්තමත්ථං සමත්ථෙති, තම්පි පාළියා ථිරීකාතුං ‘වුත්තං හෙත’න්තිආදිමාහ, තත්ථ ධම්මාති හෙතූ, සද්ධම්මස්සාති යථාවුත්තස්ස තිවිධස්ස සද්ධම්මස්ස, පදබ්‍යඤ්ජනන්ති පදඤ්ච බ්‍යඤ්ජනඤ්ච තං, තත්ථ පදං නාම ස්‍යාද්‍යන්තං ත්‍යාද්‍යන්තඤ්ච, බ්‍යඤ්ජීයති අත්ථො එතෙනාති බ්‍යඤ්ජනං-වාක්‍යං අථවා පජ්ජතෙ ගම්‍යතෙ අත්ථො එතෙනාති පදං-ස්‍යාද්‍යන්තාදි, වාක්‍යංව බ්‍යඤ්ජනං, සිථිලධනිතාදිපදමෙවවා වුත්තනයෙන බ්‍යඤ්ජනන්ති පදබ්‍යඤ්ජනං, තං, දුන්නික්ඛිත්තං දුට්ඨු නික්ඛිත්තං ඨපිතං විරාධෙත්වා කථිතං, අත්ථො ච දුන්නීතොති දුන්නික්ඛිත්තත්තායෙව පදබ්‍යඤ්ජනස්ස තබ්බචනීයොපි දුට්ඨුවිඤ්ඤාතො හොති, වුත්තපටිපක්ඛතොති ‘අවිඤ්ඤාතසද්දලක්ඛණොහි’ච්චාදිනා වුත්තස්ස විඤ්ඤාතසද්දලක්ඛණත්තාදිනා පටිපක්ඛභාවතො, භාවප්පධානො හි අයං නිද්දෙසො,ත්තප්පච්චයලොපො වා, න හි අත්තාව අත්තනා වෙදිතබ්බොති යුත්තන්ති.

Nachdem er bis hierher den Verlust des eigenen Nutzens für jemanden aufgezeigt hat, der die Regeln der Sprache nicht kennt, wurde nun – da das Wohl anderer seine Wurzel in der Erlangung des eigenen Wohls hat und eine solche Person in Ermangelung dessen auch für andere keine Stütze sein kann – gesagt: 'und nicht...' usw. 'Patiṭṭhāti' bedeutet Halt geben (Stützen). Und das ist hier das Lehren von Dhamma und Vinaya an jene verschiedenen Söhne aus gutem Hause sowie das Hinaushelfen aus den jeweiligen Handlungen usw. Diese beiden sind eine nebensächliche Unterstützung. Die hauptsächliche Unterstützung jedoch ist das Etablieren in der darauf basierenden, völlig reinen Tugend (sīla), und das Lehren usw. dient als Hilfsmittel dazu. Hier jedoch ist die Person, die das Mittel dazu ist, im übertragenen Sinne als 'Halt' (patiṭṭhā) aufzufassen. Das Wort 'hi' ist eine Partikel im Sinne der Bestätigung des bereits Gesagten. Die Einschränkung 'nur der Kenner der Sprachregeln' (saddalakkhaṇaññūyeva) wird im Kontext gesagt, um zu zeigen, dass unter ihnen nur derjenige, der dies versteht, dazu fähig ist. Ohne den eigenen, gut geschützten Tugendbereich (sīlakkhandha) kann jedoch niemals irgendjemand eine Unterstützung für die oben Genannten sein, weil das Bestehen des wahren Dhamma (saddhamma) sowie das Feststehen von sich selbst und anderen darauf beruht. Eben deshalb hat der Erhabene, als er den Nutzen für einen Vinaya-Halter aufzeigte, indem er dies in den Vordergrund stellte und zur Hauptsache machte, gesagt: 'Es gibt, ihr Mönche, diese fünf Segnungen für eine Person, die den Vinaya bewahrt. Welche fünf? Der eigene Tugendbereich ist gut behütet und gut geschützt; er ist ein Zufluchtsort für jene, die von Gewissensbissen geplagt sind; er weilt selbstbewusst inmitten der Gemeinde (Saṅgha); er weist Widersacher mit dem Dhamma wirksam in die Schranken; und er praktiziert für den Fortbestand des wahren Dhamma.' 'Dem Sinn entsprechend' (atthānurūpaṃ) bedeutet geeignet als Ausdruck für den Sinn dessen, was ausgedrückt werden soll. 'Dem Wortlaut entsprechend' (byañjanānurūpaṃ) bedeutet geeignet als das, was durch den Ausdruck ausgedrückt werden soll. Mit dem Wort 'und so weiter' in 'parivāsa usw.' schließt er abbhāna (Rehabilitation) usw. ein. 'Die jeweilige Handlung' (taṃtaṃkammaṃ) bezieht sich auf die jeweilige Handlung wie parivāsa usw. 'Ein anderer' (añño) bedeutet einer, der die Sprachregeln nicht kennt. Nicht nur wurden von ihm das eigene Wohl und das Wohl anderer zerstört, vielmehr wurde auch der dreifache wahre Dhamma wahrlich zerstört; um dies darzulegen, wurde gesagt: 'Wer aber nicht weiß...' usw. 'Wer fehlerhaft praktiziert' (ayathāpaṭipajjamāno) bedeutet: wer nicht so praktiziert, wie es von einem Kenner der Sprachregeln zu praktizieren ist – nämlich entsprechend der dem Sinn angemessenen Formulierung und dem der Formulierung angemessenen Sinn. Und so wird er sagen: 'Denn weil er die Sprachregeln nicht kennt...' usw. 'Den dreifachen wahren Dhamma' (tividhampi saddhammaṃ) bezieht sich auf den dreifachen wahren Dhamma durch Studium (pariyatti), Praxis (paṭipatti) und Verwirklichung (adhigama). Dabei ist das Buddha-Wort der drei Körbe (Tipiṭaka) der wahre Dhamma des Studiums (pariyattisaddhamma). Die dreizehn asketischen Übungen (dhutaguṇa), die vierzehn Pflichten der Abschnitte (khandhakavatta) und die zweiundachtzig großen Pflichten (mahāvatta) sind der wahre Dhamma der Praxis (paṭipattisaddhamma). Die vier Pfade und die vier Früchte sind der wahre Dhamma der Verwirklichung (adhigamasaddhamma). Mit Worten wie 'tathā hi' (denn so...) bekräftigt er die genannte Bedeutung. Um dies auch durch den kanonischen Text zu festigen, sagte er 'vuttaṃ hetaṃ' (denn dies wurde gesagt) usw. Dabei bedeutet 'dhammā' Ursachen (hetū). 'saddhammassa' bezieht sich auf den oben genannten dreifachen wahren Dhamma. 'padabyañjana' ist das Wort (pada) und der Buchstabe/Ausdruck (byañjana). Dabei ist ein 'Wort' (pada) dasjenige, das auf Flexions- oder Konjugationsendungen (syādi und tyādi) endet. 'Das, wodurch die Bedeutung verdeutlicht wird (byañjīyati), ist der Ausdruck (byañjana)' – d. h. der Satz; oder: 'Das, wodurch die Bedeutung erreicht (pajjate) oder verstanden (gamyate) wird, ist das Wort (pada)' – d. h. das, was auf -syādi usw. endet. Der Satz selbst ist der Ausdruck (byañjana). Oder es ist eben das Wort, das durch leichte oder schwere Aussprache usw. auf die genannte Weise ausgedrückt wird – das ist 'padabyañjana'. 'Falsch dargelegt' (dunnikkhittaṃ) bedeutet schlecht dargelegt, unpassend platziert, fehlerhaft gesprochen. Und 'der Sinn ist falsch erfasst' (dunnīto) bedeutet, dass aufgrund der schlechten Darlegung von Wort und Ausdruck auch der dadurch ausgedrückte Sinn falsch verstanden wird. 'Durch das Gegenteil des Gesagten' (vuttapaṭipakkhatoto) bedeutet durch den gegenteiligen Zustand wie 'Kenner der Sprachregeln' im Verhältnis zu dem, was mit 'der die Sprachregeln nicht kennt' usw. gesagt wurde. Denn diese Darlegung betont den Zustand (bhāvappadhāna). Oder es liegt ein Wegfall des Suffixes -tta vor. Denn es ist wahrlich nicht angemessen, dass man sich selbst nur durch sich selbst erkennen müsste.

තදෙවන්තිආදිනා යථාවුත්තං නිගමෙත්වා සඤ්ඤාවිධානෙ පයොජනං දස්සෙති, තන්ති හෙත්වත්ථෙ නිපාතො, යස්මා සද්දලක්ඛණස්ස ජානනංසානි සංසං තස්මාති අත්ථො, එවන්ති නිදස්සනත්ථෙ නිපාතො, එවං සප්පයොජනන්ති සම්බන්ධො, තදෙවන්ති වා නිපාතසමුදායො යං, වුත්තෙන පකාරෙනෙත්‍යස්මිං අත්ථෙ වත්තතෙ. නනුච සඤ්ඤීනං සඤ්ඤානං වත්තබ්බත්තෙ ‘‘අආදයො තිතාලීසවණ්ණා’’තිආදීනං වාක්‍යානං විසුංවිසුං මහන්තත්තා කුතො ලාඝවං සත්ථස්සාති මඤ්ඤමානො ‘තථාහි’ච්චාදිනා සඤ්ඤාවිධානෙ ලාඝවසබ්භාවං සමත්ථෙති, හොතෙවාති අවධාරණෙන කත්ථචි පරසත්ථෙ විය නො න හොතීති දස්සෙති, පටිපත්තිලාඝවම්පි චෙත්ථ හොතෙව, තථාහි ‘‘වණ්ණපරෙන සවණ්ණොපි’’ච්චාදො (1-24) වණ්ණාදිසඤ්ඤාසමුද්ධරිතා නාත්තානමත්තාවගමෙතුමලන්ති පරෙ පුච්ඡිත්වා ජානිතබ්බා අස්ස, තතො සඤ්ඤා-වසෙයා, තතොස්ස සඤ්ඤාති සඤ්ඤාසඤ්ඤීවිවෙචනං තදනුට්ඨානන්ති පරම්පරාපෙක්ඛාය භවිතබ්බං පටිපත්ති ගාරවාභාවා. ඉදානි සඞ්ඛෙපතො සත්ථක්කමං දස්සෙතුමාහ-එවං තාවි’ච්චාදි, තාවාති පඨමං, උපයුජ්ජමානත්තාති බ්‍යාපාරියමානත්තා, විසයො ගොචරො යත්ථෙතෙ ස්‍යාදයො විධී යන්තෙ, සහ විසයෙනාති සවිසයා, පඨමං කරීයතීති පකති යතො ස්‍යාදයො විධීයන්තෙ, සහ පකතියාති සප්පකතිකා, ලිඞ්ගාදිකන්ති [Pg.19] ආදිසද්දෙන‘සලභච්ඡාය’මිච්චාදො එකත්තාදි, ලිඞ්ගෙභවා ලිඞ්ගිකා-ඉත්ථිවිධයො, එකත්ථීභාවො සමාසො, තෙන, සාමඤ්ඤතො සමානත්තා, සමානත්තන්තුණාදිවුත්තියා ‘‘රාජාදිවිසිට්ඨෙ පුරිසා දොවිය’වසිට්ඨාදිවිසිට්ඨෙ අපච්චාදිම්හි අත්ථෙ පවත්තනතො.

Indem er das zuvor Gesagte mit den Worten „tadeva“ („eben dieses“) usw. zusammenfasst, zeigt er den Zweck bei der Festlegung von Begriffen (saññāvidhāna). „ta“ ist eine Partikel im kausalen Sinne (hetvattha); die Bedeutung ist: „weil das Erkennen der Wortmerkmale vorteilhaft ist, darum...“ „evaṃ“ ist eine Partikel im Sinne der Veranschaulichung (nidassanattha); die Verknüpfung lautet: „so ist es von Nutzen“. Oder „tadeva“ ist eine Verbindung von Partikeln, die in der Bedeutung von „in der beschriebenen Weise“ verwendet wird. Wenn man nun einwendet: „Da die Begriffe und das Begriffene ausgedrückt werden müssen, wie soll das Lehrwerk durch die Ausdehnung einzelner Sätze wie ‚a und die anderen sind die dreiundvierzig Laute‘ usw. eine Erleichterung (lāghava) erfahren?“, so begründet er mit den Worten „tathāhi“ („denn so...“) usw. das Vorhandensein von Erleichterung bei der Festlegung von Begriffen. Durch die Einschränkung „es ist wahrlich so“ (hoteva) zeigt er, dass es nicht so ist, dass es [hier] nicht existiert, wie es in manchen fremden Lehrwerken der Fall sein mag. Auch eine Erleichterung beim Verständnis (paṭipattilāghava) gibt es hier in der Tat. Denn bei Formulierungen wie „auch der Gleichtönende durch einen nachfolgenden Laut...“ (1.1.24) ist der bloße Begriff „vaṇṇa“ usw. nicht ausreichend, um sich selbst zu verstehen; man müsste andere fragen, um es zu wissen, und erst daraus würde man den Begriff erfassen, und daraus wiederum die Unterscheidung zwischen Begriff und Begriffenem sowie deren Anwendung. Dies müsste in einer Kette von Abhängigkeiten geschehen, weshalb es keine Schwerfälligkeit beim Erfassen (paṭipattigārava) gibt. Um nun kurz die Ordnung des Lehrwerks darzustellen, sagt er: „evaṃ tāva“ („so zuerst einmal“) usw. „tāva“ bedeutet „zuerst“; „upayujjamānattā“ bedeutet „weil sie angewendet werden“. Der Bereich (visaya) ist der Wirkungskreis, in dem diese [Endungen] wie „si“ usw. vorgeschrieben werden; „zusammen mit dem Bereich“ bedeutet „savisayā“ (mit ihrem Wirkungsbereich). Das, was zuerst gesetzt wird, von dem aus „si“ usw. vorgeschrieben werden, ist die Basis (pakati); „zusammen mit der Basis“ bedeutet „sappakatikā“ (mit ihrer Basis). „Das Genus (liṅga) usw.“: Mit dem Wort „usw.“ ist die Einzahl usw. in Beispielen wie „salabhacchāyaṃ“ gemeint. „Im Genus begründet“ sind die Regeln für das Femininum (itthividhayo). Die Vereinigung zu einer einzigen Bedeutung ist das Kompositum (samāsa); dadurch sind sie allgemein gleichartig. Die Gleichartigkeit aber liegt an der Verwendung von uṇādi-Suffixen, da sie in Bedeutungen wie „Nachkomme“ usw. vorkommen, wie etwa „Männer, die durch Könige ausgezeichnet sind“, oder „diejenigen, die durch Vorzügliches ausgezeichnet sind“.“

ඉති මොග්ගල්ලානපඤ්චිකාටීකායං සාරත්ථවිලාසිනියං

Hier endet in der Sāratthavilāsinī, dem Kommentar zur Moggallāna-Pañcikā,

රතනත්තයපණාමාදිකථා සමත්තා.

die Abhandlung über die Verehrung der Drei Juwelen und anderes.

1. පඨමකණ්ඩවණ්ණනා

1. Die Erklärung des ersten Abschnitts (Paṭhamakaṇḍa).

සඤ්ඤාධිකාර

Das Kapitel über die Begriffe (Saññādhikāra).

1. අ ආදයො

1. „A“ und die folgenden [Laute]

සබ්බවචනානං සාත්ථකනිරත්ථකත්තබ්‍යභිචාරිත්තා ‘ඉද’න්තිආදිනා සදිට්ඨන්තෙන සංසයමුපදස්සිය සාත්ථකත්තමස්ස දස්සෙතුඤ්ච ‘න තාව…පෙ… සාත්ථකත්තා’ති වුත්තං, උම්මත්තකාදිවාක්‍යමිති ‘දස දාළිමා, ඡ අපූපා, කුණ්ඩමජාජිනං, පලාලපිණ්ඩො’ඉච්චාදිකං, අවයවත්ථාන මඤ්ඤමඤ්ඤනාති සම්බන්ධා සමුදායත්ථාභාවතො අනත්ථකත්තං, ආදිවාක්‍යන්ති ‘‘මනොසෙට්ඨා මනොමයා’’තිආදිවාක්‍යං, සාත්ථකත්තං පනස්ස පදත්ථාන මඤ්ඤමඤ්ඤාභිසම්බන්ධස්ස පතීතිතො.

Da alle Aussagen bezüglich ihrer Sinnhaftigkeit, Sinnlosigkeit und Unbeständigkeit variieren, wird – um durch ein Beispiel mit den Worten „dies“ usw. den Zweifel aufzuzeigen und um dessen Sinnhaftigkeit zu beweisen – gesagt: „Nicht so lange ... [bis] ... wegen der Sinnhaftigkeit“. Unter einem „Satz wie dem eines Verrückten“ versteht man Sätze wie: „Zehn Granatäpfel, sechs Kuchen, eine Ziegenlederhülle, ein Strohballen“ usw. Wegen des Fehlens einer wechselseitigen Verbindung der Bedeutungen der einzelnen Wortteile gibt es keine Gesamtbedeutung, woraus die Sinnlosigkeit resultiert. Ein „Anfangssatz“ ist ein Satz wie „Vom Geist beherrscht, aus Geist geschaffen“ usw. Seine Sinnhaftigkeit beruht jedoch auf dem Verständnis der gegenseitigen Verknüpfung der Wortbedeutungen.

අථ අආද්‍යාදිසද්දානං සාධුත්තාන්වාඛ්‍යානාය ඉදං වචනමිච්චාදිවිකප්පන්තරසම්භවෙ කථං නියමො වුත්තියං වුත්තෙනත්ථෙන සාත්ථකත්තමිච්චාසඞ්කිය තෙසමිහානුපයොගිත්තං කමෙන පටිපාදයිතුමාහ ‘වක්ඛමානත්ථමෙවිද’මිච්චාදි,’ ආකාරාදයො නිග්ගහීතන්තා’ඉච්චාදිනා වුත්තියං වක්ඛමානො අත්ථො යස්ස තං තථා වුත්තං, සාධූනං සාධුසද්දානං අනුසාසනං ආඛ්‍යානං අත්ථො පයොජනං යස්ස තන්ති විග්ගහො.

Wenn man sich nun fragt, wie angesichts der Möglichkeit anderer Alternativen wie „diese Aussage dient der Erklärung der Korrektheit von Wörtern wie ‚a‘ usw.“ eine feste Regelung getroffen wird, und wenn man bezweifelt, ob die Sinnhaftigkeit durch die im Kommentar (vutti) dargelegte Bedeutung gegeben ist, so sagt er, um deren Unbrauchbarkeit an dieser Stelle Schritt für Schritt darzulegen: „Dies dient eben der noch zu nennenden Bedeutung“ usw. „Das, dessen im Kommentar noch zu erklärende Bedeutung durch Formulierungen wie ‚die Laute von ‚ā‘ an bis zum Niggahīta‘ usw. ausgedrückt wird“ – das ist damit gemeint. Die grammatische Analyse (viggaha) lautet: „Das, dessen Zweck (attha) die Unterweisung (anusāsana) und Erklärung (ākhyāna) korrekter Wörter (sādhu) ist.“

සාධුසද්දානුසාසනසඞ්කාපෙත්ථ ‘‘කත්ථෙත්ථ කුත්‍රාත්‍රක්වෙහිධා’’ති (4-100) ආදිනා කත්ථාදිසද්දානං සාධුත්තානුසාසනස්ස දස්සනතො, ලක්ඛණන්තරෙන සාධුභාවස්ස අන්වාඛ්‍යාතත්තාති ආපුබ්බාදාඉච්චස්මා ‘‘දාධාත්වී’’ති (5-45) ඉප්පච්චයෙ ආකාරලොපෙ ච ආදීති [Pg.20] අආදියෙසන්ති අඤ්ඤපදත්ථසමාසෙ යොම්හි ‘‘යොසු ඣිස්ස පුමෙ’’ති (2-93) ‘ටෙ අආදයො’ති, තයො ච චත්තාලීසා චාති චත්ථ සමාසෙ ‘‘තදමිනාදීනි’’ති චත ලොපෙච රස්සෙ ච තිතාලීසාති, ‘වණ්ණ-වණ්ණනෙ’ඉච්චස්මා ‘‘භාවකාරකෙස්ව ඝණ ඝකා’’ති (5-44) අප්පච්චයෙයොම්හි ටාදෙසෙ වණ්ණාඉති ච සිජ්ඣනතො, පයොගනියමත්ථන්ති තිතාලීසවණ්ණසද්දෙසු පරෙසු එව අආදිසද්දො පයුජ්ජීයතීති එවං පයොගනියමත්ථං, අයම්පි විකප්පන්තර සම්භාවනා ‘‘අභූතතබ්භාවෙ කරාසභූයොගෙ විකාරා චී’’ති (4-119) පයොගනියමස්සා ඣායමානස්ස දිට්ඨත්තා, ඨාන්‍යාදෙසත්ථන්ති අආදිසද්දස්ස ඨානෙ තිතාලීසවණ්ණසද්දා ආදෙසා හොන්ති තෙසං වා සො ඉති, තදනුරූපායාති ඨාන්‍යාදෙසානුරූපාය ඡට්ඨී විභත්තියා, අතොයෙවාති අගමාගමිඅනුරූපාය ඡට්ඨියා අභාවතො යෙව, අගමාගමි භාවත්ථන්ති අආදිසද්දස්ස තිතාලීස වණ්ණසද්දා ආගමා හොන්ති තෙසං වා සො ඉති, එතෙසුපි සඞ්කා, ‘‘යවාසරෙ’’ (1-30) ‘‘සුඤ සස්ස’’ඉති (2-53) ආදෙසාගමානං දස්සනෙන, ආගම ලිඞ්ගාභාවතොති උකාර කකාර මකාරානං අභාවතො, විසෙසනවිසෙස්ස භාවත්ථන්ති තිතාලීසවණ්ණසද්දානං අආදිසද්දො විසෙසනං, තෙ වා තස්සෙ-ති, එත්ථාපි සඞ්කා ‘නීලුප්පල’මිච්චාදීනමඤ්ඤත්ථ විසෙසනවිසෙස්ස භාවදස්සනා, සද්දලක්ඛණා නුපයොගතොති සද්දලක්ඛණෙන සද්දසඞ්ඛරණස්ස පකතත්තා වුත්තං, තත්ථ කාරණමාහ- ‘රූපවිසෙසූප ලක්ඛණාභාවා’ති, රූපවිසෙසස්ස උපලක්ඛණ නිමිත්තං තස්සඅභාවාති අත්ථො, න හි විසෙසන විසෙස්සභාවෙ පටිපාදිතෙ අආද්‍යාදිසද්දානං රූපවිසෙසස්ස සඞ්ඛරණං කතං සියාති, යදි එසොව සද්දසඞ්ඛරණන්ති ගය්හෙය්‍ය, තථා සති ‘නීලුප්පල’මිච්චාදීනම්පි වත්තබ්බතා ආපජ්ජෙය්‍යාති නාස්ස තදත්ථ තාපි සම්භාවීයතෙ, ලොකෙ සීහගුණස්ස මානවකෙ දස්සනතො උපචාරෙන ‘සීහො-යං මානවකො’ති තග්ගුණජ්ඣාරොපොපි දිස්සති, තදත්ථම්පෙතං න හොතීති දස්සනත්ථං ‘තග්ගුණජ්ඣාරොපනත්ථම්පෙතං න හොතී’ති වුත්තං, තස්ස අආදිසද්දස්ස, තෙසං තිතාලීසවණ්ණසද්දානං වා ගුණො අආදිත්තාදි, තස්ස අජ්ඣාරොපනං-තිතාලීසවණ්ණසද්දෙසු [Pg.21] වා අආදිසද්දෙයෙව වා ආරොපනං, තදත්ථම්පෙතං සුත්තං න හොතීති අත්ථො, තත්ථ කාරණමාහ- ‘අතොයෙවා’තිආදි, අතොයෙව රූපවිසෙසූපලක්ඛණා භාවතොයො, පකතං සද්දසඞ්ඛරණං, යථාවුත්ත විකප්පන්තරාභාවෙ උභයත්ථමිදං සියා, තත්ථ පරිභාසත්ථං න හොති… තල්ලක්ඛණත්තාභාවා උපරිවක්ඛමානත්තා චාති පාරිසෙසමාලම්බියාහ ‘සඤ්ඤාසඤ්ඤි’ච්චාදි.

Hierbei wird ein Zweifel an der Regelung bezüglich der Gültigkeit von Wörtern aufgeworfen: Da durch "katthettha kutrātrakvehidhā" (4-100) usw. die Gültigkeit von Wörtern wie "kattha" usw. gelehrt wird, und weil deren Korrektheit durch eine andere grammatikalische Regel erklärt wurde. Von der Wurzel "dā" mit dem Präfix "ā" (ā-dā) wird unter der Bedingung des Suffixes "i" gemäß "dādhātvī" (5-45) und nach dem Wegfall des Stammvokals "ā" die Form "ādi" gebildet. Im Bahubbīhi-Kompositum wie "aādayo" (diejenigen, deren Anfang "a" ist) wird bei Vorliegen der Endung "yo" gemäß "yosu jhissa pume" (2-93) und "ṭe aādayo" die Form gebildet. Und in dem Kompositum "tayo ca cattālīsā ca" (drei und vierzig) wird gemäß "tadaminādīni" durch den Wegfall von "ca" und die Vokalkürzung die Form "titālīsa" gebildet. Aus der Wurzel "vaṇṇ" im Sinne von "Farbe, Beschreibung" (vaṇṇa-vaṇṇane) entsteht mit dem Suffix "a" gemäß "bhāvakārakesva ghaṇa ghakā" (5-44) bei Einsetzung des Ersatzes "ā" für "yo" die Form "vaṇṇā" (Laute). Was den Zweck der Gebrauchsbestimmung betrifft: Nur wenn die Wörter für die dreiundvierzig Laute folgen, wird das Wort "aādi" gebraucht; so dient es der Bestimmung des Gebrauchs. Auch diese andere Alternative ist denkbar, da eine Bestimmung des Gebrauchs, wie sie in "abhūtatabbhāve karāsabhūyoge vikārā cī" (4-119) angestrebt wird, beobachtet wird. Was den Zweck von Original und Ersatz betrifft: Anstelle des Wortes "aādi" treten die Wörter für die dreiundvierzig Laute als Ersatz auf, oder umgekehrt; dies geschieht mit der dem entsprechenden Genitivendung, d. h. der für das Verhältnis von Original und Ersatz passenden Genitivendung. Genau aus diesem Grund – nämlich wegen des Fehlens des Genitivs, der für das Verhältnis von Basis und Einschub passend wäre – fällt dies weg. Was den Zweck des Verhältnisses von Basis und Einschub betrifft: Für das Wort "aādi" sind die Wörter für die dreiundvierzig Laute Einschübe, oder jenes ist es für diese. Auch hiergegen gibt es Bedenken, da Ersetzungen und Einschübe in Regeln wie "yavāsare" (1-30) und "suña sassa" (2-53) zu sehen sind, und weil die typischen Merkmale eines Einschubs fehlen, d. h. wegen des Fehlens der Kennlaute "u", "ka" und "ma". Was den Zweck des Verhältnisses von Attribut und Bestimmtem betrifft: Das Wort "aādi" ist das Attribut zu den Wörtern für die dreiundvierzig Laute, oder jene sind es zu diesem. Auch hiergegen besteht ein Einwand, da das Verhältnis von Attribut und Bestimmtem anderswo bei Wörtern wie "nīluppala" (blauer Lotus) usw. zu sehen ist. Wegen der Unbrauchbarkeit für die grammatikalische Wortbildung – da die Wortbildung durch die Grammatikregeln der eigentliche Gegenstand ist – wird dies gesagt. Der Grund dafür wird genannt: "Weil das Merkmal einer besonderen Wortform fehlt" (rūpavisesūpalakkhaṇābhāvā), was bedeutet: weil der Anlass zur Kennzeichnung einer spezifischen Wortform fehlt. Denn wenn nur das Verhältnis von Attribut und Bestimmtem dargelegt würde, wäre damit keine Wortbildung der spezifischen Form von Wörtern wie "aādi" usw. vollzogen. Wenn dies allein als Wortbildung akzeptiert würde, dann müsste man auch Wörter wie "nīluppala" usw. erklären; daher ist dieser Zweck für diese Regel nicht anzunehmen. In der Alltagssprache sieht man auch, dass durch metaphorische Übertragung die Eigenschaften eines Löwen auf einen Jüngling übertragen werden, indem man sagt: "Dieser Jüngling ist ein Löwe" (sīho-yaṃ mānavako). Um zu zeigen, dass diese Regel auch nicht diesem Zweck dient, wird gesagt: "Dies dient auch nicht der Übertragung jener Eigenschaften" – d. h. der Eigenschaft des Wortes "aādi" oder der dreiundvierzig Lautwörter, wie das "Zuerst-Stehen" usw., und deren Übertragung entweder auf die dreiundvierzig Lautwörter oder auf das Wort "aādi" selbst. Der Sinn ist, dass diese Regel nicht diesem Zweck dient. Den Grund dafür nennt er mit den Worten: "Aus eben diesem Grund" usw. Genau aus diesem Grund, d. h. wegen des Fehlens des Merkmals einer besonderen Wortform, erfolgt die dargelegte Wortbildung. Wenn die genannten Alternativen ausgeschlossen sind, könnte dies für beide Zwecke gelten. Darunter dient es nicht dem Zweck einer Definitionsregel (paribhāsā)... da die Merkmale einer solchen fehlen und dies im Folgenden noch erklärt wird. Daher stützt er sich auf das Ausschlussprinzip und sagt: "Bezeichnung und Bezeichnetes" usw.

මරියාදායම්පකාරෙච, සමීපෙ වයවෙ තථා;

චතුබ්බිධප්පකාරොයං, ආදිසද්දස්ස දිස්සතෙති.

In der Begrenzung und in der Art, ebenso in der Nähe und im Bestandteil; diese vierfache Weise des Wortes "ādi" wird gesehen.

මරියාදත්ථො එත්ථ ආදිසද්දොති ආහ-‘ආදිමරියාදා භූතො’ති, උපලක්ඛණත්තාති උපලක්ඛියමානානමාකාරාදීනං ගහණෙ කාරණභාවෙන අප්පධානත්තා, තෙනාහ-‘උපලක්ඛණස්සුපසජ්ජනීයභූතස්සා’ති, කාරියෙනාති වණ්ණසඤ්ඤාභවනාදිනා, න ගුන්නම්පි ආනයනං භවති..ගුන්නමුපසජ්ජනීය භූතත්තා අඤ්ඤපදත්ථස්සෙව පධානත්තා, සඤ්ඤායා භාවෙති අකාරස්ස වණ්ණසඤ්ඤාය අභාවෙ, රූපන්තිති තාලීසාරූපං, තිතාලීසා+වණ්ණාතිපදච්ඡෙදො, තිතාලීස+වණ්ණාතිවා, සුත්තාවයවස්සාපි සුත්තසම්බන්ධිත්තා ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති (1-33) පන වුත්තං, රස්සත්තන්තු ‘‘දීඝරස්සා’’ති යොගවිභාගෙන, ඉතරථා බ්‍යඤ්ජනපරස්සෙව රස්සත්තෙ දස්සිතෙ තිතාලීසඉති අබ්‍යඤ්ජනෙ පදං න සම්පජ්ජෙය්‍යාති විඤ්ඤායති, ඉතරීතරයොගචත්ථෙ බහුවචනෙන භවිතබ්බන්ති ආහ-‘එකවචනම්පනා’තිආදි, විප්පටිපත්ති අඤ්ඤථාභාවො, රස්ස එ ඔකාරෙහි තෙචත්තාලීසක්ඛරානන්ති සම්බන්ධො, එ ඔකාරෙ හීති සහත්ථෙ තතියා, සක්කතානුසාරෙනාති සක්කතෙ ‘‘සන්ධි යක්ඛරානං රස්සා න සන්තී’’ති වුත්තස්ස අනුසාරෙන, කොචීති සා සනප්පසාදකචොළියබුද්ධප්පියාචරියං දස්සෙති, න හිච්චාදිං වදතො-යමධිප්පායො ‘රස්සාඉවාති ඉවසද්දො සාධම්මොපමාජොතකො වා සියා වෙධම්මොපමාජොතකො වා, යදි තාව වෙධම්මොපමාජොතකො, රස්සධම්මස්ස එ ඔකාරෙස්ව සම්භවා තෙසං දීඝකාලප්පවත්තිතො තෙ දීඝායෙව සියුං, යදි පන සාධම්මොපමාජොතකො[Pg.22], තෙසු රස්සධම්මස්සසම්භවා රස්සකාලප්පවත්තිතො රස්සාඑව තෙ සියුන්ති ‘එත්ථාතිආදීසු එ ඔකාරානං උච්චාරණකාලකතං රස්සත්තමෙව හොතී’ති, රස්සකාලවන්තොයෙවාති එවසද්දො සොගතෙ වණ්ණවිනිම්මුත්තස්ස කාලස්සෙවාභාවා වණ්ණානඤ්ච පච්චක්ඛ සිද්ධත්තා පමාණසිද්ධං පාරමත්ථික මෙ ඔකාරානං රස්සකාලවන්තතං දීපෙති, අත්ථාති වදතො පනායමධිප්පායො ‘එත්ථාතිආදීසු යදි එකාරාදයො දීඝාඑව සංයොගපුබ්බත්තා රස්සාව සියුංතථා සති අත්ථාති එත්ථාපි දීඝොව ආකාරො සංයොගපුබ්බත්තාරස්සො ඉව උච්චතීති ආපජ්ජෙය්‍ය, තස්මා උච්චාරණකාලකතොව රස්සදීඝභාවො ගහෙතබ්බො’ති, කච්චායනවුත්තිවණ්ණනා ඤාසො, තඤ්ඤාපනෙති බහිද්ධා අඤ්ඤෙසමක්ඛරානං ඤාපනෙ, පයොජනාභාවාති තෙන සාධෙතබ්බස්ස කස්සචි ඉට්ඨස්ස අභාවමාහ, කිමෙත්ථ සමුදායෙ වාක්‍යපරිසමත්ති, උදාහු අවයවෙති ආහ- ‘පච්චෙක’න්ති, අඤ්ඤථා ‘රුක්ඛා වන’න්තිආදීසු විය සමුදායෙ වාක්‍යපරිසමත්තියං ‘‘ඉයුවණ්ණා ඣලා නමස්සන්තෙ’’ (1-9) ඉච්චාදිකං න සිජ්ඣතීති, පච්චෙකං වණ්ණා නාමහොන්තීති අකාරො වණ්ණො නාම හොති ආකාරො වණ්ණො නාම හොතීතිආදිනා, අවයවෙච්චාදිනා වුත්තියං අවුත්තෙපි ‘පච්චෙක’න්ති වචනෙ සදිට්ඨන්තං කාරණමාහ, දිට්ඨන්තොපනීතො ත්‍යත්ථො සුඛෙන පටිපත්තුං සක්කාති, එත්ථ හි පච්චෙකන්ති අවුත්තෙපි දෙවදත්තො භොජීයතූතිආදිනා පච්චෙකං භුඤ්ජිකිරියා පරිසමාපීයතෙ, තෙනාහ-‘න චොච්චතෙ’ ඉච්චාදි, අථවා සමුදායෙපි වාක්‍යපරිසමා පත්තියං සති සමුදායෙ පවත්තා සද්දා අවයවෙසුපි වත්තන්තීති ‘සමුද්දෙකදෙසදස්සනෙපි සමුද්දො දිට්ඨො, ඛන්ධෙකදෙස භූතායපි පඤ්ඤාය පඤ්ඤාක්ඛන්ධොතිආදීසු විය න දොසො, තෙනෙව වුත්තියං ‘පච්චෙක’න්ති න වුත්තං, වණ්ණසද්දස්ස ගුණාද්‍යනෙකත්ථත්තෙපි පකරණතො අකාරාදයොවෙත්ථ වුච්චන්තීති ආහ-‘වණ්ණීයති’ච්චාදි, පකරණතොපි අත්ථො විභජ්ජතෙ, වුත්තං හි–

Hier hat das Wort ‚ādi‘ die Bedeutung einer Grenze; daher sagt der Autor: „als eine Anfangsgrenze dienend“ (ādimariyādābhūto). „Aufgrund des Charakters als Kennzeichnung“ (upalakkhaṇattā) bedeutet: Weil es beim Erfassen der zu kennzeichnenden Merkmale wie Lautgestalt (ākāra) usw. als Ursache von untergeordneter Bedeutung (appadhāna) ist. Deshalb sagt er: „des hinweisenden Kennzeichens, welches zu einem untergeordneten Element geworden ist“ (upalakkhaṇassupasajjanīyabhūtassa). „Durch die Bewirkung“ (kāriyenā) bedeutet: durch das Entstehen der Bezeichnung als Buchstabe (vaṇṇasaññā) und so weiter. Auch das Herbeiführen von Rindern findet nicht statt, weil die Rinder eine untergeordnete Rolle spielen, da die Bedeutung eines anderen Wortes die hauptsächliche ist. „Beim Nichtvorhandensein der Bezeichnung“ (saññāyā bhāve) bedeutet: beim Nichtvorhandensein der Bezeichnung als Buchstabe (vaṇṇasaññā) für den Laut a (akāra). „Form“ (rūpaṃ) bezieht sich auf die Form der Vierzig (tālīsārūpaṃ). Die Worttrennung ist titālīsā + vaṇṇā oder titālīsa + vaṇṇā. Da aber auch ein Teil eines Suttas mit dem Sutta in Beziehung steht, wird gesagt: „Lang und kurz vor einem Konsonanten“ (byañjane dīgharassā, Kacc. 1-33). Die Kürzung jedoch geschieht durch die Regelteilung (yogavibhāga) von „dīgharassā“. Andernfalls, wenn die Kürzung nur vor einem nachfolgenden Konsonanten gezeigt würde, würde das Wort titālīsa vor einem Nicht-Konsonanten nicht zustande kommen – so ist zu verstehen. Da bei einer kopulativen Zusammensetzung (itarītarayoga) der Plural stehen müsste, sagt er: „Der Singular jedoch...“ und so weiter. „Widerspruch“ (vippaṭipatti) bedeutet Andersartigkeit (aññathābhāvo). Der Bezug lautet: „von den dreiundvierzig Lauten mit den kurzen Lauten e und o“. „Mit e und o“ (e okārehi) ist der Instrumentalis im Sinne von „zusammen mit“ (sahatthe tatiyā). „Gemäß dem Sanskrit“ (sakkatānusārena) bedeutet: Gemäß dem, was im Sanskrit gesagt wird: „Es gibt keine kurzen Übergangslaute (Diphthonge).“ „Einige“ (koci) weist auf den Lehrer Buddhapiya aus der Chola-Region hin, der die Gemeinschaft erfreut. Für denjenigen, der sagt „gewiss nicht“ usw., ist dies die Absicht: Das Wort iva in „wie kurze [Laute]“ (rassā iva) könnte entweder einen Vergleich der Ähnlichkeit (sādhammopamā) oder einen Vergleich der Unähnlichkeit (vedhammopamā) anzeigen. Wenn es nun einen Vergleich der Unähnlichkeit anzeigt: Da die Eigenschaft der Kürze bei e und o nicht vorhanden ist, sollten sie aufgrund ihrer langen Artikulationsdauer eben lang sein. Wenn es aber einen Vergleich der Ähnlichkeit anzeigt: Da bei ihnen die Eigenschaft der Kürze vorhanden ist, sollten sie aufgrund ihrer kurzen Artikulationsdauer eben kurz sein, so dass gilt: „In Fällen wie ettha tritt bei den Lauten e und o eben die durch die Artikulationszeit bedingte Kürzung ein.“ „Eben eine kurze Dauer besitzend“ (rassakālavantoyeva): Das Wort eva verdeutlicht – da es in der Lehre des Erhabenen (sogate) keine von den Lauten getrennte Zeit gibt und die Laute unmittelbar evident sind –, dass der Besitz einer kurzen Dauer bei den Lauten e und o eine durch Erkenntnismittel erwiesene, letztendliche Realität (pāramatthika) ist. Für denjenigen aber, der „attha“ sagt, ist dies die Absicht: „Wenn in Fällen wie ettha die Laute wie e usw. lang wären und nur wegen der nachfolgenden Konsonantenverbindung wie kurz ausgesprochen würden, dann würde sich ergeben, dass auch in attha der an sich lange Laut ā wegen der nachfolgenden Konsonantenverbindung wie ein kurzer ausgesprochen würde. Deshalb muss das Kurz- oder Langsein als rein durch die Artikulationszeit bedingt aufgefasst werden.“ Dies ist der Nyāsa, die Erklärung der Kaccāyana-Vutti. „Um dies bekannt zu machen“ (taññāpane) bedeutet: um andere Schriftzeichen außerhalb davon bekannt zu machen. „Wegen des Fehlens eines Nutzens“ (payojanābhāvā) drückt das Fehlen irgendeines erwünschten Zwecks aus, der damit erreicht werden soll. Vollzieht sich hier der Abschluss des Satzes in der Gesamtheit (samudāya) oder in den einzelnen Teilen (avayava)? Darauf sagt er: „einzeln“ (paccekaṃ). Andernfalls, wenn sich der Abschluss des Satzes in der Gesamtheit vollziehen würde – wie in Ausdrücken wie „die Bäume sind ein Wald“ –, würde eine Regel wie „Die Laute i und u heißen jha und la vor einem Vokal“ (iyuvaṇṇā jhalā namassante, Kacc. 1-9) usw. nicht zustande kommen. Dass sie einzeln die Bezeichnung „Buchstabe“ (vaṇṇa) erhalten, bedeutet: „Der Laut a heißt vaṇṇa (Buchstabe), der Laut ā heißt vaṇṇa“ und so weiter. Obwohl in der Erklärung (vutti) Ausdrücke wie „in den einzelnen Teilen“ nicht ausdrücklich genannt sind, gibt er mit dem Wort „einzeln“ (paccekaṃ) den Grund mitsamt einem Beispiel an. Denn ein durch ein Beispiel veranschaulichter Sachverhalt kann leicht verstanden werden. Denn selbst wenn hier nicht „einzeln“ gesagt wird, wird in Sätzen wie „Devadatta soll gespeist werden“ die Handlung des Essens für jeden Einzelnen abgeschlossen. Deshalb sagt er: „Und es wird nicht gesagt...“ und so weiter. Oder aber: Selbst wenn der Satzabschluss in der Gesamtheit liegt, beziehen sich Wörter, die für die Gesamtheit gelten, auch auf die einzelnen Teile. Wie in den Fällen: „Selbst wenn man nur einen Teil des Ozeans sieht, hat man den Ozean gesehen“, oder: „Obwohl die Weisheit nur einen Teil der Daseinsgruppen ausmacht, spricht man von der Weisheits-Gruppe (paññākkhandha)“ – so liegt hier kein Fehler vor. Eben deshalb wurde in der Erklärung (vutti) das Wort „einzeln“ (paccekaṃ) nicht verwendet. Obwohl das Wort vaṇṇa viele Bedeutungen wie „Eigenschaft“ (guṇa) usw. hat, werden hier aufgrund des Kontextes (pakaraṇa) die Laute wie a usw. bezeichnet. Daher sagt er: „Es wird beschrieben...“ (vaṇṇīyati) und so weiter. Denn auch durch den Kontext wird die Bedeutung unterschieden. Es ist nämlich gesagt worden:

අත්ථා පකරණා ලිඞ්ගා, ඔචිත්‍යා දෙසකාලතො;

සද්දත්ථා විභජීයන්තෙ, න සද්දායෙව කෙවලාති.

Durch den Sinn, den Kontext, das Merkmal, die Angemessenheit, den Ort und die Zeit werden die Wortbedeutungen unterschieden, nicht durch die Wörter allein.

නනු [Pg.23] ඣලාදිසඤ්ඤා විය ලහුසඤ්ඤං අකත්වා කස්මා ගුරුසඤ්ඤා කතාති චොදනං මනසි නිධාය රුළ්හි අන්වත්ථවසෙන ද්විප්පකාරාසු සඤ්ඤාසු ඣාලාති රුළ්හි සඤ්ඤාත්ථාභාවෙන වොහාරසුඛමත්තපයොජනා, අන්වත්ථසඤ්ඤා පන තප්පයොජනාපි හොති තදඤ්ඤප්පයොජනා පීති දස්සෙතුමාහ- ‘එව’මිච්චාදි, වණ්ණීයතී අත්ථො එතෙහීති වුත්තමත්ථං අනුගතා අනුගතත්ථා වණ්ණසඤ්ඤා තං, සද්දාධිගමනීයස්සාති සද්දෙන විඤ්ඤාතබ්බස්ස, වණ්ණං මූලමස්සාති වණ්ණමූලකො-අත්ථො, තස්ස භාවො වණ්ණමූලකතා, අත්ථස්ස වණ්ණමූලකතං සාධෙති ‘සාපි’ච්චාදිනා, වණ්ණං රූපං සභාවො එතෙසන්ති වණ්ණරූපානි-පදානි, සමුදායො පාදානං රූපමස්සාති සමුදායරූපං වාක්‍යං, විභත්‍යන්තමත්ථජොතකං පදං, පදසමුදායො වාක්‍යං, සබ්බඤ්චෙතමුපචාරෙන වණ්ණසද්දවචනීයත්තං ගච්ඡති වණ්ණමයත්තාති සබ්බොපි සම්මුතිපරමත්ථභෙදභින්නො අත්ථො වාක්‍යාධිගමනීයො වණ්ණෙනෙව විඤ්ඤායති නාම තස්මා යථා වුත්තමත්ථ විසෙසදස්සනංලහුසඤ්ඤාය න සක්කාති තදත්ථමකාරාදීනං ගුරුභූතා වණ්ණසඤ්ඤා කතාති අධිප්පායො, සම්මුති සඞ්කෙතවසෙන පවත්තො වොහාරො, පරමත්ථො සනිබ්බානො පඤ්චක්ඛන්ධො. උභොහි පනෙතෙහි භින්නො තතියො කොට්ඨාසො නාම නත්ථි, තථාච වුත්තං–

Um dem Einwand zu begegnen: „Warum wurde, anstatt wie bei den Bezeichnungen jha, la usw. eine kurze Bezeichnung (lahusaññā) zu wählen, eine gewichtige Bezeichnung (gurusaññā) gewählt?“ – und im Hinblick auf die zwei Arten von Bezeichnungen – nämlich die herkömmlichen (rūḷhi) und die bedeutungsgemäßen (anvattha) –, erklärt er: Eine herkömmliche Bezeichnung wie jhā (oder jhalā) dient mangels einer inhärenten Wortbedeutung lediglich der Bequemlichkeit im Sprachgebrauch. Eine bedeutungsgemäße Bezeichnung (anvattha-saññā) hingegen dient sowohl diesem Zweck als auch einem anderen Zweck. Um dies zu zeigen, sagt er: „Auf diese Weise...“ und so weiter. Die Bezeichnung „Buchstabe“ (vaṇṇa) entspricht der erklärten Bedeutung: „Durch diese wird der Sinn beschrieben (vaṇṇīyati)“; sie ist somit eine bedeutungsgemäße Bezeichnung (anugatatthā vaṇṇasaññā). „Des durch Wörter zu Erfassenden“ (saddādhigamanīyassa) bedeutet: des durch das Wort zu Erkennenden. „Das, dessen Wurzel die Buchstaben sind“ (vaṇṇamūlako attho): die Bedeutung, die in den Buchstaben wurzelt. Deren Zustand ist das In-den-Buchstaben-Wurzeln (vaṇṇamūlakatā). Er beweist das In-den-Buchstaben-Wurzeln der Bedeutung mit den Worten „Auch diese...“ (sāpi) und so weiter. „Deren Form oder Natur die Buchstaben sind“ (vaṇṇarūpāni): die Wörter (pada). „Das, dessen Form eine Verbindung von Wörtern ist“ (samudāyarūpaṃ): der Satz (vākya). Ein Wort (pada) ist das, was auf einer Flexionsendung (vibhatti) endet und eine Bedeutung ausdrückt; eine Verbindung von Wörtern ist ein Satz (vākya). Und all dies wird im übertragenen Sinne (upacārena) mit dem Wort „Buchstabe“ (vaṇṇa) bezeichnet, weil es aus Buchstaben besteht. Denn jede Bedeutung – sei sie nun in die Kategorien der konventionellen Wahrheit (sammuti) und der letztendlichen Wahrheit (paramattha) unterteilt – wird durch einen Satz erfasst und eben durch die Buchstaben erkannt. Daher ist es nicht möglich, die soeben dargelegten feinen Bedeutungsunterschiede mit einer bloß kurzen Bezeichnung (lahusaññā) aufzuzeigen. Zu diesem Zweck wurde für die Laute wie a usw. die gewichtige Bezeichnung „Buchstabe“ (vaṇṇasaññā) gewählt – so ist die Absicht. Die Konvention (sammuti) ist der auf Verabredung beruhende Sprachgebrauch (vohāra); die letztendliche Realität (paramattha) sind die fünf Daseinsgruppen (pañcakkhandha) zusammen mit dem Nibbāna. Einen dritten Bereich, der von diesen beiden verschieden wäre, gibt es nicht. Und so wurde gesagt:

දුවෙ සච්චානි අක්ඛාසි, සම්බුද්ධො වදතං වරො,සම්මුතිං පරමත්ථඤ්ච, තතියං නුපලබ්භතීති.

Zwei Wahrheiten hat der Erwachte verkündet, der Beste der Redner: die konventionelle Wahrheit und die letztendliche Wahrheit; eine dritte ist nicht zu finden.

නනු ච–

Nun aber –

අප්පක්ඛරමසන්දිද්ධං, සසාරං ගූළ්හනිණ්ණයං;

පසන්නත්ථඤ්ච සුත්තන්ති, ආහු තල්ලක්ඛණඤ්ඤුනොති.

Mit wenigen Silben, unzweideutig, gehaltvoll, von tiefgründiger Bedeutung und klarem Sinn – das nennen jene, die dessen Merkmale kennen, ein Sutta.

‘‘ආදයො තිතාලීස වණ්ණා’’ ‘‘තිතාලීසාදයො වණ්ණා’’ති වා වත්තබ්බන්ති න තථා සති සන්දිද්ධං සුත්තං සියාති, නනු සත්ථාදො මඞ්ගලවචනෙන භවිතබ්බං, අකාරො පටිසෙධත්ථොපි හොතීති (න) සත්ථාදො සිද්ධසද්දස්සොපහිතත්තා, අථ හොත්ව පුබ්බා ඣාලාදි සඤ්ඤා, සද්දසාධනමත්තප්පයොජනත්තා පන සබ්බවිධානස්ස පුබ්බාචරිය සඤ්ඤාවාලමෙත්ථාති කිං පුනාපි වණ්ණාදිසඤ්ඤාවිධානෙන ගන්ථගාරව කරණෙනාති සච්චමෙතං, පුබ්බාචරියෙසු පන ගාරවං තදනුගමනඤ්ච දීපෙතුං කාචි [Pg.24] සඤ්ඤායොප්‍යන්වාඛ්‍යායන්තෙ, යජ්ජෙවං සංයොගසබ්බනාමලොපාදයොපි සඤ්ඤා පුබ්බාචරියෙහි වුත්තා වත්තබ්බාති නනු භො වුත්තමෙවාම්හෙහි’කාචි සඤ්ඤායො ආඛ්‍යායන්තෙ’ති, කින්තදාඛ්‍යානද්වාරෙන භවතා තාපි විඤ්ඤාතුං න සක්කාති, කෙසඤ්චි සාත්ථකත්තොපි පතිවණ්ණමත්ථානුපලද්ධිතො වණ්ණානමදිට්ඨානමකාරාදීනමනුකතියො ඉහොපදිට්ඨාඉත්‍යනුකාරියෙනාත්ථෙනාත්ථවන්තතාය හොතෙවාකාරාදිතො විභත්ති, ලොපෙන නිද්දිට්ඨත්තා පනස්සා අස්සවනං සන්නිකංසවචනිච්ඡාභාවා සංහිතායානිද්දෙසො, අනුක්කමොති ආදොනිස්සයා සරාවුත්තා, තතො නිස්සිතා බ්‍යඤ්ජනා, සරෙසුපි එකට්ඨානියා අකාරාදයො බහුත්තා පඨමං වුත්තා ඨානානුක්කමෙන, තතො ද්විජා ඨානානුක්කමෙන, තෙසුපි රස්සාව ලහුත්තා පඨමං වුත්තා, තතො දීඝා, බ්‍යඤ්ජනෙසුපි වග්ගා බහුත්තා ඨානප්පටිපාටියා පඨමං වුත්තා, තතො යකාරාදයො, වග්ගෙසු ච අඝොසා පඨමං වුත්තා, තතො ඝොසා, තෙසු ච සිථිලා පඨමං වුත්තා, තතො ධනිතා, තත්ථාපි අප්පකත්තා ද්විජා පඤ්චමා වුත්තා, තතො යරලවා ඝොසභූතා ඨානානුක්කමෙන, තතො ධනිතා සකාරහ කාරා, තෙසුපිහකාරො කෙසඤ්චි ඔරසොපි හොතීති ද්විජත්තා පච්ඡා වුත්තො, කෙහිචි ‘‘ලළානමවිසෙසො’’ති ද්වින්නමවිසෙසෙ වුච්චමානෙපි ලිපිභෙදෙන ඨානභෙදෙන ච භින්නත්තා ළකාරො විසුං අක්ඛරභාවෙන ගහිතො, සොපි ඝොසභාවෙන ඨානානුක්කමෙනච හකාරතො පරං වුත්තො නිග්ගහීතං පන සරත්තාදිසබ්බවිනිම්මුත්තත්තා සබ්බපච්ඡා වුත්තන්ති අකාරාදීනමයමනුක්කමො, ඉමස්සෙවානුක්කමස්ස මනසි විපස්ස වත්තමානත්තා තිතාලීසාති ගණනාපරිච්ඡෙදස්ස දස්සිතත්තා ච ‘නිග්ගහීතන්තා’ති වුත්තියං වුත්තං, පකතං සාධුසද්දාන්වාඛ්‍යානං, න වණ්ණීයතෙ, ති සද්දසඞ්ඛරණ සඞ්ඛාත මුඛ්‍යප්පයොජනාභාවා, කිඤ්චාපි න වණ්ණීයතෙ, අම්හෙහි පන කථමකාරාදීනමයමනුක්කමො උප්පන්නොති සිස්සානං කඞ්ඛා විච්ඡෙදප්පයොජනම්පති අනුක්කමසද්දස්ස අත්ථකථනබ්‍යාජෙන වණ්ණිතො යෙවාති, කරීයන්තෙ උච්චාරීයන්තෙ එතෙනාති කරණං, තත්ථ ජිව්හාමජ්ඣං තාලුජානං, ජිව්හොපග්ගං මුද්ධජානං, ජිව්හග්ගං, දන්තජානං සෙසානං සකට්ඨානං කරණං, පයත්ති පයතනං, තම්පන වණ්ණුච්චාරණතො අබ්භන්තරො බාහියො ච උස්සාහො, තත්ථ අබ්භන්තරපයතනං-සංවුතත්තමකාරස්ස, විවටත්තං සරානං [Pg.25] සකාරහකාරානඤ්ච ඵුට්ඨත්තං වග්ගානං, ඊසංඵුට්ඨත්තං යරලවානං, බාහියපයතනන්තු සංවුතකණ්ඨතාදි, ඨානතො පච්චාසත්තියා විධීයමානකාරියසම්භවෙන පයොජනසම්භවා ආහ-‘ඨානම්පනා’තිආදි, තිට්ඨන්ති එත්ථ උප්පත්තිවසෙන වණ්ණාති ඨානං, ‘‘එ ඔනම වණ්ණෙ’’ති (1-37) සුත්තෙ වණ්ණෙති කථනමෙව වණ්ණසඤ්ඤාකරණෙ පයොජනං, යථාවුත්තමත්ථමඤ්ඤත්‍ර බ්‍යාපදිසති’ එව’මිච්චාදිනා, තස්මා ‘‘දසාදො සරා’’ඉච්චාදො ‘තෙනා’තිආදීසු ‘තෙන සරඉච්චනෙන ක්වත්ථො කස්මිං සුත්තෙ පයොජනං තං දස්සෙති ‘‘සරොලොපො සරෙ’’ච්චාදී’ති එවමාදිනා අත්ථො දට්ඨබ්බො, ඤාපෙති වණ්ණලොපන්ති ඤාපකං, කස්මා පන’සො චෙමිනාව ඤාපකෙන සිද්ධො’ති වුච්චති නනු ‘තදමිනාදීනි’’ති (1-47) සුත්තං දිස්සතීති, (සච්චං) තථාපි පකාරන්තරොයම්පි වණ්ණලොපෙ දස්සිතොති විඤ්ඤාතබ්බං, එවසද්දො පන ‘යදි ඤාපකෙන වණ්ණලොපො සියා සො ඉමිනාව ඤාපකෙන සිද්ධො, නාඤ්ඤෙනා’ති අවධාරෙති.

„Sollte man sagen: ‚Die am Anfang beginnenden dreiundvierzig Laute‘ (ādayo titālīsa vaṇṇā) oder ‚Die dreiundvierzig am Anfang beginnenden Laute‘ (titālīsādayo vaṇṇā)‘? Nein, denn wenn dem so wäre, würde die Sutra zweideutig werden. Sollte nicht am Anfang des Lehrbuchs ein glückverheißendes Wort stehen? Da der Laut ‚a‘ auch eine verneinende Bedeutung haben kann, steht er am Anfang des Lehrbuchs nicht in diesem Sinne, da das Wort ‚siddha‘ vorangestellt ist. Nun, mag es auch die Bezeichnungen der früheren Lehrer wie jhā usw. geben, da jedoch der Zweck aller Regeln lediglich die Bildung von Wörtern ist, reicht hier die von den früheren Lehrern getroffene Bestimmung aus; wozu also nochmals eine Bestimmung von Bezeichnungen wie ‚Laut‘ (vaṇṇa) usw. vornehmen, was das Werk nur schwerfällig machen würde? Das ist wahr, aber um Respekt gegenüber den früheren Lehrern und das Folgen ihrer Methode aufzuzeigen, werden auch einige Bezeichnungen hier erklärt. Wenn dem so ist, sollten auch Bezeichnungen wie ‚Verbindung‘ (saṃyoga), ‚Pronomen‘ (sabbanāma), ‚Ausfall‘ (lopa) usw., die von früheren Lehrern genannt wurden, dargelegt werden? Aber, werter Herr, haben wir nicht gesagt: ‚Es werden einige Bezeichnungen erklärt‘? Ist es dir nicht möglich, durch diese Erklärung auch jene zu verstehen? Obwohl für einige Wörter eine Bedeutung vorliegt, werden hier mangels Wahrnehmung einer Bedeutung bei jedem einzelnen Laut die Nachahmungen der unsichtbaren Laute wie ‚a‘ usw. gelehrt; da sie somit durch die nachgeahmte Bedeutung bedeutungsvoll sind, tritt in der Tat die Suffix-Endung nach ‚a‘ usw. ein. Da sie jedoch durch Ausfall (lopa) angezeigt wird, ist sie nicht hörbar; und wegen des Fehlens des Wunsches, die enge Verbindung auszudrücken, erfolgt keine Erwähnung im Sandhi (saṃhitā). Was die Reihenfolge betrifft: Zuerst wurden die Vokale genannt, da sie die Grundlage für den Anfang bilden; danach die von ihnen abhängigen Konsonanten. Auch unter den Vokalen wurden die am selben Artikulationsort gebildeten wie ‚a‘ usw. wegen ihrer Häufigkeit zuerst entsprechend der Reihenfolge der Orte genannt, danach die zweifach geborenen gemäß der Reihenfolge der Orte. Auch unter diesen wurden die kurzen Vokale wegen ihrer Leichtigkeit zuerst genannt, danach die langen. Auch unter den Konsonanten wurden die Klassen (vaggā) wegen ihrer Häufigkeit in der Reihenfolge der Artikulationsorte zuerst genannt, danach ‚ya‘ usw. Und in den Klassen wurden die stimmlosen zuerst genannt, danach die stimmhaften. Unter diesen wurden die nicht-aspirierten zuerst genannt, danach die aspirierten. Auch dort wurden die fünften, da sie zweifach gebildet sind, wegen ihrer Seltenheit genannt. Danach ‚ya, ra, la, va‘, die stimmhaft sind, gemäß der Reihenfolge der Orte, danach die aspirierten ‚sa‘ und ‚ha‘. Unter diesen wird der Laut ‚ha‘ von einigen auch als an der Brust gebildet angesehen, weshalb er wegen seiner zweifachen Natur am Ende genannt wurde. Obwohl von einigen gesagt wird: ‚Es gibt keinen Unterschied zwischen la und ḷa‘, wurde der Laut ‚ḷa‘ aufgrund des Unterschieds in der Schrift und im Artikulationsort als ein gesonderter Buchstabe angenommen. Dieser wurde ebenfalls wegen seiner Stimmhaftigkeit und gemäß der Reihenfolge der Orte nach dem Laut ‚ha‘ genannt. Das Niggahīta jedoch wurde, da es von allen Eigenschaften wie der Vokalhaftigkeit usw. völlig frei ist, ganz am Ende genannt; dies ist die Reihenfolge der Laute beginnend mit ‚a‘. Weil genau diese Reihenfolge im Geist gegenwärtig ist und weil die genaue Zahl von dreiundvierzig aufgezeigt wird, heißt es im Kommentar (vutti): ‚mit dem Niggahīta endend‘. Die gegenwärtige Erklärung der korrekten Wörter wird nicht weiter detailliert beschrieben, da der Hauptnutzen, der in der Zusammenstellung der Wörter besteht, fehlt. Obwohl es nicht ausführlich dargelegt wird, haben wir es unter dem Vorwand, die Bedeutung des Wortes ‚Reihenfolge‘ (anukkama) zu erklären, dennoch ausführlich dargelegt, um die Zweifel der Schüler bezüglich der Frage ‚Wie ist diese Reihenfolge von „a“ usw. entstanden?‘ zu beseitigen. Das, womit die Laute hervorgebracht, d. h. ausgesprochen werden, ist das Artikulationsorgan (karaṇa). Dabei ist die Zungenmitte das Organ für die am Gaumen gebildeten; die Region hinter der Zungenspitze für die cerebralen; die Zungenspitze für die dentalen; für die übrigen ist ihr eigener Ort das Organ. Die Anstrengung (payatti) ist die Artikulationsart (payatana); diese ist die innere und äußere Bemühung bei der Aussprache der Laute. Dabei ist die innere Anstrengung: die Verengung des Lautes ‚a‘, die Öffnung der Vokale sowie der Laute ‚sa‘ und ‚ha‘, die vollständige Berührung der Klassenlaute, die leichte Berührung von ‚ya, ra, la, va‘. Die äußere Anstrengung hingegen ist die Verengung des Kehlkopfes usw. Wegen des Vorhandenseins eines Nutzens durch das Eintreten einer Wirkung, die aufgrund der Nähe zum Artikulationsort bestimmt wird, heißt es: ‚Der Artikulationsort aber…‘ usw. Der Ort, an dem die Laute durch ihre Entstehung verweilen, ist der Artikulationsort (ṭhāna). In der Sutra ‚e o nama vaṇṇe‘ (1-37) liegt der Nutzen für die Bildung der Bezeichnung ‚vaṇṇa‘ (Laut) eben in der Nennung von ‚vaṇṇa‘. Er überträgt den bereits erwähnten Sinn anderweitig durch Ausdrücke wie ‚eva‘ usw. Deshalb ist in ‚dasādo sarā‘ usw. sowie in ‚tena‘ usw. der Sinn wie folgt zu verstehen: ‚Welchen Nutzen hat dieses Wort „sara“ (Vokal) und in welcher Sutra zeigt es seinen Nutzen?‘ Dies zeigt er durch Sätze wie ‚sarolopo sare‘ usw. Das, was den Ausfall eines Lautes anzeigt, ist ein Indikator (ñāpaka). Warum aber wird gesagt: ‚Dieser ist eben durch diesen Indikator bewiesen‘? Sieht man denn nicht die Sutra ‚tadaminādīni‘ (1-47)? Richtig! Dennoch ist zu verstehen, dass hier auch eine andere Art des Lautausfalls gezeigt wird. Das Wort ‚eva‘ wiederum schließt aus: ‚Wenn ein Lautausfall durch einen Indikator stattfinden sollte, dann ist er eben durch diesen Indikator bewiesen, durch keinen anderen‘.“

2. දසා

2. Die zehn

නනු අආදයොති පඨමන්තෙනුවත්තන්තෙ කථමෙත්ථ’තත්ථා’ති සත්තමීනිද්දිට්ඨතාති ආහ-‘තඤ්චා’තිආදි, අත්ථවසාවිභත්තිවිපරිණාමෙනාති අආදයොති පඨමන්තස්ස‘ආදො දසා’ත්‍යනෙන සම්බන්ධා සම්බජ්ඣමානෙ චාධාරත්ථෙන භවිතබ්බන්ති ආධාරත්ථවසෙන සත්තමී විභත්තියා පරිවත්තනෙනාති අත්ථො, අත්ථවසා සත්තමියා විපරිණාමසම්භවායෙවසුත්තෙ අවිජ්ජමානෙපි‘තත්ථා’ති වුත්තියං වුත්තං, ආදොදසන්නමනඤ්ඤත්ථපවත්තිසම්භවතො තෙසං අආදයො විසයභාවෙනපි සක්කා පරිකප්පෙතුන්ති වුත්තං-‘තෙසු විසයභූතෙසූ’ති, නිද්ධාරණත්ථොපි යුජ්ජතෙව… වණ්ණසමුදායතො තදෙකදෙසභූතාන මාදො වණ්ණානං දසසඞ්ඛ්‍යාගුණෙන නිද්ධාරියමානත්තා, ආදිම්හි දස වණ්ණාති වුත්තෙ අවුත්තානම්පි අවස්සං වත්තබ්බානං ඌනපූරණත්ථමජ්ඣාහාරො හොතීති වුත්තං- අවට්ඨිතා නිද්දිට්ඨා වා’ති, එකාදීන මට්ඨාරසන්තානං සඞ්ඛ්‍යානං සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ වත්තනතො ආහ-‘දසසඞ්ඛ්‍යාය පරිච්ඡින්නත්තා’ති, ගය්හුපගානං රස්සඑ ඔවණ්ණානම්පි කච්චායනෙ විය අපරිච්චාගා අනූනා, අගය්හුපගානං තදඤ්ඤෙසං කෙසඤ්චි සරානං පරිච්චගා අනධිකා, දසසද්දස්ස සඞ්ඛ්‍යෙය්‍ය වුත්තිත්තා [Pg.26] දසන්නම්පි අධිකතවණ්ණානඤ්ඤත්තා වුත්තං-‘දසන්නම්පී’තිආදි, සයං පුබ්බා’රාජ=චිත්තියං’තීස්මා ක්විම්හි අන්තලොපෙ සමාසෙ ච තදමිනාදිත්තා නිරුත්තිනයෙන වා සරසද්දො නිප්ඵජ්ජතීති, ‘සර-ගතිහිං සාචින්තාසු’ ඉච්චස්මා අප්පච්චයෙන වා නිප්පජ්ජතීති දස්සෙතුමාහ=‘සයං රාජන්තී’තිආදි.

„Sollte man nicht fragen: ‚Da „a-ādayo“ (die mit a beginnenden) im Nominativ fortgeführt wird, wie kommt hier die Angabe im Lokativ „tatthā“ (darin) zustande?‘ Deswegen sagt er: ‚Und dieses…‘ usw. Der Ausdruck ‚durch die Änderung der Endung aufgrund der Bedeutung‘ bedeutet: Wenn das im Nominativ stehende ‚a-ādayo‘ mit ‚ādo dasā‘ (die ersten zehn) verknüpft wird, muss es im Sinne eines Beziehungsverhältnisses (ādhārattha) stehen; daher erfolgt die Umwandlung in die Lokativ-Endung aufgrund der Bedeutung der Basis. Weil eben aufgrund der Bedeutung die Änderung in den Lokativ möglich ist, wird im Kommentar ‚tatthā‘ gesagt, obwohl es in der Sutra nicht vorkommt. Da es unmöglich ist, dass die ersten zehn in einer anderen Bedeutung auftreten, kann man sie, die mit ‚a‘ beginnenden, auch als Bereich (visaya) auffassen; daher heißt es: ‚wenn diese als Bereich dienen‘. Auch die Bedeutung der Aussonderung (niddhāraṇa) ist durchaus angemessen, da aus der Gesamtheit der Laute diejenigen Laute, die am Anfang stehen und einen Teil davon bilden, durch das Attribut der Zahl Zehn ausgesondert werden. Wenn es heißt ‚die zehn Laute am Anfang‘, so erfolgt eine Ergänzung (ajjhāhāra) zur Ausfüllung der Lücke für jene, die zwar nicht genannt, aber notwendigerweise erwähnt werden müssen; daher heißt es: ‚festgesetzt oder dargelegt‘. Da die Zahlen von eins bis achtzehn sich auf das zu Zählende beziehen, heißt es: ‚weil sie durch die Zahl Zehn begrenzt sind‘. Da die kurzen e- und o-Laute, die zur Aufnahme geeignet sind, wie bei Kaccāyana nicht ausgeschlossen werden, sind sie nicht unvollständig. Da andere Vokale, die nicht zur Aufnahme geeignet sind, ausgeschlossen werden, sind sie nicht im Übermaß vorhanden. Da sich das Wort ‚dasa‘ (zehn) auf das zu Zählende bezieht und da es keine anderen Laute gibt, die über die zehn hinausgehen, heißt es: ‚auch der zehn…‘ usw. Um zu zeigen, dass das Wort ‚sara‘ (Vokal) entweder aus der Wurzel ‚rāj‘ (glänzen) mit dem Vorderglied ‚sayaṃ‘ (selbst), bei Eintritt des Suffixes ‚kvi‘, dem Ausfall des Endlautes, der Zusammensetzung und gemäß der grammatikalischen Methode von „tadaminā“ usw. gebildet wird, oder aus der Wurzel „sṛ“ (gehen, verletzen, denken) mit dem Suffix „a“ entsteht, heißt es: ‚sie glänzen von selbst‘ (sayaṃ rājanti) usw.“

3. ද්වෙද්වෙ

3. Je zwei

තෙති’ආදො’ති සත්තම්‍යන්තත්තා අපරෙ ද්වෙ පරාමසති, හෙට්ඨා වියාති හෙට්ඨා වුත්තං අත්ථවසා විභත්තිවිපරිණාමං උපමෙති, අතොව විඤ්ඤායමානත්ථවසෙන තෙසු’ති වුත්තං, තෙසුති පන නිද්ධාරණත්තවිවච්ඡායං තම්පි සම්භවතීති තෙසං වණ්ණානං මජ්ඣෙ ද්වෙද්වෙති ද්විසඞ්ඛ්‍යාය නිද්ධාරණත්ථොපි වෙදිතබ්බො, විච්ඡායං වුත්ති යස්ස සො විච්ඡාවුත්ති-ද්විසද්දො, විච්ඡාවුත්තිතා චාස්ස සවණ්ණත්තගුණෙන ද්වින්නං (‘බ්‍යාපිතු) මිට්ඨත්තා, කමෙනාවට්ඨිතෙති ඉමිනා අකාරාදිවණ්ණප්පබන්ධස්ස අනාදිකාලසිද්ධං කමසිද්ධත්තමාහ. නනු සමානා වණ්ණා සවණ්ණාත්‍යන්වත්ථෙ සවණ්ණසද්දෙ සති කතං රස්සදීඝානං සවණ්ණසඤ්ඤා සියා… අසමානත්තා එතෙසන්ති, නෙතදත්ථිවණ්ණප්පබන්ධස්ස කමසිද්ධත්තා වචනබලෙනෙවාසමානානම්පි හොතෙවාති, නෙවම්පි වත්තුං යුත්තං‘‘ද්වෙද්වෙ සවණ්ණා’’ති සුත්තස්ස තාදිසසාමත්ථියසබ්භාවෙ විසෙසකාරණාභාවාති ආහ‘සමානත්තම්පනා’තිආදි. තිට්ඨන්ති එත්ථ වණ්ණා චිත්තජත්තෙපි අභිබ්‍යත්ති වසෙනාති ඨානං කණ්ඨාදි, තෙන කතන්ති සමාසො, කණ්ඨතාතු ඉති චත්තෙ පාණ්‍යඞ්ගත්තා නපුංසකත්තං. පඤ්චමෙහි වග්ගපඤ්චමෙහි. අන්තට්ඨාකීති වග්ගානමන්තෙ තිට්ඨන්තීති අන්තට්ඨා, තාහි, යුත්තස්සාති බ්‍රහ්මචරියා, ගුය්හ’න්තිආදීසු යුත්තස්ස. කෙචීති අනියමෙන වුත්තං, තෙ පන–

„In teti (unter ihnen) und so weiter“: Da es ein Lokativ ist, bezieht es sich auf die anderen beiden. „Wie unten“ bedeutet: Er vergleicht die durch die Bedeutung des unten Gesagten bedingte Änderung der Flexionsendung. Genau deshalb wurde im Sinne der zu verstehenden Bedeutung „unter ihnen“ (tesu) gesagt. Wenn aber bei „unter ihnen“ die Absicht besteht, eine Aussonderung (niddhāraṇa) auszudrücken, ist auch dies möglich; so ist unter jenen Lauten auch die Bedeutung der Aussonderung durch die Zahl Zwei in „jeweils zwei“ (dve dve) zu verstehen. Das Wort „zwei“ (dvi-saddo), dessen Funktion (vutti) in der Wiederholung (vicchā) besteht, ist „vicchāvutti-dvisaddo“; und seine wiederholende Eigenschaft ist erwünscht, um die beiden durch die Eigenschaft der Gleichtonigkeit (savaṇṇatta) zu umfassen. Mit „in Reihenfolge angeordnet“ (kamenāvaṭṭhite) drückt er die seit anfangsloser Zeit bestehende Gesetzmäßigkeit der Reihenfolge der Lautreihe beginnend mit dem Laut „a“ (akāra) aus. Einwand: Wenn das Wort „savaṇṇa“ (gleichartig/homorgan) seine wörtliche Bedeutung hat, nämlich „gleiche Laute sind gleichartig“, wie könnte dann die Bezeichnung „savaṇṇa“ für kurze und lange Vokale gelten, da diese ja ungleich (asamāna) sind? Dies ist nicht so. Weil die Lautfolge ihrer Reihenfolge nach feststeht, gilt dies durch die Kraft der Aussage (vacanabalena) sehr wohl auch für die Ungleichen. Es ist jedoch nicht angemessen, so zu sprechen, da es keinen besonderen Grund für das Vorhandensein einer solchen Fähigkeit im Sutra „dvedve savaṇṇā“ gibt; daher sagte er: „Aber aufgrund der Gleichheit...“ usw. „Hier stehen die Laute auch im geistgeborenen Körper durch Manifestation“ – somit ist die Artikulationsstelle (ṭhāna) die Kehle usw. „Dadurch bewirkt“ ist das Kompositum. Das Neutrum in „kaṇṭhatālu“ (Kehle und Gaumen) ergibt sich daraus, dass es sich um Körperteile handelt. „Mit den fünften“ bedeutet mit den fünften Lauten der Konsonantenklassen. „Halbvokale“ (antaṭṭhā) bedeutet jene, die am Ende der Klassen stehen; mit diesen. „Des Verbundenen“ bedeutet des in Wörtern wie „brahmacariya“, „guyha“ usw. Verbundenen. „Einige“ wird unbestimmt gesagt; diese aber [sagen]:

‘‘හකාරො පඤ්චමෙහෙව, අන්තට්ඨාහි ච සංයුතො;

ඔරසො ඉති විඤ්ඤෙය්‍යො, කණ්ඨජො තදසංයුතො’’ති වදන්ති.

„Der Laut ‚ha‘, wenn er mit den fünften [Konsonanten] und den Halbvokalen verbunden ist, ist als in der Brust entstanden (orasa) zu verstehen; wenn er damit nicht verbunden ist, ist er an der Kehle entstanden (kaṇṭhaja)“, sagen sie.

4. පුබ්බො

4. Der vorherige

වත්තතෙති අත්ථවසා විභත්තිවිපරිණාමෙන වත්තතෙ, නනු චෙත්‍යාදිචොදනා, නෙසදොසොච්චාදි පරිහාරො, දොසාභාවෙ කාරණ මාහ-‘යොයො…පෙ… [Pg.27] පතීයතෙ’ති, වුත්තං සමත්තෙති-‘නහි’ච්චාදිනා, නනු ච පුබ්බසද්දො යමෙකත්තා එකං පුබ්බමාචික්ඛති න සකලන්ති කථං ‘‘පුබ්බො’ති වුත්තෙ යොයොති ඤායති ‘යොයො පුබ්බො’ති ච වුත්තෙ ‘තෙසු ද්වීසු’ති එත්ථ’ද්වීසු ද්වීසු’ති ඉදං කථං සුඛෙනෙව පතීයතෙ තදිදමසිද්ධෙනාසිද්ධසාධනන්ති ආසඞ්කිය තදභාවමුබ්භාවීය පුබ්බ සද්දස්ස විච්ඡාගමකත්තමවගමයිතුමාහ-‘නචෙද’මිච්චාදි. තංයොගාති උපචාරවසෙනාහ, තබ්බන්තතායවාති අත්ථියත්ථෙ අප්පච්චයවසෙන, එවමුපරිපි.

„Es setzt sich fort“ bedeutet: Es setzt sich durch Änderung der Flexionsendung aufgrund der Bedeutung fort. Einwand: „Ist es nicht so...“ usw. Entkräftung: „Dies ist kein Fehler...“ usw. Den Grund für die Abwesenheit eines Fehlers nennt er mit: „Welcher auch immer... (usw.) ... verstanden wird.“ Er begründet das Gesagte mit „Gewiss nicht...“ usw. Aber drückt das Wort „pubba“ (der vorherige) wegen seiner Einzahl nicht nur ein einziges Vorheriges aus und nicht das Ganze? Wie wird also bei der Äußerung „pubbo“ verstanden: „welcher auch immer“? Und wie wird bei der Äußerung „welcher auch immer der vorherige ist“ hier bei „in jenen beiden“ (tesu dvīsu) ganz leicht „in jeweils beiden“ verstanden? Das hieße ja, das Unbewiesene durch das Unbewiesene zu beweisen! Nachdem er diese Befürchtung geäußert und deren Nichtigkeit aufgezeigt hat, sagt er: „Und dies ist nicht...“ usw., um verständlich zu machen, dass das Wort „pubba“ eine wiederholend-distributive Bedeutung impliziert. „Mit dem verbunden“ sagt er im übertragenen Sinne (upacāra); oder „das besitzend“ (tabbantatā) im Sinne des Besitzes durch das Suffix; ebenso auch im Folgenden.

5. පරො

5. Der folgende

සෙසමිච්චාදිනා‘තෙසු ද්වීසූති සවණ්ණසඤ්ඤකෙසු ද්වීසු’ ඉච්චාදි කමතිදිස්සති. ලහුසඤ්ඤා රස්සස්ස, සංයොගපුබ්බස්ස රස්සස්ස දීඝස්ස ච ගුරුසඤ්ඤා න වත්තබ්බා… උච්චාරණවසෙනෙවාන්වත්ථසඤ්ඤාති විඤ්ඤායති, පුබ්බාචරියවසෙන වා ඉහාවුත්තාවසෙසසඤ්ඤාවිය.

Mit „das Übrige“ usw. wird die Abfolge aufgezeigt: „unter jenen beiden, d. h. unter den beiden, die die Bezeichnung ‚savaṇṇa‘ (homorgan) tragen“ usw. Die Bezeichnung „leicht“ (lahu) gilt für den kurzen [Vokal]. Die Bezeichnung „schwer“ (guru) für einen kurzen [Vokal] vor einer Konsonantenverbindung und für einen langen [Vokal] braucht nicht eigens genannt zu werden. Sie wird allein durch die Aussprache als eine ihrer Bedeutung entsprechende Bezeichnung (anvatthasaññā) verstanden, oder nach der Weise der früheren Lehrer, wie die übrigen hier nicht erwähnten Bezeichnungen.

6. කාදයො

6. Beginnend mit ka

කෙවල බ්‍යඤ්ජනානමත්ථප්පකාසත්තාභාවා සරානමත්ථප්පකාසනෙ අච්චන්තොපකාරා බ්‍යඤ්ජනාති ‘එතෙහී’ති කරණත්තෙන වුත්තං, තෙනාහ ‘සරාන’මිච්චාදි. විපුබ්බා ‘අඤ්ජ-බ්‍යත්තියං’තීමස්මා කරණෙ අනප්පච්චයෙ රූපං, නපුංසකත්තම්පිස්සාවගමයිතුං ‘උපකාරකානී’ති වුත්තං, බ්‍යඤ්ජනත්තං දිට්ඨන්තෙන ඵුටයති ‘යථා’ඉච්චාදිනා, යථා ඔදනස්සුපකාරකානි සූපාදීනි බ්‍යඤ්ජනානි, තථා සරානමුපකාරකානීති අධිප්පායො, බ්‍යඤ්ජනම්පන අද්ධමත්තිකං, වුත්තං හි–

Weil reine Konsonanten für sich allein keine Bedeutung offenbaren und Konsonanten beim Offenbaren der Bedeutung von Vokalen äußerst hilfreich sind, wird „durch diese“ (etehi) im Sinne des Instrumentals (karaṇa) gesagt; deshalb sagt er „der Vokale“ usw. Die Form [byañjana] leitet sich ab von der Wurzel „añj“ (offenbaren) mit dem Präfix „vi“ unter Hinzufügung des Suffixes „ana“ im Sinne des Mittels (karaṇa). Um auch das Neutrum dieses Wortes verständlich zu machen, wurde „hilfreich“ (upakārakāni) im Neutrum gesagt. Die Natur eines Konsonanten (byañjanatta) verdeutlicht er durch ein Beispiel: „Wie...“ usw. Gemeint ist: Wie Suppen und andere Beilagen (byañjana) für den Reis (odana) hilfreich sind, so sind [Konsonanten] hilfreich für die Vokale. Ein Konsonant hat jedoch die Dauer einer halben Silbenmaße (addhamattika); denn es heißt:

එකමත්තො භවෙ රස්සො, දීඝො මත්තද්වයායුතො;

ප්ලුතො තිමත්තො විඤ්ඤෙය්‍යො, බ්‍යඤ්ජනං ත්වද්ධමත්තිකංති.

„Ein kurzer [Vokal] hat ein Silbenmaß (matta), ein langer ist mit zwei Maßen versehen; ein gedehnter (pluta) ist als dreimaßig zu verstehen, ein Konsonant aber hat eine halbe Maße.“

අන්වත්ථාති අන්වත්ථතො, ‘අන්වත්ථා බ්‍යඤ්ජනා’ති සම්බන්ධො.

„Ihrem Sinn entsprechend“ (anvatthā) bedeutet der Bedeutung nach; die Verknüpfung lautet: „Konsonanten sind ihrer Bedeutung entsprechend (hilfreich)“.

7. පඤ්ච

7. Fünf

සජාත්‍යපෙක්ඛාය සමුදායවාචිත්තෙපි කාදයොතී අනුවත්තනතො වග්ගසද්දෙන කඛගඝඤාදයොව ගය්හන්ති, පඤ්ච පරිමාණමස්ස පඤ්චකොවග්ගො, ‘‘තමස්ස පරිමාණං ණිකො චා’’ති (4-41) කො, සුත්තෙ ආදිභූතො [Pg.28] පඤ්චසද්දො පඤ්චසඞ්ඛ්‍යාපරිච්ඡෙදං කුරුමානො මාවසානානං වග්ගානං බහුත්තං ගමෙතීති ‘පඤ්චකා’ති වුත්තං, වග්ගාති බහුවචනතො පච්චෙකන්ති විඤ්ඤායති, වජ්ජෙන්ති යකාරාදයොභි වග්ගා, පඨමක්ඛරවසෙන පන කවග්ගාදිවොහාරො.

Obgleich [das Wort „fünf“] im Hinblick auf die Gleichartigkeit eine Gesamtheit ausdrückt, werden wegen der Fortführung von „beginnend mit ka“ (kādayo) mit dem Wort „Klasse“ (vagga) nur [die Gruppen] wie „ka, kha, ga, gha, ṅa“ usw. erfasst. „Das, dessen Maß fünf ist“, ist eine Fünferklasse (pañcako vaggo); das Suffix „ka“ wird gemäß der Regel „Das ist sein Maß...“ angewendet. Das am Anfang des Suttas stehende Wort „fünf“, welches die Begrenzung auf die Zahl Fünf vornimmt, drückt die Vielheit der mit „ma“ endenden Klassen aus; daher heißt es „die Fünffachen“ (pañcakā). Aus dem Plural „Klassen“ (vaggā) wird „jede einzelne“ verstanden. Ausgeschlossen sind die Klassen von Lauten wie „ya“ usw. Die Bezeichnung als „ka-Klasse“ (kavagga) usw. erfolgt jedoch nach dem jeweils ersten Buchstaben.

8. බින්දු

8. Der Punkt

අනෙකත්ථත්තා ධාතූන මුච්චාරණත්ථොපෙත්ථ ගණ්හාතීති නිපුබ්බා තතො කම්මන්ති ත්තප්පච්චයෙ ඤ්ඤිම්හි පාදිසමාසෙ දීඝෙච රූපං දස්සෙන්තො ‘රස්සා’තිආදීමාහ, පීළනත්ථතො නිග්ගහනං නිග්ගහො, ‘ඉ-අජ්ඣෙන ගතීසු’ඉච්චස්මා කත්තරි ත්තප්පච්චයෙ ඉතං, නිග්ගහෙන ඉතන්ති අමාදිස මාසෙ රූපං දස්සෙන්තො ‘කරණං නිග්ගහෙන වා’තිආදිමාහ, පච්ඡිමපක්ඛං සාධෙතුමාහ-‘වුත්තං හී’ති.

Da Wurzeln vielfältige Bedeutungen haben, wird hier auch die Bedeutung von „Aussprache“ angenommen. Er zeigt die Form [niggahīta], die von der mit „ni“ eingeleiteten Wurzel im Sinne des Objekts (kamma) mit dem Suffix „ta“ gebildet wird, wobei bei der Verdoppelung des „ñ“ in einem Prādi-Kompositum und bei Dehnung die Form entsteht; daher sagt er „nach einem kurzen [Vokal]“ usw. „Niggaha“ (Niederhalten) bedeutet Niederhalten im Sinne von Pressen (pīḷana). „Ita“ stammt von der Wurzel „i“ (gehen) im Sinne des Täter-Aktivs (kattar) mit dem Suffix „ta“. Um die Form im Akkusativ-Kompositum usw. als „durch Niederhalten gegangen (ausgesprochen)“ darzustellen, sagt er „oder das Bewirken durch Niederhalten“ usw. Um die letztere Ansicht zu stützen, sagt er: „Denn es wurde gesagt...“

9. ඉයු

9. I und u

චත්ථසමාසොති ඉතරීතරයොගද්වන්දසමාසො. අත්තෙති මුනි සද්දාදිවචනීයෙ අත්ථෙ, නමතීතීමස්සෙතං කම්මං,

„Kompositum im Sinne von ‚und‘“ (ca-attha) ist ein Dvandva-Kompositum der wechselseitigen Verbindung (itarītarayoga). „Im Sinne“ (atthe) bedeutet im Sinne von Ausdrücken wie dem Wort „muni“ (Weiser) usw. „Es beugt sich“ – dies ist dessen Objekt/Wirkung.

යං සබ්බවචනං සබ්බ, ලිඞ්ගං සබ්බවිභත්තිකං;

තං සබ්බත්ථෙ නමනතො, විදුං නාමන්ති තබ්බිදූ.

„Was alle Numeri, alle Genera und alle Kasusendungen besitzt; weil es sich allen Bedeutungen zuneigt (namana), nennen jene, die dies wissen, es ‚Nomen‘ (nāma).“

ඉධ නාමසඤ්ඤායාභාවෙපි අන්වත්ථබලායෙව නාමසඤ්ඤා සිද්ධාති (ආහ) ‘අන්වත්ථබ්‍යපදෙසෙනා’ති, ස්‍යාද්‍යන්තපකතිරූපන්ති පච්චයා පඨමං කරීයතීති පකති, සා එව රූපන්ති පකතිරූපං, ස්‍යාද්‍යන්තස්ස පකති රූපං මුනිසද්දාදි ස්‍යාද්‍යන්තපකතිරූපං, අත්ථවන්තමධාතුකමප්පච්චයම්පාටිපදිකං, පදං පදං පති පටිපදෙ, පටිපදං නියුත්තං පාටිපදිකං. විසෙසනෙනාති සුත්තෙ ‘නමස්සන්තෙ’ති වුත්තෙන ඉවණ්ණුවණ්ණානං විසෙසනෙන. ආඛ්‍යාතස්සාති පචතිආදිනො. ආදිමජ්ඣවත්තිනොති ඉන්ද උදකසද්දාදීනං ආදො, පඛුමාදීනං මජ්ඣෙච වත්තිනො. පදෙසෙසූති ‘‘ඣලා සස්ස නො’’ති (2-83) ආදිකෙසු සුත්තප්පදෙසෙසු, අනිට්ඨපසඞ්ග (සඞ්කං) නිවත්තෙතීති සම්බන්ධො, අනිට්ඨප්පසඞ්ගොනාම පචති-ඉන්ද (උදක පඛුම) සද්දාදීන මන්ත ආදිමජ්ඣභූතඉවණ්ණාදීනං [Pg.29] ඣලසඤ්ඤා විධාය තතො පරාසං සාදි විභත්තීනං ‘‘ඣලා සස්ස නො’’ති (2-81) ආදීහි ‘නො’ ආදෙසාදිම්හි කතෙ ‘පචතිනො, ඉන්දනො, උදකනො, පඛුමනො’තිආදි රූපප්පසඞ්ගො, නනුචාදිආදි චොදනා. වත්තබ්බන්ති සුත්තෙ වත්තබ්බං. බ්‍යාසනිද්දෙසෙනාති අසමාසනිද්දෙසෙන. තදයුත්තන්තිආදි පරිහාරො, තන්ති තං චොද්‍යං, සතිහීතිආදිනා අයුත්තත්තං සමත්ථෙති, ද්වීසුත්තරෙසු යොගෙසූති උපරිමෙසු ‘‘පිත්ථියං’’ ‘‘ඝා’’ති ද්වීසු සුත්තෙසු. ඉත්ථියන්ති ඉදන්ති ‘‘පිත්ථිය’’න්ති සුත්තෙ ඉත්ථියන්ති ඉදං පදං. වණ්ණවිසෙසනං සියාති ‘‘පිත්ථිය’’න්ති සුත්තෙ ‘ඉයුවණ්ණා’ති අනුවත්තනතො ‘ඉත්ථියං ඉවණ්ණුවණ්ණා’ති එවං ඉවණ්ණු වණ්ණා ‘‘ඝො’’ති සුත්තෙ ‘ඉත්ථියං ආ’තිඑවං අවණ්ණස්ස ච විසෙසනං භවෙය්‍ය. වණ්ණවිසෙසනෙ විරොධමාහ ‘එවඤ්චෙ’ච්චාදි, නාමස්සන්තෙති අසමාසනිද්දෙසෙ ත්වවිරොධමාහ- ‘බ්‍යාසෙ’ච්චාදි. සක්කානාමවිසෙසනං කාතුන්ති ද්වීසු සුත්තෙසු ඉත්ථියන්තිආදිනා වක්ඛමානක්කමෙන. නාමස්ස අන්තො නාමන්තොති සමාසස්ස උත්තරපදත්ථප්පධානත්තා සමාසෙ ගුණීභූතස්ස නාමස්ස ඉත්ථියන්ති ඉදං විසෙසනං කාතුං න සක්කාති අධිප්පායො, වචනමන්තරෙනාති පාණිනියානමිව ‘‘යථාසඞ්ඛ්‍යමනුදෙසො සමානං’’ති (1-3-10) සුත්තං විනා, සමාසඞ්ඛ්‍ය එතෙසන්ති සමසඞ්ඛ්‍යකා, ඉතිසද්දො ආද්‍යත්ථො, තෙන–

Hier wird, selbst wenn kein Namensmerkmal (nāmasaññā) vorhanden ist, das Namensmerkmal allein durch die Kraft der Übereinstimmung der Bedeutung begründet, [daher] heißt es: ‚durch die Bezeichnung gemäß der Bedeutung‘ (anvatthabyapadesena). ‚Die Stammform des auf -syādi Endenden‘ (syādyantapakatirūpaṃ): Das, was vor den Suffixen gebildet wird, ist der Stamm (pakati); eben dieses ist die Form (rūpa), also die Stammform (pakatirūpaṃ). Die Stammform des auf -syādi Endenden, wie das Wort muni usw., ist die Stammform des auf -syādi Endenden (syādyantapakatirūpaṃ). Ein bedeutungstragendes Wort, das weder eine Wurzel (dhātu) noch ein Suffix (paccaya) ist, ist ein Nominalstamm (pāṭipadika). Auf jedes einzelne Wort bezogen (padaṃ padaṃ pati) ist ‚paṭipade‘; das, was für jedes einzelne Wort bestimmt ist, ist ‚pāṭipadika‘. ‚Durch die Spezifikation‘ (visesanena) bedeutet: durch die Spezifikation der i- und u-Laute durch das im Sutra genannte ‚namassante‘. ‚Des Verbs‘ (ākhyātassa) bezieht sich auf ‚pacati‘ usw. ‚Am Anfang oder in der Mitte befindlich‘ (ādimajjhavattino) bezieht sich auf jene, die am Anfang von Wörtern wie ‚inda‘ und ‚udaka‘ oder in der Mitte von Wörtern wie ‚pakhuma‘ vorkommen. ‚In den Passagen‘ (padesesu) bedeutet: in Sutra-Passagen wie ‚jhalā sassa no‘ (2-83) usw. Der Zusammenhang ist: ‚er wendet die unerwünschte Anwendung ab‘. Die ‚unerwünschte Anwendung‘ (aniṭṭhappasaṅgo) ist nämlich: Wenn man für die am Ende, am Anfang oder in der Mitte befindlichen i- und u-Laute von Wörtern wie ‚pacati‘, ‚inda‘ (‚udaka‘, ‚pakhuma‘) die Bezeichnung ‚jhala‘ festlegen würde, und danach für die darauffolgenden Kasusendungen wie -sādi durch Sutras wie ‚jhalā sassa no‘ (2-81) usw. die Ersetzung durch ‚no‘ vorgenommen würde, so würde sich die unerwünschte Formbildung wie ‚pacatino, indano, udakano, pakhumano‘ usw. ergeben. Dies ist der Einwand ‚Aber gewiss ...‘ usw. ‚Es ist zu sagen‘ (vattabbaṃ) bedeutet: im Sutra zu sagen. ‚Durch die getrennte Darlegung‘ (byāsaniddesena) bedeutet: durch die nicht-zusammengesetzte Darlegung (asamāsaniddesena). ‚Das ist unpassend‘ (tadayuttaṃ) usw. ist die Entgegnung. ‚tat‘ (das) bezieht sich auf jenen Einwand. Mit den Worten ‚Wenn nämlich vorhanden ...‘ usw. begründet er die Unangemessenheit. ‚In den zwei Sutra-Regeln‘ (dvīsuttaresu yogesu) bezieht sich auf die zwei nachfolgenden Sutras ‚pitthiyaṃ‘ und ‚ghā‘. ‚In der weiblichen Form‘ (itthiyaṃ) ist dieses Wort ‚itthiyaṃ‘ im Sutra ‚pitthiyaṃ‘. ‚Es könnte eine Spezifikation des Lautes sein‘ (vaṇṇavisesanaṃ siyā): Wegen der Fortführung (anuvattana) von ‚iyuvaṇṇā‘ im Sutra ‚pitthiyaṃ‘ würde es eine Spezifikation der i- und u-Laute als ‚weibliche i- und u-Laute‘ (itthiyaṃ ivaṇṇuvaṇṇā) sein, und im Sutra ‚gho‘ eine Spezifikation des a-Lautes als ‚weibliches ā‘ (itthiyaṃ ā). Er zeigt den Widerspruch bei der Spezifikation des Lautes mit den Worten ‚Wenn dem so ist ...‘ usw. In Bezug auf die nicht-zusammengesetzte Darlegung ‚nāmassante‘ (am Ende des Nomens) zeigt er jedoch die Widerspruchsfreiheit mit den Worten ‚Durch die getrennte Darlegung ...‘ usw. Es ist nicht möglich, eine Spezifikation des Nomens in den zwei Sutras durch das Wort ‚itthiyaṃ‘ usw. in der zu erklärenden Reihenfolge vorzunehmen. ‚Das Ende des Nomens‘ ist ‚nāmanto‘. Weil in einem Kompositum die Bedeutung des hinteren Gliedes vorherrscht, kann dieses Wort ‚itthiyaṃ‘ keine Spezifikation des im Kompositum untergeordneten Wortes ‚nāma‘ sein; das ist die Absicht. ‚Ohne eine andere Formulierung‘ (vacanantarena) bedeutet: wie bei den Anhängern Pāṇinis, ohne das Sutra ‚yathāsaṅkhyamanudeso samānaṃ‘ (1-3-10). ‚Jene, die die gleiche Anzahl haben‘, sind ‚samasaṅkhyakā‘. Das Wort ‚iti‘ hat die Bedeutung von ‚und so weiter‘ (ādi), dadurch –

‘‘ආලාපහාසලීලාහි, මුනින්ද විජයා තව;

කොකිලා කුමුදානී වො, පසෙවන්තෙ වනං ජලං’’ (260).

„Durch Zwiegespräch, Scherz und Spiel, o Fürst der Weisen, sind deine Siege; Kokila-Vögel und Seerosen suchen für euch den Wald und das Wasser auf.“ (260)

ඉච්චාදිං සඞ්ගණ්හාති.

Dies und Ähnliches wird darin zusammengefasst.

10. පිත්ථි

10. Pitthi

ඉත්ථියං නාමස්සාති ච, අන්තෙ ඉවණ්ණුවණ්ණාති ච වුත්තෙ තෙසමා ධාරාධෙය්‍යසම්බන්ධො ආධෙය්‍යස්සාධාරෙ පවත්තිං විනා න සම්භවතීති අජ්ඣාහාරවසෙන ‘වත්තමානා’ති වුත්තියං වුත්තං. ඉවණ්ණු වණ්ණාති අපෙක්ඛිය‘විසෙසීයන්තී’ති බහුවචනමෙතං සම්බන්ධස්ස පුරිසාධීනතාය නාමන්තීමිනා සම්බන්ධෙ සති‘විසෙසීයතී’තෙකත්තෙන පරිණමති.

Wenn gesagt wird: ‚in der weiblichen Form, des Nomens‘ und ‚am Ende die i- und u-Laute‘, dann ist die Beziehung von Träger und Getragenem (ādhārādheyyasambandho) unter ihnen nicht möglich ohne das Vorkommen des Getragenen im Träger. Daher wird in der Erklärung durch Ergänzung das Wort ‚vattamānā‘ (vorkommend) verwendet. In Bezug auf ‚ivaṇṇuvaṇṇā‘ (die i- und u-Laute) steht dies im Plural: ‚visesīyanti‘ (sie werden spezifiziert). Da diese Beziehung jedoch vom grammatischen Subjekt abhängt, wandelt sie sich bei einer Verbindung mit ‚nāma‘ (Nomen) in den Singular: ‚visesīyatī‘ (es wird spezifiziert).

11. ඝා

11. Ghā

ඉත්ථියං [Pg.30] නාමස්සන්තෙති ච වත්තතෙ. හෙට්ඨා සබ්බත්ථ සඤ්ඤිනො නිද්දිසිය සඤ්ඤාය නිද්දිට්ඨත්තා තත්ථ විය විසුං සඤ්ඤිනො පඨමමනිද්දෙසෙ අසන්තො වියාති දොසලෙසමාලම්බිය චොදයති නන්හචෙ’ත්‍යාදිනා. තත්ථ සෙතොති විජ්ජමානස්ස සඤ්ඤිනො. කාරියෙනාති සඤ්ඤාකාරියෙන. පරිහරති ‘නායං දොසො’තිආදිනා. පච්ඡාවුත්තමත්තෙනාති ‘‘ඝා’’ති සුත්තෙ කාරියිනො ආකාරස්ස පච්ඡා වුත්තමත්තෙන. නචාති එත්ථ චසද්දො වත්තබ්බන්තරසමුච්චයෙ, අපරම්පි කිඤ්චි වත්තබ්බමනියමරූපමත්ථීති අත්ථො. අනියමරූපමාචරියප්පවත්තිතො සාධෙතුමාහ ‘උභයථාපි’ච්චාදි.

‚Itthiyaṃ‘ (in der weiblichen Form) und ‚nāmassante‘ (am Ende des Nomens) werden fortgeführt. Da weiter oben überall zuerst der Begriffsträger (saññin) und dann der Begriff (saññā) dargelegt wurde, erhebt er unter Berufung auf einen geringfügigen Fehler – als ob der Begriffsträger nicht existierte, wenn er nicht zuerst separat genannt wird – einen Einwand mit den Worten: ‚Wenn aber nicht ...‘ usw. Darin bedeutet ‚seto‘: des vorhandenen Begriffsträgers. ‚Durch die Wirkung‘ (kāriyenā) bedeutet: durch die Wirkung des Begriffs. Er weist dies zurück mit den Worten: ‚Dies ist kein Fehler‘ usw. ‚Bloß durch die spätere Nennung‘ (pacchāvuttamattena) bedeutet: bloß durch die spätere Nennung des zu behandelnden ā-Lautes im Sutra ‚ghā‘. Und in ‚nacā‘ drückt das Wort ‚ca‘ die Hinzufügung einer weiteren Erklärung aus; der Sinn ist, dass es noch eine andere unregelmäßige Form gibt, die zu erklären ist. Um die unregelmäßige Form aus dem Verhalten des Lehrers zu belegen, sagt er: ‚Auf beide Weisen auch ...‘ usw.

12. ගොස්‍යා

12. Gosyā

ආසද්දො ආභිමුඛ්‍යෙ, අනභිමුඛමභිමුඛං කත්වා ලපනං කථනමාල පනං, තස්මිං ආලපනෙ, ආලපනත්ථෙ විහිතො සීති අත්ථො.

Der Laut ‚ā‘ drückt die Hinwendung aus; das Ansprechen oder Reden, indem man jemanden, der nicht zugewandt ist, sich zuwendet, ist das Anreden (ālapanaṃ). Der Sinn ist: das im Sinne der Anrede bestimmte ‚si‘ [ist in dieser Anrede].

ඉති මොග්ගල්ලානපඤ්චිකාටීකායං සාරත්ථවිලාසිනියං

So endet in der Sāratthavilāsinī, dem Kommentar zur Moggallāna-Pañcikā,

සඤ්ඤාධිකාරො සමත්තො.

der Abschnitt über die Bezeichnungen (saññādhikāro) ist abgeschlossen.

පරිභාසාධිකාර

Abschnitt über die Interpretationsregeln (Paribhāsādhikāra)

13. විධි

13. Regel

වචනාරම්භයොජනමාහ–‘යං විසෙසනභාවෙනෙ’ච්චාදි, යන්ති අනියමෙන ‘‘අතො යොනං ටාටෙ’’ති (2-43) ආදීසු අතොතිආදිකං විසෙසනභාවෙන වත්තුමිච්ඡිතං පරාමසති, තෙනාති විසෙ සනත්තෙනු-පාදියමානෙන යං සද්දනිද්දිට්ඨෙන අතොතිආදිකෙන කරණභූතෙන, යථාකථඤ්චිතබ්බතොති ආදො මජ්ඣෙ-න්තෙ වා සබ්භාවතො යෙනකෙනචි ආකාරෙන අභෙදොපචාරෙන අකාරාදිවිසෙසනවතො නාමාදිනො, තදන්තත්ථන්ති තං අතොත්‍යාදි විසෙසනමන්තෙ, නාදො න මජ්ඣෙ යස්ස තං තදන්තං, තං අත්ථො පයොජනං යස්සාති අඤ්ඤපදත්ථො, වත්තායත්තාති වත්තුනො ආයත්තා… අත්තාවාත්තනො වචනෙ පධානන්ති, තස්සාති වත්තුනො, සාති වචනිච්ඡා, පයොගානුසා රෙනාති [Pg.31] ජිනවචනානුසාරෙන, ඉතීති කාරණත්ථෙ නිපාතො, ඉමිනා කාරණෙනාති අත්ථො, න සබ්බත්ථප්පසඞ්ගොති සංහිතාදිවිධිම්හි සබ්බත්ථ තදන්ත විධිප්පසඞ්ගො න හොති, තථාහි ‘‘සරො ලොපො සරෙ’’ති (1-26) එත්ථ සරොති විසෙසනභාවෙන වචනිච්ඡාය සබ්භාවෙ සරොති තත්‍රා’දීනං විසෙසනන්ති යථාකථඤ්චිසරාදිසරමජ්ඣසරන්තානං තත්‍රාදීනං ලොපප්පසඞ්ගෙ ‘‘විධිබ්බිසෙසනන්තස්සා’’ති (1-13) සරන්තස්සපසඞ්ගො සියා, න ‘‘ඡට්ඨියන්තස්සා’’ති (1-13) අන්තස්ස… ඡට්ඨීනිද්දෙසාභාවා, තථා සති ‘තත්‍රිමෙ’තිආදිම්හි ‘ඉමෙ’තිආදිනා වත්තබ්බතා ආපජ්ජෙය්‍යාති පයොගං නානුසටා නාමසියුන්ති න සබ්බත්ථ තදන්ත විධිප්පසඞ්ගො, තථා ‘‘ගතිබොධා’’ (2-4) දිසුත්තාදිම්හිපි ‘ගමයති මාණවකංගාමං ත්‍යාදිප්පසඞ්ගොතිආදි ච යථායොගමවගන්තබ්බං, වුත්තියං ‘‘අතො යොනං ටාටෙ’’ති සුත්තොදාහරණං දස්සිතං, ‘‘නරා නරෙ’’ති ලක්ඛියොදාහරණං.

Er erklärt den Zweck des Beginns der Aussage mit den Worten: ‚Was in der Eigenschaft einer Spezifikation ...‘ usw. ‚yaṃ‘ (was) bezieht sich unbestimmt auf das, was man als Spezifikation auszudrücken wünscht, wie ‚ato‘ usw. in ‚ato yonaṃ ṭāṭe‘ (2-43) usw. ‚tena‘ (durch dieses) bedeutet: durch das als Spezifikation herangezogene, durch das Wort ausgedrückte ‚ato‘ usw., welches als Mittel dient. ‚wie auch immer geartet‘ (yathākathañcitabbato): durch das Vorhandensein am Anfang, in der Mitte oder am Ende, in irgendeiner Weise, durch die Metapher der Nicht-Verschiedenheit des mit dem a-Laut usw. spezifizierten Nomens usw. ‚tadantatthaṃ‘ bedeutet: dasjenige, das diese Spezifikation wie ‚ato‘ usw. am Ende hat (tadantaṃ) – nicht am Anfang und nicht in der Mitte –, und dessen Zweck eben dieses ist; dies ist die Bedeutung des zusammengesetzten Begriffs. ‚vattāyattā‘ bedeutet: vom Sprecher abhängig... das eigene Wort des Sprechers ist die Hauptsache; ‚tassa‘ bezieht sich auf den Sprecher, ‚sā‘ bezieht sich auf die Sprechabsicht. ‚gemäß der Anwendung‘ (payogānusārena) bedeutet: gemäß dem Wort des Siegers (jinavacana). ‚iti‘ ist eine Partikel im Sinne von ‚aus diesem Grund‘; der Sinn ist: aus diesem Grund. ‚Es gibt keine Anwendung überall‘ (na sabbatthappasaṅgo) bedeutet: bei Regeln wie der Sandhi-Verbindung (saṃhitādividhi) findet die Anwendung der Regel für das auf jenes Endende (tadantavidhi) nicht überall statt. Denn wenn in ‚saro lopo sare‘ (1-26) das Wort ‚saro‘ (Vokal) aufgrund der Sprechabsicht als Spezifikation vorhanden wäre und ‚saro‘ die Spezifikation von Wörtern wie ‚tatra‘ usw. darstellen würde, so würde sich bei der Möglichkeit des Elidierens von Wörtern wie ‚tatra‘ usw., die am Anfang, in der Mitte oder am Ende einen Vokal haben, durch die Regel ‚vidhibbisesanantassa‘ (1-13) die unerwünschte Anwendung auf das auf einen Vokal Endende ergeben. Nicht aber ‚chaṭṭhiyantassa‘ (des im Genitiv Endenden) als Ende... weil eine Angabe im Genitiv fehlt. Wenn dem so wäre, würde sich bei Wörtern wie ‚tatrime‘ die Notwendigkeit ergeben, sie als ‚ime‘ usw. auszudrücken, und sie würden nicht der tatsächlichen Anwendung entsprechen; daher gibt es nicht überall die unerwünschte Anwendung der Regel für das auf jenes Endende. Ebenso ist dies in Sutras wie ‚gatibodha...‘ (2-4) usw. in Bezug auf die unerwünschte Anwendung wie ‚gamayati māṇavakaṃ gāmaṃ‘ usw. entsprechend zu verstehen. In der Erklärung (vutti) wird das Sutra-Beispiel ‚ato yonaṃ ṭāṭe‘ gezeigt, und ‚narā, nare‘ ist das Beispiel für das zu Erklärende.

14. සත්තධී

14. Sattadhī

වචනඵලමුපදස්සෙති‘යත්ථෙ’ච්චාදිනා, යත්ථ යස්මිං ‘‘සරො ලොපො සරෙ’’ත්‍යාදිකෙ සුත්තෙ, සත්තමියාති ‘සරෙ’තිආදිනා සත්තමියා, යස්සාති සරොතිආදිනා නිද්දිට්ඨස්ස, කාරියං ලොපාදි, සම්බන්ධා විසෙසාති සරෙත්‍යාදො ඔපසිලෙසිකමධිකරණං, තඤ්චොපසිලෙසෙ භවමධිකරණං පුබ්බස්ස වා පරං සියා පරස්ස වා පුබ්බන්ති පුබ්බපරොපසි ලෙසස්සාවිසිට්ඨත්තා පුබ්බපරානං සම්බන්ධස්ස අවිසෙසා, පරස්සාපීති න කෙවලං පුබ්බස්සෙව, සතීත්‍යස්මිං අත්ථෙ ජොතනීයෙ සත්තමී සංසත්තමී සන්තසද්දස්ස සමාදෙසෙන, සත්තඤ්චෙත්‍යාදිවචනමෙවං සති ඝටතෙ, සන්ති වා සන්තසද්දත්ථෙ පාදි, සුත්තෙ අවුත්තෙපි වුත්තියං ‘නිද්දෙසෙ’ති වචනෙ කාරණමාහ-සත්තඤ්චා’තිආදි, නිද්දෙසමන්තරෙන සත්තං න සම්භවතීති සම්බන්ධො, සත්තමියා නිද්දෙසෙ සතියෙව තං සම්බන්ධාය සත්තාය සම්භවො, අඤ්ඤථා කිමඤ්ඤන්තස්සා පතිට්ඨාති අධිප්පායො, පුබ්බසද්දස්ස සම්බන්ධිසද්දත්තා කින්නිස්සාය පුබ්බත්තමිච්චාහ-‘සත්තමි’ච්චාදි, තන්ති ‘‘සරො ලොපො සරෙ’’ති සුත්තං, උකාරස්සාති ‘වෙළු’ඉච්චත්‍ර උකාරස්ස, පුබ්බස්ස…පෙ… කරිත්වා තංමනසිකතඤ්චොදනං දස්සෙතුමාහ-‘තමහ’න්ති [Pg.32] ච්චාදිති එවමෙත්ථ සාජ්ඣාහාරො සම්බන්ධො වෙදිතබ්බො. පුබ්බස්සාති සත්තමී නිද්දිට්ඨතො පුබ්බස්ස, අනන්තරස්සාති අබ්‍යවහිතස්ස, වුත්තං කිඤ්චි නත්ථීති සම්බන්ධො, අයමධිප්පායො ‘‘තස්මින්ති නිද්දිට්ඨෙ පුබ්බස්සා’’ති (1-1-66) පාණිනියවචනෙ ‘‘දිසිරයමුච්චාරණක්‍රියො නිසද්දොප්‍යය මිහ නෙරන්තරියං ජොතෙති, තත්ථ‘නිරන්තරං දිට්ඨො’ති පාදිසමාසෙ කතෙ ඵුටමෙවානන්තරමුච්චාරිතෙත්‍යමත්ථො-වගම්‍යතෙති ‘‘පුබ්බසද්දස්ස බ්‍යවහිතෙපි පයොගදස්සනෙ බ්‍යවහිතෙපි කාරියං පප්පොතී’’ති භස්සකාරාදයො වණ්ණෙන්ති, ඉහ තාදිසවචනාභාවෙන වණ්ණාදි බ්‍යවධානෙපි සියා’’ති, සරෙච්චාදිපරිහාරවචනෙ-ධිප්පාය මුබ්භාවයති ‘යදිපි’ච්චාදිනා, මථුරාය පාටලිපුත්තකස්ස චාන්තරාළෙ ගාමාදීනං සබ්භාවා බ්‍යවධානෙපි පුබ්බසද්දස්ස පවත්තියා දිට්ඨන්තමාහ-‘මථුරා’ ඉච්චාදි, යස්මා සරෙති ඔපසිලෙසිකාධාරෙ සත්තම්‍යන්තං පදං, තස්මා බ්‍යවධානෙ සරලොපො න හොතීති එවං සඞ්ඛෙපබ්‍යාඛ්‍යානෙන වුත්තිය මත්ථො වෙදිතබ්බො, න කෙවලං සරෙති එත්ථෙවාති ආහ- ‘කාරියෙ’ච්චාදි, ඔපසිලෙසිකෙයෙවාධාරෙ භවතීති සෙසො, කාරණමාහ-‘වත්තිච්ඡාන්හවිධානතො සද්දස්සා’ති, වත්තුනො යා ඉච්ඡා වචනිච්ඡා තස්සා අනුතූලෙන විධානතො අත්ථස්ස කථනතොති අත්ථො,යෙන හි යමත්ථං වත්තාතිධාතුමිච්ඡති සතීප්‍යභිධානසා මත්ථියෙ න තතො-ඤ්ඤමත්ථං සද්දොභිදධාතීත්‍යධිප්පායො, වත්තිච්ඡා වසායෙ කාරණමාහ’වත්තිච්ඡාපි’ච්චාදි, වත්තුනො සුත්තකාරස්ස ඉච්ඡා වත්තිච්ඡා, කථමුපදෙසතො වත්තිච්ඡා-වසීයතෙ’ කථඤ්ච සාමත්ථියතොති ආසඞ්කිය තමුපදස්සෙතුමාහ-‘අතොචෙත්‍යාදි, අතො වක්ඛමානකාරණා උපදෙසතො වසීයතෙති සම්බන්ධො, කින්තං කාරණ මිච්චාහ-‘යස්මා’ඉච්චාදි, අන්වයසද්දෙනෙත්ථ ගුරුපාරම්පරියො-පදෙසො විවච්ඡිතො, යස්මා කාරණා අන්වයො ගුරුපාරම්පරියො පදෙසො ගුරුකුලමුපගම්ම පඤ්හකරණාදිනා අන්විච්ඡීයතෙ ගවෙසීයති, අතො කාරණා ගුරුපරම්පරා ගතඋපදෙසතො වසීයතොති අත්ථො, සාමත්ථියතො-වසායප්පටිපාදයිතුමාහ- ‘සාමත්ථියම්පි’ච්චාදි, සාමත්ථියම්පි වුච්චතෙතිසෙසො, ලඝුනොපායෙන සද්දානමුපලක්ඛණෙ පවත්තීති බ්‍යවහිතනිවත්තියා වචනන්තරක-රණමනුපන්නං[Pg.33], උපපන්නං වචනන්තරකරණං, තස්ස ච ඔපසිලෙසිකාධාර මන්තරෙන අඤ්ඤථානුපපත්තියා ආධාරවිසෙසප්පටිප්පත්තීති ඉදමෙත්ථ සාමත්ථියං, ආධාරන්තරෙච්චාදිනා යථාවුත්තං සාමත්ථියං විභාවෙති, ආධාරන්තරෙපීති සබ්බත්ථ පාඨො දිස්සති, පසඞ්ගාභාවතො අත්ථන්ත-රෙනාපි ආධාරන්තරෙපි ඔපසිලෙසිකාධාරෙපි වචනන්තරප්පසඞ්ගො සියාති සම්බන්ධසම්භවා ඔපසිලෙසිකාධාරනිස්සයනෙපි ආනිසංසො න දිස්සතීති සමුච්චයත්ථෙනාපි නත්ථි පයොජනන්ති වජ්ජෙතබ්බො යම්පි සද්දොති, නනු කිමෙවං වණ්ණීයතෙ පුබ්බස්සෙවෙති වචන මෙවොපසිලෙසිකමධිකරණං විඤ්ඤාපයති… තත්ථෙව පුබ්බපරත්ත සම්භවාති යොමඤ්ඤතෙ, තස්සෙසා කප්පනා න සඞ්ගතාති දස්සෙතුමාහ-‘පුබ්බස්සාති’ච්චාදි, අයුත්තත්තෙ කාරණමාහ-‘සාමීපිකෙපි තස්ස සම්භවා’ති, ‘ගඞ්ගායං ඝොසො’ති වුත්තෙ ඝොසො ගඞ්ගායං පුබ්බො වා පරො වෙති ගම්මමානත්තා සාමීපිකෙප්‍යධිකරණෙ පුබ්බපරත්තස්ස සම්භවාති අත්ථො, එතාවවුච්චතෙති පුබ්බස්සෙව හොති න පරස්සාති එත්තකමෙව වුච්චතෙ, තථාච වක්ඛති-‘කින්ත’න්තිආදි, අධිකං බ්‍යවහිතනිවුත්‍යාදි න වුච්චතෙති සම්බන්ධො, ආදිසද්දෙනෙත්ථ ඡට්ඨීපකප්පනා ගහිතා, ඡට්ඨීපකප්පනාපි සාමත්තියා කතාති සම්බන්ධො, පකප්පනං පකප්පනාවිධානං, එවං මඤ්ඤතෙ ‘පාණිනියා ‘‘ඡට්ඨීට්ඨානෙයොගා’’ත්‍යතො (1-1-49) ‘‘තස්මින්ති නිද්දිට්ඨෙ පුබ්බස්ස’’ (1-1-66) ‘‘තස්මා ත්‍යුත්තරස්ස’’ ඉති (1-1-67) පරිභාසාසුත්තද්වයෙ ඡට්ඨීගහණමනුවත්තිය ‘තස්මින්ති නිද්දිට්ඨෙ පුබ්බස්ස ඡට්ඨී’ ‘තස්මාත්‍යුත්තරස්ස ඡට්ඨී ති ඡට්ඨීපකප්පනං පටිපාදෙන්ති ‘යස්මිං සුත්තෙ ඡට්ඨීනිද්දෙසො නත්ථි, තත්ථ ඡට්ඨීපකප්පනායථා සියා’ති, ඉධ පන වචනන්තරාභාවෙපි යත්ථ ඡට්ඨීනිද්දෙසො නත්ථි, තත්ථ සාමත්ථියෙනෙව ඡට්ඨීපකප්පනා සිද්ධා’ති, සාමත්ථියමුපදස්සෙති ‘සත්තමීනිද්දෙසෙ’ච්චාදිනා, අඤ්ඤවිභත්තිනිද්දිට්ඨොපි පටිපජ්ජතෙති සම්බන්ධො, කාරියයො ගන්ති කාරියසම්බන්ධං, යථා ‘‘වග්ගෙ වග්ගන්තො’’ති එත්ථානුවත්තමානං නිග්ගහීත’න්තිදං ඡට්ඨීයන්තං විඤ්ඤායතෙ, කථං වග්ගෙතෙසා සත්තම්‍යකතත්ථා ‘‘නිග්ගහීත’’න්ති (1-38) පුබ්බසුත්තෙ කතත්ථතාය පඨමා විභත්තියා [Pg.34] ඡට්ඨීවිභත්තිම්පකප්පෙති සත්තමියං පුබ්බස්සෙ’ති තථෙත්‍යවගන්තබ්බං. එතාව වුච්චතෙති වුත්තෙ ඉදන්ති න විඤ්ඤායතෙති ආහ ‘කින්ත’න්තිආදි, යදාහිච්චාදිනා පරියායපසඞ්ගක්කමං දස්සෙති. කිමිදමුච්චතෙ පරියායප්පසඞ්ගෙ නියමත්ථං වචනන්ති නනු පුබ්බපරානං යුගපදුප්පත්තිය මාචරියවචනප්පමාණෙනාප්පටිපත්තියං විජ්ඣනත්ථං වචනන්ති කස්මා නොච්ච තෙච්චාහ- ‘යුගපදුපසිලිට්ඨාන’න්ත්‍යාදි, යුගපදුපසිලිට්ඨානමසම්භවොති සම්බන්ධො, කුතොච්චාහ-‘අපරස්සූපසිලෙසිකස්සාභාවතො’ති, අතොති යුගපදුභින්නම්පත්තියා අභාවතො, වචනං ‘‘සරො ලොපාසරෙ’’ච්චාදිකං (1-26) සුත්තං.

Er zeigt das Resultat der Aussage mit den Worten „yattha“ usw. „Wo“ (yattha) bedeutet: in welchem Sūtra, wie etwa „saro lopo sare“ usw. „Durch den Lokativ“ (sattamī) bedeutet: durch den Lokativ wie in „sare“ usw. „Dessen“ (yassa) bezieht sich auf das, was durch „saro“ usw. bezeichnet wird. Das zu Bewirkende (kāriya) ist die Elision (lopa) usw. „Wegen des Fehlens eines Unterschieds in der Beziehung“: In „sare“ usw. liegt ein unmittelbar anliegender Ort (opasilesika-adhikaraṇa) vor. Und dieser im unmittelbaren Kontakt bestehende Ort kann entweder das Nachfolgende für das Vorangehende oder das Vorangehende für das Nachfolgende sein; da der unmittelbare Kontakt von Vorangehendem und Nachfolgendem unbestimmt ist, gibt es keinen Unterschied in der Beziehung von Vorangehendem und Nachfolgendem. „Auch des Nachfolgenden“ (parassāpi) bedeutet: nicht nur des Vorangehenden allein. Wenn die Bedeutung „wenn [etwas] existiert“ (satī) angezeigt werden soll, ist der Lokativ ein absoluter Lokativ (saṃsattamī) durch die Gleichsetzung mit dem Wort „sant“ (seiend). Nur unter dieser Bedingung ist die Aussage „sattañca“ usw. stimmig. Oder „santi“ bedeutet das Vorhandensein in der Bedeutung des Wortes „santa“. Obwohl im Sūtra nicht direkt ausgedrückt, nennt er in der Erklärung (vutti) den Grund für das Wort „niddese“ (in der Darlegung) mit den Worten „sattañca“ usw. Die Verknüpfung lautet: Ohne Darlegung ist ein Vorhandensein (sattā) nicht möglich. Nur wenn eine Darlegung im Lokativ vorliegt, ist das Vorhandensein für diese Beziehung möglich. Andernfalls, worauf sollte sich das andere stützen? – Dies ist die Absicht. Da das Wort „vorangehend“ (pubba) ein relatives Wort (sambandhisadda) ist, fragt er: „Worauf gestützt ist das Vorangehen?“ und sagt: „sattamī“ usw. „Dieses“ (taṃ) bezieht sich auf das Sūtra „saro lopo sare“. „Des u-Lauts“ (ukārassa) bezieht sich auf den u-Laut im Wort „veḷu“. Indem er „des vorangehenden ... [und so weiter]“ bildet, sagt er „tamahaṃ“ usw., um den darauf bezogenen Einwand aufzuzeigen. Auf diese Weise ist hier die Verbindung durch Ergänzung (ajjhāhāra) zu verstehen. „Des Vorangehenden“ (pubbassa) bedeutet: desjenigen, das dem durch den Lokativ Bezeichneten vorangeht. „Des unmittelbar Vorhergehenden“ (anantarassa) bedeutet: des Unmittelbaren (ohne Dazwischenliegendes). Die Verknüpfung lautet: Es ist nichts [Abweichendes] gesagt. Dies ist die Absicht: Da in Pāṇinis Formulierung „tasminti niddiṭṭhe pubbassā“ (1-1-66) das Wort „iti“ als Ausdruck der Äußerung und das Wort „ni“ hier die Unmittelbarkeit anzeigen, und dort nach der Bildung des Kompositums „nirantaraṃ diṭṭho“ der Sinn von „unmittelbar geäußert“ deutlich verstanden wird, erklären der Bhāṣyakāra und andere: „Da das Wort 'vorangehend' auch bei Vorliegen einer Unterbrechung im Gebrauch vorkommt, würde das zu Bewirkende auch bei einer Unterbrechung eintreffen.“ Da es hier (im Pāli) an einer solchen Formulierung fehlt, könnte es auch bei einer Unterbrechung durch einen Laut (vaṇṇa) usw. eintreffen. Er legt die Absicht in der Erwiderung „sare“ usw. mit den Worten „yadipi“ („obwohl“) usw. dar. Er führt das Beispiel „mathurā“ usw. für die Verwendung des Wortes „vorangehend“ trotz einer Unterbrechung an, da sich zwischen Mathurā und Pāṭaliputra Dörfer usw. befinden. Da „sare“ ein Wort im Lokativ mit der Bedeutung einer unmittelbar anliegenden Basis (opasilesikādhāra) ist, findet bei einer Unterbrechung keine Vokalelision statt – so ist die Bedeutung in der Erklärung (vutti) durch diese kurze Erläuterung zu verstehen. Nicht nur im Fall von „sare“ allein, sagt er „kāriye“ usw. Die Ergänzung lautet: „Es geschieht nur bei einer unmittelbar anliegenden Basis.“ Er nennt den Grund: „vatticchānhavidhānato saddassa“ [aufgrund der Anordnung gemäß der Sprechabsicht bezüglich des Wortes]. Die Bedeutung ist: wegen der Darlegung der Bedeutung gemäß dem Wunsch zu sprechen (vacanicchā), welcher der Wunsch des Sprechers (vattā) ist. Denn selbst wenn die Ausdrucksfähigkeit (abhidhānasāmattiya) vorhanden ist, drückt das Wort keine andere Bedeutung aus als diejenige, die der Sprecher zu äußern wünscht – das ist die Absicht. Er nennt den Grund für die Bestimmung durch den Wunsch des Sprechers mit den Worten „vatticchāpi“ usw. Der Wunsch des Sprechers, nämlich des Sūtra-Verfassers (suttakāra), ist der Wunsch des Sprechers. Um die Frage zu klären: „Wie wird der Wunsch des Sprechers aus der Unterweisung (upadesa) bestimmt, und wie aus der Eignung (sāmatthiya)?“, sagt er „ato ca“ usw., um dies zu zeigen. Die Verknüpfung lautet: Aus diesem, dem noch zu nennenden Grund, wird es aus der Unterweisung bestimmt. Welcher ist dieser Grund? Er sagt: „yasmā“ usw. Mit dem Wort „anvaya“ ist hier die traditionelle Unterweisung durch die Lehrerlinie (gurupārampariyopadesa) gemeint. Weil die Tradition, d. h. die Unterweisung der Lehrerlinie, durch das Aufsuchen der Lehrerfamilie (gurukula) und durch Fragenstellen usw. erforscht und gesucht wird, deshalb wird es aus der über die Lehrerlinie überlieferten Unterweisung bestimmt – das ist die Bedeutung. Um darzulegen, wie es aus der Eignung bestimmt wird, sagt er: „sāmatthiyampi“ usw. „Auch die Eignung wird dargelegt“ ist die Ergänzung. Da man bestrebt ist, die Wörter durch ein einfaches Mittel zu charakterisieren, ist die Formulierung einer weiteren Aussage zur Abwendung einer Unterbrechung unangebracht. Die Formulierung einer weiteren Aussage ist angebracht; und da diese ohne eine unmittelbar anliegende Basis andernfalls nicht schlüssig wäre, ergibt sich das Verständnis einer spezifischen Basis (ādhāravisesa) – dies ist hier die Eignung (sāmatthiya). Mit „ādhārantare“ usw. erläutert er die genannte Eignung. Die Lesart „ādhārantarepi“ ist überall zu finden. Da kein Anlass besteht, würde sich auch bei einer anderen Bedeutung, bei einer anderen Basis und bei einer unmittelbar anliegenden Basis die Notwendigkeit einer weiteren Aussage ergeben; da eine solche Verbindung möglich ist, zeigt sich auch kein Nutzen in der Stützung auf eine unmittelbar anliegende Basis. Da es also auch im Sinne einer Hinzufügung (samuccaya) keinen Nutzen hat, ist das Wort „api“ wegzulassen. Nun, wenn jemand meint: „Warum wird dies so erklärt? Allein die Aussage 'des Vorangehenden' lässt die unmittelbar anliegende Basis erkennen, da genau dort das Vor- und Nachhergehen möglich ist“, so sagt er „pubbassa“ usw., um zu zeigen, dass diese Annahme nicht stimmig ist. Er nennt den Grund für die Unangemessenheit: „Weil dies auch bei räumlicher Nähe (sāmīpika) möglich ist.“ Die Bedeutung ist: Wenn man sagt „Die Hirtensiedlung an der Ganga (gaṅgāyaṃ ghoso)“, so versteht man, dass die Siedlung in Bezug auf die Ganga davor oder danach liegt; daher ist das Vor- und Nachhergehen auch bei einer auf Nähe basierenden Basis (sāmīpikādhikaraṇa) möglich. „Dies allein wird gesagt“ bedeutet: Es wird nur so viel gesagt, dass es nur für das Vorangehende gilt, nicht für das Nachfolgende. Und so wird er sagen: „kintaṃ“ usw. Das Zusätzliche, wie das Abwenden einer Unterbrechung usw., wird nicht gesagt – so ist die Verknüpfung. Mit dem Wort „und so weiter“ (ādi) ist hier die Annahme des Genitivs (chaṭṭhīpakappanā) erfasst. Die Verknüpfung lautet: Auch die Annahme des Genitivs erfolgt aus der Eignung. „Annahme“ bedeutet die Regelung der Annahme. Er meint Folgendes: „Nachdem die Anhänger Pāṇinis die Erwähnung des Genitivs aus dem Sūtra ‚chaṭṭhī sthāneyogā‘ (1-1-49) in den beiden Definitionsregeln ‚tasminti niddiṭṭhe pubbassā‘ (1-1-66) und ‚tasmād ity uttarasya‘ (1-1-67) fortgeführt haben, legen sie die Annahme des Genitivs dar, damit in einer Regel, in der keine Erwähnung des Genitivs vorliegt, dennoch die Annahme des Genitivs stattfindet.“ Hier jedoch ist, selbst wenn keine andere Formulierung vorliegt, dort, wo keine Erwähnung des Genitivs existiert, die Annahme des Genitivs allein durch die Eignung erwiesen. Er zeigt die Eignung mit den Worten „sattamīniddese“ usw. Die Verknüpfung lautet: Auch das in einem anderen Kasus Bezeichnete wird verstanden. „Verbindung mit dem zu Bewirkenden“ (kāriyayoga) bedeutet die Beziehung des zu Bewirkenden. Wie das Wort „niggahītaṃ“ (Anusvāra), das in der Regel „vagge vagganto“ fortwirkt, als im Genitiv endend verstanden wird. Wie ist es dort zu verstehen? „vagge“ ist ein Lokativ mit bewirkter Bedeutung. Da im vorhergehenden Sūtra „niggahītaṃ“ (1-38) die Bedeutung bewirkt ist, nimmt der Nominativ die Endung des Genitivs an, und beim Lokativ bezieht es sich auf das Vorangehende – so ist es dort zu verstehen. Da bei der Aussage „Dies allein wird gesagt“ dieses [Gemeinte] nicht verstanden wird, sagt er „kintaṃ“ usw. Mit den Worten „yadāha“ usw. zeigt er den Ablauf der Möglichkeit eines alternativen Ausdrucks (pariyāyapasaṅga). Warum wird gesagt: „Diese Aussage dient der Einschränkung bei der Möglichkeit eines alternativen Ausdrucks“? Sollte man nicht sagen: „Es ist eine Aussage zur Entscheidung bei mangelndem Verständnis aufgrund der Autorität des Lehrerwortes, wenn das Vorangehende und das Nachfolgende gleichzeitig auftreten“? Warum wird das nicht gesagt? Er antwortet mit den Worten „yugapadupasiliṭṭhānaṃ“ usw. Die Verknüpfung lautet: Das gleichzeitige unmittelbare Anliegen ist unmöglich. Warum? Er sagt: „Weil es keine unmittelbare Berührung mit einem anderen gibt.“ „Daher“ bedeutet: wegen des Nichtvorhandenseins des gleichzeitigen Eintretens beider. Unter „Aussage“ ist das Sūtra „saro lopo sare“ usw. (1-26) zu verstehen.

15. පඤ්ච

15. Fünf

අවධිභාවෙනාති ‘අතො’ච්චාදිනා අවධිත්තෙන, යස්සාති යො ආදිනො, කාරියන්ති ‘ටාටෙ’ආදිකං, පුබ්බපරාපෙක්ඛත්තෙනාවිසෙසාති යථා- ‘ගාමා දෙවදත්තො’ති වුත්තෙ සො තතො පුබ්බො පරොගෙති විඤ්ඤායතීත්‍යවධිභාවස්ස පුබ්බපරාපෙක්ඛත්තෙනාවිසෙසො, තථෙහාපි ‘‘අතො යොනං ටාටෙ’’ති (2-41) වුච්චමානෙ අතො පුබ්බෙසං යොනං අථවා පරෙසන්ති පුබ්බපරාපෙක්ඛත්තෙනාවධිභාවස්සාවිසෙසාති මඤ්ඤතෙ, පුරෙ වියාත්‍යනෙන සත්තමියන්ති එත්ථ වුත්තං නිද්දෙසවචනෙ කාරණමතිදිසති, වුත්තියං ‘නරානමෙරෙ’ති එත්ථ අපවාදවිප්පටිසෙධෙ සතිපරත්තා ටාටෙආදෙසානං පවත්තිං ‘‘ආදිස්සා’’ති එත්ථ වණ්ණයිස්සාම, අථ කිමිමිනා වචනෙන නනු යතො යත්ථ පඤ්චමී නිද්දෙසො තත්ථ සබ්බත්ථ ‘‘මානුබන්ධො සරානමන්තා පරො’’ (1-21) ත්‍යතො ‘පරො’ත්‍යනුවත්තෙතුං සක්කාති තස්සානුවත්තිතස්ස යොනමිච්චනෙන සාමානාධිකරණ්‍යා‘පරෙසං යොනං’ත්‍යයමත්ථො විඤ්ඤායතෙ, තතො පුබ්බෙසං පසඞ්ගොයෙව නත්ථීති, නෙතදත්ථි, පරොති ත්‍යනුවත්තමානං ‘අතො’ති පඤ්චම්‍යන්තෙන සම්බජ්ඣමානං න කොචි වාරෙතා අත්ථීති පරතො-කාරතො පුබ්බෙසම්පි යොනං ටාටෙආදෙසා පප්පොන්තීති වචනෙනෙමිනා භවිතබ්බමෙවාති දස්සෙතුමාහ-‘වචනෙ’ච්චාදි, එවඤ්චරහි තදෙවොදාහරිතබ්බං, කිං ‘නරානරෙ’ ත්‍යුදාහටන්ති චෙ, නෙසදොසො, අඤ්ඤදත්ථං කාරීයමානමිහා-ප්‍යත්ථවන්තං හොතීති, පුබ්බකො පරිහාරොති බ්‍යව හිතනිවත්තියා [Pg.35] පුබ්බසුත්තෙ වුත්තො ‘‘සරෙතොපසිලෙසිකාධාරො’’ති පරිහාරො, න සම්භවතීති ඉහ සත්තමියා අභාවා න සම්භවති, වචනානන්තරන්ති පාණිනියානං නිද්දිට්ඨග්ගහණමිව බ්‍යවහිතනිවත්තියා සුත්තන්තරං, තෙ හි ‘‘තස්මාත්‍යුත්තරස්සා’’ත්‍යෙත්ථ (1-1-67) නිද්දිට්ඨග්ගහණමනුවත්තිය තෙන පුබ්බෙ විය බ්‍යවහිතනිවත්තිම්පටිපාදෙන්ති. අනන්තරෙතිවචනා පච්චාසත්තියා නිස්සයනං විඤ්ඤායතෙ, කතත්ථතායාති වචනා ජාතියාත්‍යාහ- ‘පච්චාසත්‍යා ජාතිං සන්නිස්සායා’ති ජාතිං සන්නිස්සාය පච්චාසත්‍යා කරණභූතාය නිවත්තිමාහෙති සම්බන්ධො, ඉමිනා පච්චාසත්ති ඤායබ්‍යාපනඤායජාතිපදත්ථබ්‍යත්තිපදත්ථෙසු පච්චාසත්තිඤායො ජාතිපදත්ථොචෙහ නිස්සීයතෙති දස්සෙති, න හි කෙවලං ජාතිං නිස්සාය බ්‍යවහිතනිවත්ති වත්තුං සක්කා, තථාහි යදෙත්ථ පච්චාසත්තිඤායො න නිස්සිතො, තදා බ්‍යාපනඤායෙන බ්‍යවහිතෙ චාබ්‍යවහිතෙ චාසජ්ජතීති ජාතියා නිස්සයනෙ සත්‍යපි බ්‍යවහිතෙපි බ්‍යාප්‍යමානා ජාති කෙන නිවාරීයතෙ නාපි කෙවලං පච්චාසත්තින්නිස්සාය බ්‍යවහිතනිවත්ති වත්තුං සක්කා, තථාහ්‍යසති ජාතිසන්නිස්සයෙන බ්‍යත්තිනිස්සීයතෙ, බ්‍යත්තියඤ්ච පදත්ථෙ පටිලක්ඛියං ලක්ඛණං පවත්තතීති පච්චාසත්ති ඤායනිස්සයනෙප්‍යබ්‍යවහිතම්පති යං ලක්ඛණං භින්නං තදබ්‍යවහිතෙ පවත්තං, යම්පන බ්‍යවහිතම්පති භින්නං ලක්ඛණං, තඤ්ච වචනප්පමාණතො මාභවත්වස්ස බ්‍යත්ථතාති බ්‍යවහිතෙපි පවත්තතෙ, තස්මා උභොපි නිස්සාය නීයාති. විසයදස්සනප්පසඞ්ගෙ විසයිදස්සනමත්ථබ්‍යත්තිකාරණන්ති වාක්‍යන්තොගධපදානමත්ථම්පඨමං දස්සෙත්වා පච්ඡා සමාසාදිකං දස්සෙතුං ‘කතො’ත්‍යාදිකමාරද්ධං, ජාතිලක්ඛණොති අබ්‍යවහිතත්තජාතිසභාවො, ‘ඔසධ්‍යො’ති එත්ථ සකාරෙ අකාරා පරස්ස ධකාරෙන බ්‍යවහිතස්ස යොස්ස වියාවසෙසානම්පි සබ්භාවතො වුත්තං-‘යොප්පභුතීන’න්ති, ජාති සාමඤ්ඤං, යාවති විසයෙති ගවාදිකෙ යත්තකෙ විසයෙ, කාමචාරතො විසය පරිසමත්තියා දිට්ඨන්තමාහ-‘තං යථෙ’ති, භොජයෙතීති එත්ථ භොජයෙඉතීති පදච්ඡෙදො, කතොහි ජාත්‍යත්ථො කසිණොති යස්මා සකලො බ්‍රාහ්මණ ජාතිසඞ්ඛාතො අත්ථො පරිසමත්තො, තස්මාති අත්ථො, ඉදං වුත්තං හොති- [Pg.36] ‘යාව දිට්ඨම්භොජයෙ’ති වුත්තෙ සන්තාය සාමඤ්ඤවුත්ති බ්‍රාහ්මණසද්දප්පයොගසාමත්ථියා පච්චෙකම්භොජනකිරියා කතා නාම හොති, යතො කසිණොපි ජාත්‍යත්ථො පරිසමත්තො නාමාති. ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති (1-33) සුත්තෙ බ්‍යඤ්ජනෙති සත්තමී පුබ්බස්ස දීඝාදිවිධිම්හි චරිතත්තා ‘‘සරම්හා ද්වෙ’’ති (1-34) එත්ථ සරම්හාති පඤ්චම්‍යක තත්ථා, තතො පඤ්චමීනිද්දෙසස්ස බලීයත්තං, තතො ‘‘සත්තමියං පුබ්බස්ස’’ ‘‘පඤ්චමියං පරස්සා’’ති ද්වින්නං පරස්ස සමුට්ඨාපනෙ ‘බ්‍යඤ්ජනෙ’ති සත්තමී පරස්ස කාරිය යොගිතාය අත්ථතො විභත්තිවිපරිණාමෙන ඡට්ඨීභාවෙන පරිණමතී… ද්වින්නං සුත්තානං විප්පටිසෙධෙ පරස්ස බලී යත්තාවාති එතාදිසසාමත්ථියසබ්භාවතො වුත්තං-‘ඡට්ඨීපකප්පනාපි පුරෙවිය සාමත්ථියා’ති.

„Durch das Verhältnis der Grenze“ (avadhibhāvena) bedeutet durch das Grenz-Sein mittels [Wörtern] wie „ato“ [von -a]. „Dessen“ (yassa) bedeutet das, was der Anfang ist. „Das zu Bewirkende“ (kāriya) ist das [Substitut] wie „ṭā-ṭe“ usw. „Aufgrund des Mangels an Unterscheidung bezüglich der Abhängigkeit von Vorhergehendem und Nachfolgendem“ (pubbaparāpekkhattenāvisesā): Wie wenn man sagt „Devadatta ist aus dem Dorf [gekommen]“, man versteht, dass er sich davor oder danach befindet; so gibt es keinen Unterschied im Grenzverhältnis bezüglich der Abhängigkeit von Vorhergehendem oder Nachfolgendem. Ebenso wird auch hier, wenn gesagt wird „ato yonaṃ ṭāṭe“ (Kaccāyana 2-41), angenommen, dass aufgrund der Abhängigkeit von Vorhergehendem und Nachfolgendem kein Unterschied im Grenzverhältnis besteht, ob [dies] für die yo-Suffixe gilt, die vor dem -a oder nach dem -a stehen. Mit den Worten „wie zuvor“ (pure viya) überträgt er den hier bezüglich der Angabe des Lokativs (sattamī) genannten Grund [auf die Bestimmung des Ablativs]. In der Erklärung (vutti) zu „narānamere“, wenn ein Widerspruch zu einer Ausnahme (apavāda-vippatisedha) vorliegt, werden wir unter der Regel „ādissa“ erklären, dass die Substitutionen von ṭā und ṭe aufgrund des Nachfolgens eintreten. Aber wozu dient diese Aussage? Denn überall dort, wo eine Bestimmung im Ablativ (pañcamī-niddesa) vorliegt, kann das Wort „paro“ (nachfolgend) aus [der Regel] „mānubandho sarānamantā paro“ (Kaccāyana 1-21) herbeigeführt werden; durch die syntaktische Übereinstimmung (sāmānādhikaraṇya) dieses herbeigeführten Wortes mit dem Wort „yonaṃ“ versteht man die Bedeutung „für die nachfolgenden yo[-Suffixe]“, so dass eine Anwendung auf die davor liegenden überhaupt nicht in Frage kommt. [Antwort:] Das ist nicht der Fall. Es gibt niemanden, der verhindern könnte, dass das herbeigeführte Wort „paro“ mit dem auf den Ablativ endenden „ato“ verknüpft wird; daher würden die Substitutionen ṭā und ṭe auch für die yo-Suffixe eintreffen, die vor dem Laut -a stehen. Um zu zeigen, dass diese Aussage absolut notwendig ist, sagte er: „vacane“ usw. Wenn dem so ist, sollte genau das als Beispiel angeführt werden. Warum wurde aber „narānare“ als Beispiel angeführt? Dies ist kein Fehler. Was für einen anderen Zweck getan wird, ist auch hier von Nutzen. „Die vorherige Zurückweisung“ (pubbako parihāro) ist die Zurückweisung, die im vorherigen Sutta zur Vermeidung von Unterbrechung (byavahita-nivatti) als „sare topasilesikādhāro“ genannt wurde. „Ist nicht möglich“ (na sambhavati) bedeutet: Sie ist hier nicht möglich, weil kein Lokativ (sattamī) vorhanden ist. „Unmittelbar nach der Aussage“ (vacanānantara) ist ein anderes Sutta zur Vermeidung einer Unterbrechung, ähnlich wie die Verwendung von „niddiṭṭha“ (ausdrücklich erwähnt) bei den Anhängern Pāṇinis; diese führen nämlich die Verwendung von „niddiṭṭha“ in „tasmādityuttarasya“ (Pāṇini 1.1.67) herbei und begründen damit, wie zuvor, den Ausschluss von Unterbrechungen. Durch das Wort „unmittelbar“ (anantara) wird das Stützen auf die Nähe (paccāsatti) verstanden. Aus der Aussage „weil der Zweck erfüllt ist“ [bezieht sich auf] die Gattung (jāti), daher sagt er: „Sich auf die Gattung stützend, durch die Nähe“. Die syntaktische Verbindung lautet: „Sich auf die Gattung stützend, drückt er den Ausschluss mittels der Nähe aus, die das Mittel darstellt.“ Hiermit zeigt er, dass unter der Regel der Nähe, der Regel der Durchdringung, der Wortbedeutung als Gattung (jāti-padattha) und der Wortbedeutung als Einzelding (byatti-padattha) hier die Regel der Nähe und die Wortbedeutung als Gattung herangezogen werden. Denn man kann den Ausschluss des Unterbrochenen nicht allein dadurch erklären, dass man sich auf die Gattung stützt. Wenn nämlich hierbei die Regel der Nähe nicht herangezogen würde, dann würde sie nach der Regel der Durchdringung sowohl auf das Unterbrochene als auch auf das Ununterbrochene zutreffen. Selbst wenn man sich auf die Gattung stützt, wer sollte dann verhindern, dass die Gattung auch das Unterbrochene durchdringt? Auch kann man den Ausschluss des Unterbrochenen nicht allein dadurch erklären, dass man sich auf die Nähe stützt. Denn ohne die Stütze auf die Gattung stützt man sich auf das Einzelding (byatti). Und wenn die Wortbedeutung das Einzelding ist, so wirkt die Regel, indem sie das Merkmal wahrnimmt. Selbst wenn man sich auf die Regel der Nähe stützt, wird die Regel, die in Bezug auf das Ununterbrochene getrennt ist, auf das Ununterbrochene angewandt. Was aber die Regel betrifft, die in Bezug auf das Unterbrochene getrennt ist, so wird diese – damit ihre Formulierung aufgrund der Autorität der Aussage nicht nutzlos sei – auch auf das Unterbrochene angewandt. Daher verfährt man, indem man sich auf beide stützt. Um im Zusammenhang mit der Darstellung des Bereichs (visaya) die Darstellung des Bereichsbesitzers (visayī) als Ursache für die Verdeutlichung der Bedeutung zu zeigen, hat er mit „kato“ usw. begonnen, um zuerst die Bedeutung der im Satz enthaltenen Wörter und danach das Kompositum usw. zu zeigen. „Vom Merkmal der Gattung“ (jātilakkhaṇo) bedeutet von der Natur der Gattung der Ununterbrochenheit. Da das Suffix yo in „osadhyo“ nach dem Laut -a im sa durch den Laut dha unterbrochen ist, wie es auch bei den übrigen der Fall ist, wird gesagt: „von [den Suffixen] yo und den folgenden“ (yoppabhutīnaṃ). Gattung (jāti) bedeutet das Allgemeine (sāmañña). „In welchem Bereich auch immer“ (yāvati visaye) bedeutet in einem so großen Bereich wie Rinder usw. Um die Vollständigkeit des Bereichs nach freiem Belieben zu zeigen, nannte er das Beispiel: „wie jenes“ (taṃ yathā). In „bhojayeti“ lautet die Worttrennung „bhojaye iti“. „Denn die Bedeutung der Gattung ist vollständig erbracht“ (katohi jātyattho kasiṇoti) bedeutet: weil die gesamte Bedeutung, die als die Gattung der Brahmanen gilt, vollständig erfasst ist. Dies soll gesagt sein: Wenn man sagt „Man speise, so viele man sieht“, so ist durch die Kraft der Verwendung des Wortes „Brahmane“ (welches eine allgemeine Funktion hat) die Handlung des Speisens für jeden Einzelnen tatsächlich vollzogen, weshalb auch die vollständige Bedeutung der Gattung als erfüllt gilt. Da im Sutta „Byañjane dīgharassā“ (Kaccāyana 1-33) der Lokativ „byañjane“ für die Vorschrift der Längung des Vorhergehenden usw. wirksam ist, und im Sutta „saramhā dve“ (Kaccāyana 1-34) der Ablativ „saramhā“ dieselbe Bedeutung hat; daher die größere Stärke der Bestimmung im Ablativ gilt; und da zur Bewirkung des Nachfolgenden durch die beiden [Regeln] „beim Lokativ [gilt es] für das Vorhergehende“ und „beim Ablativ [gilt es] für das Nachfolgende“ der Lokativ „byañjane“ aufgrund der Eignung der Wirkung für das Nachfolgende in der Bedeutung durch Kasus-Transformation (vibhatti-vipariṇāma) in den Genitiv übergeht... und weil bei einem Widerspruch zwischen den beiden Suttas das nachfolgende größere Stärke besitzt, wurde aufgrund des Vorhandenseins einer solchen Eignung gesagt: „Auch die Annahme des Genitivs (chaṭṭhīpakappanā) geschieht wie zuvor aufgrund der Eignung.“

16. ආදිස්ස

16. Nachdem [dies] bezeichnet wurde

කිඤ්චි අන්තස්ස සම්පත්තන්ති යං ටානුබන්ධමනෙකවණ්ණං න හොති, තං ‘‘ඡට්ඨියන්තස්සෙ’’ (1-17) ත්‍යන්තස්ස පත්තං, කිඤ්චි සබ්බස්සෙති ‘‘ටානුබන්ධානෙකවණ්ණා සබ්බස්සෙති’’ (1-19) ටානුබන්ධමනෙකවණ්ණඤ්ච කාරියං සබ්බස්ස පත්තං. යදන්තභාවිකාරියංත්‍යාදිනා වචනඵලමුපදස්සෙන්තො ‘ඡට්ඨීයන්තස්සෙ’තීමස්සාපවාදො යං යොගොති දස්සෙති, තස්සායම පවාදො හොතු ටානුබන්ධාදිකාරියං කථන්ති ආහ-‘ටානුබන්ධෙ’ච්චාදි, විප්පටිසෙධාති අපවාදවිප්පටිසෙධා, ‘‘ඡට්ඨියන්තස්සෙ’ති හි උස්සග්ගො, තස්සාපවාදා ‘‘ආදිස්ස’’ ‘‘ටානුබන්ධානෙකවණ්ණා සබ්බස්සෙ’’ත්‍යෙතෙ, ‘‘ආදිස්සා’’තීමස්සාවකාසො ‘තෙරසා’ති, ‘‘ටානුබන්ධානෙකවණ්ණා සබ්බස්සා’’තීමස්සාවකාසො ‘එසු, අනෙනා’ති, ඉහොභයම්පප්පොති ‘‘අතො යොනං ටාටෙ’’ (2-41) ‘‘නරානරෙ’’ ‘‘අතෙන’’ (2-108) ‘‘ජනෙනා’’ති (තත්ථ) ‘‘ටානුබන්ධානෙකවණ්ණා සබ්බස්සෙ’’තීදම්පවත්තතීති තෙසමපවාදානං විප්පටිසෙධා සබ්බාදෙසො භවති. ‘‘ඡට්ඨියන්තස්සා’’ති දසසද්දෙ-න්තස්ස පත්තොපි තදපවාදත්තා ‘‘ආදිස්සා’’තිආදිභූතස්ස දකාරස්ස හොතීති ආහ ‘දකාරස්සරො’ති.

„‚Etwas fällt dem Ende zu‘ bedeutet: Was weder das Anubandha ṭ hat noch mehrlautig ist, das fällt dem Ende zu gemäß der Regel ‚chaṭṭhiyantassa‘ (1-17). ‚Etwas fällt dem Ganzen zu‘ bedeutet: Eine grammatische Operation, die das Anubandha ṭ hat und mehrlautig ist, fällt dem Ganzen zu gemäß der Regel ‚ṭānubandhānekavaṇṇā sabbassa‘ (1-19). Indem er das Ergebnis der Aussage durch ‚Yadantabhāvikāriyaṃ‘ usw. aufzeigt, zeigt er, dass diese Regel eine Ausnahme zu ‚chaṭṭhīyantasse‘ darstellt. Wie verhält es sich mit der Operation bezüglich des Anubandha ṭ usw., wenn dies die Ausnahme dazu sein soll? Deshalb sagte er: ‚ṭānubandhe‘ usw. ‚Aufgrund von Konflikten (vippaṭisedhā)‘ bedeutet: Aufgrund des Konflikts von Ausnahmen. Denn ‚chaṭṭhiyantasse‘ ist die allgemeine Regel (ussagga). Deren Ausnahmen (apavādā) sind: ‚ādissa‘ und ‚ṭānubandhānekavaṇṇā sabbasse‘. Der Bereich von ‚ādissā‘ ist ‚terasā‘. Der Bereich von ‚ṭānubandhānekavaṇṇā sabbassā‘ ist ‚esu, anenā‘. Hier kommen beide in Betracht, wie bei ‚ato yonaṃ ṭāṭe‘ (2-41), ‚narānare‘, ‚atena‘ (2-108), ‚janenā‘. Dort findet dieses ‚ṭānubandhānekavaṇṇā sabbasse‘ Anwendung. Aufgrund des Konflikts dieser Ausnahmen findet die Gesamtsubstitution statt. Obwohl es bei dem Wort ‚dasa‘ gemäß ‚chaṭṭhiyantassā‘ auf das Ende zutreffen müsste, geschieht es, da jene Regel die Ausnahme davon ist, für den anlautenden Konsonanten d gemäß ‚ādissā‘ usw.; deshalb sagte er: ‚dakārassa aro‘ (das ‚a‘ für den Laut ‚d‘).“

17. ඡට්ඨී

17. Der Genitiv

කොත්ථොන්ත [Pg.37] සද්දස්සෙච්චාහ-‘අන්තොවසාන’මිච්චාදි, ‘‘වණ්ණස්සන්තස්ස’’ති (1-1-52) සුත්තෙ වණ්ණග්ගහණමන්තවිසෙසනායොපදිට්ඨං පාණිනිනා-අන්තස්ස පදස්ස වාක්‍යස්ස වා මාභවී’ති, ඉහ ත්වනත්ථකං වණ්ණග්ගහණං බ්‍යවච්ඡෙජ්ජාභාවාති දස්සෙතුමාහ-‘සො චෙ’ ත්‍යාදි, නනු බ්‍රහ්මස්සාති විසෙසනත්ථෙන වත්තුමිච්ඡිතො මහාබ්‍රහ්මසද්දො ඡට්ඨීනිද්දිට්ඨො නාමාති ‘‘බ්‍රහ්මස්සු වා’’ති (2-194) උආදෙසො ‘‘ඡට්ඨියන්තස්සා’’ති අන්තබ්‍රහ්මසද්දස්ස පප්පොති, තථා සති ‘න හි ඡට්ඨී නිද්දිට්ඨස්ස අන්තං පදං වාක්‍යං වා සම්භවතී’ති කස්මා වුත්තන්ති, වුච්චතෙ- න විසෙසනත්ථෙනාක්ඛෙපමත්තෙන මහාබ්‍රහ්මසද්දො ඡට්ඨී නිද්දිට්ඨො නාම භවතීති න බ්‍රහ්මසද්දස්ස සබ්බස්සාදෙසප්පසඞ්ගො, මහාබ්‍රහ්මසද්දෙ වා බ්‍රහ්මසද්දො අත්ථීති තස්සාන්තස්ස උත්තං විධීයතෙ.

„Um zu erklären, wo das Ende des Wortes liegt, sagte er: ‚antovasānaṃ‘ usw. Im Sutra ‚vaṇṇassantassa‘ (1-1-52) wurde die Erwähnung des Lautes (vaṇṇa) von Pāṇini zur Bestimmung des Endes gelehrt, damit es nicht das Ende des Wortes (pada) oder des Satzes (vākya) betreffe. Hier jedoch ist die Erwähnung des Lautes zwecklos, da es nichts auszuschließen gibt; um dies zu zeigen, sagte er: ‚so ce‘ usw. Nun, das Wort ‚mahābrahma‘, das verwendet werden soll, um den Sinn einer Bestimmung für ‚brahmassa‘ auszudrücken, wird als im Genitiv bestimmt bezeichnet. Gemäß der Regel ‚brahmassu vā‘ (2-194) müsste die Substitution des u gemäß ‚chaṭṭhiyantassā‘ für das Ende des Wortes ‚brahma‘ eintreffen. Wenn dem so ist, warum wurde dann gesagt: ‚Denn für das im Genitiv Bestimmte gibt es kein Endwort oder keinen Endsatz‘? Es wird geantwortet: Nicht allein durch die bloße Annahme im Sinne einer Bestimmung wird das Wort ‚mahābrahma‘ als im Genitiv bestimmt bezeichnet, so dass keine Anwendung der Gesamtsubstitution für das Wort ‚brahma‘ vorliegt. Oder im Wort ‚mahābrahma‘ existiert das Wort ‚brahma‘, und für dessen Ende wird die u-Substitution vorgeschrieben.“

18. වානු

18. Das Anubandha v

‘‘ඡට්ඨියන්තස්සෙ’’ත්‍යනෙනෙවාවිසෙසෙන වානුබන්ධකාරියෙප්‍යන්තස්ස සිද්ධෙ කිමත්ථොයමාරම්භොත්‍යාසඞ්කිය ටානුබන්ධාත්‍යාදිනා වචනඵලමුපදස්සෙන්තො ‘බාධකබාධනත්ථො-යමාරම්භො’ති-වදති, තථාහි ‘‘ඡට්ඨියන්තස්සෙ’’ත්‍යස්ස බාධකො ‘‘ටානුබන්ධානෙකවණ්ණා සබ්බස්සෙ’’ති, තස්ස ච ‘‘වානුබන්ධො’’ත්‍යයං යොගො බාධකොති බාධකබාධනත්ථො සම්පජ්ජතෙ, අපඉච්චයමුපසග්ගො වජ්ජනෙ නීවාරණෙ, පනයනෙ වා වත්තතෙති අපොද්‍යන්තෙ උස්සග්ගලක්ඛණානි වජ්ජීයන්තෙ නීවාරීයන්තෙ අපනීයන්තෙ නෙනෙත්‍යපවාදො, සුත්තෙකදෙසෙන සුත්තමෙවොපලක්ඛිතන්ති අන්තස්ස‘ඡට්ඨියන්තස්සා’ති සුත්තස්ස අපවාදො අන්තාපවාදො, උස්සජ්ජතෙ නිවත්තීයත්‍යපවාදෙනෙත්‍යුස්සග්ගො, උස්සග්ගාපවාදක්කමො පනෙත්ථ එවං වෙදිතබ්බො ‘‘ඡට්ඨියන්තස්සෙ’’ත්‍යුස්සග්ගො, තදපවාදා ‘‘ටානුබන්ධානෙකවණ්ණා සබ්බස්ස’’ ‘‘උකානුබන්ධාද්‍යන්තා’’ ‘‘මානුබන්ධො සරා නමන්තා පරො’’ති, ‘‘ටානුබන්ධානෙකවණ්ණා සබ්බස්සෙ’’ත්‍යුස්සග්ගො, තද පවාදා ‘‘වානුබන්ධො’’ ‘‘මානුබන්ධො සරානමන්තා පරො’’ති.

„Mit dem Einwand: ‚Wenn bereits durch die allgemeine Regel „chaṭṭhiyantasse“ ohne Unterschied die Operation mit dem Anubandha v für das Ende erwiesen ist, wozu dient dann diese Formulierung?‘, zeigt er das Ergebnis der Aussage durch ‚ṭānubandhā‘ usw. und sagt: ‚Diese Formulierung dient dem Zweck der Aufhebung des Aufhebenden.‘ Denn der Aufhebende (bādhako) von ‚chaṭṭhiyantasse‘ ist ‚ṭānubandhānekavaṇṇā sabbassa‘, und die Regel ‚vānubandho‘ ist der Aufhebende dieser Regel, so dass der Zweck der Aufhebung des Aufhebenden erfüllt wird. Das Präfix ‚apa‘ wird im Sinne von Ausschluss, Abwehr oder Wegnahme verwendet. Da durch sie die Merkmale der allgemeinen Regel (ussaggalakkhaṇāni) ausgeschlossen, abgewehrt oder weggenommen werden, nennt man sie ‚Ausnahme‘ (apavāda). Da durch einen Teil des Sutras das Sutra selbst bezeichnet wird, ist die Ausnahme für das Ende der Regel ‚chaṭṭhiyantassa‘ eine ‚End-Ausnahme‘ (antāpavāda). Die allgemeine Regel (ussagga) ist das, was durch die Ausnahme aufgehoben bzw. zurückgewiesen wird. Die Abfolge von allgemeiner Regel und Ausnahme ist hierbei wie folgt zu verstehen: ‚chaṭṭhiyantasse‘ ist die allgemeine Regel; deren Ausnahmen sind: ‚ṭānubandhānekavaṇṇā sabbassa‘, ‚ukānubandhādyantā‘, ‚mānubandho sarā namantā paro‘. ‚ṭānubandhānekavaṇṇā sabbasse‘ ist die allgemeine Regel; deren Ausnahmen sind: ‚vānubandho‘, ‚mānubandho sarānamantā paro‘.“

19. ටානු

19. Das Anubandha ṭ

ඡට්ඨීනිද්දිට්ඨස්සෙච්චාදිනා [Pg.38] වචනාරම්භප්පයොජනාඛ්‍යානෙනාන්තාදෙසාපවාදො යං යොගොති බ්‍රවීති, පච්චෙකමභිසම්බන්ධොති සො ටකාරානුබන්ධො චාදෙසොතිආදිනා, කස්ස සබ්බස්ස භවතිච්චාහ-‘ඡට්ඨී නිද්දිට්ඨස්සෙ’ච්චාදි, නනු ච ටෙආදෙසොප්‍යනෙකවණ්ණොඑව ද්විවණ්ණසමුදායත්තාත්‍යාසඞ්කියාහ-‘උපලක්ඛියෙ’ච්චාදි, අනුබධ්‍යතෙ පයොගෙ අසුය්‍යමානෙපි පයොජනවසෙනානුසරීයතීත්‍යනුබන්ධො, උපදෙසෙ යෙවොපලක්ඛිය නිවත්තතෙත්‍යනෙනෙතං දස්සෙති ‘උච්චාරිතවිනාසිනොනුබන්ධා’ති, උපදෙසෙ පඨමුච්චාරණෙ.

„Mit den Worten ‚des im Genitiv Bestimmten‘ usw., indem er den Nutzen der Formulierung der Aussage erklärt, drückt er aus, welche Regel die Ausnahme zur Substitution des Endes ist. ‚Es bezieht sich auf jedes Einzelne‘ bedeutet: Die Substitution, die den Laut ṭ als Anubandha hat, usw. Für welches Ganze geschieht es? Er sagt: ‚des im Genitiv Bestimmten‘ usw. Nun, könnte man nicht einwenden, dass auch eine Substitution mit ṭ mehrlautig ist, weil sie aus einer Verbindung von zwei Lauten besteht? Darauf sagt er: ‚zu kennzeichnen‘ usw. ‚Anubandha‘ ist das, was angehängt wird, d. h. was, obwohl es in der tatsächlichen Anwendung nicht gehört wird, aufgrund seines Nutzens befolgt wird. Mit dem Satz ‚Es wird in der Lehre (upadese) nur gekennzeichnet und fällt dann weg‘ zeigt er dies: ‚Anubandhas sind solche, die nach dem Aussprechen vergehen‘. ‚In der Lehre‘ bedeutet bei der ersten Aussprache.“

20. ඤකා

20. Der Laut ñ

ආද්‍යන්තාති වුත්තෙ කථමවයවාත්‍යයමත්ථො ලබ්භතී ත්‍යාහ-‘ආද්‍යන්තසද්දානමි’ච්චාදි, ආද්‍යන්තසද්දානං නියතවයවවාචිත්තා අවයවස්ස චාවයවිනාමන්තරෙනා සම්භවතො සාමත්ථියාවයවී ලක්ඛීයති, ඡට්ඨියාත්‍යනුවුත්තිතො වාවයවාවයවිසම්බන්ධෙසා ඡට්ඨී, තාය නිද්දිට්ඨස්සාත්‍යයමත්ථො විඤ්ඤායතෙති වුත්තියං-‘ඡට්ඨීනිද්දිට්ඨස්සා’ති (වුත්තං), තෙනෙව පච්චයවිධිම්හි කූප්පච්චයාදයො න දොසා භවන්තීති, අතොයෙවාති තදවයවාචිත්තතොයෙව, තග්ගහණෙනෙති අවයවග්ගහණෙන, කතාකතප්පසඞ්ගිත්තාති ඔත්තෙ කතෙපි අකතෙපි වුකාගමස්ස පසඞ්ගතො, භූයත්තත්තා හි ඔත්තස්ස භූග්ගහණෙ සති කතෙපි ඔත්තෙ වුකාගමෙන භවිතබ්බමකතෙපි තතොව ‘‘කතාකතප්ප සඞ්ගී යො විධි සනිච්චො’’ති නිච්චත්තා ඔත්තං බාධිත්වා වුකාගමො හොති, අථ වුකාගමෙ පච්ඡා තෙන න භවිතබ්බන්ති ආහ-‘අන්තාවයවෙ’ච්චාදි.

„Mit der Frage: ‚Wenn „Anfang und Ende“ gesagt wird, wie erhält man dann die Bedeutung von Teilen?‘, sagt er: ‚Der Wörter „Anfang und Ende“‘ usw. Weil die Wörter ‚Anfang‘ und ‚Ende‘ sich auf bestimmte Teile beziehen, und da ein Teil ohne das Ganze, das die Teile besitzt, nicht existieren kann, wird das Ganze durch die inhärente Kraft (sāmatthiya) ausgedrückt. Aufgrund des Fortwirkens (anuvutti) des Genitivs ist dieser Genitiv einer, der das Verhältnis von Teil und Ganzem ausdrückt. Durch diesen wird die Bedeutung des im Genitiv Bestimmten erkannt; so heißt es in der Erklärung (vutti): ‚des im Genitiv Bestimmten‘. Genau deshalb gibt es bei der Regelung von Suffixen keine Fehler bezüglich der Suffixe wie kūp usw. ‚Eben aus diesem Grund‘ bedeutet: Eben weil es sich auf Teile davon bezieht. ‚Durch dessen Erfassung‘ bedeutet: Durch die Erfassung des Teils. ‚Weil es sowohl bei Ausführung als auch bei Nichtausführung zutrifft‘ bedeutet: Weil das Einschieben des Lautes v (vuk-āgama) sowohl bei erfolgter als auch bei nicht erfolgter o-Substitution eintreffen würde. Da die o-Substitution häufiger vorkommt, müsste bei der Erfassung des Vorhandenseins des o-Lautes das Einschieben des Lautes v sowohl bei erfolgter als auch bei nicht erfolgter o-Substitution stattfinden; deshalb blockiert das Einschieben des Lautes v die o-Substitution gemäß der Regel ‚Eine Operation, die sowohl bei Ausführung als auch bei Nichtausführung anwendbar ist, ist beständig (nicca)‘. Wenn danach das Einschieben des Lautes v stattfindet, darf jene o-Substitution nicht eintreffen; deshalb sagte er: ‚Endteil‘ usw.“

21. මානුබන්ධො

21. Das Anubandha m

යදිනිද්ධාරණෙ ඡට්ඨී අන්තස්සාවිසෙසිතත්තා අවිසෙසෙන යතො කුතොචි අන්තතො බානුබන්ධො පරො සියා, න හි දුතියං සරග්ගහණමත්ථි, යෙනාන්තො විසෙසීයතෙච්චාහ-‘නිද්ධාරණ’මිච්චාදි, කාරණමාහ-‘සුතත්තා’ති, ‘සරාන’න්ති සුතත්තාති අත්ථො, තෙන ‘‘සුතානුමිතෙසුසුතසම්බන්ධොබලවා’’ති රුන්ධතීතෙත්ථධකාරස්සා නුමිතස්ස [Pg.39] මං න හොතීති දීපෙති, සමාන ජාතියස්සෙව ලොකෙ නිද්ධාරණප්පතීති හොතිච්චාහ-‘තථා හි’ච්චාදි, යථා’කණ්හා ගාවීනං සම්පන්නඛීරතමා’ති වුත්තෙ අවිසෙසිතත්තෙපි කණ්හාය කණ්හාගාවීයෙව පතීයතෙ, තථෙහාපි සරානං මජ්ඣෙ අන්තාත්‍යන්තත්තෙන නිද්ධාරියමානො සමානජාතියො සරොයෙව පතීයතෙ, තෙන සරානං යෙවාන්තාපරො භවිස්සතීති භාවො, විසෙසනත්තොති ‘‘ඤිලතස්සෙ’’ති (5-163) සුත්තෙ අස්සාති වුත්තෙ අයමෙවෙති නියමාභාවා යස්සකස්සචි අකාරස්ස ඤිප්පත්ති, තෙනානිට්ඨප්පත්තීති ලානුසඞ්ගිස්සෙව අස්සාති ලස්ස යං විසෙසනත්තං තං අත්ථො පයොජනමස්ස ‘‘කත්තරිලො’’ති (5-18) ලකාරස්සාති විසෙසනත්ථො ලකාරො, ඉධෙවාති ඉමස්මිං ‘‘මානුබන්ධො’’තිආදිසුත්තෙයෙව.

Wenn der Genitiv bei einer Aussonderung (niddhāraṇa) verwendet wird, da das „Ende“ (anta) nicht näher bestimmt ist, würde sich der Anubandha ‚ba‘ ohne Unterschied an irgendein beliebiges Ende anschließen. Es gibt nämlich keine zweite Erwähnung eines Vokals, durch die das Ende spezifiziert würde. Deshalb sagte er: ‚Aussonderung‘ usw. Er nennt den Grund mit ‚weil es gehört wird‘ (sutattā). Die Bedeutung von ‚der Vokale‘ (sarānaṃ) ergibt sich, weil es gehört wird. Dadurch zeigt er: ‚Unter dem direkt Gehörten und dem bloß Erschlossenen ist die Verbindung mit dem direkt Gehörten stärker‘; daher erfolgt bei ‚rundhati‘ keine Einfügung von ‚ma‘ für das erschlossene ‚dha‘. Da in der Alltagssprache das Verständnis einer Aussonderung nur bei Dingen derselben Gattung eintritt, sagte er: ‚Denn so...‘ usw. Wie wenn man sagt: ‚Die schwarze unter den Kühen gibt am meisten Milch‘, selbst ohne nähere Bestimmung bei ‚schwarz‘ eben eine schwarze Kuh verstanden wird, so wird auch hier unter den Vokalen, wenn das Äußerste als das Ende ausgesondert wird, nur ein Vokal derselben Gattung verstanden. Die Absicht ist daher, dass nach dem Ende eben der Vokale das Folgende eintreten wird. ‚Wegen der Spezifizierung‘ (visesanatto) bedeutet: Wenn im Sutra ‚ñilatasse‘ (5-163) ‚dessen‘ (assa) gesagt wird, gäbe es mangels einer einschränkenden Regel wie ‚nur dieses‘ die Entstehung des [Suffixes] ‚ña‘ für irgendein beliebiges ‚a‘, wodurch ein unerwünschtes Ergebnis einträte. Daher ist die Spezifizierung für den Buchstaben ‚la‘, nämlich ‚nur für das ‚a‘, das mit ‚la‘ verbunden ist‘, der Zweck bzw. Nutzen des Buchstabens ‚la‘ im Sutra ‚kattarilo‘ (5-18). Der Buchstabe ‚la‘ hat somit eine spezifizierende Funktion. ‚Genau hier‘ (idheva) bedeutet in eben diesem Sutra wie ‚mānubandho‘ usw.

22. විප්පටි

22. Vippaṭi

පරොති වත්තතෙ, සො චාඤ්ඤාධික්‍යඉට්ඨාද්‍යනෙකත්ථොපි ඉධ ඉට්ඨ වාචී දට්ඨබ්බො, කම්මබ්‍යතිහාරෙඝණිති කම්මබ්‍යතිහාරො කිරියාපරිවත්තනං භාවවිසෙසො තස්මිං ‘භාවකාරකෙස්වඝණ්ඝකා’’ති (5-44) සාමඤ්ඤෙන විහිතත්තා විප්පටිසෙධනන්ති අත්ථෙ ඝණි විප්පටී සෙධො, තෙනාහ-‘සාමඤ්ඤෙ’ච්චාදි, විප්පටිසෙධසද්දස්ස අත්ථමාහ-‘අඤ්ඤමඤ්ඤපටිසෙධො’ති, සංසිද්ධියං වත්තමානොපි සිධි උපසග්ගසම්බන්ධෙ නාත්ථන්තරෙපි හොතීති අඤ්ඤමඤ්ඤවිරොධොත්‍යත්ථො, විප්පටිසෙධසද්දස්ස ලොකෙ විරොධවාචිත්තෙන පසිද්ධත්තමාහ ‘තථා හි’ච්චාදිනා, කථම්පන පමාණභූතස්සාචරියස්ස වචනෙසු අඤ්ඤමඤ්ඤවිරොධො සම්භවතීච්චාසඞ්කිය උභින්නං සාවකාසත්තෙ සති සම්භවති නාඤ්ඤථාති ‘ද්වින්න’මිච්චාදි වුත්තිගන්ථො පවත්තොති වත්තුං ‘සොචා’තිආදිමාහ අඤ්ඤමඤ්ඤානජ්ඣාසිතෙති අඤ්ඤමඤ්ඤෙනානක්කන්තෙ අපරිග්ගහිතෙති වුත්තං හොති, අනුභයතාගිනීති යො විසයෙකදෙසො උභයන්න භජතෙ තස්මිං අනුභයභාගිනි විසයෙකදෙසෙ, සාමඤ්ඤවිසයො ද්වින්නං විධීනං සාධාරණො විසයො, තත්ථ පවත්තිප්පසඞ්ගෙ සති සොච විප්පටිසෙධො ජායතීති සම්බන්ධො, ඉමිනා විප්පටිසෙධස්ස විසයො පවත්තිප්පසඞ්ගො විසයවිසයීනමභෙදෙන සුත්තෙ ‘විප්පටිසෙධො’තිවුත්තොති [Pg.40] ‘ද්වින්න’මිච්චාදිනා වුත්තිගන්ථො රචිතොති දීපෙති, පරො හොතී තිවිධිදස්සිතොති ඉමිනා යදි නියමො-බ්භූපගතො සියා, තදා ‘පරොවහොතී’ති වදෙය්‍යාති දස්සෙති, පාණිනියා හි ජාතියං පදත්ථෙ සකිමෙව ලක්ඛණං පවත්තතීති චරිතත්ථත්තා විසයන්තරෙ ද්වින්නම්පි ලක්ඛණානමප්පවත්තියං පරං පච්ඡිමං කාරියන්ති විධ්‍යත්ථමිදං වචනං, බ්‍යත්තියන්තු පදත්ථෙ ලත්වාදීනමිව පරියායප්පසඞ්ගෙ නියමත්ථන්ති පටිපන්නා, ඉධ පන ජාතියං බ්‍යත්තියඤ්ච ද්වින්නම්පි සුත්තානමප්පවත්තියමෙව විධ්‍යත්ථමෙවිදං වචනං, න නියමත්ථම්පීති පටිපාදෙතුමාහ-‘තථාහි’ච්චාදි, කාමචාරතො පරිසමාපීයතෙති සම්බන්ධො, කාමතො පරිසමාපනඤ්චෙතිස්සා සබ්බස්මිං අත්තනො ගොචරෙ අවිච්ඡෙදබ්‍යාපනෙන පවත්තිසබ්භාවතො. කථම්පනෙකස්සාපි පවත්ති න භවෙය්‍යාත්‍යාසඞ්කිය කාරණමාහ‘උභයම්පි’ච්චාදි, හිසද්දො යස්මාත්ථෙ, යස්මා උභයම්පිදමාචරියවචනං, තතොයෙව පමාණං, අභිමතකාරියවිධානෙ ලිඞ්ගභාවෙන සද්දිකානුමතත්තා(තෙසං) විධීනං විධායකඤ්ච තස්මාති අත්ථො. පමාණත්තා ද්වින්නම්පි අප්පත්තියං කාරණමාහ-‘අනුභයභාගිම්හි’ච්චාදි, යතො ලද්ධාවකාසා තතො සමානබලාති, ඉතිසද්දො හෙතුම්හි, විරුද්ධාචාති එත්ථ ඉතිසද්දං දත්වා ‘අනුභයභාගිම්හි…පෙ… විරුද්ධාචාති ද්වින්නං වචනානං පමාණත්තා උභින්නම්පි අප්පවත්තීති සම්බන්ධො වෙදිතබ්බො. සමානබලානං ද්වින්නං ලොකෙපි විරොධිත්තං එකක්ඛණෙයෙව උභින්නම්පි කාරියෙ අප්පවත්ති ච දිස්සතීති දිට්ඨන්තමාහ ‘ලොකෙචෙ’ත්‍යාදි, එත්ථ ච පෙස්සස්ස (අ)විරොධත්ථිනො කාරියෙ අප්පවත්තිරිව සමානබලාන මුභින්නං වචනානං කාරියෙ අප්පවත්තීති සුඛෙනො පමාසංසන්දනං විඤ්ඤාතබ්බං.

Das Wort ‚paro‘ (das Spätere) wird fortgeführt. Obwohl dieses Wort viele Bedeutungen wie ‚andere‘, ‚höher‘, ‚erwünscht‘ usw. hat, ist es hier als ‚erwünscht‘ (iṭṭha) bezeichnend anzusehen. In der Regel ‚kammabyatihāre ghaṇ‘ ist ‚kammabyatihāra‘ der Austausch von Handlungen, eine besondere Art des Zustands (bhāva). Da dieses Suffix durch die allgemeine Regel ‚bhāvakārakesv-aghaṇ-ghakā‘ (5-44) vorgeschrieben ist, ist in der Bedeutung von ‚vippaṭisedhana‘ (Widerspruch/Verhinderung) das Suffix ‚ghaṇ‘ mit den Präfixen ‚vi‘ und ‚paṭi‘ bei ‚sedha‘ vorhanden. Deshalb sagte er: ‚Im Allgemeinen...‘ usw. Er erklärt die Bedeutung des Wortes ‚vippaṭisedha‘ als ‚gegenseitiger Ausschluss‘ (aññamaññapaṭisedha). Obwohl die Wurzel ‚sidh‘ im Sinne von ‚Vollendung‘ (saṃsiddhi) verwendet wird, drückt sie in Verbindung mit Präfixen auch eine andere Bedeutung aus, nämlich ‚gegenseitiger Widerspruch‘ (aññamaññavirodha). Dass das Wort ‚vippaṭisedha‘ in der Alltagssprache im Sinne von Widerspruch weithin bekannt ist, zeigt er durch ‚Denn so...‘ usw. Um die Frage zu klären: ‚Wie kann überhaupt ein gegenseitiger Widerspruch in den Worten des maßgeblichen Lehrers entstehen?‘, wird erklärt, dass dies nur möglich ist, wenn beide Regeln jeweils einen eigenen Anwendungsbereich haben (sāvakāsatta), und nicht anders. Um zu zeigen, dass die Textpassage ‚von beiden...‘ (dvinnaṃ) usw. zu diesem Zweck verfasst wurde, sagte er: ‚Und dieser...‘ usw. ‚Nicht gegenseitig beansprucht‘ (aññamaññānajjhāsita) bedeutet: von dem jeweils anderen unberührt, nicht erfasst. ‚Nicht beiden gemeinsam‘ (anubhayabhāginī) bezeichnet jenen Teilbereich des Gegenstandes, der nicht zu beiden gehört. Der allgemeine Bereich (sāmaññavisaya) ist der gemeinsame Bereich zweier Regeln; wenn dort die Anwendung beider in Frage kommt, entsteht jener Widerspruch (vippaṭisedha) – so ist die Verknüpfung. Damit zeigt er, dass der Bereich des Widerspruchs die drohende gleichzeitige Anwendung ist, und da im Sutra wegen der Identität von Gegenstand und Gegenstandsträger das Wort ‚vippaṭisedha‘ (Widerspruch) verwendet wurde, ist der Textabschnitt ‚von beiden...‘ usw. abgefasst worden. ‚Das Spätere tritt ein‘ (paro hoti) – damit zeigt er: Wenn eine einschränkende Regel (niyama) akzeptiert würde, dann würde man sagen: ‚Nur das Spätere tritt ein‘ (parova hoti). Denn nach den Anhängern Pāṇinis wendet sich eine Regel, wenn die Wortbedeutung eine Gattung (jāti) ist, nur ein einziges Mal an; da sie somit ihren Zweck erfüllt hat, findet bei der Nicht-Anwendung beider Regeln in einem anderen Bereich die spätere, die nachfolgende Operation statt – zu diesem Zweck dient diese Vorschrift. Wenn die Wortbedeutung jedoch ein Individuum (byatti) ist, verstehen sie dies als eine einschränkende Regel (niyamattha) bei der Möglichkeit einer alternativen Anwendung, wie bei den Suffixen ‚la‘ usw. Hier aber, um darzulegen, dass diese Aussage sowohl bei der Gattung als auch beim Individuum bei der Nicht-Anwendung beider Sutras rein als Vorschrift (vidhyattha) dient und nicht als Einschränkung (niyamattha), sagte er: ‚Denn so...‘ usw. ‚Es wird nach freiem Belieben abgeschlossen‘ – so ist die Verknüpfung. Und das Abschließen nach Belieben geschieht deshalb, weil ihre Anwendung durch ununterbrochene Durchdringung in ihrem gesamten eigenen Bereich stattfindet. Um die Befürchtung abzuwehren: ‚Wie könnte es sein, dass sich nicht einmal eine von beiden anwendet?‘, nennt er den Grund mit ‚beide...‘ usw. Das Wort ‚hi‘ steht im Sinne von ‚weil‘; da diese beiden Aussagen des Lehrers eben eine Autorität (pamāṇa) sind und weil sie von den Grammatikern als Indikator (liṅgabhāva) für die Festlegung der gewünschten Operation anerkannt sind und somit die Regeln vorschreiben – das ist die Bedeutung. Wegen ihrer Autorität nennt er den Grund für die Nicht-Anwendung beider mit ‚im Bereich, der nicht zu beiden gehört‘ (anubhayabhāgimhi) usw. ‚Da sie Raum zur Anwendung gefunden haben, sind sie von gleicher Stärke‘; das Wort ‚iti‘ steht hier zur Begründung. Nachdem das Wort ‚iti‘ bei ‚viruddhā ca‘ gesetzt wurde, ist die Verknüpfung so zu verstehen: ‚Im Bereich, der nicht zu beiden gehört... bis... und weil sie im Widerspruch stehen‘ – aufgrund der Autorität der beiden Aussagen findet die Anwendung beider nicht statt. Um zu zeigen, dass auch in der Welt ein Widerspruch zwischen zwei Kräften gleicher Stärke und die Nicht-Ausführung beider Handlungen im selben Augenblick zu sehen ist, nennt er das Beispiel mit ‚Und in der Welt...‘ usw. Und hierbei ist der Vergleich leicht zu verstehen: Wie bei einem Boten (pessa), der keinen Konflikt wünscht, die Nicht-Ausführung der Handlung eintritt, so tritt auch bei zwei gleichstarken Aussagen die Nicht-Ausführung der Operation ein.

ජාතිපක්ඛෙයෙව භස්සකාරෙන ද්වින්නං යුගපදිප්පත්තියං ‘ලත්වාදීනමිව’ පරියායප්පසඞ්ගො වණ්ණිතො, තස්සායුත්තත්තමුපදස්සෙන්තො ආහ ‘නචාපි’ච්චාදි, භින්නවිසයත්තාති ද්වින්නං විධීනං භින්නවිසයත්තා. අභින්නවිසයත්තෙ හි පරියායකප්පනා යුත්තිමතී, අතොච ලත්වාදීනමභින්නවිසයත්තම්පටිපාදයිතුමාහ- ‘ලත්වාදයො හි’ච්චාදි, අනවයවෙනෙති ධාතු මත්තතො විධානෙනාවයවබ්‍යතිරෙකසබ්භාවතො සබ්බධාතුපරිග්ගහෙන, යත්ථ යස්මිං ධාත්වත්ථෙකදෙසෙ පවත්තා සමානා පවත්තා සන්තො ලද්ධාවකාසා [Pg.41] සියුං තස්සෙකදෙසස්ස පරිහාරෙනාපි පරිච්චාගෙනාපි න විධීයන්තෙති සම්බන්ධො, ලත්වාදීන මෙකක්ඛණෙ අසම්භවා එකස්මිං කතෙ සතීතරවචනාන මානත්ථක්‍යප්පසඞ්ගාච පරියායෙන භවන්තීති යන්තං යුත්තන්ති සම්බන්ධො. ඉහාති ඉමස්මිං යුගපදිප්පත්තියං, ඉහ තථාභාවස්ස කාරණමාහ-‘සාවකා…පෙ… වචන’න්ති, තත්ථාති යුගපදිප්පත්තියං. ජාතියම්පදත්ථෙ ‘‘පුනප්පසඞ්ගවිජානනා සිද්ධං, විප්පටිසෙධෙ යං බාධිතං තම්බාධිතමෙවා’’තීමාසමුභින්නං පරිභාසනම්පවත්තිං පටිපාදෙන්තො ආහ- ‘පරස්මිං චෙ’ත්‍යාදි, පරස්මින්ති ඉට්ඨෙ, පරිභාසනම්පන අයමත්ථො ‘පුනප්පසඞ්ගවිජානනාති ද්වින්නං සුත්තානමෙකත්ථප්ප සඞ්ගසඞ්ඛාතෙ විප්පටිසෙධෙ සතිපරමිට්ඨං පඨමං හොති, හොන්තෙන තෙන යදීතරස්ස නිමිත්තොපඝාතො න කතො තදා තස්සාපි පුනප්පසඞ්ගො තස්ස විජානනා සිද්ධන්ති, විප්පටිසෙධෙ යථාවුත්තෙ සති පඨමං හොන්තෙන යං සුත්තං බාධිතං තස්ස පුනප්පවත්තියා යදි නිමිත්තං නත්ථි තං බාධිතමෙවෙ’ති. බ්‍යත්තියම්පි විධ්‍යත්ථමෙවිදං වචනං, න නියමත්ථන්ති දස්සෙතුමාහ-‘බ්‍යත්තිය’මිච්චාදි, එවං මඤ්ඤතෙ ‘බ්‍යත්තියං පටිලක්ඛියංලක්ඛණප්පවත්තියං ද්වින්නං සාධාරණං ඨානම්පති යානි වචනානි භින්නානි තෙසම්පි නිරවකාසත්තෙන තුල්‍යබලත්තා ද්වින්නම්පටිපත්තියෙවසියා, නතු පරියායප්පසඞ්ගො’ති. බ්‍යත්තියම්පි යථාවුත්තානං පරිභාසානං පවත්ති වුත්තවිධිනෙවාති දස්සෙන්තො ‘පරිභාසානම්පි’ච්චාදිමාහ.

Nur auf der Seite der Gattung (jāti) wurde vom Verfasser der Erörterung (Bhassakāra) beim gleichzeitigen Eintreten zweier Regeln der unerwünschte Fall einer aufeinanderfolgenden Anwendung (pariyāyappasaṅga) „wie bei den Regeln latva etc.“ beschrieben. Um deren Unangemessenheit aufzuzeigen, sagte er: „und auch nicht“ usw. „Weil sie unterschiedliche Anwendungsbereiche haben“ bedeutet: wegen der Verschiedenheit der Anwendungsbereiche der beiden Regeln. Denn nur bei identischem Anwendungsbereich ist die Annahme einer aufeinanderfolgenden Anwendung logisch begründet. Und um eben diesen identischen Anwendungsbereich von latva etc. darzulegen, sagte er: „Denn latva etc.“ usw. „Ohne Teile“ bedeutet: durch die Vorschrift bezüglich der bloßen Wurzel, wegen des Vorhandenseins ohne Ausschluss von Teilen, durch das Erfassen aller Wurzeln. Die Verknüpfung lautet: Wo, d. h. in welchem Teilaspekt der Wurzelbedeutung sie gleichermaßen wirksam sind, Gehör (Anwendungsmöglichkeit) findend, dort werden sie auch nicht unter Ausschluss, d. h. unter Preisgabe dieses Teilaspekts vorgeschrieben. Weil latva etc. in einem einzigen Augenblick unmöglich [zusammen] stattfinden können, und weil sich, wenn das eine vollzogen ist, die Sinnlosigkeit der anderen Aussage ergeben würde, treten sie nacheinander (pariyāyena) ein; dies ist angemessen – so ist die Verknüpfung. „Hier“ bedeutet: bei diesem gleichzeitigen Eintreten. Hier nennt er den Grund für diesen Zustand mit den Worten: „sāvakā... bis... vacanaṃ“. „Dort“ bedeutet: beim gleichzeitigen Eintreten. In der Bedeutung des Wortes als Gattung (jāti) – um das Wirksamwerden dieser beiden Metaregeln (Paribhāsā) darzulegen: „Durch die Erkenntnis der wiederholten Anwendung ist es erwiesen; beim Widerspruch ist das, was blockiert ist, eben blockiert“, sagte er: „Wenn im nachfolgenden...“ usw. „Im nachfolgenden“ bedeutet: im Gewünschten. Die Bedeutung der Metaregel (Paribhāsā) aber ist folgende: „Durch die Erkenntnis der wiederholten Anwendung“ bedeutet, dass bei einem Widerspruch, der als Zusammentreffen zweier Regeln am selben Ort definiert ist, die spätere (para) [Regel] zuerst eintritt; wenn durch deren Eintreten die Bedingung für die andere [Regel] nicht zerstört wurde, dann tritt auch diese wiederholt ein – deren Erkenntnis ist erwiesen. „Wenn der besagte Widerspruch vorliegt, ist die Regel, die durch die zuerst eintretende blockiert wurde, eben blockiert, falls es für deren erneutes Wirksamwerden keine Bedingung gibt.“ Um zu zeigen, dass diese Aussage auch bei der individuellen Ausprägung (byatti) den Charakter einer Vorschrift (vidhi) und nicht einer Einschränkung (niyama) hat, sagte er: „Bei der individuellen Ausprägung“ usw. Er meint Folgendes: „Bei der individuellen Ausprägung, d. h. beim Wirksamwerden der Regeln bezüglich des zu bestimmenden Einzelfalls, sollte bezüglich einer für beide gemeinsamen Stelle, da die verschiedenen Regeln mangels eines eigenen Bereichs (niravakāsattena) von gleicher Stärke sind, das Wirksamwerden beider eintreten, und nicht das unerwünschte Eintreten nacheinander.“ Um zu zeigen, dass das Wirksamwerden der besagten Metaregeln auch bei der individuellen Ausprägung nach der dargelegten Methode erfolgt, sagte er: „Auch der Metaregeln“ usw.

ජාතියම්පදත්ථෙ ‘‘වත්තමානෙති අන්ති, සි ථ, මි ම, තෙ අන්තෙ, සෙ ව්හෙ, එ ම්හෙ’’ච්චාදීනං ලක්ඛණානමෙකමෙකත්ථෙපි වත්තමානෙති අන්ති, වත්තමානෙ සි ථ ඉච්චාදීනං වාක්‍යෙකදෙසානං ගච්ඡතිච්චාදො ගච්ඡ සිච්චාදො ච ලක්ඛියෙ සකිම්පවත්තියා සබ්බස්මිං සකෙ විසයෙ පඨම මජ්ඣිමපුරිසෙකවචනජාති පරිසමත්තාති චරිතත්ථත්තා තුම්හෙ ගච්ඡථාති එත්ථ ද්වීහි ද්වින්නං පුරිසාන මෙකක්ඛණෙ පවත්තියං න කස්සචි, බ්‍යත්තියම්පි පටිලක්ඛියං ලක්ඛණානි භිජ්ජන්තීති සාධාරණං ඨානං පතිභින්නෙහි ලක්ඛණෙහි ද්වින්නම්පෙකත්ථෙ-කක්ඛණෙ පවත්තියං න කස්සචි, තථා වුත්තනයෙනෙව තිණ්ණං පුරිසානමෙකක්ඛණෙ පවත්තියන්ති සබ්බථා අප්පවත්තියං සම්පත්තායං වචනමිදං, පරො හොතීති මජ්ඣිමුත්තමං භවතීති අධිප්පායෙන ‘යථෙ’ච්චාදිනා වුත්තං වුත්තිගන්ථම්පඤ්හමුඛෙනා හරිත්වා [Pg.42] දස්සෙතුං ‘ක්වපනා’තිආදිමාහ, නෙදමුදාහරණමම්හං මනං භොසෙති-යතො විප්පටිසෙධවිසයමෙවෙදං න හොති, කුතො යතො ‘‘වත්තමානෙති අන්ති’’ච්චාදිප්පභුතීනං වත්තමානෙති අන්තිච්චාදීහි වාක්‍යෙකදෙසෙහි නිද්දිට්ඨානමෙව පුබ්බපරච්ඡක්කානං පුරිසවචනවිසෙසවිධායකෙන ‘‘පුබ්බපරච්ඡක්කාන මෙකානෙකෙසු තුම්හාම්හ සෙසෙසු ද්වෙද්වෙ මජ්ඣිමුත්තමපඨමා’’ (6-14) තීමිනා වාක්‍යාවයවෙන තුම්හාම්හසෙසෙසු පයුජ්ජමානෙසු අප්පයුජ්ජමානෙසු වා යථාක්කමං පුබ්බච්ඡක්කානං පරච්ඡක්කානඤ්ච මජ්ඣිමුත්තමපඨමානං පච්චෙකං ද්වෙද්වෙ වචනානි යථාක්කමං භවන්තීති ‘ගච්ඡථ ගච්ඡාමා’ති එත්ථ එකක්ඛණෙ පවත්තියෙව නත්ථි, ද්වින්නම්පන සාවකාසාන මෙකක්ඛණෙ පවත්තියෙව හි විප්පටිසෙධොති, තථාපි වුත්තනයෙන විප්පටිසෙධප්පකප්පනාපි සක්කා කාතුන්තීදමුදාහටං සියාති දට්ඨබ්බං, ඉමිස්සා පන පරිභාසාය නිරාකුලප්පවත්ති ‘‘ආදිස්සා’’ තීමිස්සා වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බා, කතාකතප්පසඞ්ගී යො විධි, සො නිච්චො, යොත්වකතෙයෙවායමනිච්චොති වුත්තනිච්චානිච්චෙසු අන්තරඞ්ගබහිරඞ්ගෙසු චාතුල්‍යබලත්තා නාස්ස යොගස්ස බ්‍යාපාරො, තථාහි නිච්චානිච්චෙසු නිච්චමෙව බලවන්ති නිච්චානිච්චානමතුල්‍යබලතා, අන්තරඞ්ගබහිරඞ්ගප්පකාර(ම්පන) උපරි ‘‘ලොපො’’ති (1-39) සුත්තෙ පකාසිස්සාම.

Wenn die Wortbedeutung eine Gattung (jāti) ist: Bei den Regeln „vattamāneti anti, si tha, mi ma, te ante, se vhe, e mhe“ usw., selbst wenn es um eine einzige Bedeutung geht, ist bei den Satzteilen „vattamāneti anti“, „vattamāne si tha“ usw. bezüglich des zu Bestimmenden wie „gacchati“ (er geht), „gacchasi“ (du gehst) usw., durch ein einmaliges Wirksamwerden in ihrem gesamten eigenen Bereich die Gattung der Singularformen der ersten und zweiten Person erschöpft. Da sie somit ihre Funktion erfüllt haben (caritatthattā), gibt es bei „tumhe gacchatha“ (ihr geht) in einem einzigen Augenblick kein Wirksamwerden von zweien für zwei Personen. Auch bei der individuellen Ausprägung (byatti) unterscheiden sich die Regeln hinsichtlich des zu Bestimmenden; daher gibt es bezüglich einer gemeinsamen Stelle durch unterschiedliche Regeln in einem einzigen Augenblick kein Eintreten zweier Regeln für dieselbe Bedeutung. Ebenso verhält es sich nach der dargelegten Methode mit dem gleichzeitigen Eintreten von drei Personen; da also in jeder Hinsicht ein Nichteintreten vorliegt, wurde diese Aussage mit der Absicht gemacht: „Der nachfolgende (bzw. andere) tritt ein, d. h. die mittlere und die erste Person treten ein.“ Um den Kommentartext, beginnend mit „wie“ usw., in Form einer Frage herbeizuführen und zu zeigen, sagte er: „Wo aber“ usw. „Dieses Beispiel erfreut unseren Geist nicht (d. h. überzeugt uns nicht)“ – weil dies überhaupt nicht in den Bereich des Widerspruchs (vippaṭisedha) fällt. Warum? Weil durch den Satzteil „pubbaparacchakkānaṃ ekānekesu tumhāmha sesesu dvedve majjhimuttamapaṭhamā“ (6-14), der die spezifischen Personen- und Numerusendungen für die durch „vattamāneti anti“ usw. angezeigten vorderen und hinteren Sechsergruppen (Suffixe) vorschreibt, bei der Verwendung oder Nichtverwendung von „tumha“, „amha“ und den übrigen, der Reihe nach jeweils zwei Formen der mittleren, ersten und ersten (paṭhama) Person für die vorderen und hinteren Sechsergruppen entstehen. Daher gibt es bei „gacchatha“ (ihr geht) und „gacchāma“ (wir gehen) überhaupt kein gleichzeitiges Auftreten in einem einzigen Augenblick. Ein Widerspruch (vippaṭisedha) liegt nämlich nur dann vor, wenn zwei Regeln, die jeweils einen eigenen Anwendungsbereich haben (sāvakāsa), in einem einzigen Augenblick zusammentreffen. Dennoch sollte man ansehen, dass dieses Beispiel angeführt werden konnte, weil man auch nach der dargelegten Methode eine Widerspruchskonstruktion annehmen kann. Das ungestörte Wirksamwerden dieser Metaregel (Paribhāsā) bezüglich „ādissā“ ist jedoch nach der dargelegten Methode zu verstehen. Eine Regel, die angewendet wird, egal ob eine andere Regel bereits angewendet wurde oder nicht (katākatappasaṅgī), ist beständig (nicca). Diejenige aber, die nur angewendet wird, wenn die andere nicht angewendet wurde, ist unbeständig (anicca). Bei diesen so beschriebenen beständigen und unbeständigen sowie inneren (antaraṅga) und äußeren (bahiraṅga) Regeln gibt es wegen ihrer ungleichen Stärke keine Auswirkung dieses Prinzips. Denn bei beständigen und unbeständigen Regeln ist die beständige stets stärker – dies ist die ungleiche Stärke von beständigen und unbeständigen Regeln. Die Art und Weise von inneren und äußeren Regeln werden wir weiter unten im Sutra „lopo“ (1-39) erklären.

23. සඞ්කෙතො

23. Die Konvention

වචනාරම්භස්ස ඵලමාහ-‘අනුබන්ධොති යං වුත්තං’ත්‍යාදි, වුත්තියං ‘‘යොනවයවභූතො සඞ්කෙතො’’ති සාමඤ්ඤෙන වුත්තෙපි ‘‘භාසිස්සං මාගධං සද්දලක්ඛණ’’න්ති සද්දලක්ඛණා භිධානප්පකරණතො සද්දස්සානවයවභූතොති විඤ්ඤායතෙති දස්සෙතුමාහ-‘කස්ස’ත්‍යාදිල්තුප්පච්චයෙ ලකාරො උදාහරණං, පකතියාදි සමුදායස්සාතිආදිවාක්‍යස්ස සාප්පායමත්ථං විවරිතුං ‘එවමඤ්ඤතෙ’ච්චාදි වුත්තං, කෙචි සද්දසත්ථකාරාති පාණිනිං සන්ධායාහ, වචනන්ති ‘‘තස්ස ලොපො’’ති (1-3-9) වචනං, පයොගාසමවායිතාති කත්තාඉච්චාදිප්පයොගෙ අසමවායිතා අප්පයොගිතාති අධිප්පායො, එවම්පිස්ස ලොපො වසෙයො… අනුපුබ්බො බන්ධිවිනාසත්ථොති ආහු උච්චාරිතපධංසිත්තා [Pg.43] අනුබන්ධ්‍යතෙ විනස්සතෙත්‍යනුබන්ධොති ඉමාය සද්ද බ්‍යුප්පත්තියාවසෙන.

Er nennt das Ergebnis des Beginns der Aussage mit den Worten: „Was als Anubandha (Indikator) bezeichnet wurde“ usw. Obwohl es im Kommentar (Vutti) allgemein heißt: „Die Konvention, die kein Teil [des Wortes] ist“, wird es aufgrund des Lehrwerks zur Grammatik (saddalakkhaṇa), das mit „Ich werde die Grammatik der Magadha-Sprache verkünden“ eingeleitet wird, so verstanden, dass es kein Teil des Wortes (sadda) ist. Um dies zu zeigen, sagte er: „Wovon?“ usw. Der Laut la im Suffix ltu ist das Beispiel. Um die passende Bedeutung des Satzes „des Ganzen aus Stamm (pakati) usw.“ zu erklären, wurde gesagt: „So nimmt man an“ usw. „Einige Grammatiker“ bezieht sich auf Pāṇini. „Die Aussage“ bezieht sich auf die Aussage „Dessen Elision (tassa lopo)“ (Pāṇini 1.3.9). „Die Nicht-Verbindung in der tatsächlichen Anwendung“ bedeutet die Nicht-Verbindung, d. h. die Nicht-Anwendung beim Gebrauch von Worten wie „kattā“ (Täter) usw. Auf diese Weise würde dessen Elision stattfinden... „Der Begriff ‚anubandha‘ bedeutet Zerstörung der Bindung“, so sagen sie, aufgrund der etymologischen Ableitung des Wortes: „Weil er nach dem Aussprechen vergeht, wird er gebunden (anubandhyate), d. h. er vergeht, daher heißt er Anubandha“.

24. වණ්ණ

24. Laut

‘අතෙනා’ති (2-108) එත්ථ අතොති රස්සබ්‍යත්තිනිද්දෙසො වා සියා රස්සජාතිනිද්දෙසො වා සකලනිස්සයබ්‍යාපී අත්ථජාති නිද්දෙසොවා, තත්ථ රස්සබ්‍යත්තිනිද්දෙසෙ සති බුද්ධසිද්ධාදීසු යත්ථකත්ථචි අකාරො ගය්හතෙති නෙට්ඨප්පසිද්ධි… කෙසඤ්චි අසිජ්ඣනතො, රස්ස ජාතිනිද්දෙසෙ පන බුද්ධසිද්ධාදිසබ්බාකාරන්තානං ලක්ඛණිකගවාද්‍යකා රන්තානඤ්චාකාරො ගය්හතීති සබ්බථා ඉට්ඨප්පසිද්ධි, නාඤ්ඤො දීඝො බ්‍යත්තන්තරත්තාති නානිට්ඨප්පත්ති ආකාරතො නාස්සෙනාභාවා, තස්මා අතොති රස්සජාතිනිද්දෙසෙ නිස්සිතෙ සබ්බමිදමිට්ඨං නිප්ඵජ්ජතීති නාත්ථජාති නිස්සීයතෙ, න රස්සබ්‍යත්තිච, ‘‘යුවණ්ණානමෙ ඔලුත්තා’’ති (1-29) ආදීසු පන රස්සබ්‍යත්තියා රස්සජාතියා වා නිද්දෙසෙ ‘තස්සෙදං නොපෙති’ච්චාදීසු එඔආදිකමිට්ඨං කත්ථචි භවෙය්‍ය, න සබ්බත්ථ, සබ්බත්ථ වා භවෙය්‍ය ‘වාතෙරිතං සමොනා’තිආදීසු බ්‍යත්තන්ත රත්තා, තස්මා සබ්බථා ඉට්ඨප්පසිද්ධියා ඉත්තජාත්‍යාදි නිස්සීයතෙ, අථවා වණ්ණුච්චාරණම්පති කෙසඤ්චි වණ්ණුප්පත්තිට්ඨානානං උච්චනීචතදුභය සංහාරවසෙන වණ්ණවිසෙසුප්පත්ති දස්සනතො තෙසං වසෙන රස්ස බ්‍යත්තිනිද්දෙසෙ රස්සජාතිනිද්දෙසෙ වා වුත්තනයෙන ඉට්ඨානිට්ඨප්පත්තියං සබ්බථා සබ්බථා ඉට්ඨප්පසිද්ධියා ඉත්තජාත්‍යාදි නිස්සීයතෙ, තත්ථ වණ්ණ පරෙන සවණ්ණග්ගහණං නියමිතුං වචනමිදමාරද්ධන්ති ‘සබ්බත්ථෙවා’තිආදිනා වචනාරම්භඵලමාහ, සබ්බත්ථෙවාති සබ්බස්මිංයෙව සුත්තප්පදෙසෙ. නනු සයඤ්චාති වුත්තෙපි පරියත්තං, න හ්‍යඤ්ඤං රූපා සයමත්ථි, අඤ්ඤං වා (සය)තො රූපන්ති සිද්ධෙප්‍යෙවං සති අත්ථෙත්ථ පරො කොචි විසෙසොති ඤාපෙතුං සඤ්ච රූප’න්ති වුත්තිකාරො ආහාති සම්බන්ධො, රූපස්ස විසෙසිතබ්බත්තා ‘සඤ්ච රූප’න්ති වුත්තියං නිද්දිසීයමානත්තා ච රූපන්ති විඤ්ඤායතීති ‘සඤ්ච ගය්හතී’ති වුත්තං, සංරූපග්ගහණායාපිසද්දං කරොතො-ධිප්පායො-යන්ති වත්තුමාහ-‘අඤ්ඤථෙ’ච්චාදි, අඤ්ඤථාති අඤ්ඤෙනප්පකාරෙන සංරූපග්ගහණාය අපිසද්දාභාවෙති අධිප්පායො, අඤ්ඤපදත්ථෙති [Pg.44] අඤ්ඤපදත්ථ සමාසවිසයෙ, ගුණීභූතස්සාති අප්පධානභූතස්සාකාරෙ කාරාදිනො, සමාසෙන වුත්තත්තා පධානතූ තත්තෙපි ගුණො භවති අඤ්ඤපදත්ථො-කාරෙකාරාදි විධාය කත්තා, විධීයමානො සවණ්ණොව පධානං… ඉදමත්ථිතාය තප්පවත්තියාති. නනු වුත්තියමපිසද්දස්සාත්ථං වදතා සයඤ්චෙති වත්තබ්බං, ‘‘තථා සයමත්තනී’’ති නිඝණ්ඩුතො සයඤ්ච-ත්තාකාරෙකාරාදිඤ්ච ගය්හතීත්‍යමත්ථො සම්භාවීයතීති චොදනම්පනසි නිධාය ‘සඤ්ච රූප’න්ති වදන්තො සාධිප්පායාරුළ්හං කිඤ්චි අත්ථවිසෙසං පකාසෙතුං තථෙවාහාති දස්සෙතුං වුත්තං-‘සයඤ්චෙ’ත්‍යාදි, ‘‘ධනඤ්ඤාතීසු සංසද්දො, තථාත්තත්තනියෙසුපී’’ති නිඝණ්ඩුවචනතො ‘ස’න්ති අත්තාපි ගය්හති, කො සො සද්දරූපං සාධාරණං, ‘ස’න්ති අත්තනියම්පි, කින්තං සද්දාන මසාධාරණං සද්දරූපං, තථා සති අත්තනියං රූපං නාමාත්තසඞ්ඛාතසද්දසම්බන්ධීති ආහ-‘සංරූපං සද්දානමසාධාරණං රූප’න්ති, එතඤ්ච ඉදන්තීමිනා සම්බන්ධිතබ්බං, අසාධාරණන්ති අසාධාරණං සද්දරූපං, සති සම්භවෙ බ්‍යභිචාරෙ ච විසෙසනස්ස සාත්ථකතාය අසාධාරණන්ති රූපං විසෙසතා සාධාරණස්සාපි සම්භවො වුත්තොයෙව නාමාති ආහ-‘දුවිධං හි’ච්චාදි, කින්තං සාධාරණමසාධාරණඤ්චරූපන්ති සාමඤ්ඤෙන රූපං නිද්දිසිතුමාහ-‘තත්ථා’තිආදි, තත්ථාති නිද්ධාරණෙ සත්තමී, සද්දානන්ති සාත්ථකනිරත්ථකානං යෙසංකෙසඤ්චි සද්දානං, තංතං සද්දත්තාදීහි තෙසංතෙසං බුද්ධ අඉආදීනං සද්දානං සද්දත්තාදි, උභයත්ථ ආදිසද්දෙන අත්ථො සඞ්ගහිතො, තෙන සාධාරණං සද්දරූපමත්ථරූපං තථා-සාධාරණන්ති චතුබ්බිධං සංරූපන්ති දස්සෙති, චතූසුපි චෙතෙස්වසාධාරණස්ස සද්දරූපස්සෙවොපානං දස්සෙතුමාහ-‘තත්ථා’තිආදි, සාධාරණරූපබ්‍යුදාසෙනාති සාධාරණරූපස්ස පරිච්චාගෙන, උපාදියන්තො රූපමෙව සද්දස්සසං, නාත්ථොති ච දස්සෙතීති සම්බන්ධො, ච සද්දො පනෙත්ථ ‘ඉදං දස්සෙතී’ති හෙට්ඨා වුත්තං සමුච්චිනොති, අසාධාරණස්සෙවොපාදියනෙ කාරණමාහ-‘තන්ත’මිච්චාදි, ඉතරන්ති යෙ සංකෙසඤ්චි සද්දානං සද්දත්තාදි, පරස්සාපීති අඤ්ඤස්ස යස්සකස්සචි සද්දස්සාපි, ඉති ඉදං, පතිතං පසිද්ධං, එත්ථ පන ඉතිසද්දො හෙතුම්හි, යස්මා ඉදං යථාවුත්තං පසිද්ධං තස්මා පුබ්බාචරියපරම්පරායාගතො පදෙසතො [Pg.45] උපාදියන්තොති පකතං, සංසද්දවිසෙසනසාමත්ථියෙන අසාධාරණරූපොපාදියනෙපි අසාධාරණං සද්දරූපමෙවොපාදීයති නාසාධාරණමත්ථරූපං… ඉමිනා වක්ඛමානකාරණතා වසෙනාති ආහ-‘සද්දස්සෙ’ච්චාදි, ආසන්නං…සද්දතො සද්දභාවසා නඤ්ඤත්තා, විපරියයතොති විපරියාසෙන අනාසන්න භාවෙනාති අත්ථො, චක්ඛුවිසයොපි හි අත්ථො කථං සොතවිසයසද්දස්ස න ආසන්නො සංරූපම්භවිතුමරහතීති, කාරණන්තරමාහ-‘අහෙය්‍යත්තාචා’තිආදි, අහෙය්‍යත්තාති අපරිච්චජනීයත්තා, ඉදම්පි නිච්චසම්බන්ධිත්තෙ කාරණවචනං, තං සද්දරූපං, නිච්චසම්බන්ධීති නිරන්තරසංයොගී, විපරියයතොති හෙය්‍යත්තා, තථාහිච්චාදිනා අත්ථස්ස හෙය්‍යත්තං බොධෙති, අපරං කාරණමාහ-‘අසාධාරණඤ්ච රූපං’ත්‍යාදිනා, සාධාරණො පරියාය සද්දානං, පච්චෙතබ්බත්තාති විඤ්ඤාතබ්බත්තා, ඉදානි කාරණත්තයං සමොධානෙත්වා ඉමෙහි කාරණෙහි රූපමෙව සද්දස්ස සංනාම, නාත්ථොති නියමෙත්වා දස්සෙතුං ‘තදෙව’න්තිආදි ආරද්ධං, තදෙවන්ති යස්මා එවං, තං තස්මාති අත්ථො, සරූපප්පධානෙති ‘‘ගොස්සා වඞ’’ (1-32) ත්‍යාදො ගොස්සාත්‍යාදිකෙ සරූපප්පධානෙ.

Hier bei ‚atenā‘ (2-108) kann ‚ato‘ entweder die Bezeichnung eines individuellen kurzen Vokals (rassabyatti-niddesa), die Bezeichnung der Gattung der kurzen Vokals (rassajāti-niddesa) oder die Bezeichnung der Bedeutungsgattung (atthajāti-niddesa), die sich über die gesamte Basis erstreckt, sein. Wenn es sich dabei um die Bezeichnung eines individuellen kurzen Vokals handelt, würde der Laut ‚a‘ in beliebigen Wörtern wie ‚buddha‘, ‚siddha‘ usw. erfasst, was zu einem unerwünschten Ergebnis (aniṭṭhappasiddhi) führt, da es für manche Formen nicht zustande kommt. Wenn es sich jedoch um die Bezeichnung der Gattung der kurzen Vokals handelt, wird der Laut ‚a‘ aller auf ‚a‘ endenden Wörter wie ‚buddha‘, ‚siddha‘ usw. sowie der regelhaften ‚a‘-Endungen wie ‚gava‘ usw. erfasst, sodass in jeder Hinsicht das gewünschte Ergebnis erzielt wird. Es tritt kein unerwünschtes Ergebnis ein, dass ein anderer, langer Vokal erfasst wird, da dieser eine andere individuelle Manifestation darstellt und weil im Laut ‚ā‘ keine Kürze vorhanden ist. Daher wird, wenn man sich auf ‚ato‘ als Bezeichnung der Gattung der kurzen Vokals stützt, all dies Gewünschte bewirkt; folglich wird weder die Bedeutungsgattung noch der individuelle kurze Vokal herangezogen. In Sutras wie ‚yuvaṇṇāname oluttā‘ (1-29) usw. hingegen würde bei der Bezeichnung eines individuellen kurzen Vokals oder der Gattung der kurzen Vokals das gewünschte Ergebnis wie ‚e‘ und ‚o‘ usw. in Fällen wie ‚tassedaṃ nopeti‘ usw. nur an manchen Stellen eintreten, nicht überall. Oder es würde überall eintreten, aufgrund der unterschiedlichen individuellen Ausprägung in ‚vāteritaṃ samonā‘ usw. Deshalb wird, um das gewünschte Ergebnis in jeder Weise zu sichern, die Gattung von ‚i‘ (ittajāti) usw. herangezogen. Oder aber, weil man hinsichtlich der Aussprache von Lauten sieht, dass spezifische Laute durch Erhöhung, Erniedrigung oder die zweifache Kontraktion bestimmter Artikulationsorte entstehen, und weil durch deren Einfluss bei der Bezeichnung eines individuellen kurzen Vokals oder der Gattung der kurzen Vokals das gewünschte oder unerwünschte Ergebnis in der dargelegten Weise eintritt, wird zur allseitigen Erlangung des gewünschten Ergebnisses die Gattung von ‚i‘ usw. herangezogen. Um dort das Erfassen von gleichklingenden Lauten (savaṇṇa) durch den nachfolgenden Laut zu regeln, wurde diese Aussage begonnen; mit ‚sabbattheva‘ usw. nennt er das Resultat des Beginns dieser Aussage. ‚Sabbattheva‘ bedeutet im gesamten Bereich der Sutras. Aber ist es nicht so, dass es auch genügt hätte, ‚sayañca‘ (und selbst) zu sagen? Denn es gibt kein anderes ‚selbst‘ als die Form (rūpa), und keine andere Form als das ‚selbst‘. Obwohl dies feststeht, lautet der Bezug so: Der Verfasser des Kommentars (vuttikāra) sagte ‚sañca rūpaṃ‘ (und seine eigene Form), um anzuzeigen, dass hier ein weiterer feiner Unterschied vorliegt. Da die Form qualifiziert werden muss und da sie im Kommentar als ‚sañca rūpa‘ angegeben ist, wird sie als ‚Form‘ verstanden; deshalb heißt es ‚sañca gayhati‘ (und die eigene Form wird erfasst). Um zu sagen: ‚Dies ist die Absicht desjenigen, der das Wort ‚api‘ verwendet, um die eigene Form zu erfassen‘, sagt er ‚aññathā‘ usw. ‚Aññathā‘ bedeutet auf andere Weise; die Absicht ist: wenn das Wort ‚api‘ für das Erfassen der eigenen Form fehlt. ‚Aññapadatthe‘ bedeutet im Bereich eines Kompositums mit der Bedeutung eines anderen Wortes (bahubbīhi). ‚Guṇībhūtassa‘ bedeutet des untergeordneten Lautes ‚a‘, ‚i‘ usw.; da es durch ein Kompositum ausgedrückt wird, ist es selbst bei einer prinzipiellen Stellung untergeordnet. Die Bedeutung des anderen Wortes ist das Subjekt, das ‚a‘, ‚i‘ usw. vorschreibt, während das Vorgeschriebene, nämlich der gleichklingende Laut (savaṇṇa), das Hauptwort ist... aufgrund des Bestehens dieses Verhältnisses für dessen Wirksamkeit. Nun, sollte derjenige, der die Bedeutung des Wortes ‚api‘ im Kommentar erklärt, nicht ‚sayañca‘ (und selbst) sagen? In Anbetracht des Einwands, dass gemäß dem Wörterbuch (nighaṇḍu) ‚ebenso saya für das Selbst‘ die Bedeutung ‚sowohl das Selbst als auch die Laute a, i usw. werden erfasst‘ möglich wäre, drückt er sich absichtlich mit ‚sañca rūpaṃ‘ aus, um eine bestimmte feine Bedeutungsnuance zu offenbaren, und um zu zeigen, dass er genau dies sagte, heißt es ‚sayañca‘ usw. Gemäß dem Wörterbucheintrag ‚Das Wort sa steht für Reichtum und Verwandte, ebenso für das Selbst und das zum Selbst Gehörige‘ erfasst ‚sa‘ auch das Selbst. Was ist dieses? Die allgemeine Wortform. Und ‚sa‘ erfasst auch das zum Selbst Gehörige. Was ist dieses? Die spezifische, eigene Wortform der Wörter. Wenn dem so ist, bezieht sich die zum Selbst gehörige Form auf das als ‚Selbst‘ bezeichnete Wort; deshalb sagt er: ‚Die eigene Form ist die spezifische Form der Wörter‘. Und dies ist mit ‚dieses‘ zu verbinden. ‚Spezifisch‘ (asādhāraṇa) meint die spezifische Wortform. Da eine Spezifizierung nur dann sinnvoll ist, wenn sowohl die Möglichkeit als auch eine Abweichung besteht, sagt er ‚denn sie ist zweifach‘ usw., um zu zeigen, dass auch die Existenz einer allgemeinen Form bereits erwähnt wurde. Um die Form im Allgemeinen zu bestimmen, indem man fragt ‚Was ist die allgemeine und die spezifische Form?‘, sagt er ‚tattha‘ usw. Hierbei ist ‚tattha‘ ein Lokativ der Auswahl (niddhāraṇa-sattamī). ‚Saddānaṃ‘ bezieht sich auf irgendwelche Wörter, ob sinnvoll oder sinnlos. Durch das jeweilige Wort-Sein usw. wird das Wort-Sein der verschiedenen Wörter wie ‚buddha‘ usw. ausgedrückt; an beiden Stellen ist die Bedeutung durch das Wort ‚ādi‘ mitumfasst. Dadurch zeigt er, dass die eigene Form vierfach ist: die allgemeine Wortform, die Bedeutungsform, und ebenso die spezifische. Um zu zeigen, dass unter diesen vieren nur die spezifische Wortform erfasst wird, sagt er ‚tattha‘ usw. ‚Sādhāraṇarūpabyudāsena‘ bedeutet unter Ausschluss der allgemeinen Form. Der Zusammenhang ist: ‚Beim Erfassen ist nur die Form das Eigene (sa) des Wortes, nicht die Bedeutung; und dies zeigt er auf.‘ Das Wort ‚ca‘ verbindet hier das, was unten mit ‚dies zeigt er auf‘ gesagt wurde. Den Grund für das Erfassen ausschließlich der spezifischen Form nennt er mit ‚tanta‘ usw. ‚Itara‘ (das andere) bezeichnet das Wort-Sein irgendwelcher Wörter. ‚Parassāpi‘ bedeutet auch eines beliebigen anderen Wortes. ‚Iti‘ steht hier für den Grund. Dies ist weithin bekannt. Hier steht das Wort ‚iti‘ für den Grund: Da dieses wie dargelegt bekannt ist, wird es aus der von der Nachfolge der früheren Lehrer überlieferten Textstelle erfasst. Durch die Kraft der Qualifizierung des Wortes ‚sa‘ (eigen) wird, selbst wenn die spezifische Form erfasst wird, nur die spezifische Wortform erfasst, nicht die spezifische Bedeutungsform... Aufgrund dieses im Folgenden zu nennenden Grundes sagt er ‚saddassa‘ usw. ‚Nahe‘ (āsanna) bedeutet... weil das Wort-Sein nicht vom Wort verschieden ist. ‚Vipariyayato‘ bedeutet umgekehrt: durch den Zustand des Nicht-Naheseins. Denn wie sollte eine Bedeutung, die ein Objekt des Auges ist, dem Wort, das ein Objekt des Gehörs ist, nicht fern sein und seine eigene Form sein können? Einen weiteren Grund nennt er mit ‚aheyyattā ca‘ usw. ‚Aheyyattā‘ bedeutet Unaufgebbarkeit. Dies ist ebenfalls eine Begründung für die beständige Verbindung. Diese Wortform ist ‚beständig verbunden‘ (niccasambandhī), das heißt in ununterbrochener Verbindung stehend. ‚Vipariyayato‘ bedeutet durch die Aufgebbarkeit. Mit ‚tathā hi‘ usw. verdeutlicht er die Aufgebbarkeit der Bedeutung. Einen weiteren Grund nennt er mit ‚asādhāraṇañca rūpaṃ‘ usw. ...ist den synonymen Wörtern gemein. ‚Paccetabbattā‘ bedeutet wegen des Verstanden-werden-Müssens. Nachdem er nun die drei Gründe zusammengefasst hat, beginnt er mit ‚tadeva‘ usw., um einschränkend darzulegen, dass aufgrund dieser Gründe nur die Form als das ‚Eigene‘ (sa) des Wortes bezeichnet wird, nicht die Bedeutung. ‚Tadeva‘ bedeutet: weil dem so ist, darum ist es das. ‚Sarūpappadhāne‘ (wo die eigene Form vorherrscht) bezieht sich auf Fälle wie ‚gossā vaṅa‘ (1-32) usw., in denen Wörter wie ‚gossā‘ usw. ihre eigene Form als vorrangig haben.

25. න්තු

25. Ntu

න්තුසුතියා ජන්ත්වාදීනම්පි ‘‘න්තන්තූනංන්තො යොම්හි පඨමෙ’’ (2-215) ත්‍යාදිනා ගහණප්පසඞ්ගෙ ජාතියමභිප්පසඞ්ගබාධනත්ථං බ්‍යත්තියං වන්ත්වාදි සම්බන්ධීනමුපාදානත්තමිදමාරද්ධං ‘‘වන්ත්වවණ්ණා’’ (4-79) ‘‘තමෙත්ථස්සත්තීති මන්තු’’ (4-78) ‘‘කත්තරි භූතෙ ක්තවන්තු ක්තාවී’’ (5-55) ති විහිතා වන්ත්වාදයො නාම.

Wegen der Erwähnung von „ntu“ würde der Fall eintreten, dass auch [Wörter] wie „jantu“ usw. durch [Regeln] wie „ntantūnaṃnto yomhi paṭhame“ (2-215) erfasst werden. Um diese unerwünschte Anwendung auf die Gattung abzuwehren und das Erfassen der mit „vantu“ usw. verbundenen Suffixe in ihrer individuellen Ausprägung darzulegen, wurde dies unternommen: Als „vantvādayo“ (vantu usw.) bezeichnet man jene, die durch [Regeln] wie „vantvavaṇṇā“ (4-79), „tametthassattīti mantu“ (4-78) und „kattari bhūte ktavantu ktāvī“ (5-55) vorgeschrieben sind.

ඉති මොග්ගල්ලානපඤ්චිකාටීකායං සාරත්ථවිලාසිනියං

So in der Sāratthavilāsinī, dem Unterkommentar zur Moggallāna-Pañcikā.

පරිභාසාධිකාරො සමත්තො.

Der Abschnitt über die Interpretationsregeln (paribhāsā) ist abgeschlossen.

සරලොපාදි වණ්ණනා

Die Erklärung des Vokalausfalls (Elision) und so weiter.

26. සරො

26. Der Vokal

ආධාරවිසෙසාපස්සයනන්ති ඔපසිලෙසිකාධාරවිසෙසස්ස නිස්සයනං, ඔපසිලෙසිකාධාරං විනා ආධාරන්තරෙ ගහිතෙ සති වචනන්තරං [Pg.46] සුත්තන්තරං විනා බ්‍යවහිතනිවත්ති කාතුං න ච සක්කාති සම්බන්ධො, කෙචීති බුද්ධප්පියාචරියාදයො දස්සෙති, තෙ හි යදි වණ්ණෙන කාලෙන වා බ්‍යවධානෙපි සන්ධි භවෙය්‍ය තදා සරෙති නිමිත්තස්සො පාදානං නිරත්ථකං භවෙය්‍යාති සරෙති නිමිත්තොපාදානසාමත්ථියෙනානෙන වණ්ණාදිබ්‍යවධානෙ නො සන්ධීති මඤ්ඤමානා ‘නිමිත්තො’ච්චාදිකං වාක්‍යමාහු, තදයුත්තන්ති තෙහි’නිමිත්තො’ච්චාදිනා යං වුත්තං, තං අයුත්තන්ති අත්ථො, අයුත්තත්තෙ කාරණං බ්‍යභිචාරසබ්භාවෙන සාමත්ථියාභාවොයෙවාති බ්‍යභිචාරන්දස්සෙත්වා සාමත්ථියාභාවන්දස්සෙතුමාහ-‘අවසානෙ,ච්චාදි, කාරියාභාවෙපීති එත්ථ න කෙවලං ‘ඉදමෙව සච්චං, සුමනා භවන්තු අථොපි’ත්‍යාදො වණ්ණකාලබ්‍යවධානෙයෙව, අථ ඛො ‘එතෙ න සච්චෙන සුවත්ථි හොතූ’ත්‍යාදො අවසානෙ ‘පමාදො මච්චුනො පදං’ ත්‍යාදො අන්ත බින්දු සඞ්ඛාතනිමිත්තන්තරෙ වා කාරියාභාවෙපි නිමිත්තො පාදානස්ස සාත්ථකතොති අපිසද්දස්සත්ථො, සාත්ථකතොති භාවප්පච්චයලොපෙන භාවප්පධානවසෙන වා වුත්තං, සාත්ථකත්තතොති වුත්තං හොති, අඤ්ඤථා නිමිත්තොපාදානමෙව සාත්ථකං නාමාති ‘නිමිත්තො පාදානස්ස සාත්ථකතො’ති න යුජ්ජති, අයමෙත්ථාධිප්පායො ‘අවසානෙ නිමින්තරෙ වා කාරියාභාවෙන බ්‍යභිචාරසබ්භාවා අඤ්ඤථානුපපත්තිලක්ඛණං සාමත්ථියං නත්ථි, නිමිත්තන්තුබ්‍යවධානෙපි චත්ථි, යථා’දාරුනිමිත්තං වනොපසඞ්කමන’න්ති තස්මා වණ්ණකාලබ්‍යවධානෙපි සරෙති නිමිත්තෙ සති ලොපකාරියං පප්පොතෙ වා’ති. ලුප්පතීති ‘තත්‍රිමෙ’ච්චාදිනා කථනකාලෙ න දිස්සතීති අත්ථො, අදස්සනමත්තමෙව හි ලොපො, අඤ්ඤථා ‘තත්‍රා’දිසද්දරූපාභාවප්පත්තියා අත්ථප්පතීති කාරිත්තමෙසං න සියාති, පඨමාය නිද්දිට්ඨො… වුත්තත්තා කම්මස්ස, සරස්සාති වදෙය්‍ය… භාවෙ ඛාදිප්පච්චයෙන අවුත්තකම්මත්තා, ඉහාති ඉමිනා සත්ථන්තරෙ භාවසාධනවසෙන ගහණං විභාවෙති, ගන්ථ ලාඝවො… සරස්ස ලොපොති වා ලොපං පප්පොතීති වා අවත්තබ්බත්තා, සරොති පඨමාය නිද්දිට්ඨත්තා සරො ලොපො නාම හොතීති සඞ්කාපි සියාති ආහ-‘න චෙ’ච්චාදි, ඉහාති ඉමස්මිං සුත්තෙ, හොන්තිච්චාදොපි පුබ්බසරලොපෙ හන්තිච්චාදිකම්පි සියාත්‍යාසඞ්කියාහ-‘සොචෙ’ච්චාදි, උස්සග්ගතො ආගතො සම්භූතො තස්ස වා අයංති ඔස්සග්ගිකො පුබ්බලොපො[Pg.47], තස්ස භාවො ඔස්සග්ගිකත්තං, ඔස්සග්ගිකත්තා පුබ්බලොපස්ස කාරියන්තරෙහි පරලොපාදීහි අපවාදවිධීහි ආබාධිතො එව, සො ච පුබ්බලොපො හොතීති සම්බන්ධො, ‘‘පරො ක්වචී’’ති (91-27) ක්වචිග්ගහණෙන පුබ්බපරලොපානං තුල්‍යබලත්තාභාවා යථා ගමප්පත්තිතො පරලොපස්සාපවාදරූපත්තං, අජ්ඣාසිතෙති පවිට්ඨෙ, න හොති… පරලොපාපවාදෙන බාධිතත්තා, තෙහීති පරලොපාදීහි, සබ්බථා මුත්තවිසයො සද්ධින්ද්‍රියන්ති, විකප්පෙන මුත්තවිසයො ලතෙ වාති.

„Sich auf eine besondere Basis stützen“ (ādhāravisesāpassayana) bedeutet das Beruhen auf einer besonderen physischen (unmittelbaren) Basis. Der syntaktische Zusammenhang ist: Wenn eine andere Basis als die physische Basis angenommen wird, ist es ohne ein anderes Wort oder ein anderes Sutra nicht möglich, den Ausschluss eines Dazwischenliegenden zu bewirken. Mit „einige“ (keci) weist er auf Lehrer wie Buddhappiya und andere hin. Diese dachten nämlich: Wenn eine Wortverbindung (Sandhi) auch bei einer Trennung durch einen Laut oder durch Zeitdauer stattfinden würde, dann wäre die Angabe der Bedingung „vor einem Vokal“ (sare) nutzlos; und im Glauben, dass aufgrund der Beweiskraft dieser Angabe der Bedingung „sare“ bei einer Trennung durch Laute usw. kein Sandhi stattfindet, sprachen sie den Satz aus, der mit „nimitto...“ beginnt. „Das ist unzutreffend“ (tadayutta) bedeutet: Was von ihnen mit „nimitto...“ usw. gesagt wurde, ist unzutreffend. Der Grund für das Unzutreffende ist eben der Mangel an Beweiskraft wegen des Vorhandenseins von Abweichungen. Um diese Abweichung und den Mangel an Beweiskraft aufzuzeigen, sagte er: „avasāne...“ usw. „Selbst beim Fehlen der Wirkung“ (kāriyābhāvepi) – hier bedeutet das Wort „auch“ (api): Nicht nur bei einer Trennung durch einen Laut oder Zeitdauer wie in „idameva saccaṃ, sumanā bhavantu athopi“ usw., sondern vielmehr ist die Angabe der Bedingung selbst beim Fehlen der Wirkung sinnvoll, sei es am Satzende wie in „ete na saccena suvatthi hotū“ usw., oder bei einer anderen Bedingung, die als Endpunkt (Anusvāra) bezeichnet wird, wie in „pamādo maccuno padaṃ“ usw. Die Form „sātthakato“ ist durch den Wegfall des Abstraktsuffixes oder mit Betonung auf der abstrakten Eigenschaft gebildet; es bedeutet „aufgrund der Sinnhaftigkeit“ (sātthakattato). Andernfalls wäre die Erwähnung der Bedingung selbst das, was man als sinnvoll bezeichnet, und die Formulierung „nimitto pādānassa sātthakato“ wäre unpassend. Dies ist hier die Absicht: „Weil wegen des Fehlens der Wirkung am Satzende oder bei einer anderen Bedingung eine Abweichung vorliegt, gibt es keine logische Notwendigkeit, die durch die Unmöglichkeit einer anderen Erklärung gekennzeichnet ist. Sie existiert jedoch auch bei einer Trennung durch eine andere Bedingung, wie in „dārunimittaṃ vanopasaṅkamanaṃ“. Daher tritt die Wirkung des Ausfalls ein, wenn die Bedingung „sare“ gegeben ist, selbst wenn eine Trennung durch einen Laut oder Zeitdauer vorliegt.“ „Er wird elidiert“ (luppati) bedeutet, dass er zur Zeit des Sprechens wie in „tatrime“ usw. nicht wahrgenommen wird. Denn der Ausfall (lopa) ist lediglich das Nicht-Wahrnehmen. Andernfalls, wenn die Wortform wie „tatra“ usw. völlig nichtexistent würde, gäbe es für diese keine Bewirkung des Verständnisses der Bedeutung. „Im Nominativ angegeben... weil das Objekt ausgedrückt ist.“ Man sollte sagen: „des Vokals“ (sarassa)... „weil das Objekt durch das Suffix -kha usw. im unpersönlichen Sinne (bhāva) nicht ausgedrückt ist.“ Mit „hier“ (iha) verdeutlicht er die Erfassung im Sinne einer abstrakten Ableitung in einem anderen Lehrwerk. „Kürze des Textes... weil man nicht sagen muss „der Ausfall des Vokals“ oder „er erleidet Ausfall“.“ Da „saro“ (der Vokal) im Nominativ angegeben ist, könnte auch der Zweifel entstehen, ob der Vokal selbst „Ausfall“ genannt wird; daher sagte er: „na ca...“ usw. „Hier“ bedeutet in diesem Sutra. Aus der Befürchtung heraus, dass bei Ausfall des vorhergehenden Vokals auch in „honti“ usw. Formen wie „hanti“ usw. entstehen könnten, sagte er: „so ca...“ usw. Der aus der allgemeinen Regel (utsarga) hervorgegangene, entstandene oder dazu gehörige ist der allgemeine Ausfall des vorhergehenden Vokals; dessen Zustand ist die Allgemeingültigkeit. Wegen der Allgemeingültigkeit des vorhergehenden Ausfalls ist dieser durch andere grammatische Operationen wie den Ausfall des folgenden Vokals usw., welche Ausnahmevorschriften darstellen, aufgehoben; und dieser vorhergehende Ausfall findet statt – so ist der syntaktische Zusammenhang. Durch die Verwendung des Wortes „manchmal“ (kvaci) in „paro kvaci“ (91-27) haben der vorhergehende und der nachfolgende Ausfall keine gleiche Stärke, so wie der nachfolgende Ausfall den Charakter einer Ausnahme gegenüber dem Erreichen des allgemeinen Ganges hat. „Eingetreten“ (ajjhāsita) bedeutet eingedrungen. „Findet nicht statt... weil er durch die Ausnahme des nachfolgenden Ausfalls aufgehoben ist.“ „Durch diese“ meint durch den nachfolgenden Ausfall usw. „In jeder Hinsicht ist der Bereich der Sprachorgane befreit; alternativ ist der Bereich in „late“ usw. befreit.“

27. පරො

27. Der nachfolgende

ඉතිසද්දො ඉදමත්ථෙ, ක්වචි ලොපනීයො හොතීති ඉදං වචනං දීපෙතීති සම්බන්ධො, කින්ති ආහ-‘පයොගානුසාරිත’න්ති, කස්සාති ආහ-‘කාරියස්ස පරලොපස්සා’ති, කෙන හෙතුනාති ආහ ‘ක්වචිග්ගහණෙනා’ති, කත්ථාති ආහ-‘ඉහ ඉමස්මිං සුත්තෙ’ති, තෙනාති තෙන පයොගානුසාරිතාදීපනෙන, යථාපයොගන්ති ආගමපයොගානතික්කමෙන, නිච්චං පක්ඛෙවා පරලොපො සියාති හොන්තිච්චාදො නිච්චං, ලතාවාතිආදීසු පක්ඛෙ වා පරලොපො භවෙය්‍ය, එවං මඤ්ඤතෙ ‘‘කස්මින්ති අත්ථෙ ක්වාති නිප්ඵන්නෙනානියමවුත්තිනා අනියමත්ථස්සෙව විසෙසකතො වචනෙ සබ්බත්ථෙවානියතත්ථවුත්තිත්තා ක්වචිසද්දො-යං යථාගමං නිච්චමනිච්චමසන්තඤ්ච විධිං දීපෙති, තත්ථ හොන්තිච්චාදිකො නිච්ච පක්ඛො පරලොපස්සෙව විසයො, ලතාවාතිආදිකො අනිච්චපක්ඛො උභයසාධාරණත්තා පුබ්බලොපස්සාපි විසයොති ඉමිනා නිච්චං පක්ඛෙ වා පරලොපො හොති, අසන්තපක්ඛො පන සද්ධින්ද්‍රියන්තිආදිකො පුබ්බලොපස්සෙව විසයො සබ්බථානෙන පරිච්චත්තත්තා’’ති, තීසුපි චෙතෙසු පන පක්ඛෙසු නිච්චානිච්චපක්ඛෙසු යෙවස්සාපවාදරූපතා… පුබ්බලොපස්ස සබ්බථා හොන්තිච්චාදො නිවාරකත්තා වා විධායකත්තා වා පරලොපස්ස, න ත්වසන්තපක්ඛෙ… පුබ්බලොපස්සෙව සබ්බථානෙන දින්නා වසරත්තා, ලොකග්ගොතිආදි තු ක්වචිසද්දස්ස පයොගානුසාරිතා දීපකත්තා නිච්චෙ අසන්තෙවාපි විධිම්හි දීපිතෙ පරලොපෙන වා නිප්ඵජ්ජතීති නෙට්ඨබ්‍යාඝාතො, එවං තාව ක්වචිග්ගහණෙ සබ්බථානිට්ඨපරිහාරෙන ඉට්ඨප්පසිද්ධි [Pg.48] සියා, තදභාවෙකථන්ති තදභාවෙ විරොධමාහ-‘අඤ්ඤතෙ’ච්චාදි, පරියායෙන භවන්තීති ක්වචිග්ගහණාභාවෙ ‘පරො’ති සුත්තං සියා තථා සති සුත්තද්වයමෙකවිසයං තුල්‍යබලඤ්ච සියා, තත්ථ විප්පටිසෙධාභාවා පමාණභූතානමාචරිය (වචනා)නං නිරත්ථකතා මා භවීති වාරෙන භවන්තීති අත්ථො, ඉතීති ඉමිනා පරියායභවනකාරණෙන, පක්ඛෙයෙව සියාති ලතාවාතිආදීසු පුබ්බලොපෙ පරියායප්පවත්තෙ පරියායෙන පරලොපස්සාප්පවත්තිතො ලතාවාති පක්ඛෙයෙව පරලොපො භවෙය්‍ය, හොන්තිච්චාදො නිච්චං න සියාති සම්බන්ධො, තඤ්චාති තං පරියායභවනඤ්ච, ඛො වාක්‍යාලඞ්කාරෙ, පටිපදන්ති පදම්ප දම්පති හොති, නෙකදෙසපරිහාරෙනාපි, තෙනාහ ‘න කත්ථචී’ති, ඉමිනා ඉදං දීපෙති ‘‘සබ්බත්ථ විකප්පප්පසත්තියා හන්ති, සද්ධන්ද්‍රියංත්‍යාදිකං ‘‘න ද්වෙවා’’ති (1-28) සුත්තෙපි හන්තිච්චාදිකඤ්චානිට්ඨරූපම්පි සම්පජ්ජතී’’ති. නචෙවමිට්ඨන්ති එවමිදං යථාවුත්තං විකප්පවිධානං සද්දලක්ඛණඤ්ඤූහි නෙවාභිමතන්ති අත්ථො, තමෙව සාධෙති ‘පරලොපො හි’ච්චාදිනා, අථා නිච්චපක්ඛෙ වා පරලොපෙ කතෙ-නෙන පරිච්චත්තට්ඨානෙ උස්සග්ගප්පවත්තියා ලතාව ලතෙවාති රූපද්වයං සම්පජ්ජති තස්මා පයොගානුසාරිතාදීපකෙන ක්වචිසද්දෙනෙව හොන්ති සද්ධින්ද්‍රියං ලතාව ලතෙවාති පයොග සම්භවොපි, තථාපි අනිච්චපක්ඛෙ ලතාඉවාති තතියරූපප්පසිද්ධියා පරියායෙන භවිතබ්බන්ති පරිකප්පෙති ‘නනු චෙත්‍යාදිනා, අථ ‘‘පරො ක්වචී’ති ක්වචිග්ගහණෙ සති අප(වාදරූප)ත්තා කථම්පරියායප්පවත්තීති මනසි නිධායානිච්චපක්ඛෙ පරියායප්පවත්තිදීපනත්ථං ‘‘න ද්වෙවා’’ති සුත්තිතන්ති අපවාදෙ රූපත්තයෙපි පරියායප්පවත්තියං දොසාභාවමාහ-‘නායං දොසො’ච්චාදි, තථාහිච්චාදිනා ‘‘න ද්වෙවා’’ති සුත්තෙනෙව පරියායස්සාපි දීපිතත්තං සාධෙති, සා ච එකත්ථප්පවත්ති පරියායං විනා න සම්භවති… එකක්ඛණෙ පවත්‍යසබ්භාවාති අධිප්පායො, නනු ච ක්වචාභාවෙ පරියායප්පවත්තියං යථාවුත්ත දොසස්සෙවාප්පසඞ්ගතො මා හොතු පරියායො, භින්නවිසයෙ පන පුබ්බපරලොපප්පවත්තියා ‘‘න ද්වෙවා’ති නිසෙධෙ ලතෙව ලතාව ලතාඉවාති රූපත්තයං නිප්ඵජ්ජතීති චොදනං මනසි නිධායාහ-‘නචෙ’ච්චාදි, තත්ථ දොසමාහ-‘තථා ච සති’ච්චාදිනා, කත්ථචි දෙමිච්චාදො නිච්චං පුබ්බලොපස්සෙව, කත්ථචි හොන්තිච්චාදො නිච්චං පරලොපස්සෙව[Pg.49], විකප්පෙන වා කත්ථචි යථොදකං යථාඋදකං ත්‍යාදො පුබ්බලොපස්සෙව කත්ථචි ඉතිපි ඉච්චපිච්චාදො පරලොපස්සෙව කත්ථචි ලතෙව ලතාව ලතාඉවාච්චාදො පරියායෙනුභයලොපස්සෙව දස්සනතොති සම්බන්ධො, එත්ථච ඉතිපීති වවත්ථිතවිභාසත්ත දීපනෙන ක්වචිසද්දෙන පරලොපෙ කතෙ-ඤ්ඤත්‍ර පුබ්බ ලොපෙ සම්පත්තෙ ‘‘න ද්වෙවා’’ති එත්ථානුවත්තමාන ක්වචානුභාවෙන නිච්චං නිසෙධෙ ඉච්චපිච්චෙව භවති. සම්බජ්ඣති තෙසු තෙසු සුත්තෙසු. පරිච්ඡෙදොති කම්මත්ථවසෙන ආධාරවසෙන වාති ආහ-‘පරිච්ඡිජ්ජති’ච්චාදි.

Das Wort iti steht in der Bedeutung von „dies“ (idam-atthe); die Verbindung lautet: „es beleuchtet diese Aussage: ‚manchmal soll elidiert werden‘ (kvaci lopanīyo hoti)“. Um was aufzuzeigen, sagt er: „gemäß dem tatsächlichen Sprachgebrauch“ (payogānusārita)? Für was gilt dies? Er sagt: „für die zu bewirkende nachfolgende Elision“ (kāriyassa paralopassa). Aus welchem Grund? Er sagt: „aufgrund der Aufnahme des Wortes kvaci“ (kvaciggahaṇena). Wo? Er sagt: „hier in dieser Regel (Sutta)“. Mit „dadurch“ (tena) ist gemeint: durch das Aufzeigen des Folgens des Sprachgebrauchs. „Gemäß dem Sprachgebrauch“ (yathāpayogam) bedeutet ohne Überschreitung des überlieferten Sprachgebrauchs. Es soll entweder eine beständige oder eine alternative nachfolgende Elision stattfinden; bei Beispielen wie hontīti usw. ist sie beständig, bei Beispielen wie latāva usw. soll sie alternativ stattfinden. So nimmt er an: „Da das Wort kvaci, welches in der Bedeutung von ‚worin?‘ (kasmiṃ) als kva gebildet ist, eine unbestimmte Funktion hat, und da es in einer Aussage, die durch die unbestimmte Bedeutung selbst modifiziert wird, überall eine unbestimmte Bedeutung ausdrückt, zeigt es die Regelung als beständig, nicht-beständig oder nicht-existent gemäß der Überlieferung auf. Darunter ist der beständige Fall wie hontīti usw. der Bereich allein der nachfolgenden Elision. Der nicht-beständige Fall wie latāva usw. ist, da er für beide gemeinsam gilt, auch der Bereich der vorhergehenden Elision. Dadurch findet die nachfolgende Elision beständig oder alternativ statt. Der Fall des Nicht-Existierens hingegen, wie bei saddhindriyaṃ usw., ist der Bereich allein der vorhergehenden Elision, da er von diesem [der nachfolgenden Elision] gänzlich ausgeschlossen ist.“ Unter diesen drei Fällen jedoch hat [die nachfolgende Elision] nur im beständigen und im nicht-beständigen Fall den Charakter einer Ausnahme, weil sie die vorhergehende Elision bei hontīti usw. gänzlich verhindert oder die nachfolgende Elision vorschreibt, nicht aber im Fall des Nicht-Existierens, da hierbei der vorhergehenden Elision gänzlich freier Lauf gelassen wird. Fälle wie lokaggo usw. jedoch – da das Wort kvaci das Folgen des Sprachgebrauchs aufzeigt – führen nicht zu einem Widerspruch mit dem Erwünschten, da die Regelung als beständig oder als nicht-existent aufgezeigt wird und [die Form] durch die nachfolgende Elision gebildet wird. So würde einerseits durch die Aufnahme des Wortes kvaci das Unerwünschte gänzlich vermieden und das Erwünschte etabliert werden. „Wie verhält es sich bei dessen Fehlen?“ Bei dessen Fehlen drückt er den Widerspruch aus mit den Worten: „Andernfalls“ (aññathā) usw. „Sie würden abwechselnd eintreffen“: Wenn das Wort kvaci nicht aufgenommen würde, gäbe es die Regel „paro“ [der nachfolgende Vokal wird elidiert]. In diesem Fall würden zwei Regeln denselben Bereich betreffen und von gleicher Stärke sein. Da es dort keinen Widerspruch gibt, damit die Worte der Lehrer, die als Autorität gelten, nicht nutzlos seien, bedeutet es: „sie treten der Reihe nach (abwechselnd) ein“. Mit iti [ist gemeint]: wegen dieses Grundes des abwechselnden Eintretens. „Es würde nur im alternativen Fall stattfinden“: Bei latāva usw., wenn die vorhergehende Elision abwechselnd angewendet wird, würde die nachfolgende Elision – da sie nicht abwechselnd angewendet wird – nur im Fall von latāva usw. eintreten. Die Verbindung lautet: „Bei hontīti usw. würde es nicht beständig stattfinden.“ Und das (tañca): und dieses abwechselnde Eintreten. Kho dient der Satzverzierung. „Schrittweise“ (paṭipadaṃ) bedeutet, dass ein Wort mit einem anderen Wort ein Paar bildet, auch nicht durch die Vermeidung eines Teils; deshalb sagt er: „nirgendwo“ (na katthaci). Damit zeigt er Folgendes auf: „Weil überall die Möglichkeit einer Alternative besteht, schadet es; auch in der Regel ‚na dve vā‘ (1-28) würde sich eine unerwünschte Form wie saddhindriyaṃ usw. ergeben.“ „Und dies ist nicht erwünscht“: Das bedeutet, diese oben genannte alternative Regelung ist den Kennern der Sprachlehre keineswegs genehm. Eben dies begründet er mit den Worten „Denn die nachfolgende Elision...“ usw. Wenn nun im nicht-beständigen Fall die nachfolgende Elision durchgeführt wird, ergeben sich an der von dieser Regel ausgeschlossenen Stelle durch das Wirksamwerden der allgemeinen Regel die zwei Formen latāva und lateva. Daher ist allein durch das Wort kvaci, welches das Folgen des Sprachgebrauchs aufzeigt, das Vorkommen von Formen wie honti, saddhindriyaṃ, latāva und lateva möglich. Dennoch nimmt er mit den Worten „Ist es nicht so...“ usw. an, dass im nicht-beständigen Fall wegen der Etablierung der dritten Form latāiva das Eintreten abwechselnd stattfinden müsse. Wenn er nun bedenkt: „Wie kann es bei Vorliegen des Wortes kvaci in ‚paro kvaci‘ wegen des Ausnahmecharakters zu einer abwechselnden Anwendung kommen?“, sagt er mit den Worten „Dies ist kein Fehler“ usw., dass bei der abwechselnden Anwendung kein Fehler liegt, selbst wenn es im Ausnahmefall drei Formen gibt, da die Regel „na dve vā“ formuliert wurde, um die abwechselnde Anwendung im nicht-beständigen Fall aufzuzeigen. Mit den Worten „Denn so...“ usw. beweist er, dass auch die Abwechselung allein durch die Regel „na dve vā“ aufgezeigt wird. Und dieses Auftreten an einer einzigen Stelle ist ohne Abwechselung nicht möglich, da ein gleichzeitiges Auftreten unmöglich ist – so die Absicht. Nun könnte man einwenden: „Wenn beim Fehlen von kvaci bei der abwechselnden Anwendung die Gefahr des oben genannten Fehlers besteht, dann soll es eben keine Abwechselung geben; wenn sich aber in verschiedenen Bereichen durch das Eintreten der vorhergehenden und nachfolgenden Elision unter dem Verbot von ‚na dve vā‘ die drei Formen lateva, latāva und latāiva bilden, [ist es gut].“ Diese Einwendung im Sinn habend, sagt er: „Und nicht...“ usw. Darin zeigt er den Fehler auf mit den Worten „Und wenn dem so ist...“ usw. Die Verbindung lautet: Weil man sieht, dass an manchen Stellen, wie bei demi usw., beständig nur die vorhergehende Elision stattfindet; an manchen Stellen, wie bei hontīti usw., beständig nur die nachfolgende Elision; oder wahlweise an manchen Stellen, wie bei yathodakaṃ / yathāudakaṃ usw., nur die vorhergehende Elision; an manchen Stellen, wie bei itipi usw., nur die nachfolgende Elision; an manchen Stellen, wie bei lateva, latāva, latāiva usw., das Eintreten beider Elisionen im Wechsel. Und hierbei: Wenn durch das Wort kvaci, welches eine festgelegte Option (vavatthitavibhāsā) aufzeigt, bei itipi die nachfolgende Elision vorgenommen wurde und andernorts die vorhergehende Elision eintritt, entsteht durch das beständige Verbot unter der Wirkung des aus der Regel „na dve vā“ fortwirkenden kvaci allein die Form iccapicceva. Es verbindet sich in den jeweiligen Regeln (Suttas). „Bestimmung“ (pariccheda) bedeutet entweder im Sinne eines Objekts oder im Sinne einer Stütze (Lokativ); daher sagt er: „es wird bestimmt“ (paricchijjati) usw.

28. නද්වෙ

28. Nicht zwei

තත්ථචාති චසද්දෙන භවිතබ්බං, තථා ච සති අඤ්ඤොඤ්ඤානජ්ඣාසි තං යථොදකං යථාඋදකංත්‍යාදි ඉතිපි ඉච්චපිච්චාදිච සඞ්ගහිතං භවතීති, පුබ්බලොපෙ පරලොපෙ ච පරියායෙන සම්පත්තෙ ද්වින්නම්පි පක්ඛෙ අභාවෙ සති කථමිදං යුජ්ජතීති චොදෙති‘යජ්ජෙව’මිච්චාදිනා, යජ්ජෙවන්ති හි අයං නිපාතසමුදායො අනිට්ඨාපාදනාරම්භ වත්තතෙ, එවඤ්චෙ ගය්හතීති අත්ථො, තදෙති අත්ථතො විඤ්ඤායති, නිච්චං සන්ධිකාරියාභාවෙ කාරණමාහ-‘උපසිලෙසා භාවතො’ති, තදෙව සමත්ථෙති ඊදිසෙසු හි’ච්චාදිනා, වත්තුමිට්ඨත්තාති ඉමිනා සන්නිකංසො වණ්ණාන මද්ධමත්තකාලබ්‍යවධානා පච්චාසත්ති, සන්නිකංසස්සෙතස්ස වචනිච්ඡායං සතියෙව සන්ධිකාරියං හොතීති දීපෙති, උපසිලෙසාභාවො වාති උපසිලෙසාභාවො එව භවති, නාඤ්ඤථාති අධිප්පායො, තදභාවෙචාති තස්ස උපසිලෙසස්ස අභාවෙ ච, සන්ධිකාරියාභාවෙ කාරණමාහ-‘කාලන්තරෙන බ්‍යවධානා’ති, කාලන්තරෙනාති උභයත්ථ ඨිතවණ්ණාන මුච්චාරණකාලතො අඤ්ඤෙන මජ්ඣප්පතිතකාලෙන, සන්ධි හොතෙව… සන්නිකංසවචනිච්ඡාවසෙන උපසිලෙසභාවතො, බුද්ධ වීර අත්ථුරාජපුත්තං අජරාමරොති ඡෙදො, යදිපි සබ්බම්පෙතං යජ්ජෙවංත්‍යාදිනා වුත්තං ක්වචි සද්දප්පභාවෙනෙව සිජ්ඣති, තථාපි පකාරො-යම්පි සත්ථෙ යොජෙතබ්බො වාති දස්සෙතුං වුත්තො.

In „tatthacā“ muss das Wort „ca“ vorhanden sein. Und wenn dem so ist, werden auch [Fälle wie] das gegenseitige Nicht-Durchdringen wie „yathodakaṃ“ für „yathāudakaṃ“ usw. sowie „itipi“ für „iccapi“ usw. mit umfasst. Wenn bei dem abwechselnden Eintreffen des Wegfalls des vorhergehenden Vokals und des Wegfalls des nachfolgenden Vokals ein Fehlen beider Seiten vorliegt, erhebt er den Einwand: „Wie ist dies angemessen?“ mit den Worten „yajjevaṃ“ usw. Denn „yajjevaṃ“ ist eine Verbindung von Partikeln, die dazu dient, eine unerwünschte Folge einzuführen; die Bedeutung ist: „wenn es so aufgefasst wird“. „Dann“ wird dem Sinn nach verstanden. Er nennt den Grund für das ständige Ausbleiben der Sandhi-Operation mit den Worten: „wegen des Fehlens von enger Verbindung (upasilesābhāvato)“. Eben dies begründet er mit den Worten „in solchen [Fällen] ja“ usw. Mit „vattumiṭṭhattā“ (Wunsch zu sprechen) ist die Nähe (sannikaṃsa) gemeint, das heißt die unmittelbare Nachbarschaft von Lauten, die durch das Zeitmaß einer halben Mora getrennt sind. Er macht deutlich, dass die Sandhi-Operation nur stattfindet, wenn dieser Wunsch zu sprechen in unmittelbarer Nähe vorliegt. „Oder das Fehlen von enger Verbindung“ bedeutet, dass tatsächlich ein Fehlen einer engen Verbindung vorliegt; die Absicht ist: nicht anders. „Und bei dessen Fehlen“ bedeutet: und beim Fehlen dieser engen Verbindung. Er nennt den Grund für das Ausbleiben der Sandhi-Operation mit: „wegen des Dazwischentretens eines anderen Zeitintervalls“. „Mit einem anderen Zeitintervall“ bedeutet: mit einer anderen dazwischenfallenden Zeit, die sich von der Artikulationszeit der auf beiden Seiten stehenden Laute unterscheidet. Sandhi findet durchaus statt... wegen des Vorliegens einer engen Verbindung aufgrund des Wunsches, in unmittelbarer Nähe zu sprechen. Die Worttrennung ist: buddha, vīra, atthu, rājaputtaṃ, ajara, amaro. Obwohl all dies, was mit „yajjevaṃ“ usw. gesagt wurde, manchmal allein durch die Kraft des Wortes zustande kommt, wird diese Weise dennoch dargelegt, um zu zeigen, dass sie auch im Lehrwerk anzuwenden ist.

29. යුව

29. Yuva

නනු [Pg.50] සුත්තෙ ‘ලුත්තා’ති පඤ්චමී නිද්දෙසා ‘පරෙස’න්ති හොතු, ‘යථාක්කමං’ති තු වචනාභාවෙ කථං යථාක්කමන්තීදං වුත්තන්ති ආහ-‘සමෙ’ච්චාති, සමා සඞ්ඛ්‍යා ගණනා යෙසු තෙ සමසඞ්ඛ්‍යා-උද්දෙසිනො අනුදෙසිනො ච, උද්දිසනං පඨමං නිද්දිසනං උද්දෙසො, අනුදිසනං පච්ඡා කථනං අනුදෙසො, උද්දෙසො අනුදෙසො එසමත්ථීති උද්දෙසිනො අනුදෙසිනො, තෙසං සමසඞ්ඛ්‍යානමුද්දෙසීනං අනුදෙසීනඤ්ච, ඉවණ්ණුවණ්ණාහි උද්දෙසිනො ද්වෙ, එ ඔකාරා අනුදෙසිනො ච ද්වෙති උද්දෙසීනමනුදෙසීනඤ්ච ඨාන්‍යාදෙසානං සමසඞ්ඛ්‍යා සියා, සතියඤ්ච තස්සං යථාක්කම මාදසා විධීයන්තෙ, ලොකතො සිද්ධිමුපදස්සෙති ‘තථාහි’ච්චාදිනා. අව…පෙ… එ ඔති පරෙසං මතං, විප්පටිපත්තීති විරුද්ධා පටිපත්ති පටිජානනං, පරෙ ‘‘සතිපි හෙට්ඨා වාග්ගහණෙ‘ක්වචාසවණ්ණං ලුත්තෙ’ති සුත්තෙ ක්වචිග්ගහණකරණතො අවණ්ණෙ එව ලුත්තෙ අසවණ්ණො විධි හොති, තතො ඉධ න හොති දිට්ඨුපාදාන’’න්ති වදන්ති, ක්වචීති අධිකාරො ඉධ න හොති මහුස්සවො මාතූපට්ඨානන්ති, පතිසද්දො ආධාරත්ථො, තෙන සමානාධිකරණො උරසද්දොපීති උරස්මින්ති නිච්ච සමාසත්තා අසකපදෙන විග්ගහෙ කතෙ ‘‘අසඞ්ඛ්‍යං විභත්ති’’ච්චාදිනා (3-2) සුත්තෙන අසඞ්ඛ්‍යසමාසොති දස්සෙතුමාහ-‘විභත්‍යත්ථෙසඞ්ඛ්‍යසමාසො’ති, එත්ථ පන යුවණ්ණානන්ති සංසාමි සමීපසමූහ විකාරාවයවාදීසු ඨාන්‍යාදෙසසම්බන්ධෙ ඡට්ඨී, තස්මා ඉවණ්ණුවණ්ණානං ඨානෙ එ ඔආදෙසා හොන්තීති අත්ථො, ඨානම්පන තිධා අපකංසො නිවත්ති පසඞ්ගො චෙති, තත්ථ ගුන්නං ඨානෙ අස්සා සම්බන්ධීයන්තු ති අපකංසො ඨානසද්දස්සත්ථො, ‘‘සෙම්හස්ස ඨානෙ කටුකමොසධං දාතබ්බ’’න්ති නිවත්ති ‘‘දබ්භානං ඨානෙ සරෙහි අත්ථරිතබ්බ’’න්ති පසඞ්ගො, තෙසු ඉධ පඨමදුතියා න යුජ්ජන්ති… නිච්චත්තා සද්දත්ථසම්බන්ධස්ස අපනයනවිනාසා න යුජ්ජන්තීති, තතියො තු (යුජ්ජති)… සුත්තෙ අත්ථාභිධානාය ඉවණ්ණුවණ්ණානං පවත්තිප්පසඞ්ගෙ තදත්ථාභිධානායෙව එඔආදෙසා භවන්තීති.

Sollte im Sutta nicht wegen der Angabe im Ablativ als „luttā“ [das Wort] „paresaṃ“ (der folgenden) stehen? Aber wie wird, da das Wort „yathākkamaṃ“ (der Reihe nach) fehlt, gesagt: „yathākkamaṃ“? Er sagt: „same“ usw. Diejenigen, deren Anzahl oder Zählung gleich ist, haben die gleiche Anzahl von Erstgenannten (uddesino) und Nachfolgenden (anudesino). Die erste Nennung ist der „uddesa“; das spätere Erklären ist der „anudeso“. Diejenigen, bei denen es einen uddesa und einen anudesa gibt, sind uddesino und anudesino; von jenen gleichzähligen Erstgenannten und Nachfolgenden. Denn der i-Laut und u-Laut als Erstgenannte sind zwei, und e- und o-Laut als Nachfolgende sind ebenfalls zwei. So ergibt sich eine gleiche Anzahl der zu ersetzenden Elemente (ṭhānin) und der Substitute (ādesa), welche die Erstgenannten und Nachfolgenden sind. Und wenn dies so ist, werden die Substitute der Reihe nach (yathākkamaṃ) vorgeschrieben. Er zeigt den Beleg aus dem allgemeinen Sprachgebrauch mit „tathāhi“ usw. „Ava... etc. e o“ ist die Ansicht anderer. „Vippaṭipatti“ bedeutet gegensätzliche Praxis oder Behauptung. Andere sagen: „Obwohl das Wort ‚vā‘ von unten herübergenommen wird, findet wegen des Gebrauchs von ‚kvaci‘ (mancherorts) im Sutta ‚kvacāsavaṇṇaṃ lutte‘ nur dann, wenn der a-Laut weggefallen ist, die Regel für ungleiche Vokale Anwendung; daher geschieht dies hier nicht bei ‚diṭṭhupādāna‘.“ Die Regierungsregel (adhikāra) „kvaci“ gilt hier nicht bei „mahussavo“ und „mātūpaṭṭhānaṃ“. Das Wort „pati“ hat die Bedeutung eines Lokativs (ādhārattha), und das damit in Kongruenz stehende Wort „uras“ ebenfalls; da bei „urasmiṃ“ ein obligatorisches Kompositum vorliegt, drückt er, wenn die Analyse mit fremden Wörtern (asakapadena viggaha) vorgenommen wird, mit den Worten „vibhatyatthesaṅkhyasamāso“ (ein indeklinables Kompositum im Sinne einer Kasusendung) aus, dass es sich um ein Avyayībhāva-Kompositum (asaṅkhyasamāsa) gemäß dem Sutta „asaṅkhyaṃ vibhatti...“ (3-2) handelt. Hier ist jedoch das Wort „yuvaṇṇānaṃ“ ein Genitiv im Sinne der Beziehung zwischen dem Originalelement (ṭhānin) und dem Substitut (ādesa) unter [den Genitivbedeutungen von] Besitz, Nähe, Gruppe, Veränderung, Teil usw. Daher ist die Bedeutung: Anstelle der i- und u-Laute treten die Substitute e und o auf. „Stelle“ (ṭhāna) ist dreifach: Minderung (apakaṃsa), Ausschluss (nivatti) und Anwendung (pasaṅgo). Darin bedeutet „Minderung“ als Sinn des Wortes „ṭhāna“: „Anstelle der Vorzüge möge [etwas] damit verbunden sein“. „Anstelle von Schleim sollte eine bittere Medizin gegeben werden“ ist Ausschluss. „Anstelle von Kuśa-Gras sollte es mit Schilf bestreut werden“ ist Anwendung. Unter diesen sind hier die erste und die zweite nicht angemessen... da wegen der Unvergänglichkeit der Beziehung zwischen Wort und Bedeutung Wegnahme und Vernichtung nicht angemessen sind. Die dritte [Bedeutung] ist jedoch angemessen... wenn der Anlass für das Auftreten der i- und u-Laute zur Ausdrückung der Bedeutung im Sutta gegeben ist, treten eben zur Ausdrückung dieser Bedeutung die Substitute e und o auf.

30. යවා

30. Yavā (die Laute ya und va)

‘‘සත්තමියං [Pg.51] පුබ්බස්සෙ’’ති (1-14) පුබ්බස්ස කාරියවිධානතො සත්තමී නිද්දිට්ඨස්ස පරතා විඤ්ඤායතීති වුත්තියං ‘පරෙ’ති වුත්තං, එවමුපරිපි, පරෙහි ඉච්චස්ස අජ්ඣිණමුත්තො’ති සාධෙතුං ‘‘සබ්බොචන්ති’’ ‘‘අජ්ඣො අධී’’ති ච සුත්තිතං, තෙසමිධ පච්චක්ඛාතභාවදස්සනත්ථමාහ-‘ඉද’මිච්චාදි, අබ්භක්ඛානන්ති ඉමිනාව සිද්ධන්ති ‘‘අබ්භො අභී’’ති ච න වත්තබ්බං, ඉති+අස්ස ඉති ඨිතෙ පරලොපොති දස්සනත්ථං ‘ඉති අස්ස පරලොපො’ති ආහ, අන්වගමාතිආදීසු නිච්චං.

Weil in „Sattamiyaṃ pubbasse“ (1-14) die Operation für das Vorhergehende vorgeschrieben ist, versteht man das Nachfolgen dessen, was im Lokativ angegeben ist; daher heißt es im Kommentar (vutti) „pare“ (folgend). Ebenso verhält es sich im Folgenden. Um „ajjhiṇamutto“ aus „parehi“ usw. zu bilden, wurden die Suttas „sabbocaṃ“ und „ajjho adhī“ gelehrt. Um zu zeigen, dass sie hier zurückgewiesen werden, sagt er „idam“ usw. Da [die Form] schon durch „abbhakkhānaṃ“ etabliert ist, braucht „abbho abhī“ nicht gesagt zu werden. Um zu zeigen, dass beim Bestehen von „iti + assa“ der Wegfall des nachfolgenden Vokals (paralopo) stattfindet, sagt er „iti assa paralopo“ (der Wegfall des Nachfolgenden bei „iti assa“). In „anvagama“ usw. ist dies obligatorisch.

31. එඔ

31. Eo (die Vokale e und o)

පුත්තා මෙ+අත්ථි, අසන්තො+එත්ථාති පදච්ඡෙදො.

Die Worttrennung lautet: puttā me + atthi, asanto + ettha.

32. ගොස්ස

32. Gossa (für das Wort „go“)

අන්තාදෙසත්ථොති ‘‘ඡට්ඨියන්තස්සා’’ති (1-17) බාධකස්ස ‘‘ටානුබන්ධානෙකවණ්ණා සබ්බස්සා’’ති (1-19) බාධකෙන ‘‘වානුබන්ධො’’ති (1-18) සුත්තෙන අන්තාදෙසත්ථො, තෙනෙව වුත්තං-‘බාධකබාධනත්ථොයමාරම්භො’ති, අවවාදෙසෙ පුබ්බසරලොපෙ දීඝෙච ගවාස්සං, ගවච්ඡන්ති නිච්චං. ඉදං කථං සිජ්ඣතීති සම්බන්ධො, ඉදන්ති යථරිවෙච්චාදිකං, කිං විනා සිජ්ඣතීති ආහ-‘එවාදිස්සා’තිආදි, එවස්ස ආදිඑකාරො එවාදි, තස්ස, රිආදෙසමන්තරෙනාති සම්බන්ධො, චසද්දො අට්ඨානප්පයුත්තො, රස්සවිධානඤ්චාති යොජනීයො, කතෙපි තස්මින්ති තස්මිං සුත්තෙ විහිතෙ ච, න සිජ්ඣතීති එවාදිස්ස රිආදෙසො න කතොති කත්වා වුත්තං, භුසං+එවාති (පන) ඨිතෙ මහාවුත්තිනා එවාදිස්ස ඉආදෙසෙ රූපසිද්ධි හොතෙව, ඉධ පන පකාරන්තරෙන ‘භුසාමිවෙ’ති සාධෙතුමාහ ‘තම්පි’ච්චාදි.

„Zum Zweck des Substituts für den Auslaut“ bedeutet: Das Substitut für den Endlaut erfolgt durch das Sutta „vānubandho“ (1-18), welches das Sutta „ṭānubandhānekavaṇṇā sabbassa“ (1-19) aufhebt, das wiederum „chaṭṭhiyantassa“ (1-17) aufhebt. Genau deshalb wurde gesagt: „Dieses Vorhaben dient dem Zweck, das Aufhebende aufzuheben.“ Wenn das Substitut „ava“, der Wegfall des vorhergehenden Vokals und die Längung stattfinden, ergibt sich „gavāssaṃ“, und „gavakkhaṃ“ ist obligatorisch. „Wie kommt dies zustande?“ ist die Verknüpfung; „dies“ bezieht sich auf „yathariva“ usw. Er erklärt, ohne was es zustande kommt, mit: „evādissa“ usw. „Evādi“ bedeutet der anlautende E-Vokal von „eva“; dessen. „Ohne das Substitut ‚ri‘“ ist die Verknüpfung. Das Wort „ca“ ist an ungeeigneter Stelle gebraucht; es ist mit „und die Vorschrift der Kürzung“ zu verbinden. „Selbst wenn jenes getan ist“ bedeutet: selbst wenn jenes Sutta vorgeschrieben ist. „Es kommt nicht zustande“ wird gesagt, weil das Substitut „ri“ für „evādi“ nicht vorgenommen wurde. Wenn jedoch „bhusaṃ + eva“ vorliegt, kommt die Wortbildung durchaus zustande, wenn gemäß der Mahāvutti der I-Laut als Substitut für „evādi“ eintritt. Hier jedoch sagt er, um „bhusāmiva“ auf eine andere Weise zu bilden, „tampi“ usw.

33. බ්‍යඤ්ජ

33. Byañja (Konsonant / Konsonantenverbindung)

රස්සදීඝානන්ති සුත්තෙ අවුත්තෙ කථං රස්සදීඝානන්ති ලභති උද්දෙසිනොති ආහ-‘දීඝස්සා’තිආදි, දීඝස්සාති රස්සස්සාති ච ඨානසම්බන්ධෙ ඡට්ඨී, පච්චාසත්‍යාති ඨානසො පච්චාසත්‍යා, ඉදඤ්ච නිස්සය වසෙන [Pg.52] වුත්තං, නිස්සයකරණමෙකො සත්ථාගතො ඤායොති, ඉධ නිච්චං-වීතිනාමෙති ථුල්ලච්චයං, ඉධ න හොති-ජනො සායං.

Wenn im Sutta „der kurzen und langen [Vokale]“ nicht genannt ist, wie erhält man dann „der kurzen und langen“ als die Erstgenannten? Er sagt: „dīghassa“ usw. „Des langen“ und „des kurzen“ sind Genitive im Sinne einer Ortsbeziehung (ṭhānasambandhe). „Wegen der Nähe“ bedeutet Nähe bezüglich des Ortes. Und dies wird im Sinne der Abhängigkeit (nissaya) gesagt, [da] das Herstellen einer Abhängigkeit eine in den Lehrwerken des Lehrers überlieferte Regel ist. Hier ist es obligatorisch: „vītināmeti thullaccayaṃ“ (er verbringt [die Zeit] - ein schweres Vergehen); hier findet es nicht statt: „jano sāyaṃ“.

34. සර

34. Sara (Vokal)

ඨානසම්බන්ධෙති ඨිති ඨානං පසඞ්ගො, සම්බන්ධනං-සම්බන්ධො, ඨාන්‍යාදෙසභාවලක්ඛණො ඨානෙයොගනිමිත්තභූතො සම්බන්ධො ඨානසම්බන්ධො තස්මිං, ද්වෙ රූපානි හොන්තීති ඉමිනා න සරූපප්පධානොති දස්සිතං හොතීති සම්බන්ධො, හෙතුමාහ-‘බහුවචනනිද්දෙසා’ති, ද්වෙ රූපානිහොන්තීත්‍යාදි වචනමිදං දස්සෙති ‘‘සරූපප්පධානෙපි ද්විසද්දෙ ද්විසද්දසාමඤ්ඤෙන සඞ්ඛ්‍යාද්විසද්දානුසිට්ඨං නප්පයුජ්ජතෙ, තස්ස (පන) සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යවචනසඞ්ඛ්‍යාභාවා එකවචනමෙව ( ) හොතී’’ති, ඉමිනා ච-ත්ථප්පධානො-යං නිද්දෙසො න සරූපප්පධානොති දස්සෙති, අධිපතිපච්චයො අධිපතිප්පච්චයොති අනිච්චං, ඉධ න හොති ඉධ මොදතීති, තං ඛණන්ති එත්ථ එකඞ්ගවිකලං පච්චුදාහරණන්ති සරම්හා පරත්තාභාවා න ද්විත්තං.

Bei 'ṭhānasambandhe' (Beziehung der Stelle) ist 'ṭhāna' (Stelle) das Verbleiben oder die Anwendbarkeit, 'sambandha' (Beziehung) ist die Verknüpfung. Die Beziehung, die durch das Verhältnis von Substituendum und Substitut (ṭhānyādesabhāva) gekennzeichnet ist und als Ursache für die Anwendung an einer Stelle dient, ist die Stellenbeziehung; in dieser. Mit 'es entstehen zwei Formen' (dve rūpāni honti) wird gezeigt, dass das eigene Wort (sarūpa) nicht die Hauptsache ist; dies ist der Zusammenhang. Er nennt den Grund mit: 'aufgrund der Darlegung im Plural' (bahuvacananiddesā). Diese Aussage 'es entstehen zwei Formen' usw. zeigt: 'Selbst wenn das Wort 'dvi' (zwei) form-dominant ist, wird die für das Zahlwort 'dvi' gelehrte Regelung aufgrund der Allgemeinheit des Wortes 'dvi' nicht angewendet, sondern wegen des Fehlens von Numerus und Genus beim zu Zählenden tritt eben nur der Singular ein'. Und hiermit zeigt er, dass diese Darlegung bedeutungs-dominant (atthappadhāna) ist, nicht form-dominant. 'adhipatipaccayo' wird zu 'adhipatippaccayo' – dies ist nicht obligatorisch (anicca). Hier findet es nicht statt: 'idha modati'. In 'taṃ khaṇanti' ist dies ein Gegenbeispiel mit einem fehlenden Element (ekaṅgavikala), da wegen des Fehlens eines nachfolgenden Vokals keine Verdoppelung (dvitta) stattfindet.

35. චතු

35. Catu

තබ්බග්ගෙ තතියපඨමාති කස්මා වුත්තං චතුත්ථ (දුතිය) සද්දෙහි වග්ගක්ඛරෙස්වෙව ගය්හමානෙසු තථා නිද්දෙසො යුත්තො, න හි චතුන්නම්පූරණො චතුත්ථො ද්වින්නම්පූරණො දුතියොති අක්ඛරායෙව වුච්චන්තීති ආසඞ්කිය ‘විනාපී’තිආදිමාහ, අක්ඛරෙ අක්ඛරවිසයෙ චතුත්ථාදි වොහාරො කරීයමානො වග්ගග්ගහණං විනාපි වග්ගක්ඛරෙයෙව රුළ්හො පසිද්ධොති සම්බන්ධො, හෙතුම්හි ඉතිසද්දො, යතො එවං, තස්මා කාරණා ‘තබ්බග්ගෙ තතියපඨමා’ති වුත්තන්ති අධිප්පායො, තබ්බග්ගෙති චතුත්ථදුතියා යස්මිං, තස්මිංයෙව වග්ගෙති අත්ථො, පච්චාසත්තීති පති ආපුබ්බා ‘සද-විසරණගත්‍යවසාදනෙසු’ඉච්චස්මා ඉත්ථියං භාවෙත්තිම්හි නිප්ඵජ්ජතීති දස්සෙතුමාහ-‘පච්චාසීදන’මිච්චාදි, යථායොග්ගන්ති චතුත්ථක්ඛරෙ චතුත්ථස්ස තතියො දුතියක්ඛරෙ දුතියස්ස පඨමොති එවං යොග්ගමනතික්කම්ම, ධස්ස දභාවොති ඉමිනාව පුබ්බස්ස ධස්ස දත්තමුපලක්ඛෙති, තථා යසත්ථෙරොති. ථෙරොති එත්ථ එකාරො වග්ගක්ඛරො [Pg.53] න හොතීති තස්මිං තවග්ගදුතියක්ඛරස්ස තස්ස තො පඨමො න හොති. පන්ථොති එත්ථ තවග්ග දුතියක්ඛරෙන ථකාරෙන තබ්බග්ගභූතෙ නකාරෙ සතීපි න සො තබ්බග්ගදුතියක්ඛරොති න තස්ස පඨමො තො, එත්ථ නිග්ඝොසො නිඝොසොතිආදි අනිච්චං, දඩ්ඪො නිට්ඨානන්ති නිච්චං.

Warum wurde gesagt: 'In der jeweiligen Gruppe die Dritten und Ersten' (tabbagge tatiyapaṭhamā)? Wenn mit den Wörtern 'Vierter' und 'Zweiter' (catuttha, dutiya) eben nur die Klassenbuchstaben erfasst werden, ist eine solche Darlegung angemessen. Denn die Buchstaben werden nicht als 'der vierte ist der Vervollständiger von vieren, der zweite ist der Vervollständiger von zweien' bezeichnet. Nachdem er diese Befürchtung geäußert hatte, sagte er: 'Auch ohne [Klassenerfassung]...' usw. Der Zusammenhang ist: Wenn im Bereich der Buchstaben die Bezeichnung 'Vierter' usw. verwendet wird, ist sie auch ohne die Erwähnung der Klasse (vaggaggahaṇa) herkömmlich auf die Klassenbuchstaben festgelegt. Das Wort 'iti' steht für den Grund. Weil es so ist, wurde aus diesem Grund gesagt: 'In der jeweiligen Gruppe die Dritten und Ersten' – dies ist die Absicht. 'In der jeweiligen Gruppe' (tabbagge) bedeutet: in genau der Klasse, in der sich die Vierten und Zweiten befinden. Um zu zeigen, dass 'paccāsatti' (Nähe) aus dem Präfix 'pati' und der Wurzel 'sad' (in den Bedeutungen von Zerfallen, Gehen, Erschlaffen) im femininen Abstraktnomen gebildet wird, sagte er: 'paccāsīdanam' (Annäherung) usw. 'Entsprechend der Angemessenheit' (yathāyoggaṃ) bedeutet, ohne die Angemessenheit zu verletzen: beim vierten Buchstaben der Dritte des vierten, beim zweiten Buchstaben der Erste des zweiten. Mit 'das Werden von dh zu d' deutet er zugleich das Werden des vorhergehenden 'dh' zu 'd' an, ebenso in 'yasatthero'. In 'thero' ist der Vokal 'e' kein Klassenbuchstabe; daher wird vor ihm der zweite Buchstabe der t-Klasse (th) nicht zum ersten (t). In 'pantho' gibt es zwar ein 'n', das durch den Buchstaben 'th' (den zweiten der t-Klasse) in derselben Klasse steht, aber es ist selbst kein zweiter Klassenbuchstabe; daher wird es nicht zum ersten Buchstaben 't'. Hierbei ist 'nigghoso' zu 'nighoso' usw. nicht obligatorisch (anicca), 'daḍḍho' und 'niṭṭhānaṃ' hingegen sind obligatorisch (nicca).

36. විතිස්ස

36. Vitissa

ඉතිසද්දො-නුකරණං. නිපාතස්ස පකතිවියා-නුකරණං භවති, අනුකරණඤ්ච ද්විධා අසාධුසද්දරූපං සාධුසද්දරූපන්ති, තෙසු භාරවාහකො කොචි තෙන පීළිතො ‘අහො භාරො’ති වත්තබ්බෙ සත්තිවෙකල්ලා ‘අහො බාල’ ඉච්චාහ, තංසමීපවත්තී ‘කිමයමාහෙ’ති කෙනචි පුට්ඨො සමානො ‘අහො බාල ඉච්චයමාහෙ’ති වදති, ඉධමසාධුසද්දරූපං, ඉතීති පන සාධුසද්දරූපං, තස්මා තතො-නුකාරියෙනාත්ථෙන සාත්ථකත්තා ඨානසම්බන්ධෙ ඡට්ඨී.

Das Wort 'iti' ist eine Nachahmung (anukaraṇa). Es ist eine Nachahmung der Natur einer Partikel (nipāta). Und die Nachahmung ist zweifach: die Form eines unkorrekten Wortes (asādhusaddarūpa) und die Form eines korrekten Wortes (sādhusaddarūpa). Unter diesen: Wenn ein Lastträger, der von ihr geplagt wird, eigentlich 'O, die Last!' (aho bhāro) sagen müsste, aber wegen Schwäche der Kräfte 'O, der Tor!' (aho bāla) sagt, und ein in seiner Nähe Stehender von jemandem gefragt wird: 'Was hat dieser gesagt?', und antwortet: 'Er sagte: O, der Tor (aho bāla)!', dann ist dies die Form eines unkorrekten Wortes. Das Wort 'iti' jedoch ist die Form eines korrekten Wortes. Daher steht wegen seiner Sinnhaftigkeit durch die nachgeahmte Bedeutung der Genitiv in der Stellenbeziehung (ṭhānasambandhe).

37. එඔ

37. Eo

නනු ‘‘විතිස්සෙවෙ වා’’ති (1-36) වොත්‍යනුවත්තිය අවණ්ණෙ එඔනං වො හොතීති ච සක්කා විඤ්ඤාතුං, තථා සති ‘අවණ්ණෙ ක්වචි වො හොතී’’ති වත්තබ්බං ‘අහොති වා’ති කස්මා වුත්තන්ති චොදනමාසඞ්කියාහ-‘ඔකාරස්සපි’ච්චාදි, ඨානිභාවෙන නිද්දිට්ඨත්තාති ‘‘එඔන’’න්ති (1-31) වකාරාදෙසස්ස විජ්ජමානත්තා වකාරාදෙසම්පති පුන ඔකාරො ඨානිභාවෙන නිද්දිසිතබ්බො න සියාති අධිප්පායෙනාහ, න නිමිත්තන්ති එඔනං වකාරාදෙසත්ථං අවණ්ණො කාරණං න හොතීති අත්ථො, අඤ්ඤථාති අවණ්ණස්ස නිමිත්තත්තෙ, ඔකාරං න පඨෙය්‍යාති සම්බන්ධො, මකාරාගමෙ’යාච කමාගතෙ අග්ගමක්ඛායතී’ති, ස්වෙ භවන්ති විග්ගය්හ තනප්පච්චයෙ තද්ධිතවුත්තියං විභත්තියා ‘‘එකත්ථතායං’’ති (2-119) ලොපෙ අකාරාදෙසෙ දීඝෙච ස්‍යාදිම්හි ස්වාතනං ද්විත්තෙ හිය්‍යත්තනං. ස්වාතනන්තිආදීසු නිච්චං, ඉධ නහොති පරෙච න විජානන්තීති.

Könnte man nicht einwenden: 'Da durch die Nachfolge (anuvatti) von 'vo' aus der Regel 'vitisseve vā' (1-36) verstanden werden kann, dass nach dem a-Laut (avaṇṇe) aus 'e' und 'o' (eonaṃ) 'vo' wird, warum wurde dann, wenn dem so ist, 'aho vā' gesagt, wo man doch hätte sagen müssen: 'nach dem a-Laut wird bisweilen vo'? Um diesen Einwand zu entkräften, sagte er: 'Auch des o-Lauts...' usw. Weil es als das Ersetzte (ṭhānin) dargelegt wurde, meint er: Da der Ersatz durch 'va' in 'eonaṃ' (1-31) bereits existiert, müsste für den Ersatz durch 'va' nicht noch einmal der o-Laut als Ersetztes dargelegt werden. 'Nicht die Ursache' (na nimittaṃ) bedeutet: Der a-Laut ist nicht die Ursache für den Ersatz von 'e' und 'o' durch 'va'. 'Andernfalls' bedeutet: Wenn der a-Laut die Ursache wäre, sollte man den o-Laut nicht rezitieren – so ist die Verknüpfung. Beim Einfügen des Buchstabens 'm' [wie in] 'yācakama-gata' wird es als 'aggam-akkhāyati' bezeichnet. Nach der Zerlegung 'sie werden morgen sein' (sve bhavanti), beim Suffix '-tana' in der Taddhita-Bildung, beim Wegfall der Kasusendung durch 'ekatthatāyaṃ' (2-119), beim Ersetzen durch den a-Laut, bei der Dehnung und bei der Endung 'si' usw. entsteht 'svātanaṃ'; bei Verdoppelung entsteht 'hiyyattanaṃ'. In 'svātana' usw. ist dies obligatorisch (nicca). Hier findet es nicht statt: 'pare ca na vijānanti'.

38. නිග්ග

38. Nigga

කථ‘මාගමො [Pg.54] හොතී’ති වුත්තං යදි නිග්ගහීතමාගමො සියා සුත්තෙ ආගමග්ගහණෙන වා භවිතබ්බං ඤ-ම-කාද්‍ය නුබන්ධවිසෙසෙන වා ත්‍යාසඞ්කියාහ-‘අසති පි’ච්චාදි, ආගමාවසායෙ කාරණමාහ-‘ආදෙසත්තායොගා’ති, ආදෙසත්තායොගො කථං විඤ්ඤායති ච්චාහ-‘ඨානිනිද්දෙසාභාවතො’ති, තථා සති ආගමිනිද්දෙසාභාවා ආගමත්තම්පි න සියාති චොදෙති ‘යජ්ජෙව’මිච්චාදිනා, න-ඉති චොදනං පටික්ඛිපිත්වා තස්ස ආගමත්තමෙව සාධෙතුමාහ-‘තස්සා’තිආදි, තස්සාති නිග්ගහීතස්ස, රස්සානුප්පවත්තිතො රස්සසරමෙව අනුගන්ත්වා පවත්තිතො, අයමෙවත්ථො වුත්තියම්පි දස්සිතොයෙවාති වත්තුමාහ-‘එතදෙවෙ’ච්චාදි, පුරිමා ජාතීති විසෙසනසමාසෙකතෙ රස්සෙ ච බින්ද්වාගමො, පරනිමිත්තස්සානිද්දිට්ඨත්තා බහුසද්දෙ-න්තස්ස බින්ද්වාගමෙ බහුං, සතිපි පයොගානුසාරිත්තදීපකස්ස ක්වචිසද්දස්සාපි වවත්ථිතවිභාසත්තෙ වාසද්දස්සාපි තාදිසත්තස්සෙව පටිපාදකත්ත සභාවං දස්සෙතුං ‘වවත්ථිතවිභාසත්තා වාධිකාරස්සා’ති වුත්තියං වුත්තං, වවත්ථිතස්ස ලක්ඛියස්ස අනුරොධෙන ලක්ඛණප්පවත්තිකා විභාසා වවත්ථිතවිභාසා, අභෙදෙන තු වාධිකාරො වවත්ථිත විභාසා, තස්සා භාවො වවත්ථිතවිභාසත්තං, තස්මා, ඉධ න හොති ඉධ මොදති, ඉමස්මිං ඨානෙ ආගමත්තප්පකාසකො ඨානිනිද්දෙ සාභාවා ආදෙසත්තායොගසඞ්ඛාතො කාරණවිසෙසො සමත්ථො, තස්ස භාවො සාමත්ථියං-අත්ථබල-මඤ්ඤථානුපපත්තිලක්ඛණං, සචාති සො ආගමො ච.

Wie kann gesagt werden 'es findet ein Einschub (āgama) statt'? Wenn das Niggahīta ein Einschub wäre, müsste es in der Regel (sutta) entweder die Erwähnung eines Einschubs geben oder ein bestimmtes Anhangzeichen (anubandha) wie 'ña', 'ma', 'ka' usw. Um diese Befürchtung zu zerstreuen, sagte er: 'Selbst bei Nichtvorhandensein...' usw. Als Grund für die Feststellung als Einschub nennt er: 'wegen der Unangemessenheit, ein Ersatz (ādesa) zu sein'. Wie wird die Unangemessenheit, ein Ersatz zu sein, erkannt? Er sagte: 'wegen des Fehlens der Angabe des zu Ersetzenden (ṭhānin)'. Ein Einwand lautet mit 'Wenn dem so ist...' usw.: 'Wenn es so ist, dürfte es wegen des Fehlens der Angabe desjenigen, zu dem der Einschub gehört (āgamin), auch kein Einschub sein'. Indem er diesen Einwand mit 'Nein' zurückweist, sagt er, um eben seine Eigenschaft als Einschub zu beweisen: 'dessen...' usw. 'Dessen' bezieht sich auf das Niggahīta; 'wegen des Nachfolgens nach einem kurzen Vokal' bedeutet, dass es eben nur nach einem kurzen Vokal auftritt. Um zu sagen, dass genau diese Bedeutung auch in der Erklärung (vutti) bereits gezeigt wurde, sagte er: 'Genau dies...' usw. In 'purimā jāti' wird nach dem Adjektivkompositum (visesanasamāsa) und der Kürzung [des Vokals] der Punkt-Einschub (bindvāgama) vorgenommen. Da die nachfolgende Bedingung (paranimitta) nicht angegeben ist, entsteht beim Punkt-Einschub am Ende des Wortes 'bahu' die Form 'bahuṃ'. Obwohl das Wort 'kvaci' (bisweilen) die Anpassung an den Sprachgebrauch anzeigt, wurde in der Erklärung gesagt: 'wegen des Charakters der geregelten Option (vavatthitavibhāsā) der Hauptregel (adhikāra) mit 'vā'', um aufzuzeigen, dass auch das Wort 'vā' eben dieselbe Natur des Darstellens besitzt. Eine Option (vibhāsā), deren Anwendung der Regel der Erfordernis des geregelten Beispiels (lakkhiya) folgt, ist eine geregelte Option (vavatthitavibhāsā). Ohne Unterschied ist jedoch die Hauptregel 'vā' eine geregelte Option; ihr Zustand ist das Geregelte-Options-Sein (vavatthitavibhāsatta); daher. Hier findet es nicht statt: 'idha modati'. An dieser Stelle ist der besondere Grund, der die Eigenschaft als Einschub offenbart und in der Unangemessenheit, ein Ersatz zu sein, wegen des Fehlens der Angabe des zu Ersetzenden besteht, wirksam (samattha). Dessen Zustand ist die Wirksamkeit (sāmatthiya) – die Kraft der Bedeutung, gekennzeichnet durch die Unmöglichkeit einer anderen Erklärung. Und 'saca' ist eben dieser Einschub.

39. ලොපො

39. Lopo

ලොපසද්දස්ස භාවසාධනමත්තමෙව සාධෙතුමාහ-‘තෙනෙ’ච්චාදි, ලොපොති යදි කම්මසාධනො සියා තදා තෙන සමානාධිකරණං කත්වා උපරි ‘‘පරසරො’’ති සුත්තමාරභීයෙය්‍යාති බ්‍යතිරෙකමාහ ‘න පරසරො’ති, ඉධ න හොති සඞ්ගරො.

Um bloß die Zustand-Ableitung (bhāvasādhana) des Wortes 'lopa' (Wegfall) zu beweisen, sagte er: 'Dadurch...' usw. Wenn 'lopa' eine Objekt-Ableitung (kammasādhana) wäre, dann würde man es damit koordinieren (samānādhikaraṇa) und danach das Sutta 'parasaro' beginnen; um diesen Unterschied aufzuzeigen, sagte er: 'nicht der folgende Vokal' (na parasaro). Hier findet es nicht statt: 'saṅgaro'.

40. පර

40. Para

ත්වංසි [Pg.55] ත්වමසීති විකප්පො, ඉධ න හොති තාසාහං.

'tvaṃsi' oder 'tvamasī' ist die Option; hier findet es nicht statt: 'tāsāhaṃ'.

41. වග්ගෙ

41. Vagge

නනු වග්ගෙවග්ගන්තොති එත්තකෙයෙව වුත්තෙ යස්මිං (කිස්මි)ඤ්චි වග්ගක්ඛරෙ පරෙ බින්දුනො යොකොචි වග්ගන්තො අනියමෙන භවෙය්‍ය තථා සති අනිට්ඨම්පි සියාත්‍යාසඞ්කිය පච්චාසත්තිං සන්නිස්සායානිට්ඨ නිවත්තින්දස්සෙතුමාහ-‘වග්ගෙ වග්ගන්තො’තිච්චාදි, සොවාති වග්ගන්තොව, තස්මින්ති වග්ගක්ඛරෙ.

Könnte man nicht einwenden: Wenn nur "vagge vagganto" gesagt würde, dann würde bei jedem beliebigen folgenden Klassenkonsonanten irgendein beliebiger Klassennasal unbestimmt anstelle des Bindu (Anusvāra) eintreten? Um die Befürchtung abzuwenden, dass unter solchen Umständen auch ein unerwünschtes Ergebnis eintreten könnte, und um unter Berufung auf die unmittelbare Nachbarschaft die Abwendung des Unerwünschten aufzuzeigen, sagte der Autor: "vagge vagganto" und so weiter. "so vā" bedeutet eben jener Klassennasal; "tasmin" bezieht sich auf jenen Klassenkonsonanten.

42. යෙව

42. Eben / gerade / nur

නනු සද්දත්තා බ්‍යභිචාරිත්තා එවස්ස තාව සද්දො හොතු, සංයතො, සංහිතොති සද්දෙකදෙසභූතානම්පි සම්භවා තෙපි ගහෙ තබ්බා සියුන්ති ‘යඑවහි සද්දෙසු’ති යහීනම්පි කථං සද්දවොහාරො කතොති ආහ ‘එවා’තිආදි, එත්ථායමධිප්පායො ‘අබ්‍යභිචාරිනා බ්‍යභිචාරී නියම්‍යතෙ’ති.

Könnte man nicht einwenden: Da es sich um ein Wort handelt und Abweichungen möglich sind, sollte zunächst das Wort "eva" gemeint sein? Da jedoch auch Wörter wie "saṃyato" und "saṃhito", die nur Teile von Worten sind, vorkommen, könnten auch diese erfasst werden. Um zu zeigen, wie selbst bei Wegfall des "ya" in "yaevahi saddesu" die Bezeichnung als Wort (sadda) gebraucht wird, sagte er "evā" und so weiter. Hierbei ist dies die Absicht: "Das Abweichende (Variable) wird durch das Unabweichliche (Invariante) geregelt".

43. යෙසං

43. Welcher / deren / von welchen

යසද්දෙ පුබ්බසුත්තෙනෙව සංස්සප්‍යාදෙසෙ සිද්ධෙ සො ( ) ය කාරමත්තෙයෙව පරෙ සංස්සෙව (යථා) සියාති සුත්තමිදමාරද්ධං.

Obwohl beim Wort "ya" die Ersetzung von "sa" bereits durch die vorhergehende Regel etabliert ist, wurde diese Regel (Sutta) eingeführt, damit jene Ersetzung von "sa" nur dann stattfindet, wenn unmittelbar der Laut "ya" folgt.

44. වන

44. Vana (Wald / Wasser)

ඨානිනමාසිලිස්ස ගච්ඡති පවත්තතීති ආගමො නාම, කො-යමෙත්ථ ඨානීති ආහ-‘සරස්සාති, සුත්තෙ අනුවත්තස්ස ච අවිජ්ජමානත්තා ‘සරස්සා’ති කුතො ලබ්භතීති චොදෙති ‘නනු චෙ’ත්‍යාදිනා. ආගමසුතියා වනාදීනං ඨානිසුතියා අභාවෙපි සාමත්ථියා බ්‍යඤ්ජනස්ස වා ආගමො සියා සරස්ස වා, යදි බ්‍යඤ්ජනස්ස වා සියා (න) ‘‘පදාදීනං ක්වචී’’ති (5-92) සුත්තිත මාචරියෙන, තස්මා තදෙව ඤාපෙති ‘සරො යෙවෙත්ථ ඨානී භවිතුමරහතී’ති. වුච්චතෙච්චාදිනා පරිහාරමාහ, නිපුබ්බා පදිස්මා අනප්පච්චයෙ ‘‘පදාදීනං ක්වචී’’ති යුකඅන්තාවයවො [Pg.56] ‘‘තවග්ගවරනා’’දිනා (1-48) යෙ දස්ස ජො ‘‘වග්ගල සෙහිතෙ’’ති (1-49) (යස්ස ජො) නිපජ්ජනං, මානන්තත්‍යාදීසූති අධිකාරාති ‘‘ක්‍යො භාවකම්මෙස්වපරොක්ඛෙසු මානන්තත්‍යාදීසූ’’ති (5-17) ඉතො මානන්තත්‍යාදීසුති අධිකාරා, පච්චයන්තරෙති මානන්තත්‍යාදීතො අඤ්ඤස්මිං පච්චයෙ, කච්චායනෙන ‘අතිප්පගොඛොතාවා’ති සාධනත්ථං ‘‘ක්වචි ඔ බ්‍යඤ්ජනෙ’’ති ඔකාරාගමො ගකාරාගමො ච සුත්තන්තරෙන විහිතො, තං පකාරන්තරෙන සාධෙතුං වුත්තියං-‘අතිප්පගො ඛො තාවා’ති යං වුත්තං තං දස්සෙතුං ‘අතිප්පා’තිආදි වුත්තං.

Ein Einschub (āgama) ist das, was herantritt, indem es sich eng an das Ursprüngliche (ṭhānī) anschließt und fortbesteht. Was ist hier das Ursprüngliche? Er sagt: "des Vokals" (sarassa). Da im Sutta kein fortlaufendes Wort (anuvatta) vorhanden ist, erhebt er mit "nanu ce" usw. den Einwand: "Woher erhält man die Bestimmung: des Vokals?" Selbst wenn bei der Erwähnung des Einschubs keine Erwähnung eines Ursprünglichen für "vana" usw. vorliegt, könnte der Einschub kraft des logischen Sinnes entweder für einen Konsonanten oder einen Vokal gelten. Wenn er für einen Konsonanten gelten würde, hätte der Lehrer nicht das Sutta "padādīnaṃ kvaci" (5-92) formuliert; daher zeigt genau dies an: "Hier kann nur ein Vokal das Ursprüngliche sein." Er nennt die Entkräftung mit "vuccate" usw. Aus der Wurzel "pad" mit dem Präfix "ni-" und dem Suffix "ana" entsteht durch "padādīnaṃ kvaci" der Endbestandteil "-yu-", und durch "tavaggavarana" (1-48) etc. wird das "da" zu "ja", und durch "vaggala sehite" (1-49) erfolgt die Entstehung von "ja" aus "ya". "mānantatyādīsu" ist ein leitender Bereich (adhikāra); aus "kyo bhāvakammesvaparokkhesu mānantatyādīsu" (5-17) stammt die Leitregel "mānantatyādīsu". "paccayantara" bedeutet bei einem anderen Suffix als "mānantatyādi". Um "atippago kho tāva" zu bilden, wurde von Kaccāyana durch eine andere Regel "kvaci o byañjane" der Einschub von "o" und "g" vorgeschrieben; um dies auf andere Weise zu demonstrieren, wurde in der Erklärung (Vutti) "atippago kho tāva" gesagt, und um dies darzustellen, wurde "atippā" usw. gesagt.

46. ඡ

46. Sechs

ද්වාදයො අට්ඨාරසන්තා බහුවචනන්තාති ‘ඡකී’ති වත්තබ්බෙ ‘ඡා’ති එකවචනං න යුජ්ජතීති චොදෙති ‘නනුචා’තිආදිනා, පරිහරති නච්චාදිනා, නෙති ‘ඡළො’ති අයුත්තො-යං නිද්දෙසො න හොතීති අත්ථො, ඡසද්දස්ස අනුකරණත්තා ඡසද්දානුකරණත්තා, හෙට්ඨා වුත්තසාධුසද්දරූපා සාධුසද්දරූපමනුකරණං විභජති ‘අනුකරණඤ්ච දුවිධ’මිච්චාදිනා, පරිච්චත්තො ජහිතො අත්ථො විධිනිසෙධරූපො යස්ස තං පරිච්චත්තත්තං, එත්ථ පන ඡසද්දෙන ඡසඞ්ඛ්‍යාවිසෙසො පරිච්චත්තො, අභිධායතො හොතීති ඉමිනා ඡසද්දස්ස අනුකාරියෙනාත්ථෙනාත්ථවන්තත්ථමාහ, එකවචනන්තස්ස නිද්දෙසො කතො… ඡසද්දවචනීයස්ස ඡස්ස එකත්තා, අනුකාරියස්සාති එකාදිනො සඞ්ඛ්‍යා සද්දස්ස තදඤ්ඤස්ස වා යදනුකාරියමෙකාදිකං තදඤ්ඤං වා සද්දරූපං තස්ස. සඞ්ඛ්‍යාදිවිසෙසන්ති එකත්තාදිසඞ්ඛ්‍යාවිසෙසං තදඤ්ඤං වා, ‘‘යොම්හි ද්වින්නං දුවෙ ද්වෙ’’ති (2-219) සුත්තෙ ද්විසද්දො-නුකාරියං ද්විසද්දරූපං තබ්බචනීයඤ්ච ද්විසඞ්ඛ්‍යාවිසෙසම්පරාමසතීති තබ්බාචකං ද්වින්නන්ති බහුවචනං, අථ ‘ළඤි’ති කස්මා න වුත්තං එවඤ්හි සති ඤානබන්ධත්තාළකාරො ආද්‍යවයවො භවිතුමරහතීති චොදනම්මනසි නිධාය ‘ඡසද්දා’තිආදිමාහ, අන්තාපවාදෙන විධීයමානො ළකාරො ඡ සද්දා පරස්සාදිස්ස ආගමත්තා…පෙ… හොතීති සම්බන්ධො, අන්තාපවාදෙනාති ඉමිනා ‘සරස්සා’ති ඡට්ඨීනිද්දෙසතො ‘‘ඡළීයන්තස්සා’’තී-මස්ස [Pg.57] විසයභාවං දීපෙති, පරස්සාති ඉමිනා ‘ඡා’ති පඤ්චමීනිද්දෙසතො ‘‘පඤ්චමියං පරස්සා’’තීමස්ස විසයභාවං, ආදිස්සාති ඉමිනා ළස්සෙකවණ්ණත්තා අන්තාපවාදෙන ‘‘ආදිස්සා’’ති සුත්තෙ න ආද්‍යන්තො වියෙකොපි සරොති සරස්සාදිස්ස පත්තිං දස්සෙති, අයමෙත්ථාධිප්පායො ‘ඡා’ති පඤ්චමීනිද්දෙසා ‘‘පඤ්චමියං පරස්සා’’ති (1-15) පරස්ස සම්පත්තං කාරියං එකවණ්ණත්තා ‘‘ඡට්ඨියන්තස්සා’’ති (1-17) අන්තස්ස සම්පත්තං ‘‘ආදිස්සා’’ති (1-16) ආදිවණ්ණස්ස පප්පොතී’’ති. ආදිභූතොව හොතීති අසතිපි ඤකාරෙ ආගමග්ගහණානුවත්තියා ආගමිනං සරං අවිනාසෙන්තො තස්ස ආද්‍යවයවභූතොව හොතීති අත්ථො, ලකාරං කරොන්ති ‘‘යවමදනතරලාචාගමා’’ති සුත්තෙන, තන්ති ලකාරකරණං උභින්නමවිසෙසවචනඤ්ච අයුත්තතං දස්සෙති ‘තෙසම්පි’ච්චාදිනා, තෙසම්පීති කච්චායනානම්පි, අක්ඛරසඤ්ඤායන්ති ‘‘අක්ඛරාපාදයො එකචත්තාලීස’’න්ති විධීයමානඅක්ඛර සඤ්ඤායං. අවිසෙසෙ ලළානං නානත්තාභාවෙ, පාකටො වාති ඉමිනා සුතිලිපිභෙදස්ස පච්චක්ඛසිද්ධතන්දස්සෙති, තත්ථ හි සොතවිඤ්ඤාණවීථියා ලළානං විසුංවිසුං ගහණං සුති, තංතං දෙසවාසීනං ලෙඛා ව වත්ථානං ලිපි, තෙසං භෙදො සොතචක්ඛුවිඤ්ඤාණගය්හත්තා පච්චක්ඛසිද්ධො, ඡළභිඤ්ඤාති විකප්පෙන ළකාරාගමපක්ඛෙ රූපං.

Da die Zahlen von zwei bis achtzehn im Plural stehen, erhebt er mit "nanu ca" usw. den Einwand: "Wenn 'chakī' gesagt werden sollte, ist der Singular 'chā' unpassend." Er weist dies mit "na ca" usw. zurück; "nein" bedeutet, dass die Bezeichnung "chaḷo" nicht unpassend ist. Dies liegt daran, dass es eine Nachahmung des Wortes "cha" (chasaddānukaraṇa) ist. Er unterteilt die Nachahmung der unten erwähnten korrekten Wortform mit "anukaraṇañca duvidhaṃ" usw. Das Aufgegeben-Haben (pariccattatta) bedeutet, dass die Bedeutung in Form von Gebot oder Verbot aufgegeben wurde. Hier aber wird durch das Wort "cha" die spezifische Bedeutung der Zahl Sechs aufgegeben, da es als bloße Bezeichnung fungiert. Er erklärt die Bedeutunghaftigkeit durch die nachgeahmte Bedeutung des Wortes "cha". Die Angabe im Singular erfolgte wegen der Einzigartigkeit des durch das Wort "cha" auszudrückenden Begriffs "sechs". "Des Nachzuahmenden" bezieht sich auf die Wortform der Zahlwörter wie "eka" usw. oder eines anderen Wortes, das nachgeahmt wird. "Zahlenspezifität" bedeutet die Spezifikation wie Einzahl usw. oder anderes. Im Sutta "yomhi dvinnaṃ duve dve" (2-219) bezieht sich das Wort "dvi" auf die nachgeahmte Form des Wortes "dvi" und auf die dadurch bezeichnete Spezifikation der Zahl Zwei; daher steht das sie bezeichnende "dvinnam" im Plural. Wenn man nun einwendet: "Warum wurde nicht 'ḷañi' gesagt? Denn in diesem Fall könnte der Laut 'ḷa' aufgrund der Bindung an das 'ñ' als Anfangsbestandteil auftreten" – diese Einwendung im Sinn behaltend, sagte er "chasaddā" usw. Der Laut "ḷa", der als Ausnahme für den Endlaut (antāpavāda) vorgeschrieben ist, verbindet sich als Einschub (āgama) für den Anfangslaut des auf das Wort "cha" Folgenden... usw. Mit "antāpavādena" beleuchtet er den Anwendungsbereich von "chaḷīyantassa" aufgrund der Genitiv-Bestimmung "sarassa". Mit "parassa" beleuchtet er den Anwendungsbereich von "pañcamiyaṃ parassa" aufgrund der Ablativ-Bestimmung "chā". Mit "ādissa" zeigt er, da "ḷa" ein einzelner Laut ist, durch die Ausnahme für das Ende im Sutta "ādissa", dass es sich nicht um Anfang und Ende handelt, sondern dass sogar ein einzelner Vokal als Anfang eines Vokals eintreten kann. Dies ist hier die Absicht: "Durch die Ablativ-Bestimmung 'chā' trifft die Wirkung, die gemäß 'pañcamiyaṃ parassa' (1-15) auf das Folgende zielt, wegen der Einlautigkeit auf das Ende gemäß 'chaṭṭhiyantassa' (1-17) und erreicht den Anfangslaut gemäß 'ādissa' (1-16)." "Er wird wahrlich zum Anfangsbestandteil" bedeutet: Selbst wenn kein "ñ" vorhanden ist, wird durch das Fortwirken des Begriffs "Einschub" (āgama) der Vokal, zu dem er hinzutritt, nicht zerstört, sondern er wird zu dessen Anfangsbestandteil. Sie bilden den Laut "la" durch das Sutta "yavamadanataralācāgamā"; mit "tesampi" usw. zeigt er auf, dass jene Bildung des Lautes "la" und die ununterschiedene Bezeichnung beider unpassend ist. "Auch jener" bezieht sich auf die Kaccāyaner. "In der Bezeichnung der Buchstaben" bezieht sich auf die Bezeichnung der Buchstaben, die durch "akkharāpādayo ekacattālīsaṃ" vorgeschrieben ist. "Bei Ununterschiedenheit" bedeutet beim Fehlen einer Verschiedenheit von "la" und "ḷa". Mit "oder es ist offensichtlich" zeigt er den durch direkte Wahrnehmung bewiesenen Unterschied in Gehör und Schrift auf. Denn darin ist "Gehör" (suti) das getrennte Erfassen von "la" und "ḷa" durch den Prozess des Hörbewusstseins, und "Schrift" (lipi) ist die Schreibweise der Bewohner der jeweiligen Regionen; deren Unterschied ist durch die Erfassbarkeit durch Hör- und Sehbewusstsein direkt wahrnehmbar erwiesen. "chaḷabhiññā" ist die Form bei der optionalen Anwendung des Einschubs des Lautes "ḷa".

47. තද

47. Das / dann / damals

ඉස්ස අත්තං නිපාතනා, දකාරො පන ‘‘මයදා සරෙ’’ති (1-44), පදන්තරෙනාතිආදීති ඉමිනා අඤ්ඤෙන පදෙන, සාධූනි භවන්තීති වුත්ති පාඨස්ස අත්ථං වත්තුං ‘සාධූනි භවන්තීති නිපාතනතො’ති ආහ, තත්ථ කාරණමාහ-‘ය’මිච්චාදි, අප්පත්තස්ස පාපනම්පත්තස්ස පටිසෙධො ච නිපාතනං, තෙසං ඉධ පාඨාති තෙසං තථා ඉච්ඡන්තානං ඉධාති නිපාතස්ස ඉමස්මිං තදමිනාදිසුත්තෙ පාඨා, උද්ධස්ස උදූති උද්ධං ඛමස්සාති අඤ්ඤපදත්ථසමාසෙ උද්ධංඛ ඉති ඨිතෙ උද්ධංසද්දස්ස උදුආදෙසො, අස-භොජනෙ ඉච්චස්මා ‘‘ක්වචණ’ ඉති (5-41) සුත්තෙන අණ්පච්චයෙ අසසද්දො නිප්ඵජ්ජතීති ආහ-‘පිසිතමසනා’ති ‘‘ක්වචණ’’ ඉති මහියං [Pg.58] රවතීති ඨිතෙ ඉමිනාව ගණනිපාතනෙන සමාසෙ කතෙ මයූරසද්දො නිප්ඵජ්ජතීති දස්සෙතුමාහ ‘මහිසද්දස්සෙ’ච්චාදි, අස්ස තදමිනාදිගණස්ස ආගතිගණත්තා එවමඤ්ඤෙපීති සම්බන්ධො, වුත්තන්ති පාඨසෙසො. දීඝනිකායාදීසු පඤ්චසු නිකායෙසූති–

Die Umwandlung des Buchstabens „i“ in „a“ erfolgt durch unregelmäßige Setzung (nipātana). Der Buchstabe „d“ jedoch entsteht durch das Sutta „mayadā sare“ (1-44). Mit „durch ein anderes Wort“ usw. meinte er, um den Sinn der Textvariante „sie werden richtig“ (sādhūni bhavanti) zu erklären: „Sie werden richtig durch unregelmäßige Setzung (nipātana)“. Dazu nennt er den Grund: „yaṃ“ usw. Unregelmäßige Setzung (nipātana) ist das Bewirken des nicht Erreichten und das Verhindern des Erreichten. „Ihr Vorkommen hier“ bedeutet das Vorkommen dieses Partikels in diesem mit „tadaminā“ beginnenden Sutta für jene, die es so wünschen. „Für uddha gilt udu“: Wenn bei der Zusammensetzung eines Wortes mit der Bedeutung eines anderen Wortes (Bahubbīhi) die Form „uddhaṃ khamassa“ als „uddhaṃkha“ vorliegt, gibt es die Ersetzung des Wortes „uddha“ durch „udu“. Aus der Wurzel „as-“ im Sinne von Essen entsteht durch das Sutta „kvacaṇa“ (5-41) mit dem Suffix „aṇ“ das Wort „asa“; daher sagte er: „Fleischessen“ (pisitāsanā). Steht die Formulierung „er schreit auf der Erde“ (mahiyaṃ ravati), entsteht durch eben diese unregelmäßige Gruppenbildung (gaṇanipātana) im Komposit das Wort „mayūra“ (Pfau); um dies zu zeigen, sagte er „für das Wort mahi“ usw. Da diese Gruppe, beginnend mit „tadaminā“, eine offene Klasse (āgatigaṇa) ist, lautet die Verbindung: „so auch andere“. „Gesagt“ ist das ausgelassene Wort des Textes. „In den fünf Sammlungen (Nikāyas), beginnend mit dem Dīgha-Nikāya“ bedeutet:

‘‘දීඝමජ්ඣිමසංයුත්ත, අඞ්ගුත්තරිකඛුද්දකා;

නිකායා (පඤ්ච) ගම්භීරා, ධම්මතො අත්ථතොචිමෙ’’ති.

„Dīgha-, Majjhima-, Saṃyutta-, Aṅguttara- und Khuddaka-Nikāya: Diese fünf Nikāyas sind tiefgründig, sowohl in der Lehre (dhamma) als auch in der Bedeutung (attha).“

වුත්තෙසු දීඝාගමාදීසු පඤ්චසු නිකායෙසු, ඤාතබ්බාති වණ්ණා ගමාදිද්වාරෙන ජානිතබ්බා, පඤ්චවිධං පඤ්චප්පකාරං නිරුත්තමුච්චතෙති සම්බන්ධො, නිබ්බචනං නිරුත්තං, නපුංසකෙ භාවෙ ත්තො, අත්ථකථනවාක්‍ය පුබ්බකමුච්චාරණමිච්චත්ථො, තදභිධායි සත්ථමප්‍යභිධානෙ-භිධෙය්‍යො පචාරා තදත්ථතාය වා නිරුත්තමුච්චතෙ, වුත්තනිරුත්ති ලක්ඛණෙන…පෙ… වෙදිතබ්බාති ඉමිනා නිරුත්තසත්ථෙ යෙ සද්දා පටිපදං නිප්ඵාදියන්ති තෙසමිදං සාමඤ්ඤෙන නිප්ඵාදනන්ති දීපෙති, ද්වාරෙ නියුත්තො දොවාරිකොති එත්ථ ණිකෙ දකාරවකාරානං මජ්ඣෙ ඔකාරාගමො, හිංසිස්මාති ‘හිංස-හිංසාය’ මිච්චස්මා, අප්පච්චයෙති ‘‘සාවකාරකෙස්ව ඝණ්ඝකා’’ති (5-44) අප්පච්චයෙ, නිජකොති එත්ථ ජකාරස්ස යකාරෙ නියකො. අථ වණ්ණවිකාරොති වුත්තත්තා ජවණ්ණස්ස යාදෙසෙ නියකාදයො තාව සිජ්ඣන්තු, සුසානාදයො කථං ඡවපදාදිවිකාරත්තා සුසානාදීනන්ති ආහ ‘පදවිකාරොපි’ච්චාදි. අඤ්ඤථා වණ්ණසමුදායාදෙසස්ස විසුංගහණෙ ඡබ්බිතොපත්තියා ‘පඤ්චවිධං නිරුත්ත’න්ති සඞ්ඛ්‍යානියමො න යුජ්ජෙය්‍යාති භාවො. යොගො සම්බන්ධො, තථාහිච්චාදිනා ධාතුස්ස අත්ථාතිසයෙන යොගම්පාකටීකරොති, රවනකිරියාති සම්බන්ධොති කෙකායිතාන්‍යසද්දනකිරියාභිසම්බන්ධො. මයූරොති එත්ථ රවති මයූරරාවෙ එව වත්තතෙ, න සාමඤ්ඤෙන රවනකිරියාමත්තෙති භාවො.

In den genannten fünf Nikāyas, beginnend mit dem Dīgha-Nikāya, bedeutet „sollen erkannt werden“ (ñātabbā), dass sie durch das Tor des Phonemeinschubs (vaṇṇāgama) usw. erkannt werden sollen. Die Verbindung lautet: „Das fünffache, auf fünf Arten vorliegende Nirutta (Spracherklärung/Grammatik) wird erklärt“. Nirutta ist die etymologische Erklärung (nibbacana). Das Suffix -ta steht im Neutrum im Sinne des abstrakten Seins (bhāva). Der Sinn ist das Aussprechen, dem eine den Sinn erklärende Aussage vorausgeht. Auch das Lehrwerk, das dies bezeichnet, wird metaphorisch (upacāra) oder weil es diesem Zweck dient, aufgrund der Beziehung von Ausdruck und Ausgedrücktem als Nirutta (Etymologie/Sprachlehre) bezeichnet. „Soll durch die Merkmale der erklärten Etymologie ... usw. ... verstanden werden“; damit zeigt er: Dies ist die allgemeine Ableitung jener Wörter, die in der etymologischen Wissenschaft Schritt für Schritt abgeleitet werden. In „dovārika“ (Türhüter) im Sinne von „an der Tür eingesetzt“ gibt es bei dem Suffix ṇika einen Einschub des Vokals „o“ zwischen den Konsonanten „d“ und „v“. Aus der Wurzel „hiṃs-“ im Sinne von verletzen, mit dem Suffix „a“ gemäß dem Sutta „sāvakārakesva ghaṇghakā“ (5-44), wird in „nijaka“ (eigen) durch die Ersetzung des Konsonanten „j“ durch „y“ „niyako“ gebildet. Da nun gesagt wurde „Lautveränderung“ (vaṇṇavikāra), mögen Wörter wie „niyako“ durch die Ersetzung des Lautes „j“ durch „y“ als bewiesen gelten; wie verhält es sich aber mit Wörtern wie „susāna“ (Friedhof), da diese eine Veränderung von Wörtern wie „chava“ (Leichnam) darstellen? Daher sagte er: „auch Wortveränderung“ (padavikāra) usw. Andernfalls, wenn die Ersetzung einer Lautgruppe separat genommen würde, käme es zu einer Sechsfachheit, und die zahlenmäßige Bestimmung „fünffaches Nirutta“ wäre ungültig; das ist die Absicht. „Yogo“ bedeutet Verbindung; mit „tathāhi“ (nämlich) usw. verdeutlicht er die Verbindung der Wurzel mit einer Bedeutungssteigerung. „Verbindung mit der Handlung des Schreiens“ meint die Verbindung mit der Handlung des Pfauenschreis (kekāyita) oder anderer Laute. Das Wort „mayūra“ (Pfau) bezieht sich hier auf das Schreien im Sinne des Pfauenrufs, nicht bloß auf die allgemeine Handlung des Schreiens; das ist der Sinn.

48. තව

48. Dein

වණ්ණමත්තස්සෙ වාති වණ්ණසාමඤ්ඤස්සෙව, මත්තසද්දො එත්ථ සාමඤ්ඤ වචනො. යකාරස්සච චාදෙසොති සම්බන්ධො, දයකාරානං ජත්තන්තිස්ස [Pg.59] ඉමිනා, යස්ස ‘‘වග්ගලසෙහි තෙ’’ති (1-49) ජත්තං, අත්තානමධිකිච්ච පවත්තන්ති අත්ථෙ අසඞ්ඛ්‍යසමාසො.

„Nur des Lautes selbst“ (vaṇṇamattasseva) bedeutet des bloßen Lautes allgemein; das Wort „matta“ drückt hier Allgemeines aus. „Und die Ersetzung des Lautes „y“ durch „c““ ist die Verbindung; durch diese Regel wird „j“ für die Laute „d“ und „y“ gesetzt, und für „y“ gibt es die Ersetzung durch „j“ gemäß „vaggalasehi te“ (1-49). Ein unvollständiges Komposit (asaṅkhyasamāso) liegt vor im Sinne von „in Bezug auf sich selbst handelnd“.

49. වග්ග

49. Gruppe (Vagga)

යන්තං සද්දානං නිච්චසම්බන්ධිත්තෙපි පක්කන්තවිසයත්තා තංසද්දො යංසද්දං නාපෙක්ඛතෙත්‍යාහ-‘තෙති අනන්තර’ඉච්චාදි, තං සද්දො හි පක්කන්ත විසයො තථා පසිද්ධවිසයො අනුභූතවිසයො ච යංසද්දං නාපෙක්ඛතෙ, යථා චෙසො යංසද්දන්නා පෙක්ඛතෙ, තං සබ්බං මහාසාමිනාධිකායං සුබොධාලඞ්කාරටීකායං–

Obwohl bei den Wörtern eine feste Verbindung zwischen Relativ- und Demonstrativpronomen besteht, benötigt das Wort „tad“ (jener/dieser) wegen des Bezugs auf das bereits Erwähnte das Wort „yad“ (welcher) nicht; daher sagte er: „‚te‘ bezieht sich auf das Unmittelbare“ usw. Denn das Wort „tad“ bezieht sich auf das bereits Erwähnte, das Bekannte und das Erfahrene, und benötigt das Wort „yad“ nicht. Wie dieses Wort das Wort „yad“ nicht benötigt, all das wurde vom ehrwürdigen Großmeister (Mahāsāmi) im Kommentar zum Subodhālaṅkāra ausführlich dargelegt:

මුනින්දචන්දසඤ්ජාත, හාසචන්දනලිම්පිතා;

පල්ලවාධවලාතස්සෙ, වෙකො නාධරපල්ලවොති (122).

„Vom Sandel des Lächelns, das dem Mond des Fürsten der Weisen (Muninda) entspringt, ist sie gesalbt; obwohl sie weißer ist als ein junger Trieb, ist ihre Unterlippe wahrlich ein roter Trieb.“ (122)

එතිස්සා ගාථාය අම්හෙහි විත්ථාරිතනයෙන ගහෙතබ්බං, යථා රහන්ති සකම්මාකම්මධාතූනමනුරූපං.

Dies ist gemäß der von uns ausführlich dargelegten Methode bei dieser Strophe zu verstehen, entsprechend der Angemessenheit von transitiven und intransitiven Verben.

50. වෙවා

50. Vevā

කිඤ්චාපීදං විකප්පනත්ථං කතන්ති හෙට්ඨිමෙන නි(න්නාන)ත්තං විඤ්ඤායති, තථාපි ඉමිනා වාකාරෙන විකප්පොව, හෙට්ඨිමෙ පන ක්වචාධිකාරා හකාරන්තධාතුතො ධ්‍යණ්පච්චයෙ මෙහ්‍යං, දොහ්‍යං සිනෙහ්‍යං, ලෙහ්‍යන්තිපි භවත්වෙව.

Obgleich dies zum Zweck der Alternative gemacht wurde, wird durch das Vorhergehende die Verschiedenheit erkannt; dennoch liegt durch diesen Laut „v“ eine Alternative vor. Im vorhergehenden Fall jedoch gibt es aufgrund der Gültigkeit von „kvaci“ (manchmal) bei einer auf den Laut „h“ endenden Wurzel mit dem Suffix „dhyaṇ“ durchaus Formen wie „mehyaṃ“, „dohyaṃ“, „sinehyaṃ“, „lehyaṃ“.

53. සංයො

53. Verbindung (Saṃyo)

වත්තුනො-ත්තප්පධානත්තමත්තවචසීති නියතාවයවවාචිනො උපාදානාති වුත්තමනෙකත්ථත්තෙප්‍යාදිසද්දස්ස, ආදියතීත්‍යාදීති කම්මසා ධනොචායමාදිසද්දො, සොයමත්ථො සුමඞ්ගලප්පසාදනියා ඛුද්දසික්ඛා ටීකාය‘ආදිතො උපසම්පන්නා’ති එත්ථ අම්හෙහි වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බො, සංයුජ්ජතීති සංයොගො-එකත්‍රාවට්ඨිතබ්‍යඤ්ජනා.

„Weil es das bloße Vorherrschen des Wesens des Sprechers ausdrückt“: Wegen der Übernahme dessen, was einen bestimmten Teil bezeichnet, wurde gesagt, dass das Wort „ādi“ (Anfang usw.) trotz seiner Vieldeutigkeit so verwendet wird. „Es wird begonnen, daher ādi“ (ādiyatīti ādi) – dieses Wort „ādi“ ist als Objektbezeichnung (kammasādhana) gebildet. Dieser Sinn ist gemäß der von uns dargelegten Weise im Sumaṅgalappasādanī, dem Kommentar zur Khuddasikkhā, zu verstehen: „von Anfang an Ordiniertes“ (ādito upasampannā). „Sie werden miteinander verbunden, daher Verbindung (saṃyoga)“ – dies bezeichnet an einer Stelle zusammenstehende Konsonanten.

54. විච්ඡා

54. Wiederholung (Vicchā)

යංවත්තතෙති වුත්තිවචනං නික්ඛිපිත්වා තස්ස අත්ථං වත්තුමාරභතෙ ‘සම්භවාපෙක්ඛායෙ’ච්චාදි, යංවත්තතෙති ච සුත්තෙ අවිජ්ජමානෙපි ගම්මමානත්ථස්ස [Pg.60] සද්දස්ස පයොගම්පති කාමචාරොති වුත්තියං වුත්තං, යසද්දස්සානියමත්ථවුත්තිත්තෙපි පදවාක්‍යතො නාඤ්ඤං සම්භවති විච්ඡායමාභික්ඛඤ්ඤෙ ච වත්තමානන්ති ආහ ‘සම්භවාපෙක්ඛායපදං වාක්‍යංවා’ති, සම්භවතීති සම්භවො-පදං වාක්‍යං වා, තස්මිං අපෙක්ඛාය පදං වාක්‍යං වා වත්තතෙති සම්බන්ධො, වත්තතෙති විච්ඡායමාභිඤ්ඤෙ චාත්ථෙ වත්තතෙ, නනු පදස්ස වාක්‍යස්ස වා විසුංයෙව දබ්බාදයො අත්ථා, තං කථමිද මෙතස්මිං වත්තුධම්මෙ කිරියාධම්මෙ ච විච්ඡාභික්ඛඤ්ඤත්ථෙ වත්තතෙති අනුයොගං සන්ධායාහ-‘විසයභාවෙනා’තිආදි, විච්ඡාය වත්තුධම්මස්ස කිරියාධම්මස්ස චාභික්ඛඤ්ඤස්ස විසයො පදං වාක්‍යං වා… අනඤ්ඤත්ථවුත්තිවසෙන තත්ථප්පවත්තියා, තං වසෙනච, අභිධායකත්තෙන චෙති ගොචරත්තෙන පකාසකත්තෙන චාති අත්ථො, යංවත්තතෙති අජ්ඣාහටස්ස යන්ති පඨමන්තස්ස විභත්තිවිපරිණාමං දස්සෙති (තස්සාති) ආදිනා, ඉමිනා ඉදං දීපෙති ‘‘යජ්ජපි ‘විච්ඡාභික්ඛඤ්ඤෙස්වි’ ත්‍යත්‍ර ඡට්ඨීනොච්චාරීයතෙ, තථාපි ඡට්ඨීපසිද්ධි හොතෙව, කථං ද්වෙ ඉච්චාදෙසනිද්දෙසා ආදෙසො ච සම්බන්ධීනමපෙක්ඛතෙ, ‘විච්ඡාභික්ඛඤ්ඤෙසූ’ති චාත්ථනිද්දෙසො, න චාත්ථස්සාදෙසෙන සම්බන්ධො උපපජ්ජතෙ, තස්මා විච්ඡාභික්ඛඤ්ඤෙසු යං පදං වාක්‍යං වා වත්තතෙ තස්ස ද්වෙ භවන්තිච්චෙවං ඡට්ඨීයත්ථො සක්කා වත්තු’’න්ති, ද්වෙ රූපානි හොන්තීති දස්සිතං හොතීති සම්බන්ධො, සද්දරූපෙ සඞ්ඛ්‍යය්‍යෙති දුතියා බහුවචනන්තං පටිපාදයමානොති එත්ථ පටිපාදනකිරියාය සම්බන්ධෙනොපදිට්ඨං, ‘‘වාක්‍යන්තරට්ඨොපි සද්දො තදඤ්ඤස්මිම්පි සම්බන්ධමුපයාතී’’ති ද්විසද්දොති ඉදං උපරි වාක්‍යද්වයෙප්‍යුපයුජ්ජති ‘ද්විසද්දො වුත්තො, ද්විසද්දො න සරූපප්පධානො’ති, අථ සරූපප්පධානො කස්මා න වුත්තොති ආහ-‘බහුවචනෙන නිද්දෙසා’ති, අථ ද්වෙති සාමඤ්ඤෙන වුත්තත්තා පදවාක්‍යානං ඨානෙ ද්විබ්බචනං වා සියා, තානෙවා වත්තන්තීති ද්විප්පයොගො වා, තථා සති ‘යංවත්තතෙ තස්සා’ති කස්මා පඨමමෙව නිස්සාය වුත්තියං විවරණං කතන්ති ආහ-‘එවඤ්චා’තිආදි, ඉදානි ද්විප්පයොගපක්ඛස්ස සදොසත්තා අගහිතභාවං දස්සෙතුමාහ-‘යදාත්වි’ ත්‍යාදි, තුසද්දො පුබ්බස්මා පක්ඛා විසෙසස්ස පදස්සකො, තත්ථ හි ද්වෙ සද්දරූපාන්‍යාදිසීයන්තෙ[Pg.61], ඉහ තු සොව සද්දො ද්විරාවත්තතෙ, ආවුත්තී සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යාති එවං මඤ්ඤතෙ ‘‘ද්විසද්දො-යං ‘‘ආදසහි සඞ්ඛ්‍යා සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ වත්තන්තෙ’’ති වචනතො සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යවචනො, තස්මෙහ සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං සද්දරූපං වා සියා ආවුත්ති වා, ඉච්චපි නිද්දෙසො තදුභයමපෙක්ඛිය නපුංසකලිඞ්ගෙන වා සියා ඉත්ථිලිඞ්ගෙන වා, තත්ථ යදා නපුංසකලිඞ්ගෙන නිද්දෙසො, තදා සද්දරූපානි සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යානි භවන්ති, යදා තු ඉත්ථිලිඞ්ගෙන, තදා සද්දස්සාවුත්තී උච්චාරණලක්ඛණා කිරියා සඞ්ඛ්‍යෙයා භවන්ති, තතො චෙත්ථ ආවුත්තීඅපි සඞ්ඛ්‍යෙයා හොන්තී’’ති, තදා ද්විප්පයොගො ද්විබ්බවචනන්ති එස පක්ඛොති අයමෙත්ථ භාවො’’ යදා ද්වෙ ආවුත්තියො විධීයන්තෙ තදා ද්විප්පයොගො ද්විබ්බචනන්තෙ සොපෙක්ඛො, (අත්‍ර ඨාන්‍යාදෙසභාවො නත්ථි) ආවුත්ති හි කිරියා, තස්සා චෙහ සද්දො සාධනං, න ච කිරියාය සාධනස්ස ච ඨාන්‍යාදෙසභාවො උපපජ්ජතෙ, තස්මා යදාවුත්තී විධීයන්තෙ, තදා දිප්පයොගො ද්විබ්බචනන්තෙ-සො පක්ඛො භවතී’’ති, අයම්පි පක්ඛො පාණිනීයෙහි පරිග්ගහීතො, තදයුත්තං දොසදුට්ඨත්තාති සන්දස්සයමාහ-‘සො පනෙ’ත්‍යාදි, තෙ හි දුතියම්පි පක්ඛමබ්භුපගම්ම උපචාරමත්තතො භෙදො, වත්ථුතොත්වභෙදො වාති පොනොපුඤ්ඤෙන තං සාධෙන්ති. කථම්පන සදොසත්තං යෙනායං න ගහිතොත්‍යාහ- ‘තථාහි’ච්චාදි, ණ්‍යො නසියාති ‘‘තස්ස භාවකම්මෙසු ත්ත තා ත්තන ණ්‍ය ණෙය්‍ය ණිය ණියා’’ති (4-59) භාවෙ විධීයමානො ණ්‍යො ද්විප්පයොගපක්ඛෙ සද්දභෙදසබ්භාවා පුන පුනෙති සමුදායසභාවතො පුනපුන භාවොති අත්ථෙ පුනපුන සමුදායතො න භවෙය්‍යාති අත්ථො, න කෙවලං ණ්‍යොව, අථ ඛො එකපදන්තොගධානං සරානං සරානමාදිභූතස්සුකාරස්ස භවන්තො ඔකාරොපි ‘‘සරානමාදිස්සා යුවණ්ණස්සා එඔ ණානුබන්ධෙ’’ති (4-124) න සියා, ‘‘මනාද්‍යාපාදීනමොමයෙ ච ‘‘ඉති (3-59) ඔකාරො පන පක්ඛද්වයෙපි හොතෙව… උත්තරපදස්ස නිමිත්තභාවෙන ගහිතත්තා, පුබ්බපක්ඛෙපි හි ද්වෙ සද්දරූපාන්‍යෙවාදිසීයන්තෙති හොතෙව පද භෙදො, වක්ඛති හි ‘සතීපි අත්තගතෙ භෙදෙ’ති. නනු ආවුත්තිධම්මභෙද සද්දස්සුපචරිතො භෙදො, සරූපතො ත්වභෙදොව, අඤ්ඤථා ආවුත්තියෙව [Pg.62] න සියා, එකස්ස හි වත්ථුනො ආවුත්ති හොතිච්චාහ‘නාන්තරෙනෙ’ච්චාදි, අඤ්ඤථෙති උපචරිතො භෙදො න සභාවතොති චෙ, කාරියම්භවතීති එවි න සක්කා වත්තුන්ති සම්බන්ධො, සභාවතො ත්වභෙදො වාති උපචාරාභාවෙන වත්ථුතො විජ්ජමානභෙදමවධාරයති, අඤ්ඤථාති යදි භෙදො සියා, ආවුත්තියෙව න සියාති එත්ථායමධිප්පායො ‘‘යදි සභාවතොව භෙදො භින්නස්ස පන කථමාවුත්ති සියා’’ති, ඨානිසදිසත්තාති ‘‘ඨානීවියාදෙසො’’ති පරිභාසමුපලක්ඛෙති.

Nachdem er die Formulierung „yaṃvattate“ beiseitegelegt hat, beginnt er, deren Bedeutung mit den Worten „sambhavāpekkhāye“ (in Bezug auf das Vorkommen) usw. zu erklären. Und obwohl „yaṃvattate“ im Sutra nicht direkt vorkommt, wird in der Vrutti gesagt, dass die Verwendung eines Wortes, dessen Sinn impliziert ist, dem freien Belieben unterliegt. Obwohl das Relativpronomen „ya“ eine unbestimmte Bedeutung hat, kann es sich im Zustand der Wiederholung (vicchā) und ununterbrochenen Häufigkeit (abhikkhañña) auf nichts anderes als ein Wort oder einen Satz beziehen. Daher sagte er: „Ein Wort oder ein Satz in Bezug auf das Vorkommen“. „Was vorkommt“ (sambhavati) ist das Vorkommen – das Wort oder der Satz. Die Verbindung lautet: In Bezug darauf (tasmiṃ apekkhāya) tritt das Wort oder der Satz auf (vattate). „Vattate“ bedeutet: es tritt in der Bedeutung von Wiederholung (vicchā) und ununterbrochenen Häufigkeit (abhikkhañña) auf. Nun, haben nicht ein Wort oder ein Satz jeweils getrennt Substanzen (dabba) usw. als ihre Bedeutungen? Wie kann es also sein, dass sich dies auf die Eigenschaften eines Dinges oder einer Handlung bezieht, nämlich auf Wiederholung und Häufigkeit? Um diesen Einwand zu entkräften, sagte er: „Aufgrund des Verhältnisses als Objekt“ usw. Das Wort oder der Satz ist das Objekt der Wiederholung eines Dinges und der Häufigkeit einer Handlung... weil es dort ohne eine andere Bedeutung wirkt, und zwar kraft dessen, sowohl durch das Bezeichnetsein (abhidhāyakattena) als auch durch das Objektsein (gocarattena) und das Kundtun (pakāsakattena) – das ist die Bedeutung. Durch die Formulierung „(tassa)“ usw. zeigt er die Kasusveränderung (vibhattivipariṇāma) des hinzugedachten „yaṃ“ (das im Nominativ steht) in „yaṃvattate“. Damit verdeutlicht er Folgendes: „Obwohl in ‚vicchābhikkhaññesu‘ der Genitiv nicht direkt ausgesprochen wird, ist das Vorliegen des Genitivs dennoch etabliert. Wie? Die Angabe ‚dve‘ ist eine Angabe einer Ersetzung (ādesa), und eine Ersetzung erfordert die Beziehungsobjekte (sambandhī). Und ‚vicchābhikkhaññesū‘ ist die Angabe der Bedeutung. Eine Verbindung der Bedeutung mit der Ersetzung ist jedoch unlogisch. Daher kann man sagen, dass die Bedeutung des Genitivs lautet: ‚Von dem Wort oder Satz, das in den Bedeutungen von Wiederholung und Häufigkeit auftritt, gibt es zwei‘.“ „Es entstehen zwei Formen“ – dies wird damit gezeigt; so ist die Verbindung. „Die Wortformen als das zu Zählende“ (saddarūpe saṅkhyeyye) – indem er dies im Akkusativ Plural darlegt, wird es hier durch die Verbindung mit der Handlung des Darlegens gelehrt. Gemäß der Regel „Auch ein Wort, das in einem anderen Satz steht, geht eine Verbindung mit einem anderen ein“, bezieht sich das Wort „dvi“ (zwei) auf die beiden folgenden Sätze: „Das Wort ‚dvi‘ wurde gesprochen, das Wort ‚dvi‘ ist nicht in seiner Eigenform dominant.“ Warum wird gesagt, dass es nicht in seiner Eigenform dominant ist? Er sagt: „Wegen der Angabe im Plural“. Nun, da „dve“ allgemein ausgedrückt ist, könnte anstelle von Wörtern oder Sätzen entweder eine Verdoppelung (dvibbacana) stattfinden, oder, da sich eben diese wiederholen, eine zweifache Anwendung (dvippayoga). Wenn dem so ist, warum wurde dann in der Vrutti die Erklärung gegeben, indem man sich zuerst auf „yaṃvattate tassa“ stützte? Er sagt: „Und so...“ usw. Um nun zu zeigen, dass die Ansicht der zweifachen Anwendung (dvippayoga) fehlerhaft ist und daher nicht angenommen wird, sagt er: „Wenn aber...“ usw. Das Wort „tu“ (aber) zeigt den Unterschied zur vorherigen Ansicht an. Denn dort werden zwei Wortformen als Ersetzung vorgeschrieben, hier aber wiederholt sich dasselbe Wort zweimal. Er meint: „Die Wiederholung ist das zu Zählende“. Denn das Wort „dvi“ drückt das zu Zählende aus, gemäß der Aussage „Zahlen ab ‚dvi‘ beziehen sich auf das zu Zählende“. Hierbei könnte das zu Zählende entweder die Wortform oder die Wiederholung sein. Und so könnte diese Angabe, unter Berücksichtigung von beiden, entweder im Neutrum oder im Femininum stehen. Dabei sind, wenn die Angabe im Neutrum steht, die Wortformen das zu Zählende. Wenn sie jedoch im Femininum steht, ist die Wiederholung des Wortes, welche eine Handlung mit dem Merkmal des Aussprechens ist, das zu Zählende. Und folglich sind hier auch die Wiederholungen das zu Zählende. Dann ist diese Ansicht: ‚zweifache Anwendung ist die Verdoppelung‘ – das ist die hier gemeinte Absicht. Wenn zwei Wiederholungen vorgeschrieben werden, dann erfordert diese Ansicht die zweifache Anwendung und die Verdoppelung (hier gibt es kein Verhältnis von Original und Ersetzung [ṭhānyādesabhāva]). Denn die Wiederholung ist eine Handlung, und das Wort ist hier ihr Instrument (sādhana); und zwischen einer Handlung und ihrem Instrument ist ein Verhältnis von Original und Ersetzung nicht logisch konsistent. Deshalb: Wenn Wiederholungen vorgeschrieben werden, dann gilt diese Ansicht von der zweifachen Anwendung und der Verdoppelung. Auch diese Ansicht wurde von den Anhängern Pāṇinis akzeptiert; um aufzuzeigen, dass dies unangebracht ist, da es mit Fehlern behaftet ist, sagt er: „Dieser aber...“ usw. Denn jene nehmen auch die zweite Ansicht an und begründen dies wiederholt damit, dass der Unterschied nur metaphorisch (upacāramatta) sei, in Wirklichkeit (vatthuto) jedoch kein Unterschied bestehe. Wie aber ist es mit Fehlern behaftet, weswegen es nicht angenommen wurde? Er sagt: „Und zwar...“ usw. Das Suffix -ṇya würde nicht eintreffen; das bedeutet: Das im Zustand (bhāva) vorgeschriebene Suffix -ṇya gemäß der Regel „tassa bhāvakammesu tta tā ttana ṇya...“ (Saddaniti 4-59) würde bei der Ansicht der zweifachen Anwendung (dvippayoga) wegen des Vorhandenseins einer Wortverschiedenheit in der Bedeutung von ‚immer wieder‘ (puna puna) – aufgrund der Natur einer Gesamtheit – nicht aus der ‚immer-wieder‘-Gesamtheit gebildet werden. Nicht nur das Suffix -ṇya allein würde nicht eintreffen, sondern auch die Umwandlung des Vokals ‚u‘ am Anfang der Vokale, die in einem einzigen Wort enthalten sind, in ‚o‘ gemäß „sarānamādissā yuvaṇṇassā eo ṇānubandhe“ (Saddaniti 4-124) würde nicht stattfinden. Der o-Laut gemäß „manādyāpādīnamomaye ca“ (Saddaniti 3-59) tritt jedoch in beiden Ansichten durchaus auf... da das folgende Wort (uttarapada) als Ursache (nimitta) aufgefasst wird; denn auch in der vorherigen Ansicht werden ja zwei Wortformen vorgeschrieben, sodass es durchaus eine Wortverschiedenheit gibt. Er wird ja noch sagen: ‚Selbst wenn ein innewohnender Unterschied besteht‘. Nun, ist der Unterschied des Wortes nicht ein metaphorischer Unterschied aufgrund der Eigenschaft der Wiederholung, während es seiner Eigenform nach identisch ist? Denn die Wiederholung geschieht ja an ein und demselben Ding. Deshalb sagte er: „Nicht ohne...“ usw. Wenn man sagt, der Unterschied sei metaphorisch und nicht substanziell (sabhāvato), so kann man nicht sagen: ‚Die grammatikalische Operation (kāriya) findet statt‘; dies ist die Verbindung. Mit den Worten „oder Nicht-Verschiedenheit von Natur aus“ bestimmt er die in der Realität vorhandene Verschiedenheit durch das Fehlen einer Metapher. „Anderenfalls“ bedeutet: Wenn es einen Unterschied gäbe, gäbe es gar keine Wiederholung. Hier ist die Absicht: ‚Wenn es einen Unterschied von Natur aus gäbe, wie könnte dann eine Wiederholung von etwas Verschiedenem stattfinden?‘. „Wegen der Ähnlichkeit mit dem Original (ṭhānisadisa)“ deutet auf die Metaregel (paribhāsā) hin: „Der Stellvertreter verhält sich wie das Original (ṭhānīviyādeso)“.

කිරියායාතිආදීසු සහත්ථෙ තතියා… කිරියාදීහි දබ්බාද්‍යත්ථානං වත්තු බ්‍යාපනිච්ඡාපවත්තිතො, දෙසාදීති ( ) ආදිසද්දෙන කාලාවත්ථාදිං සඞ්ගණ්හාති, නානාකාරයුත්තමෙව භින්නං නාම හොතීති ආහ-‘අනෙකප්පකාරයුත්තෙ’ති, බහුවචනනිද්දෙසතො වුත්තං හොතීති සම්බන්ධො, තෙනාති යෙන බහුවචනනිද්දෙසෙන සකිං බ්‍යාපනිච්ඡා ජොතීයති තෙන කරණභූතෙන හෙතුභූතෙන වා, කමෙන බ්‍යාපිතුමිච්ඡායං ජාතිආදීනඤ්ච බ්‍යාපිතුමිච්ඡායන්ති සම්බන්ධො, තත්ථ අයඤ්ච ගාමො රමණීයො අයඤ්ච ගාමො රමණීයොති කමෙන බ්‍යාපිතුමිච්ඡා, එත්ථ කිඤ්චාපි රමණීයගුණෙන ගාමදබ්බයොගො අත්ථි, තථාපි ගාමානං ගුණෙන යොගො, සබ්බො ගාමො රමණීයොති බාහුල්ලෙන, නත්ථි සාකල්ලෙන බ්‍යාපිතුමිට්ඨත්තන්ති සකලබ්‍යාපනිච්ඡායාභාවොති න ද්විබ්බචනං, එවමුපරි යොජෙත්වා අත්ථො දට්ඨබ්බො, සම්පන්නො යවොති සම්පන්නගුණෙන යවජාතියා බ්‍යාපිතුමිච්ඡා, එකත්ථා ජාති, අනෙකත්ථ නිස්සයා විච්ඡා, සොභනං ධවඛදිරන්ති සොභනගුණෙන ධවාදිදබ්බානං බ්‍යාපිතුමිච්ඡා, අත්ථසද්දෙනෙත්ථ දබ්බාදයො වත්තුමිට්ඨාති ආහ-‘දබ්බගුණකිරියාලක්ඛණෙ’ති, විසද්දො පනෙත්ථ බ්‍යාපනත්ථොති ආහ-‘බ්‍යාපිතුං සම්බන්ධිතු’න්ති, සාති විච්ඡා, වත්තුධම්මොති ‘රුක්ඛංරුක්ඛ’මිච්චාදිකං යො වදති, තස්ස වත්තුනො ධම්මො… ඉච්ඡාලක්ඛණස්ස ධම්මස්ස තප්පටිබද්ධත්තා[Pg.63], සද්දොති රුක්ඛමිච්චාදිකො, තස්ස සද්දස්ස යං රූපං අත්ත භාවො, තමෙව පච්චාසත්‍යා ‘‘සුතානුමිතෙසු සුතසම්බන්ධොව බලවා’’ති විච්ඡා භික්ඛඤ්ඤෙසු වත්තමානස්ස සුතස්සෙව තස්ස රූපස්ස පච්චාසන්නභාවතො ද්විසඞ්ඛ්‍යා යුත්තං ද්විසඞ්ඛාතාය සඞ්ඛ්‍යාය ‘රුක්ඛං රුක්ඛ’මිච්චෙවං යුත්තං අතිදිසීයතෙ සුත්තෙ ද්වෙඉච්චනෙන, ද්විබ්බචනස්සෙව හි ද්විසඞ්ඛ්‍යායුත්තතා, අථ කතමෙකවචනන්තස්ස ද්විබ්බචනං, තථාහි සබ්බෙයෙවෙතෙත්ථ විච්ඡායං ද්විත්තෙහ්‍යභිධයන්තෙති බහත්තා බහුවචනං පප්පොති, එකවචනන්තු න සිජ්ඣති ‘රුක්ඛං රුක්ඛං සිඤ්චතී’ති එකත්ථාභිධානභින්නසබ්බරුක්ඛප්පතීතීති කථමෙකවචනන්තස්ස ද්විබ්බවචනන්තී ආසඞ්කියාහ-‘තත්ථෙ’ච්චාදි, අත්ථසාමත්ථියාති ‘බහුවචනන්තප්පයොගෙහි’ච්චාදිනා වක්ඛමානනයෙන බහුවචනන්තප්පයොගෙනෙව විච්ඡාත්ථජොතනතො න තත්ථ ද්වීබ්බචනං සියා, භවිතබ්බඤ්ච ද්විබ්බචනෙ (න, එ) කවචනත්තමන්තරෙන න චාත්ථි ද්විබ්බචනාවකා සොති පතීති බලාවගතො යො-ත්ථො, තස්ස අත්ථස්ස අඤ්ඤථානුපපත්තිලක්ඛණං සාමත්ථියං අත්ථසාමත්ථියං, අත්ථසාමත්ථියා එකවචනන්තස්ස ද්වීබ්බචනන්ති සම්බන්ධා, කිරියාදියොගන්ති කිරියාගුණාදි සම්බන්ධො, මන්ත්වාති බ්‍යාපිතුමිච්ඡායන්තීමස්ස පුබ්බකිරියාවචනං, අභිසංහරිත්වාති එකතොකත්වා. සද්දස්ස තාදිසත්ථපච්චායකත්තෙ සාමත්ථියං සද්දසත්ති. යුගපදාධිකරණතායං සහවචනිච්ඡායං බහුවචනප්පවත්තියෙව, න තත්ථ ද්විබ්බචනන්ති දස්සෙතුමාහ-‘අතොයෙවෙ’ච්චාදි, අතො යෙවාති බහුවචනන්තස්ස සද්දසත්තියා විච්ඡාජොතනතො ද්විබ්බචනාභාවායෙව, එවමඤ්ඤතෙ- ‘ඉධ පන යොගපජ්ජං දුවිධං සද්දයොගපජ්ජං අත්ථයොගපජ්ජඤ්ච, තත්ථ කිඤ්චි සාත්ථකානං සද්දයොගපජ්ජමත්ථයොග පජ්ජං න සම්භවතීති, යුගපදි අධිකරණං ධවාදි අත්ථො යස්ස සොධවඛදිරපලාසසද්දො යුගපදාධිකරණො, තස්ස භාවො තථා, තස්සඤ්ච සති, සද්දයොගපජ්ජමන්තරෙන භින්නත්ථානමෙකසද්දවචනීයාන මෙකතො පපත්ති අත්ථයොගපජ්ජං, තං සහවචනිච්ඡායන්ති ඉමිනා දස්සිතන්ති තස්සං සහවචනිච්ඡායඤ්ච සති, සොභනා ධවඛදිරපලාසා සොභනා රුක්ඛාති සොභනගුණයොගෙපි බහුවචනෙනෙව විච්ඡාජොතනතො [Pg.64] ද්විබ්බචනාභාවොති, සොභනං ධවඛදිරන්ති පන සතීපි සද්දයොගපජ්ජෙ සමාහාරත්තා නත්ථත්ථයොගපජ්ජ න්ති එකවචනන්තත්තා ද්විත්තප්පසඞ්ගෙපි සොභනං ධවඛදිරන්ති සද්දානං සකිං බ්‍යාපනිච්ඡායාභාවා න ද්විබ්බචනන්ති හෙට්ඨා වුත්තං.

In Passagen wie 'kiriyāya' (durch die Handlung) usw. steht der dritte Fall (Instrumentalis) im Sinne von 'zusammen mit' (sahatthe). Aufgrund des Auftretens des Wunsches nach Durchdringung (byāpanicchā) von Gegenständen wie Substanzen (dabba) usw. durch Handlungen (kiriyā) usw. Mit dem Wort 'usw.' in 'Ort usw.' (desādi) schließt der Autor Zeit, Zustand usw. (kālāvatthādi) mit ein. Er sagte 'anekappakārayutte' (mit vielfältigen Arten verbunden), um zu zeigen, dass das, was 'geteilt' (bhinna) genannt wird, tatsächlich mit vielfältigen Formen verbunden ist. Die Verknüpfung lautet: 'Es wird aufgrund der Angabe des Plurals (bahuvacananiddesato) gesagt.' Mit 'durch dieses' (tena) ist gemeint: durch diese Angabe des Plurals, durch die der Wunsch nach gleichzeitiger Durchdringung (sakiṃ byāpanicchā) beleuchtet wird, sei es als Instrument oder als Ursache. Die Verknüpfung lautet: 'beim Wunsch nach sukzessiver Durchdringung' (kamena byāpitumicchāyaṃ) und 'beim Wunsch nach Durchdringung von Gattung (jāti) usw.' Darunter ist 'Dieses Dorf ist schön und jenes Dorf ist schön' der Wunsch nach sukzessiver Durchdringung. Hier gibt es zwar eine Verbindung der Dorf-Substanz (gāmadabba) mit der Qualität der Schönheit, dennoch ist die Verbindung der Dörfer mit der Qualität im Sinne von 'das ganze Dorf ist schön' meistens (bāhullena) nicht in seiner Gesamtheit (sākallena) zu durchdringen gewünscht; daher gibt es wegen des Fehlens des Wunsches nach vollständiger Durchdringung (sakalabyāpanicchāyābhāvo) keine Verdoppelung (dvibbacana). Ebenso ist der Sinn zu verstehen, indem man dies weiter oben anwendet. 'Die Gerste ist reichlich' (sampanno yavo) ist der Wunsch, die Gersten-Gattung (yavajāti) mit der Qualität des Reichlichseins zu durchdringen; die Gattung ist an einem Ort (als Begriff), ihre Träger (nissaya) sind an vielen Orten, was die Wiederholung (vicchā) ist. 'Schön ist die Dhav- und Khadira-Gruppe' (sobhanaṃ dhavakhadiraṃ) ist der Wunsch, die Substanzen wie Dhav usw. mit der Qualität der Schönheit zu durchdringen. Mit dem Wort 'attha' (Gegenstand/Bedeutung) sind hier Substanzen usw. zu bezeichnen gewünscht; daher sagte er: 'gekennzeichnet durch Substanz, Qualität und Handlung' (dabbaguṇakiriyālakkhaṇe). Die Vorsilbe 'vi' hat hier die Bedeutung von Durchdringung (byāpana); daher sagte er: 'zu durchdringen, zu verbinden' (byāpituṃ sambandhituṃ). Das (sā) ist die Wiederholung (vicchā). 'Vattudhamma' (das Wesen des Sprechers) bedeutet: das Wesen jenes Sprechers (vattu), der 'Baum, Baum' (rukkhaṃ rukkhaṃ) usw. sagt, weil der durch den Wunsch gekennzeichnete Zustand davon abhängig ist. 'Sadda' (das Wort) ist 'Baum' (rukkha) usw.; eben jene Form, das Eigenwesen dieses Wortes, wird aufgrund der Nähe (paccāsatyā) – gemäß der Regel 'unter den gehörten und den erschlossenen Verbindungen ist die Verbindung mit dem Gehörten stärker' – wegen der Nähe eben dieser gehörten Form, die in der Wiederholung (vicchā) usw. existiert, mit der Zahl Zwei verbunden. Durch die mit der Zahl Zwei bezeichnete Zahl wird in der Sutra mit dem Wort 'dve' (zwei) die Verdoppelung wie 'Baum, Baum' (rukkhaṃ rukkhaṃ) übertragen; denn nur die Verdoppelung (dvibbacana) ist mit der Zahl Zwei verbunden. Nun, wie gibt es eine Verdoppelung dessen, was auf den Singular endet? Denn wenn all diese in der Wiederholung (vicchā) durch Verdopplung ausgedrückt werden, würde wegen der Pluralität der Plural eintreten; der Singular jedoch würde nicht gelingen. In 'Er begießt Baum für Baum' (rukkhaṃ rukkhaṃ siñcati) liegt die Erkenntnis aller einzelnen Bäume vor, was sich von dem Ausdruck eines einzelnen Gegenstandes unterscheidet. Daher wirft er die Frage auf: 'Wie gibt es eine Verdoppelung dessen, was auf den Singular endet?' und sagt: 'tattha' usw. 'Durch die Kraft der Bedeutung' (atthasāmatthiyā) – gemäß der später zu erklärenden Weise in 'durch die Verwendung von auf den Plural endenden Wörtern' usw. – da die Bedeutung der Wiederholung (vicchāttha) eben durch die Verwendung von auf den Plural endenden Wörtern beleuchtet wird, gäbe es dort keine Verdoppelung. Und wenn eine Verdoppelung stattfinden muss und es ohne die Singularform keinen Raum für eine Verdoppelung gibt, dann ist die Fähigkeit (sāmatthiya), die dadurch gekennzeichnet ist, dass jene durch die Kraft der Erkenntnis erfasste Bedeutung nicht anders erklärt werden kann, die 'Kraft der Bedeutung' (atthasāmatthiya). Die Verknüpfung lautet: 'durch die Kraft der Bedeutung gibt es die Verdoppelung dessen, was auf den Singular endet'. 'Verbindung mit Handlung usw.' (kiriyādiyoga) bedeutet die Verbindung mit Handlung, Qualität usw. 'Nachdem man erwogen hat' (mantvā) ist das Absolutiv von 'beim Wunsch nach Durchdringung'. 'Nachdem man zusammengefasst hat' (abhisaṃharitvā) bedeutet 'zu eins gemacht' (ekatokatvā). Die Fähigkeit des Wortes, eine solche Bedeutung verständlich zu machen, ist die Wortkraft (saddasatti). Um zu zeigen, dass bei simultaner Beziehung (yugapadādhikaraṇatā), wenn der Wunsch besteht, zusammenzusprechen (sahavacanicchā), nur der Plural eintritt und es dort keine Verdoppelung gibt, sagte er: 'atoyeva' usw. 'Eben darum' (atoyeva) bedeutet: eben wegen des Fehlens der Verdoppelung, da die Wiederholung durch die Wortkraft des auf den Plural Endenden beleuchtet wird. So versteht man: 'Hier jedoch ist die Simultaneität (yogapajja) zweifach: Wort-Simultaneität (saddayogapajja) und Bedeutungs-Simultaneität (atthayogapajja). Darunter ist für einige bedeutungsvolle Wörter die Wort-Simultaneität möglich, die Bedeutungs-Simultaneität jedoch nicht.' Das Wort 'dhavakhadirapalāsa', dessen Gegenstand (artha) wie Dhav usw. simultan bezogen wird, ist simultan bezogen (yugapadādhikaraṇa). Dessen Zustand ist 'simultane Beziehung' (yugapadādhikaraṇatā), und wenn dies der Fall ist, ist das gemeinsame Eintreffen verschiedener Gegenstände, die durch ein einziges Wort auszudrücken sind, ohne Wort-Simultaneität die Bedeutungs-Simultaneität (atthayogapajja). Dies wird durch 'bei jenem Wunsch nach Zusammensprechen' (sahavacanicchāyaṃ) gezeigt, was bedeutet: wenn jener Wunsch nach Zusammensprechen besteht. Selbst bei der Verbindung mit der Qualität der Schönheit wie in 'schön sind die Dhav-, Khadira- und Palas-Bäume' (sobhanā dhavakhadirapalāsā) oder 'schön sind die Bäume' (sobhanā rukkhā) gibt es keine Verdoppelung, da die Wiederholung eben durch den Plural beleuchtet wird. In 'schön ist die Dhav-Khadira-Gruppe' (sobhanaṃ dhavakhadiraṃ) hingegen gibt es, obwohl Wort-Simultaneität vorliegt, wegen des kollektiven Charakters (samāhāra) keine Bedeutungs-Simultaneität. Daher wurde unten gesagt, dass selbst wenn es auf den Singular endet und die Möglichkeit der Verdopplung besteht, in 'sobhanaṃ dhavakhadiraṃ' keine Verdoppelung der Wörter stattfindet, weil der Wunsch nach gleichzeitiger Durchdringung fehlt.

වාත්තිකකාරෙන ‘‘ආනුපුබ්බියෙ ද්වෙ භවන්තීති වත්තබ්බ’’න්ති (8-1-1-වා) වුත්තං, තදාහ-‘ආනුපුබ්බියෙපි’ච්චාදිනා, අත්ථෙවානුපුබ්බියෙපි විච්ඡා තතොව ද්විත්තන්ති පටිපාදය ‘මානුපුබ්බිය’මිච්චාදිනා ‘අත්ථියෙවෙච්චාදිනො වුත්තිවාක්‍යස්ස විවරණමාහ. ගාමජාතියා තුල්‍යජාතියානං දිසා දෙසාදිභෙදෙන භින්නානමිව ගාමානං, න එත්ථ විච්ඡා, මූලමග්ගං වා හි මුඛ්‍ය මෙකමෙව… හෙට්ඨුද්ධභාගන්තරාභාවෙනෙකත්තා, යෙනුපරියධො භාගාපෙක්ඛාය කතමූලග්ගබ්‍යපදෙසෙන භින්නජාතියා මූලග්ගභාගා, තෙ භින්නජාතියා, න ච භින්නජාතියානං විච්ඡා හොති, න හි ගොගොති වුත්තෙ (වාහීක)ගතා විච්ඡාවගම්‍යතෙති ආචරියජිනින්දබුද්ධිනා ආනුපුබ්බියෙ විච්ඡායාභාවං පටිපාදිතං, තං විඝටයිතුං ‘යදි හි’ච්චාදිනා යං වුත්තියං වුත්තං, තං විපඤ්චිතුමාහ- ‘යථෙ’ච්චාදි, නසන්නිවිට්ඨොති න පතිට්ඨිතො, නත්ථීති වුත්තං හොති, යස්සූපරිභාගො අත්ථි තම්පි මූලන්ති මූල බ්‍යපදෙසස්සාපෙක්ඛා කතත්තමාහ, උභයන්ති මූලමග්ගඤ්ච, තථා අඤ්ඤෙපි මූලග්ගභාගාති ඉමිනා මූලග්ගභෙදානං හෙට්ඨා විය ගහණෙ සති බහුත්තමාහ, පුබ්බකථිතෙනාති ‘රුක්ඛාදීනං බාහුල්ලෙනා’තිආදිනා පුබ්බෙ වුත්තනයෙන, ඉදං වුත්තං හොති ‘‘මූලාදීනං බාහුල්ලෙන ථූලාදි ගුණයොගම්මන්ත්වා සත්තමීවිභත්තියුත්තෙන මූලාදිසද්දසහිතෙන සබ්බ සද්දෙන මූලාදිකමත්ථමභිසංහරිත්වා සබ්බස්මිං මූලෙ ථූලා සබ්බස්මිං අග්ගෙ සුඛුමාති එවං (වත්තුනො) බ්‍යාපිතුමිච්ඡායමෙකවචනන්තස්ස විච්ඡායන්ත්වෙව ද්විබ්බචන’’න්ති.

Vom Verfasser des Varttika wurde gesagt: „Es sollte gesagt werden, dass im Falle der Reihenfolge eine Verdopplung stattfindet“ (8-1-1-vā). Das drückt er mit den Worten „auch bei der Reihenfolge“ usw. aus. Nachdem er dargelegt hat, dass auch bei der Reihenfolge eine distributive Wiederholung vorliegt und daher eine Verdopplung stattfindet, gibt er mit „Reihenfolge“ usw. die Erklärung des Kommentarsatzes „es existiert gewiss“ usw. an. Wie bei Dörfern derselben Gattung, die sich nach Himmelsrichtung, Ort usw. unterscheiden, gibt es hier keine distributive Wiederholung; denn die Wurzel und die Spitze sind im eigentlichen Sinne jeweils nur ein Einziges... aufgrund des Fehlens eines Unterschieds zwischen dem unteren und dem oberen Teil besteht eine Einheit, weshalb in Bezug auf den oberen und unteren Teil durch die Bezeichnung als Wurzel und Spitze verschiedenartige Wurzel- und Spitzenteile entstehen. Diese sind von verschiedener Gattung, und bei verschiedenartigen Dingen findet keine distributive Wiederholung statt. Denn wenn man „Kuh Kuh“ sagt, wird die im Land der Vahikas vorhandene distributive Wiederholung nicht verstanden. So wurde vom Lehrer Jinindabuddhi das Fehlen einer distributiven Wiederholung bei der Reihenfolge dargelegt. Um dies zu widerlegen, drückte er das aus, was im Kommentar mit „wenn nämlich“ usw. gesagt wurde, und um dies ausführlich darzulegen, sagte er „wie“ usw. „Nicht eingerichtet“ bedeutet „nicht gefestigt“, das heißt „es ist nicht vorhanden“. Was einen oberen Teil hat, das wird auch als „Wurzel“ bezeichnet; damit drückt er aus, dass die Bezeichnung „Wurzel“ relativ begründet ist. „Beides“ meint sowohl die Wurzel als auch die Spitze. Ebenso drückt er mit „auch andere Wurzel- und Spitzenteile“ die Vielheit aus, wenn diese wie im unteren Teil erfasst werden. „Durch das zuvor Erklärte“ meint nach der zuvor dargelegten Weise durch „aufgrund der Fülle von Bäumen usw.“. Dies ist damit gesagt: „Wenn man die Verbindung mit Eigenschaften wie Dicksein usw. aufgrund der Fülle von Wurzeln usw. bedenkt und mit dem Wort „alle“, das mit Wörtern wie Wurzel usw. im Lokativ steht, die Bedeutung von Wurzel usw. zusammenfasst, so findet – wenn der Sprecher die Absicht hat, dies als „an jeder Wurzel dick, an jeder Spitze dünn“ auszubreiten – bei der distributiven Wiederholung eines Wortes im Singular eben eine Verdopplung statt.“

ජෙට්ඨානං විච්ඡාසම්භවෙ සබ්බකනිට්ඨස්ස ජෙට්ඨත්තාභාවානුප්පවෙසො න සියාති ආනුපුබ්බියමත්තවචනිච්ඡායං තෙනෙව ද්විත්තමභිහිතං ‘ජෙට්ඨං ජෙට්ඨමනුප්පවෙසයා’ති තෙනෙවාචරියෙන, තදධුනා විඝටීයති ‘ජෙට්ඨ’ මිච්චාදිනා[Pg.65], කනිට්ඨොපි පවෙසීයතීති කනිට්ඨස්සපි විච්ඡාසම්භවමාහ, තත්ථ කාරණමාහ-‘යථෙව හි’ච්චාදි, පරස්සාති මජ්ඣිමස්සාති එත්ථ විසෙසනං, කනිට්ඨස්සාපි ජෙට්ඨබ්‍යපදෙසොති සම්බන්ධො, යථාවුත්තමෙව සමත්ථෙති ‘වත්තිච්ඡානිබන්ධනෙ හි’ච්චාදිනා, වත්තිච්ඡාදිබන්ධනෙති වත්තුනො ඉච්ඡා නිබන්ධනං කාරණමස්සාති සමාසො, වත්ථුසභාවෙ වත්ථු තත්ථෙ, අභිනිවෙසො පවත්ති, නාභිසම්භුණාති න පප්පොති.

„Wenn bei den Älteren eine distributive Wiederholung möglich ist, würde für den allerjüngsten der Eintritt in das Nicht-Ältersein nicht stattfinden.“ Daher wurde, in der Absicht, die bloße Reihenfolge auszudrücken, eben von jenem Lehrer die Verdopplung mit den Worten „Lass den Älteren nach dem Älteren eintreten“ dargelegt. Dies wird nun durch „Älterer“ usw. widerlegt. „Auch der Jüngste wird hineingeführt“ drückt die Möglichkeit einer distributiven Wiederholung auch beim Jüngsten aus. Den Grund dafür gibt er mit „wie ja auch“ usw. an. „Des anderen“ ist hier ein Attribut zu „des Mittleren“. Die Verbindung lautet: „auch für den Jüngsten gilt die Bezeichnung als Älterer“. Er bekräftigt genau das zuvor Gesagte mit „weil es auf der Absicht des Sprechers beruht“ usw. Das Kompositum „auf der Absicht des Sprechers beruhend“ bedeutet „dessen Ursprung oder Ursache die Absicht des Sprechers ist“. „In der Natur des Dinges“ meint das Ding selbst dort. „Eindringen“ bedeutet „Aktivität“. „Erreicht nicht“ bedeutet „gelangt nicht zu.“

‘‘සකත්ථෙ වධාරියමානෙ නෙකස්මිං ද්වෙ භවන්තීති වත්තබ්බ’’න්ති (8-1-12-වා) වාත්තිකකාරෙන වුත්තං, තදාහ ‘සකත්ථෙ’ඉච්චාදි, අත්ථප්පකාරණාද්‍යනපෙක්ඛස්ස පදස්ස අත්ථෙ සකත්ථෙ අවධාරියමානෙ එත්තකමෙවෙති ගම්මමානෙ අනෙකස්මිං දිය්‍යමානෙ ද්විබ්බචනමිට්ඨං මතං පාණිනියානන්ති අත්ථො, අයම්පනෙසමධිප්පායො ‘මාසකං මාසකං ඉමම්හා කහාපණා භවන්තානං ද්වින්නං දෙහී ත්‍යත්‍ර ද්වෙ එව මාසා දාතුමිච්ඡිතා, කහාපණං නාම–

Vom Verfasser des Varttika wurde gesagt: „Es sollte gesagt werden, dass im eigenen Sinn, wenn dieser bestimmt ist, bei einer Vielheit eine Verdopplung stattfindet“ (8-1-12-vā). Das drückt er mit „im eigenen Sinn“ usw. aus. Der Sinn ist: Wenn die eigene Bedeutung eines Wortes, das unabhängig von Bedeutungszusammenhängen usw. ist, bestimmt wird – das heißt, wenn verstanden wird „nur so viel“ – und diese an eine Vielheit gegeben wird, ist nach Ansicht der Pāṇini-Anhänger die Verdopplung erwünscht. Dies ist hierbei die Absicht: Bei dem Satz „Gib von diesem Kahāpaṇa jeweils einen Māsaka an euch beide“ sollen genau zwei Māsas gegeben werden. Ein Kahāpaṇa wiederum ist:

චත්තාරො විහයො ගුඤ්ජා, ද්වෙගුඤ්ජා මාසකො භවෙ;

ද්වෙ අක්ඛාව මාසකාපඤ්ච,ක්ඛානං ධරණමට්ඨකංති.

Vier Reiskörner sind eine Guñjā, zwei Guñjās sind ein Māsaka; zwei Akkhas sind Māsakas, fünf Akkhas sind ein Dharaṇa, acht...

වුත්තවිධිනානෙකමාසකසමුදායො, තත්ථ න සබ්බෙ කහාපණ සම්බන්ධිනො මාසා දානකිරියාය බ්‍යාපිතා, ද්වෙයෙවාති නෙත්ථත්ථ විච්ඡාති යථාවුත්තවත්තබ්බෙන ද්විබ්බචන’’න්ති, තං දස්සෙත්වාති තං ද්විබ්බචනොදාහරණං දස්සෙත්වා, පටිපාදයිතුං විච්ඡායමෙව ද්විත්තං දස්සෙතුං… මාසකං මාසකමිච්චාදොත්වයමධිප්පායො-‘‘දෙහීති දානකිරියාය මාස්ස බ්‍යාපිතුමිට්ඨාති විච්ඡායමෙවෙත්ථ ද්විබ්බචනං, තථාහ්‍යතො ද්විරුත්තා විච්ඡාව ගම්‍යතෙ’’ති, සද්දන්තරතොච්චාදිකං කිමාසඞ්කිය වුත්තන්ති ආහ‘දෙහී’තිආදි, අවධාරණෙ පතීයමානෙති කහාපණසම්බන්ධිනි බහුම්හි මාසකසමුදායෙ මාසකද්වයනිච්ඡයෙ විඤ්ඤායමානෙ සති, අවිසෙසෙන සාමඤ්ඤෙන මාසානං දෙහීති දානකිරියාය බ්‍යාපනා භාවාති සම්බන්ධො, සද්දන්තරතොච්චාදිනො සාධිප්පායමත්ථමභිධාතුමාරභතෙ ‘පදෙනෙ’ච්චාදි, එත්ථ පදෙනාති මාසකමිච්චනෙන පදෙන, ඉමම්හා කහාපණාති ඉදමෙත්ථ සද්දන්තරං, කතාභිසඞ්ඛරණස්සාති මාසකං මාසකමිච්චෙවං [Pg.66] නිප්ඵාදිතස්ස, සද්දන්තරතොති ඉමිනා පදන්තරයොගො ගහිතොති ආහ-‘පදන්තරෙන යොගතො’ති අයමෙත්ථාධිප්පායො ‘‘ද්විත්තකරණකාලෙ සද්දන්තරවචනීයස්සත්ථස්සානපෙක්ඛිතත්තා මාසකංමාසකන්ති අවිසෙසෙන මාසකවිච්ඡායං ද්විත්තං, තදනු පන ඉමම්හා කහාපණාතිසද්දන්තරසම්බන්ධෙ සති යදි කහාපණසම්බන්ධ්‍ය න වසෙසමාසකවිච්ඡා පරිග්ගය්හති තදා ඉමස්ස කහාපණස්සාති ඡට්ඨියා භවිතබ්බං, ඉමම්හා කහාපණාති පන අවධිපඤ්චමීනිද්දෙසතො කහාපණතො ද්වයමෙව ගහෙත්වා භවන්තානං ද්වින්නං දෙහීති ඉමම්හා කහාපණාති සද්දන්තරතොවධාරණං ගම්‍යතෙ’’ති.

Durch die genannte Regelung entsteht eine Ansammlung von mehreren Māsakas. Darin sind nicht alle mit dem Kahāpaṇa in Verbindung stehenden Māsas durch die Handlung des Gebens erfasst, sondern eben nur zwei; folglich liegt hier keine distributive Wiederholung der Bedeutung vor, sondern die Verdopplung erfolgt gemäß der oben genannten Aussage. „Indem er dies zeigt“ bedeutet, indem er dieses Beispiel für die Verdopplung zeigt. Um darzulegen, dass die Verdopplung eben bei der distributiven Wiederholung gezeigt wird, ist bei „jeweils einen Māsaka“ usw. dies die Absicht: „Weil beabsichtigt ist, den Māsaka durch die Handlung des Gebens zu erfassen, liegt hier eben bei der distributiven Wiederholung eine Verdopplung vor; denn durch die so erfolgte Verdopplung wird eben die distributive Wiederholung verstanden.“ Um zu klären, mit welcher Befürchtung Worte wie „aufgrund eines anderen Wortes“ usw. gesprochen wurden, sagt er „Gib!“ usw. „Wenn die Bestimmung erkannt wird“ bedeutet: Wenn bei einer großen Ansammlung von Māsakas, die mit einem Kahāpaṇa verbunden sind, die Gewissheit über zwei Māsakas verstanden wird, besteht die Verbindung darin, dass die Erfassung der Māsakas durch die Handlung des Gebens „Gib!“ nicht in unbestimmter Weise allgemein erfolgt. Um die beabsichtigte Bedeutung von „aufgrund eines anderen Wortes“ usw. zu erklären, beginnt er mit „mit dem Wort“ usw. Hierbei meint „mit dem Wort“ das Wort „māsakaṃ“. „Aus diesem Kahāpaṇa“ ist hier das andere Wort. „Des gestalteten“ meint das in der Weise „māsakaṃ māsakaṃ“ gebildete Wort. Mit „aufgrund eines anderen Wortes“ wird die Verbindung mit einem anderen Wort erfasst; daher sagt er: „aufgrund der Verbindung mit einem anderen Wort“. Dies ist hierbei die Absicht: „Da zur Zeit der Verdopplung die Bedeutung, die durch ein anderes Wort auszudrücken ist, nicht berücksichtigt wird, erfolgt die Verdopplung bei der allgemeinen distributiven Wiederholung von Māsakas als „māsakaṃ māsakaṃ“. Wenn danach jedoch eine Verbindung mit dem anderen Wort „imamhā kahāpaṇā“ besteht – falls die ununterschiedene distributive Wiederholung der Māsakas in Verbindung mit dem Kahāpaṇa erfasst wird –, dann müsste der Genitiv „imassa kahāpaṇassa“ stehen. Da aber durch die Angabe des Ablativs der Grenze „imamhā kahāpaṇā“ eben nur zwei aus dem Kahāpaṇa genommen werden, um sie mit den Worten „gebt euch beiden“ zu geben, wird die Bestimmung „aus diesem Kahāpaṇa“ eben durch das andere Wort verstanden.“

‘‘පුබ්බපඨමානමත්ථාතිසයවචනිච්ඡායං ද්වෙ භවන්තීති වත්තබ්බ’’න්ති (8-1-12-වා) වුත්තං, තදාහ-‘පුබ්බපඨමානං මිච්චාදි, පුබ්බපඨමානං පුබ්බපඨම සද්දානං අත්ථාතිසයො යො අත්ථස්ස පකංසො, තස්ස වචනිච්ඡායං, සබ්බපඨමභාවසඞ්ඛාත අත්ථාතිසයමත්තාව වචනිච්ඡාති න එත්ථ විච්ඡාති තෙසමධිප්පායො, විකසනකිරියාය පාකකිරියායාති වුත්තෙපි විකාසකරණකිරියාය පාකකරණකිරියායාති අත්ථසම්භවතො ‘පුබ්බං පුබ්බං පුප්ඵ’න්ති ත්‍යාදො, පුබ්බං පුබ්බං විකසනං කරොන්ති, පඨමං පඨමං වචනං කරොන්තීති කිරියාවිසෙසනවසෙන අත්ථො දට්ඨබ්බො, පුබ්බාති මතා පඨමාභිමතාති ඉමිනා පුබ්බපඨමභාවෙනාභිමතානං බහුත්ත බ්‍යාපනෙන විච්ඡාසබ්භාවෙ කාරණමාහ.

Es wurde gesagt: „Es sollte gesagt werden, dass bei den Wörtern pubba und paṭhama eine Verdopplung stattfindet, wenn die Absicht besteht, ein Übermaß ihrer Bedeutung auszudrücken“ (8-1-12-vā). Das drückt er mit „bei pubba und paṭhama“ usw. aus. „Bei pubbapaṭhamānaṃ“ bedeutet bei den Wörtern „pubba“ und „paṭhama“. „Übermaß der Bedeutung“ ist die Steigerung der Bedeutung; bei der Absicht, diese auszudrücken. Ihre Absicht is: „Die Absicht besteht lediglich darin, das Übermaß der Bedeutung auszudrücken, das als der Zustand des allerersten Seins gilt; hier liegt keine distributive Wiederholung vor.“ Selbst wenn man sagt „durch die Handlung des Aufblühens, durch die Handlung des Kochens“, so ist die Bedeutung als „durch die Handlung des Bewirkens des Aufblühens, durch die Handlung des Bewirkens des Reifens“ möglich; daher ist bei Beispielen wie „zuerst die Blume“ usw. die Bedeutung in der Weise eines Adverbs zu verstehen als: „sie bewirken zuerst das Aufblühen, sie äußern zuerst das Wort“. Mit den Worten „als zuvor angesehen, als zuerst beabsichtigt“ gibt er den Grund für das Vorliegen einer distributiven Wiederholung durch die Ausbreitung der Vielheit derer an, die als die ersten oder vorhergehenden angesehen werden.

‘‘ඩතර ඩතමානං සමසම්පධාරණායමිත්ථීනිගදෙ භාවෙ ද්වෙ භවන්තීති වත්තබ්බ’’න්ති (8-1-12-වා) වුත්තං, එත්ථ ඉත්ථිලිඞ්ගසද්දො ඉත්ථිලිඞ්ගයොගා ඉත්ථීති වුත්තො, නිගද්‍යතෙනෙනෙති නිගදො, ඉත්ථී නිගදො යස්ස සො ඉත්ථිනිගදොභාවො, තස්මිං ඉත්ථීනිගදෙ භාවෙ, තදාහ-රතරරත මන්තාන’මිච්චාදි, ඉත්ථිලිඞ්ගෙති ඉත්ථිලිඞ්ගං යස්ස සො ඉත්ථිලිඞ්ගොභාවො, තස්මිං ඉත්ථිලිඞ්ගෙ භාවෙ වත්තමානානං රතරරතමන්තානං ද්විබ්බචනමභිමතන්ති සම්බන්ධො, කස්මිං විසයෙති ආහ-‘සමසම්පධාරණ විසයෙ’ති, සමෙන අඩ්ඪතාදිනා ගුණෙන ඉමෙ උභො අඩ්ඪා ඉත්වෙවං රූපා සම්පධාරණා නිරූපනා අවබොධො සමසම්පධාරණා, සාඑව විසයො, තස්මිං සති, අඩ්ඪතාය බහුවිධත්තාභාවා කිරියාදියො ගාභාවා [Pg.67] ච නත්ථෙත්ථ විච්ඡාති තෙසමධිප්පායො, පුච්ඡියමානාති ඉමිනා ඉමෙ උභො’ ඉච්චාදීනං පුච්ඡාවාක්‍යතං දස්සෙති.

„Es ist zu sagen: ‚Zwei von -ḍatara und -ḍatama treten im Zustand des weiblichen Ausdrucks beim gleichen Abwägen auf‘ (8-1-12-vā). Hier wird das Wort ‚itthiliṅga‘ aufgrund der Verbindung mit dem weiblichen Geschlecht als ‚itthī‘ bezeichnet. Das, womit ausgedrückt wird, ist der Ausdruck (nigada). Das, dessen Ausdruck ‚itthī‘ (weiblich) ist, ist der Zustand des weiblich-Ausgedrückten (itthinigadabhāva). In diesem Zustand des weiblich-Ausgedrückten – das meint ‚ratararatamantānaṃ‘ (der auf -ratara und -ratama Endenden) usw. ‚Itthiliṅga‘ [bedeutet]: Das, dessen Zustand das weibliche Geschlecht ist, ist der Zustand des weiblichen Geschlechts (itthiliṅgabhāva). In diesem Zustand des weiblichen Geschlechts ist die Verdoppelung der existierenden, auf -ratara und -ratama endenden Suffixe beabsichtigt; das ist die Verbindung. In welchem Bereich? Er sagte: ‚Im Bereich des gleichen Abwägens‘. Das Abwägen, Bestimmen oder Erkennen in der Form: ‚Diese beiden sind reich‘, aufgrund einer gleichen Eigenschaft wie Reichtum usw., ist das gleiche Abwägen (samasampadhāraṇā). Genau dies ist der Bereich. Wenn dies der Fall ist, gibt es hier keine Wiederholung (vicchā), da es keine Vielfältigkeit des Reichtums usw. und kein Vorhandensein von Handlungen usw. gibt; dies ist ihre Absicht. Mit ‚pucchiyamānā‘ (gefragt werdend) zeigt er den Charakter von Fragesätzen für ‚ime ubho‘ (diese beiden) usw.“

පරබ්‍යවහාරෙනාහ-‘ආඛ්‍යාතාදීනං විසයත්ත’න්ති, ඉමිනා ආඛ්‍යාතාදීනමෙව කිරියාජොතකපදභාවෙන පොනොපුඤ්ඤසඞ්ඛාතකිරියා ධම්මස්ස ධනසමෙව විසයත්තං දීපෙති, අතිසයවිසිට්ඨන්ති ඉමිනා පපචතිසද්දෙපකාරො පකංසත්ථ ජොතකො උපසග්ගොති දස්සෙති, හිවිධිම්හීති’ලූ-ච්ඡෙදනෙ’ඉච්චස්මා විධිම්හි හිප්පච්චයො ‘‘පඤ්හපත්තනාවිධීසු’’ති (6-9) ඉමිනා සුත්තෙනාති අත්ථො, ඔස්සාති ‘‘යුවණ්ණානමෙඔපච්චයෙ’’ති (5-82) ඔකාරස්ස, ‘පුබ්බෙක-කත්තුකාන’’ (5-62) මිච්චෙවාති එවකාරෙන පරෙසමිවායමප්‍යාභික්ඛඤ්ඤෙ පච්චයො චෙ විධීයතෙ, තදා පපචතිඉච්චත්‍ර විය ආභික්ඛඤ්ඤෙ විධීයමානෙන පච්චයෙනෙව ආභික්ඛඤ්ඤත්ථස්ස පකාසිතත්තා න ද්විබ්බචනෙන භවිතබ්බන්ති දස්සෙති, යදා තු භුසං පුනප්පුනං පචතීති වචනිච්ඡා තදාපි පපචතීති භවත්‍යෙව.

„Mit dem Sprachgebrauch anderer sagt er: ‚der Bereich der Verben (ākhyāta) usw.‘. Damit verdeutlicht er, dass eben der Bereich der Eigenschaft der Handlung, die als Wiederholung (ponopuñña) bezeichnet wird, durch das Verben-usw.-Sein als handlungsanzeigende Wörter gegeben ist. Mit ‚atisayavisiṭṭha‘ (überragend vorzüglich) zeigt er, dass das ‚pa‘ im Wort ‚papacati‘ ein Präfix (upasagga) ist, das eine Intensivierung (pakaṃsattha) anzeigt. ‚Hividhimhi‘ bedeutet: das Suffix -hi bei der Vorschrift von [der Wurzel] lū- (schneiden) gemäß der Regel ‚pañhapattanāvidhīsu‘ (6-9). ‚Ossa‘ bezieht sich auf den o-Laut gemäß ‚yuvaṇṇānameopaccaye‘ (5-82). Mit dem ausschließenden Wort ‚nur [bei pubbekakattukāna]‘ (5-62) zeigt er: Wenn dieses Suffix wie bei anderen auch bei häufiger Wiederholung (ābhikkhañña) vorgeschrieben wird, dann muss keine Verdoppelung stattfinden, da der Sinn der Häufigkeit bereits durch das bei Häufigkeit vorgeschriebene Suffix ausgedrückt wird, wie es bei ‚papacati‘ der Fall ist. Wenn jedoch die Absicht besteht auszudrücken, dass er ‚sehr oft wiederholt kocht‘, dann entsteht ebenfalls ‚papacati‘.“

ඉහ ඉමස්මිං උදාහරණෙ, ආභික්ඛඤ්ඤෙ ඉච්චෙවාති ඉමිනා අනුකරණමත්තමෙවෙතං නත්ථෙත්ථාභික්ඛඤ්ඤන්ති පාණිනියා සුත්තන්තරෙන ද්විත්තම්පටිපාදෙන්ති, නත්ථෙත්ථ තාදිසෙන වචනෙන පයොජනං, ආභික්ඛඤ්ඤෙයෙව ද්විබ්බචනන්ති දස්සෙති, එවමඤ්ඤතෙ ‘‘පටඉච්චෙතමනුකරණං භවන කිරියම්පති වත්තතීති කිරියාධම්මං පොනොපුඤ්ඤමෙත්ථ අත්ථෙවා’’ති, තෙනෙව වක්ඛති-‘පටපටා භවතීති ආභික්ඛඤ්ඤෙ ද්විබ්බචන’න්ති, අනිතිස්මින්ති ඉතිසද්දෙ අවිජ්ජමානෙ, රාප්පච්චයොති පඨමං ද්විත්තෙ කතෙ පච්ඡා රාප්පච්චයො, රාප්පච්චයමකත්වාපි පකාරන්තරෙන සාධෙතුමාහ- ‘අථවා’ ඉච්චාදි, දීඝො නිච්චන්ති පඨමං ද්විත්තෙ පටපටකරොතීති ඨිතෙ නිච්චං දීඝො, පටපටා කරොතීති එත්ථ නිප්ඵත්තිං දස්සෙත්වා ඉදානි පටපටායතීති එත්ථ දස්සෙතුං පටපටායතීතිආදි ආරද්ධං.

„Hier in diesem Beispiel zeigt er mit ‚nur bei häufiger Wiederholung‘ (ābhikkhaññe eva) Folgendes: Die Anhänger von Pāṇini lehren die Verdoppelung durch eine andere Regel mit der Begründung, dies sei bloße Nachahmung (anukaraṇa) und es liege hier keine häufige Wiederholung vor. Er zeigt jedoch, dass eine solche Aussage hier nicht nötig ist und die Verdoppelung eben nur bei häufiger Wiederholung stattfindet. Ebenso wird angenommen: ‚Diese Nachahmung „paṭa“ bezieht sich auf die Handlung des Werdens (bhavanakiriyā), daher liegt die Wiederholung als Eigenschaft der Handlung hier tatsächlich vor.‘ Aus genau diesem Grund wird er sagen: ‚„paṭapaṭā bhavatī“ ist die Verdoppelung bei häufiger Wiederholung‘. ‚Anitismiṃ‘ bedeutet: wenn das Wort ‚iti‘ nicht vorhanden ist. ‚Das rā-Suffix‘ (rāppaccaya) bedeutet: Nachdem zuerst die Verdoppelung vorgenommen wurde, folgt danach das rā-Suffix. Um es auf eine andere Weise zu erklären, selbst ohne das rā-Suffix anzuwenden, sagt er: ‚Oder‘ usw. ‚Immer lang‘ (dīgho niccaṃ) bedeutet: Wenn zuerst die Verdoppelung zu ‚paṭapaṭakaroti‘ gebildet wurde, ist es immer lang. Nachdem er die Bildung in ‚paṭapaṭā karoti‘ gezeigt hat, beginnt er nun mit ‚paṭapaṭāyati‘ usw., um dies bei ‚paṭapaṭāyati‘ aufzuzeigen.“

55. ස්‍යාදි

55. „Syādi.“

එකස්ස එකස්ස ඉති ඨිතෙ පුබ්බවිභත්තියා ලුත්තෙ සංහිතායඤ්ච කතායං එකෙකස්ස, එවං මත්ථකෙන මත්ථකෙනාති ඨිතෙ මත්ථක මත්ථකෙනාති.

„Wenn ‚ekassa ekassa‘ (von einem, von einem) vorliegt, entsteht nach dem Wegfall der ersten Kasusendung und dem Vollzug der Sandhi-Verbindung ‚ekekassa‘. Ebenso entsteht, wenn ‚matthakena matthakena‘ vorliegt, ‚matthakamatthakena‘.“

56. සබ්බා

56. „Alle.“

අඤ්ඤං [Pg.68] අඤ්ඤන්ති ඨිතෙ ඉමිනා විභත්තියා ලොපෙ අකාරස්ස ‘‘තදමිනා’’ (1-47) දිනා ඔකාරෙ අඤ්ඤොඤ්ඤන්තිපි හොති.

„Wenn ‚aññaṃ aññaṃ‘ vorliegt, entsteht nach dem Wegfall der Kasusendung durch diese [Regel] und dem Übergang des a-Lauts in den o-Laut gemäß ‚tadaminā‘ (1-47) usw. auch ‚aññoññaṃ‘.“

57. යාව

57. „Yāva.“

යාවබොධන්ති ‘‘යාවාවධාරණෙ’’ති (3-4) අසඞ්ඛ්‍යසමාසො.

„‚Yāvabodhaṃ‘ ist ein unveränderliches Kompositum (asaṅkhyasamāsa) gemäß [der Regel] ‚yāvāvadhāraṇe‘ (3-4).“

58. බහුල

58. „Bahula.“

ක්වචි පවත්‍යප්පවත්ති, ක්වචඤ්ඤං ක්වචි වා ක්වචි;

සියා බහුලසද්දෙන, විධි සබ්බො යථාගමංති.

„Manchmal Anwendung, manchmal Nicht-Anwendung, manchmal ein Anderes und manchmal optional; jede Regelung kann durch das Wort ‚bahula‘ gemäß der Überlieferung erfolgen.“

ඉති මොග්ගල්ලානපඤ්චිකාටීකායං සාරත්ථවිලාසිනියං

„So in der Sāratthavilāsinī, dem Kommentar zur Moggallāna-Pañcikā.“

පඨමකණ්ඩවණ්ණනා සමත්තා.

„Die Erklärung des ersten Abschnitts ist abgeschlossen.“

2. දුතියකණ්ඩ වණ්ණනා

2. „Die Erklärung des zweiten Abschnitts.“

1. ද්වෙද්වෙ

1. „Dvedve.“

අවයවසම්බන්ධෙති ස්‍යාද්‍යවයවීසමුදායෙන ද්වෙද්වෙති වුත්තානමවයවානං සම්බන්ධෙ, අතෙත්ථ වුත්‍යනුකූලාය පඤ්චිකාය වා භවිතබ්බං, පඤ්චිකානු කූලාය වුත්තියා වා, න චෙත්ථ ද්වින්නමඤ්ඤොඤ්ඤානුකූලතා දිස්සති, තථාහි වුත්තියං-‘එකානෙකත්ථෙසු වත්තමානතො නාමස්මා’ති එත්තකමෙව පකතිවිසෙසනවසෙන වුත්තං, පඤ්චිකායන්තු තබ්බිසෙසන වසෙන ච පච්චයත්ථවිසෙසනවසෙන ච අත්ථො දස්සිතො, තදෙව මුභින්නන්නාඤ්ඤමඤ්ඤානුකූලතා දිස්සති, තතො එත්ථ යථා ද්වින්නමඤ්ඤොඤ්ඤානුකූලතා සම්පජ්ජති, තථා බ්‍යාචික්ඛිස්සාම ‘‘යදි පනෙත්ථ වුත්‍යානුකූලා පඤ්චිකා භවෙය්‍ය පච්චයත්ථපක්ඛො ජහිතබ්බො සියාති ‘තෙ…පෙ… එකානෙකත්ථෙසු’ති ච, තෙන…පෙ… යොජනිය’න්ති ච එතෙසං ජහිතබ්බතාය බහුපාඨවිලොපො ආපජ්ජති, යදි පන පඤ්චිකානුකූලා වුත්ති භවෙය්‍ය වුත්තියං කිඤ්චිමත්තං පක්ඛිපිතබ්බ මත්තමෙව සියාති බහුවිලොපාපත්ති (න) හොතීති එතෙසං ද්වෙද්වෙ හොන්ති එකානෙ කත්ථෙසු වත්තමානතො නාමස්මා’ති වුත්තියා භවිතබ්බ’’න්ති, එවඤ්හි සති සත්ථන්තරෙනාපි සහ ඝටතෙ, සුත්තෙ ‘ද්වෙද්වෙකානෙකෙසු නාමස්මා’ති වුත්තත්තා ‘එකානෙකෙසූ’ති ඉදං පච්චයවිසෙසනං වා යුජ්ජති

„‚In der Beziehung der Teile‘ (avayavasambandha) bedeutet: In der Beziehung der Teile, die als ‚dvedve‘ (je zwei) durch die Gesamtheit der Teile der Kasusendungen (syādi) usw. bezeichnet werden. Hier müsste entweder die Pañcikā mit der Vutti übereinstimmen oder die Vutti mit der Pañcikā. Doch hier ist keine gegenseitige Übereinstimmung der beiden zu sehen. Denn in der Vutti wird nur so viel als Bestimmung des Stammes (pakativisesana) gesagt: ‚von einem Nomen, das in einfachen oder vielfältigen Bedeutungen vorkommt‘. In der Pañcikā hingegen wird die Bedeutung sowohl durch diese Bestimmung als auch durch die Bestimmung der Suffixbedeutung (paccayatthavisesana) dargelegt. Deshalb ist keine gegenseitige Übereinstimmung der beiden zu erkennen. Daher werden wir es so erklären, dass eine gegenseitige Übereinstimmung der beiden hergestellt wird: ‚Wenn hierbei die Pañcikā mit der Vutti übereinstimmen würde, müsste die Seite der Suffixbedeutung aufgegeben werden, und durch das Aufgeben von Sätzen wie „te ... pe ... ekānekatthesu“ und „tena ... pe ... yojaniyaṃ“ würde ein großer Verlust des Textbestandes eintreten. Wenn jedoch die Vutti mit der Pañcikā übereinstimmen würde, müsste in die Vutti nur ein ganz kleiner Teil eingefügt werden, und es käme nicht zu einem großen Textverlust. Daher sollte die Vutti lauten: „Für diese treten paarweise Verdoppelungen (dvedve) auf, von einem Nomen, das in einfachen oder vielfältigen Bedeutungen vorkommt.“‘ Wenn es sich nämlich so verhält, stimmt es auch mit anderen Lehrwerken überein. Da im Sutta ‚dvedvekānekesu nāmasmā‘ dargelegt wird, ist dieses ‚ekānekesu‘ als Suffixbestimmung angemessen.“

පකතිවිසෙසනවසෙන [Pg.69] වා යදෙතං පච්චයවිසෙසනං, තදා සාමත්ථියා එකානෙකෙසූති පකතිවිසෙසනම්පි ලබ්භති, තත්ථ සාමත්ථියමත්ථ බලං, තථාහ්‍යෙකාදීසු භවන්තා පකතිවාච්චානමෙවෙකත්තාදිඅබ්‍යති රිත්තඅත්ථමත්තාදීරූපානං ජොතකා ස්‍යාදයො කථමෙකත්තාදීසු වත්තමානතො නාමස්මා අඤ්ඤතො සියුන්ති යථාවුත්තනාමවිසෙසාක්ඛෙපො, තථා ඉත්ථිණාදිප්පච්චයාදීනම්පි පන පකතිවිසෙසානුපාදානෙපි යතො ධාත්වාදි වාච්චොත්ථො නත්ථි, සාමත්ථියා තතො, ධාතුත්‍යාද්‍යන්තෙහි න හොන්තෙ විත්තිපච්චයා, තථා ණාදිපච්චයාපි… විභත්‍යන්තා විධානතො, යදෙතම්පකතිවිසෙසනං තදාපි සාමත්ථියෙනෙව එකත්තාදීසු වත්තමානතො නාමස්මා තජ්ජොතනාය භවන්තා ස්‍යාදයො කථමඤ්ඤත්ථ හොන්ති අසම්භවාති එකානෙකෙසු ද්වෙද්වෙති ලබ්භති, අථවා සරූපෙන අවුත්තම්පි සාමත්ථියෙනෙකානෙකත්ථෙසූති ගම්මමානං වුත්තමෙව හොතීති කත්වා‘තෙචා’තිආදිකං වුත්තන්ති ගහෙතබ්බං, එකානෙකෙසු වත්තමානතො නාමස්මාති කිමත්ථං අසත්වභූතාය කිරියායෙකත්තාදිසම්බන්ධාභාවා ක්‍රියත්ථාච ත්‍යාදීහි යෙවෙකත්තාදීනං වුත්තත්තා ත්‍යාද්‍යන්තෙහි ච න භවෙය්‍යුන්ති පයොජනන්තරමාහ-‘යම්පනා’තිආදි, පඤ්චකනාමත්ථස්සාධිප්පෙතභාවො චෙත්ථ පක්ඛස්සෙතස්සෙව යුත්තත්තා. තථාහි සඞ්ඛ්‍යාකම්මාදයො නාම වාච්චස්ස දබ්බස්ස ධම්මො සකත්ථො-පසජ්ජනො ච සද්දො දබ්බෙයෙව වත්තතෙ… දබ්බෙයෙවාන්‍යනයාදිවොහාරා, තත්ථ දබ්බවාචිනා සද්දෙන දබ්බධම්මානමබ්භන්තරීකරණන්ති නායුත්තමෙතං නාමෙන පඤ්චන්නමභිධානං, විභත්තියො පන ජොතිකා, ඉත්ථිපච්චයා ච ඉත්ථිලිඞ්ගස්ස, තථා චාම්හෙහි වුත්තං සම්බන්ධචින්තායං–

Oder aber: Wenn diese Qualifikation des Suffixes durch die Qualifikation der Basis erfolgt, dann wird dadurch kraft der inhärenten Leistungsfähigkeit (sāmatthiyā) auch die Qualifikation der Basis als 'in einem oder mehreren' (ekānekesu) erlangt. Darin bedeutet 'Leistungsfähigkeit' (sāmatthiya) 'Kraft' (bala). Denn wie sollten die Suffixe wie 'su' usw. (syādayo), die bei Einzahl usw. auftreten und Indikatoren (jotakā) für die bloßen Bedeutungen wie Einzahl usw. sind, welche nicht vom durch die Basis Ausgedrückten (pakativācca) getrennt sind, von etwas anderem als dem Nomen (nāma) herkommen, das in Einzahl usw. existiert? Dies ist der Einwand bezüglich der besagten Qualifikation des Nomens. Ebenso verhält es sich mit den Suffixen wie 'itthi', 'ṇa' usw.: Selbst wenn die Qualifikation der Basis nicht übernommen wird, gibt es dort, wo keine auszudrückende Bedeutung wie Wurzel (dhātu) usw. vorliegt, kraft jener Leistungsfähigkeit keine Bildungssuffixe (vittipaccayā) nach Wörtern, die auf Wurzeln oder 'ti' usw. enden, und ebenso wenig 'ṇa'-Suffixe... da sie gemäß der Regel nach Flexionsendungen (vibhatyanta) gebildet werden. Wenn diese Qualifikation der Basis vorliegt, wie sollten dann die Suffixe wie 'su' usw., die zur Erhellung derselben aus dem in Einzahl usw. vorkommenden Nomen hervorgehen, allein durch Leistungsfähigkeit anderswo auftreten, da dies unmöglich ist? Daher erhält man 'jeweils zwei in Einzahl und Mehrzahl' (ekānekesu dvedve). Oder aber, obwohl es nicht in seiner eigentlichen Form (sarūpena) ausgedrückt ist, gilt das, was durch die Leistungsfähigkeit als 'in den Bedeutungen von Einzahl und Mehrzahl' verstanden wird, als ausgedrückt; in diesem Sinne ist zu verstehen, dass 'und diese' (te ca) usw. gesagt wurde. Warum heißt es 'aus dem in Einzahl und Mehrzahl vorkommenden Nomen'? Weil bei einer Handlung (kriyā), die kein eigenständiges Ding (asatvabhūta) ist, keine Verbindung mit Einzahl usw. besteht, und weil Einzahl usw. bereits durch 'ti' usw., die die Handlung ausdrücken, ausgedrückt sind, so dass sie nicht nach Wörtern auf 'ti' usw. auftreten sollten. Um einen weiteren Zweck aufzuzeigen, wurde gesagt: 'Was aber...' usw. Und hierbei ist die beabsichtigte Auffassung von den fünf Bedeutungen des Nomens (pañcakanāmattha) angebracht, da eben diese Position richtig ist. Denn Zahl (saṅkhyā), Objekt (kamma) usw. sind Eigenschaften des durch das Nomen ausgedrückten Dinges (dabba), und das Wort, das seine eigene Bedeutung (sakattha) als untergeordnet enthält, bezieht sich nur auf das Ding... nur in Bezug auf das Ding findet der Gebrauch von 'Bringen' usw. statt. Darin ist das Miteinbeziehen der Eigenschaften des Dinges durch das Wort, das das Ding bezeichnet, nicht unpassend; dies ist die Bezeichnung von fünf [Bedeutungen] durch das Nomen. Die Kasusendungen (vibhattiyo) jedoch sind bloß Indikatoren (jotikā), und die weiblichen Suffixe (itthipaccayā) sind Indikatoren des weiblichen Geschlechts. Und so wurde von uns in der Sambandhacintā gesagt:

සද්දො සකත්ථං වත්වාන, පදත්ථං දබ්බසඤ්ඤිතං;

සමවෙතං වදෙ ලිඞ්ගං, සඞ්ඛ්‍යං කම්මාදිකම්මි චෙති.

Nachdem das Wort seine eigene Bedeutung ausgedrückt hat, drückt es die Wortbedeutung aus, die als 'Ding' (dabba) bezeichnet wird, ferner das darin inhärierende Geschlecht, die Zahl sowie [Beziehungen wie] das Objekt und so weiter.

එකානෙකෙසු ස්‍යාදීනං යථාක්කමං දස්සෙතුං ‘තෙනා’තිආදි වුත්තං, තෙනාති යෙන පඤ්චකො නාමත්ථො අධිප්පෙතො එකාදීසු ච අත්ථෙසු ජො-තනීයෙසු ස්‍යාදයො විධියිස්සන්ති තෙන, සබ්බත්ථාති ‘අංයො’ආදීසු [Pg.70] සබ්බත්ථ, සභාවතොත්‍යාදිකස්සායමධිප්පායො ‘‘යද්‍යපි ස්‍යාදයො එකානෙකෙසු හොන්ති තථාපි එකාදයො සඞ්ඛ්‍යාය පරිච්ඡින්නෙ අත්ථෙ වත්තන්ති න සඞ්ඛ්‍යාමත්තෙ, සඞ්ඛ්‍යාය සම්භවාභාවා සඞ්ඛ්‍යෙයෙ භවතීති න සඞ්ඛ්‍යාපි ස්‍යාදීනමත්ථො’’ති (න) කෙවලං සකත්ථ දබ්බාදියෙව ස්‍යාදීනමත්ථො න භවති, අපි තු සඞ්ඛ්‍යාපීත්‍යපිසද්දත්ථො, අනෙන සඞ්ඛ්‍යා විභත්‍යත්ථො චතුක්කො නාමත්ථොත්‍යයම්පක්ඛො නිරාකතො පඤ්චකො නාමත්ථොති දස්සනෙ සඞ්ඛ්‍යාකම්මාදීනං විභත්තියො ජොතිකා හොන්ති, තිකො නාමත්ථොති දස්සනෙ තු සඞ්ඛ්‍යාකම්මාදයො විභත්තිවාච්චා හොන්ති, ඉදානි අධිප්පෙතපඤ්චකනාමත්ථෙ සකත්ථාදිකං සරූපතො දස්සෙතුං ‘තත්ථා’තිආදිමාහ, තත්ථ සකත්ථො විසෙසනන්ති සරූපාදි යං කිඤ්චි විසෙසනත්තෙන වත්තුමිච්ඡිතං තං සකත්ථො නාමති අත්ථො, තං දස්සෙති ‘සරූපජාතිගුණදබ්බානි’ති.

Um die [Anwendung] von 'su' usw. bei Einzahl und Mehrzahl der Reihe nach zu zeigen, wurde 'deshalb' (tena) usw. gesagt. 'Deshalb' (tena) bedeutet: Weil die fünf Bedeutungen des Nomens beabsichtigt sind und die Suffixe 'su' usw. in Bezug auf die zu erhellenden Bedeutungen wie Einzahl usw. vorgeschrieben werden, deshalb. 'Überall' (sabbattha) bedeutet: überall in 'aṃ', 'yo' usw. Die Absicht hinter 'von Natur aus' (sabhāvato) usw. ist folgende: 'Obwohl su usw. bei Einzahl und Mehrzahl vorkommen, beziehen sich Einzahl usw. auf ein durch die Zahl bestimmtes Ding, nicht auf die bloÖe Zahl an sich. Da eine Zahl nicht [unabhängig] existieren kann, existiert sie im Gezählten (saṅkhyeya); daher ist auch die Zahl nicht die Bedeutung von su usw.' – das Wort 'auch' (api) drückt aus, dass nicht nur die eigene Bedeutung (sakattha), das Ding (dabba) usw. nicht die [direkte] Bedeutung von 'su' usw. sind, sondern auch nicht die Zahl. Dadurch wird die Ansicht widerlegt, dass das Nomen vier Bedeutungen habe (catukko nāmattho), wobei die Zahl die Bedeutung der Flexionsendung sei. In der Ansicht, dass das Nomen fünf Bedeutungen hat (pañcako nāmattho), sind die Flexionsendungen Erheller (jotikā) von Zahl, Objekt usw. In der Ansicht hingegen, dass das Nomen drei Bedeutungen hat (tiko nāmattho), werden Zahl, Objekt usw. durch die Flexionsendungen ausgedrückt (vibhattivāccā). Um nun bei den beabsichtigten fünf Bedeutungen des Nomens die eigene Bedeutung (sakattha) usw. in ihrer eigentlichen Form zu zeigen, wurde 'darin' (tattha) usw. gesagt. Darin bedeutet 'die eigene Bedeutung ist die Qualifikation' (sakattho visesanaṃ): Was auch immer, wie die Eigenform (sarūpa) usw., als Qualifikation ausgedrückt werden soll, das wird 'eigene Bedeutung' genannt. Dies zeigt er durch 'Eigenform, Gattung, Qualität und Ding' (sarūpajātiguṇadabbāni).

බලෙන යස්සා භින්නෙසු, පවත්තන්තෙ ගගාදීසු;

සා ජාත්‍යභින්නධීසද්දා, සුත්තං පුප්ඵෙස්විවාන්වීතං.

Diejenige, durch deren Kraft [Worte] bei verschiedenen [Dingen] wie Kùhen usw. gebraucht werden, ist die Gattung (jāti); sie eint Erkenntnis und Wort, gleich einem Faden, der durch Blumen gezogen ist.

දබ්බාධාරො තතො භින්නො, නිමිත්තං තප්පතීතියා;

භාවාභාවසභාවො යො, සො ගුණො නිග්ගුණො මතො.

Was im Ding gründet, von ihm verschieden ist, die Ursache für dessen Erkenntnis darstellt und die Natur von Sein und Nichtsein besitzt, das wird als die Eigenschaft (guṇa) angesehen, welche selbst frei von [weiteren] Eigenschaften (nigguṇa) ist.

සරූපං සද්දරූපංව, ජාතියා යං විසෙසනං;

විසෙසීයති යංකිඤ්චි, දබ්බං තං සමුදීරිතං.

Die Eigenform ist die Wortform selbst. Was auch immer durch die Gattung qualifiziert wird [oder] qualifiziert werden kann, das wird als das 'Ding' (dabba) bezeichnet.

ඉදානි සරූපාදිනො විසෙසනස්ස සකත්ථභාවං ජාත්‍යාදිවිසෙසස්ස දබ්බභාවඤ්ච දස්සෙතුං ‘තත්ථා’තිආදිමාහ, සරූපෙ වත්තතෙ සද්දොති වියභෙදොපචාරෙනාහ-‘සද්දස්ස සරූපෙනා’ති, එත්ථ පන ගොති ජාතිමත්තවාචිනි ගොසද්දෙ පයුත්තෙ ගොසද්දො ජාතිමත්තමාහෙති සො ජාතිං විසෙසෙති නාම. යට්ඨිආදිසද්දෙහි යට්ඨිආදිසහචරිතා උපචාරතො ගහිතාති යට්ඨිආදිදබ්බෙහි යට්ඨිආදිසහචරිතා පුරිසා විසෙසීයන්තීති ආහ-‘දබ්බම්පි දබ්බන්තරස්ස විසෙසනභූතම්භවතී’ති, යට්ඨියොපවෙසයාති යට්ඨිසද්දවචනීය යට්ඨිදබ්බවිසිට්ඨෙ පුරිසෙ පවෙසයාති අත්ථො, කුන්තෙපවෙසයාති එත්ථාපි එසෙවනයො, යථාවුත්තචතුබ්බිධසකත්ථතො පරොපි අත්ථි සකත්ථොති ආහ-‘කත්ථචී’තිආදි, සම්බන්ධනිමිත්තොති සම්බන්ධො නිමිත්තං කාරණං [Pg.71] පච්චයප්පවත්තියා අස්ස පච්චයස්ස සොති සමාසො, එත්ථ හි දණ්ඩො අස්ස අත්ථීති අස්සාති සාමිනො පුරිසස්ස සංසඞ්ඛාතදණ්ඩාදිදබ්බෙන සහයො සස්සාමිසම්බන්ධො, සොපි පච්චයස්ස නිමිත්තං, තථා ච වක්ඛති-‘දණ්ඩපුරිසසම්බන්ධා දණ්ඩීති පච්චයො’ති, (කිරි)යා පදත්ථස්සාපි විසෙසනත්තෙන සකත්ථභාවො ජාතිපදත්ථාදීනං වුත්ත ඨානෙයෙව වත්තබ්බොති පාචකොති එත්ථ කිරියාකාරකසම්බන්ධසඞ්ඛාතං පරාභිමතං සකත්ථම්පි පරොපදෙසෙනොපදිසිතුකාමො ඉධ සම්බන්ධසකත්ථස්ස වුත්තට්ඨානෙයෙව කිරියාසකත්ථං දස්සෙතුං ‘කත්ථචි කිරියාපී’තිආදිමාහ. නාමසභාවෙන විඤ්ඤායමානං පඤ්චමං නාමසඞ්ඛාතමත්ථං දබ්බපදත්ථෙන සඞ්ගහෙත්වා ජාතිගුණකිරියාදබ්බානීති හි චතුබ්බිධො නාමත්ථො, නාමම්පි අන්වත්ථරුළ්හිවසෙන දුවිධං පුමිත්ථිනපුංසක ලිඞ්ගවසෙන තිවිධම්පි චතුබ්බිධං හොති… යථාවුත්තෙ චතුබ්බිධෙ අත්ථෙ නමති, තෙ වා අත්තනි නාමෙතීති ඉමිනා කාරණෙන. සාමඤ්ඤගුණ කිරියායදිච්ඡාවසෙනාඤ්ඤථාපි චතුබ්බිධත්තං නාමස්ස වදන්ති, තත්ථාපි යදිච්ඡානාමස්ස දබ්බනාමෙනෙව සඞ්ගහො වෙදිතබ්බො, ඉත්ථත්තං එසාති පසිද්ධිමා අත්ථො, යම්පනාතිආදිනා වුත්තමෙවත්ථං සාධෙති ‘තත්ථෙ’ච්චාදිනා, අභිධායකත්තෙන ජොතකත්තෙන, ඉකාරන්තතොති මුනිසද්දතො, අඤ්ඤථාති ඉකාරන්තතො න භවති චෙ, අතොති ආදෙස භවනතො ඵලං දස්සිතං න සියාති සම්බන්ධො, වුත්තියං ‘එවං කුමාරී කුමාරියො’තිආදීසු එවන්ති යථා පුල්ලිඞ්ගෙ ඉකාරන්තතො ස්‍යාදීනමුදාහරණමනාදෙසත්ථං වුත්තං එවමිත්ථියම්පි අනාකාරන්තතොති දස්සෙති, උපලක්ඛණං චෙතමිනී-නී-ඌ-ති-පච්චයන්තාදීනං, අසති…පෙ… වචනෙති ඉමිනා පාණිනියානං විභත්තිසඤ්ඤාවිධායකස්ස සුත්තන්තරස්ස අත්ථිභාවං දස්සෙති, ‘‘විභත්තිච’’ (1-4-104) ඉති හි තෙසං සුත්තං, තස්සත්ථො ‘ස්‍යාදීනං ත්‍යාදීනඤ්ච විභත්තිසඤ්ඤා හොතී’ති, භවන්තීති අන්වත්ථවසෙන විභත්තිසද්දවචනීයානි භවන්ති, සො (යෙවත්ථො) විභත්තිච්චනෙන විභජීයතීති විභත්ති, කම්මෙ ක්තිප්පච්චයන්තොයං විභත්ති සද්දොති දස්සෙති, කථම්පනෙතෙසු ස්‍යාදීසු විභජීයතිච්චස්ස වාක්‍යත්ථාස්සානුගමො යෙනෙවං වුච්චතිච්චාසඞ්කිය යෙන යථා ච විභජීයති තමුපදස්සෙන්තො ආහ-‘තථා හි’ච්චාදි.

Um nun den Zustand des eigenen Sinnes (sakatthabhāva) des Attributs wie der Eigenform (sarūpa) und den Zustand des Substanziellen (dabbabhāva) des Attributs wie der Gattung (jāti) aufzuzeigen, sagte er: ‚Dort‘ usw. Mit der Redefigur der Nicht-Verschiedenheit (viyabhedopacāra), als ob man sagte: ‚Das Wort bezieht sich auf seine eigene Form‘, sagte er: ‚durch die eigene Form des Wortes‘. Hierbei nun, wenn das Wort ‚go‘ (Kuh), welches das bloße Gattungswesen bezeichnet, verwendet wird, drückt das Wort ‚go‘ das bloße Gattungswesen aus; dies bestimmt die Gattung näher. Durch Wörter wie ‚Stock‘ (yaṭṭhi) usw. werden metaphorisch jene erfasst, die mit dem Stock usw. verbunden sind; somit werden durch die Substanzen wie Stock usw. die mit dem Stock usw. verbundenen Personen näher bestimmt. Deshalb sagte er: ‚Auch eine Substanz wird zum Attribut einer anderen Substanz.‘ ‚Lass sie mit dem Stock eintreten‘ (yaṭṭhiyā pavesaya) bedeutet: ‚Lass die Männer eintreten, die durch die Substanz des Stocks, welcher durch das Wort ‚Stock‘ bezeichnet wird, qualifiziert sind‘. Auch bei ‚Lass sie mit den Lanzen eintreten‘ (kunte pavesaya) gilt derselbe Grundsatz. Da es über die besagte vierfache Eigenbedeutung hinaus noch eine andere Eigenbedeutung gibt, sagte er: ‚An manchen Stellen‘ usw. ‚Durch die Beziehung bedingt‘ (sambandhanimitto): Die Beziehung ist die Ursache, der Grund für das Auftreten dieses Suffixes; dies ist das Kompositum. Denn hierbei ist die Beziehung zwischen dem Besitzer und dem Besessenen, die aus der Beziehung des besagten Mannes, des Besitzers (mit dem Gedanken: ‚ein Stock ist seiner‘), mit der Substanz wie dem Stock besteht, ebenfalls die Ursache für das Suffix. Und so wird er sagen: ‚Aufgrund der Beziehung zwischen Stock und Person entsteht das Suffix [in] daṇḍī (der Stockträger)‘. Da der Zustand der Eigenbedeutung auch für die Wortbedeutung der Handlung (kiriyā) als Attribut genau an der Stelle zu erklären ist, wo die Wortbedeutungen wie Gattung (jāti) erklärt wurden, [wie im Fall von] ‚pācako‘ (der Koch), wollte er hier – obwohl die als Beziehung zwischen Handlung und Handlungsträger (kiriyā-kāraka-sambandha) bekannte Eigenbedeutung von anderen angenommen wird – durch die Unterweisung eines anderen an eben jener Stelle, an der die Eigenbedeutung der Beziehung erklärt wurde, die Eigenbedeutung der Handlung aufzeigen und sagte: ‚An manchen Stellen auch die Handlung‘ usw. Indem man die fünfte, als Name (nāma) bekannte Bedeutung, die durch das Wesen des Namens erkannt wird, in der Wortbedeutung der Substanz (dabbapadattha) zusammenfasst, ergibt sich die vierfache Namensbedeutung: Gattung (jāti), Qualität (guṇa), Handlung (kiriyā) und Substanz (dabba). Auch der Name ist zweifach nach der Etymologie (anvatta) und der Konvention (ruḷhi), oder dreifach nach dem männlichen, weiblichen und sächlichen Geschlecht (liṅga), und er wird vierfach aus diesem Grund: Er neigt sich (namati) zu den besagten vierfachen Bedeutungen hin, oder er biegt diese zu sich selbst hin. Man spricht auch auf andere Weise von einer Vierheit des Namens aufgrund von Allgemeines (sāmañña), Qualität (guṇa), Handlung (kiriyā) und Beliebigkeit (yadicchā); doch auch darin ist die Erfassung des beliebigen Namens (yadicchānāma) unter dem Substanznamen zu verstehen. ‚Dies ist so beschaffen‘ (itthattaṃ esā) ist die etablierte Bedeutung. Was jedoch mit ‚yampana‘ usw. gesagt wurde, beweist er eben diese Bedeutung mit ‚tattha‘ usw., durch das Bezeichnen (abhidhāyakattena) und das Aufzeigen (jotakattena). ‚Von dem auf -i Endenden‘ (ikārantato) bedeutet von dem Wort ‚muni‘; ‚anders‘ (aññathā) bedeutet, wenn es nicht von dem auf -i Endenden ist. ‚Daraus‘ (ato) steht im Zusammenhang mit ‚die Folge des Eintretens des Ersatzes (ādesa) würde nicht gezeigt werden‘. In der Erklärung (vutti) zu ‚so [auch] kumārī, kumāriyo‘ usw. zeigt ‚so‘ (evaṃ): Wie im Maskulinum das Beispiel der auf -i Endenden für [die Suffixe] si usw. zum Zwecke des Nicht-Ersetzens (anādesattha) genannt wurde, so zeigt es dies auch im Femininum für die nicht auf -ā Endenden. Dies ist auch eine beispielhafte Andeutung (upalakkhaṇa) für jene Wörter, die auf die Suffixe -inī, -nī, -ū, -ti usw. enden. Mit den Worten ‚beim Nichtvorhandensein ...‘ zeigt er die Existenz eines anderen Sūtras der Pāṇinīyas auf, das die Definition der Kasusendungen (vibhatti) festlegt. Denn ihr Sūtra lautet: ‚vibhatti ca‘ (Pāṇini 1.4.104). Dessen Bedeutung ist: ‚Die Suffixe si usw. und ti usw. erhalten die Bezeichnung Kasusendung (vibhatti).‘ Sie werden ‚bhavanti‘ genannt, weil sie gemäß ihrer etymologischen Bedeutung als ‚vibhatti‘ bezeichnet werden können. Die Bedeutung selbst wird durch dieses [Suffix] eingeteilt (vibhajīyati), daher heißt es Kasusendung (vibhatti). Er zeigt, dass das Wort ‚vibhatti‘ im Sinne des Objekts (kamme) mit dem Suffix -kti gebildet ist. Wie aber folgt bei diesen [Suffixen] si usw. die Übereinstimmung mit dem Satzsinn des Ausdrucks ‚es wird eingeteilt‘ (vibhajīyati), weshalb dies so gesagt wird? Indem er befürchtet [dass Zweifel aufkommen], zeigt er, wodurch und wie eingeteilt wird, und sagt: ‚Denn so‘ usw.

2. කම්මෙ

2. Im Objekt

වුත්තියං [Pg.72] කත්තුකිරියායාති කත්තුසාද්‍යතාය තං සම්බන්ධිනියා කත්තුකම්මට්ඨායපි දුවිධාය කිරියාය, අනෙකත්ථත්තා ධාතූනං කරොති එත්ථ සම්බන්ධනත්ථොති ආහ-‘කරීයති අභිසම්බන්ධීයතී’ති, යංකිඤ්චි පදත්ථරූපං සම්බජ්ඣතීති අත්ථො, ඉමිනා චාන්වත්ථවසෙනෙවායං කම්මවොහාරො සිද්ධොති දස්සෙති, සබ්බකාරකානම්පි පන කිරියාසම්බන්ධ සබ්භාවෙපි කිරියාභිසම්බන්ධීයමානත්තෙනෙව යං වත්තුමිච්ඡිතං තදෙව කම්මං විඤ්ඤෙය්‍යං, කත්තාදි කත්තු කිරියායාභිසම්බන්ධීයමානත්තෙපි කත්තාදිත්තවචනිච්ඡායෙව කම්මං න හොති… යස්මා වචනිච්ඡායෙව කාරකානි භවන්ති, එවං සබ්බකාරකානම්පි කාරකන්තරප්පත්තියං තදභාවො යථායොගං වත්තබ්බො, වාක්‍යෙකදෙසෙනෙත්‍යනෙන ‘‘ද්වෙද්වෙකා’’දිනො වාක්‍යස්ස ‘‘කම්මෙ දුතියා’’ඉච්චාදිනො ච එකවාක්‍යත්තං සූචෙති, පකරණස්ස මහාවාක්‍යරූපත්තා විප්පකට්ඨානිපි වාක්‍යානි ආකඞ්ඛාදිසභාවෙ අඤ්ඤමඤ්ඤසම්බන්ධානුභවනෙනෙකවාක්‍යභාවම්පටීපජ්ජන්තෙ, වුත්තී හි–

In der Erklärung (vutti) bedeutet ‚bezüglich der Handlung des Täters‘ (kattukiriyāya): bezüglich der zweifachen Handlung, die mit dem Täter verbunden ist, da sie vom Täter bewirkt wird (kattusādhya), und die sowohl im Täter als auch im Objekt verweilt. Weil die Wurzeln (dhātu) viele Bedeutungen haben, hat [die Wurzel] ‚kṛ‘ (tun/machen) hier die Bedeutung des Verknüpfens (sambandhana); deshalb sagte er: ‚es wird getan (karīyati), das heißt, es wird eng verknüpft (abhisambandhīyati)‘. Dies bedeutet, dass irgendeine Form von Wortbedeutung verknüpft wird. Damit zeigt er auf, dass diese Bezeichnung des Objekts (kamma) eben aufgrund seiner etymologischen Bedeutung etabliert ist. Obwohl jedoch für alle Satzglieder (kāraka) eine Verbindung mit der Handlung besteht, ist nur das als Objekt (kamma) zu verstehen, was eben durch das Eng-verknüpft-Werden mit der Handlung ausgedrückt werden soll (vattumicchitaṃ). Selbst wenn der Täter usw. mit der Handlung des Täters eng verknüpft ist, wird er nicht zum Objekt, weil eben die Absicht besteht, ihn als Täter usw. auszudrücken; denn die Satzglieder (kāraka) hängen von der Sprecherabsicht (vacanicchā) ab. Ebenso ist bei allen Satzgliedern das Nichtvorhandensein des einen [Satzglieds] beim Erreichen eines anderen Satzglieds entsprechend darzulegen. Mit der Formulierung ‚durch einen Teil des Satzes‘ deutet er die syntaktische Einheit (ekavākyatta) des Satzes ‚dvedvekā...‘ und des Satzes ‚kamme dutiyā‘ usw. an. Da das Lehrbuch die Form eines Groß-Satzes (mahāvākya) hat, erlangen selbst weit voneinander entfernte Sätze, wenn die gegenseitige Erwartung (ākaṅkhā) usw. vorliegt, durch das Erfahren einer gegenseitigen Beziehung den Zustand eines einzigen Satzes. Denn es heißt in der Erklärung:

‘‘ආකඞ්ඛායොග්ගතා සත්තා, බීජං සන්නිධිනො යතො;

විප්පකට්ඨානි වාක්‍යානි, මහාවාක්‍යං කරොන්ත්‍යතොති.

„Da syntaktische Erwartung (ākaṅkhā), semantische Angemessenheit (yoggatā) und das Vorhandensein [der Absicht] (sattā) die Keime für die räumlich-zeitliche Nähe (sannidhi) sind, bilden selbst weit voneinander entfernte Sätze einen Groß-Satz.“

සාමඤ්ඤෙනාති කම්මාද්‍යවිසෙසෙන, පුබ්බාචරියසමඤ්ඤාවසෙනාහ ‘දුතියාදිකා’ති, තෙන යද්‍යපි ත්‍යාදිනොපි ද්වින්නං පූරණියා දුතියාති සක්කා වොහරිතුං, තථාපි ස්‍යාදීනං දුකෙයෙව දුතියාතතියා රුළ්හීති නත්‍යාදීනං දුකානි දුතියාදිසද්දෙන ගය්හන්ති, විසිට්ඨෙසූති කම්මාදිනා විසෙසිතෙසු, තිවිධං කම්මන්ති සකසමයප්පසිද්ධියා කම්මස්ස තිවිධත්තමාහ, අඤ්ඤෙ තු සත්තවිධමිච්ඡන්ති, කථං–

‚Im Allgemeinen‘ (sāmaññena) bedeutet ohne Besonderheit wie Objekt (kamma) usw. Aufgrund der Konvention der früheren Lehrer sagte er ‚der zweite [Akkusativ] usw.‘ (dutiyādikā). Obgleich man daher auch bei den Suffixen ti usw. das Zweite zur Vervollständigung von zweien als ‚Zweite [Endung]‘ bezeichnen könnte, ist dennoch für die Zweiergruppe der Suffixe si usw. die Bezeichnung ‚Zweite [Akkusativ]‘ und ‚Dritte [Instrumentalis]‘ konventionell etabliert (ruḷhi); daher werden die Zweiergruppen von ti usw. nicht mit dem Begriff ‚Zweite [Endung]‘ usw. erfasst. ‚In den qualifizierten [Fällen]‘ (visiṭṭhesu) bedeutet in denjenigen, die durch das Objekt usw. näher bestimmt sind. ‚Das dreifache Objekt‘ (tividhaṃ kammaṃ) drückt die Dreifachheit des Objekts gemäß der in der eigenen Schule etablierten Lehre aus. Andere jedoch nehmen ein siebenfaches Objekt an. Wie?

නිබ්බත්තිවිකතිප්පත්ති, භෙදෙන තිවිධං මතං,තත්ථෙච්ඡිතතමං කම්මං, කම්මංත්වඤ්ඤං චතුබ්බිධං;

ඉච්ඡිතඤ්චානිච්ඡිතඤ්ච, නෙවිච්ඡිතමනිච්ඡිතං,තථාඤ්ඤපුබ්බං නාඤ්ඤපුබ්බන්ති, එවමඤ්ඤං චතුබ්බිධන්ති.

„Es gilt als dreifach nach der Einteilung in Hervorbringung (nibbatti), Veränderung (vikati) und Erreichung (patti). Darunter ist das am meisten erwünschte Objekt [das eigentliche] Objekt, während das andere vierfach ist: das Erwünschte, das Unerwünschte, das weder Erwünschte noch Unerwünschte, sowie das zuvor als ein anderes Bestimmte und das nicht zuvor als ein anderes Bestimmte; so ist das andere vierfach.“

තත්ථ ඉච්ඡිතාදීනි උපරියෙවාපි භවිස්සන්ති, තත්‍රෙච්චාදිනා තිවිධං කම්මං සරූපතො දස්සෙති, තත්ථ නිබ්බත්තිකම්මමෙකෙ-නෙකධා පරිකප්පෙන්ති, තදිහ පකාසයිස්සාම–

Darin werden das Erwünschte usw. auch weiter unten vorkommen. Mit den Worten ‚darin‘ usw. zeigt er das dreifache Objekt in seiner eigenen Form auf. Darin erklären manche das Hervorbringungsobjekt (nibbattikamma) auf mehrfache Weise; dies wollen wir hier darlegen:

සතී-සතී [Pg.73] වා පකති, න යත්ථ පරිණාමිනී,නිස්සීයතෙ තං නිබ්බත්ති, කම්මමඤ්ඤෙසමඤ්ඤථා;

අසන්තං ජායතෙ යං වා, යං සන්තමප්පකාසති,උප්පත්‍යා-භිබ්‍යත්තියා වා, තන්නිබ්බත්තීති වුච්චතීති.

„Ob die Ursubstanz existiert oder nicht existiert: Wo sie sich nicht transformiert, sondern hervorgebracht wird, das nennen die anderen das Hervorbringungsobjekt; andernfalls ist es anders. Oder was als nicht-existent entsteht, oder was als existent offenbar wird, sei es durch Entstehung oder durch Manifestation: das wird Hervorbringung genannt.“

අයමෙත්ථ අත්ථො ‘‘කටවිකාරස්ස කාසසඞ්ඛාතා විජ්ජමානා පකති පරිණාමිනී කටවිකාරම්පති පරිණමන්තී යත්ථප්පයොගෙ න නිස්සීයතෙ… කටං කරොතීතෙත්ථ කෙවලමත්ථාවගමමත්තස්ස වත්තුමිච්ඡිතත්තා කාසෙති අසුය්‍යමානත්තා ච, පකතියා තු සුය්‍ය මානත්තෙ විකාරියං සියා, තෙනෙව කාසෙ කටං කරොති, තණ්ඩුලෙ ඔදනං පචතීති ද්වයත්ථො කරොති පචති ච, තස්මා කාසෙ කරොති තණ්ඩුලෙ පචතීති විකාරීයති, කටං කරොති ඔදනම්පචතීති නිබ්බත්තී යතීති අත්ථො, අසතී වා පකති අවිජ්ජමානත්තායෙව යත්ථ න නිස්සීයතෙ… ( ) සංයොගං ජනයති විභාගමුප්පාදයතීති සංයොගවිභාගානං කස්සාපි පකතියා අවිකාරත්තා සංයොගවිභාගවන්තෙ හ්‍යවිකතෙහෙව තෙසං ජනනතො, තමෙවම්භූතමනිස්සිතපකතිකං අවිජ්ජමාන (පකති) කං වා කාරියං නිබ්බත්තිකම්මං නාමාති එකො, අඤ්ඤෙසමඤ්ඤථාති වත්වා තන්දස්සෙති ‘අසන්ත’මිච්චාදිනා, යං අසන්තමවිජ්ජමානං ජායතෙ, තන්නිබ්බත්තිකම්මං, යථා සුඛං ජනයති බුද්ධිමුප්පාදයතීති, සන්තං විජ්ජමානමෙව වා කෙවලමප්පකාසිතපුබ්බං යං උප්පත්තියා අභිබ්‍යත්තියා වා පකාසති, තම්පි නිබ්බත්තිකම්මං, යථා පුත්තං විජායතිසාමඤ්ඤමභිබ්‍යඤ්ජයතී’’ති, තදෙවං කෙසඤ්චි මතෙන අනිස්සිතපකතිකං අවිජ්ජමානපකතිකන්ති දුවිධං නිබ්බත්තිකම්මම්පි අඤ්ඤෙසම්මතෙන අසන්තං ජායමානං සන්තමප්පකාසමානන්ති දුවිධං නිබ්බත්තිකම්මම්පීතිසබ්බම්පි අට්ඨිතපුබ්බමෙව ජායතීත්‍යසතො ජානනා න බ්‍යතිරිච්චතිච්චාහ-‘අසතො ජනනං කරීයතී’ති, අවත්ථන්තරන්ති ඔදනාදිනො ක්ලෙදනාදිලක්ඛණමඤ්ඤමවත්ථං.

Dies ist hierbei die Bedeutung: „Die vorhandene, veränderliche Ursubstanz (pakati) des Strohmatten-Produkts, bekannt als Gras (kāsa), welche sich zur Strohmatten-Modifikation hin verwandelt, wird bei der Anwendung [des Verbs] nicht direkt bezogen [bzw. nicht ausgedrückt]...“ In „er macht eine Matte“ (kaṭaṃ karoti) wird [das Gras] nicht gehört [erwähnt], weil man nur das bloße Verständnis der Bedeutung ausdrücken will. Wenn aber die Ursubstanz gehört [erwähnt] würde, wäre es ein Modifikationsobjekt (vikāriya). Eben darum hat „aus Gras macht er eine Matte, aus Reis kocht er Reisbrei“ die doppelte Bedeutung von „machen“ und „kochen“. Daher ist die Bedeutung: Bei „aus Gras macht er [eine Matte], aus Reis kocht er [Reisbrei]“ wird es modifiziert (vikārīyati); bei „er macht eine Matte, er kocht Reisbrei“ wird es hervorgebracht (nibbattīyati). Oder wo eine nicht-existierende Ursubstanz eben wegen ihrer Nichtexistenz nicht bezogen wird... wie bei „er erzeugt Verbindung, er bringt Trennung hervor“, da bei Verbindung und Trennung keine Ursubstanz modifiziert wird, weil diese ja durch unveränderte Träger von Verbindung und Trennung erzeugt werden; dieses so beschaffene Bewirkte, das keine darauf bezogene Ursubstanz hat oder dessen Ursubstanz nicht existiert, nennt die eine [Lehrmeinung] ein Hervorbringungsobjekt (nibbattikamma). Indem er sagt, dass andere es anders [sehen], zeigt er dies mit [den Worten] „nicht-existent“ (asanta) usw.: „Was als nicht-existent, nicht vorhanden entsteht, das ist ein Hervorbringungsobjekt, wie in: ‚er erzeugt Glück, er bringt Erkenntnis hervor‘. Oder auch das, was tatsächlich existiert, aber zuvor bloß unoffenbart war, und was durch Entstehung oder Manifestation offenbar wird, auch das ist ein Hervorbringungsobjekt, wie in: ‚sie gebiert einen Sohn, er manifestiert das Allgemeine‘.“ So ist also sowohl das nach der Meinung der einen zweifache Hervorbringungsobjekt — nämlich das, dessen Ursubstanz nicht bezogen ist, und das, dessen Ursubstanz nicht existiert — als auch das nach der Meinung der anderen zweifache Hervorbringungsobjekt — nämlich das, was als Nicht-Existierendes entsteht, und das, was als Existierendes, aber Unoffenbartes erscheint —, all dies entsteht, ohne zuvor [in dieser Form] bestanden zu haben. Daher unterscheidet es sich nicht von der Erkenntnis des Nicht-Existierenden, weshalb er sagte: „Die Erzeugung des Nicht-Existierenden wird bewirkt (karīyati).“ „Ein anderer Zustand“ (avatthantara) bedeutet: ein anderer Zustand, der durch das Aufquellen usw. von Reisbrei usw. gekennzeichnet ist.

පකත්‍යුච්ඡෙදසම්භූතං, විකාරියං කිඤ්චි කිඤ්චි තු;

ගුණන්තරසමුප්පත්‍යා, එවං සා විකති ද්විධා.

Das Modifikationsobjekt (vikāriya) ist teils durch die Zerstörung der Ursubstanz entstanden, teils aber durch das Entstehen einer anderen Eigenschaft; so ist diese Modifikation (vikati) zweifach.

කිඤ්චි විකාරියං කම්මං පකතියා කාරණස්ස උච්ඡෙදෙන සම්භූතං, යථා [Pg.74] කට්ඨං භස්මං කරොතීති කට්ඨස්සාච්චන්තපරාවත්ති, කිඤ්චි පන ගුණන්තරානමුප්පත්තියා, යථා සුවණ්ණං කටකං කෙයුරං වා කරොතීති එවං ද්වීධා සා විකති හොතීති අත්ථො, න විභාවීයන්තෙති න ගම්‍යන්තෙ, සා පත්ති‘පාපීයති විසයීකරීයතී’ති කත්වා.

Einiges Modifikationsobjekt (vikāriya-kamma) ist durch die Zerstörung der Ursubstanz, welche die Ursache ist, entstanden, wie in „er macht Holz zu Asche“, was eine völlige Umwandlung des Holzes ist. Einiges aber durch das Entstehen anderer Eigenschaften, wie in „er macht aus Gold ein Armband oder eine Spange“. So ist die Bedeutung: Diese Modifikation ist zweifach. „Sie werden nicht deutlich gemacht“ (na vibhāvīyante) bedeutet: sie werden nicht verstanden. Dieses Erreichen (patti) [erfolgt], indem man feststellt: „es wird erlangt, es wird zum... Objekt gemacht“.

යත්‍ර ක්‍රියාකතො කොචි, විසෙසො නාවගම්‍යතෙ;

දස්සනා වානුමානා වා, සා පත්තීති පකිත්තිතා.

Wo durch die Handlung keinerlei Besonderheit wahrgenommen wird, weder durch direktes Sehen noch durch Schlussfolgerung, das wird als Erreichungsobjekt (patti) bezeichnet.

යත්ථ කිරියාකතො කිරියාසම්පාදිතො විසෙසො අතිසයො කොචි නාවගම්‍යතෙ නප්පතීයතෙ දස්සනා වා පච්චක්ඛප්පමාණෙන අනුමානප්පමාණෙන වා යථා නිබ්බත්තිවිකතීනමතිසයො පච්චක්ඛානුමානා වගමනීයො, තත්‍ර හි නිබ්බත්තියං විසෙසසිද්ධිරතිපසිද්ධා… අත්ථලාභාඛ්‍යස්ස විසෙසස්සාවිජ්ජමානස්ස කිරියාකත්තා, විකාරියෙ ( ) තු ක්වචි පච්චක්ඛවිසයො… කට්ඨං ඩහතීති කණ්හත්තාදිභාවස්ස පච්චක්ඛෙනෙවොපලබ්භනතො, ක්වචිදනුමානගම්මො… දෙවදත්තං රොසෙති පසාදයති වෙති විසිට්ඨමුඛවණ්ණාදිකාරියානුමෙය්‍යත්තා රොසාදිනො, එවං යත්ථ න විසෙසසිද්ධි අපි තු පත්තිමත්තං, සා පත්තීති පකිත්තිතා කථිතා, ආදිච්චම්පස්සති ධම්මමජ්ඣෙතීති අයමෙත්ථ අත්ථො, කථඤ්චරහි අසන්තස්ස පත්තිකම්මස්ස කිඤ්චි (අකරොන්ත)ස්ස කාරකත්තං, න හි කිඤ්චි අකරොන්තං කාරකම්භවිතුමරහතීති උච්චතෙ-

Wo keinerlei durch die Handlung bewirkter, durch die Handlung vollzogener Unterschied oder Vorzug wahrgenommen oder erkannt wird, weder durch direkte Wahrnehmung (paccakkha-pamāṇa) noch durch Schlussfolgerung (anumāna-pamāṇa) — wie hingegen der Vorzug bei der Hervorbringung (nibbatti) und der Modifikation (vikati) durch Wahrnehmung oder Schlussfolgerung zu erkennen ist; denn dort, bei der Hervorbringung, ist das Zustandekommen der Besonderheit überaus bekannt, da die Besonderheit namens „Erlangung des Nutzens“, die zuvor nicht existierte, durch die Handlung bewirkt wird; beim Modifikationsobjekt hingegen ist es manchmal ein Gegenstand direkter Wahrnehmung, wie in „er verbrennt Holz“, weil der Zustand des Schwarzwerdens usw. direkt wahrgenommen wird; manchmal ist es durch Schlussfolgerung zugänglich, wie in „er erzürnt Devadatta“ oder „er erfreut ihn“, weil Zorn usw. durch die Wirkung einer veränderten Gesichtsfarbe usw. erschlossen werden können; wo also kein Zustandekommen einer Besonderheit vorliegt, sondern bloß ein reines Erreichen, das wird als Erreichungsobjekt (patti) bezeichnet, so wird gesagt; wie in „er sieht die Sonne“, „er lernt die Lehre“ — dies ist hierbei die Bedeutung. Wie aber kann dem Erreichungsobjekt, das selbst nichts tut, die Eigenschaft eines bewirkenden Faktors (kārakatta) zukommen? Denn wer nichts tut, kann doch wohl kein bewirkender Faktor sein! Darauf wird geantwortet:

දස්සනක්ඛමතාභාසො, පගමබ්‍යත්තිආදයො;

විසෙසා පත්තිකම්මස්ස, ක්‍රියාසිද්ධියමිච්ඡිතා.

Die Eignung, gesehen zu werden, das Erscheinen, das Hingehen, die Manifestation und so weiter sind als Besonderheiten des Erreichungsobjekts (pattikamma) für das Gelingen der Handlung erwünscht.

අත්‍ර දට්ඨුං සක්කා ඉති දස්සනෙ ඛමතා ආභාසොපගමො විසයත්තොපගමො විසයත්තොපගමනං බ්‍යත්ති චෙති එවමාදයො විසෙසා යථායොගං පත්තිකම්මස්ස කිරියානිප්ඵත්තියං ඉච්ඡිතා, තතො තස්ස කාරකත්තන්ති අත්ථො, ආදිච්චං පස්සතීති එත්ථ හි ආදිච්චො දට්ඨුං සක්කා, තතොව සො දිස්සති අභිබ්‍යත්තිඤ්චොපයාතීති දස්සනකිරියානිප්ඵාදකත්ථෙනාස්ස කාරකත්තමුපපජ්ජතෙ, තථා ඤ්ඤත්‍රාප්‍යාදිසද්දගහිතවිසෙසවසෙන කිරියාසිද්ධිතො කාරකත්තං වෙදිතබ්බං[Pg.75], නනු විකාරියම්පි නිබ්බත්තිකම්මමෙව… තෙන රූපෙනාසතොයෙව ජනනතො, පත්තිකම්මම්පි කිරියාසම්බන්ධරූපෙනාසන්තමෙව පච්ඡා තථා භවතීති නිබ්බත්තියෙවාති සච්චං-

Hierbei bedeutet „die Eignung, gesehen zu werden“: „es kann gesehen werden“; das Erscheinen, das Eintreten in den Objektbereich, das Gelangen in den Objektbereich und die Manifestation — diese und ähnliche Besonderheiten sind je nach Fall für die Vollendung der Handlung des Erreichungsobjekts erwünscht; daraus ergibt sich seine Eigenschaft als bewirkender Faktor (kārakatta), so ist die Bedeutung. Denn in „er sieht die Sonne“ kann die Sonne gesehen werden; eben darum wird sie gesehen und gelangt zur Manifestation, weshalb ihr in ihrer Eigenschaft als Vollbringerin der Seh-Handlung die Rolle eines bewirkenden Faktors zukommt. Ebenso ist auch an anderen Stellen die Eigenschaft als bewirkender Faktor durch das Gelingen der Handlung aufgrund der mit dem Wort „und so weiter“ erfassten Besonderheiten zu verstehen. Aber ist nicht auch das Modifikationsobjekt (vikāriya) im Grunde ein Hervorbringungsobjekt (nibbattikamma)? Da es ja in jener Form als ein zuvor Nicht-Existierendes erzeugt wird. Und auch das Erreichungsobjekt (pattikamma) ist ja in Form der Beziehung zur Handlung zuvor nicht existent und wird erst danach so; also ist es doch auch eine Hervorbringung? Das ist wahr —

අත්ථෙසා වත්ථුට්ඨිති, සුඛුමබුද්ධිගොචරපතීත්‍යනුරොධෙන,තත්‍ර යම්පෙතං ඝටතෙ, යථා පතීති සද්දත්ථාවත්තානතො.

Dies ist in der Tat die Beschaffenheit der Dinge, entsprechend dem Verständnis, das dem feinen Verstand zugänglich ist. Was sich jedoch dort [in der sprachlichen Praxis] fügt, entspricht der Wirkungsweise der Wortbedeutung gemäß der allgemeinen Auffassung.

විසෙසානුපාදානතොති ‘‘කම්මෙ දුතියා’’ති සාමඤ්ඤෙන වුත්තත්තා වුත්තං. කරීයති කටො, කතො කටො ච්චෙවමාදීසු ත්‍යාදිප්පභුතීහි අතිහිතකම්මාදිනිස්සයෙසුපි එකත්තාදීසු දුතියාදයො පප්පොන්ති නියමාභාවා, තථාහි පඤ්චකෙ නාමත්ථෙ කටාදිවචනීයස්ස සම්බන්ධී කම්මාද්‍යත්ථො, ත්‍යාදිප්පභුතීති අනභි හිතස්ස සඞ්ඛ්‍යාඛ්‍යස්සාපරස්ස විභත්‍යත්ථස්සාභිධානාය අභිහිතෙසුපි කටාදීසු කම්මාදීසු දුතියාදයො සියුන්ති පාණිනියා ‘‘කම්මෙ දුතියා’’ච්චාදීසු (2-3-2) ‘‘අනභිහිතෙ’’ති (2-3-1) වචනමධිකරොන්ති, වෙය්‍යත්තියායෙව දුතියාදීනප්පසඞ්ගෙපි තන්නිස්සයභූතෙ-කත්තාද්‍යත්ථෙ ජොතනායාභිහිතෙසු දුතියාදයො සියුං, තිකෙ පන සඞ්ඛ්‍යාකම්මාදයො විභත්ති වචනීයා, තත්ථ යජ්ජපි කම්මාදිනො පච්චයෙනාභිධානං, තථාප්‍යෙකත්තාදයො නාභිහිතාති තස්ස සඞ්ඛ්‍යාඛ්‍යස්සාපරස්ස විභත්‍යත්ථස්සාති ධානාය අභිහිතෙසුපි කම්මාදීසු දුතියාදයො සියුන්ති පාණිනියා ‘‘කම්මෙ දුතියා’’ති ‘‘අනභිහිතෙ’’ති වචනමධිකරොන්ති, තමුපදස්සෙන්තො ආහ-‘තත්‍රිදං සියා’තිආදි, තත්‍ර තස්මිං දුතියාදි විභත්තිවිධානෙ ඉදං චොද්‍යං සියා, කින්ති ආහ-‘පඤ්චකෙ’ඉච්චාදි, අනභිහිතකම්මාදිනිස්සයෙසුති අනභිහිතා කම්මාදයො නිස්සයා යෙසමෙකත්තාදීනං, තෙසූත්‍යත්ථො, දුතියාදයො විභත්තියො යථා සියුන්ති ජොතනායාභිධානාය චාති යුජ්ජමානවසෙන අත්ථො වෙදිතබ්බො, අභිහිතකම්මාදිනිස්සයෙසුපීති අපිසද්දෙන අනභිහිතකම්මාදිනිස්සයමෙකත්තාදිං සමුච්චිනොති, ආසඞ්කියාති පුබ්බකිරියාය වුත්තන්ති අපරකිරියා වෙදිතබ්බා, පඤ්චකෙ තිකෙ චා භිහිතකම්මාදිනිස්සයෙ සෙකත්තාදීසු දුතියාදිප්පත්තිමාසඞ්කාවසෙන දස්සෙත්වා චතුක්කවාදීනම්පි පක්ඛමුබ්භාවිය පරිහරිතුං ‘යදිච්චා’දිමාහ, අයන්තෙසමධිප්පායො [Pg.76] ‘‘යදෙසා සඞ්ඛ්‍යා පාටිපදිකත්ථො තප්පටිපජ්ජනෙ කම්මාදයො විභත්තිවචනීයා, තදා ‘අනභිහිතෙ කම්මෙ’තිආදිනා අනභිහිතග්ගහණං කම්මාදිවිසෙසානමනුභවන්තමනත්ථකං… අභිහිතෙ විභත්තිවාච්චාභාවතො, යදා පනායං පක්ඛො ‘සඞ්ඛ්‍යා විභත්තිවචනීයා’ති තදා ‘‘කම්මෙ දුතියා’’ ත්‍යෙවමාදයො නිද්දෙසා විසයසන්දස්සනමත්තායෙව වෙදිතබ්බා’’ති, සබ්බථාති පඤ්චකතිකවාදීනං චතුක්කවාදීනඤ්ච මතවසෙන සබ්බප්පකාරෙන, සද්දත්ථාබ්‍යතිරිත්තත්ථමත්තොයෙවාති බ්‍යතිරෙකො බ්‍යතිරිත්තං, නපුංසකෙ භාවෙ ක්තො, න විජ්ජතෙ බ්‍යතිරිත්තං බ්‍යතිරෙකො භෙදො යස්ස තං අබ්‍යතිරිත්තං, අබ්‍යතිභින්නන්ති අත්ථො, සද්දත්ථතො සකත්ථතො අබ්‍යතිරිත්තං අත්ථමත්තං අත්ථසාමඤ්ඤං යස්ස ඔදනාදිසද්දස්ස සො තථා වුත්තො.

„Weil keine Besonderheit ergriffen wird“ (visesānupādānato) wurde gesagt, da es allgemein als „der Akkusativ steht im Objekt“ (kamme dutiyā) ausgedrückt ist. In Beispielen wie „Die Matte wird gemacht“ (karīyati kaṭo), „Die gemachte Matte“ (kato kaṭo) usw. würden mangels einer einschränkenden Regel die Endungen der zweiten Fallgruppe (Akkusativ usw.) selbst bei Einzahl usw. eintreffen, welche die Träger von durch Suffixe wie -ti usw. bereits ausgedrückten Objekten (abhihitakamma) usw. sind. Denn in der Fünfer-Theorie [der Nominalbedeutung] (pañcake) ist die Bedeutung des Objekts usw. mit dem durch Wörter wie „Matte“ auszudrückenden Sinn verbunden. Um eine andere Bedeutung der Kasusendung auszudrücken, nämlich den Numerus (saṅkhyā), der durch Endungen wie -ti usw. nicht ausgedrückt ist, würden, selbst wenn Objekte wie „Matte“ bereits ausgedrückt sind, Akkusativendungen usw. auftreten; daher wenden die Nachfolger Pāṇinis in Regeln wie „kamme dutiyā“ (Pāṇini 2.3.2) die übergeordnete Regel „wenn nicht bereits ausgedrückt“ (anabhihite, Pāṇini 2.3.1) an. Selbst wenn durch die grammatikalische Klarheit (veyyattiyā) das Eintreffen von Akkusativendungen usw. nicht droht, könnten Akkusativendungen usw. auftreten, um den Numerus anzuzeigen, der als Träger der Bedeutung des Täters (kattā) usw. dient, wenn diese ausgedrückt sind. In der Dreier-Theorie (tika) hingegen sind Numerus, Objekt usw. durch die Kasusendung auszudrücken. Obwohl dort das Objekt usw. durch das Suffix ausgedrückt wird, ist die Einzahl usw. nicht ausgedrückt. Um diese andere Bedeutung der Kasusendung auszudrücken, die als Numerus bezeichnet wird, würden, selbst wenn Objekte bereits ausgedrückt sind, Akkusativendungen usw. auftreten; daher wenden die Nachfolger Pāṇinis auf „kamme dutiyā“ die übergeordnete Regel „anabhihite“ an. Um dies aufzuzeigen, sagt er: „Dazu könnte Folgendes eingewendet werden“ (tatridaṃ siyā) usw. Dabei bezieht sich „dazu“ (tatra) auf diese Vorschrift der Akkusativ- usw. Endungen, und dieses ist der Einwand (codya). „In der Fünfer-Theorie“ usw. bedeutet: „In jenen Fällen von Einzahl usw., die die Träger von nicht-ausgedrückten Objekten usw. sind.“ Dass die Kasusendungen wie der Akkusativ usw. eintreten, um diese anzuzeigen und auszudrücken – so ist die Bedeutung in angemessener Weise zu verstehen. Durch das Wort „auch“ (api) in „selbst in Trägern von ausgedrückten Objekten usw.“ schließt er die Einzahl usw. ein, die der Träger von nicht-ausgedrückten Objekten usw. ist. „Nachdem befürchtet wurde“ (āsaṅkiyā) drückt eine vorhergehende Handlung aus, und die nachfolgende Handlung ist entsprechend zu verstehen. Nachdem er die Befürchtung des Eintretens von Akkusativendungen usw. bei Einzahl usw. in der Fünfer- und Dreier-Theorie, wenn Objekte bereits ausgedrückt sind, dargelegt hat, sagt er „Wenn...“ (yadi) usw., um auch die Ansicht der Anhänger der Vierer-Theorie (catukkavādī) aufzuzeigen und zu widerlegen. Dies ist unsere Ansicht: „Wenn diese Zahl die nominale Stammbedeutung (pāṭipadikattha) ist, und bei deren Erfassung Objekt usw. durch Kasusendungen auszudrücken sind, dann ist die Erwähnung von 'nicht-ausgedrückt' durch Regeln wie 'im nicht-ausgedrückten Objekt' (anabhihite kamme) sinnlos, da sie die Besonderheiten des Objekts usw. nicht erfasst ... da im bereits Ausgedrückten kein durch die Kasusendung auszudrückender Sinn vorliegt. Wenn jedoch die Ansicht vertreten wird, dass 'der Numerus durch die Kasusendung auszudrücken ist', dann sind Bestimmungen wie 'kamme dutiyā' nur als bloße Veranschaulichung des Anwendungsbereichs zu verstehen.“ „In jeder Hinsicht“ (sabbathā) meint auf alle Weise gemäß der Ansichten der Anhänger der Fünfer-, Dreier- und Vierer-Theorie. „Nur die Bedeutung, die von der Wortbedeutung nicht verschieden ist“: Abweichung (byatireko) bedeutet Unterscheidung (byatiritto), gebildet mit dem Suffix -ta im sächlichen Abstraktum (napuṃsake bhāve kto). Das, wovon es keine Unterscheidung (byatireko), keinen Unterschied (bheda) gibt, ist ununterschieden (abyatiritto), was „nicht verschieden“ (abyatibhinnam) bedeutet. Das, dessen bloße Bedeutung (atthamattaṃ), d. h. die allgemeine Bedeutung, von der Wortbedeutung (saddatthato), d. h. der eigenen Bedeutung des Wortes (sakatthato), nicht verschieden ist, wie beim Wort „Reis“ (odanādi) usw., wird so bezeichnet.

කිඤ්චාපි වුත්තියං තබ්බාදිණාදිසමාසෙහි අභිහිතමවුත්තං, තථාපි තෙහි අභිහිතෙප්‍යෙවමෙව දට්ඨබ්බන්ති නිදස්සෙන්තො ආහ-‘එව’මිච්චාදි, කර-කරණෙ කරීයිත්ථාති කතො‘ක්තො භාවකම්මෙසු’ති (5-56) කම්මෙ ක්තො, සතිකොති එත්ථ කීතොති කම්මත්ථෙ ‘‘දිස්සන්තඤ්ඤෙපි පච්චයා’’ති (4-120) ඉකො, කම්මතාගම්‍යතෙ කිතප්පච්චයාදීනං කම්මෙ විහිතත්තා, එවඤ්ච ධුහි කිමෙකමුදාහරණං දත්තමාචරියෙනෙ ත්‍යතො ආහ- ‘උදාහරණ’ඉච්චාදි, අනභිහිතෙති වචනං විනාපීති වචනං විනා එවාති අවධාරණෙ-අපිසද්දො, සම්භාවනෙවා, යද්‍යභිහිතෙහි වචනං විනාපි දුතියාදීනමප්පවත්ති භවෙය්‍ය, වචනසබ්භාවෙ තු කථායෙව නත්ථීති අත්ථො, එවඤ්ච පනෙත්ථ දුතියාදීනමභිහිතෙ පසඞ්ගාභාවො ජානිතබ්බො ‘‘පච්චතෙ ඔදනො, කතො කටොච්චාදොපි යදි දුතියාදයො සියුං පඨමාවිධානස්සාවකාසො න භවෙය්‍ය තතො සාමත්ථියානභිහිතෙයෙව කම්මාදො දුතියාදයො සකිරියා (යං තද)භිබ්‍යත්තියා භවිස්සන්ති, පඨමෙවත්වභිහිතෙ’’ති, න නුච පඨමායාකාරකමවකාසො රුක්ඛො පිලක්ඛොති කිමිදමුච්චතෙ අකාරකන්ති යද්‍ය කාරකං නෙදම්පයොගමරහති තතො යත්ථ විසෙසකිරියාන මස්සවනං තත්ථ පදත්ථසහචරිතාය සත්තාය පතීතියා ‘රුක්ඛො අත්ථි [Pg.77] පිලක්ඛො අත්ථී’ති අපෙක්ඛීයතීති කාරකත්තං රුක්ඛාදීන මත්ථෙවෙති, න ච උච්චං නීචංත්‍යධිකරණවාචිත්තෙ නිපාතස්ස අත්ථීත්‍යනෙන නත්ථි සම්බන්ධොති උච්චමත්ථීත්‍යාධෙය්‍යස්සෙව කත්තුත්තං නාධාරස්සාත්‍ය කාරකත්තමාධාරස්සාත්‍යවකාසො-ත්ථි පඨමායාති ‘‘පඨමාවිධා නස්සාවකාසො න භවෙය්‍යා’’ති යථාවුත්තො-යං හෙතු අසිද්ධොති ච සක්කා වත්තුං, අසඞ්ඛ්‍යතො පඨමාත්‍යවත්වා ‘‘පඨමාත්ථ මත්තෙ’’ති (2.39) සාමඤ්ඤවිධානතො සිද්ධොයෙව, යං හෙතුත්තානභිහිතවචනමනත්ථකමිච්චෙව ඨිතං.

Auch wenn in der Erklärung (vutti) das durch taddhita-Suffixe wie -tabba usw., kṛt-Suffixe wie -ṇi usw. und Komposita (samāsa) Ausgedrückte nicht direkt erwähnt wurde, zeigt er dennoch, dass es sich ebenso verhält, wenn es durch diese ausgedrückt wird, und sagt: „Ebenso...“ (evam) usw. Aus der Wurzel kar- (Machen) in der Bedeutung des Machens gebildet bedeutet „getan“ (kato) „es wurde getan“ (karīyittha). Das Suffix -ta (kto) steht im Passiv (kamme) gemäß der Regel „-ta im Zustand und im Passiv“ (kto bhāvakammesu, Kacc. 5.56). In „satiko“ (im Wert von hundert gekauft) steht im Wort „kīto“ (gekauft) in der Bedeutung des Objekts (kammatthe) das Suffix -ika (iko) gemäß der Regel „andere Suffixe werden auch gesehen“ (dissantaññepi paccayā, Kacc. 4.120). Die Eigenschaft des Objekts wird verstanden, weil das kṛt-Suffix usw. im Passiv/Objekt vorgeschrieben ist. Und warum hat der Lehrer in beiden Fällen nur ein einziges Beispiel gegeben? Daraufhin sagt er: „Beispiel...“ (udāharaṇa) usw. „Selbst ohne die Aussage 'anabhihite'“: Das Wort „selbst“ (api) dient der Einschränkung im Sinne von „nur ohne die Aussage“, oder es drückt eine Möglichkeit aus. Wenn auch ohne die Aussage bei bereits Ausgedrücktem das Eintreten des Akkusativs usw. nicht stattfände, so erübrigt sich bei Vorhandensein der Aussage jede Diskussion; dies ist der Sinn. Und so ist hierbei zu wissen, dass beim bereits Ausgedrückten kein Anlass für den Akkusativ usw. besteht: „Wenn in Sätzen wie 'der Reis wird gekocht' (paccate odano), 'die Matte ist gemacht' (kato kaṭo) usw. der Akkusativ usw. einträte, gäbe es keinen Anwendungsbereich für die Vorschrift des Nominativs (paṭhamā). Daher werden aufgrund der syntaktischen Kraft (sāmatthiyā) der Akkusativ usw. nur beim nicht-ausgedrückten Objekt usw. eintreten, um dieses zusammen mit der Handlung auszudrücken; beim bereits Ausgedrückten hingegen steht nur der Nominativ.“ Aber ist der Bereich des Nominativs nicht ein Nicht-Kāraka (akāraka) wie in „ein Baum“ (rukkho), „ein Pilakkha-Baum“ (pilakkhoti)? Warum wird dies als Nicht-Kāraka bezeichnet? Wenn es ein Nicht-Kāraka wäre, würde es diese Verwendung nicht verdienen. Wo nämlich keine spezifische Handlung gehört wird, wird wegen des Verständnisses des Seins (sattā), das mit der Wortbedeutung einhergeht, „der Baum existiert“ (rukkho atthi), „der Pilakkha-Baum existiert“ (pilakkho atthi) impliziert; folglich liegt die Kāraka-Eigenschaft der Wörter wie Baum tatsächlich in ihrer Bedeutung vor. Und man kann nicht sagen, dass bei Wörtern wie „hoch“ (uccaṃ), „tief“ (nīcaṃ), die den Ort (adhikaraṇavācī) bezeichnen, keine Verbindung der Partikel (nipāta) mit dem Wort „existiert“ (atthi) besteht, denn in „es existiert oben“ (uccam atthi) gehört die Täterschaft (kattuttaṃ) nur dem zu Lokalisierenden (ādheyya) und nicht dem Ort (ādhāra); daher gibt es einen Anwendungsbereich für den Nominativ für den Ort, der ein Nicht-Kāraka ist. Daher kann man sagen, dass der oben genannte Grund „es gäbe keinen Anwendungsbereich für die Vorschrift des Nominativs“ unbewiesen (asiddha) ist. Ohne Rücksicht auf die Zahl (asaṅkhyato) wird der Nominativ durch die allgemeine Regel „bloß in der Bedeutung des Nominativs“ (paṭhamāttha matte, Kacc. 2.39) erwiesen. Aus diesem Grunde bleibt die Erwähnung des Wortes „anabhihite“ (wenn nicht ausgedrückt) sinnlos.

යඤ්චාති චසද්දො වත්තබ්බන්තරසමුච්චයෙ අපරම්පි කිඤ්චි වත්තබ්බමත්ථීති අත්ථො, යඤ්ච ඵලං මඤ්ඤතෙති සම්බන්ධො, යදෙත්ථාන භිහිතාධිකාරො නත්ථි තදා යථා ‘කතො කටො’ච්චත්‍රත්තෙන කම්මස්සාභිහිතත්තා දුතියා න හොති තථා ‘කටං කරොති විපුලං දස්සනීය’න්ති කටසද්දතො උප්පන්නාය දුතියාය (විපුලාදිගතස්ස) කම්මස්සා භිහිතත්තා විපුලාදීහි විසෙසනෙහි දුතියා න සියා, තතො ත්‍යාදි තබ්බාදිණාදිසමාසෙහි කම්මස්සාන භිහිතත්තමත්තෙවාති විපුලාදීහිපි දුතියාවිධානසඞ්ඛාතං අනභිහිතෙ’’ති (2-3-1) අනභිහිත වචනස්ස අධිකාරෙ යඤ්ච ඵලං චින්තයතීති අත්ථො, යුත්තස්සාතිමස්ස අත්ථො සම්බන්ධස්සාති, පච්චෙකං කරොත්‍යභිසම්බන්ධතායාති ‘කටං කරොති විපුලං කරොති දස්සනීයං කරොති’ච්චෙවං පච්චෙකං පච්චෙකං කරොතිස්සාභිසම්බන්ධතායාති අත්ථො, කම්මතා අත්ථීති සෙසො, එවං මඤ්ඤතෙ-‘‘කටං කරොමීති පවත්තො විපුලං කරොමී දස්සනියං කරොමීති ච පවත්තොවාති විපුලාදීනම්පි පච්චෙකං කම්මතා අත්ථෙව, තත්ථෙකස්සාභිධානෙ පරෙකස්ස සුඛමවලොකයන්තීති තදභිධානායපි දුතියා භවිස්සතී’’ති, පකාරන්තරාවතාරො නාචරියෙ නොපරොධිතොති තම්පි පනෙත්ථ දස්සයිස්සාම-‘‘කටසද්දා උප්පජ්ජමානා දුතියා [Pg.78] කටජාති කම්මමභිහිතවතී, න විපුලාදිගුණකම්මං, තතො තදභිධානාය ච දුතියායෙව භවති, අථවා කටොව කම්මං, තං සාමානාධිකරණ්‍යෙන විපුලාදීහිපි දුතියා භවිස්සති, කටං කරොති විපුලො දස්සනීයොති හි වුච්චමානෙ විපුලාදයො කත්තුසමානාධිකරණතායෙව පතීයෙය්‍යුං තස්මා කටසද්දසාමානාධිකරණ්‍යම්පටිපාදයතා වස්සමෙත්ථ දුතියා කරණීයා’’ති. නන්වෙමිච්චාදිචොද්‍යං, එවන්ති එවං ගුණයුත්තස්ස කම්මතාය සති, පප්පොතීති කට කම්මෙ-භිධානියෙ (කතො) ති ක්තප්පච්චයස්ස කතත්තා උදාරාදිතො කරොත්‍යභිසම්බන්ධා දුතියා පප්පොතීති අත්ථො, එවං මඤ්ඤතෙච්චාදි පරිහාරො, අවයවෙන කම්මං න වදතීති සම්බන්ධො, අවයවෙනාති විසුංවිසුං, කිඤ්චරහීති ආහ-‘සභාවතො සබ්බං කම්මං වදතී’ති. හොතු කාමං උදාරාදිතොපි වුත්තෙන විධිනා පඨමා, කතසද්දතො කා පවත්තතීති ආහ-‘කතසද්දතො පි’ච්චාදි, අන්තොභූතො අන්තොගධො නාමස්ස සද්දස්ස අත්ථො යස්මිං කම්මලක්ඛණත්ථෙසො අත්ථො කම්මලක්ඛණො අභිහිතො කථිතො සම්පන්නො සම්පජ්ජතීති අත්ථො, නනු ‘කතො කටො’ච්චාදො සභාවතො සබ්බකම්මවුත්තියා අන්තොභූතනාමත්ථවුත්තියා චාත්ථමත්තෙ හොති සබ්බත්ථ පඨමාති ‘කටං කරොති උළාරං සොභනං දස්සනීය’න්ති කටාදිතොපි උප්පන්නාය දුතියාය කම්මස්සාභිහිතත්තා උළාරාදීහි පඨමාප්පසඞ්ගො සියාති අභිහිතාභිධානප්පසඞ්ගොපගතං චොදනං මනසි නිධායාහ-‘කටාදිසද්දො ත්වි’ච්චාදි, සාමඤ්ඤෙනාති විසුං විසුං කටාදිසාමඤ්ඤෙන.

„Yañca“ (und welches): Das Wort „ca“ (und) wird hier im Sinne der Hinzufügung eines weiteren zu erwähnenden Punktes verwendet, mit der Bedeutung: „Es gibt noch etwas anderes, das gesagt werden muss.“ Die syntaktische Verbindung lautet: „yañca phalaṃ maññate“ (und welches Resultat er annimmt). Wenn hier der herrschende Einfluss (adhikāra) des bereits Ausgedrückten (abhihita) nicht vorliegt, dann gilt: So wie bei „kato kaṭo“ (die Matte ist gemacht) wegen des bereits ausgedrückten Objekts (kammassābhihitattā) kein Akkusativ (dutiyā) steht, so würde auch bei „kaṭaṃ karoti vipulaṃ dassanīyaṃ“ (er macht eine große, schöne Matte) aufgrund des vom Wort „kaṭa“ erzeugten Akkusativs, da das Objekt bereits ausgedrückt ist, bei den qualifizierenden Ausdrücken wie „vipula“ (groß) usw. kein Akkusativ stehen. Da das Objekt jedoch durch Zusammensetzungen mit den Suffixen wie -ti, -tabba, -aniya usw. als nicht ausgedrückt gilt, ist unter der Herrschaft der Regel „anabhihite“ (wenn [das Objekt] nicht ausgedrückt ist, 2-3-1), die den Akkusativ vorschreibt, der Sinn: „yañca phalaṃ cintayati“ (und welches Resultat er denkt). Der Sinn von „yuttassātimassa“ bezieht sich auf die Verbindung. Zu „paccekaṃ karotyabhisambandhatāyāti“: Dies bedeutet: „Er macht eine Matte, er macht sie groß, er macht sie schön“ – so steht jedes einzelne Wort in Verbindung mit „karoti“ (er macht). Das Vorhandensein des Objektcharakters (kammatā) ist zu ergänzen. So meint man: „Wer die Handlung ausführt: ‚Ich mache eine Matte‘, führt sie auch aus als: ‚Ich mache sie groß, ich mache sie schön‘“ – somit haben auch „vipula“ usw. einzeln durchaus den Charakter eines Objekts. Wenn dort das eine ausgedrückt ist, richten sich die anderen nach dessen Ausdruck, sodass auch für deren Ausdruck der Akkusativ eintreten wird. Eine andere Herangehensweise, die vom Lehrer nicht abgelehnt wird, wollen wir ebenfalls hier aufzeigen: „Der Akkusativ, der nach dem Wort ‚kaṭa‘ gebildet wird, drückt das aus dem Wort ‚kaṭa‘ hervorgehende Objekt aus, nicht aber das durch ‚vipula‘ usw. qualifizierte Objekt. Daher entsteht für dessen Ausdruck eben der Akkusativ. Oder aber: Nur die Matte ist das Objekt; durch syntaktische Übereinstimmung (sāmānādhikaraṇya) wird der Akkusativ auch bei ‚vipula‘ usw. stehen. Denn wenn man sagt: ‚kaṭaṃ karoti vipulo dassanīyo‘, würden ‚vipulo‘ usw. nur als syntaktisch übereinstimmend mit dem Subjekt (kattu) verstanden werden; daher muss hier von demjenigen, der die syntaktische Übereinstimmung mit dem Wort ‚kaṭa‘ darlegen will, der Akkusativ angewendet werden.“ Ist dies nicht ein Einwand wie „nanvemiccādi“? „Evam“ bedeutet: Wenn so der Objektcharakter durch die Eigenschaft gegeben ist. Zu „pappotīti“: Wenn beim Objekt „kaṭa“ das auszudrückende Suffix (kato) durch das Suffix -ta gebildet wird, erlangt es durch die Verbindung mit „karoti“ ausgehend von „udāra“ usw. den Akkusativ – das ist der Sinn. Der Einwand wird durch „evaṃ maññateccādi“ (so meint man etc.) entkräftet. „Avayavena kammaṃ na vadatīti“ steht im Zusammenhang: „Avayavena“ bedeutet „einzeln“. „Kiñcarahīti“ (was aber dann?) – dazu sagt er: „Sabhāvato sabbaṃ kammaṃ vadatī“ (von Natur aus drückt es das gesamte Objekt aus). Es mag nach der genannten Regel auch von „udāra“ usw. der Nominativ (paṭhamā) eintreten; was aber folgt nach dem Wort „kaṭa“? Dazu sagt er: „katasaddato pi“ usw. „Antobhūto“ bedeutet „innewohnend“, d. h. die Bedeutung des Nomens ist in dieser Bedeutung des Objektmerkmals enthalten. Wenn diese Bedeutung als Objektmerkmal ausgedrückt, gesagt, zustande gekommen ist, so ist dies der Sinn. Nun, wenn bei „kato kaṭo“ usw. aufgrund des Ausdrucks des gesamten Objekts von Natur aus und aufgrund des Ausdrucks der innewohnenden Nominalbedeutung in jedem Fall der Nominativ steht, würde dann nicht bei „kaṭaṃ karoti uḷāraṃ sobhanaṃ dassanīyaṃ“ wegen des vom Wort „kaṭa“ usw. hergestellten Akkusativs, da das Objekt bereits ausgedrückt ist, fälschlicherweise der Nominativ für „uḷāra“ usw. folgen? Mit diesem Einwand im Sinn, der sich auf das Problem des bereits Ausgedrückten bezieht, sagt er: „kaṭādisaddo tvi“ usw. „Sāmaññenāti“ bedeutet „durch die Allgemeinheit von kaṭa usw. einzeln“.

‘‘කත්තුරිච්ඡිතතම’’න්ත්‍යනෙන (1-4-49) කත්තුනො කිරියාය සම්බන්ධි තුමිට්ඨතමං තස්මිං ඉච්ඡිතතමෙ කම්මසඤ්ඤං විධාය නිබ්බත්‍යාදිකෙසුතීසු කම්මෙසු දුතියා විධීයතෙ පාණිනීයෙහි, ඉච්ඡිතතමත්තඤ්ච තදත්ථත්තා කිරියාය, ඔදනං පචති ගාවුම්පයො දොහතිත්‍යාදො(හි) ඔදනාද්‍යත්ථා පචනාදිකිරියාරබ්භතෙති ඔදනපයාදීනමිච්ඡිතතමත්තං, තදුපදස්සෙන්තො ආහ-‘යං කත්තු’ච්චාදි, විභත්තිං විධාය දුතියාභිමතාති සම්බන්ධො, පුන පයාදිනිප්ඵත්තිනිමිත්තං යංකිඤ්චි දොහනාදිකිරියා යුත්තං [Pg.79] කරණාදිරූපෙන අකථිතං ගවාදිකමිච්ඡිතං කාරකං, තත්ථාපි ‘‘අකථිතඤ්චා’’ති (1-4-51) කම්මසඤ්ඤං විධාය තෙනෙව දුතියා විධීයතෙ, තදුපදස්සෙතුමාහ-‘උපයුජ්ජමානෙ’ච්චාදි, අත්‍ර චෙවමකථිතනියමො කතො වාත්තිකකාරෙන-

Durch die Regel „Kattur ipsitatamaṃ [karma]“ (Pāṇini 1.4.49) wird dasjenige, was vom Agens (kattu) durch die Handlung (kiriyā) am meisten begehrt wird (ipsitatama), als Objekt (kammasaññā) bestimmt, und daraufhin wird von den Pāṇineern der Akkusativ (dutiyā) bei den drei Arten von Objekten wie dem hervorgebrachten (nibbattyādi) usw. vorgeschrieben. Das Begehrtsein (icchitatamatta) ergibt sich daraus, dass die Handlung diesem Zweck dient. Denn in Beispielen wie „odanaṃ pacati“ (er kocht Reis) oder „gāṃ payo dogdhi“ (er melkt Milch von der Kuh) wird die Handlung des Kochens usw. um des Reises usw. willen begonnen, weshalb für Reis, Milch usw. das Begehrtsein vorliegt. Um dies aufzuzeigen, sagt er: „yaṃ kattu“ usw. Die Verbindung lautet: „Nachdem die Endung vorgeschrieben wurde, ist der Akkusativ beabsichtigt.“ Ferner wird für einen Faktor (kāraka) wie die Kuh usw., der die Ursache für das Entstehen von Milch usw. ist, der mit einer Handlung wie dem Melken verbunden ist, aber nicht ausdrücklich als Instrument (karaṇa) usw. bezeichnet wird (akathita), ebenfalls durch die Regel „akathitañca“ (Pāṇini 1.4.51) die Objekt-Bezeichnung (kammasaññā) festgelegt und eben dadurch der Akkusativ vorgeschrieben. Um dies aufzuzeigen, sagt er: „upayujjamāne“ usw. Hierzu wurde vom Vārttika-Autor folgende Regelung bezüglich des Nicht-Erwähnten (akathita) getroffen:

පුච්ඡිචිභික්ඛීනං දුහි,යාචීනං නිමිත්තමුපයොගෙ;

පුබ්බවිධිම්හි-කථිතං, බ්‍රූසාසීනඤ්ච ගුණාසත්තන්ති.

„Bei den Verben duh (melken) und yāc (bitten), pucch (fragen), ci (sammeln) und bhikkh (erbitten) ist die Ursache (nimitta) beim Gebrauch das nicht erwähnte [Objekt] im Falle, dass keine vorherige Regel [wie Ablativ etc.] angewendet wird; ebenso bei den Verben brū (sprechen) und sās (lehren) aufgrund der Verbindung mit dem untergeordneten Glied (guṇa).“

උපයුජ්ජතෙ ඉට්ඨත්ථසිද්ධියං බ්‍යාපාරීයතීත්‍යුපයොගො-පයොප්පභුති, තස්මිං, නිමිත්තං ගවාදි, අපුබ්බවිධිම්හි අපාදානාධිකරණාදි පුබ්බසඤ්ඤා විධානාභාවෙ, විධානෙ හි මාණවකා මග්ගං පුච්ඡති, රුක්ඛා ඵලාන්‍යවචිනාත්‍යාදි යථාරහං භවති, ගුණාසත්තන්ති ගුණෙන සත්තං සම්බන්ධී, ගුණසද්දෙනෙත්ථ පධානසාධනං ධම්මාදිකං වත්තුමිච්ඡිතං පධානසාධනඤ්හි කිරියායොපකාරකමුපකාරියං පධානභූතං කිරියමපෙක්ඛිය ගුණො භවති, චො-නුත්තසමුච්චයෙ, පධානන්තු ධම්මාදිනො පවත්තියා තදත්ථත්තා, උපයුජ්ජමානඤ්ච තං පයොපභුතිචෙති විසෙසනසමාසං කත්වා උපයුජ්ජමානපයොප්පභුතිනො නිමිත්තන්ති ඡට්ඨීසමාසො, පභුති සද්දෙන ගවාදිනො ගහණං, ආදිසද්දෙන ගොමන්තාදිනො, දුතියෙනාදි සද්දෙන අධිකරණාදිනො, චතුත්ථෙන විනයාදිනො, විධානන්ති දුතියා විධානං, දුතියාවිධානමභිමතන්ති යොජනීයං. පාණිනියෙහි ‘‘තථා යුත්තඤ්චානිච්ඡිතං’’ (1-4-50) ඉච්චනෙන කම්මසඤ්ඤං විධාය ‘‘කම්මෙ දුතියා’’ (2-3-2) ත්‍යනෙනෙව දුතියා විධීයතෙ, තන්දස්සෙතුමාහ-‘යෙනෙ’ච්චාදි, ‘‘තථා යුත්තඤ්චානිච්ඡිත’’න්තීමස්ස අත්ථො යෙනෙවෙච්චාදිපඤ්චිකාපාඨානුසාරෙන වෙදිතබ්බො, යුජ්ජතෙති කිරියාභිසම්බජ්ඣතෙ, යුත්තන්ති කිරියාභිසම්බන්ධං, අත්‍ර තු–

„Upayujjate“ bedeutet, dass es zur Erreichung des gewünschten Zwecks angewendet wird; daher bezeichnet „upayogo“ die Anwendung von Milch (paya) usw. „Tasmiṃ“ bezieht sich darauf. „Nimitta“ ist die Kuh (gāvi) usw. „Apubbavidhimhi“ bedeutet: wenn keine Vorschrift für eine vorherige Bezeichnung wie Ablativ (apādāna), Lokativ (adhikaraṇa) usw. vorliegt. Denn wenn eine solche Vorschrift existiert, heißt es entsprechend: „māṇavakaṃ maggaṃ pucchati“ (er fragt den Jungen nach dem Weg) oder „rukkhā phalāni avacināti“ (er pflückt Früchte vom Baum) usw. „Guṇāsattaṃ“ bedeutet: mit dem untergeordneten Element (guṇa) verbunden. Mit dem Wort „guṇa“ ist hier das Hauptmittel (padhānasādhana) wie Dhamma usw. gemeint. Denn das Hauptmittel, das der Handlung dienlich ist, wird im Verhältnis zur zu unterstützenden, übergeordneten Handlung als untergeordnet (guṇa) betrachtet. Das Wort „ca“ dient der Verbindung des Nicht-Ausgesprochenen. „Padhāna“ (das Primäre) hingegen bezieht sich auf das Entstehen von Dhamma usw., da es diesem Zweck dient. Nach Bildung eines Appositionskompositums (visesanasamāsa) wie „das angewendete Milch-und-so-weiter“ bildet man das Genitivkompositum „die Ursache des angewendeten Milch-und-so-weiter“. Mit dem Wort „pabhuti“ wird die Kuh usw. erfasst, mit dem ersten Wort „ādi“ der Besitzer von Kühen (gomanta) usw., mit dem zweiten „ādi“ der Lokativ usw. und mit dem vierten „ādi“ die Disziplin (vinaya) usw. „Vidhānaṃ“ bezeichnet die Vorschrift des Akkusativs; der Satz ist so zu verbinden: „die Vorschrift des Akkusativs ist beabsichtigt“. Von den Pāṇineern wird durch die Regel „tathāyuttañ cānicchitam“ (Pāṇini 1.4.50) die Objekt-Bezeichnung festgelegt und allein durch „karme dvitīyā“ (Pāṇini 2-3-2) der Akkusativ vorgeschrieben. Um dies zu zeigen, sagt er: „yena“ usw. Der Sinn von „tathāyuttañ cānicchitam“ ist gemäß dem Text der Pañcikā beginnend mit „yeneva“ zu verstehen. „Yujjate“ bedeutet: wird mit der Handlung verbunden. „Yuttaṃ“ bedeutet: mit der Handlung verbunden. Hierzu jedoch gilt:

යද්‍යබුද්ධ්‍යාහිලඞ්ඝාදි, තදාහ්‍යාදිමනිච්ඡිතං;

යදා ලජ්ජාභයාදීහි, තදෙච්ඡි තතමං මතං.

„Wenn unbewusst ein Übertreten usw. stattfindet, dann gilt das Erste als unerwünscht (anicchita); wenn es jedoch aus Scham, Furcht usw. geschieht, gilt es als am meisten begehrt (icchitatama).“

‘‘තථා යුත්තඤ්චානිච්ඡිත’’න්ති සුත්තෙනස්ස පරියුදාසවුත්තිතො ඉච්ඡිතා අඤ්ඤමනිච්ඡිතමනභිමතමිතරඤ්ච, තතොයෙව‘ගාමං ගච්ඡන්තො රුක්ඛමූලමුපසප්පතී’ත්‍යත්‍ර නෙවිච්ඡිතනානිච්ඡිතස්සපි රුක්ඛමූලස්ස කම්ම සඤ්ඤා [Pg.80] සිද්ධාති තත්ථ ‘‘කම්මෙ දුතියා’’ති දුතියා විධීයතෙ, තන්දස්සෙති’නෙවිච්ඡිතනානිච්ඡිතස්මා’ඉච්චාදි, රුක්ඛමූලං නෙවිච්ඡිතං පුබ්බමනභිමතත්තා, නාප්‍යනිච්ඡිතං අප්පටිකූලත්තා, ගාමගමෙන හ්‍යස්ස තප්පරතා, රුක්ඛමූලොපසප්පනන්තු පසඞ්ගාගතන්ති රුක්ඛමූලානම්පි කිරියාභිසම්බන්ධො අත්ථෙව, අත්‍රාපි-

Durch die ausschließende Aussage im Sutra 'tathā yuttañcānicchitaṃ' ('und ebenso das damit Verbundene, wenn auch nicht Gewünschte') wird neben dem Gewünschten auch das andere, nämlich das Nicht-Gewünschte und das Unwillkommene, erfasst. Genau aus diesem Grund ist in dem Satz 'gāmaṃ gacchanto rukkhamūlam upasappati' ('wenn er zum Dorf geht, nähert er sich der Baumwurzel') auch für die weder gewünschte noch ungewünschte Baumwurzel die Bezeichnung 'Objekt' (kammasaññā) erwiesen; daher wird dort durch die Regel 'kamme dutiyā' ('Akkusativ beim Objekt') der Akkusativ vorgeschrieben. Dies zeigt er mit den Worten 'nevicchitanānicchitasmā' ('aus dem weder Gewünschten noch Ungewünschten') usw. Die Baumwurzel ist nicht gewünscht, weil sie zuvor nicht begehrt war, aber auch nicht ungewünscht, da sie nicht unangenehm ist. Denn durch das Gehen zum Dorf ist seine Aufmerksamkeit darauf gerichtet, während das Herantreten an die Baumwurzel beiläufig geschieht. Dennoch besteht auch bei den Baumwurzeln eine Verbindung mit der Handlung. Auch hier gilt:

නෙවිච්ඡිතානිච්ඡිතන්තු, මබුද්ධියුපසප්පනෙ;

මූලං විස්සමනත්ථන්තු, තමිච්ඡිතතමං සියා.

Das weder Gewünschte noch Ungewünschte liegt jedoch vor, wenn man sich ihm ohne bewusste Absicht nähert. Wenn die Baumwurzel jedoch dem Zweck des Ausruhens dient, dann wäre sie das am meisten Gewünschte (icchitatama).

බ්‍රූසාසිනඤ්චාති චසද්දොපසඞ්ගහිතෙ දස්සෙතුමාහ-‘එව’මිච්චාදි, එත්ථ ගාමදෙවදත්තගග්ගානමකථිතසඤ්ඤා, අජාදයො ත්විච්ඡිතතමා, ආදිසද්දෙන ‘පත්ථෙති ගාවුං පුරිසං ද්විජො’ත්‍යාදයො සඞ්ගහිතා, නයතිනී=පාපුණනෙ, වහති වහ=පාපුණනෙ, හරති හර=හරණෙ, ජයතිජි=ජයෙ, සබ්බත්ථලෙච එත්තෙ අයාදෙසෙ ච රූපං, දණ්ඩ=දණ්ඩනෙ චුරාදිත්තා ණිම්හි රූපං, අථ ‘‘අධිසීට්ඨාසානං කම්මං’’ත්‍යාදිනා (1-4-46) තෙන තෙන කම්මසඤ්ඤං විධාය ‘පඨවිං අධිසෙස්සතී’ති ආදො (තත්ථ) තත්ථ ‘‘කම්මෙ දුතියා’’ති (2-3-2) දුතියා විධීයතෙ තෙහි තෙහි සත්ථ කාරෙහි, සබ්බත්ථෙවෙත්ථ ලොකස්ස කම්මවචනිච්ඡාති කමෙනෙතංඤ්ඤසඤ්ඤාපුබ්බකං කම්මමුපදස්සෙන්තො ආහ-‘අධිපුබ්බ’ඉච්චාදි, යාය වත්තිච්ඡාය දුතියා සියා තාය වත්තිච්ඡාය කම්මතා කථංහිනාමාති සම්බන්ධො, නෙව උපලබ්භන්තීති කදාචිකස්සචි සියාති සම්බන්ධො, පයතිතබ්බන්ති සුත්තන්තරමාරබ්භනීයං, තත්ථෙවං කිං භවතො මනසි දොසධිජම්භනෙනාති අත්ථො, ධම්මෙති එත්ථාපි එවං සද්දං යොජෙත්වා අත්ථො වෙදිතබ්බො, යථා ආධාරෙ කම්මවචනිච්ඡා, තථෙහාපි ආධාරවචනිච්ඡාති අත්ථො, තෙනෙවාහ-‘ධම්මෙති ආධාරවචනිච්ඡා’ති, ධම්මෙ අභිනිවිසතෙති සම්බන්ධො, එවංසද්දසමානත්ථත්තා තථා සද්දස්ස තදත්ථානුසාරෙනෙව විඤ්ඤායතීති තථාසද්දස්ස අත්ථො විසුං න වුත්තො, පානඤ්ච ආචාරොච පානාචාරං, තංපානාචාරමස්ස ආධාරස්ස තස්මිං තප්පානාචාරෙ, පානත්ථාචාරත්ථධාතුසම්බන්ධී යො නද්‍යාදි කො ආධාරො සො පානාචාරවායෙවාති ආහ- ‘පානත්ථාචාරත්ථානං ධාතූනමාධාරෙ’ති[Pg.81], කෙසඤ්චීති අනියමෙන කෙසඤ්චි සද්දසත්ථකාරානං, එත්ථාති එතස්මිං ආධාරවචනිච්ඡාපක්ඛෙ, පතිපරීහි භාගෙචෙත්‍යවසිද්ධාති ඉමිනා පතිසද්දස්ස ධාතුනා අයුත්තතං දස්සෙති… යදි යුජ්ජෙය්‍ය ඡට්ඨියාභාවා, තෙනාහ-‘යදාත්වි’ච්චාදි, වුත්තියං තෙනාති තසද්දෙන, අපිසද්දොපසඞ්ගහිතං තතියම්පි ගහෙත්වා වාචාති බහුවචනනිද්දෙසො.

Um das durch das Wort 'ca' in 'brūsāsinañca' ('und [die Wurzeln] brū, sās [usw.]') Mitaufgenommene zu zeigen, sagt er: 'evam' ('so') usw. Hier haben 'das Dorf', 'Devadatta' und 'die Gaggas' die Bezeichnung 'nicht erwähnt' (akathita-saññā), während 'die Ziegen' usw. am meisten gewünscht (icchitatama) sind. Durch das Wort 'usw.' (ādisadda) sind Sätze wie 'Der Zweimalgeborene erfleht vom Mann eine Kuh' (pattheti gāvuṃ purisaṃ dvijo) usw. mitumfasst. 'nayati' von 'nī' bedeutet Erreichen (pāpuṇana); 'vahati' von 'vaha' bedeutet Erreichen; 'harati' von 'hara' bedeutet Wegnehmen (haraṇa); 'jayati' von 'ji' bedeutet Siegen (jaya). An allen Stellen entsteht die Form durch das Eintreten von 'e' und dessen Ersetzung durch 'aya'. Bei 'daṇḍa' im Sinne von Bestrafen (daṇḍana) entsteht die Form durch das Suffix 'ṇi', da es zur Curādi-Klasse gehört. Danach wird durch Regeln wie 'adhisīṭṭhāsānaṃ kammaṃ' (1-4-46) jeweils die Bezeichnung 'Objekt' (kammasaññā) festgelegt, und in 'paṭhaviṃ adhisessati' ('er wird auf der Erde liegen') usw. wird dort jeweils durch 'kamme dutiyā' (2-3-2) von den jeweiligen Grammatikern der Akkusativ vorgeschrieben. Da hier überall die Absicht der Sprachgemeinschaft vorliegt, den Ort als Objekt auszudrücken (kammavacanicchā), sagt er, um das Objekt, dem eine andere Bezeichnung vorausgeht, der Reihe nach darzustellen: 'adhipubba' usw. Die Verbindung lautet: 'Wie kann bei der Absicht zu sprechen (vatticchā), durch die der Akkusativ eintreten würde, der Zustand als Objekt (kammatā) bestehen?' Die Verbindung von 'sie werden gar nicht wahrgenommen' ist: 'es könnte irgendwann für jemanden sein'. 'Es ist anzustreben' bedeutet, dass eine andere Regel (Sutra) formuliert werden sollte. Darin ist der Sinn: 'Was soll dieses Hervorbrechen des Fehlers in deinem Geist?' Auch bei 'dhamme' ist der Sinn zu verstehen, indem man das Wort 'evaṃ' in gleicher Weise verbindet. Wie beim Träger (ādhāra) die Absicht besteht, ihn als Objekt auszudrücken, so besteht auch hier die Absicht, ihn als Träger auszudrücken. Deshalb sagte er: 'Bei dhamme liegt die Absicht vor, [den Ort] als Träger auszudrücken.' Die Verbindung lautet: 'Er vertieft sich in das Dhamma' (dhamme abhinivisate). Da das Wort 'tathā' dieselbe Bedeutung wie 'evaṃ' hat, wird es genau gemäß dieser Bedeutung verstanden; deshalb wurde die Bedeutung des Wortes 'tathā' nicht separat erklärt. 'pāna' (Trinken) und 'ācāra' (Verhalten) bilden das Kompositum 'pānācāra' (Trinkverhalten); 'taṃ pānācāram' bezieht sich auf diesen Träger, also 'tasmiṃ tappānācāre'. Welcher Träger auch immer, wie ein Fluss usw., mit den Verbwurzeln im Sinne von Trinken und Verhalten verbunden ist, dieser besitzt eben dieses Trinkverhalten; deshalb sagte er: 'beim Träger von Verbwurzeln mit der Bedeutung von Trinken und Verhalten'. 'Einiger' (kesañci) meint unbestimmt bestimmte Grammatiker. 'Hier' (ettha) bedeutet: in dieser Alternative der Absicht, den Träger auszudrücken. Mit 'durch pati und pari im Sinne von Anteil ist es nicht erwiesen' zeigt er die Unangemessenheit des Wortes 'pati' mit der Verbwurzel. Wenn es angemessen wäre, gäbe es keinen Genitiv; deshalb sagte er: 'Wenn aber...' usw. In der Erklärung (vutti) bezieht sich 'durch das' (tena) auf das Wort 'ta' (das). Da auch der durch das Wort 'api' mitaufgenommene Instrumental (tatiyā) hinzugenommen wird, liegt die Verwendung des Plurals 'Worte' (vācā) vor.

3. කාල

3. Zeit

යදා කාලද්ධානමිච්චාදිනා‘මාසමාසතෙ කොසං සයති’ච්චාදො අකම්මකෙහිපි යොගෙ කාලභාවද්ධදෙසානං පරෙහි කම්මත්තමනුඤ්ඤාතන්ති ච, යදාත්විච්චාදිනා තු කිරියාව සබ්බෙනසබ්බං න සූයති, තථා සති කුතො ච කම්මත්තන්ති තෙහෙව වුත්තන්තී ච දස්සෙති, ගම්ම මානකිරියායොගොපි න නිස්සිතො… මාසමාසතෙච්චාදීසු ආසනාදි කිරියානං මාසාදියොගො විය කල්‍යාණිත්තගුණාදියොගො ච ලොකස්ස පතීතිපථමුපයාතීති, න සිජ්ඣතීති කිරියා න හොන්ති ගුණදබ්බානීති කිරියාසම්බන්ධාභාවා කම්මත්තාභාවොති න සිජ්ඣති, ගුළෙන මිස්සා ධානා භජ්ජිතයවා ගුළධානා. අජ්ඣයනකිරියාය පබ්බතෙන ච මාසකොසානං සාකල්ලෙන සම්බන්ධාභාවා අච්චන්තසංයොගාභාවොති මාසස්සාතිආදීසු න දුතියා. පුබ්බණ්හෙ සමයන්ති ඉමිනා පුබ්බණ්හෙ සමයොති සත්තමීආමාදිසමාසං දස්සෙති, අච්චන්ත මෙවාති ඉමිනා සමයස්ස සාකල්ලෙන විහරණකිරියාය සම්බන්ධමාහ, යංසමයං කරුණාවිහාරෙන විහාසි, තං එකංසමයන්ති සම්බන්ධො, උපසඞ්කමනකිරියායච්චන්තමෙව යුත්තොති ඉමිනා නිවාසනවිහරණ කිරියාහිපි පුබ්බණ්හසමයාදීනමච්චන්තමෙව යුත්තතං උපලක්ඛෙති, පකාරන්තරෙනාපි සිද්ධියමාසඞ්කමුබ්භාවයති ‘යදා ත්වි’ච්චාදිනා, විභත්තියා විපල්ලාසො යථාපකතමතික්කම්ම අඤ්ඤථා භවනං, ඉධ පන සත්තමි යම්පත්තායං සත්තම්‍යත්ථෙ බාහුලකෙන ‘‘කම්මෙ දුතියා’’ච්චෙව දුතියාප්පත්ති.

Wenn durch 'yadā kāladdhānaṃ' usw. in Sätzen wie 'māsam āsate' ('er sitzt einen Monat lang') oder 'kosaṃ sayati' ('er schläft eine Meile weit') auch in Verbindung mit intransitiven Verben die Eigenschaft als Objekt (kammatta) für Zeit (kāla), Zustand (bhāva), Wegmaß (addha) und Ort (desa) von anderen Grammatikern zugestanden wird, und wenn er zeigt, dass sie selbst sagen: 'Wenn aber durch "yadā tu" usw. die Handlung überhaupt nicht angezeigt wird, wie kann es dann unter solchen Umständen ein Objekt-Sein geben?', dann ist auch die Verbindung mit der implizierten Handlung nicht gestützt. Da in Sätzen wie 'māsam āsate' die Verbindung von Handlungen wie dem Sitzen mit dem Monat usw. ebenso wie die Verbindung mit Eigenschaften wie dem Gutsein (kalyāṇitta) usw. in den Bereich des allgemeinen Verständnisses der Welt fällt, gilt: 'Es ist nicht erwiesen' bedeutet, dass keine Handlungen vorliegen, sondern nur Eigenschaften und Substanzen, und mangels einer Verbindung mit einer Handlung kein Objekt-Sein gegeben ist, weshalb es nicht erwiesen ist. 'guḷadhānā' sind mit Rohrzucker (guḷa) vermischte geröstete Gerstenkörner (dhānā). Weil bei der Handlung des Studierens und beim Berg keine vollständige, ununterbrochene Verbindung (accantasaṃyoga) mit dem Monat und der Meile vorliegt, tritt in Fällen wie 'māsassa' ('des Monats') usw. kein Akkusativ (dutiyā) auf. Mit 'pubbaṇhe samayaṃ' ('am Vormittag') zeigt er das Locative-Tatpuruṣa-Kompositum (sattamīsamāsa) 'pubbaṇhesamayo'. Mit 'vollständig' (accantam eva) drückt er die vollständige Verbindung der Zeit mit der Handlung des Verweilens (viharaṇakiriyā) aus. Die Verbindung lautet: 'zu welcher Zeit er im Verweilen des Mitgefühls verweilte, diese eine Zeit'. Mit 'vollständig verbunden mit der Handlung des Herantretens' deutet er an, dass auch durch Handlungen des Ankleidens und Verweilens die Vormittagszeit usw. vollständig verbunden ist. Er äußert die Befürchtung einer Erklärung auf andere Weise durch 'yadā tu' usw. Die Vertauschung des Kasus (vibhattiyā vipallāsa) ist das Abweichen vom Normalen und das Anderswerden. Hier jedoch, da der Lokativ angebracht wäre, tritt in der Bedeutung des Lokativs durch die allgemeine Regelhaftigkeit (bāhulaka) eben der Akkusativ durch 'kamme dutiyā' ein.

තතියාභිමතාති ‘‘අපවග්ගෙ තතියා’’ති (2-3-6) වචනෙන පාණිනියානංපපඤ්චත්තමභිමතා, කථම්පන කාලද්ධානං කරණත්තමිච්චාසඞ්කිය කරණත්තමෙසම්පටිපාදෙන්තො [Pg.82] ආහ-‘තථාපි’ච්චාදි, තථාපීති වුත්තක්කමෙන කරණත්තසම්භවා තතියාය විජ්ජමානායපි, සියාති තතියා සියා, තඤ්චාති තං කරණඤ්ච. කාරකමජ්ඣෙති එත්ථ ඡට්ඨී සමාසො කාරකසද්දෙන ච සත්තිකාරකං ගහිතන්ති (ආහ) ‘ද්වින්නං කත්තුසත්තීනං මජ්ඣෙ’ති, අභින්නස්සාපි හි එකස්ස දෙවදත්තාදිකත්තුනො භින්නානං තංසමවෙතානං කත්තුසත්තීනං මජ්ඣෙ කාලද්ධානානි, සත්තිභෙදමෙව බ්‍යඤ්ජයමාහ-‘තථාහි’ච්චාදි, එකත්ථාති එකස්මිං දෙවදත්තෙ, ද්වීහෙතීතෙ (භුඤ්ජික්‍රියා) සාධනන්ති සම්බන්ධො, ද්වින්නං අහානං සමාහාරො ද්වීහං තස්මිං. ඉසුමසතීති වා, ඉසුම්හි ආසො අස්සෙති වා නිප්ඵන්නෙන ඉස්සාසසද්දෙන ගම්මමානං කිරියං දස්සෙති ‘ඉස්වසනෙ’ති, නන්විච්චාදි චොද්‍යං, ධනුපඤ්චසතං කොසො, එවමඤ්ඤතෙච්චාදි පරිහාරො, ඡට්ඨියාසම්පත්තායන්ති කොසස්සෙකදෙසෙති එවං ඡට්ඨියා සම්පත්තායං, මුත්තසංසයෙනෙදං සමානන්ති මුත්තො සංසයො යස්මිං අවධ්‍යාදො තෙනෙතං තුල්‍යන්ති අත්ථො. වුත්තියං අභිමතාති ‘‘සත්තමී පඤ්චමියො කාරකමජ්ඣෙ’’ති (2-3-7) වචනෙන සත්තමීපඤ්චමියො පපඤ්චත්තමභිමතා, ද්වීහෙ භුඤ්ජිස්සතීති ද්වීසු දිවසෙසු ගතෙසු භුඤ්ජිස්සතීති අත්ථො, ‘‘යබ්භාවො භාවලක්ඛණ’’න්ති (2-36) සත්තමී, සකසකකාරකවචනිච්ඡායෙවාති හි ඉදං බාහුල්ලං නිස්සාය වුත්තං, ද්වීහා භුඤ්ජිස්සති කොසා විජ්ඣතීති ද්වීහා නික්ඛම්ම භුඤ්ජිස්සති, කොසා නික්ඛම්ම ඨිතං ලක්ඛං විජ්ඣති උපාත්තවිසයො-යමවධි, කොසෙ විජ්ඣතීති කොසෙ ඨිතං ලක්ඛං විජ්ඣතීති අත්ථො.

"Tatiyābhimatā" (der Instrumentalis ist gewünscht) bedeutet: Durch die Aussage "apavagge tatiyā" (der Instrumentalis bei Vollendung der Handlung) (2-3-6) wird er von den Anhängern Pāṇinis als Ausdehnung gewünscht. Wie aber kann man bezweifeln, dass Zeit und Weg ein Instrument (karaṇa) sind? Um zu zeigen, dass sie diese Eigenschaft eines Instruments tatsächlich besitzen, sagt er: "tathāpi" usw. "Tathāpi" (dennoch) bedeutet: Obwohl der Instrumentalis existiert, weil ein Instrumentalisieren in der erwähnten Weise möglich ist. "Siyā" bedeutet: der Instrumentalis möge sein; "tañca": und jenes Instrument. "Kārakamajjhe" (inmitten der Kāraka-Beziehungen): Hier liegt ein Genitiv-Kompositum vor, und mit dem Wort "kāraka" wird das Wirkvermögen (satti-kāraka) erfasst; (daher sagt er:) "inmitten zweier Täter-Wirkvermögen" (dvinnaṃ kattusattīnaṃ majjhe). Denn selbst bei einem einzigen ungeteilten Täter wie Devadatta liegen Zeit und Weg inmitten der verschiedenen, in ihm vereinten Täter-Wirkvermögen. Um eben diese Differenzierung der Wirkkräfte auszudrücken, sagt er: "tathāhi" (denn so) usw. "Ekattha" bedeutet: in dem einen Devadatta. "Dvīhe" (in zwei Tagen) ist das Mittel zur Bewerkstelligung der (Essens-)Handlung (bhuñjikriyā) – so ist die Verbindung. Die Zusammenfassung von zwei Tagen ist "dvīha" (Zweitagewerk), darin. Oder "isumasati": mit dem Wort "issāsa" (Bogenschütze), das abgeleitet ist von "isumhi āso assa" (dessen Wurf beim Pfeil ist), zeigt er die damit verbundene Handlung durch "isvasane" (im Werfen des Pfeils). Der Einwand beginnt mit "nanu" usw.: "Fünfhundert Bogenlängen sind ein Kosa." Die Erwiderung beginnt mit "evamaññate" usw. "Chaṭṭhiyā sampattāyaṃ" (wenn der Genitiv zusteht) bedeutet: in einem Teil des Kosa – so steht hier der Genitiv zu. "Muttasaṃsayenedaṃ samānaṃ" (dies gleicht dem Zustand, in dem der Zweifel beseitigt ist) bedeutet: dies ist gleichbedeutend mit jenem (Zustand), in dem der Zweifel hinsichtlich der Grenze (avadhi) beseitigt ist. "Vuttiyaṃ abhimatā" (in der Erklärung gewünscht) bedeutet: Durch das Wort "sattamī pañcamiyo kārakamajjhe" (Lokativ und Ablativ inmitten der Kārakas) (2-3-7) sind Lokativ und Ablativ als Ausdehnung gewünscht. "Dvīhe bhuñjissatī" bedeutet: Wenn zwei Tage vergangen sind, wird er essen. Dies ist ein Lokativ gemäß "yabbhāvo bhāvalakkhaṇaṃ" (wenn ein Zustand das Merkmal eines anderen Zustands ist) (2-36). "Aus dem Wunsch heraus, das jeweils eigene Kāraka auszudrücken" – dies wird gesagt, indem man sich auf die Häufigkeit stützt. "Dvīhā bhuñjissati, kosā vijjhati" bedeutet: Nach Ablauf von zwei Tagen wird er essen; nachdem er einen Kosa weit gegangen ist, trifft er das dort befindliche Ziel, wobei die Grenze den Bereich einnimmt. "Kose vijjhati" bedeutet: Er trifft das Ziel, das sich in der Entfernung von einem Kosa befindet.

4. ගති

4. Gati

කතචත්ථසමාසාති කතො චත්ථසමාසො යෙසු තෙ තථා වුත්තා, අඤ්ඤපදත්ථවුත්තයොති අඤ්ඤපදත්ථෙ වුත්ති යෙසන්ති බ්‍යධිකරණඤ්ඤපදත්ථසමාසො, චත්තසමාසෙ ගත්‍යාදීනං විසුංවිසුං පධානත්තා තෙහි පරං පයුජ්ජමානො අත්ථසද්දො ගත්‍යාදීහි පච්චෙකමභිසම්බජ්ඣතීති මඤ්ඤතෙ, අථ සුත්තෙ ‘පයොජ්ජෙ’ඉච්චෙතාවත්‍යුච්චමානෙ පයොජ්ජො සයං කත්තාති කථං විඤ්ඤායති යෙන ‘පයොජ්ජෙ කත්තරී’ති විවරණං කතමිච්චාසඞ්කියාහ-‘ගත්‍යාද්‍යත්ථ’මිච්චාදි, ආදිසද්දෙන බොධා දීනං [Pg.83] ගහණං, තක්කිරියාසමත්ථොවාති තස්සා ගත්‍යාදිකාය කිරියාය සමත්ථො එව නියුජ්ජතෙති සම්බන්ධො, කිරියාකරණෙ සමත්ථො නාම කත්තාවාති ආහ-‘සොච කත්තා’ති. දුතියාය සිද්ධායාති වක්ඛමානනයෙන පයොජ්ජස්ස කත්තුනො කම්මත්තසිද්ධියා ‘‘කම්මෙ දුතියා’’ති සුත්තෙනෙව කම්මෙ දුතියාය සිද්ධාය. කිං ලක්ඛණො-යං නියමො යදත්ථමි දමාරභීයතිච්චාහ-‘ගත්‍යාද්‍යත්ථාන’මිච්චාදි, පච්චුදාහරීයිස්සතෙ ‘එතෙසමෙවෙ’ච්චාදිනා, තථාචාබ්භුපගමෙ, පයොජ්ජො කත්තා න කම්මං ත්‍යබ්භුපගම්ම පයොජ්ජෙ කත්තරී’ති විවරිතන්ති අත්ථො, සාමත්ථියම්පනඉච්චාදිනා සාමත්ථියසරූපමාහ, ගති ආද්‍යත්ථානන්ති පදච්ඡෙදො, නියුජ්ජමානො පයොජකබ්‍යාපාරසඞ්ඛාතාය කිරියාය සම්බන්ධීයමානත්තා කම්මභූතොව භවතීති අත්ථො, අයමෙත්ථාධිප්පායො ‘‘ගමනාදිකිරියාය සාධනත්තා යදිපි පයොජ්ජො කත්තා, තථාපි සො පයොජකෙන ගමනාදීසු බ්‍යාපාරියමානො පයොජකස්ස බ්‍යාපාරලක්ඛණාය කිරියාය සම්බන්ධීයමානො යදි කම්මං න හොති අඤ්ඤථා කිං හොතීති අඤ්ඤථානුපපත්තිලක්ඛණෙන සාමත්ථියෙන කම්මභූතොව හොතී’’ති ( ), පතීයතෙති ඉමිනා පතීතිවසෙනෙවාස්ස කම්මතා, සභාවතො තු පයොජ්ජො කත්තාවාතිපි ඤාපෙති, පයොජකොති සබ්බත්ථ දෙවදත්තාදිකො විඤ්ඤෙය්‍යො, අත්ථගහණස්සාති ‘‘සද්දාකම්මකභජ්ජාදීන’’න්ති අවත්වා ‘‘සද්දත්ථාකම්මකභජ්ජාදීන’’න්ති අත්ථග්ගහණස්ස, බොධත්ථස්ස උදාහරණන්ති සෙසො, නනු වචනප්පයොජනං දස්සයතා වචනමෙවොපදස්සිය පඤ්හො කාතබ්බො, අථ ‘එතෙසමෙවා’ත්‍යවිජ්ජමානෙනෙව කථං ත්‍යාසඞ්කියාහ ‘එතෙසමෙවෙ’ච්චාදි, හෙට්ඨා වුත්තක්කමෙන නියමත්ථත්තා වචනස්ස එවකාරො ලබ්භති, සම්බන්ධිවචනත්තා එතසද්දස්ස තෙන යථාපඨිතා ගත්‍යාදයොව විසෙස්සභූතා සඞ්ඛෙපෙන පරාමසීයන්තීති එතෙ සමෙවාති කතන්ති මඤ්ඤතෙ, (ගච්ඡති දෙවදත්තොති…පෙ… නහොතීති) ඉමිනා ඉමමත්ථඤ්ච ජොතෙති ‘‘යදිපි කිරියාභිසම්බන්ධා පයොජ්ජස්ස විය කත්තුනොපි කම්මත්තම්පසජ්ජති, තථාපි පයොජ්ජෙති වුත්තත්තා කත්තරි දෙවදත්තෙ දුතියා නප්පසජ්ජතී’’ති, අභිමතාති ‘‘ගතිබුද්ධ්‍යා’’දි (1-4-52) සුත්තෙන [Pg.84] පයොජ්ජස්ස කත්තුනො කම්මසඤ්ඤං විධාය තස්මිං පයොජ්ජෙදුතියාභිමතා, චරහිසද්දො පුච්ඡායං, පයොජෙතීති අස්මිං උද්දෙසෙ තදා කථං භවිතබ්බන්ති සෙසොති යදාචරහිච්චාදිවාක්‍යස්සාවසානෙ පයොජෙතීති අස්මිං උද්දෙසෙ වචනසමීපෙ’තදා කථම්භවිතබ්බ’න්ති පාඨසෙසො හොතීති අත්ථො වෙදිතබ්බො, යාවතාති තතියන්තපටීරූපකො නිපාතො, යස්මා දත්ථො වත්තතෙ, යස්මා දුතියා පප්පොති තස්මා ‘යඤ්ඤදත්තෙනෙ’ති භවිතබ්බන්ති සම්බන්ධො.

"Katacatthasamāsā" bedeutet: Solche, bei denen ein Kompositum mit der Bedeutung von "ca" gebildet wurde, werden so bezeichnet. "Aññapadatthavuttayo" bedeutet: Solche, deren Erklärung in der Bedeutung eines anderen Wortes liegt; dies ist ein Bahuvrīhi-Kompositum mit unterschiedlichen Kasusbestandteilen (byadhikaraṇa-aññapadattha-samāso). Da im ca-Kompositum die Begriffe wie "gati" (Bewegung) usw. jeweils einzeln dominieren, meint man, dass das danach verwendete Wort "attha" sich auf jedes Einzelne wie "gati" usw. bezieht. Nun könnte man bezweifeln: Wenn im Sutra nur "payojje" (beim Veranlassten) gesagt wird, wie versteht man dann, dass der Veranlasste selbst der Täter (kattā) ist, weshalb die Erklärung "payojje kattari" (beim veranlassten Täter) gegeben wurde? Daraufhin sagt er: "gatyādyattha" usw. Mit dem Wort "ādi" (usw.) wird das Erkennen (bodha) etc. miterfasst. "Takkiriyāsamattho vā" bedeutet: Er, der fähig ist zu dieser Handlung des Gehens usw., wird eben dazu eingesetzt – so ist der Bezug. Und wer fähig ist, eine Handlung auszuführen, wird "Täter" genannt, daher sagt er: "und dieser ist der Täter". "Dutiyāya siddhāya" bedeutet: Da nach der noch zu erklärenden Methode die Eigenschaft des Veranlassten als Objekt (kamma) feststeht, ist der Akkusativ (dutiyā) beim Objekt bereits durch das Sutra "kamme dutiyā" etabliert. Welches Merkmal hat diese Einschränkung und zu welchem Zweck wird sie unternommen? Er sagt: "gatyādyatthānaṃ" usw. Dies wird mit "etesameva" usw. als Gegenbeispiel angeführt. Und bei dieser Annahme wird erklärt: "Nachdem man akzeptiert hat, dass der Veranlasste der Täter und nicht das direkte Objekt ist, gilt dies beim veranlassten Täter." Mit "sāmatthiyampana" usw. erklärt er das Wesen dieser Eignung (sāmatthiya). Die Worttrennung ist "gati-ādy-atthānaṃ". Wer veranlasst wird, wird durch die Beziehung zu der Handlung, die als Aktivität des Veranlassers (payojakabyāpāra) bezeichnet wird, selbst zum Objekt – das ist die Bedeutung. Die Absicht hierbei ist folgende: "Obwohl der Veranlasste wegen des Bewerkstelligens der Bewegungshandlung usw. der Täter ist, wird er dennoch, da er vom Veranlasser zur Bewegung usw. veranlasst wird, mit der Handlung verbunden, die das Merkmal der Aktivität des Veranlassers trägt. Wenn er kein Objekt (kamma) wäre, was wäre er sonst? Durch die Eignung, die das Merkmal der Unmöglichkeit einer anderen Erklärung hat, wird er eben zum Objekt." Mit "patīyate" (wird erkannt) zeigt er, dass seine Objekteigenschaft eben durch diese Erkenntnis besteht; der Natur nach ist der Veranlasste jedoch der Täter – auch das lässt er wissen. "Payojaka" (der Veranlasser) ist überall als Devadatta usw. zu verstehen. "Atthagahaṇassa" (der Verwendung des Wortes "attha") bezieht sich darauf, dass statt "saddākammakabhajjādīnaṃ" gesagt wurde: "saddatthākammakabhajjādīnaṃ" unter Verwendung von "attha". Das Beispiel für "bodhattha" (die Bedeutung des Erkennens) ist der Rest. Sollte man nicht, um den Nutzen des Wortes aufzuzeigen, das Wort selbst anführen und die Frage stellen? Wie kann man nun zweifeln, wenn "etesameva" (nur diese) gar nicht vorhanden ist? Daraufhin sagt er: "etesameva" usw. Da die Aussage nach der oben genannten Weise eine Einschränkung bezweckt, erhält man das Wort "eva" (nur). Da das Pronomen "ete" ein Beziehungswort ist, bezieht es sich zusammenfassend auf die zuvor gelesenen Bewegungsarten (gati) usw. als die zu spezifizierenden Dinge; daher meint er, es sei als "etesameva" formuliert worden. (gacchati devadattoti...pe... nahotīti) – hiermit beleuchtet er auch diese Bedeutung: "Obwohl aufgrund der Verbindung mit der Handlung dem Täter ebenso wie dem Veranlassten die Objekteigenschaft zukommen könnte, tritt wegen der Formulierung 'payojje' beim Täter Devadatta kein Akkusativ ein." "Abhimatā" (gewünscht) bedeutet: Nachdem durch das Sutra "gatibuddhyā" usw. (1-4-52) dem veranlassten Täter die Bezeichnung "Objekt" zugewiesen wurde, ist der Akkusativ bei diesem Veranlassten gewünscht. Das Wort "carahi" steht in einer Frage. "Payojeti" (er veranlasst) – wie soll es dann in dieser Darlegung sein? Dies ist der Rest. Daher ist die Bedeutung zu verstehen, dass am Ende des Satzes "yadā carahi" usw. nahe dem Wort "payojeti" in dieser Darlegung die Lesart "wie soll es dann sein?" als Ergänzung hinzutritt. "Yāvatā" ist eine dem Instrumentalis nachgebildete Partikel (Indeklinabile) mit der Bedeutung "weil". Weil der Akkusativ zutrifft, deshalb soll es heißen: "yaññadattena" (durch Yajñadatta) – so ist der Bezug.

5. හරා

5. Harā

නියමෙනෙච්චාදිනා වචනාරම්භස්ස පයොජනමාහ, සාපි තතියාපි යදාත්විච්චාදිනා හරති නාහාරත්ථෙ තිපි විඤ්ඤාපෙති, උභයත්ථාති දුතියාය පත්තාය අප්පත්තාය ච, විභාසා විකප්පොති අත්ථො, කාරෙතිකර-කරණෙ, ලෙත්තායාදෙසාතිලත්ත එත්තඅයාදෙස්ස, වද-වචනෙ, අභිවදනමභිවාදො තං කරොතීති ‘‘ධාත්වත්ථෙනාමස්මී’’ති (5-12) ඉම්හි නාමධාතු ‘අභිවාදි’තිසුත්තෙ නිද්දිට්ඨොති ආහ-‘අභිවාදිස්මා’ඉච්චාදි.

Mit "niyamena" (durch Einschränkung) usw. nennt er den Zweck des Beginns der Aussage. "Sāpi" bedeutet: auch der Instrumentalis (tatiyā). Mit "yadā tu" usw. lässt er erkennen, dass "harati" (er trägt/bringt) auch nicht in der Bedeutung von "essen" (āhāra) verwendet wird. "Ubhayattha" (in beiden Fällen) bedeutet: wenn der Akkusativ eintrifft und wenn er nicht eintrifft. "Vibhāsā" bedeutet Wahlfreiheit (vikappo). "Kāreti" steht bei der Wurzel "kṛ" im Kausativ (kara-karaṇe). "Lettāyādesāti": Substitution von "la", "etta" und "ayādesa". "Vada" steht für das Sprechen (vacane). Eine Ehrerbietung (abhivādana) ist ein Gruß (abhivādo); dass jemand diesen ausführt, wird durch das Denominativum "abhivādi" ausgedrückt, welches im Sutra "dhātvatthenāmasmī" (5-12) dargelegt ist; daher sagt er: "von abhivādi" usw.

6. නඛා

6. Nägel

ඛාදයති ආදයති ඛාද, අද=භක්ඛණෙ, අව්හාපයති ව්හෙ=අව්හානෙ ආපුබ්බො, ‘‘පයොජකබ්‍යාපාරෙ ණාපිචෙ’’ති (5-16) ණාපිම්හි පුබ්බසරලොපො, කන්දයති කන්ද=අව්හානරොදනෙසු.

„Khādayati“ (er lässt verzehren) und „ādayati“ stammen von den Wurzeln khāda und ada in der Bedeutung des Verzehrens (bhakkhaṇa). „Avhāpayati“ (er lässt rufen/herbeirufen) stammt von der Wurzel vhe in der Bedeutung des Rufens (avhāna) mit der Vorsilbe ā (ā-pubba). Nach der Regel „payojakabyāpāre ṇāpice“ (Kaccāyana 5.16) erfolgt beim Suffix ṇāpi der Ausfall des vorhergehenden Vokals (pubbasaralopa). „Kandayati“ stammt von der Wurzel kanda in den Bedeutungen des Rufens und Weinens (avhāna-rodana).

‘‘වහිස්සානියන්තුකෙ’’ති ගණසුත්තෙ අයමෙත්ථො ‘‘වහිස්සධාතුස්ස පයොජ්ජෙ කත්තරි නියන්තුරහිතෙ දුතියා න භවතී’’ති, නියන්තා සාරථි කිරියාසිද්ධිං නියාමකොති වත්වා තමෙව පකාසෙතුමාහ-‘කිරියඞ්ග’මිච්චාදි, කිරියඞ්ග කිරියොපකරණභූතං බලී බද්දාදිං කිරියාකාරණං, නියමෙත්වාති එකස්මිං කරණීයෙ කිරියා විසයෙ පතිට්ඨපෙත්වා, වාහයති භාරං දෙවදත්තෙනෙත්‍යත්‍ර හි දෙවදත්තො පඤ්ඤවා පුරිසො නියන්තාරමන්තරෙනෙව භාරං වහතීත්‍යනියන්තුකො කත්තා, වාහයති භාරං බලීබද්දෙ ඉච්චත්‍ර තු බලීබද්දා නියන්තා රමන්තරෙන න වහන්තීති සනියන්තුකා.

In der Gaṇa-Regel „Vahissāniyantuke“ ist dies die Bedeutung: „Bei der Wurzel vahi tritt beim veranlassten Täter (payojja-kattar), wenn er ohne Antreiber (niyantu) ist, der Akkusativ (dutiyā) nicht ein.“ Nachdem erklärt wurde: „Der Antreiber (niyantā) ist der Wagenlenker (sārathi), derjenige, der das Gelingen der Handlung reguliert (niyāmaka)“, sagt er, um eben dies zu verdeutlichen: „kiriyaṅgam...“ usw. „Handlungsglied“ (kiriyaṅga) bedeutet die Ursache der Handlung, wie den Ochsen (balībadda) usw., der als Werkzeug der Handlung dient. „Indem er lenkt“ (niyametvā) bedeutet: „Indem er ihn in einer einzigen auszuführenden Tätigkeit, im Bereich der Handlung, etabliert.“ Im Satz „Er lässt Devadatta die Last tragen“ (vāhayati bhāraṃ devadattena) ist Devadatta nämlich ein einsichtiger Mensch, der die Last auch ohne einen Antreiber trägt; er ist somit ein ungelenkter Täter (aniyantuka-kattar). Im Satz „Er lässt die Ochsen die Last tragen“ (vāhayati bhāraṃ balībadde) hingegen tragen die Ochsen die Last nicht ohne einen Antreiber; sie sind somit gelenkt (saniyantuka).

‘‘භික්ඛිස්සාහිංසාය’’න්ති [Pg.85] ගණසුත්තස්සායමත්ථො ‘‘භක්ඛිස්සාහිංසත්ථස්ස පයොජ්ජෙ කත්තරි දුතියා න භවතී’’ති, අථ කථමෙත්ථ හිංසත්ථතා භක්ඛිස්ස හිංසා හි චෙතනාවති සම්භවති, න චෙත්ථසස්සං චෙතනාවන්තන්ති ආහ-‘සබ්බෙ’ඉච්චාදි, සබ්බෙති රුක්ඛාදයො, භාවා පදත්ථා, ඉදානි සබ්බදස්සනානුකූලහිංසත්ථතමුපදස්සෙතුමාහ-‘යදිවෙ’ච්චාදි, නනු බුද්ධවචන නිස්සිතමිදං බ්‍යාකරණං, තථා සති සම්මතමෙවෙ-ත්ථො-පදස්සෙත්වා ගන්තබ්බං කින්නාමාඤ්ඤදස්සනොපගාතාධිරෙනාති තුණ්හී හොති නික්කාරණිස්සා භවතො-පායොති විඤ්ඤායති, පරත්ථානුබද්ධකිච්ඡං පන මහාපුඤ්ඤපඤ්ඤා න කිඤ්චි විය මඤ්ඤන්ති, හොති (හි) එතෙන පරත්ථො ‘‘මතන්තරෙපි සිද්ධි සිස්සානං, තංතං මතඤ්ඤුනො වා කදාචි කරහචි යදිදමවලොකෙය්‍යුං තෙ චෙත්ථාවතාරං ලභෙය්‍යුං එතාදිසො ච පඤ්ඤවා පටිලද්ධබුද්ධවචනප්පසාදො’ති තදවතාරෙන ච බුද්ධෙ භගවති කමෙන දළ්හං පසාදං පටිලභෙය්‍යු’’න්ති, එවමෙවං තත්ථ තත්ථ තංතංබ්‍යාකරණොදාහරණප්පසඞ්ගෙපි තදනුසාරෙනෙව තන්තංපයොජනං වෙදිතබ්බං, න නිරත්ථකකථාපසුතො-යමාචරියොති.

Der Sinn der Gaṇa-Regel „Bhakkhissāhiṃsāya“ ist dieser: „Bei der Wurzel bhakkhi in der Bedeutung des Nicht-Verletzens (ahiṃsā) tritt beim veranlassten Täter (payojja-kattar) der Akkusativ (dutiyā) nicht ein.“ Wie kann nun hier bei bhakkhi eine verletzende Bedeutung (hiṃsatthatā) vorliegen? Denn Verletzung (hiṃsā) ereignet sich doch nur bei einem bewussten Wesen (cetanāvat), und die Saat (sassa) ist hier nicht bewusstseinsbegabt. Deshalb sagt er: „sabbe...“ usw. „Alle“ (sabbe) meint Bäume usw., d. h. existierende Dinge (bhāva) bzw. Gegenstände (padattha). Um nun die verletzende Bedeutung in Übereinstimmung mit allen philosophischen Ansichten aufzuzeigen, sagt er: „yadiva...“ usw. „Basiert diese Grammatik nicht auf dem Buddha-Wort? Wenn dem so ist, sollte man doch hier nur das allgemein Anerkannte (sammata) darstellen und fortfahren; wozu dient dieser Überfluss an Bezügen zu anderen philosophischen Systemen?“ – Hierüber schweigt er, doch es ist zu verstehen, dass dies ein begründetes Mittel des Ehrwürdigen ist. Denn Menschen von großem Verdienst und großer Weisheit betrachten eine Pflicht, die mit dem Wohl anderer verbunden ist, nicht als geringfügig. Durch diese entsteht nämlich das Wohl anderer: „Selbst in einer anderen Lehrmeinung (matantara) liegt der Erfolg der Schüler; wenn Kenner jener verschiedenen Lehrmeinungen dies jemals betrachten sollten, könnten sie hierdurch einen Zugang finden. Und ein solcher Weiser, der Vertrauen in das Buddha-Wort erlangt hat, könnte durch diesen Zugang allmählich festes Vertrauen in den erhabenen Buddha gewinnen.“ Genau so ist auch an den jeweiligen Stellen im Zusammenhang mit den verschiedenen Beispielen der Grammatik der jeweilige Nutzen dementsprechend zu verstehen; dieser Lehrer gibt sich nicht mit nutzloser Rede ab.

දුහාදීනං ත්‍යෙවමාදො අම්හාකම්පරමගුරුනා රතනමතිපඤ්චිකාලඞ්කාරාදිකාරෙන නානාකාරසාරත්ථවෙදවෙදිතු මහාපඤ්ඤාපාටවානං පඤ්ඤවන්තානං සාමිනා මහාසාමිනා සම්බුද්ධසාසනරතනවරොපකාරකෙන ‘ඉදමෙත්ථ විචාරණීයං’ත්‍යභිධාය නානාමතන්තරමාකඩ්ඪිය බහුං සම්පවෙදිතමත්ථි, මයම්පනෙත්ථ ආචරියෙනාධිප්පෙතමත්තමෙවාලම්බ අත්ථම්ප කාසයිස්සාම. සත්‍යප්‍යනෙකදස්සනභෙදෙ සිට්ඨප්පයොගානුසාරෙන යත්ථ පධානෙකම්මනිත්‍යාදිප්පභුතයොදිස්සන්ති, යත්‍ර ත්වප්පධානෙත්‍යාදී, යත්‍රොභයත්‍රපි, තංසබ්බමිහ භස්සකාරාද්‍යනුමතක්කමෙන පටිපාදයමාහ-දුහාදීන’මිච්චාදි, එත්ථාදිසද්දො පකාරවාචී, තෙන යාචිප්පභුතයො ගය්හන්ති, කම්මද්වයයුත්තානන්ති නිද්ධාරණෙ ඡට්ඨී, තෙන කම්මද්වයයුත්තානං මජ්ඣෙ දුහාදීනමප්පධානෙපි ගවාදො කම්මෙ ත්‍යාදිප්පභුතයොති යොජනා[Pg.86]. ඉච්චාදිතිආදිසද්දෙන ‘අවරුන්ධති වජං ගාවං අවරුන්ධීයතෙ වජං ගො’ඉච්චාදීනං පරිග්ගහො, ගමනාද්‍යත්ථාන මිත්‍යාදිසද්දෙන බොධත්ථාදීනං ගහණං. ගමීයතෙ ගාමො දෙවදත්තන්ති එත්ථ කථං පයොජ්ජත්තසම්භවොති ආහ-‘පුරිසෙ’ච්චාදි, යජ්ජපි ගාමො තුණ්හී හොති නිබ්‍යාපාරත්තා පුරිසොව තු ගමනකිරියං නිප්ඵාදෙති, තථාපි පුරිසස්ස ගමනකිරියාය යංඵලප්පත්තිලක්ඛණං, තමුභින්නම්පි ගාමපුරිසානං සමානන්ති පුරිස කිරියාතුල්‍යඵලත්තා ගාමොපි ගමනකිරියාය කත්තුබ්‍යපදෙසෙ කාරණං භවතීති අධිප්පායො, තථාහි ගාමං ගච්ඡන්තො කොචි ගාමෙ ආසන්නෙ සති වදති ‘ආගතො ගාමො පත්තො ගාමො’ති, අතොඤ්ඤෙසන්ති යෙ කම්මද්වයයුත්තා දුහාදයො ගමනාද්‍යත්ථාචොදාහටා, එතෙහි අඤ්ඤෙසං, පධානෙ කම්මෙභි අජාදිම්හි පධානෙ කම්මෙ, පධානත්තම්පන අජාදීනං කිරියාය පයොජනත්තා, අජාද්‍යත්ථා හ්‍යානයනකිරියාරභ්‍යතෙ. අයම්පනෙත්ථ සඞ්ගහො-

Zu Sätzen wie „duhādīnaṃ...“ usw. hat unser höchster Lehrer – der Verfasser der Ratanamatipañcikālaṅkāra usw., der Kenner des Kerns der verschiedenen Lehren in vielerlei Gestalt, der mit überragendem Weistum und Geschicklichkeit Ausgestattete, der weise Herr, der große Meister, der hervorragende Förderer des Juwels der Lehre des vollkommen Erleuchteten – indem er erklärte: „Dies ist hierbei zu untersuchen“, und verschiedene andere Lehrmeinungen heranzog, vieles dargelegt. Wir jedoch werden uns hierbei nur auf das vom Lehrer Beabsichtigte stützen und die Bedeutung erklären. Obgleich es vielfältige Meinungsverschiedenheiten gibt, zeigen sich gemäß dem Sprachgebrauch der Gebildeten (siṭṭhappayoga) Fälle, in denen die Endungen ti usw. beim primären Objekt (padhāna-kamma) auftreten, andere, wo sie beim sekundären Objekt (appadhāna) auftreten, und wieder andere, wo sie bei beiden auftreten. Um all dies hier in der von den Kommentatoren (bhassakāra) usw. gebilligten Reihenfolge darzulegen, sagte er: „duhādīnaṃ...“ usw. Hier drückt das Wort ādi die Art und Weise (pakāra) aus; dadurch werden Wurzeln wie yāci usw. erfasst. „Kammadvayayuttānaṃ“ (von den mit zwei Objekten Verbundenen) ist ein Genitiv der Aussonderung (niddhāraṇa-chaṭṭhī); die Konstruktion lautet daher: „Unter den mit zwei Objekten Verbundenen treten bei den Wurzeln duhi usw. auch beim sekundären Objekt, wie der Kuh (go) usw., die Endungen ti usw. auf.“ Mit dem Wort ādi im Ausdruck „iccādi“ werden Sätze wie „avarundhati vajaṃ gāvaṃ“ (Er sperrt die Kuh im Pferch ein) und „avarundhīyate vajaṃ go“ (Die Kuh wird im Pferch eingesperrt) erfasst. Mit dem Wort ādi in „gamanādyatthānaṃ“ (von jenen mit der Bedeutung des Gehens usw.) werden Bedeutungen wie „Verstehen“ (bodhattha) usw. erfasst. Wie ist im Satz „gamīyate gāmo devadattena“ (Das Dorf wird von Devadatta begangen) das Vorliegen des veranlassten Zustands (payojjatā) möglich? Dazu sagt er: „purise...“ usw. Obgleich das Dorf still und ohne eigene Aktivität ist, und nur der Mensch die Gehhandlung vollzieht, so ist doch das Merkmal des Erreichens des Ergebnisses durch die Gehhandlung des Menschen für beide, das Dorf und den Menschen, gemeinsam; weil das Ergebnis dem der menschlichen Handlung gleicht, ist somit auch das Dorf der Grund für die Bezeichnung als Akteur der Gehhandlung – dies ist die Absicht. Denn wenn jemand zu einem Dorf geht und das Dorf nahe ist, sagt er: „Das Dorf ist gekommen, das Dorf ist erreicht.“ „Atoññesaṃ“ (von anderen als diesen) bedeutet: von anderen als jenen mit zwei Objekten verbundenen Wurzeln duhi usw. und den Verben der Bewegung usw., die als Beispiele angeführt wurden. „Beim primären Objekt“ (padhāne kamme) bezieht sich auf das primäre Objekt wie die Ziege (ajā) usw. Die Eigenschaft des Primären bei der Ziege usw. ergibt sich daraus, dass sie der Zweck der Handlung ist; denn die Handlung des Herbeibringens wird ja wegen der Ziege usw. unternommen. Dies ist die Zusammenfassung hierzu:

‘‘දුහි යාචි රුධි පුච්ඡි, භික්ඛි චි බ්‍රුවි සාසි ච;

ජි දණ්ඩි පත්ථි මන්ථී ච, ධාතූ හොන්ති දුහාදයො.

„Duhi (melken), yāci (bitten), rudhi (hemmen), pucchi (fragen), bhikki (bitten), ci (sammeln), bruvi (sprechen) und sāsi (lehren); ji (siegen), daṇḍi (bestrafen), patthi (begehren) und manthī (quirlen) sind die Wurzeln, die man ‚duhādayo‘ (die Wurzeln ‚duhi‘ usw.) nennt.

ගත්‍යාදිසුත්තපට්ඨිතා, ගත්‍යාද්‍යත්ථා භවන්ති තෙ;

නීවහහරකසාච, නීවහාදී භවන්ති තෙ.

Die in der Regel ‚gatyādi...‘ aufgeführten Wurzeln sind jene mit den Bedeutungen von Bewegung (gati) usw. Und nī (führen), vaha (tragen), hara (tragen/wegnehmen) sowie kasa (pflügen) sind jene, die man ‚nīvohādī‘ (die Wurzeln ‚nī‘ usw.) nennt.

ද්විකම්මකෙසු චෙතෙසු, අප්පධානෙ දුහාදිනං;

ත්‍යාදිප්පභුතයො හොන්ති, පධානෙ නීවහාදිනං;

උභයත්ථ පයොගානු, සාරා ගත්‍යත්ථආදිනං’’ති.

Unter diesen zwei-objektigen Verben treten bei den Wurzeln duhi usw. die Endungen ti usw. beim sekundären Objekt (appadhāna) auf; bei den Wurzeln nī, vaha usw. treten sie beim primären Objekt (padhāna) auf; bei den Verben mit den Bedeutungen von Bewegung (gatyattha) usw. treten sie bei beiden auf, je nach dem tatsächlichen Sprachgebrauch.“

පයොගො පන සම්බන්ධචින්තායමිහ ච වුත්තානුසාරෙන සබ්බථා විඤ්ඤෙය්‍යා.

Der tatsächliche Sprachgebrauch (payogo) ist jedoch gemäß der Abhandlung Sambandhacintā und dem hier Gesagten in jeder Hinsicht zu verstehen.

7. ධ්‍යාදි

7. Dhyādi (die Wurzelgruppe dhyā- usw.)

පුබ්බෙ කිරියානිස්සයෙන දුතියාය විහිතත්තා ආහ ‘ඉදානි’ච්චාදි, ධිසද්දස්ස අත්ථප්පධාන නිද්දෙසෙන වා ආදිසද්දෙන වා ‘හා දෙවදත්ත’න්තිපි හොති, හා දෙවදත්තදුක්ඛන්ති තු දුක්ඛෙන යොගා දෙවදත්තෙන න යුත්තො හොතීති පඨමාවාමන්තණෙ. නනුච අන්තරාසද්දෙන යොගෙ යථාරාජගහනාලන්දාහි [Pg.87] දුතියා අන්තරා ච රාජගහං අන්තරා ච නා ලන්ද(න්ති තථා) අන්තරාමග්ගෙති එත්ථ මග්ගතොපි කස්මා න දුතියාති තෙනායොගා, යෙසඤ්හි තංමජ්ඣං තෙ තෙන යුජ්ජන්තීති තෙහියෙව දුතියා, අථවාබ්භුපගතෙපි තංයොගෙ තංසම්බන්ධීයෙව මග්ගොති මුඛ්‍යත්තා තතො න දුතියා, අත්‍රාපි ඡට්ඨීයෙව පප්පොති අන්තරා තඤ්ච මඤ්ච කමණ්ඩලුඉති, තව මම මජ්ඣෙ කමණ්ඩලුත්‍යත්ථො, අථ කමණ්ඩලුසද්දතො දුතියා කස්මා න භවති සතීප්‍යන්තරෙන යොගෙ තස්ස පධානත්තා, තථාහි කමණ්ඩලුනො සකත්ථා පවත්ති, තුම්හම්හානන්තු පරත්ථා-කමණ්ඩලුවිසෙසනත්තෙන තෙසං පවත්තත්තා, තත්‍ර කමණ්ඩලුනො සකත්ථෙ වත්තමානත්තා පධානත්තෙනාවතත්තා පාටිපදිකතො අච්චුතත්තා පරත්තා පඨමෙව භවතීති ජීනින්දබුද්ධින්‍යාස. නින්දාදි ලක්ඛණස්ස සම්බන්ධස්ස සබ්භාවා සබ්බත්ථ සම්බන්ධඡට්ඨියා සම්පත්තායං වචනං, ආකතිගණො-යං.

Weil zuvor der Akkusativ (dutiyā) in Abhängigkeit von einer Handlung vorgeschrieben wurde, sagte er: ‚idāni‘ (jetzt) usw. Entweder durch die Darlegung der Wortbedeutung als das Wesentliche beim Wort ‚dhi‘ (Wehe!) oder durch das Wort ‚ādi‘ (und so weiter) ergibt sich auch ‚hā devadatta‘ (Ach, Devadatta!). In ‚hā devadattadukkhaṃ‘ (Ach, das Leid des Devadatta!) jedoch liegt wegen der Verbindung mit dem Leid keine Verbindung mit Devadatta vor; daher steht beim ersten Vokativ [kein Akkusativ]. Nun, wenn eine Verbindung mit dem Wort ‚antarā‘ (zwischen) besteht, wie in ‚antarā ca rājagahaṃ antarā ca nālandaṃ‘ der Akkusativ nach Rājagaha und Nālandā steht, warum steht dann hier in ‚antarāmagge‘ (auf dem Weg dazwischen) nach ‚magga‘ (Weg) kein Akkusativ? Weil damit keine Verbindung besteht. Denn diejenigen, deren Mitte dies ist, sind damit verbunden; daher steht nach eben diesen der Akkusativ. Oder selbst wenn diese Verbindung akzeptiert wird, ist der damit verknüpfte Weg die Hauptsache, weshalb danach kein Akkusativ steht. Auch hier würde eigentlich nur der Genitiv (chaṭṭhī) zutreffen, wie in ‚antarā tañca mañca kamaṇḍalu‘ (zwischen dir und mir ist ein Wassertopf), was bedeutet: ‚in deiner und meiner Mitte ist ein Wassertopf‘. Warum nun steht nach dem Wort ‚kamaṇḍalu‘ kein Akkusativ, obwohl eine Verbindung mit ‚antara‘ besteht? Weil er (der Wassertopf) die Hauptsache ist. Denn das Wort ‚kamaṇḍalu‘ bezieht sich auf seine eigene Bedeutung, während sich ‚du‘ und ‚ich‘ auf eine andere Bedeutung beziehen, da sie als Bestimmungen für den Wassertopf auftreten. Da sich nun der Wassertopf auf seine eigene Bedeutung bezieht und als das Hauptwort nicht weiter bestimmt wird und nicht von seiner Stammform abweicht, tritt danach nur der Nominativ (paṭhamā) auf – so die Erklärung in der Nyāsa von Jinendabuddhi. Da eine Beziehung vorliegt, die durch Tadel usw. gekennzeichnet ist, und überall der Genitiv der Beziehung (sambandhachaṭṭhī) zutreffen würde, ist diese Aussage nötig. Dies ist eine offene Gruppe (ākrtigaṇa).

8. ලක්ඛණි

8. Bezüglich des Kennzeichens (lakkhaṇe)

ලක්ඛණාදීස්වත්ථෙසුති නාමස්සා යමත්ථනිද්දෙසොති ආහ ‘අභිනායො යුත්තො’ච්චාදි, තෙනාති අභිනා යුත්තස්සාත්ථනිද්දෙස කාරණෙන, ලක්ඛණසද්දෙන හෙතු වත්තුමිච්ඡිතොති ආහ-‘තත්ථෙ’ච්චාදි, දුවිධො හෙතු, වුත්තඤ්හි සුබොධාලඞ්කාරෙ ‘‘ජනකො ඤාපකො චෙති, දුවිධා හෙතවො සියු’’න්ති (252), සමුපලක්ඛයතීති සමුපලක්ඛණං, සඞ්කෙතමත්තං ඤාපකං, න තු ජනකං, සඞ්කෙතොපි ලක්ඛණමුච්චතෙ ලක්ඛීයතෙ කාරියමානෙනාති කත්වා, ජනකස්සාප්‍යත්‍ර ලක්ඛණත්තෙන ගහණෙ පයොජනං ‘‘අනුනා’’ (2-10) ඉච්චත්‍ර දට්ඨබ්බං. කඤ්චිපකාරන්ති ඉමිනා ඉත්ථංසද්දස්ස අත්ථං වදති. පත්තොති ඉමිනා භූතසද්දස්ස, එත්ථ හි භූධාතු පත්තියං වත්තතෙ, රුක්ඛොලක්ඛණන්ති රුක්ඛො ඤාපකහෙතූති අත්ථො… රුක්ඛෙන විජ්ජුයා ඤාපීයමානත්තා, ආචරියජිනින්දබුද්ධි පන අඤ්ඤථා වණ්ණයති, තස්සෙදං මතං-

Mit den Worten „in den Bedeutungen von Kennzeichen usw.“ (lakkhaṇādīsu atthesu) wird die Bedeutung des Nomens dargelegt, weshalb er sagt: „Verbindung mit abhi“ usw. Mit „dadurch“ (tena) ist der Grund für die Bedeutungsdarlegung dessen gemeint, was mit „abhi“ verbunden ist. Weil man mit dem Wort „lakkhaṇa“ (Kennzeichen) die Ursache (hetu) ausdrücken wollte, sagte er: „dort“ usw. Die Ursache ist zweifach; denn im Subodhālaṅkāra heißt es: „Es gibt zwei Arten von Ursachen: die erzeugende (janako) und die anzeigende (ñāpako)“ (252). „Samupalakkhaṇa“ bedeutet das, was kennzeichnet – eine bloße Konvention (saṅketa), die anzeigt, nicht aber erzeugt. Auch die Konvention wird „lakkhaṇa“ genannt, da etwas durch das, was getan wird, gekennzeichnet wird. Der Zweck, auch den erzeugenden Faktor hier als Kennzeichen zu erfassen, ist unter „anunā“ (Kacc. 2-10) zu sehen. Mit den Worten „irgendeine Art“ (kañci pakāraṃ) drückt er die Bedeutung des Wortes „itthaṃ“ (so, auf diese Weise) aus. Mit „patto“ (erreicht) drückt er die Bedeutung des Wortes „bhūta“ (geworden) aus, denn hier steht die Wurzel „bhū“ für „Erreichung“ (patti). „Der Baum ist das Kennzeichen“ (rukkho lakkhaṇaṃ) bedeutet, dass der Baum die anzeigende Ursache (ñāpakahetu) ist ... weil der Blitz durch den Baum angezeigt wird. Der Lehrer Jinendabuddhi jedoch erklärt es anders; dies ist seine Meinung:

ක්‍රියාය ජොතකො නායං, සම්බන්ධස්ස න වාචකො;

නාපි ක්‍රියන්තරාපෙක්ඛී, සම්බන්ධස්ස තු භෙදකොති.

„Dieser [Präfix] ist weder ein Anzeiger einer Handlung, noch ist er ein Ausdruck einer Beziehung; er verlangt auch keine andere Handlung, sondern er ist vielmehr ein Unterscheider einer Beziehung.“

අයමෙත්ථ [Pg.88] අත්ථො ‘‘අයමභි අභිනන්දතිත්‍යාදීසු විය කිරියාය ජොතකො න හොති, ඡට්ඨී විය සම්බන්ධස්ස වාචකො න හොති, නික්කොසම්බීත්‍යත්‍ර ගමනකිරියාපෙක්ඛී නිසද්දො විය නාපි කිරියන්තරා පෙක්ඛී, කිඤ්චරහි සම්බන්ධස්ස තු භෙදකො විසෙසකො භවතී’’ති තමුපදස්සෙතුමාහ-‘අඤ්ඤෙ ත්වි’ච්චාදි, එත්ථ ඉතිසද්දො නිදස්සනෙ, රුක්ඛම්පත්වා විජ්ජොතතෙ ඉතිඑවං පත්තිකිරියාය පත්වාතිවුත්තරුක්ඛපාපනකිරියාය ජනිතොති අත්ථො, තථාහි රුක්ඛස්ස විජ්ජුයා පාපනාභාවෙ විජ්ජුයා ලක්ඛියාය තල්ලණස්ස ච රුක්ඛස්ස යො ලක්ඛියලක්ඛණභාවො සම්බන්ධො, සො කෙන සම්පාදිතො භවෙය්‍ය, නනු සම්බන්ධෙ අභිනා ජොතීයමානෙ රුක්ඛස්ස ලක්ඛණවුත්තිතා කථං ජොතීයතීති ආහ-‘ලක්ඛණත්ථොච විසයභාවෙනා’ති, තථාචෙත්‍යාදිනා තස්මිං පක්ඛෙ සම්භාවිතං දොසමුබ්භාවයති, තත්‍රාය මිච්චාදිනා යථාවුත්තදොසපරිහාරාය පරෙහෙවාභිධීයමානම්පරිහාරමාහ, පරිහාරොපදස්සනෙනාස්සාපි පක්ඛස්සාදුට්ඨතාඛ්‍යාපනෙනෙසොපි පක්ඛො-බ්භුපගතොත්‍යවසෙයො, අතොයෙවුපරි යථාවුත්ත පක්ඛනිස්සයෙනෙව බ්‍යාඛ්‍යායතෙ, දෙවදත්තස්ස සාධුත්තසඞ්ඛාතඉත්ථම්පකාරප්පත්තියා විසයභාවෙනාවට්ඨිතා මාතා තත්ථ වත්තති නාමාති ආහ-‘මාතුයා’තිආදි, මාතා ච ඉත්ථම්භූතෙ පවත්තා විසය භාවෙන දෙවදත්තො ච තත්ථ විසයීභාවෙන, තෙසඤ්ච විසයවිසයීභාවලක්ඛණො සම්බන්ධො ඉත්ථම්පත්තිලක්ඛණාය කිරියාය ජාතො, සො මාතුසම්බන්ධො හොති කාරණවසෙන, සොචාතිනා ජොතීයතීති මාතු තෙනාභිනා යොගොති ආහ-‘ය්වාය’ච්චාදි, මාතුසම්බන්ධොඉති යොජනා, ඉත්ථම්පත්තියාති ඉත්ථම්පත්තිලක්ඛණාය කිරියාය කරණභූතාය, එවං මඤ්ඤතෙ ‘‘කිඤ්චාපි සො සම්බන්ධො දෙවදත්තෙනාප්‍යවිනාභාවීති තස්ස සොභිනා ජොතීයතෙ, තථාපි මාතුසම්බන්ධොභිනා ජොතීයතීති ‘මාතු තෙන යොගො’ති ච (වුච්චති)… සද්දසත්තියා තග්ගතායෙව දුතියාය උභයගතස්සාපි සම්බන්ධස්ස ජොතනතො’’ති රුක්ඛො රුක්ඛො තිට්ඨතීති සම්බන්ධො, ඨිතිම්පටිච්චාති ඨිතින්නිස්සාය එසං රුක්ඛානං යො ච සම්බන්ධොති යොජනා, රුක්ඛානන්ති ඉමිනා රුක්ඛා කිරියාය පරෙ සම්බන්ධිනොති ඤාපෙති, ඨිතිම්පටිච්චාති [Pg.89] ඉමිනා පන තිට්ඨතිසද්දවචනීයා සාධ්‍යරූපා ඨිතිකිරියා රුක්ඛතො පරෙ සම්බන්ධීති, අචෙතනානං රුක්ඛානමපෙක්ඛාවිරහෙපි ලොකම්පතීතිවසෙන ‘පිපතීසා’දීනං විඤ්ඤායමානත්තා විඤ්ඤායමානඨානාපෙක්ඛණකිරියායසාධ්‍යසාධනලක්ඛණො සම්බන්ධො ජාතොති විඤ්ඤෙය්‍යං, සො ච රුක්ඛසම්බන්ධො-භිනා ජොතීයතීති ආහ-‘සො’තිආදි, ද්විබ්බචනෙනෙව ජොතනීයාති විච්ඡාත්ථෙ වුත්තිමත්තෙ සතීපි විභත්තියා ජොතෙතුමසමත්ථත්තා විච්ඡාය ජොතනාය ද්විබ්බවචනං කත්තබ්බමෙවාති අධිප්පායො.

Dies ist hier die Bedeutung: Er ist kein Anzeiger einer Handlung, wie in „ayamabhi abhinandati“ usw.; er ist kein Ausdruck einer Beziehung wie der Genitiv; er verlangt auch keine andere Handlung, wie das Wort „ni“ in „nikkosambī“, das die Handlung des Gehens verlangt. Was tut er also? Vielmehr ist er ein Unterscheider (bhedako), d. h. ein Spezifizierer (visesako), einer Beziehung. Um dies aufzuzeigen, sagte er: „Andere jedoch...“ usw. Hier dient das Wort „iti“ als Beispiel. „rukkhampatvā vijjotate“ (nachdem er den Baum erreicht hat, blitzt er auf) – so ist die Bedeutung: erzeugt durch die Handlung des Erreichens (pattikiriyā), die durch das Wort „patvā“ ausgedrückt wird, nämlich die Handlung des Erreichens des Baumes. Denn wenn der Baum nicht vom Blitz erreicht würde, wie sollte dann die Beziehung zwischen dem Blitz als dem Gekennzeichneten (lakkhiya) und dem Baum als seinem Kennzeichen (lakkhaṇa) zustande kommen? Nun, wenn die Beziehung durch „abhi“ angezeigt wird, wie wird dann angezeigt, dass der Baum als Kennzeichen fungiert? Dazu sagt er: „Und die Bedeutung des Kennzeichens [besteht] darin, ein Objekt (visayabhāva) zu sein.“ Mit den Worten „Und so...“ usw. zeigt er den in diesem Fall denkbaren Fehler auf. Mit „Hierbei...“ usw. nennt er den von anderen vorgebrachten Einwand zur Behebung des besagten Fehlers. Durch das Aufzeigen dieses Einwands wird auch verdeutlicht, dass diese Ansicht fehlerfrei ist, woraus zu schließen ist, dass auch diese Ansicht akzeptiert wird. Aus genau diesem Grund wird im Folgenden auf der Grundlage der besagten Ansicht erklärt. Mit „mātuyā“ (von der Mutter) usw. sagt er, dass die Mutter, die als Objekt (visayabhāva) für das Erreichen der als Gutheit von Devadatta bezeichneten Art und Weise (itthampakkārapatti) existiert, dort gegenwärtig ist. Die Mutter ist in dem so Gewordenen (itthambhūta) als Objekt gegenwärtig, und Devadatta ist darin als Subjekt (visayībhāva) gegenwärtig. Und ihre Beziehung, die durch das Verhältnis von Objekt und Subjekt (visayavisayībhāva) gekennzeichnet ist, entstand durch die Handlung, die durch das Erreichen dieser Art und Weise (itthampatti) gekennzeichnet ist. Diese Beziehung zur Mutter besteht aufgrund der Ursache; und da sie durch „ati“ angezeigt wird, besteht die Verbindung der Mutter mit diesem „abhi“. Daher sagt er: „yvāyaṃ...“ usw. Die syntaktische Verknüpfung lautet „Beziehung zur Mutter“ (mātusambandho). Mit „durch das Erreichen dieser Art und Weise“ (itthampattiyā) ist die Handlung gemeint, die durch das Erreichen dieser Art und Weise gekennzeichnet ist und als Instrument (karaṇa) fungiert. So denkt er: „Obwohl diese Beziehung auch untrennbar mit Devadatta verbunden ist und daher durch „abhi“ angezeigt wird, wird dennoch die Beziehung zur Mutter durch „abhi“ angezeigt, weshalb es heißt: „Verbindung der Mutter mit ihm“ ... weil der Akkusativ, der aufgrund der Ausdruckskraft des Wortes auf dieses gerichtet ist, die in beiden liegende Beziehung anzeigt.“ „Der Baum, der Baum steht“ (rukkho rukkho tiṭṭhatīti) ist die Beziehung. „In Bezug auf das Stehen“ (ṭhitimpaṭiccā) bedeutet: in Abhängigkeit vom Stehen (ṭhitinnissāya) besteht jene Beziehung dieser Bäume – so lautet die syntaktische Verknüpfung. Mit „der Bäume“ (rukkhānaṃ) zeigt er an, dass die Bäume mit der nachfolgenden Handlung verbunden sind. Mit „in Bezug auf das Stehen“ (ṭhitimpaṭiccā) hingegen zeigt er an, dass die durch das Wort „tiṭṭhati“ auszudrückende, zu bewirkende Form der Handlung des Stehens (ṭhitikiriyā) der nachfolgende Beziehungspartner des Baumes ist. Obwohl die unbelebten Bäume kein Verlangen (apekkhā) haben, ist zu verstehen, dass aufgrund des weltlichen Verständnisses von Ausdrücken wie „Durst“ (pipatīsā) usw. eine Beziehung entstanden ist, die durch das Verhältnis von zu Bewirkendem und Bewirkendem (sādhyasādhanalakkhaṇa) in Bezug auf die als vorhanden erkannte Handlung des Verlangens gekennzeichnet ist. Und diese Beziehung zum Baum wird durch „abhi“ angezeigt, weshalb er sagt: „so...“ usw. Die Bedeutung der Verdoppelung soll allein durch den Dual (dvibbacana) angezeigt werden, denn obwohl es eine bloße Verwendung in der Bedeutung der Verdoppelung gibt, ist die Kasusendung (vibhatti) nicht in der Lage, die Verdoppelung anzuzeigen; daher muss die Verdoppelung zur Anzeige der Verdoppelung vorgenommen werden – dies ist die Absicht.

9. පති

9. Pati (Gegen / In Richtung auf / Zu)

උපාදියමානොති අබ්භුපගම්මමානො, යදි පන උපාදියමානො භාගො, අනුපාදියමානො කථන්ති ආහ-‘යො පනා’තිආදි, තගරකුට්ඨා ගන්ධබ්බවිසෙසා, මමාභජතීති මං ආභජති, මම කොට්ඨාසො හොතීති අධිප්පායො.

„Upādiyamāno“ (angenommen, einbezogen) bedeutet „akzeptiert“ (abbhupagammamāno). Wenn nun der einbezogene Teil [so erklärt wird], wie verhält es sich dann mit dem nicht einbezogenen Teil? Dazu sagt er: „Wer aber...“ usw. „Tagarakoṭṭha“ bezeichnet bestimmte Arten von Düften (gandhabba). „mamābhajati“ (er wendet sich mir zu) bedeutet „er teilt mir zu“ (maṃ ābhajati), d.h. „er wird mein Anteil“ – dies ist die Absicht.

10. අනු

10. Anu (Nach / Gemäß / Unter)

නතුලක්ඛණන්ති සච්චකිරියා වුට්ඨියා හෙතු හොති, න තු සඞ්කෙතොති අත්ථො, හෙතුත්තා ලක්ඛණත්තාභාවෙ සච්චකිරියාය කථං ලක්ඛණෙ දුතියාති හෙතුත්තෙපි ලක්ඛණත්තමස්ස සාධෙන්තො සාධම්මපයොගෙනාන්වයමාහ-‘යං සකිම්පි’ච්චාදි, එත්ථ හි ලක්ඛණං සච්ච කිරියාති පටිඤ්ඤා, සකිම්පි නිමිත්තතාය කප්පනත්තාති හෙතු, යං සකිම්පි නිමිත්තතාය කප්පතෙ තම්පි ලක්ඛණං භවති, යථා’අපි භවං කමණ්ඩලුපාණිං සිස්සමද්දක්ඛී’ති සාධම්මපයොගෙනාන්වයො දට්ඨබ්බො, කප්පතෙති සමත්ථොති අත්ථො, කමණ්ඩලු පාණිම්හි අස්සෙති කමණ්ඩලුපාණී, අපීති පඤ්හෙ, කදාචි කෙනචි කමණ්ඩලුපාණීසිස්සො දිට්ඨො සො තමෙව දස්සනං ලක්ඛණං කත්වා පුච්ඡති ‘අපි’ත්‍යාදිනා, අථ යථා වුත්තෙන හෙතුනොපි ලක්ඛණත්තමත්තු තථාපි පරවිප්පටිසෙධෙන හෙතුම්හි තතියා කස්මා න සියාති චොදයමාහ ‘න න්වෙවම්පි’ච්චාදි, පුබ්බවිප්පටිසෙධෙනාති අපවාදපුබ්බවිප්පටිසෙධෙන, තථාහි ඡට්ඨියා [Pg.90] පවාදො හොති හෙතුම්හි තතියාවිධි… සම්බන්ධඡට්ඨියා පත්තාය හෙතුතතියාවිධානතො උපපදවිභත්තිවිධිපි ඡට්ඨියාපවාදො… සම්බන්ධවිසෙසාභිබ්‍යත්තිහෙතුනොපපදෙන යොගෙ තස්මිංයෙව සම්බන්ධෙ විධානතො, තත්ථ හෙතුතතියාවකාසො ‘ධනෙන කුල’න්ති, උපපදවිභත්තියාවකාසො ‘රුක්ඛමනුවිජ්ජොතතෙ’ති, සච්චකිරියමනු පාවස්සීති තු හෙතුම්හි ලක්ඛණෙ-පවාදවිප්පටිසෙධෙ සති පුබ්බවිප්පටිසෙධෙන දුතියා භවති.

„Nicht aber das Merkmal“ (na tu lakkhaṇam) bedeutet: Das Wahrheitsgelübde (saccakiriyā) ist die Ursache für den Regen (vuṭṭhi), nicht aber ein vereinbartes Zeichen (saṅketa). Da das Wahrheitsgelübde die Ursache ist und somit kein bloßes Merkmal (lakkhaṇa) vorliegt, wie kommt es dann zum Akkusativ (dutiyā) im Sinne eines Merkmals? Um zu beweisen, dass es, obwohl es eine Ursache (hetu) ist, dennoch die Eigenschaft eines Merkmals besitzt, drückt der Autor die folgerichtige Übereinstimmung (anvaya) unter Anwendung eines Analogieschlusses (sādhamma-payoga) aus, indem er sagt: „Was auch nur einmal...“ (yaṃ sakimpi) usw. Hierbei ist „das Merkmal ist das Wahrheitsgelübde“ die These (paṭiññā), „weil es auch nur einmal als Zeichen taugt“ ist der Grund (hetu). Was auch nur einmal als Zeichen taugt, das wird auch zum Merkmal. Wie in dem Satz: „Hast du, Ehrwürdiger, den Schüler mit dem Wassertopf in der Hand gesehen?“, so ist die folgerichtige Übereinstimmung durch die Anwendung der Analogie zu verstehen. „Taugt“ (kappate) bedeutet „ist fähig“ (samattho). Derjenige, in dessen Hand sich ein Wassertopf (kamaṇḍalu) befindet, ist „kamaṇḍalupāṇī“ (mit dem Wassertopf in der Hand). „Api“ dient der Frage. Irgendwann hat jemand den Schüler mit dem Wassertopf in der Hand gesehen; er macht eben dieses Sehen zum Merkmal und fragt mit „api...“ usw. Nun, obwohl es sich wie beschrieben verhält, dass auch eine Ursache die Eigenschaft eines Merkmals annehmen kann, warum sollte dann nicht aufgrund des Prinzips des späteren Ausschlusses (para-vippatisedha) der Instrumental (tatiyā) bei der Ursache stehen? Um dies einzuwenden, sagt er: „Ist es nicht dennoch so...“ (nanu evaṃ pi) usw. „Durch den früheren Ausschluss“ (pubba-vippatisedhena) meint den früheren Ausschluss einer Ausnahme (apavāda). Denn die Vorschrift des Instrumentals bei einer Ursache ist eine Ausnahme vom Genitiv (chaṭṭhī)... Da der Instrumental bei der Ursache vorgeschrieben ist, wenn eigentlich der Genitiv der Beziehung (sambandhachaṭṭhī) eintreffen sollte, ist auch die Vorschrift der Kasusendung durch ein Beiwort (upapada-vibhatti) eine Ausnahme vom Genitiv... weil sie bei der Verbindung mit einem Beiwort, das die Ursache für das Deutlichwerden einer besonderen Beziehung ist, genau für diese Beziehung vorgeschrieben wird. Dabei ist der Geltungsbereich für den Instrumental der Ursache: „Eine Familie durch Wohlstand“ (dhanena kulaṃ). Der Geltungsbereich für die Kasusendung durch ein Beiwort ist: „Er blitzt entlang des Baumes“ (rukkham anu vijjotate). In „Er regnete herab gemäß dem Wahrheitsgelübde“ (saccakiriyam anu pāvassī) jedoch tritt bei Vorliegen des Ausschlusses der Ausnahme bezüglich Ursache und Merkmal durch den früheren Ausschluss (pubbavippaṭisedha) der Akkusativ (dutiyā) ein.

11. සහ

11. Mit (saha)

සහත්ථෙ-නුනො වත්තනෙ පබ්බතෙන යොගො කථන්ති ආහ‘පබ්බතෙනෙ’ච්චාදි.

Wie verhält es sich mit der Verbindung mit dem Wort „Berg“ (pabbata), wenn das Wort anu in der Bedeutung von „mit“ (saha-attha) vorkommt? Um dies zu erklären, sagt er: „Durch den Berg“ (pabbatena) usw.

12. හීනෙ

12. Im Sinne von „unterlegen“ (hīne)

විසයභාවෙනාතිආදිනා හීනත්ථෙති විසයසත්තමිත්තමාහ, විජානනප්පකාරමාහ-‘හීනෙ’ච්චාදි, තෙනාති අනුනා, කථං තෙන යුත්තත්තං උක්කට්ඨස්සාති හීනුක්කට්ඨසම්බන්ධමුඛෙන විභාවෙන්තො’තත්ථා’තිආදිමාහ, තත්ථාති හීනෙච්චාදිනා වුත්තෙ තස්මිං, යතොති උක්කට්ඨසාරිපුත්තාදිකො, හීනොති පඤ්ඤවත්තාදි(තො නික්කට්ඨො, සො සාරිපුත්තාදිකො උක්කට්ඨො) හීනත්ථවිසයො ජායතෙ… තබ්බිසයෙ තස්ස උක්කට්ඨතා පත්තිතො, හීනුක්කට්ඨසම්බන්ධො පන අතිසායනාදිකාය කායචි කිරියාය කතොති දට්ඨබ්බං.

Mit den Worten „durch den Zustand als Objekt“ usw. drückt er den Lokativ des Bereichs (visaya-sattami) im Sinne von „unterlegen“ aus. Die Art und Weise des Erkennens drückt er mit den Worten aus: „Im Unterlegenen...“ (hīne) usw. „Durch jenes“ (tena) bedeutet durch das Präfix anu. Wie verhält es sich mit dessen Verbindung mit dem Überlegenen? Um dies über die Beziehung von Unterlegenem und Überlegenem zu erklären, sagt er „dort“ (tattha) usw. „Dort“ (tattha) bezieht sich auf jenes, das mit „im Unterlegenen“ usw. bezeichnet wurde. „Von dem aus“ (yato) bezieht sich auf den Überlegenen wie Sāriputta und andere. Der Unterlegene ist geringer als der Weise usw. (dieser Sāriputta usw. ist der Überlegene) und wird zum Objekt der Bedeutung des Unterlegenen... weil seine Überlegenheit in Bezug auf dieses Objekt erreicht wird. Die Beziehung zwischen dem Unterlegenen und dem Überlegenen ist jedoch als durch eine Handlung wie das Übertreffen (atisāyana) bewirkt anzusehen.

14. සත්ත

14. Satta (der siebte Kasus / Lokativ)

කින්තං ආධික්‍යමිච්චාහ- ‘අධිකාධිකීසම්බන්ධො’ති, අධිකො අස්ස අත්ථීති අධිකී=ඛාරී, අථාධිකීවිනිමුත්තෙ අධිකාධිකිසම්බන්ධො කථමවසීයතෙ නහ්‍යත්‍රාධිකී කොචි සූයතිච්චාහ-‘නවිනෙ’ච්චාදි, ඉති සද්දො හෙතුම්හි යථාවුත්තසම්බන්ධසාධනො, තදොපසද්දෙනයොගොති තදා උපසද්දෙනාධිකිනොයොගොති අත්ථො. ද්විට්ඨත්තා සම්බන්ධස්ස අධිකස්සාප්‍යුපසද්දෙන යොගා තතොපි කස්මා න සත්තමීත්‍යාහ-‘අධිකම්හාත්වි’ච්චාදි, යථා එකායෙව විභත්තියා උභයගතස්සාපි සම්බන්ධස්ස ජොතිතත්තා විජ්ජුසඞ්ඛාතලක්ඛියා සත්තම්‍යභාවො, එවමිධා පීති පුබ්බෙ වුත්තසමාධිමතිදිසන්තො ආහ-‘ලක්ඛිතා විය සත්තම්‍ය භාවො’ති, ‘‘මාණිකා චතුරොදොණා, ඛාරිත්ථී චතුමාණිකා’’.

„Was ist dieses Übermaß?“, fragt er und antwortet: „Die Beziehung zwischen dem Überlegenen (adhika) und dem Besitzer des Übermaßes (adhikī)“. Wer ein Übermaß hat, ist der Besitzer des Übermaßes (adhikī), wie z. B. ein Khārī-Maß. Wenn nun der Besitzer des Übermaßes weggelassen wird, wie wird dann die Beziehung zwischen dem Überlegenen und dem Besitzer des Übermaßes erkannt? Da hier kein Besitzer des Übermaßes genannt wird, sagt er: „Nicht ohne...“ (na vinā) usw. Das Wort „iti“ drückt den Grund für die oben genannte Beziehung aus. „Verbindung mit diesem Upasarga“ (tadopasaddenayogo) bedeutet die Verbindung mit dem Upasarga in der Bedeutung des Besitzers des Übermaßes. Da die Beziehung zweiseitig ist, warum tritt der Lokativ (sattamī) nicht auch bei dem Überlegenen ein, da dieser ebenfalls mit dem Upasarga verbunden ist? Darauf sagt er: „Vom Überlegenen jedoch...“ (adhikamhā tu) usw. Wie beim Fehlen des Lokativs für das durch den Blitz gekennzeichnete Merkmal (vijju-saṅkhāta-lakkhiyā), weil die Beziehung, die sich auf beide bezieht, durch ein und dieselbe Kasusendung ausgedrückt wird, so zeigt er auch hier die Analogie zur zuvor genannten Erklärung und sagt: „das Fehlen des Lokativs wie beim Gekennzeichneten“ (lakkhitā viya sattamyābhāvo). „Ein Māṇika besteht aus vier Doṇas, ein Khārī-Maß aus vier Māṇikas.“

15. සාමි

15. Eigentümer (sāmi)

කින්තං [Pg.91] සාමිත්තමිච්චාහ-‘සස්සාමිසම්බන්ධො’ති, කාය කිරියාය ජනිතොති ආහ-‘පරිපාලනාදිකිරියාය ජනිතො’ති, තඤ්චාති සාමිත්තාපෙක්ඛො නපුංසකනිද්දෙසො, සම්බන්ධස්සානෙකවිධත්තා ආහ‘සබ්බත්ථ සම්බන්ධෙ’ති, ආඛ්‍යායතෙතීමස්ස අත්ථො විධීයතෙ ඤාපීයතෙති, දිට්ඨන්තො-පනීතොත්ථො සුඛෙන පටිපත්තුං සක්කාති පසිද්ධමනුවදියමානමප්පසිද්ධඤ්ච විධීයමානං දිට්ඨන්තමාහ-‘යථා යො කුණ්ඩලී සො දෙවදත්තො’ති, කුණ්ඩලිත්තම්පසිද්ධං, දෙවදත්තත්තමප්පසිද්ධමිච්චාහ-‘කුණ්ඩලිත්තානුවාදෙනෙ’ච්චාදි. යථෙවොභයාධිට්ඨානත්තෙප්‍යුපසජ්ජනතොව ඡට්ඨී ‘රඤ්ඤො පුරිසො’ති, න විසෙස්සතො ‘පුරිසස්ස රාජා’ති, තථා සම්බන්ධාභිබ්‍යඤ්ජනකෙනාධිනා යොගෙපි විසෙසනතොව භවති, නාඤ්ඤතොති ආහ-‘තත්ථා’තිආදි. බ්‍යතිරෙකමාපාදීයතීති කාරකඡක්කතො බ්‍යතිරිත්තත්තා සම්බන්ධො බ්‍යතිරෙකො තං ආපාදීයති පාපීයතීති අත්ථො, උභයතොති සංතො සාමිතො ච, අධිබ්‍රහ්මදත්තෙ පඤ්චාලාති බ්‍රහ්මදත්තස්ස පඤ්චාලා සන්තකා ති අත්ථො, සන්තකා හි පඤ්චාලා, න සාමි, අධිපඤ්චාලෙසු බ්‍රහ්මදත්තොති පඤ්චාලානං බ්‍රහ්මදත්තො සාමීත්‍යත්ථො.

„Was ist diese Eigentümerschaft?“, fragt er und antwortet: „Die Beziehung zwischen dem Eigentum (sa) und dem Eigentümer (sāmi)“. Auf die Frage, durch welche Handlung diese erzeugt wird, sagt er: „Erzeugt durch die Handlung des Beschützens (paripālana) usw.“. Das Wort „und dieses“ (tañca) ist ein Neutrum, das sich auf die Eigentümerschaft bezieht. Da die Beziehung vielfältig ist, sagt er: „Bei jeder Beziehung“ (sabbattha sambandhe). Die Bedeutung von „wird erklärt“ (ākhyāyate) ist „wird vorgeschrieben“ oder „wird verständlich gemacht“. Ein anschauliches Beispiel (diṭṭhanta) dient dazu, eine dargelegte Sache leicht zu verstehen. Um das Bekannte zu wiederholen und das Unbekannte vorzuschreiben, gibt er das Beispiel: „Wie derjenige, der Ohrringe trägt (kuṇḍalī), Devadatta ist“. Dass er Ohrringe trägt, ist bekannt; dass er Devadatta ist, ist unbekannt. Daher sagt er: „Durch die Wiederholung des Tragens von Ohrringen...“ usw. Ebenso wie der Genitiv (chaṭṭhī), obwohl er sich auf beide bezieht, nur vom abhängigen Wort (upasajjana) gebildet wird, wie in „der Mann des Königs“ (rañño puriso) und nicht vom Hauptwort (visessa) wie in „der König des Mannes“ (purisassa rājā), so tritt er auch bei der Verbindung mit „adhi“, das die Beziehung verdeutlicht, nur vom Attribut (visesana) auf und nicht von etwas anderem. Daher sagt er: „Dort...“ (tattha) usw. „Ein Unterschied wird herbeigeführt“ (byatirekam āpādīyati) bedeutet: Da die Beziehung sich von der Gruppe der sechs Kāraka-Beziehungen unterscheidet, wird sie als Unterschied (byatireko) bezeichnet; „wird herbeigeführt“ bedeutet „wird erlangt“. „Von beiden Seiten“ (ubhayato) bedeutet sowohl vom Eigentum (sa) als auch vom Eigentümer (sāmi). „Die Pañcālas sind unter Brahmadatta“ (adhibrahmadatte pañcālā) bedeutet: Die Pañcālas sind im Besitz von Brahmadatta. Denn die Pañcālas sind das Eigentum, nicht der Eigentümer. „Brahmadatta ist über den Pañcālas“ (adhipañcālesu brahmadatto) bedeutet: Brahmadatta ist der Eigentümer der Pañcālas.

16. කත්තු

16. Urheber / Subjekt (kattu)

කිං ලක්ඛණො-යං කත්තාඉච්චාහ-‘කත්තරි’ච්චාදි, ගච්ඡති දෙවදත්තොච්චාදො කත්තරි පතිට්ඨිතං, පචත්‍යොදනං දෙවදත්තොච්චාදො කම්මෙ පතිට්ඨිතං කිරියං කරොතීති සම්බන්ධො, කරොතීති ච ඉමිනා අන්වත්ථ බ්‍යපදෙසොව සිද්ධො-යං කත්තු වොහාරොති ඤාපෙති, කෙනචි පයුජ්ජමානොපි සකෙ කම්මෙ සයමෙව පධානත්තමනුභවතීති‘පයුත්තො වා පධානභාවෙනා’ති වුත්තං හොති චෙත්ථ-

„Was ist das Merkmal dessen, was das Subjekt (kattā) ist?“, fragt er und antwortet: „Im Subjekt...“ (kattari) usw. In „Devadatta geht“ usw. bezieht es sich auf die im Subjekt ruhende Handlung; in „Devadatta kocht Reis“ usw. bezieht es sich auf die im Objekt ruhende Handlung. Die Verbindung lautet: „er führt die Handlung aus“. Mit dem Wort „führt aus“ (karoti) ist die wörtliche Bezeichnung (anvattha-byapadesa) erwiesen, was zeigt, dass dies der Sprachgebrauch für das Subjekt (kattu) ist. Auch wenn es von jemand anderem angetrieben wird, erfährt es in seiner eigenen Handlung selbst die Hauptrolle (padhānabhāva). Daher wird gesagt: „...oder veranlasst durch die Rolle als Hauptakteur“. Und hierzu wird gesagt:

පධානතාය යො කත්තු, කම්මට්ඨං කුරුතෙ ක්‍රියං;

සා කත්තා නාමප්පයුත්තො, පයුත්තො වාත්‍යයං ද්විධාති.

„Wer aufgrund seiner Rolle als Hauptakteur die Handlung ausführt, die sich auf das Objekt bezieht, der wird Subjekt (kattā) genannt. Dieser ist zweifach: entweder nicht veranlasst (appayutta) oder veranlasst (payutta).“

තත්ථ පුරිසෙන කතන්ති අප්පයුත්තො, පුරිසෙන කරොති දෙවදත්තොති පයුත්තො, නනු කිරියා-යමබ්‍යවධානෙන කරණාධිකරණෙ හෙව [Pg.92] සාධ්‍යතෙ කත්තාරා තු දූරට්ඨෙන, තථාසති කථමනෙකසාධනසාධනීයං කිරියං කත්තාව කරොති මුඛ්‍යභාවෙනාපරෙත්වමුඛ්‍යභාවෙනාති වුච්චතෙ-

Dabei ist „von dem Mann getan“ (purisena kataṃ) das nicht veranlasste Subjekt, und „Devadatta lässt es durch den Mann tun“ (purisena karoti devadatto) das veranlasste Subjekt. Aber wird eine Handlung nicht unmittelbar durch das Instrument (karaṇa) und den Ort (adhikaraṇa) bewirkt, während das Subjekt in einer entfernteren Position steht? Wenn dem so ist, wie kommt es dann, dass nur das Subjekt die durch viele Mittel zu bewirkende Handlung in der Hauptrolle ausführt, während die anderen sie in einer Nebenrolle ausführen? Darauf wird geantwortet:

කත්තුතොඤ්ඤෙසමුබ්භූත්‍යා, විවිත්තාලොචනාදිනා ;

දූරාදප්‍යුපකාරිත්තෙ, කත්තු වාත්තප්පධානතා.

„Weil die Entstehung der anderen Mittel vom Subjekt abhängt, und wegen des Planens und Überlegens usw., besitzt das Subjekt, selbst wenn es in der Ferne steht, die Eigenschaft der unterstützenden Kraft, weshalb ihm die primäre Rolle zukommt.“

අයමෙත්ථ අත්ථො ‘‘කත්තුනො සකාසා අඤ්ඤෙසං කරණාදීනං උබ්භූත්‍යා සම්භවෙනච, තථාහි පසිද්ධකරණසභාවොපි ඵරසු කත්තායත්තවුත්තිතායාධිකරණම්භ වති‘ඵරසුම්හි ඨපෙත්වා ඡින්දතී’ති, විවිත්තස්ස කරණාදීහි පුථබ්භූතස්ස, කත්තුනො කිරියාය ආලොචනෙන දස්සනෙන ච ‘දෙවදත්තො අත්ථි භවති විජ්ජතී’ති, ආදිසද්දෙන කරණාදිනො (තදධීන) පවත්තිආදීනං ගහණං, ඉමිනා කාරණෙන දූරතො උපකාරිත්තෙපි කත්තුයෙව සප්පධානතා සියා’’ති, පුනපි-

Dies ist hier die Bedeutung: ‚Weil andere Kārakas wie das Instrument (karaṇa) durch die Gegenwart des Agens (kattar) entstehen und in Erscheinung treten; denn so wird sogar die Axt, die ihrem Wesen nach als bekanntes Instrument gilt, zum Lokativ (adhikaraṇa), weil ihr Funktionieren vom Agens abhängt, wie in: „Er schneidet, indem er [das Holz] auf die Axt legt“; und [die Bedeutung von] „Devadatta existiert, wird, ist vorhanden“ [entsteht] durch das Betrachten und Erkennen der Handlung des Agens, der von dem Instrument usw. isoliert und getrennt ist. Mit dem Wort „und so weiter“ (ādi) ist die (davon abhängige) Aktivität des Instruments usw. erfasst. Aus diesem Grund sollte dem Agens selbst die Hauptrolle (sappadhānatā) zukommen, selbst wenn [das Instrument] aus der Ferne unterstützt.‘ Und wiederum:

ථාල්‍යාදීනන්තු කත්තුත්තං, හොතෙවාචෙතනානපි;

යතො සද්දස්ස වුත්‍යත්ථෙ, මිච්ඡාත්‍යාසෙන-නාදිනා.

Doch die Rolle des Agens (kattutta) kommt auch leblosen Dingen wie dem Kochtopf usw. zu; weil die Anwendung eines Wortes auf seine Bedeutung durch anfanglose falsche Übertragung usw. erfolgt.

අයමෙත්ථ අත්ථො ‘‘අචෙතනානම්පි ථාලීඅසිආදීනං කත්තුත්තම්භවති යථාවණ්ණිතසප්පධානත්තනිමිත්තාභාවෙපි, කස්මාති චෙ යතො කාරණා අත්ථෙ අත්තනො අභිධෙය්‍යෙසද්දස්ස වුත්ති පටිපත්ති අනාදිනා මිච්ඡාභ්‍යාසෙනභවති තස්මා ථාල්‍යාදීනන්තිආදි පකතං, කිං වුත්තං හොති ‘‘අඤ්ඤථා සද්දත්ථො, අඤ්ඤථා සභාවත්ථො, න හි සද්දො බාහ්‍යෙ වත්ථුම්හි බ්‍යාපාරමාපජ්ජති, තථාහි–

Dies ist hier die Bedeutung: ‚Selbst für leblose Dinge wie einen Kochtopf oder ein Schwert gibt es die Eigenschaft des Agens, auch wenn die zuvor beschriebene Ursache der Hauptrolle fehlt. Wenn man fragt: „Warum?“, [lautet die Antwort]: Weil die Anwendung und das Verständnis eines Wortes in Bezug auf seine eigene auszudrückende Bedeutung durch anfanglose falsche Übertragung erfolgt; darum ist „von Kochtöpfen usw.“ dargelegt. Was ist damit gesagt? „Die Wortbedeutung ist das eine, die reale Natur der Sache das andere; denn das Wort wirkt sich nicht direkt auf das äußere Objekt aus.“ Denn:

අඤ්ඤථෙ වාග්ගි සංසග්ගා, දාහං දඩ්ඪොති මඤ්ඤති;

අඤ්ඤථා දාහසද්දෙන, දාහත්ථො සම්පතීයතෙ.

Auf eine Weise meint man aufgrund der Berührung mit dem Feuer beim Brennen: „Ich bin verbrannt!“; auf eine andere Weise wird durch das Wort „Brennen“ die Bedeutung des Brennens verstanden.

බාහ්‍යපදත්ථස්ස සභාවො විය හුත්වා මිච්ඡාභ්‍යාසෙන අනාදිනා පන පවත්තෙන බාහ්‍යෙ වත්ථූනි අවිජ්ජමානෙන කරණභූතෙන ථාල්‍යාදීනං කත්තුත්තං හොතී’’ති. අථ ච පන–

‚Indem es wie die Natur des äußeren Wortsinns wird, entsteht jedoch durch die anfanglose, fortlaufende falsche Übertragung – die als nicht-existentes Instrument in Bezug auf die äußeren Dinge fungiert – die Eigenschaft des Agens bei Kochtöpfen und dergleichen.‘ Und darüber hinaus:

වත්තිච්ඡාදො [Pg.93] පවත්තෙහි, සප්පධානත්ත හෙතුහි;

කත්තුධම්මෙහි වුත්තෙහි, කත්තා සද්දාව ඤායතෙ.එකස්සාමුඛ්‍යවත්ථාහි, භෙදෙන පරිකප්පනෙ;

කම්මත්තං කරණත්තඤ්ච, කත්තුත්තං චොපජායතෙ.

Durch den Wunsch des Sprechers zu sprechen, der durch die Ursachen der Hauptrolle in Gang gesetzt wird, und durch die genannten Eigenschaften des Agens wird der Agens allein aus dem Wort erkannt. Wenn ein und dasselbe [Ding] in seinen nicht-primären Zuständen als verschieden vorgestellt wird, entstehen die Eigenschaften des Objekts (kammatta), des Instruments (karaṇatta) und des Agens (kattutta).

වුත්තෙහීති ‘කත්තුතොඤ්ඤෙසමුබ්භූත්‍යා’ච්චාදිනා, සද්දාවාති සද්දෙ තෙධම්මා හොන්තු වා මා වා කත්තුසම්බන්ධියථාවුත්තධම්මවචනිච්ඡාය සද්දතොව කත්තා පතීයතෙ, නියමෙන න වත්ථුතොති අත්ථො, අමුඛ්‍යා වත්ථාහීති බුද්ධියා තදාකාරතාය පරිණාමාවත්ථාහි, හන්ත්‍යත්ත නාවත්තානන්ති එකස්සෙවාත්තනො කම්මත්තාදි ජායතෙ, අතොයෙවාච්චන්තමසන්තොපි අඞ්කුරො ජනනකිරියාය කත්තා භවති ‘අඞ්කුරො ජායතෙ’ති, වුත්තං හි–

‚Durch die genannten‘ bedeutet: durch [die Passage] „durch die Entstehung anderer aus dem Agens“ usw. ‚Allein aus dem Wort‘ bedeutet: Ob diese Eigenschaften im Wort vorhanden sind oder nicht, durch den Wunsch, die genannten mit dem Agens verbundenen Eigenschaften auszudrücken, wird der Agens allein aus dem Wort verstanden, und nicht zwingend aus dem realen Ding – das ist die Bedeutung. ‚In seinen nicht-primären Zuständen‘ bedeutet: in den Zuständen der Transformation des Geistes in jene Form. ‚... eines einzigen Selbst entsteht die Eigenschaft des Objekts usw.‘ Deshalb wird selbst ein völlig nicht-existenter Spross zum Agens der Erzeugungs-Handlung im Satz: „Der Spross entsteht“. Denn es wurde gesagt:

පුරාසඤ්ජනිතො භාවා, බුද්ධයවත්ථානි බන්ධනො;

අවසිට්ඨො සතාඤ්ඤෙන, කත්තා භවති ජාතියාඉති.

Ein Zustand, der zuvor hervorgebracht wurde und an die Zustände des Geistes gebunden ist, wird, wenn er von einem anderen existierenden Wesen übrig gelassen wird, zum Agens des Entstehens.

සතා අඤ්ඤෙන දෙවදත්තාදිනා.

„Von einem anderen existierenden [Wesen]“ bedeutet: von Devadatta und anderen.

කින්තං කරණං නාමාති ආහ-‘යො පනා’තිආදි, යොති යො පදත්ථො, ඉමිනා ඉදං දීපෙති ‘‘කරණබ්‍යපදෙසාය සුත්තන්තරාභාවෙපි කරොත්‍යනෙනෙති කරණන්ත්‍යන්වත්ථතො පසිද්ධො-යං කරණවොහාරො’’ති, අත්‍රෙදං පටිභානං–

Was ist das sogenannte Instrument (karaṇa)? Dazu heißt es: ‚Wer aber...‘ usw. ‚Wer‘ bezieht sich auf den Wortlaut (padattha). Damit wird folgendes verdeutlicht: ‚Auch wenn es keine andere grammatische Regel (sutta) für die Bezeichnung „Instrument“ gibt, ist dieser Gebrauch des Begriffs „Instrument“ (karaṇa) durch seine wörtliche Bedeutung allgemein bekannt: „Man tut etwas damit, also ist es ein Instrument“‘. Hierzu gilt folgende Einsicht:

යං වත්තුමිච්ඡිතං කත්තු, ක්‍රියායච්චන්තසාධනං;

කරණන්තං ද්විධා හොති, බාහ්‍යබ්භන්තරභෙදතොති.

Was der Agens auszudrücken wünscht und was das äußerste Mittel für die Handlung darstellt, das wird als Instrument bezeichnet. Es ist zweifach, unterteilt in das Äußere und das Innere.

තත්ථ යංවත්තුමිච්ඡිතංත්‍යාදිනා ඉදං දස්සෙති-‘‘න වත්ථුතො කිඤ්චි කරණං නාම අත්ථි, වචනිච්ඡාවසෙන පන පසිද්ධකරණානම්පි ඵරසුආදීනං ‘ඵරසු ඡින්දති, ඵරසුම්හි ඡින්දතී’ති කත්තුඅධිකරණත්තස්සපි, පසිද්ධාධිකරණානම්පි තදනුත්තාදිවිසෙසසම්භවෙ ථාල්‍යා පචතී’ති කරණත්තස්සපි දස්සනතො වචනිච්ඡාතොයෙව කරණං කාරකං විඤ්ඤෙය්‍ය’’න්ති, තඤ්ච දුවිධන්ති ආහ-‘ද්විධා හොතී’තිආදි, තත්ථ අසිනා ඡින්දතීති බාහ්‍යං, චක්ඛුනා පස්සතීත්‍යබ්භන්තරං. කිරියානිමිත්තත්තා කාරකන්ති ඉමිනා කාරකසද්දස්ස නිමිත්තපරියායත්තමාහ. පකති යාභිරූපොච්චාදො [Pg.94] කිරියායාවිජ්ජමානත්තා සම්බන්ධමත්තං විඤ්ඤායතීති සම්බන්ධලක්ඛණා ඡට්ඨී සියා, සමෙන ධාවතීත්‍යාදො තු කිරියාය විජ්ජමානත්තෙපි කම්මත්තං වත්තුමිච්ඡිතන්ති දුතියා සියා, සමං ධාවති විසමං ධාවතීත්‍යත්ථො, තථා ද්විදොණෙනාති ද්වෙදොණෙ කිණාතීත්‍යත්ථො, පඤ්චකෙනාති පඤ්ච පරිමාණස්ස පඤ්චකො පඤ්චකං වග්ගං කත්වා පසවො කිණාති පඤ්චපඤ්ච කත්වා කිණාතීත්‍යත්ථොති වාත්තිකකාරෙන ‘තතියා විධානායොපසඞ්ඛ්‍යානං’කතං, තං දස්සෙතුමාහ- ‘පකතිආදීහී’තිආදි, යත්ථෙසංකරණභාවොති යස්සං කිරියායමෙ සම්පකත්‍යාදීනං කරණත්තං, තං කිරියං කථයතීති සම්බන්ධො, සබ්බස්සෙව පදත්ථස්ස සත්තාබ්‍යභිචාරතො ආහ-‘භූ’ඉච්චාදි, පකතියාභිරූපොති සභාවෙනායමභිරූපො භවති, න තු වත්ථාලඞ්කාරාදිනෙත්‍යත්ථො, කරොතිස්ස ගම්මමානත්තෙ පන පකතියාභිරූපො කතොතිආදි, තදා කත්තරියෙව තතියා, යං යස්මා අඤ්ඤගොත්තො ගොතමො න හොති අතොච ගොතමො භවතීති සම්බන්ධො, නනුච ද්විදොණ පඤ්චකා කයම්පටිච්ච කම්මභූතා හොන්ති ද්විදොණාදිනා කෙයත්තා තතො කිමුච්චතෙ‘කයම්පටිච්ච ද්විදොණපඤ්චකා කරණානි භවන්තී’ත්‍යා සඞ්කීයාහ-‘තථාහි’ච්චාදි, ඉදං වුත්තං හොති-‘‘ද්විදොණාදිසද්දෙන හි න ගය්හුපගං වත්ථුමුච්චති, තෙහි පන ද්විදොණාද්‍යත්ථං මූලං තාදත්ථියා භිහිතන්ති න වුත්තදොසාවසරො’’ති.

Dabei zeigt [die Formulierung] ‚Was auszudrücken gewünscht wird‘ usw. Folgendes: ‚In Wirklichkeit gibt es kein Ding, das an sich „Instrument“ heißt. Vielmehr sollte das Instrument-Kāraka allein aus dem Wunsch zu sprechen (vacanicchā) verstanden werden, da man sieht, dass selbst bekannte Instrumente wie eine Axt die Rolle des Agens oder des Lokativs einnehmen können – wie in „Die Axt schneidet“ oder „Er schneidet auf der Axt“ – und selbst bekannte Lokative wie ein Topf die Rolle des Instruments einnehmen können, wenn ein entsprechender besonderer Zustand vorliegt, wie in „Er kocht mit dem Topf“‘. Und dass dieses zweifach ist, wird gesagt mit: ‚Es ist zweifach‘ usw. Darunter ist ‚Er schneidet mit dem Schwert‘ das äußere [Instrument], und ‚Er sieht mit dem Auge‘ das innere. Mit ‚Weil es die Ursache der Handlung ist, ist es ein Kāraka‘ wird die Synonymität des Wortes Kāraka mit „Ursache“ (nimitta) ausgedrückt. Bei [Phrasen wie] ‚von Natur aus schön‘ usw. wird mangels einer real existierenden Handlung eine bloße Beziehung verstanden; daher steht der Genitiv in der Bedeutung einer Beziehung (sambandhalakkhaṇā chaṭṭhī). In ‚Er läuft auf ebenem [Boden]‘ usw. hingegen soll, obwohl eine Handlung existiert, die Eigenschaft des Objekts ausgedrückt werden, weshalb der Akkusativ steht – mit der Bedeutung: ‚Er läuft das Ebene, er läuft das Unebene‘. Ebenso bedeutet ‚mit zwei Doṇa‘: ‚Er kauft für zwei Doṇa‘. Mit ‚mit einer Fünfergruppe‘ ist gemeint: Fünf ist das Maß der Fünfergruppe; nachdem er eine Fünfergruppe gebildet hat, kauft er Vieh, was bedeutet, er kauft sie zu je fünf – so wurde vom Autor der Vāttika die Regel „Die Verwendung des Instrumentals ist für Spezifizierungen wie die Natur (pakati) usw. vorgeschrieben“ formuliert. Um dies zu zeigen, heißt es: ‚durch die Natur (pakati) usw.‘ Wo die Natur dieser Dinge ein Instrument darstellt, dort drückt es jene Handlung aus – so ist die Verknüpfung. Da jedes Ding untrennbar mit dem Sein verbunden ist, heißt es: ‚bhū‘ usw. ‚Von Natur aus schön‘ bedeutet: von Natur aus ist dieser schön, nicht aber durch Kleidung, Schmuck usw. Wenn jedoch das Verb ‚tun‘ (karoti) impliziert ist, wie in ‚von Natur aus schön gemacht‘, dann steht der Instrumental im Agens. Der Zusammenhang ist: ‚Aus welchem Grund ein anderer nicht aus der Gotama-Sippe stammt, aus diesem Grund wird er ein Gotama‘. Aber sind nicht in Bezug auf den Kauf mit ‚zwei Doṇa‘ oder einer ‚Fünfergruppe‘ diese Objekte das direkte Ziel des Kaufs, da sie durch zwei Doṇa usw. gekauft werden? Warum also wird gesagt: „In Bezug auf den Kauf werden zwei Doṇa und die Fünfergruppe zu Instrumenten“? Um diesen Zweifel auszuräumen, heißt es: ‚Denn so...‘ usw. Dies ist damit gesagt: ‚Mit dem Wort „zwei Doṇa“ usw. wird nicht das zu erwerbende Objekt bezeichnet, sondern das Geld, das für den Zweck jener zwei Doṇa bestimmt ist, wird dadurch ausgedrückt; daher tritt der genannte Fehler nicht auf.‘

17. සහ

17. Mit (saha)

යථාක්කමමාගමනකිරියාය ථූලත්තගුණෙන ගොමන්තදබ්බෙන ච සම්බන්ධං දස්සෙතුං ‘තං යථෙ’ච්චාදිමාහ, උදාහරණමත්තං දස්සෙන්තොපි ඉමිනා අධිප්පායෙනාපි දස්සෙතීති වුත්තං ‘සබ්බත්ථෙව වා’තිආදි, පුත්තෙන සහාගතොතිආදීසු ආගමනාදිකිරියම්පටිච්ච ද්වෙ කත්තාරො පධානාප්පධානවසෙන, තෙසු පධානෙ කාරියසම්පච්චයඤායෙන වා බහුලංවචනෙන වා පධානෙ කත්තරි පච්චයො, ඉතරෙ’කත්තරි තතියා’ත්‍යෙව තතියා සිද්ධා, තතො-යං වචනාරම්භො-නත්ථකොති මඤ්ඤමානොචො දෙති ‘නන්වි’ච්චාදිනා, ත්තෙනාභිධීයතෙ පිතෙති පධානකත්තා, තුල්‍යොපි කිරියාසම්බන්ධෙ පිතාපුත්තානං පිතාත්‍ර පධානං සද්දචොදිතත්තා, පුත්තො-ප්පධානමසද්දචොදිතත්තා[Pg.95], සද්දබ්‍යාපාරාපෙක්ඛාය හි පධානාප්පධානාය වවත්ථානං, පිතුරෙවාත්‍රාගතාදිසද්දසාමානාධිකරණ්‍යා ආගමනකිරියා සම්බන්ධො සද්දෙනොච්චතෙ, නෙතරස්ස සද්දසත්තිසභාවතො, තථා විධා හි සද්දස්ස සත්ති යතො පිතුරෙවාත්‍ර කිරියා සම්බන්ධං සක්කොති පටිපාදෙතුං, න පුත්තස්ස, එවඤ්චාගතොච්චාදො එකවචනමුපජ්ජතෙ, අඤ්ඤථා හි බහුවචනං සියා, ‘පිතා පුත්තා ආගතා’ති. (යදි) වුත්තනයෙන තතියා සිද්ධා ‘සිද්ධෙ සත්‍යාරම්භො නියමාය වා විකප්පාය වා’ න චෙත්ථ නියමො, නාපි විකප්පො, තතො කිමනෙන යොගෙනා ත්‍යාසයෙනාහ-‘අප්පධානෙයෙව’ච්චාදි. නයිදමෙවමිච්චාදි පරිහාරො. සහභාවමත්තං වත්තුමිට්ඨං වාති යොජනා, සාමත්ථියාති භෙදාධිට්ඨානත්තා සහත්ථයොගස්ස පුත්තස්සාපි කිරියාභිසම්බන්ධො විඤ්ඤායති කථමඤ්ඤථා සහත්ථයොගො සියාති ඉමිනා අත්ථ බලෙන. අත්ථග්ගහණන්ති සුත්තෙ ‘‘සහත්ථෙනෙ’’ති අත්ථග්ගහණං. පරියායත්ථන්ති පරිතො අයන්ති අවගච්ඡන්ති අත්ථමනෙනෙති පරියායො අත්ථො පයොජනං යස්සාති විග්ගහො, එත්ථ ච පරියායත්ථමෙවාති නාවධාරණං, අතොයෙව විනාපි සහසද්දප්පයොගං තප්පරියායප්පයොගං වා සහත්ථෙන යොගෙ විධානතො අසත්‍යපි සහාදිසද්දප්පයොගෙ යත්ථ තදත්ථො ගම්‍යතෙ තත්ථාපි භවත්‍යෙව තතියා… ගම්‍යමානෙන සහත්ථෙන යොගා, යථා‘‘ස්‍යාදි ස්‍යානෙ’’ති. (3-1) සහ පරියායෙනාති සහසද්දස්ස පරියායතො. විසෙසානුපාදානතොති ‘‘සහයුත්තෙ-ප්පධානෙ’’ති (2-3-19) පාණිනීය සුත්තෙ විය අප්පධානෙති විසෙසස්සානුපාදානතො.

Um die Verbindung mit der Handlung des Kommens der Reihe nach, mit der Eigenschaft der Dickleibigkeit und mit der Substanz eines Rinderbesitzers aufzuzeigen, sagte er: „taṃ yathā“ („wie dieses“) usw. Obwohl er nur ein Beispiel zeigt, zeigt er es auch mit dieser Absicht; daher wurde gesagt: „sabbattheva vā“ („oder überall gewiss“) usw. In Sätzen wie „er kam zusammen mit dem Sohn“ (puttena sahāgato) gibt es in Bezug auf die Handlung des Kommens usw. zwei Handelnde, entsprechend der Unterscheidung von Haupt- und Nebensächlichem. Unter diesen wird das Suffix beim Haupthandelnden entweder nach der Regel der Verrichtung des zu Tuenden oder durch den Ausdruck „bahulaṃ“ (vielfach) angefügt; beim anderen, dem Nebenhandelnden, ist der Instrumental bereits durch die Regel „kattari tatiyā“ (der Instrumental steht beim Handelnden) erwiesen. Daher erhebt jemand, der meint, dass der Beginn dieser Formulierung im Sūtra unnötig sei, den Einwand mit den Worten „nanu“ („Aber ist es nicht so...?“) usw. Dadurch wird ausgedrückt: „Der Vater“ ist der Haupthandelnde. Obwohl die Verbindung zur Handlung für Vater und Sohn gleich ist, ist hier der Vater das Hauptsächliche, weil er durch das Wort direkt ausgedrückt wird, und der Sohn ist das Nebensächliche, weil er nicht durch das Wort ausgedrückt wird. Denn die Bestimmung von Haupt- und Nebensächlichem erfolgt im Hinblick auf die Funktion des Wortes. Denn nur für den Vater wird hier durch die syntaktische Übereinstimmung mit Wörtern wie „gekommen“ die Verbindung mit der Handlung des Kommens durch das Wort ausgedrückt, nicht für den anderen, aufgrund der Natur der Wortkraft. Denn eine solche Kraft besitzt das Wort, weswegen es hier nur für den Vater die Verbindung zur Handlung darlegen kann, nicht für den Sohn. Und so entsteht beim Wort „gekommen“ usw. der Singular; andernfalls gäbe es den Plural: „Der Vater und die Söhne sind gekommen“. Wenn auf die genannte Weise der Instrumental bereits erwiesen ist, gilt die Regel: „Wenn etwas bereits erwiesen ist, dient ein neuer Ansatz entweder der Einschränkung oder der Option“; hier aber liegt weder eine Einschränkung noch eine Option vor. Mit der Absicht zu fragen: „Was soll dann diese Regel?“, sagte er: „Nur beim Nebensächlichen“ usw. Die Entkräftung des Einwands beginnt mit „Dies ist nicht so“ usw. Die Konstruktion lautet: „Oder es ist beabsichtigt, bloß das Beisammensein auszudrücken.“ „Durch die inhärente Leistungsfähigkeit“: Weil die Verbindung mit der Bedeutung von „saha“ (zusammen) auf einem Unterschied basiert, wird durch diese Kraft der Bedeutung auch für den Sohn die Verbindung zur Handlung verstanden, da: „Wie könnte sonst eine Verbindung mit der Bedeutung von 'saha' bestehen?“ „Aufnahme der Bedeutung“ bedeutet im Sūtra die Aufnahme der Bedeutung von „sahatthena“ (mit der Bedeutung von 'saha'). „Pariyāyattha“ (synonyme Bedeutung): Die Analyse lautet: „Man erfasst ringsherum, versteht die Bedeutung dadurch, daher ist es ein Synonym; dessen Zweck die Bedeutung ist.“ Und hier gibt es keine ausschließliche Einschränkung auf „nur die synonyme Bedeutung“. Eben deshalb wird – weil die Verbindung mit der Bedeutung von 'saha' auch ohne die Verwendung des Wortes 'saha' oder dessen Synonyms vorgeschrieben ist – selbst wenn kein Wort wie 'saha' verwendet wird, wo dessen Bedeutung verstanden wird, der Instrumental angewendet, aufgrund der Verbindung mit der implizierten Bedeutung von 'saha', wie in: „syādi syāne“ (3-1). „Zusammen mit dem Synonym“ bedeutet: durch ein Synonym des Wortes 'saha'. „Weil keine spezifische Qualifikation angegeben ist“ bedeutet: Weil keine spezifische Qualifikation wie „beim Nebensächlichen“ angegeben ist, wie im pāṇinīschen Sūtra „sahayutte 'pradhāne“ (2-3-19).

18. ලක්ඛණෙ

18. Beim Merkmal

ලක්ඛීයත්‍යනෙනාති ලක්ඛණං සඞ්කෙතො, කින්තං කමණ්ඩලුප්පභුති, අත්ථෙ කාරියස්සාසම්භවා තංවාචීහි විභත්තීති මඤ්ඤමානෙන යංවිවරණං කතං ‘ලක්ඛණෙ වත්තමානතො’ති, තමුල්ලඞ්ගියාත්ථං වදති ‘යො අත්ථො’ඉච්චාදි, වත්තමානතොති විඤ්ඤායති… නාමස්මා පච්චයවිධානප්ප සඞ්ගතො, උපාත්තොති ගහිතො. කඤ්චිප්පණරමාපන්නස්ස ලක්ඛණෙ තතියා යථා සියා ‘රුක්ඛම්පති විජ්ජොතන’මිච්චත්‍ර ලක්ඛණමත්තෙ මා [Pg.96] භවීති පාණිනීයෙහි ‘‘ඉත්ථම්භූතලක්ඛණෙ’’ති (2-3-21) ඉත්ථම්භූතග්ගහණං කතං, තම්මනසි නිධාය චොදයමාහ–‘නන්වි’ච්චාදි, ඉත්ථම්භූතස්ස ලක්ඛණන්ති ඡට්ඨීසමාසො, ආපන්නස්සාති භූතස්ස, සාමඤ්ඤස්ස භෙදකො විසෙසො පකාරො වුච්චතෙ, තථාහි ‘තිදණ්ඩකෙන පරිබ්බාජකමද්දක්ඛී’ති මනුස්සත්තසාමඤ්ඤස්ස පරිබ්බාජකත්තම්පකාරො, තම්පරිබ්බාජකො පත්තො, තස්ස තිදණ්ඩකං ලක්ඛණං. උපලක්ඛණත්තෙති ඉමිනා ඉත්ථම්භූතස්ස ලක්ඛණත්තාභාවමාහ, උපලක්ඛණන්ති සඞ්කෙතො. නයිදමත්ථිච්චාදි පරිහාරො, රුක්ඛම්පති විජ්ජොතනන්ති එත්ථ කස්සචි ඉත්ථම්භූතස්සාභාවා ඉත්ථම්භූතග්ගහණෙ පයොජනං න දිස්සති තන්නිවත්තනතො, රුක්ඛම්පති විජ්ජොතතෙති එත්ථතු ඉත්ථම්භූතස්ස විජ්ජුසඞ්ඛාතස්ස අත්ථස්ස සබ්භාවා තතියාප්පත්තියං තංනිවත්තියා යථාවුත්තං ඤායමන්තරෙන නාඤ්ඤං කිඤ්චි පටිසරණමත්ථීති සඤ්ඤාපයමාහ-‘අවස්ස’මිච්චාදි, අඤ්ඤථාති එවමනබ්භුපගම්ම ‘ඉත්ථම්භූතලක්ඛණෙ’ති වචනෙ කරීයමානෙ සති, ඉත්ථම්භූතවාදිනො උත්තරමාසඞ්කියාහ-‘නචා’තිආදි, වත්තුන්ති වචනසෙසො, චො-වධාරණෙ, නෙව සක්කාති වුත්තං හොති, දුතියාවිධානසාමත්ථියාති ‘‘පතිපරීහි භාගෙ චා’’ති (2-9) කස්මා න සක්කාති ආහ-‘අත්ථි’ච්චාදි, අසති හි පයොජනෙ සාමත්ථියන්ති භාවො. අථ කමණ්ඩලු පාණිම්හි අස්සාති ආදො තතියා කස්මා න සියා ත්‍යාහ-‘කමණ්ඩලු’ඉච්චාදි, කමණ්ඩලුස්ස සෙතස්ස ච උපලක්ඛණ භාවෙනානුපාදානතොති සම්බන්ධො, ඉමිනා උපාදාතුනො සවචසි සතන්තතමාහ, විසිට්ඨාවයවාධෙය්‍යෙනාති පාණි කමණ්ඩලුනා විසිට්ඨොවයවො, තස්සාධෙය්‍යො කමණ්ඩලු තෙනාති අත්ථො. යෙනාඞ්ගෙන විකතෙන අඞ්ගිනො විකාරො ලක්ඛීයතෙ තතො තතියා යථාසියාති පරෙහි ‘‘යෙනාඞ්ගවිකාරො’’ති (2-3-20) ආරද්ධං, තදාහ-‘යෙනෙ’ච්චාදි, තත්ථ යසද්දෙන විකතාවයවො හෙතුත්තෙන නිද්දිට්ඨො අඞ්ගසද්දො ච සමුදායවචනො උපාත්තො තෙනාහ-‘යෙනෙච්චාදි, නනුච කාණාදීනං නියතගුණීනමභිධායිත්තා අක්ඛිසද්දස්ස පයොගො න යුත්තො බ්‍යාවත්තියාභාවාති, නෙස දොසො, ලොකියො-යං සද්දස්ස වොහාරො, ලොකස්ස ච සද්දප්පයොගෙ ගුරුලඝුම්පත්‍යදයො නත්ථි, තථාහි ලොකෙන ‘සීසපාති’පි වුච්චතෙ, රුක්ඛො [Pg.97] සීසපාතිපි, යස්ස තු තත්ථාදරො, සො-ක්ඛිසද්දං පයුජ්ජතෙව, අථවා සාමඤ්ඤුපක්කමෙ විසෙසො පයොගමරහති, අක්ඛි(නාති) හි වුත්තෙ සන්දෙහො සියා ‘කිමස්ස වත්තුමිච්ඡිත’න්ති තතො කාණොති වුච්චතෙ, නාක්ඛිනා නිරූපයති සොභනොති, කිඤ්චරහි කාණොති, අක්ඛිකාණමස්සෙත්‍යාදො කස්මා න සියාති ආසඞ්කිය‘කමණ්ඩලු පාණිම්හි අස්සා’ත්‍යත්‍ර යො වුත්තො පරිහාරො, ත මෙත්ථොපදිසන්තො ආහ-‘හෙට්ඨා විය අප්පසඞ්ගො’ති.

„Womit etwas gekennzeichnet wird, ist ein Merkmal (lakkhaṇa)“, das heißt ein Zeichen (saṅketo). Was ist dieses? Der Wassertopf (kamaṇḍalu) und so weiter. Da die Wirkung im eigentlichen Sinn nicht zustande kommt, wurde von demjenigen, der meinte, die Endung gehöre zu den Wörtern, die jenes ausdrücken, die Erklärung gegeben: „Weil es in der Bedeutung eines Merkmals steht“. Dies übergehend erklärt er die Bedeutung mit den Worten: „Welcher Sinn“ usw. Aus „vattamānato“ wird verstanden... dass es sich auf die Vorschrift eines Suffixes nach einem Nomen bezieht; „upātto“ bedeutet „genommen“ (erfasst). Damit der Instrumentalis beim Merkmal dessen, der einen bestimmten Zustand erlangt hat, eintrete, und nicht bloß beim reinen Merkmal wie in „das Aufblitzen in Richtung des Baumes“ (rukkhampati vijjotanaṃ), wurde von den Pāṇinīyas der Ausdruck „itthambhūtalakkhaṇe“ (im Sinne des Merkmals eines so Beschaffenen, Pāṇini 2.3.21) verwendet. Dies im Sinn behaltend, erhebt er den Einwand: „Ist es nicht so“ usw. „Itthambhūtassa lakkhaṇaṃ“ (das Merkmal eines so Beschaffenen) ist ein Genitiv-Kompositum; „āpannassa“ (des Erlangten) bedeutet „bhūtassa“ (des Gewordenen). Ein bestimmter Typus, der das Allgemeine spezifiziert, wird als Weise (pakāra) bezeichnet. Wie zum Beispiel in „Er sah den Asketen am Dreistab (tidaṇḍakena)“: Die Eigenschaft, ein Asket zu sein (paribbājakatta), ist die Weise, die das allgemeine Menschsein (manussattasāmañña) spezifiziert; der Asket hat diese Weise erlangt, und der Dreistab ist sein Merkmal (lakkhaṇa). Mit „upalakkhaṇatte“ (im Sinne eines bloßen Kennzeichens) drückt er das Fehlen des Merkmals eines so Beschaffenen aus; „upalakkhaṇa“ bedeutet „Anzeichen“ (saṅketo). Die Widerlegung beginnt mit „Nayidam atthi“ (Dies ist nicht der Fall) usw.: Da hier in „rukkhampati vijjotanaṃ“ (das Aufblitzen in Richtung des Baumes) kein „so Beschaffener“ existiert, ist der Nutzen des Erfassens des „itthambhūta“ nicht ersichtlich, da es davon ausgeschlossen ist. In „rukkhampati vijjotate“ (es blitzt in Richtung des Baumes) jedoch, da das als Blitz bezeichnete Ding in diesem Zustand existiert, gibt es beim Eintreten des Instrumentalis zu dessen Abwendung außer der erwähnten logischen Regel keine andere Zuflucht; um dies verständlich zu machen, sagt er: „unbedingt“ usw. „Andernfalls“ bedeutet: Wenn man dies nicht akzeptiert und die Aussage „itthambhūtalakkhaṇe“ getroffen wird. Die Einwand-Antwort desjenigen, der die „itthambhūta“-Ansicht vertritt, befürchtend, sagt er: „Und nicht“ usw. „Zu sagen“ ist die Ergänzung des Satzes; „ca“ dient der Einschränkung, was bedeutet „es ist keineswegs möglich“. Bezüglich „aufgrund der Kraft der Vorschrift des Akkusativs“ (gemäß der Regel „patiparīhi bhāge ca“ 2-9): Auf die Frage „Warum ist es nicht möglich?“ sagt er: „Es gibt“ usw. Denn die „Kraft“ (sāmatthiya) besteht nur, wenn ein Nutzen vorhanden ist. Nun, warum sollte der Instrumentalis nicht in Sätzen wie „Der Wassertopf sei in seiner Hand“ verwendet werden? Dazu sagt er: „Der Wassertopf“ usw. Die syntaktische Verbindung lautet: „Weil der Wassertopf und das Weiße nicht als bloßes Kennzeichen erfasst werden“. Hiermit drückt er die Unabhängigkeit des Erfassenden in seiner eigenen Rede aus. „Durch das, was sich auf dem ausgezeichneten Glied befindet“ bedeutet: Die Hand ist das durch den Wassertopf ausgezeichnete Glied, und der Wassertopf befindet sich darauf; das ist die Bedeutung. Damit der Instrumentalis von demjenigen Glied verwendet wird, durch dessen Deformierung die Deformierung des Gliederträgers (Körpers) erkannt wird, wurde von anderen die Regel „yenāṅgavikāro“ (Pāṇini 2.3.20) aufgestellt; das drückt er aus mit: „Durch welches“ usw. Dabei wird durch das Relativpronomen „ya“ (welches) das deformierte Glied als Ursache angegeben, und das Wort „aṅga“ (Glied) wird als Bezeichnung für das Ganze erfasst; daher sagt er: „Durch welches“ usw. Sollte man einwenden: „Da Wörter wie blind (kāṇa) bereits eine festgelegte Eigenschaft bezeichnen, ist die Verwendung des Wortes Auge (akkhi) nicht angebracht, da keine Unterscheidung nötig ist“? Dies ist kein Fehler, denn dies ist der weltliche Sprachgebrauch, und beim weltlichen Wortgebrauch gibt es keine strengen Regeln über Gewichtung oder Leichtigkeit. So wird in der Welt zum Beispiel gesagt: „Es ist eine Dalbergia sissoo“ (sīsapā) und auch „Der Baum ist eine Dalbergia sissoo“. Wer aber darauf Wert legt, verwendet eben das Wort „Auge“. Oder aber: Wenn man mit dem Allgemeinen beginnt, verdient das Spezifische den Vorzug im Gebrauch. Denn wenn man bloß „mit dem Auge“ sagt, könnte ein Zweifel entstehen: „Was war das, was er sagen wollte?“, weshalb man „blind“ (kāṇa) hinzufügt, im Sinne von „er sieht nicht gut mit dem Auge“. Was also ist „blind“? Auf die Befürchtung hin: „Warum sollte es nicht in Ausdrücken wie ‚sein Auge ist blind‘ (akkhikāṇamassa) vorkommen?“, verweist er auf die bereits bei ‚Der Wassertopf sei in seiner Hand‘ gegebene Entkräftung und sagt: „Wie oben besteht hier kein Anlass dazu“.

19. හෙතු

19. Ursache

කිස්මිඤ්චි ඵලෙ දිට්ඨසාමත්ථියෙත්ථෙ හෙතු නිරුළ්හො. එකත්‍ර හි දිට්ඨසාමත්ථියොත්ථො තංයොග්ගතාය කාරිය (ම)කරොන්තොපි හෙතු වුච්චතෙ සති සහ කාරින්‍යසති ච විධුරප්පච්චයො පපා(ත) තො, තෙන කාරියස්ස බ්‍යභිචාරො, තෙනෙවාහ- ‘අනිප්ඵාදයන්තොපී’ති, කාරණෙ තතියායාභාවෙ කාරණමාහ- ‘තක්කිරියායොග්ගතාමත්තෙ’ච්චාදි.

Der Begriff „Ursache“ (hetu) ist hier im Sinne einer erwiesenen Wirksamkeit bezüglich einer bestimmten Wirkung etabliert. Denn eine Sache, deren Wirksamkeit an einem Ort erwiesen ist, wird aufgrund ihrer Eignung dafür als Ursache bezeichnet, selbst wenn sie die Wirkung nicht hervorbringt – vorausgesetzt, dass die Mitursache vorhanden ist und kein hindernisbereitender Umstand durch einen Sturz oder Ähnliches vorliegt; dadurch kommt es zu einer Abweichung in der Wirkung. Deshalb sagte er: „selbst wenn er sie nicht hervorbringt“. Als Grund für das Fehlen des Instrumentalis beim Grund gibt er den Grund an mit: „bloß wegen der Eignung für diese Handlung“ usw.

21. ගුණෙ

21. In Bezug auf eine Eigenschaft

උපාධි විසෙසනං, පරාඞ්ගභූතෙති පරස්ස බන්ධත්තා(දිනො) විධානා යාඞ්ගභූතෙ ජළත්තාදිහෙතුම්හීති අත්ථො, ඉමිනා ගුණසද්දො යමප්පධානවචනොති වදති, යඤ්චාප්පධානං තම්පරාඞ්ගභූතන්ති ගුණෙතීමස්ස ‘පරාඞ්ගභූතෙ’ති අත්ථමාහ, යඤ්හි පරත්ථමුපාදීයතෙ තදප්පධානමනු වාදරූපෙනොපාදීයමානත්තා, යථා ‘ජළත්තා බද්ධො, රුක්ඛො යං සීස පත්තා, අග්ගි එත්ථ ධුමත්තෙ’ච්චාදි, තෙනෙවාහ-‘පරත්ථරූපාපන්න’න්ති, වාවිධානන්ති ‘‘විභාසා ගුණෙ-ථියං’’න්ති (2-3-25) එවං විධානං, ඉත්ථියන්තිආදිනා පඤ්චමීරූපස්සපි අභිමතභාවං දස්සෙති, තෙනෙවාහ-‘උභයත්ථා’තිආදි, නනු ‘තො පඤ්චම්‍යා’’ති (4-95) සුත්තෙන තද්ධිතපච්චයන්තස්ස කථං පඤ්චම්‍යන්තතා ත්‍යාසඞ්කියාහ-‘පඤ්චමිනිද්දෙසෙ’ ඉච්චාදි, ඉමිනා සුත්තෙන පඤ්චමියා විනාති යොජනා, වා පඤ්චමියා විධානතො තතියාරූපෙනපි භවිතබ්බන්ති චොදනමනසි නිධාය පඤ්චම්‍යු දාහරණෙයෙව කාරණං තතියොදාහරණස්ස ච පඨමොදාහරණානුසාරෙනානු මන්තබ්බතඤ්චදස්සෙන්තො ආහ ‘පඤ්චම්‍යායෙවි’ච්චාදි, අභාවෙන සඞ්ඛාරනිරොධෙනාති තතියන්තරූපානි.

„Upādhi“ (Bedingung) bedeutet Attribut (visesana). „Als Glied eines anderen“ (parāṅgabhūte) bedeutet bei einer Ursache wie Dummheit (jaḷatta) usw., die als Glied für die Bestimmung der Bindung usw. eines anderen dient. Hiermit besagt er, dass das Wort „guṇa“ (Eigenschaft) ein Ausdruck für das Unwesentliche (Untergeordnete) ist. Und was unwesentlich ist, das ist „ein Glied eines anderen“; somit erklärt er die Bedeutung von „guṇe“ als „parāṅgabhūte“. Denn was für einen anderen Zweck herangezogen wird, das ist unwesentlich, weil es in Form einer bloßen Erwähnung herangezogen wird, wie in „gebunden wegen Dummheit“ (jaḷattā baddho), „der Baum, der eine Dalbergia sissoo ist“, „hier ist Feuer wegen des Vorhandenseins von Rauch“ (dhumattā) usw. Deshalb sagte er: „was die Form eines Zwecks für ein anderes angenommen hat“. „Die optionale Vorschrift“ bezieht sich auf die Regel „vibhāsā guṇe-thiyaṃ“ (wahlweise bei einer Eigenschaft, außer im Femininum, 2-3-25). Mit „itthiyaṃ“ (im Femininum) usw. zeigt er auch die Erwünschtheit der Form des Ablativs (pañcamī) an; deshalb sagte er: „in beiden Fällen“ usw. Sollte man einwenden: „Wie kann ein Wort mit einem Taddhita-Suffix durch die Regel ‚to pañcamyā‘ (4-95) die Endung des Ablativs haben?“, so sagt er auf diese Befürchtung hin: „Bei der Angabe des Ablativs“ usw. Die syntaktische Verbindung is: „ohne Ablativ durch diese Regel“. Den Einwand im Sinn behaltend, dass wegen der optionalen Vorschrift des Ablativs auch eine Form des Instrumentalis existieren muss, zeigt er, dass der Grund für das Ablativ-Beispiel und das Instrumentalis-Beispiel gemäß dem ersten Beispiel anzunehmen ist, und sagt: „nur durch den Ablativ“ usw. „abhāvena“ (durch Nichtvorhandensein) und „saṅkhāranirodhena“ (durch das Erlöschen der Gestaltungen) sind Formen im Instrumentalis.

22. ඡට්ඨී

22. Der Genitiv

සම්බන්ධවචනිච්ඡායෙවෙත්ථ [Pg.98] ඡට්ඨී සිද්ධාති ආසඞ්කියාහ-‘හෙතුම්හි’ච්චාදි, හෙතුමාහ-‘තං යොග්ගතා’ ඉච්චාදි, සද්දසත්තිසාමත්ථියාති සද්දසත්තිසඞ්ඛාතාය සාමත්ථියා, තමෙව ඵුටයති ‘යත්ථ’ඉච්චාදිනා, හෙත්වත්ථවාචකෙහි අන්තරෙනාති සම්බන්ධො, සමානාධිකරණෙහීති හෙත්වත්ථසමානාධිකරණෙහි උදරාදීහි, තජ්ජොතනායාති හෙත්වත්ථජොතනායාලන්ති සම්බන්ධො, බ්‍යතිරෙකෙන තු හෙත්වත්ථතො තප්පවත්තිමාහ-‘යත්ථ පනි’ච්චාදි, හෙත්වත්ථෙහිපිච්චාදිනා සාමත්ථියමුපදස්සිතං ‘වසෙ ධම්මස්ස හෙතුනො’ති තත්ථොදාහරණං.

Auf die Befürchtung hin: „Der Genitiv ist hier bereits durch den bloßen Wunsch, eine Beziehung auszudrücken, etabliert“, sagt er: „Beim Grund“ usw. Er nennt den Grund mit: „die Eignung dafür“ usw. „Aufgrund der Kraft der Wortbedeutung“ bedeutet aufgrund der als Wortkraft bezeichneten Fähigkeit. Eben dies verdeutlicht er mit: „wo“ usw. Die syntaktische Verbindung lautet: „ohne Wörter, die die Bedeutung des Grundes ausdrücken“. „Mit gleichgeordneten Wörtern“ bezieht sich auf Wörter wie Bauch (udara) usw., die mit der Bedeutung des Grundes dieselbe syntaktische Beziehung haben. Die syntaktische Verbindung von „zu deren Verdeutlichung“ ist: „genug zur Verdeutlichung der Bedeutung des Grundes“. Im Gegensatz dazu erklärt er deren Anwendung aus der Bedeutung des Grundes mit: „Wo aber“ usw. Mit Ausdrücken wie „durch Wörter in der Bedeutung des Grundes“ wird die Fähigkeit aufgezeigt; „er möge um der Lehre willen leben“ (vase dhammassa hetuno) ist hierfür das Beispiel.

23. සබ්බා

23. Alle

නාමභූතෙහීති සබ්බාදීසු කෙචි කෙසඤ්චි යදි නාමානි සියුං තෙහි, අප්පධානභූතෙහීති පියසබ්බාදීහි, කිම්පයොජනන්තිආදො පයොජනසද්දො ‘‘පයොජනං කාරියහෙතූසු’’ති නිඝණ්ඩුතො හෙතුවචනො.

„‚Nāmabhūtehi‘ (durch diejenigen, die zu Namen geworden sind) bedeutet: wenn unter ‚sabba‘ (alle) usw. einige für bestimmte Personen Namen wären, durch diese. ‚Appadhānabhūtehi‘ (durch diejenigen, die untergeordnet geworden sind) bezieht sich auf Wörter wie ‚piyasabba‘ usw. In ‚kimpayojanaṃ‘ (wozu oder welchen Nutzen) usw. ist das Wort ‚payojana‘ gemäß dem Nighaṇḍu-Lexikon (‚payojanaṃ kāriyahetūsu‘ - Zweck unter den Ursachen für eine Handlung) ein Ausdruck für den Grund (hetuvacana).“

24. චතු

24. „Vier“

යස්ස සචෙතනායාචෙතනාය වා කස්සචි, පූජානුග්ගහකාමත්ත මන්තරෙන සම්මාපදානං න සම්භවතීති ආහ-‘පූජා’ ඉච්චාදි, තෙනාති යථාවුත්තෙනත්ථෙන, චාගඞ්ගන්ති දදාතිනො දානකිරියාය කම්මෙන සම්බජ්ඣමානඤ්චාගකාරණං, ඉදානි සම්පදානලක්ඛණං සප්පභෙදමාවිකාතුකාමො ආහ-‘තදිද’මිච්චාදි, නනිරාකරොතීත්‍ය නිරාකරණං, ආරාධයතීත්‍යාරාධනං, අබ්භනුජානාතීත්‍යබ්භනුඤ්ඤං, තෙසං වසෙන, ඉධ සම්පදානන්තිධා වුත්තං කථිතං, කෙතෙති ආහ-‘රුක්ඛයාචකභික්ඛවො’ති, රුක්ඛාදිකං තං සම්පදානං විභාගෙන දස්සෙතුමාහ-‘තත්ථ හි’ච්චාදි, අජ්ඣෙසනෙනාරාධනෙන සම්පදානං භවතීති සම්බන්ධො, අනුමතියා අබ්භනුජානෙන, විජ්ජමානෙප්‍යනිරාකරණෙ භික්ඛුනො-ධිකමනුමතන්ත්‍යධිප්පායෙනාහ-‘සො’ ඉච්චාදි.

„Weil für jemanden, sei er belebt oder unbelebt, ohne den Wunsch nach Verehrung (pūjā) oder Begünstigung (anuggaha) eine ordnungsgemäße Hingabe (sammāpadāna) nicht möglich ist, sagte er: ‚pūjā‘ usw. ‚Tenā‘ bedeutet: mit der bereits erwähnten Bedeutung. ‚Cāgaṅgaṃ‘ (Glied der Hingabe) ist die Ursache des Gebens, die mit der Handlung des Gebens seitens des Gebenden verbunden ist. Um nun das Merkmal des Dativ-Empfängers (sampadāna) mitsamt seinen Unterteilungen aufzuzeigen, sagte er: ‚tadidaṃ‘ (dieses hier) usw. ‚Nicht zurückweisen‘ ist Nicht-Zurückweisung (anirākaraṇa), ‚erfreuen‘ ist Erfreuen (ārādhana), ‚zustimmen‘ ist Zustimmung (abbhanuñña). Durch diese wird hier der Dativ-Empfänger als dreifach bezeichnet. Wer? Er sagt: ‚rukkhayācakabhikkhavo‘ (Baum, Bettler, Mönche). Um diesen Dativ-Empfänger wie den Baum usw. in seiner Aufteilung darzustellen, sagte er: ‚tattha hi‘ usw. Der Zusammenhang ist: Durch Ersuchen oder Erfreuen entsteht der Dativ-Empfänger; durch Erlaubnis oder Zustimmung. Mit der Absicht, dass, obwohl eine Nicht-Zurückweisung vorliegt, die Zustimmung des Mönchs dominanter ist, sagte er: ‚so‘ usw.“

25. තාද

25. „Solch“

පයොජනපරියායෙ අත්ථසද්දෙ සති ඉදන්ති පයොජනං පරාමට්ඨුං සක්කාති ‘තස්සෙද’න්තිආදි වුත්තං, තසද්දෙනෙත්ථ විකතියාතිසම්බන්ධො, අත්ථසද්දෙන [Pg.99] තු පකතියා, අත්ථ කථනමෙතන්ති ඉමිනා වචනිච්ඡාය මෙතිස්සං නත්ථි සමාසොති දීපෙති, විග්ගහෙ වාස්මිමිමස්මායෙව නිපාතනා සමාසො දට්ඨබ්බො,සො විකතිසඞ්ඛාතො අත්ථො, පකතිත්වඤ්ඤපදත්ථෙනාක්ඛිපීයතෙ, තතො තදත්ථසද්දතො, කොයං තදත්ථ භාවො ච්චාහ-‘තදත්ථභාවො නාමා’තිආදි, නිමිත්තං යූපාදිවිකති, නිමිත්තීදාරුආදිපකති තසද්දෙනාත්ථසද්දෙන ච ගහිතා, තෙසං සම්බන්ධො තදත්ථසද්දස්ස පවත්තිනිමිත්තං තදත්ථභාවො නාමාති අත්ථො, හෙතු හෙතුමන්තභාවලක්ඛණො සම්බන්ධො නාමාති වුත්තං හොති, පධානාවච්ඡෙදගුණස්මාති විධීයමානත්තෙන පධානස්ස පුරිසස්ස ආච්ඡෙදකා විසෙසකා ගුණා, යඤ්හි විධීයතෙ ඤාපීයතෙ තම්පධාන, මිතරමප්පධානමනුවජ්ජමානත්තා, යදා උපාදීයතෙති වත්වා උපාදීයමානප්පකාරං දිට්ඨන්තෙන ඵුටයිතුමාහ-‘යථා’ඉච්චාදි, යූපො නිමිත්තං යස්ස දාරුනො තං තථා වුත්තං නාඤ්ඤනිමිත්තන්ති යදා නිමිත්‍යවච්ඡෙදකත්තෙනුපාදීයතෙ තදා නිමිත්තසද්දතොව චතුත්ථී සම්බන්ධො, තතො අඤ්ඤනිමිත්තතො, නිමිත්තනිමිත්තීනං සම්බන්ධස්ස අභිමුඛභාවෙන තත්ථෙව නිමිත්තෙ පවත්තීති සම්බන්ධො, නිමිත්තසද්දතො හෙතුතතියාපි නාසඞ්කනීයාති සම්බන්ධො, කාරණමාහ-‘නිමිත්ත’ ඉච්චාදි. උභයත්ථාති යූපාය පාකායාති උභයත්ථ.

„Wenn das Wort ‚attha‘ als Synonym für ‚Zweck‘ (payojana) steht, kann man diesen Zweck mit ‚dieses‘ (idaṃ) bezeichnen, weshalb gesagt wird: ‚tassedaṃ‘ (dies ist für jenes) usw. Hierbei ist das Wort ‚ta‘ (das oder jenes) mit der Modifikation (vikati) verbunden, das Wort ‚attha‘ jedoch mit dem Ausgangsmaterial (pakati). Mit ‚Dies ist die Erklärung des Sinnes‘ zeigt er, dass bei dieser Ausdrucksabsicht kein Kompositum (samāsa) vorliegt. Oder bei dieser Analyse (viggaha) ist das Kompositum gerade durch unregelmäßige Bildung (nipātana) anzusehen. Jener als Modifikation bezeichnete Sinn wird durch die Bedeutung des anderen Wortes als Eigenschaft des Ausgangsmaterials impliziert. Daher kommt es von dem Wort ‚tadartha‘. Was ist dieses ‚Sosein für jenes‘ (tadatthabhāva)? Er sagt: ‚tadatthabhāvo nāmā‘ usw. Die Ursache (nimitta) ist die Modifikation wie der Opferpfahl (yūpa) usw., das Ursachenhafte (nimittī) ist das Ausgangsmaterial wie Holz (dāru) usw., welche durch das Wort ‚ta‘ und das Wort ‚attha‘ erfasst werden. Ihre Beziehung ist der Grund für das Auftreten des Wortes ‚tadartha‘, was bedeutet: der Zustand des ‚für jenes Seins‘ (tadatthabhāva). Es bedeutet, dass die Beziehung das Merkmal des Verhältnisses von Ursache und Verursachtem (hetu-hetumantabhāva) hat. ‚Wegen der bestimmenden Eigenschaft des Hauptsächlichen‘ (padhānāvacchedaguṇasmā): Weil es vorgeschrieben wird, sind dies die abgrenzenden, unterscheidenden Eigenschaften des hauptsächlichen Mannes. Denn das, was vorgeschrieben oder dargelegt wird, ist das Hauptsächliche (padhāna), das andere ist das Nebensächliche (appadhāna), da es nur begleitend erwähnt wird. Nachdem er gesagt hat ‚wenn es übernommen wird‘, sagt er, um die Art und Weise der Übernahme durch ein Beispiel zu verdeutlichen: ‚yathā‘ (wie) usw. Das Holz, dessen Ursache der Opferpfahl ist, wird so genannt, nicht wegen einer anderen Ursache. Wenn es als durch die Ursache bestimmt übernommen wird, dann erfolgt die Verbindung mit dem Dativ (catutthī) direkt vom Ursachenwort aus, nicht von einer anderen Ursache. Die Beziehung lautet: Wegen der Ausrichtung der Beziehung zwischen Ursache und Ursachenhaftem tritt sie eben bei dieser Ursache auf. Die Beziehung lautet: Auch der Instrumental der Ursache (hetutatiyā) vom Ursachenwort her ist nicht zu befürchten. Er nennt den Grund: ‚nimitta‘ usw. ‚In beiden Fällen‘ (ubhayatthā) meint: in ‚yūpāya‘ (für den Opferpfahl) und ‚pākāya‘ (zum Kochen); so in beiden Fällen.“

පිණියමානා කිං සද්දාදිවචනීයා පරො සාදුආදිකො යො-ත්ථො සො අඤ්ඤො කත්තා යස්ස සො අඤ්ඤකත්තුකො-භිලාසො, අභිලාසො රුචීති ඉමිනා දිත්‍යාද්‍යනෙකත්ථන්තොපි රුචිසද්දො-භිලාසෙ රුළ්හොව ගය්හතීති වදති, සා රුචි අත්ථො-භිධෙය්‍යො යෙසං භෙ තදත්ථා, තෙසං සම්බන්ධිනො පිණියමානස්ස, ඉමිනා ච කිඤ්චාපි රුචිරයං යස්සුප්පජ්ජතෙයො වා තස්සා ජනකො, තෙසමුභින්නම්පි අත්ථි, තථාපි යස්සුප්පජ්ජතෙ සොව තස්සාධිකරණං, අජනකොපි සො තාය සංසත්තොති තස්සෙව පිණියමානස්ස සම්පදානසඤ්ඤා, නතුජනකස්ස තායාසංසත්තස්සාති දීපෙති, ඉධාති ඉමිනා සක්කතෙ උදාහරණානමසමානරූපකං දස්සෙති, ඉමිනා ච උදාහරණානමසමාන රූපත්තමෙව [Pg.100] චතුත්ථීවිධානෙ කාරණං, අඤ්ඤථා ඡට්ඨීයෙව තෙහිපි විධීයෙය්‍ය කාරණාසම්භවා හි දීපෙති, ඊදිසස්ස පච්චුදාහරණ(ස්ස) භාවෙ කාරණමාහ-‘අනඤ්ඤකත්තු කත්තා-භිලාසස්සා’ති, පරෙසමිදම්පච්චුදාහරණම්භවතු ඉධ කථන්ති ආහ-‘ඉහත්වි’ච්චාදි, ත්වන්ති අත්තමත්තෙ පඨමායෙව, සම්භවෙ කාරණන්තරමාහ-‘අථවා’තිආදි, නත්ථි අඤ්ඤො කත්තා යස්සා සා අනඤ්ඤකත්තුකා රුචි, භාය රුචියා සම්බන්ධිනො පිණියමානස්ස සම්පදානසඤ්ඤං යෙ පන ඉච්ඡන්තීති සම්බන්ධො, යෙ පන ආහු චාතිසම්බන්ධො, උප්පජ්ජනමුප්පත්ති, කස්ස උප්පත්ති, රුචියා, උප්පත්තියා ආධාරො උප්පත්‍යාධාරො‘දෙවදත්තාය රොචතෙ’ච්චාදො දෙවදත්තාදිං උපලක්ඛෙතීති උප්පත්‍යාධාරොපලක්ඛණං වචනං, එත්ථ රුචියා උප්පත්‍යාධාරොපලක්ඛණමෙව වචනන්ති සාවධාරණ මත්ථො දට්ඨබ්බො… සබ්බෙසං වාක්‍යානමවධාරණඵලත්තා, තෙන පිණිය මානවචනමභිලාසස්ස අඤ්ඤකත්තුකතාසන්දස්සනපරං න හොතීති බ්‍යවච්ඡින්නම්භවති, තෙසං කච්චායනස්ස චෙහාපි පසජ්ජතීති සම්බන්ධො, ඉහාපීති ත්වමිති එත්ථාපි, අඤ්ඤථාසිද්ධත්තාති අත්ථමත්තෙ පඨමාය එව සිද්ධත්තා, වචනස්සාති උභින්නම්පි චතුත්ථීවිධානවචනස්ස, අතිප්පසඞ්ගොචාති ‘‘කස්ස වා ත්වං ධම්මං රොචෙසී’’තිආදො තවාති අනභිමතට්ඨානප්පත්තිච.

„Die erfreut Werdenden (piṇiyamānā): Was durch Wörter wie ‚kiṃ‘ usw. ausgedrückt werden soll, ist der andere Süßgeschmack (sādu) usw. Derjenige Agens, welcher ein anderer ist, dessen Begehren ein Begehren mit einem anderen Agens (aññakattuko abhilāso) ist. Mit ‚das Begehren ist das Gefallen (ruci)‘ sagt er, dass das Wort ‚ruci‘, obwohl es viele Bedeutungen wie Glanz (dīpti) usw. hat, konventionell im Sinne von ‚Begehren oder Gefallen‘ (abhilāsa) verstanden wird. ‚Tadatthā‘ (jene, die diesen Sinn haben) meint diejenigen, deren bezeichneter Sinn dieses Gefallen ist. Des erfreut Werdenden (piṇiyamānassa), der mit jenen verbunden ist. Und hiermit zeigt er: Wenn auch dieses Gefallen in jemandem entsteht oder wer auch immer dessen Erzeuger (janaka) ist, so existieren zwar beide, doch nur derjenige, in dem es entsteht, ist dessen Substrat (adhikaraṇa). Selbst wenn er nicht der Erzeuger ist, ist er damit verbunden (saṃsatta); daher erhält nur dieser erfreut Werdende die Benennung als Dativ (sampadānasaññā), nicht aber der Erzeuger, der nicht damit verbunden ist. Mit ‚idha‘ (hier) zeigt er die ungleiche Form der Beispiele. Und diese ungleiche Form der Beispiele ist eben der Grund für die Vorschrift des Dativs (catutthīvidhāna); andernfalls würden sie, da kein anderer Grund vorliegt, nur den Genitiv (chaṭṭhī) vorschreiben. Den Grund für das Vorliegen eines solchen Gegenbeispiels nennt er mit: ‚weil das Begehren keinen anderen Agens hat‘ (anaññakattukattā-bhilāsassā). ‚Mag dies ein Gegenbeispiel für andere sein; wie verhält es sich hier?‘, so sagt er: ‚ihatu‘ (hier aber) usw. Das Wort ‚tvaṃ‘ (du) steht im Nominativ (paṭhamā) bloß zur Bezeichnung des Stamm-Sinnes (atthamatte). Einen anderen Grund für die Möglichkeit nennt er mit: ‚athavā‘ (oder) usw. Ein Gefallen, das keinen anderen Agens hat, ist ein ‚anaññakattukā ruci‘. Der Zusammenhang ist: diejenigen, die die Dativ-Benennung (sampadānasaññā) für den mit diesem Gefallen verbundenen erfreut Werdenden wünschen. Und der Zusammenhang ist: ‚diejenigen, die so sagten‘. ‚Entstehen‘ (uppajjanam) meint das Entstehen (uppatti). Das Entstehen wovon? Des Gefallens. Der Träger des Entstehens ist der ‚uppatyādhāro‘. In Sätzen wie ‚devadattāya rocate‘ (es gefällt dem Devadatta) bezeichnet es Devadatta usw., daher ist es eine Aussage, die den Träger des Entstehens anzeigt. Hierbei ist zu verstehen, dass die Aussage einschränkend lautet: ‚nur die Anzeige des Trägers des Entstehens des Gefallens‘, da das Ergebnis aller Sätze eine Einschränkung ist. Dadurch wird ausgeschlossen, dass die Aussage über den erfreut Werdenden darauf abzielt, das Vorhandensein eines anderen Agens des Begehrens aufzuzeigen. Der Zusammenhang lautet: ‚und dies würde auch hier bei den Anhängern Kaccāyanas zutreffen‘. ‚ihāpi‘ (auch hier) meint auch bei ‚tvaṃ‘. ‚aññathāsiddhattā‘ meint: weil es bereits durch den Nominativ für den bloßen Stamm-Sinn etabliert ist. ‚vacanassā‘ meint: bezüglich beider Regeln zur Vorschrift des Dativs. ‚atippasaṅgocā‘ (und wegen unzulässiger Überdehnung) meint: das Erreichen einer unerwünschten Stelle wie ‚tava‘ (dein) usw. in Sätzen wie ‚kassa vā tvaṃ dhammaṃ rocesi‘ (wem gefällt das Dhamma von dir? / wessen Dhamma gefällt dir?).“

ධාරිප්පයොගෙති ධාරිධාතුනො පයොගෙ, උත්තමීණො අධමීණොති ධනිකගහෙතූනං රුළ්හීත්‍යාහ-‘උත්තමීණො ධනසාමී’ති, උත්තමීණමස්සාති උත්තමීණො, ධාරයතීතිමස්සත්ථමාහ-‘වහතී’ති, ධාරිතොති ධාරංධාතුතො. සුත්තන්තරෙන (තං තං) නියමෙන නියමිතානං තෙසංතෙසං සම්පදානසඤ්ඤං විධාය චතුත්ථී විහිතා පරෙහි, තදාහ ‘සිලාඝ හනුට්ඨාසපාන’මිච්චාදි, සබ්බත්ථ යොගසම්බන්ධෙ ඡට්ඨී, ඤාපෙතුන්ති සිලාඝාදිකෙ බොධෙතුං, ඉච්ඡිතොති අතිමතො. තදත්ථවාචීනඤ්ච ධාතූනං සඞ්ගහණත්ථං ‘කුධදුහිස්සොසූයත්ථාන’න්ති වුත්තං, යම්පති කොපොති ඉමිනා කොපස්ස විසයමාහ, යස්සාති ඉමිනා යංකාරකන්ති වුත්තමෙව පරාමසති, යස්සාති රාජාදිනො, පුච්ඡතීති පුච්ඡියතෙ[Pg.101], තෙනෙව වක්ඛති-‘යස්ස සම්බන්ධිං සුභාසුභං පුච්ඡති නෙමිත්තිකො’ති, යොචානුකූලත්තම්භ ජතීති ඉමිනා ඉදං දස්සෙති ‘‘පතිපුබ්බකො ආපුබ්බකොච සුණොති අබ්භුපගමෙ පටිජානනෙච වත්තතෙ, යදායමබ්භුපගමො පත්ථනා පුබ්බතො භවති තදා පත්ථනාය කත්තු පත්ථයිතුනො චතුත්ථී රූපම්භවති, යදාත්වපත්ථතම්පි කෙවලමානුකූල්‍යෙන වත්තමානංදිස්වා දෙය්‍යමබ්භුපගච්ඡන්ති ඉදමිදං වොදස්සාමාති තදානුකූල්‍යෙන පවත්තනසඞ්ඛාතාය කිරියාය කත්තුනො චතුත්ථීරූපම්භවතී’’ති, ඉමිනා ච පාණිනියවුත්තිකාරස්ස ජයාදිච්චස්සමතෙ බ්‍යභිචාරමාහ, සො හි ‘‘අබ්භුපගමො නාම පරෙන පත්ථිතස්ස භවති තත්ථ පත්ථයිතුයෙව චතුත්ථීරූපම්භවතී’’ති වදති, පුබ්බස්සාකිරියාය යො කත්තාති වෙදවාක්‍යෙන විහිතථුතිකකරණ සඞ්ඛාතාය උස්සාහානුජානනතො පුබ්බභූතාය කිරියාය යො කත්තා හොතා පොතා ච, සබ්බත්ථාපි‘තස්සා’ති ඉදං ‘චතුත්ථීයායදභිමතං රූප’න්තිඉමිනා සම්බන්ධිතබ්බං, ඡට්ඨියා සබ්බබ්‍යාපිභාවමාලම්බ එවන්ති අතිදෙසොති ආහ ‘එවන්තී’තිආදි, රූපසාම්‍යතො පන තාදත්ථියත්ථසබ්භාවාච යථායොගං තාදත්ථ්හ චතුත්ථීපි න විරුජ්ඣති, වක්ඛති හි‘තාදත්ථ්හ වචනිච්ඡායන්තු ‘ඉච්චාදිනා, ඉච්ඡිතො රාජා, කම්ම වචනිච්ඡාති ඉමිනා වචනිච්ඡාය පධානත්තමාහ… වචනිච්ඡාභිමුඛත්තා සබ්බෙසං කාරකානං, අප්පචුරප්පයොගත්තාති අබහුප්පයොගත්තා, හනුතෙ අපනයති, උපතිට්ඨතෙ උපට්ඨානං උපගමනං කරොති, පිහයන්ති පත්ථෙන්ති, කුජ්ඣ අමරිසං කරොති, දුහනාදයො කොපප්පභවා නානන්තරෙන තෙ සම්භවන්තීති දූභාදයොප්‍යුදාහටා ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති (1-33) රස්සෙ අපරජ්ඣාමි, ඉස්සයන්ති නසහන්ති, ආරජ්ඣති පුච්ඡිතො නෙමිත්තිකො උපපරික්ඛති, භාදත්ථ්හං විභාවෙති ‘යස්සෙ’ච්චාදිනා, පරියා ලොචෙති උපපරික්ඛති, කිං ලක්ඛණො-යමනියමොච්චාහ-‘නාවස්ස’මිච්චාදි, යාචිතුස්මායෙව ඡට්ඨීති නාවස්සමයන්නියමොති අත්ථො, කුතොච්චාහ-‘සම්බන්ධෙ’ච්චාදි, අඤ්ඤස්මාපීති අයාචිතුතොඅපි, ථුතිකරණස්ස කත්තුභූතා හොතාපොතාරො උස්සාහනානුජානනානං කම්මං හොතීති ආහ-‘පච්චනුපුබ්බස්ස ගිණාතිස්ස කම්මෙ’ති. හොතුපොතුසද්දෙහිච්චාදිනා [Pg.102] පොතුසද්දස්සපි ඡට්ඨිරූපං දස්සිතං, වුත්තියන්තු ‘හොතු පතිගිණාති’ච්චෙව පාඨො දිස්සති, හොත්වෙවම්පිත්‍යම්හාකමත්‍රොපෙක්ඛා, උස්සාහයතීත්‍යත්ථෙ ගිණාති අන්තොගතණ්‍යත්ථො. අනාවාදොති නාවාඅන්නාදිවජ්ජිතෙ. එත්ථ පන තථා පටිසෙධාභාවෙපි බහුලාධිකාරතො ‘න තං නාවම්මඤ්ඤෙ නතං අන්නම්මඤ්ඤෙ’ච්චාදි භවති, අත්ථෙව හි බහුලාධිකාරතොවා තිප්පසඞ්ගාභාවො, පඨමන්තං රූපන්ති මඤ්ඤමානොති පඨමන්තං රූපං, එත්ථච යදා තිණාදිතොපි ඛිකංසීයතෙ තදා නින්දාවගමො, තත්ථ ච නියොගතොව නඤ්පයොගො ඤාථානුප පත්තියාති සප්පටිසෙධමුදාහටං ‘න මඤ්ඤමානො’ති, අවධිම්හියෙව පඤ්චමීතිණාති, නඤ්පයොගෙව නියොගතො නින්දාවගමා තිණන්ති කම්මෙයෙව දුතියා, අථවා සතීපි නින්දාවගමෙ වචනිච්ඡාතො සවිසයෙයෙව දුතියා, සම්මුතිප්පයොගෙති සම්මුතිසද්දස්ස පයොගෙ, චතුත්ථිං ඉච්ඡන්තීති මත්තායාති එත්ථ චතුත්ථිං ඉච්ඡන්ති, පුන රුත්තත්තෙ කාරණමාහ-‘අථ සොතිවිජ්ජමානත්තා’ති, චණ්ඩස්ස කුක්කුරස්සාතිආදිසුත්තෙ ‘‘අථ සො’’ති පාඨස්ස විජ්ජමානත්තා ‘භිය්‍යොසො මත්තායා’ති එත්ථ සොකාරො පුනරුත්තොති අධිප්පායො, චග්ගහණෙනාති ‘‘සිලාඝහනු…පෙ… සත්තම්‍යත්ථෙසුචා’’ති සුත්තෙ චග්ගහණෙන, චතුත්ථීභිමතාති ‘‘නමො යොගාදිස්වපිචා’’ති සුත්තෙන.

"dhārippayoge" bedeutet "bei der Verwendung der Verbalwurzel dhāri-" [schulden/tragen]. Um den etablierten Gebrauch für Gläubiger und Schuldner zu erklären, sagt er: "Der Gläubiger (uttamīṇa) ist der Eigentümer des Geldes." Wer einen Gläubiger hat, ist der Schuldner (adhamīṇa). Den Sinn von "dhārayati" (er schuldet/trägt) gibt er mit "vahati" (er trägt/bringt) wieder. "dhārito" leitet sich von der Wurzel dhāri- her. Durch eine andere Regel (Sutta) wird für diejenigen, die durch bestimmte Regeln geregelt sind, die Bezeichnung des Empfängers (sampadāna) festgelegt und von anderen Grammatikern der Dativ (4. Fall) vorgeschrieben; das drückt er aus mit "silāgha hanuṭṭhāsapānaṃ" usw. Überall steht bei einer bloßen syntaktischen Beziehung (sambandha) der Genitiv (6. Fall). "ñāpetuṃ" bedeutet "mit silāgha usw. zu verstehen geben". "icchito" bedeutet "erwünscht/beabsichtigt". Um die Verben mit dieser Bedeutung zusammenzufassen, wurde gesagt: "kudhaduhissosūyatthānaṃ..." [Wurzeln mit der Bedeutung von zürnen, verletzen, beneiden, missgünstig sein]. Mit "gegen wen der Zorn gerichtet ist" bezeichnet er den Bereich des Zorns. Mit "yassa" (dessen) bezieht er sich auf das bereits erwähnte Kāraka (Satzglied). "yassa" bedeutet "des Königs" usw. "pucchati" (er fragt) bedeutet "er wird gefragt"; daher wird er sagen: "Dessen Gutes oder Schlechtes der Astrologe erfragt". Mit "yocānukūlatthaṃ..." zeigt er Folgendes: "Wenn die Präfixe pati- und ā- dem Verb suṇoti (hören) vorangehen, drückt dies Zustimmung oder Versprechen aus. Wenn diese Zustimmung auf ein vorheriges Begehren folgt, steht der Dativ für den Begehrenden. Wenn man jedoch sieht, dass jemand auch ohne Begehren allein durch Gefälligkeit handelt und verspricht zu geben: 'Ich werde dies und das geben', dann steht der Dativ für den Handelnden dieser durch Gefälligkeit bewirkten Handlung." Hiermit zeigt er eine Abweichung von der Meinung Jayādityas, des Verfassers der Pāṇini-Vṛtti; dieser sagt nämlich: "Ein Versprechen gilt für das, was von einem anderen erbeten wurde; dabei nimmt nur der Bittende die Dativform an." "Wer der Täter der früheren Handlung ist": Durch die Ermutigung oder Erlaubnis, die das Loben/Opfern durch die vedischen Verse darstellt, ist der Täter der früheren Handlung der Hotā oder Potā (Priester). Überall ist dieses "tassa" mit "die gewünschte Form des Dativs" zu verbinden. Indem man sich auf die allumfassende Natur des Genitivs stützt, drückt die Übertragung mit "so" dies aus, weshalb er "evanti" usw. sagt. Aufgrund der Formähnlichkeit und des Vorhandenseins der Bedeutung des Zwecks (tādatthiya) widerspricht jedoch auch der Dativ des Zwecks (tādatthha-catutthī) je nach Fall nicht. Er wird nämlich sagen: "Aber bei der Absicht, den Zweck auszudrücken..." usw. Der König ist der Gewünschte. Mit "Absicht, das Objekt auszudrücken" betont er die Vorrangigkeit dieser Absicht, da alle Kārakas auf die Absicht des Sprechers ausgerichtet sind. "appacurappayogattā" bedeutet "weil es selten gebraucht wird". "hanute" bedeutet "er nimmt weg/leugnet". "upatiṭṭhate" bedeutet "er dient, er nähert sich". "pihayanti" bedeutet "sie begehren". "kujjha" bedeutet "er zeigt Zorn". Da Schädigung usw. aus Zorn entstehen und nicht ohne diesen vorkommen, wurden auch dūbha (Verrat) usw. als Beispiele angeführt. Gemäß "byañjane dīgharassā" (Saddanīti 1-33) wird bei der Verkürzung [des Vokals] "aparajjhāmi" gebildet. "issayanti" bedeutet "sie ertragen nicht". "ārajjhati": Der befragte Astrologe prüft sorgfältig. Er erklärt die Bedeutung mit "yassa" usw. "pariyāloceti" bedeutet "er erwägt". Welches ist das Merkmal dieser Einschränkung? Er sagt: "nicht notwendigerweise" usw. Der Genitiv steht nur nach dem Bittenden; das bedeutet, dass es keine zwingende Einschränkung gibt. Warum? Er sagt: "Aus der Beziehung..." usw. "Auch von einem anderen" bedeutet "auch von einem Nicht-Bittenden". Da die Priester (Hotā und Potā), die das Loblied anstimmen, das Objekt der Ermutigung und Erlaubnis sind, sagt er: "Im Objekt von giṇāti mit den Präfixen pati und anu...". Mit "hotu-potu-saddehi" usw. wird auch die Genitivform des Wortes potu gezeigt. In der Vṛtti jedoch sieht man nur die Lesart "hotu patigiṇāti". "Es mag so sein" – dies ist unsere Gleichgültigkeit hierbei. In der Bedeutung "er ermutigt" hat giṇāti eine inhärente kausative Bedeutung. "Anāvāda" bedeutet "frei von Booten, Speisen usw.". Obwohl hier kein expliziter Ausschluss vorliegt, treten aufgrund des Prinzips der Vielseitigkeit (bahulādhikāra) Ausdrücke wie "na taṃ nāvammaññe, na taṃ annammaññe" auf. Denn aufgrund des Prinzips der Vielseitigkeit gibt es keine unzulässige Übergeneralisierung. "Indem man es als eine Form mit der ersten Endung ansieht" bedeutet die Form auf den Nominativ endend. Und hier: Wenn selbst von Gras usw. Geringschätzung ausgedrückt wird, dann wird Tadel verstanden, und dort ist die Verwendung der Verneinung (nañ) zwingend erforderlich, um dies verständlich zu machen. Daher wird das Beispiel mit einer Verneinung angeführt: "na maññamāno" (nicht meinend). Der Ablativ steht nur beim Bezugspunkt (avadhi). Durch die zwingende Verwendung der Verneinung zur Anzeige des Tadels steht jedoch der Akkusativ (2. Fall) beim Objekt "tiṇaṃ" (Gras). Oder aber, selbst wenn Tadel vorliegt, steht der Akkusativ gemäß der Absicht des Sprechers in seinem eigenen Bereich. "sammutippayoge" bedeutet "bei der Verwendung des Wortes sammuti". "Sie wünschen den Dativ" bezieht sich auf "mattāya"; hier wünschen sie den Dativ. Den Grund für die Wiederholung nennt er mit: "Wegen des Vorhandenseins von atha so". In dem Sutta "caṇḍassa kukkurassa" usw. ist der Sinn, dass durch das Vorhandensein der Lesart "atha so" das Wort "so" in "bhiyyoso mattāya" eine Wiederholung darstellt. Durch das Einbeziehen von "ca" (und) im Sutta "silāghahanu...pe... sattamyatthesu ca" wird die gewünschte Dativform durch das Sutta "namo yogādisvapica" begründet.

26. පඤ්ච

26. Fünf

අවධීයතෙ විසිලිස්සතෙ එතස්මාත්‍යවධි, අවපුබ්බාය ධාධාතුතො අවධිම්හි‘‘දාධාත්වී’’ති (5-45) ඉ.

"Das, wovon etwas getrennt oder gelöst wird, ist der Bezugspunkt (avadhi)." Es leitet sich von der Verbalwurzel dhā- mit dem Präfix ava- ab, wobei im Sinne von avadhi gemäß der Regel "dādhātvī" (5-45) das Suffix i antritt.

යතො-වධීයතෙ කිඤ්චි, ක්‍රියාපුබ්බං කුතොචිපි;

චලඤ්චාචලමඤ්ඤඤ්ච, තං වදන්ත්‍ය වධිම්බුධා.

Wovon auch immer etwas getrennt wird, sei es infolge einer vorangegangenen Handlung von irgendwoher; ob es sich bewegt, unbeweglich oder von anderer Art ist – das bezeichnen die Weisen als den Bezugspunkt (avadhi).

එත්ථායමත්ථො ‘‘යතොකුතොචිපි අත්ථො කිඤ්චි වත්ථුඅවධීයතෙ සංයොගස්ස වා කිරියානිමිත්තං ගමනදානාදිකිරියාපුබ්බං විසිලිස්සතෙ සයං වා අපෙති අඤ්ඤෙන වා විසුං කරීයතෙ, තමෙවංවිධං චලඤ්චා චලඤ්ච විසිලෙසපරිච්ඡෙදභූතං පදත්ථමවධිං වදන්ති බුධා තබ්බිදුනො’’ති, තං යථා ධාවතාස්සා පුරිසො පතති, පුරිසං පාතෙති වා, රුක්ඛා පණ්ණං [Pg.103] පතති, පණ්ණං පාතෙති වාති, සොච තිධාප්‍යුච්චතෙ විසයභෙදෙන, යථා–

Hierbei ist dies die Bedeutung: "Wovon auch immer ein bestimmtes Ding getrennt wird, d. h. sich aufgrund einer Verbindung oder infolge einer Handlung wie Gehen, Geben usw. löst, von selbst weicht oder durch ein anderes getrennt wird – dieses sich bewegende oder unbewegliche Ding, das die Grenze der Trennung darstellt, nennen die Weisen, die diese Wissenschaft beherrschen, den Bezugspunkt (avadhi)." Dies ist wie folgt: "Vom rennenden Pferd fällt der Mann" oder "er lässt den Mann fallen", "vom Baum fällt das Blatt" oder "er lässt das Blatt fallen". Und dieser [Bezugspunkt] wird je nach seinem Bereich als dreifach bezeichnet, wie folgt:

නිද්දිට්ඨවිසයො කොචි, උපාත්තවිසයො තථා;

අනුමෙය්‍යවිසයො චාති, තිධාවධි සමීරිතොති.

Einige [Bezugspunkte] haben einen direkt ausgedrückten Bereich (niddiṭṭhavisaya), andere einen implizierten Bereich (upāttavisaya) und wieder andere einen zu erschließenden Bereich (anumeyyavisaya) – so wird der Bezugspunkt (avadhi) als dreifach beschrieben.

තත්ථ නිද්දිට්ඨා වචනොපනීතා කිරියා විසයො යත්ථ සො නිද්දිට්ඨ විසයො වධි, යථා-‘ගාමස්මා ආගතො’ති, උපාත්තාජ්ඣාහටා කිරියා විසයො යත්ථ සො උපාත්තවිසයො, යථා-‘වලාහකා විජ්ජොතතෙ’ති, වලාහකා නික්ඛම්ම විජ්ජොභතෙති අත්ථො, අනුමෙය්‍යා කිරියා විසයො යත්ථ සො අනුමෙය්‍යවිසයො, යථා‘මාථුරා පාටලිපුත්තකෙහි අභිරූපතරා’ති, එත්ථ අභිරූපගුණෙන උක්කංසනමනුමෙය්‍යං, අතොයෙවෙත්ථායමෙව සඤ්ඤා පරිප්ඵුටා විඤ්ඤායතීති න කාචිදිහ සඤ්ඤා පරිභාසීයතෙ බ්‍යාමොහකාරිණී, අථාවධිස්මාති වුච්චමානෙ ‘පදත්ථාවධිස්මා’ති කුතො-වසීයතෙ යෙනෙවං විවරණං කතන්ත්‍යාසඞ්කියාහ-පදාන’මිච්චාදි. යථා ගාමස්මාතිආදිනා ඉදං දීපෙති ‘‘න කෙවලං කායසංසග්ගපුබ්බකොව විසිලෙසො, කිඤ්චරහි බුද්ධිසංසග්ගපුබ්බකොපි, අත්ථි චෙහ බුද්ධිසංසග්ග පුබ්බකො, තථාහි චොරෙහි භායතිත්‍යාදො යො (භය)පෙක්ඛණ සීලො භවති, සො යදි මං චොරා පස්සෙය්‍යුං, ධුවං මෙ මරණන්ති විචාරෙන්තො තෙ බුද්ධියා පප්පොති පප්පුය්‍ය ච තතො නිවත්තතෙ, තථා චොරෙහි තායතිත්‍යාදො යො එකස්ස මිත්තො භවති සො යද්‍යෙතං චොරා පස්සෙය්‍යුං ධුවමස්ස මරණන්ති පස්සන්තො තෙ බුද්ධියා පත්වා තතො නිවත්තයතීත්‍යවධිත්තා අවධිස්මාව සබ්බත්ථ පඤ්චමී’’ති, පරෙහි පන එතාදිසෙසු සබ්බත්ථ පටිපත්තුවිසෙසානුග්ගහාය සුත්තෙහෙව පපඤ්චො කතො, ඉධ පන සාමඤ්ඤවචනෙනෙව සිද්ධත්තා තදනුග්ගහාය උදාහරණෙහෙව පපඤ්චිතං, භීතිභායනත්ථානන්ති භීති තායනානං අත්ථො යෙසං තෙ භීතිතායනත්ථා තෙසන්ති අත්ථො, නනු භීත්‍යත්ථානං පයොගෙ භයහෙතු සම්භවති නතු තායනත්ථානන්ති, නෙස දොසො, තායනඤ්හි රක්ඛනමුච්චතෙ තඤ්ච භයහෙතුතො වෙත්‍යාහ-‘යො [Pg.104] භයහෙතු’තිආදි, ඉමිනා ච ‘‘භීත්‍යත්ථානං භයහෙතු’’ති (1-4-25) පාණිනියානමපාදානසඤ්ඤා සුත්තම්පටික්ඛිපති, තතොති භයහෙතුතො, තෙසන්ති භයතායනානං, භයමනිට්ඨපාතසඞ්කා, උත්තාසොත්‍යත්ථො, තායන මනිට්ඨපාතතො පරිරක්ඛනං, යථා දස්සනං හොන්තෙවාතීමිනා වචනිච්ඡායෙව පධානත්තමාහ, කො හි ලොකියං වචනිච්ඡමතිවත්තිතුං සක්කොති, තථාහි සබ්බෙව දබ්බාදයො සබ්බකාරකසත්තියුත්තාව, තත්ථායං කාරකවිභාගො වචනිච්ඡාවසෙනෙව, තං යථා ‘වලාහකො විජ්ජොතතෙ, වලාහකෙන විජ්ජොතතෙ, වලාහකෙ විජ්ජොතතෙ’ති. පරාපුබ්බස්සාතිආදිනා ‘‘පරාජිස්සාසය්හො’’ති (1-4-26) සඤ්ඤාසුත්තං පච්චක්ඛාති, අසය්හො අත්ථොති සහිතුං අභිභවිතුමසමත්ථො අත්ථො, අජ්ඣෙනසකාසාඉච්චාදිනා උදාහරණත්ථමාචික්ඛති, නනුචෙවමත්ථං වදතා යඤ්ඤදත්තස්සාසය්හත්තං වුත්තං, තං කථං අජ්ඣයනස්සාසය්හත්තං, යෙනාසය්හත්තස්සාවධිත්තං පටිපාදයති ත්‍යාසඞ්කියාහ-‘යඤ්ඤදත්තානභිභවො’ච්චාදි, අසය්හොතීමස්ස පච්චුදාහරණං පටිපාදයති ‘යො පනි’ච්චාදි. ‘‘වාරණත්ථානමිච්ඡිතො’’ති (1-4-27) සුත්තිතං, තදාහ ‘වාරණත්ථාන’මිච්චාදි, වාරණමත්ථො යෙසං තෙ වාරණත්ථා, අවධිමත්තවචනිච්ඡායන්ති විසෙසතො විධානමන්තරෙනා වධිමත්ත වචනිච්ඡායං, විසෙසවිධානෙති ඉච්ඡිතොති විසෙසවිධානෙ, චිත්තස්සාවධිවචනිච්ඡායම්පන චිත්තතො පාපං නිවාරයෙති භවති. ‘‘රක්ඛනත්ථානමිච්ඡිත’’න්ති (2-6-3) සුත්තිතං, තදාහ-‘රක්ඛනත්ථාන’මිච්චාදි, කෙසඤ්චීති කච්චායනාදිකෙ දස්සෙති. ‘‘අන්තරධානෙ යෙනාදස්සනමිච්ඡතී’’ති (1-4-28) සඤ්ඤාසුත්තමාරද්ධං, තදාහ-‘අන්තරධානෙ’ච්චාදි, අයමුපජ්ඣායො යදි මං පස්සතීති සම්බන්ධො, දස්සනෙ දොසං තක්කෙති ‘නුන’මිච්චාදිනා, පෙසනමසක්කාරපුබ්බකො නියොගො, අජ්ඣෙසනං සක්කාරපුබ්බකො, මඤ්ඤමානො සිස්සා අහං කථන්නාම බ්‍යවහිතො භවාමීති අන්තරධානෙ බ්‍යවධාන නිමිත්තං, යෙන අත්තනො අදස්සනමිච්ඡතීති සම්බන්ධො, අන්තරධානෙති නිමිත්තසත්තමීචායං, අතො ආහ-‘බ්‍යවධානනිමිත්ත’න්ති, බ්‍යවහිතොති අන්තරහිතො, මාමං උපජ්ඣායොත්‍යාදිනා උදාහරණත්ථමාහ, බ්‍යවධානත්ථං බ්‍යවහිතත්ථං, ‘‘අන්තරධානෙති කිං චොරෙ න දිදික්ඛතී’’ති පච්චුදාහටං [Pg.105] පරෙහි, තම්පටිපාදයමාහ-‘යත්ථාදස්සන’මිච්චාදි, චොරෙ න දිදික්ඛතී (ත්‍ය), ත්‍ර හි යො චොරෙ න දිදික්ඛති තෙහි අත්තනො අදස්සනමිච්ඡතීති න අන්තරධානනිමිත්තං, කින්තුපඝාතනිවත්‍යත්ථං, කින්තුපඝාතනිවත්තියාති එවං මඤ්ඤතෙ ‘‘නාත්‍රාන්තරධානමෙ (වාවසෙයං), කින්තු තන්නිමිත්තො පඝාතනිවත්තිපි, ‘උපජ්ඣායා අන්තරධායතී’ත්‍යත්‍ර විනාප්‍යුපඝාතසම්භවමන්තරධානසම්පාදනමෙව සම්භවතී’’ති. ඉච්ඡතිග්ගහණං කිමත්ථං අදස්සනිච්ඡායං සති සත්‍යපි දස්සනෙ යථාසියා’’ති වුත්තං, (තං) පටිපාදයමාහ-‘අදස්සනිච්ඡායම්පනි’ච්චාදි, සතීපි දස්සනෙති උපජ්ඣායෙන දස්සනෙ සතීපි, තතොති උපජ්ඣායතො, අවධිරූපතා එවාති උපජ්ඣායස්සාවධිරූපතා එව. ‘‘ආඛ්‍යාතො පයොගෙ’’ති (1-4-29) පරවචනං, තදාහ ‘උපයොගෙ’ච්චාදි, නියමපුබ්බකං විජ්ජාගහණමුපයොගො ත්‍රාධිප්පෙතො, උපයොගවචනසාමත්ථියා විජ්ජාගහණත්ථං සිස්සවත්තං නියමො, තතොති ආඛ්‍යාතුතො. ‘‘ජනිකත්තුනො පකතී’’ති (1-4-30) සඤ්ඤාසුත්තං කතං, තදාහ-‘ජන්‍යත්ථස්සා’තිආදි, ජනිනො අත්ථො ජන්‍යත්ථො, කින්තං ජනනං, තතොති ජනිකත්තුහෙතුතො, පකතිසද්දෙන කාරණමත්තං ගහිතංපරෙහි ‘පුත්තා පමොදා ජායතෙ’ච්චාදො පුත්තාදිතොපි යථා සියා’ති, දුවිධං (හි) කාරණං උපාදානකාරණං සහකාරිකාරණඤ්ච, තත්ථ කාරියෙනාභින්නදෙසො ඝටස්ස මත්තිකාපිණ්ඩො උපාදානකාරණං, තස්සෙව පන දණ්ඩචක්කාදි (කාරියෙන භින්නදෙසො) සහකාරිකාරණං, තෙසූපාදානකාරණස්සෙහ ගහණෙ’සිඞ්ගා සරො ජායතෙ’ච්චත්‍රෙව සියා, න තු ‘පුත්තා පමොදා ජායතෙ’ච්චාදො, කාරකන්තරවචනිච්ඡායන්ති එත්ථ කාරකන්තරාදිවචනිච්ඡායන්ති පාඨෙන භවිතබ්බං… එත්ථන්තරෙ සම්බන්ධ වචනිච්ඡායපි සම්භවතො, තත්‍ර තිට්ඨන්තීති තත්‍රට්ඨා, තෙසං, ලොකො-නඤ්ඤථාවාදී වොහාරිකජනො, තත්ථ භවා ලොකියා, නවත්තු පටිබද්ධාති ලොකවචනිච්ඡමුල්ලඞ්ගිය අහමෙව වදාමීති සකජ්ඣාසයෙන වදන්තො වත්තා, තප්පටිබද්ධා න හොතීති අත්ථො. ‘‘පභවො භවතිස්සා’’ති (1-4-31) සුත්තිතං, තදාහ-‘භවතිස්සා’තිආදි, පඨමතො උපලබ්භතීති අත්ථකථනෙන ජන්‍යත්ථො-ත්‍ර න සම්භවතීති වදති, නහි හිමවා ගඞ්ගාය කාරණං, සා හි අඤ්ඤෙහි එවකාරණෙහි උප්පන්නා[Pg.106], හිමවති තු කෙවලං පඨමතො උපලබ්භති. ‘‘ජිගුච්ඡාවිරාමපමාදත්ථානුමුපසඞ්ඛ්‍යානං’’ති (1-4-24වා) වුත්තං, තදාහ-‘විරමණත්ථෙ’ත්‍යාදි, ජිගුච්ඡාපමාදත්ථධාතුයොගෙ පන කම්මාධිකරණවචනිච්ඡා දිස්සතීති වුත්තං, අවධිවචනිච්ඡාපි පන දිස්සකෙ ‘ජිගුච්ඡති නාහිරිකො පාපා’ති, ධම්මා පමජ්ජතීතිපි හොතෙව පටිසෙධාභාවා. ‘‘අඤ්ඤාරාදිතරරිතෙ දිසාසද්දාඤ්චුත්තරපදාචාහි යුත්තෙ’’ති (2-3-29) සුත්තිතං, තදාහ-‘අඤ්ඤසද්දයොගෙ’ච්චාදි, යතොති දෙවදත්තාදිතො, ‘‘අඤ්ඤඉත්‍යත්ථග්ගහණං, තෙන පරියායප්පයොගෙපි භවතී’’ති අඤ්ඤෙහි බ්‍යාඛ්‍යාතත්තා ආහ-‘භින්නො දෙවදත්තා’ති, ආරාසද්දස්ස දූරත්ථත්තා ආසවක්ඛයතො ආරා දූරො භවතී(ත්‍යත්ථො උ) පාදීයතෙත්‍යාහ‘ආරාසද්දො දූරත්ථො’ති, නිද්දිස්සමානපටියොගීති ‘දෙවදත්තො සූරො’ති නිද්දිස්සමානස්ස කස්සචි යො සො දුතියො, සො පටියොගී. දිසාදෙසකාලවුත්තීනං දිසාසද්දත්තෙන පරිග්ගහතො ආහ‘දිසා දෙසකාලවාචීනං යොගෙ’ති, පුබ්බෙව සම්බොධාතිආදීනි කාලවාචීයොගෙ උදාහරණානි, අඤ්චුත්තරපදආචආහිපච්චයයො ගෙත්විහ නොදාහටං. ‘‘පඤ්චමීවිධානෙ ල්‍යප්ලොපෙ කම්මන්‍යුපසඞ්ඛ්‍යානං ‘‘අධිකරණෙ චොපසඞ්ඛ්‍යාන’’මිති (2-3-28-වා) වාත්තිකං, තදාහ‘යත්ථ’ච්චාදි, ල්‍යප්පච්චයස්ස යත්‍රාප්පයොගො, තස්සත්ථො චෙ ගම්‍යතෙ, සො ල්‍යප්ලොපො, ත්වාලොපො ල්‍යපලොපොත්‍යවිසෙසො, පාසාද මාරුය්හ පෙක්ඛති ආසනෙ උපවිසිත්වා පෙක්ඛතීති ඉදං විසයො පදස්සනං පුබ්බං යස්සාති කිරියාවිසෙසනෙ සමාසො, වක්ඛමානසබ්බදස්සනෙසුපි පාසාදතො-පක්කමනලෙසසබ්භාවා පාසාදො (යෙවා) වධිරූපෙන වත්තුමිට්ඨොති දස්සෙතුමාහ-‘තථාහි’ච්චාදි, අපක්කමති තතො තං දස්සනන්ති තතො පාසාදතො තස්ස දට්ඨුනො දස්සනං චක්ඛුන්ද්‍රියං අපක්කමත්‍යපයාතීත්‍යත්ථො, අවධිභාවො පාසාදස්සාති විඤ්ඤායති, යෙසන්ති වෙසෙසිකානං, තෙ හ්‍යෙවමාචික්ඛන්ති ‘‘ඉන්ද්‍රියෙසු චක්ඛුන්ද්‍රියං චක්ඛුගොළකතො-ච්චන්තසුඛුමභාවෙන නික්ඛම්ම විසාලීභවන්තං විසයදෙසමුපගම්ම සකලමත්තනා දිට්ඨං පස්සති රංසිරූපෙන, යථා කාහලා මූලෙ කිසා අග්ගෙමහතී, තථා ඤාණින්ද්‍රියානී’’ති, අධිට්ඨානදෙසන්ති ඉන්ද්‍රියාධිට්ඨානභූතං චක්ඛුගොළකදෙසං, විසයප්පවත්තීති ගොචරෙ [Pg.107] පවත්ති, සන්තතියාති ඉන්ද්‍රියපබන්ධස්ස, අධිට්ඨාන මනින්ද්‍රියං නාපජ්ජතෙති සම්බන්ධො, තතොති පාසාදතො, අපක්කන්ත්‍යාති අපගමනෙන, යජ්ජපි චක්ඛුන්ද්‍රියං චක්ඛුගොළකතො බහි නිග්ගච්ඡති, තථාපිපාසාදට්ඨස්සචක්ඛුගොළකා නිග්ගච්ඡතීති පාසාදස්සාප්‍යවධිභාවො, යෙසන්තූති ඛණිකවාදීනන්තු, ඉන්ද්‍රියාධිට්ඨානම්පත්තෙ විසයෙ විඤ්ඤාණලක්ඛණං කාරියං කරොන්ති සීලෙනාති පත්තකාරීනි, අනින්ද්‍රියාධිට්ඨානදොසො නෙති සම්බන්ධො, තතොති පාසාදතො, යෙසම්පනාති ඛණිකවාදිනොව දස්සෙති, අත්‍ර හි චත්තාරො පක්ඛා පත්තකාරීනින්ද්‍රියානි, අප්පත්තකාරීනි, චක්ඛුසොතානි අප්පත්තකාරීනි සෙසානි වුත්තවිපරිතානි, චක්ඛුයෙව පත්තකාරී සෙසමඤ්ඤථෙති, චතුස්වෙව තෙසු පඨමපක්ඛද්වයමුපන්‍යස්‍ය පටිපාදිතං… තප්පටිපාදනෙනෙතරෙසම්පි පටිපාදිතත්තා, සබ්බසාමයිකසාධාරණත්තාසද්දසත්ථස්සාති ඉදං අයුත්තමිව දිස්සති… සද්දසත්ථස්සිමස්ස බුද්ධවචනොපයොගිත්තෙන සොගතසමයානුගුණප්පවත්තිතො, ඛණිකවාදිනො පන නිස්සායෙදං සුන්දරමෙව, මනසිකාරාදීතිආදිසද්දෙන චක්ඛුතො අභෙදො රූපාපාථගමො ච දස්සිතො, යොග්ගදෙසෙති දස්සනයොග්ගෙ පදෙසෙ. ‘‘පුච්ඡනාඛ්‍යානෙසු ච පඤ්චමී වත්තබ්බා’’ති (2-3-28වා) වුත්තං, තදාහ-‘පුච්ඡනසද්දතො’ච්චාදි, පුච්ඡනාඛ්‍යානෙසු සාමඤ්ඤෙන පඤ්චමීවිධානෙ-තිප්පසඞ්ගං දස්සෙතුමාහ-‘අවස්ස’මිච්චාදි, කස්සාති පඤ්හො, දෙවදත්තස්සෙත්‍යාඛ්‍යානං, කොසො යඤ්ඤ දත්තොති පඤ්හො විධිරූපොවායං, යො-ඞ්ගදීත්‍යාද්‍යනුවාදරූපමාඛ්‍යානං, අඞ්ගදීකෙයූරී. ‘‘යතොචාද්ධකාලනිම්මානං තතො පඤ්චමී වත්තබ්බා’’ති (2-3-28වා) වුත්තං, තදාහ-‘අද්ධ’ච්චාදි, නිමීයතෙ පරිච්ඡිජ්ජතෙ යෙන තං නිමානං, තදෙව නිම්මානං. ‘‘අද්ධස්ස පඨමා සත්තමී ච වත්තබ්බා’’ති (2-3-28) වුත්තං, තත්ථායමත්ථො ‘‘තං යුත්තාති වත්තතෙ, තං යුත්තා පඤ්චමියුත්ථා පරස්සාද්ධස්ස පඨමා ච සත්තමී ච වත්තබ්බා’’ති, පාටලිපුත්තස්මාති පඤ්චමි යුත්තං, එතාපි න වත්තබ්බාති දස්සෙතුමාහ-‘සත්තයොජනානී’තිආදි, අත්‍ර හි යදා රාජගහස්ස යොජනඤ්චාභෙදො වත්තුමිච්ඡීයතෙ, තදා පාටලිපුත්තස්මා රාජගහං සත්තයොජනානීති, භෙදවචනිච්ඡායන්තු ‘‘සබ්භාවො’’ත්‍යාදිනා (2-34) සත්තමී සිද්ධා‘සත්තසු යොජනෙසු’ති. තථාහි [Pg.108] පාටලිපුත්තස්මා සත්තසු යොජනෙසු සති රාජගහංභවතීත්‍යයමත්ථො පතීයතෙ, සත්තයොජනසම්බන්ධිභවනං රාජගහ (භවන)ස්ස ලක්ඛණම්භවති. සම්බන්ධෙ ඡට්ඨීති ඉමිනා ‘‘තං යුත්තා කාලෙ සත්තමී වත්තබ්බා’’ති (2-3-28වා) වචනම්පටික්ඛිපති. ‘‘කරණෙච ථොකප්පකිච්ඡකතිපයස්සා සත්තවචනස්සෙ’’ති (2-3-33) සුත්තිතං, තදාහ-‘යදා ඉච්චාදි, කිච්ඡාදයොතිආදිසද්දෙන ථොකඅප්පකතිපයෙ සඞ්ගණ්හාති, අසත්තරූපන්ති අද්දබ්බරූපං, ගුණෙ හෙතුම්හීති ගුණපදත්ථෙ හෙතුභූතෙ ‘‘ගුණෙ’’ති (2-21) පඤ්චමීති අත්ථො, යථාවුත්තවිධානෙනෙති ‘‘ගුණෙ’’ති සුත්තෙ වුත්තවිධානෙන, ‘‘ගුණෙ’’ති සුත්තෙ වුත්තවිධානෙන, යදාත්විච්චාදිනා පරෙසං විය කරණෙ විසුං විධානෙ පයොජනං නත්ථීති දස්සෙති. කත්තබ්බරූපස්ස චලනස්සාති සම්බන්ධො, සමානාධිකරණත්තෙන විසෙසනන්ති යොජනා, සමානාධිකරණත්තෙනාති ච ‘රඤ්ඤො පුරිසො’ත්‍යාදො අසමානාධිකරණස්සාපි විසෙසනත්තදස්සනතො වුත්තං, සමානාධිකරණත්තෙන විසෙසනභාවො චාස්ස ථොකගුණාන්විතෙ චලනෙ වත්තමානො ථොකසද්දො අසත්තවචනොව විසෙසනන්ති, තෙනෙවාඛ්‍යායතෙ ‘ථොකස්ස කම්මත්තා කම්මෙ දුතියා’ති. පඤ්චමීත්‍යනුවත්තමානෙ ‘‘දූරන්තිකත්ථෙහි ඡට්ඨී වා’’ති (2-3-34) වුත්තං, තදාහ‘දූරන්ති කත්ථෙහි’ච්චාදි, අවධිසම්බන්ධලක්ඛණාති අවධිසම්බන්ධාව ලක්ඛණං නිමිත්තමාසං පඤ්චමීඡට්ඨීනං තා තථා වුත්තා, වත්තුමිට්ඨොති ඉමිනා වචනිච්ඡායෙව පධානත්තමාහ, එවං චරහි තංතං කාරකවචනිච්ඡායමඤ්ඤාපි විභත්තියො කස්මා නප්පයුජ්ජෙය්‍යුන්ති ආහ-‘ලොකියා චෙත්ථා’තිආදි, එත්ථ විභත්තීනං නියමෙ ලොකියා එව වචනිච්ඡා නිබන්ධනං කාරණන්ති අත්ථො, පඤ්චමීචාත්‍යනුවත්තමානෙ ‘‘දූරන්ති කත්ථෙහි දුතියා චෙ’’ති (2-3-35) වුත්තං, ‘‘පඤ්චම්‍යධිකරණෙච’’ (2-3-36) ඉච්චත්‍ර ච කාරෙන දූරන්ති කත්ථෙහි සත්තමී ච වුත්තා පාටි පදිකත්ථෙ සාරසඞ්ගහකාරාදීහි, තදක්ඛිප්ප අඤ්ඤාපදෙසෙන පටික්ඛිපිතුං කෙචිත්‍යාදි යං වුත්තං වුත්තියං, තං දස්සෙතුමාහ’කෙචීති සාරසඞ්ගහාදයො’තිආදි. දූරාපාදාවසෙචනන්ති අයං තෙසම්පටික්ඛෙපන යොති සම්බන්ධො, ඉතිසද්දො පනෙත්ථ පරිහීනො, නහිතන්තිආදීසු තසද්දෙනාසත්තරූපං දූරාදි වත්තුමිච්ඡිතන්ත්‍යවසෙයං, න හි තං ගම්‍යතෙ, න හි තතො ගම්‍යතෙ, න හි තෙන ගම්‍යතෙ, න හි තස්මිං ඨීයතෙ’ති විසුං සම්බන්ධො [Pg.109] වසෙයො. පතීයන්තෙචාති චො වත්තබ්බන්තරසමුච්චයෙ, අතොචෙති වක්ඛමානහෙතුපරාමාසො, යන්ති යස්මා අත්ථෙ නිපාතො, වාක්‍යකාරො වරරුචි, තංසාමානාධිකරණ්‍යතොති දූරාදිසා මානාධිකරණ්‍යතො, තංයුත්තතොපීති දූරාදියුත්තා ගාමාදිසද්දතොපි, පච්චක්ඛන්තොති වාක්‍යකාරවචනං පච්චාචික්ඛන්තො, තථාහ්‍යත්‍රායං මහාභාස්ස පාඨො ‘‘දූරන්තිකත්ථෙහි පඤ්චමීවිධානෙ තංයුත්තා පඤ්චමීපටිසෙධො වත්තබ්බො දූරා ගාමස්ස, තත්‍රාපි දස්සනා අනත්ථකො-යම්පටිසෙධො, තත්‍රාපි හි පඤ්චමී දිස්සති–

Darin ist der Bereich einer ausdrücklich genannten und durch Worte herbeigeführten Handlung der Bereich des ausdrücklich genannten Bezugspunkts, wie in: ‚er ist aus dem Dorf gekommen‘ (gāmasmā āgato). Der Bereich einer implizierten oder hinzugedachten Handlung ist der Bereich des Implizierten, wie in: ‚es blitzt aus der Wolke‘ (valāhakā vijjotate), was bedeutet: ‚aus der Wolke heraustretend blitzt es‘. Der Bereich einer zu erschließenden Handlung ist der Bereich des Erschließbaren, wie in: ‚die Einwohner von Mathurā sind schöner als die von Pāṭaliputta‘ (māthurā pāṭaliputtakehi abhirūpatarā); hier ist die Überlegenheit in Bezug auf die Eigenschaft der Schönheit zu erschließen. Genau deshalb wird hier eben diese Definition als völlig klar erkannt, sodass hier keine verwirrende Definition kritisiert wird. Wenn man nun einwendet: ‚Wenn man „vom Bezugspunkt“ (avadhismā) sagt, woher weiß man dann, dass damit „vom Bezugspunkt der Wortbedeutung“ (padatthāvadhismā) gemeint ist, weshalb eine solche Erklärung gegeben wird?‘ – so heißt es, um dieser Befürchtung zu begegnen: ‚der Wörter‘ (padānaṃ) usw. Mit ‚wie aus dem Dorf‘ (yathā gāmasmā) usw. wird Folgendes verdeutlicht: ‚Nicht nur eine Trennung, der ein physischer Kontakt vorausging, findet statt, sondern auch eine, der ein geistiger Kontakt vorausging; und hier liegt eine solche vor, der ein geistiger Kontakt vorausging. Denn bei Formulierungen wie „er fürchtet sich vor Dieben“ (corehi bhāyati) überlegt derjenige, der die Neigung hat, Gefahr zu wittern: „Wenn mich die Diebe sehen, ist das mein sicherer Tod.“ So erreicht er sie im Geiste, und nachdem er sie erreicht hat, wendet er sich davon ab. Ebenso verhält es sich bei „er schützt vor Dieben“ (corehi tāyati): Wer der Freund eines anderen ist, sieht im Geiste: „Wenn die Diebe diesen sehen, ist das sein sicherer Tod“, erreicht sie im Geiste und wendet ihn davon ab. Weil dies der Bezugspunkt ist, steht überall der Ablativ (pañcamī) im Sinne des Bezugspunkts (avadhismā).‘ Andere Grammatiker jedoch haben in solchen Fällen überall zur Unterstützung des besonderen Verständnisses eine ausführliche Darstellung mittels der Sūtras selbst vorgenommen. Hier jedoch wurde es, da es schon durch den allgemeinen Ausdruck erwiesen ist, zur Unterstützung dessen allein durch Beispiele ausführlich dargelegt. ‚bhītibhāyanatthānaṃ‘ bedeutet: jene, deren Bedeutung Furcht und Schutz ist; das ist die Bedeutung von ‚bhītitāyanatthānaṃ‘. Frage: Bei der Verwendung von Wörtern mit der Bedeutung ‚Furcht‘ gibt es eine Ursache der Furcht (bhayahetu), aber nicht bei jenen mit der Bedeutung ‚Schutz‘? Antwort: Das ist kein Fehler. Denn ‚Schutz‘ (tāyana) bedeutet Bewahrung (rakkhana), und diese geschieht vor der Ursache der Furcht. Daher heißt es: ‚was die Ursache der Furcht ist‘ usw. Und hiermit wird die Sūtra-Definition der Pāṇini-Schule über den Ablativ (apādāna): ‚bhītyatthānaṃ bhayahetu‘ (Pāṇini 1.4.25) zurückgewiesen. ‚tatoti‘ bedeutet: von der Ursache der Furcht; ‚tesanti‘: von Furcht und Schutz; ‚bhaya‘ ist die Befürchtung eines unerwünschten Ereignisses, das bedeutet Schrecken; ‚tāyana‘ ist die Bewahrung vor einem unerwünschten Ereignis. Mit den Worten ‚wie das Sehen stattfindet‘ (yathā dassanaṃ honte) wird die Priorität der Sprecherabsicht (vacanicchā) selbst betont. Wer könnte schon die alltägliche Sprecherabsicht umgehen? Denn alle Substanzen usw. sind mit allen Kāraka-Kräften ausgestattet. Darin erfolgt diese Unterscheidung der Kārakas allein aufgrund der Sprecherabsicht. Wie zum Beispiel: ‚Die Wolke blitzt‘ (valāhako vijjotate), ‚es blitzt durch die Wolke‘ (valāhakena vijjotate), ‚es blitzt in der Wolke‘ (valāhake vijjotate). Mit ‚parāpubbassa‘ usw. wird das Definitionssūtra ‚parājissāsayhaḥ‘ (Pāṇini 1.4.26) zurückgewiesen. ‚Unerträglicher Sinn‘ (asayho attho) bedeutet ein Sinn, der nicht ertragen oder überwunden werden kann. Mit ‚aus der Nähe des Studiums‘ (ajjhenasakāsā) usw. wird das Beispiel erklärt. Wenn man nun einwendet: ‚Durch diese Erklärung wird doch die Unerträglichkeit des Yaññadatta ausgedrückt; wie kann dann das Studium unerträglich sein, wodurch die Eigenschaft des Studiums als Bezugspunkt für die Unerträglichkeit begründet wird?‘ Um dieser Befürchtung zu begegnen, heißt es: ‚die Nicht-Überwindung des Yaññadatta‘ usw. Als Gegenbeispiel für ‚unerträglich‘ (asayho) wird ‚wer aber‘ (yo pana) usw. dargelegt. Das Sūtra lautet: ‚vāraṇatthānam ipsitaḥ‘ (Pāṇini 1.4.27), und so heißt es: ‚vāraṇatthānaṃ‘ usw. Jene, deren Bedeutung ‚Abhalten‘ (vāraṇa) ist, sind ‚vāraṇatthā‘. ‚Bei der Sprecherabsicht, nur den Bezugspunkt (avadhī) auszudrücken‘ bedeutet: ohne eine besondere Vorschrift, wenn nur der Bezugspunkt ausgedrückt werden soll. ‚Bei einer besonderen Vorschrift‘ bezieht sich auf ‚das Gewünschte‘ (ipsita). Wenn jedoch die Sprecherabsicht besteht, den Geist als Bezugspunkt auszudrücken, heißt es: ‚er hält das Böse vom Geist ab‘ (cittato pāpaṃ nivārayeti). Es gibt die Regel ‚rakkhanatthānam icchitaṃ‘ (Moggallāna 2.6.3 o.ä.). Das ist gemeint mit: ‚rakkhanatthānaṃ‘ usw. ‚Einiger‘ bezieht sich auf Kaccāyana und andere. Das Definitionssūtra ‚antaradhāu yenādarsanam icchati‘ (Pāṇini 1.4.28) wird eingeleitet, wie es heißt: ‚antaradhāne‘ usw. Die Verbindung lautet: ‚Wenn dieser Lehrer mich sieht‘. Er vermutet einen Fehler beim Gesehenwerden mit Ausdrücken wie ‚gewiss‘ (nūna) usw. Aussendung (pesana) ist eine Anweisung ohne Respektbezeigung; Ersuchen (ajjhesana) ist eine Anweisung mit Respektbezeigung. Der Schüler denkt: ‚Wie kann ich verborgen sein?‘ Dies ist der Grund für das Verbergen beim Verschwinden (antaradhāna), womit sich verbindet: ‚byavadhānanimittaṃ‘ (der Grund für das Verbergen), ‚durch wen er sein Nichtgesehenwerden wünscht‘. ‚antaradhāne‘ ist hier ein Lokativ des Grundes (nimittasattamī); daher heißt es: ‚der Grund für das Verbergen‘. ‚byavahito‘ bedeutet verborgen (antarahito). Mit ‚der Lehrer soll mich nicht [sehen]‘ usw. wird das Beispiel dargelegt. ‚byavadhānatthaṃ‘ bedeutet zum Zwecke des Verbergens. Das Gegenbeispiel ‚Warum sagt man „beim Verschwinden“? Er will die Diebe nicht sehen‘ wurde von anderen angeführt. Um dies darzulegen, heißt es: ‚wo das Nichtgesehenwerden gewünscht wird‘ usw. Denn bei ‚er will die Diebe nicht sehen‘ (core na didikkhati) wünscht derjenige, der die Diebe nicht sehen will, sein eigenes Nichtgesehenwerden durch sie nicht aufgrund eines Verbergens, sondern um Schaden abzuwenden (upaghātanivatti). ‚Sondern um Schaden abzuwenden‘ – so wird angenommen: ‚Hier ist nicht das Verschwinden selbst maßgeblich, sondern die darauf beruhende Abwendung von Schaden. Bei „er verschwindet vor dem Lehrer“ ist jedoch auch ohne die Möglichkeit von Schaden das bloße Zustandekommen des Verschwindens gegeben.‘ Bei ‚er verschwindet vor dem Lehrer‘ (upajjhāyā antaradhāyati) ist, selbst ohne das Vorliegen eines Schadens, das bloße Herbeiführen des Verschwindens möglich. Wozu dient die Aufnahme des Wortes ‚wünscht‘ (icchati)? Damit es auch dann gilt, wenn zwar ein Wunsch nach Nichtgesehenwerden besteht, aber dennoch ein Sehen stattfindet. Um dies darzulegen, heißt es: ‚Sogar beim Wunsch nach Nichtgesehenwerden‘ usw. ‚Selbst beim Sehen‘ bedeutet: selbst wenn ein Sehen durch den Lehrer stattfindet. ‚tatoti‘: vom Lehrer; ‚nur der Charakter als Bezugspunkt‘ bedeutet: nur der Charakter des Lehrers als Bezugspunkt. ‚ākhyātā upayoge‘ (Pāṇini 1.4.29) ist die Aussage anderer Grammatiker. Das wird ausgedrückt durch ‚upayoge‘ usw. Unter ‚upayoga‘ versteht man den regelmäßigen Erwerb von Wissen. Durch die Kraft des Wortes ‚upayoga‘ ist die Regel die Schülerschaft zum Zwecke des Wissenserwerbs. ‚tatoti‘: vom Lehrer (ākhyātā). Das Definitionssūtra ‚janikartuḥ prakṛtiḥ‘ (Pāṇini 1.4.30) wurde formuliert. Das wird ausgedrückt durch ‚janyatthassa‘ usw. Die Bedeutung von ‚janin‘ ist Erzeugung (janyattha). Was ist diese Erzeugung? ‚tatoti‘: von der Ursache des Erzeugenden. Mit dem Wort ‚prakṛti‘ wird von anderen die bloße Ursache erfasst, damit es bei Sätzen wie ‚aus Freude entsteht ein Sohn‘ (puttā pamodā jāyate) auch für den Sohn usw. gilt. Es gibt nämlich zwei Arten von Ursachen: die materielle Ursache (upādānakāraṇa) und die mitwirkende Ursache (sahakārikāraṇa). Dabei ist der Tonklumpen für den Krug, der denselben Ort wie das Produkt einnimmt, die materielle Ursache; der Stab, das Rad usw. für denselben Krug (die einen vom Produkt verschiedenen Ort einnehmen) sind die mitwirkende Ursache. Wenn hier nur die materielle Ursache erfasst würde, träte dies nur bei ‚aus dem Horn entsteht der Pfeil‘ (siṅgā saro jāyate) ein, nicht aber bei ‚aus Freude entsteht ein Sohn‘ usw. ‚Bei der Sprecherabsicht bezüglich eines anderen Kārakas‘ – hier sollte die Lesart ‚kārakantarādivacanicchāyaṃ‘ lauten... weil hierbei auch die Absicht besteht, eine bloße Beziehung (sambandha) auszudrücken. ‚Dort stehend‘ bedeutet ‚tatraṭṭhā‘, d.h. von jenen. ‚loka‘ ist das Volk, das gewöhnliche Sprachgebrauchsvolk. Die darin Befindlichen sind weltlich (lokiyā). ‚Nicht an den Sprecher gebunden‘ bedeutet: Der Sprecher, der aus eigener Absicht spricht und sagt ‚Ich selbst spreche, indem ich den weltlichen Sprachgebrauch überschreite‘, ist daran nicht gebunden. Das Sūtra lautet: ‚bhuvaḥ prabhavaḥ‘ (Pāṇini 1.4.31). Das drückt er aus mit ‚bhavatissa‘ usw. Durch die Erklärung ‚es wird zuerst wahrgenommen‘ sagt er, dass hier die Bedeutung von Erzeugung (janyattha) nicht vorliegt. Denn der Himālaya (himavā) ist nicht die Ursache des Ganges (gaṅgā); dieser entsteht nämlich durch ganz andere Ursachen, aber auf dem Himālaya wird er lediglich zuerst wahrgenommen. Es heißt in einer Vārttika-Regel: ‚jugupsā-virāma-pramādārthānām upasaṅkhyānam‘ (zu Pāṇini 1.4.24). Das drückt er aus mit ‚viramaṇatthe‘ usw. Bei der Verbindung mit Verben der Bedeutung Abscheu (jigucchā) und Nachlässigkeit (pamāda) zeigt sich jedoch die Absicht, ein Objekt (kamma) oder ein Adverbial des Ortes (adhikaraṇa) auszudrücken. Aber auch die Absicht, den Bezugspunkt (avadhi) auszudrücken, wird sichtbar, wie in: ‚Der Schamlose verabscheut das Böse‘ (jigucchati nāhiriko pāpā); und auch ‚er vernachlässigt die Lehre‘ (dhammā pamajjati) kommt vor, da es kein Verbot gibt. Das Sūtra lautet: ‚anyārāditarartediksabdāñcuttarapadājāhiyukte‘ (Pāṇini 2.3.29). Das drückt er aus mit ‚aññasaddayoge‘ usw. ‚yatoti‘: von Devadatta usw. Weil andere erklärten: ‚Das Wort anya wird im Sinne seiner Bedeutung verwendet, daher gilt es auch bei der Verwendung von Synonymen‘, sagt er: ‚verschieden von Devadatta‘ (bhinno devadattā). Da das Wort ‚ārā‘ die Bedeutung der Ferne hat, wird die Bedeutung ‚er ist fern (ārā) von der Vernichtung der Triebe‘ angenommen; daher sagt er: ‚das Wort ārā bedeutet fern‘. ‚Der aufgezeigte Gegenpart‘ (niddissamānapaṭiyogī) bedeutet: Wer auch immer der Zweite zu demjenigen ist, der aufgezeigt wird, wie in ‚Devadatta ist ein Held‘, der ist der Gegenpart. Weil Himmelsrichtungen, Orte und Zeiten durch das Wort ‚disā‘ erfasst werden, sagt er: ‚bei der Verbindung mit Wörtern für Himmelsrichtung, Ort und Zeit‘. ‚Schon vor dem Erwachen‘ (pubbeva sambodhā) usw. sind Beispiele für die Verbindung mit Zeitwörtern. Die Verbindung mit den Suffixen añc-uttarapada, āc und āhi wird hier nicht as Beispiel angeführt. Das Vārttika lautet: ‚lyaplope karmaṇy upasaṅkhyānaṃ, adhikaraṇe ca‘ (zu Pāṇini 2.3.28). Das drückt er aus mit ‚yattha‘ usw. Wo das Suffix lyap nicht verwendet wird, seine Bedeutung aber verstanden wird, liegt der Ausfall des Suffixes lyap (lyaplopo) vor. Der Ausfall von tvā (tvālopo) und der Ausfall von lyap (lyapalopo) sind ohne Unterschied. ‚Er schaut, nachdem er den Palast bestiegen hat‘ (pāsādam āruyha pekkhati), ‚er schaut, nachdem er sich auf den Sitz gesetzt hat‘ (āsane upavisitvā pekkhati) – dies ist ein adverbiales Kompositum, dem das Aufzeigen des Bereichs vorangeht. Um zu zeigen, dass auch bei all den im Folgenden zu nennenden Ansichten über das Sehen wegen des Vorliegens eines minimalen Weggehens vom Palast gerade der Palast als Bezugspunkt (avadhi) ausgedrückt werden soll, sagt er: ‚tathāhi‘ usw. ‚Das Sehen geht davon weg‘ bedeutet: das Sehorgan (cakkhundriya), d.h. das Sehen des Betrachters, geht von dort, nämlich vom Palast, weg, d.h. entfernt sich; so wird die Eigenschaft des Palastes als Bezugspunkt verstanden. ‚yesaṃ‘ bezieht sich auf die Vaiśeṣikas. Sie erklären es nämlich so: ‚Unter den Sinnen tritt das Sehorgan wegen seiner äußersten Subtilheit aus dem Augapfel aus, breitet sich aus, erreicht den Ort des Objekts und sieht in Form eines Strahls alles von ihm erfasste, so wie eine Posaune an der Basis eng und an der Spitze weit ist; ebenso sind die Erkenntnisorgane.‘ ‚Ort der Grundlage‘ (adhiṭṭhānadesa) bedeutet den Ort des Augapfels, der die Grundlage des Sinnesorgans bildet. ‚Aktivität im Objektbereich‘ (visayappavatti) bedeutet die Aktivität im Erfahrungsbereich. ‚Durch die Kontinuität‘ (santatiyā) bezieht sich auf den Sinnesstrom. Die Verbindung lautet: ‚die Grundlage wird nicht zu einem Nicht-Sinnesorgan‘. ‚tatoti‘: vom Palast; ‚durch das Weggehen‘ (apakkantyā) bedeutet durch das Entfernen. Obwohl das Sehorgan aus dem Augapfel nach außen tritt, tritt es dennoch für den auf dem Palast Stehenden aus dem Augapfel aus, weshalb auch der Palast die Eigenschaft eines Bezugspunkts besitzt. ‚yesaṃ tu‘ bezieht sich auf die Anhänger der Momenthaftigkeit (khaṇikavādī). Jene, deren Natur es ist, eine durch das Bewusstsein gekennzeichnete Wirkung auf ein Objekt auszuüben, das an die Grundlage des Sinnesorgans gelangt ist, sind die das Objekt Erreichenden (pattakārīni). Die Verbindung lautet: ‚Es gibt keinen Fehler bezüglich einer Nicht-Sinnesgrundlage.‘ ‚tatoti‘: vom Palast. ‚yesaṃ pana‘ zeigt wiederum die Anhänger der Momenthaftigkeit. Hier gibt es nämlich vier Positionen: 1. Die Sinnesorgane sind pattakārī (erreichen das Objekt), 2. sie sind appattakārī (erreichen das Objekt nicht), 3. Auge und Ohr sind appattakārī, die übrigen das Gegenteil, 4. das Auge allein ist pattakārī, die übrigen anders. Unter diesen vieren wurden die ersten beiden Positionen dargelegt, da durch deren Darlegung auch die anderen dargelegt sind. ‚Weil die Sprachwissenschaft allen Lehren gemeinsam ist‘ – dies scheint unpassend zu sein. Da diese Sprachwissenschaft der Erläuterung des Buddha-Wortes dient, verläuft sie in Übereinstimmung mit der buddhistischen Lehre. Wenn man sich jedoch auf die Anhänger der Momenthaftigkeit stützt, ist dies vortrefflich. Mit dem Wort „Aufmerksamkeit usw.“ (manasikārādi) wird die Nicht-Verschiedenheit vom Auge und das Eintreten der Form in den Bereich des Sehsinns gezeigt. ‚An einem geeigneten Ort‘ (yoggadese) bedeutet an einem für das Sehen geeigneten Ort. Es heißt im Vārttika: ‚Auch bei Fragen und Antworten ist der Ablativ anzugeben‘ (zu Pāṇini 2.3.28). Das drückt er aus mit ‚pucchanasaddato‘ usw. ‚avassaṃ‘ usw. ‚Wessen?‘ ist die Frage; ‚Devadattas‘ ist die Antwort. ‚Wer ist Yaññadatta?‘ ist eine Frage in Form einer Vorschrift. ‚Wer Armbänder trägt‘ usw. ist eine Antwort in Form einer Wiederholung. ‚aṅgadī‘ bedeutet mit Oberarmbändern geschmückt. Es heißt: ‚Wovon aus eine Messung von Raum oder Zeit erfolgt, danach ist der Ablativ anzugeben‘ (zu Pāṇini 2.3.28). Das drückt er aus mit ‚addha‘ usw. Das, womit gemessen oder abgegrenzt wird, ist das Maß (nimāna), das ist genau nimmāna. Es heißt: ‚Für den Raum ist der Nominativ (paṭhamā) und der Lokativ (sattamī) anzugeben‘ (zu Pāṇini 2.3.28). Darin ist die Bedeutung: „taṃyuttā“ (damit verbunden) wird fortgeführt. Für den Raum, der auf den mit dem Ablativ verbundenen Begriff folgt, ist der Nominativ und der Lokativ anzugeben. ‚Aus Pāṭaliputta‘ (pāṭaliputtasmā) ist mit dem Ablativ verbunden. Um zu zeigen, dass auch diese Fälle nicht eigens gelehrt werden müssen, heißt es: ‚sieben Meilen‘ (sattayojanāni) usw. Denn wenn hier die Nicht-Verschiedenheit von Rājagaha und den Meilen ausgedrückt werden soll, dann heißt es: ‚Von Pāṭaliputta aus ist Rājagaha sieben Meilen weit entfernt‘ (pāṭaliputtasmā rājagahaṃ sattayojanāni). Wenn jedoch die Absicht besteht, eine Verschiedenheit auszudrücken, ist der Lokativ durch Regeln wie „sabbhāvo“ usw. (Moggallāna 2.34) erwiesen: ‚in sieben Meilen‘ (sattasu yojanesu). So wird nämlich die Bedeutung verstanden: ‚Wenn es sieben Meilen von Pāṭaliputta entfernt ist, existiert Rājagaha.‘ Das mit sieben Meilen verbundene Dasein wird zum Kennzeichen für das Dasein von Rājagaha. Mit ‚der Genitiv bei einer Beziehung‘ (sambandhe chaṭṭhī) weist er die Aussage ‚für die Zeit ist der Lokativ anzugeben, wenn sie damit verbunden ist‘ (zu Pāṇini 2.3.28) zurück. Es gibt die Sūtra-Regel: ‚karaṇe ca stokālpakṛcchrakatipasyāsattavacanasya‘ (Pāṇini 2.3.33). Das drückt er aus mit ‚yadā‘ usw. Mit dem Wort ‚kicchādayo‘ (Mühe usw.) erfasst er wenig (thoka), gering (appa) und einige (katipaya). ‚asattarūpaṃ‘ bedeutet eine Nicht-Substanz. ‚Bei einer Eigenschaft als Ursache‘ bedeutet, dass der Ablativ durch die Regel ‚guṇe‘ (Moggallāna 2.21) steht, wenn die Eigenschaft die Ursache ist. ‚Durch die oben genannte Vorschrift‘ bedeutet durch die im Sūtra ‚guṇe‘ genannte Vorschrift. Mit ‚yadā tu‘ usw. zeigt er, dass es im Gegensatz zu anderen keinen Nutzen bringt, für das Instrumentalis (karaṇa) eine separate Vorschrift zu erlassen. Die Verbindung lautet: ‚der Bewegung, die auszuführen ist‘. Die Konstruktion ist: ‚ein Attribut durch syntaktische Übereinstimmung (samānādhikaraṇatta)‘. ‚Durch syntaktische Übereinstimmung‘ wird gesagt, weil man sieht, dass auch ein nicht übereinstimmendes Wort ein Attribut sein kann, wie in ‚der Mann des Königs‘ (rañño puriso). Die Eigenschaft als Attribut durch syntaktische Übereinstimmung ist hier das Wort ‚thoka‘ (wenig), das als Nicht-Substanz-Ausdruck die mit der Eigenschaft ‚wenig‘ verbundene Bewegung qualifiziert. Genau dadurch wird erklärt: ‚Wegen der Objekteigenschaft von thoka steht beim Objekt der Akkusativ (dutiyā)‘. Während Ablativ (pañcamī) fortgeführt wird, heißt es: ‚dūrantikatthehi caṣṭhī vā‘ (Pāṇini 2.3.34). Das drückt er aus mit ‚dūrāntikatthehi‘ usw. ‚Gekennzeichnet durch die Beziehung zum Bezugspunkt‘ bedeutet, dass die Beziehung zum Bezugspunkt das Kennzeichen, d.h. der Grund für den Ablativ und Genitiv ist; so sind sie bezeichnet. Mit ‚gewünscht zu sagen‘ betont er wieder die Priorität der Sprecherabsicht (vacanicchā). Warum aber sollten dann bei der jeweiligen Absicht, ein bestimmtes Kāraka auszudrücken, nicht auch andere Kasusendungen verwendet werden? Darauf sagt er: ‚lokiyā ca ettha‘ usw. Das bedeutet: Bei der Regelung der Kasusendungen ist allein die weltliche Sprecherabsicht die maßgebliche Ursache. Während ‚und Ablativ‘ fortgeführt wird, heißt es: ‚dūrantikatthebhyo dvitīyā ca‘ (Pāṇini 2.3.35). Und durch das Wort ‚ca‘ (und) in ‚pañcamy-adhikaraṇe ca‘ (Pāṇini 2.3.36) wurde von den Verfassern des Sārasaṅgaha und anderen auch der Lokativ (sattamī) bei Wörtern mit der Bedeutung ‚fern‘ und ‚nahe‘ im Sinne des bloßen Nominalstamms gelehrt. Um dies zurückzuweisen und unter einem anderen Vorwand abzulehnen, zeigt er das im Kommentar Gesagte wie ‚einige‘ usw. mit den Worten: ‚„kecī“ bezieht sich auf die Verfasser des Sārasaṅgaha und andere‘. ‚Das Begießen des fernen Bezugspunkts‘ – die Verbindung lautet: ‚dies ist die Methode zu ihrer Zurückweisung‘. Hierbei ist das Wort ‚iti‘ ausgelassen. Bei Sätzen wie ‚na hi taṃ‘ usw. ist anzunehmen, dass mit dem Wort ‚taṃ‘ das als Nicht-Substanz gewünschte ‚fern‘ usw. ausgedrückt werden soll. Die Verbindung ist jeweils einzeln zu verstehen: ‚denn es wird nicht dorthin gegangen (na hi taṃ gamyate), denn es wird nicht von dort gegangen (na hi tato gamyate), denn es wird nicht damit gegangen (na hi tena gamyate), denn es wird nicht darin verweilt (na hi tasmiṃ ṭhīyate)‘. ‚Und sie werden verstanden‘ – das Wort ‚ca‘ dient der Hinzufügung einer weiteren Aussage. ‚Und daher‘ (ato ca) verweist auf den folgenden Grund. ‚yan‘ ist eine Partikel im Sinne von ‚weil‘. Der Vākyakāra ist Vararuci. ‚Wegen der syntaktischen Übereinstimmung damit‘ bedeutet wegen der syntaktischen Übereinstimmung mit ‚fern‘ usw. ‚Auch von dem damit Verbundenen‘ bedeutet auch von Wörtern wie Dorf (gāma) usw., die mit ‚fern‘ usw. verbunden sind. ‚Zurückweisend‘ bedeutet, dass er die Aussage des Vākyakāra zurückweist. Denn hier lautet der Text des Mahābhāṣya: ‚Bei der Vorschrift des Ablativs nach Wörtern mit der Bedeutung „fern“ und „nahe“ ist das Verbot des Ablativs für das damit Verbundene anzugeben, wie in: „fern des Dorfes“ (dūrā gāmassa). Doch weil es auch dort vorkommt, ist dieses Verbot zwecklos, denn auch dort wird der Ablativ gesehen...‘

දූරස්මාවසථා මුත්තං, දූරාපාදාවසෙචනං;

ගුරුතො කුපිතා දූරා,භාබ්‍යං දූරා ච දස්සුහිති.

Vom fernen Wohnort befreit, das Waschen der Füße aus der Ferne; weit entfernt vom erzürnten Lehrer, und in der Ferne ist vor Räubern Furcht zu haben.

අත්‍ර දූරන්තිකෙත්‍යාදි වත්තබ්බං වාක්‍යකාරවචනං, දූරා ගාමස්සාති තස්සොදාහරණං, තත්‍රාපිච්චාදි පච්චක්ඛානභාස්සං, දූරස්මාවසථාති ආවසථස්ස දූරෙති අත්ථොහි භාස්සපදීපෙ කෙය්‍යටො, පඨමො පුරිසො යස්ස සො පඨමපුරිසො භවති ‘‘දූරන්තිකා’’දි (2-6-5) කච්චායනසුත්තෙ සුද්ධාදියොගොපි සඞ්ගහිතො, තෙනාහ–‘සුද්ධප්ප මොචනවිවිත්තප්පමාණයොගෙ’ති, ‘‘ධාතුනාමානමුපසග්ගයොගාදීස්වපිච’’ ඉති (2-6-2) සුත්තෙ චග්ගහණතො පභුතියොගො ච ගහිතො, තෙනාහ–‘පභුති යොගෙචා’ති, පභුතියොගෙචාති ඉමිනා පභුත්‍යත්ථයොගොපි සඞ්ගහිතො, තෙනෙව ‘යතොසරාමි අත්තාන’න්ති උදාහටං.

Hierbei ist "dūrantika" usw. die zu nennende Aussage des Verfassers der Sätze (Vākyakāra). "dūrā gāmassa" (fern vom Dorf) ist das Beispiel dafür. Und dort ist "tatrāpi" usw. die ablehnende Erörterung. "dūrasmāvasathā" bedeutet "weit von der Behausung entfernt"; dies ist die Bedeutung im Bhāṣyapradīpa des Keyyaṭa. Diejenige Person, die dessen erste Person ist, wird zur dritten Person (paṭhamapurisa). Im Kaccāyana-Sutra "dūrantikā" (2-6-5) ist auch die Verbindung mit "suddha" (rein) usw. mit eingeschlossen. Deshalb sagte er: "Bei Verbindung mit Reinheit (suddha), Befreiung (pamocana), Abgesondertheit (vivitta) und Maß (pamāṇa)". Durch das Erfassen von "ca" (und) im Sutra "dhātunāmānamupasaggayogādīsvapica" (2-6-2) ist auch die Verbindung mit "pabhuti" (anfangend mit) erfasst. Deshalb sagte er: "und bei der Verbindung mit pabhuti". Mit "und bei der Verbindung mit pabhuti" ist auch die Verbindung mit der Bedeutung von "pabhuti" eingeschlossen; eben darum wird "yato sarāmi attānaṃ" (seit ich mich meiner selbst erinnere) als Beispiel angeführt.

27. අප

27. Apa (weg, ab)

නනු ඵුටොව තෙසං සාලාදීනං යොගොති කිමෙත්ථ පඤ්හෙන කස්ස පනෙතෙහි යොගො’ත්‍යාසඞ්කියාහ-‘වජ්ජනං හිච්චාදි, වජ්ජනානන්ති කත්තරි අනො, වජ්ජනෙ සම්බන්ධෙ වත්තමානෙහීති වජ්ජනසඞ්ඛාතෙ සම්බන්ධෙ වත්ත මානෙහි අපපරීහි, යුත්තස්මාති යුත්තතොව එකස්මා, නාඤ්ඤතො, කිමෙත්ථ වත්තබ්බන්ති ඉමිනා අපපරීහි යුත්තස්මාව පඤ්චමීභවනෙ පසිද්ධත්තමාහ, පසිද්ධම්පෙතමාහරිත්වා පකාසෙතුමාහ-‘කත්තුනො’ච්චාදි, යදත්ථොති යොසාලාදි අත්ථො පයොජනං යස්ස වජ්ජනකිරියා රම්භස්ස [Pg.110] සො යදත්ථො. ‘‘පඤ්චම්‍යපාපරීහී’’ති (2-3-10) ආයුත්තෙපි පඤ්චමී විධීයතෙ පරෙහි, තදාහ-‘මරියාදාය’මිච්චාදි, අවධිමා එත්ථ වස්සනං.

Ist denn die Verbindung mit jenen Sāl-Bäumen usw. nicht ganz offensichtlich? Wozu dient hier die Frage? Aus der Befürchtung heraus, dass man fragen könnte: "Mit wem aber haben diese eine Verbindung?", sagte er: "vajjanaṃ hi" ("denn das Ausschließen") usw. Bei "vajjanānaṃ" steht das Suffix "ana" im Sinne des Agens (kattar). Mit "denen, die in der Beziehung des Ausschließens stehen" sind "apa" und "pari" gemeint, die in der als Ausschluss bezeichneten Beziehung stehen. "yuttasmā" bedeutet: nur von dem einen Verbundenen, nicht von einem anderen. Mit "Was ist hierbei zu sagen?" drückt er die Bekanntheit des Auftretens des Ablativs (pañcamī) nur bei der Verbindung mit "apa" und "pari" aus. Um diese bekannte Tatsache heranzuziehen und zu verdeutlichen, sagte er: "kattuno" usw. "yadattho" (dessen Zweck) bedeutet: dasjenige, dessen Zweck oder Nutzen die Sāl-Bäume usw. für den Beginn der Handlung des Ausschließens sind, das ist "yadattho". Obwohl durch "Pañcamyapāparīhi" (2-3-10) der Ablativ vorgeschrieben wird, wird er auch von anderen Regeln verordnet. Das drückt er mit "mariyādāyaṃ" (in der Begrenzung) usw. aus; der Endpunkt (avadhi) ist hierbei das Regnen (vassana).

28. පටි

28. Paṭi (gegenüber, anstelle von)

දිට්ඨසම්බන්ධස්සාති පසිද්ධවසෙන දිට්ඨකාරියකාරණස්ස මුඛ්‍යස්ස, තස්ස කාරියත්ථන්ති තස්ස මුඛ්‍යස්ස යං කාරියං, තදත්ථං මුඛ්‍යකාරිය කරණත්ථන්ති වුත්තං හොති, තස්මිං පටිනිධිම්හි වත්තමානෙන පභිනෙති සම්බන්ධො, විනිමයෙති පරිවත්තන නිමිත්තං පටිදානෙචාති ච සද්දස්සාට්ඨානප්පයුත්ති දට්ඨබ්බා, පතිනා තස්ස යොගොති සම්බන්ධො.

Mit "diṭṭhasambandhassa" (dessen Beziehung gesehen wird) ist das primäre (mukhya) Wirkende und die Ursache gemeint, die durch Bekanntheit gesehen werden. "tassa kāriyatthaṃ" bedeutet: "für die Wirkung jenes Primären, zum Zwecke des Bewirkens der primären Wirkung". Mit "pabhineti" ist die Verbindung mit demjenigen gemeint, das in jener Stellvertretung (paṭinidhi) existiert. Bei "vinimaye" (im Austausch) ist die Verwendung des Wortes für den Grund des Austauschs und für die Rückgabe (paṭidāna) zu verstehen. Die Verbindung davon mit "pati" ist die Relation.

29. රිතෙ

29. Rite (ohne, ausgenommen)

යදි වජ්ජනකිරියාය සම්බජ්ඣමානස්ස කම්මත්තා කම්මෙ දුතියා, කිමත්ථං චරහි පුන දුතියාවචනන්ති ආහ-‘පටිපදවිධානෙ’ච්චාදි, පටිපදං උජුකමෙවොච්චාරිතං විධානං යස්සා සා පටිපදවිධානා, විසෙසවිධාන වතීත්‍යත්ථො, යජ්ජත්‍ර දුතියාවචනං න සියා තදා රිතෙසද්දෙන යොගෙ උජුකං විධීයමානාය පඤ්චමියා දුතියා බාධීයෙථාති මඤ්ඤතෙ. යද්‍යත්‍ර පඤ්චමියා දුතියාය බාධාභාවො එව පයොජනං, එවඤ්චරහි ‘රිතෙ වා’ති සුත්තයිතබ්බං එවං සති පක්ඛෙ දුතියා ච භවිස්සති, ලහු ච සුත්තම්පණීතම්භවතී ත්‍යාසඞ්කිය පයොජනන්තරමාහ-‘උත්තරත්ථඤ්චෙ’ති, අතොයෙවාති උත්තරත්ථත්තායෙව, පුන පයොජනන්තරංදුතියා ගහණස්ස දස්සයමාහ-‘විභත්‍යන්තරෙ’ච්චාදි, ආහච්ච කණ්ඨාදිට්ඨානෙ වායුනාආහනිත්වා ආහරිත්වා වා වචනං ආහච්චවචනං, උජුකවචනන්ති වුත්තං හොති, විභත්‍යන්තරං ඡට්ඨීවිභත්ති, තස්ස බ්‍යුදාසත්ථං, නිරාසත්ථන්තුත්ථො, අඤ්ඤාපීති දුතියාය අඤ්ඤා ඡට්ඨීපි, පකතාය පඤ්චමියා සම්බන්ධනත්ථො පකතසම්බන්ධනත්ථො.

Wenn wegen der Eigenschaft des Objekts (kammattā) bei der Verbindung mit der Handlung des Ausschließens der Akkusativ (dutiyā) steht, warum wird dann nochmals das Wort Akkusativ (dutiyā-vacana) genannt? Er sagte: "paṭipadavidhāne" usw. "paṭipadavidhānā" ist dasjenige, dessen Vorschrift (vidhāna) direkt Wort für Wort ausgesprochen ist; dies bedeutet, dass es eine spezielle Vorschrift (visesavidhāna) besitzt. Wenn hier das Wort "dutiyā" nicht stünde, dann würde bei der Verbindung mit dem Wort "rite" der Akkusativ durch den direkt vorgeschriebenen Ablativ (pañcamī) verdrängt werden, so meint er. Wenn hier das Ausbleiben der Verdrängung des Akkusativs durch den Ablativ der einzige Zweck wäre, dann müsste das Sutra lauten: "rite vā" (oder bei rite); in diesem Fall würde der Akkusativ im alternativen Fall (pakkhe) eintreten und das Sutra wäre kürzer verfasst. Aus dieser Befürchtung heraus nannte er einen anderen Zweck: "uttaratthañca" (und für das Folgende). Mit "atoyeva" (eben darum) meint er: eben weil es für das Folgende bestimmt ist. Um noch einen weiteren Zweck der Aufnahme des Akkusativs (dutiyā-gahaṇa) zu zeigen, sagte er: "vibhatyantare" usw. "āhaccavacana" bedeutet eine Aussage, die nach dem Anschlagen der Luft an den Kehlkopf usw. direkt hervorgebracht wurde; damit ist eine direkte Aussage (ujukavacana) gemeint. "vibhatyantara" (andere Kasusendung) ist der Genitiv (chaṭṭhī-vibhatti); deren Zweck ist der Ausschluss (byudāsattha), was "zum Zwecke der Beseitigung" bedeutet. Mit "aññāpi" (auch eine andere) ist neben dem Akkusativ auch der Genitiv gemeint. "pakatasambandhanattha" bedeutet: zum Zwecke der Verbindung mit dem vorliegenden Ablativ.

31. පුථ

31. Putha (getrennt, einzeln)

න දුතියාපි යොගවිභාගතොති එවං මඤ්ඤතෙ ‘‘තතියා චෙති වත්තමානෙ තත්ථ යදි චකාරෙන ‘දුතියා චෙ’ති සම්බන්ධීයෙය්‍ය, තත්‍රාපි ච කාරෙන පඤ්චමීත්‍යෙවං න කස්සාප්‍යපකංසොති‘විනාඤ්ඤත්‍රපුථනානාහි [Pg.111] තතියා චෙ’ත්‍යෙකයොගමකත්වා යොගවිභාගසාමත්ථියා ‘තතියා චෙ’ති ච කාරෙන ජාතු පඤ්චමී’’ති, අසහායත්ථත්තෙ සති ‘විනාත්ථෙ හී’ත්‍යෙවමවත්වා කිං විසුං සුත්තරචනායෙත්‍යාහ-‘භෙදො පාදානන්ත්වි’ච්චාදි.

Er meint Folgendes: Nicht auch der Akkusativ (dutiyā) wird durch die Teilung des Sutras (yogavibhāga) gebildet. Wenn bei dem vorliegenden "tatiyā ca" durch das Wort "ca" eine Verbindung mit "dutiyā ca" hergestellt würde, und dort durch das Wort "ca" auch mit dem Ablativ (pañcamī), so gäbe es für niemanden einen Nachteil. Warum also wurde, statt ein einziges Sutra "vināññatraputhanānāhi tatiyā ce" zu machen, durch die Kraft der Teilung des Sutras (yogavibhāgasāmattiya) bestimmt: "durch das Wort ca bei 'tatiyā ca' tritt der Ablativ ein"? Da der Zustand des Nicht-Begleitetseins (asahāyattha) vorliegt, warum hat er dann nicht einfach "vinātthehi" (bei Wörtern mit der Bedeutung von "vinā") gesagt, sondern stattdessen das Sutra separat formuliert? Darauf antwortete er: "bhedo pādānaṃ tu" (Unterscheidung der Grundlagen aber) usw.

32. සත්ත

32. Satta (die Siebte / der Lokativ)

යන්තං සද්දානං නිච්චත්තා සම්බන්ධස්ස යත්ථාති පරාමට්ඨං සොති, යොති පරාමට්ඨං තස්සාති ච නිද්දිසති, යො යත්ථෙත්‍යාදිකඤ්ච ‘කිරියාධාරභූතෙ’ච්චාදිවුත්තිගන්ථ විවරණන්ති යොති කිරියාධෙය්‍යභූතාධිප්පෙතා, එතනෙවාහ‘කිරියා චා’තිආදි, තෙනායමාධාරීයති කත්තුකම්ම සමවෙතා කිරියාස්මින්ත්‍යධිකරණෙ වා තං ආධාරයතීති කත්තරි වා ඝණන්තෙන දට්ඨබ්බො, කත්තාරං කම්මඤ්ච කිරියානිස්සයභූතමාධාර යතීත්‍යාධාරොති වා කත්තරි ඝණ, වුත්තං හි–

Wegen der Beständigkeit der Beziehung der Wörter verweist er mit "yattha" (wo) auf das "so" (er), und mit "yo" (wer) auf das "tassa" (dessen). Und "yo yattha" usw. ist die Erläuterung des Vṛtti-Textes "kiriyādhārabhūta" (das als Träger der Handlung Existierende) usw. Mit "yo" ist dasjenige gemeint, das als das in der Handlung Enthaltene (kiriyādheyya) existiert. Eben darum sagte er: "kiriyā ca" (und die Handlung) usw. Deshalb ist dies entweder als ein Begriff im Sinne des Lokativs (adhikaraṇa) zu betrachten, nämlich "dasjenige, worin die dem Täter und dem Objekt innewohnende Handlung getragen wird" (ādhārīyati), oder im Sinne des Agens (kattar) mit dem Suffix -ghaṇ, nämlich "das, was jenes trägt" (ādhārayati). Oder "-ghaṇ" steht im Sinne des Agens (kattar) für "ādhāra", weil es den Täter und das Objekt, die als Stütze der Handlung dienen, trägt (ādhārayati). Denn es wurde gesagt:

ආධාරයති යො කත්තු, කම්මං කිරියනිස්සයං;

ආධාරං කාරකඤ්චාහු, තං චතුබ්බිධමෙව චෙති.

Was den Täter und das Objekt trägt, welche die Stütze der Handlung sind, das nennt man die Kasusrolle (kāraka) des Trägers (ādhāra); und diese ist genau vierfach.

නනු ච කිරියාධාරණෙනාධාරොත්‍යුච්චතෙ, තං කිමෙවමුච්චතෙති චෙ, නෙසදොසො යදෙව හි කිරියාධාරණමස්ස, තන්තන්නිස්සයභූත කත්තුකම්මධාරණං, නහ්‍යඤ්ඤතා තද්ධාරණං සම්භවති තතො කිරියා කාරණෙනාධාරණෙනාධාරොත්‍ය යමෙවත්ථො, න කත්තුකම්මපරිච්චාගෙනාධාරෙන උජුකං කිරියා ගය්හතෙ, තෙනෙව වක්ඛති-‘කිරියායයො ආධාරො’ච්චාදි, නනු යද්‍යප්‍යුජුකමෙව කිරියං ධාරයති කත්තා කත්තුසමවායිනිං, කම්මසමවෙතඤ්ච වික්තෙදනාදිං කිරියං කම්මං… තථා සති තානෙවාධාරොති, න… ලොකෙ සත්ථෙ ච තෙසමාධාරත්ථෙ නාප්පතීතිතො, කත්තුකම්මතායෙව හි තෙසම්පතීතීති දස්සෙතුමාහ-‘කිරියා චෙ’ත්‍යාදි, තථා ච වුත්තං–

Aber wird "ādhāra" (Träger) nicht durch das Tragen der Handlung (kiriyādhāraṇa) definiert? Wenn man fragt: "Warum wird das so gesagt?", so ist das kein Fehler. Denn eben dieses Tragen der Handlung ist das Tragen des Täters und des Objekts, die dessen Stütze sind. Denn auf keine andere Weise ist jenes Tragen möglich; folglich ist eben dies die Bedeutung von "ādhāra" durch das Tragen mittels der Ursache der Handlung. Die Handlung wird vom Träger nicht unter Ausschluss von Täter und Objekt direkt erfasst. Eben darum wird er sagen: "Welches der Träger der Handlung ist" usw. Aber trägt nicht der Täter direkt die dem Täter innewohnende Handlung, und das Objekt die dem Objekt innewohnende Handlung wie das Weichkochen usw.? Wenn dem so ist, dann wären eben diese der Träger! Nein, denn in der Welt und in der Grammatiklehre (sattha) werden diese nicht im Sinne des Trägers (ādhārattha) verstanden; vielmehr versteht man sie eben als Täter und Objekt. Um dies zu zeigen, sagte er: "kiriyā ca" usw. Und so wurde gesagt:

කත්තුකම්ම බ්‍යවහිතං, ධාරෙන්තමනුජු ක්‍රියං;

ක්‍රියාසිද්ධුපකාරි ච, සත්ථෙ-ධිකරණං මතන්ති.

Dasjenige, welches die Handlung indirekt trägt, vermittelt durch Täter und Objekt, und welches das Zustandekommen der Handlung unterstützt, gilt in der Grammatiklehre als Lokativ (adhikaraṇa).

කත්තුකම්මබ්‍යවහිතන්ති කත්තුකම්මෙහි තංසමවෙතභාවෙන බ්‍යවහිතං, අනුජු පාරම්පරියෙන, ක්‍රියාසිද්ධුපකාරිති කත්තුකම්මසමවෙතාය කිරියාය පසිද්ධියං උපකාරී උපකුබ්බන්තං, නනු ච න කිරියා ධාරණෙනෙවායමාධාරො, කත්තුකම්මානං ධාරණෙනාප්‍යාධාරොති සක්කා [Pg.112] වවත්ථපෙතුන්ති චොදනම්මනසි නිධායාහ-‘න චෙ’ත්‍යාදි, කිරියා නිමිත්තස්සෙවාති කත්තුකම්මසමවායිනියා කිරියාය නිමිත්තස්සෙව, තදෙවංවිධමාධාරං චතුබ්බිධම්මතන්ති දස්සෙතුමාහ-‘ආධාරො චාය’මිච්චාදි, චත්තාරො විධාපකාරා අස්සාති චතුබ්බිධො, ආධෙය්‍යෙන සහොපසිලෙසො සංයොගලක්ඛණො-ස්ස අත්ථීති ඔපසිලෙසිකො ආධාරො-‘කටෙනිසීදති ථාලියං පචති’ත්‍යාදො කටාදි, තථාහි දෙවදත්තසමවෙතං නිසීදනකිරියං කටො දෙවදත්තං ධාරයං ධාරයති දෙවදත්තබ්‍යවහිතං, එවං ථාලීපි තණ්ඩුලසමවෙතං වික්ලෙදනාදිකිරියං තණ්ඩුලෙ ධාරයං ධාරයතීත්‍යොපසිලෙසිකාධාරත්තං කටාදිනො. යතො-ඤ්ඤත්‍රාධෙය්‍යං න වත්තතෙ සබ්බථා භිය්‍යො වා, සො වෙසයිකො, විසයොහ්‍යාධෙය්‍යස්සානඤ්ඤත්‍රභාවො, යථා චක්ඛාදිප්පවත්තීනමඤ්ඤත්‍රාභාවා චක්ඛාදීනං රූපාදයො විසයාති වුච්චන්තෙ, එවමාකාසෙ සකුනයොත්‍යාදො සකුන්‍යාදීනමාකාසාදිතො-ඤ්ඤත්‍රාභාවාතෙ තෙසං විසයාත්‍යුච්චන්තෙ, විසයො එව වෙසයිකො. යො ආධාරාධෙය්‍යානමභිබ්‍යාපෙත්‍යාධෙය්‍යමිත්‍යභිබ්‍යාපකො, තථා හි‘තිලෙසු තෙලං, දධිම්හි සප්පි,ත්‍යත්‍ර තිලාදිකං තෙලාදිකමාධෙය්‍යං බ්‍යාපෙත්වා තිට්ඨතීති තිලාදි බ්‍යාපකාධාරො. සමීපෙ භවො, සමීපො එව වා සාමීපිකො, යස්ස සමීපදෙසෙ ආධෙය්‍යං වත්තතෙ සො එවමුච්චතෙ, අත්‍රොදාහරණං ‘ගුරූසු වසති ගඞ්ගායං ඝොසො’ති. නනු චාත්‍රාප්‍යාධාරෙ සත්තමී විධීයතෙ ආධාරො ච නිස්සයො වුච්චතෙ, නිස්සයො ච සංයොගසමවායෙහි හොති, න ච සිස්සාදීනං ගුරුප්පභුතීති දෙවදත්තසකුන්‍යාදීනමිව කටාකාසාදීහි සංයොගො, තෙලාදීනමිව ච තිලාදීහි සමවායො වා අත්ථි, තෙනායුත්තං තෙ සමාධාරත්තන්ති, නෙතදත්ථි, යදායත්තා හි යස්ස ඨිති සො විනාපි සංයොගසමවායෙහි තස්ස නිස්සයො භවති, තථාහි පුරිසස්ස න රඤ්ඤා සහ සංයොගොසමවායො වාත්ථි, අථ පන තදධීනට්ඨිතිත්තා රාජනිස්සයො පුරිසොති බ්‍යපදිස්සීයතෙ, සිස්සාදීනඤ්ච ගුරුප්පභුතින මායත්තා ඨිතීති තෙසමයං යුත්තො ගුරුප්පභුතිනං නිස්සයභාවොති, එත්ථ [Pg.113] පන යජ්ජපි වෙසයිකාභිබ්‍යපකානමාධාරාධෙය්‍යොපසිලෙසො අත්ථි, තථාපි පකාරන්තරස්සෙව පරිප්ඵුටත්තා තථෙව වචනිච්ඡා, නාඤ්ඤථා ඔපසිලෙසිකෙන වා විසයාභිබ්‍යාපකානමග්ගහණතො උපසිලෙසස්සෙ වා පරිබ්‍යත්තත්තා තථෙව වොහාරොති න සඞ්කරො සඞ්කනීයොති.

„Durch Täter und Objekt getrennt“ bedeutet: von Täter und Handlungsobjekt durch das Bestehen einer inhärenten Verbindung mit ihnen getrennt, d. h. nicht direkt, sondern durch Abfolge. „Helfend beim Gelingen der Handlung“ bedeutet: helfend beim Zustandekommen der dem Täter und Handlungsobjekt inhärenten Handlung, d. h. unterstützend. Mit dem Einwand im Sinn: „Aber ist dieser Träger nicht ein Träger allein durch das Tragen der Handlung? Kann man ihn nicht auch als Träger durch das Tragen von Täter und Handlungsobjekt bestimmen?“, sagt er: „na ce“ usw. „Nur für die Ursache der Handlung“ bedeutet: nur für die Ursache der dem Täter und Handlungsobjekt inhärenten Handlung. Um zu zeigen, dass eine solche Unterstützung vierfacher Art ist, sagt er: „ādhāro cāyaṃ“ usw. Da er vier Arten der Unterstützung hat, ist er vierfach. Der physisch kontaktbezogene Träger (opasilesika ādhāra) hat die Eigenschaft der Verbindung, d. h. die physische Berührung mit dem getragenen Objekt. In Beispielen wie „er sitzt auf der Matte“ (kaṭe nisīdati) und „sie kocht im Topf“ (thāliyaṃ pacati) ist es die Matte usw. Denn die Matte stützt Devadatta, indem sie die dem Devadatta inhärente Handlung des Sitzens stützt, getrennt durch Devadatta. Ebenso stützt der Topf den Reis, indem er die dem Reis inhärente Handlung des Erweichens usw. stützt; daher haben Matte usw. die Eigenschaft eines physisch kontaktbezogenen Trägers. Wo das getragene Objekt sonst nirgends existiert, ganz und gar oder zum großen Teil, das ist der bereichsbezogene Träger (vesayika). Denn der Bereich (visaya) ist das Nicht-anderswo-Sein des getragenen Objekts. Wie man sagt, dass Form usw. die Bereiche (visaya) des Auges usw. sind, weil die Aktivität des Auges usw. nicht anderswo stattfindet, so sagt man bei „die Vögel im Himmel“ (ākāse sakunayo) usw., dass der Himmel usw. ihr Bereich ist, da Vögel usw. nicht anderswo als im Himmel existieren. Der Bereich selbst ist der bereichsbezogene Träger. Derjenige, der das getragene Objekt durchdringt, indem er Träger und Getragenes umfasst, ist der durchdringende Träger (abhibyāpaka). Denn bei „Öl im Sesam“ (tilesu telaṃ) und „Ghee im Joghurt“ (dadhimhi sappi) existiert das zu Tragende wie Öl usw., indem es den Sesam usw. durchdringt; daher ist Sesam usw. der durchdringende Träger. Im Nahen befindlich oder die Nähe selbst ist der nahe Träger (sāmīpika). Ein solcher wird genannt, wenn sich das getragene Objekt im nahen Bereich davon befindet. Das Beispiel hierfür ist: „er wohnt bei den Lehrern“ (gurūsu vasati) und „die Hirtensiedlung an der Ganges“ (gaṅgāyaṃ ghoso). Aber wird nicht auch hier der Lokativ für den Träger vorgeschrieben, und der Träger wird als Zuflucht (nissaya) bezeichnet? Und eine Zuflucht entsteht durch Verbindung oder Inhärenz. Es gibt jedoch keine Verbindung der Schüler mit den Lehrern (wie bei Devadatta und den Vögeln mit Matte und Himmel) und auch keine Inhärenz wie bei Öl im Sesam. Daher ist es unpassend, sie als Träger zu bezeichnen. Das stimmt nicht. Denn worauf das Bestehen von etwas angewiesen ist, das ist dessen Zuflucht, auch ohne Verbindung oder Inhärenz. So gibt es für einen Mann keine Verbindung oder Inhärenz mit dem König; dennoch wird er als „vom König abhängig“ bezeichnet, weil sein Bestehen von ihm abhängt. Und da das Bestehen der Schüler usw. von den Lehrern usw. abhängt, ist es angemessen, dass diese Lehrer usw. als deren Zuflucht dienen. Obwohl es auch bei den bereichsbezogenen und durchdringenden Trägern eine physische Berührung von Träger und Getragenem gibt, will man es dennoch so ausdrücken, weil eine andere Art ausgeprägter ist, und nicht anders. Oder weil die Berührung bei dem physisch kontaktbezogenen Träger am deutlichsten hervortritt, wird es so gebraucht, und man muss keine Vermischung befürchten.

33. නිමිත්ත

33. Anlass

නිමිත්තභාවමත්තෙතීමිනා කම්මසංයොගාභාවෙපි සත්තමියා පවත්ති මාහ, න පරෙසං විය කම්මසංයොගෙ එව, තෙනෙව වක්ඛති-‘එවමඤ්ඤතෙ’ච්චාදි, බාහිරානං හි-‘නිමිත්තා කම්මෙන’’ (චං, 2-1-89) ඉති සුත්තං, තත්ථ කම්මෙන යොගෙ පයොජනා සත්තමීභවතීත්‍යත්ථො, අජිනම්හි හඤ්ඤතෙ දීපීතිදීපිනොහනනස්ස පයොජනං චම්මං, තස්ස දීපිනංහන්තීති කම්මෙන යො ගො, සුත්තෙ කම්මෙනාත්‍යවචනෙ පයොජනං වත්තුමාරභතෙ ‘න පනෙ’ච්චාදි.

Mit den Worten ‚bloß wegen der Eigenschaft als Anlass‘ erklärt er das Eintreten des Lokativs, selbst wenn keine Verbindung mit dem Objekt vorliegt, und nicht, wie andere meinen, nur bei einer Verbindung mit dem Objekt. Daher wird er sagen: ‚Ebenso wird verstanden‘ usw. Denn für die Außenstehenden gilt die Regel: ‚nimittā kammena‘ (caṃ, 2-1-89). Das bedeutet: Bei einer Verbindung mit dem Objekt steht der Lokativ im Sinne eines Zwecks. In ‚Für das Fell wird der Panther getötet‘ (ajinamhi haññate dīpī) ist das Fell der Zweck für das Töten des Panthers; es liegt eine Verbindung mit dem ...

34. යබ්භා

34. In welchem Zustand

යස්ස කිරියාති යස්ස ගවාද්‍යත්ථස්ස සම්බන්ධිනී දොහනාදිකිරියා, කිරියන්තරස්සාති ගමනාදිකිරියන්තරස්ස, එතෙනාති ලක්ඛණන්ති එතෙන, තතො-ච්චස්ස විවරණං කිරියාවතාති, ‘‘කාලභාවෙසු චෙ’’ති (2-6-43) කච්චායනෙහි සුත්තිතං, තදාහ-‘කාලත්ථෙහි චා’තිආදි.

„Dessen Handlung“ bedeutet: die mit der Sache wie Kühen usw. verbundene Handlung des Melkens usw. „Einer anderen Handlung“ bedeutet: einer anderen Handlung wie des Gehens usw. „Dadurch“ und „das Merkmal“ bedeutet: durch dieses. Die Erklärung dafür ist „durch den Träger der Handlung“. Von Kaccāyana wurde die Regel formuliert: „kālabhāvesu ce“ (2-6-43), daher sagt er: „und bei den Zeitbegriffen“ usw.

35. ඡට්ඨී

35. Der Genitiv

සාමිස්සරාදියොගෙ ඡට්ඨීසත්තමියො යථා සියුන්ති ‘‘සාමිස්සරාධිපතිදායාදසක්ඛිපතිභූපසුතෙහි ච ‘‘ඉති (2-3-39) ආරද්ධං පරෙහි, තදාහ-‘සාමි’ච්චාදි, අත්‍ර ච ජිනින්දබුද්ධිනා ‘‘සාම්‍යාදීනං භෙදෙනො පාදානං පරියායන්තරනිවත්‍යත්ථමිහ මා හොතු ගාමස්ස රාජා’’ති වුත්තං වාක්‍යමුපන්‍යස්‍ය හස්සාප්‍ය යුත්තත්තමුපදස්සයමාහ-‘සාමිස්සරෙ’ච්චාදි, කෙන නිවාරීයතෙ, න කෙනාපීත්‍යත්ථො, විසයවචනිච්ඡායං ‘ගාමෙ රාජා’ත්‍යපි භවිතබ්බමිත්‍යනෙනාහ, ‘‘ආයුත්තකුසලෙහ්‍යාසෙවාය’’මීති (2-3-40) ආරද්ධං, තදාහ-‘ආයුත්තෙ’ච්චාදි, ආසවා තප්පරතා, බ්‍යාවටො නියුත්තො, තත්ථෙදං සියා ‘‘ආසෙවායන්ති වක්ඛාමී ත්‍යවස්සං [Pg.114] වචනමිදමාරබ්භනීයමඤ්ඤථා ඊසංයුත්තෙපි ‘ආයුත්තො ගො සකටස්සා’ති පසජ්ජතී’’ත්‍යාසඞ්කිය නත්ථෙවෙතම්පි පයොජනන්ති දස්සෙතුමාහ-‘විනාපි’ච්චාදි, ‘‘සාමිස්සරා’’ත්‍යදිකං කච්චායනසුත්තං, තෙනෙවාති කච්චායනසුත්තෙ පසූතසද්දානන්තරං කුසලසද්දනිද්දෙසෙනෙව, ඉධාති මොග්ගල්ලානවුත්තියං. කච්චායනෙන ‘‘කම්මකරණ නිමිත්තත්ථෙසු සත්තමී’’ (2-6-40) ‘‘පඤ්චම්‍යත්ථෙ ච’’ (2-6-41) ඉති ච සුත්තිතං, තෙනාහ-‘කම්මෙ’ච්චාදි, ගහණස්ස බාහා විසයොති සම්බන්ධො, කච්චායනානං‘භික්ඛූසූ’තිආදීනි කම්මත්ථෙ උදාහරණානි, හත්ථෙසූතිආදීනි කරණත්ථෙ, කදලීසූති පඤ්චම්‍යත්ථෙ. ‘‘මණ්ඩිතුස්සුක්කෙසු තතියා චෙ’’ති (2-6-45) කච්චායනසුත්තං, තදාහ ‘පසන්නත්ථෙ’ච්චාදි, පසන්නත්ථෙති මණ්ඩිතත්ථෙ, උස්සුක්කත්ථෙති උස්සාහත්ථෙ.

Damit der Genitiv und der Lokativ bei der Verbindung mit Begriffen wie Herr (sāmi), Gebieter (issara) usw. eintreten, wurde von den anderen die Regel formuliert: „sāmissarādhipatidāyādasakkhipatibhūpasutehi ca“ (2-3-39). Daher sagt er: „sāmi“ usw. Und hierzu führt er den Satz an, den Jinindabuddhi dargelegt hat: „Die getrennte Erwähnung von Herr (sāmi) usw. dient dazu, ein anderes Synonym auszuschließen, damit es hier nicht ‚der König des Dorfes‘ (gāmassa rājā) heißt.“ Um dessen Unangemessenheit aufzuzeigen, sagt er: „sāmissara“ usw. Wer verhindert das? Niemand, so ist die Bedeutung. Mit „gāme rājā“ (der König im Dorf) zeigt er, dass dies auch der Fall sein muss, wenn der Bereich ausgedrückt werden soll. Es wurde die Regel formuliert: „āyuttakusalehyāsevāyam“ (2-3-40). Daher sagt er: „āyutta“ usw. Āsavā bedeutet „Hingabe daran“, byāvaṭo niyutto bedeutet „beschäftigt, beauftragt“. Hierzu könnte eingewendet werden: „Mit dem Wort ‚āsevāyaṃ‘ (bei intensiver Ausübung) muss diese Aussage unbedingt begonnen werden, da sonst bei einer geringen Verbindung auch ‚āyutto go sakaṭassa‘ (der Stier ist an den Wagen gespannt) eintreffen würde.“ Um zu zeigen, dass selbst dies keinen Nutzen hat, sagt er: „auch ohne“ usw. Die Kaccāyana-Regel lautet „sāmissarā“ usw. Eben durch diese Angabe des Wortes kusala unmittelbar nach dem Wort pasūta im Kaccāyana-Sutra wird dies hier in der Moggallāna-Vutti ausgedrückt. Kaccāyana hat die Regeln formuliert: „kammakaraṇa nimittatthesu sattamī“ (2-6-40) und „pañcamyatthe ca“ (2-6-41). Daher sagt er: „kamme“ usw. Die Verbindung ist „das Ergreifen hat den Arm zum Bereich“. Kaccāyanas Beispiele für die Akkusativ-Bedeutung (kammatthe) sind „bhikkhūsu“ usw., für die Instrumental-Bedeutung (karaṇatthe) „hatthesu“ usw., und für die Ablativ-Bedeutung (pañcamyatthe) „kadalīsu“ usw. Die Kaccāyana-Regel lautet „maṇḍitussukkesu tatiyā ce“ (2-6-45), daher sagt er: „pasannatthe“ usw. „pasannatthe“ bedeutet „im Sinne von geschmückt/bereit“, „ussukkatthe“ bedeutet „im Sinne von eifrig/bemüht“.

36. යතො

36. Von wo aus

විසුං කරණං නිද්ධාරණං, ජිනින්දබුද්ධාචරියෙන ‘‘කිමත්ථම්පුනරිදං වචනං යාවතා නිද්ධාරියමානො-වයවො සමුදායබ්භන්තරො, තත්ථ යදා සමුදායස්සා-ධිකරණත්තං වත්තුමිච්ඡීයතෙ, තදා සත්තමී සිද්ධාව, යථා රුක්ඛෙ සාඛාති, යදා ත්වවයවසම්බන්ධො තදා ඡට්ඨී, යථා රුක්ඛස්ස සාඛාති සච්චමෙතං පපඤ්චත්ථන්තු වචන’’න්ති වුත්තං, තඤ්චෙත මයුත්තන්තිදස්සෙන්තො ආහ-‘න සාලයො’ච්චාදිසූකයුත්තානිධඤ්ඤානි සූකධඤ්ඤානි, ආහිතා අවට්ඨිතා, ආධෙය්‍ය භූතාති වුත්තං හොති. යතොති ආහිතත්තකාරණා, තතොති යතො ජිනින්දබුද්ධිවචනමෙවමයුත්තං, තස්මා කාරණා. ‘පඤ්චමී විභත්තෙ’’ති (2-3-42) පාණිනීය සුත්තං, තදාහ-‘සමුදායතො’ච්චාදි, සුතතො සකාසා සීලං අතිසයෙන සෙය්‍යොති සම්බන්ධො, ‘‘නිද්ධාරණෙ ඡට්ඨී සත්තමීසු පත්තෙසු තදපවාදො, යං යොගො’’ති පරෙහාඛ්‍යායතෙ, තත්ථ තාව නිද්ධාරණමෙවෙත්ථ නත්ථි කුතො ඡට්ඨීසත්තමීනං තත්ථප්පවත්ති, යතො තාසං බාධනත්ථමිදමාරබ්භතෙති දස්සයමාහ-‘නාත්‍ර ජාත්‍යාදීහි’ච්චාදි, නහිච්චාදිනා ජාත්‍යාදීහි නිද්ධාරණාභාවං දස්සෙති, ජච්චාදීනන්ති නිද්ධාරණෙ ඡට්ඨී, කුතො න භවතිච්චාහ-‘ජච්චාදිසම්බන්ධෙනෙ’ච්චාදි, අතං බ්‍යපදෙසතොති සීලත්තාදිබ්‍යපදෙසාභාවතො, පුන නිද්ධාරණාභාවෙ හෙත්වන්තරමාහ-‘තුල්‍යානඤ්චෙ’’ච්චාදි[Pg.115]. සාධුනිපුණෙහි යොගෙ පූජායං ගම්මමානායං සත්තමී, තථා අසාධුයොගෙ, තථා පසිතඋස්සුක්කෙහි යොගෙ තතියාසත්තමියො, තථා ලොපන්තනක්ඛත්තසද්දා ච තෙන තෙන වචනන්තරෙන පාණිනියෙහි විහිතා, තං සබ්බං තංතංකාරකවචනිච්ඡායමෙව සාධෙතුං ‘මාතරි සාධු’ ඉච්චාදයො උදාහටා කෙසෙසු පසිතො පසත්තො, අවබද්ධොති අත්ථො, කෙසෙහි කරණභූතෙහි පසිතො භවති, කත්තුභූතෙහි වා පසිතො කතොති අත්ථො, ඵුස්සෙනින්දුයුත්තෙන ලක්ඛිතො කාලො සොයමිත්‍යභෙදෙන සම්බන්ධා ඵුස්සෙ, තෙන කරණභූතෙන.

Aussonderung (niddhāraṇa) bedeutet Getrenntmachen (visuṃ karaṇaṃ). Vom Lehrer Jinindabuddhi wurde gesagt: ‚Wozu dient diese Aussage nochmals? Da ein ausgesondertes Glied (niddhāriyamāno-vayavo) im Ganzen enthalten ist, ist der Lokativ (sattamī) ohnehin erwiesen, wenn dort das Ganze als Ort [der Handlung] ausgedrückt werden soll, wie in „auf dem Baum ist ein Ast“ (rukkhe sākhā). Wenn jedoch eine Beziehung des Teils [zum Ganzen] vorliegt, steht der Genitiv (chaṭṭhī), wie in „der Ast des Baumes“ (rukkhassa sākhā). Dies ist zwar wahr, aber jene Aussage dient der Vermeidung von Weitschweifigkeit (papañcatthantu vacanaṃ).‘ Um zu zeigen, dass dies unpassend ist, sagte er: ‚Nicht die Reispflanzen (sālayo)‘ usw. Mit Grannen versehene Getreidearten sind ‚Grannengetreide‘ (sūkadhaññāni). ‚Eingebracht‘ (āhitā) bedeutet ‚niedergelassen, als das Getragene (ādheyyabhūtā) existierend‘. ‚Aus welchem Grund‘ (yato) bedeutet wegen des Eingebrachthabens. ‚Aus diesem Grund‘ (tato) bedeutet: weil das Wort des Jinindabuddhi so unpassend ist, aus diesem Grund. Die pāṇineische Regel lautet: ‚Der Ablativ steht bei der Unterscheidung‘ (pañcamī vibhatte, Pāṇini 2.3.42). Er drückte dies aus mit: ‚Aus der Gesamtheit (samudāyato)‘ usw. ‚Besser als das [durch bloßes] Hören [Erlernte] ist das sittliche Verhalten (sīla)‘ ist die syntaktische Verbindung. Von anderen wird erklärt: ‚Wenn Genitiv und Lokativ bei der Aussonderung anwendbar sind, ist dies (der Ablativ) eine Ausnahme davon, was die Regelung betrifft.‘ Da es hier erstens gar keine Aussonderung gibt, wie sollte dort die Anwendung von Genitiv und Lokativ stattfinden, weswegen diese [Regel] begonnen wird, um jene auszuschließen? Dies zeigend sagte er: ‚Nicht hier durch Gattung usw.‘ (nātra jātyādīhi) usw. Mit ‚nicht‘ (nahi) usw. zeigt er das Fehlen einer Aussonderung durch Gattung usw. ‚Von Gattungen usw.‘ (jaccādīnaṃ) ist der Genitiv der Aussonderung. Warum findet sie nicht statt? Er sagte: ‚Durch die Verbindung mit Gattung usw.‘ usw. ‚Weil es nicht so bezeichnet wird‘ (ataṃ-byapadesato) bedeutet: wegen des Fehlens der Bezeichnung als sittliches Verhalten (sīlatta) usw. Erneut nennt er einen anderen Grund für das Fehlen der Aussonderung mit: ‚Und wenn von Gleichen...‘ (tulyānañca) usw. Bei Verbindung mit ‚gut‘ (sādhu) und ‚geschickt‘ (nipuṇa), wenn Verehrung ausgedrückt wird, steht der Lokativ; ebenso bei der Verbindung mit ‚nicht gut‘ (asādhu); ebenso bei Verbindung mit ‚eifrig‘ (pasita) und ‚bemüht‘ (ussukka) stehen Instrumentalis und Lokativ; ebenso werden die Wörter für Gestirne (nakkhata), bei denen die Endung weggelassen ist (lopanta-nakkhata-saddā), durch diese oder jene andere Endung von den Pāṇineern vorgeschrieben. Dies alles wird angeführt, um eben den Wunsch nach diesem oder jedem Kasusverhältnis (kāraka-vacana) zu belegen. Beispiele wie ‚gut zur Mutter‘ (mātari sādhu) usw. wurden genannt. ‚In den Haaren eifrig/befangen‘ (kesesu pasito / pasatto) bedeutet ‚gebunden‘ (avabaddho). ‚Er wird eifrig durch die Haare als Instrument‘ (kesehi karaṇabhūtehi pasito bhavati) oder ‚er wird eifrig gemacht mit den Haaren als Agens‘ (kattubhūtehi vā pasito katoti) ist der Sinn. Die durch den mit dem Mond verbundenen Puṣya-Stern gekennzeichnete Zeit ist mit diesem in einer Beziehung der Identität verbunden; daher steht ‚im Puṣya-Monat‘ (phusse), wobei dieser als Instrument fungiert.

37. පඨමා

37. Der Nominativ

පඨමාත්ථමත්තෙති එත්තකෙ වුත්තෙපි වාක්‍යත්ථො පදත්ථො වා න විඤ්ඤායතෙ නාමග්ගහණානුවත්තිතොති දස්සෙතුමාහ-‘ද්වෙද්වෙකානෙකාදි සුත්තතො’තිආදි, නාමෙනාත්ථො පටිපාදියමානො නාමසඞ්ඛාතෙ-ත්තනි අභිධෙය්‍යත්තෙනාජ්ඣාරොප්‍ය පටිපාදයත්‍යනපෙක්ඛිත විභත්තිවිසෙසන්ති ආහ-‘අභිධීයති’ච්චාදි, පකතිරූපෙනාති නාමෙන, තස්ස අභිධෙය්‍යස්ස, මත්තසද්දස්සාතිආදිනා සාමඤ්ඤන්තීදං මත්තසද්දස්සත්ථවචනන්ති දස්සෙති, ඉදං වුත්තං හොතීති නාමස්සාභිධෙය්‍යමත්තෙති ඉමිනා ඉදං වක්ඛමානං වුත්තං හොති. ‘‘පාටිපදිකත්ථලිඞ්ගපරිමාණවචනමත්තෙ පඨමා’’ති (2-3-46) ලිඞ්ගාදීසු භෙදෙන පඨමාවිධානම්පටිපන්නා, තදාහ-‘ලිඞ්ගපරිමාණෙ’ච්චාදි, ලිඞ්ගං ඉත්ථිපුන්නපුංසකානි, පරිමාණං පරිච්ඡෙදො, සඞ්ඛ්‍යා එකත්තබහුත්තානි, තබ්බන්තොපි සද්දත්ථොඑවාති ලිඞ්ගාදිවන්තොපි සරූපා බ්‍යතිරිත්තො සද්දත්ථො එව, උච්චත්තනීචත්තසාමඤ්ඤම්පුරොධාය පවත්තියා උච්චනීචසද්දෙහි පඨමා හොතෙව, තංයුත්තස්සාපි සද්දත්ථභාවතො ‘උච්චං ඝරානි’ත්‍යාදීනිපි උච්චත්තං ගුණං නිමිත්තං කත්වා සොයමිත්‍යභෙදසම්බන්ධ ඝරෙසු වත්තන්තීති. පලම්බතෙ අජ්ඣාගච්ඡතිත්‍යාදො ‘‘අසඞ්ඛ්‍යෙහි සබ්බාසං’’ති (2-119) ලොපවිධානසාමත්ථියා පාදීහ්‍යනත්ථකෙහිපි පඨමා සිද්ධායෙව.

Selbst wenn man nur sagt ‚die erste Endung [steht] für die bloße Bedeutung [des Nominalstamms]‘ (paṭhamātthamatte), wird der Sinn des Satzes oder des Wortes nicht verstanden, weil die Fortführung des Begriffs ‚Name‘ (nāma-ggahaṇa-anuvatti) erforderlich ist. Um dies zu zeigen, sagte er: ‚Aus der Regel „Zwei, zwei, eins, viele“ usw.‘ (dvedvekānekādi suttato) usw. Die durch den Namen dargelegte Bedeutung wird dargelegt, indem sie als das auszudrückende Ding im sogenannten Namen selbst überlagert wird, ohne eine bestimmte Endung zu berücksichtigen; daher sagte er: ‚Es wird ausgedrückt‘ (abhidhīyati) usw. ‚In seiner Grundform‘ (pakatirūpena) bedeutet: durch den Namen. ‚Dessen‘ (tassa) meint des auszudrückenden Objekts. Mit ‚des Wortes „matta“ (bloß)‘ usw. zeigt er, dass dies die allgemeine Bedeutungsangabe des Wortes ‚matta‘ ist. ‚Dies ist gesagt‘ bedeutet: Mit ‚für die bloße auszudrückende Bedeutung des Namens‘ (nāmassābhidheyyamatte) ist das Folgende gesagt. Die Regel ‚Der Nominativ steht bei bloßer Bedeutung des Nominalstamms, Geschlecht, Maß und Zahl‘ (Pāṇini 2.3.46) legt die Vorschrift des Nominativs differenziert nach Geschlecht usw. dar. Das drückte er mit ‚Geschlecht, Maß‘ (liṅgaparimāṇe) usw. aus. ‚Geschlecht‘ (liṅga) meint weiblich, männlich und sächlich; ‚Maß‘ (parimāṇa) ist die Begrenzung; ‚Zahl‘ (saṅkhyā) meint Einzahl und Mehrzahl. Auch das, was dieses besitzt, ist nur die Wortbedeutung; d. h. auch das, was Geschlecht usw. besitzt, ist seiner eigenen Form nach ungetrennt nichts anderes als die Wortbedeutung selbst. Da sie unter Voranstellung der Allgemeinbegriffe ‚Höhe‘ und ‚Tiefe‘ verwendet werden, tritt nach den Wörtern ‚hoch‘ (ucca) und ‚tief‘ (nīca) sehr wohl der Nominativ ein. Weil auch das damit Verbundene die Wortbedeutung ausmacht, beziehen sich Ausdrücke wie ‚hoch sind die Häuser‘ (uccaṃ gharāni), indem sie die Eigenschaft der Höhe zur Ursache machen, in einer Beziehung der Identität („dies ist jenes“) auf die Häuser. In Beispielen wie ‚er hängt herab‘ (palambate), ‚er nähert sich‘ (ajjhāgacchati) ist aufgrund der Kraft der Elisionsregel ‚nach unzählbaren [Präfixen] fällt alles weg‘ (2-119) der Nominativ selbst nach bedeutungslosen [Präfixen] wie pa- usw. bereits erwiesen.

38. ආමන්ත

38. Der Vokativ

අභිමුඛං කත්වාතිආදිනා යොගාරම්භස්ස ඵලං දස්සෙති, නාමත්ථෙති [Pg.116] සද්දත්ථෙ, පදතොති ආමන්තණාධිකඅත්ථමත්තප්පකාසකපදතො, හොන්ති චෙත්ථ…

Mit ‚indem man jemanden zuwendet‘ usw. zeigt er das Ergebnis des Beginns der grammatischen Regelung. ‚In der Namensbedeutung‘ (nāmatthe) bedeutet in der Wortbedeutung. ‚Vom Wort her‘ (padato) bedeutet von dem Wort, das nur die zusätzliche Bedeutung des Anrufens ausdrückt. Und hierzu gibt es folgende [Verse]:

සිද්ධස්සාභිමුඛීකාර, මත්තමාමන්තණං සියා;

අත්ථො කතාභිමුඛො හි, ක්‍රියායං විනියුජ්ජතෙ;

ආමන්තණං න වාක්‍යත්ථො, පදතොව පතීතිතො;

නත්ථෙවාමන්තණං ලොකෙ, විධාතබ්බෙන වත්ථුනා;

තං යථා භව රාජෙති, නිප්පන්නත්ථො භවෙති ච.

Die bloße Hinwendung des bereits Existierenden (siddha) ist die Anrede (āmantaṇa). Denn das zugewandte Objekt wird in einer Handlung verwendet. Die Anrede ist nicht der Sinn des Satzes, da sie bereits aus dem Wort allein verstanden wird. Es gibt in der Welt keine Anrede in Bezug auf ein erst zu bewirkendes Ding. Dies zeigt sich in: ‚Sei König!‘ (bhava rāja) und ‚Er wird‘ (bhaveti), was einen bereits vollendeten Sinn hat.

සිද්ධස්සාති දෙවදත්තත්තාදිනා සිද්ධස්ස, අත්ථොති දෙවදත්තාදි, කතං ආභිමුඛ්‍යං සමාධානං යෙනාති විග්ගහො, ක්‍රියායං විනියුජ්ජතෙ ගච්ඡ භුඤ්ජාති, ආමන්තණං නත්ථි… ඉදානි විධීයමානත්තෙනාලද්ධසත්තිකස්සාභිමුඛයිතුමසක්කරූපත්තා, විධාතබ්බෙනාති නිප්ඵාදෙතබ්බෙන.

‚Des Existierenden‘ (siddhassa) bedeutet des durch Eigenschaften wie das Devadatta-Sein bereits Feststehenden. ‚Das Objekt‘ (attho) ist Devadatta usw. Die Wortanalyse (viggaho) lautet: ‚dasjenige, wodurch die Zuwendung oder Aufmerksamkeit bewirkt wurde‘. ‚Wird in einer Handlung verwendet‘: [wie in] ‚Geh!‘, ‚Iss!‘. ‚Es gibt keine Anrede...‘ [in Bezug auf ein erst zu bewirkendes Ding], weil es unmöglich ist, ein Ding zuzuwenden, das seine Existenz noch nicht erlangt hat, da es erst jetzt bewirkt werden soll. ‚Durch das zu Bewirkende‘ (vidhātabbena) bedeutet durch das erst Hervorzubringende.

39. ඡට්ඨී

39. Der Genitiv

කිරියාකාරකෙච්චාදිවුත්තිගන්ථස්ස අත්ථසංවණ්ණනං කත්තුමාරභතෙ ‘එකායං සම්බන්ධො නාමෙ’ච්චාදි, කිරියාය කාරකෙහි ච නිප්ඵාදිතොති ඉමිනා සම්බන්ධස්ස කිරියාකාරකසම්බන්ධ පුබ්බකත්තමාහ, තතොයෙවායං නාකස්මීකොති න යෙසංකෙසඤ්චි ද්වින්නං භවති, විසිට්ඨානංයෙව තු ද්වින්නං භවතීත්‍යතිප්පසඞ්ගාභාවො, කිරියාකාරකසම්බන්ධපුබ්බකො හි කාරකෙහි අඤ්ඤො සස්සාමිභාවාදිකො සම්බන්ධො, තථා ච වුත්තං–

Er beginnt die Erklärung des Sinnes des Kommentartextes, der mit ‚Handlung und Karaka‘ (kiriyākārakecca) beginnt, mit den Worten: ‚Diese Verbindung ist wahrlich eine einzige‘ usw. Mit ‚hervorgebracht durch die Handlung und die Karakas (Handlungsrollen)‘ drückt er aus, dass der Verbindung die Beziehung von Handlung und Karaka vorausgeht. Eben deshalb ist diese [Verbindung] nicht grundlos; sie besteht nicht zwischen irgendwelchen zwei beliebigen Dingen, sondern nur zwischen zwei bestimmten Dingen; so wird eine unzulässige Verallgemeinerung vermieden. Denn die Beziehung von Eigentümer und Eigentum (sassāmibhāvādiko sambandho) usw., die sich von den Karakas unterscheidet, hat die Beziehung von Handlung und Karaka zur Voraussetzung. Und so wurde gesagt:

‘‘සම්බන්ධො කාරකෙහඤ්ඤො, ක්‍රියාකාරකපුබ්බකො;

සුතායමස්සුතායංවා, ක්‍රියායං සො-භිධීයතෙති.

‚Die Verbindung ist eine andere als die Karakas, hat jedoch die Beziehung von Handlung und Karaka zur Voraussetzung. Sie wird ausgedrückt, sei es, dass die Handlung direkt gehört wird oder ungehört bleibt.‘

තත්ථ අස්සුතායං කිරියායං ‘රඤ්ඤො පුරිසො’ච්චාදො කිරියා කාරකසම්බන්ධපුබ්බකො-ඤ්ඤො එව සස්සාමිභාවාදිකො සම්බන්ධො පතීයතෙති, ‘සරති රජ්ජස්ස’ත්‍යාදො තු සුය්‍යමානෙ කිරියාසද්දෙ, එත්ථ පන සන්තමපි කම්මං වත්තුමනිච්ඡිතං, විසෙසනභාවොයෙව සරණම්පති රජ්ජස්ස පටිපාදීයතෙ’රජ්ජසම්බන්ධිසරණ’න්ති, කිරියාකාරක සම්බන්ධො හි සබ්බත්ථ වත්ථුට්ඨිතිවසෙනෙවත්ථි, තන්නිමිත්තො ච සස්සාමි භාවාදි, තත්ථ සස්සාමිභාවවිවච්ඡායං විජ්ජමානොපි කිරියාකාරක සම්බන්ධො [Pg.117] න වත්තුමිච්ඡිතො, යථා ‘අනුදරා කඤ්ඤා’ති, සො චායං සම්බන්ධො සස්සාමිභාවජඤ්ඤජනකභාවා-වයවාවයවවිභාවාදිලක්ඛණො බහුවිධොති වෙදිතබ්බො, තත්ථ සස්සාමිසම්බන්ධෙ රඤ්ඤො පුරිසො, ජඤ්ඤජනකසම්බන්ධෙ නිග්‍රොධස්ස බීජං, අවයවාවයවිසම්බන්ධෙ රුක්ඛස්ස සාඛා, ඉදානි සම්බන්ධස්සෙතස්ස කිරියාකාරකසම්බන්ධසඤ්ජාතත්තං යථායොගමඤ්ඤත්‍රාප්‍යවගමයිතුං කිඤ්චි උදාහරණමාහ-‘තථා හි’ච්චාදි, පරිපාලනකිරියාකතො නෙසං සම්බන්ධොති ඉමිනා පරිපාල්‍යපරිපාලනලක්ඛණො-යං සම්බන්ධොති දස්සෙති, සා අයම්පරි පාලනලක්ඛණා කිරියා සම්බන්ධමස්සෙදම්භාවහෙතුං ජනයිත්වා නිවත්තති, අත්ථප්පකරණාදිනා ත්විමාය කිරියායායං සම්බන්ධොති විසෙසො වසීයතෙ, න ඡට්ඨියා විසෙසාවගමනෙ සාමත්ථියං… තස්සා සබ්බත්ථෙකරූපත්තා, සුය්‍යමානෙ එව වා කිරියාසද්දෙ කාරකභාවස්ස හෙතුනො වචනිච්ඡායාභාවෙ අස්සෙදම්භාභාවසඞ්ඛාතස්සෙව ඵලස්ස වත්තුමිච්ඡිතත්තා තථෙව සම්බන්ධො ජාතො ඡට්ඨියාභිධීයතෙ ‘රජ්ජස්ස සරතී’ති, වුත්තං හි–

Dort, wo kein Handlungswort gehört wird, wie in „rañño puriso“ (der Mann des Königs) usw., wird eine andere Verbindung als die durch das Kāraka der Handlung bedingte verstanden, nämlich die von Eigentümer und Eigentum (sassāmibhāva) und so weiter. In Fällen wie „sarati rajjassa“ (er erinnert sich an das Königreich) hingegen, wo das Handlungswort gehört wird, will man, obwohl hier ein direktes Objekt (kamma) vorliegt, dieses nicht ausdrücken. Vielmehr wird das Königreich hinsichtlich des Erinnerns lediglich als nähere Bestimmung dargelegt: „das mit dem Königreich verbundene Erinnern“. Denn die Handlungs-Kāraka-Beziehung existiert überall gemäß dem tatsächlichen Sachverhalt, und darauf gründet das Verhältnis von Eigentümer und Eigentum usw. Wenn man dort das Eigentümer-Eigentum-Verhältnis ausdrücken will, beabsichtigt man nicht, die tatsächlich vorhandene Handlungs-Kāraka-Beziehung auszudrücken, wie in „anudarā kaññā“ (ein schlankes Mädchen). Und diese Beziehung ist als vielfältig zu verstehen, charakterisiert durch das Verhältnis von Eigentümer und Eigentum, Erzeugtem und Erzeuger, Teil und Ganzem und so weiter. Dabei ist „der Mann des Königs“ ein Beispiel für die Eigentümerbeziehung, „der Samen des Banyanbaums“ für die Erzeuger-Erzeugten-Beziehung und „der Ast des Baumes“ für die Teil-Ganzes-Beziehung. Um nun verständlich zu machen, dass diese Beziehung passenderweise auch in anderen Fällen aus einer Handlungs-Kāraka-Beziehung entstanden ist, führt der Autor ein Beispiel an mit den Worten „Denn so...“ usw. Mit der Formulierung „ihre Verbindung ist durch die Handlung des Beschützens bewirkt“ zeigt er auf, dass diese Beziehung durch die Eigenschaft des Beschützten und des Beschützenden gekennzeichnet ist. Diese durch das Beschützen gekennzeichnete Handlung erzeugt die Beziehung, die die Ursache für dieses „Dies gehört ihm“-Verhältnis (assedambhāva) ist, und hört dann auf. Durch den Sinnzusammenhang (attha) und den Kontext (pakarana) usw. wird jedoch die Besonderheit erkannt, dass „diese Beziehung durch jene Handlung bewirkt ist“; der Genitiv (chaṭṭhī) allein besitzt nicht die Fähigkeit, diese Besonderheit verständlich zu machen, da er überall dieselbe Form hat. Oder aber, wenn das Handlungswort tatsächlich gehört wird, jedoch kein Wille besteht, die Ursache für das Kāraka-Verhältnis auszudrücken, sondern man nur das Resultat ausdrücken will, das als „Zustand des Ihm-Gehörens“ bezeichnet wird, wird die so entstandene Beziehung durch den Genitiv ausgedrückt, wie in „rajjassa sarati“ (er erinnert sich an das Königreich). Denn es wurde gesagt:

ජනයිත්වාන සම්බන්ධං, ක්‍රියා කාචි නිවත්තති;

සුය්‍යමානෙ ක්‍රියාසද්දෙ, සම්බන්ධො ජායතෙ ක්වචීති.

„Nachdem sie eine Beziehung erzeugt hat, hört eine jede Handlung auf. Wenn das Handlungswort gehört wird, entsteht bisweilen eine Beziehung.“

පරිපාලයතීති පුරිසම්පරිපාලයති, තතො පාලනාදිකා උපකාර සභාවා කිරියාද්වින්නම්පි තෙසං සම්බන්ධිනී භවති, රඤ්ඤා හි කාරියමානා තංසම්බන්ධිනීපුරිසවිසයත්තාවපුරිසයොගිනීත්‍යුභින්නම්පිකිරියාසම්භවති, තතොයෙවතස්සා උභයසම්බන්ධිනියා කිරියාය සම්භවෙඅස්සෙදන්ති බුද්ධියා හෙතුභූතස්ස අඤ්ඤමඤ්ඤාපෙක්ඛසභාවස්ස සම්බන්ධස්ස භාවතො කිරියාජනිතත්තමස්ස, අඤ්ඤමඤ්ඤාපෙක්ඛාලක්ඛණො… සබ්බථා නිරපෙක්ඛත්තෙ සම්බන්ධාභාවා, සම්බන්ධි බුද්ධිසබ්භවස්සාති සම්බන්ධීසු රාජපුරිසාදීසු අස්සෙදන්ති එවම්පවත්තාය බුද්ධියා සබ්භවස්ස. පරෙසං විය ‘‘ගුණෙ ඡට්ඨී’’ති වචනන්තරාභාවෙ උභයත්ථපි (චෙත්ථ) ඡට්ඨිප්ප- සඞ්ගොති බොධෙතුමාහ-‘නනු චෙ’ච්චාදි, සච්චන්ති යථා වුත්තං චොදනමබ්භුපගම්ම චොදකම්පති යථාවුත්තං සම්බන්ධරූපං තතො-ඤ්ඤත්‍රාප්‍යුපසං හරිත්වා [Pg.118] තත්ථ ඡට්ඨිප්පසඞ්ගං චොදෙතුමාහ-‘දෙවදත්තො’ච්චාදි, අථෙව මිච්චාදිනාසතීපිඅඤ්ඤමඤ්ඤාපෙක්ඛාලක්ඛණෙ සම්බන්ධෙ වචනිච්ඡායෙවෙත්ථ කාරණන්ති චොදකාධිප්පායමත්‍රොපනෙත්වා තදෙව විසෙසතො ඡට්ඨියා අභාවෙ සමුපනෙතුං‘යජ්ජෙවමිහාපි’ච්චාදිකමාහ, තත්ථ අථාති චොදකාධිප්පායප්පකාසනාරම්භෙ නිපාතො, එවං වත්තබ්බන්ති එවං යදිපිච්චාදිනා වක්ඛමානනයෙන වත්තබ්බං, පටිපාදෙතබ්බතායාත්‍යාදිනා ඉදන්දීපෙති ‘‘විසෙස්සං විධෙයතාය න පරාධීනන්ති අප්පධානභාවතො බ්‍යතිරිච්චතෙ තතො-ත්තනිට්ඨමෙව, න රූපන්තරම්භජති‘පුරිසස්සෙ’ති, විසෙසනන්තු රාජාදිකං තදඞ්ගතායානුවදියමානමප්පධානත්තා කාරකරූපතො බ්‍යතිරිච්චතෙ, තතො රූපන්තරං භජති ‘රඤ්ඤො’ති, තතො බ්‍යතිරෙක ලක්ඛණො සම්බන්ධො හොති, එකස්ස සම්බන්ධිත්තාසම්භවා වත්ථුතො ද්විට්ඨො විසෙසනගතත්තෙන පතීයතෙ තතො ඡට්ඨී විසෙසනමෙවානුධාවති පතීතිවිසයෙ සද්දප්පවත්තී’’ති, යො හි විකප්පනං විසයො සො සද්දානන්ති, අතොයෙව සම්බන්ධො නියමෙන විසෙසනභෙදමනුවිදධාති… වත්ථුතො ද්විට්ඨස්සාපි තග්ගතත්තෙන පතීතියා යථා භාතූනං ධනන්ති, නාවස්සම්භාතූනං ධනන්තිච්චෙව භවති, තථා සත්‍යපි විසෙස්ස භෙදෙ විසෙසනගතමෙව භෙදමනු(විදධා)ති ‘දෙවදත්තස්ස අස්සා’ති, තදෙතං සබ්බං විසෙසනගතත්තෙන සම්බන්ධපතීතිතො-වකප්පීයතෙ, විසෙස්සගතත්තෙනාපි තප්පතීතියං නියමෙන තග්ගතභෙදානුවිධානං සියා විසෙසනගතභෙදානුවිධානමිව, ද්විට්ඨත්තන්තු වත්ථුතො න විරුජ්ඣතෙ, වත්තුපටිබද්ධමෙව ච ද්විට්ඨත්තං මනසිකත්වා තංවාදීහි ද්විට්ඨො සම්බන්ධොභිධීයතෙ, අතොයෙවායං බ්‍යතිරෙකවිභත්ති (යාගම්‍යතෙ)… බ්‍යතිරිච්චමානවිසෙසනභූතසම්බන්ධිගතබ්‍යතිරෙකලක්ඛණසම්බන්ධාභි- ධානප්පවත්තිතොති, නීලාදිවිසෙසනන්තු පරත්ථත්තෙනාප්පධානම්පි න කාරකභාවතො බ්‍යතිරිච්චති… නීලාදිසද්දෙනුප්පලාදිදබ්බාභිධානතො, යථා ‘නීලමුප්පලම්පස්ස, නීලෙනුප්පලෙන ඨිතං, නීලස්සුප්පලස්ස ගන්ධො’ති, යදා තු න විසෙස්සපවත්ති තදා බ්‍යතිරිච්චතෙව ‘නීලස්ස ගුණස්ස උප්පලන්නිස්සයො’ති කාරකභාවලක්ඛණා පධානභාවා බ්‍යතිරිච්චතෙ එව නීලාදි, තතො විසෙසනමෙවානෙකප්පකාරතායාව තිට්ඨතෙ, තතො විසෙ- සනං [Pg.119] කිඤ්චිදෙව කාරකරූපතො පධානභාවා බ්‍යතිරිච්චතෙති විසෙසන මත්තෙනාපි සෙසං සබ්බං තථා සියාති නාසඞ්කනීයන්ති.

„Er beschützt“ bedeutet „er beschützt den Mann“. Daher gehört die Handlung des Beschützens usw., die ihrer Natur nach eine Unterstützung (upakāra) darstellt, zu beiden von ihnen. Denn da sie vom König ausgeführt wird, steht sie mit ihm in Beziehung, und da ihr Objekt der Mann ist, ist sie mit dem Mann verbunden; somit ist die Handlung für beide möglich. Genau deshalb, weil diese mit beiden verbundene Handlung vorhanden ist, ist die Beziehung, welche die Ursache für die Erkenntnis „Dies gehört ihm“ ist und die Natur gegenseitiger Abhängigkeit besitzt, von der Handlung erzeugt – gekennzeichnet durch gegenseitige Abhängigkeit; denn bei völliger Unabhängigkeit gäbe es keine Beziehung. „Wegen des Vorhandenseins der Erkenntnis des Bezogenen“ bedeutet das Vorhandensein der Erkenntnis, die in Bezug auf die Bezogenen wie König, Mann usw. in der Weise auftritt: „Dies gehört ihm“. Um zu erklären, dass — da es wie bei anderen keine andere Aussage wie „Genitiv für die Eigenschaft“ (guṇe chaṭṭhī) gibt — auch hier an beiden Stellen der Genitiv eintreten müsste, sagte er: „Aber wenn...“ usw. Mit „Es ist wahr“ akzeptiert er den Einwand wie dargelegt und wendet das dargelegte Beziehungsgefüge auch auf andere Fälle an, um dem Einwender gegenüber das Eintreten des Genitivs zu rügen, und sagt: „Devadatta...“ usw. Mit „Wenn dem so ist, dann auch hier...“ usw. weist er die Absicht des Einwenders zurück, wonach, selbst wenn eine durch gegenseitige Abhängigkeit gekennzeichnete Beziehung besteht, die Absicht des Sprechers (vacanicchā) hier die einzige Ursache sei, um eben dies speziell für das Nichtvorhandensein des Genitivs darzulegen. Dabei ist „atha“ (nun) eine Partikel am Beginn der Darlegung der Absicht des Einwenders. „So ist zu sprechen“ bedeutet, dass es in der Weise zu sagen ist, wie im Folgenden mit „wenn...“ usw. dargelegt wird. Mit Begriffen wie „darzustellen“ erhellt er Folgendes: „Das zu Bestimmende (visessa) ist aufgrund seiner Eigenschaft als das Auszusagende (vidheyatā) nicht von anderem abhängig; es unterscheidet sich vom Zustand des Untergeordnetseins und ruht daher in sich selbst; es nimmt keine andere Form an, wie zum Beispiel ‚purisassa‘ (des Mannes). Das Bestimmungswort (visesana) hingegen, wie ‚König‘ usw., welches als dessen Teilbereich wiederholt wird, unterscheidet sich wegen seiner Untergeordnetheit vom Zustand des Kāraka; daher nimmt es eine andere Form an, nämlich ‚rañño‘ (des Königs). Daraus entsteht eine Beziehung, die durch Unterscheidung (byatireka) gekennzeichnet ist. Da es unmöglich ist, dass nur ein Einziges bezogen ist, wird sie, obwohl sie in der Realität auf beiden Seiten liegt, als im Bestimmungswort liegend verstanden. Daher folgt der Genitiv nur dem Bestimmungswort, denn die Anwendung von Wörtern erfolgt im Bereich des Verstehens.“ Denn was der Bereich des begrifflichen Unterscheidens (vikappana) ist, das ist der Bereich der Wörter. Deshalb folgt die Beziehung notwendigerweise der Unterscheidung des Bestimmungsworts, da sie, obwohl sie in der Realität auf beiden Seiten liegt, als in diesem liegend verstanden wird, wie in „das Geld der Brüder“; es heißt nicht zwingend „das Geld der Brüder [und der Brüder]“. Ebenso folgt sie, selbst wenn eine Verschiedenheit im zu Bestimmenden vorliegt, der im Bestimmungswort liegenden Verschiedenheit, wie in „die Pferde des Devadatta“ (devadattassa assā). All dies wird so erklärt, weil das Verständnis der Beziehung als im Bestimmungswort liegend begriffen wird. Würde man sie als im zu Bestimmenden liegend verstehen, müsste sie notwendigerweise der darin liegenden Verschiedenheit folgen, genau wie sie der Verschiedenheit des Bestimmungsworts folgt. Das Beidseitigsein (dviṭṭhatta) in der Realität widerspricht dem jedoch nicht. Und die Lehrer, die davon sprechen, bezeichnen die Beziehung als beidseitig, indem sie dieses an die reale Sache gebundene Beidseitigsein im Sinn haben. Eben deshalb wird dieser Kasus der Unterscheidung verstanden, weil er zur Bezeichnung einer Beziehung dient, die durch die Unterscheidung gekennzeichnet ist, welche im bezogenen Ding liegt, das sich als Bestimmungswort unterscheidet. Ein Bestimmungswort wie „blau“ (nīla) usw. hingegen unterscheidet sich, obwohl es wegen seiner Bezogenheit auf ein anderes Objekt untergeordnet ist, nicht vom Kāraka-Zustand, da mit dem Wort „blau“ usw. die Substanz des blauen Lotus usw. bezeichnet wird, wie in: „Siehe den blauen Lotus“ (nīlam uppalaṃ passa), „Er steht mit dem blauen Lotus“ (nīlena uppalena ṭhitaṃ), „Der Duft des blauen Lotus“ (nīlassa uppalassa gandho). Wenn jedoch keine Anwendung auf das zu Bestimmende vorliegt, unterscheidet es sich durchaus, wie in: „Der Lotus ist der Träger der blauen Eigenschaft“ (nīlassa guṇassa uppalannissayo). In diesem Fall unterscheidet sich das Wort „blau“ usw. tatsächlich vom übergeordneten Zustand, der durch das Kāraka-Verhältnis gekennzeichnet ist. Daraus folgt, dass nur das Bestimmungswort in vielfältiger Weise besteht. Daher darf man nicht befürchten, dass, weil ein bestimmtes Bestimmungswort sich von der Hauptrolle in Form des Kāraka unterscheidet, auch alles andere bloß aufgrund seines Charakters als Bestimmungswort ebenso sein müsste.

ද්වෙපීති රාජපුරිසා ද්වෙපි, තතියෙ ගෙහසඞ්ඛාතෙ සම්බන්ධිනී. සහයුත්තම්පටිච්ච එවන්ති ඉමිනා පුරිසස්ස අප්පධානත්තමෙව දීපෙති, අභිමතාති පාණිනියානං සුත්තන්තරෙන අභිමතා, යතො ඡට්ඨීය-මත්තනො මතෙ සම්බන්ධනිස්සයා, තෙනාහ- ‘සම්බන්ධමෙවි’ච්චාදි, සම්බන්ධො චෙත්ථ මාතු සරණානමවට්ඨානාදිකිරියානිමිත්තොති කෙචි, අඤ්ඤෙ තු සරණස්ස කිරියාරූපත්තා කිරියන්තරමන්තරෙනෙව දබ්බෙන සම්බන්ධොපපත්තිමාහුයථා ද්වින්නං ජතුකතො සංසිලෙසො, ජතුනො තු කට්ඨෙනාත්තනායෙව, න ජත්වන්තරකතො සංසිලෙසොති. පරෙසං තතියත්ථෙ දුතියත්ථෙ ච කිතකප්පයොගෙ ඤ්ඤත්‍රාපි (පඤ්චම්‍යත්ථෙ) සත්තම්‍යත්ථෙ ච (‘‘ඡට්ඨී චා’’) ති (2-6-20) දුතියා පඤ්චමීනඤ්චා’’ති (2-6-29) ච සුත්තන්තරෙහි ඡට්ඨීතිමතා, තස්සාපි වත්තිච්ඡාතොව සාධිතභාවං දස්සෙතුමාහ-යථාචෙත්ථාතිආදි, එත්ථාප්‍යාදො උදාහරණද්වයෙ සුත්තන්තරමන්තරෙන සම්පදානත්තාභාවා සම්බන්ධවචනිච්ඡායමෙව පරෙසම්පි ඡට්ඨී, තෙනාහ-‘එත්ථා’තිආදි, බහුලන්තීමස්ස අත්ථං දස්සෙති ‘යථා දස්සන’න්ති, අවිසංවාදකාලොකස්සත්‍යාදිකං කම්මෙ උදාහරණං, පඤ්චම්‍යත්ථෙ පන වත්තිච්ඡාතොව සබ්බෙ තසන්ති දණ්ඩස්සාත්‍යාදීනි උදාහරණානි වෙදිතබ්බානි.

„Dvepīti“ bedeutet: auch die beiden königlichen Bediensteten (rājapurisā dvepi). Im dritten [Wort], das als Haus (geha) bezeichnet wird, ist es das bezüglich der Beziehung Stehende (sambandhinī). Mit dem Ausdruck „wegen der Verbindung mit 'eva'“ (sahayuttampaṭicca evaṃ) verdeutlicht er lediglich die Untergeordnetheit der Person (purisassa appadhānattaṃ). „abhimatā“ bedeutet: von den Anhängern Pāṇinis durch ein anderes Sūtra gutgeheißen. Da der Genitiv (chaṭṭhī) nach ihrer eigenen Meinung auf der Beziehung beruht, sagte er: „nur die Beziehung“ (sambandhamev'icādi). Die Beziehung hier ist nach der Meinung einiger die Ursache für Handlungen wie das Verweilen beim Zufluchtnehmen der Mutter (mātu saraṇānamavaṭṭhānādikiriyānimitto). Andere hingegen sagen, dass, weil das Zufluchtnehmen eine Form der Handlung ist, eine Beziehung mit einer Substanz (dabbena) ganz ohne eine andere Handlung zustande kommt, so wie die Verbindung von zwei Stücken Lack (dvinnaṃ jatukato saṃsileso) durch sie selbst erfolgt, der Lack sich jedoch mit dem Holz durch sich selbst verbindet und nicht durch eine Verbindung, die durch ein anderes Lackstück hergestellt wird. Für andere wird der Genitiv in der Bedeutung des Instrumentalis (tatiyatthe), des Akkusativs (dutiyatthe) beim Gebrauch von Kṛt-Suffixen (kitakappayoge) und auch anderswo, in der Bedeutung des Ablativs (pañcamyatthe) und Lokativs (sattamyatthe), durch andere Sūtras wie „chaṭṭhī ca“ (2-6-20) und „dutiyā pañcamīnañca“ (2-6-29) als Genitiv angesehen. Um zu zeigen, dass auch dies nur durch den Wunsch des Sprechers (vatticchāto) bewirkt wird, sagte er: „yathācetthā“ usw. Auch hier, in den ersten beiden Beispielen, gibt es mangels Dativ-Charakters ohne ein anderes Sūtra den Genitiv für andere nur bei dem Wunsch, eine Beziehung auszudrücken; deshalb sagte er: „etthā“ usw. Die Bedeutung von „bahulaṃ“ (vielfach) zeigt er durch „yathā dassanaṃ“ (wie man sieht/gemäß dem Befund). „avisaṃvādakālokassa“ usw. ist das Beispiel für das direkte Objekt (kamme). In der Bedeutung des Ablativs (pañcamyatthe) aber sind, allein aufgrund des Wunsches des Sprechers (vatticchāto), Beispiele wie „sabbe tasanti daṇḍassa“ (alle fürchten sich vor der Strafe) usw. zu verstehen.

40. තුල්‍ය

40. Tulya (gleich / ähnlich).

අනභිමතාති ‘තුල්‍යත්ථෙහ්‍යතුලොපමාහි තතියාඤ්ඤතරිස්ස’න්ති (2-3-72) සුත්තෙන තුලොපමාහි අඤ්ඤෙහි තුල්‍යත්ථෙහි යොගෙ තතියාය විධීයමානත්තා පාණිනියානං අනභිමතා, යස්මා සදිසා භාවා තෙසං නොපමාති ‘අජ්ජුනස්ස තුලා නත්ථී’ත්‍යාදිකමුච්චතෙ, තස්මා එවං යථාවුත්තනයෙනාති තදෙවන්තීමස්ස අත්ථො වෙදිතබ්බො, තදෙවන්ති වා නිපාතසමුදායො යථාවුත්තනිදස්සනත්ථො, තුල්‍යෙසූති සදිසෙසු, තථාවුත්තාති අජ්ජුනස්සතුලානත්ථීත්‍යාදිනා තෙන පකාරෙන වුත්තා.

„Anabhimatā“ (nicht erwünscht/gutgeheißen) bedeutet: Weil durch die Regel „tulyatthehyatulopamāhi tatiyāññatarissaṃ“ (2-3-72) bei Verbindung mit Wörtern im Sinne von „gleich“ (tulyattha), die sich von „tula“ (Waage/Gleichmaß) und „upamā“ (Vergleich) unterscheiden, der Instrumentalis (tatiyā) vorgeschrieben wird, ist dies für die Anhänger Pāṇinis nicht erwünscht. Da ähnliche Zustände (sadisā bhāvā) für sie keinen Vergleich darstellen, wird gesagt: „Es gibt kein Gleiches für Arjuna“ (ajjunassa tulā natthi) usw. Daher ist auf die zuvor erklärte Weise (yathāvuttanayena) der Sinn von „tadevan“ zu verstehen. Oder „tadevan“ ist eine Gruppe von Partikeln (nipātasamudāyo) im Sinne der zuvor erwähnten Veranschaulichung. „Tulyesūti“ bedeutet „unter den Gleichen/Ähnlichen“ (sadisesu). „Tathāvuttā“ bedeutet „auf jene Weise gesagt, wie mit ‚ajjunassa tulā natthi‘ usw.“

41. අතො

41. Ato (von a / nach kurzem a).

සුත්තෙ [Pg.120] ‘අතො’ති වුත්තං ‘අකාරන්තතො’ති කථං වුත්තීති ආහ ‘අතො’තිආදි, ආදෙසා හොන්තීති සෙසො, යකාරානංයෙව සියුං… ආඑආදෙසානමෙකවණ්ණත්තා, ලොපෙ කතෙති ඔකාරස්ස ලොපෙ කතෙ, තන්නෙති යථාවුත්තං ධචාද්‍යප්පටික්ඛිපති, පටික්ඛෙපෙ කාරණමාහ-‘පරලොපස්සා’තිආදි, කාරණන්තරං වත්තුමාරභතෙ ‘කිඤ්චා’තිආදි, නිච්චම්පරලොපොව සියා, න පුබ්බලොපොපි ආගමප්පයොගානුකූල්‍යෙනාතිපි සක්කා වත්තුන්ති ආහ-‘නචා’තිආදි, නිච්චම්පරලොපොයෙවාති න ච සක්කා මන්තුන්ති සම්බන්ධො, එවං සන්තෙත්‍යාදිනා තත්ථ විරොධමාහ, අතොසම්භවාති ආදෙසාකාරතො සම්භවා, ඣිස්සාකාරවිධානං ‘‘යොසු ඣිස්ස පුමෙ’’ති (2-93) එතදෙවපයොජනන්තිආදිනා වුත්තප්පයොජනාභාවෙ කාරණමාහ-‘අනිට්ඨත්තා’ති, අනභිමතත්තාති අත්ථො, පයොජනාභාවානභිමතත්තමෙව දස්සෙසුමාහ-‘එතදත්ථමෙවා’තිආදි, ඉමස්සාති ‘‘අතො යොනං ටාටෙ’’තී මස්ස සුත්තස්ස, ඣිස්මාත්වෙවාති ‘ඣිස්මා’ ඉති එතාදිසං සුත්තමෙව, ඣිස්මා යොනං ටාටෙතිවාති ‘‘ඣිස්මා යොනං ටාටෙ’’ති සුත්තං වා, අතොති ‘අතො’ ඉති සුත්තං, තාදිසස්සපයොගස්සාති අග්ගා, අග්ගෙ ඉති පයොගස්ස.

In der Regel (sutta) heißt es „ato“ (von a). Wie wird das im Kommentar als „von dem auf a Endenden“ (akārantato) erklärt? Dazu sagt er: „ato“ usw. „Es gibt Ersetzungen“ (ādesā hontīti) ist der Rest. Sie sollten nur für die Y-Laute (yakārānaṃyeva) gelten... weil die Ersetzungen „ā“ und „e“ eintonig (ekavaṇṇattā) sind. „lope kateti“ bedeutet: wenn der Ausfall des o-Lauts (okārassa lope kate) erfolgt ist. „tanneti“ schließt das zuvor Erwähnte wie „dhaca“ usw. nicht aus. Als Grund für den Ausschluss nennt er: „des Ausfalls des Folgenden“ (paralopassa) usw. Er beginnt einen anderen Grund zu nennen mit „kiñcā“ usw. Es gäbe immer nur den Ausfall des Folgenden (niccamparalopova), nicht auch den Ausfall des Vorhergehenden (pubbalopo). Um zu sagen, dass dies auch im Einklang mit dem Gebrauch von Einschüben (āgama) steht, sagt er „nacā“ usw. „Es kann nicht angenommen werden, dass es immer nur den Ausfall des Folgenden gibt“ – so ist der Zusammenhang (sambandho). Wenn es so ist, zeigt er dort den Widerspruch auf mit „evaṃ sante“ usw. „atosambhavā“ bedeutet: entstehend aus dem ersetzten a-Laut (ādesākārato sambhavā). Bezüglich der Vorschrift des a-Lauts für „jhi“ durch „yosu jhissa pume“ (2-93) nennt er als Grund für das Fehlen des besagten Nutzens mit den Worten „etadevapayojananti“ usw.: „aniṭṭhattā“ (weil es unerwünscht ist), was „anabhimatattā“ (Unerwünschtheit) bedeutet. Um eben dieses Fehlen des Nutzens und die Unerwünschtheit zu zeigen, sagt er: „etadatthamevā“ usw. „imassā“ bezieht sich auf dieses Sūtra „ato yonaṃ ṭāṭe“. „jhismātvevā“ meint eben ein solches Sūtra wie „jhismā“. „jhismā yonaṃ ṭāṭetivā“ meint das Sūtra „jhismā yonaṃ ṭāṭe“. „ato“ meint das Sūtra „ato“. „tādisassapayogassā“ meint den Gebrauch von „aggā“ und „agge“.

42. නීනං

42. Nīnaṃ.

යස්මා එකමෙව රූපමුදාහටං, තස්මා රූපාරූපානි රූපෙරූපානීති භෙදො වෙදිතබ්බො, තෙන හි බහුවචනෙ පඨමාදුතියාසු ‘අට්ඨීනී’ති එකමෙව රූපමුදාහටන්ති දස්සෙති.

Da nur eine einzige Form als Beispiel angeführt wurde, ist der Unterschied zwischen ‚rūpārūpāni‘ (Formen und Nicht-Formen) und ‚rūperūpānī‘ (in Formen Formen) zu verstehen. Dadurch zeigt er nämlich, dass im Plural des Nominativs und Akkusativs (paṭhamādutiyāsu) nur die einzige Form ‚aṭṭhīnī‘ (die Knochen) als Beispiel angeführt wurde.

44. සස්සාය

44. Sassāya.

සුඤිති ඤකාරො කිමත්ථොති ආහ-‘ඤකාරො’තිආදි, අසති හි ඤකාරෙ‘ඤානුබන්ධො’ති ඤකාරෙන විසෙසනෙන සුකාරො න විසෙසී යෙය්‍ය සතියෙව තස්මිං තෙන සො විසෙසීයෙය්‍ය, තස්මා ‘‘ඤකානුබන්ධාද්‍යන්තා’’ති සුත්තෙ ‘ඤකානුබන්ධා’ති විසෙසනං [Pg.121] විසෙසනභාවො අත්ථො පයොජනං යස්ස සො විසෙසනත්ථො, බහුලං වචනෙනානභිමතමනවසෙසං වවත්ථාපීයතීති වුත්තියං ‘‘භිය්‍යො’’ත්‍යාදිකමුපදිට්ඨන්ති දස්සෙතුමුපක්කමතෙ ‘සාමඤ්ඤෙනා’තිආදිනා, ඡට්ඨී භවතීති (සෙ)සො, නනුච අත්ථසද්දෙනාඤ්ඤපදත්ථසමාසෙ කථං චතුත්ථ්‍යත්ථො-වසීයතීති වුච්චතෙ, චතුත්ථීඑකවචනෙ අත්තත්ථ’න්ති එත්ථ සද්ධම්මසවනාදිකමත්තනිමිත්තන්ති යො-ත්ථො, සො චත්ථො-ඤ්ඤ පදත්ථෙපි, තස්සා-ඤ්ඤපදත්ථභූතස්සාපි අත්තා අත්ථො පයොජනම්භවති නිමිත්තභාවෙනාති නාත්ථභෙදොති ත එත ඉමවජ්ජිතානං සබ්බාදීනන්ති ත එතඉමසද්දෙහි එව වජ්ජිතානමඤ්ඤෙසං සබ්බාදීනං, පටිසිද්ධෙසුපි කස්සචි ආදෙසො දිස්සතීති දස්සෙතුමාහ‘තසද්දස්ස චා’ති.

Wozu dient der Buchstabe ‚ñ‘ in ‚suñ‘? Er sagt: „ñakāro“ usw. Denn wenn der Buchstabe ‚ñ‘ nicht vorhanden wäre, könnte das ‚su‘ nicht durch das Attribut ‚ñ-Anubandha‘ (mit dem Anhang ñ) spezifiziert werden. Nur wenn dieser vorhanden ist, kann es dadurch spezifiziert werden. Daher hat in der Regel „ñakānubandhādyantā“ das Attribut „ñakānubandhā“ einen attributiven Sinn, d. h., seine Bedeutung oder sein Zweck ist die Eigenschaft, ein Attribut zu sein (visesanattho). Um zu zeigen, dass durch das Wort „bahulaṃ“ (vielfach) das Unerwünschte ohne Ausnahme ausgeschlossen wird, und dass in der Erklärung (vuttiaṃ) „bhiyyo“ (mehr/häufiger) usw. gelehrt wird, beginnt er mit „sāmaññenā“ usw. „Es tritt der Genitiv (chaṭṭhī) ein“ ist der Rest. Aber wie wird bei einem Kompositum mit der Bedeutung eines anderen Wortes (aññapadatthasamāse) durch das Wort „attha“ die Bedeutung des Dativs (catutthyattho) verstanden? Es wird gesagt: Im Dativ Singular bedeutet „attatthaṃ“ (für den eigenen Zweck) jene Bedeutung, die die Ursache für das Hören der wahren Lehre usw. ist. Diese Bedeutung liegt auch in der Bedeutung des anderen Wortes (aññapadatthe) vor. Auch für dieses, das die Bedeutung des anderen Wortes darstellt, wird das Selbst (attā) zum Zweck (attho) bzw. Nutzen in Form einer Ursache, sodass kein Unterschied besteht. „ta eta imavajjitānaṃ sabbādīnaṃ“ bedeutet: für die anderen Wörter wie „sabba“ usw., die eben von den Wörtern „ta“, „eta“ und „ima“ ausgeschlossen sind. Um zu zeigen, dass selbst bei den ausgeschlossenen Wörtern für manche ein Ersatz (ādeso) zu sehen ist, sagt er: „und für das Pronomen ta“ (tasaddassa ca).

45. ඝප

45. Ghapa.

ඉත්ථියා වධුයාති පසඤ්ඤානමී ඌනමුදාහරණානි.

„itthiyā“ (der Frau) und „vadhuyā“ (der Schwiegertochter) sind Beispiele für jene mit der Bezeichnung pa (pasaññānaṃ), die auf ī und ū enden.

46. ස්සාවා

46. Ssāvā.

ඝපසඤ්ඤෙහීති ඉදං තෙතිමාමූහි තීමස්ස අඤ්ඤපදත්ථසමාසෙන වා විසෙසනං දට්ඨබ්බං, වුත්තියං කතන්ති ආදිකං කත්තාදිප්පකාසනත්ථං කතං, තායාති සබ්බත්ථ විකප්පොදාහරණං.

„Ghapasaññehīti“ (durch jene mit den Bezeichnungen gha und pa) – dies ist als Attribut durch ein Bahuvrīhi-Kompositum (aññapadatthasamāsena) von „ta, eta, ima“ (tetimāmūhi) zu betrachten. Das in der Erklärung (vuttiyaṃ) Gesetzte wie „kataṃ“ (getan) usw. dient dazu, den Agens usw. (kattādi) auszudrücken. „tāyā“ ist überall das Beispiel für die Option (vikappodāharaṇaṃ).

47. නම්හි

47. Namhi (vor dem Suffix -naṃ).

‘‘ආගමා තග්ගුණීභූතා තග්ගහණෙන ගය්හන්තී’’ති පරිභාසා වචනමෙතං තත්ථ තග්ගුණීභූතාති තස්මිං ආගමිම්හි ගුණීභූතා, අවයවවසෙන පච්ඡා භවන්තො අමුඛ්‍යභූතා, තග්ගහණෙනාති ආගමිග්ගහණෙන තග්ගහණෙන ගහණතොති ආගමිභූතස්ස නං ඉච්චස්ස ගහණෙන ගහණතො, ‘නම්හි විභත්තිම්හි’ති තු වත්තබ්බං, විපල්ලාසො වා එත්ථ දට්ඨබ්බො.

„Einschübe (āgamā), die Teil von etwas geworden sind (tagguṇībhūtā), werden durch die Nennung dieses Elements mitbezeichnet (taggahaṇena gayhanti)“ – dies ist eine Interpretationsregel (paribhāsā-vacanaṃ). Dabei bedeutet „tagguṇībhūtā“: in jenem Element, das den Einschub erhält (āgami), untergeordnet (guṇībhūtā), d. h. als Teil nachträglich hinzutretend und somit nicht primär (amukhyabhūtā). „taggahaṇenā“ bedeutet: durch das Erfassen des Einschubs, d. h. durch das Erfassen des Elements „naṃ“, welches den Einschub erhält. Es sollte jedoch „namhi vibhattimhi“ (beim Suffix -naṃ) gesagt werden, oder hier ist eine Vertauschung (vipallāso) anzunehmen.

(49) ඉකාරස්සෙවවාතිආදිනා වුත්තමෙව විවරති තිස්ස ඉච්චාදිනා, තස්ස තිස්ස, නිද්දිට්ඨත්තාති තිස්ස නිද්දිට්ඨත්තා, ‘‘නම්හි තිචතුන්නමිත්ථියං තිස්ස චතස්සා’’ති (2-20) තිස්සාදෙසො ‘‘නම්හි නුක ද්වාදීනං සත්තරසන්න’’න්ති (2-47) නුක, තිස්සන්නං.

(49) Mit „ikārassevava“ (nur des i-Lautes) usw. erklärt er genau das bereits Gesagte durch „tissa“ usw. „tassa“ bedeutet „tissa“ (des Wortes ti). „niddiṭṭhattā“ bedeutet „weil tissa ausdrücklich genannt ist“. Durch die Regel „namhi ticatunnamitthiyaṃ tissa catassā“ (2-20) erfolgt der Ersatz „tissa“; durch „namhi nuka dvādīnaṃ sattarasannaṃ“ (2-47) erfolgt der Einschub „nuk“, woraus sich „tissannaṃ“ (der drei) ergibt.

51. සුඤ

51. Suña.

විභත්තිසුත්තෙති [Pg.122] ‘‘ද්වෙද්වෙකානෙකෙස්වි’’(2-1) ච්චාදිසුත්තෙ, ස්සනන්ති බහුවචනෙන සහිතමෙකවචනමාහ, සුත්තමිදන්ති ‘‘සුඤ්සස්සා’’ති ඉදං සුත්තං, සුත්තෙ පන සතීති ‘‘සුඤ සස්සා’’ති සුත්තෙ සති.

„Vibhattisutte“ (in der Kasus-Regel) bezieht sich auf die Regel „dvedvekānekesvi“ (2-1) usw. Mit „ssanaṃ“ drückt er den Singular zusammen mit dem Plural aus. „suttamidaṃ“ bezieht sich auf diese Regel „suñsassā“. „sutte pana satīti“ bedeutet „wenn die Regel ‚suña sassā‘ besteht“.

55. රත්‍යා

55. Ratyā.

රත්ති ච ආදි ච රත්‍යාදයො, තෙහි.

„Ratti“ (Nacht) und das Erste [in der Reihe] usw. sind „ratyādayo“ (die mit Ratti beginnenden Wörter); durch diese.

56. සුහි

56. Suhi (vor den Suffixen -su und -hi).

අනුකරණවසෙනාති අනුසදිසං කරණං වචනමනුකරණං.

„Durch Nachahmung“ bedeutet: ein entsprechendes Machen oder Sprechen ist eine Nachahmung.

57. ල්තු

57. Ltu

තෙනාති යතො ල්තුඉති විසෙසනත්තෙන වත්තුමිච්ඡිතස්ස පච්චයස්ස ගහණං, තෙනාති අත්ථො, පච්චයස්ස ගහණා තදාදිගහණං ලබ්භතෙ… ‘‘පච්චයග්ගහණෙ යතො සො විහිතො, තදාදිනො ගහණ’’න්ති ඤායා, විසෙසනත්තෙන වත්තුමිච්ඡිතත්තා තදන්තග්ගහණං… ‘‘විධිබ්බිසෙසනන්තස්සා’’ති (1-13) වචනතොති මනසි නිධායාහ- ‘යතො’ඉච්චාදි, සො ක්‍රියත්ථො ආදි යස්ස සො තදාදි, සො පච්චයො-න්තො යස්ස සමුදායස්ස සො තදන්තො, තාදිසස්ස තදා දිතදන්තසමුදායවිසෙස(ස්ස) ගහණං, න තු තදන්තමත්තස්සෙත්‍යත්ථො, නනු ච ‘ල්ත්වී’ති විසෙසනත්තෙන වත්තුමිච්ඡිතෙ භවතු ‘‘විධිබ්බිසෙසනන්තස්සා’’ති තදන්තස්ස ගහණං, පච්චයග්ගහණෙන පන තදාදිනො ගහණං කථං සියා වචනාභාවාත්‍යාහ-‘තදවිනාභාවිත්තා’ති, යතො විහිතො, තෙන විනා න භවති සීලෙනාති තදවිනාභාවී, තස්ස භාවො තස්මා. ‘‘පච්චයග්ගහණෙ යතො සො විහිතො තදාදිනො ගහණ’’න්ති ඤායස්ස යත්ථ පච්චයග්ගහණං තත්ථ සාධාරණත්තා ‘තදාදිනො’ති වුත්තං, තදාදිසමුදායස්ස ගහණෙ පනෙත්ථ විසෙසො න දිස්සති… අධිකත්තාති ආදීසු විසෙසදස්සනාසම්භවා, ‘තුංස්මා ලොපො චිච්ඡායං තෙ’’ ත්‍යත්‍ර (5-4) තු දිස්සති විසෙසො, වක්ඛතිහි තත්ථ ‘‘තුංතායෙතවෙ භාවෙ භවිස්සති ක්‍රියායං තදත්ථාය’’න්ති (5-61) තුංපච්චයං වක්ඛති’’ච්චාදි.

„Durch dieses“ (tenāti) bedeutet: von wo aus das Suffix „ltu“ [vorgeschrieben ist] – dies ist das Erfassen des Suffixes, das als Spezifikation ausgedrückt werden soll; das ist der Sinn von „durch dieses“. Durch das Erfassen des Suffixes wird das Erfassen dessen erlangt, was damit beginnt (tadādigahaṇaṃ) ... gemäß der Regel: „Beim Erfassen eines Suffixes wird das erfasst, wovon ausgehend es vorgeschrieben ist (tadādino)“. Da es als Spezifikation ausgedrückt werden soll, wird das erfasst, was darin endet (tadantaggahaṇaṃ) ... eingedenk der Aussage „Eine Vorschrift gilt für das, was mit dem Spezifikationswort endet“ (1-13) sagte er: „von wo aus“ usw. Das, dessen Anfang jene Verbalbedeutung ist, ist „das damit Beginnende“ (tadādi). Die Verbindung, deren Ende dieses Suffix ist, ist „das darin Endende“ (tadanto). Das bedeutet: das Erfassen einer solchen spezifischen Verbindung, die damit beginnt und darin endet, und nicht bloß dessen, was darin endet. Aber nun: Wenn durch „ltvī“ das Spezifikationswort ausgedrückt werden soll, mag das Erfassen des darin Endenden gemäß „vidhibbisesanantassa“ geschehen; wie aber soll durch das Erfassen des Suffixes das damit Beginnende erfasst werden, da eine dahingehende Aussage fehlt? Darauf sagt er: „wegen der Unzertrennlichkeit davon“ (tadavinābhāvittā). Wovon ausgehend es vorgeschrieben ist, ohne das existiert es natürlicherweise nicht, daher ist es „unzertrennlich davon“ (tadavinābhāvī); dessen Zustand [ist tadavinābhāvitta], daher [diese Erklärung]. Weil die Regel „Beim Erfassen eines Suffixes wird das erfasst, wovon ausgehend es vorgeschrieben ist“ überall dort allgemein anwendbar ist, wo ein Suffix erfasst wird, wird „das damit Beginnende“ gesagt. Beim Erfassen der damit beginnenden Verbindung ist hier jedoch kein Unterschied ersichtlich ... da in Fällen wie „adhikatta“ usw. das Aufzeigen eines Unterschieds unmöglich ist. In „tuṃsmā lopo cicchāyaṃ te“ (5-4) jedoch ist ein Unterschied ersichtlich, denn er wird dort das Suffix „tuṃ“ lehren mit den Worten: „tuṃ, tāye, tave im Zustand, in der Zukunft, bei einer Handlung zu diesem Zweck“ (5-61) und so weiter.

58. ගෙ

58. Ge

අඉත්‍යෙවවත්තබ්බන්ති [Pg.123] ‘ගෙඅ’ඉත්‍යෙව වත්තබ්බන්ති වුත්තං හොති, පක්ඛෙ දීඝවිධානෙනෙවාති ඉමිනා අකාරාදෙසෙ කතෙ පක්ඛෙ දීඝවිධානෙනෙව, අඤ්ඤත්ථචරිතත්ථතායාති ල්ත්වන්තාදිතො අඤ්ඤත්ථ භොපුරිසා භොපුරිසඉච්චාදො ජාතිපදත්ථනිස්සයනෙන කතත්ථතාය, පරිස මත්තත්ථතායාති වුත්තං හොති, අවස්සං දීඝභාවෙ කාරණමාහ ‘යදිචාකාරො’ඉච්චාදි, යදිච ආකාරොති පදච්ඡෙදො.

„Es sollte 'ai' gesagt werden“ bedeutet: Es ist gesagt, dass „gea“ gesagt werden sollte. Mit „nur durch die Vorschrift der Dehnung im alternativen Fall“ meint man: Wenn die Ersetzung durch den Laut „a“ erfolgt ist, eben durch die Vorschrift der Dehnung im alternativen Fall. Mit „weil es anderswo seinen Zweck erfüllt hat“ meint man: weil es an einem anderen Ort als nach den auf „ltu“ endenden Wörtern usw., wie in „bho purisā“, „bho purisa“ usw., durch die Stützung auf die Bedeutung des Gattungswortes seinen Zweck erfüllt hat. Damit ist gemeint: [nur] bezüglich der bloßen Versammlung (oder: des Wortes 'purisa'). Als Grund für die notwendige Dehnung nennt er „yadicākāro“ usw. Die Worttrennung ist: „yadi ca ākāro“.

60. ඝබ්‍රහ්මා

60. Ghabrahmā

ඝඉතිසඤ්ඤා ඝසඤ්ඤා තාසං, කඤ්ඤාසඤ්ඤාතිආදීසු ඝසඤ්ඤානං බහුත්තා බහුවචනෙන නිද්දෙසො, ඝරූපස්සාති ඝස්සාති ඝසද්දරූපස්ස, තථා භො බ්‍රහ්මාති එත්ථ තථාති ඉමිනා බ්‍රහ්මාතිරූපස්ස නිරුත්තියං නිද්දිට්ඨත්තාව එත්ථ සඞ්ගහිතභාවං දස්සෙති. එවං විවරන්තීති තස්මා ස සඛතො ගස්ස අකාරආකාරා’’තිආදිනා එවං විවරන්ති, තෙ හි අච ආච ඉච ඊච එචාති ද්වන්දෙ පුබ්බසරානං ලොපං කත්වා එත්තුපසිලෙසනිද්දෙසං වණ්ණෙන්ති, සාමඤ්ඤවිධානන්ති ‘බ්‍රහ්මකත්තුඉසි සඛතො’ච්චෙවමවිසෙසෙත්වා සාමඤ්ඤෙන කථනං, කිමත්ථන්ති කිං අත්ථො පයොජනං යස්ස තං කිමත්ථං. සාමඤ්ඤවිධානං කිමත්ථම්පනෙවං පයොජනාසඞ්කායං පයොජනාසඞ්කාවිචාරණං මනසි නිධාය ‘ආගති ගණොය’න්ති වුත්තත්තා ආහ– ‘අත්ථතො’ච්චාදි, අත්ථතොති සා මත්ථියතො, අනෙනාති‘ආගතිගණොය’න්ති ඉමිනා වචනෙන, ඉදං වුත්තං හොති ‘ආගතිගණොයන්ති ඉමිනා තදාකාරසඞ්ඛාතජාතිප්පධානගණත්තප්පකාසනෙන යදි සම්බොධනෙ එකාරන්තාකාරන්තලාභීනං කත්තු ඉසි සඛ මුනි භදන්තාදීනං ගහණං පයොජනං න සියා, අඤ්ඤථා අනුපපජ්ජනං සියාති එවමඤ්ඤථානුපපත්තිලක්ඛණසාමත්ථියතො සාමඤ්ඤවිධානෙ පයොජනමාහෙ’’ති, සොයන්ති ඉමිනා වුත්තියං ‘ආගති ගණොය’න්ති වුත්තං වචනං නිදස්සෙති.

Die Bezeichnung „gha“ ist die Gha-Bezeichnung; von diesen. In Fällen wie „kaññā-Bezeichnung“ usw. wird wegen der Vielheit der Gha-Bezeichnungen der Plural verwendet. „Des Gha-Wortes“ (gharūpassa) bedeutet „des Lautes gha“. Ebenso verhält es sich bei „bho brahmā“: Hier zeigt er durch das Wort „ebenso“ (tathā) den Einschluss der Form „brahmā“ auf, da diese bereits in der Etymologie dargelegt wurde. Sie erklären es so: Daher erklären sie es mit „tasmā sa sakhato gassa akāra-ākārā“ usw. Denn sie erklären den Hinweis auf das Herantreten von „e“ (ettupasilesaniddesaṃ), nachdem sie im Dvandva-Kompositum von „aca, āca, ica, īca, eca“ die Auslassung der vorhergehenden Vokale vorgenommen haben. „Allgemeine Vorschrift“ (sāmaññavidhānaṃ) ist das allgemeine Sprechen ohne Spezifizierung, wie in „brahmakattuisi sakhato“. „Wozu“ (kimatthaṃ) bedeutet: was ist der Zweck oder Nutzen davon. Die Erwägung der Frage nach dem Zweck der allgemeinen Vorschrift im Sinn behaltend, sagt er, da es heißt „dies ist eine unvollständige Gruppe“ (āgati gaṇoyaṃ): „dem Sinne nach“ (atthato) usw. „Dem Sinne nach“ bedeutet kraft der logischen Notwendigkeit (sāmatthiyato). „Durch dieses“ bezieht sich auf die Aussage „dies ist eine unvollständige Gruppe“. Dies ist damit gesagt: Wenn durch das Offenbaren, dass dies eine Gruppe ist, die hauptsächlich aus jenen Formen besteht, mittels der Aussage „dies ist eine unvollständige Gruppe“, das Erfassen von Wörtern wie kattu, isi, sakha, muni, bhadanta usw., die im Vokativ auf -e oder -a enden, nicht der Zweck wäre, dann würde sich eine Unstimmigkeit ergeben. Auf diese Weise nennt er den Zweck der allgemeinen Vorschrift aufgrund der logischen Folgerichtigkeit (Unentbehrlichkeit). Mit „dieser“ verweist er auf die in der Vutti gemachte Aussage „dies ist eine unvollständige Gruppe“.

63. ඝොස්සං

63. Ghossaṃ

ස්සඤ්ච ස්සාච ස්සායොච අඤ්ච තිඤ්චාති ඉතරීතරයොගෙ චත්ථ සමාසො,ස්සං ස්සා ස්සායං තිංසු.

„ssa“ und „ssā“ und „ssāya“ und „a“ und „ti“ – hier liegt ein Copulativkompositum (itarītarayoga-samāsa) vor, nämlich: in ssa, ssā, ssāya, a [und] ti.

64. එක

64. Eka

ඝොච [Pg.124] ඔච ඝො ඝාන්තඔකාරන්තා, නත්ථි ඝො යෙසන්තෙ අඝො, තෙසං, සාමඤ්ඤවිධානතොති කස්සචි ලිඞ්ගස්ස අපරාමාසා සාමඤ්ඤෙන විධානතො, නාදෙකවචනෙසූති නාදීසු එකවචනෙසූති අත්ථො, හි හෙතුම්හි, යස්මා කස්සචි එවං දුට්ඨාධිප්පායො සියා, තස්මා දුතියමුදාහරණන්ති අත්ථො, දුතියොපි හෙතුම්හි, යස්මා සබ්බෙසං සඞ්ගහණත්ථං, තස්මා න ච තථාධිප්පෙතන්ති අත්ථො, සබ්බෙසමෙකවචනානං සඞ්ගහණාභාවෙ සුත්තානං විරචනප්පකාරමාහ-‘අඤ්ඤථා’තිආදි, උපරිචාත්‍යාදීස්වයමධිප්පායො ‘‘සුත්තස්ස ‘අංයොස්වඝොන’න්ති විරචිතත්තා සාමඤ්ඤෙනෙ-කවචනෙස්වඝස්ස නරස්සත්තප්පතීති තප්පටිසෙධාභාවා’දණ්ඩි කුල’න්ති රස්සත්තං ‘සිස්මිං නපුංසකෙ’ති විධිසුත්තං වදෙය්‍යා’’ති, ඔකාරන්තප්පටිසෙධන්ති ‘අඝොන’න්ති ඔකාරන්තප්පටිසෙධං, ආදෙසන්තරං ‘‘ගොස්සා ගසිහිනං සුගාවගවා’’ත්‍යාදිනා (2-67) කරීයමානං ගාවාදෙසාදිකං, එත්ථ පන නපුංසකෙ එකවචනන්තං දණ්ඩි කුලන්ති වක්ඛමානත්තා නොදාහටං, යොසු පන ‘‘යොලොපනිසුදීඝො’’ති (2-88) අදීඝස්සාපි දීඝවිධානසාමත්ථියා පඨමමෙව දීඝස්ස රස්සාභාවෙකාව කථාති නොදාහටං, දණ්ඩීදණ්ඩීනි ඉච්චෙව තු භවති, නොස්සවාති පාඨො දිස්සති, එත්ථ විජ්ජමානෙ ගෙ පරෙ ඔකාරන්තස්ස වා රස්සාපජ්ජනදොසම්පසඞ්ගතො නොස්සා’ති පාඨෙන භවිතබ්බං.

„gha“ und „o“ sind „gho“; d. h. die auf gha und o endenden Wörter. Diejenigen, bei denen kein „gho“ vorhanden ist, sind „agho“; von diesen. „Aufgrund der allgemeinen Vorschrift“ (sāmaññavidhānato) bedeutet: aufgrund einer allgemeinen Vorschrift ohne Bezugnahme auf ein bestimmtes Genus. „In den Singularformen von nā usw.“ (nādekavacanesu) bedeutet in den Singular-Endungen, die mit nā beginnen. Das Wort „hi“ drückt einen Grund aus; weil jemand eine solche falsche Ansicht haben könnte, darum wird das zweite Beispiel gegeben. Auch das zweite drückt einen Grund aus; weil es dem Einschluss aller dient, darum ist jenes nicht so beabsichtigt. Für den Fall, dass nicht alle Singularformen eingeschlossen werden, erklärt er die Art der Abfassung der Suttas mit „andernfalls“ (aññathā) usw. In Passagen wie „und weiter oben“ usw. ist dies die Absicht: „Weil das Sutta als 'aṃyosvaghonaṃ' verfasst ist, gäbe es bei einer allgemeinen Regel für die Singularformen keine Kürzung für das Nicht-Gha (agho). Mangels dieses Ausschlusses würde das Wort 'daṇḍi kulaṃ' eine Kürzung erfahren; daher sollte er die Vorschrift 'sismiṃ napuṃsake' angeben.“ Mit „Ausschluss der auf o endenden Wörter“ meint man den Ausschluss der auf o endenden Wörter durch 'aghonaṃ'. Eine andere Ersetzung ist die Ersetzung durch gāva usw., die durch „gossā gasihinaṃ sugāvagavā“ (2-67) bewirkt wird. Hier jedoch wurde das im Neutrum im Singular stehende „daṇḍi kulaṃ“ nicht als Beispiel angeführt, weil es später noch genannt wird. Bei den Endungen „yo“ jedoch wurde es nicht angeführt, weil durch die Kraft der Dehnungsvorschrift in „yolopanisudīgho“ (2-88) selbst für das Nicht-Gedehnte bereits zuerst die Abwesenheit einer Kürzung des Dehnungslauts feststeht; es verbleibt vielmehr als „daṇḍī“, „daṇḍīni“. Es findet sich die Lesart „nossavā“. Da hierbei jedoch beim Vorhandensein eines folgenden „ge“ die Gefahr des Fehlers besteht, dass für ein auf -o endendes Wort optional eine Kürzung eintritt, muss die Lesart „nossā“ lauten.

67. ගොස්සා

67. Gossā

ගාවෙන ගවෙනාති කරණෙපි සමානං, ගාවස්ස ගවස්සාති ඡට්ඨියාපි.

„gāvena“, „gavena“ – so verhält es sich auch im Instrumentalis; „gāvassa“, „gavassa“ – ebenso im Genitiv.

69. ගවං

69. Gavaṃ

සෙනාති සුතත්තා සෙඉති වුත්තියං නිමිත්තං පරිකප්පිතං.

Weil es im Sutta „sena“ heißt, wird „se“ in der Vutti als Bedingung angenommen.

72. ගාවු

72. Gāvu

සද්දන්තරත්තෙන කොචි දොසොති සම්බන්ධො, ආදිසිතබ්බා ආදෙසා කාතබ්බා.

Der Zusammenhang lautet: „kein Fehler aufgrund des Vorhandenseins eines anderen Wortes“. „ādisitabbā“ bedeutet: die Ersetzungen müssen vorgenommen werden.

73. යං

73. Yaṃ

පෙන [Pg.125] පසඤ්ඤාය යුත්තා ඊපී, පච සො ඊචාති වාපී අභෙදග්ගහණෙන, අඤ්ඤස්සාති ඉකාර උකාරඌකාරස්ස.

Durch „pa“ wird das mit der Pa-Bezeichnung verbundene „ī“ bezeichnet, oder auch „pa ca so ī ca“ wegen des Erfassens ohne Unterscheidung. „Des anderen“ (aññassa) bezieht sich auf den i-Laut, u-Laut und ū-Laut.

77. ස්මි

77. Smi

ලොකෙ දෙවදත්තො දත්තොති එකදෙසෙන සමුදායවොහාර දස්සනතො ස්මිනොතීමස්ස ස්මිං වචනස්සාත්‍යයමත්ථො දස්සිතොත්‍යාහ-‘ස්මිති ඉමිනා’තිආදි.

Da man in der Alltagssprache sieht, dass durch einen Teil („Datto“) das Ganze („Devadatto“) bezeichnet wird, wird gezeigt, dass dies die Bedeutung der Endung „smiṃ“ für das Wort „smi“ ist; daher sagte er: „mit diesem 'smi'“ usw.

81. ඣලා

81. Jhalā

බ්‍රහ්මාදීසු ‘ඉතො ක්වචි සස්ස ටානුබන්ධො’ති පාඨාති සම්බන්ධො, බ්‍රහ්මාදීසූති ‘‘ඝබ්‍රහ්මාදිතෙ’’ති (2-60) සුත්තෙ වුත්තබ්‍රහ්මාදීසු, පාඨාති ‘ඉතො’ත්‍යාදිනො ගණසුත්තස්ස පාඨා, ටානුබන්ධොති ඉමිනා (එටාදෙසං) නිද්දිසති.

Der Zusammenhang lautet: „unter den Wörtern brahmā usw. ist die Lesart 'ito kvaci sassa ṭānubandho'“. „Unter den Wörtern brahmā usw.“ bezieht sich auf die im Sutta „ghabrahmādite“ (2-60) genannten Wörter wie brahmā usw. „Die Lesart“ meint die Lesart des Gaṇasutta beginnend mit „ito“ usw. Mit „ṭ-Anubandha“ weist er auf die Ersetzung durch „e“ hin.

85. කූ

85. Kū

සො අන්තො යස්ස සො තදන්තො සමුදායො, තස්ස, ‘‘චානුකඩ්ඪිතං නොත්තරත්‍රානුවත්තතී’’ති විඤ්ඤූවචනං, විදුනො විදූති කූපච්චයන්තස්ස උදාහරණං, විඤ්ඤුනො විඤ්ඤූති ‘‘විතො ඤාතො’’ති (5-39) සබ්බඤ්ඤුනො සබ්බඤ්ඤූති ‘‘කම්මා’’ති (5-40).

Dasjenige, an dessen Ende dies steht, ist die darauf endende Gesamtheit (tadanto samudāyo). Für diese gilt der Ausspruch der Weisen (viññūvacanaṃ): „Was durch [das Wort] „ca“ herbeigezogen wurde, folgt im Weiteren nicht nach.“ Das Beispiel für ein auf das Suffix -kū endendes [Wort] ist „vidū“ für „viduno“. Für „viññuno“ ist es „viññū“ gemäß [Sutta 5-39: „vito ñāto“]. Für „sabbaññuno“ ist es „sabbaññū“ gemäß [Sutta 5-40: „kammā“].

86. ලො

86. Lo

ලොපොත්වෙව සිද්ධත්තාති වොමුත්තපක්ඛෙ ලොපොතීමිනාව සිද්ධත්තා.

„Da es bereits durch 'lopo' (Auslassung) etabliert ist“ bedeutet, dass es im alternativen Fall (vomuttapakkhe) eben durch die [Regel] „lopo“ etabliert ist.

87. නනො

87. Nano

අමුයාති ඉත්ථියං යාදෙසො, නනොතීමස්සිදං පච්චුදාහරණං.

„Amuyā“ ist der Ersatz durch „yā“ im Femininum. Dies ist das Gegenbeispiel zu „nano“.

88. යොලො

88. Yolo

පඨමාදුතියායොනමෙකතො උදාහරණානි අට්ඨී අට්ඨීනිති, තානිච යොලොපනිලාතිස්සෙව දස්සිතානි, තථායෙවාඤ්ඤානිපි ඤායන්තීති.

Die gemeinsamen Beispiele für die [Kasusendungen] -yo des Nominativs und Akkusativs (paṭhamādutiyāyonaṃ) sind „aṭṭhī“ und „aṭṭhīniti“. Diese wurden eben durch [die Regel] „yolopanilātissa...“ gezeigt. Ebenso sind auch andere zu verstehen.

92. න්තස්ස

92. Ntassa

ටමුත්තපක්ඛොති [Pg.126] අසන්තං කුබ්බන්තස්සාති ටාදෙසෙන මුත්තපක්ඛො,න්තුස්සචෙවන්ති පසිද්ධත්තාව ටාදෙසමුත්තපක්ඛං උපමෙති, ‘‘සඤ්ජාතං තාරකාදිත්විතො’’ති (5-45) ඉතො අන්ධිතා.

„Der vom [Ersatz] ṭa befreite Teil“ (ṭamuttapakkho) bezieht sich auf den befreiten Teil durch den Ersatz -ṭa bei „asantaṃ kubbantassa“ (für den, der Nicht-Existierendes tut). Da es durch „ntussaceva“ gut etabliert ist, vergleicht es den vom Ersatz -ṭa befreiten Teil. Dies leitet sich ab aus [Sutta 5-45]: „sañjātaṃ tārakāditvito“.

93. යොසු

93. Yosu

ටාදෙසො-තිප්පසජ්ජතීති කස්මා වුත්තං නනු තදන්තස්ස සමුදායස්ස පත්තෙ ‘‘ඡට්ඨියන්තස්සා’’ති (1-17) අන්තස්සෙව හොති, තථාසති නෙවාතිප්පසඞ්ගො, තස්මා කස්මාතිප්පසජ්ජතීති වුත්තන්ති, සච්චං, තථාපි ‘ඣිස්සා’ති වත්තුං සක්කුණෙය්‍යත්තෙ ඉස්සාති වුත්තත්ත සාමත්ථියතො තදන්තස්ස ටාදෙසො-තිප්පසජ්ජතීති තථා වුත්තන්ති, නනු ‘ඣිස්සා’ති වුත්තෙපි සොවාතිප්පසඞ්ගො තදවත්ථොයෙවාති සච්චං, තථාපි යදි සමුදායස්ස ටාදෙසො-භිමතො සියා ‘තථා සති කිං ඣග්ගහණෙන ඉස්සත්වෙව වදෙය්‍යාති නාතිප්පසජ්ජතීති, ඣග්ගහණෙ නාමන්තෙ ඉකාරස්සෙව ඣසඤ්ඤත්තාති ඉදං පන විසෙසනත්තෙන වත්තු මනිච්ඡිතෙ යුජ්ජති.

Warum wurde gesagt: „Der Ersatz -ṭa würde sich fälschlicherweise übermäßig anwenden“ (ṭādeso atippasajjati)? Wenn er nämlich auf die darauf endende Gesamtheit zutrifft, erfolgt er gemäß [Regel 1-17: „chaṭṭhiyantassa“] nur am Ende. In diesem Fall gäbe es keine übermäßige Anwendung (atippasaṅga). Warum also wird gesagt, dass er sich übermäßig anwendet? Es stimmt; dennoch wurde es so gesagt, weil aufgrund der Kraft dessen, dass „issā“ gesagt wurde, obwohl man „jhissā“ hätte sagen können, der Ersatz -ṭa für das darauf Endende übermäßig angewendet würde. Aber selbst wenn „jhissā“ gesagt würde, bliebe diese übermäßige Anwendung doch dieselbe? Das stimmt. Dennoch, wenn der Ersatz -ṭa für die Gesamtheit beabsichtigt wäre, warum dann das Erfassen von „jha“? Man hätte einfach „issā“ sagen können, und es gäbe keine übermäßige Anwendung. Denn die Erfassung von „jha“ bezeichnet nur den i-Laut am Ende als „jha“; dies ist jedoch passend, wenn man es nicht als Qualifikation (visesanatta) ausdrücken möchte.

94. වෙවො

94. Vevo

සහචරිතඤායස්සාති ‘‘තංසහචරිතා තග්ගහණෙන ගය්හන්තී’’ති ඤායස්ස.

„Der Regel der Begleitung“ (sahacaritañāyassa) bezieht sich auf die Regel (ñāya): „Die damit Begleiteten werden durch die Erfassung jener mit erfasst“.

95. යොම්හි

95. Yomhi

හෙතුකුරුසද්දෙහි යොසු ඉමිනා ටාදෙසෙ ‘‘ලොපො’’තීමිනා යොලොපෙ වා සම්පත්තෙ ‘‘පච්චයනිස්සිතං බහිරඞ්ග’’න්ති යොලොපතො ‘‘පකතිනිස්සිතමන්තරඞ්ග’’න්ති ‘‘අන්තරඞ්ගබහිරඞ්ගසු අන්තරඞ්ගවිධි බලවා’’ති පඨමං ටාදෙසෙ නිමිත්තාභාවාව ලොපා භාවොති දස්සෙතුමාහ-‘හෙතුකුරුසද්දෙහි’ච්චාදි.

Um zu zeigen, dass bei den Wörtern „hetu“ und „kuru“ vor [der Endung] -yo, wenn dieser Ersatz -ṭa eintritt, oder wenn der Wegfall von -yo (yolopa) durch die Regel „lopo“ eintritt, der Wegfall von -yo als „äußerlich, da auf dem Suffix beruhend“ (paccayanissitaṃ bahiraṅgaṃ) gilt, während der Ersatz [durch -ṭa] als „innerlich, da auf dem Stamm beruhend“ (pakatinissitamantaraṅgaṃ) gilt – und da unter innerlichen und äußerlichen [Regeln] die innerliche Regel stärker ist (antaraṅgavidhi balavā) –, zuerst bei dem Ersatz -ṭa mangels Ursache eben kein Wegfall stattfindet, sagte er: „von den Wörtern hetu und kuru“ usw.

99. සබ්බා

99. Sabbā

නනු කතරාදයොව සබ්බාදිසද්දවචනීයා හොන්ති සමාසෙනාභිහිතත්තා, න තු සබ්බසද්දො ත්‍යාහ-‘අවයවෙනෙ’ත්‍යාදි,යදිපි ‘සබ්බ සද්දො [Pg.127] ආදි යෙස’න්ති අවයවෙන විග්ගහො, තථාපි සමුදායොවාස්සත්ථො භවති… යෙසන්ත්‍යනෙන සමුදායස්ස පරාමාසාති භාවො, ඉතීති හෙතුම්හි, කො භවන්තානං ද්වින්නං බහුන්නං වා එකො දෙව දත්තො කඨාදීහි වා අත්ථෙ ද්වීහි බහූහි වා එකස්ස නිද්ධාරණෙ සති කිම්හා නිද්ධාරණෙ රතර රතමෙසු ණාදිවුත්තියං ‘‘එකත්ථතාය’’න්ති (2-119) විභත්තිලොපෙ ‘‘රානුබන්ධෙන්තසරාදිස්සා’’ති (4-132) අන්තසරාදිලොපෙ කිංසද්දස්ස රූපසිද්ධීති දස්සෙතුමාහ කතමා’තිආදි, උභො අංසා අස්සාති අත්ථෙ ‘‘අයුභද්විතීහංසෙ’’ති (4-49) අයෙ‘‘සරො ලොපො සරෙ’’ති (1-26) සරලොපෙ රූපසිද්ධීති ආහ-‘උභො අංසා’ඉච්චාදි, කායං වවත්ථා නාමෙ ත්‍යාහ-‘සාභිධෙය්‍යා’ත්‍යාදි, අවධිච්චාදිනා තස්සෙවාත්ථං විභාවෙති, අධංසො අභට්ඨතා අවධිභාවෙයෙවාවට්ඨානං, සාභිධෙය්‍යා පෙක්ඛාති එත්ථ සො සකො අභිධෙය්‍යො අත්ථො දිසාදි සාභිධෙය්‍යොති ගහිතොති ආහ-‘පුබ්බාදීන’න්තිආදි, සාභිධෙය්‍යන්ති කම්මතො පරා අපපුබ්බා ‘ඉක්ඛ=දස්සනෙ’තීමස්මා ‘‘ක්වචණ’’ඉති (5-41) අණ්පච්චයෙ සාභිධෙය්‍යාපෙක්ඛො, සො වාවධිනියමොති දස්සෙතුමාහ-‘තමපෙක්ඛති’ච්චාදි, තත්ථාධිප්පායං විවරති ‘තථාහි’ච්චාදිනා, එත්ථ ච පරාදිසද්දාභිධෙය්‍යො-ත්ථො දිසාදෙසාදි පුබ්බාදිසද්දාභිධෙය්‍යස්සාත්ථස්ස දිසාය දෙසාදිනො වාවධිභාවෙන නියමවසෙන පවත්තති, යො චාවධිභාවො නියමවසෙන පවත්තති, සොචාවධිභාවො නියමවසෙන පවත්තො පුබ්බාදිසද්දවචනීයං දිසාදෙසාදි මපෙක්ඛතීති සාභිධෙය්‍යාපෙක්ඛොවධිනියමොයෙව වවත්ථාති වුච්චතීත්‍යයමධිප්පායො, න තු අභිධෙය්‍යායන්ති අසම්භවා, අසම්භවමෙව දස්සෙන්තො ආහ-‘යො හි’ච්චාදි, කොසල්ලෙන නිමිත්තෙනාති කුසල සද්දස්ස පවත්තිනිමිත්තෙන කොසල්ලෙන, උත්තරාකුරවො උත්තරකුරුදීප වාසිනො, දෙසො වා, ‘නාඤ්ඤඤ්ච නාමප්පධානා’’ති (2-136) අනෙනෙව සඤ්ඤායං සබ්බාදිකාරියස්ස නිසිද්ධත්තෙ කිමසඤ්ඤායංභ්‍යනෙනෙත්‍යාහ ‘නාඤ්ඤඤ්චෙ’ත්‍යාදි, කිඤ්චි පුබ්බත්තාදිකමුද්දිස්ස කෙසඤ්චි පුබ්බොපරොත්‍යාදිකා අත්ථානුගතා සඤ්ඤා අන්වත්ථසඤ්ඤා.

Aber sind nicht Wörter wie „katara“ usw. diejenigen, die als „sabbādi“ (Sabba-Klasse) bezeichnet werden sollten, da sie durch ein Kompositum ausgedrückt werden, und nicht das Wort „sabba“ selbst? Darauf sagt er: „Durch das Glied (avayavena)“ usw. Obwohl die Analyse (viggaha) lautet: „[Die Wörter], deren Anfang (ādi) das Wort 'sabba' ist“ – also durch ein Glied –, ist der Sinn dennoch die Gesamtheit (samudāya)... der Sinn ist, dass mit dem Wort „yesaṃ“ (deren) auf die Gesamtheit verwiesen wird. „Iti“ steht im Sinne der Begründung. Um die Formbildung des Wortes „kiṃ“ bei der Bestimmung von einer Person aus zwei oder vielen – wie „Wer von euch beiden oder vielen ist der eine Devadatta?“ – oder bei Gegenständen wie Matten usw. zu zeigen, wenn eine Bestimmung aus zweien oder vielen stattfindet, und zwar bei Suffixen wie -tara oder -tama, wenn der Kasus wegfällt gemäß [Regel 2-119: „ekatthatāyaṃ“] und der Endvokal wegfällt gemäß [Regel 4-132: „rānubandhentasarādissā“] zu zeigen, sagte er: „katamā“ usw. Um die Formbildung bei „ubho aṃsā“ (beide Schultern/Teile) im Sinne von „dessen beide Schultern“ gemäß [Regel 4-49: „ayubhadvitīhaṃse“] bei [dem Suffix] -aya und dem Wegfall des Vokals gemäß [Regel 1-26: „saro lopo sare“] zu zeigen, sagte er: „ubho aṃsā“ usw. Was ist nun die sogenannte Festlegung (vavatthā)? Dazu sagte er: „sābhidheyyā“ (mit dem Bezeichneten) usw. Mit Begriffen wie Grenze (avadhi) erläutert er deren Bedeutung: Nicht-Verlust, Nicht-Herabfallen, das Verbleiben im Zustand der Grenze. „Sābhidheyyāpekkhā“: Hier ist die eigene bezeichnete Bedeutung, wie Himmelsrichtung usw., als „sābhidheyya“ erfasst; daher sagte er: „von pubbā“ usw. „Sābhidheyya“ leitet sich ab von dem Suffix -aṇa gemäß [Regel 5-41: „kvacaṇa“] von der Wurzel „ikkh = sehen“ nach den Präfixen „parā“ und „apa“; um zu zeigen, dass dies die Begrenzung ist, sagte er: „es bezieht sich auf jenes“ usw. Den dortigen Sinn erklärt er mit „tathāhi“ (nämlich) usw. Hierbei verhält sich die durch Wörter wie „para“ bezeichnete Bedeutung, wie Himmelsrichtung, Ort usw., aufgrund der Festlegung als Grenze für die durch Wörter wie „pubba“ bezeichnete Bedeutung von Himmelsrichtung, Ort usw. Und jene Grenze, die durch Festlegung besteht, bezieht sich auf die durch Wörter wie „pubba“ auszudrückende Himmelsrichtung, den Ort usw. Daher wird die auf das Bezeichnete bezogene Festlegung der Grenze eben als „vavatthā“ (Festlegung) bezeichnet – dies ist die Absicht. Es bedeutet jedoch nicht „im Bezeichneten“, da dies unmöglich ist. Um eben diese Unmöglichkeit zu zeigen, sagte er: „Wer nämlich...“ usw. „Durch die Ursache der Geschicklichkeit“ (kosallena nimittenā) bedeutet durch die Ursache des Auftretens des Wortes „kusala“, also Geschicklichkeit. „Uttarakuravo“ bezeichnet die Bewohner der Insel Uttarakuru oder das Land selbst. Da durch [Regel 2-136: „nāññañca nāmappadhānā“] bei Eigennamen die Operationen der Sabba-Klasse ausgeschlossen sind, warum wird dies hier als Nicht-Eigenname bezeichnet? Dazu sagte er: „nāññañca“ usw. Eine Bezeichnung, die sich auf Eigenschaften wie das „Frühersein“ usw. bezieht, wie „pubba“, „para“ usw., und die der Bedeutung folgt, ist eine bedeutungsgemäße Bezeichnung (anvatthasaññā).

104.ති

104. Ti

‘‘වානෙකඤ්ඤත්ථෙ’’ති (3-17) [Pg.128] විකප්පානුවත්තනතො අයුත්තත්තාභාවං දස්සෙති‘නයිදමයුත්ත’න්ති, යුත්තතා චාස්ස පාඨෙ බ්‍යභිචාර දස්සනතොති වත්තුමාහ-‘නපුංසකෙ’ච්චාදි, පාඨානුගතා හි සුත්තරචනා, විකප්පානුවත්තියා අනපුංසකමිදමෙව වචනං තස්ස ක්වචි බ්‍යභිචාරත්තෙ ඤාපකන්ති වත්තුමාහ-‘තස්ස චා’තිආදි, අවස්සමෙවමෙත්ථ අත්ථො ගහෙතබ්බො, අඤ්ඤථා යථාවට්ඨිතපාඨානුක්කමෙනාත්ථග්ගහණෙ සති සුත්තස්ස මුඛ්‍යත්තප්පතීතිතො කථන්තමඤ්ඤස්ස ඤාපකං භවෙය්‍ය, මුඛ්‍යභාවෙ හි ඤාපකත්ථං න යුජ්ජෙය්‍ය.

Um zu zeigen, dass durch das Fortwirken der Option (vikappānuvattana) gemäß [Regel 3-17: „vānekaññatthe“] keine Unangemessenheit vorliegt, sagte er: „Dies ist nicht unangemessen“ (nayidamayuttaṃ). Um zu erklären, dass seine Angemessenheit darin besteht, Abweichungen im Textbestand aufzuzeigen, sagte er: „im Neutrum“ (napuṃsake) usw. Denn die Formulierung des Suttas folgt dem Textbestand. Um zu erklären, dass eben dieses Wort, das kein Neutrum ist, aufgrund des Fortwirkens der Option ein Anzeiger (ñāpaka) für dessen gelegentliche Abweichung ist, sagte er: „und dessen...“ (tassa ca) usw. Gewiss muss der Sinn hier so verstanden werden; andernfalls, wenn man den Sinn gemäß der festgelegten Reihenfolge des Textbestandes erfasst, wie könnte es, da das Sutta als primär (mukhya) erscheint, als Anzeiger für etwas anderes dienen? Denn im Zustand der Primärität wäre eine anzeigende Funktion nicht passend.

108. අතෙ

108. Ate

නනු ච ‘‘ලක්ඛණපටිපදවුත්තෙසු පටිපදවුත්තස්සෙව ගහණ’’න්තීමාය පරිභාසාය ලක්ඛණිකස්සාකාරස්ස ගහණං න පප්පොතීත්‍යාසඞ්කිය පටිපාදයමාහ-‘රස්සාකාරෙ’ච්චාදි, පරිභාසාය චස්සායමත්ථො ‘‘ලක්ඛීයතෙනෙනෙති ලක්ඛණං, සාධ්වසාධුජානන හෙසුත්තා සුත්ත මුච්චතෙ, පටිගතම්පදං පටිපදං, උච්චාරිතමඤ්ජසෙත්‍යත්ථො, ලක්ඛණඤ්ච පටිපදඤ්ච ලක්ඛණපටිපදානි, තෙහි වුත්තානි රූපානි ලක්ඛණපටිපදවුත්තානි, තෙසු, වුත්තසද්දො පච්චෙකම්පරිසමාපීයතෙ ‘ලක්ඛණවුත්තෙසු පටිපදවුත්තෙසූ’ති, තත්‍රාඤ්චසා යමනිද්දිට්ඨං, කෙවලං ලක්ඛණදස්සනෙනාස්මිං ලක්ඛණෙ සත්‍යවස්සමනෙන රූපෙන භවිතබ්බන්ති ලක්ඛණෙන පටිපාදිතං, තං ලක්ඛණවුත්තමිත්‍යුච්චතෙ, යන්ත්වඤ්ජසා සද්දෙනෙව පටිපාදිතං, තං පටිපදවුත්තන්ති වුච්චතෙ, තස්මිං ලක්ඛණවුත්තෙ පටිපදවුත්තෙ ච රූපෙ සති පටිපදවුත්තස්සෙව ගහණං, නෙතරස්සෙ’’ති, පටිපදවුත්තස්සෙවෙත්‍යවධාරණෙන නියමරූපභාස්සා පරිභාසායාවගම්‍යතෙ, සො ච නියමො අනියමපුබ්බකෙ සන්දෙහෙ සත්‍යවතිට්ඨතෙ, තස්මා යත්‍ර ලක්ඛණවුත්තමෙව කෙවලං, න පටිපදවුත්තං, තත්‍ර නායං පරිභාසා වතිට්ඨතෙ, යත්‍රාපි පටිපදවුත්තමෙව කෙවලං, න ලක්ඛණවුත්තං, සොප්‍යෙතිස්සා අවිසයො, යත්‍ර ද්වෙ රූපානි සම්භවන්ති තත්‍රෙවා යම්පරිභාසා සන්දෙහාපාකරණමුඛෙන පවත්තාති ඤායප්පත්තොයෙවා මත්ථො [Pg.129] ඉමාය පරිභාසායානුවාද්‍යතෙ, තථාහි සන්දෙහඨානෙසු යද්‍යප්‍යෙකරූපමෙවමභින්නමුභින්නං, තථාපි ලක්ඛණවුත්තං රූපං ලක්ඛණෙ නොන්නීයමානං ධූමග්ගි විය ජලබලාකා විය චානු මානිකං, යන්තු පටිපද වුත්තං රූපං, තං පච්චක්ඛසිද්ධං, පච්චක්ඛානුමානෙසු ච පච්චක්ඛම්බලවන්තරං පමාණන්ති අතො පටිපදවුත්තමෙව ගය්හතීති.

Und ist es nicht so? Um der Befürchtung zu begegnen, dass durch diese Metaregel (paribhāsā): ‚Unter den durch Definition und durch direkten Schritt ausgedrückten [Formen] ist nur die durch den direkten Schritt ausgedrückte zu erfassen‘ die Erfassung des durch Definition [erhaltenen] kurzen a-Lauts nicht zustande kommt, erklärte er dies mit den Worten ‚rassākāre‘ usw. Und der Sinn dieser Metaregel ist folgender: ‚lakkhaṇa‘ (Definition) ist das, wodurch etwas definiert wird; weil es die Ursache für das Wissen um das Richtige und das Falsche ist, wird das Sutta so genannt. ‚paṭipada‘ ist das direkt erreichte Wort, was so viel bedeutet wie ‚direkt ausgesprochen‘. Definition und direkter Schritt sind ‚lakkhaṇapaṭipadāni‘; die durch diese ausgedrückten Formen sind ‚lakkhaṇapaṭipadavuttāni‘. Unter diesen wird das Wort ‚vutta‘ (ausgedrückt) jeweils einzeln bezogen: ‚unter den durch Definition ausgedrückten und unter den durch direkten Schritt ausgedrückten‘. Dabei wird dasjenige, was nicht direkt angegeben ist, sondern bloß durch das Aufzeigen einer Definition dargelegt wird – nach dem Prinzip: „Wenn diese Definition vorliegt, muss diese Form notwendigerweise existieren“ –, als ‚durch Definition ausgedrückt‘ bezeichnet. Was jedoch direkt durch das Wort selbst dargelegt wird, wird als ‚durch direkten Schritt ausgedrückt‘ bezeichnet. Wenn nun sowohl die durch Definition als auch die durch direkten Schritt ausgedrückte Form vorliegt, wird nur die durch direkten Schritt ausgedrückte erfasst, nicht die andere. Durch die Einschränkung ‚nur die durch direkten Schritt ausgedrückte‘ wird verstanden, dass diese Metaregel den Charakter einer einschränkenden Regel (niyama) hat. Und diese Einschränkung greift dann, wenn ein Zweifel besteht, dem keine Regelung vorausging. Daher gilt diese Metaregel nicht dort, wo es ausschließlich die durch Definition ausgedrückte Form gibt, nicht aber die durch direkten Schritt ausgedrückte. Auch dort, wo es nur die durch direkten Schritt ausgedrückte Form gibt, nicht die durch Definition ausgedrückte, liegt nicht ihr Anwendungsbereich. Nur dort, wo beide Formen möglich sind, tritt diese Metaregel in Kraft, um Zweifel zu beseitigen. Diese logisch folgerichtige Bedeutung wird durch diese Metaregel wiederholt. Denn an Stellen des Zweifels ist die durch Definition ausgedrückte Form – obwohl die eine Form für beide ununterscheidbar dieselbe ist –, da sie erst aus der Definition erschlossen werden muss, nur durch Schlussfolgerung (anumānika) gegeben, wie das Feuer durch Rauch oder das Wasser durch Kraniche. Was jedoch die durch direkten Schritt ausgedrückte Form betrifft, so ist sie durch direkte Wahrnehmung erwiesen (paccakkhasiddha). Da nun unter direkter Wahrnehmung und Schlussfolgerung die direkte Wahrnehmung das stärkere Erkenntnismittel ist, wird deshalb nur die durch direkten Schritt ausgedrückte Form erfasst.

110. ක්වචෙ

110. An einigen Stellen

නපුංසකලිඞ්ගෙ එකාරෙන න භවිතබ්බන්ති සම්බන්ධො.

Die syntaktische Verbindung lautet: ‚Im Neutrum darf kein e-Laut stehen.‘

114. ලොපො

114. Der Wegfall

අකාරස්සන්තරඞ්ගත්තෙ කාරණමාහ-‘පකතිනිස්සිතත්තා’ති, පකතියා ඉදං පාකතං ‘‘ණො’’ති (4-34) ණො, ලොපස්ස බහිරඞ්ගත්තෙ කාරණමාහ-‘පච්චයනිස්සිතත්තා’ති, අන්තරඞ්ගෙච්චාදිනා ‘‘අන්තරඞ්ගබහිරඞ්ගෙස්වන්තරඞ්ගවිධි බලවා’’ති පරිභාසමුපලක්ඛෙති, අඞ්ගසද්දො-වයවවාචී, අන්තෙ සද්දො සත්තම්‍යත්ථෙ, අඞ්ගෙ භවමන්තරඞ්ගං විභත්ථ්‍යත්ථෙ-සඞ්ඛ්‍යසමාසො ‘‘එඔනම වණ්ණෙ’’ති (1-37) අත්තං රාගමො, අඞ්ගතො බහි බහිරඞ්ගං ‘‘පය්‍යපාබහිතිරො පුරෙපච්ඡා වා පඤ්චම්‍යා’’ති (3-5) අසඞ්ඛ්‍යසමාසො, අත්‍ර චාන්තරඞ්ගං බහිරඞ්ගන්ති නාඞ්ගෙභවමන්තරඞ්ගං, අපිත්වන්තරඞ්ගනිස්සිතං කාරියමන්තරඞ්ගං, නාප්‍යඞ්ගතො බහිභූතො සමුදායො බහිරඞ්ගං, කින්තු බහිරඞ්ගනිස්සිතං කාරියම්බහිරඞ්ගං යථා මඤ්චනිස්සිතෙසු සද්දායන්තෙසු ‘මඤ්චා සද්දායන්තී’ත්‍යුච්චතෙ තං වියෙති අතොයෙවා සඞ්ඛ්‍යසමාසෙපි ලිඞ්ගවිභත්තිවචනන්තරයොගො ‘අන්තරඞ්ගො අන්තරඞ්ගා’ති, සඞ්කෙතිකො හ්‍යයමසඞ්ඛ්‍යසමාසො, න පුබ්බපදත්ථප්පධානො, යථා-පච්චක්ඛස්සාක්ඛනිස්සිතත්තාවබොධත්ථං ‘අක්ඛමක්ඛම්පති වත්තතෙ’ති විච්ඡාය-මසඞ්ඛ්‍යසමාසෙපි කතෙ පච්චක්ඛ ඤාණස්සාක්ඛනිස්සිතත්තඤාපනත්ථං සඞ්කෙතවසෙන කතො-යමසඞ්ඛ්‍ය සමාසො, න පුබ්බපදත්ථප්පධානොති‘පච්චක්ඛො පච්චක්ඛා’ති ලිඞ්ගවිභත්ති වචනන්තරයොගො, තථෙවාය-මන්තරඞ්ගනිස්සිතො-යං සමුදායනිස්සිතොති ඤාපනත්ථං සඞ්කෙතවසෙන කතො-යමසඞ්ඛ්‍යසමාසොති ලිඞ්ගවිභත්තිවචනන්තරයොගො න විරුජ්ඣතෙ, අථවා අන්තරමඞ්ගමස්ස කාරියස්සාත්ථීති ‘‘සද්ධාදිත්ව’’ (4-84) තථා බහිරඞ්ගන්ති, අන්තරඞ්ගඤ්ච බහිරඞ්ගඤ්ච [Pg.130] අන්තරඞ්ගබහිරඞ්ගානි, තෙස්වන්තරඞ්ගො බලවාති. අන්තරඞ්ග කාරියස්ස බලවත්තං සාධෙතුං ‘සබ්බපඨමං විධෙය්‍යත්තා’තිආදි වුත්තං, ඉදම්පන අන්තරඞ්ගකාරියස්ස බලවභාවසාධනෙ කාරණං න හොති, අන්තරඞ්ගත්තා බලවභාවොයෙව හි සබ්බපඨමං විධෙය්‍යත්ත කාරණං, තථා චාහ-‘යො ලොපතො අකාරස්ස පඨමමෙව භවනෙ කාරණමාහ අන්තරඞ්ගත්තා අකාරස්සා’ති, තස්මා නායං පාඨො ඝටතෙ, අන්තරඞ්ගබලවභාවසාධනස්ස පන ලොකතො ඉච්ඡිතත්තා අයමෙවත්ථෙ පාඨො ඝටතෙ’’අන්තරඞ්ගමෙව කාරියම්බලවං ලොකෙ තථාදිට්ඨත්තා, තථා හි ලොකො පාතොවා’’ත්‍යාදි, ලොකෙ තථාදිට්ඨත්තාති අන්තරඞ්ගබලවභාවස්ස ලොකෙ එවං වක්ඛමානනයෙන දිට්ඨත්තා, අථවා කෙනචි විධුරප්පච්චයොපනිපාතෙන කාරණවෙ කල්ලෙන වා කදාචි කත්තුමසක්කුණෙය්‍යත්තෙපි අන්තරඞ්ගස්ස අවස්සං විධෙය්‍යත්තං දස්සෙතුමාහ සබ්බපඨමං විධෙය්‍යත්තා’ති, සතිසම්භවෙති නිමිත්තස්සානුපහතත්තා කාරියස්ස සම්භවෙ සති.

Als Grund für die Innerlichkeit (antaraṅgatta) des a-Lauts nennt er: ‚Weil er auf der Stammform (pakati) beruht‘. Von ‚pakati‘ leitet sich ‚pākata‘ (offenbar) her; [wie in der Regel] ‚ṇo‘ (4-34) das Suffix ‚ṇa‘. Als Grund für die Äußerlichkeit (bahiraṅgatta) des Wegfalls nennt er: ‚Weil er auf dem Suffix (paccaya) beruht‘. Mit den Worten ‚im Inneren‘ usw. deutet er auf die Metaregel hin: ‚Bei inneren und äußeren Regeln ist die innere Regel stärker‘. Das Wort ‚aṅga‘ bezeichnet einen Bestandteil (avayava). Das Wort ‚ante‘ steht im Sinne des Lokativs. Ein im Bestandteil befindliches ist ‚antaraṅga‘ (innerlich); dies ist ein Avyayībhāva-Kompositum (saṅkhyasamāsa) im Sinne eines Kasus, [wie in] ‚eonama vaṇṇe‘ (1-37) die Ersetzung durch a [und] der r-Einschub stattfinden. Ein außerhalb des Bestandteils befindliches ist ‚bahiraṅga‘ (äußerlich); dies ist ein Avyayībhāva-Kompositum (asaṅkhyasamāsa) gemäß ‚payyapābahitiro purepacchā vā pañcamyā‘ (3-5). Und hier bezeichnen ‚innerlich‘ (antaraṅga) und ‚äußerlich‘ (bahiraṅga) nicht bloß, dass das im Bestandteil Befindliche innerlich ist, sondern vielmehr, dass die auf dem Inneren beruhende Operation innerlich ist; und auch nicht, dass die außerhalb des Bestandteils befindliche Gesamtheit äußerlich ist, sondern vielmehr, dass die auf dem Äußeren beruhende Operation äußerlich ist. Dies ist so, wie wenn man von schreienden Menschen auf Betten sagt: ‚Die Betten schreien‘. Eben darum gibt es selbst bei einem Avyayībhāva-Kompositum eine Verbindung mit anderen Geschlechtern, Kasus und Numeri wie ‚antaraṅgo, antaraṅgā‘; denn dieses Avyayībhāva-Kompositum ist konventionell (saṅketika) und wird nicht primär durch die Bedeutung des ersten Gliedes bestimmt. Es verhält sich wie bei ‚paccakkha‘ (direkte Wahrnehmung): Um das Beruhen der direkten Wahrnehmung auf dem Sinnesorgan (akkha) verständlich zu machen, wird, obwohl das Avyayībhāva-Kompositum in der Wortanalyse ‚akkham akkhaṃ prati vartate‘ gebildet wird, dieses Avyayībhāva-Kompositum durch Übereinkunft gebildet, um das Beruhen des direkten Wissens auf dem Sinnesorgan anzuzeigen, und wird nicht primär durch die Bedeutung des ersten Gliedes bestimmt; daher gibt es eine Verbindung mit anderen Geschlechtern, Kasus und Numeri wie ‚paccakkho, paccakkhā‘. Ebenso steht es nicht im Widerspruch, dass dieses Avyayībhāva-Kompositum durch Übereinkunft gebildet wurde, um anzuzeigen, dass [die Operation] auf dieser inneren Gesamtheit beruht, weshalb eine Verbindung mit anderen Geschlechtern, Kasus und Numeri stattfindet. Oder aber: Ein innerer Bestandteil (antaram aṅgam) wohnt dieser Operation inne, daher ‚antaraṅga‘ – gemäß der Regel ‚saddhāditva‘ (4-84); ebenso ‚bahiraṅga‘. ‚antaraṅga‘ und ‚bahiraṅga‘ sind ‚antaraṅgabahiraṅgāni‘; unter diesen ist das Innere stärker. Um die Stärke der inneren Operation zu beweisen, wurde gesagt: ‚Weil sie allererst anzuwenden ist‘ usw. Dies jedoch ist kein Grund für den Beweis der Stärke der inneren Operation; denn gerade die Stärke aufgrund des Innerlich-Seins ist der Grund dafür, dass sie allererst anzuwenden ist. Und so heißt es: ‚Welcher den Grund für das Vorhandensein des a-Lauts noch vor dem Wegfall nennt: wegen der Innerlichkeit des a-Lauts‘. Daher ist diese Lesart nicht stimmig. Da man jedoch den Beweis für die Stärke des Inneren aus der Alltagswelt (loka) wünscht, ist in diesem Sinne folgende Lesart stimmig: ‚Nur die innere Operation ist in der Welt stark, weil es so gesehen wird; denn die Welt [handelt] schon früh am Morgen‘ usw. ‚Weil es in der Welt so gesehen wird‘ bedeutet, dass die Stärke des Inneren in der Welt in der Weise gesehen wird, wie es im Folgenden dargelegt wird. Oder aber, um zu zeigen, dass das Innere selbst dann notwendigerweise anzuwenden ist, wenn es aufgrund des Eintretens eines störenden Umstands oder des Mangels an Ursachen manchmal unmöglich auszuführen ist, sagte er: ‚Weil es allererst anzuwenden ist‘. ‚Wenn die Möglichkeit besteht‘ (sati sambhave) bedeutet: wenn die Ursache nicht beeinträchtigt ist und somit die Operation stattfinden kann.

116. යෙ

116. Bei ‚ye‘

ඉවණ්ණස්සාති වුත්තත්තාති ‘යෙ පස්සිවණ්ණස්සා’’ති එත්ථ ඉවණ්ණස්සාති වුත්තත්තා.

Wegen der Aussage ‚für den i-Laut‘ (ivaṇṇassa) – das heißt, weil hier in ‚ye passivaṇṇassa‘ gesagt wurde: ‚für den i-Laut‘.

118. අසං

118. Nicht verbunden

ලිඞ්ගවචනභෙදෙපි බ්‍යයරහිතත්තා අබ්‍යයවන්තඋපසඞ්ගනිපාතානං පුබ්බාචරියසඤ්ඤා, අසතී සඞ්ඛ්‍යා යෙසන්ත්‍යාන්‍යසඞ්ඛ්‍යානීත්‍යාහ- ‘එකත්තෙ’ච්චාදි, එකානෙකෙසූති වුත්තත්තා සඞ්ඛ්‍යාවිසෙසෙ විධීයමානාස්‍යාදයො කථමසඞ්ඛ්‍යෙහි උප්පජ්ජිතුමුස්සහන්තෙ ඉච්චාසයෙනාහ- ‘කථමසඞ්ඛ්‍යෙහි ස්‍යාදීනං සම්භවො’ති. අථ නිස්සඞ්ඛ්‍යෙහි හොතුස්‍යාදීනමසම්භවො උච්චං රුක්ඛස්සිච්චාදොතු සඞ්ඛ්‍යාසම්භවෙ භවිතබ්බමෙව ස්‍යාදීහිච්චාහ-‘සඞ්ඛ්‍යාසම්භවෙවෙ’ච්චාදි. වුත්තිගන්ථස්සාධිප්පායං විවරති ‘අඤ්ඤථෙ’ ත්‍යාදිනා, කිමෙසමුප්පත්තියම්පයොජනං යෙනාසඞ්ඛ්‍යෙහි තදුප්පත්ති නො-නුමීයතෙ ච්චාසඞ්කියාහ-‘තස්සඤ්ච සතිය’න්ත්‍යාදි, අසති හි ස්‍යාදීනමුප්පත්තියමුච්චමාදීනමසඞ්ඛ්‍යානම්පදත්තං නත්ථීති යො ආදීසු පදස්මා පරෙසං තුම්හාම්හසද්දානං සවිභත්තීනං වොනොආදිකං පදනිමිත්තං [Pg.131] කාරියං න සියාති ‘උච්චං වො, උච්චං නො’තිආදයො පයොගා න සිජ්ඣන්ති, සති තු ස්‍යාදුප්පත්තියං ලුත්තෙසුපි තෙසු පදත්තනිප්ඵත්තියායෙව තදුප්පත්තිතො පදත්තෙ සිද්ධෙ පදලක්ඛණං කාරියං සිජ්ඣතෙවාති භාවො. පරෙහි එත්ථ ‘තස්සං සාලාය’න්ති වචනිච්ඡායං ‘තත්‍ර සාලාය’න්ති යථා සියාති ‘‘අබ්‍යයත්වා ස්‍යාදිනො’’ති (පා, 2-4-82) අබ්‍යයතො පරස්සිත්ථියමාප්පච්චයස්සාපි ලොපො විහිතො, තෙනාහ- ‘අසඞ්ඛ්‍යෙහි’ච්චාදි, තදයුත්තන්ති ආප්පච්චයස්ස ලොපවිධාන මයුත්තංත්‍යත්ථො. අථ කෙනාත්‍ර ආප්පච්චයො විධීයතෙ යෙනාස්සාපි ලොපො-නුසාසීයතෙ ‘‘ඉත්ථියමත්වා’’ති (3-26) චෙ නෙතදත්ථි, ඉත්ථියමාප්පච්චයස්ස විධානතො-සඞ්ඛ්‍යානඤ්චාලිඞ්ගත්තා, තස්මා අසඞ්ඛ්‍යෙහි ආප්පච්චයස්ස සම්භවොයෙව නත්ථීත්‍යනත්ථකමාප්පච්චයස්ස ලොපවචනන්ති නානත්ථකං ඉත්ථියන්ති (3-26) හි ගුණිප්පධානො නිද්දෙසො ඉත්ථත්තවති ආප්පච්චයාදයො විධීයන්තෙ ‘තස්සං සාලාය (මිච්චෙ තස්මිං පදත්ථෙ) තත්‍රෙ’ති අසඞ්ඛ්‍යමිදමිත්ථත්තවති වත්තතෙ, තස්මා සියායෙ වෙතස්මා ආප්පච්චයොත්‍යවස්සමාප්පච්චයස්ස ලොපො විධෙය්‍යොති යො මඤ්ඤතෙ, තම්පති ආහ-‘යදීපි’ච්චාදි, විසෙසාභිධානාත්‍යුපගමෙ වත්ත මානොයමසඞ්ඛ්‍යසමුදායො‘නිද්දෙසො වත්තතෙ’ති චොභයමික්ඛතෙ, ඉත්ථියන්ති නිද්දෙසස්ස ගුණිප්පධානත්තං සාධෙතුං ‘ඉත්ථත්තවති හි ආප්පච්චයාදයො’තිආහ, තත්‍රෙතීමස්සාසඞ්ඛ්‍යස්ස සාලායං වත්තනතො ආහ- ‘ඉත්ථත්තවති චා’ති, අයම්පසිද්ධිරූපෙන න වත්තතෙති සම්බන්ධො, යදි අයම්පසිද්ධිරූපෙන වත්තතෙ, කුතො චරහි ඉත්ථත්තාවසායොත්‍යාහ- ‘ඉත්ථත්තාවසායො’ච්චාදි. ඉදානි ජිනින්දබුද්ධිවචනමානීය තස්සා යුත්තත්තමුබ්භාවයිතුමාහ- ‘යොප්‍යාහි’ච්චාදි, යදීපිච්චාදි ජිනින්දබුද්ධිවචනං, තස්සාති ඉත්ථත්තස්ස, පදත්ථො ච ඉත්ථත්තං සියාති යොප්‍යාහෙති සම්බන්ධො, ගම්මමානත්ථත්තා ඉතිසද්දාප්පයොගො, තස්සායුත්තන්ති තස්සෙවං වාදිනො ජිනින්දබුද්ධිනො වචනමයුත්තංත්‍යත්ථො, කුතොච්චාහ- ‘එවං හි’ච්චාදි, යදි ඉත්ථත්තස්ස වාක්‍යත්ථතා ඉත්ථිප්පච්චයනිවත්තිකතා, එවං සති සාලායමිච්චාදිසද්දන්තරාපෙක්ඛා ඉත්ථත්තප්පතීති තත්‍රෙත්‍යාදීසු සියාති අත්ථො, නෙව තථා පතීයතීති භාවො, වුත්තමෙවත්ථං ඵුටයිතුමාහ- ‘තථාහි’ච්චාදි, අවිද්දසුඅයන්ති දිට්ඨන්තො පඤ්ඤාසො, අවිද්දසු [Pg.132] අයන්ති උභයත්‍රාප්‍යත්‍රෙකවචනසිස්ස නිවත්තියා කතං යමෙකත්තං, තං සද්දන්තරාද්‍යනපෙක්ඛමෙව පතීයතෙත්‍යත්ථො, ඉත්ථත්ත වුත්තිනා සාලාදිසද්දෙන සාමානාධිකරණ්‍යං තත්‍රෙත්‍යෙතස්සාති එතාවතා ආප්පච්චයො උප්පජ්ජතීති ච න සක්කා වත්තුන්ති දස්සෙන්තො ආහ-‘සමානාධිකරණත්තම්පි’ච්චාදි, සමානාධිකරණත්තම්පීති (ඉත්ථි) වුත්තිනා සාලාදිසද්දෙන සාමානාධිකරණ්‍යම්පි, ආප්පච්චයාදීනං නාඞ්ගන්ති සම්බන්ධො.

Selbst wenn es Unterschiede in Genus und Numerus gibt, ist aufgrund des Fehlens von Flexion (byaya) die Bezeichnung der früheren Lehrer für Präfixe (upasagga) und Partikeln (nipāta) 'avyaya' (Indeklinabilien). Weil sie keinen Numerus haben, sind sie 'zahllose' (asaṅkhya); deshalb sagt er: 'ekatte' usw. Da gesagt wurde 'in einem oder vielen', wie können die Kasusendungen wie 'syā' usw., die für bestimmte Numeri vorgeschrieben sind, von zahllosen (Wörtern) entstehen? In dieser Absicht sagt er: 'Wie ist das Entstehen von syā usw. aus zahllosen möglich?' Nun gut, mag es auch kein Entstehen von syā usw. aus zahllosen geben; aber in Fällen wie 'uccaṃ rukkhaṃ' (hoch ist der Baum), wo ein Numerus vorhanden ist, müssen syā usw. gewiss entstehen; deshalb sagt er: 'saṅkhyāsambhaveva' usw. Er erklärt die Absicht des Vuttigantha (des Textes der Regeln) mit 'aññatha' usw. Was ist der Nutzen dieses Entstehens, aufgrund dessen man das Entstehen aus zahllosen nicht annehmen sollte? Mit dieser Befürchtung sagt er: 'tassañca satiyaṃ' usw. Denn wenn kein Entstehen von syā usw. stattfindet, gäbe es für die zahllosen Wörter wie 'uccaṃ' usw. keine Wortform (padatta). Dann würde die vom Wort abhängige Operation wie das Ersetzen von 'tumha' und 'amha' nach einem Wort durch 'vo' und 'no' nicht stattfinden. Ausdrücke wie 'uccaṃ vo', 'uccaṃ no' würden nicht korrekt gebildet. Wenn aber das Entstehen von syā stattfindet, selbst wenn diese gelöscht werden, ist durch eben dieses Entstehen der Zustand eines Wortes (padatta) etabliert, und die vom Wort geforderte Operation findet statt. Das ist die Bedeutung. Von anderen wird hier argumentiert: Damit in der Absicht zu sagen 'in jenem Saal' (tassaṃ sālāyaṃ) die Form 'tatra sālāyaṃ' entsteht, wurde durch 'abyayatvā syādino' (Pā. 2.4.82) das Löschen (lopa) auch des Suffixes 'ā' (ā-paccaya), das auf ein Indeklinabile (avyaya) folgt und das Femininum bezeichnet, vorgeschrieben. Deshalb sagt er: 'asaṅkhyehi' usw. 'tadayuttaṃ' bedeutet, dass die Vorschrift zum Löschen des Suffixes 'ā' unangebracht ist. Nun, wodurch wird hier das Suffix 'ā' vorgeschrieben, so dass dessen Löschen gelehrt wird? Wenn man sagt: durch 'itthiyamatvā' (3.26), so ist das nicht der Fall, weil das Suffix 'ā' für das Femininum vorgeschrieben ist und zahllose Wörter kein Genus (āliṅga) haben. Daher ist das Entstehen des Suffixes 'ā' bei zahllosen Wörtern umöglich, und die Vorschrift zum Löschen des Suffixes 'ā' ist zwecklos. Aber es ist nicht zwecklos. Denn die Angabe 'itthiyaṃ' (3.26) ist eine Angabe, bei der das Attribut (guṇa) die Hauptrolle spielt; die Suffixe wie 'ā' werden für das vorgeschrieben, was Weiblichkeit besitzt. In 'tassaṃ sālāyaṃ' (in jener Wortbedeutung) drückt das wortlose 'tatra' dieses Weibliche aus. Daher sollte von diesem das Suffix 'ā' entstehen, und das Löschen des Suffixes 'ā' muss zwingend vorgeschrieben werden. Gegen den, der dies meint, sagt er: 'yadīpi' usw. Selbst wenn man die Bezeichnung des Spezifischen akzeptiert, sieht man beides: dass diese Gruppe von zahllosen Wörtern existiert und dass 'die Angabe existiert'. Um zu beweisen, dass in der Angabe 'itthiyaṃ' das Attribut die Hauptrolle spielt, sagt er: 'Denn die Suffixe wie ā werden für das vorgeschrieben, was Weiblichkeit besitzt.' Da 'tatra' sich hier auf den zahllosen Saal bezieht, sagt er: 'und in dem, was Weiblichkeit besitzt'. 'Dieser drückt es nicht in seiner etablierten Form aus' ist die Verknüpfung. Wenn er es in seiner etablierten Form ausdrückt, woher kommt dann die Bestimmung der Weiblichkeit? Deshalb sagt er: 'itthattāvasāyo' usw. Nun bringt er die Worte von Jinindabuddhi vor, um deren Unangemessenheit aufzuzeigen, und sagt: 'yopyāhi' usw. 'yadīpi' usw. sind die Worte von Jinindabuddhi. 'tassa' bezieht sich auf die Weiblichkeit. 'Und der Sinn des Wortes möge Weiblichkeit sein' ist die Verknüpfung mit 'yopyāha'. Weil der Sinn impliziert ist, wird das Wort 'iti' nicht verwendet. 'tassāyuttaṃ' bedeutet, dass das Wort dieses so sprechenden Jinindabuddhi unangebracht ist. Warum? Er sagt: 'evaṃ hi' usw. Wenn die Weiblichkeit die Bedeutung des Satzes wäre und die Funktion hätte, das weibliche Suffix auszuschließen, dann würde in Fällen wie 'tatra' usw. das Erkennen der Weiblichkeit in Abhängigkeit von anderen Wörtern wie 'sālāyaṃ' geschehen; aber so wird es nicht wahrgenommen, das ist die Bedeutung. Um eben diesen Sinn zu verdeutlichen, sagt er: 'tathāhi' usw. Das Beispiel ist 'aviddasu ayaṃ'. 'aviddasu ayaṃ' – in beiden Fällen ist die Singularität, die durch den Ausschluss der Singularität der Endung bewirkt wird, unabhängig von anderen Wörtern erkennbar. Man kann nicht sagen, dass das Suffix 'ā' nur deshalb entsteht, weil 'tatra' in kongruenter Beziehung (sāmānādhikaraṇya) zu Wörtern wie 'sālā' steht, die das Weibliche ausdrücken; dies zeigend sagt er: 'samānādhikaraṇattampi' usw. 'samānādhikaraṇattampi' bedeutet, dass auch die Kongruenz mit Wörtern wie 'sālā', die das Weibliche ausdrücken, kein Faktor (aṅga) für das Entstehen von Suffixen wie 'ā' ist; dies ist die Verknüpfung.

119. එක

119. Eins

එවාති අනුවත්තතෙඑව, එකොත්ථො යස්ස පකත්‍යාදිසමුදායස්ස සො එකත්ථො ‘අස්ස චෙකත්ථසද්දස්ස පවත්තිනිමිත්තං ඊයාදි විධානන්ත්‍යාහ- ‘එකත්ථතා ඊයාදිවිධාන’න්ති, ඊයාදිවුත්තියන්ති වත්තනං වුත්ති ඊයාදීනං වුත්ති, ඊයාදිවිධානෙ සතිත්‍යත්ථො, සමාසතොති සමාසිතා, තෙනෙවාති ‘‘දිස්සන්තඤ්ඤෙපි පච්චයා’’ති (4-120) සුත්තෙනෙව.

'Eva' wird fortgeführt. Dasjenige Ganze aus Stamm usw., das eine einzige Bedeutung (ekattha) hat, ist 'ekattho'. Da die Ursache für die Anwendung dieses Wortes 'ekattha' die Vorschrift von -īya usw. ist, sagt er: 'Einsinnigkeit (ekatthatā) ist die Vorschrift von īya usw.' 'In der Funktion von īya usw.' (īyādivuttiyaṃ) bedeutet das Funktionieren (vattana), die Funktion (vutti) von īya usw.; das bedeutet: wenn die Vorschrift von īya usw. vorliegt. 'Zusammenfassend' (samāsato) bedeutet in zusammengefasster Weise (samāsitā). 'Eben durch dieses' (teneva) bedeutet eben durch die Regel (sutta) 'dissantaññepi paccayā' (4-120).

120. පුබ්බ

120. Vorherig

යදා චාත්‍රාධිසද්දප්පයොගො තදා තෙනෙව විභත්‍යත්ථස්ස වුත්තත්තා න සත්තමී පයුජ්ජතෙ, යදා සත්තමී, න තදාධිසද්දො, තෙනා සකපදෙනෙව විග්ගහො එවං දස්සනීයොති ආහ- ‘ඉත්ථීසු කථා පවත්තා’ති, ඉත්ථිසද්දතො සත්තමීභවනෙ කාරණමාහ- ‘තංසමානාධිකරණත්තා’ති, තෙන අධිසද්දෙන සමානත්ථත්තාති අත්ථො.

Und wenn hier das Wort 'adhi' verwendet wird, dann wird der Lokativ (sattamī) nicht gebraucht, da die Bedeutung der Kasusendung bereits durch dieses (Wort 'adhi') ausgedrückt ist. Wenn der Lokativ gebraucht wird, gibt es kein Wort 'adhi'. Deshalb sagt er, dass die Wortanalyse (viggaha) durch das eigene Wort so darzustellen ist: 'Das Gespräch entstand über Frauen' (itthīsu kathā pavattā). Er nennt den Grund für das Auftreten des Lokativs nach dem Wort 'itthi' mit 'taṃsamānādhikaraṇattā' (weil es damit kongruent ist); das bedeutet: weil es dieselbe Bedeutung wie das Wort 'adhi' hat.

121. නාතො

121. Nāto

සො ච අමාදෙසො, ආදෙසස්සෙවාති අංආදෙසස්සෙව, අපඤ්චමියාති පඤ්චමිං වජ්ජෙත්වා. අඤ්ඤත්‍ර විධීයමානො-යමමාදෙසො පඤ්චමියම්පටිසිද්ධත්තා පඤ්චමියා පටිසෙධෙන සයම්පි පටිසිද්ධො නාම හොතීත්‍යාහ ‘ආදෙසස්සෙවායං පටිසෙධො’ති, ලොපපටිසෙධස්ස ‘නාතො’ති පුබ්බවාක්‍යෙන වුත්තස්ස අයම්පටිසෙධො නෙති සම්බන්ධො, අථ කථමිදමපඤ්චම්‍යාත්‍යමාදෙසෙනෙවාතිසම්බන්ධති න ලොප පටිසෙධෙනාති පරිභාසමාහ-‘අනන්තරස්ස විධි වා හොති පටිසෙධො [Pg.133] වා’ති, එත්ථ අන්තරසද්දස්සානෙකත්ථත්තෙපීහාන්තරාළවාචීති න විජ්ජතෙ අන්තරම්මජ්ඣමස්සෙත්‍යනන්තරො, අන්තරාළමත්තපටිසෙධෙ පයොජනං නත්ථීත්‍යන්තරාළගතස්ස විධිනො පටිසෙධස්ස චාභාවානන්තරොත්‍යුප චරීයතෙ අනන්තරා ගාමාත්‍යාදි විය, දිට්ඨත්තෙ පන මජ්ඣස්ස න විජ්ජතෙ-න්තර මෙසන්ති විග්ගහෙ සුත්තෙප්‍යනන්තරස්ස විධානන්තරස්සාපි දිට්ඨත්තා ද්වින්නමෙකොප්‍යනන්තරොත්‍යුච්චතෙ, තෙනෙවානන්තරස්සාති පරිභාසායමෙක වචනං, ඉතිසද්දො ඉදමත්ථෙ, ඉති ඉමාය පරිභාසායාදෙසෙනාභිසම්බන්ධතීත්‍යත්ථො, තෙනාති යථාවුත්තපරිභාසාය වසෙන, යෙන කාරණෙනාදෙසෙනාභිසම්බන්ධති තෙනාත්‍යත්ථො, අලොපොති ලොප පටිසෙධො, සාමත්ථියාලද්ධන්ති ද්වින්නමත්ථානං විධානාය ද්වෙ වාක්‍යානි භවන්ති, තත්‍ර ‘නාතො’තීදං පටිසෙධවිධායකමෙකං වාක්‍යං, ‘අමපඤ්චමියා’ති දුතියමමාදෙසස්ස, තත්‍රාපඤ්චමියාත්‍යාදෙසෙනෙවාති සම්බන්ධති, වුත්තවිධානා න ලොපපටිසෙධෙන, තථාසත්‍යමපඤ්චමියාතිදං වාක්‍යං යදි න විසෙසත්ථමාලම්බතෙ තමන්තරෙනානුපපත්තිතො-ඤ්ඤථා කින්ත්‍යනෙනාත්ථබලෙන ලද්ධන්ති අත්ථො, අලොපොති ජොතෙතීති සම්බන්ධො, වාක්‍යභෙදෙන විවරණං කතං, න එකවාක්‍යත්තෙනාති බ්‍යතිරෙකො එකවාක්‍යතායඤ්හි කාරිය ද්වයස්සපි පඤ්චමියම්පටිසෙධො සියා ‘පඤ්චමිං වජ්ජෙත්වා තං කාරියද්වයං වෙදිතබ්බ’න්ති, යදිපි සිද්ධාති සම්බන්ධො, යෙන නාප්පත්තියාත්‍යනෙන ‘‘යෙන නාප්පත්තෙ විධිරාරබ්භතෙ, තස්ස බාධනම්භවතී’’ති මම්පරිභාසමුපලක්ඛෙති, කිමත්ථමිහායං පරිභාසා පඨ්‍යතෙ ඉහ සත්ථෙ-පවාදා උස්සග්ගෙ බාධන්තෙති නියමො, තත්‍ර චුස්සග්ගා දුවිධා නියතප්පත්තයො අනියතප්පත්තයො චෙති, යෙ සබ්බත්ථාපවාදවිසයම්පවිසන්ති, තෙ නියතප්පත්තයො වුච්චන්තෙ, යෙ ක්වචිදෙවාපවාදවිසයමවගාහන්තෙ, තෙ අනියතප්පත්තයො වුච්චන්තෙ, එවං දුවිධෙසුස්සග්ගෙසු යෙ-නියතප්පත්තයො, තෙසමෙව බාධනමිච්ඡීයතෙ, න නියතිකානං, තෙන තප්පදස්සනත්ථමයම්පරිභාසා පඨ්‍යතෙති, යෙනෙත්‍යුස්සග්ගස්ස නිද්දෙසො, නෙති පටිසෙධවාචී නිපාතො, අප්පත්තෙ අසම්ඵුට්ඨෙ විසයෙ ඉත්‍යජ්ඣාහාරියං, යෙන උස්සග්ගෙන නාප්පත්තෙ පත්තෙඑව සම්ඵුට්ඨෙඑව විසයෙත්‍යත්ථො… ‘ද්වෙ පටිසෙධා පාකතමත්ථං ගමෙන්තී’ති කත්වා, විධීයතීති, පටිසෙධො විධානඤ්ච, ආරබ්භතෙ විධී

Und diese am-Substitution (amādesa) [gilt] nur für die Substitution selbst; 'ādesasseva' bedeutet 'nur für die am-Substitution'. 'apañcamiyā' bedeutet 'unter Ausschluss des Ablativs (der fünften Kasusendung)'. Da diese am-Substitution, die an anderer Stelle vorgeschrieben wird, für den Ablativ ausgeschlossen ist, wird sie durch den Ausschluss des Ablativs auch selbst als ausgeschlossen bezeichnet; daher heißt es: 'Dies ist der Ausschluss nur für die Substitution'. Der Ausschluss der Elision (lopapaṭisedha), der durch den vorhergehenden Satz 'nāto' ausgedrückt wurde, steht mit diesem Ausschluss nicht in Verbindung. Wie aber verbindet sich dieses 'apañcamiyā' mit der am-Substitution und nicht mit dem Ausschluss der Elision? Dazu wird die Metaregel (paribhāsā) formuliert: 'Eine Vorschrift oder ein Verbot bezieht sich auf das unmittelbar Folgende/Vorhergehende (anantara).' Obwohl hier das Wort 'antara' mehrere Bedeutungen hat, bezeichnet es hier das 'Dazwischenliegende'; 'anantara' bedeutet also 'das, was kein Dazwischenliegendes (keine Mitte) hat'. Da es keinen Nutzen bringt, das bloß Dazwischenliegende auszuschließen, und da es weder eine Vorschrift noch einen Ausschluss für das Dazwischenliegende gibt, wird 'anantara' im übertragenen Sinne gebraucht, wie in 'unmittelbar angrenzende Dörfer' usw. Wenn jedoch die Mitte als vorhanden angesehen wird, heißt es in der Analyse: 'Es gibt kein Dazwischenliegendes für dieses'. Da auch im Sutra ein anderes unmittelbares Verfahren zu sehen ist, wird selbst von den beiden eines als 'unmittelbar' bezeichnet. Deshalb steht in der Metaregel 'anantarassa' im Singular. Das Wort 'iti' steht im Sinne von 'dieses'; 'iti' bedeutet hier 'verbindet sich durch diese Metaregel mit der Substitution'. 'tena' bedeutet: kraft der oben genannten Metaregel; das heißt: aus dem Grund, aus dem es sich mit der Substitution verbindet. 'alopo' bedeutet: der Ausschluss der Elision. 'sāmatthiyaladdhaṃ' (durch die Kraft der Bedeutung erlangt) bedeutet: Um zwei Bedeutungen vorzuschreiben, gibt es zwei Sätze. Davon ist 'nāto' ein Satz, der den Ausschluss vorschreibt, und 'amapañcamiyā' ist der zweite Satz für die am-Substitution. Darin bezieht sich 'apañcamiyā' nur auf die Substitution, nicht auf den Ausschluss der Elision gemäß der genannten Vorschrift. Wenn es sich so verhält, und wenn der Satz 'apañcamiyā' keinen besonderen Sinn enthält, da er ohne diesen nicht logisch konsistent wäre, was wird dann anderweitig durch die Kraft der Bedeutung erlangt? Es verbindet sich mit 'alopo' (keine Elision), um dies zu verdeutlichen. Die Erklärung erfolgt durch die Trennung der Sätze, nicht durch deren syntaktische Einheit (ekavākyatā). Denn bei einer syntaktischen Einheit würde der Ausschluss des Ablativs für beide grammatikalischen Operationen gelten: 'Unter Ausschluss des Ablativs sind diese beiden Operationen zu verstehen.' Obwohl es heißt 'siddhā' (etabliert), verbindet es sich... mit dem Ausdruck 'yena nāppattiyā' deutet er auf die Metaregel hin: 'Eine Vorschrift, die eingeführt wird, wenn [eine andere] bereits anwendbar ist, setzt diese außer Kraft.' Zu welchem Zweck wird diese Metaregel hier rezitiert? In diesem Lehrwerk gilt die Regel: 'Ausnahmen (apavāda) setzen allgemeine Regeln (ussagge) außer Kraft.' Die allgemeinen Regeln sind zweifacher Art: solche mit bestimmtem Anwendungsbereich (niyatappattayo) und solche mit unbestimmtem Anwendungsbereich (aniyatappattayo). Diejenigen, die überall in den Bereich der Ausnahme eindringen, werden als solche mit bestimmtem Anwendungsbereich bezeichnet. Diejenigen, die nur an manchen Stellen in den Bereich der Ausnahme eindringen, werden als solche mit unbestimmtem Anwendungsbereich bezeichnet. Bei den beiden Arten von allgemeinen Regeln wünscht man nur die Aufhebung derjenigen mit bestimmtem Anwendungsbereich, nicht derjenigen mit unbestimmtem. Um dies zu zeigen, wird diese Metaregel rezitiert. 'yena' bezieht sich auf die allgemeine Regel (utsarga). 'na' ist eine verneinende Partikel. 'appatte' bedeutet 'in einem nicht betroffenen Bereich' (dies ist zu ergänzen). 'yena' bedeutet also: 'durch eine allgemeine Regel, wenn [der Bereich] nicht unberührt, sondern bereits berührt ist'... In der Annahme, dass 'zwei Verneinungen eine positive Bedeutung ergeben' (dve paṭisedhā pākatamatthaṃ gamentī), wird gesagt 'vidhīyati' (es wird vorgeschrieben); Ausschluss und Vorschrift. 'ārabbhate' bedeutet 'wird vorgeschrieben'.

යතෙ [Pg.134] පඨ්‍යතෙත්‍යත්ථො, අනෙනාපවාදවිධින්දස්සෙති, තස්සෙති ආදොයෙනෙති නිද්දිට්ඨස්සඋස්සග්ගස්සබාධනම්භවත්‍යපවාදෙන, යෙන ත්වප්පත්තෙ විසයෙ ආරබ්භතෙ තස්ස බාධනං න භවතීත්‍යත්ථො, කුතොති චෙ අනවකාසත්තා, තථාහි යදි උස්සග්ගෙන සබ්බො විසයො ගහිතො සියා, කො-පවාදස්සඅඤ්ඤො විසයො සියා, තස්මා අනවකාසත්තා (න) අප (වාදෙ) පන තස්ස බාධනම්භවතීත්‍යවසෙයං, යෙන තුස්සග්ගෙන කොචි දෙවාපවාදවිසයො-නුප්පත්තොසියා, නසබ්බො, තම්පති සාවකා සත්තා තම්බාධතෙති වුත්තං හොති, ‘පඤ්චපූලිමානයෙ’ත්‍යත්‍ර පඤ්චන්නං පූලානං සමාහාරොති විසෙසනසමාසො ‘‘නදාදිතොවී’’ (3-27) සමාහරණං සමාහාරොති සමාහාරස්සපි භාවරූපත්තා ආහ ‘භාවප්පධානත්තෙපී’ති, ගුණභූතදබ්බානි පූලානි.

...bedeutet 'wird rezitiert'. 'Hiermit zeigt er die Ausnahmeregel (apavādavidhi)': 'tassa' usw. bedeutet, dass die Aufhebung der durch 'yena' bezeichneten allgemeinen Regel (ussagga) durch die Ausnahme erfolgt. 'yena tu' bedeutet: Durch eine Regel, die in einem nicht betroffenen Bereich eingeführt wird, findet keine Aufhebung jenes [Bereichs] statt. Wenn man fragt 'Warum?', liegt es an der Alternativlosigkeit (anavakāsattā). Denn wenn der gesamte Bereich von der allgemeinen Regel erfasst würde, welcher andere Bereich bliebe dann für die Ausnahme übrig? Daher ist zu schließen, dass wegen der Alternativlosigkeit die Aufhebung durch die Ausnahme erfolgt. Wenn aber durch eine allgemeine Regel nur ein bestimmter Bereich der Ausnahme nicht erreicht wird, nicht jedoch der gesamte, dann gilt in Bezug darauf das Vorhandensein einer Möglichkeit (sāvakāsatā), und es wird gesagt, dass sie diese aufhebt. In dem Satz 'pañcapūlimānaya' (bringe das Bündel von fünf) liegt ein attributives Kompositum (visesanasamāso) im Sinne von 'eine Zusammenfassung von fünf Bündeln' vor, gemäß [der Regel] 'nadāditovī' (3-27). Da die Zusammenfassung (samāhāra) ebenfalls einen abstrakten Zustand (bhāva) darstellt, heißt es: 'obwohl die abstrakte Natur vorherrschend ist'. Die Bündel sind die untergeordneten Substanzen.

125. ඉම

125. Dieses

සුත්තෙ අනිත්ථියන්ති කිමත්ථිය (මනෙන) පටිසෙධවචනෙන, යතො ඉමස්සෙත්වෙවානිත්ථිලිඞ්ගෙන නිද්දෙසොති මනසිකත්වා ආහ-නාමග්ගහණෙ’ඉච්චාදි, ‘‘නාමග්ගහණෙ ලිඞ්ගවිසිට්ඨස්සාපි ගහණ’’න්ති පරිභාසායං, තත්ථ ලිඞ්ගෙන සුත්තෙ නිද්දිට්ඨතො අඤ්ඤෙන කෙනචි විසිට්ඨං නාමං ලිඞ්ගවිසිට්ඨං, තස්ස, යත්ථ සද්දසාමඤ්ඤසන්නිස්සයනං, තත්ථ නාමග්ගහණෙ සතිලිඞ්ගවිසිට්ඨස්සාපි ගහණං හොති… සාමඤ්ඤෙ සබ්බවිසෙසානුප්පවෙ සතොත්‍යධිප්පායො, ඉදමෙවාති අනිත්ථියන්ති වචනමෙව, ඤාපකන්ති පත්ති පුබ්බකො පටිසෙධො, සො ඉත්ථියම්පත්තියං සති අනිත්ථියන්ති කතො සියාති අනිත්ථියන්ති පටිසෙධවචනමෙවෙමං පරිභාසං ඤාපෙතීති අත්ථො, ඉමිනා ඉමිස්සා පරිභාසාය සාමත්ථියලද්ධතං දස්සෙති.

Wozu dient in diesem Sutra das Ausschlusswort 'anitthiyaṃ' (nicht-weiblich), da doch dieses [Wort] im nicht-weiblichen Genus bestimmt ist? In diesem Sinne sagt er: 'nāmaggahaṇe' usw. In der Metaregel (paribhāsā): 'Bei der Nennung eines Nomens ist auch das durch das Genus qualifizierte Nomen erfasst.' Darin bedeutet 'durch das Genus qualifiziert' (liṅgavisiṭṭha) ein Nomen, das sich durch ein anderes Genus unterscheidet als das im Sutra angegebene. Wenn die Nennung eines Nomens auf der allgemeinen Natur des Wortes beruht, wird auch das durch das Genus qualifizierte Nomen erfasst... Das bedeutet: Wenn das Allgemeine vorliegt, dringen alle Besonderheiten ein. 'Genau dies', nämlich das Wort 'anitthiyaṃ' selbst, ist der Hinweisgeber (ñāpaka). Ein Ausschluss setzt ein vorheriges Zutreffen voraus; da dieses beim weiblichen Genus zutrifft, wurde es als 'nicht-weiblich' bestimmt. So zeigt das Ausschlusswort 'anitthiyaṃ' selbst diese Metaregel an. Damit zeigt er, dass diese Metaregel durch die Kraft der Bedeutung erlangt wird.

127. සිම්හ

127. Simha

අනපුංසකස්සාති පරියුදාසොති අනපුංසකස්සාති එත්ථ නඤ්සද්දස්ස පරියුදාසො-ත්ථොත්‍යත්ථො.

'anapuṃsakassa' (des Nicht-Neutrums) ist ein Ausschluss (pariyudāsa); das bedeutet, dass hier die Partikel 'nañ' (Verneinung) die Bedeutung eines Ausschlusses (pariyudāsa) hat.

129. මස්සා

129. Massā

තන්නෙතිආදිනා කත්ථචි පරිභාසාවතිරනිච්චාති සූචෙති.

Mit den Worten 'tanne' usw. deutet er an, dass die Anwendung der Metaregel (paribhāsā) an manchen Stellen nicht beständig (anicca) ist.

130. කෙවා

130. Kevā

හොතු [Pg.135] සිතො-ඤ්ඤත්‍රකෙ සති සාදෙසො, සිම්හි තු කප්පච්චයා පඨමමෙව කතො මස්ස සාදෙසොති තප්පච්චයෙ සති ‘කෙවා’ති කිං සාමඤ්ඤෙන සාදෙසවිධානෙනෙ ත්‍යාසඞ්කිය සුත්තස්ස සාමඤ්ඤ විධානෙ ඵලං දස්සෙතුං ‘කෙනෙකත්ථතායං’ත්‍යාදිමාහ, කෙනෙකත්ථතායන්ති කප්පච්චයෙන සහ ණාදිවුත්තියං, පුබ්බභාගස්සාති අසුභාගස්ස පදත්තාභාවාති ‘‘එකත්ථතායා’’ති (2-119) විභත්තියා පදත්තසාධිකායාපගමෙන පදත්තාභාවා, පදසඞ්ඛාරනිබන්ධනොති පද සිද්ධි හෙතුකො, ‘‘නිමිත්තාභාවෙ නෙමිත්තිකස්සාප්‍යභාවො’’ති ඤායස්සායමත්ථො ‘‘නිමිත්තං කාරණං හෙතූත්‍යනත්ථන්තරං, නිමිත්තස්ස අභාවො නිමිත්තාභාවො, තස්මිං නිමිත්තාභාවෙ හෙතුවිනාසෙත්‍යත්ථො, නිමිත්තා ආගතො නෙමිත්තිකො, ඵලභූතො ධම්මො, නිමිත්තෙ භාවො වා නෙමිත්තිකො, නිමිත්තස්සාභාවෙ තං හෙතුතො පවත්තස්ස නෙමිත්තිකස්ස ඵලස්සාප්‍යභාවො භවතී’’ති, තථාහි ඡත්තනිමිත්තඡායා ඡත්තාපායෙන භවති, පදීපනිමිත්තදස්සනං පදීපාපායෙ න භාති, තථෙහාපි නිමිත්තතො පවත්තානං නිමිත්තාභාවෙ අභාවොයෙව යුත්ති මාති මඤ්ඤතෙ, අඤ්ඤත්‍රචාති සිතො අඤ්ඤත්‍ර ච.

Es mag die Substitution durch 'sa' geben, wenn 'sito' oder ein anderer Laut vorliegt; bei 'si' jedoch ist aufgrund des Suffixes 'ka' bereits zuvor die Substitution von 'sa' für 'ma' erfolgt. Wenn dieses Suffix vorhanden ist, warum wird dann durch die allgemeine Vorschrift der sa-Substitution 'ke vā' gesagt? Um diese Befürchtung zu zerstreuen und die Frucht der allgemeinen Vorschrift des Sūtras aufzuzeigen, sagte er: 'kenekatthatāyam' usw. 'kenekatthatāyam' bedeutet: zusammen mit dem Suffix 'ka' in der Erklärung der 'ṇādi'-Suffixe. 'Des vorderen Teils' (pubbabhāgassa) bedeutet: mangels des Wortcharakters (padattābhāva) des unvollständigen Teils. Da durch das Wegfallen der Endung, welche den Wortcharakter bewirkt, bei 'ekatthere' (2-119) kein Wortcharakter vorliegt, bedeutet 'padasaṅkhāranibandhana': die Ursache für die Bildung des Wortes habend. Dies ist die Bedeutung des Grundsatzes: 'Wenn die Ursache (nimitta) fehlt, fehlt auch die Wirkung (nemittika)': 'nimitta', 'kāraṇa' und 'hetu' sind synonym; das Fehlen der Ursache ist 'nimittābhāva'. Bei diesem Fehlen der Ursache bedeutet es 'wenn der Grund weggefallen ist'. Was von der Ursache herrührt, ist 'nemittika', d.h. ein Phänomen, das die Frucht darstellt; oder 'nemittika' bedeutet das Vorhandensein in der Ursache. Wenn die Ursache nicht existiert, gibt es auch kein Vorhandensein der Wirkung (nemittika), die sich aus diesem Grund entfaltet. Denn der Schatten, dessen Ursache ein Schirm ist, schwindet, wenn der Schirm entfernt wird; das Sehen, dessen Ursache eine Lampe ist, leuchtet nicht mehr, wenn die Lampe entfernt wird. Ebenso nimmt man an, dass es auch hier vernünftig ist, dass für Dinge, die aus einer Ursache entstehen, beim Fehlen der Ursache eben deren Nichtvorhandensein eintritt. 'aññatraca' bedeutet: bei 'sito' und an einem anderen Ort.

131. තත

131. Tata.

ත්‍යඑතානං තකාරස්ස පරිච්චාගාය ‘තතස්සා’ති වුත්තං.

Um den Laut 'ta' von diesen zu tilgen, wurde 'tatassā' gesagt.

132. ටස

132. Ṭasa.

ඉමිස්සායාත්‍යාදීසු ‘‘ස්සං ස්සා ස්සායෙ’’ත්‍යාදිනා (2-52) ඉ, ‘‘තදාදෙසා තෙ විය හොන්තී’’ති පරිභාසතො සාද්‍යාදෙසීනං ගහණාස්සායාදෙසාදීනං ගහණසම්භවෙපි කිං ස්සායාදිග්ගහණෙ න සුත්තගුරුකරණෙනෙ ත්‍යාසඞ්කිය‘ස්සායාදිග්ගහණ’මිච්චාදි, වුත්ති ගන්ථො වුත්තොති දස්සෙතුමාහ-‘නනු චෙ’ත්‍යාදි, ටසස්මාදිකං ‘ටසස්මාස්මින්නන්නාස්විමස්ස චා’ති වත්තබ්බං, නමාදීනම්පි විධිග්ගහණාය, තස්සා

In 'imissāyā' usw. wird durch die Regel 'ssaṃ ssā ssāye' usw. (2-52) das 'i' eingeführt. Obwohl durch die grammatische Metaregel (paribhāsā) 'Die Substitutionen für jene sind wie sie selbst' die Erfassung von Suffixen wie 'ssāyā' usw. möglich ist, da Substitutionen erfasst werden, die mit 's' beginnen, könnte man die Befürchtung äußern: 'Warum wird das Sūtra durch die Erwähnung von ssāyā usw. so schwerfällig gemacht?' Um zu zeigen, dass der Text des Kommentars (vutti) mit 'die Erwähnung von ssāyā usw.' formuliert wurde, sagte er: 'Nanu ca' usw. Das Element 'ṭasasmā' usw. sollte als 'ṭasasmāsminnannāsvimassa ca' formuliert werden, damit auch Regeln für 'nam' usw. erfasst werden, von diesem (tassā).

දෙසිනො [Pg.136] ආදෙසො තදාදෙසො, තස්ස, තස්ස ආදෙසිනො ගහණං තග්ගහණං, තෙන.

Die Substitution für das zu Substituierende ist 'tadādeso' (dessen Substitution); dessen Erfassung, also die Erfassung des zu Substituierenden, ist 'taggahaṇa' (dessen Erfassung); durch dieses.

134. දුති

134. Duti.

අඤ්ඤථාති ගුරුනිද්දෙසමකත්වා අඤ්ඤෙන ලහුප්පකාරෙන නිද්දිසනෙ සති, එකවිභත්තිනිද්දිට්ඨත්තාති‘දුතියායොස්සා’ති එකවිභත්තියා නිද්දිට්ඨත්තා, අඤ්ඤථාතිආදිනා නෙකදෙසොතිවචනපරියන්තෙනෙතෙන ‘න ත්වෙකවිභත්තියුත්තාන’න්ති පරිභාසෙකදෙසස්ස අධිප්පායො පකාසිතොති ඤාතබ්බං, එතදෙවානුවත්තතීත්‍යනෙන තු ‘‘එකයොග නිද්දිට්ඨානම්පෙකදෙසො-නුවත්තතෙ’’තීමස්ස, එකවිභත්තියුත්තානං එකදෙසො නානුවත්තතෙති යොජනා පරිභාසායං, ඤාපෙතීති පුබ්බෙ විය සාමත්ථියෙන ඤාපෙති.

'Aññathā' (auf andere Weise) bedeutet: wenn die Bezeichnung, ohne eine schwerfällige Angabe zu machen, auf eine andere, leichtere Weise erfolgt. 'Weil es mit einer einzigen Kasusendung angegeben ist' bedeutet: weil es in 'dutiyāyossā' mit einer einzigen Kasusendung angegeben ist. Man muss verstehen, dass durch diese Passage, beginnend mit 'aññathā' und endend mit dem Wort 'nekadeso', die Absicht eines Teils der Metaregel 'jedoch nicht für jene, die mit einer einzigen Kasusendung verbunden sind' ausgedrückt wird. Durch den Satz 'eben dies wird fortgeführt' (etadevānuvattatī) wird jedoch die Anwendung dieser Metaregel erklärt: 'Auch ein Teil von jenen, die in einer einzigen Regel (ekayoga) angegeben sind, wird fortgeführt', während ein Teil von jenen, die mit einer einzigen Kasusendung verbunden sind, nicht fortgeführt wird. 'Es zeigt an' bedeutet: wie zuvor, zeigt es dies durch seine inhärente Kraft (sāmatthiya) an.

139. නාඤ්ඤං

139. Nāññaṃ.

අප්පධානප්පටිසෙධතො සබ්බාදීනං තදන්තවිධිනා භවිතබ්බං, අඤ්ඤථා හි සබ්බාදිග්ගහණෙ කො පසඞ්ගො පියසබ්බාදීනං, යතො අප්පධානප්පටිසෙධො, කරීයතෙ තෙන පරමසබ්බෙඉච්චාදි හොතීති දස්සෙතුමාහ-‘අප්පධානප්පටිසෙධො’ඉච්චාදි.

Aufgrund des Ausschlusses des Unhauptsächlichen (appadhāna) muss für Wörter wie 'sabba' usw. die Regelung für das am Ende Stehende (tadantavidhi) gelten. Denn andernfalls, wenn 'sabba' usw. erfasst würden, wie könnte sich dies auf Wörter wie 'piyasabba' beziehen? Da der Ausschluss des Unhauptsächlichen vorgenommen wird, entsteht dadurch 'paramasabbe' usw. Um dies zu zeigen, sagte er: 'Der Ausschluss des Unhauptsächlichen' usw.

140. තති

140. Tati.

යත්ථාති යස්මිං කත්තරි කරණෙ වා, කත්තරි තතියාසිද්ධිමාහ-‘කරොති’ච්චාදි, කරොතිම්හි කරධාතුම්හි ගම්මමානෙ, මාසෙන කතාති පාඨෙන භවිතබ්බං… මාසෙන කතානං පුබ්බානන්ති වත්තබ්බත්තා, පුබ්බභාවෙති පුබ්බභවනෙ මාසස්ස කරණත්තං, එත්ථ තු මාසෙන කරණභූතෙන පුබ්බභූතානන්ති අත්ථො, තෙනෙවෙත්ථාපි භවන්තීති පාඨෙන භවිතබ්බං.

'Wo' (yattha) bedeutet: in welchem Agens (kattar) oder Instrument (karaṇa). Er erklärt das Zustandekommen des Instrumentalis (tatiyā) beim Agens mit den Worten: 'karoti' usw. Wenn die Verbalwurzel 'kar' in 'karoti' impliziert ist, sollte die Lesart 'māsena katā' (in einem Monat gemacht) lauten... weil man sagen müsste: 'māsena katānaṃ pubbānaṃ' (der im Laufe eines Monats zuvor gemachten). 'Im Zustand des Zuvor-seins' (pubbabhāve) bedeutet das Instrument-Sein des Monats beim Zuvor-stattfinden. Hier jedoch ist die Bedeutung: 'diejenigen, die zuvor durch den Monat als Instrument geworden sind'. Aus eben diesem Grund sollte auch hier die Lesart 'bhavanti' (sie sind) lauten.

141. චත්ථ

141. Cattha.

චස්ස අත්ථො චත්ථො, සොයෙවාති එත්ථ සමාසස්ස පරාමාසො, චත්ථො එත්ථ සම්භවති කින්තු සබ්බාදි න චත්ථසමාසවිසයොති පාඨෙන භවිතබ්බං.

Der Sinn des Wortes 'ca' ist 'cattho' (Bedeutung von 'und'). 'Eben dieser' (soyeva) bezieht sich hier auf das Kompositum. Die Lesart sollte lauten: 'Der Sinn von 'ca' ist hier möglich, aber Wörter wie 'sabba' usw. sind nicht Gegenstand des Kopulativkompositums (catthasamāsa)'.

144. මනා

144. Manā.

කිං බහුලංවිධානා ‘වුද්ධ්‍යභාවො’ ති පාඨෙන පයොජනං යෙනෙ තදත්ථමෙව [Pg.137] ‘‘සුමෙධාදීනමවුද්ධි චෙ’’ති ගණපාඨො කතො, හෙමසද්දෙන හෙමමයානි ගහිතාන්‍යභෙදෙනත්‍යාහ- ‘හෙමමයානී’ති, කප්පන සද්දෙන සීසාලඞ්කාරජාලානි ගය්හන්ති, තානියෙව වාසසානි පටා තංසරික්ඛතාය, සකත්ථෙපි යථාගමම්භවන්තීති සම්බන්ධො, බාණාදීසු අභිධෙය්‍යෙසු මනාදීසු න පට්ඨීයන්තීති යොජනා, බාණාදීසුති බාණ සද්දක්ඛයාදීසු, අහසද්දස්ස මනාදිකාරියාසම්භවා අහසද්දො මනාදීසු න දට්ඨබ්බො, රහසීති නිපාතත්තා ඉකාරස්ස ච අසබ්භවා රහසද්දො ච මනාදීසු න දට්ඨබ්බොති සජ්ඣාහාරො සම්බන්ධො වෙදිතබ්බො, ඉකාරස්ස කච්චායනෙ ස්මිනො කරීයමානස්ස ඉකාරාදෙසස්ස ච, රහතිසද්දස්ස නිපාතත්තං සභාවතො පකාසෙතුං ‘රහසීත්‍යාදි’මාහ, රහොසද්දෙති එත්ථ රහසද්දොති පාඨො-වගන්තබ්බො, තෙනාති යෙන අහසද්දස්ස මනාදිකාරියාසම්භවො රහසීතිච නිපාතො, තෙන, ඉහමනාදීසු.

Welchen Nutzen hat die Lesart 'Ausbleiben der Vokalsteigerung' (vuddhyabhāvo) aufgrund der vielfältigen Regelung (bahulaṃvidhāna), weshalb eben zu diesem Zweck die Auflistung der Gruppe (gaṇapāṭho) mit 'sumedhādīnamavuddhi ca' vorgenommen wurde? Mit dem Wort 'hema' (Gold) werden goldene Gegenstände ohne Unterschied erfasst, daher sagt er: 'hemamayānī' (aus Gold bestehend). Mit dem Wort 'kappana' werden die Netze des Kopfschmucks erfasst; eben diese sind Gewänder oder Tücher wegen ihrer Ähnlichkeit damit. Die Verbindung lautet: 'Auch in der eigenen Bedeutung treten sie gemäß der Überlieferung auf'. Bei den zu bezeichnenden Dingen wie 'bāṇa' usw. werden sie in der Gruppe 'manas' usw. nicht aufgeführt, so lautet die Konstruktion. 'Bei bāṇa usw.' bezieht sich auf Wörter wie 'bāṇa', 'sadda' (Ton) und 'khaya' (Vergehen) usw. Da für das Wort 'aha' die für 'manas' usw. typischen grammatikalischen Operationen unmöglich sind, ist das Wort 'aha' nicht unter 'manas' usw. zu betrachten. Da 'rahasī' eine Partikel (nipāta) ist und das Nichtvorhandensein des Vokals 'i' vorliegt, ist auch das Wort 'raha' nicht unter 'manas' usw. zu betrachten; diese Verbindung ist durch Ergänzung zu verstehen. Um die Partikelhaftigkeit des Wortes 'rahati' von Natur aus darzulegen, sagte er 'rahasī' usw., wobei für den Vokal 'i', der bei Kaccāyana für das Suffix 'smiṃ' als Substitution durch 'i' vorgenommen wird. Bei 'rahosadde' ist hier die Lesart 'rahasadde' zu verstehen. 'Dadurch' (tena) bedeutet: wodurch das Fehlen der Operationen für 'manas' beim Wort 'aha' und die Partikel 'rahasī' gegeben sind; dadurch, hier unter 'manas' usw.

146. භව

146. Bhava.

ගෙති ගසඤ්ඤෙ පරෙ, කුතො-නුඉච්චාදො භො’ඉති බහුවචනන්තො නිපාතො, තථාසති ‘තයොජනා’ති යුජ්ජති, තඤ්ච නිපාතත්තං සමත්ථෙතීති දස්සෙතුමාහ- ‘බහුත්තෙ’ච්චාදි.

'Ge' bedeutet: wenn die Bezeichnung 'ga' folgt. In Beispielen wie 'kuto nu' ist 'bho' eine im Plural endende Partikel; wenn dies der Fall ist, ist die Konstruktion 'tayojanā' (jene Verbindung) angemessen. Um zu zeigen, dass dies jenen Partikelcharakter begründet, sagte er: 'Im Plural' usw.

148. න්තස්සං

148. Ntassaṃ.

සත්තම්‍යන්තං භවතීති සෙසො, නනුචන්තස්සාති වුත්තෙ න්තන්තුප්පච්චයොවාවසීයති, න තදන්තවිධීති ආහ- ‘න්තප්පච්චය ස්සෙවෙ’ච්චාදි, සුතත්තාති සොතවිඤ්ඤාණෙන ගහිතත්තා පච්චක්ඛත්තාති වුත්තං හොති, අනුමිතස්ස ‘‘විධිබ්බිසෙසනන්තස්සා’’ති (1-26) ලිඞ්ගතො තදන්තසඞ්ඛාත අත්ථදස්සනසඞ්ඛාතඅනුමානඤ්ඤාණෙන විඤ්ඤාතස්සාති අත්ථො.

'Es endet auf den Lokativ (sattamyanta)' ist der Rest, der zu ergänzen ist. Aber wenn man einwendet: 'Wenn ntassa gesagt wird, wird nur das Suffix nt erfasst, nicht aber die Regelung für das darauf Endende (tadantavidhi)', so sagte er: 'Nur des Suffixes nt' usw. 'Weil es gehört wurde' (sutattā) bedeutet, dass es direkt durch das Hörbewusstsein erfasst wurde. 'Des Erschlossenen' (anumitassa) bedeutet: durch das Erkennungsmerkmal (liṅga) in 'vidhibbisesanantassā' (1-26) ist es durch das Schlussfolgerungswissen, welches das Erschließen der Bedeutung namens 'tadanta' (darauf endend) darstellt, erkannt worden.

154. රාජ

154. Rāja.

දළ්හො ධම්මො ධනු අස්ස දළ්හධම්මා. රාජාදීස්විමප්පච්චයෙ පඨිතෙ

Dessen Bogen von festem Wesen ist, ist ein 'daḷhadhammo' (mit festem Bogen). Wenn bei Wörtern wie 'rāja' usw. das Suffix 'ima' gelehrt wird...

තදන්තො [Pg.138] පච්චයග්ගහණ පරිභාසාය ගය්හතී ත්‍යාහ- ‘ඉමිනා ඉච්චාදි.

...wird das darauf Endende (tadanta) durch die Metaregel (paribhāsā) über die Erfassung von Suffixen erfasst; so sagte er: 'durch dieses' usw.

162. ල්තු

162. Ltu.

පච්චයඉච්චාදිනා ‘‘පච්චයග්ගහණෙ යස්මා සො විහිතො තදාදිනො තදන්තස්ස ච ගහණ’’න්ති ඤායං දස්සෙති, තත්ථ යතො විහිතො තං විනා න භවති පච්චයොත්‍යනෙන ඤායෙන පත්තොයෙවාත්ථො ආඛ්‍යායතෙ ‘පච්චයග්ගහණෙ යස්මා සො විහිතො, තදාදිනො ගහණ’න්ති, ‘‘විධිබ්බිසෙසනන්තස්සෙ’’ති තදන්තග්ගහණංත්‍යාඛ්‍යායතෙ ‘තදන්තස්ස ච ගහණ’න්ති, සො පකතිවිසෙසො ආදි යස්ස සමුදායස්ස සො තදාදි, සො පච්චයො-න්තෙ යස්ස සමුදායස්ස සො තදන්තො, තාදිසස්ස තදාදිතදන්තසමුදායවිසෙසස්ස ගහණං, න තු තදන්තමත්තස්සෙත්‍යත්ථො, ඉහ තු තදන්තග්ගහණමෙවානුරූපන්ති’ දස්සෙතුමාහ-‘‘කත්තරි ල්තුණකා’’ති ඉමිනා ත්‍යාදි, තදාදිතදන්ත සමුදායස්ස තු ගහණෙ ඵලං ‘බ්‍යජිගිසී’තිආදීසු දට්ඨබ්බං, තඤ්ච ‘‘තුංස්මා ලොපොචිච්ඡායං තෙ’’ති (5-4) සුත්තෙ සයමෙව වක්ඛති.

Mit den Worten 'Paccaya' usw. zeigt er die grammatische Regel: 'Bei der Erfassung eines Suffixes erfolgt die Erfassung dessen, womit es beginnt, und dessen, womit es endet, aufgrund dessen, weswegen es vorgeschrieben wurde'. Darin wird durch die Regel 'ohne das, woraus es vorgeschrieben ist, gibt es kein Suffix' genau die Bedeutung erklärt: 'Bei der Erfassung eines Suffixes wird, da es vorgeschrieben wurde, das erfasst, womit es beginnt'. Durch 'vidhibbisesanantasse' wird die Erfassung des damit Endenden erklärt als: 'und die Erfassung dessen, womit es endet'. Das, dessen Anfang diese spezifische Basis ist, ist das damit Beginnende. Das, an dessen Ende dieses Suffix steht, ist das damit Endende. Der Sinn ist: Die Erfassung bezieht sich auf eine solche besondere Verbindung aus dem damit Beginnenden und dem damit Endenden, nicht aber bloß auf das damit Endende. Um jedoch zu zeigen, dass hier gerade die Erfassung des damit Endenden angemessen ist, sagte er: 'kattari ltuṇakā' usw. durch dieses Sutta. Das Resultat der Erfassung der Verbindung aus dem damit Beginnenden und dem damit Endenden ist jedoch in Wörtern wie 'byajigisī' usw. zu sehen, und dies wird er selbst im Sutta 'tuṃsmā lopocicchāyaṃ te' (5-4) erklären.

165. සලො

165. Salo

කච්චායනෙ ‘‘සකමන්ධාතාදීනඤ්චෙ’’ති (2-3-44) සුත්තිතං, සොපි ල්ත්වන්තොයෙවාත්‍යභිමතසිද්ධීති දස්සෙතුං වුත්තියමුදාහටංත්‍යාහ- ‘සකමන්ධාතු’ඉච්චාදි, ල්ත්වන්තො මන්ධාතුසද්දො අත්ථීති ‘සකමන්ධාතු’ සද්දොපි ල්ත්වන්තොති සජ්ඣාහාරො පදසම්බන්ධො දට්ඨබ්බො, තතොපීති න කෙවලං කත්තුතොව, මන්ධාතුසද්දස්ස ල්ත්වන්තතං සාධෙත්වා සකමන්ධාතුසද්දම්පටිපාදෙතුං ‘සබ්බෙස’න්තිආදිමාහ.

Im Kaccāyana ist das Sutta 'sakamandhātādīnañce' (2-3-44) formuliert. Um zu zeigen, dass auch dieses die gewünschte Form erreicht, indem es auf -ltu endet, wurde es in der Vutti als Beispiel angeführt, indem gesagt wurde: 'sakamandhātu' usw. Da das Wort 'mandhātu' auf -ltu endet, ist zu sehen, dass auch das Wort 'sakamandhātu' auf -ltu endet; dies ist die hinzuzufügende Wortverbindung. Mit 'auch daraus' meint er 'nicht nur aus dem Täter'. Um die Eigenschaft des Endens auf -ltu des Wortes 'mandhātu' zu beweisen und das Wort 'sakamandhātu' zu erklären, sagte er 'sabbesaṃ' usw.

169. ටප

169. Ṭapa

සඞ්ඛ්‍යාසද්දො යදීපි සඞ්ඛ්‍යානෙ වත්තතෙ, තථාපි සඞ්ඛ්‍යානද්වාරෙනිධසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ වත්තතීත්‍යාහ-‘චුද්දසහි සඞ්ඛ්‍යාහී’ති පාඨෙන භවිතබ්බං, චුද්දසසද්දවචනීයාව පඤ්චාදිසඞ්ඛ්‍යා, යතො සඞ්ඛ්‍යාසද්දො නෙහ පරිග්ගහිතොති.

Obgleich sich das Wort 'saṅkhyā' (Zahl) auf das Zählen bezieht, drückt es hier dennoch durch das Zählen das Gezählte aus; daher sagte er: 'Es sollte die Lesart „cuddasahi saṅkhyāhi“ (mit vierzehn Zahlen) sein'. Die durch das Wort 'vierzehn' ausgedrückten Dinge sind eben die Zahlen ab fünf, da das Wort 'saṅkhyā' hier nicht in seiner bloß abstrakten Bedeutung erfasst wird.

175. දිවා

175. Divā

දිවසතො ස්මිනො ටිම්හි පුබ්බසරලොපෙ දිවි.

Wenn von dem Wort 'divasa' die Endung 'smiṃ' durch 'ṭi' ersetzt wird und der vorhergehende Vokal wegfällt, entsteht 'divi'.

181. යොනං

181. Yonaṃ

දුතියාග්ගහණෙනාති [Pg.139] ‘දුතියායොස්ස නෙ වා’ත්‍යෙවං සුත්ත රචනායං දුතියාග්ගහණෙන.

Mit 'durch die Erfassung des Akkusativs' meint er: durch die Erfassung des Akkusativs bei einer solchen Formulierung des Sutta wie 'dutiyāyossa ne vā'.

185. නාම්හි

185. Nāmhi

එනාදෙසස්සාසම්භවාති නාස්ස ස්මාදෙසත්තා.

Mit 'wegen der Unmöglichkeit des Ersatzes durch -ena' meint er: weil 'nā' ein Ersatz für 'smā' ist.

187. ගස්සං

187. Gassaṃ

උභයවිකප්පොති සමාසාසමාසපක්ඛද්වයවිධානං, කච්චායනවුත්ති කාරස්ස විප්පටිපත්තිමාවීකත්තුමාහ-‘කච්චායනෙ’ච්චාදි, ඉත්ථිපුමන්නපුංසක සමූහොති එත්ථායන්තෙසං සාධනක්කමො ‘ද්වන්දඡට්ඨීහි සමාසෙ ඉත්ථිපුමනපුංසකසමූහො’ති ඨිතෙ ‘‘සමාසෙ ච විභාසා’’ති (2-2-35) පුමන්තස්ස අමාදෙසෙ ‘‘වග්ගන්තං වා වග්ගෙ’’ති (1-42) නිග්ගහීතස්ස වග්ගන්තො.

Mit 'ubhayavikappo' (doppelte Option) ist die Regelung der beiden Seiten von Zusammensetzung und Nicht-Zusammensetzung gemeint. Um den Widerspruch des Verfassers der Kaccāyana-Vutti aufzuzeigen, sagte er: 'Kaccāyane' usw. Der Bildungsweg dieser Wörter in 'itthipumannapuṃsakasamūho' (Gruppe von Weiblichem, Männlichem und Sächlichem) ist wie folgt: Wenn die Zusammensetzung 'dvandachaṭṭhīhi samāse itthipumanapuṃsakasamūho' gebildet ist, wird bei dem auf ein Maskulinum endenden Glied durch 'samāse ca vibhāsā' (2-2-35) die Endung 'am' gesetzt, und durch 'vaggantaṃ vā vagge' (1-42) wird der Niggahīta zum Klassenendkonsonanten.

192. පුම

192. Puma

කම්මාදිත්තා එනස්සාපි අභාවපක්ඛෙති ‘‘නා ස්සෙ නො’’ති (2-80) කම්මාදිතො නාස්ස එනාදෙසකරණතො වුත්තං.

Mit 'wegen der Eigenschaft, ein Akkusativ usw. zu sein, auch im Falle des Nichtvorhandenseins von -ena' ist dies gemeint, weil durch 'nā sse no' (2-80) der Ersatz 'ena' für das Suffix 'nā' nach einem Akkusativ usw. bewirkt wird.

197. ඉමෙ

197. Ime

ආදෙසො කථනං, අන්වාදෙසො-නුකථනමිච්චාහ-‘අන්වාදෙසො කථිතානුකථන’මීති, කථිතස්සානුකථනං කථිතානුකථනං, අනෙන ච නෙහ පච්ඡා උච්චාරණමත්තමන්වාදෙසො, කිඤ්චරහි එකස්සාභිධෙය්‍යස්ස පුබ්බසද්දෙන පටිපාදිතස්ස දුතියම්පතිපාදනමන්වාදෙසොති වදති, තෙනෙහ න භවති ‘දෙවදත්තං භොජය, ඉමඤ්ච යඤ්ඤදත්ත’න්ති, කෙනචි විසෙසන්තරයොගෙන කථිතස්සානුකථනං අන්වාදෙසොති සම්බන්ධො. කථම්පන විසෙසන්තරයොගො ගම්‍යතෙච්චාහ- ‘සාමත්ථියා’ති, කෙනචි විසෙසෙනායොගෙ වුත්තස්සෙව පුනබ්බචනානුපපජ්ජනං සාමත්ථියං, තෙනෙවාහ- ‘අඤ්ඤථෙ’ච්චාදි.

Mit 'ādeso' (Hinweisung) ist das Sagen gemeint, und mit 'anvādeso' (Wiederhinweisung) das Nachsagen; daher sagte er: 'anvādeso ist das Nachsagen des Gesagten'. Das Nachsagen des Gesagten ist 'kathitānukathanam'. Hiermit sagt er, dass 'anvādeso' hier nicht bloß das nachträgliche Aussprechen ist. Was ist es dann? Es ist das nochmalige Bezeichnen eines bereits durch ein vorheriges Wort ausgedrückten Bezeichneten. Daher findet es hier nicht statt: 'Speise den Devadatta und diesen Yajñadatta'. Der Zusammenhang ist: 'anvādeso' ist das Nachsagen des Gesagten in Verbindung mit einem gewissen weiteren Unterschied. Wie aber wird die Verbindung mit einem weiteren Unterschied erkannt? Er sagte: 'Aufgrund der logischen Notwendigkeit'. Die logische Notwendigkeit besteht darin, dass die Wiederholung des Gesagten ohne die Verbindung mit einem gewissen Unterschied unpassend wäre; deshalb sagte er: 'aññathā' usw.

198. කිස්ස

198. Kissa

නවිරුජ්ඣතීති ඉමිනා ‘‘ඉත්ථියමත්වා’’ති (3-26) සාමඤ්ඤෙන විධානතො ස්‍යාද්‍යන්තමජ්ඣෙපි ඉත්ථියම්පච්චයො නවිරුජ්ඣතීති වදති.

Mit 'es widerspricht nicht' sagt er, dass aufgrund der allgemeinen Vorschrift 'itthiyamatvā' (3-26) ein Feminin-Suffix selbst inmitten einer auf -syādi endenden Form nicht im Widerspruch steht.

204. නම්හි

204. Namhi

නනු [Pg.140] යථාක්කමං නංවිභත්තික්කමෙනාපි සම්භවති, තථාසති ‘ද්වින්නං සද්දානං ද්වෙආදෙසා කමෙනෙ’ච්චෙව කස්මා වුත්තං ත්‍යාසඞ්කියාහ ‘න නංවිභත්තික්කමෙනාපී’ති. කාරණමාහ- ‘තස්සානපෙක්ඛිතත්තා’ති, ඉමිනා නිස්සයකරණමෙකා සත්ථියා යුත්තීති දස්සෙති, අපෙක්ඛිතෙ කථං භවෙය්‍යා ත්‍යාහ- ‘යදි හි’ච්චාදි, අපෙක්ඛිති යථාක්කමං, එවමඤ්ඤතෙ ‘‘කිඤ්චාපි ජාතිනිද්දෙසෙන ද්වෙපි නං රූපානි ගය්හන්ති, තථාපි ‘තිචතුන්න’න්ති විය බ්‍යත්තිනිද්දෙසොව යථාක්කමොපකාරීයමානාන, මනුදෙසස්ස තථා විඤ්ඤයමානත්තාති නංසුඉච්චෙව වදෙය්‍ය, න තථා වුත්තං, තතො-වසීයතෙ ‘න යථාක්කමමෙත්ථාපෙක්ඛිත’න්ති.

Man könnte einwenden: Ist dies nicht der Reihe nach auch gemäß der Reihenfolge der naṃ-Endung möglich? Wenn dem so ist, warum wurde dann gesagt: 'Für zwei Wörter gibt es der Reihe nach zwei Ersetzungen'? Um diesen Zweifel zu klären, sagte er: 'Nicht auch gemäß der Reihenfolge der naṃ-Endung'. Als Grund nennt er: 'Weil dies nicht berücksichtigt wurde'. Hiermit zeigt er, dass das Treffen einer Entscheidung eine logische Begründung der Lehre ist. Wie wäre es, wenn es berücksichtigt worden wäre? Er sagte: 'Wenn nämlich...' usw. 'Berücksichtigt' bedeutet 'der Reihe nach'. So wird Folgendes verstanden: 'Obgleich durch die Angabe der Klasse beide naṃ-Formen erfasst werden, würde er dennoch, so wie bei der Angabe einzelner Individuen wie „ticatunnaṃ“, gerade „naṃsu“ sagen, um die der Reihe nach anzuwendende Anweisung verständlich zu machen, da sie so verstanden wird. Aber so wurde es nicht gesagt. Daraus wird geschlossen: „Hier ist die Reihenfolge nicht berücksichtigt“.'

205. න්ත

205. Nta

නනු න්තන්තූනන්ති තදන්තා ගය්හන්ති පච්චයග්ගහණපරිභාසාය, තථා සති කාරියිත්තෙන තදන්තාව ගය්හන්ති කථං න්තන්තූයෙවා ත්‍යාසඞ්කියාහ- තෙයෙවෙ’ච්චාදි, පච්චක්ඛතායාති සුතත්තා, බලවත්තා තෙයෙව කාරියිත්තෙන ගය්හන්තීති සම්බන්ධො, න තදන්තා, දුබ්බලාති බ්‍යතිරෙකං වත්වා දුබ්බලත්තෙ කාරණමාහ- ‘අනුමිතත්තා’ති, අනුමිතත්තං සාධෙතුමාහ- ‘අනුමිතාහි’ච්චාදි, භවිභත්තීනන්ති පාඨො යුත්ත තරො, තස්ස අන්තාදෙසෙ අකාරෙති සම්බන්ධො.

Man könnte einwenden: Werden nicht durch die Wörter 'nta' und 'ntu' jene Wörter erfasst, die darauf enden, gemäß der Interpretationsregel über die Erfassung von Suffixen? Wenn dem so ist, werden sie als auszuführende Elemente eben als darauf endend erfasst; warum also nur 'nta' und 'ntu'? Um diesen Zweifel zu klären, sagte er: 'Eben diese...' usw. Weil sie direkt im Sutta genannt sind, d. h. weil sie stark sind, stehen sie in Verbindung damit, dass eben diese als auszuführende Elemente erfasst werden, nicht aber die darauf endenden Wörter, welche schwach sind. Nach dieser Unterscheidung nennt er den Grund für das Schwachsein: 'Weil sie erschlossen sind'. Um das Erschlossensein zu beweisen, sagte er: 'Denn die erschlossenen...' usw. Die Lesart 'bhavibhattīnaṃ' ist weitaus passender; die Verbindung besteht darin, dass bei deren Endersatz ein kurzes 'a' eintritt.

219. යොම්හි

219. Yomhi

යොම්හීති සත්තම්‍යන්තජාතිනිද්දෙසා ලබ්භමානත්ථවසෙන ‘පච්චෙක’න්ති වුත්තියං වුත්තං, තෙනෙවාහ පඤ්චිකායං- ‘කථමිදමවසීයතෙ යොම්හීති නිද්දෙසා’ති, තස්සදානි අත්ථම්පකාසෙතුං ‘පච්චෙකන්ති එකෙකස්මි’න්තිආදි වුත්තං. එකෙකස්මිං යොම්හි ද්වින්නං ආදෙසානං සම්භවා ආදෙසීනම්පි බහුත්තසම්භවොති සුත්තෙ ‘ද්වින්න’න්ති බහුවචනනිද්දෙසො, වුත්තියම්පන පච්චෙකං යොම්හි පච්චෙකං ද්විසද්දසම්භවා ‘ද්විස්සා’ති වුත්තං, දුතියායම්පි දුවෙ ද්වෙ.

Aufgrund der Angabe der Klasse im Lokativ 'yomhi' wurde in der Vutti entsprechend der sich ergebenden Bedeutung 'jeweils einzeln' gesagt. Deshalb heißt es in der Pañcikā: 'Wie wird dies aus der Angabe „yomhi“ geschlossen?' Um nun deren Bedeutung zu erklären, wurde gesagt: 'jeweils einzeln bedeutet in jedem einzelnen'. Weil bei jedem einzelnen 'yo' das Vorkommen von zwei Ersetzungen möglich ist, is auch das Vorkommen einer Mehrzahl bei den zu Ersetzenden möglich; daher steht im Sutta die Angabe im Plural 'dvinnaṃ' (der zwei). In der Vutti hingegen wurde, weil bei jedem einzelnen 'yo' jeweils das Wort 'dvi' vorkommt, 'dvissa' (des Zweifachen) gesagt. Auch im Akkusativ gibt es jeweils zwei.

228. නාස්මා

228. Nāsmā

පකතවසෙනාති [Pg.141] තුම්හාම්හානමාදෙසානමධිකතවසෙන, කමමනතික්කම්ම න භවන්තීති සම්බන්ධො.

Mit 'gemäß dem Standard' meint er: unter dem Einfluss der Ersetzungen von 'tumha' und 'amha'; die Verbindung ist: 'sie treten nicht auf, ohne die Reihenfolge zu überschreiten'.

230. චංවා

230. Caṃvā

කච්චායනාචරියො තුම්හාම්හෙහි පරාය චතුත්ථී ඡට්ඨී සවිභත්තියා ‘‘සස්සං’’ති (2-3-3) සුත්තෙන අමාදෙසං විධාය ‘තුම්හං අම්හ’න්ති බහුවචනරූපානි සාධෙති… එකස්මිම්පි අත්තනි ගුරුආදිකෙ ච ගාරව වසෙන බහුවචනරූපදස්සනතොති දස්සෙතුමාහ-තුම්හං අම්හ’න්තිආදි, තස්සායුත්තත්තා ‘තමයුත්ත’න්ති වත්වා අයුත්තතං සාධෙති ‘එවං හි’ච්චාදිනා, ඉමස්මිම්පන සත්ථෙ එකස්මිම්පි සබ්බථා බහුවචන රූපසාධනක්කමං දස්සෙතුං ‘ඉධ පනා’තිආදිමාරද්ධං.

Der Lehrer Kaccāyana bildet die Pluralformen „tumhaṃ“ und „amhaṃ“, indem er nach „tumha“ und „amha“ für den Dativ und Genitiv (die vierte und sechs Fallendung) mit der Endung durch die Regel „sassaṃ“ (2-3-3) den Ersatz durch „am“ vorschreibt… Um zu zeigen, dass die Pluralform auch bei einer einzelnen Person wie einem Lehrer usw. aus Respekt verwendet wird, sagt er: „tumhaṃ amhaṃ“ usw. Da dies jedoch unpassend ist, sagt er: „Das ist unpassend“, und begründet diese Unpassendheit mit „Denn so...“ usw. Um jedoch in diesem Lehrwerk die Methode zur Bildung der Pluralform auch für eine einzelne Person in jeder Hinsicht zu zeigen, beginnt er mit „Hier aber...“ usw.

232. අපා

232. Apā

නෙනාති නකාරෙන, පදසඤ්ඤාවිධාය කවචනාභාවෙපීති පාණිනි යානමිව ස්‍යාදිත්‍යාද්‍යන්තානං පදසඤ්ඤාවිධායකස්ස සුත්තස්ස අභාවෙපි, අන්වත්ථවසෙන පදන්ති ගය්හමානෙ අතිප්පසඞ්ගොපි සියාති ආහ-‘රුළ්හියාවාතිප්පසඞ්ගා භාවො’ති, ආඛ්‍යාතං සාබ්‍යයකාරක විසෙසනං වාක්‍යන්ති කෙචි, එකාඛ්‍යාතිකං වාක්‍යන්ත්‍යපරෙ, තං සබ්බං එකතො සඞ්ගහෙත්වා ‘පදසමූහො වාක්‍ය’න්ති වුත්තිකාරෙන වුත්තන්ති දස්සෙතුමාහ- ‘සාබ්‍යයෙ’ච්චාදි, ආඛ්‍යාතං ත්‍යාද්‍යන්තමාහු, අබ්‍යයමසඞ්ඛ්‍යං, ආඛ්‍යාතං සාබ්‍යයං සකාරකං සවිසෙසනඤ්ච වාක්‍යෙසඤ්ඤං භවතීත්‍යත්ථො, විසෙසනන්ති කාරකවිසෙසනස්ස කිරියා විසෙසනස්ස ච සාමඤ්ඤෙන ගහණං, සාබ්‍යයං-සද්ධිං වචති, සකාරකං ඔදනං පචති දෙවදත්තො පචති, සකාරකවිසෙසනං-මුදුං විසදමොදනම්පචති, දස්සනීයො දෙවදත්තො පචති, සකිරියාවිසෙසනං- මුදුං පචති, මන්දං පචති, පදසමූහො වාක්‍යන්ති වුත්තෙ අයම්පි අධිප්පායවිසෙසොවසීයතීති වත්තුමාහ-වත්තු’මිච්චාදි, යථෙච්චාදිනා අනෙකාඛ්‍යාති කම්පි ගුණප්පධානභාවෙ නොපකාරතො වාක්‍යමෙකම්භවති… පද සමූහො වාක්‍යන්ති වුත්තත්තාති වදති, යථා වාක්‍යනානත්තන්ති සම්බන්ධො. ඉහාපීති වත්තුමිච්ඡිතත්ථෙත්‍යාදොපි.

„Nena“ bedeutet „durch den Buchstaben n“. „Auch bei Nichtvorliegen einer Bestimmung der Wort-Definition für Endungen wie syādi“ meint, dass selbst beim Fehlen einer Regel zur Bestimmung der Wort-Definition für Endungen wie syādi nach Art der Pāṇini-Schule, eine unzulässige Überdehnung (atippasaṅga) entstehen könnte, wenn man „pada“ rein nach seiner wörtlichen Bedeutung auffasst; daher sagt er: „Aufgrund des herkömmlichen Gebrauchs gibt es keine unzulässige Überdehnung.“ Einige sagen, ein Satz sei ein Verbum (ākhyāta) zusammen mit Indeclinabilien, Kasusgliedern (kāraka) und Attributen; andere sagen, ein Satz sei das, was ein einziges Verbum enthält. Um zu zeigen, dass all dies vom Kommentator (vuttikāra) zusammengefasst wurde in der Aussage „Eine Gruppe von Wörtern ist ein Satz“, sagt er: „sābyaya...“ usw. Man nennt das Verbum das, was auf -ti (tyādi) endet, das Indeclinabile (avyaya) das Unzählbare. Die Bedeutung ist, dass das Verbum zusammen mit einem Indeclinabile, einem Kasusglied und einem Attribut die Bezeichnung „Satz“ erhält. „Attribut“ (visesana) ist die allgemeine Bezeichnung für das Attribut eines Kasusglieds und das Adverb (Aktionsmodifikator). „Mit Indeclinabile“ – z. B. „saddhiṃ vasati“ (wohnt zusammen). „Mit Kasusglied“ – z. B. „odanaṃ pacati“ (kocht Reis), „devadatto pacati“ (Devadatta kocht). „Mit Attribut des Kasusglieds“ – z. B. „muduṃ visadaṃ odanaṃ pacati“ (kocht weichen, reinen Reis), „dassanīyo devadatto pacati“ (der ansehnliche Devadatta kocht). „Mit Adverb“ – z. B. „muduṃ pacati“ (kocht weich), „mandaṃ pacati“ (kocht langsam). Um zu sagen, dass auch diese besondere Absicht verstanden wird, wenn gesagt wird „Eine Gruppe von Wörtern ist ein Satz“, sagt er: „vattum...“ usw. Durch „yathā...“ usw. wird auch ein Satz mit mehreren Verben zu einem einzigen Satz, da sie in einer untergeordneten und übergeordneten Beziehung stehen, ohne einander zu widersprechen... Er sagt dies, weil gesagt wurde, dass eine Wortgruppe ein Satz ist, wie die Verbindung „Vielfalt der Sätze“. „Auch hier“ bezieht sich auf „im beabsichtigten Sinn“ usw.

233. යොනං

233. Yonaṃ

හිග්ගහණෙ [Pg.142] පඤ්චමීහිස්සාපි ගහණම්භවෙය්‍යාති සුත්තෙ ‘අපඤ්චම්‍යා’ති වුත්තං, තුම්හෙහි පුඤ්ඤං පසුතං අනප්පකන්ති ගාථාපාදෙ තුම්හෙහිතිආදිසූ තත්තා න වොආදෙසො, තුම්හෙ තිට්ඨථ නගරෙති පුබ්බවාක්‍යතො වාක්‍යන්තරත්තා එකවාක්‍යතා නත්ථි, තුම්හෙ විය දිය දිස්සන්ති අම්හෙ විය දිස්සන්තීති විග්ගය්හ ‘දිස-පෙක්ඛණෙ’ ඉච්චස්මා ‘‘සමානඤ්ඤභවන්තයාදි තූපමානා දිසා කම්මෙ රීරික්ඛකා’’ති (5-43) කප්පච්චයෙ ‘‘නතෙ කානුබන්ධනාගමෙසූ’’ති (5-85) එත්තාභාවෙ ‘‘ස්‍යාදිස්‍යාදිනෙකත්ථ’’න්ති (3-1) සමාසෙ ච ‘එකත්ථතායං’’ති (2-119) විභත්තිලොපෙ ච ‘‘සබ්බාදීනමා’’ති (3-86) ආ ‘තුම්හාදිසාන’මිච්චාදි.

Um zu verhindern, dass bei der Erwähnung von „hi“ auch das Ablativ-„hi“ erfasst wird, wird in der Regel „apañcamyā“ (außer dem Ablativ) gesagt. In der Strophenzeile „tumhehi puññaṃ pasutaṃ anappakaṃ“ (von euch wurde nicht wenig Verdienst erworben) findet der Ersatz durch „vo“ bei Wörtern wie „tumhehi“ wegen der Endung -tā nicht statt. In „tumhe tiṭṭhatha nagare“ (ihr bleibt in der Stadt) gibt es keine Satz-Einheit mit dem vorherigen Satz, da es sich um einen anderen Satz handelt. Nach der Analyse „sie werden gesehen wie ihr, sie werden gesehen wie wir“ aus der Wurzel „dis-“ (sehen) mit dem Suffix „ka“ nach der Regel „samānaññabhavantayādi...“ (5-43), beim Fehlen des e-Lautes nach „nate kānubandhanāgāmesu“ (5-85), im Kompositum nach „syādisyādinekatthaṃ“ (3-1) und beim Wegfall der Kasusendung nach „ekatthatāyaṃ“ (2-119), sowie durch das „ā“ nach „sabbādīnamā“ (3-86), entsteht „tumhādisānaṃ“ usw.

235. අන්වා

235. Anvā

පච්ඡා ආදෙසො අන්වාදෙසොති ගහිතෙ කථිතානුකථනන්ති කථං ඤායතීති ආහ- ‘පච්ඡා කථනඤ්ච කථිතාපෙක්ඛන්ති කත්වා’ති.

Wenn man annimmt, dass „anvādesa“ der nachträgliche Ersatz ist, wie versteht man dann, dass es das wiederholte Erwähnen des bereits Gesagten ist? Er sagt: „Weil das nachträgliche Erwähnen sich auf das bereits Gesagte bezieht.“

236. සපු

236. Sapu

සහ විජ්ජමානො පුබ්බො යස්ස සො සපුබ්බො.

Dasjenige, dessen Vorhergehendes (pubba) zusammen mit ihm existiert (saha vijjamāna), ist „sapubba“ (mit einem Vorhergehenden).

237. නච

237. Naca

අපරම්පරයොගප්පතිපත්‍යත්ථන්ති ‘ගාමනගරානං චෙනා’තිආදිනා වුත්තස්ස පරම්පරයොගස්ස අග්ගහණත්ථං.

„Um das Nicht-Zustandekommen einer ununterbrochenen Verbindung zu bewirken“ bedeutet: um den Ausschluss einer mittelbaren Verbindung (paramparayoga) zu bewirken, wie sie in Ausdrücken wie „gāmanagarānaṃ ca...“ (und der Dörfer und Städte) genannt wird.

240. නසා

240. Nasā

ජටා අස්ස අත්ථීති ජටිලො, සොව ජටිලකො, ජටිලකාති එකත්ථෙ නිදස්සිතවිසෙසවචනං, මාණවකාති විය න සාමඤ්ඤවචනං, අසත්තෙ සම්පත්තෙති ඉදං ‘‘ආමන්තණං පුබ්බමසන්තං වා’’ති (2-239) සුත්තස්ස සාමඤ්ඤතා වුත්තං, සාමඤ්ඤවචනස්ස පටිසෙධොති ඉමිනා විසෙසවචනෙ ජටිලකඉච්චත්‍ර ‘ආමන්තණං පුබ්බමසන්තං වා’’තීමස්ස පත්තින්දස්සෙති, දෙවදත්තාදිසාමඤ්ඤවචනෙති දෙවදත්තො දෙවදත්තසද්දො ආදි යස්ස, තඤ්ච තං සාමඤ්ඤවචනඤ්ච, තස්මිං දෙවදත්තාදිසාමඤ්ඤවචනෙ මාණවකෙ මාණවකසද්දෙ පරභූතෙ සති, උභින්නම්පි අසත්තෙති ඉමිනා [Pg.143] ඉදං දීපෙති ‘‘දෙවදත්තාති විසෙසවචනත්තා පටිසෙධාභාවා පුබ්බපරානමුභින්නම්පි ‘‘ආමන්තණං පුබ්බමසන්තං වා’’තීදං පප්පොතී’’ති.

„Wer Flechten (jaṭā) hat, ist ein jaṭila; derselbe ist ein jaṭilako.“ Das Wort „jaṭilakā“ ist ein spezifisches Wort (visesavacana), das für eine einzelne Sache veranschaulicht wird, nicht ein allgemeines Wort (sāmaññavacana) wie „māṇavakā“. „Wenn ein Nicht-Substantiv folgt“ – dies wurde allgemein bezüglich der Regel „āmantaṇaṃ pubbamasantaṃ vā“ (2-239) gesagt. Mit „Verbot des allgemeinen Wortes“ zeigt er die Anwendung dieser Regel „āmantaṇaṃ pubbamasantaṃ vā“ bei einem spezifischen Wort wie „jaṭilaka“. „Bei einem allgemeinen Wort wie Devadatta usw.“ bedeutet: das Wort, das mit „Devadatta“ beginnt, welches zugleich dieses allgemeine Wort ist; wenn bei diesem allgemeinen Wort wie Devadatta usw. das Wort „māṇavaka“ nachfolgt. „Auch bei beiden, wenn sie Nicht-Substantive sind“ – hiermit verdeutlicht er Folgendes: „Da ‚Devadatta‘ ein spezifisches Wort ist, kommt mangels eines Verbots die Regel ‚āmantaṇaṃ pubbamasantaṃ vā‘ für beide, das vorhergehende und das nachfolgende Wort, zur Anwendung.“

ඉති මොග්ගල්ලානපඤ්චිකාටීකායං සාරත්ථවිලාසිනියං

So endet in der Sāratthavilāsinī, dem Kommentar zur Moggallāna-Pañcikā,

දුතියකණ්ඩවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

die Erklärung des zweiten Abschnitts.

3. තතියකණ්ඩවණ්ණනා

3. Die Erklärung des dritten Abschnitts.

1. ස්‍යාදි

1. Syādi

යස්සාතිකමාවට්ඨිතස්සයොආදිඅක්ඛරසමුදායස්ස, කින්තන්ති ආහ- ‘ඉද’මිච්චාදි, ඉදන්ති යථාවුත්තං ස්‍යාදිසමුදායරූපං, අවයවෙන විග්ගහො සමුදායො සමාසත්ථො, සමුදායෙ පවත්තා සද්දා අවයවෙසුපි වත්තන්තීති ස්‍යාදිසද්දො සිආදිකෙ අවයවෙපි වත්තතෙ, විධිග්ගහණඤායෙනාති ‘‘පච්චයග්ගහණෙ යස්මා ස විහිතො තදාදිනො තදන්තස්ස ච ගහණ’’න්ති ඤායෙන. ස්‍යාදි අන්තෙ යස්ස තං ස්‍යාද්‍යන්තං. නනු ච ‘‘ස්‍යාදිස්‍යාදිනෙකත්ථ’’න්ති සාමඤ්ඤෙන වුච්චමානෙ යංකිඤ්චි ස්‍යාද්‍යන්තං යෙනකෙනචි ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහෙකත්ථීභාවමරහති, තථාහි යථා ගාමගතොතිආදො, තථා පස්ස දෙවදත්තෙ ගාමං, ගතො යඤ්ඤදත්තො ගුරුකුලන්ති ආදොපි සමාසො ත්‍යාසඞ්කියාහ-‘සාමඤ්ඤෙන වුත්තෙපි’ච්චාදි, යස්ස ස්‍යාද්‍යන්තස්සයෙන ස්‍යාද්‍යන්තෙන සම්බන්ධො, තෙන ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහතං ස්‍යාද්‍යන්තමෙකත්ථම්භවතීති සම්බන්ධතො විඤ්ඤායති අවසීයතීති යස්සාත්‍යාදිස්වත්ථො, තථා ච ගාමගතොත්‍යත්‍රත්ථීමෙස-මඤ්ඤමඤ්ඤාපෙක්ඛාලක්ඛණො සම්බන්ධොත්‍යෙකත්ථීභාවො, තතොයෙවෙත්ථාහු-

„Von welchem“ bezieht sich auf die in geordneter Reihenfolge auftretende Lautgruppe, die mit „yo“ beginnt. Er fragt: „Was ist das?“ und sagt: „ida...“ usw. „Idaṃ“ bezeichnet die oben genannte Form der syādi-Gruppe. Die Zerlegung erfolgt durch die Teile, die Gesamtheit ist die Bedeutung des Kompositums. Da Wörter, die für das Ganze gelten, auch für die Teile gelten, bezieht sich das Wort „syādi“ auch auf die Teile wie „si“ usw. „Nach der Regel der Erfassung des Verfügten“ meint: nach dem Grundsatz „Bei der Erfassung eines Suffixes wird dasjenige erfasst, von dem es vorgeschrieben ist, beginnend damit und endend damit“. Dasjenige, an dessen Ende „syādi“ steht, ist „syādyanta“ (auf syādi endend). Aber wenn allgemein gesagt wird „syādisyādinekatthaṃ“, dann müsste doch jedes beliebige Wort auf syādi sich mit irgendeinem anderen Wort auf syādi zu einer Sinneinheit (ekatthībhāva) verbinden können; wie zum Beispiel in „gāmagato“ usw., so müsste auch in Sätzen wie „passa devadatta gāmaṃ“ (sieh, Devadatta, das Dorf!) oder „gato yaññadatto gurukulaṃ“ (Yaññadatta ist zur Schule des Lehrers gegangen) ein Kompositum gebildet werden können. Um diesen Zweifel zu beseitigen, sagt er: „Selbst wenn es allgemein ausgedrückt ist...“ usw. Welches syādyanta mit welchem syādyanta in Beziehung steht – mit diesem syādyanta zusammen bildet jenes syādyanta eine Sinneinheit. Dies wird aus dem Kontext der Beziehung verstanden und bestimmt, das ist der Sinn von „yassā...“ usw. Und so gibt es in „gāmagato“ eine Beziehung, die durch gegenseitige Abhängigkeit gekennzeichnet ist, was die Zusammenfassung zu einer Sinneinheit (ekatthībhāva) ausmacht. Daher wurde hierzu gesagt:

නියතං සාධනං සාධ්‍යෙ, ක්‍රියා නියතසාධනා;

සන්නිධානෙන මෙතෙසං, නියමො-යම්පකාසතීති.

„Das Mittel (sādhana) ist fest auf das zu Bewirkende (sādhya) bezogen, und die Handlung (kriyā) ist auf ihr bestimmtes Mittel bezogen; durch deren unmittelbare Nähe offenbart sich die feste Regel.“

අයමෙත්ථ අත්ථො ‘‘යතො ගාමමිච්චෙතං සාධනං සාධ්‍යං කිරියං තංබ්‍යපදෙසජානනයොග්‍යමපෙක්ඛතෙ ගතොති, අතො සාධනං කාර කං [Pg.144] සාධ්‍යෙ කිරියාය නියතං, යතො ච කිරියා සයං සාධනමපෙක්ඛතෙ කිං ගතොති, අතො කිරියාපි නියතං සාධනමෙතිස්සාති නියතසාධනා හොති අයං යථාවුත්තො නියමො අඤ්ඤමඤ්ඤාපෙක්ඛාවසෙන වත්තමානො එතෙසං සාධ්‍යසාධනානං සන්නිධාන මත්තෙන අඤ්ඤමඤ්ඤතො පකාසතී’’ති. පස්ස දෙවදත්ත ගාමං, ගතො යඤ්ඤදත්තො ගුරුකුලංත්‍යත්‍ර තු ගාමන්ති සාධනං පස්සෙති සාධ්‍යමපෙක්ඛතෙ, ගතොති ගමනකිරියා තු ගුරුකුලමපෙක්ඛතෙ, තතො ච ගාමගතානං වාක්‍යන්තරාවයවානං නත්ථෙවාපෙක්ඛාති න භවති සමාසො, සබ්බත්ථෙවමූහනීයං, සම්බන්ධො හි අඤ්ඤමඤ්ඤාපෙක්ඛාලක්ඛණො සම්බන්ධ්‍යන්තරතො-නවට්ඨිතං නිවත්තෙත්වා විසෙසෙ නිවෙසෙති, තථාච වුත්තං–

Dies ist hier die Bedeutung: Da dieses Mittel (sādhana) 'Dorf' (gāma) die zu bewirkende Handlung (sādhya) 'gegangen' (gato) erwartet, welche geeignet ist, das Erkennen der Bezeichnung desselben zu bewirken, ist das Mittel als Kāraka auf die zu bewirkende Handlung, die Aktion, festgelegt. Und da die Handlung selbst ein Mittel erwartet – 'wohin gegangen?' –, hat auch die Handlung ein festgelegtes Mittel. Diese eben genannte Regelung, die durch gegenseitige Erwartung wirksam ist, offenbart sich gegenseitig allein durch die bloße Nähe dieser zu bewirkenden Handlung und dieses Mittels. In dem Satz: 'Sieh, Devadatta, das Dorf! Yaññadatta ist zur Lehrerschule gegangen' (passa devadatta gāmaṃ, gato yaññadatto gurukulaṃ) aber erwartet das Mittel 'gāma' (Dorf) die zu bewirkende Handlung 'passa' (sieh!) und die Geh-Handlung 'gato' (gegangen) erwartet 'gurukula' (die Lehrerschule). Und daher gibt es keine Erwartung zwischen den Gliedern verschiedener Sätze 'gāma' und 'gata'; somit findet kein Kompositum (samāsa) statt. Dies ist überall ebenso zu folgern. Denn die Beziehung (sambandho) ist durch gegenseitige Erwartung gekennzeichnet; sie wendet das von einer anderen Beziehung Unbestimmte ab und begründet es in einer Besonderheit. Und so wurde gesagt:

තස්ස ත්වාකඞ්ඛතො භෙදෙ, යා පරිප්ලවමානතා;

විසෙසෙ තං නිවෙසෙන්තො, සම්බන්ධොවාවඡින්දතීති.

Wenn er (der Ausdruck) nach einem Unterschied verlangt, beseitigt die Beziehung jene Unbeständigkeit (das Schwanken), indem sie ihn in einer Besonderheit festlegt.

භෙදෙ විසෙසෙ ගාමන්තෙතං සාමඤ්ඤං විසෙසාපෙක්ඛං ‘ගාමමාසීසති, ජහාති, ගතො’ති, තථා ‘ගතො ගාමං, වනං, ගුරුකුල’න්ති වෙවමාකඞ්ඛතො-භිලසතො තස්ස තු පධානපදස්සුපසජ්ජනපදස්ස ච යා පරිප්ලවමානතා අනවට්ඨිතතා තං විසෙසෙ විසිට්ඨෙ සම්බන්ධිනි නිවෙසෙන්තො පතිට්ඨපෙන්තො සම්බන්ධොවානෙකප්පකාරො ක්වචි සාධ්‍යසාධනභාවලක්ඛණො ක්වචි පකතිවිකාරභාවසභාවො ක්වචි සස්සාමි සම්බන්ධරූපො අවඡින්දති සම්බන්ධ්‍යන්තරතො නිවත්තෙතීති අත්ථො, යතො-යමපෙක්ඛා වාක්‍යකාලෙයෙව නිරූප්‍යතෙ, තතො යත්ථාත්ථි පදානමපෙක්ඛා, තත්ථ සමාසාවගමො, යත්‍ර තු නත්ථි, තත්‍ර න භවතීත්‍යනුපදිට්ඨො විසයවිභාගො ඤායතෙති භාවො, බාලෙ අබුධෙතු නිස්සාය විචිත්තො සමාසවිධානලොපාදිනානෙකප්පකාරො පටිපත්තියා සාධුසද්දපරිජානනත්ථමුපායො සම්භවති, පරමත්ථතො තු සද්දන්තරත්තා අච්චන්තං වාක්‍යසමාසානං භෙදො, න හි වාක්‍යෙ දිට්ඨපදානි සමාසෙ සන්ති, තථා ච වුත්තං–

Unter 'Unterschied' (bhede) ist eine 'Besonderheit' (visese) zu verstehen. Der allgemeine Begriff 'Dorf' (gāma) verlangt nach einer Besonderheit, wie: 'er wünscht das Dorf, verlässt das Dorf, ist zum Dorf gegangen'. Ebenso verlangt oder begehrt 'gegangen' (gato) eine Besonderheit, wie: 'gegangen zum Dorf, zum Wald, zur Lehrerschule'. Jene Unbeständigkeit (pariplavamānatā), das heißt Unbestimmtheit (anavaṭṭhitatā), des Hauptwortes und des Nebenwortes, legt die vielfältige Beziehung – die manchmal durch das Verhältnis von zu Bewirkendem und Bewirkendem (sādhyasādhanabhāva) gekennzeichnet ist, manchmal die Natur von Ursprung und Veränderung (pakativikārabhāva) hat, und manchmal die Form einer Besitzer-Besitz-Beziehung (sassāmibhāva) hat – in einer Besonderheit, das heißt in einem spezifischen Beziehungswort, fest; was bedeutet, dass sie von einer anderen Beziehung abgewendet wird. Da diese Erwartung bereits zur Zeit des Satzes bestimmt wird, wird dadurch die nicht explizit gelehrte Abgrenzung der Bereiche erkannt: Wo eine Erwartung der Wörter vorliegt, da wird ein Kompositum verstanden; wo sie jedoch nicht vorliegt, da gibt es keines. Dies ist die Absicht. Um den Unwissenden (bāle) zu helfen, gibt es eine vielfältige Methode mit verschiedenen Mitteln wie den Kompositionsregeln, dem Wegfall von Endungen usw., um die korrekten Wörter für die Praxis gründlich zu verstehen. In der letztlichen Realität (paramatthato) jedoch besteht aufgrund der Verschiedenheit der Wörter ein absoluter Unterschied zwischen Satz und Kompositum. Denn die im Satz gesehenen Wörter sind im Kompositum nicht vorhanden. Und so wurde gesagt:

බාලෙ නිස්සායුපායො-යං, විචිත්තො පටිපත්තියා;

භෙදො වාක්‍යසමාසානං, ච්චන්තං සද්දන්තරං යතොති.

Dies ist ein vielfältiges Mittel zur Schulung, das sich auf die Unwissenden stützt; denn der Unterschied zwischen Satz und Kompositum ist absolut, da sie unterschiedliche Wörter sind.

අතොයෙවාති [Pg.145] යතො සාමඤ්ඤෙන වුත්තෙපියස්සයෙන සම්බන්ධොතෙන සහ තදෙකත්ථම්භවතීති සම්බන්ධතො විඤ්ඤායතීති නානිට්ඨං කිඤ්චිපීහ හොති, අතොයෙව හෙතුතොති අත්ථො. බ්‍යපෙක්ඛා සාමත්ථියපරිග්ගහායෙති පදානමඤ්ඤොඤ්ඤාකඞ්ඛා බ්‍යපෙක්ඛා, සාව සා මත්ථියං, තස්ස පරිග්ගහාය. සමත්ථවචනං න කතන්ති පාණිනියෙහි විය ‘‘සමත්ථො පදවිධී’’ති (පා, 2-1-1) සමත්ථවචනං න කතං. සමත්ථො පද විධීති පරිභාසායමයමත්ථො ‘‘විධීයතෙ විධි, පදානං විධි පදවිධිසමාසාදි, යොකොචීහ සත්ථෙ පදවිධි,සො සමත්ථො විග්ගහ වාක්‍යත්ථාභිධානෙ (සත්ති) වෙදිතබ්බො’’ති, තාදිසපරිභාසාය බ්‍යාපාරතො තෙසං ‘පස්ස දෙවදත්ත ගාමං, ගතො යඤ්ඤදත්තො ගුරුකුලං’ ත්‍යාදො නානිට්ඨප්පත්ති, සාමත්ථියඤ්චෙත්ථ ද්විධාත්‍යුපගම්‍යතෙ වාක්‍යෙ බ්‍යපෙක්ඛාවුත්තියමෙකත්ථීභාවො චෙති. තත්ථ පඨමස්ස පරිග්ගහං වචනමන්තරෙන පටිපාදිය දුතියස්ස පරිග්ගහමිදානි වචනෙන පටිපාදයමාහ- ‘එකත්ථී භාවො’ච්චාදි, එකත්ථීභාවො භින්නත්ථානං සාධාරණත්ථතාවසෙන පවත්තිවිසෙසො, වාක්‍යෙ හි සාධාරණත්ථතා නත්ථි භින්නත්ථත්තා, අතොයෙවෙත්ථ භෙදනිබන්ධනා ඡට්ඨ්‍යුපජායතෙ ‘රඤ්ඤො පුරිසො’ති, වුත්තියන්තූභයපදබ්‍යවච්ඡින්නත්ථාභිධානතො සාධාරණත්ථතා භවති, ඉදං වුත්තං හොති ‘‘සමාසෙ විසෙසනං විසෙස්සමනුපවීසති එකීභවති විසෙසනං, වාක්‍යෙ තු විසෙසනං විසෙස්සතො විසුංයෙවා වතිට්ඨතෙ’’ති. ද්වන්දසමාසස්ස තු පදානං විසෙසනවිසෙස්සාභාවෙපි සකලපදත්ථප්පධානත්තා ‘රඤ්ඤො ගො ච අස්සො ච පුරිසො චා’ති වාක්‍යතො ‘රඤ්ඤො ගවාස්ස පුරිසා’ති සමාසස්ස විසෙසො එකත්ථී භාවලක්ඛණො භවත්‍යෙව, තථාහි තත්ථ වාක්‍යෙ භින්නත්ථනිබන්ධන සමුච්චයපටිපාදනාය චසද්දො පයුජ්ජතෙ, සමාසෙ තු නප්පයුජ්ජතෙ, එකත්ථ වචනෙනෙවාති ‘‘ස්‍යාදිස්‍යාදිනෙකත්ථ’’ ත්‍යෙකත්ථවචනෙනෙව, එකත්තීභාවොයෙව භවතීති සෙසො, එවකාරො න වාක්‍යෙ තථාහි දීපෙති. වාක්‍යෙ කථන්ති ආහ- වාක්‍යෙ’තිආදි.

’Aus eben diesem Grund’ bedeutet: Weil selbst bei allgemeiner Aussage durch die Beziehung mit dem, worauf man sich stützt, eine Einheit der Bedeutung entsteht, wird dies aus der Beziehung erkannt; hierdurch entsteht keinerlei unerwünschte Folge; dies ist die Bedeutung von 'eben aus diesem Grund'. ’Unter gegenseitiger Erwartung, um die Fähigkeit (sāmatthiya) zu erfassen’: Die gegenseitige Erwartung der Wörter ist 'byapekkhā'; diese selbst ist die 'Fähigkeit' (sāmatthiya), um diese zu erfassen. ’Es wurde kein Wort über die Fähigkeit gemacht’: Es wurde nicht, wie von den Pāṇiniyanern mit 'samattho padavidhī' (Pā. 2.1.1), eine Erklärung über die Fähigkeit abgegeben. In der Definitionsregel 'samattho padavidhī' ist dies die Bedeutung: 'Was vorgeschrieben wird, ist eine Vorschrift (vidhi). Eine Vorschrift für Wörter ist eine Wortvorschrift, wie Komposition (samāsa) usw. Jede Wortvorschrift in diesem Lehrwerk ist als fähig (samattho) zu verstehen, das heißt, sie besitzt die Kraft (satti), die Bedeutung des Erklärungsatzes (viggahavākya) auszudrücken.' Durch das Wirken einer solchen Definitionsregel entsteht für sie kein unerwünschtes Ergebnis in Sätzen wie 'Sieh, Devadatta, das Dorf! Yaññadatta ist zur Lehrerschule gegangen'. Und die Eignung (sāmatthiya) wird hier als zweifach angenommen: als die Funktion der gegenseitigen Erwartung (byapekkhā-vutti) im Satz und als die Vereinigung der Bedeutung (ekatthībhāva) im Kompositum. Nachdem er das Erfassen des ersten Falls ohne direkte Formulierung dargelegt hat, zeigt er nun das Erfassen des zweiten durch eine explizite Aussage auf, indem er sagt: 'Vereinigung der Bedeutung' (ekatthībhāvo) usw. Die Vereinigung der Bedeutung (ekatthībhāva) ist eine besondere Funktionsweise, bei der Wörter mit unterschiedlichen Bedeutungen eine gemeinsame Bedeutung annehmen. Denn im Satz gibt es keine gemeinsame Bedeutung, da die Bedeutungen verschieden sind. Eben aus diesem Grund entsteht hier der Genitiv aufgrund einer Trennung (bheda), wie in 'rañño puriso' (der Mann des Königs). Im Kompositum (vutti) jedoch entsteht eine gemeinsame Bedeutung, weil die durch beide Wörter abgegrenzte Bedeutung ausgedrückt wird. Dies bedeutet folgendes: 'Im Kompositum geht das Attribut (visesana) im Bezugswort (visessa) auf und wird eins mit ihm; im Satz hingegen bleibt das Attribut vom Bezugswort getrennt bestehen.' Obwohl im Dvandva-Kompositum kein Verhältnis von Attribut und Bezugswort vorliegt, da alle Wortbedeutungen gleichrangig sind, besteht dennoch der durch die Vereinigung der Bedeutung (ekatthībhāva) gekennzeichnete Unterschied zwischen dem Satz 'des Königs Rind und Pferd und Mann' (rañño go ca asso ca puriso ca) und dem Kompositum 'die Rinder, Pferde und Männer des Königs' (rañño gavāssapurisā). Denn im Satz wird das Wort 'ca' (und) verwendet, um die Verbindung von unterschiedlichen Bedeutungen darzustellen, während es im Kompositum nicht verwendet wird. 'Durch die Aussage einer einzigen Bedeutung' bezieht sich auf die Aussage 'syādi...'. Die Ergänzung lautet: 'es findet eben die Vereinigung der Bedeutung statt'. Das Wort 'eva' (eben/nur) zeigt, dass dies im Satz nicht so ist. Wie verhält es sich im Satz? Er sagt: 'Im Satz' usw.

වාක්‍යෙති විග්ගහවාක්‍යෙ, විසෙසෙන ගය්හති ඤායත්‍යනෙනෙති විග්ග- හො[Pg.146], සො ච තං වාක්‍යං චෙති විග්ගහවාක්‍යං, විසෙසෙන වා ගහණං විග්ගහො, තදත්ථං වාක්‍යං විග්ගහවාක්‍යං, තස්මිං, කායං බ්‍යාපෙක්ඛාති ආහ-‘භෙදාදිලක්ඛණා’ති, ආදිසද්දෙන සංසග්ග භෙද සංසග්ගානඤ්ච ගහණං.

’Im Satz’ bedeutet im Erklärungsatz (viggahavākya). 'Viggaha' (Analyse) ist das, wodurch etwas im Detail erfasst bzw. erkannt wird. Und dies ist sowohl jene Analyse als auch ein Satz, daher 'viggahavākya' (Analysesatz). Oder 'viggaha' ist das detaillierte Erfassen; ein Satz für diesen Zweck ist ein 'viggahavākya'. In diesem. Welche Art von gegenseitiger Erwartung (byapekkhā) liegt vor? Er sagt: 'durch Unterscheidung usw. gekennzeichnet' (bhedādilakkhaṇā). Mit dem Wort 'und so weiter' (ādi) wird Verbindung (saṃsagga), Trennung (bheda) und die Verbindung von Trennungen erfasst.

තත්ථ සාන්තරෙහි සාම්‍යන්තරෙහි ච බ්‍යාවුත්ති ඡෙදො, සංවිසෙස සාමිවිසෙසානං සම්බන්ධො සංසග්ගො, තදාහ- ‘තථාහි’ච්චාදිනා, භෙදකො බ්‍යාවත්තකො, අත්ථගහිතොති කාරණවසෙන භෙදවාදිනා ගහිතො, යදෙච්චාදිනා සංසග්ගවාදිනො-ධිප්පායමාහ යදා තූභයම්පිච්චාදිනා උභයවාදිනො, අභිමතොති ‘‘පාක්කඩාරාසමාසො’’ච්චනෙන (2-1-3) පාණිනිනා ඉච්ඡිතො. පාක්කඩාරාති ‘‘කඩාරා කම්මධාරයෙ’’ච්චනෙන (2-2-38) කඩාරාසංසද්දනා පගෙවාති අත්ථො.

Dabei ist der Ausschluss (byāvutti) oder die Trennung (chedo) von anderen Dingen, die dazwischenliegen oder ähnlich sind, der Unterschied. Die Verbindung zwischen dem Qualifizierten und dem Qualifizierenden (Besitzer und Besessenem) ist die 'Verbindung' (saṃsaggo). Dies drückt er mit 'denn...' usw. aus. 'Unterscheidend' (bhedako) bedeutet ausschließend (byāvattako). ’Durch die Bedeutung erfasst’ bedeutet, dass es aus logischen Gründen von demjenigen akzeptiert wird, der die Trennung (bheda) vertritt. Mit 'wenn aber...' usw. drückt er die Absicht desjenigen aus, der die Verbindung (saṃsagga) vertritt. Mit 'wenn aber beides...' usw. die desjenigen, der beides vertritt. ’Angestrebt’ bedeutet von Pāṇini durch die Regel 'pākkaḍārāsamāso' (2.1.3) beabsichtigt. ’Vor kaḍārā’ bedeutet vor der Nennung des Wortes 'kaḍārā' in der Regel 'kaḍārā kammadhāraye' (2-2-38).

‘පුථ භින්නො අත්ථො යෙසං පදානං තානි පුථගත්ථානි, වාක්‍යෙ හි රඤ්ඤො පුරිසො තෙත්ථ රාජසද්දො රාජත්ථමෙව වදති, පුරිසසද්දො පුරිසත්ථමෙව, වුත්තියන්තු රාජපුරිසොතෙත්ථ රාජසද්දොපි පුරිසත්ථමෙව වදතීති ද්වින්නමෙකත්ථීභාවො භවති, අඤ්ඤොයෙවාවයවත්ථාන්විතො සමුදායත්ථො පාතුභවතීති තදපෙක්ඛාය චෙකත්ථීභාවො වුච්චතෙ, ජහමානසකත්ථවුත්තිමභ්‍යුපගම්ම වුත්තං- ‘විසෙසනස්ස සකත්ථ පරිච්චාගෙනෙ’ච්චාදි, අතොයෙව පරො චොදෙස්සති ‘නනු චෙ’ච්චාදිනා. එකත්ථීභවනං සමසනන්ති ඉමිනා එකත්ථන්ති සමාසොති නාත්ථන්තරන්ති දීපෙති.

„Wörter, deren Bedeutungen getrennt und verschieden sind, sind solche mit getrennten Bedeutungen (puthagatthāni). Denn im Satz ‚rañño puriso‘ (der Mann des Königs) drückt darin das Wort ‚rāja‘ nur die Bedeutung des Königs aus, und das Wort ‚purisa‘ nur die Bedeutung des Mannes; in der Zusammensetzung (vutti) ‚rājapuriso‘ jedoch drückt auch das Wort ‚rāja‘ nur die Bedeutung des Mannes aus, sodass ein Eins-Werden der Bedeutung (ekatthībhāva) der beiden stattfindet. Eine ganz andere, mit den Bedeutungen der Einzelteile verbundene Gesamtbedeutung (samudāyattha) tritt in Erscheinung, und im Hinblick darauf wird vom Eins-Werden der Bedeutung gesprochen. Unter der Annahme, dass die eigene Bedeutung aufgegeben wird (jahamānasakatthavutti), wurde gesagt: ‚Durch das Aufgeben der eigenen Bedeutung des Bestimmungswortes (visesana)‘ usw. Eben darum wird der Gegner einwenden mit ‚Aber nicht wahr...‘ usw. Mit ‚Das Eins-Werden der Bedeutung ist das Zusammensetzen (samasananti)‘ zeigt er, dass ‚eine einzige Bedeutung habend‘ (ekatthi) und ‚Zusammensetzung‘ (samāsa) keinen Bedeutungsunterschied aufweisen.“

ජහමානානි පදානි සකත්ථං යස්සං (සා) තථා වුත්තා, නාච්චන්තාය ජයාතීති එවම්මඤ්ඤතෙ ‘‘පරිච්චාගමත්තමභිසන්ධාය ජහමානසකත්ථංත්‍යුච්චතෙ, න තු සබ්බථා පරිච්චාගොපරොපකාරාය තස්සොපාදානතො, සබ්බථා ච සකත්ථපරිච්චාගෙ පරොපකාරාසම්පාදනතො-නුපාදානමෙව පයොජනාභාවා තස්ස සියා’’ති, ථපති වඩ්ඪතී. අත්ථන්ති රාජසද්දවාච්චං. අච්චන්තපරිච්චාගෙපි න දොසො… වාක්‍යෙ දිට්ඨස්සුපසජ්ජනස්ස වුත්තියං සොයෙවායන්ත්‍යන්වයාවසායතො තදත්ථාව ගතියාති දස්සෙන්තො ආහ- ‘අථ වෙ’ච්චාදි.

„Dasjenige, worin die Wörter ihre eigene Bedeutung aufgeben, wird so bezeichnet. Man nimmt an, dass sie nicht gänzlich verloren geht: ‚Im Hinblick auf das bloße Aufgeben wird gesagt „seine eigene Bedeutung aufgebend“, nicht aber wegen eines gänzlichen Aufgebens, da es ergriffen wird, um einem anderen [Wort] zu dienen; und bei einem gänzlichen Aufgeben der eigenen Bedeutung würde das Dienen für das andere nicht zustande kommen, und seine Nicht-Annahme würde mangels eines Nutzens erfolgen‘, wie bei einem Zimmermeister (thapati) und einem Zimmermann (vaḍḍhatī). Mit „Bedeutung“ (attha) ist das durch das Wort „rāja“ Ausgedrückte gemeint. Auch bei einem gänzlichen Aufgeben liegt kein Fehler vor... Um zu zeigen, dass das im Satz wahrgenommene untergeordnete Glied (upasajjana) in der Zusammensetzung eben jenes ist, da man durch die Feststellung des Zusammenhangs dessen Bedeutung versteht, sagte er: „Oder vielmehr“ usw.“

සොයෙවායන්ත්‍යජ්ඣවසායො-න්වයො, සොයෙවායං රාජසද්දො යො වාක්‍යතාලෙ දිට්ඨොති වොහාරීනමෙකත්තාවසායෙනාසත්‍යපි (රාජසද්දස්ස)ත්ථෙ [Pg.147] පුරිසස්ස විසෙසනම්භවිස්සතීති භාවො, එත්ථෙව දිට්ඨන්තමාහ- ‘යථෙ’ච්චාදි.

„Diese Feststellung ‚eben dieser ist jener‘ ist der Zusammenhang (anvaya). Die Absicht ist: ‚Eben dieses Wort „rāja“, das zur Zeit des Satzes gesehen wurde, wird durch die Feststellung der Identität seitens der Sprechenden, auch wenn die eigenständige Bedeutung des Wortes „rāja“ nicht existiert, als Bestimmungswort (visesana) für „purisa“ (Mann) dienen.‘ Genau hierzu führt er ein Beispiel an mit: ‚Wie...‘ usw.“

2. අසං

2. „Nicht existierend“

අබ්‍යයන්ති යදඤ්ඤෙසං පසිද්ධන්ති ලිඞ්ගවචනභෙදෙපි බ්‍යයරහිතත්තා උපසග්ගනිපාතානං පරෙහි අබ්‍යයසඤ්ඤාකරණතො අබ්‍යයන්ති පරෙසං පසිද්ධං, තෙසන්ත්වයං සමාසො අබ්‍යයත්ථපුබ්බඞ්ගමත්තා අනබ්‍යයං අබ්‍යයම්භවතීති අබ්‍යයීභාවො පසිද්ධො, අසඞ්ඛ්‍යස්ස සුතත්තා තස්සෙව විභත්‍යත්ථාදයො විසයභාවෙන විසෙසනානීති විඤ්ඤායන්තීත්‍යාහ- ‘අසඞ්ඛ්‍යෙ’ච්චාදි, ඉමිනා නෙමෙසමාසත්ථාති දීපෙති.

„'Das Unveränderliche (abyaya) ist das, was bei anderen bekannt ist': Weil Präfixe (upasagga) und Partikeln (nipāta) selbst bei Unterschieden in Genus und Numerus frei von Veränderung (byaya) sind und von den anderen als „unveränderlich“ (abyaya) bezeichnet werden, ist es bei den anderen als unveränderlich bekannt. Für diese ist diese Zusammensetzung als „Abyayībhāva“ (das Unveränderlich-Werden) bekannt, da die Bedeutung des Unveränderlichen vorangeht und ein Nicht-Unveränderliches zu einem Unveränderlichen wird. Da „asaṅkhya“ (das Nicht-Zählbare/Unbegrenzte) überliefert ist, versteht man, dass eben dessen Kasusbedeutungen usw. als Objektbereich die Attribute sind; daher sagte er: „im Unbegrenzten“ usw. Damit zeigt er auf: „Dies ist nicht die Bedeutung der Zusammensetzung dieser [beiden].““

තාවසද්දස්ස කමවුත්තියං යො-ත්ථො සම්පජ්ජතෙ තමාහ- ‘විභත්‍ය’ච්චාදි, විභත්‍යත්ථෙ උදාහරිත්වාති විභත්‍යත්ථවිසයෙ වත්තමානස්සාසඞ්ඛ්‍යස්ස ඉත්ථිසද්දෙන සමාසමධිත්ථීති උවාහරිත්වා, නිච්චයමාසාන මවිග්ගහො, අසකපදවිග්ගහො වා යුත්තො, අඤ්ඤථා අනිච්චතාපත්තීත්‍යාහ- ‘නිච්චසමාසත්තා’ඉච්චාදි.

„Er nennt die Bedeutung, die sich für das Wort „tāva“ in der Reihenfolge der Zusammensetzung ergibt, mit: „Kasusbedeutung“ (vibhatti) usw. Nachdem er ein Beispiel für die Kasusbedeutung gegeben hat – nämlich indem er die Zusammensetzung des im Bereich der Kasusbedeutung stehenden Unbegrenzten (asaṅkhya) mit dem Wort „itthī“ (Frau) als „adhitthi“ anführte –, sagte er, dass für die beständigen Zusammensetzungen (niccasamāsa) keine Wortzerlegung (aviggaha) oder eine Wortzerlegung mit anderen als den eigenen Wörtern (asakapadaviggaho) angemessen ist, da andernfalls Unbeständigkeit eintreten würde: „Wegen des Charakters als beständige Zusammensetzung“ usw.“

අසකපදෙන අනත්තනියපදෙන අඤ්ඤපදෙන විග්ගහො අසකපදවිග්ගහො, තෙන, එත්ථ හි යථා කුම්භස්ස සමීපංත්‍යඤ්ඤපදවාක්‍යෙ සමීප සද්දෙනුපසද්දවචනීයස්ස වුත්තත්තා උපසද්දො නප්පයුජ්ජතෙ, යථා ඉත්ථී සූති එත්ථාධිසද්දවචනීයස්සා (ධා)රත්ථස්ස සත්තමියා වුත්තත්තා නාධිසද්දොති ‘ඉත්ථීසූ’ති අඤ්ඤපදවාක්‍යං වුත්තං, කථාපවත්තාති ත්වාධෙය්‍යො පදස්සනං, එවං සබ්බත්ථොන්නෙයං, අසකපදවිග්ගහෙනාත්ථොව වුත්තො,

„Eine Wortzerlegung mit einem nicht-eigenen Wort, d. h. einem unpersönlichen Wort, einem anderen Wort, ist eine Zerlegung mit unpersönlichen Wörtern (asakapadaviggaha). Dadurch wird hier nämlich – wie im Satz mit anderen Wörtern „kumbhassa samīpaṃ“ (die Nähe des Topfes), weil das durch das Wort „upa“ auszudrückende Nahesein bereits durch das Wort „samīpa“ ausgedrückt ist, das Wort „upa“ nicht verwendet wird; und wie in „itthīsū“ (in den Frauen), weil der durch das Wort „adhi“ auszudrückende lokative Sinn bereits durch den Lokativ (sattamī) ausgedrückt ist, das Wort „adhi“ nicht verwendet wird – der Satz mit anderen Wörtern als „itthīsū“ formuliert. Die Formulierung „kathāpavattā“ (wie das Gespräch verläuft) ist eine Veranschaulichung des zu Tragenden (ādheyya). So ist es überall zu erschließen. Durch die Wortzerlegung mit anderen als den eigenen Wörtern wird eben die Bedeutung ausgedrückt.“

අධිසද්දස්ස පන පුරතොවට්ඨිතස්සාධාරෙ වත්තමානස්ස තංසමානාධිකරණෙන සත්තම්‍යන්තෙනිත්ථිසද්දෙන සහ සමාසොති දස්සෙතුමාහ-‘අධිසද්දො’ච්චාදි.

„Um jedoch zu zeigen, dass das vorangestellte Wort „adhi“, welches im Sinne des Lokativs (Lokatort) steht, mit dem gleichgesetzten (samānādhikaraṇa), auf Lokativ endenden Wort „itthi“ zusammengesetzt wird, sagte er: „Das Wort adhi“ usw.“

ස්‍යාදිලොපොති අධිසද්දතො ඉත්ථිසද්දතො ච පරෙසං සත්තමී බහුවචනානං ලොපොති අත්ථො. අත්ත (භාව) සම්පත්තීති සරීරසම්පත්ති අධිප්පෙතාති බ්‍රහ්මසද්දස්ස සරීරං අත්ථොති ආහ- ‘බ්‍රහ්මං සරීරන්ති, කත්ථචී උත්තරපදත්ථප්පධානත්තාවාසඞ්ඛ්‍යසමාසස්ස ‘සම්පන්නං බ්‍රහ්ම’න්ති විග්ගහො වුත්තො.

„„Wegfall von syā“ usw. bedeutet den Wegfall der Lokativ-Plural-Endungen nach dem Wort „adhi“ und dem Wort „itthī“. Mit „Vollkommenheit des Selbst (Körpers)“ ist die Vollkommenheit des Körpers gemeint; weil der Körper die Bedeutung des Wortes „brahma“ ist, sagte er: „brahmaṃ sarīraṃ“ (der Brahma-Körper). An manchen Stellen wird wegen der Vorherrschaft der Bedeutung des zweiten Gliedes bei der unbegrenzten Zusammensetzung die Wortzerlegung als „sampannaṃ brahma“ (das vollkommene Brahma) angegeben.“

සමාසවිභත්තියාති [Pg.148] සමාසතො උප්පන්නවිභත්තියා, සකලො පදෙසසකලො, පරිග්ගහාපෙක්ඛාති අභ්‍යුපගමාපෙක්ඛායාති අත්ථො, අභ්‍යුපගමෙපි හි පරිග්ගහසද්දො–

„„Durch die Kasusendung der Zusammensetzung“ bedeutet durch die aus der Zusammensetzung entstandene Kasusendung. „Ganz“ (sakalo) meint „vollständig in allen Teilen“. „In Bezug auf die Annahme“ bedeutet im Hinblick auf das Zugeständnis (abhyupagama); denn auch beim Zugeständnis wird das Wort „pariggaha“ [verwendet] —“

සපථෙ පරිවාරෙ ච, මූලාභ්‍යුපගමෙසු ච;

රවිම්හි රාහුගහිතෙ, දාරෙසු ච පරිග්ගහො’’ති නිඝණ්ටු.

„„Pariggaha wird beim Eid, beim Gefolge, bei der Wurzel und der Annahme, bei der von Rāhu ergriffenen Sonne sowie bei der Ehefrau verwendet“, so das Wörterbuch.“

සකලස්ස භාවො සාකල්‍යං-සකලසද්දප්පවත්තිනිමිත්තං, තම්පන නිස්සෙස ග්ගහණා පුථු භවතීත්‍යාහ- ‘අසෙසග්ගහණ’න්ති, තිණානං සාකල්‍යන්ති විග්ගහො, තිණසද්දෙන හි තිණසහිතානි ගහිතානි, තෙනෙව වක්ඛති බ්‍යතිරෙකනයෙ- ‘තං සබ්බං තිණසහිතමජ්ඣො- හරතී’ති, සතිණමජ්ඣොහරතීතෙත්ථාධිප්පායත්ථ මාහ-‘යාවා’තිආදි.

„Der Zustand des Ganzen ist die Ganzheit (sākalya) – der Grund für die Verwendung des Wortes „sakala“ (ganz). Da diese sich jedoch durch die Erfassung ohne Rest unterscheidet, sagte er: „restlose Erfassung“ (asesaggahaṇa). Die Wortzerlegung lautet „die Ganzheit des Grases“ (tiṇānaṃ sākalyaṃ); denn durch das Wort „Gras“ (tiṇa) wird das mit Gras Verbundene miterfasst. Eben deshalb wird er im Ausschlussverfahren sagen: „Er verschlingt das alles mitsamt dem Gras.“ Um die beabsichtigte Bedeutung in „satiṇamajjhoharati“ (er verschlingt es mitsamt dem Gras) zu erklären, sagte er: „bis zu“ usw.“

තිණසද්දො උපලක්ඛණං සෙසා-නජ්ඣොහාරියානං, තෙනාහ ‘තිණාදිකම්පී’ති. පරිග්ගහාපෙක්ඛායන්තභූතස්ස ගහණත්ථං ‘‘අබ්‍යයං විභත්තිසමීපා’’දිසුත්තෙ ‘සාග්‍යධීතෙ’ති නිප්ඵාදනත්ථමන්තවචන මුදාහතම්පාණිනිනා, තම්පි සාකල්‍යෙයෙවාහරිතුං සාග්‍යධීතෙත්‍යූදාහටන්ති දස්සෙතුං ‘තතො’ත්‍යාදි වුත්තං.

„Das Wort „Gras“ (tiṇa) ist eine beispielhafte Bezeichnung für andere nicht zu verschlingende Dinge; daher sagte er: „auch das Gras und so weiter“. Um das zu erfassen, was in Bezug auf die Annahme das Letzte ist, wurde von Pāṇini in der Regel „abyayaṃ vibhattisamīpā...“ das Wort „anta“ (Ende) angeführt, um die Form „sāgyadhīte“ (bis zum Ende des Feuers studiert) zu bilden. Um zu zeigen, dass auch jenes zur Ganzheit gehört, weshalb „sāgyadhīte“ als Beispiel angeführt wurde, wurde „tato“ (darüber hinaus) usw. gesagt.“

තතොති යතො සකලසකලෙ න වත්තති, පරිග්ගහාපෙක්ඛාය සමත්තියා අන්තතො සකාසා සාකල්‍යං න භිජ්ජතෙති සම්බන්ධො, සමත්ථියම්පි අන්තෙ උදාහරණන්ති සෙසො.

„„Darüber hinaus“ bedeutet: weil es nicht im Sinne von „völlig ganz“ verwendet wird. Der Zusammenhang ist: wegen des Abschlusses im Hinblick auf die Annahme unterscheidet sich die Ganzheit nicht vom Ende; auch bei der Vollendung ist das Ende das Beispiel – dies ist der Zusatz.“

අග්ගිපරියන්තන්ති අග්ගිඅත්ථො ගන්ථො තාදත්ථියා අග්ගි, සොපරියන්තො-ස්ස අජ්ඣෙයස්සාති අග්ගිපරියන්තං, යත්තකස්සාජ්ඣෙයස්ස පරිග්ගහො, තස්ස අග්ගි පරියන්තො, අග්ගිනා පරියන්තභූතෙන සහිතො සකලොති විග්ගහො, අග්ගිනො සාකල්‍යන්ති වා.

„„Bis zum Feuer reichend“ (aggipariyanta): Das Buch, dessen Thema das Feuer ist, wird wegen dieses Zwecks „Feuer“ genannt; dieses ist die Grenze des zu Studierenden, daher „bis zum Feuer reichend“. Soweit die Erfassung des zu Studierenden reicht, ist das Feuer dessen Grenze. Die Wortzerlegung lautet: „das Ganze, das mit dem als Grenze dienenden Feuer verbunden ist“, oder „die Ganzheit des Feuers“.“

සද්දිකානන්ති බ්‍යාකරණඤ්ඤූනං. අත්ථාභාවෙඉත්‍යත්ථග්ගහණං ඉතරෙතරාභාවෙ ධම්මාභාවෙ ච මා සියාති, අතොයෙව චොච්චතෙ ‘අථෙතරෙතරාභාවෙ’ඉච්චාදි, ඉතරස්මිං ඉතරස්ස අභාවො ඉතරෙතරාභාවො, ගො අස්සො න භවතීති හි අත්ථන්තරත්තං නිසෙධීයතෙ, න වත්ථුභාවො, බ්‍රාහ්මණො න භවතීත්‍යත්‍රපිබ්‍රාහ්මණත්තධම්මො [Pg.149] නිසෙධීයතෙ, න වත්ථුභාවො, පරත්තාතිආදිනා විප්පටිසෙධ විසයමාහ.

„„Der Grammatiker“ (saddikā) meint der Kenner der Grammatik. Die Verwendung des Wortes „Bedeutung“ in „beim Nichtvorhandensein der Bedeutung“ (atthābhāve) dient dazu, dass es nicht beim gegenseitigen Nichtvorhandensein (itaretarābhāva) und beim Nichtvorhandensein einer Eigenschaft (dhammābhāva) angewendet wird. Eben deshalb wird gesagt: „Nun, beim gegenseitigen Nichtvorhandensein“ usw. Das gegenseitige Nichtvorhandensein ist das Nichtvorhandensein des einen im anderen; denn mit „das Rind ist kein Pferd“ wird die Andersartigkeit verneint, nicht die Existenz des Dinges; auch in „er ist kein Brāhmany“ wird die Eigenschaft des Brāhmanen-Tums verneint, nicht die Existenz des Dinges. Mit „wegen der Andersartigkeit“ usw. nennt er den Bereich des Widerspruchs.“

අතික්කමාභාවෙතී එත්ථ අතික්කමාති පඤ්චමියා අසමාසනිද්දෙසොති ආහ- ‘අතික්කමා’ති, න පනුප්පන්නස්ස පච්ඡාති ඉමිනා අතික්කමාභාවො නාම උප්පන්නස්ස පච්ඡා අභාවොති දස්සෙති.

„In „beim Nichtvorhandenseist des Überschreitens“ (atikkamābhāve) ist hier „atikkamā“ (aus dem Überschreiten) eine unzusammengesetzte Angabe im Ablativ (pañcamī); daher sagte er: „atikkamā“. Mit „aber nicht nach dem Entstandenen“ zeigt er, dass das sogenannte Nichtvorhandensein des Überschreitens das Nichtvorhandensein nach dem Entstehen von etwas ist.“

නිත්තිණන්ති උත්තරපදත්ථප්පධානො-සඞ්ඛ්‍යසමාසො. සම්පතිසද්දස්ස සාමඤ්ඤවචනත්තෙපි ඉධාධිප්පෙතං කාලං දස්සෙතුමාහ- ‘උපභොගස්සෙ’’ච්චාදි, උපභොගො කම්මසාධනො ලහුපාවුරණස්ස නායමුපභොගකාලොති විග්ගහො, (අති) ලහුපාවුරණන්ති රූපසිද්ධීති දස්සෙතුං ලහුපාවුරණස්සාතිආදි වුත්තියං වුත්තං.

„‚Nittiṇaṃ‘ ist ein Avyayībhāva-Kompositum (saṅkhyasamāso), bei dem die Bedeutung des hinteren Gliedes vorherrschend ist. Obwohl das Wort ‚sampati‘ eine allgemeine Bedeutung hat, wird ‚upabhogassa‘ usw. gesagt, um die hier beabsichtigte Zeit anzuzeigen. Die Wortanalyse (viggaho) lautet: ‚Dies ist nicht die Zeit des Genusses einer leichten Decke (lahupāvuraṇa)‘, wobei ‚upabhoga‘ als Objekthandlung (kammasādhana) verstanden wird. Um zu zeigen, dass die Wortform (ati)lahupāvuraṇaṃ gebildet wird, heißt es im Kommentar (vutti) ‚lahupāvuraṇassa‘ usw.“

යොග්ගං රූපන්ති විග්ගහෙ අනුරූපං, නනු චාත්‍ර නිච්චසමාසත්තාසපදවිග්ගහෙන භවිතබ්බංත්‍යාසඞ්කියාහ-‘විච්ඡාය’මිච්චාදි, අනුසද්දෙන හි යොගෙ විච්ඡායං ‘‘අනුනා’’ති (2-10) දුතියා විධීයතෙ, වාක්‍යෙයෙවාස්ස ච පයොගො නාඤ්ඤත්‍රෙති වාක්‍යම්පි භවතීති මඤ්ඤතෙ. සකිඛීති එත්ථාපි ‘‘අකාලෙ සකත්ථෙ’’ති (3-81) සහස්ස සො.

„‚Anurūpaṃ‘ (entsprechend) hat die Wortanalyse ‚yoggaṃ rūpaṃ‘ (eine angemessene Gestalt). Um der Befürchtung zu begegnen: ‚Sollte hier nicht, da es sich um ein obligatorisches Kompositum (niccasamāsa) handelt, eine Wortanalyse mit fremden Wörtern (asapadaviggaha) erfolgen?‘, sagt er ‚vicchāyam‘ usw. Denn bei einer Verbindung mit dem Wort ‚anu‘ wird der Akkusativ (dutiyā) durch die Regel ‚anunā‘ (Moggalāna 2.10) für das Wort ‚vicchāya‘ vorgeschrieben, und da dessen Verwendung nur im Satz und nirgends sonst vorkommt, nimmt man an, dass auch der Satz existiert. Auch in ‚sakikhī‘ wird ‚saha‘ durch die Regel ‚akāle sakatthe‘ (Moggalāna 3.81) zu ‚sa‘.“

සදිසො කිඛියාති එත්ථ කිඛියා පසිද්ධභූතාය සාධියස්ස සාධනභාවෙන ගහිතාය සධම්මත්තෙන කොචි සාධියො සදිසොති වුත්තොති කිමිධ සදිසො අප්පධානං තථා සති පුප්පපදත්ථප්පධානෙනාසඞ්ඛ්‍යසමාසෙන සකිඛීති එත්ථ න භවිතබ්බන්ති ආහ-‘නනුචෙ’ත්‍යාදි, කිඛියාති සම්බන්ධෙ ඡට්ඨී, එත්ථ පන සදිසත්තස්ස කිඛීයා-ප්පටිබද්ධත්තාප්පධානත්තං. නෙතදත්ථීතිආදිනා යථාවුත්තං චොදනං පරිහරති.

„‚Ähnlich einer Kikhī-Krähe‘: Hier wird, da die bekannte Kikhī-Krähe als Mittel des Beweises (sādhana) für das zu Beweisende (sādhiya) herangezogen wird, aufgrund der Gleichartigkeit gesagt, dass das zu Beweisende ‚ähnlich‘ (sadisa) sei. Ist hier nun das Ähnliche (sadisa) das untergeordnete Glied (appadhāna)? Wenn dem so wäre, dürfte bei ‚sakikhī‘ kein Avyayībhāva-Kompositum (asaṅkhyasamāsa) vorliegen, bei dem die Bedeutung des vorderen Gliedes vorherrschend ist; daher sagt er ‚nanu ca‘ usw. In ‚kikhiyā‘ steht der Genitiv (chaṭṭhī) im Sinne der Beziehung (sambandha). Hier jedoch ist das Ähnlich-Sein (sadisatta) untergeordnet, weil es an die Kikhī-Krähe gebunden ist. Mit den Worten ‚Netadatthi‘ usw. weist er den genannten Einwand zurück.“

යථා දෙවදත්තොති එත්ථ යදි සමාසො භවෙය්‍ය, දෙවදත්තෙන සදිසො යථාදෙවදත්තන්ති භවෙය්‍ය, පටිසිද්ධත්තා පන (න) සමාසොති, කිඛීති මක්කටස්සාභිධානං. ජෙට්ඨානුක්කමෙනාති වුත්තත්තා අනුජෙට්ඨන්ති තතියන්තතා ගම්‍යතෙ. චක්කෙන යුගපදි සචක්කං.

„Wie in ‚yathā devadatto‘ (wie Devadatta): Wenn hier ein Kompositum vorläge, würde es ‚yathādevadattaṃ‘ (ähnlich wie Devadatta) heißen; da dies jedoch ausgeschlossen ist, bildet es kein Kompositum. ‚Kikhī‘ ist eine Bezeichnung für einen Affen. Weil gesagt wurde ‚in der Reihenfolge der Ältesten‘ (jeṭṭhānukkamena), wird für ‚anujeṭṭhaṃ‘ das Vorliegen des Instrumentals (tatiyantatā) verstanden. ‚Gleichzeitig mit dem Rad‘ ist ‚sacakkaṃ‘.“

4. යාවාවධාරණෙ

4. „‚Yāva‘ im Sinne einer Begrenzung (avadhāraṇa).“

අමත්තානං යත්තකො පරිච්ඡෙදො යාවාමත්තං.

„Die Begrenzung von Dingen ohne festes Maß, wie groß sie auch sein mag, ist ‚yāvāmattaṃ‘.“

5. පය්‍යපාබහිතිරො පුරෙපච්ඡාවාපඤ්චම්‍යා

5. „‚pari, apa, ā, bahi, tiro, pure, pacchā‘ verbinden sich optional mit einem Wort im Ablativ (pañcamyā).“

පඤ්චම්‍යාති [Pg.150] කස්මා වුත්තං නනු අවුත්තෙපි තස්මිං වක්ඛමානනයෙන පඤ්චම්‍යන්තත්තා පඤ්චම්‍යන්තෙහෙව සමාසො විඤ්ඤායතීත්‍යාසඞ්කියාහ‘යදිපි’ච්චාදි. තථාපිච්චාදිනා පරිහරති, හොතු කාමං ‘පරිපබ්බතං විජ්ජොතතෙ’ති දුතියානිසෙධාය, අඤ්ඤත්‍ර කථන්ති ආහ ‘ඉහ චෙ’ත්‍යාදි.

„Warum wird ‚mit dem Ablativ‘ (pañcamyā) gesagt? Um der Befürchtung zu begegnen: ‚Selbst wenn dies nicht gesagt würde, versteht man nach der im Folgenden erklärten Methode, dass das Kompositum wegen der Natur des Endens auf den Ablativ nur mit Wörtern gebildet wird, die auf den Ablativ enden‘, sagt er ‚yadipi‘ usw. Mit ‚tathāpi‘ usw. weist er dies ab. Mag es auch so sein, um den Akkusativ in ‚paripabbataṃ vijjotate‘ (es leuchtet um den Berg herum) auszuschließen; wie verhält es sich an anderer Stelle? Dazu sagt er ‚iha ce‘ usw.“

ආචත්තාරො වාති ආසද්දො වාක්‍යෙ, සරණෙ වා, ගාමො බහි තිට්ඨතීත්‍යත්ථො, පුරතො ගාමම්පස්සාති වදන්තො පුරෙත්‍යත්ථප්පඝානොයන්නිද්දෙසො, නසරූපප්පධානොති දස්සෙති, අභිමුඛෙ ගාමම්පස්සාත්‍යත්ථො. අවුත්තානමෙතාන්‍යුපලක්ඛණානි, තස්මා ‘තිරො ගාමම්පස්සා’තිපි වුත්තං හොති, තිරියතො ගාමම්පස්ස, පච්ඡතො ගාමම්පස්සාති අත්ථො.

„‚Ācattāro vā‘: Das Wort ‚ā‘ wird im Satz oder im Sinne von Zuflucht (saraṇa) verwendet. ‚Das Dorf liegt außerhalb‘ ist die Bedeutung. Wenn man sagt ‚sieht das Dorf vor sich (purato gāmaṃ passa)‘, zeigt man, dass diese Angabe die Bedeutung von ‚pure‘ (davor) als vorherrschend hat und nicht die bloße Wortform. Die Bedeutung ist: ‚Er sieht das Dorf vor sich (abhimukhe)‘. Dies sind indikative Beispiele (upalakkhaṇa) für das nicht explizit Erwähnte; daher wird auch gesagt ‚tiro gāmaṃ passa‘ (schau jenseits des Dorfes), was bedeutet: ‚schau quer über das Dorf‘ oder ‚schau hinter das Dorf‘.“

අපසද්දයොගෙ නිච්චපඤ්චන්තස්ස විකප්පෙන සමාසවිධානාවාභවනෙනොදාහරණං දින්නං (එත්ථ) පඤ්චම්‍යාති පයොජනාභාවෙපි අඤ්ඤදත්ථං කරියමානමිහාප්‍යත්ථවන්තං හොති.

„In Verbindung mit dem Wort ‚apa‘ wird das Beispiel dafür gegeben, dass die Regelung des Kompositums für Wörter, die obligatorisch auf den Ablativ enden, optional ist. Obwohl die Erwähnung ‚pañcamyā‘ (mit dem Ablativ) hier keinen unmittelbaren Zweck erfüllt, erweist sich das, was für einen anderen Zweck bestimmt ist, auch hier als bedeutungsvoll.“

6. සමී

6. „Samī“

‘‘අනු යං සමයා’’ති (2-1-15) ච ‘‘යස්ස චායාමො’’ති (2-1-16) ච පාණිනිනො වචනද්වයං, අයමෙතෙසමත්ථො ‘‘යස්ස සමයා සමීපවාචී අනුසද්දො, තෙන සහ සමස්සතෙති ච, අනු යස්සායාමවාචී, තෙන ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහ සමස්සතෙ’’ති ච. වත්ථුතො තු සාමීප්‍යායාමවන්තානමනිද්දෙසෙපි සාමත්ථියා තදාක්ඛෙපොති දස්සෙන්තො ආහ-‘සමීපායාමාන’මිච්චාදි.

„Die beiden Aussagen Pāṇinis lauten: ‚anu yaṃ samayā‘ (2.1.15) und ‚yassa cāyāmo‘ (2.1.16). Deren Bedeutung ist: ‚Das Wort ‚anu‘, welches in der Nähe von etwas steht und Nähe ausdrückt, verbindet sich mit diesem zu einem Kompositum; und wenn ‚anu‘ die Ausdehnung von etwas bezeichnet, verbindet es sich mit diesem, das auf ein Suffix (syādyanta) endet.‘ Um jedoch zu zeigen, dass in Wirklichkeit, selbst wenn jene Dinge, die Nähe und Ausdehnung besitzen, nicht explizit genannt werden, diese durch die inhärente Kraft der Bedeutung impliziert werden, sagt er ‚samīpāyāmānaṃ‘ usw.“

සම්බන්ධිත්තාති සම්බන්ධිසද්දා සකත්ථමිව නියතපටියොගිනමාක්ඛපන්ති… තෙන විනා තෙසං සකත්ථාභාවා. ආයාමො දීඝතා, ‘‘යස්ස සමීපායාමෙස්වනු’’ති යථාවුත්තසුත්තද්වයමාක්ඛෙපෙනුපදිසති, වනස්ස සාමිප්‍යමනුවනං, ‘‘අසඞ්ඛ්‍යං විභත්තිසම්පත්තිසමීප’’ ඉච්චෙව (3-2) සිද්ධෙපුන සමීපග්ගහණං විකප්පත්ථං, තෙන වනස්සානුති වාක්‍යෙනාපි භවිතබ්බං.

„‚Weil sie in Beziehung stehen‘ (sambandhittā): Relative Wörter implizieren, genau wie ihre eigene Bedeutung, ein bestimmtes Korrelat (paṭiyogin), da sie ohne dieses keine eigene Bedeutung besitzen. ‚Āyāmo‘ bedeutet Länge (dīghatā). Er lehrt die beiden genannten Suttas im Wege der Implikation durch ‚yassa samīpāyāmesvanu‘. Die Nähe zum Wald ist ‚anuvanaṃ‘. Obwohl dies bereits durch ‚asaṅkhyaṃ vibhattisampattisamīpa...‘ (Moggalāna 3.2) etabliert ist, dient die erneute Nennung von ‚samīpa‘ der Optionalität; folglich muss auch der Satz ‚vanassa anu‘ existieren.“

ගඞ්ගාය [Pg.151] ආයාමො අනුගඞ්ගං, භාගවුත්තිකාරො ‘‘ලක්ඛණෙනෙ’’ති වත්තතෙ. යස්සායාමවාචී අනු, තෙන ලක්ඛණෙන සමස්සතෙ අනුගඞ්ගං බාරාණසී, ගඞ්ගාය ලක්ඛණභූතාය පසිද්ධායාමගුණාය බාරාණසී ලක්ඛීයතෙ යාවායතායාමා ගඞ්ගා තාවායම්පීති සභාවතො තූපමානොපමෙය්‍යභාවො සමාසෙ පතීයතෙ ගඞ්ගා විය දීඝා’’ති ලක්ඛියලක්ඛණභාවං වණ්ණෙති. එවං සති බාරාණසීති පඨමා නොපපජ්ජතෙති මඤ්ඤමානො ආහ-‘ගඞ්ගායා මෙන යුත්තා ‘‘ත්‍යාදි. අනුගඞ්ගං බාරාණසියාති බාරාණසියා ගඞ්ගායාමො ලක්ඛණන්ති අත්ථො.

„Die Ausdehnung des Ganges entlang ist ‚anugaṅgaṃ‘. Der Verfasser der Bhāgavutti führt das Wort ‚lakkhaṇena‘ (durch das Merkmal) fort. Worauf sich das die Ausdehnung bezeichnende ‚anu‘ bezieht, das verbindet sich mit jenem Merkmal, wie in ‚anugaṅgaṃ bārāṇasī‘. Durch den Ganges, der als Merkmal dient und die bekannte Eigenschaft der Länge besitzt, wird Bārāṇasī charakterisiert: ‚Soweit die Länge des Ganges reicht, so weit reicht auch diese Stadt‘. Er beschreibt die Beziehung zwischen dem zu Bezeichnenden und dem Bezeichnenden (lakkhiyalakkhaṇabhāva) so, dass im Kompositum von Natur aus das Verhältnis von Vergleichsobjekt und Verglichenem (upamānopameyyabhāva) verstanden wird, im Sinne von ‚lang wie der Ganges‘. Da man der Ansicht sein könnte, dass unter diesen Umständen der Nominativ ‚bārāṇasī‘ unangebracht sei, sagt er ‚gaṅgāyāmena yuttā‘ usw. ‚Anugaṅgaṃ bārāṇasiyā‘ bedeutet, dass die Ausdehnung des Ganges das Merkmal von Bārāṇasī ist.“

7. තිට්ඨ

7. „Tiṭṭha“

අකතසමාසාචාති අනෙන ඉමිනා කතසමාසතං දීපෙති, තිට්ඨන්තීති ඉදංන්තප්පච්චයන්තස්සාත්ථපදන්ති දස්සෙතුමාහ-‘‘න්තොකත්තරි වත්තමානෙ’’තිච්චාදි, (5-64) ආයතීතීමස්සාත්තපදං ආයන්තීති, පුම්භාවාභාවො නීපාතනා, අකාරො ච නිපාතනා ‘‘ගොත්ව චත්ථෙ චා ලොපෙ’’ත්‍යත්‍ර (3-46) ‘නාඤ්ඤාසඞ්ඛ්‍යත්ථෙසූ’ත්‍යනුවත්තනතො.

„Mit den Worten ‚akatasamāsā ca‘ (und von dem, was kein Kompositum gebildet hat) verdeutlicht er den Zustand des bereits gebildeten Kompositums. Um zu zeigen, dass ‚tiṭṭhantī‘ das Bedeutungsträger-Wort (atthapada) für die auf das Suffix ‚-nta‘ endende Form ist, sagt er ‚nto kattari vattamāne‘ usw. (Moggalāna 5.64). Das bedeutungstragende Wort für ‚āyatī‘ ist ‚āyantī‘. Das Ausbleiben der Maskulinisierung (pumbhāvābhāva) ist ein unregelmäßiges Vorkommnis (nipātana), und auch das kurze ‚a‘ ist ein Nipātana, da bei der Regel ‚gotva catthe cā lope‘ (Moggalāna 3.46) das Wort ‚nāññāsaṅkhyatthesu‘ fortgeführt wird.“

ලූනයවාදීනමෙත්ථ නිපාතනා කාලෙපි නපුංසකලිඞ්ගත්තං, සංහටායවා යස්මිං කාලෙ සංහටයවං, උම්මත්තගඞ්ගන්ති සඤ්ඤායමඤ්ඤපදත්ථෙ වාධිකාරෙපි නිච්චසමාසො, න හි වාක්‍යං සඤ්ඤාති, ආදිසද්දෙන‘සමස්ස සොභනත්තං සුසම’මිච්චාදීනඤ්ච සඞ්ගහො, පභාවනං පකාසනං.

„Bei Ausdrücken wie ‚lūnayava‘ (die geerntete Gerste) liegt durch eine unregelmäßige Form (nipātana) das Neutrum (napuṃsakaliṅgatta) vor, selbst wenn sie eine Zeit bezeichnen. Die Zeit, in der die Gerste eingebracht ist, ist ‚saṃhaṭayavaṃ‘. ‚Ummattagaṅgaṃ‘ (wo der Ganges tobt) ist ein obligatorisches Kompositum (niccasamāso), selbst unter dem Einfluss der Bedeutung eines anderen Wortes (aññapadattha), da es sich um einen Eigennamen (saññā) handelt, denn ein Satzgefüge bildet keinen Eigennamen. Unter dem Wort ‚usw.‘ (ādisadda) ist die Aufnahme von Ausdrücken wie ‚susamaṃ‘ im Sinne von ‚Schönheit der Ebene‘ enthalten. ‚Pabhāvanaṃ‘ bedeutet Offenbarung (pakāsana).“

8. ඔරෙ

8. „Ore“

ඔරං ගඞ්ගාය, පාරං යමුනායාති සමාසෙ කතෙ නිපාතනා එකාරො, තෙනෙව වුත්තියං වුත්තං ‘එකාරන්තත්තං නිපාතනතො’ති, වුත්තිවිකප්පනත්ථතොති වුත්තියා විකප්පො අත්ථො යස්සාති විග්ගහො.

„Bei der Bildung der Komposita für ‚diesseits des Ganges‘ (oraṃ gaṅgāya) und ‚jenseits der Yamunā‘ (pāraṃ yamunāyā) entsteht das Enden auf den Vokal -e (ekāro) durch unregelmäßige Setzung (nipātana); ebendeshalb heißt es im Kommentar (vutti): ‚Das Enden auf den e-Laut beruht auf Nipātana‘. Die Wortanalyse für ‚vuttivikappanatthato‘ lautet: ‚dessen Zweck die Option der Erklärung (vutti) ist‘.“

10. අමා

10. „Amā“

සොචෙකත්ථීභාවො විසිට්ඨො-භිමතොති සම්බන්ධො, මුහුත්තන්ති අච්චන්තසංයොගෙ දුතියා, පාදිසමාසං කත්වාති ආසද්දස්ස හරසද්දෙන වුත්තිසද්දෙන කිරියාඛ්‍යාප්‍යතෙති අසත්‍යුපසෙචනාදිකිරියායං [Pg.152] සඞ්ඛාරකං සඞ්ඛාරියං වා න භවති, අත්ථිචෙහ තදුභයං, තතො තෙසං සම්භවායෙව සමාසන්තොභූතකිරියා ගම්‍යතෙති මඤ්ඤතෙ, තථාහි දධිභොජනංත්‍යාදො වුත්තෙ අධ්‍යාදිනො සඞ්ඛාරකත්තං භොජනාදිනො ච සඞ්ඛාරියත්තං පතීයතෙ, න චොපසෙකාදිමන්තරෙන සඞ්ඛාරියසඞ්ඛාරකභාවො-ත්ථීති සාමත්ථියායෙවුපසෙකාදිප්පතීති.

„Die Verbindung lautet: ‚Wenn dieses Zu-einer-Bedeutung-Werden (ekatthībhāva) ein besonderes ist, ist es beabsichtigt‘. In ‚muhuttaṃ‘ steht der Akkusativ (dutiyā) im Sinne einer ununterbrochenen zeitlichen Verbindung (accantasaṃyoga). Nachdem man ein Kompositum mit ‚pa‘ usw. (pādisamāsa) gebildet hat, wird durch die kompositionelle Verwendung des Wortes ‚ā‘ mit dem Wort ‚hara‘ eine Handlung ausgedrückt. Wenn eine Handlung wie das Begießen usw. nicht existiert, gibt es weder ein zubereitendes Mittel (saṅkhāraka) noch ein zuzubereitendes Objekt (saṅkhāriya); hier jedoch sind beide vorhanden. Daher nimmt man an, dass gerade wegen deren Vorhandenseins die im Kompositum enthaltene Handlung verstanden wird. Denn wenn man etwa ‚dadhibhojanaṃ‘ (Speise mit Joghurt) sagt, versteht man, dass der Joghurt usw. das zubereitende Mittel und die Speise das zuzubereitende Objekt ist; und da es ohne das Begießen usw. keine Beziehung zwischen Zubereiter und Zubereitetem gibt, wird das Begießen usw. allein aus der logischen Kraft (sāmatthiyā) heraus verstanden.“

තදපෙක්ඛායාති ගම්මමානොපසෙචනාදිකිරියාපෙක්ඛාය. පාණිනියෙහි අත්ථෙන ‘එතස්සිද’න්ති අත්ථෙ නිච්චසමාසො-භිමතො සබ්බලිඞ්ගතා ච, තථා වචනාභාවමිහ මනසිකත්වා ‘කථ’මිච්චාදිනා වුත්ති යංවුත්තංචොදකවචනමාහරිත්වා තත්ථාධිප්පායංවිවරති ‘එවමඤ්ඤතෙ’ච්චාදිනා, විධානං කතන්ති එවමඤ්ඤතෙති සම්බන්ධො, තත්ථෙච්චාදිනා අඤ්ඤ පදත්ථෙ භවිස්සතීත්‍යෙත්ථාධිප්පායං විවරන්තො නිච්චසමාසතං සබ්බලිඞ්ගතඤ්ච පටිපාදයති, වාක්‍යනිවත්තිසිද්ධායෙවාති.

„Im Hinblick darauf“ (tadapekkhāya) bedeutet im Hinblick auf eine implizierte Handlung wie das Begießen usw. Von den Pāṇini-Anhängern wird bei der Bedeutung von „dies ist für dieses“ (etassidaṃ) durch das Wort „artha“ (Zweck/Bedeutung) ein ständiges Kompositum (niccasamāso) und die Allgeschlechtlichkeit (sabbaliṅgatā) beabsichtigt. Indem man das Fehlen einer solchen Aussage hier bedenkt, führt man die Einwand-Aussage an, die mit „Wie...“ usw. beginnt, und erklärt die Absicht dahinter mit den Worten „So meint man“ usw. Die Verknüpfung lautet: „Die Bestimmung ist getroffen“ (vidhānaṃ kataṃ) – „so meint man“ (evamaññate). Indem er mit „darin“ (tattha) usw. die Absicht erklärt, dass es in der Bedeutung eines anderen Wortes (aññapadattha) stehen wird, legt er das Vorliegen eines ständigen Kompositums und die Allgeschlechtlichkeit dar, da die Vermeidung des [analytischen] Satzes bereits erwiesen ist (vākyanivattisiddhāyeva).

අත්ථසද්දෙනාවගතත්ථතාය එතස්සාති වත්තුමයුත්තන්ති ‘එතස්ස අත්ථො’ති වාක්‍යනිවත්ති සිද්ධායෙව, කථඤ්චිපි චතුත්ථ්‍යන්තා භින්නත්ථස්ස සමාසෙ කතෙපි තත්ථ විරොධමාහ- ‘චතුත්ථ්‍යන්තස්සෙ’ත්‍යාදි.

Weil die Bedeutung bereits durch das Wort „artha“ erfasst ist, ist es unangebracht, „etassa“ (dessen) zu sagen; somit ist die Vermeidung des analytischen Satzes „etassa attho“ bereits erwiesen. Selbst wenn man irgendwie ein Kompositum aus einem im Dativ Endenden mit einem Wort unterschiedlicher Bedeutung bilden würde, zeigt er den dortigen Widerspruch auf mit den Worten „des im Dativ Endenden“ usw.

වචනම්පීති ‘‘අත්ථෙන නිච්චසමාසො සබ්බලිඞ්ගතාච’’ඉති (3-1-36) වාක්‍යකාරෙන පතිට්ඨිතවචනම්පි, පාණිනීයානං ‘එතස්ස ඉද’න්ති අත්ථෙ සමාසෙ කතෙ යො-ත්ථො සම්පජ්ජති, අඤ්ඤත්ථසමාසෙපි සොයෙවත්ථොති දස්සෙති ‘යො’ ඉච්චාදිනා, අනුපාදාපරිනිබ්බානනිමිත්තං වායාමොච්චාදිනා යොජෙතබ්බං… තංනිමිත්තත්තා වායාමාදීනං, තෙසං කථාදීනන්ති එත්ථ තෙසං වායාමාදීනන්ති වත්තබ්බං… වායාමොත්‍යාදිනා වුත්තත්තා සො ච තන්නිමිත්තං හොතෙව, අයමෙත්ථාධිප්පායො ‘‘එතස්ස ඉදන්ති වාක්‍යෙ අත්ථෙන සමාසෙ සබ්බලිඞ්ගතා ච ‘එතදත්ථො එතදත්ථා එතදත්ථ’න්ති වායාමාදයො ච සමාසත්ථා හොන්ති, එතං අනුපාදාපරිනිබ්බානමත්ථො පයොජනමෙතස්ස එතිස්සා එතස්සාති අඤ්ඤපදත්ථෙපි එසං පදානං සොයෙවත්ථොති නාත්ථභෙදො’’ති.

„Auch die Aussage“ (vacanampi) bezieht sich auf die vom Vārttika-Autor (vākyakāra) aufgestellte Aussage: „Mit [dem Wort] artha gibt es ein ständiges Kompositum und Allgeschlechtlichkeit“. Er zeigt mit den Worten „welcher...“ usw., dass bei den Pāṇini-Anhängern, wenn das Kompositum in der Bedeutung von „dies ist für dieses“ gebildet wird, dieselbe Bedeutung entsteht, die auch bei einem Kompositum mit der Bedeutung eines anderen Wortes (aññatthasamāsa) vorliegt. „Veranlasst durch das Erlöschen ohne Ergreifen“ (anupādāparinibbānanimittaṃ) ist mit „Anstrengung“ (vāyāma) usw. zu verbinden, da dieses [Erlöschen] die Ursache für die Anstrengung usw. ist. Bei „von jenen Reden usw.“ (tesaṃ kathādīnaṃ) sollte es eigentlich heißen „von jenen Anstrengungen usw.“, da mit „Anstrengung“ usw. gesprochen wurde und diese jene Ursache ist. Dies ist die Absicht hierbei: „Wenn im Satz „dies ist für dieses“ das Kompositum mit artha gebildet wird, gibt es Allgeschlechtlichkeit, und die Bedeutungen des Kompositums sind „etadattho“ (m.), „etadatthā“ (f.), „etadatthaṃ“ (n.) in Bezug auf Anstrengung usw. Selbst in der Bedeutung eines anderen Wortes (aññapadattha) – nämlich „dieses Erlöschen ohne Ergreifen ist der Zweck, der Nutzen für diesen, für diese, für dieses“ – ist die Bedeutung dieser Wörter genau dieselbe, sodass kein Bedeutungsunterschied besteht.“

ඉදඤ්ච ‘‘අවිප්පටිසාරත්ථානි ඛො ආනන්දං කුසලානි, අවිප්පටිසාරො පාමොජ්ජත්ථාය…පෙ… විමුත්තිඤාණදස්සනං අනුපාදාපරිනිබ්බානත්ථාය එතදත්ථො [Pg.153] වායාමො එතදත්ථා කථා එතදත්ථා මන්තනා එතදත්ථං සොතාවධාන’’න්තිආදි (තිකඞ්ගුත්තර, ආනන්දවග්ග) පාළිං නිස්සාය වුත්තං.

Und dies wurde in Anlehnung an folgenden Pāḷi-Text gesagt: „Heilsame Zustände, Ānanda, haben die Reuelosigkeit zum Zweck, Reuelosigkeit dient der Freude ... [usw.] ... das Wissen und Schauen der Befreiung dient dem Erlöschen ohne Ergreifen. Diesen Zweck hat die Anstrengung, diesen Zweck hat das Gespräch, diesen Zweck hat die Beratung, diesen Zweck hat das Neigen des Ohres“ usw. (Aṅguttara Nikāya, Dreier-Buch, Ānanda-Vagga).

පාණිනියෙහි ‘‘කත්තුකරණෙ කිතන්තෙන බහුල’’න්ති (2-1-32) කිතන්තෙන තතියාසමාසවිධානා තත්ථෙව බහුලග්ගහණෙන ‘ගාමනිග්ගතා’දීසු සමාසො වුත්තො, තෙනෙත්ථාන්තොදාහරණානං ද්වින්නමධිකත්තං, සමාසාභාවො-භිමතොති පාණිනීයෙහි ‘‘පූරණගුණසුහිතත්ථසදබ්‍යයතබ්බසමානාධිකරණෙනෙ’’ති (2-2-11) සුත්තෙ ගුණ ඉතිවචනෙනාභිමතො, සදිති සඤ්ඤා තෙසං න්තමානානං.

Da von den Pāṇini-Anhängern durch die Regel „kattukaraṇe kṛtā bahulam“ (2-1-32) die Bildung des Instrumentalis-Kompositums mit einem kṛt-Suffix-Wort vorgeschrieben wird, wird ebendort durch das Wort „bahulam“ (vielfach) das Kompositum in Fällen wie „gāmaniggata“ (aus dem Dorf herausgegangen) gelehrt. Dadurch sind hier die beiden Endbeispiele überflüssig. Dass „das Nichtbestehen eines Kompositums beabsichtigt ist“, wird von den Pāṇini-Anhängern in der Sūtra „pūraṇa-guṇa-suhitārtha-sad-avyaya-tavya-samānādhikaraṇena“ (2-2-11) durch die Erwähnung des Wortes „guṇa“ bezweckt. „Sat“ ist die Bezeichnung für jene Partizipien, die auf -at und -āna enden.

සො කථන්ති ඉහ ‘භාවතිත්තත්ථෙහී’ති භාවප්පච්චයන්තෙනෙව සමාසපටිසෙධවිධානා ‘බ්‍රාහ්මණස්ස සුක්කා’ ඉච්චාදො සො සමා සප්පටිසෙධො කථං සිජ්ඣතීති අත්ථො.

„Wie ist das?“ (so kathaṃ) bedeutet: Da hier durch die Regel „bhāva-titta-atthehi“ das Verbot des Kompositums nur bei Wörtern vorgeschrieben wird, die auf ein Suffix des abstrakten Zustands (bhāva) enden, wie wird dann in Fällen wie „brāhmaṇassa sukkā“ (die Weiße des Brahmanen) dieses Verbot des Kompositums erwiesen?

ගුණත්තනියෙවාති ගුණසභාවෙ එව, අභිමතොති වාත්තිකකාරස්සාභිමතො ‘‘තදවට්ඨෙහි ච ගුණෙහී’’ති, තසද්දෙනාස්ස ගුණස්ස පරාමාසො තස්මිංයෙව ගුණෙ අවතිට්ඨන්තීති තදවට්ඨා, ගුණෙයෙව ගුණාතිට්ඨන්ති න කදාචිපි සොයමිත්‍යභෙදා දබ්බවුත්තයො සුක්කාදයො විය තෙ තදවට්ඨා ගුණා ගන්ධාදයො, තදවට්ඨිතෙහි ගුණෙහි ඡට්ඨී සමස්සතෙති වත්තබ්බන්ති අත්ථො.

„Nur in ihrer Eigenschaft als Qualität“ (guṇattaniyeva) bedeutet nur im Wesen einer Eigenschaft. „Beabsichtigt“ bedeutet: vom Verfasser der Vārttikas beabsichtigt mit der Formulierung „tadavaṭṭhehi ca guṇehi“ (und mit den darin verbleibenden Eigenschaften). Mit dem Wort „tat“ wird auf diese Eigenschaft verwiesen. Sie verbleiben eben in dieser Eigenschaft, daher heißen sie „tadavaṭṭhā“. Sie verbleiben als Eigenschaften nur in der Eigenschaft und beziehen sich nie als identisch auf eine Substanz, wie es bei Wörtern wie „sukka“ (weiß) usw. der Fall ist; diese verbleibenden Eigenschaften sind Geruch (gandha) usw. Das bedeutet: Es sollte gesagt werden, dass der Genitiv mit solchen verbleibenden Eigenschaften kein Kompositum bildet.

ආභිමතොති ‘‘පූරණා’’දිසුත්තෙ අබ්‍යයග්ගහණෙන, දෙවදත්තස්සාති ඡට්ඨියා ගුරුම්හි සාපෙක්ඛත්තෙපි ගුරුසද්දස්ස සම්බන්ධිසද්දත්තා සකත්ථෙ විය වුත්තියං බ්‍යපෙක්ඛා-යාහානිතො වුත්තිසබ්භාවං වචනන්තරෙන සාධෙතුමාහ- ‘තථාචාහූ’ති.

„Beabsichtigt“ bezieht sich auf die Aufnahme von Indeklinabilien (avyaya) in der Sūtra „pūraṇa...“ usw. Obwohl der Genitiv in „devadattassa“ (des Devadatta) von „guru“ (Lehrer) abhängt, besitzt das Wort „guru“, da es ein relatives Wort (sambandhisadda) ist, im Kompositum (vutti) eine gegenseitige Erwartung (byapekkhā) ebenso wie in seiner eigenen [unzusammengesetzten] Bedeutung. Um das Vorhandensein des Kompositums trotz dieser Abhängigkeit durch eine andere Aussage zu beweisen, sagt er: „Und so sagten sie...“

සාත්ථෙවාති සකත්ථෙ විය, අස්සාති සම්බන්ධිසද්දස්ස, සාමත්ථියං ගමකත්තඤ්චත්ථීති පදානමඤ්ඤොඤ්ඤාපෙක්ඛාලක්ඛණං සාමත්ථියං සාමත්ථියාභාවෙපි විග්ගහවාක්‍යත්ථස්ස ගමකත්තං වා අත්ථීති අත්ථො, ගුරුනො කුලං දාසස්ස භරියාති විග්ගහො, අථාත්‍ර බ්‍රාහ්මණස්ස උච්චෙ’ඉච්චාදො සාමත්ථියං ගමකත්තං වා නත්ථීති කුතො-වසිතං, යෙන තදාභාවාත්‍ර [Pg.154] සමාසාභාවො වණ්ණීයතෙච්චාහ-‘සාමත්ථ්‍යාදිනොත්වි’ච්චාදි.

„Ebenso jene“ (sā ttheva) bedeutet wie in ihrer eigenen Bedeutung. „Von diesem“ (assa) bezieht sich auf das relative Wort. „Es gibt syntaktische Fähigkeit (sāmatthiya) und Verständlichkeit (gamakatta)“ bedeutet: Es gibt die syntaktische Fähigkeit, die durch die wechselseitige Erwartung der Wörter gekennzeichnet ist, oder, selbst beim Fehlen dieser syntaktischen Fähigkeit, die Verständlichkeit der Bedeutung des analytischen Satzes (viggahavākya). Die Analyse lautet: „die Familie des Lehrers“ (guruno kulaṃ), „die Frau des Sklaven“ (dāsassa bhariyā). Nun, woher weiß man, dass in Fällen wie „des Brahmanen hoch“ (brāhmaṇassa ucce) usw. weder syntaktische Fähigkeit noch Verständlichkeit vorliegt, weswegen aufgrund deren Fehlens hier das Nichtbestehen eines Kompositums dargelegt wird? Daher sagt er: „Aber nicht durch syntaktische Fähigkeit...“ (sāmatthyādinotu) usw.

සමාසාභාවො-භිමතොති ‘‘පූරණා’’දිසුත්තෙ සමානාධිකරස්සාපි උපාදානතො. සෙහීති අත්තනියෙහි, නාභිමතොති ‘‘චයුත්තෙහි සෙහි අසමාසිතෙහි ඡට්ඨීසමාසප්පටිසෙධොවත්තබ්බො’’ (වා) ත්‍යනෙන, පුථගත්ථතාය මිච්චස්සවිවරණං ගවාදීනමසමාසෙති, එවමස්සාදීනං සමාසෙනාලන්ති සම්බන්ධො.

Dass „das Nichtbestehen eines Kompositums beabsichtigt ist“, liegt an der Aufnahme auch des Appositiven (samānādhikaraṇa) in der Sūtra „pūraṇa...“ usw. „Mit den eigenen“ (sehi) bedeutet mit den eigenen (attaniyehi). „Nicht beabsichtigt“ wird durch die [Vārttika-]Regel bestimmt: „Mit den eigenen, mit „ca“ verbundenen, nicht zusammengesetzten [Wörtern] ist das Verbot des Genitiv-Kompositums zu erklären“. Aufgrund der Unterschiedlichkeit der Bedeutung ist die Erklärung der fälschlichen Annahme: „das Nicht-Zusammensetzen von Rindern usw.“. Ebenso lautet die Verknüpfung: „Es hat sein Bewenden mit dem Kompositum von Pferden usw.“ (evamassādīnaṃ samāsena alaṃ).

යොගීනන්ති ඉතරීතරයොගීනං, අනෙනෙතරෙතරයොගචත්ථසමාසං වදති. වුත්තිහොතීත්‍යස්ස විවරණං ඡට්ඨීසමාසො භවතීති, එකත්ථීභාවෙඉච්චස්ස විවරණං ගවාදීනඤ්ච චත්ථසමාසෙ සතීති.

„Der Verbundenen“ (yogīnaṃ) bedeutet der wechselseitig Verbundenen (itaretarayogīnaṃ); hiermit drückt er das Dvandva-Kompositum im Sinne einer wechselseitigen Verbindung (itaretarayoga) aus. Die Erklärung von „die Zusammensetzung findet statt“ (vutti hoti) lautet: „das Genitiv-Kompositum kommt zustande“. Die Erklärung von „beim Zustandekommen einer einheitlichen Bedeutung“ (ekatthībhāve) lautet: „wenn das Dvandva-Kompositum (catthasamāsa) von Rindern usw. vorliegt“.

රුළ්හිත්තාති සමාසස්සෙව කීළාවාචකත්තෙන ජීවිකාය ච පච්චාය කත්තෙන පසිද්ධත්තා, න වාක්‍යස්සාති ‘උද්දාලපුප්ඵභඤ්ජිකා’ත්‍යාදො රුළ්හීවසෙන නිච්චසමාසො භවිස්සතීති තත්‍ර කිං වචනෙනෙති මඤ්ඤතෙ, සරසි රුළ්හන්ති විග්ගහො.

„Wegen des herkömmlichen Gebrauchs“ (rūḷhittā) bedeutet, weil nur das Kompositum als Bezeichnung für ein Spiel und als Lebensunterhalt etabliert ist, nicht aber der analytische Satz. Er meint: Da in Fällen wie „uddālapupphabhañjikā“ (das Pflücken von Uddāla-Blüten) aufgrund des Sprachgebrauchs (rūḷhi) ein ständiges Kompositum vorliegen wird, wozu bedarf es dort einer expliziten Regel? Die Analyse lautet: „im See gewachsen“ (sarasi rūḷhaṃ).

අයම්පන අමාදිසමාසො කම්මධාරයදිගුසමාසාති සබ්බෙපි පරෙසං තප්පුරිසසදිසත්තා තප්පුරිසා, යථා හි තස්ස පුරිසො තප්පුරිසොති උත්තරපදත්ථප්පධානො, තථා තෙ සියුං, සඞ්ඛ්‍යාපුබ්බත්ත නපුංසකත්තසඞ්ඛාතෙහි ද්වීහි ලක්ඛණෙහි ගච්ඡති පවත්තතීතිදිගු.

Dieses mit dem Akkusativ (am) usw. beginnende Kompositum sowie das Kammadhāraya- und das Dvigu-Kompositum sind alle Tappurisas, weil sie dem Tappurisa anderer [Systeme] ähneln. Denn wie „sein Mann“ (tassa puriso = tappuriso) ein Kompositum ist, bei dem die Bedeutung des hinteren Gliedes vorherrscht, so sollten auch jene sein. Ein „Dvigu“ ist das, was durch zwei Merkmale verläuft (gacchati), nämlich das Vorangehen einer Zahl und das Neutrum-Sein.

11. විසෙ

11. Vise...

කින්තං විසෙසන මිච්ඡාහ-‘යමි’ච්චාදි, යං අවත්ථාපයති තං වුච්චතීති සම්බන්ධො, කින්තං විසෙස්සමිච්චාහ-‘යදනෙකෙ’ච්චාදි, යං අවත්ථා පීයතෙ තමභිධීයතෙති සම්බන්ධො, නන්වෙකත්ථෙනෙත්‍යුච්චමානෙ විසෙස්සෙනෙති කථමවගම්‍යතෙ, යතො එවං විවරිතවා ත්‍යාසඞ්කියාහ- ‘යදිපි’ච්චාදි.

Mit der Frage „Was ist das Attribut (visesana)?“ sagt er „welches...“ usw. Die Verknüpfung lautet: „Dasjenige, was bestimmt (avatthāpayati), wird so bezeichnet“. Mit der Frage „Was ist das zu Bestimmende (visessya)?“ sagt er „welches durch viele...“ usw. Die Verknüpfung lautet: „Dasjenige, was bestimmt wird (avatthāpīyati), wird so benannt“. Nun, wenn gesagt wird „mit derselben Bedeutung“ (ekatthena), wie versteht man darunter „mit dem zu Bestimmenden“ (visessena)? In der Befürchtung „Warum wurde es so erklärt?“, sagt er „obwohl...“ (yadipi) usw.

සම්බන්ධිසද්දත්තාති එවං මඤ්ඤතෙ ‘‘සම්බන්ධිසද්දා සකත්ථමිව නියතම්පටි-යොගිනමාක්ඛිපන්ති… තෙන විනා තෙසං සකත්ථස්සාසම්භවාති, විවරිතවාති විවරිත්ථ, එකත්ථෙනෙතීමස්ස සමානාධිකරණෙන සහ සමාසො [Pg.155] හොතීති එවං සාජ්ඣාහාරො අත්ථො වෙදිතබ්බො, අත්ථසද්දස්සානෙකත්ථත්තා විසෙසෙති ‘අත්ථො අභිධෙය්‍යො’ති. කථං තෙනත්ථො වුච්චතීත්‍යාහ- ‘අධිකරීයති’ච්චාදි.

„Weil es sich um Relationswörter handelt“ (sambandhisaddattā) – so meint er: „Relationswörter implizieren, gleichsam als ihre eigene Bedeutung, ein bestimmtes Korrelat (paṭiyogī) ... weil ohne dieses ihre eigene Bedeutung unmöglich ist“; dies wurde so dargelegt (vivari). „Mit einer Bedeutung“ (ekatthena) – bei diesem [Ausdruck] ist die Bedeutung unter Hinzufügung so zu verstehen, dass ein Kompositum mit dem syntaktisch gleichgeordneten Glied (samānādhikaraṇa) gebildet wird. Da das Wort „attha“ (Bedeutung/Objekt) mehrdeutig ist, spezifiziert er: „attha bedeutet das zu Bezeichnende (abhidheyya)“. Wie wird die Bedeutung dadurch ausgedrückt? Er sagt: „Es wird regiert (adhikarīyati)“ usw.

විසෙස්සස්ස සමානාධිකරණත්තඤ්ච විසෙසනාපෙක්ඛන්ති සම්බන්ධො. විසෙස්සසද්දස්ස විසෙසනෙන සහ සමානාධිකරණත්තං විසෙසන සද්දාපෙක්ඛන්ති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො, තත්ථ කාරණමාහ- ‘සම්බන්ධා’ති, අධිකරණස්ස සමානත්තං නාම භින්නානං සම්බන්ධීනං භවති, සම්බන්ධිනො ච සම්බන්ධමන්තරෙන න හොන්තී ති විසෙසනවිසෙස්සානං සම්බන්ධො විඤ්ඤායතෙ, එවං විඤ්ඤාතා තස්මා සම්බන්ධාති අත්ථො.

„Und die syntaktische Gleichordnung des zu Qualifizierenden (visessa) erfordert das Qualifikationswort (visesana)“ – dies ist die Verbindung (sambandho). Die syntaktische Gleichordnung des zu qualifizierenden Wortes mit dem qualifizierenden [Wort] erfordert das qualifizierende Wort – so ist die Bedeutung hierbei zu betrachten. Dazu nennt er den Grund: „aufgrund der Verbindung“ (sambandhā). Denn die Gleichheit des Bezugs (samānatta) gehört verschiedenen miteinander verbundenen [Dingen] (sambandhī) an, und miteinander verbundene Dinge existieren nicht ohne eine Beziehung. So wird die Beziehung zwischen Qualifizierendem und zu Qualifizierendem erkannt; weil sie so erkannt ist, lautet die Bedeutung „daher aufgrund der Beziehung“ (sambandhā).

සද්දබ්‍යතිරෙකෙන හෙත්ථ අත්ථානං විසෙසනවිසෙස්සභාවො න සම්භවති, තථා හි ‘නීලමුප්පල’න්ති පඤ්ච වත්ථූනි සන්නිහිතානි නීලන්ති නීලත්තං ගුණසාමඤ්ඤං, නීලො ගුණො, තදාධාරො දබ්බන්ති තීණි, උප්පලන්ති උප්පලත්තං උප්පලජාති, දබ්බඤ්ච තන්නිස්සයොති ද්වෙ.

Denn abgesehen von Wörtern (saddabyatirekena) ist hier das Verhältnis von Qualifizierendem und zu Qualifizierendem (visesanavisessabhāva) bei den realen Dingen (attha) nicht möglich. Denn bei dem Ausdruck „blauer Lotus“ (nīlamuppalaṃ) sind fünf Dinge gegenwärtig: Bei „blau“ (nīla) das Blau-sein als die allgemeine Eigenschaft (guṇasāmañña), die blaue Qualität (guṇo) und die Substanz (dabba) als deren Träger – das sind drei; bei „Lotus“ (uppala) das Lotus-sein als die Lotus-Gattung (uppalajāti) und die darauf basierende Substanz (dabba) – das sind zwei.

තත්ථ උප්පලජාති ගුණජාතීනං තාව න සම්භවති විසෙසනවිසෙස්සභාවො ජාතියා නිග්ගුණත්තා, නීලත්තස්ස ච නීලගුණෙ සමවායිනො, උප්පලත්තස්ස ච උප්පලදබ්බෙ සමවායිනො සමානාධිකරණත්තම්පි නත්ථි, උප්පලජාතියා නීලස්ස ච ගුණස්ස අත්ථි සමානාධිකරණත්තං… නීල මුප්පලන්ති පවත්තිනිමිත්තානං උප්පලජාතිනීලගුණානමෙකමධි කරණංනිස්සයොති, විසෙසන විසෙස්සභාවො තු නත්ථි ජාතියා අනීලත්තා, ගුණදබ්බානන්තු සම්භවතිවිසෙසනවිසෙස්සත්තං දබ්බස්සානෙකගුණත්තා, සමානන්තු තෙසම්පරමධිකරණං තතියං නත්ථි, යෙන සමානාධිකරණත්තං සියා, එවං නීලදබ්බ උප්පලදබ්බානම්පි අඤ්ඤමඤ්ඤපරිහාරෙන වත්තුමිච්ඡිතානං න විසෙසන විසෙස්සභාවො, නාපි සමානාධිකරණත්තං, කස්මා අඤ්ඤමඤ්ඤාසම්බන්ධතො අපෙක්ඛාභාවතො, වුත්තපටිපක්ඛතො පන වක්ඛමානනයෙන සද්දානමෙව සාමානාධිකරණ්‍යං විසෙසනවිසෙස්සත්තඤ්ච වෙදිතබ්බං, තෙනෙවාහ-‘අතොයෙවෙ’ච්චාදි.

Dabei ist zunächst zwischen der Lotus-Gattung und den Eigenschaftsgattungen eine Beziehung von Qualifizierendem und zu Qualifizierendem nicht möglich, weil eine Gattung eigenschaftslos (nigguṇa) ist. Auch gibt es keine syntaktische Gleichordnung (samānādhikaraṇatta) zwischen dem Blau-sein, das in der blauen Qualität inhärent ist (samavāyin), und dem Lotus-sein, das in der Lotus-Substanz inhärent ist. Zwar gibt es eine syntaktische Gleichordnung zwischen der Lotus-Gattung und der blauen Qualität... weil die Grundlage (nissaya) bzw. das Substrat (adhikaraṇa) für die Anwendungsursachen (pavattinimitta) des Ausdrucks „blauer Lotus“ – nämlich die Lotus-Gattung und die blaue Qualität – ein und dasselbe ist; aber eine Beziehung von Qualifizierendem und zu Qualifizierendem besteht nicht, weil die Gattung nicht blau ist. Bei Qualität und Substanz hingegen ist das Verhältnis von Qualifizierendem und zu Qualifizierendem möglich, da eine Substanz mehrere Qualitäten besitzt. Aber es gibt kein anderes, drittes gemeinsames Substrat für sie, durch welches eine syntaktische Gleichordnung zustande käme. Ebenso gibt es bei der blauen Substanz und der Lotus-Substanz, wenn man sie unter gegenseitigem Ausschluss ausdrücken will, weder ein Verhältnis von Qualifizierendem und zu Qualifizierendem noch eine syntaktische Gleichordnung. Warum? Weil sie in keiner gegenseitigen Beziehung stehen und kein Bezug (apekkhā) vorhanden ist. Im Gegensatz zum Erwähnten ist jedoch nach der im Folgenden dargelegten Weise die syntaktische Gleichordnung und das Verhältnis von Qualifizierendem und zu Qualifizierendem nur für die Wörter selbst zu verstehen. Deshalb sagt er: „Eben darum“ usw.

අතොයෙවාති යතො විසෙස්සස්ස සමානාධිකරණත්තං විසෙසනාපෙක්ඛං, අතොයෙව හෙතුතොති අත්ථො, භින්නනිමිත්තප්ප යුත්තානමෙවාති [Pg.156] සාමඤ්ඤෙන නීලගුණාධාරෙ දබ්බෙ ගුණෙයෙව වා නීලසද්දස්ස, උප්පලසද්දස්ස ච සාමඤ්ඤෙන ගුණවති දබ්බෙ වත්තමානත්තා අඤ්ඤමඤ්ඤෙසු භින්නෙසු සද්දප්පවත්තියා කාරණෙසු පයුත්තානං සද්දානමෙව.

„Eben darum“ (atoyeva) bedeutet: Weil die syntaktische Gleichordnung des zu Qualifizierenden das Qualifikationswort erfordert, eben aus diesem Grund. „Nur für solche [Wörter], die mit verschiedenen Ursachen verknüpft sind“ (bhinnanimittappayuttānam eva) – da das Wort „blau“ allgemein für die Substanz, die der Träger der blauen Qualität ist, oder für die Qualität selbst verwendet wird, und das Wort „Lotus“ allgemein auf die qualitätsbehaftete Substanz angewendet wird, gilt dies nur für Wörter, die mit verschiedenen, voneinander abweichenden Gründen für die Anwendung von Wörtern (saddappavattikāraṇa) verknüpft sind.

සමානාධිකරණත්තන්ති නීලුප්පලසද්දානං විසුංවිසුං යොගෙ විසිට්ඨදබ්බ වාචිත්තස්සාසම්භවා, නීලඤ්ච තං උප්පලං චෙති සාමානාධිකරණ්‍යෙ සන්නිපතිතෙ සති සම්භවා එවං තත්ථ විසිට්ඨෙ වත්ථුම්හි පවත්තානං තෙසං සමානත්ථතා, එවකාරෙන බ්‍යවච්ඡින්නමත්ථං දස්සෙතුමාහ-‘නත්වභින්නෙ’ච්චාදි.

„Syntaktische Gleichordnung“ (samānādhikaraṇatta) bedeutet: Wenn die Wörter „blau“ und „Lotus“ einzeln verwendet werden, ist es unmöglich, dass sie eine qualifizierte Substanz bezeichnen. Wenn jedoch die syntaktische Gleichordnung zusammentrifft, d. h.: „Das, was blau ist, ist auch der Lotus“, dann ist dies möglich, und so besitzen diese [Wörter], indem sie sich auf jenes qualifizierte Ding beziehen, dieselbe Bedeutung (samānetthatā). Um mit der Partikel „eva“ (nur) die ausgeschlossene Bedeutung zu zeigen, sagt er: „Nicht aber bei nicht-verschiedenen...“ (na tv abhinne) usw.

නනුචෙත්‍යාදි චොද්‍යං, සීසම්පාතීති සීසපා රුක්ඛවිසෙසො, නයිද මෙවමිච්චාදි පරිහාරො.

„Aber nicht wahr...“ (nanu ca) usw. ist der Einwand (codyaṃ). „Sīsapā“ ist eine bestimmte Baumart. „Dies ist nicht so“ (nayidaṃ evaṃ) usw. ist die Entgegnung (parihāro).

අථ තුච්චතෙඉච්චාදිනා පරස්ස වචනාවකාසමාසඞ්කතෙ, විසෙසවුත්තීති ඵලස්ස රුක්ඛස්ස ච සාමඤ්ඤසද්දත්තා භාවෙන විසෙසෙ වුත්ති, ඉමෙසන්ති සීසපාදීනං න සමොධාරිතාති න නිච්ඡිතා, සාමඤ්ඤවුත්තියෙව සමොධාරිතාති අධිප්පායො, අවසිතා නිච්ඡිතා වුත්ති යෙසං සීසපාදීනං තෙ අවසිතවුත්තයො, පයතනං විනා තදා පප්පොති චාති සම්බන්ධො, පයතනන්ති ‘සාමත්ථියලද්ධෙපිවිසෙස්සෙ’තිවචනං. තඤ්චනත්ථිච්චාදි පරිහාරො, සරූපමත්තකථනායාති වුත්තත්ථානම්පි සරූපමත්තකථනාය ‘පූපෙ බහූ ආනයෙ’ති යථා, එවං ජාතීයකන්ති සරූපකථනප්පකාරයුත්තං. උපසංහරමාහ-‘තදෙව’මිච්චාදි, නිපාතසමුදායොවායං වුත්තෙන පකාරෙනෙත්‍යස්ස අත්ථෙ වත්තතෙ.

Mit „Nun wird gesagt...“ usw. antizipiert er einen Einwand des Gegners. „Spezifische Anwendung“ (visesavutti) bedeutet die Anwendung im Spezifischen, da „Frucht“ und „Baum“ keine Allgemeinbegriffe sind. „Dieser“ bezieht sich auf Sissoo-Bäume usw. „Nicht festgelegt“ (na samodhāritā) bedeutet nicht bestimmt (na nicchitā); der Sinn ist, dass nur die allgemeine Anwendung bestimmt ist. Diejenigen Sissoo-Bäume usw., deren Anwendung abgeschlossen, d. h. bestimmt ist, sind „avasitavuttayo“ (solche von bestimmter Anwendung). Die Verknüpfung lautet: „dann wird dies ohne besondere Anstrengung (payatana) erlangt“. Mit „Anstrengung“ (payatana) ist der Ausdruck „selbst wenn das zu Qualifizierende durch die Leistungsfähigkeit [des Wortes] erlangt wird“ gemeint. „Und das ist nicht...“ (tañ ca natthi) usw. ist die Entgegnung. „Bloß zur Darlegung der eigenen Form“ (sarūpamattakathanāya) bedeutet, dass selbst bereits ausgedrückte Bedeutungen bloß in ihrer eigenen Form dargelegt werden, wie im Satz: „Bring viele Kuchen!“. „Von dieser Art“ (evaṃjātīyaka) bedeutet mit der Weise der Eigendarstellung versehen. Zusammenfassend sagt er: „Eben das...“ (tadevam) usw.; dies ist eine Partikelverbindung, die in der Bedeutung „in der genannten Weise“ verwendet wird.

අඤ්ඤතරසම්භවෙපි තන්නිවත්තියා වචනසබ්භාවං දස්සෙතුමාහ- ‘අථපි’ච්චාදි, අඤ්ඤතරසම්භවෙපීති විසෙසනස්ස විසෙස්සස්ස වා සම්භවෙපි, යත්‍රප්‍යුභින්නමත්ථි විසෙසනවිසෙස්සභාවසම්භවො තත්ථපිතාව බහුලංවචනතොව නිවත්ති හොති, කිම්පනා-ඤ්ඤතරසම්භවෙති දස්සෙතුමාහ-‘යථා පුණ්ණො’ඉච්චාදි, එත්ථ පන අඤ්ඤෙපි පුණ්ණනාමකා සන්තීති බ්‍යභිචාරසම්භවා උභින්නම්පි විසෙසනවිසෙස්සභාවසම්භවෙ බහුලංවචනමෙව සමාසං නිවත්තෙති, එවං විධෙපීති අඤ්ඤතරසම්භවෙපි, න [Pg.157] කෙවලං විසෙසනවිසෙස්සභාවසම්භවෙ, අථ ඛො එවං විධෙප්‍යඤ්ඤ තරසම්භවෙපිත්‍යවිසද්දස්ස අත්ථො.

Um zu zeigen, dass selbst beim Vorhandensein von nur einem von beiden ein Ausdruck zur Verhinderung jener [Zusammensetzung] existiert, sagt er: „Oder auch...“ (athāpi) usw. „Selbst beim Vorhandensein von nur einem von beiden“ (aññatarasambhave pi) bedeutet: selbst beim Vorhandensein entweder des Qualifizierenden oder des zu Qualifizierenden. Wo sogar bei beiden die Möglichkeit einer Qualifizierungsbeziehung besteht, wird die Zusammensetzung bereits dort durch das Wort „meistens“ (bahulaṃ) verhindert; wie viel mehr erst beim Vorhandensein von nur einem von beiden! Um dies zu zeigen, sagt er: „wie Puṇṇa“ (yathā puṇṇo) usw. Da es hierbei jedoch auch andere mit dem Namen Puṇṇa gibt, besteht die Möglichkeit einer Abweichung, und obwohl bei beiden die Möglichkeit einer Qualifizierungsbeziehung besteht, verhindert das Wort „meistens“ (bahulaṃ) dessen Zusammensetzung. „Auch in einem solchen Fall“ (evaṃvidhe pi) bedeutet: selbst beim Vorhandensein von nur einem von beiden. Die Bedeutung des Wortes „api“ ist: nicht nur beim Vorhandensein einer Qualifizierungsbeziehung, sondern vielmehr auch in einem solchen Fall, d. h. selbst beim Vorhandensein von nur einem von beiden.

යජ්ජෙවමිච්චාදි පච්චෙකං විසෙසනවිසෙස්සභාවෙ සති අනිට්ඨා පාදනචොදනා, පච්චෙකං විසෙසනං සියා උභින්නම්පි විසෙසනත්තා, තත්ථ දොසමාහ-‘විසෙස්සස්සච පුබ්බනිපාතො’ති, චො-වධාරණෙ, වත්තබ්බන්තරසමුච්චයෙ වා, කුතොච්චාහ- ‘නාග්ගහිතෙ’ච්චාදි, ඉති කාරණෙ, අතො කිමනිට්ඨමායාත මිච්චාහ- ‘උප්පලනීලන්තිපි සියා’ති, ඉත්ථඤ්චරහි කින්ත්‍යාහ- ‘නීලුප්පලන්ති චෙ’ච්චාදි. පරිහාරමාහ-‘නෙසදොසො’ච්චාදි, උපපත්ත්‍යන්තරමාහ- ‘අථ චෙ’ච්චාදි.

„Wenn dies so ist...“ (yad evaṃ) usw. ist ein Einwand, der zu einem unerwünschten Ergebnis führt, wenn jedes Glied einzeln in einem Qualifizierungsverhältnis steht. Jedes von beiden könnte qualifizierend sein, weil beide die Natur eines Qualifikationswortes haben. Als Fehler nennt er dabei: „und die Voranstellung des zu Qualifizierenden“ (visessassa ca pubbanipāto); das Wort „ca“ dient dabei der Einschränkung (avadhāraṇa) oder der Verbindung mit einer weiteren Aussage. Warum sagt er das? „Nicht bei einem Nichterfassten...“ (na aggahite) usw. – „iti“ steht hier im Sinne der Begründung. Welches unerwünschte Ergebnis ergibt sich daraus? Er sagt: „Es könnte auch 'uppalanīlaṃ' (Lotus-Blaues) heißen.“ Was aber, wenn es so ist? Er sagt: „Wenn es 'nīluppalaṃ' (blauer Lotus) heißt...“ usw. Er nennt die Entgegnung: „Dies ist kein Fehler“ (nesa doso) usw., und bringt eine weitere Begründung vor: „Und wenn...“ (atha ce) usw.

අඤ්ඤමඤ්ඤානුපකාරිත්තාති අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස විසෙසනවිසෙස්සත්තෙ නානුපකාරිත්තා සප්පධානත්තාති අත්ථො, අථ ද්වින්නම්පි අප්පධානත්තං කස්මා න සියා ත්‍යාහ- ‘අප්පධානත්තෙපි’ච්චාදි, සකසකප්පධානාපෙක්ඛාවන්තානන්ති සකෙසකෙ පධානෙ අත්තනි අපෙක්ඛාවන්තානං. අථ කුතො දබ්බස්සෙව පධානත්තමසිතං, න තු ගුණස්සෙත්‍යාසඞ්කිය ඤායමුපනිස්සයති ‘අථ චෙ’ත්‍යාදිනා. ඡාගොත්‍යජො වුච්චතෙ, තං සෙතවණ්ණමාලභෙථ මාරෙය්‍ය, ඵුසනං වා කරෙය්‍යාති අත්ථො, ආපුබ්බො ලභි හි මාරණෙ ඵුසනෙ ච වත්තතෙ, දෙසනායන්ති වෙදවාක්‍යෙති අත්ථො, කුතො ඡාගතො-ඤ්ඤො නාලබ්භතෙච්චාහ- ‘න හි’ච්චාදි.

„‚Das Nicht-gegenseitig-Unterstützen‘ (aññamaññānupakārittā) bedeutet: das Nicht-Unterstützen des einen durch das andere in ihrer Beziehung als Qualifizierendes und Qualifiziertes (visesanavisessatte), weil sie jeweils eigenständig (vorherrschend) sind. Wenn man einwendet: ‚Warum sollte dann nicht für beide eine Nicht-Vorherrschaft vorliegen?‘, so sagt er: ‚Auch bei Nicht-Vorherrschaft‘ usw. ‚Derer, die eine Erwartung an ihre jeweilige Vorherrschaft haben‘ (sakasakappadhānāpekkhāvantānaṃ) bedeutet: derer, die eine Erwartung an ihr jeweils eigenes vorherrschendes Selbst haben. Wenn man nun bezweifelt: ‚Woher wird angenommen, dass nur die Substanz (dabba) das Vorherrschende ist und nicht die Eigenschaft (guṇa)?‘, so begründet er diese Regel mit ‚Wenn aber‘ usw. ‚Chāga‘ bezeichnet einen Ziegenbock (aja). ‚Man soll ihn opfern‘ (ālambhetha) bedeutet: man soll ihn töten (māreyya) oder berühren (phusanaṃ kareyya), denn das mit ‚ā-‘ präfigierte labh wird im Sinne von Töten und Berühren verwendet. ‚In der Lehre‘ (desanāyaṃ) bedeutet im vedischen Text (vedavākye). Auf die Frage: ‚Woher weiß man, dass kein anderes Tier als eine Ziege geopfert wird?‘, sagt er: ‚Gewiss nicht‘ usw.“

ඡාගාභාවෙති සෙතගුණයුත්තස්ස ඡාගස්සාභාවෙ, පිට්ඨපිණ්ඩිමාලබ්භාති සෙතගුණයොගෙන විට්ඨපිණ්ඩිං ආලම්භ, න ච නාලම්භතෙ තස්මා ගුණො අප්පධානන්ති අජ්ඣාහරිතබ්බං.

„‚Beim Fehlen einer Ziege‘ (chāgābhāve) bedeutet: beim Fehlen einer Ziege, die mit der weißen Eigenschaft verbunden ist. ‚Man opfere einen Mehlkloß‘ (piṭṭhapiṇḍimālabbha) bedeutet: man nehme einen Mehlkloß aufgrund der Verbindung mit der weißen Eigenschaft. Und da man dies nicht nicht opfert, ist zu ergänzen, dass folglich die Eigenschaft nicht-vorherrschend (untergeordnet) ist.“

පුන චොදෙන්තො ආහ- ‘නනු චෙ’ච්චාදි, අථෙත්‍යධිප්පායමාසඞ්කතෙ, අනිට්ඨමාපාදයති නීලසද්දෙපි පසඞ්ගො’ති, කුතොච්චාහ- ‘සොපිහි’ච්චාදි, ඉදං වුත්තං හොති- ‘‘උප්පලසද්දො ජාතිවාචී, න තු දබ්බවාචී, ජාති විසිට්ඨදබ්බවාචිත්තා යදි දබ්බවාචීති වුච්චතෙ, තදා නීලසද්දොපි ගුණවිසිට්ඨ දබ්බවාචිත්තා දබ්බවචනමාපජ්ජතීති ඉමෙසං න කොචි විසෙසො’’ති, පරිහරන්තො ආහ ‘නෙදමත්ථි’ච්චාදි, අපායිනො අපගන්තාරො දබ්බාති ගම්‍යතෙ, කුතොච්චාහ- ‘සතීපි’ච්චාදි, ඉති කාරණෙ.

„Wiederum einwendend sagt er: ‚Ist es nicht so, dass‘ usw. Mit ‚atha‘ (dann) vermutet er die Absicht. Er führt eine unerwünschte Folge herbei: ‚Es ergäbe sich die Konsequenz auch für das Wort „blau“ (nīla)‘. Warum? Daher sagt er: ‚Denn auch dieses‘ usw. Dies ist damit gesagt: ‚Das Wort „uppala“ (Lotus) bezeichnet die Gattung (jātivācī), nicht aber die Substanz (dabbavācī). Wenn man sagt, es bezeichne die Substanz, weil es eine durch die Gattung qualifizierte Substanz bezeichnet, dann würde auch das Wort „blau“ eine Substanz bezeichnen, da es eine durch eine Eigenschaft qualifizierte Substanz bezeichnet, sodass es zwischen beiden keinen Unterschied gäbe.‘ Dies zurückweisend sagt er: ‚Das ist nicht der Fall‘ usw. Unter ‚apāyino‘ versteht man das Schwindende, Weichende, woraus ‚Substanzen‘ (dabbā) geschlossen wird. Warum? Daher sagt er: ‚Selbst beim Bestehen‘ usw., aus diesem Grund.“

විසෙසනමෙකත්ථෙනෙති [Pg.158] සිද්ධෙපි පපඤ්චත්ථං පරිප්ඵුටත්ථඤ්ච උදාහරණබහුත්තං දස්සෙතුං පාණිනියෙහි බහුං සුත්තිතං, සබ්බස්සෙතස්ස පච්චක්ඛාතභාවං දස්සෙතුං වුත්තියමුදාහරණමත්තං දස්සිතං, තදිදානි බ්‍යාඛ්‍යාතුකාමො ආහ- ‘පුබ්බකාලෙ’ච්චාදි, ඡින්නොච විසෙසනන්තී සම්බන්ධො ‘‘පුබ්බකාලෙක සබ්බධුරපුරාණනවකෙවලානි සමානාධිකරණෙනෙ’’ති (2-1-49) තෙ සමෙත්ථ සුත්තං, තත්ථෙකාදීනං වුත්තියමුදාහරණානි න දස්සිතාන්‍යුපලක්ඛණතොව විඤ්ඤායන්තීති දස්සෙතුමාහ- ‘එකෙ’ච්චාදි, එකො ච සො පුරිසොචාත්‍යාදිනා විග්ගහො උපලක්ඛණත්තායෙව ච ‘සත්ත ච තෙ ඉසයො ච සත්තිසයො’ච්චාදිකඤ්ච දට්ඨබ්බං.

„‚Das Qualifizierende mit einem Begriff‘ (visesanamekatthena): Obwohl dies bereits etabliert ist, haben die Pāṇiniyas viele Regeln formuliert, um eine Vielzahl von Beispielen zur Erläuterung (papañcatthaṃ) und zur Verdeutlichung (paripphuṭatthaṃ) aufzuzeigen. Um zu zeigen, dass all dies verworfen wird, wurden im Kommentar (vutti) nur bloße Beispiele dargelegt. Um dies nun zu erklären, sagt er: ‚In einer früheren Zeit‘ (pubbakāle) usw. Die Verbindung ist ‚chinnoca visesananti‘. ‚In einer früheren Zeit, ganz, alt, neu, einzig mit einem gleichreferenziellen Wort‘ (2-1-49) ist die dortige Regel. Da dort im Kommentar keine Beispiele für ‚eka‘ usw. angeführt sind, sagt er, um zu zeigen, dass sie bloß durch Implikation (upalakkhaṇato) verstanden werden: ‚einzeln‘ (eke) usw. Die Wortanalyse (viggaha) lautet ‚eko ca so puriso ca‘ (er ist sowohl einer als auch ein Mann) usw. Und aufgrund des bloß beispielhaften Charakters (upalakkhaṇattā) ist auch ‚satta ca te isayo ca sattisayo‘ (und sie sind sieben, und sie sind Seher = die sieben Seher) usw. anzusehen.“

උපමීයතෙ පරිච්ඡිජ්ජතෙ-නෙනෙත්‍යුපමානං, උපමීයතීත්‍යුපමෙය්‍යං, තෙසං උපමානොපමෙය්‍යානං සාධාරණො යො ධම්මො සාමතාතෙන විසිට්ඨං යදුපමෙය්‍යං, තං වචනෙනෙත්‍යත්ථො උපමානොපමෙය්‍යච්චාදි කස්ස, සමාසො භවතීති සෙසො, කාරණමාහ- ‘විසෙසෙ’ච්චාදි, විසෙසාපරිග්ගහාති විසෙසනන්ත්‍යෙව සාමඤ්ඤෙන පරිග්ගහා, එවම්භූ තස්සාපීති උපමානරූපස්සාපි. නනු සත්ථීසද්දස්සසත්ථියං වුත්ති සාමාසද්දස්ස තු දෙවදත්තාය, අතො බ්‍යධිකරණත්තා කථමෙත්ථ සමාසොච්චාසඞ්කීයාහ- ‘යදෙ’ච්චාදි, සමානො ධම්මො සාමත්තාදි යස්ස සො සධම්මො, තස්ස භාවො සාධම්මියං සාමත්තං, තස්මා දෙවදත්තාත්ථෙ වත්තතෙ උපචාරවසෙන, සාමාසද්දොපි ගුණවචනොපි සාමත්තං වත්වා සද්ධාදිත්තවසෙනාභෙදොපචාරෙන වා දෙවදත්තායං වත්තතෙ, නනු ච සාමාසද්දස්ස දෙවදත්තාභිධානෙ චරිතත්ථතාය සත්ථී ගුණෙන නිද්දිට්ඨාත්‍යනියතගුණප්පතීතිප්පසඞ්ගො නෙකගුණාධාරත්තා සත්ථියාත්‍යාසඞ්කියාහ- ‘යදිපි’ච්චාදි.

„Das, womit verglichen, wodurch bestimmt wird, ist das Vergleichsobjekt (upamāna). Das, was verglichen wird, ist das zu Vergleichende (upameyya). Die Eigenschaft, die diesem Vergleichsobjekt und dem zu Vergleichenden gemeinsam ist (sādhāraṇo dhammo), wie etwa die Dunkelheit (sāmatta) – das durch diese Eigenschaft qualifizierte zu Vergleichende wird durch das Wort ausgedrückt, das ist der Sinn. Zu ‚upamānopameyya...‘ usw. ist zu ergänzen: ‚bildet sich das Kompositum‘. Den Grund nennt er mit: ‚visese...‘ usw. ‚Nicht-Erfassen eines Besonderen‘ (visesāpariggahā) bedeutet das Erfassen durch ein allgemeines qualifizierendes Wort (visesanantyeva sāmaññena pariggahā). ‚Auch eines solchen Typs‘ (evambhū tassāpi) bezieht sich auf das, was die Form eines Vergleichsobjekts hat. Wenn man einwendet: ‚Das Wort „satthī“ (Messer) bezieht sich auf ein Messer, das Wort „sāmā“ (die Dunkle) jedoch auf Devadattā. Wie kann es also hier, da sie unterschiedliche Kasusbeziehungen/Referenzen haben (byadhikaraṇattā), ein Kompositum geben?‘, so sagt er nach diesem Zweifel: ‚Wenn‘ (yada) usw. Was dieselbe Eigenschaft wie Dunkelheit usw. besitzt, ist ‚sadhammo‘ (gleichbeschaffen). Dessen Zustand ist ‚sādhammiya‘ (Ähnlichkeit/Gemeinsamkeit), d. h. Dunkelheit. Daher bezieht es sich im übertragenen Sinne (upacāravasena) auf Devadattā. Auch das Wort ‚sāmā‘, obwohl es eine Eigenschaft ausdrückt, bezeichnet die Dunkle und bezieht sich durch metaphorische Identifikation (abhedopacārena) oder aufgrund von Glaubwürdigkeit usw. auf Devadattā. Wenn man einwendet: ‚Wenn das Wort „sāmā“ Devadattā bezeichnet und somit seine Funktion erfüllt hat, das Messer aber durch eine Eigenschaft spezifiziert wird, besteht dann nicht die Gefahr, dass eine unbestimmte Eigenschaft verstanden wird, da ein Messer Träger vieler Eigenschaften ist?‘, so sagt er nach diesem Zweifel: ‚Obwohl‘ (yadipi) usw.“

ඉහාති නිද්ධාරණෙ, එතෙසං ගුණානං මජ්ඣෙති අත්ථො, ඉහ වා සත්ථියං, සාමගුණවන්තතාය සාමායාති ගම්‍යතෙ, පසිද්ධිවසෙනාති සත්ථිසාමාත්‍යත්‍රොපමානං සත්ථී, උපමෙය්‍යා දෙවදත්තා, පසිද්ධන්තුපමානං භවති නාප්පසිද්ධං… පසිද්ධසාධම්මියා සාධ්‍යු සාධනමුපමානන්ති කත්වා සත්ථියෙව සාමඞ්ගුණෙන පසිද්ධා න දෙවදත්තා, තස්මා සාමගුණප්පසිද්ධියාති අත්ථො. සාධ්‍යුතෙ උපමීයතෙනෙනෙති සාධනමුපමානං, සාධ්‍යතෙ [Pg.159] උපධීයතෙති සාධ්‍යමුපමෙය්‍යං, පසිද්ධස්ස සාධම්මියං තෙන, සාධ්‍යස්සාප්පසිද්ධස්ස කස්සචි සාධනං සාධ්‍යසාධනං. යත්‍රත්විච්චාදිනා බහුලංවචනසාමත්ථියා සාමඤ්ඤවචනෙනෙව සමාසසබ්භාවං වත්වා අඤ්ඤෙනාසබ්භාවමුදාහරණෙන ඵුටයිතුං ‘ඵාලා ඉව තණ්ඩුලා’ත්‍යාදි ආරද්ධං.

„‚Hier‘ (iha) steht im Sinne einer Aussonderung (niddhāraṇa) und bedeutet ‚unter diesen Eigenschaften‘; oder ‚hier‘ bedeutet ‚beim Messer‘. Weil es die Eigenschaft der Dunkelheit besitzt, wird darunter ‚sāmā‘ (die Dunkle) verstanden. ‚Aufgrund der Bekanntheit‘ (pasiddhivasena): In ‚satthisāmā‘ (dunkel wie ein Messer) ist das Messer (satthī) das Vergleichsobjekt (upamāna) und Devadattā das zu Vergleichende (upameyya). Ein Vergleichsobjekt muss bekannt sein, nicht unbekannt... Da das Vergleichsobjekt (upamāna) das Mittel zur Bestimmung des zu Bestimmenden durch eine bekannte Gemeinsamkeit der Eigenschaften ist, ist nur das Messer für seine dunkle Eigenschaft bekannt, nicht Devadattā; daher bedeutet es ‚aufgrund der Bekanntheit der dunklen Eigenschaft‘. Das, womit bestimmt/verglichen wird, ist das Mittel (sādhana), d. h. das Vergleichsobjekt (upamāna). Das, was bestimmt/verglichen wird, ist das zu Bestimmende (sādhya), d. h. das zu Vergleichende (upameyya). Durch die Gemeinsamkeit des Bekannten ist die Bestimmung eines unbekannten ‚sādhya‘ das ‚sādhyasādhana‘. Mit ‚Wo aber‘ (yatratu) usw. hat er dargelegt, dass das Kompositum aufgrund der Kraft des Wortes ‚bahulaṃ‘ (vielfach) nur mit einem allgemeinen Begriff gebildet wird; um dessen Nicht-Existenz bei einem anderen Begriff durch ein Gegenbeispiel zu verdeutlichen, beginnt er mit ‚Reiskörner wie Pflugscharen‘ (phālā iva taṇḍulā) usw.“

තණ්ඩුලසද්දොති උපමෙය්‍යභූතතණ්ඩුලසද්දො, තණ්ඩුලත්තම්පි වත්වා දබ්බෙ පවත්තො සාමඤ්ඤවචනො නතු භවතීති සම්බන්ධො, දබ්බෙති තණ්ඩුලදබ්බෙ ඵාලදබ්බෙ ච.

„‚Das Wort taṇḍula‘ (Reiskorn) bezeichnet das Wort ‚taṇḍula‘, welches das zu Vergleichende (upameyya) darstellt. Die Verbindung lautet: Obwohl es das ‚Reiskorn-Sein‘ ausdrückt, ist es kein allgemeiner Begriff (sāmaññavacana), der sich auf die Substanz bezieht. ‚In der Substanz‘ (dabbe) bezieht sich auf die Substanz des Reiskorns und die Substanz der Pflugschar.“

උපමානොපමෙය්‍යසාධාරණසූරත්තාදිධම්මවචනාප්පයොගෙති උපමානොපමෙය්‍යානං සාධාරණො යො විසාරදත්තාදිධම්මො තබ්බචනස්ස ‘මුනි අයං සීහො විය විසාරදො’ත්‍යාදො විසාරදාදිසද්දස්සාප්පයොගෙති අත්ථො, කෙසඤ්චිති කෙසඤ්චි සද්දානං මජ්ඣෙ, විසෙස්සත්තමෙව ඵුටයති. ‘තථා චෙ’ත්‍යාදිනා, විසෙසනවිසෙස්සානං යථිට්ඨත්තා නිච්චං සීහාදීනං විසෙස්සතායෙව වචනිච්ඡාති පුබ්බනිපාතත්තාප්පසඞ්ගොති භාවො, උපපත්‍යන්තරමාහ-‘විසෙසනස්සෙවෙ’ච්චාදි, යදිපි සීහො විසෙසනමෙව න විසෙස්සං, තථාපි බහුලාධිකාරා විසෙසනස්සාපි පරනිපාතොති භාවො.

„‚Bei Nicht-Verwendung des Wortes für die gemeinsame Eigenschaft wie Heldenmut usw. von Vergleichsobjekt und zu Vergleichendem‘: Dies bedeutet die Nicht-Verwendung des Wortes für die dem Vergleichsobjekt und dem zu Vergleichenden gemeinsame Eigenschaft wie Erfahrenheit (visāradatta) usw., wie bei der Nicht-Verwendung des Wortes ‚erfahren‘ (visārada) in Sätzen wie ‚Dieser Weise ist erfahren wie ein Löwe‘ (muni ayaṃ sīho viya visārado). ‚Einiger‘ (kesañci) bedeutet unter einigen Wörtern. Er verdeutlicht genau die Eigenschaft des Qualifizierten (visessatta). Mit ‚Und ebenso‘ (tathā ca) usw. meint er: Da Qualifizierendes und Qualifiziertes beliebig verwendet werden können und da stets die Absicht des Sprechers besteht, Löwen usw. als das Qualifizierte (visessa) darzustellen, besteht keine Gefahr, dass sie an die erste Stelle treten (pubbanipātata) – das ist der Sinn. Einen weiteren Grund nennt er mit ‚des Qualifizierenden selbst‘ (visesanasseva) usw.: Auch wenn der Löwe nur das Qualifizierende (visesana) und nicht das Qualifizierte (visessa) ist, so tritt das Qualifizierende aufgrund der allgemeinen Gültigkeit der Regel von ‚bahulaṃ‘ (vielfach) dennoch an die hintere Stelle (paranipāto) – das ist der Sinn.“

අථාත්‍රාපි විසෙසනන්තෙව සමාසප්පටිපාදනෙ’මුනි අයං සීහොව විසාරදො’ච්චාදො සාමත්ථියතොව සමාසාප්පසඞ්ගෙපි උපමානො පමෙය්‍යානං සාධාරණවිසාරදත්තාදිධම්මවචනාප්පයොගෙ සති තප්පසඞ්ගාභාවත්ථං වචනමාරබ්භනීයන්ති චොදෙති ‘නනුචෙ’ත්‍යාදිනා, සාමත්ථියතොති සාමඤ්ඤවචනප්පයොගෙ සාපෙක්ඛත්තා සමාසාප්පසඞ්ගොති සාමත්ථියං තස්මාති අත්ථො. සාමඤ්ඤප්පයොගත්ථන්ති සමාසවාක්‍යෙ සාමඤ්ඤවචනස්ස සූරත්තාදි(නො), අප්පයොගත්ථං, තථා හිච්චාදිනා සාමඤ්ඤසද්දප්පයොගෙ සාමත්ථියතො සමාසාසබ්භාවා සුත්තන්තරස්සානාරබ්භනීයභාවං සාධෙති.

„„Nun, wenn auch hier das Kompositum nur als Qualifizierendes gelehrt wird, besteht in Sätzen wie „Dieser Weise ist wie ein Löwe, erfahren“ (muni ayaṃ sīhova visārado) usw. zwar aus semantischen Gründen (sāmatthiyato) keine Möglichkeit eines Kompositums. Wenn jedoch das Wort für die gemeinsame Eigenschaft wie Erfahrenheit (visāradatta) usw. von Vergleichsobjekt und zu Vergleichendem nicht verwendet wird, muss eine Regel formuliert werden, um diese Möglichkeit auszuschließen“ – so wendet er mit ‚Ist es nicht so, dass‘ (nanu ce) usw. ein. ‚Aus semantischen Gründen‘ (sāmatthiyato) bedeutet: Aufgrund der wechselseitigen Abhängigkeit bei der Verwendung eines allgemeinen Begriffs gibt es keine Möglichkeit eines Kompositums; daher rührt diese semantische Eigenschaft – das ist der Sinn. ‚Zum Zwecke der Verwendung eines allgemeinen Begriffs‘ (sāmaññappayogatthaṃ) bedeutet zum Zwecke der Nicht-Verwendung eines allgemeinen Begriffs wie Heldenmut (sūrattādi) usw. im zusammengesetzten Satz. Mit ‚Denn so‘ (tathā hi) usw. beweist er, dass, da bei Verwendung eines allgemeinen Begriffs aus semantischen Gründen kein Kompositum zustande kommt, keine weitere Regel (suttantara) formuliert werden muss.“

විසෙසානන්තබ්භාවාති සාමඤ්ඤස්ස සමාසෙ අන්තොභාවෙපි තිඛීණත්තාදිතො විසිට්ඨස්ස සූරස්සාදිවචනීයස්ස විසෙසස්ස සමාසෙ අනන්තොගධත්තා අප්පසඞ්ගො සාපෙක්ඛමසමත්ථන්ති. අථෙති ‘සච්චමෙත’න්තිආදිං [Pg.160] පරවචනමාසඞ්කිය වදති, එවමාදිසිජ්ඣනත්ථං සමාසොති (ඤාපනත්ථං) ආරබ්භනීයම්භවතීති සම්බන්ධො.

„Nicht-Einschluss des Spezifischen“ (visesānantabbhāvā) bedeutet: Obwohl das Allgemeine im Kompositum enthalten ist, gibt es keine Anwendung (des Kompositums) für das abhängige Unfähige (sāpekkhamasamatthanti), da das Spezifische, wie der durch Schärfe usw. ausgezeichnete Held, das ausgedrückt werden soll, nicht im Kompositum eingeschlossen ist. Mit „Atha“ (Nun) spricht er, indem er den Einwand eines anderen wie „Das ist wahr“ antizipiert; der Zusammenhang ist: „Damit so etwas zustande kommt, muss das Kompositum (zur Veranschaulichung) begonnen werden“.

පධානස්සාති ‘රඤ්ඤොපුරිසො-භිරූපො’තෙත්ථ අභිරූපසාපෙක්ඛස්ස පුරිසස්ස විසෙසනත්තෙනෙවා ප්පධානං, සමාසාවයවභූතං රාජානං පති විසෙස්සභාවෙනාවිඵලිතසකත්ථතාය පධානභූතස්ස පුරිසස්ස. ආදිසද්දෙන ‘රාජපුරිසස්ස දස්සනීයස්ස ගෙහ’න්ති සඞ්ගණ්හාති.

„Des Hauptsächlichen“ (padhānass): In dem Satz „rañño puriso abhirūpo“ (der Mann des Königs ist schön) ist der Mann, der von „schön“ (abhirūpa) abhängt, nur aufgrund seiner Eigenschaft als Qualifizierendes (visesanattena) nebensächlich; in Bezug auf den König, der ein Glied des Kompositums ist, ist der Mann jedoch hauptsächlich (padhāna), da seine eigene Bedeutung als das Qualifizierte (visessabhāvena) nicht wirkungslos ist. Mit dem Wort „und so weiter“ (ādisaddena) schließt er „das Haus des schönen Mannes des Königs“ (rājapurisassa dassanīyassa gehaṃ) mit ein.

එත්ථ හි ගෙහම්පති විසෙසනභාවෙනාප්පධානත්තෙපි රාජානම්පති පධානභූතස්ස පුරිසස්ස සාපෙක්ඛස්සාපි සමාසො හොතෙව. ඉදඤ්චඤාපනත්ථං වචනාරම්භප්පයොජනඤ්ච, කාරණමාහ- ‘ගමකත්තා’ඉච්චාදි.

Denn hier findet, obwohl er in Bezug auf das Haus (gehaṃ) aufgrund seiner Eigenschaft als Qualifizierendes nebensächlich ist, das Kompositum des Mannes, der in Bezug auf den König hauptsächlich ist, durchaus statt, obwohl er abhängig (sāpekkhassa) ist. Und dies dient der Bekanntmachung und ist der Zweck des Beginns der Aussage; er nennt den Grund mit „gamakattā“ (wegen der Verständlichkeit) usw.

ගමකත්තාති විග්ගහවාක්‍යත්ථස්ස වුත්තියම්පතීයමානත්තා ගමකත්තං තස්මා, නචෙහ ගමකත්තමත්ථීති ‘මුනි සීහොව සූරො’ත්‍යත්‍ර තු වාක්‍යතො යොත්ථො පතීයතෙ, නායං ‘මුනි සීහො සූරො’ත්‍යතො ගම්‍යතෙති ගමකත්තං නත්ථී-ති අත්ථො, තථාහි මුනිසීහසද්දෙනෙවො පමානොපමෙය්‍යභාවනිමිත්තස්ස විසාරදත්තස්ස සභාවෙනෙවොපාදානතො විසාරදසද්දස්ස තෙන සම්බන්ධාභාවො.

„Wegen der Verständlichkeit“ (gamakattā) bedeutet: Weil die Bedeutung des analytischen Satzes (viggahavākya) im fertigen Ausdruck (vutti) verstanden wird, gibt es Verständlichkeit; daher. Aber hier gibt es keine Verständlichkeit: Bei „muni sīhova sūro“ (der Weise ist tapfer wie ein Löwe) wird die Bedeutung, die aus dem Satz verstanden wird, nicht aus „muni sīho sūro“ (als Kompositum) verstanden, weshalb es keine Verständlichkeit gibt – so lautet der Sinn. Denn durch das Wort „munisīha“ (Weisen-Löwe) selbst ist die Kühnheit (visāradatta), die den Grund für die Beziehung von Vergleichsobjekt und Verglichenem (upamānopameyyabhāva) bildet, von Natur aus mitaufgenommen, weshalb für das Wort „visārada“ (oder „sūra“) keine Verbindung damit besteht.

අපවග්ගො නිබ්බානං, වාක්‍යමෙවෙති එවකාරෙන බ්‍යවච්ඡින්නමත්ථම්පදස්සයමාහ- ‘වුත්තිනිවත්තෙතී’ති බහුලාධිකාරතො විඤ්ඤායති, නනු චාත්‍ර විසෙස්සභාවාසම්භවාප්පසඞ්ගොයෙව වුත්තියාති චොදෙති. ‘නනුචෙ’ත්‍යාදිනා.

„Apavagga“ ist Nibbāna. „Nur ein Satz“ (vākyameva): Um die durch das Wort „eva“ (nur) ausgeschlossene Bedeutung aufzuzeigen, sagt er: „Es schließt den fertigen Ausdruck aus“ (vuttinivattetīti). Dies wird aus der Herrschaft des Begriffs „bahulaṃ“ (vielfach) verstanden. Nun wendet er ein: „Aber gibt es hier nicht in einem fertigen Ausdruck die Unanwendbarkeit (des Kompositums) wegen der Unmöglichkeit, das Qualifizierte zu sein?“ Dies tut er mit den Worten „Nanu ca“ usw.

පුණ්ණතාබ්‍යභිචාරාති පුණ්ණතාසඞ්ඛාතස්ස බාලාදිඅවත්ථාවිසෙසස්ස අවිනාප්පවත්තිතො බ්‍යභිචාරී හි විසෙස්සම්භවති යථා නීලතායුප්පලං, පරිහරති ‘නෙදමත්ති’ච්චාදිනා, මන්තාණිපුත්තානං අනෙකත්තාති කෙවලං මන්තාණියා පුත්තො පුණ්ණොයෙවාති අභාවා තෙසං බහුභාවතො, අත්තනො අත්තනො ගහස්ස පතයොති ගහපතීනං බහුත්තං පාකටමෙව.

„Wegen des Abweichens von der Puṇṇa-schaft“ (puṇṇatābyabhicārā) bedeutet: Wegen des nicht-getrennten Vorkommens des besonderen Zustands von Kindheit usw., der als „Puṇṇa-schaft“ bezeichnet wird. Denn das Abweichende (byabhicārī) wird zum Qualifizierten (visessa), wie die Bläue beim blauen Lotus. Er weist dies mit den Worten „Dies ist nicht so“ (nedam atthi) usw. zurück. „Wegen der Vielheit der Söhne der Mantāṇī“ (mantāṇiputtānaṃ anekattā) bedeutet: Weil es nicht so ist, dass der einzige Sohn der Mantāṇī nur Puṇṇa ist, da es viele von ihnen gibt. „Die Herren ihres jeweiligen Hauses“: Die Vielheit der Hausherren (gahapatīnaṃ) ist ja offensichtlich.

වුත්තියෙවෙති එවකාරෙන බ්‍යවච්ඡින්නමත්ථමාහ-‘වාක්‍යං නිවත්තෙතී’ති. විසිට්ඨජාතිවචනාති වුත්තං කණ්හසප්පජාතියා ලොහිතසාලිජාතියා ච විසිට්ඨත්තා.

„Nur im fertigen Ausdruck“ (vuttiyeva): Mit dem Wort „eva“ (nur) drückt er die ausgeschlossene Bedeutung aus: „Es schließt den Satz aus“ (vākyaṃ nivattetīti). „Eine besondere Gattung bezeichnend“ (visiṭṭhajātivacanā) wird gesagt, weil die Gattung der schwarzen Schlange (kaṇhasappajāti) und die Gattung des roten Reises (lohitasālijāti) besonders (ausgezeichnet) sind.

තච්ඡකො [Pg.161] සප්පොති බ්‍යාඛ්‍යෙයමුපනික්ඛිප්පචොදයමාහ- ‘නනු චෙ’ච්චාදි. තච්ඡකභාවානපෙතොති බාලයුවත්තාදිසඞ්ඛාතතච්ඡකභාවතො අබ්‍යාවුත්තො, අත්ථිනාමධෙය්‍යොති තච්ඡකො නාම කොචි තන්නාමො අත්ථි, කිරියාසද්දොති තච්ඡතීති තච්ඡකොති එවං කිරියාය පවත්තිනිමිත්තත්තෙනොපාදින්නො වඩ්ඪකීවාචී තච්ඡකසද්දො, එවං මඤ්ඤතෙ ‘‘යථාවුත්තනයෙන විසෙසනවිසෙස්සසබ්භාවා සමාසෙන භවිතබ්බං, තථා සති කිමිදං පච්චුදාහරණං කත’’න්ති. අත්‍ර කෙනචි න නාමධෙය්‍යස්සෙත්‍යාදි නොපජායතෙවාත්‍යෙතදවසානං වුච්චමානමනුද්‍යතං නිරාකත්තුකාමො ආහ-‘යොපා හෙ’ච්චාදි.

„Die Tacchaka-Schlange“ (tacchako sappo): Indem er die zu erklärende Stelle anführt, erhebt er den Einwand: „Aber ist es nicht so…“ (nanu ca) usw. „Nicht frei vom Zustand des Zimmermanns (bzw. Tacchaka)“ (tacchakabhāvānapeto) bedeutet: Nicht abgewendet vom Zustand des Schnitzens/Zimmermanns, der durch Kindheit, Jugend usw. charakterisiert ist. „Es gibt einen Namen“ (atthināmadheyyoti): Es gibt jemanden namens Tacchaka, der diesen Namen trägt. „Ein Tätigkeitswort“ (kiriyāsaddo): „Er schnitzt, daher ist er ein Tacchaka (Zimmermann)“ – so wird das Wort „tacchaka“, das einen Zimmermann (vaḍḍhakī) bezeichnet, unter Verwendung der Tätigkeit als Anwendungsgrund gebraucht. Er meint Folgendes: „Nach der erwähnten Methode müsste aufgrund des Vorhandenseins des Verhältnisses von Qualifizierendem und Qualifiziertem ein Kompositum gebildet werden; wenn dem so ist, warum wurde dann dieses Gegenbeispiel angeführt?“ Um das zu widerlegen, was hier von jemandem gesagt wurde – beginnend mit „nicht des Namens“ usw. und endend mit „es entsteht gewiss nicht“ –, sagt er: „Wer aber…“ (yo pā ha) usw.

ඉමස්සායමධිප්පායො ‘‘වුත්තනයෙන තච්ඡකසද්දස්ස කිරියා සද්දස්සාත්ථවිසයාපෙක්ඛායාභාවතො විසෙස්සත්තාභාවා පච්චුදාහරණමිදං කත’’න්ති.

Dies ist die Absicht dabei: „Nach der dargelegten Methode wurde dieses Gegenbeispiel gebildet, weil das Wort „tacchaka“ als Tätigkeitswort keine Erwartung hinsichtlich des Gegenstands seiner Bedeutung hat und somit die Eigenschaft, das Qualifizierte zu sein (visessatta), fehlt.“

කස්මා අයුත්තමිච්චාහ-‘යතො’ච්චාදි, නාමධෙය්‍යස්ස කිරියාවාචිනො ච අත්ථාභිධානසාමත්ථියං තුල්‍යං වා න වා, අවයවප්පසිද්ධියා සමුදායප්පසිද්ධි බලවති වා නවෙත්‍යෙතං විචාරෙතුං යතො නාධිකතන්ත්‍යත්ථො, කිඤ්චරහි අධිකතන්ත්‍යාහ- ‘අපිත්වි’ච්චාදි, තච්ඡකසද්දොනෙකත්ථවුත්ති නානෙකත්ථොති විචාරෙතුමධිකතන්ති යොජනා.

Warum ist es unpassend? Er sagt: „Weil…“ (yato) usw. Der Sinn ist: Weil es nicht unternommen wurde zu untersuchen, ob die Fähigkeit zur Bedeutungsäußerung eines Eigennamens und eines Tätigkeitswortes gleich ist oder nicht, oder ob die etablierte Bedeutung des Ganzen (samudāyappasiddhi) stärker ist als die etablierte Bedeutung der Teile (avayavappasiddhi) oder nicht. Was wurde denn stattdessen unternommen? Er sagt: „Sondern vielmehr…“ (api tu) usw. Die syntaktische Verknüpfung lautet: Es wurde unternommen zu untersuchen, ob das Wort „tacchaka“ mehrdeutig (anekatthavutti) ist oder nicht.

එවං මඤ්ඤතෙ- ‘‘විසෙසනවිසෙස්සභාවචින්තායං සද්දානමත්ථාභිධානසාමත්ථියචින්තා න යුජ්ජතෙ ‘සති සම්භවෙ බ්‍යභිචාරෙ ච විසෙසනං සාත්ථකං හොතී’ති විසෙසනං මග්ගීයතෙ, නාසම්භවෙ නාබ්‍යභිචාරෙ යථා සීතං (හිමං) උණ්හොග්ගීති, තස්මා සම්භවබ්‍යභිචාරචින්තා විසෙසනවිසෙස්සභාවචින්තායමුපයුජ්ජතීති තච්ඡකසද්දො-නෙකත්ථවුත්තිවා න වෙත්‍යෙතදෙව විචාරෙතුමධිකතන්ති කත්ථචිපි විසෙසනවිසෙස්ස සබ්භාවෙ සමාසො හොතෙවා’’ති, යදිපි නාමධෙය්‍යකිරියාවාචීනමතුල්‍යමත්ථාභිධානං සමුදායප්පසිද්ධියා ච බලවතිත්තං, තථාපි වක්ඛමානනයෙන සමාසසබ්භාවා න කාචි හානීති දස්සෙතුමාහ- ‘එත්ථ චා’තිආදි.

Er denkt wie folgt: „Bei der Betrachtung des Verhältnisses von Qualifizierendem und Qualifiziertem ist die Betrachtung der Bedeutungsäußerungsfähigkeit der Wörter nicht angemessen. Ein Qualifikator wird unter der Regel gesucht: „Wenn Möglichkeit und Abweichung gegeben sind, ist ein Qualifikator sinnvoll“; nicht bei Unmöglichkeit oder Nicht-Abweichung, wie bei „kalter Schnee“ oder „heißes Feuer“. Daher ist die Betrachtung von Möglichkeit und Abweichung bei der Betrachtung des Verhältnisses von Qualifizierendem und Qualifiziertem nützlich. Deshalb wurde unternommen, genau zu untersuchen, ob das Wort „tacchaka“ mehrdeutig ist oder nicht. Wo immer das Verhältnis von Qualifizierendem und Qualifiziertem vorliegt, findet ein Kompositum statt.“ Obwohl die Bedeutungsäußerung von Eigennamen und Tätigkeitswörtern ungleich ist und die etablierte Bedeutung des Ganzen stärker ist, sagt er, um zu zeigen, dass nach der zu erklärenden Methode kein Verlust des Bestehens des Kompositums vorliegt: „Und hier…“ (ettha ca) usw.

එත්ථචාති කෙචි පක්ඛෙ ච, කඤ්චි පීළමාවහතීති සම්බන්ධො, කුතොච්චාහ ‘තථාහි’ච්චාදි. එවං මඤ්ඤතෙ- ‘‘යදීපි සමුදායප්පසිද්ධියා සති කිරියාසද්දත්ථවිසයාපෙක්ඛා [Pg.162] නොපජායතෙ, තථාපි නාමධෙය්‍යස්සෙව තච්ඡකසද්දස්සාප්‍යනෙකත්ථවුත්තිත්තමත්ථෙව… සප්පවිසෙසෙ මනුස්සෙ ච තන්නාමකෙ නාමධෙය්‍යස්ස තච්ඡකසද්දස්ස පවත්තිසබ්භාවා(ති) විසෙසනවිසෙස්සසබ්භාවතො සමාසප්පසඞ්ගො තදවත්ථො යෙවා’’ති, න කෙවලං සප්පවිසෙසස්සෙව තච්ඡකසද්දො නාමධෙය්‍යමපිතු මනුස්සානම්පීති පිසද්දත්ථො. තච්ඡකසද්දස්සානෙකත්ථවුත්තිත්තෙපි න සමුදායප්පසිද්ධියා අවයවප්පසිද්ධීබාධාති දස්සෙතුමාහ- ‘නචා’තිආදි. චො-වධාරණෙ, කුතොච්චාහ ‘කිරියෙ’ච්චාදි. කමෙනත්ථප්පසිද්ධීති යං, එතම්පන සක්කා විඤ්ඤාතුන්ති යොජනා.

„Und hier“ (ettha ca) bedeutet: „und in gewisser Hinsicht“. Der Zusammenhang ist: „es bringt eine gewisse Schwierigkeit (kañci pīḷamāvahati) mit sich“. Warum? Er sagt: „Denn…“ (tathāhi) usw. Er denkt wie folgt: „Auch wenn bei Bestehen der etablierten Bedeutung des Ganzen keine Erwartung hinsichtlich des Gegenstands der Bedeutung des Tätigkeitswortes entsteht, so hat das Wort „tacchaka“ doch ebenso wie ein Eigenname gewiss Mehrdeutigkeit… Da das Wort „tacchaka“ als Eigenname sowohl bei einer bestimmten Schlange als auch bei einem Menschen dieses Namens vorkommt, bleibt die Notwendigkeit des Kompositums aufgrund des Bestehens des Verhältnisses von Qualifizierendem und Qualifiziertem genau so bestehen.“ Das Wort „api“ (auch) bedeutet, dass das Wort „tacchaka“ nicht nur der Name einer bestimmten Schlange, sondern auch von Menschen ist. Um zu zeigen, dass selbst bei Mehrdeutigkeit des Wortes „tacchaka“ die etablierte Bedeutung des Ganzen die etablierte Bedeutung der Teile nicht aufhebt, sagt er: „Und nicht…“ (na ca) usw. Das „ca“ dient der Einschränkung (Hervorhebung). Warum? Er sagt: „Tätigkeit…“ (kiriya) usw. Die syntaktische Verknüpfung lautet: „Und das kann man wahrlich verstehen: die schrittweise Feststellung der Bedeutung (kamenatthappasiddhī)“.

යන්ති යං පසිජ්ඣනං, කමෙනාති බාධාභාවතො අනුක්කමෙන. එවඤ්චෙති ඉමිනා නචෙත්‍යාදිනා වුත්තං පච්චාමසති… කිම්පටිවිහිතං සියා පරිහටං සියාති අත්ථො, ඉති ඉමිනා කාරණෙන ‘තච්ඡකො සප්පො’ති පච්චුදාහරණං න යුත්තං… තච්ඡකසප්පොති සමාසසබ්භාවතොති අධිප්පායො, නෙදමෙවමිච්චාදිනා පරිහරති, යදා චරති යථා වුත්තෙන විසෙසනවිසෙස්සභාවසම්භවො, තදා කථංත්‍යාහ- ‘යදා විසෙසනෙ’ච්චාදි. තදාපි කථං වාක්‍යෙන භවිතබ්බමිච්චාහ- ‘ඉදඤ්චෙ’ච්චාදි. බහුලංවචනතොයෙවාති අධිප්පායො.

„Was“ (yaṃ) bezieht sich auf das, was etabliert wird (yaṃ pasijjhanaṃ). „Schrittweise“ (kamena) bedeutet: der Reihe nach, wegen des Fehlens von Hindernissen. „Und so“ (evañca) bezieht sich auf das, was mit „und nicht“ usw. gesagt wurde. Der Sinn ist: „Was würde gelöst werden? Es würde zurückgewiesen werden.“ Aus diesem Grund ist das Gegenbeispiel „tacchako sappo“ nicht angemessen, da das Kompositum „tacchakasappo“ existiert – dies ist die Absicht. Er weist dies mit den Worten „Dies ist nicht so“ (nedam evaṃ) usw. zurück. Wenn sich die Möglichkeit des Verhältnisses von Qualifizierendem und Qualifiziertem in der beschriebenen Weise verhält, wie ist es dann? Er sagt: „Wenn im Qualifikator…“ (yadā visesane) usw. Wie muss es selbst dann ein Satz sein? Er sagt: „Und dies…“ (idañca) usw. Die Absicht ist: „eben wegen des Wortes „vielfach“ (bahulaṃ)“.

අඤ්ඤස්සාති කම්මනි සම්බන්ධවචනිච්ඡායං ඡට්ඨී. අවච්ඡෙදකත්තාති එත්ථ කත්තුනා භවිතබ්බන්ති කාළස්සාති කත්තරි භාවයොගෙ ඡට්ඨියා අජ්ඣාහරිතබ්බං. පත්තාපන්නෙහි දුතියන්තස්ස ජීවිකම්පත්තො ජීවිකා පන්නොති සමාසො ‘කාරකං බහුල’’න්තෙව (චං-2-2-19) විහිතො දුතියන්තෙන තු තෙසං සමාසත්ථං සුත්තන්තරං කතං පරෙහි, අත්ථඤ්ච තෙසමිත්ථිලිඞ්ගානම්පි සමාසෙනෙව, කාරනිවත්තියා, තථා මාසො ජාතස්සාති විග්ගහෙ පරිමාණිවාචිනා ඡට්ඨියන්තෙන පරිමාණවචනානං කාලසද්දානං, තදාහ- ‘පත්තාපන්නාන’මිච්චාදි, පරිමාණං මාසාදි පරිච්ඡෙදො තමස්සත්ථීති පරිමාණී ජාතාදි.

„Für einen anderen“ (aññassa) ist der Genitiv (chaṭṭhī) im Sinne einer Beziehung zum Objekt (kammani sambandhavacanicchāyaṃ). Wegen des Ausdrucks „als Abgrenzendes“ (avacchedakattā) muss hier ein Agens (kattā) vorhanden sein; daher ist das Wort „der Zeit“ (kāḷassa) im Genitiv des Agens bei der Verbindung mit einem abstrakten Substantiv (bhāvayoge chaṭṭhiyā) hinzuzufügen. Die Zusammensetzung eines Akkusativs (dutiyantassa) mit den Wörtern „patta“ und „āpanna“, wie in „jīvikampatto“ oder „jīvikā panno“, ist allein durch die Regel „kārakaṃ bahulaṃ“ (Caṅ. 2-2-19) vorgeschrieben. Andere jedoch haben eine eigene Sūtra für die Zusammensetzung dieser Wörter mit einem Akkusativ formuliert, und zwar um deren Bedeutung auch im weiblichen Geschlecht allein durch die Zusammensetzung zu erklären, um Mängel zu vermeiden. Ebenso verhält es sich in der Analyse „māso jātassa“ (ein Monat dem Geborenen / einen Monat alt), wo zeitbezeichnende Wörter (kālasaddānaṃ), die das Maß ausdrücken (parimāṇavacanānaṃ), mit einem im Genitiv stehenden Wort verbunden werden, das das Gemessene bezeichnet (parimāṇivācinā chaṭṭhiyantena). Dies drückt er aus mit „pattāpannānaṃ“ usw. Das Maß (parimāṇa) ist ein Monat usw., die Abgrenzung; das, was dieses Maß besitzt (tamassatthīti), ist das Gemessene (parimāṇī), wie der Neugeborene (jātā) usw.

එත්ථ හි මාසො පරිමාණං පරිච්ඡෙදකත්තා, ජාතො පරිමාණී පරිච්ඡෙජ්ජත්තා, පත්තා ජීවිකානෙනාති වචනිච්ඡායං යො-ත්ථො සො- ඤාපදත්ථසමාසෙප්‍යතින්නො [Pg.163] වචනිච්ඡාභෙදමන්තරෙනාතිදස්සෙතුං ‘අඤ්ඤපදත්ථෙ භවිස්සතී’ති යං වුත්තියං වුත්තං, තං බ්‍යාඛ්‍යාතුකාමො ආහ- ‘වානෙකඤ්ඤත්ථෙ ඉච්චෙවා’තිආදි. අඤ්ඤත්ථ සමාසෙ කතෙ සබ්බත්ථ ‘‘ඉත්ථියං භාසිතෙ’’ච්චාදිනා (3-67) පුම්භාවො. මාසො ජාතස්සාති වචනිච්ඡායං යො-ත්ථො, සො-ඤ්ඤත්ථසමාසෙප්‍යභින්නො වචනිච්ඡාභෙද මන්තරෙනාති දස්සෙතුමාහ- ‘යස්ස ජාතාදිනො’ච්චාදි.

Denn hier ist „Monat“ (māso) das Maß, da er das Abgrenzende (paricchedakattā) ist, und „geboren“ (jāto) ist das Gemessene, da es das Abzugrenzende (paricchejjattā) ist. Um zu zeigen, dass die Bedeutung, die in der Formulierung „pattā jīvikā anena“ (die Lebensführung ist von ihm erlangt worden) beabsichtigt ist, auch im Bahubbīhi-Kompositum (aññapadatthasamāse) ohne Unterschied in der beabsichtigten Aussage dieselbe bleibt, erklärt er das, was im Kommentar mit „es wird in der Bedeutung eines anderen Wortes sein“ (aññapadatthe bhavissati) gesagt wurde, mit den Worten: „vānekaññatthe...“ usw. Wenn das Kompositum in der Bedeutung eines anderen Wortes (aññattha samāse) gebildet ist, tritt überall gemäß der Regel „itthiyaṃ bhāsite...“ (3-67) die Maskulinisierung (pumbhāvo) ein. Um zu zeigen, dass die Bedeutung, die in der Formulierung „māso jātassa“ beabsichtigt ist, auch im Kompositum mit der Bedeutung eines anderen Wortes (aññatthasamāse) ohne Unterschied in der beabsichtigten Aussage dieselbe bleibt, sagt er: „yassa jātādino...“ (dessen, der geboren ist, usw.).

ජාතසද්දස්සත්ථමාහ සම්පන්නොති, සම්පුණ්ණොත්‍යත්ථො, ඉමිනා ච මාසො ජාතො-ස්සාති විග්ගහස්ස අත්ථො දස්සිතො, අඤ්ඤථාති යදි මාසො තස්ස අඤ්ඤපදත්ථස්ස ජාතාදිනො සම්පුණ්ණො න භාතීති අත්ථො. ත්තත්තවන්තූනං නිට්ඨාසඤ්ඤං විධාය තදන්තස්සඤ්ඤත්ථසමාසෙ ‘‘නිට්ඨා’’ති (2-2-36) සුත්තෙන පුබ්බනිපාතො වුත්තො, තදාහ- ‘නචෙ’ච්චාදි, පුබ්බනිපාතප්පසඞ්ගො නච සියාතිසම්බන්ධො, කුතොච්චාහ- ‘ජාති’ච්චාදි. කෙසඤ්චිති වාක්‍යකාරමාහ, නච යුත්තන්ති සම්බන්ධො, කාරණමාහ- ‘විසෙසන’මෙච්චාදි, තථාහිච්චාදිනා විසෙසනස්ස සාත්ථකත්තෙ සමාසබ්භාවමභාවෙ චාභාවං සාධෙති… ඡට්ඨීසමාසෙ ‘සති සම්භවෙ බ්‍යභිචාරෙ ච විසෙසනස්ස සාත්ථකම්භවතීති විසෙසනස්ස සාත්ථකත්තා.

Er erklärt die Bedeutung des Wortes „jāto“ (geboren) als „sampanno“ (vollendet), was „sampuṇṇo“ (vollständig) bedeutet. Hiermit wird die Bedeutung der Analyse „māso jāto'ssa“ (ein Monat ist ihm vollendet) dargelegt. „Anderenfalls“ (aññathā) bedeutet: wenn der Monat für jenes andere Wort (aññapadattha), d.h. den Neugeborenen usw., nicht als vollendet erscheint. Nachdem für die Suffixe -ta und -tavant die Bezeichnung „niṭṭhā“ (Partizip der Vergangenheit) festgelegt wurde, wird für ein auf diese endendes Kompositum in der Bedeutung eines anderen Wortes die Voranstellung (pubbanipāto) durch die Sūtra „niṭṭhā“ (2-2-36) gelehrt. Dies drückt er aus mit „na ca...“ usw., wobei die Verbindung lautet: „und es gäbe keine Möglichkeit der Voranstellung“ (pubbanipātappasaṅgo na ca siyā). Auf die Frage „warum?“ sagt er: „jāti...“ usw. Mit „kesañci“ (einiger) nennt er die Ansicht der Satzbildner, und die Verbindung lautet: „und es ist nicht angemessen“ (na ca yuttaṃ). Er nennt den Grund mit „visesanam...“ (Attribut) usw. Mit den Worten „tathāhi...“ usw. beweist er, dass bei Sinnhaftigkeit des Attributs das Kompositum existiert, und bei dessen Fehlen nicht. Im Genitiv-Kompositum (chaṭṭhīsamāse) wird das Attribut sinnvoll, wenn Möglichkeit und Abweichung gegeben sind, was die Sinnhaftigkeit des Attributs ausmacht.

අවචනෙපීති නියමවචනෙ (අ)සතීපි, ඡට්ඨීසමාසප්පසඞ්ගො චරහි වුත්තනයෙන බ්‍යවච්ඡෙජ්ජ බ්‍යවච්ඡෙදකත්තාභාවෙන විසෙසනානත්ථක්‍යා න භවෙය්‍ය චෙ වාක්‍යෙනාපි න භවිතබ්බන්ති ආහ- ‘වාක්‍යං ත්වි’ච්චාදි. අයම්පන විසෙසනසමාසො පරෙහි කම්මධාරයොති ඤායති… යථා කම්මං කිරියං පයොජනඤ්ච ධාරෙති එවමයං සමාසො කම්මමිව ද්වයං ධාරයතීති.

„Auch bei Nicht-Nennung“ (avacanepi) bedeutet: selbst wenn eine einschränkende Aussage nicht vorhanden ist. Wenn nun die Möglichkeit eines Genitiv-Komposits wegen der Sinnlosigkeit des Attributs – da es nach der dargelegten Weise an einem abzugrenzenden und abgrenzenden Verhältnis fehlt – nicht bestünde, dann dürfte es auch als freie Wortverbindung (vākya) nicht existieren; daher sagt er: „vākyaṃ tu...“ (der Satz aber) usw. Dieses Attributiv-Kompositum (visesanasamāso) jedoch wird von anderen als „Kammadhāraya“ bezeichnet. Wie ein Werk (kamma) die Handlung (kiriya) und den Zweck (payojana) trägt, so trägt dieses Kompositum wie ein Werk beide Glieder.

12. නඤ

12. Die Verneinungspartikel nañ.

එත්ථෙවාති ‘‘ට නඤ්ස්ස’’ඉති (3-74) සුත්තෙඑව. පාමනපුත්තොතිපාමා කුට්ඨවිසෙසො අස්ස අත්ථීති පාමසද්දා ‘‘දිස්සන්තඤ්ඤෙපි පච්චයා’’ති (4-120) නප්පච්චයො, පාමනස්ස පුත්තො, යදි හෙත්ථ ඤකාරො විසෙසනත්ථො න කරීයෙථ, තදා ‘‘ට නස්සා’’ති සුත්තං කරීයෙථ, තථා ච සත්‍යුත්තරපදෙ පරතො පාමනසද්දෙ නකාරස්සාපි ටො

„Genau hier“ (ettheva) bedeutet: genau in der Sūtra „ṭa nañssa“ (3-74). In „pāmanaputto“ (der Sohn eines Krätzigen): weil er Krätze (pāmā), eine besondere Art von Aussatz, hat, wird an das Wort „pāma“ das Suffix „na“ gemäß der Regel „dissantaññepi paccayā“ (4-120) angefügt. Somit bedeutet es: der Sohn des Krätzigen (pāmanassa putto). Wenn nämlich hier der Buchstabe „ña“ nicht zur Spezifizierung verwendet würde, dann würde die Sūtra als „ṭa nassa“ formuliert werden. Und in diesem Fall würde, wenn ein Hinterglied folgt, auch das „na“ im Wort „pāmana“ zu „ṭa“ werden.

සියාති [Pg.164] භාවො, නනු චිහ සමාසවිධිම්හි ඤ කාරොච්චාරණා ඤ ලොප රහිතස්ස සමාසො න භවතීති වත්තුමුචිතං, න තු ‘‘ට නඤ්ස්සා’’ති විසෙසනත්ථොති සච්චං, කින්ත්විහ සමාසවිධිම්හි ඤ කාරස්ස බ්‍යවච්ඡජ්ජං න දිස්සතෙ.

Dies ist der Sinn [von: „es würde werden“ (siyā)]. Nun könnte man einwenden: Hier bei der Kompositionsregel ist es angemessen zu sagen, dass aufgrund der Aussprache des Buchstabens „ña“ eine Zusammensetzung ohne den Elisionslaut „ña“ nicht stattfindet, und nicht, dass er in „ṭa nañssa“ der Spezifizierung dient. Das ist zwar wahr, aber hier in der Kompositionsregel ist das durch den Buchstaben „ña“ Auszuschließende (byavacchajjaṃ) nicht sichtbar.

පරියුදාසවුත්තීති පරි තුලිතමුග්ගය්හ නිසෙධනීයස්ස අසනං ඛෙපනං වජ්ජනං පරියුදාසො, තෙන පරියුදාසෙන විසිට්ඨෙ-ත්ථෙ වුත්ති අස්සෙති පරියුදාසවුත්ති, පසජ්ජප්පටිසෙධවුත්තීති පටිසෙධනීයමෙව පසජ්ජ පත්වා තංසදිසමනපෙක්ඛිය නිසෙධො, තෙන වුත්ති අස්සෙති පසජ්ජප්පටිසෙධ වුත්ති.

„Pariyudāsa-Funktion“ (pariyudāsavutti): Pariyudāsa (Teilverneinung) ist das Abwiegen, Ergreifen und anschließende Beiseiteschieben, Verwerfen oder Ausschließen des zu verneinenden Objekts; eine Funktion, die durch diesen Ausschluss eine spezifische Bedeutung hat, ist eine Pariyudāsa-Funktion. „Pasajja-Verneinungsfunktion“ (pasajjappaṭisedhavutti): Wenn man das zu verneinende Objekt direkt ergreift (pasajja patvā) und es verneint, ohne Rücksicht auf etwas Ähnliches zu nehmen, ist dies eine Pasajja-Verneinung; eine Funktion, die dies zum Inhalt hat, ist eine Pasajja-Verneinungsfunktion (absolute Verneinung).

යත්ථ බ්‍රාහ්මණා අඤ්ඤොව භවතීත්‍යෙවං වාක්‍යෙනාත්ථන්තරවිධානා විධිනො පධානත්තං, අත්ථන්තරවිධානසාමත්ථියෙනෙව බ්‍රාහ්මණස්ස පටිසෙධො පතීයතෙ, බ්‍රාහ්මණස්ස නිවත්තනෙ තදපෙක්ඛායාඤ්ඤස්ස විධානයොගතො සකපදෙන නඤ්ඛ්‍යෙන විධිභාගී න වුච්චතෙ, කිඤ්චරහි අඤ්ඤසද්දෙන… පරියුදාසනිස්සයිනොඤ්ඤසද්දස්සෙව වාක්‍යෙ පයොගතො’ අඤ්ඤො බ්‍රාහ්මණා අබ්‍රාහ්මණො’ති, නඤ්ස්සච ස්‍යාද්‍යන්තෙන සාමත්ථියං, න ත්‍යාද්‍යන්තෙනෙත්‍යෙකවාක්‍යතා… අඤ්ඤො බ්‍රාහ්මණා අබ්‍රාහ්මණොති තත්ථ තත්ථ පරියුදාසවුත්තිත්තා.

Wo durch einen Satz wie „Er ist ein anderer als ein Brāhmaṇa“ aufgrund der Vorschrift einer anderen Sache die Vorschrift (vidhi) die Hauptrolle spielt, wird allein durch die Kraft der Vorschrift einer anderen Sache die Verneinung des Brāhmaṇa verstanden. Da bei der Abwendung vom Brāhmaṇa und unter Bezugnahme darauf eine andere Vorschrift angewendet wird, wird der positive Teil (vidhibhāgī) nicht durch das eigene Wort, das als „nañ“ bezeichnet wird, ausgedrückt. Wodurch aber sonst? Durch das Wort „añña“ (ein anderer). Weil im Satz das Wort „añña“, welches auf dem Ausschluss (pariyudāsa) beruht, verwendet wird: „ein anderer als ein Brāhmaṇa ist ein Nicht-Brāhmaṇa“ (añño brāhmaṇā abrāhmaṇo), und weil das „nañ“ eine syntaktische Verbindung (sāmatthiyaṃ) mit einem Nomen (Nominalendung, syādyantena) hat, und nicht mit einem Verbum (Verbalendung, tyādyantena), liegt ein einziger Satz vor (ekavākyatā). In Ausdrücken wie „ein anderer als ein Brāhmaṇa ist ein Nicht-Brāhmaṇa“ liegt überall eine Pariyudāsa-Funktion (Teilverneinung) vor.

පසජ්ජප්පටිසෙධෙතු පටිසෙධස්ස පධානත්තා බ්‍රාහ්මණො න භවතීති වාක්‍යෙන බ්‍රාහ්මණස්ස පටිසෙධො විධි අත්ථගම්මො වාක්‍යභෙදො, සකපදෙන ච නඤ්ඛ්‍යෙන පටිසෙධභාගිවාචී සම්බජ්ඣතෙ. කො සො බ්‍රාහ්මණා අඤ්ඤොති ආහ- ‘බ්‍රාහ්මණත්තානජ්ඣාසිතො’ච්චාදි.

Bei der Pasajja-Verneinung (absoluten Verneinung) jedoch, da die Verneinung die Hauptrolle spielt, ist die Verneinung des Brāhmaṇa durch den Satz „Er ist kein Brāhmaṇa“ die Vorschrift, und die Bedeutung wird durch eine Satzspaltung (vākyabhedo) erfasst, und das Wort, welches das zu Verneinende bezeichnet, verbindet sich direkt mit dem eigenen Wort, das als „nañ“ bezeichnet wird. Wer ist dieser, der sich von einem Brāhmaṇa unterscheidet? Er sagt: „einer, der nicht vom Wesen eines Brāhmaṇa erfüllt ist“ (brāhmaṇattānajjhāsito) usw.

ඉතරස්මින්ති පසජ්ජප්පටිසෙපෙක්ඛෙ, කෙනචි සංසයනිමිත්තෙනාති උපවීතදස්සනාදිනා කෙනචි සංසයකාරණෙන, සබ්බම්පි පදං සකත්ථෙ පයොගම්පති ඤාණමපෙක්ඛතෙ, තඤ්ච ඤාණං ද්විධා සම්මාඤාණං මිච්ඡා ඤාණඤ්ච. උභයම්පෙතබ්‍රාහ්මණසද්දං පවත්තයති. තත්ථ සම්මාඤාණ පුබ්බකෙ අබ්‍රාහ්මණසද්දප්පයොගෙ නත්ථි නඤ්ස්ස බ්‍යාපාරො, න හි තත්ථ තෙන කිඤ්චි කරීයති. මිච්ඡාඤාණපුබ්බකෙ තු විජ්ජතෙ තස්ස බ්‍යාපා රො [Pg.165] තත්ථ හි තෙන මිච්ඡාඤාණප්පභවතා පරස්සාඛ්‍යායතෙ, මිච්ඡාඤාණං චෙන්ද්‍රියහෙතුකං, විනා සදිසත්තං න භවතීති පටිසෙධෙ සති උත්තරපදත්ථසදිසො සමාසත්ථො ජායතෙච්චාහ- ‘තත්ථ සදිසත්තං විනෙ’ච්චාදි. රජ්ජුයං හි සප්පබුද්ධි සදිසත්තා.

„Im anderen“ (itarasmiṃ) bezieht sich auf die Pasajja-Verneinung. „Durch irgendeinen Anlass des Zweifels“ (kenaci saṃsayanimittena) bedeutet: durch irgendeine Ursache des Zweifels wie das Erblicken der Opferschnur (upavītadassanādinā) usw. Jedes Wort erfordert hinsichtlich seiner Verwendung in seiner eigenen Bedeutung eine Erkenntnis (ñāṇa), und diese Erkenntnis ist zweifach: rechte Erkenntnis (sammāñāṇa) und falsche Erkenntnis (micchāñāṇa). Beide Erkenntnisse bringen das Wort „Brāhmaṇa“ zur Anwendung. Dabei gibt es bei der Verwendung des Wortes „Nicht-Brāhmaṇa“ (abrāhmaṇa), der eine rechte Erkenntnis vorausgeht, keine funktionelle Aktivität des „nañ“; denn dort wird durch dieses nichts bewirkt. Bei der Verwendung, der eine falsche Erkenntnis vorausgeht, ist jedoch dessen Aktivität vorhanden; denn dort wird durch dieses, das aus einer falschen Erkenntnis entspringt, dem anderen mitgeteilt, dass es kein Brāhmaṇa ist. Und da eine falsche Erkenntnis, die auf den Sinnesorganen beruht, ohne eine Ähnlichkeit nicht entsteht, ergibt sich bei der Verneinung eine Bedeutung des Kompositums, die dem Sinn des Hinterglieds ähnlich ist; daher sagt er: „ohne Ähnlichkeit darin“ (tattha sadisattaṃ vinā) usw. Denn die Vorstellung einer Schlange in einer Schnur (rajjuyaṃ sappabuddhi) beruht auf Ähnlichkeit.

පයොගසාමත්ථියාචෙති අබ්‍රාහ්මණමානයෙච්චාදිපයොගසාමත්ථියා ච. එවම්මඤ්ඤතෙ- ‘‘යද්‍යත්‍ර බ්‍රාහ්මණමත්තස්සානයනං සියා පුබ්බපදස්සුච්චාරණමනත්ථකං සියා, අථ න කස්සචි ආනයනං එවම්පි සබ්බස්සෙවා බ්‍රාහ්මණසද්දස්සානත්ථකත්තං, තස්මා පයොගසාමත්ථියාපි සදිසප්පටිපත්තී’’ති.

„Und durch die Kraft der Verwendung“ (payogasāmatthiyā ca) bedeutet: auch durch die Kraft der Verwendung in Sätzen wie „Bringe einen Nicht-Brāhmaṇa“ (abrāhmaṇamānaya) usw. Man meint Folgendes: „Wenn hier das Bringen eines bloßen Brāhmaṇa gemeint wäre, wäre das Aussprechen des Vorderglieds [d.h. der Verneinung] sinnlos. Wenn aber das Bringen von überhaupt niemandem gemeint wäre, wäre ebenso das gesamte Wort ‚Nicht-Brāhmaṇa‘ sinnlos. Daher versteht man auch durch die Kraft der Verwendung ein dem Brāhmaṇa Ähnliches.“

තග්ගතාති සදිසත්ථගතා. යථාවුත්තස්සෙවා-ත්ථස්සුපබ්‍රූහනාය විඤ්ඤූවචනමුපඤ්ඤස්සති ‘අතොයෙව වුච්චතෙ’ච්චාදි. අයඤ්චෙත්ථ අත්ථො ‘‘නඤ්වචනෙන ඉවසද්දෙන ච යං යුත්තං තදඤ්ඤස්මිං තප්පදත්ථසදිසෙ-ත්ථෙ පටිපත්තිං ජනෙති, තථාහ්‍යත්ථසම්පච්චයො ලොකෙ දිස්සති ‘අබ්‍රාහ්මණමානයා’ති බ්‍රාහ්මණසදිසො ඛත්තියාදි ආනීයතීති, අධිකරීයති නියුජ්ජතෙ සද්දො-ස්මින්ත්‍යධිකරණං. යථාවුත්තෙන ච බ්‍යාඛ්‍යානෙන කිමිට්ඨං සිද්ධන්ත්‍යාහ- ‘තදෙව’මිච්චාදි. කෙචි පන උත්තරපදත්ථප්පධානත්තමිහ වණ්ණෙන්ති.

„Taggatā“ bedeutet „auf eine ähnliche Bedeutung bezogen“ (sadisatthagatā). Um die eben genannte Bedeutung zu bekräftigen, führt er das Wort der Weisen an: „Deshalb wird gesagt“ usw. Und dies ist hier die Bedeutung: „Was mit dem Negationspartikel (nañ) und dem Wort ‚iva‘ (wie) verbunden ist, erzeugt das Verständnis in einem anderen Wort, das eine ähnliche Bedeutung wie das betreffende Wort hat; denn so sieht man das Verständnis der Bedeutung in der Welt: Wenn gesagt wird ‚Bring einen Nicht-Brahmanen‘, wird ein Khattiya oder Ähnliches, der einem Brahmanen gleicht, herbeigebracht.“ „Adhikaraṇa“ (Bezugspunkt/Grundlage) ist das, worin ein Wort angewendet oder eingesetzt wird. Und er sagt „Eben dieses“ usw., um zu zeigen, was durch die dargelegte Erklärung als erwünscht bewiesen wird. Einige jedoch erklären hier die Vorherrschaft der Bedeutung des letzten Gliedes (uttarapadatthappadhānatta).

සමත්ථවාදීනන්ති ‘‘සමත්ථො පදවිධි’’ (පා 2-1-1) ත්වෙවං වාදීනං. සමත්ථ වාදීනං සමාසො විධෙය්‍යොති සම්බන්ධො, විධෙය්‍යොති වචනන්තරෙන විධෙය්‍යො, තථාහි අපුනගෙය්‍යාති ගායනෙන නඤ්ස්ස සම්බන්ධො, න තු පුනසද්දත්ථෙන. අනොකාසං කාරෙත්වාති කරණෙන සම්බන්ධො න ඔකාසෙන. අමූලාමූලං ගන්ත්වාති ගමනෙන, න මූලෙනාති අසාමත්ථියං. ගමකත්තවාදිනොති අසාමත්ථියෙපි යත්‍ර ගමකත්තං තත්ථ සමාසො හොතෙව, තතො ගමකත්තඤ්ච සමාසස්ස නිබන්ධනන්ති යො වදති තස්සෙත්‍යත්ථො. එත්ථාපීති අපුනගෙය්‍යාත්‍යාදොපි, නන්වයමප්‍යාචරියො ගමකත්තවාදී, තථාසති ගමකත්තාඉච්චනභිධාය බහුලාධිකාරාති කස්මාවුත්තන්ති ආහ-‘සො චෙ’ච්චාදි.

„Samatthavādīnaṃ“ bezieht sich auf diejenigen, die lehren: „Eine Wortregel gilt für semantisch fähige [Wörter]“ (samattho padavidhi). Die Verknüpfung lautet: „Für die Verfechter der semantischen Kompetenz ist ein Kompositum vorzuschreiben“; „vorzuschreiben“ bedeutet, durch eine andere Aussage vorzuschreiben. So bezieht sich in „apunageyyā“ (nicht wieder zu singen) die Verbindung des Negationspartikels (nañ) auf das Singen (gāyana) und nicht auf die Bedeutung des Wortes „puna“ (wieder). In „anokāsaṃ kāretvā“ (ohne Raum zu geben / nachdem kein Raum gelassen wurde) liegt die Verbindung beim Machen (karaṇa), nicht beim Raum (okāsa). In „amūlāmūlaṃ gantvā“ (ohne Wurzel [zur Wurzel] gehend) liegt sie beim Gehen (gamana), nicht bei der Wurzel (mūla) – dies ist ein Mangel an semantischer Kompetenz (asāmatthiya). „Gamakattavādino“ (für die Verfechter der Verständlichkeit) bedeutet: für denjenigen, der sagt, dass selbst bei mangelnder semantischer Kompetenz dort, wo Verständlichkeit (gamakatta) gegeben ist, durchaus ein Kompositum stattfindet, und dass daher die Verständlichkeit der Grund für die Zusammensetzung ist. „Auch hier“ (etthāpi) meint auch in „apunageyyā“ usw. Ist dieser Lehrer nicht auch ein Verfechter der Verständlichkeit? Wenn dem so ist, warum hat er dann gesagt „wegen des herrschenden Einflusses von ‚bahula‘ (vielfach)“, anstatt „aufgrund von Verständlichkeit“ zu sagen? Daraufhin sagte er: „Wenn er...“ usw.

කෙහිචීති වුත්තිග්ගන්ථෙන බ්‍යවච්ඡින්නමත්ථං දස්සෙන්තො ආහ- ‘කෙහිචියෙව [Pg.166] න සබ්බෙහී’ති, අපුනගෙය්‍යාති ‘‘ට නඤ්ස්සා’’ති (3-74) නස්සටො, අතිප්පසඞ්ගාභාවතොති සුත්තන්තරෙන සමාසෙ අවිහිතෙපි අනභිමතත්ථානම්පතීතියා අභාවතො.

Mit den Worten „kehici“ (durch einige) zeigt er die durch das Erläuterungswerk (vuttigantha) ausgeschlossene Bedeutung auf und sagt: „nur durch einige, nicht durch alle“. In „apunageyyā“ wird durch die Regel „ṭa nañssā“ (3-74) das „na“ zu „a“. „Wegen des Fehlens einer unzulässigen Ausdehnung (atippasaṅga)“ bedeutet, dass, selbst wenn ein Kompositum durch eine andere Regel (sutta) nicht vorgeschrieben ist, kein Verständnis unerwünschter Bedeutungen eintritt.

13. කුපා

13. „Kupā“ (Die Präfixe ku und pā).

ස්‍යාදිවිධිනොති කාරකවිභත්තිවිධානතො විසුං ඉත්ථම්භූතාදීසුවිධානා ස්‍යාදිවිධීතිසඞ්ඛං ගතස්ස ස්‍යාදිවිධිනො, අස්‍යාදිවිධිම්හීති පරියුදාසො-නත්ථකොති චොදෙන්තො ආහ ‘නන්වි’ච්චාදි, අනත්ථකං භවෙය්‍ය… ලක්ඛණාද්‍යත්ථානං සමාසෙ ගුණීභූතත්තා සමාසතො කිරියාසම්බන්ධානුරූපවිභත්තියත්ථස්ස පධානභාවතො, පරිහරති ‘නයිදමෙව’මිච්චාදිනා. ‘‘අනුනා’’ති (2-10) විච්ඡායමනුනා යොගෙ දුතියා විධානසාමත්ථියා වාක්‍යම්පි හොති, අඤ්ඤථා නිච්චසමාසෙ දුතියා විධානමනත්ථකන්ති භාවො, නිගමයති තස්මාඉච්චාදිනා, ‘‘කු පාපත්ථෙ’’ති පරෙසං ගණපාඨො, එවමුපරිපි ‘‘දුනින්දායං’’ත්‍යාදි වෙදිතබ්බං.

„Syādividhinoti“ bezieht sich auf die Regel für die Kasusendungen beginnend mit syā (syādividhi), die diesen Namen erhalten hat, weil die Kasusendungen (kārakavibhatti) separat bei Bedingungen wie „itthambhūta“ (so beschaffen) usw. vorgeschrieben werden. Einwände erhebend, dass der Ausschluss „außer bei einer syā-Regel“ (asyādividhimhi) nutzlos sei, sagt er: „Ist es nicht so...“ usw. Es wäre nutzlos... weil, wenn Bedeutungen wie Merkmale (lakkhaṇa) usw. in einem Kompositum untergeordnet werden, die Bedeutung der Kasusendung entsprechend der Verbindung mit der Handlung nach dem Kompositum vorherrschend wird. Er entkräftet dies mit den Worten „Nicht so...“ usw. Durch die Regel „Anunā“ (2-10) wird im Fall der Verbindung von „anu“ mit dem Sinn der Wiederholung (vicchā) der Akkusativ (dutiyā) vorgeschrieben; aufgrund der Kraft dieser Vorschrift gibt es auch einen Satz (vākyampi), andernfalls wäre bei einem obligatorischen Kompositum (niccasamāsa) die Vorschrift des Akkusativs nutzlos – so ist die Meinung. Er schließt mit den Worten „Deshalb...“ usw. „Ku in der Bedeutung von Schlechtigkeit“ (ku pāpatthe) ist die Lesart der Wortliste (gaṇapāṭho) anderer; ebenso ist im Folgenden „du im Sinne von Tadel“ (dunindāyaṃ) usw. zu verstehen.

14. චීක්‍රි

14. „Cīkri“ (Die Endung cī und die Wurzel kar/kri).

චීසද්දොති එත්ථ චීති ඉමිනා චීප්පච්චයන්තං පරාමසති, චීප්පච්චයන්ත සද්දොති අත්ථො.

Mit dem Begriff „cīsaddo“ bezieht er sich hier durch „cī“ auf das, was auf das Suffix „cī“ (cīppaccaya) endet; die Bedeutung ist „ein Wort, das auf das Suffix cī endet“.

15. භූස

15. „Bhūsa“ (Intensiv / reichlich).

පීතිසම්භමොති පීතියා සම්භමො පීතිපුබ්බිකා පච්චුට්ඨානාසන දානාදිවිසයා තුරිතතා, අලංභුත්වා පරියත්තං සම්පුණ්ණං භුත්වා.

„Pītisambhama“ (Erregung der Freude) ist die Aufregung aus Freude, nämlich die von Freude begleitete Eile beim Aufstehen zur Begrüßung, beim Anbieten eines Sitzplatzes usw. „Alaṃbhutvā“ (genug gegessen habend) bedeutet hinreichend, vollständig gesättigt gegessen zu haben.

16. අඤ්ඤෙ

16. „Aññe“ (Andere).

පුරොභූය අග්ගතොභූය. තිරොභූය අන්තරධානීභූය. අනච්චාධානෙති ඉමස්ස අත්ථො ‘උපරියාධානතො අඤ්ඤත්‍රා’ති, ආධානං පතිට්ඨාපනං, ඉච්ඡන්තීති පාණිනියාදයො ඉච්ඡන්ති, උරසි කත්වා පාණින්ති පාණිං උරසි කත්වා.

„Purobhūya“ bedeutet „nach vorne gegangen sein“ (aggatobhūya). „Tirobhūya“ bedeutet „unsichtbar geworden sein“ (antaradhānībhūya). Die Bedeutung von „anaccādhāne“ (nicht übermäßig darauflegen) ist „anders als das Darauflegen“ (upariyādhānato aññatra); „ādhāna“ bedeutet Aufstellen oder Platzieren (patiṭṭhāpana). „Sie wünschen“ (icchantī) bedeutet, dass Pāṇini und andere dies so wünschen. „Urasi katvā pāṇiṃ“ bedeutet, dass man die Hand auf die Brust gelegt hat.

17. වානෙ

17. „Vāne“ (Wahlweise / optional).

අනෙකග්ගහණස්ස පයොජනං වත්තුමුපසක්කති ‘ඉධෙ’ච්චාදි, විවච්ඡිතෙකසඞ්ඛ්‍යාසාමඤ්ඤන්ති විවච්ඡිතං එකසඞ්ඛ්‍යාය සාමඤ්ඤං, එවං මඤ්ඤතෙ ‘‘යදි‘ස්‍යාදි [Pg.167] ස්‍යාදිනෙ’ති වත්තුමිච්ඡිතෙකසඞ්ඛ්‍යාසාමඤ්ඤස්ස පරිග්ගහො න සියා තදා ඉහානත්ථක (මනෙක)ග්ගහණං සියා තෙනෙහානෙ කග්ගහණසාමත්ථියායෙව ‘ස්‍යාදිස්‍යාදිනෙ’ති වත්තුමිච්ඡිතෙකසඞ්ඛ්‍යා සාමඤ්ඤම්පරිග්ගහිතන්ති විඤ්ඤායතෙ’’ති තෙනෙච්චාදිනා ඉදං දස්සෙති ‘‘තෙන යථාවුත්තෙන පුබ්බෙ වුත්තො සබ්බොපි සමාසො පුබ්බපරානං ද්වින්නංයෙව ස්‍යාද්‍යන්තානං හොතී’’ති.

Um den Nutzen der Verwendung des Wortes „aneka“ (mehr als eines) darzulegen, fährt er mit „Hier“ usw. fort. „Die beabsichtigte Allgemeinheit der Einzahl“ (vivacchitekasaṅkhyāsāmañña) bedeutet die Allgemeinheit der Einzahl, die beabsichtigt ist. Er denkt wie folgt: „Wenn es keinen Einschluss der beabsichtigten Allgemeinheit der Einzahl gäbe, um zu sagen ‚ein auf syā endendes Wort [verbindet sich] mit einem auf syā endenden Wort‘, dann wäre die Verwendung von ‚aneka‘ hier nutzlos. Daher wird allein durch die Kraft der Verwendung von ‚aneka‘ hier verstanden, dass die beabsichtigte Allgemeinheit der Einzahl ‚ein auf syā endendes Wort mit einem auf syā endenden Wort‘ eingeschlossen ist.“ Mit den Worten „Deshalb“ usw. zeigt er Folgendes: „Demnach findet jede zuvor erwähnte Zusammensetzung gemäß der genannten Regel nur zwischen zwei auf syā endenden Wörtern – einem vorangehenden und einem nachfolgenden – statt.“

යජ්ජෙවං කථං ‘තදහුජාතො’ති බහුලාධිකාරෙන විසෙසන සමාසගබ්භකාරකසමාසෙන වා සිජ්ඣති, අයං අඤ්ඤපදත්ථසමාසො. චත්ථෙ බහුන්නමිට්ඨත්තා තදත්ථඤ්චානෙකග්ගහණං, තෙන ‘හොතු පොතු පිතා පුත්තා’ති හොති උත්තරපදෙ (යොනි) සම්බන්ධෙ පරතො පුබ්බපදස්ස ‘‘පුත්තෙ’’ති (3-65) සුත්තෙනාත්තෙන, අඤ්ඤථා ද්වින්නංද්වින්නං සමාසෙ සබ්බත්ථ උත්තරපදසම්භවෙන ‘‘විජ්ජායොනිසම්බන්ධානමා තත්‍ර චත්ථෙ’’ති (3-64) ‘‘පුත්තෙ’’ති ච සුත්තද්වයෙනාත්තෙන‘හොතා පොතා පිතා පුත්තා’ති ආපජ්ජෙය්‍ය. අනෙකන්ති පඨමන්තත්තා ස්‍යාදීතීදමෙවානුවත්තතෙ, තෙනෙවානෙකං ස්‍යාද්‍යන්තමිච්චෙව වුත්තං. අථාඤ්ඤත්ථෙති වුත්තෙ-ඤ්ඤස්ස වාක්‍යස්සත්ථෙති අවත්වා පදස්සෙච්චෙව කස්මා වුත්තන්ත්‍යාසඞ්කියා හ- ‘ස්‍යාද්‍යන්තස්සෙ’ච්චාදි, තස්සෙවාති සාමත්ථියලද්ධස්ස ස්‍යාද්‍යන්ත පදස්සෙව සමාසො විඤ්ඤායතීති සම්බන්ධො.

Wenn dem so ist, wie wird dann „tadahujāto“ (am selben Tag geboren) gebildet? Es wird entweder durch den herrschenden Einfluss von „bahula“ (vielfach) oder durch ein Kārakas-Kompositum, das ein Visesana-Kompositum enthält, gebildet; dies ist ein Aññapadattha-Kompositum (Bahuvrīhi). Im Sinne von „ca“ (und) ist die Zusammensetzung von vielen erwünscht, und zu diesem Zweck dient die Verwendung des Wortes „aneka“ (mehrere). Dadurch wird bei „hotu potu pitā puttā“, wenn eine (yoni-)Verwandtschaftsbeziehung zum folgenden Wort vorliegt, der Endvokal des vorangehenden Wortes durch die Regel „putte“ (3-65) zu „a“. Andernfalls würde sich bei einer Zusammensetzung von jeweils nur zweien, da überall ein folgendes Wort vorliegt, durch die beiden Regeln „vijjāyonisambandhānamā tatra catthe“ (3-64) und „putte“ fälschlicherweise „hotā potā pitā puttā“ ergeben. „Aneka“, da es im Nominativ steht, bezieht sich auf „syādi“ selbst; daher wurde gesagt: „mehrere auf syā endende [Wörter]“. Auf die Zweifelsfrage: „Warum wird, wenn ‚aññatthe‘ (in der Bedeutung eines anderen) gesagt wird, von der Bedeutung eines Wortes (pada) gesprochen und nicht von der Bedeutung eines anderen Satzes?“, sagt er: „dessen, was auf syā endet“ usw. „Eben dieses“ bedeutet: Die Verbindung ist so zu verstehen, dass das Kompositum des auf syā endenden Wortes, das durch semantische Kompetenz erlangt wurde, gemeint ist.

තස්ස ගුණා තග්ගුණා තස්සෙච්චනෙනාඤ්ඤපදත්ථො නිද්දිසීයතෙ, තස්ස අඤ්ඤපදත්ථස්ස යෙ ගුණා යානි විසෙසනානි, තෙසං සංවිඤ්ඤාණං ගහණං තග්ගුණසංවිඤ්ඤාණං, අථවා සො ගුණො යස්ස සො තග්ගුණො, තග්ගුණස්ස තග්ගුණයුත්තස්සාඤ්ඤපදත්ථස්සසංවිඤ්ඤාණං, න ගුණවිරහිතස්සා(ති) තග්ගුණසංවිඤ්ඤාණං, එත්ථ පන ‘අඤ්ඤපදත්ථෙ තග්ගුණසංවිඤ්ඤාණං ප්‍යත්ථී’ති පරිභාසීයති, තත්ථායමත්ථො ‘‘අඤ්ඤපදත්ථෙ සමාසෙ-ඤ්ඤපදත්ථො විසෙසනෙන සහ විඤ්ඤායති නවිසෙසනරහිතො’’ති, ක්වචි අතග්ගුණසංවිඤ්ඤාණස්සාපි දස්සනෙ නාපිසද්දො, යත්‍රාවයවෙන විග්ගහො සමුදායො සමාසත්ථො තත්ථෙව තග්ගුණසංවිඤ්ඤාණං භවති, තග්ගුණසංවිඤ්ඤාණතො අඤ්ඤං අතග්ගුණසංවිඤ්ඤාණං, තස්මිං, යත්‍රාවයවොයෙව සමාසත්ථො තත්‍රාතග්ගුණසංවිඤ්ඤාණං.

„Seine Eigenschaften sind tagguṇā“; mit dem Wort „tassa“ (dessen) wird die Bedeutung des anderen Wortes (aññapadattha) angezeigt. Die Eigenschaften oder Attribute jener Bedeutung des anderen Wortes, deren Miterfassung (gahaṇa) ist „tagguṇasaṃviññāṇa“ (Miterfassung seiner Eigenschaften). Oder: Das, was diese Eigenschaft hat, ist „tagguṇa“; „tagguṇasaṃviññāṇa“ ist das Erfassen der mit dieser Eigenschaft verbundenen Bedeutung des anderen Wortes, nicht einer von dieser Eigenschaft freien Bedeutung. Hier wird jedoch folgende Metaregel (paribhāsā) aufgestellt: „In der Bedeutung eines anderen Wortes gibt es auch tagguṇasaṃviññāṇa“. Die Bedeutung davon ist: „In einem Kompositum, das die Bedeutung eines anderen Wortes ausdrückt, wird die Bedeutung des anderen Wortes zusammen mit dem Attribut verstanden, nicht ohne das Attribut.“ Das Wort „api“ (auch) wird verwendet, weil an einigen Stellen auch „atagguṇasaṃviññāṇa“ (Nicht-Miterfassung der Eigenschaften) zu sehen ist. Wo die Analyse (viggaha) durch ein Glied erfolgt, die Bedeutung des Kompositums aber die Gesamtheit ist, genau dort findet „tagguṇasaṃviññāṇa“ statt. Was sich von tagguṇasaṃviññāṇa unterscheidet, ist „atagguṇasaṃviññāṇa“; in diesem Fall, wo die Bedeutung des Kompositums nur das Glied selbst ist, liegt „atagguṇasaṃviññāṇa“ vor.

එත්ථ [Pg.168] පන බහුධනසද්දො පුරිසස්ස උපලක්ඛණභාවෙන කතත්තා. අභිමතොති පාණිනීයානං අභිමතො දසන්නං සමීපෙ ආසන්නා දසන්නමිච්චාදිවාක්‍යෙ.

Hier jedoch wird das Wort „bahudhana“ (viel Besitz habend) als Kennzeichnung (upalakkhaṇa) für den Mann verwendet. „Abhimato“ bedeutet von den Pāṇineern gebilligt, wie in Sätzen wie „nahe bei zehn“ (āsannā dasannaṃ) usw.

පරිමාණමෙවසඞ්ඛ්‍යෙයන්ති පරිමාණලක්ඛණමෙව සඞ්ඛ්‍යෙයං, තඤ්ච පරිමාණලක්ඛණං සඞ්ඛ්‍යෙයඤ්ච.

„Nur das Maß ist das zu Zählende“ (parimāṇamevasaṅkhyeya) bedeutet, dass nur das, was das Merkmal des Maßes hat, das zu Zählende ist; und dieses hat das Merkmal des Maßes und ist das zu Zählende.

සඞ්ඛ්‍යානරූපන්ති සඞ්ඛ්‍යානසභාවං.

„Saṅkhyānarūpa“ (die Form des Zählens habend) bedeutet die Natur des Zählens habend (saṅkhyānasabhāva).

පරිමාණෙනාති පඤ්චසඞ්ඛ්‍යාය පරිච්ඡිජ්ජමානෙන සඞ්ඛ්‍යෙයසඞ්ඛාතෙන පරිමාණෙන.

„‚Durch das Ausmaß‘ (parimāṇena) bedeutet: durch das Ausmaß, das als das zu Zählende bekannt ist und durch die Zahl Fünf bestimmt wird.“

සඞ්ඛ්‍යානවුත්තීති තෙන අනතිවත්තියමානතප්පරිච්ඡෙදක සඞ්ඛ්‍යානරූප සඞ්ඛාතෙ සඞ්ඛ්‍යානෙ වුත්ති යස්සා සා සඞ්ඛ්‍යානවුත්ති-පඤ්චසඞ්ඛ්‍යා.

„‚Ein Verhalten im Zählen‘ (saṅkhyānavutti) bedeutet: dasjenige, dessen Verhalten (vutti) in dem als Zählform bezeichneten Zählen liegt, welches jenes [Ausmaß] begrenzt und von diesem nicht überschritten wird; dies ist die Zahl Fünf.“

දිට්ඨන්තෙනිමිනා ඉමං දීපෙති ‘‘යථා පඤ්ච පරිමාණමෙසන්ති පඤ්චකාති එත්ථ පරිමාණරූපො-වයවභෙදසමුදායසභාවො පකතියත්ථො සමුදායිනො සකුනා පච්චයත්ථො, තථා තිදසාති එත්ථාපි’’ති, කප්පච්චයො පකතිප්පච්චයත්ථභෙදසම්භවෙන.

„Mit diesem Beispiel verdeutlicht er Folgendes: ‚Ebenso wie in [dem Ausdruck] „pañcaka“ (die Fünfheit) [im Sinne von] „Fünf ist ihr Ausmaß“, hier die ursprüngliche Bedeutung (pakatiyattho) die Natur einer Gesamtheit ist, die sich in Teile in Gestalt des Ausmaßes gliedert, und die Suffixbedeutung (paccayattho) die zu der Gesamtheit gehörenden Vögel sind; ebenso verhält es sich auch bei „tidasa“ (die Dreißig)‘, [daher] erscheint das Suffix -ka aufgrund des Entstehens eines Unterschieds zwischen der ursprünglichen Bedeutung und der Suffixbedeutung.“

කෙචි පනාති ඉමිනා පාණිනීයෙ දස්සෙති.

„Mit den Worten ‚Einige aber‘ (keci pana) weist er auf die Pāṇinīyas hin.“

පකතිප්පච්චයත්ථභෙදසම්භවාති ඉමිනා පරෙසං පකතිප්පච්චයත්ථානං භෙදාභාවස්ස ඉච්ඡිතත්තා සඤ්ඤායං සකත්ථෙ කප්පච්චයස්ස විධානං දස්සෙති.

„Mit den Worten ‚aufgrund des Entstehens eines Unterschieds zwischen der ursprünglichen Bedeutung und der Suffixbedeutung‘ zeigt er die Vorschrift des Suffixes -ka in dessen eigener Bedeutung (sakatthe) bei einer Benennung (saññā) auf, da von anderen das Nichtvorhandensein eines Unterschieds zwischen den ursprünglichen Bedeutungen und den Suffixbedeutungen gewünscht wird.“

ස්‍යාද්‍යන්තස්සාති ඉමිනා වාසද්දස්ස පදත්තං දස්සෙති.

„Mit ‚dessen, was auf syādi endet‘ (syādyantassa) zeigt er den Wortcharakter (padatta) des Wortes ‚vā‘ auf.“

තදත්ථෙපීති තස්ස වාඉති අඤ්ඤපදස්ස අත්ථෙපි, තදත්ථො චෙත්ථ විකප්පත්ථො වා සියා තදා පන ද්වින්නං ගහණෙ න තිණ්ණං, තෙසන්තු ගහණෙ න ද්වින්නං, සංසයො වා, තදා තු සංසයස්සොභයා ලම්බනරූපත්තා ද්වෙවාති වුත්තෙ තයො, තයොවාති වුත්තෙ ද්වෙ අපෙක්ඛීයන්තීති බුද්ධිවිසයා පඤ්ච අත්ථා සමාසාභිධෙය්‍යො හොන්ති.

„‚Auch in dessen Bedeutung‘ (tadatthepi) bedeutet: auch in der Bedeutung jenes anderen Wortes ‚vā‘. Und dessen Bedeutung ist hier entweder die Bedeutung einer Option (vikappattha) – wobei dann beim Erfassen von zweien nicht drei [erfasst werden], und beim Erfassen jener [drei] nicht zwei [erfasst werden] –, oder ein Zweifel (saṃsaya); in diesem Fall jedoch, da der Zweifel die Natur hat, sich auf beides zu stützen, werden bei der Aussage ‚nur zwei‘ drei erwartet, und bei der Aussage ‚nur drei‘ zwei erwartet. So sind die fünf Objekte des Verstandes (buddhivisayā) das durch das Kompositum auszudrückende Bezeichnete.“

නාමත්තෙනාති රුළ්හිනාමත්තෙන, අභිමතො පාණිනියානං, විකප්පිතං සුත්තන්තරෙන විභාසා සබ්බනාමසඤ්ඤාවිධානෙන.

„‚Bloß dem Namen nach‘ (nāmattena) bedeutet: bloß durch den herkömmlichen Namen (rūḷhināmattena). Dies wird von den Pāṇinīyas bevorzugt und durch eine andere Regel (suttantara) mittels der optionalen Vorschrift der Bezeichnung als Pronomen (sabbanāmasaññāvidhāna) wahlweise geregelt.“

අවයවධම්මෙනාති අවයවසඞ්ඛාතෙන සභාවෙන.

„‚Durch die Eigenschaft eines Teils‘ (avayavadhammena) bedeutet: durch das als Teil bezeichnete eigene Wesen (sabhāva).“

නනු [Pg.169] ච සමානාධිකරණානං බහුබ්බීහි වුත්තො පාණිනියෙහි ‘පඤ්චහි භුත්තමස්සෙති බ්‍යධිකරණානං න සියා’ති, තථා පඨමත්ථං වජ්ජෙත්වා සබ්බවිභත්‍යත්ථෙසු ඉට්ඨො ‘වුට්ඨෙ දෙවෙගතොච්චත්‍ර වුට්ඨදෙවොති න සියා’ති තස්මා කථමත්‍ර බ්‍යධිකරණානං පඨමත්ථෙ සමාසො වණ්ණීයතෙච්චාසඞ්කියාහ-‘බ්‍යධිකරණානම්පි’ච්චාදි, බ්‍යධිකරණානම්පි යථාභිධානංසමාසසබ්භාවතො පඤ්චහි භුත්තමස්සෙත්‍යාදො බහුලාධිකාරා අනභිධානතො වා න භවිස්සති, තතොයෙව ච පඤ්ච භුත්ත වන්තො-ස්සෙති සමානාධිකරණානම්පි ක්වචි න භවිස්සති, තථා පඨමත්ථෙපි ක්වචි න භවිස්සති වුට්ඨෙ දෙවෙ ගතො’ති. තුල්‍යයොගෙ ගම්‍යමානෙති අත්ථො.

„Aber wurde das Bahubbīhi-Kompositum von den Pāṇinīyas nicht für gleichgeordnete Wörter (samānādhikaraṇa) gelehrt, sodass es bei verschiedengeordneten Wörtern (byadhikaraṇa) wie in ‚pañcahi bhuttam assa‘ (von fünfen wurde von ihm gegessen) nicht vorkommen sollte? Ebenso ist es, abgesehen von der Bedeutung des ersten Kasus (paṭhamattha), in allen Kasusbedeutungen erwünscht; somit sollte es bei ‚vuṭṭhe deve gato‘ (als es regnete, ging er) nicht zu ‚vuṭṭhadevo‘ kommen. Warum also wird hier ein Kompositum von verschiedengeordneten Wörtern in der Bedeutung des ersten Kasus dargelegt? Angesichts dieser Befürchtung sagt er: ‚auch von verschiedengeordneten Wörtern‘ (byadhikaraṇānampi) usw. Denn das Vorhandensein des Kompositums auch bei verschiedengeordneten Wörtern richtet sich nach dem tatsächlichen Sprachgebrauch (yathābhidhāna). Bei ‚pañcahi bhuttam assa‘ usw. wird es aufgrund des Bereichs der Vielfältigkeit (bahulādhikāra) oder wegen des Nicht-Ausgedrückt-Werdens (anabhidhāna) nicht gebildet. Aus ebendiesem Grund wird es manchmal auch bei gleichgeordneten Wörtern wie ‚pañca bhuttavanto assa‘ nicht gebildet, und ebenso manchmal nicht in der Bedeutung des ersten Kasus bei ‚vuṭṭhe deve gato‘. ‚Wenn eine gleiche Verbindung verstanden wird‘ (tulyayoge gamyamāne) ist die Bedeutung.“

අඤ්ඤත්‍රචාති තුල්‍යයොගතො-ඤ්ඤත්‍ර සලොමකොත්‍යාදීසු ච, විජ්ජමානානි ලොමාන්‍යස්ස, විජ්ජමානා පක්ඛා අස්සාති විග්ගහො. උපසඞ්ඛ්‍යාතො ‘‘ස්‍යාද්‍යධිකාරෙ-ත්ථිඛීරාදීනමුපසඞ්ඛ්‍යාන’’න්ති (2-2-24-වා) සභාවතො එව නිවත්තො න සුත්තන්තරතො, ගතත්ථස්සාපි හි පයොගෙ අනවට්ඨානං සියා පිට්ඨපෙසනෙ විය, කථඤ්චරහි බ්‍රාහ්මණෙ බහූ ආනය, අහං පචාමීති නාවස්සමෙවං පයොගො, කත්ථචි පන වචනසිලිට්ඨතාදිප්පයොජනෙ සති හොතෙව.

„‚Und andernorts‘ (aññatraca) bedeutet: an anderen Orten als bei einer Verbindung mit dem Wort „sama“ oder Ähnlichem (tulyayoga), wie in ‚salomako‘ (behaart) usw. Die Wortanalyse (viggaha) lautet: ‚dessen Haare vorhanden sind‘ (vijjamānāni lomānyassa), ‚dessen Flügel vorhanden sind‘. Die zusätzliche Hinzufügung (upasaṅkhyāta) gemäß der Vārttika-Regel ‚Im Bereich des Fallsuffixes (syādyadhikāra) ist die Ergänzung von atthi, khīra usw. vorzunehmen‘ ist von Natur aus ausgeschlossen, nicht durch eine andere Regel. Denn wenn die Bedeutung bereits erfasst ist, wäre deren Verwendung haltlos, wie das Mahlen von Mehl (piṭṭhapesane viya). Wie verhält es sich aber mit Ausdrücken wie: ‚Bringe viele Brahmanen herbei, ich werde kochen‘? Eine solche Verwendung ist nicht zwingend notwendig, doch wenn ein bestimmter Zweck wie die Geschmeidigkeit der Rede (vacanasiliṭṭhatā) vorliegt, kommt sie durchaus vor.“

කණ්ඨෙ සම්භවොති කාළස්ස කණ්ඨෙ සම්භවො. ට්ඨසද්දත්ථොති කණ්ඨට්ඨසද්දෙ ට්ඨසද්දත්ථො. ඔට්ඨසද්දොව මුඛවුත්තීත්‍යනෙන ගම්මමානත්ථත්තා දුතියස්ස මුඛසද්දස්සාප්පයොගමාහ, තස්මා ඔට්ඨොව මුඛමස්සාති විග්ගය්හ ඔට්ඨමුඛොති සමාසො, න ච පාණි පාණ්‍යන්තරස්ස මුඛං, මුඛෙනෙව ච පාණිමුඛස්ස සදිසත්තං පසිද්ධන්ති සාමත්ථියා ඔට්ඨමුඛමිව මුඛමස්සෙත්‍යත්ථෙව තිට්ඨතෙ, උපන්‍යස්‍යන්තෙත්‍යුපන්‍යාසා, විසයදස්සනත්ථාති ඉමිනා’කණ්ඨෙ කාළො යස්සා’ත්‍යාදීකමෙව වාක්‍යන්ති දස්සෙති. සමුදායෙ විකාරෙචාති සමුදායසම්බන්ධෙ විකාරසම්බන්ධෙ ච. තංසමාසස්සාති තස්සා ඡට්ඨියා සමාසස්ස, තදභිධායිනන්ති සඞ්ඝාත විකාරාභිධායීනං, කෙසානං සඞ්ඝාතො ඉච්චාදි පරෙසං වාක්‍යං. ධාතුතො ජාතං ධාතුජං, උත්තරපදං පතිතසද්දාදි, තස්ස පයොගොති පතිතසද්දස්ස පයොගො.

„‚Entstehen im Hals‘ (kaṇṭhe sambhavo) bedeutet das Entstehen des Schwarzen im Hals. ‚Die Bedeutung des Lautes ṭṭha‘ (ṭṭhasaddattho) ist die Bedeutung des Lautes ‚ṭṭha‘ im Wort ‚kaṇṭhaṭṭha‘. Mit [der Erklärung], dass das Wort ‚oṭṭha‘ (Lippe) selbst die Bedeutung des Mundes ausdrückt (mukhavutti), zeigt er die Nichtverwendung des zweiten Wortes ‚mukha‘ auf; daher bildet man nach der Analyse ‚dessen Mund wie eine Lippe ist‘ (oṭṭho va mukham assa) das Kompositum ‚oṭṭhamukho‘. Und eine Hand ist nicht der Mund einer anderen Hand, und die Ähnlichkeit des Hand-Mundes (pāṇimukha) ist eben nur mit einem Mund bekannt, weshalb es folgerichtig nur in der Bedeutung ‚dessen Mund wie ein Lippen-Mund ist‘ (oṭṭhamukham iva mukham assa) steht. ‚Sie werden dargelegt‘ bedeutet ‚Darlegungen‘ (upanyāsā). ‚Um den Bereich aufzuzeigen‘ (visayadassanatthā) – hiermit zeigt er, dass der Satz eben die Form ‚kaṇṭhe kāḷo yassa‘ (dessen Hals schwarz ist) usw. hat. ‚In der Gesamtheit und in der Modifikation‘ (samudāye vikāre ca) bedeutet: im Verhältnis einer Gesamtheit und im Verhältnis einer Modifikation. ‚Dessen Kompositum‘ (taṃsamāsassa) bedeutet das Kompositum jenes Genitivs. ‚Dasselbe bezeichnend‘ (tadabhidhāyinaṃ) bedeutet: die eine Ansammlung oder Modifikation bezeichnen; der Satz anderer lautet ‚eine Ansammlung von Haaren‘ (kesānaṃ saṅghāto) usw. ‚Aus einer Wurzel entstanden‘ ist das aus einer Wurzel Geborene (dhātuja). Das Folgeglied (uttarapada) ist das Wort ‚patita‘ (gefallen) usw.; ‚dessen Verwendung‘ (tassa payogo) ist die Verwendung des Wortes ‚patita‘.“

‘‘නඤ්ස්මාත්ථ්‍යත්ථාන’’න්ති (2-2-24) [Pg.170] වාත්තිකං, එතනාහ-‘ඤ කාරානු බන්ධා’ඉච්චාදි. පාණිනියා තු අවිජ්ජමානසද්දො නඤ්සමාසො, පදන්තරෙ නාස්ස බහුබ්බීහි වොත්තරපදලොපො, අවිජ්ජමානා පුත්තාස්ස අපුත්තොවිජ්ජමානපුත්තොති සාධෙන්ති, ඉච්ඡතෙ පාණිනීයෙහි… දක්ඛිණපුබ්බා සද්දානං නානත්ථත්තා බ්‍යධිකරණත්තා, වචනෙපීති සුත්තෙ විජ්ජමානෙපි, අය මඤ්ඤපදත්ථසමාසො පරෙහි බහුබ්බීහීති වුච්චති තථාහි බහවො විහයො යස්ස සො බහුබ්බීහි, යථා බහුබ්බීහීති අඤ්ඤපදත්ථප්පධානො තථා අයම්පි.

„‚Nañsmātthyatthānaṃ‘ ist ein Vārttika; hiermit sagt er ‚mit dem Stummlaut-Indikator ñ‘ (ñakārānubandhā) usw. Für die Pāṇinīyas jedoch ist das Wort ‚avijjamāna‘ ein Nañ-Kompositum, und mit einem anderen Wort wird es zu einem Bahubbīhi, wobei das Folgeglied optional elidiert wird (vottarapadalopo). Sie leiten ‚aputto‘ (sohnlos) oder ‚avijjamānaputto‘ aus ‚avijjamānā puttā assa‘ (dessen Söhne nicht existieren) her. Es wird von den Pāṇinīyas gewünscht… [wie in] ‚dakkhiṇapubbā‘ (Südosten), aufgrund der Verschiedenartigkeit der Bedeutungen der Wörter und weil sie in verschiedenen Kasus stehen (byadhikaraṇattā). ‚Auch im Wortlaut‘ (vacanepīti) bedeutet: obwohl es im Sutta vorhanden ist. Dieses Kompositum, das die Bedeutung eines anderen Wortes ausdrückt (aññapadatthasamāso), wird von anderen ‚Bahubbīhi‘ genannt. Denn wer viel Reis hat (bahavo vīhayo yassa), ist ein ‚bahubbīhi‘; genau wie ‚bahubbīhi‘ in der Bedeutung eines anderen Wortes dominant ist, so ist es auch dieses.“

19. චත්ථෙ

19. „In der Bedeutung von ‚ca‘ (und)“

සමුච්චීති පිණ්ඩීකරණං, කො සොති ආහ- ‘සාධනමෙක’මිච්චාදි. එකං සාධනං එකං කිරියං වා පටිච්ච චීයමානතාති සම්බන්ධො, කෙසන්ති ආහ- ‘කිරියාසාධනාන’න්ති, කෙනාති ආහ- ‘අත්තරූපභෙදෙනා’’ති. තත්ථ දෙවදත්තො භුඤ්ජති තිට්ඨති පචතිචාති සාධනම්පටිච්ච කිරියානං අත්තරූපභෙදෙන චීයමානතා වෙදිතබ්බා, ධවෙ ච ඛදිරෙ ච පලාසෙ ච ඡින්දාති කිරියම්පටිච්ච අත්තරූපභෙදෙන සාධනානං චීයමානතා වෙදිතබ්බා.

„‚Häufung‘ (samuccayo) bedeutet Zusammenfassung (piṇḍīkaraṇa). Was ist das? Er sagt: ‚ein einziges Mittel (sādhana)‘ usw. Die Verbindung lautet: ‚das Angesammelt-Werden (cīyamānatā) im Hinblick auf ein einziges Mittel oder eine einzige Handlung (kiriya)‘. Wovon? Er sagt: ‚von Handlungen und Mitteln‘ (kiriyāsādhanānaṃ). Wodurch? Er sagt: ‚durch den Unterschied ihrer eigenen Formen‘ (attarūpabhedena). Darunter ist bei ‚Devadatta isst, steht und kocht‘ (devadatto bhuñjati tiṭṭhati pacati ca) das Angesammelt-Werden der Handlungen durch den Unterschied ihrer eigenen Formen im Hinblick auf ein einziges Mittel [Devadatta] zu verstehen; und bei ‚fäll die Dhava-, Khadira- und Palāsa-Bäume‘ (dhave ca khadire ca palāse ca chinda) ist das Angesammelt-Werden der Mittel durch den Unterschied ihrer eigenen Formen im Hinblick auf eine einzige Handlung [das Fällen] zu verstehen.“

සොති සමුච්චයො භවතීති සෙසො, කෙසන්ති ආහ- ‘තුල්‍ය බලාන’මිච්චාදි.

„‚Dieses‘ (so) [bedeutet]: es ist eine Häufung (samuccayo) – dies ist die Ergänzung. Wovon? Er sagt: ‚von gleichgewichtigen [Wörtern]‘ (tulyabalānaṃ) usw.“

තුල්‍යබලානන්ති ඉමිනා විසුං පධානභාවෙන කිරියාභිසම්බන්ධා අඤ්ඤමඤ්ඤානපෙක්ඛත්තමාහ.

„Mit ‚von gleichgewichtigen [Wörtern]‘ (tulyabalānaṃ) drückt er deren gegenseitige Unabhängigkeit (aññamaññānapekkhatta) aus, da sie jeweils einzeln als Hauptsache mit der Handlung verbunden sind.“

අනියතක්කමයොගපජ්ජානන්ති කමො ච යොගපජ්ජඤ්ච, අනියතං කමයොගපජ්ජං යෙසං සද්දානං තෙසං, යථෙත්‍යාදිනා තත්ථොදාහරණං දස්සෙති, එත්ථායමධිප්පායො ‘‘එත්ථ ගවාදීනං විසුං පධානභාවෙනානයනකිරියාභිසම්බන්ධා තුල්‍යබලතා ගවාදීනං වුත්තක්කමෙනෙව නයනාභාවා අනියතක්කමතා ගවාදීනං යුගපදි නයනාභාවා අනියත යොගපජ්ජතා ච හොති, තථා අඤ්ඤං තාදිසම්පී’’ති. අනු පච්ඡා පධානානුරොධෙන (චයනං) අන්වාචයො, තං බ්‍යඤ්ජයති ‘යත්ථෙ’ච්චාදි, තදනුරොධෙනාති තදනුගුණෙන, උදාහරති ‘යථෙ’ච්චාදි, භික්ඛාගමනමෙත්ථ පධානමන්තරඞ්ගත්තා[Pg.171], නෙතරං බහිරඞ්ගත්තා, තං කරණෙ යදි ගාවොපි පස්සති තාප්‍යානයති, එත්ථ තු ගොස්සානයනං භික්ඛාටනමපෙක්ඛතෙ, නෙතරමිතරස්ස… විනාපි තෙන තදනුට්ඨානතො. ඉතරස්ස ඉතරෙන යො ගො ඉතරෙතරයොගො, සො ච එතාදිසොති ආහ- ‘අඤ්ඤමඤ්ඤෙ’ච්චාදි.

„Unbestimmte Reihenfolge und unbestimmte Gleichzeitigkeit“ (aniyatakkamayogapajja) bedeutet Reihenfolge und Gleichzeitigkeit; jene Wörter, für die Reihenfolge und Gleichzeitigkeit unbestimmt sind. Mit den Worten „wie“ (yatha) usw. zeigt er dort das Beispiel. Hierbei ist die Absicht: „Weil hier Rinder usw. einzeln durch ihre vorrangige Verbindung mit der Handlung des Bringens von gleicher Stärke sind, und weil die Rinder nicht in der genannten Reihenfolge gebracht werden, liegt eine unbestimmte Reihenfolge vor; und weil die Rinder nicht gleichzeitig gebracht werden, liegt eine unbestimmte Gleichzeitigkeit vor; und ebenso verhält es sich mit anderen derartigen [Dingen]“. Anu bedeutet danach; anvācaya (Hinzufügung) ist das Hinzufügen in Übereinstimmung mit der Hauptsache. Dies bringt er mit „wo“ (yattha) usw. zum Ausdruck. „In Übereinstimmung damit“ bedeutet entsprechend demgemäß. Er gibt das Beispiel mit „wie“ (yatha) usw. Hierbei ist das Gehen um Almosen die Hauptsache, da es innerlich ist, das andere nicht, da es äußerlich ist. Wenn man dies tut und dabei auch Rinder sieht, bringt man diese auch mit. Hier jedoch hängt das Herbeibringen der Rinder vom Almosengang ab, nicht umgekehrt, da jener Almosengang auch ohne dieses ausgeführt wird. Die Verbindung von einem mit einem anderen ist die wechselseitige Verbindung (itaretarayoga), und diese ist von solcher Art, weshalb er „gegenseitig“ (aññamañña) usw. sagt.

අවයවප්පධානො චාති සාභාවිකාභිධානසාමත්ථියෙනාපුථුභූතො ච, වුත්තිවයෙන සාරිපුත්තසද්දො මොග්ගල්ලානත්ථො හොති මොග්ගල්ලානසද්දො සාරිපුත්තත්ථොපීති අඤ්ඤමඤ්ඤත්ථෙ පධානතො යුගපද්‍යධිකරණවචනෙ සති චත්ථ සමාසොති සො-යමධිකරණ සමුදායො උභයපදානුගතඋභයත්ථවසෙන චතුබ්බිධොපි යුගපදි බුද්ධියා ගය්හමානො කදාචි උබ්භූතාවයවභෙදො තෙනෙව සාභාවිකාභිධානසාමත්ථියෙනෙච්චෙවමවයවප්පධානො ච, නනු ච ජනනමරණානීති විරුද්ධානං කථමෙකෙනාභිධානන්ති වුච්චතෙ- සබ්බොපි සද්දො පයුජ්ජමානො (ඉතරී) තරෙනාවධාරණං වත්තතෙ, තෙන එකෙකො සද්දො එකෙකස්සත්ථස්ස වාචකො, තථාපි යථා සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානාති එත්ථ බහුවචනස්සඤ්ඤථානුපපත්තියා යුගපද්‍යධිකරණවචනතා හොතී, තථාත්‍රාපි බහුවචනස්සඤ්ඤථානුපපත්තිලක්ඛණෙන සාමත්ථියෙන එකෙනාප්‍යභිධානං හොති. ඉති හෙතුම්හි, යතො එවමවයවප්පධානො තතොති අත්ථො.

„Und das, worin die Glieder im Vordergrund stehen“ (avayavappadhāno ca) bedeutet: auch durch die natürliche Bezeichnungskraft nicht getrennt. Durch die Funktion der Ausdrucksweise (vutti) hat das Wort „Sāriputta“ die Bedeutung von „Moggallāna“, und das Wort „Moggallāna“ hat auch die Bedeutung von „Sāriputta“. Wenn bei gegenseitiger Bedeutung eine gleichzeitige Bezeichnung mit gleichem Bezug (yugapadyadhikaraṇavacana) vorrangig stattfindet, liegt das ca-Kompositum (Dvandva) vor. Diese Gesamtheit von Objekten, die in vierfacher Weise gemäß den beiden Wörtern und den beiden Bedeutungen gleichzeitig vom Verstand erfasst wird, lässt manchmal den Unterschied der einzelnen Glieder hervortreten und ist eben durch diese natürliche Bezeichnungskraft so beschaffen, dass die Glieder im Vordergrund stehen. Aber wie kann bei gegensätzlichen Dingen wie „Geburt und Tod“ (jananamaraṇāni) eine Bezeichnung durch ein einziges Wort erfolgen? Dazu wird gesagt: Jedes verwendete Wort bezieht sich auf die Abgrenzung durch das andere. Dadurch drückt jedes einzelne Wort eine einzelne Bedeutung aus. Dennoch, so wie im Fall von „Sāriputtamoggallānā“ hier aufgrund der Unmöglichkeit einer anderen Erklärung für den Plural eine gleichzeitige Bezeichnung mit gleichem Bezug vorliegt, so gibt es auch hier durch die Ausdruckskraft, die durch die Unbestreitbarkeit des Plurals gekennzeichnet ist, eine Bezeichnung durch ein einziges Wort. „Iti“ zeigt den Grund an: Weil auf diese Weise die Glieder im Vordergrund stehen, deshalb [verhält es sich so] – das ist die Bedeutung.

බහුත්තාති කිඤ්චාපි වාක්‍යෙ නෙසං විසුං බහ්වත්ථතා, න හි සාරිපුත්තමානයාති වුත්තෙ මොග්ගල්ලානස්සාපි සම්පච්චයො භවති, තථාපි යතො වුත්තිවිසයෙ සහභූතානමෙවෙසං විසුං බහ්වත්ථතා, තතො තත්ථ වචනීයස්ස අත්ථස්ස සඞ්ඛ්‍යාතෙදෙන බහුත්තං. සමාහරණං පිණ්ඩීකරණවසෙන සංහරණං සමාහාරො, සො චෙවං වෙදිතබ්බොති දස්සෙතුමාහ ‘අඤ්ඤමඤ්ඤෙ’ච්චාදි.

„Pluralität“ (bahutta) bedeutet: Obwohl im Satz ihre Bedeutung einzeln vielfältig ist – denn wenn gesagt wird: „Bringe Sāriputta“, entsteht nicht auch das Verständnis von Moggallāna –, gibt es dennoch, weil im Bereich des zusammengesetzten Ausdrucks (vuttivisaye) eben diese zusammen vorkommenden [Wörter] einzeln eine vielfältige Bedeutung haben, dort eine Pluralität durch den Unterschied in der Anzahl der auszudrückenden Bedeutung. Das Zusammenfassen (samāhāra) ist das Zusammenbringen im Sinne einer Zusammenballung (piṇḍīkaraṇa); um zu zeigen, dass dies so zu verstehen ist, sagt er „gegenseitig“ (aññamañña) usw.

එත්ථ ච කිඤ්චාපි ඉතරීතරයොගස්ස සමාහාරස්ස ච භාවරූපත්තා අදබ්බරූපතා, තථාපීතරීතරයොගෙ තු යථා ගුණවච නානං [Pg.172] සුක්කං වත්ථං සුක්කො කම්බලො සුක්කා ගාවීති නිස්සයභෙදතො ලිඞ්ගවචනසිද්ධි, තථා තද්ධම්මානමභිධානතො නිස්සයතො ලිඞ්ගවචන සිද්ධි වෙදිතබ්බා, සංහතිප්පධානත්තාචෙකවචනන්ති යදා බහුන්නං සමුදායො තිරොහිතාවයවභෙදො සංඝාතො පක්කමීයතෙ, තදා සමාහාරොච්චෙව සංහතිප්පධානත්තා එකවචනං හොතීති අත්ථො. තදනුට්ඨානතොති තස්ස කරණතො. බ්‍යතිකරො මිස්සතා, බ්‍යතිකරං දස්සෙති පාණිච්චාදිනා, පච්චෙකං පරිසමත්තියං වාක්‍යබහුත්තං දස්සෙති ‘තත්ථ හිච්චාදි.

Und hierbei gilt: Obwohl sowohl die gegenseitige Verbindung (itaretarayoga) als auch das Zusammenfassen (samāhāra) aufgrund ihrer Natur als abstrakte Zustände (bhāvarūpa) keine substanzielle Form (adabbarūpatā) besitzen, ist dennoch bei der gegenseitigen Verbindung die Bestimmung von Genus und Numerus (liṅgavacana) durch den Unterschied der Bezugsobjekte (nissaya) zu verstehen, wie bei Eigenschaftswörtern: „weißes Tuch“ (sukkaṃ vatthaṃ), „weiße Decke“ (sukko kambalo), „weiße Kuh“ (sukkā gāvī); ebenso ist die Bestimmung von Genus und Numerus durch das Bezugsobjekt aufgrund der Benennung ihrer Eigenschaften zu verstehen. „Singular aufgrund des Vorrangs der Verbundenheit“ (saṃhatippadhānattā ekavacanaṃ) bedeutet: Wenn eine Ansammlung von vielen Dingen als eine geschlossene Einheit (saṅghāta) ohne Unterscheidung ihrer einzelnen Teile aufgefasst wird, dann steht beim Zusammenfassen (samāhāra) die Verbundenheit im Vordergrund, weshalb der Singular verwendet wird – das ist die Bedeutung. „Aufgrund von dessen Ausführung“ (tadanuṭṭhānato) bedeutet aufgrund von dessen Verrichtung (tassa karaṇato). Byatikara bedeutet Vermischung; er zeigt die Vermischung mit „Hände“ (pāṇi) usw. Bei der Vollendung des jeweiligen Einzelnen zeigt er die Vielheit der Sätze mit „dort nämlich“ (tattha hi) usw.

චක්ඛුඤ්ච සොතඤ්ච, මුඛඤ්ච නාසිකා ච, හනු ච ගීවා ච, ඡවි ච මංසඤ්ච ලොහිතඤ්ච, නාමඤ්ච රූපඤ්ච, ජරා ච මරණඤ්චාති විග්ගය්හ සමාසො, ‘‘සමාහාරෙ නපුංසක’’න්ති (3-20) සබ්බත්ථ නපුංසකලිඞ්ගං, ස්‍යාදිම්හි මුඛ නාසිකන්තිආදීසු ‘‘ස්‍යාදීසු රස්සො’’ති (3-23) රස්සො. අලභතා ගොමුඛං ඩිණ්ඩිමො භෙරිවිසෙසා, ආළම්බරං පණවො, මුරජො මුදඞ්ගො, මද්දවො මුදඞ්ගො. මද්දවවාදනං පණවවාදනඤ්ච සිප්පමස්ස මද්දවිකො පාණවිකො, සම්මං කංසතාළං, තාළං හත්ථතාළං, අලසතා ච ආළම්බරො ච, මුරජො ච, ගොමුඛො ච, සඞ්ඛො ච ඩිණ්ඩිමො ච, මද්දවිකො ච, පාණවිකො ච, ගීතඤ්ච වාදිතඤ්ච, සම්මඤ්ච තාළඤ්චාති විග්ගහො. යුගස්ස හිතා යොග්ගා ගොණා, තෙසමිදං යොග්ගං කසිකම්මං, තස්ස අඞ්ගං. තෙනාහ- ‘කසිභණ්ඩාන’න්ති, ඵාලොකසකො, පාචනං පතොදො, යුගො ච නඞ්ගලඤ්චාති විග්ගහො. පිණ්ඩමායුධවිසෙසො, අසි ච සත්ති ච තොමරඤ්ච පිණ්ඩඤ්චාති විග්ගහො. චම්මං සරවාරණඵලකං, කලාපො තූණීරං, පහරණඤ්ච ආවරණඤ්චාති විග්ගහො. අහි ච නකුලො ච, බීළාරො ච මූසිකො ච, කාකො ච උලූකො ච, නාගො ච සුපණ්ණොචාති විග්ගහො. සඞ්ඛ්‍යා ච පරිමාණඤ්ච සඞ්ඛ්‍යාපරිමාණං, තත්ථ පරිමාණසඤ්ඤානං යථාදීඝො ච මජ්ඣිමො ච දීඝමජ්ඣිමං. එකකඤ්ච දුකඤ්චාති විග්ගහො, දුකතිකාදීසුපි එසෙවනයො.

„Das Auge und das Ohr“, „der Mund und die Nase“, „der Kiefer und der Hals“, „die Haut, das Fleisch und das Blut“, „Name und Form“, „Altern und Tod“ – so lautet die Analyse des Kompositums. Gemäß der Regel „Im Falle der Zusammenfassung gilt das Neutrum“ steht überall das Neutrum; bei den Kasusendungen wie in „mukhanāsikaṃ“ tritt Kürzung ein gemäß der Regel „Kürzung vor Kasusendungen“. Alabhatā, Gomukha und Ḍiṇḍima sind verschiedene Arten von Trommeln; Āḷambara ist die kleine Trommel (paṇava), Muraja ist die Tontrommel (mudaṅga), Maddava ist die Tontrommel (mudaṅga). Jener, dessen Handwerk das Spielen der Maddava-Trommel und der Paṇava-Trommel ist, ist ein Maddava-Spieler (maddavika) und ein Paṇava-Spieler (pāṇaviko). Samma ist die Bronze-Zimbel, Tāḷa ist das Händeklatschen. Die Analyse lautet: die Alasatā-Trommel, die Āḷambara-Trommel, die Muraja-Trommel, die Gomukha-Trommel, das Muschelhorn (saṅkha), die Ḍiṇḍima-Trommel, der Maddava-Spieler, der Paṇava-Spieler, Gesang und Instrumentalspiel, Zimbel und Klatschen. Jene Ochsen, die für das Joch geeignet sind, heißen Joch-Ochsen; für sie ist dieses Geschirr die Pflugarbeit, deren Bestandteile [dies sind]. Daher sagt er: „Pfluggeräte“ (kasibhaṇḍānaṃ). Phāla (Pflugschar) ist das Pflugeisen, Pācana ist der Treibstachel. Die Analyse lautet: das Joch und der Pflug. Piṇḍa ist eine besondere Art von Waffe. Die Analyse lautet: das Schwert, der Speer, die Lanze und die Piṇḍa-Waffe. Camma (Leder) ist der Pfeilschild, Kalāpo ist der Köcher. Die Analyse lautet: die Waffe und die Rüstung (paharaṇañca āvaraṇañca). Die Schlange und der Mungo, die Katze und die Maus, die Krähe und die Eule, die Schlange (nāga) und der Supaṇṇa (Garuda) – so lautet die Analyse. Zahl und Maß ist „Zahl-Maß“ (saṅkhyāparimāṇaṃ); darin ist bei Begriffen des Maßes das Beispiel wie: „das Lange und das Mittlere“ (dīghamajjhimaṃ). „Das Einfache und das Zweifache“ lautet die Analyse, und ebenso verhält es sich bei „Zweifach-Dreifach“ usw.

ඛුද්දජන්තු සියා- නට්ඨි, අථවා ඛුද්දකොව යො;

සතං වා පසතෙ යෙසං, කෙචි ආනකුලා අපි.

Ein kleines Lebewesen (khuddajantu) mag sein: eines, das knochenlos ist, oder eines, das einfach winzig ist; oder jene, von denen hundert in eine Handvoll passen; manche sagen, sogar bis hin zu den Mungos (nakula).

කීටො ච පතඞ්ගො ච, කුන්ථො ච කිපිල්ලිකො ච, ඩංසො ච මකසො ච, මක්ඛිකා ච කිපිල්ලිකාචාති විග්ගහො. පචනචණ්ඩාලාති ඔ රබ්භිකාදීනං [Pg.173] රුළ්හීසඤ්ඤා. උරබ්භෙ හන්ත්වා ජීවතීති ඔරබ්භිකො, එවං සෙසෙසු. සානං සුනඛං පචතීති සපාකො, වෙනා තච්ඡකා, රථකාරා චම්මකාරා. සාධාරණා සමානා, චරණසද්දො- යං ඉධ ගය්හතීති සම්බන්ධො, යථා සකමජ්ඣයනාය චරීයන්ති වතාන්‍යෙතෙසූති චරණානි, කඨාදිවාඣාන්‍යජ්ඣයනානි සාඛාසඤ්ඤකානි. යස්මා එතෙහි චරති අරියසාවකො ගච්ඡති අමතං දිසං, තස්මා චරණානි සීලාදයො පණ්ණරස ධම්මා. තෙනාහ- ‘කඨාදීහී’තිආදි, කඨාදීහීති පසිද්ධිවසෙන කමාතික්කමෙනාපි වුත්තං, තතො ආදිසද්දෙන අතිසාදයො ගය්හන්ති. අතිසෙන භාරද්වාජෙන කඨෙන වුත්තං විදන්ත්‍යධීයන්ති වාති ‘‘අඤ්ඤස්මි’’ති (4-121) ණො, ‘‘ලොපො’’ති (4-123) ලොපො අතිසා භාරද්වාජා කඨා. කලාපිනා වුත්තං විදන්ත්‍යධීයන්ති වාති, තෙනෙව ණො, කලාපා, කඨා ආදි යෙසං තෙ කඨාදයො, තෙහි අජ්ඣෙනවිසෙසෙ ච පුරිසෙ ච උපචාරාති සම්බන්ධො.

„Ein Insekt und eine Motte, eine Ameise und eine rote Ameise, eine Bremse und eine Mücke, eine Fliege und eine rote Ameise“ – so lautet die Wortanalyse (viggaho). „Pacanacaṇḍālā“ (die beim Kochen Unbarmherzigen) ist eine traditionelle Bezeichnung (ruḷhīsaññā) für Schafschlächter (orabbhika) und ähnliche. Wer Schafe tötet und davon lebt, ist ein Schafschlächter (orabbhiko); ebenso verhält es sich bei den übrigen. Wer Hunde (sāna, sunakha) kocht, ist ein Hundekocher (sapāko); „venā“ sind Bambusflechter, „tacchakā“ Zimmerleute, „rathakārā“ Wagenbauer, „cammakārā“ Lederarbeiter. „Sādhāraṇā“ bedeutet gemeinsam (samānā). Das Wort „caraṇa“ – das, was hier angenommen wird – ist der Bezug (sambandho); wie etwa: „Sie werden für das eigene Studium praktiziert (carīyanti), Gelübde in diesen, daher caraṇāni“, was sich auf das Studium der Kaṭha-Rezitationen und anderen bezieht, die als Zweige (sākhā) bekannt sind. Weil der edle Schüler (ariyasāvako) mittels dieser wandelt (carati) und zur unsterblichen Richtung (amataṃ disaṃ) geht, sind „caraṇāni“ (Wandel) die fünfzehn Eigenschaften (dhamma), beginnend mit der Tugend (sīla). Deshalb sagte er: „Durch die Kaṭha-Schule usw.“ (kaṭhādīhi). Mit „kaṭhādīhi“ wird es aufgrund der Bekanntheit auch unter Abweichung von der Reihenfolge ausgedrückt; durch das Wort „ādi“ (und so weiter) werden Atisa und andere erfasst. Was von Atisa, Bhāradvāja und Kaṭha verkündet wurde, oder was sie wissen und studieren: nach der Regel „aññasmi“ (4-121) wird das Suffix -ṇa angefügt, und nach „lopo“ (4-123) erfolgt dessen Elision, [woraus sich] „Atisā“, „Bhāradvājā“ und „Kaṭhā“ [ergeben]. Was von Kalāpin verkündet wurde oder was sie wissen und studieren: durch eben dieses Suffix -ṇa [erhält man] „Kalāpā“. Diejenigen, deren Anfang Kaṭha usw. sind, sind die „kaṭhādayo“; die Verbindung mit diesen bezieht sich im übertragenen Sinne (upacārā) sowohl auf das spezifische Studium als auch auf die Personen.

සීලාදයොතිආදිසද්දෙන ඉන්ද්‍රියසංවරාදයො ගය්හන්ති. සීලඤ්ච පඤ්ඤාණඤ්ච, සමථො ච විපස්සනා ච විජ්ජා ච චරණඤ්චාති විග්ගහො. එකතො අජ්ඣයනමෙතෙසූති එකජ්ඣයනානි, පකඨානි වචනානි පාවචනානි සද්ධම්මො, එකජ්ඣයනානි ච තානි පාවචනානි ච තෙසං, දීඝො ච දීඝාගමො ච මජ්ඣිමො ච මජ්ඣිමාගමො ච, එකුත්තරො ච අඞ්ගුත්තරාගමො ච සංයුත්තාගමො ච, ඛන්ධකො ච විභඞ්ගොචාති විග්ගහො.

Mit dem Wort „ādi“ (und so weiter) in „sīlādayo“ (Tugend usw.) werden Sinneszügelung (indriyasaṃvara) und anderes erfasst. „Tugend (sīla) und Weisheit (paññāṇa), Geistesruhe (samatha) und Hellblick (vipassanā), klares Wissen (vijjā) und Wandel (caraṇa)“ – so lautet die Wortanalyse. „Das gemeinsame Studium (ekato ajjhayanam) dieser ist ekajjhayanāni“; die hervorragenden Worte (pakaṭhāni vacanāni) sind die heiligen Schriften (pāvacanāni), die wahre Lehre (saddhammo). Von diesen, die sowohl ein gemeinsames Studium als auch die heiligen Schriften darstellen [lautet die Wortanalyse]: „Die lange Sammlung (dīgha) und der Dīgha-Nikāya (dīghāgama), die mittlere Sammlung (majjhima) und der Majjhima-Nikāya (majjhimāgama), die um eins steigende Sammlung (ekuttara) und der Aṅguttara-Nikāya (aṅguttarāgama), sowie der Saṃyutta-Nikāya (saṃyuttāgama), die Abschnitte (khandhaka) und die Analyse (vibhaṅgo)“ – so lautet die Wortanalyse.

තෙසන්ති ඉමිනා ලිඞ්ගවිසෙසානන්ති ඡට්ඨියන්තතං දීපෙති, ඉත්ථී ච පුමා ච, දාසී ච දාසො ච, චීවරඤ්ච පිණ්ඩපාතො ච සෙනාසනඤ්ච ගිලානපච්චයො භෙසජ්ජපරික්ඛාරො ච, තිණඤ්ච කට්ඨො ච සාඛා ච පලාසො චාති විග්ගහො. ඡෙකො දක්ඛො, පුබ්බා ච පරාචාතිආදිනා විග්ගහො.

Mit „tesaṃ“ (von diesen) wird die Endung des Genitivs für die verschiedenen grammatikalischen Geschlechter (liṅgavisesānaṃ) aufgezeigt. „Frau und Mann, Sklavin und Sklave, Gewand, Almosenspeise, Lagerstatt und Arzneimittel für Kranke, Gras, Holz, Zweig und Laub“ – so lautet die Wortanalyse. „Cheko“ bedeutet geschickt (dakkho). „Die vordere und die hintere“ usw. – so lautet die Wortanalyse.

පුබ්බදක්ඛිණන්තිආදීසු ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති (1-33) රස්සො. කාසො ච කුසො ච උසිරො ච බීරණඤ්ච, මුඤ්ජඤ්ච බබ්බජඤ්චාති විග්ගහො. ඛදිරො ච පලාසොචාතිආදිනා ච, ගජො ච ගවජො චාතිආදිනා ච, හත්ථී ච ගොච අස්සො ච වළවාචාති ච, හංසො ච බලාවා චාතිආදිනා ච, බකො ච බලාකාචාති ච. හිරඤ්ඤඤ්ච සුවණ්ණො ච, මණි ච සඞ්ඛො ච මුත්තා ච වෙළුරියො ච ජාතරූපඤ්ච රජතඤ්චාති ච, සාලි ච [Pg.174] යවකොචාතිආදිනා ච, සාකඤ්ච සුවඤ්චාතිආදිනාච, කාසියො ච කොසලාචාතිආදිනා ච විග්ගහො, ජනපදවාචිනා ච බහුවචනන්තා.

In Wörtern wie „pubbadakkhiṇa“ (Ost-Süd) erfolgt die Kürzung (rosso) nach der Regel „byañjane dīgharassā“ (1-33). „Kāsa-Gras und Kusa-Gras, Usīra-Wurzel und Bīraṇa-Gras, Muñja-Gras und Babbaja-Gras“ – so lautet die Wortanalyse. Und durch: „Khadira-Baum und Palāsa-Baum“ usw., sowie „Elefant und Wildrind (gavaja)“ usw., sowie „Elefant, Rind, Pferd und Stute“, sowie „Gans und Krähe“ usw., sowie „Reiher und Reiherweibchen“. „Ungemünztes Gold und geprägtes Gold, Juwel, Muschel, Perle, Beryll, Rohgold und Silber“, sowie „Sāli-Reis und Gerste“ usw., sowie „Gemüse und Kräuter“ usw., sowie „die Kāsīs und die Kosalas“ usw. – so lautet die Wortanalyse; und sie stehen im Plural, wenn sie Länder (janapada) bezeichnen.

එකවීසතිච්චාදිනො එකඤ්ච තං වීසතිචාති විසෙසනසමාසො වා සියා, එකඤ්ච වීසති ච එකවීසතීති චත්ථසමාසො වා, සමාහාරෙ නපුංසකත්තන්තු න පප්පොති, ‘‘නානුසාසනීයං ලිඞ්ගං සොකනිස්සයත්තා ලිඞ්ගස්සෙ’’ති ලොකෙ නපුංසකලිඞ්ගස්සෙහානභිධානතො නපුංසකලිඞ්ගං න භවිස්සතීත්‍යධිප්පායො, සභාපරිසායාති ඤාපකතො වා සමාහාරෙ නපුංසකලිඞ්ගමත්‍ර බ්‍යභිචරතීති දට්ඨබ්බං.

Für Wörter wie „ekavīsati“ (einundzwanzig) kann es entweder ein beschreibendes Kompositum (visesanasamāso) sein: „eins und diese zwanzig“; oder ein Dvandva-Kompositum (catthasamāso): „eins und zwanzig ist einundzwanzig“. Das Neutrum im kollektiven Kompositum (samāhāra) wird jedoch hierbei nicht erlangt. Die Absicht ist: Da das grammatikalische Geschlecht nicht willkürlich gelehrt werden kann („nānusāsanīyaṃ liṅgaṃ...“), weil das Geschlecht vom allgemeinen Sprachgebrauch abhängt, und da das Neutrum in diesem Fall im Sprachgebrauch nicht ausgedrückt wird, wird es kein Neutrum sein. Oder man sollte aufgrund des Indikators (ñāpaka) in Ausdrücken wie „sabhāparisā“ (Versammlung und Gefolgschaft) erkennen, dass das Neutrum im kollektiven Kompositum (samāhāra) hier eine Ausnahme bildet.

පුබ්බප්පයොගො-භිමතොති උපසජ්ජනසඤ්ඤකස්ස ස්‍යාදීති පඨමාය නිද්දිට්ඨස්ස සමාසෙ පුබ්බනිපාතො ‘‘උපසජ්ජනං පුබ්බ’’මිච්චනෙන (2-2-31) ඉට්ඨො කමස්ස පධානභාවෙන වත්තුමිට්ඨත්තාති ‘‘ස්‍යාදිස්‍යාදිනෙකත්ථ’’න්ති (3-1) එත්ථ ස්‍යාදීති පඨමානිද්දිට්ඨස්සාසඞ්ඛ්‍යාදිනො පුබ්බමවට්ඨානතො ස්‍යාදිනෙති තතියානිද්දිට්ඨස්ස පච්ඡාවට්ඨානතො ‘‘ස්‍යාදිස්‍යාදිනා’’ති සුත්තෙ පටිපාටියා පධානභාවෙන වත්තුමිට්ඨත්තා.

„Die vorangestellte Verwendung ist beabsichtigt“ (pubbappayogo-bhimato) bedeutet: Die Voranstellung (pubbanipāto) im Kompositum für das als Upasajjana (untergeordnetes Glied) bezeichnete Wort, das im Nominativ als „syādi“ usw. angegeben ist, ist gemäß der Regel „upasajjanaṃ pubbaṃ“ (2-2-31) erwünscht, da beabsichtigt ist, die Reihenfolge gemäß der Hauptbedeutung (padhānabhāvena) auszudrücken. So steht in der Regel „syādisyādinekatthaṃ“ (3-1) das im Nominativ angegebene „syādi“, welches nicht mit einer Zahl beginnt, an vorderer Stelle, während das im Instrumental angegebene „syādinā“ an hinterer Stelle steht; dies geschieht, weil es im Sutra „syādisyādinā“ erwünscht ist, die Reihenfolge gemäß der Hauptbedeutung auszudrücken.

පරප්පයොගො-භිමතොති හෙට්ඨා වුත්තසුත්තෙන පුබ්බනිපාතෙ පත්තෙ ‘‘රාජදන්තාදීසු පර’’න්තීමිනා (2-2-30) පරනිපාතො-භිමතො, වචනෙනාති- ‘‘බහුල’’න්ති වචනෙන, පුබ්බකා ලයුත්තස්ස පරප්පයොගො-භිමතොති රාජදන්තාදිපාඨතො එවා-භිමතො.

„Die nachgestellte Verwendung ist beabsichtigt“ (parappayogo-bhimato) bedeutet: Obwohl nach dem oben erwähnten Sutra die Voranstellung eintreten sollte, ist die Nachstellung (paranipāto) gemäß der Regel „rājadantādīsu paraṃ“ (2-2-30) beabsichtigt. Mit „durch die Aussage“ (vacanena) ist die Aussage „bahulaṃ“ (vielfach) gemeint. Dass die nachgestellte Verwendung bei einem Wort, das mit einer früheren Silbe verbunden ist, beabsichtigt ist, ist eben durch die Auflistung in der rājadantā-Gruppe (rājadantādipāṭha) gewollt.

කමම්පච්චනාදරාති ඉමිනා පධානභාවෙනා-ක්කමස්ස වත්තුමිට්ඨත්තමාහ. සරො ආදි යස්ස තං සරාදි, සඞ්ඛො ච දුන්දුභි ච වීණා ච, උදුක්ඛලඤ්ච මුසලො ච, ධනපති ච රාමො ච කෙසවොචාති විග්ගහො. ජංදංසද්දා ජායාසද්දසමානත්ථා අසඞ්ඛ්‍යා-ජඤ්ච පති ච, දඤ්ච පතිචාති විග්ගහො, අවන්තයො ච අස්සකාච, අග්ගි ච ඉන්දොචාති විග්ගහො, තංනිවාසිම්හි ගහිතෙ අවන්ති ච අස්සකොචාති එකත්තෙනපි විග්ගහො වත්තති. ද්වන්දසමාසො- යං ද්වන්දසදිසත්තා ද්වන්දො, ද්වෙ ච ද්වෙ ච පදානි ද්වන්දානීති හි උභයත්ථප්පධානො- යං ද්වන්දසද්දො.

Mit „kamampaccanādarā“ (ohne Rücksicht auf die Reihenfolge) drückt er die Absicht aus, die Nicht-Reihenfolge (akkama) entsprechend der Hauptbedeutung darzulegen. „Das, dessen Anfang ein Vokal (saro) ist, ist sarādi“; „Muschel und Trommel und Laute, Mörser und Stößel, Dhanapati, Rāma und Kesava“ – so lautet die Wortanalyse. Die Wörter „jaṃ“ und „daṃ“ haben dieselbe Bedeutung wie „jāyā“ (Ehefrau) und sind nicht zahllos (asaṅkhyā): „Ehefrau (jā) und Ehemann (pati), Ehefrau (dā) und Ehemann (pati)“ – so lautet die Wortanalyse. „Die Avantīs und die Assakas“, „Aggi und Indo“ – so lautet die Wortanalyse. Wenn die dortigen Bewohner gemeint sind, ist die Wortanalyse auch im Singular möglich: „der Avantī und der Assaka“. Das Dvandva-Kompositum (dvandasamāso) wird so genannt, weil es einem Paar (dvanda) gleicht; denn „zwei und zwei Wörter sind Paare (dvandāni)“, so dass dieses Wort „dvanda“ in beiden Teilen die Hauptbedeutung trägt.

21. සඞ්ඛ්‍යා

21. Zahl

අථ ‘‘සමාහාරෙ නපුංසක’’න්ති (3-20) විජ්ජමානෙ කිං ‘‘සඞ්ඛ්‍යාදී’’ ති ඉමිනා [Pg.175] සත්ථගාරවකරෙනාති ආසඞ්කිය චොදෙති ‘නනුචෙ’ච්චාදි. තථාහිච්චාදිනා ‘‘සමාහාරෙ නපුංසක’’න්තෙව සිජ්ඣනං සමත්ථෙති. යථාවුත්තචොදනාචාලනෙ පරාධිප්පායං පරිකප්පෙන්තො’චත්ථෙ’තිආදිමාහ.

Nun wirft er, anzweifelnd, ob bei Vorliegen der Regel „samāhāre napuṃsakaṃ“ (3-20) dieses „saṅkhyādī“ durch die Ehrung des Lehrbuchs (satthagāravakarena) nötig sei, den Einwand auf: „Ist es nicht so...“ usw. Mit „Tathāhi“ (Denn so...) usw. begründet er die Gültigkeit von eben „samāhāre napuṃsakaṃ“. Um den besagten Einwand zu entkräften, indem er die Absicht des anderen annimmt, sagte er „catthe“ (im Sinne von 'ca') usw.

නෙති ඉමිනා චත්ථෙතිආදිනා කතපරිකප්පනා න සිජ්ඣතීති දස්සෙති, තත්ථ හෙතුමාහ- ‘සම්බන්ධස්ස පුරිසාධීනත්තා’ති, සතිචෙච්චාදිනා ‘සමාහාරෙ නපුංසක’න්තෙත්ථ විසෙසනග්ගහණෙ පයොජනං වත්වා ‘සඞ්ඛ්‍යාදී’ති ඉමස්ස නිරත්ථකත්තමෙව ථිරීකරොති.

Mit „Nein“ (na) zeigt er, dass die mit „catthe“ usw. gemachte Annahme unhaltbar ist; und er nennt den Grund dafür: „Weil die Verbindung von der Person abhängt“ (sambandhassa purisādhīnattā). Mit „satice“ usw. nennt er den Nutzen der Aufnahme des Attributs (visesanaggahaṇa) in „samāhāre napuṃsakaṃ“ und bekräftigt damit die tatsächliche Überflüssigkeit (niratthakattaṃ) von „saṅkhyādī“.

පයොජනෙති ලාඝවප්පයොජනෙ;

සම්බන්ධීයතීති විසෙසනග්ගහණං සම්බන්ධීයති;

එත්ථාති එතස්මිං ‘සඞ්ඛ්‍යාදී’සුත්තෙ;

තන්නෙති ඉමිනා යථාවුත්තං චොදනං නිවත්තෙති.

Unter „Nutzen“ (payojane) versteht man den Nutzen der Kürze (lāghavappayojane); „Wird verbunden“ (sambandhīyati) bedeutet, dass die Aufnahme des Attributs verbunden wird; „Hier“ (ettha) bezieht sich auf dieses Sutra „saṅkhyādī“; mit „Nicht dies“ (tanna) weist er den besagten Einwand zurück.

‘සඞ්ඛ්‍යාදී’ති සුත්තස්ස සාත්ථකත්තමාහ- ‘චත්ථසමාසානන්තර’මිච්චාදිනා. එකත්තබ්‍යපදෙසො කාතබ්බොති ‘‘සඞ්ඛ්‍යාපුබ්බො දිගූ’’ති (2-1-52) සඞ්ඛ්‍යාපුබ්බස්ස සමාසස්ස දිගුසඤ්ඤං විධාය තදත්ථස්ස ‘‘දිගුරෙකවචන’’න්තීමිනා (2-4-1) එකත්තබ්‍යපදෙසො පරෙහි විය කාතබ්බො.

Er erklärt die Sinnhaftigkeit (sātthakattaṃ) des Sutras „saṅkhyādī“ mit den Worten „catthasamāsānantaraṃ“ usw. „Die Bezeichnung als Einzahl (ekattabyapadeso) ist vorzunehmen“ bedeutet: Nachdem man für ein Kompositum, das mit einer Zahl beginnt, gemäß „saṅkhyāpubbo digu“ (2-1-52) den Namen „Digu“ festgelegt hat, muss dessen Bedeutung gemäß „digurekavacanaṃ“ (2-4-1) als Einzahl bezeichnet werden, so wie es von anderen getan wird.

සමාහරණං සමාහාරොති ඉමිනා භාවසාධනො-යං සමාහාරසද්දො. යදි සමාහරීයතීති සමාහාරොති කම්මසාධනො සියා, තදා පඤ්ච කුමාරියො සමාහටාති වාක්‍යස්සාත්ථෙ වුත්ති සියා පඤ්චකුමාරීත්‍යෙත්ථ සකපදත්ථප්පධානත්තා බහුවචනං සියා ‘‘ඝාපස්සාන්තස්සාප්පධානස්සා’’ති (3-24) අප්පධානරස්සත්තඤ්ච න සියා… සමාහටානමෙව කුමාරීනං පධානත්තා, තස්මා පඤ්ච ගාවො ස මාහටාත්‍යෙතස්මිං වාක්‍යෙ සමාසොව නත්ථි කම්මසාධනස්සානුපගමතො. පඤ්චන්නං ගුන්නං සමාහාරො, චතුන්නං පථානං සමාහාරොති වාක්‍යෙ පන අත්ථි, සමාහාරස්සෙකත්තා තු සතං යූථං වනන්ති එත්ථ විය සාභාවිකමෙකවචනං සිද්ධමෙවෙති විඤ්ඤාපෙති.

„Samāharaṇaṃ samāhāro“ (Das Zusammenbringen ist die Zusammenbringung) – durch diese Erklärung ist das Wort „samāhāra“ ein Aktionsnomen (bhāvasādhana). Wenn es ein Objektnomen (kammasādhana) im Sinne von „was zusammengebracht wird, ist eine Zusammenbringung“ (samāharīyatīti samāhāro) wäre, dann würde das Kompositum in der Bedeutung des Satzes „fünf Mädchen sind zusammengebracht“ (pañca kumāriyo samāhaṭā) stehen; bei „pañcakumārī“ müsste dann wegen der Vorherrschaft der Bedeutung der eigenen Glieder der Plural stehen, und die Kürzung des nicht-hauptsächlichen Vokals gemäß der Regel „ghāpassāntassāppadhānassa“ (3-24) würde nicht stattfinden, da die zusammengebrachten Mädchen selbst die Hauptsache wären. Daher gibt es in dem Satz „pañca gāvo samāhaṭā“ (fünf Kühe sind zusammengebracht) überhaupt kein Kompositum, da ein Objektnomen (kammasādhana) nicht akzeptiert wird. In den Sätzen „pañcannaṃ gunnaṃ samāhāro“ (die Zusammenbringung von fünf Rindern) und „catunnaṃ pathānaṃ samāhāro“ (die Zusammenbringung von vier Wegen) jedoch existiert es; aufgrund der Einzahl der Zusammenbringung (samāhāra) ist ein natürlicher Singular etabliert, wie bei den Wörtern „sataṃ“ (Hundert), „yūthaṃ“ (Herde) und „vanaṃ“ (Wald) – so wird es erklärt.

22. ක්වචෙ

22. „Kvace“

ක්වචිසද්දස්ස [Pg.176] පයොගනියමනත්ථො ‘‘පරො ක්විචී’’ති (1-27) එත්ථ වුත්තනයෙන වෙදිතබ්බො. අවිසෙසෙන උදාහරණෙපීති පරෙසං විය ‘‘ඡායා’’ති (2-2-73) සුත්තයිත්වා විකප්පෙන ‘(කුඩ්ඩච්ඡාය) කුඩ්ඩච්ඡායාති ච ‘‘බාහුල්ලෙ’’ති (චං, 2-2-74) සුත්තයිත්වා නිච්චං ‘උච්ඡුච්ඡායං සලභච්ඡාය’න්ති ච නොදාහරිත්වා සාමඤ්ඤෙන ‘සලභච්ඡායං සකුන්තච්ඡාය’න්ති උදාහරණෙ දස්සිතෙපි. අඤ්ඤත්ථාති බහුලභාවතො අඤ්ඤත්ථ. විග්ගහසමත්තස්සාති විග්ගහසාමඤ්ඤස්ස, යථාසම්භවන්ති පාසාදස්ස ඡායාඉච්චාදිනා සම්භවානතික්කමෙන, සද්දාති සද්දතො පරාය.

Der Zweck der Anwendungsbeschränkung des Wortes „kvaci“ ist in der Weise zu verstehen, wie sie in der Regel „paro kvici“ (1-27) dargelegt wird. Bei „Auch wenn das Beispiel ohne Spezifizierung gegeben ist“ (avisesena udāharaṇepīti) verhält es sich so: Obwohl das Beispiel allgemein als „salabhacchāyaṃ sakuntacchāyaṃ“ (Schatten einer Heuschrecke, Schatten eines Vogels) dargestellt wurde, ohne – wie es andere tun – die Regel „chāyā“ (2-2-73) zu formulieren und optional „(kuḍḍacchāya) kuḍḍacchāyā“ zu bilden, oder die Regel „bāhulle“ (2-2-74) zu formulieren und obligatorisch „ucchucchāyaṃ salabhacchāyaṃ“ zu bilden. „Aññatthā“ (anderswo) bedeutet: aufgrund der Vielfalt (bahulabhāva) an einem anderen Ort. „Viggahasamattassa“ bedeutet: der Allgemeinheit der Wortanalyse (viggahasāmañña). „Yathāsambhavanti“ (nach Möglichkeit) bedeutet: ohne das Vorkommen zu überschreiten, wie bei „pāsādassa chāyā“ (Schatten des Palastes) usw. „Saddā“ bedeutet: nach dem Wort.

23. ස්‍යාදි

23. „Syādi“ (die Fallendungen si usw.)

නනුචෙච්චාදිනා වුත්තං චොදනං නිසෙධෙති ‘තන්නෙ’ති. තත්ථ කාරණමාහ- ‘ඝසඤ්ඤත්තා’ත්‍යාදි. අඝොනන්ති ඝඔකාරවජ්ජිතානං, නනු ඉත්ථි යමාකාරො ඝො, තථාසති නපුංසකෙ සො (න සියාති) පරිකප්පෙති ‘නපුංසකත්තා ඝත්තමෙව නත්ථීති චෙදි’ති. තම්පි නෙති යථා වුත්තම්පටික්ඛිපිත්වා අත්ථෙව නපුංසකෙ ඝත්තන්ති දස්සෙතුමාහ-ඡට්ඨීසමාසස්සෙ’ච්චාදි. නපුංසකෙ ඝත්තස්ස සබ්භාවමෙව සමත්ථෙති නපුංසකත්තං හි’ච්චාදිනා, පාරිභාසිකන්ති එත්ථ සුත්තමෙවාධිප්පෙතං, පරිභාසාය නිබ්බත්තං පාරිභාසිකං සුත්තිකන්ති අත්ථො. ආරභිතබ්බමෙවිදං සුත්තං (නපුංසකස්සාපි) රස්සත්තවිධානායාති අධිප්පායො. ඝනිස්සිතම්පි කාරියන්ති ‘‘ඝබ්‍රහ්මාදීතෙ’’ත්‍යාදිනා (2-60) විධියමානමෙකාරාදිකාරියම්පි. එතං ඝනිස්සිතං කාරියං නච යුත්තන්ති සම්බන්ධො. අයුත්තත්තෙපි දොසො-යමාපතතෙවාක්‍යාසඞ්කියාහ-‘නායම්පිදොසො’ච්චාදි, න රස්සස්ස එත්ථෙව ලද්ධාවසරත්තා පඨමං තෙන පවිට්ඨෙ… (ඝනි)ස්සිතං කාරියන්ති නායම්පි දොසො පරිභාසාව සෙනාති මන්තබ්බං. සලභච්ඡායෙ ඉති පදච්ඡෙදො.

Mit „tan na“ (das ist nicht so) weist er den mit „Nanuca“ (Aber nicht wahr...) usw. erhobenen Einwand zurück. Den Grund dafür nennt er mit: „ghasaññattā“ (weil es die Bezeichnung „gha“ trägt) usw. „Aghonaṃ“ bedeutet: von jenen ausgeschlossen, welche die Bezeichnung „gha“ und den o-Laut nicht haben. Wenn nun eingewendet wird: „Ist nicht der ā-Laut im Femininum gha? Wenn dem so ist, gibt es diesen im Neutrum nicht“, so nimmt man an: „Wenn es wegen des Neutrum-Status überhaupt kein gha-Sein gibt...“ Auch dies ist nicht so („tampi na“). Indem er das Gesagte zurückweist, um zu zeigen, dass das gha-Sein im Neutrum tatsächlich existiert, sagt er: „chaṭṭhīsamāsassa...“ (des Genitivkompositums...) usw. Er bestätigt das Vorhandensein des gha-Seins im Neutrum durch „napuṃsakattaṃ hi...“ (denn das Neutrum...) usw. „Pāribhāsika“ (terminologisch/auf einer Definition beruhend) meint hier die Regel (sutta) selbst; was durch eine Definitionsregel (paribhāsā) hervorgebracht wird, ist „pāribhāsika“, d. h. regelgemäß (suttika). Die Absicht ist: Diese Regel muss formuliert werden, um die Vokalkürzung (rassattavidhāna) auch für das Neutrum vorzuschreiben. „Ghanissitampi kāriyaṃ“ (auch die von „gha“ abhängige Operation) bezieht sich auf die durch Regeln wie „ghabrahmādīte“ (2-60) vorgeschriebenen Operationen wie den e-Laut usw. Der Zusammenhang ist: „Diese von „gha“ abhängige Operation ist ungeeignet.“ Selbst bei der Ungeeignetheit befürchtet er einen Fehler im Satzgefüge und sagt: „nāyampi doso“ (auch dies ist kein Fehler) usw. Nein, weil die Kürzung genau hier ihre Gelegenheit erhält und zuerst angewendet wird... die von „gha“ abhängige Operation ist kein Fehler; man sollte bedenken, dass dies durch die Definitionsregel (paribhāsā) geregelt wird. „Salabhacchāye“ ist die Worttrennung.

24. ඝම

24. „Ghama“

අතොඑවචාතිආදි [Pg.177] හෙට්ඨා වුත්තනයාවලම්බෙන වුත්තං.

„Ato eva ca“ (Und genau deshalb) usw. wurde unter Bezugnahme auf die oben dargelegte Methode gesagt.

25. ගොස්සු

25. „Gossu“

සකත්ථපරිච්චාගෙන කුලෙ පවත්තත්තාති ඉමිනා ඡට්ඨීසමාසස්ස උත්තරපදත්ථප්පධානත්තමාහ.

Mit „weil es unter Aufgabe seiner eigenen Bedeutung auf die Familie (kule) angewendet wird“ drückt er die Vorherrschaft der Bedeutung des hinteren Gliedes (uttarapadatthappadhānatta) im Genitivkompositum (chaṭṭhīsamāsa) aus.

26. ඉත්ථි

26. „Itthi“

ඉත්ථිවිධීසු ‘‘පුථුස්ස පථවපුථවා’’ති (3-39) සුත්තපරියන්තෙසු. ඉත්ථියන්ති ඉදං නාමවිසෙසනං වා සියා පච්චයත්ථවිසෙසනං වා, තත්ථ නාමවිසෙසනමෙවිදං න පච්චයත්ථවිසෙසනන්ති දස්සෙතුමාහ- ‘නාමෙ’ච්චාදි. අකාරන්තතො නාමස්මාති එකත්තාදිමහන්තත්ථවාචිතො අකාරන්තතො නාමස්මා. ඉත්ථත්තන්ති එත්ථ ඉත්ථීති ඉත්ථිලිඞ්ගං වුච්චති. ඉත්ථියෙව හි එසාති ලිඞ්ගීයති සඞ්කෙතීයතීති ලිඞ්ගං. ඉත්ථියා එසාති පසිද්ධිමතො අත්ථස්ස භාවො සාමඤ්ඤං බාලයුවත්තාදි ලක්ඛණං ඉත්ථත්තං. කිමෙත්ථ ලිඞ්ගං නාම–

„In den Regeln für das Femininum (itthividhīsu), die mit der Regel „puthussa pathavaputhavā“ (3-39) enden. In „itthiyaṃ“ (im Femininum): Dies könnte entweder eine Bestimmung des Nomens (nāmavisesana) oder eine Bestimmung der Suffixbedeutung (paccayatthavisesana) sein. Um zu zeigen, dass es sich hierbei um eine Bestimmung des Nomens und nicht der Suffixbedeutung handelt, sagt er: „nāma...“ usw. „Aus einem auf -a endenden Nomen“ (akārantato nāmasmā) bedeutet: aus einem auf -a endenden Nomen, welches eine große Bedeutung wie Einzahl usw. ausdrückt. „Weiblichkeit“ (itthatta): Hier wird mit „itthi“ das weibliche Geschlecht (itthiliṅga) bezeichnet. Denn „dies ist wahrlich eine Frau“ ist das, was bezeichnet bzw. vereinbart (liṅgīyati/saṅketīyati) wird, daher „Geschlecht“ (liṅga). „Weiblichkeit“ (itthatta) ist das Wesen (bhāva), die Allgemeinheit (sāmañña) und das Merkmal (lakkhaṇa) wie Kindheit, Jugendlichkeit usw. des bekannten Objekts, von dem es heißt: „dies gehört einer Frau“. Was nun wird hier als „Geschlecht“ (liṅga) bezeichnet?...“

එසෙසො එතමිති ච,පසිද්ධි අත්ථෙසු යෙසු ලොකස්ස;

ථීපුං නපුංසකානීති,වුච්චන්තෙ තානි නාමානි.

„Diese (esā), dieser (eso) und dieses (etaṃ) – bei welchen Objekten dies in der Welt bekannt ist: Als weiblich, männlich und sächlich werden diese Namen bezeichnet.“

අත්ථෙසු යෙසු එසා එසො එතන්ති පසිද්ධි ලොකස්ස හොති එතානි යථාක්කමං ඉත්ථිපුරිසනපුංසකලිඞ්ගානීති ලොකෙන වුච්චන්තීති අත්ථො. එවඤ්චකත්වා වුච්චතෙ ‘‘ලිඞ්ගං නානුසාසනීයං ලොකනිස්ස යත්තා ලිඞ්ගස්සා’’ති. තත්ථ ගොඉච්චාදීස්වෙසා එසොති පසිද්ධියා ඉත්ථිලිඞ්ගත්තං, අච්චිආදීස්වෙසා එතන්ති පසිද්ධියා ඉත්ථිනපුංසකත්තං, තටොභටී තටමිච්චාදීස්වෙසො එසාඑතන්ති පසිද්ධියා පුමිත්ථිනපුංසකත්තං, මාලාඉච්චාදීස්වෙසාති පසිද්ධියා ඉත්ථත්තං, රුක්ඛොච්චාදීස්වෙසොති පසිද්ධියා පුල්ලිඞ්ගත්තං, කුලමිච්චාදො එතන්ති පසිද්ධියා නපුංසකත්තං. සමාසස්සාප්‍යෙවං දට්ඨබ්බං, ජොතකාති දස්සෙතීති සම්බන්ධො. ජොතකා [Pg.178] ඉත්ථත්තස්සෙති පකරණතො විඤ්ඤායති. තතො වෙච්චාදිනා පච්චයත්ථභාවිනො යෙ දොසා තෙසමෙත්ථනාවකාසොති දස්සෙති. සමානාධිකරණත්තං බහුවචනම්පි හොතීතිසම්බන්ධො. ඉමිනා ඉදං දීපෙති ‘‘ඉත්ථත්තස්ස පච්චයත්ථත්තෙ සති පධානත්තාස්ස බ්‍යතිරෙකලක්ඛණාය ඡට්ඨියා ‘කුමාරිත්තං (දෙවදත්තායා’තිභවිතබ්බං, තතො ච න සියා කුමාරී) දෙවදත්තා’ති සමානාධිකරණත්තං, තථා කුමාරියොති බහුවචනම්පි ඉත්ථත්තස්සෙකත්තා. පකතියත්ථ විසෙසනපක්ඛෙ තු පකතියා ඉත්ථත්තවිසිට්ඨං දබ්බමෙවොච්චතෙ, ආආදයො තු ජොතකතාති තත්ථ බ්‍යතිරෙකාභාවා ඡට්ඨියා අප්පසඞ්ගො ච බහුවචනම්පි අනෙකත්තාව දබ්බස්ස යුත්තන්ති යථාවුත්තදොසාවසරාභාවා ඉට්ඨත්ථසිද්ධී’’ති. අඤ්ඤෙති ජයාදිච්ච ජිනින්දබුද්ධ්‍යාචරියාදයො දස්සෙති.

„Bei welchen Objekten die Bekanntheit als „esā“ (diese), „eso“ (dieser), „etaṃ“ (dieses) in der Welt besteht, diese werden von der Welt der Reihe nach als weibliches, männliches und sächliches Geschlecht bezeichnet – das ist die Bedeutung. Weil dies so ist, wird gesagt: „Das grammatische Geschlecht (liṅga) ist nicht Gegenstand einer willkürlichen Lehre, weil das Geschlecht auf dem weltlichen Sprachgebrauch beruht.“ Dabei gilt: Bei Wörtern wie „go“ (Kuh) ist es aufgrund der Bekanntheit als „esā“ oder „eso“ weiblich oder männlich; bei Wörtern wie „acci“ (Flamme) ist es aufgrund der Bekanntheit als „esā“ oder „etaṃ“ weiblich oder sächlich; bei Wörtern wie „taṭo“, „taṭī“, „taṭaṃ“ (Ufer) ist es aufgrund der Bekanntheit als „eso“, „esā“ oder „etaṃ“ männlich, weiblich oder sächlich; bei Wörtern wie „mālā“ (Girlande) ist es aufgrund der Bekanntheit als „esā“ weiblich; bei Wörtern wie „rukkho“ (Baum) ist es aufgrund der Bekanntheit als „eso“ männlich; bei Wörtern wie „kula“ (Familie) ist es aufgrund der Bekanntheit als „etaṃ“ sächlich. Ebenso ist es bei Komposita (samāsa) zu sehen. „Jotakā“ (anzeigend) bedeutet „sie zeigen an“ – dies ist der Zusammenhang. Dass sie „Anzeiger der Weiblichkeit“ (jotakā itthattassa) sind, versteht sich aus dem Kontext. Mit „tato va“ usw. zeigt er, dass für jene Fehler, die entstehen würden, wenn die Weiblichkeit die Suffixbedeutung (paccayattha) wäre, hier kein Raum ist. Der Zusammenhang ist: „Es gibt auch Kongruenz (samānādhikaraṇatta) und den Plural (bahuvacana).“ Damit verdeutlicht er Folgendes: „Wenn die Weiblichkeit die Suffixbedeutung wäre, müsste es wegen ihrer Vorherrschaft durch den Genitiv der Unterscheidung (byatirekalakkhaṇā chaṭṭhī) heißen: „kumārittaṃ devadattāya“ (die Jungfräulichkeit der Devadatta). Folglich gäbe es keine Kongruenz wie „kumārī devadattā“ (das Mädchen Devadatta). Ebenso verhält es sich mit dem Plural „kumāriyo“ (die Mädchen), da die Weiblichkeit eine Einheit (ekatta) ist. Wenn man jedoch die Ansicht vertritt, dass es eine Bestimmung der Bedeutung des Stammes (pakatiyattha-visesana) ist, wird durch den Stamm eben die durch Weiblichkeit qualifizierte Substanz (dabba) ausgedrückt, während die Suffixe wie -ā usw. bloß anzeigend (jotaka) sind. Da es dort keine Unterscheidung gibt, besteht kein Anlass für den Genitiv, und auch der Plural ist angemessen, da die Substanz vielfältig ist. Da somit kein Raum für die genannten Fehler besteht, ist das gewünschte Ergebnis gesichert.“ „Aññe“ (andere) weist auf Lehrer wie Jayāditya, Jinendrabuddhi usw. hin.“

ඉත්ථියමභිධෙය්‍යායන්ති ඉත්ථිලිඞ්ගසඞ්ඛාතෙ ඉත්ථත්තෙ අත්ථභූතෙ, යථෙවහීතිආදිනා උපමාවසෙන යථාවුත්තමෙවත්ථං විභාවෙති. තත්ථ ඉත්ථත්තමිච්චාදිනා පරොපවණ්ණිතපක්ඛස්සායුත්තත්තන්නිච්ඡින්දෙති, නො පපජ්ජතෙ දෙවදත්තාසද්දවචනීයස්සාපි ඉත්ථත්තතො අබ්‍යතිරිත්තත්තා ‘ඉත්ථත්තං දෙවදත්තායා’ති භින්නාධිකරණතා න යුජ්ජතෙ, අනුපපත්තිමෙව සමත්ථෙති ‘දෙවදත්තායාති’ච්චාදිනා. සමානාධිකරණත්තමෙව සියා ඉත්ථිසද්දවචනීයතො අනඤ්ඤත්තා දෙවදත්තා සද්දවචනීයස්ස ඉත්ථී දෙවදත්තාති.

„„Itthiyam abhidheyyāyaṃ“ (wenn das Weibliche das auszudrückende Objekt ist) bedeutet: wenn die als weibliches Geschlecht bezeichnete Weiblichkeit das Bedeutungsobjekt (atthabhūta) ist. Mit „yatheva hi“ usw. verdeutlicht er eben diese dargelegte Bedeutung mittels eines Vergleichs. Dabei schließt er mit „itthattaṃ...“ usw. die Unangemessenheit der von anderen dargelegten Ansicht aus: „Es ist nicht statthaft, weil auch das durch das Wort Devadatta auszudrückende Objekt nicht von der Weiblichkeit verschieden ist. Die Inkongruenz (bhinnādhikaraṇatā) in „itthattaṃ devadattāya“ (die Weiblichkeit der Devadatta) ist unpassend.“ Er begründet eben diese Unhaltbarkeit mit „devadattāya...“ usw. Es müsste vielmehr Kongruenz (samānādhikaraṇatta) vorliegen, da das durch das Wort Devadatta auszudrückende Objekt nicht von dem durch das Wort „itthi“ (Frau) auszudrückenden Objekt verschieden ist: „itthī devadattā“ (die Frau Devadatta).“

අතොඑවාති ඉත්ථත්තෙ ආවිධානතොයෙව. තබ්බතොත්ථස්සාති ඉදං ජයාදිච්චාදිමතානුගාමිනා වුත්තං, තථා හි තෙ එවං ලිඞ්ගලක්ඛණ මාහු (පා, 4-1-3 කාසිකායං) ‘‘සාමඤ්ඤවිසෙසා ඉත්ථත්තාදයො ගොත්තාදයො විය බහුප්පකාරබ්‍යත්තියොති තෙ හ්‍යෙවං මඤ්ඤන්තෙ ‘‘යථා [Pg.179] ගොත්තාදයො සමානජාතියෙසු සබ්බෙස්වනුවත්තන්තෙ, විජාතියෙහි පන නිවත්තන්තෙ, තථා ඉත්ථත්තාදයොපි. විචිත්තත්තා පන සාමඤ්ඤවිසෙසනිස්සයානං බ්‍යඤ්ජකානං කොචියෙව සාමඤ්ඤවිසෙසො කෙනචිදෙව නිස්සයෙන බ්‍යඤ්ජතෙ, න සබ්බො සබ්බෙන (පති) නියතවිසයත්තා භාවසත්තීනං, තත්ථ යෙනත්ථෙන ඉත්ථත්තමෙව බ්‍යඤ්ජතෙ න පුමත්තං නාපි නපුංසකත්තං, සා ඉත්ථියෙව භවති න පුමා නාපි නපුංසකං. යෙන පුමත්තමෙව බ්‍යඤ්ජතෙ, සො පුමායෙව. යෙන තු නපුංසකත්තං තං නපුංසකමෙව. යො තු ද්වින්නං තිණ්ණං (වා) බ්‍යඤ්ජකො, සො ද්විලිඞ්ගො තිලිඞ්ගො වෙ’’ති (පා, 4-1-3 කාසිකාවිවරණපඤ්ජිකා) තස්මා පබ්බතො යථා වුත්තඉත්ථත්තවතො අත්ථස්ස අභිධෙය්‍යස්සාති එවමෙත්ථ අත්ථො දට්ඨබ්බො.

„Atoevā“ bedeutet „eben aus der Nicht-Festlegung der Weiblichkeit“. „Tabbatotthassā“ („des Objekts, welches dieses besitzt“): Dies wurde von einem Nachfolger der Ansicht von Jayāditya und anderen gesagt. Denn diese erklären das Merkmal des Geschlechts (liṅga) wie folgt (Kāśikā zu Pāṇini 4-1-3): „Die Allgemeinheiten und Besonderheiten wie die Weiblichkeit usw. besitzen, wie die Abstammungen (gotta) usw., vielfältige Manifestationen (byatti).“ Sie meinen nämlich Folgendes: „Wie die Abstammungen usw. bei allen Gleichartigen fortdauern, von den Ungleichartigen jedoch abweichen, so ist es auch mit der Weiblichkeit usw. Wegen der Vielfältigkeit der Träger von Allgemeinheiten und Besonderheiten (d.h. der manifestierenden Merkmale) wird jedoch nur eine bestimmte Allgemeinheit oder Besonderheit durch einen bestimmten Träger manifestiert, nicht alles durch alles, weil die Kräfte der Zustände (bhāvasatti) auf bestimmte Bereiche beschränkt sind. Wo nun durch eine Bedeutung eben nur Weiblichkeit manifestiert wird, nicht Männlichkeit und auch nicht Sächlichkeit, das ist eben weiblich, nicht männlich und nicht sächlich. Wodurch nur Männlichkeit manifestiert wird, das ist eben männlich. Wodurch Sächlichkeit [manifestiert wird], das ist eben sächlich. Was aber Träger von zwei oder drei [Geschlechtern] ist, das hat zwei oder drei Geschlechter“ (Kāśikāvivaraṇapañjikā zu Pā. 4-1-3). Daher ist die Bedeutung hier so zu verstehen: „pabbato“ [bezieht sich auf das Objekt], das die besagte Weiblichkeit besitzt, d. h. auf das auszudrückende Objekt.

අථෙච්චාදිනා යථාවුත්තදොසපරිහාරාය ජිනින්දබුද්ධිනා යදුපවණ්ණි තං තං පරිකප්පෙති. සො එව චරහිච්චාදිනා උපහාසපුබ්බකමුත්තර මාචික්ඛතෙ. මසිමක්ඛිතකුක්කුටොවියාති යදා කොචි අඤ්ඤකුක්කුටො අඤ්ඤස්මා භීතො සියා, තදා විජයිනො කුක්කුටස්ස මුඛං මසියා මක්ඛෙත්වා උපනෙන්ති සො පඨමං තතො භීතොපි පුන අඤ්ඤොති මන්ත්වා යුජ්ඣිතුමුස්සහතෙ. යථාත්‍ර සොව කුක්කුටො බ්‍යාජෙ නොපදස්සිතො, තථා ත්‍රාමීත්‍යත්ථො.

Mit „Atha“ usw. stellt er das dar, was vom weisen Jininda zur Vermeidung des besagten Fehlers dargelegt wurde. Eben dieser erklärt mit „cara“ usw. die Antwort, eingeleitet von Spott. „Wie ein mit Ruß bestrichener Hahn“: Wenn ein bestimmter Hahn vor einem anderen Angst hat, dann bestreicht man das Gesicht des siegreichen Hahns mit Ruß und bringt ihn herbei. Obwohl jener sich zuerst vor ihm fürchtete, denkt er nun: „Es ist ein anderer“, und bemüht sich erneut zu kämpfen. Wie hier eben dieser Hahn durch Täuschung dargestellt wird, so verhält es sich auch mit „trāmi“ – dies ist die Bedeutung.

29. ආරා

29. Ārā

පුංයොගෙන භරියායං වත්තමානතොව නියමෙන ‘‘මාතුලාදිත්වානී භරියායං’’ (3-33) ත්‍යානී, ඉමිනා ත්වනියමෙන භරියායමභරියායඤ්ච ඉනීත්‍යනියමෙන වත්තුමාහ- ‘ආරාමිකස්ස භරියා’ඉච්චාදි.

Da es sich durch die Verbindung mit einem Mann (puṃyoga) notwendigerweise auf die Ehefrau bezieht, gilt die Regel „mātulāditvānī bhariyāyaṃ“ (3-33) für das Suffix -ānī. Hier jedoch, ohne eine solche Einschränkung, drückt er mit dem Suffix -inī ohne Einschränkung sowohl eine Ehefrau als auch eine Nicht-Ehefrau aus, indem er sagt: „die Ehefrau des Parkwächters“ (ārāmikassa bhariyā) usw.

31. ක්ති

31. Kti

ත්තිම්හාති එත්තකෙ වුත්තෙපි ත්තිප්පච්චයන්තතොති වචනෙ කාරණමාහ-කෙවලස්ස අඤ්ඤපදත්ථෙ පයොගාභාවා’ති. ඉමිනා පච්චයග්ගහණපරිභාසමන්තරෙනාපි සාමත්ථියෙනෙවායමත්ථවිසෙසො ලබ්භතීති දීපෙති.

Obwohl nur „ttimhā“ gesagt wird, nennt er den Grund für den Ausdruck „von dem, was auf das Suffix -tti endet“: „Weil das Suffix allein nicht in der Bedeutung eines anderen Wortes (aññapadattha) verwendet wird.“ Damit zeigt er, dass diese besondere Bedeutung auch ohne die Interpretationsregel der Erfassung des Suffixes (paccayaggahaṇaparibhāsā) allein durch die inhärente Leistungsfähigkeit (sāmatthiya) erlangt wird.

32. ඝර

32. Ghara

තංසන්නියොගාති [Pg.180] තෙන නීප්පච්චයෙන සන්නියොගා එකීභාවා, අයමෙත්ථාධිප්පායො ‘යත්ථ නීප්පච්චයො තත්ථෙව යලොපො’ති.

„Taṃsanniyogā“ bedeutet: Verbindung, d. h. Einswerdung mit diesem Suffix -nī. Dies ist hier die Absicht: „Wo das Suffix -nī ist, genau dort erfolgt auch der Wegfall des y-Lautes (yalopo).“

33. මාතු

33. Mātu

භරියායන්ති පකතිවිසෙසනත්තා මාහ- ‘භරියාය’න්තිආදි. පුන්නාමධෙය්‍යාති පුරිසස්ස සමඤ්ඤාභූතා, පුංයොගෙනාති පුරිසෙන සහ සම්බන්ධෙන හෙතුනා. ඉත්ථියං වත්තන්තීති සොයමිත්‍යභෙදවචනිච්ඡායං යදා භරියාසඞ්ඛාතායමිත්ථියං වත්තන්තෙ, නදාදිපාඨාති වුත්තෙ විඤ්ඤායති ‘ආකතිගණත්තා නදාදිපාඨො හොන්තො එවං හොතී’ති දස්සෙති, පුන්නාමස්මායොගාඅපාලකන්තාති නදාදිපාඨතොති අත්ථොති සෙසො. ඉදඤ්ච නදාදීසු ගණසුත්තන්ති වෙදිතබ්බං, තස්ස අත්ථං වදති-‘පුමුනො’ඉච්චාදි, අපාලකන්තාති කිංපසුපාලිකා ඛෙත්තපාලිකා.

„Bhariyāyaṃ“ (in Bezug auf die Ehefrau) sagt er wegen der besonderen Spezifizierung des Grundwortes (pakati). „Punnāmadheyyā“ bedeutet: die Bezeichnung eines Mannes seiend. „Puṃyogena“ bedeutet: aufgrund der Verbindung mit einem Mann. „Itthiyaṃ vattantī“ (sich auf ein Weibliches beziehend) bedeutet: wenn sie sich auf dieses als Ehefrau bezeichnete Weibliche beziehen, in der Absicht, Identität auszudrücken („dies ist jenes“). Wenn gesagt wird „nadādipāṭhā“ (aus der Auflistung von nadā usw.), versteht man: Er zeigt, dass „da es sich um eine offene Klasse (ākatigaṇa) handelt, die Einordnung in die nadā-Gruppe so erfolgt“. „Punnāmasmāyogāapālakantā“ bedeutet: der Rest der Bedeutung ist „aus der nadā-Gruppe“. Dies ist als Gruppenregel (gaṇasutta) unter den nadā-Wörtern zu verstehen. Er erklärt deren Bedeutung mit „pumuno“ usw. „Apālakantā“ bedeutet: ausgenommen solche, die auf -pālaka enden, wie pasupālikā (Viehhüterin), khettapālikā (Feldhüterin).

39. පුථු

39. Puthu

පුථුසද්දතො සඤ්ඤායං වීප්පච්චයං සමත්ථෙති‘පුථුභූතා පථවීති හි මහී වුච්චතී’’ති, පුථුභූතාති හි ඉමිනා පථවීසද්දස්ස පුථුසද්දභූතත්තං විඤ්ඤාපෙති, මහී වුච්චතීති ඉමිනා නදාදිපාඨා සඤ්ඤායං වීප්පච්චයත්තං, පුථුභූතා පත්ථටාති අත්ථො.

Er begründet das Suffix -vī nach dem Wort „puthu“ bei einem Eigennamen (saññā) mit den Worten: „Denn die Erde (mahī) wird 'pathavī' genannt, weil sie breit geworden ist (puthubhūtā)“. Denn mit „puthubhūtā“ macht er verständlich, dass das Wort „pathavī“ aus dem Wort „puthu“ entstanden ist. Mit „mahī vuccatī“ zeigt er das Vorhandensein des Suffixes -vī bei einem Eigennamen aufgrund der Zugehörigkeit zur nadā-Gruppe. „Puthubhūtā“ bedeutet ausgebreitet (patthaṭā).

40. සමා

40. Samā

පරාධිකාරතො පච්චයස්ස පරවිධිනාව සාමීප්‍යස්ස සිද්ධත්තා සාධීප්‍යවචනස්සන්තසද්දස්ස ගහණමනත්ථකං සියාති මන්ත්වාවයවවචනො යමන්තසද්දො ගය්හතීති දස්සෙන්තො ආහ- ‘තස්ස අන්තො’ඉච්චාදි. අවසානවති+අවයවොති පදච්ඡෙදො, සමාසග්ගහණෙන ගහණෙ කාරණමාහ-‘අවයවත්තා’ති. යථාවුත්තචොදනාය නිද්දොසත්තමුපමාවසෙන දස්සෙතුමාහ-‘නායං දොසො’ච්චාදි. පල්ලවිතස්ස රුක්ඛස්ස පල්ලවානමවයවත්තං විය සමාසතො උත්තරකාලං විධීය මානස්ස අකාරස්ස සමාසාවයවත්තං න විරුජ්ඣතීති අත්ථො.

Weil durch die übergeordnete Regel des Suffixes (parādhikāra) dessen Nähe bereits durch die nachfolgende Vorschrift etabliert ist, könnte man meinen, dass die Verwendung des Wortes „anta“, welches die Nähe ausdrückt, überflüssig sei. Um zu zeigen, dass dieses Wort „anta“ in der Bedeutung eines „Teils“ (avayava) genommen wird, sagt er: „dessen Ende“ (tassa anto) usw. Die Worttrennung ist avasānavati + avayavo. Als Grund für die Erfassung durch die Nennung des Kompositums (samāsa) nennt er: „weil es ein Teil ist“ (avayavattā). Um zu zeigen, dass der besagte Einwand fehlerfrei gelöst ist, sagt er mittels eines Vergleichs: „Dies ist kein Fehler“ (nāyaṃ doso) usw. Wie die Triebe Teile eines belaubten Baumes sind, so widerspricht es nicht, dass der im Anschluss an das Kompositum vorgeschriebene a-Laut ein Teil des Kompositums ist – dies ist die Bedeutung.

44. අසං

44. Asaṃ

අතික්කන්තමඞ්ගුලියොති [Pg.181] විග්ගහො. ද්වෙ අඞ්ගුලියො සමාහටාති පරවිග්ගහෙනාත්ථමාහ, ද්වෙ අඞ්ගුලියො පමාණමස්සාති විග්ගහෙනෙවං සමාසො තතො මත්තප්පච්චයෙ තග්ඝප්පච්චයෙ වා තස්ස ‘‘ලොපො’’ති (4-123) ඉමිනා ලොපෙ කතෙ විසෙසනසමාසා අකාරොති දස්සෙතුං ‘කථ’මිච්චාදිනා යං වුත්තං තං දස්සෙතුං ‘අඤ්ඤපදත්ථෙ’ච්චාදි වුත්තං. සමාසවිධානං අතොපීති මත්තාදිප්පච්චයලොපං කත්වා ‘‘විසෙසනමෙකත්ථෙනෙ’’ති (3-11) සමාසවිධානා, අථ නායමඞ්ගුලිසද්දෙනෙවං සමාසො, මානෙ පච්චයලොපවසෙන විනාව අප්පච්චයෙන නිට්ඨප්පත්තීති මන්ත්වා ‘අඞ්ගුලසද්දො වා’ච්චාදිනා යං වුත්තියං වුත්තං තත්ථ ආසඞ්කං විරචයති ‘අථෙ’ච්චාදි. ද්වඞ්ගුලසද්දස්ස පමාණිනිවත්තනතො කථඤ්චිපි අඤ්ඤපදත්ථතා සියාති ‘යථා තථා අඤ්ඤපදත්ථෙ වත්තතූ’තිවුත්තං. නනු නිරඞ්ගුලන්ත්‍යාදි සබ්බමඞ්ගුලසද්දෙන සාධෙතුං සක්කා, තථා සති කිමඞ්ගුලි සද්දා අප්පච්චයවිධානෙනෙත්‍යාසඞ්කිය පයොජනන්තරං අපදිසිතුමාහ- ‘සබ්බත්ථෙ’ච්චාදි. අඞ්ගුලිසද්දතො අප්පච්චයෙ අවිහිතෙ නිරඞ්ගුලිච්චාදිපි සියා තන්නිවත්තනමෙත්ථ පයොජනන්ති දස්සෙති ‘අඞ්ගුලිසද්දනිවත්තනත්ථ’න්ති.

„Atikkantamaṅguliyo“ ist die Wortanalyse (viggaha). Er erklärt die Bedeutung durch eine andere Analyse: „Zwei Finger sind zusammengefasst“ (dve aṅguliyo samāhaṭā). Ein solches Kompositum wird so analysiert: „Zwei Finger ist sein Maß“ (dve aṅguliyo pamāṇamassa). Wenn danach durch die Regel „lopo“ (4-123) der Wegfall des Suffixes -matta oder -taggha erfolgt ist, um zu zeigen, dass der a-Laut aus einem qualifizierenden Kompositum (visesanasamāsa) stammt, wurde zur Erklärung dessen, was mit „wie“ (katham) usw. gesagt wurde, „in der Bedeutung eines anderen Wortes“ (aññapadatthe) usw. gesagt. Die Vorschrift für das Kompositum erfolgt auch danach: Nach dem Wegfall des Suffixes wie -matta gilt die Vorschrift für das Kompositum „visesanamekatthena“ (3-11). Nun könnte man meinen, dass dieses Kompositum nicht mit dem Wort „aṅguli“ gebildet wird, sondern dass es durch den Wegfall des Suffixes beim Maß auch ohne das Suffix -a vollendet ist. Um dieses Bedenken bezüglich dessen, was im Kommentar mit „oder das Wort aṅgula“ usw. gesagt wurde, zu formulieren, sagt er: „nun“ (atha) usw. Da das Wort „dvaṅgula“ das Gemessene ausschließt, könnte es irgendwie die Bedeutung eines anderen Wortes (aññapadattha) haben; daher wurde gesagt: „Wie dem auch sei, es möge in der Bedeutung eines anderen Wortes stehen.“ Aber kann nicht alles wie „niraṅgula“ usw. durch das Wort „aṅgula“ gebildet werden? Wenn dem so ist, wozu dient dann die Vorschrift des Suffixes -a nach dem Wort „aṅguli“? Um einen anderen Zweck anzugeben, nachdem er diesen Zweifel geäußert hat, sagt er: „überall“ (sabbattha) usw. Er zeigt: Wenn das Suffix -a nach dem Wort „aṅguli“ nicht vorgeschrieben würde, könnte auch „niraṅguli“ usw. entstehen; dessen Vermeidung ist hier der Zweck. Dies zeigt er mit: „zur Vermeidung des Wortes aṅguli“ (aṅgulisaddanivattanatthaṃ).

45. දීඝා

45. Dīghā

දීඝරත්තන්ත්‍යාදො නානුසිට්ඨත්තා ලිඞ්ගවිසෙසස්ස කථං නපුංසකත්තමෙවිච්චාසඞ්කිය චොදෙති ‘නනුචෙ’ච්චාදි. නායංදොසොච්චාදිනා පරිහරති. ‘‘ලිඞ්ගං නානුසාසනීයං ලොකනිස්සයත්තා ලිඞ්ගස්සා’’තීදමාලම්බ වදති ‘ලොකෙ’තිආදි. අථවාති පක්ඛන්තරොපදස්සනත්ථෙ නිපාතො, විභජ්ජාති විභජිත්වා. ක්වචීති යොගවිභාගෙනාති අධිප්පායො.

Da bei Wörtern wie „dīgharatti“ usw. kein bestimmtes Geschlecht vorgeschrieben ist, erhebt er fragend den Einwand: „Wie kann es denn sächlich sein?“ mit den Worten „Aber nun...“ (nanu ca) usw. Er weist dies mit den Worten „Dies ist kein Fehler“ (nāyaṃ doso) usw. zurück. Sich auf den Grundsatz stützend: „Das Geschlecht ist nicht Gegenstand der grammatischen Lehre, da das Geschlecht auf dem weltlichen Sprachgebrauch beruht“, sagt er: „in der Welt“ (loke) usw. „Athavā“ (oder aber) ist eine Partikel zur Darstellung einer alternativen Ansicht. „Vibhajja“ bedeutet nach Aufteilung. „Kvacī“ (irgendwo) bedeutet durch die Aufteilung einer Regel (yogavibhāga) – dies ist die Absicht.

අහොරත්තන්ති සමාහාරෙ (චත්ථ) සමාසා නපුංසකත්තං. අතිරත්තොති පුල්ලිඞ්ගෙ පාදිසමාසො, සමුදායසද්දස්සාප්‍යවයවෙ වුත්ති සබ්භාවතො එකදෙසවචනො පුබ්බරත්තාදො රත්තිසද්දොච්චාහ-‘පුබ්බා ච සා රත්ති චා’තිආදි. එවමෙකරත්තන්ති පාඨෙන න භවිතබ්බං… තස්ස සමාහාරෙන සමාසත්තාභාවා. නපුංසකලිඞ්ගම්පන ලොකසන්නිස්ස යත්තා විඤ්ඤෙය්‍යං.

„Ahorattaṃ“ (Tag und Nacht) hat aufgrund des Dvandva-Komposits (cattha-samāsa) im Sinne einer Zusammenfassung (samāhāra) das Neutrum. „Atiratto“ ist ein Prādi-Komposit im Maskulinum; da ein Wort, das die Gesamtheit bezeichnet, auch für einen Teil verwendet werden kann, drückt es einen Teilbereich aus, wie das Wort „ratti“ (Nacht) in „pubbaratta“ (erste Nachthälfte) usw. mit der Erklärung: „Sie ist die frühere [Phase] und sie ist die Nacht“ (pubbā ca sā ratti ca). Ebenso sollte es keine Lesart wie „ekarattaṃ“ geben, da es kein Komposit im Sinne einer Zusammenfassung (samāhāra) ist. Das Neutrum ist jedoch aus der Abhängigkeit vom allgemeinen Sprachgebrauch (loka) zu verstehen.

අසමාසන්තපක්ඛෙති [Pg.182] සමාසන්තඅප්පච්චයස්සාභාවපක්ඛෙ. පුබ්බා අතික්කන්තා රත්ති පුබ්බරත්තී(ති රත්ති සද්දො) නෙකදෙසවචනොති සමාසන්තාභාවො.

„Unter der Alternative des Nicht-Kompositionsendes“ (asamāsantapakkhe) bedeutet: unter der Alternative des Nichtvorhandenseins des Kompositionsendsuffixes „a“ (appaccaya). [In der Formulierung] „die Nacht, die den ersten Teil überschritten hat, ist pubbarattī“ drückt das Wort „ratti“ keinen Teilbereich aus, weshalb kein Kompositionsende (samāsanta) vorliegt.

46. ගොත්ව

46. Gotva (Kuhheit / das Suffix -tva nach go)

නනුචෙච්චාදිනා යථාපාදිතදොසං නායං දොසොති පරිහරති. ස්‍යාදිලොපස්සිච්චාදිනා සුලභස්‍යාදි ලොපතො ප්‍යසුලභතද්ධිත ලොපොව අලොපෙතීමිනා පරාමට්ඨුං යුත්තොති දස්සෙති.

Mit „Nanu ca“ usw. weist er den aufgezeigten Einwand mit den Worten „dies ist kein Fehler“ zurück. Mit „syādilopa“ usw. zeigt er auf, dass statt des leicht zu erlangenden Wegfalls der Kasusendungen (syādi-lopa) vielmehr der schwer zu erlangende Wegfall des Taddhita-Suffixes (taddhita-lopa) derjenige ist, auf den sich das Wort „alope“ (beim Nicht-Wegfall) richtigerweise bezieht.

47. රත්ති

47. Ratti (Nacht)

රත්තින්දිවං භුඤ්ජතීති පයොගෙ ආධෙය්‍යෙ භොජනසඞ්ඛාතෙ අපෙක්ඛිතෙ රත්‍යාදයො ආදෙය්‍යසාපෙක්ඛා, තෙසම්පි ඉමිනා නිපාත නෙනෙවාතිමතා සමාසස්ස සිද්ධීති දස්සෙන්තො ආහ- ‘රත්තන්දිව’න්තිආදි, රත්ති ච දිවාචාති විග්ගහො, චත්ථසමාසෙ තු ර(ත්තින්දි) වා.

Bei der Verwendung „er isst Tag und Nacht“ (rattindivaṃ bhuñjati) hängen die Wörter „ratti“ (Nacht) usw., wenn das als Speise (bhojana) bezeichnete Objekt der Aufnahme erwartet wird, von dieser Aufnahme ab. Um zu zeigen, dass auch für diese die Bildung des Kompositums allein durch diese unregelmäßige Einsetzung (nipātana) als erwünscht erzielt wird, sagte er „rattandivaṃ“ usw. Die Auflösung (viggaha) lautet „ratti ca divā ca“ (Nacht und Tag); im Dvandva-Komposit (cattha-samāsa) jedoch heißt es „rattindivā“.

50. දාරු

50. Dāru (Holz)

සමාසත්ථො (එත්ථ) දාරු, නාස්ස මුඛ්‍යාහි අඞ්ගුලීහි සම්බන්ධො යුජ්ජති, නනු ද්වෙ අඞ්ගුලී පමාණමස්ස දාරුනොච්චාදිං මුඛ්‍යො අඞ්ගුලිසද්දොගහිතොති සම්බන්ධො සම්භවති කිමෙවං වුච්චතෙච්චාසඞ්කියාහ-‘යදිපි’ච්චාදි, පමාණවචනෙනාති මත්තාදිපච්චයත්ථභූතපමාණවාචකෙන, අඞ්ගුලි සද්දස්ස දාරුනො පමාණවාචකත්තා වුත්තං- ‘දාරුනො සම්බන්ධො අත්ථී’ති. විසෙසනසමාසතො පරං තදත්ථවිසයෙ තස්මිංපමාණත්ථවිසයෙ ‘‘මානෙමත්තො’’තිආදිනා (4-46) මත්තාදිප්පච්චයෙනභවිතබ්බන්තිඅත්ථො, ලොපෙනභවිතබ්බන්ති සම්බන්ධො, ‘‘අසඞ්ඛ්‍යෙහි චාඞ්ගුල්‍යා නඤ්ඤාසඞ්ඛ්‍යත්ථෙසු’’ඉච්චත්‍ර (3-44) යදාඛ්‍යාතං, තදිහාප්‍යතිදිසමාහ-‘පුබ්බෙ වියසිද්ධ’න්ති, අනකාරන්තානන්ති භූමිආදීනං, තබ්බිධානෙ තස්ස අප්පච්චයස්ස විධානෙ පයොජනංසිස්සොකාරොතිසම්බන්ධො. ඉමිනා කච්චායනානං පකරණෙ පයොජනං දස්සිතං. අථච පනෙත්ථ ‘‘ක්වචි සමාසන්තගතානමකාරන්තො’’ති (ක, 2-7-22) ඉමිනා අකාරන්තස්ස සමාසන්තෙ කතෙ සාමත්ථියා ‘ස්‍යාච’ඉති (ක, 2-3-29) සිස්සාකාරාදෙසාභාවා නිච්චමොකාරන්තරූපං සම්පජ්ජතීති පරිකප්පියතස්සායුත්තභාවං දස්සෙතුං යං [Pg.183] වුත්තංවුත්තිකාරෙන, තං දස්සෙතුමාහ‘අකාරන්තස්සපි’ච්චාදි, යං-වුත්තං සිස්සාකාරා දෙසනිවත්තනෙ අකාරකරණෙ සාමත්ථියං, තදභාවා සිස්සාකාරාදෙසො න නිවාරීයතීති දස්සෙතුමාහ-‘නචෙ’ච්චාදි. චරිතත්ථතාය නිට්ඨිතප්පයොජනතාය, තෙනෙව කච්චායනවුත්තිකාරෙනෙව අප්පච්චයන්ත මුදාහටං සක්කතගන්ථානුසාරෙන, අබ්‍යඤ්ජනන්තත්තාති ඉමිනා තිණ්ණමෙසං සද්දානං සක්කතෙ බ්‍යඤ්ජනන්තත්තමෙව බොධෙති, නිරත්ථකන්ති පුබ්බෙව අකාරන්තත්තා නිරත්ථකං, ආකාරවිධානෙනෙවාති (ක, 2-7-25) ‘‘ධනුම්හාච’’ ඉත්‍යාකාරවිධානෙනෙව.

Der Sinn des Kompositums ist hier „dāru“ (Holz). Seine Beziehung zu tatsächlichen Fingern (aṅguli) ist unpassend. Könnte man nicht einwenden: „Ist nicht bei ‚Holz, dessen Maß zwei Finger beträgt‘ usw., die Beziehung möglich, da das Wort ‚Finger‘ im eigentlichen Sinne genommen wird? Warum wird dies so gesagt?“ Um diese Bedenken auszuräumen, sagt er „yadipi“ (obgleich) usw. „Durch das Maßwort“ bedeutet: durch ein Wort, das ein Maß ausdrückt, welches die Bedeutung von Suffixen wie „matta“ usw. darstellt. Da das Wort „aṅguli“ das Maß des Holzes ausdrückt, wurde gesagt: „Es besteht eine Beziehung zum Holz“. Nach einem qualifizierenden Komposit (visesana-samāsa) sollte in diesem Bedeutungsbereich, d. h. im Bereich der Maßbedeutung, gemäß der Regel „māne matto“ usw. (4-46) ein Suffix wie „matta“ folgen; die Verbindung lautet „es sollte dessen Wegfall (lopa) geben“. Was unter „asaṅkhyehi cāṅgulyā naññāsaṅkhyatthesu“ (3-44) erklärt wurde, wendet er auch hier analog an und sagt: „wie zuvor etabliert“ (pubbe viya siddhaṃ). „Der nicht auf -a endenden Wörter“ bezieht sich auf Wörter wie bhūmi usw. Bei dessen Vorschrift, d. h. der Vorschrift des Suffixes „a“, ist der Zweck der verbleibende Vokal „o“. Damit wird der Nutzen in Kaccāyanas Werk aufgezeigt. Wenn man jedoch hier annimmt: „Durch ‚kvaci samāsantagatānamakāranto‘ (ka, 2-7-22) wird ein Ausgang auf -a am Kompositionsende bewirkt, und aufgrund dieser Eignung findet gemäß ‚syāca‘ (ka, 2-3-29) keine Ersetzung des verbleibenden Vokals durch ‚ā‘ statt, sodass sich stets die Form auf -o ergibt“, so wird, um die Unangemessenheit dieser Annahme aufzuzeigen, das vom Kommentator (vuttikāra) Gesagte zitiert, indem er sagt: „auch des auf -a Endenden“ usw. Um zu zeigen, dass die Eignung der Erzeugung des Lautes „a“ zur Verhinderung der Ersetzung des verbleibenden Vokals durch „ā“ mangels dieser [Eignung] die Ersetzung durch „ā“ nicht verhindert, sagt er „na ca“ usw. „Wegen der Erfüllung des Zwecks“ bedeutet: wegen des erreichten Nutzens. Eben deshalb hat der Verfasser der Kaccāyana-Vutti das Suffix „a“ gemäß den Sanskrit-Werken als Beispiel angeführt. „Wegen der Endung auf einen Nicht-Konsonanten“ drückt bei diesen drei Wörtern die konsonantische Endung im Sanskrit aus. „Nutzlos“ bedeutet: nutzlos, da sie bereits zuvor auf -a enden. „Allein durch die Vorschrift von ā“ bezieht sich auf die Vorschrift von „ā“ in „dhanumhā ca“ (ka, 2-7-25).

51. චිවී

51. Civī

අඤ්ඤමඤ්ඤකිරියෙති කිරියාපරිවත්තනමාහ, ඉමිනා සුත්තෙ කිරිය සද්දාභාවෙපි වීතිහරණසද්දෙනෙව කිරියාබ්‍යතිහාරෙති ලබ්භතීති දස්සෙති.

„Wechselseitige Handlung“ (aññamañña-kiriya) bezeichnet den Austausch einer Handlung. Damit zeigt er, dass, obwohl das Wort „kiriya“ (Handlung) im Sutta fehlt, allein durch das Wort „vītiharaṇa“ (Austausch) die Bedeutung der Wechselseitigkeit der Handlung (kiriyābyatihāra) erlangt wird.

52. ලත්වී

52. Latvī

පටිමුක්කකම්බූ ආමුක්කවලයා.

Diejenigen, die Muschelhalsbänder angelegt haben; diejenigen, die Armreifen angelegt haben.

53. වාඤ්ඤ

53. Vāñña

කාපෙක්ඛෙහීති කප්පච්චයමපෙක්ඛිතෙහි.

„Mit der Erwartung von ka“ (kāpekkhehi) bedeutet: mit jenen, die das Suffix „ka“ (kap-paccaya) erwarten.

54. උත්ත

54. Utta

ආපරිච්ඡෙදාවසානා න පරෙ තතො පරං ණාදිකාරියවිධානා.

Bis zum Ende der Abgrenzung [reichend], nicht darüber hinausgehend; danach [gibt es keine Gültigkeit mehr], wegen der Vorschrift von Operationen, die mit dem Suffix „ṇa“ usw. beginnen.

57. ටන්ත

57. Ṭanta

ටාදෙසෙ පුබ්බසරලොපො, අතිසයෙන මහන්තීති විග්ගහෙ ‘‘තරතමිස්සිකියිට්ඨාතිසයෙ’’ති (4-64) තරප්පච්චයො ණාදිවුත්තියං විභත්තිලොපො. මහත්තරසද්දා ‘නදාදිතොවී’’ (3-27) මහතො භාවොති වාක්‍යෙ‘‘තස්ස භාවකම්මෙසුත්තතා ත්තන ණ්‍ය ණෙය්‍ය ණිය ණියා’’ති (4-56) ත්තො, විභත්තිලොපො, ඡට්ඨීසමාසො, තෙනාහ ‘රත්තඤ්ඤූන’මිච්චාදි.

Bei der Ersetzung durch „ṭā“ erfolgt der Wegfall des vorhergehenden Vokals. In der Wortanalyse (viggaha) „überaus groß“ wird gemäß der Regel „taratamissikiyiṭṭhātisaye“ (4-64) das Suffix „tara“ angehängt, und in der Erklärung der Suffixe beginnend mit „ṇa“ (ṇādivutti) erfolgt der Wegfall der Kasusendung. Vom Wort „mahattara“ [entsteht das Femininum] durch die Regel „nadāditovī“ (3-27); im Satz „der Zustand der Größe“ (mahato bhāvo) wird gemäß „tassa bhāvakammesu...“ (4-56) das Suffix „tta“ angehängt, gefolgt vom Wegfall der Kasusendung und einem Genitiv-Komposit (chaṭṭhī-samāsa); daher sagte er „rattaññūnaṃ“ usw.

58. අ

58. A

න්තො [Pg.184] නෙති සම්බන්ධො.

Die Verbindung lautet „nicht am Ende“ (nto na).

60. පර

60. Para

පරාසද්දො එත්ථ අධිකත්ථොති ආහ-‘අධිකා’ති.

Das Wort „para“ hat hier die Bedeutung von „mehr“ (adhika), daher sagte er „adhikā“.

63. ක්ලු

63. Klu

අපවාදවිසයෙපීති ‘‘විජ්ජායොනිසම්බන්ධානමා තත්‍ර චත්ථෙ’’ති (3-64) ඉමස්ස අපවාදසුත්තස්ස විසයෙපි.

„Selbst im Bereich der Ausnahme“ (apavādavisayepi) bedeutet: selbst im Bereich dieser Ausnahme-Regel (apavādasutta) „vijjāyonisambandhānamā tatra catthe“ (3-64).

64. විජ්ජා

64. Vijjā

අථ විජ්ජායොනිසම්බන්ධානමිත්‍යුච්චමානෙ විජ්ජාසම්බන්ධීනං යොනිසම්බන්ධීනන්ති කථං විවරණමිච්චාහ-‘විජ්ජායොනි’ච්චාදි, විජ්ජා ච යොනි ච විජ්ජා යොනී තාසං සම්බන්ධො, සො යෙසං අත්ථි තෙ හොතාදයො මාතාදයො ච අභෙදොපචාරෙනෙහ විජ්ජායොනිසම්බන්ධිසද්දෙන ගය්හන්තීති අධිප්පායො, තසද්දෙනාති තත්‍රෙත්‍යත්‍ර. තෙ ච ල්තුපිතාදයොති තසද්දෙන පරාමට්ඨා ල්තුපිතාදයො ච, අත්ථෙ කාරියා සම්භවා තංවාචකො සද්දො ගය්හති.

Wenn nun „vijjāyonisambandhānaṃ“ gesagt wird, wie lautet dann die Erklärung „derer, die durch Wissen verbunden sind, und derer, die durch Geburt verbunden sind“? Dazu sagte er „vijjāyoni“ usw. Wissen und Schoß (Geburt) sind „vijjā-yonī“; deren Verbindung ist das, was jene besitzen. Diejenigen, die diese besitzen – wie der Hotar-Priester usw. [durch Wissen] und die Mutter usw. [durch Geburt] – werden hier metaphorisch als identisch (abhedopacāre) durch den Begriff „vijjāyonisambandhī“ erfasst; dies ist die Absicht. „Durch das Pronomen ta“ bezieht sich auf „tatra“ [in jener Regel]. Und diese sind „ltupitā“ (der Vater als Hotar) usw., welche durch das Pronomen „ta“ bezeichnet werden. Da die grammatikalische Operation in der Bedeutung möglich ist, wird das diese ausdrückende Wort erfasst.

65. පුත්තෙ

65. Putte (beim Sohn)

ල්තුපිතාදී (ති පුබ්බ) සුත්තෙ තත්‍රෙති ගහිතල්තුපිතාදි.

„Ltupitā usw.“ bezieht sich auf jene mit „ltupitā“ beginnenden Wörter, die im vorhergehenden Sutta durch das Wort „tatra“ erfasst wurden.

66. චිස්මිං

66. Cismiṃ

පච්චයග්ගහණපරිභාසාය චිප්පච්චයන්තෙති වුත්තං.

Aufgrund der Interpretationsregel über das Erfassen eines Suffixes (paccayaggahaṇa-paribhāsā) wurde gesagt: „auf das Suffix ‚ci‘ endend“ (ci-paccayanta).

67. ඉත්ථි

67. Itthi (Frau / Femininum)

ඉත්ථිසද්දෙන ඉත්ථිලිඞ්ගං ගහිතං න ඉත්ථී, තග්ගහණෙ සති ‘ඉත්ථියං වත්තමානෙ’ති වුත්තිගන්ථස්ස ඉත්ථිසඞ්ඛාතෙ අත්ථෙ වත්තමානෙති අත්ථො ගය්හෙය්‍ය, එවං සති ‘කල්‍යාණිප්පධානා’ති එත්ථාපි පුම්භාවො පසජ්ජෙය්‍ය… පධානසද්දස්ස කල්‍යාණියං වත්තමානත්තාති ආහ- ‘ඉත්ථියන්ති ඉත්ථිලිඞ්ගෙ’ති. අථ ඉත්ථියන්ති එත්තකෙ වුත්තෙ කථං තග්ගහණං [Pg.185] සියාති ආහ-‘විසෙසනෙ’ච්චාදි, එකත්ථෙති වුත්තෙපි ඉත්ථියං වත්තමානෙති අයමත්ථො විඤ්ඤායතීති ඉත්ථියන්ති වචනමනත්ථං සියාති සමත්ථමඤ්ඤථානුපපත්තියන්ති ඉත්ථියන්ති විසෙසනමිත්ථිලිඞ්ගස්සෙව ගහණෙති ආහ- ‘විසෙසනෙ’ච්චාදි, ඉත්ථියන්ති ඉත්ථිලිඞ්ගස්සෙව ගහණන්ති සම්බන්ධො. බ්‍යවච්ඡෙජ්ජාභාවා විසෙසනමනත්ථකං සියාති එකත්ථෙඉච්චනෙනෙව ඉත්ථියං වුත්තියා (ගම්ම) භාවතොති භාවො. පුමෙ පුල්ලිඞ්ගෙ වත්තමානො සද්දො පුමාසද්දො, සකලොති පදෙසසකලො හි ගය්හති… කස්සචි සුත්තත්ථස්ස පුථභූතත්තා, තෙනෙවචාහ- ‘ඉත්ථියන්තු න වත්තත්තෙ’ති.

Durch das Wort „itthi“ wird das Femininum (itthiliṅga) erfasst, nicht eine „Frau“ (itthī). Wenn diese [Frau] erfasst würde, dann würde die Bedeutung der Kommentarstelle „itthiyaṃ vattamāne“ (im Weiblichen vorkommend) als „vorkommend in der als Frau bezeichneten Bedeutung“ verstanden werden. Wenn dies so wäre, würde fälschlicherweise auch bei „kalyāṇippadhānā“ (wo kalyāṇī überwiegt) die Maskulinisierung (pumbhāva) eintreffen, da das Wort „padhāna“ in Bezug auf „kalyāṇī“ vorkommt. Deshalb sagte er: „‚itthiyaṃ‘ bedeutet ‚im Femininum‘“. Wenn nun gefragt wird, wie durch das bloße Wort „itthiyaṃ“ dieses Erfassen stattfinden soll, sagt er „visesane“ (in der Qualifizierung) usw. Selbst wenn „ekatthe“ (in derselben Bedeutung) gesagt wird, wird diese Bedeutung „im Femininum vorkommend“ bereits verstanden, sodass das Wort „itthiyaṃ“ überflüssig wäre; daher dient das Wort „itthiyaṃ“ durch die Unentbehrlichkeit (aññathānupapatti) als Qualifizierung zum Erfassen allein des Femininums. Deshalb sagte er „visesane“ usw.; die Verbindung lautet: „‚itthiyaṃ‘ ist das Erfassen allein des Femininums“. Da es nichts auszuschließen gäbe, wäre die Qualifizierung nutzlos; der Gedanke ist, dass allein durch „ekatthe“ das Vorkommen im Femininum verstanden wird. Das Wort „pumas“ ist ein Wort, das im Maskulinum (pulliṅga) vorkommt. „Sakala“ bedeutet, dass das gesamte Wort an dieser Stelle erfasst wird, da eine gewisse Bedeutung des Sutta abgetrennt ist; eben darum sagte er: „im Femininum jedoch kommt es nicht vor“.

69. සබ්බා

69. Sabbā (alle [fem.])

වත්තනං එකස්මිං අත්ථෙ අධිත්ථිච්චාදො ඉත්ථිවිසිට්ඨෙ සත්තමියත්ථාදො, වාසිට්ඨොච්චාදො වසිට්ඨාදිවිසිට්ඨෙ අපච්චාදො, පුත්තීයතිච්චාදො පුත්තාදිවිසිට්ඨෙ ඉච්ඡාද්‍යත්ථෙ පවත්ති, තෙනාහ-‘එකත්ථීභාවො’ති. සාමඤ්ඤ ගහණත්ථන්ති ඉමිනා මත්තසද්දස්ස කසිණත්ථෙ පවත්තිමාහ.

Das Auftreten in einer einzigen Bedeutung [erfolgt] wie bei ‚adhiṭṭhī‘ usw. in der Bedeutung des Lokativs usw., die durch Weiblichkeit qualifiziert ist; wie bei ‚vāsiṭṭha‘ usw. in der Bedeutung des Nachkommen usw., der durch Vasiṭṭha usw. qualifiziert ist; wie bei ‚puttīyati‘ usw. als Auftreten in der Bedeutung des Wunsches usw., der durch einen Sohn usw. qualifiziert ist. Deshalb sagte er: ‚das Werden zu einer einzigen Bedeutung‘ (ekatthībhāva). Mit den Worten ‚zum Zweck des Erfassens des Allgemeinen‘ drückt er das Auftreten des Wortes ‚matta‘ in der Bedeutung der Gesamtheit (kasiṇa) aus.

70. ජායා

70. Jāyā

එවන්ති ඉමිනා ඉතරීතරයොගෙ චත්ථසමාසං විභාවෙති. ජානිජායා, සද්දන්තරෙනාති ජානිසද්දෙන තථාසද්දොපදිට්ඨෙන දං ජං සද්දන්තරෙන ච, කෙසඤ්චිති ඛරීගතන්තිආදීසු ‘ඛරී’තිආදීනං කෙසඤ්චි, ඛරීති ඛරත්ථෙ වත්තමානො-යං සද්දො නියතවිසයො… ගතසද්දං විනා අඤ්ඤත්ථ අදිට්ඨත්තා, නායම්පයොගොති තුදම්පතිප්පයොගං නිවත්තෙත්වා හෙතුමාහ- ‘ආගමෙ’ච්චාදි, අඤ්ඤෙහි චාති ඉමිනා රූපසිද්ධිං ගණ්හාති.

Mit dem Wort ‚evaṃ‘ verdeutlicht er das Ca-Kompositum (catthasamāsa) im Sinne der gegenseitigen Verbindung (itarītarayoga). Bei ‚jānijāyā‘ meint er mit ‚durch ein anderes Wort‘ (saddantarena) das Wort ‚jāni‘ sowie die durch das Wort ‚tathā‘ gelehrten anderen Wörter ‚daṃ‘ und ‚jaṃ‘. Das Wort ‚kesañci‘ (einiger) bezieht sich auf einige wie ‚kharī‘ usw. in [Ausdrücken wie] ‚kharīgata‘ usw. Das Wort ‚kharī‘, das in der Bedeutung von ‚hart‘ (khara) auftritt, hat einen festgelegten Bereich, da es ohne das Wort ‚gata‘ anderswo nicht vorkommt. Mit ‚Dies ist kein zulässiger Gebrauch‘ (nāyaṃ payogo) weist er den Gebrauch von ‚tudampati‘ zurück und nennt den Grund dafür mit den Worten ‚āgama‘ usw. Mit den Worten ‚und durch andere‘ (aññehi ca) erfasst er die Wortbildung (rūpasiddhi).

75. අන

75. Ana

නනු සුත්තෙ‘සරෙ’ති එත්තකං වුත්තං‘සරාදො’ති කථං ලද්ධන්ති ආහ-‘සරෙ’තිආදි, වණ්ණෙ යන්තන්තදාදොති සිට්ඨවචනං, වණ්ණෙ පරභූතෙ යං කාරියං විධීයතෙ තං සො වණ්ණො ආදි යස්ස තං තදාදි, තස්මිං තදාදො උත්තරපදෙ සම්පජ්ජතීති අත්ථො, ඛාධාතුතො ක්තප්පච්චයෙ විහිතෙ රස්සෙනාකාරෙනෙවායම්පයොගො, න විසුං අකාරෙනාති දස්සෙතුං න ආක්ඛාතං අනක්ඛාත ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති උත්තරපදාදි සරස්ස රස්සත්ත’න්ති වුත්තං.

Aber wurde in der Regel (sutta) nicht bloß ‚sare‘ (vor einem Vokal) gesagt? Wie gelangt man dann zu ‚sarādo‘ (vor einem mit einem Vokal beginnenden)? Darauf sagt er ‚sare‘ usw. Die Formulierung ‚vaṇṇe ya...‘ usw. ist eine gelehrte Erklärung. Wenn ein Vorgang vorgeschrieben wird, während ein Laut folgt, dann ist jener Laut der Anfang dessen, was damit beginnt (tadādi); der Sinn ist, dass dies bei einem solchen darauffolgenden Wort (uttarapada) eintritt, das damit beginnt. Um zu zeigen, dass diese Anwendung [wie in anakkhāta] mit einem kurzen a-Laut erfolgt, wenn das Suffix -kta nach der Wurzel khā gebildet wird, und nicht mit einem separaten a-Laut, wurde gesagt: ‚nicht verkündet ist anakkhāta; gemäß der Regel „byañjane dīgharassā“ (lang/kurz bei Konsonanten) tritt Kürzung des anlautenden Vokals des darauffolgenden Wortes ein‘.

76. නඛා

76. Nakhā

සඤ්ඤාසද්දෙසුචාතිආදිනා [Pg.186] අවයවත්ථනිරපෙක්ඛානම්පි යථාකථඤ්චි නිප්ඵත්තිං දස්සෙන්තො සබ්බෙසමෙව සද්දානං නිප්ඵන්නවාචිතඤ්චාත්තනො දීපෙති, යථාකථඤ්චි නිප්ඵත්ති, රුළ්හියා අත්ථනිච්ඡයො, තෙන සඤ්ඤෙච්චාදො-ධිප්පායං විවරති ‘යංකිඤ්චි’ත්‍යාදිනා, ඉත්ථී ච පුමා ච ඉත්ථිපුමං, න ඉත්ථි පුමන්ති සමාසෙ නිපාතනෙනිමිනා නපුංසකාදෙසො ති දස්සෙති ‘න ඉත්ථි’ච්චාදිනා. ඛී-ඛයෙ, ඛර-විනාසෙ චාති හි එතෙහි ‘න ඛීයති න ඛරතී’ති අත්ථෙ ‘‘භාවකාරකෙස්ව ඝණ ඝකා’’ති (5-44) අප්පච්චයෙ’ න ඛය න ඛර’ඉති ඨිතෙ ඛත්තාදෙසොති ආහ- න ඛීයති’ච්චාදි.

Mit den Worten ‚und unter den Namenswörtern‘ (saññāsaddesu ca) usw. zeigt er die irgendwie geartete Bildung selbst von solchen Wörtern auf, die unabhängig von der Bedeutung ihrer Bestandteile sind, und legt damit seine eigene Ansicht dar, dass alle Wörter abgeleitet sind. Die irgendwie geartete Bildung und die Festlegung der Bedeutung erfolgen durch den herkömmlichen Sprachgebrauch (ruḷhi). Daher erklärt er die Absicht bezüglich ‚saññā‘ usw. mit den Worten ‚was auch immer‘ (yaṃ kiñci) usw. Bei dem Kompositum ‚Frau und Mann‘ (itthī ca pumā ca = itthipumaṃ) zeigt er mit den Worten ‚nicht Frau...‘ usw., dass durch diese unregelmäßige Bildung (nipātana) die Ersetzung durch das Neutrum bewirkt wird. Denn aus den Wurzeln khī (schwinden) und khara (vergehen) wird in der Bedeutung ‚es schwindet nicht, es vergeht nicht‘ das Suffix -a (gemäß der Regel ‚bhāvakārakesva ghaṇa ghakā‘) angefügt. Wenn dann ‚na khaya‘ und ‚na khara‘ vorliegen, erfolgt der Ersatz durch den Laut kha (khattādesa); deshalb sagte er ‚na khīyati‘ usw.

77. නගො

77. Nago

එවන්ති ඉමිනා ගච්ඡතීති වාක්‍යෙ ක්විප්පච්චයාදිං දස්සෙති, විසෙසො පනෙත්ථ නඤ්ස්ස(ටො) වසලො චණ්ඩාලො, සීතෙන කරණභූතෙන.

Mit dem Wort ‚evaṃ‘ zeigt er das Suffix -kvi usw. in der Phrase ‚gacchati‘ (er geht) auf. Ein besonderer Unterschied besteht hierbei darin, dass für ‚na‘ [ein Ersatz] eintritt, [wie in] ‚ein Vasala, ein Caṇḍāla‘, [oder] ‚durch die Kälte als instrumentales Mittel‘.

78. සහ

78. Saha

තත්ථ තස්මිං පරභූතෙ, යස්ස ච ඣත්තන්ති සම්බන්ධො.

‚Dort‘ (tattha) bedeutet: wenn jenes nachfolgt; und die syntaktische Verbindung lautet: ‚dessen [Ersatz durch] den jha-Laut‘.

80. අප

80. Apa

අප්පච්චක්ඛං පච්චක්ඛඤාණෙනානුපලබ්භනීයං තම්පනාත්ථතො-නුමෙය්‍යමෙව. තස්මිං ගම්මමානෙ යමාදෙසොති කෙනචි ලිඞ්ගෙනාධිගතෙනානුමානඤාණෙනානුමෙයුත්තමග්‍යාදිනොති දස්සෙතුමාහ- ‘කපොතෙ’ච්චාදි. කපොතාදිභාවෙති කත්ථචි ඝරාදො කපොතවාතමණ්ඩලිකාදීනං දස්සනවසෙන සබ්භාවෙ සති. අග්‍යාදිදස්සනතොති අග්ගිපිසාචාදිදස්සනතො, අඤ්ඤත්‍රාපීති ඝරාදිතො අඤ්ඤත්‍ර, කපොතවාතමණ්ඩලිකාදිනො ලිඞ්ගස්ස, අග්‍යාදියොගන්ති අග්ගිආදීහි අනුමෙය්‍යෙහි සම්බන්ධං. මන්ත්වාති අනුමානඤාණෙන ජානිත්වාපයොගොති සාග්ගිසපිසාචාති පයොගො.

‚Nicht-augenfällig‘ (appaccakkha) bedeutet, dass es durch unmittelbare Erkenntnis (paccakkhañāṇa) nicht wahrnehmbar ist; folglich ist es der Bedeutung nach nur zu erschließen (anumeyya). Um zu zeigen, dass mit den Worten ‚wenn jenes verstanden wird, erfolgt der Ersatz durch ya‘ (yamādesa) das zu Erschließende wie Feuer usw. durch ein Schlussfolgerungswissen erkannt wird, welches durch irgendein wahrgenommenes Merkmal (liṅga) gewonnen wurde, sagt er: ‚kapota‘ usw. ‚Das Vorhandensein von Tauben usw.‘ (kapotādibhāve) bedeutet, wenn an einem Ort wie einem Haus usw. aufgrund des Erblickens von Tauben, Wirbelwinden usw. deren Vorhandensein gegeben ist. ‚Aus dem Erblicken von Feuer usw.‘ (agyādidassanato) bedeutet durch das Erblicken von Feuer, Geistern usw. ‚Auch anderswo‘ (aññatrāpi) bedeutet außerhalb des Hauses usw. ‚des Merkmals wie einer Taube, eines Wirbelwinds usw.‘ ‚Die Verbindung mit Feuer usw.‘ (agyādiyoga) bedeutet die Verbindung mit den zu erschließenden Dingen wie Feuer usw. ‚Nachdem man gedacht hat‘ (mantvā) bedeutet, nachdem man durch Schlussfolgerungserkenntnis erkannt hat; die konkrete Anwendung (payoga) lautet ‚sāggisapisācā‘ (mit Feuer, mit Geistern).

81. අකා

81. Akā

සකත්ථෙ [Pg.187] වත්තමානස්ස සහසද්දස්සාති වත්තබ්බෙ වත්තමානො තප්පධානොයෙවාති ආහ- ‘සකත්ථප්පධානස්ස සහසද්දස්සා’ති, වුත්ති භවතීති සම්බන්ධො, යුගපදි ධුරා සධුරං. අපරණ්හෙන සහිතං සහා පරණ්හං.

Wo eigentlich zu sagen wäre: ‚des in seiner eigenen Bedeutung auftretenden Wortes saha‘, sagt er: ‚des in seiner eigenen Bedeutung vorherrschenden Wortes saha‘, weil das, was auftritt, eben darin das Hauptgewicht hat. Die syntaktische Verknüpfung lautet: ‚die Zusammensetzung (vutti) findet statt‘. Gleichzeitig das Joch [ist] ‚sadhuraṃ‘. Zusammen mit dem Nachmittag [ist] ‚sahāparaṇhaṃ‘.

82. ගන්ථ

82. Gantha

‘‘අට්ඨාදස නිමෙසා තු, කට්ඨා තිංසන්තු තාකලා’’ති වචනතො ආහ- ‘කලා කාලවිසෙසො’ති. කලාදිසඞ්ඛාතගන්ථස්සාන්තෙ සහසද්දො වත්තතීතිසමාසවාක්‍යං නිද්දිසති ‘කලන්ත’මිච්චාදි. ගන්ථන්තෙච්චාදිනා ආසඞ්කතොයමධිප්පායො ‘‘කාලත්ථපරිච්චාගෙන ගන්ථන්තෙ වත්තමානත්තා අකාලත්ථො’’ති. ගන්ථවුත්තිපි කලාදි කාලසද්දත්ථං නාතික්කමතීති අධිප්පායෙනාහ- ‘ගන්ථවුත්තිපි’ච්චාදි. අධිකො මාසකො අස්සාති සමාසකො, විකප්පෙන සිද්ධෙති ‘‘සහස්ස සො-ඤ්ඤත්ථෙ’’ති (3-78).

Aufgrund des Ausspruchs ‚Achtzehn Blinzeln (nimesa) aber sind ein Kaṭṭhā, dreißig davon aber sind eine Kalā‘ sagt er: ‚Kalā ist eine bestimmte Zeiteinheit‘. Er führt den Satz für das Kompositum ‚kalantaṃ‘ usw. an, [in der Bedeutung], dass das Wort ‚saha‘ am Ende eines als Kalā usw. bezeichneten Textabschnitts (gantha) steht. Mit ‚am Ende eines Textes‘ usw. wird folgende Auffassung befürchtet: ‚Weil es unter Verzicht auf die zeitliche Bedeutung am Ende eines Textes steht, ist es nicht-zeitlich (akālattha).‘ In der Absicht [zu zeigen], dass auch die Text-Bedeutung (ganthavutti) die Bedeutung des Zeitworts wie Kalā usw. nicht überschreitet, sagt er: ‚auch die Text-Bedeutung...‘ usw. ‚Er hat einen zusätzlichen Māsaka‘ ist ‚samāsako‘; dies wird optional (vikappena) durch die Regel ‚sahassa so-ññatthe‘ (3-78) gebildet.

83. සමා

83. Samā

සමානො පති යස්සා සපත්තිනී සපත්තී ඉති නිප්ඵන්නානමෙකදෙසො ‘පත්තිනී පත්තී’ති දස්සිතොති වත්තුමාහ- ‘යක්ඛාදි ත්විනි’ච්චාදි. වයසද්දස්ස ‘‘සරවයායවාසචෙතා ජලාසයාක්ඛයලොහපටමනෙසූ’’ති ගණපාඨතො අක්ඛයෙ වත්තමානස්සො මනාදිත්තා ඔකාරන්තත්තන්ති දස්සෙතුමාහ- ‘වයො’තිආදි. යප්පච්චයන්තොති ඉමිනා නිපාතනෙන තකයප්පච්චයන්තො.

Um zu zeigen, dass ‚pattinī‘ und ‚pattī‘ Teile der gebildeten Formen ‚sapattinī‘ und ‚sapattī‘ (die denselben Ehemann hat) sind, sagt er: ‚yakkhādi tvini‘ usw. Um zu zeigen, dass das Wort ‚vaya‘, das laut dem Gaṇapāṭha ‚saravayāyavāsacetā...‘ in der Bedeutung von ‚unvergänglich‘ (akkhaya) auftritt, wegen seiner Zugehörigkeit zur manādi-Klasse auf den Vokal -o endet, sagt er: ‚vayo‘ usw. Mit ‚auf das Suffix -ya endend‘ (yappaccayanto) meint er das durch unregelmäßige Bildung (nipātana) auf das Suffix -ya endende Wort.

84. උද

84. Uda

‘‘අඤ්ඤස්මි’’න්ති (4-121) ඉයප්පච්චයවිධායකං සුත්තං.

‚Aññasmiṃ‘ (4-121) ist die Regel (sutta), die das Suffix -iya vorschreibt.

88. තුම්හා

88. Tumhā

තුම්හෙ විය දිස්සන්තීති තුම්හාදී අම්හාදීච්චාදිං ‘‘සබ්බාදීනමා’’ති (3-86) ආ.

‚Sie sehen aus wie ihr‘ ist tumhādī, ‚wie wir‘ ist amhādī usw., gebildet durch das ‚ā‘ gemäß der Regel ‚sabbādīnamā‘ (3-86).

90. විධා

90. Vidhā

ගබ්භෙනාති ඉමිනා කුච්ඡිගතෙන ගබ්භෙන සහ ද්විහදයත්තමස්සාති දස්සෙති, පුබ්බපදෙති දුසද්දෙ.

Mit den Worten ‚durch den Fötus‘ (gabbhena) zeigt er, dass sie zusammen mit dem im Mutterleib befindlichen Fötus den Zustand von zwei Herzen besitzt. ‚Im Vorderglied‘ (pubbapada) bezieht sich auf das Wort ‚du‘.

92. දිගු

92. Digu

ගුණා [Pg.188] පටලා ද්වෙ පාදා එසං ද්වෙ සතානි අස්ස, ද්වෙ සහස්සානි අස්ස, ද්වින්නං සතානං ද්වින්නං සහස්සානං වා සමාහාරොති විග්ගහො.

Die Wortanalyse (viggaha) lautet: ‚Zwei Schichten, zwei Füße sind für diese‘, ‚zwei Hunderter sind für ihn‘, ‚zwei Tausender sind für ihn‘, oder ‚die Zusammenfassung von zwei Hundertern oder zwei Tausendern‘.

93. තීස්ව

93. Tīsva

ද්වත්තිපත්තාති පඨමන්තා‘පූර-පූරණෙ’ඉච්චස්මා කරණත්ථෙ ‘‘භාව කාරකෙස්ව ඝණ ඝකා’’ති (5-44) අප්පච්චයෙ ස්‍යාදිසමාසොති දස්සෙතු මාහ- ‘ද්වත්තිපත්ත’ඉච්චාදි.

Um zu zeigen, dass ‚dvattipattā‘ ein Nominativ-Kompositum (syādisamāsa) ist, gebildet aus der Wurzel ‚pūr‘ (füllen) mit dem Suffix -a (gemäß ‚bhāva kārakesva ghaṇa ghakā‘) in instrumentaler Bedeutung (karaṇattha), sagt er: ‚dvattipatta‘ usw.

94. ආසං

94. Āsaṃ

ද්වෙ ච තිංසා ච, ද්වීහි වා අධිකා තිංසාති විග්ගහො.

Die Wortanalyse (viggaha) lautet: ‚Zwei und dreißig‘ oder ‚um zwei mehr als dreißig‘.

96. චත්තා

96. Cattā

සම්පත්තවිභාසායන්ති අයංයොගො (සම්පත්තවිභාසාති) දස්සෙති, සම්පත්තෙ විභාසා විකප්පොති අත්ථො, තයො ච චත්තාලීසා ච, තීහි වා අධිකා චත්තාලීසාච්චාදිනා විග්ගහො, තිස්සො චත්තාලීසා අස්ස තිචත්තාලීසං ගණො.

Mit den Worten ‚bei der eingetretenen Option‘ (sampattavibhāsāyaṃ) zeigt er diese Regelung auf. Der Sinn ist: ‚die Option (vibhāsā) bei dem, was bereits eingetreten ist, ist eine Wahlfreiheit (vikappo)‘. Die Wortanalyse (viggaha) lautet unter anderem: ‚Drei und vierzig‘ oder ‚um drei mehr als vierzig‘. ‚Drei Vierzigereinheiten hat sie‘ ist die Gruppe von dreiundvierzig (ticattālīsaṃ gaṇo).

97. ද්විස්සා

97. Dvissā

සම්පත්තවිභාසත්තාති ‘‘ආසඞ්ඛ්‍යායෙ’’ච්චාදිනා (3-94) ආකාරෙ සම්පත්තෙ විභාසත්තා.

‚Aufgrund des Charakters als eingetretene Option‘ (sampattavibhāsattā) bedeutet, dass das Auftreten des langen ā-Lauts gemäß der Regel ‚āsaṅkhyāye‘ usw. (3-94) optional ist.

ඉති මොග්ගල්ලානපඤ්චිකාටීකායං සාරත්ථවිලාසිනියං

So [endet] in der Sāratthavilāsinī, dem Unterkommentar zur Moggallāna-Pañcikā,

තතියකණ්ඩවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ist die Erklärung des dritten Kapitels abgeschlossen.

චතුත්ථකණ්ඩ

Viertes Kapitel

1. ණො වාපච්චෙ

1. Das Suffix Ṇa optional bei der Nachkommenschaft.

නනු [Pg.189] ච ‘ණො වාපච්චෙ’ති වචනතො කථං පකතිවිසයාවගමො සියා. යථාකථඤ්චි පකතිවිසයාවගමෙපි සාමඤ්ඤවචනතො පන ධම්මෙනාපච්චන්ත්‍යාදො යතො කුතොචි ධම්මෙනිච්චාදිතොපි සියා ණා දිපච්චයොත්‍යාසඞ්කියාහ ‘අපච්චවතා’ච්චාදි. අපච්චස්සාති අපච්චත්ථස්ස, අපච්චවතාති ‘‘ණො වාපච්චෙ’’ති වසිට්ඨාද්‍යත්ථස්සෙව පරිග්ගහණාය සාමඤ්ඤවචනතො යො අපච්චවා තතො, අත්ථතො පන අසම්භවා දබ්බාචකසද්දාව සාමත්ථියෙන ඡට්ඨියන්තා සබ්බලිඞ්ගවචනා ජායතෙති විඤ්ඤාතබ්බං. ධම්මස්මාපච්චංත්‍යාදීසු ණාදිප්පච්චයො (න ජායතෙ) ති සම්බන්ධො.

Aber wie kann durch die Aussage 'ṇo vāpacce' (Das Suffix -ṇa steht optional im Sinne von Nachkommenschaft) ein Verständnis des Bereichs der Grundform entstehen? Selbst wenn man irgendwie ein Verständnis des Bereichs der Grundform erlangt, könnte man befürchten, dass aufgrund des allgemeinen Ausdrucks das Suffix -ṇa usw. auch bei Formulierungen wie 'Nachkomme durch das Dhamma' von irgendetwas wie 'durch das Dhamma' usw. auftreten könnte; um diese Befürchtung abzuwenden, sagte er 'apaccavatā' usw. 'Des Nachkommen' (apaccassa) bedeutet: im Sinne eines Nachkommen. 'Vom Nachkommen-Besitzenden' (apaccavatā) bedeutet: von demjenigen, der einen Nachkommen hat, aufgrund des allgemeinen Ausdrucks, um eben die Bedeutung von Vasiṭṭha usw. in 'ṇo vāpacce' zu erfassen. In Bezug auf die Bedeutung jedoch sollte man verstehen, dass es mangels Anwendbarkeit aufgrund der inhärenten Leistungsfähigkeit nur von substantivbezeichnenden Wörtern im Genitiv, in allen Geschlechtern und Numeri, gebildet wird. Die Verbindung lautet: Bei Ausdrücken wie 'Nachkomme aus dem Dhamma' entsteht das Suffix -ṇa usw. nicht.

ධම්මෙනාති ධම්මෙන කරණභූතෙන. ධම්මායාති ධම්මත්ථං, ධම්මස්මාති ධම්මහෙතුනා, තතො අසම්භවෙ කාරණමාහ ‘සාපෙක්ඛත්තා’ති. සාපෙක්ඛත්තමෙව සමත්ථෙති ‘අපච්චවාහි’ච්චාදිනා, ධම්මෙනාපච්චං කස්සාති පුච්ඡිත්වා දෙවදත්තස්සාති අපෙක්ඛියමානං වදති. දෙවදත්තස්සාති අපච්චවා දෙවදත්තාදි අපෙක්ඛීයතෙති සම්බන්ධො, හිසද්දො හෙතුම්හි. න හෙත්ථ ණාදිවුත්ති අඤ්ඤත්ථ සාපෙක්ඛත්තා කම්බලො වසිට්ඨස්සාපච්චං දෙවදත්තස්සාති එත්ථ පන වසිට්ඨො-පච්චවාති තතො ඡට්ඨියන්තා හොතිච්චාසඞ්කියාහ- ‘න චෙ’ච්චාදි. න ච හොතීති සම්බන්ධො.

'Durch das Dhamma' (dhammena) bedeutet: durch das Dhamma als Instrument. 'Für das Dhamma' (dhammāya) bedeutet: zum Zwecke des Dhamma. 'Vom Dhamma' (dhammasmā) bedeutet: aufgrund des Dhamma. Als Grund für das Nicht-Zustandekommen dabei nennt er: 'Wegen der Abhängigkeit' (sāpekkhattā). Eben diese Abhängigkeit begründet er mit 'apaccavā hi' usw. Wenn man fragt: 'Ein Nachkomme durch das Dhamma – von wem?', nennt er das Erwartete: 'Von Devadatta'. 'Von Devadatta' – derjenige, der einen Nachkommen hat, benötigt den Bezug auf Devadatta usw., so ist die Verbindung; das Wort 'hi' dient der Begründung. Hier findet die Bildung des Suffixes -ṇa usw. nicht statt, da eine Abhängigkeit von etwas anderem vorliegt. Wenn man nun befürchtet, dass in einem Fall wie 'die Decke des Nachkommen von Vasiṭṭha, nämlich von Devadatta' das Suffix von Vasiṭṭha als dem Nachkommen-Besitzenden gebildet wird, da es im Genitiv steht, sagt er: 'Und nicht...' usw. Die Verbindung lautet: 'Und es findet nicht statt'.

කාරණමාහ- ‘අසම්බන්ධා’ති. න හෙත්ථ සම්බන්ධො වසිට්ඨස්ස කම්බලාපෙක්ඛත්තෙන අපච්චස්ස ච දෙවදත්තාපෙක්ඛත්තෙනාත්ථන්තරාපෙක්ඛාය වසිට්ඨස්සාපච්චෙන සම්බන්ධාභාවායෙව වසිට්ඨස්ස අපච්චං වාසිට්ඨොති ණාදිවුත්තියා භාවෙ සාමත්ථියං නත්ථි, සමත්ථඤ්හි වසිට්ඨං රාජපුරිසාදි සමාසවුත්තියමෙකත්ථත්තමිව වාසිට්ඨාදිණාදිවුත්තියං ණාදිප්පච්චයමුපජනයති, නාසමත්ථං, තතො සබ්බමෙවෙතම්මනසි නිධාය වුත්තං- ‘අසම්බන්ධා’ති.

Er nennt den Grund: 'Wegen fehlender Verbindung' (asambandhā). Denn hier gibt es keine Verbindung, weil Vasiṭṭha sich auf die Decke bezieht und der Nachkomme sich auf Devadatta bezieht. Da wegen des Bezugs auf verschiedene Dinge gar keine Verbindung zwischen Vasiṭṭha und dem Nachkommen besteht, gibt es keine Eignung für das Eintreten der Bildung mit dem Suffix -ṇa usw. wie in 'der Nachkomme des Vasiṭṭha ist Vāsiṭṭha'. Denn nur ein syntaktisch fähiges Wort 'Vasiṭṭha' bringt das Suffix -ṇa usw. in einer Wortbildung wie 'Vāsiṭṭha' hervor – ähnlich wie die Herstellung einer Einheitsbedeutung bei einer Kompositionsbildung wie 'rājapurisa' (Dienstmann des Königs) –, ein ungeeignetes tut dies nicht. Daher wurde all dies im Sinn behaltend gesagt: 'Wegen fehlender Verbindung'.

යදි [Pg.190] පනෙත්ථ ණාදිප්පච්චයො සබ්බථා සම්බන්ධමපෙක්ඛතෙ, තදා විසෙසතො යස්සාපච්චෙන සම්බන්ධො තතොව ජනකතො සො සියාති දස්සෙතුමාහ- ‘යජ්ජෙව’මිච්චාදි.

Wenn nun hier das Suffix -ṇa usw. in jeder Hinsicht eine Verbindung voraussetzt, dann müsste es insbesondere von eben jenem Erzeuger gebildet werden, mit dessen Nachkommen eine Verbindung besteht; um dies zu zeigen, sagte er: 'yajjeva' usw.

යො ජනකොති යොයො යස්ස යස්ස අපච්චස්ස ජනකො. තතොයෙවාති තස්මාතස්මා ජනකතොයෙව. සියාති තස්මිං තස්මිං අපච්චත්ථෙ ණාදිප්පච්චයො සියා. තත්ථ හෙතුමාහ- ‘තස්සෙවාපච්චෙන යොගා’ති. යොගාති අපච්චසම්බන්ධතො, න මූලප්පකතිතොති පරමප්පකතිතො න හොතීති වුත්තං හොති. හෙතුමාහ- ‘අයොගා,ති, වචනාභාවම්පෙත්ථ දස්සෙතුං චෙ’ත්‍යාදි වුත්තං.

'Wer der Erzeuger ist' (yo janako) bedeutet: wer auch immer der Erzeuger dieses oder jenes Nachkommen ist. 'Eben von diesem' (tatoyeva) bedeutet: genau von diesem jeweiligen Erzeuger. 'Müsste sein' (siyā) bedeutet: Das Suffix -ṇa usw. müsste bei der jeweiligen Bedeutung des Nachkommen stehen. Als Grund dafür nennt er: 'Wegen der Verbindung eben dieses mit dem Nachkommen' (tassevāpaccena yogā). 'Wegen der Verbindung' (yogā) bedeutet: aufgrund der Verbindung mit dem Nachkommen. Damit ist gesagt: Es wird nicht von der Urform (mūlappakati), das heißt der entferntesten Quelle (paramappakati), gebildet. Er nennt den Grund: 'Wegen fehlender Verbindung' (ayogā). Um auch das Fehlen einer ausdrücklichen grammatischen Regel (vacanābhāva) hier aufzuzeigen, wurde 'ce' (wenn) usw. gesagt.

වචනන්ති සුත්තං, සම්බන්ධාභාවා (තාදිසවචනාභාවා) ච මූලප්පකතිතො ණාදිප්පච්චයස්සාභාවං දස්සෙත්වා ඉදානි මූලප්පකතිතොවාස්සාභිමතභාවං දස්සෙතුං ‘මූලප්පකතිතො’ච්චාදි වුත්තං.

'Aussage' (vacana) bedeutet das Sutta (die Regel). Nachdem er das Nicht-Vorhandensein des Suffixes -ṇa usw. von der Urform (mūlappakati) aufgrund des Fehlens einer Verbindung (und mangels einer solchen Regel) aufgezeigt hat, wird nun 'mūlappakatito' (von der Urform her) usw. gesagt, um zu zeigen, dass genau dies seine beabsichtigte Ansicht ist.

කථම්පනිදං විඤ්ඤායතිච්චාදිනා ජනකස්සෙවාබ්‍යාහිතස්සාපච්චෙන මුඛ්‍ය සම්බන්ධමානීය ඉදමයුත්තන්ත්‍යාදිනා බ්‍යවහිතජනිතස්සාප්‍යපච්චයස්ස පරමප්පකතියාභිසම්බන්ධසබ්භාවං වත්වා තං සාධයිතුමාරභතෙ ‘කථ’මිච්චාදි, එවං හිච්චාදි කථංපනිදමිච්චාදිනා යථාවුත්තස්ස සමත්ථ නවාක්‍යං, හියස්මා තං දිස්වා තථා පුච්ඡිතො දෙවදත්තස්සවාතිආදිනා උප්පාදෙතාරමෙව නිද්දිසති, නාත්තානං පිතාමහො, තස්මා උප්පාදෙතායෙවාපච්චෙන සම්බජ්ඣති න පිතාමහොති යොජෙත්වා අධිප්පායො වෙදිතබ්බො. ඉදං යථාවුත්තමුප්පාදෙතුනිද්දිසනං, තෙන අපච්චෙන සද්ධිං උප්පාදෙතුයෙව ජනකස්සෙව යොගො සම්බන්ධො පටිපාදෙතුං න සක්කාති සම්බන්ධො.

Mit den Worten 'Wie aber wird dies verstanden?' usw. stellt er eine direkte, unmittelbare Verbindung des Erzeugers mit dem Nachkommen her. Nachdem er mit 'Dies ist unpassend' usw. erklärt hat, dass auch bei einem durch ein Zwischenglied erzeugten Nachkommen eine Beziehung zur Urform (paramappakati) besteht, beginnt er, dies mit 'Wie...' usw. zu beweisen. Sätze wie 'Denn so...' usw. dienen zur Begründung des zuvor mit 'Wie aber wird dies...' Ausgeführten. Denn weil derjenige, der ihn sieht und so gefragt wird, mit 'von Devadatta' usw. nur den unmittelbaren Erzeuger angibt und nicht sich selbst, den Großvater, verbindet sich der Nachkomme nur mit dem Erzeuger und nicht mit dem Großvater – so ist die Absicht zu verstehen, nachdem man es so verknüpft hat. Dies ist das erwähnte Angeben des Erzeugers. Daher ist es unmöglich darzulegen, dass eine Verbindung bzw. Beziehung ausschließlich des unmittelbaren Erzeugers mit dem Nachkommen besteht – so ist die Verknüpfung.

තන්තිතං පුච්ඡානිමිත්තං, තෙනාති අපච්චෙන. අපතනන්ති නරකෙ අපතනං භවති, සොති යොසො යස්සාත්‍යනියමනිද්දිට්ඨො සො ඤාතුං න ඉච්ඡිතොති සම්බන්ධො. ඉමිනා ඉදං දීපෙති- ‘‘නපතත්‍යනෙන නරකෙත්‍යපච්චන්ති වුච්චති අපච්චෙනානෙන යස්සකස්සචි අවිසෙසෙනාපතනම්භවති නරකෙ සොසො තාය පුච්ඡාය ඤාතුං න ඉච්ඡිතො’’ති. සො වාති [Pg.191] කස්සායං පුත්තොති පුච්ඡායානුරොධනෙ සො උප්පාදෙතායෙව ඤාතුමිච්ඡිතොති සම්බන්ධො. තුසද්දො චෙත්ථාපච්චෙන නරකාපාතසබ්බ ජනජානනිච්ඡාවිසෙසජොතකො, යදි සියාති සම්බන්ධො, අත්තානම්පි නිද්දිසෙය්‍ය න කෙවලමුප්පාදෙතාරං, අත්ථිච්චාදි පිතාමහස්ස අත්තනොපි නිද්දෙසෙ කාරණවචනං, තං අපච්චං නිමිත්තං කාරණං, යස්ස තං තංනිමිත්තං තස්මා එවං දිට්ඨිකො හිච්චාදිනා යථාවුත්තං සමත්ථෙති.

Das ist der Anlass für die Frage; 'durch diesen' bedeutet: durch den Nachkommen. 'Nicht-Hineinfallen' (apatana) bedeutet: Es geschieht kein Hineinfallen in die Hölle. 'Er' (so) bezieht sich auf denjenigen, der unbestimmt mit 'wer auch immer, von wem auch immer' bezeichnet ist; 'er soll nicht in Erfahrung gebracht werden' – so ist die Verbindung. Damit verdeutlicht er Folgendes: 'Man fällt durch ihn nicht in die Hölle, darum wird er Nachkomme (apacca) genannt'. Wer auch immer ohne Unterschied durch diesen Nachkommen vor dem Hineinfallen in die Hölle bewahrt wird, genau derjenige soll durch jene Frage nicht in Erfahrung gebracht werden. 'Oder er' (so vā) – in Übereinstimmung mit der Frage 'Wessen Sohn ist das?' soll eben jener Erzeuger in Erfahrung gebracht werden, so ist die Verbindung. Das Wort 'tu' zeigt hierbei den Unterschied im Wunsch auf, alle Personen zu kennen, die durch den Nachkommen vor dem Hineinfallen in die Hölle bewahrt werden. 'Wenn es so wäre' (yadi siyā) ist die Verknüpfung; dann würde er auch sich selbst angeben und nicht nur den unmittelbaren Erzeuger. 'Es gibt' (atthi) usw. ist die Angabe des Grundes dafür, dass auch der Großvater sich selbst angibt. Jener Nachkomme ist der Anlass, die Ursache. Für wen dieser der Anlass ist, von dem wird er erzeugt; daher begründet er das oben Gesagte mit 'daher hat er eine solche Ansicht' usw.

බ්‍යවහිතජනිතෙනාපීති බ්‍යවහිතෙන කත්තුනා ජනිතෙනාපි, කරණෙ චායං තතියා, හෙතුම්හි වා. කස්මා එවං දිට්ඨිකොති ආහ ‘යං නිමිත්තං හි’ච්චාදි. හිසද්දො යස්මාදත්ථෙ. යස්සාති පුබ්බජස්ස, තෙන අපච්චෙන අපතනං තදපතනං තතො, ඉදං වුත්තං හොති ‘‘තෙන බ්‍යවහිතජනිතෙනාපි පුමුනා පුබ්බජොපි නරකං න පතති සො පුබ්බජස්සාප්‍ය පච්චං භවති යථාවුත්තෙන නිබ්බචනෙනා’’ති. තස්මාච්චස්ස පුබ්බෙ වුත්තයස්මාත්‍යනෙනාභිසම්බන්ධො වෙදිතබ්බො. උපපත්‍යන්තරමාහ-‘උපචාරතොවෙ’ච්චාදි. පුබ්බ පුබ්බභාවෙ සතීති පුබ්බස්ස පුබ්බස්ස විජ්ජමානත්තෙ සති. බ්‍යවහිතෙන ජනිතෙ අපච්චෙපි නිමිත්තං අපායාපතකාරණභාවො අත්ථියෙ වාති සම්බන්ධො. කෙසන්ති ආහ-‘පුබ්බෙසන්ති පුබ්බජානන්ති අත්ථො, කෙ නාති ආහ- ‘පාරම්පරියෙනා’ති. අභෙදොපචාරෙනාති පුබ්බපුබ්බභාවෙ සතිච්චාදිනා වුත්තනයෙන ජනකස්ස විය පාරම්පරියෙනපුබ්බෙසම්පිනිමිත්තතා වතො ජනකසදිසත්තා ජනකාව නාම තෙ සියුන්ති එවමභෙදෙන උපචරණතො චින්තනතොති අත්ථො. උභයථාති ඤායෙන උපචාරෙනචාති උභයෙන පකාරෙන, එවමුභයථාපි මූලප්පකතියා පච්චෙනාභිසම්බන්ධා කථමනන්තර ජනිතෙනාපච්චෙනාදිපුරිසසම්බන්ධොයෙන තතො ණාදිප්පච්චයො සියාති නාසඞ්ක්නීයං.

'Auch durch einen mit Unterbrechung Erzeugten' (byavahitajanitenāpi) bedeutet: auch durch einen von einem entfernten Urheber (kattā) Erzeugten; dieser Instrumental steht im Sinne des Mittels (karaṇa) oder des Grundes (hetu). 'Warum hat er eine solche Ansicht?' Er sagt: 'Weil er die Ursache ist...' usw. Das Wort 'hi' steht im Sinne von 'weil' (yasmā). 'Dessen' (yassa) bezieht sich auf den Vorfahren (pubbaja). Das Nicht-Hineinfallen durch diesen Nachkommen ist 'sein Nicht-Hineinfallen'; aufgrund dessen. Damit ist Folgendes gesagt: 'Auch durch jenen Mann, der mit Unterbrechung erzeugt wurde, fällt selbst der Vorfahr nicht in die Hölle; dieser wird auch zum Nachkommen des Vorfahren gemäß der zuvor erwähnten Worterklärung (nibbacanena)'. Und daher ist die Verknüpfung dieses Satzes mit dem zuvor erwähnten Wort 'yasmā' zu verstehen. Er nennt eine andere Begründung: 'Oder durch metaphorische Übertragung' (upacārato vā) usw. 'Wenn das Verhältnis von Früherem zu Früherem besteht' (pubba-pubbabhāve satī) bedeutet: wenn der jeweilige Vorfahr existiert. Auch bei dem durch ein Zwischenglied erzeugten Nachkommen ist die Ursache vorhanden, das heißt die Eigenschaft, der Grund für das Nicht-Fallen in die Leidenswelten zu sein – so ist die Verbindung. 'Wessen?' Er sagt: 'Der Früheren' (pubbesaṃ), was 'der Vorfahren' bedeutet. 'Wodurch?' Er sagt: 'Durch die Generationenfolge' (pārampariyena). 'Durch die metaphorische Übertragung der Nicht-Verschiedenheit' (abhedopacārena) bedeutet: Weil nach der erklärten Weise, wenn das Verhältnis von Früherem zu Früherem besteht, die Ursächlichkeit durch die Generationenfolge auch bei den Vorfahren vorliegt wie beim unmittelbaren Erzeuger, sie aufgrund der Ähnlichkeit mit dem Erzeuger eben 'Erzeuger' genannt werden könnten; so lautet die Bedeutung durch diese nicht-verschiedene metaphorische Betrachtung. 'Auf beide Weisen' (ubhayathā) bedeutet: durch logische Schlussfolgerung (ñāya) und durch Metapher (upacāra), also auf beide Arten. Da somit auf beide Weisen eine Verbindung des Nachkommen mit der Urform (mūlappakati) besteht, braucht man nicht zu befürchten: 'Wie kann eine Beziehung des Stammvaters (ādipurisa) nur mit dem unmittelbar erzeugten Nachkommen bestehen, sodass von diesem das Suffix -ṇa usw. gebildet werden müsste?'

තතො චාති මූලප්පකතිතො ච, අපච්චසාමඤ්ඤවචනිච්ඡායන්ති ඉත්ථි පුන්නපුංසකත්තවිසෙසොපග්ගාහි අපච්චසාමඤ්ඤස්ස වචනිච්ඡායං.

„Und von diesem“ [tato ca] bedeutet: und vom ursprünglichen Stamm. „Beim Wunsch, die Allgemeinheit eines Nachkommen auszudrücken“ [apaccasāmaññavaca-nicchāyaṃ] bedeutet: beim Wunsch, das Allgemeine eines Nachkommen zu bezeichnen, welches die Besonderheiten des weiblichen, männlichen und sächlichen Geschlechts mit umfasst.

එවම්මූලකතිතො- පච්චසාමඤ්ඤෙන ණාදිප්පච්චයං වවත්ථපෙත්වා ඉදානි අපච්චාදිතොපි හොතෙව ණාදි සාමඤ්ඤවිධානා. සො ච බහුලාධිකාරතො [Pg.192] ගුරුජනායත්තත්තා තන්නියොගාචරණෙන පසත්ථෙ යෙවාපච්චෙ බ්‍යවහිතජනිතෙපි ඉත්ථිවජ්ජිතෙ සියාති දස්සෙතුමාහ ‘නත්තාදීහි’ච්චාදි. සතියෙව ගුරුජනෙ සප්පධානභාවෙන කුච්ඡිතෙ-පච්චෙතු නත්තාදීවුත්තීහි වසිට්ඨාදීහි ණාදිප්පච්චයො හොති වාසිට්ඨොතිආදි, ඉත්ථියඤ්ච න හොති වාසිට්ඨීතිආදි.

Nachdem so auf der Grundlage des ursprünglichen Stammes durch das Allgemeine des Nachkommens das Suffix wie -ṇa usw. bestimmt worden ist, tritt nun dieses Suffix wie -ṇa usw. aufgrund der allgemeinen Vorschrift auch bei [Bedeutungen wie] Nachkomme usw. auf. Und um zu zeigen, dass dieses [Suffix] aufgrund des Geltungsbereichs von „vielfach“ (bahula), wegen der Abhängigkeit von Respektspersonen [oder Eltern] und durch die Ausübung von deren Pflichten nur bei einem lobenswerten Nachkommen, selbst wenn er durch Zwischenglieder erzeugt wurde, unter Ausschluss von Frauen, eintreten soll, hat er „von Enkeln usw.“ gesagt. Nur wenn eine Respektsperson vorhanden ist und die Hauptrolle spielt, gibt es bei einem verwerflichen Nachkommen durch die Erwähnung von Enkeln usw. von Vasiṭṭha etc. das Suffix -ṇa usw., wie „Vāsiṭṭha“ usw., und bei einer Frau tritt es nicht auf, wie „Vāsiṭṭhī“ usw.

අත්ථතොති සාමත්ථියතො. අපච්චෙ විධීයමානො පච්චයො අපච්චවතා ජායමානො තස්සාපච්චන්ති අත්ථෙ ජායති. සොචාය මත්ථවිසෙසො ඡ(ට්ඨියන්ත) තාභාවෙ කථං සියාති ඉදමෙත්ථ සාමත්ථියං. අනන්තරෙ වාපච්චෙ පුත්තෙ-භිධෙය්‍ය නත්තාදො වාපච්චෙ-භිධෙය්‍යාති සසම්බන්ධො. කුතොචි අපච්චවතා නත්තාදො එව. ඉදඤ්ච සබ්බම්බහුලවචනෙව සම්පජ්ජතීති ආහ- ‘බහුලාධිකාරා’ති. අපච්චෙති එකවචනෙන නිද්දෙසෙ පුමුනා නපුංසකෙන කරියති, තෙනෙ කස්මිං යෙවාපච්චෙ සියා, න බහූසු වසිට්ඨස්සාපච්චානි වාසිට්ඨානි, න චිත්ථි වාසිට්ඨානි, න චිත්ථියං වාසිට්ඨීත්‍යාසඞ්කියාහ-‘ඉදඤ්චෙ’ච්චාදි. ඉදඤ්ච අපච්චවචනඤ්ච. ඉමිනා චෙත්ථ තථා නිස්සයකරණං දස්සෙති. තස්ස වචනිච්ඡාභාවතොති තස්ස ලිඞ්ගවචනස්ස සුත්තෙ වත්තුමිච්ඡායාභාවතොති අත්ථො.

„Der Bedeutung nach“ (atthatoti) meint: aufgrund der Leistungsfähigkeit (sāmatthiyato) [des Wortes]. Das Suffix, das im Sinne von „Nachkomme“ vorgeschrieben wird, entsteht, indem es von jemandem erzeugt wird, der Nachkommen hat, und zwar in der Bedeutung von „dessen Nachkomme“. Und wie sollte diese besondere Bedeutung ohne das Vorliegen des Genitivs (chaṭṭhiyantatābhāve) zustande kommen? Dies ist hier die Leistungsfähigkeit. Entweder bei einem unmittelbaren Nachkommen (anantare apacce), d. h. einem Sohn, der bezeichnet werden soll, oder bei einem Enkel usw. (nattādo apacce), der bezeichnet werden soll, besteht eine Beziehung. Von jemandem, der Nachkommen hat, ist es eben ein Enkel usw. Und da dies alles nur durch das Wort „vielfach“ (bahula) zustande kommt, sagte er: „Aufgrund des Geltungsbereichs von ‚vielfach‘“ (bahulādhikārā). Wenn die Angabe „beim Nachkommen“ (apacce) im Singular durch das Maskulinum oder Neutrum erfolgt, könnte man befürchten, dass dies nur bei einem einzigen Nachkommen der Fall sei, nicht aber bei vielen – wie „die Nachkommen des Vasiṭṭha: Vāsiṭṭhā“ –, noch bei einer Frau – „Vāsiṭṭhā“ (Femininum Plural) –, noch bei einer einzelnen Frau – „Vāsiṭṭhī“ –; um dies zu bedenken, sagte er: „Und dies...“ (idañca) usw. „Und dies“ bedeutet auch: und dieses Wort „Nachkomme“. Hiermit zeigt er die diesbezügliche Abhängigkeit auf. „Wegen des Fehlens der Absicht, dieses auszudrücken“ (tassa vacanicchābhāvatoti) bedeutet: weil im Sutta keine Absicht besteht, dieses Geschlecht und diesen Numerus auszudrücken.

කිං පන කාරණං සුත්තෙ ලිඞ්ගවචනාවචනිච්ඡායං තස්සාප්පධානත්තා යෙනකෙනචි ලිඞ්ගාදිනා නිද්දෙසො-වස්සං කත්තබ්බොති නානන්තරියකත්තා තස්සෙහොපාදානං, යථාධඤ්ඤත්ථිනොපලාලාදිනොප්‍යප්පධානස්සොපාදානන්ති. තතොයෙවාහ-‘උපලක්ඛීයස්සෙත්ථ පධානත්තා’ච්චාදි. ඉත්ථිපුමත්තයුත්තජඤ්ඤවිසෙසො උපලක්ඛීයො, අපච්චෙතීදමුපලක්ඛණං, සයන්ති යථාවුත්තමුපලක්ඛණං සයං. කාරියප්පටිපත්තියාති පුමෙ නපුංසකෙපච්චෙ-භිධෙය්‍යෙ විධි හොතිච්චෙවං කාරියප්පටිපත්තියා වත්තුං න ඉට්ඨං.

Was aber ist der Grund dafür, dass im Sutta keine Absicht besteht, Genus und Numerus auszudrücken? Da diese nebensächlich (appadhāna) sind, muss die Erwähnung zwangsläufig mit irgendeinem Genus usw. erfolgen. Weil es eine unvermeidbare Folge ist, wird es hier so aufgeführt, wie jemand, der Getreide sucht, auch das Nebensächliche wie das Stroh usw. mit aufnimmt. Genau deshalb sagte er: „Weil das zu Bezeichnende hier das Hauptsächliche ist“ usw. Die besondere Art des Erzeugten, die mit Weiblichkeit oder Männlichkeit verbunden ist, ist das zu Bezeichnende (upalakkhīya); „beim Nachkommen“ (apacce) ist das Bezeichnende (upalakkhaṇa); „selbst“ (sayaṃ) meint das oben erwähnte Bezeichnende selbst. „Aufgrund der Ausführung der grammatischen Operation“ (kāriyappaṭipattiyā) bedeutet: Es ist nicht erwünscht zu sagen, dass die Regel nur dann gilt, wenn ein männlicher oder sächlicher Nachkomme bezeichnet werden soll, nur um die Operation so auszuführen.

වචනන්තරෙපි අඤ්ඤස්මිං වචනෙ. ආණීති ණිප්පච්චයසුත්තං වදති. අගොත්තාදිතොති යොගොත්තස්සාදිභූතො න හොති, තතො, තෙනෙව ‘‘ආණී’’ති සුත්තෙ (4-5) වක්ඛති-‘අකාරන්තමත්තතොවායංණින ගොත්තාදිභූතතො’ති. වාක්‍යසමාසාපීති යථාසඞ්ඛ්‍යෙනාහ. තස්මිං අත්ථෙති තස්මිං වාක්‍යොපදස්සිතෙ අත්ථෙ, තන්ති වාක්‍යං. සමාසවුත්තිඤ්ච නිවත්තෙය්‍යුන්ති සම්බන්ධො.

„Auch in einem anderen Numerus“ (vacananterepi) bedeutet: in einem anderen Numerus [oder einer anderen Aussage]. „Āṇi“ bezieht sich auf das Sutta über das Suffix -ṇi. „Nicht von einem Gotra-Anfangswort“ (agottāditoti) bedeutet: von demjenigen, das nicht das Anfangsglied eines Gotra (Geschlechtsnamens) ist; daher wird er im Sutta „āṇi“ (4-5) sagen: „Dieses Suffix -ṇi folgt nur nach einem auf -a endenden Wort, nicht nach einem Gotra-Anfangswort“. „Satz und Kompositum ebenfalls“ (vākyasamāsāpīti) ist der Reihe nach (yathāsaṅkhyena) gesagt. „In dieser Bedeutung“ (tasmiṃ atthe) bedeutet: in der durch den Satz dargestellten Bedeutung. „Dieses“ bezieht sich auf den Satz. „Und sie sollten die Kompositumsfunktion ausschließen“ (samāsavuttiñca nivatteyyunti) ist die syntaktische Verknüpfung.

සතිපනාති [Pg.193] වාකාරෙ සති තු අනිච්චත්තා ණප්පච්චයස්ස. සොපීති සමාසොපි, සමාසොතිආදිනා පක්ඛන්තරමාහ. තෙන වාක්‍යසිජ්ඣනෙන. පක්ඛෙ වාක්‍යසමාසාපි සියුන්ති පක්ඛෙ සමාසවුත්තියා එව බාධිතත්තා පක්ඛන්තරෙ ණාදිවුත්ති න බාධීයතීති වාක්‍යවුත්තියොපි සියුන්ති අත්ථො.

„Wenn es aber gibt“ (satipanāti) bedeutet: Wenn es das Suffix -va gibt, jedoch wegen der Unbeständigkeit (aniccatā) des Suffixes -ṇa. „Auch dieses“ (sopīti) meint: auch das Kompositum. Mit „das Kompositum“ usw. drückt er eine Alternative aus. „Durch das Zustandekommen des Satzes“ (tena). „Im alternativen Fall sollten auch Satz und Kompositum sein“ (pakkhe vākyasamāsāpi siyunti) bedeutet: Da im alternativen Fall gerade die Kompositionsfunktion blockiert ist, wird die Funktion von -ṇa usw. in der anderen Alternative nicht blockiert; daher bedeutet es, dass es auch Satzfunktionen (vākyavuttiyo) geben sollte.

2. වච්ඡා

2. Vacchā [Die Vaccha-Gruppe / Die Nachkommen des Vaccha].

වච්ඡකච්චාදිනා කච්චාදිගණං දස්සෙත්වා තස්ස විභාගෙන නිප්ඵත්තිං දස්සෙතුං ‘වච්ඡාදීහී’තිආදිමාහ. ‘‘කණ්හො බ්‍රාහ්මණෙ’’ති ගණසුත්තං. තත්ථ කණ්හසද්දො බ්‍රාහ්මණෙ වත්තමානො ණානණාය නප්පච්චයෙ උප්පාදයතීති අත්ථො. එවමාදීහිච්චාදිනා ආකතිගණත්තමස්ස දස්සෙති. ‘‘කතාණියොවෙ’’ති ගණසුත්තං, දිච්චාදීසූති යතොණ්‍යො දිස්සති ‘‘ණ්‍ය දිච්චාදීහී’’ති (4-4), තෙ දිච්චාදයො, තෙසු පාඨාති තංසුත්තප්පදෙසෙ ‘‘කතා ණියොවෙ’’ති පාඨාභාවෙපි දිච්චා දීනමාකතිගණත්තා පඨිතමෙව නාම තන්ති වුත්තං.

Nachdem er mit „Vaccha, Kacca“ usw. die Kacca-Gruppe (kaccādigaṇa) gezeigt hat, sagte er „von Vaccha usw.“ (vacchādīhi) etc., um deren Bildung durch Einteilung aufzuzeigen. „Kaṇha beim Brahmanen“ ist ein Gruppensutra (gaṇasutta). Darin bedeutet es, dass das Wort „Kaṇha“, wenn es sich auf einen Brahmanen bezieht, das Suffix -ṇa und -ṇa-ya hervorbringt. Mit „und so weiter“ (evamādīhi) etc. zeigt er, dass dies eine offene Wortklasse (ākatigaṇa) ist. „Katā ṇiyove“ ist ein Gruppensutra. „Bei Diti usw.“ (diccādīsūti) meint jene, bei denen das Suffix -ṇya zu sehen ist, wie in „ṇya diccādīhi“ (4-4); das sind Diti usw. „Ihre Lesart“ (tesu pāṭhātī) bedeutet: Selbst wenn die Lesart „katā ṇiyove“ an der Stelle jenes Suttas fehlt, gilt sie dennoch als gelesen, weil Diti usw. eine offene Wortklasse (ākatigaṇa) bilden; dies wurde so gesagt.

ණ්‍යෙති ණ්‍යප්පච්චයෙ කතෙ. ගොත්තාදිසද්දාති ගොත්තෙ වංසෙ ආදිභූතා සද්දා. වංසොති අන්වයො. සොයෙව ගාවං සජාති සාධාරණං විජාතිවිනිවත්තනං සකටාදිවචනං තායතීති ගොත්තන්ති වුත්තං, තෙනාහ-‘ගොත්තං වංසො’ති. තස්සාති ගොත්තස්ස, තස්සාදයො ගොත්තාදයොති සෙසො. කෙතෙ ගොත්තාදයොච්චාහ- ‘සඤ්ඤාකාරිනො’ච්චාදි. වච්ඡාදයො නත්තාදිනො අපච්චස්ස අපච්චං තදපච්චාදි චාති දස්සෙතුමාහ-‘නත්තාදිනො’ච්චාදි.

„Bei Ṇya“ (ṇyeti) bedeutet: wenn das Suffix -ṇya angefügt ist. „Gotra-Anfangswörter“ (gottādisaddā) sind Wörter, die am Anfang einer Familie (gotta), eines Geschlechts (vaṃsa) stehen. „Geschlecht“ (vaṃsa) bedeutet Abstammungslinie (anvaya). Eben dieses schützt (tāyati) die Rinder (gāvaṃ) – was allgemein für die eigene Gattung gilt und den Ausschluss anderer Gattungen sowie Ausdrücke für Karren usw. bedeutet –, daher wird es „gotta“ genannt; deshalb sagte er: „gotta ist das Geschlecht“ (gottaṃ vaṃso). „Dessen“ (tassāti) bezieht sich auf das Gotra; „dessen Anfänge“ (tassādayo) sind die Gotra-Anfänge, so ist der Rest zu ergänzen. Welche sind diese Gotra-Anfänge? Er sagte: „Namen bildend“ (saññākārino) usw. Um zu zeigen, dass Vaccha usw. der Nachkomme des Nachkommen von einem Enkel usw. sind, d. h. dessen Nachkomme (tadapacca) usw., sagte er: „vom Enkel“ (nattādino) etc.

3. කත්ති

3. Katti [Kattika-Gruppe].

ඝපසඤ්ඤන්තාවෙත්ථ භීය්‍යො කත්තිකාදයොති ගය්හන්ති. යදි පනෙත්ථ අඤ්ඤෙපි ගය්හන්ති, අත්ථි පණ්හිආදයො කෙචියෙව කත්තිකාදීසු අන්තොගධා හොන්තීති වත්තුමාහ- ‘එත්ථා’තිආදි. විනතා සුපණ්ණමාතා, තෙහීති විධවාදීහි. විධවාදිගණං දස්සෙති ‘බන්ධක’ච්චාදි. විගතො ධවො පති අස්සාති විධවා, බන්ධකී අභිසාරිණී.

Hier werden meistens jene als Kattika usw. aufgefasst, die auf die Bezeichnungen gha oder pa enden. Wenn hierbei jedoch auch andere erfasst werden, so gibt es einige wie Paṇhi usw., die in Kattika usw. eingeschlossen sind; um dies zu sagen, sagte er: „Hier“ (etthā) etc. Vinatā ist die Mutter des Supaṇṇa. „Von diesen“ (tehīti) meint: von den Witwen (vidhavā) usw. Er zeigt die Vidhavā-Gruppe mit „Bandhakī“ (bandhaka) etc. Eine Frau, deren Gatte (dhava, d. h. pati) gegangen (vigata) ist, ist eine Witwe (vidhavā); bandhakī ist eine Kurtisane (abhisāriṇī).

4. ණ්‍යදි

4. Ṇyadi [Das Suffix -ṇya etc.].

යස්ස [Pg.194] ච චවග්ගොති සම්බන්ධො, කෙවලං ගග්ග්‍යොති එත්තකමෙවා දස්සෙත්වා පරසත්ථාගතගග්ගාදිගණෙකදෙසභූතකුණ්ඩනීසද්දතොපි කොණ්ඩඤ්ඤොති මුදාහරන්තො සො ගග්ගාදිගණොප්‍යත්‍රාභ්‍යුපගතොති විඤ්ඤාපෙති. තස්මා තස්මිං ගග්ගාදිකෙපි පරසත්ථපඨිතෙ යොයො පයොගො ආගමෙ දිස්සති වච්ඡො අග්ගිවෙස්සොච්චාදි. සොපීහ වෙදිතබ්බොති දස්සෙතුමාහ-‘ගග්ගාදි’ච්චාදි. ගග්ගාදීති ගග්ගාදි අයං. ගොත්තස්ස ගග්ගවංසස්ස ආදිභූතෙන ගග්ගෙන උපලක්ඛිතො ගණො ගොත්තාදිගණො, තෙන ගග්ගො නාම කොචි, තස්සත්වපච්චං ගග්ගීති භවති. පපුත්තාදොවාති අවධාරණං ගග්ගස්සාපච්චං ගග්ගිච්චෙව යථාසියාති.

„Und dessen Palatal-Klasse (cavagga)“ ist die syntaktische Verknüpfung. Indem er nicht nur „Gaggya“ als so viel zeigt, sondern auch als Beispiel „Koṇḍañña“ aus dem Wort „Kuṇḍanī“ bildet, welches einen Teil der in anderen Lehrwerken überlieferten Gaggādi-Gruppe darstellt, lässt er erkennen, dass jene Gaggādi-Gruppe auch hier akzeptiert wird. Daher ist jede Anwendung, die in der Überlieferung auch bei jener in anderen Lehrwerken gelesenen Gaggādi-Gruppe usw. zu sehen ist – wie Vaccha, Aggivessa usw. –, auch hier zu verstehen; um dies zu zeigen, sagte er: „Gaggādi“ (gaggādi) etc. „Gaggādi“ meint diese Gaggādi-Gruppe. Die Gotra-Gruppe (gottādigaṇa) ist die Gruppe, die durch Gagga gekennzeichnet ist, welcher der Ursprung des Gotras, d. h. der Gagga-Linie, ist; durch diesen gibt es jemanden namens Gagga, und dessen Nachkomme wird zu „Gaggī“. „Nur beim Urenkel usw.“ (paputtādovāti) ist eine Einschränkung, damit der Nachkomme des Gagga eben nur „Gaggī“ sei.

5. ආණි

5. Āṇi [Das Suffix -āṇi].

පකතස්සාති ‘‘මාගධං සද්දලක්ඛණ’’න්ති වා ‘‘නාමස්මා’’ති වා පකතස්ස. ආති නාමවිසෙසනෙසති ‘‘විධිබ්බිසෙසනන්තස්සා’’ති තදන්ත විධිනා අකාරන්තො ගය්හතීති ආහ-‘විසෙසනෙන චා’තිආදි. අනන්තරමපච්චන්ති සම්බන්ධො.

„Des Vorhergehenden“ (pakatassāti) meint: des durch „Māgadhische Grammatik“ oder „vom Nomen“ (nāmasmā) behandelten [Stammes]. Wenn „ā“ ein Attribut zum Nomen ist, wird gemäß der Regel für das Enden auf dieses Attribut („vidhi visesana-antassa“) ein auf -a endendes Wort erfasst; deshalb sagte er: „und durch das Attribut“ (visesanena cā) etc. „Unmittelbarer Nachkomme“ (anantaramapaccanti) ist die syntaktische Verknüpfung.

6. රාජ

6. Rāja [Der Stamm rāja].

පච්චයන්තෙනාති රාජඤ්ඤොති පච්චයන්තෙන. රාජඤ්ඤොතීමස්සත්ථො ඛත්තියජාතීති, රාජඤ්ඤජාතීති අත්ථො. රඤ්ඤො අපච්චං රාජාපච්චං.

„Mit dem Suffix-Endenden“ (paccayantenāti) meint: mit dem auf das Suffix endenden Wort „Rājañña“. Die Bedeutung von „Rājañña“ ist: von der Kṣatriya-Kaste, d. h. von der Rājañña-Kaste. Der Nachkomme des Königs (rañño apaccaṃ) ist der königliche Nachkomme (rājāpaccaṃ).

8. මනු

8. Manu [Der Stamm manu].

සමුදායෙනාති පච්චයන්තසමුදායෙන, ජාතියන්ති මනුස්සජාතියං. ජාතිසද්දාඑතෙති ඉදං මනුස්සො මානුසොති එත්ථ අපච්චත්ථාභාවෙ හෙතුවචනං. අපච්චත්ථො එත්ථ නත්ථෙවාති ච ඉදං විසුං මනුස්සමානුස සඞ්ඛාතස්ස පච්චත්ථස්සාභාවදස්සනත්ථං වුත්තං. ණොවාති මනුනො අපච්චන්ති අත්ථෙ‘‘ණො වාපච්චෙ’’ති (4-1) ණප්පච්චයොව. න ජාතීති බ්‍යතිරෙකමාහ.

„Samudāyenā“ bedeutet „durch die in einem Suffix endende Gesamtheit“ (paccayantasamudāyena); „jātiyaṃ“ bedeutet „in der menschlichen Gattung“ (manussajātiyaṃ). „Jātisaddāete“ ist die Angabe des Grundes (hetuvacanaṃ) für das Fehlen der Bedeutung einer Nachkommenschaft (apaccatthābhāve) hier bei den Wörtern „manusso“ (Mensch) und „mānuso“ (Mensch). Und „apaccattho ettha natthevā“ (die Bedeutung einer Nachkommenschaft existiert hier überhaupt nicht) wurde gesagt, um das Fehlen der entsprechenden Bedeutung (paccatthassābhāva) speziell bei dem, was als „manussa“ und „mānusa“ bezeichnet wird, getrennt aufzuzeigen. „Ṇovā“ bedeutet: In der Bedeutung „Nachkomme des Manu“ (manuno apaccaṃ) gibt es nur das Suffix Ṇa gemäß der Regel „ṇo vāpacce“ (4-1). „Na jātī“ (nicht durch die Gattung) drückt den Ausschluss (byatireka) aus.

9. ජන

9. Jana (Volk / Menschen / Erzeugung)

රාජසම්බන්ධෙති [Pg.195] රඤ්ඤෙති වුත්තරාජසම්බන්ධෙ. පඤ්චාලානං ඛත්තියානං අපච්චං, පඤ්චාලානං ජනපදානං රාජාති වා එවමෙත්ථ වි(භාගො) වෙදිතබ්බො ඔක්කාකානං අපච්චං රාජා වා ඔක්කාකො.

„Rājasambandhe“ bedeutet „in Bezug auf die königliche Verbindung“ (raññeti vuttarājasambandhe), wie sie mit „des Königs“ (raññe) ausgedrückt wird. Die Aufteilung (vibhāgo) ist hierbei wie folgt zu verstehen: „ein Nachkomme der Pañcāla-Kshatriyas“ oder „der König des Pañcāla-Landes“, beziehungsweise „ein Nachkomme der Okkākas“ oder „der König Okkāko“.

11. ණරා

11. Ṇarā (Männer / Menschen)

සාමඤ්ඤෙන රත්තසද්දස්සාත්ථමාහ- ‘කුඞ්කුමාදිනා’ති. අඤ්ඤථා ‘රාගො කුසුම්භාදී’ති වුත්තත්තා කුසුම්භාදිනාති (වුත්තං) සියා, රඤ්ජි අය මත්ථි අභිසඞ්ගෙ‘භොජනෙ රත්තො’ති. අත්ථි වණ්ණවිසෙසෙ ‘රත්තොගො’ති, ලොහිතොත්‍යත්ථො, අත්ථි සුක්කසජ වණ්ණන්තරාපාදනෙ‘රත්තො පටො’ති. ඉහ තු තතියෙ-ත්ථෙ වත්තමානො ගය්හතීති වුත්තං- ‘වණ්ණන්තරමාපාදිත’න්ති. රාගාති.

Er erklärte die Bedeutung des Wortes „ratta“ im Allgemeinen durch „mit Safran usw.“ (kuṅkumādinā). Andernfalls, da gesagt wurde „Färbemittel [rāgo] ist Färberdistel usw.“, hätte es „mit Färberdistel usw.“ heißen müssen. Dieses Färben oder Anhaften (rañji) existiert als geistige Anhaftung (abhisaṅge) in dem Ausdruck „dem Essen zugetan“ (bhojane ratto). Es existiert als eine besondere Farbe (vaṇṇavisese) in „eine rote Kuh“ (rattogo), was „rot“ (lohito) bedeutet. Es existiert beim Hervorbringen einer anderen Farbe auf einem weißen Stoff (sukkasaja vaṇṇantarāpādane) in „ein gefärbtes Tuch“ (ratto paṭo). Hier jedoch wird es in der dritten Bedeutung verstanden; deshalb heißt es: „eine andere Farbe hervorgebracht“ (vaṇṇantaramāpāditaṃ). „Rāgā“ bedeutet [durch ein Färbemittel].

අත්ථග්ගහණන්ති අත්ථප්පධානත්තා නිද්දෙසස්ස වුත්තං. තඤ්චාචරියාන මුපදෙසතො අවිච්ඡින්නා (චරිය) පාරම්පරියාවගම්‍යතෙ, රාගාති කසාව සඞ්ඛාතඅත්ථනිද්දෙසො. තෙනාති පටස්ස රත්තභාවෙ රාගස්ස කරණනිද්දෙසො, රත්තන්ති පච්චයත්ථනිද්දෙසො, පච්චයො චායං කසා වත්ථතො භවත්‍යසම්භවා, තෙන සුත්තෙ රාගාති වුත්තෙපි තබ්බාචකා කසාවසද්දාති විඤ්ඤායති, රාගාති පන තෙනාති රාගස්සෙව නිද්දිට්ඨෙපි තබ්භාවෙනා ත්ථො නිද්දිට්ඨො, තබ්බාචකා ච හොන්තො‘තෙන රත්ත’න්ති අත්ථෙ හොතීති කසාවෙන රත්තන්ති විඤ්ඤායතීති රාගවාචිනො තතියන්තත්තං සම්පජ්ජති, තෙන ‘ණ රාගා තෙන රත්ත’න්ති වුත්තෙපි ලබ්භමානත්ථවසෙන වුත්තං- ‘රාගවාචිතතියන්තතො’ති. සුත්තෙ පන රාගෙන රත්තන්තෙතස්මිං අත්ථෙ රාගා රාගවාචීසද්දා තතියන්තා ණප්පච්චයො හොතීති අත්ථො. අභිධානතොති උපචාරවසෙන කථනතො. විනාපි තෙනාති තංපච්චයං විනාපි.

„Atthaggahaṇanti“ (Ergreifen der Bedeutung) wurde gesagt, weil die Erklärung die Bedeutung in den Vordergrund stellt (atthappadhānattā niddesassa). Und diese Bedeutung wird aus der Unterweisung der Lehrer durch eine ununterbrochene Nachfolge (avicchinnapārampariyā) verstanden. „Rāgā“ ist die Erklärung der Bedeutung, die als Absud (kasāva) bekannt ist. „Tenā“ (durch dieses) ist die Angabe des Mittels (karaṇaniddeso) für das Gefärbtsein des Tuchs. „Rattaṃ“ ist die Erklärung der Bedeutung des Suffixes (paccayatthaniddeso). Und da dieses Suffix aufgrund des Nicht-Existierens [eines anderen Färbemittels] sich auf die Materie des Absuds bezieht, versteht man, dass, selbst wenn im Sutra „rāgā“ gesagt wird, damit die das Absud bezeichnenden Wörter gemeint sind. Obwohl durch „rāgā“ und „tenā“ nur das Färbemittel selbst bestimmt ist, ist die Bedeutung durch dessen Zustand bestimmt. Und da die dieses bezeichnenden Wörter in der Bedeutung „durch dieses gefärbt“ (tena rattaṃ) stehen, versteht man darunter „durch den Absud gefärbt“ (kasāvena rattaṃ). So ergibt sich der Instrumental (tatiyantattaṃ) für das Wort, das das Färbemittel ausdrückt. Deshalb wurde, selbst wenn es heißt „ṇa rāgā tena rattaṃ“, aufgrund der zu gewinnenden Bedeutung gesagt: „vom Instrumental eines das Färbemittel bezeichnenden Wortes“ (rāgavācitatiyantato). Im Sutra wiederum ist die Bedeutung: „In der Bedeutung ‚durch ein Färbemittel gefärbt‘ (rāgena rattaṃ) folgt nach einem das Färbemittel bezeichnenden Wort im Instrumental (tatiyantā rāgavācīsaddā) das Suffix Ṇa.“ „Abhidhānato“ bedeutet „durch eine metaphorische Redeweise“ (upacāravasena kathanato). „Vināpi tenā“ bedeutet „auch ohne dieses Suffix“ (taṃpaccayaṃ vināpi).

12. නක්ඛ

12. Nakkha (Gestirn / Sternbild)

තතියන්තතො විජ්ඣත්ථං තෙනාති අනුවත්තතෙති සම්බන්ධො. සුත්තෙ අයමත්ථො ‘‘ඉන්දුයුත්තෙන නක්ඛත්තෙන ලක්ඛිතො චෙ කාලො, තදා තෙන [Pg.196] ලක්ඛිතෙ කාලෙත්‍යස්මිං අත්ථෙ තතියන්තතො නක්ඛත්තා ණො හොතී’’ති. සුත්තවිවරණෙ තු තඤ්චෙත්‍යාදිකමධිප්පායවසෙන වුත්තං. තෙනාත්‍යනුවුත්තියා තතියන්තතොති ලබ්භති නක්ඛත්තෙනාති සුතත්තාති, කාලෙති පන අත්ථනිද්දෙසතො ණප්පච්චයාධෙය්‍යස්ස කාලො ආධාරොති විඤ්ඤායතීති ‘ලක්ඛිතෙ කාලෙ’ති වුත්තං, විසෙස්සගතවිභත්තියා විචාරිතාය විසෙසන ගතා ච (විචාරිතා) නාමාති ආහ- ‘නක්ඛත්තෙනෙ’තිච්චාදි, ඉහ කෙචි ඛන්ධපඤ්චකසඞ්ඛාතං කිරියාසභාවමිච්ඡන්ති අනිච්චං, අපරෙ තු දබ්බසභාවං නිච්චං. තස්සො භයස්සපි කාලස්ස චන්දයුත්තෙන ඵුස්සාදිනා ලක්ඛියභාවා ලක්ඛණෙ තතියා යුත්තන්ති වත්තුමාහ- ‘කිරියා රූපො කාලො’ච්චාදි.

Die Verbindung ist: „Vom Instrumental (tatiyantato), um die Bedeutung von ‚durchstechen/treffen‘ (vijjhatthaṃ) auszudrücken, wird ‚tenā‘ (durch dieses) fortgeführt.“ Im Sutra ist dies die Bedeutung: „Wenn eine Zeit durch ein mit dem Mond verbundenes Gestirn gekennzeichnet ist, dann folgt in der Bedeutung ‚zu jener dadurch gekennzeichneten Zeit‘ nach dem Gestirnswort im Instrumental das Suffix Ṇa.“ In der Erklärung des Sutras (suttavivaraṇe) aber wurde „tañca“ usw. gemäß der Absicht gesagt. Durch die Fortführung von „tena“ erhält man „vom Instrumental“ (tatiyantato), weil im Sutra „nakkhattena“ steht. Da jedoch „Zeit“ (kāle) die Bedeutungsangabe ist, versteht man, dass die Zeit die Basis (ādhāro) für das ist, was durch das Suffix Ṇa ausgedrückt wird; daher heißt es „zur gekennzeichneten Zeit“ (lakkhite kāle). Wenn der Kasus des zu qualifizierenden Wortes (visessagatavibhattiyā) analysiert wird, ist auch der des qualifizierenden Wortes (visesanagatā) mitanalysiert; deshalb heißt es „nakkhattena“ usw. Hierbei nehmen einige an, die Zeit sei vergänglich (aniccaṃ) und habe die Natur einer Aktivität (kiriyāsabhāvaṃ), bestehend aus den fünf Gruppen (khandhapañcakasaṅkhātaṃ); andere hingegen meinen, sie sei ewig (niccaṃ) und habe die Natur einer Substanz (dabbasabhāvaṃ). Um zu sagen, dass für beide Arten von Zeit der Instrumental der Kennzeichnung (lakkhaṇe tatiyā) angemessen ist, da sie durch das mit dem Mond verbundene Gestirn Phussa usw. gekennzeichnet werden, sagte er: „die Zeit in Form von Aktivität“ (kiriyārūpo kālo) usw.

විසෙසාවසායොති කාලස්ස විසෙසාවධාරණත්ථමෙව හි ‘ඵුස්සී රත්ති’ච්චාදි. ලොකෙ පයුජ්ජතෙ. ගුරුනාති එත්ථ ගුරු ජීවො, න නක්ඛත්තං, චන්දයුත්තතා පනෙත්ථ අත්ථි… චන්දයුත්තෙන ගුරුනා රත්තියා ලක්ඛිතත්තා. කත්තිකාය ලක්ඛිතො මුහුත්තොති එත්ථ චන්දං විනා කත්තිකාය තු කෙවලාය මුහුත්තො කාලො ලක්ඛිතො ‘කත්තිකා මුහුත්තො’ති. ඵුස්සෙන ලක්ඛිතා අත්ථසිද්ධීති එත්ථ ඵුස්සෙනින්දුයුත්තෙන අත්ථසිද්ධි ලක්ඛිතා න කාලො ඵුස්සොති. නක්ඛත්තයුත්තස්ස කාලස්ස රත්‍යාදිවිසෙසාපරාමාසෙන නක්ඛත්තවාචිතො උප්පන්නස්ස පච්චයස්ස සුත්තන්තරෙන ලොපං විධාය පුන අඤ්ඤෙන සුත්තෙන යුත්තාති දෙසවිධානෙන සකලිඞ්ගසඞ්ඛ්‍යායුත්තෙහි-ට්ඨමභිධානං පරෙහි, තදාහ- ‘අහො රත්තො’ච්චාදි.

„Visesāvasāyo“ bedeutet: Wahrlich, nur zur Bestimmung der Besonderheit der Zeit (kālassa visesāvadhāraṇatthameva) wird in der Welt „die Phussī-Nacht“ (phussī ratti) usw. gebraucht. „Gurunā“: Hier ist „guru“ der Jupiter (jīvo), nicht ein Gestirn; die Verbindung mit dem Mond ist jedoch hier vorhanden, da die Nacht durch den mit dem Mond verbundenen Jupiter gekennzeichnet ist. „Kattikāya lakkhito muhutto“: Hier ist, ohne den Mond, die Zeit des Muhutta allein durch das Gestirn Kattikā gekennzeichnet als „Kattikā-Muhutta“ (kattikā muhutto). „Phussena lakkhitā atthasiddhi“: Hier ist der Erfolg (atthasiddhi) durch das mit dem Mond verbundene Phussa-Gestirn gekennzeichnet, nicht die Zeit „Phussa“. Für die mit dem Gestirn verbundene Zeit wird – ohne Bezugnahme auf Besonderheiten wie Nacht usw. (ratyādivisesāparāmāsena) – das Suffix, das von dem das Gestirn bezeichnenden Wort gebildet wurde, durch eine andere Regel elidiert. Dann wird durch eine weitere Regel gemäß der Vorschrift „yuttā“ die Benennung der Sache mit deren eigenem Genus und Numerus (sakaliṅgasaṅkhyāyuttehi) von anderen vorgenommen; das drückt er aus mit „aho ratto“ (Tag und Nacht) usw.

රත්‍යාදිවිසෙසාපරාමාසෙනාති ඵුස්සී රත්ති ඵුස්සො අහොති එවං රත්‍යාදිවිසෙසස්ස අපරාමාසෙන අසම්මස්සෙන අග්ගහණෙන. සකලිඞ්ගසඞ්ඛ්‍යායුත්තෙනාති ඵුස්සකත්තිකාදීනං යංයං ලිඞ්ගං යායා සඞ්ඛ්‍යා, අත්තනියෙහි තෙහි තෙහි ලිඞ්ගෙහි තාහිතාහි ච සඞ්ඛ්‍යාහි යුත්තෙන නක්ඛත්තසද්දෙන. න තදුපලක්ඛිතො කාලොති කත්තිකා සද්දොබහුවචනන්තො බහුතාරකත්තා කත්තිකාය, තායකත්තිකාය ලක්ඛිතොකාලොපරෙහිවිය න කථීයතීති අත්ථො. අථ තදුපලක්ඛිතස්සකාලස්සෙවකත්තිකාසද්දෙනාභිධානෙ කො දොසො යෙ නෙවමුච්චතෙච්චාහ- [Pg.197] ‘අජ්ජෙති’ච්චාදි. ඉමිනා ච පරමතෙ දොසො උබ්භාවිතො, තදත්ථත්තෙ සතීති තදුපලක්ඛිතකාලත්ථත්තෙ සති.

„Ratyādivisesāparāmāsenā“ bedeutet: durch das Nicht-Beziehen, Nicht-Berühren, Nicht-Ergreifen einer Besonderheit wie Nacht usw., wie in „die Phussī-Nacht, der Phussa-Tag“ (phussī ratti phusso aho). „Sakaliṅgasaṅkhyāyuttenā“ bedeutet: mit dem Gestirnswort, das mit dem jeweiligen Genus und der jeweiligen Numerus von Phussa, Kattikā usw. verbunden ist, d. h. mit den ihnen eigenen Genera und jenen Numeri. „Na tadupalakkhito kālo“ bedeutet: Das Wort „kattikā“ steht im Plural, weil Kattikā aus vielen Sternen besteht. Die durch diese Kattikā gekennzeichnete Zeit wird nicht so bezeichnet wie von anderen [Grammatikern angenommen]. Wenn man nun fragt: „Welcher Fehler läge darin, wenn die dadurch gekennzeichnete Zeit selbst mit dem Wort ‚kattikā‘ bezeichnet würde, weshalb dies so nicht gesagt wird?“, so antwortet er mit „ajja“ (heute) usw. Und hiermit wird ein Fehler in der gegnerischen Lehrmeinung (paramate) aufgezeigt. „Tadatthatte satī“ bedeutet: wenn die Bedeutung jene dadurch gekennzeichnete Zeit ist (tadupalakkhitakālatthatte sati).

සත්තමී සියාති නක්ඛත්තසද්දා තද්ධිතලොපන්තා ඵුස්සෙන පායසං භුඤ්ජෙය්‍ය, ඵුස්සෙ පායසං භුඤ්ජෙය්‍යා’ත්‍යාදො ආධෙය්‍යන්තරාපෙක්ඛා සියා සත්තමී, යා සුත්තන්තරෙන විධීයති පාණිනීයෙහි, තතො ‘අජ්ජකත්තිකා’තෙත්ථාප්‍යාධෙය්‍යන්තරාපෙක්ඛා සත්තමී සියා ලොපන්තත්තා ‘අජ්ජකත්තිකාසූ’ති, න පඨමා. පඨමායෙව පනායං පයොගො ‘අජ්ජකත්තිකා,ති. අජ්ජෙත්‍යධිකරණප්පධානො අහොරත්තකාලවාචී සද්දො, කත්තිකාසද්දොපි තද්ධිතලොපෙන තක්කාලාභිධායකො, තතො යෙවඋභින්නම්පිසාමානාධිකරණ්‍යා කත්තිකායොප්‍යධිකරණං සම්පජ්ජන්තෙ, තඤ්ච න විනාධෙය්‍යෙන හොතීත්‍යාධෙය්‍යන්තරාපෙක්ඛායං තෙසු සත්තමීයෙව සියා, න පඨමා (උප) පජ්ජෙය්‍යාත්‍යධිප්පායො. අත්තනොදානි දස්සනෙ සත්තමියා අප්පසඞ්ගං පඨමායෙවොපපත්තිං දස්සෙතුමාහ- ‘චන්දෙ පනූපචාරෙනෙ’ච්චාදි, නාධෙය්‍යන්තරාපෙක්ඛාච්චනෙන සත්තමියා අප්පසඞ්ගමාහ. එවඤ්චරහි වචනමන්තරෙන පරෙසං විය සත්තමීවිධායකං කථං කත්තිකාය ජාතොච්චාසඞ්කිය තම්පටිපාදෙතුමාහ- ‘කත්තිකාය ජාතො’ච්චාදි. බහුවචනන්තත්තෙපි කත්තිකාය ජාතියමෙක වචනන්තං. පකාරන්තරමාහ- ‘ලොපොති’ච්චාදි. ලොපෙනාති කත්තිකාහි ඉන්දුයුත්තාහි ලක්ඛිතො කාලොති විග්ගය්හ කතණප්පච්චයස්ස ලොපෙන.

„Es müsste der Lokativ (sattamī) sein“: Aus Wörtern für Sternbilder, bei denen das Taddhita-Suffix elidiert ist, wie in „er möge Milchreis unter [dem Sternbild] Phussa essen“, „unter Phussa möge er Milchreis essen“ usw., müsste der Lokativ in Erwartung eines anderen Inhalts (ādheyya) stehen, der von den Pāṇineern durch eine andere Regel (suttantara) vorgeschrieben wird. Daher müsste auch hier in „ajjakattikā“ (heute ist Kattikā) aufgrund des Wegfalls der Endung der Lokativ in Erwartung eines anderen Inhalts stehen, nämlich „ajjakattikāsūti“ (an den heutigen Kattikā-Tagen), und nicht der Nominativ (paṭhamā). Jedoch ist dies die Verwendung des Nominativs selbst: „ajjakattikā“. Das Wort „ajja“ (heute) bezeichnet die Zeit von Tag und Nacht, wobei der Bezugsort (adhikaraṇa) im Vordergrund steht. Auch das Wort „kattikā“ bezeichnet durch den Wegfall des Taddhita-Suffixes dieselbe Zeit. Allein aus diesem Grund, aufgrund der Gleichordnung (sāmānādhikaraṇya) beider, wird auch Kattikā zum Bezugsort. Und da dies nicht ohne einen Inhalt (ādheyya) geschieht, gäbe es bei Erwartung eines anderen Inhalts unter ihnen nur den Lokativ, der Nominativ würde nicht eintreffen – das ist die Absicht. Um nun in seiner eigenen Ansicht das Nicht-Zutreffen des Lokativs und das Eintreffen allein des Nominativs zu zeigen, sagte er: „Bezüglich des Mondes aber im übertragenen Sinne (upacārena)“ usw. Mit „nicht in Erwartung eines anderen Inhalts“ drückt er das Nicht-Zutreffen des Lokativs aus. Wenn dies nun so ist, wie kann man ohne eine Aussage, die den Lokativ vorschreibt wie bei anderen, den Verdacht einer Entstehung in der Kattikā ausräumen und dies erklären? Er sagte: „In der Kattikā geboren“ usw. Obwohl es im Plural steht, ist „in der Geburt der Kattikā“ im Singular. Er nennt eine andere Weise: „Wegfall (lopa)“ usw. Mit „durch Wegfall“ ist gemeint: Nach der Analyse (vigraha) „die Zeit, die durch den mit dem Mond verbundenen Kattikā-Sternen gekennzeichnet ist“, erfolgt der Wegfall (lopa) des gebildeten aṇ-Suffixes.

13. සාස්ස

13. Sie ist seine

සෙති පඨමන්තාති සාති නිද්දිට්ඨපඨමන්තා, යං පඨමන්තන්ති සාචෙති දස්සිතං පඨමන්තමාහ. පඨමන්තස්ස දෙවතාපුණ්ණමාසිත්තභාවතො තදත්ථමභෙදෙනාහ- ‘සා’ති. කා සා දෙවතාච්චාහ- ‘ලොකප්පසිද්ධායෙව දෙවතා’ති. යාගසම්පදානම්පි ලොකෙ දෙවතාති පසිද්ධන්ති යාගස්ස යජිතබ්බස්ස පුරොඩාසාදිනො සම්පදානම්පි පටිග්ගාහකො පින්දාදි ලොකෙ දෙය්‍යස්ස පුරොඩාසාදිනො දෙවතා සාමීති පසිද්ධන්ත්‍යත්ථො, ඉන්දො දෙවතා අස්ස ඉන්දං, ආදිච්චො දෙවතා අස්ස ආදිච්චං, හවි පුරොඩාසාදි යාගදබ්බං.

„Sie ist das auf Nominativ Endende“: „sā“ (sie) ist das bezeichnete auf Nominativ Endende. Welches das auf Nominativ Endende ist, das zeigt er mit „sā ca“ (und sie) als das auf Nominativ Endende. Da das auf Nominativ Endende die Natur einer Gottheit oder des Vollmonds hat, drückt er dessen Bedeutung ohne Unterschied mit „sā“ aus. Wer ist jene Gottheit? Er sagt: „Die in der Welt wohlbekannte Gottheit selbst“. „Auch der Empfänger des Opfers ist in der Welt als Gottheit bekannt“ bedeutet: Auch der Empfänger des Opferguts (puroḍāsa usw.), das geopfert werden soll, nämlich der Empfänger der zu gebenden Gabe wie des Almosens (piṇḍa) usw. in der Welt, ist bekannt als die Gottheit, der Herr der Opfergabe (puroḍāsa usw.) – das ist die Bedeutung. „Indra ist seine Gottheit“ ergibt „indaṃ“, „Ādicca (die Sonne) ist seine Gottheit“ ergibt „ādiccaṃ“; das Opfergut (havi) ist die Opfersubstanz wie der Puroḍāsa-Kuchen usw.

මන්තථොමනීයම්පි [Pg.198] දෙවතාති පසිද්ධන්ති යෙන මන්ථෙන යො ථූයතෙ සො තස්ස මන්තස්ස දෙවතා සාමීති ලොකෙ පසිද්ධන්ත්‍යත්ථො මහින්දො යමො වරුණො දෙවතා අස්සාති විග්ගහො. වුත්තනය මෙවාති ‘‘නක්ඛත්තෙනින්දුයුත්තෙන කාලෙ’’ති සුත්තෙ වුත්තනයමෙව. ජාත්‍යෙකවචනං මඝායාති, තාරකරූපානම්පන බහුත්තා මඝාසද්දො බහුවචනන්තො. පාණිනීයා ‘‘සාස්මිං පුණ්ණමාසීති සඤ්ඤාය’’න්ති (4-2-21) සුත්තයිත්වා ඵුස්සී පුණ්ණමාසී අස්මිං ඵුස්සො මාසො ඵුස්සො අද්ධමාසො ඵුස්සො සංවච්ඡරොති සඤ්ඤායං පටිපාදෙන්ති, තෙන තෙසං ඵුස්සී පුණ්ණමාසී අස්මිං පඤ්චදසරත්තෙති එත්ථ ච භතකමාසෙ ච තද්ධිතො න භවති. ඉධ පන ‘සඤ්ඤාය’න්ති වචනාභාවෙ භතකමාසෙපි ඡට්ඨ්‍යත්ථෙ භවතීත්‍යාසඞ්ක විරචයති ‘භතකමාසෙපි’ච්චාදි. පුණ්ණො මා ඉච්චත්‍ර මාසද්දො චන්දපරියායොති ආහ- ‘මාසද්දෙනෙ’ච්චාදි. පුණ්ණො මා අස්සන්ති නිබ්බචනාති එත්ථ පුණ්ණමාසීසද්දස්ස පුණ්ණො මා අස්සන්ති නීහරිත්වා වචනාති අත්ථො. වුත්තියා අත්ථස්ස ඵුටීකරණාය වුත්තං- ‘සො පුණ්ණො තිආදි. තස්සන්ති පුණ්ණමාසියං. සාපුණ්ණමාසී, භතකස්ස භතියා කම්මකාරකස්ස යො තිංසති රත්තො මාසො පරිබ්බයනියමිතො, තස්ස සම්බන්ධිනී නෙති සම්බන්ධො.

„Auch das, was durch ein Mantra gepriesen wird, ist als Gottheit bekannt“ bedeutet: Das, was durch welches Mantra gepriesen wird, ist in der Welt als die Gottheit, der Herr jenes Mantras, bekannt – das ist die Bedeutung. Die Analyse (vigraha) lautet: „Mahinda, Yama, Varuṇa ist seine Gottheit“. „Genau in der erklärten Weise“ bedeutet: genau in der Weise, die im Sutta „nakkhatteninduyuttena kāle“ erklärt wurde. „maghāyā“ ist ein Singular der Gattung (jātyekavacana); wegen der Vielzahl der Sternenformen ist das Wort „maghā“ jedoch im Plural. Die Pāṇineer lehren mit der Regel „sāsmiṃ puṇṇamāsīti saññāyaṃ“ (4.2.21): „Der Vollmondstag Phussī ist in ihm, daher ist es der Monat Phussa, der halbe Monat Phussa, das Jahr Phussa“ und erklären dies als Bezeichnung. Dadurch entsteht bei ihnen weder in „der Vollmondstag Phussī ist in dieser fünfzehnten Nacht“ noch im „Mietmonat“ (bhatakamāsa) ein Taddhita-Suffix. Hier aber, in Ermangelung des Wortes „saññāyaṃ“ (als Bezeichnung), äußert er die Befürchtung, dass es auch beim Mietmonat im Sinne des Genitivs der Fall sein könnte, mit den Worten „auch im Mietmonat“ usw. Dass in „puṇṇo mā“ das Wort „mā“ ein Synonym für den Mond (canda) ist, sagte er mit: „mit dem Wort mā“ usw. „Der Mond ist voll bei ihm“ ist die Erklärung des Wortes „puṇṇamāsī“, indem man es als „der Mond ist voll bei ihm“ auflöst. Zur Verdeutlichung der Bedeutung der Erklärung wurde gesagt: „jener ist voll“ usw. „In jener“ bedeutet: am Vollmondstag. „Jener Vollmondstag steht nicht in Beziehung zu dem dreißigtägigen Monat, der durch den Lohn des Lohnarbeiters für seinen Lebensunterhalt festgelegt ist“ – so ist der Bezug.

යස්සඤ්චතිථීයන්ති අනියමෙන පටිපදාදිමාහ. අතොඑව ච නිපාතනාති ඉමස්මාව නිපාතනා, තෙනෙවාහ- ‘සුත්තෙ වචනමෙව නිපාතන’න්ති. මාසසුතියාච්චාදො සාධිප්පායමත්ථං විවරති ‘යදිපි’ච්චාදිනා. අස්සාති සාමඤ්ඤවචනෙපි ‘සාස්ස දෙවතා පුණ්ණමාසී’ති සුත්තෙ අස්සාති අවිසෙසවචනෙපි සොයෙව පුණ්ණමාසීසද්දෙ සූයමානො මාසොයෙව ඡට්ඨ්‍යත්ථො විඤ්ඤායතීති සම්බන්ධො.

„Und an welchem Mondtag auch immer“ bezeichnet unbestimmt den ersten Tag (paṭipadā) usw. „Gerade aus dieser Ausnahmeregelung (nipātana)“ bedeutet: aus genau dieser Ausnahmeregelung; daher sagte er: „Die Formulierung im Sutta selbst ist die Ausnahmeregelung“. Bei „Durch das Hören des Wortes Monat“ usw. legt er die beabsichtigte Bedeutung mit den Worten „Obgleich“ usw. dar. Obwohl „assa“ (sein/ihm) ein allgemeiner Ausdruck ist, wird im Sutta „sāssa devatā puṇṇamāsī“ trotz des unbestimmten Ausdrucks „assa“ genau jener Monat, der im Wort „puṇṇamāsī“ anklingt, als die Bedeutung des Genitivs verstanden – so ist der Bezug.

පඤ්චදසරත්තාදොති පරෙසං සඤ්ඤාගහණෙන නිවත්තිතපඤ්චදසරත්තාදො. අථ අද්ධමාසසංවච්ඡරානම්පි උදාහරණත්තෙ නොපඤ්ඤාසො කස්මා න කතොච්චාහ- ‘අද්ධමාසසංවච්ඡරාන’මිච්චාදි. එවම්මඤ්ඤතෙ ‘‘අද්ධමාසසංවච්ඡරානං න පච්චයෙනොජුකමභිධානමපි තු සංවච්ඡරෙපි ඵුස්සාදිමාසසම්භවාස්මිං සංවච්ඡරෙ ඵුස්සෙන මාසෙන සම්බන්ධා ඵුස්සොත්‍යුපචාරීයතෙ, යථා ච ඵුස්සාදිමාසස්ස සම්බන්ධී අද්ධමාසො ඵුස්සො අද්ධමාසොත්‍යුපචාරීයතෙ[Pg.199], න පනොජුකන්ති තෙසමුදාහරණත්තෙ නානුපාදාන’’න්ති.

„In der fünfzehnten Nacht usw.“ bedeutet: in der fünfzehnten Nacht usw., die durch das Erfassen der Bezeichnung bei den anderen ausgeschlossen wurde. Nun, warum wurde für den halben Monat und das Jahr kein Beispiel angeführt? Daher sagte er: „des halben Monats und des Jahres“ usw. Er meint Folgendes: „Für den halben Monat und das Jahr gibt es keine direkte Bezeichnung durch das Suffix. Vielmehr wird auch beim Jahr, da in diesem Jahr der Phussa-Monat vorkommt, das Jahr aufgrund der Verbindung mit dem Phussa-Monat im übertragenen Sinne als Phussa bezeichnet. Und wie der mit dem Phussa-Monat verbundene halbe Monat im übertragenen Sinne als Phussa-Halbmonat bezeichnet wird, jedoch nicht direkt, deshalb wurden sie nicht als Beispiele angeführt.“

14. තම

14. Ihn

නාකඩ්ඪනත්ථොති ණස්සාකඩ්ඪනත්ථො න හොති. යද්‍යාකඩ්ඪනත්ථො අස්ස, තදා චානුකඩ්ඪිතං නොත්තරත්‍රානුකඩ්ඪෙය්‍යාති මඤ්ඤතෙ, කොචියෙව හොතීති හොන්තීති ඉතො භින්දිත්වා ආනෙතබ්බං. තදා දෙසස්සාති ඉමිනා ‘‘තදාදෙසා තග්ගහණෙන ගය්හන්තී’’ති පරිභාසමුපලක්ඛෙති. කතයාදෙසස්සාපීති කතො යාදෙසො යස්ස තස්ස කතයාදෙසස්සාපීති. ඉකාරස්සාති යාදෙසතො පුබ්බෙ ඉකාරස්ස, ඉමිනා චාදෙසාදෙසීනමභෙදො දස්සිතො. තසද්දෙ නෙකෙනාපි පච්චෙකාභිසම්බන්ධෙ සිද්ධෙති එවමඤ්ඤතෙ- ‘‘යථා’තෙන කතංකීත’ (4-29) න්ත්‍යාදිසුත්තෙ එකොව තසද්දො බහූහි පච්චයත්තෙහි සම්බජ්ඣතෙ, තථිහාපි එකමෙව තසද්දග්ගහණං ‘තමධීතෙ තංජානාතී’ති පච්චෙකමභිසම්බජ්ඣතෙ, තස්මා කිමෙතදත්ථෙන ද්විතග්ගහණෙනෙ’’ති. ද්විතග්ගහණෙ පයොජනත්තයං වුත්තං, තත්ථ පඨමං දස්සෙන්තො ජානනිච්චාදිනාධිප්පායමාවීකත්වා ද්විතග්ගහණමිච්චාදිනා පදත්ථමාහ.

„Es dient nicht dem Heranziehen“: Es dient nicht dem Heranziehen des Suffixes „ṇa“. Wenn es dem Heranziehen diente, dann würde er das Herangezogene im Folgenden nicht noch einmal heranziehen – so meint er. „Es geschieht nur bei einigen“: „sie geschehen“ ist von hier abzutrennen und heranzuziehen. Mit „dessen Ersetzung“ deutet er die Metaregel (paribhāsā) an: „Die Ersetzungen davon werden durch die Erwähnung desselben miterfasst.“ „Auch bei dem, dessen yā-Ersetzung vollzogen ist“ bedeutet: auch bei dem, bei dem die Ersetzung durch yā vollzogen wurde. „Des Vokals i“ bedeutet: des Vokals i vor der yā-Ersetzung; hiermit wird die Identität von Ersetzung (ādesa) und zu Ersetzendem (ādesin) gezeigt. Da beim Pronomen „ta-“ auch durch ein einzelnes Wort die jeweilige Verbindung hergestellt wird, meint er Folgendes: „Wie im Sutta „tena kataṃ kītaṃ“ (4.2.9) usw. ein einziges Wort „ta-“ mit vielen Suffix-Bedeutungen verbunden wird, so wird auch hier dieselbe eine Erwähnung des Wortes „ta-“ jeweils mit „er lernt das, er weiß das“ verbunden. Warum also zu diesem Zweck die Verdopplung?“ Es wurden drei Verwendungszwecke für die Verdopplung genannt. Indem er den ersten davon zeigt, legt er die Absicht mit „wissend“ usw. offen und erklärt die Wortbedeutung mit „Verdopplung“ usw.

තත්ථ-‘යො යමධීතෙ ජානාති චා’ති ඉමිනා ද්විතග්ගහණාභාවෙ පච්චයත්ථාවයවස්ස සමුච්චයප්පසඞ්ගමාහ. සමුච්චයෙ සති(යො) යමධීතෙ ජානාති ච, තත්ථෙව සියා, යො පනාධීතෙ කෙවලං, න (ජානාති) තත්ථ න සියාති බොධයිතුං බ්‍යභිචාරමාහ‘න පච්චෙකාති සම්බන්ධෙනෙ’ති. යථා ‘‘තෙන කථං කීත’’මිච්චාදො ‘‘තෙන ජිතං ජයති’’ච්චාදි පච්චෙකසම්බන්ධෙන භවති එවම්මාවිඤ්ඤායීති යථෙච්චාදි කස්සාත්ථො. ‘තෙන කතං කීත’’මිච්චාදීහි අවත්වා ‘‘තෙන ජිතං ජයති’’ච්චාදිසුත්තෙකදෙසවචනමත්ථබ්‍යත්ති තථා වුත්තෙ හොතීති වුත්තං, තෙන ජිතමිච්චාදො ජයනාදිකා කිරියානෙ කදබ්බසමවායිත්තෙන පසිද්ධාති යුත්තො තත්ථ පච්චෙකාභිසම්බන්ධො, නෙවමජ්ඣෙන වෙදනා ප්‍යෙකදබ්බසමවායිත්තාභිය්‍යොත්‍යධිප්පායො.

Hierbei drückt er mit „Wer das lernt und weiß“ (yo yamadhīte jānāti ca) aus, dass bei Nichtvorhandensein der doppelten Erwähnung eine unerwünschte Verbindung des Teils der Suffixbedeutung droht. Wenn eine Verbindung vorliegt, würde es („wer das lernt und weiß“) nur genau dort zutreffen; wer aber bloß lernt und nicht weiß, dort würde es nicht zutreffen. Um diese Abweichung verständlich zu machen, sagt er: „nicht durch die Verbindung mit jedem Einzelnen“ (na paccekāti sambandhena). Wie im Satz „Wie wurde es durch ihn gekauft?“ usw. und „Durch ihn wurde gesiegt, er siegt“ usw. die Verbindung mit jedem Einzelnen eintritt, so soll man dies nicht verstehen – was ist der Sinn von „wie“ (yathā) usw.? Es wird gesagt, dass, wenn man nicht „Durch ihn wurde getan, gekauft“ usw. sagt, sondern Ausdrücke wie „Durch ihn wurde gesiegt, er siegt“ als Teil der Sutra-Worte verwendet, die Klarheit der Bedeutung in dieser Weise ausgedrückt wird. Denn bei „Durch ihn wurde gesiegt“ usw. ist die Handlung des Siegens usw. als untrennbar mit mehreren Dingen verbunden bekannt, weshalb dort eine jeweilige Einzelverbindung angemessen ist. Das Wissen durch das Lernen ist jedoch nicht als untrennbar mit einem einzigen Ding verbunden zu verstehen, so ist die Absicht.

ඉදානි [Pg.200] දුතියං දස්සෙති ‘ජානන’මිච්චාදි, නිමිත්ත මිට්ඨානිට්ඨබොධකාරණං මුහුත්තො කත්තිකාදි, උප්පාතො ඉට්ඨානිට්ඨසූචකං පථවිසමුද්දාදීනං සභාවපරිච්චාගෙනාඤ්ඤතත්තගමනං. ජානනසාමඤ්ඤෙති නිමිත්තාදීනං ජානන සාමඤ්ඤෙ. ‘යථාවුත්තජානනස්ස අජ්ඣෙන විසයත්තෙ හෙතුමාහ- ‘තං ජානාතීති තසද්දෙන අධීයමානපරාමසතො’ති. තතියං දස්සෙති ‘යතො චෙ’ච්චාදිනා. යතො ච උප්පන්නෙන විධිනා අජ්ඣෙන ඤාතු අභිධානම්පසිද්ධන්ති සම්බන්ධො, පොත්ථකෙසු පන අජ්ඣෙතුඤාතූසුති පාඨො දිස්සති, එත්ථායමධිප්පායො ‘‘කත්ථචි පසිද්ධිවිසයො හොති තසද්දො, තථා ච වුත්තං සුබොධාලඞ්කාරටීකායං පක්කන්තවිසයො තථා පසිද්ධවිසයො අනුභූතවිසයො ච තංසද්දො යං සද්දං නා පෙක්ඛතෙ’ති, තස්මා පසිද්ධිවිසයෙන තසද්දෙන පුථගෙව පසිද්ධියා උපසඞ්ගහත්ථං ද්විතග්ගහණං කත්තබ්බ’’න්ති. අත්ථත්තයෙ වත්තමානස්ස තු තසද්දස්ස සවිසයො විසෙසො තතොවාත්ථිකෙහි වෙදිතබ්බො.

Nun zeigt er das Zweite mit „das Wissen“ (jānanaṃ) usw. Ein Zeichen (nimitta) ist die Ursache für das Erkennen von Erwünschtem und Unerwünschtem; eine Stunde (muhutta) ist [ein Zeitraum wie] Kattika usw.; ein Vorzeichen (uppāta) ist das Anzeigen von Erwünschtem und Unerwünschtem durch das Verlassen des natürlichen Zustands von Erde, Ozean usw. und den Übergang in einen anderen Zustand. „In der Allgemeinheit des Wissens“ (jānanasāmaññe) bedeutet in der Allgemeinheit des Wissens von Zeichen usw. Er nennt den Grund dafür, dass das oben genannte Wissen der Bereich des Erlernens ist: „Er weiß das“ (taṃ jānāti) – wegen der Bezugnahme auf das Gelernte durch das Wort „das“ (ta). Das Dritte zeigt er mit „Und woher“ (yato ca) usw. Die Verknüpfung lautet: „Und woher durch die entstandene Regel das Bezeichnen des Erlernens als Wissen bekannt ist“. In den Büchern findet sich jedoch die Lesart „unter den Lernenden und Wissenden“ (ajjhetuñātūsu). Hierbei ist die Absicht: „Manchmal bezieht sich das Wort 'das' (ta) auf einen bekannten Bereich; so heißt es in der Subodhālaṅkāra-Ṭīkā: Das Wort 'das' (ta) bezieht sich auf das Eingeleitete, ebenso auf das Bekannte und das Erfahrene, und verlangt kein Wort 'welches' (ya); daher muss, um das Bekannte durch das bekannte Wort 'das' separat in die Bekanntheit einzuschließen, die doppelte Erwähnung vorgenommen werden“. Die besondere Ausprägung des Wortes „das“, welches in den drei Bedeutungen vorkommt, samt seinem Bereich ist von denjenigen zu verstehen, die das Ziel suchen.

15. තස්ස

15. Dessen

විසයසද්දො ගාමසමුදායෙපි වත්තතෙ, ගාමසමුදායො ච නාම දෙසොයෙව, තෙනාහ විසයොපි ගාමසමුදායත්තා දෙසොයෙවා’ති, ඉමිනා විසයදෙසසද්දානං සමානාධිකරණත්තමාහ. වසාති දෙසවාසිනො වසාතයො, අනුවාකො ගන්ථවිසෙසො.

Das Wort „visaya“ (Bereich) wird auch für eine Ansammlung von Dörfern verwendet, und eine Ansammlung von Dörfern ist wahrlich ein Land (desa); deshalb sagt er: „Auch der Bereich (visaya) ist wegen des Zustands einer Dorfansammlung wahrlich ein Land“. Damit drückt er die Gleichordnung der Wörter „visaya“ und „desa“ aus. „Vasā“ bedeutet die Bewohner eines Landes, die Vasātis; ein „Anuvāka“ ist ein bestimmter Buchabschnitt.

16. නිවා

16. Nivā

තන්නාමෙච්චාදිනා න කෙවලං නිවාසෙයෙව, අථඛො වක්ඛමානෙසු පීති දස්සෙති. පච්චයන්තං සෙබ්බාදි. දෙසනාමම්භවති චතූසු අත්ථෙසූති විඤ්ඤායති, තෙනාහ-‘නිවාසාදො විධී’ති. නිවාසාදොති නිවාස අදූරභවනිබ්බත්තඅත්ථිඅත්ථෙසු. සංහිතනාමං නාම ලොකියසද්දවො හාරාප්පසඞ්ගමඤ්ඤසද්දවොහාරෙනුපාත්තනාමං.

Mit „dessen Name“ (tannāma) usw. zeigt er, dass dies nicht nur für den Wohnort (nivāsa) gilt, sondern auch für die im Folgenden zu nennenden Bedeutungen. Das auf ein Suffix endende Wort ist „Sebba“ usw. Ein Name eines Landes kommt in vier Bedeutungen vor, so wird es verstanden; deshalb sagt er: „Die Regelung gilt ab dem Wohnort“ (nivāsādo vidhī). „Ab dem Wohnort“ bedeutet in den Bedeutungen von Wohnort (nivāsa), unweit davon existierend (adūrabhava), dort entstanden (nibbatta) und dort vorhanden (atthi). Ein zusammengesetzter Name (saṃhitanāma) ist ein Name, der durch den Gebrauch anderer Wörter angenommen wird, ohne dass der weltliche Sprachgebrauch beeinträchtigt wird.

17. අදූ

17. Adū

නගරම්පි දෙසොයෙවාති ආහ- ‘අදූරභව’න්ති.

Auch eine Stadt ist wahrlich ein Land, daher sagt er: „unweit davon existierend“ (adūrabhava).

18. තෙන

18. Tena

යථායොගත්ථොති වුත්තියං වුත්තයථායොගසද්දස්ස අත්ථො.

„Entsprechend der jeweiligen Verbindung“ (yathāyogattho) ist die Bedeutung des in der Vutti verwendeten Wortes „yathāyoga“.

19. තමි

19. Tami

පච්චයන්තනාමෙති [Pg.201] පච්චයන්තනාමං යස්ස සත්තම්‍යත්ථභූතස්ස දෙසස්ස හස්මින්ති අත්ථො, නාඤ්ඤස්සෙති භූමාදිවිසිට්ඨත්ථයුත්තතො අඤ්ඤස්ස පච්චයන්තනාමං න හොතීති අත්ථො. බදරා බබ්බජා අස්මිං දෙසෙ සන්තීති විග්ගහො.

„Ein auf ein Suffix endender Name“ (paccayantanāma) ist der Name des Landes, das den Sinn des Lokativs („darin ist...“) ausdrückt, nicht eines anderen; das bedeutet, dass es wegen der Verbindung mit der spezifischen Bedeutung wie dem Boden usw. kein auf ein Suffix endender Name für etwas anderes ist. „In diesem Land gibt es Jujube-Bäume und Babba-Gras“ (badarā babbajā asmiṃ dese santīti) ist die Wortanalyse.

21. අජ්ජා

21. Ajjā

හීය්‍යත්තනොති ‘‘සරම්හා ද්වෙ’’ති (134) ද්විත්තං.

Der Aorist-Zusatz von hīyyattanī (Vergangenheitsform) wird gemäß der Regel „saramhā dve“ (nach einem Vokal zwei) verdoppelt.

23. අමා

23. Amā

අමාසහ භවො අමච්චො.

Wer zusammen mit (amā) existiert, ist ein Gefährte (amacco).

24. මජ්ඣා

24. Majjhā

මජ්ඣෙ භවො මජ්ඣිමො, අන්තෙ භවො අන්තිමො ඉච්චාදි.

Was in der Mitte existiert, ist mittig (majjhimo); was am Ende existiert, ist äußerst/letzter (antimo) usw.

25. කණ

25. Kaṇa

මගධෙසු අරඤ්ඤෙ ගඞ්ගායං පබ්බතෙ වනෙ කුලෙ බාරාණසියං චම්පායං මිථිලායං සම්භවොති විග්ගහො. ‘‘දිස්සන්තඤ්ඤෙපි පච්චයා’’ති (4-120) එය්‍යකොති සෙසො. පච්චයන්තරදස්සනෙ සති ඉමිනාව සුත්තෙන ඉතො අඤ්ඤත්‍රාපි පච්චයන්තරානි හොන්තීති සෙසො, ගාමෙ භවො උදරෙ භවො පඤ්චාලෙසු භවො බොධිපක්ඛෙ භවොති විග්ගහො.

„Entstanden in Magadha, im Urwald, in der Ganges, auf dem Berg, im Wald, in der Familie, in Bārāṇasī, in Campā, in Mithilā“ ist die Wortanalyse. Bei „auch andere Suffixe werden gesehen“ (4-120) ist „-eyyaka“ die Ergänzung. Wenn andere Suffixe zu sehen sind, bedeutet die Ergänzung, dass durch eben diese Regel auch an anderen Stellen als hier andere Suffixe auftreten. „Entstanden im Dorf“, „entstanden im Bauch“, „entstanden bei den Pañcālas“, „entstanden auf der Seite der Erleuchtung“ ist die Wortanalyse.

26. ණිකො

26. Ṇiko

සරදෙ භවො, භවා වාති විග්ගහො.

„Was im Herbst existiert“ oder „die im Herbst existieren“ ist die Wortanalyse.

27. තමස්ස

27. Tamassa

සිප්පසද්දත්ථමාහ-‘ලොසල්ල’න්ති. තමෙව බ්‍යඤ්ජයති ‘කිරියෙ’ච්චාදිනා, කරණං කිරියා වාදනාදිකස්ස අභ්‍යාසො, සො පුබ්බො යස්සාති සමාසො, වීණාදිසද්දෙහි කිමුච්චතෙච්චාහ- ‘වීණාදි’ච්චාදි, දබ්බං තංතංසමුදායරූපං. සිප්පඤ්චාති වත්වා තදත්ථං විභාවෙති ‘කිරියා විසෙසො’ති. වාදනාදිකිරියාය විසිට්ඨො ජානනකිරියාවිසෙසොති අත්ථො, ඉමිනා වීණාදිසද්දා දබ්බත්ථවුත්තිනො වාදනාදිකිරියං කිරියා විසෙසඤ්ච [Pg.202] සිප්පමුපචාරෙන වදන්තීති දීපෙති. ඉතිසද්දො හෙතුම්හි. සායෙවෙති අභ්‍යාසිතබ්බා ජානනකිරියාවිසෙසස්ස පුබ්බභූතා වාදනකිරියා, විසෙසෙතුං යුත්තා වීණාදිසද්දෙනාති අධිප්පායො.

Er erklärt die Bedeutung des Wortes „sippa“ (Kunst) als „Geschicklichkeit“ (kosalla). Er verdeutlicht eben dies mit „kiriya...“ usw. Das Ausführen (karaṇa) ist die Handlung (kiriyā), die Übung (abhyāso) des Spielens usw., jene ist das Vorhergehende (pubba) dessen, woraus das Kompositum besteht. Was wird mit Worten wie „vīṇā“ (Laute) usw. ausgedrückt? Er sagt „vīṇādi...“ usw. Das Ding (dabba) ist die Form der jeweiligen Ansammlung. Nachdem er „und die Kunst (sippa)“ gesagt hat, analysiert er deren Bedeutung als „eine besondere Handlung“ (kiriyāviseso). Das bedeutet: eine besondere Erkenntnishandlung, die sich durch die Handlung des Spielens usw. auszeichnet. Damit beleuchtet er, dass Wörter wie „vīṇā“ usw., die ein konkretes Ding bezeichnen, im übertragenen Sinne die Handlung des Spielens usw. und die besondere Handlung, die Kunst, bezeichnen. Das Wort „iti“ drückt die Ursache aus. „Eben jene“ bezieht sich auf die zu übende Handlung des Spielens, die der besonderen Erkenntnishandlung vorausgeht und die sinnvollerweise durch das Wort „vīṇā“ usw. näher bestimmt wird; das ist die Absicht.

යුත්තතා චෙත්ථ… වීණාදිවාදනවසෙන සිප්පස්ස ගහෙතබ්බභාවතො, කථං වීණාදිසද්දෙහි දබ්බවුත්තීති වාදනා වුච්චතීති ආහ- ‘වීණාදි විසයත්තා’ති, වාදනවුත්තිවීණාදිසද්දානං සිප්පවුත්තිත්තං යථාවුත්තස්සො පමාවසෙන වත්තුමාහ- ‘යථෙ’ච්චාදි. වීණාදිවාදනන්ති යථෙති සම්බන්ධො. වුත්තමෙව ඵුටයන්තො වුත්තිගන්ථස්ස මුඛං විවරීයති ‘කිරියෙ’ච්චාදිනා. කිරියාත්‍යාසපුබ්බකං ඤාණක්ඛමං කොසල්ලං වාදනකිරියා විසයත්තා වීණාවාදනමිච්චනෙන කිරියාසද්දෙන වුච්චතීත්‍යත්ථො. මුදඞ්ගං මුදඞ්ගවාදනං සිප්පමස්ස, වංසො සිප්පමස්සාති විග්ගහො. සීලමද්දබ්බං කථං පංසුකූලාදි(නො) සීලත්ථසමානාධිකරණත්තෙනාභිධානන්ත්‍යාහ- ‘පංසුකූලාදිධාරණ’මිච්චාදි. තඤ්ච සීලන්ති සම්බන්ධො.

Und die Angemessenheit hierbei... weil die Kunst durch das Spielen der Laute usw. zu erfassen ist. Wie wird das Spielen durch Wörter wie „vīṇā“ usw., die eigentlich Dinge bezeichnen, ausgedrückt? Er sagt: „Weil sie Gegenstand der vīṇā usw. sind“ (vīṇādivisayattā). Um zu erklären, wie die Wörter „vīṇā“ usw., die das Spielen bezeichnen, sich auf die Kunst beziehen, sagt er gemäß dem dargelegten Prinzip „yathā“ (wie) usw. Die Verknüpfung ist: „wie das Lautenspielen“. Um eben das Gesagte zu verdeutlichen, öffnet er den Zugang zum Text der Erläuterung (vuttigantha) mit „kiriya...“ usw. Das bedeutet: Geschicklichkeit, die auf der Übung einer Handlung beruht und zu Wissen führt, wird wegen des Gegenstands der Spielhandlung mit diesem Handlungsbegriff „Lautenspielen“ bezeichnet. „Das Spielen der Trommel (mudaṅga) ist seine Kunst“, „das Flötenspiel (vaṃsa) ist seine Kunst“ ist die Wortanalyse. Wie kann das Verhalten (sīla), das kein materielles Ding (adabba) ist, in Gleichordnung mit der Bedeutung von Verhalten bei Dingen wie Lumpengewändern usw. ausgedrückt werden? Er sagt: „Das Tragen von Lumpengewändern usw.“ Und die Verknüpfung ist: „Und jenes ist das Verhalten“ (tañca sīlaṃ).

අප්පිච්ඡතායාති පච්චයප්පිච්ඡතාය. සන්තුට්ඨිතායාති චතූසු පච්චයෙසු ද්වාදසවිධසන්තුට්ඨියා. අනුවිධීයමානං කරීයමානං. ඵලනිරපෙක්ඛන්ති ඉමිනා ඉධ ලොකෙ චීවරාදිහෙතු පණිධාය පංසුකූල ධාරණාදිං පටික්ඛිපති, සීලං තප්පරභාවෙන සෙවනා. ඉදං වුත්තං හොති ‘‘පංසුකූලාදිධාරණං පංසුකූලාදිවිසයන්ති පංසුකූලාදිසද්දෙනොපචාරෙනාභිධීයතෙ, සීලං පංසුකූලධාරණවිසයන්ති පංසුකූලාදි සද්දෙනොපචාරෙනොච්චතී’’ති. තිචීවරං සීලමස්සාති විග්ගහො තෙසං ගුළො පණ්‍යමස්සාති විග්ගහො තොමරං, මුග්ගරො පහරණමස්සාති විග්ගහො, උපධීයත්‍යුපරිආධීයතීති රථඞ්ගං වුච්චති. කාමක්ඛන්ධකිලෙසාභිසඞ්ඛාරා වා උපධි උපදධාති සුඛං දුක්ඛංවාති කත්වා.

„Bescheidenheit“ (appicchatā) bedeutet Bescheidenheit bezüglich der Requisiten (paccayappicchatā). „Zufriedenheit“ (santuṭṭhitā) bedeutet die zwölffache Zufriedenheit mit den vier Requisiten. „Anuvidhīyamānaṃ“ bedeutet ausgeführt werden (karīyamānaṃ). „Phalanirapekkhanti“ (unabhängig von der Frucht): Hiermit weist er in dieser Welt das Tragen von Lumpengewändern usw. ab, das mit einem Gelübde für den Zweck von Gewändern usw. geschieht; Tugend (sīla) ist das Praktizieren durch das Aufgehen darin. Dies ist damit gesagt: „Das Tragen von Lumpengewändern usw. wird metaphorisch durch das Wort ‚Lumpengewand‘ usw. als Objekt bezeichnet; die Tugend, die sich auf das Tragen von Lumpengewändern bezieht, wird metaphorisch durch das Wort ‚Lumpengewand‘ usw. ausgedrückt.“ „Ticīvaraṃ sīlamassā“ (Drei Gewänder sind seine Tugend/Sitte) ist die Analyse (viggaho); „tesaṃ guḷo paṇyamassā“ (Zucker/Kugel ist ihre Ware) ist die Analyse; „tomaraṃ, muggaro paharaṇamassā“ (Lanze und Keule sind seine Waffe) ist die Analyse. „Upadhīyatyupariādhīyatīti“ (weil es daraufgelegt oder darüber platziert wird): Es wird ein Wagenteil (rathaṅgaṃ) genannt. Oder „Upadhi“ (Grundlage/Bindung) bezieht sich auf die Sinnlichkeit (kāma), die Aggregate (khandha), die Verunreinigungen (kilesa) und die Gestaltungen (abhisaṅkhāra), weil es Glück oder Leid herbeiführt (upadadhāti).

28. තංහන්ති

28. „Er tötet dies“ (taṃ hanti)

බහුම්හි භූතානගතෙසුපි පච්චයභාවෙ කාරණමාහ-‘සඞ්ඛ්‍යාකාලානමවිවච්ඡිතත්තා’ති, සුත්තෙ වුත්තාය එකසඞ්ඛ්‍යාය වුත්තමානකා ලස්සෙව ච වත්තුමනිච්ඡිතත්තාති අත්ථො.

Er nennt den Grund dafür, dass es auch bei vielen vergangenen und zukünftigen Dingen ein Bedingungsverhältnis gibt: „Weil Zahl und Zeit nicht beabsichtigt sind“; die Bedeutung ist: weil man nicht die im Sutta erwähnte Einzahl und nur die Gegenwart ausdrücken will.

තදුපාදානන්තූති [Pg.203] තෙසමෙකවචනාදීනමුපාදානන්තු. තං නානන්තරීය කත්තාති උපලක්ඛණවසෙන තෙසං වචනකාලන්තරානමවිනාභාවිත්තාති අධිප්පායො. හන්තිච්චාදිත්‍යාද්‍යන්තස්ස කිරියාප්පධානත්තෙ කථං ණාදීනං තදත්ථෙ ජායමානානං සාධනප්පධානත්ත මිච්චත්‍ර හෙතුමාහ ‘සභාවතො’ති. මීනෙ හන්තීති මෙනිකො. අජිව්හා අනිමිසා ච මච්ඡා, දිට්ඨොව සන්දිට්ඨන්ති ඉමිනා සංසද්දස්ස විසුං අත්ථභාවං දස්සෙති. ලොකුත්තරධම්මොති නවවිධො ලොකුත්තරධම්මො, ඵලධම්මොපි හෙට්ඨිමො සකදාගාමිවිපස්සනාදීනං පච්චයභාවෙන උපරිමග්ගාධිගමස්ස උපනිස්සයභාවතො පරියායතො දිස්සමානොව වට්ටභයං නිවත්තෙති, භාවනාභිසමයවසෙන මග්ගධම්මො සච්ඡිකිරියාභිසමයවසෙන නිබ්බානධම්මො.

„Tadupādānantu“ bedeutet das Ergreifen jener Einzahl usw. „Taṃ nānantarīya kattā“: Die Absicht ist, dass diese durch die Kennzeichnung unzertrennlich von anderen Wort- und Zeitformen sind. Wenn Wörter, die auf -ti enden wie „hanti“ usw., die Handlung als vorrangig haben, wie wird dann die Vorrangigkeit des Mittels (sādhana) bei Suffixen wie -ṇa usw., die in dieser Bedeutung entstehen, erklärt? Hierzu nennt er den Grund: „von Natur aus“ (sabhāvato). „Mīne hantīti meniko“ (Wer Fische tötet, ist ein Fischer). „Zungenlose und Nicht-Blinzelnde“ sind Fische. Mit „diṭṭhova sandiṭṭhaṃ“ zeigt er die separate Bedeutung des Präfixes „saṃ“. „Lokuttaradhammo“ ist der neunfache überweltliche Dhamma. Auch der Dhamma der Frucht (phaladhamma) wendet, indem er als Bedingung für die Einsicht der niederen Stufen wie der des Einmalwiederkehrers usw. dient, als starke Stütze (upanissaya) für das Erreichen des höheren Pfades und in dieser Weise betrachtet, die Gefahr des Kreislaufs der Wiedergeburten (vaṭṭabhaya) ab. Der Pfad-Dhamma (maggadhamma) wirkt durch das Durchdringen der Entfaltung (bhāvanābhisamaya), und der Nibbāna-Dhamma durch das Durchdringen der Verwirklichung (sacchikiriyābhisamaya).

වට්ටභයන්ති කම්මකිලෙසවිපාකසඞ්ඛාතං තිවිධවට්ටභයං. විධාන වචනන්ති අප්පත්තෙ-ත්ථෙ නියොගසඞ්ඛාතවිධිනො පකාසතං එහිපස්ස වචනං. පරිසුද්ධත්තාති කිලෙසමලවිරහෙන සබ්බථා විසුද්ධත්තා. අමනුඤ්ඤම්පි කදාචි සප්පයොජනං යථාසභාවප්පකාසනෙන දස්සෙතබ්බං භවෙය්‍යාති තදභාවං දස්සෙති. තෙනාහ ‘විජ්ජමානම්පි චෙ’ච්චාදි. නනු ච එහිපස්සාති ත්‍යාද්‍යන්තා, තස්මා නෙතෙති පච්චයො පප්පොති, තථාහි පාටිපදිකතො පච්චයවිධානම්පටිපාදිතං, න ත්‍යාද්‍යන්තතො නාපි වාක්‍යතො, තස්මා කථමෙහිපස්සිකොති හොතීති ආහ-‘එහිපස්සසද්දොචාය’මිච්චාදි. පදසමුදායස්සානුකරණොති පදසමූහස්ස අනුකරණභූතො එකො එහිපස්සසද්දො. අථවා එහි ආගච්ඡ ඉමං ධම්මං පස්සාති යො අප්පත්තෙ-ත්ථෙ නියොගසඞ්ඛාතො විධි, තබ්බාචකො යන්නිපාතො එහිපස්සාති, එහිපස්සවිධිං අරහතීති එහිපස්සිකො, අථවා එහිච්චෙව නිපාතො, දස්සනං ඤාපනං පස්සො, එහීති පස්සො ඤාපනං එහිපස්සො, එහිපස්සං අරහතීති එහිපස්සිකො.

„Vaṭṭabhayaṃ“ (Gefahr des Kreislaufs) ist die dreifache Gefahr des Kreislaufs, bestehend aus Kamma, Verunreinigungen (kilesa) und Reifung (vipāka). „Vidhāna vacanaṃ“ (Wort der Anweisung) ist das Wort „Komm und sieh!“ (ehipassa), welches eine Anweisung in Form eines Befehls bezüglich einer noch nicht erreichten Sache ausdrückt. „Parisuddhattā“ bedeutet die vollkommene Reinheit durch das Fehlen des Schmutzes der Verunreinigungen. Manchmal müsste auch etwas Unangenehmes, wenn es nützlich ist, durch die Offenbarung seines wahren Wesens gezeigt werden; er zeigt das Fehlen einer solchen Unangenehmheit. Deshalb sagte er: „Auch wenn es existiert...“ usw. Aber ist es nicht so, dass „ehi“ und „passa“ Endungen auf -ti usw. (Personalendungen) haben? Daher sollte das Suffix -ika hier nicht angewendet werden; denn es ist dargelegt, dass Suffixe von Nominalstämmen (pāṭipadika) gebildet werden, nicht von Verben mit Personalendungen und auch nicht von Sätzen. Wie kann es also „ehipassika“ heißen? Hierzu sagt er: „Dieses Wort ‚ehipassa‘“ usw. „Padasamudāyassānukaraṇo“: Das eine Wort „ehipassa“ ist eine Nachahmung einer Wortgruppe. Oder aber: „Komm (ehi), tritt herbei, sieh (passa) diesen Dhamma!“ – die Partikel „ehipassa“ drückt diese Anweisung aus, die als ein Befehl bezüglich einer noch nicht erreichten Sache gilt. Wer diese Anweisung des „Komm und sieh!“ verdient, ist „ehipassiko“ (einladend). Oder aber: „ehi“ ist die Partikel, das Sehen oder Erkennenlassen ist „passo“; „Komm und sieh“ (ehīti passo) ist das Erkennenlassen, also „ehipasso“. Wer das „Komm und sieh!“ verdient, ist „ehipassiko“.

29. තෙන

29. Deshalb

එකීභාවොති මුග්ගෙහි සංසට්ඨානං මාසානමිව මිස්සීභාවො. එසොති සංසග්ගො, උක්කංසෙනාති උක්කංසාධානෙන ච භවිතබ්බන්ති සම්බන්ධො[Pg.204]. සංසග්ගඋක්කංසානං සහභාවස්ස අනෙකන්ති කත්තෙ කාරණමාහ- ‘අසුචිදබ්බෙ’ච්චාදිනා. බ්‍යතිරෙකමාහ- ‘නුක්කංසො’ති යත්ථ සංසග්ගරහිතං කෙවලමභිසඞ්ඛත්තමත්ථි, තත්ථ පච්චයමුදාහරණෙන දස්සෙත්වා විජ්ජාය සහ සංසග්ගස්සාවිජ්ජමානත්තෙ කාරණං වදති ‘රූපී ධම්මත්තා’තිආදි. රූපං භූතොපාදායභෙදමස්ස අත්ථීති රූපී, ඝතාදි සංසට්ඨං භත්තාදි. තස්ස ධම්මො සභාවො සංසග්ගො, තස්ස භාවො තත්තං, තස්මා, තස්සාති සංසග්ගස්ස, විජ්ජාත්වරූපී… යථාවුත්ත රූපසභාවාභාවා, තෙනාහ- ‘විජ්ජාය ච අරූපිත්තා’ති චරඉච්චන්ධාතුයෙව චරති.

„Ekībhāvo“ (Einswerden) ist das Vermischen, wie das Mischen von Mungbohnen mit Urdbohnen. „Eso“ (dies) ist der Kontakt/die Verbindung (saṃsaggo). „Ukkaṃsena“ (durch Steigerung/Exzellenz) und „es muss mit einer Erhöhung verbunden sein“ ist die Verknüpfung. Er nennt den Grund dafür, dass das Zusammensein von Verbindung und Steigerung nicht nur eines ist, mit den Worten: „bei unreinen Substanzen“ usw. Er nennt das Gegenteil: „keine Steigerung“ (nukkaṃso). Wo es eine bloße Zubereitung ohne Verbindung gibt, zeigt er dies durch das Beispiel eines Suffixes auf und nennt den Grund für das Nichtvorhandensein einer Verbindung mit dem Wissen (vijjā) mit den Worten: „weil es ein körperliches Ding ist“ (rūpī dhammattā) usw. „Rūpī“ bedeutet: Es hat die Form (rūpa), die sich in Elemente und davon Abgeleitetes unterteilt; wie gekochter Reis usw., der mit Ghee usw. vermischt ist. „Tassa dhammo“ ist seine Natur, die Verbindung; „tassa bhāvo“ ist deren Zustand (tattaṃ). Daher, „tassā“ (von dieser) Verbindung... Das Wissen (vijjā) ist formlos (arūpī)... weil die besagte körperliche Natur fehlt. Deshalb sagte er: „und weil das Wissen formlos ist“ (vijjāya ca arūpittā). Es wandert (carati) in der Wurzel car selbst.

වාචසිකං මානසිකන්ති ‘‘මනාදීනං සක, යංකිඤ්චීති සතාදිකං යංකිඤ්චි. බාහුලකෙනෙවෙත්ථාවධාරණං ලබ්භතීති වුත්තං- ‘තතො වා’ති, දෙවදත්තෙන කීතොති සො අත්ථො තදත්ථො, තස්ස අප්පතීති අභිධානසත්තිවෙකල්ලෙන වුත්තියමනවගමො, දෙවදත්තිකොති හි වුත්තෙ දෙවදත්තෙන කීතොත්‍යයමත්ථො නප්පතීයතෙ… තාදිස සද්දසත්තිවෙකල්ලෙන තදත්ථස්සානමිධීයමානත්තා, අවගමො ච නාම සති සාමත්ථියෙ සියාති ඉමමත්ථං සඞ්ඛෙපතො දස්සෙතුමාහ- ‘තදත්ථාප්පතීතියා’තිආදි.

„Vācasikaṃ mānasikaṃ“ (sprachlich, geistig) bedeutet: „das Eigene von Geist usw.“. „Irgendetwas“ (yaṃkiñci) bezieht sich auf Hundert usw., irgendetwas. Weil eine Bestimmung hier nur durch die Häufigkeit (bāhulakena) erlangt wird, wurde gesagt: „oder von dort“ (tato vā). „Von Devadatta gekauft“ ist jener Sinn (tadattho). Dessen Nichtverstehen (appatīti) ist das Unverständnis beim Gebrauch aufgrund des Mangels an Ausdruckskraft. Denn wenn man „devadattiko“ sagt, wird die Bedeutung „von Devadatta gekauft“ nicht verstanden... weil wegen des Mangels an einer solchen Ausdruckskraft des Wortes jene Bedeutung nicht ausgedrückt wird. Und ein Verständnis würde entstehen, wenn die Fähigkeit dazu vorhanden ist. Um diesen Sinn kurz darzulegen, sagte er: „wegen des Nichtverstehens jener Bedeutung“ usw.

අභිධානලක්ඛණත්තන්ති අභිධානං සති සාමත්ථියෙ වාක්‍යෙ වචනීයස්සාත්ථස්ස වුත්තියා කථනං ලක්ඛණං සභාවො යෙසන්තෙ අභිධානලක්ඛණා, තෙසං භාවො තත්තං, තබ්බාදිසමාප්‍යෙවමෙව දට්ඨබ්බා. මරිචෙන අභිසඞ්ඛතං සංසට්ඨං වාති, සලාකාය ජිතන්ති විග්ගහො.

„Abhidhānalakkhaṇattaṃ“ (die Eigenschaft, die Bezeichnung als Merkmal zu haben) bedeutet: Die Bezeichnung (abhidhāna) ist das Ausdrücken der zu sagenden Bedeutung im Satz durch Verwendung, wenn die Fähigkeit dazu vorhanden ist. Das Merkmal (lakkhaṇa) ist die Natur derer, die die Bezeichnung als Merkmal haben (abhidhānalakkhaṇā). Deren Zustand ist diese Eigenschaft (tattaṃ). Ähnliche Zusammensetzungen sollten ebenso verstanden werden. „Mit Pfeffer zubereitet oder vermischt“... „Durch ein Stäbchen gewonnen“ (salākāya jitaṃ) ist die Analyse (viggaho).

30. තස්ස

30. Dessen

යො ‘‘දිස්සන්තඤ්ඤෙපි පච්චයා’’ති (4-120)

Was „Auch andere Suffixe werden gesehen“ (4-120) [besagt].

34. ණො

34. Das Suffix Ṇo

පවුත්තෙපීති කච්චායනෙන පවුත්තන්ති අත්ථෙ ‘‘අඤ්ඤස්මිං’’තිස්මිංණො හොතෙවාති අධිප්පායො.

„Pavuttepi“ (auch wenn es dargelegt wurde) bedeutet: In der Bedeutung von „von Kaccāyana dargelegt“ wird im Lokativ „aññasmiṃ“ gewiss das Suffix -ṇo gebildet; dies ist die Absicht.

35. ගවා

35. Von Kühen / Aus Kühen

දුනො රුක්ඛස්ස.

„Duno“ [bedeutet] des Baumes (rukkhassa).

38. මාතා

38. Mutter

මාතාපිතුන්නං [Pg.205] මාතාපිතරොති මාතුයා මාතාපිතරො පිතුස්ස මාතාපිතරො, න එකමෙකතො ද්වීසූති එකතො එකතො වුත්තනයෙන ද්වීසුද්වීසු අත්ථෙසු න භවතීති අත්ථො.

„Mātāpitaro von Mātāpitū“ bedeutet: die Eltern der Mutter, die Eltern des Vaters. „Nicht von jedem einzelnen in zweifacher Hinsicht“ bedeutet: nach der dargelegten Methode findet es nicht bei jeweils zwei Bedeutungen einzeln statt.

39. හිතෙ

39. Zum Wohl

මාතු හිතො, පිතු හිතොති විග්ගහො.

„Mātu hito, pitu hito“ (Der Mutter wohltuend, dem Vater wohltuend) ist die Analyse (viggaho).

40. නින්ද

40. Tadel

සෙන රූපෙන ඤාතෙපි විසෙසරූපෙන අඤ්ඤාතො අඤ්ඤාතවිසෙසො. කට්ඨාදිමයා යා පටිමා තම්පටිච්ඡන්දකං. සම්බන්ධො සස්සාමීලක්ඛණො අස්ස අත්ථීති සම්බන්ධි කස්සාති කිං සද්දනිද්දිට්ඨො, සොව විසෙසො, සම්බන්ධිවිසෙසො විසයො අස්ස අඤ්ඤාණස්සාති සමාසො. පයොගාසම්භවාති අයමස්සොති වුත්ත අස්සප්පකතියාපි පයොගා සම්භවා. තථාහි යදි යස්සාච්චන්තමජානනං සියා තථා සති සබ්බථා වත්ථුජානනාභාවෙ පකතියෙව න සියා, න හි සබ්බථා අවිඤ්ඤාතත්ථො සද්දො පයොගමහරති, තස්මා සරූපෙන ඤාතස්ස යස්ස විසෙසො අවිඤ්ඤාතො, සොයෙවිධ අඤ්ඤාතො-තිමතොති විඤ්ඤායතෙ, අඤ්ඤාතො-ස්සොකස්ස වා කුතොතිවා කිං සභාවො වෙති හි අස්සකොති. කප්පච්චයන්තො හත්ථිකඉච්චයන්නාමධෙය්‍යං නාමං යස්ස හත්ථිවියාති දස්සිතපටිභාගස්ස සො කප්පච්චයන්තනාමධෙය්‍යො. අභිනිවෙසෙන වා සිජ්ඣන්ති යථා අජ්ජුනාදිවෙසධාරිනි අජ්ජුනාදිසද්දෙනාති අධිප්පායො.

Auch wenn es durch seine eigene Form bekannt ist, ist es hinsichtlich seiner besonderen Form unbekannt; (daher) „dessen Besonderheit unbekannt ist“ (aññātaviseso). Eine Statue, die aus Holz usw. hergestellt ist, ist ein Abbild (paṭicchandaka). Eine Verbindung (sambandho), die das Merkmal von Eigentümer und Eigentum hat, gehört ihm, daher ist er „verbunden“ (sambandhī). „Wessen?“ (kassa) ist durch das Pronomen „kiṃ“ (wer/was) angezeigt; eben dies ist die Besonderheit. Das Kompositum bedeutet: „dessen Objekt des Nichtwissens die Besonderheit der Verbindung ist“. „Weil die Anwendung unmöglich ist“: Weil selbst bei der Natur dieses [Pronomens] „assa“ (sein/ihm), wenn es als „dies gehört ihm“ (ayam assa) ausgedrückt wird, Anwendungen vorkommen. Denn wenn für jemanden ein gänzliches Unbekanntsein vorliegen würde, dann gäbe es bei einem völligen Fehlen des Erkennens des Dinges überhaupt keine sprachliche Grundlage (pakati). Denn ein Wort, dessen Bedeutung völlig unbekannt ist, verdient keine Anwendung. Daher wird von etwas, das in seiner eigenen Natur bekannt ist, dessen Besonderheit aber unbekannt ist, verstanden, dass es „hier als unbekannt gilt“. Denn „unbekannt“ bedeutet: „Wessen Pferd ist das, woher kommt es oder was ist seine Natur?“, so fragt man nämlich über das Pferd (assa). „Ein auf das Suffix -ka endender Name“: Der Name „hatthika“ (kleiner Elefant) gehört demjenigen, dessen Gegenstück als „wie ein Elefant“ dargestellt wird; dieser hat einen Namen, der auf das Suffix -ka endet. Oder sie entstehen durch feste Vorstellung, wie wenn jemand, der die Tracht von Arjuna usw. trägt, mit dem Wort „Arjuna“ bezeichnet wird – so lautet die Absicht.

පටිමායාති එත්ථ පූජනත්ථා එව පටිමා ගහිතා, මොරසමාන නාමත්තා මොරොවියාති යොජනා, චඤ්චා තිණපුරිසො, ඉධ පන තං සදිසො පුරිසො මනුස්සො චඤ්චා. අකස්මා එව ආකස්මිකං ‘‘සකත්ථෙ’’ති (4-122) ණිකො. යංකිඤ්චි අබුද්ධිපුබ්බකං, තමාකස්මිකං, තස්මිං ආකස්මිකෙභිධෙය්‍යො සති ඉවසද්දත්ථෙ වත්තමානතො ඊයො හොතීති අත්ථො. කාකො ච තාලඤ්ච ඵලං කාකතාලානි, තෙසමිව මිලනං. අජාඛග්ගානමිව මිලනං යදාකස්මිකං, කිඤ්චි තම ජාඛග්ගීයං[Pg.206], ණො ඉවත්ථෙ. සක්කරන්ති ‘‘සංයොගෙ ක්වචී’’ති (4-125) වුද්ධ්‍යභාවො. මුනීව, බාලොව, කුලිසමිව, එකසාලාඉවාති විග්ගහො, ලොහිතොව ලොහිතිකො ඵටිකමණි.

„Für die Statue“ (paṭimāya): Hier wird die Statue nur im Sinne der Verehrung verstanden. Die Konstruktion lautet: „wie ein Pfau“, weil er den Namen eines Pfauenartigen trägt. „Cañcā“ ist eine Strohpuppe, aber hier ist „cañcā“ ein Mann, ein Mensch, der ihr ähnlich ist. „Zufällig“ (akasmā eva) wird zu „ākasmikaṃ“ mit dem Suffix -ṇika im Sinne des eigenen Wortsinns („sakatthe“). Was auch immer nicht auf Absicht (abuddhipubbaka) beruht, das ist „ākasmika“. Wenn dieses Zufällige das auszudrückende Ding ist, tritt das Suffix -īya ein, wenn es im Sinne des Wortes „iva“ (wie) gebraucht wird – so lautet die Bedeutung. Die Krähe und die Palme und die Frucht sind „kākatālāni“; deren Zusammentreffen ist wie sie. Das Zusammentreffen, das wie das von Ziege und Schwert (ajā-khagga) zufällig ist, ist „ajākhaggīya“; das Suffix -ṇa steht im Sinne von „wie“ (iva). „Sakkaranti“: Es gibt keinen Zuwachs (vuddhyabhāvo) gemäß der Regel „saṃyoge kvaci“ (manchmal bei einer Konsonantenverbindung). Die Wortanalyse (viggaho) lautet: „wie ein Weiser“ (munīva), „wie ein Tor“ (bālova), „wie ein Donnerkeil“ (kulisamiva), „wie eine einzige Halle“ (ekasālāiva). „Lohitiko“ (rötlich) bedeutet „wie rot“ (lohitova), wie ein Kristall (phaṭikamaṇi).

41. තමස්ස

41. Seine Dunkelheit

දොණාදීත්‍යාදිසද්දෙන ඛාරසතාදයොපි පරිමාණවිසෙසා ගය්හන්ති. සඞ්ඛ්‍යා අසීතිපඤ්චාදයො, අඤ්ඤං වා යංකිඤ්චීති උපඩ්ඪකායාදි, සොළස දොණා එකා ඛාරී. නනු පඤ්චකං ගන්ථජාතන්ති වත්වා අඤ්ඤං වා සඞ්ඝාදිකන්ති වුත්තං තං කථං පාණිනියෙහි විය ‘‘සඞ්ඛ්‍යාය සඤ්ඤාසඞ්ඝසුත්තාජ්ඣයනෙසූ’’ති (5-1-58) සුත්තිතත්තාභාවාති මනසි නිධාය ‘සඞ්ඛ්‍යාවාචීහි’ච්චාදි වුත්තං. ‘‘ආදසහි සඞ්ඛ්‍යෙයෙ වත්තන්තී’’ති පඤ්චසද්දස්ස සඞ්ඛ්‍යෙයෙ වුත්තත්තා ආහ- ‘පඤ්චාවයවා’ති. පරිමාණසද්දසන්නිධානෙ සඞ්ඛ්‍යානෙපි පඤ්චසද්දොති මඤ්ඤමානො ආහ- ‘පඤ්චසඞ්ඛ්‍යානඤ්චෙ’ති. පඤ්චා වුත්තයොති පඤ්චවාරා, රූපානීති ච පරියායන්තරෙන ආවුත්තිසද්දස්සෙ වාත්ථං බ්‍යත්තං කරොති.

Mit dem Wort „Doṇa usw.“ werden auch andere besondere Maße wie Khārasata usw. erfasst. Zahlen (saṅkhyā) sind achtzig, fünf usw. „Oder was auch immer anderes“ bezieht sich auf den halben Körper usw. Sechzehn Doṇas sind eine Khārī. Nun, nachdem gesagt wurde: „ein Fünfer (pañcaka) ist eine Gruppe von Büchern“, wurde gesagt: „oder ein anderes wie eine Gemeinschaft (saṅgha) usw.“. Um zu erklären, wie das möglich ist, obwohl es nicht wie bei den Panineern als Sūtra formuliert ist („Bei einer Zahl, wenn es sich um einen Namen, eine Gemeinschaft, ein Sūtra oder ein Studium handelt“ [Pāṇini 5-1-58]), wurde unter Berücksichtigung dessen „von Zahlwörtern“ usw. gesagt. Weil das Wort „fünf“ (pañca) im Sinne des Gezählten gebraucht wird gemäß dem Grundsatz: „Die Zahlen von eins bis zehn drücken das Gezählte aus“, sagte er: „aus fünf Teilen bestehend“ (pañcāvayavā). Im Glauben, dass das Wort „fünf“ auch dann eine Zahl bezeichnet, wenn es in der Nähe des Wortes „Maß“ steht, sagte er: „und der fünf Zahlen“. „Fünfmal gesprochen“ (pañcā vuttayo) bedeutet „fünf Male“ (pañcavārā). Und mit dem Wort „Formen“ (rūpāni) verdeutlicht er durch ein Synonym die Bedeutung des Wortes „Wiederholung“ (āvutti).

44. කිම්හා

44. Von „kiṃ“

නනු සුත්තෙ සඞ්ඛ්‍යායන්ති න වුත්තං කත්‍යාදයො ච පයොගා සඞ්ඛ්‍යා පරිමාණෙයෙව දිස්සන්ති කථං නාමෙත්ථායං විධීති ආහ- ‘බහුලෙ’ච්චාදි. සඞ්ඛ්‍යාපරිමාණෙයෙවායං විධීති කිං සද්දෙ සඞ්ඛ්‍යාපරිමාණ විසයෙයෙව වත්තමානෙ අයං රත්‍යාදිකො විධීති අත්ථො, නනු චෙත්ථ කිං සද්දො පඤ්හෙ වත්තමානො කථං සඞ්ඛ්‍යාපරිමාණෙ වත්තතෙති වුච්චතෙ, යජ්ජපි සඞ්ඛ්‍යාපරිමාණෙ න වත්තතෙ, තථාපි සඞ්ඛ්‍යාපරිමාණස්ස පුච්ඡියමානත්තා සඞ්ඛ්‍යාපරිමාණවිසයෙ වත්තතෙ වාති. බහුලාධිකාර පයොගසාමත්ථියහෙතුනිදස්සනෙ ඵලමාහ- ‘යත්‍රත්වි’ච්චාදි, පරිච්ඡෙදකත්තෙන පරිමාණකත්තෙන. අයමෙත්ථාධිප්පායො ‘‘යදාකිමිදං සඞ්ඛ්‍යා පරිමාණමෙසං දසන්නං න කිඤ්චි අප්පකමෙවෙතන්ති සඞ්ඛ්‍යාපරිමාණමෙව කිං සද්දෙන නින්දීයතෙ, තදාපි සඞ්ඛ්‍යා පරිමාණස්ස නින්දීයමානත්තා සඞ්ඛ්‍යාපරිමාණවිසයත්තමෙවෙති ඛෙපෙ වත්තමානාපි කිං සද්දා රතිච්චාදි සියා, බහුලාධිකාරාදිතොව පනෙත්ථ න සියා’’ති. රකාරානුබන්ධා ඉසද්දලොපත්ථාති යොජනා.

Nun, im Sūtra wird nicht „bei einer Zahl“ gesagt, und die Anwendungen wie kati (wie viele) usw. werden nur bei Zahl-Maßen gesehen; wie kann diese Regel hier gelten? Daher sagte er: „vielfach“ (bahulaṃ) usw. „Diese Regel gilt nur bei Zahl-Maßen“ bedeutet: Diese Regel, die mit rati usw. beginnt, gilt nur, wenn das Wort kiṃ im Bereich von Zahl-Maßen gebraucht wird. Aber wie, so könnte man einwenden, kann das Wort kiṃ, das für Fragen verwendet wird, im Sinne eines Zahl-Maßes stehen? Obwohl es selbst nicht direkt ein Zahl-Maß ausdrückt, bezieht es sich dennoch auf den Bereich des Zahl-Maßes, da nach dem Zahl-Maß gefragt wird. Als Ergebnis der Veranschaulichung des Grundes durch die Kraft des Gebrauchs im Bereich der Vielfachheit (bahula) sagte er: „wo aber“ usw., im Sinne eines Begrenzers oder eines Maßes. Dies ist hier die Absicht: „Wenn mit dem Wort kiṃ das Zahl-Maß eben dieser zehn getadelt wird, indem man sagt: 'Was ist dieses Zahl-Maß dieser zehn? Es ist gar nichts, es ist nur sehr gering!', dann gehört es, da das Zahl-Maß getadelt wird, dennoch zum Bereich des Zahl-Maßes. Selbst wenn das Wort kiṃ im Sinne des Tadels (khepa) gebraucht wird, sollte das Suffix rati usw. eintreten; aufgrund des Bereichs der Vielfachheit usw. tritt es hier jedoch nicht ein.“ Die Konstruktion lautet: „Der angebundene Buchstabe 'r' (rakārānubandha) dient dem Wegfall des Lautes 'i' (isaddalopa).“

45. සඤ්ජාතං

45. Entstanden

බුභුක්ඛාපිපාසප්පකතීහි [Pg.207] ඛසන්තාහි අකම්මවචනිච්ඡායං ‘‘ගමනත්ථා කම්මකාධාරෙ චා’’ති (5-59) කත්තරි ක්තෙ ඤිම්හි ච බුභුක්ඛිතො පිපාසිතොති සිද්ධෙපි වත්තමානෙ පයොගත්ථං බුභුක්ඛාපිපාසාති පාඨො.

Obwohl durch die Verben mit den Bedeutungen von Hunger (bubhukkhā) und Durst (pipāsā) als Basis, wenn sie im Zustand des Ertragens stehen, bei Nicht-Begehren eines Akkusativobjekts (akammavacanicchāyaṃ) gemäß der Regel „gamanatthā kammakādhāre ca“ (5-59) im Aktiv mit dem Suffix kta und bei Eintritt von ñi die Formen bubhukkhito (hungrig) und pipāsito (durstig) bereits gebildet sind, lautet die Lesart dennoch „bubhukkhā-pipāsā“, um deren Anwendung in der Gegenwart anzuzeigen.

46. මානෙ

46. Im Maß

සබ්බම්පරිච්ඡෙදරූපන්ති උම්මානපරිමාණාදිකං සබ්බං පරිච්ඡෙදරූපං. තත්‍ර ච උච්චත්තෙන මානමුම්මානං, සබ්බතො මානං පරිමාණං.

„Alles, was die Form einer Begrenzung hat“: Alles, was die Form einer Begrenzung hat, wie das Wiegen (ummāna), das Messen (parimāna) usw. Und dabei ist das Messen nach der Höhe das Wiegen (ummāna), und das Messen nach allen Seiten ist das Maß (parimāṇa).

47. තග්ඝො

47. Das Suffix taggha

‘‘පමාණපරිමාණෙහි සඞ්ඛ්‍යායචාපි සංසයෙ මත්තොවත්තබ්බො’’ති (5-2-37) පාණිනියවත්තබ්බකාරවචනං, තත්ථ පමාණ මායාමො. සඞ්ඛ්‍යායාති පඤ්චමී. එතෙහි සංසයෙ මත්තො වත්තබ්බොති අත්ථො. විදත්ථිමත්තං රතනමත්තං වාතිආදීනි කමෙන තත්ථොදාහරණානි.

„Bei Maßen und Mengen, sowie bei einer Zahl, soll im Falle eines Zweifels das Suffix matta gesagt werden“ (Pāṇini 5-2-37) – so lautet die Aussage der Pāṇini-Anhänger bezüglich des zu Sagenden. Darin bedeutet pamāṇa die Länge. Saṅkhyāyā ist der Ablativ. Die Bedeutung ist: „Bei diesen soll im Falle des Zweifels matta gesagt werden.“ „Eine Spanne groß“ (vidatthimattaṃ), „eine Elle groß“ (ratanamattaṃ) usw. sind dort der Reihe nach die Beispiele dafür.

න වත්තබ්බන්ති යථාවුත්තවත්තබ්බවචනං පටික්ඛිපති. පටික්ඛිත්තෙ තස්මිං විදත්ථිමත්තං රතනමත්තං වාතිආදි(නා) යංකිඤ්චි දණ්ඩපුබ්බණ්ණාදිකං සංසයිතං, තෙන මානසඞ්ඛාතස්ස පරිච්ඡෙදස්සාභාවා කථමෙතෙ පයොගා සියුන්ති ආසඞ්කිය තත්ථ කාරණමාහ- ‘තථාභ්‍යූහනතො සිද්ධත්තා’ති. තථාභ්‍යූහනතොති විදත්ථිමානම්පමාණමස්ස රතනම්මාන මස්සාත්‍යාදිනා තෙනප්පකාරෙන අභ්‍යූහනතො අභ්‍යුපගමතොති අත්ථො. සංසයො ච නාම උභයපක්ඛපරාමසනෙ සති සියාති යථාවුත්තමබ්භූහනං සාධෙතුමාහ-නාන්තරෙනෙ’ච්චාදි. පක්ඛද්වයෙහීති විදත්ථි මානමස්ස රතනම්මානමස්සාති එවමාදිකෙහි පක්ඛද්වයෙහි. අභ්‍යූහනං සංසයස්සාති ගම්‍යතෙ. ජණ්ණු මානමස්ස ජණ්ණුතග්ඝං.

„Es soll nicht gesagt werden“ weist die oben erwähnte Aussage über das zu Sagende zurück. Wenn diese zurückgewiesen ist, könnte man besorgt fragen: „Wie können diese Anwendungen zustande kommen, wenn irgendein Stock, Getreide usw. bezweifelt wird, wie 'eine Spanne groß', 'eine Elle groß' usw., da es dabei an einer als Maß bekannten Begrenzung fehlt?“ Daraufhin nennt er dort den Grund: „Weil es durch eine entsprechende Annahme (tathā-abhyūhana) etabliert ist.“ „Durch eine entsprechende Annahme“ bedeutet: Durch das Akzeptieren in jener Weise, wie „seine Länge hat das Maß einer Spanne“, „seine Länge hat das Maß einer Elle“ usw. Und da ein Zweifel dann entsteht, wenn beide Seiten erwogen werden, sagt er, um die oben genannte Annahme zu beweisen: „nicht ohne“ usw. „Mit beiden Seiten“ bedeutet: mit den beiden Seiten wie „seine Länge hat das Maß einer Spanne“, „seine Länge hat das Maß einer Elle“ usw. „Die Annahme eines Zweifels“ wird verstanden. „Dessen Maß bis zum Knie reicht“ ist jaṇṇutaggha (knietief).

48. ණොච

48. Und das Suffix ṇa

පුරිසො පමාණමස්සාති විග්ගහො.

Die Wortanalyse (viggaho) lautet: „Ein Mann ist sein Maß“ (puriso pamāṇamassa).

49. අයූ

49. Das Suffix ayū

උපාධ්‍යන්තරොපාදානාති ‘අංසෙ’ති නිමිත්තන්තරොපාදානා නිවත්තතීති යොජනා.

Die Konstruktion lautet: „Durch die Hinzufügung einer anderen Bedingung“ (upādhyantaropādānā) fällt es aufgrund der Hinzufügung einer anderen Ursache wie „an der Schulter“ (aṃse) weg.

50. සඞ්ඛ්‍යා

50. Zahl

සච්චුතීසාසදසන්තාය [Pg.208] සඞ්ඛ්‍යාය පඨමන්තාය අස්මිං සතසහස්සෙ අධිකා සඞ්ඛ්‍යාති අත්ථෙ ඩො භවතීති සුත්තත්ථො. සච්චුතීසා සදසන්තාති පඨමාවචනං පඨමන්තතො විධිඤාපනත්ථං. නනු ච සුත්තෙ ‘සතසහස්ස සතසහස්සෙ ඩො’ති න වුත්තං, තථා සති වුත්තියං කථං ‘සතං සහස්සං සතසහස්සං වා’ති වුත්තන්ත්‍යාසඞ්කියාහ-උභයථාවගමා’තිආදි. උභයථාවගමාති සතං සහස්සන්ති ච සතසහස්සන්ති ච උභයප්පකාරෙනාවගමා, උභයථාවගමො පයොග දස්සනඤ්චෙත්ථ එවං විවරණෙ කාරණන්ති අධිප්පායො. පච්චයත්ථෙන සමානජාතියෙ පකත්‍යත්ථෙ සතීති යෙනකෙනචි සුවණ්ණකහාපණාදිනා පච්චයත්ථෙන සමානජාතියෙ. සුවණ්ණමාසකදීන මසමාන ජාතියානං. අකෙවලං චොදාහරණං දස්සෙතුං ‘එකවීස’න්ති වුත්තං. අනිප්ඵන්නත්තා සද්දානමිධ පච්චයග්ගහණපරිභාසාවතාරො නත්ථි.

Der Sinn des Sutras ist: Nach einer auf sechzig, vierunddreißig und sechzehn endenden Zahl im Nominativ tritt das Suffix ḍo in der Bedeutung auf, dass die Zahl um diese über einhunderttausend liegt. ‚Saccutīsā sadasantā‘ steht im ersten Fall (Nominativ), um die Regelung bezüglich des auf den Nominativ Endenden bekanntzugeben. Nun, wurde im Sutra nicht ‚satasahasse ḍo‘ (das Suffix ḍo bei hunderttausend) gesagt? Wenn dem so ist, wie wird dann im Kommentar gesagt: ‚hundert, tausend oder hunderttausend‘? Um dieser Besorgnis zu begegnen, wird gesagt: ‚ubhayathāvagamā‘ (durch das Verständnis in beiderlei Weise) und so weiter. ‚Ubhayathāvagamā‘ bedeutet das Verständnis auf beide Arten, nämlich als ‚hundert‘ und ‚tausend‘ sowie als ‚hunderttausend‘; die Absicht ist, dass das Verständnis in beiderlei Weise und das Aufzeigen der Verwendung der Grund für eine solche Erklärung hier ist. ‚Wenn die Bedeutung der Basis von gleicher Art ist wie die Bedeutung des Suffixes‘ bedeutet: von gleicher Art wie die Bedeutung des Suffixes durch irgendetwas wie goldene Kahāpaṇas und so weiter. Bei goldenen Māsakas und so weiter ist es von ungleicher Art. Um nicht nur ein einziges Beispiel zu zeigen, wurde ‚ekavīsaṃ‘ (einundzwanzig) gesagt. Da die Wörter hier nicht fertig gebildet sind, findet die Metaregel über das Erfassen des Suffixes hier keine Anwendung.

51. තස්ස

51. Dessen

නනු ච සඞ්ඛ්‍යාසද්දො සඞ්ඛ්‍යානෙ සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ ච වත්තතෙ, කථමෙත්ථ සඞ්ඛ්‍යානෙවසිතා වුත්ති යෙනෙවං විවරණං කතමිච්චාහ- ‘යදිපි’ච්චාදි, පච්චාසන්නං සඞ්ඛ්‍යාසද්දස්සාති අධිප්පායො. ඉමිනා ච කරණසාධනො-යං පූරණසද්දොති විඤ්ඤාපෙති. යතොති වුත්තයං සද්දසම්බන්ධිනා තංසද්දෙන සෙති උල්ලිඞ්ගිතස්ස සඞ්ඛ්‍යාතිඅත්ථමුපදස්සිය සායෙව පූරීයතෙතීමස්ස කම්මභාවෙන තිට්ඨතීති දස්සෙතුං තෙන පූරණෙන පූරීයතෙ’ති ආහ.

Nun, das Zahlwort (saṅkhyāsadda) drückt sowohl das Zählen (saṅkhyāna) als auch das zu Zählende (saṅkhyeyya) aus. Wie bezieht sich die Erklärung hier nur auf das Zählen, weswegen eine solche Auslegung gemacht wurde? Darauf sagt er: ‚yadipi‘ (obwohl) usw.; die Absicht ist, dass es dem Zahlwort am nächsten liegt. Und hiermit gibt er zu verstehen, dass dieses Wort ‚pūraṇa‘ (Erfüllung/Ordinale) ein Instrumentalsubstantiv (karaṇasādhana) ist. Da gesagt wurde ‚yato‘ (woher/von welchem), zeigt er die Bedeutung ‚Zahl‘ für das mit dem Wort ‚taṃ‘ (das) verbundene ‚se‘ (sie) auf; um zu zeigen, dass eben diese [Zahl] im Zustand des Objekts (kammabhāva) steht, indem sie ‚erfüllt wird‘, sagte er: ‚sie wird durch jenes Erfüllende (pūraṇa) erfüllt‘.

සම්පජ්ජතෙති පූරීයතෙත්‍යස්සත්ථමාචික්ඛති. අනෙනෙතං දස්සෙති ‘‘(න) ඝටිකාදීනමිව දබ්බානං දබ්බන්තරෙ නාතිරිත්තීකරණං සඞ්ඛ්‍යාය පූරණං කිඤ්චරහි තස්ස සමප්පත්තියෙවා’’ති. අථ කායං වචොයුත්ති ‘සාසඞ්ඛ්‍යා පූරීයතෙ යෙනෙ’ති, යාවතා සාති යස්මා පච්චයො විහිතො තස්ස සඞ්ඛ්‍යාසද්දස්ස පරාමාසො තස්ස ච පූරණෙන අභෙදොච්චාසඞ්කියාහ- ‘අභෙදෙනොච්චතෙ සඞ්ඛ්‍යා පූරීයතෙ යෙනෙතී’ති අභිධානාභිධෙය්‍යානමභෙදොපචාරෙන වුච්චතීත්‍යත්ථො, සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යපූරණෙ [Pg.209] ඩො න හොතීති වත්වා තදත්ථං විභාවෙතුමාහ- ‘ද්වාදසන්න’මිච්චාදි. සො ඝටො තාසං ඝටිකානං පූරණො දබ්බානං දබ්බන්තරෙ නාති රිත්තීකරණවසෙන. වීසතියා පූරණොතිආදිනා විග්ගහො.

‚Sampajjati‘ (es kommt zustande) erklärt die Bedeutung von ‚pūrīyati‘ (es wird erfüllt/vollgemacht). Hiermit zeigt er Folgendes: ‚Die Erfüllung einer Zahl ist nicht wie bei Dingen wie Töpfen das Nicht-Übrigbleiben in einem anderen Ding, sondern vielmehr das bloße Erreichen von diesem.‘ Nun, was ist dies für eine Redeweise: ‚Jene Zahl wird durch das erfüllt, wodurch...‘? Insofern ‚sā‘ (jene) sich auf das Zahlwort bezieht, nach dem das Suffix vorgeschrieben ist, und man eine Identität (abheda) von diesem mit dem Erfüllenden befürchten könnte, sagt er: ‚Ohne Unterschied (abheden) wird die Zahl als das bezeichnet, wodurch sie erfüllt wird.‘ Das bedeutet, dass es durch die metaphorische Identifikation von Bezeichnung (abhidhāna) und Bezeichnetem (abhidheyya) ausgedrückt wird. Nachdem er gesagt hat, dass das Suffix ḍo bei der Erfüllung des zu Zählenden nicht eintritt, sagt er, um diesen Sinn zu verdeutlichen: ‚dvādasannaṃ‘ (der Zwölf) usw. Jener Topf ist der Erfüller jener kleinen Töpfe, nicht aber im Sinne des Nicht-Übrigbleibens von Dingen in einem anderen Ding. Die Wortanalyse (viggaha) lautet: ‚Erfüller von zwanzig‘ (vīsatiyā pūraṇo) und so weiter.

54. ඡා

54. Sechs

කච්චායනෙන ‘‘ද්විතීහි තියො’’ති (2-8-42) සුත්තෙන ද්විතිසද්දෙහි තියප්පච්චයං විධාය ‘‘තියෙ දුතාපි චා’’ති (2-8-43) ද්විතීනං දුතාදෙසෙන දුතියං තතියන්ති ච ‘‘චතුඡෙහි ථඨා’’ති (2-8-41) සුත්තෙන චතුතො ථප්පච්චයං විධාය ද්විත්තෙන චතුත්ථන්ති ච නිප්ඵාදිතං. ඉධ තථා භාවෙන කථං තෙ සිජ්ඣන්තීති ආසඞ්කිය වුත්තියං ‘කථ’මිච්චාදි වුත්තන්ති දස්සෙතුමාහ ‘සඞ්ඛ්‍යෙ’ච්චාදි. වුත්තියං ‘දුතියස්සා’තිආදිනා සුත්තෙකදෙසා දස්සිතාති තානි සම්පුණ්ණං කත්වා දස්සෙතුං ‘දුතියස්සා’තිආදිනා ‘චතුත්ථතතියාන’මිච්චාදිනා ච වුත්තානි.

Durch Kaccāyana wurde mit dem Sutra ‚dvitīhi tiyo‘ (Kacc. 364 / 2-8-42), indem er nach den Wörtern dvi und ti das Suffix tiya vorschrieb, und mit ‚tiye dutāpi ca‘ (Kacc. 365 / 2-8-43) durch die Ersetzung von dvi und ti durch du und ta die Formen ‚dutiya‘ (der zweite) und ‚tatiya‘ (der dritte) gebildet; und mit dem Sutra ‚catuchehi thaṭhā‘ (Kacc. 363 / 2-8-41), indem er nach catu das Suffix tha vorschrieb, durch Verdoppelung die Form ‚catuttha‘ (der vierte) gebildet. Um die Befürchtung zu zerstreuen, wie diese hier in dieser Weise zustande kommen, und um zu zeigen, dass im Kommentar ‚kathaṃ‘ (wie) usw. gesagt wurde, sagte er: ‚saṅkhyā‘ usw. Im Kommentar sind mit ‚dutiyassa‘ (des Zweiten) usw. Teile des Sutras gezeigt; um diese vollständig aufzuzeigen, wurden sie mit ‚dutiyassa‘ usw. und mit ‚catutthatatiyānaṃ‘ usw. dargelegt.

55. එකා

55. Eine

සඞ්ඛ්‍යාවචනස්ස ගහණෙ කො දොසොච්චාහ-‘සඞ්ඛ්‍යාවාචි’ච්චාදි. බහුත්තවිසයෙ පයොගො න සියාති සඞ්ඛ්‍යාවචනස්ස එකත්ථෙ නියතත්තා වුත්තං. එකාකීහිච්චස්ස අත්ථමාචික්ඛති පධානභූතෙහෙව’ච්චාදිනා. උපපජ්ජකෙ බහුත්තවිසයෙ පයොගොත්‍යපෙක්ඛතෙ.

Welcher Fehler läge vor, wenn man das Wort für Zahl (saṅkhyāvacana) nähme? Darauf sagt er: ‚saṅkhyāvāci‘ (Zahlwort) usw. Dass eine Anwendung im Bereich der Vielheit (bahuttavisaye) nicht möglich wäre, wurde gesagt, weil das Zahlwort auf die Einzahl festgelegt ist. Er erklärt die Bedeutung von ‚ekākīhi‘ mit ‚padhānabhūtehi eva‘ (nur mit den Hauptsächlich-Gewordenen) usw. Wenn es angemessen ist, wird eine Anwendung im Bereich der Vielheit erwartet.

56. වච්ඡා

56. Kälber

තරො හොතීති වුත්තෙපි තෙහි තරො හොතීති විඤ්ඤායති, වච්ඡාදීහීති සුතත්තා පන වච්ඡාදීනන්ති ච විඤ්ඤායතීති වච්ඡාදීනන්තිආදිනා වුත්තිගන්ථොපදස්සනං. නනු තනුත්තෙ වවච්ඡාදීහි පච්චයො විධීයතෙ, යෙ ච සරීරෙන කිසාවච්ඡාදයො, තත්‍රාප්‍යවිසෙසෙන පයොගො පසජ්ජති විසෙසානුපාදානතො, තස්මා කථමත්‍ර සභාවස්සෙව තනුත්තං විඤ්ඤායතෙ යෙනෙවං විවටමිච්චාහ- ‘වච්ඡාදිසද්දාන’ මිච්ච-දි, වච්ඡාදීහි පකතීති පච්චයෙ විධීයමානෙ තාසං පවත්තිනිමිත්තං වයොවිසෙසාදි, යස්මිං සති වච්ඡාදයො සද්දා දබ්බෙ-භිනිවිසන්තෙ, තං පච්චයා-සන්නං, න ච කිසත්තස්ස භාවා දබ්බෙ වච්ඡාදිසද්දා පවත්තන්තෙ. අතො [Pg.210] තස්සෙව සද්දප්පවත්තිනිමිත්තස්ස තනුත්තෙ යුත්තං පච්චයෙන භවිතුං, (න) තනුත්තමත්තෙති මඤ්ඤතෙ. පවත්තිනිමිත්තං සම්බන්ධි ආසන්නන්ති සමානාධිකරණානි.

Auch wenn gesagt wird ‚taro hotīti‘ (es gibt taro), versteht man darunter ‚durch diese gibt es taro‘. Da es aber im Sutra als ‚vacchādīhi‘ (von vaccha usw.) steht, versteht man es als ‚von vaccha und den anderen‘; so wird der Text des Kommentars mit ‚vacchādīnaṃ‘ usw. aufgezeigt. Nun, das Suffix wird bei vaccha usw. in der Bedeutung von ‚Minderung‘ (tanutta) vorgeschrieben. Bei Kälbern usw., die von Natur aus mager (kisa) sind, ergäbe sich die Anwendung ohne Unterschied, da keine Besonderheit angegeben ist. Warum wird also hier die Minderung des Wesens selbst verstanden, weshalb es so erklärt wurde? Darauf sagt er: ‚vacchādisaddānaṃ‘ (der Wörter vaccha usw.) und so weiter. Wenn das Suffix nach den Basen vaccha usw. vorgeschrieben wird, ist deren Anwendungsgrund (pavattinimitta) ein bestimmtes Alter usw. Wenn dies vorliegt, beziehen sich die Wörter vaccha usw. auf ein Ding; dies liegt dem Suffix am nächsten. Und die Wörter vaccha usw. beziehen sich nicht aufgrund des Zustands des Magerseins auf ein Ding. Daher ist es angemessen, dass das Suffix bei der Minderung eben dieses Anwendungsgrundes des Wortes eintritt, nicht bei bloßer Magerkeit des Körpers – so meint er. ‚Pavattinimittaṃ‘ (Anwendungsgrund), ‚sambandhi‘ (Beziehung) und ‚āsannaṃ‘ (naheliegend) stehen im gleichen Kasus (samānādhikaraṇa).

වච්ඡො පඨමවයො, තස්ස තනුත්තං දුතියවයප්පත්ති. දුතියඤ්හි වයං පප්පොන්තස්ස වච්ඡස්ස පඨමො වයො වච්ඡසද්දස්ස පවත්තිනිමිත්තං කිඤ්චිමත්තාවසෙසං භවති අමුමෙවාහ-‘සුසුත්තස්සෙ’ච්චාදිනා. උක්ඛොතරුණොදුතියවයප්පත්තො වුච්චතෙ, තස්ස තනුත්තං තතියවයප්පත්ති. තතියඤ්හි වයප්පත්තකාලෙ දුතියස්ස වයස්ස උක්ඛසද්දප්පවත්ති නිමිත්තස්ස කිඤ්චිමත්තා වසෙසතො ජාතිසඞ්කරත්තා ගද්දභජාතියා වළවාජාතියා ච මිස්සත්තා. භාරවාහකත්තම්පති යො සමත්ථො, සො උසභොත්‍යුච්චතෙ, යදාතු තස්ස භාරවාහකත්තෙ සාමත්ථියං මන්දං භවති පරික්ඛීණං, තදා තනුත්තම්භවතීත්‍යාහ- ‘සාමත්ථියස්ස තනුත්තං අප්පබලතා’ති.

‚Vaccha‘ (Kalb) bezeichnet das erste Lebensalter; dessen Minderung (tanutta) ist das Erreichen des zweiten Lebensalters. Denn für ein Kalb, das das zweite Lebensalter erreicht, bleibt das erste Lebensalter – welches der Anwendungsgrund für das Wort ‚vaccha‘ ist – nur noch in geringem Maße übrig; eben dies sagt er mit ‚susuttassa‘ (des sehr Jungen) usw. ‚Ukkhā‘ (junger Stier) bezeichnet einen, der das zweite Lebensalter erreicht hat; dessen Minderung ist das Erreichen des dritten Lebensalters. Denn zur Zeit des Erreichens des dritten Lebensalters bleibt vom zweiten Lebensalter – dem Anwendungsgrund für das Wort ‚ukkha‘ – nur ein geringes Maß übrig, wegen der Vermischung der Rassen, wie der Mischung von Eselrasse und Stutenrasse. Wer zum Lastentragen fähig ist, wird ‚usabha‘ (Stier) genannt. Wenn aber seine Fähigkeit zum Lastentragen schwach wird und schwindet, dann tritt die Minderung ein; daher sagt er: ‚Die Minderung der Fähigkeit ist die Schwachheit‘.

57. කිම්හා

57. Von kim

සමුදායො නාම ද්ව්‍යවයවො වා සියා බහුකාවයවො වා, තත්ථ ද්ව්‍යවයවසමුදායා නිද්ධාරණෙ සාමත්ථියා එකස්සෙව නිද්ධාරණං විඤ්ඤායති තමෙවානුසරති. බහුකාවයවසමුදායාප්‍යෙ ‘කස්ස නිද්ධාරණෙ’ති සුත්තෙ එකස්සාති වචනාභාවෙපි එකස්සෙව නිද්ධාරණං විඤ්ඤාතබ්බං තෙනෙව කතරො භවතං දෙවදත්තො’ත්‍යාදිකමුදාහරණමදාසි. කතරො භවතං දෙවදත්තො කතරො භවතං කඨොත්‍යාද්‍යුදාහරණබහුත්තෙන නිද්ධාරණවාචීනමබහුත්ථෙපි නිද්ධාරියමානවාචීහී’ති බහුත්තෙන වුත්තං. අපච්චපරංපරාය පවත්තං ගොත්තං වංසො, තදභි ධායිනො අපච්චප්පච්චයන්තාපි අභෙදොපචාරෙන ගොත්තං, තෙවාපච්චා පච්චවන්තසම්බන්ධද්වාරෙනාපච්චෙ පවත්තාති සම්බන්ධිසද්දා භවන්ති, චරණසද්දා ච කඨා යො කිරියාසද්දා භවන්ති කඨාදීහි වුත්තජ්ඣයනත්ථං යථා සකංවතචරණකිරියානිමිත්තත්තෙනාජ්ඣෙතූසු පවත්තාති තෙසං සම්බන්ධිසද්දානං කෙසඤ්චි අත්ථස්ස කිරියාසද්දානං චාත්ථස්ස අසත්‍යපි ජාතිත්තෙ ජාතිනිබන්ධනං ලොකෙ කාරියමිට්ඨං තදුත්තං ‘‘ගොත්තඤ්ච චර- ණෙහි [Pg.211] සහා’’ති. තත්ථාපි ජාතිත්තම්පරිභාසිතං, තෙනාහ- ‘කඨස්ස චරණත්තා ජාතිත්තං ගොතත්තා ජාතිත්ත’න්ති ච.

Eine Gesamtheit kann entweder aus zwei Gliedern oder aus vielen Gliedern bestehen. Dabei wird bei der Aussonderung aus einer zweigliedrigen Gesamtheit aufgrund der logischen Kraft die Aussonderung nur eines einzigen verstanden, und dem folgt es auch. Auch bei einer vielgliedrigen Gesamtheit ist, selbst wenn im Sutta „bei der Aussonderung von einem“ das Wort „eines“ nicht explizit genannt wird, dennoch die Aussonderung von nur einem einzigen zu verstehen; eben deshalb hat er das Beispiel „Wer von Ihnen [beiden] ist Devadatta?“ usw. angeführt. Wegen der Vielzahl der Beispiele wie „Wer von Ihnen ist Devadatta? Wer von Ihnen ist Kaṭha?“ wurde es im Plural ausgedrückt („durch jene, die das Auszusondernde bezeichnen“), obwohl die Ausdrücke für die Aussonderung selbst nicht im Plural stehen. Die durch die Generationenfolge fortbestehende Familie ist die Sippe (gotta) oder Abstammungslinie (vaṃsa). Die Wörter, die diese bezeichnen, selbst wenn sie auf ein Nachkommenselement enden, werden durch figurative Identifikation ebenfalls „gotta“ genannt. Und diese Nachkommen sind, vermittelt durch die Beziehung zwischen Nachkomme und Vorfahre, auf den Nachkommen bezogen, weshalb sie Beziehungswörter sind. Und die Caraṇa-Wörter (Schulwörter) wie Kaṭha usw. sind Tätigkeitswörter; denn sie beziehen sich auf die Lernenden aufgrund der Ursache der Ausübung ihrer jeweiligen Gelübde (vata-caraṇa-kiriyā) zum Zweck des Studiums, das von Kaṭha und anderen gelehrt wurde. Für die Bedeutung mancher dieser Beziehungswörter und für die Bedeutung der Tätigkeitswörter ist, obwohl ein echtes Gattungsmerkmal (jātitta) fehlt, eine auf Gattungszugehörigkeit beruhende sprachliche Operation in der Welt erwünscht. Daher wurde gesagt: „Zusammen mit der Sippe (gotta) und der Schule (caraṇa)“. Auch dort ist die Gattungseigenschaft nur begrifflich festgelegt; deshalb sagte er: „Wegen des Status der Kaṭha-Schule (caraṇa) gilt es als Gattung, und wegen des Status der Sippe (gotta) gilt es als Gattung.“

58. තෙන

58. Deshalb

ලොකියාති පරසද්දසත්ථකාරෙ සන්ධායාහ. ඉහ තු අවිසෙසෙන වුත්තන්ති සම්බන්ධො. නිරුත්තියං සාමඤ්ඤෙන වුත්තත්තාති යොජනා. සාමඤ්ඤෙන වුත්තාකාරං දස්සෙතුං ‘කථ’න්තිආදි වුත්තං. දෙවෙහි දත්තො බ්‍රහ්මුනා දත්තොතිආදීනි කත්තරි කරණෙ වා විග්ගහවාක්‍යානි. දෙවදත්තො දෙවදත්තිකො දෙවියො දෙවලොතිආදීනි වුත්තිපදානි.

Mit „weltlich“ meinte er die Grammatiker anderer Schulen. Hier jedoch ist die Verbindung: „ohne Unterschied gesagt“. In der Grammatik (Nirutti) lautet die Konstruktion: „weil es allgemein gesagt wurde“. Um die Art und Weise der allgemeinen Aussage zu zeigen, wurde „Wie?“ usw. gesagt. „Von den Göttern gegeben“, „vom Brahma gegeben“ usw. sind die Analyse-Sätze (viggahavākya) im Agens oder Instrumentalis. „Devadatta“, „Devadattika“, „Deviya“, „Devala“ usw. sind die abgeleiteten Wortformen (vuttipada).

තත්ථ නිරුත්තිපිටකාගතානං ‘දෙවදත්තා දෙවදත්තිකො’තිආදීනං වුත්තිපදානමඤ්ඤථා නිප්ඵත්තිමුපදස්සිය දෙවලො දෙවියොතිආදීනම්පන වචනන්තරෙනෙව නිප්ඵත්තිං දස්සෙතුං ‘දෙවෙහි දත්තො’තිආදි වුත්තං. පරසද්දසත්ථකාරානම්පි දෙවලො දෙවියොති වචනන්තරෙනෙව සාධනං සාධනාකාරඤ්ච තෙසං දස්සෙතුං ‘කෙචීහී’තිආදි වුත්තං. එකදෙසතොයෙව පච්චයමිච්ඡන්ති තෙන තෙසං දෙවලො දෙවියො දත්ති ලොච්චාදි භවති. කප්පනාගාරවොති දත්තසද්දලොපනාමෙකදෙසවසෙන කප්පනාගාරවො.

Nachdem dort die Bildung der im Nirutti-Piṭaka vorkommenden abgeleiteten Wortformen wie „Devadatta“, „Devadattika“ auf andere Weise dargelegt wurde, wurde „von den Göttern gegeben“ usw. gesagt, um die Bildung von „Devala“, „Deviya“ usw. durch eine andere Ausdrucksweise aufzuzeigen. Um auch für die Grammatiker anderer Schulen die Ableitung und die Art der Ableitung von „Devala“, „Deviya“ durch eine andere Formulierung aufzuzeigen, wurde „von einigen“ usw. gesagt. Sie nehmen das Suffix nur von einem Teilglied an; dadurch entsteht bei ihnen „Devala“, „Deviyo“, „Datti“, „Loca“ usw. „Weitschweifigkeit der Annahme“ (kappanāgārava) bezieht sich auf die Weitschweifigkeit der Annahme aufgrund des Wegfalls des Wortteils „datta“.

59. තස්ස

59. Dessen

න ච සබ්බෙතිආදිනා බහුලාධිකාරෙ ඵලං වුත්තං. භාවසද්දො කත්ථචි කිරියායං වත්තතෙ ‘භාවෙ අයං විධී’ති. කත්ථචි අධිප්පායෙ ‘අයමෙතෙසං භාවො ’ති. කත්ථචි පදත්ථෙ ‘ඉමෙ භාවා’ති. කත්ථචි සත්තාමත්තෙ‘තිණානං භාවො’ති. තෙනාහ-‘භාවසද්දස්සෙ’ච්චාදි. රූපසාධන ද්වාරෙනාති භාවසද්දස්ස රූපසාධනද්වාරෙන, සප්පන්ති පකාසෙන්ති අත්ථ මනෙනාති සද්දො. සොව අභිධානං අභිධීයතෙ-නෙනත්ථොති කත්වා. බුජ්ඣති අත්ථසරූපන්ති බුද්ධි, සාව පතීයතෙ-නෙනාත්ථො පච්චෙති අත්ථ මිති වා පච්චයොති වුච්චති.

Mit „Und nicht alle“ usw. wird das Resultat im Bereich der Vielfältigkeitsregel (bahulādhikāra) dargelegt. Das Wort „bhāva“ bezieht sich manchmal auf eine Handlung, wie in: „Diese Regel gilt im Sinne des abstrakten Vorgangs (bhāva)“. Manchmal bezieht es sich auf die Absicht, wie in: „Dies ist ihre Absicht (bhāva)“. Manchmal bezieht es sich auf die Bedeutung eines Wortes (oder Gegenstands), wie in: „Dies sind die Dinge (bhāva)“. Manchmal bezieht es sich auf das bloße Dasein, wie in: „Das Dasein (bhāva) von Gräsern“. Deshalb sagte er: „des Wortes bhāva“ usw. „Durch die morphologische Ableitung“ bedeutet: durch die morphologische Ableitung des Wortes „bhāva“. „Man tönt, das heißt, man offenbart die Bedeutung dadurch“ – das ist das Wort (sadda). Eben dieses wird „Bezeichnung“ (abhidhāna) genannt, weil die Bedeutung dadurch ausgedrückt wird. „Man versteht das Wesen der Bedeutung“ – das ist die Erkenntnis (buddhi). Eben diese wird auch als „Begriff/Vorstellung“ (paccaya) bezeichnet, weil die Bedeutung dadurch verstanden wird oder weil man zur Bedeutung gelangt.

නනු ච ‘භවන්ති එතස්මා බුද්ධිසද්දා’ති වුත්තං තස්මා පවත්තිනිමිත්තමුභින්නම්පි භවති, තථාසති ‘සද්දප්පවත්තිනිමිත්ත’න්ති සද්දස්සෙව පවත්තිනිමිත්තතා කස්මා [Pg.212] වුත්තාති වුච්චතෙ. පාකටභාවෙන අභිධානාභිධෙය්‍යසම්බන්ධස්ස සද්දස්සෙව පවත්තිනිමිත්තතං වත්වා විසුං බුද්ධියා නිමිත්තස්ස රූපානුගතත්තං විසෙසෙත්වා පවත්තිනිමිත්තතමස්සා දීපෙතුං ‘නිමිත්තවසාහි’ච්චාදිමාහ. දබ්බෙගුණොති දබ්බෙ වුත්තියං ගුණො නිමිත්තන්ති සම්බන්ධො. ගුණසද්දස්සෙව ජාතිසද්දත්තෙනොදාහරණද්වයං දත්තං… ගුණස්ස ජාතියා විසුං ජාතිනිමිත්තස්සාභාවතො. කිරියාදීතිආදිසද්දෙන දබ්බාදීනං ගහණං, කෙචි පන කිරියාසද්දානං කිරියා පවත්තිනිමිත්තන්ත්‍යාහු. තෙසං දෙවදත්තාදීනං අවත්ථාවිසෙසෙන අවත්ථාභෙදෙන සාමඤ්ඤං තදවත්ථා විසෙසසාමඤ්ඤං. තෙනාහ- ‘දෙවදත්තස්සා’තිආදි. විජ්ජමානො පදත්ථො විසයො යෙසං දෙවදත්තාදීනං සඤ්ඤාසද්දානං තෙසං පවත්තිනිමිත්තං ජාතිලක්ඛණමාචික්ඛිතම්පටිපාදිතන්ති අත්ථො.

Aber wurde nicht gesagt: „Daraus entstehen Begriffe und Wörter (buddhi-sadda)“, weshalb der Anlass für die Anwendung (pavattinimitta) für beide gilt? Wenn dem so ist, warum wurde mit „Anlass für die Anwendung des Wortes“ nur der Anlass für das Wort genannt? Darauf wird geantwortet: Nachdem er wegen der Offenkundigkeit der Beziehung zwischen Bezeichnung und Bezeichnetem den Anlass für die Anwendung nur auf das Wort bezogen hatte, sagte er „durch die Kraft des Anlasses“ usw., um gesondert den Anlass für die Anwendung des Begriffs zu beleuchten, indem er dessen Übereinstimmung mit der Form hervorhebt. „Die Eigenschaft im Ding“ bedeutet: Beim Vorkommen im Ding ist die Eigenschaft der Anlass; dies ist die Verbindung. Es wurden zwei Beispiele für das Eigenschaftswort selbst in seiner Funktion als Gattungswort gegeben, da es für eine Eigenschaft keinen gesonderten Gattungsanlass getrennt von der Gattung gibt. Mit dem Ausdruck „Tätigkeit usw.“ ist das Erfassen von Dingen usw. gemeint; einige jedoch sagen, dass bei Tätigkeitswörtern die Tätigkeit der Anlass für die Anwendung ist. Das Gemeinsame jener Personen wie Devadatta usw. aufgrund der Besonderheit des Zustands beziehungsweise des Unterschieds der Zustände ist das „Gemeinsame dieser besonderen Zustände“. Deshalb sagte er: „des Devadatta“ usw. Dies bedeutet: Der Anlass für die Anwendung jener Eigennamen wie Devadatta usw., deren Gegenstand ein existierendes Ding ist, wurde als ein Gattungsmerkmal erklärt und dargelegt.

අනෙන ච දෙවදත්තාදයො සඤ්ඤාසද්දාපි සමානා ජාතිසද්දාති වුත්තං හොති. යදි චරහි සඤ්ඤාසද්දාපි ජාතිවචනා සියුං, පඤ්චවිධත්තමෙසං පරිහායතීති. නෙදමෙවං විඤ්ඤෙය්‍යං… පසිද්ධතරජාත්‍යාභිධාන කඨගොවීහියවාදිසද්දා ජාතිසද්දත්තෙන විසුං පරිග්ගය්හන්ති.

Und damit wird gesagt, dass auch Eigennamen wie Devadatta usw. im Grunde Gattungswörter sind. Wenn nun aber auch Eigennamen gattungsbezeichnend wären, würde ihre Fünffachheit verloren gehen. Dies ist jedoch nicht so zu verstehen. Wörter wie „Kaṭha“, „Rind“, „Reis“, „Gerste“ usw., die weitaus bekanntere Gattungen bezeichnen, werden gesondert als Gattungswörter aufgefasst.

සම්බන්ධිභෙදතොති ඝටාදිසම්බන්ධීනං භෙදතො. අභාවස්සභෙදතොති ඝටපටාදීනං සම්බන්ධීනං භෙදෙන අභාවස්ස භෙදතො අභෙදෙපි භෙදා උපචරිතා සන්තීති යොජනා. යස්ස සාමඤ්ඤස්ස වසා, තෙසු උපචරිතභෙදෙස්වාකාසාදීසු. නිරවයවාවිජ්ජමානවිසයානන්තියෙ ආකාසො විය නිරවයවා අභාවො විය අසන්තා ච, තෙ විසයො යෙසං සද්දානං තෙසන්ති අත්ථො. සාමඤ්ඤං භාවොති පුථුජ්ජනාදිසාමඤ්ඤං භාවොති අත්ථො. අලසස්ස භාවො කිරියාසම්බන්ධිත්තං, බ්‍රහ්මඤ්ඤං ජාති චාපල්‍යං නෙපුඤ්ඤං ගුණො වා. වුත්තියං සකත්ථෙකන්තාති ‘‘සකත්ථෙ’’ති (4-122) ඉමිනා සකත්ථෙ කතකප්පච්චයන්තාති අත්ථො. න දට්ඨබ්බන්ති සම්බන්ධො. පත්තකාලොව පත්තකල්ලං. කරුණා එව කාරුඤ්ඤං.

„Aufgrund des Unterschieds der Korrelate“ bedeutet: aufgrund des Unterschieds der Korrelate wie Töpfe usw. „Aufgrund des Unterschieds des Nichtseins“ bedeutet: Die syntaktische Konstruktion lautet, dass, obwohl kein Unterschied besteht, Unterschiede metaphorisch übertragen werden, da sich das Nichtsein durch den Unterschied der Korrelate wie Topf, Tuch usw. unterscheidet. Durch die Kraft welches Gemeinsamen auch immer in jenen mit metaphorischen Unterschieden versehenen Dingen wie dem Raum usw. „Deren Gegenstand unteilbar oder nicht existent ist“ bedeutet: jene, die wie der Raum unteilbar oder wie das Nichtsein nicht existent sind – dies ist der Bereich jener Wörter. „Das Gemeinsame ist der Zustand“ bedeutet: Das Gemeinsame von Weltlingen usw. ist der Zustand (bhāva). „Der Zustand des Trägen“ ist die Verbindung mit einer Tätigkeit; „Brahmanentum“ ist eine Gattung; „Flatterhaftigkeit“ oder „Geschicklichkeit“ ist eine Eigenschaft. „Im Vorkommen auf ein im eigenen Sinn endendes Suffix“ bedeutet: Wörter, die auf ein im eigenen Sinn (sakatthe) gebildetes Suffix enden, gemäß der Regel „sakatthe“. „Sollte nicht so angesehen werden“ ist die Verbindung. „Pattakāla“ (die rechte Zeit) ist dasselbe wie „pattakalla“. „Karuṇā“ (Mitgefühl) ist dasselbe wie „kāruñña“.

62. අණ්වා

62. Fein

‘‘එකයොගනිද්දිට්ඨානං සහවාපවත්ති සහවා නිවත්තී’’ති ‘භාව කම්මෙසූ’ති [Pg.213] අනුවත්තතෙ. තථාපි භාවෙතීමිනාවෙත්ථ සප්පයොජනත්තං දස්සෙතුමාහ- ‘භාවකම්මෙසු’ච්චාදි.

Gemäß der Regel „Bei den in einer einzigen Regel gemeinsam genannten Begriffen erfolgt entweder die gemeinsame Anwendung oder das gemeinsame Zurücktreten“ wird der Ausdruck „im Zustand (bhāva) und im Objekt (kamma)“ weitergeführt. Dennoch hat er „im Zustand und im Objekt“ usw. gesagt, um den Nutzen gerade durch das Wort „im Zustand“ an dieser Stelle aufzuzeigen.

64. තර

64. Tara

යජ්ජපි සීධාතුස්ස කෙවලස්ස සුපනෙ පවත්ති, තථාප්‍යතිපුබ්බස්ස උක්කංසෙ පවත්තීති ආහ- ‘අතිසයො උක්කංසො’ති. සො ච අතිසයො කස්ස සම්භවතිච්චාහ- ‘සො ච කිරියාගුණාන’න්ති. කථං තෙසමතිසයොච්චාහ- ‘ආධාරභූතදබ්බවසා’ති. කුතොච්චාහ- ‘අනපෙක්ඛිතෙ’ච්චාදි. අනපෙක්ඛිතො කිරියාගුණානං නිස්සයො දබ්බසඞ්ඛාතො යෙසන්ති විග්ගහො, දබ්බස්ස නිස්සයභූතස්සා-තිසයත්තං හොන්තම්පි නිස්සිතානං කිරියා ගුණානං වසෙනෙව සියා නාඤ්ඤථාති වත්තුමාහ-‘පච්චධිකරණ’න්තිආදි.

Obgleich das bloße Wurzel-Element sī [nur] im Sinne von Schlafen vorkommt, sagt er dennoch, dass es mit dem Präfix ati im Sinne des Übertreffens vorkommt: „atisayo bedeutet Übertreffen (Vortrefflichkeit)“. Und um zu zeigen, für wen diese Vortrefflichkeit besteht, sagt er: „und diese gehört den Handlungen und Eigenschaften“. Wie kommt die Vortrefflichkeit derselben zustande? Er sagt: „durch die Kraft der Substanz, die als Träger dient“. Woher [wird dies begründet]? Er sagt: „anapekkhita“ usw. Die Wortanalyse (viggaha) lautet: „Diejenigen, deren als Substanz bezeichnete Stütze für die Handlungen und Eigenschaften nicht in Betracht gezogen wird“. Um zu sagen, dass die Vortrefflichkeit der Substanz, die als Stütze dient, selbst wenn sie vorhanden ist, nur durch die Kraft der von ihr abhängigen Handlungen und Eigenschaften zustande kommen kann und nicht anders, sagt er: „paccadhikaraṇa“ usw.

නනු ච යදි කිරියාගුණානමෙවාතිසයො, තදා න සිජ්ඣති ‘ගොතරො’ති නෙස දොසො, නො චෙත්ථ ජාතියාතිසයො, කස්ස චරහි ගුණස්ස ගො අයං යො සකටං වහති, ගොතරො-යං යො සකටං වහති සිරඤ්චාති, ජාතියා හි නිච්චායෙකරූපාය නොක්කංසාපකංසයොගො සම්භවතීති දබ්බස්සාපි නාතිසයසම්භවො. තථාහි තුල්‍යප්පමාණස්ස ගුණකතොව මූලතො උක්කංසො දිස්සති සමානෙපි හි ආයාමෙ විත්ථාරෙ ච පටස්ස කාසිකස්සාඤ්ඤොවාග්ඝො භවති මාථුරස්සාඤ්ඤො වාති. දබ්බස්සාපි සාතිසයෙහි යුත්තතාමත්තෙන සාතිසයත්තස්සුපට්ඨාපිතත්තා වුත්තං- ‘තෙනෙවාහා’තිආදි. යදග්ගෙන කිරියාගුණානං නිස්සිතානමතිසයවසෙන නිස්සයභූතම්පි දබ්බං කථඤ්චිදප්‍යතිසයෙ වත්තති නාම, තදග්ගෙ තබ්බාචිකාපි පකති අත්තනො වචනීයත්ථවසෙන තත්ථ වත්තතියෙව නාමාති ‘අතියයෙ වත්තමානතො’ති පකතිවිසෙසනවසෙන වුත්තං, තෙනෙවාහ- ‘ඉමිනා පකති විසෙසනත්තඤ්චාහා’ති. සකත්ථිකානං පකතිඅත්ථො ජොතනීයො හොතීති සම්බන්ධො.

Aber wenn die Vortrefflichkeit nur den Handlungen und Eigenschaften zukommt, wird dann [das Wort] „gotaro“ (ein besserer Ochse) nicht unmöglich? Dies ist kein Fehler. Denn hier liegt kein Übertreffen der Gattung (jāti) vor. Welcher Eigenschaft also? „Dies ist ein Ochse, der den Karren zieht; dies ist ein besserer Ochse (gotaro), der den Karren und den Pflug zieht.“ Denn für die Gattung, die beständig und von einheitlicher Natur ist, ist eine Verbindung mit Steigerung oder Minderung nicht möglich, und somit gibt es auch für die Substanz an sich keine Vortrefflichkeit. Ebenso zeigt sich nämlich bei gleicher Größe eine Steigerung von Grund auf nur durch eine Eigenschaft; denn selbst bei gleicher Länge und Breite ist der Wert (aggha) eines kāsischen Tuches ein anderer und der eines māthurischen Tuches ein anderer. Weil auch bei der Substanz das Vorhandensein einer Steigerung bloß durch die Verbindung mit hervorragenden Eigenschaften dargestellt wird, wurde gesagt: „Deshalb sagte er“ usw. Insofern die als Stütze dienende Substanz aufgrund der Vortrefflichkeit der von ihr abhängigen Handlungen und Eigenschaften irgendwie im Zustand der Vortrefflichkeit begriffen ist, insofern fungiert auch das diese [Ding] ausdrückende Grundwort (pakati) gemäß seiner zu bezeichnenden Bedeutung darin. Dies wurde als Bestimmung des Grundwortes ausgedrückt: „weil es im Sinne der Vortrefflichkeit verwendet wird“. Deshalb sagte er: „Hiermit drückte er auch die Eigenschaft der Bestimmung des Grundwortes aus.“ Die syntaktische Verknüpfung lautet: „Bei den Suffixen, die ihre eigene Bedeutung bewahren (sakatthika), soll die Bedeutung des Grundwortes verdeutlicht werden.“

සකත්ථිකානන්ති කත්තරි ඡට්ඨී සම්බන්ධවචනිච්ඡාය, සකත්ථිකෙහීති අත්ථො. හෙතුමාහ- ‘පකතිවිසෙසනන්තී’ති. ඉතිසද්දො හෙතුම්හි, යස්මා [Pg.214] ‘අතිසයෙ වත්තමානතො’ති, පකතිවිසෙසනං, තතො පකත්‍යත්ථභූතෙ-තිසයෙ ජාතත්තා සකත්ථිකෙහි යථාවුත්තනයෙන පකත්‍යත්ථභූතෙතිසයො ජොතනීයො හොතීති අත්ථො. තත්ථ නාභිධෙය්‍යොති බ්‍යතිරෙකමාහ, තථා ච වක්ඛති- ‘අතිසයජොතකාතරාදයො’ති.

„sakatthikānaṃ“ ist ein Genitiv des Agens (kattari chaṭṭhī), da eine Beziehungsbedeutung beabsichtigt ist; die Bedeutung ist „durch Suffixe mit eigener Bedeutung“ (sakatthikehi). Er nennt den Grund mit den Worten: „Bestimmung des Grundwortes“ (pakativisesana). Das Wort iti steht hier für den Grund. Weil „weil es im Sinne der Vortrefflichkeit verwendet wird“ eine Bestimmung des Grundwortes ist, deshalb wird – da das Übertreffen als Bedeutung des Grundwortes entstanden ist – durch die Suffixe mit eigener Bedeutung auf die genannte Weise die als Bedeutung des Grundwortes vorliegende Vortrefflichkeit verdeutlicht; das ist der Sinn. Mit den Worten „dort ist er nicht zu bezeichnen“ drückt er das Gegenteil aus, und so wird er sagen: „tara usw. sind Verdeutlicher der Vortrefflichkeit (atisayajotakā).“

අථ පකතිවිසෙසනත්තෙ කස්මා නාභිධෙය්‍යො ජොතනීයොච්චාහ ‘පකතියායෙව’ච්චාදි. උක්කංසො සමානගුණවිසයෙයෙව ලොකෙ දිට්ඨො තෙන සාමඤ්ඤවචනෙපි තාදිථවිසයෙයෙව කාරණ වසෙන හොතීති දස්සෙතුමාහ- ‘අතිසයෙනෙ’ච්චාදි. ද්වින්නමෙකස්සා-තිසයෙච්චාදිනා ‘ද්විබහූසුක්කංසෙ තරතමා’’ති (චං 4-3-45) සක්කතසුත්තත්ථස්සාධිප්පායං විවරති. තරඉයාති සකවොහාරෙන වුත්තං, තෙසන්තු ඊයප්පච්චයො. එවමිහාවිධානං සුඛසානෙත්තන්ති සම්බන්ධො.

Nun, wenn es eine Bestimmung des Grundwortes ist, warum wird es dann nicht bezeichnet, sondern verdeutlicht? Darauf sagt er: „durch das Grundwort selbst“ usw. In der Welt wird eine Steigerung nur im Bereich gleicher Eigenschaften wahrgenommen; um zu zeigen, dass dies folglich selbst bei einem Allgemeinbegriff aufgrund einer Ursache nur in einem solchen Bereich geschieht, sagt er: „mit Vortrefflichkeit“ usw. Mit den Worten „bei der Vortrefflichkeit von einem unter zweien“ usw. erläutert er die Absicht hinter der Bedeutung des Sanskrit-Sutras: „dvibahūsukkaṃse taratamā“ (bei der Steigerung unter zweien oder vielen stehen tara und tama). „tara und īya“ ist in der eigenen Terminologie ausgedrückt; für sie gilt das Suffix īya. Die syntaktische Verknüpfung lautet: „Auf diese Weise dient das Fehlen einer solchen Vorschrift hier der Leichtigkeit des Erreichens (sukhasādhanatta).“

අයමෙත්ථාධිප්පායො ‘යථාවුත්තසුත්තත්ථවසෙන ද්වින්නමෙකස්ස උක්කංසාභාවා ‘මාථුරා පාටලිපුත්තකෙහි සුකුමාරතරා’ච්චාදො තරප්පච්චයො න හොතීති එකො මාථුරො දුතියො පාටලිපුත්තකො ඉමෙසං සුකුමාරානං ද්වින්නමෙකො මාථුරො-තිසයෙන සුකුමාරො සුකුමාරතරො, එකමඤ්ඤෙසං ද්වින්නමුක්කංසෙතථාඤ්ඤෙසං ද්වින්නමෙකස්සාති එවං ද්වින්නංද්වින්නමෙකෙකස්ස උක්කංසෙ තරප්පච්චයො භවති, උභයත්‍ර ත්වවයවාපෙක්ඛම්බහුවචනං, තථාහි සුකුමාරත්තෙනුක්කංසියමානානං සමුදායානමවයවා මාථුරා බහවො පාටලිපුත්තකාපි නික්කංසියමානා තථෙවාවයවා බහවො හොන්ති, එවං මාථුරා පාටලි පුත්තකෙහි සුකුමාරතරා’ති තරප්පච්චයෙන සිජ්ඣති. ඉමස්මිං ගාමෙ අඩ්ඪතරා වාණිජ්ජාච්චාදොපි කථිතෙන ඤායෙන ද්වින්නංද්වින්නමෙකෙකස්ස උක්කංසෙ තරප්පච්චයො භවති, බහුවචනන්තු කත්ථචි අවයවාපෙක්ඛන්ති සබ්බං සක්කතෙ කිච්ඡෙන සාධෙන්ති. ඉහ තු තථාවිධස්ස සුත්තස්සා විධානා ‘‘තරතමිස්සිකියිට්ඨාතිසයෙ’’ති තරාදීනමතිසයෙ සාමඤ්ඤෙන විධානා සබ්බත්ථ තරප්පච්චයෙන සුඛසාධනං හොතී’’ති.

Dies ist hierbei die Absicht: Da es gemäß der Bedeutung des genannten Sutras keine Steigerung von einem unter zweien gibt, würde in Sätzen wie „Die Māthuras sind zarter als die Pāṭaliputtakas“ (māthurā pāṭaliputtakehi sukumāratarā) das Suffix tara nicht zustande kommen. [Aber die Erklärung lautet:] Ein Māthura ist der erste, ein Pāṭaliputtaka der zweite; unter diesen beiden Zarten ist der eine Māthura überaus zart, also zarter (sukumārataro). Bei der Steigerung von einem im Vergleich zu jeweils zweien anderen und wiederum einem im Vergleich zu zweien anderen gibt es bei der Steigerung von jeweils einem von zweien das Suffix tara. In beiden Fällen steht der Plural jedoch in Bezug auf die einzelnen Glieder (Teile). Denn die Glieder der Gesamtheiten, die bezüglich der Zartheit gesteigert werden, nämlich die Māthuras, sind viele; ebenso sind auch die Pāṭaliputtakas, die herabgesetzt werden, als Glieder viele. So wird durch das Suffix tara der Satz gebildet: „Die Māthuras sind zarter als die Pāṭaliputtakas“. Auch in „In diesem Dorf sind die Händler reicher (aḍḍhatarā)“ usw. tritt nach der erklärten Regel das Suffix tara bei der Steigerung von jeweils einem von zweien auf; der Plural aber bezieht sich an manchen Stellen auf die Glieder. All dies begründen sie im Sanskrit nur mit Mühe. Hier [im Pali] jedoch, da ein solches Sutra nicht vorgeschrieben ist, sondern durch „taratamissikiyiṭṭhātisaye“ die Suffixe tara usw. allgemein bei der Steigerung vorgeschrieben sind, wird das Bilden überall leicht durch das Suffix tara bewirkt.

අවත්ථාභෙදෙනාති [Pg.215] පටුතරාවත්ථාවතො පටුඅවත්ථාය භින්නත්තා වුත්තං, තථාහි තමෙවාවත්ථන්තරයුත්තං වත්තාරො භවන්ති අඤ්ඤෙ ‘භවංසූඅවත්ථො’ති. පකාරන්තරෙනපි සාධනෙ හෙතුමාහ- ‘අතිසයමත්තෙ වා විධානතො’ති. අනවට්ඨිතත්තමාහ- (‘අතිසයවාපි’ච්චාදි). පඤ්චස්වෙතෙසූති එතෙසං යථාවුත්තානං තරාදීනං පඤ්චන්නං මජ්ඣෙ, රූපානි ගුණවචනස්ස වුත්තියමුදාහරිතානි. කිරියාවචනස්ස තු ‘අතිසයෙන පාචකතරො පාචකතමො’ති. ඉස්සික ඉයඉට්ඨා සරාදී තතො (අඤ්ඤතො) න හොන්ති බහුලාධිකාරා.

Mit „durch den Unterschied der Zustände“ (avatthābhedena) ist gemeint: weil sich der Zustand des Klugen (paṭu) von dem des Besitzers eines klügeren Zustands (paṭutara) unterscheidet; denn ebenso sagen andere in Bezug auf denselben, der mit einem anderen Zustand verbunden ist: „Der Herr befindet sich in einem guten Zustand (su-avattha).“ Den Grund für das Bilden auf eine andere Weise nennt er mit den Worten: „oder weil es bloß bei der Steigerung vorgeschrieben ist“. Die Unbeständigkeit drückt er mit den Worten: „auch bei der Steigerung“ usw. aus. Mit „unter diesen fünf“ meint er: unter diesen genannten fünf Suffixen wie tara usw. Die Formen für das Eigenschaftswort (guṇavacana) sind in der Erklärung als Beispiele angeführt worden. Für das Tätigkeitswort (kiriyāvacana) jedoch gilt: „durch Steigerung: ein besserer Koch (pācakataro), der beste Koch (pācakatamo)“. Die Suffixe issika, iya und iṭṭha treten nicht nach Vokalen (sarādito) oder von anderen [Wörtern] auf, aufgrund des leitenden Einflusses des Begriffs bahulaṃ (Vielseitigkeit).

66. තස්ස

66. Dessen / Sein

තස්සාති සාමඤ්ඤෙන වුත්තෙපි විකාරසම්බන්ධීයෙව ඡට්ඨියන්තො ගය්හති, ඡට්ඨියන්තසම්බන්ධීයෙව ච විකාරො ගය්හති සම්බන්ධවසාති දස්සෙතුමාහ ‘යස්සා’ච්චාදි. කොසකාරකපාණවිසෙසෙහි කතො කොසො. පාණයො සත්තා, ඔසධ්‍යොඵලපාකන්තා, රුක්ඛා පුප්ඵඵලූපගාති රුක්ඛොසධීනං ලක්ඛණං වදන්ති තල්ලක්ඛණෙනෙත්ථ රුක්ඛො සධයො න ගය්හන්ති, කිඤ්චරහි ඔසධිසද්දෙන ලතාදිපි ගය්හති, රුක්ඛසද්දෙන (වනප්ප)තයොපි, වනප්පතයො හි ඵලවන්තා න පුප්ඵවන්තා. කථං ගාවස්ස විකාරෙ පුරිසෙ මයොච්චාහ- ‘අඤ්ඤස්මි’න්තිආදි. ගාවස්ස ඉදං ගොමයං.

Obgleich „dessen“ (tassa) allgemein ausgedrückt ist, wird aufgrund der Beziehung nur ein auf den Genitiv endendes Wort erfasst, das mit der Modifikation (vikāra) in Beziehung steht, und ebenso wird nur eine Modifikation erfasst, die mit dem auf den Genitiv endenden Wort in Beziehung steht. Um dies zu zeigen, sagt er: „dessen, was...“ usw. Ein Kokon (koso) ist das, was von bestimmten kokonbildenden Lebewesen hergestellt wird. „Lebewesen“ (pāṇayo) sind atmende Wesen (satta). Sie definieren das Merkmal von Bäumen und Kräutern so: „Kräuter (osadhī) sind solche, die mit dem Reifen der Frucht enden; Bäume (rukkhā) sind jene, die Blüten und Früchte tragen.“ Nach dieser Definition werden hier Bäume und Kräuter nicht erfasst. Was wird dann erfasst? Mit dem Wort „Kraut“ (osadhi) werden auch Schlingpflanzen (latā) usw. erfasst, und mit dem Wort „Baum“ (rukkha) werden auch Waldbäume (vanappati) erfasst; denn Waldbäume tragen Früchte, aber keine Blüten. Wie kommt es bei dem Produkt eines Rindes zu dem Wort „maya“ [wie in gomaya]? Darauf sagt er: „bei einem anderen“ usw. „Dies ist Kuhmist (gomayaṃ)“ bedeutet: das, was vom Rind stammt.

67. ජතු

67. Lack / Baumharz (jatu)

උපපත්‍යන්තරන්ති පච්චයලොපතො යුත්‍යන්තරං.

„Ein anderer grammatischer Beleg“ (upapatyantara) bedeutet: eine andere Verbindung (yutyantara) aufgrund des Wegfalls des Suffixes.

68. සමූ

68. Menge / Schar (samū)

තීසුත්තරෙසු ච වත්තතෙති සම්බන්ධො. රාජඤ්ඤමනුස්සානම්පි ජාතියමපච්චෙ ඤ්ඤස්සප්පච්චයානං විධානා වුත්තං ‘ගොත්තප්පච්චයන්තා’ති ආහ- ‘රාජඤ්ඤානං සමූහො’ච්චාදි. උක්ඛො උසභො. ඔට්ඨො ඛරතො, උරබ්භො මෙසො, එවමිච්චාදිනා ‘උක්ඛානං සමූහො’ච්චාදි. වාක්‍යමපදිසති. කාකානං සමූහොති විග්ගහො, ණිකඅචිත්තාති ඉමිනා ණිකො අචිත්තවාච කෙහෙව දිස්සතීති ඤාපෙති. අපූපො පිට්ඨපූපො, සංකුලන්ති (ගුළ) මිස්සකඛජ්ජකවිසෙසො.

Die syntaktische Verknüpfung lautet: „und es gilt in drei Sutras“. Weil auch für Krieger (rājañña) und Menschen bezüglich der Abstammung (apatya) andere Suffixe vorgeschrieben sind, wurde gesagt: „die auf ein Abstammungssuffix endenden“ (gottappaccayantā), womit er sagt: „eine Schar von Kriegern“ usw. „Ukkha“ bedeutet Stier (usabha). „Oṭṭha“ ist das Kamel, „khara“ der Esel, „urabbha“ das Schaf; auf diese Weise verweist er auf Sätze wie „eine Herde von Stieren“ usw. Die Wortanalyse (viggaha) lautet: „eine Schar von Krähen“ (kākānaṃ samūho). Mit der Regel „ṇika-acittā“ lehrt er, dass das Suffix ṇika nur bei unbeseelten Wörtern vorkommt. „Apūpa“ bedeutet Mehlkuchen (piṭṭhapūpa); „saṅkula“ ist eine Art von Gebäck, das mit Melasse (guḷa) vermischt ist.

69. ජනා

69. Menschen / Leute (janā)

‘‘තදස්සට්ඨානමීයො [Pg.216] චා’’ති (2-8-13) කච්චායනසුත්තස්සාය මත්ථො ‘‘තදස්සට්ඨානමිච්චෙතස්මිං අත්ථෙ ඡට්ඨියන්තතො ඊයප්පච්චයො හොතී’ති. තෙන මදනස්ස ඨානං මදනීයං බන්ධනස්ස ඨානං බන්ධනීයංත්‍යාදිකං සාධෙන්ති. ඉධ පන තථාවිධස්සාභාවා කථං තං සිජ්ඣතීත්‍යාසඞ්කිය ‘මදනීය’න්තිආදිකං වුත්තං, තං දස්සෙතුමාහ- ‘මදනීයාදිප්පසිද්ධියා’ච්චාදි. සාධනක්කමං දස්සෙතුමාහ- ‘එවමඤ්ඤතෙ’ච්චාදි.

Dies ist die Bedeutung des Kaccāyana-Suttas „Tadassaṭṭhānamīyo ca“ (2-8-13): „In der Bedeutung von ‚das ist dessen Ort (oder Grund)‘ (tad assa ṭhānaṃ) tritt das Suffix -īya hinter ein im Genitiv endendes Wort.“ Dadurch leiten sie Formen her wie madanīyaṃ (Ursache des Rausches / berauschend) aus madanassa ṭhānaṃ (Ort/Grund des Rausches), bandhanīyaṃ (zu Fesselndes) aus bandhanassa ṭhānaṃ (Ort/Grund der Fesselung) und so weiter. Da hier jedoch das Vorhandensein einer solchen Art von direktem Bezug fehlt und man sich fragt, wie dies zustande kommt, wird „madanīya“ usw. angeführt; um dies zu zeigen, sagte er: „Durch die Etablierung von madanīya usw.“ und so weiter. Um die Methode der Herleitung zu zeigen, sagte er: „Ebenso wird ein anderes...“ und so weiter.

ඨානන්ති කාරණං. ‘‘උපමත්ථායිතත්ත’’න්ති (2-8-14) කච්චායනසුත්තස්සායමත්ථො ‘‘උපමත්ථෙ ආයිතත්තප්පච්චයො හොතී’’ති තෙන ධූමො විය දිස්සතීති ධූමායිතත්තං තිමිරමිව දිස්සතීති තිමිරායිතත්තංත්‍යාදිකං සාධෙන්තීති වුත්තනයමෙව. තම්පිහච්චාදිකං ද්වීසු සාධනක්කමදස්සනං, ධූමො විය දිස්සතීති දස්සිතො යො කම්මත්ථො සොපි ධූමායීති කත්තුවසෙන සක්කා පරිකප්පෙතුන්ති කත්තුසාධනතො ධූමායිතසද්දා සකත්ථෙත්තප්පච්චයෙපි ධූමො විය දිස්සතීති අත්ථෙ ආයිතත්ථප්පච්චයෙපි නාත්ථභෙදො-ඤ්ඤත්‍රවචනිච්ඡාභෙදාති දට්ඨබ්බං, භාවත්ථො පන තෙසං භාවප්පධානවසෙන ලබ්භති, ධූමස්සෙව දස්සනන්ති විග්ගහෙ ආයිතත්තෙන වා.

„Ṭhāna“ (Ort/Stelle) bedeutet Ursache (kāraṇa). Dies ist die Bedeutung des Kaccāyana-Suttas „Upamatthāyitatta“ (2-8-14): „In der Bedeutung eines Vergleichs tritt das Suffix -āyitatta auf.“ Dadurch leiten sie in der bereits erwähnten Weise Ausdrücke her wie dhūmāyitattaṃ (Rauchähnlichkeit) für „es erscheint wie Rauch“ (dhūmo viya dissati) und timirāyitattaṃ (Dunkelheit-Ähnlichkeit) für „es erscheint wie Dunkelheit“ (timiramiva dissati). Das Wort „tampihacca“ usw. zeigt die zweifache Methode der Herleitung. Der als Objekt-Sinn (kammattha) dargestellte Ausdruck „es wird wie Rauch gesehen“ kann auch im Aktiv (kattari) als „es raucht“ (dhūmāyī) aufgefasst werden; daher ist zu erkennen, dass es keinen Bedeutungsunterschied gibt – außer dem Unterschied in der Sprechabsicht –, ob das Suffix -tta in seiner eigenen Bedeutung an das aktivisch hergeleitete Wort dhūmāyita angefügt wird oder ob das Suffix -āyitatta in der Bedeutung „es erscheint wie Rauch“ verwendet wird. Der abstrakte Zustandssinn (bhāvattha) von diesen wird jedoch aufgrund der Dominanz des Zustands (bhāvappadhāna) erlangt, oder durch das Suffix -āyitatta in der syntaktischen Analyse (viggaha) als „das Erscheinen eben des Rauches“. Balancing...

70. ඉයො

70. Iyo

අඤ්ඤස්මින්ති අඤ්ඤස්මිම්පි අත්ථෙ ඉයොති යොජනා.

Mit „in einem anderen“ (aññasmiṃ) ist die syntaktische Verbindung (yojanā): „Auch in einer anderen Bedeutung tritt das Suffix -īya (īyo) auf“.

74. කථා

74. Kathā (Die Erörterung)

පවාසෙ දූරගමනෙ සාධු පවාසිකො, උපවාසෙ රත්‍යභොජනෙ සාධු උපවාසිකො.

Wer gut im Ausreisen (pavāsa), also beim Reisen in die Ferne (dūragamana) ist, heißt pavāsiko; wer gut im Fasten (upavāsa), also beim Verzicht auf nächtliches Essen (ratyabhojana), ist, heißt upavāsiko.

75. පථා

75. Pathā (Der Weg)

පථෙ සාධු උපාකාරකං පාථෙය්‍යං, මග්ගොපකරණං, සපතිම්හි ධන පතිම්හි සාධු උපකරණං සාපතෙය්‍යං ධනං.

Was auf dem Weg (pathe) gut bzw. nützlich (upākāraka) ist, ist Reiseproviant (pātheyyaṃ), also Wegzubehör (maggopakaraṇaṃ); was bezüglich des eigenen Besitzes (sapati) bzw. Eigentümers (pati) ein gutes Mittel ist, ist das Vermögen (sāpateyyaṃ), d.h. Reichtum (dhanaṃ).

77. රායො

77. Rāyo

තුමන්තකිරියායාති ඝාතෙතුං (ත්‍යාදීතු) මන්තකිරියාය. වා සද්දො සමුච්චයො, ඝාතෙතුං වාතිආදිනා යොජෙතබ්බො.

Mit „tumantakiriyāya“ ist die Handlung gemeint, die mit der Infinitivendung -tuṃ (wie in ghātetuṃ – um zu töten – u.a.) gebildet wird. Das Wort „vā“ (oder) drückt eine Hinzufügung (samuccaya) aus und soll in der Form „oder um zu töten“ (ghātetuṃ vā) usw. verbunden werden.

78. තමෙ

78. Tame

ඉතිසද්දෙන [Pg.217] බ්‍යවච්ඡින්නමත්ථමුපදස්සයමඤ්ඤනාපෙක්ඛං සප්පධානං මන්ත්වාදි විධිම්හිදමත්ථද්වයං බ්‍යාපාරීයතිච්චාහ-‘එත්ථ අස්ස අත්ථී’ති. නනු ච යං යස්ස හොති තං තස්මිම්පි හොති (යං යස්මිං හොති) තස්සාපි තං හොති තෙනෙව වුච්චතෙ- ‘ඡට්ඨීසත්තමීනමවිසෙසො’ති, තත්‍රඤ්ඤ තරනිද්දෙසෙනෙව සිද්ධෙ කිමත්ථමිහ ඡට්ඨීසත්තමීනං භෙදෙනොපාදානං කරීයතීති වුච්චතෙ-යත්‍රාවයවාවයවිභාවො, තත්ථෙව ඡට්ඨීසත්තමීනමත්ථස්ස අවිසෙසො යථා ‘රුක්ඛෙසාඛා රුක්ඛස්ස සාඛා’ති. සස්සාමිභාවජඤ්ඤජනකභාවාදො තු නාවස්සමාධාරාධෙය්‍යභාවොති ද්වින්නමෙවත්ථානමුපාදානන්ති.

Um die durch das Wort „iti“ abgegrenzte Bedeutung aufzuzeigen, welche als die hauptsächliche keine andere Erwartung zulässt, sagte er bezüglich der Regel für die Suffixe -mantu usw., dass diese zwei Bedeutungen wirksam sind: „Dies ist hier“ (ettha) und „er besitzt dies“ (assa atthi). Nun aber gilt doch: Was jemandem gehört, das ist auch in ihm; und was in einem ist, das gehört ihm auch. Eben deshalb wird gesagt: „Es gibt keinen Unterschied zwischen Genitiv und Lokativ.“ Wenn dies nun bereits durch die Angabe des einen oder des anderen feststeht, warum wird hier eine getrennte Erwähnung von Genitiv und Lokativ vorgenommen? Darauf wird geantwortet: Nur dort, wo ein Verhältnis von Teil und Ganzem (avayavāvayavibhāva) vorliegt, gibt es keinen Unterschied in der Bedeutung von Genitiv und Lokativ, wie etwa bei „der Ast im Baum“ (rukkhe sākhā) und „der Ast des Baumes“ (rukkhassa sākhā). Bei Verhältnissen wie Eigentümer-Eigentum (sassāmibhāva) oder Erzeuger-Erzeugtes (jaññajanakabhāva) usw. liegt jedoch nicht notwendigerweise eine Beziehung von Träger und Getragenem (ādhārādheyyabhāva) vor; deshalb werden beide Bedeutungen eigens angeführt.

නනු ච සම්භවෙ බ්‍යභිචාරෙ ච සති විසෙසනං සාත්ථකං භවති යථා ‘නීලමුප්පල’න්ති, නෙවාත්ථිත්තස්සාත්ථි බ්‍යභිචාරො, තථා ච වුත්තං- ‘න සත්තං පදත්ථො බ්‍යභිචරතී’ති, තස්මා බ්‍යවෙච්ඡෙජ්ජාභාවා නිරත්ථකමත්ථීතිවිසෙසනන්ත්‍යාහ- ‘පදත්ථස්සෙ’ච්චාදි. සත්තායං අබ්‍යභිචාරෙ පීති සම්බන්ධො. කාලන්තරා බ්‍යභිචාරත්ථමත්ථීතිවිසෙසනන්ති දස්සෙතුමාහ- ‘කාලෙ’ච්චාදි.

Ist eine Bestimmung (visesana) nicht nur dann sinnvoll, wenn sowohl Möglichkeit (sambhava) als auch Abweichung (byabhicāra) gegeben sind, wie bei „ein blauer Lotus“ (nīlam uppalaṃ)? Für die Existenz (atthitta) jedoch gibt es keine Abweichung; wie es heißt: „Die Wortbedeutung weicht nicht vom Sein (satta) ab.“ Da es folglich nichts auszuschließen gibt, wäre die Bestimmung durch das Wort „existiert“ (atthi) nutzlos. Um dies zu klären, sagte er: „der Wortbedeutung (padatthassa)...“ usw. Die syntaktische Verknüpfung lautet: „selbst wenn es keine Abweichung vom Sein gibt“. Um zu zeigen, dass die Bestimmung „existiert“ (atthi) dazu dient, eine Abweichung bezüglich anderer Zeiten auszuschließen, sagte er: „in Bezug auf die Zeit (kāle)...“ usw.

නනු ච සුත්තෙසු කාලො පධානං න හොති, ‘‘තෙන කතං කීතං’’ත්‍යාදිනා හි පච්චයත්ථො දස්සිතො, තථා හි කායිකංවාචසිකං ත්‍යාදො න කාලසම්පච්චයො, එවමිහාපි සත්තාමත්තෙ භවිතබ්බං, අත්ථීති තු වත්තමානසත්තාය එව පරිග්ගහො කථමවසීයතෙ යෙන කාලවිසෙසනං සියාති. සච්චං, කින්තු පදත්ථස්ස සත්තාබ්‍යභිචාරාභාවෙපි අත්ථීතිවිසෙසනොපාදානසාමත්ථියාත්‍ර විසිට්ඨො සත්තා අත්ථීති විසෙසනත්තෙනොපාත්තා, න සත්තාමත්තන්ති පතීයතෙ, සා පන විසිට්ඨා සත්තා සම්පතිසත්තා, අත්ථි ච තස්සා බ්‍යභිචාරො සාමඤ්ඤසත්තායාති යුජ්ජතෙව විසෙසනවිසෙස්සභාවොති මඤ්ඤතෙ. උපාධීති විසෙසනං.

Ist in den Suttas (Regeln) die Zeit denn nicht nebensächlich? Denn die Bedeutung des Suffixes wird ja durch Formulierungen wie „von ihm getan“ oder „von ihm gekauft“ aufgezeigt. So gibt es beispielsweise bei Wörtern wie kāyikaṃ (körperlich) oder vācasikaṃ (sprachlich) keine zeitliche Vorstellung. Ebenso sollte es auch hier um das reine Sein (sattāmatta) gehen. Wie kann man also schlussfolgern, dass durch das Wort „existiert“ (atthi) nur die gegenwärtige Existenz erfasst wird, sodass es eine zeitliche Bestimmung gäbe? Das ist wahr; doch obwohl die Wortbedeutung nicht vom Sein abweicht, versteht man aufgrund der Aussagekraft des Gebrauchs der Bestimmung „existiert“ (atthi), dass hier ein spezifisches Sein als qualifizierende Eigenschaft herangezogen wird und nicht das bloße Sein an sich. Dieses spezifische Sein ist das gegenwärtige Sein (sampatisattā); und da bei diesem eine Abweichung gegenüber dem allgemeinen Sein (sāmaññasattā) besteht, ist die Beziehung von Bestimmung und Bestimmtem (visesanavisessabhāva) durchaus angemessen. Das ist seine Ansicht. „Upādhi“ bedeutet Bestimmung (visesana).

න භුඤ්ජතිච්චාදිවියාති යථා න භුඤ්ජතීති නඤ්ස්ස පටිසෙධත්තා විරුද්ධත්ථපදස්ස සන්නිධානෙ-ත්ථන්තරස්ස පටිසෙධරූපස්සත්ථස්සාවගති පදනිබන්ධනස්ස විධිනො අබාධිකා භවති, තමිවාක්‍යත්ථො. අධිප්පායත්ථ මාහ- [Pg.218] ‘අත්ථිවචනිච්ඡාය යො විසයො තස්ස නියමො’ති. කති පයසම්භවෙ න පන ගොමා රුක්ඛවාති යොජනා, තෙහීති පසංසාපහූතෙහි. කකුදෙ ආවත්තො කකුදාවත්තො, නින්දිතො කකුදාවත්තො අස්ස අත්ථීති කකුදාවත්තී. කථං නින්දිතත්තමස්සිච්චාහ-‘කකුදා වත්තො’ච්චාදි. සංසත්තො දණ්ඩො අස්ස අත්ථිච්චනෙන ගෙහට්ඨිතෙන විජ්ජමානෙනපි දණ්ඩෙන දණ්ඩීති නාභිධීයතීති වදති. දබ්බෙභිධෙය්‍යෙති ජාතිසන්නිස්සයගොපිණ්ඩඅස්සපිණ්ඩාදිසඞ්ඛාතෙ දබ්බෙ-භිධෙය්‍යෙ, භවං භවෙය්‍යාති යදාකදාචි භවන්තො යදි භවෙය්‍ය.

Mit „wie bei na bhuñjati (er isst nicht)“: Ebenso wie bei „na bhuñjati“ durch die Verneinungsfunktion von „na“ in der Nähe eines Wortes gegenteiliger Bedeutung das Erfassen einer anderen, verneinten Bedeutung die wortgebundene Regel nicht beeinträchtigt, so verhält es sich mit der Bedeutung dieses Satzes. Um die beabsichtigte Bedeutung auszudrücken, sagte er: „Es ist die Einschränkung des Bereichs, der durch die Absicht, „es existiert“ auszusagen, bestimmt ist.“ Die syntaktische Verbindung lautet: „beim Vorhandensein einiger Euter“, nicht aber „eine Kuh oder ein Baum“. Mit „durch jene“ (tehi) sind jene gemeint, die im Überfluss vorhanden oder lobenswert sind. Ein Wirbel auf dem Buckel ist ein Buckelwirbel (kakudāvatto); wer einen tadelnswerten Buckelwirbel besitzt, wird kakudāvattī genannt. Wie dessen Tadelnswürdigkeit begründet ist, zeigt er mit: „Vom Buckel abgewandt...“ usw. Mit der Formulierung „er hat einen mit sich verbundenen Stab“ sagt er, dass man nicht schon dann als stabtragend (daṇḍī) bezeichnet wird, wenn sich bloß ein Stab im Haus befindet. Mit „wenn die Substanz das zu Bezeichnende ist“ (dabbe abhidheyye) ist die zu bezeichnende konkrete Substanz gemeint, die als Träger der Gattung (jāti) dient, wie etwa eine Rindergestalt oder Pferdegestalt. Mit „wenn er existierend sein sollte“ (bhavaṃ bhaveyya) meint er: „wenn er zu irgendeiner Zeit existieren sollte“.

79. වන්ත්ව

79. Vantva

පඤ්ඤවා ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති (1-33) රස්සො.

In paññavā (weise) erfolgt die Kürzung durch die Regel „byañjane dīgharassā“ (1-33) [vor einem Konsonanten wird ein langer Vokal kurz].

80. දණ්ඩා

80. Daṇḍā

ද්වෙ හොන්තීති ඉකො ඊචෙති ද්වෙ හොන්ති, එකමෙකංවාති උභින්නං. වාසද්දො ද්වෙ හොන්තීති එත්ථාපි දට්ඨබ්බො. උත්තමීණෙව ධනා ඉකොති ගණසුත්තං විවරති ‘උත්තමීණෙවා’තිආදි. කෙනෙත්ථ සමාසොති ආහ- ‘ස්‍යාදිස්‍යාදිනෙකත්ථන්ති සමාසො’ති. උත්තමීණො ධනසාමී. අසන්නිහිතෙ අත්ථාති ගණසුත්තං, අසන්නිහිතෙතීමස්ස අත්ථං විවරති ‘අප්පත්තෙ’ති. අසම්පත්තෙති අත්ථො. අසන්නිහිතෙති ච අත්ථො ඉච්චස්ස විසෙසනං. අත්ථනං අසන්නිහිතෙ අත්ථෙ ආසිසනං අත්ථො, සො අස්ස අත්ථීති අත්ථිකො අත්ථී. තදන්තාචාති ගණසුත්තං, අසන්නිහිතෙත්‍යනුවත්තතෙ, අසන්නිහිතොපාධිකා අත්ථන්තා ච ඉක ඊප්පච්චයො භවතීත්‍යත්ථො. වණ්ණන්තාඊයෙවාති ගණසුත්තං, බ්‍රහ්මානං දෙවානං වණ්ණොති වා සමාසො. හත්ථදන්තෙහි ජාතියන්ති ගණසුත්තං.

Mit „es gibt zwei“ ist gemeint, dass es die beiden Suffixe -ika (iko) und -ī (īce) gibt, und zwar jeweils einzeln für beide. Das Wort „vā“ (oder) ist auch hier bei „es gibt zwei“ zu beachten. Er erklärt die Gruppenregel (gaṇasutta) „uttamīṇeva dhanā iko“ mit „nur für den Gläubiger...“ usw. Welches Kompositum hier vorliegt, beantwortet er mit: „Es handelt sich um das Kompositum syādisyādinekattha.“ Der Gläubiger (uttamīṇa) ist der Eigentümer des Geldes (dhanasāmī). Die Gruppenregel lautet „asannihite atthā“; er erklärt die Bedeutung von „asannihite“ mit „nicht erlangt“ (appatte), was „nicht eingetroffen“ (asampatte) bedeutet. Zudem ist „nicht nahe liegend“ die Bestimmung zu „Zweck/Gegenstand“ (attha). Das Erstreben eines nicht unmittelbar gegenwärtigen Gegenstands ist das Begehren (attho); wer dieses hat, ist ein Begehrender (atthiko oder atthī). Die Gruppenregel lautet „tadantā ca“; das Wort „asannihite“ wird hierher fortgeführt (anuvattate). Die Bedeutung ist, dass die Suffixe -ika und -ī auch nach Wörtern auftreten, die auf „attha“ enden und die Bestimmung „nicht nahe liegend“ besitzen. Die Gruppenregel lautet „vaṇṇantā eva“; das Kompositum wird aufgelöst als „die Farbe/Klasse der Brahmanen und Götter“. Die Gruppenregel lautet „hatthadantehi jātiyaṃ“.

ජාතියන්ති පච්චයවිසෙසනං. වණ්ණතො බ්‍රහ්මචාරිම්හීති ගණසුත්තං. බ්‍රහ්මසද්දෙන නියමවිසෙසො වුච්චතිච්චාහ-‘විජ්ජෙ’ච්චාදි. තස්මිඤ්චනියමවිසෙසචරණෙ තිණ්ණං බ්‍රාහ්මණාදීනමෙවාධිකාරො, නසුද්දස්සාති දස්සෙන්තො ආහ- ‘තඤ්චෙ’ච්චාදි. තෙවණ්ණිකො වණ්ණීති වුච්චතීති සම්බන්ධො. තීසු වණ්ණෙසු භවො තදන්තොගධත්තා තෙවණ්ණිකොති භවත්ථෙ ණිකො. වණ්ණසද්දො බ්‍රාහ්මණාදිවණ්ණවචනො. තත්‍ර බ්‍රහ්මචාරිම්හිත්‍යනෙන සුද්දො බ්‍යවච්ඡිජ්ජතෙ.

'Jātiya' ist eine Spezifizierung des Suffixes. 'Vaṇṇato brahmacārimhi' ist eine Gruppenregel (gaṇasutta). Mit dem Wort 'brahma' wird eine besondere Einschränkung ausgedrückt, daher heißt es: 'vijjā' usw. Um zu zeigen, dass bei der Ausübung dieser besonderen, eingeschränkten Lebensweise nur die drei Kasten wie die Brahmanen usw. das Anrecht haben, nicht aber die Suddas (Shudras), sagt er: 'tañce' usw. Die syntaktische Verbindung lautet: 'Ein Angehöriger der drei Kasten (tevaṇṇika) wird als vaṇṇī bezeichnet'. 'Tevaṇṇika' bedeutet 'in den drei Kasten existierend', weil er darin enthalten ist; das Suffix -ṇika steht hier im Sinne von 'Existenz' (bhavattha). Das Wort 'vaṇṇa' bezeichnet die Kasten wie Brāhmaṇa usw. Dabei wird durch den Ausdruck 'brahmacārimhi' der Sudda ausgeschlossen.

අථවා [Pg.219] බ්‍රහ්මන්ති නිබ්බානං තදත්ථො ගන්ථොපි, තං බ්‍රහ්මං නිබ්බානං ධම්මං වා තෙපිටකං චරතීති බ්‍රහ්මචාරී, යති. යතයොපි හි වණ්ණීති බ්‍රහ්මචාරිනොති වුච්චන්ති. වණ්ණීලිඞ්ගීති හි වුත්තෙ තිලිඞ්ගවාති අත්ථො. වණ්ණ සද්දො පනෙත්ථ යථාවුත්ත බ්‍රහ්මපරියායො. පොක්ඛරාදිතො දෙසෙති ගණසුත්තං. දෙසො චෙත්ථ යත්ථ(ත්ථි පොක්ඛරාදීනි සො). පදුමගච්ඡ පොක්ඛරණීනං වාචකස්සාති ඉමිනා පදුමානි අස්සං සන්තීති පදුමිනීති පොක්ඛරණීපි වුච්චතීති දස්සෙති. නාවා අත්ථීති නාවිකො, යාගමෙ නාවායිකො. සුඛදුක්ඛා ඊ, බලා බාහූරුපුබ්බා චෙති ච ගණසුත්තානි.

Alternativ bezeichnet 'brahma' das Nibbāna oder auch das Werk, das darauf abzielt; wer dieses 'brahma', das Nibbāna, die Lehre (dhamma) oder den Tipiṭaka praktiziert, ist ein 'brahmacārī', ein Asket (yati). Denn auch die Asketen werden, da sie 'vaṇṇī' (mit äußeren Zeichen versehen) sind, als 'brahmacārī' bezeichnet. Wenn nämlich gesagt wird 'vaṇṇī liṅgī', bedeutet dies 'Träger der drei Kennzeichen' (tiliṅgavant). Das Wort 'vaṇṇa' ist hier ein Synonym für das oben erwähnte 'brahma'. 'Pokkharādito dese' ist eine Gruppenregel (gaṇasutta). Und 'Ort' (desa) ist hier der Ort, an dem sich Lotusbecken (pokkhara) usw. befinden. Mit der Phrase 'Bezeichnung für eine Ansammlung von Lotusblumen oder einen Lotusteich' zeigt er, dass auch ein Lotusteich als 'paduminī' bezeichnet wird, weil sich Lotusblumen (paduma) darin befinden. 'Nāvā atthi' (ein Boot ist vorhanden) ergibt 'nāvika' (Seemann), und bei der Einfügung von 'y' ergibt es 'nāvāyiko'. 'Sukhadukkhā ī' und 'balā bāhūrupubbā ca' sind ebenfalls Gruppenregeln.

82. මුඛා

82. Mukhā

ඉහාපි පසජ්ජෙය්‍ය මධු අස්මිං ඝටෙ අත්ථීති එත්ථාපි පයොගෙ මධුරන්ති රප්පච්චයො පාපුණෙය්‍ය මධුම්හි අභිධෙය්‍යති අධිප්පායො. න ගච්ඡන්තීති නගා. යජ්ජපි ඌසවාච්චාදො පහූතාදිවිසයායාත්ථිතාය සම්භවො, තථාපි ඤුසාදිවතො පච්චය(ත්ථ)ත්තෙන වචනිච්ඡාභාවා ඤුසවා ඝටොච්චාදි න සිජ්ඣති තස්මා පහූතාදිවිසයාත්ථිතාසම්භවෙපි තංවතො-ත්ථස්ස පච්චය(ත්ථ)ත්තෙන ඤුසරො දෙසොති වත්තු මිච්ඡායං පච්චයො යථා සියා අඤ්ඤත්‍රමාභවිච්චෙවමත්ථො වෙදිතබ්බොති ආහ- ‘ඉති’ච්චාදි. කුඤ්ජවාතිඑත්ථ කුඤ්ජසද්දො තිණලතාද්‍යච්ඡාදිතපබ්බතෙකදෙසෙ වත්තතෙ.

Hier könnte man einwenden: Auch bei der Anwendung von 'In diesem Topf ist Honig (madhu)' sollte das Suffix -ra in der Bedeutung 'madhura' (süß) eintreffen, da Honig bezeichnet werden soll; das ist die Absicht. 'Die sich nicht bewegen' sind Berge (nagā). Obwohl bei Salzland (ūsava) usw. das Vorhandensein im Bereich von Fülle (pahūta) usw. möglich ist, kommt eine Form wie 'ñusavā ghaṭo' (salziger Topf) usw. nicht zustande, da mangels des Wunsches, dies auszudrücken, das Suffix -vantu nicht für 'ñusa' (Salz) usw. verwendet wird. Daher, obwohl die Existenz im Bereich der Fülle usw. nicht gegeben ist, wenn man sagen möchte 'ñusara ist das Land' (ein salzhaltiges Land), und das Suffix im Sinne von 'damit versehen' (taṃvato-attha) steht, sollte das Suffix so eintreffen, als ob es woanders nicht existierte; dieser Sinn ist zu verstehen, weshalb er 'iti' usw. sagt. Hier im Wort 'kuñjava' bezieht sich das Wort 'kuñja' auf einen Teil eines Berges, der mit Gras, Kletterpflanzen usw. bedeckt ist.

87. පිච්ඡා

87. Picchā

පරෙහි වාචාසද්දා ආලො විහිතො නින්දායං, නෙහ තථෙති චොදනමුබ්භාවයති ‘නින්දාය’මිච්චාදිනා.

Von anderen wurde das Suffix -āla nach dem Wort 'vācā' zur Tadelung vorgeschrieben. Dass dies hier nicht so ist, wirft er als Einwand mit den Worten 'nindāya' usw. auf.

88. සීලා

88. Sīlā

සීලමස්ස අත්ථි, කෙසා අස්ස සන්තීති විග්ගහො. අණ්ණා නිච්චන්ති නිච්චවිධ්‍යුත්ථං ගණසුත්තං. ගාණ්ඩීරාජීහි සඤ්ඤායන්ති සඤ්ඤාවිසයනියමනත්ථං ගණසුත්තං. ගණ්ඩස්ස ගණ්ඩමිගසිඞ්ගස්ස අයං ගාණ්ඩී, සා අස්ස අත්ථීති ගාණ්ඩීවො.

Die Wortanalyse (viggaha) lautet: 'Sīlamassa atthi' (er hat Tugend) [ergibt sīlavā], 'kesā assa santīti' (er hat Haare) [ergibt kesavā]. 'Aṇṇā niccaṃ' ist eine Gruppenregel (gaṇasutta) zum Zweck einer ständigen Vorschrift (niccavidhi). 'Gāṇḍīrājīhi saññāyaṃ' ist eine Gruppenregel zur Einschränkung des Bereichs von Eigennamen (saññā). 'Gāṇḍī' gehört dem Gaṇḍa, d. h. dem Horn des Gaṇḍa-Hirsches. Wer diese besitzt, ist 'gāṇḍīva' (der Bogen Gandiva).

90. සිස්ස

90. Sissa

සමස්ස අත්ථීති සුවාමී,සං සකියං.

'Er hat Eigentum (sa)' ergibt 'suvāmī' (Herr, Besitzer); 'sa' bedeutet 'das Eigene' (sakiya).

91. ලක්ඛ්‍යා

91. Lakkhyā

අකාරාදෙසො [Pg.220] ච ණසන්නියොගෙනාති ඉමිනා යත්ථ ණකාරො තත්ථෙවායමකාරාදෙසොති දස්සෙති. උපාදානතොති ඉමිනා නිස්සයකරණමෙකො සත්ථියො ඤායොති දස්සෙති. අන්තස්ස අවිධානසාමත්ථියාචාති ඉමිනා සතිපි පුබ්බලොපෙන පයොග නිප්ඵත්තියං අකාරං විධාය තස්ස ලොපො නිරත්ථකොති දස්සෙති. ලක්ඛී සිරී අස්ස අත්ථීති ලක්ඛණො.

Mit 'und der Ersatz durch den Laut a erfolgt in Verbindung mit dem Suffix-Indikator ṇ' zeigt er, dass dieser Ersatz durch a nur dort stattfindet, wo der Suffix-Indikator ṇ vorhanden ist. Mit 'upādānato' (durch Ergreifen) zeigt er, dass das Heranziehen einer Stütze eine anerkannte Methode der Lehrer ist. Und mit 'aufgrund der Unwirksamkeit, das Ende nicht vorzuschreiben' zeigt er, dass selbst wenn das Wort durch das Elidieren des Vorhergehenden gebildet werden könnte, die Vorschrift des Lautes a und dessen anschließende Elision sinnlos wäre. 'Lakkhī sirī assa atthi' (er hat Glück und Pracht) ergibt 'lakkhaṇa'.

94. ඉමියා

94. Imiyā

කප්පො යොග්‍යතා අස්ස අත්ථීති කප්පියො, ජටා හානභාගො, සෙනා අස්ස අත්ථීති විග්ගහො.

Die Wortanalyse (viggaha) lautet: 'Er hat Eignung oder Angemessenheit (kappa)' ergibt 'kappiyo' (passend, erlaubt); 'jaṭā' (Flechtmatte) ist der schwindende Teil, 'er hat ein Heer (senā)' ist die Analyse.

95. තොප

95. Topa

‘ඔහාක චාගෙ’ ඉති සකකාරස්ස හාධාතුනො පයොගෙ තොප්පච්චයං නිසෙධෙත්වා‘සත්ථා හීයතෙ සත්ථා හීනො’ති උදාහරණං දස්සිතං. තෙනාහ- ‘සක්කතෙච්චාදි. දස්සෙතුං තතියම්පනුදාහරණන්ති සම්බන්ධො. චීප්පච්චයාවසානානන්ති ‘‘අභූතතබ්භාවෙ කරාසභූයොගෙ විකාරාචී’’ති (4-119) වුත්තො චීප්පච්චයො අවසානෙ යෙ සන්ති විග්ගහො. ජාතියවජ්ජිතානන්ති ‘‘තබ්බති ජාතියො’’ති (4-113) සුත්තෙන ජාතියප්පච්චයෙන වජ්ජිතානං. කච්චායනෙ තු තොආදීනං විභත්ති සඤ්ඤත්තා න තතො පුන විභත්තුප්පත්ති.

Bei der Verwendung der mit dem Laut 'ka' versehenen Wurzel hā (verlassen), wie in 'ohāka cāge', wird das Suffix -to verboten, und als Beispiel wird gezeigt: 'satthā hīyate, satthā hīno' (der Lehrer geht verloren, der Lehrer ist verloren gegangen). Deshalb sagt er: 'sakkati' usw. Die syntaktische Verbindung ist: 'um auch das dritte Beispiel zu zeigen'. 'Derjenigen, die mit dem Suffix cī enden' bezieht sich auf die Wortanalyse derjenigen, an deren Ende das Suffix cī steht, welches in der Regel 'abhūtatabbhāve karāsabhūyoge vikārācī' (4-119) erwähnt wird. 'Ausgenommen das Suffix jātiya' bedeutet: ausgenommen jene mit dem Suffix jātiya gemäß der Regel 'tabbati jātiyo' (4-113). Im Kaccāyana-Grammatikwerk jedoch wird für die Suffixe wie -to usw. die Eigenschaft einer Fallendung (vibhatti) festgelegt, weshalb danach keine erneute Entstehung einer Fallendung stattfindet.

96. ඉතො

96. Ito

වුත්තියං ‘එතස්ස ට එත’ ඉති අතොඉච්චත්‍ර එතස්ස ටාදෙසො එත්තො ඉච්චත්‍ර එතආදෙසොති අත්ථො.

Im Kommentar (vutti) bedeutet 'etassa ṭa eta': hier im Wort 'ato' ist 'ṭa' der Ersatz für 'eta', und hier im Wort 'etto' ist 'eta' der Ersatz.

97. අභ්‍යා

97. Abhyā

නනු ච කිං ඉමිනා සුත්තෙන, පඤ්චම්‍යන්තා ‘‘තො පඤ්චම්‍යා’’ති (4-95) භවිස්සති, අපඤ්චම්‍යන්තාතු ‘‘ආද්‍යාදීහී’’ති (4-98) නෙතදෙවං දට්ඨබ්බං. ‘‘තො පඤ්චම්‍යා’’ති (4-95) පකතිවිසෙසානමපරාමාසතො කුතොචි පඤ්චම්‍යන්තා හොතු, අපඤ්චම්‍යන්තා පන ‘‘ආද්‍යාදීහී’’ති සුත්තෙ සසඞ්ඛ්‍යස්සාදිසද්දස්ස [Pg.221] ගහණෙන තංසදිසා සසඞ්ඛ්‍යාඑවොපලක්ඛීයන්තීතිපි විඤ්ඤායෙය්‍ය තතො අපඤ්චම්‍යන්තෙහි අභ්‍යාදීහි තො න සියාති අභිතොච්චාදි න සිජ්ඣතීති ‘‘අභ්‍යාදීහී’’ති සුත්තන්ති දට්ඨබ්බං.

Aber ist diese Regel nicht unnötig? Denn für Wörter mit der Endung des Ablativs wird es durch 'to pañcamyā' (4-95) geregelt, und für Wörter ohne die Endung des Ablativs durch 'ādyādīhi' (4-98). Das sollte man so nicht sehen. Denn durch 'to pañcamyā' (4-95) mag das Suffix -to nach jedem beliebigen Ablativ eintreffen, da keine besondere Stammform angegeben ist. Bei Wörtern ohne Ablativendung jedoch könnte man wegen der Nennung des Wortes 'ādi' zusammen mit Zahlen in der Regel 'ādyādīhi' verstehen, dass nur solche, die mit Zahlen versehen sind, gemeint sind. Folglich würde das Suffix -to nach Wörtern wie 'abhi' usw., die keine Ablativendung haben, nicht eintreffen, und Formen wie 'abhito' usw. kämen nicht zustande. Daher ist zu verstehen, dass die Regel 'abhyādīhi' existiert.

98. ආද්‍යා

98. Ādyā

නනු ච තොඉච්චෙව සාමඤ්ඤෙන සුත්තිතෙ යතොකුතොචි පඤ්චම්‍යන්තා වා අපඤ්චම්‍යන්තා වා බහුලං වා තොම්හි ඉට්ඨප්පසිද්ධීති කිං ආද්‍යාදීහීති සුත්තෙනාති සච්චං, තථාපි විභාගෙන දස්සිතෙ විභාගසො විසෙසාවසායො සියාති න දොසොති. යන්ති පඨමන්තා තොම්හි යතො.

Aber wenn das Suffix -to einfach allgemein gelehrt wird, sodass nach jedem beliebigen Ablativ oder Nicht-Ablativ, oder auf vielfältige Weise das gewünschte Ergebnis bei -to erzielt wird, wozu dient dann die Regel 'ādyādīhi'? Das ist wahr, aber dennoch liegt kein Fehler vor, da durch die getrennte Darstellung die jeweiligen Besonderheiten klarer unterschieden werden können. Das Nominativ-Wort 'ya' wird vor -to zu 'yato'.

100. කත්ථෙ

100. Katthe

පුබ්බෙනෙවාති ‘‘සබ්බාදිතො’’ (4-99) ච්චාදිනාව. එතස්සාති එතසද්දස්ස, ඉමස්සාති ඉමසද්දස්ස.

'Bereits durch das Vorhergehende' bedeutet: eben durch 'sabbādito' (4-99) usw. 'etassā' steht für 'eta', 'imassā' für 'ima'.

101. ධි

101. Dhi

වාවිධානාති විකප්පෙන ධිප්පච්චයස්ස විධානා.

'Aufgrund der optionalen Vorschrift' bedeutet: wegen der optionalen Vorschrift des Suffixes -dhi.

102. යා

102. Yā

යත්‍රාති වුත්තෙ යත්ථාති උප්පලක්ඛිතමෙව සියාති න වුත්තං. එවමුපරිපි.

Wenn man 'yatra' sagt, wäre 'yattha' bloß mitgemeint, daher wurde es nicht so gesagt. Ebenso verhält es sich im Folgenden.

104. කුහිං

104. Kuhiṃ

හිඤ්චනං විධීයතෙ ‘‘හිං හං හිඤ්චන’’න්ති (2-5-9) සුත්තෙන. හිඤ්චිආදීනන්ති හිඤ්චිදාචිරහචිආදීනං.

Das Suffix -hiñcana wird durch die Regel 'hiṃ haṃ hiñcanaṃ' (2-5-9) vorgeschrieben. 'hiñci' usw. bezieht sich auf hiñci, dāci, rahaci usw.

105. සබ්බෙ

105. Sabbe

එතස්මිං කාලෙ එකදාඉච්චාදි දට්ඨබ්බං.

Zu dieser Zeit ist 'ekadā' usw. zu verstehen.

106. කදා

106. Kadā

කුදාසද්දො චනංසද්දයොගෙව දිස්සති කුදාචනන්ති.

Das Wort 'kudā' wird nur in Verbindung mit dem Wort 'cana' gesehen, wie in 'kudācana'.

107. අජ්ජ

107. Ajja

නිමිත්තනිමිත්තීනන්ති කාරණකාරියානං, සමානෙති සාධාරණෙ. සමානමෙව බොධෙති ‘තංයථෙ’ච්චාදිනා. එත්ථ පන මම්මතාළනං නිමිත්තං පාණ හරණං [Pg.222] නිමිත්තී, තස්සාති අනජ්ජතනස්ස. උපරි ත්‍යාදිකණ්ඩෙ කරහසද්දො තු චිසද්දසංයුත්තොව දිස්සති කරහචීති.

'Von Ursache und Wirkung' (nimitta-nimittin) bedeutet: von Grund und Folge; 'samāne' bedeutet 'im gemeinsamen'. Eben dieses Gemeinsame erklärt er mit 'taṃyatha' usw. Hierbei ist jedoch das Schlagen auf eine lebenswichtige Stelle (mamma-tāḷana) die Ursache (nimitta), und das Nehmen des Lebens (pāṇa-haraṇa) die Wirkung (nimittī); 'tassa' bezieht sich auf die nicht-heutige Zeit (anajjatana). Im folgenden Abschnitt, der mit 'ti' usw. beginnt, wird das Wort 'karaha' jedoch nur in Verbindung mit dem Wort 'ci' gesehen, wie in 'karahaci'.

110. ධාසං

110. Dhāsaṃ

සඞ්ඛ්‍යාවාචිනො සද්දා සඞ්ඛ්‍යාසද්දෙන ගහිතාති ආහ- ‘අත්ථෙ’ච්චාදි. පකාරො දබ්බගුණධිසයොපි අත්ථි, තත්ථ යදි සොපි ගය්හෙය්‍ය දබ්බ ගුණානං ලිඞ්ගසඞ්ඛ්‍යාහි යොගා ධාප්පච්චයන්ත(ම්පි තබ්බිසයොයෙවෙති) (පකාරවාචකලිඞ්ගසඞ්ඛ්‍යාහි යොගා) අලිඞ්ගමසඞ්ඛ්‍යඤ්ච න සියා, එවඤ්ච සත්‍යබ්‍යයත්තමභිමතන්තස්ස න සියා, තඤ්චිට්ඨං, කිරියාවිසයෙ තු තස්මිං ගය්හමානෙ එකධාභුඤ්ජති ද්විධාභුඤ්ජති ද්විධාගච්ඡතිච්චාදො භොජන ගමනාදිකිරියාය සබ්බථා ලිඞ්ගසඞ්ඛ්‍යාහි යොගාභාවා යථාවුත්ත දොසො න සියාති පාණිනීයවුත්තිකාරෙන ජයාදිච්චෙන කිරියා විසයොයෙවෙත්ථ පකාරො ගහිතො. තම්පති ආහ- ‘දබ්බෙ’ච්චාදි. කස්මා පනෙවමාහාති ආහ- ‘නවධාදබ්බ’මිච්චාදි. ‘‘නවධා දබ්බං, බහුධා ගුණො’’ති වෙසෙසිකානං සඞ්කෙතො.

Es wird gesagt: ‚Im Sinne von [Zahl]…‘ etc., weil zahlbezeichnende Wörter durch das Wort ‚Zahl‘ (saṅkhyā) erfasst werden. Die Art und Weise (pakāra) existiert auch in Bezug auf Substanz (dabba) und Eigenschaft (guṇa). Wenn dort auch diese erfasst würde, gäbe es durch die Verbindung mit dem Geschlecht (liṅga) und der Zahl (saṅkhyā) von Substanz und Eigenschaft [eine fehlerhafte Anwendung]… und das auf -dhā endende Suffix wäre nicht geschlechts- und zahllos (aliṅgamasaṅkhyañca na siyā). Und wenn dies der Fall wäre, würde die gewünschte Unveränderlichkeit (avyayatta) für dieses [Suffix] nicht bestehen, was unerwünscht ist. Wenn es jedoch im Bereich der Handlung (kiriyāvisaye) erfasst wird – wie in ‚ekadhā bhuñjati‘ (er isst auf einfache Weise), ‚dvidhā bhuñjati‘ (er isst auf zweifache Weise), ‚dvidhā gacchati‘ (er geht auf zweifache Weise) etc. –, gäbe es durch das völlige Fehlen einer Verbindung mit Geschlecht und Zahl bei Handlungen wie Essen, Gehen usw. den oben genannten Fehler nicht. Daher wurde vom Vṛttikāra-Autor der Pāṇini-Tradition, Jayāditya, hier nur die Art und Weise im Bereich der Handlung erfasst. Um dem zu begegnen, sagte er: ‚Bei einer Substanz…‘ usw. Warum aber hat er dies so gesagt? Er sagt: ‚Die Substanz ist neunfach…‘ usw. ‚Die Substanz ist neunfach, die Eigenschaft ist vielfach‘ ist die Übereinkunft (saṅketo) der Vaiśeṣikas.

තත්ථ පුථබ්‍යාපොතෙජොවාය්වාකාසකාලදිසාත්තමනානීති නව දබ්බානි. රූප රස ගන්ධ ඵස්ස සඞ්ඛ්‍යාපරිමාණ පුථුත්තසංයොගවිභාග පරත්තාපරත්තබුද්ධිසුඛදුක්ඛෙච්ඡාදොසපයතනා ච ගුණා, චසද්දෙන ගුරුත්ත දවත්තසිනෙහසඞ්ඛාරධම්මාධම්මසද්දා චෙති චතුබ්බීසති බහුධා ගුණො. අත්‍රාපි යථාවුත්තකාසිකාවුත්තියා පඤ්චිකාකාරෙන ජිනින්දබුද්ධිනා නවධා දබ්බං බහුධා ගුණොත්‍යත්‍රාපි ‘‘කිරියාජ්ඣාහරිතබ්බා නවධා දබ්බං බහුධා ගුණො උපදිසීයති විඤ්ඤායති බ්‍යාඛ්‍යායතෙ විජ්ජතෙවා’’ති කිරියාවිසයොයෙව පකාරො පටිපාදිතො, පයොගදස්සනතො බ්‍යවච්ඡෙජ්ජභාවා සබ්බත්ථ කිරියෙවෙති විසෙසනොපාදානමයුත්තන්ති සම්බන්ධො.

Dabei sind die neun Substanzen (dabbāni): Erde (puthavī), Wasser (āpo), Feuer (tejo), Luft (vāyo), Äther/Raum (ākāsa), Zeit (kāla), Himmelsrichtung (disā), Selbst (atta) und Geist (mana). Und die vierundzwanzig ‚vielfachen Eigenschaften‘ (guṇā) sind: Form/Farbe (rūpa), Geschmack (rasa), Geruch (gandha), Berührung (phassa), Zahl (saṅkhyā), Ausdehnung/Maß (parimāṇa), Verschiedenheit (puthutta), Verbindung (saṃyoga), Trennung (vibhāga), Ferne (paratta), Nähe (aparatta), Erkenntnis/Verstand (buddhi), Freude (sukha), Schmerz (dukkha), Begehren (icchā), Hass (dosa), Anstrengung (payatana) – und durch das Wort ‚und‘ (ca) [eingeschlossen]: Schwere (gurutta), Flüssigkeit (davatta), Feuchtigkeit/Klebrigkeit (sineha), Tatkraft/Formungskräfte (saṅkhāra), heilsame/unheilsame Qualität (dhamma-adhamma) und Klang (sadda). Auch hier wurde, bezüglich des Satzes ‚Die Substanz ist neunfach, die Eigenschaft ist vielfach‘, von Jinendrabuddhi, dem Verfasser des Pañcikā-Kommentars zur oben erwähnten Kāsikā-vṛtti, dargelegt: ‚Es muss eine Handlung ergänzt werden: Die Substanz wird als neunfach gelehrt, erkannt, erklärt oder sie existiert so; die Eigenschaft als vielfach.‘ Somit wird hier nur die Art und Weise im Bereich der Handlung dargestellt. Da dies aus dem praktischen Sprachgebrauch ersichtlich ist und kein Ausschlusscharakter vorliegt, ist das Hinzufügen einer Spezifizierung überall bei einer Handlung unangebracht; dies ist der Zusammenhang.

නවධා දබ්බං බහුධා ගුණොති පයොගදස්සනතො දබ්බගුණවිසයානම්පකාරානං ගය්හුපගත්තා බ්‍යවච්ඡෙදයිතබ්බානං දබ්බගුණවිසයානම්පකාරානං භාවා සබ්බස්මිං දබ්බගුණවිසයෙ ජිනින්දබුද්ධිනා වුත්තනයෙන කිරියා [Pg.223] අත්ථෙවාති කිරියාවිසයොව පකාරො ගය්හතීති වුත්තිකාර පඤ්ජිකාකාරානං විසෙසනොපාදානමයුත්තන්ති අත්ථො.

Bezüglich ‚Die Substanz ist neunfach, die Eigenschaft ist vielfach‘ bedeutet dies: Da aus dem tatsächlichen Sprachgebrauch hervorgeht, dass Arten, die sich auf Substanzen und Eigenschaften beziehen, erfasst werden, und da es Arten gibt, die sich auf Substanzen und Eigenschaften beziehen, die auszuschließen sind, existiert bei allen Objekten von Substanz und Eigenschaft auf die von Jinendrabuddhi erklärte Weise in der Tat eine Handlung. Daher wird nur die Art und Weise im Bereich der Handlung erfasst. Die Hinzufügung einer Spezifizierung durch die Autoren der Vṛttis und Pañjikās ist daher unangebracht; dies ist die Bedeutung.

තතොයෙවාති යතො විසෙසනොපාදානමයුත්තං තතොයෙව ද්වීහිච්චාදිකමාහෙති අත්ථො. අයමෙත්ථාධිප්පායො ‘‘ද්විධා කරොතීති කිරියාපයොගෙපි පකාරො දබ්බගුණවිසයො… දබ්බවිසයස්ස ගුණවිසයස්ස වා ද්විධාභාවස්ස කරීයමානත්තා, නතු කිරියාවිසයො… ද්විධාභාවස්ස කරණකිරියාවිසයස්සෙත්ථ වත්තුමනිච්ඡිතත්තා. තතොයෙව කිරියාපකාරොපාදානෙ අත්‍ර ධාප්පච්චයන්තප්පයොගො න සියාති විඤ්ඤාපෙතුං ‘ද්වීහි’ච්චාදිකමාහෙ’’ති තෙනාහ‘අත්‍රෙ’ච්චාදි.

‚Eben aus diesem Grund‘ (tatoyeva) bedeutet: Weil das Hinzufügen einer Spezifizierung unangebracht ist, eben deshalb wird ‚durch zwei‘ etc. gesagt; dies ist die Bedeutung. Die Absicht hierbei ist folgende: ‚Auch bei der Anwendung einer Handlung wie „er macht es zweifach“ (dvidhā karoti) bezieht sich die Art und Weise auf Substanz und Eigenschaft… weil das Zweifachsein der Substanz oder der Eigenschaft bewirkt wird, nicht aber auf den Bereich der Handlung… da hier das Zweifachsein des Bereichs der Handlung des Machens nicht ausgedrückt werden soll. Eben deshalb würde, wenn man die Art und Weise der Handlung heranzieht, die Verwendung des auf -dhā endenden Suffixes hier nicht stattfinden. Um dies verständlich zu machen, wird „durch zwei“ etc. gesagt.‘ Darum sagte er: ‚Hier…‘ usw.

දබ්බගුණවිසයෙ පකාරෙ ගය්හමානෙ යොයං දොසො සම්භාවිතො පරෙහි, තං දානි නිරාකත්තුමාහ ‘සතිපිචෙ’ච්චාදි. සභාවතො අලිඞ්ගමසඞ්ඛ්‍යඤ්චාති සම්බන්ධො, සඞ්ඛ්‍යන්තරාපාදනෙ ගම්‍යමානෙ ධාප්පච්චයො විහිතො පාණිනියෙහි, තදාහ- ‘දබ්බස්සෙ’ච්චාදි සඞ්ඛ්‍යාන්තරාපාදනෙපීති පුබ්බං යා වවත්ථිතා සඞ්ඛ්‍යා, තතො- ඤ්ඤං සඞ්ඛ්‍යාන්තරං තස්සාපාදනං කරණං සඞ්ඛ්‍යන්තරාපාදනං, තස්මිම්පීති අත්ථො.

Um nun den Fehler abzuweisen, der von anderen angenommen wurde, wenn die Art und Weise im Bereich von Substanz und Eigenschaft erfasst wird, sagt er: ‚Selbst wenn es existiert…‘ usw. Der Zusammenhang ist: ‚Und von Natur aus geschlechts- und zahllos‘. Das Suffix -dhā wird von den Pāṇini-Anhängern vorgeschrieben, wenn eine andere Zahl bewirkt werden soll (saṅkhyāntarāpādana). Das sagt er mit: ‚Der Substanz…‘ usw. ‚Selbst bei der Bewirkung einer anderen Zahl‘ bedeutet: Die zuvor festgelegte Zahl, und eine andere Zahl als diese – das Bewirken bzw. Machen davon ist die ‚Bewirkung einer anderen Zahl‘; also ‚selbst bei dieser‘, das ist die Bedeutung.

113. තබ්බ

113. Tabba

සො පකාරො අස්සාති තබ්බා, තසද්දෙන පකාරස්ස පරාමට්ඨත්තා තබ්බතීතෙත්ථ පකාරවතීති අත්ථො වුත්තොති ආහ- ‘තසද්දෙනෙ’ච්චාදි. පකාරවතීති පකාරවති අත්ථෙ. මුදුප්පකාරවා මුදුජාතියො.

Es wird gesagt: ‚Dasjenige, das diese Art und Weise hat, ist tabbā (das diese Eigenschaft Besitzende)‘. Da durch das Pronomen ‚ta‘ (das) auf die Art und Weise (pakāra) verwiesen wird, ist die Bedeutung von ‚tabbatī‘ hier ‚diejenige, die die Art und Weise besitzt‘. Deshalb sagte er: ‚Durch das Pronomen ta…‘ usw. ‚Diejenige, die die Art und Weise besitzt‘ bedeutet: im Sinne von etwas, das die Art und Weise besitzt. ‚Muduppakāravā‘ (von sanfter Art) bedeutet ‚von sanfter Natur‘.

115. කති

115. Kati

කිං සඞ්ඛ්‍යානම්පරිමාණමෙසන්ති අත්ථෙ ‘‘කිම්හා රති රීවරීවතක රිත්තකා’’ති (4-44) සුත්තෙන රතිප්පච්චයං විධාය කතීති සිද්ධත්තා වුත්තං- ‘සඞ්ඛ්‍යාපරිමාණවිසයෙ සාධිතත්තා’ති, කති ච සො සඞ්ඛ්‍යා පරිමාණවිසයත්තා සඞ්ඛ්‍යා චෙති කතිසඞ්ඛ්‍යා, තාය.

Im Sinne von ‚Welches ist ihr Maß an Zählung?‘ wurde durch die Regel ‚kimhā rati rīvarīvataka rittakā‘ (4-44) das Suffix ‚rati‘ vorgeschrieben, wodurch das Wort ‚kati‘ gebildet wird. Daher wurde gesagt: ‚Weil es im Bereich des Zahl-Maßes gebildet wird‘. Und dieses ‚kati‘ ist, weil es sich auf den Bereich des Zahl-Maßes bezieht, eine Zahl; daher ‚die Zahl kati‘, durch diese.

116. බහු

116. Bahu

පච්චාසත්තීති සම්බන්ධිම්හි එකම්හි දස්සිතෙ ද්විට්ඨත්තා සම්බන්ධස්ස පරො සම්බන්ධී [Pg.224] විඤ්ඤායමානො පරොව විඤ්ඤායති යුත්තිතොති ‘සම්බන්ධතොවා’ති වුත්තං.

‚Aufgrund der Nähe‘ (paccāsatti) bezieht sich auf Folgendes: Wenn ein Beziehungspartner (sambandhī) gezeigt wird, wird, da eine Beziehung auf zwei Seiten beruht, der andere Beziehungspartner als der andere verstanden, und es ist angemessen, dass er so verstanden wird; daher wurde gesagt: ‚oder aufgrund der Beziehung‘.

117. සකිං

117. Sakiṃ

නිපාතනස්සාති සකින්ති නිපාතනස්ස.

‚Des Partikels‘ (nipātanassa) bezieht sich auf den Partikel ‚sakiṃ‘.

118. සො

118. So

ඛණ්ඩං ඛණ්ඩං ඛණ්ඩසො, පුථු පකාරො පුථුසො.

‚Stück für Stück‘ ist ‚khaṇḍaso‘ (stückweise); ‚eine gesonderte Art‘ ist ‚puthuso‘ (einzeln/einzelweise).

119. අභූ

119. Abhū

නනු ච අභවනන්නාම සබ්බථා අනුප්පත්තියා වා අවත්ථන්තරෙන වා, තථා සත්‍යභූතසද්දො-නුප්පන්නමත්තවචනොපීති කථමභූතසද්දො-වත්ථන්තරෙ නාභූතෙ වුත්තොච්චාහ- ‘අභූතස්සි’ච්චාදි. කථමවත්ථාව තසද්දෙන පරාමසීයතීති චෙ අභූතසද්දො යද්‍යනුප්පන්නවාචී සියා, තදා තසද්දප්ප යොගොයෙව න සියා… තසද්දෙනාභූතස්සෙව ගහණතො, අභූතභාවෙච්චාදිනා සුත්තිතං සියා, තෙන තසද්දප්පයොගසාමත්ථියා අවත්ථාව තසද්දෙන පරාමසීයති, තප්පරාමට්ඨඤ්චාවත්ථන්තරමභූත සද්දො අපෙක්ඛතෙ, තෙනාහ- ‘තබ්භාවෙතිවචනා’ඉච්චාදි. භවනං භාවො තාය අවත්ථන්තරෙ භාවො තබ්භාවො තස්මිං. තෙනාහ ‘අභූතස්සෙ’ච්චාදි. භාවෙති විසයසත්තමී, සංසත්තමී වාති ආහ- ‘විසයෙ ගම්මමානෙ වා’ති. කුණ්ඩලත්තෙනාති කුණ්ඩලසභාවෙන.

Aber ist das sogenannte ‚Nicht-Werden‘ (abhavana) nicht in jeder Hinsicht entweder ein Nicht-Eintreten oder ein Übergang in einen anderen Zustand? Wenn dem so ist, drückt das Wort ‚abhūta‘ auch das bloße Nicht-Entstandene aus. Wie kann das Wort ‚abhūta‘ dann für einen veränderten Zustand (avatthāntara) verwendet werden, der nicht unentstanden ist? Darauf sagt er: ‚Des Nicht-Gewordenen…‘ usw. Wenn man fragt: Wie kann der Zustand durch das Pronomen ‚ta‘ (das) bezeichnet werden? Wenn das Wort ‚abhūta‘ das Nicht-Entstandene bezeichnen würde, dann gäbe es gar keine Verwendung des Pronomens ‚ta‘… da mit dem Pronomen ‚ta‘ nur das Nicht-Gewordene erfasst würde, und es wäre durch Ausdrücke wie ‚abhūtabhāve‘ usw. geregelt. Daher wird aufgrund der Kraft der Verwendung des Pronomens ‚ta‘ der Zustand selbst durch das Pronomen ‚ta‘ bezeichnet. Und das Wort ‚abhūta‘ bezieht sich auf diesen so bezeichneten veränderten Zustand. Deshalb sagte er: ‚Wegen des Ausdrucks tabbhāve…‘ usw. Werden (bhavana) ist Zustand (bhāva); der Zustand in einem veränderten Zustand ist ‚tabbhāva‘ (das Werden zu jenem); in diesem [Zustand]. Deshalb sagte er: ‚Des Nicht-Gewordenen…‘ usw. ‚Bhāve‘ ist ein Lokativ des Bereichs (visayasattamī) oder ein Lokativ der Verbindung (saṃsattamī), daher sagte er: ‚Oder wenn der Bereich verstanden wird‘. ‚Als Ohrring-Sein‘ (kuṇḍalattena) bedeutet ‚mit der Natur eines Ohrrings‘.

120. දිස්ස

120. Dissa

දිස්සන්තීති වුත්තෙ පයොගෙ දිස්සන්තීති අයමත්ථො විඤ්ඤායතීති ආහ ‘දිසි’ච්චාදි, ඉදං සුත්තං විජ්ඣඞ්ග පරිභාසා භවතීති සෙසො. ‘‘ණොවා-පච්චෙ’’තිආදිනා (4-1) සුත්තෙන වුත්තෙස්වනෙකවිධෙසු අත්ථෙසු පරි සමන්තතො භාසතීති පරිභාසා, විධිනො පච්චයස්ස අඞ්ගභූතා පරිභාසා විජ්ඣඞ්ගපරිභාසා. විධියෙවාති සුත්තමිදන්ති සම්බන්ධො. වක්ඛමානසුත්තද්වයන්ති ‘‘අඤ්ඤස්මිං සකත්ථෙ’’ති සුත්තද්වයං.

Wenn im Sprachgebrauch gesagt wird: ‚sie werden gesehen‘ (dissantī), wird verstanden: ‚sie werden gesehen‘. Daher sagt er: ‚disi…‘ usw. Es ist hinzuzufügen: Diese Regel wird zu einer Metaregel für die Suffix-Bestimmung (vijjhaṅgaparibhāsā). Eine Metaregel (paribhāsā) ist das, was in verschiedenen Bedeutungen, die durch Regeln wie ‚Ṇovā-pacce‘ etc. (4-1) ausgedrückt werden, allseitig erleuchtet. Eine Metaregel, die ein Bestandteil einer Vorschrift für ein Suffix ist, wird ‚vijjhaṅgaparibhāsā‘ genannt. ‚Es ist eine Vorschrift‘ (vidhiyeva) bezieht sich auf diese Regel. ‚Das Paar der noch zu nennenden Regeln‘ bezieht sich auf das Regelpaar ‚aññasmiṃ sakatthe‘ (in einer anderen Bedeutung, in der eigenen Bedeutung).

125. සංයො

125. Saṃyo

අන්තරසද්දො-නෙකත්ථොපීහාන්තරාළවාචී මජ්ඣවාචී ගය්හති, න විජ්ජතෙන්තරමෙසන්ති අන්තරාළමත්තපටිසෙධෙපයොජනං නත්ථීති කත්වාන්තරා ළට්ඨස්සාභාවාන්තරාළං [Pg.225] නත්ථීත්‍යුපචරීයති, එවඤ්හි ලොකෙ පයුජ්ජතෙ ‘අනන්තරා ඉමෙ ගාමා අනන්තරා ඉමෙ පාසාදා’ති අන්තරාළගතස්ස ඤ්ඤස්ස ගාමස්සඤ්ඤස්ස පාසාදස්ස වාභාවා තථා බ්‍යපදිසීයතෙ, තථෙවමිහාප්‍යන්තරාළගතස්සඤ්ඤස්ස බ්‍යඤ්ජනස්සාභාවා අනන්තරා ඉත්‍යුච්චන්තෙ, අථවාන්තරසද්දො බ්‍යවධානවාචී බ්‍යවධානාභාවතො-නන්තරා ඉති වුච්චන්තෙ. අන්තරං කරොතීති වා ඛාදිඉප්පච්චයං විධාය අන්තරායති බ්‍යවධානං කරොතීති කත්තරි අප්පච්චයං විධාය අන්තරො බ්‍යවධායකො නත්ථෙතෙසන්ති අනන්තරා. යථා ‘රුක්ඛා වනන්තෙ’ත්ථ රුක්ඛා සමුදිතාවෙකවනබ්‍යපදෙසං ලභන්තෙ, තථාත්‍රාපි බ්‍යඤ්ජනා සමුදිතාවෙතෙ සංයොගබ්‍යපදෙසගොචරත්තං පටිපජ්ජන්තෙ.

Obwohl das Wort 'antara' vieldeutig ist, wird es hier in der Bedeutung von 'Zwischenraum' (antarāḷa) oder 'Mitte' (majjha) aufgefasst. Da es keinen Nutzen bringt, bloß den Zwischenraum zu verneinen ('es gibt keinen Zwischenraum für diese'), wird metaphorisch gesagt, dass es keinen Zwischenraum gibt, weil kein anderes Ding dazwischen steht. Denn so wird es in der Welt gebraucht: 'Diese Dörfer liegen unmittelbar nebeneinander; diese Paläste liegen unmittelbar nebeneinander'. Weil es kein anderes Dorf oder keinen anderen Palast dazwischen gibt, wird es so bezeichnet. Ebenso werden sie auch hier als 'unmittelbar aufeinanderfolgend' (anantara) bezeichnet, weil kein anderer Konsonant dazwischen steht. Oder das Wort 'antara' bedeutet 'Trennung'; wegen des Fehlens einer Trennung werden sie 'unmittelbar' (anantarā) genannt. Oder: 'Es macht einen Zwischenraum (antaraṃ karoti)', indem man das Suffix -i nach 'khādi' usw. anwendet; oder 'es steht dazwischen, es trennt (antarāyati)' bedeutet 'es bewirkt eine Trennung' – indem man das Suffix -a im Sinne des Täters (kattari) anwendet, ist 'antara' das, was trennt. Diejenigen, die dies nicht haben, sind 'unmittelbar' (anantarā). Wie hier im Ausdruck 'Bäume im Wald' (rukkhā vanante) die Bäume zusammengenommen die Bezeichnung 'ein einzelner Wald' erhalten, so erlangen auch hier die Konsonanten zusammengenommen den Bereich der Bezeichnung 'Verbindung' (saṃyoga).

සංයොගොති හි සමුදායප්පධානො නිද්දෙසො බ්‍යඤ්ජනාත්‍යවයවප්පධානො, තස්මා බ්‍යඤ්ජනාති බහුවචනෙන සංයොගොති එකවචනනිද්දෙසො ඝටතෙ, නනු ච වණ්ණානමුච්චාරිතප්පධංසිත්තා යොගපජ්ජමට්ඨිතමානානං න සම්භවති සමුදායත්තන්ති සමුදායත්තමයුත්තන්ති නායුත්තං, තථාහි උත්තරුත්තරග්ගාහිනි බුද්ධි පුබ්බපරීභූතෙ බ්‍යඤ්ජනාවයවෙ සමුදායරූපෙන සඞ්කප්පෙන්තී සමුදායවොහාරම්පවත්තයීති.

Denn die Bezeichnung 'Verbindung' (saṃyoga) betont die Gesamtheit (samudāya), während 'Konsonanten' (byañjanā) die einzelnen Bestandteile (avayava) betont. Daher passt die Bezeichnung 'Verbindung' im Singular zum Plural 'Konsonanten'. Ist es aber nicht unpassend zu sagen, dass eine Gesamtheit nicht möglich ist, weil die Laute im Moment ihrer Äußerung vergehen und nicht gleichzeitig existieren? Nein, das ist nicht unpassend. Denn der Verstand, der nacheinander das Folgende erfasst, stellt sich die vorangegangenen und vergangenen Konsonantenbestandteile als eine Gesamtheit vor und bringt so den Sprachgebrauch einer Gesamtheit (samudāyavohāra) hervor.

ණානුබන්ධෙති දිතිසද්දස්ස සංයොගාවිසයත්තා දෙච්චොති ‘සරානමාදිස්සා’ති විසයො, උළුම්පසද්දස්ස සංයොගවිසයත්තා ඔළුම්පිකොති එතස්ස විසයොති තත්ථ රාඝවො වෙනතෙය්‍යො මෙනිකො දෙච්චො දොසග්ගාන්ති රූපානි. ඉධ තු ඔළුම්පිකො කොණ්ඩඤ්ඤොති යුජ්ජන්ති. තෙනෙව ච තත්ථ පඤ්චිකා එත්ථ, එත්ථ ච පඤ්චිකා තත්ථ උපනෙතබ්බාති.

Unter 'mit dem Anhang ṇ' (ṇānubandhe): Da das Wort 'diti' kein Bereich für eine Konsonantenverbindung ist, ist 'decca' der Bereich für die Regel 'sarānamādissā' ('für den ersten der Vokale'). Da das Wort 'uḷumpa' ein Bereich für eine Konsonantenverbindung ist, ist 'oḷumpika' dessen Bereich. Daher gibt es dort die Wortformen: rāghavo, venateyyo, meniko, decco, dosaggā. Hier aber sind 'oḷumpika' und 'koṇḍañña' passend. Und genau deshalb sollte dort die Erklärung der Pañcikā hierher übertragen werden, und hier die Erklärung der Pañcikā dorthin.

127. කොස

127. Kosa

කොසජ්ජන්ති එත්ථ තස්ස ජත්තඤ්ච නිපාතනා, අජ්ජවන්ති එත්ථ්හ ‘‘උවණ්ණස්සා වව සරෙ’’ති (4-129).

In 'kosajja' (Trägheit) geschieht die Verwandlung von 't' zu 'j' durch unregelmäßige Bildung (nipātana). In 'ajjava' (Aufrichtigkeit) gilt die Regel 'uvaṇṇassā vava sare' (Moggallāna 4-129).

135. ජොවු

135. Jovu

යකාරස්ස ද්විත්තෙ ජෙය්‍යො.

Bei Verdopplung des Buchstabens 'ya' ergibt sich 'jeyyo'.

137. කණ

137. Kaṇa

අතිසයෙන අප්පො, අතිසයෙන යුවාති විග්ගහො.

Die Wortanalyse (viggaha) lautet: 'äußerst gering' (atisayena appo) oder 'äußerst jung' (atisayena yuvā).

139. ඩෙස

139. Ḍesa

සතිස්සාති [Pg.226] වුත්තෙ සතිසද්දො විඤ්ඤායති සත්‍යන්තෙපි විසෙසනත්තෙන වත්තුමිච්ඡිතෙසත්‍යන්තො කථං විඤ්ඤායතිච්චාසඞ්කිය ‘‘සඞ්ඛ්‍යාය සච්චුතීසාසෙ’’ච්චාදිනා (4-50) සත්‍යන්තාදීහි ඩො විහිතො, තස්මිඤ්ච ඩෙතිනිමිත්තෙනොපාදින්නෙ තදුපාදානසාමත්ථියාසත්‍යන්තොව විඤ්ඤායතීති දස්සෙතුමාහ- ‘ඩෙති නිමිත්තොපාදානා’තිආදි.

Wenn gesagt wird 'von sati' (satissā), versteht man das Wort 'sati'. Wenn man jedoch das auf -ti endende Wort (satyanta) als Spezifizierung ausdrücken möchte, wie soll man dann ein auf -ti endendes Wort verstehen? Angesichts dieser Befürchtung wird durch die Regel 'saṅkhyāya saccutīsāse' usw. (4-50) das Suffix ḍa nach auf -ti endenden Wörtern bestimmt. Und da dieses Suffix ḍa als Ursache (nimitta) herangezogen wird, versteht man aufgrund der Kraft dieses Heranziehens genau das auf -ti endende Wort. Um dies zu zeigen, wird gesagt: 'ḍeti nimittopādānā' (durch das Heranziehen des Suffixes ḍa als Ursache) etc.

142. අධා

142. Adhā

ධාතුතො අඤ්ඤො සද්දො අධාතු තස්ස. පඤ්චිකායම්පන පකතිපි සද්දොයෙවාති ධාතුතොඉච්චාදිනා අධාතුසද්දස්ස අත්ථමත්තං වුත්තං.

Ein Wort, das sich von einer Verbalwurzel (dhātu) unterscheidet, ist ein Nicht-Wurzelwort (adhātu); für dieses gilt es. In der Pañcikā jedoch wird gesagt, dass auch die Grundform (pakati) bloß ein Wort ist. Mit 'dhātuto' usw. wird lediglich die Bedeutung des Wortes 'adhātu' erklärt.

තස්සාති අධාතුප්පකතියා, අධාතුසද්දස්සාති වුත්තං හොති. තෙනචාති කකාරෙන ච, තස්මාති තෙන කාරණෙන. පුබ්බග්ගහණමන්තරෙනාතිපාණිනිනා ඉකාරාදෙසවිධායකෙ ඉමස්මිංයෙව සුත්තෙකකාරතො පුබ්බස්ස ඉකාරාදෙසවිධානත්ථං පුබ්බග්ගහණං කතං, තං පුබ්බස්සාතිවචනං විනාති අත්ථො. සචෙතිආදිනා කථයතීති සම්බන්ධො. ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති (1-33) රස්සො වුත්තො, අස්සාති ජාතිනිද්දෙසෙ තු ආකාරස්සචිකාරො භවත්‍යෙව, සියා එතන්ති බහුපරිබ්බාජකාති එතං රූපං හොති. ස්‍යාද්‍යත්‍ර බ්‍යවහිතො… කකාරතො පුබ්බෙ ස්‍යාදි, න ස්‍යාදි කකාරා පරොති.

'Tassa' bedeutet: von der Nicht-Wurzel-Grundform (adhātu-pakati), also des Nicht-Wurzel-Wortes. 'Tena ca' bedeutet: und durch den Buchstaben ka; 'tasmā' bedeutet: aus diesem Grund. 'Ohne die Erwähnung von pubba (vorherig)' bedeutet: Pāṇini hat in genau diesem Sutra, das den Ersatz durch den Vokal i vorschreibt, das Wort 'pubba' eingefügt, um den Ersatz durch i für das dem Buchstaben ka Vorhergehende vorzuschreiben. Der Sinn ist: ohne das Wort 'des Vorhergehenden' (pubbassa). Die Verbindung lautet: 'Er erklärt mit saceti usw.'. Durch die Regel 'byañjane dīgharassā' (1-33) ist die Kürzung (rassa) gelehrt. Bei der Gattungsbezeichnung (jātiniddesa) für 'assa' jedoch wird der Vokal ā gewiss zu i. 'Siyā etaṃ' ergibt die Form 'bahuparibbājakā'. Wo die Kasusendung (syādi) getrennt ist... vor dem Buchstaben ka steht die Kasusendung (syādi), nicht hinter dem Buchstaben ka.

නනු ච අස්‍යාදිතොති එත්ථ පසජ්ජප්පටිසෙධො නඤ කස්මා ගහිතො, න පරියුදොසොති ආසඞ්කිය පරියුදාසෙස්මිං ගහිතෙ සති දොසං වත්තුමාරභතෙ ‘පරියුදාසෙ’ඉච්චාදිනා. ස්‍යාදිතොති ස්‍යාද්‍යන්තතො පරිබ්බාජකසද්දතො. පරිබ්බාජකසද්දොහි ස්‍යාද්‍යන්තො වාක්‍යෙ ස්‍යාද්‍යන්තත්තා, තෙනෙව වක්ඛති- ‘පරිබ්බාජකසද්දතො එත්ථ ස්‍යාද්‍යුප්පත්තී’ති. අස්‍යාදිස්මා පරොති කත්වා බහුපරිබ්බාජකසද්දතො න ස්‍යාද්‍යුප්පත්තීති සම්බන්ධො.

Aber warum wurde in 'asyādito' ('nicht von einer Kasusendung folgend') die Verneinung 'nañ' im Sinne einer absoluten Verneinung (pasajjappaṭisedha) aufgefasst und nicht im Sinne eines Ausschlusses (pariyudāsa)? Angesichts dieser Befürchtung beginnt er, den Fehler aufzuzeigen, der entsteht, wenn man sie als Ausschluss (pariyudāsa) auffasst, mit den Worten 'pariyudāse' etc. 'Syādito' bedeutet: von dem auf eine Kasusendung endenden (syādyanta) Wort 'paribbājaka'. Denn das Wort 'paribbājaka' endet im Satz auf eine Kasusendung, weil es die Eigenschaft hat, auf eine Kasusendung zu enden. Genau deshalb wird er sagen: 'Hier entsteht die Kasusendung aus dem Wort paribbājaka'. Die Verbindung lautet: Mit der Erklärung 'nach dem Nicht-Kasusendungtragenden' (asyādismā paro) gibt es keine Entstehung einer Kasusendung aus dem Wort 'bahuparibbājaka'.

තතොචාති බහුපරිබ්බාජකසද්දතො ච. පසජ්ජප්පටිසෙධෙන නඤසද්දෙන [Pg.227] අඤ්ඤපදත්ථසමාසෙපි සියාව දොසොති දස්සෙන්තො ආහ- ‘අවිජ්ජමානොස්‍යාදි’ච්චාදි.

Und 'tato ca' bedeutet: und aus dem Wort 'bahuparibbājaka'. Um zu zeigen, dass selbst bei einem Kompositum mit der Bedeutung eines anderen Wortes (aññapadatthasamāse) durch die Verneinungspartikel 'nañ' im Sinne einer absoluten Verneinung (pasajjappaṭisedha) ein Fehler entstehen würde, sagte er: 'avijjamānosyādi' (die Kasusendung ist nicht vorhanden) etc.

ඉති මොග්ගල්ලානපඤ්චිකාටීකායං සාරත්ථවිලාසිනියං

So endet in der Sāratthavilāsinī, dem Kommentar zur Moggallāna-Pañcikā,

චතුත්ථකණ්ඩවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

die Erklärung des vierten Abschnitts.

පඤ්චමකණ්ඩ

Fünfter Abschnitt

1. තිජ

1. Tija

ඛමාවීමංසාසූති පකතිවිසෙසනමෙව කථමිච්ඡිතන්ති ආහ- ‘සම්බන්ධස්සි’ච්චාදි, පදානමඤ්ඤමඤ්ඤසම්බන්ධස්ස පුරිසාධීනත්තාති අත්ථො, පකති විසෙසනන්ති තිජමාහ සද්දානං විසෙසනං, කිම්පන පකතිවිසෙසනෙ ඵල මිච්චාහ- ‘පකතිවිසෙසනොපාදාන’මිච්චාදි. යජ්ජත්‍ර ‘ඛමාවීමංසාසූ’ති පකතිවිසෙසනං, කස්මිං අත්ථෙ චරති ඛසා විධීයන්තිච්චාහ- ‘අත්ථන්තරස්සා නිද්දෙසා’ඉච්චාදි. අත්ථන්තරස්සාති නිසානාදිඅත්ථන්තරස්ස. ‘‘සුතානුමිතෙසු සුතසම්බන්ධොව බලවා’’ති පරිභාසමුපලක්ඛෙති ‘සුතානුමිතාන’මිච්චාදිනා. තෙනෙවාති කිරියාරූපාසු ඛමාවීමංසු ඛසානං වීධානෙනෙව, සකත්ථෙ විධානෙනෙති වුත්තං හොති. තිතික්ඛකිරියත්තාති ඉමිනා පරෙසං විය ඛාද්‍යන්තානං ධාතුසඤ්ඤාවිධාන මනත්ථකන්ති දස්සෙති.

Um zu erklären, wie die Spezifizierung der Grundform (pakativisesana) in 'khamāvīmaṃsāsu' (in Geduld und Untersuchung) gewünscht ist, sagte er: 'sambandhassa' (der Beziehung) usw. Der Sinn ist: weil die gegenseitige Beziehung der Wörter vom Menschen abhängt. 'Spezifizierung der Grundform' bezeichnet die Modifikation der Wörter durch 'tija'. Was aber ist der Nutzen der Spezifizierung der Grundform? Dazu sagte er: 'pakativisesanopādāna' (das Heranziehen der Spezifizierung der Grundform) etc. Wenn hier 'khamāvīmaṃsāsu' die Spezifizierung der Grundform ist, in welcher Bedeutung wird dann das Suffix 'khasa' vorgeschrieben? Dazu sagte er: 'atthantarassa niddesā' (wegen der Anzeige einer anderen Bedeutung) etc. 'Eine andere Bedeutung' bedeutet: eine andere Bedeutung wie Schärfen (nisāna) etc. Mit 'sutānumitānaṃ' etc. deutet er das Interpretationsprinzip (paribhāsā) an: 'Unter dem Gehörten und dem Erschlossenen ist die Verbindung mit dem Gehörten stärker'. 'Genau deshalb' bedeutet: eben durch die Vorschrift des Suffixes 'khasa' bei Geduld und Untersuchung, welche Handlungsformen sind; dies bedeutet 'durch die Vorschrift in ihrer eigenen Bedeutung' (sakatthe). Mit 'weil es die Handlung des Ertragens (titikkhā) ist' zeigt er, dass die Zuweisung des Begriffs 'Verbalwurzel' (dhātusaññā) für Wörter, die auf 'khādi' enden, wie es bei anderen der Fall ist, zwecklos ist.

තිතික්ඛා ඛමා, තිතික්ඛති ඛමති, වීමංසා උපපරික්ඛා, වීමංසති උපපරික්ඛතීති අත්ථො. සුත්තෙ තිජඉති නිද්දෙසා භූවාදිකස්ස ගහණං. නිච්චණ්‍යන්තස්ස චුරාදිකස්ස හි තාදිසෙ පයොජනෙ සති බහුලං විධීයමානෙපි නිච්චත්තමත්තනො නාතිවත්තති. අථවා චුරාදිමානෙනාබ්‍යභිචාරිනා සාහචරියා තිජොපි චුරාදිකොව, තං යථා ‘ගාවස්ස දුතියෙනාත්ථො’ති. වුත්තෙගොයෙවොපාදීයතෙ, නාස්සො, න ගද්‍රභො. කදාචි පන අස්සාදිනොපි දුතියස්ස ගහණං සියා අත්ථප්පකරණා දිප්පභාවතො.

Der Sinn ist: 'titikkhā' bedeutet Geduld (khamā), 'titikkhati' bedeutet erdulden (khamati); 'vīmaṃsā' bedeutet Untersuchung (upaparikkha), 'vīmaṃsati' bedeutet untersuchen (upaparikkhati). Durch die Erwähnung von 'tija' im Sutra wird die Wurzelklasse der ersten Klasse (bhūvādi) erfasst. Denn bei der zehnten Klasse (curādi), die das Suffix 'ṇya' obligatorisch (nicca) annimmt, überschreitet sie ihre eigene Obligatorik nicht, selbst wenn dies bei einem solchen Verwendungszweck häufig vorgeschrieben wird. Oder aufgrund der untrennbaren Begleitung durch die Wurzel 'māna' aus der curādi-Klasse gehört auch 'tija' zur curādi-Klasse. Wie wenn gesagt wird: 'Es besteht Bedarf an einem zweiten [Tier] für das Rind'. Wenn das gesagt wird, versteht man nur ein Rind, nicht ein Pferd, nicht einen Esel. Manchmal jedoch könnte aufgrund des Kontexts oder anderer Umstände auch ein Pferd usw. als das zweite Tier verstanden werden.

නනු [Pg.228] ච වීමංසායං සප්පච්චයවිධාන මනුපපන්නමිතරෙතරනිස්සයදොස දුට්ඨත්තා, තථාහි සිද්ධෙ වීමංසාසද්දෙ සප්පච්චයො උප්පජ්ජතෙ, සති ච තස්මිං වීමංසාති රූපං සම්පජ්ජතීති ඉතරෙතරනිස්සයො, ඉතරෙතර නිස්සයානි ච කාරියානී නොපකප්පන්තීති තෙනාහ- ‘අනුවාදරූපාන’මිච්චාදි. අනාදිකාලසංසිද්ධසද්දානුවාතො නත්ථි ඉතරෙතරනිස්සයො දොසොති භාවො. පයොජකබ්‍යාපාරණිප්පච්චයාභාවෙ තෙජතෙති රූපං.

Ist es nun nicht so, dass bei der Untersuchung (vīmaṃsā) die Festlegung mit Suffix unzulässig ist, weil sie durch den Fehler der gegenseitigen Abhängigkeit (Zirkelschluss) beeinträchtigt ist? Denn wenn das Wort ‚vīmaṃsā‘ etabliert ist, entsteht das Suffix; und wenn dieses vorhanden ist, kommt die Form ‚vīmaṃsā‘ zustande – das ist gegenseitige Abhängigkeit. Und da gegenseitig abhängige Wirkungen unbrauchbar sind, sagte er: ‚anuvādarūpānaṃ‘ usw. Die Bedeutung ist: Bei der Wiederholung von seit anfangsloser Zeit etablierten Wörtern liegt kein Fehler der gegenseitigen Abhängigkeit vor. Bei Nichtvorhandensein des Suffixes für die Tätigkeit des Veranlassers entsteht die Form ‚tejate‘.

2. කිතා

2. Kita-Suffixe

පුබ්බෙවිය පකතිවිසෙසනාදීත්‍යනෙන ‘‘සම්බන්ධස්ස පුරිසායත්තත්තා ‘තිකිච්ඡාසංසයෙසූ’ති පකතිවිසෙසනන්ති ආහ- ‘තිකිච්ඡාය’මිච්චාදි’ත්‍යාදිකං සබ්බං යථායොගමෙත්ථාපි වත්තබ්බන්ත්‍යතිදිසති. විස්සත්ථොති විසද්දස්ස අත්ථො. අථ කිමිත්ථං ඡප්පච්චයන්තස්සෙව ද්විධොදාහරණන්ත්‍යාසඞ්කියාහ- ‘අත්ථභෙදා ද්විධොදාහරණ’න්ති. නිකෙතො නිවාසො, සඞ්කෙතො ලක්ඛණං.

Mit dem Ausdruck ‚wie zuvor, die Qualifizierung des Stammworts usw.‘ weist er darauf hin, dass all dies auch hier entsprechend anzuwenden ist: ‚Weil die Verbindung vom Menschen abhängt, sagte er: „bei Heilung und Zweifel“ ist die Qualifizierung des Stammworts – „von der Heilung“ usw.‘ ‚Vissattho‘ ist die Bedeutung des Wortes mit ‚vi‘. Wenn man sich nun fragt: ‚Warum gibt es hier ein zweifaches Beispiel gerade für das, was auf das Suffix -cha endet?‘, sagt er: ‚Ein zweifaches Beispiel aufgrund des Bedeutungsunterschieds‘. ‚Niketa‘ bedeutet Wohnstätte, ‚saṅketa‘ bedeutet Zeichen.

3. නින්දා

3. Tadel

නින්ද=ගරහායං තතො ‘‘ඉත්ථියමණත්තිකයක්‍යා චෙ’’ති (5-49) අප්පච්චයෙ තතො ‘‘ඉත්ථියමත්වා’’ති (3-26) ආප්පච්චයෙ රූපං. බන්ධතීති බධකො.

‚Nindā‘ steht im Sinne von Tadel (garahā); daraus entsteht die Form, wenn durch die Regel ‚itthiyamaṇattikayakyā ce‘ (5-49) das a-Suffix und danach durch die Regel ‚itthiyamatvā‘ (3-26) das ā-Suffix angefügt wird. ‚Er bindet‘ ist der Peiniger (badhako).

4. තුංස්මා

4. Das Suffix -tuṃ

තුංස්මාතීහ පච්චයග්ගහණමාචික්ඛති ‘තුංතායෙ’ච්චාදිනා. තතො චෙති යතො තුංස්මාති පච්චයස්සෙව ගහණං යතො ච විසෙසන නිද්දෙසො, තතොති අත්ථො. පච්චයග්ගහණෙ තදාදිග්ගහණං විඤ්ඤායතෙ… ‘‘පච්චයග්ගහණෙ යස්මා සො විහිතො තදාදිනො ගහණ’’න්ති ඤායතො. විසෙසනත්තෙන වත්තුමිච්ඡිතත්තා තදන්තග්ගහණං… ‘‘විධිබ්බිසෙසනන්තස්සා’’ති (1-13) වචනාභි මනසි නිධායාහ- ‘යතො කිරියත්ථා’ඉච්චාදි. සො කිරියත්ථො ආදි යස්ස සමුදායස්ස සො තදාදි සො පච්චයොන්තෙ තස්ස (සො තදන්තො). තදාදිතදන්තසමුදායවිසෙසස්ස ගහණං, (නතු) තදන්තමත්තස්සෙ ත්‍යත්ථො[Pg.229]. නනු ච තුංස්මාඉති විසෙසනත්තෙන වත්තුමිච්ඡිතෙ භවතු ‘‘විධිබ්බිසෙසනන්තස්සෙ’’ති තදන්තග්ගහණං පච්චයග්ගහණෙ තු කථං තදාදිනො ගහණං වචනාභාවතොච්චාහ- ‘තදවිනාභාවිත්තා’ති. යතො විහිතො තෙන විනා න භවති සීලෙනෙති තදවිනාභාවී තස්ස භාවො තස්මා. ඉමාය යුත්තියා විඤ්ඤායතෙ-ත්ථො, යමාඛ්‍යායතෙ ‘පච්චයග්ගහණෙ යස්මා සො විහිතො තදාදිනො ගහණ’න්ති. භවත්වෙවං තදාදිනො තදන්තස්ස ච ගහණං, තතො කිප්ඵලංත්‍යාහ- ‘තෙනෙ’ච්චාදි.

Mit ‚tuṃsmā‘ weist er hier auf das Erfassen des Suffixes hin, durch ‚tuṃ-tāye‘ usw. Und mit ‚tato‘ ist gemeint: Da durch ‚tuṃsmā‘ das Suffix selbst erfasst wird und da eine Qualifizierung angegeben wird, deshalb ‚von diesem‘. Beim Erfassen eines Suffixes versteht man das Erfassen dessen, womit es beginnt... gemäß der grammatischen Regel: ‚Wenn ein Suffix erfasst wird, wird das erfasst, womit das beginnt, wofür es vorgeschrieben ist‘. Weil man es als Qualifizierung ausdrücken möchte, meint man das, was darauf endet... Unter Berücksichtigung der Aussage ‚Eine Vorschrift für ein Qualifizierungsmerkmal gilt für das, was darauf endet‘ (1-13) sagte er: ‚wovon der Handlungszweck...‘ usw. Jener Handlungszweck ist der Anfang jener Verbindung, das ist das damit Beginnende (tadādi); dieses Suffix steht an deren Ende, das ist das darauf Endende (tadanto). Die Bedeutung ist: Es wird die spezifische Verbindung erfasst, die damit beginnt und darauf endet, nicht aber bloß das darauf Endende allein. Nun, wenn man mit ‚tuṃsmā‘ eine Qualifizierung ausdrücken will, mag das Erfassen des darauf Endenden gemäß ‚Eine Vorschrift für ein Qualifizierungsmerkmal gilt für das, was darauf endet‘ stattfinden; aber wie erfolgt das Erfassen des damit Beginnenden beim Erfassen des Suffixes, da es an einer ausdrücklichen Regelung fehlt? Er sagt: ‚Wegen der untrennbaren Verbundenheit damit‘. Weil das, wofür es vorgeschrieben ist, naturgemäß nicht ohne dieses existiert, ist es untrennbar damit verbunden; wegen dieses Zustands. Durch diese Logik wird die Bedeutung verstanden, die so formuliert wird: ‚Wenn ein Suffix erfasst wird, wird das erfasst, womit das beginnt, wofür es vorgeschrieben ist‘. Dem sei so hinsichtlich des Erfassens des damit Beginnenden und des darauf Endenden; was ist aber der Nutzen davon? Er sagt: ‚deshalb‘ usw.

සපාදිතොති පාදිසහිතතො. ඛ ඡ සුප්පත්තාභාවාති ඛ ඡ සානං උප්පත්තියා අභාවා. වුත්තප්පකාරස්සෙව තුංප්පච්චයන්තස්ස පකතිභාවෙන ගහණා සපාදිතො ඛ ඡ සානමනුප්පත්තීති අධිප්පායො. විපුබ්බා ‘ජි-ජයෙ’ඉච්චස්මා තුංපච්චයන්තා ‘විජෙතුමිච්ඡතී’ති අත්ථෙ ‘‘තුංස්මා’’ඉච්චාදිනා(සො), තුංස්සච ලොපො, නෙමිත්තිකෙ එකාරෙ නිවත්තෙ ‘ජිස ජිස ඉති ද්විත්තෙ අනාදිබ්‍යඤ්ජනලොපො ‘‘ජිහරානං ගී’’ති (5-102) ගී. ජිගීසප්පකතිතො ‘‘භූතෙ ඊඌං’’ඉච්චාදිනා (6-4) ඊ. තස්මිං අඤ. ‘‘ආ ඊ ඌ ම්හා ස්සා ස්සම්හානං වා’’ති (6-33) ඊස්ස රස්සෙ බ්‍යජිගීසි. යදි තු සපාදිතො සස්ස උප්පත්ති සියා, තදා බ්‍යජිගීසීති එත්ථ ද්විබ්බචනං කරීයමානං සප්පච්චයන්තස්ස පඨමස්සෙකස්සරස්ස ද්විබ්බචනං භවතීති ‘‘ඛ ඡ සාන’’මිච්චාදිනා (5-69) විජිය ඉති සමුදායෙ ආදිභූතස්ස විසද්දස්ස සියා ඊම්හි ච විහිතෙ සපාදිනො පකතිභාවොති විසද්ද පුබ්බෙ අඤාගමො සියා, තතො ච අවිවිජිසීති අනිට්ඨම්පසජ්ජෙය්‍ය.

‚Sapādito‘ bedeutet: mitsamt den Präfixen (pa usw.). ‚Wegen des Nicht-Entstehens von kha, cha, sa‘ bedeutet: wegen des Ausbleibens des Entstehens von kha, cha und sa. Die Absicht ist: Weil das auf das Suffix -tuṃ Endende in der beschriebenen Weise als Stammwort genommen wird, unterbleibt das Entstehen von kha, cha und sa mitsamt dem Präfix. Von der mit ‚vi‘ präfigierten Wurzel ‚ji – siegen‘, die auf das Suffix -tuṃ endet, wird im Sinne von ‚er wünscht zu siegen‘ durch die Regel ‚tuṃsmā‘ usw. das sa-Suffix gesetzt, das -tuṃ wird elidiert, und wenn der bewirkende e-Vokal weggefallen ist, erfolgt bei der Verdoppelung von ‚jisa jisa‘ die Elision des nicht-anfänglichen Konsonanten, und durch die Regel ‚jiharānaṃ gī‘ (5-102) entsteht ‚gī‘. Vom Stamm ‚jigīsa‘ wird durch ‚bhūte īūṃ‘ (6-4) das Suffix ī gesetzt. Bei diesem folgt der a-Infix. Durch ‚ā ī ū mhā ssā ssamhānaṃ vā‘ (6-33) wird das ī gekürzt, woraus ‚byajigīsi‘ entsteht. Wenn jedoch das sa-Suffix nach dem Präfix entstehen würde, dann würde bei der hier vorgenommenen Verdoppelung in ‚byajigīsi‘ der erste Vokal des mit dem Suffix Endenden verdoppelt werden; gemäß der Regel ‚kha cha sānaṃ‘ usw. (5-69) würde dies das am Anfang der Verbindung ‚viji‘ stehende ‚vi‘ betreffen, und wenn das ī vorgeschrieben wird, gäbe es den natürlichen Zustand mitsamt dem Präfix, sodass der a-Infix vor dem Wort ‚vi‘ stünde, woraus sich die unerwünschte Form ‚avivijisī‘ ergeben würde.

තුංස්මා ඉච්ඡායන්ති ච පකතිප්පච්චයත්ථානමුපදිට්ඨත්තා තෙන සභාව ලිඞ්ගෙන ඛ ඡ සප්පච්චයා තදන්තො ච අනුමිතො න පන තුං, තුමිහ සුතොති ආහ- ‘න තදන්තො, නාපි ඡ ඡසා’ති. ජිඝච්ඡාඉච්චත්‍ර ද්විත්තෙ පුබ්බස්ස ඝස්ස ‘‘චතුත්ථ දුතියානං තතියපඨමා’’ති (5-78) ගො. තස්ස ‘‘කවග්ගහානං චවග්ගජා’’ති (5-79) ජො. පාණිනිනාපීහ සප්පච්චය විධායකෙ සුත්තෙ වාක්‍යම්පි යථා සියාති වාවචනං කතං, තදයුත්තන්ති නිරාකත්තුමාහ- ‘වාක්‍යම්පි’ච්චාදි. පකත්‍යාදිත්‍යත්‍ර ආදි සද්දෙන අත්ථවිසෙසො ගහෙතබ්බො, පකති විසෙසො තුමන්තො, ඉච්ඡත්ථො-ත්ථවිසෙසො[Pg.230]. ඉදං ලක්ඛණන්ති ‘‘තුංස්මා ලොපො චිච්ඡායං තෙ’’ඉති ඉදං ලක්ඛණං. නියොගතොති නියමෙන. ආසඞ්කායමුපසඞ්ඛ්‍යාන’’න්ති (3-1-7) වාක්‍යකාරෙන වුත්තං නිරාකත්තුමාහ- ‘ආසඞ්කාය’මිච්චාදි.

Da in ‚tuṃsmā icchāyaṃ‘ die Bedeutungen von Stammwort und Suffix gelehrt werden, sind durch dieses wesensmäßige Merkmal die Suffixe kha, cha und sa sowie das darauf Endende erschlossen, nicht aber das -tuṃ; das -tuṃ ist hier zu hören, weshalb er sagte: ‚nicht das darauf Endende, noch auch cha und sa‘. Bei ‚jighacchā‘ (Hunger) wird bei der Verdoppelung das vorhergehende ‚gha‘ durch die Regel ‚Für die vierten und zweiten [Konsonanten] stehen die dritten und ersten‘ (5-78) zu ‚ga‘. Dieses wird durch die Regel ‚Aus den Konsonanten der ka-Gruppe entstehen die der ca-Gruppe‘ (5-79) zu ‚ja‘. Auch von Pāṇini wurde in der das Suffix vorschreibenden Regel das Wort ‚vā‘ (optional) eingefügt, damit auch ein Satz gebildet werden kann; um dies als unzutreffend zurückzuweisen, sagte er: ‚auch ein Satz...‘ usw. Bei ‚Stammwort usw.‘ ist mit dem Wort ‚usw.‘ die besondere Bedeutung zu verstehen; das besondere Stammwort ist das auf -tuṃ Endende, die besondere Bedeutung ist der Sinn des Wunsches. ‚Diese Regel‘ bezieht sich auf die Regel: ‚Nach -tuṃ erfolgt Elision, wenn der Wunsch ausgedrückt wird...‘. ‚Niyogato‘ bedeutet: zwingend. Um die Aussage des Vārttika-Autors ‚Eine Ergänzung im Falle des Befürchtens‘ (3-1-7) zurückzuweisen, sagte er: ‚beim Befürchten...‘ usw.

අචෙතනත්තා කූලස්ස ඉච්ඡායාසම්භවොති ‘කූලප්පතිතුමිච්ඡතී’ති වාක්‍යමෙවෙච්ඡාපකාසනමසිද්ධං, තෙනාසිද්ධෙන වාක්‍යෙනාසිද්ධානං ඛ ඡ සානං සාධනං අසිද්ධෙනාසිද්ධසාධනං. ඉච්ඡාවචනිච්ඡාති ඉච්ඡාය වත්තුමිච්ඡා. ඉච්ඡායපවත්තිතො උපලද්ධීති ඉච්ඡාය උපලද්ධි උපාලම්බො පරිජානනං පවත්තිතොති අත්ථො. චෙතනාවතිචාති වුත්තං තස්මා චෙතනාවති පවත්තිතො උපලද්ධිං දස්සෙත්වා තදපදෙසෙ නාචෙතනෙපි දස්සෙතුං ‘යොපෙසා’තිආදිමාහ. දෙවදත්තෙ රජ්ජු ඛීලාදිපාණිනා උය්‍යොගො, කූලෙ මත්තිකාවිකීරණාදි. රජ්ජු ගුණො. ඛීලො සංක්වාදි.

Da das Ufer unbeseelt (acetana) ist, ist ein Wunsch unmöglich; daher ist schon der Satz ‚Das Ufer will herabstürzen‘ als Ausdruck eines Wunsches unbewiesen. Durch diesen unbewiesenen Satz das Vorhandensein der unbewiesenen Suffixe kha, cha und sa zu beweisen, bedeutet, Unbewiesenes durch Unbewiesenes zu beweisen. ‚Wunsch, den Wunsch auszudrücken‘ bedeutet der Wunsch, einen Wunsch in Worte zu fassen. ‚Wahrnehmung aus dem Auftreten des Wunsches‘ bedeutet die Wahrnehmung, der Tadel oder das Erkennen des Wunsches, das in Erscheinung tritt. Es wurde gesagt: ‚beim Beseelten‘. Nachdem er also die Wahrnehmung beim Beseelten gezeigt hat, sagte er ‚obwohl diese...‘ usw., um sie unter diesem Vorwand auch beim Unbeseelten aufzuzeigen. Bei Devadatta ist die Anstrengung durch ein Seil, einen Pflock usw. in der Hand gegeben; beim Ufer ist es das Herabrieseln von Erde usw. Seil bedeutet Schnur. Pflock bedeutet Pfahl usw.

පුලො තිණාදීනං සඞ්ඝාතො. සා සුනඛො මිමරිසතීති මර=පාණචාගෙ’ඉච්ඡායං තුමන්තා සො. ‘‘ඤි බ්‍යඤ්ජනස්සෙ’’ති (5-170) ඤි. ද්විත්තෙ පුබ්බතො-ඤ්ඤස්ස ලොපො ‘‘ඛ ඡ සෙස්වී’’ති (5-76) ද්විත්තෙ පුබ්බස්සාස්ස ඉමිමරිසති. තථා පිපතිසතීති ‘පතපථ=ගමෙන’ ඉච්චස්ස. සා මිමරිසතීති සතිපි සචෙතනත්තෙ විසත්තජීවිතස්ස සුනඛස්ස මරණිච්ඡා සම්භවතීති පටිපාදිතං. ‘‘ඉච්ඡාසන්තා පටිසෙධො වත්තබ්බො’’ති (3-1-7) පාණිනීයවාත්තිකකාරෙන වුත්තං, තන්නිරාකත්තුමාහ- ‘බුභුක්ඛිතු’මිච්චාදි. ජාතිපදත්ථනිස්සයෙන නිවුත්තිම්පටිපාදයමාහ- ‘ජාතිපදත්ථෙ’ච්චාදි. ඉතරො ඉච්ඡත්ථො.

‚Pulo‘ bedeutet ein Haufen von Gras usw. ‚Jene Hündin wünscht zu sterben (mimarisati)‘ – hier steht nach dem auf -tuṃ Endenden das sa-Suffix im Sinne des Wunsches bei der Wurzel ‚mar – das Leben aufgeben‘. Durch die Regel ‚ñi des Konsonanten‘ (5-170) wird ñi gesetzt. Bei der Verdoppelung erfolgt die Elision des folgenden ñ; durch die Regel ‚bei kha, cha und sa [wird das vorhergehende a] zu i‘ (5-76) wird das a des verdoppelten Teils zu i: ‚mimarisati‘. Ebenso verhält es sich mit ‚pipatisati‘ (er wünscht zu fallen) von der Wurzel ‚pat – gehen‘. Mit ‚Jene wünscht zu sterben‘ wird dargelegt, dass selbst bei einem beseelten Wesen, wie einem Hund, dessen Leben vergiftet ist, der Wunsch zu sterben möglich ist. Um die Aussage des Pāṇini-Vārttika-Autors ‚Ein Verbot ist bei bereits vorhandenem Wunsch auszusprechen‘ (3-1-7) zurückzuweisen, sagte er: ‚zu essen wünschen...‘ usw. Um das Aufhören unter Bezugnahme auf die Gattungsbedeutung darzulegen, sagte er: ‚in der Gattungsbedeutung...‘ usw. Das andere ist die Bedeutung des Wunsches.

5. ඊයො

5. Das Suffix -īyo

කරීයති සම්බන්ධීයතීති කම්මං. තඤ්ච නාම ජාති ගුණකිරියාදබ්බ සම්බන්ධතො පඤ්චධා භවති. තත්ථ නාමකම්මං’ ඩිත්ථො ඩවිත්ථොති නාමෙන පිණ්ඩස්ස සම්බන්ධා. ජාතිකම්මං ගොඅස්සොති ගොත්තාදිජාතියා පිණ්ඩස්ස සම්බන්ධා. ගුණකම්මං සුක්කොනීලොති සුක්කාදිනා ගුණෙන දබ්බස්ස [Pg.231] සම්බන්ධා. කිරියාකම්මං පාචකො පායකොති පාචකාදිකිරියාය දබ්බස්ස සම්බන්ධා. දබ්බකම්මං දණ්ඩීවිසාණීති දණ්ඩාදිනා දබ්බෙන පිණ්ඩස්ස සම්බන්ධා. එවං කම්මස්ස පඤ්චප්පකාරසම්භවෙපිච්ඡායමත්ථෙ ඊයස්ස විධානතො ඉච්ඡාසම්බන්ධියෙව කම්මං ගය්හතීති කිරියාකම්මමෙවාත්‍ර ගය්හතෙ අමුකමෙවත්ථමුපදස්සෙන්තො ආහ- ‘යදිපි’ච්චාදි. අයඤ්ච නිපාත සමුදායො විසෙසාභිධානනිමිත්තාස්‍යුපගමෙ වත්තතෙ.

„Kamma“ (Objekt/Beziehung) ist das, was getan oder verbunden wird. Dieses ist fünffach durch die Verbindung mit Name (nāma), Gattung (jāti), Eigenschaft (guṇa), Tätigkeit (kiriyā) und Substanz (dabba). Darunter ist das „Namens-Kamma“ die Verbindung eines Körpers/Objekts (piṇḍa) mit einem Namen wie „Diṭṭha“ oder „Davittha“. Das „Gattungs-Kamma“ ist die Verbindung eines Körpers mit einer Gattung wie Rind, Pferd usw., wie „Rind“, „Pferd“. Das „Eigenschafts-Kamma“ ist die Verbindung einer Substanz mit einer Eigenschaft wie Weiß usw., wie „weiß“, „blau“. Das „Tätigkeits-Kamma“ ist die Verbindung einer Substanz mit einer Tätigkeit wie Kochen usw., wie „Koch“, „Tränker“. Das „Substanz-Kamma“ ist die Verbindung eines Körpers mit einer Substanz wie einem Stock usw., wie „Stabträger“, „Gehörnter“. Obwohl es so fünf Arten von Kamma gibt, wird hier – da das Suffix -īya im Sinne eines Wunsches (icchā) vorgeschrieben ist – nur das mit dem Wunsch verbundene Kamma erfasst, weshalb hier nur das Tätigkeits-Kamma genommen wird; um ebendiesen Sinn aufzuzeigen, sagt er: „yadipi“ usw. Und diese Gruppe von Partikeln wird verwendet, wenn man die Ursache für eine besondere Bezeichnung annimmt.

තථාපීතිලොකවුත්තිරයංවිසෙසාභිධානාරම්භෙ. තංසම්බන්ධියෙවාති ඉච්ඡාසම්බන්ධිඑව. අත්තනොපුත්තමිච්ඡතීත්‍යාදිවචනිච්ඡායමත්තසම්බන්ධිනිපුත්තාදො අත්තනොත්‍යනුවත්තියසුත්තන්තරෙනපච්චයොවිධීයතෙපාණිනිනා, එත්ථ ත්ව(ත්ත)ග්ගහණමන්තරෙනාත්ත සම්බන්ධින්‍යෙව පුත්තාදො කථං විඤ්ඤායතෙ විසෙසවචනාභාවෙ හි පරසම්බන්ධින්‍යපි පප්පොතීතීමංචොද්‍යමුබ්භාවය මාහ- ‘අත්තසම්බන්ධිනි’ච්චාදි. ඊයස්ස පරසම්බන්ධින්‍යපි පසඞ්ගොති සම්බන්ධො. කුතොචාහ-ඊයස්සාඉතිධානා’ති. අත්ථග්ගහණස්සාවචනෙ ඊයස්සානභිධානාති භාවො.

„Tathāpi“ (dennoch) bezieht sich auf den weltlichen Sprachgebrauch (lokavutti) beim Beginn einer besonderen Bezeichnung. „Taṃsambandhinyeva“ bedeutet: nur das mit dem Wunsch verbundene. Bei Äußerungen wie „Er wünscht sich seinen eigenen Sohn“ usw. wird von Pāṇini durch ein anderes Sūtra, das das Wort „attano“ (sein eigener) fortführt, das Suffix nur bei einem Sohn usw. vorgeschrieben, der mit dem bloßen Wunsch verbunden ist. Wie aber wird hier, ohne die Erwähnung von „atta“ (selbst/eigen), verstanden, dass es sich nur um einen Sohn handelt, der mit sich selbst verbunden ist? Denn in Ermangelung eines besonderen Ausdrucks würde dies auch für einen Sohn gelten, der mit einem anderen verbunden ist. Um diesen Einwand zu erheben, sagte er: „attasambandhini“ usw. Die Verbindung lautet: Es besteht die unerwünschte Anwendung des Suffixes -īya auch auf das mit einem anderen Verbundene. Und warum? Er sagt: „Weil -īya nicht ausgedrückt wird“ (īyassānabhidhānā). Der Sinn ist: Wenn das Wort „atta“ (selbst) nicht gesprochen wird, wird -īya nicht ausgedrückt.

අප්පත්තියාති කරණෙ හෙතුම්හි වා තතියා. එත්ථාති අත්තනො පුත්තමිච්ඡතීතෙත්ථාපි. න ඉට්ඨොති ඊයප්පච්චයො නාභිමතො. නෙවෙත්ථ භවිතබ්බන්ති වදතො-ධිප්පායාමාහ ‘සාපෙක්ඛත්ත යෙවෙති භාවො’ති. යදි අත්තනො පුත්තමිච්ඡතීති වත්තුමිච්ඡායං සාපෙක්ඛෙත්තෙපි සියා, තදායමනිට්ඨප්පසඞ්ගොති දස්සෙතුමාහ- ‘යදිචෙත්ථ’ඉච්චාදි.

„Appattiyā“ (durch Nicht-Erlangung) ist ein Instrumental (tatiyā) im Sinne des Mittels (karaṇa) oder des Grundes (hetu). „Ettha“ bedeutet: auch hier in „Er wünscht sich seinen eigenen Sohn“. „Na iṭṭho“ bedeutet: das Suffix -īya ist nicht erwünscht. Um die Absicht dessen darzulegen, der sagt „Hier darf es keinesfalls auftreten“, sagte er: „Der Sinn ist: wegen des Bestehens einer Abhängigkeit (sāpekkhattayeva)“. Um zu zeigen, dass, wenn dies auch bei bestehender Abhängigkeit der Fall wäre, wenn man sagen möchte „Er wünscht sich seinen eigenen Sohn“, diese unerwünschte Konsequenz einträte, sagte er: „yadicettha“ usw.

අනිට්ඨප්පසඞ්ගස්ස සරූපමාහ- ‘අත්තනො පුත්තීයතීති සියා’ති. උප්පජ්ජමානෙන ඊයෙනෙව අත්තත්ථස්සාභිහිතත්තා අත්තසද්දස්සාප්පයොගොති චෙතම්පි න සඞ්ගතන්ති පටිපාදයමාහ ‘න ච සක්කා’තිආදි. කස්මාදෙවං වත්තුං න සක්කාති ආහ- ‘පකති’ච්චාදි. අපූපාදිකාය පකතියා සමානත්ථස්සෙව විසෙසනස්ස වුත්තිපදෙ අන්තොභාව දස්සනාති අත්ථො. ක්වපනෙවං දිට්ඨන්ත්‍යාහ- ‘තංයථෙ’ච්චාදි. ‘‘තමස්ස සිප්පං සීලං පණ්‍යං පහරණං පයොජනං’’ති (4-27) ණිකෙ ආපූපිකො. නතු භින්නත්ථස්සාති බ්‍යතිරෙකං දස්සෙත්වා තං දිට්ඨන්තෙන සාධෙතුමාහ- ‘දෙවදත්තස්සි’ච්චාදි. කාරණමාහ- ‘සාම්‍යන්තරෙ’ච්චාදි. දෙවදත්තස්ස [Pg.232] ධුරුනො කුලන්ති සාම්‍යන්තරබ්‍යවච්ඡෙදාය දෙවදත්තසද්දස්සො පාදානතො ගුරුකුලන්ති වුත්තිපදෙන දෙවදත්තත්ථස්සාන්තො භාවොති අත්ථො. තමෙත්ථොපි සමානන්තූපදස්සෙන්තො ආහ- ‘තථෙහාපි’ච්චාදි. අථාත්තනො පුත්තමිච්ඡතීත්‍යෙතස්මිං වාක්‍යෙ පදස්සාන්වාඛ්‍යානතො අත්තසද්දස්සාප්ඵයොගො කින්න සියාති දස්සෙතුමාහ- ‘නචාපි’ච්චාදි.

Er nennt die Natur dieser unerwünschten Konsequenz mit den Worten: „Es würde ‚attano puttīyati‘ heißen.“ Auch der Einwand, dass „da die Bedeutung von ‚selbst‘ (atta) durch das Suffix -īya ausgedrückt ist, das Wort ‚atta‘ nicht gebraucht wird“, ist nicht schlüssig, was er mit den Worten zeigt: „na ca sakkā“ (und es ist nicht möglich) usw. Warum kann man das nicht so sagen? Er sagt: „pakati“ usw. Der Sinn ist, dass im zusammengesetzten Wort (vuttipada) nur ein Attribut einbegriffen sein kann, das die gleiche Bedeutung wie das Grundwort (pakati) wie Kuchen (apūpa) usw. hat. Wo wird dies so gesehen? Er sagt: „taṃ yathā“ (wie das Folgende) usw. Durch das Suffix -ṇika in der Regel „Das ist sein Handwerk, sein Charakter, seine Handelsware, seine Waffe, sein Zweck“ entsteht „āpūpika“ (Kuchenbäcker). Um das Gegenteil zu zeigen, nämlich „nicht aber eines mit einer anderen Bedeutung“, und dies durch ein Beispiel zu beweisen, sagt er: „devadattassa“ usw. Er nennt den Grund mit: „sāmyantare“ (bei einem anderen Besitzer) usw. Da das Wort „Devadatta“ zur Ausschließung eines anderen Besitzers gebraucht wird, wie in „die Familie von Devadattas Lehrer/Führer“, ist die Bedeutung von Devadatta nicht im zusammengesetzten Wort „gurukula“ (Lehrerfamilie) enthalten. Um zu zeigen, dass es sich hier ebenso verhält, sagt er: „tathehāpi“ (ebenso auch hier) usw. Um nun zu zeigen, warum bei der grammatikalischen Analyse des Satzes „attano puttmicchati“ das Wort „atta“ nicht weggelassen werden kann, sagt er: „nacāpi“ (und auch nicht) usw.

පදස්සාති පුත්තීයාදිනො පදස්ස. නචාපි අප්පයොගොති සම්බන්ධො. කාරණමාහ- ‘ඊයන්තස්සා’තිආදි. ඊයන්තො පුත්තීයාදි, නියොගතො න පප්පොතීති සම්බන්ධො. තබ්බාචීසද්දප්පයොගන්ති අඤ්ඤවාචීසද්දයොගං. සුතග්ගහණන්ති අසුතත්තාති වුත්තසුතග්ගහණං. අත්ථප්පකරණාද්‍යුපලක්ඛණන්ත්‍යනෙන අත්ථතො පකරණාදිතොපි පුත්තස්සත්ත නියතා ගම්‍යතෙ, සුතසද්දස්ස තු ගහණමුපලක්ඛණත්ථන්ති වදති.

„Padassa“ bezieht sich auf das Wort wie „puttīyati“ usw. Die Verbindung lautet: „und auch nicht der Nicht-Gebrauch“ (nacāpi appayogo). Er nennt den Grund mit: „īyantassa“ usw. „Īyanta“ ist „puttīyati“ usw.; die Verbindung ist: „es wird nicht zwingend erlangt“. „Tabbācīsaddappayoga“ bedeutet die Verwendung eines anderen bezeichnenden Wortes. „Sutaggahaṇa“ (die Erwähnung des Gehörten) bezieht sich auf die Erwähnung des Gehörten, wie in „weil es nicht gehört wurde“. Mit der Formulierung „durch die Bestimmung aus Bedeutung, Kontext usw.“ sagt er, dass die Zugehörigkeit des Sohnes zu sich selbst auch aus der Bedeutung, dem Kontext usw. als notwendig erkannt wird, während die Erwähnung des Wortes „suta“ (gehört) nur der Veranschaulichung dient.

නනු ච සුත්තෙ කම්මාති වුත්තත්තා කම්මසමුදායතොපීයො සියා ත්‍යාසඞ්කියෙව (මභා)වං සාධයමාහ- ‘කම්මා’තිආදි. වත්තුං ඉට්ඨා එකසඛ්‍යා යස්ස කම්මසාමඤ්ඤස්ස තං තථාවුත්තං. වත්තුමිට්ඨෙක සඞ්ඛ්‍යස්ස ගහණමාහ- ‘කම්මසමුදායතො’ති. කිම්පනාවයවතො න සියා’ මහන්තම්පුත්තමිච්ඡතී’ච්චත්‍ර පුත්තමිච්චතොච්චාසඞ්කියාහ ‘අවයවතොපි සාපෙක්ඛත්තායෙවා’ති. න භතීති සම්බන්ධො. එවඤ්චරහි ඉදම්පි න සිජ්ඣතීති චොදෙන්තො ආහ ‘චරහි’ච්චාදි. මහා චායං පුත්තොචෙති මහාපුත්තමිච්ඡතීති යදෙවං කරීයති තදායම්පයොගොති දස්සෙන්තො ආහ- ‘භවිතබ්බමෙවෙ’ච්චාදි.

Könnte man nicht einwenden, dass, weil im Sūtra „kamma“ (Objekt) steht, das Suffix -īya auch von einer Gesamtheit von Objekten (kammasamudāya) gebildet werden könnte? Um zu beweisen, dass dies nicht der Fall ist, sagt er: „kammā“ usw. Das, worüber man sprechen möchte (vattumiṭṭhā) und was eine Einzahl besitzt, nämlich die Allgemeinheit des Objekts (kammasāmañña), wird so bezeichnet. Über die Erfassung dessen, was eine Einzahl besitzt, über die man sprechen möchte, sagt er: „von einer Gesamtheit von Objekten“ (kammasamudāyato). Warum sollte es aber nicht von einem Teil (avayava) gebildet werden? Bei „Er wünscht sich einen großen Sohn“ könnte man einwenden, dass er „einen Sohn wünscht“, worauf er sagt: „auch von einem Teil wegen der Abhängigkeit (sāpekkhattāyeva)“. Die Verbindung lautet: „es tritt nicht auf“ (na bhavati). Wenn dem so ist, wendet er ein: „Dann gelingt auch dies nicht“, und sagt: „carahi“ (dann) usw. Um zu zeigen, dass, wenn man es so bildet: „Dieser Sohn ist groß, er wünscht sich einen großen Sohn“, diese Verwendung zulässig ist, sagt er: „bhavitabbameva“ (es muss durchaus so sein) usw.

6. උපමා

6. Vergleich (upamā).

උපමීයතෙ පරිච්ඡිජ්ජති සාධීයතීත්‍යත්ථො. කීදිසන්තමුපමානමිච්චාහ- ‘පසිද්ධසාධම්‍යා’ඉච්චාදි. පසිද්ධො ගවාදි, තස්ස සාධම්‍යා සමාන රූපතාය යම්පසිද්ධස්ස ගවයාදිනො සාධියස්ස සාධනං තමුපමානන්ත්‍යත්ථො. සමානො ධම්මො-ස්සෙති සධම්මො, ගවාදියෙව. තස්ස භාවො සාධම්‍යං. සාධ්‍යතෙ උපමීයතෙ-නෙනෙති සාධනමුපමානං ගවාදි. සාධුතෙ උපමීයතෙති සාධියො, ගවයාදි. තස්ස සාධනං සාධියසාධනං.

Der Sinn ist: Es wird verglichen, abgegrenzt, bewiesen. Um zu zeigen, welcher Art das Vergleichsobjekt (upamāna) ist, sagt er: „pasiddhasādhamyā“ (durch die bekannte Gemeinsamkeit) usw. Das Bekannte ist das Rind (gava) usw. Der Sinn ist: Das Mittel zum Beweis (sādhana) des bekannten zu Beweisenden (sādhiya) wie des Wildrinds (gavaya) usw. durch dessen Gemeinsamkeit (sādhamya) – d. h. die Gleichgestaltigkeit – ist das Vergleichsobjekt (upamāna). Dasjenige, das eine gemeinsame Eigenschaft hat, ist gleichartig (sadharma), eben das Rind usw. Dessen Zustand ist die Gemeinsamkeit (sādhamya). Das, womit bewiesen bzw. verglichen wird, ist das Mittel (sādhana), das Vergleichsobjekt (upamāna) wie das Rind usw. Das, was bewiesen bzw. verglichen wird, ist das zu Beweisende (sādhiya) wie das Wildrind usw. Dessen Beweismittel ist das Mittel des zu Beweisenden (sādhiyasādhana).

පුත්තමිවාචරතීති [Pg.233] එත්ථ ‘ආවසථමාවසති’ච්චාදො විය ආධාරත්ථස්ස විඤ්ඤායමානත්තා පුත්තෙ විය මාණවකෙ මධුරන්නපානදානාදිකමාචරණං කරොතිච්චෙවමත්ථසම්භවෙන ද්වින්නම්පි උපමානොපමෙය්‍යභාවොත්‍යවගමයිතුමාහ- ‘පුත්තෙ’ඉච්චාදි. පසිද්ධෙන සාධනභාවෙනුපමානභූතෙ පුත්තෙ ආචරණම්පි පසිද්ධන්ති ආහ- ‘තම්පසිද්ධ’න්ති. තදාචරණෙන තෙන ආචරණෙන පුත්තමාණවකවිසයමාචරණං වා පුත්තමාණවක සද්දෙනුපචාරතො ගහෙත්වා විසයීවසෙන විසයභාවවොහාරොතිපි යුජ්ජති. වාක්‍යත්ථො පනෙතස්මිං පක්ඛෙ ‘පුත්තමිව පුත්තවිසය මාණවකමිව ආචරති මාණවකවිසයමාචරණං කරොතී’ති, වුත්තියන්තු යථාවුත්තමත්ථද්වයං යථායොගං යොජෙත්වා වෙදිතබ්බං.

In „Er verhält sich wie ein Sohn“ (puttamivācarati) wird – wie in „Er bewohnt die Herberge“ (āvasathamāvasati) usw. – die Bedeutung des Trägers (ādhāra) verstanden. Weil die Bedeutung möglich ist, dass er sich gegenüber dem Knaben (māṇavaka) wie gegenüber einem Sohn verhält, indem er ihm süße Speise, Trank usw. gibt, sagt er: „putte“ usw., um verständlich zu machen, dass zwischen beiden ein Verhältnis von Vergleichsobjekt (upamāna) und Verglichenem (upameyya) besteht. Da beim Sohn, der aufgrund seiner bekannten Eigenschaft als Mittel das Vergleichsobjekt darstellt, auch das Verhalten bekannt ist, sagt er: „tampasiddhaṃ“ (dieses ist bekannt). Durch dieses Verhalten, d. h. durch jenes Verhalten, oder indem man das Verhalten gegenüber dem Sohn und dem Knaben metaphorisch (upacārato) durch die Wörter „Sohn“ und „Knabe“ erfasst, ist auch die Bezeichnung als Beziehung von Objekt und Subjekt (visayīvasena visayabhāvavohāro) angemessen. Die Bedeutung des Satzes in dieser Hinsicht ist: „Er verhält sich wie gegenüber einem Sohn, d. h. gegenüber dem Objekt des Sohnes; er verhält sich wie gegenüber einem Knaben, d. h. er übt das Verhalten gegenüber dem Knaben aus.“ In der Erklärung (vutti) ist jedoch die zweifache erwähnte Bedeutung entsprechend anzupassen und zu verstehen.

නනු ච යජ්ජත්‍රොපමානොපමෙය්‍යභාවො වුත්තියං ඊයෙනෙව ජොතිතොති ඉවසද්දො නිවත්තතෙ, තදොපමානොපමෙය්‍යභාවො පුත්ත සද්දෙව වත්තතෙ, තං කථමුපමෙය්‍යවචනස්ස මාණවකසද්දස්ස වුත්තත්ථස්ස පයොගො යුත්තොච්චාසඞ්කියාහ- ‘උපමානවචනතො’ච්චාදි.

Könnte man nicht einwenden: Wenn in der Erklärung (vutti) das Verhältnis von Vergleichsobjekt und Verglichenem allein durch das Suffix -īya ausgedrückt wird und das Wort „iva“ (wie) wegfällt, dann liegt dieses Verhältnis von Vergleichsobjekt und Verglichenem allein im Wort „putta“ (Sohn). Wie ist es dann angemessen, das Wort „māṇavaka“ (Knabe), welches das Verglichene bezeichnet, zu gebrauchen, dessen Bedeutung bereits ausgedrückt ist? Um diesen Einwand zu erheben, sagt er: „upamānavacanato“ (vom Ausdruck des Vergleichsobjekts) usw.

තබ්බිසිට්ඨාචරණෙති තෙනොපමානෙන විසිට්ඨෙ ආචරණෙ. උපමානොපමෙය්‍යභාවස්සානිවත්තත්තාති එත්ථායමධිප්පායො ‘උපමාන විසිට්ඨාචරණෙ උපමානවචනතො ඊයස්ස විධානෙ නොපමෙය්‍යවචනමන්තරෙනොපමානවචනස්ස පවත්තීති උපමානොපමෙය්‍යභාවස්සානිවත්තී’’ති. අඤ්ඤථාති යද්‍යුපමානොපමෙය්‍යභාවස්ස ඊයෙනෙව ජොතිතත්තා තදන්තස්සුපමෙය්‍යෙ වුත්ති සියාත්‍යත්ථො. පබ්බතායතීති ‘‘කත්තුතායො’’ති (5-8) ආයො. උපමෙය්‍යස්සානිවත්තත්තා උපමෙය්‍ය කත්තුසාමඤ්ඤෙ තිප්පච්චයො.

„Tabbisiṭṭhācaraṇe“ bedeutet: bei einem Verhalten, das durch jenes Vergleichsobjekt ausgezeichnet ist. „Upamānopameyyabhāvassānivattattā“ bedeutet: Weil die Beziehung zwischen Vergleichsobjekt und Vergleichssubjekt nicht aufgehoben ist; hierbei ist dies die Absicht: „Wenn das Suffix -īya- nach dem Ausdruck des Vergleichsobjekts bei einem durch das Vergleichsobjekt ausgezeichneten Verhalten vorgeschrieben wird, so erfolgt die Verwendung des Ausdrucks des Vergleichsobjekts nicht ohne das Vorhandensein des Ausdrucks des Vergleichssubjekts; daher wird die Beziehung zwischen Vergleichsobjekt und Vergleichssubjekt nicht aufgehoben.“ „Aññathā“ (Andernfalls) bedeutet: Wenn das Verhältnis von Vergleichsobjekt und Vergleichssubjekt allein durch -īya- beleuchtet würde, dann würde das damit endende Wort auf das Vergleichssubjekt verweisen. Bei „pabbatāyati“ ist das Suffix -āya- durch die Regel „kattutāyo“ (5-8) gegeben. Weil das Vergleichssubjekt nicht aufgehoben ist, wird das Suffix -ti- bei der Allgemeinheit des Agens des Vergleichssubjekts angewendet.

7. ආධා

7. Grundlage

යථානන්තරසුත්තෙ උපමානෙ උපමෙය්‍යස්ස මාණවකස්ස පයොගො උපපන්නො, තථාත්‍රාපි ‘පාසාදෙ කුටිය’න්ති චොපමෙය්‍යස්සපයොගොති අතිදිසන්තො ආහ- ‘හෙට්ඨාවියෙ’ච්චාදි. උපමානෙ උපමෙය්‍යස්සානන්තොභාවාති අත්ථො. නනු කිමත්ථමිදමුච්චතෙ යවතායො පාසාදෙ [Pg.234] ඉවාචරති සො පාසාදමිවාචරතීතිපි වත්තුං සක්කාති නාත්ථභෙදො-ඤ්ඤත්‍ර වචනිච්ඡාභෙදාති පුබ්බෙනෙවෙත්ථාපි ඊයො සිද්ධො, තතො නාත්ථො-නෙන වචනෙනෙ ච්චාසඞ්කියාහ- ‘යදිපි’ච්චාදි.

Wie in der unmittelbar vorangehenden Regel die Verwendung des Vergleichssubjekts „māṇavaka“ (Schüler) beim Vergleichsobjekt angemessen ist, so wird auch hier die Verwendung des Vergleichssubjekts in „pāsāde kuṭiyaṃ“ (in der Hütte wie im Palast) übertragen, indem gesagt wird: „heṭṭhāviya...“ usw. Dies bedeutet das Enthaltensein des Vergleichssubjekts im Vergleichsobjekt. Nun, warum wird dies gesagt? Insofern er sich „wie in einem Palast“ verhält, kann man auch sagen: „Er verhält sich wie zu einem Palast“. Es gibt keinen Bedeutungsunterschied außer dem Unterschied in der Sprechabsicht, daher ist auch hier das Suffix -īya- bereits durch das Vorherige etabliert; folglich besteht kein Bedarf an dieser Formulierung. Um diesem Zweifel zu begegnen, wird gesagt: „yadipi...“ usw.

8. කත්තු

8. Agens

එත්ථ කත්තුතොඉති වචනා කම්මාති නිවත්තතෙ, ආයග්ගහණා ඊයො. කදා පන කත්තුවිසෙසො-වසීයතිච්චාහ-‘යත්ථ්‍යාදිසද්දසමානාධිකරණත්තෙ’තිආදි. පබ්බතායති හත්ථිච්චෙවමාදිනා හත්ථ්‍යාදි සද්දෙන සමානාධිකරණත්තෙ සතීති අත්ථො.

Hier wird durch den Ausdruck „kattuto“ (vom Agens) das Wort „kammato“ (vom Objekt) ausgeschlossen; durch die Erwähnung von -āya- wird das Suffix -īya- ausgeschlossen. Wann aber verbleibt die Besonderheit des Agens? Dazu heißt es: „yatthyādisaddasamānādhikaraṇatte...“ usw. Dies bedeutet: Wenn eine syntaktische Beiordnung mit Wörtern wie „hatthī“ (Elefant) in Sätzen wie „pabbatāyati hatthī“ (der Elefant verhält sich wie ein Berg) vorliegt.

9. ඣත්ථෙ

9. In der Bedeutung von cya

කොයං ච්‍යත්ථොච්චාසඞ්කිය ‘‘අභූතතබ්භාවෙ කරාසභූයොගෙ විකාරාචී’’ති (4-119) චීස්ස අභූතතබ්භාවෙ කරාදියොගෙසති විධානා ‘අභූතතබ්භාවො කරාදිවිසිට්ඨො’ති ආහ. අභූත තබ්භාවස්ස කරාදිවිසිට්ඨත්තා කරොත්‍යත්ථනිවත්තියාවස්සං පාණිනියා විය භුවිග්ගහණං කත්තබ්බමඤ්ඤථා කරොත්‍යත්ථෙපි සියාත්‍යාසඞ්කිය නිවත්තිහෙතුමාහ- ‘තෙනෙවා’තිආදි. යෙනෙව කරොත්‍යාදිවිසිට්ඨො අභූතතබ්භාවොච්‍යත්ථො තෙනෙව හෙතුනාති අත්ථො. භවත්‍යත්ථෙ-නෙන කාරණෙන ලද්ධෙ කරොත්‍යත්ථොප්‍යනිට්ඨො ලබ්භතිච්චාසඞ්කිය තන්නිවත්තිම්පටිපාදයමාහ- ‘කරොත්‍යත්ථෙ’ච්චාදි. අධවලං ධවලං කරොති ධවලීකරොතිච්චෙව චීප්පච්චයෙ කත්තබ්බෙ කම්මෙනෙව කරොතිස්සාභිසම්බන්ධස්ස දිට්ඨත්තාති අත්ථො. කාරණන්තරමාහ- ‘ඉහ චෙ’ච්චාදි. ඉතිසද්දො හෙතුම්හි යස්මා ඉහ කත්තුතොති වත්තතෙ තතොචෙති අත්ථො.

Aus der Befürchtung heraus „Was ist diese Bedeutung von cya?“, da das Suffix -cī- durch die Regel „abhūtatabbhāve karāsabhūyoge vikārācī“ (4-119) beim Eintreten eines zuvor nicht existierenden Zustands in Verbindung mit Verben wie kar- und bhū- vorgeschrieben wird, sagt er: „Der Zustand des Nicht-Gewesen-Seins ist durch kar- usw. qualifiziert“. Weil das Eintreten eines zuvor nicht existierenden Zustands durch kar- usw. qualifiziert ist, müsste man, um die Bedeutung von „tun“ auszuschließen, unbedingt die Wurzel bhū- erwähnen wie bei Pāṇini, da es andernfalls auch in der Bedeutung von „tun“ auftreten könnte. Um diesen Zweifel zu zerstreuen, nennt er den Grund für den Ausschluss: „tenevā...“ usw. Das bedeutet: Genau aus dem Grund, aus dem die Bedeutung von cya als der durch kar- usw. qualifizierte Eintritt eines neuen Zustands definiert ist. Aus Sorge, dass, wenn die Bedeutung von „werden“ durch diesen Grund erlangt wird, unerwünschterweise auch die Bedeutung von „tun“ erlangt werden könnte, erklärt er deren Ausschluss mit: „karotyatthe...“ usw. Das bedeutet: Wenn das Suffix -cī- in Formen wie „dhavalīkaroti“ anzuwenden ist, sieht man die Verbindung der Wurzel kar- nur mit dem direkten Objekt. Er nennt einen weiteren Grund mit: „iha ce...“ usw. Das Wort „iti“ steht im kausalen Sinne; die Bedeutung ist: „weil hier das Wort 'kattuto' fortgeführt wird, deshalb...“.

අසත්‍යත්ථස්ස පන භවත්‍යත්ථෙයෙවාන්තොභාවා න තන්නිවත්ති පටිපාදිතා. තප්පකරණෙති ධාතුප්පච්චයප්පකරණෙ. ද්විබ්බචනන්ති පටඉච්චස්ස ද්විබ්බචනං තතො ‘‘දිස්සන්තඤ්ඤෙපි පච්චයා’’ති (4-120) රාප්පච්චයො. ‘‘රානුබන්ධෙන්තසරාදිස්සා’’ති (4-132) අන්තසරාදිස්ස ලොපො. ච්‍යන්තා පච්චයාභාවත්ථං- ‘අචීතො’ති පච්චයවිධානසුත්තෙ පටිසෙධො න කතො, තෙනාහ-‘අචීතොති පටිසෙධාභාවා’ති. චීති භුසොඉති

Da jedoch die Bedeutung des Nicht-Seins bereits in der Bedeutung des Werdens enthalten ist, wird deren Ausschluss nicht eigens dargelegt. „Tappakaraṇe“ bedeutet: im Abschnitt über die Suffixe an Verbalwurzeln. „Dvibbacananti“ bezieht sich auf die Verdoppelung von „paṭa“. Danach folgt das Suffix -ra- gemäß der Regel „dissantaññepi paccayā“ (4-120). Die Elision des auslautenden Vokals usw. erfolgt durch die Regel „Rānubandhentasarādissā“ (4-132). Um das Fehlen von Suffixen nach Wörtern, die auf -cya enden, zu verhindern, wurde in der Regel zur Suffixvorschrift kein Verbot mit „acīto“ formuliert; deshalb sagt er: „wegen des Fehlens des Verbots 'acīto'“. „Cī“ bedeutet „sehr“.

පඨමන්තාචී[Pg.235]. ණාදිවුත්තිත්තා ‘‘එකත්ථතාය’’න්ති (2-119) විභත්තිලොපො. ඉහෙචෙති ‘ච්‍යත්ථෙ’’ ඉතීමස්මිංයෙව. න ච වුච්චතෙති සම්බන්ධො.

Das Suffix -cī- tritt nach einem Wort im Nominativ auf. Wegen des Status als ṇādi-Derivat erfolgt der Wegfall der Kasusendung gemäß der Regel „ekatthatāyaṃ“ (2-119). Und „hier“ bezieht sich genau auf diesen Ausdruck „cyatthe“. Die syntaktische Verbindung lautet: „und es wird nicht ausgedrückt“.

10. සද්දා

10. Wort

නනු ච අසති සුත්තෙ දුතියාග්ගහණෙ දුතියන්තෙහිච්චායං විසෙසො කුතො ලබ්භතෙ යෙන ‘සද්දාදීහි දුතියන්තෙහී’ති විවරණං කතන්ති සච්චං, තථාපි පච්චයවිධිම්හි යුත්තෙපි පඤ්චමියා නිද්දෙසෙ ‘සද්දාදීනී’ති දුතියායොපාදානසාමත්ථියා තථා විවරණං කතං.

Nun, wenn in der Regel keine Erwähnung des Akkusativs vorliegt, woher wird dann diese Besonderheit „von Wörtern mit Akkusativendung“ erlangt, weshalb die Erklärung „von Wörtern mit Akkusativendung wie sadda usw.“ gegeben wurde? Das ist wahr; dennoch wurde, obwohl bei der Vorschrift des Suffixes die Angabe im Ablativ angemessen ist, aufgrund der Aussagekraft der Verwendung des Akkusativs in „saddādīni“ die Erklärung in dieser Weise formuliert.

සබ්බත්ථාති ‘‘තමධීතෙ තං ජානාති කණිකාචා’’දො (4-14) සබ්බත්ථ. කිරියාවාත්‍යවධාරණෙන යං බ්‍යවච්ඡින්නං, තමුපදස්සෙන්තො ආහ- ‘න කාලෙ’ච්චාදි. යදීපි අධීතෙච්චාදීසු වත්තමානකාලෙන කත්තුනා එකවචනෙන ච නිද්දෙසො, තථාපි තෙසමප්පධානත්තා අඤ්ඤස්මිම්පි භූතාදිකෙ කාලෙ කම්මාදො සාධනෙ බහුවචනෙන ච පච්චයො සියා එවෙති භාවො.

„Überall“ meint überall in Regeln wie „tamadhīte taṃ jānāti...“ (4-14) usw. Um das aufzuzeigen, was durch die Einschränkung „kiriyā-“ (Handlung) ausgeschlossen wird, sagt er: „nicht in Bezug auf die Zeit...“ usw. Auch wenn in Ausdrücken wie „adhīte“ die Angabe in der Gegenwart, im Agens und im Singular erfolgt, so ist dies dennoch unbedeutend; folglich kann das Suffix auch in einer anderen Zeit wie der Vergangenheit usw., in einer anderen syntaktischen Funktion wie dem Objekt usw. und im Plural angewendet werden. Dies ist der Sinn.

නනු ච ‘‘ධාත්වත්ථෙනාමස්මී’’ති (5-12) ඉප්පච්චයෙ පත්තෙ-යමාරබ්භතෙ අස්සපි ධාත්වත්ථෙයෙව විධානං, තතො ච සද්දාදීහි ධාත්වත්ථෙ ඉප්පච්චයෙන න භවිතබ්බං, දිස්සතෙ ච ඉප්පච්චයපයොගොච්චාසඞ්කිය ‘නායමිප්පච්චයස්ස බාධකො’ති පටිපාදෙතුමාහ- ‘ධූවං කරොති’ච්චාදි. නානාභින්නං වාක්‍යං නානාවාක්‍යං, තස්ස භාවෙන, තෙන භින්නවාක්‍යභාවෙනායස්ස ඉප්පච්චයස්ස ච සමුච්චයතොති අත්ථො. ‘‘ධාත්වත්ථෙනාමස්මී’’ත්‍යෙකං වාක්‍යං, ‘‘සද්දාදීනි කරොත්‍ය’’පරං. එතානි ද්වෙ භින්නවාක්‍යානි- ‘ධාත්වත්ථෙ නාමස්මා ඉප්පච්චයො භවති, සද්දාදීනි කරොතිච්චස්මිං අත්ථෙ ආයො භවතී’ති පච්චෙකමාඛ්‍යාතාපෙක්ඛාය වාක්‍යපරිසමත්තියා භින්නතා, අභින්නෙ හි කිරියාපදෙකවාක්‍යතා, භින්නෙතු නානාවාක්‍යතා, නානාවාක්‍යෙ ච සති සමුච්චයො. න හි සාමඤ්ඤවිසෙසභාවෙන විධානමෙව බාධාහෙතු, කිඤ්චරහි එකවාක්‍යතාපි, තං යථා-‘බ්‍රාහ්මණානං දධි දිය්‍යතං, තක්කං කොණ්ඩඤ්ඤායෙ’ති. නානාවාක්‍යෙ තු සමුච්චයො, තං යථා- ‘බ්‍රාහ්මණා භොජීයන්තු, මාඪරාය වත්ථයුගලං දීයතූ’ති මාඪරො බ්‍රාහ්මණභාවෙන භොජීයතෙ වත්ථයුගලඤ්ච ලභතෙ, තෙනොජුකං [Pg.236] වුත්තෙන වත්ථයුගලදානෙන සාමඤ්ඤවුත්තං භොජනං න බාධීයතෙ, තථෙහාපි උජුකං විහිතෙනායෙන සාමඤ්ඤවිහිතො ඉප්පච්චයො න බාධීයතෙ ලක්ඛියානුරොධෙන සත්ථකාරස්ස වාක්‍ය භෙදාභෙදොති නානවට්ඨිතිදොසොති මඤ්ඤතෙ. තිම්හි ලෙ ච සිද්ධන්ති සම්බන්ධො.

Nun, wenn durch die Regel „dhātvatthenāmasmā“ (5-12) das Suffix -i- anzuwenden wäre, wird diese neue Regel eingeführt, die ebenfalls eine Vorschrift in der Bedeutung einer Verbalwurzel darstellt. Folglich sollte nach Wörtern wie sadda usw. in der Bedeutung einer Verbalwurzel das Suffix -i- nicht auftreten, aber man sieht dennoch die Verwendung des Suffixes -i-. Um dieser Sorge zu begegnen und darzulegen, dass „dieses das Suffix -i- nicht ausschließt“, sagt er: „dhūvaṃ karoti...“ usw. Ein „verschiedenes, getrenntes Verbalsatzgefüge“ ist ein getrennter Satz. Durch dessen Zustand, d.h. durch den Zustand getrennter Sätze, besteht eine Kombination von -āya- und -i-. Dies ist die Bedeutung. „dhātvatthenāmasmā“ ist ein Satz, „saddādīni karoti“ ist ein anderer. Diese beiden sind verschiedene Sätze: „In der Bedeutung einer Verbalwurzel tritt nach einem Nomen das Suffix -i- auf“ und „In der Bedeutung 'er macht Geräusche usw.' tritt das Suffix -āya- auf“. Die Verschiedenheit ergibt sich aus dem Abschluss des jeweiligen Satzes in Bezug auf das jeweilige Verbum. Denn bei einem ungeteilten Satz liegt die Einheit eines Satzes mit einem einzigen Verb vor, bei einem geteilten Satz jedoch die Natur mehrerer Sätze, und wenn getrennte Sätze vorliegen, gibt es eine Kombination. Denn nicht allein die Vorschrift im Sinne einer allgemeinen und einer besonderen Regelung ist der Grund für einen Ausschluss, sondern vielmehr auch die syntaktische Einheit. Wie zum Beispiel: „Den Brahmanen soll Quark gegeben werden, Buttermilch dem Koṇḍañña“. Bei getrennten Sätzen hingegen liegt eine Kombination vor, wie zum Beispiel: „Die Brahmanen sollen gespeist werden, Māḍhara soll ein Paar Gewänder erhalten“. Hier wird Māḍhara in seiner Eigenschaft als Brahmane gespeist und erhält zudem das Gewandpaar. Dadurch wird die allgemein ausgesprochene Speisung durch die direkt ausgesprochene Gabe des Gewandpaars nicht ausgeschlossen. Genauso wird auch hier das allgemein vorgeschriebene Suffix -i- durch das direkt vorgeschriebene Suffix -āya- nicht ausgeschlossen. Entsprechend dem zu erklärenden Sprachgebrauch entscheidet der Verfasser der Grammatik über die Trennung oder Nicht-Trennung der Sätze, daher meint man, dass kein Fehler der Unbeständigkeit vorliegt. Die syntaktische Verbindung lautet: „es ist etabliert bei -ti- und -la-“.

යප්පච්චයො න විහිතො පාණිනීආදීහි වියාති අධිප්පායො. ‘ජල දල- දිත්තියං’. ‘‘මානො’’ති (5-65) මානො, ‘‘කත්තරි ලො’’ති ‘‘පරොක්ඛායං චෙ’’ති (5-70) චග්ගහණෙන ‘දල දල’ඉතිද්විත්තං ‘‘ලොපොනාදිබ්‍යඤ්ජනස්ස’’ (5-75) ‘‘සරම්හා ද්වෙ’’ති (1-34) දස්සලස්ස ච ද්විභාවෙ දද්දල්ලමානා. ජලමානාති අට්ඨකථාවචනතොති ඉමිනා කිරියාසමභිහාරෙ යප්පච්චයාභාවං දස්සෙති. ඉමිනා ච සක්කතෙ විය භුසාභික්ඛඤ්ඤෙපි කිරියාසමභිහාරො කිරියාපරිවත්තනං, තඤ්ච යදා කිරියමඤ්ඤෙන කත්තබ්බමඤ්ඤො කරොති, තෙන කත්තබ්බඤ්චෙතරො, තදා භවතීති විඤ්ඤෙය්‍යං. ‘‘සාමඤ්ඤවිහිතා විධයො පයොගමනුසරන්තී’’ති ඉමිනා ලක්ඛණෙන ‘දල-දිත්තිය’න්ති ඉමස්මා ‘‘මානො’’ති සාමඤ්ඤෙන විහිතො මානප්පච්චයො භුසත්ථෙ ආභික්ඛඤ්ඤෙ ච භවිස්සති. දද්දල්ල මානාති එත්ථ භුසං ජලමානා, පුනප්පුන ජලමානාති ච අත්ථො වෙදිතබ්බො.

Die Absicht ist, dass das Suffix -ya nicht wie bei Pāṇini und anderen vorgeschrieben ist. 'jala dala' bedeutet Leuchten (dittiyaṃ). Durch das Suffix 'māna' (5-65), und durch das Erfassen von 'ca' in 'parokkhāyaṃ ce' (5-70) mit der Regel 'kattari lo', erfolgt die Verdoppelung von 'dala' zu 'dala-dala', und mit 'loponādibyañjanassa' (5-75) und 'saramhā dve' (1-34) sowie der Verdoppelung des Lautes 'la' entsteht 'daddallamānā'. Durch den Ausdruck des Kommentars 'jalamānā' wird das Fehlen des Suffixes -ya bei der Wiederholung/Intensivierung der Handlung (kiriyāsamabhihāra) gezeigt. Und dadurch ist, wie im Sanskrit, die Wiederholung der Handlung auch bei starker Intensität oder Häufigkeit ein Wechsel der Handlung; und dies ist so zu verstehen, dass es eintritt, wenn eine von einem auszuführende Handlung ein anderer tut, und was von jenem zu tun ist, dieser tut. Nach der Regel 'Allgemein vorgeschriebene Regeln folgen dem tatsächlichen Gebrauch' wird das Suffix 'māna', das allgemein durch 'māno' nach der Wurzel 'dala' (Leuchten) vorgeschrieben ist, in der Bedeutung von Intensität und Häufigkeit auftreten. Unter 'daddallamānā' ist hier die Bedeutung 'stark leuchtend' oder 'wiederholt leuchtend' zu verstehen.

11. නමො

11. Namo

නමො කරොති නමොසද්දමුච්චාරෙති, සද්දං කරොති සද්දමුච්චාරෙතීතිච්චෙවමත්ථො (න) ගහෙතබ්බෙ අනිස්සයනතො අනභිධානතො වා.

Die Bedeutung 'er bringt Verehrung (namo) dar' im Sinne von 'er spricht das Wort Namo aus' oder 'er macht ein Geräusch' im Sinne von 'er bringt einen Laut hervor' ist nicht anzunehmen, da es dafür keine Stütze gibt oder weil es so nicht ausgedrückt wird.

12. ධාත්වා

12. Dhātvā

අපරිනිප්ඵන්නොති අනිප්ඵන්නො අසිද්ධාවත්ථොති අත්ථො. කාරකසාධියොති යථාලාභං කාරකෙහි සාධියො. අසත්වභූතොති අදබ්බභූතො. අයන්තු කිරියාරූපො පදත්ථො පචත්‍යාදීනං වික්ලෙදනාදිපධානකිරියාරූපො ච තදවයවරූපා පුබ්බපරීභූතඋද්ධනාරො පනාදිකාදයො තාදත්ථියා ච පචත්‍යාදිවචනීයා. තස්මා යථා වුත්තලක්ඛණෙ ධාත්වත්ථෙ ධාතුතො විධීයමානො ත්‍යාදිප්පච්චයො තථාභූතමෙව [Pg.237] වදතීති භෙදාභාවා අභෙදසඞ්ඛ්‍යායෙකවචනෙනොච්චතෙ, ‘න බහුවචනෙන, තෙනෙත්ථ ‘ඨීයතෙ දෙවදත්තෙන, ඨීයතෙ දෙවදත්තෙහී’ති භවති. න යතොකුතොචීතිආදිනා යතො යත්ථ න දිස්සති, තතො තත්ථ න හොතීති දීපෙති. යතො යත්ථ විධි, ස තස්ස සම්බන්ධී භවතීති නාමෙහි වචනීයත්ථතො-ත්ථන්තරභූතො යොයං ධාත්වත්ථො කමාදීනමත්ථභූතො, සො සකත්ථොති සකත්ථෙයෙවායමිප්පච්චයො චුරාදිණිවියාති වෙදිතබ්බො.

'Aparinipphanna' (nicht vollendet) bedeutet 'nicht hervorgebracht', im Zustand des Noch-Nicht-Etabliertseins. 'Kārakasādhiya' (durch Faktoren zu bewirken) bedeutet 'durch die syntaktischen Faktoren (kāraka) je nach Verfügbarkeit zu bewirken'. 'Asattabhūta' (nicht substanzartig) bedeutet 'nicht als Ding existierend'. Dieser Gegenstandsbereich in Form einer Handlung ist die Haupttätigkeit wie das Erweichen etc. bei Worten wie 'pacati' (er kocht) und deren Teile, wie das vorherige und spätere Aufsetzen auf den Ofen usw., welche diesem Zweck dienen und durch Ausdrücke wie 'pacati' bezeichnet werden. Daher drückt das von der Wurzel in der oben beschriebenen Wurzelbedeutung vorgeschriebene Suffix wie -ti genau diesen Zustand aus. Da es keinen Unterschied gibt, wird es im Singular der Nicht-Verschiedenheit ausgedrückt und nicht im Plural; daher heißt es hier: 'ṭhīyate devadattena' (es wird gestanden von Devadatta) und 'ṭhīyate devadattehi' (es wird gestanden von den Devadattas). Mit der Passage 'na yato kutoci' usw. wird verdeutlicht: Wo es nicht zu sehen ist, da tritt es auch nicht auf. Wo eine Vorschrift gilt, da bezieht sie sich auf das Entsprechende. Diese Wurzelbedeutung, die sich von den durch Nomina auszudrückenden Bedeutungen unterscheidet und die Bedeutung von Kamma (Objekt) usw. darstellt, ist 'die eigene Bedeutung'. Daher ist dieses Suffix -i (-ippaccaya) in seiner eigenen Bedeutung zu verstehen, ähnlich wie das Suffix -ṇi der Curādi-Klasse.

තස්සචාති එකාරස්ස ච. අථ අතිහත්ථයතිච්චාදො පාදිවිසිට්ඨෙ එව ධාත්වත්ථෙ ඉප්පච්චයස්ස විධානා තදත්ථවිහිතෙනෙව ඉප්පච්චයෙන පාදිවිසිට්ඨො ධාත්වත්ථො වුත්තො, තෙන කිමත්ථො ඉප්පච්චයන්තස්ස පාදියොගොච්චාසඞ්කිය පයොජනමාඛ්‍යාතුමාහ- ‘අතිහත්ථයති’ච්චාදි. න සාමත්ථියන්ති සමත්ථතා නත්ථීති අත්ථො.

'Tassa ca' bedeutet 'und des Vokals e'. Nun, da in Wörtern wie 'atihatthayati' das Suffix -i nur bei einer durch Präfixe wie pa- usw. modifizierten Wurzelbedeutung vorgeschrieben ist, wird die durch Präfixe modifizierte Wurzelbedeutung eben durch das für diese Bedeutung vorgeschriebene Suffix -i ausgedrückt. Um den Zweck zu erklären, falls man sich fragt, wozu dann die Verbindung des auf das Suffix -i endenden Wortes mit Präfixen wie pa- dient, sagt er: 'atihatthayati' usw. 'Nicht die Fähigkeit' (na sāmatthiyaṃ) bedeutet, dass keine Eignung vorhanden ist.

13. සච්චා

13. Saccā

අත්ථමාචික්ඛති, වෙදමාචික්ඛතීති විග්ගහො. සුඛාපෙතිච්චාදො සුඛං වෙදයතිච්චාදිනා විග්ගහො. වාපාඨාති විකප්පෙන පාඨතො.

Die Auflösung (viggaha) lautet: 'er erklärt den Sinn' (attham ācikkhati), 'er erklärt die Veden' (vedam ācikkhati). Bei Wörtern wie 'sukhāpeti' lautet die Auflösung: 'er lässt Glück empfinden' usw. 'Vāpāṭha' bedeutet, dass die Lesart optional ist.

15. චුරා

15. Curā

අසති සුත්තෙ සකත්ථෙති කථං ලබ්භතීති ආහ- ‘අත්ථානති දෙසා’ති. අත්ථා-නතිදෙසාති අත්ථවිසෙසස්ස කස්සචි සුත්තෙ අනිද්දෙසාති අත්ථො. අත්ථවිසෙසස්සා-නතිදෙසමත්තෙන සකත්ථොයෙව ණිනා වාච්චොති කථං විඤ්ඤායතෙච්චාහ- ‘සකත්ථස්ස ච සුතත්තා’ති. චුර=ථෙය්‍යෙ ඉච්චාදීසු ථෙය්‍යාදිකස්ස සකත්ථස්ස සුතත්තාති අත්ථො. යොගවිභාගතොති ‘ණී’තියොගවිභාගතො, රජ්ජං කාරෙතීති එත්ථ සාම්‍යමච්චාදිකං සත්තඞ්ගං රජ්ජං පවත්තෙතීති වා අත්ථො, පයොජකබ්‍යාපාරෙ ණි.

Wenn es keine explizite Regel (sutta) gibt, wie wird dann 'in der eigenen Bedeutung' (sakatthā) erlangt? Dazu sagt er: 'atthānatidesā' (durch Nicht-Übertragung einer anderen Bedeutung). 'Atthānatidesa' bedeutet das Nicht-Angeben einer bestimmten anderen Bedeutung in der Regel. Wie aber versteht man allein dadurch, dass keine spezifische andere Bedeutung übertragen wird, dass das Suffix -ṇi die eigene Bedeutung ausdrückt? Er sagt: 'Weil die eigene Bedeutung überliefert ist' (sakatthassa ca sutattā). Dies bedeutet, dass in Fällen wie 'cura = Diebstahl' (theyya) usw. die eigene Bedeutung wie Diebstahl usw. überliefert ist. Durch die Aufteilung der Regel (yogavibhāga), nämlich der Regel 'ṇi', hat die Wendung 'rajjaṃ kāreti' (er regiert das Reich) die Bedeutung: 'er lässt das siebengliedrige Reich, bestehend aus Herrscher, Ministern usw., fortbestehen', wobei das Suffix -ṇi die Tätigkeit des Veranlassers (payojakabyāpāra) ausdrückt.

16. පයො

16. Payo

පයොජකො චොදකො බ්‍යාපාරකොති අත්ථො නනු ච වුත්තියං ‘කත්තාරං පයොජයතී’ති වුත්තං කථං පයුජ්ජමානස්ස කත්තුත්තංති ආහ- ‘පයුජ්ජමානො’ච්චාදි. නාවස්සං කිරියාපවත්තකත්තෙනෙව යොග්ගතාමත්තෙනපි [Pg.238] කත්තුත්තං සියාති දස්සෙන්තො ආහ- ‘කිරියාය යොග්ගො’තිආදි. පාසාණම්බලෙනුට්ඨාපෙති’ච්චාදීසු හි යොග්‍යතායපි කත්තුත්තාවසායොසියා, කොපනායං පයොජකබ්‍යපාරොති ආහ- ‘පෙසනෙ’ච්චාදි. දාසාදිනො හීනස්ස කත්ථචි අත්ථෙ නියොජනං පෙසනං. ගුරුආදිනො සක්කාරපුබ්බං බ්‍යාපාරණමජ්ඣෙසනං. තං පෙසනජ්ඣෙසනාදිකං ලක්ඛණං සභාවො යස්ස සො තථා වුත්තො.

'Der Veranlasser' (payojaka) bedeutet der Antreiber oder derjenige, der die Handlung bewirkt. Aber wird in der Erklärung (vutti) nicht gesagt: 'Er veranlasst den Handelnden' (kattāraṃ payojayati)? Wie kann dann der Veranlasste die Eigenschaft eines Handelnden (kattutta) haben? Dazu sagt er: 'Der Veranlasste' usw. Um zu zeigen, dass die Eigenschaft des Handelnden nicht zwingend nur durch das tatsächliche Ausführen der Handlung, sondern auch allein durch die Eignung dazu bestehen kann, sagt er: 'geeignet für die Handlung' usw. Denn in Sätzen wie 'Er lässt den Stein durch Kraft aufrichten' könnte man die Eigenschaft des Handelnden auch allein aufgrund der Eignung feststellen. Welcher Art ist nun diese Tätigkeit des Veranlassers? Dazu sagt er: 'beim Befehlen' usw. Das Anweisen eines Dieners oder eines anderen Untergebenen zu einem bestimmten Zweck ist 'Befehlen' (pesana). Das Bewegen eines Lehrers oder einer anderen Respektsperson zur Handlung unter vorheriger Ehrbezeugung ist 'Bitten/Auffordern' (ajjhesana). Dasjenige, dessen Merkmal oder Natur dieses Befehlen, Bitten usw. ist, wird so bezeichnet.

ආදිසද්දෙන ආනුකූල්‍යභාගිනො බ්‍යාපාරස්ස ගහණං, තථා ච ‘භික්ඛා වාසයති කාරීසො-ජ්ඣාපෙසී’ති සිජ්ඣති. භික්ඛා හි පචුරබ්‍යඤ්ජනවතී ලබ්භමානා වාසානුකූලං තිත්තිවිසෙසමුපජනයති. කාරීසොපි නිවාතෙ පදෙසෙ සුට්ඨු පජ්ජලිතොජ්ඣයනවිරොධි සීතකතමුපද්දවමපනයන්තො-ජ්ඣයනානුකූලසාමත්ථියමාදධාති තතො තෙසම්පි යුත්තම්පයොජකත්තන්ති.

Mit dem Wort 'und so weiter' (ādi-sadda) wird eine Tätigkeit erfasst, die zur Begünstigung beiträgt, und so ergeben sich Sätze wie 'Die Almosenspeise lässt ihn wohnen' (bhikkhā vāsayati) oder 'Der Düngerbrand ließ ihn studieren' (kārīso jjhāpesi). Denn wenn eine Almosenspeise mit reichlichen Beilagen erhalten wird, erzeugt sie eine besondere Sättigung, die dem Verweilen (Wohnen) förderlich ist. Auch der Dung (kārīsa), wenn er an einem windgeschützten Ort gut brennt, vertreibt die durch Kälte verursachte Störung, die dem Studieren entgegensteht, und verleiht so eine dem Studieren förderliche Fähigkeit. Daher ist es auch bei diesen angemessen, ihnen die Rolle des Veranlassers zuzuschreiben.

පයොජකබ්‍යාපාරෙතීදං පච්චයවිසෙසනං වා සියා පකතිවිසෙසනං වා. තත්ථ යදි පකතිවිසෙසනං සියා, තදා පයොජකබ්‍යාපාරෙ වත්තමානා ණීණාපී විධීයන්තීති (ගමනං) පති යො නියොගො තදත්ථො ගමි, න ගත්‍යත්ථො, තස්ස චායං පයොජ්ජොති ‘ගමයති මාණවකං ගාම’න්ති ගත්‍යත්ථස්ස පයොජ්ජෙ ‘‘ගතිබොධාහාරෙ’’ච්චාදිනා (2-4) විහිතා දුතියා න පප්පොති, තතො පකත්‍යත්ථවිසෙසනපක්ඛො දුට්ඨොති පච්චයවිසෙසනපක්ඛං දස්සෙතුමාහ- ‘පච්චයවිසෙසනං වෙදං න පකතිවිසෙසන’න්ති.

Der Ausdruck 'beim Geschäft des Veranlassers' (payojakabyāpāre) könnte entweder eine nähere Bestimmung des Suffixes (paccayavisesana) oder eine nähere Bestimmung der Basis (pakativisesana) sein. Wenn es darin eine Bestimmung der Basis wäre, dann würden die Suffixe -ṇi und -ṇāpe vorgeschrieben, wenn die Basis in der Bedeutung 'Geschäft des Veranlassers' steht. Die Wurzel 'gamu' hätte dann die Bedeutung des Befehls bezüglich des Gehens, nicht die Bedeutung des Gehens selbst. Und für denjenigen, der dadurch veranlasst wird, würde in einem Satz wie 'gamayati māṇavakaṃ gāmaṃ' (er lässt den Knaben ins Dorf gehen) der Akkusativ, der durch die Regel 'gatibodhāhāra...' (2-4) für den Veranlassten einer Wurzel der Bewegung vorgeschrieben ist, nicht angewendet werden können. Weil daher die Ansicht der Bestimmung der Basisbedeutung fehlerhaft ist, sagt er, um die Ansicht der Bestimmung des Suffixes aufzuzeigen: 'Dies ist eine Bestimmung des Suffixes, nicht eine Bestimmung der Basis'.

පයොජකමත්තග්ගහණෙති මත්තසද්දො සාමඤ්ඤවාචී, යථා ‘කඤ්ඤා මත්තං වාරයතී’ති. කත්තාරං යො පයුජ්ජති යො ච කරණාදීනං පයොජකො තෙසං සාමඤ්ඤෙන ගහණෙ සතීති අත්ථො. බ්‍යාපාරෙත්වෙවාති පයොජකග්ගහණමන්තරෙන බ්‍යාපාරෙඉච්චෙව වචනං කත්තබ්බං සියාති භාවො, තන්ති පයොජකග්ගහණං, විසිට්ඨො විසයො යස්ස පයොජකග්ගහණස්සතංතථාවුත්තං. කොපනායංවිසිට්ඨො විසයොච්චාහ- ‘යො ලොකෙ’ඉච්චාදි. ඉතොවාති වක්ඛමානස්ස හෙතුනො පරාමාසො. තන්ති චුරාදීහි ණිවිධානං. එවංසද්දො වක්ඛමානාපෙක්ඛො. තං [Pg.239] විසුං චුරාදීහි ණිවිධානමෙව වක්ඛමානප්පකාරෙන සඵලං සියා නාඤ්ඤථාති අත්ථො. තමෙව පකාරං දස්සෙති‘යදිමිනා’ච්චාදි.

Im Ausdruck 'Erfassung von bloß dem Veranlasser' (payojakamattaggahaṇe) drückt das Wort 'matta' Allgemeines aus, wie in 'Er wählt bloß ein Mädchen' (kaññāmattaṃ vārayati). Die Bedeutung ist: Wenn eine allgemeine Erfassung von demjenigen stattfindet, der den Handelnden antreibt, und von demjenigen, der die Instrumente usw. veranlasst. 'Sondern nur bei der Tätigkeit' (byāpāretveva) bedeutet, dass die Formulierung ohne die Erwähnung des Veranlassers einfach als 'bei der Tätigkeit' erfolgen müsste. 'Das' (taṃ) bezieht sich auf die Erfassung des Veranlassers. 'Dessen Bereich besonders ist', wird so genannt. Welches ist nun dieser besondere Bereich? Er sagt: 'Was in der Welt...' usw. 'Hieraus' (ito) bezieht sich auf den im Folgenden zu nennenden Grund. 'Das' (taṃ) ist die Vorschrift des Suffixes -ṇi nach den Wurzeln der Curādi-Klasse. Das Wort 'so' (evaṃ) bezieht sich auf das im Folgenden Erklärte. Die Bedeutung ist: Only diese gesonderte Vorschrift des Suffixes -ṇi nach den Curādi-Wurzeln wäre in der beschriebenen Weise fruchtbar, nicht anders. Er zeigt eben diese Weise durch 'yadiminā' usw.

17. ක්‍යොතා

17. Kyotā

කත්තරි විහිතෙසුපි මානන්තත්‍යාදීසු පරභූතෙසු ක්‍යො භවතීති විඤ්ඤායෙය්‍යාති ‘භාවකම්මෙසූ’ති න ක්‍යස්ස විසෙසනන්ති ආහ- ‘මානන්තත්‍යාදීන’මිච්චාදි.

Um zu verstehen, dass das Suffix -ya (kyo) eintritt, auch wenn die Suffixe, die mit 'māna', 'anta', 'ti' usw. beginnen, im Agens (kattar) vorgeschrieben sind und nachfolgen, sagte er: 'mānantatyādīnaṃ...' usw., um zu zeigen, dass 'bhāvakammesu' (im Zustand und im Objekt) keine Bestimmung (visesana) von -ya (kyo) ist.

යදි හි කත්තරි විහිතෙසු සියා, තථා සති තෙසමුභින්නං පධානත්තෙනාභිධීයමානානමඤ්ඤමඤ්ඤානපෙක්ඛත්තා අසම්බන්ධො සියා, න චෙ වම්භූතානමභිධානමත්ථි, න හි ‘ඨීයතෙ’ච්චස්මා භාවො කත්තා ච පතීයතෙ, නාපි ‘ගම්‍යතෙ’ච්චස්මා කම්මං කත්තාච. අපි තු භාවකම්මානෙව ගම්‍යන්තෙ, තෙනාහ- ‘තස්මා’ඉච්චාදි.

Denn wenn sie im Agens vorgeschrieben wären, gäbe es in diesem Fall keine Verbindung zwischen den beiden, da sie als Hauptbegriffe ausgedrückt würden und voneinander unabhängig wären; und es gibt keinen solchen Ausdruck. Denn aus 'ṭhīyate' wird weder der Zustand noch der Handelnde erkannt, noch wird aus 'gamyate' das Objekt und der Handelnde erkannt. Vielmehr werden nur Zustand und Objekt verstanden; daher sagte er: 'tasmā' usw.

තෙසමෙවාති මානන්තත්‍යාදීනමෙව. පරසමඤ්ඤාභි පරෙසං කච්චායනා නං පරොක්ඛාඉච්චෙව නාමං. තබ්බජ්ජිතෙසූති පරොක්ඛාසඤ්ඤිපච්චයවජ්ජිතෙසු. අපරොක්ඛෙසූති එත්ථ පරසමඤ්ඤාවසෙන පරොක්ඛාඉච්චනෙන සහ සමාසං දස්සෙත්වා ඉදානි අඤ්ඤථාපි පටිපාදෙතුං ‘අථවා’තිආදිමාහ. පරොක්ඛෙති ඉන්ද්‍රියාවිසයෙ කාලෙ. පරොක්ඛෙවිහිතා පච්චයාති ඉමිනා උපචාරෙන තද්ධිතප්පච්චයවසෙන වා පරොක්ඛාති සද්දනිප්ඵත්තිමාහ. තෙ පන‘අ උ’ ඉච්චාදයො. තතොති පරොක්ඛප්පච්චයතො.

'Nur von diesen selbst' bedeutet: nur von jenen, die mit 'māna', 'anta', 'ti' usw. beginnen. Denn nach der fremden Terminologie anderer Grammatiker (außerhalb von Kaccāyana) lautet der Name genau 'parokkhā' (Vergangenheit außerhalb des Sichtfelds). 'In den davon ausgeschlossenen' bedeutet: in denjenigen Suffixen, die von der Bezeichnung 'parokkhā' ausgeschlossen sind. Nachdem er hier in 'aparokkhesu' das Kompositum mit 'parokkhā' gemäß der fremden Terminologie gezeigt hat, sagte er nun 'oder aber' usw., um es auch auf andere Weise zu erklären. 'Parokkha' bedeutet in einer Zeit außerhalb des Bereichs der Sinne. Mit 'die in der parokkha-Zeit vorgeschriebenen Suffixe' erklärt er durch Metapher oder durch ein Taddhita-Suffix die Ableitung des Wortes 'parokkhā'. Diese aber sind 'a', 'u' usw. 'Daraus' bedeutet: aus dem Parokkhā-Suffix.

නනු පුබ්බපක්ඛෙ ‘අපරොක්ඛෙසූ’ති එත්ථ ‘පරොක්ඛාවජ්ජිතෙසූ’ති අත්ථ වචනං යුජ්ජති, දුතියපක්ඛෙ පන ‘පරොක්ඛවජ්ජිතෙසූ’ති, තථා සති කථමෙත්ථ ‘පරොක්ඛාවජ්ජිතෙසූ’ති අත්ථවචනං යුජ්ජතීති ආහ- ‘තෙපනා’තිආදි. ඉධාති අපරොක්ඛෙසූති ඉමස්මිං. නනු ච ‘‘පරොක්ඛෙ අ උ’’ඉච්චාදිසුත්තෙ (6-6) ‘පරොක්ඛෙ’ති පකතිවිසෙසනන්ති පච්චයානං පරොක්ඛෙ විහිතතා කථන්ති මනසි නිධායාහ ‘පරොක්ඛෙ’ඉච්චාදි. භවනං භාවො කිරියාධාත්වත්ථො.

Nun, im ersten Fall ist bei 'aparokkhesu' die Erklärung 'ausgenommen die parokkhā-Suffixe' passend, im zweiten Fall jedoch 'ausgenommen die parokkha-Zeit'. Wie ist dann hier in diesem Fall die Erklärung 'ausgenommen die parokkhā-Suffixe' passend? Darauf sagte er: 'te panā' usw. 'Hier' bezieht sich auf dieses Wort 'aparokkhesu'. Nun, da im Sutra 'parokkhe a u' (6-6) das Wort 'parokkhe' eine Spezifikation des Stammes ist, wie können dann die Suffixe in der parokkha-Zeit vorgeschrieben sein? Mit diesem Gedanken im Sinn sagte er 'parokkhe' usw. Das Werden ist der Zustand (bhāva), d. h. die Bedeutung der verbalen Wurzel als Handlung.

සාධීයමානාවත්ථොති ඉමිනා සිද්ධාවත්ථා නිරස්සතෙ. පුබ්බපරීභූතො පධානකිරියාවයවභූතො කිරියාරූපො අත්ථො ලක්ඛණං සභාවො [Pg.240] යස්ස ධාත්වත්ථස්ස සො තථා වුත්තො. සත්වභූතොති එත්ථ පතීයතීති සෙසො. බහුවචනම්පි හොති පාකාපාකෙති අධිප්පායො, කරීයතීති කම්මං, තඤ්ච යදිපි නාමාදිකම්මමත්ථි, තථාපි ක්‍රියත්ථාඉච්චාධිකාරතො මානාදීනමඤ්ඤත්ථාලබ්භනතො ච කිරියා සම්බන්ධොව ගය්හතෙ, සු-සවනෙ සූයමානං.

Mit 'der Zustand des Bewirktwerdens' wird der bereits vollendete Zustand ausgeschlossen. Dasjenige, dessen Natur eine handlungsartige Bedeutung ist, die aus früheren und späteren Teilen besteht und einen Teil der Hauptaktion bildet, wird so bezeichnet. Bei 'wie ein Ding geworden' ist 'wird verstanden' zu ergänzen. Die Absicht ist, dass auch der Plural vorkommen kann, wie bei 'Kochen und Nicht-Kochen'. 'Das, was getan wird, ist das Objekt'; und obwohl es so etwas wie ein nominales Objekt gibt, wird es dennoch aufgrund der Leitregel über die Verbbedeutungen und weil die Suffixe 'māna' usw. nirgends sonst vorkommen, nur in Verbindung mit der Handlung erfasst; bei der Wurzel 'su' (hören) bedeutet es 'das Gehörte'.

පාණිනියෙහෙත්ථ ‘‘භින්දති කුසූලං’ත්‍යාදො යා භෙදනාදිකිරියා කම්මනි දිස්සතෙ, සා යදා සුකරත්තමත්තෙන සප්පධානත්තවචනිච්ඡායං කත්තුත්තෙප්‍යුපලබ්භති ‘භිජ්ජතෙ කුසුලො සයමෙවෙ’ච්චාදිනා, තදාස්ස කත්තුනො සුත්තන්තරෙන කම්මසරික්ඛභාවො විධීයතෙ ‘කම්මනිස්සයං කාරියං යථා සියා’ති. තන්නිස්සායාහ- ‘යදා කම්මමෙවෙ’ච්චාදි. යදා කම්මමෙව කත්තුභාවෙන විවච්ඡීයතෙති සම්බන්ධො. කථං කත්වා තථා විවච්ඡීයතෙච්චාහ- ‘අත්තසමවෙතාය’ඉච්චාදි. අත්තසද්දෙන කම්මමත්‍ර විවච්ඡිතං, අත්තනි සමවෙතා එකදෙසීභූතා අත්තසමවෙතා, තස්සා කිරියාය කම්මට්ඨකිරියායාති වුත්තං හොති.

Denn bei den Pāṇineern wird hier in Sätzen wie 'er spaltet den Kornspeicher' jene Handlung des Spaltens usw. am Objekt wahrgenommen. Wenn diese Handlung aufgrund der bloßen Leichtigkeit der Ausführung und mit der Absicht, sie als primär darzustellen, auch im Agens auftritt, wie in 'der Kornspeicher spaltet sich von selbst', dann wird für diesen Handlenden durch eine andere Regel eine Ähnlichkeit mit dem Objekt vorgeschrieben, damit die vom Objekt abhängige Operation stattfinden kann. Darauf gestützt sagte er: 'Wenn das Objekt selbst...' usw. Die Verknüpfung lautet: 'Wenn das Objekt selbst in der Rolle des Handlenden ausgedrückt werden soll'. Wie wird es so ausgedrückt? Dazu sagte er: 'durch die ihm innewohnende...' usw. Mit dem Wort 'atta' (selbst) ist hier das-Objekt gemeint. 'Ihm innewohnend' bedeutet, zu einem Teil von ihm geworden zu sein; 'durch diese Handlung' bedeutet durch die im Objekt befindliche Handlung.

සුභෙදත්තාදිනෙති හෙතුම්හි කරණෙ වා තතියා. අත්ථතොති ‘කම්මෙයෙව ක්‍යො’ති (න සක්ඛි) වුත්තන්ති අධිප්පායො. තථාහි ‘භිජ්ජතෙති සවනා කම්මතාවගම්‍යතෙ’ති ඉමිනා අත්ථතො කම්මෙයෙවක්‍යොතිපටිපාදිතමෙව. වුත්තමෙව ඵුටීකරමාහ- ‘භිජ්ජතෙ ඉච්චස්මිං පදෙ’ඉච්චාදි. අඤ්ඤථාති යදි කම්මෙයෙව තෙපච්චයො න සියා. අතොති භිජ්ජතෙ ඉච්චස්මා. උපසංහරමාහ- ‘තස්මා’ඉච්චාදි. කිං වචනෙනාති පාණිනීයානමිව කිං සුත්තත්තරෙනාති අත්ථො.

Bei 'subhedattā' (wegen der leichten Spaltbarkeit) steht der Instrumental im Sinne von Ursache oder Werkzeug. 'Dem Sinn nach' drückt die Absicht aus, dass damit gesagt ist: 'Das Suffix -ya (kyo) tritt nur im Objekt auf'. Denn durch die Aussage 'Durch das Hören von bhijjate wird das Objektsein verstanden' ist dem Sinn nach eben dargelegt, dass das Suffix -ya nur im Objekt steht. Um genau dieses Gesagte zu verdeutlichen, sagte er: 'In dem Wort bhijjate...' usw. 'Andernfalls' bedeutet: wenn das Suffix 'te' nicht im Objekt stünde. 'Daraus' bedeutet: aus dem Wort 'bhijjate'. Zusammenfassend sagte er: 'tasmā' usw. 'Wozu diese Aussage?' bedeutet: Wozu bedarf es einer weiteren Regel wie bei den Pāṇineern?

වචනාභාවෙපි කම්මකත්තරි පදසඞ්ඛාරක්කමොපදස්සනමුඛෙන වුත්ති ගන්ථං විවරිතුමාහ- ‘වාක්‍යතො’ඉච්චාදි. වාක්‍යතො උද්ධරිත්වා පදෙසඞ්ඛරියමානෙති ‘භිජ්ජතෙ කුසූලො සයමෙවෙ’ති වාක්‍යතො විසුං කත්වා භිජ්ජතෙ’ති පදෙ සඞ්ඛරියමානෙ නිප්ඵාදීයමානෙති අත්ථො. තදෙවාති පදත්ථසාමඤ්ඤමෙව. තන්නිප්ඵාදනෙති තස්ස සඞ්ඛරිමානස්ස පදස්ස සඞ්ඛරණෙ. සයන්තීමස්සාත්‍ර අත්තනාති අත්ථො. න කෙවල මනෙනෙතදෙව වුත්තං- ‘කම්මෙයෙව පච්චයො’ති, කිඤ්චරහි අඤ්ඤම්පත්ථීති දස්සෙතුමාහ- [Pg.241] ‘අනෙන චෙ’ච්චාදි. චො වත්තබ්බන්තරසමුච්චයෙ. අනෙනභිජ්ජතෙති සවනාඉච්චාදිනා ඉදඤ්චාහාති අත්ථො. කින්තදිච්චාහ ‘කම්ම කත්තුනො’ච්චාදි, න පදමුදාහරණන්ති කම්මකත්තුනො වාක්‍යමෙවොදාහරණං… වාක්‍යෙනෙව තස්ස පතීතියා මඤ්ඤතෙ. පදමෙවොදාහරණං කස්මා න සියාති ආහ- ‘පදෙහි’ච්චාදි. දුතියමුදාහරණං දස්සෙතුමාහ- ‘කත්තුනිස්සයො පි’ච්චාදි.

Um den Vuttigandha-Text zu erklären, indem er den Ablauf der Wortbildung beim Kammakattar (Reflexiv-Passiv) aufzeigt, selbst wenn eine explizite Aussage fehlt, sagte er: 'vākyato' usw. 'Aus dem Satz herausgelöst, während das Wort gebildet wird' bedeutet: getrennt aus dem Satz 'bhijjate kusūlo sayameve' (der Kornspeicher spaltet sich von selbst), während das Wort 'bhijjate' gebildet, d. h. hervorgebracht wird. 'Genau das' bedeutet: die bloße allgemeine Wortbedeutung. 'Bei dessen Hervorbringung' bedeutet: bei der Bildung jenes Wortes, das gebildet wird. 'Sayan' bedeutet hier: durch sich selbst. Er hat hiermit nicht nur gesagt: 'Das Suffix tritt nur im Objekt auf', sondern um zu zeigen, dass es noch etwas anderes gibt, sagte er: 'anena ce' usw. Das Wort 'ca' dient der Verbindung mit einer weiteren Aussage. 'Mit diesem...' bedeutet, dass er mit 'Durch das Hören von bhijjate...' usw. auch dies gesagt hat. Was ist das? Er sagte: 'des Kammakattar...' usw. Ein einzelnes Wort ist nicht das Beispiel, sondern der ganze Satz ist das Beispiel für den Kammakattar, da man davon ausgeht, dass das Verständnis dafür nur durch den Satz erfolgt. Warum kann nicht das bloße Wort das Beispiel sein? Dazu sagte er: 'padehi' usw. Um das zweite Beispiel zu zeigen, sagte er: 'Auch das vom Agens Abhängige...' usw.

අස්මිං පක්ඛෙති අස්මිං කත්තුත්තෙන විවච්ඡිතෙ පක්ඛෙ. තබ්බිසයත්තන්ති කම්මවාචීසයං සද්දවිසයත්තං. භාවකම්මෙසූතීමස්ස කත්තරිච්චස්ස ච පච්චයවිසෙසනත්ථෙ සති සාමත්ථියලද්ධම්පයොජනං දස්සෙතුමාහ- ‘භාවකම්මෙසූ’තිආදි. ඉමිනා අනෙන ච විසෙසිසත්තාති සම්බන්ධො. කින්තං විසෙසිතන්ති ආහ- ‘මානන්ත ත්‍යාදීසූ’ති. කින්තම්පයොජනන්ති පයොජනං දස්සෙතුමාහ- ‘ත්‍යාදීන’මිච්චාදි. යදි භාවකම්මෙසු කත්තරි ච තෙන තෙන සුත්තෙන මානාදයො න සියුං, කථන්තං විසෙසිතෙසු මානාදීසු පරෙසු ක්‍යාදයො සියුන්තීමිනා සාමත්ථියෙන ( ) භාවකම්මෙසු කත්තරි ( ) ච ‘‘වත්තමානෙති අන්ති’’ච්චාදිප්පභුතිකෙහි (6-1) සුත්තෙහි යථාලාභං භාවාදීසු පච්චයා හොන්තීති විඤ්ඤායතීති භාවො.

'In dieser Alternative' bedeutet: in dieser Alternative, in der es als Agens ausgedrückt werden soll. 'Das Beziehen darauf' bedeutet das Beziehen auf das das Objekt bezeichnende Wort selbst. Um den durch die inhärente Kraft erlangten Nutzen aufzuzeigen, wenn 'bhāvakammesu' (im Zustand und im Objekt) und 'kattari' (im Agens) als Bestimmung des Suffixes dienen, sagte er: 'bhāvakammesu...' usw. Die Verbindung lautet: 'weil sie durch dieses und jenes spezifiziert sind'. Was ist spezifiziert? Er sagte: 'in jenen, die mit māna, anta, ti usw. beginnen'. Was ist der Nutzen? Um den Nutzen zu zeigen, sagte er: 'der mit ti beginnenden...' usw. Wenn durch die jeweiligen Sutras die Suffixe māna usw. nicht im Zustand, im Objekt und im Agens vorgeschrieben wären, wie könnten dann die Suffixe wie -ya (kyādayo) folgen, wenn jene spezifizierten Suffixe wie māna usw. nachfolgen? Durch diese inhärente Kraft wird verstanden, dass im Zustand, im Objekt und im Agens die Suffixe durch Sutras wie 'vattamāneti anti' (6-1) usw. je nach Anwendbarkeit eintreten. Das ist die Absicht.

නතදත්ථං වචනමාරද්ධන්ති භාවකම්මෙසු කත්තරි මානන්තත්‍යාදිවිධානත්ථං පාණිනියෙහි විය සුත්තන්තරං නාරද්ධන්ති අත්ථො. අථ භාවකම්මෙසු කත්තරි ච මානාදිවිධානත්ථං වචනං නාරද්ධං ධාතුනියමනං ත්වස්ස වත්තබ්බන්ති තඤ්ච සාමත්ථියාව (ලබ්භතෙති) දස්සෙතුමාහ- ‘කිරියත්ථනියමොපි’ච්චාදි. අකම්මකා ධාතුතො භාවෙ කත්තරි ච සකම්මකා කම්මෙ කත්තරි චෙති කිරියත්ථනියමො යථාවුත්තෙන සාමත්ථියා ලබ්භතෙති සම්බන්ධො. අකම්මකානං කම්මවිරහා, සකම්මකානඤ්ච සතොපි භාවස්සාප්පධානත්තා අකම්මකා කත්තරි භාවෙ ච භවන්ති න කම්මෙ, සකම්මකා කම්මසබ්භාවා කත්තරි කම්මෙ ච භවන්ති න භාවෙතීදං සාමත්ථියං.

Es wurde kein Wortlaut zu diesem Zweck unternommen, das heißt, es wurde kein anderes Sūtra wie bei den Anhängern Pāṇinis unternommen, um māna, anta usw. im Zustand (bhāva), im Objekt (karman) und im Agens (kartṛ) vorzuschreiben. Wenn nun keine Formulierung zur Vorschrift von māna usw. im Zustand, im Objekt und im Agens unternommen wurde, muss jedoch die Beschränkung der Wurzeln für dieses [Suffix] dargelegt werden. Um zu zeigen, dass dies allein durch die inhärente Leistungsfähigkeit erlangt wird, sagt er: „Auch die Beschränkung der Handlungsbedeutung...“ usw. Die Verbindung lautet: Die Beschränkung der Handlungsbedeutung – nämlich dass aus intransitiven Wurzeln [Suffixe] im Zustand und im Agens, und aus transitiven Wurzeln im Objekt und im Agens entstehen – wird durch die genannte Leistungsfähigkeit erlangt. Die Leistungsfähigkeit besteht darin: Da es intransitiven Wurzeln an einem Objekt fehlt, und da bei transitiven Wurzeln, obwohl ein Zustand existiert, dieser nebensächlich ist, treten intransitive Wurzeln im Agens und im Zustand auf, nicht aber im Objekt; transitive Wurzeln hingegen treten wegen des Vorhandenseins eines Objekts im Agens und im Objekt auf, nicht aber im Zustand.

කම්මමපෙක්ඛතෙති [Pg.242] පචාදිතො කත්තරි පඨමපුරිසෙකවචනෙ කතෙ පචතිච්චාදීසු පචාදිනො පචනාදිකිරියා ඔදනාදිකං කම්මමපෙක්ඛතෙ. කත්තුත්තමපෙක්ඛතෙති භවතිච්චාදීසු භූආදීනං භවනාදිකිරියා කත්තුමත්තමපෙක්ඛතෙ.

„Erwartet ein Objekt“: Wenn die erste Person Singular im Agens von [der Wurzel] pac (kochen) usw. gebildet wird, erwartet die Kochhandlung usw. von pac usw. in Wörtern wie pacati (er kocht) ein Objekt wie Reis usw. „Erwartet den Agens“: In bhavati usw. erwartet die Existenzhandlung usw. von bhū (sein) usw. bloß den Agens.

20. ණිණා

20. Die Suffixe ṇi und ṇa

යදත්ථන්ති යංපයොජනං.

„Zu welchem Zweck“ bedeutet „welcher Nutzen“.

23. ජ්‍යා

23. Jyā

ජිනන්තොති ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති (1-33) රස්සො. සබ්බත්ථෙව යත්ථ කත්තරි පච්චයො තත්ථ විකරණාපි කත්තරියෙව, යත්ථ භාවකම්මෙසු තත්ථ විකරණාපි භාවකම්මෙසුයෙව,… එකාය පකතියා කාරකභෙදෙ(න) පච්චයස්සාසම්භවතො. තස්මා සහාභිධානානං මානාදිවිකරණානං කථන්නාම සහාසම්භවං ගච්ඡෙය්‍යුන්ති විධීයන්තෙ.

„Jinanto“: Die Kürzung erfolgt nach der Regel „Kürzung eines langen [Vokals] vor einem Konsonanten“ (Kaccāyana 1-33). Überall dort, wo das Suffix im Agens steht, steht auch das Klassenzeichen (vikaraṇa) nur im Agens; wo es im Zustand oder im Objekt steht, steht auch das Klassenzeichen nur im Zustand oder im Objekt, da es unmöglich ist, dass bei einer einzigen Stammform ein Suffix in einer anderen Kasusbeziehung (kāraka) steht. Daher werden die Klassenzeichen wie māna usw., die zusammen ausgedrückt werden, vorgeschrieben, damit sie nicht unvereinbar miteinander werden.

27. භාව

27. Zustand

විවච්ඡාභෙදෙනාති සකම්මකාකම්මකවචනිච්ඡාභෙදෙන. උභයත්ථාති භාවකම්මෙසු. කරීයතීති කත්තබ්බො කරණීයො. ‘‘අපවාද විසයෙ උස්සග්ගො නාභිනිවිසතී’’ති එසො උස්සග්ගධම්මො. තබ්බාදීනන්තු කෙසඤ්චුස්සග්ගානම්පි අපවාදවිසයෙ පවත්ති හොති බහුලාධිකාරා. යථා ‘‘භාවකම්මෙසු තබ්බානීයා’’ති උස්සග්ගො, ‘‘වදාදීහියො’’ති (5-30) අපවාදො තංවිසයෙපි තබ්බානීයා හොන්ති ‘ගන්තබ්බො ගමනීයො’ති වෙදිතබ්බොති.

„Durch den Unterschied der Absicht auszudrücken“: durch den Unterschied in der Absicht, transitive oder intransitive Ausdrücke zu verwenden. „In beiden Fällen“: im Zustand und im Objekt. „Es wird getan“: was getan werden muss (kattabba), was zu tun ist (karaṇīya). „Eine allgemeine Regel findet im Bereich einer Ausnahme keine Anwendung“ – dies ist das Wesen einer allgemeinen Regel. Bei einigen allgemeinen Regeln wie tabba usw. jedoch findet aufgrund der Autorität des Begriffs „vielfach“ (bahula) eine Anwendung im Bereich einer Ausnahme statt. Wie zum Beispiel die allgemeine Regel „tabba und anīya im Zustand und im Objekt“ [gilt] und die Ausnahme „iya nach vad usw.“ (5-30), so treten auch in deren Bereich die Suffixe tabba und anīya auf, wie in „gantabbo, gamanīyo“ (zu gehen); so ist es zu verstehen.

28. ධ්‍යණ

28. Dhyaṇa

කාරියං ‘‘ඤි බ්‍යඤ්ජනස්සා’’ති (5-170) ඤි.

Die grammatische Operation erfolgt durch das Suffix ñi gemäß „ñi vor einem Konsonanten“ (5-170).

30. වදා

30. Vadā

අන්නතොතීමිනා ‘භොග්ගමඤ්ඤ’න්තෙත්ථ අඤ්ඤං නාම අන්නවතා අඤ්ඤන්ති අත්ථමාහ.

Mit dem Wort „von einem anderen“ (annato) erklärt er in der Stelle „bhoggamaññaṃ“ die Bedeutung von „aññaṃ“ (ein anderes) als „ein anderes durch Speise (anna)“.

31. කීච්ච

31. Kīcca

කම්මකරො [Pg.243] භරිතබ්බතායෙච්චාදිනා කිරියාසද්දත්තං භච්චසද්දස්ස දස්සෙන්තො සඤ්ඤාභාවමපාකරොති. ‘‘සඤ්ඤායං භරා’’ති ච ගණසුත්තන්ති දට්ඨබ්බං, තෙනාහ- ‘සඤ්ඤායං භරා’තිආදි.

Indem er zeigt, dass das Wort „bhacca“ (Dienstbote) durch Ausdrücke wie „ein Arbeiter, der ernährt werden muss“ ein Handlungs- bzw. Verbalwort ist, weist er dessen Charakter als bloßen Eigennamen (saññā) zurück. Und es ist zu verstehen, dass „bharā in der Bedeutung eines Eigennamens“ eine Regel der Gaṇa-Sūtras ist; daher sagt er: „bharā in der Bedeutung eines Eigennamens“ usw.

අභරිතබ්බාපිච්චාදිනා ඉදං දීපෙති දුවිධා සඤ්ඤාසද්දා කෙචි දච්චන්ත විගතාවයවත්ථා යථා ඩිත්ථාදයො, කෙචිදවයවත්ථානුගතායථා සත්තපණ්ණාදයො, තත්ථ භරියාසද්දස්ස කම්මම්පවත්තිනිමිත්තං ‘භරිතබ්බා භරියා’ති, යථා සත්ත පණ්ණානි අස්සාති සම්බන්ධො පවත්තිනිමිත්තං සත්තපණ්ණසද්දස්ස, එතඤ්ච පවත්තිනිමිත්තං සද්දනිප්ඵත්තිකිරියායමෙවොපදිසීයතෙ, ක්වචිදෙව ත්වත්ථවිසෙසෙ සත්‍යසති වා තස්මිං නිමිත්තෙ සද්දො වත්තතී’’ති. ඔකාරස්සාති ‘‘යුවණ්ණානමෙ ඔප්පච්චයෙ’’ති (5-82) කතඔකාරස්ස.

Mit den Worten „auch eine, die nicht ernährt werden muss“ usw. verdeutlicht er Folgendes: Es gibt zwei Arten von Eigennamen (saññā-sadda): Einige sind völlig ohne Bezug zu ihren Bestandteilen (vigatāvayavattha), wie Ḍittha usw.; andere folgen der Bedeutung ihrer Bestandteile (avayavatthānugata), wie Sattapaṇṇa (Siebenblatt) usw. Dabei ist die Ursache für die Anwendung (pravattinimitta) des Wortes „bhariyā“ (Ehefrau) im Sinne des Objekts: „eine Ehefrau ist eine, die ernährt werden muss (bharitabbā)“; so wie die Beziehung „sie hat sieben Blätter“ die Ursache für die Anwendung des Wortes „sattapaṇṇa“ ist. Und diese Ursache für die Anwendung wird nur bei der Bildung des Wortes gelehrt, aber an manchen Stellen wird das Wort verwendet, ob diese Ursache tatsächlich vorhanden ist oder nicht. „Des o-Lautes“: des o-Lautes, der durch die Regel „für yu und vu wird o, wenn das Suffix op folgt“ (5-82) gebildet wurde.

32. ගුහා

32. Guhā

සද්දිකානන්ති පාණිනියකච්චායනාදිවෙය්‍යාකරණානං. පෙසනං සක්කාරපුබ්බකං වා නියොජනං. කාමචාරානුඤ්ඤාති කත්තුමිච්ඡතො යථිච්ඡ මනුජානනං අතිසග්ගොනාමාති අත්ථො. නිමිත්තභූතස්සාති ‘‘භොතා කටො කත්තබ්බො’ච්චාදීසු කටකරණාදිනො කාරණභූතස්ස.

„Der Grammatiker“ (saddikānaṃ) meint die Grammatiker wie Pāṇini, Kaccāyana usw. „Aussendung“ (pesana) ist das Beauftragen, das mit Ehrung einhergeht. „Erlaubnis zum freien Handeln“ (kāmacārānuññā) bedeutet das Gewähren des Wunsches für denjenigen, der handeln will; dies nennt man „Überlassung“ (atisarga). „Desjenigen, der die Ursache darstellt“: der Ursache für das Herstellen der Matte usw. in Sätzen wie „Die Matte soll vom Ehrwürdigen hergestellt werden“.

නනු ච සාමඤ්ඤෙන විහිතා එ(තෙ), තථා ච සති විජ්ඣත්ථවිහි තෙහි එය්‍යාදීහි තෙ බාධීයන්තිච්චාහ- ‘නචෙ’ච්චාදි. විධිවිසෙසත්තෙ පීති විධානං විධි නියොජනං කිරියාසු බ්‍යාපාරණා, තස්ස විධිනො පෙසාදීනං විසෙසත්තෙපි, නාවස්සන්තිආදි ජයාදිච්චබ්‍යාඛ්‍යානං නිස්සාය වුත්තං, වුත්තඤ්හි තෙන ‘‘කිමත්ථං පෙසාදීසු කිච්චසඤ්ඤිනො තබ්බඅනීයණ්‍යත්‍යප්පච්චයා විධීයන්තෙ, න සාමඤ්ඤෙන භාවකම්මෙසු විහිතා, එවමෙතෙ පෙස්වාදීඤ්ඤස්වත්‍ර ච භවිස්සන්තීති විසෙසවිහිතෙන විධ්‍යාදීසු පච්චයෙන බාධීයන්තෙ, වාසරූපවිධිනා භවිස්සන්ති එවඤ්චරහි එතං ඤාපෙති ‘ඉත්ථීඅධිකාරතො පරෙන වාසරූපවිධි නාවස්සම්භවතී’ති. අසරූපවිධි [Pg.244] අසරූපාපවාදප්පච්චයො වා විකප්පෙන බාධකො හොති උස්සග්ගස්සාති එතං අවස්සං න හොතීති ඤාපනත්ථම්පි න විධීයතෙති යොජනා. ‘‘වා-සරූපො-නිත්ථියං’’ති (පා, 3-1-94) පරසුත්තං. ධාත්වධිකාරෙවිහිතො අසරූපො අපවාදප්පච්චයො උස්සග්ගස්ස බාධකො භවති ඉත්ථි අධිකාරෙ විහිතප්පච්චයං වජ්ජයිත්වාති අත්ථො. හෙට්ඨා වුත්තානුසාරෙනෙදං විඤ්ඤාතබ්බං.

Aber wurden diese Suffixe nicht allgemein vorgeschrieben? Wenn dem so ist, würden sie dann nicht durch eyyā usw., die in der Bedeutung des Befehls (vidhi) vorgeschrieben sind, ausgeschlossen? Darum sagt er: „Und nicht...“ usw. „Auch wenn die Regel speziell ist“ (vidhivisesattepi): Die Regelung (vidhāna) ist die Regel (vidhi), d.h. die Anweisung bzw. die Verpflichtung zu Handlungen. Obwohl diese Regel für das Aussenden usw. speziell ist, wird gesagt „nicht notwendigerweise“ usw., gestützt auf die Erklärung von Jayāditya usw. Denn von diesem wurde gesagt: „Warum werden bei Aussendung usw. die Suffixe tabba, anīya, ṇya, tya, die die Bezeichnung kṛtya tragen, vorgeschrieben, und nicht allgemein im Zustand und im Objekt? So werden diese bei Aussendung usw. und an anderen Orten auftreten, und sie werden durch ein speziell vorgeschriebenes Suffix bei Befehlen usw. ausgeschlossen. Sie werden durch die vāsarūpa-Regel auftreten. Auf diese Weise lässt dies erkennen: „Nach dem Abschnitt über die weiblichen [Suffixe] ist die vāsarūpa-Regel nicht zwingend anwendbar.““ Die Konstruktion lautet: Die ungleichförmige Regel (asarūpavidhi) oder das ungleichförmige Ausnahme-Suffix schließt die allgemeine Regel optional aus; um anzuzeigen, dass dies nicht zwingend geschieht, wird es nicht vorgeschrieben. „Vā-sarūpo-’nitthiyaṃ“ (Pāṇini 3-1-94) ist eine fremde Regel. Ihr Sinn ist: Ein ungleichförmiges Ausnahme-Suffix, das im Abschnitt über Wurzeln (dhātvadhikāra) vorgeschrieben ist, schließt die allgemeine Regel aus, ausgenommen das Suffix, das im Abschnitt über die weiblichen Suffixe vorgeschrieben ist. Dies ist gemäß dem oben Gesagten zu verstehen.

භොතා ඛලු කටො කාතබ්බොච්චාදි පෙසනෙ. ත්වයා කටො කාතබ්බොති අනුඤ්ඤායං. පත්තකාලෙ පරමුදාහරණං. එත්ථ පන කටකරණෙ කාලාරොචනමත්තමෙව විඤ්ඤායති, න පෙසාදි. ‘‘සත්ත්‍යරහෙස්වෙය්‍යාදී’’ති (6-11) සුත්තං විසෙසවිහිතං, තෙනාහ- ‘සාමඤ්ඤ විධානතො’ච්චාදි. සත්තිවිසිට්ඨෙච්චාදිනා වුත්තමත්ථං විවරති ‘සත්තී’තිආදිනා. කථං සත්තිවිසිට්ඨතා කත්තුනොති ආහ- ‘තංයොගා’ති. තාය සත්තියා යොගො තංයොගො. අවස්සකාධමීණතාවිසිට්ඨෙ තු කත්තරි කිච්චානං තදඤ්ඤෙසඤ්ච භාවාය විසුං- සුත්තිතං, තෙන, වුත්තං ‘ආවස්සකාධමීණතා විසිට්ඨෙව කත්තරී’ති. සබ්බත්ථෙවෙත්ථ ‘උද්ධං මුහුත්තතො’තිආදිනා එකෙකමුදාහරණං කමෙන දස්සිතං. භොතා රජ්ජං කාතබ්බන්ති අරහෙ, භවතා රජ්ජං කාතබ්බන්ති අත්ථො. භවං අරහොති පන අරහකත්තුත්තප්පකාසනත්ථං වුත්තං. එවමුපරිපි. සබ්බමෙතං බහුලග්ගහණානුභාවෙනෙති විඤ්ඤෙය්‍යං.

„Vom Ehrwürdigen soll wahrlich eine Matte gemacht werden“ usw. gilt bei der Aussendung (pesana). „Von dir soll eine Matte gemacht werden“ gilt bei der Erlaubnis (anuññā). „Zum passenden Zeitpunkt“ (pattakāla) ist das andere Beispiel. Hier wird jedoch beim Herstellen der Matte nur die Bekanntgabe der Zeit verstanden, nicht die Aussendung usw. Die Regel „eyyā usw. bei Fähigkeit und Würdigkeit“ (6-11) ist speziell vorgeschrieben; daher sagt er: „Aufgrund der allgemeinen Vorschrift“ usw. Mit den Worten „gekennzeichnet durch Fähigkeit“ usw. erklärt er die genannte Bedeutung durch „Fähigkeit“ usw. Wie steht es um die Kennzeichnung des Agens durch Fähigkeit? Er sagt: „Durch die Verbindung damit“ (taṃyogā). Die Verbindung mit dieser Fähigkeit ist die Verbindung damit. Wenn der Agens jedoch durch Notwendigkeit und Verschuldung gekennzeichnet ist, gibt es ein separates Sūtra für das Entstehen der kṛtya-Suffixe und anderer; daher wurde gesagt: „Nur wenn der Agens durch Notwendigkeit und Verschuldung gekennzeichnet ist“. Überall hier wird mit „nach einer Stunde“ usw. jeweils ein Beispiel der Reihe nach gezeigt. „Vom Ehrwürdigen soll das Königreich regiert werden“ gilt bei der Würdigkeit (araha), was bedeutet: „Vom Ehrwürdigen soll das Königreich regiert werden“. „Der Ehrwürdige ist würdig“ wurde gesagt, um auszudrücken, dass der Agens würdig ist. Ebenso im Folgenden. All dies ist durch die Macht der Aufnahme des Wortes „vielfach“ (bahula) zu verstehen.

33. කත්ත

33. Agens

ගලෙචොපකොති අලොපසමාසො. අභිමතො පරෙහි. අරහාදීසු විහිතප්පච්චයෙහීති ‘‘සත්ත්‍යරහෙස්වෙය්‍යාදී’’ (6-11) ච ‘‘සීලාභික්ඛඤ්ඤාවස්සකෙසු ණී’’ති (5-53) ච අරහාදීසු විහිතප්පච්චයෙහි. උපාදානසීලො සික්ඛාපනසීලො. මුණ්ඩනං ධම්මො සභාවො යෙසං තෙ මුණ්ඩනධම්මා. වධුං කතපරිග්ගහං සාවිට්ඨායනා මුණ්ඩයන්ති එතෙසං කුලධම්මො.

„Galecopako“ (beim Hals packend) ist ein Alopa-Kompositum (ein Kompositum ohne Kasuswegfall). Von anderen [Grammatikern] so anerkannt. Mit „durch bei arahā usw. vorgeschriebene Suffixe“ meint man die durch „sattyarahesveyyādī“ (6-11) und „sīlābhikkhaññāvassakesu ṇī“ (5-53) bei arahā usw. vorgeschriebenen Suffixe. „Upādānasīlo“ bedeutet „eine Natur des Aneignens besitzend“ oder „eine Natur des Lehrens besitzend“. Diejenigen, deren Eigenschaft (dhammo) oder Natur (sabhāvo) das Kahlrasieren (muṇḍanaṃ) ist, sind „muṇḍanadhammā“ (von kahlgeschorener Natur). Die Sāviṭṭhāyanas scheren eine Braut, nachdem sie in Besitz genommen (verheiratet) wurde, kahl; das ist ihre Familientradition (kuladhammo).

35. ආසිං

35. Āsiṃ

කාපනායමාසිංසා නාමෙච්චාහ- ‘අප්පත්තස්සෙ’ච්චාදි. කිරියා විසෙසකත්තුවිසයාති කිරියාවිසෙසස්ස යො කත්තා සො විසයො [Pg.245] යස්සා සා තථා වුත්තා. කිරියාවිසෙසකත්තුවිසයත්තමෙව ඵුටී කත්තුමාහ- ‘අස්සා’ඉච්චාදි. අස්සා ජීවනකිරියාය නන්දන කිරියාය භවනකිරියාය වා කත්තා තංකිරියං සම්පාදෙන්තො භවෙය්‍ය භවතූති අත්ථො. ජීවතු නන්දතු භවතූති ආසිංසායං පයොගෙන ජීවක නන්දක භවකසද්දානං තංසමානත්ථතා දස්සිතා.

Um zu erklären, was man unter Wunsch (āsiṃsā) versteht, sagte er: „appattassa“ usw. „Die Handlung betrifft das Subjekt einer spezifischen Handlung“ bedeutet: Das, was das Subjekt einer spezifischen Handlung ist, ist ihr Objekt (visaya); daher wird sie so bezeichnet. Um eben diese Eigenschaft, das Subjekt einer spezifischen Handlung als Objekt zu haben, zu verdeutlichen, sagt er: „assā“ usw. Das Subjekt dieser Handlung des Lebens, der Freude oder des Seins, welches diese Handlung vollzieht, „möge sein“ oder „soll sein“ – das ist die Bedeutung. Durch die Verwendung von „er soll leben“, „er soll sich freuen“, „er soll sein“ im Sinne des Wunsches wird die Bedeutungsgleichheit der Wörter jīvaka, nandaka und bhavaka aufgezeigt.

අකෙනෙවාසිං සනත්ථස්ස ගමිතත්තාති ආසිංසනා එව අත්ථො, තස්ස අකප්පච්චයෙනෙව ගමිතත්තා අවබොධිතත්තා. නාසිං සනත්ථස්ස පයොගොති ආසිංසනා අත්ථො යස්ස ජීවතු නන්දතු භවත්විච්චාදිනො සද්දන්තරස්ස, තස්ස නප්පයොගොති අත්ථො.

„Weil die Bedeutung des Wunsches allein durch [das Suffix] -aka vermittelt wird“ bedeutet: Die Bedeutung ist eben der Wunsch (āsiṃsanā), und diese wird allein durch das Suffix -aka vermittelt, das heißt verstanden. „Es gibt keine Verwendung [eines anderen Wortes] mit der Bedeutung des Wunsches“ bedeutet, dass kein anderes Wort wie „jīvatu“ (er soll leben), „nandatu“ (er soll sich freuen), „bhavatu“ (er soll sein) usw., dessen Bedeutung eben der Wunsch ist, verwendet wird.

36. කරා

36. Karā

කරොති අත්තනො ඵලන්ති කාරණං.

Das, was seine eigene Wirkung hervorbringt, ist die Ursache (kāraṇaṃ).

37. හාතො

37. Hāto

ජහන්ති උදකන්ති වීහීසු හායනසද්දස්ස පවත්තිනිමිත්තං දස්සෙති. ජහාති භාවෙ පදත්ථෙති ඉමිනාපි සංවච්ඡරෙ. භාවෙඉච්චස්සත්ථමාහ ‘පදත්ථෙ’ති. නිප්ඵත්තිමත්තං කිරියොපාදානන්ති කෙචි.

„Sie geben das Wasser auf“ zeigt den Anlass für die Verwendung (pavattinimitta) des Wortes „hāyana“ (eine Reissorte) in Bezug auf Reis (vīhi) auf. Mit „es gibt auf in der Bedeutung von Zustand/Wesen (bhāve)“ bezieht sich dies auch auf das Jahr (saṃvacchara). Er erklärt die Bedeutung von „bhāve“ als „Wortbedeutung“ (padatthe). Einige sagen, dass das bloße Zustandekommen die Annahme einer Handlung (kiriyopādāna) ist.

39. විතො

39. Vito

නනු ච විතොති පඤ්චමීනිද්දිට්ඨත්තා ‘විතො පරස්මා ඤාඉච්චස්මා’ති වත්තබ්බං කථං විපුබ්බාති වුත්තන්ති ආහ- ‘විතො පරො’ඉච්චාදි. විපුබ්බො යස්සසො විපුබ්බො. විසද්දතො ධාතුම්හි පරභූතෙ සති විසද්දො පුබ්බො නාම හොතීති අත්ථො.

Aber nun, da „vito“ im Ablativ (pañcamī) steht, müsste man sagen: „nach vito, d. h. nach [der Verbalwurzel] ñā“; wie kann man dann sagen „mit vorangestelltem vi“ (vipubba)? Daraufhin sagt er: „vito paro“ usw. Dasjenige, dem [das Präfix] vi vorangestellt ist, ist „vipubba“. Die Bedeutung ist: Wenn die Verbalwurzel auf das Wort „vi“ folgt, bezeichnet man das Wort „vi“ als vorangestellt (pubba).

40. කස්මා

40. Kasmā

සබ්බං ජානාති, කාලං ජානාතීති විග්ගහො.

„Er weiß alles, er weiß die Zeit“ ist die Analyse (viggaha).

41. ක්වච

41. Kvaca

නාමජාතිගුණකිරියා දබ්බසම්බන්ධතො පඤ්චවිධත්තෙපි කම්මස්ස ක්‍රියත්ථස්සාවධිරයමුපාදින්නොති ක්‍රියත්ථසම්බන්ධා කිරියාකම්මස්සෙහ ගහණං. තඤ්ච නිබ්බත්තිවිකතිපත්තිභෙදෙන තිවිධං, තිවිධස්සාප්‍යෙතස්ස විසෙසානුපානතො ගහණන්ති කමෙනුදාහරන්තො ආහ- ‘කරකරණෙ’ඉච්චාදි.

Obwohl das Objekt (kamma) nach Name, Gattung, Eigenschaft, Handlung und Substanzbeziehung fünfach ist, nimmt es hier die Grenze des Handlungszwecks an; daher wird hier das Handlungsobjekt (kiriyākamma) aufgrund seiner Beziehung zur Bedeutung der Handlung erfasst. Und dieses ist dreifach unterteilt in Hervorbringung (nibbatti), Veränderung (vikati) und Erreichung (patti). Um dieses dreifache Objekt ohne spezifische Unterscheidung der Reihe nach mit Beispielen zu veranschaulichen, sagt er: „karakaraṇe“ usw.

ලොකවිදූතිආදිදස්සනතො [Pg.246] ක්වචිග්ගහණෙ පයොජනං වත්තුමාහ- ‘කම්මතො’ච්චාදි. නනු ච ක්වචිග්ගහණෙනෙව ‘ආදිච්චං පස්සති’ච්චාදොපි (නිවත්ති) වත්තුං සක්කා කස්මා ‘බහුලාධිකාරා’ති වුත්තන්ති ආහ ‘තෙනෙ’ච්චාදි. තෙනාති යෙන ක්වචිග්ගහණං කුතොචියෙවාති දස්සනත්ථං කතං තෙනාති අත්ථො. තෙනාති වා ක්වචිග්ගහණෙන. අථ ආදිච්චං පස්සතිච්චාදො විය කම්මකරාදීසුපි නිවත්තිමදස්සෙත්වා ‘ක්වචීති කිං කම්මකරො’ති කස්මා වුත්තන්ති ආහ- ‘යජ්ජෙව’මිච්චාදි.

Um den Nutzen der Erfassung von „kvaci“ (manchmal) aufgrund des Vorkommens von Formen wie „lokavidū“ usw. zu erklären, sagt er: „kammato“ usw. Aber kann man nicht allein durch das Wort „kvaci“ auch den Ausschluss (nivatti) in Sätzen wie „er sieht die Sonne“ (ādiccaṃ passati) usw. erklären; warum wird dann gesagt: „wegen des dominierenden Einflusses von bahula (vielfach)“? Daraufhin sagt er: „tene“ usw. „Durch dieses“ bedeutet: durch das, wodurch das Wort „kvaci“ eingeführt wurde, um zu zeigen, dass es nur bei bestimmten [Verbalwurzeln] der Fall ist; das ist die Bedeutung. Oder „durch dieses“ bezieht sich auf das Erfassen von „kvaci“. Nun, warum wird, ohne den Ausschluss bei kammakaro usw. wie bei „ādiccaṃ passati“ zu zeigen, gefragt: „Was nützt ‚kvaci‘? [Beispiel:] kammakaro“? Daraufhin sagt er: „yajjeva“ usw.

තස්සාති බහුලවචනස්ස, මහාධිකාරත්තාති මහාවිසයත්තා. කුතොචියෙවාති කුතොචි ධාතුතොයෙව. අථෙහ කස්මා න හොති දෙවදත්තො සයති දාත්තෙන ලුනාති සුනඛානං දදාති නගරා අපෙති ථාලියං පචති මාතු සරතී’’ති, සබ්බමෙවෙදං කිරියා (යා) භිසම්බන්ධීයතීති යදිපෙවං, තථාපි කම්මත්තෙනෙව යං වත්තු මිච්ඡිතං න කාරකන්තරත්තෙන නාපි සම්බන්ධභාවෙන, තස්සෙව කම්මසද්දෙන ගහණං කම්මවචනසාමත්ථියා, අඤ්ඤථා ස්‍යාදිතොච්චෙව වදෙය්‍ය කිං කම්මාති වචනෙනාති.

„Sein“ bezieht sich auf das Wort „bahula“ (vielfach). „Weil es einen großen Bereich beherrscht“ bedeutet: wegen seines großen Anwendungsbereichs. „Nur von manchen“ bedeutet: nur von bestimmten Verbalwurzeln. Nun, warum geschieht dies nicht in Sätzen wie „Devadatta schläft“, „er schneidet mit der Sichel“, „er gibt den Hunden“, „er geht von der Stadt weg“, „er kocht im Topf“, „er erinnert sich an die Mutter“? All dies steht zwar in Beziehung zur Handlung; doch selbst wenn dem so ist, wird dennoch nur dasjenige, was man eben als Akkusativobjekt (kammatta) ausdrücken möchte – und nicht als eine andere Kasusrolle (kārakantara) oder als bloße Beziehung (sambandha) –, durch das Wort „kamma“ erfasst, und zwar aufgrund der Ausdruckskraft der Bezeichnung „kamma“. Andernfalls würde er einfach sagen: „es möge so sein“; wozu also der Gebrauch des Wortes „kamma“?

42. ගමා

42. Gamā

වෙදන්ති එත්ථ අත්ථමාහ විත්තින්ති, තුට්ඨින්ති අත්ථො.

Bei „veda“ erklärt er hier die Bedeutung als „Erwerb“ (vitti), was „Freude“ (tuṭṭhi) bedeutet.

43. සමා

43. Samā

තඤ්චෙති උපමානස්ස පරාමාසො. භෙදෙන විවරණන්ති සමානාදීහීති අවත්වා භෙදෙන විවරණං. තුල්‍යතායුපලබ්භමානස්ස සදිසාදිසද්දවචනීයත්තා අවයවත්ථානුගමෙනාත්තනො-භිධෙය්‍යෙ සදිසාදිසද්දානම්පවත්ති වෙදිතබ්බා.

„Dieses“ (taṃ) bezieht sich auf das Vergleichsobjekt (upamāna). „Erklärung durch Unterscheidung“ bedeutet eine Erklärung durch Unterscheidung, ohne zu sagen „durch samāna usw.“. Da das, was als gleich wahrgenommen wird, durch Wörter wie „gleich“ (sadisa) usw. ausgedrückt werden muss, ist die Anwendung von Wörtern wie „gleich“ usw. auf das eigene auszudrückende Objekt entsprechend dem Verständnis der Einzelteile zu verstehen.

44. භාව

44. Bhāva

කාරකං සාධකං නිබ්බත්තකන්ති අනත්ථන්තරං. කරොති කිරියං නිබ්බත්තෙති නිමිත්තභාවෙනාති කාරකං. කත්තාදීනං කිරියානිමිත්තත්තන්තු සයමෙව ‘තත්ථ කත්තා’තිආදිනා භෙදෙන පකාසයිස්සති. කිරියානිමිත්තං… නිබ්බත්තකෙසු කත්තාදීසු ඡසුපි රුළ්හත්තා තෙනෙත්ථ කත්තාවාත්තප්පධානො, කරණාදයොප්‍යප්පධානා කාරකබ්‍යපදෙසො ලබ්භන්තෙ… [Pg.247] අඤ්ඤථා කාරකසද්දෙන තෙසං ගහණං න සියාති. කිමිදං කාරකන්ත්‍යාහ- ‘සත්තිකාරක’න්ති. එවං චරහි දබ්බාදීනං කථං කාරකත්තමිච්චාහ- ‘තදධිකරණා’තිආදි. තස්සා සත්තියා ආධාරා නිස්සයාති අත්ථො, පුං නපුංසකෙ අධිකරණසද්දො. තෙසු දබ්බා දීසු තිට්ඨතීති තත්‍රට්ඨා, සත්ති. තස්සා භාවො තත්‍රට්ඨතා, තාය. අථ දබ්බාදීනං මුඛ්‍යතො කාරකත්තෙ සති කිමායාතන්ත්‍යාහ ‘යදි’ච්චාදි.

„Kāraka“ (Kasusrolle), „sādhaka“ (Bewirker) und „nibbattaka“ (Hervorbringer) haben dieselbe Bedeutung. Ein Kāraka ist das, was eine Handlung ausführt, d. h. sie als Ursache (nimittabhāva) hervorbringt. Die Eigenschaft des Subjekts (kattā) usw., Ursache der Handlung zu sein, wird er selbst differenziert mit Sätzen wie „Dort ist das Subjekt...“ usw. darlegen. Weil die Eigenschaft, Ursache einer Handlung zu sein, herkömmlich (ruḷha) auf alle sechs Hervorbringer wie das Subjekt usw. zutrifft, ist das Subjekt hier am wichtigsten, während das Instrument (karaṇa) usw. untergeordnet sind und dennoch die Bezeichnung „Kāraka“ erhalten; andernfalls würden sie nicht durch das Wort „Kāraka“ erfasst werden. Was ist dieses Kāraka? Er sagt: „Die Kraft ist das Kāraka“ (sattikārakaṃ). Wie verhält es sich nun aber mit der Kāraka-Eigenschaft von Substanzen (dabba) usw.? Dazu sagt er: „tadadhikaraṇā“ usw. „Der Träger jener Kraft“ ist die Bedeutung; das Wort „adhikaraṇa“ kommt im Maskulinum und Neutrum vor. Die Kraft, die in jenen Substanzen usw. wohnt, ist die darin befindliche Kraft (tatraṭṭhā satti). Ihr Zustand ist das Darin-Befindlichsein; durch dieses. Was nun daraus folgt, wenn Substanzen usw. im eigentlichen Sinne Kāraka sind, erklärt er mit „yadi“ usw.

තෙසන්ති කත්තාදිකාරකානං. අඤ්ඤමඤ්ඤබ්‍යාවුත්තරූපත්තාති අඤ්ඤමඤ්ඤතො බ්‍යාවුත්තං නිවත්තං රූපං කරණාදිසභාවො යෙසං කත්තාදි කාරකානං තෙ තථා වුත්තා, තෙසං භාවො තත්තං තස්මා. කරණ රූපන්ති කරණං රූපං සභාවො යස්ස අධිකරණස්ස තං තථා වුත්තං. එවඤ්චසතිකො දොසොච්චාහ ‘තථා චෙ’ච්චාදි. කෙනචි සුකරත්තෙන සප්පධානත්තවචනිච්ඡායං ‘ථාලී පචතී’ති භවති. තත්‍රෙවුක්කංසවච නිච්ඡායං ‘ථාලියා පචතී’ති.

„Ihrer“ bezieht sich auf die Kāraka-Rollen wie das Subjekt usw. „Weil sie eine voneinander unterschiedene Natur besitzen“ bedeutet: jene Kāraka-Rollen wie das Subjekt usw., deren Natur (sabhāva) wie das Instrument usw. voneinander verschieden ist, werden so genannt; ihr Zustand ist dieses Wesen; daher. „Von instrumentaler Natur“ (karaṇarūpa) bezeichnet jenen Lokativ (adhikaraṇa), dessen Natur (sabhāva) das Instrument (karaṇa) ist. Welcher Fehler tritt auf, wenn dies so ist? Er sagt: „Wenn es so ist...“ usw. Wegen der leichten Ausführbarkeit entsteht bei der Absicht, [den Topf] als Hauptsächliches darzustellen, der Satz: „Der Kochtopf kocht“ (thālī pacati). Wenn man ebendort die Absicht hat, die Überlegenheit [des Topfes als Mittel] auszudrücken, heißt es: „Er kocht mit dem Kochtopf“ (thāliyā pacati).

එවඤ්චකත්වාති නිපාතසමුදායො-යං හෙත්වත්ථො. තස්මාති අත්ථො. කත්තා නිමිත්තන්ති සම්බන්ධො. කත්තුට්ඨකිරියානිමිත්තස්ස කත්තුනො උදාහරණං ‘හසති නච්චතී’ති. තදත්ථෙති තාය කම්මසමවායිනියා පචනාදිකිරියාය අත්ථෙ අධිස්සයනාදයො පවත්තෙන්තො කිරියාය නිමිත්තන්ති සම්බන්ධො. එවමුපරිපි.

„Dies so getan habend“ (evañcakatvā) ist eine Verbindung von Partikeln, die eine kausale Bedeutung hat; die Bedeutung ist „daher“. „Das Subjekt ist die Ursache“ ist die syntaktische Verbindung. Ein Beispiel für das Subjekt als Ursache einer im Subjekt befindlichen Handlung ist: „er lacht“, „er tanzt“. „Für deren Zweck“ bedeutet: indem man Tätigkeiten wie das Aufsetzen [des Topfes] usw. für den Zweck jener mit dem Objekt verbundenen Handlung wie des Kochens usw. ausführt, ist man die „Ursache für die Handlung“ – so lautet die syntaktische Verbindung. Ebenso verhält es sich im Folgenden.

ඔදනං පචති දෙවදත්තොති කම්මට්ඨකිරියාය නිමිත්තභූතස්ස කත්තුනො උදාහරණං. භාජනසඞ්ඛරණමධිස්සයනං. ආදිසද්දෙන තණ්ඩුලවපනඉන්ධනාපහරණාදයො ගය්හන්ති. ද්විධාපත්තියන්ති රුක්ඛාදීනං ද්විධා පවත්තියං.

„Devadatta kocht den Reis“ ist ein Beispiel für das Subjekt als Ursache für eine im Objekt befindliche Handlung. Das Bereitstellen des Gefäßes ist das Aufsetzen (adhissayana). Unter dem Wort „usw.“ werden Tätigkeiten wie das Hineinschütten des Reises, das Herbeiholen von Brennholz usw. erfasst. „Das In-zwei-Teile-Gehen“ bezieht sich auf das Entstehen zweier Teile bei Bäumen usw.

බ්‍යාපනෙති සම්බන්ධෙ. ගිරධාතුතො අප්පච්චයෙ- ‘‘එඔනම වණ්ණෙ’’ති (137) සුත්තෙ ‘අවණ්ණෙති යොගවිභාගතො ගකාරෙ ඉකාරස්ස අත්තං හොතීති දස්සෙතුමාහ- ‘අවණ්ණෙති යොගවිභාගා අත්තං ඉස්සා’ති. අඤ්ඤථාපි පටිපාදෙතුමාහ- ‘එස්ස වා’තිආදි. එස්සාති ‘‘ලහුස්සුපන්ථස්සා’’ති (5-87) කතඑස්ස. සකලෙනාති ‘එඔනම වණ්ණෙ’’ති සකලෙන සුත්තෙන. පුරීති නිපාතො.

Mit 'byāpane' (im Durchdringen) ist 'sambandhe' (in Verbindung) gemeint. Um zu zeigen, dass beim Suffix 'a' von der Wurzel 'gira' im Sutra 'eonama vaṇṇe' (137) durch die Worttrennung (yogavibhāga) in 'avaṇṇe' der Buchstabe 'i' beim Vorhandensein des Konsonanten 'ga' zu 'a' wird, sagte er: 'Durch Worttrennung in avaṇṇe wird i zu a'. Um es auch auf andere Weise zu erklären, sagte er: 'oder essa' usw. Mit 'essa' ist das durch 'lahussupanthassa' (5-87) gebildete 'essa' gemeint. Mit 'sakalenā' ist das ganze Sutra 'eonama vaṇṇe' gemeint. 'Purī' ist eine Partikel (nipāta).

ඊසක්කරොති [Pg.248] බින්දුලොපො, ද්විත්තං, සාමඤ්ඤෙන විධානතොති පරෙසං විසෙසවිධානසබ්භාවමාහ. ගණිකාලයං ගණිකානං ගෙහං. නෙපථ්‍යමාකප්පො. දත්තොලද්ධොති පච්චයස්ස කම්මසාධනත්තං දීපෙතුංවුත්තං. විනාලිඞ්ගවචනෙහි පාටිපදිකත්ථං නිද්දිසිතුං න සක්කාති භාවෙති සබ්බලිඞ්ගසඞ්ඛ්‍යාසම්බන්ධයොග්ගපාටිපදිකත්ථසාමඤ්ඤෙ පච්චයනිමිත්තත්තෙන ගහිතෙපි සාමඤ්ඤෙ චරිතත්ථත්තා ලිඞ්ගවචනං නප්පධානන්ති ඉට්ඨිආවුධන්තී ඉත්ථි නපුංසකෙභාවෙ, පාකාති බහුවචනෙපි භාවෙ භවති එව.

Bei 'īsakkaroti' gibt es den Ausfall des Bindu (Anusvāra) und Verdopplung; da dies eine allgemeine Vorschrift ist, drückt es das Vorhandensein einer spezifischen Vorschrift für andere aus. 'Gaṇikālaya' bedeutet das Haus der Kurtisanen. 'Nepathya' bedeutet Gewand oder Ausstattung (ākappa). 'Datto' (gegeben) und 'laddho' (erhalten) ist gesagt, um die Passiv-Wirkung (kammasādhana) des Suffixes zu verdeutlichen. Er erwägt, dass es unmöglich ist, die Bedeutung des Nominalstamms (prātipadikārtha) ohne Genus und Numerus anzugeben; selbst wenn die Allgemeinheit der Bedeutung des Nominalstamms, die für die Verbindung mit allen Genera und Numeri geeignet ist, als Ursache für das Suffix angenommen wird, sind Genus und Numerus nicht die Hauptsache, da das Suffix in dieser Allgemeinheit seinen Zweck erfüllt hat; daher existiert 'iṭṭhiāvudha' im weiblichen und sächlichen Geschlecht, und 'pākā' kommt im Plural vor, selbst im Zustand des Vorgangs (bhāva).

45. දාධා

45. Dādhā

සපාදීහි අපාදීහිචාති පාදිසහිතෙහි පාදිරහිතෙහි ච දාධාහි.

Mit 'sapādīhi apādīhi ca' (mit pādi und ohne pādi) sind dādhā-Zähne mit pādi und ohne pādi gemeint.

46. වමා

46. Vamā

සාපානදොණියන්ති සාරමෙයානං භුඤ්ජනකඅම්බණෙ. ඨිතසුපාන වමථුවියාති පවත්තසුනඛච්ඡද්දනං විය.

In 'sāpānadoṇiya' bedeutet es im Trog (ambaṇa), aus dem die Hunde fressen. 'Wie das Erbrechen von stehenden Hunden' (ṭhitasupāna vamathu) bedeutet wie das ausgestoßene Erbrochene von Hunden.

47. ක්වි

47. Kvi

යථාදස්සනන්ති ආචික්ඛතීති යොජනා. තෙන කුතොචි ධාතුතොති. ගණ්හන්තීති ගහ=උපාදානෙච්චස්ස. සලාකාසද්දස්ස සලාකන්ති. සභාසඉච්චස්ස අන්තබ්‍යඤ්ජනලොපෙ සභාපකතිතො ‘‘ඉත්ථි යමත්වා’’ති (3-26) ආප්පච්චයො. පභාතීති ආ=දිත්තියමිච්චස්ස.

Die syntaktische Verbindung lautet: 'yathādassana' bedeutet 'er erklärt'. Dadurch ergibt sich: 'von irgendeiner Wurzel'. In 'gaṇhanti' (sie ergreifen) gehört es zur Wurzel gaha- in der Bedeutung von Ergreifen (upādāna). Vom Wort 'salākā' wird 'salākan' gebildet. Für 'sabhāsa' wird nach dem Ausfall des Endkonsonanten vom Stamm 'sabhā' das Suffix 'ā' gemäß 'itthi yamatvā' (3-26) angehängt. In 'pabhāti' gehört es zur Wurzel mit dem Präfix 'ā' in der Bedeutung von Leuchten (ditti).

48. අනො

48. Ano

චලනාදීනං සීලාදීසු නිප්ඵාදනත්ථං විසුං සුත්තිතං පරෙහි, ඉධ පන බහුලං වචනෙනෙවාති දස්සෙතුමාහ- ‘චලනාදීසූ’තිආදි.

Um die Bedeutung von Gewohnheit usw. bei Verben der Bewegung usw. zu bewirken, wurde von anderen ein separates Sutra verfasst; hier jedoch geschieht dies durch das Wort 'bahulaṃ' (vielfach), um dies zu zeigen, sagte er: 'calanādīsu' usw.

49. ඉත්ථි

49. Itthi

ක්ලිකයකිච්චත්‍ර කකාරබහුත්තා කකාරාති බහුවචනං. තිතික්ඛා ඉච්චාදො තිතික්ඛනමිච්චාදිනා විග්ගහො ‘‘ඉත්ථියමත්වා’’ (3-26). අපරි පඨිතොති ධාතුපාඨෙ අපරිපඨිතො. පාණිවිසෙසොති සත්තවිසෙසො. ඉමිනා ච ‘‘යථාකථඤ්චි නිප්ඵත්ති, රුළ්හියා අත්ථනිච්ඡයො’’ති දස්සෙති.

Wegen der Häufigkeit des Buchstabens 'ka' in 'klikayakicca' steht 'kakārā' im Plural. Bei Wörtern wie 'titikkhā' (Geduld) erfolgt die Analyse (viggaha) als 'titikkhana' (das Dulden) usw. gemäß 'itthiyamatvā' (3-26). 'Apari-paṭhita' bedeutet, dass es im Dhātupāṭha (Wurzelverzeichnis) nicht aufgelistet ist. 'Pāṇivisesa' bedeutet eine besondere Art von Lebewesen. Und hiermit zeigt er: 'Die Bildung erfolgt irgendwie, die Bestimmung der Bedeutung erfolgt durch den herkömmlichen Gebrauch (ruḷhi)'.

ආසිං [Pg.249] සායං ගම්මමානායං සඤ්ඤාවිසයෙ ධාතූහි තිප්පච්චයො කිච්චප්පච්චයො ච යථා සියාති ‘‘තිකිච්චාසිට්ඨෙ’’ති (7-2-3) සුත්තිතං කච්චායනෙන. තමිහ සාමඤ්ඤෙන විධානාව සිද්ධන්ති නිරූපයිතුමාහ- ‘කච්චායනෙන පනෙ’ච්චාදි. තබ්බ අනීයණ්‍ය තෙය්‍ය රිච්චප්පච්චයානං ‘‘තෙ කිච්චා’’ති (7-1-22) කිච්චසඤ්ඤං විධාය සෙසානං ‘‘අඤ්ඤෙකිතී’’ති (7-1-23) කිත්සඤ්ඤා කතා කච්චායනෙන. තෙනාහ- ‘කිත සඤ්ඤො’ති.

Damit das Suffix 'ti' und das Kicca-Suffix von den Wurzeln im Bereich der Benennung gebildet werden, wenn ein Wunsch (āsiṃsā) verstanden wird, wurde von Kaccāyana das Sutra 'tikiccāsiṭṭhe' (7-2-3) formuliert. Um darzulegen, dass dies hier bereits durch eine allgemeine Vorschrift etabliert ist, sagte er: 'Von Kaccāyana jedoch...' usw. Kaccāyana hat für die Suffixe tabba, anīya, ṇya, teyya und ricca die Bezeichnung 'kicca' durch die Regel 'te kiccā' (7-1-22) festgelegt, und für die übrigen die Bezeichnung 'kit' durch 'aññe kit' (7-1-23). Deshalb sagte er: 'Mit der Bezeichnung kit (kita-sañña)'.

තබ්බාදිප්පච්චයො ච විහිතොති සකියවොහාරෙනාහ. සකිය සත්ථෙ අවුත්තදොසං පරිහරිත්වා වක්ඛමානනයෙන යුත්‍යභාවා තථා විධානෙ අයුත්තතං දස්සෙන්තො ‘නචාසිං සාය’මිච්චාදිමාහ. ගුහනං, රුජනං, මොදනන්ති විග්ගහො. සයනං වා සෙය්‍යා. වජධාතුනො වස්ස බකාරෙන භවිතබ්බං, සො කථං යකාරෙ පරභූතෙ අසතීති ආහ- ‘චවග්ගබයඤාතියොගවිභාගා වස්ස බො’ති.

Mit 'Und das Suffix tabba usw. ist vorgeschrieben' sprach er in seiner eigenen Terminologie. Da er den Fehler des Nicht-Erwähnten in seinem eigenen Werk vermied und da es nach der zu erklärenden Methode unlogisch wäre, zeigt er die Unangemessenheit einer solchen Vorschrift und sagte: 'Und nicht bei Wunsch...' usw. Die Analysen lauten: 'guhana' (Verbergen), 'rujana' (Schmerzen), 'modana' (Erfreuen). Oder 'seyyā' (Bett/Lager) bedeutet 'sayana' (das Liegen). Bei der Wurzel 'vaja' müsste der Buchstabe 'va' zu 'ba' werden; wie geschieht dies, wenn kein 'ya' folgt? Er sagte: 'Durch Worttrennung (yogavibhāga) in cavaggabayañā wird va zu ba'.

51. කරා

51. Karā

රිරියප්පච්චයෙ ආදිරකාරස්ස අනුබන්ධත්තා ආහ- ‘අන්තසරාදි ලොපො’ති.

Da beim Suffix 'ririya' der erste Buchstabe 'ra' ein Anubandha (Indikator) ist, sagte er: 'Ausfall des Endvokals usw.' (antasarādi-lopo).

52. ඉකි

52. Iki

අථ සරූපෙච්චෙතාවති වුත්තෙ- ‘කිරියත්ථස්ස සරූපෙ’ති කථං විඤ්ඤායතිච්චාහ- ‘කිරියත්ථා’තිච්චාදි. නනු ච ලො-යං කත්තරි විධීය මානොකථමෙත්ථ සියාත්‍යාහ- ‘අකත්තරිපි’ච්චාදි. අභිමතො කච්චායනස්ස. පටිපාදයිතුමාහ- ‘තත්ථා’තිආදි. කරණං උච්චාරණං, අස්ස කරොති සමාසවාක්‍යං. න හි එව දීහි කාරො විහිතොති අක්ඛරෙ හෙව කාරස්ස විහිතත්තා අක්ඛරසමුදායතො න පප්පොතීති භාවො. අථ චෙති මතප්පදානෙ. එවාදිසද්දවාචකා එවකාරාදයො සාධවොති අථ මතන්ති අත්ථො.

Wenn bloß gesagt wird 'dann bei gleicher Form' (atha sarūpe), wie wird dann verstanden 'bei gleicher Form der verbalen Bedeutung'? Er sagte: 'kiriyatthā' usw. Nun, dieses Suffix, das im Aktiv (kattar) vorgeschrieben ist – wie könnte es hier vorkommen? Er sagte: 'auch im Nicht-Aktiv' (akattaripi) usw. Es ist von Kaccāyana beabsichtigt. Um dies darzulegen, sagte er: 'tattha' usw. Die Aussprache (karaṇa) ist die Äußerung (uccāraṇa); 'assa karoti' (er tut dies) bildet den Satz für das Kompositum. Denn das Suffix 'kāra' ist nicht für Wörter wie 'eva' vorgeschrieben; da 'kāra' nur für einzelne Buchstaben vorgeschrieben ist, ergibt es sich nicht für eine Wortverbindung (Buchstabenansammlung) – das ist die Absicht. Und 'atha ca' dient der Angabe einer Ansicht. Die Bedeutung ist: Die Wörter wie 'eva', die durch Wörter wie 'eva' ausgedrückt werden, sind korrekt – dies ist die Ansicht.

තත්ථාති තථා අභිමතෙ තස්මිං. නියමහෙතුනො අභාවාති අක්ඛරෙහෙව කාරප්පච්චයො විධෙය්‍යො න පන එවාදීහිච්චස්ස නියමස්ස යො හෙතු තස්ස හෙතුනො අභාවා.

Mit 'tattha' ist gemeint: in jenem so beabsichtigten. Mit 'da kein Grund für eine Einschränkung vorliegt' ist gemeint: weil es keinen Grund für die Einschränkung gibt, dass das Suffix 'kāra' nur für Buchstaben vorgeschrieben werden sollte, nicht aber für Wörter wie 'eva' etc.

53. සීල

53. Sīla

කිමිදසීලමිච්චාහ- [Pg.250] ‘සීලම්පකතිසභාවො’ති. තඤ්ච සීලමනුමානෙන විඤ්ඤායතිච්චාහ- ‘තඤ්චෙ’ච්චාදි. කිරියාවිසයරුචිවිසෙසානුමිතන්ති උණ්හභොජනසඞ්ඛාතා කිරියා විසයො යස්ස සො (කිරියා) විසයො රුචිවිසෙසො, තෙන අනුමිතන්ති අත්ථො. කිමිදමාභික්ඛඤ්ඤන්ති ආහ- ‘ආභික්ඛඤ්ඤ’මිච්චාදි. පුනප්පුනභාවො පොනොපුඤ්ඤං. ආසෙ වා තප්පරතාති තමෙවාභික්ඛඤ්ඤං පරියායෙහි ඵුටීකරොති.

Was ist dieses 'sīla'? Er sagte: 'sīla ist die natürliche Beschaffenheit oder Natur (pakatisabhāvo)'. Und dass dieses 'sīla' durch Schlussfolgerung erkannt wird, dazu sagte er: 'und dieses...' usw. 'Erschlossen durch eine besondere Vorliebe für ein bestimmtes Handlungsfeld' bedeutet: erschlossen durch eine besondere Vorliebe, deren Handlungsfeld das sogenannte Essen von heißer Nahrung ist. Was ist dieses 'ābhikkhañña'? Er sagte: 'ābhikkhañña...' usw. Das Immer-wieder-Sein ist die Wiederholung (ponopuñña). Oder 'Hingabe daran' (tapparatā) – so verdeutlicht er eben dieses 'ābhikkhañña' durch Synonyme.

යජ්ජෙවන්ති යදි ආභික්ඛඤ්ඤං තප්පතො වුච්චතෙ. තස්සීල්‍යමිදං හොතීති ඉමිනා- ‘සීලාභික්ඛඤ්ඤාදි’’සුත්තෙ සීලසද්දෙනෙවාභික්ඛඤ්ඤස්ස ගහිතත්තං දීපෙති. අඤ්ඤථාපි සීලතො අඤ්ඤමෙවාභික්ඛඤ්ඤන්ති දස්සෙතුමාහ- ‘යස්මිං දෙසෙ’තිආදි.

Mit 'yajjeva' ist gemeint: Wenn 'ābhikkhañña' (Häufigkeit) als Hingabe daran bezeichnet wird. Mit 'dies ist die Eigenschaft jener Gewohnheit' (tassīlyamidaṃ hoti) verdeutlicht er, dass im Sutra 'sīlābhikkhaññādi' durch das Wort 'sīla' selbst auch 'ābhikkhañña' erfasst ist. Um zu zeigen, dass 'ābhikkhañña' auch auf andere Weise etwas anderes als 'sīla' ist, sagte er: 'in welcher Gegend' usw.

ගම්මමානෙති පතීයමානෙ. පතීති ච අත්ථප්පකරණසද්දන්තරාදීහි. අභිමතොති පාණිනියෙහි අභිමතො. ආවස්සකග්ගහණායෙව සිද්ධොති වුත්තං කථමෙත්ථාවස්සම්භාවො පතීයති ච්චාහ- ‘තඤ්චා’තිආදි.

Mit 'gammamāna' (verstanden) ist 'patīyamāna' (erkannt) gemeint. Und dieses Verständnis erfolgt durch den Sinnzusammenhang, andere Wörter usw. Mit 'abhimata' ist das von den Pāṇiniyas Anerkannte gemeint. Es wurde gesagt: 'Dies ist bereits durch das Ergreifen von āvassaka (Notwendigkeit) bewiesen'. Wie wird hier die Notwendigkeit (āvassambhāvo) verstanden? Dazu sagte er: 'und dieses...' usw.

යොගවිභාගාති ‘ණී’ති යොග විභාගා. සාධුං කරොති, බ්‍රහ්මං වදති, අසද්ධං භුඤ්ජති, පණ්ඩිතමත්තානං මඤ්ඤතීති විග්ගහො. සාධුන්ති කිරියාවිසෙසනං. අස්සද්ධභොජීති වතෙ. වතඤ්ච භොජනෙ අත්ථිතායං සද්ධඅස්සද්ධභොජනවිසයායං පවත්තියං යදි භුඤ්ජති අස්සද්ධමෙව භුඤ්ජති න සද්ධන්ති සත්ථෙ වුත්තනියමො, අස්සද්ධං භුඤ්ජති එවාති නොත්තරපදාවධාරණං… එවඤ්හි විඤ්ඤායමානෙ යදෙවාස්සද්ධං න භුඤ්ජති තදෙව වතලොපො සියාති. අඤ්ඤථාපි පටිපාදයිතුමාහ- ‘ඝණන්තාදීහි’ච්චාදි.

Mit 'yogavibhāga' (Worttrennung) ist die Aufteilung der Regel 'ṇī' gemeint. Die Analysen lauten: 'er handelt gut' (sādhuṃ karoti), 'er spricht das Erhabene' (brahmaṃ vadati), 'er isst Ungläubiges' (asaddhaṃ bhuñjati), 'er hält sich selbst für einen Weisen' (paṇḍitamattānaṃ maññati). 'Sādhu' ist ein Adverb. In 'assaddhabhojī' liegt ein Gelübde vor. Und wenn dieses Gelübde beim Essen besteht, d.h. beim Verhalten im Bereich des Essens von Gläubigem oder Ungläubigem, wenn er isst, isst er nur Ungläubiges und nicht Gläubiges – das ist die im Lehrwerk dargelegte Einschränkung. Es ist keine Einschränkung des Folgeglieds im Sinne von 'er isst gewiss Ungläubiges'. Denn wenn man es so verstehen würde, gäbe es einen Bruch des Gelübdes, wann immer er etwas nicht isst, was ungläubig ist. Um es auch auf andere Weise darzulegen, sagte er: 'durch ghaṇanta...' usw.

54. ථාව

54. Thāva

සයමෙව අත්තනාඑව. කම්මකත්තරීති උභයත්ථාපි කම්මකත්තරි පච්චයො බහුලාධිකාරාති අධිප්පායො. එත්ථ පන එකොපි පදත්ථො කම්මඤ්ච [Pg.251] හොති කත්තාච කාරකසත්තිභෙදතො. යථා ‘පීයමානං මධු මදයතී’ති එකස්සාපි සත්තිභෙදා කම්මත්තං කත්තුත්තං, තථා ත්‍රාපීති විඤ්ඤෙය්‍යං. යො පරං භඤ්ජති තත්ථපි සියා සාමඤ්ඤවිධානතොති ආහ- ‘නිපාතනස්සි’ච්චාදි. දොසන්ධකාරං භින්දතීති දොසන්ධකාරභිදුරො.

„Selbst“ (sayameve) bedeutet „durch sich selbst“ (attanā eva). „Im Handlungs-Agens“ (kammakattari) bedeutet, dass das Suffix in beiden Fällen im Handlungs-Agens steht, und zwar aufgrund der Autorität des Prinzips der Vielheit (bahulādhikāra). Hierbei ist jedoch auch eine einzige Sache sowohl Objekt (kamma) als auch Agens (kattā) aufgrund des Unterschieds in der syntaktischen Kraft (kārakasattibheda). Wie im Satz „der getrunkene Honig berauscht“ ein und derselbe Gegenstand aufgrund des Unterschieds der Kräfte die Eigenschaft des Objekts und des Agens besitzt, so ist es auch hier zu verstehen. Für den Fall „wer ein anderes bricht“ gilt dies ebenfalls aufgrund der allgemeinen Regelung; deshalb sagt er: „Durch unregelmäßige Bildung (nipātana)“ usw. „Wer die Dunkelheit des Fehlers bricht, ist der Zerstörer der Fehler-Dunkelheit“ (dosandhakārabhiduro).

55. කත්ත

55. Agens

භූතසද්දෙනෙත්ථාධිප්පෙතත්ථමුපදස්සෙතුමාහ- ‘භූතමතීත’මිච්චාදි. අඤ්ඤථාති යද්‍යතික්කන්තවචනො න සියාති අත්ථො.

Um die mit dem Wort „bhūta“ hier gemeinte Bedeutung aufzuzeigen, sagte er: „bhūta bedeutet vergangen“ (atīta) usw. „Andernfalls“ (aññathā) bedeutet: wenn es kein Ausdruck für das Vergangene (atikkanta) wäre.

නනුචාත්‍රෙතරෙතරනිස්සයදොසො පසජ්ජතෙ, සතී හි භූතාධිකාරෙත්තො විධීයතෙ, සති ච ත්තෙ භූතසද්දස්ස නිප්ඵත්තීති ඵුටො යෙවිතරෙතරනිස්සයදොසොති. නෙසදොසො, සඞ්කෙතාති බ්‍යත්තො සද්දත්ථසම්බන්ධො චිරකාලප්පවත්තො, නාස්ස කිඤ්චි අසාධුත්තං, අතික්කන්තෙ චාස්ස වුත්ති සද්දසත්තිසභාවතො වෙදිතබ්බා. ක්තවන්තා දයොපි චරහි සද්දසත්තිසභාවතො භූතෙඑව භවිස්සන්තීති න වත්තබ්බං. භූතසද්දො-යමතික්කන්තත්ථෙ පසිද්ධො ක්තවන්තාදයොත්වප්පසිද්ධා, අතො තෙන පසිද්ධත්ථෙනාප්පසිද්ධානමන්වාඛ්‍යානං කරීයතීති. භූතෙති චායං පකතිවිසෙසනං වා සියා ‘භූතත්ථෙ වත්තමානා’ති, පච්චයත්ථ විසෙසනං වා’භූතෙ කත්තරී’ති, තත්‍ර කස්සිදං විසෙසනන්ති ආහභූතෙති පකතිවිසෙසන’න්ති. කුතොච්චාහ- ‘සම්බන්ධස්ස චෙ’ත්‍යාදි. අථ පච්චයත්ථවිසෙසනෙ කො දොසොච්චාහ- ‘පච්චයත්ථවිසෙසනෙ හි’ච්චාදි. පච්චයත්ථස්ස කත්තුනො අනභික්කන්තත්තා අයන්ති පයොගො නොපපජ්ජතෙති භාවො. අභිධෙය්‍යෙති ඉමිනා පයොජනාදිං බ්‍යවච්ඡින්දති.

Aber tritt hierbei nicht der Fehler der gegenseitigen Abhängigkeit (itaretaranissayadosa) auf? Denn nur wenn das Prinzip der Vergangenheit (bhūtādhikāra) vorliegt, wird das Suffix -ta vorgeschrieben; und nur wenn das Suffix -ta vorhanden ist, ist das Wort „bhūta“ gebildet. Somit ist der Fehler der gegenseitigen Abhängigkeit offensichtlich. Dies ist jedoch kein Fehler, denn aufgrund der Konvention (saṅketa) ist die Beziehung zwischen Wort und Bedeutung seit langem etabliert und völlig klar; daran ist nichts Unkorrektes. Seine Anwendung für das Vergangene ist aus der Natur der Wortkraft (saddasatti) zu verstehen. Man darf jedoch nicht einwenden, dass dann auch Suffixe wie ktavantu usw. allein aus der Natur der Wortkraft in der Vergangenheit stehen würden. Denn das Wort „bhūta“ ist in der Bedeutung des Vergangenen allgemein bekannt, während ktavantu usw. ungeläufig sind; daher wird mit diesem bekannten Begriff das Ungeläufige erklärt. Und dieses „bhūte“ könnte entweder eine Bestimmung der Basis (pakativisesana) sein im Sinne von „die in der vergangenen Bedeutung existierenden [Wurzeln]“, oder eine Bestimmung der Suffixbedeutung (paccayatthavisesana) im Sinne von „beim vergangenen Agens“. Auf die Frage, wessen Bestimmung dies sei, sagte er: „‚bhūte‘ ist eine Bestimmung der Basis“. Und warum? Er sagte: „Wenn von der Verbindung...“ usw. Und welcher Fehler läge vor, wenn es eine Bestimmung der Suffixbedeutung wäre? Er sagte: „Denn bei einer Bestimmung der Suffixbedeutung...“ usw. Da der Agens als Suffixbedeutung nicht vergangen ist, wäre dieser Gebrauch unzulässig; das ist der Sinn. Mit dem Wort „in der zu bezeichnenden Bedeutung“ (abhidheyye) schließt er den Zweck (payojana) usw. aus.

56. ක්තො

56. Kta

කම්මෙ ගුණීභූතත්තාති කම්මෙ සති භාවස්සාප්පධානත්තා. ‘‘ගුණමුඛ්‍යෙසු මුඛ්‍යෙයෙව කාරියසම්පච්චයො’’ති මුඛ්‍යෙ කම්මෙයෙව පච්චයො, න තු භාවෙ තස්සෙත්ථාප්පධානත්තා.

„Weil er im Objekt untergeordnet ist“ (kamme guṇībhūtattā) bedeutet: Wenn das Objekt vorhanden ist, ist der Zustand (bhāva) nebensächlich. Nach der Regel „Bei Nebensächlichem und Hauptsächlichem bezieht sich die grammatische Operation nur auf das Hauptsächliche“ tritt das Suffix nur beim hauptsächlichen Objekt ein, nicht aber beim Zustand, da dieser hier nebensächlich ist.

57. කත්ත

57. Agens

නනුචාරම්භෙති [Pg.252] වුත්තං- ‘කිරියාරම්භෙ’ති කථන්ති ආහ- ‘සොචෙ’ච්චාදි. සො ච ආරම්භො. කිරියායෙව ආරම්භොකිරියාරම්භො තස්මිං. කිරියාරම්භෙති සාමඤ්ඤෙන වුත්තත්තා කිරියත්ථවිසෙසනං වා එතංසියා පච්චයත්ථවිසෙසනං වා උභයථාපි න දොසොති දස්සෙතුමාහ- ‘කිරියත්ථවිසෙසනං චෙත’න්තිආදි. පච්චයත්ථවිසෙසනපක්ඛෙපි සාමත්ථියා ආරම්භෙ කිරියත්ථස්සාපි පවත්තී හොතීති දස්සෙතුමාහ- ‘කිරියත්ථස්සාපි’ච්චාදි. සාමත්ථියං දස්සෙති ‘සාමත්ථියම්පනා’තිආදිනා. අනන්තරසුත්තෙන යො විහිතො ක්තො, සොපි සාමඤ්ඤෙන වචනතො භාවකම්මෙසු ආරම්භෙපි හොතීති යොජනා. සාමඤ්ඤෙන වචනතොති ‘‘ක්තො භාවකම්මෙසූ’’ති (5-56) සාමඤ්ඤෙන වචනතො. භාවකම්මෙසුචෙති එවං න වුත්තන්ති ‘යථාපත්තඤ්චෙ’ති වදතා වුත්තිකාරෙනෙවං න වුත්තන්ති අත්ථො.

Aber wie kommt es, dass gesagt wurde „beim Beginn“ (ārambha), was „beim Beginn der Handlung“ (kiriyārambhe) bedeutet? Er sagte: „Dieser [Beginn] aber...“ usw. Und dieser Beginn: Der Beginn der Handlung selbst ist der Beginn der Handlung (kiriyārambha); in diesem. Da „Beginn der Handlung“ allgemein ausgedrückt ist, könnte dies entweder eine Bestimmung der Handlungsbedeutung (kiriyatthavisesana) oder eine Bestimmung der Suffixbedeutung (paccayatthavisesana) sein. Um zu zeigen, dass in beiden Fällen kein Fehler vorliegt, sagte er: „Und dies ist eine Bestimmung der Handlungsbedeutung...“ usw. Um zu zeigen, dass selbst bei der Annahme einer Bestimmung der Suffixbedeutung die Handlungsbedeutung logischerweise auch beim Beginn eintritt, sagte er: „Auch für die Handlungsbedeutung...“ usw. Er zeigt diese logische Folgerung mit den Worten „Die logische Folgerung aber...“ usw. Die Satzverknüpfung lautet: Auch das Suffix -ta, das durch das unmittelbar folgende Sutra vorgeschrieben ist, tritt aufgrund der allgemeinen Formulierung beim Beginn im Zustand und im Objekt ein. „Aufgrund der allgemeinen Formulierung“ bezieht sich auf die allgemeine Formulierung „Das Suffix -ta steht im Zustand und im Objekt“ (Sutra 5-56). Dass es nicht ausdrücklich als „und im Zustand und Objekt“ (bhāvakammesu ca) formuliert wurde, ist die Meinung des Vuttikāra, wenn er sagt: „und wie es zutrifft“ (yathāpattañca).

කස්මා එවං න වුත්තන්ති ආහ- ‘පුබ්බස්මිං වියා’ති ආදි. අනියමුප්පත්ති සඤ්ඤාය සති ඤාපනන්ති තන්නිසෙධෙතුමාහ- ‘පුනබ්බචනතො’තිආදි. මාසඞ්කීති කම්මනි, තෙනෙවුප්පත්තීති පඨමා. එවං මඤ්ඤතෙ ‘‘භාවකම්ම ගහණං චාකාරෙනානුකඩ්ඪිය ‘භාවකම්මෙසු චා’ත්‍යනෙන ක්තෙවිධීය මානෙ ඉදමාසඞ්කීයතෙ ‘පුබ්බෙනෙව සාමඤ්ඤෙන සිද්ධෙ පුනබ්බචනා කිරියත්ථානියමෙන ත්තස්සුප්පත්තී’ති, යථාපත්තඤ්චෙති හ්‍යුච්චමානෙ චකාරෙන යථාපත්තම්පි කාරියමනුඤ්ඤායතෙති පුබ්බෙනෙව වචනෙන භාවකම්මෙස්වාරම්භෙපි යථාපත්තො ක්තො භවතීති විඤ්ඤායතෙ’’ති. එවඤ්චරහි භාවකම්මෙස්වාරම්භෙපි පුබ්බෙනෙව සිද්ධත්තා ‘‘කත්තරිආරම්භෙ’’ඉච්චෙව වුච්චෙය්‍ය කිං චකාරෙනෙ ච්චාසඞ්කියාහ- ‘පදානමවධාරණ ඵලත්තා’ච්චාදි.

Auf die Frage, warum es nicht so ausgedrückt wurde, sagte er: „Wie im vorherigen...“ usw. Falls die Ansicht besteht, dass dadurch eine unregelmäßige Entstehung signalisiert wird, sagte er, um dies zurückzuweisen: „Aufgrund der wiederholten Erwähnung...“ usw. „Man soll nicht zweifeln“ (māsaṅkī) bezieht sich auf das Objekt, weshalb die Entstehung desselben im Nominativ steht. Er meint Folgendes: Wenn die Begriffe „Zustand“ und „Objekt“ durch die Partikel „ca“ herangezogen werden und das Suffix -ta durch die Regel „und im Zustand und Objekt“ vorgeschrieben wird, könnte man Folgendes befürchten: „Obwohl es bereits durch die vorherige allgemeine Regel feststeht, dient die wiederholte Erwähnung dazu, die Entstehung des Suffixes -ta ohne die Einschränkung der Handlungsbedeutung zu bewirken.“ Wenn jedoch gesagt wird „und wie es zutrifft“ (yathāpattañca), wird durch das Wort „ca“ auch die jeweils zutreffende grammatische Operation zugelassen; so versteht man, dass das Suffix -ta durch die vorherige Regelung auch beim Beginn im Zustand und im Objekt zutrifft, wie es jeweils der Fall ist. Wenn dies aber so ist und es bereits durch die vorherige Regelung für den Beginn im Zustand und im Objekt feststeht, hätte man einfach formulieren können: „beim Beginn im Agens“ (kattari ārambhe). Warum also die Partikel „ca“? Angesichts dieser Befürchtung sagte er: „Weil Wörter die Funktion der Einschränkung (avadhāraṇa) haben...“ usw.

නනුචාදිභූතො කිරියාක්ඛණො ආරම්භො නාම, බහූහි කිරියාක්ඛණෙහි කටෙ පරිසමත්තෙයෙව භූතො කාලො ච භවතීති කිරියාඵලස්සාපරිනිප්ඵන්නත්තා වත්තමානොව කාලොති තත්‍රක්තො න පප්පොතිච්චාසඞ්කියාහ- ‘කිරියාඵලස්සි’ච්චාදි. කටෙකදෙසස්සාපි කටත්තා [Pg.253] තස්ස ච නිබ්බත්තත්තා භූතවචනිච්ඡාති භාවො. නනුචාදිසූතෙ කිරියාක්ඛණකාලෙ කටො නාභිනිබ්බත්තො, කටකාරණභූතා බීරණාව හි තදා සන්ති, න ච තදවත්ථා තෙ එව කටොති කථං ‘පකතො කටො’ති භූතකාලෙන පකතසද්දෙන කටසද්දසමානාධිකරණත්තමිච්චාහ- ‘ආදිභූතෙනෙ’ච්චාදි. තත්ථ තස්මිං විසෙසෙ. පකත්තුං ආරභි, පකත්තුං ආරභීයිත්ථ, පසොත්තුං ආරභි, පසොත්තුං ආරභනන්ති අත්ථෙ ත්තො.

Aber ist nicht der erste Moment einer Handlung das, was man „Beginn“ (ārambha) nennt? Da die vergangene Zeit erst dann eintritt, wenn eine Matte nach vielen Handlungsmomenten vollendet ist, und da das Ergebnis der Handlung noch nicht vollendet ist, liegt eigentlich die Gegenwart vor; folglich würde das Suffix -ta dort nicht zutreffen. Auf diese Befürchtung hin sagte er: „Des Ergebnisses der Handlung...“ usw. Da auch ein Teil der Matte bereits gemacht (kaṭa) ist und dieser Teil vollendet ist, ist der Gebrauch der Vergangenheitsform beabsichtigt; das ist the Sinn. Aber im ersten Moment der Handlung ist die Matte doch noch gar nicht entstanden, sondern es existieren zu dieser Zeit nur die Bīraṇa-Gräser, die die Ursache der Matte sind, und diese Gräser in jenem Zustand sind gewiss nicht die Matte selbst; wie kann man also „die begonnene Matte“ (pakato kaṭo) sagen, wobei das in der Vergangenheitsform stehende Wort „begonnen“ (pakata) in gleicher syntaktischer Beziehung (samānādhikaraṇa) zum Wort „Matte“ (kaṭa) steht? Daraufhin sagte er: „Durch das Erste...“ usw. „Dort“ bedeutet in diesem speziellen Fall. Das Suffix -ta steht in der Bedeutung von „er begann zu machen“ (pakattuṃ ārabhi), „es wurde begonnen zu machen“ (pakattuṃ ārabhīyittha), „er begann zu weben“ (pasottuṃ ārabhi), „sie begannen zu weben“ (pasottuṃ ārabhaṃ).

58. ඨාස

58. Die Wurzel ṭhā (ṭhāsa)

අනාරම්භත්ථංවචනන්ති ආරම්භෙ පුබ්බෙනෙව සිද්ධත්තා. අපාදිනොපිසිලිසස්ස සකම්මකත්තා- ‘යෙභුය්‍යෙනා’ති වුත්තං. සකම්මකත්ථන්ති වත්වා සකම්මත්තමෙසං පාදියොගෙ සති හොතීති දස්සෙතුමාහ- ‘පාදිසහිතා’ච්චාදි. ඛටොපිකා මඤ්චො.

„Die Aussage dient nicht dem Beginn“ (anārambhatthaṃ vacanaṃ) bedeutet, dass der Beginn bereits durch die vorherige Regel etabliert ist. Weil die Wurzel siliṣ (ankleben) auch ohne das Präfix apa- transitiv ist, wurde gesagt: „meistens“ (yebhuyyena). Nachdem er von „ihrer Transitivität“ sprach, sagte er, um zu zeigen, dass ihre Transitivität bei der Verbindung mit Präfixen wie pa- usw. eintritt: „zusammen mit pa- usw.“ usw. „Khaṭopikā“ bedeutet Bett (mañco).

59. ගම

59. Die Wurzel gam (gama)

අවිවච්ඡිතකම්මො චෙහාකම්මකොති කථයමාහ- ‘අවිජ්ජමානෙ’ච්චාදි. යාතවන්තො යාතා, යානං යාතං. අයොයිත්ථාති යා තො. ක්තො න විධාතබ්බො පාණිනියෙහි විය. කාරණසාමග්ගියං භූතායන්ති සස්සාදිහෙතුභූතසමිද්ධියං භූතායං. සා ච භූතා යෙවාතීමිනා කාරණසාමග්ගියා අතීතකාලිකත්තමාහ.

Um zu erklären: „Wenn das Objekt nicht ausgedrückt werden soll, ist sie hier intransitiv“, sagte er: „Wenn nicht vorhanden...“ usw. „Yātavanto“ bedeutet „die Gegangenen“ (yātā), „yānaṃ“ bedeutet „das Gehen“ (yātaṃ). „Ayoyittha“ (es wurde gegangen) bedeutet gegangen (yāto). Das Suffix -ta soll hier nicht wie bei den Anhängern Pāṇinis vorgeschrieben werden. „Wenn die Gesamtheit der Ursachen vergangen ist“ (kāraṇasāmaggiyaṃ bhūtāyaṃ) bedeutet: wenn das Gedeihen, das die Ursache für Getreide usw. ist, vergangen ist. Und mit den Worten „sie ist vergangen“ drückt er aus, dass diese Gesamtheit der Ursachen der Vergangenheit angehört.

60. ආහා

60. Er sagte

ආධාරෙචෙති අනුවුත්තියා එත්ථ චකාරතො ‘යථාපත්තඤ්චෙ’ති සම්බන්ධා වුත්තන්ති සෙසො. එවං න කුතොචි අපකස්සනං සියාති එවමාධාරාදිකෙ අනුවත්තමානෙ සති කුතොචි ආධාරාදිතො අපකස්සනං විසුං කරණං න සියාති අත්ථො. තථා සති හෙට්ඨා සුත්තෙනෙකයොගමෙව කරෙය්‍යාති අධිප්පායො. භාවකම්මෙසූති සම්බජ්ඣතෙති යොජනා.

„Auch im Lokativ“ (ādhāre ca): Durch die Fortführung (anuvutti) steht hier aufgrund der Partikel „ca“ die Verbindung mit „und wie es zutrifft“ (yathāpattañca) im Kommentar; dies ist zu ergänzen. „Damit es nicht von irgendwoher abgezogen wird“ bedeutet: Wenn der Lokativ usw. fortgeführt wird, gibt es kein separates Abziehen von irgendwoher, d. h. vom Lokativ usw. Wenn dies der Fall wäre, würde man es mit dem vorangehenden Sutra zu einer einzigen Regel zusammenfassen; das ist die Absicht. Die Satzverknüpfung lautet: Es wird mit „im Zustand und im Objekt“ (bhāvakammesu) verknüpft.

බහුලස්ස භාවො කම්මංවාති බහ්වත්ථාදානමෙවාත්‍ර බහුලසද්දස්ස පවත්තිනිමිත්තං භාවො කම්මංචෙති තත්ථ පච්චයො. කෙචීති පාණිනියෙ යෙව සන්ධායාහ. තස්සාපි භූතෙයෙව පවත්තිමුපදිසති ‘සොපි’ච්චාදි

„Der Zustand oder die Handlung von vielem (bahula)“: Hierbei ist das Erfassen von vielerlei Bedeutungen die Ursache für das Auftreten (pavattinimitta) des Wortes „bahula“. Und das Suffix bezieht sich dabei auf den Zustand (bhāva) und die Handlung (kamma). Mit „einige“ bezieht er sich auf die Anhänger Pāṇinis. Auch für dieses [Suffix] lehrt er das Vorkommen nur in der Vergangenheit, mit den Worten „auch dieses“ usw.

නා[Pg.254]. භිජ්ජමානන්ති පච්චමානං. පරරූපෙන පස්සින්නොති යොජනා. කෙචිති තෙයෙව. ‘‘මතිබුද්ධිපූජත්ථෙහි චෙ’’ති (3-2-188) තෙසං සුත්තෙ චසද්දාකඩ්ඪිතෙ දස්සෙති ‘යථා’තිආදිනා. අක්කොච්ඡි තන්ති කම්මෙ විග්ගහමාහ, තන්ති කම්මපදං, එවමුපරිපි චුරාදිණිලොපෙ ‘‘නිමිත්තාභාවෙ නෙමිත්තිකස්සාප්‍යභාවො’’ත්‍යාකාරනිවත්ති. කසිරයං ගත්‍යාද්‍යනෙ කත්ථො, කට්ඨංත්‍යත්‍ර කිමත්ථොති ආහ- ‘එත්ථ හිංසත්ථො’ති.

„Nā.“: „bhijjamānaṃ“ bedeutet reifend (paccamānaṃ). Die syntaktische Verknüpfung (yojanā) lautet: „sie sehen durch die Form eines anderen“ (pararūpena passino). Mit „einige“ sind ebendiese gemeint. Mit den Worten „wie“ usw. zeigt er jene [Beispiele], die durch das Wort „ca“ im Sūtra „matibuddhipūjatthehi ca“ (P. 3.2.188) herbeigezogen wurden. „Er beschimpfte ihn (taṃ)“ drückt die Analyse im Passiv/Objekt (kamma) aus; „taṃ“ ist das Akkusativobjekt (kammapada). Ebenso schwindet weiter oben bei Wegfall des Suffixes „ṇi“ der Cur-Klasse der Laut „-ā-“ gemäß dem Grundsatz: „Wenn die Ursache nicht existiert, existiert auch das durch die Ursache Bewirkte nicht.“ Da diese Wurzel [kasi] viele Bedeutungen wie Gehen usw. hat, fragt man: „Welche Bedeutung hat sie in ‚kaṭṭha‘?“ Darauf sagt er: „Hier hat sie die Bedeutung von Schädigen (hiṃsattha).“

හෙතුනොති දුක්ඛඵලස්ස හෙතුනො අග්‍යාදිනො. කට්ඨසද්දස්ස ඵලහෙතුභූතෙ අග්‍යාදිකෙ වත්තමානෙ එවං හොතු ඵලෙවත්තමානෙ කථන්ති ආහ- ‘යදාපනා’තිආදි. කොධාතිකො ඉධ.

„Des Grundes“: des Grundes für die Frucht des Leidens, wie Feuer usw. Wenn sich das Wort „kaṭṭha“ auf Feuer usw. bezieht, das die Ursache für eine Frucht ist, mag dies so sein. Wie verhält es sich jedoch, wenn es sich auf die Frucht selbst bezieht? Deshalb sagt er: „Wenn aber…“ usw. Hier liegt ein Übermaß an Zorn (kodhātika) vor.

61. තුංතා

61. Die Suffixe -tuṃ und -tā.

නනු ච භාවෙඉති භවතිනායං ඝණන්තෙන නිද්දෙසො කරීයතීති භවතිවිසයොව පච්චයත්ථනිද්දෙසො කතො භවති, තතො ච භවතිනො යො භාවො තස්මිංයෙව වාච්චෙ පච්චයො සියා, සො ච භවතිතො යෙවුප්පජ්ජමානෙන පච්චයෙන සක්කාභිධාතුං තතො තස්මාව පච්චයෙන භවිතබ්බං, තස්මා කථං පචිතුං පාකො චාගො රාගොතිපචාදීහිභවති ච්චාහ- ‘භවනංභාවො කිරියාධාත්වත්ථො’ති.

Aber wird nicht mit dem Ausdruck „bhāve“ (im Zustand) die Erklärung durch das Verb „bhavati“ (sein) mittels eines mit dem Suffix -ghaṇ endenden Wortes gegeben? Daher ist die Erklärung der Bedeutung des Suffixes nur auf den Bereich von „bhavati“ bezogen. Folglich sollte das Suffix nur dann auftreten, wenn der Zustand eben dieses Seins (bhavati) auszudrücken ist. Und dieser Zustand kann nur durch ein Suffix ausgedrückt werden, das direkt von „bhavati“ gebildet wird; folglich müsste das Suffix von diesem [Verb] stammen. Wie also entstehen Formen wie „pacituṃ“ (zu kochen), „pāko“ (das Kochen), „cāgo“ (das Aufgeben) oder „rāgo“ (die Leidenschaft) von Wurzeln wie pac- usw.? Darauf sagt er: „Das Sein (bhavana) ist der Zustand (bhāva), dh. h. die Handlung als Bedeutung einer Verbalwurzel.“

කිරියාසාමඤ්ඤඤ්හි සබ්බධාත්වත්ථානුගතං භවතිස්සත්ථො, තෙන කිරියාසාමඤ්ඤවාචිනාත්ථනිද්දෙසො කරීයමානො සබ්බධාතුවිසයෙ කතො භවති තස්මා පචාදීහිපි භවතීත්‍යධිප්පායො.

Denn die allgemeine Handlung (kiriyāsāmañña), die in den Bedeutungen aller Verbalwurzeln enthalten ist, ist die Bedeutung des Verbs „bhavati“. Wenn somit die Erklärung der Bedeutung durch einen Ausdruck erfolgt, der die allgemeine Handlung bezeichnet, so bezieht sie sich auf den Bereich aller Verbalwurzeln. Daher ist die Absicht, dass diese [Formen] auch von Wurzeln wie pac- usw. gebildet werden.

නනු චාත්‍ර තුමාදයො භාවෙ භවන්තීති වුත්තෙ න විඤ්ඤායතෙ කිංවිසෙසිතෙ භාවෙ තුමාදයො භවන්තිච්චාහ- ‘යතො’ච්චාදි. තස්සාති ධාතුනො. යො වත්තබ්බො භාවොති යො වාච්චො භාවො. කුතොච්චාහ- ‘සම්බන්ධා’ති. තුමාදීනං යා පකති තාය වාච්චෙනෙව භාවෙන සහ සම්බන්ධාති අත්ථො. ඨාතබ්බන්ති භාවෙ තබ්බො. අථ ක්‍රියායංත්‍යනෙන තබ්බාද්‍යභිහිතස්ස දබ්බරූපාපන්නස්ස භාවස්ස කථං ගහණංත්‍යාහ- ‘යදිපි’ච්චාදි. සකනිස්සයකිරියාබ්‍යපදෙසොති දබ්බ රූපස්ස අත්තනො නිස්සයභූතාය කිරියාය බ්‍යපදෙසො දට්ඨුං චක්ඛුච්චාදො භවනකිරියාය පතීයමානත්තා තුමාදයො භවන්තෙව.

Wenn nun aber gesagt wird: „Die Suffixe wie -tuṃ treten beim Zustand (bhāve) auf“, so wird nicht verstanden, bei welcher Art von qualifiziertem Zustand diese Suffixe auftreten. Darauf sagt er: „wovon…“ usw. „Dessen“ (tassa) bezieht sich auf die Verbalwurzel. „Der Zustand, der ausgedrückt werden soll“ (yo vattabbo bhāvo) meint den auszudrückenden Zustand. Warum? Er sagt: „wegen der Verbindung“ (sambandhā). Der Sinn ist: wegen der Verbindung mit dem Zustand, der durch eben die Basis (pakati) dieser Suffixe wie -tuṃ ausgedrückt wird. „Es soll gestanden werden“ (ṭhātabbaṃ) ist das Suffix -tabba im Zustand (bhāva). Wie aber wird durch den Begriff „in der Handlung“ ein Zustand erfasst, der durch -tabba usw. ausgedrückt wird und die Form einer Substanz (dabbarūpa) angenommen hat? Darauf sagt er: „Obgleich…“ usw. „Bezeichnung der Handlung, die ihre eigene Grundlage ist“ (sakanissayakiriyābyapadesa) bedeutet die Bezeichnung der Substanzform durch die Handlung, die ihre eigene Grundlage ist. Da beim Sehen, dem Auge usw. die Handlung des Seins wahrgenommen wird, treten die Suffixe wie -tuṃ gewiss auf.

නනු [Pg.255] ච තුමාදීනං භාවෙ විහිතත්තා කිරියායෙව පධානත්තන්ති කම්ම කාරකං නප්පතීයතෙති කථං ‘කටං කාතුං ගච්ඡතී’ති සියාච්චා සඞ්කිය පටිපාදෙතුමාහ- ‘යදිපි’ච්චාදි. ධාත්වත්ථකතො කිරියාසඞ්ඛාතෙන ධාත්වත්ථෙන කතො. අත්ථීති ඉමිනා යත්ථ ‘සුප්‍යතෙ දෙව දත්තෙනෙ’ච්චාදො නත්ථි, තත්ථ න කම්මම්පතීයතෙති දස්සෙති.

Aber da die Suffixe wie -tuṃ für den Zustand (bhāva) vorgeschrieben sind, ist die Handlung selbst das Hauptgewicht, und das Objekt-Kāraka (kammakaraka) wird nicht ausgedrückt. Wie kann es dann Sätze geben wie „er geht, um eine Matte zu machen“ (kaṭaṃ kātuṃ gacchati)? Um diesen Zweifel zu klären und zu erklären, sagt er: „Obgleich…“ usw. „Durch die Bedeutung der Verbalwurzel bewirkt“ (dhātvatthakato) meint bewirkt durch die Bedeutung der Verbalwurzel, die als Handlung bezeichnet wird. Mit den Worten „es gibt“ (atthi) zeigt er, dass dort, wo dies nicht vorhanden ist – wie in „es wird von Devadatta geschlafen“ (supyate devadattena) –, kein Objekt (kamma) wahrgenommen wird.

‘‘ඉච්ඡත්ථෙසු සමානකත්තුකෙසු තවෙතුං වා’’ති (4-2-12) කච්චානෙන අතදත්ථායම්පිකිරියායං තුමාදයො යථාසියුන්ති විසුං සුත්තිතං, තෙනාහ- ‘ඉච්ඡත්ථෙස්මි’ච්චාදි. යථා ‘භොත්තුං පචතී’ත්‍යාදො භොජනකිරියා පයොජනා පචනකිරියා හොති, නෙවමෙත්ථ තප්ප යොජනා ඉච්ඡා… පචනකිරියායවියතප්පයොජනත්තාභාවතොති අයමස්සාධිප්පායො. පුනෙච්චාදිනා වුත්තානිට්ඨපාතස්සාසඞ්කං විරචයමාහ- ‘අතදත්ථායම්පි’ච්චාදි.

Im Sūtra „icchatthesu samānakattukesu tavetuṃ vā“ (Kacc. 4-2-12) hat Kaccāyana dies eigens gelehrt, damit die Suffixe wie -tuṃ auch bei einer Handlung vorkommen können, die nicht diesem Zweck dient (atadatthā). Daher sagt er: „bei Ausdrücken des Wunsches…“ usw. So wie im Fall von „er kocht, um zu essen“ (bhottuṃ pacati) das Essen der Zweck der Handlung des Kochens ist, so verhält es sich hier nicht so, dass der Wunsch diesen Zweck hat, da ihm der Zweckcharakter wie bei der Handlung des Kochens fehlt; das ist seine Absicht. Um die Befürchtung einer unerwünschten Folge abzuwenden, die mit den Worten „Wiederum…“ usw. geäußert wurde, sagt er: „auch wenn sie nicht diesem Zweck dient…“ usw.

ඉච්ඡත්ථස්ස ධාතුනො පයොගාති ඉමිනා ‘ඉච්ඡන්තො කරොතී’ති එත්ථ ඉච්ඡන්තොති ඉච්ඡත්ථස්ස ධාතුනො පයොගත්ථමෙව, න ඉච්ඡාය පයොජනං කරණන්ති දීපෙති. දෙවදත්තං භුඤ්ජමානමිච්ඡතීතෙත්ථ භොත්තුන්ති න හොති සමානකත්තුකෙසූති වචනතො, භොජනස්ස දෙවදත්තො කත්තා, ඉච්ඡතිස්ස අඤ්ඤොයෙවාතිපි සුත්තස්ස විසුං පයොජනං න වත්තබ්බන්ති දස්සෙන්තො ආහ- ‘දෙවදත්ත’මිච්චාදි.

Mit dem Ausdruck „Verwendung einer Verbalwurzel mit der Bedeutung des Wunsches“ verdeutlicht er, dass in „wünschend handelt er“ (icchanto karoti) das Wort „icchanto“ lediglich die Verwendung der Verbalwurzel mit Wunschbedeutung darstellt und das Handeln nicht der Zweck des Wunsches ist. In „Er wünscht den essenden Devadatta“ (devadattaṃ bhuñjamānam icchati) tritt die Form „bhottuṃ“ wegen der Regel „bei gleichem Subjekt“ (samānakattukesu) nicht auf, da Devadatta das Subjekt des Essens ist, das Subjekt des Wünschens jedoch ein anderer. Um zu zeigen, dass kein separater Zweck des Sūtras formuliert werden muss, sagt er: „Devadatta…“ usw.

ඉච්ඡතිස්සාති’දෙවදත්තං භුඤ්ජමානමිච්ඡතී’ති එත්ථ ඉච්ඡතීති වුත්තඉසිස්ස. සාධනං ‘දෙවදත්තං භුඤ්ජමාන’න්ති වුත්තකම්මසඞ්ඛාතං අත්ථො පයොජනං යස්ස සො සාධනත්ථො-ඉච්ඡති. තස්ස භාවො තත්තං, තස්මා. කම්මමෙවිච්ඡාය පයොජනභාවෙ ඨිතන්ති භාවො. නිරත්ථකන්ති එතදත්ථමෙව සමානකත්තුකග්ගහණං කතං තඤ්ච යථාවුත්තෙන පසඞ්ගාභාවා නිරත්ථකන්ති අධිප්පායො.

„Des Wünschens“ (icchatissa) bezieht sich auf das Wort „icchati“ in „devadattaṃ bhuñjamānam icchati“ (er wünscht den essenden Devadatta). Das Mittel (sādhana) ist das als Objekt bezeichnete „devadattaṃ bhuñjamānaṃ“. Dasjenige, dessen Zweck dieses Mittel ist, ist das „sādhanattha-icchati“. Dessen Zustand ist das So-Sein, daher. Der Sinn ist, dass das Objekt (kamma) selbst als Zweck des Wünschens fungiert. „Nutzlos“: Genau zu diesem Zweck wurde die Einschränkung „bei gleichem Subjekt“ (samānakattuka) vorgenommen, was jedoch überflüssig ist, da nach der obigen Erklärung kein unerwünschter Fall eintreten kann; das ist die Absicht.

සකාද්‍යත්ථෙසු ධාතූ සූපපදෙසු ධාතු මත්තා තුමාදයො සුත්තන්තරෙන විහිතා පාණිනියෙහි, තෙනාහ- ‘සකාදිධාතුප්පයොගෙ’තිආදි. සිද්ධාති තුමාදයො සිද්ධා. භුජිකිරියත්ථාති භුජිකිරියා අත්ථො යස්සා සත්තියා සා භුජිකිරියත්ථා පතීයතෙ. පතීය මානත්තෙ [Pg.256] කාරණමාහ- ‘අසතොපි හි’ච්චාදි. පරෙහෙත්ථ අකිරියත්ථොපපදත්ථො පුනාරබ්භොති වණ්ණිතං. තදෙතං විඝටයිතුමාහ- ‘තෙනෙ’ච්චාදි. පරෙසමයමධිප්පායො ‘‘සක්කොති භොත්තුංත්‍යාදො කොසල්‍යං ගම්‍යතෙ. ගිලායති භොත්තුංති තදසත්ති. ඝටතෙ භොත්තුංත්‍යාදො යොග්‍යතා. ආරභතෙ භොත්තුංත්‍යාදොභුජිස්සෙ වාද්‍යවත්ථාකිරියන්තරං. ලභතෙ භොත්තුංති අප්පච්චක්ඛානං. අත්ථි භොත්තුන්තිආදීසු සම්භවමත්තං. වට්ටති භොත්තුංත්‍යාදො දොසා භාවො ගම්‍යතෙ. සක්කොතිච්චාදිනො උපපදස්ස භොජනාදිකිරියත්ථතා න ගම්‍යතෙ තස්මා අකිරියත්ථෙසුපි සකාදීසූපපදෙසු තුමාදයො භවන්තී’’ති.

Wenn Wurzeln mit der Bedeutung von „können“ (sak-) usw. als Begleitwörter (upapada) dienen, wurden von den Anhängern Pāṇinis die Suffixe wie -tuṃ nach bloßen Verbalwurzeln durch ein anderes Sūtra vorgeschrieben. Deshalb sagt er: „bei der Verwendung von Verbalwurzeln wie sak-…“ usw. „Sind erwiesen“ (siddhā) meint, dass die Suffixe wie -tuṃ erwiesen sind. „Deren Zweck die Handlung des Essens ist“ (bhujikiriyatthā) meint jene Fähigkeit, deren Zweck die Handlung des Essens ist; diese wird so verstanden. Als Grund dafür, dass sie verstanden wird, sagt er: „Denn auch wenn nicht vorhanden…“ usw. Von anderen wird hier erklärt, dass der Zweck des Begleitwortes, das keine Handlung ausdrückt (akiriyatthopapada), erneut dargelegt wird. Um dies zu widerlegen, sagt er: „Darum…“ usw. Die Ansicht der anderen ist folgende: In Sätzen wie „sakkoti bhottuṃ“ (er kann essen) wird Geschicklichkeit (kosalla) verstanden. In „gilāyati bhottuṃ“ (er ist zu schwach zum Essen) wird das Unvermögen dazu verstanden. In „ghaṭate bhottuṃ“ wird die Eignung verstanden. In „ārabhati bhottuṃ“ (er beginnt zu essen) wird der Anfangszustand des Essens verstanden, was eine andere Handlung ist. In „labhati bhottuṃ“ wird das Nicht-Abweisen verstanden. In „atthi bhottuṃ“ usw. wird die reine Möglichkeit verstanden. In „vaṭṭati bhottuṃ“ usw. wird das Fehlen von Fehlern verstanden. Bei einem Begleitwort wie „sakkoti“ usw. wird nicht verstanden, dass es die Handlung des Essens usw. zum Zweck hat; daher treten die Suffixe wie -tuṃ auch bei Begleitwörtern wie sak- usw. auf, die keine eigene Handlung ausdrücken.

පතීයමානෙස්වප්‍යෙතෙස්වත්ථන්තරෙසු තාදත්ථියමත්ථියෙවාති පුබ්බෙන විහිතස්ස තුමාදිනොත්‍ර න බාධෙති දස්සෙතුමාහ- ‘යදිපි’ච්චාදි. තාදත්ථියමත්ථියෙවාති භොජනකිරියත්ථතා සක්කොතිආදීනං අත්ථි යෙවාති අත්ථො සිද්ධායෙව ‘‘තුංතායෙ’’ච්චාදිනා. අලමත්ථවිසිට්ඨෙසු පරියත්තිවචනෙසූපපදෙසු ධාතුතො තුමාදයො විහිතා පරෙහි, තත්ථාහ ‘අලමත්ථවිසිට්ඨෙ’ඉච්චාදි. පහුසද්දම්පි අන්තොගධං කත්වා ‘සමත්ථාදී’ති වුත්තං, භවතිස්ස සම්භවො ‘‘පුබ්බෙකකත්තුකාන’’න්ති (5-63) එත්ථ බ්‍යාඛ්‍යායිස්සතෙ. අභිමතාති කච්චායනෙන ‘‘අරහසක්කාදීසු චෙ’’ති (4-2-13) චසද්දෙන අභිමතා ඉමස්සාති ‘කාලො භොත්තුං’තිආදිනො. යථා භොත්තුමනොතිආදිනා පරෙසම්පි අයමෙව නිප්ඵත්තික්කමොති දීපෙති. අබ්‍යභිචාරතොති අවිනාභාවතො, භවති භොජනං භාවොති භොජනං භුඤ්ජනං භාවො භවතීති අත්ථො. නතුගමිස්සකිරියාතදත්ථාති ගමනකිරියා භොජනත්ථා න හොතීති අත්ථො. අත්ථසද්දොහ්‍යයං පයොජනවචනො යඤ්ච යමුද්දිස්ස පවත්තති, තං තස්ස පයොජනං භවති. නචායං භොජනමුද්දිස්ස ගමිස්සති, කිඤ්චරහි කාරියන්තරං, කෙවලං තෙන නිමිත්තෙන සම්භාවීයතෙ. යදා තු භොජනත්ථමෙවාරබ්භතෙ ගමනකිරියා, තදා භවත්‍යෙව’ගමිස්සති භොත්තු’න්ති.

Um zu zeigen, dass, selbst wenn diese anderen Bedeutungen verstanden werden, der Zweck dafür (tādatthiya) tatsächlich existiert und dies das zuvor vorgeschriebene [Suffix] 'tum' etc. hier nicht ausschließt, sagt er: 'yadipi' ('obwohl auch') usw. Mit 'tādatthiyam atthi yeva' (der Zweck dafür existiert wahrlich) ist gemeint, dass der Zweck der Handlung des Essens bei [Wörtern wie] 'sakkoti' ('er kann') usw. tatsächlich vorhanden ist, was bereits durch [Regeln wie] 'tuṃ-tāye' usw. bewiesen ist. Von anderen wurden die Suffixe 'tum' usw. von der Verbalwurzel vorgeschrieben, wenn Wörter mit der Bedeutung von 'genug' (alam) oder Begriffen der Vollendung als Upapadas (nahestehende Wörter) vorhanden sind; dazu sagt er: 'alamatthavisiṭṭhe' usw. Indem auch das Wort 'pahu' mit eingeschlossen wurde, wird 'samatthādi' ('fähig usw.') gesagt. Das Vorkommen von 'bhavati' wird unter [der Regel] 'pubbekakattukānaṃ' (5-63) erklärt werden. Mit 'abhimatā' (beabsichtigt) ist gemeint, was von Kaccāyana durch das Wort 'ca' in 'arahasakkādīsu ca' (4-2-13) für diesen [Fall] wie 'kālo bhottuṃ' ('Zeit zu essen') beabsichtigt wurde. Er zeigt, dass dies der gleiche Bildungsprozess auch für andere wie 'bhottumano' ('essenswillig') usw. ist. Mit 'abyabhicārato' ist gemeint 'aufgrund der Unzertrennlichkeit' (avinābhāvato). 'Das Essen geschieht, der Zustand' bedeutet: Das Essen, der Akt des Essens, der Zustand tritt ein. Mit 'na tu gamissakiriyā tadatthā' ist gemeint: Aber die Bewegungshandlung dient nicht dem Zweck des Essens. Denn dieses Wort 'attha' drückt einen Nutzen (payojana) aus; und worauf immer sich etwas bezieht, das wird zu dessen Nutzen. Und dieser wird nicht im Hinblick auf das Essen gehen; was ist es aber dann? Eine andere Beschäftigung; es wird lediglich durch diesen Anlass vermutet. Wenn jedoch die Bewegungshandlung gerade für den Zweck des Essens unternommen wird, dann gilt wahrlich: 'gamissati bhottuṃ' ('er wird gehen, um zu essen').

තුංවිසයෙ ණකොපි විහිතො පාණිනියෙහි, තත්‍රාහ- ‘කාරකො වජති’ච්චාදි. පරිහාරමාහ- ‘පුබ්බෙ’ච්චාදිනා. ‘කත්තරිල්තු’ච්චාදිනා යොයං [Pg.257] ණකො තීසුපි කාලෙසු සාමඤ්ඤෙන විහිතො, ක්‍රියත්ථා යං ක්‍රියායං උපපදෙ කත්තුනො-භිධානං සිද්ධං, න චාස්ස විසෙසවිහිතෙන තුංපච්චයෙන බාධා භින්නත්තා, තුංපච්චයස්ස හි භාවෙ විධානං ණකස්ස තු කත්තරීති. පුබ්බණකෙනෙව සිද්ධෙපි ල්ත්වාදිනිවත්තියා සො විධෙය්‍යොව, නො චෙ ල්ත්වාදයොපි සියුන්ති චොදකප්පසඞ්ගමාසඞ්කියාහ- ‘නචෙව’මිච්චාදි. අවගමාභාවමෙව ඵුටයිතුමාහ- ‘නහිං’ච්චාදි. හි යස්මාත්‍යත්ථෙ යො එසො වජති සො කත්තා, යො එසො වජති සො වික්ඛිපොත්‍යයමත්ථො-ත්‍ර ගම්‍යතෙ, න පන තෙහි තාදත්ථියං ගම්‍යතෙති අත්ථො. චොදකො ල්ත්වාදීහි සාම්‍යමාපාදයිතුං සාමරිසං වුත්තවිධිනෙවාප්පත්තිං ණකස්සාප්‍යාහ- ‘ණකොපි’ච්චාදි. අගත්ථං යදිපි ණකෙන තාදත්ථියං න ගම්‍යතෙ පකරණතො ගම්‍යතෙති ණකො භවිස්සතීත්‍යාසඞ්කිය චොදකො ආහ- ‘අථෙ’ච්චාදි. පුබ්බෙච්චාදිනා වුත්තො-යං ‘ණකො න විධෙය්‍යො’ච්චස්ස න පරිහාරො… සොත්තරත්තා යථාවුත්තෙන, කින්තු‘තස්මා නෙවි’ච්චාදිනා ඉමිනා වුච්චමානොවපරිහාරොතිවිඤ්ඤාතබ්බං. තදෙවංල්ත්වාදීනම්පිපත්තිතොණකල්ත්වාදීහි තාදත්ථියානවගමෙ විනිච්ඡිතෙ තාදත්ථියවිසෙසෙන තෙසං සම්භවොති අනත්ථකං ‘‘ණකස්ස කිරියත්ථොපපදස්සවිධානං ල්ත්වාදිපටිසෙධනත්ථ’’න්ති වාක්‍යකාරවචනන්ති සත්ථකාරො නිගමයමාහ- ‘තස්මා’’ච්චාදි. භවතු පකරණතොව තාදත්ථියාවගමො, තථාපිණකො පරො විධෙය්‍යොත්‍යධිප්පායෙනාහ- ‘අථාපි’ච්චාදි. ගතත්තං. භවිස්සති කාලෙ ක්‍රියත්ථායං ක්‍රියායමුපපදෙ භාවෙ ච ණප්පච්චයාදයො විහිතා, තත්‍රාහ- ‘පාකාය වජති’ච්චාදි. අවිහිතෙසුපි තාදත්ථියා සිද්ධමෙවෙති අධිප්පායො.

Im Bereich von 'tum' wurde von den Panineern auch das Suffix 'ṇaka' vorgeschrieben; dazu sagt er: 'kārako vajati' ('der Handelnde geht') usw. Er nennt die Entkräftung (parihāra) mit 'pubbe' ('zuvor') usw. Dieses Suffix 'ṇaka', welches durch [Regeln wie] 'kattari' usw. allgemein für alle drei Zeiten vorgeschrieben ist, wenn eine Handlung, die einen Zweck hat, als Upapada dient, drückt den Täter (kattar) erfolgreich aus; und es wird nicht durch das speziell vorgeschriebene Suffix 'tum' ausgeschlossen, da sie verschieden sind; denn das Suffix 'tum' wird im Sinne des Zustands (bhāva) vorgeschrieben, das Suffix 'ṇaka' jedoch im Sinne des Täters (kattar). Obwohl es bereits durch das vorherige Suffix 'ṇaka' etabliert ist, muss dieses dennoch vorgeschrieben werden, um [die Suffixe] 'tvā' usw. auszuschließen, da sonst auch 'tvā' usw. eintreten könnten; aus Besorgnis über diesen Einwand des Kritikers sagt er: 'na ca evam' ('und so ist es nicht') usw. Um das Fehlen des Verständnisses zu verdeutlichen, sagt er: 'na hi' ('denn nicht') usw. 'Hi' hat die Bedeutung von 'weil': 'Wer hier geht, ist der Täter; wer hier geht, verstreut' – diese Bedeutung wird hier verstanden, nicht aber wird durch sie der Zweck dafür (tādatthiya) verstanden, so lautet die Erklärung. Der Kritiker, um eine Gleichstellung mit 'tvā' usw. herzustellen, behauptet mit der eben genannten Regel auch die Nicht-Anwendbarkeit von 'ṇaka' mit den Worten: 'ṇakopi' ('auch ṇaka') usw. Obwohl der Zweck dafür durch 'ṇaka' nicht ausgedrückt wird, wird er aus dem Kontext verstanden, weshalb 'ṇaka' eintreten wird – diese Einwendung besorgend, sagt der Kritiker: 'atha' ('nun') usw. Was mit 'pubbe' usw. gesagt wurde, ist keine Entkräftung des Arguments 'ṇaka sollte nicht vorgeschrieben werden'…, da es sich wie oben dargelegt verhält; vielmehr ist zu verstehen, dass die eigentliche Entkräftung durch das Folgende mit 'tasmā na eva' ('darum eben nicht') usw. ausgedrückt wird. Da also aufgrund des Eintritts von 'tvā' usw. die Nicht-Erfassung des Zwecks durch 'ṇaka', 'tvā' usw. feststeht und deren Vorkommen durch einen bestimmten Zweck ausgeschlossen ist, ist die Aussage des Vākyakāra (Satzbildners): 'Die Vorschrift von ṇaka bei einem Upapada, das eine zweckgerichtete Handlung ausdrückt, dient dem Ausschluss von tvā usw.' sinnlos; dies zusammenfassend sagt der Verfasser des Lehrwerks (satthakāra): 'tasmā' ('daher') usw. Es mag sein, dass der Zweck allein aus dem Kontext verstanden wird, dennoch muss das nachfolgende 'ṇaka' vorgeschrieben werden; in dieser Absicht sagt er: 'athāpi' ('dennoch auch') usw. Dies ist erklärt. In der Zukunft, wenn eine zweckgerichtete Handlung als Upapada dient, sind das Suffix 'ṇa' usw. im Sinne des Zustands (bhāva) vorgeschrieben; dazu sagt er: 'pākāya vajati' ('er geht zum Kochen') usw. Die Absicht ist, dass der Zweck selbst dann feststeht, wenn sie nicht vorgeschrieben sind.

62. පටි

62. Das Präfix 'paṭi'.

සොතුනාදීසු ‘සවනං කාතුන’ඉච්චාදිනා විග්ගහො. සුතෙනෙති සවනන්ති විග්ගහො.

Bei [Formen wie] 'sotuna' usw. erfolgt die Analyse (viggaha) als 'savanaṃ kātuna' ('nachdem das Hören vollzogen wurde') usw. 'Sutena' ('durch das Gehörte') analysiert sich als 'savanaṃ' ('das Hören').

63. පුබ්බෙ

63. Zuvor.

වෙති නාතිසම්බජ්ඣතෙ විධිනො නිච්චත්තා. එකසද්දස්සානෙකත්ථත්තා විසෙසෙති [Pg.258] ‘සඛ්‍යාවචනොයමෙකසද්දො’ති. කුතොච්චාහ-‘සද්දාන’මිච්චාදි. එකසද්දස්ස සඞ්ඛ්‍යාවචනත්තෙ යොත්ථො සම්පජ්ජතෙ, තමාහ ‘එකසඞ්ඛ්‍යාවච්ඡින්නො’ති, තදත්ථාති ක්‍රියත්ථස්සත්ථා. යදිපි ‘පුබ්බං බ්‍යාපාර’න්ති සමුදායෙ එකදෙසභූතො බ්‍යාපාරො නිද්ධාරියමානොති වුත්තං, තථාපි පුබ්බසද්දෙන බ්‍යාපාරවාචකො ක්‍රියත්ථො වුච්චතෙ උපචාරා, තෙනෙව ‘තෙසු යො පුබ්බො තදත්ථතො ක්‍රියත්ථා’ති වුත්තියංවුත්තං. නනු ච සත්ති කාරකං, අඤ්ඤා ච පුබ්බකාලකිරියාය සත්ති, අඤ්ඤා උත්තර කාලකිරියාය, තස්මා කුතො එකකත්තුකත්තමිච්චාසඞ්කිය පටිපාදෙන්තො ආහ- ‘යදිපි’ච්චාදි. සත්තිමතො දබ්බස්සාති දෙවදත්තාදිනො සත්තිමතො දබ්බස්ස. තදජ්ඣාරොපාති එකත්තස්ස අජ්ඣාරොපා. එක කත්තුකානං බ්‍යාපාරානං කමාභිධානාය තුනාදයො විධීයමානා භාවෙයෙවුප්පන්නා සක්කොන්ති කමමභිධාතුන්ති භාවෙත්‍යත්‍රාභිසම්බජ්ඣතෙ.

'Vā' ('oder') ist hier nicht eng damit verbunden, da die Vorschrift beständig (nicca) ist. Da das Wort 'eka' ('eins') mehrere Bedeutungen hat, spezifiziert er: 'Dieses Wort eka drückt eine Zahl aus'. Auf die Frage 'Woher?' sagt er: 'saddānaṃ' ('der Wörter') usw. Die Bedeutung, die sich ergibt, wenn das Wort 'eka' eine Zahl bezeichnet, drückt er mit 'durch die Zahl Eins begrenzt' (ekasaṅkhyāvacchinna) aus; 'tadatthā' bedeutet 'der Zweck der zweckgerichteten Handlung'. Obwohl gesagt wurde, dass mit 'die vorherige Tätigkeit' eine Tätigkeit, die ein Teil des Ganzen ist, herausgehoben wird, wird dennoch durch das Wort 'pubba' ('vorherig') die zweckgerichtete Handlung, welche die Tätigkeit ausdrückt, metaphorisch (upacārā) bezeichnet; eben darum heißt es im Kommentar (vutti): 'Was unter diesen das Vorherige ist, ist aufgrund dieses Zwecks eine zweckgerichtete Handlung'. Nun ist doch das Kāraka eine Kraft (satti); und eine andere ist die Kraft für die zeitlich vorhergehende Handlung, eine andere für die nachfolgende Handlung. Wie kann es also eine Einheit des Täters (ekakattukatta) geben? Um dies darzulegen, besorgt über diesen Einwand, sagt er: 'yadipi' ('obwohl auch') usw. Mit 'des die Kraft besitzenden Dinges' (sattimato dabbassa) ist gemeint: des die Kraft besitzenden Dinges wie Devadatta usw. Mit 'deren Übertragung' (tadajjhāropa) ist die Übertragung der Einheit gemeint. Die Suffixe 'tuṃ' usw., die vorgeschrieben werden, um die Abfolge von Tätigkeiten desselben Täters auszudrücken, können nur dann die Abfolge ausdrücken, wenn sie im Sinne des Zustands (bhāva) gebildet werden; so bezieht es sich auf 'im Zustand' (bhāve).

එකකත්තුකානන්ති බහුවචනත්තා ‘භුත්වා පිත්වා වජතී’තිපි භවති. භුත්තස්මින්තෙත්ථ අනෙකකත්තුකත්තා භුඤ්ජිත්වාපි භවති. පාණිනි යානමිව විසුං වචනමන්තරෙන තුනාදිවිධිප්පටිපාදයමාහ- ‘මුඛං බ්‍යාදාය සුපති’ච්චාදි. බ්‍යාදායාති දාධාතුස්ස විආපුබ්බස්ස ත්වාප්පච්චයෙ ‘‘ප්‍යො වා ත්වාස්ස සමාසෙ’’ති (5-064) ත්වාස්ස ප්‍යාදෙසෙ රූපං, මුඛවිවරණං කත්වාත්‍යත්ථො, බ්‍යවධායකකාලස්සාති බ්‍යාදාන සුපනානමන්තරෙයො කාලො තස්ස, භෙදානුපලක්ඛණන්ති භෙදස්සාදස්සනං. භෙදස්සීනං කෙසඤ්චිවිජ්ජමානත්තා’කෙහීචී’ති වුත්තං. සහභාවෙපීති බ්‍යාදානසුපනානං සහභාවෙපි. වඩ්ඪිතකො භත්තරාසි.

Wegen des Plurals in 'ekakattukānaṃ' ('derer, die denselben Täter haben') kommt auch [die Form] 'bhutvā pitvā vajati' ('nachdem er gegessen und getrunken hat, geht er') vor. Bei 'bhuttasmiṃ' ('als gegessen wurde') liegt hier eine Verschiedenheit der Täter vor, weshalb auch 'bhuñjitvā' ('nachdem er gegessen hat') vorkommt. Um die Vorschrift von 'tum' usw. ohne eine separate Aussage wie bei den Panineern darzulegen, sagt er: 'mukhaṃ byādāya supati' ('den Mund öffnend schläft er') usw. Mit 'byādāya' ist die Form gemeint, die entsteht, wenn das Suffix 'tvā' an die Verbalwurzel 'dā' mit den Präfixen 'vi' und 'ā' angefügt wird, gemäß [der Regel] 'pyo vā tvāssa samāse' (5-064), was die Ersetzung von 'tvā' durch 'pya' bewirkt; die Bedeutung ist 'nachdem er den Mund geöffnet hat'. Mit 'der dazwischenliegenden Zeit' (byavadhāyakakālassa) ist die Zeit zwischen dem Öffnen und dem Schlafen gemeint. 'Nicht-Wahrnehmung des Unterschieds' (bhedānupalakkhaṇa) bedeutet das Nicht-Sehen des Unterschieds. Da für manche ein gewisser Unterschied besteht, wird gesagt: 'von einigen' (kehici). Mit 'auch bei Gleichzeitigkeit' (sahabhāve pi) ist gemeint: auch bei der Gleichzeitigkeit des Mundöffnens und des Schlafens. 'Vaḍḍhitako' bedeutet ein aufgehäufter Reishaufen.

අභිමතා පාණිනියානං, පරාය නදියා පබ්බතො-වරො විසෙසී යතෙති අප්පත්වා නදිම්පබ්බතො’ති වුත්තෙ නදියා ඔරභාගෙ පබ්බතොති අත්ථො. භවති, තතො ච පාරෙභූතනදීවිසිට්ඨො පබ්බතො පතීයතෙ. අවරෙන පබ්බතෙන පරා නදී විසෙසීයතෙති අතික්කම්ම පබ්බතං නදීති වුත්තෙ පාරෙ නදියා ඔරෙ පබ්බතොති අත්ථො පතීයතෙ, තතො ච ඔරභාගෙ පබ්බතවිසිට්ඨා නදී විඤ්ඤායතෙ. භවතිනො සබ්බත්ථ සම්භවෙ සති එකකත්තුකතා පුබ්බකාලතා යථා ගම්‍ය තෙ [Pg.259] තථා දස්සෙති ‘පඨමං න පප්පොති’ච්චාදි. නිගමයති ‘තදෙව’මිච්චාදිනා.

Von den Anhängern Pāṇinis bevorzugt. Wenn gesagt wird: 'der Berg, ohne den Fluss zu erreichen' (appatvā nadiṃ pabbato), wobei der nähere Berg durch den ferneren Fluss spezifiziert wird, ist die Bedeutung: 'der Berg auf dieser Seite des Flusses'. So verhält es sich, und daraus wird der Berg verstanden, wie er sich durch den jenseitigen Fluss auszeichnet. Wenn gesagt wird: 'der Fluss, nachdem man den Berg überquert hat' (atikkamma pabbataṃ nadī), wobei der fernere Fluss durch den näheren Berg spezifiziert wird, versteht man die Bedeutung: 'der Fluss ist auf der jenseitigen Seite, der Berg auf dieser Seite'; und daraus wird der Fluss erkannt, wie er sich durch den Berg auf dieser Seite auszeichnet. Da das Verb 'sein' (bhavati) überall möglich ist, zeigt er, wie die Identität des Subjekts (ekakattukatā) und die Vorzeitigkeit (pubbakālatā) verstanden werden, durch 'zuerst erreicht er nicht' usw. Er folgert dies mit 'eben das' (tadeva) usw.

භුත්වා භුත්වා ගච්ඡතීති පරෙ-ඤ්ඤථා නිප්ඵත්තිමාකඞ්ඛන්ති පාණිනියාදයො, තත්‍රාහ- ‘එකකත්තුකාන’මිච්චාදි. ආභික්ඛඤ්ඤාවගමෙ කාරණං පුච්ඡති ‘යජ්ජෙව’මිච්චාදි. වුත්තමෙව ඵුටයති ‘යෙහි’ච්චාදිනා. යෙහීති වෙය්‍යාකරණෙහි. ජිවග්ගාහං අගාහයිච්චාදො පරෙඤ්ඤථා පටිපන්නාතදාහ- ‘කම්ම’මිච්චාදි. සකඞ්ගෙති පාණිපාදාදිකෙ-ත්තනියෙවයවෙ. ණං පච්චයො අභිමතොති සම්බන්ධො. කිං ණම්පච්චයෙනාති ඉදං වුත්තං හොතීති සම්බන්ධො. අඤ්ඤථා සිද්ධිප්පකාරමාහ- ‘ජීවස්සි’ච්චාදි. කිං විසිට්ඨන්ති පුච්ඡිත්වා ජීවග්ගාහෙන විසිට්ඨන්ති දස්සෙතුං ජීවග්ගාහ’න්ති ආහ. ජීවග්ගාහසඞ්ඛාතං ගහණමකාසීති අත්ථො.

Bei 'nachdem er wiederholt gegessen hat, geht er' (bhutvā bhutvā gacchati) begehren andere [Grammatiker] wie Pāṇini eine andere Vollendung; dazu sagt er: 'von denen, die denselben Täter haben' (ekakattukānaṃ) usw. Bezüglich des Verstehens der Wiederholung fragt er nach dem Grund mit 'wenn eben' (yajjeva) usw. Er verdeutlicht das Gesagte mit 'durch welche' (yehi) usw. Mit 'durch welche' sind die Grammatiker gemeint. Da andere den Fall von 'er ließ ihn beim Leben packen' (jivaggāhaṃ agāhayi) usw. anders verstanden haben, sagt er: 'Objekt' (kamma) usw. 'Sakaṅge' bedeutet: in den eigenen Gliedern wie Händen, Füßen usw. Das Suffix -ṇam ist erwünscht – dies ist die Verknüpfung. 'Was nützt das Suffix -ṇam?' – dies ist gemeint, so ist die Verknüpfung. Er erklärt die Art und Weise des anderweitigen Gelingens mit 'des Lebenden' (jīvassa) usw. Nach der Frage 'Wodurch ist es spezifiziert?' sagt er 'als Jīvaggāha' (Lebendgriff), um zu zeigen, dass es durch den Lebendgriff spezifiziert ist. Die Bedeutung ist: Er führte das Ergreifen aus, das als Lebend-Ergreifen bezeichnet wird.

ආඛ්‍යාතන්ති අගාහයීති ආඛ්‍යාතං කත්තබ්බරූපන්ති ඉමානා ගහණ කිරියාය කම්මත්තං බොධෙති. තබ්බිසෙසනම්පීති කත්තබ්බරූපාය ගහණ කිරියාය විසෙසනම්පි. තථාභූතමෙවාති කත්තබ්බරූපමෙව. තථා චෙති කිරියාවිසෙසනෙ දුතියාය ණමන්තෙ ජාතෙ සති. ණමන්ත රූපන්ති ණමන්තස්ස රූපං යස්සාති විග්ගහො. ණංපච්චයෙනිහ කිඤ්චිනෙති සම්බන්ධො. ඉහෙති ඉමස්මිං බ්‍යාකරණෙ. කිඤ්චි පයොජනං. පචාදිතොතිආදිසද්දෙන තෙහි අවිහිතණම්පච්චයා ගහිතා.

'Das Verb' (ākhyāta) bezieht sich auf das Verb 'agāhayi' (er ließ ergreifen). Mit 'als das zu Tuende' (kattabbarūpaṃ) erklärt er die Eigenschaft des Objekts der Handlung des Ergreifens. Mit 'auch dessen Spezifikation' (tabbisesanampi) ist auch die Spezifikation der Handlung des Ergreifens gemeint, welche die Form des zu Tuenden hat. 'Eben so beschaffen' (tathābhūtameva) bedeutet: eben die Form des zu Tuenden habend. Und so verhält es sich, wenn das auf -ṇam endende Wort im Akkusativ als Adverb (kiriyāvisesana) auftritt. 'Ṇamanta-rūpa' (die Form eines auf -ṇam Endenden) wird aufgelöst als: dasjenige, dessen Form die eines auf -ṇam Endenden ist. Die Verbindung ist: 'Hier gibt es keinen Nutzen durch das Suffix -ṇam'. 'Hier' (ihe) bedeutet: in dieser Grammatik. 'Irgendein Nutzen' (kiñci payojanaṃ). Mit dem Wort 'und so weiter' in 'pacādito' (von der paca-Gruppe usw.) werden jene Suffixe erfasst, für die das Suffix -ṇam nicht vorgeschrieben ist.

64. න්තො

64. Nto

යො සාධයිතුමාරද්ධො නච නිට්ඨමුපගතොති යො කටාදිසාධයිතුං නිබ්බත්තයිතුං ආරද්ධො නිට්ඨං පරිසමත්තිං න චොපගතො නප්පත්තො. පවත්තො-නුපරතොවාති යො පබ්බතාදි නිච්චප්පවතො-අවිරතො තෙනෙව නිට්ඨං නොපගතොසොවත්තමානොති වුච්චතෙති යොජනා. තබ්බි සයකිරියාද්වාරෙනාති යථාවුත්තකටාදිවිසය කිරියාමුඛෙන, ඉදං වුත්තං හොති ‘‘යථාවුත්තකටාදීනං වත්තමානත්තා තබ්බිසයා කිරියාපි වත්තමානා එවාති තංද්වාරෙන ක්‍රියත්ථවිසෙසන’’න්ති.

'Wer begonnen hat zu vollenden, aber das Ende nicht erreicht hat' bedeutet: wer begonnen hat, eine Matte (kaṭa) usw. herzustellen oder zu vollenden, aber das Ende, d. h. die Fertigstellung, noch nicht erreicht oder erlangt hat. Oder 'fortlaufend und ununterbrochen': wie ein Berg usw., der ständig fortbesteht und ununterbrochen ist, und genau deshalb sein Ende nicht erreicht hat – dieser wird als 'gegenwärtig' (vattamāna) bezeichnet; so ist die Verknüpfung. 'Durch die Handlung, die sich auf dieses Objekt bezieht' bedeutet: durch das Medium der Handlung, die sich auf die besagte Matte usw. bezieht. Damit ist Folgendes gesagt: 'Weil die besagte Matte usw. gegenwärtig sind, ist auch die sich darauf beziehende Handlung gegenwärtig; durch dieses Tor ist es eine Spezifikation der Handlungsbedeutung (kriyatthavisesana)'.

භුඤ්ජති දෙවදත්තොති එත්ථ යජ්ජපි භුඤ්ජමානො හසති ඛජ්ජති පානියං පිවති, තථාපි යුත්තා වත්තමානතා කත්තුමිච්ඡිතස්සාරම්භො න [Pg.260] පරිසමත්තොති වුත්තං- ‘සාධයිතුමාරද්ධො න ච නිට්ඨමුපගතො’ති. තිට්ඨන්ති පබ්බතාතිආදීසු නිච්චෙසු පබ්බතාදීසු භූතානාගතානමසම්භවා තන්නිසෙධිනො වත්තමානස්සාප්‍යසම්භවා යදීපි කාලවිභාගො න විඤ්ඤායතෙ, තථාපි ආරද්ධස්ස ඨානස්සාපරිසමත්තියා වත්තමානා එවාති වුත්තං- ‘පවත්තො-නුපරතො වා’ති. කත්තුවිසෙසනෙ සති කො දොසොච්චාහ- ‘කත්තු විසෙසනෙ’ච්චාදි. ඉහාපි සියා කත්තුනො වත්තමානත්තා, වත්තමානත්ත මෙවාස්ස පකාසෙතුමයන්ති වුත්තං. ‘‘අපඨමා සමානාධිකරණෙ’’ත්‍යාදීහි (3-2-124) අනෙකෙහි සුත්තෙහින්තප්පච්චයො පාණිනියෙහි විහිතො.

In 'Devadatta isst' (bhuñjati devadatto): Obwohl er während des Essens lacht, kaut und Wasser trinkt, ist die Gegenwartsform dennoch angemessen. Denn der Beginn dessen, was er tun möchte, ist noch nicht abgeschlossen; daher wurde gesagt: 'wer begonnen hat zu vollenden, aber das Ende nicht erreicht hat'. In Sätzen wie 'Die Berge stehen' (tiṭṭhanti pabbatā) bei beständigen Dingen wie Bergen usw., da Vergangenheit und Zukunft unmöglich sind und somit auch die Gegenwart, die diese ausschließt, unmöglich ist, wird eine zeitliche Einteilung zwar nicht erkannt; dennoch sind sie aufgrund der Unabgeschlossenheit des begonnenen Stehens gegenwärtig; daher wurde gesagt: 'fortlaufend und ununterbrochen'. Auf die Frage 'Welcher Fehler liegt vor, wenn es ein Attribut des Täters (kattuvisesana) ist?', sagt er: 'Wenn es ein Attribut des Täters ist' usw. Auch hier könnte es wegen der Gegenwärtigkeit des Täters sein, und um eben dessen Gegenwärtigkeit zu offenbaren, wurde dies gesagt. Durch viele Regeln wie 'apaṭhamā samānādhikaraṇe' usw. (3-2-124) wurde das Suffix -nta von den Anhängern Pāṇinis vorgeschrieben.

ඉධ පන සාමඤ්ඤෙන විහිතත්තා ආහ- ‘සාමඤ්ඤෙනා’තිආදි. සන්තො ‘අස-භුවි’න්තප්පච්චයො. ‘‘කත්තරි ලො’’ (5-18) ‘‘න්තමානාන්ති යියුංස්වාදිලොපො’’ති (5-130) අකාරස්ස ලොපො. තපන්තො ‘තප-සන්තාපෙ’. ජප්පන්තො ‘ජප්ප=වචනෙ’. පඨන්තො ‘පඨ=උච්චාරණෙ’ පචන්තො ‘පච=පාකෙ’ධාරයන්තො ‘ධර=ධාරණෙ’. පයොජකබ්‍යාපාරෙ ණි, ධරිතුං පයුඤ්ජමානො ධාරයන්තො. දිස්සන්තො දිස දුස=අප්පිතියං’’ දිවාදීහි යක’’ (5-12) යජන්තො ‘යජ-දෙවපූජායං’. අරහන්තො ‘අරහ-පූජායං. යථාචාතිආදිනා අපඨමාසමානාධිකරණාදීසු ‘සංවිජ්ජමානො විරොචමානං ජප්පමානො’ච්චාදීසු මානො න්තො විය දට්ඨබ්බොති වදති.

Hier aber, weil es im Allgemeinen vorgeschrieben ist, sagt er: 'im Allgemeinen' (sāmaññena) usw. 'Santo' (seiend) kommt von der Wurzel 'as' (existieren) mit dem Suffix -nta. Nach den Regeln 'kattari lo' (5-18) und 'ntamānānaṃ yiyuṃsvādilopo' (5-130) erfolgt der Wegfall des Vokals 'a'. 'Tapanto' (erhitzend, büßend) kommt von 'tap' in der Bedeutung von Erhitzung (santāpa). 'Jappanto' (murmelnd, flüsternd) kommt von 'japp' in der Bedeutung von Sprechen (vacana). 'Paṭhanto' (lesend, rezitierend) kommt von 'paṭh' in der Bedeutung von Aussprechen (uccāraṇa). 'Pacanto' (kochend) kommt von 'pac' in der Bedeutung von Kochen (pāka). 'Dhārayanto' (tragend, haltend) kommt von 'dhar' in der Bedeutung von Tragen/Halten (dhāraṇa). Bei der kausativen Tätigkeit (payojakabyāpāra) steht das Suffix -ṇi; wer veranlasst zu tragen, ist 'dhārayanto'. 'Dissanto' kommt von 'dis' oder 'dus' in der Bedeutung von Missfallen (appitiya) mit dem Suffix -yaka nach den Verben der div-Klasse (5-12). 'Yajanto' (opfernd) kommt von 'yaj' in der Bedeutung von Götterverehrung (devapūjā). 'Arahanto' (würdig seiend) kommt von 'arah' in der Bedeutung von Verehrung (pūjā). Und mit 'wie auch' usw. drückt er aus, dass in Fällen von Übereinstimmung in einem anderen Fall als dem Nominativ (apaṭhamāsamānādhikaraṇa) wie bei 'saṃvijjamāno' (vorhanden seiend), 'virocamānaṃ' (leuchtend), 'jappamāno' (murmelnd) usw., das Suffix -māna ebenso wie -nta anzusehen ist.

65. මානො

65. Māno

කාලකතො අවත්ථාවිසෙසො වයො. මානොවාති ඉමිනාන්තප්පච්චයාභාවමාහ. යුජ්ඣමානා’යුධ=සම්පහාරෙ’ ‘‘දිවාදීහි යක’’ (5-12) ‘‘තවග්ගවරණාන’’මිච්චාදිනා (1-48) ධස්ස ඣො’’වග්ගලසෙහි තෙ’’ති (1-49) යස්ස ච. ‘‘චතුත්ථදුතියෙස්වෙස’’න්තිආදිනා (1-35) ඣස්ස ජො. නච්චමානා ‘නච්ච=නච්චනෙ’.

Das durch die Zeit bewirkte Alter (vaya) ist ein besonderer Zustand. Mit 'oder māno' (mānovā) drückt er das Fehlen des Suffixes -nta aus. 'Yujjhamānā' (kämpfend) kommt von 'yudh' in der Bedeutung von Waffenkampf (sampahāra). Nach 'divādīhi yaka' (5-12), durch 'tavaggavaraṇānaṃ' usw. (1-48) wird 'dh' zu 'jh', und durch 'vaggalasehi te' (1-49) wird 'y' [assimiliert/umgewandelt]. Durch 'catutthadutiyesvesa' usw. (1-35) wird 'jh' zu 'j'. 'Naccamānā' (tanzend) kommt von 'nacc' in der Bedeutung von Tanzen (naccana).

67. තෙස්ස

67. Tessa

සවිසයෙති කත්තරි භාවෙ කම්මෙච.

'In ihrem eigenen Bereich' (savisaye) bedeutet: im Täter (kattar), im unpersönlichen Vorgang (bhāve) und im Objekt (kamme).

68. ණ්වාද

68. Ṇvāda

ණ්වාදයොති [Pg.261] ‘ණ්වාදයො’ච්චනෙන සුත්තෙන. කතිපයධාත්වාදිපරිග්ගහෙනාති ධාතවො පකතිභූතා ආදී යෙයං කාලාදීනං තෙ ධා ත්වාදයො තෙසං පරිග්ගහෙනාති අත්ථො. කාලො වත්තමානාදි, කාරකං කත්තාදි පකංසෙන නියමෙන පච්චයො කරීයතෙ එතස්මාති පකති. කාක්‍රියං ආයුකාදි.

Mit 'ṇvādayo' (die mit -ṇvu beginnenden Suffixe) bezieht er sich auf die Regel mit dem Wort 'ṇvādayo'. Mit 'durch die Erfassung einiger Wurzeln usw.' (katipayadhātvādipariggahena) ist die Bedeutung: durch die Erfassung jener Wurzeln usw., die die ursprüngliche Basis (pakati) für Zeiten usw. bilden. Die Zeit ist die Gegenwart usw., das Kāraka (Satzgliedrolle) ist der Täter usw. Dasjenige, woraus ein Suffix vorzüglich und regelhaft gebildet wird, ist die Basis (pakati). Welche Handlung? Die Lebensdauer usw.

කාරියවිසෙසන්ති ආදෙසාදිකාරියවිසෙසං. කාරු සිප්පිජාති විසෙසො. තච්ඡකාදයො (තච්ඡකකම්ම) කාරතන්තවායරජකනහාපිතා පඤ්ච කාරවො චාරුදාරුති වත්තමානෙ කාලනියමෙනාඤ්ඤත්‍රාපි භවිස්සති. එවං කාරුආදීසුපි.

Mit 'besonderer grammatischer Operation' (kāriyavisesa) ist eine besondere Operation wie Substitution (ādesa) usw. gemeint. 'Kāru' (Handwerker) bezeichnet eine bestimmte Kaste von Kunsthandwerkern. Die Zimmerleute (tacchaka) usw. – der Zimmermann, der Weber (tantavāya), der Färber (rajaka), der Barbier (nahāpita) – sind die fünf Handwerker (kāru). Obwohl 'schönes Holz' (cārudāru) in der Gegenwartsform steht, kann es durch die Zeitregelung auch in anderen Zeiten vorkommen. Ebenso verhält es sich bei 'kāru' usw.

69. ඛඡ

69. Khacha

ඛඡසානන්ති වුත්තෙ තදන්තග්ගහණං කථමිච්චාහ- ‘පච්චයග්ගහණෙ’ච්චාදි. බ්‍යාඛ්‍යාතත්ථං, නනු සුත්තෙ එකස්සරොති පුල්ලිඞ්ගෙන නිද්දෙසො, ආදීති ච තබ්බිසෙසනං, එවං සති නපුංසකෙන විවරණං කථං යුජ්ජතීති ආහ- ‘සද්දෙ’ච්චාදි, අථ ජාගරෙච්චාදො පුථගවයවෙකස්සරස්ස ජාගරසද්දස්ස ච පච්චෙකං කස්මා න ද්විභාවොච්චාහ- ‘තෙනෙවෙ’ච්චාදි.

Wenn 'von khachasāna' (khachasānaṃ) gesagt wird, wie erfolgt die Erfassung des darauf Endenden? Dazu sagt er: 'Beim Erfassen eines Suffixes' usw. Dies ist bereits erklärt. Nun, in der Regel ist 'ekassaro' im Maskulinum bezeichnet, und 'ādi' ist dessen Attribut. Wie ist unter diesen Umständen eine Erklärung im Neutrum angemessen? Dazu sagt er: 'durch das Wort' usw. Nun, warum gibt es bei 'jāgari' usw. keine Verdopplung (dvibhāva) für den einzelnen Vokal eines separaten Gliedes und für das Wort 'jāgari' einzeln? Dazu sagt er: 'eben deshalb' usw.

තෙනෙවාතිආදීති එකස්සරොච්චස්ස විසෙසනත්තහෙතුනාව. අවයවෙකස්සරස්සාති විසෙසනසමාසො ‘අවයවො ච සො එකස්සරො චෙ’ති. අථාදීහි එකස්සරවිසෙසනත්තෙප්‍යවයවෙකස්සරස්ස කස්මා න ද්විභාවොච්චාහ- ‘එකස්සෙවාදිත්තා’ති.

Mit 'eben deshalb' usw. meint er: genau aus dem Grund, dass es ein Attribut des einzelnen Vokals (ekassara) ist. 'Avayavekassarassa' (des einzelnen Vokals eines Gliedes) ist ein Attributkompositum (visesanasamāsa): 'er ist ein Glied und er ist ein einzelner Vokal'. Nun, obwohl durch 'ādi' usw. eine Spezifikation des einzelnen Vokals vorliegt, warum gibt es keine Verdopplung für den einzelnen Vokal eines Gliedes? Dazu sagt er: 'weil nur einer der Anfang ist' (ekassevādittā).

ඉතරස්සාති පඨමෙකස්සරතො-ඤාස්සාවයවෙකස්සසරස්ස. දොසදුට්ඨත්තා නෙත්ථ විසෙසනසමාසොති වත්තුමාහ- ‘එකස්සරොති’ච්චාදි. තථා සති කො දොසොති ආහ- ‘එකො චෙ’ච්චාදි. සරොදීති ච වුත්තෙ ‘ඊහ-ඝටනෙ’ච්චාදීනමෙව සියා.

Mit „des anderen“ (itarassa) ist der aus Teilen bestehende eine Vokal gemeint, der sich vom ersten einen Vokal unterscheidet. Um zu erklären, dass hier wegen der Behaftung mit einem Fehler kein Qualifikationskompositum (visesanasamāsa) vorliegt, sagte er: „ein Vokal“ (ekassaro) usw. Wenn dem so wäre, welcher Fehler läge vor? So sagte er: „Wenn einer…“ usw. Und wenn man „sarādi“ (Vokal usw.) sagt, würde es sich nur auf „īha-ghaṭana“ (Streben und Verbindung) usw. beziehen.

නනු ච පචතිම්හි යෙනෙවාකාරෙන පචසද්දො එකස්සරො තෙනෙව තදවයවාපි අච්සද්දො පසද්දො ච එකස්සරො, තතොවාවයවානම්පි පච්චෙකං ද්විබ්බචනං පප්පොති… ද්විබ්බචනකාරියිනො ආදිස්ස එකස්සරස්ස සාමඤ්ඤෙන නිද්දෙසා, එවඤ්ච සමුදායස්ස තදවයවානඤ්චෙකස්සරානං විසුං ද්විබ්බචනෙ [Pg.262] කතෙ අනිට්ඨම්පප්පොතීතීදමපාකත්තුමාහ- ‘සකිංසත්ථප්පවත්තියා සාවයවස්ස සමුදායස්ස ගහණ’න්ති. සකිං සත්ථප්පවත්තියා එකවාරං ද්විබ්බචනසුත්තස්ස පවත්තියා ද්විබ්බචනකරණෙනාති වුත්තං හොති.

Aber ist es nicht so: In welcher Weise das Wort „paca“ in „pacati“ einvokalig (ekassara) ist, in genau derselben Weise sind auch seine Bestandteile, das Wort „ac“ und das Wort „pa“, einvokalig; folglich würde auch für die einzelnen Teile jeweils eine Verdoppelung (dvibbacana) eintreffen, da der erste einvokalige Laut, an dem die Verdoppelung vollzogen werden soll, allgemein bestimmt ist. Um diese unerwünschte Folge abzuweisen – dass nämlich, wenn die Verdoppelung für die Gesamtheit und ihre einvokaligen Teile getrennt vorgenommen wird, ein unerwünschtes Resultat eintritt –, sagte er: „Durch das einmalige Wirksamwerden der Regel wird die Gesamtheit mitsamt ihren Teilen erfasst“. Mit „durch das einmalige Wirksamwerden der Regel“ ist gemeint: durch die einmalige Anwendung der Verdoppelungsregel (dvibbacanasutta) mittels Ausführung der Verdoppelung.

සාවයවස්සාති යථාවුත්තාවයවෙහි සහ වත්තමානස්ස න විනා තෙහි. එවං මඤ්ඤතෙ ‘‘යස්ස ද්විබ්බචනෙ කරීයමානෙ සබ්බෙසමවයවානං ගහණං භවති, තස්සෙව සමුදායස්ස ද්විබ්බචනං යුත්තං නාවයවානං, තෙසඤ්හි ද්විබ්බචනෙ එකාය ද්විබ්බචනස්සුප්පත්තියා න සබ්බෙසං ගහණං කතං හොති නාවයවන්තස්ස සමුදායස්ස ච කතන්ති පුන තෙසං ද්විබ්බචනාය සත්ථප්පවත්තියා භවිතබ්බ’’න්ති. උපපත්තන්තරමාහ- ‘අථවෙ’ච්චාදි. ඉහ ඨානෙ ද්විබ්බචනං ද්විප්පයොගො ද්විබ්බචනන්ති ද්වෙ පක්ඛා. තත්‍ර ඨානෙ ද්විබ්බචනපක්ඛෙ දොසදස්සනතො ද්විප්පයොගො ද්විබ්බචනන්ත්‍යයමෙව පක්ඛොබ්භුපගතොති දස්සෙන්තො පඨමන්තාව ඨානෙ ද්විබ්බචනපක්ඛෙ භාවිනං දොසමාහ- ‘පඨමස්සෙකස්සරස්සි’ච්චාදි. ද්විසද්දො සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ වත්තතෙ.

Mit „mitsamt seinen Teilen“ (sāvayavassa) ist gemeint: zusammen mit den besagten Teilen existierend, nicht ohne sie. Er vertritt folgende Ansicht: „Wenn bei der Verdoppelung alle Teile erfasst werden, dann ist die Verdoppelung eben dieser Gesamtheit angemessen, nicht die der Teile. Denn bei der Verdoppelung jener Teile wird durch das Entstehen einer einzigen Verdoppelung nicht die Erfassung aller erreicht, noch ist sie für die Gesamtheit, die die Teile einschließt, vollzogen; daher müsste die Regel für deren Verdoppelung erneut angewendet werden“. Einen anderen logischen Grund nennt er mit: „Oder aber…“ usw. Hierbei gibt es zwei Ansichten: „Verdoppelung an der Stelle“ (ṭhāne dvibbacanaṃ) und „Verdoppelung der Anwendung“ (dvippayogo dvibbacanaṃ). Indem er zeigt, dass bei der Ansicht der „Verdoppelung an der Stelle“ ein Fehler gesehen wird und somit nur die Ansicht der „Verdoppelung der Anwendung“ akzeptiert wird, nennt er zuerst den Fehler, der bei der Ansicht der „Verdoppelung an der Stelle“ auftritt: „Des ersten Einvokaligen…“ usw. Das Wort „dvi“ (zwei) bezieht sich auf das zu Zählende.

සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යඤ්චෙත්ථ සද්දරූපමුච්චාරණං වා, තත්ථ උච්චාරණෙ සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ ඨානෙ ද්විබ්බචනං න සම්භවති… උච්චාරණස්ස සද්දා(නුගත) ධම්මත්තා. සද්දරූපෙ සඞ්ඛ්‍යෙය්‍යෙ ඨානෙ ද්විබ්බචනං, තත්ථ දොසො. තථා චාහ- ‘රූපද්වයෙ විධීයමානෙ’ති. තථා සති නිවුත්තිධම්මෙ ඨානී භවතීති ඨානිනො නිවුත්තියා භවිතබ්බං, නිවුත්තියා ච ධාතුත්තා නිවුත්ති, තෙනාහ- ‘පකතිප්පච්චයවිභාගාභාවතො’ති. තෙන ප්පච්චයෙ පරෙ පකතියා විධීයමානං කාරියං න සියා, තෙන වුත්තං- ‘අස්ස ඉත්තං න සියා’ති. පිපාසති ‘පා=පානෙ’. ඉච්ඡායං පාතුන්තිතුමන්තා ‘‘තුංස්මා’’ච්චාදිනා (5-61) සො. ‘පාස පාස’ ඉති ද්විත්තෙ පුබ්බතො-ඤ්ඤස්ස ලොපො, ‘‘රස්සො පුබ්බස්ස’’ (5-74) ‘ඛ ඡ සෙස්වස්සි. ද්විප්පයොගෙ තු ද්විබ්බචනෙ නායං දොසො සමාවිසතීති ආහ- ‘ආවුත්තියං ති’ච්චාදි. ද්විධා භූතස්සා තිධිනා ධාතුස්සෙව ද්විධාභූතත්තං දීපෙති.

Und das zu Zählende ist hier entweder die Wortform oder die Aussprache. Wenn die Aussprache das zu Zählende ist, ist eine Verdoppelung an der Stelle nicht möglich, da die Aussprache eine dem Ton innewohnende Eigenschaft ist. Wenn die Wortform das zu Zählende ist, gibt es bei der Verdoppelung an der Stelle einen Fehler. Und so sagte er: „Wenn zwei Formen vorgeschrieben werden“. Wenn dem so ist, wird das zu Ersetzende (ṭhānī) zu etwas, das dem Schwinden unterliegt; daher muss das Schwinden des zu Ersetzenden eintreffen, und mit dem Schwinden schwindet auch der Status als Wurzel. Deshalb sagte er: „Weil es keine Einteilung in Stamm (pakati) und Suffix (paccaya) gibt“. Dadurch würde die Operation, die für den Stamm vor einem Suffix vorgeschrieben ist, nicht stattfinden. Deshalb wurde gesagt: „Es gäbe kein Übergehen in den i-Laut (ittaṃ) für diesen“. „pipāsati“ kommt von „pā = trinken“. Bei Wunsch (icchā) wird nach dem Infinitiv „pātuṃ“ durch die Regel „tuṃsmā…“ (5-61) das Suffix „sa“ angehängt. Bei der Verdoppelung „pāsa pāsa“ erfolgt die Elision des vom Ersten Verschiedenen (pubbato-aññassa lopo), und durch „Verkürzung des vorhergehenden“ (rasso pubbassa, 5-74) sowie die Regel für „kha, cha, sa“ entsteht die Form. Bei der Verdoppelung durch doppelte Anwendung (dvippayoga) jedoch tritt dieser Fehler nicht auf; deshalb sagte er: „Bei der Wiederholung…“ usw. Durch das Verfahren des Zweifachgewordenseins zeigt er das Zweifachgewordensein eben der Wurzel.

70. පරො

70. Der folgende

යොගවිභාගා ‘අ ඤ’ආදීසු ගම්‍යතෙ. යදි හ්‍යත්‍රාපි ඡට්ඨී අභිමතා සියා තදා ‘‘ඛ ඡ ස පරොක්ඛානමෙකස්සරොදිද්වෙ’’ති එකමෙව යොගං [Pg.263] කරෙය්‍ය. පරොක්ඛෙ විහිතා අඤආදයො ධාතුතොව, නාඤ්ඤතොති පරොක්ඛාවචනසන්නිධානා චසද්දෙන ධාතුවිහිතප්පච්චයාව ගය්හන්තීති ආහ- ‘අඤ්ඤස්මිම්පි ධාතුවිහිතප්පච්චයෙ’ති. යදි පන භුසත්ථො ආභික්ඛඤ්ඤත්ථො වා වත්තුමිට්ඨො සියා, තදා භූසත්ථාදීසු ච දද්දල්ලතිච්චාදිකං හොතීති වෙදිතබ්බං. චඞ්කමති මොමූහචිත්තානීති භුසත්ථස්ස යුජ්ජමානත්තා ත්‍යාදයො භුසත්ථෙ භවන්ති බහුලාධිකාරාති වත්තුං සක්කාති.

Durch die Regeltrennung (yogavibhāga) wird dies bei „a“, „ña“ usw. verstanden. Denn wenn auch hier der Genitiv (chaṭṭhī) beabsichtigt wäre, dann würde er nur eine einzige Regel formulieren: „kha cha sa parokkhānaṃ ekassarādi dve“. Die in der Vergangenheit (parokkha) vorgeschriebenen Suffixe „a“, „ña“ usw. kommen nur von der Verbalwurzel (dhātu) und von nichts anderem; wegen der Nähe zur Aussage der Vergangenheit werden durch das Wort „ca“ (und) nur die von der Wurzel vorgeschriebenen Suffixe erfasst. Deshalb sagte er: „Auch bei einem anderen, von der Wurzel vorgeschriebenen Suffix“. Wenn aber die Bedeutung der Intensität (bhusattha) oder der Häufigkeit (ābhikkhaññattha) ausgedrückt werden soll, dann ist zu wissen, dass bei Intensität usw. Formen wie „daddallati“ usw. entstehen. Da die intensive Bedeutung bei „caṅkamati“ (er geht auf und ab) und „momūhacittāni“ (sehr verwirrte Geister) angemessen ist, kann man sagen, dass aufgrund des Geltungsbereichs von „bahulaṃ“ (vielfach) die Suffixe „ti“ usw. in intensiver Bedeutung auftreten.

71. ආදි

71. Der Anfang

පඨමො දුතියොති ච ද්වෙ එකස්සරා. තත්ථ ‘‘ඛඡසානමෙකස්සරොදි ද්වෙ’’ (5-69) ‘‘පරොක්ඛායං චෙ’’ති (5-70) පඨමස්සෙකස්ස රස්ස ද්විබ්බචනං ‘ආදිස්මා සරා’’ති තු දුතියස්ස, තස්මා කථමඤ්ඤස්සුච්චමානෙඅඤ්ඤස්සබාධකංසියා තස්මා කතෙපිදුතිය ද්විබ්බචනෙපඨමද්විබ්බචනං සම්භවත්වෙවාතිනපඨමද්විබ්බචනාපවාදො-යං යොගොච්චාසඞ්කියාහ- ‘පඨමෙ’ච්චාදි. ක්‍රියත්ථාධිකාරා ක්‍රියත්ථානන්ති ඡට්ඨියා දුතියෙනෙකස්ස රෙනච සම්බන්ධා පඨමද්විබ්බචනස්සවිධාය කමඤ්ඤවාක්‍යමඤ්ඤං දුතියස්සාති න වාක්‍යභෙදොති ආහ- ‘එකෙ’ච්චාදි. අස්සාති ‘ආදිස්මා සරා’’ති අස්ස යොගස්ස, පුබ්බයොගෙති පුබ්බෙහි ද්විහි සුත්තෙහි. ‘‘ආදිස්මා සරා’’ති සරමද්විත්තෙනුපාදාය සාමඤ්ඤෙන සද්දරූපස්ස ද්විබ්බචනවිධානතො පුබ්බෙ විය බ්‍යඤ්ජනයුත්තස්සෙව විධානං තථෙවිට්ඨත්ථත්තාති පඨමද්විබ්බචන සම්බන්ධිනො බ්‍යඤ්ජනස්ස ද්විබ්බචනබාධාත්‍යවගන්තබ්බං.

„Der erste“ und „der zweite“ sind zwei Einvokalige. Dabei erfolgt durch „khachasānam…“ (5-69) und „parokkhāyaṃ ca“ (5-70) die Verdoppelung des ersten Einvokaligen, durch „ādismā sarā“ aber die des zweiten. Wie könnte daher das, was für das eine ausgesprochen wird, das andere ausschließen? Daher findet selbst bei vollzogener zweiter Verdoppelung die erste Verdoppelung durchaus statt; um die Befürchtung abzuwenden, dass diese Regel ein Ausschluss (apavāda) der ersten Verdoppelung sei, sagte er: „Beim ersten…“ usw. Aufgrund des Geltungsbereichs der Handlung (kriyatthādhikāra) besteht eine Verbindung des Genitivs „kriyatthānaṃ“ mit dem zweiten Einvokaligen. Da der Satz zur Vorschrift der ersten Verdoppelung ein anderer ist als der für die zweite, gibt es keine Satzspaltung (vākyabheda); deshalb sagte er: „Ein…“ usw. „Dessen“ (assa) bezieht sich auf diese Regel „ādismā sarā“; „in der vorherigen Regel“ (pubbayoge) bezieht sich auf die beiden vorherigen Sutras. Da durch „ādismā sarā“ ohne Verdoppelung des Vokals im Allgemeinen die Verdoppelung der Wortform vorgeschrieben wird, ist es wie zuvor eine Vorschrift für das mit einem Konsonanten Verbundene, weil dies die gewünschte Bedeutung ist; man muss verstehen, dass dies ein Hindernis für die Verdoppelung des mit der ersten Verdoppelung verbundenen Konsonanten ist.

72. නපු

72. Neutrum

පටිනිමිත්තන්ති නිමිත්තං නිමිත්තං පති පටිනිමිත්තං, නිමිත්තෙ සතීති අත්ථො.

Mit „Gegen-Ursache“ (paṭinimitta) ist gemeint: bezüglich einer jeden Ursache (nimitta) eine Gegen-Ursache; das bedeutet: wenn die Ursache vorhanden ist.

73. යථි

73. Yathi

පඨමෙකස්සරස්ස පඨමද්විබ්බචනං විසයො, දුතියෙකස්සරස්ස දුතියද්විබ්බචනං, තෙනාහ- ‘යථා විසය’න්ති. පඨම දුතිය තතිය ද්විබ්බචනන්ති එත්ථ පුඉති පඨමං සද්දරූපං, ත්තිඉති දුතියං, යිසිති තතියං.

Der Bereich des ersten Einvokaligen ist die erste Verdoppelung, der des zweiten Einvokaligen ist die zweite Verdoppelung; deshalb sagte er: „entsprechend dem Bereich“ (yathāvisayaṃ). Bei „erste, zweite und dritte Verdoppelung“ ist hier „pu“ die erste Wortform, „tti“ die zweite, „yisi“ die dritte.

76. ඛ ඡ

76. Kha, cha

ඛප්පච්චයාදි කරීයතීති සෙසො.

Der Rest lautet: „das Suffix kha usw. wird gebildet“.

82. යුව

82. Yuva

චත්ථපරත්තාති [Pg.264] චත්ථසමාසා පරභූතත්තා. තෙන පච්චෙකාති සම්බන්ධෙන. සමානාධිකරණත්තෙන විසෙසනන්ති සම්බන්ධො. ආචරියෙන යොවිභත්තිලොපෙනෙව නිද්දිට්ඨත්තා ආහ- ‘ලුත්තයොවිභත්තිකො වා නිද්දෙසො’ති.

Mit „weil es auf ein Kopulativkompositum folgt“ (catthaparattā) ist gemeint: weil es nach einem ca-Artha-Kompositum steht. Dadurch steht es in Verbindung mit „einzeln“ (paccekaṃ). Die Verbindung ist eine Qualifikation (visesana) durch Apposition (samānādhikaraṇatta). Da es vom Lehrer unter Elision der yo-Kasusendung (yovibhatti) dargelegt wurde, sagte er: „Oder es ist eine Darlegung mit elidierter yo-Kasusendung“.

83. ලහු

83. Lahu

ධූපායතීති ධූපිතා, පච්චයස්සාති තිප්පච්චයස්ස. කානුබන්ධකරණමනත්ථකං සියාති ඝක්විකරණස්ස පච්චයත්තාභාවෙ (තං) නිබන්ධනස්ස කාරියස්සාභාවා ‘න තෙ කානුබන්ධනාගමෙසූ’’ති (5-85) පටිසෙධා භාවොති කකාරානුබන්ධමනත්ථකං සියා.

„dhūpāyati“ bedeutet „dhūpitā“ (geräuchert); „des Suffixes“ bezieht sich auf das Suffix „ti“. Mit „das Hinzufügen des stummen k (k-Anubandha) wäre zwecklos“ meint er: Wenn das ghak-Infix (ghakvikaraṇa) kein Suffix wäre, gäbe es keine darauf beruhende grammatische Operation, und da der Ausschluss „nicht bei jenen, die ein stummes k als Infix/Augment haben“ (na te k-anubandhanāgamesu, 5-85) wegfiele, wäre das stumme k (kakārānubandha) zwecklos.

85. නතෙ

85. Nicht jene

පුච්ඡීයිත්ථාති විග්ගය්හ ත්තො, තස්ස ‘‘පුච්ඡාදිතො’’ති (5-143) ඨො. සෙසං වුත්තනයමෙව. එ ඔනම්පටිසෙධමුඛෙනාති එඔනම්පටිසෙධස්ස පකතත්තා වුත්තං. චිනිතබ්බන්තිආදීසු චීයිත්ථ චීයති වාතිආදිනා විග්ගහො. චිනිතුන්තිආදීසු චිනනා යාති(ආදිනා). නනු ච (ඤිආග)මො, න පච්චයොති කථම්පච්චයෙ ‘‘ලහුස්සුපන්තස්සා’’ති (5-83) එඔ පප්පොන්ති කථඤ්චෙ සම්පටිසෙධොච්චාසඞ්කියාහ- ‘ඤිස්සෙ’ච්චාදි. නනුචාදිම්හි න යුවණ්ණාභි කථමෙත්ථප්පසඞ්ගොති ආහ- ‘සකාපානං කුක්කූණෙති’ච්චාදි.

Nach der Analyse ‚pucchīyittha‘ (es wurde gefragt) wird die Endung -ta angehängt, und dafür gilt durch die Regel ‚pucchādito‘ (5-143) die Ersetzung durch -ṭha. Der Rest ist wie bereits erklärt. Mit ‚eonampaṭisedhamukhena‘ (durch die Verneinung von e und o) wird dies gesagt, weil die Verneinung von e und o die natürliche Regel ist. In Beispielen wie ‚cinitabba‘ (was anzuhäufen ist) erfolgt die Wortanalyse durch ‚cīyittha‘ oder ‚cīyati‘ usw. In Beispielen wie ‚cinituṃ‘ (anzuhäufen) lautet die Analyse ‚cinanāya‘ (für das Anhäufen) usw. Aber ist denn nicht ‚ñi‘ ein Einschub (āgama) und kein Suffix (paccaya)? Wie können dann die Vokale e und o durch die Regel ‚lahussupantassa‘ (5-83) bei einem Suffix eintreffen? Und wie kann dies bezweifelt werden, um die Verneinung anzuwenden? Daher sagt er: ‚ñisse‘ usw. Aber am Anfang gibt es kein ‚yu‘ oder ‚vu‘, wie besteht also hier die Möglichkeit dazu? Er sagt: ‚sakāpānaṃ kukkūṇeti‘ usw.

පත්තොකාරස්සාති ධුසද්දෙ උකාරස්ස පත්තොකාරස්ස. යුවණ්ණෙච්චාදිනාපත්තස්සාති (තබ්බ) තුං පච්චයෙසු ච ණිනො පත්තස්ස. වා විධානා න ඤි. ධුනාපෙතබ්බන්තිආදිපාඨෙ ඤිම්හි අකතෙ ‘‘අඤ්ඤත්‍රාපී’’ති (5-87) පටිසෙධාභාවො. ධුනාපෙතීති පාඨෙතිම්හි ලෙ ච ‘‘ක්වචි විකරණාන’’න්ති (5-161) විකරණලොපෙ ච එකාරො. අසති නාගමෙ ‘‘යුවණ්ණෙ’’ච්චාදිනා එත්තං සියා තම්පිනාගමෙ උපන්තත්තා නෙත්‍යධිප්පායෙනාහ- ‘තථාපි’ච්චාදි. පක්ඛන්තරමාහ- ‘නාගමෙ’ච්චාදි.

‚Pattokārassa‘ (des erlangten o-Lautes) bezieht sich auf den u-Laut im Wort ‚dhu‘, der zum o-Laut geworden ist. ‚Durch yu, vu usw. erlangt‘ bezieht sich auf das, was durch die Suffixe -tabba und -tuṃ sowie -ṇi erlangt wurde. Aufgrund der optionalen Vorschrift gibt es kein ‚ñi‘. In der Lesart ‚dhunāpetabba‘ usw., wenn ‚ñi‘ nicht gebildet wird, gibt es keinen Ausschluss durch ‚aññatrāpi‘ (5-87). In der Lesart ‚dhunāpeti‘, bei Vorliegen von ‚ti‘ und ‚la‘ und dem Ausfall des Stammbildungssuffixes (vikaraṇa) durch ‚kvaci vikaraṇānaṃ‘ (5-161), entsteht der e-Laut. Wenn kein n-Einschub (nāgama) vorhanden ist, würde der e-Laut durch ‚yuvaṇṇe‘ usw. eintreffen; da dies aber auch bei einem Einschub wegen der vorletzten Position (upantatta) nicht der Fall ist, sagt er in dieser Absicht: ‚tathāpi‘ usw. Er nennt eine andere Alternative: ‚nāgame‘ usw.

87. අඤ්ඤ

87. Añña (Andere / Ein anderes)

සම දම-උපසමෙ. සමෙතීති සමකො, දමෙතීති දමකො, ජන-ජනනෙ, ජනෙතීති ජනකො බධ=බන්ධනෙ, බධතීති බධකො.

Die Wurzeln ‚sam‘ und ‚dam‘ stehen im Sinne von Beruhigen (upasama). Wer beruhigt (sameti), ist ein Beruhiger (samako); wer bezähmt (dameti), ist ein Bezähmer (damako). Die Wurzel ‚jan‘ steht im Sinne von Erzeugen (janana); wer erzeugt (janeti), ist ein Erzeuger (janako). Die Wurzel ‚badh‘ steht im Sinne von Binden (bandhana); wer bindet (badhati), ist ein Binder (badhako).

92. පදා

92. Padā (Wörter / Schritte)

නිපජ්ජති [Pg.265] නිපජ්ජනං. පමජ්ජතෙ පමජ්ජිතබ්බං. පමජ්ජනාය පමජ්ජිතුං. පමජ්ජති පමජ්ජනං.

Er legt sich nieder (nipajjati) – das Niederlegen (nipajjanaṃ). Er ist nachlässig (pamajjate) – man muss achtsam sein / nicht nachlässig sein (pamajjitabbaṃ). Um nachlässig zu sein (pamajjituṃ) – für die Nachlässigkeit (pamajjanāya). Er ist nachlässig (pamajjati) – die Nachlässigkeit (pamajjanaṃ).

93. මංවා

93. Maṃvā

රුන්ධිතුන්තිආදීසු රොධනායාති විග්ගහො.

In Beispielen wie ‚rundhituṃ‘ (zu versperren) lautet die Wortanalyse ‚rodhanāya‘ (für das Versperren).

94. ක්විම්හි

94. Beim Suffix -kvi

නනු කිමත්ථමන්තග්ගහණං යතො ‘‘ක්විම්හි ලොපො-න්තබ්‍යඤ්ජනස්සා’’ති වුත්තං, ‘‘ඡට්ඨියන්තස්සා’’ති (1-17) අන්තස්සෙව ලොපො සියාති චොදනං මනසි නිධාය තග්ගහණෙ පයොජනං දස්සෙන්තො ආහ- ‘අන්තග්ගහණ’මිච්චාදි. ලොපවිධීසූති (වීආදිලොපවිධීසු, ඡට්ඨී නිද්දිට්ඨන්ති) ‘‘වීමන්තු වන්තූ’’න්ති (4-138) ඡට්ඨීනිද්දිට්ඨං. භදන්තවිධිචරිතත්තබ්‍යාපාරං නිස්සායාහ- ‘ඡට්ඨියන්තස්සා’’තී බ්‍යාපාරා’ති. අන්තස්සාති වීආදීනමීකාරාදිනො. අඤ්ඤථාති සබ්බාපහාරිලොපඤ්ඤාපනාභාවෙ. අනත්ථකං සියා ‘‘ඡට්ඨියන්තස්සා’’තිමස්ස බ්‍යාපාරසම්භාවා. ඉදානි ඡට්ඨීනිද්දිට්ඨානං විසෙසෙන වත්තුමිච්ඡිත්තං අන්තස්සෙව ලොපපත්තිදොසං දස්සෙතුමාහ- ‘තදන්තෙ’ච්චාදි.

Nun, wozu dient das Erwähnen des Wortes ‚anta‘ (Ende), da doch gesagt wurde: ‚Beim Suffix -kvi erfolgt der Ausfall des Endkonsonanten (lopo-ntabyañjanassa)‘? Durch die Regel ‚chaṭṭhiyantassa‘ (1-17) würde der Ausfall ohnehin nur für das Ende eintreffen. Mit diesem Einwand im Sinn zeigt er den Nutzen der Erwähnung dieses Wortes und sagt: ‚antaggahaṇam‘ usw. Mit ‚in den Regeln des Ausfalls‘ (lopavidhīsu) ist das im Genitiv Angegebene gemeint, wie in ‚vīmantu vantū‘ (4-138) der Genitiv angegeben ist. Gestützt auf die Wirkung, die sich auf die Form ‚bhadanta‘ bezieht, sagt er: ‚chaṭṭhiyantassāti byāpārā‘. ‚Des Endes‘ bezieht sich auf den ī-Laut usw. von ‚vī‘ usw. ‚Andernfalls‘ bedeutet: Wenn der vollständige Ausfall nicht angezeigt wird, wäre es sinnlos, da die Wirkung von ‚chaṭṭhiyantassa‘ möglich ist. Um nun den Fehler aufzuzeigen, dass der Ausfall nur am Ende der im Genitiv angegebenen Wörter eintreffen würde, was er im Speziellen erklären möchte, sagt er: ‚tadante‘ usw.

101. පර

101. Para (Danach / Weiteres)

අථ ද්විත්තෙති කථමවසීයතෙ සද්දෙ අභාවෙතිආහ- ‘පර’ඉච්චාදි. අනන්තරසුත්තෙ ‘‘පරිපච්චසමො හී’’ති වුත්තත්තා තතො පරස්සාති කින්නාවසීයතීති චොදන මුබ්භාවිය තදයුත්තතං දස්සෙතුමාහ- ‘නනුචෙ’ච්චාදි.

Nun, wie wird die Verdoppelung (dvitta) festgestellt, wenn der Laut nicht vorhanden ist? Er sagt: ‚para‘ usw. Da in der unmittelbar folgenden Regel gesagt wird: ‚paripaccasamo hi‘, warum wird nicht festgestellt, dass es sich auf das Folgende bezieht? Um diesen Einwand zu erheben und dessen Unangemessenheit aufzuzeigen, sagt er: ‚nanuca‘ usw.

103. ධාස්ස

103. Dhāssa (der Wurzel dhā)

අපචුරප්පයොගත්තාති අබහුප්පයොගත්තා.

‚Wegen des seltenen Gebrauchs‘ (apacurappayogattā) bedeutet wegen der geringen Verwendung.

104. කිම්හි

104. Beim Suffix -kvi

ක්තො දූසිධාතුතො දූසයතීති අත්ථෙ.

Das Suffix -kta wird an die Wurzel ‚dūs‘ im Sinne von ‚er verdirbt / schädigt‘ (dūsayati) angehängt.

106. මුහ

106. Muha (die Wurzel muh / verwirrt sein)

‘‘වණ්ණෙ [Pg.266] යන්තං තදාදො’’ති පරිභාසාය අයමත්ථො ‘‘වණ්ණෙ පරෙ යං කාරියං තං තදාදො තස්මිං වණ්ණෙ ආදිභූතෙ හොතී’’ති තෙති තකාරෙ පරෙ.

Gemäß der Interpretationsregel (paribhāsā) ‚vaṇṇe yantaṃ tadādo‘ ist dies die Bedeutung: ‚Eine Operation, die bei einem folgenden Laut stattfindet, bezieht sich auf den Anfang dieses Lautes, wenn dieser Laut an erster Stelle steht‘; dies gilt, wenn der Laut ‚ta‘ (te) folgt.

107. වහ

107. Vaha (die Wurzel vah / tragen)

තෙත්වෙවාති වත්වා පච්චුදාහරණං දස්සෙති ‘වුය්හතී’ති. වුත්තිවචනං මුල්ලිඞ්ගිය අත්ථං වදති ‘උස්සා’තිආදි.

Nachdem er gesagt hat: ‚nur bei te‘, zeigt er das Gegenbeispiel ‚vuyhati‘ (es wird getragen). Indem er sich auf den Wortlaut des Kommentars (vutti) stützt, erklärt er die Bedeutung mit ‚ussa‘ (Anstrengung) usw.

108.

108.

නිධීයිත්ථාති විග්ගහො.

‚Nidhīyittha‘ (es wurde niedergelegt) ist die Wortanalyse.

109. ගමා

109. Gamā (von der Wurzel gam / gehen)

රානන්ති වුත්තෙ ‘රා-ආදානෙ’ඉච්චස්ස ගහණම්පි විඤ්ඤායෙය්‍යාති ආහ- ‘රාන’න්තිආදි.

Wenn gesagt wird ‚rānaṃ‘, könnte man auch annehmen, dass damit das Ergreifen der Wurzel ‚rā‘ gemeint ist; daher sagt er: ‚rānam‘ usw.

110. වචා

110. Vacā (von der Wurzel vac / sprechen)

සුත්තෙ ‘වස්සා’ති සස්සරොව ගය්හතීති දස්සෙතුමාහ- ‘වස්සාති හී’තිආදි.

Um zu zeigen, dass in der Regel mit ‚vassa‘ nur der Laut mit dem S-Laut (sassarova) genommen wird, sagt er: ‚vassāti hi‘ usw.

112. වද්ධ

112. Vaddha (die Wurzel vaddh / wachsen / zunehmen)

වත්ත=වත්තනෙතීමස්මා ත්තිප්පච්චයෙ වා උකාරො න විහිතොති ආසයෙන ‘කථ’මිච්චාදි වුත්තන්ති දස්සෙන්තො ආහ- ‘වත්තවත්තනෙති’ච්චාදි. වුත්තිමත්තෙති නිපාතනාති ‘‘සබ්බාදයො වුත්තිමත්තෙ’’ තෙත්ථ (3-69) ‘වුත්තිමත්තෙ’ති නිපාතනා. ඨා=ගතිනිවත්තියන්ති එත්ථ ‘ගතිනිවත්තිය’න්ති නිපාතනා පක්ඛෙ උකාරො න හොති, තෙනාහ- ‘වත්තී’තිආදි. වත්තනං වුත්ති වත්ති.

Um zu zeigen, dass mit der Absicht ‚wie‘ usw. gesagt wurde, weil der u-Laut beim Suffix -tti aus ‚vatta‘ im Sinne von ‚vattana‘ (Existenz / Verhalten) nicht vorgeschrieben ist, sagt er: ‚vatta-vattane‘ usw. ‚In vutti-matta‘ ist eine unregelmäßige Bildung (nipātana), wie in ‚sabbādayo vuttimatte‘ (3-69) ‚vuttimatte‘ ein Nipātana ist. Bei ‚ṭhā = gatinivatti‘ (Stehen = Aufhören der Bewegung) gibt es durch das Nipātana ‚gatinivattiyaṃ‘ im alternativen Fall keinen u-Laut, daher sagt er: ‚vattī‘ usw. Das Bestehen (vattanaṃ) ist ‚vutti‘ oder ‚vatti‘.

113. යජ

113. Yaja (die Wurzel yaj / opfern)

කස්ස සබ්බස්සාති ආහ- ‘ය අකාරාන’න්ති.

Auf die Frage ‚von was allem?‘ sagt er: ‚der a-Laute von ya‘.

115. ගාපා

115. Gāpā (die Wurzeln gā und pā)

බ්‍යත්තිනිද්දෙසෙනාති ඉමිනා ජාතිනිද්දෙසස්සානිස්සිතත්තං දස්සෙති. ඊස්සෙච්චාදිනා වුත්තිගන්ථස්සාධිප්පායං විවරති.

Mit ‚durch die spezifische Angabe‘ (byattiniddesena) zeigt er, dass die allgemeine Gattungsangabe (jātiniddesa) hier nicht angewendet wird. Mit ‚īssa‘ usw. erklärt er die Absicht des Kommentartextes (vuttigantha).

117. සාස

117. Sāsa (die Wurzel sās / lehren)

සත්ථං [Pg.267] ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති (1-33) රස්සො.

Bei ‚sattha‘ (Lehre / Waffe) erfolgt die Kürzung (rasso) durch die Regel ‚byañjane dīgharassā‘ (1-33).

120. ඤා

120. Ñā (die Wurzel ñā / wissen)

‘‘න්තො කත්තරි වත්තමානෙ’’ති (5-64) න්තොති සම්බන්ධො.

Die Verbindung (sambandho) bezieht sich auf das Suffix -nta in ‚nto kattari vattamāne‘ (5-64) (das Suffix -nta steht im Aktiv der Gegenwart).

121. සකා

121. Sakā (von der Wurzel sak / fähig sein)

කුක්ප්පච්චයෙ අන්තකකාරො කුප්පච්චයෙ ආදිකකාරො අන්තාවයවත්ථො.

Beim Suffix -kuk ist der auslautende k-Laut und beim Suffix -ku der anlautende k-Laut als Teil des Endes zu verstehen.

122. නීතො

122. Nīto (geführt / gebracht)

නාඤ්ඤත්‍රචයාදීසූති නිච්ඡයතො-ඤ්ඤෙසු චයාදීස්වත්ථෙසු ඡො න භවතීති අත්ථො.

‚Nāññatra cayādīsu‘ bedeutet, dass das Suffix -cha in anderen Bedeutungen als ‚Anhäufung‘ (caya) usw. gewiss nicht vorkommt.

123. ජර

123. Jara (Altern / die Wurzel jar / altern)

ඊම්හි ජසද්දෙ අකාරස්ස ලොපො, ලෙ තු ජීරාපයති. තස්සාතික්‍යස්ස.

Bei folgendem -ī erfolgt der Wegfall des 'a'-Lauts im Wort 'jas', bei -le jedoch bewirkt es 'jīrāpayati'. Dies bezieht sich auf das 'atikya' davon.

124. දිසස්ස

124. Von der Wurzel dis (sehen).

දිට්ඨි දස්සනං, දස්සනාය දට්ඨුං. ‘‘සරම්හා ද්වෙ’’ති (1-34) ද්විත්තෙ දුද්දසො. ‘‘ආ ඊ’’ච්චාදිනා (6-33) ඊස්ස රස්සො (අද්දක්ඛි). දක්ඛිස්සති ‘‘භවිස්සති ස්සති’’ච්චාදිනා, (6-2) ස්සති.

Diṭṭhi bedeutet Sehen, daṭṭhuṃ bedeutet um zu sehen. Durch Verdopplung gemäß der Regel 'Saramhā dve' entsteht 'duddaso'. Durch die Regel 'Ā ī' usw. erfolgt die Verkürzung von 'ī' (zu addakkhi). 'Dakkhissati' wird gebildet mit 'ssati' gemäß der Regel 'bhavissati ssati' usw.

125. සමා

125. Gleich.

වාදස්සරෙති විකප්පෙන දකාරස්ස රාදෙසෙ.

Im Wort 'vādassara' erfolgt optional die Substitution des Lautes 'd' durch 'r'.

127. අන

127. Das Suffix ana.

දස්සාත්‍යනනුවත්තමානෙපි දස්සෙව පප්පොති වචනබලෙනාති දස්සෙතුං පක්ඛන්තරමාහ- ‘ආදිස්සා’තිආදි. අනඝණ්සු පරෙසු ආපරීහි දස්සානියමෙන ළොච්චාසඞ්කිය නෙවං, යථාක්කමමෙව නිස්සිතොති දස්සෙතුමාහ- ‘අනඝණ්සු’ච්චාදි. ආපරස්සාති ආකාරතො පරස්ස දස්ස.

Um zu zeigen, dass, selbst wenn 'dassa' nicht fortgeführt wird, es allein durch die Kraft der Formulierung nur zu 'dassa' gelangt, erklärt er eine andere Auslegung: 'ādissa' usw. Um zu zeigen, dass man bei folgendem 'anaghaṇsu' keineswegs wegen einer mangelnden Regelung von 'dassa' nach 'ā' besorgt sein muss, sondern dass es sich genau der Reihe nach anschließt, sagt er: 'anaghaṇsu' usw. 'Āparassa' bedeutet: für das 'dassa', das auf den Laut 'ā' folgt.

128. අත්‍යා

128. Atyā.

වුත්තියං එතස්මිං විසයෙති එත්ථ එතස්මින්ති ත්‍යාදින්තවජ්ජිතපච්චය විසයෙති අත්ථො. විඤ්ඤායමානත්තා ඤාපිතො හොතීති ගම්‍යතෙ. න [Pg.268] ඤාපකතොති ඉමිනා ඉදං දස්සෙති ‘‘කිඤ්චි වචනානුසාරතො විඤ්ඤායමානතාමත්තෙන ඤාපීයතෙ කිඤ්චි ඤාපකෙන, අස්මිම්පක්ඛෙ වුත්තානුසාරතො කත්ථචි කස්සචි ධාතුනො අප්පයොගො විඤ්ඤාපීයතී’’ති. පක්ඛන්තරමාහ- ‘ඤාපකත්තායෙව වා’තිආදි. සමත්ථෙති තථාහිච්චාදිනා. අසස්සාප්පයොගොති අසධාතුස්ස කිස්මිඤ්චි තබ්බාදිකෙ පච්චයෙ පරෙ භවිතබ්බන්තිආදීනමප්පයොගොති අත්ථො.

Im Kommentar bedeutet 'in diesem Bereich' (etasmiṃ visaye): im Bereich von Suffixen, die nicht auf 'ti' usw. enden. Mit 'Es wird dadurch angezeigt, dass es erkannt wird' wird verstanden. Durch 'Nicht durch einen Anzeiger' zeigt er Folgendes: 'Manches wird allein dadurch angezeigt, dass es gemäß der Aussage verstanden wird, manches durch einen Anzeiger. Bei dieser Ansicht wird gemäß der Erklärung die Nicht-Anwendung einer bestimmten Wurzel an bestimmter Stelle angezeigt.' Er nennt eine andere Auslegung: 'Oder eben aufgrund der anzeigenden Funktion' usw. 'In fähiger Weise' [wird erklärt] durch 'denn so' (tathāhi) usw. 'Die Nicht-Anwendung von asa' bedeutet die Nicht-Anwendung von Formen wie 'bhavitabba' usw. der Wurzel 'as', wenn ein bestimmtes Suffix folgt, welches dieses ausschließt.

විනාපි සුත්තන්ති ‘‘අත්‍යාදී’’තිආදිකං සුත්තං විනාපි. එවං මඤ්ඤතෙ ‘‘අසස්ස භූආදෙසෙන සාධීයමානං සබ්බමිට්ඨං බහුලාධිකාරතො භූධාතුනාව සිජ්ඣති විනාපි භූආදෙසසුත්තන්තරන්ති කත්ථචි කස්සචි අප්පයොගස්ස ඤාපකත්තම්පිස්ස යුජ්ජති අඤ්ඤත්ථ කරීයමානමිහාපි අත්ථවන්තං සියා’’ති.

'Auch ohne die Regel' bedeutet: auch ohne die Regel, die mit 'atyādi' beginnt. Er meint Folgendes: 'Alles Erwünschte, was durch die Substitution von 'as' durch 'bhū' bewirkt wird, wird aufgrund des Prinzips der Vielheit (bahulādhikāra) allein durch die Wurzel 'bhū' erreicht, auch ohne eine weitere Regel über die Bhū-Substitution. Daher ist es auch folgerichtig, dass dies als Anzeiger für die Nicht-Anwendung einer bestimmten Wurzel an bestimmter Stelle dient; was anderswo getan wird, wäre auch hier sinnvoll.'

යෙති ධාතුප්පයොගා යස්මින්ති විසයෙ, පාතිස්සාති ‘පා-රක්ඛණෙ’තීමස්ස, නප්පයොගො පායයති පායයිතබ්බන්තිආදිප්පයොගො න හොතීති. එවමුපරිපි යථායොගං ඤෙය්‍යං. බ්‍රූස්සාති ‘බ්‍රූ=වචනෙ’ඉච්චස්ස. අදිස්සාති ‘අද-භක්ඛණෙ’ඉච්චස්ස. ඊආදීති භූතෙ ඊආදි. එතිස්ස ච ඊආදීසූති සම්බන්ධො.

'Ye' bezieht sich auf die Anwendungen von Verbalwurzeln; 'in welchem' bedeutet: in welchem Bereich. 'Pātissa' bezieht sich auf die Wurzel 'pā' (schützen). 'Keine Anwendung' bedeutet, dass Anwendungen wie 'pāyayati', 'pāyayitabba' usw. nicht vorkommen. Ebenso ist das Folgende entsprechend zu verstehen. 'Brūssa' bezieht sich auf 'brū' (sprechen). 'Adissa' bezieht sich auf 'ad' (essen). 'Īādi' bedeutet: -ī usw. in der Vergangenheit. Und die syntaktische Verbindung lautet: 'von dieser [Wurzel] bei folgendem -ī usw.'.

අවබොධෙ එතිස්ස ණිසෙසු ච ඊආදීසු ච, අජ්ඣෙනෙ එතිස්ස පරොක්ඛාසු ච ණිසෙසු ච ඊආදීසුචාති යොජෙතබ්බං. සබ්බත්ථ නප්පයොගොති යොජෙත්වා අත්ථො වෙදිතබ්බො. බහුලංවිධානතො ඤාතබ්බාති යොජනා. යක්විකරණෙන නිද්දෙසා ‘අස-ක්ඛෙපනෙතී මස්සා’ති වුත්තං, තදාහ- ‘අසස්සා’තිආදි.

Bei der Bedeutung 'Verstehen' bezieht sich dies auf diese Wurzel vor den Suffixen -ṇi und vor -ī usw.; bei der Bedeutung 'Studieren' ist dies mit dieser Wurzel vor den Parokkhā-Endungen, den Suffixen -ṇi und vor -ī usw. zu verbinden. Der Sinn ist so zu verstehen, dass überall 'keine Anwendung' zu ergänzen ist. Die syntaktische Verknüpfung lautet: 'Es ist aus der vielfältigen Regelung (bahulavidhāna) zu erkennen'. Wegen der Kennzeichnung durch das Klassenzeichen 'ya' wird gesagt: 'dieser Wurzel as im Sinne von Werfen'; das drückt er aus mit: 'asassa' usw.

129. අආ

129. A-ā.

ස්සාති ජාතිනිද්දෙසොති ආහ- ‘ස්සඉති’ච්චාදි.

Mit '-ssa' liegt eine Gattungsbezeichnung vor, daher sagt er: 'ssati' usw.

130. න්ත

130. Das Suffix -nta.

පුබ්බසරලොපෙ රූපස්ස සමානත්තා අන්තිනා අන්තු ච ගහිතොති ‘සන්ති සන්තූ’ති උදාහරණද්වයං දස්සිතං.

Da beim Wegfall des vorhergehenden Vokals die Wortform gleich ist, wird durch 'anti' auch 'antu' mit erfasst, weshalb das Doppelbeispiel 'santi' und 'santū' gezeigt wird.

131. පාදි

131. Die mit 'pa' beginnenden Präfixe.

තෙ ච පාදයො ජොතෙන්තීති සම්බන්ධො. අන්වයබ්‍යතිරෙකෙහි කිරියා යදිපි ධාතුනාව වුච්චතීති සම්බන්ධො. කිං විසිට්ඨා කිරියෙ ච්චාහ- [Pg.269] ‘සාමඤ්ඤභූතා විසිට්ඨා වා’ති. සො විසෙසොති යෙන විසෙසෙන විසිට්ඨා කිරියා ධාතුනාව වුච්චති සො විසෙසො. වාචක භෙදතොති සාමඤ්ඤාය ච කිරියාය විසිට්ඨාය ච වාචකානං ධාතූනං භෙදතො තෙනාපීති කච්චානෙනාපි. සණ්ඨානං සණ්ඨිති.

Und die syntaktische Verbindung lautet: 'Und diese mit pa beginnenden Präfixe zeigen an'. Die Verbindung lautet: 'Obwohl die Handlung durch positive und negative Methode (anvaya-vyatireka) allein durch die Wurzel ausgedrückt wird'. Auf die Frage 'Welche qualifizierte Handlung?' sagt er: 'Eine allgemeine oder eine spezifische'. 'Dieser Unterschied' bezeichnet jene Besonderheit, durch die eine spezifische Handlung allein von der Wurzel ausgedrückt wird. 'Wegen des Unterschieds der Bezeichner' bedeutet: wegen des Unterschieds der Wurzeln, die die allgemeine und die spezifische Handlung bezeichnen. 'Auch durch ihn' bedeutet: auch durch Kaccāyana. 'Saṇṭhāna' bedeutet Stillstand.

141. කස

141. Die Wurzel kasa (pflügen).

කිට්ඨමදතීති කිට්ඨාදො, කිට්ඨසද්දෙනුපචාරතො කසිතට්ඨානෙ උට්ඨිත සස්සං වුච්චති.

Ein 'Saat-Fresser' (kiṭṭhāda) ist das, was die Saat frisst; metaphorisch wird mit dem Wort 'kiṭṭha' das Getreide bezeichnet, das auf dem gepflügten Land gewachsen ist.

142. ධස්තො

142. Dhasto.

ඨස්සාභාවත්තං නිප්පච්චන්තෙති අජ්ඣාහාරො.

Das Nicht-Vorhandensein von 'ṭha' in 'nippaccante' ist eine gedankliche Ergänzung.

144. සාස

144. Die Wurzel sās (lehren).

අනුසාසීයිත්ථාති අනුසිට්ඨො කම්මෙ ක්තො ‘‘සා සස්ස සිස්වා’’ (5-117) සාසනාය සාසිතුං.

'Er wurde unterwiesen' ergibt 'anusiṭṭha' im Passiv mit dem Suffix -ta gemäß der Regel 'sā sassa sisvā'; 'sāsanāya' bedeutet 'um zu lehren' (sāsituṃ).

147. බහ

147. Die Wurzel baha.

අථ බහස්සාති ඪාදෙසසම්බන්ධෙ ඡට්ඨී කස්මා න විඤ්ඤායතෙති ආහ- ‘බහස්සා’තිආදි. ඪයොගපජ්ජෙනාති ඪකාරෙන සහ යොගපජ්ජෙන එකීභාවෙනාති අත්ථො.

Nun, warum wird 'bahassa' bei der Substitution durch 'ḍha' nicht als Genitiv verstanden? Daraufhin sagt er: 'bahassa' usw. 'Durch Verbindung mit ḍha' bedeutet: durch die Vereinigung und Verbindung mit dem Laut 'ḍha'.

148. රුහා

148. Aus der Wurzel ruh (wachsen).

ළොචාති වුත්තත්තාති එවං මඤ්ඤතෙ ‘‘යදායං පච්චයාදෙසො සියා තදා එතෙ සමාසෙනෙ-කතො නිද්දිසෙය්‍යා’’ති, තෙනාහ- ‘හළාති වදෙය්‍යා’ති.

Ḷ Weil gesagt wurde 'oca', meint er Folgendes: 'Wenn dies eine Substitution des Suffixes wäre, dann würde er diese in einem Kompositum zusammenfassend angeben'; deshalb sagt er: 'Er würde haḷa sagen'.

149. මුහා

149. Aus der Wurzel muh (sich verwirren).

මුද්ධොති ‘‘ධො හෙතෙහී’’ති (5-145) තස්ස ධො.

'Muddha' [wird so gebildet]: dessen [Laut 'ha'] wird durch die Regel 'dho hetehi' zu 'dha' [substituiert].

150. භිදා

150. Aus der Wurzel bhid (spalten).

ඉමස්සාති ‘පී-තප්පනෙ’තීමස්ස, ඉහාති ඉමස්මිං ඨානෙ. පිනයීති ථූලො අහොසීති අත්ථො සූයීති ඉතිසද්දො ආද්‍යත්ථො, තෙන අදීයි අඩීයි අලීයි අලූයීතිමෙ සඞ්ගය්හන්ති. යාව ක්තිග්ගහණාති ‘‘ලොපො වඩ්ඪාක්තිස්සා’’ති (5-158) ක්තිවචනාවධි.

'Von dieser' bezieht sich auf die Wurzel 'pī' im Sinne von Sättigen. 'Hier' bedeutet: an dieser Stelle. 'Pinayi' bedeutet 'er wurde fett'. Das Wort 'iti' in 'sūyi' hat die Bedeutung 'und so weiter', wodurch 'adīyi', 'aḍīyi', 'alīyi' und 'alūyi' mit umfasst werden. 'Bis zur Erfassung von kti' bezeichnet die Grenze des Ausdrucks 'kti' gemäß der Regel 'lopo vaḍḍhāktissā'.

151. දාත්වී

151. Dātvī.

අදීයිත්ථාති [Pg.270] දින්නො, අදදීති දින්නවා.

'Adīyittha' bedeutet 'dinna' (gegeben); 'adadi' bedeutet 'dinnavā' (der gegeben hat).

152. කිරා

152. Aus der Wurzel kir (streuen).

අකිරී, අකිරීයිත්ථාති වා කිණ්ණො, අකිරීති කිණ්ණවා. අපුරී පුරීයිත්ථාති පුණ්ණො, අපුරීති පුණ්ණවා. අඛියීති ඛීණො ඛීණවා.

'Akirī' oder 'akirīyittha' bedeutet 'kiṇṇo' (gestreut); 'akirī' bedeutet auch 'kiṇṇavā' (der gestreut hat). 'Apurī' oder 'purīyittha' bedeutet 'puṇṇo' (voll/gefüllt); 'apurī' bedeutet auch 'puṇṇavā' (der gefüllt hat). 'Akhiyī' bedeutet 'khīṇo' (erschöpft) oder 'khīṇavā' (der erschöpft hat).

153. තරා

153. Aus der Wurzel tar (überqueren).

අතරී, අජීරීති කමෙන විග්ගහො. චීයිත්ථාති චිණ්ණො, චිනීති චිණ්ණවා.

'Atarī' und 'ajīrī' sind der Reihe nach die Wortanalysen. 'Cīyittha' bedeutet 'ciṇṇa' (vollzogen); 'cini' bedeutet 'ciṇṇavā' (der vollzogen hat).

157. මුචා

157. Aus der Wurzel muc (befreien).

අසක්ඛීති සත්තො සත්තවා. ‘සජ=සඞ්ගෙ’තී මස්සාපි සත්තො සත්තවාති හොති.

'Asakkhi' bedeutet 'satta' oder 'sattavā'. Auch von der Wurzel 'saj' im Sinne von Anhaften entstehen die Formen 'satta' und 'sattavā'.

158. ලොපො

158. Wegfall

වඩ්ඪනං වඩ්ඪි.

„Zunahme“ (vaḍḍhana) bedeutet Gedeihen (vaḍḍhi).

159. ක්වි

159. Kvi

අභිභවතීති අභිභූ.

„Er überwindet“, darum ist er ein Bezwinger (abhibhū).

162. මාන

162. Māna

මස්ස ලොපොති සම්බන්ධො.

Die Verbindung lautet: „Wegfall des m“ (massa lopo).

163. ඤ්ඤිල

163. Ññila

ගහෙත්වා ‘ගහ-උපාදානෙ’ගහණං කත්වා ගහෙත්වා.

„Gahetvā“ (genommen habend): nachdem das Ergreifen im Sinne von „gaha“ (Ergreifen/Annehmen) vollzogen wurde, heißt es „gahetvā“.

164. ප්‍යො

164. Pyo

ඔස්සට්ඨානුබන්ධස්සාති පරිච්චත්තානුබන්ධස්ස. යකාරමත්තස්ස නිවත්තනත්ථොති විසෙසනත්ථොතීමස්ස අධිප්පායත්ථමාහ. තථාහි විසෙසනං කෙවලයකාරතො විසුං කරණං අත්ථො යස්සාති අඤ්ඤ පදත්ථෙ සති කෙවලයකාරස්ස නිවත්තනං විඤ්ඤායතෙ. යකාරමත්තෙ ගහිතෙ කො දොසොති ආහ- ‘යො වා ත්වාස්ස සමාසෙතිහී’තිආදි. පත්වාති ‘පත පථ=ගමනෙ, පද=ගමනෙ’ඉච්චස්ස වා.

„‚Des aufgegebenen Anhangs‘ (ossaṭṭhānubandhassa) bedeutet: des abgelegten Anhangs (pariccattānubandhassa). ‚Zum Zweck der Beseitigung nur des Lautes ya‘ (yakāramattassa nivattanattho) bedeutet: zum Zweck der Spezifizierung (visesanattho) – dies drückt die beabsichtigte Bedeutung aus. Denn die Spezifizierung hat den Zweck, den bloßen Laut ya gesondert darzustellen; wenn die Bedeutung eines anderen Wortes vorliegt, wird die Beseitigung des bloßen Lautes ya verstanden. Er fragt: ‚Welcher Fehler entsteht, wenn nur der Laut ya genommen wird?‘ und sagt: ‚yo vā tvāssa samāsetihī‘ usw. ‚Patvā‘ (erreicht habend) stammt von der Wurzel ‚pata‘ oder ‚patha‘ im Sinne von ‚Gehen‘ (gamane) oder von ‚pada‘ im Sinne von ‚Gehen‘.

165. තුං

165. Das Suffix tuṃ

තයොපීති තුංයාන රච්චා.

„Auch alle drei“ (tayopi) bezieht sich auf tuṃ, yāna und raccā.

169. දිසා

169. Himmelsrichtung

නාප්පක්කෙති [Pg.271] න අප්පත්තෙ පත්තෙයෙවාති අත්ථො. ඤාපකාලොපොති ‘‘තිතාලීසා’’ති (1-1) ඤාපකතොයෙව ක්ත්වාප්පච්චයස්ස යො වකාරො තස්ස ලොපොති අත්ථො.

„‚Nāppakke‘ bedeutet: nicht, wenn es nicht erreicht ist, sondern erst, wenn es erreicht ist. ‚Wegfall durch Hinweis‘ (ñāpakālopo) bedeutet: Allein durch den Hinweis in ‚titālīsā‘ (1-1) erfolgt der Wegfall des Lautes v des Ktvā-Suffixes.“

171. රා න

171. Rā und na

නනු නස්සාති වුත්තෙ පච්චයනකාරස්සාති කථං විඤ්ඤායතීති ආහ- ‘නස්සා’තිආදි,න්තමානත්‍යාදීනං පච්චයානං නස්ස ‘‘නන්තමානත්‍යාදීන’’න්ති (5-172) ණත්තපටිසෙධා විඤ්ඤායති පකරණතොති ආහ- ‘පච්චයනකාරොවා’ති.

„Wenn gesagt wird ‚von n‘ (nassa), wie versteht man dann, dass damit der Laut n des Suffixes (paccayanakāra) gemeint ist? Deshalb sagt er: ‚nassa‘ usw. Bei den Suffixen wie nta, māna usw. versteht man dies aus dem Kontext aufgrund des Verbots der Zerebralisierung (ṇattapaṭisedha) in der Regel ‚nantamānatyādīnaṃ‘ (5-172). Deshalb sagt er: ‚oder nur der Laut n des Suffixes‘.“

173. ගම

173. Die Wurzel gama

ඉච්ඡීයතෙති ඉච්ඡිතබ්බං. එසනං ඉච්ඡා. ඉච්ඡීයිත්ථාති ඉච්ඡිතං, ආසනමාසිතබ්බං. ආසනාය අච්ඡිතුං. ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති (1-33) රස්සො.

„‚Es wird gewünscht‘ (icchīyate) bedeutet: was zu wünschen ist (icchitabbaṃ). Das Suchen (esanaṃ) ist Begehren (icchā). ‚Es wurde gewünscht‘ (icchīyittha) bedeutet: gewünscht (icchitaṃ). ‚Sitz‘ (āsanaṃ) bedeutet: worauf man sitzen soll (āsitabbaṃ). ‚Für den Sitz‘ (āsanāya) bedeutet: um zu sitzen (acchituṃ). Durch die Regel ‚byañjane dīgharassā‘ (1-33) erfolgt Kürzung (rasso).“

177. කර

177. Die Wurzel kara

අමානපරච්ඡක්කත්තෙ කුරුආදෙසෙන නොදාහටං. කරානොති ‘‘මානස්සමස්සා’’ති (5-16) මලොපො. කස්මා න්තපුබ්බඡක්කෙසු කුරු ආදෙසෙන නොදාහටන්ති ආහ- ‘වවත්ථිතෙ’ච්චාදි.

„Wenn nicht māna oder paracchakka vorliegt, wird es nicht mit der Ersetzung durch ‚kuru‘ veranschaulicht. Bei ‚karāno‘ erfolgt der Wegfall des m (malopo) durch die Regel ‚mānassamassā‘ (5-16). Warum wird es in den sechs Gruppen vor nta nicht mit der Ersetzung durch ‚kuru‘ veranschaulicht? Dazu sagt er: ‚vavatthita‘ usw.“

179. ණො

179. Das Suffix ṇo

නිග්ගහීතස්සාති ‘‘මඤ්චරුධාදීන’’න්ති (5-19) කතනිග්ගහීතස්ස. ගහණීයං ගණ්හිතබ්බං.

„‚Des Niggahīta‘ (niggahītassa) bedeutet: dessen, was durch die Regel ‚mañcarudhādīnaṃ‘ (5-19) zu einem Niggahīta gemacht wurde. ‚Gahaṇīyaṃ‘ bedeutet: was zu ergreifen ist (gaṇhitabbaṃ).“

ඉති මොග්ගල්ලානපඤ්චිකාටීකායං සාරත්ථවිලාසිනියං

So in der Moggallāna-Pañcikā-Ṭīkā, der Sāratthavilāsinī,

පඤ්චමකණ්ඩවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ist die Erklärung des fünften Kapitels abgeschlossen.

ඡට්ඨකණ්ඩ

Sechstes Kapitel

1. වත්ත

1. Vatta

තදත්ථස්සෙවාති තස්ස ක්‍රියත්ථස්ස. යො කිරියාසඞ්ඛාතො අත්තො තස්සෙව. එතෙන ආධාරමෙතං ක්‍රියත්ථස්සාති ඤාපෙති. නහිච්චාදිනා තදත්ථස්සෙව විසෙසනෙ කාරණමාහ. සුත්තංවිනාතිපරෙසංවිය [Pg.272] සුත්තං විනා. තාපි වත්තමානෙයෙව භවිස්සන්තීති ඉමිනා වත්තුමිට්ඨත්තාති එත්ථ සෙසවචනමවබොධෙති. එවකාරෙනා (ති වත්තමානස්සෙවාති එත්ථ එවසද්දෙන.) තබ්බිවච්ඡාති වත්තමානවචනිච්ඡා.

„‚Nur dessen Bedeutung‘ (tadatthasseva) bedeutet: der Bedeutung jener Handlung (tassa kriyatthassa). Was als Handlung bezeichnete Bedeutung ist, genau von dieser. Damit zeigt er an, dass dies die Grundlage für die Handlungsbedeutung ist. Mit ‚nahi‘ usw. nennt er den Grund für die Spezifizierung eben dieser Bedeutung. ‚Ohne die Sutta‘ (suttaṃ vinā) bedeutet: wie für andere, ohne die Sutta. ‚Auch diese werden nur in der Gegenwart sein‘ – hiermit verdeutlicht er das ausgelassene Wort an dieser Stelle: ‚weil man es so ausdrücken will‘ (vattumiṭṭhattā). Durch das Wort ‚eva‘ (in ‚nur der Gegenwart‘ [vattamānasseva]). ‚Der Wunsch danach‘ (tabbivacchā) bedeutet: der Wunsch, die Gegenwart auszudrücken (vattamānavacanicchā).“

තංසමීපස්සාති එත්ථ තසද්දෙන මහාකස්සපස්ස සුභද්දවචනානුස්සරණසඞ්ඛාතො මරණප්පත්තිහෙතු දුක්ඛානුභවසඞ්ඛාතො ච කිරියාවිසෙසො පරිග්ගහිතො, තෙ වා වත්තමානකිරියාවිසෙසාති තෙසමුභින්නමාසන්නානි කමෙන අධම්මදීපනමරණානි, තෙනාහ-දීපන මරණානමාසන්නත්තා’ති. එවං මඤ්ඤතෙ ‘‘තක්කාලවත්තමානකිරියාවිසෙසස්ස දීපනමරණසඞ්ඛාතං තංසමීපතාවිපි කිරියන්තරං වත්තමානග්ගහණෙන තංසාමීප්‍යං ගය්හති, යථා (ගඞ්ගාසමීපො) දෙසො ගඞ්ගාති වුච්චති තතො ‘ගඞ්ගායං ගාවො’ති සියා’’ති. පුරෙ ඉච්චාදිනා පක්ඛන්තරං විරචිතං වුත්තිකාරෙන, තදුපදස්සෙතුං මුඛයති ‘සභාවතො’ ඉච්චාදි.

„‚Seines Nahen‘ (taṃsamīpassa): Hier wird mit dem Wort ‚taṃ‘ (dessen) die spezifische Handlung erfasst, die in Mahākassapas Erinnerung an Subhaddas Worte und dem Erleiden von Schmerz als Ursache für den Eintritt des Todes besteht; oder es sind jene spezifischen Handlungen der Gegenwart. Ihre unmittelbaren Folgen sind der Reihe nach das Aufzeigen der Unlehre (adhamma-dīpana) und der Tod. Daher sagte er: ‚wegen der Nähe des Aufzeigens und des Todes‘ (dīpanamaraṇānamāsannattā). Er meint Folgendes: ‚Obwohl eine andere Handlung in ihrer Nähe liegt, die als Aufzeigen und Tod bezeichnet wird, wird bei dieser spezifischen Handlung der gegenwärtigen Zeit durch das Erfassen von „Gegenwart“ deren Nähe begriffen; so wie eine Gegend nahe dem Ganges einfach „Ganges“ genannt wird, woraus sich Ausdrücke wie „Kühe auf dem Ganges“ ergeben.‘ Eine andere Alternative wurde vom Verfasser der Vutti (vuttikāra) mit ‚pure‘ usw. formuliert; um dies aufzuzeigen, stellt er ‚von Natur aus‘ (sabhāvato) usw. an den Anfang.“

කිරියාකාලොති වත්තමානකිරියාකාලො. අවසිස්සතීති පුරෙපුරාසද්දෙහි දීපිතඅනාගතකාලතො අවසිස්සති. කිරියා කාලෙති දීපනමරණකිරියාකාලෙ. තස්සාති දීපනමරණස්ස. වත්තමානත්තාති එත්ථ වත්තමානෙයෙව භවිස්සන්තීති සෙසො. අනෙනාති පුරෙච්චාදිවුත්තිවචනෙන. පුරෙපුරාසද්දෙහි අනාගතකාලාවගමෙ සති දිප්පති මරතීති එත්ථ දීපනමරණකිරියාකාලො මුඛ්‍යෙ තදා වත්තතීතිආහ- ‘මුඛ්‍යං වත්තමානත්තමාහෙ’ති. පුන පක්ඛන්තරමුපනීතං කාලෙච්චාදිනා වුත්තිකාරෙන, තමුපදස්සෙතුං මුඛමාවත්තයති ‘අනාගතෙ’ච්චාදි.

„‚Handlungszeit‘ (kiriyākālo) ist die Zeit der gegenwärtigen Handlung. ‚Es wird übrig bleiben‘ (avasissati) bedeutet: es bleibt übrig von der Zukunft, die durch die Wörter ‚pure‘ und ‚purā‘ angezeigt wird. ‚Zur Handlungszeit‘ (kiriyākāle) bedeutet: zur Zeit der Handlung des Aufzeigens und des Todes. ‚Dessen‘ (tassā) bezieht sich auf das Aufzeigen und den Tod. Bei ‚weil es gegenwärtig ist‘ (vattamānattā) ist ‚sie werden nur in der Gegenwart sein‘ der Rest. ‚Durch dieses‘ (anena) meint die Aussage der Vutti, die mit ‚pure‘ beginnt. Wenn die zukünftige Zeit durch die Wörter ‚pure‘ und ‚purā‘ verstanden wird, so ist in ‚er zeigt auf‘ und ‚er stirbt‘ die Zeit der Handlung des Aufzeigens und des Todes im eigentlichen Sinne gegenwärtig; daher sagt er: ‚es drückt die eigentliche Gegenwart aus‘ (mukhyaṃ vattamānattamāha). Ein weiteres Argument wurde vom Verfasser der Vutti mit ‚kāle‘ usw. vorgebracht; um dieses aufzuzeigen, wendet er sich ‚in der Zukunft‘ (anāgate) usw. zu.“

වුත්තියං කාලබ්‍යත්තයොති කාලාතිවත්තනං, වත්තමානකාලාතික්කමෙන අනාගතකාලෙපි බාහුලකාත්‍යාදයො හොන්තීති අධිප්පායො. තදෙව සමත්ථෙති ‘භවන්තෙව’ඉච්චාදිනා. ත්‍යාදයොතීමිනා සබ්බෙසං ආඛ්‍යාතිකානං ගහණං. ලස්ස දීඝොති සම්බන්ධො. ගච්ඡතීති සක්කස්ස සහභාවං ගමිස්සතීති අත්ථො.

„In der Vutti bedeutet ‚Zeitvertauschung‘ (kālabyattayo) das Überschreiten der Zeit (kālātivattanaṃ). Die Absicht ist, dass durch das Überschreiten der gegenwärtigen Zeit die Endungen wie ‚ti‘ usw. aufgrund der Vielgestaltigkeit (bāhulakā) auch in der Zukunft vorkommen. Genau dies bestätigt er mit ‚sie existieren wahrlich‘ (bhavanteva) usw. Mit ‚ti und so weiter‘ (tyādayo) sind alle Tempusendungen erfasst. ‚Verlängerung des Suffixes la‘ (lassa dīgho) ist die Verbindung. ‚Er geht‘ (gacchati) bedeutet: er wird in die Gemeinschaft mit Sakka gelangen (gamissati).“

3. නාමෙ

3. Nāme

පටිජානිස්සන්තීති වත්තමානෙ අනාගතවචනං, පටිජානන්තීති අත්ථො. ඉතරම්පන භූතෙ භවිස්සතීති ආසි, කරිස්සතීති අකරි, චෙතෙ ස්සසීති [Pg.273] චෙතිතා අසි, භුඤ්ජිස්සසීති භුඤ්ජිතා අසි. අනොකප්පනා අස්සද්ධා. අමරිසනං අක්ඛමා. ඉමිනාවාති අත්ථිවචනෙ උපපදෙ කොධා සද්ධාසු ගම්මමානෙස්ව-සතීපි වචනන්තරෙ ඉමිනාව සාමඤ්ඤවචනෙන සිද්ධන්ති අත්ථො. ගරහාවමාති තස්ස හෙතුවචනං. තථාහිච්චාදිනා ගරහාවගමමෙව සමත්ථෙති. අත්ථිනාම ඊදිසන්ති ආභිදොසිකස්ස කුම්මාසස්ස පරිභුඤ්ජනං විජ්ජතෙ නාමාති අත්ථො. විජ්ජමානම්පි තං අසද්දහන්තො අමරිසන්තො එවං වදති. නත්ථීති මඤ්ඤෙති අධිප්පායො, තෙනාහ- ‘පච්චක්ඛමපී’ති ආදි. යොපීති සද්දස්ස සොපීති තසද්දෙන සම්බන්ධො වෙදිතබ්බො. අත්ථීති විජ්ජමානත්ථෙති වුත්තවිජ්ජමානත්ථො වක්ඛමානපක්ඛත්තයෙපි දට්ඨබ්බො.

„‚Sie werden anerkennen‘ (paṭijānissanti) ist die Verwendung des Futurums in der Bedeutung der Gegenwart; es bedeutet ‚sie erkennen an‘ (paṭijānanti). Das andere wiederum steht für das Futurum in der Vergangenheit: ‚bhavissatī‘ bedeutet ‚āsi‘ (er war), ‚karissatī‘ bedeutet ‚akari‘ (er tat), ‚cetessasī‘ bedeutet ‚cetitā asi‘ (du dachtest), ‚bhuñjissasī‘ bedeutet ‚bhuñjitā asi‘ (du aßest). ‚Anokappanā‘ bedeutet Unglaube (assaddhā). ‚Amarisanaṃ‘ bedeutet Unduldsamkeit (akkhamā). ‚Nur durch dieses‘ (imināva) bedeutet: Wenn ein Wort, das Existenz ausdrückt (atthivacana), als bestimmendes Wort (upapada) hinzutritt und Zorn oder Glaube verstanden wird, ist es selbst ohne eine andere Aussage allein durch diesen allgemeinen Ausdruck bewiesen. ‚Geringschätzung und Tadel‘ (garahāvamā) ist die Begründung dafür. Mit ‚denn so‘ (tathāhi) usw. bekräftigt er eben dieses Verständnis des Tadels. ‚Gibt es wirklich so etwas‘ (atthināma īdisaṃ) bedeutet: Der Verzehr von saurem Brei vom Vorabend kommt tatsächlich vor (vijjate). Obwohl dies existiert, spricht er so, da er es nicht glaubt und nicht duldet. Die Absicht ist ‚er denkt, es existiere nicht‘, deshalb sagt er: ‚obwohl es vor Augen liegt‘ (paccakkhamapi) usw. Die Verbindung des Wortes ‚yo pi‘ mit dem Wort ‚so pi‘ ist zu verstehen. Die erklärte Existenzbedeutung von ‚atthi‘ im Sinne von ‚vorhanden sein‘ (vijjamānatthe) ist auch in den drei noch zu nennenden Alternativen zu sehen.“

නනු අත්ථිනාම තාතාති එත්තකෙ වුත්තෙ පඨමො අත්ථිනුඛොච්චාදිකො නිසීදිත්වාති සද්දපරියන්තො ච, දුතියො අත්ථිනුඛොච්චාදිකො නිසීදිත්වාති සද්දපරියන්තො ච තතියො අත්ථිමඤ්ඤෙච්චාදිකො ජිගුච්ඡනෙය්‍යන්ති සද්දපරියන්තො ච වචනප්පබන්ධො කථං ලබ්භතීති මනසි නිධායාහ- ‘සොපනා’තිආදි. ඉමිනාති ‘අත්ථියෙවිහාපි නින්දාවගමො’ති වචනෙන. ඨානභොජනෙ ගරහතීති සම්බන්ධො. වුත්තං සක්කතානුසාරෙන. නිස්සායනිස්සායාති යත්ථ භගවා නිසින්නො තං ඨානං නිස්සාය නිස්සාය.

„Mit der Frage im Sinn: ‚Wie wird, wenn nur „Gibt es das wirklich, Lieber?“ (atthināma tāta) gesagt wird, der gesamte Textzusammenhang gewonnen, dessen erster Teil von „atthi nu kho“ bis zum Wort „nisīditvā“ reicht, dessen zweiter Teil ebenfalls von „atthi nu kho“ bis „nisīditvā“ reicht, und dessen dritter Teil von „atthi maññe“ bis „jigucchaneyya“ reicht?‘, sagt er: ‚sopana‘ usw. Mit ‚durch dieses‘ (iminā) bezieht er sich auf die Aussage ‚auch hier wird aus atthi Tadel verstanden‘. Die Verbindung lautet: ‚er tadelt den Ort und das Essen‘. Dies ist in Übereinstimmung mit dem Sanskrit gesagt. ‚Sich anlehnend, sich anlehnend‘ (nissāya nissāya) bedeutet: sich immer wieder an den Ort anlehnend, an dem der Erhabene saß.“

4. භූතෙ

4. In der Vergangenheit

කිරියාරූපෙති කිරියාසභාවෙ, එවමඤ්ඤත්‍රාපීති අගමි අගමිත්ථාතීමෙහි අඤ්ඤත්‍ර අගමුං ඉච්චාදිකෙ අගමොච්චාදිකෙ ච. අනුදරා අලොමිකාති සන්තමප්‍යුදරාදිකං මහත්තාභාවපටිපාදනාය බහුත්තා භාවපටිපාදනාය ච න වත්තුමිච්ඡීයතෙ.

„‚In der Form der Handlung‘ (kiriyārūpe) bedeutet: im Wesen der Handlung (kiriyāsabhāve). ‚Ebenso auch anderswo‘ (evamaññatrāpi) bezieht sich auf andere Formen als ‚agami‘ und ‚agamittha‘, wie etwa ‚agamuṃ‘ usw. ‚Bauchlos, haarlos‘ (anudarā alomikā) bedeutet: Obwohl ein Bauch usw. vorhanden ist, möchte man dies nicht ausdrücken, um das Fehlen von Größe oder das Fehlen von Fülle aufzuzeigen.“

5. අන

5. Ana

අඤ්ඤපදත්ථවුත්තියාති වුත්තමඤ්ඤපදත්ථං දස්සෙති ‘වක්ඛමානලක්ඛණො’ච්චාදිනා. වක්ඛමානලක්ඛණොතිවුත්තිකාරෙන ‘‘ආඤාය්‍යා’’ච්චාදිනා වක්ඛමානලක්ඛණො. අන්තොකත්වාති ඉමිනා ආසද්දස්සාභිවිධිම්හි පවත්තිමාහ. අහරුභයතඩ්ඪරත්තං වාති එත්ථ වාසද්දො පක්ඛන්තරෙ. අඩ්ඪරත්තසද්දෙන [Pg.274] රත්තියා චතුත්ථො භාගො-ත්‍ර වත්තුමිට්ඨො, අහො ච තස්ස අඩ්ඪරත්තඤ්චාති අත්ථො. ඉමස්සාධිප්පායත්ථමාහ- ‘අතීතෙච්චාදි. උභයත්ථ අධිප්පායං විවරති‘අය’මිච්චාදිනා. පඤ්චයාමොති අතීතාය රත්තියා පච්ඡිමපඤ්චචත්තාලීසවිනාඩිකාධිකඝටිකාත්තයං අනාගතාය පුරිමපඤ්චචත්තාලීසවිනාඩිකාධිකඝටිකත්ථයඤ්චෙති අඩ්ඪාධිකසත්තඝටිකාපරිමාණො එකො යාමො අහස්ස චත්තාරොති පඤ්ච යාමා පහාරා අස්සාති පඤ්චයාමො.

Mit den Worten „In der Bedeutung eines anderen Wortes“ (aññapadatthavuttiyā) zeigt er die Bedeutung eines anderen Wortes durch „dessen Charakteristikum im Folgenden erklärt wird“ (vakkhamānalakkhaṇo) usw. „Dessen Charakteristikum im Folgenden erklärt wird“ meint durch den Verfasser des Kommentars das im Folgenden zu erklärende Charakteristikum mittels „āñāyyā“ usw. Mit „einbeziehend“ (antokatvā) drückt er das Auftreten des Präfixes „ā“ im Sinne der Einbeziehung (abhividhi) aus. In „oder der Tag samt den beiden Halbnächten“ (aharubhayataḍḍharattaṃ vā) steht das Wort „vā“ für eine andere Alternative. Mit dem Wort „Halbnacht“ (aḍḍharatta) ist hier das vierte Viertel der Nacht gemeint; die Bedeutung ist: der Tag und dessen Halbnacht. Um die beabsichtigte Bedeutung hiervon darzulegen, sagt er: „vergangen“ (atīte) usw. Er erklärt die Absicht in beiden Fällen mit „dieser“ (ayaṃ) usw. „Fünf Wachen“ (pañcayāmo): Die letzten drei Ghaṭikās und 45 Vināḍikās der vergangenen Nacht sowie die ersten drei Ghaṭikās und 45 Vināḍikās der kommenden Nacht bilden zusammen eine Wache (yāma) im Ausmaß von siebeneinhalb Ghaṭikās; der Tag hat vier [solcher Wachen], daher sind es fünf Wachen (pahārā), weshalb es „fünf Wachen“ (pañcayāmo) heißt.

ගතායපච්ඡිමො යාමො, පච්ඡිමද්ධමිමස්ස වා;

පහාරො-නාගතායාදී, තදද්ධමපි වා තථා.

Die letzte Wache der vergangenen [Nacht] oder deren letzte Hälfte; die erste Wache der kommenden [Nacht] oder ebenso deren Hälfte.

වුත්තකාලාවධි මජ්ඣො, කාලො සො-ජ්ජතනො මතො;

තන්නිසෙධෙන යොත්වඤ්ඤො, සො-නජ්ජතනො මතො.

Die Mitte der genannten Zeitgrenze gilt als die heutige Zeit (ajjatana); was durch deren Verneinung ein anderes ist, gilt als die nicht-heutige Zeit (anajjatana).

අගමත්ථාතිආදීසු අඊස්සආදීනං සම්බන්ධිබ්‍යඤ්ජනස්සාභාවා න ඉඤ. බ්‍යාමිස්සෙපීති අජ්ජතනමිස්සෙපි භූතෙ. නඤ්සමාසනිස්සයෙ බ්‍යාමිස්සෙ යථා පප්පොතීති දස්සෙන්තො ආහ- ‘පරියුදාසෙතාවෙ’ච්චාදි.

In Beispielen wie „agamatthā“ usw. findet mangels eines Beziehungskonsonanten für „a“, „ī“ usw. kein [Suffix] „iñ“ statt. „Auch im Vermischten“ (byāmissepi) bedeutet in der mit der heutigen Zeit vermischten Vergangenheit. Um zu zeigen, wie es sich im Vermischten verhält, das auf einer Verneinungszusammensetzung (nañ-samāsa) beruht, sagt er: „durch Ausschließung“ (pariyudāsetvā) usw.

අජ්ජතනනිස්සයොති බ්‍යාමිස්සෙ අජ්ජතනභාගීනිස්සයො. අත්ථුති පඤ්හෙ තු තදඤ්ඤනිස්සයොති බ්‍යාමිස්සෙයෙව තතො අජ්ජතනතො ඉතරානජ්ජතන නිස්සයො අඤ්ඤත්‍රාති බ්‍යාමිස්සතො අඤ්ඤත්‍ර භූතකාලෙ. පසඞ්ගොති ආ ඤුආදීනං පසඞ්ගො. අජ්ජහිය්‍යොවාති බ්‍යාමිස්සතාදස්සනත්ථං වුත්තං.

„Bezugnehmend auf das Heutige“ (ajjatananissayo) bedeutet im Vermischten die Bezugnahme auf den heutigen Anteil. Bei der Frage „Es sei“ (atthu) jedoch bedeutet „Bezugnahme auf das davon Andere“ (tadaññanissayo) im Vermischten selbst die Bezugnahme auf das andere, Nicht-Heutige im Unterschied zum Heutigen; „woanders“ (aññatra) bedeutet in der vergangenen Zeit außerhalb des Vermischten. „Anwendbarkeit“ (pasaṅgo) meint die Anwendbarkeit von „ā“, „ñu“ usw. „Heute oder gestern“ (ajjahiyyo vā) wird gesagt, um das Vorliegen der Vermischtheit aufzuzeigen.

6. පරො

6. Paro

සමාසොති ඡට්ඨීසමාසො කාරකසමාසො වා. නිපාතනතා චාස්ස විසෙසතොති. එතඤ්චාති පරොක්ඛෙති එතඤ්ච. ක්‍රියත්ථස්ස උපාධි විසෙසනං ක්‍රියත්ථොපාධි, තස්ස ක්‍රියත්ථොපාධිනො භූතා නජ්ජතනස්ස සාධනද්වාරෙන විසෙසනං, න තූජුකංත්‍යත්ථො. කස්මා නොජුකං විසෙසනං ත්‍යාහ ‘බ්‍යවච්ඡෙජ්ජාභාවා’ති. තමෙව ඵුටයිතුමාහ- ‘තථාහි’ච්චාදි.

„Zusammensetzung“ (samāso) bedeutet eine Genitiv-Zusammensetzung (chaṭṭhīsamāso) oder eine Kāraka-Zusammensetzung (kārakasamāso). Und deren Eigenschaft als unregelmäßige Form (nipātanatā) ist eine Besonderheit. „Und dieses“ (etañca) bezieht sich auf dieses [Wort] „parokkhe“ (außer Sichtweite). Die Bedingung des Verbinhalts (kriyatthopādhi) ist das Attribut des Verbinhalts; für dieses, das die Bedingung des Verbinhalts hat, ist es eine Qualifizierung des vergangenen Nicht-Heutigen mittels des Handlungsmittels (sādhana) und nicht direkt. Warum ist es keine direkte Qualifizierung? Er sagt: „Weil es nichts auszuschließen gibt“ (byavacchejjābhāvā). Um eben dies zu verdeutlichen, sagt er: „Denn“ (tathāhi) usw.

සාධියමානාති ඉමිනා ධාත්වත්ථස්සාපරිනිප්ඵන්නතං බොධෙති. තෙ සන්ති ඉන්ද්‍රියානං. සන්තො විජ්ජමානො විසයො යෙසං ඉන්ද්‍රියානං තෙ සම්භාවො [Pg.275] තත්තං, තස්මා. නෙති පටිසෙධෙ, සාධනද්වාරෙන විසෙසනත්තෙ බ්‍යවච්ඡෙජ්ජසබ්භාවා යථාවුත්තදොසො න භවතීති අත්ථො. දොසා භාවමෙව දස්සෙතුමාහ- ‘යස්සි’ච්චාදි. යස්සාති ධාත්වත්ථස්ස. තත්ථාති තස්මිං අප්පච්චක්ඛෙ ධාත්වත්ථෙ. කාරකානං සත්තිසභාවත්තා සාපි අපච්චක්ඛා වාති චොදෙති නනුචෙච්චාදිනා. අසත්තොති අසමත්ථො.

Mit „bewirkt werdend“ (sādhiyamānā) macht er das Unvollendetsein der Wurzelbedeutung (dhātvattha) deutlich. Diese existieren für die Sinne. Die Sinne, deren Objekt gegenwärtig ist – deren Zustand ist das Vorhandensein (sambhāvo), darum. „Nein“ (na) steht für die Verneinung; die Bedeutung ist, dass bei einer Qualifizierung mittels des Handlungsmittels (sādhana) aufgrund des Vorhandenseins von Auszuschließendem der genannte Fehler nicht auftritt. Um eben das Nichtvorhandensein des Fehlers zu zeigen, sagt er: „dessen“ (yassa) usw. „Dessen“ bezieht sich auf die Wurzelbedeutung. „Dort“ (tattha) bezieht sich auf jene nicht direkt wahrnehmbare Wurzelbedeutung. „Da die Kārakas die Natur von Kräften haben, sind auch sie nicht direkt wahrnehmbar“, wendet er mit „aber nicht wahr“ (nanu ca) usw. ein. „Asatto“ bedeutet unfähig.

අත්තානාම අත්තනො පච්චක්ඛොති තබ්බිසයෙ අම්හකාරකස්ස විධානමයුත්තන්ති මනසි නිධාය යං වුත්තං වුත්තිකාරෙන, තමුපදස්සෙතුමාහ- ‘නනුචෙ’ච්චාදි. අත්තබොධනීයාපි හි කිරියා යදා චිත්තවික්ඛෙපතො නොපලක්ඛීයතෙ, තදායං පරොක්ඛා භවති, තෙනුත්තමවිසයෙපි පරොක්ඛභාවො තස්සා භවත්වෙව. ජාගරතොපි යදා මදා මනොබ්‍යාතඞ්ගතො අනුපලද්ධි, තදාපි භවත්‍යෙවෙති දස්සෙතුං වුත්තං බ්‍යාසත්තවචනං. අභිනිබ්බත්තිකාලෙති කිරියා නිබ්බත්තිකාලෙ, ‘සුත්තො-හං කිං විලලාප, මත්තො-හං කිංවිලලාපෙ’ති ඉදමත්‍රොදාහරණං. චිත්ත චික්ඛෙපවිසයප්පදස්සනායෙත්ථ සුත්තවචනං.

„Selbst“ (attā) bedeutet für einen selbst direkt wahrnehmbar; im Bewusstsein, dass in dessen Bereich die Anwendung der ersten Person (amhakāra) unangebracht ist, zeigt er das vom Verfasser des Kommentars Gesagte auf und sagt: „aber nicht wahr“ (nanu ce) usw. Denn selbst eine auf sich selbst bezogene Handlung wird, wenn sie wegen geistiger Verwirrung (cittavikkhepa) nicht wahrgenommen wird, zu einer außerhalb der Sichtweite liegenden (parokkhā); daher existiert der Zustand des Außer-Sichtweite-Seins für sie gewiss auch im Bereich der ersten Person (uttamavisaye). Um zu zeigen, dass dies selbst im wachen Zustand der Fall ist, wenn aufgrund von Berauschung oder geistiger Erkrankung keine Wahrnehmung stattfindet, wurde das Wort über die Zerstreutheit (byāsatta) gesagt. „Zur Zeit des Entstehens“ (abhinibbattikāle) meint zur Zeit des Entstehens der Handlung; „Ich habe geschlafen, was habe ich gefaselt? Ich war berauscht, was habe ich gefaselt?“ ist hier das Beispiel. Das Wort über den Schlafenden (sutta) dient hier dazu, den Bereich der geistigen Verwirrung aufzuzeigen.

7. එය්‍යා

7. Eyyā

එය්‍යාදොතීමිනා එය්‍යාද්‍යත්ථො ගහිතොති බොධෙතුං යෙනෙච්චාදිකං වුත්තං. නිමිත්තසද්දාපෙක්ඛාය තන්ති වත්තබ්බෙ විසයසද්දාපෙක්ඛායසොති වුත්තං. තෙසන්ති එය්‍යාදීනං. විසයං දස්සෙති ‘හෙතුඵලෙස්විච්චාදිකො’ති. ආදිසද්දෙන පඤ්හපත්ථනාදයො ගහිතා. අථාත්‍ර ක්‍රියග්ගහණාභාවෙ ක්‍රියාතිපත්තියන්ති කථං ලබ්භතිච්චාහ- ‘ක්‍රියාති පත්තිය’න්ති ආදි. ක්‍රියාතිපත්තියන්ති විවරණං කතන්ති සම්බන්ධො.

Um verständlich zu machen, dass mit „eyyādo“ die Bedeutung von eyyā usw. erfasst ist, wurde „wodurch“ (yena) usw. gesagt. Während eigentlich „taṃ“ in Bezug auf das Wort „Ursache“ (nimitta) gesagt werden sollte, wurde stattdessen „so“ in Bezug auf das Wort „Bereich“ (visaya) gesagt. „Deren“ (tesaṃ) bezieht sich auf eyyā usw. Er zeigt den Bereich auf mit „bei Ursache und Wirkung“ (hetuphalesu) usw. Mit dem Wort „und so weiter“ (ādi) sind Fragen, Wünsche usw. erfasst. Wenn nun hier mangels Erwähnung der Handlung (kriyā) gefragt wird, wie man auf „Nichtzustandekommen der Handlung“ (kriyātipatti) kommt, sagt er: „bei Nichtzustandekommen der Handlung“ (kriyātipattiyaṃ) usw. Die syntaktische Verbindung ist: „Es wurde die Erklärung als ‚bei Nichtzustandekommen der Handlung‘ (kriyātipattiyaṃ) gegeben.“

අභිධෙය්‍යද්වාරෙනාති කිරියාසඞ්ඛාතඅත්ථමුඛෙන, පකතක්‍රියත්ථ විසෙසනත්තාති ක්‍රියත්ථාධිකාරතො අධිකතස්ස ධාතුස්ස විසෙසනත්තා. ඉදං වුත්තං හොති ‘‘අතිපත්තියන්ති අධිකතක්‍රියත්ථවිසෙසනං, විසෙසනඤ්ච හොන්තං නොජුකං භවිතුමරහති කිඤ්චරහි අභිධෙය්‍යද්වාරෙන, තථාහි අතිපතනං නාම ක්‍රියාය හොති, න ක්‍රියත්ථස්ස අයුජ්ජනතො, තස්මා අතිපත්තියන්තිවුත්තෙක්‍රියාතිපත්ති යන්ති [Pg.276] ඉදං ක්‍රියත්ථවිසෙසනං හොන්තං අභිධෙය්‍යද්වාරෙන හොතීති ක්‍රියාතිපත්තියන්ති විවරණං කත’’න්ති. විධුරප්පච්චයොපනිපාතතොති විරුද්ධප්පච්චයසමවායාති අත්ථො.

„Mittels des Bezeichneten“ (abhidheyyadvārena) bedeutet durch die als Handlung bezeichnete Bedeutung; „weil es eine Qualifizierung des behandelten Verbinhalts ist“ (pakatakriyatthavisesanattā) bedeutet, weil es eine Qualifizierung der unter dem Einfluss des Verbinhalts stehenden Wurzel ist. Dies bedeutet Folgendes: „Beim Nichtzustandekommen“ (atipattiyaṃ) ist eine Qualifizierung des behandelten Verbinhalts, und als Qualifizierung kann sie nicht direkt sein. Wie aber dann? Mittels des Bezeichneten. Denn das Nichtzustandekommen (atipatana) gehört zur Handlung, nicht zum Verbinhalt, da dies unpassend wäre. Daher wird, wenn „atipattiyaṃ“ gesagt wird, dieses Attribut des Verbinhalts mittels des Bezeichneten zu „beim Nichtzustandekommen der Handlung“ (kriyātipattiyaṃ), weshalb die Erklärung „kriyātipattiyaṃ“ gegeben wurde. „Durch das Eintreffen widriger Bedingungen“ (vidhurappaccayopanipātato) bedeutet durch das Zusammenwirken gegensätzlicher Bedingungen.

කාරණවෙකල්ලතොවාති හෙතුමතො ඵලස්ස යො හෙතු තස්ස විකලත්තෙන. තත්‍රෙතීමස්ස අත්ථො වත්තමානවිසයෙති. ක්‍රියාතිපත්තියන්ති භූතාදි ක්‍රියාතිපත්තියං. ලිඞ්ගතොති නිමිත්තෙන. ගමකෙන ලිඞ්ගෙන ගම්මායාතිපත්තියා බුජ්ඣනකාලං වත්තමානො කාලො න තිට්ඨති අතික්කමතීති ආහ- ‘වත්තමානතාය බ්‍යතික්කමා’ති. තදෙව ඵුටයති ‘සමකාල’න්තිආදිනා. සමකාලන්ති එකක්ඛණෙ. වත්තමානස්ස ක්‍රියාතිපත්‍යසම්භවා තදවසිට්ඨාතීතානාගතෙස්වෙය්‍යාදීනම්භාවො (අඤ්ඤථා) නුපපත්තියාති වුත්තං වුත්තියං ‘සාමත්ථියාතිආදි.

„Wegen Mangels an Ursachen“ (kāraṇavekallato) bedeutet aufgrund des Fehlens der Ursache für die Wirkung, die eine Ursache erfordert. Die Bedeutung von „dort“ (tatre) bezieht sich auf den Bereich der Gegenwart. „Beim Nichtzustandekommen der Handlung“ (kriyātipattiyaṃ) meint beim Nichtzustandekommen der Handlung in der Vergangenheit usw. „Durch das Zeichen“ (liṅgato) bedeutet durch das Anzeichen. Weil die Zeit des Erkennens des Nichtzustandekommens, das durch ein hinweisendes Zeichen verstanden wird, nicht als Gegenwart verbleibt, sondern vergeht, sagt er: „durch das Überschreiten des Gegenwärtigseins“ (vattamānatāya byatikkamā). Eben dies verdeutlicht er mit „gleichzeitig“ (samakālaṃ) usw. „Gleichzeitig“ bedeutet im selben Moment. Da das Nichtzustandekommen der Handlung für die Gegenwart unmöglich ist, wird im Kommentar „kraft der Leistungsfähigkeit“ (sāmatthiyā) usw. gesagt, da das Vorhandensein von eyyā usw. in den verbleibenden Zeiten der Vergangenheit und Zukunft andernfalls unmöglich wäre.

ලිඞ්ගෙනාති එත්ථ පුබ්බෙ දක්ඛිණෙන ගමනෙ සති සකටිස්සාපරියා භවනදස්සනං දක්ඛිණෙන ගමනස්ස සකටාපරියාභවනහෙතුත්තෙ ලිඞ්ගං, දක්ඛිණෙන ගමනස්සාතිපත්තියා අඤ්ඤතො ගමනාදි ලිඞ්ගං. සකටා කිරියාභවනාතිපත්තියා සකටෙ ගරුභාරාරොපනාදි ලිඞ්ගං. පඨමවයෙ අරහත්තභවනං තංහෙතුභූතඤ්ච පබ්බජ්ජං පරෙසං පඨමවයෙ පබ්බජ්ජානිමිත්තාරහත්තප්පත්තිලිඞ්ගෙන විඤ්ඤාය පබ්බජ්ජායාතිපත්ති ඝරකම්මබ්‍යාවටතාදිලිඞ්ගෙන, අරහත්තස්සාතිපත්ති ච පබ්බජ්ජානිමිත්තාභාවෙන ලිඞ්ගෙනාවසීයතෙති ලිඞ්ගෙන භූත ක්‍රියාතිපත්ති පන වෙදිතබ්බා, යදි පනෙවමභිඤ්ඤාලාභී පයුඤ්ජති තදා පච්චක්ඛඤාණෙනෙව සබ්බං විඤ්ඤාය පයුඤ්ජතීති වෙදිතබ්බං. ලිඞ්ගතොවසීයමානායන්ති පන බාහුල්ලෙන වුත්තං.

„Durch ein Kennzeichen“ (liᅅgenāti): Hierbei ist, wenn zuvor eine Fahrt nach Süden stattfand, das Wahrnehmen des Nicht-Umkippens des Wagens das Kennzeichen dafür, dass das Fahren nach Süden die Ursache für das Nicht-Umkippen des Wagens ist; wegen des Nicht-Eintretens (atipatti) des Fahrens nach Süden ist das Fahren woanderthin usw. das Kennzeichen. Wegen des Nicht-Eintretens des Nicht-Umkippens des Wagens als Handlung ist das Laden einer schweren Last auf den Waggon usw. das Kennzeichen. Das Erlangen der Arhatschaft im ersten Lebensalter und die darauf basierende Hausloswerdung (Pabbajjā) wird durch das Kennzeichen des Erlangens der Arhatschaft aufgrund der Pabbajjā im ersten Lebensalter anderer erkannt; das Nicht-Eintreten der Pabbajjā wird durch das Kennzeichen der Beschäftigung mit Hausarbeit usw. erkannt, und das Nicht-Eintreten der Arhatschaft wird durch das Kennzeichen des Fehlens der Pabbajjā-Bedingung bestimmt. So ist das Nicht-Eintreten einer vergangenen Handlung (bhūta-kriyātipatti) durch ein Kennzeichen zu verstehen. Wenn jedoch ein Erlangender von höherem Wissen (abhiññālābhī) dies anwendet, dann ist zu verstehen, dass er alles durch direktes Wissen (paccakkhañāᅇa) erkennt und anwendet. Dass es „durch ein Kennzeichen bestimmt wird“, wird jedoch im Allgemeinen (bāhullena) gesagt.

8. හෙතු

8. Ursache

නිච්චභවනං හෙතු (ත්‍යාදිනා) හෙතුඵලභාවොයෙවෙත්ථ, නාති පත්තීති දීපෙති. සබ්බප්පච්චයොදාහරණවසෙනාති සබ්බෙසං එය්‍යාදීනම්පච්චයානං උදාහරණවසෙන. හෙතුඵලානං සබ්භාවතොති වුත්තත්තා හෙතුඵලානි දස්සෙති හනනමිච්චාදිනා. එවං හෙතුඵලසබ්භාවතො සබ්බකාලෙ [Pg.277] ච විධානතො එත්ථ වත්තමානෙපි පප්පොතීති භාවො. සො ච හෙතුහෙතුමන්තභාවො ච.

Mit den Worten „Das beständige Bestehen ist die Ursache“ (niccabhavanaᅁ hetu usw.) zeigt er, dass hier nur die Beziehung von Ursache und Wirkung (hetu-phala-bhāva) vorliegt, nicht das Nicht-Eintreten (atipatti). „Durch das Beispiel aller Suffixe“ bedeutet durch das Beispiel aller Suffixe wie -eyya usw. Weil gesagt wurde „aufgrund des Vorhandenseins von Ursachen und Wirkungen“, zeigt er die Ursachen und Wirkungen durch Wörter wie „Töten“ (hanana) usw. Da so Ursache und Wirkung vorhanden sind und dies für alle Zeiten gilt, ist die Bedeutung, dass dies auch auf die Gegenwart zutrifft. Und dies ist die Beziehung zwischen der Ursache und dem, was die Ursache besitzt (hetu-hetumantabhāva).

9. පඤ්හෙ

9. In der Frage

පච්ඡිමං පච්ඡිමං පදන්තිආදීසු පඤ්හොති පුරිමං පදං, සම්පුච්ඡනාති පච්ඡිමං පදන්තිආදිනා දට්ඨබ්බං. සමෙච්ච අඤ්ඤමඤ්ඤං පුච්ඡනා සම්පුච්ඡනා, යාචනං දෙහී ත්‍යාදිනා යාචනමත්ථං, ඉට්ඨස්සාසම්පත්තස්සාත්ථනමිට්ඨාසිංසනං. පත්තකාලවසෙන ච විසයභෙදෙන භින්නාය පීති යොජෙත්වා අත්ථො දට්ඨබ්බො. පත්තකාලං දස්සෙති නිමිත්තභූතස්සාතිආදිනා. නිමිත්තභූතස්සාති තංතංකිච්චසම්පජ්ජනෙ කාරණභූතස්ස. විධි නාම දිට්ඨධම්මිකසම්පරායික නිමන්තණාමන්තණාජ්ඣෙසනපෙසනානි. එත්ථ ච අනුඤ්ඤාපත්තකාලෙසු ච පඤ්චමී විහිතා පරෙහි, දිට්ඨධම්මිකාදීසු පඤ්චසු සත්තමී. ඉධ පන තෙ ද්වෙපි විධිවිසෙසායෙවාති විධිම්හි අන්තොකරිත්වා එය්‍යාදිං විධාතුං යං වුත්තං වුත්තිකාරෙන, තදිදානි වත්තුකාමො ආහ- ‘අනුඤ්ඤාපත්තකාලෙසුපි’ච්චාදි. විධිප්පතීතිමෙව පකාසෙති ‘එවං කරෙය්‍යාසී’’තිච්චාදිනා. අනුජානන්තොපි දීපෙන්තොපි කිරියාසු බ්‍යාපාරෙතියෙවාති බ්‍යාපාරණම්පතීතිතොති යොජෙත්වා අත්ථො වෙදිතබ්බො.

In Sätzen wie „das jeweils letzte Wort“ ist „Frage“ (pañha) das erste Wort, und „Befragung“ (sampucchanā) ist als das letzte Wort anzusehen. Das gemeinsame, gegenseitige Befragen ist „Befragung“ (sampucchanā). „Gib!“ usw. drückt die Bitte (yācana) aus. Das Wünschen eines erwünschten, noch nicht erlangten Ziels ist das „Ersehnen des Erwünschten“ (iᅡᅡhāsiᅁsana). Der Sinn ist zu verstehen, indem man auch die Freude (pīti) verbindet, die je nach der passenden Zeit (pattakāla) und dem unterschiedlichen Objekt verschieden ist. Er zeigt die passende Zeit mit den Worten „für das, was zur Bedingung geworden ist“ usw. „Für das, was zur Bedingung geworden ist“ bedeutet für das, was die Ursache für das Zustandekommen der jeweiligen Aufgabe ist. „Vorschrift“ (vidhi) meint Einladung (nimantaᅇa), Vorladung (āmantaᅇa), Bitte (ajjhesana) und Aussendung (pesana) bezüglich des gegenwärtigen und zukünftigen Wohls. Hierbei wurde von anderen die fünfte Endung (pañcamī / Imperativ) im Sinne von Erlaubnis (anuññā) und passender Zeit (pattakāla) vorgeschrieben, und die siebte Endung (sattamī / Optativ) in den fünf Fällen wie dem gegenwärtigen Wohl usw. Da aber hier beide nur besondere Arten der Vorschrift (vidhi) sind, wollte der Verfasser des Kommentars (vuttikāra) nun das sagen, was formuliert wurde, um das Suffix -eyya usw. innerhalb der Vorschrift anzuordnen: „auch bei Erlaubnis und passender Zeit“ usw. Er verdeutlicht genau das Verständnis der Vorschrift mit Sätzen wie „So solltest du handeln“ usw. Auch wer erlaubt oder darlegt, veranlasst wahrlich zu Handlungen; so ist die Bedeutung zu verstehen, indem man sie mit dem Verständnis des Veranlassens (byāpāraᅇa) verbindet.

පෙසනෙපි කෙසඤ්චි බ්‍යාකරණඤ්ඤූනං සත්තමීවිධිච්ඡිතොතිවුත්තිකාරෙන යං වුත්තං, තං දානි වත්තුමාහ- ‘පෙසනෙ පි’ච්චාදි. සමූලතන්ති කෙසඤ්චි සද්දිකානං සත්තමීවිධිවිධානමූලෙන සමූලතං. ‘‘අනුමතිපරිකප්පත්ථෙසු සත්තමී’’ති (3-1-11) කච්චානසුත්තං. කත්තුමිච්ඡතො පරස්ස අනුජානනං අනුමති, පරිකප්පනං සල්ලක්ඛණං නිරූපනං පරිකප්පො හෙතුඵලකිරියා සම්භවො ච, තස්මිං අනුමත්‍යත්ථෙ ච පරිකප්පත්ථෙ ච සත්තමීවිභත්ති හොතීති අත්ථො. අත්ථග්ගහණෙන විධිනිමන්තණාමන්තණාජ්ඣෙසන පත්ථනාපත්තකාලෙසු ච.

Um nun das zu erklären, was vom Verfasser des Kommentars mit den Worten „Auch bei der Aussendung (pesana) ist von einigen Grammatikern die siebte Endung (sattamī) erwünscht“ gesagt wurde, spricht er: „Auch bei der Aussendung“ usw. „Begründet“ (samūletaᅁ) bedeutet, dass es durch die Grundlage der Vorschriften für die siebte Endung bei einigen Grammatikern (saddika) begründet ist. Das Kaccāyana-Sutta lautet: „Die siebte Endung steht im Sinne von Erlaubnis (anumati) und Annahme (parikappa)“ (3-1-11). Die Erlaubnis für einen anderen, der etwas tun möchte, ist „Erlaubnis“ (anumati). Das Reflektieren, Bestimmen und Erwägen ist „Annahme“ (parikappa), sowie das Entstehen einer Handlung aus Ursache und Wirkung; der Sinn ist, dass die siebte Endung (sattamī) im Sinne von Erlaubnis und im Sinne von Annahme auftritt. Durch die Verwendung des Wortes „Sinn“ (attha) wird sie auch bei Vorschrift, Einladung, Vorladung, Bitte, Wunsch und passender Zeit angewandt.

10. තු අන්තු

10. -tu, -antu

උදාහටාති ගච්ඡතු ගච්ඡන්තුආදිනා උදාහටා. දදාතූති යාචනෙ.

„Sind als Beispiele angeföhrt“ bedeutet, dass sie durch „gacchatu, gacchantu“ usw. als Beispiele angeföhrt sind. „Er möge geben“ (dadātu) steht im Sinne einer Bitte (yācane).

11. සත්‍ය

11. Wahrheit

අරහත්ථෙ චායමෙව පයොගො, තෙන භවං ඛලු රජ්ජං කරෙය්‍ය භවං අරහොති යොජෙත්වා දට්ඨබ්බො.

Und im Sinne der Würdigkeit (arahattha) ist genau dies die Anwendung; daher ist der Satz so zu verstehen, indem man ihn verbindet: „Eure Ehrwürden möge wahrlich die Herrschaft ausüben, Eure Ehrwürden ist dessen würdig.“

12. සම්භා

12. Annahme

යොග්ගතාජ්ඣවසානන්තීමස්සාත්ථපදං[Pg.278], සත්තිසද්දහනන්ති සාමත්ථියස්ස සද්දහනන්ති අත්ථො. පයොගානුසාරිතං දීපෙතී සම්බන්ධො. ගම්මමානෙති සම්භාවෙමිච්චාදිනා භ්වාදිධාතූහි අවුච්චමානෙපි ගම්‍යමානෙ. උදාහටං ‘අපිපබ්බතං සිරසා භින්දෙය්‍යා’ති. මහාබලතාය හත්ථිහනනෙ අලමත්ථවිසයෙ සම්භාවනෙ සත්‍යපි අලං සද්දො-ත්‍රාලමත්ථො යුත්තොති න භවන්තෙත්‍යාදයො හනිස්සති. ධාතුනාති එත්ථ ධාතුග්ගහණෙන භ්වාදයො ගය්හන්තෙ තත්ථ ධාතුසද්දස්ස රුළ්හත්තා පුබ්බාචරියසඤ්ඤාය වා. උදාහටන්ති භුඤ්ජෙය්‍ය භවං ත්‍යාදිනා.

„Eignung und Entschlusskraft“ (yoggatā-ajjhavasāna) ist das Bedeutungswort für dieses. „Glauben an die Fähigkeit“ (satti-saddahana) bedeutet Vertrauen in das Vermögen (sāmatthiya). Der Zusammenhang verdeutlicht die Übereinstimmung mit dem Sprachgebrauch. „Wenn es impliziert ist“ bedeutet, dass es, obwohl es durch die Wurzeln wie bhū usw. nicht direkt ausgedrückt wird, bei Begriffen wie „Vermutung“ (sambhāvema) impliziert ist. Als Beispiel wird angeföhrt: „Er könnte sogar einen Berg mit dem Kopf spalten“. Obwohl aufgrund großer Kraft eine Vermutung bezüglich der Fähigkeit zum Töten eines Elefanten besteht, ist das Wort „alaᅁ“ hier im Sinne von „fähig“ nicht angemessen; daher wird „er wird töten“ usw. nicht verwendet. Mit dem Wort „durch die Wurzel“ (dhātunā) werden hier die Wurzelklassen wie bhū usw. erfasst, sei es wegen der herkömmlichen Bedeutung des Wortes „Wurzel“ (dhātu) oder aufgrund der Bezeichnung der früheren Lehrer. Als Beispiel ist angeföhrt: „Möge Eure Ehrwürden speisen“ usw.

13. මායො

13. Die Verbindung mit „mā“

සූති මාසූති එත්ථ සුසද්දො. එත්ථ ඉමස්මිං උදාහරණෙ. නිවත්තෙති මාසද්දොති සෙසො. ආරද්ධන්ති ඉමිනා වත්තමානං වනගමනං දස්සෙති. අන්තොභූතණ්‍යත්ථාති ණිප්පච්චයාභාවෙපි අත්තනි අන්තොභූතණ්‍යත්ථ ධාතුතො. ඊආදීනං ආආදීනඤ්ච සකකාලොනාම භූතො කාලො. ධාතුසම්බන්ධො විසෙසනවිසෙස්සභාවො, තෙනාහ- ‘ධාත්වත්ථ සම්බන්ධෙ විසෙසන විසෙස්සභාවලක්ඛණෙ’ති. සබ්බත්ථාඛ්‍යාත වාච්චොත්ථො විසෙස්සො ස්‍යාද්‍යන්තවාච්චො විසෙසනං.

Mit „su“ in „mā su“ ist das Wort „su“ gemeint. „Hier“ bezieht sich auf dieses Beispiel. „Das Wort mā wendet ab“ ist der Rest. Mit „begonnen“ (āraddha) zeigt er das gegenwärtige Gehen in den Wald. „In sich die Kausativbedeutung enthaltend“ (antobhūta-ᅇy-attha) bedeutet, dass es von einer Wurzel herrùhrt, die, obwohl das Kausativ-Suffix -ᅇe fehlt, die Kausativbedeutung in sich trägt. Die eigene Zeit der Suffixe wie -ī und -ā ist die Vergangenheit. Die Beziehung der Wurzeln ist das Verhältnis von Attribut und Attribuiertem (visesana-visessabhāva); deshalb sagte er: „Bei der Beziehung der Wurzelbedeutungen, die durch das Verhältnis von Attribut und Attribuiertem gekennzeichnet ist“. In jedem Fall ist der durch das Verb ausgedrückte Sinn das Attribuierte (visessa), und der durch die Endung ausgedrückte Sinn das Attribut (visesana).

ඉට්ඨොති පරෙසමිට්ඨො. ජානනත්ථවසෙන ගමනත්ථත්තාති ‘‘ගමනත්ථා කම්මකා’’ති (5-59) සුත්තෙ ගමනත්ථසද්දෙන ‘යෙ ගත්‍යත්ථා තෙ බුද්ධ්‍යත්ථා’ති ජානනත්ථොපි ගහිතොති එවං ගහිතජානනත්ථවසෙන ගමනත්ථත්තාති අත්ථො. අභිමතානි පාණිනියානං. තථා සද්දස්සත්ථමාහ- ‘අනන්තරෙන ගතත්ථ’(න්ති අන)න්තරෙ වුත්තෙන කරණභූතෙනාති අත්ථො. අභිමතොති පාණිනියානමෙව ඉධාධිප්පෙතසමුච්චයං වත්තුමාහ- ‘සමුච්චයො’ඉච්චාදි. අථාත්‍ර කථමනෙකාසං කිරියානං චීය මානතා යාවතා එකාවාටනකිරියාජ්ඣයනකිරියා චෙත්‍යාසඞ්කියාහ- ‘සාධනභෙදනෙ’ච්චාදි. මඨාදිසාධනානම්භෙදෙනාටන කිරියායපි භෙදොති අත්ථො. තක්කිරියාප්පධානස්සාති සා ලවනකිරියා පධානමස්ස කත්තුනො. යො- යමඤ්ඤෙපි නියොජෙන්තො විය කිරියං කරොති සො නා-ඤ්ඤකිරියාපධානෙ යුත්තො, තක්කිරියාප්පධානෙයෙවෙති.

„Erwünscht“ (iᅡᅡha) bedeutet von anderen erwünscht. „Weil die Verben des Gehens die Bedeutung des Erkennens haben“ bezieht sich auf das Sutta „gamanatthā kammakā“ (5-59), wo durch das Wort „Gehbedeutung“ (gamanattha) auch die Bedeutung des Erkennens gemäß der Regel „Verben der Bewegung haben die Bedeutung des Erkennens“ erfasst ist; so ist der Sinn „durch die so erfasste Bedeutung des Erkennens, weil sie die Bedeutung des Gehens haben“. „Gebilligt“ bezieht sich auf die Anhänger Pāᅇinis. Ebenso erklärt er die Bedeutung des Wortes „tathā“: „mit der unmittelbar zuvor genannten Bedeutung des Gehens“ bedeutet mit dem unmittelbar zuvor genannten Instrumentalis (karaᅇa). Um die hier beabsichtigte Zusammenstellung (samuccaya) der Anhänger Pāᅇinis zu erklären, sagt er: „Zusammenstellung“ usw. Wenn man sich nun fragt, wie hier eine Vielzahl von Handlungen angehäuft werden kann, wo es sich doch nur um eine einzige Handlung des Umherziehens und des Studierens handelt, antwortet er: „Durch den Unterschied der Mittel“ (sādhana-bheda) usw. Der Sinn ist, dass durch den Unterschied der Mittel wie Klöster usw. auch ein Unterschied in der Handlung des Umherziehens (aᅡana) besteht. „Für denjenigen, bei dem diese Handlung im Vordergrund steht“ bedeutet, dass jene Handlung des Erntens (lavana) für diesen Täter im Vordergrund steht. Wer eine Handlung ausföhrt, als ob er auch andere dazu anweist, ist nicht mit einer anderen, im Vordergrund stehenden Handlung beschäftigt, sondern eben mit jener im Vordergrund stehenden Handlung.

14. පුබ්බ

14. Vorhergehend

මහාවාක්‍යරූපත්තා [Pg.279] පකරණස්ස තදපෙක්ඛාය වාක්‍යෙකදෙසත්තං ‘‘වත්තමානෙ තිඅන්ති, භවිස්සති’’ච්චාදීනං වාක්‍යානන්ති ආහ ‘වාක්‍යෙකදෙසෙහී’ති. අතොයෙවමාහ-වාක්‍යාවයවොපරො-ධුනා කරීයතෙ’ති. විධිවාක්‍යත්තමස්ස දස්සෙත්වා නියමවාක්‍යත්තං දානි දස්සෙතුං ‘අථවා නියමත්ථමිදන්ත්‍යාදීන’න්ත්‍යාහ. නියමසුත්තත්තමෙව ඵුටයති ‘තෙහි’ච්චාදිනා. තෙහි තෙහි සුත්තෙහීති ‘‘වත්තමානෙ ති අන්ති’’ච්චාදීහි තෙහි තෙහි සුත්තෙහි. ඉමිනාති ‘‘පුබ්බපරා’’දිනා ඉමිනා සුත්තෙන. නනු තුම්හාම්හසෙසෙසූති එත්තකෙ වුච්චමානෙ ‘තුම්හාම්හසද්දවචනීයෙසු තදඤ්ඤසද්දවචනීයෙසු ච කාරකෙසූ’ති අයං විසෙසො කුතො ගම්‍යතෙ යෙනෙවං විවටංත්‍යාහ- ‘කත්තුකම්මෙ’ච්චාදි. කත්තාදීසු විධානඤ්ච වක්ඛති.

Weil das Werk die Gestalt eines Hauptsatzes (mahāvākya) hat, gilt im Hinblick darauf für Sätze wie „vattamāne ti anti, bhavissati“ usw. die Eigenschaft, ein Satzteil zu sein; daher sagte er: „durch Satzteile“ (vākyekadesehīti). Genau aus diesem Grund sagte er: „Nun wird eine Einschränkung von Satzteilen vorgenommen“. Nachdem er gezeigt hat, dass es sich um einen Vorschriftssatz (vidhivākya) handelt, sagt er nun, um zu zeigen, dass es sich um einen Einschränkungssatz (niyamavākya) handelt: „Oder dieses dient der Einschränkung“ usw. Er verdeutlicht eben die Eigenschaft als Einschränkungsregel (niyamasutta) durch „durch diese“ usw. „Durch die jeweiligen Suttas“ meint durch jene Suttas wie „vattamāne ti anti“ usw. „Durch dieses“ meint durch dieses Sutta wie „pubbapara“ usw. Wenn nun gesagt wird „bei tumha, amha und den übrigen“, woher wird dann diese Besonderheit verstanden: „bei den durch die Wörter tumha und amha ausgedrückten Kārakas und bei den durch andere Wörter ausgedrückten Kārakas“, weshalb dies so erklärt wurde? Dazu sagt er: „kattukamme“ usw. Und er wird die Vorschrift bezüglich des Urhebers (Agens) usw. noch erklären.

කත්තුකම්මානමෙවාති ඉමිනා භාවං බ්‍යවච්ඡින්දති. තථා ච වක්ඛති- ‘තුම්හාම්හසද්දවචනීයත්තාභාවා’ති. අසත්වභූතායෙච්චාදිකමෙකවචන සම්භවෙ කාරණං, තුම්හාම්හෙච්චාදිකන්තු පඨමපුරිසසම්භවෙ. තුම්හාම්හසෙසෙසු හොන්තා මජ්ඣිමුත්තමපඨමා කථං භාවාදීසු විඤ්ඤායන්ති කථඤ්ච තුම්හාම්හාදිසද්දවචනීයස්ස කාරකත්ථස්සාඛ්‍යාතෙන තත්ථ විහිතෙන සඤ්ඤාවිභත්තා තුම්හාම්හාදිසද්දප්පයොගාභාවොච්චාසඞ්කිය යං වුත්තං වුත්තියං තංදානි විවරන්තෙන ‘යදි භාවාදීසු මානාදයො න විධීයන්තෙ තදාමානාදීසු පරෙසු භාවාදීසු ක්‍යලාදීනං විධානමෙව නොපපජ්ජතී’ති ඉමිනා සාමත්ථියෙන තුම්හාදීසු කාරකෙසු මජ්ඣිමාදීනං භාවො විඤ්ඤායති තෙනෙව තුම්හාදිකාරකත්ථස්ස තත්ථ විහිතෙනාඛ්‍යාතෙන සඤ්ඤාපිතත්තා තුම්හාදිසද්දප්පයොගො නාම න හොතීති දස්සෙතුං ‘තුම්හාදිස්වි’ච්චාදිකමාරද්ධං. යජ්ජෙවං තුම්හාදිසද්දප්පයොගොයෙව න සියා ච්චාහ- ‘යජ්ජෙව මිච්චාදි. පරිහාරමාහ- ‘සසද්දෙනා’ති. තුම්හාදිසද්දෙන. බ්‍රාහ්මණාඉච්චනෙනාභිහිතමෙව බහුත්තං බහවොති වචනෙනානුජ්ජතෙ. වචනාභාවෙ කථං තුල්‍යාධිකරණත්තංත්‍යාහ- ‘අනුජ්ජමානස්සි’ච්චාදි. අනුජ්ජමානස්සාතිඅනුවදිතබ්බස්ස ගච්ඡතිච්චාදිනා නිද්දිට්ඨස්ස කත්තුනො.

Mit „nur von Agens und Patiens“ (kattukammānameva) schließt er den unpersönlichen Zustand (bhāva) aus. Und so wird er sagen: „Weil sie nicht durch die Wörter tumha und amha auszudrücken sind“. Der Ausdruck „asatvabhūtāya“ usw. ist der Grund für das Auftreten des Singulars, während „tumhāmha“ usw. der Grund für das Auftreten der dritten Person (paṭhamapurisa) ist. „Wie werden die Endungen der zweiten, ersten und dritten Person (majjhima, uttama und paṭhama), die bei tumha, amha und den übrigen auftreten, im unpersönlichen Passiv (bhāva) usw. verstanden? Und wie kann der Nicht-Gebrauch der Wörter tumha usw. erklärt werden, wenn die durch tumha usw. auszudrückende Kāraka-Bedeutung bereits durch das dort vorgeschriebene Verbum mit seinen Endungen angezeigt ist?“ Um diese im Kommentar (vutti) geäußerte Sorge nun zu erklären, beginnt er mit „tumhādisu“ usw., um zu zeigen: „Wenn im unpersönlichen Passiv (bhāva) usw. die Suffixe māna usw. nicht vorgeschrieben würden, dann wäre die Vorschrift von kyalā usw., wenn māna usw. folgen, nicht schlüssig.“ Durch diese logische Konsequenz (sāmatthiyena) wird das Vorhandensein der Endungen majjhima usw. bei den Kārakas wie tumha usw. verstanden, und eben weil die Kāraka-Bedeutung von tumha usw. durch das dort gesetzte Verbum kundgetan wird, unterbleibt der Gebrauch der Wörter tumha usw. Wenn dem so wäre, gäbe es überhaupt keinen Gebrauch der Wörter tumha usw., weshalb er sagt: „yajjeva“ usw. Als Antwort sagt er: „durch das eigene Wort“ (sasaddena), d. h. durch das Wort tumha usw. Die Vielheit, die bereits durch „brāhmaṇā“ ausgedrückt ist, wird durch das Wort „bahavo“ wiederholt. „Wie besteht bei Fehlen des Ausdrucks dieselbe syntaktische Beziehung (tulyādhikaraṇa)?“ Dazu sagt er: „des Wiederholten (anujjamānassa)“ usw. „Des Wiederholten“ meint des zu wiederholenden Agens, das durch „gacchati“ usw. bezeichnet wird.

අනුවාදෙනාති [Pg.280] (තුම්හාදි) අනුවාදෙන. ‘‘නාමම්හි පයුජ්ජමානෙපි තුල්‍යාධිකරණෙ පඨමො’’ති (3-1-5) කච්චානවචනං, තෙනාහ- ‘තෙනෙවි’ච්චාදි. අසමානාධිකරණත්තා හි ‘තයාපච්චතෙ’ච්චාදො න භවති. තථාහි තයෙච්චෙතං කත්තුවාචී පච්චතෙච්චෙතං කම්මවාචී කම්මෙ ආඛ්‍යාතප්පච්චය විධානතො.

„Durch Wiederholung“ (anuvādena) bedeutet durch die Wiederholung von (tumha) usw. „Selbst wenn ein Nomen gebraucht wird, steht bei syntaktischer Übereinstimmung (tulyādhikaraṇa) der Nominativ (paṭhamā)“ (Kacc. 3-1-5) ist die Aussage Kaccāyanas; daher sagte er „genau deshalb“ usw. Wegen der mangelnden syntaktischen Übereinstimmung tritt dies nämlich in „tayā paccate“ usw. nicht auf. Denn „tayā“ drückt das Agens (Subjekt) aus, während „paccate“ das Patiens (Objekt) ausdrückt, da das Verbal-Suffix für das Patiens vorgeschrieben ist.

‘එහි මඤ්ඤෙ රථෙන ගමිස්සසී’ති පාණිනියාතිමතනිප්ඵාදනක්කමො (නිරස්ස) තෙ ‘පරිහාසෙ’ච්චාදිනා. මඤ්ඤතිස්ස පයොගෙති උපපදවසෙන මනධාතුස්ස පයොගෙ. ධාතුම්හාති ගමිආදිතො. උත්තම පුරිසෙකවචනෙ පත්තෙති ගමිස්සාමීති පත්තෙ. මජ්ඣිමොභිමතොති ගමිස්සසීත්‍යභිමතො. මජ්ඣිමෙ පත්තෙති මඤ්ඤසෙති පත්තෙ, උත්තමෙකවචන මිට්ඨන්ති මඤ්ඤෙතිට්ඨං. ඉදං වුත්තං හොති ‘‘මඤ්ඤසෙ ත්වං රථෙන ගමිස්සාමීති වත්තබ්බෙ මඤ්ඤෙ ත්වං රථෙන ගමිස්සසීති භවතීති (වුත්ත’’න්ති). එහි මඤ්ඤෙච්චාදි න කිඤ්චි වුත්තං වුත්තියං. යථාසවිසයෙවමජ්ඣිමුත්තමා සම්පජ්ජන්ති, තථාසම්බන්ධමුපදස්සයමාහ- ‘එවමෙත්ථාභිසම්බන්ධො’ච්චාදි. පරාභිමතං සම්බන්ධං කුරුමානො ආහ- ‘නත්වෙව’මිච්චාදි. අථොච්චතෙච්චාදිනා පරාධිප්පායමාහ- ‘යදෙ’ච්චාදි.

Die Methode zur Erzielung der von Pāṇini u.a. vertretenen Auffassung „Komm, ich glaube, du wirst mit dem Wagen fahren“ (ehi maññe rathena gamissasi) wird mit „parihāse“ (beim Scherzen) usw. zurückgewiesen. „Beim Gebrauch von maññati“ meint beim Gebrauch der Wurzel man- als Upapada (Begleitwort). „Von der Wurzel“ meint von gami- usw. „Wenn der Singular der ersten Person (uttama-purisa) fällig wäre“ meint wenn „gamissāmi“ fällig wäre. „Ist die zweite Person (majjhima) beabsichtigt“ meint „gamissasi“ ist beabsichtigt. „Wenn die zweite Person fällig wäre“ meint wenn „maññase“ fällig wäre, und „ist der Singular der ersten Person erwünscht“ meint „maññe“ ist erwünscht. Dies ist damit gemeint: „Wo zu sagen wäre: ‚Du meinst, ich werde mit dem Wagen fahren‘, heißt es: ‚Ich meine, du wirst mit dem Wagen fahren‘.“ In der vutti (Erklärung) wird nichts wie „ehi maññe“ usw. gesagt. Wie die zweite und erste Person in ihren jeweiligen Bereichen eintreten, so zeigt er diesen Zusammenhang auf und sagt: „So ist hier die Verknüpfung“ usw. Indem er die vom Gegner bevorzugte Verknüpfung darstellt, sagt er: „Aber keineswegs so“ usw. Mit „Nun wird eingewendet“ usw. legt er die Absicht des Gegners dar durch „yada“ usw.

යදෙවමභිසම්බන්ධොති ‘මඤ්ඤසෙ ත්වං රථෙන ගච්ඡාමී’ති යදා එවමභිසම්බන්ධො කරීයතීත්‍යත්ථො. සො චෙවමනුගතොති ‘මඤ්ඤෙ අහං ත්වං රථෙන ගච්ඡසි’ච්චෙවං සො ච පයොගො අනුගතොත්‍යත්ථො. පකාරන්තරකප්පනායාති ‘මඤ්ඤසෙ ත්වං රථෙන ගච්ඡාමී’ති අන්තරකප්පනාය.

„Wenn der Zusammenhang so ist“ bedeutet: wenn der Zusammenhang so hergestellt wird: „Du meinst: Ich fahre mit dem Wagen.“ „Und wenn dieser so übereinstimmt“ bedeutet: jener Sprachgebrauch stimmt so überein: „Ich meine: Du fährst mit dem Wagen.“ „Durch die Annahme einer anderen Weise“ bedeutet: durch die Annahme einer anderen Weise wie „Du meinst: Ich fahre mit dem Wagen“.

15. ආඊ

15. ā, ī

තෙනචාති සමාසිතත්තෙන ච,ස්සත්‍යාදීනමග්ගහණන්ති යදි තෙසං ගහණං සියා ආඊස්සාදීසූති න සමාසෙන වදෙය්‍ය.

„Und durch das“ (tenaca) meint: und durch das Zusammengefasstsein; „das Nicht-Erfassen von ssati usw.“ bedeutet: Wenn diese erfasst würden, würde man dies nicht in einer Zusammensetzung (samāsa) wie „in āīssā usw.“ ausdrücken.

17. භූස්ස

17. Für die Wurzel bhū

කතාකතප්පසඞ්ගීයො විධි සො නිච්චො-නිච්චා බලවාති පඨමං වුක භවතීති දස්සෙතුමාහ- ‘කතාකතප්පසඞ්ගිත්තා’ච්චාදි.

Eine Regel, deren Anwendung sowohl bei Vollzogenem als auch bei Nicht-Vollzogenem droht, ist beständig (nicca); die beständige Regel ist stärker. Um zu zeigen, dass zuerst „vuka“ eintritt, sagte er: „wegen des Zutreffens bei Vollzogenem und Nicht-Vollzogenem“ usw.

18. පුබ්බ

18. Vorhergehend

අආද්‍යපෙක්ඛෙති අආදීසූති අනුවත්තඅආද්‍යපෙක්ඛෙ.

„Im Hinblick auf a usw.“ (aādyapekkhā) meint: im Hinblick auf das fortlaufend gültige „in a usw.“.

23. කර

23. Für die Wurzel kara

නනු ච ‘සොස්සා’ති කස්මා වුත්තං ‘‘ක්වචි විකරණාන ‘‘මිච්චෙව (5-161) ලොපො [Pg.281] සියාති ‘කරස්ස කු’න්ති වත්තබ්බන්ති චොදනමනසි නිධායාහ- ‘ක්වචි විකරණානං ත්‍යාදි. අඤ්ඤත්‍රපයොගානුසරණා පයොගානුසරණං විනා ඔලොපො විඤ්ඤාතුං න සක්කාති සම්බන්ධො.

Wenn man einwendet: „Warum wurde ‚sossā‘ gesagt? Es sollte doch heißen ‚karassa ku‘, da es einen fallweisen Ausfall der Klassenzeichen (vikaraṇa) geben sollte (nach Regel 5-161)?“ – indem er diesen Einwand im Sinn hat, sagte er: „manchmal der Klassenzeichen“ usw. „Wegen des Folgens des Sprachgebrauchs an anderer Stelle“: Der Zusammenhang ist, dass ohne das Folgen des Sprachgebrauchs der Ausfall von o nicht erkannt werden kann.

25. හාස්ස

25. Für die Wurzel hā

කාරියං ආහඞ්සඞ්ඛාතමස්ස අත්ථීති කාරියී, තෙන අපරො කාරියී හඤ්ඤති හිංසීයතීති අත්ථො.

Wer eine als Handlung (kāriya) bezeichnete Auswirkung besitzt, ist ein Betroffener (kāriyī); „dadurch wird der andere Betroffene geschlagen“, das heißt verletzt, so ist die Bedeutung.

සහොස්සෙහීති කරස්ස ඔකාරෙන ස්සෙන ච සහ හාස්ස ස්සෙන සහාති අත්ථො. අථ කථං ඔස්සෙහි සහෙව වුත්තා දෙසොතිවිඤ්ඤායතීච්චාසඞ්කියාහ- ‘සහවචනසාමත්ථියා’ති. සහ සද්දස්ස සහත්ථ(ස්ස ච) සොස්ස ස්සෙනාති කථනසාමත්ථියාති අත්ථො. අධිප්පායං විවරති ‘එවං මඤ්ඤතෙ’ච්චාදිනා. එවං මඤ්ඤතෙ- ඔස්සාන මනාදෙසිත්තෙ ඉච්චාදිනා පාඨෙන භවිතබ්බමිව ලක්ඛීයතෙ… තෙනෙව පාඨෙනසහවචනසාමත්ථියස්ස පතීතිසබ්භාවතො. න තු ‘එවංමඤ්ඤතෙඔස්සානමන්තාදෙසත්තෙ හාස්සචාති වචනමනත්ථකං සියා හා තො චෙත්වෙව වදෙත්‍ය ඔස්සානමනාදෙසිත්තෙ’ච්චාදිනා පාඨෙන… ඔස්සානමන්තාදෙසප්පසඞ්ගස්සෙවාභාවතො. නහෙත්ථාදෙසාදෙසි සම්බන්ධඡට්ඨී අත්ථි… සොස්සාති විසෙසනඡට්ඨියාප්පධානාය ස්සෙනාති සහත්ථෙ තතියාය ච නිද්දිට්ඨත්තා. උභයත්ථාති ස්සත්‍යාදීසුස්සාදීසු ච.

„Zusammen mit den osse“ (sahossehīti) bedeutet: zusammen mit dem o-Laut und dem s-Laut von kar- und zusammen mit dem s-Laut von hā-. „Wie aber wird verstanden, dass die Substitution zusammen mit den osse gelehrt wird?“ Aus dieser Sorge heraus sagte er: „durch die Kraft der Formulierung ‚zusammen mit‘ (sahavacanasāmatthiyā)“. Das bedeutet: durch die Ausdruckskraft der Aussage, dass das Wort „saha“ die Bedeutung von „zusammen mit“ (sahattha) bezüglich des s von „sossa“ hat. Er erklärt die Absicht mit „So meint er“ usw. „So meint er: Es scheint, als müsste die Lesart ‚wenn für osse kein Ersatz eintritt‘ (ossānam anādesitte) lauten... weil durch genau diese Lesart das Verständnis der Kraft des Wortes ‚zusammen‘ vorliegt. Aber nicht wäre die Formulierung ‚So meint er: wenn für osse der Ersatz des Endes eintritt und für hāssa‘ sinnlos, wenn er einfach ‚von hā‘ gesagt hätte, mit der Lesart ‚wenn für osse kein Ersatz eintritt‘... da ein solcher Fall eines Ersatzes des Endes für osse gar nicht eintreten kann. Denn hier gibt es keinen Genitiv der Beziehung von Substitut und Substituendum (ādesādesi-sambandha)... da durch ‚sossa‘ ein qualifizierender Genitiv (visesana-chaṭṭhī) für das Hauptwort bestimmt ist und durch ‚ssena‘ der Instrumental im Sinne von Begleitung (sahattha-tatiyā) angegeben ist. „An beiden Stellen“ meint in ssati usw. und in ssā usw.

28. ආඊ

28. ā, ī

පුබ්බසරලොපොති විකරණලොපො ආකාරාදෙසෙ ච ද්වීසු වාරෙසු පුබ්බසරලොපො.

„Ausfall des vorhergehenden Vokals“ (pubbasaralopo) meint den Ausfall des Klassenzeichens (vikaraṇa) und den zweifachen Ausfall des vorhergehenden Vokals bei der Substitution von ākāra.

29. ගමි

29. Für die Wurzel gami

අගාති ඊම්හි ලලොපො, ආකාරාදෙසෙ ච පුබ්බසරලොපො.

In „agā“ gibt es den Ausfall von l vor ī, und bei der Substitution von ākāra den Ausfall des vorhergehenden Vokals.

30. ඩංස

30. Für die Wurzel ḍaṃsa

අගඤ්ඡා අගච්ඡීති නිග්ගහීතාගමෙන.

„agañchā“ und „agacchī“ entstehen durch das Einfügen eines Niggahīta (Nasal).

32. ණානා

32. Die Suffixe ṇā und nā

උජ්ඣිතානුබන්ධානන්ති පරිච්චත්තානුබන්ධානං.

„Deren Anubandhas (Indikatoren) aufgegeben wurden“ meint: deren Anubandhas abgelegt wurden.

33. ආඊ ඌ

33. ā, ī, ū

සුත්තෙ [Pg.282] ආති ඉමිනා උභයත්ථ පඨමපුරිසෙකවචනං ගහිතන්ති ආහ- ‘ආ’තිආදි.

Mit dem Ausdruck ‚āti‘ im Sutta wird an beiden Stellen der Singular der dritten Person erfasst; daher sagt er: ‚ā‘ usw.

34. කුස

34. Kusa

අභිරූහීති ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති (1-33) දීඝො.

In ‚abhirūhī‘ ist der Vokal lang gemäß der Regel ‚byañjane dīgharassā‘ (1-33).

35. ආ ඊ ස්ස

35. Ā ī ssa

පරොක්ඛාපරනාමධෙය්‍යානන්ති පරොක්ඛාතිඅඤ්ඤනාමානං.

‚Parokkhāparanāmadheyyānaṃ‘ bedeutet: von jenen, die andere Bezeichnungen für die Parokkhā (indirekte Vergangenheit) haben.

38. එය්‍යා

38. Eyyā

තෙහෙවාති හෙට්ඨා වුත්තසුත්තද්වයෙහෙව, සහචරිතඤායෙනාති ‘‘භූතෙ ඊ උං’’ඉච්චාදො (6-4) පරච්ඡක්කෙ පඨම පුරිසෙකවචනආකාරෙන ‘‘අනජ්ජතනෙ ආඤු’’ඉච්චාදො (6-5) පුබ්බච්ඡක්කෙ පඨමපුරිසෙකවචන ආකාරෙන ච සහචරිතාකාරානමෙව පච්චාසත්තියා සහචරිතා පත්තිවසෙන පවත්තඤායෙන ගහණන්ති අත්ථො. ගහිතත්තා ත්වාදි සම්බන්ධී ගය්හතෙති සම්බන්ධො. නිස්සයකරණං නාම බ්‍යත්තිවසෙනෙව, න සාමඤ්ඤවසෙනාති ආහ ‘එතෙනා’තිආදි.

‚Teheva‘ bedeutet: nur durch die beiden oben genannten Suttas. ‚sahacaritañāyena‘ bedeutet: Die Erfassung erfolgt nach der Methode des gemeinsamen Auftretens, welche durch die Kraft des Erreichens des gemeinsamen Auftretens aufgrund der Nähe eben dieser gemeinsam auftretenden Formen wirksam ist, und zwar in Gestalt des Singulars der dritten Person in der nachfolgenden Sechsergruppe gemäß ‚bhūte ī uṃ‘ usw. (6-4) sowie in Gestalt des Singulars der dritten Person in der vorhergehenden Sechsergruppe gemäß ‚anajjatane āñu‘ usw. (6-5). Der Ausdruck ‚gahitattā‘ (‚aufgrund der Erfassung‘) ist jedoch mit dem Wort ‚gayhate‘ (‚wird erfasst‘) zu verbinden. Dass ‚das Herstellen einer Stütze‘ (nissayakaraṇaṃ) nur aufgrund einer Besonderheit (byattivaseṇeva) und nicht im Allgemeinen (na sāmaññavasena) geschieht, sagt er mit: ‚etena‘ usw.

40. එඔ

40. Eo

අන්තසරාදිලොපො ‘‘රානුබන්ධෙන්තසරාදිස්සා’’ති (4-132).

Der Ausfall des Endvokals usw. erfolgt gemäß ‚rānubandhentasarādissā‘ (4-132).

42. ඔස්ස

42. Ossa

ආදෙසානන්ති අආදීනමාදෙසානං.

‚Ādesānaṃ‘ bedeutet: der Ersetzungen von ‚a‘ usw.

46. ඉංස්ස

46. Iṃssa

පුබ්බස්මින්ති අකාසින්ති එත්ථ.

‚Pubbasmiṃ‘ bezieht sich hier auf ‚akāsi‘.

52. තස්ස

52. Tassa

ක්‍රියත්ථවිහිතානම්පි ධාතුවිහිතානම්පි අඤ්ඤෙසං තබ්බාදීනං පච්චයානං න ගහණන්ති සම්බන්ධො.

Die Verbindung ist: Es erfolgt keine Erfassung anderer Suffixe wie ‚tabba‘ usw., obwohl diese für die Bedeutung des Verbs oder für die Wurzeln bestimmt sind.

54. මිමා

54. Mimā

අම්හීතිආදීනි වත්තමානෙ ත්වාදීසු වා මිමානමුදාහරණානි.

‚Amhi‘ usw. sind Beispiele für die Suffixe ‚mi‘ und ‚ma‘ im Präsens oder unter den Suffixen ‚tu‘ usw.

57. හිමි

57. Himi

මුය්හාමි [Pg.283] මුහ=වෙචිත්තෙ ‘‘දිවාදීහි යක’’ (5-21).

‚Muyhāmi‘: von der Wurzel muha = Verwirrung, gemäß ‚divādīhi yaka‘ (5-21).

61. ඤාස්ස

61. Ñāssa

ජානාති ‘‘ඤාස්ස නෙ ජා’’ (5-120)

‚Jānāti‘: gemäß ‚ñāssa ne jā‘ (5-120).

67. හනා

67. Hanā

ඡ ච ඛා ච ඡ ඛා.

‚Cha‘ und ‚khā‘ ergeben ‚cha-khā‘.

70. කයි

70. Kayi

ඉමිනා කතා කයිරාති අජ්ඣාහරිතබ්බං.

Hierdurch ist ‚katā kayirā‘ zu ergänzen.

71. ටා

71. Ṭā

එය්‍යුමාදීනං එය්‍යස්සාති වුත්තත්තා උපාදිවජ්ජිතස්සාති විඤ්ඤායති.

Da gesagt wurde ‚des Suffixes eyya von eyyuṃ usw.‘, versteht man darunter einen, der frei von Attributen ist.

74. ගුරු

74. Guru

ඔකාරො ගුරුති සංයොගපුබ්බත්තා වුත්තං.

Es wird gesagt, dass der Vokal ‚o‘ schwer (guru) ist, weil er vor einer Konsonantenverbindung steht.

76. ඔවි

76. Ovi

විකරණසද්දස්ස අඤ්ඤථාපි බ්‍යවච්ඡෙදකත්තසම්භවෙ ඉධාධිප්පෙතං බ්‍යවච්ඡෙදකත්තම්පටිපාදෙතුමාහ- ‘යදිපි’ච්චාදි.

Da das Wort ‚vikaraṇa‘ auch in einem anderen Sinne ausschließend sein kann, sagt er, um die hier beabsichtigte ausschließende Funktion darzulegen: ‚yadipi‘ usw.

78. එය්‍යා

78. Eyyā

අඤ්ඤත්‍රාපීති භවෙය්‍යාමුභවෙය්‍යාමඉච්චත්‍රාපි.

‚Auch anderswo‘ bezieht sich auch auf ‚bhaveyyāma‘ und ‚ubhaveyyāma‘.

ඉති මොග්ගල්ලානපඤ්චිකාටීකායං සාරත්ථවිලාසිනියං

So endet im Sāratthavilāsinī, dem Kommentar zur Moggallānapañcikā,

ඡට්ඨකණ්ඩවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

die Erklärung des sechsten Kapitels.

නිට්ඨිතා ච සබ්බථා සාරත්ථවිලාසිනී ටීකෙති.

Und somit ist die Sāratthavilāsinī-Ṭīkā in jeder Hinsicht abgeschlossen.

නිගම

Schlusswort

1.

1.

සබ්බදා [Pg.285] සුභදායිත්තා, සත්තානන්තනිසෙවිතෙ;

පසත්ථෙ-න්වත්ථසඤ්ඤාය, පඤ්ඤාතෙ සුභසඤ්ඤිතෙ.

In dem allzeit Segen spendenden Kloster, das von unzähligen Wesen besucht wird, dem gepriesenen, dessen Name eine wahre Bedeutung trägt und das unter dem Namen ‚Subha‘ bekannt ist,

2.

2.

චාගවික්කමපඤ්ඤානුද්දයාදිගුණසාලිනා;

සුභසෙනාධිනාථෙන, කාරිතෙ වසතා සතා.

während er in dem hervorragenden Kloster wohnte, welches vom Heerführer Subhasena erbaut worden war, der mit Tugenden wie Freigiebigkeit, Tapferkeit, Weisheit und Mitgefühl geschmückt ist,

3.

3.

පටිසල්ලානසාරුප්පෙ, විහාරෙ සාධුගොචරෙ;

මනොනුකූලෙ යොගීනං, වරෙ වික්කමසුන්දරෙ.

einem für die Meditation geeigneten Kloster, einem guten Zufluchtsort, angenehm für den Geist der Yoga-Praktizierenden, dem edlen Vikkamasundara.

4.

4.

ථෙරෙන රචිතා සායං, සාසනුජ්ජොතනත්ථිනා;

ටීකා ගුරුපදම්භොජ, රජොමත්ථකසෙවිනා.

Diese Unterkommentierung (Ṭīkā) wurde von dem Thera verfasst, der das Aufleuchten der Lehre ersehnt und der den Staub von den Lotusfüßen seines Lehrers auf seinem Haupte trägt.

5. බහුස්සුතානං විඤ්ඤූනං, පරමත්ථාවගාහිනං.

5. Für die vielseitig gelehrten Weisen, welche in die höchste Wahrheit eindringen.

පවත්තතු චිරං චෙතො, රඤ්ජයන්තී නිරන්තරං.

Möge sie lange Zeit fortbestehen und den Geist unaufhörlich erfreuen.

6.

6.

යෙසං න සඤ්චිතා පඤ්ඤා, නෙකසත්තන්තරොචිතා;

සම්මොහබ්භහතාවෙතෙ, නාවබුජ්ඣන්ති කිඤ්චිපි.

Diejenigen, in denen keine Weisheit angesammelt ist – die Weisheit, die vielen Wesen im Inneren wohlgefällig ist –, sie, von Verwirrung geschlagen, verstehen überhaupt nichts.

7.

7.

කින්තෙහි පාදසුස්සූසා, යෙසං නත්ථි ගුරූනිහ;

යෙ තප්පාදරජොකිණ්ණා, තෙව සාධූවිවෙකිනො.

Was nützt jenen der Dienst an den Füßen, die hier keinen Lehrer haben? Nur jene, die mit dem Staub von deren Füßen bedeckt sind, sind wahrlich edle, einsichtsvolle Menschen.

8.

8.

පුඤ්ඤෙන සත්ථරචනාජනිතෙන තෙන,සම්බුද්ධසාසනවරොදයකාරණෙන;

ලොකාමිසෙසුපි කිලෙසමලා අලග්ගො,සම්බුද්ධසාසනවරොදයමාචරෙය්‍යං.

Durch dieses Verdienst, das durch das Verfassen des Lehrwerks entstanden ist und welches die Ursache für das Aufblühen der edlen Lehre des vollkommen Erleuchteten ist, möge ich, ungebunden an weltliche Verlockungen und frei vom Schmutz der geistigen Befleckungen, für das Aufblühen der edlen Lehre des vollkommen Erleuchteten wirken.

9.

9.

යෙ-නන්තතන්තරතනාකරමන්ථනෙන,මන්ථාච ලොල්ලසිතඤාණවරෙන ලද්ධා;

සාරාමථාති සුඛිතා සුඛයන්ති චඤ්ඤෙ,තෙමෙ ජයන්ති ගුරවා ගුරවො ගුණෙහි.

Jene Lehrer, die durch das Aufwühlen des Ozeans der zahllosen Lehrwerke mit dem Quirl ihres hervorragenden, leuchtenden Wissens die Essenz gewonnen haben, selbst glücklich geworden sind und andere glücklich machen – jene Lehrer, die reich an Tugenden sind, mögen siegreich sein.

10.

10.

ටීකායො විනසාදිනං විරචයී යො කණ්ඨභූසාපරො,විඤ්ඤූනං ජිනසාසනාමලමතීසො-කාසි චානාකුලං;

සන්තොසක්කමනොමනොමකමනො සබ්භාවනීයො මහා,සාමී මෙ ගුරුපුඞ්ගවො විජයතෙ සාරීසුතො-යං භුවි.

Er, der Unterkommentare (Ṭīkās) zum Vinaya und anderen Werken verfasste, die wie ein Halsschmuck für die Weisen sind, und der die makellose Lehre des Siegers wohlgeordnet und frei von Verwirrung gestaltete; der große, allseits verehrte Meister, mein vortrefflicher Lehrer Sārīputta, dessen Geist an Zufriedenheit Gefallen findet, triumphiert auf dieser Erde.

11.

11.

රාජා [Pg.286] වික්කමබාහු බාහිතරිපූ තාත්වස්ස ලොකිස්සරො,සම්මිත්තානිහනො තිසීහළපතී යොයං මහාවික්කමො;

නිබ්භීතො විජයාදිබාහු විජයී සො ආසි ලඞ්කිස්සරො,තං නිස්සාය ඵලං චිරාය ඵලතඤ්චෙතං සතං සන්තතං.

König Vikkamabāhu, der die Feinde vertrieb, der Herrscher der Welt, der Bezwinger falscher Freunde, der Herrscher der drei Sīhaḷas, der von großer Tatkraft war; und der furchtlose, siegreiche Vijayabāhu, der Herrscher von Laṅkā – im Vertrauen auf ihn möge diese Frucht für lange Zeit den Guten fortwährend Früchte tragen.

සිද්ධි රත්ථු

Möge Erfolg sein!

1.

1.

අග්ගම්මොතිවංසෙන, අභයාරාමසාමිනා;

පඤ්චිකාවණ්ණනාභූතා, සා සාරත්ථවිලාසිනී.

Vom ehrwürdigen Aggammotivaṃsa, dem Vorsteher des Abhayārāma, wurde jene Sāratthavilāsinī verfasst, die eine Erklärung der Pañcikā darstellt.

2.

2.

ම්‍රම්මක්ඛරමාරොපෙත්වා, විසොධෙත්වා යථාබලං;

සකියබ්‍යවහාරෙන, තිථීවසු කරින්දුනා.

Nachdem es in birmanische Schriftzeichen übertragen und nach besten Kräften bereinigt worden war, gemäß dem eigenen Sprachgebrauch, im Jahre Tithī-Vasu-Karindu,

3.

3.

යුත්තෙ වස්සෙ ලඞ්කාදීපා, සරට්ඨමාහතා පුන;

භාස්සප්පදීපකාතන්ත, කාසිකාපඤ්චිකාදිහි.

Im entsprechenden Jahr wieder von der Insel Laṅkā in das eigene Land gebracht, unter Hinzuziehung des Bhāṣāpradīpa, Kātantra, der Kāśikā-Pañcikā und anderer Werke,

4.

4.

සංසන්දිත්වා විචාරෙත්වා, වාචෙත්වාච පුනප්පුනං;

ඌනාධිකාදි දොසානි, අපනෙත්වා සිනෙසිනෙ.

Nachdem die Texte verglichen, untersucht und immer wieder rezitiert worden waren, und nachdem Mängel wie Auslassungen oder Hinzufügungen allmählich beseitigt wurden,

5.

5.

සුද්ධට්ඨකෙ ච වස්සෙසා, පාපිතා පකතිට්ඨිතිං;

සුද්ධාසුද්ධංව දස්සෙන්තී, සොධෙතු පාඨසුද්ධියා.

Und in acht reinen Jahren wurde dies in seinen natürlichen Zustand zurückgeführt; indem es das Richtige und das Falsche aufzeigt, möge es zur Bereinigung des Textes beitragen.