| বাংলা | |||
| পালি | অট্ঠকথা | টীকা | অন্ন |
| 1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি | 1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা | 1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩ | 1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা |
| 2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি | 2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা | 2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২ | |
| 3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি | 3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা | 3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা | |
| 4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত) | 4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত) | 4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত) | |
| 5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি | 5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা | 5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা | |
| 6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি | 6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা | 6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী | |
| 7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫ | 7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা | 7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি | |
| 中文 | |||
| 巴利 | 義註 | 複註 | 藏外典籍 |
| 1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨 | 1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註 | 1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3 | 1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋 |
| 2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品 | 2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註 | 2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2 | |
| 3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經 | 3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註 | 3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註 | |
| 4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部） | 4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部） | 4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部） | |
| 5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經 | 5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註 | 5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註 | |
| 6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋 | 6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注 | 6301 導論複註 6302 導論明解 | |
| 7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5 | 7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註 | 7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母 | |
| English | |||
| Pali Canon | Commentaries | Sub-commentaries | Other |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| Français | |||
| Canon Pali | Commentaires | Sous-commentaires | Autres |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| Deutsch | |||
| Pali-Kanon | Kommentare | Subkommentare | Sonstige |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| हिंदी | |||
| पाली कैनन | कमेंट्री | उप-टिप्पणियाँ | अन्य |
| 1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि | 1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा | 1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3 | 1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना |
| 2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि | 2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा | 2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2 | |
| 3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि | 3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा | 3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका | |
| 4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त) | 4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त) | 4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त) | |
| 5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि | 5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा | 5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका | |
| 6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि | 6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा | 6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी | |
| 7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5 | 7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा | 7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि | |
| Indonesia | |||
| Kanon Pali | Komentar | Sub-komentar | Lainnya |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| 日文 | |||
| パーリ仏典 | 註釈書 | 副註釈書 | その他 |
| 1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ（ヴィナヤ） 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ | 1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター（ヴィナヤ） 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター | 1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3 | 1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ（プ・ヴィ） 8407 マッジマニカーヤ（プ・ヴィ） 8408 サンユッタニカーヤ（プ・ヴィ） 8409 アングッタラニカーヤ（プ・ヴィ） 8410 ヴィナヤピタカ（プ・ヴィ） 8411 アビダンマピタカ（プ・ヴィ） 8412 アッタカター（プ・ヴィ） 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン（パダマーラー） 8431 サッダニーティッパカラナン（ダートゥマーラー） 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー |
| 2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ（ディーガ） 2103 パーティカワッガ・パーリ | 2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター（ディーガ） 2203 パーティカワッガ・アッタカター | 2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー（ディーガ） 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2 | |
| 3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ | 3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター | 3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー | |
| 4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ（サンユッタ） | 4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター（サンユッタ） | 4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー（サンユッタ） | |
| 5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ | 5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター | 5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー | |
| 6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ | 6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター | 6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー | |
| 7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5 | 7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター | 7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ | |
| ខ្មែរ | |||
| ព្រះត្រៃបិដកបាលី | អដ្ឋកថា | ដីកា | ផ្សេងទៀត |
| 1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ | 1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា | 1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣ | 1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា |
| 2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ | 2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា | 2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២ | |
| 3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ | 3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា | 3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា | |
| 4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត) | 4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត) | 4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត) | |
| 5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ | 5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា | 5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា | |
| 6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ | 6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា | 6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី | |
| 7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥ | 7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា | 7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ | |
| 한국인 | |||
| 팔리 대장경 | 주석서 | 부주석서 | 기타 |
| 1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리 | 1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타 | 1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3 | 1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나 |
| 2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리 | 2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타 | 2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2 | |
| 3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리 | 3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타 | 3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까 | |
| 4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따) | 4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따) | 4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따) | |
| 5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리 | 5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타 | 5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까 | |
| 6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리 | 6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타 | 6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니 | |
| 7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5 | 7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타 | 7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리 | |
| ອັກສອນລາວ | |||
| ປາລີ | ອັດຖະກະຖາ | ຏີກາ | ອັນຍາ |
| 1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ | 1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ | 1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3 | 1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ |
| 2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ | 2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ | 2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2 | |
| 3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ | 3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ | 3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ | |
| 4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ) | 4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ) | 4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ) | |
| 5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ | 5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ | 5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ | |
| 6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ | 6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ | 6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ | |
| 7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5 | 7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ | 7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ | |
| मराठी | |||
| पाळी | अट्ठकथा | टीका | अन्य |
| 1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी | 1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा | 1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३ | 1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना |
| 2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी | 2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा | 2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२ | |
| 3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी | 3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा | 3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका | |
| 4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त) | 4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त) | 4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त) | |
| 5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी | 5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा | 5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका | |
| 6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी | 6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा | 6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी | |
| 7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५ | 7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा | 7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी | |
| မြန်မာ | |||
| ပါဠိတော် | အဋ္ဌကထာ | ဋီကာ | အခြား |
| 1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ | 1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ | 1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃ | 1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ |
| 2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ | 2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ | 2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂ | |
| 3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ | 3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ | 3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ | |
| 4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ) | 4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ) | 4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ) | |
| 5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ | 5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ | 5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ | |
| 6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ | 6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ | 6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ | |
| 7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅ | 7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ | 7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ | |
| português | |||
| Páli | Aṭṭhakathā | Ṭīkā | Outro |
| 1101 Ofensas Graves (Pārājika) 1102 Ofensas Leves (Pācittiya) 1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga) 1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga) 1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra) | 1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1 1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2 1203 Comentário das Ofensas Leves 1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya 1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya 1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya | 1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1 1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2 1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3 | 1401 Texto das Duas Matrizes 1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya 1403 Subcomentário de Vajirabuddhi 1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1 1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2 1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1 1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2 1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas 1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior 1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1 1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2 1412 Texto da Aplicação das Regras 1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental 8401 Caminho da Purificação - Vol. 1 8402 Caminho da Purificação - Vol. 2 8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1 8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2 8405 História da Origem do Caminho da Purificação 8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita) 8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita) 8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita) 8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita) 8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita) 8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita) 8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita) 8413 Elucidação da Etimologia 8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo 8415 Texto do Subcomentário Elucidativo 8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições 8417 Subcomentário da Saudação 8418 Grande Texto de Saudação 8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais 8420 Saudação com Recitação 8421 Oferenda de Lótus 8422 Ornamento dos Vencedores 8423 Mel dos Versos 8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda 8425 Pequena Crônica dos Livros 8427 Crônica do Ensinamento 8426 Grande Crônica 8429 Gramática de Moggallāna 8428 Gramática de Kaccāyana 8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras 8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes 8432 Realização das Formas das Palavras 8433 Comentário de Moggallāna 8434 Texto sobre a Realização da Aplicação 8435 Texto sobre a Origem dos Versos 8436 Texto do Dicionário Iluminado 8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado 8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão 8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão 8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra 8446 Ética do Poeta 8447 Coleção de Ética 8445 Ética do Dhamma 8444 Grande Ética Secreta 8441 Ética do Mundo 8442 Ética dos Suttas 8443 Ética do Herói 8450 Ética de Cāṇakya 8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens 8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções 8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes 8452 Texto sobre a Purificação dos Limites 8453 Canto de Vessantara 8454 Explicação do Comentário de Moggallāna 8455 Crônica das Estupas 8456 Crônica da Relíquia do Dente 8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos 8458 Crônica das Relíquias 8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla 8460 História do Vencedor 8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores 8462 Versos da Panela de Óleo 8463 Subcomentário de Milinda 8464 Cacho de Flores de Palavras 8465 Realização das Palavras 8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática 8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana 8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa |
| 2101 Seção da Moralidade - Dīgha 2102 Grande Seção - Dīgha 2103 Seção de Pāthika - Dīgha | 2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha 2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha | 2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha 2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha 2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1 2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2 | |
| 3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima 3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima 3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima | 3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1 3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2 3203 Comentário dos Cinquenta Médios 3204 Comentário dos Cinquenta Superiores | 3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais 3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios 3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores | |
| 4101 Seção com Versos - Saṃyutta 4102 Seção das Causas - Saṃyutta 4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta 4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta 4105 Grande Seção - Saṃyutta | 4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta | 4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta | |
| 5101 Grupos de Um - Aṅguttara 5102 Grupos de Dois - Aṅguttara 5103 Grupos de Três - Aṅguttara 5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara 5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara 5106 Grupos de Seis - Aṅguttara 5107 Grupos de Sete - Aṅguttara 5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara 5109 Grupos de Nove - Aṅguttara 5110 Grupos de Dez - Aṅguttara 5111 Grupos de Onze - Aṅguttara | 5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc. | 5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc. | |
| 6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha) 6102 Versos do Dhamma (Dhammapada) 6103 Exclamações Inspiradas (Udāna) 6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka) 6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta) 6106 Histórias das Mansões Celestiais 6107 Histórias dos Fantasmas 6108 Versos dos Monges Anciãos 6109 Versos das Monjas Anciãs 6110 Histórias Passadas - Vol. 1 6111 Histórias Passadas - Vol. 2 6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa) 6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka) 6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6116 Grande Exposição (Mahāniddesa) 6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa) 6118 Caminho da Discriminação Analítica 6119 O Guia (Nettippakaraṇa) 6120 As Perguntas de Milinda 6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa) | 6201 Comentário da Pequena Leitura 6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1 6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2 6204 Comentário do Udāna 6205 Comentário do Itivuttaka 6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1 6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2 6208 Comentário das Histórias das Mansões 6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas 6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1 6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2 6212 Comentário dos Versos das Monjas 6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1 6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2 6215 Comentário da História dos Budas 6216 Comentário do Cesto das Condutas 6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3 6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4 6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5 6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6 6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7 6224 Comentário da Grande Exposição 6225 Comentário da Pequena Exposição 6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1 6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2 6228 Comentário do Guia | 6301 Subcomentário do Guia 6302 Elucidação do Guia | |
| 7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī) 7102 Análise (Vibhaṅga) 7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā) 7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti) 7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu) 7106 O Livro dos Pares - Vol. 1 7107 O Livro dos Pares - Vol. 2 7108 O Livro dos Pares - Vol. 3 7109 Condições de Originação - Vol. 1 7110 Condições de Originação - Vol. 2 7111 Condições de Originação - Vol. 3 7112 Condições de Originação - Vol. 4 7113 Condições de Originação - Vol. 5 | 7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos 7202 Comentário que Dissipa a Confusão 7203 Comentário dos Cinco Tratados | 7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos 7302 Subcomentário Principal da Análise 7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados 7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos 7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados 7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma 7307 Compêndio do Abhidhamma 7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma 7309 Matriz do Abhidhamma | |
| русский | |||
| Палийский канон | Комментарии | Субкомментарии | Другое |
| 1101 Параджика-пали 1102 Пачиттия-пали 1103 Махавагга-пали (Виная) 1104 Чулавагга-пали 1105 Паривара-пали | 1201 Параджиканда-аттхакатха-1 1202 Параджиканда-аттхакатха-2 1203 Пачиттия-аттхакатха 1204 Махавагга-аттхакатха (Виная) 1205 Чулавагга-аттхакатха 1206 Паривара-аттхакатха | 1301 Сараттхадипани-тика-1 1302 Сараттхадипани-тика-2 1303 Сараттхадипани-тика-3 | 1401 Двематика-пали 1402 Винаясангаха-аттхакатха 1403 Ваджирабуддхи-тика 1404 Вимативинодани-тика-1 1405 Вимативинодани-тика-2 1406 Винаяланкара-тика-1 1407 Винаяланкара-тика-2 1408 Канкхавитаранипурана-тика 1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая 1410 Винаявиниччая-тика-1 1411 Винаявиниччая-тика-2 1412 Пачиттиядийоджана-пали 1413 Кхуддасиккха-муласиккха 8401 Висуддхимагга-1 8402 Висуддхимагга-2 8403 Висуддхимагга-махатика-1 8404 Висуддхимагга-махатика-2 8405 Висуддхимагга-ниданакатха 8406 Дигханикая (пу-ви) 8407 Мадджхиманикая (пу-ви) 8408 Самъюттаникая (пу-ви) 8409 Ангуттараникая (пу-ви) 8410 Винаяпитака (пу-ви) 8411 Абхидхаммапитака (пу-ви) 8412 Аттхакатха (пу-ви) 8413 Нируттидипани 8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха 8415 Анудипанипатха 8416 Паттхануддеса дипанипатха 8417 Намаккаратика 8418 Махапанамапатха 8419 Лаккханато буддхатхоманагатха 8420 Сутавандана 8421 Камаланджали 8422 Джиналанкара 8423 Паджамадху 8424 Буддхагунагатхавали 8425 Чулагантхавамса 8427 Сасанавамса 8426 Махавамса 8429 Моггалланабьякарана 8428 Каччаянабьякарана 8430 Садданитиппакарана (падамала) 8431 Садданитиппакарана (дхатумала) 8432 Падарупасиддхи 8433 Могалланапанчика 8434 Пайогасиддхипатха 8435 Вуттодаяпатха 8436 Абхидханаппадипикапатха 8437 Абхидханаппадипикатика 8438 Субодхаланкарапатха 8439 Субодхаланкаратика 8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара 8446 Кавидаппананити 8447 Нитиманджари 8445 Дхамманити 8444 Махараханити 8441 Локанити 8442 Суттантанити 8443 Сурассатинити 8450 Чанакьянити 8448 Нарадаккхадипани 8449 Чатурараккхадипани 8451 Расавахини 8452 Симависодханипатха 8453 Вессантарагити 8454 Моггаллана вуттививаранапанчика 8455 Тхупавамса 8456 Датхавамса 8457 Дхатупатхавиласиния 8458 Дхатувамса 8459 Хаттхаванагаллавихаравамса 8460 Джиначаритая 8461 Джинавамсадипа 8462 Телакатахагатха 8463 Милидатика 8464 Падаманджари 8465 Падасадхана 8466 Саддабиндупакарана 8467 Каччаянадхатуманджуса 8468 Самантакутаваннана |
| 2101 Силаккхандхавагга-пали 2102 Махавагга-пали (Дигха) 2103 Патхикавагга-пали | 2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха 2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха) 2203 Патхикавагга-аттхакатха | 2301 Силаккхандхавагга-тика 2302 Махавагга-тика (Дигха) 2303 Патхикавагга-тика 2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1 2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2 | |
| 3101 Мулапаннаса-пали 3102 Мадджхимапаннаса-пали 3103 Упарипаннаса-пали | 3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1 3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2 3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха 3204 Упарипаннаса-аттхакатха | 3301 Мулапаннаса-тика 3302 Мадджхимапаннаса-тика 3303 Упарипаннаса-тика | |
| 4101 Сагатхавагга-пали 4102 Ниданавагга-пали 4103 Кхандхавагга-пали 4104 Салаятанавагга-пали 4105 Махавагга-пали (Самъютта) | 4201 Сагатхавагга-аттхакатха 4202 Ниданавагга-аттхакатха 4203 Кхандхавагга-аттхакатха 4204 Салаятанавагга-аттхакатха 4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта) | 4301 Сагатхавагга-тика 4302 Ниданавагга-тика 4303 Кхандхавагга-тика 4304 Салаятанавагга-тика 4305 Махавагга-тика (Самъютта) | |
| 5101 Экаканипата-пали 5102 Дуканипата-пали 5103 Тиканипата-пали 5104 Чатукканипата-пали 5105 Панчаканипата-пали 5106 Чхакканипата-пали 5107 Саттаканипата-пали 5108 Аттхакадинипата-пали 5109 Наваканипата-пали 5110 Дасаканипата-пали 5111 Экадасаканипата-пали | 5201 Экаканипата-аттхакатха 5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха 5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха 5204 Аттхакадинипата-аттхакатха | 5301 Экаканипата-тика 5302 Дука-тика-чатукканипата-тика 5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика 5304 Аттхакадинипата-тика | |
| 6101 Кхуддакапатха-пали 6102 Дхаммапада-пали 6103 Удана-пали 6104 Итивуттака-пали 6105 Суттанипата-пали 6106 Виманаваттху-пали 6107 Петаваттху-пали 6108 Тхерагатха-пали 6109 Тхеригатха-пали 6110 Ападана-пали-1 6111 Ападана-пали-2 6112 Буддхавамса-пали 6113 Чарияпитака-пали 6114 Джатака-пали-1 6115 Джатака-пали-2 6116 Маханиддеса-пали 6117 Чуланиддеса-пали 6118 Патисамбхидамагга-пали 6119 Неттиппакарана-пали 6120 Милиндапаньха-пали 6121 Петакопадеса-пали | 6201 Кхуддакапатха-аттхакатха 6202 Дхаммапада-аттхакатха-1 6203 Дхаммапада-аттхакатха-2 6204 Удана-аттхакатха 6205 Итивуттака-аттхакатха 6206 Суттанипата-аттхакатха-1 6207 Суттанипата-аттхакатха-2 6208 Виманаваттху-аттхакатха 6209 Петаваттху-аттхакатха 6210 Тхерагатха-аттхакатха-1 6211 Тхерагатха-аттхакатха-2 6212 Тхеригатха-аттхакатха 6213 Ападана-аттхакатха-1 6214 Ападана-аттхакатха-2 6215 Буддхавамса-аттхакатха 6216 Чарияпитака-аттхакатха 6217 Джатака-аттхакатха-1 6218 Джатака-аттхакатха-2 6219 Джатака-аттхакатха-3 6220 Джатака-аттхакатха-4 6221 Джатака-аттхакатха-5 6222 Джатака-аттхакатха-6 6223 Джатака-аттхакатха-7 6224 Маханиддеса-аттхакатха 6225 Чуланиддеса-аттхакатха 6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1 6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2 6228 Неттиппакарана-аттхакатха | 6301 Неттиппакарана-тика 6302 Неттивибхавини | |
| 7101 Дхаммасангани-пали 7102 Вибханга-пали 7103 Дхатукатха-пали 7104 Пуггалапаннятти-пали 7105 Катхаваттху-пали 7106 Ямака-пали-1 7107 Ямака-пали-2 7108 Ямака-пали-3 7109 Паттхана-пали-1 7110 Паттхана-пали-2 7111 Паттхана-пали-3 7112 Паттхана-пали-4 7113 Паттхана-пали-5 | 7201 Дхаммасангани-аттхакатха 7202 Саммохивинодани-аттхакатха 7203 Панчапакарана-аттхакатха | 7301 Дхаммасангани-мулатика 7302 Вибханга-мулатика 7303 Панчапакарана-мулатика 7304 Дхаммасангани-анутика 7305 Панчапакарана-анутика 7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо 7307 Абхидхамматтхасангахо 7308 Абхидхаммаватара-пуранатика 7309 Абхидхаммаматика-пали | |
| සිංහල | |||
| පාලි කැනනය | විවරණ | අටුවා | වෙනත් |
| 1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි | 1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා | 1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3 | 1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා |
| 2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි | 2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා | 2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2 | |
| 3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි | 3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා | 3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා | |
| 4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත) | 4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත) | 4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත) | |
| 5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි | 5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා | 5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා | |
| 6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි | 6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා | 6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී | |
| 7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5 | 7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා | 7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි | |
| Español | |||
| El Canon Pali | Los Comentarios | Los Subcomentarios | Otros |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| แบบไทย | |||
| บาลีแคน | ข้อคิดเห็น | คำอธิบายย่อย | อื่น |
| 1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ | 1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา | 1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓ | 1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา |
| 2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ | 2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา | 2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒ | |
| 3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ | 3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา | 3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา | |
| 4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต) | 4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต) | 4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต) | |
| 5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ | 5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา | 5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา | |
| 6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ | 6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา | 6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี | |
| 7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕ | 7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา | 7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ | |
| བོད་མི | |||
| པཱ་ལི་གསུང་རབ། | འགྲེལ་བཤད། | འགྲེལ་བཤད་ཕྲན། | གཞན། |
| 1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི། | 1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣ | 1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ། |
| 2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི། | 2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢ | |
| 3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། | 3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། | |
| 4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ) | 4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ) | 4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ) | |
| 5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། | 5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། | |
| 6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི། | 6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི། | |
| 7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥ | 7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། | |
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa བཅོམ་ལྡན་འདས་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ།། Moggallāna pañcikā ṭīkā མོག་གལ་ལཱ་ནའི་པཉྩི་ཀའི་ཊཱིཀཱ། Sāratthavilāsinīnāma སཱ་རཏྠ་བི་ལཱ་སི་ནཱི་ཞེས་བྱ་བ། Pañcikāṭīkā པཉྩི་ཀའི་ཊཱིཀཱ། Paṇāmādikathā ཕྱག་འཚལ་བ་ལ་སོགས་པའི་གཏམ། Vijjādhanassa [Pg.1] samanussaraṇampi yassa,Paññāvisuddharatanānayanekahetu; Taṃ dhammarājamamalujjalakittimālaṃ,Sāmodamādaramaye hadaye nidhāya. གང་གི་རིག་པའི་ནོར་ལ་རྗེས་སུ་དྲན་པ་ཙམ་ཡང་། ཤེས་རབ་རྣམ་དག་རིན་ཆེན་འདྲེན་པའི་རྒྱུ་གཅིག་པུར་གྱུར་པ། དྲི་མེད་འབར་བའི་གྲགས་པའི་ཕྲེང་བ་ཅན་གྱི་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དེ། དགའ་བ་དང་བཅས་ཤིང་གུས་པས་གང་བའི་སྙིང་ལ་བཞག་ནས། Laddhammahodaya mahādaya (sampasādā),Sakkā(di) sakkataguṇaṃ ratana (dvayañca) ; (Yāpañcikā) guruvarappa(bhavātyagāhā),Taṃ sādhu sissajana majjavagāha yāma. ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་ཞིང་དཔལ་ཆེན་པོ་ཐོབ་པ་ (དང་དད་པ་ལས)། བརྒྱ་བྱིན་ལ་སོགས་པས་མཆོད་པའི་ཡོན་ཏན་ཅན་གྱི་དཀོན་མཆོག་གཉིས་ (དང་)། བླ་མ་མཆོག་ལས་བྱུང་ཞིང་ཤིན་ཏུ་ཟབ་པའི་ (པཉྩི་ཀཱ་གང་ཡིན་པ་དེར)། སློབ་མའི་ཚོགས་རྣམས་ད་ལྟ་ལེགས་པར་འཇུག་པར་བྱའོ།། Jayatīha mahāpañño, so moggallāyano muni; Yassa sādhuguṇubbhūta,kitti sabbattha patthaṭā. ཤེས་རབ་ཆེན་པོ་མོག་གལ་ལཱ་ན་ཐུབ་པ་དེ་འདིར་རྒྱལ་གྱུར་ཅིག །གང་གི་དམ་པའི་ཡོན་ཏན་ལས་བྱུང་བའི་གྲགས་པ་ནི་ཀུན་ཏུ་ཁྱབ་པའོ།། Icceva manavasesa mattano bhayādyūpaddavopaghābhakarasāmatthiya yogena sakalajjhattikabāhiyantarāya nivāraṇa madhippetasiddhi visesa mabhikaṅkhiya ratanattaya visayabhūtaṃ taṃsādhane kantanidāna bhūtassa [Pg.2] ālokiyayātisayaguṇavisesayuttassa mahato pyatimahanīyassa ratanattayassa sappasādānurūpaṃ pūjāvisayaṃ tadanussa(raṇaṃ katvā) gurusanniyogamanuṭṭhātuṃ– དེ་ལྟར་རང་གི་འཇིགས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཉེ་བར་འཚེ་བ་མ་ལུས་པར་འཇོམས་པར་བྱེད་པའི་མཐུ་དང་ལྡན་པས། ཕྱི་ནང་གི་བར་ཆད་མཐའ་དག་བཟློག་པ་དང་། འདོད་པའི་དངོས་གྲུབ་ཁྱད་པར་ཅན་འགྲུབ་པར་འདོད་ནས། དཀོན་མཆོག་གསུམ་གྱི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་དང་། དེ་ཉིད་སྒྲུབ་པའི་ཡིད་དུ་འོང་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པ། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་ཁྱད་པར་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་དང་ལྡན་པ། ཆེན་པོ་ལས་ཀྱང་ཆེས་ཆེར་མཆོད་པར་འོས་པའི་དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ། དད་པ་ཆེན་པོ་དང་མཐུན་པའི་མཆོད་པའི་ཡུལ་དེ་ཉིས་རྗེས་སུ་དྲན་པར་བྱས་ནས། བླ་མའི་བཀའ་བསྒོ་བ་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། Kintehi pādasussūsā, yesaṃ natthi gurūniha; Ye tappādarajokiṇṇā, teva sādhū vivekinoti. འདིར་གང་དག་ལ་བླ་མ་མེད་པ་དེ་དག་གི་ཞབས་ལ་བསྙེན་བཀུར་བྱས་པས་ཅི་ཞིག་བྱ། གང་དག་ཁོང་གི་ཞབས་རྡུལ་གྱིས་གཏམས་པ་དེ་དག་ཉིད་ནི་དམ་པ་དང་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ཅན་ནོ།། Vacanato attano gurupūjā purassaraṃ pañcikāvivaraṇaṃ pathi’yā pañcikā’tiādinā katapaṭiññattā sampati mahādayotiādino ganthassa sādhujanavaṇṇanaṃ vaṇṇanamārabhissāma. ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་རང་གི་བླ་མ་ལ་མཆོད་པ་སྔོན་དུ་བཏང་ནས། “ཡཱ་པཉྩི་ཀཱ་” (པཉྩི་ཀཱ་གང་ཡིན་པ་) ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་དམ་བཅས་པའི་པཉྩི་ཀའི་རྣམ་པར་འགྲེལ་པ་དེ། ད་ལྟ་ “མ་ཧཱ་དཱ་ཡོ་” (ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་) ལ་སོགས་པའི་གཞུང་གི་སྐྱེ་བོ་དམ་པའི་བསྔགས་པ་བརྗོད་པའི་འགྲེལ་པ་བརྩམ་པར་བྱའོ།། Nanu ca vuttiganthassa vaṇṇanāyaṃ katābhiniveso-yamācariyoti kathamihānadhikate mahādayotiādike paṭipannoti ratanattappaṇāmaganthakattuganthanissayaganthārambhaphalaabhidheyyasaṅkhāta- payojanasotujanasamussāhanānaṃ sandassanatthaṃ. Tattha ratanattayappaṇāma karaṇaṃ antarāyakarāpuññavighātakarapuññavisesuppādanena kattu micchitassa ganthassa anantarāyenaṃ parisamāpanatthaṃ. Vacīpaṇāmo panettha sotūnampi yathāvuttatthanipphādanako ācariyenāpyaya mattho dassitoyeva’tattha ratanattayappaṇāmasandassana’ntiādinā, vācasikasatthādhikāratopi vacīpaṇāmoti kāyappaṇāmo manopaṇāmo ca. Na kato, ganthakattusandassanaṃ ganthassa pamāṇa bhāvavibhāvanatthaṃ, ganthanissayasandassanaṃ attaniyabhāvasandhassanena tabbisuddhidassanatthaṃ, ganthārambhaphaladassanaṃ tappaṭikkhepakajananisedhāya, abhidheyyasaṅkhātayayojanasandassanaṃ vīmaṃsāpubbakārīnaṃ payojano pālambhapubbikā satthe pavattatīti sotujanasamussāhanaṃ (katvā) ādarena ganthe pavattanatthaṃ, yadāhu – འོ་ན། སློབ་དཔོན་འདི་ནི་འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་གཞུང་འཆད་པ་ལ་ཞུགས་པ་མ་ཡིན་ནམ། ཅིའི་ཕྱིར་འདིར་སྐབས་སུ་མ་བབ་པའི་ “མ་ཧཱ་དཱ་ཡོ་” ལ་སོགས་པ་ལ་ཞུགས་ཤེ་ན། དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་ཕྱག་འཚལ་བ་དང་། གཞུང་རྩོམ་པ་པོ་དང་། གཞུང་གི་རྟེན་དང་། གཞུང་རྩོམ་པའི་འབྲས་བུ་དང་། བརྗོད་བྱར་གྱུར་པའི་དགོས་པ་དང་། ཉན་པ་པོ་རྣམས་སྤྲོ་བ་བསྐྱེད་པ་རྣམས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་ཕྱག་འཚལ་བ་ནི། བར་ཆད་བྱེད་པའི་མི་དགེ་བ་འཇོམས་པར་བྱེད་པའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་བསྐྱེད་པ་སྒོ་ནས། རྩོམ་པར་འདོད་པའི་གཞུང་འདི་བར་ཆད་མེད་པར་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་ངག་གི་ཕྱག་འཚལ་བ་ནི་ཉན་པ་པོ་རྣམས་ལའང་བཤད་མ་ཐག་པའི་དོན་དེ་ཉིད་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ལ། སློབ་དཔོན་གྱིས་ཀྱང་ “དེ་ལ་དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་ཕྱག་འཚལ་བ་བསྟན་པ་” ལ་སོགས་པས་དོན་འདི་ཉིད་བསྟན་ཏོ། །ངག་གི་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་སྐབས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡང་ངག་གི་ཕྱག་འཚལ་བ་ཡིན་གྱི། ལུས་ཀྱི་ཕྱག་འཚལ་བ་དང་ཡིད་ཀྱི་ཕྱག་འཚལ་བ་ནི་མ་བྱས་སོ། །གཞུང་རྩོམ་པ་པོ་བསྟན་པ་ནི་གཞུང་གི་ཚད་མའི་དངོས་པོ་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་། གཞུང་གི་རྟེན་བསྟན་པ་ནི་རང་གི་འབྲེལ་བ་བསྟན་པས་དེའི་རྣམ་པར་དག་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དང་། གཞུང་རྩོམ་པའི་འབྲས་བུ་བསྟན་པ་ནི་དེ་ལ་སྤོང་བར་བྱེད་པའི་སྐྱེ་བོ་བཟློག་པའི་ཕྱིར་དང་། བརྗོད་བྱར་གྱུར་པའི་དགོས་པ་བསྟན་པ་ནི་དཔྱོད་པ་སྔོན་དུ་གཏོང་བ་རྣམས་དགོས་པ་རྟོགས་པ་སྔོན་དུ་བཏང་ནས་བསྟན་བཅོས་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་དང་། ཉན་པ་པོ་རྣམས་སྤྲོ་བ་བསྐྱེད་ནས་གུས་པ་དང་བཅས་ཏེ་གཞུང་ལ་འཇུག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་སྐད་དུ། Sabbasseva hi satthassa, kammassāpi ca kassaci; Kenetaṃ gayhate tāva, yāva-vuttampayojanaṃti. བསྟན་བཅོས་མཐའ་དག་དང་། །བྱ་བ་གང་ལའང་རུང་། །དགོས་པ་མ་བཤད་པར། །སུ་ཞིག་འཇུག་པར་འགྱུར། །ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་རོ།། Nanu [Pg.3] satthappayojanānaṃ sambandhopi vattabbo idamassa payojananti yato– བསྟན་བཅོས་དང་དགོས་པའི་འབྲེལ་བའང་ “འདི་ནི་འདིའི་དགོས་པའོ་” ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནམ། གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། Siddhappayojanaṃ siddha,sambandhaṃ sotumicchati; Sotādo tena vattabbo, sambandho sappayojanoti. དགོས་པ་གྲུབ་པ་དང་འབྲེལ་བ་གྲུབ་པ་ཉན་པར་འདོད་པས། །དེས་ན་ཉན་པའི་ཐོག་མ་རུ་དགོས་པ་དང་བཅས་པའི་འབྲེལ་བ་བརྗོད་པར་བྱའོ། །ཞེས་པའོ།། Tatredamuttaraṃ– དེ་ལ་ལན་འདི་ཡོད་དེ། Sattaṃ payojanañceva, ubho sambandhanissayā; Taṃ vuttantogadhattā na, bhinno vutto payojanāti. བསྟན་བཅོས་དང་ནི་དགོས་པ་གཉིས། །གཉིས་ཀ་འབྲེལ་བའི་རྟེན་ཡིན་པས། །དེ་ནི་བཤད་པའི་ཁོངས་སུ་འདུ་བའི་ཕྱིར། །དགོས་པ་ལས་ལོགས་སུ་བཤད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་པའོ།། Payojanappayojanampana sāmatthiyaladdhabbaṃ sayamācariyena ‘‘ko pana saddalakkhaṇassa ajānane doso’’tiādinā vuttanayena viññātabbaṃ. དགོས་པའི་དགོས་པ་ནི་ཤུགས་ལས་ཐོབ་པ་ཡིན་ལ། སློབ་དཔོན་ཉིད་ཀྱིས་ “སྒྲའི་མཚན་ཉིད་མི་ཤེས་པ་ལ་སྐྱོན་ཅི་ཞིག་ཡོད་” ཅེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་བཤད་པ་ལྟར་ཤེས་པར་བྱའོ།། Tattha‘mahādayo’tyādinā gāthādvayena ratanattayapaṇāmo dassito, ‘yo iddhimantesū’tiādinā ganthakattā, ‘saddasattha’ntiādinā ganthanissayo, ‘saṅkhepanayenā’tica ‘sārabhūtaṃ vipulatthagā hiṃ anākula’nti ca imehi ganthārambhaphalaṃ sotujanasamussāhanañca, abhidheyyasaṅkhātappayojanampana‘saṃvaṇṇana’nti iminā dassitaṃ anvattha byapadesena saṃvaṇṇīyati vivaritvā vitthāretvā kathīyati attho etāyāti saṃvaṇṇanābhi katvā, tampana vivaritvā kathanaṃ saddānusāsanasatthasannissayattā abhidheyyo nāma samuditena satthena vacanīyattho taṃ vuttasaddānusiṭṭhisaṅkhātapayojanamevāti ayamettha samudāyattho. དེ་ལ་ “མ་ཧཱ་དཱ་ཡོ་” ལ་སོགས་པའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་གཉིས་ཀྱིས་དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་ཕྱག་འཚལ་བ་བསྟན་ཏོ། །“ཡོ་ཨིདྡྷི་མནྟེ་སུ་” (རྫུ་འཕྲུལ་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་གང་ཞིག་) ལ་སོགས་པས་གཞུང་རྩོམ་པ་པོ་བསྟན་ཏོ། །“སདྡཱ་སཏྠཱ་” (སྒྲའི་བསྟན་བཅོས་) ལ་སོགས་པས་གཞུང་གི་རྟེན་བསྟན་ཏོ། །“སངྑེ་པཱ་ན་ཡེ་ནཱ་” (བསྡུས་པའི་ཚུལ་གྱིས་) དང་ “སཱ་ར་བྷཱུ་ཏཾ་ བི་པུ་ལཱ་ཏྠཱ་གཱ་ཧིཾ་ ཨ་ནཱ་ཀུ་ལཾ་” (སྙིང་པོར་གྱུར་ཅིང་དོན་རྒྱ་ཆེན་པོ་འཛིན་པ་འཁྲུགས་པ་མེད་པ་) ཞེས་པ་འདི་དག་གིས་གཞུང་རྩོམ་པའི་འབྲས་བུ་དང་ཉན་པ་པོ་རྣམས་སྤྲོ་བ་བསྐྱེད་པ་བསྟན་ཏོ། །བརྗོད་བྱར་གྱུར་པའི་དགོས་པ་ནི་ “སཾ་ཝཎྞ་ནཱ་” (ཀུན་ཏུ་བརྗོད་པ་འགྲེལ་བཤད་) ཞེས་བྱ་བ་འདིས་བསྟན་ཏོ། །དོན་དང་མཐུན་པའི་མིང་གི་སྒོ་ནས་བཤད་ན། གང་གིས་དོན་རྣམ་པར་ཕྱེ་ཞིང་རྒྱས་པར་བཤད་པས་ན་ “སཾ་ཝཎྞ་ནཱ་” (འགྲེལ་བཤད་) ཅེས་བྱའོ། །རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བཤད་པ་དེ་ཡང་སྒྲའི་བསྟན་བཅོས་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར། བརྗོད་བྱ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བསྟན་བཅོས་འདུས་པ་ལས་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་དོན་ཡིན་ལ། དེ་ནི་བཤད་མ་ཐག་པའི་སྒྲའི་རྗེས་སུ་བསྟན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དགོས་པ་ཉིད་དོ། །འདི་ནི་འདིར་སྤྱིའི་དོན་ཏོ།། Ayampanettha avayavattho-yoti aniyamavacanaṃ dhammarājasaddā pekkhāya cettha pulliṅgatā, tenettha vuccamānaguṇavisesā dhārapuggalavisesanidassanaṃ, dayati dukkhaṃ apanetvā paresaṃ sukhaṃ dadāti, dayīyati vā sappurisehi gamiya(ti sa) santāne pavattīyati, dayati vā paradukkhaṃ hiṃsati, dayati vā paradukkhaṃ gaṇhāti taṃvasena attano hadayakhedaṃ karotīti dayā, ‘‘daya=dānagati hiṃsādānesu’’ iccasmā ‘‘itthiyamaṇattikayakyāce’’ti (5-49) appaccayo, visayamahantatāya [Pg.4] mahatī pasatthā vā dayā assāti mahādayo, visesana samāse ‘‘saddhāditva’’ (4-84) vakkhamānapāramitāsambharaṇadukkhānubhava nānamidaṃ hetuvacanaṃ, kammakilesehi janitāti janā sattaloko, iminā khīṇāsavāpi saṅgayhanti tesampi diṭṭhadhammikasukhavihārasaṅkhāta hitassa dānato, janānaṃ samūho janatā tassā hitāya abhivaḍḍhiyā sakalavaṭṭa dukkhanissaṭanibbānasukhabhāgiyakaraṇāyāti vuttaṃ hoti, assaca’sampūraya’nti iminā’dukkhamanubhavī’ti iminā ca sambandho, sambodhīti ettha saṃsaddo sāmanti imamatthaṃ dīpeti, tasmā saṃsayameva anaññabodhito hutvā cattāri saccāni bujjhati paṭivijjhati etāyāti sambodhi, saṃpubbā budhadhātuto ‘‘i’’iti ṇvādi (ko) ippaccayo, savāsanasakalasaṃkilesappahāyakaṃ bhagavato arahattamaggaññāṇaṃ sabbaññutaññāṇantipi vadanti, sampāpayatīti sampāpakaṃ, sambodhiyā sampāpakanti chaṭṭhīsamāso, kinti dhammajātaṃ dhammasaddenettha pāramidhammā pañcamahāpariccāgādayo ca adhippetā, tepi hi attānaṃ dhārentaṃ dhārenti sambodhi sampāpanasāmatthiyayogena parepi dhārenti nāmāti dhammāti vuccanti, ‘dhara=dhāraṇe’iccasmā khīsu, viyādisuttena ṇvādi(ko) mappaccayo, dhammānaṃjātaṃ, dhammāevavā jātaṃ, sambodhisampāpakañca taṃ dhammajātaṃ ceti visesanasamāso, ‘sampūraya’nti massetaṃ kammaṃ, sampūrayanti payogasampattiyogā dīpaṅkara (pāda)mūle hatthopagatampi nibbānampahāya yathāvuttakaruṇāguṇayogasītalībhūtahadayatāya ‘‘kathannāmete accanta dussahavaṭṭadukkhopagate satte taṃmahādukkhā mocessāmī’’ti vaṭṭadukkhanissaraṇekahetutāya sammā pūrento vaḍḍhento vuḍḍhiṃ virūḷhaṃ vepullaṃ gamentoti vuttaṃ hoti, hetuyevedamapi dukkhānubhavanassa, mahādayatā panassa paramparahetu, duṭṭhu khanati kāyikaṃ assādanti’dupubbā khanismā’ ‘‘kvī’’ti (5-4) kvi, dukkhaṃ kāyikadukkha vedanā, kīdisanti āha-’anantarūpa’nti, sabhāvavacano yaṃ rūpasaddo ‘‘piyarūpa’’ntiādīsuviya, te ca dukkhasabhāvā (anantā) anantakāraṇānaṃ vasena, tasmā anantaṃ rūpaṃ sabhāvo assāti anantarūpaṃ, taṃ dukkhaṃ anubhavī vindī, kimivāti āha-‘sukhaṃ vā’ti, suṭṭhu khanati kāyikaṃ ābādhanti [Pg.5] sukhaṃ, ivasaddo sadhammattasaṅkhātopamājotako, sadhammattañhi upamā, vuttañhi ‘‘upamānopameyyānaṃ, sadhammattaṃ siyo pamā’’ti, kiṃ vuttaṃ hoti ‘‘aniṭṭhānubhavanasabhāvāyāpi dukkhavedanāya anubhavanasabhāvasāmaññena ajjhāsayasampattivisesayogā mahākāruṇikassa sukhena sadisatāpattihotīti dukkhampi samānaṃ taṃ sukhamiva vindī’’ti. Kathamaññathā vaṭṭadukkhato sakalalokassa samuddharaṇaṃ siyāti, athavā sukhamiva sukhaṃ vindanto viya anaññavindiyamapi tādisaṃ dukkhaṃ sakalalokahitāva hitamanatāya vindīti attho, tenāha ‘akhinnarūpo’ti, akhinnaṃ parissamamappattaṃ rūpaṃ sabhāvo assāti viggaho. འདིར་ཚིག་སོ་སོའི་དོན་ནི། “ཡོ་” (གང་ཞིག་) ཞེས་པ་ནི་མ་ངེས་པའི་ཚིག་ཡིན་ལ། འདིར་ “ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་” ཞེས་པའི་སྒྲ་ལ་ལྟོས་ནས་སྐྱེས་པའི་རྟགས་སུ་གྱུར་ཏོ། །དེས་ན་འདིར་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཡོན་ཏན་གྱི་ཁྱད་པར་རྣམས་ནི་ཡོན་ཏན་དེ་དག་འཛིན་པའི་གང་ཟག་ཁྱད་པར་ཅན་མཚོན་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །“དཱ་ཡ་ཏི་” (སྙིང་རྗེ་བྱེད་པ་) ནི་སྡུག་བསྔལ་བསལ་ནས་གཞན་ལ་བདེ་བ་སྦྱིན་པའོ། །ཡང་ན། སྐྱེས་བུ་དམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་བསྟེན་པར་བྱ་བ་འམ་རང་གི་རྒྱུད་ལ་འཇུག་པར་བྱེད་པས་ན་ “དཱ་ཡཱི་ཡ་ཏི་” ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན། གཞན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་འཇོམས་པར་བྱེད་པས་ན་ “དཱ་ཡ་ཏི་” ཞེས་བྱའོ། །ཡང་ན། གཞན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་བླངས་ནས་དེའི་དབང་གིས་རང་གི་སྙིང་ལ་གདུང་བ་བྱེད་པས་ན་ “དཱ་ཡཱ་” (སྙིང་རྗེ་) ཞེས་བྱ་སྟེ། “དཱ་ཡ་ནི་སྦྱིན་པ་དང་། འགྲོ་བ་དང་། འཚེ་བ་དང་། ལེན་པ་ལའོ། །” ཞེས་པའི་བྱིངས་ལས། “བུད་མེད་ཀྱི་རྟགས་ལ་ཨ་རྐྱེན་ནོ། །” ཞེས་པས་ཨ་རྐྱེན་སྦྱར་རོ། །ཡུལ་ཆེ་བའི་ཕྱིར་ཆེན་པོ་འམ་བསྔགས་པར་འོས་པའི་སྙིང་རྗེ་དེ་གང་ལ་མངའ་བ་དེ་ནི་ “མ་ཧཱ་དཱ་ཡོ་” (ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་ཅན་) ཏེ། ཁྱད་པར་གྱི་ལས་འཛིན་པའི་བསྡུ་བའི་ནང་དུ། ཕྱིན་ཆད་འཆད་པར་འགྱུར་བའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཚོགས་བསགས་པ་དང་སྡུག་བསྔལ་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་རྒྱུའི་ཚིག་འདི་ཡིན་ནོ། །ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་ལས་སྐྱེས་པས་ན་ “ཛ་ནཱ་” (སྐྱེ་བོ་) སྟེ་སེམས་ཅན་གྱི་འཇིག་རྟེན་ནོ། །འདིས་ནི་ཟག་པ་ཟད་པ་རྣམས་ཀྱང་འདུས་ཏེ། དེ་དག་ལའང་མཐོང་བའི་ཆོས་ལ་བདེ་བར་གནས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཕན་པ་སྦྱིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱི་ཚོགས་ནི་ “ཛ་ན་ཏཱ་” (སྐྱེ་བོའི་ཚོགས་) སྟེ། དེའི་ཕན་པ་དང་འཕེལ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་མཐའ་དག་ལས་ཐར་པའི་མྱང་འདས་ཀྱི་བདེ་བའི་སྐལ་བ་ཅན་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །འདི་ནི་ “སམ་པཱུ་ར་ཡཾy” (རྫོགས་པར་བྱེད་པ་) དང་ “དུཀྑ་མ་ནུ་བྷ་ཝཱི་” (སྡུག་བསྔལ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་) ཞེས་པ་འདི་གཉིས་དང་འབྲེལ་ལོ། །“སམ་བོ་དྷི་” (བྱང་ཆུབ་) ཞེས་པ་འདིར་ “སམ་” ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་རང་ཉིད་ཅེས་པའི་དོན་ཏོ། །དེས་ན་གཞན་ལས་མ་བསྟན་པར་རང་ཉིད་ཀྱིས་བདེན་པ་བཞི་རྟོགས་ཤིང་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་བྱེད་པས་ན་ “སམ་བོ་དྷི་” ཞེས་བྱ་སྟེ། སམ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་བུདྷ་བྱིངས་ལས་ “ཨི་” ཞེས་པའི་རྐྱེན་སྦྱར་རོ། །བག་ཆགས་དང་བཅས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་མཐའ་དག་སྤོང་བར་བྱེད་པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་གྱི་ཡེ་ཤེས་དེ་ལ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་དོ། །ཡང་དག་པར་འཐོབ་པར་བྱེད་པས་ན་ “སམ་པཱ་པ་ཀཾ” (ཐོབ་པར་བྱེད་པ་) སྟེ། བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་བྱེད་པ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའི་བསྡུ་བའོ། །“ཀིཾ” (ཅི་ཞིག་) ནི་ཆོས་ཀྱི་ཚོགས་ཏེ། འདིར་ཆོས་ཀྱི་སྒྲས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཆོས་རྣམས་དང་གཏོང་བ་ཆེན་པོ་ལྔ་ལ་སོགས་པ་འདོད་དོ། །དེ་དག་ནི་རང་ཉིད་འཛིན་པ་པོ་ལ་འཛིན་པར་བྱེད་ཅིང་། བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་མཐུ་དང་ལྡན་པས་གཞན་དག་ཀྱང་འཛིན་པར་བྱེད་པས་ན་ “ཆོས་” ཞེས་བྱ་སྟེ། “དྷ་ར་ནི་འཛིན་པ་ལའོ། །” ཞེས་པའི་བྱིངས་ལས་རྐྱེན་སྦྱར་རོ། །ཆོས་རྣམས་ཀྱི་ཚོགས་སམ། ཆོས་ཉིད་སྐྱེས་པ་སྟེ། བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པར་བྱེད་པའི་ཆོས་ཀྱི་ཚོགས་དེ་ནི་ཁྱད་པར་གྱི་ལས་འཛིན་པའི་བསྡུ་བའོ། །འདི་ནི་ “སམ་པཱུ་ར་ཡཾ” (རྫོགས་པར་བྱེད་པ་) ཞེས་པའི་ལས་སོ། །“སམ་པཱུ་ར་ཡཾ” ཞེས་པ་ནི་སྦྱོར་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ལྡན་པས། མར་མེ་མཛད་ཀྱི་ཞབས་དྲུང་དུ་ལག་ཏུ་བབས་པའི་མྱང་འདས་ཀྱང་དོར་ནས། བཤད་མ་ཐག་པའི་སྙིང་རྗེའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པས་བསིལ་བར་གྱུར་པའི་ཐུགས་ཀྱིས། “ཤིན་ཏུ་བཟོད་པར་དཀའ་བའི་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་དུ་ལྷུང་བའི་སེམས་ཅན་འདི་དག་སྡུག་བསྔལ་ཆེན་པོ་དེ་ལས་ཇི་ལྟར་ཐར་བར་བྱ་” ཞེས་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ལས་ཐར་བའི་རྒྱུ་གཅིག་པུ་དེ་ཉིད་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པར་བྱེད་ཅིང་། འཕེལ་བ་དང་ཡངས་ཤིང་རྒྱ་ཆེ་བར་བྱེད་པ་ལ་བརྗོད་དོ། །འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་རྒྱུ་ཉིད་ཡིན་ལ། ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་ནི་དེའི་བརྒྱུད་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ། །ལུས་ཀྱི་བདེ་བ་ངན་པར་འཇོམས་པས་ན་ “དུཀྑཾ” (སྡུག་བསྔལ་) སྟེ། དུ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ཁ་ན་བྱིངས་ལས་རྐྱེན་སྦྱར་རོ། །སྡུག་བསྔལ་ནི་ལུས་ཀྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བའོ། །ཇི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། “ཨ་ནནྟ་རཱུ་པཾ” (མཐའ་ཡས་པའི་རང་བཞིན་) ཞེས་གསུངས་ཏེ། འདིར་རཱུ་པའི་སྒྲ་ནི་ “པི་ཡ་རཱུ་པཾ” (ཡིད་དུ་འོང་བའི་རང་བཞིན་) ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་རང་བཞིན་གྱི་ཚིག་ཡིན་ལ། སྡུག་བསྔལ་གྱི་རང་བཞིན་དེ་དག་ནི་རྒྱུ་མཐའ་ཡས་པའི་དབང་གིས་མཐའ་ཡས་པ་ཡིན་པས། མཐའ་ཡས་པའི་རང་བཞིན་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་ “ཨ་ནནྟ་རཱུ་པཾ” སྟེ། སྡུག་བསྔལ་དེ་ཉིད་ཉམས་སུ་མྱོང་ཞིང་རྟོགས་སོ། །ཅི་ལྟ་བུ་ཞེ་ན། “བདེ་བ་བཞིན་ནོ་” ཞེས་གསུངས་ཏེ། ལུས་ཀྱི་གདུང་བ་ལེགས་པར་འཇོམས་པས་ན་ “སུཀྑཾ” (བདེ་བ་) འོ། །“བཞིན་” ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་ཆོས་མཐུན་པ་ཉིད་མཚོན་པའི་དཔེ་སྟེ། ཆོས་མཐུན་པ་ཉིད་ནི་དཔེ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཇི་སྐད་དུ། “དཔེ་དང་དཔེར་བྱ་བ་དག་གི །ཆོས་མཐུན་པ་ནི་དཔེ་རུ་བཤད། །” ཅེས་པ་ལྟར་རོ། །ཅི་ཞིག་བཤད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། “མི་འདོད་པ་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཚོར་བ་ཡིན་ནའང་། ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་རང་བཞིན་ཐུན་མོང་བ་ཉིད་དང་། བསམ་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཁྱད་པར་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར། ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་ཅན་ལ་བདེ་བ་དང་མཚུངས་པར་འགྱུར་བས། སྡུག་བསྔལ་ཡིན་ནའང་དེ་ཉིད་བདེ་བ་བཞིན་དུ་ཉམས་སུ་མྱོང་ངོ་། །” ཞེས་པའོ། །གཞན་དུ་ན་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་ལས་འཇིག་རྟེན་མཐའ་དག་ཇི་ལྟར་སྒྲོལ་བར་འགྱུར། ཡང་ན། བདེ་བ་ཉམས་སུ་མྱོང་བ་བཞིན་དུ། གཞན་གྱིས་མྱོང་བར་མི་ནུས་པའི་སྡུག་བསྔལ་དེ་ལྟ་བུ་ཡང་། འཇིག་རྟེན་མཐའ་དག་གི་ཕན་པ་ལ་གཞོལ་བའི་བསམ་པས་ཉམས་སུ་མྱོང་བའི་དོན་ཏོ། །དེས་ན་ “ཨ་ཁིནྣ་རཱུ་པོ་” (སྐྱོ་བ་མེད་པའི་རང་བཞིན་ཅན་) ཞེས་གསུངས་ཏེ། སྐྱོ་བ་དང་ངལ་བ་མེད་པའི་རང་བཞིན་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་དེའི་དོན་ཏོ།། Taṃ dhammarājanti yoti aniyamaniddiṭṭhassa vuttaguṇavisesādhāra puggalassaniyamanavacanaṃ, dhammena rājati no adhammenāti vā, attanā paṭividdhassa sāmibhāvena dhammassa rājā sāmīti vā, attanā paṭivijjhiyamāne dhamme paṭivijjhantova tattha rājati dippatīti vā, parūpakāravasena tadatthāyeva paṭipannattā paresaṃ dhammaṃ rājeti pakāsetīti vā dhammarājā, taṃ dhammarājaṃ namitvāti sambandho, namassitvāti attho, kīdisanti āha-‘jitamāravīraṃ sudhanta sovaṇṇanibha’nti. Tattha māro ca so vīrocāti māravīro jito vidtedhastabalo māravīro nāti jitamāravīro, taṃ, kiñcāpi devaputtakilesābhisaṅkhāramaccukkhandha mārā-nena jitā eva, tathāpi vīrasaddasannidhānena devaputtamāre gahite taṃvijayā aññepi jitā eva nāma hontīti viññeyyaṃ, suṭṭhu dhantaṃ dhamitaṃ uddharitaṃ sudhantaṃ, suvaṇṇameva sovaṇṇaṃ, sudhanta ca taṃ sovaṇṇañca, tasseva nibhā sobhā asseti samāso, athavā sudhantañca taṃ suvaṇṇaṃ ceti samāse tassidanti ‘‘ṇo’’ti (4-34) ṇappaccaye ‘‘majjhe’’ti (4-126) majjhavuddhiyaṃ sudhantasovaṇṇaṃ paṭimārūpaṃ, tena nibho sadiso, taṃ. དེ་ལ་ 'ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དེ་ལའོ་' ཞེས་པའི་ 'གང་' ཞེས་པ་ནི་ངེས་པ་མེད་པར་བསྟན་པའི་བརྗོད་ཟིན་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་ཁྱད་པར་གྱི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་གང་ཟག་ངེས་པར་བྱེད་པའི་ཚིག་སྟེ། ཆོས་ཀྱིས་མཛེས་པར་བྱེད་པས་ན་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་སྟེ་ཆོས་མ་ཡིན་པས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན། བདག་ཉིད་ཀྱིས་རྟོགས་པའི་ཆོས་ཀྱི་བདག་པོའི་དངོས་པོས་ན་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་སྟེ་བདག་པོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །ཡང་ན། བདག་ཉིད་ཀྱིས་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཆོས་ལ་རྟོགས་བཞིན་པ་ཉིད་དུ་དེ་ལ་མཛེས་ཤིང་གསལ་བར་བྱེད་པས་སོ། །ཡང་ན། གཞན་ལ་ཕན་གདགས་པའི་དབང་གིས་དེའི་དོན་ཉིད་དུ་ཞུགས་པས་གཞན་དག་ལ་ཆོས་མཛེས་པར་བྱེད་དེ་གསལ་བར་བྱེད་པས་ན་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོའོ། །'ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ནས་' ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བ་སྟེ། ཕྱག་བྱས་ནས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ལ་ཞེ་ན། 'བདུད་ཀྱི་དཔའ་བོ་ལས་རྒྱལ་ཞིང་ལེགས་པར་བཏུལ་བའི་གསེར་གྱི་མདོག་དང་མཚུངས་པ་' ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་བདུད་ཀྱང་དེ་ཉིད་དཔའ་བོ་ཡང་ཡིན་པས་ན་བདུད་ཀྱི་དཔའ་བོའོ། །བདུད་ཀྱི་དཔའ་བོ་ལས་རྒྱལ་ཞིང་སྟོབས་བཅོམ་པ་ནི་བདུད་ཀྱི་དཔའ་བོ་ལས་རྒྱལ་བ་སྟེ། དེ་ལའོ། །ལྷའི་བུ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་དང་། འདུ་བྱེད་དང་། འཆི་བདག་དང་། ཕུང་པོའི་བདུད་རྣམས་འདིས་བཅོམ་པ་ཉིད་ཡིན་མོད་ཀྱང་། འོན་ཀྱང་དཔའ་བོའི་སྒྲ་དང་ཉེ་བར་སྦྱར་བས་ལྷའི་བུའི་བདུད་བཟུང་བས་དེ་ལས་རྒྱལ་བས་གཞན་རྣམས་ཀྱང་རྒྱལ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །ལེགས་པར་བཏུལ་བ་ནི་ལེགས་པར་བསྲེགས་ཤིང་ཕྱུང་བ་སྟེ་ལེགས་པར་བཏུལ་བའོ། །གསེར་ཉིད་ནི་སོ་ཝཎྞའོ། །ལེགས་པར་བཏུལ་བ་ཡང་དེ་ཉིད་གསེར་ཡང་ཡིན་པས་ལེགས་པར་བཏུལ་བའི་གསེར་ཏེ། དེའི་མདོག་གམ་མཛེས་པ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན་དེ་སྐད་དུ་བསྡུས་སོ། །ཡང་ན། ལེགས་པར་བཏུལ་བའི་གསེར་ཞེས་པའི་ཚིག་བསྡུས་པ་ལ། དེའི་འདི་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་དུ་ 'ཎོ་' ཞེས་པའི་ཎ་རྐྱེན་དང་། 'མཛེ་' ཞེས་པས་དབུས་འཕེལ་བར་བྱས་པས་ལེགས་པར་བཏུལ་བའི་གསེར་གྱི་སྐུ་བརྙན་ཏེ། དེ་དང་མཚུངས་ཤིང་འདྲ་བ་དེ་ལའོ། ། Ettāvatā ca – འདི་ཙམ་གྱིས་ནི། Hetu phalaṃ parattho ca, sabbopi thutisaṅgaho; Hetu sambodhito, pubbeva, yamaññaṃ tatoparīti. རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་གཞན་དོན་ཉིད་། །བསྟོད་པའི་བསྡུ་བ་མཐའ་དག་སྟེ། །རྒྱུ་ནི་བྱང་ཆུབ་སྔོན་ཉིད་དེ། །གཞན་ནི་དེ་ཡི་གོང་ཉིད་དོ། ། Vuttahetuphalasattopakāravasena [Pg.6] buddharatanassa thutipubbakampaṇāmaṃ dassetvā idāni dhammarājena tenāpi pūjanīyassa dhammaratanassa nipaccakāraṃ dassetuṃ‘dhammañca mohandhatamappadhaṃsi’nti āha, tattha ca saddo ‘dhammañca namitvā’ti namassanakriyāya dhammaṃ sampiṇḍeti, kimbhūtanti āha, ‘mohandhatamappadhaṃsi’nti, muyhatīti moho=aññāṇaṃ, andhayati samatthacakkhuviññāṇaparihānenāti andhaṃ, andhañca taṃ tamañceti andhatamaṃ=bāḷhatimiraṃ, mohoyeva taṃsadisatāya andhatamanti mo handhatamaṃ, taṃ padhaṃseti pakārena nāseti sīlenāti mohandhatamappadhaṃsī, pasaddassapakāsanatthaṃ hitvā pakāratthasseva gahaṇato pariyattiyā saha– གསུངས་ཟིན་པའི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་དང་སེམས་ཅན་ལ་ཕན་འདོགས་པའི་དབང་གིས་སངས་རྒྱས་དཀོན་མཆོག་ལ་བསྟོད་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ཕྱག་འཚལ་བ་བསྟན་ནས། ད་ནི་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དེས་ཀྱང་མཆོད་པར་བྱ་བའི་ཆོས་དཀོན་མཆོག་ལ་གུས་པར་བྱ་བ་བསྟན་པའི་ཕིྱར། 'གཏི་མུག་གི་མུན་ནག་འཇོམས་པའི་ཆོས་ལའང་' ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ 'ཕྱག་འཚལ་ནས་' ཞེས་པའི་ཕྱག་བྱེད་པའི་བྱ་བ་དང་ 'ཆོས་ལའང་' ཞེས་པའི་ 'ཀྱང་' སྒྲས་ཆོས་སྡུད་པར་བྱེད་དོ། །ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ལ་ཞེ་ན། 'གཏི་མུག་གི་མུན་ནག་འཇོམས་པ་' ཞེས་གསུངས་ཏེ། རྨོངས་པར་བྱེད་པས་ན་གཏི་མུག་སྟེ་མ་རིག་པའོ། །མིག་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་མཐུ་ཉམས་པར་བྱེད་པས་ན་ལོང་བ་སྟེ། ལོང་བ་ཡང་དེ་ཉིད་མུན་པ་ཡང་ཡིན་པས་ན་ལོང་བའི་མུན་པ་སྟེ་མུན་ནག་ཆེན་པོའོ། །གཏི་མུག་ཉིད་དེ་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར་ལོང་བའི་མུན་པ་སྟེ་གཏི་མུག་གི་མུན་ནག་གོ །དེ་ཉིད་རབ་ཏུ་འཇོམས་ཤིང་རྣམ་པ་ཀུན་ཏུ་མེད་པར་བྱེད་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ཡིན་པས་ན་གཏི་མུག་གི་མུན་ནག་འཇོམས་པའོ། །'པ་' སྒྲ་ནི་གསལ་བར་བྱེད་པའི་དོན་སྤངས་ནས་རྣམ་པའི་དོན་ཉིད་བཟུང་བས་ལུང་གི་ཆོས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ། Sotāpattādayo maggā,cattāro tapphalānica; Cattāri atha nibbānaṃ, dhammā lokuttarā navāti. རྒྱུན་ཞུགས་ལ་སོགས་ལམ་བཞི་དང་། །དེ་ཡི་འབྲས་བུ་བཞི་ཉིད་དང་། །དེ་བཞིན་མྱ་ངན་འདས་པ་སྟེ། །འཇིག་རྟེན་འདས་པའི་ཆོས་དགུའོ། ། Vuttanavalokuttarammo gahitāti viññātabbaṃ, aññathā arahattamaggova gayheyya, kasmā panettha mohasseva pahānaṃ vuttaṃ, netaresanti tammūlakattā sabbakilesānaṃ, tappahānasmiñhi vuccamāne tammukhenetaresampi pahānaṃ vuttameva hotīti. གསུངས་ཟིན་པའི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་དགུ་པོ་བཟུང་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། །གཞན་དུ་ན་དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་ཉིད་བཟུང་བར་འགྱུར་རོ། །ཅིའི་ཕྱིར་འདིར་གཏི་མུག་ཉིད་སྤོང་བ་གསུངས་ཀྱི་གཞན་དག་མ་ཡིན་ཞེ་ན། ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་དེའི་རྩ་བ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་སྤངས་པ་གསུངས་པས་ན་དེའི་སྒོ་ནས་གཞན་རྣམས་ཀྱང་སྤངས་པ་ཉིད་དུ་གསུངས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། Evaṃ dhammaratanassa namakkāraṃ dassetvā idāni tadādhārabhūtasaṅgharatanaṃ namassituṃ ‘saṅghaṃ tathā saṅghaṭitaṃ guṇehī’ti vuttaṃ, tattha tathāsaddo samuccaye vā, vacoyuttiyaṃ vā, vacoyuttipakkhe ca saddo ānetvā sambandhitabbo, kilesādayo saṃhanati hiṃsatīti saṅgho, saṃpubbato hanatismā kvimhi ‘‘kvimhi ghoparipaccasamo hī’’ti (5.100) hanassa gho, kilesahiṃsanañcettha tadaṅgādivasena gahitaṃ, guṇehīti sāmaññaniddesato sammutisaṅghena saddhiṃ དེ་ལྟར་ཆོས་ཀྱིས་དཀོན་མཆོག་ལ་ཕྱག་འཚལ་བ་བསྟན་ནས། ད་ནི་དེའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་དགེ་འདུན་དཀོན་མཆོག་ལ་ཕྱག་འཚལ་བའི་ཕྱིར། 'དེ་བཞིན་ཡོན་ཏན་གྱིས་འདུས་པའི་དགེ་འདུན་ལའང་' ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ 'དེ་བཞིན་' ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་སྡུད་པ་ལ་འཇུག་གམ། ཡང་ན་ཚིག་གི་སྦྱོར་བ་ལ་འཇུག་སྟེ། ཚིག་གི་སྦྱོར་བའི་ཕྱོགས་ལ་ 'ཀྱང་' སྒྲ་བཀུག་ནས་སྦྱར་བར་བྱའོ། །ཉོན་མོངས་པ་ལ་སོགས་པ་འཇོམས་ཤིང་གནོད་པར་བྱེད་པས་ན་དགེ་འདུན་ཏེ། སཾ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ཧན་ལས་ཀྭི་རྐྱེན་ལ། 'ཀྭི་ལ་གྷོ་རྐྱེན་གྱི་རྗེས་སུ་ཧན་ལ་ཧའོ' ཞེས་པས་ཧན་གྱི་ཧ་ལ་གྷའོ། །འདིར་ཉོན་མོངས་པ་འཇོམས་པ་ནི་ཡན་ལག་གིས་སྤོང་བ་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་བཟུང་བའོ། །'ཡོན་ཏན་གྱིས་' ཞེས་སྤྱིར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་དགེ་འདུན་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ། Cattāro ca paṭipannā, cattāro ca phaleṭhitā; Esa saṅgho ujubhūto, paññāsīlasamāhitoti. ཞུགས་པ་བཞི་དང་འབྲས་གནས་བཞི། །འདི་ནི་དགེ་འདུན་དྲང་པོ་སྟེ། །ཤེས་རབ་ཚུལ་ཁྲིམས་ཏིང་འཛིན་ལྡན། ། Vuttaaṭṭhaariyapuggalā [Pg.7] gayhanti, guṇehīti lokiyalokuttarehi sīlādiguṇehi, saṅghaṭitanti saṃhataṃ. གསུངས་ཟིན་པའི་འཕགས་པའི་གང་ཟག་བརྒྱད་པོ་བཟུང་བར་བྱའོ། །'ཡོན་ཏན་གྱིས་' ཞེས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་གྱིས་སོ། །'འདུས་པ་' ཞེས་པ་ནི་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་འདུས་པའོ། ། Evamanantarāyena ganthaparisamāpanatthamananta guṇavisiṭṭhalokattayaggasīkhāmaṇibhūtassa ratanattayassa paṇāmaṃ dassetvā idāni gantha kattādiyathāvuttatthopadassana pubbaṅgamamattanā samārabhitabbaṃ gantha karaṇaṃ paṭiññātukāmo’yo iddhimantesū’tiādimāha, tattha ‘yo’ti imassa ‘tannāmadheyyenā’ti iminā sambandho, etāya sattā ijjhanti iddhā vuddhā ukkaṃsagatā hontīti iddhi=iddhividhādayo lokiyā lokuttarā ca sā etesamatthīti iddhimanto, tesu iddhimantesu, iddhimantānaṃ mahāsāvakānaṃ majjheti attho, mahattappattoti mahattaṃ mahantabhāvaṃ gato, tannāmadheyyenāti tasseva nāmadheyyamassāti tannāmadheyyo, tena, tapodhanenāti muninā, kiṃ vuttaṃ hoti- ‘‘etadaggaṃ bhikkhave mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ iddhimantānaṃ yadidaṃ moggallāno’’ti bhagavatā iddhimantesu etadagge ṭhapito mahāmoggallānatthero nāma yo dutiyo aggasāvako… (tena samānanāmadheyyenāti) tamapadisanto-yamācariyo anuddhatabhāvena ujunākkamena nāmādikamavatvā vaṅkavuttiyā attano moggallānoti nāmaṃ mahāsāmiṭṭhānantarappattiṃ kālocitapaññā veyyattiyaṃ buddhasāsanopakāritādiñca vibhāveti. ‘Yaṃ racita’nti sambandho, racitanti kataṃ, kinti āha saddasattha’nti, saddasatthaṃ nāma sutta, saddalakkhaṇabyākaraṇādyaparanāmadheyyaṃ, suttaṃ(hi) ‘saddā (lakkhīyanti) sāsīyanti anusāsīyanti pakatippaccayādivibhāgakappanāya etenā’ti saddalakkhaṇanti ca ‘byākarīyanti saddanipphādanavasena kathīyanti etenā’ti byākaraṇanti ca vuccati, aparampana vutyādi tadupakaraṇabhāvena saddasatthaṃ saddalakkhaṇaṃ byākaraṇanti ca vuccatīti daṭṭhabbaṃ, anunanti tabbisesanaṃ, asesalakkhiyopasaṅgāhakabhāvena vattabbassāparassābhāvā sampuṇṇanti attho, athāti anantaratthe nipāto, saddasattharacanānantaranti attho, tasseti saddasatthassa, vutti ca [Pg.8] samāsā katāti sambandho, suttaṃ vivarīyati etāyāti vutti, samassate saṅkhipīyatīti samāsā. དེ་ལྟར་བར་ཆད་མེད་པར་བསྟན་བཅོས་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། མཐའ་ཡས་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་ཁྱད་པར་དང་ལྡན་ཞིང་འཇིག་རྟེན་གསུམ་གྱི་གཙུག་གི་ནོར་བུ་ལྟ་བུར་གྱུར་པའི་དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་ཕྱག་འཚལ་བ་བསྟན་ནས། ད་ནི་བསྟན་བཅོས་རྩོམ་པ་པོ་ལ་སོགས་པ་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་དོན་ཉེ་བར་བསྟན་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བས། བདག་ཉིད་ཀྱིས་བརྩམ་པར་བྱ་བའི་བསྟན་བཅོས་རྩོམ་པར་དམ་བཅའ་བར་འདོད་པས། 'གང་ཞིག་རྫུ་འཕྲུལ་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ 'གང་ཞིག་' ཞེས་པ་འདི་ནི་ 'དེའི་མཚན་ཅན་' ཞེས་པ་འདི་དང་འབྲེལ་ལོ། །འདིས་སེམས་ཅན་རྣམས་འགྲུབ་པར་བྱེད་དེ། འཕེལ་ཞིང་ཁྱད་པར་དུ་འགྱུར་བས་ན་རྫུ་འཕྲུལ་ཏེ། རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྣམ་པ་ལ་སོགས་པ་འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་རྣམས་སོ། །དེ་དག་འདི་རྣམས་ལ་ཡོད་པས་ན་རྫུ་འཕྲུལ་ལྡན་པ་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་གི་ནང་ནས་ཏེ་རྫུ་འཕྲུལ་ལྡན་པའི་ཉན་ཐོས་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་དབུས་སུ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །'ཆེན་པོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་' ཞེས་པ་ནི་ཆེན་པོའི་དངོས་པོར་སོང་བའོ། །'དེའི་མཚན་ཅན་' ཞེས་པ་ནི་དེའི་མཚན་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན་དེའི་མཚན་ཅན་ཏེ། དེས་སོ། །'དཀའ་ཐུབ་ཀྱི་ནོར་ལྡན་' ཞེས་པ་ནི་ཐུབ་པས་སོ། །ཅི་ཞིག་བཤད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། "དགེ་སློང་དག་ང་ཡི་ཉན་ཐོས་དགེ་སློང་རྫུ་འཕྲུལ་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་མཆོག་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ་མོའུ་འགལ་གྱི་བུའོ། །" ཞེས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་རྫུ་འཕྲུལ་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་མཆོག་ཏུ་བཞག་པ། གནས་བརྟན་མོའུ་འགལ་གྱི་བུ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ཉན་ཐོས་མཆོག་གཉིས་པ་གང་ཡིན་པ་དེའོ། །(དེ་དང་མཚན་མཚུངས་པ་དེས་སོ་) ཞེས་དེ་ཉིད་མཚོན་པར་བྱེད་དེ། སློབ་དཔོན་གྱིས་ང་རྒྱལ་མེད་པའི་ཚུལ་གྱིས་དྲང་པོའི་སྒོ་ནས་རང་གི་མིང་ལ་སོགས་པ་མ་བརྗོད་པར། གྱ་གྱུའི་སྒོ་ནས་རང་གི་མིང་མོའུ་འགལ་གྱི་བུ་ཞེས་པ་དང་། བདག་པོ་ཆེན་པོའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པ་དང་། དུས་སུ་བབས་པའི་ཤེས་རབ་དང་མཁས་པའི་དངོས་པོ་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་ལ་ཕན་འདོགས་པ་ལ་སོགས་པ་གསལ་བར་བྱེད་དོ། །'གང་ཞིག་བརྩམས་པ་' ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བ་སྟེ། བརྩམས་པ་ནི་བྱས་པ་འོ། །ཅི་ཞིག་ཞེ་ན། 'སྒྲའི་བསྟན་བཅོས་' ཞེས་གསུངས་ཏེ། སྒྲའི་བསྟན་བཅོས་ཞེས་པ་ནི་མདོ་དང་། སྒྲའི་མཚན་ཉིད་དང་། བརྡ་སྤྲོད་པ་ལ་སོགས་པའི་མིང་གཞན་ཅན་ནོ། །མདོ་ནི་ 'འདིས་གཞི་དང་རྐྱེན་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བ་བརྟག་པའི་སྒོ་ནས་སྒྲ་རྣམས་མཚོན་པར་བྱེད་དམ། བསྟན་པར་བྱེད་དམ། རྗེས་སུ་སྟོན་པར་བྱེད་པས་ན་' སྒྲའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་ཀྱང་བྱ་ལ། 'འདིས་སྒྲ་གྲུབ་པའི་དབང་གིས་རྣམ་པར་འབྱེད་པར་བྱེད་པས་ན་' བརྡ་སྤྲོད་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །གཞན་ཡང་འགྲེལ་པ་ལ་སོགས་པ་དེའི་ཡན་ལག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་སྒྲའི་བསྟན་བཅོས་དང་། སྒྲའི་མཚན་ཉིད་དང་། བརྡ་སྤྲོད་པ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་བར་ལྟ་བར་བྱའོ། །'མ་ཚང་བ་མེད་པ་' ཞེས་པ་ནི་དེའི་ཁྱད་པར་ཏེ། མཚོན་པར་བྱ་བ་མཐའག་སྡུད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་བརྗོད་པར་བྱ་བ་གཞན་མེད་པས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །'དེ་ནས་' ཞེས་པ་ནི་དེའི་འོག་ཏུ་འཇུག་པའི་ཚིག་ཕྲད་དེ། སྒྲའི་བསྟན་བཅོས་བརྩམས་པའི་འོག་ཏུ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །'དེའི་' ཞེས་པ་ནི་སྒྲའི་བསྟན་བཅོས་དེའི་འོ། །'འགྲེལ་པ་དང་བསྡུས་པ་བྱས་པ་' ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བ་སྟེ། འདིས་མདོ་རྣམ་པར་འབྱེད་པས་ན་འགྲེལ་པའོ། །བསྡུ་ཞིང་ཉུང་ངུར་བྱེད་པས་ན་བསྡུས་པའོ། ། Tassāpīti vuttiyāpi, saṅgahetvā saddavasena saṅkucitaṃ viya katvā khipanaṃ saṅkhepo, tassa nayo kamo saṅkhepanayo, tena, bhovāti yo saddasatthassa vuttiyā ca kattā so eva, idāni suttavuttiracanānantaramavasarappatte imasmiṃ kāle, samārabheyya sammā ārambhaṃ kareyya bahunnaṃ kriyākkhaṇānamādibhūtaṃ kriyākkhaṇamanutiṭṭheyya, kinti saṃvaṇṇanaṃ, saṃvaṇṇīyati attho etāyāti saṃvaṇṇanā, pañcīyati vipañcīyati byattī karīyati vutti attho etāyāti vā, taṃ pañcayatīti vā laddhanāmapañcikā, taṃ. 'དེའི་ཡང་' ཞེས་པ་ནི་འགྲེལ་པའི་ཡང་ངོ་། །བསྡུས་ནས་སྒྲའི་དབང་གིས་བསྐུམ་པ་ལྟར་བྱས་ཏེ་འཇོག་པ་ནི་བསྡུས་པ་སྟེ། དེའི་ཚུལ་ལམ་རིམ་པ་ནི་བསྡུས་པའི་ཚུལ་ལོ། །དེས་སོ། །'ཀྱེ་' ཞེས་པ་ནི་སྒྲའི་བསྟན་བཅོས་དང་འགྲེལ་པ་རྩོམ་པ་པོ་དེ་ཉིད་དོ། །'ད་ནི་' ཞེས་པ་ནི་མདོ་དང་འགྲེལ་པ་བརྩམས་པའི་འོག་ཏུ་སྐབས་སུ་བབས་པའི་དུས་འདི་ལའོ། །'ཡང་དག་པར་བརྩམ་པར་བྱའོ་' ཞེས་པ་ནི་ལེགས་པར་འགོ་རྩོམ་པར་བྱ་སྟེ། བྱ་བའི་སྐད་ཅིག་མ་མང་པོའི་ཐོག་མར་གྱུར་པའི་བྱ་བའི་སྐད་ཅིག་མ་ལ་འཇུག་པར་བྱའོ། །ཅི་ཞིག་ཞེ་ན། 'རྣམ་པར་བཤད་པ་' སྟེ། འདིས་དོན་རྣམ་པར་བཤད་པས་ན་རྣམ་པར་བཤད་པའོ། །ཡང་ན། འདིས་འགྲེལ་པའི་དོན་རྒྱས་པར་བྱེད་ཅིང་གསལ་བར་བྱེད་པས་སམ། དེ་རྒྱས་པར་བྱེད་པས་ན་ 'པཉྩི་ཀཱ་' (དཀའ་འགྲེལ་) ཞེས་པའི་མིང་ཐོབ་པ་དེའོ། ། Evamattanā karaṇīyasatthampaṭijānitvā tadanantaraṃ ‘‘dve me bhikkhave paccayā sammādiṭṭhiyā uppādāya (katame dve) parato ca ghoso (ajjhattañca) yoniso manasikāro’’ti vacanato sammāsavanapaṭibaddhā sabbāpi sāsana (ppaṭi) sampattīti sāsanappaṭipattiyā byākaraṇassa mūlakāraṇattā taṃ savane sādhujane niyojento ‘taṃ sārabhūta’ntiādimāha, tattha tanti yasaddavirahepi adhikatattā saṃvaṇṇanaṃ parāmasati, taṃ suṇantū’ti sambandho, sādhūti savanakriyāvisesanaṃ, atthānurūpaṃ byañjanaṃ, byañjanānurūpañca atthaṃsallakkhetvā anaññamanā hutvā sakkaccaṃ suṇantūti attho suvaṇṇabhājane nikkhittasīhavasāviya avinassamānaṃ katvā hadaye ṭhapanavasena, sakkaccasavanameva hi sotūnamatthāvahaṃ hotīti, santoti savanakriyāya kattāro dasseti, tathā sātisayabyākaraṇaṃ… tathāvidhā eva sappurisā sādhukaṃ sotukāmā hontīti, kimbhūtanti āha ‘sārabhūta’ntiādi, bhūtasaddo ettha ‘‘bhūtasmiṃ pācittiya’ntiādīsu viya vijjamānattho, phegguttābhāvena apariccajanīyatāya sāro thiraṃ so attho byañjanañca assā atthīti sārā ca sā bhūtāca, atha vā lokiyalokuttaraguṇātisayasādhanekasādhanabhāvato seṭṭhaṭṭhena sārañca sā bhūtācāti sārabhūtā, taṃ gantho yevettha saṅkhepito, attho pana nayaggāhitatāyapi sabbathā dassitoyevāti [Pg.9] vipulaṃ atthaṃ gaṇhātīti vipulatthagāhī, taṃ, vidhīyamānavaṇṇanākkamavisesena byākulassa vaṇṇanākkamassa nirasanato natthi ākulaṃ kiñci assāti anākulaṃ, taṃ, iminā ca kaccāyanavuttivaṇṇanāsu na tathābhāvaṃ dasseti. དེ་ལྟར་བདག་ཉིད་ཀྱིས་བྱ་བའི་བསྟན་བཅོས་ལ་དམ་བཅས་ནས། དེའི་འོག་ཏུ་ "དགེ་སློང་དག་ཡང་དག་པའི་ལྟ་བ་སྐྱེ་བའི་རྐྱེན་འདི་གཉིས་ཡོད་དེ། གཉིས་གང་ཞེ་ན། གཞན་གྱི་སྒྲ་དང་། ནང་གི་ཚུལ་བཞིན་ཡིད་ལ་བྱེད་པའོ། །" ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། ལེགས་པར་ཐོས་པ་ལ་རག་ལས་པ་ནི་བསྟན་པའི་འབྱོར་པ་མཐའ་དག་ཡིན་པས། བསྟན་པའི་སྒྲུབ་པ་ལ་བརྡ་སྤྲོད་པ་ནི་རྩ་བའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེ་ཉན་པ་ལ་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་རྣམས་བསྐུལ་བའི་ཕྱིར། 'སྙིང་པོར་གྱུར་པ་དེ་ཉིད་' ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ 'དེ་ཉིད་' ཞེས་པ་ནི་ 'གང་' ཞེས་པའི་སྒྲ་མེད་ཀྱང་སྐབས་སུ་བབས་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལ་གོ་བར་བྱེད་དེ། 'དེ་ཉིད་ཉོན་ཅིག་' ཅེས་པ་དང་འབྲེལ་ལོ། །'ལེགས་པར་' ཞེས་པ་ནི་ཉན་པའི་བྱ་བའི་ཁྱད་པར་ཏེ། དོན་དང་མཐུན་པའི་ཚིག་དང་། ཚིག་དང་མཐུན་པའི་དོན་ལ་བརྟག་ནས་སེམས་གཞན་དུ་མ་གཡེངས་པར་གུས་པས་ཉོན་ཅིག་ཅེས་པའི་དོན་ཏེ། གསེར་གྱི་སྣོད་དུ་བླུགས་པའི་སེང་གེའི་ཞག་བཞིན་དུ་མ་ཉམས་པར་བྱས་ཏེ་སྙིང་ལ་འཛིན་པའི་སྒོ་ནས་སོ། །གུས་པས་ཉན་པ་ཉིད་ནི་ཉན་པ་པོ་རྣམས་ལ་དོན་གྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །'དམ་པ་རྣམས་' ཞེས་པས་ཉན་པའི་བྱ་བའི་བྱེད་པ་པོ་རྣམས་བསྟན་ཏེ། དེ་ལྟར་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་བརྡ་སྤྲོད་པ་ལ། དེ་ལྟ་བུའི་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་རྣམས་ཉིད་ལེགས་པར་ཉན་པར་འདོད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ལ་ཞེ་ན། 'སྙིང་པོར་གྱུར་པ་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། 'གྱུར་པ་' (བྷཱུཏ) ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་འདིར་ "ཡོད་པ་ལ་ལྟུང་བྱེད་དོ། །" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་ཡོད་པའི་དོན་ཏོ། །སྙིང་པོ་མེད་པ་མ་ཡིན་པས་དོར་བར་མི་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྙིང་པོ་སྟེ་བརྟན་པའོ། །དོན་དང་ཚིག་དེ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན་སྙིང་པོ་ཡང་ཡིན་ལ་གྱུར་པ་ཡང་ཡིན་པས་སྙིང་པོར་གྱུར་པའོ། །ཡང་ན། འཇིག་རྟེན་པ་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་ཁྱད་པར་སྒྲུབ་པའི་ཐབས་གཅིག་པུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མཆོག་གི་དོན་གྱིས་ན་སྙིང་པོ་ཡང་ཡིན་ལ་གྱུར་པ་ཡང་ཡིན་པས་སྙིང་པོར་གྱུར་པ་སྟེ། འདིར་བསྟན་བཅོས་ཉིད་བསྡུས་པ་ཡིན་ཡང་། དོན་ནི་ཚུལ་བཟུང་བའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་བསྟན་པ་ཉིད་ཡིན་པས་དོན་རྒྱ་ཆེན་པོ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་ 'དོན་རྒྱ་ཆེན་པོ་འཛིན་པ་' སྟེ། དེ་ལའོ། །བརྩམ་པར་བྱ་བའི་བཤད་པའི་རིམ་པའི་ཁྱད་པར་གྱིས་འཁྲུགས་པའི་བཤད་པའི་རིམ་པ་བསལ་བའི་ཕྱིར་འཁྲུགས་པ་ཅུང་ཟད་ཀྱང་མེད་པས་ན་ 'མ་འཁྲུགས་པ་' སྟེ། དེ་ལའོ། །འདིས་ནི་ཀཙྩཱ་ཡ་ནའི་འགྲེལ་པའི་བཤད་པ་རྣམས་ལ་དེ་ལྟར་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་ཏོ། ། Tadevamadhikatattāyevāyamācariyo ganthārambhe’mahādayo yo’tiādike paṭipajjitvā dāni attanā vaṇṇanīyassa ganthassādi bhūtaṃ vākyamanadhikataparihāramukhenevopanyasya byākhyātumāha- ‘idhā’tiādi, tattha idhāti imasmiṃ māgadhikasaddalakkhaṇaviracanādhikāre, māgadhānaṃ saddānaṃ idanti māgadhikaṃ, māgadhikaṃ saddalakkhaṇanti visesana samāso, viracayitukāmoti kattukāmo, ratiṃjanetīti ratanaṃ, ramayatī ti (vā) ratanaṃ anappaccayena, athavā yaṃ loke cittīkatādikaṃ ratananti vuccati, idampi taṃ sadisatāya ratananti vuccati, tathācāhu– དེ་ལྟར་སྐབས་སུ་བབས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སློབ་དཔོན་འདིས་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་འགོ་རྩོམ་པ་ལ། 'ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་དང་ལྡན་པ་གང་ཞིག་' ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཞུགས་ནས། ད་ནི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་བཤད་པར་བྱ་བའི་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་ཐོག་མར་གྱུར་པའི་ཚིག་སྐབས་སུ་མ་བབས་པ་སྤོང་བའི་སྒོ་ནས་ཉེ་བར་བཀོད་དེ་བཤད་པའི་ཕྱིར། 'འདིར་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ 'འདིར་' ཞེས་པ་ནི་མ་ག་དྷཱའི་སྒྲའི་མཚན་ཉིད་རྩོམ་པའི་སྐབས་འདི་ལའོ། །མ་ག་དྷཱའི་སྒྲ་རྣམས་ཀྱི་འདི་ཡིན་པས་ན་མ་ག་དྷཱའོ། །མ་ག་དྷཱའི་སྒྲའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་པ་ནི་ཁྱད་པར་གྱི་ཚིག་བསྡུས་པའོ། །'རྩོམ་པར་འདོད་པ་' ཞེས་པ་ནི་བྱེད་པར་འདོད་པའོ། །དགའ་བ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པས་ན་དཀོན་མཆོག་གོ །ཡང་ན། དགའ་བར་བྱེད་པས་ན་དཀོན་མཆོག་སྟེ་ཨ་ན་རྐྱེན་གྱིས་སོ། །ཡང་ན། འཇིག་རྟེན་ན་གུས་པར་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་དཀོན་མཆོག་ཅེས་བརྗོད་པ་ལྟར། འདི་ཡང་དེ་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར་དཀོན་མཆོག་ཅེས་བརྗོད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་གསུངས་ཏེ། Cittīkataṃ mahagghañca, atulaṃ dullabhadassanaṃ; Anomasattaparibhogaṃ, ratanaṃ tena vuccatīti. གུས་བྱས་རིན་ཐང་ཆེ་བ་དང་། །མཚུངས་མེད་མཐོང་བར་དཀའ་བ་དང་། །སྐྱེས་བུ་མཆོག་གིས་སྤྱད་བྱ་བ། །དེ་ཕྱིར་དཀོན་མཆོག་ཅེས་བྱའོ། ། Buddhādīnametamadhivacanaṃ, tayo avayavā assāti tayaṃ, samudāyo, ratanānaṃ tayaṃ ratanattayaṃ, avayavavinimmuttassa pana samudāyassa abhāvato tīṇi eva ratanāni vuccanti, paṇamanaṃ paṇāmo, ratanattayaguṇaninnatā, paṇamanti etāyāti vā paṇāmo, paṇāmakriyānipphādikā kusalacetanā, ratanattayassa paṇāmoti chaṭṭhīsamāso, abhidhīyati paṭipādīyatītyabhidheyyo samuditena satthena vacanīyattho, yena ca yo paṭipādīyati so tassa attho hotīti, so ca pakatippaccayādivibhāgakappanāya saddānaṃ saṅkharaṇaṃ, saddasatthena hi saddasaṅkharaṇameva paṭipādīyati, (ratanattayappaṇāmo ca abhidheyyo ca) ratanattayappaṇāmābhidheyyanti catthasamāso, tassa sandassanaṃ attho yassāti aññapadattho, kintaṃ vākyaṃ, tā vāti vākyālaṅkāre, nanucevamadhikatattepi abhidheyyamattamevadassetabbaṃ [Pg.10] siyā kiṃ vācāpaṇāmena, kāyamanomayenāpi puññāti sayappattiyā abhisamīhitatthasiddhi hotevāti codanaṃ manasi nidhāya vacīpaṇāmassa paratthasannissayatañca tasseva vibhāgena payojanañca dassetumāha- ‘tattha’iccādi, guṇasaddo ettha ‘‘sataguṇā dakkhiṇā pāṭikaṅkhā’’tiādīsu viya ānisaṃsaṭṭho, guṇānamānisaṃsānaṃ anukūlaṃ anuguṇaṃ, hetumantavisesanametaṃ, padhānabhāvaṃ nītaṃ paṇītaṃ atiuttamanti attho, atīsayena paṇītaṃ paṇītataraṃ, cittassasantānaṃ pabandho cittasantānaṃ, paṇītatarañca taṃ cittasantānañca, anuguṇañca taṃ paṇītataracittasantānañcāti visesanasamāso, tappaṇāmakaraṇena anuguṇa…pe… santānaṃ yesanti aññapadattho, tesaṃ, yathā te sotāro ratanattayassa paṇāmakaraṇena puññātisayappaṭilābhā anekānisaṃsātisayappaṭilābhānukūla cittasantānatāya padhānataracittasantānā honti, tathā pavattānanti adhippāyo, idampi adhigatā…pe… ntarādhānantīmesaṃ hetubhāvena tiṭṭhati, adhigatā pattā aneke bahū ānisaṃsavisesā āyu vaṇṇasukhabalapaṭibhānādayo yesanti viggaho, visositā sukkhāpitā antarāyā bhayādayo ajjhattikā bāhiyā vā yesaṃ tathāvidhānaṃ sotūnaṃ, etepi abhi,pe,ddhatthanti iccassa hetū, abhisamīhitassa anuṭṭhitassa kataniṭṭhitassa ganthassa avabodhoyeva phalaṃ, tassa sijjhanatthaṃ, kintaṃ ratanattayappaṇāmasandassanaṃ. འདི་ནི་སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚིག་བླ་དྭགས་སོ། ཆ་ཤས་གསུམ་ཡོད་པས་ན་གསུམ་ཚན་ཏེ་འདུས་པའོ། དཀོན་མཆོག་རྣམས་ཀྱི་གསུམ་ཚན་ནི་དཀོན་མཆོག་གསུམ་མོ། ཆ་ཤས་ལས་གྲོལ་བའི་འདུས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། དཀོན་མཆོག་གསུམ་ཁོ་ན་ཞེས་བརྗོད་དོ། ཕྱག་འཚལ་བ་ནི་ཕྱག་སྟེ། དཀོན་མཆོག་གསུམ་གྱི་ཡོན་ཏན་ལ་གཞོལ་བའོ། ཡང་ན། འདིས་ཕྱག་འཚལ་བར་བྱེད་པས་ན་ཕྱག་སྟེ། ཕྱག་གི་བྱ་བ་རྫོགས་པར་བྱེད་པའི་དགེ་བའི་སེམས་པའོ། དཀོན་མཆོག་གསུམ་གྱི་ཕྱག་ཅེས་པ་ནི་འབྲེལ་སྒྲའི་བསྡུ་བའོ། བརྗོད་པར་བྱ་ཞིང་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བས་ན་བརྗོད་བྱ་སྟེ། བསྟན་བཅོས་ཀུན་ཏུ་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། གང་གིས་གང་ཞིག་བསྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་དེ་ནི་དེའི་དོན་ཡིན་ནོ། དེ་ཡང་རང་བཞིན་དང་རྐྱེན་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བ་རྣམ་པར་བརྟགས་ནས་སྒྲ་རྣམས་ལེགས་པར་སྦྱོར་བའོ། སྒྲའི་བསྟན་བཅོས་ཀྱིས་ནི་སྒྲ་ལེགས་པར་སྦྱོར་བ་ཉིད་བསྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། (དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་ཕྱག་བྱ་བ་དང་བརྗོད་བྱ་ཉིད་དོ།) དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་ཕྱག་བྱ་བ་དང་བརྗོད་བྱ་ཞེས་པ་ནི་ཟླས་དབྱེའི་བསྡུ་བའོ། དེ་ཉེ་བར་བསྟན་པ་དོན་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་གཞན་གྱི་ཚིག་གི་དོན་ཏོ། ཚིག་དེ་གང་ཞེ་ན། 'ཏཱ་' འམ་ 'ཝཱ་' ནི་ཚིག་གི་རྒྱན་ནོ། ཅི་སྟེ་འདིར་བརྗོད་བྱ་ཙམ་ཞིག་བསྟན་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནམ། ངག་གི་ཕྱག་གིས་ཅི་ཞིག་བྱ། ལུས་དང་ཡིད་ལས་བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ལྷག་མ་ཐོབ་པས་ཀྱང་འདོད་པའི་དོན་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ་སྙམ་པའི་རྩོད་པ་ཡིད་ལ་བཞག་ནས། ངག་གི་ཕྱག་ནི་གཞན་གྱི་དོན་ལ་བརྟེན་པ་ཉིད་དང་། དེ་ཉིད་ཀྱི་དབྱེ་བའི་དགོས་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། 'དེ་ལའོ་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། འདིར་ 'ཡོན་ཏན་' ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་ 'ཡོན་སྦྱིན་པ་ལ་ཕན་ཡོན་བརྒྱ་འགྱུར་དུ་རེ་བ་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་ཕན་ཡོན་གྱི་དོན་ཏོ། ཡོན་ཏན་ཏེ་ཕན་ཡོན་དང་མཐུན་པས་ན་མཐུན་པའོ། འདི་ནི་རྒྱུ་དང་ལྡན་པའི་ཁྱད་པར་རོ། གཙོ་བོའི་དངོས་པོར་བཀོད་པས་ན་གྱ་ནོམ་པ་སྟེ། མཆོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ལྷག་པར་གྱ་ནོམ་པས་ན་ཆེས་གྱ་ནོམ་པའོ། སེམས་ཀྱི་རྒྱུན་ཆགས་པ་ནི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་དོ། ཆེས་གྱ་ནོམ་པ་དེ་ཉིད་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ཀྱང་ཡིན་ལ། མཐུན་པ་དེ་ཉིད་ཆེས་གྱ་ནོམ་པའི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ཀྱང་ཡིན་པས་ན་ཁྱད་པར་གྱི་བསྡུ་བའོ། ཕྱག་དེ་བྱས་པས་མཐུན་པ་...ལ་སོགས་པའི་རྒྱུད་གང་དག་ལ་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི་གཞན་གྱི་ཚིག་གི་དོན་ཏེ། དེ་དག་གིའོ། ཉན་པ་པོ་དེ་དག་དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་ཕྱག་བྱས་པས་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཐོབ་ཅིང་། ཕན་ཡོན་གྱི་ཁྱད་པར་དུ་མ་ཐོབ་པ་དང་མཐུན་པའི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་དང་ལྡན་པས་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ཅན་དུ་འགྱུར་བ་དེ་ལྟར་ཞུགས་པ་རྣམས་སོ་ཞེས་པའི་དགོངས་པའོ། འདི་ཡང་ཐོབ་པ་...ལ་སོགས་པ་དང་བར་ཆད་...ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱུའི་དངོས་པོར་གནས་སོ། ཐོབ་པ་སྟེ་རྙེད་པར་གྱུར་པའི་ཕན་ཡོན་གྱི་ཁྱད་པར་དུ་མ་སྟེ། ཚེ་དང་། ལུས་ཀྱི་མདོག བདེ་བ། སྟོབས། སྤོབས་པ་ལ་སོགས་པ་གང་དག་ལ་ཡོད་པ་དེ་དག་གོ་ཞེས་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་རོ། བར་ཆད་དེ་འཇིགས་པ་ལ་སོགས་པ་ནང་གི་འམ་ཕྱིའི་གང་དག་བསྐམས་པར་བྱས་པ་སྟེ་མེད་པར་བྱས་པའི་ཉན་པ་པོ་དེ་ལྟ་བུ་རྣམས་ཀྱིའོ། འདི་དག་ཀྱང་ 'མངོན་པར་འདོད་པའི་དོན་གྱི་ཕྱིར་' ཞེས་པའི་རྒྱུ་རྣམས་སོ། མངོན་པར་འདོད་པ་སྟེ་བརྩམས་ཤིང་མཐར་ཕྱིན་པར་བྱས་པའི་གཞུང་རྟོགས་པ་ཉིད་ནི་འབྲས་བུ་ཡིན་ལ། དེ་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་ཕྱག་བྱས་པ་ཉེ་བར་བསྟན་པ་དེ་གང་ཞེ་ན། Saccaṃ punapi saccanti, bhujamukkhippa vuccate; Sakattho natthī nattheva,parassatthamakubbatoti. ལག་པ་བཏེགས་ཏེ་བདེན་པ་དང་། ། ཡང་ནི་བདེན་པ་སྨྲ་བར་བྱེད། ། གཞན་གྱི་དོན་ནི་མི་བྱེད་ལ། ། རང་གི་དོན་ནི་ཡོད་མི་འགྱུར། ། Vacanato paratthova sappurisehi kattabbo, paratthe sampādite pana sakattho sampannova nāma siyāti manasi katvā āha- ‘etadevā’tiādi. Kāyamanosamācaraṇena sampajjamānañca vacīsamācaraṇena sampajjatevāti aneneva vākyena viññāyatīti avagantabbaṃ, buddhi pubbā yasmiṃ karaṇe taṃ buddhi pubbaṃ, taṃ sīlena karontā buddhipubbakārino, abhidheyyassa adhigamo jānanaṃ pubbo yassa so abhidheyyādhigamapubbako[Pg.11], avatāro pavatti, ekadesadassane ‘‘samuddo diṭṭho’’ti viya ekadesepi samudāyavohāradassanato pacchima pādenāti vuttaṃ, pacchimapādassekadesabhūtena ‘saddalakkhaṇa’miccanenāti attho, sādhiyaṃ saddānaṃ saṅkharaṇaṃ, sādhanaṃ byākaraṇaṃ, taṃ lakkhaṇaṃ sabhāvo assāti sādhiyasādhanalakkhaṇo, sādhiyassedaṃ sādhanaṃ, sādhanassa cedaṃ sādhiyanti evamassedambhāvahetusabhāvo sambandhoti vuttaṃ hoti, payojanaṃ abhidheyyasaddopadassitaṃ saddasaṅkharaṇaṃ, tattha sambandhassantogadhattaṃ… sādhiyopadassanamukhena sādhanassāpi dassitattā nissayopadassanato, ussukkaṃ sammāvāyāmaṃ, buddhattaṃ sabbaññutaññāṇaṃ, pūretvāti– གསུངས་པའི་ཚིག་ལས་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཞན་གྱི་དོན་ཁོ་ན་བསྒྲུབ་པར་བྱ་ཞིང་། གཞན་གྱི་དོན་གྲུབ་པ་ན་རང་གི་དོན་ཡང་གྲུབ་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་སྙམ་དུ་ཡིད་ལ་བཞག་ནས། 'འདི་ཉིད་དོ་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ལུས་དང་ཡིད་ཀྱི་ཀུན་སྤྱོད་ཀྱིས་འགྲུབ་པ་དེ་ཉིད་ངག་གི་ཀུན་སྤྱོད་ཀྱིས་ཀྱང་འགྲུབ་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་ཚིག་འདི་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་རྟོགས་པར་བྱའོ། བྱ་བ་གང་ལ་བློ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་དེ་ནི་བློ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་སྟེ། དེ་ཉིད་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱིས་བྱེད་པ་རྣམས་ནི་བློ་སྔོན་དུ་བྱེད་པ་རྣམས་སོ། བརྗོད་བྱ་རྟོགས་པ་སྟེ་ཤེས་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་བརྗོད་བྱ་རྟོགས་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་སྟེ། འཇུག་པ་ནི་འཇུག་པའོ། ཕྱོགས་གཅིག་མཐོང་བ་ལ་ 'རྒྱ་མཚོ་མཐོང་ངོ་' ཞེས་པ་བཞིན་དུ། ཕྱོགས་གཅིག་ལ་ཡང་སྤྱིའི་ཐ་སྙད་དུ་བྱེད་པའི་ཕྱིར། 'རྐང་པ་ཐ་མས་སོ་' ཞེས་གསུངས་སོ། རྐང་པ་ཐ་མའི་ཆ་ཤས་སུ་གྱུར་པའི་ 'སྒྲའི་མཚན་ཉིད་' ཅེས་པ་འདིས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ནི་སྒྲ་རྣམས་ལེགས་པར་སྦྱོར་བ་དང་། སྒྲུབ་བྱེད་ནི་ལུང་སྟོན་པ་སྟེ། དེ་དག་གི་མཚན་ཉིད་དེ་རང་བཞིན་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་བསྒྲུབ་བྱ་དང་སྒྲུབ་བྱེད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དོ། འདི་ནི་བསྒྲུབ་བྱ་འདིའི་སྒྲུབ་བྱེད་ཡིན་ལ། འདི་ནི་སྒྲུབ་བྱེད་འདིའི་བསྒྲུབ་བྱ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དེ་ལྟར་འདིའི་དངོས་པོའི་རྒྱུའི་རང་བཞིན་གྱི་འབྲེལ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ། དགོས་པ་ནི་བརྗོད་བྱའི་སྒྲས་ཉེ་བར་བསྟན་པའི་སྒྲ་ལེགས་པར་སྦྱོར་བའོ། དེ་ལ་འབྲེལ་བ་ནང་དུ་འདུ་བ་ནི། བསྒྲུབ་བྱ་ཉེ་བར་བསྟན་པའི་སྒོ་ནས་སྒྲུབ་བྱེད་ཀྱང་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རྟེན་ཉེ་བར་བསྟན་པའོ། བརྩོན་པ་ནི་ཡང་དག་པའི་རྩོལ་བའོ། སངས་རྒྱས་ཉིད་ནི་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡེ་ཤེས་ཏེ། ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱས་ནས་ཞེས་པ་ནི། Manussattaṃ liṅgasampatti, hetu satthāradassanaṃ; Pabbajjā guṇasampatti, adhikāro ca chandatā; Aṭṭhadhammasamodhānā, abhinīhāro samijjhatīti. མི་ཉིད་རྟེན་ནི་ཕུན་ཚོགས་དང་། ། རྒྱུ་དང་སྟོན་པ་མཐོང་བ་དང་། ། རབ་བྱུང་ཡོན་ཏན་ཕུན་ཚོགས་དང་། ། ལྷག་པར་བྱ་དང་འདུན་པ་ཉིད། ། ཆོས་བརྒྱད་འདུས་པ་ཉིད་ལས་ནི། ། སྨོན་ལམ་ཡོངས་སུ་འགྲུབ་པར་འགྱུར། ། Vuttaaṭṭhadhammasamannāgatena abhinīhārena samannāgatā hutvā yathāvutte pāramitādayo dhamme pūretvāti attho, āgatāti sattattiṃsabodhipakkhiyadhammānubrūhanena āgatā, idhāti imasmiṃ loke, āgatāti pattā uppannā, tathāgatoti yathā sampati jātā te bhagavanto sattapadavītihārena gatā, tathā ayampi uttarābhimukhaṃ gatoti attho, muhuttajātovāti sampatijāto eva, jātasamanantaramevāti vuttaṃ hoti, vikkamīti agamāsi, satta padāni gantvāna disā vilokesīti idaṃ ‘‘dhammatā esā bhikkhave sampati jāto bodhisattā samehi pādehi patiṭṭhahitvā’’ti eva mādikāya pāḷiyā sattapadavītihārūpariṭhitassa sabbadisānuvilokanassa vuttattā vuttaṃ, disā vilokesi samantatoti idampana ‘samehi pādehi phusī vasundhara’nti etassa anantaraṃ daṭṭhabbaṃ… pādehi vasundharāphusanānantarameva dasadisāvalokitattā, aṭṭhaṅgāni nāma– བཤད་མ་ཐག་པའི་ཆོས་བརྒྱད་དང་ལྡན་པའི་སྨོན་ལམ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ནས། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱས་ནས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། 'བྱོན་པ་' ཞེས་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་སུམ་ཅུ་རྩ་བདུན་རྒྱས་པར་བྱས་པས་བྱོན་པའོ། 'འདིར་' ཞེས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་འདི་ཉིད་ལའོ། 'བྱོན་པ་' ཞེས་པ་ནི་ཐོབ་པ་སྟེ་སྐྱེས་པའོ། 'དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་' ཞེས་པ་ནི། ཇི་ལྟར་བཅོམ་立ལྡན་འདས་དེ་དག་བཙས་མ་ཐག་ཏུ་གོམ་པ་བདུན་གྱིས་གཤེགས་པ་དེ་བཞིན་དུ། འདི་ཡང་བྱང་ཕྱོགས་སུ་གཤེགས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། 'སྐད་ཅིག་གིས་བཙས་པ་' ཞེས་པ་ནི་བཙས་མ་ཐག་པ་ཉིད་དེ། བཙས་པའི་མཇུག་ཐོགས་ཉིད་དུ་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ། 'གོམ་པ་བོར་བ་' ཞེས་པ་ནི་གཤེགས་པའོ། 'གོམ་པ་བདུན་གཤེགས་ནས་ཕྱོགས་རྣམས་ལ་གཟིགས་སོ་' ཞེས་པ་འདི་ནི། 'དགེ་སློང་དག འདི་ནི་ཆོས་ཉིད་དེ། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བཙས་མ་ཐག་ཏུ་ཞབས་མཉམ་པར་བཞག་ནས་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ལུང་གིས། གོམ་པ་བདུན་བོར་བའི་སྟེང་དུ་གནས་ནས་ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་ལ་གཟིགས་པ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། 'ཀུན་ཏུ་ཕྱོགས་རྣམས་ལ་གཟིགས་སོ་' ཞེས་པ་འདི་ནི་ 'ཞབས་མཉམ་པས་ས་གཞི་ལ་རེག་གོ་' ཞེས་པའི་འོག་ཏུ་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། ཞབས་ཀྱིས་ས་གཞི་ལ་རེག་པའི་མཇུག་ཐོགས་ཉིད་དུ་ཕྱོགས་བཅུ་ལ་གཟིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། ཡན་ལག་བརྒྱད་ཅེས་པ་ནི། Visaṭṭhaṃ mañju viññeyyaṃ, savanīyā-visārino; Bindu gambhīraninnādi,ccevamaṭṭhaṅgiko saroti. གསལ་ཞིང་སྙན་ལ་གོ་སླ་དང་། ། མཉན་འོས་མི་འཐོར་ཟླུམ་པ་དང་། ། ཟབ་ཅིང་སྒྲ་སྒྲོག་པ་ཉིད་དེ། ། འདི་ནི་ཡན་ལག་བརྒྱད་ལྡན་གསུང་། ། Vuttāni [Pg.12] aṭṭhaṅgāni, tathāgatoti imasseva visuṃ atthapariyāyaṃ dassetuṃ ‘athavā’tiādimāha, ariyena setunāti samathavipassanāsaṅkhātena uttamena maggena, evamādinātiādisaddena tesaṃ tesaṃ dhammānaṃ sabhāvasarasalakkhaṇaṃ tathaṃ āgato yathāvato adhigato’yegatyatthā te buddhyatthā, ye buddhyā te gatyatthā’titathāgatoti evamādiṃ saṅgaṇhāti, tatthatatthāti tesu tesu dīghāgamādīsu, tathāgatabhāvoti tathāgatoti bhavanaṃ nipphatti namassanakiriyābhisambandhāti’namassitvā’ti ettha namassanakiriyāya abhisambandhā iminā tathāgatādīnaṃ kammattaṃ vibhāveti, namassanakiriyāvisesanattāti ‘namassitvā’ti namassanaṃ katvāti vuttaṃ nāma siyāti namassananti vuttanamassanakiriyāya visesanattā, bodhiyāti bodhivuccati catūsu maggesu ñāṇaṃ, taṃ bhagavā ettha pattoti (bodhi, tassā) bodhirukkhassāti attho, mūleti mūlasamīpe ‘‘yāva majjhanhike kāle chāyā pharati nivāte paṇṇāni patanti etāvatā rukkhamūlaṃ’’tiādīsu viya, nanu aññepi khīṇāsavā ‘aggamaggene’ccādinā vakkhamāna nayena nipphannā evāti anuyogaṃ manasikatvā vuttaṃ ‘saheva vāsanāyā’ti, na hi bhagavantaṃ ṭhapetvā aññe saha vāsanāya kilese pahātuṃ sakkonti, etena aññehi asādhāraṇaṃ bhagavato arahattanti dasseti, teneva iddhasaddassa atthaṃ dassento’tepi hi’ccādikaṃ vakkhati, kāpanāyaṃ vāsanā nāma pahīnakilesassāpi appahīnakilesassa payogasadisapayogahetubhūto kilesanihito sāmatthiyaviseso’āyasmato pilindavacchassa vasalasamudācāranimittaṃ viya’, aggamaggenāti arahattamaggena, sabbakilese rāgādike, arahattaṃ aggaphalaṃ, sammuti upapattidevabhāvato aññena visuddhi devabhāvenātinipphannattā āha-‘visuddhidevabhāvenā’ti, sakalakilesakālussiyāpagamena visuddhippattiyā sabbaññuguṇā laṅkārena visuddhidevabhāvenāti attho. བཤད་མ་ཐག་པའི་ཡན་ལག་བརྒྱད་དོ། 'དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་' ཞེས་པ་འདི་ཉིད་ཀྱི་དོན་གྱི་རྣམ་གྲངས་སོ་སོར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། 'ཡང་ན།' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། 'འཕགས་པའི་ཟམ་པས་' ཞེས་པ་ནི་ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་དུ་གྲགས་པའི་ལམ་མཆོག་གིས་སོ། 'འདི་ལ་སོགས་པས་' ཞེས་པའི་སྒྲ་ལ་སོགས་པས་ནི། ཆོས་དེ་དང་དེའི་རང་བཞིན་དང་རང་གི་མཚན་ཉིད་དེ་བཞིན་དུ་གཤེགས་པ་སྟེ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྟོགས་པའོ། 'འགྲོ་བའི་དོན་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་རྟོགས་པའི་དོན་ཡིན་ལ། རྟོགས་པའི་དོན་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་འགྲོ་བའི་དོན་ཏོ།' ཞེས་པས་ 'དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་བསྡུའོ། 'དེ་དང་དེ་ལའོ་' ཞེས་པ་ནི་ལུང་རིང་པོ་ལ་སོགས་པ་དེ་དང་དེ་དག་ལའོ། 'དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་དངོས་པོ་' ཞེས་པ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཉིད་དུ་གྲུབ་པ་སྟེ། ཕྱག་འཚལ་བའི་བྱ་བ་དང་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར། 'ཕྱག་འཚལ་ནས་' ཞེས་པ་འདིར་ཕྱག་འཚལ་བའི་བྱ་བ་དང་འབྲེལ་བས་ན། འདིས་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ལས་ཉིད་རྣམ་པར་འབྱེད་དོ། 'ཕྱག་འཚལ་བའི་བྱ་བའི་ཁྱད་པར་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་' ཞེས་པ་ནི། 'ཕྱག་འཚལ་ནས་' ཞེས་པ་ནི་ཕྱག་བྱས་ནས་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན་པས་ན། ཕྱག་འཚལ་བ་ཞེས་བཤད་པའི་ཕྱག་འཚལ་བའི་བྱ་བའི་ཁྱད་པར་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། 'བྱང་ཆུབ་ཀྱི་' ཞེས་པ་ནི་ལམ་བཞིའི་ཡེ་ཤེས་ལ་བྱང་ཆུབ་ཅེས་བྱ་ལ། དེ་ཉིད་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འདིར་ཐོབ་པས་ན། (བྱང་ཆུབ་སྟེ། དེའི་) བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཤིང་གི་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། 'དྲུང་དུ་' ཞེས་པ་ནི་རྩ་བའི་ཉེ་འཁོར་དུ་སྟེ། 'ཉིན་གུང་གི་དུས་སུ་གྲིབ་མ་གང་དུ་ཁྱབ་པ་དང་། རླུང་མེད་པའི་ཚེ་ལོ་མ་གང་དུ་ལྷུང་བ་དེ་སྲིད་དུ་ཤིང་གི་དྲུང་ངོ་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ། ཅི་སྟེ་ཟག་པ་ཟད་པ་གཞན་དག་ཀྱང་ 'ལམ་མཆོག་གིས་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་འཆད་པར་འགྱུར་བའི་ཚུལ་གྱིས་གྲུབ་པ་མ་ཡིན་ནམ། སྙམ་པའི་དྲི་བ་ཡིད་ལ་བཞག་ནས། 'བག་ཆགས་དང་བཅས་པ་ཉིད་དོ་' ཞེས་གསུངས་སོ། བཅོམ་ལྡན་འདས་མ་གཏོགས་པ་གཞན་དག་གིས་ནི་བག་ཆགས་དང་བཅས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་སྤོང་བར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། འདིས་ནི་གཞན་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་བསྟན་ཏོ། དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ་ 'གྲུབ་པ་' ཞེས་པའི་སྒྲའི་དོན་སྟོན་པར། 'དེ་དག་ཀྱང་...' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། འདིར་བག་ཆགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི། ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པ་ཡིན་ནའང་། ཉོན་མོངས་པ་མ་སྤངས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་དང་འདྲ་བའི་སྦྱོར་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པ། ཉོན་མོངས་པས་བཞག་པའི་ནུས་པའི་ཁྱད་པར་ཏེ། དཔེར་ན། ཚེ་དང་ལྡན་པ་པི་ལིནྡ་བཱ་ཚ་ལ་ 'དམངས་རིགས་ཞེས་སྨྲ་བའི་རྒྱུ་' ལྟ་བུའོ། 'ལམ་མཆོག་གིས་' ཞེས་པ་ནི་དགྲ་བཅོམ་པའི་ལམ་གྱིས་སོ། འདོད་ཆགས་ལ་སོགས་པའི་ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་དོ། དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་ནི་འབྲས་བུ་མཆོག་གོ། ཀུན་རྫོབ་དང་སྐྱེ་བའི་ལྷའི་དངོས་པོ་ལས་གཞན་པའི་རྣམ་པར་དག་པའི་ལྷའི་དངོས་པོ་ཉིད་དུ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར། 'རྣམ་པར་དག་པའི་ལྷའི་དངོས་པོ་ཉིད་ཀྱིས་སོ་' ཞེས་གསུངས་སོ། ཉོན་མོངས་པའི་རྙོག་པ་མཐའ་དག་དང་བྲལ་བས་རྣམ་པར་དག་པ་ཐོབ་པ་དང་། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་རྒྱན་གྱིས་རྣམ་པར་དག་པའི་ལྷའི་དངོས་པོ་ཉིད་ཀྱིས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ‘Idha=saṃsiddhiyaṃ’ iddhavanto iddhāttappaccayena, ‘guṇa=āmantaṇe’ bhūvādiseso, guṇīyanti paricīyanti seyyattikehīti guṇā kappaccayena, tepīti sāvakapaccekabuddhāpi, hi saddo hetumhi, yasmā aggaṃ…pe… anūnaguṇā[Pg.13], tasmāti attho, sabbaññutādīnantiādikaṃ tesaṃ sabbaññubuddhehi ūnaguṇatāya hetuvacanaṃ, keci ‘siddho middhaguṇo assāti siddhamiddhaguṇanti duṭṭhamatthaṃ parikappetvā vākyamidaṃ dūsenti, te pana ‘middho nāma koci guṇo natthī’ti ca, ‘tathāgato nāma middha guṇo na hotī’ti ca, ‘tādiso ce siyā na ñāṇanissitapūjā pakatopayoginī bhavatī’ti ca ajānitvā vadatha tumhehi vatvā uyyojetabbā, maṅgalatthañcetthādo siddhasaddopādānaṃ, maṅgalādīni hi satthānyabyāhatappasarāni hontyāyasmantabyākhyātusotukāni ca, dhammasaṅghānampīti iminā avayavena viggahepi samudāyassa samāsatthattā aññapadatthasamāsoyaṃ tagguṇasaṃviññāṇoti dīpeti, tenāha- ‘aññapadatthe’ccādi, guṇībhūtānampīti appadhānabhūtānampi visesanabhūtānampi aññapadatthassa padhānattā, kiriyātisambandho vagamyate dhammasaṅghānaṃ guṇībhūtānampi tadavinābhāvittena namassanātisambandhā, tadeva samattheti ‘tathāha’ccādinā, puttena saha vattamānoti tagguṇasaṃviññāṇaaññapadatthasamāsattā tulyamubhinnampi āgamananti puttopi āgatoti patīyate, tatthāti niddhāraṇe sattadhī, attānanti dhammaṃ dasseti, dhārenteti attani ṭhapente pavattente uppādente, cattāropi apāyā sāmaññavasena’apāye’ti vuttā, kilesavaṭṭa kammavaṭṭa vipākavaṭṭavasena tayo vaṭṭā, tesu dukkhaṃ, tasmiṃ, dhāretīti vuttadhāraṇaṃ nāma atthato apāyādinibbattakakilesaviddhaṃsanaṃ, tañca yathārūpaṃ kilesasamucchindanatappaṭippassaddhi ālambanabhāvena hotīti āha- ‘so…pe… vasenā’ti, navannampi, te samadhigamahetutāya dhammoyeva nāmāti ‘dasā’tiādi vuttaṃ, tattha kāraṇamāha- ‘tammūlakattā’tiādi, tammūlakattāti taṃ kāraṇattā, sīladiṭṭhisāmaññenāti ariyena sīlena ariyāya ca diṭṭhiyā samānabhāvena, ariyānañhi sīladiṭṭhiyo maggenāgatattā sabbathā samānāva, tena te yatthakatthaci ṭhitāpi sahagatāvāti saṃhatoti imasmiṃ atthe saṅghoti padasiddhi daṭṭhabbā, adhippetavasena panetaṃ vuttaṃ, lokiyasīladiṭṭhiyā sāmaññena saṃhatattā sammutisaṅghopi paṇāmārahoyevāti daṭṭhabbaṃ. ‘འདི་ནི་གྲུབ་པ་ལའོ།’ ཞེས་པ་ནི་འབྱོར་ལྡན་རྣམས་གྲུབ་པའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱིས། ‘ཡོན་ཏན་ནི་བོས་པ་ལའོ།’ ཞེས་པ་ནི་བྷཱུ་ལ་སོགས་པའི་ལྷག་མའོ། ལེགས་པར་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་བསྟེན་ཅིང་གོམས་པར་བྱེད་པས་ན་ཡོན་ཏན་ཏེ། ཀ་རྐྱེན་གྱིས་སོ། ‘དེ་དག་ཀྱང་’ ཞེས་པ་ནི་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱང་ངོ་། ‘ཧི’ (ཕྱིར་) ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་གཏན་ཚིགས་ལའོ། གང་གི་ཕྱིར་མཆོག་…པེ་… ཡོན་ཏན་མ་ཚང་བ་མེད་པ། དེའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ‘ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་’ ཞེས་པ་ནི་དེ་དག་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་ལས་ཡོན་ཏན་དམན་པའི་རྒྱུ་མཚན་བརྗོད་པའོ། ཁ་ཅིག་གིས་ ‘གྲུབ་ཅིང་གཉིད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པས་ན་གྲུབ་པའི་གཉིད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་ནོ་’ ཞེས་དོན་ངན་པ་བརྟགས་ནས་ཚིག་འདི་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་པར་བྱེད་དོ། འོན་ཀྱང་དེ་དག་ནི་ ‘གཉིད་ཅེས་བྱ་བའི་ཡོན་ཏན་གང་ཡང་མེད་དོ་’ ཞེས་པ་དང་། ‘དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ནི་གཉིད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ནོ་’ ཞེས་པ་དང་། ‘གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན་ན་ཡེ་ཤེས་ལ་བརྟེན་པའི་མཆོད་པ་ནི་ཕན་ཐོགས་པ་དཀྱུས་མ་ཞིག་ཏུ་མི་འགྱུར་རོ་’ ཞེས་པ་རྣམས་མ་ཤེས་པར་སྨྲ་བ་ཡིན་པས། ཁྱེད་རྣམས་ཀྱིས་བཤད་དེ་བསྐྲད་པར་བྱའོ། འདིར་ཐོག་མར་ ‘སིདྡྷ་’ (གྲུབ་པ་) ཞེས་པའི་སྒྲ་སྨོས་པ་ནི་བཀྲ་ཤིས་པའི་དོན་གྱི་ཕྱིར་ཡང་ཡིན་ནོ། བཀྲ་ཤིས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པའི་བསྟན་བཅོས་རྣམས་ནི་ཐོགས་པ་མེད་པར་འཇུག་པ་དང་། ཚེ་དང་ལྡན་པའི་འཆད་པ་པོ་དང་ཉན་པ་པོ་རྣམས་འདོད་པ་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། ‘ཆོས་དང་དགེ་འདུན་རྣམས་ཀྱི་ཡང་’ ཞེས་པའི་ཆ་ཤས་འདིས་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་བྱས་ཀྱང་། ཚོགས་པའི་ཚིག་བསྡུས་པའི་དོན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། འདི་ནི་དེའི་ཡོན་ཏན་རྟོགས་པར་བྱེད་པའི་གཞན་གྱི་དོན་གྱི་ཚིག་བསྡུས་པ་ཡིན་པར་གསལ་བར་བྱེད་དོ། དེའི་ཕྱིར་ ‘གཞན་གྱི་དོན་གྱི་ཚིག་ལ་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ‘ཡོན་ཏན་དུ་གྱུར་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡང་’ ཞེས་པ་ནི་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པར་གྱུར་པ་རྣམས་དང་ཁྱད་པར་དུ་གྱུར་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡང་སྟེ། གཞན་གྱི་དོན་གྱི་ཚིག་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། བྱ་བའི་འབྲེལ་བ་ཆེན་པོ་ནི་ཆོས་དང་དགེ་འདུན་ཡོན་ཏན་དུ་གྱུར་པ་རྣམས་ལའང་དེ་དང་མི་འབྲལ་བའི་སྒོ་ནས་ཕྱག་འཚལ་བའི་འབྲེལ་བ་ཆེན་པོ་ལས་རྟོགས་པར་བྱའོ། དེ་ཉིད་ ‘དེ་བཞིན་དུ་གསུངས་ཏེ་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ། ‘བུ་དང་ལྷན་ཅིག་གནས་པ་’ ཞེས་པ་ནི་དེའི་ཡོན་ཏན་རྟོགས་པར་བྱེད་པའི་གཞན་གྱི་དོན་གྱི་ཚིག་བསྡུས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། གཉིས་ཀ་འོང་བ་མཚུངས་པ་ཉིད་དེ། བུ་ཡང་འོངས་སོ་ཞེས་རྟོགས་པར་འགྱུར་རོ། ‘དེ་ལ་’ ཞེས་པ་ནི་ངེས་པར་གཟུང་བའི་བདུན་པ་སྟེ། ‘བདག་ཉིད་’ ཅེས་པས་ཆོས་ཉིད་སྟོན་ཏོ། ‘འཛིན་པ་’ ཞེས་པ་ནི་རང་ལ་འཇོག་པ་དང་། འཇུག་པར་བྱེད་པ་དང་། སྐྱེད་པར་བྱེད་པའོ། ངན་སོང་བཞི་ཆར་ཡང་སྤྱིའི་སྒོ་ནས་ ‘ངན་སོང་’ ཞེས་གསུངས་སོ། ཉོན་མོངས་པའི་འཁོར་ལོ་དང་། ལས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་དང་། རྣམ་པར་སྨིན་པའི་འཁོར་ལོའི་དབང་གིས་འཁོར་བ་གསུམ་སྟེ། དེ་དག་གི་ནང་གི་སྡུག་བསྔལ་ལོ། དེ་ལའོ། ‘འཛིན་ཏོ་’ ཞེས་གསུངས་པའི་འཛིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་གྱི་སྒོ་ནས་ངན་སོང་ལ་སོགས་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་ཉོན་མོངས་པ་འཇོམས་པའོ། དེ་ཡང་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ན། ཉོན་མོངས་པ་རྩད་ནས་གཅོད་པ་དང་དེ་ཉེ་བར་ཞི་བའི་དམིགས་པའི་དངོས་པོར་འགྱུར་བ་ཡིན་པས་ན། ‘དེ་ནི་…པེ་… དབང་གིས་སོ་’ ཞེས་གསུངས་སོ། དགུ་པོ་དེ་དག་ཀྱང་རྟོགས་པའི་རྒྱུ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཆོས་ཉིད་ཅེས་བྱ་སྟེ། ‘བཅུ་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། དེ་ལ་རྒྱུ་མཚན་གསུངས་པ་ནི་ ‘དེ་ལ་རྩ་བ་བྱས་པའི་ཕྱིར་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ‘དེ་ལ་རྩ་བ་བྱས་པའི་ཕྱིར་’ ཞེས་པ་ནི་དེ་རྒྱུ་མཚན་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། ‘ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྟ་བ་མཚུངས་པས་’ ཞེས་པ་ནི་འཕགས་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་འཕགས་པའི་ལྟ་བ་མཚུངས་པའི་དངོས་པོ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། འཕགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྟ་བ་ནི་ལམ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མཚུངས་པ་ཉིད་དོ། དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་གང་དུ་གནས་ཀྱང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གནས་པ་ཉིད་དེ། ‘འདུས་པ་’ ཞེས་བྱ་བའི་དོན་འདི་ལ་ ‘དགེ་འདུན་’ ཞེས་པའི་སྒྲ་གྲུབ་པར་ལྟ་བར་བྱའོ། འོན་ཀྱང་འདི་ནི་དགོངས་པའི་དབང་གིས་གསུངས་སོ། འཇིག་རྟེན་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ལྟ་བ་མཚུངས་པར་འདུས་པའི་ཕྱིར། ཀུན་རྫོབ་ཀྱི་དགེ་འདུན་ཡང་ཕྱག་བྱ་བའི་འོས་སུ་གྱུར་པ་ཉིད་དུ་ལྟ་བར་བྱའོ། Atha [Pg.14] kete saddā, yesamidaṃ lakkhaṇaṃ bhāsissanti paṭiññātanti āha-‘saddā ghaṭapaṭādayo’ti, ādisaddena rukkhādayo, nanu santi meghasaddasamuddasaddādayopīti na niratthakānamidhānupayogittā, ye lokasaṅketānurodhenātthappakāsakā tesaṃ sātthakāname vidaṃ lakkhaṇanti, apica ‘saddā ghaṭapaṭādayo’ti vadanto vedikānaṃ viya unti ādīnaṃ anupubbīniyamāvatthānamasambhavā tadanukkamena nipphādiyamānanampi saddānaṃ lokiyattānabhivattanañca bodhetīti daṭṭhabbaṃ, nu tattha pakāsakatthaṃ saddassa samudāyavasena vā siyā paccekavaṇṇavasena vā, tattha yadi paccekavaṇṇā pakāsayeyyuṃ, ghaṭasadde ghakāroyeva ghaṭatthaṃ, pakāsayeyya, tathā cāññesamakārādīnamanattha katā siyā, atha samuditā pakāsayeyyuṃ, tadā vaṇṇānamuccāraṇānantaravināsittā samudāyoyeva na siyā, tathā sati katha matthaṃ saddo pakāsayatīti ce kamena sotacittādigahitakkhara pāḷiyā ca yo saddoti viññeyyo sātthako cittagocaro, cittagocarassāpi saddassa pana bālajanappabodhāya kappanāmattena pakatyādivibhāgato, na sabhāvenānvākhyānaṃ, tenāha-‘pakatyā’di ādi, nanu goiccādisādhusaddaniyame sati gotādayo asādhu saddāti viññāyanti gantabbamagganiyame agantabbamaggo viya, gotādi asādhusaddaniyame vā goiccādayo saddā sādhavoti agantabbamagganiyame gantabbamaggo viya, kiṃ saddānamanvākhyānenā tidamāsaṅkiya payojanamāha- ‘lakkhaṇābhidhānaṃce’ccādi, saddānampaṭipattiyaṃ paṭipadapāṭhassānūpāyattaṃ dassetumāha- ‘aññathe’ccādi, aññathāti asati lakkhaṇābhidhāne, sakkatādītiādisaddena pākatādiṃ saṅgaṇhāti, bahuvidhattaṃ sakkatapākatapesācikaapabbhaṃsavasena, magadhesu viditāti imasmiṃ atthe ‘‘aññasmi’’nti (4-121) māgadhānaṃ idanti atthe ‘‘ṇo’’ti (4-34) ṇappaccaye māgadhā māgadhanti ca padanipphatti veditabbāti dassetumāha- ‘magadhesmi’ccādi, magadhesu viditātiādino adhippāyaṃ vivaritumāha- ‘idaṃ vuttaṃ hotī’tiādi, tattha idanti idāni vakkhamānaṃ māgadhaṃ…pe… hotīti etaṃ vuttaṃ hotīti magadhesu…pe… lakkhaṇaṃ māgadhanti [Pg.15] vadatā pakāsitaṃ hotīti attho, hisaddo’magadhesvi’ccādinā vuttaṃ samatthayati, lakkhaṇaṃ visesayatāti saddalakkhaṇa saddassa uttarapadatthappadhānattā māgadhanti iminā lakkhaṇaṃ visesayatā byavacchedayatā vuttikārena, atthatoti sāmatthiyato, sadde ca visesito hotīti saddalakkhaṇasaddo māgadhe eva byavacchedito hoti, ayametthādhippāyo ‘magadhesu viditā māgadhāti sadde gahetvā tesamidaṃ māgadhanti māgadhasaddena yasmā saddalakkhaṇasadde lakkhaṇaṃ visesitaṃ, tasmā saddalakkhaṇasadde saddo yadi amāgadho kathaṃ lakkhaṇaṃ māgadhaṃ siyāti sāmatthiyā saddopi visesito hotī’ti, nanu māgadhanti lakkhaṇassa māgadha saddasambandhittajhāpanato saddalakkhaṇanti ettha saddasaddassa niratthaka tāpatti hotīti, na hoti gammamānatthassa saddassa payogampati kāmacārattā saddalakkhaṇasaddassa vā samāsatthe niruḷhattā ‘‘tatridaṃ sugatassa sugatacīvarappamāṇa’’ntiādīsu viya, kopanātiādisaddalakkhaṇanti iminā abhidheyyasaṅkhātapayojanassa dassitattā tappayojanapucchanaparā codanā, vuccateccādi parihāro, yathā sabbathāttaparahitakāmena. འོ་ན་མཚན་ཉིད་འདི་བཤད་པར་དམ་བཅས་པའི་སྒྲ་དེ་དག་གང་དག་ཡིན་ཞེ་ན། ‘སྒྲ་ནི་བུམ་པ་དང་སྣམ་བུ་ལ་སོགས་པའོ།’ ཞེས་གསུངས་སོ། ‘ལ་སོགས་པ་’ ཞེས་པའི་སྒྲས་ནི་ཤིང་ལ་སོགས་པའོ། འོ་ན་འབྲུག་སྒྲ་དང་རྒྱ་མཚོའི་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་ཡང་ཡོད་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། དོན་མེད་པ་རྣམས་འདིར་ཉེར་བར་མི་མཁོ་བའི་ཕྱིར་རོ། གང་དག་འཇིག་རྟེན་གྱི་བརྡ་དང་མཐུན་པར་དོན་སྟོན་པར་བྱེད་པ་དེ་དག་ནི་དོན་དང་ལྡན་པ་ཁོ་ན་སྟེ། འདི་ནི་དེ་དག་གི་མཚན་ཉིད་དོ། གཞན་ཡང་ ‘སྒྲ་ནི་བུམ་པ་དང་སྣམ་བུ་ལ་སོགས་པའོ།’ ཞེས་སྨྲ་བས། རིག་བྱེད་སྨྲ་བ་རྣམས་ལྟར་ ‘ཨུན’ ལ་སོགས་པའི་གོ་རིམ་ངེས་པར་གནས་པ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར། དེའི་གོ་རིམ་གྱིས་གྲུབ་པའི་སྒྲ་རྣམས་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་པའི་དངོས་པོར་མི་འགྱུར་བ་ཉིད་རྟོགས་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་ལྟ་བར་བྱའོ། འོ་ན་དེར་སྒྲས་དོན་སྟོན་པ་ནི་ཚོགས་པའི་དབང་གིས་ཡིན་ནམ། ཡང་ན་ཡི་གེ་སོ་སོའི་དབང་གིས་ཡིན། དེ་ལ་གལ་ཏེ་ཡི་གེ་སོ་སོས་སྟོན་པར་བྱེད་ན། ‘གྷ་ཊ་’ (བུམ་པ་) ཞེས་པའི་སྒྲ་ལ་ ‘གྷ་’ ཡིག་ཁོ་ནས་བུམ་པའི་དོན་སྟོན་པར་འགྱུར་ལ། དེ་ལྟ་ན་ཡི་གེ་གཞན་ ‘ཊ་’ ལ་སོགས་པ་རྣམས་དོན་མེད་པར་འགྱུར་རོ། ཅི་སྟེ་འདུས་པས་སྟོན་པར་བྱེད་ན། དེའི་ཚེ་ཡི་གེ་རྣམས་བརྗོད་མ་ཐག་ཏུ་འཇིག་པའི་ཕྱིར། ཚོགས་པ་ཉིད་མི་སྲིད་དོ། དེ་ལྟ་ན་སྒྲས་དོན་ཇི་ལྟར་སྟོན་པར་བྱེད་ཅེ་ན། རིམ་གྱིས་རྣ་བའི་ཤེས་པ་ལ་སོགས་པས་བཟུང་བའི་ཡི་གེའི་ཕྲེང་བ་དང་། གང་ཞིག་སྒྲ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱ་བ་དོན་དང་ལྡན་པ་སེམས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་དེས་སོ། སེམས་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་སྒྲ་དེ་ཡང་བྱིས་པ་རྣམས་གོ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། རྟོག་པ་ཙམ་གྱིས་རང་བཞིན་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བ་ལས་བཤད་པ་ཡིན་གྱི། རང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་མ་ཡིན་ནོ། དེའི་ཕྱིར་ ‘རང་བཞིན་ལ་སོགས་པ་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། འོ་ན་ ‘གོ་’ (བ་ལང་) ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་དག་པ་ངེས་པ་ལས། ‘གོ་ཏཱ་’ ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་མ་དག་པ་ཡིན་པར་ཤེས་ཏེ། བགྲོད་པར་བྱ་བའི་ལམ་ངེས་པ་ལས་བགྲོད་པར་མི་བྱ་བའི་ལམ་ཤེས་པ་བཞིན་ནམ། ཡང་ན་ ‘གོ་ཏཱ་’ ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་མ་དག་པ་ངེས་པ་ལས། ‘གོ་’ ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་དག་པ་ཡིན་པར་ཤེས་ཏེ། བགྲོད་པར་མི་བྱ་བའི་ལམ་ངེས་པ་ལས་བགྲོད་པར་བྱ་བའི་ལམ་ཤེས་པ་བཞིན་ནོ། དེ་ལྟ་ན་སྒྲ་རྣམས་བཤད་པས་ཅི་ཞིག་བྱ་ཞེས་དོགས་པ་བསལ་བའི་ཕྱིར། དགོས་པ་གསུངས་པ་ནི་ ‘མཚན་ཉིད་བརྗོད་པ་ནི་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། སྒྲ་རྣམས་རྟོགས་པ་ལ་ཚིག་རེ་རེ་བཞིན་ཀློག་པ་ནི་ཐབས་མ་ཡིན་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ‘གཞན་དུ་ནི་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ‘གཞན་དུ་ནི་’ ཞེས་པ་ནི་མཚན་ཉིད་མ་བརྗོད་པ་ནའོ། ‘ལེགས་སྦྱར་ལ་སོགས་པ་’ ཞེས་པའི་ ‘ལ་སོགས་པའི་’ སྒྲས་ནི་རང་བཞིན་གྱི་སྐད་ལ་སོགས་པ་སྡུད་དོ། རྣམ་པ་མང་པོ་ཉིད་ནི་ལེགས་སྦྱར་དང་། རང་བཞིན་གྱི་སྐད་དང་། ཤ་ཟའི་སྐད་དང་། ཟུར་ཆག་པའི་དབང་གིས་སོ། ‘མ་ག་དྷཱ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་ཤེས་པ་’ ཞེས་པའི་དོན་འདི་ལ། “གཞན་ལ་” (༤-༡༢༡) ཞེས་པ་དང་། མ་ག་དྷཱ་པ་རྣམས་ཀྱི་འདི་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ལ། “ཎ་” (༤-༣༤) ཞེས་པའི་ཎ་རྐྱེན་སྦྱར་བས། ‘མཱ་ག་དྷཱ་’ དང་ ‘མཱ་ག་དྷཱ་’ ཞེས་པའི་ཚིག་གྲུབ་པར་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ‘མ་ག་དྷཱ་ལའོ་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ‘མ་ག་དྷཱ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་ཤེས་པ་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་དགོངས་པ་འགྲེལ་བར་བྱེད་པ་ནི། ‘འདི་སྐད་བཤད་པར་འགྱུར་ཏེ་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། དེ་ལ་ ‘འདི་’ ཞེས་པ་ནི་ད་ལྟ་བཤད་པར་འགྱུར་བའི་མ་ག་དྷཱའི་སྐད་…པེ་… འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་འདི་སྐད་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། མ་ག་དྷཱ་རྣམས་ཀྱི་…པེ་… མཚན་ཉིད་ནི་མ་ག་དྷཱའི་སྐད་དོ་ཞེས་སྨྲ་བས་གསལ་བར་བྱས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ‘ཧི’ (ཕྱིར་) ཞེས་པའི་སྒྲས་ནི་ ‘མ་ག་དྷཱ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་བཤད་པ་དེ་ཉིད་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ། མཚན་ཉིད་ལ་ཁྱད་པར་དུ་བྱེད་པ་ནི། སྒྲའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་པའི་སྒྲ་ལ་ཚིག་ཕྱི་མའི་དོན་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ‘མཱ་ག་དྷཱ་’ ཞེས་པ་འདིས་མཚན་ཉིད་ལ་ཁྱད་པར་དུ་བྱེད་ཅིང་རྣམ་པར་གཅོད་པར་བྱེད་པ་ནི་འགྲེལ་པ་མཛད་པ་པོས་སོ། ‘དོན་གྱི་སྒོ་ནས་’ ཞེས་པ་ནི་མཐུ་ཉིད་ལས་སོ། སྒྲ་ལའང་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པ་ཡིན་པས་ན། སྒྲའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་སྒྲ་ནི་མ་ག་དྷཱའི་སྐད་ཁོ་ན་ལ་རྣམ་པར་བཅད་པ་ཡིན་ནོ། འདིར་དགོངས་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། ‘མ་ག་དྷཱ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་ཤེས་པ་ནི་མ་ག་དྷཱའི་སྐད་དོ་’ ཞེས་པའི་སྒྲ་བཟུང་ནས། དེ་དག་གི་འདི་ནི་མ་ག་དྷཱའི་སྐད་དོ་ཞེས་མ་ག་དྷཱའི་སྒྲས་གང་གི་ཕྱིར་སྒྲའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་སྒྲ་ལ་མཚན་ཉིད་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པ་དེའི་ཕྱིར། སྒྲའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་སྒྲ་ལ་གལ་ཏེ་སྒྲ་དེ་མ་ག་དྷཱའི་སྐད་མ་ཡིན་ན། མཚན་ཉིད་དེ་ཇི་ལྟར་མ་ག་དྷཱའི་སྐད་དུ་འགྱུར་ཏེ། དེས་ན་མཐུ་ཉིད་ལས་སྒྲ་ལའང་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའོ། འོ་ན་ ‘མཱ་ག་དྷཱ་’ ཞེས་པས་མཚན་ཉིད་དེ་མ་ག་དྷཱའི་སྒྲ་དང་འབྲེལ་བ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། ‘སྒྲའི་མཚན་ཉིད་’ ཅེས་པ་འདིར་ ‘སྒྲ་’ ཞེས་པའི་སྒྲ་དོན་མེད་པར་འགྱུར་བའི་སྐྱོན་དུ་མི་འགྱུར་རམ་ཞེ་ན། མི་འགྱུར་ཏེ། རྟོགས་པར་བྱ་བའི་དོན་གྱི་སྒྲ་སྦྱོར་བ་ལ་འདོད་དགུར་སྤྱོད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དང་། ཡང་ན་སྒྲའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་སྒྲ་ནི་ཚིག་བསྡུས་པའི་དོན་ལ་གྲགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། “དེ་ལ་འདི་ནི་བདེ་བར་གཤེགས་པའི་བདེ་བར་གཤེགས་པའི་ཆོས་གོས་ཀྱི་ཚད་དོ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ། ‘ཀོ་པན་’ ལ་སོགས་པའི་སྒྲའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་པ་འདིས་བརྗོད་པར་བྱ་བར་གཏོགས་པའི་དགོས་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེའི་དགོས་པ་འདྲི་བར་བྱེད་པའི་རྒོལ་བ་ལ། ‘བཤད་པར་བྱ་སྟེ་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ལན་བཏབ་པ་ནི། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་རང་དང་གཞན་གྱི་དོན་འདོད་པ་བཞིན་ནོ། Piyo ca garu bhāvanīyo, vattā ca vacanakkhamo; Gambhīrañca kathaṃ kattā,nocā ṭhāne niyojakoti. བྱམས་ཤིང་བཀུར་འོས་བསྒོམ་པར་འོས། །སྨྲ་ཞིང་བརྗོད་པ་བཟོད་པ་དང་། །ཟབ་མོའི་གཏམ་ནི་བྱེད་པ་དང་། །གནས་མ་ཡིན་ལ་མི་སྦྱོར་རོ། ། Vuttehi tato parehi ca pasatthatarehi guṇavisesehi samupetaṃ guruṃ. བཤད་པ་དེ་དག་དང་དེ་ལས་གཞན་པའི་བསྔགས་པར་འོས་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་ཁྱད་པར་དུ་མ་དང་ལྡན་པའི་བླ་མ་ལའོ། Tasmā akkharakosallaṃ, sampādeyya hitatthiko; Upaṭṭhahaṃ guruṃ sammā, uṭṭhānādīhi pañcahīti. དེ་ཕྱིར་ཕན་པ་དོན་གཉེར་བས། །ཡི་གེ་ལ་ནི་མཁས་པ་བསྒྲུབ། །ལངས་པ་ལ་སོགས་ལྔ་ཉིད་ཀྱིས། །བླ་མ་ལེགས་པར་བསྙེན་བཀུར་བྱ། ། Vacanato uṭṭhāna-upaṭṭhāna-paricariyā-sussūsā sakkaccasippapaṭiggahaṇehi sammā upaṭṭhahantena savana,uggahana-dhāraṇa-paripucchā-bhāvanā hi kaṅkhāvicchedaṃ katvā viññātabbaṃ saddalakkhaṇaṃ, tathā aviññātaṃ saddalakkhaṇamanenāti [Pg.16] aviññātasaddalakkhaṇo puggalo, hisaddo avadhāraṇe, so ‘dhammavinayesu kusalo na hotī’ti ettha daṭṭhabbo, kusalo dakkho na hoti, tattha dhammavinayesu suttantātābhidhammasaṅkhātesu dhammesu ceva vinaye ca, kasmā– ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། ལངས་པ་དང་། ཉེ་བར་གནས་པ་དང་། ཞབས་ཏོག་བྱེད་པ་དང་། གུས་པས་ཉན་པ་དང་། བཟོ་རིག་པ་ལེགས་པར་འཛིན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ལེགས་པར་བསྙེན་བཀུར་བྱེད་པས། ཐོས་པ་དང་། འཛིན་པ་དང་། ཀློག་པ་དང་། ཡོངས་སུ་འདྲི་བ་དང་། བསྒོམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཐེ་ཚོམ་བཅད་དེ་སྒྲའི་མཚན་ཉིད་ཤེས་པར་བྱའོ། དེ་བཞིན་དུ་འདིས་སྒྲའི་མཚན་ཉིད་མ་ཤེས་པས་ན་ ‘སྒྲའི་མཚན་ཉིད་མ་ཤེས་པའི་གང་ཟག་’ གོ། ‘ཧི’ (ཕྱིར་) ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་ངེས་པར་གཟུང་བ་སཏེ། དེ་ནི་ ‘ཆོས་དང་འདུལ་བ་ལ་མཁས་པར་མི་འགྱུར་རོ་’ ཞེས་པ་འདིར་ལྟ་བར་བྱའོ། མཁས་པ་ནི་བྱང་བ་སྟེ་མ་ཡིན་ནོ། དེ་ལ་ཆོས་དང་འདུལ་བ་ལ་ཞེས་པ་ནི་མདོ་སྡེ་དང་ཆོས་མངོན་པ་ལ་སོགས་པར་གཏོགས་པའི་ཆོས་རྣམས་དང་འདུལ་བ་ལའོ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། Yo niruttiṃ na sikkheyya, sikkhanto piṭakattayaṃ; Padepade vikaṅkheyya, vane andhagajo yathāti. གང་ཞིག་སྡེ་སྣོད་གསུམ་སློབ་ཀྱང་། །ངེས་ཚིག་ལ་ནི་མི་སློབ་ན། །ཚིག་རེ་རེ་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟ། །ནགས་ཚལ་ཁྲོད་ཀྱི་གླང་ལོང་བཞིན། ། Vacanato, ayametthādhippāyo ‘‘yathā vuttanayena sambhūtapada byāmohavasena padatthepi byāmohasambhavato suttantopadassitāya diṭṭhiviniveṭṭhanāya ca abhidhammāgate nāmarūpaparicchede ca vinaya niddiṭṭhe saṃvarāsaṃvare ca akosallaṃ siyā’’ti, yathādhammanti dhammavinaya saddassa yo-ttho vinayasuttābhidhammasaṅkhāto, tassa so-ttho, tadanatikkamena, paṭipajjitumasakkontoti tatthatattheva vuttāsu adhisīla adhicitta adhipaññāsikkhāsu pavattituṃ asamattho, kusalo pana samattho paññāvisesālokapaṭilābhato, vuttaṃ hi– ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། འདིར་དགོངས་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། “ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཚིག་ལ་རྨོངས་པ་བྱུང་བའི་དབང་གིས། ཚིག་གི་དོན་ལའང་རྨོངས་པ་འབྱུང་སྲིད་པའི་ཕྱིར། མདོ་སྡེ་ལས་བསྟན་པའི་ལྟ་བ་བཟློག་པ་དང་། ཆོས་མངོན་པ་ལས་བྱུང་བའི་མིང་དང་གཟུགས་ཀྱི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་དང་། འདུལ་བ་ལས་གསུངས་པའི་སྡོམ་པ་དང་སྡོམ་པ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ལ་མི་མཁས་པར་འགྱུར་རོ་” ཞེས་པའོ། ཆོས་བཞིན་དུ་ཞེས་པ་ནི་ཆོས་དང་འདུལ་བའི་སྒྲའི་དོན་གང་ཞིག་འདུལ་བ་དང་མདོ་སྡེ་དང་ཆོས་མངོན་པར་གཏོགས་པ་དེའི་དོན་ཏེ། དེ་ལས་མི་འདའ་བར་རོ། སྒྲུབ་པར་མི་ནུས་པ་ཞེས་པ་ནི་གནས་དེ་དང་དེར་གསུངས་པའི་ལྷག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ལྷག་པའི་སེམས་དང་། ལྷག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་བསླབ་པ་རྣམས་ལ་འཇུག་པར་མི་ནུས་པའོ། མཁས་པ་ནི་ནུས་པ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཁྱད་པར་གྱི་སྣང་བ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། འདི་ལྟར་གསུངས་ཏེ། Yāva tiṭṭhanti suttantā, vinayo yāva dippati; Tāva dakkhanti ālokaṃ, sūriye abbhuggate yathāti. ཇི་སྲིད་མདོ་སྡེ་གནས་པ་དང་། །འདུལ་བ་ཇི་སྲིད་གསལ་གྱུར་པ། །དེ་སྲིད་སྣང་བ་མཐོང་བར་འགྱུར། །ཉི་མ་ཤར་བར་གྱུར་པ་བཞིན། ། Paṭipattinti paṭipajjīyatīti paṭipattīti yathāvuttaṃ tividhampi paṭipattiṃ, virādhetvāti nāsetvā, nassati hi paṭipatti tesuyevā ko sallatamagatattā, tathā cāhu– ‘སྒྲུབ་པ་’ ཞེས་པ་ནི་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པས་ན་སྒྲུབ་པ་སྟེ། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་སྒྲུབ་པ་རྣམ་པ་གསུམ་པོའོ། ‘ཉམས་པར་བྱས་ནས་’ ཞེས་པ་ནི་བརླག་པར་བྱས་ནས་ཏེ། དེ་དག་ལ་མི་མཁས་པར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་སྒྲུབ་པ་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ། དེ་བཞིན་དུ་གསུངས་ཏེ། Suttantesu asantesu, pamuṭṭhe vinayamhi ca; Tamo bhavissati loke, sūriye atthaṅgate yathāti. མདོ་སྡེ་རྣམས་ནི་མེད་པ་དང་། །འདུལ་བ་ཉམས་པར་གྱུར་པ་ན། །འཇིག་རྟེན་མུན་པར་འགྱུར་བ་སྟེ། །ཉི་མ་ནུབ་པར་གྱུར་པ་བཞིན། ། Saṃsāradukkhasseva bhāgī hoti… yathāvuttā-nukkamapariccāgena anurūpapaṭipattiyā paṭilabhitabbattā adhigamavisayassa yo gakkhemassa, vuttañhi tassānulomapaṭipattimūlakattaṃ– འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་སྐལ་བ་ཅན་ཁོ་ནར་འགྱུར་རོ། … ཇི་སྐད་བཤད་པའི་གོ་རིམ་བཏང་ནས་མཐུན་པའི་སྒྲུབ་པས་ཐོབ་པར་བྱ་བ་རྟོགས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་བདེ་འབྱུང་གང་ཡིན་པ་དེའོ། དེ་ནི་མཐུན་པའི་སྒྲུབ་པ་ལ་རྩ་བ་བྱས་པ་ཉིད་དུ་གསུངས་ཏེ། Suttante rakkhite sante, paṭipatti hoti rakkhitā; Paṭipattiyaṃ ṭhito dhīro, yogakkhemā na dhaṃsatīti. མདོ་སྡེ་ལེགས་པར་བསྲུངས་པ་ན། །སྒྲུབ་པའང་བསྲུངས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར། །སྒྲུབ་པ་ལ་གནས་བརྟན་པོ་དེ། །རྣལ་འབྱོར་བདེ་ལས་ཉམས་མི་འགྱུར། ། Etāvatā [Pg.17] aviññātasaddalakkhaṇassa sakatthaparihāniṃ dassetvā idāni sakatthasampattimūlikā paratthasampattīti tadabhāvā tādiso puggalo paresampi paccayo bhavituṃ na sakkotīti dassetuṃ ‘nacā’tiādi vuttaṃ, patiṭṭhāti dhāraṇaṃ, tañcettha tesaṃ tesaṃ kula puttānaṃ dhammavinayasikkhāpanaṃ taṃtaṃ kammato nittharaṇādi ca, tadubhaya mevā-nhasaṅgikaṃ patiṭṭhaṃ, mukhyabhūtampana tammūlake suparisuddhasīle patiṭṭhāpanameva, tadupakaraṇattho sikkhāpanādi, idha pana taṃ sādhanabhūto puggalo upacārato patiṭṭhāti gahetabbo, hisaddo yathāvutta samatthanatthe nipāto, saddalakkhaṇaññūyevāti avadhāraṇampana tesu tabbidūyeva samatthoti dassanatthaṃ pakaraṇavasena vuttaṃ, attano pana suguttasīlakkhandhavirahena kadāci koci yathāvuttānaṃ patiṭṭhābhavituṃ na sakkoti… tammūlakattā saddhammaṭṭhitiyā saparapatiṭṭhā bhāvassa ca, teneva vinayadhare ānisaṃsaṃ dassentena bhagavatā tappadhānaṃ tappamukhaṃva katvā ‘‘pañcime bhikkhave ānisaṃsā vinayadhara puggale, katame pañca attano sīlakkhandho sugutto hoti su rakkhito, kukkuccapakatānaṃ paṭisaraṇaṃ hoti, visārado saṅgha majjhe viharati, paccattthike sahadhammena suniggahitaṃ niggaṇhāti, saddhammaṭṭhitiyā paṭipanno ca hotī’’ti vuttaṃ, atthānurūpanti attano vacanīyassatthassa vācakattena yogyaṃ, byañjanānurūpanti attano vācakassa vacanīyattena yogyaṃ, parivāsādīsūtiādisaddena abbhānādiṃ saṅgaṇhāti, taṃtaṃkammanti parivāsādikaṃ taṃtaṃkammaṃ, aññoti asaddalakkhaṇaññū, na kevalamanena sakatthaparatthāva nāsitā, atha khoti vidho saddhammopi nāsitoyevāti vatthumāha ‘ajānanto panā’tiādi, ayathāpaṭipajjamānoti saddalakkhaṇaññunā yathā yena pakārena atthānurūpaṃ byañjane byañjanānurūpañca atthe paṭipajjitabbaṃ, tathā appaṭipajjamāno, tathā ca vakkhati– tathā hi so saddalakkhaṇa majānanto’tiādi. Tividhampi saddhammanti pariyattipaṭipattiadhigamavasenati vidhameva saddhammaṃ, tattha tipiṭakabuddhavacanaṃ pariyattisaddhammo nāma, terasa dhutaguṇā cuddasa khandhakavattāni dve asīti mahāvattānīti ayaṃ paṭipattisaddhammo nāma, cattāro maggā cattāri ca phalāni ayaṃ adhigamasaddhammo [Pg.18] nāma, tathāhiccādinā vuttamatthaṃ samattheti, tampi pāḷiyā thirīkātuṃ ‘vuttaṃ heta’ntiādimāha, tattha dhammāti hetū, saddhammassāti yathāvuttassa tividhassa saddhammassa, padabyañjananti padañca byañjanañca taṃ, tattha padaṃ nāma syādyantaṃ tyādyantañca, byañjīyati attho etenāti byañjanaṃ-vākyaṃ athavā pajjate gamyate attho etenāti padaṃ-syādyantādi, vākyaṃva byañjanaṃ, sithiladhanitādipadamevavā vuttanayena byañjananti padabyañjanaṃ, taṃ, dunnikkhittaṃ duṭṭhu nikkhittaṃ ṭhapitaṃ virādhetvā kathitaṃ, attho ca dunnītoti dunnikkhittattāyeva padabyañjanassa tabbacanīyopi duṭṭhuviññāto hoti, vuttapaṭipakkhatoti ‘aviññātasaddalakkhaṇohi’ccādinā vuttassa viññātasaddalakkhaṇattādinā paṭipakkhabhāvato, bhāvappadhāno hi ayaṃ niddeso,ttappaccayalopo vā, na hi attāva attanā veditabboti yuttanti. འདི་ཙམ་གྱིས་སྒྲའི་མཚན་ཉིད་མི་ཤེས་པ་ལ་རང་གི་དོན་ཉམས་པ་བསྟན་ནས། ད་ནི་རང་གི་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་རྩ་བ་བྱས་ནས་གཞན་གྱི་དོན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་འབྱུང་བས། དེ་མེད་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་བུའི་གང་ཟག་ནི་གཞན་དག་གི་ཡང་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། 'མི་ཡང་' ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། 'གནས་པ་' ཞེས་པ་ནི་འཛིན་པའོ།། དེ་ཡང་འདིར་རིགས་ཀྱི་བུ་དེ་དང་དེ་དག་ལ་ཆོས་དང་འདུལ་བ་བསླབ་པར་བྱ་བ་དང་། ལས་དེ་དང་དེ་ལས་ཐར་བར་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ།། དེ་གཉིས་ཀ་ནི་ཡན་ལག་བརྒྱད་དང་ལྡན་པའི་གནས་ཉིད་དོ།། གཙོ་བོར་གྱུར་པ་ནི་དེ་ལ་རྩ་བ་བྱས་པའི་ཤིན་ཏུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་རབ་ཏུ་དགོད་པ་ཉིད་དོ།། དེའི་ཡོ་བྱད་ཀྱི་དོན་ནི་བསླབ་པར་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ།། འདིར་ནི་དེ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་གང་ཟག་ལ་ཉེ་བར་བཏགས་ནས་ 'གནས་པ་' ཞེས་གཟུང་བར་བྱའོ།། 'ཧི' ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་དོན་སྒྲུབ་པའི་ཚིག་ཕྲད་དོ།། 'སྒྲའི་མཚན་ཉིད་ཤེས་པ་ཉིད་' ཅེས་ངེས་པར་གཟུང་བ་ནི། དེ་དག་གི་ནང་ནས་དེ་ཤེས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ནུས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། སྐབས་ཀྱི་དབང་གིས་གསུངས་སོ།། རང་གི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཤིན་ཏུ་བསྲུངས་པ་དང་བྲལ་བས། ནམ་ཡང་འགའ་ཞིག་གིས་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་གནས་སུ་འགྱུར་མི་ནུས་ཏེ། དེ་ནི་དམ་པའི་ཆོས་གནས་པ་དང་རང་གཞན་གཉིས་ཀ་གནས་པའི་རྩ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འདུལ་བ་འཛིན་པ་ལ་ཕན་ཡོན་སྟོན་པར་མཛད་པའི་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དེ་གཙོ་བོ་དང་དེ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བར་མཛད་ནས། 'དགེ་སློང་དག། འདུལ་བ་འཛིན་པའི་གང་ཟག་ལ་ཕན་ཡོན་ལྔ་པོ་འདི་དག་ཡོད་དོ།། ལྔ་གང་ཞེ་ན། རང་གི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཤིན་ཏུ་བསྲུངས་ཤིང་ལེགས་པར་བསྐྱངས་པ་དང་། འགྱོད་པ་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སྐྱབས་སུ་འགྱུར་བ་དང་། དགེ་འདུན་གྱི་དབུས་སུ་མི་འཇིགས་པར་གནས་པ་དང་། ཕྱིར་རྒོལ་བ་རྣམས་ཆོས་དང་མཐུན་པར་ལེགས་པར་ཚར་གཅོད་པ་དང་། དམ་པའི་ཆོས་གནས་པ་ལ་ཞུགས་པ་ཡིན་ནོ།།' ཞེས་གསུངས་སོ།། 'དོན་དང་མཐུན་པ་' ཞེས་པ་ནི་རང་གི་བརྗོད་བྱའི་དོན་གྱི་རྗོད་བྱེད་དུ་རུང་བའོ།། 'ཡི་གེ་དང་མཐུན་པ་' ཞེས་པ་ནི་རང་གི་རྗོད་བྱེད་ཀྱི་བརྗོད་བྱ་ཉིད་དུ་རུང་བའོ།། 'སྤོ་མགུ་ལ་སོགས་པ་' ཞེས་པའི་སོགས་པའི་སྒྲས་ཕྱིར་དབྱུང་བ་ལ་སོགས་པ་སྡུད་དོ།། 'ལས་དེ་དང་དེ་' ཞེས་པ་ནི་སྤོ་མགུ་ལ་སོགས་པའི་ལས་དེ་དང་དེའོ།། 'གཞན་' ཞེས་པ་ནི་སྒྲའི་མཚན་ཉིད་མི་ཤེས་པའོ།། 'འདིས་རང་གི་དོན་དང་གཞན་གྱི་དོན་ཁོ་ན་བཅོམ་པ་མ་ཟད། འོན་ཀྱང་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱང་བཅོམ་པ་ཉིད་དོ་' ཞེས་པའི་དོན་བརྗོད་པའི་ཕྱིར། 'མི་ཤེས་པ་ནི་...' ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། 'ལོག་པར་ཞུགས་པ་' ཞེས་པ་ནི་སྒྲའི་མཚན་ཉིད་ཤེས་པས་ཇི་ལྟར་རྣམ་པ་གང་གིས་དོན་དང་མཐུན་པའི་ཡི་གེ་དང་། ཡི་གེ་དང་མཐུན་པའི་དོན་ལ་འཇུག་པར་བྱ་བ་དེ་ལྟར་མི་འཇུག་པའོ།། དེ་ལྟར་ཡང་ 'འདི་ལྟར་ཁོ་བོས་སྒྲའི་མཚན་ཉིད་མི་ཤེས་པས་...' ཞེས་སོགས་གསུངས་པར་འགྱུར་རོ།། 'རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་དམ་པའི་ཆོས་' ཞེས་པ་ནི་ལུང་དང་། སྒྲུབ་པ་དང་། རྟོགས་པའི་དབང་གིས་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་དམ་པའི་ཆོས་ཉིད་དོ།། དེ་ལ་སྡེ་སྣོད་གསུམ་གྱི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་ནི་ལུང་གི་དམ་པའི་ཆོས་ཞེས་བྱའོ།། སྦྱངས་པའི་ཡོན་ཏན་བཅུ་གསུམ་དང་། ཁནྡྷཀའི་ཆོ་ག་བཅུ་བཞི་དང་། ཆོ་ག་ཆེན་པོ་བརྒྱད་ཅུ་རྩ་གཉིས་ནི་སྒྲུབ་པའི་དམ་པའི་ཆོས་ཞེས་བྱའོ།། ལམ་བཞི་དང་འབྲས་བུ་བཞི་ནི་རྟོགས་པའི་དམ་པའི་ཆོས་ཞེས་བྱའོ།། 'འདི་ལྟར་...' ཞེས་སོགས་ཀྱིས་བཤད་པའི་དོན་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ།། དེ་ཡང་ལུང་གིས་བརྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། 'འདི་སྐད་གསུངས་ཏེ།' ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། དེ་ལ་ 'ཆོས་' ཞེས་པ་ནི་རྒྱུའོ།། 'དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་' ཞེས་པ་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་རྣམ་པ་གསུམ་གྱི་དམ་པའི་ཆོས་ཀྱིའོ།། 'ཚིག་དང་ཡི་གེ་' ཞེས་པ་ནི་ཚིག་དང་ཡི་གེ་དེའོ།། དེ་ལ་ 'ཚིག་' ཞེས་པ་ནི་སུཔ྄་མཐའ་ཅན་དང་ཏིང྄་མཐའ་ཅན་ནོ།། འདིས་དོན་གསལ་བར་བྱེད་པས་ན་ 'ཡི་གེ་' སྟེ་ཚིག་གོ། ཡང་ན་འདིས་དོན་རྟོགས་པར་བྱེད་པས་ན་ 'ཚིག་' སྟེ་སུཔ྄་མཐའ་ཅན་ལ་སོགས་པ་དང་། ཚིག་ཉིད་ཡི་གེའོ།། ཡང་ན་ལྷོད་པ་དང་དྲག་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་ཉིད་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཡི་གེ་ཡིན་པས་ 'ཚིག་དང་ཡི་གེ་' སྟེ་དེའོ།། 'ལོག་པར་བཞག་པ་' ཞེས་པ་ནི་ཉེས་པར་བཞག་པ་སྟེ་ཉམས་པར་བརྗོད་པའོ།། 'དོན་ཡང་ལོག་པར་བཀྲལ་བ་' ཞེས་པ་ནི་ཚིག་དང་ཡི་གེ་ལོག་པར་བཞག་པ་ཉིད་ཀྱིས་དེའི་བརྗོད་བྱ་ཡང་ལོག་པར་གོ་བར་འགྱུར་བའོ།། 'བཤད་པའི་གཉེན་པོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་' ཞེས་པ་ནི་ 'སྒྲའི་མཚན་ཉིད་མི་ཤེས་པ་' ཞེས་སོགས་གསུངས་པ་ལ། སྒྲའི་མཚན་ཉིད་ཤེས་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་གཉེན་པོའི་དངོས་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།། འདི་ནི་དངོས་པོ་གཙོ་བོར་སྟོན་པ་ཉིད་དམ། ཡང་ན་ 'ཏྭ་' ཡི་རྐྱེན་ཕྱིས་པ་ཡིན་ཏེ། བདག་ཉིད་ཀྱིས་བདག་ཉིད་ཤེས་པར་བྱ་བ་ནི་རིགས་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།། Tadevantiādinā yathāvuttaṃ nigametvā saññāvidhāne payojanaṃ dasseti, tanti hetvatthe nipāto, yasmā saddalakkhaṇassa jānanaṃsāni saṃsaṃ tasmāti attho, evanti nidassanatthe nipāto, evaṃ sappayojananti sambandho, tadevanti vā nipātasamudāyo yaṃ, vuttena pakārenetyasmiṃ atthe vattate. Nanuca saññīnaṃ saññānaṃ vattabbatte ‘‘aādayo titālīsavaṇṇā’’tiādīnaṃ vākyānaṃ visuṃvisuṃ mahantattā kuto lāghavaṃ satthassāti maññamāno ‘tathāhi’ccādinā saññāvidhāne lāghavasabbhāvaṃ samattheti, hotevāti avadhāraṇena katthaci parasatthe viya no na hotīti dasseti, paṭipattilāghavampi cettha hoteva, tathāhi ‘‘vaṇṇaparena savaṇṇopi’’ccādo (1-24) vaṇṇādisaññāsamuddharitā nāttānamattāvagametumalanti pare pucchitvā jānitabbā assa, tato saññā-vaseyā, tatossa saññāti saññāsaññīvivecanaṃ tadanuṭṭhānanti paramparāpekkhāya bhavitabbaṃ paṭipatti gāravābhāvā. Idāni saṅkhepato satthakkamaṃ dassetumāha-evaṃ tāvi’ccādi, tāvāti paṭhamaṃ, upayujjamānattāti byāpāriyamānattā, visayo gocaro yatthete syādayo vidhī yante, saha visayenāti savisayā, paṭhamaṃ karīyatīti pakati yato syādayo vidhīyante, saha pakatiyāti sappakatikā, liṅgādikanti [Pg.19] ādisaddena‘salabhacchāya’miccādo ekattādi, liṅgebhavā liṅgikā-itthividhayo, ekatthībhāvo samāso, tena, sāmaññato samānattā, samānattantuṇādivuttiyā ‘‘rājādivisiṭṭhe purisā doviya’vasiṭṭhādivisiṭṭhe apaccādimhi atthe pavattanato. 'དེ་ཉིད་...' ཞེས་སོགས་ཀྱིས་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་མཇུག་བསྡུས་ནས། མིང་གི་རྣམ་གཞག་གི་དགོས་པ་སྟོན་ཏོ།། 'ཏཾ' ཞེས་པ་ནི་རྒྱུའི་དོན་གྱི་ཚིག་ཕྲད་དེ། གང་གི་ཕྱིར་སྒྲའི་མཚན་ཉིད་ཤེས་པའི་ཕན་ཡོན་ཡོད་པ་དེའི་ཕྱིར་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། 'ཨེཝཾ' ཞེས་པ་ནི་དཔེར་བརྗོད་པའི་དོན་གྱི་ཚིག་ཕྲད་དེ། 'དེ་ལྟར་དགོས་པ་དང་བཅས་པ་' ཞེས་སྦྱོར་རོ།། ཡང་ན་ 'ཏདེཝཾ' ཞེས་པ་ནི་ཚིག་ཕྲད་འདུས་པ་སྟེ། བཤད་པའི་རྣམ་པ་དེས་ཞེས་པའི་དོན་འདི་ལ་འཇུག་གོ། ཅི་སྟེ་མིང་ཅན་དང་མིང་དག་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལ། 'ཨ་ལ་སོགས་པ་ཡི་གེ་བཞི་བཅུ་རྩ་གསུམ་' ཞེས་སོགས་ཀྱི་ཚིག་རྣམས་སོ་སོར་ཆེ་བའི་ཕྱིར། བསྟན་བཅོས་ལ་ཡང་བའི་ཆ་གང་ལས་འབྱུང་སྙམ་དུ་བསམས་ནས། 'འདི་ལྟར་...' ཞེས་སོགས་ཀྱིས་མིང་གི་རྣམ་གཞག་ལ་ཡང་བའི་ཆ་ཡོད་པ་ཉིད་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ།། 'ཡོད་པ་ཉིད་དོ་' ཞེས་ངེས་པར་གཟུང་བས་ནི། གཞན་གྱི་བསྟན་བཅོས་ལ་ལྟར་འགའ་ཞིག་ཏུ་མེད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།། འདིར་རྟོགས་པའི་ཡང་བའི་ཆ་ཡང་ཡོད་པ་ཉིད་དོ།། འདི་ལྟར་ 'vaṇṇaparena savaṇṇopi' ཞེས་སོགས་ལ། ཡི་གེ་ལ་སོགས་པའི་མིང་བཏོན་པ་ནི་རང་ཉིད་ཁོ་ནས་རྟོགས་པར་མི་ནུས་པས། གཞན་ལ་དྲིས་ནས་ཤེས་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ།། དེ་ལས་མིང་ལ་བརྟེན་པར་འགྱུར་ལ། དེ་ལས་འདིའི་མིང་ངོ་ཞེས་མིང་དང་མིང་ཅན་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དང་དེ་ལས་ལྡང་བ་ཞེས་བརྒྱུད་པའི་ལྟོས་པ་ཡོད་པར་འགྱུར་བས། རྟོགས་པ་ལ་ལྕི་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།། ད་ནི་མདོར་བསྡུས་ཏེ་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་གོ་རིམ་སྟོན་པའི་ཕྱིར། 'དེ་ལྟར་རེ་ཞིག་...' ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། 'རེ་ཞིག་' ཞེས་པ་ནི་ཐོག་མའོ།། 'ཉེ་བར་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་' ཞེས་པ་ནི་བྱ་བ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།། 'ཡུལ་' ནི་སྤྱོད་ཡུལ་ཏེ། གང་ལ་སུཔ྄་ལ་སོགས་པའི་ཆོ་ག་བྱེད་པའོ།། ཡུལ་དང་བཅས་པ་ནི་ཡུལ་དང་བཅས་པའོ།། 'ཐོག་མར་བྱེད་པས་ན་གཞི་' སྟེ། གང་ལས་སུཔ྄་ལ་སོགས་པའི་ཆོ་ག་བྱེད་པའོ།། གཞི་དང་བཅས་པ་ནི་གཞི་དང་བཅས་པའོ།། 'རྟགས་ལ་སོགས་པ་' ཞེས་པའི་སོགས་པའི་སྒྲས་ 'salabhacchāyaṃ' ཞེས་སོགས་ལ་གཅིག་ཉིད་ལ་སོགས་པའོ།། 'རྟགས་ལས་བྱུང་བ་' ཞེས་པ་ནི་རྟགས་ཀྱི་ཆོ་ག་སྟེ་བུད་མེད་ཀྱི་ཆོ་གའོ།། 'དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བ་ནི་བསྡུ་བ་' སྟེ། དེས་སོ།། 'སྤྱི་ལས་མཚུངས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ།།' 'མཚུངས་པ་ཉིད་' ནི་ཨུ་ཎཱ་དིའི་འཇུག་པས་ 'རྒྱལ་པོ་ལ་སོགས་པས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པའི་སྐྱེས་བུ་བཞིན་དུ། མ་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཁྱད་པར་གྱི་བུ་རྒྱུད་ལ་སོགས་པའི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ།།' Iti moggallānapañcikāṭīkāyaṃ sāratthavilāsiniyaṃ ཞེས་མོགྒལླཱནའི་པཉྩི་ཀའི་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་སཱ་རཏྠ་བི་ལཱ་སི་ནཱི་ལས། Ratanattayapaṇāmādikathā samattā. དཀོན་མཆོག་གསུམ་ལ་ཕྱག་འཚལ་བ་ལ་སོགས་པའི་གཏམ་རྫོགས་སོ།། 1. Paṭhamakaṇḍavaṇṇanā ༡. སྐབས་དང་པོའི་རྣམ་པར་བཤད་པའོ།། Saññādhikāra མིང་གི་སྐབས་སོ།། 1. A ādayo ༡. ཨ་ལ་སོགས་པའོ།། Sabbavacanānaṃ sātthakaniratthakattabyabhicārittā ‘ida’ntiādinā sadiṭṭhantena saṃsayamupadassiya sātthakattamassa dassetuñca ‘na tāva…pe… sātthakattā’ti vuttaṃ, ummattakādivākyamiti ‘dasa dāḷimā, cha apūpā, kuṇḍamajājinaṃ, palālapiṇḍo’iccādikaṃ, avayavatthāna maññamaññanāti sambandhā samudāyatthābhāvato anatthakattaṃ, ādivākyanti ‘‘manoseṭṭhā manomayā’’tiādivākyaṃ, sātthakattaṃ panassa padatthāna maññamaññābhisambandhassa patītito. ཚིག་ཐམས་ཅད་དོན་དང་བཅས་པ་དང་དོན་མེད་པ་ཉིད་དུ་འཁྲུལ་བའི་ཕྱིར། 'འདི་...' ཞེས་སོགས་དཔེ་དང་བཅས་པས་ཐེ་ཚོམ་བསྟན་ནས། འདིའི་དོན་དང་བཅས་པ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཡང་། 'རེ་ཞིག་མ་ཡིན་ཏེ་... དོན་དང་བཅས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ།།' ཞེས་གསུངས་སོ།། 'སྨྱོན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་' ཅེས་པ་ནི། 'སེའུ་འབྲུ་བཅུ། ཁུར་བ་དྲུག །རི་དྭགས་ཀྱི་པགས་པའི་གོས་ཅན། སོག་མའི་གོང་བུ།' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ།། ཆ་ཤས་ཀྱི་དོན་རྣམས་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་བ་མེད་པས་ཚོགས་པའི་དོན་མེད་པའི་ཕྱིར་དོན་མེད་པ་ཉིད་དོ།། 'ཐོག་མའི་ཚིག་' ཅེས་པ་ནི། 'ཡིད་ནི་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ། ཡིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཅན།' ཞེས་སོགས་ཀྱི་ཚིག་གོ། འདིའི་དོན་དང་བཅས་པ་ཉིད་ནི་ཚིག་གི་དོན་རྣམས་ཕན་ཚུན་ལེགས་པར་འབྲེལ་བ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ།། Atha aādyādisaddānaṃ sādhuttānvākhyānāya idaṃ vacanamiccādivikappantarasambhave kathaṃ niyamo vuttiyaṃ vuttenatthena sātthakattamiccāsaṅkiya tesamihānupayogittaṃ kamena paṭipādayitumāha ‘vakkhamānatthamevida’miccādi,’ ākārādayo niggahītantā’iccādinā vuttiyaṃ vakkhamāno attho yassa taṃ tathā vuttaṃ, sādhūnaṃ sādhusaddānaṃ anusāsanaṃ ākhyānaṃ attho payojanaṃ yassa tanti viggaho. དེ་ནས་ 'ཨ་' ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་རྣམས་དག་པར་བཤད་པའི་ཕྱིར། 'ཚིག་འདི་...' ཞེས་སོགས་རྣམ་གྲངས་གཞན་ཡོད་པ་ལ། ཇི་ལྟར་འགྲེལ་པ་ལས་བཤད་པའི་དོན་གྱིས་དོན་དང་བཅས་པ་ཉིད་དུ་ངེས་སོ་ཞེས་དོགས་ནས། དེ་དག་འདིར་ཉེ་བར་མི་མཁོ་བ་ཉིད་རིམ་གྱིས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། 'འདི་ནི་བཤད་པར་འགྱུར་བའི་དོན་ཁོ་ནའོ།།' ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། 'ཨཱ་ལ་སོགས་པ་རྗེས་སུ་ང་རོའི་མཐར་ཐུག་པ་' ཞེས་སོགས་ཀྱིས་འགྲེལ་པ་ལས་བཤད་པར་འགྱུར་བའི་དོན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེ་ལྟར་བཤད་དོ།། དག་པ་སྟེ་དག་པའི་སྒྲ་རྣམས་རྗེས་སུ་བསྟན་པ་བཤད་པ་ནི་དོན་ཏེ་དགོས་པ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་དེའི་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་བའོ།། Sādhusaddānusāsanasaṅkāpettha ‘‘katthettha kutrātrakvehidhā’’ti (4-100) ādinā katthādisaddānaṃ sādhuttānusāsanassa dassanato, lakkhaṇantarena sādhubhāvassa anvākhyātattāti āpubbādāiccasmā ‘‘dādhātvī’’ti (5-45) ippaccaye ākāralope ca ādīti [Pg.20] aādiyesanti aññapadatthasamāse yomhi ‘‘yosu jhissa pume’’ti (2-93) ‘ṭe aādayo’ti, tayo ca cattālīsā cāti cattha samāse ‘‘tadaminādīni’’ti cata lopeca rasse ca titālīsāti, ‘vaṇṇa-vaṇṇane’iccasmā ‘‘bhāvakārakesva ghaṇa ghakā’’ti (5-44) appaccayeyomhi ṭādese vaṇṇāiti ca sijjhanato, payoganiyamatthanti titālīsavaṇṇasaddesu paresu eva aādisaddo payujjīyatīti evaṃ payoganiyamatthaṃ, ayampi vikappantara sambhāvanā ‘‘abhūtatabbhāve karāsabhūyoge vikārā cī’’ti (4-119) payoganiyamassā jhāyamānassa diṭṭhattā, ṭhānyādesatthanti aādisaddassa ṭhāne titālīsavaṇṇasaddā ādesā honti tesaṃ vā so iti, tadanurūpāyāti ṭhānyādesānurūpāya chaṭṭhī vibhattiyā, atoyevāti agamāgamianurūpāya chaṭṭhiyā abhāvato yeva, agamāgami bhāvatthanti aādisaddassa titālīsa vaṇṇasaddā āgamā honti tesaṃ vā so iti, etesupi saṅkā, ‘‘yavāsare’’ (1-30) ‘‘suña sassa’’iti (2-53) ādesāgamānaṃ dassanena, āgama liṅgābhāvatoti ukāra kakāra makārānaṃ abhāvato, visesanavisessa bhāvatthanti titālīsavaṇṇasaddānaṃ aādisaddo visesanaṃ, te vā tasse-ti, etthāpi saṅkā ‘nīluppala’miccādīnamaññattha visesanavisessa bhāvadassanā, saddalakkhaṇā nupayogatoti saddalakkhaṇena saddasaṅkharaṇassa pakatattā vuttaṃ, tattha kāraṇamāha- ‘rūpavisesūpa lakkhaṇābhāvā’ti, rūpavisesassa upalakkhaṇa nimittaṃ tassaabhāvāti attho, na hi visesana visessabhāve paṭipādite aādyādisaddānaṃ rūpavisesassa saṅkharaṇaṃ kataṃ siyāti, yadi esova saddasaṅkharaṇanti gayheyya, tathā sati ‘nīluppala’miccādīnampi vattabbatā āpajjeyyāti nāssa tadattha tāpi sambhāvīyate, loke sīhaguṇassa mānavake dassanato upacārena ‘sīho-yaṃ mānavako’ti tagguṇajjhāropopi dissati, tadatthampetaṃ na hotīti dassanatthaṃ ‘tagguṇajjhāropanatthampetaṃ na hotī’ti vuttaṃ, tassa aādisaddassa, tesaṃ titālīsavaṇṇasaddānaṃ vā guṇo aādittādi, tassa ajjhāropanaṃ-titālīsavaṇṇasaddesu [Pg.21] vā aādisaddeyeva vā āropanaṃ, tadatthampetaṃ suttaṃ na hotīti attho, tattha kāraṇamāha- ‘atoyevā’tiādi, atoyeva rūpavisesūpalakkhaṇā bhāvatoyo, pakataṃ saddasaṅkharaṇaṃ, yathāvutta vikappantarābhāve ubhayatthamidaṃ siyā, tattha paribhāsatthaṃ na hoti… tallakkhaṇattābhāvā uparivakkhamānattā cāti pārisesamālambiyāha ‘saññāsaññi’ccādi. འདིར་ལེགས་པར་གྲུབ་པའི་སྒྲ་བསྟན་པའི་དོགས་པ་ནི། “ཀཏྠེཏྠ་ཀུཏྲཱ་ཏྲཀྭེཧི་དྷཱ” (༤-༡༠༠) ལ་སོགས་པས་ཀཏྠ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་རྣམས་ལེགས་པར་གྲུབ་པར་བསྟན་པ་མཐོང་བའི་ཕྱིར། མཚན་ཉིད་གཞན་གྱིས་ལེགས་པར་གྲུབ་པའི་དངོས་པོ་རྗེས་སུ་བཤད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཨཱ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་དཱ་ལས་ “དཱ་དྷཱཏྭཱི” (༥-༤༥) ཞེས་པས་ཨི་རྐྱེན་དང་ཨཱ་ཡིག་ཕྱིས་པས་ཨཱ་དི་ཞེས་པ་དང་། ཨ་དང་ཨཱ་ལ་སོགས་པ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ཞེས་གཞན་གྱི་དོན་གྱི་བསྡུ་བར། ཡོ་རྐྱེན་ལ་ “ཡོ་སུ་ཛྷིས྄སཿཔུ་མེ” (༢-༩༣) ཞེས་པས་ ‘ཊེ་ཨ་ཨཱ་དཱ་ཡོ’ ཞེས་གྲུབ་ལ། གསུམ་དང་བཞི་བཅུ་ཞེས་པའི་བསྡུ་བ་ལ། “ཏ་ད་མི་ནཱ་དཱི་ནི” ཞེས་པས་ཙ་ཡིག་ཕྱིས་ཤིང་ཐུང་ངུར་བྱས་པས་ཏི་ཏཱ་ལཱི་སཱ་ཞེས་དང་། ‘ཝཎྞ་ཝཎྞ་ནེ’ ཞེས་པ་ལས། “བྷཱ་ཝ་ཀཱ་ར་ཀེསྭ་གྷ་ཎ་གྷ་ཀཱ” (༥-༤༤) ཞེས་པས་ཨ་རྐྱེན་དང་། ཡོ་རྐྱེན་ལ་ཊཱ་བསྒྱུར་བས་ཝཎྞཱ་ཞེས་གྲུབ་པའི་ཕྱིར། སྦྱོར་བ་ངེས་པར་བྱ་བའི་དོན་དུ་ཞེས་པ་ནི། ཞེ་གསུམ་གྱི་ཡི་གེའི་སྒྲ་རྣམས་ཕྱི་མ་ལ་ཡོད་པ་ཉིད་ལ་ཨ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་སྦྱོར་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་དེ་ལྟར་སྦྱོར་བ་ངེས་པར་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། འདི་ཡང་རྣམ་གྲངས་གཞན་གྱི་སྲིད་པ་སྟེ། “ཨ་བྷཱུ་ཏ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ཀ་རཱ་ས་བྷཱུ་ཡོ་གེ་ཝི་ཀཱ་རཱ་ཙཱི” (༤-༡༡༩) ཞེས་པས་སྦྱོར་བ་ངེས་པར་བྱ་བ་མཐོང་བའི་ཕྱིར། གནས་དང་འཕོ་བའི་དོན་དུ་ཞེས་པ་ནི། ཨ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲའི་གནས་སུ་ཞེ་གསུམ་གྱི་ཡི་གེའི་སྒྲ་རྣམས་འཕོ་བར་འགྱུར་རམ། ཡང་ན་དེ་དག་གི་གནས་སུ་དེ་ཉིད་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའོ། དེ་དང་མཐུན་པ་ནི་གནས་དང་འཕོ་བ་དང་མཐུན་པའི་དྲུག་པའི་རྣམ་དབྱེ་ལའོ། དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དེ་འགྱུར་བ་དང་འགྱུར་བྱ་དང་མཐུན་པའི་དྲུག་པ་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། འགྱུར་བ་དང་འགྱུར་བྱའི་དངོས་པོའི་དོན་དུ་ཞེས་པ་ནི། ཨ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ལ་ཞེ་གསུམ་གྱི་ཡི་གེའི་སྒྲ་རྣམས་འགྱུར་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རམ། ཡང་ན་དེ་དག་གི་གནས་སུ་དེ་ཉིད་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའོ། འདི་དག་ལའང་དོགས་པ་ཡོད་དེ། “ཡ་ཝཱ་ས་རེ” (༡-༣༠) དང་ “སུ་ཉ་སས྄ས” (༢-༥༣) ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་འཕོ་བ་དང་འགྱུར་བ་རྣམས་མཐོང་བའི་ཕྱིར། འགྱུར་བའི་རྟགས་མེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ནི། ཨུ་ཡིག་དང་ཀ་ཡིག་དང་མ་ཡིག་རྣམས་མེད་པའི་ཕྱིར། ཁྱད་པར་དང་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་དངོས་པོའི་དོན་དུ་ཞེས་པ་ནི། ཞེ་གསུམ་གྱི་ཡི་གེའི་སྒྲ་རྣམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ནི་ཨ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ཡིན་ལ། ཡང་ན་དེ་དག་ནི་དེའི་ཁྱད་པར་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའོ། འདིར་ཡང་དོགས་པ་ཡོད་དེ། ‘ཨུཏྤལ་སྔོན་པོ’ ལ་སོགས་པ་གཞན་དག་ལ་ཁྱད་པར་དང་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་མཐོང་བའི་ཕྱིར། སྒྲའི་མཚན་ཉིད་ལ་ཉེ་བར་མ་སྤྱད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ནི། སྒྲའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་སྒྲ་ལེགས་པར་སྦྱོར་བ་ནི་སྐབས་སུ་བབས་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། དེ་ལ་རྒྱུ་མཚན་གསུངས་པ་ནི། ‘གཟུགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཉེ་བར་མཚོན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར’ ཞེས་པ་སྟེ། གཟུགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཉེ་བར་མཚོན་པའི་རྒྱུ་མཚན་དེ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ཁྱད་པར་དང་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་བསྟན་པ་ན། ཨ་དང་ཨཱ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་རྣམས་ཀྱི་གཟུགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལེགས་པར་སྦྱོར་བ་བྱས་པར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། གལ་ཏེ་འདི་ཉིད་སྒྲ་ལེགས་པར་སྦྱོར་བ་ཡིན་པར་འཛིན་ན། དེ་ལྟ་ན་ ‘ཨུཏྤལ་སྔོན་པོ’ ལ་སོགས་པའང་བརྗོད་པར་བྱ་བར་འགྱུར་བས་དེའི་དོན་དེ་ཡང་མི་སྲིད་དོ། འཇིག་རྟེན་ན་ཁྱེའུ་ལ་སེང་གེའི་ཡོན་ཏན་མཐོང་བས་ཉེ་བར་བཏགས་ནས་ ‘ཁྱེའུ་འདི་ནི་སེང་གེ་ཡིན’ ཞེས་དེའི་ཡོན་ཏན་སྒྲོ་འདོགས་པ་མཐོང་བ་ལྟར། དེའི་དོན་དུའང་འདི་མི་འགྱུར་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ‘དེའི་ཡོན་ཏན་སྒྲོ་འདོགས་པའི་དོན་དུའང་འདི་མི་འགྱུར་རོ’ ཞེས་གསུངས་སོ། དེ་ནི་ཨ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་དེའམ། ཡང་ན་ཞེ་གསུམ་གྱི་ཡི་གེའི་སྒྲ་དེ་དག་གི་ཡོན་ཏན་ནི་ཨ་ལ་སོགས་པ་ཉིད་ཡིན་ལ། དེ་སྒྲོ་འདོགས་པ་ནི་ཞེ་གསུམ་གྱི་ཡི་གེའི་སྒྲ་རྣམས་ལའམ། ཡང་ན་ཨ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ཉིད་ལ་སྒྲོ་འདོགས་པ་སྟེ། དེའི་དོན་དུའང་མདོ་འདི་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། དེ་ལ་རྒྱུ་མཚན་གསུངས་པ་ནི། ‘དེའི་ཕྱིར་ཉིད’ ལ་སོགས་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ཉིད་གཟུགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཉེ་བར་མཚོན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། སྐབས་སུ་བབས་པའི་སྒྲ་ལེགས་པར་སྦྱོར་བ་ནི། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་རྣམ་གྲངས་གཞན་མེད་པ་ན། འདི་ནི་གཉིས་ཀའི་དོན་དུ་འགྱུར་ལ། དེ་ལ་ངེས་པར་འཛིན་པའི་དོན་དུ་མི་འགྱུར་ཏེ། དེའི་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། འོག་ནས་འཆད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། ཞེས་ལྷག་མ་ལ་བརྟེན་ནས་ ‘མཚན་ཉིད་དང་མཚོན་བྱ’ ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། Mariyādāyampakāreca, samīpe vayave tathā; Catubbidhappakāroyaṃ, ādisaddassa dissateti. མཚམས་དང་རྣམ་པ་ཉིད་དང་ནི། །ཉེ་བ་དང་ནི་ཆ་ཤས་ལའང་། །དེ་ལྟར་བཞི་པོ་འདི་དག་ནི། །ཨཱ་དིའི་སྒྲ་ལ་མཐོང་བ་ཡིན། ། Mariyādattho ettha ādisaddoti āha-‘ādimariyādā bhūto’ti, upalakkhaṇattāti upalakkhiyamānānamākārādīnaṃ gahaṇe kāraṇabhāvena appadhānattā, tenāha-‘upalakkhaṇassupasajjanīyabhūtassā’ti, kāriyenāti vaṇṇasaññābhavanādinā, na gunnampi ānayanaṃ bhavati..gunnamupasajjanīya bhūtattā aññapadatthasseva padhānattā, saññāyā bhāveti akārassa vaṇṇasaññāya abhāve, rūpantiti tālīsārūpaṃ, titālīsā+vaṇṇātipadacchedo, titālīsa+vaṇṇātivā, suttāvayavassāpi suttasambandhittā ‘‘byañjane dīgharassā’’ti (1-33) pana vuttaṃ, rassattantu ‘‘dīgharassā’’ti yogavibhāgena, itarathā byañjanaparasseva rassatte dassite titālīsaiti abyañjane padaṃ na sampajjeyyāti viññāyati, itarītarayogacatthe bahuvacanena bhavitabbanti āha-‘ekavacanampanā’tiādi, vippaṭipatti aññathābhāvo, rassa e okārehi tecattālīsakkharānanti sambandho, e okāre hīti sahatthe tatiyā, sakkatānusārenāti sakkate ‘‘sandhi yakkharānaṃ rassā na santī’’ti vuttassa anusārena, kocīti sā sanappasādakacoḷiyabuddhappiyācariyaṃ dasseti, na hiccādiṃ vadato-yamadhippāyo ‘rassāivāti ivasaddo sādhammopamājotako vā siyā vedhammopamājotako vā, yadi tāva vedhammopamājotako, rassadhammassa e okāresva sambhavā tesaṃ dīghakālappavattito te dīghāyeva siyuṃ, yadi pana sādhammopamājotako[Pg.22], tesu rassadhammassasambhavā rassakālappavattito rassāeva te siyunti ‘etthātiādīsu e okārānaṃ uccāraṇakālakataṃ rassattameva hotī’ti, rassakālavantoyevāti evasaddo sogate vaṇṇavinimmuttassa kālassevābhāvā vaṇṇānañca paccakkha siddhattā pamāṇasiddhaṃ pāramatthika me okārānaṃ rassakālavantataṃ dīpeti, atthāti vadato panāyamadhippāyo ‘etthātiādīsu yadi ekārādayo dīghāeva saṃyogapubbattā rassāva siyuṃtathā sati atthāti etthāpi dīghova ākāro saṃyogapubbattārasso iva uccatīti āpajjeyya, tasmā uccāraṇakālakatova rassadīghabhāvo gahetabbo’ti, kaccāyanavuttivaṇṇanā ñāso, taññāpaneti bahiddhā aññesamakkharānaṃ ñāpane, payojanābhāvāti tena sādhetabbassa kassaci iṭṭhassa abhāvamāha, kimettha samudāye vākyaparisamatti, udāhu avayaveti āha- ‘pacceka’nti, aññathā ‘rukkhā vana’ntiādīsu viya samudāye vākyaparisamattiyaṃ ‘‘iyuvaṇṇā jhalā namassante’’ (1-9) iccādikaṃ na sijjhatīti, paccekaṃ vaṇṇā nāmahontīti akāro vaṇṇo nāma hoti ākāro vaṇṇo nāma hotītiādinā, avayaveccādinā vuttiyaṃ avuttepi ‘pacceka’nti vacane sadiṭṭhantaṃ kāraṇamāha, diṭṭhantopanīto tyattho sukhena paṭipattuṃ sakkāti, ettha hi paccekanti avuttepi devadatto bhojīyatūtiādinā paccekaṃ bhuñjikiriyā parisamāpīyate, tenāha-‘na coccate’ iccādi, athavā samudāyepi vākyaparisamā pattiyaṃ sati samudāye pavattā saddā avayavesupi vattantīti ‘samuddekadesadassanepi samuddo diṭṭho, khandhekadesa bhūtāyapi paññāya paññākkhandhotiādīsu viya na doso, teneva vuttiyaṃ ‘pacceka’nti na vuttaṃ, vaṇṇasaddassa guṇādyanekatthattepi pakaraṇato akārādayovettha vuccantīti āha-‘vaṇṇīyati’ccādi, pakaraṇatopi attho vibhajjate, vuttaṃ hi– འདིར་ཨཱ་དིའི་སྒྲ་ནི་ས་མཚམས་ཀྱི་དོན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ‘ཨཱ་དི་ནི་ས་མཚམས་སུ་གྱུར་པའོ’ ཞེས་གསུངས་སོ། ཉེ་བར་མཚོན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ནི། ཉེ་བར་མཚོན་པར་བྱ་བའི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ལ་སོགས་པ་འཛིན་པ་ལ་རྒྱུ་མཚན་དུ་གྱུར་པས་ཕལ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། དེའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། ‘ཉེ་བར་མཚོན་པ་ཕལ་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་ལ’ ཞེས་པ་དང་། བྱ་བས་ཞེས་པ་ནི་ཡི་གེའི་མཚན་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་ལ་སོགས་པས་སོ། བ་ལང་རྣམས་ཀྱང་འཁྲིད་པར་མི་འགྱུར་ཏེ། བ་ལང་རྣམས་ཕལ་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་གཞན་གྱི་དོན་ཉིད་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། མཚན་ཉིད་མེད་པ་ལ་ཞེས་པ་ནི། ཨ་ཡིག་ལ་ཡི་གེའི་མཚན་ཉིད་མེད་པ་ལའོ། གཟུགས་ཞེས་པ་ནི་ཞེ་གསུམ་གྱི་གཟུགས་ཏེ། ཏི་ཏཱ་ལཱི་སཱ་དང་ཝཎྞཱ་ཞེས་ཚིག་རྣམ་པར་དབྱེ་བའམ། ཡང་ན་ཏི་ཏཱ་ལཱི་ས་དང་ཝཎྞཱ་ཞེས་པའོ། མདོའི་ཆ་ཤས་ཀྱང་མདོ་དང་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར། “བྱཉྫ་ནེ་དཱི་གྷ་རས྄སཱ” (༡-༣༣) ཞེས་གསུངས་སོ། ཐུང་ངུ་ཉིད་ནི་ “དཱི་གྷ་རས྄སཱ” ཞེས་པའི་རྣལ་འབྱོར་རྣམ་པར་དབྱེ་བས་སོ། གཞན་དུ་ན་གསལ་བྱེད་ཀྱི་ཕྱི་མ་ལ་ཁོ་ནར་ཐུང་ངུ་ཉིད་དུ་བསྟན་ན། ཏི་ཏཱ་ལཱི་སཱ་ཞེས་གསལ་བྱེད་མ་ཡིན་པའི་ཚིག་ཏུ་མི་འགྲུབ་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། ཕན་ཚུན་སྦྱོར་བའི་དོན་ལ་མང་ཚིག་突འགྱུར་དགོས་པའི་ཕྱིར། ‘གཅིག་ཚིག་ནི་’ ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ལོག་པར་རྟོགས་པ་ནི་གཞན་དུ་འགྱུར་བའོ། ཐུང་ངུ་ཨེ་དང་ཨོ་ཡིག་རྣམས་ཀྱིས་ནི་ཡི་གེ་ཞེ་གསུམ་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཞེས་འབྲེལ་ལོ། ཨེ་དང་ཨོ་ཡིག་རྣམས་ཀྱིས་ཞེས་པ་ནི་ལྷན་ཅིག་པའི་དོན་ལ་གསུམ་པའོ། ལེགས་སྦྱར་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་ཞེས་པ་ནི། ལེགས་སྦྱར་ལས། “མཚམས་སྦྱོར་གྱི་ཡི་གེ་རྣམས་ལ་ཐུང་ངུ་མེད” ཅེས་གསུངས་པའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་སོ། འགའ་ཞིག་ཅེས་པ་ནི། ས་སན་པྲ་སཱ་ད་ཀ་དང་ཙོ་ལི་ཡ་བུདྡྷ་པྲི་ཡ་སློབ་དཔོན་ལ་སོགས་པ་སྟོན་ཏོ། ‘ཐུང་ངུ་མ་ཡིན’ ལ་སོགས་པ་སྨྲ་བ་དེའི་བསམ་པ་ནི། ‘རས྄སཱ་ཨི་ཝ’ ཞེས་པའི་ཨི་ཝའི་སྒྲ་ནི་ཆོས་མཐུན་པའི་དཔེ་སྟོན་པ་ཞིག་གམ། ཡང་ན་ཆོས་མི་མཐུན་པའི་དཔེ་སྟོན་པ་ཞིག་ཡིན་ནོ། གལ་ཏེ་ཆོས་མི་མཐུན་པའི་དཔེ་སྟོན་པ་ཡིན་ན། ཐུང་ངུའི་ཆོས་ནི་ཨེ་དང་ཨོ་ཡིག་རྣམས་ལ་མི་སྲིད་པས་དེ་དག་རིང་པོའི་དུས་སུ་གནས་པའི་ཕྱིར་དེ་དག་རིང་པོ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། གལ་ཏེ་ཆོས་མཐུན་པའི་དཔེ་སྟོན་པ་ཡིན་ན། དེ་དག་ལ་ཐུང་ངུའི་ཆོས་སྲིད་པས་ཐུང་ངུའི་དུས་སུ་གནས་པའི་ཕྱིར་དེ་དག་ཐུང་ངུ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བས། ‘འདིར’ ལ་སོགས་པ་ལ་ཨེ་དང་ཨོ་ཡིག་རྣམས་བརྗོད་པའི་དུས་ཀྱིས་བྱས་པའི་ཐུང་ངུ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། ‘ཐུང་ངུའི་དུས་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དོ’ ཞེས་པའི་ཨེ་ཝའི་སྒྲ་ནི། སངས་རྒྱས་པའི་གཞུང་ལ། ཡི་གེ་ལས་ལོགས་སུ་གྱུར་པའི་དུས་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། ཡི་གེ་རྣམས་ནི་མངོན་སུམ་དུ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར། ཚད་མས་གྲུབ་པའི་དོན་དམ་པའི་ཨེ་དང་ཨོ་ཡིག་རྣམས་ཐུང་ངུའི་དུས་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དུ་གསལ་བར་བྱེད་དོ། ‘ཡོད’ ཅེས་སྨྲ་བ་ལ་ནི་བསམ་པ་འདི་ཡོད་དེ། ‘འདིར’ ལ་སོགས་པ་ལ་གལ་ཏེ་ཨེ་ཡིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་རིང་པོ་ཉིད་ཡིན་ཡང་། འདུས་པའི་སྔོན་དུ་ཡོད་པས་ཐུང་ངུ་ལྟར་འགྱུར་ན། དེ་ལྟ་ན་ཨཏྠ་ཞེས་པ་འདིར་ཡང་རིང་པོའི་ཨཱ་ཡིག་ནི་འདུས་པའི་སྔོན་དུ་ཡོད་པས་ཐུང་ངུ་ལྟར་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ། དེའི་ཕྱིར་བརྗོད་པའི་དུས་ཀྱིས་བྱས་པའི་ཐུང་ངུ་དང་རིང་པོའི་དངོས་པོ་ཉིད་གཟུང་བར་བྱའོ་ཞེས་པ་ནི། ཀཙྩཱ་ཡ་ནའི་འགྲེལ་བཤད་ཉཱ་ས་ལའོ། དེ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ནི། ཕྱི་རོལ་གྱི་ཡི་གེ་གཞན་རྣམས་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། དགོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ནི། དེས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་འདོད་པའི་དོན་གང་ཡང་མེད་པར་གསུངས་སོ། འདིར་ཚོགས་པ་ལ་ཚིག་རྫོགས་པ་ཡིན་ནམ། འོན་ཏེ་ཆ་ཤས་ལ་ཡིན་ཞེ་ན། ‘རེ་རེ་ནས’ ཞེས་གསུངས་སོ། གཞན་དུ་ན་ ‘ཤིང་རྣམས་ནི་ནགས་ཚལ’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟར་ཚོགས་པ་ལ་ཚིག་རྫོགས་པ་ན། “ཨི་ཡུ་ཝཎྞཱ་ཛྷ་ལཱ་ན་མས྄སནྟེ” (༡-༩) ལ་སོགས་པ་མི་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར། རེ་རེ་ནས་ཡི་གེ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་དུ་འགྱུར་ཏེ། ཨ་ཡིག་ནི་ཡི་གེ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་དུ་འགྱུར། ཨཱ་ཡིག་ནི་ཡི་གེ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པོའོ། ཆ་ཤས་ལ་སོགས་པ་ཞེས་པ་ནི་འགྲེལ་པ་ལས་མ་གསུངས་ཀྱང་། ‘རེ་རེ་ནས’ ཞེས་པའི་ཚིག་ལ་དཔེ་དང་བཅས་པའི་རྒྱུ་མཚན་གསུངས་ཏེ། དཔེས་ཉེ་བར་བཀོད་པའི་དོན་ནི་བདེ་བླག་ཏུ་རྟོགས་ནུས་པའི་ཕྱིར། འདིར་རེ་རེ་ནས་ཞེས་མ་གསུངས་ཀྱང་། ལྷ་སྦྱིན་ལ་ཟས་སྦྱིན་པར་གྱིས་ཤིག་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པས་རེ་རེ་ནས་ཟ་བའི་བྱ་བ་རྫོགས་པར་བྱེད་དོ། དེའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། ‘མི་བརྗོད་དོ’ ལ་སོགས་པའོ། ཡང་ན་ཚོགས་པ་ལའང་ཚིག་རྫོགས་པ་ཡོད་པ་ན། ཚོགས་པ་ལ་འཇུག་པའི་སྒྲ་རྣམས་ཆ་ཤས་རྣམས་ལའང་འཇུག་པའི་ཕྱིར། རྒྱ་མཚོའི་ཕྱོགས་གཅིག་མཐོང་བས་ཀྱང་རྒྱ་མཚོ་མཐོང་བར་འགྱུར་ལ། ཕུང་པོའི་ཆ་ཤས་སུ་གྱུར་པའི་ཤེས་རབ་ལའང་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕུང་པོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟར་སྐྱོན་མེད་དོ། དེའི་ཕྱིར་ཉིད་འགྲེལ་པ་ལས་ ‘རེ་རེ་ནས’ ཞེས་མ་གསུངས་སོ། ཝཎྞ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་ཡོན་ཏན་ལ་སོགས་པའི་དོན་དུ་མ་ལ་འཇུག་ཀྱང་། སྐབས་ཀྱི་དབང་གིས་འདིར་ཨ་ཡིག་ལ་སོགས་པ་ཉིད་བརྗོད་པའི་ཕྱིར། ‘ཝཎྞཱི་ཡ་ཏི’ ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། སྐབས་ཀྱི་དབང་གིས་ཀྱང་དོན་རྣམ་པར་འབྱེད་དེ། འདི་སྐད་དུ་བཤད་དོ། Atthā pakaraṇā liṅgā, ocityā desakālato; Saddatthā vibhajīyante, na saddāyeva kevalāti. དོན་དང་སྐབས་དང་རྟགས་དག་དང་། །འོས་པ་ཡུལ་དང་དུས་དག་ལས། །སྒྲ་ཡི་དོན་རྣམས་རྣམ་པར་འབྱེད། །སྒྲ་རྐྱང་ཁོ་ན་ཉིད་ལས་མིན། ། Nanu [Pg.23] jhalādisaññā viya lahusaññaṃ akatvā kasmā gurusaññā katāti codanaṃ manasi nidhāya ruḷhi anvatthavasena dvippakārāsu saññāsu jhālāti ruḷhi saññātthābhāvena vohārasukhamattapayojanā, anvatthasaññā pana tappayojanāpi hoti tadaññappayojanā pīti dassetumāha- ‘eva’miccādi, vaṇṇīyatī attho etehīti vuttamatthaṃ anugatā anugatatthā vaṇṇasaññā taṃ, saddādhigamanīyassāti saddena viññātabbassa, vaṇṇaṃ mūlamassāti vaṇṇamūlako-attho, tassa bhāvo vaṇṇamūlakatā, atthassa vaṇṇamūlakataṃ sādheti ‘sāpi’ccādinā, vaṇṇaṃ rūpaṃ sabhāvo etesanti vaṇṇarūpāni-padāni, samudāyo pādānaṃ rūpamassāti samudāyarūpaṃ vākyaṃ, vibhatyantamatthajotakaṃ padaṃ, padasamudāyo vākyaṃ, sabbañcetamupacārena vaṇṇasaddavacanīyattaṃ gacchati vaṇṇamayattāti sabbopi sammutiparamatthabhedabhinno attho vākyādhigamanīyo vaṇṇeneva viññāyati nāma tasmā yathā vuttamattha visesadassanaṃlahusaññāya na sakkāti tadatthamakārādīnaṃ gurubhūtā vaṇṇasaññā katāti adhippāyo, sammuti saṅketavasena pavatto vohāro, paramattho sanibbāno pañcakkhandho. Ubhohi panetehi bhinno tatiyo koṭṭhāso nāma natthi, tathāca vuttaṃ– ཅི་སྟེ་ཛྷ་ལ་ལ་སོགས་པའི་མིང་བཞིན་དུ་མིང་ཡང་བ་མ་བྱས་པར། ཅིའི་ཕྱིར་མིང་ལྕི་བ་བྱས་པ་ཡིན་ནམ་སྙམ་པའི་རྩོད་པ་ཡིད་ལ་བཞག་ནས། གྲགས་པ་དང་དོན་མཐུན་པའི་སྒོ་ནས་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་གྱུར་པའི་མིང་རྣམས་ལས། ཛྷ་ལ་ཞེས་པ་ནི་གྲགས་པའི་མིང་ཡིན་པས་དོན་མེད་ཅིང་ཐ་སྙད་བདེ་བའི་དགོས་པ་ཙམ་ཡིན་ལ། དོན་མཐུན་པའི་མིང་ནི་དེའི་དགོས་པ་དང་ལྡན་པ་ཡང་ཡིན་ཞིང་དེ་ལས་གཞན་པའི་དགོས་པ་དང་ལྡན་པའང་ཡིན་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ‘དེ་ལྟར’ ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། འདི་དག་གིས་དོན་རྣམ་པར་བརྗོད་པར་བྱའོ་ཞེས་པའི་དོན་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པས་དོན་མཐུན་པའི་ཝཎྞ་ཞེས་པའི་མིང་དེ་ཉིད་དོ། སྒྲས་རྟོགས་པར་བྱ་བ་ནི་སྒྲས་ཤེས་པར་བྱ་བའོ། ཝཎྞ་ནི་དེའི་རྩ་བ་ཡིན་པས་ཝཎྞ་ལ་རྩ་བ་བྱས་པའི་དོན་ཏེ། དེའི་དངོས་པོ་ནི་ཝཎྞ་ལ་རྩ་བ་བྱས་པ་ཉིད་དོ། དོན་གྱི་ཝཎྞ་ལ་རྩ་བ་བྱས་པ་ཉིད་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ནི། ‘དེ་ཡང་’ ལ་སོགས་པའོ། ཝཎྞ་ནི་གཟུགས་དང་རང་བཞིན་ཡིན་པས་ཝཎྞའི་གཟུགས་ནི་ཚིག་རྣམས་སོ། ཚིག་རྣམས་ཀྱི་ཚོགས་པ་ནི་དེའི་གཟུགས་ཡིན་པས་ཚོགས་པའི་གཟུགས་ནི་ངག་གོ། རྣམ་དབྱེའི་མཐའ་ཅན་གྱི་དོན་གསལ་བར་བྱེད་པ་ནི་ཚིག་གོ། ཚིག་གི་ཚོགས་པ་ནི་ངག་གོ། འདི་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ཉེ་བར་བཏགས་པས་ཝཎྞའི་སྒྲས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། ཝཎྞའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཀུན་རྫོབ་དང་དོན་དམ་པའི་དབྱེ་བས་ཕྱེ་བའི་དོན་ཐམས་ཅད་ཀྱང་ངག་གིས་རྟོགས་པར་བྱ་བ་ཡིན་ལ། ཝཎྞ་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་དོན་གྱི་ཁྱད་པར་བསྟན་པ་ནི་མིང་ཡང་བས་མི་ནུས་པས། དེའི་དོན་དུ་ཨ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ལྕི་བར་གྱུར་པའི་ཝཎྞ་ཞེས་པའི་མིང་བྱས་སོ་ཞེས་པའི་བསམ་པའོ། ཀུན་རྫོབ་ནི་བརྡ་ཆད་ཀྱི་དབང་གིས་འཇུག་པའི་ཐ་སྙད་དོ། དོན་དམ་པ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་དང་བཅས་པའི་ཕུང་པོ་ལྔའོ། འདི་གཉིས་ལས་གཞན་པའི་ཕུང་པོ་གསུམ་པ་ནི་མེད་དོ། དེ་ལྟར་ཡང་གསུངས་ཏེ། Duve saccāni akkhāsi, sambuddho vadataṃ varo,Sammutiṃ paramatthañca, tatiyaṃ nupalabbhatīti. སྨྲ་བའི་མཆོག་གྱུར་རྫོགས་སངས་རྒྱས། །བདེན་པ་གཉིས་པོ་གསུངས་པ་སྟེ། །ཀུན་རྫོབ་དང་ནི་དོན་དམ་ཉིད། །གསུམ་པ་གང་ཡང་དམིགས་སུ་མེད། ། Nanu ca– ཅི་སྟེ་ཡང་། Appakkharamasandiddhaṃ, sasāraṃ gūḷhaniṇṇayaṃ; Pasannatthañca suttanti, āhu tallakkhaṇaññunoti. ཡི་གེ་ཉུང་ཞིང་ཐེ་ཚོམ་མེད། །སྙིང་པོ་ལྡན་ཞིང་ཟབ་མོའི་དོན། །ཚིག་དོན་གསལ་བ་མདོ་ཡིན་པར། །མཚན་ཉིད་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བཤད། ། ‘‘Ādayo titālīsa vaṇṇā’’ ‘‘titālīsādayo vaṇṇā’’ti vā vattabbanti na tathā sati sandiddhaṃ suttaṃ siyāti, nanu satthādo maṅgalavacanena bhavitabbaṃ, akāro paṭisedhatthopi hotīti (na) satthādo siddhasaddassopahitattā, atha hotva pubbā jhālādi saññā, saddasādhanamattappayojanattā pana sabbavidhānassa pubbācariya saññāvālametthāti kiṃ punāpi vaṇṇādisaññāvidhānena ganthagārava karaṇenāti saccametaṃ, pubbācariyesu pana gāravaṃ tadanugamanañca dīpetuṃ kāci [Pg.24] saññāyopyanvākhyāyante, yajjevaṃ saṃyogasabbanāmalopādayopi saññā pubbācariyehi vuttā vattabbāti nanu bho vuttamevāmhehi’kāci saññāyo ākhyāyante’ti, kintadākhyānadvārena bhavatā tāpi viññātuṃ na sakkāti, kesañci sātthakattopi pativaṇṇamatthānupaladdhito vaṇṇānamadiṭṭhānamakārādīnamanukatiyo ihopadiṭṭhāityanukāriyenātthenātthavantatāya hotevākārādito vibhatti, lopena niddiṭṭhattā panassā assavanaṃ sannikaṃsavacanicchābhāvā saṃhitāyāniddeso, anukkamoti ādonissayā sarāvuttā, tato nissitā byañjanā, saresupi ekaṭṭhāniyā akārādayo bahuttā paṭhamaṃ vuttā ṭhānānukkamena, tato dvijā ṭhānānukkamena, tesupi rassāva lahuttā paṭhamaṃ vuttā, tato dīghā, byañjanesupi vaggā bahuttā ṭhānappaṭipāṭiyā paṭhamaṃ vuttā, tato yakārādayo, vaggesu ca aghosā paṭhamaṃ vuttā, tato ghosā, tesu ca sithilā paṭhamaṃ vuttā, tato dhanitā, tatthāpi appakattā dvijā pañcamā vuttā, tato yaralavā ghosabhūtā ṭhānānukkamena, tato dhanitā sakāraha kārā, tesupihakāro kesañci orasopi hotīti dvijattā pacchā vutto, kehici ‘‘laḷānamaviseso’’ti dvinnamavisese vuccamānepi lipibhedena ṭhānabhedena ca bhinnattā ḷakāro visuṃ akkharabhāvena gahito, sopi ghosabhāvena ṭhānānukkamenaca hakārato paraṃ vutto niggahītaṃ pana sarattādisabbavinimmuttattā sabbapacchā vuttanti akārādīnamayamanukkamo, imassevānukkamassa manasi vipassa vattamānattā titālīsāti gaṇanāparicchedassa dassitattā ca ‘niggahītantā’ti vuttiyaṃ vuttaṃ, pakataṃ sādhusaddānvākhyānaṃ, na vaṇṇīyate, ti saddasaṅkharaṇa saṅkhāta mukhyappayojanābhāvā, kiñcāpi na vaṇṇīyate, amhehi pana kathamakārādīnamayamanukkamo uppannoti sissānaṃ kaṅkhā vicchedappayojanampati anukkamasaddassa atthakathanabyājena vaṇṇito yevāti, karīyante uccārīyante etenāti karaṇaṃ, tattha jivhāmajjhaṃ tālujānaṃ, jivhopaggaṃ muddhajānaṃ, jivhaggaṃ, dantajānaṃ sesānaṃ sakaṭṭhānaṃ karaṇaṃ, payatti payatanaṃ, tampana vaṇṇuccāraṇato abbhantaro bāhiyo ca ussāho, tattha abbhantarapayatanaṃ-saṃvutattamakārassa, vivaṭattaṃ sarānaṃ [Pg.25] sakārahakārānañca phuṭṭhattaṃ vaggānaṃ, īsaṃphuṭṭhattaṃ yaralavānaṃ, bāhiyapayatanantu saṃvutakaṇṭhatādi, ṭhānato paccāsattiyā vidhīyamānakāriyasambhavena payojanasambhavā āha-‘ṭhānampanā’tiādi, tiṭṭhanti ettha uppattivasena vaṇṇāti ṭhānaṃ, ‘‘e onama vaṇṇe’’ti (1-37) sutte vaṇṇeti kathanameva vaṇṇasaññākaraṇe payojanaṃ, yathāvuttamatthamaññatra byāpadisati’ eva’miccādinā, tasmā ‘‘dasādo sarā’’iccādo ‘tenā’tiādīsu ‘tena saraiccanena kvattho kasmiṃ sutte payojanaṃ taṃ dasseti ‘‘sarolopo sare’’ccādī’ti evamādinā attho daṭṭhabbo, ñāpeti vaṇṇalopanti ñāpakaṃ, kasmā pana’so cemināva ñāpakena siddho’ti vuccati nanu ‘tadaminādīni’’ti (1-47) suttaṃ dissatīti, (saccaṃ) tathāpi pakārantaroyampi vaṇṇalope dassitoti viññātabbaṃ, evasaddo pana ‘yadi ñāpakena vaṇṇalopo siyā so imināva ñāpakena siddho, nāññenā’ti avadhāreti. “ཨཱ་ད་ཡོ་ ཏི་ཏཱ་ལཱི་ས་ ཝཎྞཱ་” (ཨ་ལ་སོགས་པ་ཡི་གེ་བཞི་བཅུ་རྩ་གསུམ་མོ།) འམ་ཡང་ན་ “ཏི་ཏཱ་ལཱི་སཱ་ད་ཡོ་ ཝཎྞཱ་” (བཞི་བཅུ་རྩ་གསུམ་ལ་སོགས་པའི་ཡི་གེའོ།) ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟར་མ་ཡིན་ན་མདོ་འདི་ཐེ་ཚོམ་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ། །ཅི་སྟེ་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་ཐོག་མར་བཀྲ་ཤིས་པའི་ཚིག་ཡོད་དགོས་པ་མ་ཡིན་ནམ། ཨ་ཡིག་ནི་དགག་པའི་དོན་ལའང་འཇུག་པས་ན། (མ་ཡིན་ཏེ།) བསྟན་བཅོས་ཀྱི་ཐོག་མར་གྲུབ་པའི་སྒྲ་ཉེ་བར་བཀོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འོ་ན་སྔོན་གྱི་ཛྷཱ་ལ་ལ་སོགས་པའི་མིང་ཉིད་དུ་གྱུར་ཅིག སྒྲ་སྒྲུབ་པ་ཙམ་གྱི་དགོས་པ་ཅན་གྱི་ཆོ་ག་ཐམས་ཅད་ལ་སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་གྱི་མིང་ཉིད་འདིར་ཆོག་པས། ཅིའི་ཕྱིར་ཡང་ཡི་གེ་ལ་སོགས་པའི་མིང་གི་ཆོ་ག་བྱས་ཏེ་གཞུང་ལྕི་བར་བྱེད་ཅེ་ན། དེ་ནི་བདེན་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ལ་གུས་པ་དང་དེ་དག་གི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། མིང་འགའ་ཞིག་ཀྱང་རྗེས་སུ་བཤད་དོ། །གལ་ཏེ་དེ་ལྟར་ཡིན་ན། འདུས་པ་དང་། ཐམས་ཅད་ཀྱི་མིང་དང་། དབྱིངས་ལ་སོགས་པའི་མིང་ཡང་སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱིས་གསུངས་པ་བརྗོད་པར་བྱ་དགོས་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། ཀྱེ་ཧོ་བདག་ཅག་གིས་ “མིང་འགའ་ཞིག་བཤད་དོ་” ཞེས་བརྗོད་ཟིན་པ་མ་ཡིན་ནམ། དེ་ལྟར་བཤད་པའི་སྒོ་ནས་ཁྱོད་ཀྱིས་དེ་དག་ཀྱང་ཤེས་པར་མི་ནུས་སམ། ཁ་ཅིག་ལ་དོན་དང་བཅས་པ་ཉིད་ཡིན་ཡང་། ཡི་གེ་རེ་རེ་ལ་དོན་མ་རྙེད་པའི་ཕྱིར། འདིར་བསྟན་པའི་ཨ་ལ་སོགས་པའི་ཡི་གེ་རྣམས་ནི་རྗེས་སུ་ཟློ་བ་ཡིན་ལ། རྗེས་སུ་ཟློ་བའི་དོན་གྱིས་དོན་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དུ་གགྱུར་བས། ཨ་ལ་སོགས་པ་ལས་རྣམ་དབྱེ་འབྱུང་ངོ་། །རྣམ་དབྱེ་དེ་ནི་ཀློག་པས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་མི་ཐོས་པ་དང་། ཉེ་བར་བརྗོད་པར་འདོད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་མཚམས་སྦྱོར་དུ་མ་བསྟན་ཏོ། །གོ་རིམ་ནི། ཐོག་མར་རྟེན་གྱི་དབྱངས་རྣམས་གསུངས་ལ། དེ་ནས་དེ་ལ་བརྟེན་པའི་གསལ་བྱེད་རྣམས་སོ། །དབྱངས་རྣམས་ལས་ཀྱང་སྐྱེ་གནས་གཅིག་པ་ཨ་ལ་སོགས་པ་མང་བའི་ཕྱིར། སྐྱེ་གནས་ཀྱི་གོ་རིམ་བཞིན་ཐོག་མར་གསུངས་སོ། །དེ་ནས་གཉིས་སྐྱེས་རྣམས་སྐྱེ་གནས་ཀྱི་གོ་རིམ་བཞིན་ནོ། །དེ་དག་ལས་ཀྱང་ཐུང་ངུ་རྣམས་ཡང་བའི་ཕྱིར་ཐོག་མར་གསུངས་ལ། དེ་ནས་རིང་པོ་རྣམས་སོ། །གསལ་བྱེད་རྣམས་ལས་ཀྱང་སྡེ་ཚན་རྣམས་མང་བའི་ཕྱིར། སྐྱེ་གནས་ཀྱི་གོ་རིམ་བཞིན་ཐོག་མར་གསུངས་ལ། དེ་ནས་ཡ་ལ་སོགས་པའོ། །སྡེ་ཚན་རྣམས་ལས་ཀྱང་ཕྱིར་མི་གསལ་བ་རྣམས་ཐོག་མར་གསུངས་ལ། དེ་ནས་གསལ་བ་རྣམས་སོ། །དེ་དག་ལས་ཀྱང་ཀློད་པ་རྣམས་ཐོག་མར་གསུངས་ལ། དེ་ནས་དྲག་པོ་རྣམས་སོ། །དེ་ལའང་ཉུང་བའི་ཕྱིར་གཉིས་སྐྱེས་ལྔ་པ་རྣམས་གསུངས་ལ། དེ་ནས་ཡ་ར་ལ་ཝ་གསལ་བར་གྱུར་པ་རྣམས་སྐྱེ་གནས་ཀྱི་གོ་རིམ་བཞིན་ནོ། །དེ་ནས་དྲག་པོ་ས་ཡིག་དང་ཧ་ཡིག་གོ །དེ་དག་ལས་ཀྱང་ཧ་ཡིག་ནི་ཁ་ཅིག་གི་ལུགས་སུ་བྲང་ལས་སྐྱེ་བའང་ཡིན་པས་གཉིས་སྐྱེས་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྗེས་སུ་གསུངས་སོ། །ཁ་ཅིག་གིས་ “ལ་དང་ལཱ་གཉིས་ལ་ཁྱད་པར་མེད་དོ་” ཞེས་གཉིས་པོ་ཁྱད་པར་མེད་པར་བརྗོད་ཀྱང་། ཡི་གེའི་རྣམ་པ་དང་སྐྱེ་གནས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར། ལཱ་ཡིག་ནི་སྒེར་དུ་ཡི་གེའི་དངོས་པོར་བཟུང་ངོ་། །དེ་ཡང་གསལ་བའི་རང་བཞིན་དང་སྐྱེ་གནས་ཀྱི་གོ་རིམ་གྱིས་ཧ་ཡིག་གི་རྗེས་སུ་གསུངས་སོ། །རྗེས་སུ་ང་ནི་དབྱངས་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ལས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཕྱིར། ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཐར་གསུངས་སོ་ཞེས་པ་འདི་ནི་ཨ་ལ་སོགས་པའི་གོ་རིམ་མོ། །གོ་རིམ་འདི་ཉིད་ཡིད་ལ་ལེགས་པར་གནས་པའི་ཕྱིར་དང་། བཞི་བཅུ་རྩ་གསུམ་ཞེས་པའི་གྲངས་ཀྱི་ཚད་བསྟན་པའི་ཕྱིར། འགྲེལ་པ་ལས་ “རྗེས་སུ་ང་ཡི་མཐར་ཐུག་པ་” ཞེས་གསུངས་སོ། །སྐབས་སུ་བབ་པ་ལེགས་པའི་སྒྲ་རྗེས་སུ་བཤད་པ་ནི་འདིར་མ་བཤད་དེ། ཏི་ཞེས་པའི་སྒྲ་སྦྱོར་བ་ལ་སོགས་པའི་དགོས་པ་གཙོ་བོ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཅི་སྟེ་མ་བཤད་ཀྱང་། བདག་ཅག་གིས་ནི་ཨ་ལ་སོགས་པའི་གོ་རིམ་འདི་ཇི་ལྟར་བྱུང་ཞེ་ན། སློབ་མ་རྣམས་ཀྱི་ཐེ་ཚོམ་གཅོད་པའི་དགོས་པ་ལ་དམིགས་ནས། གོ་རིམ་གྱི་སྒྲའི་དོན་བཤད་པའི་ཁ་གཡར་ནས་བཤད་པ་ཉིད་དོ། །འདིས་བྱེད་པའམ་བརྗོད་པར་བྱེད་པས་ན་བྱེད་པ་སཏེ། དེ་ལ་ལྕེའི་དབུས་ནི་རྐན་ལས་སྐྱེ་བ་རྣམས་ཀྱི་བྱེད་པའོ། །ལྕེའི་ཉེ་བའི་རྩེ་མོ་ནི་སྤྱི་བོ་ལས་སྐྱེ་བ་རྣམས་ཀྱི་བྱེད་པའོ། །ལྕེའི་རྩེ་མོ་ནི་སོ་ལས་སྐྱེ་བ་རྣམས་ཀྱི་བྱེད་པའོ། །ལྷག་མ་རྣམས་ནི་རང་རང་གི་སྐྱེ་གནས་ཉིད་བྱེད་པའོ། །རྩོལ་བ་ནི་འབད་པ་སཏེ། དེ་ནི་ཡི་གེ་བརྗོད་པ་ལས་ནང་དང་ཕྱིའི་འབད་པའོ། །དེ་ལ་ནང་གི་རྩོལ་བ་ནི། ཨ་ཡིག་བཙུམ་པ་དང་། དབྱངས་རྣམས་དང་ས་ཧ་གཉིས་ཕྱེ་བ་དང་། སྡེ་ཚན་རྣམས་ཕྲད་པ་དང་། ཡ་ར་ལ་ཝ་རྣམས་ཅུང་ཟད་ཕྲད་པའོ། །ཕྱིའི་རྩོལ་བ་ནི་མགྲིན་པ་བཙུམ་པ་ལ་སོགས་པའོ། །སྐྱེ་གནས་ལས་ཉེ་བར་གྱུར་པས་བྱ་བའི་ཆོ་ག་འགྲུབ་པའི་དགོས་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར། “སྐྱེ་གནས་ནི་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །འདིར་སྐྱེ་བའི་ཚུལ་གྱིས་ཡི་གེ་རྣམས་གནས་པས་ན་སྐྱེ་གནས་སོ། །“ཨེ་ཨོ་ན་མ་ཝཎྞེ་” (༡-༣༧) ཞེས་པའི་མདོ་ལས་ཡི་གེ་ཞེས་བརྗོད་པ་ཉིད་ཡི་གེའི་མིང་བྱེད་པ་ལ་དགོས་པ་ཡིན་ཏེ། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་དོན་གཞན་དུ་མཚོན་པར་བྱེད་པ་ “ཨེ་ཝཾ་” ལ་སོགས་པས་སོ། །དེ་ཕྱིར་ “དཱ་སཱ་དོ་ ས་རཱ་” ལ་སོགས་པ་ལས། ‘ཏེ་ནཱ་’ ལ་སོགས་པ་ལ། ‘ཏེ་ན་ས་ར་’ ཞེས་པའི་སྒྲ་འདིས་མདོ་གང་ལ་དགོས་པ་ཅི་ཡོད་པ་དེ་ཉིད་ “ས་རོ་ལོ་པོ་ས་རེ་” ལ་སོགས་པས་སྟོན་ཏོ། །དེ་ལ་སོགས་པས་དོན་རྟོགས་པར་བྱའོ། །ཡི་གེ་འཇིག་པ་ཤེས་པར་བྱེད་པས་ན་ཤེས་བྱེད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ “དེ་ནི་འདི་ཉིད་ཀྱི་ཤེས་བྱེད་ཀྱིས་གྲུབ་བོ་” ཞེས་བརྗོད་ཅེ་ན། “ཏ་ད་མི་ནཱ་དཱི་ནི་” (༡-༤༧) ཞེས་པའི་མདོ་མཐོང་བ་མ་ཡིན་ནམ། (བདེན་མོད་ཀྱི།) དེ་ལྟ་ནའང་རྣམ་པ་གཞན་འདིའང་ཡི་གེ་འཇིག་པ་ལ་བསྟན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །‘ཨེ་ཝ་’ ཞེས་པའི་སྒྲས་ནི་ “གལ་ཏེ་ཤེས་བྱེད་ཀྱིས་ཡི་གེ་འཇིག་པ་འགྱུར་ན། དེ་ནི་འདི་ཉིད་ཀྱི་ཤེས་བྱེད་ཀྱིས་གྲུབ་པ་ཡིན་གྱི། གཞན་གྱིས་མ་ཡིན་ནོ་” ཞེས་ངེས་པར་བྱེད་དོ། ། 2. Dasā ༢. བཅུ་རྣམས་སོ། ། Nanu aādayoti paṭhamantenuvattante kathamettha’tatthā’ti sattamīniddiṭṭhatāti āha-‘tañcā’tiādi, atthavasāvibhattivipariṇāmenāti aādayoti paṭhamantassa‘ādo dasā’tyanena sambandhā sambajjhamāne cādhāratthena bhavitabbanti ādhāratthavasena sattamī vibhattiyā parivattanenāti attho, atthavasā sattamiyā vipariṇāmasambhavāyevasutte avijjamānepi‘tatthā’ti vuttiyaṃ vuttaṃ, ādodasannamanaññatthapavattisambhavato tesaṃ aādayo visayabhāvenapi sakkā parikappetunti vuttaṃ-‘tesu visayabhūtesū’ti, niddhāraṇatthopi yujjateva… vaṇṇasamudāyato tadekadesabhūtāna mādo vaṇṇānaṃ dasasaṅkhyāguṇena niddhāriyamānattā, ādimhi dasa vaṇṇāti vutte avuttānampi avassaṃ vattabbānaṃ ūnapūraṇatthamajjhāhāro hotīti vuttaṃ- avaṭṭhitā niddiṭṭhā vā’ti, ekādīna maṭṭhārasantānaṃ saṅkhyānaṃ saṅkhyeyye vattanato āha-‘dasasaṅkhyāya paricchinnattā’ti, gayhupagānaṃ rassae ovaṇṇānampi kaccāyane viya apariccāgā anūnā, agayhupagānaṃ tadaññesaṃ kesañci sarānaṃ pariccagā anadhikā, dasasaddassa saṅkhyeyya vuttittā [Pg.26] dasannampi adhikatavaṇṇānaññattā vuttaṃ-‘dasannampī’tiādi, sayaṃ pubbā’rāja=cittiyaṃ’tīsmā kvimhi antalope samāse ca tadaminādittā niruttinayena vā sarasaddo nipphajjatīti, ‘sara-gatihiṃ sācintāsu’ iccasmā appaccayena vā nippajjatīti dassetumāha=‘sayaṃ rājantī’tiādi. ཅི་སྟེ་ ‘ཨ་ཨཱ་ད་ཡོ་’ ཞེས་རྣམ་དབྱེ་དང་པོའི་མཐའ་ཅན་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ལ། ཇི་ལྟར་འདིར་ ‘ཏཏྠ་’ (དེ་ལ།) ཞེས་རྣམ་དབྱེ་བདུན་པས་བསྟན་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ‘ཏཉྩ་’ ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དོན་གྱི་དབང་གིས་རྣམ་དབྱེ་བསྒྱུར་བ་ནི། ‘ཨ་ཨཱ་ད་ཡོ་’ ཞེས་རྣམ་དབྱེ་དང་པོའི་མཐའ་ཅན་དེ་ ‘ཨཱ་དོ་ ད་སཱ་’ ཞེས་པ་འདི་དང་འབྲེལ་བ་ལ། འབྲེལ་བར་འགྱུར་བ་ན་རྟེན་གྱི་དོན་དུ་འགྱུར་དགོས་པས། རྟེན་གྱི་དོན་གྱི་དབང་གིས་རྣམ་དབྱེ་བདུན་པར་བསྒྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །དོན་གྱི་དབང་གིས་རྣམ་དབྱེ་བདུན་པར་བསྒྱུར་བ་སྲིད་པའི་ཕྱིར་ཉིད་མདོ་ལས་མེད་ཀྱང་འགྲེལ་པ་ལས་ ‘ཏཏྠ་’ ཞེས་གསུངས་སོ། །ཐོག་མའི་བཅུ་པོ་རྣམས་དོན་གཞན་ལ་འཇུག་པ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར། དེ་དག་གི་ཨ་ལ་སོགས་པ་ཡུལ་གྱི་དངོས་པོར་ཡང་བརྟག་པར་ནུས་པས་ ‘དེ་དག་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་རྣམས་ལ་’ ཞེས་གསུངས་སོ། །དབྱེ་བའི་དོན་ཡང་རུང་བ་ཉིད་དེ། ཡི་གེའི་ཚོགས་ལས་དེའི་ཆ་ཤས་སུ་གྱུར་པའི་ཐོག་མའི་ཡི་གེ་རྣམས་བཅུའི་གྲངས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་གྱིས་དབྱེ་བར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །ཐོག་མར་ཡི་གེ་བཅུ་ཞེས་བརྗོད་པ་ན། མ་བརྗོད་པ་རྣམས་ཀྱང་ངེས་པར་བརྗོད་དགོས་པའི་ཕྱིར། མ་ཚང་བ་ཁ་སྐོང་བའི་དོན་དུ་ཚིག་ལྷག་བསྣན་པ་ཡོད་དོ་ཞེས་ ‘གནས་པ་འམ་བསྟན་པ་’ ཞེས་གསུངས་སོ། །གཅིག་ལ་སོགས་པ་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་བར་གྱི་གྲངས་རྣམས་གྲངས་ཅན་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར། ‘བཅུའི་གྲངས་ཀྱིས་བཅད་པའི་ཕྱིར་’ ཞེས་གསུངས་སོ། །བཟུང་བར་བྱ་བའི་ཐུང་ངུ་ཨེ་ཨོ་ཡི་གེ་རྣམས་ཀྱང་ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བཞིན་དུ་མ་བོར་བས་མ་ཉུང་ལ། མ་བཟུང་བར་བྱ་བ་དེ་ལས་གཞན་པའི་དབྱངས་ཁ་ཅིག་བོར་བས་མ་ལྷག་གོ །བཅུ་ཞེས་པའི་སྒྲ་གྲངས་ཅན་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར། བཅུ་པོ་རྣམས་ལས་ལྷག་པའི་ཡི་གེ་གཞན་མེད་པའི་ཕྱིར་ ‘བཅུ་པོ་རྣམས་ཀྱང་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །རང་ཉིད་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ ‘རཱ་ཛ་=ཙི་ཏི་ཡཾ་’ ཞེས་པ་ལས་ཀྭི་རྐྱེན་ལ་མཐའ་བསྡུས་པ་དང་། སྤྱི་བཤད་ལས་ཏ་ད་མི་ནཱ་དཱི་ནི་ལ་སོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་སམ། ཡང་ན་ངེས་ཚིག་གི་ཚུལ་གྱིས་ ‘ས་ར་’ ཞེས་པའི་སྒྲ་གྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། །‘ས་ར་-གཏི་ཧིཾ་སཱ་ཙིནྟཱ་སུ་’ (འགྲོ་བ་དང་། འཚེ་བ་དང་། སེམས་པ་ལའོ།) ཞེས་པ་ལས་ཨ་རྐྱེན་གྱིས་གྲུབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ‘རང་ཉིད་གསལ་བར་བྱེད་དོ་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། 3. Dvedve ༣. གཉིས་གཉིས་སོ། ། Teti’ādo’ti sattamyantattā apare dve parāmasati, heṭṭhā viyāti heṭṭhā vuttaṃ atthavasā vibhattivipariṇāmaṃ upameti, atova viññāyamānatthavasena tesu’ti vuttaṃ, tesuti pana niddhāraṇattavivacchāyaṃ tampi sambhavatīti tesaṃ vaṇṇānaṃ majjhe dvedveti dvisaṅkhyāya niddhāraṇatthopi veditabbo, vicchāyaṃ vutti yassa so vicchāvutti-dvisaddo, vicchāvuttitā cāssa savaṇṇattaguṇena dvinnaṃ (‘byāpitu) miṭṭhattā, kamenāvaṭṭhiteti iminā akārādivaṇṇappabandhassa anādikālasiddhaṃ kamasiddhattamāha. Nanu samānā vaṇṇā savaṇṇātyanvatthe savaṇṇasadde sati kataṃ rassadīghānaṃ savaṇṇasaññā siyā… asamānattā etesanti, netadatthivaṇṇappabandhassa kamasiddhattā vacanabalenevāsamānānampi hotevāti, nevampi vattuṃ yuttaṃ‘‘dvedve savaṇṇā’’ti suttassa tādisasāmatthiyasabbhāve visesakāraṇābhāvāti āha‘samānattampanā’tiādi. Tiṭṭhanti ettha vaṇṇā cittajattepi abhibyatti vasenāti ṭhānaṃ kaṇṭhādi, tena katanti samāso, kaṇṭhatātu iti catte pāṇyaṅgattā napuṃsakattaṃ. Pañcamehi vaggapañcamehi. Antaṭṭhākīti vaggānamante tiṭṭhantīti antaṭṭhā, tāhi, yuttassāti brahmacariyā, guyha’ntiādīsu yuttassa. Kecīti aniyamena vuttaṃ, te pana– ‘ཏེ་’ ཞེས་པ་ནི་ ‘ཨཱ་དོ་’ ཞེས་རྣམ་དབྱེ་བདུན་པའི་མཐའ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། གཞན་གཉིས་ལ་གོ་བར་བྱེད་དོ། །‘འོག་མ་བཞིན་དུ་’ ཞེས་པ་ནི་འོག་ཏུ་བཤད་པའི་དོན་གྱི་དབང་གིས་རྣམ་དབྱེ་བསྒྱུར་བ་ལ་དཔེ་རུ་བྱས་པའོ། །དེའི་ཕྱིར་ཤེས་པར་བྱ་བའི་དོན་གྱི་དབང་གིས་ ‘དེ་དག་ལ་’ ཞེས་གསུངས་སོ། །‘དེ་དག་ལ་’ ཞེས་པ་ནི་དབྱེ་བའི་དོན་དུ་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ལའང་དེ་ཉིད་སྲིད་པའི་ཕྱིར། ཡི་གེ་དེ་དག་གི་ནང་ནས་གཉིས་གཉིས་ཞེས་གཉིས་ཀྱི་གྲངས་ཀྱིས་དབྱེ་བའི་དོན་ཡང་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཟློས་པ་ལ་འཇུག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཟློས་པའི་འཇུག་པ་སཏེ། གཉིས་ཀྱི་སྒྲའོ། །འདིའི་ཟློས་པའི་འཇུག་པ་ཉིད་ནི་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་ཡོན་ཏན་གྱིས་གཉིས་པོ་ཁྱབ་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །‘གོ་རིམ་གྱིས་གནས་པ་’ ཞེས་པས་ནི་ཨ་ལ་སོགས་པའི་ཡི་གེའི་རྒྱུན་འདི་ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ནས་གྲུབ་པ་དང་གོ་རིམ་གྱིས་གྲུབ་པ་ཉིད་དུ་གསུངས་སོ། །ཅི་སྟེ་མཚུངས་པའི་ཡི་གེ་ནི་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་ཡི་གེ་ཞེས་དོན་དང་མཐུན་པའི་སྐལ་མཉམ་གྱི་སྒྲ་ཡོད་བཞིན་དུ། ཇི་ལྟར་ཐུང་ངུ་དང་རིང་པོ་རྣམས་ལ་སྐལ་མཉམ་གྱི་མིང་དུ་འགྱུར་ཏེ། དེ་དག་མི་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟར་མ་ཡིན་ཏེ། ཡི་གེའི་རྒྱུན་འདི་གོ་རིམ་གྱིས་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་དང་། བརྗོད་པའི་སྟོབས་ཉིད་ཀྱིས་མི་མཚུངས་པ་རྣམས་ལའང་འགྱུར་བ་ཉིད་དོ། །དེ་ལྟར་ཡང་བརྗོད་པར་མི་རིགས་ཏེ། “དྭེ་དྭེ་ ས་ཝཎྞཱ་” (གཉིས་གཉིས་སྐལ་བ་མཉམ་པའོ།) ཞེས་པའི་མདོ་ལ་དེ་ལྟ་བུའི་ནུས་པ་ཡོད་པ་ལ་ཁྱད་པར་གྱི་རྒྱུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ ‘མཚུངས་པ་ཉིད་ནི་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །འདིར་སེམས་ལས་སྐྱེས་པ་ཉིད་ལའང་གསལ་བར་བྱེད་པའི་དབང་གིས་ཡི་གེ་རྣམས་གནས་པས་ན་སྐྱེ་གནས་ཏེ། མགྲིན་པ་ལ་སོགས་པའོ། །དེས་བྱས་པ་ནི་ཚིག་སྡུད་དོ། །མགྲིན་པ་ཉིད་ཅེས་པ་ནི་ལུས་ཀྱི་ཡན་ལག་གི་དངོས་པོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མ་ནིང་གི་རྟགས་སོ། །‘ལྔ་པ་རྣམས་ཀྱིས་’ ཞེས་པ་ནི་སྡེ་ཚན་གྱི་ལྔ་པ་རྣམས་ཀྱིས་སོ། །‘མཐར་གནས་པ་རྣམས་ཀྱིས་’ ཞེས་པ་ནི་སྡེ་ཚན་རྣམས་ཀྱི་མཐར་གནས་པས་ན་མཐར་གནས་པ་སཏེ། དེ་དག་གིས་སོ། །‘སྦྱར་བ་ལ་’ ཞེས་པ་ནི་བྲཧྨཙརིཡཱ་དང་། གུཡྷཱ་ལ་སོགས་པ་ལ་སྦྱར་བ་ལའོ། །‘ཁ་ཅིག་’ ཞེས་པ་ནི་མ་ངེས་པར་གསུངས་པ་སཏེ། དེ་དག་ནི་– ‘‘Hakāro pañcameheva, antaṭṭhāhi ca saṃyuto; Oraso iti viññeyyo, kaṇṭhajo tadasaṃyuto’’ti vadanti. “ཧ་ཡིག་ལྔ་པ་རྣམས་དང་ནི། །མཐར་གནས་རྣམས་དང་སྦྱར་བ་ན། །བྲང་ལས་སྐྱེས་པར་ཤེས་བྱ་སཏེ། །མ་སྦྱར་མགྲིན་པ་ལས་སྐྱེས་སོ། །” ཞེས་སྨྲའོ། ། 4. Pubbo ༤. སྔོན་མའོ། ། Vattateti atthavasā vibhattivipariṇāmena vattate, nanu cetyādicodanā, nesadosoccādi parihāro, dosābhāve kāraṇa māha-‘yoyo…pe… [Pg.27] patīyate’ti, vuttaṃ samatteti-‘nahi’ccādinā, nanu ca pubbasaddo yamekattā ekaṃ pubbamācikkhati na sakalanti kathaṃ ‘‘pubbo’ti vutte yoyoti ñāyati ‘yoyo pubbo’ti ca vutte ‘tesu dvīsu’ti ettha’dvīsu dvīsu’ti idaṃ kathaṃ sukheneva patīyate tadidamasiddhenāsiddhasādhananti āsaṅkiya tadabhāvamubbhāvīya pubba saddassa vicchāgamakattamavagamayitumāha-‘naceda’miccādi. Taṃyogāti upacāravasenāha, tabbantatāyavāti atthiyatthe appaccayavasena, evamuparipi. ‘འཇུག་གོ་’ ཞེས་པ་ནི་དོན་གྱི་དབང་གིས་རྣམ་དབྱེ་བསྒྱུར་ནས་འཇུག་གོ །‘ཅི་སྟེ་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྒོལ་བའོ། །‘འདི་ལ་སྐྱོན་མེད་དོ་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ལན་ནོ། །སྐྱོན་མེད་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་ ‘གང་དང་གང་... ཤེས་སོ་’ ཞེས་གསུངས་སོ། །རྫོགས་པར་གསུངས་པ་ནི་ ‘མ་ཡིན་ནོ་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་སོ། །ཅི་སྟེ་སྔོན་མའི་སྒྲ་ནི་གཅིག་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སྔོན་མ་གཅིག་ཉིད་སྟོན་གྱི་ཐམས་ཅད་མ་ཡིན་ན། ཇི་ལྟར་ “སྔོན་མ་” ཞེས་བརྗོད་པ་ན་གང་དང་གང་ཞེས་ཤེས་པ་དང་། “གང་དང་གང་སྔོན་མ་” ཞེས་བརྗོད་པ་ན། “དེ་གཉིས་ལ་” ཞེས་པ་འདིར་ “གཉིས་གཉིས་ལ་” ཞེས་པ་འདི་ཇི་ལྟར་བདེ་བླག་ཏུ་རྟོགས་པར་འགྱུར། དེ་ནི་མ་གྲུབ་པས་མ་གྲུབ་པ་སྒྲུབ་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེས་དོགས་ནས། དེ་མེད་པ་གསལ་བར་བྱས་ཏེ་སྔོན་མའི་སྒྲ་ཟློས་པར་གོ་བྱེད་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ‘འདི་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །‘དེ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་’ ཞེས་པ་ནི་ཉེ་བར་བཏགས་པའི་དབང་གིས་གསུངས་སོ། །ཡང་ན་དེ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཏེ། ཡོད་པའི་དོན་དུ་ཨ་རྐྱེན་གྱི་དབང་གིས་སོ། །གོང་དུའང་དེ་བཞིན་ནོ། ། 5. Paro ༥. ཕྱི་མའོ། ། Sesamiccādinā‘tesu dvīsūti savaṇṇasaññakesu dvīsu’ iccādi kamatidissati. Lahusaññā rassassa, saṃyogapubbassa rassassa dīghassa ca gurusaññā na vattabbā… uccāraṇavasenevānvatthasaññāti viññāyati, pubbācariyavasena vā ihāvuttāvasesasaññāviya. ‘ལྷག་མ་ནི་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ ‘དེ་གཉིས་ལ་ཞེས་པ་ནི་སྐལ་བ་མཉམ་པའི་མིང་ཅན་གཉིས་ལ་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་གོ་རིམ་མཚོན་ནོ། །ཐུང་ངུ་ལ་ཡང་བའི་མིང་དང་། འདུས་པའི་སྔོན་དུ་གྱུར་པའི་ཐུང་ངུ་དང་རིང་པོ་ལ་ལྕི་བའི་མིང་ནི་བརྗོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། བརྗོད་པའི་དབང་ཉིད་ཀྱིས་དོན་དང་མཐུན་པའི་མིང་དུ་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རམ། ཡང་ན་སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་གྱི་དབང་གིས་འདིར་མ་བཤད་པའི་ལྷག་མའི་མིང་བཞིན་ནོ། ། 6. Kādayo ༦. ཀ་ལ་སོགས་པའོ། ། Kevala byañjanānamatthappakāsattābhāvā sarānamatthappakāsane accantopakārā byañjanāti ‘etehī’ti karaṇattena vuttaṃ, tenāha ‘sarāna’miccādi. Vipubbā ‘añja-byattiyaṃ’tīmasmā karaṇe anappaccaye rūpaṃ, napuṃsakattampissāvagamayituṃ ‘upakārakānī’ti vuttaṃ, byañjanattaṃ diṭṭhantena phuṭayati ‘yathā’iccādinā, yathā odanassupakārakāni sūpādīni byañjanāni, tathā sarānamupakārakānīti adhippāyo, byañjanampana addhamattikaṃ, vuttaṃ hi– གསལ་བྱེད་རྐྱང་པ་རྣམས་ལ་དོན་གསལ་བར་བྱེད་པ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར། དབྱངས་རྣམས་ཀྱི་དོན་གསལ་བར་བྱེད་པ་ལ་ཤིན་ཏུ་ཕན་འདོགས་པ་ནི་གསལ་བྱེད་རྣམས་ཡིན་པས། ‘འདི་དག་གིས་’ ཞེས་བྱེད་པའི་སྒྲ་ཉིད་དུ་གསུངས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་ ‘དབྱངས་རྣམས་ཀྱི་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །སྔོན་འཇུག་ཝི་དང་བཅས་པའི་ ‘ཨཉྫ་-བྱཏྟི་ཡཾ་’ (གསལ་བར་བྱེད་པ་ལའོ།) ཞེས་པ་འདི་ལས་བྱེད་པ་ལ་ཨ་ན་རྐྱེན་སྦྱར་བའི་གཟུགས་སོ། །མ་ནིང་གི་རྟགས་ཉིད་ཀྱང་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ ‘ཕན་འདོགས་པ་རྣམས་’ ཞེས་གསུངས་སོ། །གསལ་བྱེད་ཉིད་དཔེ་ཡིས་གསལ་བར་བྱེད་དེ་ ‘ཇི་ལྟར་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་སོ། །ཇི་ལྟར་འབྲས་ཟན་ལ་ཕན་འདོགས་པ་ཚོད་མ་ལ་སོགས་པ་ནི་གསལ་བྱེད་ (སྤོད་ཡིག) ཡིན་པ་དེ་བཞིན། དབྱངས་རྣམས་ལ་ཕན་འདོགས་པ་རྣམས་སོ་ཞེས་པ་ནི་དགོངས་པའོ། །གསལ་བྱེད་ནི་ཡི་གེའི་ཚད་ཕྱེད་པ་སཏེ། འདི་སྐད་དུ་བཤད་དེ། Ekamatto bhave rasso, dīgho mattadvayāyuto; Pluto timatto viññeyyo, byañjanaṃ tvaddhamattikaṃti. “ཐུང་ངུ་ཡི་གེའི་ཚད་གཅིག་སཏེ། །རིང་པོ་ཡི་གེའི་ཚད་གཉིས་ལྡན། །འདེགས་པ་ཡི་གེའི་ཚད་གསུམ་ཤེས། །གསལ་བྱེད་ཡི་གེའི་ཚད་ཕྱེད་དོ། །” ཞེས་སོ། ། Anvatthāti anvatthato, ‘anvatthā byañjanā’ti sambandho. རྗེས་མཐུན་གྱི་དོན་ལས་ནི་རྗེས་མཐུན་གྱི་དོན་ཞེས་བྱ་ལ། ‘རྗེས་མཐུན་གྱི་གསལ་བྱེད་’ཅེས་པ་ནི་འབྲེལ་བ་འོ། 7. Pañca ༧. ལྔ། Sajātyapekkhāya samudāyavācittepi kādayotī anuvattanato vaggasaddena kakhagaghañādayova gayhanti, pañca parimāṇamassa pañcakovaggo, ‘‘tamassa parimāṇaṃ ṇiko cā’’ti (4-41) ko, sutte ādibhūto [Pg.28] pañcasaddo pañcasaṅkhyāparicchedaṃ kurumāno māvasānānaṃ vaggānaṃ bahuttaṃ gametīti ‘pañcakā’ti vuttaṃ, vaggāti bahuvacanato paccekanti viññāyati, vajjenti yakārādayobhi vaggā, paṭhamakkharavasena pana kavaggādivohāro. རིགས་མཐུན་པ་ལ་ལྟོས་ནས་ཚོགས་པ་བརྗོད་པ་ཉིད་ཡིན་ནའང་། ཀ་ལ་སོགས་པ་རྗེས་སུ་འཇུག་པའི་ཕྱིར། སྡེ་པའི་སྒྲ་ལས་ཀ་ཁ་ག་གྷ་ང་ལ་སོགས་པ་ཁོ་ན་གཟུང་བར་བྱའོ། འདིའི་ཚད་ནི་ལྔ་ཡིན་པས་ལྔ་ཚན་གྱི་སྡེ་པ་སྟེ། “དེའི་ཚད་ནི་འདི་ཡིན་ནོ་ཞེས་པས་ཎི་ཀ་དང་ཀོ་” (༤-༤༡) ལས་ཀོ་ཞེས་པ་འབྱུང་ལ། མདོ་ལས་ཐོག་མར་གྱུར་པའི་ལྔའི་སྒྲ་ནི་གྲངས་ལྔ་ཡོངས་སུ་གཅོད་པར་བྱེད་པ་སྟེ། མ་མཐར་བྱས་པའི་སྡེ་པ་རྣམས་ཀྱི་མང་པོའི་ཉིད་རྟོགས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། ‘ལྔ་ཚན་རྣམས་’ཞེས་གསུངས་སོ། སྡེ་པ་རྣམས་ཞེས་མང་ཚིག་ལས་རེ་རེ་བ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ཡ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་སྡེ་པ་ལས་རྣམ་པར་སྤངས་སོ། འོན་ཀྱང་ཡི་གེ་དང་པོའི་དབང་གིས་ཀའི་སྡེ་པ་ལ་སོགས་པའི་ཐ་སྙད་བྱེད་དོ། 8. Bindu ༨. ཐིག་ལེ། Anekatthattā dhātūna muccāraṇatthopettha gaṇhātīti nipubbā tato kammanti ttappaccaye ññimhi pādisamāse dīgheca rūpaṃ dassento ‘rassā’tiādīmāha, pīḷanatthato niggahanaṃ niggaho, ‘i-ajjhena gatīsu’iccasmā kattari ttappaccaye itaṃ, niggahena itanti amādisa māse rūpaṃ dassento ‘karaṇaṃ niggahena vā’tiādimāha, pacchimapakkhaṃ sādhetumāha-‘vuttaṃ hī’ti. བྱིངས་རྣམས་དོན་དུ་མ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། འདིར་བརྗོད་པའི་དོན་ཡང་འཛིན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པས། ནི་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ལས་བྱ་བ་ལ་ཏྟ་རྐྱེན་དང་། ཉྙི་ལ་སོགས་པའི་བསྡུ་བ་དང་རིང་པོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་གཟུགས་སྟོན་པར། ‘ཐུང་ངུ་’ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། གནོད་པར་བྱེད་པའི་དོན་ལས་འགོག་པ་ནི་འགོག་པ་སྟེ། ‘ཨི་-འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་’ཞེས་པ་ལས་བྱེད་པ་པོ་ལ་ཏྟ་རྐྱེན་གྱིས་གྲུབ་པ་ནི་ཨི་ཏཾ་ཞེས་བྱའོ། འགོག་པས་སོང་བ་ཞེས་པའི་ཨམ་ལ་སོགས་པའི་བསྡུ་བའི་གཟུགས་སྟོན་པར། ‘བྱེད་པ་ནི་འགོག་པས་སམ།’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ཕྱོགས་ཕྱི་མ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ལ། ‘གསུངས་པ་ཉིད་དོ།’ ཞེས་གསུངས་སོ། 9. Iyu ༩. ཨི་ཡུ། Catthasamāsoti itarītarayogadvandasamāso. Atteti muni saddādivacanīye atthe, namatītīmassetaṃ kammaṃ, ཙ་ཡི་དོན་གྱི་བསྡུ་བ་ནི་ཕན་ཚུན་སྦྱོར་བའི་ཟླས་ཀྱི་བསྡུ་བ་འོ། དོན་ཞེས་པ་ནི་ཐུབ་པའི་སྒྲ་ལ་སོགས་པས་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་དོན་ལའོ། འདུད་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་ནི་འདིའི་ལས་སོ། Yaṃ sabbavacanaṃ sabba, liṅgaṃ sabbavibhattikaṃ; Taṃ sabbatthe namanato, viduṃ nāmanti tabbidū. གང་ཞིག་ཚིག་ཀུན་དང་རྟགས་ཀུན་དང་རྣམ་དབྱེ་ཀུན་དང་ལྡན་པ། དེ་ནི་དོན་ཐམས་ཅད་ལ་འདུད་པའི་ཕྱིར། དེ་རིག་པ་རྣམས་ཀྱིས་མིང་ཞེས་མཁྱེན་ཏོ། Idha nāmasaññāyābhāvepi anvatthabalāyeva nāmasaññā siddhāti (āha) ‘anvatthabyapadesenā’ti, syādyantapakatirūpanti paccayā paṭhamaṃ karīyatīti pakati, sā eva rūpanti pakatirūpaṃ, syādyantassa pakati rūpaṃ munisaddādi syādyantapakatirūpaṃ, atthavantamadhātukamappaccayampāṭipadikaṃ, padaṃ padaṃ pati paṭipade, paṭipadaṃ niyuttaṃ pāṭipadikaṃ. Visesanenāti sutte ‘namassante’ti vuttena ivaṇṇuvaṇṇānaṃ visesanena. Ākhyātassāti pacatiādino. Ādimajjhavattinoti inda udakasaddādīnaṃ ādo, pakhumādīnaṃ majjheca vattino. Padesesūti ‘‘jhalā sassa no’’ti (2-83) ādikesu suttappadesesu, aniṭṭhapasaṅga (saṅkaṃ) nivattetīti sambandho, aniṭṭhappasaṅgonāma pacati-inda (udaka pakhuma) saddādīna manta ādimajjhabhūtaivaṇṇādīnaṃ [Pg.29] jhalasaññā vidhāya tato parāsaṃ sādi vibhattīnaṃ ‘‘jhalā sassa no’’ti (2-81) ādīhi ‘no’ ādesādimhi kate ‘pacatino, indano, udakano, pakhumano’tiādi rūpappasaṅgo, nanucādiādi codanā. Vattabbanti sutte vattabbaṃ. Byāsaniddesenāti asamāsaniddesena. Tadayuttantiādi parihāro, tanti taṃ codyaṃ, satihītiādinā ayuttattaṃ samattheti, dvīsuttaresu yogesūti uparimesu ‘‘pitthiyaṃ’’ ‘‘ghā’’ti dvīsu suttesu. Itthiyanti idanti ‘‘pitthiya’’nti sutte itthiyanti idaṃ padaṃ. Vaṇṇavisesanaṃ siyāti ‘‘pitthiya’’nti sutte ‘iyuvaṇṇā’ti anuvattanato ‘itthiyaṃ ivaṇṇuvaṇṇā’ti evaṃ ivaṇṇu vaṇṇā ‘‘gho’’ti sutte ‘itthiyaṃ ā’tievaṃ avaṇṇassa ca visesanaṃ bhaveyya. Vaṇṇavisesane virodhamāha ‘evañce’ccādi, nāmassanteti asamāsaniddese tvavirodhamāha- ‘byāse’ccādi. Sakkānāmavisesanaṃ kātunti dvīsu suttesu itthiyantiādinā vakkhamānakkamena. Nāmassa anto nāmantoti samāsassa uttarapadatthappadhānattā samāse guṇībhūtassa nāmassa itthiyanti idaṃ visesanaṃ kātuṃ na sakkāti adhippāyo, vacanamantarenāti pāṇiniyānamiva ‘‘yathāsaṅkhyamanudeso samānaṃ’’ti (1-3-10) suttaṃ vinā, samāsaṅkhya etesanti samasaṅkhyakā, itisaddo ādyattho, tena– འདིར་མིང་གི་བརྡ་ཆད་མེད་ནའང་། རྗེས་མཐུན་གྱི་དོན་གྱི་མཐུ་ཉིད་ལས་མིང་གི་བརྡ་ཆད་གྲུབ་པའི་ཕྱིར། ‘རྗེས་མཐུན་གྱི་བརྗོད་པ་ཉིད་ཀྱིས་’ཞེས་གསུངས་སོ། སྱཱ་དྱནྟ་པཀ་ཏི་རཱུ་པཾ་ (སྱཱ་ལ་སོགས་པའི་མཐའ་ཅན་གྱི་རང་བཞིན་གྱི་གཟུགས་) ཞེས་པ་ནི། རྐྱེན་གྱི་སྔོན་དུ་བྱེད་པས་ན་རང་བཞིན་ཏེ། དེ་ཉིད་གཟུགས་ཡིན་པས་རང་བཞིན་གྱི་གཟུགས་སོ། སྱཱ་ལ་སོགས་པའི་མཐའ་ཅན་གྱི་རང་བཞིན་གྱི་གཟུགས་ནི་ཐུབ་པའི་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། སྱཱ་ལ་སོགས་པའི་མཐའ་ཅན་གྱི་རང་བཞིན་གྱི་གཟུགས་སོ། དོན་དང་ལྡན་པ་བྱིངས་མ་ཡིན་པ་རྐྱེན་མ་ཡིན་པ་ནི་གཞི་སྟེ། ཚིག་རེ་རེ་ལ་ལྟོས་པས་ན་ཚིག་རེ་རེ་ལའོ། ཚིག་རེ་རེ་ལ་སྦྱོར་བས་ན་གཞི་ཞེས་བྱའོ། ཁྱད་པར་གྱིས་ཞེས་པ་ནི། མདོ་ལས་ ‘ཕྱག་འཚལ་བར་བྱེད་པ་’ཞེས་གསུངས་པའི་ཨི་ཡིག་དང་ཨུ་ཡིག་གི་ཁྱད་པར་གྱིས་སོ། བྱ་ཚིག་གི་ཞེས་པ་ནི་ ‘འཚེད་དོ་’ལ་སོགས་པའོ། ཐོག་མ་དང་བར་ལ་གནས་པ་ཞེས་པ་ནི། ཨིནྡྲ་དང་ཨུ་ད་ཀའི་སྒྲ་ལ་སོགས་པའི་ཐོག་མ་དང་། པཁུ་མ་ལ་སོགས་པའི་བར་ལ་གནས་པའོ། སྐབས་རྣམས་སུ་ཞེས་པ་ནི། “ཛྷ་ལ་ལས་ས་ཡི་ནོ་འོ” (༢-༨༣) ལ་སོགས་པའི་མདོའི་སྐབས་རྣམས་སུ། མི་འདོད་པའི་ཐལ་བར་འགྱུར་བ་བཟློག་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བ་འོ། མི་འདོད་པའི་ཐལ་བར་འགྱུར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། པཱ་ཙ་ཏི་དང་ཨིནྡྲ་ (ཨུ་ད་ཀ་དང་པཁུ་མ་) སྒྲ་ལ་སོགས་པའི་མཐའ་དང་ཐོག་མ་དང་བར་དུ་གྱུར་པའི་ཨི་ཡིག་ལ་སོགས་པ་ལ་ཛྷ་ཡི་བརྡ་ཆད་བྱས་ནས། དེ་ལས་གཞན་པའི་ས་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་དབྱེ་རྣམས་ལ། “ཛྷ་ལ་ལས་ས་ཡི་ནོ་འོ” (༢-༨༡) ལ་སོགས་པས་ ‘ནོ་’ ལ་སོགས་པའི་འགྱུར་བ་བྱས་པ་ན། ‘པཱ་ཙ་ཏི་ནོ། ཨིནྡྲ་ནོ། ཨུ་ད་ཀ་ནོ། པཁུ་མ་ནོ།’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་གཟུགས་སུ་ཐལ་བར་འགྱུར་བ་སྟེ། འདི་ནི་རྩོད་པ་ལ་སོགས་པའོ། བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཞེས་པ་ནི་མདོ་ལས་བརྗོད་པར་བྱའོ། སོ་སོར་བསྟན་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཞེས་པ་ནི་མ་བསྡུས་པར་བསྟན་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། དེ་ནི་མི་རིགས་སོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ལན་ཏེ། དེ་ཞེས་པ་ནི་རྩོད་པ་དེའོ། ཡོད་ན་ནི་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་མི་རིགས་པ་ཉིད་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ། མདོ་གཉིས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་ལ་ཞེས་པ་ནི་གོང་གི་ “པིཏྠི་ཡཾ” དང་ “གྷཱ” ཞེས་པའི་མདོ་གཉིས་ལའོ། བུད་མེད་ལ་ཞེས་པ་འདི་ནི། “པིཏྠི་ཡཾ” ཞེས་པའི་མདོ་ལས་བུད་མེད་ལ་ཞེས་པའི་ཚིག་འདིའོ། ཡི་གེའི་ཁྱད་པར་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི། “པིཏྠི་ཡཾ” ཞེས་པའི་མདོ་ལས་ ‘ཨི་ཡུ་ཡི་གེ་’ཞེས་རྗེས་སུ་འཇུག་པའི་ཕྱིར། ‘བུད་མེད་ལ་ཨི་ཡིག་དང་ཨུ་ཡིག་’ཅེས་པ་ལྟར་ཨི་ཡིག་དང་ཨུ་ཡིག་དང་། “གྷཱ” ཞེས་པའི་མདོ་ལས་ ‘བུད་མེད་ལ་ཨཱ’ཞེས་པ་ལྟར་ཨཱ་ཡིག་གི་ཁྱད་པར་དུ་འགྱུར་རོ། ཡི་གེའི་ཁྱད་པར་ལ་འགལ་བ་གསུངས་པ་ནི། ‘འདི་ལྟར་ཡིན་ན་’ལ་སོགས་པ་སྟེ། མིང་གི་མཐའ་ལ་ཞེས་མ་བསྡུས་པར་བསྟན་པ་ལ་ནི་འགལ་བ་མེད་པར་གསུངས་པ་ནི། ‘སོ་སོར་’ལ་སོགས་པའོ། མིང་གི་ཁྱད་པར་དུ་བྱེད་ནུས་སོ་ཞེས་པ་ནི། མདོ་གཉིས་ལས་བུད་མེད་ལ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་འཆད་པར་འགྱུར་བའི་རིམ་པས་སོ། མིང་གི་མཐའ་ནི་མིང་གི་མཐའ་སྟེ། བསྡུ་བའི་ཚིག་ཕྱི་མའི་དོན་གཙོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། བསྡུ་བ་ལ་ཡན་ལག་ཏུ་གྱུར་པའི་མིང་གི་བུད་མེད་ལ་ཞེས་པ་འདི་ཁྱད་པར་དུ་བྱེད་མི་ནུས་སོ་ཞེས་པའི་དགོངས་པའོ། ཚིག་གཞན་མེད་པར་ཞེས་པ་ནི། པཱ་ཎི་ནི་པ་རྣམས་ལྟར་ “གྲངས་མཚུངས་པ་རྣམས་རིམ་པ་བཞིན་དུ་སྦྱོར་རོ་” (༡-༣-༡༠) ཞེས་པའི་མདོ་མེད་པར། འདི་རྣམས་ཀྱི་གྲངས་མཚུངས་པ་ནི་གྲངས་མཚུངས་པ་སྟེ། ཨི་ཏི་ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་ལ་སོགས་པའི་དོན་ཏེ། དེས་ན། ‘‘Ālāpahāsalīlāhi, muninda vijayā tava; Kokilā kumudānī vo, pasevante vanaṃ jalaṃ’’ (260). “ཀྱེ་ཐུབ་པའི་དབང་པོ། ཁྱོད་ཀྱི་རྣམ་པར་རྒྱལ་བ་ནི་གླེང་མོ་དང་བཞད་གད་དང་རྩེད་འཇོ་རྣམས་ཀྱིས་སོ། ཁུ་བྱུག་དང་པད་མ་དཀར་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཁྱོད་ཀྱི་ནགས་ཚལ་དང་ཆུ་ལ་བསྟེན་ཏོ།” Iccādiṃ saṅgaṇhāti. ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྡུད་པར་བྱེད་དོ། 10. Pitthi ༡༠. པིཏྠི། Itthiyaṃ nāmassāti ca, ante ivaṇṇuvaṇṇāti ca vutte tesamā dhārādheyyasambandho ādheyyassādhāre pavattiṃ vinā na sambhavatīti ajjhāhāravasena ‘vattamānā’ti vuttiyaṃ vuttaṃ. Ivaṇṇu vaṇṇāti apekkhiya‘visesīyantī’ti bahuvacanametaṃ sambandhassa purisādhīnatāya nāmantīminā sambandhe sati‘visesīyatī’tekattena pariṇamati. བུད་མེད་ལ་མིང་གི་ཞེས་པ་དང་། མཐའ་ལ་ཨི་ཡིག་དང་ཨུ་ཡིག་ཅེས་གསུངས་པ་ན། དེ་དག་གི་རྟེན་དང་བརྟེན་པའི་འབྲེལ་བ་ནི། བརྟེན་པ་རྟེན་ལ་འཇུག་པ་མེད་པར་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར། ཚིག་ཁ་སྐོང་བའི་དབང་གིས་ ‘གནས་པ་’ཞེས་འགྲེལ་པ་ལས་གསུངས་སོ། ཨི་ཡིག་དང་ཨུ་ཡིག་ལ་ལྟོས་ནས་ ‘ཁྱད་པར་དུ་བྱེད་དོ་’ཞེས་པ་འདི་ནི་མང་ཚིག་སྟེ། འབྲེལ་བ་ནི་སྐྱེས་བུ་ལ་རག་ལས་པ་ཉིད་ཀྱིས་མིང་གི་མཐའ་ཞེས་པའི་འབྲེལ་བ་འདི་ཡོད་པ་ན། ‘ཁྱད་པར་དུ་བྱེད་དོ་’ཞེས་གཅིག་ཚིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། 11. Ghā ༡༡. གྷཱ། Itthiyaṃ [Pg.30] nāmassanteti ca vattate. Heṭṭhā sabbattha saññino niddisiya saññāya niddiṭṭhattā tattha viya visuṃ saññino paṭhamamaniddese asanto viyāti dosalesamālambiya codayati nanhace’tyādinā. Tattha setoti vijjamānassa saññino. Kāriyenāti saññākāriyena. Pariharati ‘nāyaṃ doso’tiādinā. Pacchāvuttamattenāti ‘‘ghā’’ti sutte kāriyino ākārassa pacchā vuttamattena. Nacāti ettha casaddo vattabbantarasamuccaye, aparampi kiñci vattabbamaniyamarūpamatthīti attho. Aniyamarūpamācariyappavattito sādhetumāha ‘ubhayathāpi’ccādi. བུད་མེད་ལ་མིང་གི་མཐའ་ཞེས་པ་ཡང་རྗེས་སུ་འཇུག་གོ། འོག་ཏུ་ཐམས་ཅད་ལ་མཚོན་བྱ་བསྟན་ནས་མཚོན་བྱེད་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེ་ལྟར་སོ་སོར་མཚོན་བྱ་ཐོག་མར་མ་བསྟན་ན་མེད་པ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཉེས་པའི་ཆ་ཕྲ་མོ་ལ་བརྟེན་ནས་ ‘གལ་ཏེ་མ་ཡིན་ན་’ལ་སོགས་པས་རྩོད་པར་བྱེད་དོ། དེ་ལ་ལྷག་མ་ཞེས་པ་ནི་ཡོད་པའི་མཚོན་བྱ་ལའོ། བྱ་བས་ཞེས་པ་ནི་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་བྱ་བས་སོ། ‘འདི་ནི་ཉེས་པ་མ་ཡིན་ནོ་’ལ་སོགས་པས་ལན་འདེབས་སོ། ཕྱིས་གསུངས་པ་ཙམ་གྱིས་ཞེས་པ་ནི། “གྷཱ” ཞེས་པའི་མདོ་ལས་བྱ་བ་ཅན་གྱི་ཨཱ་ཡིག་ཕྱིས་གསུངས་པ་ཙམ་གྱིས་སོ། མ་ཡིན་པ་ཡང་ཞེས་པ་འདིར་ཙ་ (ཡང་) ཡི་སྒྲ་ནི་བརྗོད་པར་བྱ་བ་གཞན་སྡུད་པ་སྟེ། གཞན་ཡང་ངེས་པ་མེད་པའི་གཟུགས་ཤིག་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཡོད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ངེས་པ་མེད་པའི་གཟུགས་ནི་སློབ་དཔོན་གྱི་འཇུག་པ་ལས་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ལ། ‘རྣམ་པ་གཉིས་ཀར་ཡང་’ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། 12. Gosyā ༡༢. གོ་སྱཱ། Āsaddo ābhimukhye, anabhimukhamabhimukhaṃ katvā lapanaṃ kathanamāla panaṃ, tasmiṃ ālapane, ālapanatthe vihito sīti attho. ཨཱ་ཡི་སྒྲ་ནི་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པ་ལའོ། མངོན་དུ་མ་ཕྱོགས་པ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པར་བྱས་ནས་སྨྲ་བ་དང་བརྗོད་པ་ནི་བོད་པ་སྟེ། བོད་པ་དེ་ལའོ། བོད་པའི་དོན་ལ་བསྐྲུན་པའི་སི་འོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། Iti moggallānapañcikāṭīkāyaṃ sāratthavilāsiniyaṃ ཞེས་པ་ནི་མོགྒལླཱནའི་ལྔ་ཚན་གྱི་འགྲེལ་བཤད་སྙིང་པོའི་དོན་རྣམ་པར་རོལ་པ་ལས། Saññādhikāro samatto. བརྡ་ཆད་ཀྱི་ལེའུ་རྫོགས་སོ། Paribhāsādhikāra མཚན་ཉིད་ཀྱི་ལེའུ། 13. Vidhi ༡༣. ཆོ་ག Vacanārambhayojanamāha–‘yaṃ visesanabhāvene’ccādi, yanti aniyamena ‘‘ato yonaṃ ṭāṭe’’ti (2-43) ādīsu atotiādikaṃ visesanabhāvena vattumicchitaṃ parāmasati, tenāti vise sanattenu-pādiyamānena yaṃ saddaniddiṭṭhena atotiādikena karaṇabhūtena, yathākathañcitabbatoti ādo majjhe-nte vā sabbhāvato yenakenaci ākārena abhedopacārena akārādivisesanavato nāmādino, tadantatthanti taṃ atotyādi visesanamante, nādo na majjhe yassa taṃ tadantaṃ, taṃ attho payojanaṃ yassāti aññapadattho, vattāyattāti vattuno āyattā… attāvāttano vacane padhānanti, tassāti vattuno, sāti vacanicchā, payogānusā renāti [Pg.31] jinavacanānusārena, itīti kāraṇatthe nipāto, iminā kāraṇenāti attho, na sabbatthappasaṅgoti saṃhitādividhimhi sabbattha tadanta vidhippasaṅgo na hoti, tathāhi ‘‘saro lopo sare’’ti (1-26) ettha saroti visesanabhāvena vacanicchāya sabbhāve saroti tatrā’dīnaṃ visesananti yathākathañcisarādisaramajjhasarantānaṃ tatrādīnaṃ lopappasaṅge ‘‘vidhibbisesanantassā’’ti (1-13) sarantassapasaṅgo siyā, na ‘‘chaṭṭhiyantassā’’ti (1-13) antassa… chaṭṭhīniddesābhāvā, tathā sati ‘tatrime’tiādimhi ‘ime’tiādinā vattabbatā āpajjeyyāti payogaṃ nānusaṭā nāmasiyunti na sabbattha tadanta vidhippasaṅgo, tathā ‘‘gatibodhā’’ (2-4) disuttādimhipi ‘gamayati māṇavakaṃgāmaṃ tyādippasaṅgotiādi ca yathāyogamavagantabbaṃ, vuttiyaṃ ‘‘ato yonaṃ ṭāṭe’’ti suttodāharaṇaṃ dassitaṃ, ‘‘narā nare’’ti lakkhiyodāharaṇaṃ. ཚིག་རྩོམ་པའི་དགོས་པ་གསུངས་པ་ནི། ‘གང་ཞིག་ཁྱད་པར་གྱི་དངོས་པོ་ཉིད་ཀྱིས་’ལ་སོགས་པ་སྟེ། གང་ཞིག་ཅེས་པ་ནི་ངེས་པ་མེད་པར། “ཨ་ལས་ཡོ་རྣམས་ཀྱི་ཊཱ་དང་ཊེ་འོ” (༢-༤༣) ལ་སོགས་པ་ལས། ཨ་ལས་ལ་སོགས་པ་ཁྱད་པར་གྱི་དངོས་པོ་ཉིད་དུ་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ལ་གོ་བར་བྱེད་དོ། དེས་ཞེས་པ་ནི་ཁྱད་པར་གྱི་དངོས་པོ་ཉིད་དུ་ཉེ་བར་ལེན་པ་གང་ཞིག སྒྲས་བསྟན་པའི་ཨ་ལས་ལ་སོགས་པ་བྱེད་པར་གྱུར་པ་དེས་སོ། ཇི་ལྟར་ཡང་རུང་སྟེ་ཡོད་པ་ཉིད་ལས་ཐོག་མ་དང་བར་དང་མཐའ་ལ་ཡོད་པ་ཉིད་ཀྱིས། རྣམ་པ་གང་ཡང་རུང་བས་དབྱེར་མེད་པར་བཏགས་པ་ལས། ཨ་ཡིག་ལ་སོགས་པའི་ཁྱད་པར་དང་ལྡན་པའི་མིང་ལ་སོགས་པ་ལའོ། ཏ་དནྟ་ཏྠཾ་ (དེའི་མཐའི་དོན་ཅན་) ཞེས་པ་ནི། ཨ་ལ་སོགས་པའི་ཁྱད་པར་དེ་མཐའ་ལ་ཡོད་པ་སྟེ། ཐོག་མ་དང་བར་ལ་མ་ཡིན་པ་གང་ཞིག་དེ་ནི་དེའི་མཐའ་ཅན་ནོ། དེ་ནི་དགོས་པའི་དོན་ཡིན་པ་གང་ལ་དེ་ནི་ཚིག་གཞན་གྱི་དོན་ཏོ། སྨྲ་བ་པོ་ལ་རག་ལས་པ་ཞེས་པ་ནི་སྨྲ་བ་པོ་ལ་རག་ལས་པ་སྟེ། བདག་ཉིད་ནི་རང་གི་ཚིག་ལ་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེའི་ཞེས་པ་ནི་སྨྲ་བ་པོའི་འོ། དེ་ཞེས་པ་ནི་བརྗོད་པར་འདོད་པ་འོ། སྦྱོར་བའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཉིད་ཀྱིས་ཞེས་པ་ནི་རྒྱལ་བའི་གསུང་གི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། ཨི་ཏི་ཞེས་པ་ནི་རྒྱུ་མཚན་གྱི་དོན་ལ་ཚིག་ཕྲད་དེ། རྒྱུ་མཚན་འདིས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ཐམས་ཅད་ལ་ཐལ་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི། མཚམས་སྦྱོར་ལ་སོགས་པའི་ཆོ་ག་ལ་ཐམས་ཅད་དུ་དེའི་མཐའི་ཆོ་ག་ཐལ་བར་མི་འགྱུར་རོ། འདི་ལྟར་ “དབྱངས་ལས་དབྱངས་ལ་དབྱངས་ཕྱིས་སོ” (༡-༢༦) ཞེས་པ་འདིར། དབྱངས་ཞེས་པ་ཁྱད་པར་གྱི་དངོས་པོ་ཉིད་དུ་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ཡོད་པ་ན། དབྱངས་ཞེས་པ་ནི་དེ་ལ་སོགས་པའི་ཁྱད་པར་ཏེ། ཇི་ལྟར་ཡང་རུང་སྟེ་དབྱངས་ཀྱི་ཐོག་མ་དང་དབྱངས་ཀྱི་བར་དང་དབྱངས་ཀྱི་མཐའ་ཅན་གྱི་དེ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཕྱིས་པར་ཐལ་བ་ལ། “ཆོ་ག་ནི་ཁྱད་པར་གྱི་མཐའ་ཅན་ལའོ” (༡-༡༣) ཞེས་པས་དབྱངས་ཀྱི་མཐའ་ཅན་ལ་ཐལ་བར་འགྱུར་གྱི། “འབྲེལ་སྒྲའི་མཐའ་ཅན་ལའོ” (༡-༡༣) ཞེས་པའི་མཐའ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འབྲེལ་སྒྲ་བསྟན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། དེ་ལྟར་ཡིན་ན་ ‘ཏ་ཏྲི་མེ་’ ལ་སོགས་པ་ལ། ‘ཨི་མེ་’ ལ་སོགས་པས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་པས། སྦྱོར་བའི་རྗེས་སུ་མ་འབྲངས་པའི་མིང་དུ་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། ཐམས་ཅད་ལ་དེའི་མཐའི་ཆོ་ག་ཐལ་བར་མི་འགྱུར་རོ། དེ་བཞིན་དུ་ “འགྲོ་བ་དང་རྟོགས་པ་” (༢-༤) ལ་སོགས་པའི་མདོའི་ཐོག་མ་ལའང་། ‘གཱ་མ་ཡ་ཏི་ མཱ་ཎ་བ་ཀཾ་ གཱ་མཾ་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ཐལ་བར་འགྱུར་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཇི་ལྟར་རིགས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། འགྲེལ་པ་ལས། “ཨ་ལས་ཡོ་རྣམས་ཀྱི་ཊཱ་དང་ཊེ་འོ” ཞེས་པའི་མདོའི་དཔེར་བརྗོད་བསྟན་ཏོ། “མི་རྣམས་མི་ལ་” ཞེས་པ་ནི་མཚོན་བྱའི་དཔེར་བརྗོད་དོ། 14. Sattadhī ༡༤. སཏྟ་དྷཱི། Vacanaphalamupadasseti‘yatthe’ccādinā, yattha yasmiṃ ‘‘saro lopo sare’’tyādike sutte, sattamiyāti ‘sare’tiādinā sattamiyā, yassāti sarotiādinā niddiṭṭhassa, kāriyaṃ lopādi, sambandhā visesāti saretyādo opasilesikamadhikaraṇaṃ, tañcopasilese bhavamadhikaraṇaṃ pubbassa vā paraṃ siyā parassa vā pubbanti pubbaparopasi lesassāvisiṭṭhattā pubbaparānaṃ sambandhassa avisesā, parassāpīti na kevalaṃ pubbasseva, satītyasmiṃ atthe jotanīye sattamī saṃsattamī santasaddassa samādesena, sattañcetyādivacanamevaṃ sati ghaṭate, santi vā santasaddatthe pādi, sutte avuttepi vuttiyaṃ ‘niddese’ti vacane kāraṇamāha-sattañcā’tiādi, niddesamantarena sattaṃ na sambhavatīti sambandho, sattamiyā niddese satiyeva taṃ sambandhāya sattāya sambhavo, aññathā kimaññantassā patiṭṭhāti adhippāyo, pubbasaddassa sambandhisaddattā kinnissāya pubbattamiccāha-‘sattami’ccādi, tanti ‘‘saro lopo sare’’ti suttaṃ, ukārassāti ‘veḷu’iccatra ukārassa, pubbassa…pe… karitvā taṃmanasikatañcodanaṃ dassetumāha-‘tamaha’nti [Pg.32] ccāditi evamettha sājjhāhāro sambandho veditabbo. Pubbassāti sattamī niddiṭṭhato pubbassa, anantarassāti abyavahitassa, vuttaṃ kiñci natthīti sambandho, ayamadhippāyo ‘‘tasminti niddiṭṭhe pubbassā’’ti (1-1-66) pāṇiniyavacane ‘‘disirayamuccāraṇakriyo nisaddopyaya miha nerantariyaṃ joteti, tattha‘nirantaraṃ diṭṭho’ti pādisamāse kate phuṭamevānantaramuccāritetyamattho-vagamyateti ‘‘pubbasaddassa byavahitepi payogadassane byavahitepi kāriyaṃ pappotī’’ti bhassakārādayo vaṇṇenti, iha tādisavacanābhāvena vaṇṇādi byavadhānepi siyā’’ti, sareccādiparihāravacane-dhippāya mubbhāvayati ‘yadipi’ccādinā, mathurāya pāṭaliputtakassa cāntarāḷe gāmādīnaṃ sabbhāvā byavadhānepi pubbasaddassa pavattiyā diṭṭhantamāha-‘mathurā’ iccādi, yasmā sareti opasilesikādhāre sattamyantaṃ padaṃ, tasmā byavadhāne saralopo na hotīti evaṃ saṅkhepabyākhyānena vuttiya mattho veditabbo, na kevalaṃ sareti etthevāti āha- ‘kāriye’ccādi, opasilesikeyevādhāre bhavatīti seso, kāraṇamāha-‘vatticchānhavidhānato saddassā’ti, vattuno yā icchā vacanicchā tassā anutūlena vidhānato atthassa kathanatoti attho,yena hi yamatthaṃ vattātidhātumicchati satīpyabhidhānasā matthiye na tato-ññamatthaṃ saddobhidadhātītyadhippāyo, vatticchā vasāye kāraṇamāha’vatticchāpi’ccādi, vattuno suttakārassa icchā vatticchā, kathamupadesato vatticchā-vasīyate’ kathañca sāmatthiyatoti āsaṅkiya tamupadassetumāha-‘atocetyādi, ato vakkhamānakāraṇā upadesato vasīyateti sambandho, kintaṃ kāraṇa miccāha-‘yasmā’iccādi, anvayasaddenettha gurupārampariyo-padeso vivacchito, yasmā kāraṇā anvayo gurupārampariyo padeso gurukulamupagamma pañhakaraṇādinā anvicchīyate gavesīyati, ato kāraṇā guruparamparā gataupadesato vasīyatoti attho, sāmatthiyato-vasāyappaṭipādayitumāha- ‘sāmatthiyampi’ccādi, sāmatthiyampi vuccatetiseso, laghunopāyena saddānamupalakkhaṇe pavattīti byavahitanivattiyā vacanantaraka-raṇamanupannaṃ[Pg.33], upapannaṃ vacanantarakaraṇaṃ, tassa ca opasilesikādhāra mantarena aññathānupapattiyā ādhāravisesappaṭippattīti idamettha sāmatthiyaṃ, ādhārantareccādinā yathāvuttaṃ sāmatthiyaṃ vibhāveti, ādhārantarepīti sabbattha pāṭho dissati, pasaṅgābhāvato atthanta-renāpi ādhārantarepi opasilesikādhārepi vacanantarappasaṅgo siyāti sambandhasambhavā opasilesikādhāranissayanepi ānisaṃso na dissatīti samuccayatthenāpi natthi payojananti vajjetabbo yampi saddoti, nanu kimevaṃ vaṇṇīyate pubbasseveti vacana mevopasilesikamadhikaraṇaṃ viññāpayati… tattheva pubbaparatta sambhavāti yomaññate, tassesā kappanā na saṅgatāti dassetumāha-‘pubbassāti’ccādi, ayuttatte kāraṇamāha-‘sāmīpikepi tassa sambhavā’ti, ‘gaṅgāyaṃ ghoso’ti vutte ghoso gaṅgāyaṃ pubbo vā paro veti gammamānattā sāmīpikepyadhikaraṇe pubbaparattassa sambhavāti attho, etāvavuccateti pubbasseva hoti na parassāti ettakameva vuccate, tathāca vakkhati-‘kinta’ntiādi, adhikaṃ byavahitanivutyādi na vuccateti sambandho, ādisaddenettha chaṭṭhīpakappanā gahitā, chaṭṭhīpakappanāpi sāmattiyā katāti sambandho, pakappanaṃ pakappanāvidhānaṃ, evaṃ maññate ‘pāṇiniyā ‘‘chaṭṭhīṭṭhāneyogā’’tyato (1-1-49) ‘‘tasminti niddiṭṭhe pubbassa’’ (1-1-66) ‘‘tasmā tyuttarassa’’ iti (1-1-67) paribhāsāsuttadvaye chaṭṭhīgahaṇamanuvattiya ‘tasminti niddiṭṭhe pubbassa chaṭṭhī’ ‘tasmātyuttarassa chaṭṭhī ti chaṭṭhīpakappanaṃ paṭipādenti ‘yasmiṃ sutte chaṭṭhīniddeso natthi, tattha chaṭṭhīpakappanāyathā siyā’ti, idha pana vacanantarābhāvepi yattha chaṭṭhīniddeso natthi, tattha sāmatthiyeneva chaṭṭhīpakappanā siddhā’ti, sāmatthiyamupadasseti ‘sattamīniddese’ccādinā, aññavibhattiniddiṭṭhopi paṭipajjateti sambandho, kāriyayo ganti kāriyasambandhaṃ, yathā ‘‘vagge vagganto’’ti etthānuvattamānaṃ niggahīta’ntidaṃ chaṭṭhīyantaṃ viññāyate, kathaṃ vaggetesā sattamyakatatthā ‘‘niggahīta’’nti (1-38) pubbasutte katatthatāya paṭhamā vibhattiyā [Pg.34] chaṭṭhīvibhattimpakappeti sattamiyaṃ pubbasse’ti tathetyavagantabbaṃ. Etāva vuccateti vutte idanti na viññāyateti āha ‘kinta’ntiādi, yadāhiccādinā pariyāyapasaṅgakkamaṃ dasseti. Kimidamuccate pariyāyappasaṅge niyamatthaṃ vacananti nanu pubbaparānaṃ yugapaduppattiya mācariyavacanappamāṇenāppaṭipattiyaṃ vijjhanatthaṃ vacananti kasmā nocca teccāha- ‘yugapadupasiliṭṭhāna’ntyādi, yugapadupasiliṭṭhānamasambhavoti sambandho, kutoccāha-‘aparassūpasilesikassābhāvato’ti, atoti yugapadubhinnampattiyā abhāvato, vacanaṃ ‘‘saro lopāsare’’ccādikaṃ (1-26) suttaṃ. ཚིག་གི་འབྲས་བུ་ནི་ ‘གང་ལ་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ཉེ་བར་སྟོན་ཏེ། གང་ལ་ཞེས་པ་ནི་ “དབྱངས་ཀྱི་མདུན་དུ་དབྱངས་ཕྱིས་སོ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་མདོ་གང་ལའོ། བདུན་པ་ནི་ “དབྱངས་ལ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་བདུན་པ་སྟེ། གང་གི་ཞེས་པ་ནི་དབྱངས་ལ་སོགས་པར་བསྟན་པ་གང་ཡིན་པ་དེའོ། བྱ་བ་ནི་ཕྱིས་པ་ལ་སོགས་པའོ། འབྲེལ་བ་ལ་ཁྱད་པར་མེད་པས་ “དབྱངས་ལ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཉེ་བར་སྦྱོར་བའི་གཞི་ཡིན་ནོ། ཉེ་བར་སྦྱོར་བ་ལ་ཡོད་པའི་གཞི་དེ་ནི་སྔ་མ་ལ་ཕྱི་མ་འམ། ཡང་ན་ཕྱི་མ་ལ་སྔ་མ་ཡིན་པས། སྔ་ཕྱིའི་ཉེ་བར་སྦྱོར་བ་ལ་ཁྱད་པར་མེད་པའི་ཕྱིར་སྔ་ཕྱི་དག་གི་འབྲེལ་བ་ལ་ཁྱད་པར་མེད་དོ། ཕྱི་མ་ལའང་ཞེས་པ་ནི་སྔ་མ་ཁོ་ན་ལ་མ་ཡིན་པའོ། ཡོད་པ་ཞེས་པའི་དོན་འདི་གསལ་བར་བྱེད་པ་ལ་བདུན་པ་ནི་འབྲེལ་བའི་བདུན་པ་སྟེ། ཡོད་པའི་སྒྲ་མཚུངས་པར་སྦྱོར་བས་སོ། དེ་ལྟར་ན་ “ཡོད་པ་ཉིད་ཀྱང་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་འཐད་པར་འགྱུར་རོ། ཡང་ན་ཡོད་པའི་སྒྲའི་དོན་ལ་སོགས་པ་ཡོད་དོ། མདོ་ལས་མ་གསུངས་ཀྱང་འགྲེལ་པ་ལས་ “བསྟན་པ་ལ་” ཞེས་གསུངས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་ “ཡོད་པ་ཉིད་ཀྱང་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་གསུངས་ཏེ། བསྟན་པ་མེད་པར་ཡོད་པ་ཉིད་མི་སྲིད་པས་འབྲེལ་བ་ཡིན་ནོ། བདུན་པས་བསྟན་པ་ཡོད་ན་ཉིད་དེ་དང་འབྲེལ་བའི་ཡོད་པ་ཉིད་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། གཞན་དུ་ན་གཞན་ལ་གནས་པ་ཅི་ཞིག་ཡོད་དམ་སྙམ་པའི་བསམ་པའོ། སྔ་མའི་སྒྲ་ནི་འབྲེལ་བའི་སྒྲ་ཡིན་པས་ཅི་ལ་བརྟེན་ནས་སྔ་མ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཞེ་ན། “བདུན་པ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། དེ་ནི་ “དབྱངས་ཀྱི་མདུན་དུ་དབྱངས་ཕྱིས་སོ་” ཞེས་པའི་མདོ་ཡིན་ནོ། ཨུ་ཡིག་གི་ཞེས་པ་ནི་ “བེ་ལུ་” ཞེས་པ་འདིར་ཨུ་ཡིག་གི་འོ། སྔ་མ་ལ་...པེ་...བྱས་ནས་དེ་ཡིད་ལ་བྱས་པའི་རྩོད་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “དེ་ལ་བདག་གིས་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། འདིར་ཚིག་ལྷག་བསྣན་པའི་འབྲེལ་བ་དེ་ལྟར་ཤེས་པར་བྱའོ། སྔ་མ་ལ་ཞེས་པ་ནི་བདུན་པས་བསྟན་པ་ལས་སྔ་མ་ལའོ། བར་མ་ཆོད་པ་ལ་ཞེས་པ་ནི་བར་དུ་མ་ཆོད་པའོ། གསུངས་པ་ཅི་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བ་ཡིན་ནོ། འདིའི་བསམ་པ་ནི། པཱ་ཎི་ནིའི་ལུགས་ཀྱི་ “དེ་ལ་བསྟན་པ་ན་སྔ་མ་ལའོ།” (༡-༡-༦༦) ཞེས་པའི་ཚིག་ལ། “མཚོན་པར་བྱེད་པ་འདི་ནི་བརྗོད་པའི་བྱ་བ་སྟེ། ནི་ཞེས་པའི་སྒྲ་འདིས་ཀྱང་འདིར་བར་མ་ཆོད་པ་གསལ་བར་བྱེད་དོ། དེ་ལ་ ‘བར་མ་ཆོད་པར་མཐོང་བ་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་བསྡུས་པ་བྱས་ན། བར་མ་ཆོད་པར་བརྗོད་པ་ཉིད་ཀྱི་དོན་དུ་གསལ་བར་རྟོགས་སོ།” ཞེས་པས། “སྔ་མའི་སྒྲ་ནི་བར་ཆོད་པ་ལའང་སྦྱོར་བ་མཐོང་བས་བར་ཆོད་པ་ལའང་བྱ་བ་འཇུག་པར་འགྱུར་རོ།” ཞེས་འགྲེལ་པ་བྱེད་པ་པོ་ལ་སོགས་པས་བཤད་དོ། འདིར་ནི་དེ་ལྟ་བུའི་ཚིག་མེད་པས་ཡི་གེ་ལ་སོགས་པས་བར་ཆོད་པ་ལའང་འགྱུར་རོ་སྙམ་པ་ཡིན་ནོ། “དབྱངས་ལ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ལན་གྱི་ཚིག་གི་བསམ་པ་ནི་ “གལ་ཏེ་ཡང་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་གསལ་བར་བྱེད་དོ། མ་ཐུ་རཱ་དང་པཱ་ཊ་ལི་པུ་ཏྲའི་བར་ན་གྲོང་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པས་བར་ཆོད་ཀྱང་སྔ་མའི་སྒྲ་འཇུག་པའི་དཔེ་ནི་ “མ་ཐུ་རཱ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། གང་གི་ཕྱིར་ “དབྱངས་ལ་” ཞེས་པ་ནི་ཉེ་བར་སྦྱོར་བའི་རྟེན་ལ་བདུན་པའི་མཐའ་ཅན་གྱི་ཚིག་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་བར་ཆོད་ན་དབྱངས་ཕྱིས་པ་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་དེ་ལྟར་བསྡུས་པའི་བཤད་པས་འགྲེལ་པའི་དོན་ཤེས་པར་བྱའོ། “དབྱངས་ལ་” ཞེས་པ་འདི་ཁོ་ན་ལ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་ “བྱ་བ་ལ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ཉེ་བར་སྦྱོར་བའི་རྟེན་ཁོ་ན་ལ་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི་ལྷག་མའོ། རྒྱུ་མཚན་ནི་ “སྒྲ་ནི་བརྗོད་པར་འདོད་པ་དང་མཐུན་པར་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་” ཞེས་གསུངས་སོ། བརྗོད་པ་པོའི་འདོད་པ་གང་ཡིན་པ་སྟེ་སྨྲ་བར་འདོད་པ་དེ་དང་མཐུན་པར་སྦྱོར་བས་དོན་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། གང་གི་ཕྱིར་བརྗོད་པ་པོས་དོན་གང་ཞིག་བརྗོད་པར་འདོད་པ་དེ། བརྗོད་པའི་ནུས་པ་ཡོད་ཀྱང་སྒྲ་དེས་དེ་ལས་གཞན་པའི་དོན་མི་བརྗོད་དོ་སྙམ་པའི་བསམ་པའོ། བརྗོད་པར་འདོད་པའི་དབང་དུ་འགྱུར་བའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་ “བརྗོད་པར་འདོད་པ་ཡང་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། བརྗོད་པ་པོ་མདོ་བྱེད་པའི་འདོད་པ་ནི་བརྗོད་པར་འདོད་པའོ། ཇི་ལྟར་ཉེ་བར་བསྟན་པ་ལས་བརྗོད་པར་འདོད་པ་རྟོགས་པར་འགྱུར་ཞིང་། ཇི་ལྟར་ནུས་པ་ལས་རྟོགས་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། དོགས་པ་དེ་ཉེ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ “འདི་ལས་ཀྱང་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། འདི་ལས་ཏེ་བཤད་པར་འགྱུར་བའི་རྒྱུ་མཚན་ལས་ཉེ་བར་བསྟན་པ་ལས་རྟོགས་སོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བ་ཡིན་ནོ། རྒྱུ་མཚན་དེ་ཅི་ཞེ་ན། “གང་གི་ཕྱིར་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། འབྲེལ་བའི་སྒྲ་འདིར་བླ་མའི་བརྒྱུད་པའི་གདམས་ངག་ལ་འདོད་དོ། རྒྱུ་མཚན་གང་གི་ཕྱིར་བླ་མའི་བརྒྱུད་པའི་གདམས་ངག་གི་འབྲེལ་བ་ནི་བླ་མའི་གནས་སུ་སོང་ནས་དྲི་བ་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པས་འཚོལ་ཞིང་བཙལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། དེའི་ཕྱིར་བླ་མའི་བརྒྱུད་པ་ལས་བྱུང་བའི་གདམས་ངག་ལས་རྟོགས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ནུས་པ་ལས་རྟོགས་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ “ནུས་པ་ཡང་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ནུས་པ་ཡང་བརྗོད་དོ་ཞེས་པ་ནི་ལྷག་མའོ། ཐབས་བདེ་བས་སྒྲ་རྣམས་མཚོན་པར་བྱེད་པ་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར། བར་ཆོད་པ་བཟློག་པའི་ཕྱིར་ཚིག་གཞན་བྱེད་པ་ནི་མི་འཐད་དོ། ཚིག་གཞན་བྱེད་པ་ནི་འཐད་པ་ཡིན་ནོ། དེ་ཡང་ཉེ་བར་སྦྱོར་བའི་རྟེན་མེད་པར་གཞན་དུ་མི་འགྲུབ་པས་རྟེན་གྱི་ཁྱད་པར་རྟོགས་པ་ནི་འདིར་ནུས་པ་ཡིན་ནོ། “རྟེན་གཞན་ལ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ནུས་པ་གསལ་བར་བྱེད་དོ། “རྟེན་གཞན་ལའང་” ཞེས་པ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་ཀློག་པ་སྣང་ངོ་། སྐབས་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དོན་གཞན་གྱིས་ཀྱང་རྟེན་གཞན་ལའང་ཉེ་བར་སྦྱོར་བའི་རྟེན་ལའང་ཚིག་གཞན་གྱི་སྐབས་སུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་འབྲེལ་བ་སྲིད་པས། ཉེ་བར་སྦྱོར་བའི་རྟེན་ལ་བརྟེན་པ་ལའང་ཕན་ཡོན་མི་སྣང་བའི་ཕྱིར། སྡུད་པའི་དོན་ལའང་དགོས་པ་མེད་པས་ “ཡང་” ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་སྤང་བར་བྱའོ། ཅི་སྟེ་འདི་ལྟར་བཤད་དེ། “སྔ་མ་ཁོ་ན་ལ་” ཞེས་པའི་ཚིག་ཉིད་ཀྱིས་ཉེ་བར་སྦྱོར་བའི་གཞི་རྟོགས་པར་བྱེད་དེ། དེ་ཉིད་ལ་སྔ་ཕྱི་ཉིད་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ་སྙམ་དུ་གང་ཞིག་སེམས་ན། དེའི་རྟོག་པ་དེ་མི་འཐད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ “སྔ་མ་ལ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། མི་འཐད་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་ “ཉེ་བ་ལའང་དེ་སྲིད་པའི་ཕྱིར་” ཞེས་གསུངས་སོ། “གངྒཱ་ལ་འབྲོག་སྡེ་ཡོད་དོ་” ཞེས་བརྗོད་པ་ན། འབྲོག་སྡེ་ནི་གངྒཱའི་སྔ་མ་འམ་ཕྱི་མ་ཞེས་རྟོགས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། ཉེ་བའི་གཞི་ལའང་སྔ་ཕྱི་ཉིད་སྲིད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། འདི་ཙམ་ཞིག་བརྗོད་དོ་ཞེས་པ་ནི་སྔ་མ་ཁོ་ན་ལ་འགྱུར་གྱི་ཕྱི་མ་ལ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འདི་ཙམ་ཞིག་བརྗོད་དོ། དེ་བཞིན་དུ་ “ཅི་ཞིག་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུང་བར་འགྱུར་རོ། ལྷག་པར་བར་ཆོད་པ་བཟློག་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་མི་བརྗོད་དོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བ་ཡིན་ནོ། སོགས་པའི་སྒྲས་འདིར་འབྲེལ་སྒྲ་རྟོག་པ་བཟུང་ངོ་། འབྲེལ་སྒྲ་རྟོག་པ་ཡང་ནུས་པ་ལས་བྱས་སོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བ་ཡིན་ནོ། རྟོག་པ་ནི་རྟོག་པའི་ཆོ་གའོ། འདི་ལྟར་སེམས་ཏེ། པཱ་ཎི་ནིའི་ “འབྲེལ་སྒྲ་ནི་གནས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་ལའོ།” (༡-༡-༤༩) ཞེས་པ་ལས། “དེ་ལ་བསྟན་པ་ན་སྔ་མ་ལའོ།” (༡-༡-༦༦) དང་ “དེ་ལས་ཕྱི་མ་ལའོ།” (༡-༡-༦༧) ཞེས་པའི་ངེས་པའི་མདོ་གཉིས་ལ་འབྲེལ་སྒྲ་བཟུང་བ་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས། “དེ་ལ་བསྟན་པ་ན་སྔ་མའི་འབྲེལ་སྒྲའོ།” དང་ “དེ་ལས་ཕྱི་མའི་འབྲེལ་སྒྲའོ།” ཞེས་འབྲེལ་སྒྲ་རྟོག་པ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དེ། “མདོ་གང་ལ་འབྲེལ་སྒྲའི་བསྟན་པ་མེད་པ་དེ་ལ། ཇི་ལྟར་འབྲེལ་སྒྲ་རྟོག་པ་འགྱུར་རམ་” ཞེ་ན། འདིར་ནི་ཚིག་གཞན་མེད་ཀྱང་གང་ལ་འབྲེལ་སྒྲའི་བསྟན་པ་མེད་པ་དེ་ལ། ནུས་པ་ཉིད་ཀྱིས་འབྲེལ་སྒྲ་རྟོག་པ་གྲུབ་བོ་ཞེས་པའོ། ནུས་པ་ནི་ “བདུན་པའི་བསྟན་པ་ལ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ཉེ་བར་སྟོན་ཏོ། རྣམ་དབྱེ་གཞན་གྱིས་བསྟན་པ་ཡང་རྟོགས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བ་ཡིན་ནོ། བྱ་བའི་སྦྱོར་བ་ནི་བྱ་བའི་འབྲེལ་བའོ། དཔེར་ན། “སྡེ་པ་ལ་སྡེ་པའི་མཐའོ།” ཞེས་པ་འདིར་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་ “རྗེས་སུ་ང་རོའོ་” ཞེས་པ་འདི་འབྲེལ་སྒྲའི་མཐའ་ཅན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ཇི་ལྟར་ “སྡེ་པ་ལ་” ཞེས་པའི་བདུན་པ་འདི་བྱ་བ་བྱས་པ་ཡིན་ནམ། “རྗེས་སུ་ང་རོའོ་” (༡-༣༨) ཞེས་པའི་སྔ་མའི་མདོ་ལས་བྱ་བ་བྱས་པའི་ཕྱིར། རྣམ་དབྱེ་དང་པོ་ལས་རྣམ་དབྱེ་དྲུག་པ་རྟོག་པར་བྱེད་དེ། “བདུན་པ་ལ་སྔ་མའོ།” ཞེས་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། “འདི་ཙམ་ཞིག་བརྗོད་དོ་” ཞེས་བརྗོད་པ་ན། འདི་ཡིན་ནོ་ཞེས་མི་ཤེས་པའི་ཕྱིར། “ཅི་ཞིག་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། “གང་གི་ཚེ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་སྐབས་ཀྱི་རིམ་པ་སྟོན་ཏོ། ཅི་སྟེ་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་སྐབས་ལ་ངེས་པའི་དོན་དུ་ཚིག་འདི་བརྗོད་དམ། སྔ་ཕྱི་དག་ཅིག་ཅར་འབྱུང་བ་ལ་སློབ་དཔོན་གྱི་ཚིག་ཚད་མ་ཉིད་ཀྱིས་རྟོགས་པ་མེད་པ་ལ་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཚིག་འདི་བརྗོད་དོ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་མི་བརྗོད་ཅེ་ན། “ཅིག་ཅར་ཉེ་བར་སྦྱོར་བ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ཅིག་ཅར་ཉེ་བར་སྦྱོར་བ་ནི་མི་སྲིད་དོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བ་ཡིན་ནོ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། “གཞན་ཉེ་བར་སྦྱོར་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་” ཞེས་གསུངས་སོ། དེའི་ཕྱིར་ཏེ་ཅིག་ཅར་གཉིས་ཀ་འཐོབ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ཚིག་ནི་ “དབྱངས་ཀྱི་མདུན་དུ་དབྱངས་ཕྱིས་སོ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ (༡-༢༦) མདོ་ཡིན་ནོ། 15. Pañca ༡༥. ལྔ། Avadhibhāvenāti ‘ato’ccādinā avadhittena, yassāti yo ādino, kāriyanti ‘ṭāṭe’ādikaṃ, pubbaparāpekkhattenāvisesāti yathā- ‘gāmā devadatto’ti vutte so tato pubbo parogeti viññāyatītyavadhibhāvassa pubbaparāpekkhattenāviseso, tathehāpi ‘‘ato yonaṃ ṭāṭe’’ti (2-41) vuccamāne ato pubbesaṃ yonaṃ athavā paresanti pubbaparāpekkhattenāvadhibhāvassāvisesāti maññate, pure viyātyanena sattamiyanti ettha vuttaṃ niddesavacane kāraṇamatidisati, vuttiyaṃ ‘narānamere’ti ettha apavādavippaṭisedhe satiparattā ṭāṭeādesānaṃ pavattiṃ ‘‘ādissā’’ti ettha vaṇṇayissāma, atha kimiminā vacanena nanu yato yattha pañcamī niddeso tattha sabbattha ‘‘mānubandho sarānamantā paro’’ (1-21) tyato ‘paro’tyanuvattetuṃ sakkāti tassānuvattitassa yonamiccanena sāmānādhikaraṇyā‘paresaṃ yonaṃ’tyayamattho viññāyate, tato pubbesaṃ pasaṅgoyeva natthīti, netadatthi, paroti tyanuvattamānaṃ ‘ato’ti pañcamyantena sambajjhamānaṃ na koci vāretā atthīti parato-kārato pubbesampi yonaṃ ṭāṭeādesā pappontīti vacaneneminā bhavitabbamevāti dassetumāha-‘vacane’ccādi, evañcarahi tadevodāharitabbaṃ, kiṃ ‘narānare’ tyudāhaṭanti ce, nesadoso, aññadatthaṃ kārīyamānamihā-pyatthavantaṃ hotīti, pubbako parihāroti byava hitanivattiyā [Pg.35] pubbasutte vutto ‘‘saretopasilesikādhāro’’ti parihāro, na sambhavatīti iha sattamiyā abhāvā na sambhavati, vacanānantaranti pāṇiniyānaṃ niddiṭṭhaggahaṇamiva byavahitanivattiyā suttantaraṃ, te hi ‘‘tasmātyuttarassā’’tyettha (1-1-67) niddiṭṭhaggahaṇamanuvattiya tena pubbe viya byavahitanivattimpaṭipādenti. Anantaretivacanā paccāsattiyā nissayanaṃ viññāyate, katatthatāyāti vacanā jātiyātyāha- ‘paccāsatyā jātiṃ sannissāyā’ti jātiṃ sannissāya paccāsatyā karaṇabhūtāya nivattimāheti sambandho, iminā paccāsatti ñāyabyāpanañāyajātipadatthabyattipadatthesu paccāsattiñāyo jātipadatthoceha nissīyateti dasseti, na hi kevalaṃ jātiṃ nissāya byavahitanivatti vattuṃ sakkā, tathāhi yadettha paccāsattiñāyo na nissito, tadā byāpanañāyena byavahite cābyavahite cāsajjatīti jātiyā nissayane satyapi byavahitepi byāpyamānā jāti kena nivārīyate nāpi kevalaṃ paccāsattinnissāya byavahitanivatti vattuṃ sakkā, tathāhyasati jātisannissayena byattinissīyate, byattiyañca padatthe paṭilakkhiyaṃ lakkhaṇaṃ pavattatīti paccāsatti ñāyanissayanepyabyavahitampati yaṃ lakkhaṇaṃ bhinnaṃ tadabyavahite pavattaṃ, yampana byavahitampati bhinnaṃ lakkhaṇaṃ, tañca vacanappamāṇato mābhavatvassa byatthatāti byavahitepi pavattate, tasmā ubhopi nissāya nīyāti. Visayadassanappasaṅge visayidassanamatthabyattikāraṇanti vākyantogadhapadānamatthampaṭhamaṃ dassetvā pacchā samāsādikaṃ dassetuṃ ‘kato’tyādikamāraddhaṃ, jātilakkhaṇoti abyavahitattajātisabhāvo, ‘osadhyo’ti ettha sakāre akārā parassa dhakārena byavahitassa yossa viyāvasesānampi sabbhāvato vuttaṃ-‘yoppabhutīna’nti, jāti sāmaññaṃ, yāvati visayeti gavādike yattake visaye, kāmacārato visaya parisamattiyā diṭṭhantamāha-‘taṃ yathe’ti, bhojayetīti ettha bhojayeitīti padacchedo, katohi jātyattho kasiṇoti yasmā sakalo brāhmaṇa jātisaṅkhāto attho parisamatto, tasmāti attho, idaṃ vuttaṃ hoti- [Pg.36] ‘yāva diṭṭhambhojaye’ti vutte santāya sāmaññavutti brāhmaṇasaddappayogasāmatthiyā paccekambhojanakiriyā katā nāma hoti, yato kasiṇopi jātyattho parisamatto nāmāti. ‘‘Byañjane dīgharassā’’ti (1-33) sutte byañjaneti sattamī pubbassa dīghādividhimhi caritattā ‘‘saramhā dve’’ti (1-34) ettha saramhāti pañcamyaka tatthā, tato pañcamīniddesassa balīyattaṃ, tato ‘‘sattamiyaṃ pubbassa’’ ‘‘pañcamiyaṃ parassā’’ti dvinnaṃ parassa samuṭṭhāpane ‘byañjane’ti sattamī parassa kāriya yogitāya atthato vibhattivipariṇāmena chaṭṭhībhāvena pariṇamatī… dvinnaṃ suttānaṃ vippaṭisedhe parassa balī yattāvāti etādisasāmatthiyasabbhāvato vuttaṃ-‘chaṭṭhīpakappanāpi pureviya sāmatthiyā’ti. “ས་མཚམས་ཀྱི་དངོས་པོ་ཉིད་ཀྱིས་”ཞེས་པ་ནི། “ཨ་ཏོ”ལ་སོགས་པས་ས་མཚམས་ཉིད་དུའོ།། “གང་གི་”ཞེས་པ་ནི་གང་ཞིག་ཐོག་མ་ཉིད་དོ།། “བྱ་བ་”ཞེས་པ་ནི་“ཊཱ་ཊེ”ལ་སོགས་པའོ།། “སྔ་ཕྱི་ལ་ལྟོས་པ་ཉིད་ཀྱིས་བྱེ་བྲག་མེད་པའི་ཕྱིར་”ཞེས་པ་ནི། དཔེར་ན། “གྲོང་ནས་ལྷ་སྦྱིན་ནོ”ཞེས་བརྗོད་པ་ན། ཁོ་ནི་དེ་ལས་སྔ་མ་འམ། ཡང་ན་ཕྱི་མ་ཞེས་ཤེས་པར་འགྱུར་བས། ས་མཚམས་ཀྱི་དངོས་པོ་ནི་སྔ་ཕྱི་ལ་ལྟོས་པ་ཉིད་ཀྱིས་བྱེ་བྲག་མེད་པ་བཞིན། འདིར་ཡང་“ཨ་ཏོ་ཡོ་ནཾ་ཊཱ་ཊེ”(༢-༤༡) ཞེས་བརྗོད་པ་ན། ཨ་ལས་སྔ་མའི་ཡོན་ནམ། ཡང་ན་ཕྱི་མའི་ཞེས་སྔ་ཕྱི་ལ་ལྟོས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ས་མཚམས་ཀྱི་དངོས་པོ་ལ་བྱེ་བྲག་མེད་པར་སེམས་སོ།། “སྔོན་བཞིན་ནོ”ཞེས་པས་འདིར་བདུན་པ་ལ་བཤད་པའི་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་ཚིག་གི་རྒྱུ་མཚན་མཚོན་པར་བྱེད་དོ།། འགྲེལ་པ་ལས། “ནརཱ་ནམེ་རེ”ཞེས་པ་འདིར་དམིགས་བསལ་གྱི་འགོག་པ་ཡོད་པ་ན། ཕྱི་མ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཊཱ་ཊེ་ལ་སོགས་པའི་འགྱུར་བ་འཇུག་པ་ནི། “ཨཱ་དིསྶཱ”ཞེས་པ་འདིར་འཆད་པར་འགྱུར་རོ།། འོ་ན་ཚིག་འདིས་ཅི་ཞིག་བྱ། གང་ལས་གང་དུ་ལྔ་པའི་མཚོན་བྱེད་ཡོད་པ་དེ་ཐམས་ཅད་དུ། “མཱ་ནུ་བནྡྷོ་ས་རཱ་ནམ་མནྟཱ་པ་རོ”(༡-༢༡) ཞེས་པ་ལས་“ཕྱི་མ་”ཞེས་པ་རྗེས་སུ་འཇུག་ནུས་པ་མ་ཡིན་ནམ། དེ་ལྟར་རྗེས་སུ་ཞུགས་པ་དེ་ནི། ཡོན་ཞེས་པ་འདི་དང་གཞི་མཐུན་པ་ཉིད་ཀྱིས། “ཕྱི་མའི་ཡོན་རྣམས་ཀྱི་”ཞེས་པའི་དོན་འདི་ཤེས་པར་འགྱུར་བས། དེའི་སྔོན་མ་རྣམས་ལ་འཇུག་པའི་སྐབས་མེད་དོ་ཞེ་ན། དེ་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། “ཕྱི་མ་”ཞེས་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་དེ། “ཨ་ཏོ”ཞེས་པའི་ལྔ་མཐའ་དང་འབྲེལ་བ་ལ། བཟློག་པར་བྱེད་པ་སུ་ཡང་མེད་པའི་ཕྱིར། ཕྱི་མའི་ཡི་གེ་ལས་སྔོན་གྱི་ཡོན་རྣམས་ལའང་ཊཱ་ཊེའི་འགྱུར་བ་ཐོབ་པར་འགྱུར་བས། ཚིག་འདི་ནི་ངེས་པར་དགོས་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་སྟོན་པའི་ཕྱིར། “ཚིག་ལ”ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན། དེ་ཉིད་དཔེར་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཡིན་ན། ཅིའི་ཕྱིར་“ནརཱ་ནམེ་རེ”ཞེས་དཔེར་བརྗོད་ཅེ་ན། སྐྱོན་མེད་དེ། གཞན་གྱི་དོན་དུ་བྱེད་པ་འདིར་ཡང་དོན་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།། “སྔོན་གྱི་ལན་”ཞེས་པ་ནི། བར་དུ་ཆོད་པ་བཟློག་པའི་ཕྱིར། སྔ་མའི་མདོ་ལས་གསུངས་པའི་“ས་རེ་ཏོ་པ་སི་ལེ་སི་ཀཱ་དྷཱ་རོ”ཞེས་པའི་ལན་ནོ།། “མི་སྲིད་དོ་”ཞེས་པ་ནི། འདིར་བདུན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་མི་སྲིད་དོ།། “ཚིག་གི་མཚམས་མེད་པ་”ཞེས་པ་ནི། པཱ་ཎི་ནི་པ་རྣམས་ཀྱི་མཚོན་པར་བྱས་པ་བཟུང་བ་བཞིན། བར་དུ་ཆོད་པ་བཟློག་པའི་ཕྱིར་མདོ་གཞན་ཡིན་ཏེ། ཁོ་ཚོས་ནི་“ཏསྨཱ་ཏྱུཏྟ་རསྶཱ”ཞེས་པ་འདིར། (༡-༡-༦༧) མཚོན་པར་བྱས་པ་བཟུང་བ་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས། དེས་སྔོན་བཞིན་བར་དུ་ཆོད་པ་བཟློག་པ་ཉིད་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ།། “མཚམས་མེད་པ་”ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་ཉེ་བར་གནས་པ་ལ་བརྟེན་པ་ཉིད་ཤེས་པར་བྱེད་དོ།། “བྱ་བ་གྲུབ་པ་ཉིད་ཀྱིས་”ཞེས་པ་ནི། ཚིག་གི་རིགས་ཀྱིས་སོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། “ཉེ་བར་གནས་པས་རིགས་ལ་བརྟེན་ནས་”ཞེས་པ་ནི། རིགས་ལ་བརྟེན་ནས་ཉེ་བར་གནས་པ་བྱེད་པར་གྱུར་པས་བཟློག་པ་བརྗོད་དོ་ཞེས་སྦྱར་རོ།། འདིས་ནི་ཉེ་བར་གནས་པའི་རིགས་དང་། ཁྱབ་པའི་རིགས་དང་། རིགས་ཀྱི་དོན་དང་། བྱེ་བྲག་གི་དོན་རྣམས་ལས། འདིར་ཉེ་བར་གནས་པའི་རིགས་དང་རིགས་ཀྱི་དོན་ལ་བརྟེན་ཏོ་ཞེས་སྟོན་ཏེ། རིགས་རྐྱང་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བར་དུ་ཆོད་པ་བཟློག་པ་བརྗོད་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ།། དེ་ལྟ་སྟེ། གལ་ཏེ་འདིར་ཉེ་བར་གནས་པའི་རིགས་ལ་མ་བརྟེན་ན། དེའི་ཚེ་ཁྱབ་པའི་རིགས་ཀྱིས་བར་དུ་ཆོད་པ་དང་བར་དུ་མ་ཆོད་པ་གཉིས་ཀ་ལ་འཇུག་པར་འགྱུར་བས། རིགས་ལ་བརྟེན་པ་ཡོད་ཀྱང་། བར་དུ་ཆོད་པ་ལའང་ཁྱབ་པར་འགྱུར་བའི་རིགས་དེ་སུས་བཟློག་པར་བྱེད། ཉེ་བར་གནས་པ་རྐྱང་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཀྱང་བར་དུ་ཆོད་པ་བཟློག་པ་བརྗོད་མི་ནུས་ཏེ། དེ་ལྟར་རིགས་ལ་མ་བརྟེན་པར་བྱེ་བྲག་ལ་བརྟེན་པ་ན། བྱེ་བྲག་གི་དོན་ལ་མཚན་ཉིད་སོ་སོར་མཚོན་པར་བྱེད་པ་འཇུག་པའི་ཕྱིར། ཉེ་བར་གནས་པའི་རིགས་ལ་བརྟེན་པ་ཉིད་ལའང་། བར་དུ་མ་ཆོད་པ་ལ་གང་ཞིག་མཚན་ཉིད་ཐ་དད་པ་དེ་ནི་བར་དུ་མ་ཆོད་པ་ལ་འཇུག་གོ། གང་ཞིག་བར་དུ་ཆོད་པ་ལ་ཐ་དད་པའི་མཚན་ཉིད་དེ་ནི། ཚིག་གི་ཚད་མ་ལས་དེའི་བྱེ་བྲག་ཉིད་མེད་པར་མ་གྱུར་ཅིག་ཅེས་བར་དུ་ཆོད་པ་ལའང་འཇུག་པའི་ཕྱིར། དེས་ན་གཉིས་ཀ་ལ་བརྟེན་ནས་འཁྲིད་དོ།། ཡུལ་བསྟན་པའི་སྐབས་སུ། ཡུལ་ཅན་བསྟན་པ་ནི་དོན་གསལ་བར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཚིག་གི་ནང་དུ་འདུས་པའི་ཚིག་རྣམས་ཀྱི་དོན་ཐོག་མར་བསྟན་ནས། ཕྱིས་སུ་བསྡུ་བ་ལ་སོགས་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “ཀ་ཏོ”ལ་སོགས་པ་བརྩམས་སོ།། “རིགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་”ཅེས་པ་ནི། བར་དུ་མ་ཆོད་པའི་རིགས་ཀྱི་རང་བཞིན་ནོ།། “ཨོ་ས་དྷྱོ”ཞེས་པ་འདིར། ས་ཡིག་གི་ཨ་ཡིག་ལས་ཕྱི་མའི་དྷ་ཡིག་གིས་བར་དུ་ཆོད་པའི་ཡོ་ཡིག་བཞིན། ལྷག་མ་རྣམས་ཀྱང་ཡོད་པའི་ཕྱིར། “ཡོ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་”ཞེས་གསུངས་སོ།། རིགས་ནི་སྤྱི་འོ།། “ཡུལ་ཇི་ཙམ་པ་ལ་”ཞེས་པ་ནི། བ་ལང་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་ཇི་ཙམ་པ་ལའོ།། འདོད་རྒྱལ་དུ་ཡུལ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་དཔེ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “དེ་ནི་དཔེར་ན”ཞེས་གསུངས་སོ།། “བྷོ་ཛ་ཡེ་ཏི”ཞེས་པ་འདིར། བྷོ་ཛ་ཡེ་དང་ཨི་ཏི་ཞེས་ཚིག་རྣམ་པར་དབྱེ་བའོ།། རིགས་ཀྱི་དོན་ནི་མཐའ་དག་པ་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་བྲམ་ཟེའི་རིགས་སུ་བགྲང་བའི་དོན་མཐའ་དག་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་ཞེས་པའི་དོན་ནོ།། འདི་བཤད་པར་འགྱུར་ཏེ། “མཐོང་བ་ཇི་ཙམ་ལ་ཟས་སྦྱིན་ནོ”ཞེས་བརྗོད་པ་ན། ཡོད་པའི་སྤྱིའི་འཇུག་པ་བྲམ་ཟེའི་སྒྲ་སྦྱོར་བའི་མཐུ་ལས། སོ་སོ་ལ་ཟས་སྦྱིན་པའི་བྱ་བ་བྱས་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་རིགས་ཀྱི་དོན་མཐའ་དག་ཀྱང་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ།། “བྱཉྫ་ནེ་དཱི་གྷ་རསྶཱ”(༡-༣༣) ཞེས་པའི་མདོ་ལས། བྱཉྫ་ནེ་ཞེས་པའི་བདུན་པ་ནི། སྔོན་གྱི་རིང་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཆོ་ག་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར། “ས་རམྷཱ་དྭེ”(༡-༣༤) ཞེས་པ་འདིར། ས་རམྷཱ་ཞེས་པ་ནི་ལྔ་པའི་དོན་ཏོ།། དེའི་ཕྱིར་ལྔ་པའི་མཚོན་བྱེད་ནི་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དོ།། དེའི་ཕྱིར། “བདུན་པ་ལ་སྔོན་མའི་”དང་། “ལྔ་པ་ལ་ཕྱི་མའི་”ཞེས་པ་གཉིས་ཀྱིས་ཕྱི་མ་བསྐྱེད་པ་ན། “བྱཉྫ་ནེ”ཞེས་པའི་བདུན་པ་ནི། ཕྱི་མའི་བྱ་བ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། དོན་གྱི་སྒོ་ནས་རྣམ་དབྱེ་བསྒྱུར་བས་དྲུག་པའི་དངོས་པོར་འགྱུར་རོ།། ... མདོ་གཉིས་པོ་འགལ་བ་ན། ཕྱི་མ་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། འདི་ལྟ་བུའི་མཐུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་གསུངས་ཏེ། “དྲུག་པར་རྟོག་པ་ནི་སྔོན་བཞིན་མཐུ་ལས་སོ”ཞེས་སོ།། 16. Ādissa ༡༦. ཐོག་མའོ།། Kiñci antassa sampattanti yaṃ ṭānubandhamanekavaṇṇaṃ na hoti, taṃ ‘‘chaṭṭhiyantasse’’ (1-17) tyantassa pattaṃ, kiñci sabbasseti ‘‘ṭānubandhānekavaṇṇā sabbasseti’’ (1-19) ṭānubandhamanekavaṇṇañca kāriyaṃ sabbassa pattaṃ. Yadantabhāvikāriyaṃtyādinā vacanaphalamupadassento ‘chaṭṭhīyantasse’tīmassāpavādo yaṃ yogoti dasseti, tassāyama pavādo hotu ṭānubandhādikāriyaṃ kathanti āha-‘ṭānubandhe’ccādi, vippaṭisedhāti apavādavippaṭisedhā, ‘‘chaṭṭhiyantasse’ti hi ussaggo, tassāpavādā ‘‘ādissa’’ ‘‘ṭānubandhānekavaṇṇā sabbasse’’tyete, ‘‘ādissā’’tīmassāvakāso ‘terasā’ti, ‘‘ṭānubandhānekavaṇṇā sabbassā’’tīmassāvakāso ‘esu, anenā’ti, ihobhayampappoti ‘‘ato yonaṃ ṭāṭe’’ (2-41) ‘‘narānare’’ ‘‘atena’’ (2-108) ‘‘janenā’’ti (tattha) ‘‘ṭānubandhānekavaṇṇā sabbasse’’tīdampavattatīti tesamapavādānaṃ vippaṭisedhā sabbādeso bhavati. ‘‘Chaṭṭhiyantassā’’ti dasasadde-ntassa pattopi tadapavādattā ‘‘ādissā’’tiādibhūtassa dakārassa hotīti āha ‘dakārassaro’ti. “ལ་ལ་ནི་མཐའ་མ་ལ་ཐོབ་པ་”ཞེས་པ་ནི། གང་ཞིག་ཊ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་དང་ཡི་གེ་དུ་མ་ཅན་མ་ཡིན་པ་དེ་ནི། “དྲུག་པ་མཐའ་མ་ལའོ”(༡-༡༧) ཞེས་པས་མཐའ་མ་ལ་ཐོབ་པའོ།། “ལ་ལ་ནི་ཐམས་ཅད་ལའོ”ཞེས་པ་ནི། “ཊ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་དང་ཡི་གེ་དུ་མ་ཅན་ནི་ཐམས་ཅད་ལའོ”(༡-༡༩) ཞེས་པས། ཊ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་དང་ཡི་གེ་དུ་མ་ཅན་གྱི་བྱ་བ་ནི་ཐམས་ཅད་ལ་ཐོབ་པའོ།། “གང་ཞིག་མཐའི་རང་བཞིན་གྱི་བྱ་བ་”ལ་སོགས་པས་ཚིག་གི་འབྲས་བུ་ཉེ་བར་སྟོན་པ་ན། “དྲུག་པ་མཐའ་མ་ལའོ”ཞེས་པ་འདིའི་དམིགས་བསལ་ནི་སྦྱོར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་དོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།། དེའི་དམིགས་བསལ་འདི་ཉིད་དུ་གྱུར་ཅིག ཊ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། “ཊ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ལོ”ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། “འགལ་བ་ལས་”ཞེས་པ་ནི། དམིགས་བསལ་གྱི་འགལ་བ་ལས་ཏེ། “དྲུག་པ་མཐའ་མ་ལའོ”ཞེས་པ་ནི་སྤྱི་ཁྱབ་ཡིན་ལ། དེའི་དམིགས་བསལ་ནི་“ཐོག་མའོ”དང་། “ཊ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་དང་ཡི་གེ་དུ་མ་ཅན་ནི་ཐམས་ཅད་ལའོ”ཞེས་པ་འདི་རྣམས་སོ།། “ཐོག་མའོ”ཞེས་པ་འདིའི་སྐབས་ནི་“ཏེ་ར་སཱ”ཞེས་པ་ལའོ།། “ཊ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་དང་ཡི་གེ་དུ་མ་ཅན་ནི་ཐམས་ཅད་ལའོ”ཞེས་པ་འདིའི་སྐབས་ནི་“ཨེ་སུ། ཨ་ནེ་ན”ཞེས་པ་ལའོ།། འདིར་གཉིས་ཀ་ཐོབ་པ་ནི། “ཨ་ཏོ་ཡོ་ནཾ་ཊཱ་ཊེ”(༢-༤༡) “ནརཱ་ནམེ་རེ” “ཨ་ཏེ་ན”(༢-༡༠༨) “ཛ་ནེ་ན”ཞེས་པ་ལའོ།། (དེ་ལ) “ཊ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་དང་ཡི་གེ་དུ་མ་ཅན་ནི་ཐམས་ཅད་ལའོ”ཞེས་པ་འདི་འཇུག་པའི་ཕྱིར། དམིགས་བསལ་དེ་དག་གི་འགལ་བ་ལས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འགྱུར་བར་འགྱུར་རོ།། “དྲུག་པ་མཐའ་མ་ལའོ”ཞེས་པས་ད་ས་ཞེས་པའི་སྒྲའི་མཐའ་མ་ལ་ཐོབ་ཀྱང་། དེའི་དམིགས་བསལ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། “ཐོག་མའོ”ཞེས་པས་ཐོག་མར་གྱུར་པའི་ད་ཡིག་ལ་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། “ད་ཡིག་གི་ར་ཡིག་གོ”ཞེས་སོ།། 17. Chaṭṭhī ༡༧. དྲུག་པའོ།། Kotthonta [Pg.37] saddasseccāha-‘antovasāna’miccādi, ‘‘vaṇṇassantassa’’ti (1-1-52) sutte vaṇṇaggahaṇamantavisesanāyopadiṭṭhaṃ pāṇininā-antassa padassa vākyassa vā mābhavī’ti, iha tvanatthakaṃ vaṇṇaggahaṇaṃ byavacchejjābhāvāti dassetumāha-‘so ce’ tyādi, nanu brahmassāti visesanatthena vattumicchito mahābrahmasaddo chaṭṭhīniddiṭṭho nāmāti ‘‘brahmassu vā’’ti (2-194) uādeso ‘‘chaṭṭhiyantassā’’ti antabrahmasaddassa pappoti, tathā sati ‘na hi chaṭṭhī niddiṭṭhassa antaṃ padaṃ vākyaṃ vā sambhavatī’ti kasmā vuttanti, vuccate- na visesanatthenākkhepamattena mahābrahmasaddo chaṭṭhī niddiṭṭho nāma bhavatīti na brahmasaddassa sabbassādesappasaṅgo, mahābrahmasadde vā brahmasaddo atthīti tassāntassa uttaṃ vidhīyate. “འདིར་མཐའི་སྒྲ་གང་ཞིག་ཡིན་ནམ”ཞེས་པའི་ལན་དུ། “མཐའ་ནི་མཐར་ཐུག་པ་”ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། “ཝཎྞསྶནྟསྶ”ཞེས་པའི་མདོ་ལས། ཡི་གེ་བཟུང་བ་ནི་མཐའ་ཁྱད་པར་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་པཱ་ཎི་ནི་པས་བསྟན་ཏེ། མཐའ་མ་ནི་ཚིག་གམ། ཡང་ན་ངག་གི་མ་གྱུར་ཅིག་ཅེས་པའི་ཕྱིར་རོ།། འོན་ཀྱང་འདིར་ནི་རྣམ་པར་གཅད་བྱ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡི་གེ་བཟུང་བ་དོན་མེད་དོ་ཞེས་སྟོན་པའི་ཕྱིར། “གལ་ཏེ་དེ་ནི”ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། འོ་ན། “བྲཧྨསྶ”ཞེས་པ་ནི་ཁྱད་པར་གྱི་དོན་དུ་བརྗོད་པར་འདོད་པའི་ཚངས་པ་ཆེན་པོའི་སྒྲ་ནི་དྲུག་པས་མཚོན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། “བྲཧྨསྶུ་ཝཱ”(༢-༡༩༤) ཞེས་པའི་ཨུ་ཡིག་གི་འགྱུར་བ་ནི། “དྲུག་པ་མཐའ་མ་ལའོ”ཞེས་པས་ཚངས་པའི་སྒྲའི་མཐའ་མ་ལ་ཐོབ་པ་མ་ཡིན་ནམ། དེ་ལྟ་ཡིན་ན། “དྲུག་པས་མཚོན་པའི་མཐའ་མའི་ཚིག་གམ། ཡང་ན་ངག་ནི་མི་སྲིད་དོ”ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་གསུངས་ཤེ་ན། བཤད་པར་བྱ་སྟེ། ཁྱད་པར་གྱི་དོན་དུ་འཕེན་པ་ཙམ་གྱིས་ཚངས་པ་ཆེན་པོའི་སྒྲ་ནི་དྲུག་པས་མཚོན་པ་ཞེས་བྱ་བར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། ཚངས་པའི་སྒྲ་མཐའ་དག་ལ་འགྱུར་བ་འཇུག་པའི་སྐབས་མེད་དོ།། ཡང་ན་ཚངས་པ་ཆེན་པོའི་སྒྲ་ལ་ཚངས་པའི་སྒྲ་ཡོད་པའི་ཕྱིར། དེའི་མཐའ་མ་ལ་ཨུ་ཡིག་ཉིད་དུ་བསྒྲུབ་པར་བྱའོ།། 18. Vānu ༡༨. ཝཱ་ནུ། ‘‘Chaṭṭhiyantasse’’tyanenevāvisesena vānubandhakāriyepyantassa siddhe kimatthoyamārambhotyāsaṅkiya ṭānubandhātyādinā vacanaphalamupadassento ‘bādhakabādhanattho-yamārambho’ti-vadati, tathāhi ‘‘chaṭṭhiyantasse’’tyassa bādhako ‘‘ṭānubandhānekavaṇṇā sabbasse’’ti, tassa ca ‘‘vānubandho’’tyayaṃ yogo bādhakoti bādhakabādhanattho sampajjate, apaiccayamupasaggo vajjane nīvāraṇe, panayane vā vattateti apodyante ussaggalakkhaṇāni vajjīyante nīvārīyante apanīyante nenetyapavādo, suttekadesena suttamevopalakkhitanti antassa‘chaṭṭhiyantassā’ti suttassa apavādo antāpavādo, ussajjate nivattīyatyapavādenetyussaggo, ussaggāpavādakkamo panettha evaṃ veditabbo ‘‘chaṭṭhiyantasse’’tyussaggo, tadapavādā ‘‘ṭānubandhānekavaṇṇā sabbassa’’ ‘‘ukānubandhādyantā’’ ‘‘mānubandho sarā namantā paro’’ti, ‘‘ṭānubandhānekavaṇṇā sabbasse’’tyussaggo, tada pavādā ‘‘vānubandho’’ ‘‘mānubandho sarānamantā paro’’ti. “དྲུག་པ་མཐའ་མ་ལའོ”ཞེས་པ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་བྱེ་བྲག་མེད་པར་ཝ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་གྱི་བྱ་བ་ལའང་མཐའ་མ་ལ་གྲུབ་པ་ཡིན་ན། རྩོམ་པ་འདི་ཅིའི་ཕྱིར་ཡིན་སྙམ་དུ་དྭོགས་ནས། ཊ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ལ་སོགས་པས་ཚིག་གི་འབྲས་བུ་ཉེ་བར་སྟོན་པ་ན། “གནོད་བྱེད་ལ་གནོད་པར་བྱེད་པའི་དོན་དུ་རྩོམ་པ་འདིའོ”ཞེས་གསུངས་སོ།། འདི་ལྟ་སྟེ། “དྲུག་པ་མཐའ་མ་ལའོ”ཞེས་པ་འདིའི་གནོད་བྱེད་ནི། “ཊ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་དང་ཡི་གེ་དུ་མ་ཅན་ནི་ཐམས་ཅད་ལའོ”ཞེས་པ་ཡིན་ལ། དེ་ལའང་“ཝ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ལོ”ཞེས་པའི་སྦྱོར་བ་འདི་ནི་གནོད་བྱེད་ཡིན་པའི་ཕྱིར། གནོད་བྱེད་ལ་གནོད་པར་བྱེད་པའི་དོན་དུ་འགྱུར་རོ།། ཉེ་བར་བསྒྱུར་བའི་སྒྲ་“ཨ་པ”ཞེས་པ་འདི་ནི་སྤོང་བ་དང་། བཟློག་པ་དང་། ཡང་ན་སེལ་བ་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར། འདིས་སྤྱི་ཁྱབ་ཀྱི་མཚན་ཉིད་རྣམས་སྤོང་བའམ། བཟློག་པའམ། སེལ་བར་བྱེད་པས་ན་དམིགས་བསལ་ལོ།། མདོའི་ཆ་ཤས་ཤིག་གིས་མདོ་ཉིད་མཚོན་པའི་ཕྱིར། མཐའ་མའི་“དྲུག་པ་མཐའ་མ་ལའོ”ཞེས་པའི་མདོའི་དམིགས་བསལ་ནི་མཐའི་དམིགས་བསལ་ལོ།། དམིགས་བསལ་གྱིས་སྤོང་བའམ་བཟློག་པར་བྱེད་པས་ན་སྤྱི་ཁྱབ་བོ།། འདིར་སྤྱི་ཁྱབ་དང་དམིགས་བསལ་གྱི་རིམ་པ་ནི་འདི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། “དྲུག་པ་མཐའ་མ་ལའོ”ཞེས་པ་ནི་སྤྱི་ཁབ་ཡིན་ལ། དེའི་དམིགས་བསལ་ནི་“ཊ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་དང་ཡི་གེ་དུ་མ་ཅན་ནི་ཐམས་ཅད་ལའོ” “ཨུ་ཀ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ནི་ཐོག་མ་དང་མཐའ་མ་ལའོ” “མ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ནི་དབྱངས་རྣམས་ཀྱི་མཐའ་མའི་ཕྱི་མ་ལའོ”ཞེས་པ་རྣམས་སོ།། “ཊ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་དང་ཡི་གེ་དུ་མ་ཅན་ནི་ཐམས་ཅད་ལའོ”ཞེས་པ་ནི་སྤྱི་ཁྱབ་ཡིན་ལ། དེའི་དམིགས་བསལ་ནི་“ཝ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ལོ”དང་། “མ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ནི་དབྱངས་རྣམས་ཀྱི་མཐའ་མའི་ཕྱི་མ་ལའོ”ཞེས་པ་རྣམས་སོ།། 19. Ṭānu ༡༩. ཊཱ་ནུ། Chaṭṭhīniddiṭṭhasseccādinā [Pg.38] vacanārambhappayojanākhyānenāntādesāpavādo yaṃ yogoti bravīti, paccekamabhisambandhoti so ṭakārānubandho cādesotiādinā, kassa sabbassa bhavaticcāha-‘chaṭṭhī niddiṭṭhasse’ccādi, nanu ca ṭeādesopyanekavaṇṇoeva dvivaṇṇasamudāyattātyāsaṅkiyāha-‘upalakkhiye’ccādi, anubadhyate payoge asuyyamānepi payojanavasenānusarīyatītyanubandho, upadese yevopalakkhiya nivattatetyanenetaṃ dasseti ‘uccāritavināsinonubandhā’ti, upadese paṭhamuccāraṇe. “དྲུག་པས་མཚོན་པ་ལའོ”ལ་སོགས་པས་ཚིག་རྩོམ་པའི་དགོས་པ་བཤད་པའི་སྒོ་ནས། མཐའ་མའི་འགྱུར་བའི་དམིགས་བསལ་ནི་སྦྱོར་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ།། “སོ་སོ་ལ་འབྲེལ་བ་ཉིད་དོ་”ཞེས་པ་ནི། ཊ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་དེ་དང་འགྱུར་བ་དེ་ཉིད་དོ་ལ་སོགས་པའོ།། གང་ཞིག་ཐམས་ཅད་ལ་འགྱུར་ཞེ་ན། “དྲུག་པས་མཚོན་པ་ལའོ”ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། ཊེ་ཞེས་པའི་འགྱུར་བ་ཡང་ཡི་གེ་གཉིས་འདུས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཡི་གེ་དུ་མ་ཅན་ཉིད་མ་ཡིན་ནམ་སྙམ་དུ་དྭོགས་ནས། “མཚོན་པར་བྱ་བ་ལའོ”ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། སྦྱོར་བ་ལ་མི་མངོན་པར་གྱུར་ཀྱང་དགོས་པའི་དབང་གིས་རྗེས་སུ་འབྲང་བས་ན་རྗེས་འབྲེལ་ལོ།། བསྟན་པ་ཉིད་ལ་མཚོན་ནས་ལྡོག་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པས་འདི་སྟོན་ཏེ། “བརྗོད་མ་ཐག་ཏུ་འཇིག་པ་ནི་རྗེས་འབྲེལ་ལོ”ཞེས་པ་ནི། བསྟན་པ་ལ་ཐོག་མར་བརྗོད་པ་ལའོ།། 20. Ñakā ༢༠. ཉ་ཀཱ། Ādyantāti vutte kathamavayavātyayamattho labbhatī tyāha-‘ādyantasaddānami’ccādi, ādyantasaddānaṃ niyatavayavavācittā avayavassa cāvayavināmantarenā sambhavato sāmatthiyāvayavī lakkhīyati, chaṭṭhiyātyanuvuttito vāvayavāvayavisambandhesā chaṭṭhī, tāya niddiṭṭhassātyayamattho viññāyateti vuttiyaṃ-‘chaṭṭhīniddiṭṭhassā’ti (vuttaṃ), teneva paccayavidhimhi kūppaccayādayo na dosā bhavantīti, atoyevāti tadavayavācittatoyeva, taggahaṇeneti avayavaggahaṇena, katākatappasaṅgittāti otte katepi akatepi vukāgamassa pasaṅgato, bhūyattattā hi ottassa bhūggahaṇe sati katepi otte vukāgamena bhavitabbamakatepi tatova ‘‘katākatappa saṅgī yo vidhi sanicco’’ti niccattā ottaṃ bādhitvā vukāgamo hoti, atha vukāgame pacchā tena na bhavitabbanti āha-‘antāvayave’ccādi. “ཐོག་མ་དང་མཐའ་མ་”ཞེས་བརྗོད་པ་ན། ཆ་ཤས་འདས་པའི་དོན་ཇི་ལྟར་འཐོབ་ཅེ་ན། གསུངས་པ་ནི། “ཐོག་མ་དང་མཐའ་མའི་སྒྲ་རྣམས་ཀྱི་”ཞེས་པ་སོགས་སོ།། ཐོག་མ་དང་མཐའ་མའི་སྒྲ་རྣམས་ནི་ངེས་པའི་ཆ་ཤས་སྟོན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཆ་ཤས་ནི་ཆ་ཤས་ཅན་མེད་པར་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར། མཐུ་ལས་ཆ་ཤས་ཅན་མཚོན་པར་བྱེད་དོ།། ཡང་ན་འབྲེལ་སྒྲ་ (chaṭṭhī) རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་ཕྱིར། འདི་ནི་ཆ་ཤས་དང་ཆ་ཤས་ཅན་གྱི་འབྲེལ་བའི་འབྲེལ་སྒྲ་ཡིན་ལ། དེས་བསྟན་པའི་འདས་པའི་དོན་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། འགྲེལ་པ་ལས། “འབྲེལ་སྒྲས་བསྟན་པ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྐྱེན་གྱི་ཆོ་ག་ལས་ཀཱུའི་རྐྱེན་ལ་སོགས་པ་སྐྱོན་དུ་མི་འགྱུར་རོ།། “འདི་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་”ཞེས་པ་ནི་དེའི་ཆ་ཤས་སྟོན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ།། “དེ་འཛིན་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཆ་ཤས་འཛིན་པས་སོ།། “བྱས་མ་བྱས་ཀྱི་ཐལ་འགྱུར་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་”ཞེས་པ་ནི། ཨོ་-ཡིག་ (otta) བྱས་ཀྱང་མ་བྱས་ཀྱང་ཝུག་གི་ཕྲད་ (vukāgama) འཇུག་པར་ཐལ་བའི་ཕྱིར་རོ།། བྷཱུ་-ཡིག་གི་དངོས་པོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། བྷཱུ་འཛིན་པ་ཡོད་ཚེ། ཨོ་-ཡིག་བྱས་ཀྱང་ཝུག་གི་ཕྲད་འབྱུང་བར་འགྱུར་ལ། མ་བྱས་ཀྱང་འབྱུང་བར་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར། “བྱས་མ་བྱས་ཀྱི་ཐལ་འགྱུར་གང་ཡིན་པའི་ཆོ་ག་དེ་ནི་རྟག་པ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། ཨོ་-ཡིག་ལ་གནོད་ནས་ཝུག་གི་ཕྲད་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ།། དེ་ནས་ཝུག་གི་ཕྲད་བྱུང་བའི་རྗེས་སུ་དེས་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི། “མཐའི་ཆ་ཤས་”ཞེས་པ་སོགས་སོ།། 21. Mānubandho ༢༡. མཱ་རྗེས་འབྲེལ་ཅན། Yadiniddhāraṇe chaṭṭhī antassāvisesitattā avisesena yato kutoci antato bānubandho paro siyā, na hi dutiyaṃ saraggahaṇamatthi, yenānto visesīyateccāha-‘niddhāraṇa’miccādi, kāraṇamāha-‘sutattā’ti, ‘sarāna’nti sutattāti attho, tena ‘‘sutānumitesusutasambandhobalavā’’ti rundhatītetthadhakārassā numitassa [Pg.39] maṃ na hotīti dīpeti, samāna jātiyasseva loke niddhāraṇappatīti hoticcāha-‘tathā hi’ccādi, yathā’kaṇhā gāvīnaṃ sampannakhīratamā’ti vutte avisesitattepi kaṇhāya kaṇhāgāvīyeva patīyate, tathehāpi sarānaṃ majjhe antātyantattena niddhāriyamāno samānajātiyo saroyeva patīyate, tena sarānaṃ yevāntāparo bhavissatīti bhāvo, visesanattoti ‘‘ñilatasse’’ti (5-163) sutte assāti vutte ayameveti niyamābhāvā yassakassaci akārassa ñippatti, tenāniṭṭhappattīti lānusaṅgisseva assāti lassa yaṃ visesanattaṃ taṃ attho payojanamassa ‘‘kattarilo’’ti (5-18) lakārassāti visesanattho lakāro, idhevāti imasmiṃ ‘‘mānubandho’’tiādisutteyeva. གལ་ཏེ་དབྱེ་བར་བྱེད་པ་ལ་འབྲེལ་སྒྲ་ (chaṭṭhī) ཡིན་ན། མཐའ་མ་ལ་ཁྱད་པར་མ་བྱས་པའི་ཕྱིར། ཁྱད་པར་མེད་པར་གང་ཡང་རུང་བའི་མཐའ་མ་ལས་བཱ་རྗེས་འབྲེལ་ཅན་ (bānubandha) ཕྱི་མ་ལས་འགྱུར་རོ།། དབྱངས་འཛིན་པ་གཉིས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། གང་གིས་མཐའ་མ་ལ་ཁྱད་པར་དུ་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི། “དབྱེ་བར་བྱེད་པ་”ཞེས་པ་སོགས་སོ།། རྒྱུ་མཚན་གསུངས་པ་ནི། “ཐོས་པའི་ཕྱིར་”ཞེས་པ་སྟེ། “དབྱངས་རྣམས་ཀྱི་”ཞེས་ཐོས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། དེས་ན། “ཐོས་པ་དང་རྗེས་སུ་དཔག་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་ཐོས་པའི་འབྲེལ་བ་ནི་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་པས། རུནྡྷ་ཏི་ (rundhati) ཞེས་པ་འདིར་རྗེས་སུ་དཔག་པའི་དྷ་-ཡིག་ལ་མཾ་-ཡིག་མི་འབྱུང་བར་གསལ་བར་བྱེད་དོ།། འཇིག་རྟེན་ན་རིགས་མཐུན་པ་ཉིད་ལ་དབྱེ་བར་རྟོགས་པ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར། གསུངས་པ་ནི། “འདི་ལྟར་ཏེ།”ཞེས་པ་སོགས་སོ།། ཇི་ལྟར་ “བ་ལང་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་ནག་མོ་ནི་འོ་མ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་ཤོས་སོ་”ཞེས་བརྗོད་པ་ན། ནག་མོ་ལ་ཁྱད་པར་མ་བྱས་ཀྱང་། བ་ལང་ནག་མོ་ཉིད་དུ་རྟོགས་པ་བཞིན་ནོ།། དེ་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་དབྱངས་རྣམས་ཀྱི་དབུས་སུ་མཐའ་མ་ཉིད་དུ་དབྱེ་བར་བྱེད་པ་ན། རིགས་མཐུན་པའི་དབྱངས་ཉིད་དུ་རྟོགས་པར་འགྱུར་རོ།། དེས་ན་དབྱངས་རྣམས་ཀྱི་མཐའ་མ་ལས་ཕྱི་མ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། “ཁྱད་པར་གྱི་དངོས་པོ་ལས་”ཞེས་པ་ནི། “ཉི་ལཱ་ཏས྄ཡ་” (ñilatassa) ཞེས་པའི་མདོ་ལས། “འདིའི་”ཞེས་བརྗོད་པ་ན། “འདི་ཉིད་དོ་”ཞེས་ངེས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། གང་ཡང་རུང་བའི་ཨ་-ཡིག་ལ་ཉི་-ཡིག་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ལ། དེས་ན་མི་འདོད་པ་འཐོབ་པའི་ཕྱིར། ལཱ་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བ་ཅན་གྱི་འདིའི་ཞེས་པ་སྟེ། ལཱ་-ཡིག་གི་ཁྱད་པར་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དོན་ཏེ། དེའི་དགོས་པ་ནི་ “བྱེད་པ་པོ་ལ་ལཱ་”ཞེས་པའི་ལཱ་-ཡིག་གི་ཕྱིར་རོ།། དེས་ན་ལཱ་-ཡིག་ནི་ཁྱད་པར་གྱི་དོན་ཏོ།། “འདིར་ཉིད་”ཞེས་པ་ནི་ “མཱ་རྗེས་འབྲེལ་ཅན་”ཞེས་པ་སོགས་ཀྱི་མདོ་འདི་ཉིད་ལ་འོ།། 22. Vippaṭi ༢༢. བིཔྤཊི། Paroti vattate, so cāññādhikyaiṭṭhādyanekatthopi idha iṭṭha vācī daṭṭhabbo, kammabyatihāreghaṇiti kammabyatihāro kiriyāparivattanaṃ bhāvaviseso tasmiṃ ‘bhāvakārakesvaghaṇghakā’’ti (5-44) sāmaññena vihitattā vippaṭisedhananti atthe ghaṇi vippaṭī sedho, tenāha-‘sāmaññe’ccādi, vippaṭisedhasaddassa atthamāha-‘aññamaññapaṭisedho’ti, saṃsiddhiyaṃ vattamānopi sidhi upasaggasambandhe nātthantarepi hotīti aññamaññavirodhotyattho, vippaṭisedhasaddassa loke virodhavācittena pasiddhattamāha ‘tathā hi’ccādinā, kathampana pamāṇabhūtassācariyassa vacanesu aññamaññavirodho sambhavatīccāsaṅkiya ubhinnaṃ sāvakāsatte sati sambhavati nāññathāti ‘dvinna’miccādi vuttigantho pavattoti vattuṃ ‘socā’tiādimāha aññamaññānajjhāsiteti aññamaññenānakkante apariggahiteti vuttaṃ hoti, anubhayatāginīti yo visayekadeso ubhayanna bhajate tasmiṃ anubhayabhāgini visayekadese, sāmaññavisayo dvinnaṃ vidhīnaṃ sādhāraṇo visayo, tattha pavattippasaṅge sati soca vippaṭisedho jāyatīti sambandho, iminā vippaṭisedhassa visayo pavattippasaṅgo visayavisayīnamabhedena sutte ‘vippaṭisedho’tivuttoti [Pg.40] ‘dvinna’miccādinā vuttigantho racitoti dīpeti, paro hotī tividhidassitoti iminā yadi niyamo-bbhūpagato siyā, tadā ‘parovahotī’ti vadeyyāti dasseti, pāṇiniyā hi jātiyaṃ padatthe sakimeva lakkhaṇaṃ pavattatīti caritatthattā visayantare dvinnampi lakkhaṇānamappavattiyaṃ paraṃ pacchimaṃ kāriyanti vidhyatthamidaṃ vacanaṃ, byattiyantu padatthe latvādīnamiva pariyāyappasaṅge niyamatthanti paṭipannā, idha pana jātiyaṃ byattiyañca dvinnampi suttānamappavattiyameva vidhyatthamevidaṃ vacanaṃ, na niyamatthampīti paṭipādetumāha-‘tathāhi’ccādi, kāmacārato parisamāpīyateti sambandho, kāmato parisamāpanañcetissā sabbasmiṃ attano gocare avicchedabyāpanena pavattisabbhāvato. Kathampanekassāpi pavatti na bhaveyyātyāsaṅkiya kāraṇamāha‘ubhayampi’ccādi, hisaddo yasmātthe, yasmā ubhayampidamācariyavacanaṃ, tatoyeva pamāṇaṃ, abhimatakāriyavidhāne liṅgabhāvena saddikānumatattā(tesaṃ) vidhīnaṃ vidhāyakañca tasmāti attho. Pamāṇattā dvinnampi appattiyaṃ kāraṇamāha-‘anubhayabhāgimhi’ccādi, yato laddhāvakāsā tato samānabalāti, itisaddo hetumhi, viruddhācāti ettha itisaddaṃ datvā ‘anubhayabhāgimhi…pe… viruddhācāti dvinnaṃ vacanānaṃ pamāṇattā ubhinnampi appavattīti sambandho veditabbo. Samānabalānaṃ dvinnaṃ lokepi virodhittaṃ ekakkhaṇeyeva ubhinnampi kāriye appavatti ca dissatīti diṭṭhantamāha ‘lokece’tyādi, ettha ca pessassa (a)virodhatthino kāriye appavattiriva samānabalāna mubhinnaṃ vacanānaṃ kāriye appavattīti sukheno pamāsaṃsandanaṃ viññātabbaṃ. “ཕྱི་མ་”ཞེས་པ་ནི་རྗེས་སུ་འཇུག་གོ། དེ་ཡང་གཞན་དང་། ལྷག་པ། འདོད་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་དུ་མ་ལ་འཇུག་ཀྱང་། འདིར་ནི་འདོད་པའི་དོན་སྟོན་པར་བལྟ་བར་བྱའོ།། “བྱ་བ་ཕན་ཚུན་བརྗེ་བ་ལ་གྷ་ཎི་”ཞེས་པ་ལ། བྱ་བ་ཕན་ཚུན་བརྗེ་བ་ནི་བྱ་བ་བརྗེ་རེས་བྱེད་པ་སྟེ་དངོས་པོའི་ཁྱད་པར་ཞིག་གོ། དེ་ལ་ “དངོས་པོ་དང་བྱེད་པ་པོ་རྣམས་ལ་གྷ་ཎི་དང་གྷ་ཀཱ་”ཞེས་སྤྱི་བཏང་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། རྣམ་པར་འགོག་པ་ཞེས་པའི་དོན་ལ་གྷ་ཎི་བྱས་པས་བིཔྤཊཱི་སེདྷ་ (vippaṭīsedha) ཞེས་གྲུབ་བོ།། དེའི་ཕྱིར་གསུངས་པ་ནི། “སྤྱི་ལས་”ཞེས་པ་སོགས་སོ།། བིཔྤཊཱི་སེདྷ་ (རྣམ་པར་འགོག་པ་) ཞེས་པའི་སྒྲའི་དོན་གསུངས་པ་ནི། “ཕན་ཚུན་འགོག་པ་”ཞེས་པའོ།། གྲུབ་པ་ལ་འཇུག་ཀྱང་། ཉེ་བར་བསྒྱུར་བ་ (upasagga) དང་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར། སྒྲུབ་པ་ནི་དོན་གཞན་ལ་ཡང་འཇུག་པས། ཕན་ཚུན་འགལ་བ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། འཇིག་རྟེན་ན་བིཔྤཊཱི་སེདྷ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་འགལ་བའི་དོན་སྟོན་པ་ཉིད་དུ་གྲགས་པ་ཉིད་དུ་གསུངས་པ་ནི། “འདི་ལྟར་ཏེ།”ཞེས་པ་སོགས་སོ།། འོན་ཀྱང་ཚད་མར་གྱུར་པའི་སློབ་དཔོན་གྱི་གསུང་རྣམས་ལ་ཕན་ཚུན་འགལ་བ་ཇི་ལྟར་འབྱུང་སྲིད་དམ་སྙམ་དུ་དོགས་ནས། གཉིས་ཀ་ལ་གོ་སྐབས་ཡོད་ཚེ་འབྱུང་སྲིད་ཀྱི་གཞན་དུ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ “གཉིས་ཀྱི་”ཞེས་པ་སོགས་ཀྱི་འགྲེལ་པའི་གཞུང་བརྩམས་པ་ལ། “དེ་ཡང་”ཞེས་པ་སོགས་གསུངས་སོ།། “ཕན་ཚུན་མ་གནས་པ་ལ་”ཞེས་པ་ནི། ཕན་ཚུན་མ་ཁྱབ་པ་སྟེ་མ་བཟུང་བ་ལ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། “གཉིས་ཀར་མི་གཏོགས་པ་ལ་”ཞེས་པ་ནི། ཡུལ་གྱི་ཆ་ཤས་གང་ཞིག་གཉིས་ཀ་ལ་མི་བརྟེན་པ་སྟེ། གཉིས་ཀར་མི་གཏོགས་པའི་ཡུལ་གྱི་ཆ་ཤས་དེ་ལའོ།། སྤྱིའི་ཡུལ་ནི་ཆོ་ག་གཉིས་ཀྱི་ཐུན་མོང་གི་ཡུལ་ཡིན་ལ། དེ་ལ་འཇུག་པར་ཐལ་བ་ཡོད་ཚེ། རྣམ་པར་འགོག་པ་དེ་ཉིད་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྦྱར་རོ།། འདིས་ནི་རྣམ་པར་འགོག་པའི་ཡུལ་ནི་འཇུག་པར་ཐལ་བ་ཡིན་ལ། ཡུལ་དང་ཡུལ་ཅན་དབྱེར་མེད་པའི་སྒོ་ནས་མདོ་ལས། “རྣམ་པར་འགོག་པ་”ཞེས་གསུངས་པས། “གཉིས་ཀྱི་”ཞེས་པ་སོགས་ཀྱི་འགྲེལ་པའི་གཞུང་བརྩམས་སོ་ཞེས་གསལ་བར་བྱེད་དོ།། “ཕྱི་མ་འགྱུར་རོ་”ཞེས་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བསྟན་པ་འདིས་ནི། གལ་ཏེ་ངེས་པ་ཁས་བླངས་པ་ཡིན་ན། དེའི་ཚེ་ “ཕྱི་མ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་”ཞེས་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།། པཱ་ཎི་ནི་ཡི་ལུགས་ལ་ནི་རིགས་ཀྱི་ཚིག་དོན་ལ་མཚན་ཉིད་ལན་གཅིག་ཉིད་དུ་འཇུག་པའི་ཕྱིར། དོན་གྲུབ་པས་ཡུལ་གཞན་ལ་མཚན་ཉིད་གཉིས་ཀ་མི་འཇུག་པ་ལ། ཕྱི་མ་སྟེ་མཐར་བྱ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི་ཆོ་གའི་དོན་གྱི་ཚིག་འདི་ཡིན་ལ། གསལ་བའི་ཚིག་དོན་ལ་ནི་ལཱ་-ཡིག་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་རིམ་པས་འཇུག་པར་ཐལ་བ་ལ། ངེས་པའི་དོན་དུ་ཁས་བླངས་སོ།། འདིར་ནི་རིགས་དང་གསལ་བ་གཉིས་ཀ་ལ་མདོ་གཉིས་ཀ་མི་འཇུག་པ་ཉིད་ལ་ཆོ་གའི་དོན་ཉིད་ཀྱི་ཚིག་འདི་ཡིན་གྱི། ངེས་པའི་དོན་དུ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ་ནི། “འདི་ལྟར་ཏེ།”ཞེས་པ་སོགས་སོ།། རང་དགར་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་སྦྱར་རོ།། རང་དགར་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ནི་འདིའི་རང་གི་ཡུལ་ཐམས་ཅད་ལ་རྒྱུན་མ་ཆད་པར་ཁྱབ་པས་འཇུག་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ།། འོན་ཀྱང་གཅིག་ཀྱང་འཇུག་པར་མི་འགྱུར་བ་ཇི་ལྟར་ཡིན་ནམ་སྙམ་དུ་དོགས་ནས་རྒྱུ་མཚན་གསུངས་པ་ནི། “གཉིས་ཀའང་”ཞེས་པ་སོགས་སོ།། ཧི་-སྒྲ་ནི་གང་གི་ཕྱིར་ཞེས་པའི་དོན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་སློབ་དཔོན་གྱི་གསུང་འདི་གཉིས་ཀ་ཚད་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དོ།། འདོད་པའི་བྱ་བ་སྒྲུབ་པ་ལ་རྟགས་ཀྱི་དངོས་པོས་སྒྲ་རིག་པ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཁས་བླངས་པའི་ཕྱིར། ཆོ་ག་རྣམས་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། ཚད་མ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གཉིས་ཀ་མི་འཇུག་པའི་རྒྱུ་མཚན་གསུངས་པ་ནི། “གཉིས་ཀར་མི་གཏོགས་པ་ལ་”ཞེས་པ་སོགས་སོ།། གང་གི་ཕྱིར་གོ་སྐབས་ཐོབ་པ་དེའི་ཕྱིར་སྟོབས་མཚུངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའོ།། ཨི་ཏི་-སྒྲ་ནི་རྒྱུ་མཚན་གྱི་དོན་ཏོ།། “འགལ་བའི་ཕྱིར་ཡང་”ཞེས་པ་འདིར་ཨི་ཏི་-སྒྲ་སྦྱར་ནས། “གཉིས་ཀར་མི་གཏོགས་པ་ལ་... འགལ་བའི་ཕྱིར་ཡང་”ཞེས་ཚིག་གཉིས་པོ་ཚད་མ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གཉིས་ཀ་མི་འཇུག་གོ་ཞེས་སྦྱར་བར་བྱའོ།། སྟོབས་མཚུངས་པ་གཉིས་འཇིག་རྟེན་ན་ཡང་འགལ་བ་ཉིད་དང་། སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་གཉིས་ཀའི་བྱ་བ་མི་འཇུག་པ་མཐོང་བའི་ཕྱིར། དཔེ་གསུངས་པ་ནི། “འཇིག་རྟེན་ན་ཡང་”ཞེས་པ་སོགས་སོ།། འདིར་ཡང་བཀོལ་བར་བྱ་བའི་གཡོག་པོ་འགལ་བ་མི་འདོད་པ་ལ་བྱ་བ་མི་འཇུག་པ་བཞིན་དུ། སྟོབས་མཚུངས་པའི་ཚིག་གཉིས་པོ་ལ་བྱ་བ་མི་འཇུག་གོ་ཞེས་དཔེ་སྦྱོར་བ་བདེ་བླག་ཏུ་ཤེས་པར་བྱའོ།། Jātipakkheyeva bhassakārena dvinnaṃ yugapadippattiyaṃ ‘latvādīnamiva’ pariyāyappasaṅgo vaṇṇito, tassāyuttattamupadassento āha ‘nacāpi’ccādi, bhinnavisayattāti dvinnaṃ vidhīnaṃ bhinnavisayattā. Abhinnavisayatte hi pariyāyakappanā yuttimatī, atoca latvādīnamabhinnavisayattampaṭipādayitumāha- ‘latvādayo hi’ccādi, anavayaveneti dhātu mattato vidhānenāvayavabyatirekasabbhāvato sabbadhātupariggahena, yattha yasmiṃ dhātvatthekadese pavattā samānā pavattā santo laddhāvakāsā [Pg.41] siyuṃ tassekadesassa parihārenāpi pariccāgenāpi na vidhīyanteti sambandho, latvādīna mekakkhaṇe asambhavā ekasmiṃ kate satītaravacanāna mānatthakyappasaṅgāca pariyāyena bhavantīti yantaṃ yuttanti sambandho. Ihāti imasmiṃ yugapadippattiyaṃ, iha tathābhāvassa kāraṇamāha-‘sāvakā…pe… vacana’nti, tatthāti yugapadippattiyaṃ. Jātiyampadatthe ‘‘punappasaṅgavijānanā siddhaṃ, vippaṭisedhe yaṃ bādhitaṃ tambādhitamevā’’tīmāsamubhinnaṃ paribhāsanampavattiṃ paṭipādento āha- ‘parasmiṃ ce’tyādi, parasminti iṭṭhe, paribhāsanampana ayamattho ‘punappasaṅgavijānanāti dvinnaṃ suttānamekatthappa saṅgasaṅkhāte vippaṭisedhe satiparamiṭṭhaṃ paṭhamaṃ hoti, hontena tena yadītarassa nimittopaghāto na kato tadā tassāpi punappasaṅgo tassa vijānanā siddhanti, vippaṭisedhe yathāvutte sati paṭhamaṃ hontena yaṃ suttaṃ bādhitaṃ tassa punappavattiyā yadi nimittaṃ natthi taṃ bādhitameve’ti. Byattiyampi vidhyatthamevidaṃ vacanaṃ, na niyamatthanti dassetumāha-‘byattiya’miccādi, evaṃ maññate ‘byattiyaṃ paṭilakkhiyaṃlakkhaṇappavattiyaṃ dvinnaṃ sādhāraṇaṃ ṭhānampati yāni vacanāni bhinnāni tesampi niravakāsattena tulyabalattā dvinnampaṭipattiyevasiyā, natu pariyāyappasaṅgo’ti. Byattiyampi yathāvuttānaṃ paribhāsānaṃ pavatti vuttavidhinevāti dassento ‘paribhāsānampi’ccādimāha. རིགས་ཀྱི་ཕྱོགས་ཉིད་ལ་བཤད་པ་མཛད་པ་པོས་གཉིས་ཅིག་ཅར་དུ་འབྱུང་བ་ལ། “ལཱ་-ཡིག་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་”རིམ་པས་འཇུག་པར་ཐལ་བ་བརྗོད་དོ།། དེའི་མི་རིགས་པ་ཉིད་ཉེ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ་ནི། “ཡང་མ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་པ་སོགས་སོ།། “ཡུལ་ཐ་དད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་”ཞེས་པ་ནི། ཆོ་ག་གཉིས་ཀྱི་ཡུལ་ཐ་དད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ།། ཡུལ་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ལ་རིམ་པས་རྟོག་པ་ནི་རིགས་པ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནོ།། དེའི་ཕྱིར་ལཱ་-ཡིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡུལ་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ་ནི། “ལཱ་-ཡིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་”ཞེས་པ་སོགས་སོ།། “ཆ་ཤས་མེད་པར་”ཞེས་པ་ནི། དབྱིངས་ཙམ་ལས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཆ་ཤས་ལྷག་མ་ཡོད་པའི་ཕྱིར། དབྱིངས་ཐམས་ཅད་བཟུང་བས་སོ།། གང་དུ་དབྱིངས་ཀྱི་དོན་གྱི་ཆ་ཤས་གང་ལ་ཞུགས་པ་མཚུངས་པར་ཞུགས་པ་རྣམས་གོ་སྐབས་ཐོབ་པར་འགྱུར་བ་དེའི་ཆ་ཤས་དེ་སྤངས་པའམ་བཏང་བས་ཀྱང་མི་བསྒྲུབ་བོ་ཞེས་སྦྱར་རོ།། ལཱ་-ཡིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་དང་། གཅིག་བྱས་ཚེ་ཚིག་གཞན་རྣམས་དོན་མེད་པར་ཐལ་བའི་ཕྱིར། རིམ་པས་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རིགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྦྱར་རོ།། “འདིར་”ཞེས་པ་ནི་ཅིག་ཅར་དུ་འབྱུང་བ་འདི་ལའོ།། འདིར་དེ་ལྟར་འགྱུར་བའི་རྒྱུ་མཚན་གསུངས་པ་ནི། “གོ་སྐབས་ཡོད་པ་... ཚིག་”ཅེས་པའོ།། “དེ་ལ་”ཞེས་པ་ནི་ཅིག་ཅར་དུ་འབྱུང་བ་ལའོ།། རིགས་ཀྱི་ཚིག་དོན་ལ་ཡང་ “ཡང་བསྐྱར་འཇུག་པར་ཤེས་པས་གྲུབ་པ་དང་། རྣམ་པར་འགོག་པ་ལ་གང་ཞིག་བཀག་པ་དེ་ནི་བཀག་པ་ཉིད་དོ་”ཞེས་པའི་ངེས་པའི་ཚིག་གཉིས་པོ་འདིའི་འཇུག་པ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ནི། “གལ་ཏེ་ཕྱི་མ་ལ་”ཞེས་པ་སོགས་སོ།། “ཕྱི་མ་ལ་”ཞེས་པ་ནི་འདོད་པ་ལའོ།། ངེས་པའི་ཚིག་གི་དོན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། “ཡང་བསྐྱར་འཇུག་པར་ཤེས་པ་”ཞེས་པ་ནི། མདོ་གཉིས་ཡུལ་གཅིག་ལ་འཇུག་པར་ཐལ་བར་བགྲང་བའི་རྣམ་པར་འགོག་པ་ཡོད་ཚེ། ཕྱི་མ་སྟེ་འདོད་པ་ནི་ཐོག་མར་འགྱུར་ལ། དེ་ལྟར་འགྱུར་བ་དེས་གལ་ཏེ་གཞན་གྱི་རྒྱུ་མཚན་ལ་གནོད་པ་མ་བྱས་ན། དེའི་ཚེ་དེ་ལ་ཡང་ཡང་བསྐྱར་འཇུག་པ་ཡོད་པས། དེ་ཤེས་པས་གྲུབ་པ་ཉིད་དོ།། “རྣམ་པར་འགོག་པ་ཇི་སྐད་བཤད་པ་ཡོད་ཚེ། ཐོག་མར་འགྱུར་བས་མདོ་གང་ཞིག་བཀག་པ་དེ་ལ། ཡང་བསྐྱར་འཇུག་པའི་རྒྱུ་མཚན་མེད་ན། དེ་ནི་བཀག་པ་ཉིད་དོ་”ཞེས་པའོ།། གསལ་བ་ལ་ཡང་ཆོ་གའི་དོན་ཉིད་ཀྱི་ཚིག་འདི་ཡིན་གྱི། ངེས་པའི་དོན་དུ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ་ནི། “གསལ་བ་ལ་”ཞེས་པ་སོགས་སོ།། འདི་ལྟར་སེམས་ཏེ། “གསལ་བ་ལ་མཚན་ཉིད་འཇུག་པ་སོ་སོར་བལྟས་ནས། ཐུན་མོང་གི་གནས་གཉིས་ལ་ཚིག་གང་དག་ཐ་དད་པ་རྣམས་ལའང་གོ་སྐབས་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོབས་མཚུངས་པའི་ཕྱིར། གཉིས་ཀ་འཇུག་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་གྱི། རིམ་པས་འཇུག་པར་ཐལ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་སོ།། གསལ་བ་ལ་ཡང་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ངེས་པའི་ཚིག་རྣམས་ཀྱི་འཇུག་པ་ནི་བཤད་པའི་ཆོ་ག་ཉིད་ཀྱིས་སོ་ཞེས་སྟོན་པའི་ཕྱིར། “ངེས་པའི་ཚིག་རྣམས་ཀྱི་ཡང་”ཞེས་པ་སོགས་གསུངས་སོ།། Jātiyampadatthe ‘‘vattamāneti anti, si tha, mi ma, te ante, se vhe, e mhe’’ccādīnaṃ lakkhaṇānamekamekatthepi vattamāneti anti, vattamāne si tha iccādīnaṃ vākyekadesānaṃ gacchaticcādo gaccha siccādo ca lakkhiye sakimpavattiyā sabbasmiṃ sake visaye paṭhama majjhimapurisekavacanajāti parisamattāti caritatthattā tumhe gacchathāti ettha dvīhi dvinnaṃ purisāna mekakkhaṇe pavattiyaṃ na kassaci, byattiyampi paṭilakkhiyaṃ lakkhaṇāni bhijjantīti sādhāraṇaṃ ṭhānaṃ patibhinnehi lakkhaṇehi dvinnampekatthe-kakkhaṇe pavattiyaṃ na kassaci, tathā vuttanayeneva tiṇṇaṃ purisānamekakkhaṇe pavattiyanti sabbathā appavattiyaṃ sampattāyaṃ vacanamidaṃ, paro hotīti majjhimuttamaṃ bhavatīti adhippāyena ‘yathe’ccādinā vuttaṃ vuttiganthampañhamukhenā haritvā [Pg.42] dassetuṃ ‘kvapanā’tiādimāha, nedamudāharaṇamamhaṃ manaṃ bhoseti-yato vippaṭisedhavisayamevedaṃ na hoti, kuto yato ‘‘vattamāneti anti’’ccādippabhutīnaṃ vattamāneti anticcādīhi vākyekadesehi niddiṭṭhānameva pubbaparacchakkānaṃ purisavacanavisesavidhāyakena ‘‘pubbaparacchakkāna mekānekesu tumhāmha sesesu dvedve majjhimuttamapaṭhamā’’ (6-14) tīminā vākyāvayavena tumhāmhasesesu payujjamānesu appayujjamānesu vā yathākkamaṃ pubbacchakkānaṃ paracchakkānañca majjhimuttamapaṭhamānaṃ paccekaṃ dvedve vacanāni yathākkamaṃ bhavantīti ‘gacchatha gacchāmā’ti ettha ekakkhaṇe pavattiyeva natthi, dvinnampana sāvakāsāna mekakkhaṇe pavattiyeva hi vippaṭisedhoti, tathāpi vuttanayena vippaṭisedhappakappanāpi sakkā kātuntīdamudāhaṭaṃ siyāti daṭṭhabbaṃ, imissā pana paribhāsāya nirākulappavatti ‘‘ādissā’’ tīmissā vuttanayena veditabbā, katākatappasaṅgī yo vidhi, so nicco, yotvakateyevāyamaniccoti vuttaniccāniccesu antaraṅgabahiraṅgesu cātulyabalattā nāssa yogassa byāpāro, tathāhi niccāniccesu niccameva balavanti niccāniccānamatulyabalatā, antaraṅgabahiraṅgappakāra(mpana) upari ‘‘lopo’’ti (1-39) sutte pakāsissāma. མིང་གི་དོན་གྱི་རིགས་ལའང་ 'ད་ལྟ་བ་ལ་ཨནྟི་དང་། སི་དང་ཐ། མི་དང་མ། ཏེ་དང་ཨནྟེ། སེ་དང་བྷེ། ཨེ་དང་མྷེ་' ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམས་དོན་རེ་རེ་ལའང་ 'ད་ལྟ་བ་ལ་ཨནྟི་' དང་ 'ད་ལྟ་བ་ལ་སི་དང་ཐ་' ལ་སོགས་པའི་ཚིག་གི་ཆ་ཤས་རྣམས་ 'གཙྪ་ཏི་' ལ་སོགས་པ་དང་ 'གཙྪ་སི་' ལ་སོགས་པའི་མཚོན་བྱ་ལ་ལན་ཅིག་འཇུག་པས། རང་གི་ཡུལ་མཐའ་དག་ལ་སྐྱེས་བུ་དང་པོ་དང་བར་མའི་གཅིག་ཚིག་གི་རིགས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་ཤིང་བྱ་བ་བྱས་པའི་ཕྱིར། 'ཁྱེད་ཅག་འགྲོའོ་' ཞེས་པ་འདིར་སྐྱེས་བུ་གཉིས་པོ་གཉིས་ཀྱི་དུས་གཅིག་ཏུ་འཇུག་པ་ནི་སུ་ལའང་མི་སྲིད་དོ། །བྱེ་བྲག་ལའང་མཚོན་པར་བྱ་བའི་མཚན་ཉིད་རྣམས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར། ཐུན་མོང་གི་གནས་སུ་ཐ་དད་པའི་མཚན་ཉིད་རྣམས་ཀྱིས་གཉིས་པོ་དོན་གཅིག་ལ་དུས་གཅིག་ཏུ་འཇུག་པ་ནི་སུ་ལའང་མི་སྲིད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་སྐྱེས་བུ་གསུམ་པོ་དུས་གཅིག་ཏུ་འཇུག་པའང་མི་སྲིད་པས། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མི་འཇུག་པར་འགྱུར་བ་ན། ཚིག་འདི་གསུངས་སོ། །'ཕྱི་མ་འགྱུར་ཏེ་སྐྱེས་བུ་བར་མ་དང་མཆོག་ཏུ་འགྱུར་རོ་' སྙམ་པའི་བསམ་པས། 'ཇི་ལྟར་' ལ་སོགས་པས་གསུངས་པའི་འགྲེལ་པའི་གཞུང་དེ་དྲི་བའི་སྒོ་ནས་བཀོད་དེ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། 'གང་དུ་ཞིག་' ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དཔེ་འདིས་ནི་ངེད་ཀྱི་ཡིད་མི་ཚིམ་སྟེ། འདི་ནི་འགལ་བའི་ཡུལ་ཉིད་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། 'ད་ལྟ་བ་ལ་ཨནྟི་' ལ་སོགས་པ་ལས་བརྩམས་ཏེ། 'ད་ལྟ་བ་ལ་ཨནྟི་' ལ་སོགས་པའི་ཚིག་གི་ཆ་ཤས་རྣམས་ཀྱིས་བསྟན་པ་ཉིད་ཀྱི་སྔ་མ་དང་ཕྱི་མའི་ཚན་པ་དྲུག་པོ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེས་བུ་དང་ཚིག་གི་ཁྱད་པར་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི། 'སྔ་མ་དང་ཕྱི་མའི་ཚན་པ་དྲུག་པོ་རྣམས་ལས་གཅིག་དང་དུ་མ་ལ། ཁྱོད་དང་བདག་དང་ལྷག་མ་རྣམས་ལ་གཉིས་གཉིས་སྐྱེས་བུ་བར་མ་དང་མཆོག་དང་དང་པོའོ་' (༦-༡༤) ཞེས་པའི་ཚིག་གི་ཆ་ཤས་འདིས་ཁྱོད་དང་བདག་དང་ལྷག་མ་རྣམས་སྦྱོར་བའམ་མ་སྦྱར་ཡང་རུང་། གོ་རིམ་བཞིན་དུ་སྔ་མའི་ཚན་པ་དྲུག་དང་ཕྱི་མའི་ཚན་པ་དྲུག་གི་སྐྱེས་བུ་བར་མ་དང་མཆོག་དང་དང་པོ་རྣམས་ལ་རེ་རེ་བཞིན་ཚིག་གཉིས་གཉིས་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། 'གཙྪ་ཐ་' དང་ 'གཙྪཱ་མ་' ཞེས་པ་འདིར་དུས་གཅིག་ཏུ་འཇུག་པ་ཉིད་མེད་དོ། །གོ་སྐབས་ཡོད་པ་གཉིས་པོ་དུས་གཅིག་ཏུ་འཇུག་པ་ཉིད་ནི་འགལ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེ་ལྟ་ནའང་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་འགལ་བ་བརྟག་པའང་བྱ་བར་ནུས་པས། འདི་ནི་དཔེར་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་རིག་པར་བྱའོ། །ངེས་པར་བྱེད་པའི་རྩ་ཚིག་འདིའི་འཁྲུལ་པ་མེད་པའི་འཇུག་པ་ནི། 'ཨཱ་དི་སྱཱ་' ཞེས་པའི་ཚུལ་འདིས་ཤེས་པར་བྱའོ། །བྱས་པ་དང་མ་བྱས་པ་ལ་འཇུག་པའི་ཆོ་ག་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྟག་པ་ཡིན་ལ། མ་བྱས་པ་ཉིད་ལ་འཇུག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་མི་རྟག་པའོ་ཞེས་བཤད་པའི་རྟག་པ་དང་མི་རྟག་པ་དང་། ནང་གི་ཡན་ལག་དང་ཕྱིའི་ཡན་ལག་རྣམས་ལ་སྟོབས་མི་མཚུངས་པའི་ཕྱིར། སྦྱོར་བ་འདིའི་བྱེད་པ་མེད་དོ། །འདི་ལྟར་རྟག་པ་དང་མི་རྟག་པ་རྣམས་ལས་རྟག་པ་ཉིད་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ནི་རྟག་པ་དང་མི་རྟག་པ་རྣམས་ཀྱི་སྟོབས་མི་མཚུངས་པ་ཉིད་དོ། །ནང་གི་ཡན་ལག་དང་ཕྱིའི་ཡན་ལག་གི་རྣམ་པ་ནི་འོག་ནས་ 'ལོ་པོ་' (༡-༣-༩) ཞེས་པའི་མདོ་ལས་གསལ་བར་བྱའོ།། 23. Saṅketo ༢༣. བརྡ། Vacanārambhassa phalamāha-‘anubandhoti yaṃ vuttaṃ’tyādi, vuttiyaṃ ‘‘yonavayavabhūto saṅketo’’ti sāmaññena vuttepi ‘‘bhāsissaṃ māgadhaṃ saddalakkhaṇa’’nti saddalakkhaṇā bhidhānappakaraṇato saddassānavayavabhūtoti viññāyateti dassetumāha-‘kassa’tyādiltuppaccaye lakāro udāharaṇaṃ, pakatiyādi samudāyassātiādivākyassa sāppāyamatthaṃ vivarituṃ ‘evamaññate’ccādi vuttaṃ, keci saddasatthakārāti pāṇiniṃ sandhāyāha, vacananti ‘‘tassa lopo’’ti (1-3-9) vacanaṃ, payogāsamavāyitāti kattāiccādippayoge asamavāyitā appayogitāti adhippāyo, evampissa lopo vaseyo… anupubbo bandhivināsatthoti āhu uccāritapadhaṃsittā [Pg.43] anubandhyate vinassatetyanubandhoti imāya sadda byuppattiyāvasena. ཚིག་རྩོམ་པའི་འབྲས་བུ་གསུངས་པ་ནི། 'རྗེས་སུ་འབྲེལ་བ་ཞེས་གང་གསུངས་པ་' ལ་སོགས་པའོ། །འགྲེལ་པ་ལས་ 'ཆ་ཤས་མ་ཡིན་པའི་བརྡ་གང་ཡིན་པ་' ཞེས་སྤྱིར་གསུངས་ནའང་། 'མ་ག་དྷཱའི་སྒྲའི་མཚན་ཉིད་བཤད་པར་བྱའོ་' ཞེས་སྒྲའི་མཚན་ཉིད་སྟོན་པའི་བསྟན་བཅོས་ཀྱི་དབང་གིས། སྒྲའི་ཆ་ཤས་མ་ཡིན་པར་ཤེས་སོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། 'གང་གི་' ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །ལྟུ་རྐྱེན་ལ་ལ་ཡིག་ནི་དཔེར་བརྗོད་དོ། །'གཤིས་ལ་སོགས་པའི་ཚོགས་པ་' ལ་སོགས་པའི་ཚིག་གི་འོས་པའི་དོན་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། 'འདི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱའོ་' ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །'སྒྲའི་བསྟན་བཅོས་མཁན་ཁ་ཅིག་' ཅེས་པ་ནི་པཱ་ཎི་ནི་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །ཚིག་ཅེས་པ་ནི་ 'དེ་ཉིད་ཕྱིས་པ་' (༡-༣-༩) ཞེས་པའི་ཚིག་གོ། །སྦྱོར་བ་ལ་མི་འདུ་བ་ཉིད་ཅེས་པ་ནི། 'བྱེད་པ་པོ་' ལ་སོགས་པའི་སྦྱོར་བ་ལ་མི་འདུ་བ་སྟེ། མི་སྦྱོར་བ་ཉིད་དོ་སྙམ་པའི་བསམ་པའོ། །དེ་ལྟར་ནའང་འདིའི་ཕྱིས་པ་ནི་གནས་པར་འགྱུར་རོ། །ཨ་ནུ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་བནྡྷི་ནི་འཇིག་པའི་དོན་ཏོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །བརྗོད་མ་ཐག་ཏུ་འཇིག་པའི་ཕྱིར། རྗེས་སུ་འབྲེལ་བའམ་འཇིག་པས་ན་རྗེས་འབྲེལ་ཞེས་བྱ་སྟེ། སྒྲ་བཤད་པ་འདིའི་དབང་གིས་སོ།། 24. Vaṇṇa ༢༤. ཡི་གེ། ‘Atenā’ti (2-108) ettha atoti rassabyattiniddeso vā siyā rassajātiniddeso vā sakalanissayabyāpī atthajāti niddesovā, tattha rassabyattiniddese sati buddhasiddhādīsu yatthakatthaci akāro gayhateti neṭṭhappasiddhi… kesañci asijjhanato, rassa jātiniddese pana buddhasiddhādisabbākārantānaṃ lakkhaṇikagavādyakā rantānañcākāro gayhatīti sabbathā iṭṭhappasiddhi, nāñño dīgho byattantarattāti nāniṭṭhappatti ākārato nāssenābhāvā, tasmā atoti rassajātiniddese nissite sabbamidamiṭṭhaṃ nipphajjatīti nātthajāti nissīyate, na rassabyattica, ‘‘yuvaṇṇāname oluttā’’ti (1-29) ādīsu pana rassabyattiyā rassajātiyā vā niddese ‘tassedaṃ nopeti’ccādīsu eoādikamiṭṭhaṃ katthaci bhaveyya, na sabbattha, sabbattha vā bhaveyya ‘vāteritaṃ samonā’tiādīsu byattanta rattā, tasmā sabbathā iṭṭhappasiddhiyā ittajātyādi nissīyate, athavā vaṇṇuccāraṇampati kesañci vaṇṇuppattiṭṭhānānaṃ uccanīcatadubhaya saṃhāravasena vaṇṇavisesuppatti dassanato tesaṃ vasena rassa byattiniddese rassajātiniddese vā vuttanayena iṭṭhāniṭṭhappattiyaṃ sabbathā sabbathā iṭṭhappasiddhiyā ittajātyādi nissīyate, tattha vaṇṇa parena savaṇṇaggahaṇaṃ niyamituṃ vacanamidamāraddhanti ‘sabbatthevā’tiādinā vacanārambhaphalamāha, sabbatthevāti sabbasmiṃyeva suttappadese. Nanu sayañcāti vuttepi pariyattaṃ, na hyaññaṃ rūpā sayamatthi, aññaṃ vā (saya)to rūpanti siddhepyevaṃ sati atthettha paro koci visesoti ñāpetuṃ sañca rūpa’nti vuttikāro āhāti sambandho, rūpassa visesitabbattā ‘sañca rūpa’nti vuttiyaṃ niddisīyamānattā ca rūpanti viññāyatīti ‘sañca gayhatī’ti vuttaṃ, saṃrūpaggahaṇāyāpisaddaṃ karoto-dhippāyo-yanti vattumāha-‘aññathe’ccādi, aññathāti aññenappakārena saṃrūpaggahaṇāya apisaddābhāveti adhippāyo, aññapadattheti [Pg.44] aññapadattha samāsavisaye, guṇībhūtassāti appadhānabhūtassākāre kārādino, samāsena vuttattā padhānatū tattepi guṇo bhavati aññapadattho-kārekārādi vidhāya kattā, vidhīyamāno savaṇṇova padhānaṃ… idamatthitāya tappavattiyāti. Nanu vuttiyamapisaddassātthaṃ vadatā sayañceti vattabbaṃ, ‘‘tathā sayamattanī’’ti nighaṇḍuto sayañca-ttākārekārādiñca gayhatītyamattho sambhāvīyatīti codanampanasi nidhāya ‘sañca rūpa’nti vadanto sādhippāyāruḷhaṃ kiñci atthavisesaṃ pakāsetuṃ tathevāhāti dassetuṃ vuttaṃ-‘sayañce’tyādi, ‘‘dhanaññātīsu saṃsaddo, tathāttattaniyesupī’’ti nighaṇḍuvacanato ‘sa’nti attāpi gayhati, ko so saddarūpaṃ sādhāraṇaṃ, ‘sa’nti attaniyampi, kintaṃ saddāna masādhāraṇaṃ saddarūpaṃ, tathā sati attaniyaṃ rūpaṃ nāmāttasaṅkhātasaddasambandhīti āha-‘saṃrūpaṃ saddānamasādhāraṇaṃ rūpa’nti, etañca idantīminā sambandhitabbaṃ, asādhāraṇanti asādhāraṇaṃ saddarūpaṃ, sati sambhave byabhicāre ca visesanassa sātthakatāya asādhāraṇanti rūpaṃ visesatā sādhāraṇassāpi sambhavo vuttoyeva nāmāti āha-‘duvidhaṃ hi’ccādi, kintaṃ sādhāraṇamasādhāraṇañcarūpanti sāmaññena rūpaṃ niddisitumāha-‘tatthā’tiādi, tatthāti niddhāraṇe sattamī, saddānanti sātthakaniratthakānaṃ yesaṃkesañci saddānaṃ, taṃtaṃ saddattādīhi tesaṃtesaṃ buddha aiādīnaṃ saddānaṃ saddattādi, ubhayattha ādisaddena attho saṅgahito, tena sādhāraṇaṃ saddarūpamattharūpaṃ tathā-sādhāraṇanti catubbidhaṃ saṃrūpanti dasseti, catūsupi cetesvasādhāraṇassa saddarūpassevopānaṃ dassetumāha-‘tatthā’tiādi, sādhāraṇarūpabyudāsenāti sādhāraṇarūpassa pariccāgena, upādiyanto rūpameva saddassasaṃ, nātthoti ca dassetīti sambandho, ca saddo panettha ‘idaṃ dassetī’ti heṭṭhā vuttaṃ samuccinoti, asādhāraṇassevopādiyane kāraṇamāha-‘tanta’miccādi, itaranti ye saṃkesañci saddānaṃ saddattādi, parassāpīti aññassa yassakassaci saddassāpi, iti idaṃ, patitaṃ pasiddhaṃ, ettha pana itisaddo hetumhi, yasmā idaṃ yathāvuttaṃ pasiddhaṃ tasmā pubbācariyaparamparāyāgato padesato [Pg.45] upādiyantoti pakataṃ, saṃsaddavisesanasāmatthiyena asādhāraṇarūpopādiyanepi asādhāraṇaṃ saddarūpamevopādīyati nāsādhāraṇamattharūpaṃ… iminā vakkhamānakāraṇatā vasenāti āha-‘saddasse’ccādi, āsannaṃ…saddato saddabhāvasā naññattā, vipariyayatoti vipariyāsena anāsanna bhāvenāti attho, cakkhuvisayopi hi attho kathaṃ sotavisayasaddassa na āsanno saṃrūpambhavitumarahatīti, kāraṇantaramāha-‘aheyyattācā’tiādi, aheyyattāti apariccajanīyattā, idampi niccasambandhitte kāraṇavacanaṃ, taṃ saddarūpaṃ, niccasambandhīti nirantarasaṃyogī, vipariyayatoti heyyattā, tathāhiccādinā atthassa heyyattaṃ bodheti, aparaṃ kāraṇamāha-‘asādhāraṇañca rūpaṃ’tyādinā, sādhāraṇo pariyāya saddānaṃ, paccetabbattāti viññātabbattā, idāni kāraṇattayaṃ samodhānetvā imehi kāraṇehi rūpameva saddassa saṃnāma, nātthoti niyametvā dassetuṃ ‘tadeva’ntiādi āraddhaṃ, tadevanti yasmā evaṃ, taṃ tasmāti attho, sarūpappadhāneti ‘‘gossā vaṅa’’ (1-32) tyādo gossātyādike sarūpappadhāne. ‘ཨཏེནཱ’ (༢-༡༠༨) ཞེས་པ་འདིར། ‘ཨཏོ’ ཞེས་པ་ནི་ཐུང་ངུའི་བྱེ་བྲག་བསྟན་པ་ཉིད་དམ། ཡང་ན་ཐུང་ངུའི་རིགས་བསྟན་པ་ཉིད་དམ། ཡང་ན་རྟེན་མཐའ་དག་ལ་ཁྱབ་པའི་དོན་གྱི་རིགས་བསྟན་པ་གང་རུང་ཞིག་ཡིན་སྲིད་དོ། །དེ་ལ་གལ་ཏེ་ཐུང་ངུའི་བྱེ་བྲག་བསྟན་པ་ཡིན་ན། སངས་རྒྱས་དང་གྲུབ་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་གི་ ‘ཨ’ ཡིག་བཟུང་བར་འགྱུར་བས། འདོད་པ་གྲུབ་པ་མེད་དེ། འགའ་ཞིག་ལ་མི་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར། འོན་ཀྱང་གལ་ཏེ་ཐུང་ངུའི་རིགས་བསྟན་པ་ཡིན་ན། སངས་རྒྱས་དང་གྲུབ་པ་ལ་སོགས་པའི་ ‘ཨ’ མཐའ་ཅན་ཐམས་ཅད་དང་། མཚན་ཉིད་ལྡན་པའི་བ་ལང་ལ་སོགས་པའི་ ‘ཨ’ མཐའ་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ ‘ཨ’ ཡིག་བཟུང་བར་འགྱུར་བས། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་འདོད་པ་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། །གཞན་རིང་པོ་ནི་བྱེ་བྲག་གཞན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་མི་འདོད་པ་འབྱུང་བ་མེད་དེ། ‘ཨཱ’ ཡིག་ལས་ ‘ཨ’ ཡིག་མེད་པར་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་ ‘ཨཏོ’ ཞེས་པ་ཐུང་ངུའི་རིགས་བསྟན་པ་ལ་བརྟེན་ན། འདི་ཐམས་ཅད་འདོད་པ་བཞིན་དུ་འགྲུབ་པས་དོན་གྱི་རིགས་ལ་མི་བརྟེན་ལ། ཐུང་ངུའི་བྱེ་བྲག་ལའང་མ་ཡིན་ནོ། །‘ཡུཝཎྞཱནམེ ཨོལུཏྟཱ’ (༡-༢༩) ལ་སོགས་པ་རྣམས་སུ་ནི་ཐུང་ངུའི་བྱེ་བྲག་གམ། ཡང་ན་ཐུང་ངུའི་རིགས་བསྟན་པ་ལས། ‘ཏསྶེདཾ ནོཔེཏི’ ལ་སོགས་པ་རྣམས་སུ་ ‘ཨེ’ དང་ ‘ཨོ’ ལ་སོགས་པ་འདོད་པ་ནི་ལ་ལར་འབྱུང་སྲིད་ཀྱི། ཐམས་ཅད་དུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་ ‘ཝཱཏེརིཏཾ སམོནཱ’ ལ་སོགས་པ་རྣམས་སུ་བྱེ་བྲག་གཞན་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་དུ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་འདོད་པ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་འདོད་པའི་རིགས་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་ཏོ། །ཡང་ན། ཡི་གེ་བརྗོད་པ་ལ་བལྟོས་ནས། ཡི་གེ་སྐྱེ་བའི་གནས་འགའ་ཞིག་གི་མཐོ་བ་དང་། དམའ་བ་དང་། དེ་གཉིས་ཀ་དང་། བསྡུ་བའི་དབང་གིས་ཡི་གེའི་བྱེ་བྲག་སྐྱེ་བར་མཐོང་བའི་ཕྱིར། དེ་དག་གི་དབང་གིས་ཐུང་ངུའི་བྱེ་བྲག་བསྟན་པ་འམ། ཐུང་ངུའི་རིགས་བསྟན་པ་ལ་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་འདོད་པ་དང་མི་འདོད་པ་འགྲུབ་པ་ལས། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་འདོད་པ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་འདོད་པའི་རིགས་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྟེན་ཏོ། །དེ་ལ་ཡི་གེ་གཞན་གྱིས་རིགས་མཐུན་པ་འཛིན་པ་ངེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ཚིག་འདི་བརྩམས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ ‘སབྦཏྠེཝཱ’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་བརྩམས་པའི་འབྲས་བུ་གསུངས་ཏེ། ‘སབྦཏྠེཝཱ’ ཞེས་པ་ནི་མདོའི་གནས་ཐམས་ཅད་དུ་ཉིད་དོ། །ཅི་སྟེ་ ‘སཡཉྩ’ (རང་ཉིད་ཀྱང་) ཞེས་བརྗོད་པས་ཀྱང་རྟོགས་པར་འགྱུར་ཏེ། གཟུགས་གཞན་རང་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་མེད་ལ། རང་ལས་གཞན་པའི་གཟུགས་ཀྱང་མེད་པར་གྲུབ་བཞིན་དུ། འདི་ལ་བྱེ་བྲག་གཞན་འགའ་ཞིག་ཡོད་དོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། འགྲེལ་བྱེད་པས་ ‘སཉྩ རཱུཔཾ’ (རང་གི་གཟུགས་ཀྱང་) ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། །གཟུགས་ནི་བྱེ་བྲག་ཏུ་བྱ་བར་འོས་པ་ཉིད་དང་། ‘སཉྩ རཱུཔཾ’ ཞེས་འགྲེལ་པ་ལས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། གཟུགས་ཉིད་ཤེས་པར་འགྱུར་བས། ‘སཉྩ གཡྷཏི’ (རང་གི་གཟུགས་ཀྱང་བཟུང་ངོ་) ཞེས་གསུངས་སོ། །རང་གི་གཟུགས་འཛིན་པའི་ཕྱིར་ ‘ཨཔི’ (ཀྱང་) ཞེས་པའི་སྒྲ་མཛད་པའི་དགོངས་པ་འདི་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་ ‘ཨཉྙཐཱ’ ལ་སོགས་པའོ། །‘ཨཉྙཐཱ’ ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པ་གཞན་གྱིས་རང་གི་གཟུགས་འཛིན་པ་ལ་ ‘ཨཔི’ སྒྲ་མེད་པའི་ཚེ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །‘ཨཉྙཔདཏྠེ’ ཞེས་པ་ནི་ཚིག་གཞན་གྱི་དོན་གྱི་བསྡུ་བའི་ཡུལ་ལའོ། །‘གུཎཱིབྷཱུཏསྶ’ ཞེས་པ་ནི་ཕལ་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་ ‘ཨཱ’ ཡིག་དང་ ‘ཨི’ ཡིག་ལ་སོགས་པ་ལའོ། །བསྡུ་བས་བཤད་པའི་ཕYིར་གཙོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་ཀྱང་། ཚིག་གཞན་གྱི་དོན་ནི་ཕལ་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། ‘ཨཱ’ ཡིག་དང་ ‘ཨི’ ཡིག་ལ་སོགས་པ་བྱེད་པ་པོའོ། །བྱ་བར་འགྱུར་བའི་རིགས་མཐུན་པ་ཉིད་གཙོ་བོ་ཡིན་ནོ། །...འདི་ཡོད་པའི་ཕྱིར་དེ་འཇུག་པའོ། །ཅི་སྟེ་འགྲེལ་པ་ལས་ ‘ཨཔི’ སྒྲའི་དོན་བཤད་པ་ན། ‘སཡཉྩ’ ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། “དེ་བཞིན་དུ་རང་ཉིད་ནི་བདག་ཉིད་ལའོ” ཞེས་མངོན་བརྗོད་ལས་ ‘སཡཉྩ’ ཞེས་པ་ནི་བདག་ཉིད་དང་ ‘ཨཱ’ ཡིག་དང་ ‘ཨི’ ཡིག་ལ་སོགས་པ་འཛིན་པ་འདིའི་དོན་དུ་རུང་ངོ་ཞེས་པའི་རྩོད་པ་ཡིད་ལ་བཞག་ནས། ‘སཉྩ རཱུཔཾ’ ཞེས་གསུངས་པ་ནི། དགོངས་པ་དང་ལྡན་པའི་དོན་གྱི་བྱེ་བྲག་འགའ་ཞིག་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། དེ་བཞིན་དུ་གསུངས་སོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ ‘སཡཉྩེ’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །“ནོར་དང་གཉེན་འབྲེལ་ལ་ ‘ས’ སྒྲ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་བདག་དང་རང་གི་བ་ལའང་འཇུག་གོ” ཞེས་པའི་མངོན་བརྗོད་ཀྱི་ཚིག་ལས། ‘ས’ ཞེས་པས་བདག་ཀྱང་བཟུང་ངོ་། །སྒྲའི་གཟུགས་ཐུན་མོང་བ་དེ་གང་ཞེ་ན། ‘ས’ ཞེས་པ་ནི་རང་གི་བ་ལའང་འཇུག་གོ །སྒྲ་རྣམས་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་སྒྲའི་གཟུགས་དེ་གང་ཞེ་ན། དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་པའི་ཚེ། རང་གི་གཟུགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་ཏུ་བརྗོད་པའི་སྒྲ་དང་འབྲེལ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་ ‘སཾརཱུཔཾ སདྡཱནམསཱདྷཱརཎཾ རཱུཔཾ’ (རང་གི་གཟུགས་ནི་སྒྲ་རྣམས་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་གཟུགས་སོ) ཞེས་པའོ། །འདི་ནི་ ‘འདིའོ’ ཞེས་པ་དང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །‘ཨསཱདྷཱརཎཾ’ ཞེས་པ་ནི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་སྒྲའི་གཟུགས་སོ། །སྲིད་པ་དང་འཁྲུལ་པ་ཡོད་པའི་ཚེ་ཁྱད་པར་གྱི་ཚིག་དོན་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར། ‘ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ’ ཞེས་གཟུགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པ་ནི། ཐུན་མོང་བ་ཡང་སྲིད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་ ‘དུཝིདྷཾ ཧི’ ལ་སོགས་པའོ། །ཐུན་མོང་བ་དང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་གཟུགས་དེ་གཉིས་གང་ཞེ་ན། སྤྱིའི་སྒོ་ནས་གཟུགས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ ‘ཏཏྠཱ’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །‘ཏཏྠཱ’ ཞེས་པ་ནི་དབྱེ་བའི་བདུན་པའོ། །‘སདྡཱནཾ’ ཞེས་པ་ནི་དོན་དང་བཅས་པ་དང་དོན་མེད་པའི་སྒྲ་གང་ཡང་རུང་བ་རྣམས་ཀྱིའོ། །སྒྲ་དེ་དང་དེའི་ཉིད་ལ་སོགས་པས་སངས་རྒྱས་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་དེ་དང་དེའི་སྒྲ་ཉིད་ལ་སོགས་པའོ། །གཉིས་ཀར་ ‘ལ་སོགས་པ’ སྒྲས་དོན་བསྡུས་པས། ཐུན་མོང་བའི་སྒྲའི་གཟུགས་དང་། དོན་གྱི་གཟུགས་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་སྟེ། རང་གི་གཟུགས་རྣམ་པ་བཞི་བསྟན་ཏོ། །བཞི་པོ་དེ་དག་ལས་ཀྱང་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་སྒྲའི་གཟུགས་ཉིད་བཟུང་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ ‘ཏཏྠཱ’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །‘སཱདྷཱརཎརཱུཔབྱུདཱསེནཱ’ ཞེས་པ་ནི་ཐུན་མོང་བའི་གཟུགས་སྤངས་པས་སོ། །བཟུང་བར་བྱ་བའི་གཟུགས་ཉིད་ནི་སྒྲའི་རང་གི་ཡིན་གྱི། དོན་གྱི་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་པ་དང་འབྲེལ་ལོ། །འདིར་ ‘ཅིང’ ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་ ‘འདི་སྟོན་ཏོ’ ཞེས་འོག་ནས་བཤད་པ་རྣམས་སྡུད་པར་བྱེད་དོ། །ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཉིད་བཟུང་བའི་རྒྱུ་མཚན་གསུངས་པ་ནི་ ‘ཏནྟ’ ལ་སོགས་པའོ། །‘ཨིཏརཾ’ ཞེས་པ་ནི་སྒྲ་གང་ཡང་རུང་བ་རྣམས་ཀྱི་སྒྲ་ཉིད་ལ་སོགས་པའོ། །‘པརསྶཱཔི’ ཞེས་པ་ནི་གཞན་སྒྲ་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་གིའང་། ‘ཨིཏི’ ཞེས་པ་ནི་འདིའོ། །‘པཏིཏཾ’ ཞེས་པ་ནི་གྲགས་པའོ། །འདིར་ ‘ཨིཏི’ སྒྲ་ནི་རྒྱུ་མཚན་གྱི་དོན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་ཇི་སྐད་བཤད་པ་འདི་གྲགས་པ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་གྱི་བརྒྱུད་པ་ལས་འོངས་པའི་སྐབས་ནས་བཟུང་བར་བྱའོ་ཞེས་པ་ནི་སྐབས་སུ་བབ་པའོ། །རང་གི་སྒྲའི་ཁྱད་པར་གྱི་མཐུ་ལས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་གཟུགས་བཟུང་བའི་ཚེའང་། ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་སྒྲའི་གཟུགས་ཉིད་བཟུང་བར་བྱ་ཡི། ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་དོན་གྱི་གཟུགས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །...འདི་ནི་བཤད་པར་འགྱུར་བའི་རྒྱུ་མཚན་གྱི་དབང་གིས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་ ‘སདྡསྶེ’ ལ་སོགས་པའོ། །‘ཉེ་བ’...སྒྲ་ལས་སྒྲའི་དངོས་པོ་གཞན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། བཟློག་པ་ལས་ནི་མི་ཉེ་བའི་དངོས་པོ་ཉིད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །མིག་གི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་དོན་ནི་ཇི་ལྟར་རྣ་བའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་སྒྲ་དང་མི་ཉེ་བས་རང་གི་གཟུགས་སུ་འགྱུར་བར་འོས་ཏེ། རྒྱུ་མཚན་གཞན་གསུངས་པ་ནི་ ‘ཨཧེཡྶཏྟཱཅཱ’ ལ་སོགས་པའོ། །‘ཨཧེཡྶཏྟཱ’ ཞེས་པ་ནི་མི་གཏོང་བར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ཡང་རྟག་ཏུ་འབྲེལ་བ་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ། །སྒྲའི་གཟུགས་དེའོ། །‘རྟག་ཏུ་འབྲེལ་བ’ ཞེས་པ་ནི་རྒྱུན་མི་ཆད་པར་འབྲེལ་བའོ། །བཟློག་པ་ལས་ནི་གཏོང་བར་བྱ་བ་ཉིད་དོ། །‘དེ་ལྟ་བུ་ཉིད་དོ’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་དོན་གྱི་གཏོང་བར་བྱ་བ་ཉིད་རྟོགས་པར་བྱེད་དོ། །རྒྱུ་མཚན་གཞན་གསུངས་པ་ནི་ ‘ཨསཱདྷཱརཎཉྩ རཱུཔཾ’ ལ་སོགས་པའོ། །རྣམ་གྲངས་ཀྱི་སྒྲ་རྣམས་ཀྱི་ཐུན་མོང་བ་ཉིད་དོ། །‘ཤེས་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར’ ཞེས་པ་ནི་རྟོགས་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །ད་ནི་རྒྱུ་མཚན་གསུམ་པོ་བསྡུས་ནས། རྒྱུ་མཚན་འདི་དག་གིས་གཟུགས་ཉིད་སྒྲའི་རང་གི་མིང་ཡིན་གྱི། དོན་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ངེས་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ ‘ཏདེཝཱ’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་བརྩམས་ཏེ། ‘ཏདེཝཱ’ ཞེས་པ་ནི་གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །‘སརཱུཔཔྤདྷཱནེ’ ཞེས་པ་ནི་ “གོསྶཱ ཝཎཱ” (༡-༣༢) ལ་སོགས་པ་ལས། ‘གོསྶཱ’ ལ་སོགས་པ་རང་གི་གཟུགས་གཙོ་བོར་གྱུར་པ་ལའོ། ། 25. Ntu ༢༥. ནྟུ། Ntusutiyā jantvādīnampi ‘‘ntantūnaṃnto yomhi paṭhame’’ (2-215) tyādinā gahaṇappasaṅge jātiyamabhippasaṅgabādhanatthaṃ byattiyaṃ vantvādi sambandhīnamupādānattamidamāraddhaṃ ‘‘vantvavaṇṇā’’ (4-79) ‘‘tametthassattīti mantu’’ (4-78) ‘‘kattari bhūte ktavantu ktāvī’’ (5-55) ti vihitā vantvādayo nāma. ‘ནྟུ’ ཞེས་ཐོས་པ་ལས། ‘ནྟནྟཱུནཾནྟོ ཡོམྷི པཋམེ’ (༢-༢༡༥) ལ་སོགས་པས་ཇནྟུ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱང་འཛིན་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བ་ལ། རིགས་ལ་ཐལ་ཆེས་པ་བཟློག་པའི་ཕྱིར་དང་། བྱེ་བྲག་ལ་ཝནྟུ་ལ་སོགས་པ་དང་འབྲེལ་བ་རྣམས་བཟུང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འདི་བརྩམས་ཏེ། ‘ཝནྟྭཝཎྞཱ’ (༤-༧༩) དང་། ‘ཏམེཏྠསྶཏྟཱིཏི མནྟུ’ (༤-༧༨) དང་། ‘ཀཏྟརི བྷཱུཏེ ཀྟཝནྟུ ཀྟཱཝཱི’ (༥-༥༥) ཞེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་བསྒྲུབས་པའི་ཝནྟུ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། ། Iti moggallānapañcikāṭīkāyaṃ sāratthavilāsiniyaṃ ཞེས་མོགྒལླཱནཔཉྩིཀཱཊཱིཀཱ་སཱརཏྠཝིལཱསིནཱིའི་ནང་དུའོ། ། Paribhāsādhikāro samatto. པརིབྷཱསཱའི་སྐབས་རྫོགས་སོ། ། Saralopādi vaṇṇanā དབྱངས་ཕྱིས་པ་ལ་སོགས་པ་བཤད་པའོ། ། 26. Saro ༢༦. དབྱངས་སོ། ། Ādhāravisesāpassayananti opasilesikādhāravisesassa nissayanaṃ, opasilesikādhāraṃ vinā ādhārantare gahite sati vacanantaraṃ [Pg.46] suttantaraṃ vinā byavahitanivatti kātuṃ na ca sakkāti sambandho, kecīti buddhappiyācariyādayo dasseti, te hi yadi vaṇṇena kālena vā byavadhānepi sandhi bhaveyya tadā sareti nimittasso pādānaṃ niratthakaṃ bhaveyyāti sareti nimittopādānasāmatthiyenānena vaṇṇādibyavadhāne no sandhīti maññamānā ‘nimitto’ccādikaṃ vākyamāhu, tadayuttanti tehi’nimitto’ccādinā yaṃ vuttaṃ, taṃ ayuttanti attho, ayuttatte kāraṇaṃ byabhicārasabbhāvena sāmatthiyābhāvoyevāti byabhicārandassetvā sāmatthiyābhāvandassetumāha-‘avasāne,ccādi, kāriyābhāvepīti ettha na kevalaṃ ‘idameva saccaṃ, sumanā bhavantu athopi’tyādo vaṇṇakālabyavadhāneyeva, atha kho ‘ete na saccena suvatthi hotū’tyādo avasāne ‘pamādo maccuno padaṃ’ tyādo anta bindu saṅkhātanimittantare vā kāriyābhāvepi nimitto pādānassa sātthakatoti apisaddassattho, sātthakatoti bhāvappaccayalopena bhāvappadhānavasena vā vuttaṃ, sātthakattatoti vuttaṃ hoti, aññathā nimittopādānameva sātthakaṃ nāmāti ‘nimitto pādānassa sātthakato’ti na yujjati, ayametthādhippāyo ‘avasāne nimintare vā kāriyābhāvena byabhicārasabbhāvā aññathānupapattilakkhaṇaṃ sāmatthiyaṃ natthi, nimittantubyavadhānepi catthi, yathā’dārunimittaṃ vanopasaṅkamana’nti tasmā vaṇṇakālabyavadhānepi sareti nimitte sati lopakāriyaṃ pappote vā’ti. Luppatīti ‘tatrime’ccādinā kathanakāle na dissatīti attho, adassanamattameva hi lopo, aññathā ‘tatrā’disaddarūpābhāvappattiyā atthappatīti kārittamesaṃ na siyāti, paṭhamāya niddiṭṭho… vuttattā kammassa, sarassāti vadeyya… bhāve khādippaccayena avuttakammattā, ihāti iminā satthantare bhāvasādhanavasena gahaṇaṃ vibhāveti, gantha lāghavo… sarassa lopoti vā lopaṃ pappotīti vā avattabbattā, saroti paṭhamāya niddiṭṭhattā saro lopo nāma hotīti saṅkāpi siyāti āha-‘na ce’ccādi, ihāti imasmiṃ sutte, honticcādopi pubbasaralope hanticcādikampi siyātyāsaṅkiyāha-‘soce’ccādi, ussaggato āgato sambhūto tassa vā ayaṃti ossaggiko pubbalopo[Pg.47], tassa bhāvo ossaggikattaṃ, ossaggikattā pubbalopassa kāriyantarehi paralopādīhi apavādavidhīhi ābādhito eva, so ca pubbalopo hotīti sambandho, ‘‘paro kvacī’’ti (91-27) kvaciggahaṇena pubbaparalopānaṃ tulyabalattābhāvā yathā gamappattito paralopassāpavādarūpattaṃ, ajjhāsiteti paviṭṭhe, na hoti… paralopāpavādena bādhitattā, tehīti paralopādīhi, sabbathā muttavisayo saddhindriyanti, vikappena muttavisayo late vāti. རྟེན་གྱི་ཁྱད་པར་ལ་བརྟེན་པ་ཞེས་པ་ནི་འབྱར་བའི་རྟེན་གྱི་ཁྱད་པར་ལ་གནས་པའོ། འབྱར་བའི་རྟེན་མ་གཏོགས་པའི་རྟེན་གཞན་བཟུང་བའི་ཚེ། ཚིག་གཞན་ནམ་མདོ་གཞན་མེད་པར་བར་དུ་ཆོད་པ་བཟློག་པར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། ཁ་ཅིག་ཅེས་པ་ནི་སློབ་དཔོན་སངས་རྒྱས་ཕྱིར་ལྷག་ལ་སོགས་པ་སྟོན་ཏོ། འདི་ལྟར་གལ་ཏེ་ཡི་གེ་འམ་དུས་ཀྱིས་བར་དུ་ཆོད་པའི་ཚེའང་མཚམས་སྦྱོར་ཡོད་པར་གྱུར་ན། དེའི་ཚེ་ 'དབྱངས་ལའོ་' ཞེས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཉེ་བར་ལེན་པ་དོན་མེད་དུ་འགྱུར་རོ་སྙམ་ནས། 'དབྱངས་ལའོ་' ཞེས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཉེ་བར་ལེན་པའི་མཐུ་འདིས་ཡི་གེ་ལ་སོགས་པས་བར་དུ་ཆོད་ན་མཚམས་སྦྱོར་མི་འགྱུར་རོ་སྙམ་ནས། 'རྒྱུ་མཚན་ཉེ་བར་ལེན་པ་' ལ་སོགས་པའི་ཚིག་སྨྲས་སོ། དེ་ནི་མི་རིགས་ཏེ་ཞེས་པ་ནི། དེ་དག་གིས་ 'རྒྱུ་མཚན་ཉེ་བར་ལེན་པ་' ལ་སོགས་པས་གང་བཤད་པ་དེ་མི་རིགས་པའི་དོན་ཏོ། མི་རིགས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་འཁྲུལ་པ་ཡོད་པས་མཐུ་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་པས། འཁྲུལ་པ་བསྟན་ནས་མཐུ་མེད་པ་ཉིད་སྟོན་པའི་ཕྱིར། 'མཐར་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། 'བྱ་བ་མེད་པའི་ཚེའང་' ཞེས་པ་འདིར། 'འདི་ཉིད་བདེན་པ་སྟེ། ཡིད་བདེ་བར་གྱུར་ཅིག །གཞན་ཡང་' ལ་སོགས་པར་ཡི་གེ་དང་དུས་ཀྱིས་བར་དུ་ཆོད་པ་ཙམ་དུ་མ་ཟད་ཀྱི། 'འདི་དག་བདེན་པས་བདེ་ལེགས་སུ་གྱུར་ཅིག' །ལ་སོགས་པའི་མཐར་རམ། 'བག་མེད་པ་ནི་འཆི་བའི་གནས་སོ།' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་མཐའི་ཐིག་ལེ་ཞེས་བྱ་བའི་རྒྱུ་མཚན་གཞན་ཡོད་པའི་ཚེའང་བྱ་བ་མེད་ཀྱང་རྒྱུ་མཚན་ཉེ་བར་ལེན་པ་དོན་དང་བཅས་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་པ་ནི་ 'ཀྱང་' ཞེས་པའི་སྒྲའི་དོན་ཏོ། 'དོན་དང་བཅས་པ་ཉིད་ལས་' ཞེས་པ་ནི་དངོས་པོའི་རྐྱེན་ཕྱིས་པའམ། ཡང་ན་དངོས་པོ་གཙོ་བོར་བྱེད་པའི་དབང་གིས་གསུངས་པ་སྟེ། 'དོན་དང་བཅས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་' ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། གཞན་དུ་ན་རྒྱུ་མཚན་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཉིད་དོན་དང་བཅས་པ་ཞེས་བྱ་བས། 'རྒྱུ་མཚན་ཉེ་བར་ལེན་པ་དོན་དང་བཅས་པ་ཉིད་ལས་' ཞེས་པ་མི་རིགས་སོ། འདིར་དགོངས་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། 'མཐར་རམ། རྒྱུ་མཚན་གཞན་ལ་བྱ་བ་མེད་པས་འཁྲུལ་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར། གཞན་དུ་མི་འཐད་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་མཐུ་མེད་དོ། རྒྱུ་མཚན་གཞན་གྱིས་བར་དུ་ཆོད་པའི་ཚེའང་ཡོད་དེ། དཔེར་ན། "ཤིང་གི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་ནགས་སུ་ཉེ་བར་སོང་བ་" ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། དེའི་ཕྱིར་ཡི་གེ་དང་དུས་ཀྱིས་བར་དུ་ཆོད་པའི་ཚེའང་དབྱངས་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་ཡོད་ན་ཕྱིས་པའི་བྱ་བ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ།' ཞེས་པའོ། 'ཕྱིས་སོ་' ཞེས་པ་ནི། 'དེ་དག་ལ་འདི་' ལ་སོགས་པ་བརྗོད་པའི་ཚེ་མི་སྣང་བའི་དོན་ཏོ། མི་མཐོང་བ་ཙམ་ཉིད་ནི་ཕྱིས་པ་ཡིན་ཏེ། གཞན་དུ་ན་ 'དེ་ལྟར་' ལ་སོགས་པའི་སྒྲའི་གཟུགས་མེད་པར་འགྱུར་བས་དེ་དག་གི་དོན་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་རོ། དང་པོས་བསྟན་པ་ནི་... ལས་བཤད་པའི་ཕྱིར་རོ། དབྱངས་ཀྱི་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། ... དངོས་པོ་ལ་ཁ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་མ་བཤད་པའི་ལས་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། 'འདིར་' ཞེས་པ་འདིས་བསྟན་བཅོས་གཞན་དུ་དངོས་པོ་སྒྲུབ་པའི་དབང་གིས་བཟུང་བ་གསལ་བར་བྱེད་དོ། གཞུང་ཉུང་བའི་ཕྱིར་... 'དབྱངས་ཕྱིས་སོ་' ཞེས་སམ། 'ཕྱིས་པ་ཐོབ་པོ' ཞེས་བརྗོད་པར་མི་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། 'དབྱངས་' ཞེས་དང་པོས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དབྱངས་ནི་ཕྱིས་པ་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་རོ་སྙམ་པའི་དོགས་པའང་སྐྱེ་སྲིད་པས། 'མ་ཡིན་ནོ་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། 'འདིར་' ཞེས་པ་ནི་མདོ་འདི་ལའོ། 'ཧོན་ཏི་' ལ་སོགས་པར་ཡང་སྔ་མའི་དབྱངས་ཕྱིས་པས་ 'ཧན་ཏི་' ལ་སོགས་པར་ཡང་འགྱུར་རོ་སྙམ་དུ་དོགས་ནས། 'དེ་ནི་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། སྤྱི་བཏང་བ་ལས་བྱུང་བའམ་སྐྱེས་པ་དེའི་འདི་ནི་སྤྱི་བཏང་བའི་སྔ་མ་ཕྱིས་པ་སྟེ། དེའི་དངོས་པོ་ནི་སྤྱི་བཏང་བ་ཉིད་དོ། སྤྱི་བཏང་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སྔ་མ་ཕྱིས་པ་ནི་བྱ་བ་གཞན་ཕྱི་མ་ཕྱིས་པ་ལ་སོགས་པའི་དམིགས་བསལ་གྱི་ཆོ་ག་དག་གིས་གནོད་པ་ཉིད་དེ། སྔ་མ་ཕྱིས་པ་དེ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། "ཕྱི་མ་ལ་ལ་ལའོ་" ཞེས་པའི་ 'ལ་ལ་' ཞེས་པ་བཟུང་བས་སྔ་མ་དང་ཕྱི་མ་ཕྱིས་པ་དག་སྟོབས་མཚུངས་པ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར། དཔེར་ན་འགྲོ་བ་ཐོབ་པ་ལས་ཕྱི་མ་ཕྱིས་པ་ནི་དམིགས་བསལ་གྱི་གཟུགས་ཉིད་དོ། 'ཞུགས་པ་' ཞེས་པ་ནི་འཇུག་པའོ། མི་འགྱུར་ཏེ་... ཕྱི་མ་ཕྱིས་པའི་དམིགས་བསལ་གྱིས་གནོད་པའི་ཕྱིར་རོ། 'དེ་དག་གིས་' ཞེས་པ་ནི་ཕྱི་མ་ཕྱིས་པ་ལ་སོགས་པ་དག་གིས་སོ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་གྲོལ་བའི་ཡུལ་ནི་ 'སདྡྷིནྡྲིཡཾ་' ཞེས་པ་ལྟ་བུ་དང་། རྣམ་པར་རྟོག་པས་གྲོལ་བའི་ཡུལ་ནི་ 'ལཏེ་ཝ་' ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། 27. Paro ༢༧. ཕྱི་མ། Itisaddo idamatthe, kvaci lopanīyo hotīti idaṃ vacanaṃ dīpetīti sambandho, kinti āha-‘payogānusārita’nti, kassāti āha-‘kāriyassa paralopassā’ti, kena hetunāti āha ‘kvaciggahaṇenā’ti, katthāti āha-‘iha imasmiṃ sutte’ti, tenāti tena payogānusāritādīpanena, yathāpayoganti āgamapayogānatikkamena, niccaṃ pakkhevā paralopo siyāti honticcādo niccaṃ, latāvātiādīsu pakkhe vā paralopo bhaveyya, evaṃ maññate ‘‘kasminti atthe kvāti nipphannenāniyamavuttinā aniyamatthasseva visesakato vacane sabbatthevāniyatatthavuttittā kvacisaddo-yaṃ yathāgamaṃ niccamaniccamasantañca vidhiṃ dīpeti, tattha honticcādiko nicca pakkho paralopasseva visayo, latāvātiādiko aniccapakkho ubhayasādhāraṇattā pubbalopassāpi visayoti iminā niccaṃ pakkhe vā paralopo hoti, asantapakkho pana saddhindriyantiādiko pubbalopasseva visayo sabbathānena pariccattattā’’ti, tīsupi cetesu pana pakkhesu niccāniccapakkhesu yevassāpavādarūpatā… pubbalopassa sabbathā honticcādo nivārakattā vā vidhāyakattā vā paralopassa, na tvasantapakkhe… pubbalopasseva sabbathānena dinnā vasarattā, lokaggotiādi tu kvacisaddassa payogānusāritā dīpakattā nicce asantevāpi vidhimhi dīpite paralopena vā nipphajjatīti neṭṭhabyāghāto, evaṃ tāva kvaciggahaṇe sabbathāniṭṭhaparihārena iṭṭhappasiddhi [Pg.48] siyā, tadabhāvekathanti tadabhāve virodhamāha-‘aññate’ccādi, pariyāyena bhavantīti kvaciggahaṇābhāve ‘paro’ti suttaṃ siyā tathā sati suttadvayamekavisayaṃ tulyabalañca siyā, tattha vippaṭisedhābhāvā pamāṇabhūtānamācariya (vacanā)naṃ niratthakatā mā bhavīti vārena bhavantīti attho, itīti iminā pariyāyabhavanakāraṇena, pakkheyeva siyāti latāvātiādīsu pubbalope pariyāyappavatte pariyāyena paralopassāppavattito latāvāti pakkheyeva paralopo bhaveyya, honticcādo niccaṃ na siyāti sambandho, tañcāti taṃ pariyāyabhavanañca, kho vākyālaṅkāre, paṭipadanti padampa dampati hoti, nekadesaparihārenāpi, tenāha ‘na katthacī’ti, iminā idaṃ dīpeti ‘‘sabbattha vikappappasattiyā hanti, saddhandriyaṃtyādikaṃ ‘‘na dvevā’’ti (1-28) suttepi hanticcādikañcāniṭṭharūpampi sampajjatī’’ti. Nacevamiṭṭhanti evamidaṃ yathāvuttaṃ vikappavidhānaṃ saddalakkhaṇaññūhi nevābhimatanti attho, tameva sādheti ‘paralopo hi’ccādinā, athā niccapakkhe vā paralope kate-nena pariccattaṭṭhāne ussaggappavattiyā latāva latevāti rūpadvayaṃ sampajjati tasmā payogānusāritādīpakena kvacisaddeneva honti saddhindriyaṃ latāva latevāti payoga sambhavopi, tathāpi aniccapakkhe latāivāti tatiyarūpappasiddhiyā pariyāyena bhavitabbanti parikappeti ‘nanu cetyādinā, atha ‘‘paro kvacī’ti kvaciggahaṇe sati apa(vādarūpa)ttā kathampariyāyappavattīti manasi nidhāyāniccapakkhe pariyāyappavattidīpanatthaṃ ‘‘na dvevā’’ti suttitanti apavāde rūpattayepi pariyāyappavattiyaṃ dosābhāvamāha-‘nāyaṃ doso’ccādi, tathāhiccādinā ‘‘na dvevā’’ti sutteneva pariyāyassāpi dīpitattaṃ sādheti, sā ca ekatthappavatti pariyāyaṃ vinā na sambhavati… ekakkhaṇe pavatyasabbhāvāti adhippāyo, nanu ca kvacābhāve pariyāyappavattiyaṃ yathāvutta dosassevāppasaṅgato mā hotu pariyāyo, bhinnavisaye pana pubbaparalopappavattiyā ‘‘na dvevā’ti nisedhe lateva latāva latāivāti rūpattayaṃ nipphajjatīti codanaṃ manasi nidhāyāha-‘nace’ccādi, tattha dosamāha-‘tathā ca sati’ccādinā, katthaci demiccādo niccaṃ pubbalopasseva, katthaci honticcādo niccaṃ paralopasseva[Pg.49], vikappena vā katthaci yathodakaṃ yathāudakaṃ tyādo pubbalopasseva katthaci itipi iccapiccādo paralopasseva katthaci lateva latāva latāivāccādo pariyāyenubhayalopasseva dassanatoti sambandho, etthaca itipīti vavatthitavibhāsatta dīpanena kvacisaddena paralope kate-ññatra pubba lope sampatte ‘‘na dvevā’’ti etthānuvattamāna kvacānubhāvena niccaṃ nisedhe iccapicceva bhavati. Sambajjhati tesu tesu suttesu. Paricchedoti kammatthavasena ādhāravasena vāti āha-‘paricchijjati’ccādi. 'ཨི་ཏི་' ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་འདི་ཞེས་པའི་དོན་ལ་ཡིན་ལ། 'ལ་ལ་' ཞེས་པ་ནི་ཕྱིས་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་ཚིག་འདི་གསལ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། ཅི་ཞིག་ཅེ་ན། 'སྦྱོར་བ་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཉིད་' ཅེས་གསུངས་སོ། གང་གི་ཞེ་ན། 'བྱ་བ་ཕྱི་མ་ཕྱིས་པ་ཉིད་ཀྱི་' ཞེས་གསུངས་སོ། རྒྱུ་མཚན་གང་གིས་ཤེ་ན། 'ལ་ལ་ཞེས་པ་བཟུང་བས་' ཞེས་གསུངས་སོ། གང་དུ་ཞེ་ན། 'འདིར་མདོ་འདི་ལ་' ཞེས་གསུངས་སོ། དེས་ནི་ཞེས་པ་ནི་སྦྱོར་བ་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཉིད་གསལ་བར་བྱས་པ་དེས་སོ། སྦྱོར་བ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ཞེས་པ་ནི་ལུང་གི་སྦྱོར་བ་ལས་མི་འདའ་བར་རོ། རྟག་ཏུའམ་ཕྱོགས་གཅིག་ལ་ཕྱི་མ་ཕྱིས་པར་འགྱུར་ཏེ། 'ཧོན་ཏི་' ལ་སོགས་པར་རྟག་ཏུ་དང་། 'ལཏཱ་ཝ་' ལ་སོགས་པར་ཕྱོགས་གཅིག་ལ་ཕྱི་མ་ཕྱིས་པར་འགྱུར་རོ། འདི་ལྟར་སེམས་ཏེ། "གང་ལ་ཞེས་པའི་དོན་ལ་ 'ཀྭ་' ཞེས་གྲུབ་པ་ངེས་མེད་དུ་འཇུག་པས་ངེས་མེད་ཀྱི་དོན་ཉིད་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པའི་ཚིག་ལ། ཐམས་ཅད་དུ་ངེས་མེད་ཀྱི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར། 'ཀྭ་ཅི་' ཞེས་པའི་སྒྲ་འདིས་ལུང་དང་མཐུན་པར་རྟག་པ་དང་། མི་རྟག་པ་དང་། མེད་པའི་ཆོ་ག་གསལ་བར་བྱེད་དོ། དེ་ལ་ 'ཧོན་ཏི་' ལ་སོགས་པ་རྟག་པའི་ཕྱོགས་ནི་ཕྱི་མ་ཕྱིས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་ཡིན་ལ། 'ལཏཱ་ཝ་' ལ་སོགས་པ་མི་རྟག་པའི་ཕྱོགས་ནི་གཉིས་ཀ་ལ་ཐུན་མོང་བས་སྔ་མ་ཕྱིས་པའི་ཡུལ་ཡང་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་འདིས་རྟག་ཏུའམ་ཕྱོགས་གཅིག་ལ་ཕྱི་མ་ཕྱིས་པར་འགྱུར་རོ། མེད་པའི་ཕྱོགས་ 'སདྡྷིནྡྲིཡཾ་' ལ་སོགས་པ་ནི་སྔ་མ་ཕྱིས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཡུལ་ཡིན་ཏེ། འདིས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཡོངས་སུ་བཏང་བའི་ཕྱིར་རོ།" ཞེས་སོ། ཕྱོགས་གསུམ་པོ་འདི་དག་ལས་ཀྱང་རྟག་པ་དང་མི་རྟག་པའི་ཕྱོགས་དག་ཉིད་ལ་དམིགས་བསལ་གྱི་གཟུགས་ཉིད་དེ། ... སྔ་མ་ཕྱིས་པ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ 'ཧོན་ཏི་' ལ་སོགས་པར་བཟློག་པའི་ཕྱིར་རམ། ཕྱི་མ་ཕྱིས་པ་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། མེད་པའི་ཕྱོགས་ལ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ... འདིས་སྔ་མ་ཕྱིས་པ་ཉིད་ལ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་གནས་སྐབས་བྱིན་པའི་ཕྱིར་རོ། 'ལོ་ཀགྒོ་' ལ་སོགས་པ་ནི་ 'ཀྭ་ཅི་' ཞེས་པའི་སྒྲས་སྦྱོར་བ་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཉིད་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། རྟག་པའམ་མེད་པའི་ཆོ་ག་གསལ་བར་བྱས་པའི་ཚེའང་ཕྱི་མ་ཕྱིས་པས་འགྲུབ་པས་འགལ་བ་མེད་དོ། དེ་ལྟར་རེ་ཞིག་ 'ཀྭ་ཅི་' ཞེས་པ་བཟུང་བས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མི་འདོད་པ་སྤངས་ནས་འདོད་པ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། དེ་མེད་ན་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། དེ་མེད་པའི་ཚེ་འགལ་བ་གསུངས་པ་ནི་ 'གཞན་དུ་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། རིམ་གྱིས་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི། 'ཀྭ་ཅི་' ཞེས་པ་བཟུང་བ་མེད་ན་ 'ཕྱི་མ་ལའོ་' ཞེས་པའི་མདོ་ཙམ་དུ་འགྱུར་ལ། དེ་ལྟ་ན་མདོ་གཉིས་པོ་ཡུལ་གཅིག་པ་དང་སྟོབས་མཚུངས་པར་འགྱུར་རོ། དེ་ལ་འགལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར། ཚད་མར་གྱུར་པའི་སློབ་དཔོན་གྱི་གསུང་དོན་མེད་དུ་མ་གྱུར་ཅིག་སྙམ་ནས་རེས་མོས་ཀྱིས་འགྱུར་བའི་དོན་ཏོ། 'ཞེས་པ་' འདིས་རིམ་གྱིས་འགྱུར་བའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས། ཕྱོགས་གཅིག་ལ་ཁོ་ནར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི། 'ལཏཱ་ཝ་' ལ་སོགས་པར་སྔ་མ་ཕྱིས་པ་རིམ་གྱིས་འཇུག་པའི་ཚེ། རིམ་གྱིས་ཕྱི་མ་ཕྱིས་པ་མི་འཇུག་པའི་ཕྱིར། 'ལཏཱ་ཝ་' ཞེས་པའི་ཕྱོགས་ཁོ་ན་ལ་ཕྱི་མ་ཕྱིས་པར་འགྱུར་གྱི། 'ཧོན་ཏི་' ལ་སོགས་པར་རྟག་ཏུ་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། 'དེ་ཡང་' ཞེས་པ་ནི་རིམ་གྱིས་འགྱུར་བ་དེ་ཡང་ངོ་། 'ཁོ་' ནི་ཚིག་གི་རྒྱན་ནོ། 'ཚིག་རེ་རེ་བཞིན་' ཞེས་པ་ནི་ཚིག་ཀྱང་ཚིག་གི་བདག་པོ་ཉིད་དེ། ཕྱོགས་གཅིག་སྤངས་པས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ། དེའི་ཕྱིར་ 'གང་དུའང་མ་ཡིན་ནོ་' ཞེས་གསུངས་སོ། འདིས་འདི་གསལ་བར་བྱེད་དེ། "ཐམས་ཅད་དུ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་འཇུག་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། 'ཧན་ཏི་' དང་ 'སདྡྷནྡྲིཡཾ་' ལ་སོགས་པ་དང་། 'གཉིས་སུ་མ་ཡིན་ནོའམ་' ཞེས་པའི་མདོ་ལའང་ 'ཧན་ཏི་' ལ་སོགས་པ་མི་འདོད་པའི་གཟུགས་སུའང་འགྱུར་རོ།" ཞེས་སོ། 'འདི་ལྟར་འདོད་པ་མ་ཡིན་ནོ་' ཞེས་པ་ནི། དེ་ལྟར་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཆོ་ག་འདི་སྒྲའི་མཚན་ཉིད་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མི་འདོད་པའི་དོན་ཏོ། དེ་ཉིད་སྒྲུབ་པ་ནི་ 'ཕྱི་མ་ཕྱིས་པ་ནི་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ཡང་ན་མི་རྟག་པའི་ཕྱོགས་ལ་ཕྱི་མ་ཕྱིས་པ་བྱས་པའི་ཚེ། འདིས་བཏང་བའི་གནས་ལ་སྤྱི་བཏང་བ་འཇུག་པས་ 'ལཏཱ་ཝ་' དང་ 'ལཏེ་ཝ་' ཞེས་གཟུགས་གཉིས་འགྲུབ་པས། དེའི་ཕྱིར་སྦྱོར་བ་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ 'ཀྭ་ཅི་' ཞེས་པའི་སྒྲ་ཉིད་ཀྱིས་ 'ཧོན་ཏི་' དང་ 'སདྡྷིནྡྲིཡཾ་' དང་ 'ལཏཱ་ཝ་' དང་ 'ལཏེ་ཝ་' ཞེས་པའི་སྦྱོར་བ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། དེ་ལྟ་ན་མི་རྟག་པའི་ཕྱོགས་ལ་ 'ལཏཱ་ཨི་ཝ་' ཞེས་གཟུགས་གསུམ་པ་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར། རིམ་གྱིས་འགྱུར་དགོས་སོ་ཞེས་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་ནི་ 'ཅི་མ་ཡིན་ནམ་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ཡང་ "ཕྱི་མ་ལ་ལ་ལའོ་" ཞེས་ 'ཀྭ་ཅི་' ཞེས་པ་བཟུང་བ་ཡོད་པའི་ཚེ། དམིགས་བསལ་གྱི་གཟུགས་ཉིད་ཡིན་པས་ཇི་ལྟར་རིམ་གྱིས་འཇུག་ཅེ་ན། ཡིད་ལ་བཞག་ནས་མི་རྟག་པའི་ཕྱོགས་ལ་རིམ་གྱིས་འཇུག་པ་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། "གཉིས་སུ་མ་ཡིན་ནོའམ་" ཞེས་མདོར་བྱས་པ་ཡིན་པས། དམིགས་བསལ་ལ་གཟུགས་གསུམ་པོ་ལའང་རིམ་གྱིས་འཇུག་པ་ལ་སྐྱོན་མེད་པར་གསུངས་པ་ནི་ 'འདི་ལ་སྐྱོན་མེད་དོ་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། དེ་ལྟར་ཡིན་ཏེ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ "གཉིས་སུ་མ་ཡིན་ནོའམ་" ཞེས་པའི་མདོ་ཉིད་ཀྱིས་རིམ་གྱིས་འགྱུར་བའང་གསལ་བར་བྱས་པ་སྒྲུབ་པའོ། དོན་གཅིག་ལ་འཇུག་པ་དེ་ཡང་རིམ་གྱིས་པ་མ་གཏོགས་པར་མི་སྲིད་དེ། ... སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལ་འཇུག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་པ་ནི་དགོངས་པའོ། ཅི་མ་ཡིན་ནམ་ 'ཀྭ་ཅི་' མེད་པའི་ཚེ་རིམ་གྱིས་འཇུག་པ་ལ་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་སྐྱོན་ཉིད་མི་འཇུག་པའི་ཕྱིར། རིམ་གྱིས་པ་མ་གྱུར་ཅིག །ཡུལ་ཐ་དད་པ་ལ་ནི་སྔ་མ་དང་ཕྱི་མ་ཕྱིས་པ་འཇུག་པས། "གཉིས་སུ་མ་ཡིན་ནོའམ་" ཞེས་བཀག་པའི་ཚེ། 'ལཏེ་ཝ་' དང་ 'ལཏཱ་ཝ་' དང་ 'ལཏཱ་ཨི་ཝ་' ཞེས་གཟུགས་གསུམ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་རྩོད་པ་ཡིད་ལ་བཞག་ནས་ 'མ་ཡིན་ནོ་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། དེ་ལ་སྐྱོན་གསུངས་པ་ནི་ 'དེ་ལྟ་ན་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ལ་ལ་ཞིག་ཏུ་ 'དེ་མི་' ལ་སོགས་པར་རྟག་ཏུ་སྔ་མ་ཕྱིས་པ་ཉིད་དང་། ལ་ལ་ཞིག་ཏུ་ 'ཧོན་ཏི་' ལ་སོགས་པར་རྟག་ཏུ་ཕྱི་མ་ཕྱིས་པ་ཉིད་དང་། རྣམ་པར་རྟོག་པས་ནི་ལ་ལ་ཞིག་ཏུ་ 'ཡཐོ་དཀཾ་' དང་ 'ཡཐཱ་ཨུ་དཀཾ་' ལ་སོགས་པར་སྔ་མ་ཕྱིས་པ་ཉིད་དང་། ལ་ལ་ཞིག་ཏུ་ 'ཨི་ཏི་པི་' དང་ 'ཨིཙྩ་པི་' ལ་སོགས་པར་ཕྱི་མ་ཕྱིས་པ་ཉིད་དང་། ལ་ལ་ཞིག་ཏུ་ 'ལཏེ་ཝ་' དང་ 'ལཏཱ་ཝ་' དང་ 'ལཏཱ་ཨི་ཝ་' ལ་སོགས་པར་རིམ་གྱིས་གཉིས་ཀ་ཕྱིས་པ་ཉིད་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། འདིར་ཡང་ 'ཨི་ཏི་པི་' ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་བྱེ་བྲག་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ 'ཀྭ་ཅི་' ཞེས་པའི་སྒྲས་ཕྱི་མ་ཕྱིས་པ་བྱས་པའི་ཚེ། གཞན་དུ་སྔ་མ་ཕྱིས་པ་ཐོབ་པ་ལ། "གཉིས་སུ་མ་ཡིན་ནོའམ་" ཞེས་པ་འདིར་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་ 'ཀྭ་ཅི་' ཞེས་པའི་མཐུས་རྟག་ཏུ་བཀག་པས་ 'ཨིཙྩ་པི་' ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། མདོ་དེ་དང་དེ་དག་ལ་སྦྱོར་རོ། ཡོངས་སུ་གཅོད་པ་ཞེས་པ་ནི་ལས་ཀྱི་དོན་གྱི་དབང་གིས་སམ། རྟེན་གྱི་དབང་གིས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་ 'ཡོངས་སུ་གཅོད་དོ་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། 28. Nadve ༢༨. གཉིས་མ་ཡིན། Tatthacāti casaddena bhavitabbaṃ, tathā ca sati aññoññānajjhāsi taṃ yathodakaṃ yathāudakaṃtyādi itipi iccapiccādica saṅgahitaṃ bhavatīti, pubbalope paralope ca pariyāyena sampatte dvinnampi pakkhe abhāve sati kathamidaṃ yujjatīti codeti‘yajjeva’miccādinā, yajjevanti hi ayaṃ nipātasamudāyo aniṭṭhāpādanārambha vattate, evañce gayhatīti attho, tadeti atthato viññāyati, niccaṃ sandhikāriyābhāve kāraṇamāha-‘upasilesā bhāvato’ti, tadeva samattheti īdisesu hi’ccādinā, vattumiṭṭhattāti iminā sannikaṃso vaṇṇāna maddhamattakālabyavadhānā paccāsatti, sannikaṃsassetassa vacanicchāyaṃ satiyeva sandhikāriyaṃ hotīti dīpeti, upasilesābhāvo vāti upasilesābhāvo eva bhavati, nāññathāti adhippāyo, tadabhāvecāti tassa upasilesassa abhāve ca, sandhikāriyābhāve kāraṇamāha-‘kālantarena byavadhānā’ti, kālantarenāti ubhayattha ṭhitavaṇṇāna muccāraṇakālato aññena majjhappatitakālena, sandhi hoteva… sannikaṃsavacanicchāvasena upasilesabhāvato, buddha vīra atthurājaputtaṃ ajarāmaroti chedo, yadipi sabbampetaṃ yajjevaṃtyādinā vuttaṃ kvaci saddappabhāveneva sijjhati, tathāpi pakāro-yampi satthe yojetabbo vāti dassetuṃ vutto. དེ་ལས་ ‘ca’ ཞེས་པ་ནི་ ‘ca’ སྒྲ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན་ལ། དེ་ལྟར་ན་ཕན་ཚུན་མ་འདྲེས་པ་དེ་ནི་ ‘yathodakaṃ’ (yathā + udakaṃ) ལ་སོགས་པ་དང་། ‘itipi’ (iti + api) དང་ ‘iccapicca’ ལ་སོགས་པ་ཡང་བསྡུས་པར་འགྱུར་རོ། །སྔ་མ་བསུབ་པ་དང་ཕྱི་མ་བསུབ་པ་རེས་མོས་སུ་ཐོབ་པ་ན། ཕྱོགས་གཉིས་ཀ་མེད་པར་གྱུར་ཚེ་འདི་ཇི་ལྟར་རིགས་ཞེས་ ‘yajjeva’ ལ་སོགས་པས་རྒོལ་བར་བྱེད་དོ། །‘yajjevaṃ’ ཞེས་པ་ནི་ཚིག་ཕྲད་འདུས་པ་འདི་མི་འདོད་པ་སྒྲུབ་པའི་འགོ་རྩོམ་པ་ལ་འཇུག་སྟེ། གལ་ཏེ་འདི་ལྟར་བཟུང་ན་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །དེའི་ཚེ་ཞེས་པ་ནི་དོན་གྱིས་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ། །རྟག་ཏུ་མཚམས་སྦྱོར་གྱི་བྱ་བ་མེད་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་ ‘ཉེ་བར་གནས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་’ (upasilesābhāvato) ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ཉིད་ ‘འདི་ལྟ་བུ་དག་ལས་ནི་’ ལ་སོགས་པས་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ། །‘བརྗོད་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར་’ ཞེས་པས་ནི་ཡི་གེ་རྣམས་དུས་ཡུན་འབྲུ་ཕྱེད་ཀྱིས་བར་དུ་ཆོད་པའི་ཉེ་བར་གནས་པ་སྟེ། ཉེ་བར་གནས་པ་འདི་ཉིད་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ཡོད་ན་ཉིད་དུ་མཚམས་སྦྱོར་གྱི་བྱ་བ་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསལ་བར་བྱེད་དོ། །‘ཡང་ན་ཉེ་བར་གནས་པ་མེད་པ་’ ཞེས་པ་ནི་ཉེ་བར་གནས་པ་མེད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་གྱི་གཞན་དུ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་བསམ་པའོ། །‘དེ་མེད་པའི་ཚེ་ན་ཡང་’ ཞེས་པ་ནི་ཉེ་བར་གནས་པ་དེ་མེད་པའི་ཚེ་ན་ཡང་ངོ་། །མཚམས་སྦྱོར་གྱི་བྱ་བ་མེད་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་ ‘དུས་གཞན་གྱིས་བར་དུ་ཆོད་པའི་ཕྱིར་’ ཞེས་གསུངས་སོ། །‘དུས་གཞན་གྱིས་’ ཞེས་པ་ནི་གཉིས་ཀར་གནས་པའི་ཡི་གེ་རྣམས་ཀྱི་བརྗོད་པའི་དུས་ལས་གཞན་པའི་བར་དུ་ལྷུང་བའི་དུས་ཀྱིས་སོ། །མཚམས་སྦྱོར་ནི་འགྱུར་བ་ཉིད་དེ། ཉེ་བར་གནས་པའི་བརྗོད་འདོད་ཀྱི་དབང་གིས་ཉེ་བར་གནས་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །‘buddha vīra atthu rājaputtaṃ ajarāmara’ ཞེས་པ་ནི་ཚིག་གི་རྣམ་དབྱེ་སྟེ། གལ་ཏེ་འདི་ཐམས་ཅད་ ‘yajjevaṃ’ ལ་སོགས་པས་གསུངས་པ་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་སྒྲའི་མཐུ་ཉིད་ལས་གྲུབ་པར་འགྱུར་ནའང་། འོན་ཀྱང་རྣམ་པ་འདི་ཡང་བསྟན་བཅོས་ལ་སྦྱར་བར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། ། 29. Yuva ༢༩. ཡུ་ཝ། Nanu [Pg.50] sutte ‘luttā’ti pañcamī niddesā ‘paresa’nti hotu, ‘yathākkamaṃ’ti tu vacanābhāve kathaṃ yathākkamantīdaṃ vuttanti āha-‘same’ccāti, samā saṅkhyā gaṇanā yesu te samasaṅkhyā-uddesino anudesino ca, uddisanaṃ paṭhamaṃ niddisanaṃ uddeso, anudisanaṃ pacchā kathanaṃ anudeso, uddeso anudeso esamatthīti uddesino anudesino, tesaṃ samasaṅkhyānamuddesīnaṃ anudesīnañca, ivaṇṇuvaṇṇāhi uddesino dve, e okārā anudesino ca dveti uddesīnamanudesīnañca ṭhānyādesānaṃ samasaṅkhyā siyā, satiyañca tassaṃ yathākkama mādasā vidhīyante, lokato siddhimupadasseti ‘tathāhi’ccādinā. Ava…pe… e oti paresaṃ mataṃ, vippaṭipattīti viruddhā paṭipatti paṭijānanaṃ, pare ‘‘satipi heṭṭhā vāggahaṇe‘kvacāsavaṇṇaṃ lutte’ti sutte kvaciggahaṇakaraṇato avaṇṇe eva lutte asavaṇṇo vidhi hoti, tato idha na hoti diṭṭhupādāna’’nti vadanti, kvacīti adhikāro idha na hoti mahussavo mātūpaṭṭhānanti, patisaddo ādhārattho, tena samānādhikaraṇo urasaddopīti urasminti nicca samāsattā asakapadena viggahe kate ‘‘asaṅkhyaṃ vibhatti’’ccādinā (3-2) suttena asaṅkhyasamāsoti dassetumāha-‘vibhatyatthesaṅkhyasamāso’ti, ettha pana yuvaṇṇānanti saṃsāmi samīpasamūha vikārāvayavādīsu ṭhānyādesasambandhe chaṭṭhī, tasmā ivaṇṇuvaṇṇānaṃ ṭhāne e oādesā hontīti attho, ṭhānampana tidhā apakaṃso nivatti pasaṅgo ceti, tattha gunnaṃ ṭhāne assā sambandhīyantu ti apakaṃso ṭhānasaddassattho, ‘‘semhassa ṭhāne kaṭukamosadhaṃ dātabba’’nti nivatti ‘‘dabbhānaṃ ṭhāne sarehi attharitabba’’nti pasaṅgo, tesu idha paṭhamadutiyā na yujjanti… niccattā saddatthasambandhassa apanayanavināsā na yujjantīti, tatiyo tu (yujjati)… sutte atthābhidhānāya ivaṇṇuvaṇṇānaṃ pavattippasaṅge tadatthābhidhānāyeva eoādesā bhavantīti. མདོ་ལས་ ‘luttā’ ཞེས་ལྔ་པའི་བསྟན་པ་ལས་ ‘paresaṃ’ (ཕྱི་མ་རྣམས་ཀྱི་) ཞེས་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནམ། ‘yathākkamaṃ’ (གོ་རིམ་བཞིན་དུ་) ཞེས་པའི་ཚིག་མེད་པར་ཇི་ལྟར་ ‘yathākkamaṃ’ ཞེས་འདི་གསུངས་ཤེ་ན། ‘same’ ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །གྲངས་མཚུངས་པ་གང་དག་ལ་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི་གྲངས་མཚུངས་པ་སྟེ། བསྟན་པ་པོ་དང་རྗེས་སུ་བསྟན་པ་པོའོ། །དང་པོར་བསྟན་པ་ནི་བསྟན་པ་ (uddesa) ཡིན་ལ། ཕྱིས་སུ་བརྗོད་པ་ནི་རྗེས་སུ་བསྟན་པ་ (anudesa) ཡིན་ནོ། །བསྟན་པ་དང་རྗེས་སུ་བསྟན་པ་འདི་དག་ཡོད་པས་ན་བསྟན་པ་པོ་དང་རྗེས་སུ་བསྟན་པ་པོའོ། །གྲངས་མཚུངས་པའི་བསྟན་པ་པོ་དང་རྗེས་སུ་བསྟན་པ་པོ་དེ་དག་ལས། ‘i’ ཡི་གེ་དང་ ‘u’ ཡི་གེ་གཉིས་ནི་བསྟན་པ་པོ་གཉིས་ཡིན་ལ། ‘e’ དང་ ‘o’ ཡི་གེ་གཉིས་ནི་རྗེས་སུ་བསྟན་པ་པོ་གཉིས་ཡིན་པས། བསྟན་པ་པོ་དང་རྗེས་སུ་བསྟན་པ་པོ་སྟེ་གནས་དང་ཚབ་མ་རྣམས་ཀྱི་གྲངས་མཚུངས་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ཡོད་པ་ན་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཚབ་མ་རྣམས་བཀོད་པ་ཡིན་ནོ། །འཇིག་རྟེན་ལས་གྲུབ་པ་ནི་ ‘tathāhi’ ལ་སོགས་པས་ཉེ་བར་སྟོན་ཏོ། །‘ava’ ནས་ ‘e o’ ཞེས་པའི་བར་ནི་གཞན་དག་གི་འདོད་པ་ཡིན་ནོ། །‘ལོག་པར་སྒྲུབ་པ་’ (vippaṭipatti) ཞེས་པ་ནི་འགལ་བའི་སྒྲུབ་པ་སྟེ་ཁས་ལེན་པོའོ། །གཞན་དག་གིས་ནི་ “འོག་ཏུ་ ‘vā’ སྒྲ་བཟུང་བ་ཡོད་ཀྱང་ ‘kvacāsavaṇṇaṃ lutte’ ཞེས་པའི་མདོ་ལས་ ‘kvaci’ སྒྲ་བཟུང་བའི་ཕྱིར། ‘a’ ཡི་གེ་བསུབས་པ་ཉིད་ལ་མི་མཐུན་པའི་ཆོ་ག་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར་འདིར་ ‘diṭṭhupādāna’ ཞེས་པར་མི་འགྱུར་རོ” ཞེས་སྨྲའོ། །‘kvaci’ ཞེས་པའི་དབང་གིས་འདིར་ ‘mahussavo’ དང་ ‘mātūpaṭṭhānaṃ’ ཞེས་པར་མི་འགྱུར་རོ། །‘pati’ སྒྲ་ནི་རྟེན་གྱི་དོན་ཡིན་ལ། དེ་དང་གཞི་མཐུན་པའི་ ‘urassa’ སྒྲ་ཡང་ ‘urasmiṃ’ ཞེས་རྟག་ཏུ་བསྡུ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། རང་གི་ཚིག་མ་ཡིན་པས་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་བྱས་ཚེ། “asaṅkhyaṃ vibhatti” ལ་སོགས་པའི་ (༣-༢) མདོ་ལས་གྲངས་མེད་པའི་བསྡུ་བ་ (asaṅkhyasamāsa) ཡིན་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ‘རྣམ་དབྱེའི་དོན་ལ་གྲངས་མེད་པའི་བསྡུ་བ་’ ཞེས་གསུངས་སོ། །འདིར་ནི་ ‘yuvaṇṇānaṃ’ ཞེས་པ་ནི་བདག་པོ་དང་། ཉེ་བ། ཚོགས་པ། འགྱུར་བ། ཆ་ཤས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་གནས་དང་ཚབ་མའི་འབྲེལ་བ་ལ་དྲུག་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ ‘i’ ཡི་གེ་དང་ ‘u’ ཡི་གེའི་གནས་སུ་ ‘e’ དང་ ‘o’ ཡི་ཚབ་མ་རྣམས་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །གནས་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། དམའ་བར་བྱེད་པ་ (apakaṃsa) དང་། ལྡོག་པ་ (nivatti) དང་། སྐབས་སུ་བབ་པ་ (pasaṅga) འོ། །དེ་ལས་བ་ལང་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་འདིའི་འབྲེལ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ནི་དམའ་བར་བྱེད་པ་སྟེ་གནས་ཀྱི་སྒྲའི་དོན་ཏོ། །“བད་ཀན་གྱི་གནས་སུ་སྨན་ཁ་བ་སྦྱིན་པར་བྱའོ་” ཞེས་པ་ནི་ལྡོག་པ་ཡིན་ལ། “རྩྭ་ཀུ་ཤའི་གནས་སུ་མདའ་རྣམས་ཀྱིས་གཏིང་བར་བྱའོ་” ཞེས་པ་ནི་སྐབས་སུ་བབ་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ལས་འདིར་དང་པོ་དང་གཉིས་པ་ནི་མི་རིགས་ཏེ། སྒྲ་དང་དོན་གྱི་འབྲེལ་བ་རྟག་པ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། བསལ་བ་དང་འཇིག་པ་མི་རིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གསུམ་པ་ནི་ (རིགས་ཏེ)། མདོ་ལས་དོན་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་ ‘i’ ཡི་གེ་དང་ ‘u’ ཡི་གེ་འཇུག་པའི་སྐབས་སུ་བབ་པ་ན། དེའི་དོན་བརྗོད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ ‘e’ དང་ ‘o’ ཡི་ཚབ་མ་རྣམས་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའོ། ། 30. Yavā ༣༠. ཡ་ཝཱ། ‘‘Sattamiyaṃ [Pg.51] pubbasse’’ti (1-14) pubbassa kāriyavidhānato sattamī niddiṭṭhassa paratā viññāyatīti vuttiyaṃ ‘pare’ti vuttaṃ, evamuparipi, parehi iccassa ajjhiṇamutto’ti sādhetuṃ ‘‘sabbocanti’’ ‘‘ajjho adhī’’ti ca suttitaṃ, tesamidha paccakkhātabhāvadassanatthamāha-‘ida’miccādi, abbhakkhānanti imināva siddhanti ‘‘abbho abhī’’ti ca na vattabbaṃ, iti+assa iti ṭhite paralopoti dassanatthaṃ ‘iti assa paralopo’ti āha, anvagamātiādīsu niccaṃ. “Sattamiyaṃ pubbasse” (༡-༡༤) ཞེས་པ་ནི་སྔ་མ་ལ་བྱ་བ་བཀོད་པའི་ཕྱིར། བདུན་པ་བསྟན་པ་ལས་ཕྱི་མ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འགྲེལ་པ་ལས་ ‘pare’ (ཕྱི་མ་ལ་) ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་གོང་དུ་ཡང་ངོ་། །‘parehi’ ཞེས་པ་འདིའི་ ‘ajjhiṇamutto’ ཞེས་པ་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར། “sabboca” དང་ “ajjho adhī” ཞེས་མདོར་བསྟན་ཏོ། །དེ་དག་འདིར་ཁས་མ་བླངས་པའི་དངོས་པོ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ ‘idaṃ’ ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །‘abbhakkhānaṃ’ ཞེས་པ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པའི་ཕྱིར། “abbho abhī” ཞེས་པ་ཡང་བརྗོད་པར་མི་བྱའོ། །‘iti + assa’ ཞེས་ ‘iti’ གནས་པ་ན་ཕྱི་མ་བསུབ་པ་ཡིན་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ‘iti assa paralopo’ (iti ཡི་ཕྱི་མ་བསུབ་པ་) ཞེས་གསུངས་སོ། །‘anvagamā’ ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ནི་རྟག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། 31. Eo ༣༡. ཨེ་ཨོ། Puttā me+atthi, asanto+etthāti padacchedo. ‘puttā me + atthi’ དང་ ‘asanto + ettha’ ཞེས་པ་ནི་ཚིག་གི་རྣམ་དབྱེ་ (padaccheda) ཡིན་ནོ། ། 32. Gossa ༣༢. གོསྶ། Antādesatthoti ‘‘chaṭṭhiyantassā’’ti (1-17) bādhakassa ‘‘ṭānubandhānekavaṇṇā sabbassā’’ti (1-19) bādhakena ‘‘vānubandho’’ti (1-18) suttena antādesattho, teneva vuttaṃ-‘bādhakabādhanatthoyamārambho’ti, avavādese pubbasaralope dīgheca gavāssaṃ, gavacchanti niccaṃ. Idaṃ kathaṃ sijjhatīti sambandho, idanti yathariveccādikaṃ, kiṃ vinā sijjhatīti āha-‘evādissā’tiādi, evassa ādiekāro evādi, tassa, riādesamantarenāti sambandho, casaddo aṭṭhānappayutto, rassavidhānañcāti yojanīyo, katepi tasminti tasmiṃ sutte vihite ca, na sijjhatīti evādissa riādeso na katoti katvā vuttaṃ, bhusaṃ+evāti (pana) ṭhite mahāvuttinā evādissa iādese rūpasiddhi hoteva, idha pana pakārantarena ‘bhusāmive’ti sādhetumāha ‘tampi’ccādi. ‘མཐའི་ཚབ་མའི་དོན་དུ་’ ཞེས་པ་ནི། “chaṭṭhiyantassa” (༡-༡༧) ཞེས་པའི་གནོད་བྱེད་ལ། “ṭānubandhānekavaṇṇā sabbassa” (༡-༡༩) ཞེས་པའི་གནོད་བྱེད་ཀྱིས། “vānubandho” (༡-༡༨) ཞེས་པའི་མདོ་ལས་མཐའི་ཚབ་མའི་དོན་ཏོ། །དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ་གསུངས་ཏེ། ‘གནོད་བྱེད་ལ་གནོད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འདི་བརྩམས་པ་ཡིན་ནོ་’ ཞེས་སོ། །‘ava’ ཡི་ཚབ་མ་དང་། སྔ་མའི་སྒྲ་བསུབ་པ་དང་། རིང་པོར་བྱས་པ་ན། ‘gavāssaṃ’ དང་ ‘gavacchaṃ’ ཞེས་རྟག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །‘འདི་ཇི་ལྟར་འགྲུབ་པ་ཡིན་ནམ་’ ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བ་སྟེ། ‘འདི་’ ཞེས་པ་ནི་ ‘yathariva’ ལ་སོགས་པའོ། །གང་མེད་པར་འགྲུབ་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ‘evādissa’ ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །‘eva’ ཡི་ཐོག་མའི་ ‘e’ ཡི་གེ་ནི་ ‘evādi’ སྟེ། དེ་ལའོ། །‘ri ཡི་ཚབ་མ་མེད་པར་’ ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བ་ཡིན་ལ། ‘ca’ སྒྲ་ནི་གནས་མ་ཡིན་པར་སྦྱར་བ་དང་། ‘ཐུང་ངུར་བྱེད་པའི་ཆོ་ག་ཡང་’ ཞེས་སྦྱར་བར་བྱའོ། །‘དེ་བྱས་པའི་ཚེ་ན་ཡང་’ ཞེས་པ་ནི་མདོ་དེ་བཀོད་པའི་ཚེ་ན་ཡང་། ‘མི་འགྲུབ་བོ་’ ཞེས་པ་ནི་ ‘eva’ ལ་སོགས་པའི་ ‘ri’ ཡི་ཚབ་མ་མ་བྱས་པའི་དབང་གིས་གསུངས་སོ། །‘bhusaṃ + eva’ ཞེས་གནས་པ་ན། འགྲེལ་ཆེན་ (mahāvutti) ལས་ ‘eva’ ལ་སོགས་པའི་ ‘i’ ཡི་ཚབ་མ་བྱས་པས་གཟུགས་གྲུབ་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །འདིར་ནི་རྣམ་པ་གཞན་གྱིས་ ‘bhusāmiva’ ཞེས་པ་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར། ‘tampi’ ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། 33. Byañja ༣༣. བྱཉྫ། Rassadīghānanti sutte avutte kathaṃ rassadīghānanti labhati uddesinoti āha-‘dīghassā’tiādi, dīghassāti rassassāti ca ṭhānasambandhe chaṭṭhī, paccāsatyāti ṭhānaso paccāsatyā, idañca nissaya vasena [Pg.52] vuttaṃ, nissayakaraṇameko satthāgato ñāyoti, idha niccaṃ-vītināmeti thullaccayaṃ, idha na hoti-jano sāyaṃ. མདོ་ལས་ ‘rassadīghānaṃ’ (ཐུང་ངུ་དང་རིང་པོ་རྣམས་ཀྱི་) ཞེས་མ་གསུངས་པར། ཇི་ལྟར་བསྟན་པ་པོ་ལས་ ‘rassadīghānaṃ’ ཞེས་ཐོབ་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ‘dīghassa’ ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །‘dīghassa’ (རིང་པོའི་) དང་ ‘rassassa’ (ཐུང་ངུའི་) ཞེས་པ་ནི་གནས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ལ་དྲུག་པ་ཡིན་ནོ། །‘ཉེ་བར་གནས་པའི་ཕྱིར་’ ཞེས་པ་ནི་གནས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཉེ་བར་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ཡང་རྟེན་གྱི་དབང་གིས་གསུངས་པ་སྟེ། རྟེན་བྱེད་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་ལས་བྱུང་བའི་རིགས་པ་གཅིག་གོ། །འདིར་རྟག་ཏུ་འགྱུར་བ་ནི་ ‘vītināmeti’ དང་ ‘thullaccayaṃ’ ལྟ་བུའོ། །འདིར་མི་འགྱུར་བ་ནི་ ‘jano sāyaṃ’ ལྟ་བུའོ། ། 34. Sara ༣༤. སར། Ṭhānasambandheti ṭhiti ṭhānaṃ pasaṅgo, sambandhanaṃ-sambandho, ṭhānyādesabhāvalakkhaṇo ṭhāneyoganimittabhūto sambandho ṭhānasambandho tasmiṃ, dve rūpāni hontīti iminā na sarūpappadhānoti dassitaṃ hotīti sambandho, hetumāha-‘bahuvacananiddesā’ti, dve rūpānihontītyādi vacanamidaṃ dasseti ‘‘sarūpappadhānepi dvisadde dvisaddasāmaññena saṅkhyādvisaddānusiṭṭhaṃ nappayujjate, tassa (pana) saṅkhyeyyavacanasaṅkhyābhāvā ekavacanameva ( ) hotī’’ti, iminā ca-tthappadhāno-yaṃ niddeso na sarūpappadhānoti dasseti, adhipatipaccayo adhipatippaccayoti aniccaṃ, idha na hoti idha modatīti, taṃ khaṇanti ettha ekaṅgavikalaṃ paccudāharaṇanti saramhā parattābhāvā na dvittaṃ. ‘གནས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ལ་’ ཞེས་པ་ལ། གནས་པ་ནི་གནས་ཏེ་སྐབས་སུ་བབ་པའོ། །འབྲེལ་བར་བྱེད་པ་ནི་འབྲེལ་བ་སྟེ། གནས་དང་ཚབ་མའི་དངོས་པོའི་མཚན་ཉིད་ཅན། གནས་ལ་སྦྱོར་བའི་རྒྱུ་རུ་གྱུར་པའི་འབྲེལ་བ་ནི་གནས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་སྟེ། དེ་ལའོ། །‘གཟུགས་གཉིས་སུ་འགྱུར་རོ་’ ཞེས་པས་ནི་རང་གི་གཟུགས་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པར་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བ་ཡིན་ལ། རྒྱུ་མཚན་ནི་ ‘མང་ཚིག་གི་བསྟན་པ་ལས་’ ཞེས་གསུངས་སོ། །‘གཟུགས་གཉིས་སུ་འགྱུར་རོ་’ ལ་སོགས་པའི་ཚིག་འདིས་ནི། “རང་གི་གཟུགས་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ ‘dvi’ (གཉིས་) སྒྲ་ལ་ཡང་། ‘dvi’ སྒྲ་སྤྱི་མཐུན་པའི་སྒོ་ནས་གྲངས་ཀྱི་ ‘dvi’ སྒྲའི་རྗེས་སུ་བསྟན་པ་མི་སྦྱོར་ལ། དེའི་ཕྱིར་གྲངས་སུ་བྱ་བའི་ཚིག་གི་གྲངས་མེད་པའི་ཕྱིར་གཅིག་ཚིག་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་” ཞེས་བསྟན་ཏོ། །འདིས་ནི་བསྟན་པ་འདི་དོན་གཙོ་བོ་ཡིན་གྱི་རང་གི་གཟུགས་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པར་བསྟན་ཏོ། །‘adhipatipaccayo’ དང་ ‘adhipatippaccayo’ ཞེས་པ་ནི་མི་རྟག་པ་ (མི་ངེས་པ་) ཡིན་ནོ། །འདིར་མི་འགྱུར་བ་ནི་ ‘idha modati’ ཞེས་པའོ། །‘taṃ khaṇaṃ’ ཞེས་པ་འདིར་ནི་ཆ་ཤས་གཅིག་མ་ཚང་བའི་ལྡོག་པའི་དཔེ་མཚོན་ཡིན་ཏེ། དབྱངས་ཀྱི་ཕྱི་རོལ་དུ་མ་གཏོགས་པའི་ཕྱིར་ཉིས་འགྱུར་དུ་མི་འགྱུར་རོ། ། 35. Catu ༣༥. ཙ་ཏུ། Tabbagge tatiyapaṭhamāti kasmā vuttaṃ catuttha (dutiya) saddehi vaggakkharesveva gayhamānesu tathā niddeso yutto, na hi catunnampūraṇo catuttho dvinnampūraṇo dutiyoti akkharāyeva vuccantīti āsaṅkiya ‘vināpī’tiādimāha, akkhare akkharavisaye catutthādi vohāro karīyamāno vaggaggahaṇaṃ vināpi vaggakkhareyeva ruḷho pasiddhoti sambandho, hetumhi itisaddo, yato evaṃ, tasmā kāraṇā ‘tabbagge tatiyapaṭhamā’ti vuttanti adhippāyo, tabbaggeti catutthadutiyā yasmiṃ, tasmiṃyeva vaggeti attho, paccāsattīti pati āpubbā ‘sada-visaraṇagatyavasādanesu’iccasmā itthiyaṃ bhāvettimhi nipphajjatīti dassetumāha-‘paccāsīdana’miccādi, yathāyogganti catutthakkhare catutthassa tatiyo dutiyakkhare dutiyassa paṭhamoti evaṃ yoggamanatikkamma, dhassa dabhāvoti imināva pubbassa dhassa dattamupalakkheti, tathā yasattheroti. Theroti ettha ekāro vaggakkharo [Pg.53] na hotīti tasmiṃ tavaggadutiyakkharassa tassa to paṭhamo na hoti. Panthoti ettha tavagga dutiyakkharena thakārena tabbaggabhūte nakāre satīpi na so tabbaggadutiyakkharoti na tassa paṭhamo to, ettha nigghoso nighosotiādi aniccaṃ, daḍḍho niṭṭhānanti niccaṃ. ‘སྡེ་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་གསུམ་པ་དང་དང་པོ་རྣམས་སོ་’ ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་གསུངས་ཤེ་ན། བཞི་པ་དང་གཉིས་པའི་སྒྲ་དག་གིས་སྡེ་པའི་ཡི་གེ་རྣམས་ཉིད་བཟུང་བ་ན། དེ་ལྟར་བསྟན་པ་ནི་རིགས་པ་ཡིན་ཏེ། བཞི་པོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ནི་བཞི་པ་དང་། གཉིས་པོ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ནི་གཉིས་པ་ཞེས་ཡི་གེ་ཉིད་ལ་བརྗོད་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེས་དོགས་ནས། ‘མེད་པར་ཡང་’ ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །ཡི་གེ་སྟེ་ཡི་གེའི་ཡུལ་ལ་བཞི་པ་ལ་སོགས་པའི་ཐ་སྙད་བྱེད་པ་ན། སྡེ་པ་བཟུང་བ་མེད་པར་ཡང་སྡེ་པའི་ཡི་གེ་ཉིད་ལ་གྲགས་ཤིང་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བ་ཡིན་ལ། རྒྱུ་མཚན་གྱི་དོན་ལ་ ‘iti’ སྒྲའོ། །གང་གི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་ ‘སྡེ་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་གསུམ་པ་དང་དང་པོ་རྣམས་སོ་’ ཞེས་གསུངས་སོ་ཞེས་པའི་བསམ་པའོ། །‘སྡེ་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་’ ཞེས་པ་ནི་བཞི་པ་དང་གཉིས་པ་གང་ལ་ཡོད་པའི་སྡེ་པ་དེ་ཉིད་ལ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །‘ཉེ་བར་གནས་པ་’ (paccāsatti) ཞེས་པ་ནི། ‘pati’ དང་ ‘ā’ སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ ‘sada’ (འཐོར་བ་དང་། འགྲོ་བ་དང་། ཞུམ་པ་ལ་འཇུག་པ་) ལས་བུད་མེད་ཀྱི་རྟགས་ཀྱི་དངོས་པོའི་དོན་ལ་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ‘ཉེ་བར་བཅར་བ་’ ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །‘ཇི་ལྟར་རིགས་པ་བཞིན་དུ་’ ཞེས་པ་ནི་ཡི་གེ་བཞི་པ་ལ་བཞི་པའི་གསུམ་པ་དང་། ཡི་གེ་གཉིས་པ་ལ་གཉིས་པའི་དང་པོ་ཞེས་རིགས་པ་ལས་མ་འདས་པར་རོ། །‘dh’ ཡི་གེ་ ‘d’ རུ་འགྱུར་བ་ཞེས་པས་ནི་སྔ་མའི་ ‘dh’ ཡི་གེ་ ‘d’ རུ་འགྱུར་བ་ཉིད་མཚོན་པར་བྱེད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་ ‘yasatthero’ ཞེས་པའོ། །‘thero’ ཞེས་པ་འདིར་ ‘e’ ཡི་གེ་ནི་སྡེ་པའི་ཡི་གེ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེ་ལ་ ‘ta’ སྡེ་པའི་ཡི་གེ་གཉིས་པ་ ‘tha’ ཡི་གེ་དེ་ ‘ta’ རུ་དང་པོར་མི་འགྱུར་རོ། །‘pantho’ ཞེས་པ་འདིར་ ‘ta’ སྡེ་པའི་ཡི་གེ་གཉིས་པ་ ‘tha’ ཡི་གེ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་སྡེ་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་ ‘na’ ཡི་གེ་ཡོད་ཀྱང་། དེ་ནི་སྡེ་པ་དེའི་ཡི་གེ་གཉིས་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེ་ ‘ta’ རུ་དང་པོར་མི་འགྱུར་རོ། །འདིར་ ‘nigghoso’ དང་ ‘nighoso’ ལ་སོགས་པ་ནི་མི་རྟག་པ་ཡིན་ལ། ‘daḍḍho’ དང་ ‘niṭṭhānaṃ’ ཞེས་པ་ནི་རྟག་པ་ཡིན་ནོ། ། 36. Vitissa ༣༦. ཝི་ཏིསྶ། Itisaddo-nukaraṇaṃ. Nipātassa pakativiyā-nukaraṇaṃ bhavati, anukaraṇañca dvidhā asādhusaddarūpaṃ sādhusaddarūpanti, tesu bhāravāhako koci tena pīḷito ‘aho bhāro’ti vattabbe sattivekallā ‘aho bāla’ iccāha, taṃsamīpavattī ‘kimayamāhe’ti kenaci puṭṭho samāno ‘aho bāla iccayamāhe’ti vadati, idhamasādhusaddarūpaṃ, itīti pana sādhusaddarūpaṃ, tasmā tato-nukāriyenātthena sātthakattā ṭhānasambandhe chaṭṭhī. ‘iti’ སྒྲ་ནི་རྗེས་སུ་ཟློ་བ་ (anukaraṇa) ཡིན་ནོ། །ཚིག་ཕྲད་ཀྱི་རང་བཞིན་བཞིན་དུ་རྗེས་སུ་ཟློ་བར་འགྱུར་ལ། རྗེས་སུ་ཟློ་བ་ལ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སྒྲ་མ་དག་པའི་གཟུགས་དང་སྒྲ་དག་པའི་གཟུགས་སོ། །དེ་དག་ལས་ཁུར་པོ་འཁུར་བ་པོ་ཞིག་དེས་གཟིར་ཏེ། ‘aho bhāro’ (ཀྱེ་མ་ཁུར་པོ་) ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལ། མཐུ་མེད་པའི་ཕྱིར་ ‘aho bāla’ (ཀྱེ་མ་བྱིས་པ་) ཞེས་སྨྲས་སོ། །དེའི་ཉེ་འཁོར་ན་གནས་པ་ཞིག་ལ། གཞན་ཞིག་གིས་ “འདིས་ཅི་སྨྲས་སམ་” ཞེས་དྲིས་པ་ན། “འདིས་ ‘aho bāla’ ཞེས་སྨྲས་སོ་” ཞེས་བརྗོད་དོ། །འདི་ནི་སྒྲ་མ་དག་པའི་གཟུགས་ཡིན་ལ། ‘iti’ ཞེས་པ་ནི་སྒྲ་དག་པའི་གཟུགས་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ལས་རྗེས་སུ་བཟླས་པའི་དོན་གྱིས་དོན་དང་བཅས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། གནས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ལ་དྲུག་པ་ཡིན་ནོ། ། 37. Eo ༣༧. ཨེ་ཨོ། Nanu ‘‘vitisseve vā’’ti (1-36) votyanuvattiya avaṇṇe eonaṃ vo hotīti ca sakkā viññātuṃ, tathā sati ‘avaṇṇe kvaci vo hotī’’ti vattabbaṃ ‘ahoti vā’ti kasmā vuttanti codanamāsaṅkiyāha-‘okārassapi’ccādi, ṭhānibhāvena niddiṭṭhattāti ‘‘eona’’nti (1-31) vakārādesassa vijjamānattā vakārādesampati puna okāro ṭhānibhāvena niddisitabbo na siyāti adhippāyenāha, na nimittanti eonaṃ vakārādesatthaṃ avaṇṇo kāraṇaṃ na hotīti attho, aññathāti avaṇṇassa nimittatte, okāraṃ na paṭheyyāti sambandho, makārāgame’yāca kamāgate aggamakkhāyatī’ti, sve bhavanti viggayha tanappaccaye taddhitavuttiyaṃ vibhattiyā ‘‘ekatthatāyaṃ’’ti (2-119) lope akārādese dīgheca syādimhi svātanaṃ dvitte hiyyattanaṃ. Svātanantiādīsu niccaṃ, idha nahoti pareca na vijānantīti. ཅི་སྟེ་ “vitisseve vā” (༡-༣༦) ཞེས་པའི་ v-ཡིག་གི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ལས། ཨ་ཡིག་གི་སྒྲ་ལ་ e-དང་ o-རྣམས་ v-རུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཤེས་པར་ནུས་པ་མ་ཡིན་ནམ། དེ་ལྟ་ན་ནི་ ‘ཨ་ཡིག་གི་སྒྲ་ལ་ལ་ལར་ v-རུ་འགྱུར་རོ་’ ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལ། ཅིའི་ཕྱིར་ ‘ahoti vā’ ཞེས་གསུངས་སྙམ་པའི་རྩོད་པ་ལ་དྭོགས་ནས་ ‘okārassapi’ ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། གནས་ཅན་གྱི་དངོས་པོར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། “eona” (༡-༣༡) ཞེས་པས་ v-ཡིག་གི་འགྱུར་བ་ཡོད་པའི་ཕྱིར། v-ཡིག་གི་འགྱུར་བ་ལ་ཡང་བསྐྱར་ o-ཡིག་གནས་ཅན་གྱི་དངོས་པོར་བསྟན་པར་མི་འགྱུར་རོ་སྙམ་པའི་བསམ་པས་གསུངས་སོ། ། རྒྱུ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ནི། e-དང་ o-རྣམས་ v-ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བའི་རྒྱུར་ཨ་ཡིག་གི་སྒྲ་མི་འགྱུར་བའི་དོན་ཏོ། ། གཞན་དུ་ན་ཞེས་པ་ནི། ཨ་ཡིག་གི་སྒྲ་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཚེ་ནའོ། ། o-ཡིག་མི་ཀློག་གོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། ། m-ཡིག་གི་གསར་བཅུག་ལ། ‘yāca kamāgate aggamakkhāyati’ ཞེས་པ་དང་། sve bhavanti ཞེས་རྣམ་པར་དབྱེ་ནས་ tana-རྐྱེན་ལ། ཏདྡྷི་ཏའི་འཇུག་པ་ལ་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ “ekatthatāyaṃ” (༢-༡༡༩) ཞེས་པས་ཕྱིས་ཤིང་ a-ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་ཏེ་རིང་པོར་བྱས་ནས་ syā-ལ་སོགས་པ་ལ་ svātanaṃ ཞེས་པ་དང་། ཉིས་འགྱུར་ལ་ hiyyattanaṃ ཞེས་པའོ། ། svātana ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་རྟག་ཏུ་སྟེ། འདིར་ནི་མི་འགྱུར་ཞིང་གཞན་དག་གིས་ཀྱང་མི་ཤེས་སོ་ཞེས་པའོ། ། 38. Nigga ༣༨. ནིགྒ་ Katha‘māgamo [Pg.54] hotī’ti vuttaṃ yadi niggahītamāgamo siyā sutte āgamaggahaṇena vā bhavitabbaṃ ña-ma-kādya nubandhavisesena vā tyāsaṅkiyāha-‘asati pi’ccādi, āgamāvasāye kāraṇamāha-‘ādesattāyogā’ti, ādesattāyogo kathaṃ viññāyati ccāha-‘ṭhāniniddesābhāvato’ti, tathā sati āgaminiddesābhāvā āgamattampi na siyāti codeti ‘yajjeva’miccādinā, na-iti codanaṃ paṭikkhipitvā tassa āgamattameva sādhetumāha-‘tassā’tiādi, tassāti niggahītassa, rassānuppavattito rassasarameva anugantvā pavattito, ayamevattho vuttiyampi dassitoyevāti vattumāha-‘etadeve’ccādi, purimā jātīti visesanasamāsekate rasse ca bindvāgamo, paranimittassāniddiṭṭhattā bahusadde-ntassa bindvāgame bahuṃ, satipi payogānusārittadīpakassa kvacisaddassāpi vavatthitavibhāsatte vāsaddassāpi tādisattasseva paṭipādakatta sabhāvaṃ dassetuṃ ‘vavatthitavibhāsattā vādhikārassā’ti vuttiyaṃ vuttaṃ, vavatthitassa lakkhiyassa anurodhena lakkhaṇappavattikā vibhāsā vavatthitavibhāsā, abhedena tu vādhikāro vavatthita vibhāsā, tassā bhāvo vavatthitavibhāsattaṃ, tasmā, idha na hoti idha modati, imasmiṃ ṭhāne āgamattappakāsako ṭhāninidde sābhāvā ādesattāyogasaṅkhāto kāraṇaviseso samattho, tassa bhāvo sāmatthiyaṃ-atthabala-maññathānupapattilakkhaṇaṃ, sacāti so āgamo ca. ཇི་ལྟར་ ‘གསར་བཅུག་ཏུ་འགྱུར་རོ་’ ཞེས་གསུངས་ཤེ་ན། གལ་ཏེ་རྗེས་སུ་ང་རོ་གསར་བཅུག་ཏུ་འགྱུར་ན། མདོ་ལས་གསར་བཅུག་གཟུང་བར་བྱ་བའམ། ཡང་ན་ ña-ma-ka ལ་སོགས་པའི་རྗེས་འབྲེལ་གྱི་བྱེ་བྲག་གིས་འགྱུར་རོ་སྙམ་པའི་དྭོགས་པ་ལ་ ‘asati pi’ ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། གསར་བཅུག་ཏུ་ངེས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ལ། ‘ādesattāyogā’ ཞེས་གསུངས་ཏེ། འགྱུར་བའི་དངོས་པོར་མི་རུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། འགྱུར་བའི་དངོས་པོར་མི་རུང་བ་ཇི་ལྟར་ཤེས་ཤེ་ན། ‘ṭhāniniddesābhāvato’ ཞེས་གསུངས་ཏེ། གནས་ཅན་བསྟན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དེ་ལྟ་ན་ནི་གསར་བཅུག་ཅན་བསྟན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་གསར་བཅུག་གི་དངོས་པོ་ཡང་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་ ‘yajjeva’ ལ་སོགས་པས་རྩོད་དོ། ། མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་རྩོད་པ་བཟློག་ནས་དེའི་གསར་བཅུག་ཉིད་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་ ‘tassā’ ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། དེའི་ཞེས་པ་ནི་རྗེས་སུ་ང་རོའི་འོ། ། ཐུང་ངུའི་རྗེས་སུ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ནི་ཐུང་ངུའི་དབྱངས་ཉིད་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། ། དོན་འདི་ཉིད་འགྲེལ་པ་ལས་ཀྱང་བསྟན་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་ ‘etadeve’ ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། purimā jātī ཞེས་པ་ནི་ཁྱད་པར་གྱི་སྡུད་པར་བྱས་ཤིང་ཐུང་ངུ་ལ་ཐིག་ལེ་གསར་དུ་བཅུག་པའོ། ། གཞན་གྱི་རྒྱུ་མ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ bahu-སྒྲའི་མཐའ་ལ་ཐིག་ལེ་གསར་དུ་བཅུག་པས་ bahuṃ ཞེས་འགྱུར་རོ། ། སྦྱོར་བའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བར་སྟོན་པའི་ kvaci-སྒྲ་ཡོད་ཀྱང་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ངེས་པ་ཉིད་དང་། vā-སྒྲ་ཡང་དེ་ལྟ་བུ་ཉིད་དུ་སྟོན་པའི་རང་བཞིན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ‘vavatthitavibhāsattā vādhikārassā’ ཞེས་འགྲེལ་པ་ལས་གསུངས་སོ། ། ངེས་པའི་མཚོན་བྱའི་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་མཚན་ཉིད་འཇུག་པའི་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་ངེས་པའི་རྣམ་པར་འབྱེད་པའོ། ། དབྱེར་མེད་པར་ནི་ vā-ཡི་མངའ་དབང་ནི་ངེས་པའི་རྣམ་པར་འབྱེད་པའོ། ། དེའི་དངོས་པོ་ནི་ངེས་པའི་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ཉིད་དོ། ། དེའི་ཕྱིར། འདིར་མི་འགྱུར་ཏེ། idha modati ཞེས་པའོ། ། གནས་འདིར་གསར་བཅུག་ཉིད་གསལ་བར་བྱེད་པ་ནི། གནས་ཅན་བསྟན་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་འགྱུར་བའི་དངོས་པོར་མི་རུང་བར་བགྲང་བའི་རྒྱུའི་བྱེ་བྲག་མཐུ་ལྡན་ནོ། ། དེའི་དངོས་པོ་ནི་མཐུ་ཉིད་དེ། དོན་གྱི་ནུས་པ་གཞན་དུ་མི་འཐད་པའི་མཚན་ཉིད་དོ། ། saca ཞེས་པ་ནི་དེ་དང་གསར་བཅུག་གོ ། 39. Lopo ༣༩. ལོ་པོ་ Lopasaddassa bhāvasādhanamattameva sādhetumāha-‘tene’ccādi, lopoti yadi kammasādhano siyā tadā tena samānādhikaraṇaṃ katvā upari ‘‘parasaro’’ti suttamārabhīyeyyāti byatirekamāha ‘na parasaro’ti, idha na hoti saṅgaro. Lopa-སྒྲ་ནི་དངོས་པོ་སྒྲུབ་པ་ཙམ་ཉིད་དུ་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་ ‘tene’ ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། lopa ཞེས་པ་གལ་ཏེ་ལས་སྒྲུབ་པ་ཡིན་ན། དེའི་ཚེ་དེ་དང་གཞི་མཐུན་པར་བྱས་ནས་གོང་དུ་ “parasaro” ཞེས་པའི་མདོ་རྩོམ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ལྡོག་པ་ལས་ ‘na parasaro’ ཞེས་གསུངས་སོ། ། འདིར་མི་འགྱུར་ཏེ། saṅgaro ཞེས་པའོ། ། 40. Para ༤༠. པ་ར་ Tvaṃsi [Pg.55] tvamasīti vikappo, idha na hoti tāsāhaṃ. tvaṃsi དང་ tvamasī ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པའོ། ། འདིར་མི་འགྱུར་ཏེ། tāsāhaṃ ཞེས་པའོ། ། 41. Vagge ༤༡. ཝགྒེ་ Nanu vaggevaggantoti ettakeyeva vutte yasmiṃ (kismi)ñci vaggakkhare pare binduno yokoci vagganto aniyamena bhaveyya tathā sati aniṭṭhampi siyātyāsaṅkiya paccāsattiṃ sannissāyāniṭṭha nivattindassetumāha-‘vagge vagganto’ticcādi, sovāti vaggantova, tasminti vaggakkhare. ཅི་སྟེ་ vagge vagganto ཞེས་འདི་ཙམ་ཞིག་བརྗོད་ན། སྡེ་ཚན་གྱི་ཡི་གེ་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་གཞན་ལ་ཡོད་པའི་ཚེ། ཐིག་ལེའི་སྡེ་མཐའ་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ངེས་པ་མེད་པར་འགྱུར་ལ། དེ་ལྟ་ན་ནི་མི་འདོད་པ་ཡང་འགྱུར་རོ་སྙམ་པའི་དྭོགས་པ་ལ། ཉེ་བར་གནས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་མི་འདོད་པ་བཟློག་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ ‘vagge vagganto’ ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། so vā ཞེས་པ་ནི་སྡེ་མཐའ་ཉིད་དོ། ། tasmin ཞེས་པ་ནི་སྡེ་ཚན་གྱི་ཡི་གེ་དེ་ལའོ། ། 42. Yeva ༤༢. ཡེ་ཝ་ Nanu saddattā byabhicārittā evassa tāva saddo hotu, saṃyato, saṃhitoti saddekadesabhūtānampi sambhavā tepi gahe tabbā siyunti ‘yaevahi saddesu’ti yahīnampi kathaṃ saddavohāro katoti āha ‘evā’tiādi, etthāyamadhippāyo ‘abyabhicārinā byabhicārī niyamyate’ti. ཅི་སྟེ་སྒྲ་ཉིད་དང་འཁྲུལ་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར། eva-ཡི་སྒྲ་ནི་རེ་ཞིག་སྒྲ་ཡིན་པར་གྱུར་ཅིག saṃyato དང་ saṃhito ཞེས་པ་ལྟ་བུ་སྒྲའི་ཆ་ཤས་སུ་གྱུར་པ་རྣམས་ཀྱང་སྲིད་པའི་ཕྱིར། དེ་དག་ཀྱང་གཟུང་བར་བྱ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ ‘yaevahi saddesu’ ཞེས་པ་ལ། ya-ཡིག་མེད་པ་ལ་ཡང་ཇི་ལྟར་སྒྲའི་ཐ་སྙད་བྱས་ཤེ་ན། ‘evā’ ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། འདིར་བསམ་པ་ནི་ ‘འཁྲུལ་པ་མེད་པས་འཁྲུལ་པ་ཅན་ངེས་པར་བྱེད་དོ་’ ཞེས་པའོ། ། 43. Yesaṃ ༤༣. ཡེ་སཾ་ Yasadde pubbasutteneva saṃssapyādese siddhe so ( ) ya kāramatteyeva pare saṃsseva (yathā) siyāti suttamidamāraddhaṃ. ya-སྒྲ་ལ་སྔོན་གྱི་མདོ་ཉིད་ཀྱིས་ saṃ-ཡིག་གི་འགྱུར་བ་གྲུབ་པ་ལ། དེ་ནི་ ya-ཡིག་ཙམ་གཞན་ལ་ཡོད་པའི་ཚེ་ saṃ-ཡིག་ཉིད་དུ་ (ཇི་ལྟར་) འགྱུར་བའི་ཕྱིར། མདོ་འདི་བརྩམས་སོ། ། 44. Vana ༤༤. ཝ་ན་ Ṭhāninamāsilissa gacchati pavattatīti āgamo nāma, ko-yamettha ṭhānīti āha-‘sarassāti, sutte anuvattassa ca avijjamānattā ‘sarassā’ti kuto labbhatīti codeti ‘nanu ce’tyādinā. Āgamasutiyā vanādīnaṃ ṭhānisutiyā abhāvepi sāmatthiyā byañjanassa vā āgamo siyā sarassa vā, yadi byañjanassa vā siyā (na) ‘‘padādīnaṃ kvacī’’ti (5-92) suttita mācariyena, tasmā tadeva ñāpeti ‘saro yevettha ṭhānī bhavitumarahatī’ti. Vuccateccādinā parihāramāha, nipubbā padismā anappaccaye ‘‘padādīnaṃ kvacī’’ti yukaantāvayavo [Pg.56] ‘‘tavaggavaranā’’dinā (1-48) ye dassa jo ‘‘vaggala sehite’’ti (1-49) (yassa jo) nipajjanaṃ, mānantatyādīsūti adhikārāti ‘‘kyo bhāvakammesvaparokkhesu mānantatyādīsū’’ti (5-17) ito mānantatyādīsuti adhikārā, paccayantareti mānantatyādīto aññasmiṃ paccaye, kaccāyanena ‘atippagokhotāvā’ti sādhanatthaṃ ‘‘kvaci o byañjane’’ti okārāgamo gakārāgamo ca suttantarena vihito, taṃ pakārantarena sādhetuṃ vuttiyaṃ-‘atippago kho tāvā’ti yaṃ vuttaṃ taṃ dassetuṃ ‘atippā’tiādi vuttaṃ. གནས་ཅན་ལ་བརྟེན་ནས་འགྲོ་ཞིང་འཇུག་པས་ན་གསར་བཅུག་ཅེས་བྱའོ། ། འདིར་གནས་ཅན་གང་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། ‘sarassā’ ཞེས་གསུངས་ཏེ། དབྱངས་ཀྱི་འོ། ། མདོ་ལས་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཡང་མེད་པའི་ཕྱིར། ‘sarassā’ ཞེས་པ་གང་ལས་ཐོབ་ཅེ་ན། ‘nanu ce’ ལ་སོགས་པས་རྩོད་དོ། ། གསར་བཅུག་ཐོས་པ་ལས་ vana ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་གནས་ཅན་ཐོས་པ་མེད་ཀྱང་། མཐུ་ལས་གསལ་བྱེད་ཀྱི་གསར་བཅུག་གམ། ཡང་ན་དབྱངས་ཀྱི་གསར་བཅུག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། གལ་ཏེ་གསལ་བྱེད་ཀྱི་ཡིན་ན། “padādīnaṃ kvacī” (༥-༩༢) ཞེས་སློབ་དཔོན་གྱིས་མདོར་མ་མཛད་དམ། དེའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ ‘དབྱངས་ཉིད་འདིར་གནས་ཅན་དུ་འགྱུར་བར་རིགས་སོ་’ ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། ། Vuccate ལ་སོགས་པས་ལན་གསུངས་ཏེ། ni-སྔོན་དུ་བྱས་པའི་ pada-ལས་ ana-རྐྱེན་ལ། “padādīnaṃ kvacī” ཞེས་པས་ y-ཡིག་གི་མཐའི་ཆ་ཤས་ལ། “tavaggavaranā” (༡-༤༨) ལ་སོགས་པས་ y-ཡིག་ལས་ d-ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བ་དང་། “vaggala sehite” (༡-༤༩) ཞེས་པས་ (y-ཡིག་ལས་ j-ཡིག་ཏུ་) གྲུབ་པའོ། ། mānantatyādīsū ཞེས་པ་ནི་མངའ་དབང་ལས་ཏེ། “kyo bhāvakammesvaparokkhesu mānantatyādīsū” (༥-༡༧) ཞེས་པ་འདི་ལས་ mānantatyādīsu ཞེས་པའི་མངའ་དབང་ལས་སོ། ། རྐྱེན་གཞན་ལ་ཞེས་པ་ནི་ mānantatyādī ལས་གཞན་པའི་རྐྱེན་ལའོ། ། ཀཱ་ཏྱཱ་ཡ་ནས་ ‘atippagokhotāvā’ ཞེས་པ་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར། “kvaci o byañjane” ཞེས་ o-ཡིག་གི་གསར་བཅུག་དང་ g-ཡིག་གི་གསར་བཅུག་ཀྱང་མདོ་གཞན་གྱིས་བསྟན་ཏོ། ། དེ་རྣམ་པ་གཞན་གྱིས་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་འགྲེལ་པ་ལས། ‘atippago kho tāvā’ ཞེས་གང་གསུངས་པ་དེ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ‘atippā’ ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། 46. Cha ༤༦. ཚ་ Dvādayo aṭṭhārasantā bahuvacanantāti ‘chakī’ti vattabbe ‘chā’ti ekavacanaṃ na yujjatīti codeti ‘nanucā’tiādinā, pariharati naccādinā, neti ‘chaḷo’ti ayutto-yaṃ niddeso na hotīti attho, chasaddassa anukaraṇattā chasaddānukaraṇattā, heṭṭhā vuttasādhusaddarūpā sādhusaddarūpamanukaraṇaṃ vibhajati ‘anukaraṇañca duvidha’miccādinā, pariccatto jahito attho vidhinisedharūpo yassa taṃ pariccattattaṃ, ettha pana chasaddena chasaṅkhyāviseso pariccatto, abhidhāyato hotīti iminā chasaddassa anukāriyenātthenātthavantatthamāha, ekavacanantassa niddeso kato… chasaddavacanīyassa chassa ekattā, anukāriyassāti ekādino saṅkhyā saddassa tadaññassa vā yadanukāriyamekādikaṃ tadaññaṃ vā saddarūpaṃ tassa. Saṅkhyādivisesanti ekattādisaṅkhyāvisesaṃ tadaññaṃ vā, ‘‘yomhi dvinnaṃ duve dve’’ti (2-219) sutte dvisaddo-nukāriyaṃ dvisaddarūpaṃ tabbacanīyañca dvisaṅkhyāvisesamparāmasatīti tabbācakaṃ dvinnanti bahuvacanaṃ, atha ‘ḷañi’ti kasmā na vuttaṃ evañhi sati ñānabandhattāḷakāro ādyavayavo bhavitumarahatīti codanammanasi nidhāya ‘chasaddā’tiādimāha, antāpavādena vidhīyamāno ḷakāro cha saddā parassādissa āgamattā…pe… hotīti sambandho, antāpavādenāti iminā ‘sarassā’ti chaṭṭhīniddesato ‘‘chaḷīyantassā’’tī-massa [Pg.57] visayabhāvaṃ dīpeti, parassāti iminā ‘chā’ti pañcamīniddesato ‘‘pañcamiyaṃ parassā’’tīmassa visayabhāvaṃ, ādissāti iminā ḷassekavaṇṇattā antāpavādena ‘‘ādissā’’ti sutte na ādyanto viyekopi saroti sarassādissa pattiṃ dasseti, ayametthādhippāyo ‘chā’ti pañcamīniddesā ‘‘pañcamiyaṃ parassā’’ti (1-15) parassa sampattaṃ kāriyaṃ ekavaṇṇattā ‘‘chaṭṭhiyantassā’’ti (1-17) antassa sampattaṃ ‘‘ādissā’’ti (1-16) ādivaṇṇassa pappotī’’ti. Ādibhūtova hotīti asatipi ñakāre āgamaggahaṇānuvattiyā āgaminaṃ saraṃ avināsento tassa ādyavayavabhūtova hotīti attho, lakāraṃ karonti ‘‘yavamadanataralācāgamā’’ti suttena, tanti lakārakaraṇaṃ ubhinnamavisesavacanañca ayuttataṃ dasseti ‘tesampi’ccādinā, tesampīti kaccāyanānampi, akkharasaññāyanti ‘‘akkharāpādayo ekacattālīsa’’nti vidhīyamānaakkhara saññāyaṃ. Avisese laḷānaṃ nānattābhāve, pākaṭo vāti iminā sutilipibhedassa paccakkhasiddhatandasseti, tattha hi sotaviññāṇavīthiyā laḷānaṃ visuṃvisuṃ gahaṇaṃ suti, taṃtaṃ desavāsīnaṃ lekhā va vatthānaṃ lipi, tesaṃ bhedo sotacakkhuviññāṇagayhattā paccakkhasiddho, chaḷabhiññāti vikappena ḷakārāgamapakkhe rūpaṃ. dvā ལ་སོགས་པ་ aṭṭhārasa-ཡི་མཐར་ཐུག་པ་རྣམས་མང་ཚིག་གི་མཐའ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ‘chakī’ ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལ། ‘chā’ ཞེས་གཅིག་ཚིག་ཏུ་བརྗོད་པ་མི་རིགས་སོ་ཞེས་ ‘nanucā’ ལ་སོགས་པས་རྩོད་དོ། ། ལན་འདེབས་པ་ནི་ na ལ་སོགས་པས་ཏེ། མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ནི་ ‘chaḷo’ ཞེས་པ་མི་རིགས་པའི་བསྟན་པ་འདི་མི་འགྱུར་བའི་དོན་ཏོ། ། cha-སྒྲའི་རྗེས་སུ་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། cha-སྒྲའི་རྗེས་སུ་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། འོག་ཏུ་གསུངས་པའི་སྒྲ་བཟང་པོའི་གཟུགས་ནི། སྒྲ་བཟང་པོའི་གཟུགས་ཀྱི་རྗེས་སུ་བྱེད་པ་ལ་དབྱེ་བ་འབྱེད་དེ། ‘anukaraṇañca duvidha’ ལ་སོགས་པས་སོ། ། བཏང་ཞིང་དོར་བའི་དོན་སྒྲུབ་པ་དང་དགག་པའི་རང་བཞིན་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་བཏང་བ་ཉིད་དོ། ། འདིར་ནི་ cha-སྒྲས་ cha-ཡི་གྲངས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་བཏང་བའོ། ། བརྗོད་པར་བྱེད་པ་ལས་འགྱུར་རོ་ཞེས་པས་འདིར་ cha-སྒྲའི་རྗེས་སུ་བྱ་བའི་དོན་གྱིས་དོན་དང་ལྡན་པའི་དོན་གསུངས་སོ། ། གཅིག་ཚིག་གི་མཐའ་ཅན་གྱི་བསྟན་པ་བྱས་ཏེ། cha-སྒྲས་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་ cha-ཡི་གཅིག་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། རྗེས་སུ་བྱ་བ་ལའོ་ཞེས་པ་ནི་ eka-ལ་སོགས་པའི་གྲངས་ཀྱི་སྒྲའམ་དེ་ལས་གཞན་པ་གང་ཞིག་རྗེས་སུ་བྱ་བ་ eka-ལ་སོགས་པའམ་དེ་ལས་གཞན་པའི་སྒྲའི་གཟུགས་དེའི་འོ། ། གྲངས་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་ཅེས་པ་ནི་གཅིག་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་གྲངས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གམ་དེ་ལས་གཞན་པའོ། ། “yomhi dvinnaṃ duve dve” (༢-༢༡༩) ཞེས་པའི་མདོ་ལས་ dvi-སྒྲ་ནི་རྗེས་སུ་བྱ་བའི་ dvi-སྒྲའི་གཟུགས་དང་དེས་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་ dvi-ཡི་གྲངས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ལ་གོ་བའི་ཕྱིར། དེ་སྟོན་པ་ dvinnaṃ ཞེས་པ་ནི་མང་ཚིག་གོ ། ཅིའི་ཕྱིར་ ‘ḷañi’ ཞེས་མ་གསུངས་ཤེ་ན། དེ་ལྟ་ན་ནི་ ñ-ཡིག་གི་འབྲེལ་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ ḷ-ཡིག་ནི་ཐོག་མའི་ཆ་ཤས་སུ་འགྱུར་བར་རིགས་སོ་སྙམ་པའི་རྩོད་པ་ཡིད་ལ་བཞག་ནས་ ‘chasaddā’ ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། མཐའི་དམིགས་བསལ་གྱིས་བསྟན་པའི་ ḷ-ཡིག་ནི་ cha-སྒྲ་ལས་གཞན་གྱི་ཐོག་མ་ལ་གསར་བཅུག་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་... འགྱུར་རོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། ། མཐའི་དམིགས་བསལ་གྱིས་ཞེས་པས་འདིར་ ‘sarassā’ ཞེས་འབྲེལ་བའི་སྒྲ་བསྟན་པ་ལས་ “chaḷīyantassā” ཞེས་པ་འདིའི་ཡུལ་གྱི་དངོས་པོ་གསལ་བར་བྱེད་དོ། ། གཞན་གྱི་ཞེས་པས་འདིར་ ‘chā’ ཞེས་འབྱུང་ཁུངས་ཀྱི་སྒྲ་བསྟན་པ་ལས་ “pañcamiyaṃ parassā” ཞེས་པ་འདིའི་ཡུལ་གྱི་དངོས་པོའོ། ། ཐོག་མའི་ཞེས་པས་འདིར་ ḷ-ཡིག་ཡི་གེ་གཅིག་པུ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མཐའི་དམིགས་བསལ་གྱིས་ “ādissā” ཞེས་པའི་མདོ་ལས་ཐོག་མ་དང་མཐའ་མ་མ་གཏོགས་པ་གཅིག་པུ་ཡང་དབྱངས་ཡིན་པས་དབྱངས་ཀྱི་ཐོག་མ་ལ་འཇུག་པ་སྟོན་ཏོ། ། འདིར་བསམ་པ་ནི་ ‘chā’ ཞེས་འབྱུང་ཁུངས་ཀྱི་བསྟན་པ་ལས་ “pañcamiyaṃ parassā” (༡-༡༥) ཞེས་པས་གཞན་ལ་ཐོབ་པའི་བྱ་བ་ནི་ཡི་གེ་གཅིག་པུ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ “chaṭṭhiyantassā” (༡-༡༧) ཞེས་པས་མཐའ་ལ་ཐོབ་པ་ “ādissā” (༡-༡༦) ཞེས་པས་ཐོག་མའི་ཡི་གེ་ལ་ཐོབ་བོ་ཞེས་པའོ། ། ཐོག་མ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི་ ñ-ཡིག་མེད་ཀྱང་གསར་བཅུག་གཟུང་བའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ལས། གསར་བཅུག་ཅན་གྱི་དབྱངས་མི་ཉམས་པར་བྱེད་བཞིན་དུ་དེའི་ཐོག་མའི་ཆ་ཤས་ཉིད་དུ་འགྱུར་བའི་དོན་ཏོ། ། l-ཡིག་ཏུ་བྱེད་པ་ནི་ “yavamadanataralācāgamā” ཞེས་པའི་མདོ་ལས་སོ། ། དེ་ལྟར་ l-ཡིག་ཏུ་བྱེད་པ་དང་གཉིས་ཀ་ལ་བྱེ་བྲག་མེད་པར་བརྗོད་པ་མི་རིགས་པ་ཉིད་དུ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་ ‘tesampi’ ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། དེ་དག་གི་ཡང་ཞེས་པ་ནི་ཀཱ་ཏྱཱ་ཡ་ན་རྣམས་ཀྱི་ཡང་ངོ། ། ཡི་གེའི་མིང་ལས་ཞེས་པ་ནི་ “akkharāpādayo ekacattālīsaṃ” ཞེས་བསྟན་པའི་ཡི་གེའི་མིང་ལའོ། ། བྱེ་བྲག་མེད་པ་ལ་ l-དང་ ḷ-རྣམས་ཐ་དད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། གསལ་པོ་ཉིད་དོ་ཞེས་པས་འདིར་ཐོས་པ་དང་བྲིས་པའི་དབྱེ་བ་མངོན་སུམ་གྱིས་གྲུབ་པ་སྟོན་ཏེ། དེ་ལ་ནི་རྣ་བའི་ཤེས་པའི་རྒྱུན་གྱིས་ l-དང་ ḷ-རྣམས་སོ་སོར་འཛིན་པ་ནི་ཐོས་པའོ། ། ཡུལ་དེ་དང་དེའི་གནས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡི་གེ་འབྲི་བ་ནི་བྲིས་པའོ། ། དེ་དག་གི་དབྱེ་བ་ནི་རྣ་བ་དང་མིག་གི་ཤེས་པས་གཟུང་བྱ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མངོན་སུམ་གྱིས་གྲུབ་པའོ། ། chaḷabhiññā ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པས་ ḷ-ཡིག་གི་གསར་བཅུག་གི་ཕྱོགས་ཀྱི་གཟུགས་སོ། ། 47. Tada ༤༧. ཏ་ད་ Issa attaṃ nipātanā, dakāro pana ‘‘mayadā sare’’ti (1-44), padantarenātiādīti iminā aññena padena, sādhūni bhavantīti vutti pāṭhassa atthaṃ vattuṃ ‘sādhūni bhavantīti nipātanato’ti āha, tattha kāraṇamāha-‘ya’miccādi, appattassa pāpanampattassa paṭisedho ca nipātanaṃ, tesaṃ idha pāṭhāti tesaṃ tathā icchantānaṃ idhāti nipātassa imasmiṃ tadaminādisutte pāṭhā, uddhassa udūti uddhaṃ khamassāti aññapadatthasamāse uddhaṃkha iti ṭhite uddhaṃsaddassa uduādeso, asa-bhojane iccasmā ‘‘kvacaṇa’ iti (5-41) suttena aṇpaccaye asasaddo nipphajjatīti āha-‘pisitamasanā’ti ‘‘kvacaṇa’’ iti mahiyaṃ [Pg.58] ravatīti ṭhite imināva gaṇanipātanena samāse kate mayūrasaddo nipphajjatīti dassetumāha ‘mahisaddasse’ccādi, assa tadaminādigaṇassa āgatigaṇattā evamaññepīti sambandho, vuttanti pāṭhaseso. Dīghanikāyādīsu pañcasu nikāyesūti– i-ཡིག་ a-ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བ་ནི་དམིགས་བསལ་ལས་སོ། ། d-ཡིག་ནི་ “mayadā sare” (༡-༤༤) ཞེས་པས་སོ། ། ཚིག་གཞན་གྱིས་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཚིག་གཞན་འདིས་སོ། ། sādhūni bhavanti ཞེས་པའི་འགྲེལ་པའི་ཀློག་གི་དོན་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་ ‘sādhūni bhavantīti nipātanato’ ཞེས་གསུངས་སོ། ། དེ་ལ་རྒྱུ་མཚན་གསུངས་ཏེ། ‘ya’ ལ་སོགས་པའོ། ། མ་ཐོབ་པ་ཐོབ་པར་བྱེད་པ་དང་ཐོབ་པ་འགོག་པ་ནི་དམིགས་བསལ་ལོ། ། དེ་དག་འདིར་ཀློག་པ་ནི་དེ་ལྟར་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱི་འདིར་དམིགས་བསལ་གྱི་མདོ་ tadaminā ལ་སོགས་པ་འདི་ལས་ཀློག་པའོ། ། uddha-ཡི་ udu ཞེས་པ་ནི་ uddhaṃ khamassa ཞེས་ཚིག་གཞན་གྱི་དོན་གྱི་སྡུད་པ་ལ་ uddhaṃkha ཞེས་གནས་པ་ལ། uddha-སྒྲ་ udu-རུ་འགྱུར་བའོ། ། asa-bhojane ཞེས་པ་ལས་ “kvacaṇa” (༥-༤༡) ཞེས་པའི་མདོ་ལས་ aṇ-རྐྱེན་གྱིས་ asa-སྒྲ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་ ‘pisitamasanā’ ཞེས་གསུངས་སོ། ། “kvacaṇa” ཞེས་ mahiyaṃ ravati ཞེས་གནས་པ་ལ། འདི་ཉིད་ཀྱི་ཚོགས་ཀྱི་དམིགས་བསལ་གྱིས་སྡུད་པ་བྱས་པས་ mayūra-སྒྲ་གྲུབ་པ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་ ‘mahisaddasse’ ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། tadaminā ལ་སོགས་པའི་ཚོགས་འདི་ནི་འོངས་པའི་ཚོགས་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། དེ་ལྟར་གཞན་དག་ཀྱང་ཞེས་སྦྱར་རོ། ། གསུངས་སོ་ཞེས་པ་ནི་ཀློག་གི་ལྷག་མའོ། ། ལུང་རིང་པོ་ལ་སོགས་པ་སྡེ་ལྔ་རྣམས་ལའོ་ཞེས་པ་ནི་– ‘‘Dīghamajjhimasaṃyutta, aṅguttarikakhuddakā; Nikāyā (pañca) gambhīrā, dhammato atthatocime’’ti. “དཱིགྷ་དང་མཛྫྷིམ་དང་སཾཡུཏྟ། ཨངྒུཏྟརི་ཀ་དང་ཁུདྡ་ཀ་སྟེ། སྡེ་ལྔ་པོ་འདི་དག་ནི་ཆོས་ཀྱི་སྒོ་ནས་དང་དོན་གྱི་སྒོ་ནས་ཟབ་མོའོ།།” ཞེས་སོ།། Vuttesu dīghāgamādīsu pañcasu nikāyesu, ñātabbāti vaṇṇā gamādidvārena jānitabbā, pañcavidhaṃ pañcappakāraṃ niruttamuccateti sambandho, nibbacanaṃ niruttaṃ, napuṃsake bhāve tto, atthakathanavākya pubbakamuccāraṇamiccattho, tadabhidhāyi satthamapyabhidhāne-bhidheyyo pacārā tadatthatāya vā niruttamuccate, vuttanirutti lakkhaṇena…pe… veditabbāti iminā niruttasatthe ye saddā paṭipadaṃ nipphādiyanti tesamidaṃ sāmaññena nipphādananti dīpeti, dvāre niyutto dovārikoti ettha ṇike dakāravakārānaṃ majjhe okārāgamo, hiṃsismāti ‘hiṃsa-hiṃsāya’ miccasmā, appaccayeti ‘‘sāvakārakesva ghaṇghakā’’ti (5-44) appaccaye, nijakoti ettha jakārassa yakāre niyako. Atha vaṇṇavikāroti vuttattā javaṇṇassa yādese niyakādayo tāva sijjhantu, susānādayo kathaṃ chavapadādivikārattā susānādīnanti āha ‘padavikāropi’ccādi. Aññathā vaṇṇasamudāyādesassa visuṃgahaṇe chabbitopattiyā ‘pañcavidhaṃ nirutta’nti saṅkhyāniyamo na yujjeyyāti bhāvo. Yogo sambandho, tathāhiccādinā dhātussa atthātisayena yogampākaṭīkaroti, ravanakiriyāti sambandhoti kekāyitānyasaddanakiriyābhisambandho. Mayūroti ettha ravati mayūrarāve eva vattate, na sāmaññena ravanakiriyāmatteti bhāvo. བཤད་མ་ཐག་པའི་ལུང་རིང་པོ་ལ་སོགས་པའི་སྡེ་ལྔ་པོ་དག་ལས། ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་པ་ནི་ཡི་གེ་འཇུག་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་པའོ།། རྣམ་པ་ལྔ་པོ་ནི་རྣམ་པ་ལྔའི་སྒྲ་ངེས་པར་སྦྱོར་བ་ཞེས་བྱ་བའི་འབྲེལ་བ་ཡིན་ལ། ངེས་ཚིག་ནི་སྒྲ་ངེས་སྦྱོར་ཡིན། མ་ནིང་གི་དངོས་པོ་ལ་ཏྟ་ཞེས་པའོ།། དོན་བཤད་པའི་ཚིག་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་བརྗོད་པ་ནི་དོན་ཏོ།། དེ་སྟོན་པའི་བསྟན་བཅོས་ལའང་བརྗོད་བྱ་དང་རྗོད་བྱེད་ཉེ་བར་བཏགས་པའི་སྒོ་ནས་སམ། ཡང་ན་དེའི་དོན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་སྒྲ་ངེས་སྦྱོར་ཞེས་བརྗོད་དོ།། བཤད་པའི་སྒྲ་ངེས་སྦྱོར་གྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་...ལྟ་བུས་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་པས་ནི། སྒྲ་ངེས་སྦྱོར་གྱི་བསྟན་བཅོས་ལས་ཚིག་རེ་རེ་བཞིན་གང་དག་གྲུབ་པར་བྱེད་པ་དེ་དག་གི་འདི་ནི་སྤྱིའི་སྒོ་ནས་གྲུབ་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསལ་བར་བྱེད་དོ།། སྒོ་ལ་བསྐོས་པ་ནི་སྒོ་སྲུང་ཞེས་པ་འདིར། ཎི་ཀ་ཞེས་པའི་ཡི་གེ་ལ། ད་ཀཱ་ར་དང་ཝ་ཀཱ་ར་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་ཨོ་ཀཱ་ར་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ།། ཧིཾསིསྨཱ་ཞེས་པ་ནི། ‘ཧིཾསཱ་ནི་རྣམ་པར་འཚེ་བ་ལ་’ ཞེས་པ་ལས་སོ།། ཨ་རྐྱེན་ཞེས་པ་ནི། “བྱེད་པ་པོ་དང་བཅས་པ་ལ་གྷ་དང་ཎ་དང་གྷ་ཀཱ་རའོ།།” ཞེས་པའི་ཨ་རྐྱེན་ལའོ།། ནི་ཛ་ཀ་ཞེས་པ་འདིར། ཛ་ཀཱ་ར་ཉིད་ཡ་ཀཱ་ར་རུ་བསྒྱུར་བས་ནི་ཡ་ཀ་ཞེས་པའོ།། འོ་ན། ཡི་གེ་འགྱུར་བ་ཞེས་བཤད་པའི་ཕྱིར། ཛ་ཡིག་ཡ་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་བས་ནི་ཡ་ཀ་ལ་སོགས་པ་ནི་རེ་ཞིག་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ།། དུར་ཁྲོད་ལ་སོགས་པ་ནི་ཇི་ལྟར་རོ་ཡི་ཚིག་ལ་སོགས་པ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དུར་ཁྲོད་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། ‘ཚིག་གི་འགྱུར་བའང་’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། གཞན་དུ་ན། ཡི་གེའི་ཚོགས་ཀྱི་འགྱུར་བ་སོ་སོར་བཟུང་བས་རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། ‘རྣམ་པ་ལྔའི་སྒྲ་ངེས་སྦྱོར་’ ཞེས་པའི་གྲངས་ཀྱི་ངེས་པ་མི་རིགས་སོ་སྙམ་པའི་བསམ་པའོ།། སྦྱོར་བ་ནི་འབྲེལ་བའོ།། དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པས་བྱིངས་ཀྱི་དོན་གྱི་ཁྱད་པར་དང་སྦྱོར་བ་གསལ་བར་བྱེད་དོ།། སྒྲ་འབྱིན་པའི་བྱ་བ་དང་འབྲེལ་བ་ཞེས་པ་ནི། རྨ་བྱའི་སྐད་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་འབྱིན་པའི་བྱ་བ་དང་མངོན་པར་འབྲེལ་བའོ།། རྨ་བྱ་ཞེས་པ་འདིར། སྒྲ་འབྱིན་པ་ནི་རྨ་བྱའི་སྒྲ་ཉིད་ལ་འཇུག་གི སྤྱིར་བཏང་གི་སྒྲ་འབྱིན་པའི་བྱ་བ་ཙམ་ལ་མི་འཇུག་གོ་སྙམ་པའི་བསམ་པའོ།། 48. Tava ༤༨. ཁྱོད་ཀྱི། Vaṇṇamattasse vāti vaṇṇasāmaññasseva, mattasaddo ettha sāmañña vacano. Yakārassaca cādesoti sambandho, dayakārānaṃ jattantissa [Pg.59] iminā, yassa ‘‘vaggalasehi te’’ti (1-49) jattaṃ, attānamadhikicca pavattanti atthe asaṅkhyasamāso. ཡི་གེ་ཙམ་ཉིད་ལ་ཞེས་པ་ནི་ཡི་གེ་སྤྱི་ཉིད་ལའོ།། འདིར་མཏྟ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་སྤྱི་ལ་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ།། ཡ་ཀཱ་ར་ཉིད་ཅ་ཀཱ་ར་རུ་བསྒྱུར་བ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ།། ད་དང་ཡ་གཉིས་ཀྱི་ཡི་གེ་ཛ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་ནི་འདིའི་སྒོ་ནས་སོ།། གང་གི་ “ཝགྒ་ལ་སེ་ཧི་ཏེ་” ཞེས་པས་ཛ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བའོ།། བདག་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་འཇུག་གོ་ཞེས་པའི་དོན་ལ་ཟད་པར་མི་འགྱུར་བའི་བསྡུ་བའོ།། 49. Vagga ༤༩. སྡེ་ཚན། Yantaṃ saddānaṃ niccasambandhittepi pakkantavisayattā taṃsaddo yaṃsaddaṃ nāpekkhatetyāha-‘teti anantara’iccādi, taṃ saddo hi pakkanta visayo tathā pasiddhavisayo anubhūtavisayo ca yaṃsaddaṃ nāpekkhate, yathā ceso yaṃsaddannā pekkhate, taṃ sabbaṃ mahāsāminādhikāyaṃ subodhālaṅkāraṭīkāyaṃ– ཡ་མཐའ་ཅན་གྱི་སྒྲ་རྣམས་རྟག་ཏུ་འབྲེལ་བ་ཡིན་དུ་ཟིན་ཀྱང་། སྐབས་སུ་བབ་པའི་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཏ་སྒྲ་ནི་ཡ་སྒྲ་ལ་མི་ལྟོས་སོ་ཞེས་ ‘ཏེ་ནི་དེའི་མཇུག་ཐོགས་སུ་’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། ཏ་སྒྲ་ནི་སྐབས་སུ་བབ་པའི་ཡུལ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་གྲགས་པའི་ཡུལ་དང་། མྱོང་བའི་ཡུལ་ལའང་ཡ་སྒྲ་ལ་མི་ལྟོས་སོ།། འདི་ནི་ཇི་ལྟར་ཡ་སྒྲ་ལ་མི་ལྟོས་པ་དེ་བཞིན་ནོ།། དེ་ཐམས་ཅད་ནི་བླ་མ་ཆེན་པོས་མཛད་པའི་སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་རའི་འགྲེལ་བཤད་ལས། Munindacandasañjāta, hāsacandanalimpitā; Pallavādhavalātasse, veko nādharapallavoti (122). “ཐུབ་དབང་ཟླ་བ་ལས་སྐྱེས་པའི། །བཞད་པའི་ཙན་དན་གྱིས་བྱུགས་པ། །དེ་ཡི་མ་མཆུའི་ལོ་མ་ནི། །དཀར་པོ་མ་ཡིན་གཅིག་པུ་ཉིད།།” (༡༢༢) ཅེས་སོ།། Etissā gāthāya amhehi vitthāritanayena gahetabbaṃ, yathā rahanti sakammākammadhātūnamanurūpaṃ. ཚིགས་སུ་བཅད་པ་འདིའི་དོན་ནི་བདག་ཅག་གིས་རྒྱས་པར་བཤད་པའི་ཚུལ་བཞིན་གཟུང་བར་བྱའོ།། ཇི་ལྟར་རང་གི་ལས་དང་བྱ་བའི་བྱིངས་ཀྱི་རྗེས་སུ་མཐུན་པར་འོས་པ་བཞིན་ནོ།། 50. Vevā ༥༠. ཡང་ན་ནི། Kiñcāpīdaṃ vikappanatthaṃ katanti heṭṭhimena ni(nnāna)ttaṃ viññāyati, tathāpi iminā vākārena vikappova, heṭṭhime pana kvacādhikārā hakārantadhātuto dhyaṇpaccaye mehyaṃ, dohyaṃ sinehyaṃ, lehyantipi bhavatveva. འདི་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་དོན་དུ་བྱས་པ་ཡིན་དུ་ཟིན་ཀྱང་། འོག་མས་ཐ་དད་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ།། དེ་ལྟ་ནའང་ཝ་ཀཱ་ར་འདིས་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཉིད་དོ།། འོག་མ་ལ་ནི་གང་ཡང་རུང་བའི་དབང་གིས། ཧ་མཐའ་ཅན་གྱི་བྱིངས་ལས་དྷྱཎ་རྐྱེན་སྦྱར་བས། མེ་ཧྱང་། དོ་ཧྱང་། སི་ནེ་ཧྱང་། ལེ་ཧྱང་ཞེས་པ་དག་ཀྱང་འབྱུང་བ་ཉིད་དོ།། 53. Saṃyo ༥༣. གསལ་བྱེད་འདུས་པ། Vattuno-ttappadhānattamattavacasīti niyatāvayavavācino upādānāti vuttamanekatthattepyādisaddassa, ādiyatītyādīti kammasā dhanocāyamādisaddo, soyamattho sumaṅgalappasādaniyā khuddasikkhā ṭīkāya‘ādito upasampannā’ti ettha amhehi vuttanayena veditabbo, saṃyujjatīti saṃyogo-ekatrāvaṭṭhitabyañjanā. དངོས་པོ་ཉིད་གཙོ་བོ་ཉིད་དུ་བརྗོད་པ་ཙམ་ཞེས་པ་ནི། ངེས་པའི་ཆ་ཤས་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཨཱ་དི་ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་དོན་དུ་མ་ལ་འཇུག་ཀྱང་བཤད་དོ།། ཐོག་མར་འཛིན་པས་ན་ཨཱ་དི་ཞེས་པ་ནི། འདིར་ལས་ཀྱི་སྒྲུབ་པ་ཅན་གྱི་ཨཱ་དི་སྒྲའོ།། དོན་འདི་ནི་སུ་མངྒ་ལ་པྲ་སཱ་ད་ནཱི་ཞེས་བྱ་བའི་ཁུདྡྷ་སིཀྑཱའི་འགྲེལ་བཤད་ལས། ‘ཐོག་མ་ནས་ཉེ་བར་བསྙེན་པར་རྫོགས་པ་’ ཞེས་པ་འདིར་བདག་ཅག་གིས་བཤད་པའི་ཚུལ་བཞིན་ཤེས་པར་བྱའོ།། ཀུན་ཏུ་སྦྱོར་བས་ན་ཀུན་སྦྱོར་ཏེ། གནས་གཅིག་ཏུ་འདུས་པའི་གསལ་བྱེད་རྣམས་སོ།། 54. Vicchā ༥༤. བསྐྱར་བརྗོད། Yaṃvattateti vuttivacanaṃ nikkhipitvā tassa atthaṃ vattumārabhate ‘sambhavāpekkhāye’ccādi, yaṃvattateti ca sutte avijjamānepi gammamānatthassa [Pg.60] saddassa payogampati kāmacāroti vuttiyaṃ vuttaṃ, yasaddassāniyamatthavuttittepi padavākyato nāññaṃ sambhavati vicchāyamābhikkhaññe ca vattamānanti āha ‘sambhavāpekkhāyapadaṃ vākyaṃvā’ti, sambhavatīti sambhavo-padaṃ vākyaṃ vā, tasmiṃ apekkhāya padaṃ vākyaṃ vā vattateti sambandho, vattateti vicchāyamābhiññe cātthe vattate, nanu padassa vākyassa vā visuṃyeva dabbādayo atthā, taṃ kathamida metasmiṃ vattudhamme kiriyādhamme ca vicchābhikkhaññatthe vattateti anuyogaṃ sandhāyāha-‘visayabhāvenā’tiādi, vicchāya vattudhammassa kiriyādhammassa cābhikkhaññassa visayo padaṃ vākyaṃ vā… anaññatthavuttivasena tatthappavattiyā, taṃ vasenaca, abhidhāyakattena ceti gocarattena pakāsakattena cāti attho, yaṃvattateti ajjhāhaṭassa yanti paṭhamantassa vibhattivipariṇāmaṃ dasseti (tassāti) ādinā, iminā idaṃ dīpeti ‘‘yajjapi ‘vicchābhikkhaññesvi’ tyatra chaṭṭhīnoccārīyate, tathāpi chaṭṭhīpasiddhi hoteva, kathaṃ dve iccādesaniddesā ādeso ca sambandhīnamapekkhate, ‘vicchābhikkhaññesū’ti cātthaniddeso, na cātthassādesena sambandho upapajjate, tasmā vicchābhikkhaññesu yaṃ padaṃ vākyaṃ vā vattate tassa dve bhavanticcevaṃ chaṭṭhīyattho sakkā vattu’’nti, dve rūpāni hontīti dassitaṃ hotīti sambandho, saddarūpe saṅkhyayyeti dutiyā bahuvacanantaṃ paṭipādayamānoti ettha paṭipādanakiriyāya sambandhenopadiṭṭhaṃ, ‘‘vākyantaraṭṭhopi saddo tadaññasmimpi sambandhamupayātī’’ti dvisaddoti idaṃ upari vākyadvayepyupayujjati ‘dvisaddo vutto, dvisaddo na sarūpappadhāno’ti, atha sarūpappadhāno kasmā na vuttoti āha-‘bahuvacanena niddesā’ti, atha dveti sāmaññena vuttattā padavākyānaṃ ṭhāne dvibbacanaṃ vā siyā, tānevā vattantīti dvippayogo vā, tathā sati ‘yaṃvattate tassā’ti kasmā paṭhamameva nissāya vuttiyaṃ vivaraṇaṃ katanti āha-‘evañcā’tiādi, idāni dvippayogapakkhassa sadosattā agahitabhāvaṃ dassetumāha-‘yadātvi’ tyādi, tusaddo pubbasmā pakkhā visesassa padassako, tattha hi dve saddarūpānyādisīyante[Pg.61], iha tu sova saddo dvirāvattate, āvuttī saṅkhyeyyāti evaṃ maññate ‘‘dvisaddo-yaṃ ‘‘ādasahi saṅkhyā saṅkhyeyye vattante’’ti vacanato saṅkhyeyyavacano, tasmeha saṅkhyeyyaṃ saddarūpaṃ vā siyā āvutti vā, iccapi niddeso tadubhayamapekkhiya napuṃsakaliṅgena vā siyā itthiliṅgena vā, tattha yadā napuṃsakaliṅgena niddeso, tadā saddarūpāni saṅkhyeyyāni bhavanti, yadā tu itthiliṅgena, tadā saddassāvuttī uccāraṇalakkhaṇā kiriyā saṅkhyeyā bhavanti, tato cettha āvuttīapi saṅkhyeyā hontī’’ti, tadā dvippayogo dvibbavacananti esa pakkhoti ayamettha bhāvo’’ yadā dve āvuttiyo vidhīyante tadā dvippayogo dvibbacanante sopekkho, (atra ṭhānyādesabhāvo natthi) āvutti hi kiriyā, tassā ceha saddo sādhanaṃ, na ca kiriyāya sādhanassa ca ṭhānyādesabhāvo upapajjate, tasmā yadāvuttī vidhīyante, tadā dippayogo dvibbacanante-so pakkho bhavatī’’ti, ayampi pakkho pāṇinīyehi pariggahīto, tadayuttaṃ dosaduṭṭhattāti sandassayamāha-‘so pane’tyādi, te hi dutiyampi pakkhamabbhupagamma upacāramattato bhedo, vatthutotvabhedo vāti ponopuññena taṃ sādhenti. Kathampana sadosattaṃ yenāyaṃ na gahitotyāha- ‘tathāhi’ccādi, ṇyo nasiyāti ‘‘tassa bhāvakammesu tta tā ttana ṇya ṇeyya ṇiya ṇiyā’’ti (4-59) bhāve vidhīyamāno ṇyo dvippayogapakkhe saddabhedasabbhāvā puna puneti samudāyasabhāvato punapuna bhāvoti atthe punapuna samudāyato na bhaveyyāti attho, na kevalaṃ ṇyova, atha kho ekapadantogadhānaṃ sarānaṃ sarānamādibhūtassukārassa bhavanto okāropi ‘‘sarānamādissā yuvaṇṇassā eo ṇānubandhe’’ti (4-124) na siyā, ‘‘manādyāpādīnamomaye ca ‘‘iti (3-59) okāro pana pakkhadvayepi hoteva… uttarapadassa nimittabhāvena gahitattā, pubbapakkhepi hi dve saddarūpānyevādisīyanteti hoteva pada bhedo, vakkhati hi ‘satīpi attagate bhede’ti. Nanu āvuttidhammabheda saddassupacarito bhedo, sarūpato tvabhedova, aññathā āvuttiyeva [Pg.62] na siyā, ekassa hi vatthuno āvutti hoticcāha‘nāntarene’ccādi, aññatheti upacarito bhedo na sabhāvatoti ce, kāriyambhavatīti evi na sakkā vattunti sambandho, sabhāvato tvabhedo vāti upacārābhāvena vatthuto vijjamānabhedamavadhārayati, aññathāti yadi bhedo siyā, āvuttiyeva na siyāti etthāyamadhippāyo ‘‘yadi sabhāvatova bhedo bhinnassa pana kathamāvutti siyā’’ti, ṭhānisadisattāti ‘‘ṭhānīviyādeso’’ti paribhāsamupalakkheti. ‘གང་ལ་འཇུག་པ་’ ཞེས་པའི་འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་ཚིག་བཞག་ནས། དེའི་དོན་བཤད་པའི་ཕྱིར་ ‘སྲིད་པ་ལ་ལྟོས་ནས་’ ཞེས་སོགས་འགོ་བརྩམས་སོ།། ‘གང་ལ་འཇུག་པ་’ ཞེས་པ་ནི་མདོ་ལས་མི་གསལ་ཡང་། གོ་བར་བྱེད་པའི་དོན་གྱི་སྒྲ་སྦྱོར་བ་ལ་འདོད་མོས་བཞིན་བྱེད་པ་ནི་འགྲེལ་པ་ལས་བཤད་དོ།། ཡ་སྒྲ་ནི་ངེས་པ་མེད་པའི་དོན་ལ་འཇུག་ཀྱང་། ཚིག་དང་ཚིག་གྲུབ་པ་ལས་གཞན་མི་སྲིད་ལ། བསྐྱར་བརྗོད་དང་ཡང་ཡང་འབྱུང་བ་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར། ‘སྲིད་པ་ལ་ལྟོས་པའི་ཚིག་གམ་ཚིག་གྲུབ་པ་’ ཞེས་གསུངས་སོ།། སྲིད་པས་ན་སྲིད་པ་སྟེ། ཚིག་གམ་ཚིག་གྲུབ་པའོ།། དེ་ལ་ལྟོས་ནས་ཚིག་གམ་ཚིག་གྲུབ་པ་འཇུག་གོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ།། འཇུག་གོ་ཞེས་པ་ནི་བསྐྱར་བརྗོད་དང་ཡང་ཡང་འབྱུང་བའི་དོན་ལ་འཇུག་གོ། ཅི་སྟེ་ཚིག་གམ་ཚིག་གྲུབ་པ་སོ་སོ་ཉིལ་ལ་རྫས་ལ་སོགས་པའི་དོན་ཡོད་ན། དེ་ཇི་ལྟར་འདིར་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་ཆོས་དང་བྱ་བའི་ཆོས་ལ། བསྐྱར་བརྗོད་དང་ཡང་ཡང་འབྱུང་བའི་དོན་ལ་འཇུག་གམ་ཞེ་ན། དྲི་བ་དེ་ལ་དགོངས་ནས་ ‘ཡུལ་གྱི་དངོས་པོའི་སྒོ་ནས་’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། བསྐྱར་བརྗོད་ཀྱི་བརྗོད་བྱའི་ཆོས་དང་བྱ་བའི་ཆོས་ཡང་ཡང་འབྱུང་བའི་ཡུལ་ནི་ཚིག་གམ་ཚིག་གྲུབ་པ་ཡིན་ལ། ... དོན་གཞན་ལ་མི་འཇུག་པའི་དབང་གིས་དེ་ལ་འཇུག་པ་དང་། དེའི་དབང་གིས་དང་། རྗོད་པར་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཏེ། སྤྱོད་ཡུལ་ཉིད་དང་གསལ་བར་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། ‘གང་ལ་འཇུག་པ་’ ཞེས་པའི་ཁ་སྐོང་བའི་ཡ་ཞེས་པའི་རྣམ་དབྱེ་དང་པོ་མཐའ་ཅན་གྱི་རྣམ་དབྱེ་འགྱུར་བ་ནི། ‘དེ་ཡི་’ ཞེས་སོགས་ཀྱིས་སྟོན་ཏོ།། འདིས་ནི་འདི་གསལ་བར་བྱེད་དེ། “གལ་ཏེ་ ‘བསྐྱར་བརྗོད་དང་ཡང་ཡང་འབྱུང་བ་དག་ལའོ་’ ཞེས་པ་འདིར་རྣམ་དབྱེ་དྲུག་པ་མ་བརྗོད་ཀྱང་། དེ་ལྟ་ནའང་རྣམ་དབྱེ་དྲུག་པ་གྲུབ་པ་ཉིད་དོ།། ཇི་ལྟར་ ‘གཉིས་’ ཞེས་པའི་བསྒྱུར་བའི་བསྟན་པ་དང་། བསྒྱུར་བ་ནི་འབྲེལ་བ་ཅན་རྣམས་ལ་ལྟོས་ལ། ‘བསྐྱར་བརྗོད་དང་ཡང་ཡང་འབྱུང་བ་དག་ལའོ་’ ཞེས་པ་ནི་དོན་གྱི་བསྟན་པ་ཡིན་ཞིང་། དོན་ནི་བསྒྱུར་བ་དང་འབྲེལ་བ་མི་རིགས་པའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་བསྐྱར་བརྗོད་དང་ཡང་ཡང་འབྱུང་བ་དག་ལ་གང་ཚིག་གམ་ཚིག་གྲུབ་པ་འཇུག་པ་དེ་ལ། གཉིས་སུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་དེ་ལྟར་རྣམ་དབྱེ་དྲུག་པའི་དོན་བརྗོད་པར་ནུས་སོ་” ཞེས་སོ།། གཟུགས་གཉིས་སུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ།། སྒྲའི་གཟུགས་ལ་གྲངས་སུ་བྱ་བ་ཞེས་པ་ནི་རྣམ་དབྱེ་གཉིས་པ་མང་ཚིག་མཐའ་ཅན་སྟོན་པ་ཡིན་ལ། འདིར་སྟོན་པའི་བྱ་བའི་འབྲེལ་བའི་སྒོ་ནས་བསྟན་ཏོ།། “ཚིག་གྲུབ་པ་གཞན་ལ་གནས་པའི་སྒྲའང་དེ་ལས་གཞན་པ་ལའང་འབྲེལ་བར་འགྱུར་རོ་” ཞེས་པའི་ ‘གཉིས་ཀྱི་སྒྲ་’ ཞེས་པ་འདི་ནི་གོང་གི་ཚིག་གྲུབ་པ་གཉིས་ཀ་ལའང་འཇུག་སྟེ། ‘གཉིས་ཀྱི་སྒྲ་བཤད་པ་དང་། གཉིས་ཀྱི་སྒྲ་ནི་རང་གི་གཟུགས་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་ནོ་’ ཞེས་སོ།། འོ་ན། རང་གི་གཟུགས་གཙོ་བོ་ཅན་ཅིའི་ཕྱིར་མ་བཤད་དམ་ཞེ་ན། ‘མང་ཚིག་གི་སྒོ་ནས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ་’ ཞེས་གསུངས་སོ།། འོ་ན། ‘གཉིས་’ ཞེས་སྤྱིར་བཏང་དུ་བཤད་པའི་ཕྱིར། ཚིག་དང་ཚིག་གྲུབ་པའི་གནས་སུ་ཚིག་གཉིས་སུ་བརྗོད་པ་ཉིད་དམ། དེ་དག་ཉིད་བསྐྱར་བའི་ཕྱིར་གཉིས་སུ་སྦྱོར་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རམ། དེ་ལྟ་ན། ‘གང་ལ་འཇུག་པ་དེ་ཡི་’ ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཐོག་མ་ཉིད་ལ་བརྟེན་ནས་འགྲེལ་པ་ལས་རྣམ་པར་བཤད་པ་མཛད་དམ་ཞེ་ན། ‘འདི་ལྟར་ཡང་’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། ད་ནི་གཉིས་སུ་སྦྱོར་བའི་ཕྱོགས་ལ་སྐྱོན་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་མ་བཟུང་བའི་དངོས་པོ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ ‘གང་གི་ཚེ་ནི་’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། ཏུ་སྒྲ་ནི་སྔ་མའི་ཕྱོགས་ལས་ཁྱད་པར་སྟོན་བྱེད་ཡིན་ལ། དེ་ལ་ནི་སྒྲའི་གཟུགས་གཉིས་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཡིན་ཞིང་། འདིར་ནི་སྒྲ་དེ་ཉིད་ལན་གཉིས་སུ་བསྐྱར་བ་ཡིན་པས། བསྐྱར་བ་ནི་གྲངས་སུ་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དེ་ལྟར་སེམས་སོ།། “གཉིས་ཀྱི་སྒྲ་འདི་ནི་ ‘གྲངས་རྣམས་ནི་གྲངས་སུ་བྱ་བ་ལ་འཇུག་གོ་’ ཞེས་པའི་ཚིག་ལས་གྲངས་སུ་བྱ་བ་བརྗོད་པ་ཡིན་ལ། དེའི་ཕྱིར་འདིར་གྲངས་སུ་བྱ་བ་ནི་སྒྲའི་གཟུགས་སམ། ཡང་ན་བསྐྱར་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། དེའི་ཕྱིར་བསྟན་པ་དེ་ནི་དེ་གཉིས་ཀ་ལ་ལྟོས་ནས་མ་ནིང་གི་རྟགས་སམ། ཡང་ན་མོའི་རྟགས་སུ་འགྱུར་རོ།། དེ་ལ་གང་གི་ཚེ་མ་ནིང་གི་རྟགས་ཀྱིས་བསྟན་པ་ན། དེའི་ཚེ་སྒྲའི་གཟུགས་རྣམས་ནི་གྲངས་སུ་བྱ་བ་ཡིན་ལ། གང་གི་ཚེ་མོའི་རྟགས་ཀྱིས་ན། དེའི་ཚེ་བརྗོད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་སྒྲ་བསྐྱར་བའི་བྱ་བ་རྣམས་ནི་གྲངས་སུ་བྱ་བ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་འདིར་བསྐྱར་བའང་གྲངས་སུ་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་” ཞེས་སོ།། དེའི་ཚེ་གཉིས་སུ་སྦྱོར་བ་ནི་ཚིག་གཉིས་སུ་བརྗོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཕྱོགས་འདི་ནི་འདིར་བསམ་པ་སྟེ། “གང་གི་ཚེ་བསྐྱར་བ་གཉིས་བཀོད་པ་ན། དེའི་ཚེ་གཉིས་སུ་སྦྱོར་བ་ནི་ཚིག་གཉིས་སུ་བརྗོད་པ་ལ་ལྟོས་པ་ཡིན་ནོ།། (འདིར་གནས་དང་བསྒྱུར་བའི་དངོས་པོ་མེད་དོ།།) བསྐྱར་བ་ནི་བྱ་བ་ཡིན་ལ། དེ་ལ་འདིར་སྒྲ་ནི་སྒྲུབ་བྱེད་ཡིན་ཞིང་། བྱ་བ་དང་སྒྲུབ་བྱེད་གཉིས་ཀྱི་གནས་དང་བསྒྱུར་བའི་དངོས་པོ་མི་རིགས་པའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་གང་གི་ཚེ་བསྐྱར་བ་དག་བཀོད་པ་ན། དེའི་ཚེ་གཉིས་སུ་སྦྱོར་བ་ནི་ཚིག་གཉིས་སུ་བརྗོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཕྱོགས་དེ་ཉིད་དོ་” ཞེས་སོ།། ཕྱོགས་འདིའང་པཱ་ཎི་ནི་པ་རྣམས་ཀྱིས་བཟུང་བ་ཡིན་ལ། དེ་ནི་སྐྱོན་གྱིས་བསླད་པའི་ཕྱིར་མི་རིགས་སོ་ཞེས་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ལ། ‘དེ་ནི་ཡང་’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། དེ་དག་ནི་ཕྱོགས་གཉིས་པའང་ཁས་བླངས་ནས། ཉེ་བར་བཏགས་པ་ཙམ་ལས་ཐ་དད་པ་ཉིད་དམ། དངོས་པོའི་སྒོ་ནས་ནི་ཐ་དད་པ་མེད་དོ་ཞེས་ཡང་ཡང་དེ་ཉིད་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ།། འོ་ན་ཇི་ལྟར་སྐྱོན་དང་བཅས་པ་ཡིན་པས་འདི་མ་བཟུང་ཞེ་ན། ‘འདི་ལྟར་ཏེ་’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། ཎྱ་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི། “དེའི་དངོས་པོ་དང་ལས་ལ་ཏྟ་དང་། ཏཱ་དང་། ཏྟ་ན་དང་། ཎྱ་དང་། ཎེཡ྄ཡ་དང་། ཎི་ཡ་དང་། ཎི་ཡཱའོ་” ཞེས་དངོས་པོ་ལ་བཀོད་པའི་ཎྱ་ནི། གཉིས་སུ་སྦྱོར་བའི་ཕྱོགས་ལ་སྒྲ་ཐ་དད་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར། ཡང་དང་ཡང་དུ་ཞེས་པའི་ཚོགས་པའི་རང་བཞིན་ལས་ཡང་དང་ཡང་དུ་འབྱུང་བའི་དོན་ལ། ཡང་དང་ཡང་དུ་ཚོགས་པ་ལས་མི་འབྱུང་ངོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། ཎྱ་ཙམ་དུ་མ་ཟད་ཀྱི། ཚིག་གཅིག་གི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་དབྱངས་རྣམས་ཀྱི་ཐོག་མར་གྱུར་པའི་ཨུ་ཀཱ་ར་ལས་འབྱུང་བའི་ཨོ་ཀཱ་ར་ཉིད་ཀྱང་། “དབྱངས་རྣམས་ཀྱི་ཐོག་མའི་ཨི་ཨུ་ཡི་གེ་ལ། ཎ་རྗེས་འབྲེལ་ལ་ཨེ་ཨོའོ་” ཞེས་པས་མི་འགྱུར་རོ།། “མ་ནཱ་དི་དང་ཨཱ་པཱ་དི་རྣམས་ལ་མ་ཡེ་ལའང་ཨོའོ་” ཞེས་པའི་ཨོ་ཀཱ་ར་ནི་ཕྱོགས་གཉིས་ཀ་ལའང་འབྱུང་བ་ཉིད་དེ། ཚིག་ཕྱི་མ་རྒྱུ་ཉིད་དུ་བཟུང་བའི་ཕྱིར་དང་། སྔ་མའི་ཕྱོགས་ལའང་སྒྲའི་གཟུགས་གཉིས་ཉིད་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཕྱིར་ཚིག་ཐ་དད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། འདི་ལྟར་ ‘རང་ལ་གནས་པའི་ཐ་དད་པ་ཡོད་དུ་ཟིན་ཀྱང་’ ཞེས་གསུངས་པར་འགྱུར་རོ།། ཅི་སྟེ་བསྐྱར་བའི་ཆོས་ཀྱི་ཐ་དད་པ་ནི་སྒྲ་ལ་ཉེ་བར་བཏགས་པའི་ཐ་དད་པ་ཡིན་ལ། རང་གི་གཟུགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ནི་ཐ་དད་པ་མེད་པ་ཉིད་དེ། གཞན་དུ་ན་བསྐྱར་བ་ཉིད་མི་འགྱུར་ཏེ། དངོས་པོ་གཅིག་ཉིད་ལ་བསྐྱར་བ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན། ‘མེད་པར་ནི་མ་ཡིན་ནོ་’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། གཞན་དུ་ན་ཞེས་པ་ནི་ཉེ་བར་བཏགས་པའི་ཐ་དད་པ་ཡིན་གྱི་རང་བཞིན་གྱིས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། བྱ་བ་འབྱུང་ངོ་ཞེས་དེ་ལྟར་བརྗོད་པར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ།། རང་བཞིན་གྱིས་ནི་ཐ་དད་པ་མེད་དོ་ཞེས་པ་ནི་ཉེ་བར་བཏགས་པ་མེད་པའི་སྒོ་ནས་དངོས་པོ་ལ་ཡོད་པའི་ཐ་དད་པ་ངེས་པར་བྱེད་དོ།། གཞན་དུ་ན་ཞེས་པ་ནི་གལ་ཏེ་ཐ་དད་པ་ཡོད་ན། བསྐྱར་བ་ཉིད་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་འདིར་བསམ་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། “གལ་ཏེ་རང་བཞིན་ཉིད་ནས་ཐ་དད་པ་ཡིན་ན། ཐ་དད་པ་ལ་ཇི་ལྟར་བསྐྱར་བ་འགྱུར་རམ་” ཞེས་པོ།། གནས་དང་འདྲ་བ་ཉིད་ཅེས་པ་ནི་ “གནས་པ་བཞིན་དུ་བསྒྱུར་བའོ་” ཞེས་པའི་ཡོངས་སུ་བརྗོད་པ་མཚོན་པར་བྱེད་དོ།། Kiriyāyātiādīsu sahatthe tatiyā… kiriyādīhi dabbādyatthānaṃ vattu byāpanicchāpavattito, desādīti ( ) ādisaddena kālāvatthādiṃ saṅgaṇhāti, nānākārayuttameva bhinnaṃ nāma hotīti āha-‘anekappakārayutte’ti, bahuvacananiddesato vuttaṃ hotīti sambandho, tenāti yena bahuvacananiddesena sakiṃ byāpanicchā jotīyati tena karaṇabhūtena hetubhūtena vā, kamena byāpitumicchāyaṃ jātiādīnañca byāpitumicchāyanti sambandho, tattha ayañca gāmo ramaṇīyo ayañca gāmo ramaṇīyoti kamena byāpitumicchā, ettha kiñcāpi ramaṇīyaguṇena gāmadabbayogo atthi, tathāpi gāmānaṃ guṇena yogo, sabbo gāmo ramaṇīyoti bāhullena, natthi sākallena byāpitumiṭṭhattanti sakalabyāpanicchāyābhāvoti na dvibbacanaṃ, evamupari yojetvā attho daṭṭhabbo, sampanno yavoti sampannaguṇena yavajātiyā byāpitumicchā, ekatthā jāti, anekattha nissayā vicchā, sobhanaṃ dhavakhadiranti sobhanaguṇena dhavādidabbānaṃ byāpitumicchā, atthasaddenettha dabbādayo vattumiṭṭhāti āha-‘dabbaguṇakiriyālakkhaṇe’ti, visaddo panettha byāpanatthoti āha-‘byāpituṃ sambandhitu’nti, sāti vicchā, vattudhammoti ‘rukkhaṃrukkha’miccādikaṃ yo vadati, tassa vattuno dhammo… icchālakkhaṇassa dhammassa tappaṭibaddhattā[Pg.63], saddoti rukkhamiccādiko, tassa saddassa yaṃ rūpaṃ atta bhāvo, tameva paccāsatyā ‘‘sutānumitesu sutasambandhova balavā’’ti vicchā bhikkhaññesu vattamānassa sutasseva tassa rūpassa paccāsannabhāvato dvisaṅkhyā yuttaṃ dvisaṅkhātāya saṅkhyāya ‘rukkhaṃ rukkha’miccevaṃ yuttaṃ atidisīyate sutte dveiccanena, dvibbacanasseva hi dvisaṅkhyāyuttatā, atha katamekavacanantassa dvibbacanaṃ, tathāhi sabbeyevetettha vicchāyaṃ dvittehyabhidhayanteti bahattā bahuvacanaṃ pappoti, ekavacanantu na sijjhati ‘rukkhaṃ rukkhaṃ siñcatī’ti ekatthābhidhānabhinnasabbarukkhappatītīti kathamekavacanantassa dvibbavacanantī āsaṅkiyāha-‘tatthe’ccādi, atthasāmatthiyāti ‘bahuvacanantappayogehi’ccādinā vakkhamānanayena bahuvacanantappayogeneva vicchātthajotanato na tattha dvībbacanaṃ siyā, bhavitabbañca dvibbacane (na, e) kavacanattamantarena na cātthi dvibbacanāvakā soti patīti balāvagato yo-ttho, tassa atthassa aññathānupapattilakkhaṇaṃ sāmatthiyaṃ atthasāmatthiyaṃ, atthasāmatthiyā ekavacanantassa dvībbacananti sambandhā, kiriyādiyoganti kiriyāguṇādi sambandho, mantvāti byāpitumicchāyantīmassa pubbakiriyāvacanaṃ, abhisaṃharitvāti ekatokatvā. Saddassa tādisatthapaccāyakatte sāmatthiyaṃ saddasatti. Yugapadādhikaraṇatāyaṃ sahavacanicchāyaṃ bahuvacanappavattiyeva, na tattha dvibbacananti dassetumāha-‘atoyeve’ccādi, ato yevāti bahuvacanantassa saddasattiyā vicchājotanato dvibbacanābhāvāyeva, evamaññate- ‘idha pana yogapajjaṃ duvidhaṃ saddayogapajjaṃ atthayogapajjañca, tattha kiñci sātthakānaṃ saddayogapajjamatthayoga pajjaṃ na sambhavatīti, yugapadi adhikaraṇaṃ dhavādi attho yassa sodhavakhadirapalāsasaddo yugapadādhikaraṇo, tassa bhāvo tathā, tassañca sati, saddayogapajjamantarena bhinnatthānamekasaddavacanīyāna mekato papatti atthayogapajjaṃ, taṃ sahavacanicchāyanti iminā dassitanti tassaṃ sahavacanicchāyañca sati, sobhanā dhavakhadirapalāsā sobhanā rukkhāti sobhanaguṇayogepi bahuvacaneneva vicchājotanato [Pg.64] dvibbacanābhāvoti, sobhanaṃ dhavakhadiranti pana satīpi saddayogapajje samāhārattā natthatthayogapajja nti ekavacanantattā dvittappasaṅgepi sobhanaṃ dhavakhadiranti saddānaṃ sakiṃ byāpanicchāyābhāvā na dvibbacananti heṭṭhā vuttaṃ. “བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ།”ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ལྷན་ཅིག་པའི་དོན་ལ་གསུམ་པ་སྟེ། བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྫས་ལ་སོགས་པའི་དོན་རྣམས་ལ་ཁྱབ་པར་འདོད་པ་འཇུག་པའི་ཕྱིར། “ཡུལ་ལ་སོགས་པ།”ཞེས་པའི་སོགས་ཁོངས་ཀྱིས་དུས་དང་གནས་སྐབས་ལ་སོགས་པ་སྡུད་དོ། རྣམ་པ་དུ་མ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་ནི་ཐ་དད་པ་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི། “རྣམ་པ་དུ་མ་དང་ལྡན་པ་ལ།”ཞེས་པའོ། མང་ཚིག་གིས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། དེས་ཞེས་པ་ནི་མང་ཚིག་གི་བསྟན་པ་གང་གིས་ལན་ཅིག་ཁྱབ་པར་འདོད་པ་གསལ་བར་བྱེད་པ་དེ་ཉིད་བྱེད་པ་ཉིད་དམ་རྒྱུ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་དེས་སོ། རིམ་གྱིས་ཁྱབ་པར་འདོད་པ་དང་རིགས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཁྱབ་པར་འདོད་པ་ལ་ཞེས་སྦྱར་རོ། དེ་ལ་“གྲོང་འདི་ཡང་ཉམས་དགའ་བའོ། གྲོང་འདི་ཡང་ཉམས་དགའ་བའོ།”ཞེས་པ་ནི་རིམ་གྱིས་ཁྱབ་པར་འདོད་པའོ། འདིར་ཉམས་དགའ་བའི་ཡོན་ཏན་གྱིས་གྲོང་གི་རྫས་དང་ལྡན་པ་ཡོད་ཀྱང་། དེ་ལྟ་ནའང་གྲོང་རྣམས་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པ་ནི། “གྲོང་ཐམས་ཅད་ཉམས་དགའ་བའོ།”ཞེས་མང་ཆེ་བའི་སྒོ་ནས་ཡིན་གྱི། མཐའ་དག་པར་ཁྱབ་པར་འདོད་པ་མེད་པས་མཐའ་དག་ཁྱབ་པར་འདོད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཟློས་པ་མི་འགྱུར་རོ། དེ་བཞིན་དུ་གོང་དུའང་སྦྱར་ནས་དོན་ཤེས་པར་བྱའོ། “ནས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའོ།”ཞེས་པ་ནི་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཡོན་ཏན་གྱིས་ནས་ཀྱི་རིགས་ལ་ཁྱབ་པར་འདོད་པའོ། རིགས་ནི་དོན་གཅིག་ལ་གནས་ལ། ཁྱབ་འདོད་ནི་དོན་དུ་མ་ལ་བརྟེན་པའོ། “དྷ་བ་དང་ཁ་དི་ར་མཛེས་པའོ།”ཞེས་པ་ནི་མཛེས་པའི་ཡོན་ཏན་གྱིས་དྷ་བ་ལ་སོགས་པའི་རྫས་རྣམས་ལ་ཁྱབ་པར་འདོད་པའོ། འདིར་དོན་གྱི་སྒྲས་རྫས་ལ་སོགས་པ་བརྗོད་པར་འདོད་པས་ན། “རྫས་དང་ཡོན་ཏན་དང་བྱ་བའི་མཚན་ཉིད་ལ།”ཞེས་གསུངས་སོ། འདིར་“བི”ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་ཁྱབ་པའི་དོན་ཡིན་པས་ན། “ཁྱབ་པར་བྱ་བ་དང་འབྲེལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར།”ཞེས་གསུངས་སོ། དེ་ནི་ཁྱབ་འདོད་དོ། བརྗོད་པ་པོའི་ཆོས་ཞེས་པ་ནི། “ཤིང་དང་ཤིང་།”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གང་ཞིག་སྨྲ་བ་དེའི་བརྗོད་པ་པོའི་ཆོས་ཏེ། འདོད་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་དེ་ལ་རག་ལས་པའི་ཕྱིར་རོ། སྒྲ་ནི་“ཤིང་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། སྒྲ་དེའི་གཟུགས་གང་ཡིན་པ་བདག་གི་ངོ་བོ་ཉིད་ཉེ་བར་གྱུར་པ་ལས། “ཐོས་པ་དང་རྗེས་སུ་དཔག་པ་རྣམས་ལས་ཐོས་པའི་འབྲེལ་བ་ཉིད་སྟོབས་དང་ལྡན་ནོ།”ཞེས་པས་ཁྱབ་འདོད་དང་སློང་མོ་ཟ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་འཇུག་པའི་ཐོས་པ་ཉིད་ཀྱི་གཟུགས་དེ་ཉེ་བར་གནས་པའི་ཕྱིར། གྲངས་གཉིས་དང་ལྡན་པའམ་གཉིས་སུ་བགྲང་བའི་གྲངས་ཀྱིས། “ཤིང་དང་ཤིང་།”ཞེས་པ་འདི་ལྟར་རིགས་པ་ཉིད་དུ་མདོ་ལས་“གཉིས་སོ།”ཞེས་པས་ལྷག་པར་བསྟན་ཏོ། གཉིས་སུ་བརྗོད་པ་ཉིད་ལ་གྲངས་གཉིས་དང་ལྡན་པ་ཉིད་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། འོ་ན་གཅིག་ཚིག་མཐའ་ཅན་ལ་གཉིས་སུ་བརྗོད་པ་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་འདིར་ཁྱབ་འདོད་ལ་ཐམས་ཅད་ཉིད་གཉིས་སུ་བརྗོད་པས་མཚོན་པར་བྱེད་པས་མང་བའི་ཕྱིར་མང་ཚིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། གཅིག་ཚིག་ནི་མི་འགྲུབ་སྟེ། “ཤིང་དང་ཤིང་ལ་ཆུ་འབྲེན་ཏོ།”ཞེས་དོན་གཅིག་བརྗོད་པ་ལས་ཐ་དད་པའི་ཤིང་ཐམས་ཅད་རྟོགས་པའི་ཕྱིར། ཇི་ལྟར་གཅིག་ཚིག་མཐའ་ཅན་ལ་གཉིས་སུ་བརྗོད་པ་འགྱུར་ཞེས་དོགས་ནས་གསུངས་པ་ནི། “དེ་ལ།”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། དོན་གྱི་མཐུ་ལས་ཞེས་པ་ནི། “མང་ཚིག་མཐའ་ཅན་སྦྱོར་བ་རྣམས་ཀྱིས།”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་འཆད་པར་འགྱུར་བའི་ཚུལ་གྱིས། མང་ཚིག་མཐའ་ཅན་སྦྱོར་བ་ཉིད་ཀྱིས་ཁྱབ་འདོད་ཀྱི་དོན་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། དེ་ལ་གཉིས་སུ་བརྗོད་པ་མི་འགྱུར་རོ། གཉིས་སུ་བརྗོད་པ་ཡོད་དགོས་པ་ལ། གཅིག་ཚིག་གི་དངོས་པོ་མེད་པར་གཉིས་སུ་བརྗོད་པའི་སྐབས་མེད་པས། རྟོགས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་ཁོང་དུ་ཆུད་པའི་དོན་གང་ཡིན་པ་དེ། དོན་དེ་གཞན་དུ་མི་སྲིད་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་མཐུ་ནི་དོན་གྱི་མཐུ་སྟེ། དོན་གྱི་མཐུ་ལས་གཅིག་ཚིག་མཐའ་ཅན་ལ་གཉིས་སུ་བརྗོད་པ་ཞེས་སྦྱར་རོ། བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པ་ནི་བྱ་བ་དང་ཡོན་ཏན་ལ་སོགས་པའི་འབྲེལ་བའོ། བསམས་ནས་ཞེས་པ་ནི་ཁྱབ་པར་འདོད་པ་ལ་ཞེས་པའི་སྔོན་གྱི་བྱ་ཚིག་གོ། བསྡུས་ནས་ཞེས་པ་ནི་གཅིག་ཏུ་བྱས་ནས་སོ། སྒྲ་དེ་ལྟ་བུའི་དོན་གོ་བར་བྱེད་པ་ལ་མཐུ་ཡོད་པ་ནི་སྒྲའི་མཐུ་འོ། དུས་གཅིག་ཏུ་གཞི་མཐུན་པ་ཉིད་ལ་ལྷན་ཅིག་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ལ་མང་ཚིག་ཉིད་འཇུག་གི། དེ་ལ་གཉིས་སུ་བརྗོད་པ་མི་འཇུག་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ་ནི། “དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དོ།”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དོ་ཞེས་པ་ནི་མང་ཚིག་མཐའ་ཅན་གྱི་སྒྲའི་མཐུ་ལས་ཁྱབ་འདོད་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་གཉིས་སུ་བརྗོད་པ་མེད་པ་ཉིད་དོ། འདི་ལྟར་གཞན་དུའང་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། “འདིར་ནི་དུས་གཅིག་པ་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སྒྲ་དུས་གཅིག་པ་ཉིད་དང་དོན་དུས་གཅིག་པ་ཉིད་དོ། དེ་ལ་དོན་དང་བཅས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྒྲ་དུས་གཅིག་པ་ཉིད་ལ་དོན་དུས་གཅིག་པ་ཉིད་མི་སྲིད་དོ།”ཞེས་པ་དང་། དུས་གཅིག་ཏུ་གཞི་ནི་དྷ་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་དྷ་བ་དང་ཁ་དི་ར་དང་པ་ལཱ་ཤའི་སྒྲ་དུས་གཅིག་པའོ། དེའི་དངོས་པོ་ནི་དེ་ལྟ་བུའོ། དེ་ཡོད་པ་ནའང་། སྒྲ་དུས་གཅིག་པ་མེད་པར་དོན་ཐ་དད་པ་རྣམས་སྒྲ་གཅིག་གིས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་རྣམས་གཅིག་ཏུ་འགྲུབ་པ་ནི་དོན་དུས་གཅིག་པ་ཉིད་དེ། དེ་ནི་ལྷན་ཅིག་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ལ་ཞེས་པས་བསྟན་ཏོ། ལྷན་ཅིག་བརྗོད་པར་འདོད་པ་དེ་ཡོད་པ་ནའང་། “དྷ་བ་དང་ཁ་དི་ར་དང་པ་ལཱ་ཤ་རྣམས་མཛེས་པའོ། ཤིང་རྣམས་མཛེས་པའོ།”ཞེས་མཛེས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་ཡང་མང་ཚིག་ཉིད་ཀྱིས་ཁྱབ་འདོད་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་གཉིས་སུ་བརྗོད་པ་མེད་དོ། “དྷ་བ་དང་ཁ་དི་ར་མཛེས་པའོ།”ཞེས་པ་ལ་ནི་སྒྲ་དུས་གཅིག་པ་ཡོད་ཀྱང་བསྡུས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དོན་དུས་གཅིག་པ་མེད་པས། གཅིག་ཚིག་མཐའ་ཅན་ཉིད་ཀྱིས་གཉིས་སུ་འགྱུར་བར་ཐལ་ཡང་། “དྷ་བ་དང་ཁ་དི་ར་མཛེས་པའོ།”ཞེས་པའི་སྒྲ་རྣམས་ལ་ལན་ཅིག་ཁྱབ་པར་འདོད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་གཉིས་སུ་བརྗོད་པ་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་འོག་ཏུ་གསུངས་སོ། Vāttikakārena ‘‘ānupubbiye dve bhavantīti vattabba’’nti (8-1-1-vā) vuttaṃ, tadāha-‘ānupubbiyepi’ccādinā, atthevānupubbiyepi vicchā tatova dvittanti paṭipādaya ‘mānupubbiya’miccādinā ‘atthiyeveccādino vuttivākyassa vivaraṇamāha. Gāmajātiyā tulyajātiyānaṃ disā desādibhedena bhinnānamiva gāmānaṃ, na ettha vicchā, mūlamaggaṃ vā hi mukhya mekameva… heṭṭhuddhabhāgantarābhāvenekattā, yenupariyadho bhāgāpekkhāya katamūlaggabyapadesena bhinnajātiyā mūlaggabhāgā, te bhinnajātiyā, na ca bhinnajātiyānaṃ vicchā hoti, na hi gogoti vutte (vāhīka)gatā vicchāvagamyateti ācariyajinindabuddhinā ānupubbiye vicchāyābhāvaṃ paṭipāditaṃ, taṃ vighaṭayituṃ ‘yadi hi’ccādinā yaṃ vuttiyaṃ vuttaṃ, taṃ vipañcitumāha- ‘yathe’ccādi, nasanniviṭṭhoti na patiṭṭhito, natthīti vuttaṃ hoti, yassūparibhāgo atthi tampi mūlanti mūla byapadesassāpekkhā katattamāha, ubhayanti mūlamaggañca, tathā aññepi mūlaggabhāgāti iminā mūlaggabhedānaṃ heṭṭhā viya gahaṇe sati bahuttamāha, pubbakathitenāti ‘rukkhādīnaṃ bāhullenā’tiādinā pubbe vuttanayena, idaṃ vuttaṃ hoti ‘‘mūlādīnaṃ bāhullena thūlādi guṇayogammantvā sattamīvibhattiyuttena mūlādisaddasahitena sabba saddena mūlādikamatthamabhisaṃharitvā sabbasmiṃ mūle thūlā sabbasmiṃ agge sukhumāti evaṃ (vattuno) byāpitumicchāyamekavacanantassa vicchāyantveva dvibbacana’’nti. ལྷག་པར་སྨྲ་བ་པོས་“གོ་རིམ་ལ་གཉིས་སུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ།”ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ཉིད། “གོ་རིམ་ལའང་།”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་གསུངས་སོ། གོ་རིམ་ལའང་ཁྱབ་འདོད་ཡོད་པ་ཉིད་དེ། དེའི་ཕྱིར་གཉིས་སུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྒྲུབས་ནས། “གོ་རིམ་ནི།”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་“ཡོད་པ་ཉིད་དོ།”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་འགྲེལ་པའི་ཚིག་གི་རྣམ་པར་བཤད་པ་གསུངས་སོ། གྲོང་གི་རིགས་ཀྱིས་རིགས་མཚུངས་པ་རྣམས་ཕྱོགས་དང་ཡུལ་ལ་སོགས་པའི་དབྱེ་བས་ཐ་དད་པའི་གྲོང་རྣམས་བཞིན་དུ། འདིར་ཁྱབ་འདོད་མེད་དོ། རྩ་བ་དང་རྩེ་མོ་ནི་གཙོ་བོ་གཅིག་ཉིད་དེ། འོག་དང་སྟེང་གི་ཆ་གཞན་མེད་པས་གཅིག་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། གང་གིས་སྟེང་དང་འོག་གི་ཆ་ལ་ལྟོས་ནས་བྱས་པའི་རྩ་བ་དང་རྩེ་མོའི་ཐ་སྙད་ཀྱིས་རིགས་ཐ་དད་པའི་རྩ་བ་དང་རྩེ་མོའི་ཆ་རྣམས་ནི་རིགས་ཐ་དད་པ་ཡིན་ལ། རིགས་ཐ་དད་པ་རྣམས་ལ་ཁྱབ་འདོད་མི་འགྱུར་རོ། འདི་ལྟར་“བ་ལང་བ་ལང་།”ཞེས་བརྗོད་པ་ན། བ་ཧཱི་ཀ་ལ་སོགས་པར་གཏོགས་པའི་ཁྱབ་འདོད་ཁོང་དུ་མི་ཆུད་དོ་ཞེས་སློབ་དཔོན་ཛི་ནེནྡྲ་བུདྡྷིས་གོ་རིམ་ལ་ཁྱབ་འདོད་མེད་པ་ཉིད་དུ་བསྒྲུབས་སོ། དེ་བཤིག་པའི་ཕྱིར། “གལ་ཏེ་འདི་ལྟར།”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་འགྲེལ་པ་ལས་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་རྒྱས་པར་བཤད་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ་ནི། “ཇི་ལྟར།”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། མ་གནས་པ་ཞེས་པ་ནི་མ་གྲུབ་པ་སྟེ། མེད་དོ་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ། གང་གི་སྟེང་གི་ཆ་ཡོད་པ་དེ་ཡང་རྩ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་རྩ་བའི་ཐ་སྙད་ལ་ལྟོས་ནས་བྱས་པ་ཉིད་དུ་གསུངས་སོ། གཉིས་ཀ་ཞེས་པ་ནི་རྩ་བ་དང་རྩེ་མོ་ཡང་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ཡང་རྩ་བ་དང་རྩེ་མོའི་ཆ་རྣམས་སོ་ཞེས་པས་རྩ་བ་དང་རྩེ་མོའི་དབྱེ་བ་རྣམས་འོག་མ་བཞིན་དུ་བཟུང་བ་ན། མང་པོ་ཉིད་དུ་གསུངས་སོ། སྔོན་དུ་བཤད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཞེས་པ་ནི། “ཤིང་ལ་སོགས་པ་རྣམས་མང་ཆེ་བའི་སྒོ་ནས།”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་སྔོན་དུ་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་སོ། འདི་བརྗོད་པར་འགྱུར་ཏེ། “རྩ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་མང་ཆེ་བའི་སྒོ་ནས་སྦོམ་པ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པར་བསམས་ནས། བདུན་པའི་རྣམ་དབྱེ་དང་ལྡན་པའི་རྩ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་དང་བཅས་པའི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྒྲས་རྩ་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་བསྡུས་ནས། རྩ་བ་ཐམས་ཅད་ལ་སྦོམ་པ་དང་། རྩེ་མོ་ཐམས་ཅད་ལ་ཕྲ་བ་ཞེས་པ་འདི་ལྟར་བརྗོད་པ་པོའི་ཁྱབ་པར་འདོད་པ་ལ་གཅིག་ཚིག་མཐའ་ཅན་ལ་ཁྱབ་འདོད་ཉིད་ལ་གཉིས་སུ་བརྗོད་པ་འགྱུར་རོ།”ཞེས་པའོ། Jeṭṭhānaṃ vicchāsambhave sabbakaniṭṭhassa jeṭṭhattābhāvānuppaveso na siyāti ānupubbiyamattavacanicchāyaṃ teneva dvittamabhihitaṃ ‘jeṭṭhaṃ jeṭṭhamanuppavesayā’ti tenevācariyena, tadadhunā vighaṭīyati ‘jeṭṭha’ miccādinā[Pg.65], kaniṭṭhopi pavesīyatīti kaniṭṭhassapi vicchāsambhavamāha, tattha kāraṇamāha-‘yatheva hi’ccādi, parassāti majjhimassāti ettha visesanaṃ, kaniṭṭhassāpi jeṭṭhabyapadesoti sambandho, yathāvuttameva samattheti ‘vatticchānibandhane hi’ccādinā, vatticchādibandhaneti vattuno icchā nibandhanaṃ kāraṇamassāti samāso, vatthusabhāve vatthu tatthe, abhiniveso pavatti, nābhisambhuṇāti na pappoti. གཅེན་པོ་རྣམས་ལ་ཁྱབ་འདོད་སྲིད་པ་ན། ཐམས་ཅད་ཀྱི་གཅུང་ཆུང་ཤོས་ལ་གཅེན་པོའི་དངོས་པོ་མེད་པས་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་གོ་རིམ་ཙམ་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ལ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་གཉིས་སུ་བརྗོད་པ་གསུངས་ཏེ། “གཅེན་པོ་གཅེན་པོ་རྗེས་སུ་འཇུག་པར་བྱའོ།”ཞེས་སློབ་དཔོན་དེ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། དེ་ནི་ད་ལྟ་བཤིག་པར་བྱེད་པ་ནི། “གཅེན་པོ།”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་སོ། གཅུང་པོའང་འཇུག་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་གཅུང་པོ་ལའང་ཁྱབ་འདོད་སྲིད་པ་གསུངས་སོ། དེ་ལ་རྒྱུ་གསུངས་པ་ནི། “འདི་ལྟར་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ།”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། གཞན་གྱི་ཞེས་པ་ནི་བར་མའི་ཞེས་པ་འདིར་ཁྱད་པར་རོ། གཅུང་པོ་ལའང་གཅེན་པོའི་ཐ་སྙད་དོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། ཇི་སྐད་བཤད་པ་ཉིད་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ནི། “བརྗོད་འདོད་ཀྱི་རྒྱུ་ཅན་ཉིད་ལ་འདི་ལྟར།”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་སོ། བརྗོད་འདོད་ཀྱི་རྒྱུ་ཅན་ལ་ཞེས་པ་ནི། བརྗོད་པ་པོའི་འདོད་པ་ནི་འདིའི་རྒྱུ་འམ་རྐྱེན་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཚིག་བསྡུས་པའོ། དངོས་པོའི་རང་བཞིན་ལ་ཞེས་པ་ནི་དངོས་པོ་དེ་ཉིད་ལའོ། མངོན་པར་ཞེན་པ་ནི་འཇུག་པའོ། མི་སླེབས་པ་ནི་མི་ཐོབ་པའོ། ‘‘Sakatthe vadhāriyamāne nekasmiṃ dve bhavantīti vattabba’’nti (8-1-12-vā) vāttikakārena vuttaṃ, tadāha ‘sakatthe’iccādi, atthappakāraṇādyanapekkhassa padassa atthe sakatthe avadhāriyamāne ettakameveti gammamāne anekasmiṃ diyyamāne dvibbacanamiṭṭhaṃ mataṃ pāṇiniyānanti attho, ayampanesamadhippāyo ‘māsakaṃ māsakaṃ imamhā kahāpaṇā bhavantānaṃ dvinnaṃ dehī tyatra dve eva māsā dātumicchitā, kahāpaṇaṃ nāma– “རང་གི་དོན་ལ་ངེས་པར་འཛིན་པ་ན། དུ་མ་ལ་གཉིས་སུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ།”ཞེས་ལྷག་པར་སྨྲ་བ་པོས་གསུངས་པ་དེ་ཉིད། “རང་གི་དོན་ལ།”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་གསུངས་སོ། དོན་གྱི་སྐབས་ལ་སོགས་པ་ལ་མི་ལྟོས་པའི་ཚིག་གི་དོན་ཏེ། རང་གི་དོན་ལ་ངེས་པར་འཛིན་པ་ན། “འདི་ཙམ་ཉིད་དོ།”ཞེས་རྟོགས་པ་ན། དུ་མ་ལ་སྦྱིན་པ་ན་གཉིས་སུ་བརྗོད་པ་ནི་པཱ་ཎི་ནི་པ་རྣམས་ཀྱིས་འདོད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། འདིའི་བསམ་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། “ཀཱརྵཱ་པ་ཎ་འདི་ལས་ཁྱེད་གཉིས་ལ་མཱ་ཥ་ཀ་རེ་རེ་བྱིན་ཅིག”ཅེས་པ་འདིར་མཱ་ཥ་ཀ་གཉིས་ཉིད་སྦྱིན་པར་འདོད་པ་ཡིན་ལ། ཀཱརྵཱ་པ་ཎ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། Cattāro vihayo guñjā, dveguñjā māsako bhave; Dve akkhāva māsakāpañca,kkhānaṃ dharaṇamaṭṭhakaṃti. འབྲས་སོ་བཞི་ནི་གུ་ཉྫཱ་གཅིག། གུ་ཉྫཱ་གཉིས་ནི་མཱ་ཥ་ཀ། མཱ་ཥ་ཀ་ལྔ་ཨཀྵ་གཉིས། ཨཀྵ་བརྒྱད་ནི་དྷ་ར་ཎ། Vuttavidhinānekamāsakasamudāyo, tattha na sabbe kahāpaṇa sambandhino māsā dānakiriyāya byāpitā, dveyevāti netthattha vicchāti yathāvuttavattabbena dvibbacana’’nti, taṃ dassetvāti taṃ dvibbacanodāharaṇaṃ dassetvā, paṭipādayituṃ vicchāyameva dvittaṃ dassetuṃ… māsakaṃ māsakamiccādotvayamadhippāyo-‘‘dehīti dānakiriyāya māssa byāpitumiṭṭhāti vicchāyamevettha dvibbacanaṃ, tathāhyato dviruttā vicchāva gamyate’’ti, saddantaratoccādikaṃ kimāsaṅkiya vuttanti āha‘dehī’tiādi, avadhāraṇe patīyamāneti kahāpaṇasambandhini bahumhi māsakasamudāye māsakadvayanicchaye viññāyamāne sati, avisesena sāmaññena māsānaṃ dehīti dānakiriyāya byāpanā bhāvāti sambandho, saddantaratoccādino sādhippāyamatthamabhidhātumārabhate ‘padene’ccādi, ettha padenāti māsakamiccanena padena, imamhā kahāpaṇāti idamettha saddantaraṃ, katābhisaṅkharaṇassāti māsakaṃ māsakamiccevaṃ [Pg.66] nipphāditassa, saddantaratoti iminā padantarayogo gahitoti āha-‘padantarena yogato’ti ayametthādhippāyo ‘‘dvittakaraṇakāle saddantaravacanīyassatthassānapekkhitattā māsakaṃmāsakanti avisesena māsakavicchāyaṃ dvittaṃ, tadanu pana imamhā kahāpaṇātisaddantarasambandhe sati yadi kahāpaṇasambandhya na vasesamāsakavicchā pariggayhati tadā imassa kahāpaṇassāti chaṭṭhiyā bhavitabbaṃ, imamhā kahāpaṇāti pana avadhipañcamīniddesato kahāpaṇato dvayameva gahetvā bhavantānaṃ dvinnaṃ dehīti imamhā kahāpaṇāti saddantaratovadhāraṇaṃ gamyate’’ti. བཤད་པའི་ཆོ་ག་ལྟར་མ་ཤ་ཀ་དུ་མའི་ཚོགས་པ་ཡིན་ལ། དེ་ལ་ཀཱརྵཱ་པ་ཎ་དང་འབྲེལ་བའི་མ་ཤ་ཀ་ཐམས་ཅད་སྦྱིན་པའི་བྱ་བས་ཁྱབ་པ་མ་ཡིན་གྱི། གཉིས་ཁོ་ན་ཡིན་པས་འདིར་ཁྱབ་པའི་དོན་མེད་དེ། ཇི་སྐད་བཤད་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱིས་ཟློས་པ་ཡིན་ནོ། །ཞེས་པའོ། །དེ་ཉིད་བསྟན་ནས་ཞེས་པ་ནི་ཟློས་པའི་དཔེར་བརྗོད་དེ་བསྟན་ནས་སོ། །སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ལ་ཁྱབ་པ་ཉིད་ལ་ཟློས་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། མ་ཤ་ཀ་དང་མ་ཤ་ཀ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་འདི་ནི་དགོངས་པ་སྟེ། “བྱིན་ཅིག་” ཅེས་པའི་སྦྱིན་པའི་བྱ་བས་མ་ཤ་ཀ་ལ་ཁྱབ་པར་འདོད་པས་འདིར་ཁྱབ་པ་ཉིད་ལ་ཟློས་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་ལན་གཉིས་བརྗོད་པ་ལས་ཁྱབ་པ་ཉིད་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཞེས་པའོ། །སྒྲ་གཞན་ལས་སོགས་པ་གང་ལ་དྭོགས་ནས་གསུངས་ཤེ་ན། “བྱིན་ཅིག་” ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། ངེས་པར་རྟོགས་པ་ནི་ཞེས་པ་ནི། ཀཱརྵཱ་པ་ཎ་དང་འབྲེལ་བའི་མ་ཤ་ཀའི་ཚོགས་པ་མང་པོ་ལས་མ་ཤ་ཀ་གཉིས་ཁོ་ནར་ངེས་པར་ཤེས་པ་ན། བྱེ་བྲག་མེད་པར་སྤྱི་བབ་ཏུ་མ་ཤ་ཀ་རྣམས་ལ་ “བྱིན་ཅིག་” ཅེས་པའི་སྦྱིན་པའི་བྱ་བས་ཁྱབ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། །སྒྲ་གཞན་ལས་སོགས་པའི་དོན་དགོངས་པ་དང་བཅས་པ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར། “ཚིག་གིས་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་རྩོམ་པར་བྱེད་དོ། །འདིར་ཚིག་གིས་ཞེས་པ་ནི་མ་ཤ་ཀ་ཞེས་པའི་ཚིག་འདིས་སོ། །“ཀཱརྵཱ་པ་ཎ་འདི་ལས་” ཞེས་པ་ནི་འདིར་སྒྲ་གཞན་ཡིན་ནོ། །“མངོན་པར་འདུ་བྱས་པ་” ཞེས་པ་ནི་མ་ཤ་ཀ་དང་མ་ཤ་ཀ་ཞེས་དེ་ལྟར་གྲུབ་པ་ལའོ། །“སྒྲ་གཞན་ལས་” ཞེས་པས་ཚིག་གཞན་དང་སྦྱོར་བ་བཟུང་བས་ན། “ཚིག་གཞན་དང་སྦྱོར་བ་ལས་” ཞེས་གསུངས་སོ། །འདིར་དགོངས་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། “ཟློས་པ་བྱེད་པའི་ཚེ་སྒྲ་གཞན་གྱིས་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་དོན་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། མ་ཤ་ཀ་དང་མ་ཤ་ཀ་ཞེས་བྱེ་བྲག་མེད་པར་མ་ཤ་ཀའི་ཁྱབ་པ་ལ་ཟློས་པ་ཡིན་ནོ། །དེའི་རྗེས་སུ་ “ཀཱརྵཱ་པ་ཎ་འདི་ལས་” ཞེས་པའི་སྒྲ་གཞན་གྱི་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་ན། གལ་ཏེ་ཀཱརྵཱ་པ་ཎ་དང་འབྲེལ་བའི་མ་ཤ་ཀའི་ཁྱབ་པ་མ་ལུས་པ་མི་འཛིན་ན། དེའི་ཚེ་ “ཀཱརྵཱ་པ་ཎ་འདིའི་” ཞེས་འབྲེལ་བའི་སྒྲ་དྲུག་པ་ཡིན་དགོས་ལ། “ཀཱརྵཱ་པ་ཎ་འདི་ལས་” ཞེས་པ་ནི་ས་མཚམས་ཀྱི་སྒྲ་ལྔ་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཀཱརྵཱ་པ་ཎ་ལས་གཉིས་ཁོ་ན་བཟུང་ནས་ཡོད་པའི་གཉིས་པོ་བྱིན་ཅིག་ཅེས་ “ཀཱརྵཱ་པ་ཎ་འདི་ལས་” ཞེས་པའི་སྒྲ་གཞན་ལས་ངེས་པར་རྟོགས་སོ། །ཞེས་པའོ། ། ‘‘Pubbapaṭhamānamatthātisayavacanicchāyaṃ dve bhavantīti vattabba’’nti (8-1-12-vā) vuttaṃ, tadāha-‘pubbapaṭhamānaṃ miccādi, pubbapaṭhamānaṃ pubbapaṭhama saddānaṃ atthātisayo yo atthassa pakaṃso, tassa vacanicchāyaṃ, sabbapaṭhamabhāvasaṅkhāta atthātisayamattāva vacanicchāti na ettha vicchāti tesamadhippāyo, vikasanakiriyāya pākakiriyāyāti vuttepi vikāsakaraṇakiriyāya pākakaraṇakiriyāyāti atthasambhavato ‘pubbaṃ pubbaṃ puppha’nti tyādo, pubbaṃ pubbaṃ vikasanaṃ karonti, paṭhamaṃ paṭhamaṃ vacanaṃ karontīti kiriyāvisesanavasena attho daṭṭhabbo, pubbāti matā paṭhamābhimatāti iminā pubbapaṭhamabhāvenābhimatānaṃ bahutta byāpanena vicchāsabbhāve kāraṇamāha. “སྔོན་དང་དང་པོ་རྣམས་ཀྱི་དོན་གྱི་ཁྱད་པར་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ལ་གཉིས་སུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ་” ཞེས་གསུངས་པ་ལ། དེ་གསུངས་པ་ནི་ “སྔོན་དང་དང་པོ་རྣམས་ཀྱི་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །སྔོན་དང་དང་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཞེས་པ་ནི་སྔོན་དང་དང་པོ་ཞེས་པའི་སྒྲ་རྣམས་ཀྱི་དོན་གྱི་ཁྱད་པར་གང་ཡིན་པ་དོན་གྱི་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་དེ་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ལའོ། །ཐམས་ཅད་ཀྱི་དང་པོའི་དངོས་པོར་བགྲང་བའི་དོན་གྱི་ཁྱད་པར་ཙམ་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ཡིན་པས་འདིར་ཁྱབ་པ་མེད་དོ་ཞེས་པ་ནི་ཁོང་ཚོའི་དགོངས་པའོ། །ཁ་བྱེ་བའི་བྱ་བ་དང་བཙོ་བའི་བྱ་བ་ཞེས་བཤད་པས་ཀྱང་། ཁ་འབྱེད་པར་བྱེད་པའི་བྱ་བ་དང་འཚོད་པར་བྱེད་པའི་བྱ་བ་ཞེས་པའི་དོན་སྲིད་པའི་ཕྱིར། “སྔོན་དང་སྔོན་གྱི་མེ་ཏོག་” ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ། སྔོན་དང་སྔོན་དུ་ཁ་འབྱེད་པར་བྱེད། དང་པོ་དང་དང་པོར་ཚིག་བརྗོད་པར་བྱེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཁྱད་པར་གྱི་དབང་གིས་དོན་བལྟ་བར་བྱའོ། །སྔོན་དུ་འདོད་པ་དང་དང་པོར་མངོན་པར་འདོད་པ་ཞེས་པ་འདིས་སྔོན་དང་དང་པོའི་དངོས་པོར་མངོན་པར་འདོད་པ་རྣམས་ཀྱི་མང་པོའི་ཉིད་ལ་ཁྱབ་པས་ཁྱབ་པ་ཡོད་པའི་རྒྱུ་མཚན་གསུངས་སོ། ། ‘‘Ḍatara ḍatamānaṃ samasampadhāraṇāyamitthīnigade bhāve dve bhavantīti vattabba’’nti (8-1-12-vā) vuttaṃ, ettha itthiliṅgasaddo itthiliṅgayogā itthīti vutto, nigadyateneneti nigado, itthī nigado yassa so itthinigadobhāvo, tasmiṃ itthīnigade bhāve, tadāha-ratararata mantāna’miccādi, itthiliṅgeti itthiliṅgaṃ yassa so itthiliṅgobhāvo, tasmiṃ itthiliṅge bhāve vattamānānaṃ ratararatamantānaṃ dvibbacanamabhimatanti sambandho, kasmiṃ visayeti āha-‘samasampadhāraṇa visaye’ti, samena aḍḍhatādinā guṇena ime ubho aḍḍhā itvevaṃ rūpā sampadhāraṇā nirūpanā avabodho samasampadhāraṇā, sāeva visayo, tasmiṃ sati, aḍḍhatāya bahuvidhattābhāvā kiriyādiyo gābhāvā [Pg.67] ca natthettha vicchāti tesamadhippāyo, pucchiyamānāti iminā ime ubho’ iccādīnaṃ pucchāvākyataṃ dasseti. “མཚུངས་པར་བསྡུར་བ་ལ་མོ་རྟགས་ཀྱི་བརྗོད་པ་ཡོད་པའི་དངོས་པོ་ལ་ཌ་ཏ་ར་དང་ཌ་ཏ་མ་རྣམས་ལ་གཉིས་སུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ་” ཞེས་གསུངས་པ་ལ། འདིར་མོ་རྟགས་ཀྱི་སྒྲ་ནི་མོ་རྟགས་དང་སྦྱོར་བས་ “མོ་” ཞེས་གསུངས་ལ། འདིས་བརྗོད་པར་བྱེད་པས་ན་བརྗོད་པ་སྟེ། མོ་ནི་གང་གི་བརྗོད་པ་ཡིན་པ་དེ་ནི་མོའི་བརྗོད་པ་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་སྟེ། མོའི་བརྗོད་པ་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་དེ་ལའོ། །དེ་གསུངས་པ་ནི་ “ར་ཏ་ར་དང་ར་ཏ་མའི་མཐའ་ཅན་རྣམས་ཀྱི་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །མོ་རྟགས་སུ་ཞེས་པ་ནི་མོ་རྟགས་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་མོ་རྟགས་ཀྱི་དངོས་པོ་སྟེ། མོ་རྟགས་ཀྱི་དངོས་པོ་དེ་ལ་གནས་པའི་ར་ཏ་ར་དང་ར་ཏ་མའི་མཐའ་ཅན་རྣམས་ལ་ལན་གཉིས་བརྗོད་པ་འདོད་དོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། །ཡུལ་གང་ལ་ཞེ་ན། “མཚུངས་པར་བསྡུར་བའི་ཡུལ་ལ་” ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཕྱུག་པོ་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་མཚུངས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ “འདི་གཉིས་ཀ་ཕྱུག་པོའོ་” ཞེས་དེ་ལྟ་བུའི་རྣམ་པར་བསྡུར་བ་དང་། ངེས་པར་འཛིན་པ་དང་། རྟོགས་པ་ནི་མཚུངས་པར་བསྡུར་བ་སྟེ། དེ་ཉིད་ཡུལ་ཡིན་ལ། དེ་ཡོད་པ་ན། ཕྱུག་པོ་ཉིད་ལ་རྣམ་པ་མང་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་འདིར་ཁྱབ་པ་མེད་དོ་ཞེས་པ་ནི་ཁོང་ཚོའི་དགོངས་པའོ། །“དྲི་བར་བྱ་བ་” ཞེས་པས་འདིས་ “འདི་གཉིས་ཀ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་དྲི་བའི་ཚིག་ཉིད་བསྟན་ནོ། ། Parabyavahārenāha-‘ākhyātādīnaṃ visayatta’nti, iminā ākhyātādīnameva kiriyājotakapadabhāvena ponopuññasaṅkhātakiriyā dhammassa dhanasameva visayattaṃ dīpeti, atisayavisiṭṭhanti iminā papacatisaddepakāro pakaṃsattha jotako upasaggoti dasseti, hividhimhīti’lū-cchedane’iccasmā vidhimhi hippaccayo ‘‘pañhapattanāvidhīsu’’ti (6-9) iminā suttenāti attho, ossāti ‘‘yuvaṇṇānameopaccaye’’ti (5-82) okārassa, ‘pubbeka-kattukāna’’ (5-62) miccevāti evakārena paresamivāyamapyābhikkhaññe paccayo ce vidhīyate, tadā papacatiiccatra viya ābhikkhaññe vidhīyamānena paccayeneva ābhikkhaññatthassa pakāsitattā na dvibbacanena bhavitabbanti dasseti, yadā tu bhusaṃ punappunaṃ pacatīti vacanicchā tadāpi papacatīti bhavatyeva. གཞན་གྱི་ཐ་སྙད་ཀྱིས་ “བྱ་ཚིག་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་ཉིད་” ཅེས་གསུངས་ཏེ། འདིས་བྱ་ཚིག་ལ་སོགས་པ་ཉིད་བྱ་བ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཚིག་གི་དངོས་པོ་ཡིན་པས་ཡང་དང་ཡང་དུ་བྱེད་པར་བགྲང་བའི་བྱ་བའི་ཆོས་ཀྱི་ཡུལ་ཉིད་གསལ་བར་བྱེད་དོ། །“ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་” ཞེས་པ་འདིས་ “པ་པ་ཙ་ཏི་” ཞེས་པའི་སྒྲ་ལས་ “པ་” ནི་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་དོན་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཉེ་བར་བསྒྱུར་བ་ཡིན་པར་བསྟན་ནོ། །“ཧི་ཡི་ཆོ་ག་ལ་” ཞེས་པ་ནི་ “ལཱུ་གཅོད་པ་ལ་” ཞེས་པ་ལས་ཆོ་ག་ལ་ཧི་རྐྱེན་ནི་ “དྲི་བ་དང་ཐོབ་པ་དང་ཆོ་ག་རྣམས་ལ་” ཞེས་པའི་མདོ་འདིས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །“ཨོ་ཡི་” ཞེས་པ་ནི་ “ཡུ་ཝཎྞཱ་ནམ་ཨོ་པྲཏྱ་ཡེ་” ཞེས་པས་ཨོ་ཡིག་གིའོ། །“སྔོན་གྱི་བྱེད་པ་པོ་གཅིག་པ་རྣམས་ཀྱི་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ “ཉིད་” ཅེས་པའི་སྒྲས་གཞན་རྣམས་བཞིན་དུ་འདི་ཡང་ཡང་དང་ཡང་དུ་བྱེད་པ་ལ་རྐྱེན་བཤད་པར་འགྱུར་ན། དེའི་ཚེ་ “པ་པ་ཙ་ཏི་” ཞེས་པ་ལ་བཞིན་དུ་ཡང་དང་ཡང་དུ་བྱེད་པ་ཉིད་ལ་བཤད་པའི་རྐྱེན་ཉིད་ཀྱིས་ཡང་དང་ཡང་དུ་བྱེད་པའི་དོན་གསལ་བར་བྱས་པའི་ཕྱིར། ལན་གཉིས་བརྗོད་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་...བསྟན་ནོ། །གང་གི་ཚེ་ན་ “ཤིན་ཏུ་ཡང་དང་ཡང་དུ་འཚོད་དོ་” ཞེས་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ན། དེའི་ཚེའང་ “པ་པ་ཙ་ཏི་” ཞེས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། ། Iha imasmiṃ udāharaṇe, ābhikkhaññe iccevāti iminā anukaraṇamattamevetaṃ natthetthābhikkhaññanti pāṇiniyā suttantarena dvittampaṭipādenti, natthettha tādisena vacanena payojanaṃ, ābhikkhaññeyeva dvibbacananti dasseti, evamaññate ‘‘paṭaiccetamanukaraṇaṃ bhavana kiriyampati vattatīti kiriyādhammaṃ ponopuññamettha atthevā’’ti, teneva vakkhati-‘paṭapaṭā bhavatīti ābhikkhaññe dvibbacana’nti, anitisminti itisadde avijjamāne, rāppaccayoti paṭhamaṃ dvitte kate pacchā rāppaccayo, rāppaccayamakatvāpi pakārantarena sādhetumāha- ‘athavā’ iccādi, dīgho niccanti paṭhamaṃ dvitte paṭapaṭakarotīti ṭhite niccaṃ dīgho, paṭapaṭā karotīti ettha nipphattiṃ dassetvā idāni paṭapaṭāyatīti ettha dassetuṃ paṭapaṭāyatītiādi āraddhaṃ. འདིར་དཔེར་བརྗོད་འདི་ལ། “ཡང་དང་ཡང་དུ་བྱེད་པ་ཉིད་ལ་” ཞེས་པས་འདི་ནི་ཟློས་པའི་སྒྲ་ཙམ་ཁོ་ན་ཡིན་གྱི། འདིར་ཡང་དང་ཡང་དུ་བྱེད་པ་མེད་དོ་ཞེས་པཱ་ཎི་ནི་པའི་མདོ་གཞན་གྱིས་ལན་གཉིས་བརྗོད་པ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ། །འདིར་དེ་ལྟ་བུའི་ཚིག་གིས་དགོས་པ་མེད་དེ། ཡང་དང་ཡང་དུ་བྱེད་པ་ཉིད་ལ་ལན་གཉིས་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་...བསྟན་ནོ། །འདི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། “པཊ་ཅེས་པའི་ཟློས་པའི་སྒྲ་འདི་ནི་འབྱུང་བའི་བྱ་བ་ལ་འཇུག་པས་ན། འདིར་བྱ་བའི་ཆོས་ཡང་དང་ཡང་དུ་བྱེད་པ་ཉིད་ཡོད་དོ་” ཞེས་པའོ། །དེའི་ཕྱིར་ “པཊ་པཊཱ་བྷ་ཝ་ཏི་ཞེས་པ་ནི་ཡང་དང་ཡང་དུ་བྱེད་པ་ལ་ལན་གཉིས་བརྗོད་པའོ་” ཞེས་གསུངས་སོ། །“ཨི་ཏི་མེད་པ་ལ་” ཞེས་པ་ནི་ཨི་ཏི་ཞེས་པའི་སྒྲ་མེད་པ་ལའོ། །“རཱ་རྐྱེན་” ཞེས་པ་ནི་ཐོག་མར་ལན་གཉིས་བརྗོད་པ་བྱས་ནས་དེའི་རྗེས་སུ་རཱ་རྐྱེན་ནོ། །རཱ་རྐྱེན་མ་བྱས་པར་ཡང་རྣམ་པ་གཞན་གྱིས་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར། “ཡང་ན་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །“རྟག་ཏུ་རིང་པོ་” ཞེས་པ་ནི་ཐོག་མར་ལན་གཉིས་བརྗོད་པ་བྱས་ཏེ་ “པཊ་པཊ་ཀ་རོ་ཏི་” ཞེས་གནས་པ་ན། རྟག་ཏུ་རིང་པོ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བས། “པཊ་པཊཱ་ཀ་རོ་ཏི་” ཞེས་པ་འདིར་གྲུབ་པ་བསྟན་ནས། ད་ནི་ “པཊ་པཊཱ་ཡ་ཏི་” ཞེས་པ་འདིར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “པཊ་པཊཱ་ཡ་ཏི་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་བརྩམས་སོ། ། 55. Syādi ༥༥. སྱཱ་དི་ལ་སོགས་པའོ། ། Ekassa ekassa iti ṭhite pubbavibhattiyā lutte saṃhitāyañca katāyaṃ ekekassa, evaṃ matthakena matthakenāti ṭhite matthaka matthakenāti. “ཨེ་ཀསྶ་ཨེ་ཀསྶ་” ཞེས་གནས་པ་ལ། སྔ་མའི་རྣམ་དབྱེ་བསྡུས་ཤིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་བྱས་པ་ན། “ཨེ་ཀེ་ཀསྶ་” ཞེས་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་ “མཏࠠ་ཀེ་ནཱ་མཏࠠ་ཀེ་ནཱ་” ཞེས་གནས་པ་ལ། “མཏࠠ་ཀ་མཏࠠ་ཀེ་ནཱ་” ཞེས་འགྱུར་རོ། ། 56. Sabbā ༥༦. ཐམས་ཅད་དོ། ། Aññaṃ [Pg.68] aññanti ṭhite iminā vibhattiyā lope akārassa ‘‘tadaminā’’ (1-47) dinā okāre aññoññantipi hoti. “ཨཉྙཾ་ཨཉྙཾ་” ཞེས་གནས་པ་ལ། འདིས་རྣམ་དབྱེ་བསྡུས་པ་ན། “ཏ་ད་མི་ནཱ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ཨ་ཡིག་ཨོ་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་བས། “ཨཉྙོཉྙཾ་” ཞེས་པའང་འགྱུར་རོ། ། 57. Yāva ༥༧. ཇི་སྲིད་དོ། ། Yāvabodhanti ‘‘yāvāvadhāraṇe’’ti (3-4) asaṅkhyasamāso. “ཡཱ་ཝ་བོ་དྷཾ་” ཞེས་པ་ནི་ “ཡཱ་ཝཱ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་” ཞེས་པས་གྲངས་མེད་པའི་ཚིག་སྡུད་དོ། ། 58. Bahula ༥༨. ཕལ་ཆེར་རོ། ། Kvaci pavatyappavatti, kvacaññaṃ kvaci vā kvaci; Siyā bahulasaddena, vidhi sabbo yathāgamaṃti. ལ་ལར་འཇུག་ཅིང་ལ་ལར་མི་འཇུག་དང་། །ལ་ལར་གཞན་ཉིད་ལ་ལར་རྣམ་པར་འགྱུར། །ཕལ་ཆེར་སྒྲ་ཡིས་ཆོ་ག་ཐམས་ཅད་ནི། །ལུང་བཞིན་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ཉིད་དོ། ། Iti moggallānapañcikāṭīkāyaṃ sāratthavilāsiniyaṃ འདི་ནི་མོགྒལླཱ་ནའི་དཀའ་འགྲེལ་གྱི་ཊཱི་ཀཱ་སཱ་རཏྠ་ཝི་ལཱ་སི་ནཱི་ལས་སོ། ། Paṭhamakaṇḍavaṇṇanā samattā. སྐབས་དང་པོའི་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 2. Dutiyakaṇḍa vaṇṇanā ༢. སྐབས་གཉིས་པའི་བཤད་པའོ། ། 1. Dvedve ༡. གཉིས་གཉིས་སོ། ། Avayavasambandheti syādyavayavīsamudāyena dvedveti vuttānamavayavānaṃ sambandhe, atettha vutyanukūlāya pañcikāya vā bhavitabbaṃ, pañcikānu kūlāya vuttiyā vā, na cettha dvinnamaññoññānukūlatā dissati, tathāhi vuttiyaṃ-‘ekānekatthesu vattamānato nāmasmā’ti ettakameva pakativisesanavasena vuttaṃ, pañcikāyantu tabbisesana vasena ca paccayatthavisesanavasena ca attho dassito, tadeva mubhinnannāññamaññānukūlatā dissati, tato ettha yathā dvinnamaññoññānukūlatā sampajjati, tathā byācikkhissāma ‘‘yadi panettha vutyānukūlā pañcikā bhaveyya paccayatthapakkho jahitabbo siyāti ‘te…pe… ekānekatthesu’ti ca, tena…pe… yojaniya’nti ca etesaṃ jahitabbatāya bahupāṭhavilopo āpajjati, yadi pana pañcikānukūlā vutti bhaveyya vuttiyaṃ kiñcimattaṃ pakkhipitabba mattameva siyāti bahuvilopāpatti (na) hotīti etesaṃ dvedve honti ekāne katthesu vattamānato nāmasmā’ti vuttiyā bhavitabba’’nti, evañhi sati satthantarenāpi saha ghaṭate, sutte ‘dvedvekānekesu nāmasmā’ti vuttattā ‘ekānekesū’ti idaṃ paccayavisesanaṃ vā yujjati “ཆ་ཤས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ལ་” ཞེས་པ་ནི་སྱཱ་དི་ལ་སོགས་པའི་ཆ་ཤས་ཅན་གྱི་ཚོགས་པས་ “གཉིས་གཉིས་” ཞེས་གསུངས་པའི་ཆ་ཤས་རྣམས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ལའོ། །འདིར་འགྲེལ་པ་དང་མཐུན་པའི་དཀའ་འགྲེལ་ཡིན་པར་འགྱུར་རམ། ཡང་ན་དཀའ་འགྲེལ་དང་མཐུན་པའི་འགྲེལ་པ་ཡིན་པར་འགྱུར་དགོས་ནའང་། འདིར་གཉིས་པོ་ཕན་ཚུན་མཐུན་པ་ཉིད་མི་སྣང་ངོ་། །འདི་ལྟར་འགྲེལ་པ་ལས། “དོན་གཅིག་དང་དུ་མ་ལ་འཇུག་པའི་མིང་ལས་” ཞེས་པ་འདི་ཙམ་ཞིག་གཞི་ཡི་ཁྱད་པར་གྱི་དབང་གིས་གསུངས་ལ། དཀའ་འགྲེལ་ལས་ནི་དེའི་ཁྱད་པར་གྱི་དབང་དང་རྐྱེན་གྱི་དོན་གྱི་ཁྱད་པར་གྱི་དབང་གིས་ཀྱང་དོན་བསྟན་ཏོ། །དེ་ལྟར་ན་གཉིས་ཀ་ཕན་ཚུན་མི་མཐུན་པར་སྣང་བས། དེའི་ཕྱིར་འདིར་གཉིས་པོ་ཕན་ཚུན་མཐུན་པར་འགྱུར་བ་ལྟར་བཤད་པར་བྱའོ། །“གལ་ཏེ་འདིར་འགྲེལ་པ་དང་མཐུན་པའི་དཀའ་འགྲེལ་ཡིན་ན། རྐྱེན་གྱི་དོན་གྱི་ཕྱོགས་དོར་བར་འགྱུར་བས། ‘དེ་དག་...ལ་སོགས་པ་...དོན་གཅིག་དང་དུ་མ་ལ་’ ཞེས་པ་དང་། ‘དེས་...ལ་སོགས་པ་...སྦྱར་བར་བྱའོ་’ ཞེས་པ་འདི་དག་དོར་བར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱིས་ཀློག་པ་མང་པོ་ཞིག་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་དཀའ་འགྲེལ་དང་མཐུན་པའི་འགྲེལ་པ་ཡིན་ན། འགྲེལ་པ་ལ་ཅུང་ཟད་ཙམ་ཞིག་གསབ་པར་བྱ་བ་ཙམ་དུ་འགྱུར་བས་ཉམས་པ་མང་པོ་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར། འདི་དག་ལ་ ‘གཉིས་གཉིས་སུ་འགྱུར་ཏེ། དོན་གཅིག་དང་དུ་མ་ལ་འཇུག་པའི་མིང་ལས་སོ་’ ཞེས་པའི་འགྲེལ་པ་ཡིན་དགོས་སོ་” ཞེས་པའོ། །འདི་ལྟར་ཡིན་ན་བསྟན་བཅོས་གཞན་དང་ཡང་མཐུན་པར་འགྱུར་རོ། །མདོ་ལས་ “གཉིས་གཉིས་དོན་གཅིག་དང་དུ་མ་ལ་མིང་ལས་” ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། “དོན་གཅིག་དང་དུ་མ་ལ་” ཞེས་པ་འདི་རྐྱེན་གྱི་ཁྱད་པར་དུའང་རུང་ངོ་། ། Pakativisesanavasena [Pg.69] vā yadetaṃ paccayavisesanaṃ, tadā sāmatthiyā ekānekesūti pakativisesanampi labbhati, tattha sāmatthiyamattha balaṃ, tathāhyekādīsu bhavantā pakativāccānamevekattādiabyati rittaatthamattādīrūpānaṃ jotakā syādayo kathamekattādīsu vattamānato nāmasmā aññato siyunti yathāvuttanāmavisesākkhepo, tathā itthiṇādippaccayādīnampi pana pakativisesānupādānepi yato dhātvādi vāccottho natthi, sāmatthiyā tato, dhātutyādyantehi na honte vittipaccayā, tathā ṇādipaccayāpi… vibhatyantā vidhānato, yadetampakativisesanaṃ tadāpi sāmatthiyeneva ekattādīsu vattamānato nāmasmā tajjotanāya bhavantā syādayo kathamaññattha honti asambhavāti ekānekesu dvedveti labbhati, athavā sarūpena avuttampi sāmatthiyenekānekatthesūti gammamānaṃ vuttameva hotīti katvā‘tecā’tiādikaṃ vuttanti gahetabbaṃ, ekānekesu vattamānato nāmasmāti kimatthaṃ asatvabhūtāya kiriyāyekattādisambandhābhāvā kriyatthāca tyādīhi yevekattādīnaṃ vuttattā tyādyantehi ca na bhaveyyunti payojanantaramāha-‘yampanā’tiādi, pañcakanāmatthassādhippetabhāvo cettha pakkhassetasseva yuttattā. Tathāhi saṅkhyākammādayo nāma vāccassa dabbassa dhammo sakattho-pasajjano ca saddo dabbeyeva vattate… dabbeyevānyanayādivohārā, tattha dabbavācinā saddena dabbadhammānamabbhantarīkaraṇanti nāyuttametaṃ nāmena pañcannamabhidhānaṃ, vibhattiyo pana jotikā, itthipaccayā ca itthiliṅgassa, tathā cāmhehi vuttaṃ sambandhacintāyaṃ– ཡང་ན་རང་བཞིན་གྱི་ཁྱད་པར་གྱི་དབང་གིས་རྐྱེན་གྱི་ཁྱད་པར་གང་ཡིན་པ་དེའི་ཚེ། ནུས་པ་ལས་གཅིག་དང་དུ་མ་རྣམས་ལ་ཞེས་རང་བཞིན་གྱི་ཁྱད་པར་ཡང་ཐོབ་པ་ཡིན། དེ་ལ་ནུས་པ་ཞེས་པ་ནི་སྟོབས་སོ། །འདི་ལྟར་གཅིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཡོད་པའི་རང་བཞིན་གྱིས་བརྗོད་བྱ་ཉིད་ཀྱི་གཅིག་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ལས་མ་གཏོགས་པའི་དོན་ཙམ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་གསལ་བར་བྱེད་པ་པོ་སི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི། ཇི་ལྟར་གཅིག་ཉིད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་འཇུག་པའི་མིང་ལས་གཞན་ལས་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཞེས་གོང་དུ་བཤད་པའི་མིང་གི་ཁྱད་པར་འཕེན་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་མོ་རྐྱེན་དང་ཎ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱི་ཡང་རང་བཞིན་གྱི་ཁྱད་པར་མ་བཟུང་དུ་ཟིན་ཀྱང་། གང་ལས་བྱིངས་ལ་སོགས་པའི་བརྗོད་བྱའི་དོན་མེད་པ་དེའི་ནུས་པ་ལས་དེ་ལས་ཏེ། བྱིངས་དང་ཏི་ལ་སོགས་པའི་མཐའ་ཅན་རྣམས་ལས་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་བའི་རྐྱེན་རྣམས་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ཎ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱང་རྣམ་དབྱེའི་མཐའ་ཅན་ལས་འབྱུང་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། རང་བཞིན་གྱི་ཁྱད་པར་གང་ཡིན་པ་དེའི་ཚེའང་ནུས་པ་ཉིད་ལས་གཅིག་ཉིད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་འཇུག་པའི་མིང་ལས་དེ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་འབྱུང་བའི་སི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི། ཇི་ལྟར་གཞན་ལ་འབྱུང་བར་འགྱུར་ཏེ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཞེས་གཅིག་དང་དུ་མ་རྣམས་ལ་གཉིས་གཉིས་ཞེས་ཐོབ་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་རང་གི་ངོ་བོས་མ་བཤད་ཀྱང་ནུས་པས་གཅིག་དང་དུ་མའི་དོན་རྣམས་ལ་ཞེས་རྟོགས་པར་བྱ་བ་ཉིད་བཤད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱས་ནས། 'དེ་དག་ཀྱང་' ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་ཡིན་པར་གཟུང་བར་བྱའོ། །གཅིག་དང་དུ་མ་རྣམས་ལ་འཇུག་པའི་མིང་ལས་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྫས་སུ་མ་གྱུར་པའི་བྱ་བ་ལ་གཅིག་ཉིད་ལ་སོགས་པ་དང་འབྲེལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། བྱ་བའི་དོན་ཅན་རྣམས་ནི་ཏི་ལ་སོགས་པ་ཉིད་ཀྱིས་གཅིག་ཉིད་ལ་སོགས་པ་བརྗོད་ཟིན་པའི་ཕྱིར། ཏི་ལ་སོགས་པའི་མཐའ་ཅན་རྣམས་ལས་མི་འབྱུང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དགོས་པ་གཞན་གསུངས་པ་ནི། 'གང་ཡང་' ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །འདིར་མིང་གི་དོན་ལྔ་པོ་འདོད་པའི་ཕྱིར་ཕྱོགས་འདི་ཉིད་རིགས་པ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟར་གྲངས་དང་ལས་ལ་སོགས་པ་ནི་མིང་གི་བརྗོད་བྱ་རྫས་ཀྱི་ཆོས་ཡིན་ལ། རང་གི་དོན་དང་ལྡན་ཞིང་ཕན་འདོགས་པ་དང་བཅས་པའི་སྒྲ་ནི་རྫས་ཉིད་ལ་འཇུག་སྟེ། རྫས་ཉིད་ལ་གཞན་འདྲེན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཐ་སྙད་བྱེད་པའི་ཕྱིར། དེ་ལ་རྫས་བརྗོད་པའི་སྒྲས་རྫས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ནང་དུ་སྡུད་པ་ནི་མི་རིགས་པ་མ་ཡིན་པས། མིང་གིས་ལྔ་པོ་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ། །རྣམ་དབྱེ་རྣམས་ནི་གསལ་བྱེད་ཡིན་ལ། མོའི་རྐྱེན་རྣམས་ནི་མོའི་རྟགས་ཀྱི་ཡིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་བདག་ཅག་གིས་འབྲེལ་བ་བརྟག་པ་ལས་བཤད་དེ། Saddo sakatthaṃ vatvāna, padatthaṃ dabbasaññitaṃ; Samavetaṃ vade liṅgaṃ, saṅkhyaṃ kammādikammi ceti. སྒྲ་ཡིས་རང་གི་དོན་བརྗོད་ནས། །ཚིག་གི་དོན་ནི་རྫས་སུ་བརྗོད། །འདུ་བའི་རྟགས་དང་གྲངས་ཉིད་དང་། །ལས་ལ་སོགས་པའང་བརྗོད་པར་བྱེད། ། Ekānekesu syādīnaṃ yathākkamaṃ dassetuṃ ‘tenā’tiādi vuttaṃ, tenāti yena pañcako nāmattho adhippeto ekādīsu ca atthesu jo-tanīyesu syādayo vidhiyissanti tena, sabbatthāti ‘aṃyo’ādīsu [Pg.70] sabbattha, sabhāvatotyādikassāyamadhippāyo ‘‘yadyapi syādayo ekānekesu honti tathāpi ekādayo saṅkhyāya paricchinne atthe vattanti na saṅkhyāmatte, saṅkhyāya sambhavābhāvā saṅkhyeye bhavatīti na saṅkhyāpi syādīnamattho’’ti (na) kevalaṃ sakattha dabbādiyeva syādīnamattho na bhavati, api tu saṅkhyāpītyapisaddattho, anena saṅkhyā vibhatyattho catukko nāmatthotyayampakkho nirākato pañcako nāmatthoti dassane saṅkhyākammādīnaṃ vibhattiyo jotikā honti, tiko nāmatthoti dassane tu saṅkhyākammādayo vibhattivāccā honti, idāni adhippetapañcakanāmatthe sakatthādikaṃ sarūpato dassetuṃ ‘tatthā’tiādimāha, tattha sakattho visesananti sarūpādi yaṃ kiñci visesanattena vattumicchitaṃ taṃ sakattho nāmati attho, taṃ dasseti ‘sarūpajātiguṇadabbāni’ti. གཅིག་དང་དུ་མ་རྣམས་ལ་སི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། 'དེས་ན་' ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། དེས་ན་ཞེས་པ་ནི་གང་གིས་མིང་གི་དོན་ལྔ་པོ་འདོད་པ་དང་། གཅིག་ལ་སོགས་པའི་དོན་གསལ་བར་བྱ་བ་རྣམས་ལ་སི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་བསྒྲུབ་པར་འགྱུར་བ་དེས་སོ། །ཐམས་ཅད་ལ་ཞེས་པ་ནི་ 'ཨཾ་ཡོ་' ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ལའོ། །རང་བཞིན་གྱིས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་དགོངས་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། 'གལ་ཏེ་སི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་གཅིག་དང་དུ་མ་རྣམས་ལ་ཡོད་ཀྱང་། འོན་ཀྱང་གཅིག་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་གྲངས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ཆད་པའི་དོན་ལ་འཇུག་གི་གྲངས་ཙམ་ལ་མི་འཇུག་སཏེ། གྲངས་ཡོད་པ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་གྲངས་ཅན་ལ་ཡོད་པས་ན། གྲངས་ཀྱང་སི་ལ་སོགས་པའི་དོན་མ་ཡིན་ནོ་' ཞེས་པའོ། །རང་གི་དོན་དང་རྫས་ལ་སོགས་པ་ཁོ་ན་སི་ལ་སོགས་པའི་དོན་མ་ཡིན་པར་མ་ཟད། འོན་ཀྱང་གྲངས་ཀྱང་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ནི་ 'ཀྱང་' ཞེས་པའི་སྒྲའི་དོན་ཏོ། །འདིས་གྲངས་ནི་རྣམ་དབྱེའི་དོན་ཡིན་པས་མིང་གི་དོན་བཞི་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཕྱོགས་འདི་བསལ་ནས། མིང་གི་དོན་ལྔ་པོ་ཞེས་པའི་ལྟ་བ་ལ་གྲངས་དང་ལས་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་དབྱེ་རྣམས་ནི་གསལ་བྱེད་ཡིན་ལ། མིང་གི་དོན་གསུམ་པོ་ཞེས་པའི་ལྟ་བ་ལ་ནི་གྲངས་དང་ལས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་རྣམ་དབྱེས་བརྗོད་བྱ་ཡིན་ནོ། །ད་ནི་འདོད་པའི་མིང་གི་དོན་ལྔ་པོ་ལ་རང་གི་དོན་ལ་སོགས་པ་རང་གི་ངོ་བོས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། 'དེ་ལ་' ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། དེ་ལ་རང་གི་དོན་ནི་ཁྱད་པར་ཏེ། རང་གི་ངོ་བོ་ལ་སོགས་པ་གང་ཡང་རུང་བ་ཁྱད་པར་གྱི་དངོས་པོར་བརྗོད་པར་འདོད་པ་དེ་ནི་རང་གི་དོན་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར། 'རང་གི་ངོ་བོ་དང་། རིགས་དང་། ཡོན་ཏན་དང་། རྫས་རྣམས་སོ་' ཞེས་གསུངས་སོ། ། Balena yassā bhinnesu, pavattante gagādīsu; Sā jātyabhinnadhīsaddā, suttaṃ pupphesvivānvītaṃ. གང་གི་མཐུ་ཡིས་ཐ་དད་པའི། །བ་ལང་ལ་སོགས་འཇུག་པ་སྟེ། །བློ་དང་སྒྲ་ཉིད་ཐ་མི་དད། །མེ་ཏོག་རྣམས་ལ་སྐུད་པ་བཞིན། ། Dabbādhāro tato bhinno, nimittaṃ tappatītiyā; Bhāvābhāvasabhāvo yo, so guṇo nigguṇo mato. རྫས་ཀྱི་རྟེན་ཅན་དེ་ལས་གཞན། །དེ་ཉིད་རྟོགས་པའི་རྒྱུ་རུ་གྱུར། །དངོས་དང་དངོས་མེད་རང་བཞིན་གང་། །དེ་ནི་ཡོན་ཏན་མེད་པར་འདོད། ། Sarūpaṃ saddarūpaṃva, jātiyā yaṃ visesanaṃ; Visesīyati yaṃkiñci, dabbaṃ taṃ samudīritaṃ. རང་གི་ངོ་བོ་སྒྲ་ཉིད་དམ། །རིགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གང་ཡིན་པ། །གང་ཡང་རུང་བ་ཁྱད་པར་བྱེད། །དེ་ནི་རྫས་སུ་བཤད་པ་ཡིན། ། Idāni sarūpādino visesanassa sakatthabhāvaṃ jātyādivisesassa dabbabhāvañca dassetuṃ ‘tatthā’tiādimāha, sarūpe vattate saddoti viyabhedopacārenāha-‘saddassa sarūpenā’ti, ettha pana goti jātimattavācini gosadde payutte gosaddo jātimattamāheti so jātiṃ viseseti nāma. Yaṭṭhiādisaddehi yaṭṭhiādisahacaritā upacārato gahitāti yaṭṭhiādidabbehi yaṭṭhiādisahacaritā purisā visesīyantīti āha-‘dabbampi dabbantarassa visesanabhūtambhavatī’ti, yaṭṭhiyopavesayāti yaṭṭhisaddavacanīya yaṭṭhidabbavisiṭṭhe purise pavesayāti attho, kuntepavesayāti etthāpi esevanayo, yathāvuttacatubbidhasakatthato paropi atthi sakatthoti āha-‘katthacī’tiādi, sambandhanimittoti sambandho nimittaṃ kāraṇaṃ [Pg.71] paccayappavattiyā assa paccayassa soti samāso, ettha hi daṇḍo assa atthīti assāti sāmino purisassa saṃsaṅkhātadaṇḍādidabbena sahayo sassāmisambandho, sopi paccayassa nimittaṃ, tathā ca vakkhati-‘daṇḍapurisasambandhā daṇḍīti paccayo’ti, (kiri)yā padatthassāpi visesanattena sakatthabhāvo jātipadatthādīnaṃ vutta ṭhāneyeva vattabboti pācakoti ettha kiriyākārakasambandhasaṅkhātaṃ parābhimataṃ sakatthampi paropadesenopadisitukāmo idha sambandhasakatthassa vuttaṭṭhāneyeva kiriyāsakatthaṃ dassetuṃ ‘katthaci kiriyāpī’tiādimāha. Nāmasabhāvena viññāyamānaṃ pañcamaṃ nāmasaṅkhātamatthaṃ dabbapadatthena saṅgahetvā jātiguṇakiriyādabbānīti hi catubbidho nāmattho, nāmampi anvattharuḷhivasena duvidhaṃ pumitthinapuṃsaka liṅgavasena tividhampi catubbidhaṃ hoti… yathāvutte catubbidhe atthe namati, te vā attani nāmetīti iminā kāraṇena. sāmaññaguṇa kiriyāyadicchāvasenāññathāpi catubbidhattaṃ nāmassa vadanti, tatthāpi yadicchānāmassa dabbanāmeneva saṅgaho veditabbo, itthattaṃ esāti pasiddhimā attho, yampanātiādinā vuttamevatthaṃ sādheti ‘tatthe’ccādinā, abhidhāyakattena jotakattena, ikārantatoti munisaddato, aññathāti ikārantato na bhavati ce, atoti ādesa bhavanato phalaṃ dassitaṃ na siyāti sambandho, vuttiyaṃ ‘evaṃ kumārī kumāriyo’tiādīsu evanti yathā pulliṅge ikārantato syādīnamudāharaṇamanādesatthaṃ vuttaṃ evamitthiyampi anākārantatoti dasseti, upalakkhaṇaṃ cetaminī-nī-ū-ti-paccayantādīnaṃ, asati…pe… vacaneti iminā pāṇiniyānaṃ vibhattisaññāvidhāyakassa suttantarassa atthibhāvaṃ dasseti, ‘‘vibhattica’’ (1-4-104) iti hi tesaṃ suttaṃ, tassattho ‘syādīnaṃ tyādīnañca vibhattisaññā hotī’ti, bhavantīti anvatthavasena vibhattisaddavacanīyāni bhavanti, so (yevattho) vibhatticcanena vibhajīyatīti vibhatti, kamme ktippaccayantoyaṃ vibhatti saddoti dasseti, kathampanetesu syādīsu vibhajīyaticcassa vākyatthāssānugamo yenevaṃ vuccaticcāsaṅkiya yena yathā ca vibhajīyati tamupadassento āha-‘tathā hi’ccādi. ད་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་ལ་སོགས་པའི་ཁྱད་པར་གྱི་རང་གི་དོན་ཉིད་དང་། རིགས་ལ་སོགས་པའི་ཁྱད་པར་གྱི་རྫས་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར། 'དེ་ལ་' ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། སྒྲ་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་ལ་འཇུག་གོ་ཞེས་པ་ནི་ཐ་དད་པ་མེད་པ་ལ་ཉེ་བར་བཏགས་ནས་ 'སྒྲའི་རང་གི་ངོ་བོས་' ཞེས་གསུངས་སོ། །འདིར་ནི་བ་ལང་ཞེས་པ་རིགས་ཙམ་བརྗོད་པའི་བ་ལང་གི་སྒྲ་སྦྱར་བའི་ཚེ། བ་ལང་གི་སྒྲས་རིགས་ཙམ་བརྗོད་པས་དེས་རིགས་ལ་ཁྱད་པར་བྱེད་པ་ཉིད་དོ། །འཁར་བ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་རྣམས་ཀྱིས་འཁར་བ་ལ་སོགས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་གནས་པ་ཉེ་བར་བཏགས་ནས་བཟུང་བའི་ཕྱིར། འཁར་བ་ལ་སོགས་པའི་རྫས་རྣམས་ཀྱིས་འཁར་བ་ལ་སོགས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་གནས་པའི་སྐྱེས་བུ་རྣམས་ཁྱད་པར་དུ་བྱེད་དོ་ཞེས་ 'རྫས་ཀྱང་རྫས་གཞན་གྱི་ཁྱད་པར་དུ་གྱུར་པ་ཡིན་ནོ་' ཞེས་གསུངས་སོ། །འཁར་བ་ཅན་རྣམས་བཅུག་ཅིག་ཅེས་པ་ནི་འཁར་བའི་སྒྲས་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་འཁར་བའི་རྫས་ཀྱིས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པའི་སྐྱེས་བུ་རྣམས་བཅུག་ཅིག་ཅེས་པའི་དོན་ཏོ། །མདུང་ཐོགས་པ་རྣམས་བཅུག་ཅིག་ཅེས་པ་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ། །ཇི་ལྟར་བཤད་པའི་རང་གི་དོན་རྣམ་པ་བཞི་པོ་ལས་གཞན་ཡང་རང་གི་དོན་ཡོད་དོ་ཞེས་ 'ལ་ལ་ཞིག་ཏུ་' ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། འབྲེལ་བའི་རྒྱུ་མཚན་ཅན་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བ་ནི་རྒྱུ་མཚན་ཏེ་རྐྱེན་འཇུག་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པས་འདིའི་རྐྱེན་དེ་ནི་འདི་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཚིག་བསྡུས་པ་ཡིན་ཏེ། འདིར་ནི་འཁར་བ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན་འདིའི་ཞེས་བདག་པོའི་སྐྱེས་བུ་ལ་འཁར་བ་ལ་སོགས་པའི་རྫས་སུ་བགྲང་བ་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་བདག་པོ་དང་བཅས་པའི་འབྲེལ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་རྐྱེན་གྱི་རྒྱུ་མཚན་ཡིན་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་ 'འཁར་བ་དང་སྐྱེས་བུའི་འབྲེལ་བ་ལས་འཁར་བ་ཅན་ཞེས་པའི་རྐྱེན་ནོ་' ཞེས་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། །བྱ་བའི་ཚིག་གི་དོན་གྱི་ཡང་ཁྱད་པར་ཉིད་ཀྱིས་རང་གི་དོན་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་ནི་རིགས་ཀྱི་ཚིག་གི་དོན་ལ་སོགས་པའི་སྐབས་སུ་བཤད་ཟིན་པ་ཉིད་དུ་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཡིན་པས། འཚེད་པ་པོ་ཞེས་པ་འདིར་བྱ་བ་དང་བྱེད་པོའི་འབྲེལ་བར་བགྲང་བ་གཞན་གྱིས་འདོད་པའི་རང་གི་དོན་ཡང་གཞན་གྱི་བསྟན་པས་བསྟན་པར་འདོད་ནས། འདིར་འབྲེལ་བའི་རང་གི་དོན་བཤད་པའི་སྐབས་ཉིད་དུ་བྱ་བའི་རང་གི་དོན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། 'ལ་ལ་ཞིག་ཏུ་བྱ་བའང་' ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །མིང་གི་རང་བཞིན་གྱིས་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ལྔ་པ་མིང་དུ་བགྲང་བའི་དོན་ནི་རྫས་ཀྱི་ཚིག་གི་དོན་གྱིས་བསྡུས་ནས། རིགས་དང་། ཡོན་ཏན་དང་། བྱ་བ་དང་། རྫས་རྣམས་སོ་ཞེས་མིང་གི་དོན་རྣམ་པ་བཞི་ཡིན་ཏེ། མིང་ཡང་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་དོན་དང་གྲགས་པའི་དབང་གིས་རྣམ་པ་གཉིས་དང་། ཕོ་མོ་མ་ནིང་གི་རྟགས་ཀྱི་དབང་གིས་རྣམ་པ་གསུམ་ཡང་རྣམ་པ་བཞིར་འགྱུར་ཏེ། ཇི་ལྟར་བཤད་པའི་དོན་རྣམ་པ་བཞི་ལ་འདུད་པའམ། ཡང་ན་དེ་དག་རང་ལ་འདུད་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་མཚན་འདིས་སོ། །སྤྱི་དང་། ཡོན་ཏན་དང་། བྱ་བ་དང་། འདོད་རྒྱལ་གྱི་དབང་གིས་གཞན་དུའང་མིང་གི་རྣམ་པ་བཞི་ཉིད་དུ་འཆད་དེ། དེ་ལའང་འདོད་རྒྱལ་གྱི་མིང་ནི་རྫས་ཀྱི་མིང་ཉིད་ཀྱིས་བསྡུ་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། །མོའི་དངོས་པོ་ནི་འདི་འོ་ཞེས་པ་ནི་གྲགས་པའི་དོན་ཏོ། །'གང་ཡང་' ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་བཤད་ཟིན་པའི་དོན་ཉིད་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ནི་ 'དེ་ལ་' ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །བརྗོད་བྱེད་ཉིད་དང་གསལ་བྱེད་ཉིད་ཀྱིས། ཨི་མཐའ་ཅན་ལས་ཞེས་པ་ནི་མུ་ནིའི་སྒྲ་ལས་སོ། །གཞན་དུ་ཞེས་པ་ནི་ཨི་མཐའ་ཅན་ལས་མ་ཡིན་ན་ནི། ཨ་ལས་ཞེས་པའི་གནས་འགྱུར་འབྱུང་བའི་འབྲས་བུ་བསྟན་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། །འགྲེལ་པ་ལས། 'འདི་ལྟར་གཞོན་ནུ་མ། གཞོན་ནུ་མ་རྣམས་' ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ། འདི་ལྟར་ཞེས་པ་ནི་ཇི་ལྟར་སྐྱེས་པའི་རྟགས་ཀྱི་ཨི་མཐའ་ཅན་ལས་སི་ལ་སོགས་པའི་དཔེར་བརྗོད་པ་གནས་མ་འགྱུར་བའི་དོན་དུ་བཤད་པ་དེ་བཞིན་དུ་མོའི་རྟགས་ལའང་ཨ་མཐའ་ཅན་མ་ཡིན་པ་ལས་སོ་ཞེས་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། འདི་ནི་ཨི་ནཱི། ནཱི། ཨཱུ། ཏི་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་རྣམས་ཀྱི་མཚོན་བྱེད་དོ། །'མེད་པའི་ཚེ་...པེ་...ཚིག་ལ་' ཞེས་པས་ནི་པཱ་ཎི་ནི་པ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་དབྱེའི་མིང་འགོད་པའི་མདོ་གཞན་ཡོད་པ་ཉིད་བསྟན་ཏེ། 'རྣམ་དབྱེ་ཡང་' (༡-༤-༡༠༤) ཞེས་པ་ནི་དེ་དག་གི་མདོ་ཡིན་ལ། དེའི་དོན་ནི་ 'སི་ལ་སོགས་པ་དང་ཏི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་དབྱེའི་མིང་དུ་འགྱུར་རོ་' ཞེས་པའོ། །'འགྱུར་རོ་' ཞེས་པ་ནི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་དོན་གྱི་དབང་གིས་རྣམ་དབྱེའི་སྒྲས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་རྣམས་སུ་འགྱུར་རོ། །དེ་ཉིད་རྣམ་དབྱེ་ཞེས་པས་རྣམ་པར་འབྱེད་པས་ན་རྣམ་དབྱེའོ། །ལས་ལ་ཀྟི་རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་འདི་ནི་རྣམ་དབྱེའི་སྒྲ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་ཏེ། ཇི་ལྟར་ན་སི་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་ལ་རྣམ་པར་འབྱེད་དོ་ཞེས་པའི་ཚིག་གི་དོན་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཡིན་ནམ་ཞེས་དོགས་ནས། གང་གིས་དང་ཇི་ལྟར་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་དེ་ཉིད་ཉེ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། 'འདི་ལྟར་' ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། 2. Kamme ༢. ལས་ལ། Vuttiyaṃ [Pg.72] kattukiriyāyāti kattusādyatāya taṃ sambandhiniyā kattukammaṭṭhāyapi duvidhāya kiriyāya, anekatthattā dhātūnaṃ karoti ettha sambandhanatthoti āha-‘karīyati abhisambandhīyatī’ti, yaṃkiñci padattharūpaṃ sambajjhatīti attho, iminā cānvatthavasenevāyaṃ kammavohāro siddhoti dasseti, sabbakārakānampi pana kiriyāsambandha sabbhāvepi kiriyābhisambandhīyamānatteneva yaṃ vattumicchitaṃ tadeva kammaṃ viññeyyaṃ, kattādi kattu kiriyāyābhisambandhīyamānattepi kattādittavacanicchāyeva kammaṃ na hoti… yasmā vacanicchāyeva kārakāni bhavanti, evaṃ sabbakārakānampi kārakantarappattiyaṃ tadabhāvo yathāyogaṃ vattabbo, vākyekadesenetyanena ‘‘dvedvekā’’dino vākyassa ‘‘kamme dutiyā’’iccādino ca ekavākyattaṃ sūceti, pakaraṇassa mahāvākyarūpattā vippakaṭṭhānipi vākyāni ākaṅkhādisabhāve aññamaññasambandhānubhavanenekavākyabhāvampaṭīpajjante, vuttī hi– འགྲེལ་པ་ལས། 'བྱེད་པོའི་བྱ་བ་ལ་' ཞེས་པ་ནི་བྱེད་པོ་དང་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་དེ་དང་འབྲེལ་བ་ཅན་གྱི་བྱེད་པོ་དང་ལས་ལ་གནས་པའི་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་བྱ་བ་ལའོ། །བྱིངས་རྣམས་དོན་དུ་མ་ཅན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་འདིར་འབྲེལ་བའི་དོན་ཏོ་ཞེས་ 'བྱེད་དོ་མངོན་པར་འབྲེལ་བར་བྱེད་དོ་' ཞེས་གསུངས་ཏེ། ཚིག་གི་དོན་གྱི་ངོ་བོ་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་འབྲེལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །འདིས་ནི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་དོན་གྱི་དབང་ཉིད་ལས་ལས་ཀྱི་ཐ་སྙད་འདི་གྲུབ་པར་བསྟན་ཏོ། །བྱེད་པ་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡང་བྱ་བ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་དུ་ཟིན་ཀྱང་། བྱ་བ་དང་མངོན་པར་འབྲེལ་བར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱིས་གང་ཞིག་བརྗོད་པར་འདོད་པ་དེ་ཉིད་ལས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། བྱེད་པ་པོ་ལ་སོགས་པ་ནི་བྱེད་པོའི་བྱ་བ་དང་མངོན་པར་འབྲེལ་བར་བྱ་བ་ཉིད་ཡིན་ཡང་། བྱེད་པ་པོ་ཉིད་ལ་སོགས་པར་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ལས་སུ་མི་འགྱུར་ཏེ། བརྗོད་པར་འདོད་པ་ཉིད་ལས་བྱེད་པ་པོ་རྣམས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་བྱེད་པ་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡང་བྱེད་པ་པོ་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ལ་དེ་མེད་པ་ནི་ཇི་ལྟར་རིགས་པར་བརྗོད་པར་བྱའོ། །'ཚིག་གི་ཆ་ཤས་ཀྱིས་' ཞེས་པས་ནི་ 'གཉིས་གཉིས་གཅིག་' ལ་སོགས་པའི་ཚིག་དང་ 'ལས་ལ་གཉིས་པ་' ལ་སོགས་པའི་ཚིག་གཅིག་ཉིད་དུ་མཚོན་པར་བྱེད་དེ། རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ནི་ཚིག་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རྒྱང་རིང་པོར་གནས་པའི་ཚིག་རྣམས་ཀྱང་རེ་བ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་ཡོད་པའི་ཚེ་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་བ་ཉམས་སུ་མྱོང་བས་ཚིག་གཅིག་གི་དངོས་པོར་འགྱུར་ཏེ། འགྲེལ་པ་ལས། ‘‘Ākaṅkhāyoggatā sattā, bījaṃ sannidhino yato; Vippakaṭṭhāni vākyāni, mahāvākyaṃ karontyatoti. རེ་བ་རུང་ཉིད་ཡོད་པ་དང་། །ཉེ་བར་གནས་པའི་ས་བོན་ལས། །རྒྱང་རིང་གནས་པའི་ཚིག་རྣམས་ཀྱང་། །ཚིག་ཆེན་ཉིད་དུ་བྱེད་པར་འགྱུར། ། Sāmaññenāti kammādyavisesena, pubbācariyasamaññāvasenāha ‘dutiyādikā’ti, tena yadyapi tyādinopi dvinnaṃ pūraṇiyā dutiyāti sakkā voharituṃ, tathāpi syādīnaṃ dukeyeva dutiyātatiyā ruḷhīti natyādīnaṃ dukāni dutiyādisaddena gayhanti, visiṭṭhesūti kammādinā visesitesu, tividhaṃ kammanti sakasamayappasiddhiyā kammassa tividhattamāha, aññe tu sattavidhamicchanti, kathaṃ– སྤྱིར་ཞེས་པ་ནི་ལས་ལ་སོགས་པའི་བྱེ་བྲག་མེད་པར། སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་གྱི་ཐ་སྙད་ཀྱི་དབང་གིས་ 'གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་' ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེས་ན་གལ་ཏེ་ཏི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡང་གཉིས་པོ་རྫོགས་པར་བྱེད་པ་ལ་གཉིས་པ་ཞེས་ཐ་སྙད་བྱེད་ནུས་ཀྱང་། འོན་ཀྱང་སི་ལ་སོགས་པའི་ཟུང་ཉིད་ལ་གཉིས་པ་དང་གསུམ་པ་ཞེས་གྲགས་པའི་ཕྱིར། ཏི་ལ་སོགས་པའི་ཟུང་རྣམས་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲས་མི་འཛིན་ནོ། །ཁྱད་པར་ཅན་རྣམས་ལ་ཞེས་པ་ནི་ལས་ལ་སོགས་པས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པ་རྣམས་ལའོ། །ལས་རྣམ་པ་གསུམ་ཞེས་པ་ནི་རང་གི་གྲུབ་པའི་མཐའ་ལ་གྲགས་པའི་དབང་གིས་ལས་ཀྱི་རྣམ་པ་གསུམ་ཉིད་གསུངས་སོ། །གཞན་དག་ནི་རྣམ་པ་བདུན་དུ་འདོད་དེ། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། Nibbattivikatippatti, bhedena tividhaṃ mataṃ,Tatthecchitatamaṃ kammaṃ, kammaṃtvaññaṃ catubbidhaṃ; Icchitañcānicchitañca, nevicchitamanicchitaṃ,Tathāññapubbaṃ nāññapubbanti, evamaññaṃ catubbidhanti. གྲུབ་དང་འགྱུར་དང་ཐོབ་པ་ཡི། །དབྱེ་བས་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་འདོད། །དེ་ལ་ཤིན་ཏུ་འདོད་པའི་ལས། །ལས་གཞན་རྣམ་པ་བཞི་ཡིན་ཏེ། །འདོད་དང་མི་འདོད་པ་ཉིད་དང་། །འདོད་དང་མི་འདོད་གཉིས་མིན་དང་། །དེ་བཞིན་སྔོན་བྱུང་སྔོན་མིན་ཏེ། །དེ་ལྟར་གཞན་ནི་རྣམ་པ་བཞི། ། Tattha icchitādīni upariyevāpi bhavissanti, tatreccādinā tividhaṃ kammaṃ sarūpato dasseti, tattha nibbattikammameke-nekadhā parikappenti, tadiha pakāsayissāma– དེ་ལ་འདོད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་གོང་དུའང་འབྱུང་བར་འགྱུར་ལ། དེ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ལས་རྣམ་པ་གསུམ་པོ་རང་གི་ངོ་བོས་སྟོན་ཏེ། དེ་ལ་གྲུབ་པའི་ལས་ནི་ཁ་ཅིག་གིས་རྣམ་པ་དུ་མར་རྣམ་པར་རྟོག་པར་བྱེད་དེ། དེ་འདིར་གསལ་བར་བྱའོ། ། Satī-satī [Pg.73] vā pakati, na yattha pariṇāminī,Nissīyate taṃ nibbatti, kammamaññesamaññathā; Asantaṃ jāyate yaṃ vā, yaṃ santamappakāsati,Uppatyā-bhibyattiyā vā, tannibbattīti vuccatīti. རང་བཞིན་ཡོད་དམ་མེད་ཀྱང་རུང་། །གང་ལ་འགྱུར་བ་མེད་པ་དང་། །བརྟེན་པར་བྱེད་པ་དེ་སྐྱེ་བའི། །ལས་ཡིན་གཞན་དག་གཞན་དུ་འདོད། །གང་ཞིག་མེད་པ་སྐྱེ་བ་འམ། །ཡོད་པ་གསལ་བར་མི་བྱེད་པ། །སྐྱེ་བའམ་མངོན་པར་གསལ་བ་ཡིས། །དེ་ནི་སྐྱེ་བའི་ལས་ཞེས་བརྗོད། Ayamettha attho ‘‘kaṭavikārassa kāsasaṅkhātā vijjamānā pakati pariṇāminī kaṭavikārampati pariṇamantī yatthappayoge na nissīyate… kaṭaṃ karotītettha kevalamatthāvagamamattassa vattumicchitattā kāseti asuyyamānattā ca, pakatiyā tu suyya mānatte vikāriyaṃ siyā, teneva kāse kaṭaṃ karoti, taṇḍule odanaṃ pacatīti dvayattho karoti pacati ca, tasmā kāse karoti taṇḍule pacatīti vikārīyati, kaṭaṃ karoti odanampacatīti nibbattī yatīti attho, asatī vā pakati avijjamānattāyeva yattha na nissīyate… ( ) saṃyogaṃ janayati vibhāgamuppādayatīti saṃyogavibhāgānaṃ kassāpi pakatiyā avikārattā saṃyogavibhāgavante hyavikateheva tesaṃ jananato, tamevambhūtamanissitapakatikaṃ avijjamāna (pakati) kaṃ vā kāriyaṃ nibbattikammaṃ nāmāti eko, aññesamaññathāti vatvā tandasseti ‘asanta’miccādinā, yaṃ asantamavijjamānaṃ jāyate, tannibbattikammaṃ, yathā sukhaṃ janayati buddhimuppādayatīti, santaṃ vijjamānameva vā kevalamappakāsitapubbaṃ yaṃ uppattiyā abhibyattiyā vā pakāsati, tampi nibbattikammaṃ, yathā puttaṃ vijāyatisāmaññamabhibyañjayatī’’ti, tadevaṃ kesañci matena anissitapakatikaṃ avijjamānapakatikanti duvidhaṃ nibbattikammampi aññesammatena asantaṃ jāyamānaṃ santamappakāsamānanti duvidhaṃ nibbattikammampītisabbampi aṭṭhitapubbameva jāyatītyasato jānanā na byatiriccaticcāha-‘asato jananaṃ karīyatī’ti, avatthantaranti odanādino kledanādilakkhaṇamaññamavatthaṃ. འདིར་དོན་ནི། “གདན་གྱི་འགྱུར་བའི་རྩྭ་རུ་གྲགས་པའི་ཡོད་པའི་རང་བཞིན་འགྱུར་བ་ཅན་ནི། གདན་གྱི་འགྱུར་བ་ལ་ལྟོས་ནས་འགྱུར་བར་བྱེད་པ་གང་གི་སྦྱོར་བ་ལ་མི་བརྟེན་པ་... ‘གདན་བྱེད་དོ་’ཞེས་པ་འདིར་ནི་དོན་རྟོགས་པ་ཙམ་ཞིག་བརྗོད་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར་དང་། རྩྭ་ནི་མི་ཤེས་པའི་ཕྱིར་རོ། རང་བཞིན་ཤེས་པ་ཉིད་ལ་ནི་འགྱུར་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། དེའི་ཕྱིར་རྩྭ་ལ་གདན་བྱེད་དོ། འབྲས་ལ་བཟའ་བ་འཚོད་དོ་ཞེས་པ་ནི་བྱེད་པ་དང་འཚོད་པ་གཉིས་ཀྱི་དོན་ཏོ། དེས་ན་རྩྭ་ལ་བྱེད་དོ། འབྲས་ལ་འཚོད་དོ་ཞེས་པ་ནི་འགྱུར་བ་བྱེད་པ་ཡིན་ལ། གདན་བྱེད་དོ། བཟའ་བ་འཚོད་དོ་ཞེས་པ་ནི་སྐྱེ་བར་བྱེད་པའི་དོན་ཏོ། ཡང་ན་མེད་པའི་རང་བཞིན་ནི་མི་དམིགས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གང་ལ་མི་བརྟེན་པ་... ( ) ཕྲད་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་ཅིང་བྲལ་བ་སྐྱེ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་ནི། ཕྲད་པ་དང་བྲལ་བ་དག་ནི་རང་བཞིན་གང་གི་ཡང་འགྱུར་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཕྲད་པ་དང་བྲལ་བ་དང་ལྡན་པ་དག་ནི་མ་འགྱུར་བ་ཉིད་ལས་དེ་དག་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། དེ་ལྟ་བུའི་མི་བརྟེན་པའི་རང་བཞིན་ནམ། ཡང་ན་མེད་པའི་རང་བཞིན་གྱི་བྱ་བ་ནི་སྐྱེ་བའི་ལས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཅིག་གོ །‘གཞན་དག་གཞན་དུ་འདོད’ཅེས་གསུངས་ནས་དེ་ཉིད་ ‘མེད་པ་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་སྟོན་ཏོ། གང་ཞིག་མེད་པ་སྟེ་མི་དམིགས་པ་སྐྱེ་བ་དེ་ནི་སྐྱེ་བའི་ལས་ཏེ། དཔེར་ན་བདེ་བ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། བློ་སྐྱེ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། ཡང་ན་ཡོད་པ་ཉིད་དེ་སྔོན་ཆད་གསལ་བར་མ་བྱས་པ་ཙམ་ཞིག་སྐྱེ་བའམ་མངོན་པར་གསལ་བས་གསལ་བར་བྱེད་པ་དེ་ཡང་སྐྱེ་བའི་ལས་ཏེ། དཔེར་ན་བུ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། སྤྱི་མངོན་པར་གསལ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།” དེ་ལྟར་ན་ཁ་ཅིག་གི་འདོད་པས་ནི་མི་བརྟེན་པའི་རང་བཞིན་དང་མེད་པའི་རང་བཞིན་ཏེ་སྐྱེ་བའི་ལས་རྣམ་པ་གཉིས་དང་། གཞན་དག་གི་འདོད་པས་ནི་མེད་པ་སྐྱེ་བ་དང་ཡོད་པ་གསལ་བར་མི་བྱེད་པ་སྟེ་སྐྱེ་བའི་ལས་རྣམ་པ་གཉིས་སོ། །ཐམས་ཅད་ཀྱང་སྔོན་མ་གནས་པ་ཉིད་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་མེད་པ་ལས་སྐྱེ་བར་ཤེས་པས་ཁྱད་པར་མེད་དོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། “མེད་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་དོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །“གནས་སྐབས་གཞན་”ཞེས་པ་ནི་བཟའ་བ་ལ་སོགས་པའི་བརླན་པ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་གནས་སྐབས་གཞན་ནོ།། Pakatyucchedasambhūtaṃ, vikāriyaṃ kiñci kiñci tu; Guṇantarasamuppatyā, evaṃ sā vikati dvidhā. རང་བཞིན་ཞིག་ལས་བྱུང་བ་དང་། །འགྱུར་བའི་ལས་ནི་འགའ་ཞིག་དང་། །ཡོན་ཏན་གཞན་ནི་སྐྱེ་བ་ལས། །དེ་ལྟར་འགྱུར་བ་རྣམ་པ་གཉིས། Kiñci vikāriyaṃ kammaṃ pakatiyā kāraṇassa ucchedena sambhūtaṃ, yathā [Pg.74] kaṭṭhaṃ bhasmaṃ karotīti kaṭṭhassāccantaparāvatti, kiñci pana guṇantarānamuppattiyā, yathā suvaṇṇaṃ kaṭakaṃ keyuraṃ vā karotīti evaṃ dvīdhā sā vikati hotīti attho, na vibhāvīyanteti na gamyante, sā patti‘pāpīyati visayīkarīyatī’ti katvā. འགྱུར་བའི་ལས་འགའ་ཞིག་ནི་རྒྱུ་རང་བཞིན་ཞིག་པ་ལས་བྱུང་བ་སྟེ། དཔེར་ན་ཤིང་ཐལ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ཤིང་གཏན་ནས་གནས་སྐབས་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་དང་། འགའ་ཞིག་ནི་ཡོན་ཏན་གཞན་སྐྱེ་བ་ལས་ཏེ། དཔེར་ན་གསེར་གདུ་བུ་འམ་དཔུང་རྒྱན་དུ་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལྟར་འགྱུར་བ་དེ་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །“མི་གསལ་བ་”ཞེས་པ་ནི་མི་རྟོགས་པའོ། །“ཐོབ་པ་”དེ་ནི་ “ཐོབ་པར་བྱེད་པ་འམ་ཡུལ་དུ་བྱེད་པ་” ཞེས་བྱའོ།། Yatra kriyākato koci, viseso nāvagamyate; Dassanā vānumānā vā, sā pattīti pakittitā. བྱ་བས་བྱས་པའི་ཁྱད་པར་གང་། །མཐོང་བའམ་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ལས། །རྟོགས་པར་མི་འགྱུར་གང་ཡིན་དེ། །ཐོབ་པའི་ལས་ཞེས་རབ་ཏུ་བསྒྲགས། Yattha kiriyākato kiriyāsampādito viseso atisayo koci nāvagamyate nappatīyate dassanā vā paccakkhappamāṇena anumānappamāṇena vā yathā nibbattivikatīnamatisayo paccakkhānumānā vagamanīyo, tatra hi nibbattiyaṃ visesasiddhiratipasiddhā… atthalābhākhyassa visesassāvijjamānassa kiriyākattā, vikāriye ( ) tu kvaci paccakkhavisayo… kaṭṭhaṃ ḍahatīti kaṇhattādibhāvassa paccakkhenevopalabbhanato, kvacidanumānagammo… devadattaṃ roseti pasādayati veti visiṭṭhamukhavaṇṇādikāriyānumeyyattā rosādino, evaṃ yattha na visesasiddhi api tu pattimattaṃ, sā pattīti pakittitā kathitā, ādiccampassati dhammamajjhetīti ayamettha attho, kathañcarahi asantassa pattikammassa kiñci (akaronta)ssa kārakattaṃ, na hi kiñci akarontaṃ kārakambhavitumarahatīti uccate- གང་ལ་བྱ་བས་བྱས་པ་སྟེ་བྱ་བ་གྲུབ་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཁྱད་པར་རམ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་གང་ཡང་མཐོང་བའམ་མངོན་སུམ་གྱི་ཚད་མ་དང་རྗེས་དཔག་གི་ཚད་མ་ལས་མི་རྟོགས་ཤིང་མི་ཤེས་པ་སྟེ། དཔེར་ན་སྐྱེ་བ་དང་འགྱུར་བ་དག་གི་ཁྱད་པར་ནི་མངོན་སུམ་དང་རྗེས་དཔག་ལས་རྟོགས་པར་བྱ་བ་ཡིན་པ་ལྟར། དེ་ལ་སྐྱེ་བ་ལ་ནི་ཁྱད་པར་གྲུབ་པ་ཤིན་ཏུ་གྲགས་པ་སྟེ། དོན་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་མེད་པའི་ཁྱད་པར་བྱ་བས་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འགྱུར་བ་ལ་ནི་ལ་ལར་མངོན་སུམ་གྱི་ཡུལ་ཏེ། ཤིང་སྲེག་གོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ནག་པོའི་དངོས་པོ་ལ་སོགས་པ་མངོན་སུམ་ཉིད་དུ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལ་ལར་རྗེས་སུ་དཔག་པས་རྟོགས་པ་སྟེ། ལྷས་བྱིན་ཁྲོ་བར་བྱེད་དམ་མགུ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་བཞིན་གྱི་མདོག་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་ཁྱད་པར་ཅན་ལས་ཁྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་གང་ལ་ཁྱད་པར་གྲུབ་པ་མེད་ཀྱང་ཐོབ་པ་ཙམ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ནི་ཐོབ་པ་ཞེས་རབ་ཏུ་བསྒྲགས་པ་སྟེ་བཤད་དོ། །ཉི་མ་ལ་ལྟའོ། །ཆོས་ལ་འཇུག་གོ་ཞེས་པ་འདིར་དོན་ཏོ། །འོ་ན་མེད་པའི་ཐོབ་པའི་ལས་གང་ཡང་མི་བྱེད་པ་ལ་ཇི་ལྟར་བྱེད་པོ་ཉིད་ཡོད་དེ། གང་ཡང་མི་བྱེད་པ་ནི་བྱེད་པོར་འགྱུར་མི་རིགས་སོ་ཞེ་ན། བཤད་པར་བྱ་སྟེ། Dassanakkhamatābhāso, pagamabyattiādayo; Visesā pattikammassa, kriyāsiddhiyamicchitā. མཐོང་རུང་ཉིད་དང་སྣང་བ་དང་། །འགྲོ་དང་གསལ་བ་ལ་སོགས་པ། །ཐོབ་པའི་ལས་ཀྱི་ཁྱད་པར་རྣམས། །བྱ་བ་གྲུབ་ལ་འདོད་པ་ཡིན། Atra daṭṭhuṃ sakkā iti dassane khamatā ābhāsopagamo visayattopagamo visayattopagamanaṃ byatti ceti evamādayo visesā yathāyogaṃ pattikammassa kiriyānipphattiyaṃ icchitā, tato tassa kārakattanti attho, ādiccaṃ passatīti ettha hi ādicco daṭṭhuṃ sakkā, tatova so dissati abhibyattiñcopayātīti dassanakiriyānipphādakatthenāssa kārakattamupapajjate, tathā ññatrāpyādisaddagahitavisesavasena kiriyāsiddhito kārakattaṃ veditabbaṃ[Pg.75], nanu vikāriyampi nibbattikammameva… tena rūpenāsatoyeva jananato, pattikammampi kiriyāsambandharūpenāsantameva pacchā tathā bhavatīti nibbattiyevāti saccaṃ- འདིར་ “བལྟར་རུང་བ་” ཞེས་པ་ནི་མཐོང་བ་ལ་རུང་བ་ཉིད་དོ། །“སྣང་བ་” ནི་ཡུལ་དུ་འགྱུར་བ་ཉིད་དོ། །“གསལ་བ་” ལ་སོགས་པའི་ཁྱད་པར་རྣམས་ནི་ཇི་ལྟར་རིགས་པར་ཐོབ་པའི་ལས་ཀྱི་བྱ་བ་གྲུབ་པ་ལ་འདོད་པ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་དེའི་བྱེད་པོ་ཉིད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །“ཉི་མ་ལ་ལྟའོ་” ཞེས་པ་འདིར་ནི་ཉི་མ་ནི་བལྟར་རུང་བ་ཡིན་ལ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་མཐོང་ཞིང་མངོན་པར་གསལ་བར་འགྱུར་བས་མཐོང་བའི་བྱ་བ་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་འདིའི་བྱེད་པོ་ཉིད་དུ་འཐད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དུ་ཡང་ “ལ་སོགས་པ་” ཞེས་པའི་སྒྲས་བཟུང་བའི་ཁྱད་པར་གྱི་དབང་གིས་བྱ་བ་གྲུབ་པ་ལས་བྱེད་པོ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཅི་འགྱུར་བའི་ལས་ཀྱང་སྐྱེ་བའི་ལས་ཉིད་མ་ཡིན་ནམ། དེའི་གཟུགས་ཀྱིས་མེད་པ་ཉིད་ལས་སྐྱེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཐོབ་པའི་ལས་ཀྱང་བྱ་བ་དང་འབྲེལ་བའི་གཟུགས་ཀྱིས་མེད་པ་ཉིད་ལས་ཕྱིས་དེ་ལྟར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་སྐྱེ་བ་ཉིད་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། བདེན་ཏེ། Atthesā vatthuṭṭhiti, sukhumabuddhigocarapatītyanurodhena,Tatra yampetaṃ ghaṭate, yathā patīti saddatthāvattānato. བློ་ཞིབ་ཡུལ་གྱི་རྗེས་འབྲང་ནས། །དངོས་པོའི་གནས་ཚུལ་འདི་ཡོད་དེ། །དེ་ལ་གང་ཞིག་རིགས་པ་དེ། །སྒྲ་དོན་རྗེས་སུ་འབྲང་ཕྱིར་རོ། Visesānupādānatoti ‘‘kamme dutiyā’’ti sāmaññena vuttattā vuttaṃ. Karīyati kaṭo, kato kaṭo ccevamādīsu tyādippabhutīhi atihitakammādinissayesupi ekattādīsu dutiyādayo papponti niyamābhāvā, tathāhi pañcake nāmatthe kaṭādivacanīyassa sambandhī kammādyattho, tyādippabhutīti anabhi hitassa saṅkhyākhyassāparassa vibhatyatthassābhidhānāya abhihitesupi kaṭādīsu kammādīsu dutiyādayo siyunti pāṇiniyā ‘‘kamme dutiyā’’ccādīsu (2-3-2) ‘‘anabhihite’’ti (2-3-1) vacanamadhikaronti, veyyattiyāyeva dutiyādīnappasaṅgepi tannissayabhūte-kattādyatthe jotanāyābhihitesu dutiyādayo siyuṃ, tike pana saṅkhyākammādayo vibhatti vacanīyā, tattha yajjapi kammādino paccayenābhidhānaṃ, tathāpyekattādayo nābhihitāti tassa saṅkhyākhyassāparassa vibhatyatthassāti dhānāya abhihitesupi kammādīsu dutiyādayo siyunti pāṇiniyā ‘‘kamme dutiyā’’ti ‘‘anabhihite’’ti vacanamadhikaronti, tamupadassento āha-‘tatridaṃ siyā’tiādi, tatra tasmiṃ dutiyādi vibhattividhāne idaṃ codyaṃ siyā, kinti āha-‘pañcake’iccādi, anabhihitakammādinissayesuti anabhihitā kammādayo nissayā yesamekattādīnaṃ, tesūtyattho, dutiyādayo vibhattiyo yathā siyunti jotanāyābhidhānāya cāti yujjamānavasena attho veditabbo, abhihitakammādinissayesupīti apisaddena anabhihitakammādinissayamekattādiṃ samuccinoti, āsaṅkiyāti pubbakiriyāya vuttanti aparakiriyā veditabbā, pañcake tike cā bhihitakammādinissaye sekattādīsu dutiyādippattimāsaṅkāvasena dassetvā catukkavādīnampi pakkhamubbhāviya pariharituṃ ‘yadiccā’dimāha, ayantesamadhippāyo [Pg.76] ‘‘yadesā saṅkhyā pāṭipadikattho tappaṭipajjane kammādayo vibhattivacanīyā, tadā ‘anabhihite kamme’tiādinā anabhihitaggahaṇaṃ kammādivisesānamanubhavantamanatthakaṃ… abhihite vibhattivāccābhāvato, yadā panāyaṃ pakkho ‘saṅkhyā vibhattivacanīyā’ti tadā ‘‘kamme dutiyā’’ tyevamādayo niddesā visayasandassanamattāyeva veditabbā’’ti, sabbathāti pañcakatikavādīnaṃ catukkavādīnañca matavasena sabbappakārena, saddatthābyatirittatthamattoyevāti byatireko byatirittaṃ, napuṃsake bhāve kto, na vijjate byatirittaṃ byatireko bhedo yassa taṃ abyatirittaṃ, abyatibhinnanti attho, saddatthato sakatthato abyatirittaṃ atthamattaṃ atthasāmaññaṃ yassa odanādisaddassa so tathā vutto. “ཁྱད་པར་མ་བཟུང་བའི་ཕྱིར་” ཞེས་པ་ནི་ “ལས་ལ་གཉིས་པ་” ཞེས་སྤྱིར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། །“གདན་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ། བྱས་པའི་གདན་ནོ།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ། ཏྱ་ལ་སོགས་པས་མ་བརྗོད་པའི་ལས་ལ་སོགས་པའི་རྟེན་ཉིད་ལ་ཡང་གཅིག་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ལ་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་འགྱུར་བས་ངེས་པ་མེད་དོ། །དེ་ལྟར་ན་མིང་གི་དོན་ལྔ་ཚན་ལ་གདན་ལ་སོགས་པ་བརྗོད་པར་བྱ་བ་དང་འབྲེལ་བའི་ལས་ལ་སོགས་པའི་དོན་ཏེ། ཏྱ་ལ་སོགས་པས་མ་བརྗོད་པའི་གྲངས་ཞེས་བྱ་བའི་རྣམ་དབྱེའི་དོན་གཞན་བརྗོད་པའི་ཕྱིར། གདན་ལ་སོགས་པའི་ལས་ལ་སོགས་པ་བརྗོད་པ་རྣམས་ལ་ཡང་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་འགྱུར་བས། པཱ་ཎི་ནིའི་ “ལས་ལ་གཉིས་པ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ། “མ་བརྗོད་པ་ལ་” ཞེས་པའི་ཚིག་དབང་དུ་བྱེད་དོ། །གསལ་བར་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་མི་འཇུག་པར་འགྱུར་ཡང་། དེའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་བྱེད་པོ་ལ་སོགས་པའི་དོན་གསལ་བར་བྱེད་པ་ལ་བརྗོད་པ་རྣམས་ལ་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་འགྱུར་རོ། །གསུམ་ཚན་ལ་ནི་གྲངས་དང་ལས་ལ་སོགས་པ་རྣམ་དབྱེས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཡིན་ལ། དེ་ལ་གལ་ཏེ་ལས་ལ་སོགས་པ་རྐྱེན་གྱིས་བརྗོད་ཀྱང་། དེ་ལྟ་ནའང་གཅིག་ཉིད་ལ་སོགས་པ་མ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར། གྲངས་ཞེས་བྱ་བའི་རྣམ་དབྱེའི་དོན་གཞན་དེ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར། ལས་ལ་སོགས་པ་བརྗོད་པ་རྣམས་ལ་ཡང་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་འགྱུར་བས། པཱ་ཎི་ནིའི་ “ལས་ལ་གཉིས་པ་” ཞེས་པ་ལ། “མ་བརྗོད་པ་ལ་” ཞེས་པའི་ཚིག་དབང་དུ་བྱེད་དོ། །དེ་ཉིད་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ལ། “དེ་ལ་འདི་ཡོད་པར་འགྱུར་རོ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ཞེས་པ་ནི་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་དབྱེ་འཆོས་པ་དེ་ལའོ། །འདི་ནི་རྩོད་པ་ཡོད་པར་འགྱུར་རོ། །ཅི་ཞེ་ན། “ལྔ་ཚན་ལ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །“མ་བརྗོད་པའི་ལས་ལ་སོགས་པའི་རྟེན་རྣམས་ལ་” ཞེས་པ་ནི། མ་བརྗོད་པའི་ལས་ལ་སོགས་པ་ནི་གང་དག་གི་རྟེན་ཡིན་པའི་གཅིག་ཉིད་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ལ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །གཉིས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་དབྱེ་རྣམས་འགྱུར་བ་ནི་གསལ་བར་བྱེད་པ་དང་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་རིགས་པའི་སྒོ་ནས་དོན་ཤེས་པར་བྱའོ། །“བརྗོད་པའི་ལས་ལ་སོགས་པའི་རྟེན་རྣམས་ལ་ཡང་” ཞེས་པའི་ “ཡང་” གི་སྒྲས་ནི་མ་བརྗོད་པའི་ལས་ལ་སོགས་པའི་རྟེན་གཅིག་ཉིད་ལ་སོགས་པ་སྡུད་པར་བྱེད་དོ། །“དོགས་པ་སྐྱེས་ནས་” ཞེས་པ་ནི་སྔོན་གྱི་བྱ་བས་གསུངས་པ་སྟེ། བྱ་བ་གཞན་ཤེས་པར་བྱའོ། །ལྔ་ཚན་དང་གསུམ་ཚན་ལ་བརྗོད་པའི་ལས་ལ་སོགས་པའི་རྟེན་གཅིག་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ལ་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་ཐོབ་པའི་དོགས་པའི་སྒོ་ནས་བསྟན་ནས། བཞི་ཚན་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱང་བསལ་ནས་སྤང་བའི་ཕྱིར། “གལ་ཏེ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །འདི་ནི་ཁོང་ཚོའི་བསམ་པ་སྟེ། “གལ་ཏེ་གྲངས་འདི་ནི་བྱིངས་ཀྱི་དོན་ཡིན་པས་དེ་རྟོགས་པ་ལ་ལས་ལ་སོགས་པ་རྣམ་དབྱེས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཡིན་ན། དེའི་ཚེ་ ‘མ་བརྗོད་པའི་ལས་ལ་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་མ་བརྗོད་པ་བཟུང་བ་ནི་ལས་ཀྱི་ཁྱད་པར་རྣམས་མི་མྱོང་བས་དོན་མེད་པ་ཡིན་ཏེ། བརྗོད་པ་ལ་རྣམ་དབྱེ་བརྗོད་པར་བྱ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་གི་ཚེ་ཕྱོགས་འདི་ ‘གྲངས་ནི་རྣམ་དབྱེས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་’ ཞེས་པ་དེའི་ཚེ། ‘ལས་ལ་གཉིས་པ་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་བསྟན་པ་ནི་ཡུལ་སྟོན་པ་ཙམ་ཞིག་ཏུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །” ཞེས་པའོ། །“རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་” ཞེས་པ་ནི་ལྔ་ཚན་དང་གསུམ་ཚན་སྨྲ་བ་རྣམས་དང་བཞི་ཚན་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་པའི་དབང་གིས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུའོ། །“སྒྲའི་དོན་ལས་མ་གཏོགས་པའི་དོན་ཙམ་ཉིད་དོ་” ཞེས་པ་ལ། བྱེ་བྲག་ནི་ཐ་དད་པ་སྟེ། མ་ནིང་གི་དངོས་པོ་ལ་ཀྟའོ། །ཐ་དད་པ་མེད་པ་ནི་ཐ་དད་པ་མེད་པ་སྟེ། བྱེ་བྲག་མེད་པའི་དོན་ཏོ། །སྒྲའི་དོན་ཏེ་རང་གི་དོན་ལས་ཐ་དད་པ་མེད་པའི་དོན་ཙམ་སྟེ་དོན་སྤྱི་གང་ལ་བཟའ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ཡོད་པ་དེ་དེ་ལྟར་བཤད་དོ།། Kiñcāpi vuttiyaṃ tabbādiṇādisamāsehi abhihitamavuttaṃ, tathāpi tehi abhihitepyevameva daṭṭhabbanti nidassento āha-‘eva’miccādi, kara-karaṇe karīyitthāti kato‘kto bhāvakammesu’ti (5-56) kamme kto, satikoti ettha kītoti kammatthe ‘‘dissantaññepi paccayā’’ti (4-120) iko, kammatāgamyate kitappaccayādīnaṃ kamme vihitattā, evañca dhuhi kimekamudāharaṇaṃ dattamācariyene tyato āha- ‘udāharaṇa’iccādi, anabhihiteti vacanaṃ vināpīti vacanaṃ vinā evāti avadhāraṇe-apisaddo, sambhāvanevā, yadyabhihitehi vacanaṃ vināpi dutiyādīnamappavatti bhaveyya, vacanasabbhāve tu kathāyeva natthīti attho, evañca panettha dutiyādīnamabhihite pasaṅgābhāvo jānitabbo ‘‘paccate odano, kato kaṭoccādopi yadi dutiyādayo siyuṃ paṭhamāvidhānassāvakāso na bhaveyya tato sāmatthiyānabhihiteyeva kammādo dutiyādayo sakiriyā (yaṃ tada)bhibyattiyā bhavissanti, paṭhamevatvabhihite’’ti, na nuca paṭhamāyākārakamavakāso rukkho pilakkhoti kimidamuccate akārakanti yadya kārakaṃ nedampayogamarahati tato yattha visesakiriyāna massavanaṃ tattha padatthasahacaritāya sattāya patītiyā ‘rukkho atthi [Pg.77] pilakkho atthī’ti apekkhīyatīti kārakattaṃ rukkhādīna mattheveti, na ca uccaṃ nīcaṃtyadhikaraṇavācitte nipātassa atthītyanena natthi sambandhoti uccamatthītyādheyyasseva kattuttaṃ nādhārassātya kārakattamādhārassātyavakāso-tthi paṭhamāyāti ‘‘paṭhamāvidhā nassāvakāso na bhaveyyā’’ti yathāvutto-yaṃ hetu asiddhoti ca sakkā vattuṃ, asaṅkhyato paṭhamātyavatvā ‘‘paṭhamāttha matte’’ti (2.39) sāmaññavidhānato siddhoyeva, yaṃ hetuttānabhihitavacanamanatthakamicceva ṭhitaṃ. འགྲེལ་པར། ཏབྦྱ་དང་ཎ་ལ་སོགས་པའི་བསྡུ་བ་རྣམས་ཀྱིས་མངོན་པར་བརྗོད་པ་ནི་མ་བརྗོད་པ་ཡིན་ཡང་། དེ་ལྟ་ནའང་དེ་དག་གིས་མངོན་པར་བརྗོད་པའི་ཚེ་ནའང་འདི་ལྟ་བུ་ཉིད་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ་ཞེས་ཉེ་བར་མཚོན་པར་བྱེད་པ་ནི་ 'འདི་ལྟར' ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །བྱེད་པ་ལ་བྱས་པས་བྱ་བ་བྱས་ཟིན་པའི་ཕྱིར་ 'བྱས་པ་' ཞེས་བྱ་བ་ནི་ 'ཀྟོ་ནི་དངོས་པོ་དང་ལས་རྣམས་ལའོ' (༥-༥༦) ཞེས་པས་ལས་ལ་ཀྟོ་བྱིན་པའོ། །'ས་ཏི་ཀོ' ཞེས་བྱ་བ་འདིར་ཉོས་པ་ནི་ལས་ཀྱི་དོན་ཏེ། 'གཞན་དག་ལའང་རྐྱེན་རྣམས་མཐོང་ངོ' (༤-༡༢༠) ཞེས་པས་ཨི་ཀོ་བྱིན་པའོ། །ཀི་ཏ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་ལས་ལ་བསྒྲུབས་པའི་ཕྱིར་ལས་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། །འདི་ལྟར་ན་དྷུ་ལ་ཅིའི་ཕྱིར་སློབ་དཔོན་གྱིས་དཔེ་གཅིག་ཁོ་ན་གནང་བ་ཡིན་སྙམ་པ་ལ། 'དཔེར་ན' ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །'མ་བརྗོད་པ་ལ' ཞེས་པའི་ཚིག་ནི་མེད་པར་ཡང་ཞེས་པའི་ཚིག་མེད་པར་ཁོ་ན་སྟེ། ངེས་གཟུང་གི་དོན་དུ་ཨ་པིའི་སྒྲ་སྦྱར་བའམ། ཡང་ན་སྲིད་པའི་དོན་ཏོ། །གལ་ཏེ་མངོན་པར་བརྗོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཚིག་མེད་པར་ཡང་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་མི་འཇུག་པར་འགྱུར་ན། ཚིག་ཡོད་པའི་ཚེ་ལྟ་སྨོས་ཀྱང་ཅི་དགོས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །འདི་ལྟར་ན་འདིར་མངོན་པར་བརྗོད་པ་ལ་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་མི་འཇུག་པའི་སྐབས་མེད་པར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། 'འབྲས་ཆན་འཚོད་དོ། །གདན་བྱས་སོ' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལའང་གལ་ཏེ་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་ཡོད་ན་ནི། དང་པོ་སྦྱོར་བའི་སྐབས་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་མཐུ་ལས་མ་བརྗོད་པ་ཉིད་ཀྱི་ལས་ལ་སོགས་པ་ལ་གཉིས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་རང་གི་བྱ་བ་གསལ་བར་བྱེད་པ་ལ་འཇུག་པར་འགྱུར་རོ། །དང་པོ་ཉིད་ལ་ནི་མངོན་པར་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཞེས་སོ། །འོ་ན་དང་པོ་ནི་བྱེད་པོ་དང་ལས་ལ་སོགས་པའི་སྐབས་མེད་པ་ 'ཤིང་རུཀྵོ' དང་ 'པི་ལཀྵོ' ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཞིག་བརྗོད་པ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། གལ་ཏེ་བྱེད་པོ་དང་ལས་ལ་སོགས་པ་མ་ཡིན་ན་ནི་འདི་སྦྱོར་བར་མི་འོས་པས། དེའི་ཕྱིར་གང་དུ་ཁྱད་པར་གྱི་བྱ་བ་མ་ཐོས་པ་དེར་ཚིག་གི་དོན་དང་ལྷན་ཅིག་གནས་པའི་ཡོད་པ་ཉིད་རྟོགས་པའི་ཕྱིར། 'ཤིང་ཡོད། པི་ལཀྵ་ཡོད' ཅེས་ལྟོས་པར་བྱེད་པས་ན། ཤིང་ལ་སོགས་པའི་དོན་ཉིད་ལ་བྱེད་པོ་དང་ལས་ལ་སོགས་པ་ཉིད་ཡོད་དོ། །'མཐོ་བ་དང་དམའ་བ' ཞེས་བྱ་བ་ནི་གནས་ཀྱི་ཚིག་ཡིན་པས་ཉེ་བར་བསྒྱུར་བ་ 'ཡོད' ཅེས་བྱ་བ་འདི་དང་འབྲེལ་བ་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། 'མཐོ་བར་ཡོད' ཅེས་བྱ་བ་ནི་བརྟེན་པར་བྱ་བ་ཉིད་བྱེད་པོ་ཡིན་གྱི་རྟེན་མ་ཡིན་པས། རྟེན་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱི་སྐབས་དང་པོ་ལ་ཡོད་དོ་ཞེས་ 'དང་པོ་སྦྱོར་བའི་སྐབས་མེད་པར་འགྱུར་རོ' ཞེས་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་གཏན་ཚིགས་འདི་མ་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་པར་ནུས་སོ། །མ་བསྡུས་པའི་དང་པོ་ཞེས་མ་བཤད་པར། 'དང་པོའི་དོན་ཙམ་ལ' (༢.༣༩) ཞེས་སྤྱིའི་ཆོ་ག་ལས་གྲུབ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། གཏན་ཚིགས་གང་གི་ཕྱིར་མ་བརྗོད་པའི་ཚིག་ནི་དོན་མེད་པ་ཉིད་དུ་གནས་སོ། ། Yañcāti casaddo vattabbantarasamuccaye aparampi kiñci vattabbamatthīti attho, yañca phalaṃ maññateti sambandho, yadetthāna bhihitādhikāro natthi tadā yathā ‘kato kaṭo’ccatrattena kammassābhihitattā dutiyā na hoti tathā ‘kaṭaṃ karoti vipulaṃ dassanīya’nti kaṭasaddato uppannāya dutiyāya (vipulādigatassa) kammassā bhihitattā vipulādīhi visesanehi dutiyā na siyā, tato tyādi tabbādiṇādisamāsehi kammassāna bhihitattamattevāti vipulādīhipi dutiyāvidhānasaṅkhātaṃ anabhihite’’ti (2-3-1) anabhihita vacanassa adhikāre yañca phalaṃ cintayatīti attho, yuttassātimassa attho sambandhassāti, paccekaṃ karotyabhisambandhatāyāti ‘kaṭaṃ karoti vipulaṃ karoti dassanīyaṃ karoti’ccevaṃ paccekaṃ paccekaṃ karotissābhisambandhatāyāti attho, kammatā atthīti seso, evaṃ maññate-‘‘kaṭaṃ karomīti pavatto vipulaṃ karomī dassaniyaṃ karomīti ca pavattovāti vipulādīnampi paccekaṃ kammatā attheva, tatthekassābhidhāne parekassa sukhamavalokayantīti tadabhidhānāyapi dutiyā bhavissatī’’ti, pakārantarāvatāro nācariye noparodhitoti tampi panettha dassayissāma-‘‘kaṭasaddā uppajjamānā dutiyā [Pg.78] kaṭajāti kammamabhihitavatī, na vipulādiguṇakammaṃ, tato tadabhidhānāya ca dutiyāyeva bhavati, athavā kaṭova kammaṃ, taṃ sāmānādhikaraṇyena vipulādīhipi dutiyā bhavissati, kaṭaṃ karoti vipulo dassanīyoti hi vuccamāne vipulādayo kattusamānādhikaraṇatāyeva patīyeyyuṃ tasmā kaṭasaddasāmānādhikaraṇyampaṭipādayatā vassamettha dutiyā karaṇīyā’’ti. Nanvemiccādicodyaṃ, evanti evaṃ guṇayuttassa kammatāya sati, pappotīti kaṭa kamme-bhidhāniye (kato) ti ktappaccayassa katattā udārādito karotyabhisambandhā dutiyā pappotīti attho, evaṃ maññateccādi parihāro, avayavena kammaṃ na vadatīti sambandho, avayavenāti visuṃvisuṃ, kiñcarahīti āha-‘sabhāvato sabbaṃ kammaṃ vadatī’ti. Hotu kāmaṃ udārāditopi vuttena vidhinā paṭhamā, katasaddato kā pavattatīti āha-‘katasaddato pi’ccādi, antobhūto antogadho nāmassa saddassa attho yasmiṃ kammalakkhaṇattheso attho kammalakkhaṇo abhihito kathito sampanno sampajjatīti attho, nanu ‘kato kaṭo’ccādo sabhāvato sabbakammavuttiyā antobhūtanāmatthavuttiyā cātthamatte hoti sabbattha paṭhamāti ‘kaṭaṃ karoti uḷāraṃ sobhanaṃ dassanīya’nti kaṭāditopi uppannāya dutiyāya kammassābhihitattā uḷārādīhi paṭhamāppasaṅgo siyāti abhihitābhidhānappasaṅgopagataṃ codanaṃ manasi nidhāyāha-‘kaṭādisaddo tvi’ccādi, sāmaññenāti visuṃ visuṃ kaṭādisāmaññena. གང་ཡང་ཞེས་པའི་ 'ཀྱང་' གི་སྒྲ་ནི་བརྗོད་པར་བྱ་བ་གཞན་སྡུད་པའི་དོན་ཏེ། གཞན་ཡང་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཅུང་ཟད་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །'གང་ཡང་འབྲས་བུ་སེམས་པ' ཞེས་སྦྱར་རོ། །གང་འདིར་མ་བརྗོད་པའི་དབང་དུ་བྱས་པ་མེད་པའི་ཚེ། ཇི་ལྟར་ 'བྱས་པའི་གདན' ཞེས་བྱ་བ་འདིར་ལས་མངོན་པར་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་གཉིས་པ་མི་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན། 'གདན་ཆེན་པོ་མཛེས་པ་བྱེད' ཅེས་གདན་གྱི་སྒྲ་ལས་བྱུང་བའི་གཉིས་པ་ལས། (ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པར་གཏོགས་པའི་) ལས་མངོན་པར་བརྗོད་པའི་ཕྱིར། ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཁྱད་པར་རྣམས་ལས་གཉིས་པ་མི་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ཏབྦྱ་ལ་སོགས་པ་དང་ཎ་ལ་སོགས་པའི་བསྡུ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ལས་མ་བརྗོད་པ་ཙམ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཀྱང་གཉིས་པ་སྦྱོར་བར་བཤད་པ་ནི་ 'མ་བརྗོད་པ་ལ' (༢-༣-༡) ཞེས་མ་བརྗོད་པའི་ཚིག་གི་དབང་དུ་བྱས་པ་ལས། གང་ཡང་འབྲས་བུ་སེམས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །'འོས་པ་ལའོ' ཞེས་བྱ་བ་འདིའི་དོན་ནི་འབྲེལ་བ་ལའོ། །'རེ་རེ་ནས་བྱེད་པ་དང་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར' ཞེས་པ་ནི། 'གདན་བྱེད། ཆེན་པོ་བྱེད། མཛེས་པ་བྱེད' ཅེས་འདི་ལྟར་རེ་རེ་ནས་བྱེད་པ་དང་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ལས་ཉིད་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷག་མའོ། །འདི་ལྟར་སེམས་ཏེ། 'གདན་བྱེད་དོ' ཞེས་འཇུག་པ་དང་། 'ཆེན་པོ་བྱེད་དོ། །མཛེས་པ་བྱེད་དོ' ཞེས་འཇུག་པའི་ཕྱིར། ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལའང་རེ་རེ་ནས་ལས་ཉིད་ཡོད་པ་ཁོ་ནའོ། །དེ་ལ་གཅིག་མངོན་པར་བརྗོད་པའི་ཚེ། གཞན་གྱིས་གཞན་ལ་བདེ་བར་བལྟ་བའི་ཕྱིར། དེ་མངོན་པར་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་ཡང་གཉིས་པ་འགྱུར་རོ་ཞེས་སོ། །རྣམ་པ་གཞན་དུ་འཇུག་པ་ནི་སློབ་དཔོན་གྱིས་མ་བཀག་པའི་ཕྱིར། དེ་ཡང་འདིར་བསྟན་པར་བྱ་སྟེ། 'གདན་གྱི་སྒྲ་ལས་སྐྱེ་བའི་གཉིས་པ་ནི་གདན་གྱི་རིགས་ཀྱི་ལས་མངོན་པར་བརྗོད་པ་ཡིན་གྱི། ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་ལས་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་མངོན་པར་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་ཡང་གཉིས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །ཡང་ན་གདན་ཉིད་ལས་ཡིན་ལ། དེ་དང་གཞི་མཐུན་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཀྱང་གཉིས་པ་འགྱུར་རོ། །'གདན་བྱེད། ཆེན་པོ་མཛེས་པ' ཞེས་བརྗོད་པའི་ཚེ། ཆེན་པོ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་བྱེད་པ་པོ་དང་གཞི་མཐུན་པ་ཉིད་དུ་རྟོགས་པར་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར་གདན་གྱི་སྒྲ་དང་གཞི་མཐུན་པ་ཉིད་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་ལ་འདིར་གཉིས་པ་བྱ་བ་ནི་ངེས་པ་ཁོ་ནའོ' ཞེས་སོ། །'འདི་ལྟར་ལ་སོགས་པ' ཞེས་བྱ་བའི་རྩོད་པ་ནི། 'འདི་ལྟར' ཞེས་པ་ནི་འདི་ལྟར་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པའི་ལས་ཉིད་ཡོད་པའི་ཚེ། 'ཐོབ་པར་འགྱུར' ཞེས་པ་ནི་གདན་གྱི་ལས་ལ་མངོན་པར་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ (བྱས་པ་) ཞེས་ཀྟོ་རྐྱེན་བྱས་པའི་ཕྱིར། རྒྱ་ཆེ་བ་ལ་སོགས་པ་ལས་བྱེད་པ་དང་འབྲེལ་བའི་གཉིས་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །'འདི་ལྟར་སེམས་པ་ལ་སོགས་པ' ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལན་ཏོ། །'ཆ་ཤས་ཀྱིས་ལས་མི་བརྗོད' ཅེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། །'ཆ་ཤས་ཀྱིས' ཞེས་པ་ནི་སོ་སོ་ནས་སོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། 'རང་བཞིན་གྱིས་ལས་ཐམས་ཅད་བརྗོད་དོ' ཞེས་གསུངས་སོ། །རྒྱ་ཆེ་བ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཀྱང་བཤད་པའི་ཆོ་ག་ལས་དང་པོ་འགྱུར་དུ་ཆུག་ན། བྱས་པའི་སྒྲ་ལས་གང་ཞིག་འཇུག་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། 'བྱས་པའི་སྒྲ་ལས་ཀྱང་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །'ནང་དུ་གྱུར་པ' ཞེས་པ་ནི་ནང་དུ་འདུས་པ་སྟེ། མིང་གི་སྒྲའི་དོན་གང་ལ་ལས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དོན་འདི་ཡོད་པ་དེ་ལས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དུ་མངོན་པར་བརྗོད་པ་སྟེ་བཤད་པ་གྲུབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །'བྱས་པའི་གདན' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་རང་བཞིན་གྱིས་ལས་ཀྱི་བརྗོད་པ་ཐམས་ཅད་དང་། ནང་དུ་གྱུར་པའི་མིང་གི་དོན་གྱི་བརྗོད་པ་ལས་དོན་ཙམ་ལ་ཐམས་ཅད་དུ་དང་པོ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། 'གདན་བྱེད། རྒྱ་ཆེ་བ། མཛེས་པ། ལྟ་ན་སྡུག་པ' ཞེས་གདན་ལ་སོགས་པ་ལས་ཀྱང་བྱུང་བའི་གཉིས་པ་ལས་ལས་མངོན་པར་བརྗོད་པའི་ཕྱིར། རྒྱ་ཆེ་བ་ལ་སོགས་པ་ལས་དང་པོ་མི་འཇུག་པའི་སྐབས་སུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་མངོན་པར་བརྗོད་པ་ལས་མངོན་པར་བརྗོད་པའི་སྐབས་སུ་འགྱུར་བའི་རྩོད་པ་ཡིད་ལ་བཞག་ནས་ 'གདན་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ནི་འོན་ཀྱང་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །'སྤྱིའི་སྒོ་ནས' ཞེས་པ་ནི་སོ་སོ་ནས་གདན་ལ་སོགས་པའི་སྤྱི་ཉིད་ཀྱིས་སོ། ། ‘‘Katturicchitatama’’ntyanena (1-4-49) kattuno kiriyāya sambandhi tumiṭṭhatamaṃ tasmiṃ icchitatame kammasaññaṃ vidhāya nibbatyādikesutīsu kammesu dutiyā vidhīyate pāṇinīyehi, icchitatamattañca tadatthattā kiriyāya, odanaṃ pacati gāvumpayo dohatityādo(hi) odanādyatthā pacanādikiriyārabbhateti odanapayādīnamicchitatamattaṃ, tadupadassento āha-‘yaṃ kattu’ccādi, vibhattiṃ vidhāya dutiyābhimatāti sambandho, puna payādinipphattinimittaṃ yaṃkiñci dohanādikiriyā yuttaṃ [Pg.79] karaṇādirūpena akathitaṃ gavādikamicchitaṃ kārakaṃ, tatthāpi ‘‘akathitañcā’’ti (1-4-51) kammasaññaṃ vidhāya teneva dutiyā vidhīyate, tadupadassetumāha-‘upayujjamāne’ccādi, atra cevamakathitaniyamo kato vāttikakārena- “བྱེད་པ་པོས་ཤིན་ཏུ་འདོད་པ” ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ (༡-༤-༤༩) བྱེད་པ་པོའི་བྱ་བ་དང་འབྲེལ་བར་འདོད་པ་ཉིད་དེ། དེ་ལྟར་འདོད་པ་ཉིད་ལ་ལས་ཀྱི་མིང་དུ་བསྒྲུབས་ནས། གྲུབ་པ་ལ་སོགས་པའི་ལས་གསུམ་ལ་གཉིས་པ་སྦྱོར་བར་པཱ་ཎི་ནི་པ་རྣམས་ཀྱིས་བཤད་དོ། །ཤིན་ཏུ་འདོད་པ་ཉིད་ནི་དེའི་དོན་གྱི་ཕྱིར་བྱ་བ་རྩོམ་པ་སྟེ། 'འབྲས་ཆན་འཚོད། བ་ལས་འོ་མ་བཞོ' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ། འབྲས་ཆན་ལ་སོགས་པའི་དོན་གྱི་ཕྱིར་འཚོད་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་རྩོམ་པའི་ཕྱིར། འབྲས་ཆན་དང་འོ་མ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་འདོད་པ་ཉིད་དོ། །དེ་ཉེ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ 'གང་བྱེད་པ་པོ' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །རྣམ་དབྱེ་བཤད་ནས་གཉིས་པ་འདོད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། །ཡང་འོ་མ་ལ་སོགས་པ་འགྲུབ་པའི་རྒྱུ་མཚན་གང་ཡང་རུང་བ་བཞོ་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་དང་ལྡན་པ། བྱེད་པ་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་པས་མ་བཤད་པའི་བ་ལ་སོགས་པ་འདོད་པའི་བྱེད་པོ། དེ་ལའང་ 'མ་བཤད་པ་ལའང་' (༡-༤-༥༡) ཞེས་པས་ལས་ཀྱི་མིང་དུ་བསྒྲུབས་ནས་དེ་ཉིད་ལས་གཉིས་པ་བཤད་དོ། །དེ་ཉེ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ 'ཉེ་བར་སྦྱོར་བ་ལ' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །འདིར་འདི་ལྟར་མ་བཤད་པའི་ངེས་པ་ནི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་མཁན་པོས་བྱས་ཏེ། Pucchicibhikkhīnaṃ duhi,yācīnaṃ nimittamupayoge; Pubbavidhimhi-kathitaṃ, brūsāsīnañca guṇāsattanti. འདྲི་དང་སློང་དང་བཞོ་བ་དང་། །གསོལ་བའི་རྒྱུ་ནི་ཉེར་སྦྱོར་ལ། །སྔོན་གྱི་ཆོ་ག་མ་བཤད་དང་། །སྨྲ་དང་སྟོན་དང་ཡོན་ཏན་འབྲེལ། ། Upayujjate iṭṭhatthasiddhiyaṃ byāpārīyatītyupayogo-payoppabhuti, tasmiṃ, nimittaṃ gavādi, apubbavidhimhi apādānādhikaraṇādi pubbasaññā vidhānābhāve, vidhāne hi māṇavakā maggaṃ pucchati, rukkhā phalānyavacinātyādi yathārahaṃ bhavati, guṇāsattanti guṇena sattaṃ sambandhī, guṇasaddenettha padhānasādhanaṃ dhammādikaṃ vattumicchitaṃ padhānasādhanañhi kiriyāyopakārakamupakāriyaṃ padhānabhūtaṃ kiriyamapekkhiya guṇo bhavati, co-nuttasamuccaye, padhānantu dhammādino pavattiyā tadatthattā, upayujjamānañca taṃ payopabhuticeti visesanasamāsaṃ katvā upayujjamānapayoppabhutino nimittanti chaṭṭhīsamāso, pabhuti saddena gavādino gahaṇaṃ, ādisaddena gomantādino, dutiyenādi saddena adhikaraṇādino, catutthena vinayādino, vidhānanti dutiyā vidhānaṃ, dutiyāvidhānamabhimatanti yojanīyaṃ. Pāṇiniyehi ‘‘tathā yuttañcānicchitaṃ’’ (1-4-50) iccanena kammasaññaṃ vidhāya ‘‘kamme dutiyā’’ (2-3-2) tyaneneva dutiyā vidhīyate, tandassetumāha-‘yene’ccādi, ‘‘tathā yuttañcānicchita’’ntīmassa attho yeneveccādipañcikāpāṭhānusārena veditabbo, yujjateti kiriyābhisambajjhate, yuttanti kiriyābhisambandhaṃ, atra tu– ཉེ་བར་སྦྱོར་བ་ནི་འདོད་པའི་དོན་གྲུབ་པ་ལ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་སྟེ། འོ་མ་ལ་སོགས་པ་དེ་ལའོ། །དེའི་རྒྱུ་ནི་བ་ལ་སོགས་པའོ། །སྔོན་གྱི་ཆོ་ག་མ་ཡིན་པ་ལ་ཞེས་པ་ནི་འབྱུང་ཁུངས་དང་གནས་ལ་སོགས་པ་སྔོན་གྱི་མིང་བཤད་པ་མེད་པའི་ཚེ་སྟེ། བཤད་པ་ཡོད་ན་ནི་ 'བྲམ་ཟེའི་བུ་ལ་ལམ་འདྲིའོ། །ཤིང་ལས་ཤིང་ཏོག་འཐོག་གོ' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ཇི་ལྟར་འོས་པ་བཞིན་དུ་འགྱུར་རོ། །ཡོན་ཏན་དང་འབྲེལ་བ་ཞེས་པ་ནི་ཡོན་ཏན་གྱིས་སེམས་ཅན་དང་འབྲེལ་བའོ། །འདིར་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒྲས་ནི་གཙོ་བོའི་སྒྲུབ་བྱེད་ཆོས་ལ་སོགས་པ་བརྗོད་པར་འདོད་པ་སྟེ། གཙོ་བོའི་སྒྲུབ་བྱེད་ནི་བྱ་བ་ལ་ཕན་འདོགས་པ་དང་ཕན་གདགས་པར་བྱ་བ་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་བྱ་བ་ལ་ལྟོས་ནས་ཡོན་ཏན་དུ་འགྱུར་རོ། །'དང་' གི་སྒྲ་ནི་མ་བཤད་པ་སྡུད་པའོ། །གཙོ་བོ་ནི་ཆོས་ལ་སོགས་པ་འཇུག་པ་དེའི་དོན་གྱི་ཕྱིར་རོ། །ཉེ་བར་སྦྱོར་བ་དང་དེ་ནི་འོ་མ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་པས་ཁྱད་པར་གྱི་བསྡུ་བ་བྱས་ནས། ཉེ་བར་སྦྱོར་བའི་འོ་མ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་ཞེས་འབྲེལ་བའི་བསྡུ་བའོ། །'ལ་སོགས་པ' ཞེས་པའི་སྒྲས་ནི་བ་ལ་སོགས་པ་བཟུང་བའོ། །'སོགས་པ' ཞེས་པའི་སྒྲ་དང་པོས་ནི་བ་ལང་དང་ལྡན་པ་ལ་སོགས་པའོ། །'སོགས་པ' ཞེས་པའི་སྒྲ་གཉིས་པས་ནི་གནས་ལ་སོགས་པའོ། །'སོགས་པ' ཞེས་པའི་སྒྲ་བཞི་པས་ནི་འདུལ་བ་ལ་སོགས་པའོ། །'བཤད་པ' ཞེས་པ་ནི་གཉིས་པ་བཤད་པའོ། །གཉིས་པ་བཤད་པ་འདོད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྦྱར་བར་བྱའོ། །པཱ་ཎི་ནི་པ་རྣམས་ཀྱིས་ 'དེ་བཞིན་དུ་འབྲེལ་བ་དང་མ་འདོད་པའང་' (༡-༤-༥༠) ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ལས་ཀྱི་མིང་དུ་བསྒྲུབས་ནས། 'ལས་ལ་གཉིས་པའོ' (༢-༣-༢) ཞེས་པ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་གཉིས་པ་བཤད་དོ། །དེ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ 'གང་གིས' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །'དེ་བཞིན་དུ་འབྲེལ་བ་དང་མ་འདོད་པའང་' ཞེས་བྱ་བ་འདིའི་དོན་ནི་ 'གང་གིས་ཉིད་དོ' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ལྔ་པ་འགྲེལ་པའི་ཚིག་གི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་ཤེས་པར་བྱའོ། །'འབྲེལ' ཞེས་པ་ནི་བྱ་བ་དང་འབྲེལ་བའོ། །'འབྲེལ་བ' ཞེས་པ་ནི་བྱ་བ་དང་འབྲེལ་བ་ཉིད་དོ། །འདིར་ནི་— Yadyabuddhyāhilaṅghādi, tadāhyādimanicchitaṃ; Yadā lajjābhayādīhi, tadecchi tatamaṃ mataṃ. གལ་ཏེ་མ་ཤེས་པས་སྦྲུལ་ལ་བརྫི་བ་སོགས། །དེ་ཚེ་སྦྲུལ་སོགས་མ་འདོད་པ་རུ་འགྱུར། །གང་ཚེ་ངོ་ཚ་འཇིགས་པ་ལ་སོགས་པས། །དེ་ཚེ་ཤིན་ཏུ་འདོད་པ་ཉིད་དུ་འདོད། ། ‘‘Tathā yuttañcānicchita’’nti suttenassa pariyudāsavuttito icchitā aññamanicchitamanabhimatamitarañca, tatoyeva‘gāmaṃ gacchanto rukkhamūlamupasappatī’tyatra nevicchitanānicchitassapi rukkhamūlassa kamma saññā [Pg.80] siddhāti tattha ‘‘kamme dutiyā’’ti dutiyā vidhīyate, tandasseti’nevicchitanānicchitasmā’iccādi, rukkhamūlaṃ nevicchitaṃ pubbamanabhimatattā, nāpyanicchitaṃ appaṭikūlattā, gāmagamena hyassa tapparatā, rukkhamūlopasappanantu pasaṅgāgatanti rukkhamūlānampi kiriyābhisambandho attheva, atrāpi- 'དེ་བཞིན་དུ་འབྲེལ་བ་དང་མ་འདོད་པའང་' ཞེས་བྱ་བའི་མདོ་འདིས་ནི་མ་གཏོགས་པར་བརྗོད་པའི་ཕྱིར། འདོད་པ་ལས་གཞན་པ་ནི་མ་འདོད་པ་དང་། ཡིད་ལ་མ་བྱས་པ་དང་། གཞན་པ་ཉིད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་ 'གྲོང་དུ་འགྲོ་བཞིན་པས་ཤིང་གི་རྩ་བར་ཉེ་བར་འགྲོའོ' ཞེས་པ་འདིར་འདོད་པའམ་མ་འདོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཤིང་གི་རྩ་བ་ལའང་ལས་ཀྱི་མིང་གྲུབ་པའི་ཕྱིར། དེ་ལ་ 'ལས་ལ་གཉིས་པའོ' ཞེས་པས་གཉིས་པ་བཤད་དོ། །དེ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ 'འདོད་པའམ་མ་འདོད་པ་མ་ཡིན་པ་ལས' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །ཤིང་གི་རྩ་བ་ནི་སྔོན་དུ་ཡིད་ལ་མ་བྱས་པའི་ཕྱིར་འདོད་པ་མ་ཡིན་ལ། མི་མཐུན་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མ་འདོད་པའང་མ་ཡིན་ནོ། །གྲོང་དུ་འགྲོ་བས་ནི་དེ་ལ་བརྩོན་པ་ཡིན་ལ། ཤིང་གི་རྩ་བར་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་ནི་ཞར་ལ་བྱུང་བ་ཡིན་པས། ཤིང་གི་རྩ་བ་རྣམས་ལའང་བྱ་བ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་ཁོ་ནའོ། །འདིར་ཡང་— འདོད་པའམ་མ་འདོད་པ་མ་ཡིན་པ་ནི། །མ་ཤེས་པར་ནི་ཉེ་བར་འགྲོ་བ་ལའོ། །རྩ་བ་ངལ་གསོའི་དོན་དུ་གྱུར་པ་ནི། །དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་འདོད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར། ། Nevicchitānicchitantu, mabuddhiyupasappane; Mūlaṃ vissamanatthantu, tamicchitatamaṃ siyā. Brūsāsinañcāti casaddopasaṅgahite dassetumāha-‘eva’miccādi, ettha gāmadevadattagaggānamakathitasaññā, ajādayo tvicchitatamā, ādisaddena ‘pattheti gāvuṃ purisaṃ dvijo’tyādayo saṅgahitā, nayatinī=pāpuṇane, vahati vaha=pāpuṇane, harati hara=haraṇe, jayatiji=jaye, sabbatthaleca ette ayādese ca rūpaṃ, daṇḍa=daṇḍane curādittā ṇimhi rūpaṃ, atha ‘‘adhisīṭṭhāsānaṃ kammaṃ’’tyādinā (1-4-46) tena tena kammasaññaṃ vidhāya ‘paṭhaviṃ adhisessatī’ti ādo (tattha) tattha ‘‘kamme dutiyā’’ti (2-3-2) dutiyā vidhīyate tehi tehi sattha kārehi, sabbatthevettha lokassa kammavacanicchāti kamenetaṃññasaññāpubbakaṃ kammamupadassento āha-‘adhipubba’iccādi, yāya vatticchāya dutiyā siyā tāya vatticchāya kammatā kathaṃhināmāti sambandho, neva upalabbhantīti kadācikassaci siyāti sambandho, payatitabbanti suttantaramārabbhanīyaṃ, tatthevaṃ kiṃ bhavato manasi dosadhijambhanenāti attho, dhammeti etthāpi evaṃ saddaṃ yojetvā attho veditabbo, yathā ādhāre kammavacanicchā, tathehāpi ādhāravacanicchāti attho, tenevāha-‘dhammeti ādhāravacanicchā’ti, dhamme abhinivisateti sambandho, evaṃsaddasamānatthattā tathā saddassa tadatthānusāreneva viññāyatīti tathāsaddassa attho visuṃ na vutto, pānañca ācāroca pānācāraṃ, taṃpānācāramassa ādhārassa tasmiṃ tappānācāre, pānatthācāratthadhātusambandhī yo nadyādi ko ādhāro so pānācāravāyevāti āha- ‘pānatthācāratthānaṃ dhātūnamādhāre’ti[Pg.81], kesañcīti aniyamena kesañci saddasatthakārānaṃ, etthāti etasmiṃ ādhāravacanicchāpakkhe, patiparīhi bhāgecetyavasiddhāti iminā patisaddassa dhātunā ayuttataṃ dasseti… yadi yujjeyya chaṭṭhiyābhāvā, tenāha-‘yadātvi’ccādi, vuttiyaṃ tenāti tasaddena, apisaddopasaṅgahitaṃ tatiyampi gahetvā vācāti bahuvacananiddeso. brū sās in སོགས་ལ། ca-སྒྲས་བསྡུས་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། ‘eva’ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། འདིར་གྲོང་དང་ལྷས་བྱིན་དང་གང་གཱ་རྣམས་ལ་མ་བཤད་པའི་མིང་ཉིད་དོ། ར་ལ་སོགས་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་འདོད་པ་ཉིད་དོ། སོགས་པའི་སྒྲས་ ‘བྲམ་ཟེས་སྐྱེས་བུ་ལ་བ་ལང་སློང་བར་བྱེད་དོ་’ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་བསྡུས་སོ། nayati ནི་ nī-སྟེ་ཐོབ་པར་བྱེད་པ་ལའོ། vahati ནི་ vaha-སྟེ་ཐོབ་པར་བྱེད་པ་ལའོ། harati ནི་ hara-སྟེ་འཕྲོག་པ་ལའོ། jayati ནི་ ji-སྟེ་རྒྱལ་བ་ལའོ། ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་ e-ཉིད་དང་ ay-རུ་འགྱུར་བའི་གཟུགས་སོ། daṇḍa ནི་ daṇḍana (ཆད་པ་གཅོད་པ་) སྟེ། cur-ལ་སོགས་པའི་སྡེ་ལས་ ṇi-རྐྱེན་གྱི་གཟུགས་སོ། དེ་ནས་ “adhisīṭṭhāsānaṃ kammaṃ” ལ་སོགས་པས་ (༡-༤-༤༦) དེ་དང་དེའི་ལས་ཀྱི་མིང་བསྒྲུབས་ནས། ‘paṭhaviṃ adhisessatī’ (ས་གཞི་ལ་ཉལ་བར་འགྱུར་རོ་) ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་དེ་དང་དེར། བསྟན་བཅོས་མཛད་པ་པོ་དེ་དག་གིས་ “kamme dutiyā” (ལས་ལ་གཉིས་པའོ་) ཞེས་པས་ (༢-༣-༢) གཉིས་པ་བསྟན་ཏོ། འདིར་ཐམས་ཅད་དུ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ལས་སུ་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་རིམ་གྱིས་འདི་ཉིད་མིང་གཞན་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ལས་ཉིད་ཉེ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ ‘adhipubba’ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། བརྗོད་པར་འདོད་པ་གང་གིས་གཉིས་པ་འགྱུར་བ་དེའི་བརྗོད་འདོད་ཀྱིས་ལས་ཉིད་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཞེ་ན། འདི་ནི་འབྲེལ་བའོ། ‘མི་དམིགས་སོ་’ ཞེས་པ་ནི་ནམ་ཞིག་སུ་ལའང་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་འབྲེལ་བའོ། ‘འབད་པར་བྱའོ་’ ཞེས་པ་ནི་མདོ་གཞན་བརྩམ་པར་བྱ་བ་ཉིད་དོ། དེ་ལ་འདི་ལྟར་ཁྱོད་ཀྱི་ཡིད་ལ་སྐྱོན་གྱི་བློ་སྐྱེ་བས་ཅི་ཞིག་བྱ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ‘dhamma’ (ཆོས་) ཞེས་བྱ་བ་འདིར་ཡང་ ‘evaṃ’ (འདི་ལྟར་) ཞེས་པའི་སྒྲ་སྦྱར་ནས་དོན་ཤེས་པར་བྱའོ། ཇི་ལྟར་གཞི་ལ་ལས་སུ་བརྗོད་པར་འདོད་པ་དེ་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་གཞི་རུ་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ ‘dhammeti ādhāravacanicchā’ (ཆོས་ལ་ཞེས་པ་ནི་གཞི་རུ་བརྗོད་པར་འདོད་པའོ་) ཞེས་གསུངས་སོ། ‘dhamme abhinivisate’ (ཆོས་ལ་མངོན་པར་ཞེན་ཏོ་) ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། evaṃ-སྒྲ་དང་དོན་མཚུངས་པའི་ཕྱིར། tathā-སྒྲ་ནི་དེའི་དོན་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། tathā-སྒྲའི་དོན་ནི་སོ་སོར་མ་གསུངས་སོ། བཏུང་བ་དང་སྤྱོད་པ་ནི་བཏུང་སྤྱོད་དོ། གཞི་འདིའི་བཏུང་སྤྱོད་དེ་ནི་དེའི་བཏུང་སྤྱོད་དོ། བཏུང་བའི་དོན་དང་སྤྱོད་པའི་དོན་གྱི་དབྱིངས་དང་འབྲེལ་བའི་ཆུ་བོ་ལ་སོགས་པའི་གཞི་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བཏུང་སྤྱོད་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་པའི་ཕྱིར། ‘pānatthācāratthānaṃ dhātūnamādhāre’ (བཏུང་བ་དང་སྤྱོད་པའི་དོན་གྱི་དབྱིངས་རྣམས་ཀྱི་གཞི་ལའོ་) ཞེས་གསུངས་སོ། ‘kesañci’ (ཁ་ཅིག་གི་) ཞེས་པ་ནི་མ་ངེས་པའི་སྒོ་ནས་སྒྲ་རིག་པ་སྨྲ་བ་ཁ་ཅིག་གིའོ། ‘འདིར་’ ཞེས་པ་ནི་འདི་ལྟར་གཞི་རུ་བརྗོད་པར་འདོད་པའི་ཕྱོགས་ལའོ། ‘patiparīhi bhāge’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར། འདིས་ pati-སྒྲ་ནི་དབྱིངས་དང་མི་འཐད་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་ཏོ། གལ་ཏེ་འཐད་ན་དྲུག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་ ‘yadātu’ (འོན་ཀྱང་གང་གི་ཚེ་) ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། འགྲེལ་པ་ལས་ ‘tena’ (དེས་) ཞེས་པ་ནི་དེའི་སྒྲས་སོ། api-སྒྲས་བསྡུས་པའི་གསུམ་པ་ཡང་བཟུང་ནས་ ‘vācā’ (ཚིག་རྣམས་) ཞེས་མང་ཚིག་གི་མཚོན་པའོ། 3. Kāla ༣. དུས། Yadā kāladdhānamiccādinā‘māsamāsate kosaṃ sayati’ccādo akammakehipi yoge kālabhāvaddhadesānaṃ parehi kammattamanuññātanti ca, yadātviccādinā tu kiriyāva sabbenasabbaṃ na sūyati, tathā sati kuto ca kammattanti teheva vuttantī ca dasseti, gamma mānakiriyāyogopi na nissito… māsamāsateccādīsu āsanādi kiriyānaṃ māsādiyogo viya kalyāṇittaguṇādiyogo ca lokassa patītipathamupayātīti, na sijjhatīti kiriyā na honti guṇadabbānīti kiriyāsambandhābhāvā kammattābhāvoti na sijjhati, guḷena missā dhānā bhajjitayavā guḷadhānā. Ajjhayanakiriyāya pabbatena ca māsakosānaṃ sākallena sambandhābhāvā accantasaṃyogābhāvoti māsassātiādīsu na dutiyā. Pubbaṇhe samayanti iminā pubbaṇhe samayoti sattamīāmādisamāsaṃ dasseti, accanta mevāti iminā samayassa sākallena viharaṇakiriyāya sambandhamāha, yaṃsamayaṃ karuṇāvihārena vihāsi, taṃ ekaṃsamayanti sambandho, upasaṅkamanakiriyāyaccantameva yuttoti iminā nivāsanaviharaṇa kiriyāhipi pubbaṇhasamayādīnamaccantameva yuttataṃ upalakkheti, pakārantarenāpi siddhiyamāsaṅkamubbhāvayati ‘yadā tvi’ccādinā, vibhattiyā vipallāso yathāpakatamatikkamma aññathā bhavanaṃ, idha pana sattami yampattāyaṃ sattamyatthe bāhulakena ‘‘kamme dutiyā’’cceva dutiyāppatti. ‘yadā kāladdhānaṃ’ (གང་གི་ཚེ་དུས་དང་ལམ་) ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས། ‘māsamāsate’ (ཟླ་གཅིག་གནས་སོ་) དང་ ‘kosaṃ sayati’ (རྒྱང་གྲགས་གཅིག་ཏུ་ཉལ་ལོ་) ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པར་བྱ་བྱེད་ཐ་མི་དད་པ་རྣམས་དང་སྦྱར་ཡང་། དུས་དང་གནས་སྐབས་དང་ལམ་དང་ཡུལ་རྣམས་ཀྱི་ཕ་རོལ་ལ་ལས་ཉིད་དུ་རྗེས་སུ་གནང་བ་ཉིད་དང་། ‘yadātu’ (འོན་ཀྱང་གང་གི་ཚེ་) ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་བྱ་བ་ཉིད་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐམས་ཅད་དུ་མི་ཐོས་ལ། དེ་ལྟར་ན་ལས་ཉིད་གང་ལས་འབྱུང་ཞེས་དེ་དག་ཉིད་ཀྱིས་བཤད་པ་ཡང་སྟོན་ཏོ། རྟོགས་པར་བྱ་བའི་བྱ་བའི་སྦྱོར་བ་ཡང་མ་བརྟེན་ཏོ། ‘māsamāsate’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ། འདུག་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་རྣམས་ལ་ཟླ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་སྦྱོར་བ་བཞིན། བཟང་པོ་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་གྱི་སྦྱོར་བ་ཡང་འཇིག་རྟེན་གྱི་རྟོགས་པའི་ལམ་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའོ། ‘མི་འགྲུབ་བོ་’ ཞེས་པ་ནི་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཡོན་ཏན་དང་རྫས་རྣམས་ནི་བྱ་བ་དང་འབྲེལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར། ལས་ཉིད་མེད་པས་མི་འགྲུབ་བོ། བུ་རམ་དང་འདྲེས་པའི་ནས་བརྔོས་པ་ནི་བུ་རམ་ནས་སོ། ཀློག་པའི་བྱ་བ་དང་རི་བོ་ལ་ཟླ་བ་དང་རྒྱང་གྲགས་རྣམས་ཀྱི་ཆ་ཚང་བའི་འབེལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར། ཤིན་ཏུ་སྦྱོར་བ་མེད་པས་ ‘māsassa’ (ཟླ་བའི་) ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་གཉིས་པ་མི་འགྱུར་རོ། ‘pubbaṇhe samayaṃ’ (སྔ་དྲོའི་དུས་སུ་) ཞེས་པས་འདིར་ ‘pubbaṇhe samayo’ ཞེས་བདུན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་སྡུད་སྟོན་ཏོ། ‘ཤིན་ཏུ་ཉིད་དོ་’ ཞེས་པས་འདིར་དུས་ཀྱི་ཆ་ཚང་བ་དང་གནས་པའི་བྱ་བའི་འབེལ་བ་གསུངས་སོ། དུས་གང་ལ་སྙིང་རྗེའི་གནས་པས་གནས་པར་མཛད་པ་དེ། ‘དུས་གཅིག་ན་’ ཞེས་བྱ་བའི་འབེལ་བའོ། ཉེ་བར་འགྲོ་བའི་བྱ་བ་དང་ཤིན་ཏུ་འབྲེལ་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་པས་འདིར་གནས་པ་དང་གནས་པའི་བྱ་བ་དག་གིས་ཀྱང་སྔ་དྲོའི་དུས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་དང་ཤིན་ཏུ་འབྲེལ་བ་ཉིད་དུ་མཚོན་ནོ། རྣམ་པ་གཞན་གྱིས་ཀྱང་གྲུབ་པ་ལ་དོགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་ནི་ ‘yadātu’ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། རྣམ་དབྱེ་ནོར་བ་ནི་ཇི་ལྟར་རང་བཞིན་ལས་འདས་ཏེ་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ཉིད་དོ། འདིར་ནི་བདུན་པ་ཐོབ་པ་ལ། བདུན་པའི་དོན་ལ་ཕལ་ཆེར་བའི་སྒོ་ནས་ “kamme dutiyā” (ལས་ལ་གཉིས་པའོ་) ཞེས་པ་ཉིད་ཀྱིས་གཉིས་པ་ཐོབ་པའོ། Tatiyābhimatāti ‘‘apavagge tatiyā’’ti (2-3-6) vacanena pāṇiniyānaṃpapañcattamabhimatā, kathampana kāladdhānaṃ karaṇattamiccāsaṅkiya karaṇattamesampaṭipādento [Pg.82] āha-‘tathāpi’ccādi, tathāpīti vuttakkamena karaṇattasambhavā tatiyāya vijjamānāyapi, siyāti tatiyā siyā, tañcāti taṃ karaṇañca. Kārakamajjheti ettha chaṭṭhī samāso kārakasaddena ca sattikārakaṃ gahitanti (āha) ‘dvinnaṃ kattusattīnaṃ majjhe’ti, abhinnassāpi hi ekassa devadattādikattuno bhinnānaṃ taṃsamavetānaṃ kattusattīnaṃ majjhe kāladdhānāni, sattibhedameva byañjayamāha-‘tathāhi’ccādi, ekatthāti ekasmiṃ devadatte, dvīhetīte (bhuñjikriyā) sādhananti sambandho, dvinnaṃ ahānaṃ samāhāro dvīhaṃ tasmiṃ. Isumasatīti vā, isumhi āso asseti vā nipphannena issāsasaddena gammamānaṃ kiriyaṃ dasseti ‘isvasane’ti, nanviccādi codyaṃ, dhanupañcasataṃ koso, evamaññateccādi parihāro, chaṭṭhiyāsampattāyanti kosassekadeseti evaṃ chaṭṭhiyā sampattāyaṃ, muttasaṃsayenedaṃ samānanti mutto saṃsayo yasmiṃ avadhyādo tenetaṃ tulyanti attho. Vuttiyaṃ abhimatāti ‘‘sattamī pañcamiyo kārakamajjhe’’ti (2-3-7) vacanena sattamīpañcamiyo papañcattamabhimatā, dvīhe bhuñjissatīti dvīsu divasesu gatesu bhuñjissatīti attho, ‘‘yabbhāvo bhāvalakkhaṇa’’nti (2-36) sattamī, sakasakakārakavacanicchāyevāti hi idaṃ bāhullaṃ nissāya vuttaṃ, dvīhā bhuñjissati kosā vijjhatīti dvīhā nikkhamma bhuñjissati, kosā nikkhamma ṭhitaṃ lakkhaṃ vijjhati upāttavisayo-yamavadhi, kose vijjhatīti kose ṭhitaṃ lakkhaṃ vijjhatīti attho. ‘གསུམ་པ་འདོད་པ་ཉིད་དོ་’ ཞེས་པ་ནི་ “apavagge tatiyā” (བྱ་བ་གྲུབ་པ་ལ་གསུམ་པའོ་) ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་ (༢-༣-༦) པཱ་ཎི་ནི་པ་རྣམས་ཀྱི་སྤྲོས་པ་འདོད་པ་ཉིད་དོ། འོན་ཀྱང་དུས་དང་ལམ་གྱི་བྱེད་པ་ཉིད་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། དོགས་པ་བསལ་ནས་དེ་དག་གི་བྱེད་པ་ཉིད་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ནི་ ‘tathāpi’ (དེ་ལྟ་ནའང་) ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ‘tathāpi’ ཞེས་པ་ནི་བཤད་པའི་རིམ་པས་བྱེད་པ་ཉིད་སྲིད་པའི་ཕྱིར། གསུམ་པ་ཡོད་བཞིན་དུ་ཡང་། ‘siyā’ ཞེས་པ་ནི་གསུམ་པ་འགྱུར་རོ། ‘tañca’ ཞེས་པ་ནི་བྱེད་པ་དེ་ཡང་ངོ་། ‘བྱེད་པོའི་དབུས་སུ་’ ཞེས་པ་འདིར་དྲུག་པའི་ཚིག་སྡུད་དེ། བྱེད་པོའི་སྒྲས་ནི་ནུས་པའི་བྱེད་པོ་བཟུང་བའི་ཕྱིར། ‘བྱེད་པ་པོའི་ནུས་པ་གཉིས་ཀྱི་དབུས་སུ་’ ཞེས་གསུངས་སོ། དབྱེར་མེད་པའི་ལྷས་བྱིན་ལ་སོགས་པའི་བྱེད་པ་པོ་གཅིག་པུ་ཉིད་ལའང་། ཐ་དད་པའི་དེ་དང་འདྲེས་པའི་བྱེད་པ་པོའི་ནུས་པ་རྣམས་ཀྱི་དབུས་སུ་དུས་དང་ལམ་རྣམས་སོ། ནུས་པའི་དབྱེ་བ་ཉིད་གསལ་བར་བྱེད་པ་ནི་ ‘tathāhi’ (འདི་ལྟར་ཏེ་) ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ‘གཅིག་ལ་’ ཞེས་པ་ནི་ལྷས་བྱིན་གཅིག་ལའོ། ‘dvīhe’ (ཉིན་གཉིས་ལོན་པ་ན་) ཞེས་པ་ནི་ (ཟ་བའི་བྱ་བ་) སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་འབྲེལ་བའོ། ཉིན་གཉིས་འདུས་པ་ནི་ཉིན་གཉིས་ཏེ། དེ་ལའོ། ‘isumasati’ (མདའ་འཕེན་ཏོ་) ཞེས་པའམ། མདའ་ལ་འཕེན་པ་ཡོད་དོ་ཞེས་གྲུབ་པའི་ issāsa (མདའ་འཕེན་པ་) ཞེས་པའི་སྒྲས་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་བྱ་བ་སྟོན་པ་ནི་ ‘isvasane’ (མདའ་འཕེན་པ་ལ་) ཞེས་པའོ། ‘nanu’ (འོ་ན་) ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་རྒོལ་བའོ། གཞུ་ལྔ་བརྒྱ་ནི་རྒྱང་གྲགས་གཅིག་གོ། ‘evamaññate’ (དེ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ་) ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ལན་ནོ། ‘དྲུག་པ་ཐོབ་པ་ལའོ་’ ཞེས་པ་ནི་རྒྱང་གྲགས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཤིག་ལ་ཞེས་འདི་ལྟར་དྲུག་པ་ཐོབ་པ་ལའོ། ‘ཐེ་ཚོམ་ལས་གྲོལ་བ་འདི་དང་མཚུངས་སོ་’ ཞེས་པ་ནི་མཚམས་ལ་སོགས་པ་གང་ལ་ཐེ་ཚོམ་ལས་གྲོལ་བ་དེ་དང་འདི་མཚུངས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། འགྲེལ་པ་ལས་ ‘འདོད་པ་ཉིད་དོ་’ ཞེས་པ་ནི་ “sattamī pañcamiyo kārakamajjhe” (བྱེད་པོའི་དབུས་སུ་བདུན་པ་དང་ལྔ་པའོ་) ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་ (༢-༣-༧) བདུན་པ་དང་ལྔ་པ་དག་སྤྲོས་པ་འདོད་པ་ཉིད་དོ། ‘dvīhe bhuñjissati’ (ཉིན་གཉིས་ན་ཟ་བར་འགྱུར་རོ་) ཞེས་པ་ནི་ཉིན་གཉིས་འདས་པ་ན་ཟ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏེ། “yabbhāvo bhāvalakkhaṇaṃ” (གང་གི་དངོས་པོས་དངོས་པོ་མཚོན་པའོ་) ཞེས་པས་ (༢-༣༦) བདུན་པའོ། ‘རང་རང་གི་བྱེད་པོར་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ཉིད་དོ་’ ཞེས་པ་ནི་འདི་ཉིད་ཕལ་ཆེ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་གསུངས་སོ། ‘dvīhā bhuñjissati’ (ཉིན་གཉིས་ནས་ཟ་བར་འགྱུར་རོ་) དང་ ‘kosā vijjhati’ (རྒྱང་གྲགས་ནས་འཕེན་ཏོ་) ཞེས་པ་ནི་ཉིན་གཉིས་ལས་བྱུང་ནས་ཟ་བར་འགྱུར་རོ། རྒྱང་གྲགས་ནས་བྱུང་སྟེ་གནས་པའི་འབེན་ལ་འཕེན་ཏོ་ཞེས་པ་སྟེ། བཟུང་བའི་ཡུལ་འདི་ནི་མཚམས་སོ། ‘kose vijjhati’ (རྒྱང་གྲགས་སུ་འཕེན་ཏོ་) ཞེས་པ་ནི་རྒྱང་གྲགས་སུ་གནས་པའི་འབེན་ལ་འཕེན་ཏོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། 4. Gati ༤. འགྲོ་བ། Katacatthasamāsāti kato catthasamāso yesu te tathā vuttā, aññapadatthavuttayoti aññapadatthe vutti yesanti byadhikaraṇaññapadatthasamāso, cattasamāse gatyādīnaṃ visuṃvisuṃ padhānattā tehi paraṃ payujjamāno atthasaddo gatyādīhi paccekamabhisambajjhatīti maññate, atha sutte ‘payojje’iccetāvatyuccamāne payojjo sayaṃ kattāti kathaṃ viññāyati yena ‘payojje kattarī’ti vivaraṇaṃ katamiccāsaṅkiyāha-‘gatyādyattha’miccādi, ādisaddena bodhā dīnaṃ [Pg.83] gahaṇaṃ, takkiriyāsamatthovāti tassā gatyādikāya kiriyāya samattho eva niyujjateti sambandho, kiriyākaraṇe samattho nāma kattāvāti āha-‘soca kattā’ti. Dutiyāya siddhāyāti vakkhamānanayena payojjassa kattuno kammattasiddhiyā ‘‘kamme dutiyā’’ti sutteneva kamme dutiyāya siddhāya. Kiṃ lakkhaṇo-yaṃ niyamo yadatthami damārabhīyaticcāha-‘gatyādyatthāna’miccādi, paccudāharīyissate ‘etesameve’ccādinā, tathācābbhupagame, payojjo kattā na kammaṃ tyabbhupagamma payojje kattarī’ti vivaritanti attho, sāmatthiyampanaiccādinā sāmatthiyasarūpamāha, gati ādyatthānanti padacchedo, niyujjamāno payojakabyāpārasaṅkhātāya kiriyāya sambandhīyamānattā kammabhūtova bhavatīti attho, ayametthādhippāyo ‘‘gamanādikiriyāya sādhanattā yadipi payojjo kattā, tathāpi so payojakena gamanādīsu byāpāriyamāno payojakassa byāpāralakkhaṇāya kiriyāya sambandhīyamāno yadi kammaṃ na hoti aññathā kiṃ hotīti aññathānupapattilakkhaṇena sāmatthiyena kammabhūtova hotī’’ti ( ), patīyateti iminā patītivasenevāssa kammatā, sabhāvato tu payojjo kattāvātipi ñāpeti, payojakoti sabbattha devadattādiko viññeyyo, atthagahaṇassāti ‘‘saddākammakabhajjādīna’’nti avatvā ‘‘saddatthākammakabhajjādīna’’nti atthaggahaṇassa, bodhatthassa udāharaṇanti seso, nanu vacanappayojanaṃ dassayatā vacanamevopadassiya pañho kātabbo, atha ‘etesamevā’tyavijjamāneneva kathaṃ tyāsaṅkiyāha ‘etesameve’ccādi, heṭṭhā vuttakkamena niyamatthattā vacanassa evakāro labbhati, sambandhivacanattā etasaddassa tena yathāpaṭhitā gatyādayova visessabhūtā saṅkhepena parāmasīyantīti ete samevāti katanti maññate, (gacchati devadattoti…pe… nahotīti) iminā imamatthañca joteti ‘‘yadipi kiriyābhisambandhā payojjassa viya kattunopi kammattampasajjati, tathāpi payojjeti vuttattā kattari devadatte dutiyā nappasajjatī’’ti, abhimatāti ‘‘gatibuddhyā’’di (1-4-52) suttena [Pg.84] payojjassa kattuno kammasaññaṃ vidhāya tasmiṃ payojjedutiyābhimatā, carahisaddo pucchāyaṃ, payojetīti asmiṃ uddese tadā kathaṃ bhavitabbanti sesoti yadācarahiccādivākyassāvasāne payojetīti asmiṃ uddese vacanasamīpe’tadā kathambhavitabba’nti pāṭhaseso hotīti attho veditabbo, yāvatāti tatiyantapaṭīrūpako nipāto, yasmā dattho vattate, yasmā dutiyā pappoti tasmā ‘yaññadattene’ti bhavitabbanti sambandho. ‘བྱས་པའི་དོན་གྱི་ཚིག་སྡུད་’ ཅེས་པ་ནི་གང་དག་ལ་ ca-སྒྲའི་དོན་གྱི་ཚིག་སྡུད་བྱས་པ་དེ་དག་ལ་དེ་ལྟར་བཤད་དོ། ‘aññapadatthavuttayo’ ཞེས་པ་ནི་གཞན་གྱི་ཚིག་གི་དོན་ལ་འཇུག་པ་གང་དག་ཡིན་པ་སྟེ། གཞི་མཐུན་མ་ཡིན་པའི་གཞན་གྱི་ཚིག་གི་དོན་གྱི་ཚིག་སྡུད་དོ། ཚིག་སྡུད་བཞི་པོ་ལས་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ་སོར་གཙོ་བོ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། དེ་དག་གི་ཕ་རོལ་ཏུ་སྦྱར་བའི་ ‘attha’ (དོན་) ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་དང་སོ་སོར་འབྲེལ་ལོ་སྙམ་དུ་བསམས་སོ། དེ་ནས་མདོ་ལས་ ‘payojje’ (བསྐུལ་བར་བྱ་བ་ལའོ་) ཞེས་པ་ཙམ་ཞིག་གསུངས་པ་ན། བསྐུལ་བར་བྱ་བ་ནི་རང་ཉིད་བྱེད་པ་པོ་ཡིན་པར་ཇི་ལྟར་ཤེས་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་ ‘payojje kattarī’ (བསྐུལ་བར་བྱ་བའི་བྱེད་པ་པོ་ལའོ་) ཞེས་རྣམ་པར་ཕྱེ་བ་མཛད་ཅེ་ན། དོགས་པ་བསལ་ནས་ ‘gatyādyattha’ (འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ཏོ་) ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། སོགས་པའི་སྒྲས་རྟོགས་པ་ལ་སོགས་པ་བཟུང་ངོ་། ‘དེའི་བྱ་བ་ལ་ནུས་པ་ཉིད་དོ་’ ཞེས་པ་ནི་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་དེ་ལ་ནུས་པ་ཉིད་སྦྱོར་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་འབྲེལ་བའོ། བྱ་བ་བྱེད་པ་ལ་ནུས་པ་ནི་བྱེད་པ་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཕྱིར། ‘soca kattā’ (དེ་ཡང་བྱེད་པ་པོའོ་) ཞེས་གསུངས་སོ། ‘གཉིས་པ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ་’ ཞེས་པ་ནི་བཤད་པར་འགྱུར་བའི་ཚུལ་གྱིས་བསྐུལ་བར་བྱ་བའི་བྱེད་པ་པོའི་ལས་ཉིད་གྲུབ་པས། “kamme dutiyā” (ལས་ལ་གཉིས་པའོ་) ཞེས་པའི་མདོ་ཉིད་ཀྱིས་ལས་ལ་གཉིས་པ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར། ངེས་པ་འདི་ནི་མཚན་ཉིད་ཅི་འདྲ་བ་ཞིག་སྟེ། དོན་གང་གི་ཕྱིར་འདི་བརྩམས་ཤེ་ན། ‘gatyādyatthānaṃ’ (འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་རྣམས་ཀྱིའོ་) ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ‘etesameve’ (དེ་དག་ཉིད་ཀྱིའོ་) ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ཕྱིར་བཟློག་པའི་དཔེར་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ། དེ་ལྟར་ཁས་བླངས་པ་ན། བསྐུལ་བར་བྱ་བ་ནི་བྱེད་པ་པོ་ཡིན་གྱི་ལས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཁས་བླངས་ནས། ‘བསྐུལ་བར་བྱ་བའི་བྱེད་པ་པོ་ལའོ་’ ཞེས་རྣམ་པར་ཕྱེ་བའི་དོན་ཏོ། ‘མཐུ་ལས་ནི་’ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་མཐུའི་རང་བཞིན་གསུངས་སོ། gati དང་ ādyatthānaṃ ཞེས་ཚིག་རྣམ་པར་དབྱེ་བའོ། སྦྱོར་བར་བྱེད་པ་ནི་བསྐུལ་བར་བྱེད་པའི་བྱ་བ་རུ་བགྲང་བའི་བྱ་བ་དང་འབྲེལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། ལས་སུ་གྱུར་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། འདིར་དགོངས་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། “འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གལ་ཏེ་བསྐུལ་བར་བྱ་བ་ནི་བྱེད་པ་པོ་ཡིན་ནའང་། དེ་ལྟ་ནའང་དེ་ནི་བསྐུལ་བར་བྱེད་པས་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་བཀོལ་བར་བྱེད་པ་ན། བསྐུལ་བར་བྱེད་པའི་བཀོལ་བའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་བྱ་བ་དང་འབྲེལ་བར་འགྱུར་བས། གལ་ཏེ་ལས་སུ་མི་འགྱུར་ན་གཞན་དུ་ཅི་ཞིག་འགྱུར། དེས་ན་གཞན་དུ་མི་འཐད་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་མཐུ་ལས་ལས་སུ་གྱུར་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་” ཞེས་པོའོ། ‘རྟོགས་སོ་’ ཞེས་པས་འདིར་རྟོགས་པའི་དབང་གིས་འདིའི་ལས་ཉིད་དང་། རང་བཞིན་གྱིས་ནི་བསྐུལ་བར་བྱ་བ་ནི་བྱེད་པ་པོ་ཉིད་དོ་ཞེས་ཀྱང་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། བསྐུལ་བར་བྱེད་པ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་ལྷས་བྱིན་ལ་སོགས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། ‘དོན་བཟུང་བའི་ཕྱིར་རོ་’ ཞེས་པ་ནི་ “saddākammakabhajjādīnaṃ” ཞེས་མ་གསུངས་པར། “saddatthākammakabhajjādīnaṃ” ཞེས་དོན་བཟུང་བའི་ཕྱིར། རྟོགས་པའི་དོན་གྱི་དཔེར་བརྗོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷག་མའོ། འོ་ན་ཚིག་གི་དགོས་པ་སྟོན་པར་བྱེད་པས་ཚིག་ཉིད་ཉེ་བར་བསྟན་ནས་དྲི་བར་བྱ་བ་ལ། འོན་ཀྱང་ ‘etesameve’ (དེ་དག་ཉིད་ཀྱིའོ་) ཞེས་པ་མེད་བཞིན་དུ་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། དོགས་པ་བསལ་ནས་ ‘etesameve’ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། འོག་ཏུ་བཤད་པའི་རིམ་པས་ངེས་པའི་དོན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། ཚིག་གི་ eva-སྒྲ་ (ཉིད་) ཐོབ་པའོ། འབྲེལ་བའི་ཚིག་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ eta-སྒྲ་དེས་ཇི་ལྟར་བཀླགས་པའི་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་ཉིད་ཁྱད་པར་དུ་གྱུར་པ་རྣམས་བསྡུས་ཏེ་གཟུང་བའི་ཕྱིར། ‘ete sameva’ ཞེས་བྱས་སོ་སྙམ་དུ་བསམས་སོ། ‘gacchati devadatto’ (ལྷས་བྱིན་འགྲོའོ་) ཞེས་པ་ནས་... ‘མི་འགྱུར་རོ་’ ཞེས་པའི་བར་གྱིས་དོན་འདི་ཡང་གསལ་བར་བྱེད་དེ། “གལ་ཏེ་བྱ་བའི་འབྲེལ་བ་ལས་བསྐུལ་བར་བྱ་བ་བཞིན་དུ་བྱེད་པ་པོ་ལའང་ལས་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར་ནའང་། དེ་ལྟ་ནའང་བསྐུལ་བར་བྱ་བ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། བྱེད་པ་པོ་ལྷས་བྱིན་ལ་གཉིས་པ་མི་ཐལ་ལོ་” ཞེས་པའོ། ‘འདོད་པ་ཉིད་དོ་’ ཞེས་པ་ནི་ “gatibuddhi” ལ་སོགས་པའི་ (༡-༤-༥༢) མདོས་བསྐུལ་བར་བྱ་བའི་བྱེད་པ་པོའི་ལས་ཀྱི་མིང་བསྒྲུབས་ནས། བསྐུལ་བར་བྱ་བ་དེ་ལ་གཉིས་པ་འདོད་པ་ཉིད་དོ། carahi-སྒྲ་ནི་དྲི་བ་ལའོ། ‘payojeti’ (བསྐུལ་བར་བྱེད་དོ་) ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཉེ་བར་བསྟན་པ་ན། དེའི་ཚེ་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷག་མའོ། དེས་ན་ ‘yadā carahi’ ལ་སོགས་པའི་ཚིག་གི་མཐར། ‘payojeti’ ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཉེ་བར་བསྟན་པའི་ཚིག་གི་ཉེ་འཁོར་དུ། ‘དེའི་ཚེ་ཇི་ལྟར་འགྱུར་རམ་’ ཞེས་པའི་ཀློག་གི་ལྷག་མ་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཤེས་པར་བྱའོ། ‘yāvatā’ ཞེས་པ་ནི་གསུམ་པ་མཐའ་ཅན་གྱི་རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་ཚིག་ཕྲད་དེ། གང་གི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ལ་འཇུག་གོ། གང་གི་ཕྱིར་གཉིས་པ་ཐོབ་པའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་ ‘yaññadattena’ (མཆོད་སྦྱིན་བྱིན་གྱིས་) ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་འབྲེལ་བའོ། 5. Harā ༥. hara-དབྱིངས། Niyameneccādinā vacanārambhassa payojanamāha, sāpi tatiyāpi yadātviccādinā harati nāhāratthe tipi viññāpeti, ubhayatthāti dutiyāya pattāya appattāya ca, vibhāsā vikappoti attho, kāretikara-karaṇe, lettāyādesātilatta ettaayādessa, vada-vacane, abhivadanamabhivādo taṃ karotīti ‘‘dhātvatthenāmasmī’’ti (5-12) imhi nāmadhātu ‘abhivādi’tisutte niddiṭṭhoti āha-‘abhivādismā’iccādi. “ངེས་པར་”སོགས་ཀྱིས་བརྗོད་པ་རྩོམ་པའི་དགོས་པ་གསུངས་སོ། །གསུམ་པ་དེ་ཡང་“གང་གི་ཚེ་ན་”སོགས་ཀྱིས་འཕྲོག་པར་བྱེད་དེ། “ཟས་ཀྱི་དོན་དུ་མ་ཡིན་པ་”ཞེས་པས་ཀྱང་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །“གཉིས་ཀ་ལ་”ཞེས་པ་ནི་གཉིས་པ་ཐོབ་པ་དང་མ་ཐོབ་པ་གཉིས་ཀ་ལའོ། །“རྣམ་པར་འབྱེད་པ་”ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་དོན་ཏོ། །“བྱེད་དུ་འཇུག་པ་”ནི་བྱེད་པ་ལ་བྱེད་པའོ། །“ལེ་དང་ཏ་དང་ཨཱ་ཡཱ་དེཤ་”ནི་ལི་དང་ཨེ་དང་ཨཱ་ཡཱ་དེཤ་རྣམས་སོ། །“ཝ་དཱ་”ནི་སྨྲ་བ་ལའོ། །མངོན་པར་ཕྱག་འཚལ་བ་ནི་མངོན་པར་ཕྱག་འཚལ་བ་སྟེ། དེ་བྱེད་པར་བྱེད་པས་“བྱིངས་ཀྱི་དོན་ལ་མིང་”ཞེས་པའི་མདོ་འདི་ལས་མིང་གི་བྱིངས་“མངོན་པར་ཕྱག་འཚལ་བར་བྱེད་”ཅེས་མདོ་ལས་བསྟན་ཏོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། “མངོན་པར་ཕྱག་འཚལ་བ་ལས་”སོགས་སོ། ། 6. Nakhā ༦. སེན་མོ་རྣམས། Khādayati ādayati khāda, ada=bhakkhaṇe, avhāpayati vhe=avhāne āpubbo, ‘‘payojakabyāpāre ṇāpice’’ti (5-16) ṇāpimhi pubbasaralopo, kandayati kanda=avhānarodanesu. “ཟ་བར་བྱེད་དོ། །ཟ་བར་བྱེད་དོ། །”ཞེས་པ་ནི་ཁཱ་དཱ་དང་ཨ་དཱ་སྟེ་བཟའ་བའི་དོན་ལའོ། །“འབོད་པར་བྱེད་དོ། །”ཞེས་པ་ནི་བྷེ་སྟེ་འབོད་པའི་དོན་ལ་སྔོན་འཇུག་ཨཱ་དང་བཅས་པའོ། །“སྦྱོར་བ་པོའི་བྱ་བ་ལ་ཎཱ་པི་ཡང་ངོ་”ཞེས་པས་ཎཱ་པི་ལ་སྔོན་གྱི་དབྱངས་ཕྱིས་སོ། །“ངུ་ཞིང་འབོད་པར་བྱེད་དོ། །”ཞེས་པ་ནི་ཀན་དཱ་སྟེ་འབོད་པ་དང་ངུ་བའི་དོན་ལའོ། ། ‘‘Vahissāniyantuke’’ti gaṇasutte ayamettho ‘‘vahissadhātussa payojje kattari niyanturahite dutiyā na bhavatī’’ti, niyantā sārathi kiriyāsiddhiṃ niyāmakoti vatvā tameva pakāsetumāha-‘kiriyaṅga’miccādi, kiriyaṅga kiriyopakaraṇabhūtaṃ balī baddādiṃ kiriyākāraṇaṃ, niyametvāti ekasmiṃ karaṇīye kiriyā visaye patiṭṭhapetvā, vāhayati bhāraṃ devadattenetyatra hi devadatto paññavā puriso niyantāramantareneva bhāraṃ vahatītyaniyantuko kattā, vāhayati bhāraṃ balībadde iccatra tu balībaddā niyantā ramantarena na vahantīti saniyantukā. “ཁུར་འཁུར་བ་ལ་ཁ་ལོ་པ་མེད་པ་”ཞེས་པའི་ཚོགས་ཀྱི་མདོའི་དོན་འདི་ནི། “འཁུར་བའི་བྱིངས་ཀྱི་སྦྱོར་བྱའི་བྱེད་པ་པོ་ཁ་ལོ་པ་དང་བྲལ་བ་ལ་གཉིས་པ་མི་འབྱུང་ངོ་”ཞེས་པའོ། །ཁ་ལོ་པ་ནི་ཁ་ལོ་སྒྱུར་བ་སྟེ་བྱ་བ་གྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ངེས་བྱེད་དོ་ཞེས་བཤད་ནས། དེ་ཉིད་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་“བྱ་བའི་ཡན་ལག་”སོགས་གསུངས་སོ། །བྱ་བའི་ཡན་ལག་ནི་བྱ་བའི་ཡོ་བྱད་དུ་གྱུར་པ་གླང་གཉའ་སོགས་བྱ་བའི་རྒྱུ་ལའོ། །“ངེས་པར་བྱས་ནས་”ཞེས་པ་ནི་བྱ་བ་གཅིག་གི་ཡུལ་ལ་གནས་པར་བྱས་ནས་སོ། །“ལྷས་བྱིན་གྱིས་ཁུར་འཁུར་དུ་འཇུག་གོ །”ཞེས་པ་འདིར་ནི་ལྷས་བྱིན་ནི་ཤེས་རབ་ཅན་གྱི་སྐྱེས་བུ་སྟེ་ཁ་ལོ་པ་མེད་པར་ཡང་ཁུར་འཁུར་བས་ཁ་ལོ་པ་མེད་པའི་བྱེད་པ་པོའོ། །“གླང་གཉས་ཁུར་འཁུར་དུ་འཇུག་གོ །”ཞེས་པ་འདིར་ནི་གླང་གཉ་རྣམས་ཁ་ལོ་པ་མེད་པར་མི་འཁུར་བས་ཁ་ལོ་པ་དང་བཅས་པའོ། ། ‘‘Bhikkhissāhiṃsāya’’nti [Pg.85] gaṇasuttassāyamattho ‘‘bhakkhissāhiṃsatthassa payojje kattari dutiyā na bhavatī’’ti, atha kathamettha hiṃsatthatā bhakkhissa hiṃsā hi cetanāvati sambhavati, na cetthasassaṃ cetanāvantanti āha-‘sabbe’iccādi, sabbeti rukkhādayo, bhāvā padatthā, idāni sabbadassanānukūlahiṃsatthatamupadassetumāha-‘yadive’ccādi, nanu buddhavacana nissitamidaṃ byākaraṇaṃ, tathā sati sammatameve-ttho-padassetvā gantabbaṃ kinnāmāññadassanopagātādhirenāti tuṇhī hoti nikkāraṇissā bhavato-pāyoti viññāyati, paratthānubaddhakicchaṃ pana mahāpuññapaññā na kiñci viya maññanti, hoti (hi) etena parattho ‘‘matantarepi siddhi sissānaṃ, taṃtaṃ mataññuno vā kadāci karahaci yadidamavalokeyyuṃ te cetthāvatāraṃ labheyyuṃ etādiso ca paññavā paṭiladdhabuddhavacanappasādo’ti tadavatārena ca buddhe bhagavati kamena daḷhaṃ pasādaṃ paṭilabheyyu’’nti, evamevaṃ tattha tattha taṃtaṃbyākaraṇodāharaṇappasaṅgepi tadanusāreneva tantaṃpayojanaṃ veditabbaṃ, na niratthakakathāpasuto-yamācariyoti. “བཟའ་བ་ལ་འཚེ་བ་མེད་པ་”ཞེས་པའི་ཚོགས་ཀྱི་མདོའི་དོན་འདི་ནི། “འཚེ་བའི་དོན་མ་ཡིན་པའི་བཟའ་བའི་བྱིངས་ཀྱི་སྦྱོར་བྱའི་བྱེད་པ་པོ་ལ་གཉིས་པ་མི་འབྱུང་ངོ་”ཞེས་པའོ། །འོ་ན་འདིར་བཟའ་བ་ལ་འཚེ་བའི་དོན་ཉིད་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཏེ། འཚེ་བ་ནི་སེམས་པ་དང་ལྡན་པ་ལ་སྲིད་ཀྱི། འདིར་ལོ་ཏོག་ནི་སེམས་པ་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། “ཐམས་ཅད་”སོགས་གསུངས་སོ། །ཐམས་ཅད་ཅེས་པ་ནི་ཤིང་སོགས་དངོས་པོ་རྣམས་སོ། །ད་ནི་ལྟ་བ་ཐམས་ཅད་དང་མཐུན་པའི་འཚེ་བའི་དོན་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར་“ཡང་ན་”སོགས་གསུངས་སོ། །ཅི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་ལ་བརྟེན་པའི་སྒྲ་རིག་པ་འདི་ལ། དེ་ལྟ་ན་འདིར་རང་ལུགས་གྲུབ་པ་ཉིད་བསྟན་ནས་འགྲོ་བར་བྱ་བ་ལས། ལྟ་བ་གཞན་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པའི་ལྷག་མ་འདིས་ཅི་ཞིག་བྱ་ཞེ་ན། རྒྱུ་མེད་པའི་ཁྱོད་ཀྱི་ཐབས་འདི་ལ་ཅང་མི་སྨྲ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཤེས་སོ། །གཞན་གྱི་དོན་ལ་བརྩོན་པའི་བྱ་བ་ནི་བསོད་ནམས་དང་ཤེས་རབ་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ཅི་ཡང་མ་ཡིན་པ་ལྟར་འཛིན་ཏོ། །འདིས་གཞན་གྱི་དོན་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ཏེ། “ལུགས་གཞན་ལ་ཡང་སློབ་མ་རྣམས་ཀྱི་གྲུབ་པ་དང་། ལུགས་དེ་དང་དེ་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ནམ་ཞིག་འདི་ལ་བལྟས་ན། དེ་དག་གིས་ཀྱང་འདིར་འཇུག་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་ལ། འདི་ལྟ་བུའི་ཤེས་རབ་ཅན་གྱིས་ཀྱང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་ལ་དད་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་ཞུགས་པ་ཉིད་ཀྱིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་སངས་རྒྱས་ལ་རིམ་གྱིས་དད་པ་བརྟན་པོ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་དེ་དང་དེར་སྒྲ་རིག་པའི་དཔེར་བརྗོད་ཀྱི་སྐབས་སུ་ཡང་། དེའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་དགོས་པ་དེ་དང་དེ་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། སློབ་དཔོན་འདི་ནི་དོན་མེད་པའི་གཏམ་ལ་བརྩོན་པ་མ་ཡིན་ནོ། ། Duhādīnaṃ tyevamādo amhākamparamagurunā ratanamatipañcikālaṅkārādikārena nānākārasāratthavedaveditu mahāpaññāpāṭavānaṃ paññavantānaṃ sāminā mahāsāminā sambuddhasāsanaratanavaropakārakena ‘idamettha vicāraṇīyaṃ’tyabhidhāya nānāmatantaramākaḍḍhiya bahuṃ sampaveditamatthi, mayampanettha ācariyenādhippetamattamevālamba atthampa kāsayissāma. Satyapyanekadassanabhede siṭṭhappayogānusārena yattha padhānekammanityādippabhutayodissanti, yatra tvappadhānetyādī, yatrobhayatrapi, taṃsabbamiha bhassakārādyanumatakkamena paṭipādayamāha-duhādīna’miccādi, etthādisaddo pakāravācī, tena yācippabhutayo gayhanti, kammadvayayuttānanti niddhāraṇe chaṭṭhī, tena kammadvayayuttānaṃ majjhe duhādīnamappadhānepi gavādo kamme tyādippabhutayoti yojanā[Pg.86]. Iccāditiādisaddena ‘avarundhati vajaṃ gāvaṃ avarundhīyate vajaṃ go’iccādīnaṃ pariggaho, gamanādyatthāna mityādisaddena bodhatthādīnaṃ gahaṇaṃ. Gamīyate gāmo devadattanti ettha kathaṃ payojjattasambhavoti āha-‘purise’ccādi, yajjapi gāmo tuṇhī hoti nibyāpārattā purisova tu gamanakiriyaṃ nipphādeti, tathāpi purisassa gamanakiriyāya yaṃphalappattilakkhaṇaṃ, tamubhinnampi gāmapurisānaṃ samānanti purisa kiriyātulyaphalattā gāmopi gamanakiriyāya kattubyapadese kāraṇaṃ bhavatīti adhippāyo, tathāhi gāmaṃ gacchanto koci gāme āsanne sati vadati ‘āgato gāmo patto gāmo’ti, atoññesanti ye kammadvayayuttā duhādayo gamanādyatthācodāhaṭā, etehi aññesaṃ, padhāne kammebhi ajādimhi padhāne kamme, padhānattampana ajādīnaṃ kiriyāya payojanattā, ajādyatthā hyānayanakiriyārabhyate. Ayampanettha saṅgaho- “བཞོ་བ་སོགས་ཀྱི་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་འདིར། བདག་ཅག་གི་བླ་མ་མཆོག་རིན་ཆེན་བློ་གྲོས་ཀྱི་དཀའ་འགྲེལ་རྒྱན་ལ་སོགས་པ་མཛད་པ་པོ། རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པའི་སྙིང་པོའི་དོན་རིག་པར་བྱེད་པ། ཤེས་རབ་ཆེན་པོའི་རྩལ་དང་ལྡན་པ། ཤེས་རབ་ཅན་གྱི་རྗེ་བོ་རྗེ་ཆེན་པོ། རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་ལ་ཕན་འདོགས་པར་བྱེད་པ་མཆོག་གིས། “འདི་ལ་འདིར་དཔྱད་པར་བྱའོ་”ཞེས་གསུངས་ནས། ལུགས་མི་འདྲ་བ་སྣ་ཚོགས་པ་བཀུག་སྟེ་མང་པོ་ཞིག་བསྟན་པ་ཡོད་མོད་ཀྱི། བདག་ཅག་གིས་ནི་འདིར་སློབ་དཔོན་གྱིས་བཞེད་པའི་དོན་ཙམ་ལ་བརྟེན་ནས་དོན་གསལ་བར་བྱའོ། །ལྟ་བའི་བྱེ་བྲག་དུ་མ་ཡོད་ཀྱང་། མཁས་པའི་སྦྱོར་བ་དང་མཐུན་པར། གང་དུ་གཙོ་བོའི་ལས་ལ་ཏི་ལ་སོགས་པ་མཐོང་བ་དང་། གང་དུ་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། གང་དུ་གཉིས་ཀ་ལ་ཡང་མཐོང་བ་དེ་ཐམས་ཅད་འདིར་བཤད་པ་མཛད་པ་པོ་སོགས་ཀྱི་བཞེད་པའི་རིམ་པ་བཞིན་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ལ། “བཞོ་བ་སོགས་ཀྱི་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །འདིར་“སོགས་”ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་རྣམ་པའི་དོན་ཏེ། དེས་སློང་བ་ལ་སོགས་པ་བཟུང་ངོ། །“ལས་གཉིས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱི་”ཞེས་པ་ནི་དབྱེ་བའི་དྲུག་པ་སྟེ། དེས་ན་ལས་གཉིས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས། བཞོ་བ་སོགས་ཀྱི་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པའི་བ་ལང་སོགས་ཀྱི་ལས་ལ་ཏི་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་ངོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། །“སོགས་”ཞེས་པའི་སྒྲས་ནི་“ལྷས་སུ་བ་ལང་འགོག་པར་བྱེད། ལྷས་སུ་བ་ལང་འགོག་པར་བྱེད་དོ། །”ཞེས་པ་སོགས་བཟུང་ངོ། །“འགྲོ་བ་སོགས་ཀྱི་དོན་ཅན་རྣམས་ཀྱི་”ཞེས་པའི་སྒྲས་ནི་རྟོགས་པའི་དོན་སོགས་བཟུང་ངོ། །“ལྷས་བྱིན་གྱིས་གྲོང་ལ་འགྲོ་བར་བྱེད་དོ། །”ཞེས་པ་འདིར་བྱ་བ་བྱེད་དུ་འཇུག་པ་ཉིད་ཇི་ལྟར་སྲིད་ཅེ་ན། “སྐྱེས་བུ་”སོགས་གསུངས་སོ། །གལ་ཏེ་གྲོང་ནི་བྱ་བ་མེད་པས་ཅང་མི་སྨྲ་བར་གནས་ལ། སྐྱེས་བུ་ཉིད་ཀྱིས་འགྲོ་བའི་བྱ་བ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་སྐྱེས་བུའི་འགྲོ་བའི་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེའི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པའི་མཚན་ཉིད་ནི། གྲོང་དང་སྐྱེས་བུ་གཉིས་ཀ་ལ་མཚུངས་པས། སྐྱེས་བུའི་བྱ་བ་དང་མཚུངས་པའི་འབྲས་བུ་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར། གྲོང་ཡང་འགྲོ་བའི་བྱ་བའི་བྱེད་པ་པོར་བཏགས་པའི་རྒྱུ་རུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་བསམ་པའོ། །དེ་ལྟར་ཡང་གྲོང་ལ་འགྲོ་བའི་སྐྱེས་བུ་གང་ཞིག་གྲོང་དང་ཉེ་བར་གྱུར་ཚེ་“གྲོང་བྱུང་ངོ་། །གྲོང་ལ་སླེབས་སོ། །”ཞེས་སྨྲ་བའི་ཕྱིར་རོ། །“དེ་ལས་གཞན་པ་རྣམས་ཀྱི་”ཞེས་པ་ནི་ལས་གཉིས་དང་ལྡན་པའི་བཞོ་བ་སོགས་དང་འགྲོ་བ་སོགས་ཀྱི་དོན་ཅན་གང་དག་བཤད་པ་དེ་དག་ལས་གཞན་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། །“གཙོ་བོའི་ལས་ལ་”ཞེས་པ་ནི་ར་སོགས་གཙོ་བོའི་ལས་ལའོ། །གཙོ་བོ་ཉིད་ནི་ར་སོགས་བྱ་བའི་དགོས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ར་སོགས་ཀྱི་དོན་དུ་འཁྲིད་པའི་བྱ་བ་རྩོམ་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་བསྡུ་བ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། ‘‘Duhi yāci rudhi pucchi, bhikkhi ci bruvi sāsi ca; Ji daṇḍi patthi manthī ca, dhātū honti duhādayo. “བཞོ་དང་སློང་དང་འགོག་པ་དང་། །འདྲི་དང་སློང་དང་སྡུད་པ་དང་། །སྨྲ་དང་སྟོན་དང་རྒྱལ་བ་དང་། །ཆད་པ་གཅོད་དང་གསོལ་བ་དང་། །སྲུབ་པར་བྱེད་པའི་བྱིངས་རྣམས་ནི། །བཞོ་བ་ལ་སོགས་བྱིངས་རྣམས་སོ། །” Gatyādisuttapaṭṭhitā, gatyādyatthā bhavanti te; Nīvahaharakasāca, nīvahādī bhavanti te. “འགྲོ་སོགས་མདོ་ལས་བསྟན་པ་རྣམས། །འགྲོ་བ་སོགས་ཀྱི་དོན་ཅན་ཡིན། །འཁྲིད་དང་འཁུར་དང་འཕྲོག་པ་དང་། །འདྲུད་པ་རྣམས་ནི་འཁྲིད་སོགས་སོ། །” Dvikammakesu cetesu, appadhāne duhādinaṃ; Tyādippabhutayo honti, padhāne nīvahādinaṃ; Ubhayattha payogānu, sārā gatyatthaādinaṃ’’ti. “ལས་གཉིས་ལྡན་པ་འདི་དག་ལ། །བཞོ་སོགས་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་ལ། །ཏི་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར། །འཁྲིད་སོགས་གཙོ་བོའི་ལས་ལ་འོ། །འགྲོ་བའི་དོན་སོགས་གཉིས་ཀ་ལ། །སྦྱོར་བའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའོ། །”ཞེས་སོ། ། Payogo pana sambandhacintāyamiha ca vuttānusārena sabbathā viññeyyā. སྦྱོར་བ་ནི་འབྲེལ་བ་བརྟག་པ་དང་འདིར་བཤད་པའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། 7. Dhyādi ༧. དྷི་ལ་སོགས། Pubbe kiriyānissayena dutiyāya vihitattā āha ‘idāni’ccādi, dhisaddassa atthappadhāna niddesena vā ādisaddena vā ‘hā devadatta’ntipi hoti, hā devadattadukkhanti tu dukkhena yogā devadattena na yutto hotīti paṭhamāvāmantaṇe. Nanuca antarāsaddena yoge yathārājagahanālandāhi [Pg.87] dutiyā antarā ca rājagahaṃ antarā ca nā landa(nti tathā) antarāmaggeti ettha maggatopi kasmā na dutiyāti tenāyogā, yesañhi taṃmajjhaṃ te tena yujjantīti tehiyeva dutiyā, athavābbhupagatepi taṃyoge taṃsambandhīyeva maggoti mukhyattā tato na dutiyā, atrāpi chaṭṭhīyeva pappoti antarā tañca mañca kamaṇḍaluiti, tava mama majjhe kamaṇḍalutyattho, atha kamaṇḍalusaddato dutiyā kasmā na bhavati satīpyantarena yoge tassa padhānattā, tathāhi kamaṇḍaluno sakatthā pavatti, tumhamhānantu paratthā-kamaṇḍaluvisesanattena tesaṃ pavattattā, tatra kamaṇḍaluno sakatthe vattamānattā padhānattenāvatattā pāṭipadikato accutattā parattā paṭhameva bhavatīti jīnindabuddhinyāsa. Nindādi lakkhaṇassa sambandhassa sabbhāvā sabbattha sambandhachaṭṭhiyā sampattāyaṃ vacanaṃ, ākatigaṇo-yaṃ. སྔོན་དུ་བྱ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་གཉིས་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་“ད་ནི་”སོགས་གསུངས་སོ། །དྷི་ཞེས་པའི་སྒྲའི་དོན་གཙོ་བོར་བསྟན་པ་འམ། ཡང་ན་སོགས་ཀྱི་སྒྲས་“ཀྱེ་ཧུད་ལྷས་བྱིན་”ཞེས་ཀྱང་འགྱུར་རོ། །“ཀྱེ་ཧུད་ལྷས་བྱིན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་”ཞེས་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་དང་འབྲེལ་བས་ལྷས་བྱིན་དང་མ་འབྲེལ་བར་འགྱུར་བས་དང་པོ་འབོད་པའོ། །ཅི་“བར་དུ་”ཞེས་པའི་སྒྲ་དང་འབྲེལ་བ་ལ། ཇི་ལྟར་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་དང་ནཱ་ལེནྡྲ་ལས་གཉིས་པ་འབྱུང་སྟེ། “རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ཀྱི་བར་དང་ནཱ་ལེནྡྲའི་བར་དུ་”ཞེས་པ་ལྟར། “ལམ་གྱི་བར་དུ་”ཞེས་པ་འདིར་ལམ་ལས་ཀྱང་ཅིའི་ཕྱིར་གཉིས་པ་མི་འབྱུང་ཞེ་ན། དེ་དང་མ་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། གང་དག་གི་དབུས་དེ་ཡིན་པ་དེ་དག་ཉིད་དེ་དང་འབྲེལ་བས་དེ་དག་ལས་ཉིད་གཉིས་པ་འབྱུང་ངོ་། །ཡང་ན་འབྲེལ་བ་དེ་ཁས་བླངས་ཀྱང་། དེའི་འབྲེལ་བ་ཉིད་ལམ་ཡིན་པས་གཙོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་ལས་གཉིས་པ་མི་འབྱུང་ངོ་། །འདིར་ཡང་དྲུག་པ་ཉིད་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ། “ཁྱོད་དང་ང་ཡི་བར་དུ་སྤྱི་བླུགས་”ཞེས་པ་ནི་ཁྱོད་དང་ང་ཡི་དབུས་སུ་སྤྱི་བླུགས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །འོ་ན་སྤྱི་བླུགས་ཀྱི་སྒྲ་ལས་གཉིས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་མི་འབྱུང་ཞེ་ན། བར་དུ་ཞེས་པ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་ཀྱང་དེ་ཉིད་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ལྟར་ན་སྤྱི་བླུགས་ནི་རང་གི་དོན་ལ་འཇུག་ལ། ཁྱོད་དང་ང་ནི་གཞན་གྱི་དོན་ཏེ་སྤྱི་བླུགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དུ་གྱུར་པས་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་སྤྱི་བླུགས་ནི་རང་གི་དོན་ལ་འཇུག་པས་གཙོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་མ་བརྗོད་པར་གྱུར་ཅིང་། མིང་ཙམ་ལས་མ་ཉམས་པས་ཕྱི་མ་ལས་དང་པོ་ཉིད་འབྱུང་ངོ་ཞེས་རྒྱལ་བའི་དབང་པོའི་བློའི་ལུགས་སོ། །སྨད་པ་སོགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཡོད་པས་ཐམས་ཅད་དུ་འབྲེལ་བའི་དྲུག་པ་ཐོབ་པ་ལ། གསུང་འདི་ནི་རིགས་མཐུན་པའི་ཚོགས་སོ། ། 8. Lakkhaṇi ༨. མཚན་ཉིད་ལའོ། ། Lakkhaṇādīsvatthesuti nāmassā yamatthaniddesoti āha ‘abhināyo yutto’ccādi, tenāti abhinā yuttassātthaniddesa kāraṇena, lakkhaṇasaddena hetu vattumicchitoti āha-‘tatthe’ccādi, duvidho hetu, vuttañhi subodhālaṅkāre ‘‘janako ñāpako ceti, duvidhā hetavo siyu’’nti (252), samupalakkhayatīti samupalakkhaṇaṃ, saṅketamattaṃ ñāpakaṃ, na tu janakaṃ, saṅketopi lakkhaṇamuccate lakkhīyate kāriyamānenāti katvā, janakassāpyatra lakkhaṇattena gahaṇe payojanaṃ ‘‘anunā’’ (2-10) iccatra daṭṭhabbaṃ. Kañcipakāranti iminā itthaṃsaddassa atthaṃ vadati. Pattoti iminā bhūtasaddassa, ettha hi bhūdhātu pattiyaṃ vattate, rukkholakkhaṇanti rukkho ñāpakahetūti attho… rukkhena vijjuyā ñāpīyamānattā, ācariyajinindabuddhi pana aññathā vaṇṇayati, tassedaṃ mataṃ- “མཚན་ཉིད་སོགས་ཀྱི་དོན་རྣམས་ལ་”ཞེས་པ་ནི་མིང་གི་དོན་བསྟན་པ་འདི་ཡིན་ནོ་ཞེས་“ཨ་བྷི་དང་མཐུན་པར་སྦྱར་བ་”སོགས་གསུངས་སོ། །“དེས་ན་”ཞེས་པ་ནི་ཨ་བྷི་དང་སྦྱར་བའི་དོན་བསྟན་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་སོ། །མཚན་ཉིད་ཀྱི་སྒྲས་རྒྱུ་བརྗོད་པར་འདོད་པས་“དེ་ལ་”སོགས་གསུངས་སོ། །རྒྱུ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། སྙན་ངག་མེ་ལོང་ལས་གསུངས་པ་ལྟར། “སྐྱེད་བྱེད་དང་ནི་ཤེས་བྱེད་དེ། །རྒྱུ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་འགྱུར། །”ཞེས་སོ། །ཉེ་བར་མཚོན་པར་བྱེད་པས་ཉེ་བར་མཚོན་པ་སྟེ། བརྡ་ཙམ་ནི་ཤེས་བྱེད་ཡིན་གྱི་སྐྱེད་བྱེད་མ་ཡིན་ནོ། །བརྡ་ལ་ཡང་མཚན་ཉིད་ཅེས་བརྗོད་དེ། བྱེད་པར་འགྱུར་བ་ཉིད་ཀྱིས་མཚོན་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྐྱེད་བྱེད་ཀྱང་འདིར་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཚུལ་དུ་བཟུང་བའི་དགོས་པ་ནི་“ཨ་ནུ་དང་བཅས་པ་”ཞེས་པའི་སྐབས་སུ་བལྟ་བར་བྱའོ། །“རྣམ་པ་འགའ་ཞིག་”ཅེས་པས་ནི་འདི་ལྟ་བུའི་སྒྲའི་དོན་བརྗོད་དོ། །“ཐོབ་པ་”ཞེས་པས་ནི་བྱུང་བའི་སྒྲའི་དོན་ཏེ། འདིར་བྷཱུ་བྱིངས་ནི་ཐོབ་པ་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །“ཤིང་ནི་མཚན་ཉིད་དོ་”ཞེས་པ་ནི་ཤིང་ནི་ཤེས་བྱེད་ཀྱི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏེ། ཤིང་གིས་གློག་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སློབ་དཔོན་རྒྱལ་བའི་དབང་པོའི་བློས་ནི་གཞན་དུ་འགྲེལ་ཏེ། ཁོང་གི་བཞེད་པ་ནི་འདི་ལྟ་སྟེ། Kriyāya jotako nāyaṃ, sambandhassa na vācako; Nāpi kriyantarāpekkhī, sambandhassa tu bhedakoti. “འདི་ནི་བྱ་བ་གསལ་བྱེད་མིན། །འབྲེལ་བ་བརྗོད་པར་བྱེད་པའང་མིན། །བྱ་བ་གཞན་ལ་ལྟོས་མིན་ཏེ། །འབྲེལ་བའི་བྱེ་བྲག་བྱེད་པ་ཉིད། །”ཅེས་སོ། ། Ayamettha [Pg.88] attho ‘‘ayamabhi abhinandatityādīsu viya kiriyāya jotako na hoti, chaṭṭhī viya sambandhassa vācako na hoti, nikkosambītyatra gamanakiriyāpekkhī nisaddo viya nāpi kiriyantarā pekkhī, kiñcarahi sambandhassa tu bhedako visesako bhavatī’’ti tamupadassetumāha-‘aññe tvi’ccādi, ettha itisaddo nidassane, rukkhampatvā vijjotate itievaṃ pattikiriyāya patvātivuttarukkhapāpanakiriyāya janitoti attho, tathāhi rukkhassa vijjuyā pāpanābhāve vijjuyā lakkhiyāya tallaṇassa ca rukkhassa yo lakkhiyalakkhaṇabhāvo sambandho, so kena sampādito bhaveyya, nanu sambandhe abhinā jotīyamāne rukkhassa lakkhaṇavuttitā kathaṃ jotīyatīti āha-‘lakkhaṇatthoca visayabhāvenā’ti, tathācetyādinā tasmiṃ pakkhe sambhāvitaṃ dosamubbhāvayati, tatrāya miccādinā yathāvuttadosaparihārāya parehevābhidhīyamānamparihāramāha, parihāropadassanenāssāpi pakkhassāduṭṭhatākhyāpanenesopi pakkho-bbhupagatotyavaseyo, atoyevupari yathāvutta pakkhanissayeneva byākhyāyate, devadattassa sādhuttasaṅkhātaitthampakārappattiyā visayabhāvenāvaṭṭhitā mātā tattha vattati nāmāti āha-‘mātuyā’tiādi, mātā ca itthambhūte pavattā visaya bhāvena devadatto ca tattha visayībhāvena, tesañca visayavisayībhāvalakkhaṇo sambandho itthampattilakkhaṇāya kiriyāya jāto, so mātusambandho hoti kāraṇavasena, socātinā jotīyatīti mātu tenābhinā yogoti āha-‘yvāya’ccādi, mātusambandhoiti yojanā, itthampattiyāti itthampattilakkhaṇāya kiriyāya karaṇabhūtāya, evaṃ maññate ‘‘kiñcāpi so sambandho devadattenāpyavinābhāvīti tassa sobhinā jotīyate, tathāpi mātusambandhobhinā jotīyatīti ‘mātu tena yogo’ti ca (vuccati)… saddasattiyā taggatāyeva dutiyāya ubhayagatassāpi sambandhassa jotanato’’ti rukkho rukkho tiṭṭhatīti sambandho, ṭhitimpaṭiccāti ṭhitinnissāya esaṃ rukkhānaṃ yo ca sambandhoti yojanā, rukkhānanti iminā rukkhā kiriyāya pare sambandhinoti ñāpeti, ṭhitimpaṭiccāti [Pg.89] iminā pana tiṭṭhatisaddavacanīyā sādhyarūpā ṭhitikiriyā rukkhato pare sambandhīti, acetanānaṃ rukkhānamapekkhāvirahepi lokampatītivasena ‘pipatīsā’dīnaṃ viññāyamānattā viññāyamānaṭhānāpekkhaṇakiriyāyasādhyasādhanalakkhaṇo sambandho jātoti viññeyyaṃ, so ca rukkhasambandho-bhinā jotīyatīti āha-‘so’tiādi, dvibbacaneneva jotanīyāti vicchātthe vuttimatte satīpi vibhattiyā jotetumasamatthattā vicchāya jotanāya dvibbavacanaṃ kattabbamevāti adhippāyo. འདིར་དོན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། “འདི་ནི་ ‘མངོན་པར་དགའ་བར་བྱེད་དོ་’ (abhinandati) ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་བྱ་བ་གསལ་བྱེད་མ་ཡིན་ལ། དྲུག་པ་བཞིན་དུ་འབྲེལ་བ་བརྗོད་བྱེད་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ། །‘ཀཽ་ཤཱམྦཱི་ལས་བྱུང་བ་’ (nikkosambī) ཞེས་པ་འདིར་འགྲོ་བའི་བྱ་བ་ལ་ལྟོས་པའི་ ‘ནིས྄’ (nis) སྒྲ་བཞིན་དུ་བྱ་བ་གཞན་ལ་ལྟོས་པའང་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། འབྲེལ་བ་ཉིད་ཀྱི་དབྱེ་བ་འབྱེད་བྱེད་དམ་ཁྱད་པར་དུ་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ་” ཞེས་དེ་ཉིད་ཉེ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “གཞན་དག་ནི་...” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །འདིར་ “ཞེས་པ་” (iti) སྒྲ་ནི་དཔེར་བརྗོད་པ་ལའོ། །“ཤིང་ལ་ཐོག་ནས་གསལ་བར་བྱེད་དོ་” ཞེས་པ་འདི་ལྟར་ཐོབ་པའི་བྱ་བ་སྟེ། “ཐོབ་ནས་” ཞེས་བརྗོད་པའི་ཤིང་ལ་སླེབས་པའི་བྱ་བ་ལས་སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལྟ་ཉིད་དུ་ཤིང་ལ་གློག་གིས་སླེབས་པ་མེད་པའི་ཚེ་ན། གློག་གི་མཚོན་བྱ་དང་དེའི་མཚན་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་ཤིང་གཉིས་ཀྱི་མཚོན་བྱ་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དངོས་པོའི་འབྲེལ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་གང་གིས་བསྐྲུན་པར་འགྱུར་རམ། ཅི་འབྲེལ་བ་ཉིད་ “མངོན་དུ་” (abhi) ཞེས་པས་གསལ་བར་བྱེད་པ་ན། ཤིང་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་འཇུག་པ་ཇི་ལྟར་གསལ་བར་བྱེད་ཅེ་ན། “མཚན་ཉིད་ཀྱི་དོན་དང་ཡུལ་གྱི་དངོས་པོའི་ཚུལ་གྱིས་སོ་” ཞེས་གསུངས་སོ། །“དེ་ལྟ་བུ་ཉིད་དུ་...” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ཕྱོགས་དེ་ལ་སྲིད་པའི་སྐྱོན་ཉེ་བར་སྟོན་ཏོ། །“འདིར་འདི་...” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་གོང་དུ་བཤད་པའི་སྐྱོན་སྤོང་བའི་ཕྱིར། གཞན་དག་གིས་བརྗོད་པའི་ལན་གསུངས་སོ། །ལན་ཉེ་བར་བསྟན་པ་འདིས་ཀྱང་ཕྱོགས་འདི་ལ་སྐྱོན་མེད་པར་བསྟན་པས་ཕྱོགས་འདི་ཡང་ཁས་བླངས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གོང་དུ་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཕྱོགས་ལ་བརྟེན་ནས་བཤད་དེ། ལྷས་བྱིན་གྱི་བཟང་པོ་ཉིད་དུ་བགྲང་བའི་འདི་ལྟ་བུའི་རྣམ་པ་ཐོབ་པ་ལ་ཡུལ་གྱི་དངོས་པོར་གནས་པའི་མ་དེ་ཉིད་ལ་འཇུག་གོ་ཞེས་པའི་ཕྱིར། “མའི་...” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །མ་ནི་དེ་ལྟར་གྱུར་པ་ལ་ཞུགས་པ་ཡུལ་གྱི་དངོས་པོའི་ཚུལ་གྱིས་དང་། ལྷས་བྱིན་ནི་དེ་ལ་ཡུལ་ཅན་གྱི་དངོས་པོའི་ཚུལ་གྱིས་སོ། །དེ་དག་གི་ཡུལ་དང་ཡུལ་ཅན་གྱི་དངོས་པོའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ནི་འདི་ལྟར་ཐོབ་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་བྱ་བ་ལས་སྐྱེས་པ་ཡིན་ལ། དེ་ནི་རྒྱུའི་དབང་གིས་མའི་འབྲེལ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཡང་ “མངོན་དུ་” (abhi) ཞེས་པས་གསལ་བར་བྱེད་པས་མའི་དེ་ཉིད་ “མངོན་དུ་” ཞེས་པ་དང་སྦྱོར་རོ་ཞེས་པའི་ཕྱིར། “གང་འདི་...” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །“མའི་འབྲེལ་བ་” ཞེས་སྦྱོར་རོ། །“འདི་ལྟར་ཐོབ་པ་ལས་” ཞེས་པ་ནི་འདི་ལྟར་ཐོབ་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་བྱ་བ་བྱེད་པ་པོར་གྱུར་པ་ལས་སོ། །འདི་ལྟར་སེམས་ཏེ། “ཅི་སྟེ་འབྲེལ་བ་དེ་ལྷས་བྱིན་དང་ཡང་མི་འབྲལ་བ་ཡིན་པས་དེ་ཉིད་ ‘མངོན་དུ་’ ཞེས་པས་གསལ་བར་བྱེད་ནའང་། དེ་ལྟ་ནའང་མའི་འབྲེལ་བ་ནི་ ‘མངོན་དུ་’ ཞེས་པས་གསལ་བར་བྱེད་པས་ ‘མ་དེ་དང་སྦྱོར་རོ་’ ཞེས་ཀྱང་ (བརྗོད་དོ། །)... སྒྲའི་མཐུ་ཉིད་ལས་དེ་ལ་གནས་པའི་གཉིས་པ་ཉིད་ཀྱིས་གཉིས་ཀར་གནས་པའི་འབྲེལ་བ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར།” ཞེས་པའོ། །“ཤིང་ཤིང་ལངས་ཏེ་གནས་སོ་” ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བ་སྟེ། “གནས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་” ཞེས་པ་ནི་གནས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཤིང་འདི་དག་གི་འབྲེལ་བ་གང་ཡིན་པ་ཞེས་སྦྱོར་རོ། །“ཤིང་རྣམས་ཀྱི་” ཞེས་པས་འདིས་ཤིང་རྣམས་ནི་བྱ་བ་ལས་གཞན་པའི་འབྲེལ་བ་ཅན་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །“གནས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་” ཞེས་པས་ནི་ “ལངས་ཏེ་གནས་སོ་” ཞེས་པའི་སྒྲས་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་བསྒྲུབ་བྱའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་གནས་པའི་བྱ་བ་ནི་ཤིང་ལས་གཞན་པའི་འབྲེལ་བ་ཅན་ཡིན་ནོ། །སེམས་མེད་པའི་ཤིང་རྣམས་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཡང་། འཇིག་རྟེན་གྱི་གྲགས་པའི་དབང་གིས་ “འཐུང་བར་འདོད་པ་” ལ་སོགས་པ་རྟོགས་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱིས། རྟོགས་པར་བྱ་བའི་གནས་ལ་ལྟོས་པའི་བྱ་བ་ལ་བསྒྲུབ་བྱ་དང་སྒྲུབ་བྱེད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་འབྲེལ་བ་སྐྱེས་སོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །དེ་ཡང་ཤིང་གི་འབྲེལ་བ་ནི་ “མངོན་དུ་” ཞེས་པས་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། “དེ་ནི་...” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །ཟློས་པ་ཉིད་ཀྱིས་གསལ་བར་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། བསྐྱར་བའི་དོན་ལ་འཇུག་པ་ཙམ་ཡོད་ཀྱང་། རྣམ་དབྱེས་གསལ་བར་བྱེད་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར། བསྐྱར་བ་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཟློས་པ་ཉིད་བྱ་དགོས་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་པ་ནི་བསམ་པའོ། ། 9. Pati ༩. སོ་སོར། Upādiyamānoti abbhupagammamāno, yadi pana upādiyamāno bhāgo, anupādiyamāno kathanti āha-‘yo panā’tiādi, tagarakuṭṭhā gandhabbavisesā, mamābhajatīti maṃ ābhajati, mama koṭṭhāso hotīti adhippāyo. “ཉེ་བར་ལེན་པ་” ཞེས་པ་ནི་ཁས་ལེན་པ་སྟེ། གལ་ཏེ་ཉེ་བར་ལེན་པའི་ཆ་ཡིན་ན། ཉེ་བར་མི་ལེན་པ་ནི་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། “གང་ཡང་...” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །རྒྱ་སྤོས་དང་རུ་རྟ་ནི་དྲི་ཞིམ་པོའི་བྱེ་བྲག་རྣམས་སོ། །“ང་ལ་བསྟེན་ཏོ་” ཞེས་པ་ནི་ང་ལ་བསྟེན་པའམ། ངའི་སྐལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་བསམ་པའོ། ། 10. Anu ༡༠. རྗེས་སུ། Natulakkhaṇanti saccakiriyā vuṭṭhiyā hetu hoti, na tu saṅketoti attho, hetuttā lakkhaṇattābhāve saccakiriyāya kathaṃ lakkhaṇe dutiyāti hetuttepi lakkhaṇattamassa sādhento sādhammapayogenānvayamāha-‘yaṃ sakimpi’ccādi, ettha hi lakkhaṇaṃ sacca kiriyāti paṭiññā, sakimpi nimittatāya kappanattāti hetu, yaṃ sakimpi nimittatāya kappate tampi lakkhaṇaṃ bhavati, yathā’api bhavaṃ kamaṇḍalupāṇiṃ sissamaddakkhī’ti sādhammapayogenānvayo daṭṭhabbo, kappateti samatthoti attho, kamaṇḍalu pāṇimhi asseti kamaṇḍalupāṇī, apīti pañhe, kadāci kenaci kamaṇḍalupāṇīsisso diṭṭho so tameva dassanaṃ lakkhaṇaṃ katvā pucchati ‘api’tyādinā, atha yathā vuttena hetunopi lakkhaṇattamattu tathāpi paravippaṭisedhena hetumhi tatiyā kasmā na siyāti codayamāha ‘na nvevampi’ccādi, pubbavippaṭisedhenāti apavādapubbavippaṭisedhena, tathāhi chaṭṭhiyā [Pg.90] pavādo hoti hetumhi tatiyāvidhi… sambandhachaṭṭhiyā pattāya hetutatiyāvidhānato upapadavibhattividhipi chaṭṭhiyāpavādo… sambandhavisesābhibyattihetunopapadena yoge tasmiṃyeva sambandhe vidhānato, tattha hetutatiyāvakāso ‘dhanena kula’nti, upapadavibhattiyāvakāso ‘rukkhamanuvijjotate’ti, saccakiriyamanu pāvassīti tu hetumhi lakkhaṇe-pavādavippaṭisedhe sati pubbavippaṭisedhena dutiyā bhavati. “མཚན་ཉིད་མ་ཡིན་ནོ་” ཞེས་པ་ནི་བདེན་པའི་སྨོན་ལམ་ (saccakiriyā) ནི་ཆར་འབབ་པའི་རྒྱུ་ཡིན་གྱི། བརྡ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །རྒྱུ་ཉིད་ཡིན་པས་མཚན་ཉིད་མེད་པའི་ཚེ་ན། བདེན་པའི་སྨོན་ལམ་ལ་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དོན་དུ་གཉིས་པ་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཞེ་ན། རྒྱུ་ཉིད་ཡིན་ནའང་འདིའི་མཚན་ཉིད་ཉིད་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ན། མཐུན་པའི་ཆོས་སྦྱོར་བའི་སྒོ་ནས་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་གསུངས་ཏེ། “གང་ཚར་གཅིག་ཀྱང་...” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །འདིར་ནི་མཚན་ཉིད་ནི་བདེན་པའི་སྨོན་ལམ་མོ་ཞེས་པ་ནི་དམ་བཅའ་བའོ། །ཚར་གཅིག་ཀྱང་རྒྱུ་མཚན་ཉིད་དུ་རུང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་པ་ནི་གཏན་ཚིགས་སོ། །གང་ཚར་གཅིག་ཀྱང་རྒྱུ་མཚན་ཉིད་དུ་རུང་བ་དེ་ནི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། “ཅི་སྐུ་ཞབས་ཀྱིས་ཕྱག་ན་སྤྱི་བླུགས་ཐོགས་པའི་སློབ་མ་གཟིགས་སམ།” ཞེས་པ་ལྟར་མཐུན་པའི་ཆོས་སྦྱོར་བའི་སྒོ་ནས་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་རིག་པར་བྱའོ། །“རུང་བ་” ཞེས་པ་ནི་ནུས་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །ཕྱག་ན་སྤྱི་བླུགས་ཡོད་པ་ནི་ “ཕྱག་ན་སྤྱི་བླུགས་ཐོགས་པ་” འོ། །“ཅི་” (api) ཞེས་པ་ནི་དྲི་བ་ལའོ། །ནམ་ཞིག་སུ་ཞིག་གིས་ཕྱག་ན་སྤྱི་བླུགས་ཐོགས་པའི་སློབ་མ་མཐོང་བ་ན། ཁོས་མཐོང་བ་དེ་ཉིད་མཚན་ཉིད་དུ་བྱས་ནས་ “ཅི་...” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་འདྲིའོ། །འོ་ན་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་རྒྱུ་ལས་ཀྱང་མཚན་ཉིད་ཉིད་དུ་འགྱུར་ནའང་། འོན་ཀྱང་ཕྱི་མས་བཀག་པའི་སྒོ་ནས་རྒྱུ་ལ་གསུམ་པ་ཅིའི་ཕྱིར་མི་འགྱུར་ཞེ་ན། རྒོལ་བ་བསུ་བའི་ཕྱིར། “ཅི་འདི་ལྟར་ཡང་...” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །“སྔ་མས་བཀག་པའི་སྒོ་ནས་” ཞེས་པ་ནི་དམིགས་བསལ་སྔ་མས་བཀག་པའི་སྒོ་ནས་ཏེ། འདི་ལྟར་དྲུག་པའི་དམིགས་བསལ་ནི་རྒྱུ་ལ་གསུམ་པ་འཇུག་པའི་ཆོ་ག་ཡིན་ལ། ... འབྲེལ་བའི་དྲུག་པ་ཐོབ་པ་ལས་རྒྱུའི་གསུམ་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཉེ་བའི་ཚིག་གི་རྣམ་དབྱེའི་ཆོ་གའང་དྲུག་པའི་དམིགས་བསལ་ཡིན་ཏེ། ... འབྲེལ་བའི་ཁྱད་པར་གསལ་བར་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ཅན་གྱི་ཉེ་བའི་ཚིག་དང་སྦྱོར་བ་ན། འབྲེལ་བ་དེ་ཉིད་ལ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་རྒྱུའི་གསུམ་པའི་སྐབས་ནི་ “ནོར་གྱིས་རིགས་སོ་” ཞེས་པ་ལྟ་བུ་དང་། ཉེ་བའི་ཚིག་གི་རྣམ་དབྱེའི་སྐབས་ནི་ “ཤིང་གི་རྗེས་སུ་གསལ་བར་བྱེད་དོ་” ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །“བདེན་པའི་སྨོན་ལམ་གྱི་རྗེས་སུ་ཆར་བབས་སོ་” ཞེས་པ་ལ་ནི་རྒྱུ་ལ་མཚན་ཉིད་ཀྱི་དམིགས་བསལ་བཀག་པ་ཡོད་པའི་ཚེ། སྔ་མས་བཀག་པའི་སྒོ་ནས་གཉིས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། ། 11. Saha ༡༡. ལྷན་ཅིག Sahatthe-nuno vattane pabbatena yogo kathanti āha‘pabbatene’ccādi. “ལྷན་ཅིག་གི་དོན་” གྱིས་མ་གྲུབ་པར་འཇུག་པ་ན། རི་དང་སྦྱོར་བ་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། “རི་དང་...” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། 12. Hīne ༡༢. དམན་པ་ལའོ། ། Visayabhāvenātiādinā hīnattheti visayasattamittamāha, vijānanappakāramāha-‘hīne’ccādi, tenāti anunā, kathaṃ tena yuttattaṃ ukkaṭṭhassāti hīnukkaṭṭhasambandhamukhena vibhāvento’tatthā’tiādimāha, tatthāti hīneccādinā vutte tasmiṃ, yatoti ukkaṭṭhasāriputtādiko, hīnoti paññavattādi(to nikkaṭṭho, so sāriputtādiko ukkaṭṭho) hīnatthavisayo jāyate… tabbisaye tassa ukkaṭṭhatā pattito, hīnukkaṭṭhasambandho pana atisāyanādikāya kāyaci kiriyāya katoti daṭṭhabbaṃ. “ཡུལ་གྱི་དངོས་པོའི་ཚུལ་གྱིས་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་དམན་པའི་དོན་ལ་ཡུལ་གྱི་བདུན་པ་ཙམ་གསུངས་སོ། །རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཚུལ་གསུངས་པ་ནི། “དམན་པ་...” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །“དེས་” ཞེས་པ་ནི་ ‘རྗེས་སུ་’ (anu) ཞེས་པས་སོ། །ཇི་ལྟར་དེ་དང་སྦྱོར་བ་ནི་མཆོག་གི་ཡིན་ཞེ་ན། དམན་པ་དང་མཆོག་གི་འབྲེལ་བའི་སྒོ་ནས་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ན། “དེ་ལ་...” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །“དེ་ལ་” ཞེས་པ་ནི་དམན་པ་ལ་སོགས་པར་བཤད་པ་དེ་ལའོ། །“གང་ལས་” ཞེས་པ་ནི་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཤཱ་རིའི་བུ་ལ་སོགས་པའོ། །“དམན་པ་” ཞེས་པ་ནི་ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པ་ལ་སོགས་པ་ (ལས་དམན་པ་སྟེ། ཤཱ་རིའི་བུ་ལ་སོགས་པ་མཆོག་དེ་) དམན་པའི་དོན་གྱི་ཡུལ་དུ་འགྱུར་ཏེ། ... དེའི་ཡུལ་ལ་དེའི་མཆོག་ཉིད་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །དམན་པ་དང་མཆོག་གི་འབྲེལ་བ་ནི་ལྷག་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་གང་ཡང་རུང་བས་བྱས་པར་རིག་པར་བྱའོ། ། 14. Satta ༡༤. བདུན་པའོ། ། Kintaṃ ādhikyamiccāha- ‘adhikādhikīsambandho’ti, adhiko assa atthīti adhikī=khārī, athādhikīvinimutte adhikādhikisambandho kathamavasīyate nahyatrādhikī koci sūyaticcāha-‘navine’ccādi, iti saddo hetumhi yathāvuttasambandhasādhano, tadopasaddenayogoti tadā upasaddenādhikinoyogoti attho. Dviṭṭhattā sambandhassa adhikassāpyupasaddena yogā tatopi kasmā na sattamītyāha-‘adhikamhātvi’ccādi, yathā ekāyeva vibhattiyā ubhayagatassāpi sambandhassa jotitattā vijjusaṅkhātalakkhiyā sattamyabhāvo, evamidhā pīti pubbe vuttasamādhimatidisanto āha-‘lakkhitā viya sattamya bhāvo’ti, ‘‘māṇikā caturodoṇā, khāritthī catumāṇikā’’. ལྷག་པ་དེ་ཅི་ཞེ་ན། “ལྷག་པ་དང་ལྷག་པ་ཅན་གྱི་འབྲེལ་བ་” ཞེས་གསུངས་སོ། །ལྷག་པ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན་ལྷག་པ་ཅན་ཏེ། ཁཱ་རཱི་ (khārī) ལྟ་བུའོ། །འོ་ན་ལྷག་པ་ཅན་ལས་གཞན་པ་ལ་ལྷག་པ་དང་ལྷག་པ་ཅན་གྱི་འབྲེལ་བ་ཇི་ལྟར་རྟོགས་ཤེ་ན། འདིར་ལྷག་པ་ཅན་གང་ཡང་མི་ཐོས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན། “མེད་པར་མ་ཡིན་ནོ་...” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །“ཞེས་པ་” (iti) སྒྲ་ནི་རྒྱུ་ལ་སྟེ། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་འབྲེལ་བ་སྒྲུབ་བྱེད་དོ། །“དེའི་ཚེ་ཉེ་བའི་ཚིག་དང་སྦྱོར་བ་” ཞེས་པ་ནི་དེའི་ཚེ་ཉེ་བའི་ཚིག་དང་ལྷག་པ་ཅན་གྱི་སྦྱོར་བ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །འབྲེལ་བ་ནི་གཉིས་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར། ལྷག་པ་ལའང་ཉེ་བའི་ཚིག་དང་སྦྱོར་བ་ཡོད་པས་དེ་ལས་ཀྱང་ཅིའི་ཕྱིར་བདུན་པ་མི་འགྱུར་ཞེ་ན། “ལྷག་པ་ལས་ནི་...” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །ཇི་ལྟར་རྣམ་དབྱེ་གཅིག་ཉིད་ཀྱིས་གཉིས་ཀར་གནས་པའི་འབྲེལ་བ་གསལ་བར་བྱས་པའི་ཕྱིར། གློག་ཏུ་བགྲང་བའི་མཚོན་བྱ་ལ་བདུན་པ་མེད་པ་བཞིན། འདིར་ཡང་དེ་ལྟར་རོ་ཞེས་གོང་དུ་བཤད་པའི་ལན་གྱི་ཚུལ་མཚོན་པར་བྱེད་པ་ན། “མཚོན་པ་བཞིན་དུ་བདུན་པ་མེད་པའོ། །” ཞེས་གསུངས་སོ། །“མཱ་ཎི་ཀ་བཞི་ནི་དྲོ་ཎའོ། །ཁཱ་རཱི་ནི་མཱ་ཎི་ཀ་བཞིའོ། །” 15. Sāmi ༡༥. བདག་པོའོ། ། Kintaṃ [Pg.91] sāmittamiccāha-‘sassāmisambandho’ti, kāya kiriyāya janitoti āha-‘paripālanādikiriyāya janito’ti, tañcāti sāmittāpekkho napuṃsakaniddeso, sambandhassānekavidhattā āha‘sabbattha sambandhe’ti, ākhyāyatetīmassa attho vidhīyate ñāpīyateti, diṭṭhanto-panītottho sukhena paṭipattuṃ sakkāti pasiddhamanuvadiyamānamappasiddhañca vidhīyamānaṃ diṭṭhantamāha-‘yathā yo kuṇḍalī so devadatto’ti, kuṇḍalittampasiddhaṃ, devadattattamappasiddhamiccāha-‘kuṇḍalittānuvādene’ccādi. Yathevobhayādhiṭṭhānattepyupasajjanatova chaṭṭhī ‘rañño puriso’ti, na visessato ‘purisassa rājā’ti, tathā sambandhābhibyañjanakenādhinā yogepi visesanatova bhavati, nāññatoti āha-‘tatthā’tiādi. Byatirekamāpādīyatīti kārakachakkato byatirittattā sambandho byatireko taṃ āpādīyati pāpīyatīti attho, ubhayatoti saṃto sāmito ca, adhibrahmadatte pañcālāti brahmadattassa pañcālā santakā ti attho, santakā hi pañcālā, na sāmi, adhipañcālesu brahmadattoti pañcālānaṃ brahmadatto sāmītyattho. བདག་པོ་ཉིད་དེ་ཅི་ཞེ་ན། “བདག་པོ་དང་བཅས་པའི་འབྲེལ་བ་” ཞེས་གསུངས་སོ། །བྱ་བ་གང་གིས་བསྐྲུན་པ་ཞེ་ན། “སྐྱོང་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བས་བསྐྲུན་པ་” ཞེས་གསུངས་སོ། །“དེ་ཡང་” ཞེས་པ་ནི་བདག་པོ་ཉིད་ལ་ལྟོས་པའི་མ་ནིང་གི་ཚིག་གི་མཚོན་པ་སྟེ། འབྲེལ་བ་རྣམ་པ་མང་པོ་ཡོད་པའི་ཕྱིར། “འབྲེལ་བ་ཐམས་ཅད་ལ་” ཞེས་གསུངས་སོ། །“བརྗོད་དོ་” ཞེས་པའི་དོན་ནི་བསྟན་པའམ་ཤེས་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པའོ། །དཔེར་བརྗོད་པས་བསྟན་པའི་དོན་ནི་བདེ་བླག་ཏུ་རྟོགས་ནུས་པའི་ཕྱིར། གྲགས་པ་རྗེས་སུ་བརྗོད་པ་དང་མ་གྲགས་པ་བསྟན་པའི་དཔེར་བརྗོད་པ་གསུངས་ཏེ། “དཔེར་ན། གང་རྣ་རྒྱན་ཅན་དེ་ནི་ལྷས་བྱིན་ནོ། །” ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །རྣ་རྒྱན་ཅན་ཉིད་ནི་གྲགས་པ་དང་། ལྷས་བྱིན་ཉིད་ནི་མ་གྲགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་ཕྱིར། “རྣ་རྒྱན་ཅན་ཉིད་རྗེས་སུ་བརྗོད་པས་...” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །ཇི་ལྟར་གཉིས་ཀར་གནས་པ་ཉིད་ཡིན་ནའང་། ཕལ་པ་ཉིད་ལས་དྲུག་པ་འགྱུར་ཏེ། “རྒྱལ་པོའི་མི་” ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ལས་ཁྱད་པར་དུ་བྱ་བ་ལས་ “མིའི་རྒྱལ་པོ་” ཞེས་པ་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་པ་བཞིན། དེ་ལྟར་འབྲེལ་བ་གསལ་བྱེད་ཀྱི་ “ལྷག་པར་” (adhi) ཞེས་པ་དང་སྦྱོར་བའི་ཚེའང་ཁྱད་པར་ཉིད་ལས་འགྱུར་གྱི། གཞན་ལས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་ཕྱིར། “དེ་ལ་...” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །“བྱེ་བྲག་ཏུ་འགྱུར་རོ་” ཞེས་པ་ནི་བྱེད་པོ་དྲུག་ལས་བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་འབྲེལ་བ་ནི་བྱེ་བྲག་སྟེ། དེ་ལ་འགྱུར་རམ་ཐོབ་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །“གཉིས་ཀ་ལས་” ཞེས་པ་ནི་ཡོད་པ་དང་བདག་པོ་གཉིས་ཀ་ལས་སོ། །“ཚངས་བྱིན་གྱི་ལྷག་པར་པཉྩཱ་ལའོ། །” ཞེས་པ་ནི་ཚངས་བྱིན་གྱི་པཉྩཱ་ལ་རྣམས་ནི་བདོག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏེ། པཉྩཱ་ལ་རྣམས་ནི་བདོག་པ་ཡིན་གྱི། བདག་པོ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། “པཉྩཱ་ལ་རྣམས་ཀྱི་ལྷག་པར་ཚངས་བྱིན་ནོ། །” ཞེས་པ་ནི་པཉྩཱ་ལ་རྣམས་ཀྱི་ཚངས་བྱིན་ནི་བདག་པོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། 16. Kattu ༡༦. བྱེད་པ་པོའོ། ། Kiṃ lakkhaṇo-yaṃ kattāiccāha-‘kattari’ccādi, gacchati devadattoccādo kattari patiṭṭhitaṃ, pacatyodanaṃ devadattoccādo kamme patiṭṭhitaṃ kiriyaṃ karotīti sambandho, karotīti ca iminā anvattha byapadesova siddho-yaṃ kattu vohāroti ñāpeti, kenaci payujjamānopi sake kamme sayameva padhānattamanubhavatīti‘payutto vā padhānabhāvenā’ti vuttaṃ hoti cettha- བྱེད་པ་པོ་གང་ཡིན་པ་དེའི་མཚན་ཉིད་ཅི་ཞེ་ན། “བྱེད་པ་པོ་ལ་...” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །“ལྷས་བྱིན་འགྲོའོ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་བྱེད་པ་པོ་ལ་གནས་པ་དང་། “ལྷས་བྱིན་གྱིས་ཟས་འཚེད་དོ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ལས་ལ་གནས་པའི་བྱ་བ་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། །“བྱེད་དོ་” ཞེས་པ་འདིས་ནི་དོན་དང་མཐུན་པའི་མིང་ཉིད་གྲུབ་པ་སྟེ། བྱེད་པ་པོའི་ཐ་སྙད་གང་ཡིན་པ་དེ་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །གང་ཞིག་གིས་བསྐུལ་བར་གྱུར་ཀྱང་རང་གི་ལས་ལ་རང་ཉིད་གཙོ་བོ་ཉིད་དུ་མྱོང་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། “བསྐུལ་བའམ་གཙོ་བོའི་དངོས་པོ་ཉིད་ཀྱིས་སོ་” ཞེས་གསུངས་སོ། །འདིར་ཡང་འདི་སྐད་བཤད་དེ། Padhānatāya yo kattu, kammaṭṭhaṃ kurute kriyaṃ; Sā kattā nāmappayutto, payutto vātyayaṃ dvidhāti. “གཙོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་བྱེད་པ་པོའི། །ལས་ལ་གནས་པའི་བྱ་བ་བྱེད། །དེ་ནི་བྱེད་པོ་ཞེས་བྱ་སྟེ། །མ་བསྐུལ་བསྐུལ་བ་རྣམ་པ་གཉིས། །” ཞེས་པའོ། ། Tattha purisena katanti appayutto, purisena karoti devadattoti payutto, nanu kiriyā-yamabyavadhānena karaṇādhikaraṇe heva [Pg.92] sādhyate kattārā tu dūraṭṭhena, tathāsati kathamanekasādhanasādhanīyaṃ kiriyaṃ kattāva karoti mukhyabhāvenāparetvamukhyabhāvenāti vuccate- དེ་ལ་ “སྐྱེས་བུས་བྱས་སོ་” ཞེས་པ་ནི་མ་བསྐུལ་བ་དང་། “ལྷས་བྱིན་གྱིས་སྐྱེས་བུ་ལ་བྱེད་དུ་བཅུག་གོ་” ཞེས་པ་ནི་བསྐུལ་བའོ། །ཅི་བྱ་བ་འདི་ནི་བར་མ་ཆོད་པར་བྱེད་པ་དང་གཞི་ཉིད་ཀྱིས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ཡིན་ལ། བྱེད་པ་པོ་ནི་རྒྱང་རིང་དུ་གནས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་ན་ནི་སྒྲུབ་བྱེད་དུ་མ་ལས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་བྱ་བ་དེ་བྱེད་པ་པོ་ཉིད་ཀྱིས་གཙོ་བོའི་ཚུལ་གྱིས་བྱེད་ལ། གཞན་དག་གིས་ནི་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པའི་ཚུལ་གྱིས་བྱེད་དོ་ཞེས་ཇི་ལྟར་བརྗོད་ཅེ་ན། བཤད་པར་བྱ་སྟེ། Kattutoññesamubbhūtyā, vivittālocanādinā ; Dūrādapyupakāritte, kattu vāttappadhānatā. “བྱེད་པོ་ལས་གཞན་སྐྱེ་བ་དང་། །རྣམ་པར་དཔྱོད་པ་ལ་སོགས་པས། །རྒྱང་རིང་ནས་ཀྱང་ཕན་འདོགས་ཕྱིར། །བྱེད་པོ་ཉིད་ནི་གཙོ་བོ་ཡིན། །” ཞེས་པའོ། ། Ayamettha attho ‘‘kattuno sakāsā aññesaṃ karaṇādīnaṃ ubbhūtyā sambhavenaca, tathāhi pasiddhakaraṇasabhāvopi pharasu kattāyattavuttitāyādhikaraṇambha vati‘pharasumhi ṭhapetvā chindatī’ti, vivittassa karaṇādīhi puthabbhūtassa, kattuno kiriyāya ālocanena dassanena ca ‘devadatto atthi bhavati vijjatī’ti, ādisaddena karaṇādino (tadadhīna) pavattiādīnaṃ gahaṇaṃ, iminā kāraṇena dūrato upakārittepi kattuyeva sappadhānatā siyā’’ti, punapi- འདིར་དོན་ནི། “བྱེད་པ་པོ་ལས་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་གཞན་རྣམས་སྐྱེ་བ་དང་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ལྟར་གྲགས་པའི་བྱེད་པའི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་སྟ་རེ་ཡང་བྱེད་པ་པོ་ལ་རག་ལས་པའི་འཇུག་པ་ཉིད་ཀྱིས་གཞི་རུ་འགྱུར་ཏེ། ‘སྟ་རེ་ལ་བཞག་ནས་གཅོད་དོ་’ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་དབེན་ཞིང་སོ་སོར་གྱུར་པའི་བྱེད་པ་པོའི་བྱ་བ་ལ་བལྟ་བ་དང་མཐོང་བས། ‘ལྷས་བྱིན་ཡོད་དོ། །འབྱུང་ངོ། །ཡོད་དོ་’ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །སོགས་པ་སྨོས་པས་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པའི་ (དེ་ལ་རག་ལས་པའི་) འཇུག་པ་ལ་སོགས་པ་བསྡུ་བའོ། །རྒྱུ་མཚན་འདིས་རྒྱང་རིང་པོ་ནས་ཕན་འདོགས་པ་ཉིད་ཡིན་ནའང་བྱེད་པ་པོ་ཉིད་ལ་གཙོ་བོ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་”ཞེས་པ་དང་། ཡང་ནའང་། Thālyādīnantu kattuttaṃ, hotevācetanānapi; Yato saddassa vutyatthe, micchātyāsena-nādinā. སླ་ང་ལ་སོགས་པ་བེམས་པོ་རྣམས་ལའང་བྱེད་པ་པོ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་ཐོག་མ་མེད་པའི་ལོག་པར་ཞེན་པ་ལ་སོགས་པས་སྒྲ་དོན་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། ། Ayamettha attho ‘‘acetanānampi thālīasiādīnaṃ kattuttambhavati yathāvaṇṇitasappadhānattanimittābhāvepi, kasmāti ce yato kāraṇā atthe attano abhidheyyesaddassa vutti paṭipatti anādinā micchābhyāsenabhavati tasmā thālyādīnantiādi pakataṃ, kiṃ vuttaṃ hoti ‘‘aññathā saddattho, aññathā sabhāvattho, na hi saddo bāhye vatthumhi byāpāramāpajjati, tathāhi– འདིར་དོན་ནི། “བེམས་པོ་སླ་ང་དང་རལ་གྲི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལའང་། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་གཙོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་མེད་པར་ཡང་བྱེད་པ་པོ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གང་གི་ཕྱིར་ཐོག་མ་མེད་པའི་ལོག་པར་ཞེན་པས་རང་གི་བརྗོད་བྱའི་དོན་ལ་སྒྲའི་འཇུག་པ་དང་རྟོགས་པ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་ ‘སླ་ང་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྐབས་སུ་བབས་པ་འདི་གསུངས་སོ། །ཅི་ཞིག་བཤད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། ‘སྒྲའི་དོན་ནི་གཞན་ཡིན་ལ། རང་བཞིན་གྱི་དོན་ནི་གཞན་ཡིན། སྒྲ་ནི་ཕྱིའི་དངོས་པོ་ལ་འཇུག་པར་མི་བྱེད་དོ། །’ འདི་ལྟར་ཏེ།” Aññathe vāggi saṃsaggā, dāhaṃ daḍḍhoti maññati; Aññathā dāhasaddena, dāhattho sampatīyate. གཞན་དུ་ན་མེ་ཞེས་པའི་སྒྲ་དང་འབྲེལ་བ་ལས། ཚིག་པ་དང་ཚིག་གོ་སྙམ་དུ་སེམས་པར་འགྱུར་ལ། གཞན་དུ་ན་ཚིག་པ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལས་ཚིག་པའི་དོན་རྟོགས་པར་འགྱུར་རོ། ། Bāhyapadatthassa sabhāvo viya hutvā micchābhyāsena anādinā pana pavattena bāhye vatthūni avijjamānena karaṇabhūtena thālyādīnaṃ kattuttaṃ hotī’’ti. Atha ca pana– “ཕྱིའི་དོན་གྱི་རང་བཞིན་ལྟ་བུར་གྱུར་ནས། ཐོག་མ་མེད་པ་ནས་ཞུགས་པའི་ལོག་པར་ཞེན་པས་ཕྱིའི་དངོས་པོ་རྣམས་ལ་མེད་བཞིན་དུ་བྱེད་པར་གྱུར་པ་ཉིད་ཀྱིས་སླ་ང་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་བྱེད་པ་པོ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་”ཞེས་པའོ། །དེ་ལྟ་ནའང་ཡང་། Vatticchādo [Pg.93] pavattehi, sappadhānatta hetuhi; Kattudhammehi vuttehi, kattā saddāva ñāyate.Ekassāmukhyavatthāhi, bhedena parikappane; Kammattaṃ karaṇattañca, kattuttaṃ copajāyate. བརྗོད་པར་འདོད་པ་དང་གཙོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་འཇུག་པ་དང་། བཤད་མ་ཐག་པའི་བྱེད་པ་པོའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱིས་སྒྲ་ལས་ཉིད་བྱེད་པ་པོ་རྟོགས་པར་འགྱུར་རོ། །གཅིག་ཉིད་ལ་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པའི་གནས་སྐབས་རྣམས་ཀྱིས་ཐ་དད་དུ་བརྟགས་པ་ལས། ལས་ཉིད་དང་བྱེད་པ་ཉིད་དང་བྱེད་པ་པོ་ཉིད་ཀྱང་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ། ། Vuttehīti ‘kattutoññesamubbhūtyā’ccādinā, saddāvāti sadde tedhammā hontu vā mā vā kattusambandhiyathāvuttadhammavacanicchāya saddatova kattā patīyate, niyamena na vatthutoti attho, amukhyā vatthāhīti buddhiyā tadākāratāya pariṇāmāvatthāhi, hantyatta nāvattānanti ekassevāttano kammattādi jāyate, atoyevāccantamasantopi aṅkuro jananakiriyāya kattā bhavati ‘aṅkuro jāyate’ti, vuttaṃ hi– “བཤད་མ་ཐག་པའི་” ཞེས་པ་ནི་ ‘བྱེད་པ་པོ་ལས་གཞན་རྣམས་སྐྱེ་བ་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་སོ། ། “སྒྲ་ལས་ཉིད་” ཞེས་པ་ནི་སྒྲ་ལ་ཆོས་དེ་དག་ཡོད་ཀྱང་རུང་མེད་ཀྱང་རུང་། བྱེད་པ་པོ་དང་འབྲེལ་བའི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཆོས་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ལས། སྒྲ་ཉིད་ལས་བྱེད་པ་པོ་རྟོགས་པར་འགྱུར་གྱི། ངེས་པར་དངོས་པོ་ལས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། “གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པའི་གནས་སྐབས་རྣམས་ཀྱིས་” ཞེས་པ་ནི་བློས་དེའི་རྣམ་པར་འགྱུར་བའི་གནས་སྐབས་རྣམས་ཀྱིས་སོ། ། “བདག་ཉིད་གཅིག་པུ་ལའང་” ཞེས་པ་ནི་བདག་ཉིད་གཅིག་པུ་ཉིད་ལ་ལས་ཉིད་ལ་སོགས་པ་སྐྱེ་བའོ། །དེའི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་ནའང་མྱུ་གུ་ནི་སྐྱེད་པའི་བྱ་བའི་བྱེད་པ་པོར་འགྱུར་ཏེ། ‘མྱུ་གུ་སྐྱེའོ་’ ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །འདི་ལྟར་བཤད་དེ། Purāsañjanito bhāvā, buddhayavatthāni bandhano; Avasiṭṭho satāññena, kattā bhavati jātiyāiti. སྔོན་མ་སྐྱེས་པའི་དངོས་པོ་ནི། །བློ་ཡི་གནས་སྐབས་འཆིང་བྱེད་ཅན། །ཡོད་པ་གཞན་གྱིས་ལྷག་མ་ནི། །སྐྱེ་བའི་བྱེད་པ་པོ་རུ་འགྱུར། །ཞེས་སོ། ། Satā aññena devadattādinā. “ཡོད་པ་གཞན་གྱིས་” ཞེས་པ་ནི་ལྷས་བྱིན་ལ་སོགས་པས་སོ། ། Kintaṃ karaṇaṃ nāmāti āha-‘yo panā’tiādi, yoti yo padattho, iminā idaṃ dīpeti ‘‘karaṇabyapadesāya suttantarābhāvepi karotyaneneti karaṇantyanvatthato pasiddho-yaṃ karaṇavohāro’’ti, atredaṃ paṭibhānaṃ– “བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་གང་ཞིག་ཡིན་ནམ་” ཞེས་གསུངས་པ་ནི་ ‘གང་ཞིག་ནི་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། “གང་ཞིག་” ཞེས་པ་ནི་ཚིག་གི་དོན་གང་ཞིག་གོ །འདིས་འདི་གསལ་བར་བྱེད་དེ། “བྱེད་པའི་ཐ་སྙད་གདགས་པའི་ཕྱིར་མདོ་གཞན་མེད་ནའང་། ‘འདིས་བྱེད་པས་ན་བྱེད་པའོ་’ ཞེས་དོན་དང་མཐུན་པའི་སྒོ་ནས་བྱེད་པའི་ཐ་སྙད་འདི་གྲགས་སོ་” ཞེས་པའོ། །འདིར་སྤོབས་པ་འདི་ཡོད་དེ། Yaṃ vattumicchitaṃ kattu, kriyāyaccantasādhanaṃ; Karaṇantaṃ dvidhā hoti, bāhyabbhantarabhedatoti. བྱེད་པ་པོ་ཡི་བྱ་བ་ལ། །མཆོག་ཏུ་སྒྲུབ་བྱེད་བརྗོད་འདོད་གང་། །བྱེད་པ་དེ་ནི་རྣམ་གཉིས་ཏེ། །ཕྱི་དང་ནང་གི་དབྱེ་བ་ལས། །ཞེས་སོ། ། Tattha yaṃvattumicchitaṃtyādinā idaṃ dasseti-‘‘na vatthuto kiñci karaṇaṃ nāma atthi, vacanicchāvasena pana pasiddhakaraṇānampi pharasuādīnaṃ ‘pharasu chindati, pharasumhi chindatī’ti kattuadhikaraṇattassapi, pasiddhādhikaraṇānampi tadanuttādivisesasambhave thālyā pacatī’ti karaṇattassapi dassanato vacanicchātoyeva karaṇaṃ kārakaṃ viññeyya’’nti, tañca duvidhanti āha-‘dvidhā hotī’tiādi, tattha asinā chindatīti bāhyaṃ, cakkhunā passatītyabbhantaraṃ. Kiriyānimittattā kārakanti iminā kārakasaddassa nimittapariyāyattamāha. Pakati yābhirūpoccādo [Pg.94] kiriyāyāvijjamānattā sambandhamattaṃ viññāyatīti sambandhalakkhaṇā chaṭṭhī siyā, samena dhāvatītyādo tu kiriyāya vijjamānattepi kammattaṃ vattumicchitanti dutiyā siyā, samaṃ dhāvati visamaṃ dhāvatītyattho, tathā dvidoṇenāti dvedoṇe kiṇātītyattho, pañcakenāti pañca parimāṇassa pañcako pañcakaṃ vaggaṃ katvā pasavo kiṇāti pañcapañca katvā kiṇātītyatthoti vāttikakārena ‘tatiyā vidhānāyopasaṅkhyānaṃ’kataṃ, taṃ dassetumāha- ‘pakatiādīhī’tiādi, yatthesaṃkaraṇabhāvoti yassaṃ kiriyāyame sampakatyādīnaṃ karaṇattaṃ, taṃ kiriyaṃ kathayatīti sambandho, sabbasseva padatthassa sattābyabhicārato āha-‘bhū’iccādi, pakatiyābhirūpoti sabhāvenāyamabhirūpo bhavati, na tu vatthālaṅkārādinetyattho, karotissa gammamānatte pana pakatiyābhirūpo katotiādi, tadā kattariyeva tatiyā, yaṃ yasmā aññagotto gotamo na hoti atoca gotamo bhavatīti sambandho, nanuca dvidoṇa pañcakā kayampaṭicca kammabhūtā honti dvidoṇādinā keyattā tato kimuccate‘kayampaṭicca dvidoṇapañcakā karaṇāni bhavantī’tyā saṅkīyāha-‘tathāhi’ccādi, idaṃ vuttaṃ hoti-‘‘dvidoṇādisaddena hi na gayhupagaṃ vatthumuccati, tehi pana dvidoṇādyatthaṃ mūlaṃ tādatthiyā bhihitanti na vuttadosāvasaro’’ti. དེ་ལ་ “གང་ཞིག་བརྗོད་པར་འདོད་པ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་འདི་ཉིད་སྟོན་ཏེ། “དངོས་པོའི་མཐུན་པར་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཅིའང་མེད་མོད། འོན་ཀྱང་བརྗོད་པར་འདོད་པའི་དབང་གིས་གྲགས་པའི་བྱེད་པ་སྟ་རེ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལའང་ ‘སྟ་རེས་གཅོད་དོ། །སྟ་རེ་ལ་གཅོད་དོ་’ ཞེས་བྱེད་པ་པོ་དང་གཞི་ཉིད་དུ་འགྱུར་ལ། གྲགས་པའི་གཞི་རྣམས་ལའང་དེ་མ་བརྗོད་པ་ལ་སོགས་པའི་ཁྱད་པར་ཡོད་ཚེ་ ‘སླ་ང་ཡིས་འཚོད་དོ་’ ཞེས་བྱེད་པ་ཉིད་དུའང་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། བརྗོད་པར་འདོད་པ་ཉིད་ལས་བྱེད་པའི་བྱེད་པ་པོ་ (ཀཱ་ར་ཀ་) ཤེས་པར་བྱའོ་” ཞེས་པའོ། །དེ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། “རྣམ་གཉིས་ཏེ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ “རལ་གྲིས་གཅོད་དོ་” ཞེས་པ་ནི་ཕྱི་ཡིན་ལ། “མིག་གིས་མཐོང་ངོ་” ཞེས་པ་ནི་ནང་གིའོ། །བྱ་བའི་རྒྱུ་ཉིད་ཀྱིས་བྱེད་པ་པོ་ (ཀཱ་ར་ཀ་) ཞེས་པས་བྱེད་པ་པོའི་སྒྲ་ནི་རྒྱུའི་རྣམ་གྲངས་ཉིད་དུ་གསུངས་སོ། ། “རང་བཞིན་གྱིས་མཛེས་པ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་བྱ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་འབྲེལ་བ་ཙམ་དུ་ཤེས་པས་འབྲེལ་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་འབྲེལ་སྒྲ་ (དྲུག་པ་) འགྱུར་རོ། ། “མཉམ་པས་རྒྱུག་གོ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ནི་བྱ་བ་ཡོད་བཞིན་དུའང་ལས་ཉིད་དུ་བརྗོད་པར་འདོད་པས་ལས་སྒྲ་ (གཉིས་པ་) འགྱུར་ཏེ། མཉམ་པར་རྒྱུག་གོ །མི་མཉམ་པར་རྒྱུག་གོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །དེ་བཞིན་དུ་ “དྲི་གཉིས་ཀྱིས་” ཞེས་པ་ནི་དྲི་གཉིས་ཀྱིས་ཉོའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། “ལྔ་ཚན་གྱིས་” ཞེས་པ་ནི་ལྔའི་ཚད་ནི་ལྔ་ཚན་ཏེ། ལྔ་ཚན་གྱི་ཚོགས་སུ་བྱས་ནས་ཕྱུགས་རྣམས་ཉོའོ་སྟེ། ལྔ་ལྔ་བྱས་ནས་ཉོའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །ཞེས་སྐབས་འགྲེལ་བྱེད་པས་ “གསུམ་པ་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་ཁ་སྐོང་བ་” བྱས་སོ། །དེ་ཉིད་སྟོན་པའི་ཕྱིར་ “རང་བཞིན་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། “གང་ལ་དེ་དག་གི་བྱེད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་” ཞེས་པ་ནི་བྱ་བ་གང་ལ་རང་བཞིན་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་གི་བྱེད་པ་ཉིད་དེ། བྱ་བ་དེ་བརྗོད་དོ་ཞེས་འབྲེལ་ལོ། །ཚིག་གི་དོན་ཐམས་ཅད་ལ་ཡོད་པ་ཉིད་མི་འཁྲུལ་བའི་ཕྱིར་ “བྷཱུ་ (ཡོད་པ་)” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། “རང་བཞིན་གྱིས་མཛེས་པ་” ཞེས་པ་ནི་རང་གི་ངོ་བོས་འདི་མཛེས་པར་འགྱུར་གྱི། གོས་དང་རྒྱན་ལ་སོགས་པས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །བྱེད་པ་ཉིད་གསལ་བར་འགྱུར་ཚེ་ “རང་བཞིན་གྱིས་མཛེས་པར་བྱས་པ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ། དེའི་ཚེ་བྱེད་པ་པོ་ཉིད་ལ་གསུམ་པ་འགྱུར་རོ། ། “གང་ཞིག་གང་གི་ཕྱིར་རིགས་གཞན་གྱི་གཽ་ཏ་མ་མ་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་གཽ་ཏ་མར་འགྱུར་རོ་” ཞེས་འབྲེལ་ལོ། །འོ་ན་དྲི་གཉིས་དང་ལྔ་ཚན་རྣམས་ནི་ཉོ་བ་ལ་ལྟོས་ནས་ལས་སུ་གྱུར་པ་མ་ཡིན་ནམ། དྲི་གཉིས་ལ་སོགས་པས་ཉོ་བར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། དེས་ན་ཅིའི་ཕྱིར་ “ཉོ་བ་ལ་ལྟོས་ནས་དྲི་གཉིས་དང་ལྔ་ཚན་རྣམས་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ་” ཞེས་དོགས་པ་བསུས་ནས་ “འདི་ལྟར་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །འདི་སྐད་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། “དྲི་གཉིས་ལ་སོགས་པའི་སྒྲས་ནི་བཟུང་བར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་མི་བརྗོད་དེ། དེ་དག་གིས་ནི་དྲི་གཉིས་ལ་སོགས་པའི་དོན་གྱི་རིན་ཐང་དེའི་ཆེད་དུ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར། བཤད་པའི་སྐྱོན་གྱི་གོ་སྐབས་མེད་དོ་” ཞེས་པའོ། ། 17. Saha ༡༧. ལྷན་ཅིག Yathākkamamāgamanakiriyāya thūlattaguṇena gomantadabbena ca sambandhaṃ dassetuṃ ‘taṃ yathe’ccādimāha, udāharaṇamattaṃ dassentopi iminā adhippāyenāpi dassetīti vuttaṃ ‘sabbattheva vā’tiādi, puttena sahāgatotiādīsu āgamanādikiriyampaṭicca dve kattāro padhānāppadhānavasena, tesu padhāne kāriyasampaccayañāyena vā bahulaṃvacanena vā padhāne kattari paccayo, itare’kattari tatiyā’tyeva tatiyā siddhā, tato-yaṃ vacanārambho-natthakoti maññamānoco deti ‘nanvi’ccādinā, ttenābhidhīyate piteti padhānakattā, tulyopi kiriyāsambandhe pitāputtānaṃ pitātra padhānaṃ saddacoditattā, putto-ppadhānamasaddacoditattā[Pg.95], saddabyāpārāpekkhāya hi padhānāppadhānāya vavatthānaṃ, piturevātrāgatādisaddasāmānādhikaraṇyā āgamanakiriyā sambandho saddenoccate, netarassa saddasattisabhāvato, tathā vidhā hi saddassa satti yato piturevātra kiriyā sambandhaṃ sakkoti paṭipādetuṃ, na puttassa, evañcāgatoccādo ekavacanamupajjate, aññathā hi bahuvacanaṃ siyā, ‘pitā puttā āgatā’ti. (Yadi) vuttanayena tatiyā siddhā ‘siddhe satyārambho niyamāya vā vikappāya vā’ na cettha niyamo, nāpi vikappo, tato kimanena yogenā tyāsayenāha-‘appadhāneyeva’ccādi. Nayidamevamiccādi parihāro. Sahabhāvamattaṃ vattumiṭṭhaṃ vāti yojanā, sāmatthiyāti bhedādhiṭṭhānattā sahatthayogassa puttassāpi kiriyābhisambandho viññāyati kathamaññathā sahatthayogo siyāti iminā attha balena. Atthaggahaṇanti sutte ‘‘sahatthene’’ti atthaggahaṇaṃ. Pariyāyatthanti parito ayanti avagacchanti atthamaneneti pariyāyo attho payojanaṃ yassāti viggaho, ettha ca pariyāyatthamevāti nāvadhāraṇaṃ, atoyeva vināpi sahasaddappayogaṃ tappariyāyappayogaṃ vā sahatthena yoge vidhānato asatyapi sahādisaddappayoge yattha tadattho gamyate tatthāpi bhavatyeva tatiyā… gamyamānena sahatthena yogā, yathā‘‘syādi syāne’’ti. (3-1) Saha pariyāyenāti sahasaddassa pariyāyato. Visesānupādānatoti ‘‘sahayutte-ppadhāne’’ti (2-3-19) pāṇinīya sutte viya appadhāneti visesassānupādānato. གོ་རིམ་བཞིན་དུ་འོང་བའི་བྱ་བ་དང་། སྦོམ་པའི་ཡོན་ཏན། བ་ལང་ལྡན་པའི་རྫས་དང་འབྲེལ་བ་ཉིད་སྟོན་པའི་ཕྱིར་ ‘དཔེར་ན་དེ་ལྟ་བུ་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དཔེ་ཙམ་ཞིག་སྟོན་པ་ཡིན་ནའང་བསམ་པ་འདིས་ཀྱང་སྟོན་ཏོ་ཞེས་ ‘ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་ན་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། ‘བུ་དང་ལྷན་ཅིག་འོངས་སོ་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ། འོང་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་ལ་ལྟོས་ནས་གཙོ་བོ་དང་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པའི་དབང་གིས་བྱེད་པ་པོ་གཉིས་ཡོད་དོ། །དེ་དག་གི་ནང་ནས་གཙོ་བོ་ལ་ནི་བྱ་བ་གྲུབ་པའི་ཚུལ་གྱིས་སམ། ཡང་ན་ཕལ་ཆེར་བརྗོད་པས་གཙོ་བོའི་བྱེད་པ་པོ་ལ་རྐྱེན་འཇུག་ལ། གཞན་ལ་ནི་ ‘བྱེད་པ་པོ་ལ་གསུམ་པ་’ ཞེས་པ་ཉིད་ཀྱིས་གསུམ་པ་གྲུབ་པོ། །དེའི་ཕྱིར་ ‘ཚིག་འདི་རྩོམ་པ་ལ་དགོས་པ་མེད་དོ་’ སྙམ་དུ་སེམས་བཞིན་དུ་ ‘འོ་ན་མ་ཡིན་ནམ་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་རྒོལ་བར་བྱེད་དོ། །དེས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ ‘ཕ་’ ཞེས་པ་ནི་གཙོ་བོའི་བྱེད་པ་པོ་ཡིན་ཏེ། བྱ་བའི་འབྲེལ་བ་ལ་ཕ་དང་བུ་གཉིས་མཚུངས་ནའང་། འདིར་ཕ་ནི་སྒྲས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གཙོ་བོ་ཡིན་ལ། བུ་ནི་སྒྲས་མ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་ནོ། །སྒྲའི་འཇུག་པ་ལ་ལྟོས་ནས་གཙོ་བོ་དང་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པའི་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཏེ། འདིར་ཕ་ཉིད་ལ་ ‘འོངས་པ་’ ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་གཞི་མཐུན་པ་ཉིད་ཀྱིས་འོང་བའི་བྱ་བའི་འབྲེལ་བ་སྒྲས་བརྗོད་ཀྱི། གཞན་ལ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། སྒྲའི་མཐུའི་རང་བཞིན་གྱི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་སྒྲའི་མཐུ་ནི་དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་པས་ན། འདིར་ཕ་ཉིད་ལ་བྱ་བའི་འབྲེལ་བ་སྟོན་ནུས་ཀྱི། བུ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་བས་ན་ ‘འོངས་སོ་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཚིག་གཅིག་པ་འབྱུང་ལ། གཞན་དུ་ན་ཚིག་མང་པོ་འགྱུར་ཏེ། ‘ཕ་དང་བུ་རྣམས་འོངས་སོ་’ ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། ། (གལ་ཏེ་) བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་གསུམ་པ་གྲུབ་ན། ‘གྲུབ་པ་ཡོད་བཞིན་དུ་རྩོམ་པ་ནི་ངེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རམ། ཡང་ན་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཕྱིར་རོ་’ ཞེ་ན། འདིར་ནི་ངེས་པའང་མ་ཡིན་ལ། རྣམ་པར་རྟོག་པའང་མ་ཡིན་པས། དེས་ན་སྦྱོར་བ་འདིས་ཅི་ཞིག་བྱ་སྙམ་པའི་བསམ་པས་ ‘གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ལ་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། ‘འདི་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ལན་ནོ། ། ‘ལྷན་ཅིག་པའི་དངོས་པོ་ཙམ་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ཉིད་དོ་’ ཞེས་སྦྱར་རོ། ། ‘མཐུ་ལས་’ ཞེས་པ་ནི་ཐ་དད་པ་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་ལྷན་ཅིག་པའི་སྒྲའི་སྦྱོར་བ་ལས། བུ་ལའང་བྱ་བའི་འབྲེལ་བ་ཤེས་པར་འགྱུར་ཏེ། གཞན་དུ་ན་ལྷན་ཅིག་པའི་སྒྲའི་སྦྱོར་བ་ཇི་ལྟར་འགྱུར་སྙམ་པ་འདི་ཉིད་དོན་གྱི་མཐུ་ལས་སོ། ། ‘དོན་བཟུང་བ་’ ཞེས་པ་ནི་མདོ་ལས་ ‘ལྷན་ཅིག་པའི་དོན་གྱིས་’ ཞེས་དོན་བཟུང་བའོ། ། ‘རྣམ་གྲངས་ཀྱི་དོན་’ ཞེས་པ་ནི། ཀུན་ནས་འགྲོ་བར་བྱེད་དོ། །འདིས་དོན་རྟོགས་པར་བྱེད་པས་རྣམ་གྲངས་ཏེ། རྣམ་གྲངས་ཀྱི་དོན་ནམ་དགོས་པ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེའོ་ཞེས་རྣམ་པར་དབྱེ་བའོ། །འདིར་ཡང་ ‘རྣམ་གྲངས་ཀྱི་དོན་ཉིད་’ ཅེས་ངེས་གཟུང་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་ ‘ལྷན་ཅིག་’ ཅེས་པའི་སྒྲ་སྦྱོར་བ་དང་དེའི་རྣམ་གྲངས་སྦྱོར་བ་མེད་ནའང་། ལྷན་ཅིག་པའི་དོན་གྱི་སྦྱོར་བ་ལ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ལྷན་ཅིག་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་སྦྱོར་བ་མེད་ནའང་། གང་དུ་དེའི་དོན་རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་དེར་ཡང་གསུམ་པ་ཉིད་འགྱུར་ཏེ། རྟོགས་པར་འགྱུར་བའི་ལྷན་ཅིག་པའི་དོན་གྱི་སྦྱོར་བ་ལས་ཏེ། ‘སྱཱ་དི་སྱཱ་ནེ་’ ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། ། ‘ལྷན་ཅིག་པའི་རྣམ་གྲངས་དང་བཅས་པ་’ ཞེས་པ་ནི་ལྷན་ཅིག་པའི་སྒྲའི་རྣམ་གྲངས་ལས་སོ། ། ‘ཁྱད་པར་མ་བཟུང་བའི་ཕྱིར་’ ཞེས་པ་ནི། པཱ་ཎི་ནིའི་མདོ་ལས་ ‘ལྷན་ཅིག་པའི་སྦྱོར་བ་ལ་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པ་ལ་’ ཞེས་པ་ལྟར། གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་པའི་ཁྱད་པར་མ་བཟུང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། 18. Lakkhaṇe ༡༨. མཚན་ཉིད་ལ། Lakkhīyatyanenāti lakkhaṇaṃ saṅketo, kintaṃ kamaṇḍaluppabhuti, atthe kāriyassāsambhavā taṃvācīhi vibhattīti maññamānena yaṃvivaraṇaṃ kataṃ ‘lakkhaṇe vattamānato’ti, tamullaṅgiyātthaṃ vadati ‘yo attho’iccādi, vattamānatoti viññāyati… nāmasmā paccayavidhānappa saṅgato, upāttoti gahito. Kañcippaṇaramāpannassa lakkhaṇe tatiyā yathā siyā ‘rukkhampati vijjotana’miccatra lakkhaṇamatte mā [Pg.96] bhavīti pāṇinīyehi ‘‘itthambhūtalakkhaṇe’’ti (2-3-21) itthambhūtaggahaṇaṃ kataṃ, tammanasi nidhāya codayamāha–‘nanvi’ccādi, itthambhūtassa lakkhaṇanti chaṭṭhīsamāso, āpannassāti bhūtassa, sāmaññassa bhedako viseso pakāro vuccate, tathāhi ‘tidaṇḍakena paribbājakamaddakkhī’ti manussattasāmaññassa paribbājakattampakāro, tamparibbājako patto, tassa tidaṇḍakaṃ lakkhaṇaṃ. Upalakkhaṇatteti iminā itthambhūtassa lakkhaṇattābhāvamāha, upalakkhaṇanti saṅketo. Nayidamatthiccādi parihāro, rukkhampati vijjotananti ettha kassaci itthambhūtassābhāvā itthambhūtaggahaṇe payojanaṃ na dissati tannivattanato, rukkhampati vijjotateti etthatu itthambhūtassa vijjusaṅkhātassa atthassa sabbhāvā tatiyāppattiyaṃ taṃnivattiyā yathāvuttaṃ ñāyamantarena nāññaṃ kiñci paṭisaraṇamatthīti saññāpayamāha-‘avassa’miccādi, aññathāti evamanabbhupagamma ‘itthambhūtalakkhaṇe’ti vacane karīyamāne sati, itthambhūtavādino uttaramāsaṅkiyāha-‘nacā’tiādi, vattunti vacanaseso, co-vadhāraṇe, neva sakkāti vuttaṃ hoti, dutiyāvidhānasāmatthiyāti ‘‘patiparīhi bhāge cā’’ti (2-9) kasmā na sakkāti āha-‘atthi’ccādi, asati hi payojane sāmatthiyanti bhāvo. Atha kamaṇḍalu pāṇimhi assāti ādo tatiyā kasmā na siyā tyāha-‘kamaṇḍalu’iccādi, kamaṇḍalussa setassa ca upalakkhaṇa bhāvenānupādānatoti sambandho, iminā upādātuno savacasi satantatamāha, visiṭṭhāvayavādheyyenāti pāṇi kamaṇḍalunā visiṭṭhovayavo, tassādheyyo kamaṇḍalu tenāti attho. Yenāṅgena vikatena aṅgino vikāro lakkhīyate tato tatiyā yathāsiyāti parehi ‘‘yenāṅgavikāro’’ti (2-3-20) āraddhaṃ, tadāha-‘yene’ccādi, tattha yasaddena vikatāvayavo hetuttena niddiṭṭho aṅgasaddo ca samudāyavacano upātto tenāha-‘yeneccādi, nanuca kāṇādīnaṃ niyataguṇīnamabhidhāyittā akkhisaddassa payogo na yutto byāvattiyābhāvāti, nesa doso, lokiyo-yaṃ saddassa vohāro, lokassa ca saddappayoge gurulaghumpatyadayo natthi, tathāhi lokena ‘sīsapāti’pi vuccate, rukkho [Pg.97] sīsapātipi, yassa tu tatthādaro, so-kkhisaddaṃ payujjateva, athavā sāmaññupakkame viseso payogamarahati, akkhi(nāti) hi vutte sandeho siyā ‘kimassa vattumicchita’nti tato kāṇoti vuccate, nākkhinā nirūpayati sobhanoti, kiñcarahi kāṇoti, akkhikāṇamassetyādo kasmā na siyāti āsaṅkiya‘kamaṇḍalu pāṇimhi assā’tyatra yo vutto parihāro, ta metthopadisanto āha-‘heṭṭhā viya appasaṅgo’ti. འདིས་མཚོན་པར་བྱེད་པས་ན་མཚན་ཉིད་དེ་བརྡའོ། དེ་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། སྤྱི་བླུགས་ལ་སོགས་པའོ། དོན་ལ་བྱ་བ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར། དེ་བརྗོད་བྱེད་ཀྱི་སྒྲ་ལས་རྣམ་དབྱེ་འབྱུང་ངོ་སྙམ་དུ་བསམས་ནས། “མཚན་ཉིད་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་”ཞེས་གང་ཞིག་རྣམ་པར་བཤད་པ་དེ་ལས་འདས་ཏེ། “དོན་གང་ཞིག་”ཅེས་སོགས་ཀྱིས་དོན་བརྗོད་དོ། “འཇུག་པ་ལས་”ཞེས་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། མིང་ལས་རྐྱེན་རྣམ་པར་གཞག་པར་ཐལ་བའི་ཕྱིར། “ཉེ་བར་བླངས་པ་”ནི་བཟུང་བའོ། གནས་སྐབས་འགའ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་པའི་མཚན་ཉིད་ལ་གསུམ་པ་འགྱུར་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། “ཤིང་ལ་གློག་འཁྱུག་པ་”ཞེས་པ་འདིར་མཚན་ཉིད་ཙམ་ལ་མི་འབྱུང་བའི་ཆེད་དུ། པཱ་ཎི་ནི་པ་རྣམས་ཀྱིས་ “དེ་ལྟར་གྱུར་པའི་མཚན་ཉིད་ལ་” (༢-༣-༢༡) ཞེས་དེ་ལྟར་གྱུར་པ་ཉེ་བར་བཟུང་བར་མཛད་དོ། དེ་ཉིད་ཡིད་ལ་བཞག་ནས་རྒོལ་བར་བྱེད་དེ། “འོ་ན་”ཞེས་སོགས་སོ། “དེ་ལྟར་གྱུར་པའི་མཚན་ཉིད་”ཅེས་པ་ནི་དྲུག་པའི་བསྡུ་བ་སྟེ། “གྱུར་པ་”ནི་ཐོབ་པའོ། སྤྱི་ལས་བྱེ་བྲག་ཏུ་འབྱེད་པའི་ཁྱད་པར་གྱི་རྣམ་པ་ལ་བརྗོད་དེ། འདི་ལྟར། “དབྱིག་གུ་གསུམ་པ་ཅན་གྱིས་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་མཐོང་ངོ་”ཞེས་པར། མི་ཉིད་ཀྱི་སྤྱི་ལས་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་པ་སྟེ། དེ་ནི་ཀུན་ཏུ་རྒྱུས་ཐོབ་པ་ཡིན་ལ། དེའི་མཚན་ཉིད་ནི་དབྱིག་གུ་གསུམ་པ་ཅན་ནོ། “ཉེ་བར་མཚོན་པ་ཉིད་དུ་”ཞེས་པས་འདིར་དེ་ལྟར་གྱུར་པའི་མཚན་ཉིད་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་གསུངས་ཏེ། ཉེ་བར་མཚོན་པ་ནི་བརྡའོ། “འདི་ལ་དོན་མེད་དོ་”ཞེས་སོགས་ནི་ལན་ཏེ། “ཤིང་ལ་གློག་འཁྱུག་པ་”ཞེས་པ་འདིར་གང་ཡང་དེ་ལྟར་གྱུར་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། དེ་ལྟར་གྱུར་པ་བཟུང་བའི་དགོས་པ་མི་སྣང་སཏེ། དེ་བཟློག་པའི་ཕྱིར་རོ། “ཤིང་ལ་གློག་འཁྱུག་གོ་”ཞེས་པ་འདིར་ནི་དེ་ལྟར་གྱུར་པའི་གློག་ཏུ་བགྲང་བའི་དོན་ཡོད་པའི་ཕྱིར། གསུམ་པ་ཐོབ་པ་ལས་དེ་བཟློག་པའི་ཕྱིར། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་རིགས་པ་ལས་གཞན་པའི་སྐྱབས་གང་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། “ངེས་པར་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། “གཞན་དུ་ན་”ཞེས་པ་ནི་འདི་ལྟར་ཁས་མ་བླངས་པར། “དེ་ལྟར་གྱུར་པའི་མཚན་ཉིད་ལ་”ཞེས་པའི་ཚིག་བྱེད་པ་ན། དེ་ལྟར་གྱུར་པར་སྨྲ་བའི་ལན་ལ་དྭོགས་ནས་ “མི་རུང་ངོ་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། “བརྗོད་པར་”ཞེས་པ་ནི་ཚིག་གི་ལྷག་མའོ། ཅ་སྒྲ་ནི་ངེས་གཟུང་གི་དོན་ཏེ། གཏན་ནས་མི་ནུས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། གཉིས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་མཐུ་ལས་ཏེ། “པ་ཏི་དང་པ་རི་དག་གིས་ཆ་ལ་ཡང་” (༢-༩) ཞེས་པས་སོ། ཅིའི་ཕྱིར་མི་ནུས་ཤེ་ན། “ཡོད་དོ་”ཞེས་སོགས་གསུངས་ཏེ། དགོས་པ་མེད་ན་མཐུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། “འོ་ན་ལག་པ་ན་སྤྱི་བླུགས་ཡོད་པའི་མི་”ཞེས་སོགས་ལ་གསུམ་པ་ཅིའི་ཕྱིར་མི་འགྱུར་ཞེ་ན། “སྤྱི་བླུགས་”ཞེས་སོགས་གསུངས་ཏེ། སྤྱི་བླུགས་དང་དཀར་པོ་ཉིད་ཉེ་བར་མཚོན་པའི་དངོས་པོར་ཉེ་བར་མ་བཟུང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། འདིས་ནི་ལེན་པ་པོ་རང་གི་ཚིག་ལ་རང་དབང་ཉིད་དུ་གསུངས་སོ། “ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པའི་ཡན་ལག་གི་བརྟེན་པ་ཉིད་ཀྱིས་”ཞེས་པ་ནི། ལག་པ་ནི་སྤྱི་བླུགས་ཀྱིས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པའི་ཡན་ལག་སྟེ། དེའི་བརྟེན་པ་ནི་སྤྱི་བླུགས་ཡིན་པས་དེས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། “ཡན་ལག་གང་ཞིག་ཉམས་པས་ཡན་ལག་ཅན་གྱི་ཉམས་པ་མཚོན་པར་བྱེད་པ་དེ་ལས་གསུམ་པ་འགྱུར་རོ་”ཞེས་ཕ་རོལ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ “གང་གིས་ཡན་ལག་ཉམས་པ་” (༢-༣-༢༠) ཞེས་བརྩམས་པ་དེ་གསུངས་པ། “གང་གིས་”ཞེས་སོགས་སོ། དེ་ལ་གང་ཞེས་པའི་སྒྲས་ཉམས་པའི་ཡན་ལག་རྒྱུ་ཉིད་དུ་བསྟན་ལ། ཡན་ལག་གི་སྒྲ་ནི་ཚོགས་པ་བརྗོད་པ་ཉེ་བར་བཟུང་བས་ན། “གང་གིས་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། འོ་ན་ཞར་མ་ལ་སོགས་པ་ངེས་པའི་ཡོན་ཏན་ཅན་བརྗོད་པའི་ཕྱིར། མིག་གི་སྒྲ་སྦྱོར་བ་ནི་མི་རིགས་ཏེ། བཟློག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན། འདི་ལ་སྐྱོན་མེད་དེ། འདི་ནི་འཇིག་རྟེན་པའི་སྒྲའི་ཐ་སྙད་ཡིན་ལ། འཇིག་རྟེན་པ་རྣམས་ཀྱི་སྒྲ་སྦྱོར་བ་ལ་ལྕི་ཡང་ལ་སོགས་པའི་ལྟོས་པ་མེད་དོ། འདི་ལྟར། འཇིག་རྟེན་པས་ “ཤིང་ཤཱ་པ་”ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་ལ། “ཤིང་ཤཱ་པའི་ཤིང་”ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་དོ། གང་ཞིག་དེ་ལ་མོས་པ་དེས་ནི་མིག་གི་སྒྲ་སྦྱོར་བར་བྱེད་དོ། ཡང་ན། སྤྱི་ལ་འཇུག་པ་ན་བྱེ་བྲག་གི་སྦྱོར་བ་འོས་པ་ཡིན་ཏེ། “མིག་གིས་”ཞེས་བརྗོད་ན་ “འདིས་ཅི་ཞིག་བརྗོད་པར་འདོད་དམ་”སྙམ་དུ་ཐེ་ཚོམ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར་ “ཞར་མ་”ཞེས་བརྗོད་དོ། མིག་གིས་མཛེས་པར་མི་མཐོང་བས་ན། འོ་ན་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། ཞར་མ་ཡིན་ནོ། “མིག་ཞར་བའི་མི་”ཞེས་སོགས་ལ་ཅིའི་ཕྱིར་མི་འགྱུར་ཞེ་ན། དྭོགས་པ་དེ་ལ་ “ལག་པ་ན་སྤྱི་བླུགས་ཡོད་པའི་མི་”ཞེས་པ་འདིར་གང་ཞིག་བཤད་པའི་ལན་དེ་ཉིད་འདིར་བསྟན་ནས་ “འོག་མ་བཞིན་དུ་ཐལ་བ་མེད་དོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། 19. Hetu ༡༩. རྒྱུ། Kismiñci phale diṭṭhasāmatthiyetthe hetu niruḷho. Ekatra hi diṭṭhasāmatthiyottho taṃyoggatāya kāriya (ma)karontopi hetu vuccate sati saha kārinyasati ca vidhurappaccayo papā(ta) to, tena kāriyassa byabhicāro, tenevāha- ‘anipphādayantopī’ti, kāraṇe tatiyāyābhāve kāraṇamāha- ‘takkiriyāyoggatāmatte’ccādi. འབྲས་བུ་གང་ཞིག་ལ་མཐུ་མཐོང་བ་འདི་ལ་རྒྱུ་ཞེས་གྲགས་སོ། གཅིག་ལ་མཐུ་མཐོང་བའི་དོན་དེ་ནི་དེ་ལ་རུང་བའི་ཕྱིར་བྱ་བ་མི་བྱེད་ཀྱང་རྒྱུ་ཞེས་བརྗོད་དེ། ལྷན་ཅིག་བྱེད་པ་ཡོད་པ་དང་། འགལ་བའི་རྐྱེན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། དེས་ན་བྱ་བ་ལ་འཁྲུལ་པ་ཡོད་པས། དེའི་ཕྱིར་ “མ་གྲུབ་པར་བྱེད་ཀྱང་”ཞེས་གསུངས་སོ། རྒྱུ་ལ་གསུམ་པ་མེད་པའི་རྒྱུ་མཚན་དུ། “དེའི་བྱ་བ་ལ་རུང་བ་ཙམ་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། 21. Guṇe ༢༡. ཡོན་ཏན་ལ། Upādhi visesanaṃ, parāṅgabhūteti parassa bandhattā(dino) vidhānā yāṅgabhūte jaḷattādihetumhīti attho, iminā guṇasaddo yamappadhānavacanoti vadati, yañcāppadhānaṃ tamparāṅgabhūtanti guṇetīmassa ‘parāṅgabhūte’ti atthamāha, yañhi paratthamupādīyate tadappadhānamanu vādarūpenopādīyamānattā, yathā ‘jaḷattā baddho, rukkho yaṃ sīsa pattā, aggi ettha dhumatte’ccādi, tenevāha-‘parattharūpāpanna’nti, vāvidhānanti ‘‘vibhāsā guṇe-thiyaṃ’’nti (2-3-25) evaṃ vidhānaṃ, itthiyantiādinā pañcamīrūpassapi abhimatabhāvaṃ dasseti, tenevāha-‘ubhayatthā’tiādi, nanu ‘to pañcamyā’’ti (4-95) suttena taddhitapaccayantassa kathaṃ pañcamyantatā tyāsaṅkiyāha-‘pañcaminiddese’ iccādi, iminā suttena pañcamiyā vināti yojanā, vā pañcamiyā vidhānato tatiyārūpenapi bhavitabbanti codanamanasi nidhāya pañcamyu dāharaṇeyeva kāraṇaṃ tatiyodāharaṇassa ca paṭhamodāharaṇānusārenānu mantabbatañcadassento āha ‘pañcamyāyevi’ccādi, abhāvena saṅkhāranirodhenāti tatiyantarūpāni. ཉེ་བར་བཀོད་པ་ནི་ཁྱད་པར་ཏེ། “གཞན་གྱི་ཡན་ལག་ཏུ་གྱུར་པ་ལ་”ཞེས་པ་ནི། གཞན་བཅིངས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་ཡན་ལག་ཏུ་གྱུར་པའི་བླུན་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་ལ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། འདིས་ནི་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒྲ་གང་ཞིག་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པ་བརྗོད་པ་ཡིན་པར་གསུངས་ཏེ། གང་ཞིག་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པ་དེ་ནི་གཞན་གྱི་ཡན་ལག་ཏུ་གྱུར་པ་ཡིན་པས། “ཡོན་ཏན་ལ་”ཞེས་པའི་དོན་འདི་ “གཞན་གྱི་ཡན་ལག་ཏུ་གྱུར་པ་ལ་”ཞེས་གསུངས་སོ། གང་གི་ཕྱིར་གཞན་གྱི་དོན་དུ་ཉེ་བར་ལེན་པ་དེ་ནི་རྗེས་སུ་བརྗོད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཉེ་བར་བླངས་པའི་ཕྱིར་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པ་སྟེ། དཔེར་ན། “བླུན་པའི་ཕྱིར་བཅིངས་སོ། ཤིང་འདི་ནི་ཤཱ་པ་ཡིན་ནོ། འདིར་མེ་ཡོད་དེ་དུ་བ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། དེའི་ཕྱིར་ “གཞན་གྱི་དོན་གྱི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་པ་”ཞེས་གསུངས་སོ། “ཡང་ན་རྣམ་པར་གཞག་པ་”ནི་ “བུད་མེད་མ་ཡིན་པའི་ཡོན་ཏན་ལ་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་” (༢-༣-༢༥) ཞེས་པ་ལྟ་བུའི་རྣམ་པར་གཞག་པའོ། “བུད་མེད་ལ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ལྔ་པའི་གཟུགས་ཀྱང་འདོད་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ “གཉིས་ཀ་ལ་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། འོ་ན་ “ལྔ་པ་ལས་ཏོ་” (༤-༩༥) ཞེས་པའི་མདོ་ལས་བྱུང་བའི་ཏདྡྷི་ཏའི་རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་ལ་ཇི་ལྟར་ལྔ་པའི་མཐའ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཞེ་ན། དྭོགས་པ་དེ་ལ་ “ལྔ་པ་བསྟན་པ་ལ་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། མདོ་འདིས་ནི་ལྔ་པ་མེད་པར་སྦྱོར་བའོ། ཡང་ན་ལྔ་པ་རྣམ་པར་གཞག་པའི་ཕྱིར་གསུམ་པའི་གཟུགས་ཀྱང་འགྱུར་དགོས་སོ་སྙམ་པའི་རྒོལ་བ་ཡིད་ལ་བཞག་ནས། ལྔ་པའི་དཔེར་བརྗོད་ཉིད་ལ་རྒྱུ་མཚན་དང་། གསུམ་པའི་དཔེར་བརྗོད་ནི་དང་པོའི་དཔེར་བརྗོད་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བར་ཁས་བླང་བར་བྱ་བ་ཉིད་དུ་སྟོན་པར་མཛད་དེ། “ལྔ་པ་ཉིད་ཀྱིས་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། “མེད་པས་”དང་ “འདུ་བྱེད་འགགས་པས་”ཞེས་པ་ནི་གསུམ་པའི་མཐའ་ཅན་གྱི་གཟུགས་རྣམས་སོ། 22. Chaṭṭhī ༢༢. དྲུག་པ་ལ། Sambandhavacanicchāyevettha [Pg.98] chaṭṭhī siddhāti āsaṅkiyāha-‘hetumhi’ccādi, hetumāha-‘taṃ yoggatā’ iccādi, saddasattisāmatthiyāti saddasattisaṅkhātāya sāmatthiyā, tameva phuṭayati ‘yattha’iccādinā, hetvatthavācakehi antarenāti sambandho, samānādhikaraṇehīti hetvatthasamānādhikaraṇehi udarādīhi, tajjotanāyāti hetvatthajotanāyālanti sambandho, byatirekena tu hetvatthato tappavattimāha-‘yattha pani’ccādi, hetvatthehipiccādinā sāmatthiyamupadassitaṃ ‘vase dhammassa hetuno’ti tatthodāharaṇaṃ. འབྲེལ་བ་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ཉིད་ཀྱིས་འདིར་དྲུག་པ་གྲུབ་བོ་སྙམ་དུ་དྭོགས་ནས་ “རྒྱུ་ལ་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། རྒྱུ་ནི་ “དེ་ལ་རུང་བ་ཉིད་”ཅེས་སོགས་གསུངས་སོ། “སྒྲའི་མཐུའི་སྟོབས་ཀྱིས་”ཞེས་པ་ནི་སྒྲའི་མཐུ་ཞེས་བྱ་བའི་སྟོབས་ཀྱིས་ཏེ། དེ་ཉིད་ “གང་དུ་”ཞེས་སོགས་ཀྱིས་གསལ་བར་བྱེད་དོ། “རྒྱུའི་དོན་བརྗོད་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་བར་དུ་”ཞེས་སྦྱར་རོ། “གཞི་མཐུན་པ་རྣམས་ཀྱིས་”ཞེས་པ་ནི་རྒྱུའི་དོན་དང་གཞི་མཐུན་པའི་ལྟོ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སོ། “དེ་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་”ཞེས་པ་ནི་རྒྱུའི་དོན་གསལ་བར་བྱེད་པ་ལ་ནུས་སོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། ལྡོག་པས་ནི་རྒྱུའི་དོན་ལས་དེ་འཇུག་པར་གསུངས་ཏེ། “གང་དུ་ཡང་”ཞེས་སོགས་སོ། “རྒྱུའི་དོན་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་”ཞེས་སོགས་ཀྱིས་མཐུ་བསྟན་ཏེ། “ཆོས་ཀྱི་རྒྱུའི་དབང་གིས་གནས་སོ་”ཞེས་པ་ནི་དེའི་དཔེར་བརྗོད་དོ། 23. Sabbā ༢༣. ཐམས་ཅད་ལ། Nāmabhūtehīti sabbādīsu keci kesañci yadi nāmāni siyuṃ tehi, appadhānabhūtehīti piyasabbādīhi, kimpayojanantiādo payojanasaddo ‘‘payojanaṃ kāriyahetūsu’’ti nighaṇḍuto hetuvacano. “མིང་དུ་གྱུར་པ་རྣམས་ཀྱིས་”ཞེས་པ་ནི་ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་འགའ་ཞིག་གང་དག་གི་མིང་དུ་གྱུར་ན་དེ་དག་གིས་སོ། “གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པར་གྱུར་པ་རྣམས་ཀྱིས་”ཞེས་པ་ནི་སྡུག་པ་དང་ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སོ། “ཅི་ཞིག་དགོས་པ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པར་དགོས་པའི་སྒྲ་ནི་ “བྱ་བའི་རྒྱུ་ལ་དགོས་པ་”ཞེས་པའི་མངོན་བརྗོད་ལས་རྒྱུ་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ། 24. Catu ༢༤. བཞི་པ་ལ། Yassa sacetanāyācetanāya vā kassaci, pūjānuggahakāmatta mantarena sammāpadānaṃ na sambhavatīti āha-‘pūjā’ iccādi, tenāti yathāvuttenatthena, cāgaṅganti dadātino dānakiriyāya kammena sambajjhamānañcāgakāraṇaṃ, idāni sampadānalakkhaṇaṃ sappabhedamāvikātukāmo āha-‘tadida’miccādi, nanirākarotītya nirākaraṇaṃ, ārādhayatītyārādhanaṃ, abbhanujānātītyabbhanuññaṃ, tesaṃ vasena, idha sampadānantidhā vuttaṃ kathitaṃ, keteti āha-‘rukkhayācakabhikkhavo’ti, rukkhādikaṃ taṃ sampadānaṃ vibhāgena dassetumāha-‘tattha hi’ccādi, ajjhesanenārādhanena sampadānaṃ bhavatīti sambandho, anumatiyā abbhanujānena, vijjamānepyanirākaraṇe bhikkhuno-dhikamanumatantyadhippāyenāha-‘so’ iccādi. སེམས་ཅན་དང་ལྡན་པ་འམ་སེམས་མེད་པ་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ལ། མཆོད་པ་དང་ཕན་གདགས་པར་འདོད་པ་མེད་པར་ཡང་དག་པར་སྦྱིན་པ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར། “མཆོད་པ་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། “དེས་”ཞེས་པ་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་དོན་གྱིས་སོ། “གཏོང་བའི་ཡན་ལག་”ཅེས་པ་ནི་སྦྱིན་པའི་བྱ་བའི་ལས་དང་འབྲེལ་བའི་གཏོང་བའི་རྒྱུ་མཚན་ནོ། དེང་སྐབས་ཕུལ་བའི་མཚན་ཉིད་དབྱེ་བ་དང་བཅས་པ་གསལ་བར་བྱེད་པར་འདོད་ནས་ “དེ་འདི་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། མི་འགོག་པས་ན་མི་འགོག་པའོ། མགུ་བར་བྱེད་པས་ན་མགུ་བར་བྱེད་པའོ། རྗེས་སུ་གནང་བས་ན་རྗེས་སུ་གནང་བའོ། དེ་དག་གི་དབང་གིས། འདིར་ཕུལ་བ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་གསུངས་སོ། གང་དག་ལ་ཞེ་ན། “ཤིང་དང་སློང་མོ་བ་དང་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་”ཞེས་གསུངས་སོ། ཤིང་ལ་སོགས་པའི་ཕུལ་བ་དེ་ཉིད་རྣམ་པར་དབྱེ་བས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “དེ་ལ་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། གསོལ་བ་འདེབས་པ་མགུ་བར་བྱེད་པས་ཕུལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། རྗེས་སུ་ཡི་རང་བ་རྗེས་སུ་གནང་བས་སོ། མི་འགོག་པ་ཡོད་ཀྱང་དགེ་སློང་གི་རྗེས་སུ་ཡི་རང་བ་ནི་ལྷག་པར་རྗེས་སུ་གནང་བ་ཡིན་ནོ་སྙམ་པའི་བསམ་པས་ “དེ་ནི་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། 25. Tāda ༢༥. དེའི་དོན་ལ། Payojanapariyāye atthasadde sati idanti payojanaṃ parāmaṭṭhuṃ sakkāti ‘tasseda’ntiādi vuttaṃ, tasaddenettha vikatiyātisambandho, atthasaddena [Pg.99] tu pakatiyā, attha kathanametanti iminā vacanicchāya metissaṃ natthi samāsoti dīpeti, viggahe vāsmimimasmāyeva nipātanā samāso daṭṭhabbo,so vikatisaṅkhāto attho, pakatitvaññapadatthenākkhipīyate, tato tadatthasaddato, koyaṃ tadattha bhāvo ccāha-‘tadatthabhāvo nāmā’tiādi, nimittaṃ yūpādivikati, nimittīdāruādipakati tasaddenātthasaddena ca gahitā, tesaṃ sambandho tadatthasaddassa pavattinimittaṃ tadatthabhāvo nāmāti attho, hetu hetumantabhāvalakkhaṇo sambandho nāmāti vuttaṃ hoti, padhānāvacchedaguṇasmāti vidhīyamānattena padhānassa purisassa ācchedakā visesakā guṇā, yañhi vidhīyate ñāpīyate tampadhāna, mitaramappadhānamanuvajjamānattā, yadā upādīyateti vatvā upādīyamānappakāraṃ diṭṭhantena phuṭayitumāha-‘yathā’iccādi, yūpo nimittaṃ yassa dāruno taṃ tathā vuttaṃ nāññanimittanti yadā nimityavacchedakattenupādīyate tadā nimittasaddatova catutthī sambandho, tato aññanimittato, nimittanimittīnaṃ sambandhassa abhimukhabhāvena tattheva nimitte pavattīti sambandho, nimittasaddato hetutatiyāpi nāsaṅkanīyāti sambandho, kāraṇamāha-‘nimitta’ iccādi. Ubhayatthāti yūpāya pākāyāti ubhayattha. དགོས་པའི་རྣམ་གྲངས་སུ་དོན་གྱི་སྒྲ་ཡོད་པ་ན། འདི་ནི་དགོས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གཟུང་བར་ནུས་པའི་ཕྱིར། “དེའི་འདི་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། འདིར་དེའི་སྒྲས་ནི་འགྱུར་བ་དང་འབྲེལ་ལོ། དོན་གྱི་སྒྲས་ནི་རང་བཞིན་དང་འབྲེལ་ལོ། “དོན་བཤད་པ་འདི་”ཞེས་པས་ནི་བརྗོད་པར་འདོད་པ་འདི་ལ་བསྡུ་བ་མེད་དོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། ཡང་ན་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་བ་འདི་ལས་འདི་ཉིད་ལྷུང་བ་ལས་བསྡུ་བ་ལྟ་བར་བྱ་སྟེ། དེ་ནི་འགྱུར་བར་བགྲང་བའི་དོན་ཏོ། རང་བཞིན་ཉིད་ནི་ཚིག་གཞན་གྱི་དོན་གྱིས་འཕེན་པར་བྱེད་དོ། དེའི་ཕྱིར་དེའི་དོན་གྱི་སྒྲ་ལས་སོ། དེའི་དོན་གྱི་དངོས་པོ་འདི་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། “དེའི་དོན་གྱི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། རྒྱུ་ནི་མཆོད་སྡོང་ལ་སོགས་པའི་འགྱུར་བ་ཡིན་ལ། རྒྱུ་ཅན་ནི་ཤིང་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་ཏེ། དེའི་སྒྲ་དང་དོན་གྱི་སྒྲས་བཟུང་བའོ། དེ་དག་གི་འབྲེལ་བ་ནི་དེའི་དོན་གྱི་སྒྲ་འཇུག་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཏེ། དེའི་དོན་གྱི་དངོས་པོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། རྒྱུ་དང་རྒྱུ་ཅན་གྱི་དངོས་པོའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཞེས་བྱ་བར་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ། “གཙོ་བོ་གཅོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལས་”ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པར་གཞག་པ་ཉིད་ཀྱིས་གཙོ་བོའི་སྐྱེས་བུའི་གཅོད་བྱེད་དེ་ཁྱད་པར་གྱི་ཡོན་ཏན་རྣམས་སོ། གང་གི་ཕྱིར་རྣམ་པར་གཞག་པ་དང་ཤེས་པར་བྱེད་པ་དེ་ནི་གཙོ་བོ་ཡིན་ལ། གཞན་ནི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་ཕྱིར་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པའོ། གང་གི་ཚེ་ཉེ་བར་ལེན་ཏོ་ཞེས་གསུངས་ནས། ཉེ་བར་ལེན་པའི་རྣམ་པ་དཔེས་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། “དཔེར་ན་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། མཆོད་སྡོང་ནི་ཤིང་གང་གི་རྒྱུ་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེ་ལྟར་བཤད་པ་སཏེ། རྒྱུ་གཞན་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གང་གི་ཚེ་རྒྱུ་གཅོད་པ་ཉིད་དུ་ཉེ་བར་ལེན་པ་ན། དེའི་ཚེ་རྒྱུའི་སྒྲ་ཉིད་ལས་བཞི་པའི་འབྲེལ་བ་སཏེ། དེའི་ཕྱིར་རྒྱུ་གཞན་ལས་སོ། རྒྱུ་དང་རྒྱུ་ཅན་དག་གི་འབྲེལ་བ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་རྒྱུ་དེ་ཉིད་ལ་འཇུག་གོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། རྒྱུའི་སྒྲ་ལས་རྒྱུའི་གསུམ་པའང་དྭོགས་པར་མི་བྱ་སཏེ། རྒྱུ་མཚན་ནི་ “རྒྱུ་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། “གཉིས་ཀ་ལ་”ཞེས་པ་ནི་མཆོད་སྡོང་གི་ཕྱིར་དང་བཙོ་བའི་ཕྱིར་ཞེས་གཉིས་ཀ་ལའོ། Piṇiyamānā kiṃ saddādivacanīyā paro sāduādiko yo-ttho so añño kattā yassa so aññakattuko-bhilāso, abhilāso rucīti iminā dityādyanekatthantopi rucisaddo-bhilāse ruḷhova gayhatīti vadati, sā ruci attho-bhidheyyo yesaṃ bhe tadatthā, tesaṃ sambandhino piṇiyamānassa, iminā ca kiñcāpi rucirayaṃ yassuppajjateyo vā tassā janako, tesamubhinnampi atthi, tathāpi yassuppajjate sova tassādhikaraṇaṃ, ajanakopi so tāya saṃsattoti tasseva piṇiyamānassa sampadānasaññā, natujanakassa tāyāsaṃsattassāti dīpeti, idhāti iminā sakkate udāharaṇānamasamānarūpakaṃ dasseti, iminā ca udāharaṇānamasamāna rūpattameva [Pg.100] catutthīvidhāne kāraṇaṃ, aññathā chaṭṭhīyeva tehipi vidhīyeyya kāraṇāsambhavā hi dīpeti, īdisassa paccudāharaṇa(ssa) bhāve kāraṇamāha-‘anaññakattu kattā-bhilāsassā’ti, paresamidampaccudāharaṇambhavatu idha kathanti āha-‘ihatvi’ccādi, tvanti attamatte paṭhamāyeva, sambhave kāraṇantaramāha-‘athavā’tiādi, natthi añño kattā yassā sā anaññakattukā ruci, bhāya ruciyā sambandhino piṇiyamānassa sampadānasaññaṃ ye pana icchantīti sambandho, ye pana āhu cātisambandho, uppajjanamuppatti, kassa uppatti, ruciyā, uppattiyā ādhāro uppatyādhāro‘devadattāya rocate’ccādo devadattādiṃ upalakkhetīti uppatyādhāropalakkhaṇaṃ vacanaṃ, ettha ruciyā uppatyādhāropalakkhaṇameva vacananti sāvadhāraṇa mattho daṭṭhabbo… sabbesaṃ vākyānamavadhāraṇaphalattā, tena piṇiya mānavacanamabhilāsassa aññakattukatāsandassanaparaṃ na hotīti byavacchinnambhavati, tesaṃ kaccāyanassa cehāpi pasajjatīti sambandho, ihāpīti tvamiti etthāpi, aññathāsiddhattāti atthamatte paṭhamāya eva siddhattā, vacanassāti ubhinnampi catutthīvidhānavacanassa, atippasaṅgocāti ‘‘kassa vā tvaṃ dhammaṃ rocesī’’tiādo tavāti anabhimataṭṭhānappattica. མགུ་བར་བྱ་བ་ཞེས་པ་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། སྒྲ་ལ་སོགས་པས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལས་གཞན་པའི་ཞིམ་པོ་ལ་སོགས་པའི་དོན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བྱེད་པ་པོ་གཞན་ཡིན་ལ། དེ་ཉིད་བྱེད་པ་པོ་གཞན་དུ་གྱུར་པའི་མངོན་པར་འདོད་པ་ནི་བྱེད་པ་པོ་གཞན་གྱི་མངོན་པར་འདོད་པ་ཡིན། མངོན་པར་འདོད་པ་ནི་མོས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པས་ནི། དཔལ་ལ་སོགས་པའི་དོན་དུ་མ་ལ་འཇུག་ཀྱང་། མོས་པའི་སྒྲ་ནི་མངོན་པར་འདོད་པ་ཉིད་ལ་གྲགས་པར་འཛིན་པར་བཤད་དོ།། མོས་པ་དེ་ཉིད་བརྗོད་བྱའི་དོན་དུ་གྱུར་པ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་དེའི་དོན་ཅན་ཡིན། དེ་དག་དང་འབྲེལ་བའི་མགུ་བར་བྱ་བ་ལ། འདིས་ནི་གང་ལ་མོས་པ་འདི་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དེ་ཉིད་དམ། ཡང་ན་གང་ཞིག་དེའི་སྐྱེད་བྱེད་དུ་གྱུར་པ་དེ་གཉིས་ཀ་ཡོད་ནའང་། འོན་ཀྱང་གང་ལ་སྐྱེ་བར་འགྱུར་བ་དེ་ཉིད་དེའི་རྟེན་ཡིན་ལ། སྐྱེད་བྱེད་མ་ཡིན་པར་གྱུར་ཀྱང་དེ་དང་འབྲེལ་བས་ན། མགུ་བར་བྱ་བ་དེ་ཉིད་ལ་ཕུལ་བའི་མིང་འཐོབ་ཀྱི། དེ་དང་མ་འབྲེལ་བའི་སྐྱེད་བྱེད་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསལ་བར་བྱེད་དོ།། འདིར་ཞེས་པས་ནི་ལེགས་སྦྱར་གྱི་དཔེར་བརྗོད་རྣམས་ཀྱི་མི་མཐུན་པའི་རྣམ་པ་སྟོན་ལ། འདིས་ནི་དཔེར་བརྗོད་རྣམས་ཀྱི་མི་མཐུན་པའི་རྣམ་པ་ཉིད་བཞི་པ་སྦྱོར་བའི་རྒྱུ་མཚན་ཡིན་པར་སྟོན་ཏེ། གཞན་དུ་ན་རྒྱུ་མཚན་མེད་པའི་ཕྱིར་དེ་དག་གིས་ཀྱང་དྲུག་པ་ཉིད་སྦྱོར་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསལ་བར་བྱེད་དོ།། འདི་ལྟ་བུའི་བཟློག་པའི་དཔེར་བརྗོད་ཡོད་པའི་རྒྱུ་མཚན་དུ། “བྱེད་པ་པོ་གཞན་མ་ཡིན་པའི་བྱེད་པོ་མངོན་པར་འདོད་པ་ལའོ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། གཞན་དག་གི་ལུགས་ལ་འདི་ནི་བཟློག་པའི་དཔེར་བརྗོད་དུ་འགྱུར་ན། འདིར་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། “འདིར་ནི་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། “ཁྱོད་” ཞེས་པ་ནི་བརྗོད་བྱའི་དོན་ཙམ་ལ་དང་པོ་ཉིད་དོ།། སྲིད་པའི་རྒྱུ་མཚན་གཞན་ནི་ “ཡང་ན་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། གང་ལ་བྱེད་པ་པོ་གཞན་མེད་པ་དེ་ནི་བྱེད་པ་པོ་གཞན་མ་ཡིན་པའི་མོས་པ་ཡིན། མོས་པ་དེ་དང་འབྲེལ་བའི་མགུ་བར་བྱ་བ་ལ་ཕུལ་བའི་མིང་འདོད་པ་གང་དག་ཡིན་པ་དེ་དག་དང་འབྲེལ་ལོ།། “གང་དག་སྨྲས་པ་”ཞེས་པ་དང་ཡང་འབྲེལ་ལོ།། སྐྱེ་བ་ནི་འབྱུང་བ་སྟེ། གང་གི་སྐྱེ་བ་ཞེ་ན། མོས་པའི་འབྱུང་བའོ།། སྐྱེ་བའི་རྟེན་ནི་སྐྱེ་བའི་གཞི་སྟེ། “ལྷས་བྱིན་ལ་མོས་སོ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པར་ལྷས་བྱིན་ལ་སོགས་པ་མཚོན་པར་བྱེད་པས་ན། སྐྱེ་བའི་གཞི་མཚོན་པའི་ཚིག་ཅེས་བྱའོ།། འདིར་མོས་པའི་སྐྱེ་བའི་གཞི་མཚོན་པའི་ཚིག་ཉིད་དོ་ཞེས་ངེས་གཟུང་གི་དོན་དུ་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། ཚིག་ཐམས་ཅད་ངེས་པར་གཟུང་བའི་འབྲས་བུ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེས་ན་མགུ་བར་བྱ་བའི་ཚིག་ནི་མངོན་པར་འདོད་པ་ལ་བྱེད་པ་པོ་གཞན་ཡོད་པར་སྟོན་པ་གཙོ་བོར་བྱེད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་རྣམ་པར་བཅད་པ་ཡིན་ནོ།། དེ་དག་ནི་ཀཱ་ཏྱཱ་ཡ་ནའི་ལུགས་ལ་འདིར་ཡང་འཇུག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འབྲེལ་ལོ།། “འདིར་ཡང་”ཞེས་པ་ནི་ “ཁྱོད་”ཅེས་པ་འདིར་ཡང་ངོ་།། “གཞན་དུ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་”ཞེས་པ་ནི་བརྗོད་བྱའི་དོན་ཙམ་ལ་དང་པོ་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པའི་ཕྱིར། “ཚིག་གི་”ཞེས་པ་ནི་གཉིས་ཀ་ལའང་བཞི་པ་སྦྱོར་བའི་ཚིག་གིའོ།། “ཧ་ཅང་ཐལ་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་”ཞེས་པ་ནི། “ཁྱོད་ཀྱིས་གང་གི་ཆོས་ལ་མོས་པར་བྱེད་དམ།” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པར་ “ཁྱོད་ཀྱི་”ཞེས་པ་ལྟ་བུ་མི་འདོད་པའི་གནས་སུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།། Dhārippayogeti dhāridhātuno payoge, uttamīṇo adhamīṇoti dhanikagahetūnaṃ ruḷhītyāha-‘uttamīṇo dhanasāmī’ti, uttamīṇamassāti uttamīṇo, dhārayatītimassatthamāha-‘vahatī’ti, dhāritoti dhāraṃdhātuto. Suttantarena (taṃ taṃ) niyamena niyamitānaṃ tesaṃtesaṃ sampadānasaññaṃ vidhāya catutthī vihitā parehi, tadāha ‘silāgha hanuṭṭhāsapāna’miccādi, sabbattha yogasambandhe chaṭṭhī, ñāpetunti silāghādike bodhetuṃ, icchitoti atimato. Tadatthavācīnañca dhātūnaṃ saṅgahaṇatthaṃ ‘kudhaduhissosūyatthāna’nti vuttaṃ, yampati kopoti iminā kopassa visayamāha, yassāti iminā yaṃkārakanti vuttameva parāmasati, yassāti rājādino, pucchatīti pucchiyate[Pg.101], teneva vakkhati-‘yassa sambandhiṃ subhāsubhaṃ pucchati nemittiko’ti, yocānukūlattambha jatīti iminā idaṃ dasseti ‘‘patipubbako āpubbakoca suṇoti abbhupagame paṭijānaneca vattate, yadāyamabbhupagamo patthanā pubbato bhavati tadā patthanāya kattu patthayituno catutthī rūpambhavati, yadātvapatthatampi kevalamānukūlyena vattamānaṃdisvā deyyamabbhupagacchanti idamidaṃ vodassāmāti tadānukūlyena pavattanasaṅkhātāya kiriyāya kattuno catutthīrūpambhavatī’’ti, iminā ca pāṇiniyavuttikārassa jayādiccassamate byabhicāramāha, so hi ‘‘abbhupagamo nāma parena patthitassa bhavati tattha patthayituyeva catutthīrūpambhavatī’’ti vadati, pubbassākiriyāya yo kattāti vedavākyena vihitathutikakaraṇa saṅkhātāya ussāhānujānanato pubbabhūtāya kiriyāya yo kattā hotā potā ca, sabbatthāpi‘tassā’ti idaṃ ‘catutthīyāyadabhimataṃ rūpa’ntiiminā sambandhitabbaṃ, chaṭṭhiyā sabbabyāpibhāvamālamba evanti atidesoti āha ‘evantī’tiādi, rūpasāmyato pana tādatthiyatthasabbhāvāca yathāyogaṃ tādatthha catutthīpi na virujjhati, vakkhati hi‘tādatthha vacanicchāyantu ‘iccādinā, icchito rājā, kamma vacanicchāti iminā vacanicchāya padhānattamāha… vacanicchābhimukhattā sabbesaṃ kārakānaṃ, appacurappayogattāti abahuppayogattā, hanute apanayati, upatiṭṭhate upaṭṭhānaṃ upagamanaṃ karoti, pihayanti patthenti, kujjha amarisaṃ karoti, duhanādayo kopappabhavā nānantarena te sambhavantīti dūbhādayopyudāhaṭā ‘‘byañjane dīgharassā’’ti (1-33) rasse aparajjhāmi, issayanti nasahanti, ārajjhati pucchito nemittiko upaparikkhati, bhādatthhaṃ vibhāveti ‘yasse’ccādinā, pariyā loceti upaparikkhati, kiṃ lakkhaṇo-yamaniyamoccāha-‘nāvassa’miccādi, yācitusmāyeva chaṭṭhīti nāvassamayanniyamoti attho, kutoccāha-‘sambandhe’ccādi, aññasmāpīti ayācitutoapi, thutikaraṇassa kattubhūtā hotāpotāro ussāhanānujānanānaṃ kammaṃ hotīti āha-‘paccanupubbassa giṇātissa kamme’ti. Hotupotusaddehiccādinā [Pg.102] potusaddassapi chaṭṭhirūpaṃ dassitaṃ, vuttiyantu ‘hotu patigiṇāti’cceva pāṭho dissati, hotvevampityamhākamatropekkhā, ussāhayatītyatthe giṇāti antogataṇyattho. Anāvādoti nāvāannādivajjite. Ettha pana tathā paṭisedhābhāvepi bahulādhikārato ‘na taṃ nāvammaññe nataṃ annammaññe’ccādi bhavati, attheva hi bahulādhikāratovā tippasaṅgābhāvo, paṭhamantaṃ rūpanti maññamānoti paṭhamantaṃ rūpaṃ, etthaca yadā tiṇāditopi khikaṃsīyate tadā nindāvagamo, tattha ca niyogatova nañpayogo ñāthānupa pattiyāti sappaṭisedhamudāhaṭaṃ ‘na maññamāno’ti, avadhimhiyeva pañcamītiṇāti, nañpayogeva niyogato nindāvagamā tiṇanti kammeyeva dutiyā, athavā satīpi nindāvagame vacanicchāto savisayeyeva dutiyā, sammutippayogeti sammutisaddassa payoge, catutthiṃ icchantīti mattāyāti ettha catutthiṃ icchanti, puna ruttatte kāraṇamāha-‘atha sotivijjamānattā’ti, caṇḍassa kukkurassātiādisutte ‘‘atha so’’ti pāṭhassa vijjamānattā ‘bhiyyoso mattāyā’ti ettha sokāro punaruttoti adhippāyo, caggahaṇenāti ‘‘silāghahanu…pe… sattamyatthesucā’’ti sutte caggahaṇena, catutthībhimatāti ‘‘namo yogādisvapicā’’ti suttena. “འཛིན་པའི་སྦྱོར་བ་ལ་”ཞེས་པ་ནི་དྷཱ་རི་བྱིངས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་ལའོ།། བུ་ལོན་བདག་པོ་དང་བུ་ལོན་ལེན་མཁན་ཞེས་པ་ནི་བུ་ལོན་གཏོང་མཁན་དང་ལེན་མཁན་ལ་གྲགས་པས་ན། “བུ་ལོན་བདག་པོ་ནི་ནོར་གྱི་བདག་པོའོ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། དེའི་བུ་ལོན་བདག་པོ་ནི་བུ་ལོན་བདག་པོའོ།། “འཛིན་ཏོ་”ཞེས་པའི་དོན་ནི་ “འཁྱེར་རོ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། “བཟུང་བ་”ཞེས་པ་ནི་དྷཱ་རི་བྱིངས་ལས་སོ།། མདོ་གཞན་གྱིས་ངེས་པ་དེ་དང་དེས་ངེས་པར་བྱས་པ་དེ་དག་ལ་ཕུལ་བའི་མིང་བཞག་ནས། གཞན་དག་གིས་བཞི་པ་སྦྱར་བར་བྱས་སོ།། དེ་ཉིད་ “བསྔགས་པ་དང་། གསང་བ་དང་། གནས་པ་དང་། མནའ་སྐྱེལ་བ་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། ཐམས་ཅད་དུ་སྦྱོར་བའི་འབྲེལ་བ་ལ་དྲུག་པའོ།། “ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་”ཞེས་པ་ནི་བསྔགས་པ་ལ་སོགས་པ་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ།། “འདོད་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཡིད་ལ་བབ་པའོ།། དེའི་དོན་བརྗོད་པའི་བྱིངས་རྣམས་བསྡུ་བའི་ཕྱིར། “ཁྲོ་བ་དང་། གནོད་པ་དང་། ཕྲག་དོག་དང་། མི་བཟོད་པའི་དོན་ཅན་ལའོ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། “གང་ལ་ཁྲོ་བ་”ཞེས་པས་ནི་ཁྲོ་བའི་ཡུལ་བསྟན་ཏོ།། “གང་གི་”ཞེས་པས་ནི་བྱེད་པ་པོ་གང་ཞིག་བཤད་པ་དེ་ཉིད་ལ་གོ་བར་བྱེད་དོ།། “གང་གི་”ཞེས་པ་ནི་རྒྱལ་པོ་ལ་སོགས་པའོ།། “འདྲི་བ་”ཞེས་པ་ནི་དྲི་བར་བྱ་བའོ།། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ “ལྟས་མཁན་གྱིས་གང་གི་འབྲེལ་བའི་བཟང་ངན་འདྲིའོ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། “གང་ཞིག་མཐུན་པར་འགྱུར་བ་”ཞེས་པས་ནི་འདི་ཉིད་སྟོན་ཏེ། “པྲ་ཏི་དང་ཨཱ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ཤྲུ་སྒྲ་ནི་ཁས་ལེན་པ་དང་དམ་བཅའ་བ་ལ་འཇུག་ལ། ནམ་ཞིག་ཁས་ལེན་པ་འདི་གསོལ་བ་བཏབ་པ་སྔོན་དུ་སོང་བ་ལས་བྱུང་བ་དེའི་ཚེ། གསོལ་བ་འདེབས་པའི་བྱེད་པ་པོ་གསོལ་བ་འདེབས་པ་པོ་ལ་བཞི་པའི་རྣམ་པ་འགྱུར་རོ།། འོན་ཀྱང་གསོལ་བ་མ་བཏབ་པར་ཡང་མཐུན་པ་ཙམ་གྱིས་གནས་པ་མཐོང་ནས། སྦྱིན་པར་བྱ་བ་ཁས་ལེན་ཏེ། འདི་དང་འདི་ཁྱོད་ལ་སྦྱིན་ནོ་ཞེས་མཐུན་པར་འཇུག་པའི་བྱ་བའི་བྱེད་པ་པོ་ལ་བཞི་པའི་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་སོ།། འདིས་ནི་པཱ་ཎི་ནིའི་འགྲེལ་བྱེད་ཛ་ཡཱ་དི་ཏྱའི་ལུགས་ལ་འཁྲུལ་པ་ཡོད་པར་གསུངས་ཏེ། ཁོ་བོས་ནི་ “ཁས་ལེན་པ་ཞེས་པ་ནི་གཞན་གྱིས་གསོལ་བ་བཏབ་པ་ལ་འགྱུར་བས། དེར་གསོལ་བ་འདེབས་པ་པོ་ཉིད་ལ་བཞི་པའི་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་སྨྲས་པའི་ཕྱིར། “སྔོན་གྱི་བྱ་བའི་བྱེད་པ་པོ་གང་ཡིན་པ་”ཞེས་པ་ནི་རིག་བྱེད་ཀྱི་ཚིག་གིས་བསྟན་པའི་བསྟོད་པ་བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྤྲོ་བ་སྐྱེད་པ་དང་རྗེས་སུ་གནང་བ་ལས་སྔོན་དུ་གྱུར་པའི་བྱ་བའི་བྱེད་པ་པོ་གང་ཡིན་པ་ཧོ་ཏྲི་དང་པོ་ཏྲི་གཉིས་སོ།། ཐམས་ཅད་དུ་ཡང་ “དེའི་”ཞེས་པ་འདི་ “བཞི་པའི་འདོད་པའི་རྣམ་པའོ་”ཞེས་པ་འདི་དང་སྦྱར་བར་བྱའོ།། དྲུག་པ་ནི་ཀུན་ལ་ཁྱབ་པའི་དངོས་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་ “འདི་ལྟར་”ཞེས་ཉེ་བར་མཚོན་པ་ཡིན་པས་ན། “འདི་ལྟར་”ཞེས་... སོགས་གསུངས་སོ།། རྣམ་པ་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་དང་། དགོས་ཆེད་ཀྱི་དོན་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ན། ཇི་ལྟར་རིགས་པར་དགོས་ཆེད་ཀྱི་བཞི་པ་ཡང་མི་འགལ་ཏེ། “དགོས་ཆེད་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ལ་ནི་”ཞེས་སོགས་གསུངས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། འདོད་པ་ནི་རྒྱལ་པོའོ།། “ལས་བརྗོད་པར་འདོད་པ་”ཞེས་པས་ནི་བརྗོད་པར་འདོད་པའི་གཙོ་བོ་ཉིད་གསུངས་ཏེ། བྱེད་པ་པོ་ཐམས་ཅད་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པའི་ཕྱིར། “སྦྱོར་བ་ཉུང་བའི་ཕྱིར་”ཞེས་པ་ནི་མང་པོ་མི་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར། “གསང་བ་” ནི་སེལ་བའོ།། “ཉེ་བར་གནས་པ་” ནི་རིམ་གྲོ་བྱེད་པ་དང་ཉེ་བར་འགྲོ་བའོ།། “རེ་བ་” ནི་མངོན་པར་འདོད་པའོ།། “ཁྲོ་བ་” ནི་མི་བཟོད་པ་བྱེད་པའོ།། གནོད་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཁྲོ་བ་ལས་བྱུང་བ་སྟེ། དེ་དག་བར་མ་ཆོད་པར་འབྱུང་བའི་ཕྱིར། གནོད་པ་ལ་སོགས་པ་ཡང་དཔེར་བརྗོད་དོ།། “གསལ་བྱེད་ལ་རིང་པོ་ཐུང་ངུར་འགྱུར་བ་”ཞེས་པས་ཐུང་ངུར་གྱུར་པ་ལ། ངས་ཉེས་པ་བྱས་སོ།། “ཕྲག་དོག་བྱེད་པ་” ནི་མི་བཟོད་པའོ།། “མགུ་བར་བྱེད་པ་”ནི་དྲིས་པའི་ལྟས་མཁན་གྱིས་ཉེ་བར་རྟོག་པའོ།། “གང་གི་”ཞེས་སོགས་ཀྱིས་དེའི་དོན་རྣམ་པར་འབྱེད་དོ།། “ཡོངས་སུ་རྟོག་པ་”ནི་ཉེ་བར་རྟོག་པའོ།། ངེས་པ་འདི་ནི་ཅི་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། “ངེས་པ་མ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། གསོལ་བ་བཏབ་པ་ཉིད་ལས་དྲུག་པ་འགྱུར་བས་ན། ངེས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། “འབྲེལ་བ་ལ་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། “གཞན་ལས་ཀྱང་”ཞེས་པ་ནི་གསོལ་བ་མ་བཏབ་པ་ལས་ཀྱང་ངོ་།། བསྟོད་པ་བྱེད་པའི་བྱེད་པ་པོར་གྱུར་པའི་ཧོ་ཏྲི་དང་པོ་ཏྲི་རྣམས་ནི་སྤྲོ་བ་སྐྱེད་པ་དང་རྗེས་སུ་གནང་བའི་ལས་སུ་འགྱུར་བས་ན། “པྲ་ཏི་དང་ཨཱ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་གི་སྒྲའི་ལས་ལའོ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། ཧོ་ཏྲི་དང་པོ་ཏྲིའི་སྒྲ་ཞེས་སོགས་ཀྱིས་པོ་ཏྲིའི་སྒྲ་ལའང་དྲུག་པའི་རྣམ་པ་བསྟན་ཏོ།། འགྲེལ་པ་ལ་ནི་ “ཧོ་ཏྲི་ལ་ལན་སྦྱིན་ནོ་”ཞེས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཀློག་ཚུལ་སྣང་ངོ་།། དེ་ལྟར་ཡིན་ནའང་འདིར་བདག་ཅག་གིས་བཏང་སྙོམས་སུ་བྱའོ།། “སྤྲོ་བ་སྐྱེད་དོ་”ཞེས་པའི་དོན་ལ་གི་སྒྲ་ནི་གཉེར་བའི་དོན་ནང་དུ་འདུས་པའོ།། “གྲུ་མེད་པ་”ཞེས་པ་ནི་གྲུ་དང་ཟས་ལ་སོགས་པ་སྤངས་པ་ལའོ།། འདིར་ནི་དེ་ལྟར་བཀག་པ་མེད་ནའང་། སྐབས་མང་པོ་ཡོད་པའི་ཕྱིར། “དེ་ནི་གྲུར་མི་སེམས་སོ།། དེ་ནི་ཟས་སུ་མི་སེམས་སོ།།” ཞེས་སོགས་སུ་འགྱུར་རོ།། སྐབས་མང་པོ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རམ། ཡང་ན་ཧ་ཅང་ཐལ་བར་འགྱུར་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།། “དང་པོའི་མཐའ་ཅན་གྱི་རྣམ་པའོ་”ཞེས་སེམས་པ་ནི་དང་པོའི་མཐའ་ཅན་གྱི་རྣམ་པའོ།། འདིར་ཡང་ནམ་ཞིག་རྩྭ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཀྱང་དམན་པར་འགྱུར་བའི་ཚེ། དེ་ནི་སྨད་པར་རྟོགས་པ་ཡིན། དེར་ཡང་ངེས་པར་དགག་སྒྲ་སྦྱོར་བ་ནི་དོན་གཞན་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དགག་པ་དང་བཅས་པའི་དཔེར་བརྗོད་དུ། “མི་སེམས་སོ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། ས་མཚམས་ཉིད་ལ་ལྔ་པ་སྟེ། “རྩྭ་ལས་”ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། དགག་སྒྲ་སྦྱོར་བ་ཉིད་ལ་ངེས་པར་སྨད་པར་རྟོགས་པའི་ཕྱིར། “རྩྭ་”ཞེས་པ་ནི་ལས་ཉིད་ལ་གཉིས་པའོ།། ཡང་ན་སྨད་པར་རྟོགས་པ་ཡོད་ནའང་། བརྗོད་པར་འདོད་པ་ལས་རང་གི་ཡུལ་ཉིད་ལ་གཉིས་པའོ།། “མོས་མཐུན་གྱི་སྦྱོར་བ་ལ་”ཞེས་པ་ནི་སམ་མུ་ཏི་སྒྲའི་སྦྱོར་བ་ལའོ།། “བཞི་པ་འདོད་དོ་”ཞེས་པ་ནི་ “ཚོད་ཀྱིས་”ཞེས་པ་འདིར་བཞི་པ་འདོད་དོ།། བསྐྱར་དུ་གསུངས་པའི་རྒྱུ་མཚན་དུ། “དེ་ནས་ཁོ་”ཞེས་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ།། “ཁྱི་གཏུམ་པོ་ལ་”ཞེས་སོགས་ཀྱི་མདོ་ལ། “དེ་ནས་ཁོ་”ཞེས་པའི་ཀློག་ཚུལ་ཡོད་པའི་ཕྱིར། “ལྷག་པར་ཚོད་ཀྱིས་”ཞེས་པ་འདིར་ “ཁོ་” ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་བསྐྱར་བཟློས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། “ཅ་སྒྲ་བཟུང་བས་”ཞེས་པ་ནི། “བསྔགས་པ་དང་གསང་བ་... བདུན་པའི་དོན་ལ་ཡང་”ཞེས་པའི་མདོ་ལ། ཅ་སྒྲ་བཟུང་བས་སོ།། བཞི་པ་འདོད་པ་ནི། “ཕྱག་འཚལ་བའི་སྦྱོར་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་”ཞེས་པའི་མདོ་ལས་སོ།། 26. Pañca ༢༦. ལྔ་པ། Avadhīyate visilissate etasmātyavadhi, avapubbāya dhādhātuto avadhimhi‘‘dādhātvī’’ti (5-45) i. འདི་ལས་འབྱེད་པར་བྱེད་དམ་རྣམ་པར་འབྱེད་པར་བྱེད་པས་ན་ས་མཚམས་ཡིན། ཨ་ཝ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་དྷཱ་བྱིངས་ལས་ས་མཚམས་ཀྱི་དོན་ལ། “དཱ་དྷཱ་ཏྭི་”ཞེས་པའི་མདོ་ལས་ཨི་འགྱུར་རོ།། Yato-vadhīyate kiñci, kriyāpubbaṃ kutocipi; Calañcācalamaññañca, taṃ vadantya vadhimbudhā. གང་ལས་ཅུང་ཟད་འབྱེད་པ་དང་།། བྱ་བ་སྔོན་འགྲོ་གང་ལས་ཀྱང་།། གཡོ་དང་མི་གཡོ་གཞན་དག་ལ།། མཁས་པས་ས་མཚམས་ཞེས་སུ་བཤད།། Etthāyamattho ‘‘yatokutocipi attho kiñci vatthuavadhīyate saṃyogassa vā kiriyānimittaṃ gamanadānādikiriyāpubbaṃ visilissate sayaṃ vā apeti aññena vā visuṃ karīyate, tamevaṃvidhaṃ calañcā calañca visilesaparicchedabhūtaṃ padatthamavadhiṃ vadanti budhā tabbiduno’’ti, taṃ yathā dhāvatāssā puriso patati, purisaṃ pāteti vā, rukkhā paṇṇaṃ [Pg.103] patati, paṇṇaṃ pāteti vāti, soca tidhāpyuccate visayabhedena, yathā– འདིར་དོན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། “གང་ཞིག་གང་ལས་ཀྱང་རུང་བའི་དངོས་པོ་ཅུང་ཟད་ཅིག་ས་མཚམས་སུ་བྱེད་དམ། འདུ་བ་འམ་བྱ་བའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་འགྲོ་བ་དང་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་སྔོན་དུ་སོང་ནས་རྣམ་པར་འབྱེད་པའམ། རང་ཉིད་འབྲལ་བའམ། གཞན་གྱིས་སོ་སོར་བྱེད་པ་ན། དེ་ལྟ་བུའི་གཡོ་བ་དང་མི་གཡོ་བའི་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ས་མཚམས་སུ་གྱུར་པའི་ཚིག་གི་དོན་ལ། མཁས་པ་དེ་ཉིད་རིག་པ་རྣམས་ཀྱིས་ས་མཚམས་ཞེས་བཤད་དོ།།” དཔེར་ན། རྒྱུག་བཞིན་པའི་རྟ་ལས་མི་ལྷུང་བའམ། མི་ལྷུང་བར་བྱེད་པ། ཤིང་ལས་ལོ་མ་ལྷུང་བའམ། ལོ་མ་ལྷུང་བར་བྱེད་པ་ལྟ་བུའོ།། དེ་ཡང་ཡུལ་གྱི་དབྱེ་བས་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཤད་དེ། འདི་ལྟར། Niddiṭṭhavisayo koci, upāttavisayo tathā; Anumeyyavisayo cāti, tidhāvadhi samīritoti. ལ་ལ་བསྟན་པའི་ཡུལ་ཅན་དང་།། དེ་བཞིན་ཉེ་བར་བླངས་པའི་ཡུལ།། རྗེས་སུ་དཔག་པའི་ཡུལ་ཉིད་དེ།། ས་མཚམས་རྣམ་པ་གསུམ་དུ་བཤད།། Tattha niddiṭṭhā vacanopanītā kiriyā visayo yattha so niddiṭṭha visayo vadhi, yathā-‘gāmasmā āgato’ti, upāttājjhāhaṭā kiriyā visayo yattha so upāttavisayo, yathā-‘valāhakā vijjotate’ti, valāhakā nikkhamma vijjobhateti attho, anumeyyā kiriyā visayo yattha so anumeyyavisayo, yathā‘māthurā pāṭaliputtakehi abhirūpatarā’ti, ettha abhirūpaguṇena ukkaṃsanamanumeyyaṃ, atoyevetthāyameva saññā paripphuṭā viññāyatīti na kācidiha saññā paribhāsīyate byāmohakāriṇī, athāvadhismāti vuccamāne ‘padatthāvadhismā’ti kuto-vasīyate yenevaṃ vivaraṇaṃ katantyāsaṅkiyāha-padāna’miccādi. Yathā gāmasmātiādinā idaṃ dīpeti ‘‘na kevalaṃ kāyasaṃsaggapubbakova visileso, kiñcarahi buddhisaṃsaggapubbakopi, atthi ceha buddhisaṃsagga pubbako, tathāhi corehi bhāyatityādo yo (bhaya)pekkhaṇa sīlo bhavati, so yadi maṃ corā passeyyuṃ, dhuvaṃ me maraṇanti vicārento te buddhiyā pappoti pappuyya ca tato nivattate, tathā corehi tāyatityādo yo ekassa mitto bhavati so yadyetaṃ corā passeyyuṃ dhuvamassa maraṇanti passanto te buddhiyā patvā tato nivattayatītyavadhittā avadhismāva sabbattha pañcamī’’ti, parehi pana etādisesu sabbattha paṭipattuvisesānuggahāya sutteheva papañco kato, idha pana sāmaññavacaneneva siddhattā tadanuggahāya udāharaṇeheva papañcitaṃ, bhītibhāyanatthānanti bhīti tāyanānaṃ attho yesaṃ te bhītitāyanatthā tesanti attho, nanu bhītyatthānaṃ payoge bhayahetu sambhavati natu tāyanatthānanti, nesa doso, tāyanañhi rakkhanamuccate tañca bhayahetuto vetyāha-‘yo [Pg.104] bhayahetu’tiādi, iminā ca ‘‘bhītyatthānaṃ bhayahetu’’ti (1-4-25) pāṇiniyānamapādānasaññā suttampaṭikkhipati, tatoti bhayahetuto, tesanti bhayatāyanānaṃ, bhayamaniṭṭhapātasaṅkā, uttāsotyattho, tāyana maniṭṭhapātato parirakkhanaṃ, yathā dassanaṃ hontevātīminā vacanicchāyeva padhānattamāha, ko hi lokiyaṃ vacanicchamativattituṃ sakkoti, tathāhi sabbeva dabbādayo sabbakārakasattiyuttāva, tatthāyaṃ kārakavibhāgo vacanicchāvaseneva, taṃ yathā ‘valāhako vijjotate, valāhakena vijjotate, valāhake vijjotate’ti. Parāpubbassātiādinā ‘‘parājissāsayho’’ti (1-4-26) saññāsuttaṃ paccakkhāti, asayho atthoti sahituṃ abhibhavitumasamattho attho, ajjhenasakāsāiccādinā udāharaṇatthamācikkhati, nanucevamatthaṃ vadatā yaññadattassāsayhattaṃ vuttaṃ, taṃ kathaṃ ajjhayanassāsayhattaṃ, yenāsayhattassāvadhittaṃ paṭipādayati tyāsaṅkiyāha-‘yaññadattānabhibhavo’ccādi, asayhotīmassa paccudāharaṇaṃ paṭipādayati ‘yo pani’ccādi. ‘‘Vāraṇatthānamicchito’’ti (1-4-27) suttitaṃ, tadāha ‘vāraṇatthāna’miccādi, vāraṇamattho yesaṃ te vāraṇatthā, avadhimattavacanicchāyanti visesato vidhānamantarenā vadhimatta vacanicchāyaṃ, visesavidhāneti icchitoti visesavidhāne, cittassāvadhivacanicchāyampana cittato pāpaṃ nivārayeti bhavati. ‘‘Rakkhanatthānamicchita’’nti (2-6-3) suttitaṃ, tadāha-‘rakkhanatthāna’miccādi, kesañcīti kaccāyanādike dasseti. ‘‘Antaradhāne yenādassanamicchatī’’ti (1-4-28) saññāsuttamāraddhaṃ, tadāha-‘antaradhāne’ccādi, ayamupajjhāyo yadi maṃ passatīti sambandho, dassane dosaṃ takketi ‘nuna’miccādinā, pesanamasakkārapubbako niyogo, ajjhesanaṃ sakkārapubbako, maññamāno sissā ahaṃ kathannāma byavahito bhavāmīti antaradhāne byavadhāna nimittaṃ, yena attano adassanamicchatīti sambandho, antaradhāneti nimittasattamīcāyaṃ, ato āha-‘byavadhānanimitta’nti, byavahitoti antarahito, māmaṃ upajjhāyotyādinā udāharaṇatthamāha, byavadhānatthaṃ byavahitatthaṃ, ‘‘antaradhāneti kiṃ core na didikkhatī’’ti paccudāhaṭaṃ [Pg.105] parehi, tampaṭipādayamāha-‘yatthādassana’miccādi, core na didikkhatī (tya), tra hi yo core na didikkhati tehi attano adassanamicchatīti na antaradhānanimittaṃ, kintupaghātanivatyatthaṃ, kintupaghātanivattiyāti evaṃ maññate ‘‘nātrāntaradhāname (vāvaseyaṃ), kintu tannimitto paghātanivattipi, ‘upajjhāyā antaradhāyatī’tyatra vināpyupaghātasambhavamantaradhānasampādanameva sambhavatī’’ti. Icchatiggahaṇaṃ kimatthaṃ adassanicchāyaṃ sati satyapi dassane yathāsiyā’’ti vuttaṃ, (taṃ) paṭipādayamāha-‘adassanicchāyampani’ccādi, satīpi dassaneti upajjhāyena dassane satīpi, tatoti upajjhāyato, avadhirūpatā evāti upajjhāyassāvadhirūpatā eva. ‘‘Ākhyāto payoge’’ti (1-4-29) paravacanaṃ, tadāha ‘upayoge’ccādi, niyamapubbakaṃ vijjāgahaṇamupayogo trādhippeto, upayogavacanasāmatthiyā vijjāgahaṇatthaṃ sissavattaṃ niyamo, tatoti ākhyātuto. ‘‘Janikattuno pakatī’’ti (1-4-30) saññāsuttaṃ kataṃ, tadāha-‘janyatthassā’tiādi, janino attho janyattho, kintaṃ jananaṃ, tatoti janikattuhetuto, pakatisaddena kāraṇamattaṃ gahitaṃparehi ‘puttā pamodā jāyate’ccādo puttāditopi yathā siyā’ti, duvidhaṃ (hi) kāraṇaṃ upādānakāraṇaṃ sahakārikāraṇañca, tattha kāriyenābhinnadeso ghaṭassa mattikāpiṇḍo upādānakāraṇaṃ, tasseva pana daṇḍacakkādi (kāriyena bhinnadeso) sahakārikāraṇaṃ, tesūpādānakāraṇasseha gahaṇe’siṅgā saro jāyate’ccatreva siyā, na tu ‘puttā pamodā jāyate’ccādo, kārakantaravacanicchāyanti ettha kārakantarādivacanicchāyanti pāṭhena bhavitabbaṃ… etthantare sambandha vacanicchāyapi sambhavato, tatra tiṭṭhantīti tatraṭṭhā, tesaṃ, loko-naññathāvādī vohārikajano, tattha bhavā lokiyā, navattu paṭibaddhāti lokavacanicchamullaṅgiya ahameva vadāmīti sakajjhāsayena vadanto vattā, tappaṭibaddhā na hotīti attho. ‘‘Pabhavo bhavatissā’’ti (1-4-31) suttitaṃ, tadāha-‘bhavatissā’tiādi, paṭhamato upalabbhatīti atthakathanena janyattho-tra na sambhavatīti vadati, nahi himavā gaṅgāya kāraṇaṃ, sā hi aññehi evakāraṇehi uppannā[Pg.106], himavati tu kevalaṃ paṭhamato upalabbhati. ‘‘Jigucchāvirāmapamādatthānumupasaṅkhyānaṃ’’ti (1-4-24vā) vuttaṃ, tadāha-‘viramaṇatthe’tyādi, jigucchāpamādatthadhātuyoge pana kammādhikaraṇavacanicchā dissatīti vuttaṃ, avadhivacanicchāpi pana dissake ‘jigucchati nāhiriko pāpā’ti, dhammā pamajjatītipi hoteva paṭisedhābhāvā. ‘‘Aññārāditararite disāsaddāñcuttarapadācāhi yutte’’ti (2-3-29) suttitaṃ, tadāha-‘aññasaddayoge’ccādi, yatoti devadattādito, ‘‘aññaityatthaggahaṇaṃ, tena pariyāyappayogepi bhavatī’’ti aññehi byākhyātattā āha-‘bhinno devadattā’ti, ārāsaddassa dūratthattā āsavakkhayato ārā dūro bhavatī(tyattho u) pādīyatetyāha‘ārāsaddo dūrattho’ti, niddissamānapaṭiyogīti ‘devadatto sūro’ti niddissamānassa kassaci yo so dutiyo, so paṭiyogī. Disādesakālavuttīnaṃ disāsaddattena pariggahato āha‘disā desakālavācīnaṃ yoge’ti, pubbeva sambodhātiādīni kālavācīyoge udāharaṇāni, añcuttarapadaācaāhipaccayayo getviha nodāhaṭaṃ. ‘‘Pañcamīvidhāne lyaplope kammanyupasaṅkhyānaṃ ‘‘adhikaraṇe copasaṅkhyāna’’miti (2-3-28-vā) vāttikaṃ, tadāha‘yattha’ccādi, lyappaccayassa yatrāppayogo, tassattho ce gamyate, so lyaplopo, tvālopo lyapalopotyaviseso, pāsāda māruyha pekkhati āsane upavisitvā pekkhatīti idaṃ visayo padassanaṃ pubbaṃ yassāti kiriyāvisesane samāso, vakkhamānasabbadassanesupi pāsādato-pakkamanalesasabbhāvā pāsādo (yevā) vadhirūpena vattumiṭṭhoti dassetumāha-‘tathāhi’ccādi, apakkamati tato taṃ dassananti tato pāsādato tassa daṭṭhuno dassanaṃ cakkhundriyaṃ apakkamatyapayātītyattho, avadhibhāvo pāsādassāti viññāyati, yesanti vesesikānaṃ, te hyevamācikkhanti ‘‘indriyesu cakkhundriyaṃ cakkhugoḷakato-ccantasukhumabhāvena nikkhamma visālībhavantaṃ visayadesamupagamma sakalamattanā diṭṭhaṃ passati raṃsirūpena, yathā kāhalā mūle kisā aggemahatī, tathā ñāṇindriyānī’’ti, adhiṭṭhānadesanti indriyādhiṭṭhānabhūtaṃ cakkhugoḷakadesaṃ, visayappavattīti gocare [Pg.107] pavatti, santatiyāti indriyapabandhassa, adhiṭṭhāna manindriyaṃ nāpajjateti sambandho, tatoti pāsādato, apakkantyāti apagamanena, yajjapi cakkhundriyaṃ cakkhugoḷakato bahi niggacchati, tathāpipāsādaṭṭhassacakkhugoḷakā niggacchatīti pāsādassāpyavadhibhāvo, yesantūti khaṇikavādīnantu, indriyādhiṭṭhānampatte visaye viññāṇalakkhaṇaṃ kāriyaṃ karonti sīlenāti pattakārīni, anindriyādhiṭṭhānadoso neti sambandho, tatoti pāsādato, yesampanāti khaṇikavādinova dasseti, atra hi cattāro pakkhā pattakārīnindriyāni, appattakārīni, cakkhusotāni appattakārīni sesāni vuttaviparitāni, cakkhuyeva pattakārī sesamaññatheti, catusveva tesu paṭhamapakkhadvayamupanyasya paṭipāditaṃ… tappaṭipādanenetaresampi paṭipāditattā, sabbasāmayikasādhāraṇattāsaddasatthassāti idaṃ ayuttamiva dissati… saddasatthassimassa buddhavacanopayogittena sogatasamayānuguṇappavattito, khaṇikavādino pana nissāyedaṃ sundarameva, manasikārādītiādisaddena cakkhuto abhedo rūpāpāthagamo ca dassito, yoggadeseti dassanayogge padese. ‘‘Pucchanākhyānesu ca pañcamī vattabbā’’ti (2-3-28vā) vuttaṃ, tadāha-‘pucchanasaddato’ccādi, pucchanākhyānesu sāmaññena pañcamīvidhāne-tippasaṅgaṃ dassetumāha-‘avassa’miccādi, kassāti pañho, devadattassetyākhyānaṃ, koso yañña dattoti pañho vidhirūpovāyaṃ, yo-ṅgadītyādyanuvādarūpamākhyānaṃ, aṅgadīkeyūrī. ‘‘Yatocāddhakālanimmānaṃ tato pañcamī vattabbā’’ti (2-3-28vā) vuttaṃ, tadāha-‘addha’ccādi, nimīyate paricchijjate yena taṃ nimānaṃ, tadeva nimmānaṃ. ‘‘Addhassa paṭhamā sattamī ca vattabbā’’ti (2-3-28) vuttaṃ, tatthāyamattho ‘‘taṃ yuttāti vattate, taṃ yuttā pañcamiyutthā parassāddhassa paṭhamā ca sattamī ca vattabbā’’ti, pāṭaliputtasmāti pañcami yuttaṃ, etāpi na vattabbāti dassetumāha-‘sattayojanānī’tiādi, atra hi yadā rājagahassa yojanañcābhedo vattumicchīyate, tadā pāṭaliputtasmā rājagahaṃ sattayojanānīti, bhedavacanicchāyantu ‘‘sabbhāvo’’tyādinā (2-34) sattamī siddhā‘sattasu yojanesu’ti. Tathāhi [Pg.108] pāṭaliputtasmā sattasu yojanesu sati rājagahaṃbhavatītyayamattho patīyate, sattayojanasambandhibhavanaṃ rājagaha (bhavana)ssa lakkhaṇambhavati. Sambandhe chaṭṭhīti iminā ‘‘taṃ yuttā kāle sattamī vattabbā’’ti (2-3-28vā) vacanampaṭikkhipati. ‘‘Karaṇeca thokappakicchakatipayassā sattavacanasse’’ti (2-3-33) suttitaṃ, tadāha-‘yadā iccādi, kicchādayotiādisaddena thokaappakatipaye saṅgaṇhāti, asattarūpanti addabbarūpaṃ, guṇe hetumhīti guṇapadatthe hetubhūte ‘‘guṇe’’ti (2-21) pañcamīti attho, yathāvuttavidhāneneti ‘‘guṇe’’ti sutte vuttavidhānena, ‘‘guṇe’’ti sutte vuttavidhānena, yadātviccādinā paresaṃ viya karaṇe visuṃ vidhāne payojanaṃ natthīti dasseti. Kattabbarūpassa calanassāti sambandho, samānādhikaraṇattena visesananti yojanā, samānādhikaraṇattenāti ca ‘rañño puriso’tyādo asamānādhikaraṇassāpi visesanattadassanato vuttaṃ, samānādhikaraṇattena visesanabhāvo cāssa thokaguṇānvite calane vattamāno thokasaddo asattavacanova visesananti, tenevākhyāyate ‘thokassa kammattā kamme dutiyā’ti. Pañcamītyanuvattamāne ‘‘dūrantikatthehi chaṭṭhī vā’’ti (2-3-34) vuttaṃ, tadāha‘dūranti katthehi’ccādi, avadhisambandhalakkhaṇāti avadhisambandhāva lakkhaṇaṃ nimittamāsaṃ pañcamīchaṭṭhīnaṃ tā tathā vuttā, vattumiṭṭhoti iminā vacanicchāyeva padhānattamāha, evaṃ carahi taṃtaṃ kārakavacanicchāyamaññāpi vibhattiyo kasmā nappayujjeyyunti āha-‘lokiyā cetthā’tiādi, ettha vibhattīnaṃ niyame lokiyā eva vacanicchā nibandhanaṃ kāraṇanti attho, pañcamīcātyanuvattamāne ‘‘dūranti katthehi dutiyā ce’’ti (2-3-35) vuttaṃ, ‘‘pañcamyadhikaraṇeca’’ (2-3-36) iccatra ca kārena dūranti katthehi sattamī ca vuttā pāṭi padikatthe sārasaṅgahakārādīhi, tadakkhippa aññāpadesena paṭikkhipituṃ kecityādi yaṃ vuttaṃ vuttiyaṃ, taṃ dassetumāha’kecīti sārasaṅgahādayo’tiādi. Dūrāpādāvasecananti ayaṃ tesampaṭikkhepana yoti sambandho, itisaddo panettha parihīno, nahitantiādīsu tasaddenāsattarūpaṃ dūrādi vattumicchitantyavaseyaṃ, na hi taṃ gamyate, na hi tato gamyate, na hi tena gamyate, na hi tasmiṃ ṭhīyate’ti visuṃ sambandho [Pg.109] vaseyo. Patīyantecāti co vattabbantarasamuccaye, atoceti vakkhamānahetuparāmāso, yanti yasmā atthe nipāto, vākyakāro vararuci, taṃsāmānādhikaraṇyatoti dūrādisā mānādhikaraṇyato, taṃyuttatopīti dūrādiyuttā gāmādisaddatopi, paccakkhantoti vākyakāravacanaṃ paccācikkhanto, tathāhyatrāyaṃ mahābhāssa pāṭho ‘‘dūrantikatthehi pañcamīvidhāne taṃyuttā pañcamīpaṭisedho vattabbo dūrā gāmassa, tatrāpi dassanā anatthako-yampaṭisedho, tatrāpi hi pañcamī dissati– དེ་ལ་ཚིག་གིས་ཉེ་བར་བཀོད་ཅིང་བསྟན་པའི་བྱ་བའི་ཡུལ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བསྟན་པའི་ཡུལ་གྱི་ས་མཚམས་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན། “གྲོང་ནས་འོངས་སོ་” ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཉེ་བར་བླངས་ཤིང་ཁ་བསྐངས་པའི་བྱ་བའི་ཡུལ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཉེ་བར་བླངས་པའི་ཡུལ་གྱི་ས་མཚམས་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན། “སྤྲིན་ལས་གློག་འཁྱུག་གོ་” ཞེས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། སྤྲིན་ལས་བྱུང་སྟེ་གློག་འཁྱུག་གོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བའི་བྱ་བའི་ཡུལ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྗེས་སུ་དཔག་བྱའི་ཡུལ་གྱི་ས་མཚམས་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན། “མ་ཐུ་རཱ་བ་རྣམས་པཱ་ཊ་ལི་པུ་ཏྲ་བ་རྣམས་ལས་གཟུགས་བཟང་བའོ་” ཞེས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། འདིར་གཟུགས་བཟང་བའི་ཡོན་ཏན་གྱིས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ནི་རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འདིར་མིང་འདི་ཉིད་ཤིན་ཏུ་གསལ་བར་ཤེས་པས་ན། འདིར་རྨོངས་པར་བྱེད་པའི་མིང་གང་ཡང་ཉེ་བར་བརྗོད་པར་མི་བྱའོ། །འོ་ན། “ས་མཚམས་ལས་” ཞེས་བརྗོད་པ་ན། “ཚིག་གི་དོན་གྱི་ས་མཚམས་ལས་” ཞེས་གང་ལས་རྟོགས་ཤེ་ན། དེ་ལྟར་རྣམ་པར་འགྲེལ་བ་མཛད་པ་ལ་དོགས་ནས་ “ཚིག་རྣམས་ཀྱི་” ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །“གྲོང་ནས་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་འདི་ཉིད་གསལ་བར་བྱེད་དེ། “ལུས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་སྔོན་དུ་སོང་བའི་བྲལ་བ་ཁོ་ན་མ་ཟད་ཀྱི། འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། བློའི་འབྲེལ་བ་སྔོན་དུ་སོང་བའང་ཡོད་དེ། འདིར་ཡང་བློའི་འབྲེལ་བ་སྔོན་དུ་སོང་བ་ཡོད་དོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། “ཆོམ་རྐུན་པ་རྣམས་ལས་སྐྲག་གོ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པར། གང་ཞིག་འཇིགས་པ་ལ་ལྟ་བའི་རང་བཞིན་ཅན་དུ་གྱུར་པ་དེས། གལ་ཏེ་ཆོམ་རྐུན་པ་རྣམས་ཀྱིས་ང་མཐོང་ན་བདག་ངེས་པར་འཆི་བར་འགྱུར་རོ་སྙམ་དུ་རྣམ་པར་དཔྱད་དེ། བློས་དེ་དག་ལ་དམིགས་ཤིང་། དམིགས་ནས་དེ་ལས་ལྡོག་པར་བྱེད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ། “ཆོམ་རྐུན་པ་རྣམས་ལས་སྐྱོབ་བོ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པར། གང་ཞིག་གཅིག་གི་གྲོགས་པོར་གྱུར་པ་དེས། གལ་ཏེ་འདི་ཆོམ་རྐུན་པ་རྣམས་ཀྱིས་མཐོང་ན་འདི་ངེས་པར་འཆི་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་མཐོང་ནས། བློས་དེ་དག་ལ་དམིགས་ཏེ་དེ་ལས་ཟློག་པར་བྱེད་པས་ན། ས་མཚམས་ཀྱི་དངོས་པོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་དུ་ས་མཚམས་ལས་ལྔ་པ་ཉིད་འགྱུར་རོ་” ཞེས་སོ། །གཞན་དག་གིས་ནི་འདི་ལྟ་བུ་ཐམས་ཅད་དུ་རྟོགས་པའི་ཁྱད་པར་ལ་ཕན་གདགས་པའི་ཕྱིར་མདོ་ཉིད་ཀྱིས་སྤྲོས་པ་མཛད་ལ། འདིར་ནི་སྤྱི་བཤད་ཀྱི་ཚིག་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པའི་ཕྱིར། དེ་ལ་ཕན་གདགས་པའི་ཕྱིར་དཔེར་བརྗོད་རྣམས་ཀྱིས་ཁོ་ནར་སྤྲོས་པར་བྱས་སོ། །“འཇིགས་པ་དང་སྐྱོབ་པའི་དོན་ཅན་རྣམས་ཀྱི་” ཞེས་པ་ནི། འཇིགས་པ་དང་སྐྱོབ་པ་དག་གི་དོན་གང་དག་ལ་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི་འཇིགས་སྐྱོབ་ཀྱི་དོན་ཅན་ཏེ། དེ་དག་གི་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །ཅི་སྟེ་འཇིགས་པའི་དོན་ཅན་སྦྱོར་བ་ལ་འཇིགས་པའི་རྒྱུ་སྲིད་ཀྱི། སྐྱོབ་པའི་དོན་ཅན་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། འདི་ལ་སྐྱོན་མེད་དེ། སྐྱོབ་པ་ནི་སྲུང་བ་ལ་བརྗོད་ཅིང་། དེ་ཡང་འཇིགས་པའི་རྒྱུ་ལས་ཡིན་པའི་ཕྱིར། “གང་ཞིག་འཇིགས་པའི་རྒྱུ་ཡིན་པ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །འདིས་ནི་པཱ་ཎི་ནི་པ་རྣམས་ཀྱི་ “འཇིགས་པའི་དོན་ཅན་རྣམས་ཀྱི་འཇིགས་པའི་རྒྱུ་ནི་འབྱུང་ཁུངས་སོ། །” (༡-༤-༢༥) ཞེས་པའི་འབྱུང་ཁུངས་ཀྱི་མིང་གི་མདོ་ལ་སྤོང་བར་བྱེད་དོ། །“དེ་ལས་” ཞེས་པ་ནི་འཇིགས་པའི་རྒྱུ་ལས་སོ། ། “དེ་དག་གི་” ཞེས་པ་ནི་འཇིགས་པ་དང་སྐྱོབ་པ་དག་གིའོ། ། འཇིགས་པ་ནི་མི་འདོད་པ་ལྷུང་བར་དོགས་པ་སྟེ། སྐྲག་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། སྐྱོབ་པ་ནི་མི་འདོད་པ་ལྷུང་བ་ལས་ཡོངས་སུ་སྲུང་བའོ། །“ཇི་ལྟར་མཐོང་བ་འགྱུར་རོ་” ཞེས་པའི་ཚིག་འདིས་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ཉིད་གཙོ་བོ་ཡིན་པར་གསུངས་ཏེ། འཇིག་རྟེན་པའི་བརྗོད་འདོད་ལས་སུ་ཞིག་འདའ་བར་ནུས། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རྫས་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་ནི་བྱེད་པ་པོ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མཐུ་དང་ལྡན་པ་ཁོ་ན་ཡིན་ལ། དེ་ལ་བྱེད་པའི་རྣམ་དབྱེ་འདི་ནི་བརྗོད་པར་འདོད་པའི་དབང་གིས་ཁོ་ན་སྟེ། དཔེར་ན། “སྤྲིན་གློག་འཁྱུག སྤྲིན་གྱིས་གློག་འཁྱུག སྤྲིན་ལ་གློག་འཁྱུག་” ཅེས་པ་ལྟ་བུའོ། །“པཱ་རཱ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ “པཱ་རཱ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ཇི་ལ་མི་བཟོད་པའོ། །” (༡-༤-༢༦) ཞེས་པའི་མིང་གི་མདོ་ལ་སྤོང་བར་བྱེད་དེ། མི་བཟོད་པའི་དོན་ནི་བཟོད་པར་བྱེད་པ་དང་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པར་མི་ནུས་པའི་དོན་ཏོ། །“སློབ་གཉེར་ལས་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་དཔེར་བརྗོད་ཀྱི་དོན་བཤད་དོ། ། ཅི་སྟེ་དེ་ལྟར་དོན་བརྗོད་པ་པོས་ཡ་ཛྙཱ་དཏྟ་ལ་མི་བཟོད་པ་ཉིད་དུ་བཤད་ན། དེ་ཇི་ལྟར་སློབ་གཉེར་ལ་མི་བཟོད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། གང་གིས་མི་བཟོད་པ་ཉིད་ཀྱི་ས་མཚམས་ཉིད་དུ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་ཅེ་ན། དོགས་པ་ལ་ “ཡ་ཛྙཱ་དཏྟས་ཟིལ་གྱིས་མི་གནོན་པ་” ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །“མི་བཟོད་པ་” ཞེས་པའི་ལྡོག་པའི་དཔེར་བརྗོད་ནི་ “གང་ཞིག་ནི་” ཞེས་སོགས་ཀྱིས་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ། །“བཟློག་པའི་དོན་ཅན་རྣམས་ཀྱི་འདོད་པའོ། །” (༡-༤-༢༧) ཞེས་མདོར་བྱས་པ་དེ་ཉིད་ལ། “བཟློག་པའི་དོན་ཅན་” ཞེས་སོགས་གསུངས་ཏེ། བཟློག་པ་ནི་དོན་གང་དག་ལ་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི་བཟློག་པའི་དོན་ཅན་ནོ། །“ས་མཚམས་ཙམ་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ལ་” ཞེས་པ་ནི་ཁྱད་པར་དུ་བསྒྲུབ་པ་མེད་པར་ས་མཚམས་ཙམ་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ལའོ། ། “ཁྱད་པར་གྱི་ཆོ་ག་ལ་” ཞེས་པ་ནི་འདོད་པ་ལས་ཁྱད་པར་གྱི་ཆོ་ག་ལའོ། ། སེམས་ཀྱི་ས་མཚམས་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ལ་ནི་ “སེམས་ལས་སྡིག་པ་བཟློག་གོ་” ཞེས་འགྱུར་རོ། །“སྲུང་བའི་དོན་ཅན་རྣམས་ཀྱི་འདོད་པའོ། །” (༢-༦-༣) ཞེས་མདོར་བྱས་པ་དེ་ཉིད་ལ། “སྲུང་བའི་དོན་ཅན་” ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། ། “ཁ་ཅིག་གི་” ཞེས་པ་ནི་ཀཱ་ཙཱ་ཡ་ན་ལ་སོགས་པ་སྟོན་ཏོ། །“མི་སྣང་བར་འགྱུར་བ་ལ་གང་གིས་མི་མཐོང་བར་འདོད་པའོ། །” (༡-༤-༢༨) ཞེས་པའི་མིང་གི་མདོ་བརྩམས་པ་དེ་ལ། “མི་སྣང་བར་འགྱུར་བ་ལ་” ཞེས་སོགས་གསུངས་ཏེ། “མཁན་པོ་འདིས་གལ་ཏེ་ང་མཐོང་ན་” ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། །མཐོང་བ་ལ་སྐྱོན་དུ་རྟོག་པ་ནི་ “ངེས་པར་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་སོ། ། གཏོང་བ་ནི་བཀུར་སྟི་སྔོན་དུ་མ་སོང་བའི་བསྐོ་བ་ཡིན་ལ། གསོལ་བ་འདེབས་པ་ནི་བཀུར་སྟི་སྔོན་དུ་སོང་བའོ། །སློབ་མས་བདག་ཇི་ལྟར་བར་དུ་ཆོད་པར་འགྱུར་སྙམ་དུ་སེམས་པ་ནི་མི་སྣང་བར་འགྱུར་བ་ལ་བར་དུ་ཆོད་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ལ། “གང་གིས་བདག་ཉིད་མི་མཐོང་བར་འདོད་པ་” ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། །“མི་སྣང་བར་འགྱུར་བ་ལ་” ཞེས་པ་འདི་ནི་རྒྱུའི་བདུན་པ་ཡིན་པས་ན། “བར་དུ་ཆོད་པའི་རྒྱུ་” ཞེས་གསུངས་སོ། ། བར་དུ་ཆོད་པ་ནི་མི་སྣང་བར་གྱུར་པ་སྟེ། “མཁན་པོས་ང་ལ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་དཔེར་བརྗོད་ཀྱི་དོན་གསུངས་སོ། །བར་དུ་ཆོད་པའི་དོན་ནི་བར་དུ་ཆོད་པར་གྱུར་པའི་དོན་ཏོ། ། “མི་སྣང་བར་འགྱུར་བ་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཆོམ་རྐུན་པ་ལ་མཐོང་བར་མི་འདོད་དོ་” ཞེས་གཞན་དག་གིས་ལྡོག་པའི་དཔེར་བརྗོད་བཀོད་པ་དེ་ཉིད་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ལ། “གང་དུ་མི་མཐོང་བར་” ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །“ཆོམ་རྐུན་པ་ལ་མཐོང་བར་མི་འདོད་དོ་” ཞེས་པ་འདིར་ནི། གང་ཞིག་ཆོམ་རྐུན་པ་ལ་མཐོང་བར་མི་འདོད་པ་དེས་དེ་དག་གིས་བདག་ཉིད་མི་མཐོང་བར་འདོད་པ་ནི་མི་སྣང་བར་འགྱུར་བའི་རྒྱུ་མ་ཡིན་གྱི། འོན་ཀྱང་གནོད་པ་བཟློག་པའི་དོན་ཏོ། །“འོན་ཀྱང་གནོད་པ་བཟློག་པའི་ཕྱིར་རོ་” ཞེས་པ་ནི་འདི་ལྟར་སེམས་ཏེ། “འདིར་མི་སྣང་བ་ཁོ་ན་རྟོགས་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་གྱི། འོན་ཀྱང་དེའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བའི་གནོད་པ་བཟློག་པའང་ཡིན་ལ། ‘མཁན་པོ་ལས་མི་སྣང་བར་འགྱུར་རོ་’ ཞེས་པ་འདིར་ནི་གནོད་པ་སྲིད་པ་མེད་པར་ཡང་མི་སྣང་བ་སྒྲུབ་པ་ཉིད་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ་” ཞེས་སོ། །“འདོད་པ་ཞེས་སྨོས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མི་མཐོང་བར་འདོད་པ་ཡོད་པ་ན། མཐོང་བ་ཡོད་བཞིན་དུ་ཡང་ཇི་ལྟར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ་” ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ཉིད་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ལ། “མི་མཐོང་བར་འདོད་པ་ལ་ཡང་” ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །“མཐོང་བ་ཡོད་བཞིན་དུ་ཡང་” ཞེས་པ་ནི་མཁན་པོས་མཐོང་བ་ཡོད་བཞིན་དུ་ཡང་ངོ་། ། “དེ་ལས་” ཞེས་པ་ནི་མཁན་པོ་ལས་སོ། ། “ས་མཚམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཉིད་དོ་” ཞེས་པ་ནི་མཁན་པོའི་ས་མཚམས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཉིད་དོ། །“བཤད་པ་པོ་ལ་ཉེ་བར་སྦྱོར་བ་ལའོ། །” (༡-༤-༢༩) ཞེས་པ་ནི་གཞན་གྱི་ཚིག་སྟེ། དེ་ཉིད་ལ། “ཉེ་བར་སྦྱོར་བ་ལ་” ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། ། ཆོ་ག་སྔོན་དུ་སོང་བའི་རིག་པ་འཛིན་པ་ནི་ཉེ་བར་སྦྱོར་བ་ཞེས་བྱ་བར་དགོངས་སོ། །ཉེ་བར་སྦྱོར་བར་བརྗོད་པའི་མཐུ་ལས་རིག་པ་འཛིན་པའི་དོན་དུ་སློབ་མའི་བརྟུལ་ཞུགས་ནི་ཆོ་ག་ཡིན་ལ། “དེ་ལས་” ཞེས་པ་ནི་བཤད་པ་པོ་ལས་སོ། །“སྐྱེ་བར་བྱེད་པོ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ནོ། །” (༡-༤-༣༠) ཞེས་པའི་མིང་གི་མདོ་མཛད་པ་དེ་ལ། “སྐྱེ་བའི་དོན་ཅན་གྱི་” ཞེས་སོགས་གསུངས་ཏེ། སྐྱེ་བའི་དོན་ནི་སྐྱེ་བའི་དོན་ཅན་ནོ། ། སྐྱེ་བ་དེ་ཅི་ཞེ་ན། “དེ་ལས་” ཞེས་པ་ནི་སྐྱེ་བར་བྱེད་པོའི་རྒྱུ་ལས་སོ། །རང་བཞིན་གྱི་སྒྲས་ནི་རྒྱུ་ཙམ་ཞིག་གཞན་དག་གིས་བཟུང་སྟེ། “དགའ་བ་ལས་བུ་སྐྱེའོ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པར་བུ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཀྱང་ཇི་ལྟར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་སོ། །རྒྱུ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཉེར་ལེན་གྱི་རྒྱུ་དང་ལྷན་ཅིག་བྱེད་པའི་རྒྱུའོ། ། དེ་ལ་བྱ་བ་དང་ཡུལ་ཐ་མི་དད་པ་བུམ་པའི་འཇིམ་གོང་ནི་ཉེར་ལེན་གྱི་རྒྱུ་ཡིན་ལ། དེ་ཉིད་ཀྱི་དབྱུག་པ་དང་འཁོར་ལོ་ལ་སོགས་པ་ (བྱ་བ་དང་ཡུལ་ཐ་དད་པ་) ནི་ལྷན་ཅིག་བྱེད་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ། །དེ་དག་ལས་ཉེར་ལེན་གྱི་རྒྱུ་འདིར་བཟུང་བ་ན། “རྭ་ལས་མདའ་སྐྱེའོ་” ཞེས་པ་འདི་ཁོ་ནར་འགྱུར་གྱི། “དགའ་བ་ལས་བུ་སྐྱེའོ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པར་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །“བྱེད་པ་པོ་གཞན་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ལ་” ཞེས་པ་འདིར་ནི་ “བྱེད་པ་པོ་གཞན་ལ་སོགས་པ་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ལ་” ཞེས་པའི་ཀློག་ཚུལ་དུ་འགྱུར་དགོས་ཏེ། སྐབས་འདིར་འབྲེལ་བ་བརྗོད་པར་འདོད་པའང་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། །“དེ་ལ་གནས་པས་ན་དེ་ལ་གནས་པ་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་གིའོ། ། འཇིག་རྟེན་ནི་གཞན་དུ་མི་སྨྲ་བའི་ཐ་སྙད་པའི་སྐྱེ་བོ་ཡིན་ལ། དེ་ལ་བྱུང་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་པ་ཡིན་ནོ། ། སྨྲ་བ་པོ་ལ་རག་མ་ལས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་བརྗོད་འདོད་ལས་འདས་ཏེ་བདག་ཉིད་ཁོ་ནས་སྨྲའོ་ཞེས་རང་གི་བསམ་པས་སྨྲ་བ་པོ་ནི་སྨྲ་བ་པོ་སྟེ། དེ་ལ་རག་ལས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །”“འབྱུང་བའི་འབྱུང་ཁུངས་སོ། །” (༡-༤-༣༡) ཞེས་མདོར་བྱས་པ་དེ་ལ། “འབྱུང་བའི་” ཞེས་སོགས་གསུངས་ཏེ། “ཐོག་མར་དམིགས་སོ་” ཞེས་དོན་བཤད་པས་འདིར་སྐྱེ་བའི་དོན་མི་སྲིད་དོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། གངས་ཅན་ནི་གངྒཱའི་རྒྱུ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དེ་ནི་རྒྱུ་གཞན་དག་ཉིད་ལས་སྐྱེས་པ་ཡིན་ལ། གངས་ཅན་ལ་ནི་ཐོག་མར་དམིགས་པ་ཙམ་ཁོ་ན་ཡིན་ནོ། །“སྐྱུག་བྲོ་བ་དང་། ལྡོག་པ་དང་། བག་མེད་པའི་དོན་ཅན་རྣམས་ཀྱང་བསྡུ་བར་བྱའོ། །” (༡-༤-༢༤ ལྷན་ཐབས།) ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ལ། “ལྡོག་པའི་དོན་ཅན་ལ་” ཞེས་སོགས་གསུངས་ཏེ། སྐྱུག་བྲོ་བ་དང་བག་མེད་པའི་དོན་གྱི་དབྱིངས་དང་སྦྱོར་བ་ལ་ནི་ལས་དང་གཞི་བརྗོད་པར་འདོད་པ་མཐོང་ངོ་ཞེས་གསུངས་ལ། ས་མཚམས་བརྗོད་པར་འདོད་པའང་མཐོང་སྟེ། “ངོ་ཚ་མེད་པ་ནི་སྡིག་པ་ལས་སྐྱུག་བྲོ་བར་འགྱུར་རོ་” ཞེས་དང་། “ཆོས་ལས་བག་མེད་པར་བྱེད་དོ་” ཞེས་ཀྱང་འགྱུར་ཏེ། བཀག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །“གཞན་དང་། ཐག་རིང་བ་དང་། གཞན་པ་དང་། བྲལ་བ་དང་། ཕྱོགས་ཀྱི་སྒྲ་དང་། ཨཉྩ་མཐའ་ཅན་གྱི་ཚིག་དང་། ཨཱ་དང་། ཨཱ་ཧི་དག་དང་སྦྱར་བ་ལའོ། །” (༢-༣-༢༩) ཞེས་མདོར་བྱས་པ་དེ་ལ། “གཞན་གྱི་སྒྲ་དང་སྦྱོར་བ་ལ་” ཞེས་སོགས་གསུངས་ཏེ། “གང་ལས་” ཞེས་པ་ནི་ལྷ་སྦྱིན་ལ་སོགས་པ་ལས་སོ། །“གཞན་ཞེས་པ་ནི་དོན་བཟུང་བ་སྟེ། དེས་ན་རྣམ་གྲངས་སྦྱར་བ་ལའང་འགྱུར་རོ་” ཞེས་གཞན་དག་གིས་བཤད་པའི་ཕྱིར་ “ལྷ་སྦྱིན་ལས་ཐ་དད་དོ་” ཞེས་གསུངས་སོ། །ཨཱ་རཱ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་ཐག་རིང་བའི་དོན་ཅན་ཡིན་པས་ན། “ཟག་པ་ཟད་པ་ལས་ཐག་རིང་བར་འགྱུར་རོ་” ཞེས་པའི་དོན་ཉེ་བར་བླངས་པའི་ཕྱིར་ “ཨཱ་རཱའི་སྒྲ་ནི་ཐག་རིང་བའི་དོན་ཅན་ནོ་” ཞེས་གསུངས་སོ། །“བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཟླ་བོ་” ཞེས་པ་ནི། “ལྷ་སྦྱིན་ནི་དཔའ་བོའོ་” ཞེས་བསྟན་པར་བྱ་བ་གང་ཞིག་གི་ཟླ་བོ་གཉིས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཟླ་བོ་ཡིན་ནོ། །ཕྱོགས་དང་། ཡུལ་དང་། དུས་ལ་འཇུག་པ་རྣམས་ཕྱོགས་ཀྱི་སྒྲ་ཉིད་དུ་བསྡུས་པའི་ཕྱིར། “ཕྱོགས་དང་ཡུལ་དང་དུས་སྟོན་པའི་སྒྲ་དང་སྦྱོར་བ་ལ་” ཞེས་གསུངས་སོ། ། “བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སྔོན་ཉིད་དུ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་དུས་སྟོན་པའི་སྒྲ་དང་སྦྱོར་བའི་དཔེར་བརྗོད་ཡིན་ལ། ཨཉྩ་མཐའ་ཅན་གྱི་ཚིག་དང་། ཨཱ་དང་། ཨཱ་ཧི་རྐྱེན་དང་སྦྱོར་བ་ནི་འདིར་མ་བཤད་དོ། །“ལྔ་པ་སྒྲུབ་པ་ལ་ལྱཔ་ཕྱིས་པ་ལ་ལས་ལའང་བསྡུ་བར་བྱའོ། ། གཞི་ལའང་བསྡུ་བར་བྱའོ། །” (༢-༣-༢༨ ལྷན་ཐབས།) ཞེས་པའི་ཚིག་ལྷན་ཐབས་དེ་ལ། “གང་དུ་” ཞེས་སོགས་གསུངས་ཏེ། ལྱཔ་ཀྱི་རྐྱེན་གང་དུ་མི་སྦྱོར་བ་ལ། དེའི་དོན་རྟོགས་པར་འགྱུར་ན་དེ་ནི་ལྱཔ་ཕྱིས་པ་སྟེ། ཏྭཱ་ཕྱིས་པ་དང་ལྱཔ་ཕྱིས་པ་ནི་ཁྱད་པར་མེད་དོ། །“ཁང་བཟང་ལ་བཞོན་ཏེ་ལྟའོ། ། ཁྲི་ལ་འདུག་སྟེ་ལྟའོ། །” ཞེས་པ་འདི་ནི་ཡུལ་ཉེ་བར་བསྟན་པ་སྔོན་དུ་སོང་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་བྱ་བའི་ཁྱད་པར་གྱི་ཚིག་བསྡུས་པའོ། །བཤད་པར་བྱ་བའི་ལྟ་བ་ཐམས་ཅད་ལ་ཡང་ཁང་བཟང་ལས་ཕྱིར་འགྲོ་བའི་ཆ་ཤས་ཡོད་པའི་ཕྱིར། ཁང་བཟང་ཉིད་ས་མཚམས་ཀྱི་རང་བཞིན་དུ་བརྗོད་པར་འདོད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་” ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །“དེ་ལས་ལྟ་བ་དེ་ཕྱིར་འགྲོའོ་” ཞེས་པ་ནི། དེ་ལས་ཁང་བཟང་ལས་ལྟ་བ་པོ་དེའི་ལྟ་བྱེད་དབང་པོ་མིག་གི་དབང་པོ་ཕྱིར་འགྲོ་ཞིང་འདས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏེ། ཁང་བཟང་གི་ས་མཚམས་ཀྱི་དངོས་པོ་ཉིད་དུ་ཤེས་སོ། །“གང་དག་གི་” ཞེས་པ་ནི་བྱེ་བྲག་པ་རྣམས་ཀྱི་སྟེ། དེ་དག་གིས་ནི་འདི་ལྟར་སྨྲ་སྟེ། “དབང་པོ་རྣམས་ལས་མིག་གི་དབང་པོ་ནི་མིག་གི་གོང་བུ་ལས་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའི་རང་བཞིན་གྱིས་ཕྱིར་བྱུང་སྟེ། ཡངས་པར་གྱུར་ནས་ཡུལ་གྱི་གནས་སུ་སོང་སྟེ། བདག་གིས་མཐོང་བའི་ཡུལ་མཐའ་དག་འོད་ཟེར་གྱི་རྣམ་པས་མཐོང་སྟེ། དཔེར་ན། རྒྱ་གླིང་ནི་རྩ་བ་ཕྲ་ལ་རྩེ་མོ་ཆེ་བ་ལྟ་བུའོ། ། དེ་བཞིན་དུ་ཤེས་པའི་དབང་པོ་རྣམས་ཀྱང་ངོ་། །” ཞེས་སོ། །“རྟེན་གྱི་གནས་” ཞེས་པ་ནི་དབང་པོའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་མིག་གི་གོང་བུའི་གནས་སོ། ། “ཡུལ་ལ་འཇུག་པ་” ཞེས་པ་ནི་སྤྱོད་ཡུལ་ལ་འཇུག་པའོ། ། “རྒྱུན་གྱི་” ཞེས་པ་ནི་དབང་པོའི་རྒྱུན་གྱིའོ། ། “རྟེན་ནི་དབང་པོ་མ་ཡིན་པར་མི་འགྱུར་རོ་” ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། ། “དེ་ལས་” ཞེས་པ་ནི་ཁང་བཟང་ལས་སོ། ། “ཕྱིར་འགྲོ་བས་” ཞེས་པ་ནི་འདས་པས་སོ། །གལ་ཏེ་མིག་གི་དབང་པོ་མིག་གི་གོང་བུ་ལས་ཕྱིར་འབྱུང་ནའང་། འོན་ཀྱང་ཁང་བཟང་ལ་གནས་པ་དེའི་མིག་གི་གོང་བུ་ལས་ཕྱིར་འབྱུང་བས་ན། ཁང་བཟང་ལའང་ས་མཚམས་ཀྱི་དངོས་པོ་ཡོད་དོ། །“གང་དག་གི་ནི་” ཞེས་པ་ནི་སྐད་ཅིག་མར་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་སྟེ། དབང་པོའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་ཡུལ་ལ་ཕྲད་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་བྱ་བ་བྱེད་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ཡིན་པས་ན་ཕྲད་ནས་བྱེད་པ་རྣམས་སོ། ། “དབང་པོའི་རྟེན་མ་ཡིན་པའི་སྐྱོན་མེད་དོ་” ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། ། “དེ་ལས་” ཞེས་པ་ནི་ཁང་བཟང་ལས་སོ། །“གང་དག་གི་ནི་” ཞེས་པ་ནི་སྐད་ཅིག་མར་སྨྲ་བ་ཉིད་སྟོན་ཏེ། འདིར་ནི་ཕྱོགས་བཞི་ཡོད་དེ། དབང་པོ་རྣམས་ནི་ཕྲད་ནས་བྱེད་པ་དང་། ཕྲད་པར་མི་བྱེད་པ་དང་། མིག་དང་རྣ་བ་ནི་ཕྲད་པར་མི་བྱེད་པ་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་བཤད་པ་ལས་བཟློག་པ་དང་། མིག་ཁོ་ན་ཕྲད་ནས་བྱེད་པ་ལྷག་མ་རྣམས་ནི་གཞན་ནོ་ཞེས་པའོ། ། དེ་བཞི་ལས་ཕྱོགས་སྔ་མ་གཉིས་ཉེ་བར་བཀོད་ནས་བསྒྲུབས་ཏེ། དེ་བསྒྲུབས་པས་གཞན་དག་ཀྱང་བསྒྲུབས་པའི་ཕྱིར་རོ། །“སྒྲའི་བསྟན་བཅོས་འདི་ནི་གྲུབ་མཐའ་ཐམས་ཅད་ལ་ཐུན་མོང་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ་” ཞེས་པ་འདི་ནི་མི་རིགས་པ་ལྟ་བུར་སྣང་སྟེ། སྒྲའི་བསྟན་བཅོས་འདི་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་ལ་ཉེ་བར་མཁོ་བས་བདེ་བར་གཤེགས་པའི་གྲུབ་མཐའ་དང་མཐུན་པར་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། ། སྐད་ཅིག་མར་སྨྲ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་ནི་འདི་ཤིན་ཏུ་ལེགས་པ་ཁོ་ནའོ། །“ཡིད་ལ་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་” ཞེས་པའི་སྒྲ་ལ་སོགས་པས་མིག་ལས་ཐ་མི་དད་པ་དང་གཟུགས་ཀྱི་སྣང་ཡུལ་དུ་འགྱུར་བའང་བསྟན་ཏོ། ། “འོས་པའི་གནས་སུ་” ཞེས་པ་ནི་ལྟ་བར་འོས་པའི་གནས་སུའོ། །“འདྲི་བ་དང་བཤད་པ་དག་ལའང་ལྔ་པ་བརྗོད་པར་བྱའོ། །” (༢-༣-༢༨ ལྷན་ཐབས།) ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ལ། “འདྲི་བའི་སྒྲ་ལས་” ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། ། འདྲི་བ་དང་བཤད་པ་དག་ལ་སྤྱིར་ལྔ་པ་སྒྲུབ་པ་ལ་ཐལ་ཆེས་པའི་སྐྱོན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “ངེས་པར་” ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། ། “སུ་ཞིག་གི་” ཞེས་པ་ནི་འདྲི་བ་ཡིན་ལ། “ལྷ་སྦྱིན་གྱི་འོ་” ཞེས་པ་ནི་བཤད་པའོ། ། “ཡ་ཛྙཱ་དཏྟ་དེ་སུ་ཞིག་ཡིན་” ཞེས་པ་ནི་འདྲི་བ་སྒྲུབ་པའི་རང་བཞིན་ཅན་འདི་ཡིན་ལ། “གང་ཞིག་གདུ་བུ་ཅན་ནོ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཟློས་པའི་རང་བཞིན་གྱི་བཤད་པ་སྟེ། གདུ་བུ་དང་དཔུང་རྒྱན་ཅན་ནོ། །“གང་ལས་ལམ་དང་དུས་ཀྱི་ཚད་འཛིན་པ་དེ་ལས་ལྔ་པ་བརྗོད་པར་བྱའོ། །” (༢-༣-༢༨ ལྷན་ཐབས།) ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ལ། “ལམ་” ཞེས་སོགས་གསུངས་ཏེ། གང་གིས་འཇལ་ཞིང་ཡོངས་སུ་གཅོད་པ་དེ་ནི་ཚད་འཛིན་པ་སྟེ། དེ་ཉིད་ཚད་འཛིན་པའོ། །“ལམ་ལ་དང་པོ་དང་བདུན་པའང་བརྗོད་པར་བྱའོ། །” (༢-༣-༢༨) ཞེས་གསུངས་པ་ལ། འདིར་དོན་ནི་ “དེ་དང་སྦྱར་བ་ཞེས་འཇུག་སྟེ། དེ་དང་སྦྱར་བ་ལྔ་པ་དང་སྦྱར་བའི་ཕ་རོལ་གྱི་ལམ་ལ་དང་པོ་དང་བདུན་པའང་བརྗོད་པར་བྱའོ། །” ཞེས་པའོ། ། “པཱ་ཊ་ལི་པུ་ཏྲ་ལས་” ཞེས་པ་ནི་ལྔ་པ་དང་སྦྱར་བ་ཡིན་ལ། འདི་དག་ཀྱང་བརྗོད་པར་མི་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “དཔག་ཚད་བདུན་ནོ་” ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །འདིར་ནི་གང་གི་ཚེ་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་དང་དཔག་ཚད་དག་ཐ་མི་དད་པར་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ན། དེའི་ཚེ་ “པཱ་ཊ་ལི་པུ་ཏྲ་ལས་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ནི་དཔག་ཚད་བདུན་ནོ་” ཞེས་དང་། ཐ་དད་པར་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ལ་ནི་ “ཡོད་པ་ཉིད་དོ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ (༢-༣༤) བདུན་པ་གྲུབ་སྟེ། “དཔག་ཚད་བདུན་ལ་” ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་པཱ་ཊ་ལི་པུ་ཏྲ་ལས་དཔག་ཚད་བདུན་ཡོད་པ་ན། རྒྱལ་པོའི་ཁབ་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་འདི་རྟོགས་པར་བྱེད་དེ། དཔག་ཚད་བདུན་དང་འབྲེལ་བའི་གནས་པ་ནི་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ཀྱི་ (གནས་པའི་) མཚན་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །“འབྲེལ་བ་ལ་དྲུག་པའོ་” ཞེས་པའི་འདིས་ “དེ་དང་སྦྱར་བའི་དུས་ལ་བདུན་པ་བརྗོད་པར་བྱའོ། །” (༢-༣-༢༨ ལྷན་ཐབས།) ཞེས་པའི་ཚིག་ལ་སྤོང་བར་བྱེད་དོ། །“བྱེད་པ་ལའང་ཉུང་ངུ་དང་། དཀའ་བ་དང་། ཉུང་ཟད་རྫས་མ་ཡིན་པར་བརྗོད་པ་ལའོ། །” (༢-༣-༣༣) ཞེས་མདོར་བྱས་པ་དེ་ལ། “གང་གི་ཚེ་” ཞེས་སོགས་གསུངས་ཏེ། དཀའ་བ་ལ་སོགས་པ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལ་སོགས་པས་ཉུང་ངུ་དང་ཉུང་ཟད་བསྡུ་བར་བྱེད་དོ། ། རྫས་མ་ཡིན་པའི་རང་བཞིན་ནི་རྫས་མ་ཡིན་པའི་རྣམ་པའོ། ། ཡོན་ཏན་གྱི་རྒྱུ་ལ་ཞེས་པ་ནི་ཡོན་ཏན་གྱི་ཚིག་གི་དོན་རྒྱུར་གྱུར་པ་ལ། “ཡོན་ཏན་ལ་” ཞེས་པས་ (༢-༢༡) ལྔ་པ་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཆོ་གས་ཞེས་པ་ནི་ “ཡོན་ཏན་ལ་” ཞེས་པའི་མདོ་ལས་བཤད་པའི་ཆོ་གས་སོ། ། “གང་གི་ཚེ་ནི་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་གཞན་དག་ལྟར་བྱེད་པ་ལ་སོ་སོར་སྒྲུབ་པ་ལ་དགོས་པ་མེད་དོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །“བྱ་བའི་རང་བཞིན་གྱི་གཡོ་བ་ཉིད་ཀྱི་” ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། ། “གཞི་མཐུན་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཁྱད་པར་དུ་བྱེད་པ་” ཞེས་པ་ནི་སྦྱོར་བའོ། ། གཞི་མཐུན་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཞེས་པ་ནི་ “རྒྱལ་པོའི་སྐྱེས་བུ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པར་གཞི་མི་མཐུན་པའང་ཁྱད་པར་དུ་བྱེད་པ་ཉིད་དུ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་གསུངས་ཏེ། གཞི་མཐུན་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཁྱད་པར་གྱི་དངོས་པོ་འདི་ནི་ཉུང་ངུའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པའི་གཡོ་བ་ལ་འཇུག་པའི་ཉུང་ངུའི་སྒྲ་རྫས་མ་ཡིན་པར་བརྗོད་པ་ཁོ་ན་ཁྱད་པར་དུ་བྱེད་པ་ཡིན་པས་ན། དེ་ཉིད་ཀྱིས་ “ཉུང་ངུ་ནི་ལས་ཀྱི་དངོས་པོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ལས་ལ་གཉིས་པའོ་” ཞེས་བཤད་དོ། །ལྔ་པ་ཞེས་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་ན། “ཐག་རིང་བ་དང་ཉེ་བའི་དོན་ཅན་རྣམས་ལས་དྲུག་པའང་ངོ་། །” (༢-༣-༣༤) ཞེས་གསུངས་པ་དེ་ལ། “ཐག་རིང་བ་དང་ཉེ་བའི་དོན་ཅན་རྣམས་ལས་” ཞེས་སོགས་གསུངས་ཏེ། ས་མཚམས་དང་འབྲེལ་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ཞེས་པ་ནི་ས་མཚམས་དང་འབྲེལ་བ་ཉིད་མཚན་ཉིད་དམ་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ལྔ་པ་དང་དྲུག་པ་དག་ནི་དེ་ལྟར་བཤད་དོ། ། “བརྗོད་པར་འདོད་པ་” ཞེས་པའི་འདིས་བརྗོད་འདོད་ཉིད་གཙོ་བོ་ཡིན་པར་གསུངས་ཏེ། གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་བྱེད་པ་པོ་དེ་དང་དེ་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ལ་རྣམ་དབྱེ་གཞན་དག་ཀྱང་ཅིའི་ཕྱིར་མི་སྦྱོར་ཞེ་ན། “འདིར་འཇིག་རྟེན་པ་ནི་” ཞེས་སོགས་གསུངས་ཏེ། འདིར་རྣམ་དབྱེ་རྣམས་ཀྱི་ངེས་པ་ལ་འཇིག་རྟེན་པའི་བརྗོད་འདོད་ཉིད་རྒྱུ་དང་རྟེན་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །ལྔ་པ་དང་ཞེས་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་ན། “ཐག་རིང་བ་དང་ཉེ་བའི་དོན་ཅན་རྣམས་ལས་གཉིས་པའང་ངོ་། །” (༢-༣-༣༥) ཞེས་གསུངས་ཤིང་། “ལྔ་པ་དང་གཞི་ལའང་ངོ་། །” (༢-༣-༣༦) ཞེས་པ་འདིར་ཡང་ “དང་” གི་སྒྲས་ཐག་རིང་བ་དང་ཉེ་བའི་དོན་ཅན་རྣམས་ལས་བདུན་པའང་མིང་གི་དོན་ལ་སཱ་ར་སངྒ་ཧ་མཛད་པ་ལ་སོགས་པས་གསུངས་ཏེ། དེ་ལ་སྤངས་ནས་ཁ་གཡར་བ་གཞན་གྱིས་སྤོང་བའི་ཕྱིར་ “ཁ་ཅིག་” ཅེས་སོགས་འགྲེལ་བ་ལས་གསུངས་པ་དེ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “ཁ་ཅིག་ཅེས་པ་ནི་སཱ་ར་སངྒ་ཧ་ལ་སོགས་པའོ་” ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །“ཐག་རིང་བའི་འབྱུང་ཁུངས་སུ་དབང་བསྐུར་བ་” ཞེས་པ་ནི། འདི་དག་སྤོང་བའི་ཚུལ་ལོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། ། “ཞེས་བྱ་བའི་” སྒྲ་ནི་འདིར་ཉམས་སོ། ། “དེ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ། “དེ་” ཞེས་པའི་སྒྲས་རྫས་མ་ཡིན་པའི་རང་བཞིན་གྱི་ཐག་རིང་བ་ལ་སོགས་པ་བརྗོད་པར་འདོད་པར་རྟོགས་པར་བྱ་སྟེ། “དེ་ནི་རྟོགས་པར་མི་འགྱུར་རོ། ། དེ་ལས་ནི་རྟོགས་པར་མི་འགྱུར་རོ། ། དེས་ནི་རྟོགས་པར་མི་འགྱུར་རོ། ། དེ་ལ་ནི་མི་གནས་སོ། །” ཞེས་སོ་སོར་འབྲེལ་བ་རྟོགས་པར་བྱའོ། །“རྟོགས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ལའང་” ཞེས་པའི་ “དང་” གི་སྒྲ་ནི་བརྗོད་པར་བྱ་བ་གཞན་བསྡུ་བའི་ཕྱིར་རོ། ། “འདི་ལས་ཀྱང་” ཞེས་པ་ནི་བཤད་པར་བྱ་བའི་རྒྱུ་ལ་དམིགས་པའོ། ། “གང་” ཞེས་པ་ནི་གང་གི་ཕྱིར་ཞེས་པའི་དོན་ལ་ཚིག་ཕྲད་དོ། ། ཚིག་མཛད་པ་པོ་ནི་ཝ་ར་རུ་ཅི་ཡིན་ལ། “དེ་དང་གཞི་མཐུན་པ་ཉིད་ལས་” ཞེས་པ་ནི་ཐག་རིང་བ་ལ་སོགས་པ་དང་གཞི་མཐུན་པ་ཉིད་ལས་སོ། ། “དེ་དང་སྦྱར་བ་ལས་ཀྱང་” ཞེས་པ་ནི་ཐག་རིང་བ་ལ་སོགས་པ་དང་སྦྱར་བའི་གྲོང་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ལས་ཀྱང་ངོ་། ། “སྤོང་བར་བྱེད་དོ་” ཞེས་པ་ནི་ཚིག་མཛད་པ་པོའི་ཚིག་ལ་སྤོང་བར་བྱེད་པ་སྟེ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འདིར་མ་ཧཱ་བྷཱ་ཥྱའི་ཀློག་ཚུལ་འདི་ལྟར་ཡོད་དེ། “ཐག་རིང་བ་དང་ཉེ་བའི་དོན་ཅན་རྣམས་ལས་ལྔ་པ་སྒྲུབ་པ་ལ། དེ་དང་སྦྱར་བ་ལས་ལྔ་པ་དགག་པ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། གྲོང་གི་ཐག་རིང་བ་ལའོ། ། དེ་ལའང་མཐོང་བའི་ཕྱིར་དགག་པ་འདི་ནི་དོན་མེད་པ་སྟེ། དེ་ལའང་ལྔ་པ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །” ཞེས་སོ། ། Dūrasmāvasathā muttaṃ, dūrāpādāvasecanaṃ; Guruto kupitā dūrā,bhābyaṃ dūrā ca dassuhiti. གནས་མལ་རིང་པོ་ལས་ཐར་བ། རྐང་བཀྲུའི་ཆུ་ནི་རིང་པོ་ནས། ཁྲོས་པའི་བླ་མ་ལས་རིང་བ། ཇག་པ་རྣམས་ལས་རིང་དུ་བྱ། Atra dūrantiketyādi vattabbaṃ vākyakāravacanaṃ, dūrā gāmassāti tassodāharaṇaṃ, tatrāpiccādi paccakkhānabhāssaṃ, dūrasmāvasathāti āvasathassa dūreti atthohi bhāssapadīpe keyyaṭo, paṭhamo puriso yassa so paṭhamapuriso bhavati ‘‘dūrantikā’’di (2-6-5) kaccāyanasutte suddhādiyogopi saṅgahito, tenāha–‘suddhappa mocanavivittappamāṇayoge’ti, ‘‘dhātunāmānamupasaggayogādīsvapica’’ iti (2-6-2) sutte caggahaṇato pabhutiyogo ca gahito, tenāha–‘pabhuti yogecā’ti, pabhutiyogecāti iminā pabhutyatthayogopi saṅgahito, teneva ‘yatosarāmi attāna’nti udāhaṭaṃ. འདིར་“རྒྱང་རིང་དང་ཉེ་བ”་ལ་སོགས་པ་ནི་ཚིག་བྱེད་པའི་ཚིག་སྟེ། “གྲོང་ལས་རིང་བ”་ཞེས་པ་ནི་དེའི་དཔེར་བརྗོད་དོ།། དེར་ཡང་ལ་སོགས་པ་ནི་དགག་པའི་བཤད་པ་སྟེ། “གནས་མལ་ལས་རིང་བ”་ཞེས་པ་ནི་གནས་མལ་གྱི་རིང་པོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏེ། བཤད་པའི་སྒྲོན་མེར་ཀཻ་ཡ་ཊས་བཤད་དོ།། སྐྱེས་བུ་དང་པོ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་སྐྱེས་བུ་དང་པོ་ཡིན་ལ། ཀཱ་ཙཱ་ཡ་ནའི་མདོ་“རྒྱང་རིང་དང་ཉེ་བ”་ལ་སོགས་པ་ (༢-༦-༥) ལས། དག་པ་ལ་སོགས་པའི་སྦྱོར་བའང་འདུས་སོ།། དེའི་ཕྱིར་“དག་པ་དང་། ཐར་བ། དབེན་པ། ཚད་ཀྱི་སྦྱོར་བ་ལའོ”་ཞེས་གསུངས་སོ།། “བྱ་ཚིག་དང་མིང་ཉེ་བར་བསྒྱུར་བ་སྦྱོར་བ་ལ་སོགས་པ་ལའང་”ཞེས་པའི་མདོ་ (༢-༦-༢) ལས། “ཀྱང་” (ca) སྒྲ་བཟུང་བས་“ལ་སོགས་པའི་སྦྱོར་བ”འང་བཟུང་ངོ།། དེའི་ཕྱིར་“ལ་སོགས་པའི་སྦྱོར་བ་ལའང་”ཞེས་གསུངས་སོ།། “ལ་སོགས་པའི་སྦྱོར་བ་ལའང་”ཞེས་པས་ནི་“ལ་སོགས་པའི་དོན་གྱི་སྦྱོར་བ”འང་འདུས་སོ།། དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ་“གང་ནས་བདག་གིས་དྲན་པ་”ཞེས་དཔེར་བརྗོད་དོ།། 27. Apa ༢༧. ཨ་པ། Nanu phuṭova tesaṃ sālādīnaṃ yogoti kimettha pañhena kassa panetehi yogo’tyāsaṅkiyāha-‘vajjanaṃ hiccādi, vajjanānanti kattari ano, vajjane sambandhe vattamānehīti vajjanasaṅkhāte sambandhe vatta mānehi apaparīhi, yuttasmāti yuttatova ekasmā, nāññato, kimettha vattabbanti iminā apaparīhi yuttasmāva pañcamībhavane pasiddhattamāha, pasiddhampetamāharitvā pakāsetumāha-‘kattuno’ccādi, yadatthoti yosālādi attho payojanaṃ yassa vajjanakiriyā rambhassa [Pg.110] so yadattho. ‘‘Pañcamyapāparīhī’’ti (2-3-10) āyuttepi pañcamī vidhīyate parehi, tadāha-‘mariyādāya’miccādi, avadhimā ettha vassanaṃ. ཅི་སཱ་ལ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་གི་སྦྱོར་བ་ནི་གསལ་པོ་མ་ཡིན་ནམ། འདིར་དྲི་བ་ཅི་ཞིག་ཡོད། འདི་དག་དང་སྦྱོར་བ་སུ་ལ་ཡོད་སྙམ་པའི་དོགས་པ་ལ་གསུངས་པ། “རྣམ་པར་སྤོང་བ་ནི་”ལ་སོགས་པ་སྟེ། “རྣམ་པར་སྤོང་བ་རྣམས་ཀྱི་”ཞེས་པའི་བྱེད་པ་པོ་ལ་ཨ་ན་ (ana) བྱིན་ལ། “རྣམ་པར་སྤོང་བའི་འབྲེལ་བ་ལ་འཇུག་པ་རྣམས་ཀྱིས་”ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པར་སྤོང་བར་བགྲང་བའི་འབྲེལ་བ་ལ་འཇུག་པའི་ཨ་པ་དང་པ་རི་རྣམས་ཀྱིས་སོ།། “སྦྱར་བ་ལས་”ཞེས་པ་ནི་སྦྱར་བ་གཅིག་པུ་ལས་ཏེ། གཞན་ལས་མ་ཡིན་ནོ།། འདིར་ཅི་ཞིག་བརྗོད་པར་བྱ་ཞེ་ན། འདིས་ཨ་པ་དང་པ་རི་དང་སྦྱར་བ་ཉིད་ལས་ལྔ་པ་འབྱུང་བ་གྲགས་པ་ཉིད་དུ་གསུངས་སོ།། གྲགས་པ་འདི་ཉིད་ལུང་དུ་དྲངས་ནས་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་“བྱེད་པ་པོའི་”ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། “དོན་གང་ཡིན་པ་”ཞེས་པ་ནི་སཱ་ལ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ཏེ། རྣམ་པར་སྤོང་བའི་བྱ་བ་རྩོམ་པའི་དགོས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དོན་དེ་ཡིན་ནོ།། “ཨ་པ་དང་པ་རི་ལས་ལྔ་པའོ”་ (༢-༣-༡༠) ཞེས་གསུངས་པའི་མདོ་ལས་ཀྱང་གཞན་དག་གིས་ལྔ་པ་བསྟན་ཏོ།། དེ་ཉིད་གསུངས་པ་“མཚམས་འཛིན་པ་ལ་”ལ་སོགས་པ་སྟེ། འདིར་མཚམས་ནི་ཆར་འབབ་པ་ཉིད་དོ།། 28. Paṭi ༢༨. པ་ཊི། Diṭṭhasambandhassāti pasiddhavasena diṭṭhakāriyakāraṇassa mukhyassa, tassa kāriyatthanti tassa mukhyassa yaṃ kāriyaṃ, tadatthaṃ mukhyakāriya karaṇatthanti vuttaṃ hoti, tasmiṃ paṭinidhimhi vattamānena pabhineti sambandho, vinimayeti parivattana nimittaṃ paṭidānecāti ca saddassāṭṭhānappayutti daṭṭhabbā, patinā tassa yogoti sambandho. “མཐོང་བའི་འབྲེལ་བ་ཅན་གྱི་”ཞེས་པ་ནི་གྲགས་པའི་དབང་གིས་མཐོང་བའི་བྱ་བ་དང་རྒྱུའི་གཙོ་བོ་དེའོ།། “དེའི་བྱ་བའི་དོན་དུ་”ཞེས་པ་ནི་གཙོ་བོ་དེའི་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེའི་དོན་དུ་སྟེ། གཙོ་བོའི་བྱ་བ་བྱེད་པའི་དོན་དུ་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ།། “དེའི་ཚབ་ལ་འཇུག་པ་ཉིད་ཀྱིས་”ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བ་འབྱེད་པའོ།། “བརྗེ་བ་ལ་”ཞེས་པ་ནི་བརྗེ་བའི་རྒྱུ་མཚན་དང་“ཕྱིར་སྤྲོད་པ་ལ་”ཞེས་པའི་སྒྲའི་གནས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་ཤེས་པར་བྱའོ།། “པ་ཊི་”དང་དེའི་སྦྱོར་བ་ནི་འབྲེལ་བའོ།། 29. Rite ༢༩. རི་ཏེ། Yadi vajjanakiriyāya sambajjhamānassa kammattā kamme dutiyā, kimatthaṃ carahi puna dutiyāvacananti āha-‘paṭipadavidhāne’ccādi, paṭipadaṃ ujukamevoccāritaṃ vidhānaṃ yassā sā paṭipadavidhānā, visesavidhāna vatītyattho, yajjatra dutiyāvacanaṃ na siyā tadā ritesaddena yoge ujukaṃ vidhīyamānāya pañcamiyā dutiyā bādhīyethāti maññate. Yadyatra pañcamiyā dutiyāya bādhābhāvo eva payojanaṃ, evañcarahi ‘rite vā’ti suttayitabbaṃ evaṃ sati pakkhe dutiyā ca bhavissati, lahu ca suttampaṇītambhavatī tyāsaṅkiya payojanantaramāha-‘uttaratthañce’ti, atoyevāti uttaratthattāyeva, puna payojanantaraṃdutiyā gahaṇassa dassayamāha-‘vibhatyantare’ccādi, āhacca kaṇṭhādiṭṭhāne vāyunāāhanitvā āharitvā vā vacanaṃ āhaccavacanaṃ, ujukavacananti vuttaṃ hoti, vibhatyantaraṃ chaṭṭhīvibhatti, tassa byudāsatthaṃ, nirāsatthantuttho, aññāpīti dutiyāya aññā chaṭṭhīpi, pakatāya pañcamiyā sambandhanattho pakatasambandhanattho. གལ་ཏེ་རྣམ་པར་སྤོང་བའི་བྱ་བ་དང་འབྲེལ་བ་དེ་ལས་ཀྱི་དངོས་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ལས་ལ་གཉིས་པ་འཇུག་ན། ཅིའི་ཕྱིར་ཡང་བསྐྱར་གཉིས་པ་བརྗོད་པ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། གསུངས་པ། “ཚིག་རེ་རེ་བཞིན་བསྟན་པ་”ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཚིག་རེ་རེ་བཞིན་དྲང་པོར་བརྗོད་པའི་ཆོ་ག་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་ཚིག་རེ་རེ་བཞིན་བསྟན་པ་སྟེ། ཁྱད་པར་གྱི་ཆོ་ག་དང་ལྡན་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། གལ་ཏེ་འདིར་གཉིས་པ་བརྗོད་པ་མེད་ན་ནི། དེའི་ཚེ་“རི་ཏེ་” (rite) སྒྲ་དང་སྦྱོར་བ་ལ་དྲང་པོར་བསྟན་པའི་ལྔ་པས་གཉིས་པ་ལ་གནོད་པར་གྱུར་རོ་སྙམ་དུ་སེམས་སོ།། གལ་ཏེ་འདིར་ལྔ་པས་གཉིས་པ་ལ་གནོད་པ་མེད་པ་ཉིད་དགོས་པ་ཡིན་ན། དེ་ལྟ་ན་ནི་“རི་ཏེ་ཝཱ་” (rite vā) ཞེས་མདོ་བརྩམ་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་ཕྱོགས་གཅིག་ལ་གཉིས་པའང་འགྱུར་ལ། མདོ་ཡང་ཡང་པོར་འགྱུར་རོ་སྙམ་པའི་དོགས་པ་ལ། དགོས་པ་གཞན་གསུངས་པ་“ཕྱི་མའི་དོན་དུ་ཡང་”ཞེས་པའོ།། “འདི་ཉིད་ལས་”ཞེས་པ་ནི་ཕྱི་མའི་དོན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ།། ཡང་བསྐྱར་གཉིས་པ་བཟུང་བའི་དགོས་པ་གཞན་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ནི་“རྣམ་དབྱེ་གཞན་”ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། མགྲིན་པ་ལ་སོགས་པའི་གནས་སུ་རླུང་གིས་བརྡུངས་ནས་སམ་བླངས་ནས་བརྗོད་པ་ནི་“བརྡུངས་ཏེ་བརྗོད་པ་”སྟེ། དྲང་པོར་བརྗོད་པ་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ།། རྣམ་དབྱེ་གཞན་ནི་དྲུག་པའི་རྣམ་དབྱེ་སྟེ། དེ་བཟློག་པའི་དོན་དུའོ།། བཟློག་པའི་དོན་དུ་ཞེས་པ་ནི་དགག་པའི་དོན་ཏོ།། “གཞན་ཡང་”ཞེས་པ་ནི་གཉིས་པ་ལས་གཞན་པའི་དྲུག་པའང་འོ།། སྐབས་སུ་བབས་པའི་ལྔ་པ་དང་འབྲེལ་བའི་དོན་ནི་སྐབས་སུ་བབས་པའི་འབྲེལ་བའི་དོན་ཏོ།། 31. Putha ༣༡. པུ་ཐ། Na dutiyāpi yogavibhāgatoti evaṃ maññate ‘‘tatiyā ceti vattamāne tattha yadi cakārena ‘dutiyā ce’ti sambandhīyeyya, tatrāpi ca kārena pañcamītyevaṃ na kassāpyapakaṃsoti‘vināññatraputhanānāhi [Pg.111] tatiyā ce’tyekayogamakatvā yogavibhāgasāmatthiyā ‘tatiyā ce’ti ca kārena jātu pañcamī’’ti, asahāyatthatte sati ‘vinātthe hī’tyevamavatvā kiṃ visuṃ suttaracanāyetyāha-‘bhedo pādānantvi’ccādi. “གཉིས་པའང་སྦྱོར་བ་འབྱེད་པ་ལས་མ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་དེ་ལྟར་སེམས་ཏེ། “གསུམ་པ་ཡང་”ཞེས་འཇུག་པ་ལ། གལ་ཏེ་དེར་“ཀྱང་” (ca) སྒྲས་“གཉིས་པ་ཡང་”ཞེས་འབྲེལ་བར་བྱེད་ན། དེར་ཡང་“ཀྱང་”སྒྲས་ལྔ་པ་ཞེས་པ་འདི་སུ་ལའང་མི་འདོར་བའི་ཕྱིར། “ཝི་ནཱ་དང་། ཨཉྙ་ཏྲ། པུ་ཐ། ནཱ་ནཱ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་གསུམ་པ་ཡང་”ཞེས་སྦྱོར་བ་གཅིག་ཏུ་མ་བྱས་པར། སྦྱོར་བ་འབྱེད་པའི་མཐུ་ལས། “གསུམ་པ་ཡང་”ཞེས་པའི་“ཀྱང་”སྒྲས་ནམ་ཞིག་ལྔ་པའང་འགྱུར་རོ་ཞེས་སོ།། གྲོགས་མེད་པའི་དོན་ཉིད་ཡོད་བཞིན་དུ། “ཝི་ནཱའི་དོན་རྣམས་ལའོ”་ཞེས་དེ་ལྟར་མ་གསུངས་པར། ཅིའི་ཕྱིར་སོ་སོར་མདོ་བརྩམས་པ་ཡིན་ཞེ་ན། གསུངས་པ། “བྱེ་བྲག་དང་སྐྱོབ་པ་རྣམས་ནི་”ལ་སོགས་པ་སྟེ། 32. Satta ༣༢. བདུན་པ། Yantaṃ saddānaṃ niccattā sambandhassa yatthāti parāmaṭṭhaṃ soti, yoti parāmaṭṭhaṃ tassāti ca niddisati, yo yatthetyādikañca ‘kiriyādhārabhūte’ccādivuttigantha vivaraṇanti yoti kiriyādheyyabhūtādhippetā, etanevāha‘kiriyā cā’tiādi, tenāyamādhārīyati kattukamma samavetā kiriyāsmintyadhikaraṇe vā taṃ ādhārayatīti kattari vā ghaṇantena daṭṭhabbo, kattāraṃ kammañca kiriyānissayabhūtamādhāra yatītyādhāroti vā kattari ghaṇa, vuttaṃ hi– སྒྲ་རྣམས་ཀྱི་མཐའ་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། འབྲེལ་བའི་“གང་ལ་”ཞེས་པ་ནི་ཉེ་བར་མཚོན་པ་“དེ་”ཞེས་པ་དང་། “གང་”ཞེས་པ་ནི་ཉེ་བར་མཚོན་པ་“དེའི་”ཞེས་པའང་སྟོན་ཏོ།། “གང་གང་ལ་”ལ་སོགས་པ་ནི་“བྱ་བའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་”ལ་སོགས་པའི་འགྲེལ་བའི་གཞུང་གི་རྣམ་པར་བཤད་པ་སྟེ། “གང་”ཞེས་པ་ནི་བྱ་བའི་བརྟེན་པར་གྱུར་པ་ལ་དགོངས་སོ།། འདི་ཉིད་ཀྱིས་“བྱ་བ་དང་”ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། དེའི་ཕྱིར་འདི་ནི་རྟེན་པར་བྱེད་པ་སྟེ། བྱེད་པ་པོ་དང་ལས་ལ་འདུ་བའི་བྱ་བ་འདི་ལ་ཡོད་པས་གཞི་ལ་འཇུག་པའམ། ཡང་ན་དེ་འཛིན་པར་བྱེད་པས་བྱེད་པ་པོ་ལ་གྷན་ (ghaṇ) གྱི་མཐའ་ཅན་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ།། བྱེད་པ་པོ་དང་ལས་བྱ་བའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་འཛིན་པར་བྱེད་པས་“རྟེན་”ཞེས་བྱ་སྟེ། ཡང་ན་བྱེད་པ་པོ་ལ་གྷན་གྱི་མཐའ་ཅན་ནོ།། འདི་ལྟར་གསུངས་ཏེ། Ādhārayati yo kattu, kammaṃ kiriyanissayaṃ; Ādhāraṃ kārakañcāhu, taṃ catubbidhameva ceti. བྱེད་པོ་ལས་དང་བྱ་བའི་རྟེན།། གང་གིས་འཛིན་པར་བྱེད་པ་དེ།། རྟེན་གྱི་བྱེད་པ་ཞེས་བཤད་དེ།། དེ་ནི་རྣམ་པ་བཞི་ཉིད་དོ།། Nanu ca kiriyādhāraṇenādhārotyuccate, taṃ kimevamuccateti ce, nesadoso yadeva hi kiriyādhāraṇamassa, tantannissayabhūta kattukammadhāraṇaṃ, nahyaññatā taddhāraṇaṃ sambhavati tato kiriyā kāraṇenādhāraṇenādhārotya yamevattho, na kattukammapariccāgenādhārena ujukaṃ kiriyā gayhate, teneva vakkhati-‘kiriyāyayo ādhāro’ccādi, nanu yadyapyujukameva kiriyaṃ dhārayati kattā kattusamavāyiniṃ, kammasamavetañca viktedanādiṃ kiriyaṃ kammaṃ… tathā sati tānevādhāroti, na… loke satthe ca tesamādhāratthe nāppatītito, kattukammatāyeva hi tesampatītīti dassetumāha-‘kiriyā ce’tyādi, tathā ca vuttaṃ– ཅི་བྱ་བ་འཛིན་པས་རྟེན་ཞེས་བརྗོད་ན། དེ་ཅིའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་བརྗོད་ཅེ་ན། འདི་ལ་སྐྱོན་མེད་དེ། འདིའི་བྱ་བ་འཛིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ནི་དེའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་བྱེད་པ་པོ་དང་ལས་འཛིན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།། གཞན་དུ་ན་དེ་འཛིན་པ་མི་སྲིད་པས། དེའི་ཕྱིར་བྱ་བའི་རྒྱུས་འཛིན་པས་རྟེན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་འདི་ཉིད་དོ།། བྱེད་པ་པོ་དང་ལས་མ་བཏང་བར་རྟེན་གྱིས་བྱ་བ་དྲང་པོར་མི་འཛིན་ཏོ།། དེའི་ཕྱིར་“བྱ་བ་གང་གི་རྟེན་”ལ་སོགས་པ་གསུང་བར་འགྱུར་རོ།། ཅི་གལ་ཏེ་བྱེད་པ་པོ་ལ་འདུ་བའི་བྱ་བ་དང་། ལས་ལ་འདུ་བའི་བརླན་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་ནི་བྱེད་པ་པོ་དང་ལས་ཀྱིས་དྲང་པོར་འཛིན་ན། དེ་ལྟ་ན་དེ་དག་ཉིད་རྟེན་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། མ་ཡིན་ཏེ། འཇིག་རྟེན་དང་བསྟན་བཅོས་ལས་དེ་དག་ལ་རྟེན་གྱི་དོན་དུ་མི་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་དང་། དེ་དག་ནི་བྱེད་པ་པོ་དང་ལས་ཉིད་དུ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ།། དེ་ཉིད་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ནི་“བྱ་བ་དང་”ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། དེ་བཞིན་དུ་གསུངས་ཏེ། Kattukamma byavahitaṃ, dhārentamanuju kriyaṃ; Kriyāsiddhupakāri ca, satthe-dhikaraṇaṃ matanti. བྱེད་པོ་ལས་ཀྱིས་བར་ชོད་ཅིང་།། བརྒྱུད་ནས་བྱ་བ་འཛིན་བྱེད་ལ།། བྱ་བ་གྲུབ་ལ་ཕན་འདོགས་པ།། བསྟན་བཅོས་ལས་ནི་གཞི་རུ་འདོད།། Kattukammabyavahitanti kattukammehi taṃsamavetabhāvena byavahitaṃ, anuju pārampariyena, kriyāsiddhupakāriti kattukammasamavetāya kiriyāya pasiddhiyaṃ upakārī upakubbantaṃ, nanu ca na kiriyā dhāraṇenevāyamādhāro, kattukammānaṃ dhāraṇenāpyādhāroti sakkā [Pg.112] vavatthapetunti codanammanasi nidhāyāha-‘na ce’tyādi, kiriyā nimittassevāti kattukammasamavāyiniyā kiriyāya nimittasseva, tadevaṃvidhamādhāraṃ catubbidhammatanti dassetumāha-‘ādhāro cāya’miccādi, cattāro vidhāpakārā assāti catubbidho, ādheyyena sahopasileso saṃyogalakkhaṇo-ssa atthīti opasilesiko ādhāro-‘kaṭenisīdati thāliyaṃ pacati’tyādo kaṭādi, tathāhi devadattasamavetaṃ nisīdanakiriyaṃ kaṭo devadattaṃ dhārayaṃ dhārayati devadattabyavahitaṃ, evaṃ thālīpi taṇḍulasamavetaṃ vikledanādikiriyaṃ taṇḍule dhārayaṃ dhārayatītyopasilesikādhārattaṃ kaṭādino. Yato-ññatrādheyyaṃ na vattate sabbathā bhiyyo vā, so vesayiko, visayohyādheyyassānaññatrabhāvo, yathā cakkhādippavattīnamaññatrābhāvā cakkhādīnaṃ rūpādayo visayāti vuccante, evamākāse sakunayotyādo sakunyādīnamākāsādito-ññatrābhāvāte tesaṃ visayātyuccante, visayo eva vesayiko. Yo ādhārādheyyānamabhibyāpetyādheyyamityabhibyāpako, tathā hi‘tilesu telaṃ, dadhimhi sappi,tyatra tilādikaṃ telādikamādheyyaṃ byāpetvā tiṭṭhatīti tilādi byāpakādhāro. Samīpe bhavo, samīpo eva vā sāmīpiko, yassa samīpadese ādheyyaṃ vattate so evamuccate, atrodāharaṇaṃ ‘gurūsu vasati gaṅgāyaṃ ghoso’ti. Nanu cātrāpyādhāre sattamī vidhīyate ādhāro ca nissayo vuccate, nissayo ca saṃyogasamavāyehi hoti, na ca sissādīnaṃ guruppabhutīti devadattasakunyādīnamiva kaṭākāsādīhi saṃyogo, telādīnamiva ca tilādīhi samavāyo vā atthi, tenāyuttaṃ te samādhārattanti, netadatthi, yadāyattā hi yassa ṭhiti so vināpi saṃyogasamavāyehi tassa nissayo bhavati, tathāhi purisassa na raññā saha saṃyogosamavāyo vātthi, atha pana tadadhīnaṭṭhitittā rājanissayo purisoti byapadissīyate, sissādīnañca guruppabhutina māyattā ṭhitīti tesamayaṃ yutto guruppabhutinaṃ nissayabhāvoti, ettha [Pg.113] pana yajjapi vesayikābhibyapakānamādhārādheyyopasileso atthi, tathāpi pakārantarasseva paripphuṭattā tatheva vacanicchā, nāññathā opasilesikena vā visayābhibyāpakānamaggahaṇato upasilesasse vā paribyattattā tatheva vohāroti na saṅkaro saṅkanīyoti. “བྱེད་པོ་ལས་ཀྱིས་བར་ཆོད་པ་”ཞེས་པ་ནི་བྱེད་པ་པོ་དང་ལས་དེ་དག་ལ་འདུ་བའི་དངོས་པོས་བར་ཆོད་པའོ།། “བརྒྱུད་ནས་”ཞེས་པ་ནི་རིམ་པ་བཞིན་ནོ།། “བྱ་བ་གྲུབ་ལ་ཕན་འདོགས་པ་”ཞེས་པ་ནི་བྱེད་པ་པོ་དང་ལས་ལ་འདུ་བའི་བྱ་བ་འགྲུབ་པ་ལ་ཕན་འདོགས་པར་བྱེད་པའོ།། ཅི་བྱ་བ་འཛིན་པ་ཁོ་ནས་རྟེན་འདི་མ་ཡིན་གྱི། བྱེད་པ་པོ་དང་ལས་འཛིན་པས་ཀྱང་རྟེན་ཡིན་ནོ་ཞེས་རྣམ་པར་གཞག་ཏུ་རུང་ངོ་སྙམ་པའི་རྩོད་པ་ཡིད་ལ་བཞག་ནས་གསུངས་པ། “མ་ཡིན་ནོ་”ལ་སོགས་པ་སྟེ། “བྱ་བའི་རྒྱུ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་”ཞེས་པ་ནི་བྱེད་པ་པོ་དང་ལས་ལ་འདུ་བའི་བྱ་བའི་རྒྱུ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ།། དེ་ལྟ་བུའི་རྟེན་ནི་རྣམ་པ་བཞིར་འདོད་དོ་ཞེས་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ནི་“རྟེན་འདི་ཡང་”ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། འདི་ལ་རྣམ་པ་བཞི་ཡོད་པས་རྣམ་པ་བཞི་འོ།། བརྟེན་པ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྱར་བ་སྟེ་འདུ་བའི་མཚན་ཉིད་འདི་ལ་ཡོད་པས་འབྱར་བའི་རྟེན་ཏེ། “གདན་ལ་འདུག །ཕྲུ་བར་འཚོད།”ཅེས་པ་ལ་སོགས་པའི་གདན་ལ་སོགས་པའོ།། འདི་ལྟར་ལྷས་བྱིན་ལ་འདུ་བའི་འདུག་པའི་བྱ་བ་ནི་གདན་གྱིས་ལྷས་བྱིན་བཟུང་ནས་འཛིན་ཏེ། ལྷས་བྱིན་གྱིས་བར་ཆོད་དོ།། དེ་བཞིན་དུ་ཕྲུ་བས་ཀྱང་འབྲས་ལ་འདུ་བའི་བརླན་པར་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་ནི་འབྲས་བཟུང་ནས་འཛིན་པས། གདན་ལ་སོགས་པ་ནི་འབྱར་བའི་རྟེན་ཉིད་དོ།། གང་ལས་གཞན་དུ་བརྟེན་པ་མི་གནས་པ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དམ་ཕལ་ཆེར་བ་དེ་ནི་ཡུལ་གྱི་རྟེན་ཏེ། ཡུལ་ནི་བརྟེན་པ་གཞན་དུ་མི་གནས་པ་ཉིད་དོ།། དཔེར་ན་མིག་ལ་སོགས་པའི་འཇུག་པ་གཞན་དུ་མི་གནས་པའི་ཕྱིར། མིག་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་ནི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་པ་ལྟར། དེ་བཞིན་དུ་“ནམ་མཁའ་ལ་བྱ་རྣམས་གནས”་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ། བྱ་ལ་སོགས་པ་ནི་ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པ་ལས་གཞན་དུ་མི་གནས་པའི་ཕྱིར། དེ་དག་ནི་དེའི་ཡུལ་ལོ་ཞེས་བརྗོད་དེ། ཡུལ་ཉིད་ནི་ཡུལ་གྱི་རྟེན་ནོ།། རྟེན་དང་བརྟེན་པ་གཉིས་ལས་བརྟེན་པ་ལ་ཀུན་ཏུ་ཁྱབ་པར་བྱེད་པ་ནི་ཀུན་ཁྱབ་ཀྱི་རྟེན་ཏེ། འདི་ལྟར་“ཏིལ་རྣམས་ལ་ཏིལ་མར། ཞོ་ལ་མར་གསར།”ཞེས་པ་འདིར་ཏིལ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཏིལ་མར་ལ་སོགས་པའི་བརྟེན་པ་ལ་ཁྱབ་ནས་གནས་པའི་ཕྱིར། ཏིལ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཀུན་ཁྱབ་ཀྱི་རྟེན་ནོ།། ཉེ་བ་ལ་ཡོད་པའམ། ཉེ་བ་ཉིད་ནི་ཉེ་བའི་རྟེན་ཏེ། གང་གི་ཉེ་བའི་ཡུལ་དུ་བརྟེན་པ་གནས་པ་དེ་ལ་དེ་ལྟར་བརྗོད་ོ།། འདིར་དཔེར་ན། “བླ་མ་རྣམས་ཀྱི་ཉེ་སར་གནས། གངྒཱའི་འགྲམ་དུ་འབྲོག་སྡེ་ཆགས།”ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། ཅི་འདིར་ཡང་རྟེན་ལ་བདུན་པ་བསྟན་ལ། རྟེན་ནི་གནས་ཞེས་བརྗོད་དོ།། གནས་ནི་འདུ་བ་དང་འབྱར་བ་དག་གིས་འགྱུར་ན། སློབ་མ་ལ་སོགས་པ་བླ་མ་ལ་སོགས་པ་ལ་ནི། ལྷས་བྱིན་དང་བྱ་ལ་སོགས་པ་གདན་དང་ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པ་དང་འདུ་བ་ལྟ་བུའམ། ཏིལ་མར་ལ་སོགས་པ་ཏིལ་ལ་སོགས་པ་དང་འབྱར་བ་ལྟ་བུ་མེད་པས། དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་ལ་རྟེན་ཉིད་དུ་མི་རིགས་སོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ཏེ། གང་ལ་རག་ལས་ནས་གང་གི་གནས་པ་ཡོད་པ་དེ་ནི་། འདུ་བ་དང་འབྱར་བ་མེད་པར་ཡང་དེའི་རྟེན་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། འདི་ལྟར་སྐྱེས་བུ་ལ་རྒྱལ་པོ་དང་ལྷན་ཅིག་འདུ་བའམ་འབྱར་བ་མེད་ཀྱང་། འོན་ཀྱང་དེ་ལ་རག་ལས་ནས་གནས་པའི་ཕྱིར། “རྒྱལ་པོ་ལ་བརྟེན་པའི་སྐྱེས་བུ”་ཞེས་བརྗོད་དོ།། སློབ་མ་ལ་སོགས་པ་ནི་བླ་མ་ལ་སོགས་པ་ལ་རག་ལས་ནས་གནས་པའི་ཕྱིར། དེ་དག་ལ་བླ་མ་ལ་སོགས་པ་རྟེན་གྱི་དངོས་པོར་རིགས་སོ།། འདིར་ནི་གལ་ཏེ་ཡུལ་གྱི་རྟེན་དང་ཀུན་ཁྱབ་ཀྱི་རྟེན་དག་ལའང་རྟེན་དང་བརྟེན་པ་འབྱར་བ་ཡོད་ཀྱང་། དེ་ལྟ་ནའང་རྣམ་པ་གཞན་ཉིད་གསལ་བའི་ཕྱིར། དེ་བཞིན་དུ་བརྗོད་པར་འདོད་དོ།། གཞན་དུ་མ་ཡིན་ཏེ། འབྱར་བའི་རྟེན་གྱིས་ཡུལ་དང་ཀུན་ཁྱབ་ཀྱི་རྟེན་རྣམས་མི་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རམ། ཡང་ན་འབྱར་བ་ཉིད་གསལ་བའི་ཕྱིར་དེ་བཞིན་དུ་ཐ་སྙད་བྱེད་པས། འདྲེས་པར་དོགས་པར་མི་བྱའོ།། 33. Nimitta ༣༣. རྒྱུ་མཚན། Nimittabhāvamattetīminā kammasaṃyogābhāvepi sattamiyā pavatti māha, na paresaṃ viya kammasaṃyoge eva, teneva vakkhati-‘evamaññate’ccādi, bāhirānaṃ hi-‘nimittā kammena’’ (caṃ, 2-1-89) iti suttaṃ, tattha kammena yoge payojanā sattamībhavatītyattho, ajinamhi haññate dīpītidīpinohananassa payojanaṃ cammaṃ, tassa dīpinaṃhantīti kammena yo go, sutte kammenātyavacane payojanaṃ vattumārabhate ‘na pane’ccādi. “རྒྱུ་མཚན་གྱི་དངོས་པོ་ཙམ་གྱིས་”ཞེས་པས་ནི་ལས་དང་སྦྱོར་བ་མེད་པར་ཡང་བདུན་པ་འཇུག་པར་གསུངས་ཏེ། གཞན་དག་ལྟར་ལས་དང་སྦྱོར་བ་ཁོ་ན་ལ་མ་ཡིན་ནོ།། དེའི་ཕྱིར་“དེ་ལྟར་ཤེས་པར་བྱའོ་”ལ་སོགས་པ་གསུང་བར་འགྱུར་རོ།། ཕྱི་རོལ་པ་རྣམས་ཀྱི་མདོ་ནི་“ལས་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་སོ”་ (ཙནྡྲ་ ༢-༡-༨༩) ཞེས་པ་སྟེ། དེར་ལས་དང་སྦྱོར་བ་ལ་དགོས་པའི་བདུན་པ་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། “གཟིག་ལྤགས་ཀྱི་ཕྱིར་གཟིག་གསོད་དོ”་ཞེས་པ་ལ། གཟིག་གསོད་པའི་དགོས་པ་ནི་པགས་པ་སྟེ། དེ་ནི་གཟིག་གསོད་དོ་ཞེས་པའི་ལས་དང་སྦྱོར་བའོ།། མདོ་ལས་“ལས་ཀྱིས་”ཞེས་མ་གསུངས་པའི་དགོས་པ་བརྗོད་པར་རྩོམ་པ་ནི་“འོན་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ་”ལ་སོགས་པའོ།། 34. Yabbhā ༣༤. ཡབྦྷཱ། Yassa kiriyāti yassa gavādyatthassa sambandhinī dohanādikiriyā, kiriyantarassāti gamanādikiriyantarassa, etenāti lakkhaṇanti etena, tato-ccassa vivaraṇaṃ kiriyāvatāti, ‘‘kālabhāvesu ce’’ti (2-6-43) kaccāyanehi suttitaṃ, tadāha-‘kālatthehi cā’tiādi. “གང་གི་བྱ་བ་”ཞེས་པ་ནི་བ་ལང་ལ་སོགས་པའི་དོན་དང་འབྲེལ་བའི་བཞོ་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བའོ།། “བྱ་བ་གཞན་གྱི་”ཞེས་པ་ནི་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་གཞན་གྱིའོ།། “འདིས་”ཞེས་པ་ནི་མཚན་ཉིད་དེ། འདིས་སོ།། དེ་ལས་འདིའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ནི་“བྱ་བ་དང་ལྡན་པ་ལས་”ཞེས་པའོ།། ཀཱ་ཙཱ་ཡ་ནས་“དུས་དང་དངོས་པོ་རྣམས་ལ་ཡང་” (༢-༦-༤༣) ཞེས་མདོ་བརྩམས་ཏེ། དེ་ཉིད་གསུངས་པ་“དུས་ཀྱི་དོན་རྣམས་ལས་ཀྱང་”ལ་སོགས་པའོ།། 35. Chaṭṭhī ༣༥. དྲུག་པ། Sāmissarādiyoge chaṭṭhīsattamiyo yathā siyunti ‘‘sāmissarādhipatidāyādasakkhipatibhūpasutehi ca ‘‘iti (2-3-39) āraddhaṃ parehi, tadāha-‘sāmi’ccādi, atra ca jinindabuddhinā ‘‘sāmyādīnaṃ bhedeno pādānaṃ pariyāyantaranivatyatthamiha mā hotu gāmassa rājā’’ti vuttaṃ vākyamupanyasya hassāpya yuttattamupadassayamāha-‘sāmissare’ccādi, kena nivārīyate, na kenāpītyattho, visayavacanicchāyaṃ ‘gāme rājā’tyapi bhavitabbamityanenāha, ‘‘āyuttakusalehyāsevāya’’mīti (2-3-40) āraddhaṃ, tadāha-‘āyutte’ccādi, āsavā tapparatā, byāvaṭo niyutto, tatthedaṃ siyā ‘‘āsevāyanti vakkhāmī tyavassaṃ [Pg.114] vacanamidamārabbhanīyamaññathā īsaṃyuttepi ‘āyutto go sakaṭassā’ti pasajjatī’’tyāsaṅkiya natthevetampi payojananti dassetumāha-‘vināpi’ccādi, ‘‘sāmissarā’’tyadikaṃ kaccāyanasuttaṃ, tenevāti kaccāyanasutte pasūtasaddānantaraṃ kusalasaddaniddeseneva, idhāti moggallānavuttiyaṃ. Kaccāyanena ‘‘kammakaraṇa nimittatthesu sattamī’’ (2-6-40) ‘‘pañcamyatthe ca’’ (2-6-41) iti ca suttitaṃ, tenāha-‘kamme’ccādi, gahaṇassa bāhā visayoti sambandho, kaccāyanānaṃ‘bhikkhūsū’tiādīni kammatthe udāharaṇāni, hatthesūtiādīni karaṇatthe, kadalīsūti pañcamyatthe. ‘‘Maṇḍitussukkesu tatiyā ce’’ti (2-6-45) kaccāyanasuttaṃ, tadāha ‘pasannatthe’ccādi, pasannattheti maṇḍitatthe, ussukkattheti ussāhatthe. བདག་པོ་དང་དབང་ཕྱུག་ལ་སོགས་པ་དང་སྦྱོར་བ་ལ་དྲུག་པ་དང་བདུན་པ་དག་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཞེ་ན། 'བདག་པོ་དང་། དབང་ཕྱུག བདག་པོ། སྐལ་ཐོབ། དཔང་པོ། ཁས་ལེན། བསྐྱེད་པ་རྣམས་དང་ཡང་' (༢-༣-༣༩) ཞེས་གཞན་དག་གིས་བརྩམས་པའོ། དེ་ལ་ 'སཱ་མི་' (བདག་པོ་) ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། འདིར་ཡང་ཛི་ནིནྡྲ་བུདྡྷི་ (རྒྱལ་བའི་བློ་གྲོས་) ཡིས། 'བདག་པོ་ལ་སོགས་པ་སོ་སོར་བཟུང་བ་ནི་རྣམ་གྲངས་གཞན་བཟློག་པའི་ཆེད་ཡིན་པས་འདིར་ གྲོང་གི་རྒྱལ་པོ་ ཞེས་མི་འགྱུར་རོ་' ཞེས་གསུངས་པའི་ཚིག་བཀོད་ནས་བཞད་གད་དང་བཅས་མི་རིགས་པ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ 'སཱ་མིསྶ་རཱ་' ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། སུས་བཟློག་པར་བྱེད། སུས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ཡུལ་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ལ་ 'གྲོང་ན་རྒྱལ་པོ་' ཞེས་ཀྱང་འགྱུར་དགོས་སོ་ཞེས་འདིས་གསུངས་སོ། 'ཨཱ་ཡུཏྟ་དང་ཀུ་ས་ལ་རྣམས་དང་གོམས་པ་ལ་' (༢-༣-༤༠) ཞེས་བརྩམས་སོ། དེ་ལ་ 'ཨཱ་ཡུཏྟ་' ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ཨཱ་སཱ་ཝ་ནི་དེ་ལ་བརྩོན་པའོ། བྱཱ་ཝ་ཊ་ནི་བསྐོས་པའོ། དེ་ལ་འདི་ལྟར་འགྱུར་ཏེ། 'གོམས་པ་ལ་ཞེས་བཤད་པར་བྱ་བས་ངེས་པར་ཚིག་འདི་བརྩམ་པར་བྱ་དགོས་ཏེ། གཞན་དུ་ན་འབྲེལ་བ་ཙམ་ལའང་ ཤིང་རྟ་ལ་གླང་གོ་བསྐོས་སོ་ ཞེས་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ་' ཞེས་དོགས་ནས། དགོས་པ་དེ་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ 'ཝི་ནཱ་པི་' (མེད་པར་ཡང་) ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། 'སཱ་མིསྶ་རཱ་' ལ་སོགས་པ་ནི་ཀཙྩཱ་ཡ་ནའི་མདོའོ། 'དེ་ཉིད་ཀྱིས་' ཞེས་པ་ནི་ཀཙྩཱ་ཡ་ནའི་མདོ་ལས་ 'པ་སཱུ་ཏ་' (བསྐྱེད་པ་) ཞེས་པའི་སྒྲའི་རྗེས་སུ་ 'ཀུ་ས་ལ་' (མཁས་པ་) ཞེས་པའི་སྒྲ་བསྟན་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། 'འདིར་' ཞེས་པ་ནི་མོགྒལླཱ་ནའི་འགྲེལ་པ་ལའོ། ཀཙྩཱ་ཡ་ནས་ 'ལས་དང་བྱེད་པ་དང་རྒྱུ་མཚན་གྱི་དོན་རྣམས་ལ་བདུན་པ་འགྱུར་རོ་' (༢-༦-༤༠) དང་ 'ལྔ་པའི་དོན་ལ་ཡང་ངོ་' (༢-༦-༤༡) ཞེས་མདོར་བྱས་སོ། དེས་ན་ 'ལས་ལ་' ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། འཛིན་པའི་ཡུལ་ནི་ལག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། ཀཙྩཱ་ཡ་ན་པ་རྣམས་ཀྱི་ 'དགེ་སློང་རྣམས་ལ་' ལ་སོགས་པ་ནི་ལས་ཀྱི་དོན་གྱི་དཔེར་བརྗོད་དོ། 'ལག་པ་དག་ལ་' ལ་སོགས་པ་ནི་བྱེད་པའི་དོན་ལའོ། 'ཆུ་ཤིང་རྣམས་ལ་' ཞེས་པ་ནི་ལྔ་པའི་དོན་ལའོ། 'རྒྱན་པ་དང་བརྩོན་པ་རྣམས་ལ་གསུམ་པ་ཡང་ངོ་' (༢-༦-༤༥) ཞེས་པ་ནི་ཀཙྩཱ་ཡ་ནའི་མདོའོ། དེ་ལ་ 'དང་བའི་དོན་ལ་' ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། 'དང་བའི་དོན་ལ་' ཞེས་པ་ནི་བརྒྱན་པའི་དོན་ལའོ། 'བརྩོན་པའི་དོན་ལ་' ཞེས་པ་ནི་སྤྲོ་བའི་དོན་ལའོ། 36. Yato ༣༦. གང་ལས་ Visuṃ karaṇaṃ niddhāraṇaṃ, jinindabuddhācariyena ‘‘kimatthampunaridaṃ vacanaṃ yāvatā niddhāriyamāno-vayavo samudāyabbhantaro, tattha yadā samudāyassā-dhikaraṇattaṃ vattumicchīyate, tadā sattamī siddhāva, yathā rukkhe sākhāti, yadā tvavayavasambandho tadā chaṭṭhī, yathā rukkhassa sākhāti saccametaṃ papañcatthantu vacana’’nti vuttaṃ, tañceta mayuttantidassento āha-‘na sālayo’ccādisūkayuttānidhaññāni sūkadhaññāni, āhitā avaṭṭhitā, ādheyya bhūtāti vuttaṃ hoti. Yatoti āhitattakāraṇā, tatoti yato jinindabuddhivacanamevamayuttaṃ, tasmā kāraṇā. ‘Pañcamī vibhatte’’ti (2-3-42) pāṇinīya suttaṃ, tadāha-‘samudāyato’ccādi, sutato sakāsā sīlaṃ atisayena seyyoti sambandho, ‘‘niddhāraṇe chaṭṭhī sattamīsu pattesu tadapavādo, yaṃ yogo’’ti parehākhyāyate, tattha tāva niddhāraṇamevettha natthi kuto chaṭṭhīsattamīnaṃ tatthappavatti, yato tāsaṃ bādhanatthamidamārabbhateti dassayamāha-‘nātra jātyādīhi’ccādi, nahiccādinā jātyādīhi niddhāraṇābhāvaṃ dasseti, jaccādīnanti niddhāraṇe chaṭṭhī, kuto na bhavaticcāha-‘jaccādisambandhene’ccādi, ataṃ byapadesatoti sīlattādibyapadesābhāvato, puna niddhāraṇābhāve hetvantaramāha-‘tulyānañce’’ccādi[Pg.115]. Sādhunipuṇehi yoge pūjāyaṃ gammamānāyaṃ sattamī, tathā asādhuyoge, tathā pasitaussukkehi yoge tatiyāsattamiyo, tathā lopantanakkhattasaddā ca tena tena vacanantarena pāṇiniyehi vihitā, taṃ sabbaṃ taṃtaṃkārakavacanicchāyameva sādhetuṃ ‘mātari sādhu’ iccādayo udāhaṭā kesesu pasito pasatto, avabaddhoti attho, kesehi karaṇabhūtehi pasito bhavati, kattubhūtehi vā pasito katoti attho, phusseninduyuttena lakkhito kālo soyamityabhedena sambandhā phusse, tena karaṇabhūtena. སོ་སོར་བྱེད་པ་ནི་ངེས་པར་འབྱེད་པའོ། སློབ་དཔོན་ཛི་ནིནྡྲ་བུདྡྷི་ (རྒྱལ་བའི་བློ་གྲོས་) ཡིས། 'ཅིའི་ཕྱིར་ཡང་ཚིག་འདི་གསུངས་ཏེ། ངེས་པར་དབྱེ་བར་བྱ་བའི་ཆ་ཤས་ནི་ཚོགས་པའི་ནང་ན་ཡོད་པ་ཡིན་ལ། དེ་ལ་ནམ་ཞིག་ཚོགས་པ་ཉིད་རྟེན་དུ་བརྗོད་པར་འདོད་པ་དེའི་ཚེ་བདུན་པ་གྲུབ་པ་ཉིད་དེ། དཔེར་ན་ཤིང་ལ་ཡལ་ག་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། ནམ་ཞིག་ཆ་ཤས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཡིན་པ་དེའི་ཚེ་དྲུག་པ་སྟེ། དཔེར་ན་ཤིང་གི་ཡལ་ག་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། འདི་ནི་བདེན་མོད་ཀྱི་སྤྲོས་པའི་ཆེད་དུ་གསུངས་པའི་ཚིག་གོ་' ཞེས་གསུངས་པ་དེ། དེ་ནི་མི་རིགས་སོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ 'ན་སཱ་ལ་ཡོ་' (ས་ལུ་མ་ཡིན་ནོ་) ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ཟེགས་མ་དང་ལྡན་པའི་འབྲུ་རྣམས་ནི་ཟེགས་འབྲུའོ། 'ཨཱ་ཧི་ཏཱ་' ནི་གནས་པའམ་བརྟེན་པར་གྱུར་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། 'གང་ལས་' ཞེས་པ་ནི་བརྟེན་པའི་རྒྱུ་ལས་སོ། 'དེ་ལས་' ཞེས་པ་ནི་གང་གི་ཕྱིར་ཛི་ནིནྡྲ་བུདྡྷིའི་ཚིག་འདི་ལྟར་མི་རིགས་པ་དེའི་རྒྱུ་མཚན་ལས་སོ། 'རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ལ་ལྔ་པའོ་' (༢-༣-༤༢) ཞེས་པ་ནི་པཱ་ཎི་ནིའི་མདོའོ། དེ་ལ་ 'ཚོགས་པ་ལས་' ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ཐོས་པ་ལས་ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་ལྷག་པར་བཟང་ངོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། 'ངེས་པར་འབྱེད་པ་ལ་དྲུག་པ་དང་བདུན་པ་དག་ཐོབ་པ་ལ། དེའི་དམིགས་བསལ་ནི་གང་གི་སྦྱོར་བའོ་' ཞེས་གཞན་དག་གིས་བཤད་དོ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་འདིར་ངེས་པར་འབྱེད་པ་ཉིད་མེད་ན། དེ་ལ་དྲུག་པ་དང་བདུན་པ་དག་འཇུག་པ་གང་ལས་འགྱུར། གང་གི་ཕྱིར་དེ་དག་གནོད་པའི་ཕྱིར་འདི་བརྩམས་སོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ 'འདིར་རིགས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མ་ཡིན་ནོ་' ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། 'མ་ཡིན་ནོ་' ལ་སོགས་པས་རིགས་ལ་སོགས་པས་ངེས་པར་འབྱེད་པ་མེད་པ་ཉིད་བསྟན་ཏོ། 'རིགས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་' ཞེས་པ་ནི་ངེས་པར་འབྱེད་པ་ལ་དྲུག་པའོ། གང་ལས་མི་འགྱུར་ཞེ་ན། 'རིགས་ལ་སོགས་པའི་འབྲེལ་བ་ཉིད་ཀྱིས་' ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། 'དེ་མ་ཡིན་པར་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་' ཞེས་པ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པར་བརྗོད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ཡང་ངེས་པར་འབྱེད་པ་མེད་པའི་རྒྱུ་མཚན་གཞན་གསུངས་པ་ནི་ 'མཚུངས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡང་' ལ་སོགས་པའོ། བཟང་པོ་དང་མཁས་པ་དག་དང་སྦྱོར་བ་ལ་མཆོད་པ་རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་ན་བདུན་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་མི་བཟང་པོ་དང་སྦྱོར་བ་ལའང་། དེ་བཞིན་དུ་ཆགས་པ་དང་བརྩོན་པ་དག་དང་སྦྱོར་བ་ལ་གསུམ་པ་དང་བདུན་པ་དག་དང་། དེ་བཞིན་དུ་མཐར་ཟད་པའི་རྒྱུ་སྐར་གྱི་སྒྲ་རྣམས་ཀྱང་བརྗོད་པ་དེ་དང་དེ་གཞན་གྱིས་པཱ་ཎི་ནི་པ་རྣམས་ཀྱིས་བསྟན་ཏོ། དེ་ཐམས་ཅད་བྱེད་པོ་དང་ལས་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་དེ་དང་དེ་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ཉིད་ལས་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་ 'མ་ལ་བཟང་པོའོ་' ལ་སོགས་པ་དཔེར་བརྗོད་དོ། 'སྐྲ་རྣམས་ལ་ཆགས་པ་' ནི་ཞེན་པའམ་བཅིངས་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། བྱེད་པར་གྱུར་པའི་སྐྲ་རྣམས་ཀྱིས་ཆགས་པར་འགྱུར་རམ། ཡང་ན་བྱེད་པོར་གྱུར་པས་ཆགས་པར་བྱས་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། རྒྱུ་སྐར་རྒྱལ་གྱིས་ཟླ་བ་དང་འགྲོགས་པས་མཚོན་པའི་དུས་དེ་ཉིད་ནི་འདི་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཐ་མི་དད་པའི་འབྲེལ་བ་ལས་ 'རྒྱལ་ལ་' ཞེས་པ་ནི་བྱེད་པར་གྱུར་པ་དེས་སོ། 37. Paṭhamā ༣༧. དང་པོ་ Paṭhamātthamatteti ettake vuttepi vākyattho padattho vā na viññāyate nāmaggahaṇānuvattitoti dassetumāha-‘dvedvekānekādi suttato’tiādi, nāmenāttho paṭipādiyamāno nāmasaṅkhāte-ttani abhidheyyattenājjhāropya paṭipādayatyanapekkhita vibhattivisesanti āha-‘abhidhīyati’ccādi, pakatirūpenāti nāmena, tassa abhidheyyassa, mattasaddassātiādinā sāmaññantīdaṃ mattasaddassatthavacananti dasseti, idaṃ vuttaṃ hotīti nāmassābhidheyyamatteti iminā idaṃ vakkhamānaṃ vuttaṃ hoti. ‘‘Pāṭipadikatthaliṅgaparimāṇavacanamatte paṭhamā’’ti (2-3-46) liṅgādīsu bhedena paṭhamāvidhānampaṭipannā, tadāha-‘liṅgaparimāṇe’ccādi, liṅgaṃ itthipunnapuṃsakāni, parimāṇaṃ paricchedo, saṅkhyā ekattabahuttāni, tabbantopi saddatthoevāti liṅgādivantopi sarūpā byatiritto saddattho eva, uccattanīcattasāmaññampurodhāya pavattiyā uccanīcasaddehi paṭhamā hoteva, taṃyuttassāpi saddatthabhāvato ‘uccaṃ gharāni’tyādīnipi uccattaṃ guṇaṃ nimittaṃ katvā soyamityabhedasambandha gharesu vattantīti. Palambate ajjhāgacchatityādo ‘‘asaṅkhyehi sabbāsaṃ’’ti (2-119) lopavidhānasāmatthiyā pādīhyanatthakehipi paṭhamā siddhāyeva. 'དང་པོའི་དོན་ཙམ་ལ་' ཞེས་འདི་ཙམ་བཤད་པས་ཀྱང་ཚིག་གི་དོན་ནམ་ཚིག་གི་རྣམ་པ་མི་རྟོགས་ཏེ། མིང་འཛིན་པ་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ 'གཉིས་གཉིས་གཅིག་དང་མང་པོ་ལ་སོགས་པའི་མདོ་ལས་' ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། མིང་གིས་དོན་གོ་བར་བྱེད་པ་ནི་མིང་དུ་བགྲང་བའི་བདག་ཉིད་ལ་བརྗོད་བྱ་ཉིད་དུ་སྒྲོ་བཏགས་ནས་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་བྱེ་བྲག་ལ་མ་ལྟོས་པར་གོ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་ 'བརྗོད་པར་བྱའོ་' ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། 'རང་བཞིན་གྱི་གཟུགས་ཀྱིས་' ཞེས་པ་ནི་མིང་གིས་སོ། 'དེའི་' ཞེས་པ་ནི་བརྗོད་བྱ་དེའི་འོ། 'ཙམ་གྱི་སྒྲ་ལའོ་' ལ་སོགས་པས་འདི་ནི་སྤྱི་ཙམ་སྟེ་ཙམ་གྱི་སྒྲའི་དོན་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། 'འདི་བཤད་པར་འགྱུར་ཏེ་' ཞེས་པ་ནི་ 'མིང་གི་བརྗོད་བྱ་ཙམ་ལ་' ཞེས་པ་འདིས་འོག་ནས་འཆད་པར་འགྱུར་བ་འདི་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། 'མིང་གི་གཞིའི་དོན་དང་། རྟགས། ཚད། གྲངས་ཙམ་ལ་དང་པོའོ་' (༢-༣-༤༦) ཞེས་རྟགས་ལ་སོགས་པ་སོ་སོར་དབྱེ་བས་དང་པོ་སྦྱོར་བར་ཁས་བླངས་སོ། དེ་ལ་ 'རྟགས་དང་ཚད་ལ་' ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། རྟགས་ནི་མོ་རྟགས་དང་། ཕོ་རྟགས། མ་ནིང་གི་རྟགས་རྣམས་སོ། ཚད་ནི་ཡོངས་སུ་གཅོད་པའོ། གྲངས་ནི་གཅིག་ཉིད་དང་མང་པོ་ཉིད་ལ་སོགས་པའོ། དེ་དག་དང་ལྡན་པའང་སྒྲའི་དོན་ཉིད་ཡིན་པས་རྟགས་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པའང་རང་གི་གཟུགས་ལས་ཐ་དད་པའི་སྒྲའི་དོན་ཉིད་དོ། མཐོ་བ་དང་དམའ་བའི་སྤྱི་གཙོ་བོར་བྱས་ནས་འཇུག་པའི་ཕྱིར་མཐོ་དམའི་སྒྲ་དག་ལས་དང་པོ་ཉིད་འགྱུར་རོ། དེ་དང་ལྡན་པའང་སྒྲའི་དོན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ 'མཐོ་བའི་ཁང་ཁྱིམ་རྣམས་' ལ་སོགས་པ་ལའང་མཐོ་བའི་ཡོན་ཏན་རྒྱུར་བྱས་ནས་འདི་ཉིད་དོ་ཞེས་ཐ་མི་དད་པའི་འབྲེལ་བས་ཁང་ཁྱིམ་རྣམས་ལ་འཇུག་གོ། 'དཔྱངས་སོ་' དང་ 'མངོན་དུ་སོང་ངོ་' ལ་སོགས་པ་ལ། 'གྲངས་མེད་པ་རྣམས་ལས་ཐམས་ཅད་ཀྱིའོ་' (༢-༡༡༩) ཞེས་ཕྱིས་པའི་ཆོ་ག་བྱེད་པའི་མཐུ་ལས་ 'པ་' ལ་སོགས་པ་དོན་མེད་པ་རྣམས་ལས་ཀྱང་དང་པོ་གྲུབ་པ་ཉིད་དོ། 38. Āmanta ༣༨. བོས་པ་ Abhimukhaṃ katvātiādinā yogārambhassa phalaṃ dasseti, nāmattheti [Pg.116] saddatthe, padatoti āmantaṇādhikaatthamattappakāsakapadato, honti cettha… 'མངོན་དུ་ཕྱོགས་པར་བྱས་ནས་' ལ་སོགས་པས་སྦྱོར་བ་རྩོམ་པའི་འབྲས་བུ་བསྟན་ཏོ། 'མིང་གི་དོན་ལ་' ཞེས་པ་ནི་སྒྲའི་དོན་ལའོ། 'ཚིག་ལས་' ཞེས་པ་ནི་བོས་པའི་ལྷག་པའི་དོན་ཙམ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཚིག་ལས་སོ། འདིར་འདི་དག་ཀྱང་ཡོད་དེ། Siddhassābhimukhīkāra, mattamāmantaṇaṃ siyā; Attho katābhimukho hi, kriyāyaṃ viniyujjate; Āmantaṇaṃ na vākyattho, padatova patītito; Natthevāmantaṇaṃ loke, vidhātabbena vatthunā; Taṃ yathā bhava rājeti, nippannattho bhaveti ca. གྲུབ་པ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པ་ནི། །བོས་པ་ཙམ་དུ་འགྱུར་བ་ཡིན། །མངོན་དུ་ཕྱོགས་པར་བྱས་པའི་དོན། །བྱ་བ་ལ་ནི་སྦྱོར་བར་བྱེད། །བོས་པ་ཚིག་གི་དོན་མ་ཡིན། །ཚིག་ཙམ་ཉིད་ལས་རྟོགས་པའི་ཕྱིར། །འཇིག་རྟེན་ན་ནི་བསྒྲུབ་བྱ་ཡི། །དངོས་པོས་བོས་པ་ཡོད་མ་ཡིན། །དཔེར་ན་རྒྱལ་པོ་བཞུགས་ཤིག་དང་། །གྲུབ་པའི་དོན་ནི་འགྱུར་རོ་ལྟར། ། Siddhassāti devadattattādinā siddhassa, atthoti devadattādi, kataṃ ābhimukhyaṃ samādhānaṃ yenāti viggaho, kriyāyaṃ viniyujjate gaccha bhuñjāti, āmantaṇaṃ natthi… idāni vidhīyamānattenāladdhasattikassābhimukhayitumasakkarūpattā, vidhātabbenāti nipphādetabbena. 'གྲུབ་པའི་' ཞེས་པ་ནི་ལྷས་བྱིན་ཉིད་ལ་སོགས་པས་གྲུབ་པའོ། 'དོན་' ཞེས་པ་ནི་ལྷས་བྱིན་ལ་སོགས་པའོ། 'མངོན་དུ་ཕྱོགས་པར་བྱས་པ་' ནི་གང་གིས་གཏད་པར་བྱས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་བའོ། 'བྱ་བ་ལ་སྦྱོར་བར་བྱེད་དོ་' ཞེས་པ་ནི་སོང་ཞིག་ཟོ་ཞིག་ཅེས་པ་ལྟ་བུའོ། 'བོས་པ་མེད་དོ་' ཞེས་པ་ནི་ད་ལྟ་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱིས་མཐུ་མ་ཐོབ་པ་ལ་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པར་བྱེད་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར་རོ། 'བསྒྲུབ་བྱའི་' ཞེས་པ་ནི་མངོན་པར་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའོ། 39. Chaṭṭhī ༣༩. དྲུག་པ་ Kiriyākārakeccādivuttiganthassa atthasaṃvaṇṇanaṃ kattumārabhate ‘ekāyaṃ sambandho nāme’ccādi, kiriyāya kārakehi ca nipphāditoti iminā sambandhassa kiriyākārakasambandha pubbakattamāha, tatoyevāyaṃ nākasmīkoti na yesaṃkesañci dvinnaṃ bhavati, visiṭṭhānaṃyeva tu dvinnaṃ bhavatītyatippasaṅgābhāvo, kiriyākārakasambandhapubbako hi kārakehi añño sassāmibhāvādiko sambandho, tathā ca vuttaṃ– 'བྱ་བ་དང་བྱེད་པོ་ལ་སོགས་པ་' ཞེས་པའི་འགྲེལ་པའི་གཞུང་གི་དོན་བཤད་པར་རྩོམ་པ་ནི་ 'འབྲེལ་བ་འདི་གཅིག་པུ་ནི་མིང་ལའོ་' ལ་སོགས་པའོ། 'བྱ་བ་དང་བྱེད་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བསྐྱེད་པའོ་' ཞེས་པས་འབྲེལ་བ་ནི་བྱ་བ་དང་བྱེད་པོའི་འབྲེལ་བ་སྔོན་དུ་སོང་བ་ཉིད་དུ་གསུངས་སོ། དེའི་ཕྱིར་འདི་ནི་རྒྱུ་མེད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ནི་གང་བྱུང་གཉིས་ཀྱི་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་གྱི། ཁྱད་པར་དུ་གྱུར་པ་གཉིས་ཁོ་ནའི་འགྱུར་བ་ཡིན་པས་ཧ་ཅང་ཐལ་བའི་སྐྱོན་མེད་དོ། བྱ་བ་དང་བྱེད་པོའི་འབྲེལ་བ་སྔོན་དུ་སོང་བ་ནི་བྱེད་པོ་རྣམས་ལས་གཞན་པའི་རྗེ་ཁོལ་གྱི་དངོས་པོ་ལ་སོགས་པའི་འབྲེལ་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་ཡང་གསུངས་ཏེ། ‘‘Sambandho kārakehañño, kriyākārakapubbako; Sutāyamassutāyaṃvā, kriyāyaṃ so-bhidhīyateti. བྱ་བྱེད་སྔོན་དུ་སོང་བ་ཡི། །བྱེད་པོ་ལས་གཞན་འབྲེལ་བ་ནི། །བྱ་བ་ཐོས་སམ་མ་ཐོས་ཀྱང་། །དེ་ནི་བརྗོད་པར་བྱེད་པ་ཡིན། ། Tattha assutāyaṃ kiriyāyaṃ ‘rañño puriso’ccādo kiriyā kārakasambandhapubbako-ñño eva sassāmibhāvādiko sambandho patīyateti, ‘sarati rajjassa’tyādo tu suyyamāne kiriyāsadde, ettha pana santamapi kammaṃ vattumanicchitaṃ, visesanabhāvoyeva saraṇampati rajjassa paṭipādīyate’rajjasambandhisaraṇa’nti, kiriyākāraka sambandho hi sabbattha vatthuṭṭhitivasenevatthi, tannimitto ca sassāmi bhāvādi, tattha sassāmibhāvavivacchāyaṃ vijjamānopi kiriyākāraka sambandho [Pg.117] na vattumicchito, yathā ‘anudarā kaññā’ti, so cāyaṃ sambandho sassāmibhāvajaññajanakabhāvā-vayavāvayavavibhāvādilakkhaṇo bahuvidhoti veditabbo, tattha sassāmisambandhe rañño puriso, jaññajanakasambandhe nigrodhassa bījaṃ, avayavāvayavisambandhe rukkhassa sākhā, idāni sambandhassetassa kiriyākārakasambandhasañjātattaṃ yathāyogamaññatrāpyavagamayituṃ kiñci udāharaṇamāha-‘tathā hi’ccādi, paripālanakiriyākato nesaṃ sambandhoti iminā paripālyaparipālanalakkhaṇo-yaṃ sambandhoti dasseti, sā ayampari pālanalakkhaṇā kiriyā sambandhamassedambhāvahetuṃ janayitvā nivattati, atthappakaraṇādinā tvimāya kiriyāyāyaṃ sambandhoti viseso vasīyate, na chaṭṭhiyā visesāvagamane sāmatthiyaṃ… tassā sabbatthekarūpattā, suyyamāne eva vā kiriyāsadde kārakabhāvassa hetuno vacanicchāyābhāve assedambhābhāvasaṅkhātasseva phalassa vattumicchitattā tatheva sambandho jāto chaṭṭhiyābhidhīyate ‘rajjassa saratī’ti, vuttaṃ hi– དེ་ལ་བྱ་བ་མ་ཐོས་པ་ལ་ 'རྒྱལ་པོའི་མི་' ལ་སོགས་པ་ལ། བྱ་བ་དང་བྱེད་པོའི་འབྲེལ་བ་སྔོན་དུ་སོང་བའི་གཞན་ཉིད་དེ་རྗེ་ཁོལ་གྱི་དངོས་པོ་ལ་སོགས་པའི་འབྲེལ་བ་རྟོགས་པར་བྱེད་དོ། 'ཡུལ་འཁོར་དྲན་ནོ་' ལ་སོགས་པ་ལ་ནི་བྱ་བའི་སྒྲ་ཐོས་པ་ན། འདིར་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་ཀྱི་ལས་བརྗོད་པར་མ་འདོད་ཀྱང་། ཁྱད་པར་གྱི་དངོས་པོ་ཉིད་དྲན་པ་ལ་ལྟོས་ཏེ་ཡུལ་འཁོར་གྱི་གོ་བར་བྱེད་དེ། 'ཡུལ་འཁོར་དང་འབྲེལ་བའི་དྲན་པའོ་' ཞེས་བྱའོ། བྱ་བ་དང་བྱེད་པོའི་འབྲེལ་བ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་དངོས་པོའི་གནས་ཚུལ་གྱི་དབང་གིས་ཡོད་པ་ཉིད་དེ། དེས་རྒྱུ་བྱས་ནས་རྗེ་ཁོལ་གྱི་དངོས་པོ་ལ་སོགས་པ་འགྱུར་རོ། དེ་ལ་རྗེ་ཁོལ་གྱི་དངོས་པོ་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ན། ཡོད་པ་ཉིད་ཀྱི་བྱ་བྱེད་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ནི་བརྗོད་པར་མ་འདོད་དེ། དཔེར་ན་ 'ལྟོ་བ་མེད་པའི་བུ་མོ་' ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། འབྲེལ་བ་འདི་ཡང་རྗེ་ཁོལ་གྱི་དངོས་པོ་དང་། བསྐྱེད་བྱ་སྐྱེད་བྱེད་ཀྱི་དངོས་པོ་དང་། ཆ་ཤས་དང་ཆ་ཤས་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་རྣམ་པ་མང་པོ་ཡོད་པར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་རྗེ་ཁོལ་གྱི་འབྲེལ་བ་ལ་ 'རྒྱལ་པོའི་མི་' དང་། བསྐྱེད་བྱ་སྐྱེད་བྱེད་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ལ་ 'ནྱ་གྲོ་དྷའི་ས་བོན་' དང་། ཆ་ཤས་དང་ཆ་ཤས་ཅན་གྱི་འབྲེལ་བ་ལ་ 'ཤིང་གི་ཡལ་ག་' ལྟ་བུའོ། ད་ནི་འབྲེལ་བ་འདི་བྱ་བྱེད་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ལས་བྱུང་བ་ཉིད་དུ་ཇི་ལྟར་རིགས་པར་གཞན་དུའང་གོ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དཔེར་བརྗོད་ཅུང་ཟད་གསུངས་པ་ནི་ 'འདི་ལྟར་ཏེ་' ལ་སོགས་པའོ། 'ཡོངས་སུ་སྐྱོང་བའི་བྱ་བས་བྱས་པ་ནི་དེ་དག་གི་འབྲེལ་བའོ་' ཞེས་པས་སྐྱོང་བྱ་དང་སྐྱོང་བྱེད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་འབྲེལ་བ་འདི་བསྟན་ཏོ། ཡོངས་སུ་སྐྱོང་བའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་བྱ་བ་འདི་ནི་འབྲེལ་བ་འདིའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུ་བསྐྱེད་ནས་ལྡོག་པར་བྱེད་དོ། སྐབས་ཀྱི་དོན་ལ་སོགས་པས་ནི་བྱ་བ་འདི་ལ་འབྲེལ་བ་འདི་ཡོད་དོ་ཞེས་པའི་ཁྱད་པར་རྟོགས་པར་བྱེད་ཀྱི། དྲུག་པས་ཁྱད་པར་རྟོགས་པར་བྱེད་པའི་མཐུ་མེད་དེ། དེ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་རྣམ་པ་གཅིག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ཡང་ན་བྱ་བའི་སྒྲ་ཐོས་པ་ཉིད་ལ་བྱེད་པོའི་དངོས་པོའི་རྒྱུ་བརྗོད་པར་འདོད་པ་མེད་པ་ན། འདིའི་བདག་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་ཉིད་དུ་བགྲང་བའི་འབྲས་བུ་ཉིད་བརྗོད་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར། དེ་ལྟར་འབྲེལ་བ་བྱུང་བ་ཉིད་དྲུག་པས་བརྗོད་དེ། 'ཡུལ་འཁོར་དྲན་ནོ་' ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། འདི་སྐད་དུའང་གསུངས་ཏེ། Janayitvāna sambandhaṃ, kriyā kāci nivattati; Suyyamāne kriyāsadde, sambandho jāyate kvacīti. འབྲེལ་བ་བསྐྱེད་པར་བྱས་ནས་ནི། །བྱ་བ་གང་ཞིག་ལྡོག་པར་འགྱུར། །བྱ་བའི་སྒྲ་ནི་ཐོས་པ་ན། །ལ་ལར་འབྲེལ་བ་སྐྱེ་བར་འགྱུར། ། Paripālayatīti purisamparipālayati, tato pālanādikā upakāra sabhāvā kiriyādvinnampi tesaṃ sambandhinī bhavati, raññā hi kāriyamānā taṃsambandhinīpurisavisayattāvapurisayoginītyubhinnampikiriyāsambhavati, tatoyevatassā ubhayasambandhiniyā kiriyāya sambhaveassedanti buddhiyā hetubhūtassa aññamaññāpekkhasabhāvassa sambandhassa bhāvato kiriyājanitattamassa, aññamaññāpekkhālakkhaṇo… sabbathā nirapekkhatte sambandhābhāvā, sambandhi buddhisabbhavassāti sambandhīsu rājapurisādīsu assedanti evampavattāya buddhiyā sabbhavassa. Paresaṃ viya ‘‘guṇe chaṭṭhī’’ti vacanantarābhāve ubhayatthapi (cettha) chaṭṭhippa- saṅgoti bodhetumāha-‘nanu ce’ccādi, saccanti yathā vuttaṃ codanamabbhupagamma codakampati yathāvuttaṃ sambandharūpaṃ tato-ññatrāpyupasaṃ haritvā [Pg.118] tattha chaṭṭhippasaṅgaṃ codetumāha-‘devadatto’ccādi, atheva miccādināsatīpiaññamaññāpekkhālakkhaṇe sambandhe vacanicchāyevettha kāraṇanti codakādhippāyamatropanetvā tadeva visesato chaṭṭhiyā abhāve samupanetuṃ‘yajjevamihāpi’ccādikamāha, tattha athāti codakādhippāyappakāsanārambhe nipāto, evaṃ vattabbanti evaṃ yadipiccādinā vakkhamānanayena vattabbaṃ, paṭipādetabbatāyātyādinā idandīpeti ‘‘visessaṃ vidheyatāya na parādhīnanti appadhānabhāvato byatiriccate tato-ttaniṭṭhameva, na rūpantarambhajati‘purisasse’ti, visesanantu rājādikaṃ tadaṅgatāyānuvadiyamānamappadhānattā kārakarūpato byatiriccate, tato rūpantaraṃ bhajati ‘rañño’ti, tato byatireka lakkhaṇo sambandho hoti, ekassa sambandhittāsambhavā vatthuto dviṭṭho visesanagatattena patīyate tato chaṭṭhī visesanamevānudhāvati patītivisaye saddappavattī’’ti, yo hi vikappanaṃ visayo so saddānanti, atoyeva sambandho niyamena visesanabhedamanuvidadhāti… vatthuto dviṭṭhassāpi taggatattena patītiyā yathā bhātūnaṃ dhananti, nāvassambhātūnaṃ dhananticceva bhavati, tathā satyapi visessa bhede visesanagatameva bhedamanu(vidadhā)ti ‘devadattassa assā’ti, tadetaṃ sabbaṃ visesanagatattena sambandhapatītito-vakappīyate, visessagatattenāpi tappatītiyaṃ niyamena taggatabhedānuvidhānaṃ siyā visesanagatabhedānuvidhānamiva, dviṭṭhattantu vatthuto na virujjhate, vattupaṭibaddhameva ca dviṭṭhattaṃ manasikatvā taṃvādīhi dviṭṭho sambandhobhidhīyate, atoyevāyaṃ byatirekavibhatti (yāgamyate)… byatiriccamānavisesanabhūtasambandhigatabyatirekalakkhaṇasambandhābhi- dhānappavattitoti, nīlādivisesanantu paratthattenāppadhānampi na kārakabhāvato byatiriccati… nīlādisaddenuppalādidabbābhidhānato, yathā ‘nīlamuppalampassa, nīlenuppalena ṭhitaṃ, nīlassuppalassa gandho’ti, yadā tu na visessapavatti tadā byatiriccateva ‘nīlassa guṇassa uppalannissayo’ti kārakabhāvalakkhaṇā padhānabhāvā byatiriccate eva nīlādi, tato visesanamevānekappakāratāyāva tiṭṭhate, tato vise- sanaṃ [Pg.119] kiñcideva kārakarūpato padhānabhāvā byatiriccateti visesana mattenāpi sesaṃ sabbaṃ tathā siyāti nāsaṅkanīyanti. ‘ཡོངས་སུ་སྐྱོང་བའོ་’ཞེས་པ་ནི་སྐྱེས་བུ་ཡོངས་སུ་སྐྱོང་བའོ། དེ་ནས་སྐྱོང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཕན་འདོགས་པའི་རང་བཞིན་གྱི་བྱ་བ་ནི་དེ་གཉིས་ཀའི་འབྲེལ་བ་ཅན་དུ་འགྱུར་ཏེ། རྒྱལ་པོས་བྱེད་དུ་བཅུག་པ་ཉིད་ཀྱིས་ན། དེ་དང་འབྲེལ་བའི་སྐྱེས་བུའི་ཡུལ་ཉིད་དང་སྐྱེས་བུ་དང་ལྡན་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བས་བྱ་བ་དེ་གཉིས་ཀར་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དེ་གཉིས་ཀར་འབྲེལ་བའི་བྱ་བ་འབྱུང་བ་ལ། ‘འདིའི་འདིའོ་’ཞེས་པའི་བློའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་ཕན་ཚུན་ལྟོས་པའི་རང་བཞིན་གྱི་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་བྱ་བས་བསྐྱེད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། ཕན་ཚུན་ལྟོས་པའི་མཚན་ཉིད་ནི།... རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་ལྟོས་པ་མེད་ན་འབྲེལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། འབྲེལ་བ་ཅན་གྱི་བློ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། འབྲེལ་བ་ཅན་རྒྱལ་པོ་དང་སྐྱེས་བུ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ ‘འདིའི་འདིའོ་’ཞེས་དེ་ལྟར་འཇུག་པའི་བློ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། གཞན་དག་ལྟར་ ‘ཡོན་ཏན་ལ་དྲུག་པའོ་’ཞེས་ཚིག་གཞན་མེད་པའི་ཚེ་གཉིས་ཀར་ཡང་དྲུག་པ་འཇུག་པར་འགྱུར་བའི་སྐབས་ཡོད་པར་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ ‘ནནུ་ ཅེ་’ (ཅི་སྟེ་མ་ཡིན་ནམ་) ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །‘བདེན་ནོ་’ཞེས་པ་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་རྩོད་པ་ཁས་བླངས་ནས་རྩོད་པ་པོ་ལ་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་འབྲེལ་བའི་རྣམ་པ་དེ་ལས་གཞན་དུའང་ཉེ་བར་སྦྱར་ནས་དེ་ལ་དྲུག་པ་འཇུག་པར་འགྱུར་བའི་རྩོད་པ་འགོད་པའི་ཕྱིར་ ‘དེ་བ་དཏྟོ་’ (ལྷས་བྱིན་) ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །‘ཨཐེ་བ་’ (འོན་ཀྱང་དེ་ལྟར་) ལ་སོགས་པས་ཕན་ཚུན་ལྟོས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཡོད་ཀྱང་། བརྗོད་པར་འདོད་པ་ཉིད་འདིར་རྒྱུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་རྩོད་པ་པོའི་བསམ་པ་འདིར་བསལ་ནས། དེ་ཉིད་ཁྱད་པར་དུ་དྲུག་པ་མེད་པར་ཉེ་བར་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་ ‘ཡཛྫེ་བམིཧཱ་པི’ (གལ་ཏེ་འདིར་ཡང་དེ་ལྟ་ན།) ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེ་ལ་ ‘ཨཐ་’ (འོན་ཀྱང་) ཞེས་པ་ནི་རྩོད་པ་པོའི་བསམ་པ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་འགོ་རྩོམ་པའི་ཚིག་ཕྲད་དོ། །‘འདི་སྐད་བརྗོད་པར་བྱའོ་’ཞེས་པ་ནི་འདི་ལྟར་ ‘གལ་ཏེ་’ ལ་སོགས་པས་འཆད་པར་འགྱུར་བའི་ཚུལ་གྱིས་བརྗོད་པར་བྱའོ། །‘རྟོགས་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་’ ལ་སོགས་པས་འདི་གསལ་བར་བྱེད་དེ། “ཁྱད་པར་བྱ་བ་ནི་བསྒྲུབ་བྱ་ཉིད་དུ་གཞན་ལ་རག་མ་ལས་པས་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པའི་དངོས་པོ་ལས་ལོགས་སུ་གྱུར་པས་རང་ཉིད་ལ་གནས་པ་ཉིད་དེ། རྣམ་པ་གཞན་དུ་མི་འགྱུར་བས་ ‘སྐྱེས་བུའི་’ ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཁྱད་པར་བྱེད་པ་རྒྱལ་པོ་ལ་སོགས་པ་ནི་དེའི་ཡན་ལག་ཉིད་དུ་རྗེས་སུ་བརྗོད་པ་ཡིན་པས་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བྱེད་པའི་རྣམ་པ་ལས་ལོགས་སུ་གྱུར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པ་གཞན་དུ་འགྱུར་བས་ ‘རྒྱལ་པོའི་’ ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེའི་ཕྱིར་ལོགས་སུ་གྱུར་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཡོད་དེ། གཅིག་ལ་འབྲེལ་བ་ཅན་ཉིད་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་དངོས་པོའི་དབང་གིས་གཉིས་ལ་གནས་པ་ཉིད་དུ་ཁྱད་པར་བྱེད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་རྟོགས་པར་འགྱུར་ལ། དེའི་ཕྱིར་དྲུག་པ་ནི་ཁྱད་པར་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བས་རྟོགས་པའི་ཡུལ་ལ་སྒྲ་འཇུག་གོ་”ཞེས་སོ། །གང་ཞིག་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་ཡུལ་ཡིན་པ་དེ་ནི་སྒྲ་རྣམས་ཀྱི་ཡིན་ནོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འབྲེལ་བ་ནི་ངེས་པས་ཁྱད་པར་བྱེད་པའི་བྱེ་བྲག་གི་རྗེས་སུ་བྱེད་དེ།... དངོས་པོའི་དབང་གིས་གཉིས་ལ་གནས་པ་ཡིན་ཡང་དེ་ལ་བརྟེན་པ་ཉིད་དུ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་དཔེར་ན། ‘སྤུན་ཟླ་རྣམས་ཀྱི་ནོར་’ ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །‘སྤུན་ཟླ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཀྱི་ནོར་’ ཞེས་ངེས་པར་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཁྱད་པར་བྱ་བའི་བྱེ་བྲག་ཡོད་ཀྱང་ཁྱད་པར་བྱེད་པ་ལ་གནས་པའི་བྱེ་བྲག་ཉིད་ཀྱི་རྗེས་སུ་བྱེད་དེ། ‘ལྷས་བྱིན་གྱི་རྟ་’ ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ཐམས་ཅད་ནི་ཁྱད་པར་བྱེད་པ་ལ་གནས་པ་ཉིད་དུ་འབྲེལ་བ་རྟོགས་པ་ལས་རྣམ་པར་བཞག་གོ། །ཁྱད་པར་བྱ་བ་ལ་གནས་པ་ཉིད་དུའང་དེ་རྟོགས་པ་ལ་ངེས་པར་དེ་ལ་གནས་པའི་བྱེ་བྲག་གི་རྗེས་སུ་བྱེད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། ཁྱད་པར་བྱེད་པ་ལ་གནས་པའི་བྱེ་བྲག་གི་རྗེས་སུ་བྱེད་པ་བཞིན་ནོ། །གཉིས་ལ་གནས་པ་ཉིད་ནི་དངོས་པོའི་དབང་གིས་མི་འགལ་ལོ། །དངོས་པོ་ལ་འབྲེལ་བའི་གཉིས་ལ་གནས་པ་ཉིད་ཡིད་ལ་བྱས་ནས་དེ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་འབྲེལ་བ་གཉིས་ལ་གནས་པར་བརྗོད་དོ། །དེ་ཉིར་ཀྱི་ཕྱིར་འདི་ནི་ལོགས་སུ་བྱེད་པའི་རྣམ་དབྱེ་ (གང་ཞིག་རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་) ཡིན་ཏེ།... ལོགས་སུ་བྱེད་པའི་ཁྱད་པར་དུ་གྱུར་པའི་འབྲེལ་བ་ཅན་ལ་གནས་པའི་ལོགས་སུ་བྱེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་འབྲེལ་བ་བརྗོད་པ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཁྱད་པར་བྱེད་པ་ནི་གཞན་གྱི་དོན་ཉིད་ཀྱིས་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་ཡང་བྱེད་པའི་དངོས་པོ་ལས་ལོགས་སུ་མི་འགྱུར་ཏེ།... སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲས་ཨུཏྤལ་ལ་སོགས་པའི་རྫས་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དཔེར་ན། ‘ཨུཏྤལ་སྔོན་པོ་ལ་ལྟོས། ཨུཏྤལ་སྔོན་པོས་གནས་སོ། ཨུཏྤལ་སྔོན་པོའི་དྲིའོ་’ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །གང་གི་ཚེ་ཁྱད་པར་བྱ་བ་འཇུག་པ་མེད་པ་དེའི་ཚེ་ནི་ལོགས་སུ་འགྱུར་བ་ཉིད་དེ། ‘ཡོན་ཏན་སྔོན་པོའི་ཨུཏྤལ་གྱི་རྟེན་ནོ་’ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །བྱེད་པའི་དངོས་པོའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་གཙོ་བོའི་དངོས་པོ་ལས་ལོགས་སུ་འགྱུར་བ་ཉིད་དུ་སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པ་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ཁྱད་པར་བྱེད་པ་ཉིད་རྣམ་པ་དུ་མར་གནས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་ཁྱད་པར་བྱེད་པ་འགའ་ཞིག་ནི་བྱེད་པའི་རྣམ་པ་ལས་གཙོ་བོའི་དངོས་པོ་ལས་ལོགས་སུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཁྱད་པར་བྱེད་པ་ཙམ་གྱིས་ཀྱང་ལྷག་མ་ཐམས་ཅད་དེ་བཞིན་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་དོགས་པར་མི་བྱའོ། ། Dvepīti rājapurisā dvepi, tatiye gehasaṅkhāte sambandhinī. Sahayuttampaṭicca evanti iminā purisassa appadhānattameva dīpeti, abhimatāti pāṇiniyānaṃ suttantarena abhimatā, yato chaṭṭhīya-mattano mate sambandhanissayā, tenāha- ‘sambandhamevi’ccādi, sambandho cettha mātu saraṇānamavaṭṭhānādikiriyānimittoti keci, aññe tu saraṇassa kiriyārūpattā kiriyantaramantareneva dabbena sambandhopapattimāhuyathā dvinnaṃ jatukato saṃsileso, jatuno tu kaṭṭhenāttanāyeva, na jatvantarakato saṃsilesoti. Paresaṃ tatiyatthe dutiyatthe ca kitakappayoge ññatrāpi (pañcamyatthe) sattamyatthe ca (‘‘chaṭṭhī cā’’) ti (2-6-20) dutiyā pañcamīnañcā’’ti (2-6-29) ca suttantarehi chaṭṭhītimatā, tassāpi vatticchātova sādhitabhāvaṃ dassetumāha-yathācetthātiādi, etthāpyādo udāharaṇadvaye suttantaramantarena sampadānattābhāvā sambandhavacanicchāyameva paresampi chaṭṭhī, tenāha-‘etthā’tiādi, bahulantīmassa atthaṃ dasseti ‘yathā dassana’nti, avisaṃvādakālokassatyādikaṃ kamme udāharaṇaṃ, pañcamyatthe pana vatticchātova sabbe tasanti daṇḍassātyādīni udāharaṇāni veditabbāni. ‘གཉིས་ཀའང་’ཞེས་པ་ནི་རྒྱལ་པོ་དང་སྐྱེས་བུ་གཉིས་ཀའང་། གསུམ་པ་ཁྱིམ་དུ་བགྲང་བ་ལ་འབྲེལ་བ་ཅན་ནོ། །‘ལྷན་ཅིག་སྦྱར་བ་ལ་བརྟེན་ནས་དེ་ལྟར་རོ་’ཞེས་པས་འདིས་སྐྱེས་བུའི་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་གསལ་བར་བྱེད་དོ། །‘འདོད་པ་’ཞེས་པ་ནི་པཱ་ཎི་ནི་པ་རྣམས་ཀྱི་མདོ་གཞན་གྱིས་འདོད་པ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་རང་གི་ལུགས་ལ་དྲུག་པ་ནི་འབྲེལ་བའི་རྟེན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ ‘འབྲེལ་བ་ཉིད་དོ་’ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །འདིར་འབྲེལ་བ་ནི་མ་དྲན་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཁ་ཅིག་སྨྲའོ། །གཞན་དག་ནི་དྲན་པ་ནི་བྱ་བའི་རྣམ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་བྱ་བ་གཞན་མེད་པར་རྫས་ཉིད་ཀྱིས་འབྲེལ་བ་འཐད་དོ་ཞེས་སྨྲ་སྟེ། དཔེར་ན། ལ་ཆ་གཉིས་ཕན་ཚུན་འབྱར་བ་ལྟ་བུའོ། །ལ་ཆ་ནི་ཤིང་དང་རང་ཉིད་ཀྱིས་འབྱར་བ་ཡིན་གྱི། ལ་ཆ་གཞན་གྱིས་འབྱར་བ་མ་ཡིན་པ་བཞིན་ནོ། །གཞན་དག་གི་ལུགས་ལ་གསུམ་པའི་དོན་དང་གཉིས་པའི་དོན་ལ་ཀྲྀཏ་སྦྱོར་བའི་ཚེ་དང་། གཞན་དུའང་ (ལྔ་པའི་དོན་དང་) བདུན་པའི་དོན་ལའང་ “དྲུག་པ་ཡང་” (༢-༦-༢༠) ཞེས་པ་དང་ “གཉིས་པ་དང་ལྔ་པ་རྣམས་ཀྱང་” (༢-༦-༢༩) ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་མདོ་གཞན་རྣམས་ཀྱིས་དྲུག་པ་འདོད་དོ། །དེའང་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ཉིད་ལས་གྲུབ་པའི་དངོས་པོ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ ‘ཇི་ལྟར་འདིར་ཡང་’ ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །འདིར་ཡང་ཐོག་མའི་དཔེ་གཉིས་ལ་མདོ་གཞན་མེད་པར་ཕུལ་བའི་དངོས་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་འབྲེལ་བ་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ཉིད་ལ་གཞན་དག་ཀྱང་དྲུག་པ་འདོད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་ ‘འདིར་’ ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །‘ཕལ་ཆེར་’ཞེས་པའི་འདིའི་དོན་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ ‘མཐོང་བ་བཞིན་ནོ་’ཞེས་གསུངས་སོ། །‘མི་མཐུན་པ་མེད་པའི་འཇིག་རྟེན་’ ལ་སོགས་པ་ནི་ལས་ལ་དཔེར་བརྗོད་པའོ། །ལྔ་པའི་དོན་ལ་ནི་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ཉིད་ལས་ ‘ཐམས་ཅད་དབྱུག་པ་ལ་སྐྲག་གོ་’ ལ་སོགས་པ་དཔེར་བརྗོད་པ་རྣམས་རིག་པར་བྱའོ། ། 40. Tulya ༤༠. མཚུངས་པ། Anabhimatāti ‘tulyatthehyatulopamāhi tatiyāññatarissa’nti (2-3-72) suttena tulopamāhi aññehi tulyatthehi yoge tatiyāya vidhīyamānattā pāṇiniyānaṃ anabhimatā, yasmā sadisā bhāvā tesaṃ nopamāti ‘ajjunassa tulā natthī’tyādikamuccate, tasmā evaṃ yathāvuttanayenāti tadevantīmassa attho veditabbo, tadevanti vā nipātasamudāyo yathāvuttanidassanattho, tulyesūti sadisesu, tathāvuttāti ajjunassatulānatthītyādinā tena pakārena vuttā. ‘མི་འདོད་པ་’ཞེས་པ་ནི་ “མཚུངས་པའི་དོན་ཅན་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་མཚུངས་པ་དང་དཔེ་མ་གཏོགས་པ་ལ་གསུམ་པ་གང་ཡང་རུང་བའོ་” (༢-༣-༧༢) ཞེས་པའི་མདོས་མཚུངས་པ་དང་དཔེ་ལས་གཞན་པའི་མཚུངས་པའི་དོན་ཅན་རྣམས་སྦྱོར་བ་ལ་གསུམ་པ་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱིས་ན། པཱ་ཎི་ནི་པ་རྣམས་ཀྱི་མི་འདོད་པ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་མཚུངས་པའི་དངོས་པོ་དེ་དག་ལ་དཔེ་མེད་པའི་ཕྱིར་ ‘ཨརྫུན་ལ་མཚུངས་པ་མེད་དོ་’ལ་སོགས་པ་བརྗོད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་ ‘དེ་ལྟར་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་’ཞེས་པ་ནི་ ‘དེ་ཉིད་’ཅེས་པའི་འདིའི་དོན་རིག་པར་བྱའོ། །‘དེ་ཉིད་’ཅེས་པ་ནི་ཚིག་ཕྲད་འདུས་པ་སཏེ་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་དཔེ་མཚོན་པའི་དོན་ནོ། །‘མཚུངས་པ་རྣམས་ལ་’ཞེས་པ་ནི་འདྲ་བ་རྣམས་ལའོ། །‘དེ་ལྟར་བཤད་པ་’ཞེས་པ་ནི་ ‘ཨརྫུན་ལ་མཚུངས་པ་མེད་དོ་’ལ་སོགས་པ་དེ་ལྟ་བུའི་རྣམ་པས་བཤད་པའོ། ། 41. Ato ༤༡. ཨ་ཏོ། Sutte [Pg.120] ‘ato’ti vuttaṃ ‘akārantato’ti kathaṃ vuttīti āha ‘ato’tiādi, ādesā hontīti seso, yakārānaṃyeva siyuṃ… āeādesānamekavaṇṇattā, lope kateti okārassa lope kate, tanneti yathāvuttaṃ dhacādyappaṭikkhipati, paṭikkhepe kāraṇamāha-‘paralopassā’tiādi, kāraṇantaraṃ vattumārabhate ‘kiñcā’tiādi, niccamparalopova siyā, na pubbalopopi āgamappayogānukūlyenātipi sakkā vattunti āha-‘nacā’tiādi, niccamparalopoyevāti na ca sakkā mantunti sambandho, evaṃ santetyādinā tattha virodhamāha, atosambhavāti ādesākārato sambhavā, jhissākāravidhānaṃ ‘‘yosu jhissa pume’’ti (2-93) etadevapayojanantiādinā vuttappayojanābhāve kāraṇamāha-‘aniṭṭhattā’ti, anabhimatattāti attho, payojanābhāvānabhimatattameva dassesumāha-‘etadatthamevā’tiādi, imassāti ‘‘ato yonaṃ ṭāṭe’’tī massa suttassa, jhismātvevāti ‘jhismā’ iti etādisaṃ suttameva, jhismā yonaṃ ṭāṭetivāti ‘‘jhismā yonaṃ ṭāṭe’’ti suttaṃ vā, atoti ‘ato’ iti suttaṃ, tādisassapayogassāti aggā, agge iti payogassa. མདོ་ལས་ ‘ཨ་ཏོ་’ཞེས་གསུངས་པ་ལ། ‘ཨ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལས་སོ་’ཞེས་ཇི་ལྟར་བཤད་ཅེ་ན། ‘ཨ་ཏོ་’ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །‘ཚབ་ཏུ་འགྱུར་རོ་’ཞེས་པ་ནི་ལྷག་མའོ། །ཡ་ཡིག་རྣམས་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ།... ཨཱ་དང་ཨེ་ཡི་ཚབ་རྣམས་ནི་ཡི་གེ་གཅིག་པའི་ཕྱིར་རོ། །‘ཕྱིས་པའི་ཚེ་’ཞེས་པ་ནི་ཨོ་ཡིག་ཕྱིས་པའི་ཚེའོ། །‘དེ་མ་ཡིན་ནོ་’ཞེས་པ་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་དྷ་ལ་སོགས་པ་མི་འགོག་པའོ། །འགོག་པ་ལ་རྒྱུ་གསུངས་པ་ནི་ ‘ཕྱི་མ་ཕྱིས་པའི་ཕྱིར་’ ལ་སོགས་པའོ། །རྒྱུ་གཞན་བརྗོད་པར་རྩོམ་པ་ནི་ ‘ཅི་ཡང་’ ལ་སོགས་པའོ། །རྟག་ཏུ་ཕྱི་མ་ཕྱིས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་གྱི། སྔོན་འཇུག་སྦྱོར་བ་དང་མཐུན་པའི་ཕྱིར་སྔ་མ་ཕྱིས་པའང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཀྱང་བརྗོད་ནུས་སོ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི་ ‘མ་ཡིན་ནོ་’ལ་སོགས་པའོ། །‘རྟག་ཏུ་ཕྱི་མ་ཕྱིས་པ་ཉིད་དོ་’ཞེས་བརྗོད་པར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། །‘དེ་ལྟ་ན་’ལ་སོགས་པས་དེ་ལ་འགལ་བ་གསུངས་ཏེ། ‘ཨ་ཏོ་’ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །‘ཨ་ཏོ་’ལས་བྱུང་བའི་ཚབ་ཀྱི་ཨ་ཡིག་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཇྷི་ཡི་ཨ་ཡིག་བསྒྲུབ་པ་ནི་ “ཡོ་རྣམས་ལ་སྐྱེས་པ་ལ་ཇྷི་ཡིའོ་” (༢-༩༣) ཞེས་པ་འདི་ཉིད་དགོས་པ་ཡིན་ནོ་ལ་སོགས་པས་བཤད་པའི་དགོས་པ་མེད་པ་ལ་རྒྱུ་གསུངས་པ་ནི་ ‘མི་འདོད་པའི་ཕྱིར་’ཏེ། མི་བཞེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པའི་དོན་ནོ། །དགོས་པ་མེད་པས་མི་འདོད་པ་ཉིད་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ ‘འདིའི་དོན་ཉིད་དོ་’ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །‘འདིའི་’ཞེས་པ་ནི་ “ཨ་ཏོ་ ཡོ་ནང་ ཊཱ་ཊེ་” (ཨ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལས་ཡོ་རྣམས་ལ་ཊཱ་དང་ཊེ་འོ།) ཞེས་པའི་མདོ་འདིའི་འོ། །‘ཇྷིསྨཱ་’ཞེས་པ་ཉིད་ནི་ ‘ཇྷིསྨཱ་’ཞེས་པ་འདི་ལྟ་བུའི་མདོ་ཉིད་དོ། །‘ཇྷིསྨཱ་ ཡོ་ནང་ ཊཱ་ཊེ་’ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ནི་ “ཇྷིསྨཱ་ ཡོ་ནང་ ཊཱ་ཊེ་”ཞེས་པའི་མདོ་འམ། ‘ཨ་ཏོ་’ཞེས་པ་ནི་ ‘ཨ་ཏོ་’ཞེས་པའི་མདོའོ། །‘དེ་ལྟ་བུའི་སྦྱོར་བ་’ཞེས་པ་ནི་ཨགྒཱ་ (aggā) དང་ཨགྒེ་ (agge) ཞེས་པའི་སྦྱོར་བའོ། ། 42. Nīnaṃ ༤༢. ནཱི་ནང་། Yasmā ekameva rūpamudāhaṭaṃ, tasmā rūpārūpāni rūperūpānīti bhedo veditabbo, tena hi bahuvacane paṭhamādutiyāsu ‘aṭṭhīnī’ti ekameva rūpamudāhaṭanti dasseti. གང་གི་ཕྱིར་རྣམ་པ་གཅིག་ཉིད་དཔེར་བརྗོད་པའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་ ‘རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ནི’ (གཟུགས་དང་གཟུགས་མ་ཡིན་པ་རྣམས་) དང་ ‘རཱུ་པེ་རཱུ་པཱ་ནི’ (གཟུགས་ལ་གཟུགས་རྣམས་) ཞེས་པའི་དབྱེ་བ་རིག་པར་བྱའོ། །དེས་ན་མང་ཚིག་གི་དང་པོ་དང་གཉིས་པ་རྣམས་ལ་ ‘ཨཊྛཱི་ནི’ (རུས་པ་རྣམས་) ཞེས་རྣམ་པ་གཅིག་ཉིད་དཔེར་བརྗོད་དོ་ཞེས་གསལ་བར་བྱེད་དོ། ། 44. Sassāya ༤༤. སསྶཱ་ཡ། Suñiti ñakāro kimatthoti āha-‘ñakāro’tiādi, asati hi ñakāre‘ñānubandho’ti ñakārena visesanena sukāro na visesī yeyya satiyeva tasmiṃ tena so visesīyeyya, tasmā ‘‘ñakānubandhādyantā’’ti sutte ‘ñakānubandhā’ti visesanaṃ [Pg.121] visesanabhāvo attho payojanaṃ yassa so visesanattho, bahulaṃ vacanenānabhimatamanavasesaṃ vavatthāpīyatīti vuttiyaṃ ‘‘bhiyyo’’tyādikamupadiṭṭhanti dassetumupakkamate ‘sāmaññenā’tiādinā, chaṭṭhī bhavatīti (se)so, nanuca atthasaddenāññapadatthasamāse kathaṃ catutthyattho-vasīyatīti vuccate, catutthīekavacane attattha’nti ettha saddhammasavanādikamattanimittanti yo-ttho, so cattho-ñña padatthepi, tassā-ññapadatthabhūtassāpi attā attho payojanambhavati nimittabhāvenāti nātthabhedoti ta eta imavajjitānaṃ sabbādīnanti ta etaimasaddehi eva vajjitānamaññesaṃ sabbādīnaṃ, paṭisiddhesupi kassaci ādeso dissatīti dassetumāha‘tasaddassa cā’ti. ‘སུཉ་’ཞེས་པ་ལ་ཉ་ཡིག་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ‘ཉ་ཡིག་ནི་’ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །ཉ་ཡིག་མེད་ན་ནི་ ‘ཉ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ཅན་’ཞེས་ཉ་ཡིག་གི་ཁྱད་པར་གྱིས་སུ་ཡིག་ལ་ཁྱད་པར་དུ་བྱེད་མི་ནུས་ལ། དེ་ཡོད་པའི་ཚེ་ཁོ་ནར་དེས་དེ་ལ་ཁྱད་པར་དུ་བྱེད་ནུས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་ “ཉ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ཅན་གྱི་ཐོག་མ་དང་མཐའ་མ་”ཞེས་པའི་མདོ་ལས། ‘ཉ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ཅན་’ཞེས་པའི་ཁྱད་པར་ནི་ཁྱད་པར་བྱེད་པའི་དངོས་པོ་སྟེ་དོན་དང་དགོས་པ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་ཁྱད་པར་གྱི་དོན་ཏོ། །‘ཕལ་ཆེར་’ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་མི་འདོད་པ་མ་ལུས་པ་རྣམ་པར་འཇོག་གོ་ཞེས་འགྲེལ་པ་ལས། ‘ཕལ་ཆེར་’ལ་སོགས་པ་བསྟན་ཏོ་ཞེས་གསལ་བར་བྱེད་པའི་འགོ་རྩོམ་པ་ནི་ ‘སྤྱིར་’ལ་སོགས་པའོ། །‘དྲུག་པ་འགྱུར་རོ་’ཞེས་པ་ནི་ལྷག་མའོ། །ཅི་སྟེ་ ‘ཨཏྠ་’ (དོན་) སྒྲ་དང་གཞན་གྱི་ཚིག་གི་བསྡུ་བ་ལ་ཇི་ལྟར་བཞི་པའི་དོན་རྟོགས་ཤེ་ན། བཤད་པར་བྱ་སྟེ། བཞི་པའི་གཅིག་ཚིག་ལ་ ‘རང་གི་དོན་དུ་’ཞེས་པ་འདིར་དམ་པའི་ཆོས་ཉན་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་རང་གི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་གང་ཡིན་པའི་དོན་དེ་ནི། གཞན་གྱི་ཚིག་གི་དོན་ལའང་བཞི་པའི་དོན་ཏེ། གཞན་གྱི་ཚིག་གི་དོན་དུ་གྱུར་པའི་རང་ཉིད་ཀྱང་དོན་དང་དགོས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། རྒྱུའི་དངོས་པོ་ཉིད་ཀྱིས་ན་དོན་ལ་དབྱེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །‘དེ་དག་ནི་འདི་དག་མ་གཏོགས་པ་ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིའོ་’ཞེས་པ་ནི། དེ་དག་ནི་ ‘འདི་’ཞེས་པའི་སྒྲ་འདི་དག་ཉིད་མ་གཏོགས་པའི་གཞན་ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། །བཀག་པ་རྣམས་ལའང་འགའ་ཞིག་གི་ཚབ་མཐོང་ངོ་ཞེས་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་ ‘ཏ་སྒྲ་ལའང་’ཞེས་གསུངས་སོ། ། 45. Ghapa ༤༥. གྷ་པ། Itthiyā vadhuyāti pasaññānamī ūnamudāharaṇāni. ‘ཨིཏྠིཡཱ’ (བུད་མེད་ཀྱི་) དང་ ‘བདྷུཡཱ’ (མནའ་མའི་) ཞེས་པ་ནི་གྷ་དང་པ་ཞེས་པའི་མིང་ཅན་གྱི་ཨཱི་དང་ཨཱུ་ཡི་དཔེར་བརྗོད་རྣམས་སོ། ། 46. Ssāvā ༤༦. སྶཱ་བཱ། Ghapasaññehīti idaṃ tetimāmūhi tīmassa aññapadatthasamāsena vā visesanaṃ daṭṭhabbaṃ, vuttiyaṃ katanti ādikaṃ kattādippakāsanatthaṃ kataṃ, tāyāti sabbattha vikappodāharaṇaṃ. ‘གྷ་དང་པའི་མིང་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་’ཞེས་པ་འདི་ནི་ ‘ཏེ་ཏི་མཱ་མཱུ་ཧི་’ཞེས་པ་འདིའི་འམ། ཡང་ན་གཞན་གྱི་ཚིག་གི་བསྡུ་བས་ཁྱད་པར་དུ་བྱེད་པ་ཉིད་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ། །‘འགྲེལ་པ་ལས་བྱས་སོ་’ལ་སོགས་པ་ནི་བྱེད་པ་པོ་ལ་སོགས་པ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་བྱས་སོ། །‘དེས་ན་’ཞེས་པ་ནི་ཐམས་ཅད་དུ་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་དཔེར་བརྗོད་དོ། ། 47. Namhi ༤༧. ནམྷི། ‘‘Āgamā tagguṇībhūtā taggahaṇena gayhantī’’ti paribhāsā vacanametaṃ tattha tagguṇībhūtāti tasmiṃ āgamimhi guṇībhūtā, avayavavasena pacchā bhavanto amukhyabhūtā, taggahaṇenāti āgamiggahaṇena taggahaṇena gahaṇatoti āgamibhūtassa naṃ iccassa gahaṇena gahaṇato, ‘namhi vibhattimhi’ti tu vattabbaṃ, vipallāso vā ettha daṭṭhabbo. “ལྷག་པར་བཅུག་པ་རྣམས་ནི་དེའི་ཡོན་ཏན་དུ་གྱུར་པས་དེ་བཟུང་བས་བཟུང་བར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་པ་ནི་ངེས་པར་བྱེད་པའི་ཚིག་སྟེ། དེ་ལ་ ‘དེའི་ཡོན་ཏན་དུ་གྱུར་པ་’ཞེས་པ་ནི་ལྷག་པར་བཅུག་པ་དེ་ལ་ཡན་ལག་གི་ཚུལ་གྱིས་ཕྱིས་འབྱུང་བས་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པར་གྱུར་པའོ། །‘དེ་བཟུང་བས་’ཞེས་པ་ནི་ལྷག་པར་བཅུག་པ་བཟུང་བས་ཏེ། དེ་བཟུང་བས་བཟུང་བའི་ཕྱིར་ན། ལྷག་པར་བཅུག་པར་གྱུར་པའི་ ‘ནཾ་’ཞེས་པ་འདི་བཟུང་བས་བཟུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །‘ནཾ་གི་རྣམ་དབྱེ་ལའོ་’ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནམ། ཡང་ན་འདིར་གོ་རིམ་འཁྲུགས་པ་ཉིད་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ། ། (49) Ikārassevavātiādinā vuttameva vivarati tissa iccādinā, tassa tissa, niddiṭṭhattāti tissa niddiṭṭhattā, ‘‘namhi ticatunnamitthiyaṃ tissa catassā’’ti (2-20) tissādeso ‘‘namhi nuka dvādīnaṃ sattarasanna’’nti (2-47) nuka, tissannaṃ. (༤༩) ‘ཨི་ཡིག་ཉིད་ཀྱིའོ་’ལ་སོགས་པས་བཤད་པ་ཉིད་གསལ་བར་བྱེད་པ་ནི་ ‘ཏིསྶ་’ལ་སོགས་པའོ། །‘དེའི་ཏིསྶ་’ཞེས་པ་ནི་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ‘ཏིསྶ་’ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །“ནཾ་ལ་ཏི་དང་ཙ་ཏུ་རྣམས་ལ་བུད་མེད་ལ་ཏིསྶ་དང་ཙ་ཏསྶཱའོ་” (༢-༢༠) ཞེས་པས་ ‘ཏིསྶ་’ཞེས་པའི་ཚབ་དང་། “ནཾ་ལ་ནུ་ཀ་ནི་དྭཱ་དི་ལ་སོགས་པ་བཅུ་བདུན་རྣམས་ཀྱིའོ་” (༢-༤༧) ཞེས་པས་ནུ་ཀ་སྟེ། ‘ཏིསྶནྣཾ’ (གསུམ་གྱིའོ་) ཞེས་པའོ། ། 51. Suña ༥༡. སུཉ། Vibhattisutteti [Pg.122] ‘‘dvedvekānekesvi’’(2-1) ccādisutte, ssananti bahuvacanena sahitamekavacanamāha, suttamidanti ‘‘suñsassā’’ti idaṃ suttaṃ, sutte pana satīti ‘‘suña sassā’’ti sutte sati. རྣམ་དབྱེའི་མདོ་ཞེས་པ་ནི། “གཉིས་གཉིས་དུ་མ་རྣམས་ལའོ་” (༢-༡) ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་མདོ་ལ། སྶནྟི་ཞེས་མང་ཚིག་དང་བཅས་པའི་གཅིག་ཚིག་གསུངས་སོ། །མདོ་འདི་ནི་ “སུཉྙ་སསྶཱ” ཞེས་པའི་མདོ་འདི་ཡིན་ལ། མདོ་ཡོད་པ་ནི་ “སུཉྙ་སསྶཱ” ཞེས་པའི་མདོ་ཡོད་པ་ལའོ། ། 55. Ratyā ༥༥. རཏྱཱ། Ratti ca ādi ca ratyādayo, tehi. རཏྟི་ (མཚན་མོ་) དང་ཐོག་མ་ནི་རཏྱཱདཡོ (མཚན་མོ་ལ་སོགས་པ་) རྣམས་ཏེ། དེ་དག་གིས། 56. Suhi ༥༦. སུཧི། Anukaraṇavasenāti anusadisaṃ karaṇaṃ vacanamanukaraṇaṃ. རྗེས་སུ་བྱེད་པའི་དབང་གིས་ཞེས་པ་ནི། རྗེས་སུ་མཐུན་པར་བྱེད་པ་སྟེ་བརྗོད་པ་ནི་རྗེས་སུ་བྱེད་པའོ། ། 57. Ltu ༥༧. ལྟུ། Tenāti yato ltuiti visesanattena vattumicchitassa paccayassa gahaṇaṃ, tenāti attho, paccayassa gahaṇā tadādigahaṇaṃ labbhate… ‘‘paccayaggahaṇe yato so vihito, tadādino gahaṇa’’nti ñāyā, visesanattena vattumicchitattā tadantaggahaṇaṃ… ‘‘vidhibbisesanantassā’’ti (1-13) vacanatoti manasi nidhāyāha- ‘yato’iccādi, so kriyattho ādi yassa so tadādi, so paccayo-nto yassa samudāyassa so tadanto, tādisassa tadā ditadantasamudāyavisesa(ssa) gahaṇaṃ, na tu tadantamattassetyattho, nanu ca ‘ltvī’ti visesanattena vattumicchite bhavatu ‘‘vidhibbisesanantassā’’ti tadantassa gahaṇaṃ, paccayaggahaṇena pana tadādino gahaṇaṃ kathaṃ siyā vacanābhāvātyāha-‘tadavinābhāvittā’ti, yato vihito, tena vinā na bhavati sīlenāti tadavinābhāvī, tassa bhāvo tasmā. ‘‘Paccayaggahaṇe yato so vihito tadādino gahaṇa’’nti ñāyassa yattha paccayaggahaṇaṃ tattha sādhāraṇattā ‘tadādino’ti vuttaṃ, tadādisamudāyassa gahaṇe panettha viseso na dissati… adhikattāti ādīsu visesadassanāsambhavā, ‘tuṃsmā lopo cicchāyaṃ te’’ tyatra (5-4) tu dissati viseso, vakkhatihi tattha ‘‘tuṃtāyetave bhāve bhavissati kriyāyaṃ tadatthāya’’nti (5-61) tuṃpaccayaṃ vakkhati’’ccādi. དེས་ཞེས་པ་ནི། གང་ལས་ལྟུ་ཞེས་ཁྱད་པར་གྱི་དོན་དུ་བརྗོད་པར་འདོད་པའི་རྐྱེན་བཟུང་བ་སྟེ། དེས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །རྐྱེན་བཟུང་བས་དེས་འགོ་རྩོམ་པ་བཟུང་བར་འགྱུར་ཏེ། “རྐྱེན་བཟུང་བ་ལ་གང་ལས་དེ་བསྒྲུབས་པ་དེས་འགོ་རྩོམ་པ་བཟུང་བའོ་” ཞེས་པའི་རིགས་པ་ལས་སོ། །ཁྱད་པར་གྱི་དོན་དུ་བརྗོད་པར་འདོད་པས་དེས་མཐའ་སྡུད་པ་བཟུང་བ་ནི། “ཆོ་ག་ནི་ཁྱད་པར་གྱི་མཐར་འགྱུར་རོ་” (༡-༡༣) ཞེས་པའི་ཚིག་ལས་སྙམ་དུ་བསམས་ནས་གསུངས་པ། ‘གང་ལས་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །བྱ་བའི་དོན་དེ་ཐོག་མ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་དེས་འགོ་རྩོམ་པའོ། །རྐྱེན་དེ་མཐའ་གང་ལ་ཡོད་པའི་ཚོགས་པ་དེ་ནི་དེས་མཐའ་སྡུད་པའོ། །དེ་ལྟ་བུའི་དེས་འགོ་རྩོམ་པ་དང་དེས་མཐའ་སྡུད་པའི་ཚོགས་པའི་ཁྱད་པར་བཟུང་བ་ཡིན་གྱི། དེས་མཐའ་སྡུད་པ་ཙམ་བཟུང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །ཅི་སྟེ་ ‘ལྟྭཱི’ ཞེས་ཁྱད་པར་གྱི་དོན་དུ་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ལ། “ཆོ་ག་ནི་ཁྱད་པར་གྱི་མཐར་འགྱུར་རོ་” ཞེས་པས་དེས་མཐའ་སྡུད་པ་བཟུང་བར་འགྱུར་དུ་ཆུག་ཀྱང་། རྐྱེན་བཟུང་བས་དེས་འགོ་རྩོམ་པ་བཟུང་བ་ནི་བརྗོད་པ་མེད་པས་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཞེ་ན། ‘དེ་མེད་ན་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་’ ཞེས་གསུངས་ཏེ། གང་ལས་བསྒྲུབས་པ་དེ་མེད་པར་མི་འབྱུང་བའི་རང་བཞིན་ཅན་ཡིན་པས་དེ་མེད་ན་མི་འབྱུང་བའོ། །དེའི་ཕྱིར་རོ། །“རྐྱེན་བཟུང་བ་ལ་གང་ལས་དེ་བསྒྲུབས་པ་དེས་འགོ་རྩོམ་པ་བཟུང་བའོ་” ཞེས་པའི་རིགས་པ་ནི། གང་དུ་རྐྱེན་བཟུང་བ་དེར་ཐུན་མོང་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ ‘དེས་འགོ་རྩོམ་པ་’ ཞེས་གསུངས་སོ། །འདིར་དེས་འགོ་རྩོམ་པའི་ཚོགས་པ་བཟུང་བ་ལ་ནི་ཁྱད་པར་མི་སྣང་སྟེ། ལྷག་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཁྱད་པར་མཐོང་བ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། །‘ཏུཾ་སྨཱ་ལོ་པོ་ཙིཙྪཱ་ཡཾ་ཏེ་’ ཞེས་པ་འདིར་ (༥-༤) ནི་ཁྱད་པར་སྣང་སྟེ། དེར་ “ཏུཾ་ཏཱ་ཡེ་ཏ་བེ་བྷཱ་བེ་བྷ་བིསྶ་ཏི་ཀྲི་ཡཱ་ཡཾ་ཏ་དཏྠཱ་ཡ་” ཞེས་ (༥-༦༡) ཏུཾ་རྐྱེན་གསུང་བར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། 58. Ge ༥༨. གེ། Aityevavattabbanti [Pg.123] ‘gea’ityeva vattabbanti vuttaṃ hoti, pakkhe dīghavidhānenevāti iminā akārādese kate pakkhe dīghavidhāneneva, aññatthacaritatthatāyāti ltvantādito aññattha bhopurisā bhopurisaiccādo jātipadatthanissayanena katatthatāya, parisa mattatthatāyāti vuttaṃ hoti, avassaṃ dīghabhāve kāraṇamāha ‘yadicākāro’iccādi, yadica ākāroti padacchedo. ཨ་ཞེས་ཁོ་ནར་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། ‘གེ་ཨ་’ ཞེས་ཁོ་ནར་བརྗོད་པར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན། ཕྱོགས་གཅིག་ལ་རིང་པོ་བྱེད་པའི་ཆོ་ག་ཉིད་ཀྱིས་ཞེས་པ་འདིས། ཨ་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་བ་བྱས་པ་ན། ཕྱོགས་གཅིག་ལ་རིང་པོ་བྱེད་པའི་ཆོ་ག་ཉིད་ཀྱིས། གཞན་དུ་དོན་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ནི། ལྟུ་མཐའ་ཅན་ལ་སོགས་པ་ལས་གཞན་པའི་ བྷོ་པུ་རི་སཱ་ བྷོ་པུ་རི་ས་ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ། རིགས་ཀྱི་ཚིག་གི་དོན་ལ་བརྟེན་ནས་དོན་གྲུབ་པའི་ཕྱིར། ཚོགས་པ་ཙམ་གྱི་དོན་གྱི་ཕྱིར་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན། ངེས་པར་རིང་པོར་འགྱུར་བའི་རྒྱུ་མཚན་གསུངས་པ། ‘གལ་ཏེ་ཨ་ཡིག་ཀྱང་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། གལ་ཏེ་དང་ཨ་ཡིག་ཅེས་པ་ནི་ཚིག་རྣམ་པར་དབྱེ་བའོ། ། 60. Ghabrahmā ༦༠. གྷ་བྲཧྨཱ། Ghaitisaññā ghasaññā tāsaṃ, kaññāsaññātiādīsu ghasaññānaṃ bahuttā bahuvacanena niddeso, gharūpassāti ghassāti ghasaddarūpassa, tathā bho brahmāti ettha tathāti iminā brahmātirūpassa niruttiyaṃ niddiṭṭhattāva ettha saṅgahitabhāvaṃ dasseti. Evaṃ vivarantīti tasmā sa sakhato gassa akāraākārā’’tiādinā evaṃ vivaranti, te hi aca āca ica īca ecāti dvande pubbasarānaṃ lopaṃ katvā ettupasilesaniddesaṃ vaṇṇenti, sāmaññavidhānanti ‘brahmakattuisi sakhato’ccevamavisesetvā sāmaññena kathanaṃ, kimatthanti kiṃ attho payojanaṃ yassa taṃ kimatthaṃ. Sāmaññavidhānaṃ kimatthampanevaṃ payojanāsaṅkāyaṃ payojanāsaṅkāvicāraṇaṃ manasi nidhāya ‘āgati gaṇoya’nti vuttattā āha– ‘atthato’ccādi, atthatoti sā matthiyato, anenāti‘āgatigaṇoya’nti iminā vacanena, idaṃ vuttaṃ hoti ‘āgatigaṇoyanti iminā tadākārasaṅkhātajātippadhānagaṇattappakāsanena yadi sambodhane ekārantākārantalābhīnaṃ kattu isi sakha muni bhadantādīnaṃ gahaṇaṃ payojanaṃ na siyā, aññathā anupapajjanaṃ siyāti evamaññathānupapattilakkhaṇasāmatthiyato sāmaññavidhāne payojanamāhe’’ti, soyanti iminā vuttiyaṃ ‘āgati gaṇoya’nti vuttaṃ vacanaṃ nidasseti. གྷ་ཞེས་པའི་མིང་ནི་གྷ་སཉྙཱ་ (གྷའི་མིང་) སྟེ། དེ་དག་གིའོ། །ཀཉྙཱ་སཉྙཱ་ (ཀཉྙཱའི་མིང་) ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ། གྷའི་མིང་མང་པོ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་མང་ཚིག་གིས་བསྟན་ཏོ། །གྷའི་གཟུགས་ཀྱི་ཞེས་པ་ནི། གྷ་ཞེས་པའི་སྒྲའི་གཟུགས་ཀྱིའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ བྷོ་བྲཧྨཱ་ ཞེས་པ་འདིར། དེ་བཞིན་དུ་ཞེས་པ་འདིས། བྲཧྨཱ་ཞེས་པའི་གཟུགས་ཀྱི་སྒྲ་རིག་པ་ལ་བསྟན་པ་ཉིད་ཀྱིས་འདིར་འདུས་པའི་དངོས་པོ་སྟོན་ཏོ། །འདི་ལྟར་འགྲེལ་ཏོ་ཞེས་པ་ནི། དེའི་ཕྱིར་ “ས་ ས་ཁ་ཏོ་ གསྶ་ ཨ་ཀཱ་ར་ཨཱ་ཀཱ་རཱ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་འདི་ལྟར་འགྲེལ་ཏེ། དེ་དག་ནི་ ཨ་དང་ ཨཱ་དང་ ཨི་དང་ ཨཱི་དང་ ཨེ་ཞེས་པའི་ཟླས་དབྱེ་བ་ལ། སྔོན་གྱི་དབྱངས་རྣམས་བསུབས་ནས་ཨེ་ཡིག་གི་ཉེ་བར་སྦྱར་བའི་བསྟན་པ་འཆད་དོ། །ཐུན་མོང་གི་ཆོ་ག་ཞེས་པ་ནི། ‘བྲཧྨ་ཀཏྟུ་ཨི་སི་ ས་ཁ་ཏོ་’ ཞེས་པ་འདི་ལྟར་བྱེ་བྲག་མ་ཕྱེ་བར་ཐུན་མོང་དུ་བརྗོད་པའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ནི། དགོས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཅིའི་ཕྱིར་རོ། །ཐུན་མོང་གི་ཆོ་ག་ནི་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་དགོས་པ་ལ་དོགས་པ་ལ། དགོས་པ་ལ་དོགས་པ་དཔྱོད་པ་ཡིད་ལ་བཅངས་ནས། ‘ཚོགས་པ་འདི་ནི་འོངས་པ་ཡིན་ནོ་’ ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། ‘དོན་གྱི་སྒོ་ནས་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །དོན་གྱི་སྒོ་ནས་ཞེས་པ་ནི་མཐུ་ཉིད་ལས་སོ། །འདིས། ‘ཚོགས་པ་འདི་ནི་འོངས་པ་ཡིན་ནོ་’ ཞེས་པའི་ཚིག་འདིས། འདི་སྐད་བརྗོད་པ་ཡིན་ཏེ། ‘ཚོགས་པ་འདི་ནི་འོངས་པ་ཡིན་ནོ་’ ཞེས་པ་འདིས། དེའི་རྣམ་པ་ཅན་དུ་བགྲང་བའི་རིགས་གཙོ་བོའི་ཚོགས་པ་ཉིད་གསལ་བར་བྱེད་པ་ལ། གལ་ཏེ་བོད་པའི་སྒྲ་ལ་ཨེ་མཐའ་ཅན་དང་ཨ་མཐའ་ཅན་ཐོབ་པ་རྣམས་ཀྱི། ཀཏྟུ་ ཨི་སི་ ས་ཁ་ མུ་ནི་ བྷ་དནྟ་ལ་སོགས་པ་བཟུང་བ་དགོས་པ་མ་ཡིན་ན། གཞན་དུ་མི་འཐད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་འདི་ལྟར། གཞན་དུ་མི་འཐད་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་མཐུ་ལས། ཐུན་མོང་གི་ཆོ་ག་ལ་དགོས་པ་གསུངས་སོ་ཞེས་པའོ། །དེ་འདི་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་འདིས། འགྲེལ་པ་ལ། ‘ཚོགས་པ་འདི་ནི་འོངས་པ་ཡིན་ནོ་’ ཞེས་གསུངས་པའི་ཚིག་སྟོན་ཏོ། ། 63. Ghossaṃ ༦༣. གྷོསྶཾ། Ssañca ssāca ssāyoca añca tiñcāti itarītarayoge cattha samāso,ssaṃ ssā ssāyaṃ tiṃsu. སྶ་དང་ སྶཱ་དང་ སྶཱཡ་དང་ ཨ་དང་ ཏི་ཞེས་པ། ཕན་ཚུན་སྦྱོར་བ་ལ་འདིར་བསྡུ་བ་སྟེ། སྶཾ་ སྶཱ་ སྶཱཡཾ་ ཏིཾ་རྣམས་ལའོ། ། 64. Eka ༦༤. ཨེ་ཀ། Ghoca [Pg.124] oca gho ghāntaokārantā, natthi gho yesante agho, tesaṃ, sāmaññavidhānatoti kassaci liṅgassa aparāmāsā sāmaññena vidhānato, nādekavacanesūti nādīsu ekavacanesūti attho, hi hetumhi, yasmā kassaci evaṃ duṭṭhādhippāyo siyā, tasmā dutiyamudāharaṇanti attho, dutiyopi hetumhi, yasmā sabbesaṃ saṅgahaṇatthaṃ, tasmā na ca tathādhippetanti attho, sabbesamekavacanānaṃ saṅgahaṇābhāve suttānaṃ viracanappakāramāha-‘aññathā’tiādi, uparicātyādīsvayamadhippāyo ‘‘suttassa ‘aṃyosvaghona’nti viracitattā sāmaññene-kavacanesvaghassa narassattappatīti tappaṭisedhābhāvā’daṇḍi kula’nti rassattaṃ ‘sismiṃ napuṃsake’ti vidhisuttaṃ vadeyyā’’ti, okārantappaṭisedhanti ‘aghona’nti okārantappaṭisedhaṃ, ādesantaraṃ ‘‘gossā gasihinaṃ sugāvagavā’’tyādinā (2-67) karīyamānaṃ gāvādesādikaṃ, ettha pana napuṃsake ekavacanantaṃ daṇḍi kulanti vakkhamānattā nodāhaṭaṃ, yosu pana ‘‘yolopanisudīgho’’ti (2-88) adīghassāpi dīghavidhānasāmatthiyā paṭhamameva dīghassa rassābhāvekāva kathāti nodāhaṭaṃ, daṇḍīdaṇḍīni icceva tu bhavati, nossavāti pāṭho dissati, ettha vijjamāne ge pare okārantassa vā rassāpajjanadosampasaṅgato nossā’ti pāṭhena bhavitabbaṃ. གྷ་དང་ ཨོ་ནི་གྷོ་སྟེ། གྷ་མཐའ་ཅན་དང་ཨོ་མཐའ་ཅན་ནོ། །གང་དག་ལ་གྷོ་མེད་པ་དེ་དག་ནི་ཨ་གྷོ་སྟེ། དེ་དག་གིའོ། །ཐུན་མོང་གི་ཆོ་ག་ལས་ཞེས་པ་ནི། རྟགས་གང་ཡང་རུང་བ་ལ་མ་རེག་པར་ཐུན་མོང་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ཎཱ་ལ་སོགས་པའི་གཅིག་ཚིག་རྣམས་ལ་ཞེས་པ་ནི། ཎཱ་ལ་སོགས་པའི་གཅིག་ཚིག་རྣམས་ལ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །ཧི་ནི་རྒྱུ་མཚན་ལའོ། །གང་གི་ཕྱིར་གང་ཟག་འགའ་ཞིག་ལ་འདི་ལྟར་བསམ་པ་ངན་པ་ཡོད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་དཔེ་གཉིས་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །གཉིས་པའང་རྒྱུ་མཚན་ལའོ། །གང་གི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་བསྡུ་བའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་མི་འདོད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །གཅིག་ཚིག་ཐམས་ཅད་མ་བསྡུས་པ་ལ། མདོ་རྣམས་རྩོམ་པའི་ཚུལ་གསུངས་པ། ‘གཞན་དུ་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །གོང་དུ་ཡང་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་འདི་ནི་བསམ་པ་སྟེ། “མདོ་ནི་ ‘ཨཾ་ཡོ་སྭ་གྷོ་ནཾ་’ ཞེས་བརྩམས་པའི་ཕྱིར། ཐུན་མོང་དུ་གཅིག་ཚིག་རྣམས་ལ་ཨ་གྷོ་ལ་ཐུང་ངུར་འགྱུར་བར་རྟོགས་པས། དེ་བཀག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། ‘དཎྜི་ཀུ་ལཾ་’ ཞེས་ཐུང་ངུ་ཉིད་དུ། ‘སི་སྨིཾ་ནཔུཾ་ས་ཀེ་’ ཞེས་པའི་ཆོ་གའི་མདོ་བརྗོད་པར་བྱའོ་” ཞེས་པའོ། །ཨོ་མཐའ་ཅན་འགོག་པ་ཞེས་པ་ནི། ‘ཨ་གྷོ་ནཾ་’ ཞེས་ཨོ་མཐའ་ཅན་འགོག་པའོ། །བསྒྱུར་བ་གཞན་ནི། “གོསྶཱ་ གསིཧིནཾ་ སུགཱབགབཱ” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ (༢-༦༧) བྱེད་པའི་གཱ་བཱ་ལ་སོགས་པར་བསྒྱུར་བའོ། །འདིར་ནི་མ་ནིང་ལ་གཅིག་ཚིག་གི་མཐའ་ཅན་ ‘དཎྜི་ཀུ་ལཾ་’ ཞེས་བརྗོད་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་མ་བཀོད་དོ། །ཡོ་རྣམས་ལ་ནི་ “ཡོ་ལོ་པ་ནི་སུ་དཱི་གྷོ་” ཞེས་པས་ (༢-༨༨) རིང་པོ་མ་ཡིན་པ་ལའང་རིང་པོ་བྱེད་པའི་ཆོ་གའི་མཐུ་ལས། ཐོག་མ་ཉིད་དུ་རིང་པོ་ལ་ཐུང་ངུ་མི་འགྱུར་བ་ཁོ་ནའི་གཏམ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མ་བཀོད་དོ། །‘དཎྜཱི’ ‘དཎྜཱིནི’ ཞེས་ཁོ་ནར་འགྱུར་རོ། །‘ནོསྶཱབཱ’ ཞེས་པའི་ཀློག་ཚུལ་སྣང་སྟེ། འདིར་གེ་ཡོད་པ་ལ་ཕ་རོལ་གྱི་ཨོ་མཐའ་ཅན་ལའང་ཐུང་ངུར་འགྱུར་བའི་སྐྱོན་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། ‘ནོསྶཱ’ ཞེས་པའི་ཀློག་ཚུལ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། ། 67. Gossā ༦༧. གོསྶཱ། Gāvena gavenāti karaṇepi samānaṃ, gāvassa gavassāti chaṭṭhiyāpi. གཱ་བེ་ན། གབེ་ན། ཞེས་བྱེད་པ་ལའང་མཚུངས་ལ། གཱ་བསྶ། གབསྶ། ཞེས་འབྲེལ་བ་ལའང་ངོ་། ། 69. Gavaṃ ༦༩. གབཾ། Senāti sutattā seiti vuttiyaṃ nimittaṃ parikappitaṃ. སེ་ན་ཞེས་པ་ནི། ཐོས་པའི་ཕྱིར་སེ་ཞེས་པ་འགྲེལ་པ་ལ་རྒྱུ་མཚན་དུ་བརྟགས་སོ། ། 72. Gāvu ༧༢. གཱ་བུ། Saddantarattena koci dosoti sambandho, ādisitabbā ādesā kātabbā. སྒྲ་གཞན་ཉིད་ཀྱིས་སྐྱོན་གང་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། །བསྟན་པར་བྱ་བའི་བསྒྱུར་བ་རྣམས་ནི་བྱ་བའོ། ། 73. Yaṃ ༧༣. ཡཾ། Pena [Pg.125] pasaññāya yuttā īpī, paca so īcāti vāpī abhedaggahaṇena, aññassāti ikāra ukāraūkārassa. པེ་ཞེས་པ་ནི། པ་ཞེས་པའི་མིང་དང་ལྡན་པའི་ཨཱི་དང་པཱིའོ། །པ་དང་དེ་ཉིད་ཨཱི་ཞེས་པའམ། ཡང་ན་པཱི་ཞེས་དབྱེར་མེད་པར་བཟུང་བས་སོ། །གཞན་གྱི་ཞེས་པ་ནི། ཨི་ཡིག་དང་ཨུ་ཡིག་དང་ཨཱུ་ཡིག་གིའོ། ། 77. Smi ༧༧. སྨི། Loke devadatto dattoti ekadesena samudāyavohāra dassanato sminotīmassa smiṃ vacanassātyayamattho dassitotyāha-‘smiti iminā’tiādi. འཇིག་རྟེན་ན་ལྷས་བྱིན་ལ་བྱིན་ཞེས་ཆ་ཤས་གཅིག་གིས་ཚོགས་པ་ལ་ཐ་སྙད་བྱེད་པ་མཐོང་བའི་ཕྱིར། སྨི་ཞེས་པ་འདི་ནི་སྨིཾ་ཞེས་པའི་ཚིག་འདིའི་དོན་ཏོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། ‘སྨི་ཞེས་པ་འདིས’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། 81. Jhalā ༨༡. ཛྷལཱ། Brahmādīsu ‘ito kvaci sassa ṭānubandho’ti pāṭhāti sambandho, brahmādīsūti ‘‘ghabrahmādite’’ti (2-60) sutte vuttabrahmādīsu, pāṭhāti ‘ito’tyādino gaṇasuttassa pāṭhā, ṭānubandhoti iminā (eṭādesaṃ) niddisati. བྲཧྨཱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ། ‘འདི་ལས་ལ་ལར་སའི་རྗེས་འབྲེལ་ཊཱའོ་’ ཞེས་པའི་ཀློག་ཚུལ་ལོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། །བྲཧྨཱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཞེས་པ་ནི། “གྷ་བྲཧྨཱ་དི་ཏེ་” ཞེས་པའི་ (༢-༦༠) མདོ་ལས་གསུངས་པའི་བྲཧྨཱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལའོ། །ཀློག་ཚུལ་ལོ་ཞེས་པ་ནི། ‘འདི་ལས་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚོགས་པའི་མདོའི་ཀློག་ཚུལ་ལོ། །རྗེས་འབྲེལ་ཊཱ་ཞེས་པ་འདིས། (ཨེ་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་བ་) སྟོན་ཏོ། ། 85. Kū ༨༥. ཀཱུ། So anto yassa so tadanto samudāyo, tassa, ‘‘cānukaḍḍhitaṃ nottaratrānuvattatī’’ti viññūvacanaṃ, viduno vidūti kūpaccayantassa udāharaṇaṃ, viññuno viññūti ‘‘vito ñāto’’ti (5-39) sabbaññuno sabbaññūti ‘‘kammā’’ti (5-40). མཐའ་དེ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་དེའི་མཐའ་ཅན་གྱི་ཚོགས་པ་སྟེ། དེའིའོ། །“དང་གིས་དྲངས་པ་ནི་ཕྱི་མ་ལ་རྗེས་སུ་མི་འཇུག་གོ་” ཞེས་པ་ནི་མཁས་པའི་ཚིག་གོ། །བི་དུ་ནོ་ བི་དཱུ་ ཞེས་པ་ནི་ཀཱུ་རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་གྱི་དཔེའོ། །བིཉྙུ་ནོ་ བིཉྙཱུ་ ཞེས་པ་ནི་ “བི་ཏོ་ ཉཱ་ཏོ་” ཞེས་པ་ལས་སོ། །(༥-༣༩) སབྦཉྙུ་ནོ་ སབྦཉྙཱུ་ ཞེས་པ་ནི་ “ཀམྨཱ་” ཞེས་པ་ལས་སོ། །(༥-༤༠) 86. Lo ༨༦. ལོ། Lopotveva siddhattāti vomuttapakkhe lopotīmināva siddhattā. ཕྱིས་པ་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ནི། བོ་ལས་ཐར་བའི་ཕྱོགས་ལ། ཕྱིས་པ་ཞེས་པ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། ། 87. Nano ༨༧. ཎ་ནོ། Amuyāti itthiyaṃ yādeso, nanotīmassidaṃ paccudāharaṇaṃ. ཨ་མུ་ཡཱ་ཞེས་པ་ནི། མོ་རྟགས་ལ་ཡཱ་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་བ་སྟེ། ཎ་ནོ་ཞེས་པ་འདིའི་ལྡོག་པའི་དཔེའོ། ། 88. Yolo ༨༨. ཡོ་ལོ། Paṭhamādutiyāyonamekato udāharaṇāni aṭṭhī aṭṭhīniti, tānica yolopanilātisseva dassitāni, tathāyevāññānipi ñāyantīti. དང་པོ་དང་གཉིས་པའི་ཡོ་རྣམས་གཅིག་ཏུ་བྱས་པའི་དཔེ་ནི། ཨཊྛཱི ཨཊྛཱིནི ཞེས་པ་རྣམས་ཏེ། དེ་དག་ཀྱང་ཡོ་ཕྱིས་པ་དང་ནི་བྱས་པ་ཉིད་ལས་བསྟན་ཏོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དག་ཀྱང་ཤེས་པར་བྱའོ། ། 92. Ntassa ༩༢. ནྟསྶ། Ṭamuttapakkhoti [Pg.126] asantaṃ kubbantassāti ṭādesena muttapakkho,ntussacevanti pasiddhattāva ṭādesamuttapakkhaṃ upameti, ‘‘sañjātaṃ tārakāditvito’’ti (5-45) ito andhitā. ཊཱ་ལས་ཐར་བའི་ཕྱོགས་ཞེས་པ་ནི། མེད་པར་བྱེད་པ་ལའོ་ཞེས་པ་སྟེ། ཊཱ་རུ་བསྒྱུར་བས་ཐར་བའི་ཕྱོགས་སོ། །ནྟུ་ཉིད་ལའོ་ཞེས་པ་ནི། གྲགས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཊཱ་རུ་བསྒྱུར་བས་ཐར་བའི་ཕྱོགས་ལ་དཔེ་བྱེད་དོ། །“སྐྱེས་པ་ནི་ཏཱ་ར་ཀཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་སོ་” ཞེས་པ་ (༥-༤༥) འདི་ལས་བཏུས་པའོ། ། 93. Yosu ༩༣. ཡོ་སུ། Ṭādeso-tippasajjatīti kasmā vuttaṃ nanu tadantassa samudāyassa patte ‘‘chaṭṭhiyantassā’’ti (1-17) antasseva hoti, tathāsati nevātippasaṅgo, tasmā kasmātippasajjatīti vuttanti, saccaṃ, tathāpi ‘jhissā’ti vattuṃ sakkuṇeyyatte issāti vuttatta sāmatthiyato tadantassa ṭādeso-tippasajjatīti tathā vuttanti, nanu ‘jhissā’ti vuttepi sovātippasaṅgo tadavatthoyevāti saccaṃ, tathāpi yadi samudāyassa ṭādeso-bhimato siyā ‘tathā sati kiṃ jhaggahaṇena issatveva vadeyyāti nātippasajjatīti, jhaggahaṇe nāmante ikārasseva jhasaññattāti idaṃ pana visesanattena vattu manicchite yujjati. ཊཱ་རུ་བསྒྱུར་བ་ཧ་ཅང་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་གསུངས་ཤེ་ན། དེའི་མཐའ་ཅན་གྱི་ཚོགས་པ་ལ་ཐོབ་པ་ན། “འབྲེལ་བའི་མཐའ་ཅན་གྱིའོ་” ཞེས་པས་ (༡-༡༧) མཐའ་ཉིད་ལ་འགྱུར་ལ། དེ་ལྟ་ན་ཧ་ཅང་ཐལ་བ་མི་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར་ཅིའི་ཕྱིར་ཧ་ཅང་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་ཤེ་ན། བདེན་ཏེ། དེ་ལྟ་ནའང་ ‘ཛྷིསྶཱ’ ཞེས་བརྗོད་ནུས་པ་ལ། ཨིསྶཱ་ཞེས་གསུངས་པའི་མཐུ་ལས། དེའི་མཐའ་ཅན་ལ་ཊཱ་རུ་བསྒྱུར་བ་ཧ་ཅང་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་དེ་ལྟར་གསུངས་སོ། །ཅི་སྟེ་ ‘ཛྷིསྶཱ’ ཞེས་བརྗོད་ཀྱང་ཧ་ཅང་ཐལ་བ་དེ་ཉིད་དེ་བཞིན་དུ་གནས་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། བདེན་ཏེ། དེ་ལྟ་ནའང་གལ་ཏེ་ཚོགས་པ་ལ་ཊཱ་རུ་བསྒྱུར་བ་འདོད་པ་ཡིན་ན། ‘དེ་ལྟ་ན་ཛྷ་བཟུང་བས་ཅི་བྱ། ཨིསྶཱ་ཞེས་ཁོ་ནར་བརྗོད་པར་བྱའོ་’ ཞེས་པས་ཧ་ཅང་ཐལ་བར་མི་འགྱུར་རོ། །ཛྷ་བཟུང་བ་ནི་མཐའི་ཨི་ཡིག་ཉིད་ལ་ཛྷའི་མིང་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདི་ནི་ཁྱད་པར་གྱི་དོན་དུ་བརྗོད་པར་མི་འདོད་པ་ལ་རིགས་སོ། ། 94. Vevo ༩༤. བེ་བོ། Sahacaritañāyassāti ‘‘taṃsahacaritā taggahaṇena gayhantī’’ti ñāyassa. ལྷན་ཅིག་སྤྱོད་པའི་རིགས་པ་ལས་ཞེས་པ་ནི། “དེ་དང་ལྷན་ཅིག་སྤྱོད་པ་རྣམས་ནི་དེ་བཟུང་བས་གཟུང་བར་བྱའོ་” ཞེས་པའི་རིགས་པ་ལས་སོ། ། 95. Yomhi ༩༥. ཡོམྷི། Hetukurusaddehi yosu iminā ṭādese ‘‘lopo’’tīminā yolope vā sampatte ‘‘paccayanissitaṃ bahiraṅga’’nti yolopato ‘‘pakatinissitamantaraṅga’’nti ‘‘antaraṅgabahiraṅgasu antaraṅgavidhi balavā’’ti paṭhamaṃ ṭādese nimittābhāvāva lopā bhāvoti dassetumāha-‘hetukurusaddehi’ccādi. ཧེ་ཏུ་དང་ཀུ་རུ་ཞེས་པའི་སྒྲ་རྣམས་ལས་ཡོ་རྣམས་ལ། འདིས་ཊཱ་རུ་བསྒྱུར་བ་ལ། “ལོ་པོ་” ཞེས་པ་འདིས་ཡོ་ཕྱིས་པ་ཉིད་དུ་ཐོབ་པ་ན། “རྐྱེན་ལ་བརྟེན་པ་ནི་ཕྱིའི་ཡན་ལག་གོ་” ཞེས་པའི་ཡོ་ཕྱིས་པ་ལས། “རང་བཞིན་ལ་བརྟེན་པ་ནི་ནང་གི་ཡན་ལག་གོ་” ཞེས་པ་དང་། “ནང་གི་ཡན་ལག་དང་ཕྱིའི་ཡན་ལག་རྣམས་ལ། ནང་གི་ཡན་ལག་གི་ཆོ་ག་ནི་སྟོབས་དང་ལྡན་ནོ་” ཞེས་པས། ཐོག་མར་ཊཱ་རུ་བསྒྱུར་བ་ལ། རྒྱུ་མཚན་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཕྱིས་པ་མེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། ‘ཧེ་ཏུ་དང་ཀུ་རུ་ཞེས་པའི་སྒྲ་རྣམས་ལས་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། 99. Sabbā ༩༩. སབྦཱ། Nanu katarādayova sabbādisaddavacanīyā honti samāsenābhihitattā, na tu sabbasaddo tyāha-‘avayavene’tyādi,yadipi ‘sabba saddo [Pg.127] ādi yesa’nti avayavena viggaho, tathāpi samudāyovāssattho bhavati… yesantyanena samudāyassa parāmāsāti bhāvo, itīti hetumhi, ko bhavantānaṃ dvinnaṃ bahunnaṃ vā eko deva datto kaṭhādīhi vā atthe dvīhi bahūhi vā ekassa niddhāraṇe sati kimhā niddhāraṇe ratara ratamesu ṇādivuttiyaṃ ‘‘ekatthatāya’’nti (2-119) vibhattilope ‘‘rānubandhentasarādissā’’ti (4-132) antasarādilope kiṃsaddassa rūpasiddhīti dassetumāha katamā’tiādi, ubho aṃsā assāti atthe ‘‘ayubhadvitīhaṃse’’ti (4-49) aye‘‘saro lopo sare’’ti (1-26) saralope rūpasiddhīti āha-‘ubho aṃsā’iccādi, kāyaṃ vavatthā nāme tyāha-‘sābhidheyyā’tyādi, avadhiccādinā tassevātthaṃ vibhāveti, adhaṃso abhaṭṭhatā avadhibhāveyevāvaṭṭhānaṃ, sābhidheyyā pekkhāti ettha so sako abhidheyyo attho disādi sābhidheyyoti gahitoti āha-‘pubbādīna’ntiādi, sābhidheyyanti kammato parā apapubbā ‘ikkha=dassane’tīmasmā ‘‘kvacaṇa’’iti (5-41) aṇpaccaye sābhidheyyāpekkho, so vāvadhiniyamoti dassetumāha-‘tamapekkhati’ccādi, tatthādhippāyaṃ vivarati ‘tathāhi’ccādinā, ettha ca parādisaddābhidheyyo-ttho disādesādi pubbādisaddābhidheyyassātthassa disāya desādino vāvadhibhāvena niyamavasena pavattati, yo cāvadhibhāvo niyamavasena pavattati, socāvadhibhāvo niyamavasena pavatto pubbādisaddavacanīyaṃ disādesādi mapekkhatīti sābhidheyyāpekkhovadhiniyamoyeva vavatthāti vuccatītyayamadhippāyo, na tu abhidheyyāyanti asambhavā, asambhavameva dassento āha-‘yo hi’ccādi, kosallena nimittenāti kusala saddassa pavattinimittena kosallena, uttarākuravo uttarakurudīpa vāsino, deso vā, ‘nāññañca nāmappadhānā’’ti (2-136) aneneva saññāyaṃ sabbādikāriyassa nisiddhatte kimasaññāyaṃbhyanenetyāha ‘nāññañce’tyādi, kiñci pubbattādikamuddissa kesañci pubboparotyādikā atthānugatā saññā anvatthasaññā. ཅི་སྟེ་བསྡུས་པའི་སྒྲས་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་ ‘ཀཏ་ར་’ (གང་ཞིག) ལ་སོགས་པ་ཉིད་ ‘སབྦ་’ (ཐམས་ཅད) ལ་སོགས་པའི་སྒྲས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཡིན་གྱི། ‘སབྦ་’ སྒྲ་ཉིད་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་པ་ལ་ ‘ཆ་ཤས་ཀྱིས་’ ཞེས་པ་སོགས་གསུངས་སོ། གལ་ཏེ་ ‘ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྒྲ་ཐོག་མར་ཡོད་པ་གང་དག་ཡིན་པ་’ ཞེས་ཆ་ཤས་ཀྱིས་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱོར་བ་ཡིན་ནའང་། དེ་ལྟ་ནའང་འདིའི་དོན་ནི་ཚོགས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། ‘གང་དག་’ ཅེས་པའི་ཚིག་འདིས་ཚོགས་པ་ལ་ཉེ་བར་ལེན་པ་ནི་བསམ་པའོ། ‘ཨི་ཏི་’ (ཞེས་པ་) ནི་རྒྱུ་མཚན་གྱི་དོན་ལའོ། ཁྱེད་རྣམས་གཉིས་སམ་མང་པོ་ལས་ལྷ་སྦྱིན་གཅིག་པུ་གང་ཡིན་ནམ། ཡང་ན་ཀ་ཋ་ལ་སོགས་པའི་དོན་དག་ལས་གཉིས་སམ་མང་པོ་ལས་གཅིག་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ཡོད་ན། ‘ཀིཾ་’ (གང་) ལས་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ལ་ ‘ར་ཏ་ར་’ དང་ ‘ར་ཏ་མ་’ དག་ལས་ཎ་ལ་སོགས་པའི་འཇུག་པ་ལ། ‘དོན་གཅིག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་’ (མདོ་ ༢-༡༡༩) ཞེས་པས་རྣམ་དབྱེ་ཕྱིས་ཤིང་། ‘རེ་ཡིག་གི་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བ་དང་མཐའི་དབྱངས་ལ་སོགས་པ་ཕྱིས་པ་’ (མདོ་ ༤-༡༣༢) ཞེས་པས་མཐའི་དབྱངས་ལ་སོགས་པ་ཕྱིས་པ་ན། ‘ཀིཾ་’ སྒྲའི་གཟུགས་གྲུབ་པ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ ‘ཀ་ཏ་མ་’ ཞེས་པ་སོགས་གསུངས་སོ། ‘འདི་ལ་ཕྱོགས་གཉིས་ཀ་ཡོད་དོ་’ ཞེས་པའི་དོན་ལ། ‘ཨ་ཡུ་བྷ་དྭི་ཏི་ཧཾ་སེ་’ (མདོ་ ༤-༤༩) ཞེས་པས་ཨ་ཡིག་ལ། ‘དབྱངས་ཡོད་ན་དབྱངས་ཕྱིས་པ་’ (མདོ་ ༡-༢༦) ཞེས་པས་དབྱངས་ཕྱིས་པ་ན་གཟུགས་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་ ‘ཕྱོགས་གཉིས་ཀ་’ ཞེས་པ་སོགས་གསུངས་སོ། རྣམ་པར་གཞག་པ་འདི་གང་ཞིག་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། ‘བརྗོད་བྱ་དང་བཅས་པ་’ ཞེས་པ་སོགས་གསུངས་སོ། མཚམས་ལ་སོགས་པས་དེའི་དོན་ཉིད་རྣམ་པར་འབྱེད་དོ། མི་ཉམས་པ་དང་མ་ལྷུང་བ་ནི་མཚམས་ཀྱི་དངོས་པོ་ཉིད་ལ་གནས་པའོ། ‘བརྗོད་བྱ་དང་བཅས་པ་ལ་ལྟོས་པ་’ ཞེས་པ་འདིར་རང་གི་བརྗོད་བྱའི་དོན་ཕྱོགས་ལ་སོགས་པ་ནི་བརྗོད་བྱ་དང་བཅས་པ་ཞེས་བཟུང་བའི་ཕྱིར། ‘ཤར་ལ་སོགས་པ་དག་གི་’ ཞེས་པ་སོགས་གསུངས་སོ། ‘བརྗོད་བྱ་དང་བཅས་པ་’ ཞེས་པ་ནི་ལས་ལས་ཕྱི་རོལ་དུ་གྱུར་པའི་ ‘ཨ་པ་’ སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ ‘ཨིཀྵ་ = མཐོང་བ་’ ཞེས་པ་འདི་ལས། ‘ཀྭ་ཙ་ཎ་’ (མདོ་ ༥-༤༡) ཞེས་པས་ཨཎ་གྱི་རྐྱེན་ལས་ ‘བརྗོད་བྱ་དང་བཅས་པ་ལ་ལྟོས་པ་’ ཞེས་པའོ། དེ་ཉིད་ནི་མཚམས་ཀྱི་ངེས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ‘དེ་ལ་ལྟོས་སོ་’ ཞེས་པ་སོགས་གསུངས་སོ། དེ་ལ་བསམ་པ་ནི་ ‘འདི་ལྟར་’ ཞེས་པ་སོགས་ཀྱིས་གསལ་བར་བྱེད་དོ། འདིར་ཡང་ ‘ཕ་རོལ་’ ལ་སོགས་པའི་སྒྲས་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་དོན་ཕྱོགས་དང་ཡུལ་ལ་སོགས་པ་ནི། ‘ཤར་’ ལ་སོགས་པའི་སྒྲས་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་དོན་ཕྱོགས་དང་ཡུལ་ལ་སོགས་པའི་མཚམས་ཀྱི་དངོས་པོ་ཉིད་དུ་ངེས་པའི་དབང་གིས་འཇུག་ལ། མཚམས་ཀྱི་དངོས་པོ་གང་ཞིག་ངེས་པའི་དབང་གིས་འཇུག་པ་དེ་ཉིད་ནི། ངེས་པའི་དབང་གིས་ཞུགས་པའི་མཚམས་ཀྱི་དངོས་པོ་དེས་ ‘ཤར་’ ལ་སོགས་པའི་སྒྲས་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་ཕྱོགས་དང་ཡུལ་ལ་སོགས་པ་ལ་ལྟོས་པའི་ཕྱིར། ‘བརྗོད་བྱ་དང་བཅས་པ་ལ་ལྟོས་པའི་མཚམས་ཀྱི་ངེས་པ་ཉིད་ནི་རྣམ་པར་གཞག་པའོ་’ ཞེས་བརྗོད་དོ་ཞེས་པ་འདི་ནི་བསམ་པའོ། ‘བརྗོད་བྱ་ལ་’ ཞེས་པ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། མི་སྲིད་པ་ཉིད་སྟོན་པ་ནི་ ‘གང་ཞིག་’ ཞེས་པ་སོགས་གསུངས་སོ། ‘མཁས་པ་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་’ ཞེས་པ་ནི་ ‘ཀུ་ས་ལ་’ (མཁས་པ་) སྒྲའི་འཇུག་པའི་རྒྱུ་མཚན་མཁས་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། ‘བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་པ་’ ཞེས་པ་ནི་བྱང་གི་སྒྲ་མི་སྙན་པའི་གླིང་ན་གནས་པ་དག་གམ། ཡང་ན་ཡུལ་ལོ། ‘མིང་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པ་གཞན་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་’ (མདོ་ ༢-༡༣༦) ཞེས་པ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་མིང་ལ་ ‘སབྦ་’ (ཐམས་ཅད) ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་བཀག་པ་ཡོད་ན། མིང་མ་ཡིན་པ་ལ་འདིས་ཅི་ཞིག་བྱ་ཞེ་ན། ‘གཞན་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་’ ཞེས་པ་སོགས་གསུངས་སོ། གང་ཞིག་ཤར་ལ་སོགས་པ་ཉིད་ལ་དམིགས་ནས་འགའ་ཞིག་གི་ ‘ཤར་དང་ནུབ་’ ལ་སོགས་པའི་དོན་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་མིང་ནི་དོན་མཐུན་གྱི་མིང་ངོ། 104.Ti ༡༠༤. ཏི། ‘‘Vānekaññatthe’’ti (3-17) [Pg.128] vikappānuvattanato ayuttattābhāvaṃ dasseti‘nayidamayutta’nti, yuttatā cāssa pāṭhe byabhicāra dassanatoti vattumāha-‘napuṃsake’ccādi, pāṭhānugatā hi suttaracanā, vikappānuvattiyā anapuṃsakamidameva vacanaṃ tassa kvaci byabhicāratte ñāpakanti vattumāha-‘tassa cā’tiādi, avassamevamettha attho gahetabbo, aññathā yathāvaṭṭhitapāṭhānukkamenātthaggahaṇe sati suttassa mukhyattappatītito kathantamaññassa ñāpakaṃ bhaveyya, mukhyabhāve hi ñāpakatthaṃ na yujjeyya. ‘ཝཱ་ནེ་ཀཉྙཏྠེ་’ (མདོ་ ༣-༡༧) ཞེས་པར་རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྗེས་སུ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་མི་རིགས་པ་ཉིད་མེད་པར་སྟོན་ཏེ། ‘འདི་ནི་མི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ་’ ཞེས་སོ། འདིའི་རིགས་པ་ཉིད་ནི་ཀློག་པ་ལ་འཁྲུལ་པ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་ ‘མ་ནིང་ལ་’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། མདོའི་རྩོམ་པ་ནི་ཀློག་པའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་ཕྱིར་རོ། རྣམ་པར་རྟོག་པ་རྗེས་སུ་འཇུག་པས་མ་ནིང་མ་ཡིན་པའི་ཚིག་འདི་ཉིད་དེའི་སྐབས་འགར་འཁྲུལ་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚོན་བྱེད་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་ ‘དེ་ཡང་’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། འདིར་དོན་འདི་ལྟར་ངེས་པར་གཟུང་བར་བྱ་སྟེ། གཞན་དུ་ན་ཇི་ལྟར་གནས་པའི་ཀློག་པའི་གོ་རིམ་བཞིན་དོན་འཛིན་པ་ཡོད་ན། མདོའི་གཙོ་བོ་ཉིད་དུ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟར་གཞན་གྱི་མཚོན་བྱེད་དུ་འགྱུར་ཏེ། གཙོ་བོའི་དངོས་པོ་ལ་མཚོན་པའི་དོན་མི་རིགས་པའི་ཕྱིར་རོ། 108. Ate ༡༠༨. ཨ་ཏེ། Nanu ca ‘‘lakkhaṇapaṭipadavuttesu paṭipadavuttasseva gahaṇa’’ntīmāya paribhāsāya lakkhaṇikassākārassa gahaṇaṃ na pappotītyāsaṅkiya paṭipādayamāha-‘rassākāre’ccādi, paribhāsāya cassāyamattho ‘‘lakkhīyateneneti lakkhaṇaṃ, sādhvasādhujānana hesuttā sutta muccate, paṭigatampadaṃ paṭipadaṃ, uccāritamañjasetyattho, lakkhaṇañca paṭipadañca lakkhaṇapaṭipadāni, tehi vuttāni rūpāni lakkhaṇapaṭipadavuttāni, tesu, vuttasaddo paccekamparisamāpīyate ‘lakkhaṇavuttesu paṭipadavuttesū’ti, tatrāñcasā yamaniddiṭṭhaṃ, kevalaṃ lakkhaṇadassanenāsmiṃ lakkhaṇe satyavassamanena rūpena bhavitabbanti lakkhaṇena paṭipāditaṃ, taṃ lakkhaṇavuttamityuccate, yantvañjasā saddeneva paṭipāditaṃ, taṃ paṭipadavuttanti vuccate, tasmiṃ lakkhaṇavutte paṭipadavutte ca rūpe sati paṭipadavuttasseva gahaṇaṃ, netarasse’’ti, paṭipadavuttassevetyavadhāraṇena niyamarūpabhāssā paribhāsāyāvagamyate, so ca niyamo aniyamapubbake sandehe satyavatiṭṭhate, tasmā yatra lakkhaṇavuttameva kevalaṃ, na paṭipadavuttaṃ, tatra nāyaṃ paribhāsā vatiṭṭhate, yatrāpi paṭipadavuttameva kevalaṃ, na lakkhaṇavuttaṃ, sopyetissā avisayo, yatra dve rūpāni sambhavanti tatrevā yamparibhāsā sandehāpākaraṇamukhena pavattāti ñāyappattoyevā mattho [Pg.129] imāya paribhāsāyānuvādyate, tathāhi sandehaṭhānesu yadyapyekarūpamevamabhinnamubhinnaṃ, tathāpi lakkhaṇavuttaṃ rūpaṃ lakkhaṇe nonnīyamānaṃ dhūmaggi viya jalabalākā viya cānu mānikaṃ, yantu paṭipada vuttaṃ rūpaṃ, taṃ paccakkhasiddhaṃ, paccakkhānumānesu ca paccakkhambalavantaraṃ pamāṇanti ato paṭipadavuttameva gayhatīti. ཅི་སྟེ་ ‘མཚན་ཉིད་དང་ཚིག་རེ་རེ་བཞིན་བརྗོད་པ་དག་ལས་ཚིག་རེ་རེ་བཞིན་བརྗོད་པ་ཉིད་གཟུང་བར་བྱའོ་’ ཞེས་པའི་སྐབས་ཐོབ་ཀྱི་རྩ་ཚིག་འདིས། མཚན་ཉིད་ལས་བྱུང་བའི་ཨཱ་ཡིག་གཟུང་བར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་དོགས་ནས་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ནི་ ‘ཨཱ་ཡིག་ཐུང་ངུ་’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། སྐབས་ཐོབ་ཀྱི་རྩ་ཚིག་གི་དོན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། ‘འདིས་མཚོན་པར་བྱེད་པས་ན་མཚན་ཉིད་དེ། བཟང་པོ་དང་མི་བཟང་པོ་ཤེས་པའི་རྒྱུ་མདོ་ཡིན་པས་མདོ་ཞེས་བརྗོད་དོ། ཚིག་ལ་སོང་བ་ནི་ཚིག་རེ་རེ་བ་སྟེ། ཐད་ཀར་བརྗོད་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། མཚན་ཉིད་དང་ཚིག་རེ་རེ་བ་ནི་མཚན་ཉིད་ཚིག་རེ་རེ་བ་དག་སྟེ། དེ་དག་གིས་བརྗོད་པའི་གཟུགས་རྣམས་ནི་མཚན་ཉིད་ཚིག་རེ་རེ་བཞིན་བརྗོད་པ་དག་ཡིན་ལ། དེ་དག་གི་ནང་ནས། བརྗོད་པའི་སྒྲ་ནི་རེ་རེ་བཞིན་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་སྦྱོར་ཏེ། “མཚན་ཉིད་ཀྱིས་བརྗོད་པ་དག་དང་ཚིག་རེ་རེ་བཞིན་བརྗོད་པ་དག་ལས་” ཞེས་པའོ། དེ་ལ་ཐད་ཀར་མ་བསྟན་པ་གང་ཞིག མཚན་ཉིད་མཐོང་བ་ཙམ་གྱིས་མཚན་ཉིད་འདི་ཡོད་ན་ངེས་པར་གཟུགས་འདི་ལྟ་བུར་འགྱུར་རོ་ཞེས་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་བསྒྲུབས་པ་དེ་ནི་ “མཚན་ཉིད་ཀྱིས་བརྗོད་པ་” ཞེས་བྱའོ། གང་ཞིག་ཐད་ཀར་སྒྲ་ཉིད་ཀྱིས་བསྒྲུབས་པ་དེ་ནི་ “ཚིག་རེ་རེ་བཞིན་བརྗོད་པ་” ཞེས་བྱའོ། མཚན་ཉིད་ཀྱིས་བརྗོད་པ་དང་ཚིག་རེ་རེ་བཞིན་བརྗོད་པའི་གཟུགས་ཡོད་པ་ན། ཚིག་རེ་རེ་བཞིན་བརྗོད་པ་ཉིད་གཟུང་བར་བྱ་ཡི་གཞན་ནི་མ་ཡིན་ནོ་’ ཞེས་པའོ། ‘ཚིག་རེ་རེ་བཞིན་བརྗོད་པ་ཉིད་’ ཅེས་ངེས་པར་བཟུང་བས་སྐབས་ཐོབ་ཀྱི་རྩ་ཚིག་འདིའི་ངེས་པའི་རང་བཞིན་ཤེས་པར་བྱའོ། ངེས་པ་དེ་ཡང་མ་ངེས་པ་སྔོན་དུ་སོང་བའི་ཐེ་ཚོམ་ཡོད་ན་གནས་པར་འགྱུར་རོ། དེ་ལྟ་བས་ན་གང་དུ་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་བརྗོད་པ་ཙམ་ཡོད་པ་ལས་ཚིག་རེ་རེ་བཞིན་བརྗོད་པ་མེད་པ་དེར། སྐབས་ཐོབ་ཀྱི་རྩ་ཚིག་འདི་མི་གནས་སོ། གང་དུ་ཡང་ཚིག་རེ་རེ་བཞིན་བརྗོད་པ་ཙམ་ཡོད་པ་ལས་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་བརྗོད་པ་མེད་པ་དེ་ཡང་འདིའི་སྤྱོད་ཡུལ་མ་ཡིན་ནོ། གང་དུ་གཟུགས་གཉིས་ཀ་སྲིད་པ་དེ་ཉིད་དུ་སྐབས་ཐོབ་ཀྱི་རྩ་ཚིག་འདི་ཐེ་ཚོམ་བསལ་བའི་སྒོ་ནས་འཇུག་པ་ཡིན་པས། རིགས་པ་ལས་ཐོབ་པའི་དོན་འདི་ཉིད་སྐབས་ཐོབ་ཀྱི་རྩ་ཚིག་འདིས་རྗེས་སུ་བརྗོད་པར་བྱེད་དོ། འདི་ལྟར་ཐེ་ཚོམ་གྱི་གནས་དག་ཏུ་གཟུགས་གཅིག་ཉིད་དེ་ལྟར་གཉིས་ཀ་ལས་ཐ་མི་དད་པ་ཡིན་ནའང་། མཚན་ཉིད་ཀྱིས་བརྗོད་པའི་གཟུགས་ནི་མཚན་ཉིད་ལས་རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བ་ཡིན་པས་དུ་བ་ལས་མེ་དང་ཆུ་ལས་ཆུ་སྐྱར་བཞིན་དུ་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ཡིན་ལ། གང་ཞིག་ཚིག་རེ་རེ་བཞིན་བརྗོད་པའི་གཟུགས་ནི་མངོན་སུམ་གྱིས་གྲུབ་པ་ཡིན་ནོ། མངོན་སུམ་དང་རྗེས་དཔག་དག་ལས་མངོན་སུམ་ནི་སྟོབས་དང་ལྡན་པའི་ཚད་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། འདི་ལས་ཚིག་རེ་རེ་བཞིན་བརྗོད་པ་ཉིད་གཟུང་བར་བྱའོ་ཞེས་པའོ། 110. Kvace ༡༡༠. ཀྭ་ཅེ། Napuṃsakaliṅge ekārena na bhavitabbanti sambandho. མ་ནིང་གི་རྟགས་ལ་ཨེ་ཡིག་ཏུ་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། 114. Lopo ༡༡༤. ཕྱིས་པ། Akārassantaraṅgatte kāraṇamāha-‘pakatinissitattā’ti, pakatiyā idaṃ pākataṃ ‘‘ṇo’’ti (4-34) ṇo, lopassa bahiraṅgatte kāraṇamāha-‘paccayanissitattā’ti, antaraṅgeccādinā ‘‘antaraṅgabahiraṅgesvantaraṅgavidhi balavā’’ti paribhāsamupalakkheti, aṅgasaddo-vayavavācī, ante saddo sattamyatthe, aṅge bhavamantaraṅgaṃ vibhatthyatthe-saṅkhyasamāso ‘‘eonama vaṇṇe’’ti (1-37) attaṃ rāgamo, aṅgato bahi bahiraṅgaṃ ‘‘payyapābahitiro purepacchā vā pañcamyā’’ti (3-5) asaṅkhyasamāso, atra cāntaraṅgaṃ bahiraṅganti nāṅgebhavamantaraṅgaṃ, apitvantaraṅganissitaṃ kāriyamantaraṅgaṃ, nāpyaṅgato bahibhūto samudāyo bahiraṅgaṃ, kintu bahiraṅganissitaṃ kāriyambahiraṅgaṃ yathā mañcanissitesu saddāyantesu ‘mañcā saddāyantī’tyuccate taṃ viyeti atoyevā saṅkhyasamāsepi liṅgavibhattivacanantarayogo ‘antaraṅgo antaraṅgā’ti, saṅketiko hyayamasaṅkhyasamāso, na pubbapadatthappadhāno, yathā-paccakkhassākkhanissitattāvabodhatthaṃ ‘akkhamakkhampati vattate’ti vicchāya-masaṅkhyasamāsepi kate paccakkha ñāṇassākkhanissitattañāpanatthaṃ saṅketavasena kato-yamasaṅkhya samāso, na pubbapadatthappadhānoti‘paccakkho paccakkhā’ti liṅgavibhatti vacanantarayogo, tathevāya-mantaraṅganissito-yaṃ samudāyanissitoti ñāpanatthaṃ saṅketavasena kato-yamasaṅkhyasamāsoti liṅgavibhattivacanantarayogo na virujjhate, athavā antaramaṅgamassa kāriyassātthīti ‘‘saddhāditva’’ (4-84) tathā bahiraṅganti, antaraṅgañca bahiraṅgañca [Pg.130] antaraṅgabahiraṅgāni, tesvantaraṅgo balavāti. Antaraṅga kāriyassa balavattaṃ sādhetuṃ ‘sabbapaṭhamaṃ vidheyyattā’tiādi vuttaṃ, idampana antaraṅgakāriyassa balavabhāvasādhane kāraṇaṃ na hoti, antaraṅgattā balavabhāvoyeva hi sabbapaṭhamaṃ vidheyyatta kāraṇaṃ, tathā cāha-‘yo lopato akārassa paṭhamameva bhavane kāraṇamāha antaraṅgattā akārassā’ti, tasmā nāyaṃ pāṭho ghaṭate, antaraṅgabalavabhāvasādhanassa pana lokato icchitattā ayamevatthe pāṭho ghaṭate’’antaraṅgameva kāriyambalavaṃ loke tathādiṭṭhattā, tathā hi loko pātovā’’tyādi, loke tathādiṭṭhattāti antaraṅgabalavabhāvassa loke evaṃ vakkhamānanayena diṭṭhattā, athavā kenaci vidhurappaccayopanipātena kāraṇave kallena vā kadāci kattumasakkuṇeyyattepi antaraṅgassa avassaṃ vidheyyattaṃ dassetumāha sabbapaṭhamaṃ vidheyyattā’ti, satisambhaveti nimittassānupahatattā kāriyassa sambhave sati. ཨ་ཡིག་ནང་གི་ཡན་ལག་ཉིད་དུ་འགྱུར་བའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་ ‘རང་བཞིན་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་’ ཞེས་གསུངས་སོ། རང་བཞིན་ལས་འདི་ནི་གསལ་བར་བྱེད་པ་ ‘ཎོ་’ (མདོ་ ༤-༣༤) ཞེས་པའི་ཎོའོ། ཕྱིས་པ་ཕྱིའི་ཡན་ལག་ཉིད་དུ་འགྱུར་བའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་ ‘རྐྱེན་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་’ ཞེས་གསུངས་སོ། ‘ནང་གི་ཡན་ལག་ལ་’ ཞེས་པ་སོགས་ཀྱིས་ ‘ནང་གི་ཡན་ལག་དང་ཕྱིའི་ཡན་ལག་དག་ལས་ནང་གི་ཡན་ལག་གི་ཆོ་ག་ནི་སྟོབས་དང་ལྡན་པའོ་’ ཞེས་པའི་སྐབས་ཐོབ་ཀྱི་རྩ་ཚིག་ཉེ་བར་མཚོན་ནོ། ཡན་ལག་གི་སྒྲ་ནི་ཆ་ཤས་ཀྱི་ཚིག་གོ། ནང་གི་སྒྲ་ནི་རྣམ་དབྱེ་བདུན་པའི་དོན་ལའོ། ཡན་ལག་ལ་གནས་པ་ནི་ནང་གི་ཡན་ལག་སྟེ། རྣམ་དབྱེའི་དོན་ལ་ཉེ་བར་བསྡུ་བའི་བསྡུ་བ་ ‘ཨེ་ཨོ་ན་མ་ཝཎྞེ་’ (མདོ་ ༡-༣༧) ཞེས་པས་ཨ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་ཞིང་རེ་ཡིག་གི་ཕྲད་འཇུག་གོ། ཡན་ལག་ལས་ཕྱི་རོལ་ནི་ཕྱིའི་ཡན་ལག་སྟེ། ‘པཡ྄ཡ་པཱ་བཧི་ཏི་རོ་ པུ་རེ་པཙྪཱ་ ཝཱ་ པཉྩམྱཱ་’ (མདོ་ ༣-༥) ཞེས་པས་ཉེ་བར་བསྡུ་བའི་བསྡུ་བའོ། འདིར་ནང་གི་ཡན་ལག་དང་ཕྱིའི་ཡན་ལག་ཅེས་པ་ནི་ཡན་ལག་ལ་གནས་པ་ཙམ་ནང་གི་ཡན་ལག་མ་ཡིན་གྱི། འོན་ཀྱང་ནང་གི་ཡན་ལག་ལ་བརྟེན་པའི་བྱ་བ་ནི་ནང་གི་ཡན་ལག་གོ། ཡན་ལག་ལས་ཕྱི་རོལ་དུ་གྱུར་པའི་ཚོགས་པ་ནི་ཕྱིའི་ཡན་ལག་མ་ཡིན་གྱི། འོན་ཀྱང་ཕྱིའི་ཡན་ལག་ལ་བརྟེན་པའི་བྱ་བ་ནི་ཕྱིའི་ཡན་ལག་གོ། དཔེར་ན་ཁྲི་ལ་བརྟེན་པ་དག་གིས་སྒྲ་སྒྲོག་པ་ན། ‘ཁྲི་དག་གིས་སྒྲ་སྒྲོག་གོ་’ ཞེས་བརྗོད་པ་དེ་བཞིན་ནོ། དེའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་བསྡུ་བའི་བསྡུ་བ་ཡིན་ནའང་རྟགས་དང་རྣམ་དབྱེ་དང་ཚིག་གཞན་གྱི་སྦྱོར་བ་ ‘ནང་གི་ཡན་ལག་’ (antaraṅgo) དང་ ‘ནང་གི་ཡན་ལག་དག་’ (antaraṅgā) ཞེས་པ་防ལྟ་བུའོ། བརྡ་ཆད་ཀྱི་ཉེ་བར་བསྡུ་བའི་བསྡུ་བ་འདི་ནི་ཚིག་སྔ་མའི་དོན་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་ནོ། དཔེར་ན་མངོན་སུམ་ནི་དབང་པོ་ལ་བརྟེན་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ‘དབང་པོ་དང་དབང་པོ་རེ་རེ་ལ་འཇུག་གོ་’ ཞེས་སོ་སོར་བགོ་བའི་ཉེ་བར་བསྡུ་བའི་བསྡུ་བ་བྱས་ནའང་། མངོན་སུམ་གྱི་ཤེས་པ་དབང་པོ་ལ་བརྟེན་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་བརྡའི་དབང་གིས་བྱས་པའི་ཉེ་བར་བསྡུ་བའི་བསྡུ་བ་འདི་ནི་ཚིག་སྔ་མའི་དོན་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པས། ‘མངོན་སུམ་’ (paccakkho) དང་ ‘མངོན་སུམ་དག་’ (paccakkhā) ཅེས་རྟགས་དང་རྣམ་དབྱེ་དང་ཚིག་གཞན་གྱི་སྦྱོར་བ་ཡོད་པ་བཞིན་ནོ། དེ་བཞིན་དུ་འདི་ནི་ནང་གི་ཡན་ལག་ལ་བརྟེན་པ་དང་འདི་ནི་ཚོགས་པ་ལ་བརྟེན་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་བརྡའི་དབང་གིས་བྱས་པའི་ཉེ་བར་བསྡུ་བའི་བསྡུ་བ་འདི་ལ་རྟགས་དང་རྣམ་དབྱེ་དང་ཚིག་གཞན་གྱི་སྦྱོར་བ་ནི་མི་འགལ་ལོ། ཡང་ན་བྱ་བ་འདི་ལ་ནང་གི་ཡན་ལག་ཡོད་པས་ན་ ‘སདྡྷཱ་དི་’ (མདོ་ ༤-༨༤) ལྟར་རོ། དེ་བཞིན་དུ་ཕྱིའི་ཡན་ལག་ཀྱང་ངོ་། ནང་གི་ཡན་ལག་དང་ཕྱིའི་ཡན་ལག་ནི་ནང་དང་ཕྱིའི་ཡན་ལག་དག་སྟེ། དེ་དག་ལས་ནང་གི་ཡན་ལག་ནི་སྟོབས་དང་ལྡན་པའོ། ནང་གི་ཡན་ལག་གི་བྱ་བའི་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ཉིད་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར། ‘ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐོག་མར་བྱ་བར་འོས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་’ ཞེས་པ་སོགས་གསུངས་སོ། འོན་ཀྱང་འདི་ནི་ནང་གི་ཡན་ལག་གི་བྱ་བའི་སྟོབས་དང་ལྡན་པའི་རང་བཞིན་བསྒྲུབ་པའི་རྒྱུ་མ་ཡིན་ནོ། ནང་གི་ཡན་ལག་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སྟོབས་དང་ལྡན་པའི་རང་བཞིན་ཉིད་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐོག་མར་བྱ་བར་འོས་པ་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། དེ་བཞིན་དུ་གསུངས་ཏེ། ‘གང་ཞིག་ཕྱིས་པ་ལས་ཨ་ཡིག་ཐོག་མར་ཉིད་དུ་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་ནི་ཨ་ཡིག་ནང་གི་ཡན་ལག་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ་’ ཞེས་སོ། དེ་ལྟ་བས་ན་ཀློག་པ་འདི་མི་འཐད་དོ། འོན་ཀྱང་ནང་གི་ཡན་ལག་གི་སྟོབས་དང་ལྡན་པའི་རང་བཞིན་བསྒྲུབ་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདོད་པའི་ཕྱིར། དོན་འདི་ཉིད་ལ་ཀློག་པ་འདི་འཐད་དེ། ‘འཇིག་རྟེན་ན་ནང་གི་ཡན་ལག་གི་བྱ་བ་ཉིད་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། འདི་ལྟར་འཇིག་རྟེན་ན་སྔ་དྲོ་ཉིད་དུ་’ ཞེས་པ་སོགས་སོ། འཇིག་རྟེན་ན་དེ་ལྟར་མཐོང་བའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ནི་ནང་གི་ཡན་ལག་གི་སྟོབས་དང་ལྡན་པའི་རང་བཞིན་འཇིག་རྟེན་ན་འདི་ལྟར་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་ཚུལ་གྱིས་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། ཡང་ན་གང་ཞིག་རྐྱེན་གཞན་འདུས་པ་དང་རྒྱུ་མ་ཚང་བས་ནམ་ཡང་བྱེད་མི་ནུས་པ་ཉིད་ཡིན་ནའང་། ནང་གི་ཡན་ལག་ནི་ངེས་པར་བྱ་བར་འོས་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ‘ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐོག་མར་བྱ་བར་འོས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་’ ཞེས་གསུངས་སོ། སྲིད་པ་ཡོད་ན་ཞེས་པ་ནི་རྒྱུ་མཚན་ལ་གནོད་པ་མེད་པས་བྱ་བ་སྲིད་པ་ཡོད་པ་ནའོ། 116. Ye ༡༡༦. ཡེ། Ivaṇṇassāti vuttattāti ‘ye passivaṇṇassā’’ti ettha ivaṇṇassāti vuttattā. ‘ཡེ་པསྶི་ཝཎྞསྶ་’ ཞེས་པ་འདིར་ ‘ཨི་ཝཎྞསྶ་’ (ཨི་ཡིག་གི་) ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། འདིར་ཨི་ཡིག་གི་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། 118. Asaṃ ༡༡༨. ཨ་སཾ། Liṅgavacanabhedepi byayarahitattā abyayavantaupasaṅganipātānaṃ pubbācariyasaññā, asatī saṅkhyā yesantyānyasaṅkhyānītyāha- ‘ekatte’ccādi, ekānekesūti vuttattā saṅkhyāvisese vidhīyamānāsyādayo kathamasaṅkhyehi uppajjitumussahante iccāsayenāha- ‘kathamasaṅkhyehi syādīnaṃ sambhavo’ti. Atha nissaṅkhyehi hotusyādīnamasambhavo uccaṃ rukkhassiccādotu saṅkhyāsambhave bhavitabbameva syādīhiccāha-‘saṅkhyāsambhaveve’ccādi. Vuttiganthassādhippāyaṃ vivarati ‘aññathe’ tyādinā, kimesamuppattiyampayojanaṃ yenāsaṅkhyehi taduppatti no-numīyate ccāsaṅkiyāha-‘tassañca satiya’ntyādi, asati hi syādīnamuppattiyamuccamādīnamasaṅkhyānampadattaṃ natthīti yo ādīsu padasmā paresaṃ tumhāmhasaddānaṃ savibhattīnaṃ vonoādikaṃ padanimittaṃ [Pg.131] kāriyaṃ na siyāti ‘uccaṃ vo, uccaṃ no’tiādayo payogā na sijjhanti, sati tu syāduppattiyaṃ luttesupi tesu padattanipphattiyāyeva taduppattito padatte siddhe padalakkhaṇaṃ kāriyaṃ sijjhatevāti bhāvo. Parehi ettha ‘tassaṃ sālāya’nti vacanicchāyaṃ ‘tatra sālāya’nti yathā siyāti ‘‘abyayatvā syādino’’ti (pā, 2-4-82) abyayato parassitthiyamāppaccayassāpi lopo vihito, tenāha- ‘asaṅkhyehi’ccādi, tadayuttanti āppaccayassa lopavidhāna mayuttaṃtyattho. Atha kenātra āppaccayo vidhīyate yenāssāpi lopo-nusāsīyate ‘‘itthiyamatvā’’ti (3-26) ce netadatthi, itthiyamāppaccayassa vidhānato-saṅkhyānañcāliṅgattā, tasmā asaṅkhyehi āppaccayassa sambhavoyeva natthītyanatthakamāppaccayassa lopavacananti nānatthakaṃ itthiyanti (3-26) hi guṇippadhāno niddeso itthattavati āppaccayādayo vidhīyante ‘tassaṃ sālāya (micce tasmiṃ padatthe) tatre’ti asaṅkhyamidamitthattavati vattate, tasmā siyāye vetasmā āppaccayotyavassamāppaccayassa lopo vidheyyoti yo maññate, tampati āha-‘yadīpi’ccādi, visesābhidhānātyupagame vatta mānoyamasaṅkhyasamudāyo‘niddeso vattate’ti cobhayamikkhate, itthiyanti niddesassa guṇippadhānattaṃ sādhetuṃ ‘itthattavati hi āppaccayādayo’tiāha, tatretīmassāsaṅkhyassa sālāyaṃ vattanato āha- ‘itthattavati cā’ti, ayampasiddhirūpena na vattateti sambandho, yadi ayampasiddhirūpena vattate, kuto carahi itthattāvasāyotyāha- ‘itthattāvasāyo’ccādi. Idāni jinindabuddhivacanamānīya tassā yuttattamubbhāvayitumāha- ‘yopyāhi’ccādi, yadīpiccādi jinindabuddhivacanaṃ, tassāti itthattassa, padattho ca itthattaṃ siyāti yopyāheti sambandho, gammamānatthattā itisaddāppayogo, tassāyuttanti tassevaṃ vādino jinindabuddhino vacanamayuttaṃtyattho, kutoccāha- ‘evaṃ hi’ccādi, yadi itthattassa vākyatthatā itthippaccayanivattikatā, evaṃ sati sālāyamiccādisaddantarāpekkhā itthattappatīti tatretyādīsu siyāti attho, neva tathā patīyatīti bhāvo, vuttamevatthaṃ phuṭayitumāha- ‘tathāhi’ccādi, aviddasuayanti diṭṭhanto paññāso, aviddasu [Pg.132] ayanti ubhayatrāpyatrekavacanasissa nivattiyā kataṃ yamekattaṃ, taṃ saddantarādyanapekkhameva patīyatetyattho, itthatta vuttinā sālādisaddena sāmānādhikaraṇyaṃ tatretyetassāti etāvatā āppaccayo uppajjatīti ca na sakkā vattunti dassento āha-‘samānādhikaraṇattampi’ccādi, samānādhikaraṇattampīti (itthi) vuttinā sālādisaddena sāmānādhikaraṇyampi, āppaccayādīnaṃ nāṅganti sambandho. རྟགས་དང་ཚིག་གི་དབྱེ་བ་ཡོད་ཀྱང་ཟད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། ཉེ་བར་བསྒྱུར་བ་དང་ཚིག་ཕྲད་རྣམས་ལ་མི་ཟད་པ་ཞེས་སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་གྱི་བརྡ་ཆད་ཡིན། གྲངས་མེད་པ་གང་དག་ལ་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི་གྲངས་མེད་པ་རྣམས་སོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། ‘གཅིག་ཉིད་ལ་’ སོགས་པ་གསུངས། གཅིག་དང་དུ་མ་ལ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། གྲངས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལ་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་སི་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་གྲངས་མེད་པ་ལས་ཇི་ལྟར་སྐྱེ་བར་ནུས་སྙམ་པའི་བསམ་པས་གསུངས་པ། ‘ཇི་ལྟར་གྲངས་མེད་པ་ལས་སི་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རམ་’ ཞེས་སོ། །འོ་ན་གྲངས་མེད་པ་ལས་སི་ལ་སོགས་པ་མི་འབྱུང་བར་གྱུར་ཅིག །‘མཐོ་བའི་ཤིང་’ སོགས་ལ་ནི་གྲངས་ཡོད་པའི་ཕྱིར་སི་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ། ‘གྲངས་ཡོད་པ་ཉིད་ལ་’ སོགས་པའོ། །འགྲེལ་བའི་གཞུང་གི་དགོངས་པ་ནི་ ‘གཞན་དུ་ན་’ ཞེས་སོགས་ཀྱིས་གསལ་བར་བྱེད་དོ། །གྲངས་མེད་པ་ལས་དེ་དག་སྐྱེ་བར་མི་དཔོག་པའི་སྐྱེ་བའི་དགོས་པ་ཅི་ཞིག་ཡོད་སྙམ་པའི་དོགས་པ་ལ་གསུངས་པ། ‘དེ་ཡོད་པ་ཉིད་ལ་’ སོགས་པའོ། །གལ་ཏེ་སི་ལ་སོགས་པ་སྐྱེ་བ་མེད་ན་ ‘མཐོ་བ་’ སོགས་གྲངས་མེད་པ་རྣམས་ལ་ཚིག་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར། སོགས་པའི་ཚིག་ལས་གཞན་པའི་རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་ཁྱོད་དང་བདག་གི་སྒྲ་རྣམས་ཀྱི་ ‘ཝོ་’ དང་ ‘ནོ་’ ལ་སོགས་པའི་ཚིག་གི་རྒྱུའི་བྱ་བ་མི་འགྱུར་བས། ‘uccaṃ vo, uccaṃ no’ ལ་སོགས་པའི་སྦྱོར་བ་རྣམས་མི་འགྲུབ་ལ། སི་ལ་སོགས་པ་སྐྱེ་བ་ཡོད་ན་ནི་དེ་དག་ཕྱིས་ཀྱང་ཚིག་ཉིད་དུ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་སྐྱེས་པ་ལས་ཚིག་ཉིད་དུ་གྲུབ་ན་ཚིག་གི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་བྱ་བ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ་སྙམ་པའི་ཐ་ཚིག་གོ །གཞན་དག་གིས་འདིར་ ‘ཁང་པ་དེ་ལ་’ ཞེས་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ན། ‘དེ་ན་ཁང་པ་ལ་’ ཞེས་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། “མི་ཟད་པ་ལས་སི་ལ་སོགས་པ་” (pā, 2-4-82) ཞེས་པས་མི་ཟད་པ་ལས་གཞན་པའི་མོ་རྟགས་ཀྱི་ ‘ཨཱ་’ རྐྱེན་ཡང་ཕྱིས་པར་བསྟན་ཏོ། །དེའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། ‘གྲངས་མེད་པ་ལས་’ ཞེས་སོགས་སོ། །‘དེ་མི་རིགས་པ་’ ཞེས་པ་ནི་ ‘ཨཱ་’ རྐྱེན་ཕྱིས་པར་བསྟན་པ་མི་རིགས་པའི་དོན་ཏོ། །འོ་ན་འདིར་གང་གིས་ ‘ཨཱ་’ རྐྱེན་བསྒྲུབ་པར་བྱ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་དེ་ཡང་ཕྱིས་པར་རྗེས་སུ་བསྟན་པ་ཡིན། “མོ་རྟགས་ལ་” (3-26) ཞེས་པ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། དེ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། མོ་རྟགས་ལ་ ‘ཨཱ་’ རྐྱེན་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དང་། གྲངས་མེད་པ་རྣམས་ནི་རྟགས་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་གྲངས་མེད་པ་ལས་ ‘ཨཱ་’ རྐྱེན་འབྱུང་བ་ཉིད་མེད་པས། ‘ཨཱ་’ རྐྱེན་ཕྱིས་པར་བརྗོད་པ་ནི་དོན་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །དོན་མེད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། “མོ་རྟགས་ལ་” (3-26) ཞེས་པ་ནི་ཡོན་ཏན་གཙོ་བོར་སྟོན་པ་ཡིན་པས། མོ་ཉིད་ཡོད་པ་ལ་ ‘ཨཱ་’ ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་བསྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ། །‘ཁང་པ་དེ་ལ་ (ཞེས་པའི་ཚིག་གི་དོན་དེ་ལ་) དེ་ན་’ ཞེས་པའི་གྲངས་མེད་པ་འདི་ནི་མོ་ཉིད་ཡོད་པ་ལ་འཇུག་གོ །དེའི་ཕྱིར་འདི་ལས་ ‘ཨཱ་’ རྐྱེན་འབྱུང་བར་འགྱུར་བས། ངེས་པར་ ‘ཨཱ་’ རྐྱེན་ཕྱིས་པར་བསྒྲུབ་དགོས་སོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་དེ་ལ་གསུངས་པ། ‘གལ་ཏེ་ཡང་’ ཞེས་སོགས་སོ། །ཁྱད་པར་བརྗོད་པར་ཁས་ལེན་པ་ན། འཇུག་བཞིན་པ་འདི་ནི་གྲངས་མེད་པའི་ཚོགས་པ་ ‘བསྟན་པ་ལ་འཇུག་གོ་’ ཞེས་གཉིས་ཀར་མཐོང་ངོ་། །“མོ་རྟགས་ལ་” ཞེས་པའི་བསྟན་པ་ནི་ཡོན་ཏན་གཙོ་བོ་ཉིད་དུ་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར། ‘མོ་ཉིད་ཡོད་པ་ལ་ནི་ཨཱ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་སོ་’ ཞེས་གསུངས། ‘དེ་ན་’ ཞེས་པའི་གྲངས་མེད་པ་འདི་ནི་ཁང་པ་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། ‘མོ་ཉིད་ཡོད་པ་ལ་ཡང་’ ཞེས་སོ། །འདི་ནི་གྲགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་མི་འཇུག་གོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། །གལ་ཏེ་འདི་གྲགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་འཇུག་ན། འོ་ན་གང་ལས་མོ་ཉིད་དུ་ངེས་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། གསུངས་པ། ‘མོ་ཉིད་དུ་ངེས་པ་’ ཞེས་སོགས་སོ། །ད་ནི་རྒྱལ་བའི་དབང་པོའི་བློ་གྲོས་ཀྱི་གསུང་ (ཛི་ནེནྡྲ་བུདྡྷིའི་གསུང་) དྲངས་ནས་དེའི་མི་རིགས་པ་ཉིད་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། ‘གང་ཡང་གསུངས་པ་’ ཞེས་ོགས་སོ། །‘གལ་ཏེ་ཡང་’ ཞེས་སོགས་ནི་ཛི་ནེནྡྲ་བུདྡྷིའི་གསུང་ཡིན་ལ། ‘དེའི་’ ཞེས་པ་ནི་མོ་ཉིད་ཀྱིའོ། །ཚིག་གི་དོན་ཡང་མོ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་ ‘གང་ཡང་གསུངས་པ་’ ཞེས་པ་དང་སྦྱར་རོ། །རྟོགས་པར་བྱ་བའི་དོན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ ‘ཨི་ཏི་’ སྒྲ་མ་སྦྱར་རོ། །‘དེ་མི་རིགས་པ་’ ཞེས་པ་ནི་དེ་ལྟར་སྨྲ་བའི་ཛི་ནེནྡྲ་བུདྡྷིའི་གསུང་དེ་མི་རིགས་པའི་དོན་ཏོ། །གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གསུངས་པ། ‘འདི་ལྟར་’ ཞེས་སོགས་སོ། །གལ་ཏེ་མོ་ཉིད་ནི་ཚིག་གི་དོན་ཡིན་པས་མོ་རྟགས་ཀྱི་རྐྱེན་བཟློག་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ན། དེ་ལྟ་ན་ནི་ ‘ཁང་པ་ལ་’ ཞེས་སོགས་སྒྲ་གཞན་ལ་ལྟོས་ནས་མོ་ཉིད་དུ་རྟོགས་པ་ནི་ ‘དེ་ན་’ ཞེས་སོགས་ལ་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལྟར་རྟོགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་པའི་ཐ་ཚིག་གོ །བཤད་མ་ཐག་པའི་དོན་དེ་ཉིད་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། ‘འདི་ལྟར་ཏེ།’ ཞེས་སོགས་སོ། །‘aviddasu ayaṃ’ ཞེས་པ་ནི་དཔེ་ཉེ་བར་བཀོད་པ་སྟེ། ‘aviddasu ayaṃ’ ཞེས་པ་གཉིས་ཀར་ཡང་འདིར་གཅིག་ཚིག་གི་སྒྲ་བཟློག་པའི་ཕྱིར་བྱས་པའི་གཅིག་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི། སྒྲ་གཞན་ལ་སོགས་པ་ལ་མ་ལྟོས་པར་ཉིད་དུ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །མོ་ཉིད་ལ་འཇུག་པའི་ཁང་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་དང་གཞི་མཐུན་པ་ཉིད་ ‘དེ་ན་’ ཞེས་པ་འདི་ལ་ཡོད་པས། དེ་ཙམ་གྱིས་ ‘ཨཱ་’ རྐྱེན་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བརྗོད་པར་མི་ནུས་པར་སྟོན་པ་ལ་གསུངས་པ། ‘གཞི་མཐུན་པ་ཉིད་ཀྱང་’ ཞེས་སོགས་སོ། །‘གཞི་མཐུན་པ་ཉིད་ཀྱང་’ ཞེས་པ་ནི་ (མོ་རྟགས་ལ་) འཇུག་པའི་ཁང་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་དང་གཞི་མཐུན་པ་ཉིད་ཀྱང་། ‘ཨཱ་’ རྐྱེན་ལ་སོགས་པའི་ཡན་ལག་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། 119. Eka ༡༡༩. གཅིག Evāti anuvattateeva, ekottho yassa pakatyādisamudāyassa so ekattho ‘assa cekatthasaddassa pavattinimittaṃ īyādi vidhānantyāha- ‘ekatthatā īyādividhāna’nti, īyādivuttiyanti vattanaṃ vutti īyādīnaṃ vutti, īyādividhāne satityattho, samāsatoti samāsitā, tenevāti ‘‘dissantaññepi paccayā’’ti (4-120) sutteneva. ‘ཨེ་ཝ་’ (ཉིད་) ཅེས་པ་ནི་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་ཉིད་དོ། །རང་བཞིན་ལ་སོགས་པའི་ཚོགས་པ་གང་གི་དོན་གཅིག་པ་དེ་ནི་དོན་གཅིག་པ་ཡིན་ལ། ‘འདིའི་དོན་གཅིག་པའི་སྒྲ་འཇུག་པའི་རྒྱུ་ནི་ཨཱི་ཡ་ལ་སོགས་པ་བསྒྲུབ་པའོ་’ ཞེས་གསུངས་པ། ‘དོན་གཅིག་པ་ཉིད་ནི་ཨཱི་ཡ་ལ་སོགས་པ་བསྒྲུབ་པའོ་’ ཞེས་སོ། །‘ཨཱི་ཡ་ལ་སོགས་པའི་འཇུག་པ་ལ་’ ཞེས་པ་ནི་འཇུག་པ་ནི་འཇུག་པ་སྟེ། ཨཱི་ཡ་ལ་སོགས་པའི་འཇུག་པའོ། །ཨཱི་ཡ་ལ་སོགས་པ་བསྒྲུབ་པ་ཡོད་པ་ལ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །‘ཚིག་སྡུད་ལས་’ ཞེས་པ་ནི་བསྡུས་པ་ལས་སོ། །‘དེ་ཉིད་ཀྱིས་’ ཞེས་པ་ནི་ “རྐྱེན་གཞན་དག་ཀྱང་མཐོང་ངོ་” (4-120) ཞེས་པའི་མདོ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། 120. Pubba ༡༢༠. སྔོན་མ། Yadā cātrādhisaddappayogo tadā teneva vibhatyatthassa vuttattā na sattamī payujjate, yadā sattamī, na tadādhisaddo, tenā sakapadeneva viggaho evaṃ dassanīyoti āha- ‘itthīsu kathā pavattā’ti, itthisaddato sattamībhavane kāraṇamāha- ‘taṃsamānādhikaraṇattā’ti, tena adhisaddena samānatthattāti attho. གང་གི་ཚེ་འདིར་ ‘ཨ་དྷི་’ སྒྲ་སྦྱོར་བ་དེའི་ཚེ། དེ་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་དབྱེའི་དོན་བརྗོད་ཟིན་པའི་ཕྱིར་བདུན་པ་མི་སྦྱོར་ལ། གང་གི་ཚེ་བདུན་པ་སྦྱོར་བ་དེའི་ཚེ་ ‘ཨ་དྷི་’ སྒྲ་མི་སྦྱོར་བས། དེའི་ཕྱིར་རང་གི་ཚིག་ཉིད་ཀྱིས་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་འདི་ལྟར་བསྟན་པར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ། ‘བུད་མེད་རྣམས་ལ་གཏམ་བྱུང་ངོ་’ ཞེས་སོ། །བུད་མེད་ཀྱི་སྒྲ་ལས་བདུན་པ་འབྱུང་བའི་རྒྱུ་གསུངས་པ། ‘དེ་དང་གཞི་མཐུན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་’ ཞེས་སོ། །དེ་ནི་ ‘ཨ་དྷི་’ སྒྲ་དང་དོན་མཚུངས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། 121. Nāto ༡༢༡. ཨ་ཡིག་ལས་མ་ཡིན་པའོ། So ca amādeso, ādesassevāti aṃādesasseva, apañcamiyāti pañcamiṃ vajjetvā. Aññatra vidhīyamāno-yamamādeso pañcamiyampaṭisiddhattā pañcamiyā paṭisedhena sayampi paṭisiddho nāma hotītyāha ‘ādesassevāyaṃ paṭisedho’ti, lopapaṭisedhassa ‘nāto’ti pubbavākyena vuttassa ayampaṭisedho neti sambandho, atha kathamidamapañcamyātyamādesenevātisambandhati na lopa paṭisedhenāti paribhāsamāha-‘anantarassa vidhi vā hoti paṭisedho [Pg.133] vā’ti, ettha antarasaddassānekatthattepīhāntarāḷavācīti na vijjate antarammajjhamassetyanantaro, antarāḷamattapaṭisedhe payojanaṃ natthītyantarāḷagatassa vidhino paṭisedhassa cābhāvānantarotyupa carīyate anantarā gāmātyādi viya, diṭṭhatte pana majjhassa na vijjate-ntara mesanti viggahe suttepyanantarassa vidhānantarassāpi diṭṭhattā dvinnamekopyanantarotyuccate, tenevānantarassāti paribhāsāyameka vacanaṃ, itisaddo idamatthe, iti imāya paribhāsāyādesenābhisambandhatītyattho, tenāti yathāvuttaparibhāsāya vasena, yena kāraṇenādesenābhisambandhati tenātyattho, alopoti lopa paṭisedho, sāmatthiyāladdhanti dvinnamatthānaṃ vidhānāya dve vākyāni bhavanti, tatra ‘nāto’tīdaṃ paṭisedhavidhāyakamekaṃ vākyaṃ, ‘amapañcamiyā’ti dutiyamamādesassa, tatrāpañcamiyātyādesenevāti sambandhati, vuttavidhānā na lopapaṭisedhena, tathāsatyamapañcamiyātidaṃ vākyaṃ yadi na visesatthamālambate tamantarenānupapattito-ññathā kintyanenātthabalena laddhanti attho, alopoti jotetīti sambandho, vākyabhedena vivaraṇaṃ kataṃ, na ekavākyattenāti byatireko ekavākyatāyañhi kāriya dvayassapi pañcamiyampaṭisedho siyā ‘pañcamiṃ vajjetvā taṃ kāriyadvayaṃ veditabba’nti, yadipi siddhāti sambandho, yena nāppattiyātyanena ‘‘yena nāppatte vidhirārabbhate, tassa bādhanambhavatī’’ti mamparibhāsamupalakkheti, kimatthamihāyaṃ paribhāsā paṭhyate iha satthe-pavādā ussagge bādhanteti niyamo, tatra cussaggā duvidhā niyatappattayo aniyatappattayo ceti, ye sabbatthāpavādavisayampavisanti, te niyatappattayo vuccante, ye kvacidevāpavādavisayamavagāhante, te aniyatappattayo vuccante, evaṃ duvidhesussaggesu ye-niyatappattayo, tesameva bādhanamicchīyate, na niyatikānaṃ, tena tappadassanatthamayamparibhāsā paṭhyateti, yenetyussaggassa niddeso, neti paṭisedhavācī nipāto, appatte asamphuṭṭhe visaye ityajjhāhāriyaṃ, yena ussaggena nāppatte patteeva samphuṭṭheeva visayetyattho… ‘dve paṭisedhā pākatamatthaṃ gamentī’ti katvā, vidhīyatīti, paṭisedho vidhānañca, ārabbhate vidhī དེ་ཡང་ ‘ཨཾ་’ དུ་བསྒྱུར་བ་ཡིན་ལ། ‘བསྒྱུར་བ་ཉིད་ཀྱི་’ ཞེས་པ་ནི་ ‘ཨཾ་’ དུ་བསྒྱུར་བ་ཉིད་ཀྱིའོ། །‘ལྔ་པ་མ་གཏོགས་པ་’ ཞེས་པ་ནི་ལྔ་པ་རྣམ་དབྱེ་སྤངས་ནས་སོ། །གཞན་དུ་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ ‘ཨཾ་’ དུ་བསྒྱུར་བ་འདི་ནི་ལྔ་པ་ལ་བཀག་པའི་ཕྱིར། ལྔ་པ་འགོག་པ་ཉིད་ཀྱིས་རང་ཉིད་ཀྱང་བཀག་པ་ཞེས་བྱ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ། ‘འདི་ནི་བསྒྱུར་བ་ཉིད་ཀྱི་འགོག་པའོ་’ ཞེས་སོ། །ཕྱིས་པ་འགོག་པ་ ‘ནཱ་ཏོ་’ ཞེས་སྔོན་གྱི་ཚིག་གིས་གསུངས་པ་འདི་ནི་འགོག་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟར་འདི་ ‘ལྔ་པ་མ་གཏོགས་པ་’ ཞེས་པ་ ‘ཨཾ་’ དུ་བསྒྱུར་བ་ཉིད་དང་འབྲེལ་གྱི། ཕྱིས་པ་འགོག་པ་དང་མི་འབྲེལ་ཞེ་ན། ངེས་ཚིག་གསུངས་པ། “བར་མ་ཆོད་པ་ལ་ཆོ་ག་འམ་འགོག་པ་འགྱུར་རོ་” ཞེས་སོ། །འདིར་ ‘བར་’ ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་དོན་དུ་མ་ལ་འཇུག་ཀྱང་། འདིར་བར་མཚམས་སྟོན་པ་ཡིན་པས། བར་མཚམས་མེད་པ་ནི་བར་མ་ཆོད་པའོ། །བར་མཚམས་ཙམ་འགོག་པ་ལ་དགོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། བར་མཚམས་སུ་གནས་པའི་ཆོ་ག་དང་འགོག་པ་མེད་པ་ལ་བར་མ་ཆོད་པ་ཞེས་ཉེ་བར་བཏགས་ཏེ། བར་མ་ཆོད་པའི་གྲོང་ཁྱེར་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ། །མཐོང་བ་ཉིད་ལ་ནི་བར་མཚམས་མེད་པ་ཞེས་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་བྱས་ནས། མདོ་ལས་ཀྱང་བར་མ་ཆོད་པ་ལ་ཆོ་ག་གཞན་ཡང་མཐོང་བའི་ཕྱིར། གཉིས་ཀ་ལས་གཅིག་ཀྱང་བར་མ་ཆོད་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་ “བར་མ་ཆོད་པ་ལ་” ཞེས་པའི་ངེས་ཚིག་འདིར་གཅིག་ཚིག་སྦྱར་རོ། །‘ཨི་ཏི་’ སྒྲ་ནི་འདིའི་དོན་ཏེ། འདི་ལྟར་ངེས་ཚིག་འདི་ནི་བསྒྱུར་བ་དང་འབྲེལ་ལོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །‘དེས་ན་’ ཞེས་པ་ནི་བཤད་མ་ཐག་པའི་ངེས་ཚིག་གི་དབང་གིས། རྒྱུ་གང་གིས་བསྒྱུར་བ་དང་འབྲེལ་བ་དེས་ན་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །‘མ་ཕྱིས་པ་’ ཞེས་པ་ནི་ཕྱིས་པ་འགོག་པའོ། །‘མཐུ་ལས་ཐོབ་པ་’ ཞེས་པ་ནི་དོན་གཉིས་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཚིག་གཉིས་སུ་འགྱུར་ལ། དེ་ལ་ ‘ནཱ་ཏོ་’ ཞེས་པ་འདི་ནི་འགོག་པ་སྒྲུབ་པའི་ཚིག་གཅིག་དང་། ‘ཨམ་-ཨ་པཉྩ་མི་ཡཱ་’ ཞེས་པ་ནི་ ‘ཨཾ་’ དུ་བསྒྱུར་བའི་གཉིས་པའོ། །དེ་ལ་ ‘ལྔ་པ་མ་གཏོགས་པ་’ ཞེས་པ་ནི་བསྒྱུར་བ་ཉིད་དང་འབྲེལ་གྱི། བཤད་པའི་ཆོ་ག་ནི་ཕྱིས་པ་འགོག་པ་དང་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་ལྟ་ན་ ‘ལྔ་པ་མ་གཏོགས་པ་’ ཞེས་པའི་ཚིག་འདི་གལ་ཏེ་ཁྱད་པར་གྱི་དོན་ལ་མི་བརྟེན་ན། དེ་མེད་པར་མི་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར། གཞན་དུ་ན་འདིའི་དོན་གྱི་མཐུ་ལས་ཐོབ་པ་ཅི་ཞིག་ཡོད་ཅེས་པའི་དོན་ཏོ། །‘མ་ཕྱིས་པ་’ ཞེས་པས་གསལ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། །ཚིག་སོ་སོར་ཕྱེ་ནས་བཤད་པ་བྱས་ཀྱི། ཚིག་གཅིག་ཏུ་བྱས་ནས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ནི་བཟློག་པ་སྟེ། ཚིག་གཅིག་ཏུ་བྱས་ན་ནི་བྱ་བ་གཉིས་ཀ་ལ་ཡང་ལྔ་པ་འགོག་པར་འགྱུར་ཏེ། ‘ལྔ་པ་སྤངས་ནས་བྱ་བ་གཉིས་པོ་དེ་ཤེས་པར་བྱའོ་’ ཞེས་སོ། །‘གྲུབ་པ་ཡིན་ཀྱང་’ ཞེས་པ་དང་སྦྱར་རོ། །‘གང་གིས་མ་ཐོབ་པ་ལ་’ ཞེས་པས་ “གང་གིས་མ་ཐོབ་པའི་ཆོ་ག་རྩོམ་པ་དེ་ནི་གནོད་པར་འགྱུར་རོ་” ཞེས་པའི་ངེས་ཚིག་འདི་མཚོན་པར་བྱེད་དོ། །ཅིའི་ཕྱིར་འདིར་ངེས་ཚིག་འདི་འདོན་ཞེ་ན། འདིར་བསྟན་བཅོས་ལས་དམིགས་བསལ་གྱིས་སྤྱི་ལ་གནོད་དོ་ཞེས་པའི་ངེས་པ་ཡོད་ལ། དེ་ལ་སྤྱི་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ངེས་པར་ཐོབ་པ་དང་མ་ངེས་པར་ཐོབ་པའོ། །གང་དག་ཐམས་ཅད་དུ་དམིགས་བསལ་གྱི་ཡུལ་ལ་འཇུག་པ་དེ་དག་ནི་ངེས་པར་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱ་ལ། གང་དག་ལ་ལ་ཞིག་ཏུ་དམིགས་བསལ་གྱི་ཡུལ་ལ་འཇུག་པ་དེ་དག་ནི་མ་ངེས་པར་ཐོབ་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལྟར་སྤྱི་རྣམ་པ་གཉིས་པོ་ལས་གང་དག་མ་ངེས་པར་ཐོབ་པ་དེ་དག་ཉིད་ལ་གནོད་པར་འདོད་ཀྱི། ངེས་པར་ཐོབ་པ་ལ་མ་ཡིན་པས། དེ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ངེས་ཚིག་འདི་འདོན་ནོ། །‘གང་གིས་’ ཞེས་པ་ནི་སྤྱིའི་བསྟན་པའོ། །‘མ་’ ཞེས་པ་ནི་འགོག་པའི་ཚིག་ཕྲད་དོ། །‘མ་ཐོབ་པ་’ ཞེས་པ་ནི་མ་རེག་པའི་ཡུལ་ལ་ཞེས་པ་ལྷག་མ་བསྣན་པར་བྱའོ། །གང་གི་སྤྱི་ལས་མ་ཐོབ་པ་ལ་ཐོབ་པ་ཉིད་དུ་རེག་པའི་ཡུལ་ལ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །‘འགོག་པ་གཉིས་ཀྱིས་གསལ་བའི་དོན་རྟོགས་པར་བྱེད་དོ་’ ཞེས་བྱས་ནས། བསྒྲུབ་པར་བྱའོ་ཞེས་པ་ནི་འགོག་པ་དང་སྒྲུབ་པ་གཉིས་ཀའོ། །‘རྩོམ་པ་ནི་ཆོ་ག་’ ཞེས་སོ། Yate [Pg.134] paṭhyatetyattho, anenāpavādavidhindasseti, tasseti ādoyeneti niddiṭṭhassaussaggassabādhanambhavatyapavādena, yena tvappatte visaye ārabbhate tassa bādhanaṃ na bhavatītyattho, kutoti ce anavakāsattā, tathāhi yadi ussaggena sabbo visayo gahito siyā, ko-pavādassaañño visayo siyā, tasmā anavakāsattā (na) apa (vāde) pana tassa bādhanambhavatītyavaseyaṃ, yena tussaggena koci devāpavādavisayo-nuppattosiyā, nasabbo, tampati sāvakā sattā tambādhateti vuttaṃ hoti, ‘pañcapūlimānaye’tyatra pañcannaṃ pūlānaṃ samāhāroti visesanasamāso ‘‘nadāditovī’’ (3-27) samāharaṇaṃ samāhāroti samāhārassapi bhāvarūpattā āha ‘bhāvappadhānattepī’ti, guṇabhūtadabbāni pūlāni. ‘བཏོན་པ་’ ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །‘འདིས་ནི་དམིགས་བསལ་གྱི་ཆོ་ག་སྟོན་ཏོ་’ ཞེས་པའོ། །‘དེའི་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ ‘གང་གིས་’ ཞེས་བསྟན་པའི་སྤྱི་ལ་དམིགས་བསལ་གྱིས་གནོད་པར་འགྱུར་ལ། གང་གིས་ནི་མ་ཐོབ་པའི་ཡུལ་ལ་རྩོམ་པ་དེ་ལ་གནོད་པ་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྐབས་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདི་ལྟར་གལ་ཏེ་སྤྱིས་ཡུལ་ཐམས་ཅད་བཟུང་བར་གྱུར་ན། དམིགས་བསལ་གྱི་ཡུལ་གཞན་ཅི་ཞིག་ཡོད། དེའི་ཕྱིར་སྐབས་མེད་པའི་ཕྱིར་དམིགས་བསལ་གྱིས་ནི་དེ་ལ་གནོད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །གང་གི་སྤྱི་ལས་དམིགས་བསལ་གྱི་ཡུལ་ལ་ལ་ཞིག་མ་སྐྱེས་པར་འགྱུར་གྱི། ཐམས་ཅད་མ་ཡིན་པ་དེ་ལ་ནི་སྐབས་ཡོད་པ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་ལ་གནོད་དོ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན། ‘pañcapūlimānaye’ ཞེས་པ་འདིར་ཕོན་པོ་ལྔའི་འདུ་བ་ཞེས་པ་ནི་ཁྱད་པར་གྱི་ཚིག་སྡུད་དེ། “ན་དཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཨཱི་” (3-27) ཞེས་པས་འདུ་བ་ནི་འདུ་བ་སྟེ། འདུ་བ་ཡང་དངོས་པོའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། ‘དངོས་པོ་གཙོ་བོ་ཉིད་དུ་ཡོད་པ་ལ་ཡང་’ ཞེས་སོ། །ཡོན་ཏན་དུ་གྱུར་པའི་རྫས་རྣམས་ནི་ཕོན་པོ་རྣམས་སོ། 125. Ima ༡༢༥. འདི། Sutte anitthiyanti kimatthiya (manena) paṭisedhavacanena, yato imassetvevānitthiliṅgena niddesoti manasikatvā āha-nāmaggahaṇe’iccādi, ‘‘nāmaggahaṇe liṅgavisiṭṭhassāpi gahaṇa’’nti paribhāsāyaṃ, tattha liṅgena sutte niddiṭṭhato aññena kenaci visiṭṭhaṃ nāmaṃ liṅgavisiṭṭhaṃ, tassa, yattha saddasāmaññasannissayanaṃ, tattha nāmaggahaṇe satiliṅgavisiṭṭhassāpi gahaṇaṃ hoti… sāmaññe sabbavisesānuppave satotyadhippāyo, idamevāti anitthiyanti vacanameva, ñāpakanti patti pubbako paṭisedho, so itthiyampattiyaṃ sati anitthiyanti kato siyāti anitthiyanti paṭisedhavacanamevemaṃ paribhāsaṃ ñāpetīti attho, iminā imissā paribhāsāya sāmatthiyaladdhataṃ dasseti. མདོ་ལས་“བུད་མེད་མ་ཡིན་པ་”ཞེས་པའི་དགག་ཚིག་འདི་ཅིའི་ཕྱིར་བཀོད་པ་ཞེ་ན། འདི་ནི་བུད་མེད་ཀྱི་རྟགས་མ་ཡིན་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ་སྙམ་དུ་ཡིད་ལ་བྱས་ནས་“མིང་བཟུང་བ་ལས་”སོགས་གསུངས་སོ། །“མིང་བཟུང་བ་ལས་རྟགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཅན་ཡང་གཟུང་བར་བྱའོ་”ཞེས་པའི་མཚན་ཉིད་ལས། དེ་ལ་མདོ་ལས་རྟགས་ཀྱིས་བསྟན་པ་ལས་གཞན་པའི་ཁྱད་པར་གང་ཡང་རུང་བས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པའི་མིང་ནི་རྟགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཅན་ཡིན་ལ། དེའི་ཕྱིར་སྒྲ་སྤྱི་ལ་བརྟེན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་མིང་བཟུང་བ་ཡོད་ཚེ་རྟགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཅན་ཡང་གཟུང་བར་འགྱུར་རོ། །སྤྱི་ལ་བྱེ་བྲག་ཐམས་ཅད་འདུ་བར་འགྱུར་རོ་སྙམ་པའི་དགོངས་པའོ། །“འདི་ཉིད་”ཞེས་པ་ནི་“བུད་མེད་མ་ཡིན་པ་”ཞེས་པའི་ཚིག་ཉིད་དོ། །“གསལ་བྱེད་”ཞེས་པ་ནི་ཐོབ་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་དགག་པ་སྟེ། དེ་ནི་བུད་མེད་ལ་ཐོབ་པ་ཡོད་བཞིན་དུ་“བུད་མེད་མ་ཡིན་པ་”ཞེས་བྱས་པར་འགྱུར་བས།“བུད་མེད་མ་ཡིན་པ་”ཞེས་པའི་དགག་ཚིག་འདི་ཉིད་ཀྱིས་མཚན་ཉིད་འདི་གསལ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །འདིས་ནི་མཚན་ཉིད་འདིའི་མཐུ་གྲུབ་པ་ཉིད་སྟོན་ཏོ། ། 127. Simha ༡༢༧. སིཧ། Anapuṃsakassāti pariyudāsoti anapuṃsakassāti ettha nañsaddassa pariyudāso-tthotyattho. “མ་ནིང་མ་ཡིན་པ་ལ་”ཞེས་པ་ནི་མ་ཡིན་པར་དགག་པ་སྟེ། “མ་ནིང་མ་ཡིན་པ་ལ་”ཞེས་པ་འདིར་མི་མཐུན་པའི་སྒྲ་ནི་མ་ཡིན་པར་དགག་པའི་དོན་ཏོ་ཞེས་པའི་དོན་ནོ། ། 129. Massā ༡༢༩. མསྶཱ། Tannetiādinā katthaci paribhāsāvatiraniccāti sūceti. “དེ་མ་ཡིན་པ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་གནས་སྐབས་འགའ་ཞིག་ཏུ་མཚན་ཉིད་ལ་འཇུག་པ་ནི་མི་རྟག་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་མཚོན་པར་བྱེད་དོ། ། 130. Kevā ༡༣༠. ཀེ-ཝཱ། Hotu [Pg.135] sito-ññatrake sati sādeso, simhi tu kappaccayā paṭhamameva kato massa sādesoti tappaccaye sati ‘kevā’ti kiṃ sāmaññena sādesavidhānene tyāsaṅkiya suttassa sāmañña vidhāne phalaṃ dassetuṃ ‘kenekatthatāyaṃ’tyādimāha, kenekatthatāyanti kappaccayena saha ṇādivuttiyaṃ, pubbabhāgassāti asubhāgassa padattābhāvāti ‘‘ekatthatāyā’’ti (2-119) vibhattiyā padattasādhikāyāpagamena padattābhāvā, padasaṅkhāranibandhanoti pada siddhi hetuko, ‘‘nimittābhāve nemittikassāpyabhāvo’’ti ñāyassāyamattho ‘‘nimittaṃ kāraṇaṃ hetūtyanatthantaraṃ, nimittassa abhāvo nimittābhāvo, tasmiṃ nimittābhāve hetuvināsetyattho, nimittā āgato nemittiko, phalabhūto dhammo, nimitte bhāvo vā nemittiko, nimittassābhāve taṃ hetuto pavattassa nemittikassa phalassāpyabhāvo bhavatī’’ti, tathāhi chattanimittachāyā chattāpāyena bhavati, padīpanimittadassanaṃ padīpāpāye na bhāti, tathehāpi nimittato pavattānaṃ nimittābhāve abhāvoyeva yutti māti maññate, aññatracāti sito aññatra ca. “སི་”ལས་གཞན་པ་ཡོད་ཚེ་“ས་”རུ་སྒྱུར་བ་འགྱུར་དུ་ཆུག་མོད། “སིཧ་”ལ་ནི་“ཀ་”རྐྱེན་གྱིས་ཐོག་མ་ཉིད་ནས་“མ་”ཉིད་“ས་”རུ་བསྒྱུར་ཟིན་པས། རྐྱེན་དེ་ཡོད་བཞིན་དུ་“ཀེ-ཝཱ་”ཞེས་སྤྱིར་བཏང་གི་སྒྱུར་བའི་ཆོ་ག་བཀོད་པས་ཅི་ཞིག་བྱ་སྙམ་དུ་དྭོགས་ནས། མདོའི་སྤྱིར་བཏང་གི་ཆོ་ག་བཀོད་པའི་འབྲས་བུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་“གང་ཞིག་དོན་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །“གང་ཞིག་དོན་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་”ཞེས་པ་ནི་“ཀ་”རྐྱེན་དང་ལྷན་ཅིག་“ཎ་”ལ་སོགས་པའི་འཇུག་པ་ལའོ། །“སྔ་མའི་ཆ་ལས་”ཞེས་པ་ནི་“ཨ་”ཡི་ཆ་ལ་ཚིག་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། “དོན་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་”(༢-༡༡༩) ཞེས་པའི་རྣམ་དབྱེ་ལས་ཚིག་ཉིད་གྲུབ་པ་དང་བྲལ་བས་ཚིག་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །“ཚིག་གི་སྦྱོར་བ་ལ་བརྡེན་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཚིག་འགྲུབ་པའི་རྒྱུ་ཅན་ནོ། །“རྒྱུ་མེད་ན་འབྲས་བུ་ཡང་མེད་དོ་”ཞེས་པའི་རིགས་པའི་དོན་འདི་ནི། “རྒྱུ་དང་རྐྱེན་དང་བྱེད་རྒྱུ་ནི་དོན་གཅིག་གོ། །རྒྱུ་མེད་པ་ནི་རྒྱུ་མེད་པ་སྟེ། རྒྱུ་མེད་པ་དེ་ལ་རྒྱུ་ཞིག་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ནི་འབྲས་བུ་སྟེ་འབྲས་བུའི་ཆོས་སམ། ཡང་ན་རྒྱུ་ལ་ཡོད་པ་ནི་འབྲས་བུ་སྟེ། རྒྱུ་མེད་ན་རྒྱུ་དེ་ལས་བྱུང་བའི་འབྲས་བུ་ཡང་མེད་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་པ་ཡིན་ནོ། །དཔེར་ན། གདུགས་ལ་བརྟེན་པའི་གྲིབ་མ་ནི་གདུགས་མེད་པར་གྱུར་ན་མེད་པར་འགྱུར་ལ། སྒྲོན་མེ་ལ་བརྟེན་པའི་མཐོང་བ་ནི་སྒྲོན་མེ་མེད་པར་གྱུར་ན་མི་གསལ་བ་བཞིན། འདིར་ཡང་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་རྣམས་རྒྱུ་མེད་ན་མེད་པར་འགྱུར་བ་ཉིད་རིགས་པ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་བསམས་སོ། །“གཞན་དུ་ཡང་”ཞེས་པ་ནི་“སི་”ལས་གཞན་དུ་ཡང་ངོ་། ། 131. Tata ༡༣༡. ཏ་ཏ། Tyaetānaṃ takārassa pariccāgāya ‘tatassā’ti vuttaṃ. “ཏྱ་”འདི་དག་གི་“ཏ་”ཡིག་སྤང་བའི་ཕྱིར་“ཏ་ཏསྶ་”ཞེས་གསུངས་སོ། ། 132. Ṭasa ༡༣༢. ཊ་ས། Imissāyātyādīsu ‘‘ssaṃ ssā ssāye’’tyādinā (2-52) i, ‘‘tadādesā te viya hontī’’ti paribhāsato sādyādesīnaṃ gahaṇāssāyādesādīnaṃ gahaṇasambhavepi kiṃ ssāyādiggahaṇe na suttagurukaraṇene tyāsaṅkiya‘ssāyādiggahaṇa’miccādi, vutti gantho vuttoti dassetumāha-‘nanu ce’tyādi, ṭasasmādikaṃ ‘ṭasasmāsminnannāsvimassa cā’ti vattabbaṃ, namādīnampi vidhiggahaṇāya, tassā “འདི་ལ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ། “སྶཾ་ སྶཱ་ སྶཱཡེ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ (༢-༥༢) དང་། “དེའི་ཚབ་ཏུ་བསྒྱུར་བ་རྣམས་དེ་དག་དང་མཚུངས་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་པའི་མཚན་ཉིད་ལས། “ས་”ལ་སོགས་པའི་ཚབ་ཏུ་བསྒྱུར་བ་རྣམས་གཟུང་བས་“སྶཱཡ་”ལ་སོགས་པའི་ཚབ་ཏུ་བསྒྱུར་བ་རྣམས་གཟུང་དུ་རུང་ཡང་། ཅིའི་ཕྱིར་“སྶཱཡ་”ལ་སོགས་པ་བཟུང་བས་མདོ་ལྕི་བར་བྱེད་སྙམ་དུ་དྭོགས་ནས། “སྶཱཡ་ལ་སོགས་པ་བཟུང་བ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་འགྲེལ་པའི་གཞུང་གསུངས་པ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར་“འོན་ཀྱང་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །“ཊ་-སྨཱ་”ལ་སོགས་པ་ནི་“ཊ་-སྨཱ་-སྨིན་-ཨན་-ཨཱ་རྣམས་ལ་འདིའི་ཡང་”ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། “ནམ་”ལ་སོགས་པའི་ཆོ་ག་གཟུང་བའི་ཕྱིར་ཡང་ཡིན་ནོ། །དེའི། Desino [Pg.136] ādeso tadādeso, tassa, tassa ādesino gahaṇaṃ taggahaṇaṃ, tena. མཚོན་བྱེད་ཀྱི་ཚབ་ཏུ་བསྒྱུར་བ་ནི་དེའི་འགྱུར་བ་སྟེ། དེའིའོ། །མཚོན་བྱེད་དེ་ཉིད་གཟུང་བ་ནི་དེ་གཟུང་བ་སྟེ། དེས་སོ། ། 134. Duti ༡༣༤. དུ་ཏི། Aññathāti guruniddesamakatvā aññena lahuppakārena niddisane sati, ekavibhattiniddiṭṭhattāti‘dutiyāyossā’ti ekavibhattiyā niddiṭṭhattā, aññathātiādinā nekadesotivacanapariyantenetena ‘na tvekavibhattiyuttāna’nti paribhāsekadesassa adhippāyo pakāsitoti ñātabbaṃ, etadevānuvattatītyanena tu ‘‘ekayoga niddiṭṭhānampekadeso-nuvattate’’tīmassa, ekavibhattiyuttānaṃ ekadeso nānuvattateti yojanā paribhāsāyaṃ, ñāpetīti pubbe viya sāmatthiyena ñāpeti. “གཞན་དུ་ན་”ཞེས་པ་ནི་ལྕི་བའི་མཚོན་པ་མ་བྱས་པར་ཡང་བའི་སྒོ་ནས་མཚོན་པར་བྱས་ཚེའོ། །“རྣམ་དབྱེ་གཅིག་གིས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་”ཞེས་པ་ནི་“གཉིས་པ་ལ་འདིའི་”ཞེས་རྣམ་དབྱེ་གཅིག་གིས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །“གཞན་དུ་ན་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནས་“ཕྱོགས་གཅིག་མ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་པའི་ཚིག་གི་མཐར་ཐུག་པའི་བར་འདིས་“རྣམ་དབྱེ་གཅིག་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ནི་མ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་གི་དགོངས་པ་གསལ་བར་བྱས་སོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །“འདི་ཉིད་རྗེས་སུ་འཇུག་གོ་”ཞེས་པས་ནི་“སྦྱོར་བ་གཅིག་གིས་བསྟན་པ་རྣམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ཀྱང་རྗེས་སུ་འཇུག་གོ་”ཞེས་པ་འདིའི། རྣམ་དབྱེ་གཅིག་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱི་ཕྱོགས་གཅིག་ནི་རྗེས་སུ་མི་འཇུག་གོ་ཞེས་པ་མཚན་ཉིད་ལ་སྦྱོར་རོ། །“གསལ་བར་བྱེད་དོ་”ཞེས་པ་ནི་སྔར་བཞིན་མཐུ་ཉིད་ཀྱིས་གསལ་བར་བྱེད་དོ། ། 139. Nāññaṃ ༡༣༩. གཞན་མ་ཡིན། Appadhānappaṭisedhato sabbādīnaṃ tadantavidhinā bhavitabbaṃ, aññathā hi sabbādiggahaṇe ko pasaṅgo piyasabbādīnaṃ, yato appadhānappaṭisedho, karīyate tena paramasabbeiccādi hotīti dassetumāha-‘appadhānappaṭisedho’iccādi. གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པ་དགག་པ་ལས་“ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་”རྣམས་དེའི་མཐར་ཐུག་པའི་ཆོ་ག་ཉིད་དུ་འགྱུར་དགོས་ཏེ། གཞན་དུ་ན་“ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་”བཟུང་བ་ལ་“སྙིང་དུ་སྡུག་པའི་ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་”རྣམས་ལ་ཐལ་བར་འགྱུར་བ་ཅི་ཞིག་ཡོད། གང་གི་ཕྱིར་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པ་དགག་པ་བྱེད་པ་དེས་“མཆོག་ཏུ་ཐམས་ཅད་”ལ་སོགས་པ་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་“གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པ་དགག་པ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། 140. Tati ༡༤༠. ཏ་ཏི། Yatthāti yasmiṃ kattari karaṇe vā, kattari tatiyāsiddhimāha-‘karoti’ccādi, karotimhi karadhātumhi gammamāne, māsena katāti pāṭhena bhavitabbaṃ… māsena katānaṃ pubbānanti vattabbattā, pubbabhāveti pubbabhavane māsassa karaṇattaṃ, ettha tu māsena karaṇabhūtena pubbabhūtānanti attho, tenevetthāpi bhavantīti pāṭhena bhavitabbaṃ. “གང་ལ་”ཞེས་པ་ནི་བྱེད་པ་པོ་འམ་བྱེད་པ་གང་ཞིག་ལའོ། །བྱེད་པ་པོ་ལ་གསུམ་པ་གྲུབ་པ་ནི་“བྱེད་དོ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་གསུངས་ཏེ། “བྱེད་དོ་”ཞེས་པའི་བྱེད་པའི་དབྱིངས་རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་ན། “ཟླ་བ་གཅིག་གིས་བྱས་པ་”ཞེས་ཀློག་པར་བྱ་སྟེ། “ཟླ་བ་གཅིག་གིས་བྱས་པའི་སྔོན་གྱི་རྣམས་”ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །“སྔོན་གྱི་དངོས་པོ་ལ་”ཞེས་པ་ནི་སྔོན་དུ་བྱུང་བ་ལ་ཟླ་བའི་བྱེད་པ་ཉིད་དེ། འདིར་ནི་ཟླ་བ་བྱེད་པར་གྱུར་པ་ཉིད་ཀྱིས་སྔོན་དུ་བྱུང་བ་རྣམས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །དེའི་ཕྱིར་འདིར་ཡང་“འབྱུང་ངོ་”ཞེས་ཀློག་པར་བྱའོ། ། 141. Cattha ༡༤༡. ཙཏྠ། Cassa attho cattho, soyevāti ettha samāsassa parāmāso, cattho ettha sambhavati kintu sabbādi na catthasamāsavisayoti pāṭhena bhavitabbaṃ. “ཙ་”ཡི་དོན་ནི་“ཙ་ཡི་དོན་”ཏེ། “དེ་ཉིད་”ཞེས་པ་འདིར་ཚིག་སྡུད་ལ་གོ་བར་བྱའོ། །“ཙ་ཡི་དོན་”ནི་འདིར་སྲིད་པ་ཡིན་མོད། འོན་ཀྱང་“ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་ནི་ཙ་ཡི་དོན་གྱི་ཚིག་སྡུད་ཀྱི་ཡུལ་མ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་ཀློག་པར་བྱའོ། ། 144. Manā ༡༤༤. མ་ནཱ། Kiṃ bahulaṃvidhānā ‘vuddhyabhāvo’ ti pāṭhena payojanaṃ yene tadatthameva [Pg.137] ‘‘sumedhādīnamavuddhi ce’’ti gaṇapāṭho kato, hemasaddena hemamayāni gahitānyabhedenatyāha- ‘hemamayānī’ti, kappana saddena sīsālaṅkārajālāni gayhanti, tāniyeva vāsasāni paṭā taṃsarikkhatāya, sakatthepi yathāgamambhavantīti sambandho, bāṇādīsu abhidheyyesu manādīsu na paṭṭhīyantīti yojanā, bāṇādīsuti bāṇa saddakkhayādīsu, ahasaddassa manādikāriyāsambhavā ahasaddo manādīsu na daṭṭhabbo, rahasīti nipātattā ikārassa ca asabbhavā rahasaddo ca manādīsu na daṭṭhabboti sajjhāhāro sambandho veditabbo, ikārassa kaccāyane smino karīyamānassa ikārādesassa ca, rahatisaddassa nipātattaṃ sabhāvato pakāsetuṃ ‘rahasītyādi’māha, rahosaddeti ettha rahasaddoti pāṭho-vagantabbo, tenāti yena ahasaddassa manādikāriyāsambhavo rahasītica nipāto, tena, ihamanādīsu. “མང་པོར་བྱེད་པའི་ཆོ་ག་ལས་འཕེལ་བ་མེད་པ་ཉིད་དོ་”ཞེས་ཀློག་པའི་དགོས་པ་ཅི་ཞིག་ཡོད་དེ། དེའི་དོན་དུ་ཉིད་“བློ་བཟང་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་འཕེལ་བ་མེད་པ་ཡང་”ཞེས་ཚོགས་ཀྱི་ཀློག་པ་བྱས་སོ། །“གསེར་”གྱི་སྒྲས་ནི་གསེར་ལས་གྲུབ་པ་རྣམས་དབྱེར་མེད་པར་བཟུང་ངོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། “གསེར་ལས་གྲུབ་པ་རྣམས་”ཞེས་སོ། །“བཀོད་པ་”ཞེས་པའི་སྒྲས་ནི་མགོའི་རྒྱན་གྱི་དྲ་བ་རྣམས་འཛིན་ལ། དེ་དག་ཉིད་ནི་གོས་སམ་རས་ཏེ་དེ་དང་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །རང་གི་དོན་ལ་ཡང་ལུང་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ་ཞེས་སྦྱོར་རོ། །“མདའ་ལ་སོགས་པ་”བརྗོད་བྱ་རྣམས་ནི་“ཡིད་ལ་སོགས་པ་”རྣམས་སུ་མི་ཀློག་གོ་ཞེས་སྦྱོར་རོ། །“མདའ་ལ་སོགས་པ་ལ་”ཞེས་པ་ནི་མདའི་སྒྲ་ཟད་པ་ལ་སོགས་པ་ལའོ། །“ཉིན་མོ་”ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་ཡིད་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར། “ཉིན་མོ་”ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་ཡིད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སུ་མི་བལྟའོ། །“གསང་བ་ལ་”ཞེས་པ་ནི་ཚིག་ཕྲད་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་དང་“ཨི་”ཡིག་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར། “གསང་བ་”ཞེས་པའི་སྒྲ་ཡང་ཡིད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སུ་མི་བལྟའོ་ཞེས་ཚིག་ཁ་སྐོང་བའི་འབྲེལ་བ་ཤེས་པར་བྱའོ། །“ཨི་”ཡིག་ནི་ཀཱ་ཙཱ་ཡ་ན་ལས་“སྨིན་”བྱེད་པ་ན་“ཨི་”ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ་བསྒྱུར་བ་ཡང་ཡིན་ལ། “གསང་བ་”ཞེས་པའི་སྒྲ་ཚིག་ཕྲད་ཉིད་དུ་རང་བཞིན་གྱིས་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་“གསང་བ་ལ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །“གསང་བའི་སྒྲ་ལ་”ཞེས་པ་འདིར་“གསང་བའི་སྒྲ་”ཞེས་ཀློག་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །“དེས་ན་”ཞེས་པ་ནི་གང་གི་ཕྱིར་“ཉིན་མོ་”ཞེས་པའི་སྒྲ་ཡིད་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་མི་སྲིད་པ་དང་“གསང་བ་ལ་”ཞེས་པ་ཡང་ཚིག་ཕྲད་ཡིན་པས། དེས་ན། འདིར་ཡིད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལའོ། ། 146. Bhava ༡༤༦. བྷ་ཝ། Geti gasaññe pare, kuto-nuiccādo bho’iti bahuvacananto nipāto, tathāsati ‘tayojanā’ti yujjati, tañca nipātattaṃ samatthetīti dassetumāha- ‘bahutte’ccādi. “གེ་”ཞེས་པ་ནི་“གི”ཡི་མིང་གཞན་རྗེས་སུ་ཡོད་ཚེའོ། །“གང་ལས་ཀྱང་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ། “བྷོ་”ཞེས་པ་ནི་མང་ཚིག་གི་མཐའ་ཅན་གྱི་ཚིག་ཕྲད་དེ། དེ་ལྟར་ན་“དེའི་སྦྱོར་བ་”ཞེས་པ་རིགས་སོ། །ཚིག་ཕྲད་ཉིད་དེ་ཡང་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་“མང་པོ་ཉིད་ལ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། 148. Ntassaṃ ༡༤༨. ནྟསྶཾ། Sattamyantaṃ bhavatīti seso, nanucantassāti vutte ntantuppaccayovāvasīyati, na tadantavidhīti āha- ‘ntappaccaya sseve’ccādi, sutattāti sotaviññāṇena gahitattā paccakkhattāti vuttaṃ hoti, anumitassa ‘‘vidhibbisesanantassā’’ti (1-26) liṅgato tadantasaṅkhāta atthadassanasaṅkhātaanumānaññāṇena viññātassāti attho. “བདུན་པའི་མཐའ་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ་”ཞེས་པ་ནི་ལྷག་མའོ། །“ནྟ་”ཡི་མཐའ་ཅན་ལ་ཞེས་བརྗོད་ཚེ། “ནྟ་”རྐྱེན་ཉིད་རྟོགས་པར་འགྱུར་གྱི། དེའི་མཐར་ཐུག་པའི་ཆོ་ག་ནི་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་དྭོགས་ནས། “ནྟ་རྐྱེན་ཉིད་ཀྱི་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །“ཐོས་པའི་ཕྱིར་”ཞེས་པ་ནི་རྣ་བའི་རྣམ་ཤེས་ཀྱིས་བཟུང་བའི་ཕྱིར་མངོན་སུམ་ཉིད་དོ་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ། །རྗེས་སུ་དཔགས་པ་ནི་“ཆོ་གའི་ཁྱད་པར་ནི་མཐའ་ཅན་ལའོ། །”(༡-༢༦) ཞེས་པའི་རྟགས་ལས་དེའི་མཐར་ཐུག་པར་བགྲང་བའི་དོན་མཐོང་བར་བགྲང་བའི་རྗེས་དཔག་གི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་རྟོགས་པའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། 154. Rāja ༡༥༤. རཱ་ཛ། Daḷho dhammo dhanu assa daḷhadhammā. Rājādīsvimappaccaye paṭhite “གཞུ་བརྟན་པོ་ཅན་དེ་ནི་ཆོས་བརྟན་པོའོ། །”རྒྱལ་པོ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་“ཨི་མ་”རྐྱེན་བཀླགས་པ་ན། Tadanto [Pg.138] paccayaggahaṇa paribhāsāya gayhatī tyāha- ‘iminā iccādi. “དེའི་མཐའ་ཅན་ནི་རྐྱེན་འཛིན་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་གཟུང་བར་བྱའོ་”ཞེས་གསུངས་ཏེ། “འདིས་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། 162. Ltu ༡༦༢. ལྟུ། Paccayaiccādinā ‘‘paccayaggahaṇe yasmā so vihito tadādino tadantassa ca gahaṇa’’nti ñāyaṃ dasseti, tattha yato vihito taṃ vinā na bhavati paccayotyanena ñāyena pattoyevāttho ākhyāyate ‘paccayaggahaṇe yasmā so vihito, tadādino gahaṇa’nti, ‘‘vidhibbisesanantasse’’ti tadantaggahaṇaṃtyākhyāyate ‘tadantassa ca gahaṇa’nti, so pakativiseso ādi yassa samudāyassa so tadādi, so paccayo-nte yassa samudāyassa so tadanto, tādisassa tadāditadantasamudāyavisesassa gahaṇaṃ, na tu tadantamattassetyattho, iha tu tadantaggahaṇamevānurūpanti’ dassetumāha-‘‘kattari ltuṇakā’’ti iminā tyādi, tadāditadanta samudāyassa tu gahaṇe phalaṃ ‘byajigisī’tiādīsu daṭṭhabbaṃ, tañca ‘‘tuṃsmā lopocicchāyaṃ te’’ti (5-4) sutte sayameva vakkhati. “རྐྱེན་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་“རྐྱེན་འཛིན་པ་ལ་གང་ལས་དེ་བཀོད་པ་དེའི་ཐོག་མ་ཅན་དང་དེའི་མཐའ་ཅན་ཡང་གཟུང་བར་བྱའོ་”ཞེས་པའི་རིགས་པ་སྟོན་ཏོ། །དེ་ལ་གང་ལས་བཀོད་པ་དེ་མེད་པར་རྐྱེན་མི་འབྱུང་ངོ་ཞེས་པའི་རིགས་པ་འདིས་ཐོབ་པའི་དོན་ཉིད་བརྗོད་དེ། “རྐྱེན་འཛིན་པ་ལ་གང་ལས་དེ་བཀོད་པ་དེའི་ཐོག་མ་ཅན་གཟུང་བར་བྱའོ་”ཞེས་པ་དང་། “ཆོ་གའི་ཁྱད་པར་ནི་མཐའ་ཅན་ལའོ། །”ཞེས་པས་དེའི་མཐའ་ཅན་གཟུང་བ་བརྗོད་དེ། “དེའི་མཐའ་ཅན་ཡང་གཟུང་བར་བྱའོ་”ཞེས་པའོ། །རང་བཞིན་གྱི་ཁྱད་པར་དེ་ཉིད་ཐོག་མ་གང་ལ་ཡོད་པའི་ཚོགས་པ་དེ་ནི་དེའི་ཐོག་མ་ཅན་ཡིན་ལ། རྐྱེན་དེ་ཉིད་མཐའ་གང་ལ་ཡོད་པའི་ཚོགས་པ་དེ་ནི་དེའི་མཐའ་ཅན་ཡིན་པས། དེ་ལྟ་བུའི་ཐོག་མ་ཅན་དང་མཐའ་ཅན་གྱི་ཚོགས་པའི་ཁྱད་པར་གཟུང་བ་ཡིན་གྱི། དེའི་མཐའ་ཅན་ཙམ་གཟུང་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །འདིར་ནི་དེའི་མཐའ་ཅན་གཟུང་བ་ཉིད་འཚམ་མོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་“བྱེད་པ་པོ་ལ་ལྟུ་དང་ཎ་ཀའོ་”ཞེས་པ་འདིས་སོགས་གསུངས་སོ། །ཐོག་མ་ཅན་དང་མཐའ་ཅན་གྱི་ཚོགས་པ་གཟུང་བའི་འབྲས་བུ་ནི་“བྱ་ཇི་གི་སཱི་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་བལྟ་བར་བྱ་ལ། དེ་ཡང་“ཏུཾ་ལས་ཕྱིར་ལོབ་འདོད་པ་ལ་དེ་དག་གོ་”(༥-༤) ཞེས་པའི་མདོ་ལས་རང་ཉིད་ཀྱིས་གསུང་བར་འགྱུར་རོ། ། 165. Salo ༡༦༥. ས་ལོ། Kaccāyane ‘‘sakamandhātādīnañce’’ti (2-3-44) suttitaṃ, sopi ltvantoyevātyabhimatasiddhīti dassetuṃ vuttiyamudāhaṭaṃtyāha- ‘sakamandhātu’iccādi, ltvanto mandhātusaddo atthīti ‘sakamandhātu’ saddopi ltvantoti sajjhāhāro padasambandho daṭṭhabbo, tatopīti na kevalaṃ kattutova, mandhātusaddassa ltvantataṃ sādhetvā sakamandhātusaddampaṭipādetuṃ ‘sabbesa’ntiādimāha. ཀཱ་ཙཱ་ཡ་ན་ལས་“ས་ཀ་-མཱན་དྷཱ་ཏུ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡང་”(༢-༣-༤༤) ཞེས་མདོར་བྱས་ཏེ། དེ་ཡང་“ལྟུ་”ཡི་མཐའ་ཅན་ཉིད་དུ་འདོད་པ་གྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འགྲེལ་པ་ལས་དཔེར་བརྗོད་པ་གསུངས་སོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། “ས་ཀ་-མཱན་དྷཱ་ཏུ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པོའོ། །“ལྟུ་”ཡི་མཐའ་ཅན་གྱི་“མཱན་དྷཱ་ཏུ་”ཞེས་པའི་སྒྲ་ཡོད་པས། “ས་ཀ་-མཱན་དྷཱ་ཏུ་”ཞེས་པའི་སྒྲ་ཡང་“ལྟུ་”ཡི་མཐའ་ཅན་ནོ་ཞེས་ཚིག་ཁ་སྐོང་བའི་ཚིག་གི་འབྲེལ་བ་བལྟ་བར་བྱའོ། །“དེ་ལས་ཀྱང་”ཞེས་པ་ནི་བྱེད་པ་པོ་ཙམ་ལས་མ་ཡིན་པར། “མཱན་དྷཱ་ཏུ་”ཞེས་པའི་སྒྲ་“ལྟུ་”ཡི་མཐའ་ཅན་ཉིད་དུ་བསྒྲུབས་ནས་“ས་ཀ་-མཱན་དྷཱ་ཏུ་”ཞེས་པའི་སྒྲ་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་“ཐམས་ཅད་ཀྱི་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། 169. Ṭapa ༡༦༩. ཊ་པ། Saṅkhyāsaddo yadīpi saṅkhyāne vattate, tathāpi saṅkhyānadvārenidhasaṅkhyeyye vattatītyāha-‘cuddasahi saṅkhyāhī’ti pāṭhena bhavitabbaṃ, cuddasasaddavacanīyāva pañcādisaṅkhyā, yato saṅkhyāsaddo neha pariggahitoti. གྲངས་ཀྱི་སྒྲ་ནི་གལ་ཏེ་བགྲང་བ་ལ་འཇུག་ཀྱང་། འོན་ཀྱང་བགྲང་བའི་སྒོ་ནས་འདིར་བགྲང་བྱ་ལ་འཇུག་གོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། “བཅུ་བཞིའི་གྲངས་རྣམས་ཀྱིས་”ཞེས་ཀློག་པར་བྱའོ། །བཅུ་བཞིའི་སྒྲས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཉིད་ནི་ལྔ་ལ་སོགས་པའི་གྲངས་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་གྲངས་ཀྱི་སྒྲ་ནི་འདིར་བཟུང་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། 175. Divā ༡༧༥. དི་ཝཱ། Divasato smino ṭimhi pubbasaralope divi. “དི་ཝ་ས་”ལས་“སྨིན་”གྱི་ཚབ་ཏུ་“ཊི་”བྱས་པ་ན། སྔོན་གྱི་དབྱངས་བསུབས་པས་“དི་ཝི་”ཞེས་འགྱུར་རོ། ། 181. Yonaṃ ༡༨༡. ཡོ་ནཾ། Dutiyāggahaṇenāti [Pg.139] ‘dutiyāyossa ne vā’tyevaṃ sutta racanāyaṃ dutiyāggahaṇena. “གཉིས་པ་བཟུང་བས་”ཞེས་པ་ནི་“གཉིས་པ་ལ་འདིའི་ 'ནེ་' འམ་ཡང་ན་”ཞེས་པ་ལྟར་མདོ་རྩོམ་པ་ན་གཉིས་པ་བཟུང་བས་སོ། ། 185. Nāmhi ༡༨༥. ནཱ-མྷི། Enādesassāsambhavāti nāssa smādesattā. “ཨེ་ན་”རུ་སྒྱུར་བ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ནི་“ནཱ་”ནི་“སྨཱ་”ཡི་ཚབ་ཏུ་བསྒྱུར་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། 187. Gassaṃ ༡༨༧. གསྶཾ། Ubhayavikappoti samāsāsamāsapakkhadvayavidhānaṃ, kaccāyanavutti kārassa vippaṭipattimāvīkattumāha-‘kaccāyane’ccādi, itthipumannapuṃsaka samūhoti etthāyantesaṃ sādhanakkamo ‘dvandachaṭṭhīhi samāse itthipumanapuṃsakasamūho’ti ṭhite ‘‘samāse ca vibhāsā’’ti (2-2-35) pumantassa amādese ‘‘vaggantaṃ vā vagge’’ti (1-42) niggahītassa vagganto. “གཉིས་ཀའི་རྣམ་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཚིག་སྡུད་དང་ཚིག་སྡུད་མ་ཡིན་པའི་ཕྱོགས་གཉིས་ཀྱི་ཆོ་ག་བཀོད་པ་སྟེ། ཀཱ་ཙཱ་ཡ་ནའི་འགྲེལ་པ་མཛད་པའི་མི་མཐུན་པའི་ལྟ་བ་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་“ཀཱ་ཙཱ་ཡ་ན་ལས་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །“བུད་མེད་དང་སྐྱེས་པ་དང་མ་ནིང་གི་ཚོགས་པ་”ཞེས་པ་འདིར་དེ་དག་གི་སྒྲུབ་པའི་རིམ་པ་ནི། “ཟླས་དབྱེ་དང་དྲུག་པའི་ཚིག་སྡུད་ལས་བུད་མེད་དང་སྐྱེས་པ་དང་མ་ནིང་གི་ཚོགས་པ་”ཞེས་གནས་པ་ལ། “ཚིག་སྡུད་ལ་ཡང་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ་”(༢-༢-༣༥) ཞེས་པས་སྐྱེས་པའི་མཐའ་ཅན་ལ་“ཨམ་”དུ་བསྒྱུར་བ་ལ། “སྡེ་པའི་མཐའ་ཅན་ནམ་ཡང་ན་སྡེ་པ་ལ་”(༡-༤༢) ཞེས་པས་རྗེས་སུ་ང་རོའི་སྡེ་པའི་མཐའ་ཅན་ནོ། ། 192. Puma ༡༩༢. པུ་མ། Kammādittā enassāpi abhāvapakkheti ‘‘nā sse no’’ti (2-80) kammādito nāssa enādesakaraṇato vuttaṃ. “ལས་ལ་སོགས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ 'ཨེ་ན་' ཡང་མེད་པའི་ཕྱོགས་ལ་”ཞེས་པ་ནི་“ནཱ་ ཡི་འདི་ 'ཨེ་ན་' འོ་”(༢-༨༠) ཞེས་ལས་ལ་སོགས་པ་ལས་“ནཱ་”ཡི་ཚབ་ཏུ་“ཨེ་ན་”རུ་སྒྱུར་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། ། 197. Ime ༡༩༧. ཨི་མེ། Ādeso kathanaṃ, anvādeso-nukathanamiccāha-‘anvādeso kathitānukathana’mīti, kathitassānukathanaṃ kathitānukathanaṃ, anena ca neha pacchā uccāraṇamattamanvādeso, kiñcarahi ekassābhidheyyassa pubbasaddena paṭipāditassa dutiyampatipādanamanvādesoti vadati, teneha na bhavati ‘devadattaṃ bhojaya, imañca yaññadatta’nti, kenaci visesantarayogena kathitassānukathanaṃ anvādesoti sambandho. Kathampana visesantarayogo gamyateccāha- ‘sāmatthiyā’ti, kenaci visesenāyoge vuttasseva punabbacanānupapajjanaṃ sāmatthiyaṃ, tenevāha- ‘aññathe’ccādi. "Ādeso" (བསྒྱུར་བ་) ནི་བརྗོད་པ་ཡིན། "Anvādeso" (རྗེས་སུ་བསྒྱུར་བ་) ནི་རྗེས་སུ་བརྗོད་པ་སྟེ། དེས་ནི་ "རྗེས་སུ་བསྒྱུར་བ་ནི་བརྗོད་ཟིན་པ་རྗེས་སུ་བརྗོད་པའོ་" ཞེས་གསུངས། བརྗོད་ཟིན་པ་རྗེས་སུ་བརྗོད་པ་ནི་བརྗོད་ཟིན་རྗེས་བརྗོད་དོ། །འདི་ལས་འདིར་ཕྱིས་སུ་བརྗོད་པ་ཙམ་ནི་རྗེས་སུ་བསྒྱུར་བ་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། སྔ་མའི་སྒྲས་བསྟན་ཟིན་པའི་བརྗོད་བྱ་གཅིག་ཉིད་གཉིས་པར་སྟོན་པ་ནི་རྗེས་སུ་བསྒྱུར་པའོ་ཞེས་གསུངས། དེའི་ཕྱིར་འདིར་ "ལྷས་བྱིན་ལ་ཟས་སྦྱིན་ཅིག །འདི་དང་མཆོད་སྦྱིན་བྱིན་ལའང་" ཞེས་པ་ལྟ་བུ་མི་འགྱུར་ཏེ། ཁྱད་པར་གཞན་གྱི་སྦྱོར་བ་གང་ཡང་རུང་བས་བརྗོད་ཟིན་པ་རྗེས་སུ་བརྗོད་པ་ནི་རྗེས་སུ་བསྒྱུར་པའོ་ཞེས་འབྲེལ་ལོ། །འོ་ན་ཁྱད་པར་གཞན་གྱི་སྦྱོར་བ་ཇི་ལྟར་ཤེས་ཤེ་ན། "མཐུ་ལས་སོ་" ཞེས་གསུངས། ཁྱད་པར་གང་ཡང་རུང་བ་དང་མ་སྦྱར་བར་བརྗོད་ཟིན་པ་ཉིད་སླར་སྨྲ་བ་མི་འཐད་པ་ནི་མཐུ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་ "གཞན་དུ་ནི་" ཞེས་སོགས་གསུངས། 198. Kissa ༡༩༨. གང་གི། Navirujjhatīti iminā ‘‘itthiyamatvā’’ti (3-26) sāmaññena vidhānato syādyantamajjhepi itthiyampaccayo navirujjhatīti vadati. "མི་འགལ་ལོ་" ཞེས་པ་འདིས་ "itthiyamatvā" (༣-༢༦) ཞེས་སྤྱིར་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་ཕྱིར། སྱཱ་དི་མཐའ་ཅན་གྱི་དབུས་སུའང་མོ་རྟགས་ཀྱི་རྐྱེན་མི་འགལ་ལོ་ཞེས་གསུངས། 204. Namhi ༢༠༤. "ཎཾ་" ལ། Nanu [Pg.140] yathākkamaṃ naṃvibhattikkamenāpi sambhavati, tathāsati ‘dvinnaṃ saddānaṃ dveādesā kamene’cceva kasmā vuttaṃ tyāsaṅkiyāha ‘na naṃvibhattikkamenāpī’ti. Kāraṇamāha- ‘tassānapekkhitattā’ti, iminā nissayakaraṇamekā satthiyā yuttīti dasseti, apekkhite kathaṃ bhaveyyā tyāha- ‘yadi hi’ccādi, apekkhiti yathākkamaṃ, evamaññate ‘‘kiñcāpi jātiniddesena dvepi naṃ rūpāni gayhanti, tathāpi ‘ticatunna’nti viya byattiniddesova yathākkamopakārīyamānāna, manudesassa tathā viññayamānattāti naṃsuicceva vadeyya, na tathā vuttaṃ, tato-vasīyate ‘na yathākkamametthāpekkhita’nti. ཅི་སྟེ་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཎཾ་རྣམ་དབྱེའི་གོ་རིམ་གྱིས་ཀྱང་སྲིད་པ་མ་ཡིན་ནམ། དེ་ལྟ་ན་ "སྒྲ་གཉིས་ཀྱི་བསྒྱུར་བ་གཉིས་ནི་གོ་རིམ་བཞིན་ནོ་" ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་གསུངས་སྙམ་པའི་དོགས་པ་ལ་ "ཎཾ་རྣམ་དབྱེའི་གོ་རིམ་གྱིས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ་" ཞེས་གསུངས། རྒྱུ་མཚན་གསུངས་པ་ནི་ "དེ་ལ་མ་ལྟོས་པའི་ཕྱིར་རོ་" ཞེས་པའོ། །འདིས་ནི་རྟེན་བྱེད་པ་ནི་རིགས་པ་གཅིག་པུ་ཞིག་གོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །གལ་ཏེ་ལྟོས་ན་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཞེ་ན། "གལ་ཏེ་" ཞེས་... སོགས་གསུངས། ལྟོས་པ་ནི་གོ་རིམ་བཞིན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ཡང་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། "རིགས་བསྟན་པས་ཎཾ་གི་གཟུགས་གཉིས་ཀ་འཛིན་པར་འགྱུར་མོད་ཀྱང་། འོན་ཀྱང་ 'ti-catunnaṃ' ཞེས་པ་ལྟར་བྱེ་བྲག་ཏུ་བསྟན་པ་ཉིད་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཕན་འདོགས་པར་འགྱུར་བས། རྗེས་སུ་བསྟན་པ་དེ་ལྟར་ཤེས་པའི་ཕྱིར་ 'naṃsu' ཞེས་ཁོ་ན་བརྗོད་པར་འགྱུར་ལ། དེ་ལྟར་མ་གསུངས་པས། དེའི་ཕྱིར་ 'འདིར་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་མ་ལྟོས་སོ་' ཞེས་ངེས་སོ། །" 205. Nta ༢༠༥. "ནྟ་" ཡིག Nanu ntantūnanti tadantā gayhanti paccayaggahaṇaparibhāsāya, tathā sati kāriyittena tadantāva gayhanti kathaṃ ntantūyevā tyāsaṅkiyāha- teyeve’ccādi, paccakkhatāyāti sutattā, balavattā teyeva kāriyittena gayhantīti sambandho, na tadantā, dubbalāti byatirekaṃ vatvā dubbalatte kāraṇamāha- ‘anumitattā’ti, anumitattaṃ sādhetumāha- ‘anumitāhi’ccādi, bhavibhattīnanti pāṭho yutta taro, tassa antādese akāreti sambandho. ཅི་སྟེ་ "ntantūnaṃ" ཞེས་པས་རྐྱེན་འཛིན་པའི་མཚན་ཉིད་ལས་དེའི་མཐའ་ཅན་རྣམས་འཛིན་པ་མ་ཡིན་ནམ། དེ་ལྟ་ན་བྱ་བ་ཅན་ཉིད་དུ་དེའི་མཐའ་ཅན་ཉིད་འཛིན་པར་འགྱུར་ན། ཇི་ལྟར་ "ntantū" ཁོ་ན་འཛིན་ཅེ་ན། "དེ་དག་ཉིད་དོ་" ཞེས་སོགས་གསུངས། མངོན་སུམ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཏེ་མདོ་ལས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། སྟོབས་དང་ལྡན་པས་དེ་དག་ཉིད་བྱ་བ་ཅན་དུ་འཛིན་གྱི་དེའི་མཐའ་ཅན་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་འབྲེལ་ལོ། །སྟོབས་ཆུང་བ་ནི་ལྡོག་པ་སྟེ། སྟོབས་ཆུང་བའི་རྒྱུ་མཚན་གསུངས་པ་ནི་ "རྗེས་སུ་དཔགས་པའི་ཕྱིར་རོ་" ཞེས་པའོ། །རྗེས་སུ་དཔགས་པ་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་ "རྗེས་སུ་དཔགས་པ་ལས་ནི་" ཞེས་སོགས་གསུངས། "bhavibhattīnaṃ" ཞེས་པའི་ཀློག་ཚུལ་ནི་ལེགས་ཤོས་ཡིན། དེའི་མཐའི་བསྒྱུར་བ་ལ་ཨ་ཡིག་གོ་ཞེས་འབྲེལ་ལོ། ། 219. Yomhi ༢༡༩. "ཡོ་" ལ། Yomhīti sattamyantajātiniddesā labbhamānatthavasena ‘pacceka’nti vuttiyaṃ vuttaṃ, tenevāha pañcikāyaṃ- ‘kathamidamavasīyate yomhīti niddesā’ti, tassadāni atthampakāsetuṃ ‘paccekanti ekekasmi’ntiādi vuttaṃ. Ekekasmiṃ yomhi dvinnaṃ ādesānaṃ sambhavā ādesīnampi bahuttasambhavoti sutte ‘dvinna’nti bahuvacananiddeso, vuttiyampana paccekaṃ yomhi paccekaṃ dvisaddasambhavā ‘dvissā’ti vuttaṃ, dutiyāyampi duve dve. "Yomhi" ཞེས་བདུན་པ་མཐའ་ཅན་གྱི་རིགས་བསྟན་པ་ལས་ཐོབ་པའི་དོན་གྱི་དབང་གིས། འགྲེལ་པ་ལས་ "རེ་རེ་" ཞེས་གསུངས། དེའི་ཕྱིར་ལྔ་བཤད་ལས། "འདི་ 'yomhi' ཞེས་བསྟན་པ་ལས་ཇི་ལྟར་ངེས་ཤེ་ན།" ཞེས་གསུངས། ད་ནི་དེའི་དོན་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། "རེ་རེ་ནི་རེ་རེ་ལའོ་" ཞེས་སོགས་གསུངས། ཡོ་རེ་རེ་ལ་བསྒྱུར་བ་གཉིས་སྲིད་པའི་ཕྱིར་དང་། བསྒྱུར་བྱ་རྣམས་ཀྱང་མང་པོ་སྲིད་པའི་ཕྱིར། མདོ་ལས་ "dvinnaṃ" ཞེས་མང་ཚིག་གིས་བསྟན། འགྲེལ་པ་ལས་ནི་ཡོ་རེ་རེ་ལ་སྒྲ་གཉིས་རེ་རེ་སྲིད་པའི་ཕྱིར། "dvissa" ཞེས་གསུངས། གཉིས་པ་ལའང་གཉིས་གཉིས་སོ། ། 228. Nāsmā ༢༢༨. "ནཱསྨཱ" Pakatavasenāti [Pg.141] tumhāmhānamādesānamadhikatavasena, kamamanatikkamma na bhavantīti sambandho. "སྐབས་ཀྱི་དབང་གིས་" ཞེས་པ་ནི། ཁྱོད་དང་ང་ཡི་བསྒྱུར་བ་རྣམས་དབང་དུ་བྱས་པའི་དབང་གིས། གོ་རིམ་ལས་མ་འདས་པར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་འབྲེལ་ལོ། ། 230. Caṃvā ༢༣༠. "ཅཾ་ཝཱ" Kaccāyanācariyo tumhāmhehi parāya catutthī chaṭṭhī savibhattiyā ‘‘sassaṃ’’ti (2-3-3) suttena amādesaṃ vidhāya ‘tumhaṃ amha’nti bahuvacanarūpāni sādheti… ekasmimpi attani guruādike ca gārava vasena bahuvacanarūpadassanatoti dassetumāha-tumhaṃ amha’ntiādi, tassāyuttattā ‘tamayutta’nti vatvā ayuttataṃ sādheti ‘evaṃ hi’ccādinā, imasmimpana satthe ekasmimpi sabbathā bahuvacana rūpasādhanakkamaṃ dassetuṃ ‘idha panā’tiādimāraddhaṃ. སློབ་དཔོན་ཀཱ་ཙཱ་ཡ་ནས་ཁྱོད་དང་ང་ལས་གཞན་པའི་བཞི་པ་དང་དྲུག་པ་རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པ་ལ། "sassaṃ" (༢-༣-༣) ཞེས་པའི་མདོ་ལས་ཨཾ་གི་བསྒྱུར་བ་བྱས་ནས། "tumhaṃ amha" ཞེས་མང་ཚིག་གི་གཟུགས་རྣམས་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ། །བདག་གཅིག་པུ་ལའང་བླ་མ་སོགས་ལ་གུས་པའི་དབང་གིས་མང་ཚིག་གི་གཟུགས་སྟོན་པའི་ཕྱིར། "tumhaṃ amha" ཞེས་སོགས་གསུངས། དེ་མི་རིགས་པའི་ཕྱིར། "དེ་ནི་མི་རིགས་སོ་" ཞེས་གསུངས་ནས་མི་རིགས་པ་ཉིད་སྒྲུབ་པ་ནི་ "འདི་ལྟར་" ཞེས་སོགས་ཀྱིས་སོ། །བསྟན་བཅོས་འདིར་ནི་གཅིག་པུ་ལའང་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མང་ཚིག་གི་གཟུགས་སྒྲུབ་པའི་ཚུལ་སྟོན་པའི་ཕྱིར། "འདིར་ནི་" ཞེས་སོགས་བརྩམས་སོ། ། 232. Apā ༢༣༢. "ཨཔཱ" Nenāti nakārena, padasaññāvidhāya kavacanābhāvepīti pāṇini yānamiva syādityādyantānaṃ padasaññāvidhāyakassa suttassa abhāvepi, anvatthavasena padanti gayhamāne atippasaṅgopi siyāti āha-‘ruḷhiyāvātippasaṅgā bhāvo’ti, ākhyātaṃ sābyayakāraka visesanaṃ vākyanti keci, ekākhyātikaṃ vākyantyapare, taṃ sabbaṃ ekato saṅgahetvā ‘padasamūho vākya’nti vuttikārena vuttanti dassetumāha- ‘sābyaye’ccādi, ākhyātaṃ tyādyantamāhu, abyayamasaṅkhyaṃ, ākhyātaṃ sābyayaṃ sakārakaṃ savisesanañca vākyesaññaṃ bhavatītyattho, visesananti kārakavisesanassa kiriyā visesanassa ca sāmaññena gahaṇaṃ, sābyayaṃ-saddhiṃ vacati, sakārakaṃ odanaṃ pacati devadatto pacati, sakārakavisesanaṃ-muduṃ visadamodanampacati, dassanīyo devadatto pacati, sakiriyāvisesanaṃ- muduṃ pacati, mandaṃ pacati, padasamūho vākyanti vutte ayampi adhippāyavisesovasīyatīti vattumāha-vattu’miccādi, yatheccādinā anekākhyāti kampi guṇappadhānabhāve nopakārato vākyamekambhavati… pada samūho vākyanti vuttattāti vadati, yathā vākyanānattanti sambandho. Ihāpīti vattumicchitatthetyādopi. "Nenā" ཞེས་པ་ནི་ན་ཡིག་གིས་སོ། །"ཚིག་གི་མིང་འགོད་པའི་བྱེད་པ་གཅིག་པུ་མེད་པའི་ཚེའང་" ཞེས་པ་ནི། པཱ་ཎི་ནི་པ་རྣམས་ལྟར་སྱཱ་དི་མཐའ་ཅན་ལ་ཚིག་གི་མིང་འགོད་པའི་མདོ་མེད་པའི་ཚེའང་། དོན་མཐུན་གྱི་དབང་གིས་ིག་ཅེས་འཛིན་པ་ལ་ཧ་ཅང་ཐལ་བར་འགྱུར་བས་ན། "གྲགས་པའི་དབང་གིས་ཧ་ཅང་ཐལ་བ་མེད་དོ་" ཞེས་གསུངས། ལ་ལ་ནི་བྱ་ཚིག་ཉིད་མི་ཟད་པ་དང་བྱེད་པ་པོ་དང་ཁྱད་པར་དང་བཅས་པ་ནི་ཚིག་གོ་ཞེས་ཟེར། གཞན་དག་ནི་བྱ་ཚིག་གཅིག་པུ་ཅན་ནི་ཚིག་གོ་ཞེས་ཟེར། དེ་ཐམས་ཅད་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ནས། "ཚིག་གི་ཚོགས་པ་ནི་ཚིག་གོ་" ཞེས་འགྲེལ་བྱེད་པས་གསུངས་པ་སྟོན་པའི་ཕྱིར། "sābyaya" ཞེས་སོགས་གསུངས། བྱ་ཚིག་ནི་ཏི་སོགས་མཐའ་ཅན་ལ་བཤད། མི་ཟད་པ་ནི་གྲངས་མེད་པའོ། །བྱ་ཚིག་ནི་མི་ཟད་པ་དང་བཅས་པ། བྱེད་པ་པོ་དང་བཅས་པ། ཁྱད་པར་དང་བཅས་པ་ནི་ཚིག་གི་མིང་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །ཁྱད་པར་ཞེས་པ་ནི་བྱེད་པ་པོའི་ཁྱད་པར་དང་བྱ་བའི་ཁྱད་པར་གཉིས་ཀ་སྤྱིར་འཛིན་པའོ། །མི་ཟད་པ་དང་བཅས་པ་ནི་ "ལྷན་ཅིག་སྨྲའོ་" ལྟ་བུའོ། །བྱེད་པ་པོ་དང་བཅས་པ་ནི་ "འབྲས་ཆན་འཚེད་དོ། །ལྷས་བྱིན་གྱིས་འཚེད་དོ། །" ལྟ་བུའོ། །བྱེད་པ་པོའི་ཁྱད་པར་དང་བཅས་པ་ནི་ "འབྲས་ཆན་འཇམ་པོ་གསལ་པོ་འཚེད་དོ། །མཛེས་པའི་ལྷས་བྱིན་གྱིས་འཚེད་དོ། །" ལྟ་བུའོ། །བྱ་བའི་ཁྱད་པར་དང་བཅས་པ་ནི་ "འཇམ་པོར་འཚེད་དོ། །དལ་བུར་འཚེད་དོ། །" ལྟ་བུའོ། །"ཚིག་གི་ཚོགས་པ་ནི་ཚིག་གོ་" ཞེས་བརྗོད་པའི་ཚེ། འདིའང་བསམ་པ་ཁྱད་པར་ཅན་ཞིག་ཏུ་ངེས་སོ་ཞེས་བརྗོད་པའི་ཕྱིར། "བརྗོད་པར་འདོད་པ་" ཞེས་སོགས་གསུངས། "ཇི་ལྟར་" ཞེས་སོགས་ཀྱིས་བྱ་ཚིག་མང་པོ་ཅན་ཡང་ཡན་ལག་དང་གཙོ་བོའི་དངོས་པོར་ཕན་འདོགས་པའི་ཕྱིར་ཚིག་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། "ཚིག་གི་ཚོགས་པ་ནི་ཚིག་གོ་" ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་གསུངས། "ཇི་ལྟར་ཚིག་སོ་སོ་བ་ཉིད་དོ་" ཞེས་འབྲེལ་ལོ། །"འདིར་ཡང་" ཞེས་པ་ནི་བརྗོད་པར་འདོད་པའི་དོན་ལ་སོགས་པའོ། ། 233. Yonaṃ ༢༣༣. "ཡོ་ནཾ་" Higgahaṇe [Pg.142] pañcamīhissāpi gahaṇambhaveyyāti sutte ‘apañcamyā’ti vuttaṃ, tumhehi puññaṃ pasutaṃ anappakanti gāthāpāde tumhehitiādisū tattā na voādeso, tumhe tiṭṭhatha nagareti pubbavākyato vākyantarattā ekavākyatā natthi, tumhe viya diya dissanti amhe viya dissantīti viggayha ‘disa-pekkhaṇe’ iccasmā ‘‘samānaññabhavantayādi tūpamānā disā kamme rīrikkhakā’’ti (5-43) kappaccaye ‘‘nate kānubandhanāgamesū’’ti (5-85) ettābhāve ‘‘syādisyādinekattha’’nti (3-1) samāse ca ‘ekatthatāyaṃ’’ti (2-119) vibhattilope ca ‘‘sabbādīnamā’’ti (3-86) ā ‘tumhādisāna’miccādi. "Hi" འཛིན་པ་ལ་ལྔ་པའི་ "hi" ཡང་འཛིན་པར་འགྱུར་བས་ན། མདོ་ལས་ "ལྔ་པ་མ་གཏོགས་པའོ་" ཞེས་གསུངས། "tumhehi puññaṃ pasutaṃ anappakaṃ" ཞེས་པའི་ཚིགས་བཅད་ཀྱི་རྐང་པ་ལ། "tumhehi" ཞེས་སོགས་སུ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་ "vo" ཡི་བསྒྱུར་བ་མེད་དོ། །"ཁྱོད་རྣམས་གྲོང་ཁྱེར་དུ་སྡོད་ཅིག་" ཅེས་པ་ནི་སྔ་མའི་ཚིག་ལས་ཚིག་གཞན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཚིག་གཅིག་པ་ཉིད་མེད་དོ། །"ཁྱོད་དང་འདྲ་བར་མཐོང་ངོ་། །ང་དང་འདྲ་བར་མཐོང་ངོ་། །" ཞེས་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས། "disa-pekkhaṇe" (མཐོང་བ་ལ་འཇུག་པའི་དྲྀཤ་) ལས། "samānaññabhavantayāditūpamānā disā kamme rīrikkhakā" (༥-༤༣) ཞེས་པས་ཀ་རྐྱེན་བྱས་པ་ལ། "nate kānubandhanāgamesu" (༥-༨༥) ཞེས་པས་ཨེ་རུ་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་དང་། "syādisyādinekattha" (༣-༡) ཞེས་པས་སྤྱི་སྒྲུབ་བྱས་པ་ལ། "ekatthatāyaṃ" (༢-༡༡༩) ཞེས་པས་རྣམ་དབྱེ་བསུབས་པ་ལ། "sabbādīnamā" (༣-༨༦) ཞེས་པས་ཨཱ་རུ་འགྱུར་བས། "tumhādisānaṃ" ཞེས་སོགས་སོ། ། 235. Anvā ༢༣༥. "ཨནྭཱ" Pacchā ādeso anvādesoti gahite kathitānukathananti kathaṃ ñāyatīti āha- ‘pacchā kathanañca kathitāpekkhanti katvā’ti. "ཕྱིས་སུ་བསྒྱུར་བ་ནི་རྗེས་སུ་བསྒྱུར་པའོ་" ཞེས་བཟུང་བའི་ཚེ། "བརྗོད་ཟིན་པ་རྗེས་སུ་བརྗོད་པ་" ཞེས་ཇི་ལྟར་ཤེས་ཤེ་ན། "ཕྱིས་སུ་བརྗོད་པའང་བརྗོད་ཟིན་པ་ལ་ལྟོས་པར་བྱས་ནས་སོ་" ཞེས་གསུངས། 236. Sapu ༢༣༦. "སཔུ" Saha vijjamāno pubbo yassa so sapubbo. "ལྷན་ཅིག་ཡོད་པའི་སྔོན་མ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་སྔོན་མ་དང་བཅས་པའོ། །" 237. Naca ༢༣༧. "ནཅཱ" Aparamparayogappatipatyatthanti ‘gāmanagarānaṃ cenā’tiādinā vuttassa paramparayogassa aggahaṇatthaṃ. "བརྒྱུད་པའི་སྦྱོར་བ་མ་ཡིན་པར་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་" ཞེས་པ་ནི། "gāmanagarānaṃ cenā" ཞེས་སོགས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་བརྒྱུད་པའི་སྦྱོར་བ་མི་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། 240. Nasā ༢༤༠. "ནསཱ" Jaṭā assa atthīti jaṭilo, sova jaṭilako, jaṭilakāti ekatthe nidassitavisesavacanaṃ, māṇavakāti viya na sāmaññavacanaṃ, asatte sampatteti idaṃ ‘‘āmantaṇaṃ pubbamasantaṃ vā’’ti (2-239) suttassa sāmaññatā vuttaṃ, sāmaññavacanassa paṭisedhoti iminā visesavacane jaṭilakaiccatra ‘āmantaṇaṃ pubbamasantaṃ vā’’tīmassa pattindasseti, devadattādisāmaññavacaneti devadatto devadattasaddo ādi yassa, tañca taṃ sāmaññavacanañca, tasmiṃ devadattādisāmaññavacane māṇavake māṇavakasadde parabhūte sati, ubhinnampi asatteti iminā [Pg.143] idaṃ dīpeti ‘‘devadattāti visesavacanattā paṭisedhābhāvā pubbaparānamubhinnampi ‘‘āmantaṇaṃ pubbamasantaṃ vā’’tīdaṃ pappotī’’ti. "རལ་པ་འདི་ལ་ཡོད་པས་རལ་པ་ཅན། དེ་ཉིད་རལ་པ་ཅན་ཆུང་ངུ་། རལ་པ་ཅན་ཆུང་ངུ་ཞེས་པ་ནི་དོན་གཅིག་ལ་བསྟན་པའི་ཁྱད་པར་གྱི་ཚིག་ཡིན་གྱི། བྲམ་ཟེའི་ཁྱེ་འུ་ཞེས་པ་ལྟར་སྤྱིའི་ཚིག་མ་ཡིན་ནོ། །'ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་ཐོབ་པ་' ཞེས་པ་འདི་ནི་ 'āmantaṇaṃ pubbamasantaṃ vā' (༢-༢༣༩) ཞེས་པའི་མདོའི་སྤྱིའི་ཚུལ་དུ་གསུངས། 'སྤྱིའི་ཚིག་བཀག་པ་' ཞེས་པ་འདིས་ནི་ཁྱད་པར་གྱི་ཚིག་རལ་པ་ཅན་ཆུང་ངུ་ཞེས་པ་འདིར་ 'āmantaṇaṃ pubbamasantaṃ vā' ཞེས་པ་འདི་ཐོབ་པར་སྟོན་ཏོ། །'ལྷས་བྱིན་ལ་སོགས་པའི་སྤྱིའི་ཚིག་ལ་' ཞེས་པ་ནི། ལྷས་བྱིན་ཏེ་ལྷས་བྱིན་གྱི་སྒྲ་ཐོག་མར་ཡོད་པ་དང་། དེ་ཉིད་སྤྱིའི་ཚིག་ཀྱང་ཡིན་པ། དེ་ལྟ་བུའི་ལྷས་བྱིན་ལ་སོགས་པའི་སྤྱིའི་ཚིག་ལ། བྲམ་ཟེའི་ཁྱེ་འུ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ཕྱི་མར་གྱུར་པའི་ཚེ། 'གཉིས་ཀའང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པ་ལ་' ཞེས་པ་འདིས་འདི་གསལ་བར་བྱེད་དེ། 'ལྷས་བྱིན་ཞེས་པ་ནི་ཁྱད་པར་གྱི་ཚིག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དགག་པ་མེད་པས། སྔ་ཕྱི་གཉིས་ཀའང་ 'āmantaṇaṃ pubbamasantaṃ vā' ཞེས་པ་འདི་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་' ཞེས་པའོ། །" Iti moggallānapañcikāṭīkāyaṃ sāratthavilāsiniyaṃ ཞེས་མོགྒལླཱ་ནའི་ལྔ་བཤད་ཀྱི་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་སྙིང་པོའི་དོན་གསལ་བྱེད་ལས། Dutiyakaṇḍavaṇṇanā niṭṭhitā. སྐབས་གཉིས་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། 3. Tatiyakaṇḍavaṇṇanā ༣. སྐབས་གསུམ་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ། 1. Syādi ༡. "སྱཱ་དི" Yassātikamāvaṭṭhitassayoādiakkharasamudāyassa, kintanti āha- ‘ida’miccādi, idanti yathāvuttaṃ syādisamudāyarūpaṃ, avayavena viggaho samudāyo samāsattho, samudāye pavattā saddā avayavesupi vattantīti syādisaddo siādike avayavepi vattate, vidhiggahaṇañāyenāti ‘‘paccayaggahaṇe yasmā sa vihito tadādino tadantassa ca gahaṇa’’nti ñāyena. Syādi ante yassa taṃ syādyantaṃ. Nanu ca ‘‘syādisyādinekattha’’nti sāmaññena vuccamāne yaṃkiñci syādyantaṃ yenakenaci syādyantena sahekatthībhāvamarahati, tathāhi yathā gāmagatotiādo, tathā passa devadatte gāmaṃ, gato yaññadatto gurukulanti ādopi samāso tyāsaṅkiyāha-‘sāmaññena vuttepi’ccādi, yassa syādyantassayena syādyantena sambandho, tena syādyantena sahataṃ syādyantamekatthambhavatīti sambandhato viññāyati avasīyatīti yassātyādisvattho, tathā ca gāmagatotyatratthīmesa-maññamaññāpekkhālakkhaṇo sambandhotyekatthībhāvo, tatoyevetthāhu- "གོ་རིམ་ལས་མ་འདས་པར་གནས་པའི་ཡོ་ལ་སོགས་པའི་ཡི་གེའི་ཚོགས་པ་གང་གི་" ཞེས་པ་ལ། ཅི་ཞེ་ན། "འདི་" ཞེས་སོགས་གསུངས། "འདི་" ཞེས་པ་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་སྱཱ་དིའི་ཚོགས་པའི་གཟུགས་སོ། །ཆ་ཤས་ཀྱིས་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ནི་ཚོགས་པ་སྟེ་བསྡུ་བའི་དོན་ཏོ། །ཚོགས་པ་ལ་འཇུག་པའི་སྒྲ་རྣམས་ཆ་ཤས་རྣམས་ལའང་འཇུག་པའི་ཕྱིར། སྱཱ་དིའི་སྒྲ་ནི་སི་ལ་སོགས་པའི་ཆ་ཤས་ལའང་འཇུག་གོ། །"ཆོ་ག་འཛིན་པའི་རིགས་པས་" ཞེས་པ་ནི། "རྐྱེན་འཛིན་པ་ལ་གང་ལས་དེ་གཏན་ལ་ཕབ་པ་དེ་ཐོག་མར་ཅན་དང་དེའི་མཐའ་ཅན་འཛིན་པའོ་" ཞེས་པའི་རིགས་པས་སོ། །སྱཱ་དི་མཐའ་ལ་གང་ཡོད་པ་དེ་ནི་སྱཱ་དི་མཐའ་ཅན་ནོ། །ཅི་སྟེ་ "syādisyādinekatthaṃ" ཞེས་སྤྱིར་གསུངས་པའི་ཚེ། སྱཱ་དི་མཐའ་ཅན་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་སྱཱ་དི་མཐའ་ཅན་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་དང་ལྷན་ཅིག་དོན་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བར་འོས་ཏེ། འདི་ལྟར་ "གྲོང་དུ་སོང་བ་" ཞེས་པ་ལྟ་བུ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ "ལྷས་བྱིན་ལ་ལྟོས། གྲོང་ལ། སོང་ངོ་། །མཆོད་སྦྱིན་བྱིན་བླ་མའི་ཁྱིམ་དུ་" ཞེས་པ་ལའང་བསྡུ་བ་ཡོད་དམ་སྙམ་པའི་དོགས་པ་ལ། "སྤྱིར་གསུངས་པའི་ཚེའང་" ཞེས་སོགས་གསུངས། སྱཱ་དི་མཐའ་ཅན་གང་གི་སྱཱ་དི་མཐའ་ཅན་གང་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ། སྱཱ་དི་མཐའ་ཅན་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་སྱཱ་དི་མཐའ་ཅན་དེ་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་འབྲེལ་བ་ལས་ཤེས་ཤིང་ངེས་པའི་ཕྱིར། "གང་གི་" ཞེས་སོགས་ཀྱི་དོན་ཏོ། །དེ་ལྟར་ཡང་ "གྲོང་དུ་སོང་བ་" ཞེས་པ་འདིར་ནི་ཕན་ཚུན་ལྟོས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་འབྲེལ་བ་འདི་དོན་གཅིག་པ་ཉིད་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་འདིར་གསུངས་པ་ནི། Niyataṃ sādhanaṃ sādhye, kriyā niyatasādhanā; Sannidhānena metesaṃ, niyamo-yampakāsatīti. "སྒྲུབ་བྱ་ལ་ནི་སྒྲུབ་བྱེད་ངེས། །བྱ་བ་སྒྲུབ་བྱེད་ངེས་པ་ཅན། །དེ་དག་ཉེ་བར་གནས་པ་ཡིས། །ངེས་པ་འདི་ནི་གསལ་བར་བྱེད། །" Ayamettha attho ‘‘yato gāmamiccetaṃ sādhanaṃ sādhyaṃ kiriyaṃ taṃbyapadesajānanayogyamapekkhate gatoti, ato sādhanaṃ kāra kaṃ [Pg.144] sādhye kiriyāya niyataṃ, yato ca kiriyā sayaṃ sādhanamapekkhate kiṃ gatoti, ato kiriyāpi niyataṃ sādhanametissāti niyatasādhanā hoti ayaṃ yathāvutto niyamo aññamaññāpekkhāvasena vattamāno etesaṃ sādhyasādhanānaṃ sannidhāna mattena aññamaññato pakāsatī’’ti. Passa devadatta gāmaṃ, gato yaññadatto gurukulaṃtyatra tu gāmanti sādhanaṃ passeti sādhyamapekkhate, gatoti gamanakiriyā tu gurukulamapekkhate, tato ca gāmagatānaṃ vākyantarāvayavānaṃ natthevāpekkhāti na bhavati samāso, sabbatthevamūhanīyaṃ, sambandho hi aññamaññāpekkhālakkhaṇo sambandhyantarato-navaṭṭhitaṃ nivattetvā visese niveseti, tathāca vuttaṃ– "འདིར་དོན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། 'གྲོང་ལ་' ཞེས་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་འདི་ནི་སྒྲུབ་བྱ་བྱ་བ་སྟེ་དེའི་ཐ་སྙད་ཤེས་པར་བྱ་བར་འོས་པ་ 'སོང་བ་' ཞེས་པ་ལ་ལྟོས་པའི་ཕྱིར། སྒྲུབ་བྱེད་བྱེད་པ་པོ་ནི་སྒྲུབ་བྱ་བྱ་བ་ལ་ངེས་སོ། །བྱ་བ་ཉིད་ཀྱང་སྒྲུབ་བྱེད་ལ་ལྟོས་ཏེ་ 'ཅི་ཞིག་སོང་' ཞེས་པའི་ཕྱིར། བྱ་བའང་དེའི་སྒྲུབ་བྱེད་ངེས་པ་ཅན་ཡིན་པས་སྒྲུབ་བྱེད་ངེས་པ་ཅན་ནོ། །ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ངེས་པ་འདི་ནི་ཕན་ཚུན་ལྟོས་པའི་དབང་གིས་འཇུག་པ་སྟེ། སྒྲུབ་བྱ་དང་སྒྲུབ་བྱེད་དེ་དག་ཉེ་བར་གནས་པ་ཙམ་གྱིས་ཕན་ཚུན་གསལ་བར་བྱེད་དོ། །" ཞེས་པའོ། །"ལྷས་བྱིན་ལ་ལྟོས། གྲོང་ལ། སོང་ངོ་། །མཆོད་སྦྱིན་བྱིན་བླ་མའི་ཁྱིམ་དུ་" ཞེས་པ་འདིར་ནི་ "གྲོང་ལ་" ཞེས་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་ནི་ "ལྟོས་ཤིག་" ཅེས་པའི་སྒྲུབ་བྱ་ལ་ལྟོས་ལ། "སོང་བ་" ཞེས་པའི་འགྲོ་བའི་བྱ་བ་ནི་ "བླ་མའི་ཁྱིམ་" ལ་ལྟོས་པས། དེའི་ཕྱིར་གྲོང་དང་སོང་བ་སྟེ་ཚིག་གཞན་གྱི་ཆ་ཤས་རྣམས་ལ་ལྟོས་པ་ཉིད་མེད་པས་བསྡུ་བ་མི་འགྱུར་རོ། །ཐམས་ཅད་དུ་དེ་བཞིན་དུ་དཔྱད་པར་བྱའོ། །འབྲེལ་བ་ནི་ཕན་ཚུན་ལྟོས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ཡིན་པས། འབྲེལ་བ་གཞན་ལས་མ་ངེས་པ་བཟློག་ནས་ཁྱད་པར་ལ་འཇུག་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ལྟར་ཡང་གསུངས་ཏེ། Tassa tvākaṅkhato bhede, yā pariplavamānatā; Visese taṃ nivesento, sambandhovāvachindatīti. "དེ་ནི་ཐ་དད་འདོད་པ་ལ། །གང་ཞིག་གཡོ་བར་འགྱུར་བ་ཉིད་། །ཁྱད་པར་ལ་ནི་འཇུག་བྱེད་པ། །འབྲེལ་བ་ཉིད་ཀྱིས་གཅོད་པར་བྱེད། །" Bhede visese gāmantetaṃ sāmaññaṃ visesāpekkhaṃ ‘gāmamāsīsati, jahāti, gato’ti, tathā ‘gato gāmaṃ, vanaṃ, gurukula’nti vevamākaṅkhato-bhilasato tassa tu padhānapadassupasajjanapadassa ca yā pariplavamānatā anavaṭṭhitatā taṃ visese visiṭṭhe sambandhini nivesento patiṭṭhapento sambandhovānekappakāro kvaci sādhyasādhanabhāvalakkhaṇo kvaci pakativikārabhāvasabhāvo kvaci sassāmi sambandharūpo avachindati sambandhyantarato nivattetīti attho, yato-yamapekkhā vākyakāleyeva nirūpyate, tato yatthātthi padānamapekkhā, tattha samāsāvagamo, yatra tu natthi, tatra na bhavatītyanupadiṭṭho visayavibhāgo ñāyateti bhāvo, bāle abudhetu nissāya vicitto samāsavidhānalopādinānekappakāro paṭipattiyā sādhusaddaparijānanatthamupāyo sambhavati, paramatthato tu saddantarattā accantaṃ vākyasamāsānaṃ bhedo, na hi vākye diṭṭhapadāni samāse santi, tathā ca vuttaṃ– བྱེ་བྲག་གམ་ཁྱད་པར་གྱི་ནང་ནས་གྲོང་ལ་སོགས་པ་ནི་སྤྱི་ཡིན་ལ། ཁྱད་པར་ལ་ལྟོས་ནས་ ‘གྲོང་ལ་རེ་བ། སྤོང་བ། སོང་བ།’ ཞེས་བྱ་བ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ ‘གྲོང་དང་། ནགས་ཚལ་དང་། བླ་མའི་ཁྱིམ་དུ་སོང་བ།’ ཞེས་འདོད་ཅིང་རེ་བ་དེའི་གཙོ་བོའི་ཚིག་དང་ཕལ་པའི་ཚིག་གཉིས་ཀྱི་གཡོ་ཞིང་མི་གནས་པའི་རང་བཞིན་གང་ཡིན་པ་དེ། ཁྱད་པར་དུ་གྱུར་པའི་འབྲེལ་ཡུལ་ལ་འགོད་ཅིང་གནས་པར་བྱེད་པ་ན། འབྲེལ་བ་ཉིད་རྣམ་པ་དུ་མ་སྟེ། ལ་ལར་བསྒྲུབ་བྱ་དང་སྒྲུབ་བྱེད་ཀྱི་འབྲེལ་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན། ལ་ལར་རང་བཞིན་དང་རྣམ་འགྱུར་གྱི་འབྲེལ་བའི་རང་བཞིན་ཅན། ལ་ལར་བདག་པོ་དང་བདག་གི་འབྲེལ་བའི་རྣམ་པ་ཅན་དུ་གཅོད་ཅིང་། འབྲེལ་བ་གཞན་ལས་བཟློག་པར་བྱེད་པ་ནི་དོན་ཏོ། །གང་གི་ཕྱིར་ལྟོས་པ་འདི་ནི་ཚིག་གི་དུས་ཉིད་དུ་རྣམ་པར་འབྱེད་པས། དེའི་ཕྱིར་གང་དུ་ཚིག་རྣམས་ཀྱི་ལྟོས་པ་ཡོད་པ་དེར་ནི་ཚིག་སྡུད་རྟོགས་པར་འགྱུར་ལ། གང་དུ་མེད་པ་དེར་ནི་མི་འབྱུང་བས། མ་བསྟན་པའི་ཡུལ་གྱི་རྣམ་དབྱེ་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ་སྙམ་པའི་བསམ་པའོ། །བྱིས་པ་སྟེ་མི་ཤེས་པ་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས། ཚིག་སྡུད་ཀྱི་ཆོ་ག་དང་བསྡུས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒོ་ནས་རྣམ་པ་དུ་མ་ཅན་གྱི་རྟོགས་པའི་ཐབས་ནི་སྒྲ་བཟང་པོ་ཡོངས་སུ་ཤེས་པའི་ཆེད་དུ་འབྱུང་བ་ཡིན་ཡང་། དོན་དམ་པར་ནི་སྒྲ་གཞན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཚིག་དང་ཚིག་སྡུད་གཉིས་ཤིན་ཏུ་ཐ་དད་པ་ཡིན་ཏེ། ཚིག་གི་ནང་དུ་མཐོང་བའི་ཚིག་རྣམས་ཚིག་སྡུད་ཀྱི་ནང་དུ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་བཤད་པ་ནི། Bāle nissāyupāyo-yaṃ, vicitto paṭipattiyā; Bhedo vākyasamāsānaṃ, ccantaṃ saddantaraṃ yatoti. “བྱིས་པ་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས་ནི། །རྟོགས་པའི་ཐབས་འདི་རྣམ་མང་སྟེ། །ཚིག་དང་ཚིག་སྡུད་ཐ་དད་པ། །སྒྲ་གཞན་ཉིད་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་འགལ། །” ཞེས་སོ། ། Atoyevāti [Pg.145] yato sāmaññena vuttepiyassayena sambandhotena saha tadekatthambhavatīti sambandhato viññāyatīti nāniṭṭhaṃ kiñcipīha hoti, atoyeva hetutoti attho. Byapekkhā sāmatthiyapariggahāyeti padānamaññoññākaṅkhā byapekkhā, sāva sā matthiyaṃ, tassa pariggahāya. Samatthavacanaṃ na katanti pāṇiniyehi viya ‘‘samattho padavidhī’’ti (pā, 2-1-1) samatthavacanaṃ na kataṃ. Samattho pada vidhīti paribhāsāyamayamattho ‘‘vidhīyate vidhi, padānaṃ vidhi padavidhisamāsādi, yokocīha satthe padavidhi,so samattho viggaha vākyatthābhidhāne (satti) veditabbo’’ti, tādisaparibhāsāya byāpārato tesaṃ ‘passa devadatta gāmaṃ, gato yaññadatto gurukulaṃ’ tyādo nāniṭṭhappatti, sāmatthiyañcettha dvidhātyupagamyate vākye byapekkhāvuttiyamekatthībhāvo ceti. Tattha paṭhamassa pariggahaṃ vacanamantarena paṭipādiya dutiyassa pariggahamidāni vacanena paṭipādayamāha- ‘ekatthī bhāvo’ccādi, ekatthībhāvo bhinnatthānaṃ sādhāraṇatthatāvasena pavattiviseso, vākye hi sādhāraṇatthatā natthi bhinnatthattā, atoyevettha bhedanibandhanā chaṭṭhyupajāyate ‘rañño puriso’ti, vuttiyantūbhayapadabyavacchinnatthābhidhānato sādhāraṇatthatā bhavati, idaṃ vuttaṃ hoti ‘‘samāse visesanaṃ visessamanupavīsati ekībhavati visesanaṃ, vākye tu visesanaṃ visessato visuṃyevā vatiṭṭhate’’ti. Dvandasamāsassa tu padānaṃ visesanavisessābhāvepi sakalapadatthappadhānattā ‘rañño go ca asso ca puriso cā’ti vākyato ‘rañño gavāssa purisā’ti samāsassa viseso ekatthī bhāvalakkhaṇo bhavatyeva, tathāhi tattha vākye bhinnatthanibandhana samuccayapaṭipādanāya casaddo payujjate, samāse tu nappayujjate, ekattha vacanenevāti ‘‘syādisyādinekattha’’ tyekatthavacaneneva, ekattībhāvoyeva bhavatīti seso, evakāro na vākye tathāhi dīpeti. Vākye kathanti āha- vākye’tiādi. ‘དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དོ་’ ཞེས་པ་ནི། གང་གི་ཕྱིར་སྤྱིའི་སྒོ་ནས་བཤད་ཀྱང་། གང་ལ་བརྟེན་པའི་འབྲེལ་བ་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བས། འབྲེལ་བ་ལས་རྟོགས་པའི་ཕྱིར། འདིར་མི་འདོད་པ་ཅིའང་མི་འབྱུང་བས། དེའི་ཕྱིར་ཏེ་རྒྱུ་དེའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །‘ཕན་ཚུན་ལྟོས་པ་ནི་ནུས་པ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ་’ ཞེས་པ་ནི། ཚིག་རྣམས་ཕན་ཚུན་རེ་ཞིང་ལྟོས་པ་ནི་ཕན་ཚུན་ལྟོས་པ་སྟེ། དེ་ཉིད་ནུས་པ་ཡིན་ལ། དེ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །‘ནུས་པའི་ཚིག་མ་བྱས་པ་’ ཞེས་པ་ནི། པཱ་ཎི་ནི་པ་རྣམས་ཀྱིས་ “ནུས་པ་ནི་ཚིག་གི་ཆོ་གའོ་” (པཱ་ ༢-༡-༡) ཞེས་པ་ལྟར། ནུས་པའི་ཚིག་མ་བྱས་སོ། །“ནུས་པ་ནི་ཚིག་གི་ཆོ་གའོ་” ཞེས་པའི་ངེས་པའི་ཚིག་འདིའི་དོན་ནི། “བྱེད་པར་འགྱུར་བ་ནི་ཆོ་ག་སྟེ། ཚིག་རྣམས་ཀྱི་ཆོ་ག་ནི་ཚིག་སྡུད་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་གི་ཆོ་ག་ཡིན་ལ། འདིར་བསྟན་བཅོས་སུ་ཚིག་གི་ཆོ་ག་གང་ཅི་ཡང་རུང་བ་དེ་ནི། རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་ཚིག་གི་དོན་བརྗོད་པ་ལ་ནུས་པ་དང་ལྡན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ་” ཞེས་པ་སྟེ། དེ་ལྟ་བུའི་ངེས་པའི་ཚིག་གི་བྱེད་ལས་ལས། དེ་དག་གི་ ‘ལྷ་སྦྱིན་གྱིས་གྲོང་ལ་ལྟོས། མཆོད་སྦྱིན་བླ་མའི་ཁྱིམ་དུ་སོང་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་མི་འདོད་པ་འབྱུང་བ་མེད་དོ། །འདིར་ནུས་པ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་འདོད་དེ། ཚིག་གི་ནང་དུ་ཕན་ཚུན་ལྟོས་པའི་འཇུག་པ་དང་། དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བ་ཉིད་དོ། །དེ་ལ་དང་པོ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་ནི་ཚིག་མེད་པར་བསྟན་ནས། ད་ནི་གཉིས་པ་ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་ཚིག་གི་སྒོ་ནས་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ནི། ‘དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བ་’ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བ་ནི་དོན་ཐ་དད་པ་རྣམས་ཐུན་མོང་གི་དོན་གྱི་དབང་གིས་འཇུག་པའི་ཁྱད་པར་ཞིག་ཡིན་ལ། ཚིག་གི་ནང་དུ་ནི་དོན་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་ཐུན་མོང་གི་དོན་ཉིད་མེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་འདིར་ཐ་དད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ ‘རྒྱལ་པོའི་སྐྱེས་བུ་’ ཞེས་འབྲེལ་བའི་རྣམ་དབྱེ་དྲུག་པ་འབྱུང་ལ། འཇུག་པ་ལ་ནི་ཚིག་གཉིས་ཀྱིས་བཅད་པའི་དོན་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་ཐུན་མོང་གི་དོན་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །འདི་སྐད་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། “ཚིག་སྡུད་ཀྱི་ནང་དུ་ཁྱད་པར་བྱེད་པ་ནི་ཁྱད་པར་བྱ་བ་ལ་ཞུགས་ནས་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་ལ། ཚིག་གི་ནང་དུ་ནི་ཁྱད་པར་བྱེད་པ་དེ་ཁྱད་པར་བྱ་བ་ལས་སོ་སོ་ཉིད་དུ་གནས་སོ་” ཞེས་སོ། །ཟླས་དབྱེའི་ཚིག་སྡུད་ལ་ནི་ཚིག་རྣམས་ཁྱད་པར་བྱེད་པ་དང་ཁྱད་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་མེད་ཀྱང་། ཚིག་གི་དོན་ཐམས་ཅད་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ‘རྒྱལ་པོའི་བ་ལང་དང་། རྟ་དང་། སྐྱེས་བུ་དང་’ ཞེས་པའི་ཚིག་ལས། ‘རྒྱལ་པོའི་བ་རྟ་སྐྱེས་བུ་རྣམས་’ ཞེས་པའི་ཚིག་སྡུད་ཀྱི་ཁྱད་པར་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་དེར་ཚིག་གི་ནང་དུ་དོན་ཐ་དད་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སྡུད་པ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་ ‘དང་’ ཞེས་པའི་སྒྲ་སྦྱོར་ལ། ཚིག་སྡུད་ལ་ནི་མི་སྦྱོར་རོ། །‘དོན་གཅིག་བརྗོད་པ་ཉིད་ཀྱིས་’ ཞེས་པ་ནི། “སྱཱ་དི་ལ་སོགས་པས་དོན་གཅིག་” ཅེས་དོན་གཅིག་བརྗོད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཏེ། དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷག་མའོ། །‘ཉིད་’ ཅེས་པའི་སྒྲ་ནི་ཚིག་གི་ནང་དུ་དེ་ལྟར་མ་ཡིན་པར་སྟོན་ཏོ། །ཚིག་གི་ནང་དུ་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། ‘ཚིག་གི་ནང་དུ་’ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། Vākyeti viggahavākye, visesena gayhati ñāyatyaneneti vigga- ho[Pg.146], so ca taṃ vākyaṃ ceti viggahavākyaṃ, visesena vā gahaṇaṃ viggaho, tadatthaṃ vākyaṃ viggahavākyaṃ, tasmiṃ, kāyaṃ byāpekkhāti āha-‘bhedādilakkhaṇā’ti, ādisaddena saṃsagga bheda saṃsaggānañca gahaṇaṃ. ‘ཚིག་གི་ནང་དུ་’ ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཚིག་ལ་བྱ་སེ། འདིས་ཁྱད་པར་དུ་འཛིན་ཏམ་ཤེས་པར་བྱེད་པས་ན་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ཞེས་བྱ་ལ། དེ་ཉིད་དང་ཚིག་དེ་ཉིད་ཡིན་པས་ན་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཚིག་གོ། །ཡང་ན་ཁྱད་པར་དུ་འཛིན་པ་ནི་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་སྟེ། དེའི་དོན་གྱི་ཚིག་ནི་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཚིག་སྟེ། དེ་ལའོ། །ཕན་ཚུན་ལྟོས་པ་གང་ཞེ་ན། ‘ཐ་དད་པ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་’ ཞེས་གསུངས་ཏེ། སོགས་པའི་སྒྲས་འདྲེས་པ་དང་། ཐ་དད་པ་དང་། འདྲེས་ཤིང་ཐ་དད་པ་རྣམས་བསྡུས་སོ། ། Tattha sāntarehi sāmyantarehi ca byāvutti chedo, saṃvisesa sāmivisesānaṃ sambandho saṃsaggo, tadāha- ‘tathāhi’ccādinā, bhedako byāvattako, atthagahitoti kāraṇavasena bhedavādinā gahito, yadeccādinā saṃsaggavādino-dhippāyamāha yadā tūbhayampiccādinā ubhayavādino, abhimatoti ‘‘pākkaḍārāsamāso’’ccanena (2-1-3) pāṇininā icchito. Pākkaḍārāti ‘‘kaḍārā kammadhāraye’’ccanena (2-2-38) kaḍārāsaṃsaddanā pagevāti attho. དེ་ལ་བར་དང་བཅས་པ་དང་བདག་པོ་གཞན་དག་ལས་བཟློག་པ་ནི་གཅོད་པ་སྟེ། ཁྱད་པར་དང་བཅས་པ་དང་བདག་པོའི་ཁྱད་པར་གྱི་འབྲེལ་བ་ནི་འདྲེས་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ཉིད་ ‘འདི་ལྟར་’ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་གསུངས་ཏེ། ཁྱད་པར་བྱེད་པ་ནི་བཟློག་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ལ། ‘དོན་བཟུང་བ་’ ཞེས་པ་ནི་རྒྱུའི་དབང་གིས་ཐ་དད་པར་སྨྲ་བས་བཟུང་བའོ། །‘གང་གི་ཚེ་’ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་འདྲེས་པར་སྨྲ་བའི་བསམ་པ་གསུངས་ལ། ‘གང་གི་ཚེ་གཉིས་ཀའང་’ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་གཉིས་ཀར་སྨྲ་བའི་བསམ་པ་གསུངས་སོ། །‘འདོད་པ་’ ཞེས་པ་ནི་ “ཀ་ཌཱ་རའི་སྔོན་གྱི་ཚིག་སྡུད་” ཅེས་པས་པཱ་ཎི་ནིས་འདོད་པའོ། །‘ཀ་ཌཱ་རའི་སྔོན་’ ཞེས་པ་ནི་ “ལས་འཛིན་པ་ལ་ཀ་ཌཱ་ར་རྣམས་སོ་” ཞེས་པའི་ཀ་ཌཱ་རའི་སྒྲ་མ་བརྗོད་པའི་སྔོན་རོལ་དུ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། ‘Putha bhinno attho yesaṃ padānaṃ tāni puthagatthāni, vākye hi rañño puriso tettha rājasaddo rājatthameva vadati, purisasaddo purisatthameva, vuttiyantu rājapurisotettha rājasaddopi purisatthameva vadatīti dvinnamekatthībhāvo bhavati, aññoyevāvayavatthānvito samudāyattho pātubhavatīti tadapekkhāya cekatthībhāvo vuccate, jahamānasakatthavuttimabhyupagamma vuttaṃ- ‘visesanassa sakattha pariccāgene’ccādi, atoyeva paro codessati ‘nanu ce’ccādinā. Ekatthībhavanaṃ samasananti iminā ekatthanti samāsoti nātthantaranti dīpeti. ‘སོ་སོ་སྟེ་ཐ་དད་པའི་དོན་གང་དག་ལ་ཡོད་པའི་ཚིག་དེ་དག་ནི་དོན་སོ་སོ་བ་’ ཞེས་བྱ་ལ། ཚིག་གི་ནང་དུ་ ‘རྒྱལ་པོའི་སྐྱེས་བུ་’ ཞེས་པ་དེར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲས་རྒྱལ་པོའི་དོན་ཉིད་བརྗོད་ཅིང་། སྐྱེས་བུའི་སྒྲས་སྐྱེས་བུའི་དོན་ཉིད་བརྗོད་ལ། འཇུག་པ་ལ་ནི་ ‘རྒྱལ་པོའི་སྐྱེས་བུ་’ ཞེས་པ་དེར་རྒྱལ་པོའི་སྒྲས་ཀྱང་སྐྱེས་བུའི་དོན་ཉིད་བརྗོད་པས། གཉིས་པོ་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །ཆ་ཤས་ཀྱི་དོན་དང་འབྲེལ་བའི་ཚོགས་པའི་དོན་གཞན་ཉིད་འབྱུང་བས། དེ་ལ་ལྟོས་ནས་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བ་ཞེས་བཤད་དོ། །རང་གི་དོན་འདོར་བའི་འཇུག་པ་ཁས་བླངས་ནས་ ‘ཁྱད་པར་བྱེད་པས་རང་གི་དོན་ཡོངས་སུ་གཏོང་བས་’ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་ཕ་རོལ་པོས་ ‘འོ་ན་’ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་རྒོལ་བར་འགྱུར་རོ། །‘དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བ་ནི་བསྡུ་བའོ་’ ཞེས་པས་ནི་དོན་གཅིག་པ་དང་ཚིག་སྡུད་གཉིས་དོན་གཞན་མ་ཡིན་པར་སྟོན་ཏོ། ། Jahamānāni padāni sakatthaṃ yassaṃ (sā) tathā vuttā, nāccantāya jayātīti evammaññate ‘‘pariccāgamattamabhisandhāya jahamānasakatthaṃtyuccate, na tu sabbathā pariccāgoparopakārāya tassopādānato, sabbathā ca sakatthapariccāge paropakārāsampādanato-nupādānameva payojanābhāvā tassa siyā’’ti, thapati vaḍḍhatī. Atthanti rājasaddavāccaṃ. Accantapariccāgepi na doso… vākye diṭṭhassupasajjanassa vuttiyaṃ soyevāyantyanvayāvasāyato tadatthāva gatiyāti dassento āha- ‘atha ve’ccādi. ཚིག་རྣམས་ཀྱིས་རང་གི་དོན་གང་དག་ཏུ་འདོར་བ་དེ་ནི་དེ་ལྟར་བཤད་པ་སྟེ། གཏན་ནས་མི་འདོར་རོ་སྙམ་དུ་འདི་ལྟར་སེམས་ཏེ། “གཏོང་བ་ཙམ་ལ་དགོངས་ནས་རང་གི་དོན་འདོར་བ་ཞེས་བརྗོད་ཀྱི། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་གཏོང་བ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། གཞན་ལ་ཕན་གདགས་པའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་བཟུང་བའི་ཕྱིར་དང་། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་རང་གི་དོན་བཏང་ན་གཞན་ལ་ཕན་འདོགས་པ་ མི་འགྲུབ་པས་དགོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དེ་མི་འཛིན་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ་” ཞེས་པ་སྟེ། ཤིང་མཁན་འཕེལ་བར་འགྱུར་རོ། །‘དོན་’ ཞེས་པ་ནི་རྒྱལ་པོའི་སྒྲས་བརྗོད་བྱའོ། །གཏན་ནས་བཏང་ཡང་སྐྱོན་མེད་དེ། ཚིག་གི་ནང་དུ་མཐོང་བའི་ཕལ་པའི་ཚིག་དེ་ཉིད་འཇུག་པ་ལ་འདི་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་ངེས་པའི་ཕྱིར་དེའི་དོན་རྟོགས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ནི། ‘ཡང་ན་’ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། Soyevāyantyajjhavasāyo-nvayo, soyevāyaṃ rājasaddo yo vākyatāle diṭṭhoti vohārīnamekattāvasāyenāsatyapi (rājasaddassa)tthe [Pg.147] purisassa visesanambhavissatīti bhāvo, ettheva diṭṭhantamāha- ‘yathe’ccādi. ‘འདི་ཉིད་དོ་ཞེས་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་ངེས་པ་ནི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་’ སྟེ། ཚིག་གི་དུས་སུ་མཐོང་བའི་རྒྱལ་པོའི་སྒྲ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་འདི་ཡིན་པས། འཇིག་རྟེན་པའི་ཐ་སྙད་པ་རྣམས་གཅིག་ཉིད་དུ་ངེས་པའི་སྒོ་ནས། རྒྱལ་པོའི་སྒྲའི་དོན་མེད་ཀྱང་སྐྱེས་བུའི་ཁྱད་པར་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ་སྙམ་པའི་བསམ་པའོ། །འདི་ཉིད་ལ་དཔེ་གསུངས་པ་ནི། ‘དཔེར་ན་’ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ། ། 2. Asaṃ ༢. གྲངས་མེད་པའོ། ། Abyayanti yadaññesaṃ pasiddhanti liṅgavacanabhedepi byayarahitattā upasagganipātānaṃ parehi abyayasaññākaraṇato abyayanti paresaṃ pasiddhaṃ, tesantvayaṃ samāso abyayatthapubbaṅgamattā anabyayaṃ abyayambhavatīti abyayībhāvo pasiddho, asaṅkhyassa sutattā tasseva vibhatyatthādayo visayabhāvena visesanānīti viññāyantītyāha- ‘asaṅkhye’ccādi, iminā nemesamāsatthāti dīpeti. ‘མི་ཟད་པ་ཞེས་པ་ནི་གཞན་དག་ལ་གྲགས་པ་’ སྟེ། རྟགས་དང་ཚིག་གི་བྱེ་བྲག་ཡོད་ཀྱང་ཟད་པ་དང་བྲལ་བའི་ཕྱིར། ཉེ་བར་བསྒྱུར་བ་དང་ཚིག་ཕྲད་རྣམས་ལ་གཞན་དག་གིས་མི་ཟད་པའི་མིང་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར། མི་ཟད་པ་ཞེས་གཞན་ལ་གྲགས་སོ། །དེ་དག་གི་ཚིག་སྡུད་འདི་ནི་མི་ཟད་པའི་དོན་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཉིད་ཀྱིས། མི་ཟད་པ་མ་ཡིན་པ་མི་ཟད་པར་འགྱུར་བས་ན་ ‘མི་ཟད་པར་འགྱུར་བ་’ ཞེས་གྲགས་སོ། །གྲངས་མེད་པ་ཐོས་པའི་ཕྱིར། དེ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་དབྱེའི་དོན་ལ་སོགས་པ་ཡུལ་གྱི་དངོས་པོའི་སྒོ་ནས་ཁྱད་པར་བྱེད་པ་རྣམས་སོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། ‘གྲངས་མེད་པ་ལ་’ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། འདིས་འདི་དག་ཚིག་སྡུད་ཀྱི་དོན་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། ། Tāvasaddassa kamavuttiyaṃ yo-ttho sampajjate tamāha- ‘vibhatya’ccādi, vibhatyatthe udāharitvāti vibhatyatthavisaye vattamānassāsaṅkhyassa itthisaddena samāsamadhitthīti uvāharitvā, niccayamāsāna maviggaho, asakapadaviggaho vā yutto, aññathā aniccatāpattītyāha- ‘niccasamāsattā’iccādi. རེ་ཞིག་སྒྲ་དེའི་རིམ་པའི་འཇུག་པ་ལ་དོན་གང་ཞིག་འགྲུབ་པ་དེ་གསུངས་པ་ནི། ‘རྣམ་དབྱེ་’ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། རྣམ་དབྱེའི་དོན་ལ་དཔེ་བརྗོད་ནས་ཏེ། རྣམ་དབྱེའི་དོན་གྱི་ཡུལ་ལ་འཇུག་པའི་གྲངས་མེད་པ་དེ་བུད་མེད་ཀྱི་སྒྲ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཚིག་སྡུད་བྱས་པ་ ‘ཨ་དྷི་ཐཱི་’ ཞེས་དཔེ་བརྗོད་ནས། རྟག་པའི་ཚིག་སྡུད་རྣམས་ལ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཚིག་མེད་པའམ། ཡང་ན་རང་གི་ཚིག་མ་ཡིན་པས་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་རིགས་ཏེ། གཞན་དུ་ན་མི་རྟག་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། ‘རྟག་པའི་ཚིག་སྡུད་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་’ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། Asakapadena anattaniyapadena aññapadena viggaho asakapadaviggaho, tena, ettha hi yathā kumbhassa samīpaṃtyaññapadavākye samīpa saddenupasaddavacanīyassa vuttattā upasaddo nappayujjate, yathā itthī sūti etthādhisaddavacanīyassā (dhā)ratthassa sattamiyā vuttattā nādhisaddoti ‘itthīsū’ti aññapadavākyaṃ vuttaṃ, kathāpavattāti tvādheyyo padassanaṃ, evaṃ sabbatthonneyaṃ, asakapadaviggahenātthova vutto, རང་གི་ཚིག་མ་ཡིན་པ་སྟེ་བདག་གི་མ་ཡིན་པའི་ཚིག་གཞན་གྱིས་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་རང་གི་ཚིག་མ་ཡིན་པས་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་སྟེ། དེས་སོ། །འདིར་ནི་དཔེར་ན་ ‘བུམ་པའི་ཉེ་འཁོར་’ ཞེས་པའི་ཚིག་གཞན་གྱི་ཚིག་ལ་ཉེ་བར་བསྒྱུར་བའི་སྒྲ་ ‘ཨུ་པཱ་’ ཡིས་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་དོན་དེ་ ‘ཉེ་འཁོར་’ ཞེས་པའི་སྒྲས་བཤད་པའི་ཕྱིར་ ‘ཨུ་པཱ་’ ཞེས་པའི་སྒྲ་མི་སྦྱོར་བ་དང་། དཔེར་ན་ ‘བུད་མེད་རྣམས་ལ་’ ཞེས་པ་འདིར་ ‘ཨ་དྷི་’ ཞེས་པའི་སྒྲས་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་རྟེན་གྱི་དོན་དེ་རྣམ་དབྱེ་བདུན་པས་བཤད་པའི་ཕྱིར་ ‘ཨ་དྷི་’ ཞེས་པའི་སྒྲ་མེད་པས། ‘བུད་མེད་རྣམས་ལ་’ ཞེས་ཚིག་གཞན་གྱི་ཚིག་བཤད་པ་ལྟར་རོ། །‘གཏམ་འཇུག་པ་’ ཞེས་པ་ནི་བརྟེན་པའི་ཆོས་བསྟན་པ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་ཐམས་ཅད་ལ་ཤེས་པར་བྱའོ། །རང་གི་ཚིག་མ་ཡིན་པས་རྣམ་པར་འབྱེད་པས་ནི་དོན་ཉིད་བཤད་དོ། ། Adhisaddassa pana puratovaṭṭhitassādhāre vattamānassa taṃsamānādhikaraṇena sattamyantenitthisaddena saha samāsoti dassetumāha-‘adhisaddo’ccādi. སྔོན་དུ་གནས་ཤིང་རྟེན་གྱི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་ ‘ཨ་དྷི་’ ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི། དེ་དང་གཞི་མཐུན་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་རྣམ་དབྱེ་བདུན་པ་མཐའ་ཅན་གྱི་བུད་མེད་ཀྱི་སྒྲ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཚིག་སྡུད་བྱེད་དོ་ཞེས་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ནི། ‘ཨ་དྷི་ཞེས་པའི་སྒྲ་’ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། Syādilopoti adhisaddato itthisaddato ca paresaṃ sattamī bahuvacanānaṃ lopoti attho. Atta (bhāva) sampattīti sarīrasampatti adhippetāti brahmasaddassa sarīraṃ atthoti āha- ‘brahmaṃ sarīranti, katthacī uttarapadatthappadhānattāvāsaṅkhyasamāsassa ‘sampannaṃ brahma’nti viggaho vutto. ‘སྱཱ་དི་ལ་སོགས་པ་བསྡུས་པ་’ ཞེས་པ་ནི། ‘ཨ་དྷི་’ ཞེས་པའི་སྒྲ་དང་བུད་མེད་ཀྱི་སྒྲ་ལས་གཞན་པའི་རྣམ་དབྱེ་བདུན་པ་མང་ཚིག་རྣམས་བསྡུས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །‘ལུས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་’ ཞེས་པ་ནི་ལུས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་དགོངས་པ་སྟེ། ཚངས་པའི་སྒྲའི་དོན་ནི་ལུས་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ‘ཚངས་པའི་ལུས་’ ཞེས་གསུངས་སོ། །ལ་ལར་ཚིག་ཕྱི་མའི་དོན་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། གྲངས་མེད་པའི་ཚིག་སྡུད་ཀྱི་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་ ‘ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཚངས་པ་’ ཞེས་བཤད་དོ། ། Samāsavibhattiyāti [Pg.148] samāsato uppannavibhattiyā, sakalo padesasakalo, pariggahāpekkhāti abhyupagamāpekkhāyāti attho, abhyupagamepi hi pariggahasaddo– ‘ཚིག་སྡུད་ཀྱི་རྣམ་དབྱེ་’ ཞེས་པ་ནི་ཚིག་སྡུད་ལས་སྐྱེས་པའི་རྣམ་དབྱེས་སོ། །‘མཐའ་དག་པ་’ ནི་མ་ལུས་པ་སྟེ། ‘ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་ལ་ལྟོས་པ་’ ཞེས་པ་ནི་ཁས་ལེན་པ་ལ་ལྟོས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏེ། ཁས་ལེན་པ་ལ་ཡང་ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་སྒྲ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། ། Sapathe parivāre ca, mūlābhyupagamesu ca; Ravimhi rāhugahite, dāresu ca pariggaho’’ti nighaṇṭu. “མནའ་དང་འཁོར་དང་རྩ་བ་དང་། །ཁས་ལེན་པ་དང་སྒྲ་གཅན་གྱིས། །ཉི་མ་བཟུང་དང་ཆུང་མ་ལའང་། །ཡོངས་སུ་འཛིན་པའི་སྒྲ་འཇུག་གོ། །” ཞེས་མངོན་བརྗོད་ལས་སོ། ། Sakalassa bhāvo sākalyaṃ-sakalasaddappavattinimittaṃ, tampana nissesa ggahaṇā puthu bhavatītyāha- ‘asesaggahaṇa’nti, tiṇānaṃ sākalyanti viggaho, tiṇasaddena hi tiṇasahitāni gahitāni, teneva vakkhati byatirekanaye- ‘taṃ sabbaṃ tiṇasahitamajjho- haratī’ti, satiṇamajjhoharatītetthādhippāyattha māha-‘yāvā’tiādi. མཐའ་དག་པའི་དངོས་པོ་ནི་མཐའ་དག་པ་ཉིད་དེ་མཐའ་དག་པའི་སྒྲ་འཇུག་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་མ་ལུས་པར་འཛིན་པ་ལས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར། ‘མ་ལུས་པར་འཛིན་པ་’ ཞེས་གསུངས་སོ། །‘རྩྭ་རྣམས་མཐའ་དག་པ་’ ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་སྟེ། རྩྭའི་སྒྲས་རྩྭ་དང་བཅས་པ་རྣམས་བཟུང་བའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་བཟློག་པའི་ཚུལ་ལས་ ‘དེ་ཐམས་ཅད་རྩྭ་དང་བཅས་ཏེ་ཟའོ་’ ཞེས་གསུངས་སོ། །‘རྩྭ་དང་བཅས་ཏེ་ཟའོ་’ ཞེས་པ་འདིའི་དགོངས་པའི་དོན་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ནི། ‘ཇི་ཙམ་’ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། Tiṇasaddo upalakkhaṇaṃ sesā-najjhohāriyānaṃ, tenāha ‘tiṇādikampī’ti. Pariggahāpekkhāyantabhūtassa gahaṇatthaṃ ‘‘abyayaṃ vibhattisamīpā’’disutte ‘sāgyadhīte’ti nipphādanatthamantavacana mudāhatampāṇininā, tampi sākalyeyevāharituṃ sāgyadhītetyūdāhaṭanti dassetuṃ ‘tato’tyādi vuttaṃ. རྩྭའི་སྒྲ་ནི་ཟ་བར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་གཞན་རྣམས་ཀྱི་མཚོན་བྱེད་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་ ‘རྩྭ་ལ་སོགས་པའང་’ ཞེས་གསུངས་སོ། །ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་ལ་ལྟོས་པའི་ནང་དུ་གྱུར་པ་འཛིན་པའི་ཕྱིར། “མི་ཟད་པ་ནི་རྣམ་དབྱེ་དང་ཉེ་བ་” ལ་སོགས་པའི་མདོ་ལས། ‘སཱ་གྷྱ་དྷཱི་ཏེ་’ ཞེས་གྲུབ་པའི་ཕྱིར། པཱ་ཎི་ནིས་མཐའི་ཚིག་དཔེར་བརྗོད་པ་དེའང་། མཐའ་དག་པ་ཉིད་དུ་བསྡུ་བའི་ཕྱིར་ ‘སཱ་གྷྱ་དྷཱི་ཏེ་’ ཞེས་དཔེར་བརྗོད་དོ་ཞེས་སྟོན་པའི་ཕྱིར། ‘དེ་ལས་’ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། Tatoti yato sakalasakale na vattati, pariggahāpekkhāya samattiyā antato sakāsā sākalyaṃ na bhijjateti sambandho, samatthiyampi ante udāharaṇanti seso. ‘དེ་ལས་’ ཞེས་པ་ནི་གང་གི་ཕྱིར་མཐའ་དག་པ་མཐའ་དག་པ་ལ་མི་འཇུག་པས། ཡོངས་སུ་འཛིན་པ་ལ་ལྟོས་པའི་རྫོགས་པ་ཉིད་ཀྱིས་མཐའ་ལས་མཐའ་དག་པ་ཉིད་ཐ་དད་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བ་སྟེ། རྫོགས་པ་ལ་ཡང་མཐའ་ནི་དཔེ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷག་མའོ། ། Aggipariyantanti aggiattho gantho tādatthiyā aggi, sopariyanto-ssa ajjheyassāti aggipariyantaṃ, yattakassājjheyassa pariggaho, tassa aggi pariyanto, agginā pariyantabhūtena sahito sakaloti viggaho, aggino sākalyanti vā. “མེ་མཐའ་ཅན་”ཞེས་པ་ནི། མེའི་ཆེད་དུ་བྱས་པའི་གཞུང་ལ་“མེ་”ཞེས་བརྗོད་ལ། དེ་ཉིད་བཀླག་བྱའི་མཐའ་མཚམས་སུ་གྱུར་པ་ནི་“མེ་མཐའ་ཅན་”ནོ། །བཀླག་བྱ་ཇི་ཙམ་བཟུང་བར་བྱ་བ་དེའི་མཐའ་མཚམས་ནི་མེ་ཡིན་ལ། མཐའ་མཚམས་སུ་གྱུར་པའི་མེ་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་ཆ་ཚང་བ་ནི་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་བ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་མེའི་ཆ་ཚང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། Saddikānanti byākaraṇaññūnaṃ. Atthābhāveityatthaggahaṇaṃ itaretarābhāve dhammābhāve ca mā siyāti, atoyeva coccate ‘athetaretarābhāve’iccādi, itarasmiṃ itarassa abhāvo itaretarābhāvo, go asso na bhavatīti hi atthantarattaṃ nisedhīyate, na vatthubhāvo, brāhmaṇo na bhavatītyatrapibrāhmaṇattadhammo [Pg.149] nisedhīyate, na vatthubhāvo, parattātiādinā vippaṭisedha visayamāha. “སྒྲ་རིག་པ་རྣམས་ཀྱི་”ཞེས་པ་ནི་སྒྲ་རིག་པའི་གཞུང་ཤེས་པ་རྣམས་ཀྱི་འོ། །“དོན་མེད་པ་ཉིད་དུ་”ཞེས་དོན་གྱི་སྒྲ་བཟུང་བ་ནི། ཕན་ཚུན་མེད་པ་ཉིད་དང་ཆོས་མེད་པ་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ་“འོ་ན་ཕན་ཚུན་མེད་པ་ཉིད་དུ་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །གཅིག་ལ་གཅིག་མེད་པ་ནི་ཕན་ཚུན་མེད་པ་ཉིད་དེ། “བ་ལང་ནི་རྟ་མ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་པ་ནི་དོན་གཞན་ཉིད་འགོག་པ་ཡིན་གྱི། དངོས་པོའི་གནས་ལུགས་འགོག་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །“བྲམ་ཟེ་མ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་པར་ཡང་བྲམ་ཟེ་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་འགོག་པ་ཡིན་གྱི། དངོས་པོའི་གནས་ལུགས་འགོག་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །“གཞན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་”ཞེས་སོགས་ཀྱིས་འགལ་བའི་ཡུལ་གསུངས་སོ། ། Atikkamābhāvetī ettha atikkamāti pañcamiyā asamāsaniddesoti āha- ‘atikkamā’ti, na panuppannassa pacchāti iminā atikkamābhāvo nāma uppannassa pacchā abhāvoti dasseti. “འདས་པ་མེད་པ་ཉིད་དུ་”ཞེས་པ་འདིར། “འདས་པ་ལས་”ཞེས་པ་ནི་ལྔ་པ་སྦྱར་བའི་ཚིག་སྡུད་མ་བྱས་པའི་བསྟན་པ་ཡིན་པས་“འདས་པ་ལས་”ཞེས་གསུངས་སོ། །“སྐྱེས་པའི་རྗེས་སུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་པས་འདས་པ་མེད་པ་ཉིད་ཅེས་པ་ནི་སྐྱེས་པའི་རྗེས་སུ་མེད་པ་ཉིད་ཡིན་པར་སྟོན་ཏོ། ། Nittiṇanti uttarapadatthappadhāno-saṅkhyasamāso. Sampatisaddassa sāmaññavacanattepi idhādhippetaṃ kālaṃ dassetumāha- ‘upabhogasse’’ccādi, upabhogo kammasādhano lahupāvuraṇassa nāyamupabhogakāloti viggaho, (ati) lahupāvuraṇanti rūpasiddhīti dassetuṃ lahupāvuraṇassātiādi vuttiyaṃ vuttaṃ. “རྩྭ་མེད་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཚིག་ཕྱི་མའི་དོན་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་གྲངས་ཀྱི་ཚིག་སྡུད་དོ། །“ད་ལྟ་”ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་སྤྱི་སྒྲ་ཡིན་ནའང་། འདིར་འདོད་པའི་དུས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “ལོངས་སྤྱོད་པ་ཉིད་ཀྱི་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །ལོངས་སྤྱོད་པ་ནི་ལས་སྒྲུབ་པ་སྟེ། “འདི་ནི་གོས་ཡང་མོ་ལོངས་སྤྱོད་པའི་དུས་མ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་པ་ནི་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་བ་ཡིན་ནོ། །“(ཤིན་ཏུ་) གོས་ཡང་མོ་”ཞེས་པའི་སྒྲ་གྲུབ་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “གོས་ཡང་མོ་ཉིད་ཀྱི་”ཞེས་ོགས་འགྲེལ་པར་གསུངས་སོ། ། Yoggaṃ rūpanti viggahe anurūpaṃ, nanu cātra niccasamāsattāsapadaviggahena bhavitabbaṃtyāsaṅkiyāha-‘vicchāya’miccādi, anusaddena hi yoge vicchāyaṃ ‘‘anunā’’ti (2-10) dutiyā vidhīyate, vākyeyevāssa ca payogo nāññatreti vākyampi bhavatīti maññate. Sakikhīti etthāpi ‘‘akāle sakatthe’’ti (3-81) sahassa so. “འོས་པའི་གཟུགས་”ཞེས་པའི་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་བ་ནི་“རྗེས་སུ་མཐུན་པའི་གཟུགས་”སོ། །འདིར་རྟག་ཏུ་ཚིག་སྡུད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རང་ཚིག་མ་ཡིན་པའི་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་བ་ཞིག་དགོས་པ་མ་ཡིན་ནམ་སྙམ་པའི་དོགས་པ་ལ། “གྲིབ་མ་མེད་པ་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །“རྗེས་སུ་”ཞེས་པའི་སྒྲ་དང་སྦྱར་བས་ནི། “རྗེས་སུ་”ཞེས་པས་ (༢-༡༠) “གྲིབ་མ་མེད་པ་ལ་”ཞེས་གཉིས་པ་སྦྱར་བར་བྱེད་ལ། དེའི་སྦྱོར་བ་ནི་ཚིག་གྲུབ་པ་ཉིད་ལ་ཡོད་ཀྱི་གཞན་དུ་མ་ཡིན་པས། ཚིག་གྲུབ་པའང་ཡོད་པར་འདོད་དོ། །“སྤྲེའུ་དང་ལྷན་ཅིག་པ་”ཞེས་པ་འདིར་ཡང་། “དུས་མ་ཡིན་པ་རང་གི་དོན་ལ་”ཞེས་པས་ (༣-༨༡) “ལྷན་ཅིག་པ་”ཡི་སྒྲ་“ས་”རུ་འགྱུར་རོ། ། Sadiso kikhiyāti ettha kikhiyā pasiddhabhūtāya sādhiyassa sādhanabhāvena gahitāya sadhammattena koci sādhiyo sadisoti vuttoti kimidha sadiso appadhānaṃ tathā sati puppapadatthappadhānenāsaṅkhyasamāsena sakikhīti ettha na bhavitabbanti āha-‘nanuce’tyādi, kikhiyāti sambandhe chaṭṭhī, ettha pana sadisattassa kikhīyā-ppaṭibaddhattāppadhānattaṃ. Netadatthītiādinā yathāvuttaṃ codanaṃ pariharati. “སྤྲེའུ་དང་འདྲ་བ་”ཞེས་པ་འདིར། ཡོངས་སུ་གྲགས་པའི་སྤྲེའུ་ཉིད་བསྒྲུབ་བྱའི་སྒྲུབ་བྱེད་ཀྱི་དངོས་པོར་བཟུང་ནས། ཆོས་མཐུན་པ་ཉིད་ཀྱིས་བསྒྲུབ་བྱ་འགའ་ཞིག་ལ་“འདྲ་བ་”ཞེས་བརྗོད་པས། ཅིའི་ཕྱིར་འདིར་འདྲ་བ་ཉིད་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པ་ཡིན་ནམ། གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན། ཚིག་སྔོན་མའི་དོན་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་གྲངས་མེད་པའི་ཚིག་སྡུད་ཀྱིས་“སྤྲེའུ་དང་ལྷན་ཅིག་པ་”ཞེས་པ་འདིར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། “འོ་ན་མ་ཡིན་ནམ་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །“སྤྲེའུ་ཡི་”ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའི་དྲུག་པ་ཡིན་ལ། འདིར་ནི་འདྲ་བ་ཉིད་སྤྲེའུ་ལ་རག་ལས་པའི་ཕྱིར་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དོ། །“འདི་ལ་དོན་དེ་མེད་དོ་”ཞེས་སོགས་ཀྱིས་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་རྩོད་པ་སྤོང་བར་བྱེད་དོ། ། Yathā devadattoti ettha yadi samāso bhaveyya, devadattena sadiso yathādevadattanti bhaveyya, paṭisiddhattā pana (na) samāsoti, kikhīti makkaṭassābhidhānaṃ. Jeṭṭhānukkamenāti vuttattā anujeṭṭhanti tatiyantatā gamyate. Cakkena yugapadi sacakkaṃ. “ལྷས་བྱིན་བཞིན་ནོ་”ཞེས་པ་འདིར། གལ་ཏེ་ཚིག་སྡུད་ཡོད་ན་“ལྷས་བྱིན་དང་འདྲ་བ་”ཞེས་“ལྷས་བྱིན་བཞིན་”དུ་འགྱུར་རོ། །འོན་ཀྱང་བཀག་པའི་ཕྱིར་ཚིག་སྡུད་མ་ཡིན་ནོ། །“ཀི་ཁི་”ཞེས་པ་ནི་སྤྲེའུའི་མིང་ངོ་། །“གཙོ་བོའི་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་”ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། “གཙོ་བོའི་རྗེས་སུ་”ཞེས་པ་ནི་གསུམ་པ་མཐའ་ཅན་ཉིད་དུ་ཤེས་སོ། །“འཁོར་ལོ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་”ནི་“འཁོར་ལོ་དང་བཅས་པའོ།” ། 4. Yāvāvadhāraṇe ༤. “ཇི་ཙམ་པ་ནི་ངེས་པར་འཛིན་པ་ལའོ།” ། Amattānaṃ yattako paricchedo yāvāmattaṃ. “ཚད་མེད་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚད་གཞལ་བ་ཇི་ཙམ་པ་ནི་ཇི་ཙམ་པའོ།” ། 5. Payyapābahitiro purepacchāvāpañcamyā ༥. “ཡོངས་དང་། སྤངས་དང་། ཐོག་མ་དང་། ཕྱི་རོལ་དང་། ཕ་རོལ་དང་། སྔོན་དང་། ཕྱི་མ་རྣམས་ནི་ལྔ་པ་དང་ལྷན་ཅིག་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ།” ། Pañcamyāti [Pg.150] kasmā vuttaṃ nanu avuttepi tasmiṃ vakkhamānanayena pañcamyantattā pañcamyanteheva samāso viññāyatītyāsaṅkiyāha‘yadipi’ccādi. Tathāpiccādinā pariharati, hotu kāmaṃ ‘paripabbataṃ vijjotate’ti dutiyānisedhāya, aññatra kathanti āha ‘iha ce’tyādi. “ལྔ་པ་དང་ལྷན་ཅིག་”ཅེས་ཅིའི་ཕྱིར་གསུངས་ཤེ་ན། དེ་མ་གསུངས་ནའང་འཆད་པར་འགྱུར་བའི་ཚུལ་གྱིས་ལྔ་པ་མཐའ་ཅན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། ལྔ་པ་མཐའ་ཅན་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཉིད་དུ་ཚིག་སྡུད་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ་སྙམ་པའི་དོགས་པ་ལ། “གལ་ཏེ་ཡང་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །“དེ་ལྟ་ནའང་”ཞེས་སོགས་ཀྱིས་ལན་འདེབས་པར་བྱེད་དོ། །“རི་བོའི་མཐའ་སྐོར་དུ་གསལ་བར་བྱེད་དོ་”ཞེས་གཉིས་པ་འགོག་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་འགྱུར་དུ་ཆུག་ལ། གཞན་དུ་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། “འདིར་ཡང་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། ། Ācattāro vāti āsaddo vākye, saraṇe vā, gāmo bahi tiṭṭhatītyattho, purato gāmampassāti vadanto puretyatthappaghānoyanniddeso, nasarūpappadhānoti dasseti, abhimukhe gāmampassātyattho. Avuttānametānyupalakkhaṇāni, tasmā ‘tiro gāmampassā’tipi vuttaṃ hoti, tiriyato gāmampassa, pacchato gāmampassāti attho. “ཨཱ་ལས་སོགས་པ་བཞི་པོ་རྣམས་ནི་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་པའི་“ཨཱ་”ཡི་སྒྲ་ནི་ཚིག་གྲུབ་པ་ལའམ། ཡང་ན་སྐྱབས་ལ་འཇུག་གོ། །“གྲོང་གི་ཕྱི་རོལ་ན་གནས་སོ་”ཞེས་པ་ནི་དོན་ཏོ། །“གྲོང་གི་མདུན་དུ་ལྟོས་ཤིག་”ཅེས་བརྗོད་པས། “མདུན་དུ་”ཞེས་པའི་དོན་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་བསྟན་པ་འདི་ནི། རང་གི་གཟུགས་གཙོ་བོར་གྱུར་པ་མ་ཡིན་པར་སྟོན་ཏེ། “མངོན་དུ་ཕྱོགས་པའི་གྲོང་ལ་ལྟོས་ཤིག་”ཅེས་པའི་དོན་ཏོ། །མ་གསུངས་པ་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་འདི་དག་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་“གྲོང་གི་ཕ་རོལ་དུ་ལྟོས་ཤིག་”ཅེས་ཀྱང་བརྗོད་པ་ཡིན་ལ། གཞུང་གི་ཕྱོགས་ནས་གྲོང་ལ་ལྟོས་ཤིག །རྒྱབ་ནས་གྲོང་ལ་ལྟོས་ཤིག་ཅེས་པའི་དོན་ཏོ། ། Apasaddayoge niccapañcantassa vikappena samāsavidhānāvābhavanenodāharaṇaṃ dinnaṃ (ettha) pañcamyāti payojanābhāvepi aññadatthaṃ kariyamānamihāpyatthavantaṃ hoti. “ཨ་པ་”ཞེས་པའི་སྒྲ་དང་སྦྱར་བར། རྟག་ཏུ་ལྔ་པ་མཐའ་ཅན་ལ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ཚིག་སྡུད་ཀྱི་ཆོ་ག་མེད་པའི་ཕྱིར། དཔེར་བརྗོད་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ། །འདིར་“ལྔ་པ་དང་ལྷན་ཅིག་”ཅེས་དགོས་པ་མེད་ནའང་། དོན་གཞན་གྱི་ཕྱིར་བྱས་པ་དེ་འདིར་ཡང་དོན་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་རོ། ། 6. Samī ༦. “ཉེ་བ་ཉིད་དོ།” ། ‘‘Anu yaṃ samayā’’ti (2-1-15) ca ‘‘yassa cāyāmo’’ti (2-1-16) ca pāṇinino vacanadvayaṃ, ayametesamattho ‘‘yassa samayā samīpavācī anusaddo, tena saha samassateti ca, anu yassāyāmavācī, tena syādyantena saha samassate’’ti ca. Vatthuto tu sāmīpyāyāmavantānamaniddesepi sāmatthiyā tadākkhepoti dassento āha-‘samīpāyāmāna’miccādi. “གང་གི་ཉེ་སྐོར་དུ་རྗེས་སུ་”ཞེས་པ་དང་། “གང་གི་རིང་ཚད་ཀྱང་”ཞེས་པ་ནི་པཱ་ཎི་ནིའི་ཚིག་གཉིས་ཏེ། འདི་དག་གི་དོན་ནི། “གང་གི་ཉེ་སྐོར་དུ་ཉེ་བར་བརྗོད་པའི་རྗེས་སུའི་སྒྲ་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཚིག་སྡུད་པར་བྱེད་པ་དང་། རྗེས་སུ་ཞེས་པ་གང་གི་རིང་ཚད་བརྗོད་པ་དེ་ནི་རྣམ་དབྱེའི་མཐའ་ཅན་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཚིག་སྡུད་པར་བྱེད་དོ་”ཞེས་པའོ། །དངོས་པོའི་གནས་ཚུལ་ལ་ནི་ཉེ་བ་དང་རིང་ཚད་དང་ལྡན་པ་རྣམས་མ་བསྟན་ནའང་། ནུས་པས་དེ་དག་འཕེན་པར་སྟོན་པའི་ཕྱིར། “ཉེ་བ་དང་རིང་ཚད་རྣམས་ཀྱི་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། ། Sambandhittāti sambandhisaddā sakatthamiva niyatapaṭiyoginamākkhapanti… tena vinā tesaṃ sakatthābhāvā. Āyāmo dīghatā, ‘‘yassa samīpāyāmesvanu’’ti yathāvuttasuttadvayamākkhepenupadisati, vanassa sāmipyamanuvanaṃ, ‘‘asaṅkhyaṃ vibhattisampattisamīpa’’ icceva (3-2) siddhepuna samīpaggahaṇaṃ vikappatthaṃ, tena vanassānuti vākyenāpi bhavitabbaṃ. “འབྲེལ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་”ཞེས་པ་ནི། འབྲེལ་བའི་སྒྲ་རྣམས་ནི་རང་གི་དོན་བཞིན་དུ་ངེས་པའི་ཟླ་བོ་འཕེན་པར་བྱེད་དེ། དེ་མེད་པར་དེ་དག་ལ་རང་གི་དོན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །རིང་ཚད་ནི་རིང་པོ་ཉིད་དོ། །“གང་གི་ཉེ་བ་དང་རིང་ཚད་ལ་རྗེས་སུ་”ཞེས་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་མདོ་གཉིས་པོ་འཕེན་པས་སྟོན་ཏོ། །ནགས་ཀྱི་ཉེ་སྐོར་ནི་“ནགས་ཀྱི་རྗེས་སུའོ།” །“གྲངས་མེད་པ་དང་རྣམ་དབྱེ་དང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ཉེ་བ་”ཞེས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ (༣-༢) གྲུབ་ནའང་། ཡང་ཉེ་བའི་སྒྲ་བཟུང་བ་ནི་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་དོན་དུ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་“ནགས་ཀྱི་རྗེས་སུ་”ཞེས་པའི་ཚིག་ཀྱང་ཡོད་པར་འགྱུར་རོ། ། Gaṅgāya [Pg.151] āyāmo anugaṅgaṃ, bhāgavuttikāro ‘‘lakkhaṇene’’ti vattate. Yassāyāmavācī anu, tena lakkhaṇena samassate anugaṅgaṃ bārāṇasī, gaṅgāya lakkhaṇabhūtāya pasiddhāyāmaguṇāya bārāṇasī lakkhīyate yāvāyatāyāmā gaṅgā tāvāyampīti sabhāvato tūpamānopameyyabhāvo samāse patīyate gaṅgā viya dīghā’’ti lakkhiyalakkhaṇabhāvaṃ vaṇṇeti. Evaṃ sati bārāṇasīti paṭhamā nopapajjateti maññamāno āha-‘gaṅgāyā mena yuttā ‘‘tyādi. Anugaṅgaṃ bārāṇasiyāti bārāṇasiyā gaṅgāyāmo lakkhaṇanti attho. “གངྒཱའི་རིང་ཚད་”ནི་“གངྒཱའི་རྗེས་སུའོ།” །བྷཱ་གཱ་བྲྀཏྟི་བྱེད་པ་པོས་“མཚན་ཉིད་ཀྱིས་”ཞེས་འཆད་དོ། །གང་གི་རིང་ཚད་བརྗོད་པའི་རྗེས་སུའི་སྒྲ་དེ་ནི་མཚན་ཉིད་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཚིག་སྡུད་པར་བྱེད་དེ། “གངྒཱའི་རྗེས་སུ་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིའོ།” །མཚན་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་གངྒཱའི་ཡོངས་སུ་གྲགས་པའི་རིང་བའི་ཡོན་ཏན་གྱིས་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱི་མཚོན་པར་བྱེད་དེ། གངྒཱ་ཇི་ཙམ་རིང་བ་དེ་ཙམ་དུ་འདི་ཡང་རིང་ངོ་ཞེས་རང་བཞིན་གྱིས་དཔེ་དང་དཔེ་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་ཚིག་སྡུད་པ་ལས་རྟོགས་པར་བྱེད་དེ། “གངྒཱ་བཞིན་དུ་རིང་བའོ་”ཞེས་མཚོན་བྱ་དང་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་དངོས་པོ་བརྗོད་དོ། །དེ་ལྟ་ན་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱི་ཞེས་དང་པོ་མི་འཐད་དོ་སྙམ་ནས། “གངྒཱའི་རིང་ཚད་དང་ལྡན་པ་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །“ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་གངྒཱའི་རྗེས་སུ་”ཞེས་པ་ནི་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིའི་གངྒཱའི་རིང་ཚད་ནི་མཚན་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། 7. Tiṭṭha ༧. “གནས་པའོ།” ། Akatasamāsācāti anena iminā katasamāsataṃ dīpeti, tiṭṭhantīti idaṃntappaccayantassātthapadanti dassetumāha-‘‘ntokattari vattamāne’’ticcādi, (5-64) āyatītīmassāttapadaṃ āyantīti, pumbhāvābhāvo nīpātanā, akāro ca nipātanā ‘‘gotva catthe cā lope’’tyatra (3-46) ‘nāññāsaṅkhyatthesū’tyanuvattanato. “ཚིག་སྡུད་མ་བྱས་པ་ལས་ཀྱང་”ཞེས་པ་འདིས། ཚིག་སྡུད་བྱས་པ་ཉིད་གསལ་བར་བྱེད་ལ། “གནས་བཞིན་པ་”ཞེས་པ་འདི་ནི་“ནྟ་”རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་གྱི་དོན་གྱི་ཚིག་ཡིན་པར་སྟོན་པའི་ཕྱིར། “བྱེད་པ་པོ་ད་ལྟ་བ་ལ་ནྟའོ་”ཞེས་སོགས་ (༥-༦༤) གསུངས་སོ། །“འོང་བར་འགྱུར་བ་”ཞེས་པའི་ཚིག་འདི་ནི་“འོང་བཞིན་པ་”ཞེས་པ་སྟེ། སྐྱེས་པའི་དངོས་པོ་མེད་པ་ནི་དམིགས་བསལ་ལས་ཡིན་ལ། ཨ་ཡིག་ཀྱང་དམིགས་བསལ་ལས་ཡིན་ཏེ། “གོ་དང་ཨུ་དང་ཨ་ཕྱིས་པ་ལ་”ཞེས་པ་འདིར (༣-༤༦) “གཞན་དང་གྲངས་ཀྱི་དོན་ལ་མ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་ཕྱིར་རོ། ། Lūnayavādīnamettha nipātanā kālepi napuṃsakaliṅgattaṃ, saṃhaṭāyavā yasmiṃ kāle saṃhaṭayavaṃ, ummattagaṅganti saññāyamaññapadatthe vādhikārepi niccasamāso, na hi vākyaṃ saññāti, ādisaddena‘samassa sobhanattaṃ susama’miccādīnañca saṅgaho, pabhāvanaṃ pakāsanaṃ. “བརྔས་པའི་ནས་”ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་འདིར་དམིགས་བསལ་ལས་དུས་ལ་ཡང་མ་ནིང་གི་རྟགས་ཉིད་དེ། ནས་བསྡུས་པའི་དུས་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་“ནས་བསྡུས་པའོ།” །“སྨྱོན་པའི་གངྒཱ་”ཞེས་པ་ནི་མིང་ལ་སྟེ། དོན་གཞན་གྱི་དོན་གྱི་དབང་དུ་བྱས་ནའང་རྟག་ཏུ་ཚིག་སྡུད་པ་ཡིན་ཏེ། ཚིག་གྲུབ་པ་ནི་མིང་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །“སོགས་པ་”ཞེས་པའི་སྒྲས་“མཉམ་པ་ཉིད་ཀྱི་མཛེས་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་མཉམ་པའོ་”ཞེས་སོགས་ཀྱང་སྡུད་པར་བྱེད་དོ། །“མངོན་པར་གསལ་བ་”ནི་གསལ་བར་བྱེད་པ་ཉིད་དོ། ། 8. Ore ༨. “ཚུ་རོལ་ལོ།” ། Oraṃ gaṅgāya, pāraṃ yamunāyāti samāse kate nipātanā ekāro, teneva vuttiyaṃ vuttaṃ ‘ekārantattaṃ nipātanato’ti, vuttivikappanatthatoti vuttiyā vikappo attho yassāti viggaho. “གངྒཱའི་ཚུ་རོལ་”དང་། “ཡམུནཱའི་ཕ་རོལ་”ཞེས་ཚིག་སྡུད་བྱས་པ་ན། དམིགས་བསལ་ལས་ཨེ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ་འགྲེལ་པར། “ཨེ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ཉིད་ནི་དམིགས་བསལ་ལས་སོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །“འགྲེལ་པ་རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་དོན་གྱི་ཕྱིར་”ཞེས་པ་ནི། འགྲེལ་པའི་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ནི་གང་གི་དོན་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་བ་ཡིན་ནོ། ། 10. Amā ༡༠. “ལྷན་ཅིག་གོ།” ། Socekatthībhāvo visiṭṭho-bhimatoti sambandho, muhuttanti accantasaṃyoge dutiyā, pādisamāsaṃ katvāti āsaddassa harasaddena vuttisaddena kiriyākhyāpyateti asatyupasecanādikiriyāyaṃ [Pg.152] saṅkhārakaṃ saṅkhāriyaṃ vā na bhavati, atthiceha tadubhayaṃ, tato tesaṃ sambhavāyeva samāsantobhūtakiriyā gamyateti maññate, tathāhi dadhibhojanaṃtyādo vutte adhyādino saṅkhārakattaṃ bhojanādino ca saṅkhāriyattaṃ patīyate, na copasekādimantarena saṅkhāriyasaṅkhārakabhāvo-tthīti sāmatthiyāyevupasekādippatīti. “དེ་ཡང་དོན་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་ཁྱད་པར་ཅན་དུ་འདོད་དོ་”ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། །“ཡུད་ཙམ་ཞིག་”ཅེས་པ་ནི་རྒྱུན་ཆགས་པར་སྦྱོར་བ་ལ་གཉིས་པ་ཉིད་དོ། །“པྲ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་སྡུད་བྱས་ནས་”ཞེས་པས། “ཨཱ་”ཡི་སྒྲ་ནི་འགྲེལ་པའི་སྒྲ་སྟེ་“ལེན་པ་”ཞེས་པའི་སྒྲ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་བྱ་བ་སྟོན་པར་བྱེད་དོ། །དེ་ལྟར་གཤེགས་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་མེད་ན། ལེགས་པར་བྱེད་པ་པོའམ། ལེགས་པར་བྱ་བ་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་རོ། །འདིར་ནི་དེ་གཉིས་ཀ་ཡོད་པས། དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་འབྱུང་བ་ཉིད་ལས་ཚིག་སྡུད་ཀྱི་ནང་དུ་གྱུར་པའི་བྱ་བ་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ་སྙམ་དུ་འདོད་དོ། །དེ་ལྟར་“ཞོ་དང་ཟས་”ཞེས་སོགས་བརྗོད་པ་ན། ཞོ་ལ་སོགས་པ་ནི་ལེགས་པར་བྱེད་པ་པོ་ཉིད་དང་། ཟས་ལ་སོགས་པ་ནི་ལེགས་པར་བྱ་བ་ཉིད་དུ་རྟོགས་པར་བྱེད་ལ། གཤེགས་པ་ལ་སོགས་པ་མེད་པར་ལེགས་པར་བྱ་བ་དང་ལེགས་པར་བྱེད་པ་པོའི་དངོས་པོ་མེད་པས། ནུས་པ་ཉིད་ལས་གཤེགས་པ་ལ་སོགས་པ་རྟོགས་པར་བྱེད་དོ། ། Tadapekkhāyāti gammamānopasecanādikiriyāpekkhāya. Pāṇiniyehi atthena ‘etassida’nti atthe niccasamāso-bhimato sabbaliṅgatā ca, tathā vacanābhāvamiha manasikatvā ‘katha’miccādinā vutti yaṃvuttaṃcodakavacanamāharitvā tatthādhippāyaṃvivarati ‘evamaññate’ccādinā, vidhānaṃ katanti evamaññateti sambandho, tattheccādinā añña padatthe bhavissatītyetthādhippāyaṃ vivaranto niccasamāsataṃ sabbaliṅgatañca paṭipādayati, vākyanivattisiddhāyevāti. “དེ་ལ་ལྟོས་ནས་”ཞེས་པ་ནི་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་གཤེགས་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་ལ་ལྟོས་ནས་སོ། །པཱ་ཎི་ནི་པ་རྣམས་ཀྱིས་དོན་གྱི་སྒྲ་དང་སྦྱར་ནས། “འདི་ནི་འདིའི་ཆེད་དུ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་པའི་དོན་ལ་རྟག་ཏུ་ཚིག་སྡུད་པ་དང་རྟགས་ཐམས་ཅད་པ་ཉིད་དུ་འདོད་དོ། །དེ་ལྟ་བུའི་ཚིག་འདིར་མེད་པ་ཡིད་ལ་བྱས་ནས། “ཇི་ལྟར་”ཞེས་སོགས་ཀྱིས་འགྲེལ་པར་གསུངས་པའི་རྩོད་པ་པོའི་ཚིག་བཀོད་དེ། དེའི་དགོངས་པ་ནི་“དེ་ལྟར་འདོད་དོ་”ཞེས་སོགས་ཀྱིས་གསལ་བར་བྱེད་དོ། །“ཆོ་ག་བྱས་སོ་”ཞེས་པ་ནི་“དེ་ལྟར་འདོད་དོ་”ཞེས་པ་དང་འབྲེལ་ལོ། །“དེ་ལ་”ཞེས་སོགས་ཀྱིས་དོན་གཞན་གྱི་དོན་ལ་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་དགོངས་པ་གསལ་བར་བྱེད་བཞིན་དུ། རྟག་ཏུ་ཚིག་སྡུད་པ་ཉིད་དང་རྟགས་ཐམས་ཅད་པ་ཉིད་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དེ། “ཚིག་གྲུབ་པ་ལྡོག་པ་གྲུབ་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ་”ཞེས་སོ། ། Atthasaddenāvagatatthatāya etassāti vattumayuttanti ‘etassa attho’ti vākyanivatti siddhāyeva, kathañcipi catutthyantā bhinnatthassa samāse katepi tattha virodhamāha- ‘catutthyantasse’tyādi. “དོན་”གྱི་སྒྲས་དོན་རྟོགས་ཟིན་པའི་ཕྱིར། “འདིའི་”ཞེས་བརྗོད་པ་མི་འཐད་པས། “འདིའི་དོན་ནོ་”ཞེས་པའི་ཚིག་ལྡོག་པ་ནི་གྲུབ་པ་ཉིད་དོ། །ཇི་ལྟར་ཡང་བཞི་པ་མཐའ་ཅན་དོན་ཐ་དད་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཚིག་སྡུད་བྱས་ནའང་། དེ་ལ་འགལ་བ་ནི་“བཞི་པ་མཐའ་ཅན་གྱི་”ཞེས་སོགས་ཀྱིས་གསུངས་སོ། ། Vacanampīti ‘‘atthena niccasamāso sabbaliṅgatāca’’iti (3-1-36) vākyakārena patiṭṭhitavacanampi, pāṇinīyānaṃ ‘etassa ida’nti atthe samāse kate yo-ttho sampajjati, aññatthasamāsepi soyevatthoti dasseti ‘yo’ iccādinā, anupādāparinibbānanimittaṃ vāyāmoccādinā yojetabbaṃ… taṃnimittattā vāyāmādīnaṃ, tesaṃ kathādīnanti ettha tesaṃ vāyāmādīnanti vattabbaṃ… vāyāmotyādinā vuttattā so ca tannimittaṃ hoteva, ayametthādhippāyo ‘‘etassa idanti vākye atthena samāse sabbaliṅgatā ca ‘etadattho etadatthā etadattha’nti vāyāmādayo ca samāsatthā honti, etaṃ anupādāparinibbānamattho payojanametassa etissā etassāti aññapadatthepi esaṃ padānaṃ soyevatthoti nātthabhedo’’ti. “ཚིག་ཀྱང་”ཞེས་པ་ནི། “དོན་གྱི་སྒྲ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་རྟག་ཏུ་ཚིག་སྡུད་པ་དང་རྟགས་ཐམས་ཅད་པ་ཉིད་དོ་”ཞེས་ (༣-༡-༣༦) ཚིག་བྱེད་པ་པོས་བཞག་པའི་ཚིག་ཀྱང་ཡིན་ལ། པཱ་ཎི་ནི་པ་རྣམས་ཀྱི་“འདི་ནི་འདིའི་ཆེད་དུ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་པའི་དོན་ལ་ཚིག་སྡུད་བྱས་པ་ན། དོན་གང་ཞིག་འགྲུབ་པ་དེ་ཉིད། དོན་གཞན་གྱི་ཚིག་སྡུད་ལ་ཡང་དོན་དེ་ཉིད་དོ་ཞེས་“གང་ཞིག་”ཅེས་སོགས་ཀྱིས་སྟོན་ཏོ། །“ལེན་པ་མེད་པར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་རྒྱུ་”ཞེས་པ་ནི་བརྩོན་འགྲུས་ལ་སོགས་པ་དང་སྦྱར་བར་བྱ་སྟེ། བརྩོན་འགྲུས་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་དེ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །“དེ་དག་གི་གཏམ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་”ཞེས་པ་འདིར། “དེ་དག་གི་བརྩོན་འགྲུས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་”ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ། བརྩོན་འགྲུས་ཞེས་སོགས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་དང་། དེ་ཡང་དེའི་རྒྱུ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་དགོངས་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། “འདི་ནི་འདིའི་ཆེད་དུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་ཚིག་ལ། དོན་གྱི་སྒྲ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཚིག་སྡུད་པ་ན་རྟགས་ཐམས་ཅད་པ་ཉིད་དང་། ‘འདིའི་དོན་ཅན་’ཞེས་བརྩོན་འགྲུས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་ཚིག་སྡུད་ཀྱི་དོན་དུ་འགྱུར་ལ། ལེན་པ་མེད་པར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་འདི་ནི་འདིའི་དོན་དང་དགོས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་དོན་གཞན་གྱི་དོན་ལ་ཡང་ཚིག་འདི་དག་གི་དོན་དེ་ཉིད་ཡིན་པས་དོན་ལ་ཁྱད་པར་མེད་དོ་”ཞེས་པའོ། ། Idañca ‘‘avippaṭisāratthāni kho ānandaṃ kusalāni, avippaṭisāro pāmojjatthāya…pe… vimuttiñāṇadassanaṃ anupādāparinibbānatthāya etadattho [Pg.153] vāyāmo etadatthā kathā etadatthā mantanā etadatthaṃ sotāvadhāna’’ntiādi (tikaṅguttara, ānandavagga) pāḷiṃ nissāya vuttaṃ. “འདི་ནི་‘ཀུན་དགའ་བོ་དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ནི་འགྱོད་པ་མེད་པའི་དོན་ཅན་ཡིན་ལ། འགྱོད་པ་མེད་པ་ནི་མཆོག་ཏུ་དགའ་བའི་དོན་ཅན་དང་། ⋯པེ⋯ རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་ཡེ་ཤེས་མཐོང་བ་ནི་ལེན་པ་མེད་པར་ཡོངས་སུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་དོན་ཅན་ཡིན་ནོ། །བརྩོན་འགྲུས་ནི་འདིའི་དོན་ཅན་ཡིན་ལ། གཏམ་ནི་འདིའི་དོན་ཅན་དང་། གྲོས་ནི་འདིའི་དོན་ཅན་དང་། རྣ་བ་གཏོད་པ་ནི་འདིའི་དོན་ཅན་ཡིན་ནོ་’ཞེས་སོགས་ (ཚན་པ་གསུམ་པའི་བསྡུས་པའི་ཨངྒུཏྟར། ཀུན་དགའ་བོའི་ཚོམས།) ལུང་ལ་བརྟེན་ནས་གསུངས་སོ། ། Pāṇiniyehi ‘‘kattukaraṇe kitantena bahula’’nti (2-1-32) kitantena tatiyāsamāsavidhānā tattheva bahulaggahaṇena ‘gāmaniggatā’dīsu samāso vutto, tenetthāntodāharaṇānaṃ dvinnamadhikattaṃ, samāsābhāvo-bhimatoti pāṇinīyehi ‘‘pūraṇaguṇasuhitatthasadabyayatabbasamānādhikaraṇene’’ti (2-2-11) sutte guṇa itivacanenābhimato, saditi saññā tesaṃ ntamānānaṃ. པཱ་ཎི་ནི་པ་རྣམས་ཀྱིས་“བྱེད་པ་པོ་དང་བྱེད་པ་ནི་ཀྲྀཏ་ཀྱི་མཐའ་ཅན་དང་ཕལ་ཆེར་རོ།” །ཞེས་པས་ (༢-༡-༣༢) ཀྲྀཏ་ཀྱི་མཐའ་ཅན་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་གསུམ་པའི་ཚིག་སྡུད་ཀྱི་ཆོ་ག་གསུངས་ལ། དེ་ཉིད་ལ་“ཕལ་ཆེར་”ཞེས་བཟུང་བས་“གྲོང་ནས་བྱུང་བ་”ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཚིག་སྡུད་གསུངས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་འདིར་མཐའི་དཔེར་བརྗོད་གཉིས་པོ་ལྷག་པ་ཉིད་དོ། །“ཚིག་སྡུད་མེད་པ་ཉིད་དུ་འདོད་དོ་”ཞེས་པ་ནི། པཱ་ཎི་ནི་པ་རྣམས་ཀྱིས་“རྫོགས་བྱེད་དང་ཡོན་ཏན་དང་ཚིམ་པའི་དོན་དང་ཡོད་པ་དང་ཟད་པ་དང་ཏབྱ་དང་གཞི་མཐུན་པ་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་གོ།” །ཞེས་པའི་མདོ་ལས་ (༢-༢-༡༡) “ཡོན་ཏན་”ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་འདོད་དོ། །“ཡོད་པ་”ཞེས་པ་ནི་“ནྟ་”དང་“མཱ་ནཱ་”ཡི་མཐའ་ཅན་དེ་དག་གི་མིང་ངོ་། ། So kathanti iha ‘bhāvatittatthehī’ti bhāvappaccayanteneva samāsapaṭisedhavidhānā ‘brāhmaṇassa sukkā’ iccādo so samā sappaṭisedho kathaṃ sijjhatīti attho. 'དེ་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན' ཞེས་པ་ནི། འདིར་ 'དངོས་པོ་དང་ཏདྡྷི་ཏའི་དོན་རྣམས་ཀྱིས' ཞེས་དངོས་པོའི་རྐྱེན་མཐའ་ཅན་ཁོ་ནས་བསྡུ་བ་བཀག་པར་བཤད་པའི་ཕྱིར། 'བྲམ་ཟེའི་དཀར་པོ' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་བསྡུ་བ་བཀག་པ་དེ་ཇི་ལྟར་འགྲུབ་པ་ཡིན་ནམ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། Guṇattaniyevāti guṇasabhāve eva, abhimatoti vāttikakārassābhimato ‘‘tadavaṭṭhehi ca guṇehī’’ti, tasaddenāssa guṇassa parāmāso tasmiṃyeva guṇe avatiṭṭhantīti tadavaṭṭhā, guṇeyeva guṇātiṭṭhanti na kadācipi soyamityabhedā dabbavuttayo sukkādayo viya te tadavaṭṭhā guṇā gandhādayo, tadavaṭṭhitehi guṇehi chaṭṭhī samassateti vattabbanti attho. 'ཡོན་ཏན་ཉིད་ལ' ཞེས་པ་ནི་ཡོན་ཏན་གྱི་རང་བཞིན་ཁོ་ན་ལའོ། །'འདོད་པ' ཞེས་པ་ནི་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་མཁན་པོས་འདོད་པ་སཏེ། 'དེ་ལ་གནས་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་' ཞེས་པའོ། །'དེ' ཞེས་པའི་སྒྲས་ནི་ཡོན་ཏན་འདི་ལ་གོ་བ་སཏེ། ཡོན་ཏན་དེ་ཉིད་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར་ 'དེ་ལ་གནས་པ' ཞེས་བྱའོ། །ཡོན་ཏན་ཉིད་ལ་ཡོན་ཏན་གནས་ཀྱི། ནམ་ཡང་ 'འདི་ནི་དེ་ཡིན' ཞེས་དབྱེར་མེད་པར་རྫས་ལ་འཇུག་པ་དཀར་པོ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུ་མ་ཡིན་པས། དེ་ལ་གནས་པའི་ཡོན་ཏན་ནི་དྲི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཏེ། དེ་ལ་གནས་པའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་དྲུག་པ་བསྡུ་བར་བྱའོ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། Ābhimatoti ‘‘pūraṇā’’disutte abyayaggahaṇena, devadattassāti chaṭṭhiyā gurumhi sāpekkhattepi gurusaddassa sambandhisaddattā sakatthe viya vuttiyaṃ byapekkhā-yāhānito vuttisabbhāvaṃ vacanantarena sādhetumāha- ‘tathācāhū’ti. Sātthevāti sakatthe viya, assāti sambandhisaddassa, sāmatthiyaṃ gamakattañcatthīti padānamaññoññāpekkhālakkhaṇaṃ sāmatthiyaṃ sāmatthiyābhāvepi viggahavākyatthassa gamakattaṃ vā atthīti attho, guruno kulaṃ dāsassa bhariyāti viggaho, athātra brāhmaṇassa ucce’iccādo sāmatthiyaṃ gamakattaṃ vā natthīti kuto-vasitaṃ, yena tadābhāvātra [Pg.154] samāsābhāvo vaṇṇīyateccāha-‘sāmatthyādinotvi’ccādi. Samāsābhāvo-bhimatoti ‘‘pūraṇā’’disutte samānādhikarassāpi upādānato. Sehīti attaniyehi, nābhimatoti ‘‘cayuttehi sehi asamāsitehi chaṭṭhīsamāsappaṭisedhovattabbo’’ (vā) tyanena, puthagatthatāya miccassavivaraṇaṃ gavādīnamasamāseti, evamassādīnaṃ samāsenālanti sambandho. Yogīnanti itarītarayogīnaṃ, anenetaretarayogacatthasamāsaṃ vadati. Vuttihotītyassa vivaraṇaṃ chaṭṭhīsamāso bhavatīti, ekatthībhāveiccassa vivaraṇaṃ gavādīnañca catthasamāse satīti. Ruḷhittāti samāsasseva kīḷāvācakattena jīvikāya ca paccāya kattena pasiddhattā, na vākyassāti ‘uddālapupphabhañjikā’tyādo ruḷhīvasena niccasamāso bhavissatīti tatra kiṃ vacaneneti maññate, sarasi ruḷhanti viggaho. Ayampana amādisamāso kammadhārayadigusamāsāti sabbepi paresaṃ tappurisasadisattā tappurisā, yathā hi tassa puriso tappurisoti uttarapadatthappadhāno, tathā te siyuṃ, saṅkhyāpubbatta napuṃsakattasaṅkhātehi dvīhi lakkhaṇehi gacchati pavattatītidigu. 11. Vise Kintaṃ visesana micchāha-‘yami’ccādi, yaṃ avatthāpayati taṃ vuccatīti sambandho, kintaṃ visessamiccāha-‘yadaneke’ccādi, yaṃ avatthā pīyate tamabhidhīyateti sambandho, nanvekatthenetyuccamāne visesseneti kathamavagamyate, yato evaṃ vivaritavā tyāsaṅkiyāha- ‘yadipi’ccādi. Sambandhisaddattāti evaṃ maññate ‘‘sambandhisaddā sakatthamiva niyatampaṭi-yoginamākkhipanti… tena vinā tesaṃ sakatthassāsambhavāti, vivaritavāti vivarittha, ekatthenetīmassa samānādhikaraṇena saha samāso [Pg.155] hotīti evaṃ sājjhāhāro attho veditabbo, atthasaddassānekatthattā viseseti ‘attho abhidheyyo’ti. Kathaṃ tenattho vuccatītyāha- ‘adhikarīyati’ccādi. Visessassa samānādhikaraṇattañca visesanāpekkhanti sambandho. Visessasaddassa visesanena saha samānādhikaraṇattaṃ visesana saddāpekkhanti evamettha attho daṭṭhabbo, tattha kāraṇamāha- ‘sambandhā’ti, adhikaraṇassa samānattaṃ nāma bhinnānaṃ sambandhīnaṃ bhavati, sambandhino ca sambandhamantarena na hontī ti visesanavisessānaṃ sambandho viññāyate, evaṃ viññātā tasmā sambandhāti attho. Saddabyatirekena hettha atthānaṃ visesanavisessabhāvo na sambhavati, tathā hi ‘nīlamuppala’nti pañca vatthūni sannihitāni nīlanti nīlattaṃ guṇasāmaññaṃ, nīlo guṇo, tadādhāro dabbanti tīṇi, uppalanti uppalattaṃ uppalajāti, dabbañca tannissayoti dve. Tattha uppalajāti guṇajātīnaṃ tāva na sambhavati visesanavisessabhāvo jātiyā nigguṇattā, nīlattassa ca nīlaguṇe samavāyino, uppalattassa ca uppaladabbe samavāyino samānādhikaraṇattampi natthi, uppalajātiyā nīlassa ca guṇassa atthi samānādhikaraṇattaṃ… nīla muppalanti pavattinimittānaṃ uppalajātinīlaguṇānamekamadhi karaṇaṃnissayoti, visesana visessabhāvo tu natthi jātiyā anīlattā, guṇadabbānantu sambhavativisesanavisessattaṃ dabbassānekaguṇattā, samānantu tesamparamadhikaraṇaṃ tatiyaṃ natthi, yena samānādhikaraṇattaṃ siyā, evaṃ nīladabba uppaladabbānampi aññamaññaparihārena vattumicchitānaṃ na visesana visessabhāvo, nāpi samānādhikaraṇattaṃ, kasmā aññamaññāsambandhato apekkhābhāvato, vuttapaṭipakkhato pana vakkhamānanayena saddānameva sāmānādhikaraṇyaṃ visesanavisessattañca veditabbaṃ, tenevāha-‘atoyeve’ccādi. དེ་ལ་རེ་ཞིག་ཨུཏྤལ་གྱི་རིགས་དང་ཡོན་ཏན་གྱི་རིགས་རྣམས་ལ་ཁྱད་པར་བྱེད་ཆོས་དང་ཁྱད་པར་བྱ་ཆོས་ཀྱི་དངོས་པོ་མི་སྲིད་དེ། རིགས་ལ་ཡོན་ཏན་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། སྔོ་ཉིད་ནི་སྔོ་བའི་ཡོན་ཏན་ལ་འདུ་བ་དང་། ཨུཏྤལ་ཉིད་ནི་ཨུཏྤལ་གྱི་རྫས་ལ་འདུ་བས་གཞི་མཐུན་པ་ཉིད་ཀྱང་མེད་དོ། ཨུཏྤལ་གྱི་རིགས་དང་སྔོ་བའི་ཡོན་ཏན་ལ་ནི་གཞི་མཐུན་པ་ཉིད་ཡོད་དེ། “སྔོན་པོ་ཨུཏྤལའོ་” ཞེས་འཇུག་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཅན་གྱི་ཨུཏྤལ་གྱི་རིགས་དང་སྔོ་བའི་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱི་གཞི་གཅིག་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་རོ། འོན་ཀྱང་ཁྱད་པར་བྱེད་ཆོས་དང་ཁྱད་པར་བྱ་ཆོས་ཀྱི་དངོས་པོ་ནི་མེད་དེ། རིགས་ནི་སྔོན་པོ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ཡོན་ཏན་དང་རྫས་རྣམས་ལ་ནི་ཁྱད་པར་བྱེད་ཆོས་དང་ཁྱད་པར་བྱ་ཆོས་ཉིད་སྲིད་དེ། རྫས་ལ་ཡོན་ཏན་དུ་མ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། འོན་ཀྱང་དེ་དག་གི་གཞན་གསུམ་པའི་གཞི་མཐུན་པ་མེད་དེ། གང་གིས་གཞི་མཐུན་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བའོ། དེ་བཞིན་དུ་སྔོ་བའི་རྫས་དང་ཨུཏྤལ་གྱི་རྫས་དག་ཀྱང་ཕན་ཚུན་སྤངས་ཏེ་བརྗོད་པར་འདོད་པ་རྣམས་ལ་ཁྱད་པར་བྱེད་ཆོས་དང་ཁྱད་པར་བྱ་ཆོས་ཀྱི་དངོས་པོ་མེད་ལ། གཞི་མཐུན་པ་ཉིད་ཀྱང་མེད་དོ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཕན་ཚུན་འབྲེལ་པ་མེད་པ་དང་ལྟོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། བཤད་མ་ཐག་པའི་བཟློག་ཕྱོགས་ལས་ནི་འཆད་པར་འགྱུར་བའི་ཚུལ་གྱིས་སྒྲ་རྣམས་ཉིད་ཀྱི་གཞི་མཐུན་པ་ཉིད་དང་ཁྱད་པར་བྱེད་ཆོས་དང་ཁྱད་པར་བྱ་ཆོས་ཉིད་ཤེས་པར་བྱའོ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ “དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར” ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། Atoyevāti yato visessassa samānādhikaraṇattaṃ visesanāpekkhaṃ, atoyeva hetutoti attho, bhinnanimittappa yuttānamevāti [Pg.156] sāmaññena nīlaguṇādhāre dabbe guṇeyeva vā nīlasaddassa, uppalasaddassa ca sāmaññena guṇavati dabbe vattamānattā aññamaññesu bhinnesu saddappavattiyā kāraṇesu payuttānaṃ saddānameva. “དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར” ཞེས་པ་ནི། གང་གི་ཕྱིར་ཁྱད་པར་བྱ་ཆོས་ཀྱི་གཞི་མཐུན་པ་ཉིད་ནི་ཁྱད་པར་བྱེད་ཆོས་ལ་ལྟོས་པས། དེའི་ཕྱིར་རྒྱུ་མཚན་དེ་ལས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། “རྒྱུ་མཚན་ཐ་དད་པ་ལ་སྦྱར་བ་རྣམས་ཉིད་ཀྱི” ཞེས་པ་ནི། སྤྱིར་སྔོ་བའི་ཡོན་ཏན་གྱི་རྟེན་རྫས་ལའམ། ཡང་ན་ཡོན་ཏན་ཉིད་ལ་སྔོ་བའི་སྒྲ་དང་། ཨུཏྤལ་གྱི་སྒྲ་ཡང་སྤྱིར་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པའི་རྫས་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར། ཕན་ཚུན་ཐ་དད་པའི་སྒྲ་འཇུག་པའི་རྒྱུ་མཚན་རྣམས་ལ་སྦྱར་བའི་སྒྲ་རྣམས་ཉིད་ཀྱིའོ། Samānādhikaraṇattanti nīluppalasaddānaṃ visuṃvisuṃ yoge visiṭṭhadabba vācittassāsambhavā, nīlañca taṃ uppalaṃ ceti sāmānādhikaraṇye sannipatite sati sambhavā evaṃ tattha visiṭṭhe vatthumhi pavattānaṃ tesaṃ samānatthatā, evakārena byavacchinnamatthaṃ dassetumāha-‘natvabhinne’ccādi. “གཞི་མཐུན་པ་ཉིད་” ཅེས་པ་ནི། སྔོན་པོ་དང་ཨུཏྤལ་གྱི་སྒྲ་དག་སོ་སོར་སྦྱོར་བ་ན་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པའི་རྫས་བརྗོད་པ་ཉིད་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་དང་། “དེ་ནི་སྔོན་པོ་ཡང་ཡིན་ལ་ཨུཏྤལ་གང་ཡིན་ནོ་” ཞེས་གཞི་མཐུན་པ་ཉིད་དུ་འདུས་པ་ན་སྲིད་པའི་ཕྱིར། དེ་ལྟར་དེར་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པའི་དངོས་པོ་ལ་འཇུག་པ་དེ་དག་གི་དོན་མཐུན་པ་ཉིད་དོ། “ཉིད་” ཀྱི་སྒྲས་རྣམ་པར་བཅད་པའི་དོན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “ཐ་མི་དད་པ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ” ཞེས་... སོགས་གསུངས་སོ། Nanucetyādi codyaṃ, sīsampātīti sīsapā rukkhaviseso, nayida mevamiccādi parihāro. “ཅི་སྟེ་” ཞེས་སོགས་ནི་རྒོལ་བའོ། “ཤི་ཤ་པཱ” ཞེས་པ་ནི་ཤིང་གི་བྱེ་བྲག་ཅིག་གོ། “འདི་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ་” ཞེས་སོགས་ནི་ལན་ནོ། Atha tuccateiccādinā parassa vacanāvakāsamāsaṅkate, visesavuttīti phalassa rukkhassa ca sāmaññasaddattā bhāvena visese vutti, imesanti sīsapādīnaṃ na samodhāritāti na nicchitā, sāmaññavuttiyeva samodhāritāti adhippāyo, avasitā nicchitā vutti yesaṃ sīsapādīnaṃ te avasitavuttayo, payatanaṃ vinā tadā pappoti cāti sambandho, payatananti ‘sāmatthiyaladdhepivisesse’tivacanaṃ. Tañcanatthiccādi parihāro, sarūpamattakathanāyāti vuttatthānampi sarūpamattakathanāya ‘pūpe bahū ānaye’ti yathā, evaṃ jātīyakanti sarūpakathanappakārayuttaṃ. Upasaṃharamāha-‘tadeva’miccādi, nipātasamudāyovāyaṃ vuttena pakārenetyassa atthe vattate. “ཅི་སྟེ་བརྗོད་པར་བྱ་སྟེ་” ཞེས་སོགས་ཀྱིས་གཞན་གྱི་སྨྲ་བའི་གོ་སྐབས་ལ་དོགས་པ་བསུ་བའོ། “བྱེ་བྲག་ལ་འཇུག་པ་” ཞེས་པ་ནི་འབྲས་བུ་དང་ཤིང་དག་སྤྱིའི་སྒྲ་མ་ཡིན་པའི་དངོས་པོས་བྱེ་བྲག་ལ་འཇུག་པའོ། “འདི་དག་གི་” ཞེས་པ་ནི་ཤི་ཤ་པཱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། “མ་ངེས་པ་” ཞེས་པ་ནི་གཏན་ལ་མ་ཕབ་པའོ། སྤྱིར་འཇུག་པ་ཉིད་གཏན་ལ་ཕབ་པའོ་ཞེས་བྱ་བའི་བསམ་པའོ། ཤི་ཤ་པཱ་ལ་སོགས་པ་གང་དག་གི་འཇུག་པ་ངེས་པར་བྱས་ཤིང་གཏན་ལ་ཕབ་པ་དེ་དག་ནི་འཇུག་པ་གཏན་ལ་ཕབ་པ་རྣམས་སོ། འབད་པ་མེད་པར་དེའི་ཚེ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། “འབད་པ་” ཞེས་པ་ནི་ “མཐུ་ལས་ཐོབ་པའི་ཁྱད་པར་བྱ་ཆོས་ལ་ཡང་” ཞེས་པའི་ཚིག་གོ། “དེ་ཡང་མེད་དོ་” ཞེས་... སོགས་ནི་ལན་ནོ། “རང་གི་ངོ་བོ་ཙམ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་” ཞེས་པ་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་དོན་ཡང་རང་གི་ངོ་བོ་ཙམ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། “ཁུར་བ་མང་པོ་ཁྱེར་ཤོག་” ཅེས་པ་བཞིན་ནོ། དེ་ལྟར་ “དེ་ལྟ་བུའི་རིགས་ཅན་” ཞེས་པ་ནི་རང་གི་ངོ་བོ་བརྗོད་པའི་རྣམ་པ་དང་ལྡན་པའོ། མཇུག་བསྡུ་བའི་ཕྱིར་ “དེ་ཉིད་དེ་ལྟར་” ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། ཚིག་ཕྲད་ཀྱི་ཚོགས་འདི་ནི་བཤད་པའི་རྣམ་པ་དེས་ཞེས་པའི་དོན་ལ་འཇུག་གོ། Aññatarasambhavepi tannivattiyā vacanasabbhāvaṃ dassetumāha- ‘athapi’ccādi, aññatarasambhavepīti visesanassa visessassa vā sambhavepi, yatrapyubhinnamatthi visesanavisessabhāvasambhavo tatthapitāva bahulaṃvacanatova nivatti hoti, kimpanā-ññatarasambhaveti dassetumāha-‘yathā puṇṇo’iccādi, ettha pana aññepi puṇṇanāmakā santīti byabhicārasambhavā ubhinnampi visesanavisessabhāvasambhave bahulaṃvacanameva samāsaṃ nivatteti, evaṃ vidhepīti aññatarasambhavepi, na [Pg.157] kevalaṃ visesanavisessabhāvasambhave, atha kho evaṃ vidhepyañña tarasambhavepityavisaddassa attho. གང་རུང་གཅིག་སྲིད་པའི་ཚེ་ཡང་དེ་བཟློག་པའི་ཕྱིར་ཚིག་ཡོད་པ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “ཡང་ན་” ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། “གང་རུང་གཅིག་སྲིད་པའི་ཚེ་ཡང་” ཞེས་པ་ནི་ཁྱད་པར་བྱེད་ཆོས་སམ་ཁྱད་པར་བྱ་ཆོས་གང་རུང་གཅིག་སྲིད་པའི་ཚེ་ཡང་ངོ་། གང་དུ་གཉིས་ཀ་ལ་ཁྱད་པར་བྱེད་ཆོས་དང་ཁྱད་པར་བྱ་ཆོས་ཀྱི་དངོས་པོ་སྲིད་པ་ཡོད་པ་དེར་ཡང་རེ་ཞིག་ཕལ་ཆེར་བརྗོད་པ་ཉིད་ལས་བཟློག་པར་འགྱུར་ན། གང་རུང་གཅིག་སྲིད་པའི་ཚེ་ལྟ་ཅི་སྨོས་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “དཔེར་ན་གང་བ་” ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། འདིར་ནི་གཞན་ཡང་གང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་ཅན་ཡོད་པས་འཁྲུལ་པ་སྲིད་པའི་ཕྱིར། གཉིས་ཀ་ལ་ཁྱད་པར་བྱེད་ཆོས་དང་ཁྱད་པར་བྱ་ཆོས་ཀྱི་དངོས་པོ་སྲིད་པའི་ཚེ་ཕལ་ཆེར་བརྗོད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཚིག་སྡུད་བཟློག་པར་བྱེད་དོ། “འདི་ལྟ་བུའི་རྣམ་པ་ལ་ཡང་” ཞེས་པ་ནི་གང་རུང་གཅིག་སྲིད་པའི་ཚེ་ཡང་ངོ་། ཁྱད་པར་བྱེད་ཆོས་དང་ཁྱད་པར་བྱ་ཆོས་ཀྱི་དངོས་པོ་སྲིད་པ་ཙམ་དུ་མ་ཟད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་འདི་ལྟ་བུའི་གང་རུང་གཅིག་སྲིད་པའི་ཚེ་ཡང་ངོ་ཞེས་པ་ནི་ “ཀྱང་” གི་སྒྲའི་དོན་ཏོ། Yajjevamiccādi paccekaṃ visesanavisessabhāve sati aniṭṭhā pādanacodanā, paccekaṃ visesanaṃ siyā ubhinnampi visesanattā, tattha dosamāha-‘visessassaca pubbanipāto’ti, co-vadhāraṇe, vattabbantarasamuccaye vā, kutoccāha- ‘nāggahite’ccādi, iti kāraṇe, ato kimaniṭṭhamāyāta miccāha- ‘uppalanīlantipi siyā’ti, itthañcarahi kintyāha- ‘nīluppalanti ce’ccādi. Parihāramāha-‘nesadoso’ccādi, upapattyantaramāha- ‘atha ce’ccādi. “གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ཡིན་ན་”ཞེས་པ་སོགས་ནི། སོ་སོར་ཁྱད་པར་བྱེད་པ་དང་ཁྱད་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་ཡོད་པ་ན། མི་འདོད་པའི་ཐལ་འགྱུར་འཕེན་པའི་རྒོལ་བ་སྟེ། གཉིས་ཀ་ཁྱད་པར་བྱེད་པ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར། སོ་སོ་ནས་ཁྱད་པར་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ། དེ་ལ་སྐྱོན་གསུངས་པ་ནི། “ཁྱད་པར་བྱ་བ་ཡང་སྔོན་དུ་འཇུག་པའོ་”ཞེས་པའོ། “ཅ་” (ca) ཞེས་པ་ནི་ངེས་གཟུང་གི་དོན་ནམ། ཡང་ན་བརྗོད་པར་བྱ་བ་གཞན་སྡུད་པའི་དོན་ཏོ། གང་གི་ཕྱིར་ཞེ་ན། “མ་བཟུང་བ་ལ་”ཞེས་པ་སོགས་གསུངས་ཏེ། “ཨི་ཏི་” (iti) ཞེས་པ་ནི་རྒྱུ་མཚན་གྱི་དོན་ནོ། འདི་ལས་མི་འདོད་པ་ཅི་ཞིག་འགྱུར་ཞེ་ན། “ཨུཏྤལ་སྔོན་པོ་ (uppalanīla) ཞེས་ཀྱང་འགྱུར་སྲིད་དོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། འདི་ལྟར་ཡིན་ན་ཅི་ཞེ་ན། “གལ་ཏེ་སྔོན་པོ་ཨུཏྤལ་ (nīluppala) ཞེས་པ་”སོགས་གསུངས་སོ། ལན་གསུངས་པ་ནི། “འདི་ལ་སྐྱོན་མེད་དོ་”ཞེས་པ་སོགས་དང་། སྒྲུབ་བྱེད་གཞན་གསུངས་པ་ནི། “ཅི་སྟེ་”ཞེས་པ་སོགས་སོ། Aññamaññānupakārittāti aññamaññassa visesanavisessatte nānupakārittā sappadhānattāti attho, atha dvinnampi appadhānattaṃ kasmā na siyā tyāha- ‘appadhānattepi’ccādi, sakasakappadhānāpekkhāvantānanti sakesake padhāne attani apekkhāvantānaṃ. Atha kuto dabbasseva padhānattamasitaṃ, na tu guṇassetyāsaṅkiya ñāyamupanissayati ‘atha ce’tyādinā. Chāgotyajo vuccate, taṃ setavaṇṇamālabhetha māreyya, phusanaṃ vā kareyyāti attho, āpubbo labhi hi māraṇe phusane ca vattate, desanāyanti vedavākyeti attho, kuto chāgato-ñño nālabbhateccāha- ‘na hi’ccādi. “ཕན་ཚུན་ལ་ཕན་མི་འདོགས་པ་ཉིད་”ཅེས་པ་ནི། ཕན་ཚུན་ཁྱད་པར་བྱེད་པ་དང་ཁྱད་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་ཉིད་ལ་ཕན་མི་འདོགས་པ་སྟེ། གཙོ་བོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། འོ་ན་གཉིས་ཀ་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་ཅིའི་ཕྱིར་མི་འགྱུར་ཞེ་ན། “གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་དུ་ཡང་”ཞེས་པ་སོགས་གསུངས་སོ། “རང་རང་གི་གཙོ་བོ་ལ་ལྟོས་པ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱི་”ཞེས་པ་ནི། རང་རང་གི་གཙོ་བོ་བདག་ཉིད་ལ་ལྟོས་པ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱི་ཞེས་པའོ། འོ་ན་རྫས་ཉིད་གཙོ་བོ་ཡིན་པར་ཇི་ལྟར་གྲུབ་ཀྱི། ཡོན་ཏན་ནི་མ་ཡིན་ནམ་སྙམ་དུ་དྭོགས་ནས། “ཅི་སྟེ་”ཞེས་པ་སོགས་ཀྱིས་རིགས་པ་ཉེ་བར་འགོད་པར་བྱེད་དོ། “ར་” (chāga) ཞེས་པ་ནི་མ་སྐྱེས་པ་ (aja) ལ་བརྗོད་དེ། “དེ་ཉིད་ཁ་དོག་དཀར་པོ་ཅན་ལ་དམིགས་པར་བྱའོ་”ཞེས་པ་ནི། གསོད་པར་བྱའམ་ཡང་ན་རེག་པར་བྱའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། གང་གི་ཕྱིར་སྔོན་དུ་ “ཨཱ་” (ā) སྦྱར་བའི་ “ལབྷ་” (labh) ནི་གསོད་པ་དང་རེག་པ་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། “བསྟན་པ་ལ་”ཞེས་པ་ནི། རིག་བྱེད་ཀྱི་ཚིག་ལ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ཅིའི་ཕྱིར་ར་ལས་གཞན་པ་མི་གསོད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། “མ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་པ་སོགས་གསུངས་སོ། Chāgābhāveti setaguṇayuttassa chāgassābhāve, piṭṭhapiṇḍimālabbhāti setaguṇayogena viṭṭhapiṇḍiṃ ālambha, na ca nālambhate tasmā guṇo appadhānanti ajjhāharitabbaṃ. "Chāgābhāve" (ར་མེད་པ་ནི་) ཞེས་པ་ནི། ཡོན་ཏན་དཀར་པོ་དང་ལྡན་པའི་ར་མེད་པ་ལའོ། །"piṭṭhapiṇḍimālabbha" (ཕྱེ་གོང་ལ་བརྟེན་ནས་) ཞེས་པ་ནི། ཡོན་ཏན་དཀར་པོ་དང་འབྲེལ་བས་ཕྱེ་གོང་ལ་བརྟེན་ནས། མི་བརྟེན་པ་ནི་མ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་ཡོན་ཏན་ནི་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཁ་སྐོང་བར་བྱའོ། ། Puna codento āha- ‘nanu ce’ccādi, athetyadhippāyamāsaṅkate, aniṭṭhamāpādayati nīlasaddepi pasaṅgo’ti, kutoccāha- ‘sopihi’ccādi, idaṃ vuttaṃ hoti- ‘‘uppalasaddo jātivācī, na tu dabbavācī, jāti visiṭṭhadabbavācittā yadi dabbavācīti vuccate, tadā nīlasaddopi guṇavisiṭṭha dabbavācittā dabbavacanamāpajjatīti imesaṃ na koci viseso’’ti, pariharanto āha ‘nedamatthi’ccādi, apāyino apagantāro dabbāti gamyate, kutoccāha- ‘satīpi’ccādi, iti kāraṇe. ཡང་རྒོལ་བ་གླེང་བར་བྱེད་པ་ནི། "nanu ce" (འོ་ན་མ་ཡིན་ནམ་) ཞེས་སོགས་གསུངས། "atha" (འོན་ཀྱང་) ཞེས་པའི་བསམ་པ་ལ་དོགས་ནས། མི་འདོད་པ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ནི། "nīla" (སྔོན་པོ་) ཞེས་པའི་སྒྲ་ལའང་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། "sopi hi" (དེ་ཡང་ཉིད་) ཞེས་སོགས་གསུངས། འདི་སྐད་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། "uppala" (ཨུཏྤལ་) ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་རིགས་བརྗོད་པ་ཡིན་གྱི། རྫས་བརྗོད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་རིགས་ཀྱིས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པའི་རྫས་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་རྫས་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་ན། དེའི་ཚེ་ "nīla" (སྔོན་པོ་) ཞེས་པའི་སྒྲ་ཡང་ཡོན་ཏན་གྱིས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པའི་རྫས་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་རྫས་བརྗོད་པའི་སྒྲར་འགྱུར་བས། འདི་དག་ལ་ཁྱད་པར་ཅིའང་མེད་དོ་ཞེས་པའོ། །ལན་འདེབས་པ་ནི། "nedamatthi" (འདི་ནི་མ་ཡིན་ནོ་) ཞེས་སོགས་གསུངས། འབྲལ་བར་འགྱུར་བ་དང་འགྲོ་བར་འགྱུར་བ་ནི་རྫས་སོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། "satīpi" (ཡོད་ཀྱང་) ཞེས་སོགས་གསུངས། འདི་ནི་རྒྱུ་མཚན་ནོ། ། Visesanamekattheneti [Pg.158] siddhepi papañcatthaṃ paripphuṭatthañca udāharaṇabahuttaṃ dassetuṃ pāṇiniyehi bahuṃ suttitaṃ, sabbassetassa paccakkhātabhāvaṃ dassetuṃ vuttiyamudāharaṇamattaṃ dassitaṃ, tadidāni byākhyātukāmo āha- ‘pubbakāle’ccādi, chinnoca visesanantī sambandho ‘‘pubbakāleka sabbadhurapurāṇanavakevalāni samānādhikaraṇene’’ti (2-1-49) te samettha suttaṃ, tatthekādīnaṃ vuttiyamudāharaṇāni na dassitānyupalakkhaṇatova viññāyantīti dassetumāha- ‘eke’ccādi, eko ca so purisocātyādinā viggaho upalakkhaṇattāyeva ca ‘satta ca te isayo ca sattisayo’ccādikañca daṭṭhabbaṃ. "Visesanamekatthena" (ཁྱད་པར་བྱེད་པ་དོན་གཅིག་པ་དང་) ཞེས་པས་གྲུབ་པར་གྱུར་ཀྱང་། སྤྲོས་པའི་དོན་དང་གསལ་བའི་དོན་དུ་དཔེར་བརྗོད་མང་པོ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། པཱ་ཎི་ནི་པ་རྣམས་ཀྱིས་མདོ་མང་པོ་བརྩམས་སོ། །འདི་ཐམས་ཅད་སྤངས་པའི་དངོས་པོ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། འགྲེལ་པ་ལས་དཔེར་བརྗོད་ཙམ་ཞིག་བསྟན་ཏོ། །དེ་ཉིད་ད་ལྟ་འཆད་པར་འདོད་ནས། "pubbakāle" (སྔོན་གྱི་དུས་སུ་) ཞེས་སོགས་གསུངས། "chinno ca" (བཅད་པ་ཡང་) ཞེས་པ་ནི་ཁྱད་པར་བྱེད་པ་དང་འབྲེལ་ལོ། །"pubbakāleka sabbadhurapurāṇanavakevalāni samānādhikaraṇena" (༢-༡-༤༩) ཞེས་པ་ནི་འདིར་མདོ་ཡིན་ནོ། །དེར་ "eka" (གཅིག་) ལ་སོགས་པའི་འགྲེལ་པའི་དཔེར་བརྗོད་རྣམས་མ་བསྟན་ཀྱང་། མཚོན་པ་ཙམ་ལས་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། "eke" (གཅིག་) ཞེས་སོགས་གསུངས། "eko ca so puriso" (གཅིག་པུ་དེ་ཡང་སྐྱེས་བུ་ཡིན་ནོ་) ཞེས་སོགས་ནི་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱོར་བ་ཡིན་ལ། མཚོན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། "satta ca te isayo ca sattisayo" (བདུན་པོ་དེ་དག་ཀྱང་དྲང་སྲོང་ཡིན་པས་དྲང་སྲོང་བདུན་ནོ་) ཞེས་སོགས་ཀྱང་བལྟ་བར་བྱའོ། ། Upamīyate paricchijjate-nenetyupamānaṃ, upamīyatītyupameyyaṃ, tesaṃ upamānopameyyānaṃ sādhāraṇo yo dhammo sāmatātena visiṭṭhaṃ yadupameyyaṃ, taṃ vacanenetyattho upamānopameyyaccādi kassa, samāso bhavatīti seso, kāraṇamāha- ‘visese’ccādi, visesāpariggahāti visesanantyeva sāmaññena pariggahā, evambhū tassāpīti upamānarūpassāpi. Nanu satthīsaddassasatthiyaṃ vutti sāmāsaddassa tu devadattāya, ato byadhikaraṇattā kathamettha samāsoccāsaṅkīyāha- ‘yade’ccādi, samāno dhammo sāmattādi yassa so sadhammo, tassa bhāvo sādhammiyaṃ sāmattaṃ, tasmā devadattātthe vattate upacāravasena, sāmāsaddopi guṇavacanopi sāmattaṃ vatvā saddhādittavasenābhedopacārena vā devadattāyaṃ vattate, nanu ca sāmāsaddassa devadattābhidhāne caritatthatāya satthī guṇena niddiṭṭhātyaniyataguṇappatītippasaṅgo nekaguṇādhārattā satthiyātyāsaṅkiyāha- ‘yadipi’ccādi. གང་གིས་ཉེ་བར་འཇལ་བར་བྱེད་པ་འམ་ཡོངས་སུ་གཅོད་པར་བྱེད་པ་ནི་དཔེ་ (upamāna) ཡིན་ལ། གང་ཉེ་བར་འཇལ་བར་བྱ་བ་ནི་དཔེ་ཅན་ (upameyya) ཡིན་ནོ། །དཔེ་དང་དཔེ་ཅན་དེ་དག་གི་ཐུན་མོང་གི་ཆོས་གང་ཡིན་པ་སྔོ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་དེས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པའི་དཔེ་ཅན་གང་ཡིན་པ་དེ། ཚིག་གིས་བརྗོད་པ་ནི་དོན་ཏོ། །"upamānopameyya" (དཔེ་དང་དཔེ་ཅན་) ཞེས་སོགས་ནི་གང་གི་ཡིན་ཞེ་ན། བསྡུ་བ་ (samāsa) འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི་ལྷག་མའོ། །རྒྱུ་མཚན་གསུངས་པ་ནི། "visese" (ཁྱད་པར་ལ་) ཞེས་སོགས་སོ། །"visesāpariggahā" (ཁྱད་པར་ཡོངས་སུ་མ་བཟུང་བ་) ཞེས་པ་ནི། སྤྱི་ཉིད་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བཟུང་བས་ཁྱད་པར་བྱེད་པ་ཉིད་དོ། །"དེ་ལྟར་གྱུར་པ་དེ་ལའང་" ཞེས་པ་ནི་དཔེའི་རང་བཞིན་ཅན་དེ་ལའང་ངོ་། །འོ་ན། "satthī" (ཆུ་གྲི་) ཞེས་པའི་སྒྲའི་འཇུག་པ་ནི་ཆུ་གྲི་ལ་ཡིན་ལ། "sāmā" (སྔོ་བསངས་མ་) ཞེས་པའི་སྒྲའི་འཇུག་པ་ནི་ལྷས་བྱིན་ (Devadatta) ལ་ཡིན་པས། གཞི་མཐུན་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། འདིར་ཇི་ལྟར་བསྡུ་བ་འགྱུར་སྙམ་དུ་དོགས་ནས་གསུངས་པ་ནི། "yada" (གང་གི་ཚེ་) ཞེས་སོགས་སོ། །ཆོས་མཐུན་པ་སྔོ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་ཆོས་མཐུན་པ་ཡིན་ལ། དེའི་དངོས་པོ་ནི་ཆོས་མཐུན་པ་ཉིད་དེ་སྔོ་ཉིད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་བཏགས་པའི་དབང་གིས་ལྷས་བྱིན་གྱི་དོན་ལ་འཇུག་གོ། །"sāmā" ཞེས་པའི་སྒྲ་ཡང་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པ་ཡིན་ཡང་། སྔོ་ཉིད་བརྗོད་ནས་དད་པ་ལ་སོགས་པའི་དབང་གིས་སམ། དབྱེར་མེད་པར་ཉེ་བར་བཏགས་པའི་སྒོ་ནས་ལྷས་བྱིན་ལ་འཇུག་གོ། །འོ་ན། "sāmā" ཞེས་པའི་སྒྲས་ལྷས་བྱིན་བརྗོད་པ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར། "satthī" (ཆུ་གྲི་) ནི་ཡོན་ཏན་གྱིས་བསྟན་པ་ཡིན་པས། ཆུ་གྲི་ནི་ཡོན་ཏན་དུ་མའི་རྟེན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ངེས་པ་མེད་པའི་ཡོན་ཏན་རྟོགས་པར་ཐལ་ལོ་སྙམ་དུ་དོགས་ནས་གསུངས་པ་ནི། "yadipi" (གལ་ཏེ་ཡང་) ཞེས་སོགས་སོ། ། Ihāti niddhāraṇe, etesaṃ guṇānaṃ majjheti attho, iha vā satthiyaṃ, sāmaguṇavantatāya sāmāyāti gamyate, pasiddhivasenāti satthisāmātyatropamānaṃ satthī, upameyyā devadattā, pasiddhantupamānaṃ bhavati nāppasiddhaṃ… pasiddhasādhammiyā sādhyu sādhanamupamānanti katvā satthiyeva sāmaṅguṇena pasiddhā na devadattā, tasmā sāmaguṇappasiddhiyāti attho. Sādhyute upamīyateneneti sādhanamupamānaṃ, sādhyate [Pg.159] upadhīyateti sādhyamupameyyaṃ, pasiddhassa sādhammiyaṃ tena, sādhyassāppasiddhassa kassaci sādhanaṃ sādhyasādhanaṃ. Yatratviccādinā bahulaṃvacanasāmatthiyā sāmaññavacaneneva samāsasabbhāvaṃ vatvā aññenāsabbhāvamudāharaṇena phuṭayituṃ ‘phālā iva taṇḍulā’tyādi āraddhaṃ. "iha" (འདིར་) ཞེས་པ་ནི་ངེས་པར་གཟུང་བ་ལ་སྟེ། ཡོན་ཏན་འདི་དག་གི་ནང་ནས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །ཡང་ན། འདིར་ཆུ་གྲི་ལ། སྔོ་བའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་ "sāmā" (སྔོ་བསངས་མ་) ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །"གྲགས་པའི་དབང་གིས་" ཞེས་པ་ནི། ཆུ་གྲི་ལྟར་སྔོ་བསངས་མ་ཞེས་པ་འདིར། དཔེ་ནི་ཆུ་གྲི་ཡིན་ལ། དཔེ་ཅན་ནི་ལྷས་བྱིན་ཡིན་ནོ། །དཔེ་ནི་གྲགས་པ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་གྱི་མ་གྲགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །"གྲགས་པའི་ཆོས་མཐུན་པ་ཉིད་ཀྱིས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ནི་དཔེ་ཡིན་ནོ་" ཞེས་བྱས་ནས། ཆུ་གྲི་ཉིད་སྔོ་བའི་ཡོན་ཏན་གྱིས་གྲགས་པ་ཡིན་གྱི། ལྷས་བྱིན་ནི་མ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་སྔོ་བའི་ཡོན་ཏན་གྲགས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །གང་གིས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་འམ་ཉེ་བར་འཇལ་བར་བྱེད་པ་དེ་ནི་སྒྲུབ་བྱེད་དེ་དཔེ་ཡིན་ལ། གང་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་འམ་ཉེ་བར་འཇོག་པར་བྱ་བ་དེ་ནི་བསྒྲུབ་བྱ་སྟེ་དཔེ་ཅན་ཡིན་ནོ། །གྲགས་པའི་ཆོས་མཐུན་པ་ཉིད་དེས། མ་གྲགས་པའི་བསྒྲུབ་བྱ་འགའ་ཞིག་སྒྲུབ་པ་ནི་བསྒྲུབ་བྱ་སྒྲུབ་པའོ། །"yatratu" (གང་དུ་ནི་) ཞེས་སོགས་ཀྱིས། "bahulaṃ" (ཕལ་ཆེར་) ཞེས་པའི་སྒྲའི་མཐུ་ལས། སྤྱི་བརྗོད་པའི་སྒྲ་ཉིད་དང་ལྷན་ཅིག་བསྡུ་བ་ཡོད་པར་གསུངས་ནས། གཞན་དང་ལྷན་ཅིག་མེད་པ་དཔེར་བརྗོད་ཀྱིས་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། "phālā iva taṇḍulā" (འབྲས་ས་ལུ་ནི་ཐོང་གཤོལ་བཞིན་ནོ་) ཞེས་སོགས་བརྩམས་སོ། ། Taṇḍulasaddoti upameyyabhūtataṇḍulasaddo, taṇḍulattampi vatvā dabbe pavatto sāmaññavacano natu bhavatīti sambandho, dabbeti taṇḍuladabbe phāladabbe ca. "taṇḍula" (འབྲས་ས་ལུ་) ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི། དཔེ་ཅན་དུ་གྱུར་པའི་འབྲས་ས་ལུའི་སྒྲ་ཡིན་ལ། འབྲས་ས་ལུ་ཉིད་ཀྱང་བརྗོད་ནས་རྫས་ལ་འཇུག་པའི་སྤྱི་བརྗོད་པའི་སྒྲ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། །རྫས་ལ་ཞེས་པ་ནི་འབྲས་ས་ལུའི་རྫས་དང་ཐོང་གཤོལ་གྱི་རྫས་ལའོ། ། Upamānopameyyasādhāraṇasūrattādidhammavacanāppayogeti upamānopameyyānaṃ sādhāraṇo yo visāradattādidhammo tabbacanassa ‘muni ayaṃ sīho viya visārado’tyādo visāradādisaddassāppayogeti attho, kesañciti kesañci saddānaṃ majjhe, visessattameva phuṭayati. ‘Tathā ce’tyādinā, visesanavisessānaṃ yathiṭṭhattā niccaṃ sīhādīnaṃ visessatāyeva vacanicchāti pubbanipātattāppasaṅgoti bhāvo, upapatyantaramāha-‘visesanasseve’ccādi, yadipi sīho visesanameva na visessaṃ, tathāpi bahulādhikārā visesanassāpi paranipātoti bhāvo. "དཔེ་དང་དཔེ་ཅན་གྱི་ཐུན་མོང་གི་དཔའ་བོ་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་བརྗོད་པའི་སྒྲ་མ་སྦྱར་བའི་ཚེ་" ཞེས་པ་ནི། དཔེ་དང་དཔེ་ཅན་གྱི་ཐུན་མོང་གི་མཁས་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་དེ་བརྗོད་པའི་སྒྲ། "ཐུབ་པ་འདི་ནི་སེང་གེ་བཞིན་དུ་མཁས་པའོ་" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ། "མཁས་པ་" ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་མ་སྦྱར་བའི་ཚེ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །"འགའ་ཞིག་གི་" ཞེས་པ་ནི་སྒྲ་འགའ་ཞིག་གི་ནང་ནས་ཁྱད་པར་བྱ་བ་ཉིད་གསལ་བར་བྱེད་དོ། །"དེ་ལྟ་ན་ཡང་" ཞེས་སོགས་ཀྱིས། ཁྱད་པར་བྱེད་པ་དང་ཁྱད་པར་བྱ་བ་རྣམས་འདོད་པ་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། རྟག་ཏུ་སེང་གེ་ལ་སོགས་པ་ཁྱད་པར་བྱ་བ་ཉིད་དུ་བརྗོད་པར་འདོད་པས། སྔོན་ལ་འཇུག་པར་ཐལ་བ་མེད་དོ་ཞེས་པའི་བསམ་པའོ། །རྒྱུ་མཚན་གཞན་གསུངས་པ་ནི། "visesanasseva" (ཁྱད་པར་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱི་) ཞེས་སོགས་སོ། །གལ་ཏེ་སེང་གེ་ནི་ཁྱད་པར་བྱེད་པ་ཉིད་ཡིན་གྱི་ཁྱད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཀྱང་། འོན་ཀྱང་ "bahula" (ཕལ་ཆེར་) གྱི་དབང་གིས། ཁྱད་པར་བྱེད་པ་ཡང་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་བསམ་པའོ། ། Athātrāpi visesananteva samāsappaṭipādane’muni ayaṃ sīhova visārado’ccādo sāmatthiyatova samāsāppasaṅgepi upamāno pameyyānaṃ sādhāraṇavisāradattādidhammavacanāppayoge sati tappasaṅgābhāvatthaṃ vacanamārabbhanīyanti codeti ‘nanuce’tyādinā, sāmatthiyatoti sāmaññavacanappayoge sāpekkhattā samāsāppasaṅgoti sāmatthiyaṃ tasmāti attho. Sāmaññappayogatthanti samāsavākye sāmaññavacanassa sūrattādi(no), appayogatthaṃ, tathā hiccādinā sāmaññasaddappayoge sāmatthiyato samāsāsabbhāvā suttantarassānārabbhanīyabhāvaṃ sādheti. "འོ་ན་འདིར་ཡང་ཁྱད་པར་བྱེད་པ་ཉིད་དུ་བསྡུ་བ་སྒྲུབ་པའི་ཚེ། 'ཐུབ་པ་འདི་ནི་སེང་གེ་བཞིན་དུ་མཁས་པའོ་' ཞེས་སོགས་ལ། མཐུ་ཉིད་ལས་བསྡུ་བ་མི་འཇུག་པར་འགྱུར་ཡང་། དཔེ་དང་དཔེ་ཅན་གྱི་ཐུན་མོང་གི་མཁས་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་བརྗོད་པའི་སྒྲ་མ་སྦྱར་བའི་ཚེ། དེ་འཇུག་པ་མེད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཚིག་བརྩམ་པར་བྱའོ་" ཞེས་རྒོལ་བ་གླེང་བར་བྱེད་པ་ནི། "nanu ce" (འོ་ན་མ་ཡིན་ནམ་) ཞེས་སོགས་སོ། །"མཐུ་ལས་" ཞེས་པ་ནི། སྤྱི་བརྗོད་པའི་སྒྲ་སྦྱར་བའི་ཚེ། ལྟོས་པ་དང་བཅས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བསྡུ་བ་མི་འཇུག་པ་ནི་མཐུ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །"སྤྱི་སྦྱར་བའི་དོན་དུ་" ཞེས་པ་ནི། བསྡུ་བའི་ཚིག་ལས་སྤྱི་བརྗོད་པའི་སྒྲ་དཔའ་བོ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་མ་སྦྱར་བའི་དོན་དུའོ། །"དེ་ལྟར་ལགས་ཏེ་" ཞེས་སོགས་ཀྱིས། སྤྱིའི་སྒྲ་སྦྱར་བའི་ཚེ། མཐུ་ལས་བསྡུ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར། མདོ་གཞན་བརྩམ་པར་མི་བྱ་བ་ཉིད་དུ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ། ། Visesānantabbhāvāti sāmaññassa samāse antobhāvepi tikhīṇattādito visiṭṭhassa sūrassādivacanīyassa visesassa samāse anantogadhattā appasaṅgo sāpekkhamasamatthanti. Atheti ‘saccameta’ntiādiṃ [Pg.160] paravacanamāsaṅkiya vadati, evamādisijjhanatthaṃ samāsoti (ñāpanatthaṃ) ārabbhanīyambhavatīti sambandho. "ཁྱད་པར་མ་འདུས་པའི་ཕྱིར་" ཞེས་པ་ནི། སྤྱི་ནི་བསྡུ་བའི་ནང་དུ་འདུས་པར་གྱུར་ཀྱང་། རྣོ་བ་ཉིད་ལ་སོགས་པ་ལས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་དཔའ་བོ་ལ་སོགས་པ་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་ཁྱད་པར་ནི་བསྡུ་བའི་ནང་དུ་མ་འདུས་པའི་ཕྱིར། ལྟོས་པ་དང་བཅས་པ་ནི་ནུས་པ་མེད་པ་ཡིན་པས་མི་འཇུག་གོ། །"atha" (འོན་ཀྱང་) ཞེས་པ་ནི། "འདི་ནི་བདེན་ནོ་" ཞེས་སོགས་གཞན་གྱི་ཚིག་ལ་དོགས་ནས་གསུངས་པ་སྟེ། འདི་ལ་སོགས་པ་འགྲུབ་པའི་དོན་དུ་བསྡུ་བ་ (ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་) བརྩམ་པར་བྱའོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། ། Padhānassāti ‘raññopuriso-bhirūpo’tettha abhirūpasāpekkhassa purisassa visesanattenevā ppadhānaṃ, samāsāvayavabhūtaṃ rājānaṃ pati visessabhāvenāviphalitasakatthatāya padhānabhūtassa purisassa. Ādisaddena ‘rājapurisassa dassanīyassa geha’nti saṅgaṇhāti. "གཙོ་བོ་ལའོ་" ཞེས་པ་ནི། "rañño puriso abhirūpo" (རྒྱལ་པོའི་སྐྱེས་བུ་མཛེས་པའོ་) ཞེས་པ་འདིར། མཛེས་པ་ལ་ལྟོས་པ་དང་བཅས་པའི་སྐྱེས་བུ་ནི་ཁྱད་པར་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་ལ། བསྡུ་བའི་ཡན་ལག་ཏུ་གྱུར་པའི་རྒྱལ་པོ་ལ་ལྟོས་ཏེ་ཁྱད་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོས་རང་གི་དོན་འབྲས་བུ་མེད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་སྐྱེས་བུ་ལའོ། །"སོགས་པ་" ཞེས་པའི་སྒྲས་ནི། "rājapurisassa dassanīyassa gehaṃ" (རྒྱལ་པོའི་སྐྱེས་བུ་མཛེས་པའི་ཁང་པའོ་) ཞེས་པ་སྡུད་དོ། ། Ettha hi gehampati visesanabhāvenāppadhānattepi rājānampati padhānabhūtassa purisassa sāpekkhassāpi samāso hoteva. Idañcañāpanatthaṃ vacanārambhappayojanañca, kāraṇamāha- ‘gamakattā’iccādi. འདིར་ནི་ཁང་པ་ལ་ལྟོས་ཏེ་ཁྱད་པར་བྱེད་པའི་དངོས་པོས་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པར་གྱུར་ཀྱང་། རྒྱལ་པོ་ལ་ལྟོས་ཏེ་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་སྐྱེས་བུ་ནི་ལྟོས་པ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ཡང་བསྡུ་བ་ནི་འགྱུར་བ་ཉིད་དོ། །འདི་ནི་ཤེས་པར་བྱ་བའི་དོན་དང་ཚིག་བརྩམས་པའི་དགོས་པ་ཡིན་ནོ། །རྒྱུ་མཚན་གསུངས་པ་ནི། "gamakattā" (གོ་བར་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་) ཞེས་སོགས་སོ། ། Gamakattāti viggahavākyatthassa vuttiyampatīyamānattā gamakattaṃ tasmā, naceha gamakattamatthīti ‘muni sīhova sūro’tyatra tu vākyato yottho patīyate, nāyaṃ ‘muni sīho sūro’tyato gamyateti gamakattaṃ natthī-ti attho, tathāhi munisīhasaddenevo pamānopameyyabhāvanimittassa visāradattassa sabhāvenevopādānato visāradasaddassa tena sambandhābhāvo. "གོ་བར་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་" ཞེས་པ་ནི། ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱོར་བའི་དོན་འགྲེལ་པ་ལས་རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་ནི་གོ་བར་བྱེད་པ་ཉིད་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་ནི་གོ་བར་བྱེད་པ་ཉིད་མེད་དོ་ཞེས་པ་ནི། "ཐུབ་པ་ནི་སེང་གེ་བཞིན་དུ་དཔའ་བོའོ་" ཞེས་པའི་ཚིག་ལས་དོན་གང་རྟོགས་པ་དེ། "ཐུབ་པ་སེང་གེ་དཔའ་བོ་" ཞེས་པ་ལས་མི་རྟོགས་པས། གོ་བར་བྱེད་པ་ཉིད་མེད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལྟར་ལགས་ཏེ། ཐུབ་པ་དང་སེང་གེའི་སྒྲ་ཉིད་ཀྱིས། དཔེ་དང་དཔེ་ཅན་གྱི་དངོས་པོའི་རྒྱུ་མཚན་དུ་གྱུར་པའི་མཁས་པ་ཉིད་རང་བཞིན་གྱིས་བཟུང་བའི་ཕྱིར། མཁས་པའི་སྒྲ་ནི་དེ་དང་འབྲེལ་བ་མེད་དོ། ། Apavaggo nibbānaṃ, vākyameveti evakārena byavacchinnamatthampadassayamāha- ‘vuttinivattetī’ti bahulādhikārato viññāyati, nanu cātra visessabhāvāsambhavāppasaṅgoyeva vuttiyāti codeti. ‘Nanuce’tyādinā. "Apavagga" (ཡོངས་སུ་གྲོལ་བ་) ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ། །"ཚིག་ཉིད་" ཅེས་པའི་ "ཉིད་" ཀྱི་སྒྲས་བཅད་པའི་དོན་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ནི། "འགྲེལ་པ་བཟློག་པར་བྱེད་དོ་" ཞེས་གསུངས། འདི་ནི་ "bahula" (ཕལ་ཆེར་) གྱི་དབང་ལས་ཤེས་སོ། །འོ་ན། འདིར་ཁྱད་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར། འགྲེལ་པ་ལ་མི་འཇུག་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་རྒོལ་བ་གླེང་བར་བྱེད་པ་ནི། "nanu ce" (འོ་ན་མ་ཡིན་ནམ་) ཞེས་སོགས་སོ། ། Puṇṇatābyabhicārāti puṇṇatāsaṅkhātassa bālādiavatthāvisesassa avināppavattito byabhicārī hi visessambhavati yathā nīlatāyuppalaṃ, pariharati ‘nedamatti’ccādinā, mantāṇiputtānaṃ anekattāti kevalaṃ mantāṇiyā putto puṇṇoyevāti abhāvā tesaṃ bahubhāvato, attano attano gahassa patayoti gahapatīnaṃ bahuttaṃ pākaṭameva. "Puṇṇa ཉིད་འཁྲུལ་བའི་ཕྱིར་" ཞེས་པ་ནི། Puṇṇa ཉིད་དུ་བགྲང་བའི་བྱིས་པ་ལ་སོགས་པའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་ཁྱད་པར་མི་འབྲལ་བར་འཇུག་པའི་ཕྱིར། འཁྲུལ་བ་ཅན་ནི་ཁྱད་པར་བྱ་བར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན་ཨུཏྤལ་ལ་སྔོ་ཉིད་བཞིན་ནོ། །ལན་འདེབས་པ་ནི། "nedamatthi" (འདི་ནི་མ་ཡིན་ནོ་) ཞེས་སོགས་སོ། །"མཱན་ཏཱ་ཎིའི་བུ་རྣམས་དུ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་" ཞེས་པ་ནི། མཱན་ཏཱ་ཎིའི་བུ་ནི་ Puṇṇa གཅིག་པུ་ཉིད་དོ་ཞེས་པ་མེད་པས་དེ་དག་མང་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །"རང་རང་གི་ཁྱིམ་གྱི་བདག་པོ་རྣམས་སོ་" ཞེས་པས། ཁྱིམ་བདག་རྣམས་མང་པོ་ཉིད་དུ་གསལ་བ་ཉིད་དོ། ། Vuttiyeveti evakārena byavacchinnamatthamāha-‘vākyaṃ nivattetī’ti. Visiṭṭhajātivacanāti vuttaṃ kaṇhasappajātiyā lohitasālijātiyā ca visiṭṭhattā. "འགྲེལ་པ་ཉིད་ལ་" ཞེས་པའི་ "ཉིད་" ཀྱི་སྒྲས་བཅད་པའི་དོན་སྟོན་པ་ནི། "ཚིག་བཟློག་པར་བྱེད་དོ་" ཞེས་པའོ། །"ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་རིགས་བརྗོད་པ་" ཞེས་པ་ནི། ནག་པོའི་སྦྲུལ་གྱི་རིགས་དང་འབྲས་ས་ལུ་དམར་པོའི་རིགས་ཀྱིས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། ། Tacchako [Pg.161] sappoti byākhyeyamupanikkhippacodayamāha- ‘nanu ce’ccādi. Tacchakabhāvānapetoti bālayuvattādisaṅkhātatacchakabhāvato abyāvutto, atthināmadheyyoti tacchako nāma koci tannāmo atthi, kiriyāsaddoti tacchatīti tacchakoti evaṃ kiriyāya pavattinimittattenopādinno vaḍḍhakīvācī tacchakasaddo, evaṃ maññate ‘‘yathāvuttanayena visesanavisessasabbhāvā samāsena bhavitabbaṃ, tathā sati kimidaṃ paccudāharaṇaṃ kata’’nti. Atra kenaci na nāmadheyyassetyādi nopajāyatevātyetadavasānaṃ vuccamānamanudyataṃ nirākattukāmo āha-‘yopā he’ccādi. "Tacchako sappo" (གཤོག་བྱེད་སྦྲུལ་) ཞེས་པའི་བཤད་པར་བྱ་བ་བཞག་ནས་རྒོལ་བ་གླེང་བར་བྱེད་པ་ནི། "nanu ce" (འོ་ན་མ་ཡིན་ནམ་) ཞེས་སོགས་སོ། །"གཤོག་བྱེད་ཀྱི་དངོས་པོ་ལས་མ་བྲལ་བ་" ཞེས་པ་ནི། བྱིས་པ་དང་གཞོན་ནུ་ལ་སོགས་པར་བགྲང་བའི་གཤོག་བྱེད་ཀྱི་དངོས་པོ་ལས་མ་བྲལ་བའོ། །"མིང་ཡོད་པ་" ཞེས་པ་ནི། Tacchaka ཞེས་བྱ་བའི་མིང་ཅན་འགའ་ཞིག་ཡོད་པའོ། །"བྱ་བའི་སྒྲ་" ཞེས་པ་ནི། གཤོག་པར་བྱེད་པས་གཤོག་བྱེད་དོ་ཞེས་འདི་ལྟར་བྱ་བ་འཇུག་པའི་རྒྱུ་མཚན་དུ་བཟུང་ནས། གཤོག་བྱེད་ (ཚེར་བཟོ་བ་) བརྗོད་པའི་གཤོག་བྱེད་ཀྱི་སྒྲའོ། །འདི་ལྟར་སེམས་ཏེ། "བཤད་པའི་ཚུལ་བཞིན་དུ་ཁྱད་པར་བྱེད་པ་དང་ཁྱད་པར་བྱ་བ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་བསྡུ་བར་འགྱུར་དགོས་ན། དེ་ལྟ་ལགས་ན་ཅིའི་ཕྱིར་འདི་ལྡོག་པའི་དཔེར་བརྗོད་དུ་བྱས་པ་ཡིན་ནམ་" ཞེས་སོ། །འདིར་འགའ་ཞིག་གིས། "མིང་གི་མ་ཡིན་ནོ་" ཞེས་སོགས་ནས། "མི་སྐྱེ་བ་ཉིད་དོ་" ཞེས་པའི་མཐར་ཐུག་པར་བརྗོད་པ་དེ་དགག་པར་འདོད་ནས། "yopāha" (གང་གིས་སྨྲས་པ་) ཞེས་སོགས་གསུངས། Imassāyamadhippāyo ‘‘vuttanayena tacchakasaddassa kiriyā saddassātthavisayāpekkhāyābhāvato visessattābhāvā paccudāharaṇamidaṃ kata’’nti. འདིའི་བསམ་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། "བཤད་པའི་ཚུལ་བཞིན་དུ་བྱ་བའི་སྒྲ་ཡིན་པའི་གཤོག་བྱེད་ཀྱི་སྒྲ་ནི་དོན་གྱི་ཡུལ་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། ཁྱད་པར་བྱ་བ་ཉིད་མེད་པས་འདི་ནི་ལྡོག་པའི་དཔེར་བརྗོད་དུ་བྱས་ Bradley སོ་" ཞེས་པའོ། ། Kasmā ayuttamiccāha-‘yato’ccādi, nāmadheyyassa kiriyāvācino ca atthābhidhānasāmatthiyaṃ tulyaṃ vā na vā, avayavappasiddhiyā samudāyappasiddhi balavati vā navetyetaṃ vicāretuṃ yato nādhikatantyattho, kiñcarahi adhikatantyāha- ‘apitvi’ccādi, tacchakasaddonekatthavutti nānekatthoti vicāretumadhikatanti yojanā. ཅིའི་ཕྱིར་མི་རིགས་ཤེ་ན། "yato" (གང་གི་ཕྱིར་) ཞེས་སོགས་གསུངས། མིང་དང་བྱ་བ་བརྗོད་པའི་སྒྲ་དག་གི་དོན་བརྗོད་པའི་མཐུ་མཚུངས་པ་ཡིན་ནམ་མིན་པ་དང་། ཆ་ཤས་ཀྱི་གྲགས་པ་ལས་འདུས་པའི་གྲགས་པ་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནམ་མིན་པ་འདི་ཉིད་དཔྱད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །འོ་ན་ཅི་ཞིག་དཔྱད་པར་བྱ་བ་ཡིན་ཞེ་ན། "apitv" (འོན་ཀྱང་) ཞེས་སོགས་གསུངས། "tacchaka" ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་དོན་དུ་མ་ལ་འཇུག་པ་ཡིན་ནམ་དོན་དུ་མ་ལ་མི་འཇུག་པ་ཞེས་དཔྱད་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། ། Evaṃ maññate- ‘‘visesanavisessabhāvacintāyaṃ saddānamatthābhidhānasāmatthiyacintā na yujjate ‘sati sambhave byabhicāre ca visesanaṃ sātthakaṃ hotī’ti visesanaṃ maggīyate, nāsambhave nābyabhicāre yathā sītaṃ (himaṃ) uṇhoggīti, tasmā sambhavabyabhicāracintā visesanavisessabhāvacintāyamupayujjatīti tacchakasaddo-nekatthavuttivā na vetyetadeva vicāretumadhikatanti katthacipi visesanavisessa sabbhāve samāso hotevā’’ti, yadipi nāmadheyyakiriyāvācīnamatulyamatthābhidhānaṃ samudāyappasiddhiyā ca balavatittaṃ, tathāpi vakkhamānanayena samāsasabbhāvā na kāci hānīti dassetumāha- ‘ettha cā’tiādi. འདི་ལྟར་སེམས་ཏེ། ཁྱད་པར་དང་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་དངོས་པོའི་དཔྱད་པ་ལ། སྒྲ་རྣམས་ཀྱི་དོན་བརྗོད་པའི་ནུས་པའི་དཔྱད་པ་ནི་མི་རིགས་ཏེ། 'སྲིད་པ་དང་འཁྲུལ་པ་ཡོད་ན་ཁྱད་པར་ཉིད་དོན་དང་བཅས་པར་འགྱུར་རོ་'ཞེས་ཁྱད་པར་འཚོལ་བར་བྱེད་ཀྱི། མི་སྲིད་པ་དང་འཁྲུལ་པ་མེད་པ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན་གྲང་བའི་གངས་དང་ཚ་བའི་མེ་བཞིན་ནོ། དེ་ལྟ་བས་ན་སྲིད་པ་དང་འཁྲུལ་པའི་དཔྱད་པ་ནི་ཁྱད་པར་དང་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་དངོས་པོའི་དཔྱད་པ་ལ་ཉེ་བར་མཁོ་བའོ་ཞེས། ཏཙྪཀ་ (ཤིང་མཁན་) ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་དོན་དུ་མ་ལ་འཇུག་པ་ཡིན་ནམ་མིན་ཞེས་འདི་ཉིད་དཔྱད་པར་བྱ་བ་གཙོ་བོ་ཡིན་པས། གང་དུའང་ཁྱད་པར་དང་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་ཡོད་ན་ཚིག་སྡུད་འགྱུར་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་སོ། གལ་ཏེ་མིང་དང་བྱ་བ་བརྗོད་པ་རྣམས་ཀྱི་དོན་བརྗོད་པ་མི་མཚུངས་པ་དང་། ཚོགས་པའི་གྲགས་པས་སྟོབས་དང་ལྡན་པ་ཉིད་ཡིན་ནའང་། དེ་ལྟ་ནའང་འཆད་པར་འགྱུར་བའི་ཚུལ་གྱིས་ཚིག་སྡུད་ཡོད་པས་ཉམས་པ་ཅིའང་མེད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། 'འདི་ལ་ཡང་'ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། Etthacāti keci pakkhe ca, kañci pīḷamāvahatīti sambandho, kutoccāha ‘tathāhi’ccādi. Evaṃ maññate- ‘‘yadīpi samudāyappasiddhiyā sati kiriyāsaddatthavisayāpekkhā [Pg.162] nopajāyate, tathāpi nāmadheyyasseva tacchakasaddassāpyanekatthavuttittamattheva… sappavisese manusse ca tannāmake nāmadheyyassa tacchakasaddassa pavattisabbhāvā(ti) visesanavisessasabbhāvato samāsappasaṅgo tadavattho yevā’’ti, na kevalaṃ sappavisesasseva tacchakasaddo nāmadheyyamapitu manussānampīti pisaddattho. Tacchakasaddassānekatthavuttittepi na samudāyappasiddhiyā avayavappasiddhībādhāti dassetumāha- ‘nacā’tiādi. Co-vadhāraṇe, kutoccāha ‘kiriye’ccādi. Kamenatthappasiddhīti yaṃ, etampana sakkā viññātunti yojanā. 'འདི་ལ་ཡང་'ཞེས་པ་ནི་ཕྱོགས་འགའ་ཞིག་ལའང་སྟེ། གནོད་པ་འགའ་ཞིག་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། 'འདི་ལྟར་'ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། འདི་ལྟར་སེམས་ཏེ། 'གལ་ཏེ་ཚོགས་པའི་གྲགས་པ་ཡོད་པས་བྱ་བའི་སྒྲའི་དོན་གྱི་ཡུལ་ལ་ལྟོས་པ་མི་སྐྱེ་ནའང་། དེ་ལྟ་ནའང་མིང་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་ཏཙྪཀ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལའང་དོན་དུ་མ་ལ་འཇུག་པ་ཉིད་ཡོད་པ་ཁོ་ནའོ་... དུག་སྦྲུལ་གྱི་བྱེ་བྲག་དང་། མིང་དེ་ལྡན་གྱི་མི་ལ་མིང་དུ་གྱུར་པའི་ཏཙྪཀ་ཞེས་པའི་སྒྲ་འཇུག་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར། ཁྱད་པར་དང་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་ཡོད་པ་ལས་ཚིག་སྡུད་དུ་འགྱུར་བར་ཐལ་བ་ནི་གནས་སྐབས་དེ་ཉིད་དུ་གནས་པ་ཁོ་ནའོ་'ཞེས། ཏཙྪཀ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་དུག་སྦྲུལ་གྱི་བྱེ་བྲག་ཁོ་ནའི་མིང་མ་ཡིན་གྱི། མི་རྣམས་ཀྱི་ཡང་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ནི་'ཡང་'ཞེས་པའི་སྒྲའི་དོན་ཏོ། ཏཙྪཀ་ཞེས་པའི་སྒྲ་དོན་དུ་མ་ལ་འཇུག་པ་ཉིད་ཡིན་ནའང་། ཚོགས་པའི་གྲགས་པས་ཆ་ཤས་ཀྱི་གྲགས་པ་ལ་གནོད་པ་མེད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། 'མ་ཡིན་པ་ཡང་'ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། 'ཕྱིར་' (ca) ཞེས་པ་ནི་ངེས་གཟུང་གི་དོན་ལའོ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། 'བྱ་བ་ལ་'ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། རིམ་གྱིས་དོན་གྲུབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་ཤེས་པར་ནུས་སོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། Yanti yaṃ pasijjhanaṃ, kamenāti bādhābhāvato anukkamena. Evañceti iminā nacetyādinā vuttaṃ paccāmasati… kimpaṭivihitaṃ siyā parihaṭaṃ siyāti attho, iti iminā kāraṇena ‘tacchako sappo’ti paccudāharaṇaṃ na yuttaṃ… tacchakasappoti samāsasabbhāvatoti adhippāyo, nedamevamiccādinā pariharati, yadā carati yathā vuttena visesanavisessabhāvasambhavo, tadā kathaṃtyāha- ‘yadā visesane’ccādi. Tadāpi kathaṃ vākyena bhavitabbamiccāha- ‘idañce’ccādi. Bahulaṃvacanatoyevāti adhippāyo. 'གང་'ཞེས་པ་ནི་གྲུབ་པ་གང་ཡིན་པ་ལའོ། 'རིམ་གྱིས་'ཞེས་པ་ནི་གནོད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་གོ་རིམ་བཞིན་དུའོ། 'འདི་ལྟར་ཡང་'ཞེས་པས་ནི་'མ་ཡིན་པ་ཡང་'ཞེས་སོགས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལ་ཕྱིར་དྲན་པར་བྱེད་དེ། ཅི་ཞིག་བསལ་བར་འགྱུར་རམ་བཟློག་པར་འགྱུར་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། དེ་ལྟར་རྒྱུ་མཚན་འདིས་ 'ཏཙྪཀ་དུག་སྦྲུལ་' ཞེས་པའི་ལྡོག་པའི་དཔེ་བརྗོད་པ་ནི་མི་རིགས་ཏེ། ཏཙྪཀ་སཔྤོ་ (ཏཙྪཀ་དུག་སྦྲུལ་) ཞེས་ཚིག་སྡུད་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་པ་ནི་དགོངས་པའོ། 'འདི་ནི་འདི་ལྟ་བུ་ཁོ་ན་མ་ཡིན་ནོ་'ཞེས་སོགས་ཀྱིས་ལན་འདེབས་པར་བྱེད་དོ། གང་གི་ཚེ་བཤད་མ་ཐག་པ་ལྟར་ཁྱད་པར་དང་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་སྲིད་པར་འགྱུར་བ་དེའི་ཚེ་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། 'གང་གི་ཚེ་ཁྱད་པར་ལ་'ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། དེའི་ཚེའང་ཇི་ལྟར་ཚིག་ཏུ་འགྱུར་དགོས་ཤེ་ན། 'འདི་ཡང་གལ་ཏེ་'ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། 'མང་པོ་'ཞེས་པའི་ཚིག་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་པ་ནི་དགོངས་པའོ། Aññassāti kammani sambandhavacanicchāyaṃ chaṭṭhī. Avacchedakattāti ettha kattunā bhavitabbanti kāḷassāti kattari bhāvayoge chaṭṭhiyā ajjhāharitabbaṃ. Pattāpannehi dutiyantassa jīvikampatto jīvikā pannoti samāso ‘kārakaṃ bahula’’nteva (caṃ-2-2-19) vihito dutiyantena tu tesaṃ samāsatthaṃ suttantaraṃ kataṃ parehi, atthañca tesamitthiliṅgānampi samāseneva, kāranivattiyā, tathā māso jātassāti viggahe parimāṇivācinā chaṭṭhiyantena parimāṇavacanānaṃ kālasaddānaṃ, tadāha- ‘pattāpannāna’miccādi, parimāṇaṃ māsādi paricchedo tamassatthīti parimāṇī jātādi. 'གཞན་གྱི་'ཞེས་པ་ནི་ལས་ལ་འབྲེལ་བ་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ལ་དྲུག་པའོ། 'གཅོད་པར་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་'ཞེས་པ་འདི་ལ་བྱེད་པ་པོར་འགྱུར་དགོས་པས། 'དུས་ཀྱི་'ཞེས་བྱེད་པ་པོ་ལ་དངོས་པོའི་སྦྱོར་བ་ལས་དྲུག་པས་ལྷག་པར་བསྣན་པར་བྱའོ། ཐོབ་པ་དང་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཀྱིས་གཉིས་པ་མཐའ་ཅན་ལ། འཚོ་བ་ཐོབ་པ་ནི་འཚོ་བ་ཐོབ་པའོ་ཞེས་པའི་ཚིག་སྡུད་ནི་ 'བྱེད་པ་པོ་མང་པོ་' ཞེས་པ་ཉིད་ཀྱིས་བསྟན་ཏོ། གཉིས་པ་མཐའ་ཅན་གྱིས་ནི་དེ་དག་གི་ཚིག་སྡུད་ཀྱི་དོན་དུ་གཞན་དག་གིས་མདོ་གཞན་བྱས་སོ། མོ་རྟགས་ཅན་དེ་དག་གི་དོན་ཡང་ཚིག་སྡུད་ཉིད་ཀྱིས་ཏེ། བྱེད་པ་པོ་བཟློག་པའི་ཕྱིར་རོ། དེ་བཞིན་དུ་ 'ཟླ་བ་གཅིག་སྐྱེས་པ་ལ་' ཞེས་པའི་རྣམ་དབྱེ་འབྱེད་པ་ལ། ཚད་འཛིན་པ་བརྗོད་པའི་དྲུག་པ་མཐའ་ཅན་གྱིས་ཚད་བརྗོད་པའི་དུས་ཀྱི་སྒྲ་རྣམས་ཀྱིའོ། དེ་གསུངས་པ། 'ཐོབ་པ་དང་ཕྱིན་པ་རྣམས་ཀྱི་'ཞེས་སོགས་སོ། ཚད་ནི་ཟླ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཡོངས་སུ་གཅོད་པ་སཏེ། དེ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ཚད་འཛིན་པ་ནི་སྐྱེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། Ettha hi māso parimāṇaṃ paricchedakattā, jāto parimāṇī paricchejjattā, pattā jīvikānenāti vacanicchāyaṃ yo-ttho so- ñāpadatthasamāsepyatinno [Pg.163] vacanicchābhedamantarenātidassetuṃ ‘aññapadatthe bhavissatī’ti yaṃ vuttiyaṃ vuttaṃ, taṃ byākhyātukāmo āha- ‘vānekaññatthe iccevā’tiādi. Aññattha samāse kate sabbattha ‘‘itthiyaṃ bhāsite’’ccādinā (3-67) pumbhāvo. Māso jātassāti vacanicchāyaṃ yo-ttho, so-ññatthasamāsepyabhinno vacanicchābheda mantarenāti dassetumāha- ‘yassa jātādino’ccādi. འདི་ལ་ཟླ་བ་ནི་ཚད་དེ་གཅོད་པར་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། སྐྱེས་པ་ནི་ཚད་འཛིན་པ་སཏེ་གཅད་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། 'འཚོ་བ་འདིས་ཐོབ་པའོ་'ཞེས་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ལ་དོན་གང་ཡིན་པ་དེ། གཞན་གྱི་ཚིག་གི་དོན་གྱི་ཚིག་སྡུད་ལའང་བརྗོད་པར་འདོད་པའི་བྱེ་བྲག་མེད་པར་ཐ་མི་དད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། 'གཞན་གྱི་ཚིག་གི་དོན་ལ་འགྱུར་རོ་'ཞེས་འགྲེལ་པ་ལས་གསུངས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ། དེ་བཤད་པར་འདོད་ནས་གསུངས་པ། 'ཡང་ན་དོན་གཞན་དུ་མ་ལ་'ཞེས་སོགས་སོ། གཞན་དུ་ཚིག་སྡུད་བྱས་པ་ན་ཐམས་ཅད་དུ་ 'མོ་ལ་བརྗོད་པ་' ཞེས་སོགས་ཀྱིས་སྐྱེས་པའི་དངོས་པོར་འགྱུར་རོ། 'ཟླ་བ་གཅིག་སྐྱེས་པ་ལ་'ཞེས་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ལ་དོན་གང་ཡིན་པ་དེ། དོན་གཞན་གྱི་ཚིག་སྡུད་ལའང་བརྗོད་པར་འདོད་པའི་བྱེ་བྲག་མེད་པར་ཐ་མི་དད་པའོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། 'གང་སྐྱེས་པ་ལ་སོགས་པ་'ཞེས་སོགས་སོ། Jātasaddassatthamāha sampannoti, sampuṇṇotyattho, iminā ca māso jāto-ssāti viggahassa attho dassito, aññathāti yadi māso tassa aññapadatthassa jātādino sampuṇṇo na bhātīti attho. Ttattavantūnaṃ niṭṭhāsaññaṃ vidhāya tadantassaññatthasamāse ‘‘niṭṭhā’’ti (2-2-36) suttena pubbanipāto vutto, tadāha- ‘nace’ccādi, pubbanipātappasaṅgo naca siyātisambandho, kutoccāha- ‘jāti’ccādi. Kesañciti vākyakāramāha, naca yuttanti sambandho, kāraṇamāha- ‘visesana’meccādi, tathāhiccādinā visesanassa sātthakatte samāsabbhāvamabhāve cābhāvaṃ sādheti… chaṭṭhīsamāse ‘sati sambhave byabhicāre ca visesanassa sātthakambhavatīti visesanassa sātthakattā. 'སྐྱེས་པ་'ཞེས་པའི་སྒྲའི་དོན་ནི་ 'ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་' ཞེས་གསུངས་ཏེ། རྫོགས་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། འདིས་ནི་ 'ཟླ་བ་གཅིག་ཁོང་ལ་རྫོགས་སོ་'ཞེས་པའི་རྣམ་དབྱེ་འབྱེད་པའི་དོན་བསྟན་ཏོ། 'གཞན་དུ་ན་'ཞེས་པ་ནི་གལ་ཏེ་ཟླ་བ་དེ་གཞན་གྱི་ཚིག་གི་དོན་གྱི་སྐྱེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་རྫོགས་པར་མི་སྣང་ན་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ཏ་དང་ཏ་བཏུ་རྣམས་ལ་མཐར་ཕྱིན་པའི་མིང་བཏགས་ནས། དེ་མཐའ་ཅན་གྱི་དོན་གཞན་གྱི་ཚིག་སྡུད་ལ་ 'མཐར་ཕྱིན་པ་' ཞེས་པའི་མདོས་སྔོན་དུ་འཇུག་པ་གསུངས་ཏེ། དེ་གསུངས་པ། 'མ་ཡིན་པ་ཡང་'ཞེས་སོགས་ཏེ། སྔོན་དུ་འཇུག་པར་ཐལ་བ་ནི་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། 'སྐྱེ་བ་'ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། 'ཁ་ཅིག་གི་'ཞེས་པ་ནི་ཚིག་གི་རྣམ་པ་གསུངས་ཏེ། རིགས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། རྒྱུ་མཚན་གསུངས་པ། 'ཁྱད་པར་'ཞེས་སོགས་སོ། 'འདི་ལྟར་'ཞེས་སོགས་ཀྱིས་ཁྱད་པར་དོན་དང་བཅས་པ་ཉིད་ལ་ཚིག་སྡུད་ཡོད་པ་དང་། མེད་པ་ལ་མེད་པ་ཉིད་དུ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ། དྲུག་པའི་ཚིག་སྡུད་ལ་ 'སྲིད་པ་དང་འཁྲུལ་པ་ཡོད་ན་ཁྱད་པར་དོན་དང་བཅས་པར་འགྱུར་རོ་'ཞེས་ཁྱད་པར་དོན་དང་བཅས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། Avacanepīti niyamavacane (a)satīpi, chaṭṭhīsamāsappasaṅgo carahi vuttanayena byavacchejja byavacchedakattābhāvena visesanānatthakyā na bhaveyya ce vākyenāpi na bhavitabbanti āha- ‘vākyaṃ tvi’ccādi. Ayampana visesanasamāso parehi kammadhārayoti ñāyati… yathā kammaṃ kiriyaṃ payojanañca dhāreti evamayaṃ samāso kammamiva dvayaṃ dhārayatīti. 'མ་གསུངས་ནའང་'ཞེས་པ་ནི་ངེས་པའི་ཚིག་མེད་ནའང་སཏེ། གལ་ཏེ་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་རྣམ་པར་གཅད་བྱ་དང་རྣམ་པར་གཅོད་པ་ཉིད་མེད་པས་ཁྱད་པར་དོན་མེད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བས་དྲུག་པའི་ཚིག་སྡུད་དུ་ཐལ་བ་མི་འགྱུར་ན། ཚིག་གིས་ཀྱང་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་ 'ཚིག་ནི་'ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། ཁྱད་པར་གྱི་ཚིག་སྡུད་འདི་ནི་གཞན་དག་གིས་ལས་འཛིན་པ་ (ཀརྨ་དྷཱ་ར་ཡ་) ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་དེ། ཇི་ལྟར་ལས་དང་བྱ་བ་དང་དགོས་པ་འཛིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཚིག་སྡུད་འདིས་ལས་བཞིན་དུ་གཉིས་པོ་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། 12. Naña ༡༢. ནཉ་ (དགག་སྒྲ་) འོ། Etthevāti ‘‘ṭa nañssa’’iti (3-74) sutteeva. Pāmanaputtotipāmā kuṭṭhaviseso assa atthīti pāmasaddā ‘‘dissantaññepi paccayā’’ti (4-120) nappaccayo, pāmanassa putto, yadi hettha ñakāro visesanattho na karīyetha, tadā ‘‘ṭa nassā’’ti suttaṃ karīyetha, tathā ca satyuttarapade parato pāmanasadde nakārassāpi ṭo 'འདི་ཉིད་ལ་'ཞེས་པ་ནི་ 'ཊ་ནཉ་གི་' ཞེས་པའི་མདོ་ཉིད་ལའོ། 'པཱ་མ་ན་པུཏྟ་' (གློག་པའི་བུ་) ཞེས་པ་ནི། པཱ་མཱ་ཞེས་པ་མཛེ་ནད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གང་ལ་ཡོད་པ་ཞེས་པའི་དོན་གྱིས་པཱ་མཱ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལས་ 'གཞན་ལའང་རྐྱེན་རྣམས་སྣང་ངོ་'ཞེས་པས་ན་རྐྱེན་བྱས་ཏེ། པཱ་མ་ནའི་བུ་ཞེས་པའོ། གལ་ཏེ་འདིར་ཉ་ཡིག་ཁྱད་པར་གྱི་དོན་དུ་མ་བྱས་ན། དེའི་ཚེ་ 'ཊ་ན་གི་' ཞེས་པའི་མདོ་བྱེད་པར་འགྱུར་ལ། དེ་ལྟ་ན་ཚིག་ཕྱི་མ་རྗེས་སུ་ཡོད་པ་ལ་པཱ་མ་ན་ཞེས་པའི་སྒྲའི་ན་ཡིག་ལའང་ཊ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། Siyāti [Pg.164] bhāvo, nanu ciha samāsavidhimhi ña kāroccāraṇā ña lopa rahitassa samāso na bhavatīti vattumucitaṃ, na tu ‘‘ṭa nañssā’’ti visesanatthoti saccaṃ, kintviha samāsavidhimhi ña kārassa byavacchajjaṃ na dissate. 'འགྱུར་རོ་'ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། འོ་ན་འདིར་ཚིག་སྡུད་ཀྱི་ཆོ་ག་ལ་ཉ་ཡིག་བརྗོད་པས་ཉ་ཡིག་ཕྱིས་པ་དང་བྲལ་བའི་ཚིག་སྡུད་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བརྗོད་པར་རིགས་པ་མ་ཡིན་ནམ། 'ཊ་ནཉ་གི་' ཞེས་པ་ནི་ཁྱད་པར་གྱི་དོན་དུ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། བདེན་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་འདིར་ཚིག་སྡུད་ཀྱི་ཆོ་ག་ལ་ཉ་ཡིག་གི་རྣམ་པར་གཅད་བྱ་མི་སྣང་ངོ་། Pariyudāsavuttīti pari tulitamuggayha nisedhanīyassa asanaṃ khepanaṃ vajjanaṃ pariyudāso, tena pariyudāsena visiṭṭhe-tthe vutti asseti pariyudāsavutti, pasajjappaṭisedhavuttīti paṭisedhanīyameva pasajja patvā taṃsadisamanapekkhiya nisedho, tena vutti asseti pasajjappaṭisedha vutti. 'མ་ཡིན་པར་དགག་པའི་འཇུག་པ་'ཞེས་པ་ནི། ཡོངས་སུ་གཞལ་ཞིང་བཟུང་ནས་དགག་པར་བྱ་བ་འདོར་བ་དང་། སྐྱུར་བ་དང་། སྤོང་བ་ནི་མ་ཡིན་པར་དགག་པ་ (པརྱུདཱསཿ) སཏེ། མ་ཡིན་པར་དགག་པ་དེས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པའི་དོན་ལ་འཇུག་པ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་མ་ཡིན་པར་དགག་པའི་འཇུག་པའོ། 'མེད་པར་དགག་པའི་འཇུག་པ་'ཞེས་པ་ནི། དགག་པར་བྱ་བ་ཉིད་ལ་བཙན་གྱིས་ཕྱིན་ནས་དེ་དང་འདྲ་བ་ལ་མ་ལྟོས་པར་དགག་པ་སཏེ། དེས་འཇུག་པ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་མེད་པར་དགག་པའི་འཇུག་པའོ། Yattha brāhmaṇā aññova bhavatītyevaṃ vākyenātthantaravidhānā vidhino padhānattaṃ, atthantaravidhānasāmatthiyeneva brāhmaṇassa paṭisedho patīyate, brāhmaṇassa nivattane tadapekkhāyāññassa vidhānayogato sakapadena nañkhyena vidhibhāgī na vuccate, kiñcarahi aññasaddena… pariyudāsanissayinoññasaddasseva vākye payogato’ añño brāhmaṇā abrāhmaṇo’ti, nañssaca syādyantena sāmatthiyaṃ, na tyādyantenetyekavākyatā… añño brāhmaṇā abrāhmaṇoti tattha tattha pariyudāsavuttittā. གང་དུ་ 'བྲམ་ཟེ་ལས་གཞན་ཁོ་ན་འགྱུར་རོ་'ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་དོན་གཞན་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་སྒྲུབ་པ་གཙོ་བོ་ཉིད་དེ། དོན་གཞན་སྒྲུབ་པའི་ནུས་པ་ཉིད་ཀྱིས་བྲམ་ཟེ་དགག་པ་རྟོགས་པར་བྱེད་དོ། བྲམ་ཟེ་བཟློག་པ་ལ་དེ་ལ་ལྟོས་ནས་གཞན་སྒྲུབ་པར་རིགས་པའི་ཕྱིར། རང་གི་ཚིག་དགག་སྒྲས་སྒྲུབ་པའི་ཆ་མི་བརྗོད་ཀྱི། འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན་གཞན་གྱི་སྒྲས་ཏེ། མ་ཡིན་པར་དགག་པ་ལ་བརྟེན་པའི་གཞན་གྱི་སྒྲ་ཉིད་ཚིག་ལ་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར། 'བྲམ་ཟེ་ལས་གཞན་ནི་བྲམ་ཟེ་མ་ཡིན་པའོ་'ཞེས། དགག་སྒྲ་དང་སུཔ྄་མཐའ་ཅན་གྱི་ནུས་པ་ཡོད་ཀྱི། ཏིང྄་མཐའ་ཅན་གྱིས་མ་ཡིན་པས་ཚིག་གཅིག་ཉིད་དོ། 'བྲམ་ཟེ་ལས་གཞན་ནི་བྲམ་ཟེ་མ་ཡིན་པའོ་'ཞེས་དེ་དང་དེ་ལ་མ་ཡིན་པར་དགག་པའི་འཇུག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། Pasajjappaṭisedhetu paṭisedhassa padhānattā brāhmaṇo na bhavatīti vākyena brāhmaṇassa paṭisedho vidhi atthagammo vākyabhedo, sakapadena ca nañkhyena paṭisedhabhāgivācī sambajjhate. Ko so brāhmaṇā aññoti āha- ‘brāhmaṇattānajjhāsito’ccādi. མེད་པར་དགག་པ་ལ་ནི་དགག་པ་གཙོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། 'བྲམ་ཟེ་མ་ཡིན་ནོ་'ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་བྲམ་ཟེ་དགག་པ་ནི་སྒྲུབ་པ་སཏེ། དོན་རྟོགས་པ་དང་ཚིག་སོ་སོ་བ་ཉིད་དོ། རང་གི་ཚིག་དགག་སྒྲས་དགག་པའི་ཆ་བརྗོད་པ་དང་འབྲེལ་ལོ། བྲམ་ཟེ་ལས་གཞན་པ་དེ་གང་ཞེ་ན། 'བྲམ་ཟེ་ཉིད་ལ་མ་ཞུགས་པ་'ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། Itarasminti pasajjappaṭisepekkhe, kenaci saṃsayanimittenāti upavītadassanādinā kenaci saṃsayakāraṇena, sabbampi padaṃ sakatthe payogampati ñāṇamapekkhate, tañca ñāṇaṃ dvidhā sammāñāṇaṃ micchā ñāṇañca. Ubhayampetabrāhmaṇasaddaṃ pavattayati. Tattha sammāñāṇa pubbake abrāhmaṇasaddappayoge natthi nañssa byāpāro, na hi tattha tena kiñci karīyati. Micchāñāṇapubbake tu vijjate tassa byāpā ro [Pg.165] tattha hi tena micchāñāṇappabhavatā parassākhyāyate, micchāñāṇaṃ cendriyahetukaṃ, vinā sadisattaṃ na bhavatīti paṭisedhe sati uttarapadatthasadiso samāsattho jāyateccāha- ‘tattha sadisattaṃ vine’ccādi. Rajjuyaṃ hi sappabuddhi sadisattā. 'གཞན་ལ་'ཞེས་པ་ནི་མེད་པར་དགག་པ་ལ་ལྟོས་པ་ལའོ། 'ཐེ་ཚོམ་གྱི་རྒྱུ་མཚན་འགའ་ཞིག་གིས་'ཞེས་པ་ནི་ཚངས་སྐུད་མཐོང་བ་ལ་སོགས་པའི་ཐེ་ཚོམ་གྱི་རྒྱུ་རྐྱེན་འགའ་ཞིག་གིས་སོ། ཚིག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་རང་གི་དོན་ལ་སྦྱོར་བ་ལ་ཤེས་པ་ལ་ལྟོས་ལ། ཤེས་པ་དེ་ཡང་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཡང་དག་པའི་ཤེས་པ་དང་ལོག་པའི་ཤེས་པའོ། གཉིས་ཀ་འདིས་བྲམ་ཟེའི་སྒྲ་འཇུག་པར་བྱེད་དོ། དེ་ལ་ཡང་དག་པའི་ཤེས་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་བྲམ་ཟེ་མ་ཡིན་པའི་སྒྲ་སྦྱོར་བ་ལ། དགག་སྒྲའི་བྱ་བ་མེད་དེ། དེར་དེས་ཅིའང་བྱེད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ལོག་པའི་ཤེས་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ལ་ནི་དེའི་བྱ་བ་ཡོད་དེ། དེར་ནི་ལོག་པའི་ཤེས་པ་ལས་བྱུང་བ་དེས་གཞན་ལ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་རོ། ལོག་པའི་ཤེས་པ་ནི་དབང་པོའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་སཏེ། འདྲ་བ་ཉིད་མེད་པར་མི་འབྱུང་བས་དགག་པ་ཡོད་ན་ཚིག་ཕྱི་མའི་དོན་དང་འདྲ་བའི་ཚིག་སྡུད་ཀྱི་དོན་སྐྱེ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ། 'དེ་ལ་འདྲ་བ་ཉིད་མེད་པར་'ཞེས་སོགས་སོ། ཐག་པ་ལ་སྦྲུལ་དུ་ཤེས་པ་ནི་འདྲ་བའི་ཕྱིར་རོ། Payogasāmatthiyāceti abrāhmaṇamānayeccādipayogasāmatthiyā ca. Evammaññate- ‘‘yadyatra brāhmaṇamattassānayanaṃ siyā pubbapadassuccāraṇamanatthakaṃ siyā, atha na kassaci ānayanaṃ evampi sabbassevā brāhmaṇasaddassānatthakattaṃ, tasmā payogasāmatthiyāpi sadisappaṭipattī’’ti. 'སྦྱོར་བའི་ནུས་པ་ལས་ཀྱང་'ཞེས་པ་ནི་ 'བྲམ་ཟེ་མ་ཡིན་པ་ཁུག་ཅིག་' ཅེས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྦྱོར་བའི་ནུས་པ་ལས་ཀྱང་ངོ་། འདི་ལྟར་སེམས་ཏེ། 'གལ་ཏེ་འདིར་བྲམ་ཟེ་ཙམ་ཁུག་ཅིག་ཅེས་པ་ཡིན་ན། ཚིག་སྔ་མ་བརྗོད་པ་ནི་དོན་མེད་པར་འགྱུར་ལ། ཅི་སྟེ་སུ་ཡང་མི་ཁུག་པ་ཡིན་ན། དེ་ལྟ་ནའང་བྲམ་ཟེ་མ་ཡིན་པའི་སྒྲ་ཐམས་ཅད་ཉིད་དོན་མེད་པར་འགྱུར་བས། དེ་ལྟ་བས་ན་སྦྱོར་བའི་ནུས་པ་ལས་ཀྱང་འདྲ་བར་རྟོགས་པའོ་'ཞེས་སོ། Taggatāti sadisatthagatā. Yathāvuttassevā-tthassupabrūhanāya viññūvacanamupaññassati ‘atoyeva vuccate’ccādi. Ayañcettha attho ‘‘nañvacanena ivasaddena ca yaṃ yuttaṃ tadaññasmiṃ tappadatthasadise-tthe paṭipattiṃ janeti, tathāhyatthasampaccayo loke dissati ‘abrāhmaṇamānayā’ti brāhmaṇasadiso khattiyādi ānīyatīti, adhikarīyati niyujjate saddo-smintyadhikaraṇaṃ. Yathāvuttena ca byākhyānena kimiṭṭhaṃ siddhantyāha- ‘tadeva’miccādi. Keci pana uttarapadatthappadhānattamiha vaṇṇenti. 'དེ་ལ་སོང་བ་'ཞེས་པ་ནི་འདྲ་བའི་དོན་ལ་སོང་བའོ། བཤད་མ་ཐག་པའི་དོན་ཉིད་རྒྱས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། མཁས་པའི་གསུང་དྲངས་པ། 'འདི་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གསུངས་པ་'ཞེས་སོགས་སོ། འདིར་དོན་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། 'དགག་པའི་ཚིག་དང་ 'བཞིན་' ཞེས་པའི་སྒྲ་དང་གང་འབྲེལ་བ་དེ། དེ་ལས་གཞན་པའི་ཚིག་དེའི་དོན་དང་འདྲ་བའི་དོན་ལ་རྟོགས་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། འདི་ལྟར་འཇིག་རྟེན་ན་དོན་རྟོགས་པ་མཐོང་སཏེ། 'བྲམ་ཟེ་མ་ཡིན་པ་ཁུག་ཅིག་'ཅེས་པས་བྲམ་ཟེ་དང་འདྲ་བའི་རྒྱལ་རིགས་ལ་སོགས་པ་འཁྱེར་བར་བྱེད་དོ་'ཞེས། སྒྲ་འདི་ལ་བཀོལ་བར་བྱེད་དམ་སྦྱོར་བར་བྱེད་པས་ན་གཞི་ (ཨདྷིཀརཎཾ) འོ། བཤད་མ་ཐག་པའི་བཤད་པ་འདིས་འདོད་པ་ཅི་ཞིག་གྲུབ་ཅེ་ན། 'དེ་ཉིད་དོ་'ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། ཁ་ཅིག་ནི་འདིར་ཚིག་ཕྱི་མའི་དོན་གཙོ་བོ་ཉིད་དུ་འཆད་དོ། Samatthavādīnanti ‘‘samattho padavidhi’’ (pā 2-1-1) tvevaṃ vādīnaṃ. Samattha vādīnaṃ samāso vidheyyoti sambandho, vidheyyoti vacanantarena vidheyyo, tathāhi apunageyyāti gāyanena nañssa sambandho, na tu punasaddatthena. Anokāsaṃ kāretvāti karaṇena sambandho na okāsena. Amūlāmūlaṃ gantvāti gamanena, na mūlenāti asāmatthiyaṃ. Gamakattavādinoti asāmatthiyepi yatra gamakattaṃ tattha samāso hoteva, tato gamakattañca samāsassa nibandhananti yo vadati tassetyattho. Etthāpīti apunageyyātyādopi, nanvayamapyācariyo gamakattavādī, tathāsati gamakattāiccanabhidhāya bahulādhikārāti kasmāvuttanti āha-‘so ce’ccādi. "Samatthavādīnaṃ" (ནུས་པ་དང་ལྡན་པར་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་) ཞེས་པ་ནི། "samattho padavidhi" (ཚིག་གི་ཆོ་ག་ནི་ནུས་པ་དང་ལྡན་པའོ་) ཞེས་དེ་ལྟར་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིའོ། །ནུས་པ་དང་ལྡན་པར་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་ལུགས་ལ། "བསྡུ་བ་ནི་བྱ་བའོ་" ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བ་སྟེ། "བྱ་བའོ་" ཞེས་པ་ནི་ཚིག་གཞན་གྱིས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའོ། །དེ་ལྟར་ཡང་ "apunageyyā" (ཡང་བསྐྱར་མི་གླུ་བར་བྱ་བ་) ཞེས་པར། དགག་སྒྲ་ (nañ) ནི་གླུ་ལེན་པ་ (gāyana) དང་འབྲེལ་གྱི། "puna" (ཡང་) ཞེས་པའི་སྒྲའི་དོན་དང་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །"anokāsaṃ kāretvā" (གོ་སྐབས་མེད་པར་བྱས་ནས་) ཞེས་པར། བྱེད་པ་ (karaṇa) དང་འབྲེལ་གྱི། གོ་སྐབས་ (okāsa) དང་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །"amūlāmūlaṃ gantvā" (རྩ་བ་མེད་པའི་རྩ་བར་སོང་ནས་) ཞེས་པར། འགྲོ་བ་ (gamana) དང་འབྲེལ་གྱི། རྩ་བ་ (mūla) དང་ནི་མ་ཡིན་པས་ནུས་པ་མེད་པའོ། །"gamakattavādino" (གོ་བྱེད་ཉིད་དུ་སྨྲ་བ་) ཞེས་པ་ནི། ནུས་པ་མེད་པའི་སྐབས་སུ་ཡང་གང་དུ་གོ་བྱེད་ཉིད་ཡོད་པ་དེར་བསྡུ་བ་ཉིད་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར་གོ་བྱེད་ཉིད་ཀྱང་བསྡུ་བའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གང་གིས་སྨྲ་བ་དེའི་དོན་ཏོ། །"etthāpi" (འདིར་ཡང་) ཞེས་པ་ནི། "apunageyyā" ལ་སོགས་པ་འདི་དག་ལ་ཡང་ངོ་། །སློབ་དཔོན་འདི་ཡང་གོ་བྱེད་ཉིད་དུ་སྨྲ་བ་མ་ཡིན་ནམ། དེ་ལྟ་ཡིན་ན་ "གོ་བྱེད་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་" ཞེས་མ་གསུངས་པར། "མང་པོའི་དབང་གིས་" ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་གསུངས་ཤེ་ན། "so ce" ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། Kehicīti vuttigganthena byavacchinnamatthaṃ dassento āha- ‘kehiciyeva [Pg.166] na sabbehī’ti, apunageyyāti ‘‘ṭa nañssā’’ti (3-74) nassaṭo, atippasaṅgābhāvatoti suttantarena samāse avihitepi anabhimatatthānampatītiyā abhāvato. "Kehici" (ཁ་ཅིག་གིས་) ཞེས་པ་ནི། འགྲེལ་བའི་གཞུང་གིས་རྣམ་པར་བཅད་པའི་དོན་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ནི། "ཁ་ཅིག་ཉིད་ཀྱིས་ཏེ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་" ཞེས་གསུངས་སོ། །"apunageyyā" ཞེས་པར། "ṭa nañssā" (༣-༧༤) ཞེས་པས་ "na" ཡིག་ལ་ "ṭa" ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །"ཧ་ཅང་ཐལ་ཆེས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་" ཞེས་པ་ནི། མདོ་གཞན་གྱིས་བསྡུ་བ་མ་བྱས་ཀྱང་། མི་འདོད་པའི་དོན་རྟོགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། 13. Kupā ༡༣. "Kupā" (ཀུ་པཱ་) ཞེས་པའོ། ། Syādividhinoti kārakavibhattividhānato visuṃ itthambhūtādīsuvidhānā syādividhītisaṅkhaṃ gatassa syādividhino, asyādividhimhīti pariyudāso-natthakoti codento āha ‘nanvi’ccādi, anatthakaṃ bhaveyya… lakkhaṇādyatthānaṃ samāse guṇībhūtattā samāsato kiriyāsambandhānurūpavibhattiyatthassa padhānabhāvato, pariharati ‘nayidameva’miccādinā. ‘‘Anunā’’ti (2-10) vicchāyamanunā yoge dutiyā vidhānasāmatthiyā vākyampi hoti, aññathā niccasamāse dutiyā vidhānamanatthakanti bhāvo, nigamayati tasmāiccādinā, ‘‘ku pāpatthe’’ti paresaṃ gaṇapāṭho, evamuparipi ‘‘dunindāyaṃ’’tyādi veditabbaṃ. "Syādividhinoti" ཞེས་པ་ནི། བྱེད་པོའི་རྣམ་དབྱེ་བཀོད་པ་ལས་སོ་སོར་འདི་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པ་བཀོད་པའི་ཕྱིར། "སྱཱ་དི་ལ་སོགས་པའི་ཆོ་ག་" ཞེས་གྲགས་པར་གྱུར་པའི་སྱཱ་དིའི་ཆོ་ག་ལའོ། །"asyādividhimhī" (སྱཱ་དིའི་ཆོ་ག་མ་ཡིན་པ་ལ་) ཞེས་པ་ནི། མ་ཡིན་པར་བཀག་པ་སྟེ། དོན་མེད་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེས་རྒོལ་བར་བྱེད་པ་ནི། "nanvi" ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །དོན་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། མཚན་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་དོན་རྣམས་བསྡུ་བའི་ནང་དུ་ཡན་ལག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར། བསྡུ་བ་ལས་བྱ་བའི་འབྲེལ་བ་དང་མཐུན་པའི་རྣམ་དབྱེའི་དོན་གཙོ་བོ་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །"nayidameva" ལ་སོགས་པས་ལན་འདེབས་པར་བྱེད་དོ། །"Anunā" (༢-༡༠) ཞེས་པར། ཟློས་པའི་དོན་ལ་ "anu" དང་སྦྱར་བས་གཉིས་པ་འགྱུར་བའི་ནུས་པས་ཚིག་ཀྱང་འགྱུར་རོ། །གཞན་དུ་ན་རྟག་ཏུ་བསྡུ་བ་ལ་གཉིས་པ་བཀོད་པ་དོན་མེད་དོ་ཞེས་པའི་བསམ་པའོ། །"tasmā" ལ་སོགས་པས་མཇུག་བསྡུ་བར་བྱེད་དོ། །"ku pāpatthe" (ཀུ་ནི་སྡིག་པའི་དོན་ལ་) ཞེས་པ་ནི་གཞན་དག་གི་ཚོགས་ཀློག་ (gaṇapāṭha) ཡིན་ལ། དེ་བཞིན་དུ་གོང་དུ་ཡང་ "dunindāyaṃ" (དུ་ནི་སྨད་པའི་དོན་ལ་) ལ་སོགས་པ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། 14. Cīkri ༡༤. "Cīkri" (ཙཱི་ཀྲི་) ཞེས་པའོ། ། Cīsaddoti ettha cīti iminā cīppaccayantaṃ parāmasati, cīppaccayanta saddoti attho. "Cīsaddoti" (ཙཱི་སྒྲ་) ཞེས་པ་ནི། འདིར་ "cī" ཞེས་པའི་འདིས་ "cī" རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་ལ་གོ་བར་བྱེད་དེ། "cī" རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་གྱི་སྒྲ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། 15. Bhūsa ༡༥. "Bhūsa" (བྷཱུ་ས་) ཞེས་པའོ། ། Pītisambhamoti pītiyā sambhamo pītipubbikā paccuṭṭhānāsana dānādivisayā turitatā, alaṃbhutvā pariyattaṃ sampuṇṇaṃ bhutvā. "Pītisambhamo" (དགའ་བའི་བྲེལ་བ་) ཞེས་པ་ནི། དགའ་བས་བྲེལ་བ་སྟེ། དགའ་བ་སྔོན་དུ་བཏང་བའི་བསུ་བ་དང་སྟན་འབུལ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་ལ་མྱུར་བར་བྱེད་པ་ཉིད་དོ། །"alaṃbhutvā" ཞེས་པ་ནི། ཚིམ་པར་ཟོས་ནས་སམ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་ཟོས་ནས་སོ། ། 16. Aññe ༡༦. "Aññe" (གཞན་དག་) ཞེས་པའོ། ། Purobhūya aggatobhūya. Tirobhūya antaradhānībhūya. Anaccādhāneti imassa attho ‘upariyādhānato aññatrā’ti, ādhānaṃ patiṭṭhāpanaṃ, icchantīti pāṇiniyādayo icchanti, urasi katvā pāṇinti pāṇiṃ urasi katvā. "Purobhūya" ཞེས་པ་ནི་མདུན་དུ་གྱུར་ནས་སོ། །"Tirobhūya" ཞེས་པ་ནི་མི་སྣང་བར་གྱུར་ནས་སོ། །"Anaccādhāne" ཞེས་པ་འདིའི་དོན་ནི། "སྟེང་དུ་འཇོག་པ་ལས་གཞན་དུ་" ཞེས་པ་སྟེ། "ādhāna" ནི་གནས་པར་བྱེད་པའོ། །"icchanti" (འདོད་དོ་) ཞེས་པ་ནི་པཱ་ཎི་ནི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་འདོད་དོ། །"urasi katvā pāṇiṃ" ཞེས་པ་ནི་ལག་པ་བྲང་ལ་བཞག་ནས་སོ། ། 17. Vāne ༡༧. "Vāne" (ཝཱ་ནེ་) ཞེས་པའོ། ། Anekaggahaṇassa payojanaṃ vattumupasakkati ‘idhe’ccādi, vivacchitekasaṅkhyāsāmaññanti vivacchitaṃ ekasaṅkhyāya sāmaññaṃ, evaṃ maññate ‘‘yadi‘syādi [Pg.167] syādine’ti vattumicchitekasaṅkhyāsāmaññassa pariggaho na siyā tadā ihānatthaka (maneka)ggahaṇaṃ siyā tenehāne kaggahaṇasāmatthiyāyeva ‘syādisyādine’ti vattumicchitekasaṅkhyā sāmaññampariggahitanti viññāyate’’ti teneccādinā idaṃ dasseti ‘‘tena yathāvuttena pubbe vutto sabbopi samāso pubbaparānaṃ dvinnaṃyeva syādyantānaṃ hotī’’ti. "Aneka" (དུ་མ་) ཞེས་འཛིན་པའི་དགོས་པ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་ "idha" ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །"vivacchitekasaṅkhyāsāmaññaṃ" ཞེས་པ་ནི། བརྗོད་པར་འདོད་པའི་གཅིག་གི་གྲངས་ཀྱི་སྤྱི་ཉིད་དོ། །འདི་ལྟར་སེམས་ཏེ། "གལ་ཏེ་ 'syādi syādine' ཞེས་བརྗོད་པར་འདོད་པའི་གཅིག་གི་གྲངས་ཀྱི་སྤྱི་འཛིན་པ་མེད་ན་ནི། དེའི་ཚེ་འདིར་ 'aneka' ཞེས་འཛིན་པ་དོན་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་འདིར་ 'aneka' ཞེས་འཛིན་པའི་ནུས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ 'syādisyādine' ཞེས་བརྗོད་པར་འདོད་པའི་གཅིག་གི་གྲངས་ཀྱི་སྤྱི་བཟུང་བར་རྟོགས་སོ་" ཞེས་པས། "tena" ལ་སོགས་པས་འདི་སྟོན་ཏེ། "དེས་ན་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་སྔོན་གྱི་བསྡུ་བ་མཐའ་དག་ནི་སྔ་ཕྱི་གཉིས་པོ་ཉིད་ཀྱི་སྱཱ་དིའི་མཐའ་ཅན་རྣམས་ལ་འགྱུར་རོ་" ཞེས་པའོ། ། Yajjevaṃ kathaṃ ‘tadahujāto’ti bahulādhikārena visesana samāsagabbhakārakasamāsena vā sijjhati, ayaṃ aññapadatthasamāso. Catthe bahunnamiṭṭhattā tadatthañcānekaggahaṇaṃ, tena ‘hotu potu pitā puttā’ti hoti uttarapade (yoni) sambandhe parato pubbapadassa ‘‘putte’’ti (3-65) suttenāttena, aññathā dvinnaṃdvinnaṃ samāse sabbattha uttarapadasambhavena ‘‘vijjāyonisambandhānamā tatra catthe’’ti (3-64) ‘‘putte’’ti ca suttadvayenāttena‘hotā potā pitā puttā’ti āpajjeyya. Anekanti paṭhamantattā syādītīdamevānuvattate, tenevānekaṃ syādyantamicceva vuttaṃ. Athāññattheti vutte-ññassa vākyassattheti avatvā padassecceva kasmā vuttantyāsaṅkiyā ha- ‘syādyantasse’ccādi, tassevāti sāmatthiyaladdhassa syādyanta padasseva samāso viññāyatīti sambandho. གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ཡིན་ན། "tadahujāto" (ཉིན་དེར་སྐྱེས་པ་) ཞེས་པ་ཇི་ལྟར་འགྲུབ་ཅེ་ན། མང་པོའི་དབང་གིས་ཁྱད་པར་གྱི་བསྡུ་བའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་བྱེད་པོའི་བསྡུ་བས་སམ། ཡང་ན་འདི་ནི་གཞན་གྱི་ཚིག་གི་དོན་གྱི་བསྡུ་བ་ (aññapadatthasamāsa) ཡིན་པས་འགྲུབ་བོ། །"ca" ཡིག་གི་དོན་ལ་མང་པོ་འདོད་པའི་ཕྱིར་དང་། དེའི་དོན་གྱི་ཕྱིར་ཡང་ "aneka" ཞེས་འཛིན་པ་ཡིན་ནོ། །དེས་ན་ "hotu potu pitā puttā" ཞེས་འགྱུར་ཏེ། ཕྱི་མའི་ཚིག་ (yoni) འབྲེལ་བ་རྗེས་སུ་ཡོད་པ་ལ། སྔོན་གྱི་ཚིག་ལ་ "putte" (༣-༦༥) ཞེས་པའི་མདོས་ "ā" ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །གཞན་དུ་ན་གཉིས་གཉིས་བསྡུ་བ་ལ་ཐམས་ཅད་དུ་ཕྱི་མའི་ཚིག་འབྱུང་བའི་ཕྱིར། "vijjāyonisambandhānamā tatra catthe" (༣-༦༤) དང་ "putte" ཞེས་པའི་མདོ་གཉིས་ཀྱིས་ "ā" ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བས། "hotā potā pitā puttā" ཞེས་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ། །"anekaṃ" ཞེས་པ་ནི་དང་པོའི་མཐའ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། "syādi" ཞེས་པ་འདི་ཉིད་རྗེས་སུ་འབྲང་ངོ་། །དེའི་ཕྱིར་ "anekaṃ syādyantaṃ" (དུ་མའི་སྱཱ་དིའི་མཐའ་ཅན་) ཞེས་ཉིད་གསུངས་སོ། །"athāññatthe" (གཞན་གྱི་དོན་ལ་) ཞེས་གསུངས་པ་ལ། ཚིག་གཞན་གྱི་དོན་ལ་ཞེས་མ་གསུངས་པར། ཚིག་ཉིད་ཀྱི་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་གསུངས་ཤེ་ན། "syādyantassa" ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །"tasseva" (དེ་ཉིད་ཀྱི་) ཞེས་པ་ནི། ནུས་པས་ཐོབ་པའི་སྱཱ་དིའི་མཐའ་ཅན་གྱི་ཚིག་ཉིད་ཀྱི་བསྡུ་བར་རྟོགས་སོ་ཞེས་པ་དང་འབྲེལ་ལོ། ། Tassa guṇā tagguṇā tasseccanenāññapadattho niddisīyate, tassa aññapadatthassa ye guṇā yāni visesanāni, tesaṃ saṃviññāṇaṃ gahaṇaṃ tagguṇasaṃviññāṇaṃ, athavā so guṇo yassa so tagguṇo, tagguṇassa tagguṇayuttassāññapadatthassasaṃviññāṇaṃ, na guṇavirahitassā(ti) tagguṇasaṃviññāṇaṃ, ettha pana ‘aññapadatthe tagguṇasaṃviññāṇaṃ pyatthī’ti paribhāsīyati, tatthāyamattho ‘‘aññapadatthe samāse-ññapadattho visesanena saha viññāyati navisesanarahito’’ti, kvaci atagguṇasaṃviññāṇassāpi dassane nāpisaddo, yatrāvayavena viggaho samudāyo samāsattho tattheva tagguṇasaṃviññāṇaṃ bhavati, tagguṇasaṃviññāṇato aññaṃ atagguṇasaṃviññāṇaṃ, tasmiṃ, yatrāvayavoyeva samāsattho tatrātagguṇasaṃviññāṇaṃ. "Tassa guṇā tagguṇā" (དེའི་ཡོན་ཏན་ནི་དེའི་ཡོན་ཏན་ནོ། །) "tassa" (དེའི་) ཞེས་པའི་འདིས་ནི་གཞན་གྱི་ཚིག་གི་དོན་མཚོན་པར་བྱེད་དོ། །གཞན་གྱི་ཚིག་གི་དོན་དེའི་ཡོན་ཏན་གང་དག་གམ་ཁྱད་པར་གང་དག་ཡིན་པ་རྣམས་འཛིན་པ་ནི་ "tagguṇasaṃviññāṇa" (དེའི་ཡོན་ཏན་རྟོགས་པ་) ཡིན་ནོ། །ཡང་ན། ཡོན་ཏན་དེ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་ "tagguṇa" (དེའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པ་) སྟེ། དེའི་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པའི་གཞན་གྱི་ཚིག་གི་དོན་རྟོགས་པ་ལའོ། །ཡོན་ཏན་དང་བྲལ་བ་ནི་མ་ཡིན་པས་ "tagguṇasaṃviññāṇa" ཞེས་བྱའོ། །འདིར་ནི་ "གཞན་གྱི་ཚིག་གི་དོན་ལ་དེའི་ཡོན་ཏན་རྟོགས་པའང་ཡོད་དོ་" ཞེས་མཚན་ཉིད་དུ་བྱེད་དོ། །དེ་ལ་འདི་ནི་དོན་ཏེ། "གཞན་གྱི་ཚིག་གི་དོན་གྱི་བསྡུ་བ་ལ། གཞན་གྱི་ཚིག་གི་དོན་ནི་ཁྱད་པར་དང་བཅས་པར་རྟོགས་ཀྱི། ཁྱད་པར་དང་བྲལ་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་" ཞེས་པའོ། །ལ་ལ་ཞིག་ཏུ་དེའི་ཡོན་ཏན་མ་ཡིན་པ་རྟོགས་པ་ (atagguṇasaṃviññāṇa) ཡང་མཐོང་བའི་ཕྱིར་ "api" (ཡང་) ཞེས་པའི་སྒྲ་སྨོས་སོ། །གང་དུ་ཆ་ཤས་ཀྱིས་རྣམ་པར་དབྱེ་ཞིང་ཚོགས་པ་ནི་བསྡུ་བའི་དོན་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་དུ་དེའི་ཡོན་ཏན་རྟོགས་པ་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཡོན་ཏན་རྟོགས་པ་ལས་གཞན་པ་ནི་དེའི་ཡོན་ཏན་མ་ཡིན་པ་རྟོགས་པ་སྟེ། དེ་ལ། གང་དུ་ཆ་ཤས་ཉིད་བསྡུ་བའི་དོན་ཡིན་པ་དེར་ནི་དེའི་ཡོན་ཏན་མ་ཡིན་པ་རྟོགས་པ་འགྱུར་རོ། ། Ettha [Pg.168] pana bahudhanasaddo purisassa upalakkhaṇabhāvena katattā. Abhimatoti pāṇinīyānaṃ abhimato dasannaṃ samīpe āsannā dasannamiccādivākye. འདིར་ནི་ "bahudhana" (ནོར་མང་པོ་ཅན་) ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་སྐྱེས་བུའི་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་དངོས་པོར་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །"abhimato" (འདོད་པ་) ཞེས་པ་ནི་པཱ་ཎི་ནི་པ་རྣམས་ཀྱི་འདོད་པ་སྟེ། "བཅུ་ལ་ཉེ་བ་" (āsannā dasannaṃ) ལ་སོགས་པའི་ཚིག་ལའོ། ། Parimāṇamevasaṅkhyeyanti parimāṇalakkhaṇameva saṅkhyeyaṃ, tañca parimāṇalakkhaṇaṃ saṅkhyeyañca. "Parimāṇamevasaṅkhyeyaṃ" (ཚད་ཉིད་ནི་བགྲང་བྱའོ་) ཞེས་པ་ནི། ཚད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཉིད་ནི་བགྲང་བྱ་སྟེ། དེ་ནི་ཚད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་ཡིན་ལ་བགྲང་བྱ་ཡང་ཡིན་ནོ། ། Saṅkhyānarūpanti saṅkhyānasabhāvaṃ. "Saṅkhyānarūpaṃ" (བགྲང་བའི་རང་བཞིན་) ཞེས་པ་ནི་བགྲང་བའི་ངོ་བོའོ། ། Parimāṇenāti pañcasaṅkhyāya paricchijjamānena saṅkhyeyasaṅkhātena parimāṇena. "Parimāṇena" (ཚད་ཀྱིས་) ཞེས་པ་ནི། ལྔའི་གྲངས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་བཅད་པར་བྱ་བའི་བགྲང་བྱར་བགྲང་བའི་ཚད་ཀྱིས་སོ། ། Saṅkhyānavuttīti tena anativattiyamānatapparicchedaka saṅkhyānarūpa saṅkhāte saṅkhyāne vutti yassā sā saṅkhyānavutti-pañcasaṅkhyā. "Saṅkhyānavutti" (བགྲང་བའི་འཇུག་པ་) ཞེས་པ་ནི། དེས་མི་འདའ་བར་བྱེད་པའི་ཡོངས་སུ་གཅོད་བྱེད་བགྲང་བའི་རང་བཞིན་དུ་བགྲང་བའི་བགྲང་བ་ལ་འཇུག་པ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་བགྲང་བའི་འཇུག་པ་སྟེ། ལྔའི་གྲངས་སོ། ། Diṭṭhanteniminā imaṃ dīpeti ‘‘yathā pañca parimāṇamesanti pañcakāti ettha parimāṇarūpo-vayavabhedasamudāyasabhāvo pakatiyattho samudāyino sakunā paccayattho, tathā tidasāti etthāpi’’ti, kappaccayo pakatippaccayatthabhedasambhavena. དཔེ་འདིས་འདི་ཉིད་གསལ་བར་བྱེད་དེ། "ཇི་ལྟར་ 'ལྔའི་ཚད་འདི་དག་ལ་ཡོད་པས་ལྔ་ཚན་ནོ་' (pañcakā) ཞེས་པ་འདིར། ཚད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་ཆ་ཤས་ཀྱི་དབྱེ་བའི་ཚོགས་པའི་ངོ་བོ་ནི་རྩ་བའི་དོན་ (pakatiyatha) ཡིན་ལ། ཚོགས་པ་ཅན་གྱི་བྱ་རྣམས་ནི་རྐྱེན་གྱི་དོན་ (paccayatha) ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ། 'tidasā' (སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་པ་) ཞེས་པ་འདིར་ཡང་ངོ་" ཞེས་པས། "ka" རྐྱེན་ནི་རྩ་བ་དང་རྐྱེན་གྱི་དོན་གྱི་དབྱེ་བ་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། Keci panāti iminā pāṇinīye dasseti. "Keci pana" (ཁ་ཅིག་ནི་) ཞེས་པའི་འདིས་ནི་པཱ་ཎི་ནི་པའི་ལུགས་སྟོན་ཏོ། ། Pakatippaccayatthabhedasambhavāti iminā paresaṃ pakatippaccayatthānaṃ bhedābhāvassa icchitattā saññāyaṃ sakatthe kappaccayassa vidhānaṃ dasseti. "རྩ་བ་དང་རྐྱེན་གྱི་དོན་གྱི་དབྱེ་བ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་" ཞེས་པའི་འདིས་ནི། གཞན་དག་གི་རྩ་བ་དང་རྐྱེན་གྱི་དོན་རྣམས་ལ་དབྱེ་བ་མེད་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར། མིང་ལ་རང་གི་དོན་ལ་ "ka" རྐྱེན་བཀོད་པ་སྟོན་ཏོ། ། Syādyantassāti iminā vāsaddassa padattaṃ dasseti. "Syādyantassa" (སྱཱ་དིའི་མཐའ་ཅན་གྱི་) ཞེས་པའི་འདིས་ནི་ "vā" སྒྲའི་ཚིག་ཉིད་སྟོན་ཏོ། ། Tadatthepīti tassa vāiti aññapadassa atthepi, tadattho cettha vikappattho vā siyā tadā pana dvinnaṃ gahaṇe na tiṇṇaṃ, tesantu gahaṇe na dvinnaṃ, saṃsayo vā, tadā tu saṃsayassobhayā lambanarūpattā dvevāti vutte tayo, tayovāti vutte dve apekkhīyantīti buddhivisayā pañca atthā samāsābhidheyyo honti. "Tadatthepi" (དེའི་དོན་ལ་ཡང་) ཞེས་པ་ནི། "vā" ཞེས་པའི་གཞན་གྱི་ཚིག་གི་དོན་ལ་ཡང་ངོ་། །འདིར་དེའི་དོན་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་དོན་ཏམ། ཡང་ན་དེའི་ཚེ་གཉིས་འཛིན་པ་ལ་གསུམ་མ་ཡིན་ལ། དེ་དག་འཛིན་པ་ལ་ནི་གཉིས་མ་ཡིན་པའམ། ཡང་ན་ཐེ་ཚོམ་མོ། །དེའི་ཚེ་ན་ནི་ཐེ་ཚོམ་ནི་གཉིས་ཀ་ལ་དམིགས་པའི་རང་བཞིན་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། "གཉིས་ཉིད་དོ་" ཞེས་བརྗོད་ན་གསུམ་དང་། "གསུམ་ཉིད་དོ་" ཞེས་བརྗོད་ན་གཉིས་ལ་ལྟོས་པའི་ཕྱིར། བློའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་དོན་ལྔ་པོ་རྣམས་བསྡུ་བས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། ། Nāmattenāti ruḷhināmattena, abhimato pāṇiniyānaṃ, vikappitaṃ suttantarena vibhāsā sabbanāmasaññāvidhānena. "Nāmattenā" (མིང་ཙམ་གྱིས་) ཞེས་པ་ནི་གྲགས་པའི་མིང་ཙམ་གྱིས་སོ། །པཱ་ཎི་ནི་པ་རྣམས་ཀྱི་འདོད་པ་ནི། མདོ་གཞན་གྱིས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་མིང་གི་ཆོ་ག་རྣམ་པར་བརྟགས་པས་རྣམ་པར་བཀོད་པའོ། ། Avayavadhammenāti avayavasaṅkhātena sabhāvena. "Avayavadhammena" (ཆ་ཤས་ཀྱི་ཆོས་ཀྱིས་) ཞེས་པ་ནི་ཆ་ཤས་སུ་བགྲང་བའི་རང་བཞིན་གྱིས་སོ། ། Nanu [Pg.169] ca samānādhikaraṇānaṃ bahubbīhi vutto pāṇiniyehi ‘pañcahi bhuttamasseti byadhikaraṇānaṃ na siyā’ti, tathā paṭhamatthaṃ vajjetvā sabbavibhatyatthesu iṭṭho ‘vuṭṭhe devegatoccatra vuṭṭhadevoti na siyā’ti tasmā kathamatra byadhikaraṇānaṃ paṭhamatthe samāso vaṇṇīyateccāsaṅkiyāha-‘byadhikaraṇānampi’ccādi, byadhikaraṇānampi yathābhidhānaṃsamāsasabbhāvato pañcahi bhuttamassetyādo bahulādhikārā anabhidhānato vā na bhavissati, tatoyeva ca pañca bhutta vanto-sseti samānādhikaraṇānampi kvaci na bhavissati, tathā paṭhamatthepi kvaci na bhavissati vuṭṭhe deve gato’ti. Tulyayoge gamyamāneti attho. གཞི་མཐུན་པ་རྣམས་ཀྱི་འབྲས་བུ་མང་པོའི་བསྡུ་བ་ (bahubbīhi) ནི་པཱ་ཎི་ནི་པ་རྣམས་ཀྱིས་གསུངས་པས། "pañcahi bhuttamassa" (ལྔས་འདི་ལ་ཟོས་སོ་) ཞེས་གཞི་མི་མཐུན་པ་རྣམས་ལ་མི་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། དེ་བཞིན་དུ་དང་པོའི་དོན་སྤངས་ནས་རྣམ་དབྱེ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་ལ་འདོད་པས། "vuṭṭhe deve gato" (ཆར་པ་བབས་པ་ན་སོང་ངོ་) ཞེས་པ་འདིར། "vuṭṭhadevo" ཞེས་མི་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར་འདིར་གཞི་མི་མཐུན་པ་རྣམས་ཀྱི་དང་པོའི་དོན་ལ་བསྡུ་བ་ཇི་ལྟར་བཤད་ཅེ་ན། "byadhikaraṇānampi" ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །གཞི་མི་མཐུན་པ་རྣམས་ལ་ཡང་ཇི་སྐད་བརྗོད་པ་བཞིན་བསྡུ་བ་ཡོད་པའི་ཕྱིར། "pañcahi bhuttamassa" ལ་སོགས་པ་ལ་མང་པོའི་དབང་གིས་སམ་མ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་ཉིར་ཀྱི་ཕྱིར་ཡང་ "pañca bhuttavanto'ssa" ཞེས་གཞི་མཐུན་པ་རྣམས་ལ་ཡང་ལ་ལ་ཞིག་ཏུ་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་དང་པོའི་དོན་ལ་ཡང་ལ་ལ་ཞིག་ཏུ་ "vuṭṭhe deve gato" ཞེས་མི་འགྱུར་རོ། །"tulyayoge gamyamāne" (མཚུངས་པར་སྦྱོར་བ་རྟོགས་པ་ལའོ་) ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། Aññatracāti tulyayogato-ññatra salomakotyādīsu ca, vijjamānāni lomānyassa, vijjamānā pakkhā assāti viggaho. Upasaṅkhyāto ‘‘syādyadhikāre-tthikhīrādīnamupasaṅkhyāna’’nti (2-2-24-vā) sabhāvato eva nivatto na suttantarato, gatatthassāpi hi payoge anavaṭṭhānaṃ siyā piṭṭhapesane viya, kathañcarahi brāhmaṇe bahū ānaya, ahaṃ pacāmīti nāvassamevaṃ payogo, katthaci pana vacanasiliṭṭhatādippayojane sati hoteva. "Aññatraca" (གཞན་དུ་ཡང་) ཞེས་པ་ནི། མཚུངས་པར་སྦྱོར་བ་ལས་གཞན་ "salomako" (སྤུ་དང་བཅས་པ་) ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཡང་སྟེ། "འདི་ལ་སྤུ་རྣམས་ཡོད་དོ་" ཞེས་སམ། "འདི་ལ་གཤོག་པ་རྣམས་ཡོད་དོ་" ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པར་དབྱེ་བའོ། །"upasaṅkhyāto" (ཉེ་བར་བགྲང་བའོ་) ཞེས་པ་ནི། "syādyadhikāre-tthikhīrādīnamupasaṅkhyāna" (༢-༢-༢༤-ཝཱ་) ཞེས་པ་རང་བཞིན་ཉིད་ལས་ལྡོག་པ་ཡིན་གྱི། མདོ་གཞན་ལས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །རྟོགས་ཟིན་པའི་དོན་ལ་ཡང་སྦྱོར་བ་བྱས་ན་མི་གནས་པར་འགྱུར་ཏེ། ཕྱེ་བཏགས་པ་ལ་ཡང་བཏགས་པ་བཞིན་ནོ། །འོ་ན་ཇི་ལྟར་ "བྲམ་ཟེ་མང་པོ་ཁྲིད་དེ། བདག་གིས་འཚོད་དོ་" ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ནི་ངེས་པར་འདི་ལྟར་སྦྱོར་བ་མ་ཡིན་ནམ། ལ་ལ་ཞིག་ཏུ་ནི་ཚིག་འཇམ་པ་ལ་སོགས་པའི་དགོས་པ་ཡོད་ན་འགྱུར་བ་ཉིད་དོ། ། Kaṇṭhe sambhavoti kāḷassa kaṇṭhe sambhavo. Ṭṭhasaddatthoti kaṇṭhaṭṭhasadde ṭṭhasaddattho. Oṭṭhasaddova mukhavuttītyanena gammamānatthattā dutiyassa mukhasaddassāppayogamāha, tasmā oṭṭhova mukhamassāti viggayha oṭṭhamukhoti samāso, na ca pāṇi pāṇyantarassa mukhaṃ, mukheneva ca pāṇimukhassa sadisattaṃ pasiddhanti sāmatthiyā oṭṭhamukhamiva mukhamassetyattheva tiṭṭhate, upanyasyantetyupanyāsā, visayadassanatthāti iminā’kaṇṭhe kāḷo yassā’tyādīkameva vākyanti dasseti. Samudāye vikārecāti samudāyasambandhe vikārasambandhe ca. Taṃsamāsassāti tassā chaṭṭhiyā samāsassa, tadabhidhāyinanti saṅghāta vikārābhidhāyīnaṃ, kesānaṃ saṅghāto iccādi paresaṃ vākyaṃ. Dhātuto jātaṃ dhātujaṃ, uttarapadaṃ patitasaddādi, tassa payogoti patitasaddassa payogo. "Kaṇṭhe sambhavo" (མགྲིན་པར་བྱུང་བ་) ཞེས་པ་ནི། ནག་པོའི་མགྲིན་པར་བྱུང་བའོ། །"ṭṭhasaddattho" ཞེས་པ་ནི། "kaṇṭhaṭṭha" སྒྲ་ལ་ "ṭṭha" སྒྲའི་དོན་ཏོ། །"oṭṭhasaddova mukhavuttī" (མཆུ་སྒྲ་ཉིད་ནི་གདོང་ལ་འཇུག་གོ་) ཞེས་པའི་འདིས་ནི་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་དོན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། གཉིས་པའི་ "mukha" སྒྲ་མ་སྦྱར་བར་གསུངས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་ "མཆུ་ཉིད་འདིའི་གདོང་ཡིན་ནོ་" ཞེས་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས། "oṭṭhamukho" (མཆུ་གདོང་ཅན་) ཞེས་བསྡུ་བ་ཡིན་ནོ། །ལག་པ་ནི་ལག་པ་གཞན་གྱི་གདོང་མ་ཡིན་ལ། གདོང་ཉིད་ཀྱིས་ལག་པའི་གདོང་དང་འདྲ་བ་ཉིད་དུ་གྲགས་པའི་ཕྱིར། ནུས་པས་ "མཆུ་གདོང་ལྟ་བུའི་གདོང་འདི་ལ་ཡོད་དོ་" ཞེས་པའི་དོན་ཉིད་ལ་གནས་སོ། །"upanyasyante" ཞེས་པ་ནི་ཉེ་བར་འགོད་པའོ། །"visayadassanatthā" (ཡུལ་སྟོན་པའི་ཕྱིར་) ཞེས་པའི་འདིས་ནི། "kaṇṭhe kāḷo yassa" (མགྲིན་པ་ནག་པོ་གང་ལ་ཡོད་པ་) ལ་སོགས་པ་འདི་ལྟ་བུ་ཉིད་ནི་ཚིག་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ། །"samudāye vikāreca" (ཚོགས་པ་དང་འགྱུར་བ་ལ་ཡང་) ཞེས་པ་ནི། ཚོགས་པའི་འབྲེལ་བ་དང་འགྱུར་བའི་འབྲེལ་བ་ལ་ཡང་ངོ་། །"taṃsamāsassa" ཞེས་པ་ནི། དྲུག་པ་དེའི་བསྡུ་བ་ལའོ། །"tadabhidhāyinaṃ" ཞེས་པ་ནི། ཚོགས་པ་དང་འགྱུར་བ་བརྗོད་པར་བྱེད་པ་རྣམས་ཀྱི་སྟེ། "སྐྲ་རྣམས་ཀྱི་ཚོགས་པ་" ལ་སོགས་པ་ནི་གཞན་དག་གི་ཚིག་གོ། །"dhātuto jātaṃ" ཞེས་པ་ནི་དབྱིངས་ལས་སྐྱེས་པ་སྟེ། "dhātuja" (དབྱིངས་སྐྱེས་) སོ། །ཕྱི་མའི་ཚིག་ནི་ "patita" (ལྷུང་བ་) ལ་སོགས་པའི་སྒྲའོ། །"tassa payogo" ཞེས་པ་ནི་ "patita" སྒྲའི་སྦྱོར་བའོ། ། ‘‘Nañsmātthyatthāna’’nti (2-2-24) [Pg.170] vāttikaṃ, etanāha-‘ña kārānu bandhā’iccādi. Pāṇiniyā tu avijjamānasaddo nañsamāso, padantare nāssa bahubbīhi vottarapadalopo, avijjamānā puttāssa aputtovijjamānaputtoti sādhenti, icchate pāṇinīyehi… dakkhiṇapubbā saddānaṃ nānatthattā byadhikaraṇattā, vacanepīti sutte vijjamānepi, aya maññapadatthasamāso parehi bahubbīhīti vuccati tathāhi bahavo vihayo yassa so bahubbīhi, yathā bahubbīhīti aññapadatthappadhāno tathā ayampi. “Nañsmātthyatthāna” (༢-༢-༢༤) ཞེས་པ་ནི་ལྷན་ཐབས་ (vāttika) ཡིན་ལ། འདིས་ནི་ ‘ཉ་ཡིག་རྗེས་འབྲེལ་’ ལ་སོགས་པ་གསུངས། པཱ་ཎི་ནིའི་ལུགས་ལ་ནི་ ‘avijjamāna’ (མེད་པ་) ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་དགག་པའི་བསྡུ་བ་ (nañ-samāsa) ཡིན་ལ། ཚིག་གཞན་དུ་ནི་འདིའི་འབྲས་བུའི་བསྡུ་བ་ (bahubbīhi) འམ་ཚིག་ཕྱི་མ་བསྡུས་པ་ཡིན། ‘avijjamānā puttā assa’ (གང་ལ་བུ་མེད་པ་དེ་ནི་) ‘aputto’ (བུ་མེད་པ་) འམ་ ‘avijjamānaputto’ ཞེས་གྲུབ་པར་བྱེད་དེ། པཱ་ཎི་ནི་པ་རྣམས་ཀྱིས་འདོད་དོ།། ལྷོ་ཤར་ (dakkhiṇapubbā) ཞེས་པ་ནི་སྒྲ་རྣམས་ཀྱི་དོན་ཐ་དད་པ་དང་གཞི་མཐུན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།། ‘vacanepi’ ཞེས་པའི་མདོ་ལས་ཡོད་བཞིན་དུ་ཡང་། ཚིག་གཞན་གྱི་དོན་གཙོ་བོར་བྱེད་པའི་བསྡུ་བ་ (aññapadatthasamāsa) འདི་ནི་གཞན་དག་གིས་འབྲས་བུའི་བསྡུ་བ་ (bahubbīhi) ཞེས་བརྗོད་དོ།། འདི་ལྟར་ ‘གང་ལ་འབྲས་མང་པོ་ཡོད་པ་དེ་ནི་འབྲས་བུའི་བསྡུ་བ་ (bahubbīhi)’ ཡིན་ནོ།། ཇི་ལྟར་ ‘bahubbīhi’ ཞེས་པ་ཚིག་གཞན་གྱི་དོན་གཙོ་བོ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་འདི་ཡང་ཡིན་ནོ།། 19. Catthe ༡༩. ‘ca’ (དང་) ཡི་དོན་ལའོ།། Samuccīti piṇḍīkaraṇaṃ, ko soti āha- ‘sādhanameka’miccādi. Ekaṃ sādhanaṃ ekaṃ kiriyaṃ vā paṭicca cīyamānatāti sambandho, kesanti āha- ‘kiriyāsādhanāna’nti, kenāti āha- ‘attarūpabhedenā’’ti. Tattha devadatto bhuñjati tiṭṭhati pacaticāti sādhanampaṭicca kiriyānaṃ attarūpabhedena cīyamānatā veditabbā, dhave ca khadire ca palāse ca chindāti kiriyampaṭicca attarūpabhedena sādhanānaṃ cīyamānatā veditabbā. ‘ཀུན་ལས་བཏུས་པ་’ (samuccaya) ཞེས་པ་ནི་ཕུང་པོར་བྱེད་པ་ (སྡུད་པ་) ཡིན། དེ་གང་ཞེ་ན། ‘སྒྲུབ་བྱེད་གཅིག་’ ལ་སོགས་པ་གསུངས། སྒྲུབ་བྱེད་གཅིག་གམ་བྱ་བ་གཅིག་ལ་བརྟེན་ནས་སྡུད་པ་ནི་འབྲེལ་བ་ཡིན། གང་དག་གི་ཞེ་ན། ‘བྱ་བ་དང་སྒྲུབ་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་’ ཞེས་གསུངས། གང་གིས་ཤེ་ན། ‘རང་གི་ངོ་བོའི་བྱེ་བྲག་གིས་’ ཞེས་གསུངས། དེ་ལ་ ‘ལྷས་བྱིན་གྱིས་ཟ་བར་བྱེད། འགྲེང་བར་བྱེད། འཚོད་པར་བྱེད་དོ་’ ཞེས་པ་ནི་སྒྲུབ་བྱེད་ (བྱེད་པ་པོ་) གཅིག་ལ་བརྟེན་ནས་བྱ་བ་རྣམས་རང་གི་ངོ་བོའི་བྱེ་བྲག་གིས་སྡུད་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།། ‘དྷ་བ་དང་། ཁ་དི་ར་དང་། པ་ལཱ་ཤ་རྣམས་གཅོད་ཅིག་’ ཅེས་པ་ནི་བྱ་བ་ (གཅོད་པ་) གཅིག་ལ་བརྟེན་ནས་སྒྲུབ་བྱེད་ (བྱ་བའི་ཡུལ་) རྣམས་རང་གི་ངོ་བོའི་བྱེ་བྲག་གིས་སྡུད་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།། Soti samuccayo bhavatīti seso, kesanti āha- ‘tulya balāna’miccādi. ‘དེ་ནི་’ ཞེས་པ་ནི་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ (samuccaya) ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ནི་ལྷག་མ་ཡིན། གང་དག་གི་ཞེ་ན། ‘མཐུ་མཚུངས་པ་རྣམས་ཀྱི་’ ལ་སོགས་པ་གསུངས། Tulyabalānanti iminā visuṃ padhānabhāvena kiriyābhisambandhā aññamaññānapekkhattamāha. ‘མཐུ་མཚུངས་པ་རྣམས་ཀྱི་’ ཞེས་པས་ནི་སོ་སོར་གཙོ་བོའི་དངོས་པོས་བྱ་བ་དང་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར་ཕན་ཚུན་ལྟོས་པ་མེད་པ་ཉིད་དུ་གསུངས་སོ།། Aniyatakkamayogapajjānanti kamo ca yogapajjañca, aniyataṃ kamayogapajjaṃ yesaṃ saddānaṃ tesaṃ, yathetyādinā tatthodāharaṇaṃ dasseti, etthāyamadhippāyo ‘‘ettha gavādīnaṃ visuṃ padhānabhāvenānayanakiriyābhisambandhā tulyabalatā gavādīnaṃ vuttakkameneva nayanābhāvā aniyatakkamatā gavādīnaṃ yugapadi nayanābhāvā aniyata yogapajjatā ca hoti, tathā aññaṃ tādisampī’’ti. Anu pacchā padhānānurodhena (cayanaṃ) anvācayo, taṃ byañjayati ‘yatthe’ccādi, tadanurodhenāti tadanuguṇena, udāharati ‘yathe’ccādi, bhikkhāgamanamettha padhānamantaraṅgattā[Pg.171], netaraṃ bahiraṅgattā, taṃ karaṇe yadi gāvopi passati tāpyānayati, ettha tu gossānayanaṃ bhikkhāṭanamapekkhate, netaramitarassa… vināpi tena tadanuṭṭhānato. Itarassa itarena yo go itaretarayogo, so ca etādisoti āha- ‘aññamaññe’ccādi. ‘གོ་རིམ་དང་དུས་མཉམ་པ་མ་ངེས་པ་རྣམས་ཀྱི་’ ཞེས་པ་ནི་གོ་རིམ་དང་དུས་མཉམ་པ་ཉིད་དེ། སྒྲ་གང་དག་གི་གོ་རིམ་དང་དུས་མཉམ་པ་མ་ངེས་པ་དེ་དག་ལའོ།། ‘ཇི་ལྟར་’ ལ་སོགས་པས་དེ་ལ་དཔེར་བརྗོད་བསྟན་ཏོ།། འདིར་བསམ་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། ‘འདིར་བ་ལང་ལ་སོགས་པ་སོ་སོར་གཙོ་བོའི་དངོས་པོས་འཁྲིད་པའི་བྱ་བ་དང་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར་མཐུ་མཚུངས་པ་ཉིད་དང་། བ་ལང་ལ་སོགས་པ་བཤད་པའི་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་འཁྲིད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་གོ་རིམ་མ་ངེས་པ་ཉིད་དང་། བ་ལང་ལ་སོགས་པ་དུས་གཅིག་ཏུ་འཁྲིད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དུས་མཉམ་པ་མ་ངེས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ཡང་དེ་འདྲའོ་’ ཞེས་པའོ།། གཙོ་བོའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་ཕྱིས་སྡུད་པ་ནི་ ‘རྗེས་སུ་སྡུད་པ་’ (anvācaya) ཡིན་ལ། དེ་ཉིད་ ‘གང་དུ་’ ལ་སོགས་པས་གསལ་བར་བྱེད་དོ།། ‘དེའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་’ ཞེས་པ་ནི་དེ་དང་མཐུན་པར་རོ།། ‘ཇི་ལྟར་’ ལ་སོགས་པས་དཔེར་བརྗོད་དོ།། འདིར་བསོད་སྙོམས་ལ་འགྲོ་བ་ནི་ནང་གི་ཡིན་པས་གཙོ་བོ་ཡིན་ལ། ཅིག་ཤོས་ནི་ཕྱིའི་ཡིན་པས་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་ནོ།། དེ་བྱེད་པའི་ཚེ་གལ་ཏེ་བ་ལང་རྣམས་ཀྱང་མཐོང་ན་དེ་དག་ཀྱང་འཁྲིད་པར་བྱེད་དོ།། འདིར་ནི་བ་ལང་འཁྲིད་པ་ནི་བསོད་སྙོམས་ལ་རྒྱུ་བ་ལ་ལྟོས་པ་ཡིན་གྱི། ཅིག་ཤོས་ནི་ཅིག་ཤོས་ལ་ལྟོས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་མེད་པར་ཡང་དེ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།། གཅིག་ཤོས་དང་གཅིག་ཤོས་འབྲེལ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ ‘ཕན་ཚུན་འབྲེལ་བ་’ (itaretarayoga) ཡིན་ལ། དེ་ཡང་འདི་འདྲ་བ་ཞིག་ཡིན་པས་ ‘ཕན་ཚུན་’ ལ་སོགས་པ་གསུངས། Avayavappadhāno cāti sābhāvikābhidhānasāmatthiyenāputhubhūto ca, vuttivayena sāriputtasaddo moggallānattho hoti moggallānasaddo sāriputtatthopīti aññamaññatthe padhānato yugapadyadhikaraṇavacane sati cattha samāsoti so-yamadhikaraṇa samudāyo ubhayapadānugataubhayatthavasena catubbidhopi yugapadi buddhiyā gayhamāno kadāci ubbhūtāvayavabhedo teneva sābhāvikābhidhānasāmatthiyeneccevamavayavappadhāno ca, nanu ca jananamaraṇānīti viruddhānaṃ kathamekenābhidhānanti vuccate- sabbopi saddo payujjamāno (itarī) tarenāvadhāraṇaṃ vattate, tena ekeko saddo ekekassatthassa vācako, tathāpi yathā sāriputtamoggallānāti ettha bahuvacanassaññathānupapattiyā yugapadyadhikaraṇavacanatā hotī, tathātrāpi bahuvacanassaññathānupapattilakkhaṇena sāmatthiyena ekenāpyabhidhānaṃ hoti. Iti hetumhi, yato evamavayavappadhāno tatoti attho. ‘ཆ་ཤས་གཙོ་བོ་ཅན་ཡང་’ ཞེས་པ་ནི་རང་བཞིན་གྱི་བརྗོད་པའི་མཐུས་སོ་སོར་མ་གྱུར་པ་ཡང་ཡིན། བསྡུ་བའི་དབང་གིས་ ‘ཤཱ་རིའི་བུ་’ ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་ ‘མོའུ་གལ་གྱི་བུ་’ ཡི་དོན་དུ་འགྱུར་ལ། ‘མོའུ་གལ་གྱི་བུ་’ ཞེས་པའི་སྒྲ་ཡང་ ‘ཤཱ་རིའི་བུ་’ ཡི་དོན་དུ་འགྱུར་བས། ཕན་ཚུན་གྱི་དོན་ལ་གཙོ་བོ་ཉིད་དུ་དུས་གཅིག་ཏུ་གཞི་མཐུན་པར་བརྗོད་པ་ཡོད་ཚེ་ ‘ca’ ཡི་དོན་གྱི་བསྡུ་བ་ (dvandva) ཡིན་ནོ།། གཞི་སྡུད་པ་འདི་ནི་ཚིག་གཉིས་ཀའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པའི་དོན་གཉིས་ཀའི་དབང་གིས་རྣམ་པ་བཞི་ཆར་ཡང་དུས་གཅིག་ཏུ་བློས་གཟུང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ལ། རེས་འགའ་ཆ་ཤས་ཀྱི་དབྱེ་བ་མངོན་པར་གྱུར་པ་ན། རང་བཞིན་གྱི་བརྗོད་པའི་མཐུ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་འདི་ལྟར་ཆ་ཤས་གཙོ་བོ་ཅན་ཡང་ཡིན་ནོ།། འོ་ན་ ‘སྐྱེ་བ་དང་འཆི་བ་རྣམས་’ ཞེས་འགལ་བ་རྣམས་ལ་ཇི་ལྟར་སྒྲ་གཅིག་གིས་བརྗོད་ཅེ་ན། སྒྲ་ཐམས་ཅད་སྦྱོར་བའི་ཚེ་གཅིག་ཤོས་དང་གཅིག་ཤོས་ངེས་པར་བྱེད་པ་ལ་འཇུག་པས། དེས་ན་སྒྲ་རེ་རེ་ནི་དོན་རེ་རེའི་བརྗོད་བྱེད་ཡིན་ནོ།། དེ་ལྟ་ནའང་ཇི་ལྟར་ ‘ཤཱ་རིའི་བུ་དང་མོའུ་གལ་གྱི་བུ་དག་’ ཅེས་པ་འདིར་མང་ཚིག་གཞན་དུ་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་དུས་གཅིག་ཏུ་གཞི་མཐུན་པར་བརྗོད་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ། འདིར་ཡང་མང་ཚིག་གཞན་དུ་མི་འཐད་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་མཐུས་སྒྲ་གཅིག་གིས་ཀྱང་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ།། ‘འདི་ལྟར་’ ཞེས་པ་ནི་རྒྱུ་མཚན་གྱི་དོན་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་འདི་ལྟར་ཆ་ཤས་གཙོ་བོ་ཅན་ཡིན་པ་དེའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། Bahuttāti kiñcāpi vākye nesaṃ visuṃ bahvatthatā, na hi sāriputtamānayāti vutte moggallānassāpi sampaccayo bhavati, tathāpi yato vuttivisaye sahabhūtānamevesaṃ visuṃ bahvatthatā, tato tattha vacanīyassa atthassa saṅkhyātedena bahuttaṃ. Samāharaṇaṃ piṇḍīkaraṇavasena saṃharaṇaṃ samāhāro, so cevaṃ veditabboti dassetumāha ‘aññamaññe’ccādi. ‘མང་པོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་’ ཞེས་པ་ནི། ཚིག་གི་ནང་དུ་དེ་དག་སོ་སོར་དོན་མང་པོ་ཉིད་ཡིན་ནའང་། ‘ཤཱ་རིའི་བུ་ཁྲིད་དེ་ཤོག་’ ཅེས་བརྗོད་པའི་ཚེ་མོའུ་གལ་གྱི་བུ་ཡང་གོ་བར་མི་འགྱུར་མོད། འོན་ཀྱང་བསྡུ་བའི་ཡུལ་ལ་ལྷན་ཅིག་བྱུང་བ་ཉིད་ཀྱི་དབང་གིས་དེ་དག་སོ་སོར་དོན་མང་པོ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་། དེས་ན་དེར་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་དོན་གྱི་གྲངས་ཀྱི་དབྱེ་བས་མང་པོ་ཉིད་དོ།། ཕུང་པོར་བྱེད་པའི་ཚུལ་གྱིས་སྡུད་པ་ནི་ ‘སྡུད་པ་’ (samāhāra) ཡིན་ལ། དེ་ཡང་འདི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ ‘ཕན་ཚུན་’ ལ་སོགས་པ་གསུངས། Ettha ca kiñcāpi itarītarayogassa samāhārassa ca bhāvarūpattā adabbarūpatā, tathāpītarītarayoge tu yathā guṇavaca nānaṃ [Pg.172] sukkaṃ vatthaṃ sukko kambalo sukkā gāvīti nissayabhedato liṅgavacanasiddhi, tathā taddhammānamabhidhānato nissayato liṅgavacana siddhi veditabbā, saṃhatippadhānattācekavacananti yadā bahunnaṃ samudāyo tirohitāvayavabhedo saṃghāto pakkamīyate, tadā samāhārocceva saṃhatippadhānattā ekavacanaṃ hotīti attho. Tadanuṭṭhānatoti tassa karaṇato. Byatikaro missatā, byatikaraṃ dasseti pāṇiccādinā, paccekaṃ parisamattiyaṃ vākyabahuttaṃ dasseti ‘tattha hiccādi. འདིར་ཡང་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་བ་ (itaretarayoga) དང་སྡུད་པ་ (samāhāra) གཉིས་ནི་དངོས་པོའི་རང་བཞིན་མ་ཡིན་པར་གནས་སྐབས་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་ནའང་། ཕན་ཚུན་འབྲེལ་བ་ལ་ནི་ཇི་ལྟར་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པའི་སྒྲ་རྣམས་ཀྱི་ ‘རས་དཀར་པོ་’ (sukkaṃ vatthaṃ)། ‘ལ་བ་དཀར་པོ་’ (sukko kambalo)། ‘བ་ལང་མོ་དཀར་མོ་’ (sukkā gāvī) ཞེས་རྟེན་གྱི་བྱེ་བྲག་ལས་རྟགས་དང་ཚིག་གྲུབ་པ་དེ་བཞིན་དུ། དེ་དག་གི་ཆོས་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་རྟེན་ལས་རྟགས་དང་ཚིག་གྲུབ་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།། ‘འདུས་པ་གཙོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གཅིག་ཚིག་ཡིན་ནོ་’ ཞེས་པ་ནི། གང་གི་ཚེ་མང་པོ་འདུས་པ་ཆ་ཤས་ཀྱི་དབྱེ་བ་མི་མངོན་པར་ཚོགས་པ་གཅིག་ཏུ་བྱེད་པ་ན། དེའི་ཚེ་འདུས་པ་གཙོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་སྡུད་པ་ཉིད་དུ་གཅིག་ཚིག་ཏུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། ‘དེ་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་’ ཞེས་པ་ནི་དེ་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ།། ‘འདྲེས་པ་’ (byatikara) ནི་འདྲེས་མ་ཉིད་དེ། འདྲེས་པ་ནི་ ‘ལག་པ་’ ལ་སོགས་པས་སྟོན་ཏོ།། སོ་སོར་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ལ་ཚིག་མང་པོ་ཉིད་ནི་ ‘དེ་ལ་ནི་’ ལ་སོགས་པས་སྟོན་ཏོ།། Cakkhuñca sotañca, mukhañca nāsikā ca, hanu ca gīvā ca, chavi ca maṃsañca lohitañca, nāmañca rūpañca, jarā ca maraṇañcāti viggayha samāso, ‘‘samāhāre napuṃsaka’’nti (3-20) sabbattha napuṃsakaliṅgaṃ, syādimhi mukha nāsikantiādīsu ‘‘syādīsu rasso’’ti (3-23) rasso. Alabhatā gomukhaṃ ḍiṇḍimo bherivisesā, āḷambaraṃ paṇavo, murajo mudaṅgo, maddavo mudaṅgo. Maddavavādanaṃ paṇavavādanañca sippamassa maddaviko pāṇaviko, sammaṃ kaṃsatāḷaṃ, tāḷaṃ hatthatāḷaṃ, alasatā ca āḷambaro ca, murajo ca, gomukho ca, saṅkho ca ḍiṇḍimo ca, maddaviko ca, pāṇaviko ca, gītañca vāditañca, sammañca tāḷañcāti viggaho. Yugassa hitā yoggā goṇā, tesamidaṃ yoggaṃ kasikammaṃ, tassa aṅgaṃ. Tenāha- ‘kasibhaṇḍāna’nti, phālokasako, pācanaṃ patodo, yugo ca naṅgalañcāti viggaho. Piṇḍamāyudhaviseso, asi ca satti ca tomarañca piṇḍañcāti viggaho. Cammaṃ saravāraṇaphalakaṃ, kalāpo tūṇīraṃ, paharaṇañca āvaraṇañcāti viggaho. Ahi ca nakulo ca, bīḷāro ca mūsiko ca, kāko ca ulūko ca, nāgo ca supaṇṇocāti viggaho. Saṅkhyā ca parimāṇañca saṅkhyāparimāṇaṃ, tattha parimāṇasaññānaṃ yathādīgho ca majjhimo ca dīghamajjhimaṃ. Ekakañca dukañcāti viggaho, dukatikādīsupi esevanayo. ‘མིག་དང་རྣ་བ་’། ‘ཁ་དང་སྣ་’། ‘འགྲམ་པ་དང་མགྲིན་པ་’། ‘པགས་པ་དང་ཤ་དང་ཁྲག་’། ‘མིང་དང་གཟུགས་’། ‘རྒ་བ་དང་འཆི་བ་’ ཞེས་ཚིག་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་བསྡུ་བ་བྱའོ།། ‘སྡུད་པ་ལ་མ་ནིང་ཡིན་ནོ་’ (༣-༢༠) ཞེས་པས་ཐམས་ཅད་དུ་མ་ནིང་གི་རྟགས་ཡིན། སྱཱ་དི་ (རྣམ་དབྱེའི་རྐྱེན་) ལ་ ‘mukhanāsika’ ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ ‘སྱཱ་དི་རྣམས་ལ་ཐུང་ངུ་འགྱུར་རོ་’ (༣-༢༣) ཞེས་པས་ཐུང་ངུ་འགྱུར་རོ།། ‘Alabhatā’ (འཁར་རྔ་) དང་ ‘gomukha’ (བ་ལང་གི་གདོང་) དང་ ‘ḍiṇḍima’ (རྔ་ཆུང་) རྣམས་ནི་རྔའི་བྱེ་བྲག་ཡིན། ‘āḷambara’ ནི་རྔ་ཟླུམ་ (paṇava) ཡིན། ‘muraja’ ནི་རྫ་རྔ་ (mudaṅgo) ཡིན། ‘maddavo’ ནི་རྫ་རྔ་ (mudaṅgo) ཡིན། རྫ་རྔ་རྡུང་བ་དང་རྔ་ཟླུམ་རྡུང་བའི་བཟོ་རྩལ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་ ‘maddaviko pāṇaviko’ (རྫ་རྔ་པ་དང་རྔ་ཟླུམ་པ་) ཡིན། ‘samma’ ནི་འཁར་གཞོང་ (kaṃsatāḷa) ཡིན། ‘tāḷa’ ནི་ལག་པའི་ཐལ་མོ་ (hatthatāḷa) ཡིན། ‘alasatā’ (འཁར་རྔ་) དང་ ‘āḷambara’ དང་ ‘muraja’ དང་ ‘gomukha’ དང་ ‘dung’ (saṅkha) དང་ ‘ḍiṇḍima’ དང་ ‘maddavika’ དང་ ‘pāṇavika’ དང་ ‘གླུ་དང་རོལ་མོ་’ དང་ ‘འཁར་གཞོང་དང་ཐལ་མོ་’ ཞེས་པ་ནི་ཚིག་རྣམ་པར་ཕྱེ་བའོ།། གཉའ་ཤིང་ལ་ཕན་པ་ནི་གཉའ་གླང་ (yoggā goṇā) རྣམས་ཡིན་ལ། དེ་དག་གི་ལས་འདི་ནི་ཐོན་ལས་ (kasikamma) ཡིན་ཞིང་། དེ་ནི་དེའི་ཡན་ལག་ཡིན། དེས་ན་ ‘ཞིང་ལས་ཀྱི་ཡོ་བྱད་རྣམས་ཀྱི་’ ཞེས་གསུངས། ‘phāla’ ནི་ཐོན་ལྕགས་ (kasako) ཡིན། ‘pācana’ ནི་ལྕག་ཚན་ (patoda) ཡིན། ‘གཉའ་ཤིང་དང་གཤོལ་’ ཞེས་པ་ནི་ཚིག་རྣམ་པར་ཕྱེ་བའོ།། ‘Piṇḍa’ ནི་མཚོན་ཆའི་བྱེ་བྲག་ཅིག་ཡིན། ‘རལ་གྲི་དང་། མདུང་ཐུང་དང་། མདུང་དང་། ལྕགས་གོང་’ ཞེས་པ་ནི་ཚིག་རྣམ་པར་ཕྱེ་བའོ།། ‘camma’ ནི་མདའ་སྐྱོབ་པའི་ཕུབ་ (saravāraṇaphalaka) ཡིན། ‘kalāpa’ ནི་མདའ་དོང་ (tūṇīra) ཡིན། ‘མཚོན་ཆ་དང་ཕུབ་ (āvaraṇa)’ ཞེས་པ་ནི་ཚིག་རྣམ་པར་ཕྱེ་བའོ།། ‘སྦྲུལ་དང་ནེའུ་ལེ་’། ‘བྱི་ལ་དང་བྱི་བ་’། ‘བྱ་རོག་དང་འུག་པ་’། ‘ཀླུ་དང་མཁའ་ལྡིང་’ ཞེས་པ་ནི་ཚིག་རྣམ་པར་ཕྱེ་བའོ།། གྲངས་དང་ཚད་ནི་ ‘གྲངས་ཚད་’ ཡིན། དེ་ལ་ཚད་ཀྱི་མིང་ཅན་རྣམས་ལས་དཔེར་ན། ‘རིང་པོ་དང་བར་མ་’ ནི་ ‘རིང་བར་’ ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། ‘གཅིག་པུ་དང་གཉིས་པོ་’ ཞེས་པ་ནི་ཚིག་རྣམ་པར་ཕྱེ་བ་ཡིན་ལ། གཉིས་གསུམ་ལ་སོགས་པ་ལའང་ཚུལ་འདི་ཉིད་དོ།། Khuddajantu siyā- naṭṭhi, athavā khuddakova yo; Sataṃ vā pasate yesaṃ, keci ānakulā api. སྲོག་ཆགས་ཆུང་ངུ་ནི་རུས་པ་མེད་པ་འམ།། ཡང་ན་གང་ཞིག་ཤིན་ཏུ་ชུང་བ་ཉིད།། གང་དག་བརྒྱ་ཕྲག་སྦར་མོ་གང་དུ་ཤོང་།། ཁ་ཅིག་ནེའུ་ལེའི་བར་དུའང་འདོད་པ་ཡིན།། Kīṭo ca pataṅgo ca, kuntho ca kipilliko ca, ḍaṃso ca makaso ca, makkhikā ca kipillikācāti viggaho. Pacanacaṇḍālāti o rabbhikādīnaṃ [Pg.173] ruḷhīsaññā. Urabbhe hantvā jīvatīti orabbhiko, evaṃ sesesu. Sānaṃ sunakhaṃ pacatīti sapāko, venā tacchakā, rathakārā cammakārā. Sādhāraṇā samānā, caraṇasaddo- yaṃ idha gayhatīti sambandho, yathā sakamajjhayanāya carīyanti vatānyetesūti caraṇāni, kaṭhādivājhānyajjhayanāni sākhāsaññakāni. Yasmā etehi carati ariyasāvako gacchati amataṃ disaṃ, tasmā caraṇāni sīlādayo paṇṇarasa dhammā. Tenāha- ‘kaṭhādīhī’tiādi, kaṭhādīhīti pasiddhivasena kamātikkamenāpi vuttaṃ, tato ādisaddena atisādayo gayhanti. Atisena bhāradvājena kaṭhena vuttaṃ vidantyadhīyanti vāti ‘‘aññasmi’’ti (4-121) ṇo, ‘‘lopo’’ti (4-123) lopo atisā bhāradvājā kaṭhā. Kalāpinā vuttaṃ vidantyadhīyanti vāti, teneva ṇo, kalāpā, kaṭhā ādi yesaṃ te kaṭhādayo, tehi ajjhenavisese ca purise ca upacārāti sambandho. ‘འབུ་དང་ཕྱེ་མ་ལེབ་’། ‘སྲིན་བུ་ཆུང་ངུ་དང་གྲོག་མ་’། ‘ཤ་སྦྲང་དང་མཆུ་རིང་’། ‘སྦྲང་བུ་དང་གྲོག་མ་’ ཞེས་པ་ནི་ཚིག་རྣམ་པར་ཕྱེ་བའོ།། ‘Pacanacaṇḍālā’ (གདོལ་པ་འཚོད་པ་) ཞེས་པ་ནི་ལུག་གསོད་པ་ (orabbhika) ལ་སོགས་པའི་འཇིག་རྟེན་གྱི་གྲགས་པའི་མིང་ཡིན། ལུག་བསད་ནས་འཚོ་བ་ནི་ ‘orabbhiko’ (ལུག་གཤན་པ་) ཡིན་ལ། ལྷག་མ་རྣམས་ལའང་དེ་བཞིན་ནོ།། ཁྱི་ (sāna/sunakha) འཚོད་པ་ནི་ ‘sapāko’ (ཁྱི་ཟན་པ་) ཡིན། ‘venā’ ནི་ཤིང་མཁན་ (tacchaka)། ཤིང་རྟ་མཁན་ (rathakāra)། ཀོ་ལྷམ་མཁན་ (cammakāra) རྣམས་ཡིན། ‘Sādhāraṇā’ ནི་ཐུན་མོང་བ་ (samānā) ཡིན། ‘caraṇa’ ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་འདིར་གཟུང་བར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བ་ཡིན། ཇི་ལྟར་ ‘རང་གི་ཀློག་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བརྟུལ་ཞུགས་རྣམས་འདི་དག་ལ་སྤྱོད་པར་བྱེད་པས་ན་ caraṇāni (སྤྱོད་པ་རྣམས་)’ ཞེས་བྱ་སྟེ། ཀ་ཐ་ (Kaṭha) ལ་སོགས་པའི་ཀློག་པ་དང་སློབ་གཉེར་ནི་ཡན་ལག་གི་མིང་ཅན་ཡིན། གང་གི་ཕྱིར་འདི་དག་གིས་འཕགས་པའི་ཉན་ཐོས་སྤྱོད་ཅིང་འཆི་མེད་ཀྱི་གོ་འཕང་དུ་འགྲོ་བས། དེའི་ཕྱིར་ ‘caraṇāni’ ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པའི་ཆོས་བཅོ་ལྔ་ཡིན། དེས་ན་ ‘ཀ་ཐ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་’ ཞེས་གསུངས། ‘ཀ་ཐ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་’ ཞེས་པ་ནི་གྲགས་པའི་དབང་གིས་གོ་རིམ་ལས་འདས་ཏེ་གསུངས་པ་ཡིན་ལ། དེས་ན་ ‘ལ་སོགས་པ་’ ཞེས་པའི་སྒྲས་ཨ་ཏི་ས་ (Atisa) ལ་སོགས་པ་གཟུང་བར་བྱའོ།། ཨ་ཏི་ས་དང་། བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ་དང་། ཀ་ཐ་རྣམས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ཤེས་པའམ་ཀློག་པ་ནི། ‘aññasmiṃ’ (༤-༡༢༡) ཞེས་པས་ ‘ṇa’ རྐྱེན་དང་། ‘lopo’ (༤-༡༢༣) ཞེས་པས་ཕྱིས་པས་ ‘Atisā’། ‘Bhāradvājā’། ‘Kaṭhā’ ཞེས་གྲུབ་བོ།། ཀ་ལཱ་པིན་གྱིས་གསུངས་པ་ཤེས་པའམ་ཀློག་པ་ནི་རྐྱེན་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ ‘Kalāpā’ ཞེས་གྲུབ་བོ།། ཀ་ཐ་ལ་སོགས་པ་ཐོག་མར་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི་ ‘kaṭhādayo’ (ཀ་ཐ་ལ་སོགས་པ་) ཡིན། དེ་དག་གིས་ཀློག་པའི་བྱེ་བྲག་དང་གང་ཟག་ལ་ཉེ་བར་བཏགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བ་ཡིན། Sīlādayotiādisaddena indriyasaṃvarādayo gayhanti. Sīlañca paññāṇañca, samatho ca vipassanā ca vijjā ca caraṇañcāti viggaho. Ekato ajjhayanametesūti ekajjhayanāni, pakaṭhāni vacanāni pāvacanāni saddhammo, ekajjhayanāni ca tāni pāvacanāni ca tesaṃ, dīgho ca dīghāgamo ca majjhimo ca majjhimāgamo ca, ekuttaro ca aṅguttarāgamo ca saṃyuttāgamo ca, khandhako ca vibhaṅgocāti viggaho. ‘ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པ་’ ཞེས་པའི་ ‘ལ་སོགས་པ་’ སྒྲས་དབང་པོ་སྡོམ་པ་ལ་སོགས་པ་གཟུང་བར་བྱའོ།། ‘ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ཤེས་རབ་’། ‘ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་’། ‘རིག་པ་དང་ཞབས་སུ་ལྡན་པ་ (སྤྱོད་པ་)’ ཞེས་པ་ནི་ཚིག་རྣམ་པར་ཕྱེ་བའོ།། ‘ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཀློག་པ་འདི་དག་ལ་ཡོད་པས་ན་ལྷན་ཅིག་ཀློག་པ་’ ཞེས་བྱ་ལ། གསལ་བར་བཤད་པའི་གསུང་ནི་གསུང་རབ་སྟེ་དམ་པའི་ཆོས་ཡིན། ལྷན་ཅིག་ཀློག་པ་ཡང་ཡིན་ལ་གསུང་རབ་ཀྱང་ཡིན་པ་དེ་དག་གིའོ།། ‘རིང་པོ་དང་ལུང་རིང་པོ་’། ‘བར་མ་དང་ལུང་བར་མ་’། ‘གཅིག་གིས་ལྷག་པ་དང་ལུང་གཅིག་ལས་འཕྲོས་པ་’། ‘ལུང་འབྲེལ་བ་’། ‘ཚོགས་པ་ (Khandhaka) དང་རྣམ་འབྱེད་ (Vibhaṅga)’ ཞེས་པ་ནི་ཚིག་རྣམ་པར་ཕྱེ་བའོ།། Tesanti iminā liṅgavisesānanti chaṭṭhiyantataṃ dīpeti, itthī ca pumā ca, dāsī ca dāso ca, cīvarañca piṇḍapāto ca senāsanañca gilānapaccayo bhesajjaparikkhāro ca, tiṇañca kaṭṭho ca sākhā ca palāso cāti viggaho. Cheko dakkho, pubbā ca parācātiādinā viggaho. ‘དེ་དག་གི་’ ཞེས་པས་ནི་ ‘རྟགས་ཐ་དད་པ་རྣམས་ཀྱི་’ ཞེས་འབྲེལ་སྒྲའི་མཐའ་ཅན་ཉིད་དུ་སྟོན་ཏོ།། ‘བུད་མེད་དང་སྐྱེས་པ་’། ‘བྲན་མོ་དང་བྲན་པོ་’། ‘ཆོས་གོས་དང་། བསོད་སྙོམས་དང་། མལ་ཆ་དང་། ན་བའི་གསོས་སྨན་གྱི་ཡོ་བྱད་’། ‘རྩྭ་དང་། ཤིང་དང་། ཡལ་ག་དང་། ལོ་མ་’ ཞེས་པ་ནི་ཚིག་རྣམ་པར་ཕྱེ་བའོ།། ‘Cheka’ ནི་མཁས་པ་ (dakkha) ཡིན། ‘སྔ་མ་དང་ཕྱི་མ་’ ལ་སོགས་པ་ནི་ཚིག་རྣམ་པར་ཕྱེ་བའོ།། Pubbadakkhiṇantiādīsu ‘‘byañjane dīgharassā’’ti (1-33) rasso. Kāso ca kuso ca usiro ca bīraṇañca, muñjañca babbajañcāti viggaho. Khadiro ca palāsocātiādinā ca, gajo ca gavajo cātiādinā ca, hatthī ca goca asso ca vaḷavācāti ca, haṃso ca balāvā cātiādinā ca, bako ca balākācāti ca. Hiraññañca suvaṇṇo ca, maṇi ca saṅkho ca muttā ca veḷuriyo ca jātarūpañca rajatañcāti ca, sāli ca [Pg.174] yavakocātiādinā ca, sākañca suvañcātiādināca, kāsiyo ca kosalācātiādinā ca viggaho, janapadavācinā ca bahuvacanantā. ‘Pubbadakkhiṇa’ (ཤར་ལྷོ་) ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ ‘གསལ་བྱེད་ལ་རིང་པོ་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ་’ (༡-༣༣) ཞེས་པས་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ།། ‘Kāsa-རྩྭ་དང་། Kusa-རྩྭ་དང་། Usīra-རྩྭ་དང་། Bīraṇa-རྩྭ་དང་། Muñja-རྩྭ་དང་། Babbaja-རྩྭ་’ ཞེས་པ་ནི་ཚིག་རྣམ་པར་ཕྱེ་བའོ།། ‘ཁ་དི་ར་དང་པ་ལཱ་ཤ་’ ལ་སོགས་པ་དང་། ‘གླང་པོ་ཆེ་དང་བ་ལང་རི་དྭགས་’ ལ་སོགས་པ་དང་། ‘གླང་པོ་ཆེ་དང་། བ་ལང་དང་། རྟ་དང་། རྟ་རྒོད་མ་’ དང་། ‘ངང་པ་དང་བྱ་རོག་’ ལ་སོགས་པ་དང་། ‘ཆུ་སྐྱར་དང་ཁྲུང་ཁྲུང་’ ལ་སོགས་པའོ།། ‘གསེར་རྡོག་དང་། གསེར་བཟང་པོ་དང་། ནོར་བུ་དང་། དུང་དང་། མུ་ཏིག་དང་། བཻ་ཌཱུརྱ་དང་། གསེར་དང་། དངུལ་’ དང་། ‘འབྲས་སཱ་ལི་དང་ནས་’ ལ་སོགས་པ་དང་། ‘སྔོ་ཚལ་དང་ནེ་ཙོ་’ ལ་སོགས་པ་དང་། ‘ཀཱ་ཤི་པ་རྣམས་དང་ཀོ་ས་ལ་པ་རྣམས་’ ལ་སོགས་པ་ནི་ཚིག་རྣམ་པར་ཕྱེ་བ་ཡིན་ལ། ཡུལ་ལྗོངས་བརྗོད་པ་རྣམས་ནི་མང་ཚིག་གི་མཐའ་ཅན་ཡིན་ནོ།། Ekavīsaticcādino ekañca taṃ vīsaticāti visesanasamāso vā siyā, ekañca vīsati ca ekavīsatīti catthasamāso vā, samāhāre napuṃsakattantu na pappoti, ‘‘nānusāsanīyaṃ liṅgaṃ sokanissayattā liṅgasse’’ti loke napuṃsakaliṅgassehānabhidhānato napuṃsakaliṅgaṃ na bhavissatītyadhippāyo, sabhāparisāyāti ñāpakato vā samāhāre napuṃsakaliṅgamatra byabhicaratīti daṭṭhabbaṃ. "ekavīsati" (ཉེར་གཅིག) ལ་སོགས་པ་ནི། "eka" (གཅིག) དང་ "vīsati" (ཉི་ཤུ) ཞེས་པ་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་བསྡུ་བ་ (visesanasamāso) འམ། ཡང་ན། "eka" (གཅིག) དང་ "vīsati" (ཉི་ཤུ) ནི་ "ekavīsati" ཞེས་པ་ "ca" ཡི་དོན་གྱི་བསྡུ་བ་ (catthasamāso) ཡིན་ནོ། །འདུས་པའི་དོན་ལ་མ་ནིང་གི་རྟགས་སུ་མི་འགྱུར་ཏེ། "རྟགས་ནི་བསྟན་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། འཇིག་རྟེན་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར" ཞེས་པས་འཇིག་རྟེན་ན་འདིར་མ་ནིང་གི་རྟགས་སུ་མ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར། མ་ནིང་གི་རྟགས་སུ་མི་འགྱུར་བ་ནི་དགོངས་པ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན། "sabhāparisā" (ཚོགས་པའི་འཁོར་) ཞེས་པའི་གསལ་བྱེད་ལས། འདིར་འདུས་པའི་དོན་ལ་མ་ནིང་གི་རྟགས་ནི་ངེས་པ་མེད་པ་ (byabhicarati) ཡིན་པར་བལྟ་བར་བྱའོ། ། Pubbappayogo-bhimatoti upasajjanasaññakassa syādīti paṭhamāya niddiṭṭhassa samāse pubbanipāto ‘‘upasajjanaṃ pubba’’miccanena (2-2-31) iṭṭho kamassa padhānabhāvena vattumiṭṭhattāti ‘‘syādisyādinekattha’’nti (3-1) ettha syādīti paṭhamāniddiṭṭhassāsaṅkhyādino pubbamavaṭṭhānato syādineti tatiyāniddiṭṭhassa pacchāvaṭṭhānato ‘‘syādisyādinā’’ti sutte paṭipāṭiyā padhānabhāvena vattumiṭṭhattā. "སྔོན་དུ་སྦྱོར་བར་འདོད་པ་ནི" ཞེས་པ་ནི། ཉེ་བར་བསྒྱུར་བའི་མིང་ཅན་ "syādi" ལ་སོགས་པ་རྣམ་དབྱེ་དང་པོས་བསྟན་པ་རྣམས་བསྡུ་བའི་ནང་དུ་སྔོན་དུ་འཇུག་པ་ནི། "ཉེ་བར་བསྒྱུར་བ་སྔོན་དུ་འཇུག" ཅེས་པས་འདོད་པ་ཡིན་ནོ། །གོ་རིམ་གཙོ་བོའི་དངོས་པོར་བརྗོད་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར། "syādisyādinekatthaṃ" ཞེས་པ་འདིར། "syādi" ཞེས་རྣམ་དབྱེ་དང་པོས་བསྟན་པ་གྲངས་ལ་སོགས་པ་མ་ཡིན་པ་སྔོན་དུ་གནས་པའི་ཕྱིར་དང་། "syādina" ཞེས་རྣམ་དབྱེ་གསུམ་པས་བསྟན་པ་ཕྱིས་སུ་གནས་པའི་ཕྱིར། "syādisyādinā" ཞེས་པའི་མདོ་ལས་གོ་རིམ་བཞིན་གཙོ་བོའི་དངོས་པོར་བརྗོད་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། Parappayogo-bhimatoti heṭṭhā vuttasuttena pubbanipāte patte ‘‘rājadantādīsu para’’ntīminā (2-2-30) paranipāto-bhimato, vacanenāti- ‘‘bahula’’nti vacanena, pubbakā layuttassa parappayogo-bhimatoti rājadantādipāṭhato evā-bhimato. "ཕྱིས་སུ་སྦྱོར་བར་འདོད་པ་ནི" ཞེས་པ་ནི། འོག་ཏུ་བཤད་པའི་མདོ་ལས་སྔོན་དུ་འཇུག་པར་འགྱུར་བ་ལས། "rājadanta ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཕྱིས་སུ་འཇུག" ཅེས་པ་འདིས་ཕྱིས་སུ་འཇུག་པར་འདོད་པ་ཡིན་ནོ། །"ཚིག་གིས" ཞེས་པ་ནི། "མང་པོ" ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་སོ། །སྔོན་གྱི་དུས་དང་ལྡན་པ་ཕྱིས་སུ་སྦྱོར་བར་འདོད་པ་ནི། "rājadanta" ལ་སོགས་པའི་ཀློག་པ་ཉིད་ལས་འདོད་པ་ཡིན་ནོ། ། Kamampaccanādarāti iminā padhānabhāvenā-kkamassa vattumiṭṭhattamāha. Saro ādi yassa taṃ sarādi, saṅkho ca dundubhi ca vīṇā ca, udukkhalañca musalo ca, dhanapati ca rāmo ca kesavocāti viggaho. Jaṃdaṃsaddā jāyāsaddasamānatthā asaṅkhyā-jañca pati ca, dañca paticāti viggaho, avantayo ca assakāca, aggi ca indocāti viggaho, taṃnivāsimhi gahite avanti ca assakocāti ekattenapi viggaho vattati. Dvandasamāso- yaṃ dvandasadisattā dvando, dve ca dve ca padāni dvandānīti hi ubhayatthappadhāno- yaṃ dvandasaddo. "གོ་རིམ་ལ་མ་གུས་པ" ཞེས་པ་འདིས་གཙོ་བོའི་དངོས་པོས་གོ་རིམ་མེད་པར་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ཉིད་གསུངས་སོ། །དབྱངས་སྔོན་དུ་ཡོད་པ་ནི་ "sarādi" (དབྱངས་ལ་སོགས་པ་) ཡིན་ནོ། །དུང་དང་། རྔ་ཆེན་དང་། པི་ཝང་དང་། གཏུན་ཁུང་དང་། གཏུན་བུ་དང་། ནོར་གྱི་བདག་པོ་དང་། དགའ་བྱེད་དང་། སྐྲ་བཟང་ཞེས་པ་ནི་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་བ་ (viggaha) ཡིན་ནོ། །"jaṃ" དང་ "daṃ" གྱི་སྒྲ་ནི་ "jāyā" (ཆུང་མ) ཞེས་པའི་སྒྲ་དང་དོན་མཚུངས་ཤིང་གྲངས་མེད་པ་ཡིན་ནོ། །ཆུང་མ་དང་བདག་པོ། ཆུང་མ་དང་བདག་པོ་ཞེས་པ་ནི་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་བ་ཡིན་ནོ། །ཨ་ཝན་ཏི་དང་ཨས་ས་ཀ། མེ་དང་དབང་པོ་ཞེས་པ་ནི་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་བ་ཡིན་ནོ། །དེར་གནས་པ་པོ་བཟུང་བའི་ཚེ། ཨ་ཝན་ཏི་དང་ཨས་ས་ཀ་ཞེས་གཅིག་གི་ཚིག་གིས་ཀྱང་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་བ་འཇུག་གོ། །ཟུང་གི་བསྡུ་བ་ (dvandasamāsa) ནི། ཟུང་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར་ཟུང་ (dvanda) ཞེས་བྱ་ལ། ཚིག་གཉིས་དང་གཉིས་ནི་ཟུང་རྣམས་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཟུང་གི་སྒྲ་འདི་ནི་གཉིས་ཀའི་དོན་གཙོ་བོ་ཅན་ཡིན་ནོ། ། 21. Saṅkhyā ༢༡. གྲངས。 Atha ‘‘samāhāre napuṃsaka’’nti (3-20) vijjamāne kiṃ ‘‘saṅkhyādī’’ ti iminā [Pg.175] satthagāravakarenāti āsaṅkiya codeti ‘nanuce’ccādi. Tathāhiccādinā ‘‘samāhāre napuṃsaka’’nteva sijjhanaṃ samattheti. Yathāvuttacodanācālane parādhippāyaṃ parikappento’catthe’tiādimāha. འོ་ན། "འདུས་པའི་དོན་ལ་མ་ནིང་" ཞེས་པ་ཡོད་བཞིན་དུ། ཅིའི་ཕྱིར་ "གྲངས་ལ་སོགས་པ་" ཞེས་པ་འདིས་བསྟན་བཅོས་ལ་གུས་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནམ་སྙམ་དུ་དྭོགས་ནས་ "nanu ca" (འོ་ན་མ་ཡིན་ནམ) ལ་སོགས་པས་རྒོལ་བར་བྱེད་དོ། །"དེ་ལྟ་བས་ན" ལ་སོགས་པས་ "འདུས་པའི་དོན་ལ་མ་ནིང་" ཞེས་པ་ཉིད་གྲུབ་པར་ནུས་སོ། །གོང་དུ་བཤད་པའི་རྒོལ་བ་བཟློག་པའི་ཕྱིར། གཞན་གྱི་བསམ་པ་ཀུན་ཏུ་རྟོག་བཞིན་དུ་ "ca ཡི་དོན་ལ" ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། Neti iminā catthetiādinā kataparikappanā na sijjhatīti dasseti, tattha hetumāha- ‘sambandhassa purisādhīnattā’ti, saticeccādinā ‘samāhāre napuṃsaka’ntettha visesanaggahaṇe payojanaṃ vatvā ‘saṅkhyādī’ti imassa niratthakattameva thirīkaroti. "མ་ཡིན་ནོ" ཞེས་པ་འདིས་ "ca ཡི་དོན་ལ" ལ་སོགས་པས་བྱས་པའི་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་མི་འགྲུབ་པར་སྟོན་ཏོ། །དེ་ལ་གཏན་ཚིགས་གསུངས་པ་ནི། "འབྲེལ་བ་ནི་སྐྱེས་བུ་ལ་རག་ལས་པའི་ཕྱིར" ཞེས་པའོ། །"ཡོད་ན" ལ་སོགས་པས་ "འདུས་པའི་དོན་ལ་མ་ནིང་" ཞེས་པ་འདིར་ཁྱད་པར་བཟུང་བའི་དགོས་པ་བཤད་ནས། "གྲངས་ལ་སོགས་པ་" ཞེས་པ་འདིའི་དོན་མེད་པ་ཉིད་བརྟན་པོར་བྱེད་དོ། ། Payojaneti lāghavappayojane; Sambandhīyatīti visesanaggahaṇaṃ sambandhīyati; Etthāti etasmiṃ ‘saṅkhyādī’sutte; Tanneti iminā yathāvuttaṃ codanaṃ nivatteti. "དགོས་པ་ལ" ཞེས་པ་ནི་ཡང་བའི་དགོས་པ་ལའོ། །"འབྲེལ་བར་འགྱུར་རོ" ཞེས་པ་ནི་ཁྱད་པར་འཛིན་པ་འབྲེལ་བར་འགྱུར་བའོ། །"འདིར" ཞེས་པ་ནི་ "གྲངས་ལ་སོགས་པ་" ཞེས་པའི་མདོ་འདི་ལའོ། །"དེ་མ་ཡིན་ནོ" ཞེས་པ་འདིས་གོང་དུ་བཤད་པའི་རྒོལ་བ་བཟློག་པར་བྱེད་དོ། ། ‘Saṅkhyādī’ti suttassa sātthakattamāha- ‘catthasamāsānantara’miccādinā. Ekattabyapadeso kātabboti ‘‘saṅkhyāpubbo digū’’ti (2-1-52) saṅkhyāpubbassa samāsassa digusaññaṃ vidhāya tadatthassa ‘‘digurekavacana’’ntīminā (2-4-1) ekattabyapadeso parehi viya kātabbo. "གྲངས་ལ་སོགས་པ་" ཞེས་པའི་མདོའི་དོན་དང་ལྡན་པ་ཉིད་གསུངས་པ་ནི། "ca ཡི་དོན་གྱི་བསྡུ་བའི་འོག་ཏུ" ལ་སོགས་པས་སོ། །"གཅིག་གི་སྒྲས་བརྗོད་པར་བྱའོ" ཞེས་པ་ནི། "གྲངས་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ནི་དི་གུ་ (digū) ཡིན་ནོ" ཞེས་གྲངས་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་བསྡུ་བ་ལ་དི་གུའི་མིང་བཏགས་ནས། དེའི་དོན་ལ་ "དི་གུ་ནི་གཅིག་གི་ཚིག་གོ" ཞེས་པ་འདིས་གཞན་དག་གིས་བཞིན་དུ་གཅིག་གི་སྒྲས་བརྗོད་པར་བྱའོ། ། Samāharaṇaṃ samāhāroti iminā bhāvasādhano-yaṃ samāhārasaddo. Yadi samāharīyatīti samāhāroti kammasādhano siyā, tadā pañca kumāriyo samāhaṭāti vākyassātthe vutti siyā pañcakumārītyettha sakapadatthappadhānattā bahuvacanaṃ siyā ‘‘ghāpassāntassāppadhānassā’’ti (3-24) appadhānarassattañca na siyā… samāhaṭānameva kumārīnaṃ padhānattā, tasmā pañca gāvo sa māhaṭātyetasmiṃ vākye samāsova natthi kammasādhanassānupagamato. Pañcannaṃ gunnaṃ samāhāro, catunnaṃ pathānaṃ samāhāroti vākye pana atthi, samāhārassekattā tu sataṃ yūthaṃ vananti ettha viya sābhāvikamekavacanaṃ siddhameveti viññāpeti. "སྡུད་པ་ནི་འདུས་པ་ (samāhāra) ཡིན་ནོ" ཞེས་པ་འདིས་འདུས་པའི་སྒྲ་འདི་ནི་དངོས་པོ་སྒྲུབ་པ་ (bhāvasādhana) ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་ "བསྡུ་བར་བྱ་བ་ནི་འདུས་པ་ཡིན་ནོ" ཞེས་ལས་སྒྲུབ་པ་ (kammasādhana) ཡིན་ན། དེའི་ཚེ་ "བུ་མོ་ལྔ་པོ་བསྡུས་སོ" ཞེས་པའི་ཚིག་གི་དོན་ལ་འཇུག་པ་འགྱུར་ཞིང་། "pañcakumārī" ཞེས་པ་འདིར་རང་གི་ཚིག་གི་དོན་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མང་ཚིག་ཏུ་འགྱུར་ལ། "གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པའི་ gha དང་ ā ཡི་མཐའ་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ" ཞེས་པས་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པའི་ཐུང་ངུར་འགྱུར་བ་ཡང་མི་འགྲུབ་སྟེ། བསྡུས་པའི་བུ་མོ་རྣམས་ཉིད་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེ་ལྟ་བས་ན། "བ་ལང་ལྔ་པོ་བསྡུས་སོ" ཞེས་པའི་ཚིག་འདི་ལ་བསྡུ་བ་ཉིད་མེད་དེ། ལས་སྒྲུབ་པ་ཁས་མ་བླངས་པའི་ཕྱིར། "བ་ལང་ལྔ་པོ་འདུས་པ" དང་ "ལམ་བཞི་པོ་འདུས་པ" ཞེས་པའི་ཚིག་ལ་ནི་ཡོད་དེ། འདུས་པ་ནི་གཅིག་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར། "བརྒྱ་ཕྲག" "ཁྱུ" "ཚལ" ཞེས་པ་འདི་དག་ལྟར་རང་བཞིན་གྱིས་གཅིག་གི་ཚིག་ཏུ་གྲུབ་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། ། 22. Kvace ༢༢. ལ་ལར། Kvacisaddassa [Pg.176] payoganiyamanattho ‘‘paro kvicī’’ti (1-27) ettha vuttanayena veditabbo. Avisesena udāharaṇepīti paresaṃ viya ‘‘chāyā’’ti (2-2-73) suttayitvā vikappena ‘(kuḍḍacchāya) kuḍḍacchāyāti ca ‘‘bāhulle’’ti (caṃ, 2-2-74) suttayitvā niccaṃ ‘ucchucchāyaṃ salabhacchāya’nti ca nodāharitvā sāmaññena ‘salabhacchāyaṃ sakuntacchāya’nti udāharaṇe dassitepi. Aññatthāti bahulabhāvato aññattha. Viggahasamattassāti viggahasāmaññassa, yathāsambhavanti pāsādassa chāyāiccādinā sambhavānatikkamena, saddāti saddato parāya. "ལ་ལར" ཞེས་པའི་སྒྲའི་སྦྱོར་བ་ངེས་པའི་དོན་ནི། "ཕྱི་མ་ལ་ལར" ཞེས་པ་འདིར་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཤེས་པར་བྱའོ། །"ཁྱད་པར་མེད་པར་དཔེར་བརྗོད་པ་ལའང་" ཞེས་པ་ནི། གཞན་དག་བཞིན་དུ་ "chāyā" (གྲིབ་མ) ཞེས་མདོར་བྱས་ནས་རྣམ་པར་རྟོག་པས "kuḍḍacchāya" དང་ "kuḍḍacchāyā" ཞེས་པ་དང་། "མང་པོ་ལ" ཞེས་མདོར་བྱས་ནས་རྟག་ཏུ་ "ucchucchāyaṃ" དང་ "salabhacchāyaṃ" ཞེས་དཔེར་མ་བརྗོད་པར། སྤྱིར་ "salabhacchāyaṃ" དང་ "sakuntacchāyaṃ" ཞེས་དཔེར་བརྗོད་པ་བསྟན་པའི་ཚེའོ། །"གཞན་དུ" ཞེས་པ་ནི་མང་བའི་དངོས་པོ་ལས་གཞན་དུའོ། །"ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་བ་མཚུངས་པ་ལ" ཞེས་པ་ནི་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་བ་སྤྱི་ལའོ། །"ཅི་རིགས་པར" ཞེས་པ་ནི་ཁང་བཟང་གི་གྲིབ་མ་ལ་སོགས་པ་སྲིད་པ་ལས་མི་འདའ་བར་རོ། །"སྒྲ་ལས" ཞེས་པ་ནི་སྒྲ་ལས་ཕྱི་མ་ལའོ། ། 23. Syādi ༢༣. "syādi" ལ་སོགས་པ། Nanuceccādinā vuttaṃ codanaṃ nisedheti ‘tanne’ti. Tattha kāraṇamāha- ‘ghasaññattā’tyādi. Aghonanti ghaokāravajjitānaṃ, nanu itthi yamākāro gho, tathāsati napuṃsake so (na siyāti) parikappeti ‘napuṃsakattā ghattameva natthīti cedi’ti. Tampi neti yathā vuttampaṭikkhipitvā attheva napuṃsake ghattanti dassetumāha-chaṭṭhīsamāsasse’ccādi. Napuṃsake ghattassa sabbhāvameva samattheti napuṃsakattaṃ hi’ccādinā, pāribhāsikanti ettha suttamevādhippetaṃ, paribhāsāya nibbattaṃ pāribhāsikaṃ suttikanti attho. Ārabhitabbamevidaṃ suttaṃ (napuṃsakassāpi) rassattavidhānāyāti adhippāyo. Ghanissitampi kāriyanti ‘‘ghabrahmādīte’’tyādinā (2-60) vidhiyamānamekārādikāriyampi. Etaṃ ghanissitaṃ kāriyaṃ naca yuttanti sambandho. Ayuttattepi doso-yamāpatatevākyāsaṅkiyāha-‘nāyampidoso’ccādi, na rassassa ettheva laddhāvasarattā paṭhamaṃ tena paviṭṭhe… (ghani)ssitaṃ kāriyanti nāyampi doso paribhāsāva senāti mantabbaṃ. Salabhacchāye iti padacchedo. "nanu ca" ལ་སོགས་པས་གསུངས་པའི་རྒོལ་བ་ནི་ "དེ་མ་ཡིན་ནོ" ཞེས་པས་འགོག་གོ། །དེ་ལ་རྒྱུ་མཚན་གསུངས་པ་ནི། "gha ཡི་མིང་ཅན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར" ལ་སོགས་པའོ། །"gha མ་ཡིན་པ་རྣམས་ལ" ཞེས་པ་ནི་ gha དང་ o ཡི་ཡི་གེ་སྤངས་པ་རྣམས་ལའོ། །འོ་ན། བུད་མེད་ཀྱི་རྟགས་ལ་ "ā" ཡི་སྒྲ་ནི་ gha ཡིན་ལ། དེ་ལྟ་ན་མ་ནིང་ལ་དེ་ (མི་འགྱུར་རོ) ཞེས་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་ནི། "མ་ནིང་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ gha ཉིད་མེད་དོ་ཞེ་ན" ཞེས་པའོ། །དེ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གོང་དུ་བཤད་པ་བཀག་ནས། མ་ནིང་ལ་ gha ཉིད་ཡོད་པ་ཉིད་སྟོན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ "འབྲེལ་བ་དྲུག་པའི་བསྡུ་བ་ལ" ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །མ་ནིང་ལ་ gha ཉིད་ཡོད་པ་ཉིད་གྲུབ་པར་བྱེད་པ་ནི། "མ་ནིང་ཉིད་ནི" ལ་སོགས་པས་སོ། །"བརྡ་ཆད་ཀྱི" ཞེས་པ་འདིར་མདོ་ཉིད་ལ་དགོངས་པ་ཡིན་ཏེ། བརྡ་ཆད་ལས་བྱུང་བ་ནི་བརྡ་ཆད་དེ་མདོ་ལས་བྱུང་བ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །མདོ་འདི་ནི་ (མ་ནིང་ལའང་) ཐུང་ངུ་བྱ་བའི་ཆེད་དུ་བརྩམ་པར་བྱ་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་པ་ནི་དགོངས་པ་ཡིན་ནོ། །"gha ལ་བརྟེན་པའི་བྱ་བ་ཡང་" ཞེས་པ་ནི། "ghabrahmādīte" ལ་སོགས་པས་བསྟན་པའི་ "e" ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་ཡང་ངོ་། །"gha ལ་བརྟེན་པའི་བྱ་བ་འདི་ནི་མི་རིགས་སོ" ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། །མི་རིགས་པ་ལའང་སྐྱོན་དུ་འགྱུར་རོ་སྙམ་དུ་དྭོགས་ནས་ "འདི་ཡང་སྐྱོན་མ་ཡིན་ནོ" ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། འདིར་ཐུང་ངུ་བྱེད་པ་ལ་སྐབས་ཐོབ་པའི་ཕྱིར། ཐོག་མར་དེས་ཞུགས་པ་ལ། "gha ལ་བརྟེན་པའི་བྱ་བ" ཞེས་པ་འདི་ཡང་སྐྱོན་མ་ཡིན་ཏེ། བརྡ་ཆད་ཀྱི་དབང་གིས་སོ་ཞེས་བསམ་པར་བྱའོ། །"salabhacchāye" ཞེས་པ་ནི་ཚིག་རྣམ་པར་དབྱེ་བའོ། ། 24. Ghama ༢༤. "ghama" ཞེས་པ། Atoevacātiādi [Pg.177] heṭṭhā vuttanayāvalambena vuttaṃ. "དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དོ" ལ་སོགས་པ་ནི། འོག་ཏུ་བཤད་པའི་ཚུལ་ལ་བརྟེན་ནས་གསུངས་སོ། ། 25. Gossu ༢༥. "go" ལ་སོགས་པ་ལ། Sakatthapariccāgena kule pavattattāti iminā chaṭṭhīsamāsassa uttarapadatthappadhānattamāha. "རང་གི་དོན་བཏང་ནས་རིགས་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར" ཞེས་པ་འདིས་འབྲེལ་བ་དྲུག་པའི་བསྡུ་བའི་ཚིག་ཕྱི་མའི་དོན་གཙོ་བོ་ཉིད་དུ་གསུངས་སོ། ། 26. Itthi ༢༦. བུད་མེད། Itthividhīsu ‘‘puthussa pathavaputhavā’’ti (3-39) suttapariyantesu. Itthiyanti idaṃ nāmavisesanaṃ vā siyā paccayatthavisesanaṃ vā, tattha nāmavisesanamevidaṃ na paccayatthavisesananti dassetumāha- ‘nāme’ccādi. Akārantato nāmasmāti ekattādimahantatthavācito akārantato nāmasmā. Itthattanti ettha itthīti itthiliṅgaṃ vuccati. Itthiyeva hi esāti liṅgīyati saṅketīyatīti liṅgaṃ. Itthiyā esāti pasiddhimato atthassa bhāvo sāmaññaṃ bālayuvattādi lakkhaṇaṃ itthattaṃ. Kimettha liṅgaṃ nāma– བུད་མེད་ཀྱི་ཆོ་ག་རྣམས་ལ། "puthussa pathavaputhavā" ཞེས་པའི་མདོའི་མཐར་ཐུག་པ་རྣམས་ལའོ། །"བུད་མེད་ལ" ཞེས་པ་འདི་ནི་མིང་གི་ཁྱད་པར་རམ། ཡང་ན་རྐྱེན་གྱི་དོན་གྱི་ཁྱད་པར་དུ་འགྱུར་བ་ལས། དེ་ལ་འདི་ནི་མིང་གི་ཁྱད་པར་ཉིད་ཡིན་གྱི་རྐྱེན་གྱི་དོན་གྱི་ཁྱད་པར་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ "མིང་ལ" ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །"ཨ་ཡི་མཐའ་ཅན་གྱི་མིང་ལས" ཞེས་པ་ནི་གཅིག་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་དོན་ཆེན་པོ་བརྗོད་པའི་ཨ་ཡི་མཐའ་ཅན་གྱི་མིང་ལས་སོ། །"བུད་མེད་ཉིད" ཅེས་པ་འདིར་ "བུད་མེད" ཅེས་པ་ནི་བུད་མེད་ཀྱི་རྟགས་ལ་བརྗོད་དོ། །"འདི་ནི་བུད་མེད་ཉིད་དོ" ཞེས་མཚོན་པར་བྱེད་ཅིང་བརྡ་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་རྟགས་ (liṅga) ཞེས་བྱའོ། །"འདི་ནི་བུད་མེད་ཀྱིའོ" ཞེས་གྲགས་པ་དང་ལྡན་པའི་དོན་གྱི་དངོས་པོ་སྤྱི་དང་། བྱིས་པ་དང་གཞོན་ནུ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་ནི་བུད་མེད་ཉིད་དོ། །འདིར་རྟགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། Eseso etamiti ca,Pasiddhi atthesu yesu lokassa; Thīpuṃ napuṃsakānīti,Vuccante tāni nāmāni. "འདི་ (esa) འདི་ (eso) འདི་ (etaṃ)" ཞེས་པ། ། འཇིག་རྟེན་པ་ཡི་དོན་གང་ལ། ། གྲགས་པ་དེ་དག་རིམ་པ་བཞིན། ། མོ་དང་ཕོ་དང་མ་ནིང་གི ། རྟགས་ཀྱི་མིང་དུ་བརྗོད་པ་ཡིན། ། Atthesu yesu esā eso etanti pasiddhi lokassa hoti etāni yathākkamaṃ itthipurisanapuṃsakaliṅgānīti lokena vuccantīti attho. Evañcakatvā vuccate ‘‘liṅgaṃ nānusāsanīyaṃ lokanissa yattā liṅgassā’’ti. Tattha goiccādīsvesā esoti pasiddhiyā itthiliṅgattaṃ, acciādīsvesā etanti pasiddhiyā itthinapuṃsakattaṃ, taṭobhaṭī taṭamiccādīsveso esāetanti pasiddhiyā pumitthinapuṃsakattaṃ, mālāiccādīsvesāti pasiddhiyā itthattaṃ, rukkhoccādīsvesoti pasiddhiyā pulliṅgattaṃ, kulamiccādo etanti pasiddhiyā napuṃsakattaṃ. Samāsassāpyevaṃ daṭṭhabbaṃ, jotakāti dassetīti sambandho. Jotakā [Pg.178] itthattasseti pakaraṇato viññāyati. Tato veccādinā paccayatthabhāvino ye dosā tesametthanāvakāsoti dasseti. Samānādhikaraṇattaṃ bahuvacanampi hotītisambandho. Iminā idaṃ dīpeti ‘‘itthattassa paccayatthatte sati padhānattāssa byatirekalakkhaṇāya chaṭṭhiyā ‘kumārittaṃ (devadattāyā’tibhavitabbaṃ, tato ca na siyā kumārī) devadattā’ti samānādhikaraṇattaṃ, tathā kumāriyoti bahuvacanampi itthattassekattā. Pakatiyattha visesanapakkhe tu pakatiyā itthattavisiṭṭhaṃ dabbamevoccate, āādayo tu jotakatāti tattha byatirekābhāvā chaṭṭhiyā appasaṅgo ca bahuvacanampi anekattāva dabbassa yuttanti yathāvuttadosāvasarābhāvā iṭṭhatthasiddhī’’ti. Aññeti jayādicca jinindabuddhyācariyādayo dasseti. དོན་གང་དག་ལ་ "འདི་ (esā)" "འདི་ (eso)" "འདི་ (etaṃ)" ཞེས་འཇིག་རྟེན་ན་གྲགས་པ་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི། གོ་རིམ་བཞིན་དུ་བུད་མེད་དང་། སྐྱེས་པ། མ་ནིང་གི་རྟགས་རྣམས་སོ་ཞེས་འཇིག་རྟེན་པས་བརྗོད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལྟར་བྱས་ནས་ "རྟགས་ནི་བསྟན་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། འཇིག་རྟེན་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར" ཞེས་བཤད་དོ། །དེ་ལ་ "go" (བ་ལང) ལ་སོགས་པ་ལ་ "esā" དང་ "eso" ཞེས་གྲགས་པས་བུད་མེད་ཀྱི་རྟགས་ཉིད་དང་། "acci" (མེ་ལྕེ) ལ་སོགས་པ་ལ་ "esā" དང་ "etaṃ" ཞེས་གྲགས་པས་བུད་མེད་དང་མ་ནིང་གི་རྟགས་ཉིད་དང་། "taṭo" "bhaṭī" "taṭaṃ" ལ་སོགས་པ་ལ་ "eso" "esā" "etaṃ" ཞེས་གྲགས་པས་ཕོ་མོ་མ་ནིང་གི་རྟགས་ཉིད་དང་། "mālā" (མེ་ཏོག་ཕྲེང་བ) ལ་སོགས་པ་ལ་ "esā" ཞེས་གྲགས་པས་བུད་མེད་ཉིད་དང་། "rukkho" (ཤིང་) ལ་སོགས་པ་ལ་ "eso" ཞེས་གྲགས་པས་ཕོ་རྟགས་ཉིད་དང་། "kulaṃ" (རིགས) ལ་སོགས་པ་ལ་ "etaṃ" ཞེས་གྲགས་པས་མ་ནིང་གི་རྟགས་ཉིད་དོ། །བསྡུ་བ་ལའང་དེ་བཞིན་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ། །"གསལ་བྱེད་དོ" ཞེས་པ་ནི་སྟོན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་དང་འབྲེལ་ལོ། །"བུད་མེད་ཉིད་ཀྱི་གསལ་བྱེད་དོ" ཞེས་པ་ནི་སྐབས་ལས་ཤེས་སོ། །"དེ་ལྟ་བས་ན" ལ་སོགས་པས་རྐྱེན་གྱི་དོན་དུ་འགྱུར་བ་ལས་བྱུང་བའི་སྐྱོན་གང་དག་ཡོད་པ་དེ་དག་ལ་འདིར་སྐབས་མེད་པར་སྟོན་ཏོ། །"གཞི་མཐུན་པ་ཉིད་དང་མང་ཚིག་ཀྱང་འགྱུར་རོ" ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། །འདིས་འདི་ཉིད་གསལ་བར་བྱེད་དེ། "བུད་མེད་ཉིད་རྐྱེན་གྱི་དོན་ཡིན་པའི་ཚེ། དེ་ཉིད་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེ་ལས་ལོགས་སུ་བཀར་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་རྣམ་དབྱེ་དྲུག་པས 'kumārittaṃ devadattāya' (ལྷ་སྦྱིན་གྱི་བུ་མོ་ཉིད) ཅེས་འགྱུར་དགོས་ལ། དེ་ལས་ 'kumārī devadattā' (བུ་མོ་ལྷ་སྦྱིན) ཞེས་གཞི་མཐུན་པ་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་ 'kumāriyo' ཞེས་མང་ཚིག་ཀྱང་བུད་མེད་ཉིད་གཅིག་པུ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མི་འགྱུར་རོ། །རང་བཞིན་གྱི་དོན་གྱི་ཁྱད་པར་གྱི་ཕྱོགས་ལ་ནི། རང་བཞིན་གྱིས་བུད་མེད་ཉིད་ཀྱིས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པའི་དངོས་པོ་ཉིད་བརྗོད་ལ། 'ā' ལ་སོགས་པ་ནི་གསལ་བྱེད་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེ་ལ་ལོགས་སུ་བཀར་བ་མེད་པས་རྣམ་དབྱེ་དྲུག་པ་འཇུག་པའི་སྐབས་མེད་པ་དང་། མང་ཚིག་ཀྱང་དངོས་པོ་མང་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རིགས་པས། གོང་དུ་བཤད་པའི་སྐྱོན་གྱི་སྐབས་མེད་པའི་ཕྱིར་འདོད་པའི་དོན་འགྲུབ་པའོ" ཞེས་སོ། །"གཞན་དག" ཅེས་པ་ནི་ཛ་ཡཱ་དི་ཏྱ་དང་། རྒྱལ་བའི་དབང་པོ། སངས་རྒྱས་ཀྱི་སློབ་དཔོན་ལ་སོགས་པ་སྟོན་ཏོ། ། Itthiyamabhidheyyāyanti itthiliṅgasaṅkhāte itthatte atthabhūte, yathevahītiādinā upamāvasena yathāvuttamevatthaṃ vibhāveti. Tattha itthattamiccādinā paropavaṇṇitapakkhassāyuttattannicchindeti, no papajjate devadattāsaddavacanīyassāpi itthattato abyatirittattā ‘itthattaṃ devadattāyā’ti bhinnādhikaraṇatā na yujjate, anupapattimeva samattheti ‘devadattāyāti’ccādinā. Samānādhikaraṇattameva siyā itthisaddavacanīyato anaññattā devadattā saddavacanīyassa itthī devadattāti. "བུད་མེད་ནི་བརྗོད་བྱ་ཡིན་པ་ལ" ཞེས་པ་ནི། བུད་མེད་ཀྱི་རྟགས་སུ་བགྲང་བའི་བུད་མེད་ཉིད་དོན་དུ་གྱུར་པ་ལའོ། །"དཔེར་ན་ཉིད་དོ" ལ་སོགས་པས་དཔེའི་དབང་གིས་གོང་དུ་བཤད་པའི་དོན་ཉིད་རྣམ་པར་འབྱེད་དོ། །དེ་ལ་ "བུད་མེད་ཉིད་དོ" ལ་སོགས་པས་གཞན་གྱིས་བཤད་པའི་ཕྱོགས་མི་རིགས་པ་ཉིད་དུ་གཏན་ལ་འབེབས་ཏེ། མི་འཐད་དེ། ལྷ་སྦྱིན་ (devadattā) གྱི་སྒྲས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཡང་བུད་མེད་ཉིད་ལས་ཐ་མི་དད་པའི་ཕྱིར། "itthattaṃ devadattāya" (ལྷ་སྦྱིན་གྱི་བུ་མོ་ཉིད) ཅེས་གཞི་ཐ་དད་པ་ཉིད་མི་རིགས་སོ། །མི་འཐད་པ་ཉིད་གྲུབ་པར་བྱེད་པ་ནི། "devadattāya" ལ་སོགས་པས་སོ། །བུད་མེད་ཀྱི་སྒྲས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལས་གཞན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ལྷ་སྦྱིན་གྱི་སྒྲས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ནི་ "itthī devadattā" (བུད་མེད་ལྷ་སྦྱིན) ཞེས་གཞི་མཐུན་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། ། Atoevāti itthatte āvidhānatoyeva. Tabbatotthassāti idaṃ jayādiccādimatānugāminā vuttaṃ, tathā hi te evaṃ liṅgalakkhaṇa māhu (pā, 4-1-3 kāsikāyaṃ) ‘‘sāmaññavisesā itthattādayo gottādayo viya bahuppakārabyattiyoti te hyevaṃ maññante ‘‘yathā [Pg.179] gottādayo samānajātiyesu sabbesvanuvattante, vijātiyehi pana nivattante, tathā itthattādayopi. Vicittattā pana sāmaññavisesanissayānaṃ byañjakānaṃ kociyeva sāmaññaviseso kenacideva nissayena byañjate, na sabbo sabbena (pati) niyatavisayattā bhāvasattīnaṃ, tattha yenatthena itthattameva byañjate na pumattaṃ nāpi napuṃsakattaṃ, sā itthiyeva bhavati na pumā nāpi napuṃsakaṃ. Yena pumattameva byañjate, so pumāyeva. Yena tu napuṃsakattaṃ taṃ napuṃsakameva. Yo tu dvinnaṃ tiṇṇaṃ (vā) byañjako, so dviliṅgo tiliṅgo ve’’ti (pā, 4-1-3 kāsikāvivaraṇapañjikā) tasmā pabbato yathā vuttaitthattavato atthassa abhidheyyassāti evamettha attho daṭṭhabbo. “དེའི་ཕྱིར་ཁོ་ནའོ་”ཞེས་པ་ནི་མོ་རྟགས་ཉིད་དུ་མ་བསྒྲུབས་པ་ཉིད་ལས་སོ།། “དེ་དང་ལྡན་པའི་དོན་གྱི་”ཞེས་པ་འདི་ནི་ཛ་ཡཱ་དི་ཏྱ་ལ་སོགས་པའི་ལུགས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བས་གསུངས་ཏེ། འདི་ལྟར་ཁོང་ཚོས་རྟགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་འདི་སྐད་དུ་སྨྲས་ཏེ། (པཱ་ཎི་ནི། ༤-༡-༣ ཀཱ་ཤི་ཀཱ་ལས།) "སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་མོ་རྟགས་ལ་སོགས་པ་ནི་རིགས་རྒྱུད་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་རྣམ་པ་མང་པོའི་གསལ་བྱེད་དོ།།" ཞེས་པ་སྟེ། ཁོང་ཚོས་འདི་ལྟར་འདོད་དེ། "ཇི་ལྟར་རིགས་རྒྱུད་ལ་སོགས་པ་ནི་རིགས་མཐུན་པ་ཐམས་ཅད་ལ་རྗེས་སུ་འཇུག་ཅིང་། རིགས་མི་མཐུན་པ་རྣམས་ལས་ནི་ལྡོག་པ་དེ་བཞིན་དུ་མོ་རྟགས་ལ་སོགས་པའང་ཡིན་ནོ།། འོན་ཀྱང་སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གི་རྟེན་གསལ་བྱེད་རྣམས་སྣ་ཚོགས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་འགའ་ཞིག་ནི་རྟེན་འགའ་ཞིག་ཉིད་ཀྱིས་གསལ་བར་བྱེད་ལ། དངོས་པོའི་མཐུ་རྣམས་ཡུལ་ངེས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཐམས་ཅད་གསལ་བར་བྱེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།། དེ་ལ་དོན་གང་གིས་མོ་རྟགས་ཉིད་གསལ་བར་བྱེད་ཅིང་ཕོ་རྟགས་དང་མ་ནིང་གི་རྟགས་གསལ་བར་མི་བྱེད་པ་དེ་ནི་མོ་ཉིད་དུ་འགྱུར་གྱི་ཕོ་དང་མ་ནིང་ནི་མ་ཡིན་ནོ།། གང་གིས་ཕོ་རྟགས་ཉིད་གསལ་བར་བྱེད་པ་དེ་ནི་ཕོ་ཉིད་དོ།། གང་གིས་མ་ནིང་གི་རྟགས་ཉིད་གསལ་བར་བྱེད་པ་དེ་ནི་མ་ནིང་ཉིད་དོ།། གང་ཞིག་གཉིས་སམ་གསུམ་གྱི་གསལ་བྱེད་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྟགས་གཉིས་པ་འམ་རྟགས་གསུམ་པ་ཡིན་ནོ།།" ཞེས་ (པཱ་ཎི་ནི། ༤-༡-༣ ཀཱ་ཤི་ཀཱ་བི་བ་ར་ཎ་པཉྩི་ཀཱ་ལས།) གསུངས་པས། དེའི་ཕྱིར་རི་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་མོ་རྟགས་དང་ལྡན་པའི་བརྗོད་བྱའི་དོན་གྱི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འདིར་དོན་དེ་ལྟར་བལྟ་བར་བྱའོ།། Atheccādinā yathāvuttadosaparihārāya jinindabuddhinā yadupavaṇṇi taṃ taṃ parikappeti. So eva carahiccādinā upahāsapubbakamuttara mācikkhate. Masimakkhitakukkuṭoviyāti yadā koci aññakukkuṭo aññasmā bhīto siyā, tadā vijayino kukkuṭassa mukhaṃ masiyā makkhetvā upanenti so paṭhamaṃ tato bhītopi puna aññoti mantvā yujjhitumussahate. Yathātra sova kukkuṭo byāje nopadassito, tathā trāmītyattho. “དེ་ནས་”ལ་སོགས་པས་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་སྐྱོན་སྤོང་བའི་ཕྱིར། རྒྱལ་བའི་དབང་པོའི་བློ་གྲོས་ཀྱིས་གང་ཉེ་བར་བཤད་པ་དེ་དང་དེ་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པར་བྱེད་དོ།། ཁོང་ཉིད་ཀྱིས་ “ད་ནི་”ལ་སོགས་པས་བཞད་གད་དང་བཅས་ཏེ་ལན་གསུངས་སོ།། “སོལ་བས་བྱུགས་པའི་ཁྱིམ་བྱ་བཞིན་”ཞེས་པ་ནི། ནམ་ཞིག་ཁྱིམ་བྱ་གཞན་ཞིག་གཞན་ལས་སྐྲག་པར་གྱུར་ཚེ། དེའི་ཚེ་རྒྱལ་བའི་ཁྱིམ་བྱའི་གདོང་ལ་སོལ་བ་བྱུགས་ཏེ་ཉེ་བར་གཏོད་པར་བྱེད་ལ། ཁོ་ཐོག་མར་དེ་ལས་སྐྲག་ཀྱང་། སླར་ཡང་གཞན་ཞིག་གོ་སྙམ་ནས་འཐབ་པར་སྤྲོ་བར་བྱེད་དོ།། ཇི་ལྟར་འདིར་ཁྱིམ་བྱ་དེ་ཉིད་གཡོ་ཐབས་ཀྱིས་བསྟན་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་སྐྱོབ་པའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། 29. Ārā ༢༩. ཨཱ་རཱ། Puṃyogena bhariyāyaṃ vattamānatova niyamena ‘‘mātulāditvānī bhariyāyaṃ’’ (3-33) tyānī, iminā tvaniyamena bhariyāyamabhariyāyañca inītyaniyamena vattumāha- ‘ārāmikassa bhariyā’iccādi. སྐྱེས་པ་དང་འབྲེལ་བས་ཆུང་མ་ལ་འཇུག་པ་ཉིད་ལས་ངེས་པར། "ཞང་པོ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཆུང་མ་ལ་ཨཱ་ནཱིའོ་" (༣-༣༣) ཞེས་པས་ཨཱ་ནཱིའི་རྐྱེན་འཐོབ་ལ། འདིར་ནི་ངེས་པ་མེད་པར་ཆུང་མ་དང་ཆུང་མ་མ་ཡིན་པ་ལའང་ཨི་ནཱིའི་རྐྱེན་ངེས་པ་མེད་པར་བརྗོད་པའི་ཕྱིར། "ཀུན་དགའ་ར་བ་པའི་ཆུང་མ་" ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། 31. Kti ༣༡. ཀྟི། Ttimhāti ettake vuttepi ttippaccayantatoti vacane kāraṇamāha-kevalassa aññapadatthe payogābhāvā’ti. Iminā paccayaggahaṇaparibhāsamantarenāpi sāmatthiyenevāyamatthaviseso labbhatīti dīpeti. “ཏྟི་ལས་”ཞེས་འདི་ཙམ་བཤད་པས་ཀྱང་། “ཏྟིའི་རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་ལས་”ཞེས་བརྗོད་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི། “རྐྱེན་རྐྱང་པ་ཚིག་གཞན་གྱི་དོན་ལ་སྦྱོར་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་”རོ།། འདིས་ནི་རྐྱེན་འཛིན་པའི་མཚན་ཉིད་མེད་པར་ཡང་། མཐུ་ཉིད་ཀྱིས་དོན་གྱི་ཁྱད་པར་འདི་འཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསལ་བར་བྱེད་དོ།། 32. Ghara ༣༢. གྷ་ར། Taṃsanniyogāti [Pg.180] tena nīppaccayena sanniyogā ekībhāvā, ayametthādhippāyo ‘yattha nīppaccayo tattheva yalopo’ti. “དེ་དང་ལྷན་ཅིག་སྦྱོར་བ་”ཞེས་པ་ནི། ནཱིའི་རྐྱེན་དེ་དང་ལྷན་ཅིག་སྦྱོར་བས་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་སྟེ། འདིར་དགོངས་པ་ནི། "གང་དུ་ནཱིའི་རྐྱེན་ཡོད་པ་དེ་ཉིད་དུ་ཡ་ཡིག་ཕྱིས་པའོ" ཞེས་པའོ།། 33. Mātu ༣༣. མཱ་ཏུ། Bhariyāyanti pakativisesanattā māha- ‘bhariyāya’ntiādi. Punnāmadheyyāti purisassa samaññābhūtā, puṃyogenāti purisena saha sambandhena hetunā. Itthiyaṃ vattantīti soyamityabhedavacanicchāyaṃ yadā bhariyāsaṅkhātāyamitthiyaṃ vattante, nadādipāṭhāti vutte viññāyati ‘ākatigaṇattā nadādipāṭho honto evaṃ hotī’ti dasseti, punnāmasmāyogāapālakantāti nadādipāṭhatoti atthoti seso. Idañca nadādīsu gaṇasuttanti veditabbaṃ, tassa atthaṃ vadati-‘pumuno’iccādi, apālakantāti kiṃpasupālikā khettapālikā. “ཆུང་མ་ལ་”ཞེས་པ་ནི་རང་བཞིན་གྱི་ཁྱད་པར་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། “ཆུང་མའི་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། “སྐྱེས་པའི་མིང་ཅན་”ཞེས་པ་ནི་སྐྱེས་པའི་མིང་དུ་གྱུར་པ་སྟེ། “སྐྱེས་པ་དང་འབྲེལ་བས་”ཞེས་པ་ནི་སྐྱེས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་འབྲེལ་བའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་སོ།། “མོ་རྟགས་ལ་འཇུག་པ་”ཞེས་པ་ནི་འདི་ནི་དེ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཐ་མི་དད་པར་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ན། ནམ་ཞིག་ཆུང་མར་བགྲང་བའི་བུད་མེད་འདི་ལ་འཇུག་པ་ན། “ན་དཱི་ལ་སོགས་པའི་སྡེ་ཚན་”ཞེས་བཤད་པ་ན། “རིགས་མཐུན་པའི་སྡེ་ཚན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ན་དཱི་ལ་སོགས་པའི་སྡེ་ཚན་དུ་ཀློག་པ་འདི་ལྟར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་སྟོན་ཏོ།། “སྐྱེས་པའི་མིང་ལས་འབྲེལ་བ་ལས་སྐྱོང་བ་མ་གཏོགས་པ་”ཞེས་པ་ནི་ན་དཱི་ལ་སོགས་པའི་སྡེ་ཚན་ལས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ལྷག་མ་ལུས་པ་ཡིན་ནོ།། འདི་ནི་ན་དཱི་ལ་སོགས་པའི་ནང་གི་ཚོགས་ཀྱི་མདོ་ཡིན་པར་རིག་པར་བྱ་ལ། དེའི་དོན་ནི་ “སྐྱེས་པའི་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་གསུངས་སོ།། “སྐྱོང་བ་མ་གཏོགས་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཅི་ཕྱུགས་སྐྱོང་མ་དང་ཞིང་སྐྱོང་མ་ལྟ་བུ་ཡིན་ནམ། 39. Puthu ༣༩. པུ་ཐུ། Puthusaddato saññāyaṃ vīppaccayaṃ samattheti‘puthubhūtā pathavīti hi mahī vuccatī’’ti, puthubhūtāti hi iminā pathavīsaddassa puthusaddabhūtattaṃ viññāpeti, mahī vuccatīti iminā nadādipāṭhā saññāyaṃ vīppaccayattaṃ, puthubhūtā patthaṭāti attho. པུ་ཐུ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལས་མིང་ལ་བཱིའི་རྐྱེན་འཐོབ་པ་ནི། "ཡངས་པར་གྱུར་པའི་ས་གཞི་ནི་ས་ཆེན་པོ་ཞེས་བརྗོད་དོ།།" ཞེས་པས་གྲུབ་སྟེ། “ཡངས་པར་གྱུར་པ་”ཞེས་པས་ནི་ས་གཞིའི་སྒྲ་འདི་པུ་ཐུའི་སྒྲ་ལས་བྱུང་བ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱེད་ལ། “ས་ཆེན་པོ་ཞེས་བརྗོད་དོ་”ཞེས་པས་ནི་ན་དཱི་ལ་སོགས་པའི་སྡེ་ཚན་ལས་མིང་ལ་བཱིའི་རྐྱེན་ཉིད་དུ་འགྱུར་ལ། ཡངས་པར་གྱུར་པ་ནི་རྒྱས་པར་གྱུར་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། 40. Samā ༤༠. ས་མཱ། Parādhikārato paccayassa paravidhināva sāmīpyassa siddhattā sādhīpyavacanassantasaddassa gahaṇamanatthakaṃ siyāti mantvāvayavavacano yamantasaddo gayhatīti dassento āha- ‘tassa anto’iccādi. Avasānavati+avayavoti padacchedo, samāsaggahaṇena gahaṇe kāraṇamāha-‘avayavattā’ti. Yathāvuttacodanāya niddosattamupamāvasena dassetumāha-‘nāyaṃ doso’ccādi. Pallavitassa rukkhassa pallavānamavayavattaṃ viya samāsato uttarakālaṃ vidhīya mānassa akārassa samāsāvayavattaṃ na virujjhatīti attho. གཞན་གྱི་དབང་གིས་རྐྱེན་གྱི་ཕྱི་མའི་ཆོ་ག་ཉིད་ཀྱིས་ཉེ་བ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར། ཉེ་བར་བརྗོད་པའི་མཐའི་སྒྲ་འཛིན་པ་ནི་དོན་མེད་དུ་འགྱུར་རོ་སྙམ་ནས། ཆ་ཤས་བརྗོད་པའི་མཐའི་སྒྲ་འདི་འཛིན་ཏོ་ཞེས་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ནི། “དེའི་མཐའ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། མཐར་ཐུག་པ་དང་ཆ་ཤས་ཞེས་ཚིག་རྣམ་པར་དབྱེ་ལ། ཚིག་སྡུད་འཛིན་པས་འཛིན་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི། “ཆ་ཤས་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་”རོ་ཞེས་གསུངས་སོ།། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་རྩོད་པ་ལ་སྐྱོན་མེད་པ་ཉིད་དཔེའི་སྒོ་ནས་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ནི། “འདི་ལ་སྐྱོན་མེད་དོ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། ལོ་མ་རྒྱས་པའི་ཤིང་ལ་ལོ་མ་རྣམས་ཆ་ཤས་ཡིན་པ་བཞིན་དུ། ཚིག་སྡུད་ལས་ཕྱི་དུས་སུ་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཨ་ཡིག་ནི་ཚིག་སྡུད་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཉིད་དུ་མི་འགལ་ལོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། 44. Asaṃ ༤༤. ཨ་སཾ། Atikkantamaṅguliyoti [Pg.181] viggaho. Dve aṅguliyo samāhaṭāti paraviggahenātthamāha, dve aṅguliyo pamāṇamassāti viggahenevaṃ samāso tato mattappaccaye tagghappaccaye vā tassa ‘‘lopo’’ti (4-123) iminā lope kate visesanasamāsā akāroti dassetuṃ ‘katha’miccādinā yaṃ vuttaṃ taṃ dassetuṃ ‘aññapadatthe’ccādi vuttaṃ. Samāsavidhānaṃ atopīti mattādippaccayalopaṃ katvā ‘‘visesanamekatthene’’ti (3-11) samāsavidhānā, atha nāyamaṅgulisaddenevaṃ samāso, māne paccayalopavasena vināva appaccayena niṭṭhappattīti mantvā ‘aṅgulasaddo vā’ccādinā yaṃ vuttiyaṃ vuttaṃ tattha āsaṅkaṃ viracayati ‘athe’ccādi. Dvaṅgulasaddassa pamāṇinivattanato kathañcipi aññapadatthatā siyāti ‘yathā tathā aññapadatthe vattatū’tivuttaṃ. Nanu niraṅgulantyādi sabbamaṅgulasaddena sādhetuṃ sakkā, tathā sati kimaṅguli saddā appaccayavidhānenetyāsaṅkiya payojanantaraṃ apadisitumāha- ‘sabbatthe’ccādi. Aṅgulisaddato appaccaye avihite niraṅguliccādipi siyā tannivattanamettha payojananti dasseti ‘aṅgulisaddanivattanattha’nti. “སོར་མོ་ལས་འདས་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱོར་བའོ།། “སོར་མོ་གཉིས་འདུས་པ་”ཞེས་པ་ནི་གཞན་གྱི་ཚིག་སྦྱོར་གྱིས་དོན་གསུངས་ལ། “སོར་མོ་གཉིས་ནི་འདིའི་ཚད་དོ་”ཞེས་པའི་ཚིག་སྦྱོར་གྱིས་འདི་ལྟར་ཚིག་སྡུད་དེ། དེ་ལས་མཱ་ཏྲའི་རྐྱེན་ནམ་ཏདྡྷི་ཏའི་རྐྱེན་ལ་ “དེ་ཕྱིས་པ་” (༤-༡༢༣) ཞེས་པ་འདིས་ཕྱིས་པར་བྱས་པ་ན། ཁྱད་པར་གྱི་ཚིག་སྡུད་ལས་ཨ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྟོན་པའི་ཕྱིར། “ཇི་ལྟར་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་གང་བཤད་པ་དེ་སྟོན་པའི་ཕྱིར། “ཚིག་གཞན་གྱི་དོན་ལ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། ཚིག་སྡུད་ཀྱི་ཆོ་ག་ནི་དེ་ལས་ཀྱང་ཡིན་ཏེ། མཱ་ཏྲ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་ཕྱིས་ནས། "ཁྱད་པར་ནི་དོན་གཅིག་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ་" (༣-༡༡) ཞེས་པས་ཚིག་སྡུད་ཀྱི་ཆོ་ག་ལས། ད་ནི་འདི་ནི་སོར་མོའི་སྒྲ་ཉིད་དང་ལྷན་ཅིག་ཚིག་སྡུད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ཚད་ལ་རྐྱེན་ཕྱིས་པའི་དབང་གིས་ཨ་རྐྱེན་མེད་པར་ཡང་གྲུབ་པར་འགྱུར་རོ་སྙམ་ནས། “ཡང་ན་སོར་མོའི་སྒྲ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་འགྲེལ་པ་ལས་གང་བཤད་པ་དེ་ལ་དོགས་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པ་ནི། “དེ་ནས་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ།། སོར་མོ་གཉིས་པའི་སྒྲ་ལས་ཚད་ཅན་བཟློག་པའི་ཕྱིར། ཇི་ལྟར་ཡང་ཚིག་གཞན་གྱི་དོན་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་ “ཇི་ལྟར་ཡང་ཚིག་གཞན་གྱི་དོན་ལ་འཇུག་གོ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། ཅི་ནི་རིང་དུ་སོར་མོ་མེད་པ་ལ་སོགས་པ་ཐམས་ཅད་སོར་མོའི་སྒྲ་ཉིད་ཀྱིས་བསྒྲུབ་པར་ནུས་ན། དེ་ལྟ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་སོར་མོའི་སྒྲ་ལས་ཨ་རྐྱེན་གྱི་ཆོ་ག་བྱེད་ཅེས་དོགས་ནས། དགོས་པ་གཞན་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ་ནི། “ཐམས་ཅད་དུ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ།། སོར་མོའི་སྒྲ་ལས་ཨ་རྐྱེན་མ་བྱས་ན་ནི་སོར་མོ་མེད་པ་ལ་སོགས་པའང་འགྱུར་ལ། དེ་བཟློག་པ་ནི་འདིར་དགོས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྟོན་པ་ནི། “སོར་མོའི་སྒྲ་བཟློག་པའི་ཕྱིར་”རོ།། 45. Dīghā ༤༥. དཱི་གྷཱ། Dīgharattantyādo nānusiṭṭhattā liṅgavisesassa kathaṃ napuṃsakattameviccāsaṅkiya codeti ‘nanuce’ccādi. Nāyaṃdosoccādinā pariharati. ‘‘Liṅgaṃ nānusāsanīyaṃ lokanissayattā liṅgassā’’tīdamālamba vadati ‘loke’tiādi. Athavāti pakkhantaropadassanatthe nipāto, vibhajjāti vibhajitvā. Kvacīti yogavibhāgenāti adhippāyo. དུས་རིང་པོའི་མཚན་མོ་ལ་སོགས་པའི་མཐའ་ཅན་ལ་རྟགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་མ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཇི་ལྟར་མ་ནིང་གི་རྟགས་ཉིད་དུ་འགྱུར་རམ་སྙམ་དུ་དོགས་ནས་རྩོད་པ་ནི། “ཅི་སྟེ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ།། “འདི་ལ་སྐྱོན་མེད་དོ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ལན་འདེབས་སོ།། "རྟགས་ནི་བསྟན་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། རྟགས་ནི་འཇིག་རྟེན་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་རོ་" ཞེས་པ་འདི་ལ་བརྟེན་ནས་གསུངས་པ་ནི། “འཇིག་རྟེན་དུ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ།། “ཡང་ན་”ཞེས་པ་ནི་ཕྱོགས་གཞན་སྟོན་པའི་དོན་གྱི་ཚིག་ཕྲད་དོ།། “ཕྱེ་སྟེ་”ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པར་ཕྱེ་ནས་སོ།། “ལ་ལར་”ཞེས་པ་ནི་སྦྱོར་བ་རྣམ་པར་ཕྱེ་བས་སོ་ཞེས་པ་ནི་དགོངས་པའོ།། Ahorattanti samāhāre (cattha) samāsā napuṃsakattaṃ. Atirattoti pulliṅge pādisamāso, samudāyasaddassāpyavayave vutti sabbhāvato ekadesavacano pubbarattādo rattisaddoccāha-‘pubbā ca sā ratti cā’tiādi. Evamekarattanti pāṭhena na bhavitabbaṃ… tassa samāhārena samāsattābhāvā. Napuṃsakaliṅgampana lokasannissa yattā viññeyyaṃ. “ཉིན་མཚན་”ཞེས་པ་ནི་བསྡུས་པའི་ཚིག་སྡུད་ལས་མ་ནིང་གི་རྟགས་སོ།། “མཚན་མོ་ལས་འདས་པ་”ཞེས་པ་ནི་ཕོ་རྟགས་ཀྱི་པྲཱ་དི་ཚིག་སྡུད་དོ།། ཚོགས་པའི་སྒྲའང་ཆ་ཤས་ལ་འཇུག་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར། ཕྱོགས་གཅིག་བརྗོད་པའི་སྔ་མའི་མཚན་མོ་ལ་སོགས་པ་ལ་མཚན་མོའི་སྒྲ་གསུངས་ཏེ། “སྔ་མ་དེ་ཡང་མཚན་མོ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ།། དེ་བཞིན་དུ་ “མཚན་མོ་གཅིག་”ཅེས་པའི་ཀློག་པ་ནི་མི་འགྱུར་ཏེ། དེ་ནི་བསྡུས་པའི་ཚིག་སྡུད་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།། མ་ནིང་གི་རྟགས་ནི་འཇིག་རྟེན་ལ་བརྟེན་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་པར་བྱའོ།། Asamāsantapakkheti [Pg.182] samāsantaappaccayassābhāvapakkhe. Pubbā atikkantā ratti pubbarattī(ti ratti saddo) nekadesavacanoti samāsantābhāvo. “ཚིག་སྡུད་ཀྱི་མཐའ་མེད་པའི་ཕྱོགས་ལ་”ཞེས་པ་ནི་ཚིག་སྡུད་ཀྱི་མཐའི་ཨ་རྐྱེན་མེད་པའི་ཕྱོགས་ལའོ།། “སྔ་མ་ལས་འདས་པའི་མཚན་མོ་ནི་སྔ་མའི་མཚན་མོ་”ཞེས་པ་ནི་ཕྱོགས་གཅིག་བརྗོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། ཚིག་སྡུད་ཀྱི་མཐའ་མེད་པའོ།། 46. Gotva ༤༦. གོ་ཏྭ། Nanuceccādinā yathāpāditadosaṃ nāyaṃ dosoti pariharati. Syādilopassiccādinā sulabhasyādi lopato pyasulabhataddhita lopova alopetīminā parāmaṭṭhuṃ yuttoti dasseti. “ཅི་སྟེ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ཇི་ལྟར་བསྒྲུབས་པའི་སྐྱོན་ལ། “འདི་ལ་སྐྱོན་མེད་དོ་”ཞེས་པས་ལན་འདེབས་སོ།། “སུ་ལ་སོགས་པ་ཕྱིས་པ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ནི། རྙེད་སླ་བའི་སུ་ལ་སོགས་པ་ཕྱིས་པ་ལས་ཀྱང་། རྙེད་དཀའ་བའི་ཏདྡྷི་ཏའི་རྐྱེན་ཕྱིས་པ་ཉིད་ “མ་ཕྱིས་པ་”ཞེས་པ་འདིས་གཟུང་བར་རིགས་སོ་ཞེས་སྟོན་ཏོ།། 47. Ratti ༤༧. རཏྟི། Rattindivaṃ bhuñjatīti payoge ādheyye bhojanasaṅkhāte apekkhite ratyādayo ādeyyasāpekkhā, tesampi iminā nipāta nenevātimatā samāsassa siddhīti dassento āha- ‘rattandiva’ntiādi, ratti ca divācāti viggaho, catthasamāse tu ra(ttindi) vā. “ཉིན་མཚན་དུ་ཟའོ་”ཞེས་པའི་སྦྱོར་བ་ལ། བརྟེན་པར་བྱ་བ་བཟའ་བར་བགྲང་བ་ལ་ལྟོས་པ་ན། མཚན་མོ་ལ་སོགས་པ་ནི་བརྟེན་པར་བྱ་བ་ལ་ལྟོས་པ་ཡིན་ལ། དེ་དག་ཀྱང་འདིར་ནི་ཚིག་ཕྲད་འདི་ཉིད་ཀྱིས་ཚིག་སྡུད་འགྲུབ་པར་འདོད་དོ་ཞེས་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ནི། “ཉིན་མཚན་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། “མཚན་མོ་དང་ཉིན་མོ་ཡང་”ཞེས་པ་ནི་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱོར་བ་ཡིན་ལ། ཙ་ཡིག་གི་དོན་གྱི་ཚིག་སྡུད་ལ་ནི་ཉིན་མཚན་ཞེས་འགྱུར་རོ།། 50. Dāru ༥༠. དཱ་རུ། Samāsattho (ettha) dāru, nāssa mukhyāhi aṅgulīhi sambandho yujjati, nanu dve aṅgulī pamāṇamassa dārunoccādiṃ mukhyo aṅgulisaddogahitoti sambandho sambhavati kimevaṃ vuccateccāsaṅkiyāha-‘yadipi’ccādi, pamāṇavacanenāti mattādipaccayatthabhūtapamāṇavācakena, aṅguli saddassa dāruno pamāṇavācakattā vuttaṃ- ‘dāruno sambandho atthī’ti. Visesanasamāsato paraṃ tadatthavisaye tasmiṃpamāṇatthavisaye ‘‘mānematto’’tiādinā (4-46) mattādippaccayenabhavitabbantiattho, lopenabhavitabbanti sambandho, ‘‘asaṅkhyehi cāṅgulyā naññāsaṅkhyatthesu’’iccatra (3-44) yadākhyātaṃ, tadihāpyatidisamāha-‘pubbe viyasiddha’nti, anakārantānanti bhūmiādīnaṃ, tabbidhāne tassa appaccayassa vidhāne payojanaṃsissokārotisambandho. Iminā kaccāyanānaṃ pakaraṇe payojanaṃ dassitaṃ. Athaca panettha ‘‘kvaci samāsantagatānamakāranto’’ti (ka, 2-7-22) iminā akārantassa samāsante kate sāmatthiyā ‘syāca’iti (ka, 2-3-29) sissākārādesābhāvā niccamokārantarūpaṃ sampajjatīti parikappiyatassāyuttabhāvaṃ dassetuṃ yaṃ [Pg.183] vuttaṃvuttikārena, taṃ dassetumāha‘akārantassapi’ccādi, yaṃ-vuttaṃ sissākārā desanivattane akārakaraṇe sāmatthiyaṃ, tadabhāvā sissākārādeso na nivārīyatīti dassetumāha-‘nace’ccādi. Caritatthatāya niṭṭhitappayojanatāya, teneva kaccāyanavuttikāreneva appaccayanta mudāhaṭaṃ sakkataganthānusārena, abyañjanantattāti iminā tiṇṇamesaṃ saddānaṃ sakkate byañjanantattameva bodheti, niratthakanti pubbeva akārantattā niratthakaṃ, ākāravidhānenevāti (ka, 2-7-25) ‘‘dhanumhāca’’ ityākāravidhāneneva. འདིར་ཚིག་སྡུད་ཀྱི་དོན་ནི་ཤིང་ཡིན་ལ། འདི་ལ་དངོས་ཀྱི་སོར་མོ་རྣམས་དང་འབྲེལ་བ་ནི་མི་རིགས་སོ།། ཅི་སྟེ་ "སོར་མོ་གཉིས་ནི་འདིའི་ཚད་དོ་ཞེས་པའི་ཤིང་" ལ་སོགས་པ་དངོས་ཀྱི་སོར་མོའི་སྒྲ་བཟུང་བས་འབྲེལ་བ་སྲིད་ན། ཅིའི་ཕྱིར་འདི་སྐད་བརྗོད་ཅེ་ན་དོགས་ནས་གསུངས་པ་ནི། “གལ་ཏེ་ཡང་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ།། “ཚད་བརྗོད་པས་”ཞེས་པ་ནི་མཱ་ཏྲ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་གྱི་དོན་དུ་གྱུར་པའི་ཚད་བརྗོད་པ་སྟེ། སོར་མོའི་སྒྲ་ནི་ཤིང་གི་ཚད་བརྗོད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། “ཤིང་གི་འབྲེལ་བ་ཡོད་དོ་”ཞེས་གསུངས་སོ།། ཁྱད་པར་གྱི་ཚིག་སྡུད་ལས་ཕྱི་རོལ་དུ་དེའི་དོན་གྱི་ཡུལ་ལ། ཚད་ཀྱི་དོན་གྱི་ཡུལ་དེ་ལ་ "ཚད་ལ་མཱ་ཏྲའོ་" ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ (༤-༤༦) མཱ་ཏྲ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏེ། ཕྱིས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ།། "གྲངས་མེད་པ་རྣམས་དང་སོར་མོ་ལས་གྲངས་ཀྱི་དོན་མ་ཡིན་པ་ལ་ན་ཉིད་དོ་" ཞེས་པ་འདིར་ (༣-༤༤) གང་བཤད་པ་དེ་ཉིད་འདིར་ཡང་མཚུངས་པར་སྦྱོར་བར་གསུངས་པ་ནི། “སྔོན་བཞིན་གྲུབ་པའོ་”ཞེས་པའོ།། “ཨ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཀྱི་”ཞེས་པ་ནི་ས་གཞི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྟེ། དེ་བསྒྲུབ་པ་ལ་ཨ་རྐྱེན་དེ་བསྒྲུབ་པའི་དགོས་པ་ནི་ལྷག་མ་ཨཱ་ཡིག་ཏུ་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ།། འདིས་ནི་ཀཱ་ཙཱ་ཡ་ནའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ལ་དགོས་པ་བསྟན་ཏོ།། འོན་ཀྱང་འདིར་ "ལ་ལར་ཚིག་སྡུད་ཀྱི་མཐར་གྱུར་པ་རྣམས་ལ་ཨ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ནོ་" ཞེས་པ་འདིས་ (ཀཱ་ཙཱ་ཡ་ན། ༢-༧-༢༢) ཚིག་སྡུད་ཀྱི་མཐར་ཨ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་དུ་བྱས་པ་ན། མཐུ་ཉིད་ཀྱིས་ "སུ་ལས་ཀྱང་" ཞེས་པ་འདིས་ (ཀཱ་ཙཱ་ཡ་ན། ༢-༣-༢༩) ལྷག་མ་ཨཱ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བ་མེད་པའི་ཕྱིར། རྟག་ཏུ་ཨོ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་གྱི་གཟུགས་སུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཀུན་ཏུ་བརྟགས་ནས་དེ་མི་རིགས་པ་ཉིད་སྟོན་པའི་ཕྱིར། འགྲེལ་པ་མཛད་པས་གང་གསུངས་པ་དེ་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ནི། “ཨ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལའང་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། ལྷག་མ་ཨཱ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བ་བཟློག་པའི་ཕྱིར་ཨ་ཡིག་བྱེད་པ་ལ་མཐུ་ཡོད་དོ་ཞེས་གང་བཤད་པ་དེ། དེ་མེད་པའི་ཕྱིར་ལྷག་མ་ཨཱ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བ་ནི་མི་བཟློག་གོ་ཞེས་སྟོན་པ་ནི། “མ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ།། བྱ་བ་གྲུབ་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། དགོས་པ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་ཕྱིར། དེ་ཉིད་ཀྱིས་ཀཱ་ཙཱ་ཡ་ནའི་འགྲེལ་པ་མཛད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ལེགས་སྦྱར་གྱི་གཞུང་གི་རྗེས་སུ་འབྲང་ནས་ཨ་རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་དཔེར་བརྗོད་དོ།། “གསལ་བྱེད་ཀྱི་མཐའ་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་”ཞེས་པ་འདིས་ནི་སྒྲ་གསུམ་པོ་འདི་དག་ལེགས་སྦྱར་ལ་གསལ་བྱེད་ཀྱི་མཐའ་ཅན་ཉིད་དུ་རྟོགས་པར་བྱེད་དོ།། “དོན་མེད་པ་”ཞེས་པ་ནི་སྔོན་ཉིས་ནས་ཨ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དོན་མེད་དོ།། “ཨཱ་ཡིག་གི་ཆོ་ག་ཉིད་ཀྱིས་”ཞེས་པ་ནི་ (ཀཱ་ཙཱ་ཡ་ན། ༢-༧-༢༥) "གཞུ་ལས་ཀྱང་" ཞེས་པས་ཨཱ་ཡིག་གི་ཆོ་ག་ཉིད་ཀྱིས་སོ།། 51. Civī ༥༡. ཙི་བཱི། Aññamaññakiriyeti kiriyāparivattanamāha, iminā sutte kiriya saddābhāvepi vītiharaṇasaddeneva kiriyābyatihāreti labbhatīti dasseti. “ཕན་ཚུན་གྱི་བྱ་བ་”ཞེས་པ་ནི་བྱ་བ་བརྗེ་བ་ལ་གསུངས་ཏེ། འདིས་ནི་མདོ་ལ་བྱ་བའི་སྒྲ་མེད་པར་ཡང་། བརྗེ་བའི་སྒྲ་ཉིད་ཀྱིས་བྱ་བ་ཕན་ཚུན་བརྗེ་བའོ་ཞེས་འཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསལ་བར་བྱེད་དོ།། 52. Latvī ༥༢. ལཏྭཱི། Paṭimukkakambū āmukkavalayā. གདུ་བུ་བཏགས་པ་དང་གདུ་བུ་གྱོན་པའོ།། 53. Vāñña ༥༣. བཱཉྙ། Kāpekkhehīti kappaccayamapekkhitehi. “ཀ་ལ་ལྟོས་པ་རྣམས་ཀྱིས་”ཞེས་པ་ནི་ཀའི་རྐྱེན་ལ་ལྟོས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སོ།། 54. Utta ༥༤. ཨུཏྟ། Āparicchedāvasānā na pare tato paraṃ ṇādikāriyavidhānā. ཡོངས་སུ་གཅོད་པའི་མཐར་ཐུག་པའི་བར་དུ་ནི་ཕྱི་མ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལས་ཕྱི་རོལ་དུ་ཎ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བའི་ཆོ་ག་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ།། 57. Ṭanta ༥༧. ཊནྟ། Ṭādese pubbasaralopo, atisayena mahantīti viggahe ‘‘taratamissikiyiṭṭhātisaye’’ti (4-64) tarappaccayo ṇādivuttiyaṃ vibhattilopo. Mahattarasaddā ‘nadāditovī’’ (3-27) mahato bhāvoti vākye‘‘tassa bhāvakammesuttatā ttana ṇya ṇeyya ṇiya ṇiyā’’ti (4-56) tto, vibhattilopo, chaṭṭhīsamāso, tenāha ‘rattaññūna’miccādi. ཊ་ཡིག་གི་གནས་སུ་སྔོན་གྱི་དབྱངས་བསྡུས་པ། ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་ཞེས་པའི་ཚིག་སྒྲུབ་ལ། “ཏ་ར་ཏ་མ་ཨི་སི་ཀ་ཡི་ཥྛ་ཨ་ཏི་ས་ཡེ་” (༤-༦༤) ཞེས་པས་ཏ་ར་རྐྱེན་དང་། ཎ་ལ་སོགས་པའི་འཇུག་པ་ལ་རྣམ་དབྱེ་བསྡུས་པའོ། །མ་ཧཏྟ་ར་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལས། “ན་དཱ་དི་ཏོ་ཝཱི” (༣-༢༧) ཞེས་པ་དང་། ཆེན་པོའི་དངོས་པོ་ཞེས་པའི་ཚིག་ལ། “ཏསྶ་བྷཱ་ཝ་ཀམྨེ་སུ་ཏ་ཏཱ་ཏྟ་ན་ཎྱ་ཎེཡ྄ཡ་ཎི་ཡ་ཎི་ཡཱ” (༤-༥༦) ཞེས་པས་ཏ་ཏ་རྐྱེན་དང་། རྣམ་དབྱེ་བསྡུས་པ། དྲུག་པའི་འབྲེལ་སྒྲའི་ཀུན་བཤད་དེ། དེའི་ཕྱིར་ “རཏྟཉྙཱུནཾ” ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། 58. A ༥༨. ཨ། Nto [Pg.184] neti sambandho. མཐའ་ནི་འདྲེན་པ་ཞེས་པ་འབྲེལ་བའོ། ། 60. Para ༦༠. པ་ར། Parāsaddo ettha adhikatthoti āha-‘adhikā’ti. འདིར་པ་ར་ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་ལྷག་པའི་དོན་ཡིན་པས། “ལྷག་པའོ” ཞེས་གསུངས་སོ། ། 63. Klu ༦༣. ཀླུ། Apavādavisayepīti ‘‘vijjāyonisambandhānamā tatra catthe’’ti (3-64) imassa apavādasuttassa visayepi. དམིགས་བསལ་གྱི་ཡུལ་ལའང་ཞེས་པ་ནི། “ཝིཛྫཱ་ཡོ་ནི་སམྦནྡྷཱ་ན་མཱ་ཏ་ཏྲ་ཙཏྠེ་” (༣-༦༤) ཞེས་པའི་དམིགས་བསལ་གྱི་མདོ་འདིའི་ཡུལ་ལའང་ངོ་། ། 64. Vijjā ༦༤. རིག་པ། Atha vijjāyonisambandhānamityuccamāne vijjāsambandhīnaṃ yonisambandhīnanti kathaṃ vivaraṇamiccāha-‘vijjāyoni’ccādi, vijjā ca yoni ca vijjā yonī tāsaṃ sambandho, so yesaṃ atthi te hotādayo mātādayo ca abhedopacāreneha vijjāyonisambandhisaddena gayhantīti adhippāyo, tasaddenāti tatretyatra. Te ca ltupitādayoti tasaddena parāmaṭṭhā ltupitādayo ca, atthe kāriyā sambhavā taṃvācako saddo gayhati. འོ་ན། “རིག་པ་དང་སྐྱེ་གནས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་རྣམས་ཀྱི” ཞེས་བརྗོད་པ་ན། རིག་པའི་འབྲེལ་བ་ཅན་དང་སྐྱེ་གནས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཞེས་ཇི་ལྟར་འགྲེལ་བཤད་བྱེད་ཅེ་ན། “ཝིཛྫཱ་ཡོ་ནི” ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། རིག་པ་དང་སྐྱེ་གནས་ནི་རིག་པ་སྐྱེ་གནས་ཏེ། དེ་དག་གི་འབྲེལ་བ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི་མཁན་པོ་ལ་སོགས་པ་དང་མ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཡིན་ལ། འདིར་དབྱེར་མེད་པར་བཏགས་པའི་སྒོ་ནས་རིག་པ་དང་སྐྱེ་གནས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཅན་གྱི་སྒྲས་གཟུང་བར་བྱའོ་སྙམ་པའི་དགོངས་པའོ། །“དེའི་སྒྲས་ནི” ཞེས་པ་ནི་དེ་ལ་ཞེས་པའི་སྐབས་འདིར་རོ། །དེ་དག་ཀྱང་ལྟུ་ཕ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཡིན་པས། དེའི་སྒྲས་གཟུང་བར་བྱ་བ་ནི་ལྟུ་ཕ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱང་ཡིན་ལ། དོན་ལ་བྱ་བ་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་དེ་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་སྒྲ་གཟུང་བར་བྱའོ། ། 65. Putte ༦༥. བུ་ལ། Ltupitādī (ti pubba) sutte tatreti gahitaltupitādi. ལྟུ་ཕ་ལ་སོགས་པ་ནི་ (སྔོན་གྱི) མདོ་ལས་ “དེ་ལ” ཞེས་བཟུང་བའི་ལྟུ་ཕ་ལ་སོགས་པའོ། ། 66. Cismiṃ ༦༦. ཙི་ལ་སོགས་པ་ལ། Paccayaggahaṇaparibhāsāya cippaccayanteti vuttaṃ. རྐྱེན་འཛིན་པའི་ངེས་ཚིག་གི་སྒོ་ནས་ “ཙི་རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན” ཞེས་གསུངས་སོ། ། 67. Itthi ༦༧. བུད་མེད། Itthisaddena itthiliṅgaṃ gahitaṃ na itthī, taggahaṇe sati ‘itthiyaṃ vattamāne’ti vuttiganthassa itthisaṅkhāte atthe vattamāneti attho gayheyya, evaṃ sati ‘kalyāṇippadhānā’ti etthāpi pumbhāvo pasajjeyya… padhānasaddassa kalyāṇiyaṃ vattamānattāti āha- ‘itthiyanti itthiliṅge’ti. Atha itthiyanti ettake vutte kathaṃ taggahaṇaṃ [Pg.185] siyāti āha-‘visesane’ccādi, ekattheti vuttepi itthiyaṃ vattamāneti ayamattho viññāyatīti itthiyanti vacanamanatthaṃ siyāti samatthamaññathānupapattiyanti itthiyanti visesanamitthiliṅgasseva gahaṇeti āha- ‘visesane’ccādi, itthiyanti itthiliṅgasseva gahaṇanti sambandho. Byavacchejjābhāvā visesanamanatthakaṃ siyāti ekattheiccaneneva itthiyaṃ vuttiyā (gamma) bhāvatoti bhāvo. Pume pulliṅge vattamāno saddo pumāsaddo, sakaloti padesasakalo hi gayhati… kassaci suttatthassa puthabhūtattā, tenevacāha- ‘itthiyantu na vattatte’ti. བུད་མེད་ཀྱི་སྒྲས་ནི་མོ་རྟགས་བཟུང་བ་ཡིན་གྱི་བུད་མེད་དངོས་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེ་བཟུང་བར་གྱུར་ན་ “བུད་མེད་ལ་འཇུག་པ་ལ” ཞེས་པའི་འགྲེལ་བའི་གཞུང་གི་དོན་ནི། བུད་མེད་དུ་བགྲང་བའི་དོན་ལ་འཇུག་པ་ཞེས་པའི་དོན་དུ་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་ “ཀལྱཱ་ཎིཔྤདྷཱ་ནཱ” ཞེས་པ་འདིར་ཡང་ཕོ་རྟགས་སུ་འགྱུར་བར་ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ། གཙོ་བོའི་སྒྲ་ནི་དགེ་བ་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ “བུད་མེད་ལ་ཞེས་པ་ནི་མོ་རྟགས་ལའོ” ཞེས་གསུངས་སོ། །འོ་ན། “བུད་མེད་ལ” ཞེས་པ་ཙམ་བརྗོད་པས་དེ་ཉིད་ཇི་ལྟར་འཛིན་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། “ཁྱད་པར་ལ” ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། དོན་གཅིག་ལ་ཞེས་བརྗོད་ཀྱང་བུད་མེད་ལ་འཇུག་པ་ཞེས་པའི་དོན་འདི་རྟོགས་པར་འགྱུར་བས། “བུད་མེད་ལ” ཞེས་པའི་ཚིག་ནི་དོན་མེད་དུ་འགྱུར་ལ། ནུས་པ་གཞན་དུ་མི་འཐད་པའི་སྒོ་ནས་ “བུད་མེད་ལ” ཞེས་པའི་ཁྱད་པར་ནི་མོ་རྟགས་ཁོ་ན་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་ “ཁྱད་པར་ལ” ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། “བུད་མེད་ལ” ཞེས་པ་ནི་མོ་རྟགས་ཁོ་ན་འཛིན་པ་དང་འབྲེལ་ལོ། །རྣམ་པར་གཅད་བྱ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཁྱད་པར་ནི་དོན་མེད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། “དོན་གཅིག་ལ” ཞེས་པ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་བུད་མེད་ལ་འཇུག་པ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྐྱེས་པ་ལ་ཞེས་པ་ནི་ཕོ་རྟགས་ལ་འཇུག་པའི་སྒྲ་ནི་སྐྱེས་པའི་སྒྲ་ཡིན་ལ། མཐའ་དག་ཅེས་པ་ནི་གནས་མཐའ་དག་གཟུང་བར་བྱ་སྟེ། མདོའི་དོན་འགའ་ཞིག་སོ་སོར་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དུ། “བུད་མེད་ལ་ནི་མི་འཇུག་གོ” ཞེས་གསུངས་སོ། ། 69. Sabbā ༦༩. ཐམས་ཅད། Vattanaṃ ekasmiṃ atthe adhitthiccādo itthivisiṭṭhe sattamiyatthādo, vāsiṭṭhoccādo vasiṭṭhādivisiṭṭhe apaccādo, puttīyaticcādo puttādivisiṭṭhe icchādyatthe pavatti, tenāha-‘ekatthībhāvo’ti. Sāmañña gahaṇatthanti iminā mattasaddassa kasiṇatthe pavattimāha. དོན་གཅིག་ལ་འཇུག་པ་ནི། ཨ་དྷིཥྛི་ལ་སོགས་པ་ལ་བུད་མེད་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་བདུན་པའི་དོན་ལ་སོགས་པ་དང་། ཝཱ་སིཥྛ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཝ་སིཥྛ་ལ་སོགས་པའི་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་རྒྱུད་འཛིན་ལ་སོགས་པ་དང་། པུཏྟཱི་ཡ་ལ་སོགས་པ་ལ་བུ་ལ་སོགས་པའི་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་འདོད་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ལ་འཇུག་པ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་ “དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བའོ” ཞེས་གསུངས་སོ། །“སྤྱི་འཛིན་པའི་དོན་དུ” ཞེས་པ་འདིས་ནི་མཏྟ་སྒྲ་ནི་མ་ལུས་པའི་དོན་ལ་འཇུག་པར་གསུངས་སོ། ། 70. Jāyā ༧༠. ཆུང་མ། Evanti iminā itarītarayoge catthasamāsaṃ vibhāveti. Jānijāyā, saddantarenāti jānisaddena tathāsaddopadiṭṭhena daṃ jaṃ saddantarena ca, kesañciti kharīgatantiādīsu ‘kharī’tiādīnaṃ kesañci, kharīti kharatthe vattamāno-yaṃ saddo niyatavisayo… gatasaddaṃ vinā aññattha adiṭṭhattā, nāyampayogoti tudampatippayogaṃ nivattetvā hetumāha- ‘āgame’ccādi, aññehi cāti iminā rūpasiddhiṃ gaṇhāti. དེ་ལྟར་ཞེས་པ་འདིས་ནི་ཕན་ཚུན་སྦྱོར་བ་ལ་ “དང་” གི་དོན་གྱི་ཀུན་བཤད་རྣམ་པར་འབྱེད་དོ། །ཛཱ་ནི་ཛཱ་ཡཱ། སྒྲ་གཞན་གྱིས་ཞེས་པ་ནི་ཛཱ་ནི་སྒྲ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་བསྟན་པའི་དམ་དང་ཇམ་ཞེས་པའི་སྒྲ་གཞན་གྱིས་ཀྱང་ངོ་། །འགའ་ཞིག་གི་ཞེས་པ་ནི་ཁ་རཱི་ག་ཏ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས། “ཁ་རཱི” ལ་སོགས་པ་འགའ་ཞིག་གི་སྟེ། ཁ་རཱི་ཞེས་པ་ནི་རྩུབ་པའི་དོན་ལ་འཇུག་པ་སྟེ། སྒྲ་འདི་ནི་ཡུལ་ངེས་པ་ཅན་ཡིན་ནོ། །ག་ཏ་ཞེས་པའི་སྒྲ་མ་གཏོགས་པ་གཞན་དུ་མ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །སྦྱོར་བ་འདི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ནི་ཏུ་དམ་པ་ཏི་ཞེས་པའི་སྦྱོར་བ་བཟློག་ནས་རྒྱུ་གསུངས་ཏེ། “ལུང་ལས” ལ་སོགས་པ་དང་། “གཞན་དག་གིས་ཀྱང་” ཞེས་པ་འདིས་ནི་རཱུ་པ་སིདྡྷི་འཛིན་ཏོ། ། 75. Ana ༧༥. ཨ་ན། Nanu sutte‘sare’ti ettakaṃ vuttaṃ‘sarādo’ti kathaṃ laddhanti āha-‘sare’tiādi, vaṇṇe yantantadādoti siṭṭhavacanaṃ, vaṇṇe parabhūte yaṃ kāriyaṃ vidhīyate taṃ so vaṇṇo ādi yassa taṃ tadādi, tasmiṃ tadādo uttarapade sampajjatīti attho, khādhātuto ktappaccaye vihite rassenākārenevāyampayogo, na visuṃ akārenāti dassetuṃ na ākkhātaṃ anakkhāta ‘‘byañjane dīgharassā’’ti uttarapadādi sarassa rassatta’nti vuttaṃ. འོ་ན། མདོ་ལས་ “དབྱངས་ལ” ཞེས་པ་ཙམ་གསུངས་པ་ལ། “དབྱངས་ཀྱིས་དབུ་ཅན” ཞེས་པ་ཇི་ལྟར་ཐོབ་ཅེ་ན། “དབྱངས་ལ” ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། ཡི་གེ་ལ་ཡན་ཏན་ཏ་དཱ་དི་ཞེས་པ་ནི་མཁས་པའི་གསུང་སྟེ། ཡི་གེ་རྗེས་སུ་གྱུར་པ་ལ་བྱ་བ་གང་ཞིག་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་དེ་ནི། ཡི་གེ་དེ་ཉིད་གང་གི་ཐོག་མ་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེའི་ཐོག་མ་སྟེ། དེ་ལྟ་བུའི་རྗེས་ཀྱི་ཚིག་གི་ཐོག་མ་ལ་འགྲུབ་པོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །ཁཱ་དབྱིངས་ལས་ཀྟ་རྐྱེན་བྱས་པ་ན། ཐུང་ངུའི་ཨ་ཡིག་ཉིད་ཀྱིས་སྦྱོར་བ་འདི་འགྲུབ་ཀྱི། སོ་སོའི་ཨ་ཡིག་གིས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། མ་བཤད་པ་ནི་མ་བཤད་པ་སྟེ། “གསལ་བྱེད་ལ་རིང་པོ་དང་ཐུང་ངུའོ” ཞེས་པས་རྗེས་ཀྱི་ཚིག་གི་ཐོག་མའི་དབྱངས་ཐུང་ངུར་གྱུར་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། 76. Nakhā ༧༦. སེན་མོ། Saññāsaddesucātiādinā [Pg.186] avayavatthanirapekkhānampi yathākathañci nipphattiṃ dassento sabbesameva saddānaṃ nipphannavācitañcāttano dīpeti, yathākathañci nipphatti, ruḷhiyā atthanicchayo, tena saññeccādo-dhippāyaṃ vivarati ‘yaṃkiñci’tyādinā, itthī ca pumā ca itthipumaṃ, na itthi pumanti samāse nipātaneniminā napuṃsakādeso ti dasseti ‘na itthi’ccādinā. Khī-khaye, khara-vināse cāti hi etehi ‘na khīyati na kharatī’ti atthe ‘‘bhāvakārakesva ghaṇa ghakā’’ti (5-44) appaccaye’ na khaya na khara’iti ṭhite khattādesoti āha- na khīyati’ccādi. “མིང་གི་སྒྲ་རྣམས་ལའང་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ཆ་ཤས་ཀྱི་དོན་ལ་མ་ལྟོས་པར་ཡང་ཇི་ལྟར་ཡང་འགྲུབ་པ་ཉིད་བསྟན་ནས། སྒྲ་ཐམས་ཅད་ཉིད་གྲུབ་པར་སྨྲ་བ་ཉིད་རང་གིས་གསལ་བར་བྱེད་དེ། ཇི་ལྟར་ཡང་འགྲུབ་པ་དང་། གྲགས་པས་དོན་ངེས་པ་ཉིད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་མིང་ལ་སོགས་པའི་དགོངས་པ་ནི། “གང་ཡང་རུང་བ” ལ་སོགས་པས་གསལ་བར་བྱེད་དོ། །བུད་མེད་དང་སྐྱེས་པ་ནི་བུད་མེད་སྐྱེས་པ་སྟེ། བུད་མེད་དང་སྐྱེས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་ཀུན་བཤད་ལ། འདིར་སྒྲུབ་པའི་སྒོ་ནས་མ་ནིང་གི་གནས་སུ་འགྱུར་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “བུད་མེད་མ་ཡིན” ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །ཁཱི་ནི་ཟད་པ་དང་། ཁ་ར་ནི་འཇིག་པ་ལ་སྟེ། འདི་དག་ལས་ “མི་ཟད་ཅིང་མི་འཇིག་པོ” ཞེས་པའི་དོན་ལ། “དངོས་པོ་དང་བྱེད་པ་པོ་རྣམས་ལ་གྷ་ཎ་དང་གྷ་ཀཱ” (༥-༤༤) ཞེས་པས་ཨ་རྐྱེན་བྱས་པ་ན། “ན་ཁ་ཡ་ན་ཁ་ར” ཞེས་གནས་པ་ལ། ཁ་ཡིག་གི་གནས་སུ་འགྱུར་བའོ་ཞེས་ “མི་ཟད་པོ” ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། 77. Nago ༧༧. རི། Evanti iminā gacchatīti vākye kvippaccayādiṃ dasseti, viseso panettha nañssa(ṭo) vasalo caṇḍālo, sītena karaṇabhūtena. དེ་ལྟར་ཞེས་པ་འདིས་ནི་ “འགྲོའོ” ཞེས་པའི་ཚིག་ལ་ཀྭི་རྐྱེན་ལ་སོགས་པ་བསྟན་ཏོ། །འདིར་ཁྱད་པར་ནི་མེད་པ་ཉིད་དེ། དམངས་རིགས་དང་གདོལ་པ་ནི་གྲང་བས་བྱེད་པ་པོར་གྱུར་པའོ། ། 78. Saha ༧༨. ལྷན་ཅིག Tattha tasmiṃ parabhūte, yassa ca jhattanti sambandho. དེ་ལ། དེ་རྗེས་སུ་གྱུར་པ་ལ། གང་གི་ཡང་ཇ་ཡིག་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་ནི་འབྲེལ་བའོ། ། 80. Apa ༨༠. ཨ་པ། Appaccakkhaṃ paccakkhañāṇenānupalabbhanīyaṃ tampanātthato-numeyyameva. Tasmiṃ gammamāne yamādesoti kenaci liṅgenādhigatenānumānañāṇenānumeyuttamagyādinoti dassetumāha- ‘kapote’ccādi. Kapotādibhāveti katthaci gharādo kapotavātamaṇḍalikādīnaṃ dassanavasena sabbhāve sati. Agyādidassanatoti aggipisācādidassanato, aññatrāpīti gharādito aññatra, kapotavātamaṇḍalikādino liṅgassa, agyādiyoganti aggiādīhi anumeyyehi sambandhaṃ. Mantvāti anumānañāṇena jānitvāpayogoti sāggisapisācāti payogo. མངོན་སུམ་མ་ཡིན་པ་ནི་མངོན་སུམ་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་མི་དམིགས་པ་སྟེ། དེ་ནི་དོན་གྱི་སྒོ་ནས་རྗེས་སུ་དཔག་བྱ་ཁོ་ནའོ། །དེ་རྟོགས་པར་བྱ་བ་ལ་ཡ་ཡིག་གི་གནས་སུ་འགྱུར་བ་ཞེས་པ་ནི། རྟགས་འགའ་ཞིག་གིས་རྟོགས་པའི་རྗེས་དཔག་གི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་རྗེས་སུ་དཔག་པར་བྱ་བའི་མེ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “ཕུག་རོན” ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །ཕུག་རོན་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་ལ་ཞེས་པ་ནི། ཁྱིམ་ལ་སོགས་པ་འགའ་ཞིག་ཏུ་ཕུག་རོན་དང་རླུང་འཁོར་ལ་སོགས་པ་མཐོང་བའི་དབང་གིས་ཡོད་པར་གྱུར་པ་ནའོ། །མེ་ལ་སོགས་པ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ནི་མེ་དང་ཤ་ཟ་ལ་སོགས་པ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །གཞན་དུའང་ཞེས་པ་ནི་ཁྱིམ་ལ་སོགས་པ་ལས་གཞན་དུའོ། །ཕུག་རོན་དང་རླུང་འཁོར་ལ་སོགས་པའི་རྟགས་ཀྱིའོ། །མེ་ལ་སོགས་པ་དང་ཕྲད་པ་ཞེས་པ་ནི་མེ་ལ་སོགས་པའི་རྗེས་སུ་དཔག་བྱ་རྣམས་དང་འབྲེལ་བའོ། །བསམས་ནས་ཞེས་པ་ནི་རྗེས་དཔག་གི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་ཤེས་ནས་སྦྱོར་བ་ནི་ “སཱགྒིསཔིསཱཙ” ཞེས་པའི་སྦྱོར་བའོ། ། 81. Akā ༨༡. ཨ་ཀཱ། Sakatthe [Pg.187] vattamānassa sahasaddassāti vattabbe vattamāno tappadhānoyevāti āha- ‘sakatthappadhānassa sahasaddassā’ti, vutti bhavatīti sambandho, yugapadi dhurā sadhuraṃ. Aparaṇhena sahitaṃ sahā paraṇhaṃ. རང་གི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་ས་ཧ་སྒྲ་ལ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལ། འཇུག་པ་ནི་དེ་གཙོ་བོ་ཉིད་དོ་ཞེས་ “རང་གི་དོན་གཙོ་བོར་བྱེད་པའི་ས་ཧ་སྒྲ་ལ” ཞེས་གསུངས་སོ། །འཇུག་པ་འབྱུང་ངོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། །དུས་མཉམ་དུ་ཁུར་དང་བཅས་པ་ནི་ས་དྷུ་རའོ། །ཕྱི་དྲོ་དང་བཅས་པ་ནི་ས་ཧཱ་པ་རཎྷའོ། ། 82. Gantha ༨༢. གཞུང་། ‘‘Aṭṭhādasa nimesā tu, kaṭṭhā tiṃsantu tākalā’’ti vacanato āha- ‘kalā kālaviseso’ti. Kalādisaṅkhātaganthassānte sahasaddo vattatītisamāsavākyaṃ niddisati ‘kalanta’miccādi. Ganthanteccādinā āsaṅkatoyamadhippāyo ‘‘kālatthapariccāgena ganthante vattamānattā akālattho’’ti. Ganthavuttipi kalādi kālasaddatthaṃ nātikkamatīti adhippāyenāha- ‘ganthavuttipi’ccādi. Adhiko māsako assāti samāsako, vikappena siddheti ‘‘sahassa so-ññatthe’’ti (3-78). “མིག་འཛུམ་པ་བཅོ་བརྒྱད་ནི་ཀཱཥྛཱ་སྟེ། དེ་སུམ་ཅུ་ནི་སྐད་ཅིག་མའོ” ཞེས་པའི་ཚིག་ལས་ “སྐད་ཅིག་མ་ནི་དུས་ཀྱི་ཁྱད་པར་རོ” ཞེས་གསུངས་སོ། །སྐད་ཅིག་མ་ལ་སོགས་པར་བགྲང་བའི་གཞུང་གི་མཐའ་ལ་ས་ཧ་སྒྲ་འཇུག་གོ་ཞེས་པའི་ཀུན་བཤད་ཀྱི་ཚིག་ནི་ “ཀལནྟ” ལ་སོགས་པས་མཚོན་ནོ། །གཞུང་གི་མཐའ་ལ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་དོགས་པ་འདི་ལྟར་སྐྱེ་སྟེ། “དུས་ཀྱི་དོན་སྤངས་ནས་གཞུང་གི་མཐའ་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་དུས་ཀྱི་དོན་མ་ཡིན་ནོ” ཞེས་པོ། །གཞུང་གི་འཇུག་པའང་སྐད་ཅིག་མ་ལ་སོགས་པའི་དུས་ཀྱི་སྒྲའི་དོན་ལས་མི་འདའོ་སྙམ་པའི་དགོངས་པས་ “གཞུང་གི་འཇུག་པའང་” ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །ལྷག་པའི་མ་ས་ཀ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན་ས་མཱ་ས་ཀའོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པས་འགྲུབ་པ་ནི་ “ས་ཧསྶ་སོ་ཉྙཏྠེ་” (༣-༧༨) ཞེས་པས་སོ། ། 83. Samā ༨༣. མཚུངས་པ། Samāno pati yassā sapattinī sapattī iti nipphannānamekadeso ‘pattinī pattī’ti dassitoti vattumāha- ‘yakkhādi tvini’ccādi. Vayasaddassa ‘‘saravayāyavāsacetā jalāsayākkhayalohapaṭamanesū’’ti gaṇapāṭhato akkhaye vattamānasso manādittā okārantattanti dassetumāha- ‘vayo’tiādi. Yappaccayantoti iminā nipātanena takayappaccayanto. ཁྱོ་ཤུག་མཚུངས་པ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་ས་པཏྟི་ནཱི་དང་ས་པཏྟཱི་ཞེས་གྲུབ་པ་རྣམས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཤིག་ “པཏྟི་ནཱི་དང་པཏྟཱི” ཞེས་བསྟན་ཏོ་ཞེས་བརྗོད་པའི་ཕྱིར། “ཡཀྑཱ་དི་ཏྭིནི” ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །ན་ཚོད་ཀྱི་སྒྲ་ནི་ “ས་ར་ཝ་ཡཱ་ཡ་ཝཱ་ས་ཙེ་ཏཱ་ཛ་ལཱ་ས་ཡཱ་ཀྑ་ཡ་ལོ་ཧ་པ་ཊ་མ་ནེ་སཱུ” ཞེས་པའི་ཚོགས་ཀྱི་ཀློག་པ་ལས་མི་ཟད་པ་ལ་འཇུག་པ་ནི་མ་ན་ལ་སོགས་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཨོ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ཉིད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “ཝ་ཡོ” ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །ཡ་རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་ཞེས་པ་ནི་འདིར་སྒྲུབ་པའི་སྒོ་ནས་ཏ་ཀ་ཡ་རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་ནོ། ། 84. Uda ༨༤. ཆུ། ‘‘Aññasmi’’nti (4-121) iyappaccayavidhāyakaṃ suttaṃ. “ཨཉྙསྨིན” (༤-༡༢༡) ཞེས་པ་ནི་ཨི་ཡ་རྐྱེན་བསྒྲུབ་པའི་མདོའོ། ། 88. Tumhā ༨༨. ཁྱོད། Tumhe viya dissantīti tumhādī amhādīccādiṃ ‘‘sabbādīnamā’’ti (3-86) ā. ཁྱོད་དང་འདྲ་བར་སྣང་བས་ན་ཁྱོད་ལ་སོགས་པ་དང་ང་ལ་སོགས་པ་ཞེས་པ་ལ། “སབྦཱདཱི་ན་མཱ” (༣-༨༦) ཞེས་པས་ཨཱའོ། ། 90. Vidhā ༩༠. རྣམ་པ། Gabbhenāti iminā kucchigatena gabbhena saha dvihadayattamassāti dasseti, pubbapadeti dusadde. མངལ་གྱིས་ཞེས་པ་འདིས་ནི་ལྟོ་བར་གནས་པའི་མངལ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འདི་ལ་སྙིང་གཉིས་ཡོད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །སྔོན་གྱི་ཚིག་ལ་ཞེས་པ་ནི་དུ་སྒྲ་ལའོ། ། 92. Digu ༩༢. དི་གུ། Guṇā [Pg.188] paṭalā dve pādā esaṃ dve satāni assa, dve sahassāni assa, dvinnaṃ satānaṃ dvinnaṃ sahassānaṃ vā samāhāroti viggaho. ཡོན་ཏན་དང་རིམ་པ་ནི་རྐང་པ་གཉིས་ཏེ། འདི་དག་ལ་བརྒྱ་ཕྲག་གཉིས་ཡོད་པ་དང་། འདི་ལ་སྟོང་ཕྲག་གཉིས་ཡོད་པ། ཡང་ན་བརྒྱ་ཕྲག་གཉིས་སམ་སྟོང་ཕྲག་གཉིས་འདུས་པ་ཞེས་པ་ནི་ཚིག་སྒྲུབ་བོ། ། 93. Tīsva ༩༣. གསུམ་ལ། Dvattipattāti paṭhamantā‘pūra-pūraṇe’iccasmā karaṇatthe ‘‘bhāva kārakesva ghaṇa ghakā’’ti (5-44) appaccaye syādisamāsoti dassetu māha- ‘dvattipatta’iccādi. དྭཏྟི་པཏྟཱ་ཞེས་པ་ནི་དང་པོའི་མཐའ་ཅན་ཏེ། “པཱུ་ར་པཱུ་ར་ཎེ” ཞེས་པ་ལས་བྱེད་པའི་དོན་ལ། “དངོས་པོ་དང་བྱེད་པ་པོ་རྣམས་ལ་གྷ་ཎ་དང་གྷ་ཀཱ” (༥-༤༤) ཞེས་པས་ཨ་རྐྱེན་བྱས་པ་ན། སྱཱ་དི་ལ་སོགས་པའི་ཀུན་བཤད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “དྭཏྟི་པཏྟཱ” ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། 94. Āsaṃ ༩༤. རེ་བ། Dve ca tiṃsā ca, dvīhi vā adhikā tiṃsāti viggaho. གཉིས་དང་སུམ་ཅུ་ཡང་། ཡང་ན་གཉིས་ཀྱིས་ལྷག་པའི་སུམ་ཅུ་ཞེས་པ་ནི་ཚིག་སྒྲུབ་བོ། ། 96. Cattā ༩༦. བཞི། Sampattavibhāsāyanti ayaṃyogo (sampattavibhāsāti) dasseti, sampatte vibhāsā vikappoti attho, tayo ca cattālīsā ca, tīhi vā adhikā cattālīsāccādinā viggaho, tisso cattālīsā assa ticattālīsaṃ gaṇo. ཐོབ་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ལ་ཞེས་པ་ནི་སྦྱོར་བ་འདིས་ (ཐོབ་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཞེས་) བསྟན་ཏེ། ཐོབ་པ་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་འདམ་ཁ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །གསུམ་དང་བཞི་བཅུ་ཡང་། ཡང་ན་གསུམ་གྱིས་ལྷག་པའི་བཞི་བཅུ་ལ་སོགས་པས་ཚིག་སྒྲུབ་སྟེ། འདི་ལ་བཞི་བཅུ་གསུམ་ཡོད་པས་ན་ཏི་ཙཏྟཱ་ལཱི་སཾ་ཞེས་པའི་ཚོགས་སོ། ། 97. Dvissā ༩༧. གཉིས་ཀྱི། Sampattavibhāsattāti ‘‘āsaṅkhyāye’’ccādinā (3-94) ākāre sampatte vibhāsattā. གཉིས་ཀྱི་ཐོབ་པ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ནི། “ཨཱསངྑྱཱཡེ” ལ་སོགས་པས་ (༣-༩༤) ཨཱ་ཡིག་ཐོབ་པ་ལ་རྣམ་པར་རྟོག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ། Iti moggallānapañcikāṭīkāyaṃ sāratthavilāsiniyaṃ དེ་ལྟར་མོགྒལླཱ་ནའི་དཀའ་འགྲེལ་གྱི་རྒྱ་ཆེར་བཤད་པ་སཱ་རཏྠ་ཝི་ལཱ་སི་ནཱི་ལས། Tatiyakaṇḍavaṇṇanā niṭṭhitā. སྐབས་གསུམ་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། ། Catutthakaṇḍa སྐབས་བཞི་པ། 1. Ṇo vāpacce ༡. རྒྱུད་འཛིན་ལ་ཎོ་རྐྱེན་རྣམ་པར་རྟོག་པའོ། ། Nanu [Pg.189] ca ‘ṇo vāpacce’ti vacanato kathaṃ pakativisayāvagamo siyā. Yathākathañci pakativisayāvagamepi sāmaññavacanato pana dhammenāpaccantyādo yato kutoci dhammeniccāditopi siyā ṇā dipaccayotyāsaṅkiyāha ‘apaccavatā’ccādi. Apaccassāti apaccatthassa, apaccavatāti ‘‘ṇo vāpacce’’ti vasiṭṭhādyatthasseva pariggahaṇāya sāmaññavacanato yo apaccavā tato, atthato pana asambhavā dabbācakasaddāva sāmatthiyena chaṭṭhiyantā sabbaliṅgavacanā jāyateti viññātabbaṃ. Dhammasmāpaccaṃtyādīsu ṇādippaccayo (na jāyate) ti sambandho. འོ་ན། “རྒྱུད་འཛིན་ལ་ཎོ་རྐྱེན་རྣམ་པར་རྟོག་པའོ” ཞེས་པའི་ཚིག་ལས་རང་བཞིན་གྱི་ཡུལ་རྟོགས་པ་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཞེ་ན། ཇི་ལྟར་ཡང་རང་བཞིན་གྱི་ཡུལ་རྟོགས་པར་གྱུར་ཀྱང་། སྤྱིའི་ཚིག་གི་ཕྱིར་ན་ཆོས་ཀྱི་རྒྱུད་འཛིན་ལ་སོགས་པ་ལ། གང་ཡང་རུང་བའི་ཆོས་ལས་ལ་སོགས་པ་ལས་ཀྱང་ཎ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་འགྱུར་རོ་སྙམ་དུ་དོགས་ནས། “རྒྱུད་འཛིན་ཅན་ལས” ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །རྒྱུད་འཛིན་གྱི་ཞེས་པ་ནི་རྒྱུད་འཛིན་གྱི་དོན་ལའོ། །རྒྱུད་འཛིན་ཅན་ལས་ཞེས་པ་ནི། “རྒྱུད་འཛིན་ལ་ཎོ་རྐྱེན་རྣམ་པར་རྟོག་པའོ” ཞེས་པ་ལས་ཝ་སིཥྛ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ཁོ་ན་འཛིན་པའི་ཕྱིར། སྤྱིའི་ཚིག་ལས་གང་ཞིག་རྒྱུད་འཛིན་ཅན་ཡིན་པ་དེ་ལས་ཏེ། དོན་གྱི་སྒོ་ནས་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར། རྫས་བརྗོད་པའི་སྒྲ་ཁོ་ན་ནུས་པའི་སྒོ་ནས་དྲུག་པའི་མཐའ་ཅན་རྟགས་དང་ཚིག་ཐམས་ཅད་པ་སྐྱེ་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། །ཆོས་ལས་རྒྱུད་འཛིན་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཎ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་ (མི་སྐྱེ་བ) ནི་འབྲེལ་བའོ། ། Dhammenāti dhammena karaṇabhūtena. Dhammāyāti dhammatthaṃ, dhammasmāti dhammahetunā, tato asambhave kāraṇamāha ‘sāpekkhattā’ti. Sāpekkhattameva samattheti ‘apaccavāhi’ccādinā, dhammenāpaccaṃ kassāti pucchitvā devadattassāti apekkhiyamānaṃ vadati. Devadattassāti apaccavā devadattādi apekkhīyateti sambandho, hisaddo hetumhi. Na hettha ṇādivutti aññattha sāpekkhattā kambalo vasiṭṭhassāpaccaṃ devadattassāti ettha pana vasiṭṭho-paccavāti tato chaṭṭhiyantā hoticcāsaṅkiyāha- ‘na ce’ccādi. Na ca hotīti sambandho. “ཆོས་ཀྱིས་”ཞེས་པ་ནི་བྱེད་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་པའི་ཆོས་ཀྱིས་སོ། །“ཆོས་ཀྱི་ཕྱིར་”ཞེས་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་དོན་དུའོ། །“ཆོས་ལས་”ཞེས་པ་ནི་ཆོས་ཀྱི་རྒྱུ་ལས་ཏེ། དེ་ལས་མི་སྲིད་པའི་ཚེ་རྒྱུ་གསུངས་པ་ནི་“ལྟོས་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་”ཞེས་པའོ། །ལྟོས་པ་དང་བཅས་པ་ཉིད་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ནི་“བུ་རྒྱུད་དམ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ཏེ། ཆོས་ཀྱིས་བུ་རྒྱུད་སུ་ཞིག་གི་ཡིན་ནམ་ཞེས་དྲིས་ནས། ལྷས་བྱིན་གྱི་འོ་ཞེས་ལྟོས་པ་ཉིད་གསུངས་སོ། །ལྷས་བྱིན་གྱི་བུ་རྒྱུད་དམ། ཡང་ན་ལྷས་བྱིན་ལ་སོགས་པ་ལ་ལྟོས་སོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བ་སྟེ། “ཧི”ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་རྒྱུ་མཚན་གྱི་དོན་ནོ། །འདིར་ལྟོས་པ་དང་བཅས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གཞན་དུ་“ཎ་”ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་གྱི་འཇུག་པ་མེད་དེ། གནས་མཆོག་གི་བུ་རྒྱུད་ལྷས་བྱིན་གྱི་ལ་བ་ཞེས་པ་འདིར་ནི། འདིར་གནས་མཆོག་ནི་བུ་རྒྱུད་དང་ལྡན་པ་ཡིན་ནམ་ཞེས་དེ་ལས་འབྲེལ་སྒྲ་མཐའ་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་དོགས་ནས་“མི་འགྱུར་བ་ཉིད་དོ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། ། Kāraṇamāha- ‘asambandhā’ti. Na hettha sambandho vasiṭṭhassa kambalāpekkhattena apaccassa ca devadattāpekkhattenātthantarāpekkhāya vasiṭṭhassāpaccena sambandhābhāvāyeva vasiṭṭhassa apaccaṃ vāsiṭṭhoti ṇādivuttiyā bhāve sāmatthiyaṃ natthi, samatthañhi vasiṭṭhaṃ rājapurisādi samāsavuttiyamekatthattamiva vāsiṭṭhādiṇādivuttiyaṃ ṇādippaccayamupajanayati, nāsamatthaṃ, tato sabbamevetammanasi nidhāya vuttaṃ- ‘asambandhā’ti. རྒྱུ་གསུངས་པ་ནི་“འབྲེལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་”ཞེས་པའོ། །འདིར་གནས་མཆོག་ནི་ལ་བ་ལ་ལྟོས་པ་ཉིད་དང་། བུ་རྒྱུད་ནི་ལྷས་བྱིན་ལ་ལྟོས་པ་ཉིད་ཀྱིས་དོན་གཞན་ལ་ལྟོས་པའི་ཕྱིར། གནས་མཆོག་ནི་བུ་རྒྱུད་དང་འབྲེལ་བ་མེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ན། གནས་མཆོག་གི་བུ་རྒྱུད་ནི་གནས་མཆོག་སྐྱེས་ཞེས་“ཎ་”ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་གྱི་འཇུག་པ་ཡོད་པའི་ནུས་པ་མེད་དོ། །ནུས་པ་དང་ལྡན་པའི་གནས་མཆོག་ནི་རྒྱལ་པོའི་སྐྱེས་བུ་ལ་སོགས་པའི་བསྡུ་བའི་འཇུག་པ་ལ་དོན་གཅིག་པ་ཉིད་བཞིན་དུ། གནས་མཆོག་སྐྱེས་ལ་སོགས་པའི་“ཎ་”ལ་སོགས་པའི་འཇུག་པ་ལ་“ཎ་”ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་སྐྱེད་པར་བྱེད་ཀྱི། ནུས་པ་མེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་དེ་ཐམས་ཅད་ཡིད་ལ་བཞག་ནས་“འབྲེལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་”ཞེས་གསུངས་སོ། ། Yadi [Pg.190] panettha ṇādippaccayo sabbathā sambandhamapekkhate, tadā visesato yassāpaccena sambandho tatova janakato so siyāti dassetumāha- ‘yajjeva’miccādi. གལ་ཏེ་འདིར་“ཎ་”ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་འབྲེལ་བ་ལ་ལྟོས་ན། དེའི་ཚེ་བྱེ་བྲག་ཏུ་གང་གི་བུ་རྒྱུད་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་དེའི་སྐྱེད་བྱེད་ཉིད་ལས་དེ་ཉིད་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་“གང་ཉིད་”ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། Yo janakoti yoyo yassa yassa apaccassa janako. Tatoyevāti tasmātasmā janakatoyeva. Siyāti tasmiṃ tasmiṃ apaccatthe ṇādippaccayo siyā. Tattha hetumāha- ‘tassevāpaccena yogā’ti. Yogāti apaccasambandhato, na mūlappakatitoti paramappakatito na hotīti vuttaṃ hoti. Hetumāha- ‘ayogā,ti, vacanābhāvampettha dassetuṃ ce’tyādi vuttaṃ. “གང་སྐྱེད་བྱེད་”ཅེས་པ་ནི་གང་དང་གང་གང་དང་གང་གི་བུ་རྒྱུད་ཀྱི་སྐྱེད་བྱེད་དོ། །“དེ་ཉིད་ལས་”ཞེས་པ་ནི་དེ་དང་དེའི་སྐྱེད་བྱེད་ཉིད་ལས་སོ། །“འགྱུར་རོ་”ཞེས་པ་ནི་བུ་རྒྱུད་ཀྱི་དོན་དེ་དང་དེ་ལ་“ཎ་”ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་རྒྱུ་གསུངས་པ་ནི་“དེ་ཉིད་བུ་རྒྱུད་དང་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་”ཞེས་པའོ། །“སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་”ཞེས་པ་ནི་བུ་རྒྱུད་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ལས་ཏེ། རྩ་བའི་རང་བཞིན་ལས་མ་ཡིན་པས་མཆོག་གི་རང་བཞིན་ལས་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། །རྒྱུ་གསུངས་པ་ནི་“མི་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་”ཞེས་པ་སྟེ། འདིར་ཚིག་མེད་པ་ཉིད་ཀྱང་བསྟན་པའི་ཕྱིར་“གལ་ཏེ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། Vacananti suttaṃ, sambandhābhāvā (tādisavacanābhāvā) ca mūlappakatito ṇādippaccayassābhāvaṃ dassetvā idāni mūlappakatitovāssābhimatabhāvaṃ dassetuṃ ‘mūlappakatito’ccādi vuttaṃ. “ཚིག་”ཅེས་པ་ནི་མདོའོ། །འབྲེལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་ (དེ་ལྟ་བུའི་ཚིག་མེད་པའི་ཕྱིར་) རྩ་བའི་རང་བཞིན་ལས་“ཎ་”ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་མེད་པ་ཉིད་བསྟན་ནས། ད་ནི་རྩ་བའི་རང་བཞིན་ཉིད་ལས་དེའི་འདོད་པའི་དངོས་པོ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་“རྩ་བའི་རང་བཞིན་ལས་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། Kathampanidaṃ viññāyaticcādinā janakassevābyāhitassāpaccena mukhya sambandhamānīya idamayuttantyādinā byavahitajanitassāpyapaccayassa paramappakatiyābhisambandhasabbhāvaṃ vatvā taṃ sādhayitumārabhate ‘katha’miccādi, evaṃ hiccādi kathaṃpanidamiccādinā yathāvuttassa samattha navākyaṃ, hiyasmā taṃ disvā tathā pucchito devadattassavātiādinā uppādetārameva niddisati, nāttānaṃ pitāmaho, tasmā uppādetāyevāpaccena sambajjhati na pitāmahoti yojetvā adhippāyo veditabbo. Idaṃ yathāvuttamuppādetuniddisanaṃ, tena apaccena saddhiṃ uppādetuyeva janakasseva yogo sambandho paṭipādetuṃ na sakkāti sambandho. “འོན་ཀྱང་འདི་ཇི་ལྟར་ཤེས་པར་བྱ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་བར་དུ་མ་ཆོད་པའི་སྐྱེད་བྱེད་ཉིད་བུ་རྒྱུད་དང་དངོས་སུ་འབྲེལ་བ་བཀོད་ནས། “འདི་ནི་མི་རིགས་སོ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་བར་དུ་ཆོད་ནས་སྐྱེས་པའི་བུ་རྒྱུད་ཀྱང་མཆོག་གི་རང་བཞིན་དང་མངོན་པར་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་ཉིད་གསུངས་ནས། དེ་སྒྲུབ་པར་རྩོམ་པ་ནི་“ཇི་ལྟར་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། “འདི་ལྟར་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་“འོན་ཀྱང་འདི་ཇི་ལྟར་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ནུས་པ་དང་ལྡན་པའི་ཚིག་གསར་པ་ཡིན་ནོ། །“ཧི”ཞེས་པ་ནི་གང་གི་ཕྱིར་དེ་མཐོང་ནས་དེ་ལྟར་དྲིས་པའི་ཚེ། “ལྷས་བྱིན་གྱི་འོ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་སྐྱེད་བྱེད་ཉིད་སྟོན་གྱི། མེས་པོ་རང་ཉིད་མི་སྟོན་པའི་ཕྱིར། དེས་ན་སྐྱེད་བྱེད་ཉིད་བུ་རྒྱུད་དང་འབྲེལ་གྱི་མེས་པོ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྦྱར་ནས་དགོངས་པ་ཤེས་པར་བྱའོ། །འདི་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་སྐྱེད་བྱེད་སྟོན་པ་སྟེ། དེས་ན་བུ་རྒྱུད་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེད་བྱེད་ཉིད་དེ་སྐྱེད་བྱེད་ཁོ་ནའི་སྦྱོར་བ་སྟེ་འབྲེལ་བ་བསྒྲུབ་པར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། ། Tantitaṃ pucchānimittaṃ, tenāti apaccena. Apatananti narake apatanaṃ bhavati, soti yoso yassātyaniyamaniddiṭṭho so ñātuṃ na icchitoti sambandho. Iminā idaṃ dīpeti- ‘‘napatatyanena naraketyapaccanti vuccati apaccenānena yassakassaci avisesenāpatanambhavati narake soso tāya pucchāya ñātuṃ na icchito’’ti. So vāti [Pg.191] kassāyaṃ puttoti pucchāyānurodhane so uppādetāyeva ñātumicchitoti sambandho. Tusaddo cetthāpaccena narakāpātasabba janajānanicchāvisesajotako, yadi siyāti sambandho, attānampi niddiseyya na kevalamuppādetāraṃ, atthiccādi pitāmahassa attanopi niddese kāraṇavacanaṃ, taṃ apaccaṃ nimittaṃ kāraṇaṃ, yassa taṃ taṃnimittaṃ tasmā evaṃ diṭṭhiko hiccādinā yathāvuttaṃ samattheti. “དེ་ནི་”ཞེས་པ་ནི་དྲི་བའི་རྒྱུ་མཚན་ནོ། །“དེས་”ཞེས་པ་ནི་བུ་རྒྱུད་ཀྱིས་སོ། །“མི་ལྷུང་བ་”ཞེས་པ་ནི་དམྱལ་བར་མི་ལྷུང་བར་འགྱུར་བའོ། །“དེ་”ཞེས་པ་ནི་གང་ཞིག་གང་གི་ཞེས་མ་ངེས་པར་བསྟན་པ་དེ་ཤེས་པར་མི་འདོད་དོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། །འདིས་འདི་གསལ་བར་བྱེད་དེ། “འདིས་དམྱལ་བར་མི་ལྷུང་བས་ན་བུ་རྒྱུད་ཅེས་བྱའོ། །བུ་རྒྱུད་འདིས་སུ་ཞིག་བྱེ་བྲག་མེད་པར་དམྱལ་བར་མི་ལྷུང་བར་འགྱུར་བ་དེ་དང་དེ་ནི་དྲི་བ་དེས་ཤེས་པར་མི་འདོད་དོ་”ཞེས་པའོ། །“ཡང་ན་དེ་”ཞེས་པ་ནི་འདི་སུའི་བུ་ཡིན་ནམ་ཞེས་པའི་དྲི་བ་དང་མཐུན་པར། སྐྱེད་བྱེད་དེ་ཉིད་ཤེས་པར་འདོད་དོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། །“ཏུ་”ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་འདིར་བུ་རྒྱུད་ཀྱིས་དམྱལ་བར་མི་ལྷུང་བ་སྐྱེ་བོ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་ཤེས་པར་འདོད་པའི་བྱེ་བྲག་གསལ་བྱེད་དོ། །“གལ་ཏེ་འགྱུར་ན་”ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བ་སྟེ། རང་ཉིད་ཀྱང་སྟོན་པར་འགྱུར་གྱི་སྐྱེད་བྱེད་ཁོ་ན་མ་ཡིན་ནོ། །“ཡོད་དོ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་མེས་པོ་རང་ཉིད་ཀྱང་སྟོན་པའི་རྒྱུའི་ཚིག་སྟེ། བུ་རྒྱུད་དེ་ནི་རྒྱུ་མཚན་ཏེ་རྒྱུ་ཡིན་ལ། གང་གི་ཕྱིར་དེ་ནི་དེའི་རྒྱུ་མཚན་ཡིན་པས་ན། དེའི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་བུའི་ལྟ་བ་ཅན་ནོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ཇི་སྐད་བཤད་པ་ཉིད་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ། ། Byavahitajanitenāpīti byavahitena kattunā janitenāpi, karaṇe cāyaṃ tatiyā, hetumhi vā. Kasmā evaṃ diṭṭhikoti āha ‘yaṃ nimittaṃ hi’ccādi. Hisaddo yasmādatthe. Yassāti pubbajassa, tena apaccena apatanaṃ tadapatanaṃ tato, idaṃ vuttaṃ hoti ‘‘tena byavahitajanitenāpi pumunā pubbajopi narakaṃ na patati so pubbajassāpya paccaṃ bhavati yathāvuttena nibbacanenā’’ti. Tasmāccassa pubbe vuttayasmātyanenābhisambandho veditabbo. Upapatyantaramāha-‘upacāratove’ccādi. Pubba pubbabhāve satīti pubbassa pubbassa vijjamānatte sati. Byavahitena janite apaccepi nimittaṃ apāyāpatakāraṇabhāvo atthiye vāti sambandho. Kesanti āha-‘pubbesanti pubbajānanti attho, ke nāti āha- ‘pārampariyenā’ti. Abhedopacārenāti pubbapubbabhāve saticcādinā vuttanayena janakassa viya pārampariyenapubbesampinimittatā vato janakasadisattā janakāva nāma te siyunti evamabhedena upacaraṇato cintanatoti attho. Ubhayathāti ñāyena upacārenacāti ubhayena pakārena, evamubhayathāpi mūlappakatiyā paccenābhisambandhā kathamanantara janitenāpaccenādipurisasambandhoyena tato ṇādippaccayo siyāti nāsaṅknīyaṃ. “བར་དུ་ཆོད་ནས་སྐྱེས་པས་ཀྱང་”ཞེས་པ་ནི་བར་དུ་ཆོད་པའི་བྱེད་པ་པོས་སྐྱེས་པས་ཀྱང་སྟེ། འདི་ནི་བྱེད་པའི་གསུམ་པ་འམ། ཡང་ན་རྒྱུ་མཚན་གྱི་དོན་ནོ། །ཅིའི་ཕྱིར་དེ་ལྟ་བུའི་ལྟ་བ་ཅན་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། “གང་གི་རྒྱུ་མཚན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །“ཧི”ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་གང་གི་ཕྱིར་ཞེས་པའི་དོན་ནོ། །“གང་གི་”ཞེས་པ་ནི་སྔོན་སྐྱེས་ཀྱིའོ། །བུ་རྒྱུད་དེས་མི་ལྷུང་བ་ནི་དེ་ལས་མི་ལྷུང་བ་སྟེ། འདི་སྐད་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། “བར་དུ་ཆོད་ནས་སྐྱེས་པའི་སྐྱེས་བུ་དེས་ཀྱང་སྔོན་སྐྱེས་ཀྱང་དམྱལ་བར་མི་ལྷུང་ལ། དེ་ནི་སྔོན་སྐྱེས་ཀྱི་བུ་རྒྱུད་ཀྱང་འགྱུར་ཏེ་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ངེས་ཚིག་གིས་སོ་”ཞེས་པའོ། །དེའི་ཕྱིར་དེའི་སྔོན་དུ་བཤད་པའི་གང་གི་ཕྱིར་ཞེས་པ་འདི་དང་མངོན་པར་འབྲེལ་བ་ཤེས་པར་བྱའོ། །འཐད་པ་གཞན་གསུངས་པ་ནི་“བཏགས་པ་ལས་ཉིད་དོ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པོའོ། །“སྔ་མ་སྔ་མའི་དངོས་པོ་ཡོད་པའི་ཚེ་”ཞེས་པ་ནི་སྔ་མ་སྔ་མ་ཡོད་པའི་ཚེའོ། །བར་དུ་ཆོད་ནས་སྐྱེས་པའི་བུ་རྒྱུད་ལ་ཡང་རྒྱུ་མཚན་ཏེ་ངན་སོང་དུ་མི་ལྷུང་བའི་རྒྱུའི་དངོས་པོ་ཡོད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། །སུ་དག་གི་ཞེ་ན། “སྔོན་སྐྱེས་རྣམས་ཀྱི་”ཞེས་གསུངས་ཏེ། སྔོན་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཞེས་པའི་དོན་ནོ། །གང་གིས་ཞེ་ན། “བརྒྱུད་པ་ལས་སོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །“དབྱེར་མེད་པར་བཏགས་པ་ལས་”ཞེས་པ་ནི་སྔ་མ་སྔ་མའི་དངོས་པོ་ཡོད་པའི་ཚེ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་སྐྱེད་བྱེད་བཞིན་དུ་བརྒྱུད་པས་སྔོན་སྐྱེས་རྣམས་ཀྱང་རྒྱུ་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར། སྐྱེད་བྱེད་དང་འདྲ་བས་ན་དེ་དག་ནི་སྐྱེད་བྱེད་ཉིད་ཅེས་བྱ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་དེ་ལྟར་དབྱེར་མེད་པར་བཏགས་ནས་བསམ་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པའི་དོན་ནོ། །“རྣམ་པ་གཉིས་ཆར་གྱིས་”ཞེས་པ་ནི་རིགས་པ་དང་བཏགས་པ་གཉིས་ཀྱིས་ཏེ་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིའོ། །དེ་ལྟར་རྣམ་པ་གཉིས་ཆར་གྱིས་ཀྱང་རྩ་བའི་རང་བཞིན་ནི་བུ་རྒྱུད་དང་མངོན་པར་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར། ཇི་ལྟར་བར་དུ་མ་ཆོད་པར་སྐྱེས་པའི་བུ་རྒྱུད་ཀྱིས་ཐོག་མའི་སྐྱེས་བུའི་འབྲེལ་བ་གང་གིས་དེ་ལས་“ཎ་”ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་འགྱུར་རོ་ཞེས་དོགས་པར་མི་བྱའོ། ། Tato cāti mūlappakatito ca, apaccasāmaññavacanicchāyanti itthi punnapuṃsakattavisesopaggāhi apaccasāmaññassa vacanicchāyaṃ. “དེ་ལས་ཀྱང་”ཞེས་པ་ནི་རྩ་བའི་རང་བཞིན་ལས་ཀྱང་སྟེ། “བུ་རྒྱུད་སྤྱིའི་སྒྲ་བརྗོད་པར་འདོད་པའི་ཚེ་”ཞེས་པ་ནི་མོ་དང་ཕོ་དང་མ་ནིང་གི་དངོས་པོའི་བྱེ་བྲག་འཛིན་པའི་བུ་རྒྱུད་སྤྱིའི་སྒྲ་བརྗོད་པར་འདོད་པའི་ཚེའོ། ། Evammūlakatito- paccasāmaññena ṇādippaccayaṃ vavatthapetvā idāni apaccāditopi hoteva ṇādi sāmaññavidhānā. So ca bahulādhikārato [Pg.192] gurujanāyattattā tanniyogācaraṇena pasatthe yevāpacce byavahitajanitepi itthivajjite siyāti dassetumāha ‘nattādīhi’ccādi. Satiyeva gurujane sappadhānabhāvena kucchite-paccetu nattādīvuttīhi vasiṭṭhādīhi ṇādippaccayo hoti vāsiṭṭhotiādi, itthiyañca na hoti vāsiṭṭhītiādi. དེ་ལྟར་རྩ་བའི་རང་བཞིན་ལས་བུ་རྒྱུད་སྤྱིས་“ཎ་”ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམ་པར་བཞག་ནས། ད་ནི་བུ་རྒྱུད་ལ་སོགས་པ་ལས་ཀྱང་“ཎ་”ལ་སོགས་པ་སྤྱིར་བསྒྲུབས་པའི་ཕྱིར་འགྱུར་བ་ཉིད་དོ། །དེ་ཡང་མང་པོའི་དབང་གིས་བླ་མ་ལ་རག་ལས་པའི་ཕྱིར། དེའི་བཀོད་པ་སྒྲུབ་པས་བསྔགས་པ་ཉིད་ཀྱི་བུ་རྒྱུད་བར་དུ་ཆོད་ནས་སྐྱེས་པ་ལ་ཡང་བུད་མེད་མ་གཏོགས་པ་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་“ཚ་བོ་ལ་སོགས་པ་ལས་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །བླ་མ་ཡོད་པ་ཉིད་ལ་གཙོ་བོ་དང་བཅས་པའི་དངོས་པོས་སྨད་པའི་བུ་རྒྱུད་ལ་ནི་ཚ་བོ་ལ་སོགས་པའི་འཇུག་པ་རྣམས་ཀྱིས་གནས་མཆོག་ལ་སོགས་པ་ལས་“ཎ་”ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་འགྱུར་ཏེ། གནས་མཆོག་སྐྱེས་ལ་སོགས་པ་དང་། བུད་མེད་ལ་ནི་མི་འགྱུར་ཏེ་གནས་མཆོག་སྐྱེས་མོ་ལ་སོགས་པའོ། ། Atthatoti sāmatthiyato. Apacce vidhīyamāno paccayo apaccavatā jāyamāno tassāpaccanti atthe jāyati. Socāya matthaviseso cha(ṭṭhiyanta) tābhāve kathaṃ siyāti idamettha sāmatthiyaṃ. Anantare vāpacce putte-bhidheyya nattādo vāpacce-bhidheyyāti sasambandho. Kutoci apaccavatā nattādo eva. Idañca sabbambahulavacaneva sampajjatīti āha- ‘bahulādhikārā’ti. Apacceti ekavacanena niddese pumunā napuṃsakena kariyati, tene kasmiṃ yevāpacce siyā, na bahūsu vasiṭṭhassāpaccāni vāsiṭṭhāni, na citthi vāsiṭṭhāni, na citthiyaṃ vāsiṭṭhītyāsaṅkiyāha-‘idañce’ccādi. Idañca apaccavacanañca. Iminā cettha tathā nissayakaraṇaṃ dasseti. Tassa vacanicchābhāvatoti tassa liṅgavacanassa sutte vattumicchāyābhāvatoti attho. “དོན་གྱི་སྒོ་ནས་”ཞེས་པ་ནི་ནུས་པའི་སྒོ་ནས་སོ། །བུ་རྒྱུད་ལ་རྐྱེན་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ནི་བུ་རྒྱུད་དང་ལྡན་པས་སྐྱེ་བ་སྟེ། དེའི་བུ་རྒྱུད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ལ་སྐྱེའོ། །དོན་གྱི་བྱེ་བྲག་དེ་ནི་འབྲེལ་སྒྲ་མཐའ་ཅན་ཉིད་མེད་པའི་ཚེ་ཇི་ལྟར་འགྱུར་རམ་ཞེས་པ་འདི་ནི་འདིར་ནུས་པའོ། །བར་དུ་མ་ཆོད་པའི་བུ་རྒྱུད་དེ་བུ་ལ་བརྗོད་པར་བྱ་བའམ། ཡང་ན་ཚ་བོ་ལ་སོགས་པའི་བུ་རྒྱུད་ལ་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བ་དང་བཅས་པའོ། །གང་ཞིག་ལས་བུ་རྒྱུད་དང་ལྡན་པ་ནི་ཚ་བོ་ལ་སོགས་པ་ཉིད་དོ། །འདི་ཐམས་ཅད་ནི་མང་པོའི་ཚིག་ཁོ་ནས་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་“མང་པོའི་དབང་ལས་”ཞེས་གསུངས་སོ། །“བུ་རྒྱུད་ལ་”ཞེས་གཅིག་ཚིག་གིས་བསྟན་པའི་ཚེ་ཕོ་དང་མ་ནིང་གིས་བྱེད་དེ། དེས་ན་བུ་རྒྱུད་གཅིག་ཁོ་ན་ལ་འགྱུར་གྱི། མང་པོ་ལ་གནས་མཆོག་གི་བུ་རྒྱུད་རྣམས་ནི་གནས་མཆོག་སྐྱེས་རྣམས་ཞེས་པ་དང་། བུད་མེད་ལ་གནས་མཆོག་སྐྱེས་མོ་རྣམས་ཞེས་པ་དང་། བུད་མེད་ལ་གནས་མཆོག་སྐྱེས་མོ་ཞེས་མི་འགྱུར་རམ་ཞེས་དོགས་ནས་“འདི་ཡང་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །འདི་ཡང་ནི་བུ་རྒྱུད་ཀྱི་ཚིག་ཀྱང་ངོ་། །འདིས་ནི་འདིར་དེ་ལྟར་གནས་བཅས་པ་ཉིད་སྟོན་ཏོ། །“དེ་བརྗོད་པར་འདོད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་”ཞེས་པ་ནི་མདོ་ལ་རྟགས་དང་ཚིག་དེ་བརྗོད་པར་འདོད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པའི་དོན་ནོ། ། Kiṃ pana kāraṇaṃ sutte liṅgavacanāvacanicchāyaṃ tassāppadhānattā yenakenaci liṅgādinā niddeso-vassaṃ kattabboti nānantariyakattā tassehopādānaṃ, yathādhaññatthinopalālādinopyappadhānassopādānanti. Tatoyevāha-‘upalakkhīyassettha padhānattā’ccādi. Itthipumattayuttajaññaviseso upalakkhīyo, apaccetīdamupalakkhaṇaṃ, sayanti yathāvuttamupalakkhaṇaṃ sayaṃ. Kāriyappaṭipattiyāti pume napuṃsakepacce-bhidheyye vidhi hoticcevaṃ kāriyappaṭipattiyā vattuṃ na iṭṭhaṃ. མདོ་ལ་རྟགས་དང་ཚིག་བརྗོད་པར་འདོད་པ་མེད་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཅི་ཞེ་ན། དེ་ནི་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། རྟགས་ལ་སོགས་པ་གང་ཡང་རུང་བས་བསྟན་པ་ནི་ངེས་པར་བྱ་དགོས་པས། མེད་ན་མི་འབྱུང་བ་ཉིད་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་འདིར་ཉེ་བར་ལེན་པ་སྟེ། དཔེར་ན་འབྲས་འདོད་པ་ལ་སོག་མ་ལ་སོགས་པ་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ཀྱང་ཉེ་བར་ལེན་པ་བཞིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་“འདིར་མཚོན་པར་བྱ་བ་ནི་གཙོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །མོ་དང་ཕོ་ཉིད་དང་ལྡན་པའི་སྐྱེ་བའི་བྱེ་བྲག་ནི་མཚོན་པར་བྱ་བ་ཡིན་ལ། “བུ་རྒྱུད་ལ་”ཞེས་པ་འདི་ནི་མཚོན་བྱེད་དོ། །“རང་ཉིད་”ཅེས་པ་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་མཚོན་བྱེད་རང་ཉིད་དོ། །“བྱ་བ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་”ཞེས་པ་ནི་ཕོ་དང་མ་ནིང་གི་བུ་རྒྱུད་ལ་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལ་ཆོ་ག་འགྱུར་རོ་ཞེས་དེ་ལྟར་བྱ་བ་རྟོགས་པས་བརྗོད་པར་མི་འདོད་དོ། ། Vacanantarepi aññasmiṃ vacane. Āṇīti ṇippaccayasuttaṃ vadati. Agottāditoti yogottassādibhūto na hoti, tato, teneva ‘‘āṇī’’ti sutte (4-5) vakkhati-‘akārantamattatovāyaṃṇina gottādibhūtato’ti. Vākyasamāsāpīti yathāsaṅkhyenāha. Tasmiṃ attheti tasmiṃ vākyopadassite atthe, tanti vākyaṃ. Samāsavuttiñca nivatteyyunti sambandho. “ཚིག་གཞན་ལ་ཡང་”ཞེས་པ་ནི་ཚིག་གཞན་ལའོ། །“ཨཱ་ཎི་”ཞེས་པ་ནི་“ཎི་”རྐྱེན་གྱི་མདོ་གསུངས་སོ། །“རིགས་ལ་སོགས་པ་མ་ཡིན་པ་ལས་”ཞེས་པ་ནི་གང་ཞིག་རིགས་ཀྱི་ཐོག་མར་གྱུར་པ་མ་ཡིན་པ་དེ་ལས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ཉིད་“ཨཱ་ཎི་”ཞེས་པའི་མདོ་ལས། “ཨ་ཡིག་མཐའ་ཅན་ཙམ་ལས་འདི་ནི་ཎི་སྟེ་རིགས་ཀྱི་ཐོག་མར་གྱུར་པ་ལས་མ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་གསུངས་པར་འགྱུར་རོ། །“ཚིག་དང་བསྡུ་བ་དག་ཀྱང་”ཞེས་པ་ནི་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་གསུངས་སོ། །“དོན་དེ་ལ་”ཞེས་པ་ནི་ཚིག་དེས་བསྟན་པའི་དོན་དེ་ལའོ། །“དེ་ནི་”ཞེས་པ་ནི་ཚིག་གོ། །བསྡུ་བའི་འཇུག་པ་ཡང་བཟློག་པར་བྱའོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། ། Satipanāti [Pg.193] vākāre sati tu aniccattā ṇappaccayassa. Sopīti samāsopi, samāsotiādinā pakkhantaramāha. Tena vākyasijjhanena. Pakkhe vākyasamāsāpi siyunti pakkhe samāsavuttiyā eva bādhitattā pakkhantare ṇādivutti na bādhīyatīti vākyavuttiyopi siyunti attho. “ཡོད་ན་ནི་”ཞེས་པ་ནི་“ཝཱ་”ཞེས་པའི་སྒྲ་ཡོད་པའི་ཚེ་ནི་“ཎ་”རྐྱེན་མི་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །“དེ་ཡང་”ཞེས་པ་ནི་བསྡུ་བ་ཡང་སྟེ། “བསྡུ་བ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ཕྱོགས་གཞན་གསུངས་སོ། །“དེས་”ཞེས་པ་ནི་ཚིག་གྲུབ་པ་དེས་སོ། །“ཕྱོགས་ལ་ཚིག་དང་བསྡུ་བ་དག་ཀྱང་འགྱུར་རོ་”ཞེས་པ་ནི་ཕྱོགས་ལ་བསྡུ་བའི་འཇུག་པ་ཉིད་གནོད་པའི་ཕྱིར། ཕྱོགས་གཞན་ལ་“ཎ་”ལ་སོགས་པའི་འཇུག་པ་ལ་མི་གནོད་པས་ཚིག་གི་འཇུག་པ་དག་ཀྱང་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ནོ། ། 2. Vacchā ༢. “བཱཙྪ་”ཞེས་པའོ། ། Vacchakaccādinā kaccādigaṇaṃ dassetvā tassa vibhāgena nipphattiṃ dassetuṃ ‘vacchādīhī’tiādimāha. ‘‘Kaṇho brāhmaṇe’’ti gaṇasuttaṃ. Tattha kaṇhasaddo brāhmaṇe vattamāno ṇānaṇāya nappaccaye uppādayatīti attho. Evamādīhiccādinā ākatigaṇattamassa dasseti. ‘‘Katāṇiyove’’ti gaṇasuttaṃ, diccādīsūti yatoṇyo dissati ‘‘ṇya diccādīhī’’ti (4-4), te diccādayo, tesu pāṭhāti taṃsuttappadese ‘‘katā ṇiyove’’ti pāṭhābhāvepi diccā dīnamākatigaṇattā paṭhitameva nāma tanti vuttaṃ. “བཱཙྪ་”དང་“ཀཱཙྪ་”ལ་སོགས་པས་ཀཱཙྪ་ལ་སོགས་པའི་ཚོགས་བསྟན་ནས། དེའི་རྣམ་པར་དབྱེ་བས་གྲུབ་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་“བཱཙྪ་ལ་སོགས་པ་ལས་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །“བྲམ་ཟེ་ལ་ཀཎྷ་”ཞེས་པ་ནི་ཚོགས་ཀྱི་མདོའོ། །དེ་ལ་ཀཎྷའི་སྒྲ་བྲམ་ཟེ་ལ་འཇུག་པ་ནི་“ཎ་”དང་“ཎཱ་ཡ་”དང་“ཎ་”རྐྱེན་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ནོ། །“དེ་ལ་སོགས་པ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་འདིའི་རིགས་ཀྱི་ཚོགས་ཉིད་བསྟན་ཏོ། །“ཀཏཱ་ཎི་ཡོ་ཁོ་ན་”ཞེས་པ་ནི་ཚོགས་ཀྱི་མདོ་སྟེ། “དི་ཙཱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་”ཞེས་པ་ནི་གང་ལས་“ཎྱ་”མཐོང་བའི་“ཎྱ་དི་ཙཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་”ཞེས་པ་དེ་དག་ནི་དི་ཙཱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། །“དེ་དག་ལ་ཀློག་པ་”ཞེས་པ་ནི་མདོའི་གནས་དེ་ལ་“ཀཏཱ་ཎི་ཡོ་ཁོ་ན་”ཞེས་ཀློག་པ་མེད་ཀྱང་། དི་ཙཱ་ལ་སོགས་པའི་རིགས་ཀྱི་ཚོགས་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་བཀླགས་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། ། Ṇyeti ṇyappaccaye kate. Gottādisaddāti gotte vaṃse ādibhūtā saddā. Vaṃsoti anvayo. Soyeva gāvaṃ sajāti sādhāraṇaṃ vijātivinivattanaṃ sakaṭādivacanaṃ tāyatīti gottanti vuttaṃ, tenāha-‘gottaṃ vaṃso’ti. Tassāti gottassa, tassādayo gottādayoti seso. Kete gottādayoccāha- ‘saññākārino’ccādi. Vacchādayo nattādino apaccassa apaccaṃ tadapaccādi cāti dassetumāha-‘nattādino’ccādi. “ཎྱ་ལ་”ཞེས་པ་ནི་“ཎྱ་”རྐྱེན་བྱས་པའི་ཚེའོ། །“རིགས་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་”ཞེས་པ་ནི་རིགས་སམ་བརྒྱུད་པ་ལ་ཐོག་མར་གྱུར་པའི་སྒྲ་རྣམས་སོ། །“བརྒྱུད་པ་”ཞེས་པ་ནི་རིགས་རྒྱུད་དོ། །དེ་ཉིད་བ་ལང་རྣམས་རང་གི་རིགས་མཐུན་པ་ཐུན་མོང་བ་དང་། རིགས་མི་མཐུན་པ་ལས་བཟློག་པ་ཤིང་རྟ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ལས་སྐྱོབ་པར་བྱེད་པས་ན་རིགས་ཞེས་བྱ་བར་གསུངས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་“རིགས་ནི་བརྒྱུད་པའོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །“དེའི་”ཞེས་པ་ནི་རིགས་ཀྱིའོ། །དེ་ལ་སོགས་པ་ནི་རིགས་ལ་སོགས་པ་ཞེས་བྱ་བར་ལྷག་མའོ། །རིགས་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་གང་དག་ཡིན་ཞེ་ན། “མིང་བྱེད་པ་རྣམས་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །བཱཙྪ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཚ་བོ་ལ་སོགས་པའི་བུ་རྒྱུད་ཀྱི་བུ་རྒྱུད་དེ་དེའི་བུ་རྒྱུད་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་“ཚ་བོ་ལ་སོགས་པའི་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། 3. Katti ༣. “ཀཏྟི་”ཞེས་པའོ། ། Ghapasaññantāvettha bhīyyo kattikādayoti gayhanti. Yadi panettha aññepi gayhanti, atthi paṇhiādayo keciyeva kattikādīsu antogadhā hontīti vattumāha- ‘etthā’tiādi. Vinatā supaṇṇamātā, tehīti vidhavādīhi. Vidhavādigaṇaṃ dasseti ‘bandhaka’ccādi. Vigato dhavo pati assāti vidhavā, bandhakī abhisāriṇī. འདིར་གྷ་ཞེས་པའི་མིང་མཐའ་ཅན་ནི་ཕལ་ཆེར་ཀྲྀཏྟི་ཀཱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སུ་གཟུང་ངོ་། གལ་ཏེ་འདིར་གཞན་དག་ཀྱང་འཛིན་ན། ཀྲྀཏྟི་ཀཱ་ལ་སོགས་པའི་ནང་དུ་པཎྷི་ལ་སོགས་པ་འགའ་ཞིག་འདུས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བརྗོད་པའི་ཕྱིར། "འདིར"་ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། བི་ན་ཏཱ་ནི་བྱ་ཁྱུང་གི་མ་སྟེ། "དེ་དག་གིས"་ཞེས་པ་ནི་ཡུགས་ས་མོ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་སོ། ཡུགས་ས་མོ་ལ་སོགས་པའི་ཚོགས་ནི "བནྡྷ་ཀཱ"་ཞེས་སོགས་ཀྱིས་བསྟན་ཏོ། གང་གི་ཁྱོ་བོ་སྟེ་བདག་པོ་བྲལ་བས་ན་ཡུགས་ས་མོའོ། བནྡྷ་ཀཱ་ནི་སྨད་འཚོང་མའོ། 4. Ṇyadi ༤. ཎྱ་ལ་སོགས་པའོ། Yassa [Pg.194] ca cavaggoti sambandho, kevalaṃ gaggyoti ettakamevā dassetvā parasatthāgatagaggādigaṇekadesabhūtakuṇḍanīsaddatopi koṇḍaññoti mudāharanto so gaggādigaṇopyatrābhyupagatoti viññāpeti. Tasmā tasmiṃ gaggādikepi parasatthapaṭhite yoyo payogo āgame dissati vaccho aggivessoccādi. Sopīha veditabboti dassetumāha-‘gaggādi’ccādi. Gaggādīti gaggādi ayaṃ. Gottassa gaggavaṃsassa ādibhūtena gaggena upalakkhito gaṇo gottādigaṇo, tena gaggo nāma koci, tassatvapaccaṃ gaggīti bhavati. Paputtādovāti avadhāraṇaṃ gaggassāpaccaṃ gaggicceva yathāsiyāti. གང་གི་ཙ་སྡེ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བ་ཡིན་ལ། "གགྒྱ"་ཞེས་པ་འདི་ཙམ་ཞིག་བསྟན་ནས། གཞུང་ལུགས་གཞན་ལས་བྱུང་བའི་གགྒ་ལ་སོགས་པའི་ཚོགས་ཀྱི་ཆ་ཤས་སུ་གྱུར་པའི་ཀུཎྜ་ནཱི་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལས་ཀྱང་ "ཀོཎྜཉྙ"་ཞེས་དཔེར་བརྗོད་པ་ནི། གགྒ་ལ་སོགས་པའི་ཚོགས་དེ་ཡང་འདིར་ཁས་བླངས་པར་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། དེ་ཕྱིར་གཞུང་ལུགས་གཞན་དུ་བཤད་པའི་གགྒ་ལ་སོགས་པ་དེ་ལའང་། ལུང་ལས་གང་དང་གང་གི་སྦྱོར་བ་མཐོང་བ་སྟེ། བཙྪ་དང་ཨགྒི་བེསྶ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། དེ་ཡང་འདིར་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། "གགྒཱདི"་ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། "གགྒཱདི"་ཞེས་པ་ནི་གགྒ་ལ་སོགས་པ་འདིའོ། རིགས་ཏེ་གགྒའི་བརྒྱུད་པའི་ཐོག་མ་གགྒ་ཞེས་བྱ་བས་མཚོན་པའི་ཚོགས་ནི་རིགས་ཀྱི་ཚོགས་སོ། དེས་ན་གགྒ་ཞེས་བྱ་བ་འགའ་ཞིག་ཡོད་ལ། དེའི་བུ་རྒྱུད་ནི་ "གགྒཱི"་ཞེས་འགྱུར་རོ། "ཡང་ཚ་ལ་སོགས་པ་ཁོ་ནའོ"་ཞེས་ངེས་པར་བཟུང་བ་ནི། གགྒའི་བུ་རྒྱུད་ནི་གགྒཱི་ཞེས་པ་ཁོ་ནར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། 5. Āṇi ༥. ཨཱཎིའོ། Pakatassāti ‘‘māgadhaṃ saddalakkhaṇa’’nti vā ‘‘nāmasmā’’ti vā pakatassa. Āti nāmavisesanesati ‘‘vidhibbisesanantassā’’ti tadanta vidhinā akāranto gayhatīti āha-‘visesanena cā’tiādi. Anantaramapaccanti sambandho. "སྐབས་སུ་བབ་པ་ལས"་ཞེས་པ་ནི། "མཱ་ག་དྷའི་སྒྲའི་མཚན་ཉིད"་ཅེས་པའམ། "མིང་ལས"་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་སྐབས་སུ་བབ་པ་ལའོ། "ཨཱ"་ཞེས་མིང་གི་ཁྱད་པར་ཡོད་པ་ན། "ཁྱད་པར་གྱི་ཆོ་ག་ནི་མཐའ་ཅན་ལའོ"་ཞེས་པའི་མཐའི་ཆོ་གས་ཨ་ཡིག་མཐའ་ཅན་གཟུང་བར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། "ཁྱད་པར་གྱིས་ཀྱང་"ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། "བར་མ་ཆོད་པའི་བུ་རྒྱུད"་ཅེས་པ་ནི་འབྲེལ་བ་ཡིན་ནོ། 6. Rāja ༦. རྒྱལ་པོའོ། Paccayantenāti rājaññoti paccayantena. Rājaññotīmassattho khattiyajātīti, rājaññajātīti attho. Rañño apaccaṃ rājāpaccaṃ. "རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་གྱིས"་ཞེས་པ་ནི། "རཱ་ཛཉྙ"་ཞེས་པའི་རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་གྱིས་སོ། "རཱ་ཛཉྙ"་ཞེས་པའི་དོན་ནི་རྒྱལ་རིགས་ཏེ། རྒྱལ་པོའི་རིགས་ཞེས་པའི་དོན་ནོ། རྒྱལ་པོའི་བུ་རྒྱུད་ནི་རྒྱལ་པོའི་བུ་རྒྱུད་དོ། 8. Manu ༨. མ་ནུའོ། Samudāyenāti paccayantasamudāyena, jātiyanti manussajātiyaṃ. Jātisaddāeteti idaṃ manusso mānusoti ettha apaccatthābhāve hetuvacanaṃ. Apaccattho ettha natthevāti ca idaṃ visuṃ manussamānusa saṅkhātassa paccatthassābhāvadassanatthaṃ vuttaṃ. Ṇovāti manuno apaccanti atthe‘‘ṇo vāpacce’’ti (4-1) ṇappaccayova. Na jātīti byatirekamāha. "ཚོགས་པས"་ཞེས་པ་ནི་རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་གྱི་ཚོགས་པས་སོ། "སྐྱེ་གནས་ལ"་ཞེས་པ་ནི་མིའི་སྐྱེ་གནས་ལའོ། "འདི་དག་ནི་སྐྱེ་གནས་ཀྱི་སྒྲ་ཡིན"་ཞེས་པ་འདི་ནི། "མནུསྶ"་དང་ "མཱནུས"་ཞེས་པ་འདིར་བུ་རྒྱུད་ཀྱི་དོན་མེད་པའི་རྒྱུ་མཚན་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ། "འདིར་བུ་རྒྱུད་ཀྱི་དོན་ནི་མེད་པ་ཁོ་ནའོ"་ཞེས་པ་འདི་ནི། མནུསྶ་དང་མཱནུསྶ་ཞེས་བྱ་བའི་རྐྱེན་གྱི་དོན་མེད་པར་སོ་སོར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། "ཎོ་ཝཱ"་ཞེས་པ་ནི། མ་ནུའི་བུ་རྒྱུད་ཅེས་པའི་དོན་ལ། "བུ་རྒྱུད་ལ་ཎོ་ཝཱ"་ཞེས་པས་ཎ་རྐྱེན་ཁོ་ནའོ། "སྐྱེ་གནས་མ་ཡིན"་ཞེས་པ་ནི་ལྡོག་པ་ནས་གསུངས་སོ། 9. Jana ༩. ཛ་ནའོ། Rājasambandheti [Pg.195] raññeti vuttarājasambandhe. Pañcālānaṃ khattiyānaṃ apaccaṃ, pañcālānaṃ janapadānaṃ rājāti vā evamettha vi(bhāgo) veditabbo okkākānaṃ apaccaṃ rājā vā okkāko. "རྒྱལ་པོའི་འབྲེལ་བ་ལ"་ཞེས་པ་ནི། "རྒྱལ་པོའི"་ཞེས་གསུངས་པའི་རྒྱལ་པོའི་འབྲེལ་བ་ལའོ། པཉྩཱ་ལ་པའི་རྒྱལ་རིགས་ཀྱི་བུ་རྒྱུད་དམ། ཡང་ན་པཉྩཱ་ལ་པའི་ཡུལ་གྱི་རྒྱལ་པོ་ཞེས་པ་ལྟར། འདིར་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། ཨོཀྐཱ་ཀ་པའི་བུ་རྒྱུད་དམ། ཡང་ན་རྒྱལ་པོ་ཨོཀྐཱ་ཀའོ། 11. Ṇarā ༡༡. ཎ་རཱའོ། Sāmaññena rattasaddassātthamāha- ‘kuṅkumādinā’ti. Aññathā ‘rāgo kusumbhādī’ti vuttattā kusumbhādināti (vuttaṃ) siyā, rañji aya matthi abhisaṅge‘bhojane ratto’ti. Atthi vaṇṇavisese ‘rattogo’ti, lohitotyattho, atthi sukkasaja vaṇṇantarāpādane‘ratto paṭo’ti. Iha tu tatiye-tthe vattamāno gayhatīti vuttaṃ- ‘vaṇṇantaramāpādita’nti. Rāgāti. སྤྱིར་བཏང་དུ་ "རཏྟ"་ཞེས་པའི་སྒྲའི་དོན་ནི "གུར་གུམ་ལ་སོགས་པས"་ཞེས་གསུངས་སོ། གཞན་དུ་ན "ཚོས་ནི་ལྷ་སྐྱེས་ལ་སོགས་པའོ"་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། ལྷ་སྐྱེས་ལ་སོགས་པས་ཞེས་བརྗོད་པར་འགྱུར་རོ། ཆགས་པ་ལ་འཇུག་པའི་ཚོས་རྒྱག་པ་འདི་ཡང་ཡོད་དེ། "ཟས་ལ་ཆགས་པ"་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། ཁ་དོག་གི་ཁྱད་པར་ལ་ཡོད་དེ། "བ་ལང་དམར་པོ"་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། དམར་པོ་ཞེས་པའི་དོན་ནོ། དཀར་པོ་ལས་ཁ་དོག་གཞན་དུ་བསྒྱུར་བ་ལ་ཡོད་དེ། "རས་གོས་ཚོས་བརྒྱབ་པ"་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། འདིར་ནི་དོན་གསུམ་པ་ལ་འཇུག་པ་འཛིན་ཏོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། "ཁ་དོག་གཞན་དུ་བསྒྱུར་བ"་ཞེས་གསུངས་སོ། "ཚོས"་ཞེས་པ་ནིའོ། Atthaggahaṇanti atthappadhānattā niddesassa vuttaṃ. Tañcācariyāna mupadesato avicchinnā (cariya) pārampariyāvagamyate, rāgāti kasāva saṅkhātaatthaniddeso. Tenāti paṭassa rattabhāve rāgassa karaṇaniddeso, rattanti paccayatthaniddeso, paccayo cāyaṃ kasā vatthato bhavatyasambhavā, tena sutte rāgāti vuttepi tabbācakā kasāvasaddāti viññāyati, rāgāti pana tenāti rāgasseva niddiṭṭhepi tabbhāvenā ttho niddiṭṭho, tabbācakā ca honto‘tena ratta’nti atthe hotīti kasāvena rattanti viññāyatīti rāgavācino tatiyantattaṃ sampajjati, tena ‘ṇa rāgā tena ratta’nti vuttepi labbhamānatthavasena vuttaṃ- ‘rāgavācitatiyantato’ti. Sutte pana rāgena rattantetasmiṃ atthe rāgā rāgavācīsaddā tatiyantā ṇappaccayo hotīti attho. Abhidhānatoti upacāravasena kathanato. Vināpi tenāti taṃpaccayaṃ vināpi. "དོན་འཛིན་པ"་ཞེས་པ་ནི་བསྟན་པ་དོན་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། དེ་ཡང་སློབ་དཔོན་རྣམས་ཀྱི་གདམས་ངག་ལས་མ་ཉམས་པའི་བརྒྱུད་པ་ལས་ཤེས་པར་བྱའོ། "ཚོས"་ཞེས་པ་ནི་བཙོད་ལ་སོགས་པའི་དོན་བསྟན་པའོ། "དེས"་ཞེས་པ་ནི་རས་གོས་ཚོས་བརྒྱབ་པའི་གནས་སྐབས་སུ་ཚོས་ཀྱི་བྱེད་པ་པོ་བསྟན་པ་ཡིན་ལ། "ཚོས་བརྒྱབ་པ"་ཞེས་པ་ནི་རྐྱེན་གྱི་དོན་བསྟན་པའོ། རྐྱེན་འདི་ཡང་བཙོད་ལ་སོགས་པའི་དངོས་པོ་ལས་འབྱུང་གི་གཞན་ལས་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར། དེས་ན་མདོ་ལས་ "ཚོས"་ཞེས་གསུངས་ཀྱང་། དེ་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་སྒྲ་ནི་བཙོད་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ཡིན་པར་ཤེས་སོ། "ཚོས"་ཞེས་པ་དང་ "དེས"་ཞེས་པ་ནི་ཚོས་ཉིད་བསྟན་པ་ཡིན་ཡང་། དེའི་དངོས་པའི་སྒོ་ནས་དོན་བསྟན་པ་ཡིན་ལ། དེ་མཚོན་བྱེད་དུ་གྱུར་པ་ན "དེས་ཚོས་བརྒྱབ་པ"་ཞེས་པའི་དོན་དུ་འགྱུར་བས་ན། བཙོད་ཀྱིས་ཚོས་བརྒྱབ་པར་ཤེས་པའི་ཕྱིར། ཚོས་བརྗོད་པའི་སྒྲ་ནི་བྱེད་པ་པོ་གསུམ་པའི་མཐའ་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ། དེས་ན "ཎ་རྐྱེན་ནི་ཚོས་ལས་དེས་ཚོས་བརྒྱབ་པའོ"་ཞེས་གསུངས་ཀྱང་། ཐོབ་པར་འགྱུར་བའི་དོན་གྱི་དབང་གིས "ཚོས་བརྗོད་པའི་བྱེད་པ་གསུམ་པའི་མཐའ་ཅན་ལས"་ཞེས་གསུངས་སོ། མདོ་ལས་ནི་ཚོས་ཀྱིས་ཚོས་བརྒྱབ་པ་ཞེས་པའི་དོན་འདི་ལ། ཚོས་བརྗོད་པའི་སྒྲ་བྱེད་པ་གསུམ་པའི་མཐའ་ཅན་ལས་ཎ་རྐྱེན་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ནོ། "མིང་གིས"་ཞེས་པ་ནི་བཏགས་པའི་དབང་གིས་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་རོ། "དེ་མེད་པར་ཡང"་ཞེས་པ་ནི་རྐྱེན་དེ་མེད་པར་ཡང་ངོ་། 12. Nakkha ༡༢. རྒྱུ་སྐར་རོ། Tatiyantato vijjhatthaṃ tenāti anuvattateti sambandho. Sutte ayamattho ‘‘induyuttena nakkhattena lakkhito ce kālo, tadā tena [Pg.196] lakkhite kāletyasmiṃ atthe tatiyantato nakkhattā ṇo hotī’’ti. Suttavivaraṇe tu tañcetyādikamadhippāyavasena vuttaṃ. Tenātyanuvuttiyā tatiyantatoti labbhati nakkhattenāti sutattāti, kāleti pana atthaniddesato ṇappaccayādheyyassa kālo ādhāroti viññāyatīti ‘lakkhite kāle’ti vuttaṃ, visessagatavibhattiyā vicāritāya visesana gatā ca (vicāritā) nāmāti āha- ‘nakkhattene’ticcādi, iha keci khandhapañcakasaṅkhātaṃ kiriyāsabhāvamicchanti aniccaṃ, apare tu dabbasabhāvaṃ niccaṃ. Tasso bhayassapi kālassa candayuttena phussādinā lakkhiyabhāvā lakkhaṇe tatiyā yuttanti vattumāha- ‘kiriyā rūpo kālo’ccādi. "བྱེད་པ་གསུམ་པའི་མཐའ་ཅན་ལས"་ཞེས་པ་ནི་རྟོགས་པའི་དོན་དུ་ "དེས"་ཞེས་པ་རྗེས་སུ་འབྲང་ངོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། མདོ་ལས་དོན་འདི་ནི། "གལ་ཏེ་ཟླ་བ་དང་འགྲོགས་པའི་རྒྱུ་སྐར་གྱིས་མཚོན་པའི་དུས་ཡིན་ན། དེའི་ཚེ་དེས་མཚོན་པའི་དུས་ལ་ཞེས་པའི་དོན་འདི་ལ། བྱེད་པ་གསུམ་པའི་མཐའ་ཅན་གྱི་རྒྱུ་སྐར་གྱི་སྒྲ་ལས་ཎ་རྐྱེན་འགྱུར་རོ"་ཞེས་པའོ། མདོའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་ལས་ནི་ "དེ་ཡང་"ཞེས་སོགས་དགོངས་པའི་དབང་གིས་གསུངས་སོ། "དེས"་ཞེས་རྗེས་སུ་འབྲང་བས་བྱེད་པ་གསུམ་པའི་མཐའ་ཅན་ལས་ཞེས་ཐོབ་ལ། "རྒྱུ་སྐར་གྱིས"་ཞེས་པ་ནི་མདོ་ལས་བཤད་པའི་ཕྱིར་རོ། "དུས་ལ"་ཞེས་པ་ནི་དོན་བསྟན་པ་ལས་ཎ་རྐྱེན་གྱི་བརྟེན་བྱ་ནི་དུས་ཏེ་རྟེན་ཡིན་པར་ཤེས་པའི་ཕྱིར། "མཚོན་པའི་དུས་ལ"་ཞེས་གསུངས་སོ། ཁྱད་པར་བྱ་བ་ལ་གནས་པའི་རྣམ་དབྱེ་ལ་དཔྱད་པ་ན། ཁྱད་པར་བྱེད་པ་ལ་གནས་པ་ཡང་དཔྱད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། "རྒྱུ་སྐར་གྱིས"་ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། འདིར་ཁ་ཅིག་ནི་ཕུང་པོ་ལྔར་བགྲང་བའི་བྱ་བའི་རང་བཞིན་མི་རྟག་པ་འདོད་ལ། གཞན་དག་ནི་རྫས་ཀྱི་རང་བཞིན་རྟག་པ་འདོད་དོ། དུས་དེ་གཉིས་ཀ་ཡང་ཟླ་བ་དང་འགྲོགས་པའི་རྒྱལ་སྟོད་ལ་སོགས་པས་མཚོན་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར། མཚན་ཉིད་ལ་བྱེད་པ་གསུམ་པ་འཐད་དོ་ཞེས་བརྗོད་པའི་ཕྱིར། "བྱ་བའི་རང་བཞིན་གྱི་དུས་"ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། Visesāvasāyoti kālassa visesāvadhāraṇatthameva hi ‘phussī ratti’ccādi. Loke payujjate. Gurunāti ettha guru jīvo, na nakkhattaṃ, candayuttatā panettha atthi… candayuttena gurunā rattiyā lakkhitattā. Kattikāya lakkhito muhuttoti ettha candaṃ vinā kattikāya tu kevalāya muhutto kālo lakkhito ‘kattikā muhutto’ti. Phussena lakkhitā atthasiddhīti ettha phusseninduyuttena atthasiddhi lakkhitā na kālo phussoti. Nakkhattayuttassa kālassa ratyādivisesāparāmāsena nakkhattavācito uppannassa paccayassa suttantarena lopaṃ vidhāya puna aññena suttena yuttāti desavidhānena sakaliṅgasaṅkhyāyuttehi-ṭṭhamabhidhānaṃ parehi, tadāha- ‘aho ratto’ccādi. "ཁྱད་པར་ངེས་པར་འཛིན་པ"་ཞེས་པ་ནི་དུས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ངེས་པར་གཟུང་བའི་ཕྱིར་ཁོ་ནར། "རྒྱལ་སྟོད་ཀྱི་མཚན་མོ"་ཞེས་ོགས་འཇིག་རྟེན་ན་སྦྱོར་བའི་ཕྱིར་རོ། "ཕུར་བུས"་ཞེས་པ་འདིར་ཕུར་བུ་ནི་གཟའ་ཕུར་བུ་ཡིན་གྱི་རྒྱུ་སྐར་མ་ཡིན་ལ། འདིར་ཟླ་བ་དང་འགྲོགས་པ་ཉིད་ཀྱང་ཡོད་དེ། ཟླ་བ་དང་འགྲོགས་པའི་ཕུར་བུས་མཚན་མོ་མཚོན་པའི་ཕྱིར་རོ། "སྨིན་དྲུག་གིས་མཚོན་པའི་ཡུད་ཙམ"་ཞེས་པ་འདིར། ཟླ་བ་མེད་པར་སྨིན་དྲུག་རྐྱང་པས་ཡུད་ཙམ་གྱི་དུས་མཚོན་པས "སྨིན་དྲུག་གི་ཡུད་ཙམ"་ཞེས་སོ། "རྒྱལ་སྟོད་ཀྱིས་མཚོན་པའི་དོན་གྲུབ་པ"་ཞེས་པ་འདིར། ཟླ་བ་དང་འགྲོགས་པའི་རྒྱལ་སྟོད་ཀྱིས་དོན་གྲུབ་པ་མཚོན་པ་ཡིན་གྱི། དུས་ནི་རྒྱལ་སྟོད་མ་ཡིན་ནོ། རྒྱུ་སྐར་དང་འགྲོགས་པའི་དུས་ལ། མཚན་མོ་ལ་སོགས་པའི་ཁྱད་པར་ལ་མ་རེག་པར། རྒྱུ་སྐར་བརྗོད་པའི་སྒྲ་ལས་བྱུང་བའི་རྐྱེན་ནི་མདོ་གཞན་གྱིས་ཕྱིས་ནས། སླར་ཡང་མདོ་གཞན་གྱིས་ "འགྲོགས་པ"་ཞེས་པའི་ཡུལ་གྱི་ཆོ་གས་རང་གི་རྟགས་དང་གྲངས་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱིས་བརྗོད་པར་བྱའོ་ཞེས་གཞན་དག་གིས་འདོད་དེ། དེས་ན་གསུངས་པ། "ཉིན་མོ་དང་མཚན་མོ"་ཞེས་སོགས་སོ། Ratyādivisesāparāmāsenāti phussī ratti phusso ahoti evaṃ ratyādivisesassa aparāmāsena asammassena aggahaṇena. Sakaliṅgasaṅkhyāyuttenāti phussakattikādīnaṃ yaṃyaṃ liṅgaṃ yāyā saṅkhyā, attaniyehi tehi tehi liṅgehi tāhitāhi ca saṅkhyāhi yuttena nakkhattasaddena. Na tadupalakkhito kāloti kattikā saddobahuvacananto bahutārakattā kattikāya, tāyakattikāya lakkhitokāloparehiviya na kathīyatīti attho. Atha tadupalakkhitassakālassevakattikāsaddenābhidhāne ko doso ye nevamuccateccāha- [Pg.197] ‘ajjeti’ccādi. Iminā ca paramate doso ubbhāvito, tadatthatte satīti tadupalakkhitakālatthatte sati. "མཚན་མོ་ལ་སོགས་པའི་ཁྱད་པར་ལ་མ་རེག་པར"་ཞེས་པ་ནི། "རྒྱལ་སྟོད་ཀྱི་མཚན་མོ"། "རྒྱལ་སྟོད་ཀྱི་ཉིན་མོ"་ཞེས་པ་ལྟར། མཚན་མོ་ལ་སོགས་པའི་ཁྱད་པར་ལ་མ་རེག་པར་ཏེ། མ་དཔྱད་པར་མ་བཟུང་བས་སོ། "རང་གི་རྟགས་དང་གྲངས་དང་ལྡན་པས"་ཞེས་པ་ནི། རྒྱལ་སྟོད་དང་སྨིན་དྲུག་ལ་སོགས་པའི་རྟགས་གང་དང་གང་། གྲངས་གང་དང་གང་ཡིན་པ་རྣམས། རང་རང་གི་རྟགས་དེ་དང་དེ། གྲངས་དེ་དང་དེ་དག་དང་ལྡན་པའི་རྒྱུ་སྐར་གྱི་སྒྲས་སོ། "དེས་མཚོན་པའི་དུས་མ་ཡིན"་ཞེས་པ་ནི། སྨིན་དྲུག་གི་སྒྲ་ནི་སྐར་མ་མང་པོ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་མང་ཚིག་གི་མཐའ་ཅན་ཡིན་ལ། སྨིན་དྲུག་དེས་མཚོན་པའི་དུས་ནི་གཞན་དག་གིས་བཤད་པ་ལྟར་མི་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་རོ། འོ་ན། དེས་མཚོན་པའི་དུས་ཉིད་སྨིན་དྲུག་གི་སྒྲས་བརྗོད་པ་ལ་སྐྱོན་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། "དེ་རིང"་ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། འདིས་ནི་གཞན་གྱི་ལུགས་ལ་སྐྱོན་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། "དེའི་དོན་ཡིན་པ་ན"་ཞེས་པ་ནི་དེས་མཚོན་པའི་དུས་ཀྱི་དོན་ཡིན་པ་ནའོ། Sattamī siyāti nakkhattasaddā taddhitalopantā phussena pāyasaṃ bhuñjeyya, phusse pāyasaṃ bhuñjeyyā’tyādo ādheyyantarāpekkhā siyā sattamī, yā suttantarena vidhīyati pāṇinīyehi, tato ‘ajjakattikā’tetthāpyādheyyantarāpekkhā sattamī siyā lopantattā ‘ajjakattikāsū’ti, na paṭhamā. Paṭhamāyeva panāyaṃ payogo ‘ajjakattikā,ti. Ajjetyadhikaraṇappadhāno ahorattakālavācī saddo, kattikāsaddopi taddhitalopena takkālābhidhāyako, tato yevaubhinnampisāmānādhikaraṇyā kattikāyopyadhikaraṇaṃ sampajjante, tañca na vinādheyyena hotītyādheyyantarāpekkhāyaṃ tesu sattamīyeva siyā, na paṭhamā (upa) pajjeyyātyadhippāyo. Attanodāni dassane sattamiyā appasaṅgaṃ paṭhamāyevopapattiṃ dassetumāha- ‘cande panūpacārene’ccādi, nādheyyantarāpekkhāccanena sattamiyā appasaṅgamāha. Evañcarahi vacanamantarena paresaṃ viya sattamīvidhāyakaṃ kathaṃ kattikāya jātoccāsaṅkiya tampaṭipādetumāha- ‘kattikāya jāto’ccādi. Bahuvacanantattepi kattikāya jātiyameka vacanantaṃ. Pakārantaramāha- ‘lopoti’ccādi. Lopenāti kattikāhi induyuttāhi lakkhito kāloti viggayha kataṇappaccayassa lopena. "རྣམ་དབྱེ་བདུན་པ་འགྱུར་རོ"་ཞེས་པ་ནི། རྒྱུ་སྐར་གྱི་སྒྲ་ལས་བྱུང་བའི་ཏདྡྷི་ཏ་ཕྱིས་པའི་མཐའ་ཅན་ལས། "རྒྱལ་སྟོད་ཀྱིས་འབྲས་བཟན་ཟའོ"། "རྒྱལ་སྟོད་ལ་འབྲས་བཟན་ཟའོ"་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ། བརྟེན་བྱ་གཞན་ལ་ལྟོས་པའི་རྣམ་དབྱེ་བདུན་པ་འགྱུར་ཏེ། གང་ཞིག་པཱ་ཎི་ནཱི་པ་རྣམས་ཀྱིས་མདོ་གཞན་གྱིས་བསྟན་པ་ལྟར་རོ། དེ་ལས "དེ་རིང་སྨིན་དྲུག"་ཅེས་པ་འདིར་ཡང་། ཕྱིས་པའི་མཐའ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། བརྟེན་བྱ་གཞན་ལ་ལྟོས་པའི་རྣམ་དབྱེ་བདུན་པ་འགྱུར་ཏེ། "དེ་རིང་སྨིན་དྲུག་རྣམས་ལ"་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ལས། རྣམ་དབྱེ་དང་པོ་མ་ཡིན་ནོ། འོན་ཀྱང་འདིར་སྦྱོར་བ་ནི་རྣམ་དབྱེ་དང་པོ་ཁོ་ན་སྟེ། "དེ་རིང་སྨིན་དྲུག"་ཅེས་པའོ། "དེ་རིང"་ཞེས་པ་ནི་རྟེན་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཉིན་མཚན་གྱི་དུས་བརྗོད་པའི་སྒྲ་ཡིན་ལ། སྨིན་དྲུག་གི་སྒྲ་ཡང་ཏདྡྷི་ཏ་ཕྱིས་པས་དུས་དེ་ཉིད་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ། དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་གཉིས་ཀ་གཞི་མཐུན་པ་ཉིད་ཀྱིས་སྨིན་དྲུག་ལ་ཡང་གཞི་གྲུབ་པར་འགྱུར་ལ། དེ་ཡང་བརྟེན་བྱ་མེད་པར་མི་འགྱུར་བས་ན། བརྟེན་བྱ་གཞན་ལ་ལྟོས་པ་ན། དེ་དག་ལ་རྣམ་དབྱེ་བདུན་པ་ཁོ་ན་འགྱུར་གྱི། རྣམ་དབྱེ་དང་པོ་མི་འཐད་དོ་ཞེས་པའི་དགོངས་པའོ། ད་ནི་རང་གི་ལུགས་ལ་རྣམ་དབྱེ་བདུན་པ་མི་འཇུག་ཅིང་རྣམ་དབྱེ་དང་པོ་ཁོ་ན་འཐད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། "ཟླ་བ་ལ་ནི་བཏགས་པའི་སྒོ་ནས"་ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། "བརྟེན་བྱ་གཞན་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པ"་ཞེས་པས་རྣམ་དབྱེ་བདུན་པ་མི་འཇུག་པར་གསུངས་སོ། དེ་ལྟ་ན་ནི་ཚིག་གཞན་མེད་པར་གཞན་དག་ལྟར་རྣམ་དབྱེ་བདུན་པ་སྒྲུབ་པ་ཇི་ལྟར་ཡིན་སྙམ་དུ། "སྨིན་དྲུག་ལ་སྐྱེས་པ"་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་དོགས་པ་བསལ་བའི་ཕྱིར། "སྨིན་དྲུག་ལ་སྐྱེས་པ"་ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། མང་ཚིག་གི་མཐའ་ཅན་ཡིན་ཡང་། སྨིན་དྲུག་ལ་སྐྱེ་བ་ལ་ནི་གཅིག་ཚིག་གི་མཐའ་ཅན་ནོ། རྣམ་པ་གཞན་གསུངས་པ། "ཕྱིས་པ"་ཞེས་སོགས་སོ། "ཕྱིས་པས"་ཞེས་པ་ནི། "ཟླ་བ་དང་འགྲོགས་པའི་སྨིན་དྲུག་རྣམས་ཀྱིས་མཚོན་པའི་དུས་སོ"་ཞེས་རྣམ་པར་བཤད་ནས་བྱས་པའི་ཎ་རྐྱེན་ཕྱིས་པས་སོ། 13. Sāssa ༡༣. སཱ་སྶའོ། Seti paṭhamantāti sāti niddiṭṭhapaṭhamantā, yaṃ paṭhamantanti sāceti dassitaṃ paṭhamantamāha. Paṭhamantassa devatāpuṇṇamāsittabhāvato tadatthamabhedenāha- ‘sā’ti. Kā sā devatāccāha- ‘lokappasiddhāyeva devatā’ti. Yāgasampadānampi loke devatāti pasiddhanti yāgassa yajitabbassa puroḍāsādino sampadānampi paṭiggāhako pindādi loke deyyassa puroḍāsādino devatā sāmīti pasiddhantyattho, indo devatā assa indaṃ, ādicco devatā assa ādiccaṃ, havi puroḍāsādi yāgadabbaṃ. "སཱ"་ཞེས་པ་ནི་རྣམ་དབྱེ་དང་པོའི་མཐའ་ཅན་ཏེ། "སཱ"་ཞེས་བསྟན་པའི་རྣམ་དབྱེ་དང་པོའི་མཐའ་ཅན་ནོ། གང་ཞིག་རྣམ་དབྱེ་དང་པོའི་མཐའ་ཅན་ཡིན་པ་དེ་ནི "སཱ"་ཞེས་པས་བསྟན་པའི་རྣམ་དབྱེ་དང་པོའི་མཐའ་ཅན་གསུངས་སོ། རྣམ་དབྱེ་དང་པོའི་མཐའ་ཅན་ནི་ལྷ་དང་ཉ་གང་བ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེའི་དོན་དབྱེར་མེད་པར་གསུངས་པ། "སཱ"་ཞེས་སོ། ལྷ་དེ་གང་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། "འཇིག་རྟེན་ན་གྲགས་པ་ཉིད་ཀྱི་ལྷའོ"་ཞེས་གསུངས་སོ། མཆོད་སྦྱིན་གྱི་གནས་ཀྱང་འཇིག་རྟེན་ན་ལྷ་ཞེས་གྲགས་ཏེ། མཆོད་སྦྱིན་བྱ་བའི་གཏོར་མ་ལ་སོགས་པ་སྦྱིན་པའི་ཡུལ་ལམ། ལེན་པ་པོ་ཟས་ཀྱི་གོང་བུ་ལ་སོགས་པ་འཇིག་རྟེན་ན་སྦྱིན་པར་བྱ་བའི་གཏོར་མ་ལ་སོགས་པའི་ལྷ་སྟེ་བདག་པོ་ཞེས་གྲགས་པའི་དོན་ནོ། དབང་པོ་ནི་འདིའི་ལྷ་ཡིན་པས་ན་དབང་པོའི་ལྷ་ཅན་ནོ། ཉི་མ་ནི་འདིའི་ལྷ་ཡིན་པས་ན་ཉི་མའི་ལྷ་ཅན་ནོ། སྦྱིན་སྲེག་གི་རྫས་ནི་གཏོར་མ་ལ་སོགས་པ་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་རྫས་སོ། Mantathomanīyampi [Pg.198] devatāti pasiddhanti yena manthena yo thūyate so tassa mantassa devatā sāmīti loke pasiddhantyattho mahindo yamo varuṇo devatā assāti viggaho. Vuttanaya mevāti ‘‘nakkhatteninduyuttena kāle’’ti sutte vuttanayameva. Jātyekavacanaṃ maghāyāti, tārakarūpānampana bahuttā maghāsaddo bahuvacananto. Pāṇinīyā ‘‘sāsmiṃ puṇṇamāsīti saññāya’’nti (4-2-21) suttayitvā phussī puṇṇamāsī asmiṃ phusso māso phusso addhamāso phusso saṃvaccharoti saññāyaṃ paṭipādenti, tena tesaṃ phussī puṇṇamāsī asmiṃ pañcadasaratteti ettha ca bhatakamāse ca taddhito na bhavati. Idha pana ‘saññāya’nti vacanābhāve bhatakamāsepi chaṭṭhyatthe bhavatītyāsaṅka viracayati ‘bhatakamāsepi’ccādi. Puṇṇo mā iccatra māsaddo candapariyāyoti āha- ‘māsaddene’ccādi. Puṇṇo mā assanti nibbacanāti ettha puṇṇamāsīsaddassa puṇṇo mā assanti nīharitvā vacanāti attho. Vuttiyā atthassa phuṭīkaraṇāya vuttaṃ- ‘so puṇṇo tiādi. Tassanti puṇṇamāsiyaṃ. Sāpuṇṇamāsī, bhatakassa bhatiyā kammakārakassa yo tiṃsati ratto māso paribbayaniyamito, tassa sambandhinī neti sambandho. སྔགས་ཀྱིས་བསྟོད་པར་བྱ་བ་ཡང་ལྷ་ཞེས་གྲགས་ཏེ། སྔགས་གང་གིས་གང་ལ་བསྟོད་པར་བྱེད་པ་དེ་ནི་སྔགས་དེའི་ལྷ་འམ་བདག་པོ་ཡིན་ཞེས་འཇིག་རྟེན་ན་གྲགས་པ་ནི་དོན་ཏོ། དབང་ཆེན་ནམ་གཤིན་རྗེའམ་ཆུ་ལྷ་ནི་འདིའི་ལྷ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་བའོ། བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་དོ་ཞེས་པ་ནི། "རྒྱུ་སྐར་དབང་པོ་དང་ལྡན་པའི་དུས་སུ་" ཞེས་པའི་མདོ་ལས་བཤད་པའི་ཚུལ་ཉིད་དོ། མགྷཱ་ (མཆུ་) ཞེས་པ་ནི་རིགས་གཅིག་ཚིག་ཡིན་ལ། སྐར་མའི་གཟུགས་མང་བའི་ཕྱིར་མགྷཱ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་མང་ཚིག་གི་མཐའ་ཅན་ནོ། པཱ་ཎི་ནི་པ་རྣམས་ཀྱིས་ "དེ་ནི་འདིའི་ཉ་རྒྱས་པ་སྟེ་མིང་དུའོ" (༤-༢-༢༡) ཞེས་མདོར་བྱས་ནས། རྒྱལ་སྟོད་ཀྱི་ཉ་རྒྱས་པ་འདི་ལ་རྒྱལ་སྟོད་ཀྱི་ཟླ་བའམ། རྒྱལ་སྟོད་ཀྱི་ཟླ་བ་ཕྱེད་པའམ། རྒྱལ་སྟོད་ཀྱི་ལོ་ཞེས་མིང་དུ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ། དེའི་ཕྱིར་ཁོང་ཚོའི་ལུགས་ལ། རྒྱལ་སྟོད་ཀྱི་ཉ་རྒྱས་པ་འདི་ལ་ཞག་བཅོ་ལྔ་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་དང་། གླ་རྔན་གྱི་ཟླ་བ་ལ་ཡང་ཏདྡྷི་ཏ་ (བྱེ་བྲག་གི་རྐྱེན་) མི་འབྱུང་ངོ། འདིར་ནི་ "མིང་དུ་" ཞེས་པའི་ཚིག་མེད་པའི་ཕྱིར། གླ་རྔན་གྱི་ཟླ་བ་ལ་ཡང་འབྲེལ་བའི་དོན་ (དྲུག་པ་) དུ་འགྱུར་རོ་སྙམ་པའི་དོགས་པ་བསལ་བའི་ཕྱིར། "གླ་རྔན་གྱི་ཟླ་བ་ལ་ཡང་" ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། ཟླ་བ་གང་བ་ཞེས་པ་འདིར་ "མཱ་" ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་ཟླ་བའི་རྣམ་གྲངས་ཡིན་པར་གསུངས་ཏེ། "མཱ་ཞེས་པའི་སྒྲས་" ཞེས་སོགས་སོ། ཟླ་བ་གང་བ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན་ཞེས་པ་ནི་ངེས་ཚིག་གོ། འདིར་ཉ་རྒྱས་པའི་སྒྲ་ནི་ཟླ་བ་གང་བ་འདི་ལ་ཡོད་ཅེས་ཕྱུང་ནས་བརྗོད་པ་ནི་དོན་ཏོ། འགྲེལ་བའི་དོན་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། "དེ་ནི་གང་བ་" ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། "དེའི་" ཞེས་པ་ནི་ཉ་རྒྱས་པ་ལའོ། ཉ་རྒྱས་པ་དེ་ནི། གླ་པ་ལ་གླ་རྔན་སྤྲོད་པའི་ལས་བྱེད་པ་པོའི་ཞག་སུམ་ཅུའི་ཟླ་བ་གང་ཞིག་འགྲོ་གྲོན་གཏན་ལ་ཕབ་པ་དེ་དང་འབྲེལ་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། Yassañcatithīyanti aniyamena paṭipadādimāha. Atoeva ca nipātanāti imasmāva nipātanā, tenevāha- ‘sutte vacanameva nipātana’nti. Māsasutiyāccādo sādhippāyamatthaṃ vivarati ‘yadipi’ccādinā. Assāti sāmaññavacanepi ‘sāssa devatā puṇṇamāsī’ti sutte assāti avisesavacanepi soyeva puṇṇamāsīsadde sūyamāno māsoyeva chaṭṭhyattho viññāyatīti sambandho. "ཚེས་ཞག་གང་ལ་ཡང་" ཞེས་པས་ནི་མ་ངེས་པར་ཚེས་གཅིག་སོགས་གསུངས་སོ། "འདི་ཉིད་ལས་ཀྱང་ལྷུང་བ་" ཞེས་པ་ནི་ལྷུང་བ་འདི་ཉིད་ལས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ "མདོ་ལས་གསུངས་པ་ཉིད་ནི་ལྷུང་བའོ་" ཞེས་གསུངས་སོ། ཟླ་བ་ཐོས་པ་སོགས་ཀྱི་སྐབས་སུ་དགོངས་པ་དང་བཅས་པའི་དོན་ནི། "གལ་ཏེ་ཡང་" ཞེས་སོགས་ཀྱིས་གསལ་བར་བྱེད་དོ། "འདིའི་" ཞེས་སྤྱིར་བརྗོད་པ་ཡིན་ནའང་། "འདིའི་ལྷ་ནི་ཉ་རྒྱས་པ་ཡིན་ནོ་" ཞེས་པའི་མདོ་ལས། "འདིའི་" ཞེས་བྱེ་བྲག་མེད་པར་བརྗོད་པ་ཡིན་ནའང་། ཉ་རྒྱས་པའི་སྒྲ་ལས་ཐོས་པའི་ཟླ་བ་དེ་ཉིད་དྲུག་པའི་དོན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། Pañcadasarattādoti paresaṃ saññāgahaṇena nivattitapañcadasarattādo. Atha addhamāsasaṃvaccharānampi udāharaṇatte nopaññāso kasmā na katoccāha- ‘addhamāsasaṃvaccharāna’miccādi. Evammaññate ‘‘addhamāsasaṃvaccharānaṃ na paccayenojukamabhidhānamapi tu saṃvaccharepi phussādimāsasambhavāsmiṃ saṃvacchare phussena māsena sambandhā phussotyupacārīyate, yathā ca phussādimāsassa sambandhī addhamāso phusso addhamāsotyupacārīyate[Pg.199], na panojukanti tesamudāharaṇatte nānupādāna’’nti. "ཞག་བཅོ་ལྔ་པ་སོགས་ལས་" ཞེས་པ་ནི་གཞན་དག་གི་མིང་དུ་བཟུང་བས་བཟློག་པར་བྱས་པའི་ཞག་བཅོ་ལྔ་པ་སོགས་ལའོ། "འོ་ན་ཟླ་བ་ཕྱེད་པ་དང་ལོ་དག་ཀྱང་དཔེར་བརྗོད་དུ་ཅིའི་ཕྱིར་མ་བཀོད་ཅེ་ན།" "ཟླ་བ་ཕྱེད་པ་དང་ལོ་དག་གི་" ཞེས་ོགས་གསུངས་སོ། "འདི་ལྟར་སེམས་ཏེ། 'ཟླ་བ་ཕྱེད་པ་དང་ལོ་དག་ནི་རྐྱེན་གྱིས་ཐད་ཀར་བརྗོད་པ་མ་ཡིན་གྱི། འོན་ཀྱང་ལོ་ལ་ཡང་རྒྱལ་སྟོད་སོགས་ཀྱི་ཟླ་བ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར། ལོ་དེ་ལ་རྒྱལ་སྟོད་ཀྱི་ཟླ་བ་དང་འབྲེལ་བས་རྒྱལ་སྟོད་ཅེས་བཏགས་ནས་བརྗོད་ལ། ཇི་ལྟར་རྒྱལ་སྟོད་སོགས་ཀྱི་ཟླ་བ་དང་འབྲེལ་བའི་ཟླ་བ་ཕྱེད་པ་ལ་རྒྱལ་སྟོད་ཀྱི་ཟླ་བ་ཕྱེད་པ་ཞེས་བཏགས་ནས་བརྗོད་པ་ལྟར། ཐད་ཀར་བརྗོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེ་དག་དཔེར་བརྗོད་དུ་མ་བཟུང་ངོ་' ཞེས་སོ།" 14. Tama ༡༤. ཏ་མ། Nākaḍḍhanatthoti ṇassākaḍḍhanattho na hoti. Yadyākaḍḍhanattho assa, tadā cānukaḍḍhitaṃ nottaratrānukaḍḍheyyāti maññate, kociyeva hotīti hontīti ito bhinditvā ānetabbaṃ. Tadā desassāti iminā ‘‘tadādesā taggahaṇena gayhantī’’ti paribhāsamupalakkheti. Katayādesassāpīti kato yādeso yassa tassa katayādesassāpīti. Ikārassāti yādesato pubbe ikārassa, iminā cādesādesīnamabhedo dassito. Tasadde nekenāpi paccekābhisambandhe siddheti evamaññate- ‘‘yathā’tena kataṃkīta’ (4-29) ntyādisutte ekova tasaddo bahūhi paccayattehi sambajjhate, tathihāpi ekameva tasaddaggahaṇaṃ ‘tamadhīte taṃjānātī’ti paccekamabhisambajjhate, tasmā kimetadatthena dvitaggahaṇene’’ti. Dvitaggahaṇe payojanattayaṃ vuttaṃ, tattha paṭhamaṃ dassento jānaniccādinādhippāyamāvīkatvā dvitaggahaṇamiccādinā padatthamāha. "རྗེས་སུ་འདྲེན་པའི་དོན་དུ་མ་ཡིན་ནོ་" ཞེས་པ་ནི་ ཎ་ ཡིག་རྗེས་སུ་འདྲེན་པའི་དོན་དུ་མ་ཡིན་ནོ། གལ་ཏེ་རྗེས་སུ་འདྲེན་པའི་དོན་དུ་ཡིན་ན། དེའི་ཚེ་རྗེས་སུ་དྲངས་པ་དེ་ཕྱི་མ་ལ་རྗེས་སུ་མི་འདྲེན་ནོ་སྙམ་དུ་སེམས་ལ། འགའ་ཞིག་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་འདི་ལས་ཕྱེ་སྟེ་བླང་བར་བྱའོ། "དེའི་ཚེ་ཡུལ་གྱི་" ཞེས་པས་ནི་ "དེའི་ཚེ་དེའི་ཚབ་ཏུ་འགྱུར་བ་རྣམས་ནི་དེ་བཟུང་བས་འཛིན་ནོ་" ཞེས་པའི་མཚན་ཉིད་མཚོན་པར་བྱེད་དོ། "ཡ་ ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ་བྱས་པ་ལ་ཡང་" ཞེས་པ་ནི་ ཡ་ ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ་གང་བྱས་པ་དེ་ལ་ཡང་ངོ། "ཨི་ ཡིག་གི་" ཞེས་པ་ནི་ ཡ་ ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ་མ་བྱས་པའི་སྔོན་གྱི་ ཨི་ ཡིག་གི་སྟེ། འདིས་ནི་ཚབ་ཏུ་བྱ་བ་དང་ཚབ་ཏུ་བྱེད་པ་གཉིས་དབྱེར་མེད་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་ཏོ། ཏ་ སྒྲ་གཅིག་པུས་ཀྱང་སོ་སོར་འབྲེལ་བ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར། འདི་ལྟར་སེམས་ཏེ། "ཇི་ལྟར་ 'དེས་བྱས་པ་དང་ཉོས་པ་' (༤-༢༩) སོགས་ཀྱི་མདོ་ལས། ཏ་ སྒྲ་གཅིག་ཉིད་རྐྱེན་གྱི་དོན་མང་པོ་དང་འབྲེལ་བ་ལྟར། འདིར་ཡང་ ཏ་ སྒྲ་གཅིག་ཉིད་བཟུང་བ་ནི། 'དེ་སློབ་པར་བྱེད་པ་དང་དེ་ཤེས་པར་བྱེད་པ་' ཞེས་སོ་སོར་འབྲེལ་བར་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར་དོན་འདིའི་ཕྱིར་གཉིས་སུ་བཟུང་བས་ཅི་ཞིག་བྱ་" ཞེས་སོ། གཉིས་སུ་བཟུང་བ་ལ་དགོས་པ་གསུམ་གསུངས་པ་ལས། དེ་ལ་དང་པོ་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ནི། ཤེས་པ་སོགས་ཀྱིས་བསམ་པ་གསལ་བར་བྱས་ནས། "གཉིས་སུ་བཟུང་བ་" ཞེས་སོགས་ཀྱིས་ཚིག་གི་དོན་གསུངས་སོ། Tattha-‘yo yamadhīte jānāti cā’ti iminā dvitaggahaṇābhāve paccayatthāvayavassa samuccayappasaṅgamāha. Samuccaye sati(yo) yamadhīte jānāti ca, tattheva siyā, yo panādhīte kevalaṃ, na (jānāti) tattha na siyāti bodhayituṃ byabhicāramāha‘na paccekāti sambandhene’ti. Yathā ‘‘tena kathaṃ kīta’’miccādo ‘‘tena jitaṃ jayati’’ccādi paccekasambandhena bhavati evammāviññāyīti yatheccādi kassāttho. ‘Tena kataṃ kīta’’miccādīhi avatvā ‘‘tena jitaṃ jayati’’ccādisuttekadesavacanamatthabyatti tathā vutte hotīti vuttaṃ, tena jitamiccādo jayanādikā kiriyāne kadabbasamavāyittena pasiddhāti yutto tattha paccekābhisambandho, nevamajjhena vedanā pyekadabbasamavāyittābhiyyotyadhippāyo. དེ་ལ། 'གང་ཞིག་གང་ལ་སློབ་པ་དང་ཤེས་པ་ཡང་ཡིན་པ་' ཞེས་པ་འདིས་ནི། གཉིས་སུ་བཟུང་བ་མེད་ན་རྐྱེན་གྱི་དོན་གྱི་ཆ་ཤས་སྡུད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར་བ་གསུངས་སོ། སྡུད་པ་ཡོད་ན། གང་ཞིག་གང་ལ་སློབ་པ་དང་ཤེས་པ་ཡང་བྱེད་པ་དེ་ཉིད་ལ་འགྱུར་གྱི། གང་ཞིག་སློབ་པ་ཙམ་བྱེད་ལ་མི་ཤེས་པ་དེ་ལ་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། འཁྲུལ་པ་བསལ་ནས། 'སོ་སོར་འབྲེལ་བ་མ་ཡིན་ནོ་' ཞེས་གསུངས་སོ། ཇི་ལྟར་ 'དེས་ཇི་ལྟར་ཉོས་པ་' སོགས་ཀྱི་སྐབས་སུ། 'དེས་རྒྱལ་བ་དང་རྒྱལ་བར་བྱེད་པ་' སོགས་སོ་སོར་འབྲེལ་བས་འགྱུར་བ་ལྟར། དེ་ལྟར་མི་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། 'ཇི་ལྟར་' ཞེས་སོགས་ནི་སུའི་དོན་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། 'དེས་བྱས་པ་དང་ཉོས་པ་' སོགས་མ་གསུངས་པར། 'དེས་རྒྱལ་བ་དང་རྒྱལ་བར་བྱེད་པ་' སོགས་མདོའི་ཆ་ཤས་ཀྱི་ཚིག་གིས་དོན་གསལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ། དེས་རྒྱལ་བ་སོགས་ཀྱི་སྐབས་སུ་རྒྱལ་བ་སོགས་ཀྱི་བྱ་བ་ནི་རྫས་དུ་མ་འདུ་བར་གྲགས་པའི་ཕྱིར། དེ་ལ་སོ་སོར་འབྲེལ་བ་ནི་རིགས་ལ། སློབ་པ་དང་ཤེས་པ་ནི་རྫས་གཅིག་ལ་འདུ་བ་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་པའི་བསམ་པའོ། Idāni [Pg.200] dutiyaṃ dasseti ‘jānana’miccādi, nimitta miṭṭhāniṭṭhabodhakāraṇaṃ muhutto kattikādi, uppāto iṭṭhāniṭṭhasūcakaṃ pathavisamuddādīnaṃ sabhāvapariccāgenāññatattagamanaṃ. Jānanasāmaññeti nimittādīnaṃ jānana sāmaññe. ‘Yathāvuttajānanassa ajjhena visayatte hetumāha- ‘taṃ jānātīti tasaddena adhīyamānaparāmasato’ti. Tatiyaṃ dasseti ‘yato ce’ccādinā. Yato ca uppannena vidhinā ajjhena ñātu abhidhānampasiddhanti sambandho, potthakesu pana ajjhetuñātūsuti pāṭho dissati, etthāyamadhippāyo ‘‘katthaci pasiddhivisayo hoti tasaddo, tathā ca vuttaṃ subodhālaṅkāraṭīkāyaṃ pakkantavisayo tathā pasiddhavisayo anubhūtavisayo ca taṃsaddo yaṃ saddaṃ nā pekkhate’ti, tasmā pasiddhivisayena tasaddena puthageva pasiddhiyā upasaṅgahatthaṃ dvitaggahaṇaṃ kattabba’’nti. Atthattaye vattamānassa tu tasaddassa savisayo viseso tatovātthikehi veditabbo. ད་ནི་གཉིས་པ་སྟོན་ཏེ། 'ཤེས་པ་' ཞེས་སོགས་ལ། ལྟས་ནི་ཕན་གནོད་རྟོགས་པའི་རྒྱུ་སྟེ་ཐུན་ཚོད་དང་སྨིན་དྲུག་སོགས་སོ། ལྟས་ཆེན་ནི་ཕན་གནོད་མཚོན་བྱེད་དེ་ས་དང་རྒྱ་མཚོ་སོགས་རང་གི་རང་བཞིན་དོར་ནས་གཞན་དུ་འགྱུར་བའོ། ཤེས་པ་སྤྱི་ལ་ཞེས་པ་ནི་ལྟས་སོགས་ཤེས་པ་སྤྱི་ལའོ། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཤེས་པ་དེ་སློབ་པའི་ཡུལ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བའི་རྒྱུ་མཚན་གསུངས་ཏེ། 'དེ་ཤེས་པར་བྱེད་པ་ནི་ ཏ་ སྒྲས་བསླབ་པར་བྱ་བ་ལ་གོ་བའི་ཕྱིར་རོ་' ཞེས་སོ། གསུམ་པ་སྟོན་ཏེ། 'གང་防ལས་ཀྱང་' ཞེས་སོགས་སོ། གང་ལས་བྱུང་བའི་ཆོ་གས་སློབ་པ་དང་ཤེས་པའི་མིང་དུ་གྲགས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། ཕྱག་དཔེ་རྣམས་སུ་ནི་ 'སློབ་པ་དང་ཤེས་པ་རྣམས་ལ་' ཞེས་པའི་ཀློག་རྒྱུན་སྣང་ལ། འདིར་བསམ་པ་ནི། "ལ་ལ་ཞིག་ཏུ་ ཏ་ སྒྲ་ནི་གྲགས་པའི་ཡུལ་ལ་འཇུག་སྟེ། ཇི་སྐད་དུ་སྙན་ངག་མེ་ལོང་གི་འགྲེལ་བཤད་ལས། སྐབས་སུ་བབ་པའི་ཡུལ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་གྲགས་པའི་ཡུལ་དང་། མྱོང་བའི་ཡུལ་ལ་ ཏ་ སྒྲ་ནི་སྒྲ་གཞན་ལ་མི་ལྟོས་སོ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་གྲགས་པའི་ཡུལ་ཅན་གྱི་ ཏ་ སྒྲས་སོ་སོར་གྲགས་པ་བསྡུ་བའི་ཕྱིར་གཉིས་སུ་བཟུང་བར་བྱའོ་" ཞེས་སོ། དོན་གསུམ་ལ་འཇུག་པའི་ ཏ་ སྒྲའི་རང་གི་ཡུལ་གྱི་བྱེ་བྲག་ནི་དོན་གཉེར་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་དེ་ལས་ཤེས་པར་བྱའོ། 15. Tassa ༡༥. དེའི། Visayasaddo gāmasamudāyepi vattate, gāmasamudāyo ca nāma desoyeva, tenāha visayopi gāmasamudāyattā desoyevā’ti, iminā visayadesasaddānaṃ samānādhikaraṇattamāha. Vasāti desavāsino vasātayo, anuvāko ganthaviseso. ཡུལ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་གྲོང་གི་ཚོགས་པ་ལ་ཡང་འཇུག་ལ། གྲོང་གི་ཚོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡུལ་ཕྱོགས་ཉིད་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་ 'ཡུལ་ཡང་གྲོང་གི་ཚོགས་པ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཡུལ་ཕྱོགས་ཉིད་དོ་' ཞེས་གསུངས་ཏེ། འདིས་ནི་ཡུལ་དང་ཡུལ་ཕྱོགས་ཀྱི་སྒྲ་གཉིས་གཞི་མཐུན་པ་ཉིད་དུ་གསུངས་སོ། གནས་པ་ཞེས་པ་ནི་ཡུལ་གྱི་གནས་པ་པོ་རྣམས་ཏེ་ཝ་སཱ་ཏི་རྣམས་སོ། རྗེས་སུ་བརྗོད་པ་ནི་གཞུང་གི་བྱེ་བྲག་གོ། 16. Nivā ༡༦. ནི་ཝཱ། Tannāmeccādinā na kevalaṃ nivāseyeva, athakho vakkhamānesu pīti dasseti. Paccayantaṃ sebbādi. Desanāmambhavati catūsu atthesūti viññāyati, tenāha-‘nivāsādo vidhī’ti. Nivāsādoti nivāsa adūrabhavanibbattaatthiatthesu. Saṃhitanāmaṃ nāma lokiyasaddavo hārāppasaṅgamaññasaddavohārenupāttanāmaṃ. དེའི་མིང་ཞེས་སོགས་ཀྱིས་ནི་གནས་གཞི་གཅིག་པུ་ལ་མ་ཡིན་པར། འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། བཤད་པར་བྱ་བ་རྣམས་ལ་ཡང་སྟོན་ཏོ། རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་ནི་སེབྦ་སོགས་སོ། ཡུལ་གྱི་མིང་ནི་དོན་བཞི་ལ་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ 'གནས་གཞི་སོགས་ཀྱི་ཆོ་ག་' ཞེས་གསུངས་སོ། གནས་གཞི་སོགས་ལ་ཞེས་པ་ནི་གནས་གཞི་དང་། ཐག་མི་རིང་བར་བྱུང་བ་དང་། གྲུབ་པ་དང་། ཡོད་པའི་དོན་རྣམས་ལའོ། འདུས་པའི་མིང་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་སྒྲའི་ཐ་སྙད་དུ་མ་གཏོགས་པར་སྒྲ་གཞན་གྱི་ཐ་སྙད་ཀྱིས་བཟུང་བའི་མིང་ངོ། 17. Adū ༡༧. ཨ་དཱུ། Nagarampi desoyevāti āha- ‘adūrabhava’nti. གྲོང་ཁྱེར་ཡང་ཡུལ་ཕྱོགས་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར། 'ཐག་མི་རིང་བར་བྱུང་བ་' ཞེས་གསུངས་སོ། 18. Tena ༡༨. དེས། Yathāyogatthoti vuttiyaṃ vuttayathāyogasaddassa attho. ཇི་ལྟར་རིགས་པའི་དོན་ཞེས་པ་ནི་འགྲེལ་བར་གསུངས་པའི་ཇི་ལྟར་རིགས་པའི་སྒྲའི་དོན་ཏོ། 19. Tami ༡༩. ཏ་མི། Paccayantanāmeti [Pg.201] paccayantanāmaṃ yassa sattamyatthabhūtassa desassa hasminti attho, nāññasseti bhūmādivisiṭṭhatthayuttato aññassa paccayantanāmaṃ na hotīti attho. Badarā babbajā asmiṃ dese santīti viggaho. རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་གྱི་མིང་ཞེས་པ་ནི། རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་གྱི་མིང་གང་ཞིག་བདུན་པའི་དོན་དུ་གྱུར་པའི་ཡུལ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེའི་དོན་ཏེ། གཞན་གྱི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ནི་ས་སོགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གྱི་དོན་དང་ལྡན་པའི་ཕྱིར་གཞན་གྱི་རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་གྱི་མིང་དུ་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། རྒྱ་ཤུག་དང་སྦལ་པ་རྣམས་ཡུལ་འདི་ན་ཡོད་དོ་ཞེས་པ་ནི་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་བའོ། 21. Ajjā ༢༡. ཨཛྫཱ། Hīyyattanoti ‘‘saramhā dve’’ti (134) dvittaṃ. ཁ་སང་གི་ཞེས་པ་ནི་ "དབྱངས་ལས་གཉིས་" (༡༣༤) ཞེས་པས་ཉིས་འགྱུར་དུ་བྱས་པའོ། 23. Amā ༢༣. ཨ་མཱ། Amāsaha bhavo amacco. ལྷན་ཅིག་གནས་པ་ནི་བློན་པོའོ། 24. Majjhā ༢༤. མཛྫྷཱ། Majjhe bhavo majjhimo, ante bhavo antimo iccādi. དབུས་སུ་བྱུང་བ་ནི་དབུས་མའོ། མཐར་བྱུང་བ་ནི་མཐའ་མའོ་ཞེས་སོགས་སོ། 25. Kaṇa ༢༥. ཀ་ཎ། Magadhesu araññe gaṅgāyaṃ pabbate vane kule bārāṇasiyaṃ campāyaṃ mithilāyaṃ sambhavoti viggaho. ‘‘Dissantaññepi paccayā’’ti (4-120) eyyakoti seso. Paccayantaradassane sati imināva suttena ito aññatrāpi paccayantarāni hontīti seso, gāme bhavo udare bhavo pañcālesu bhavo bodhipakkhe bhavoti viggaho. མ་ག་དྷཱ་རྣམས་སམ། དགོན་པའམ། གངྒཱའམ། རིའམ། ནགས་ཚལ་ལམ། རིགས་སམ། ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱིའམ། ཙམྤཱའམ། མི་ཐི་ལཱ་རྣམས་སུ་བྱུང་བ་ཞེས་པ་ནི་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་བའོ། "རྐྱེན་གཞན་དག་ཀྱང་སྣང་ངོ་" (༤-༡༢༠) ཞེས་པས་ ཨེཡྻ་ཀ་ ནི་ལྷག་མའོ། རྐྱེན་གཞན་མཐོང་བ་ཡོད་ན། མདོ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་འདི་ལས་གཞན་དུ་ཡང་རྐྱེན་གཞན་དག་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི་ལྷག་མའོ། གྲོང་དུ་བྱུང་བ། ལྟོ་བར་བྱུང་བ། པཉྩཱ་ལ་རྣམས་སུ་བྱུང་བ། བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་བྱུང་བ་ཞེས་པ་ནི་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་བའོ། 26. Ṇiko ༢༦. ཎི་ཀོ། Sarade bhavo, bhavā vāti viggaho. སྟོན་དུས་སུ་བྱུང་བའམ། བྱུང་བ་རྣམས་ཞེས་པ་ནི་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་བའོ། 27. Tamassa ༢༧. ཏ་མསྶ། Sippasaddatthamāha-‘losalla’nti. Tameva byañjayati ‘kiriye’ccādinā, karaṇaṃ kiriyā vādanādikassa abhyāso, so pubbo yassāti samāso, vīṇādisaddehi kimuccateccāha- ‘vīṇādi’ccādi, dabbaṃ taṃtaṃsamudāyarūpaṃ. Sippañcāti vatvā tadatthaṃ vibhāveti ‘kiriyā viseso’ti. Vādanādikiriyāya visiṭṭho jānanakiriyāvisesoti attho, iminā vīṇādisaddā dabbatthavuttino vādanādikiriyaṃ kiriyā visesañca [Pg.202] sippamupacārena vadantīti dīpeti. Itisaddo hetumhi. Sāyeveti abhyāsitabbā jānanakiriyāvisesassa pubbabhūtā vādanakiriyā, visesetuṃ yuttā vīṇādisaddenāti adhippāyo. བཟོ་རིག་གི་སྒྲའི་དོན་གསུངས་ཏེ། 'མཁས་པ་' ཞེས་སོ། དེ་ཉིད་གསལ་བར་བྱེད་དེ། 'བྱ་བ་' ཞེས་སོགས་ལ། བྱེད་པ་ནི་བྱ་བ་སྟེ་རོལ་མོ་འབུད་རྡུང་སོགས་ཀྱི་གོམས་པ་སྟེ། དེ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་ཚིག་བསྡུས་པའོ། པི་ཝང་སོགས་ཀྱི་སྒྲ་དག་གིས་ཅི་ཞིག་བརྗོད་ཅེ་ན། 'པི་ཝང་སོགས་' ཞེས་སོགས་ཏེ། རྫས་ནི་འདུས་པའི་གཟུགས་དེ་དང་དེའོ། 'བཟོ་རིག་ཀྱང་' ཞེས་གསུངས་ནས་དེའི་དོན་རྣམ་པར་འབྱེད་དེ། 'བྱ་བའི་ཁྱད་པར་' ཞེས་སོ། རོལ་མོ་འབུད་རྡུང་སོགས་ཀྱི་བྱ་བས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པའི་ཤེས་པའི་བྱ་བའི་ཁྱད་པར་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་ཏོ། འདིས་ནི་པི་ཝང་སོགས་ཀྱི་སྒྲ་རྫས་ཀྱི་དོན་ལ་འཇུག་པ་རྣམས་ཀྱིས་རོལ་མོ་འབུད་རྡུང་སོགས་ཀྱི་བྱ་བ་དང་བྱ་བའི་ཁྱད་པར་གྱི་བཟོ་རིག་ལ་བཏགས་ནས་བརྗོད་དོ་ཞེས་གསལ་བར་བྱེད་དོ། ཨི་ཏི་ ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་རྒྱུ་མཚན་ལའོ། དེ་ཉིད་དོ་ཞེས་པ་ནི་གོམས་པར་བྱ་བའི་ཤེས་པའི་བྱ་བའི་ཁྱད་པར་གྱི་སྔོན་དུ་གྱུར་པའི་རོལ་མོ་འབུད་རྡུང་གི་བྱ་བ་སྟེ། པི་ཝང་སོགས་ཀྱི་སྒྲས་ཁྱད་པར་དུ་བྱ་བར་རིགས་སོ་སྙམ་པའི་བསམ་པའོ། Yuttatā cettha… vīṇādivādanavasena sippassa gahetabbabhāvato, kathaṃ vīṇādisaddehi dabbavuttīti vādanā vuccatīti āha- ‘vīṇādi visayattā’ti, vādanavuttivīṇādisaddānaṃ sippavuttittaṃ yathāvuttasso pamāvasena vattumāha- ‘yathe’ccādi. Vīṇādivādananti yatheti sambandho. Vuttameva phuṭayanto vuttiganthassa mukhaṃ vivarīyati ‘kiriye’ccādinā. Kiriyātyāsapubbakaṃ ñāṇakkhamaṃ kosallaṃ vādanakiriyā visayattā vīṇāvādanamiccanena kiriyāsaddena vuccatītyattho. Mudaṅgaṃ mudaṅgavādanaṃ sippamassa, vaṃso sippamassāti viggaho. Sīlamaddabbaṃ kathaṃ paṃsukūlādi(no) sīlatthasamānādhikaraṇattenābhidhānantyāha- ‘paṃsukūlādidhāraṇa’miccādi. Tañca sīlanti sambandho. འདིར་རིགས་པ་ཉིད་ནི། པི་ཝང་སོགས་རྡུང་བའི་དབང་གིས་བཟོ་རིག་བཟུང་བར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། ཇི་ལྟར་པི་ཝང་སོགས་ཀྱི་སྒྲ་རྫས་ལ་འཇུག་པ་རྣམས་ཀྱིས་རོལ་མོ་རྡུང་བ་བརྗོད་ཅེ་ན། 'པི་ཝང་སོགས་ཀྱི་ཡུལ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་' ཞེས་གསུངས་ཏེ། རོལ་མོ་རྡུང་བ་ལ་འཇུག་པའི་པི་ཝང་སོགས་ཀྱི་སྒྲ་རྣམས་བཟོ་རིག་ལ་འཇུག་པ་ཉིད་དུ་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཚད་མའི་དབང་གིས་གསུངས་ཏེ། 'ཇི་ལྟར་' ཞེས་སོགས་སོ། པི་ཝང་སོགས་རྡུང་བ་ཞེས་པ་ནི་ཇི་ལྟར་ཞེས་པ་དང་སྦྱར་རོ། བཤད་པ་ཉིད་གསལ་བར་བྱེད་ཅིང་འགྲེལ་བའི་གཞུང་གི་སྒོ་འབྱེད་པ་ནི། 'བྱ་བ་' ཞེས་ོགས་སོ། བྱ་བ་ལ་གོམས་པ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ཤེས་པ་དང་ལྡན་པའི་མཁས་པ་ནི། རོལ་མོ་རྡུང་བའི་བྱ་བའི་ཡུལ་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར། པི་ཝང་རྡུང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་བྱ་བའི་སྒྲ་འདིས་བརྗོད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་ཏོ། རྔ་ཆེན་ནམ་རྔ་ཆེན་རྡུང་བ་ནི་འདིའི་བཟོ་རིག་ཡིན་ནོ། གླིང་བུ་ནི་འདིའི་བཟོ་རིག་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ནི་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་བའོ། ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་རྫས་མ་ཡིན་པ་ལ། ཇི་ལྟར་ཕྱག་དར་ཁྲོད་སོགས་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱི་དོན་དང་གཞི་མཐུན་པ་ཉིད་དུ་བརྗོད་ཅེ་ན། 'ཕྱག་དར་ཁྲོད་སོགས་འཆང་བ་' ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། དེ་ཡང་ཚུལ་ཁྲིམས་སོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། Appicchatāyāti paccayappicchatāya. Santuṭṭhitāyāti catūsu paccayesu dvādasavidhasantuṭṭhiyā. Anuvidhīyamānaṃ karīyamānaṃ. Phalanirapekkhanti iminā idha loke cīvarādihetu paṇidhāya paṃsukūla dhāraṇādiṃ paṭikkhipati, sīlaṃ tapparabhāvena sevanā. Idaṃ vuttaṃ hoti ‘‘paṃsukūlādidhāraṇaṃ paṃsukūlādivisayanti paṃsukūlādisaddenopacārenābhidhīyate, sīlaṃ paṃsukūladhāraṇavisayanti paṃsukūlādi saddenopacārenoccatī’’ti. Ticīvaraṃ sīlamassāti viggaho tesaṃ guḷo paṇyamassāti viggaho tomaraṃ, muggaro paharaṇamassāti viggaho, upadhīyatyupariādhīyatīti rathaṅgaṃ vuccati. Kāmakkhandhakilesābhisaṅkhārā vā upadhi upadadhāti sukhaṃ dukkhaṃvāti katvā. འདོད་ཆུང་ཉིད་ཅེས་པ་ནི་ཡོ་བྱད་ལ་འདོད་ཆུང་བའོ། ཆོག་ཤེས་པ་ཉིད་ཅེས་པ་ནི་ཡོ་བྱད་བཞི་ལ་རྣམ་པ་བཅུ་གཉིས་ཀྱིས་ཆོག་ཤེས་པའོ། རྗེས་སུ་སྒྲུབ་པ་ནི་བྱེད་བཞིན་པའོ། འབྲས་བུ་ལ་རེ་བ་མེད་པ་ཞེས་པ་ནི། འདིར་འཇིག་རྟེན་འདིར་ཆོས་གོས་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་སྨོན་ལམ་བཏབ་ནས་ཕྱག་དར་ཁྲོད་འཆང་བ་ལ་སོགས་པ་སྤོང་ཞིང་། ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་དེའི་རང་བཞིན་གྱིས་བསྟེན་པའོ། འདི་སྐད་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། 'ཕྱག་དར་ཁྲོད་ལ་སོགས་པ་འཆང་བ་ནི་ཕྱག་དར་ཁྲོད་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་ཡིན་པས། ཕྱག་དར་ཁྲོད་ལ་སོགས་པའི་སྒྲས་ཉེ་བར་བཏགས་ནས་བརྗོད་ལ། ཚུལ་ཁྲིམས་ནི་ཕྱག་དར་ཁྲོད་འཆང་བའི་ཡུལ་ཡིན་པས། ཕྱག་དར་ཁྲོད་ལ་སོགས་པའི་སྒྲས་ཉེ་བར་བཏགས་ནས་བརྗོད་དོ་'ཞེས་པའོ། ཆོས་གོས་གསུམ་ཚུལ་ཁྲིམས་སུ་ཡོད་པ་ནི་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་བའོ། དེ་དག་གི་བུ་རམ་ཚོང་ཟོག་ཏུ་ཡོད་པ་ནི་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་བའོ། མདུང་ཐུང་དང་གཏུན་ཤིང་མཚོན་ཆར་ཡོད་པ་ནི་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་བའོ། སྟེང་དུ་འཇོག་པར་བྱེད་པས་ཤིང་རྟའི་ཡན་ལག་ཅེས་བྱའོ། ཡང་ན་འདོད་པ་དང་། ཕུང་པོ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་དང་། མངོན་པར་འདུ་བྱེད་པ་རྣམས་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པ་སྟེ། བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་ཉེ་བར་འཇོག་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། 28. Taṃhanti ༢༨. དེ་གསོད་པར་བྱེད། Bahumhi bhūtānagatesupi paccayabhāve kāraṇamāha-‘saṅkhyākālānamavivacchitattā’ti, sutte vuttāya ekasaṅkhyāya vuttamānakā lasseva ca vattumanicchitattāti attho. མང་པོ་བྱུང་བ་དང་མ་བྱུང་བ་རྣམས་ལའང་རྐྱེན་གྱི་དངོས་པོ་ཡོད་པའི་རྒྱུ་མཚན་གསུངས་པ་ནི། 'གྲངས་དང་དུས་རྣམས་བརྗོད་པར་མ་འདོད་པའི་ཕྱིར་'ཞེས་པ་སྟེ། མདོ་ལས་གསུངས་པའི་གཅིག་གི་གྲངས་དང་ད་ལྟ་བའི་དུས་ཉིད་བརྗོད་པར་མ་འདོད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། Tadupādānantūti [Pg.203] tesamekavacanādīnamupādānantu. Taṃ nānantarīya kattāti upalakkhaṇavasena tesaṃ vacanakālantarānamavinābhāvittāti adhippāyo. Hanticcādityādyantassa kiriyāppadhānatte kathaṃ ṇādīnaṃ tadatthe jāyamānānaṃ sādhanappadhānatta miccatra hetumāha ‘sabhāvato’ti. Mīne hantīti meniko. Ajivhā animisā ca macchā, diṭṭhova sandiṭṭhanti iminā saṃsaddassa visuṃ atthabhāvaṃ dasseti. Lokuttaradhammoti navavidho lokuttaradhammo, phaladhammopi heṭṭhimo sakadāgāmivipassanādīnaṃ paccayabhāvena uparimaggādhigamassa upanissayabhāvato pariyāyato dissamānova vaṭṭabhayaṃ nivatteti, bhāvanābhisamayavasena maggadhammo sacchikiriyābhisamayavasena nibbānadhammo. 'དེ་ཉེ་བར་ལེན་པ་ནི་'ཞེས་པ་ནི་དེ་དག་གི་ཚིག་གཅིག་ལ་སོགས་པ་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཉིད་དོ། 'དེ་ནི་བར་མ་ཆོད་པའི་བྱེད་པ་པོ་མ་ཡིན་ནོ་'ཞེས་པ་ནི་མཚོན་པའི་སྒོ་ནས་དེ་དག་གི་ཚིག་དང་དུས་གཞན་རྣམས་མི་འབྲལ་བར་གནས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་པའི་དགོངས་པའོ། 'གསོད་པར་བྱེད་པ་'ལ་སོགས་པའི་མཐའ་ཅན་རྣམས་ལ་བྱ་བ་གཙོ་བོ་ཉིད་ཡིན་ན། དེའི་དོན་ལ་སྐྱེ་བའི་ཎ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་ལ་སྒྲུབ་བྱེད་གཙོ་བོ་ཉིད་དུ་ཇི་ལྟར་འདོད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། འདིར་རྒྱུ་མཚན་གསུངས་པ་ནི་ 'རང་བཞིན་གྱིས་'ཞེས་པའོ། ཉ་གསོད་པར་བྱེད་པས་ན་ཉ་པ་ཞེས་བྱའོ། ལྕེ་མེད་པ་དང་མིག་མི་འཛུམ་པ་ནི་ཉ་རྣམས་སོ། 'མཐོང་བ་ཉིད་ནི་ཀུན་ཏུ་མཐོང་བ་'ཞེས་པས་འདིར་ 'སཾ་' ཞེས་པའི་སྒྲ་ལ་དོན་སོ་སོར་ཡོད་པ་ཉིད་སྟོན་ཏོ། 'འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་'ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པ་དགུའི་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་ཏེ། འབྲས་བུའི་ཆོས་ཀྱང་འོག་མ་ལན་ཅིག་ཕྱིར་འོང་བའི་ལྷག་མཐོང་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་གྱི་དངོས་པོ་ཉིད་ཀྱིས་གོང་མའི་ལམ་རྟོགས་པའི་ཉེ་བར་བརྟེན་པའི་རྒྱུ་ཉིད་དུ་རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་སྣང་བཞིན་དུ་འཁོར་བའི་འཇིགས་པ་བཟློག་པར་བྱེད་ལ། བསྒོམ་པས་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་དབང་གིས་ལམ་གྱི་ཆོས་དང་། མངོན་སུམ་དུ་བྱེད་པས་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་དབང་གིས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཆོས་སོ། Vaṭṭabhayanti kammakilesavipākasaṅkhātaṃ tividhavaṭṭabhayaṃ. Vidhāna vacananti appatte-tthe niyogasaṅkhātavidhino pakāsataṃ ehipassa vacanaṃ. Parisuddhattāti kilesamalavirahena sabbathā visuddhattā. Amanuññampi kadāci sappayojanaṃ yathāsabhāvappakāsanena dassetabbaṃ bhaveyyāti tadabhāvaṃ dasseti. Tenāha ‘vijjamānampi ce’ccādi. Nanu ca ehipassāti tyādyantā, tasmā neteti paccayo pappoti, tathāhi pāṭipadikato paccayavidhānampaṭipāditaṃ, na tyādyantato nāpi vākyato, tasmā kathamehipassikoti hotīti āha-‘ehipassasaddocāya’miccādi. Padasamudāyassānukaraṇoti padasamūhassa anukaraṇabhūto eko ehipassasaddo. Athavā ehi āgaccha imaṃ dhammaṃ passāti yo appatte-tthe niyogasaṅkhāto vidhi, tabbācako yannipāto ehipassāti, ehipassavidhiṃ arahatīti ehipassiko, athavā ehicceva nipāto, dassanaṃ ñāpanaṃ passo, ehīti passo ñāpanaṃ ehipasso, ehipassaṃ arahatīti ehipassiko. 'འཁོར་བའི་འཇིགས་པ་'ཞེས་པ་ནི་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པ་དང་རྣམ་པར་སྨིན་པར་བགྲང་བའི་འཁོར་བའི་འཇིགས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་མོ། 'ཆོ་གའི་ཚིག་'ཅེས་པ་ནི་མ་ཐོབ་པའི་དོན་ལ་བསྐོ་བ་རུ་བགྲང་བའི་ཆོ་ག་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ 'ཚུར་ཤོག་ལྟོས་ཤིག་' ཅེས་པའི་ཚིག་གོ། 'ཡོངས་སུ་དག་པ་ཉིད་'ཅེས་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པའི་དྲི་མ་དང་བྲལ་བས་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་རྣམ་པར་དག་པའི་ཕྱིར་རོ། ཡིད་དུ་མི་འོང་བའང་སྐབས་འགར་དགོས་པ་དང་བཅས་པ་རང་བཞིན་གསལ་བར་བྱེད་པས་བསྟན་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། དེ་མེད་པ་ཉིད་སྟོན་ཏོ། དེའི་ཕྱིར་ 'ཡོད་པ་ཉིད་ཡིན་ནའང་'ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ཅི་ 'ཚུར་ཤོག་ལྟོས་ཤིག་' ཅེས་པ་ནི་བྱ་ཚིག་གི་མཐའ་ཅན་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་འདིར་རྐྱེན་མི་འཐོབ་པ་མ་ཡིན་ནམ། དེ་ལྟར་ན་མིང་གི་གཞི་ལས་རྐྱེན་གྱི་ཆོ་ག་བསྟན་པ་ཡིན་གྱི། བྱ་ཚིག་གི་མཐའ་ཅན་ལས་མ་ཡིན་ཞིང་ཚིག་ལས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ། དེ་ལྟ་ན་ཇི་ལྟར་ 'ཚུར་ཤོག་ལྟོས་ཤིག་གི་ཆོས་ཉིད་' ཅེས་བྱ་བ་འགྱུར་ཞེ་ན། 'ཚུར་ཤོག་ལྟོས་ཤིག་ཅེས་པའི་སྒྲ་འདི་ནི་'ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། 'ཚིག་གི་ཚོགས་ཀྱི་རྗེས་སུ་བྱེད་པ་'ཞེས་པ་ནི་ཚིག་གི་ཚོགས་ཀྱི་རྗེས་སུ་བྱེད་པར་གྱུར་པའི་ 'ཚུར་ཤོག་ལྟོས་ཤིག་'ཅེས་པའི་སྒྲ་གཅིག་གོ། ཡང་ན། 'ཚུར་ཤོག་བྱོན་ལ་ཆོས་འདི་ལ་ལྟོས་ཤིག་'ཅེས་པ་གང་ཞིག་མ་ཐོབ་པའི་དོན་ལ་བསྐོ་བ་རུ་བགྲང་བའི་ཆོ་ག་ཡིན་ལ། དེ་སྟོན་པར་བྱེད་པའི་ཚིག་ཕྲད་གང་ཞིག་ 'ཚུར་ཤོག་ལྟོས་ཤིག་'ཅེས་པ་ཡིན་པས། 'ཚུར་ཤོག་ལྟོས་ཤིག་གི་ཆོ་ག་དང་འོས་པ་'ནི་ 'ཚུར་ཤོག་ལྟོས་ཤིག་གི་ཆོས་ཉིད་' ཅེས་བྱའོ། ཡང་ན། 'ཚུར་ཤོག་' ཅེས་པ་ནི་ཚིག་ཕྲད་ཉིད་དོ། མཐོང་བ་དང་ཤེས་པར་བྱེད་པ་ནི་ 'ལྟོས་ཤིག་' སྟེ། 'ཚུར་ཤོག་'ཅེས་པ་ནི་ལྟོས་ཤིག་སྟེ་ཤེས་པར་བྱེད་པ་ནི་ 'ཚུར་ཤོག་ལྟོས་ཤིག་' ཅེས་བྱའོ། 'ཚུར་ཤོག་ལྟོས་ཤིག་པ་ལ་འོས་པ་'ནི་ 'ཚུར་ཤོག་ལྟོས་ཤིག་གི་ཆོས་ཉིད་' ཅེས་བྱའོ། 29. Tena ༢༩. དེས། Ekībhāvoti muggehi saṃsaṭṭhānaṃ māsānamiva missībhāvo. Esoti saṃsaggo, ukkaṃsenāti ukkaṃsādhānena ca bhavitabbanti sambandho[Pg.204]. Saṃsaggaukkaṃsānaṃ sahabhāvassa anekanti katte kāraṇamāha- ‘asucidabbe’ccādinā. Byatirekamāha- ‘nukkaṃso’ti yattha saṃsaggarahitaṃ kevalamabhisaṅkhattamatthi, tattha paccayamudāharaṇena dassetvā vijjāya saha saṃsaggassāvijjamānatte kāraṇaṃ vadati ‘rūpī dhammattā’tiādi. Rūpaṃ bhūtopādāyabhedamassa atthīti rūpī, ghatādi saṃsaṭṭhaṃ bhattādi. Tassa dhammo sabhāvo saṃsaggo, tassa bhāvo tattaṃ, tasmā, tassāti saṃsaggassa, vijjātvarūpī… yathāvutta rūpasabhāvābhāvā, tenāha- ‘vijjāya ca arūpittā’ti caraiccandhātuyeva carati. 'གཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་'ཞེས་པ་ནི་སྲན་ཆུང་དང་འདྲེས་པའི་སྲན་མ་བཞིན་དུ་འདྲེས་པར་གྱུར་པ་ཉིད་དོ། 'འདི་ནི་'ཞེས་པ་ནི་འདྲེས་པ་སྟེ། 'ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པས་'ཞེས་པ་ནི་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་བསྒྲུབ་པ་དང་བཅས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། འདྲེས་པ་དང་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ལྷན་ཅིག་གནས་པ་ནི་དུ་མ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་རྒྱུ་མཚན་གསུངས་པ་ནི། 'མི་གཙང་བའི་རྫས་ལ་'ལ་སོགས་པའོ། ལྡོག་པ་གསུངས་པ་ནི། 'ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་མེད་པ་'ཞེས་པ་སྟེ། གང་དུ་འདྲེས་པ་དང་བྲལ་བའི་རྐྱང་པ་མངོན་པར་འདུ་བྱས་པ་ཡོད་པ་དེར། རྐྱེན་གྱི་དཔེར་བརྗོད་ཀྱིས་བསྟན་ནས། རིག་པ་དང་ལྷན་ཅིག་འདྲེས་པ་མེད་པའི་རྒྱུ་མཚན་གསུངས་པ་ནི། 'གཟུགས་ཅན་གྱི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་'ལ་སོགས་པའོ། འབྱུང་བ་དང་རྒྱུར་བྱས་པའི་དབྱེ་བ་གཟུགས་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན་གཟུགས་ཅན་ཏེ། བུམ་པ་ལ་སོགས་པ་དང་འདྲེས་པའི་ཟས་ལ་སོགས་པའོ། དེའི་ཆོས་ནི་རང་བཞིན་ཏེ་འདྲེས་པ་ཉིད་དོ། དེའི་དངོས་པོ་ནི་དེ་ཉིད་དོ། དེའི་ཕྱིར་ 'དེའི་'ཞེས་པ་ནི་འདྲེས་པ་ཉིད་ཀྱིའོ། རིག་པ་ནི་གཟུགས་མེད་པ་ཉིད་དེ། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་གཟུགས་ཀྱི་རང་བཞིན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། དེའི་ཕྱིར་ 'རིག་པ་ནི་གཟུགས་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཡང་'ཞེས་གསུངས་སོ། ཙར྄་ ཞེས་པའི་བྱ་བའི་ཚིག་གི་གཞི་ཉིད་ལས་སྤྱོད་པར་བྱེད་དོ། Vācasikaṃ mānasikanti ‘‘manādīnaṃ saka, yaṃkiñcīti satādikaṃ yaṃkiñci. Bāhulakenevetthāvadhāraṇaṃ labbhatīti vuttaṃ- ‘tato vā’ti, devadattena kītoti so attho tadattho, tassa appatīti abhidhānasattivekallena vuttiyamanavagamo, devadattikoti hi vutte devadattena kītotyayamattho nappatīyate… tādisa saddasattivekallena tadatthassānamidhīyamānattā, avagamo ca nāma sati sāmatthiye siyāti imamatthaṃ saṅkhepato dassetumāha- ‘tadatthāppatītiyā’tiādi. 'ངག་གི་དང་ཡིད་ཀྱི་'ཞེས་པ་ནི་ 'ཡིད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་'ཞེས་པའོ། 'གང་ཡང་རུང་བ་'ཞེས་པ་ནི་བརྒྱ་ལ་སོགས་པ་གང་ཡང་རུང་བའོ། ཕལ་ཆེ་བའི་སྒོ་ནས་འདིར་ངེས་པར་འཛིན་པ་འཐོབ་པའི་ཕྱིར་ 'དེ་ལས་ཀྱང་རུང་'ཞེས་གསུངས་སོ། 'ལྷས་བྱིན་གྱིས་ཉོས་པ་'ཞེས་པ་ནི་དོན་དེ་ཉིད་དེའི་དོན་ཏོ། དེ་རྟོགས་པ་མེད་པ་ནི་བརྗོད་པའི་ནུས་པ་ཉམས་པས་ཚིག་གི་དོན་མི་རྟོགས་པ་སྟེ། 'ལྷས་བྱིན་གྱི་' ཞེས་བརྗོད་པ་ན། 'ལྷས་བྱིན་གྱིས་ཉོས་པ་'ཞེས་བྱ་བའི་དོན་འདི་མི་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། དེ་ལྟ་བུའི་སྒྲའི་ནུས་པ་ཉམས་པས་དེའི་དོན་མི་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་དང་། རྟོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ནུས་པ་ཡོད་ན་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་འདི་མདོར་བསྡུས་ནས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ 'དེའི་དོན་མི་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་'ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། Abhidhānalakkhaṇattanti abhidhānaṃ sati sāmatthiye vākye vacanīyassātthassa vuttiyā kathanaṃ lakkhaṇaṃ sabhāvo yesante abhidhānalakkhaṇā, tesaṃ bhāvo tattaṃ, tabbādisamāpyevameva daṭṭhabbā. Maricena abhisaṅkhataṃ saṃsaṭṭhaṃ vāti, salākāya jitanti viggaho. 'བརྗོད་པའི་མཚན་ཉིད་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་'ཞེས་པ་ནི། བརྗོད་པ་ནི་ནུས་པ་ཡོད་ན་ཚིག་ལས་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་དོན་གྱི་འཇུག་པ་བཤད་པ་སྟེ། མཚན་ཉིད་ནི་རང་བཞིན་གང་དག་ལ་བརྗོད་པའི་མཚན་ཉིད་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི་བརྗོད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་རྣམས་སོ། དེ་དག་གི་དངོས་པོ་ནི་དེ་ཉིད་དོ། དེ་དང་མཚུངས་པའི་སྡུད་པའང་འདི་བཞིན་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ། 'ཕོ་བ་རིས་ཀྱིས་མངོན་པར་འདུ་བྱས་པ་འམ་འདྲེས་པ་'ཞེས་པ་དང་། 'ཐུར་མས་རྒྱལ་བ་'ཞེས་པ་ནི་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་བའོ། 30. Tassa ༣༠. དེའི། Yo ‘‘dissantaññepi paccayā’’ti (4-120) གང་ཞིག་ 'རྐྱེན་གཞན་དག་ཀྱང་མཐོང་བ་'ཞེས་པ་ (༤-༡༢༠) 34. Ṇo ༣༤. ཎོ། Pavuttepīti kaccāyanena pavuttanti atthe ‘‘aññasmiṃ’’tismiṃṇo hotevāti adhippāyo. 'བཤད་པ་ཉིད་ཡིན་ནའང་'ཞེས་པ་ནི། ཀཱ་ཏྱཱ་ཡ་ནས་བཤད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ལ། 'གཞན་ལ་'ཞེས་པ་འདི་ལ་ཎ་རྐྱེན་ཉིད་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་དགོངས་པའོ། 35. Gavā ༣༥. བ་ལང་ལས། Duno rukkhassa. ཤིང་དུ་ནོའི། 38. Mātā ༣༨. མ། Mātāpitunnaṃ [Pg.205] mātāpitaroti mātuyā mātāpitaro pitussa mātāpitaro, na ekamekato dvīsūti ekato ekato vuttanayena dvīsudvīsu atthesu na bhavatīti attho. 'ཕ་མ་རྣམས་ཀྱི་ཕ་མ་'ཞེས་པ་ནི། མའི་ཕ་མ་དང་ཕའི་ཕ་མ་རྣམས་ཏེ། 'རེ་རེ་ནས་གཉིས་ལ་མ་ཡིན་ནོ་'ཞེས་པ་ནི་རེ་རེ་ནས་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་དོན་གཉིས་གཉིས་ལ་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། 39. Hite ༣༩. ཕན་པ་ལ། Mātu hito, pitu hitoti viggaho. 'མའི་ཕན་པ་'དང་ 'ཕའི་ཕན་པ་'ཞེས་པ་ནི་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་བའོ། 40. Ninda ༤༠. སྨད་པ། Sena rūpena ñātepi visesarūpena aññāto aññātaviseso. Kaṭṭhādimayā yā paṭimā tampaṭicchandakaṃ. Sambandho sassāmīlakkhaṇo assa atthīti sambandhi kassāti kiṃ saddaniddiṭṭho, sova viseso, sambandhiviseso visayo assa aññāṇassāti samāso. Payogāsambhavāti ayamassoti vutta assappakatiyāpi payogā sambhavā. Tathāhi yadi yassāccantamajānanaṃ siyā tathā sati sabbathā vatthujānanābhāve pakatiyeva na siyā, na hi sabbathā aviññātattho saddo payogamaharati, tasmā sarūpena ñātassa yassa viseso aviññāto, soyevidha aññāto-timatoti viññāyate, aññāto-ssokassa vā kutotivā kiṃ sabhāvo veti hi assakoti. Kappaccayanto hatthikaiccayannāmadheyyaṃ nāmaṃ yassa hatthiviyāti dassitapaṭibhāgassa so kappaccayantanāmadheyyo. Abhinivesena vā sijjhanti yathā ajjunādivesadhārini ajjunādisaddenāti adhippāyo. རང་གི་ངོ་བོས་ཤེས་པ་ཉིད་ཡིན་ནའང་བྱེ་བྲག་གི་ངོ་བོས་མ་ཤེས་པ་ནི་མ་ཤེས་པའི་བྱེ་བྲག་གོ། ཤིང་ལ་སོགས་པ་ལས་བྱས་པའི་གཟུགས་བརྙན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་འདྲ་གཟུགས་སོ། བདག་པོ་དང་བཅས་པའི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་འབྲེལ་བ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན་འབྲེལ་བ་ཅན་ཏེ། 'སུ་ཡི་'ཞེས་པ་ནི་ 'ཅི་'ཞེས་པའི་སྒྲས་བསྟན་པ་སྟེ། དེ་ཉིད་ནི་བྱེ་བྲག་གོ། འབྲེལ་བ་ཅན་གྱི་བྱེ་བྲག་ནི་མི་ཤེས་པ་འདིའི་ཡུལ་ཡིན་པས་ན་ཚིག་བསྡུས་པའོ། 'སྦྱོར་བ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་'ཞེས་པ་ནི་ 'འདི་ནི་'ཞེས་བཤད་པའི་རང་བཞིན་ལའང་སྦྱོར་བ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། དེ་ལྟར་ན་གལ་ཏེ་གང་ཞིག་གཏན་ནས་མི་ཤེས་པ་ཞིག་ཡིན་ན། དེ་ལྟ་བུ་ལ་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་དངོས་པོ་ཤེས་པ་མེད་པས་རང་བཞིན་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་ཏེ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་དོན་མ་ཤེས་པའི་སྒྲ་ནི་སྦྱོར་བར་མི་འོས་པའི་ཕྱིར་རོ། དེའི་ཕྱིར་རང་གི་ངོ་བོས་ཤེས་པ་གང་གི་བྱེ་བྲག་མ་ཤེས་པ་དེ་ཉིད་འདིར་ 'མ་ཤེས་པ་'ཞེས་བྱ་བར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། 'མ་ཤེས་པ་འདི་ནི་སུ་ཡི་འམ། གང་ལས་སམ། ཅིའི་རང་བཞིན་ཅན་ཡིན་ནམ་'ཞེས་པ་ནི་ 'འདི་སུ་ཞིག་'ཅེས་པ་ལྟ་བུའོ། ཀ་ རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་ནི་ 'གླང་པོ་ཆེ་' ལ་སོགས་པའི་མིང་སྟེ། གླང་པོ་ཆེ་བཞིན་དུ་བསྟན་པའི་འདྲ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཀ་རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་གྱི་མིང་ངོ། ཡང་ན་མངོན་པར་ཞེན་པས་འགྲུབ་པ་ནི། དཔེར་ན་སྲིད་སྒྲུབ་ ལ་སོགས་པའི་ཆས་འཛིན་པ་ལ་སྲིད་སྒྲུབ་ ལ་སོགས་པའི་སྒྲས་བརྗོད་པ་བཞིན་ནོ་ཞེས་པའི་དགོངས་པའོ། Paṭimāyāti ettha pūjanatthā eva paṭimā gahitā, morasamāna nāmattā moroviyāti yojanā, cañcā tiṇapuriso, idha pana taṃ sadiso puriso manusso cañcā. Akasmā eva ākasmikaṃ ‘‘sakatthe’’ti (4-122) ṇiko. Yaṃkiñci abuddhipubbakaṃ, tamākasmikaṃ, tasmiṃ ākasmikebhidheyyo sati ivasaddatthe vattamānato īyo hotīti attho. Kāko ca tālañca phalaṃ kākatālāni, tesamiva milanaṃ. Ajākhaggānamiva milanaṃ yadākasmikaṃ, kiñci tama jākhaggīyaṃ[Pg.206], ṇo ivatthe. Sakkaranti ‘‘saṃyoge kvacī’’ti (4-125) vuddhyabhāvo. Munīva, bālova, kulisamiva, ekasālāivāti viggaho, lohitova lohitiko phaṭikamaṇi. 'གཟུགས་བརྙན་ལ་'ཞེས་པ་འདིར་མཆོད་པའི་དོན་ཉིད་ཀྱི་གཟུགས་བརྙན་བཟུང་བ་སྟེ། རྨ་བྱ་དང་མཚུངས་པའི་མིང་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ 'རྨ་བྱ་བཞིན་ནོ་'ཞེས་སྦྱར་རོ། 'ཙཉྩཱ' ནི་རྩྭའི་མི་སྟེ། འདིར་ནི་དེ་དང་འདྲ་བའི་སྐྱེས་བུ་མི་ལ་ 'ཙཉྩཱ' ཞེས་བྱའོ། གློ་བུར་ཉིད་ལས་བྱུང་བས་ན་གློ་བུར་བའོ། 'རང་གི་དོན་ལ་'ཞེས་པས་ (༤-༡༢༢) ཎི་ཀ་རྐྱེན་ནོ། བློས་སྔོན་དུ་མ་བཏང་བ་གང་ཡང་རུང་བ་དེ་ནི་གློ་བུར་བ་སྟེ། དེ་ལྟ་བུའི་གློ་བུར་བའི་བརྗོད་བྱ་ཡོད་པ་ན། 'བཞིན་'ཞེས་པའི་སྒྲའི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་ 'ཨཱི་ཡ་' རྐྱེན་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། བྱ་རོག་དང་ཏཱ་ལའི་ཤིང་གི་འབྲས་བུ་ནི་བྱ་རོག་དང་ཏཱ་ལའི་འབྲས་བུ་སྟེ། དེ་དག་འཕྲད་པ་བཞིན་ནོ། ར་དང་བསེ་རུ་འཕྲད་པ་བཞིན་དུ་གློ་བུར་དུ་འཕྲད་པ་གང་ཡང་རུང་བ་དེ་ནི་ 'ར་དང་བསེ་རུ་འཕྲད་པ་བཞིན་' ཞེས་བྱ་སྟེ། ཎ་རྐྱེན་ནི་ 'བཞིན་'ཞེས་པའི་དོན་ལའོ། 'ས་ཀྐ་ར་' ཞེས་པ་ནི་ 'འདུས་པ་ལ་ལ་ལར་'ཞེས་པས་ (༤-༡༢༥) འཕེལ་བ་མེད་པའོ། 'ཐུབ་པ་བཞིན་'དང་། 'བྱིས་པ་བཞིན་'དང་། 'རྡོ་རྗེ་བཞིན་'དང་། 'ཁང་པ་གཅིག་པ་བཞིན་'ཞེས་པ་ནི་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་བའོ། 'དམར་པོ་ཉིད་'ནི་དམར་པོ་སྟེ་ཤེལ་གྱི་ནོར་བུའོ། 41. Tamassa ༤༡. དེ་འདིའི། Doṇādītyādisaddena khārasatādayopi parimāṇavisesā gayhanti. Saṅkhyā asītipañcādayo, aññaṃ vā yaṃkiñcīti upaḍḍhakāyādi, soḷasa doṇā ekā khārī. Nanu pañcakaṃ ganthajātanti vatvā aññaṃ vā saṅghādikanti vuttaṃ taṃ kathaṃ pāṇiniyehi viya ‘‘saṅkhyāya saññāsaṅghasuttājjhayanesū’’ti (5-1-58) suttitattābhāvāti manasi nidhāya ‘saṅkhyāvācīhi’ccādi vuttaṃ. ‘‘Ādasahi saṅkhyeye vattantī’’ti pañcasaddassa saṅkhyeye vuttattā āha- ‘pañcāvayavā’ti. Parimāṇasaddasannidhāne saṅkhyānepi pañcasaddoti maññamāno āha- ‘pañcasaṅkhyānañce’ti. Pañcā vuttayoti pañcavārā, rūpānīti ca pariyāyantarena āvuttisaddasse vātthaṃ byattaṃ karoti. 'དྲོ་ཎ་ལ་སོགས་པ་'ལ་སོགས་པའི་སྒྲས་ཁཱ་རཱི་བརྒྱ་ལ་སོགས་པའི་ཚད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་རྣམས་ཀྱང་གཟུང་ངོ། གྲངས་ནི་བརྒྱད་ཅུ་དང་ལྔ་ལ་སོགས་པའོ། 'གཞན་ཡང་གང་ཡང་རུང་བ་'ཞེས་པ་ནི་ལུས་ཕྱེད་པ་ལ་སོགས་པའོ། དྲོ་ཎ་བཅུ་དྲུག་ནི་ཁཱ་རཱི་གཅིག་གོ། ཅི་ 'ལྔ་ཚན་ནི་གཞུང་གི་ཚོགས་སོ་'ཞེས་བཤད་ནས། 'གཞན་ཡང་ཚོགས་ལ་སོགས་པའོ་'ཞེས་བཤད་པ་དེ་ནི། པཱ་ཎི་ནི་པ་རྣམས་བཞིན་དུ་ 'གྲངས་ལ་མིང་དང་ཚོགས་དང་མདོ་དང་ཀློག་པ་རྣམས་ལ་'ཞེས་པ་ (༥-༡-༥༨) མདོར་མ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་མ་ཡིན་ནམ་སྙམ་པ་ཡིད་ལ་བཅངས་ནས། 'གྲངས་བརྗོད་པ་རྣམས་ལས་'ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། 'བཅུ་ལ་སོགས་པ་ནི་གྲངས་ཅན་ལ་འཇུག་གོ་'ཞེས་པས་ལྔའི་སྒྲ་གྲངས་ཅན་ལ་བཤད་པའི་ཕྱིར་ 'ཡན་ལག་ལྔ་པ་'ཞེས་གསུངས་སོ། ཚད་ཀྱི་སྒྲ་ཉེ་བར་གནས་པ་ན། གྲངས་ལའང་ལྔའི་སྒྲ་ཡོད་དོ་སྙམ་ནས། 'ལྔའི་གྲངས་ཉིད་ཀྱང་'ཞེས་གསུངས་སོ། 'ལྔ་ཐེངས་བཟླས་པ་'ནི་ལྔ་ཚར་རོ། 'གཟུགས་རྣམས་'ཞེས་པས་རྣམ་གྲངས་གཞན་གྱིས་བཟླས་པའི་སྒྲའི་དོན་ཉིད་གསལ་བར་བྱེད་དོ། 44. Kimhā ༤༤. གང་ལས། Nanu sutte saṅkhyāyanti na vuttaṃ katyādayo ca payogā saṅkhyā parimāṇeyeva dissanti kathaṃ nāmetthāyaṃ vidhīti āha- ‘bahule’ccādi. Saṅkhyāparimāṇeyevāyaṃ vidhīti kiṃ sadde saṅkhyāparimāṇa visayeyeva vattamāne ayaṃ ratyādiko vidhīti attho, nanu cettha kiṃ saddo pañhe vattamāno kathaṃ saṅkhyāparimāṇe vattateti vuccate, yajjapi saṅkhyāparimāṇe na vattate, tathāpi saṅkhyāparimāṇassa pucchiyamānattā saṅkhyāparimāṇavisaye vattate vāti. Bahulādhikāra payogasāmatthiyahetunidassane phalamāha- ‘yatratvi’ccādi, paricchedakattena parimāṇakattena. Ayametthādhippāyo ‘‘yadākimidaṃ saṅkhyā parimāṇamesaṃ dasannaṃ na kiñci appakamevetanti saṅkhyāparimāṇameva kiṃ saddena nindīyate, tadāpi saṅkhyā parimāṇassa nindīyamānattā saṅkhyāparimāṇavisayattameveti khepe vattamānāpi kiṃ saddā raticcādi siyā, bahulādhikārāditova panettha na siyā’’ti. Rakārānubandhā isaddalopatthāti yojanā. ཅི་མདོ་ལས་ 'གྲངས་ལ་'ཞེས་མ་བཤད་ཅིང་། 'ཀ་ཏི་' ལ་སོགས་པའི་སྦྱོར་བ་རྣམས་ཀྱང་གྲངས་ཀྱི་ཚད་ཉིད་ལ་སྣང་ན། འདིར་ཆོ་ག་འདི་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཞེ་ན། 'ཕལ་ཆེར་'ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། 'གྲངས་ཀྱི་ཚད་ཉིད་ལ་ཆོ་ག་འདི་འགྱུར་རོ་'ཞེས་པ་ནི། 'ཅི་' ཞེས་པའི་སྒྲ་གྲངས་ཀྱི་ཚད་ཀྱི་ཡུལ་ཉིད་ལ་འཇུག་པ་ན། 'ར་ཏི་' ལ་སོགས་པའི་ཆོ་ག་འདི་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། ཅི་འདིར་ 'ཅི་'ཞེས་པའི་སྒྲ་དྲི་བ་ལ་འཇུག་པ་ཡིན་ན། ཇི་ལྟར་གྲངས་ཀྱི་ཚད་ལ་འཇུག་གོ་ཞེས་བརྗོད་ཅེ་ན། གལ་ཏེ་གྲངས་ཀྱི་ཚད་ལ་མི་འཇུག་ནའང་། དེ་ལྟ་ནའང་གྲངས་ཀྱི་ཚད་འདྲི་བར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་གྲངས་ཀྱི་ཚད་ཀྱི་ཡུལ་ལ་འཇུག་པ་མ་ཡིན་ནམ། ཕལ་ཆེར་གྱི་དབང་དུ་བྱས་པའི་སྦྱོར་བའི་ནུས་པའི་རྒྱུ་མཚན་བསྟན་པའི་འབྲས་བུ་གསུངས་པ་ནི། 'གང་དུ་ནི་'ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཡོངས་སུ་གཅོད་པ་ཉིད་དང་ཚད་ཉིད་ཀྱིས་སོ། འདིར་དགོངས་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། 'གང་གི་ཚེ་བཅུ་པོ་འདི་དག་གི་གྲངས་ཀྱི་ཚད་འདི་ཅི་ཞིག་ཡིན། ཅུང་ཟད་ཀྱང་མ་ཡིན་ཏེ་ཉུང་ངུ་ཉིད་དོ་'ཞེས་གྲངས་ཀྱི་ཚད་ཉིད་ 'ཅི་'ཞེས་པའི་སྒྲས་སྨད་པར་བྱེད་པ་ན། དེའི་ཚེའང་གྲངས་ཀྱི་ཚད་ལ་སྨད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་གྲངས་ཀྱི་ཚད་ཀྱི་ཡུལ་ཉིད་ཡིན་པས། སྨད་པ་ལ་འཇུག་པའི་ 'ཅི་'ཞེས་པའི་སྒྲ་ལས་ཀྱང་ 'ར་ཏི་'ལ་སོགས་པ་འགྱུར་རོ། འོན་ཀྱང་ཕལ་ཆེར་གྱི་དབང་དུ་བྱས་པ་ལ་སོགས་པ་ཉིད་ལས་འདིར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའོ། 'ར་'ཡིག་གི་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བ་ནི་ 'ཨི་'ཡིག་གི་སྒྲ་བསྡུ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། 45. Sañjātaṃ ༤༥. སྐྱེས་པ། Bubhukkhāpipāsappakatīhi [Pg.207] khasantāhi akammavacanicchāyaṃ ‘‘gamanatthā kammakādhāre cā’’ti (5-59) kattari kte ñimhi ca bubhukkhito pipāsitoti siddhepi vattamāne payogatthaṃ bubhukkhāpipāsāti pāṭho. བཀྲེས་པ་དང་སྐོམ་པའི་རང་བཞིན་གྱིས་ཉམ་ཐག་པ་རྣམས་ལ། ལས་ཀྱི་ཚིག་ཏུ་མི་འདོད་པར། “འགྲོ་བའི་དོན་ཅན་དང་ལས་ཀྱི་རྟེན་ལའོ།།” (༥-༥༩) ཞེས་བྱེད་པ་པོ་ལ་ཀྟ་དང་ཉི་བྱིན་པས། བཀྲེས་པ་དང་སྐོམ་པ་ཞེས་གྲུབ་ཀྱང་། ད་ལྟ་བའི་དུས་སུ་སྦྱོར་བའི་དོན་དུ། “བཀྲེས་པ་དང་སྐོམ་པ།” ཞེས་ཀློག་པ་ཡིན། 46. Māne ༤༦. ཚད་ལའོ། ། Sabbamparicchedarūpanti ummānaparimāṇādikaṃ sabbaṃ paricchedarūpaṃ. Tatra ca uccattena mānamummānaṃ, sabbato mānaṃ parimāṇaṃ. ཡོངས་སུ་གཅོད་པའི་གཟུགས་ཐམས་ཅད་ཅེས་པ་ནི། འཕང་འཇལ་བ་དང་ཚད་འཇལ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡོངས་སུ་གཅོད་པའི་གཟུགས་ཐམས་ཅད་དོ། །དེ་ལ་མཐོ་ཚད་ཀྱིས་འཇལ་བ་ནི་འཕང་འཇལ་བ་དང་། ཕྱོགས་ཐམས་ཅད་ནས་འཇལ་བ་ནི་ཚད་འཇལ་བའོ། ། 47. Taggho ༤༧. ཏགྒྷ་ཞེས་པའོ། ། ‘‘Pamāṇaparimāṇehi saṅkhyāyacāpi saṃsaye mattovattabbo’’ti (5-2-37) pāṇiniyavattabbakāravacanaṃ, tattha pamāṇa māyāmo. Saṅkhyāyāti pañcamī. Etehi saṃsaye matto vattabboti attho. Vidatthimattaṃ ratanamattaṃ vātiādīni kamena tatthodāharaṇāni. “ཚད་དང་ཡོངས་སུ་གཅོད་པ་དང་གྲངས་ལས་ཀྱང་ཐེ་ཚོམ་ལ་མཏྟ་བརྗོད་པར་བྱའོ།།” (༥-༢-༣༧) ཞེས་པ་ནི་པཱ་ཎི་ནིའི་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་རྒྱུའི་ཚིག་ཡིན། དེ་ལ་ཚད་ནི་སྲིད་དོ། །གྲངས་ལས་ཞེས་པ་ནི་འབྱུང་ཁུངས་ཀྱི་སྒྲའོ། །འདི་དག་གིས་ཐེ་ཚོམ་ལ་མཏྟ་བརྗོད་པར་བྱའོ་ཞེས་པ་ནི་དོན་ཏོ། །མཐོ་གང་ཙམ་མམ། ཁྲུ་གང་ཙམ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་གོ་རིམ་བཞིན་དེའི་དཔེར་བརྗོད་དོ། ། Na vattabbanti yathāvuttavattabbavacanaṃ paṭikkhipati. Paṭikkhitte tasmiṃ vidatthimattaṃ ratanamattaṃ vātiādi(nā) yaṃkiñci daṇḍapubbaṇṇādikaṃ saṃsayitaṃ, tena mānasaṅkhātassa paricchedassābhāvā kathamete payogā siyunti āsaṅkiya tattha kāraṇamāha- ‘tathābhyūhanato siddhattā’ti. Tathābhyūhanatoti vidatthimānampamāṇamassa ratanammāna massātyādinā tenappakārena abhyūhanato abhyupagamatoti attho. Saṃsayo ca nāma ubhayapakkhaparāmasane sati siyāti yathāvuttamabbhūhanaṃ sādhetumāha-nāntarene’ccādi. Pakkhadvayehīti vidatthi mānamassa ratanammānamassāti evamādikehi pakkhadvayehi. Abhyūhanaṃ saṃsayassāti gamyate. Jaṇṇu mānamassa jaṇṇutagghaṃ. མི་བརྗོད་པར་བྱའོ་ཞེས་པ་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་ཚིག་ལ་འགོག་པའོ། །དེ་བཀག་པ་ན། མཐོ་གང་ཙམ་མམ། ཁྲུ་གང་ཙམ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་དབྱུག་པ་དང་སྔ་ལོ་ལ་སོགས་པ་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཟོས་པ་ན། དེས་འཇལ་བར་བགྲང་བའི་ཡོངས་སུ་གཅོད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། སྦྱོར་བ་འདི་དག་ཇི་ལྟར་འགྱུར་སྙམ་དུ་དྭོགས་ནས། དེ་ལ་རྒྱུ་མཚན་གསུངས་པ་ནི། ‘དེ་ལྟར་རྟོག་པས་གྲུབ་པའི་ཕྱིར།’ ཞེས་པའོ། །དེ་ལྟར་རྟོག་པས་ཞེས་པ་ནི། འདིའི་ཚད་ནི་མཐོ་གང་འཇལ་བ་ཡིན། འདིའི་ཚད་ནི་ཁྲུ་གང་འཇལ་བ་ཡིན་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པ་དེས་རྟོག་པ་སྟེ་ཁས་ལེན་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །ཐེ་ཚོམ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཕྱོགས་གཉིས་ཀར་དཔྱོད་པ་ཡོད་ན་འགྱུར་བས། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་རྟོག་པ་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ་ནི། མེད་པར་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །ཕྱོགས་གཉིས་ཀྱིས་ཞེས་པ་ནི། འདིའི་ཚད་ནི་མཐོ་གང་འཇལ་བ་ཡིན། འདིའི་ཚད་ནི་ཁྲུ་གང་འཇལ་བ་ཡིན་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ཕྱོགས་གཉིས་པོ་འདི་དག་གིས། ཐེ་ཚོམ་གྱི་རྟོག་པ་ཞེས་རྟོགས་པར་བྱའོ། །པུས་མོའི་ཚད་ནི་པུས་མོ་ཙམ་མོ། ། 48. Ṇoca ༤༨. ཎོ་ཅ་ཞེས་པའོ། ། Puriso pamāṇamassāti viggaho. སྐྱེས་བུ་ནི་འདིའི་ཚད་དོ་ཞེས་པ་ནི་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་བའོ། ། 49. Ayū ༤༩. ཨ་ཡཱུ་ཞེས་པའོ། ། Upādhyantaropādānāti ‘aṃse’ti nimittantaropādānā nivattatīti yojanā. ཉེ་བར་སྦྱོར་བ་གཞན་ཉེ་བར་ལེན་པ་ལས་ཞེས་པ་ནི། ‘ཕྲག་པ་ལའོ།།’ ཞེས་རྒྱུ་མཚན་གཞན་ཉེ་བར་ལེན་པ་ལས་ལྡོག་གོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། ། 50. Saṅkhyā ༥༠. གྲངས་ལའོ། ། Saccutīsāsadasantāya [Pg.208] saṅkhyāya paṭhamantāya asmiṃ satasahasse adhikā saṅkhyāti atthe ḍo bhavatīti suttattho. Saccutīsā sadasantāti paṭhamāvacanaṃ paṭhamantato vidhiñāpanatthaṃ. Nanu ca sutte ‘satasahassa satasahasse ḍo’ti na vuttaṃ, tathā sati vuttiyaṃ kathaṃ ‘sataṃ sahassaṃ satasahassaṃ vā’ti vuttantyāsaṅkiyāha-ubhayathāvagamā’tiādi. Ubhayathāvagamāti sataṃ sahassanti ca satasahassanti ca ubhayappakārenāvagamā, ubhayathāvagamo payoga dassanañcettha evaṃ vivaraṇe kāraṇanti adhippāyo. Paccayatthena samānajātiye pakatyatthe satīti yenakenaci suvaṇṇakahāpaṇādinā paccayatthena samānajātiye. Suvaṇṇamāsakadīna masamāna jātiyānaṃ. Akevalaṃ codāharaṇaṃ dassetuṃ ‘ekavīsa’nti vuttaṃ. Anipphannattā saddānamidha paccayaggahaṇaparibhāsāvatāro natthi. ས་དང་ཅུ་དང་ཏཱི་ས་དང་ད་སན་ཏའི་མཐའ་ཅན་གྱི་གྲངས་རྣམ་དབྱེ་དང་པོའི་མཐའ་ཅན་ལ། འབུམ་ཕྲག་འདི་ལ་ལྷག་པའི་གྲངས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ལ། ཌོ་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི་མདོའི་དོན་ཏོ། །ས་དང་ཅུ་དང་ཏཱི་ས་དང་ད་སན་ཏའི་མཐའ་ཅན་ཞེས་པ་ནི་རྣམ་དབྱེ་དང་པོའི་ཚིག་སྟེ། རྣམ་དབྱེ་དང་པོའི་མཐའ་ཅན་ལས་ཆོ་ག་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཅི་མདོ་ལས། ‘འབུམ་ཕྲག་འབུམ་ཕྲག་ལ་ཌོའོ།།’ ཞེས་མ་གསུངས་ན། དེ་ལྟ་ན་འགྲེལ་པ་ལས། ‘བརྒྱའམ། སྟོང་ངམ། འབུམ་ཕྲག་གམ།’ ཞེས་ཇི་ལྟར་གསུངས་སྙམ་དུ་དྭོགས་ནས་གསུངས་པ་ནི། ‘གཉིས་ཀར་རྟོགས་པའི་ཕྱིར།’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །གཉིས་ཀར་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ནི། བརྒྱ་དང་སྟོང་ཞེས་པ་དང་། འབུམ་ཕྲག་ཅེས་པ་གཉིས་ཀའི་རྣམ་པས་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། གཉིས་ཀར་རྟོགས་པ་དང་སྦྱོར་བ་མཐོང་བ་ནི་འདིར་དེ་ལྟར་བཤད་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགོངས་པའོ། །རྐྱེན་གྱི་དོན་དང་རིགས་མཐུན་པའི་རང་བཞིན་གྱི་དོན་ཡོད་པ་ནི་ཞེས་པ་ནི། གསེར་གྱི་ཀཱཧཱཔཎ་ལ་སོགས་པ་གང་ཡང་རུང་བས་རྐྱེན་གྱི་དོན་དང་རིགས་མཐུན་པ་ལའོ། །གསེར་གྱི་མཱ་ས་ཀ་ལ་སོགས་པ་རིགས་མི་མཐུན་པ་རྣམས་ལའོ། །དཔེར་བརྗོད་མ་གཏོགས་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ‘ཉེར་གཅིག’ ཅེས་གསུངས་སོ། །སྒྲ་རྣམས་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་འདིར་རྐྱེན་འཛིན་པའི་སྐབས་སུ་བབས་པ་མེད་དོ། ། 51. Tassa ༥༡. དེའི། Nanu ca saṅkhyāsaddo saṅkhyāne saṅkhyeyye ca vattate, kathamettha saṅkhyānevasitā vutti yenevaṃ vivaraṇaṃ katamiccāha- ‘yadipi’ccādi, paccāsannaṃ saṅkhyāsaddassāti adhippāyo. Iminā ca karaṇasādhano-yaṃ pūraṇasaddoti viññāpeti. Yatoti vuttayaṃ saddasambandhinā taṃsaddena seti ulliṅgitassa saṅkhyātiatthamupadassiya sāyeva pūrīyatetīmassa kammabhāvena tiṭṭhatīti dassetuṃ tena pūraṇena pūrīyate’ti āha. ཅི་གྲངས་ཀྱི་སྒྲ་ནི་བགྲང་བྱེད་དང་བགྲང་བྱ་གཉིས་ཀ་ལ་འཇུག་ན། འདིར་ཇི་ལྟར་བགྲང་བྱེད་ཁོ་ན་ལ་འགྲེལ་པ་གནས་པ་ཡིན་ཏེ། གང་གིས་འདི་ལྟར་བཤད་པ་མཛད་སྙམ་ནས་གསུངས་པ་ནི། ‘གལ་ཏེ་ཡང་།’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། གྲངས་ཀྱི་སྒྲ་ལ་ཉེ་བར་གནས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དགོངས་པའོ། །འདིས་ནི་བྱེད་པ་སྒྲུབ་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྫོགས་བྱེད་ཀྱི་སྒྲའོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །གང་ལས་ཞེས་པ་འདིར་སྒྲ་དང་འབྲེལ་བའི་དེའི་སྒྲས་སེ་ཞེས་མཚོན་པའི་གྲངས་ཀྱི་དོན་བསྟན་ནས། དེ་ཉིད་རྫོགས་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་འདིའི་ལས་ཀྱི་དངོས་པོར་གནས་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ‘རྫོགས་བྱེད་དེས་རྫོགས་པར་བྱེད་དོ།།’ ཞེས་གསུངས་སོ། ། Sampajjateti pūrīyatetyassatthamācikkhati. Anenetaṃ dasseti ‘‘(na) ghaṭikādīnamiva dabbānaṃ dabbantare nātirittīkaraṇaṃ saṅkhyāya pūraṇaṃ kiñcarahi tassa samappattiyevā’’ti. Atha kāyaṃ vacoyutti ‘sāsaṅkhyā pūrīyate yene’ti, yāvatā sāti yasmā paccayo vihito tassa saṅkhyāsaddassa parāmāso tassa ca pūraṇena abhedoccāsaṅkiyāha- ‘abhedenoccate saṅkhyā pūrīyate yenetī’ti abhidhānābhidheyyānamabhedopacārena vuccatītyattho, saṅkhyeyyapūraṇe [Pg.209] ḍo na hotīti vatvā tadatthaṃ vibhāvetumāha- ‘dvādasanna’miccādi. So ghaṭo tāsaṃ ghaṭikānaṃ pūraṇo dabbānaṃ dabbantare nāti rittīkaraṇavasena. Vīsatiyā pūraṇotiādinā viggaho. འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི་རྫོགས་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་བཤད་པའོ། །འདིས་ནི་འདི་ཉིད་སྟོན་ཏེ། “བུམ་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའི་རྫས་རྣམས་རྫས་གཞན་ལ་ལྷག་པར་མི་བྱེད་པའི་སྒོ་ནས་གྲངས་ཀྱི་རྫོགས་པ་མ་ཡིན་གྱི། འོན་ཀྱང་དེ་ཉིད་ཐོབ་པ་ཁོ་ནའོ།།” ཞེས་པའོ། །འོ་ན་ཚིག་གི་སྦྱོར་བ་འདི་ཇི་ལྟར་ཏེ། ‘གྲངས་དེ་གང་གིས་རྫོགས་པར་བྱེད་དོ།།’ ཞེས་པ་ལ། ཇི་ཙམ་དུ་དེ་ཞེས་པ་ནི་གང་ལས་རྐྱེན་བཤད་པའི་གྲངས་ཀྱི་སྒྲ་དེ་ལ་དམིགས་པ་དང་། དེ་ཉིད་རྫོགས་བྱེད་དང་དབྱེར་མེད་དུ་བརྗོད་པར་དྭོགས་ནས་གསུངས་པ་ནི། ‘དབྱེར་མེད་པར་བརྗོད་པའི་གྲངས་ནི་གང་གིས་རྫོགས་པར་བྱེད་དོ།།’ ཞེས་པ་སྟེ། བརྗོད་བྱེད་དང་བརྗོད་བྱའི་དོན་དབྱེར་མེད་པར་བཏགས་ནས་བརྗོད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །བགྲང་བྱ་རྫོགས་པ་ལ་ཌོ་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་ནས། དེའི་དོན་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་ཕྱིར་གསུངས་པ་ནི། ‘བཅུ་གཉིས་རྣམས་ཀྱི།’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །བུམ་པ་དེ་ནི་བུམ་ཆུང་དེ་དག་གི་རྫོགས་བྱེད་དེ། རྫས་རྣམས་རྫས་གཞན་ལ་ལྷག་པར་མི་བྱེད་པའི་དབང་གིས་སོ། །ཉི་ཤུའི་རྫོགས་བྱེད་ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་བའོ། ། 54. Chā ༥༤. ཚཱ་ཞེས་པའོ། ། Kaccāyanena ‘‘dvitīhi tiyo’’ti (2-8-42) suttena dvitisaddehi tiyappaccayaṃ vidhāya ‘‘tiye dutāpi cā’’ti (2-8-43) dvitīnaṃ dutādesena dutiyaṃ tatiyanti ca ‘‘catuchehi thaṭhā’’ti (2-8-41) suttena catuto thappaccayaṃ vidhāya dvittena catutthanti ca nipphāditaṃ. Idha tathā bhāvena kathaṃ te sijjhantīti āsaṅkiya vuttiyaṃ ‘katha’miccādi vuttanti dassetumāha ‘saṅkhye’ccādi. Vuttiyaṃ ‘dutiyassā’tiādinā suttekadesā dassitāti tāni sampuṇṇaṃ katvā dassetuṃ ‘dutiyassā’tiādinā ‘catutthatatiyāna’miccādinā ca vuttāni. ཀཙྩཱ་ཡ་ནས་ “དྭི་དང་ཏི་ལས་ཏི་ཡོའོ།།” (༢-༨-༤༢) ཞེས་པའི་མདོས་དྭི་དང་ཏིའི་སྒྲ་ལས་ཏི་ཡ་རྐྱེན་བཤད་ནས། “ཏི་ཡ་ལ་དུ་ཏཱ་ཡང་ངོ་།།” (༢-༨-༤༣) ཞེས་དྭི་དང་ཏི་རྣམས་ལ་དུ་ཏཱ་བསྒྱུར་བས་དུ་ཏི་ཡ་དང་ཏ་ཏི་ཡ་ཞེས་པ་དང་། “ཙ་ཏུ་དང་ཚ་ལས་ཐ་ཋའོ།།” (༢-༨-༤༡) ཞེས་པའི་མདོས་ཙ་ཏུ་ལས་ཐ་རྐྱེན་བཤད་ནས་ཟློས་པས་ཙ་ཏུཏྠ་ཞེས་པ་གྲུབ་པར་མཛད་དོ། །འདིར་དེ་ལྟར་བུ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་དག་ཇི་ལྟར་འགྲུབ་སྙམ་དུ་དྭོགས་ནས། འགྲེལ་པ་ལས། ‘ཇི་ལྟར།’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ་ནི། ‘གྲངས་ལའོ།།’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །འགྲེལ་པ་ལས། ‘དུ་ཏི་ཡ་ལའོ།།’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་མདོའི་ཕྱོགས་གཅིག་བསྟན་པས། དེ་དག་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱས་ནས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ‘དུ་ཏི་ཡ་ལའོ།།’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་། ‘ཙ་ཏུཏྠ་དང་ཏ་ཏི་ཡ་རྣམས་ཀྱི། །’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། 55. Ekā ༥༥. ཨེ་ཀཱ་ཞེས་པའོ། ། Saṅkhyāvacanassa gahaṇe ko dosoccāha-‘saṅkhyāvāci’ccādi. Bahuttavisaye payogo na siyāti saṅkhyāvacanassa ekatthe niyatattā vuttaṃ. Ekākīhiccassa atthamācikkhati padhānabhūteheva’ccādinā. Upapajjake bahuttavisaye payogotyapekkhate. གྲངས་ཀྱི་ཚིག་བཟུང་བ་ལ་ཉེས་པ་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། གསུངས་པ་ནི། ‘གྲངས་བརྗོད་པ།’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །མང་པོའི་ཡུལ་ལ་སྦྱོར་བ་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི། གྲངས་ཀྱི་ཚིག་གཅིག་གི་དོན་ལ་ངེས་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། །ཨེ་ཀཱ་ཀཱི་ཞེས་པའི་དོན་བཤད་པ་ནི། གཙོ་བོར་གྱུར་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །འཐད་པ་ཉིད་ལ་མང་པོའི་ཡུལ་ལ་སྦྱོར་བ་ཞེས་ལྟོས་སོ། ། 56. Vacchā ༥༦. བེའུ་ལའོ། ། Taro hotīti vuttepi tehi taro hotīti viññāyati, vacchādīhīti sutattā pana vacchādīnanti ca viññāyatīti vacchādīnantiādinā vuttiganthopadassanaṃ. Nanu tanutte vavacchādīhi paccayo vidhīyate, ye ca sarīrena kisāvacchādayo, tatrāpyavisesena payogo pasajjati visesānupādānato, tasmā kathamatra sabhāvasseva tanuttaṃ viññāyate yenevaṃ vivaṭamiccāha- ‘vacchādisaddāna’ micca-di, vacchādīhi pakatīti paccaye vidhīyamāne tāsaṃ pavattinimittaṃ vayovisesādi, yasmiṃ sati vacchādayo saddā dabbe-bhinivisante, taṃ paccayā-sannaṃ, na ca kisattassa bhāvā dabbe vacchādisaddā pavattante. Ato [Pg.210] tasseva saddappavattinimittassa tanutte yuttaṃ paccayena bhavituṃ, (na) tanuttamatteti maññate. Pavattinimittaṃ sambandhi āsannanti samānādhikaraṇāni. ཏ་ར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་ཀྱང་། དེ་དག་ལས་ཏ་ར་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཤེས་ལ། བེའུ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཞེས་མདོ་ལས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། བེའུ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཞེས་ཀྱང་ཤེས་པས། བེའུ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་འགྲེལ་པའི་གཞུང་བསྟན་པའོ། །ཅི་ཕྲ་བའི་ཉིད་ལ་བེའུ་ལ་སོགས་པ་ལས་རྐྱེན་བཤད་ན། ལུས་ཀྱིས་རིད་པའི་བེའུ་ལ་སོགས་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལའང་བྱེ་བྲག་མ་བཟུང་བའི་ཕྱིར་སྦྱོར་བ་ཐལ་བར་འགྱུར་ན། དེའི་ཕྱིར་འདིར་རང་བཞིན་ཁོ་ནའི་ཕྲ་བའི་ཉིད་ཇི་ལྟར་ཤེས་ཏེ། གང་གིས་འདི་ལྟར་ཕྱེ་ནས་གསུངས་པ་ནི། ‘བེའུ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་རྣམས་ཀྱི།’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། བེའུ་ལ་སོགས་པ་རང་བཞིན་ལས་རྐྱེན་བཤད་པ་ན། དེ་དག་གི་འཇུག་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་ལོ་ཚོད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ལ། དེ་ཡོད་ན་བེའུ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་རྣམས་རྫས་ལ་འཇུག་ཅིང་། དེ་ནི་རྐྱེན་ལ་ཉེ་བ་ཡིན་ལ། རིད་པའི་དངོས་པོ་ལས་རྫས་ལ་བེའུ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་འཇུག་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་སྒྲ་འཇུག་པའི་རྒྱུ་མཚན་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྲ་བའི་ཉིད་ལ་རྐྱེན་འགྱུར་བ་རིགས་ཀྱི། ཕྲ་བ་ཙམ་ལ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སེམས་སོ། །འཇུག་པའི་རྒྱུ་མཚན་དང་། འབྲེལ་བ་དང་། ཉེ་བ་ཞེས་པ་རྣམས་ནི་གཞི་མཐུན་པའོ། ། Vaccho paṭhamavayo, tassa tanuttaṃ dutiyavayappatti. Dutiyañhi vayaṃ pappontassa vacchassa paṭhamo vayo vacchasaddassa pavattinimittaṃ kiñcimattāvasesaṃ bhavati amumevāha-‘susuttasse’ccādinā. Ukkhotaruṇodutiyavayappatto vuccate, tassa tanuttaṃ tatiyavayappatti. Tatiyañhi vayappattakāle dutiyassa vayassa ukkhasaddappavatti nimittassa kiñcimattā vasesato jātisaṅkarattā gaddabhajātiyā vaḷavājātiyā ca missattā. Bhāravāhakattampati yo samattho, so usabhotyuccate, yadātu tassa bhāravāhakatte sāmatthiyaṃ mandaṃ bhavati parikkhīṇaṃ, tadā tanuttambhavatītyāha- ‘sāmatthiyassa tanuttaṃ appabalatā’ti. བེའུ་ནི་ལོ་ཚོད་དང་པོ་སྟེ། དེའི་ཕྲ་བའི་ཉིད་ནི་ལོ་ཚོད་གཉིས་པ་ཐོབ་པའོ། །ལོ་ཚོད་གཉིས་པ་ཐོབ་པའི་བེའུ་ལ། ལོ་ཚོད་དང་པོ་ནི་བེའུའི་སྒྲ་འཇུག་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཅུང་ཟད་ཙམ་ལྷག་མར་འགྱུར་བ་འདི་ཉིད་གསུངས་པ་ནི། ‘ཤིན་ཏུ་ཉལ་བའི།’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །ཨུཀྑ་ནི་གཞོན་ནུ་ལོ་ཚོད་གཉིས་པ་ཐོབ་པ་ལ་བརྗོད་དེ། དེའི་ཕྲ་བའི་ཉིད་ནི་ལོ་ཚོད་གསུམ་པ་ཐོབ་པའོ། །ལོ་ཚོད་གསུམ་པ་ཐོབ་པའི་དུས་སུ་ལོ་ཚོད་གཉིས་པ་ཨུཀྑའི་སྒྲ་འཇུག་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཅུང་ཟད་ཙམ་ལྷག་མར་ལུས་པའི་ཕྱིར་དང་། རིགས་འདྲེས་པའི་ཕྱིར་བོང་བུའི་རིགས་དང་རྒོད་མའི་རིགས་འདྲེས་པའོ། །ཁུར་འཁུར་བ་ལ་གང་ཞིག་ནུས་པ་དེ་ནི་ཁྱུ་མཆོག་ཅེས་བརྗོད་ལ། གང་གི་ཚེ་དེའི་ཁུར་འཁུར་བའི་ནུས་པ་ཞན་པར་གྱུར་ཏེ་ཟད་པ་ན། དེའི་ཚེ་ཕྲ་བའི་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི། ‘ནུས་པའི་ཕྲ་བའི་ཉིད་ནི་སྟོབས་ཆུང་བའོ།།’ ཞེས་པའོ། ། 57. Kimhā ༥༧. ཀིམ་ལས་སོ། ། Samudāyo nāma dvyavayavo vā siyā bahukāvayavo vā, tattha dvyavayavasamudāyā niddhāraṇe sāmatthiyā ekasseva niddhāraṇaṃ viññāyati tamevānusarati. Bahukāvayavasamudāyāpye ‘kassa niddhāraṇe’ti sutte ekassāti vacanābhāvepi ekasseva niddhāraṇaṃ viññātabbaṃ teneva kataro bhavataṃ devadatto’tyādikamudāharaṇamadāsi. Kataro bhavataṃ devadatto kataro bhavataṃ kaṭhotyādyudāharaṇabahuttena niddhāraṇavācīnamabahutthepi niddhāriyamānavācīhī’ti bahuttena vuttaṃ. Apaccaparaṃparāya pavattaṃ gottaṃ vaṃso, tadabhi dhāyino apaccappaccayantāpi abhedopacārena gottaṃ, tevāpaccā paccavantasambandhadvārenāpacce pavattāti sambandhisaddā bhavanti, caraṇasaddā ca kaṭhā yo kiriyāsaddā bhavanti kaṭhādīhi vuttajjhayanatthaṃ yathā sakaṃvatacaraṇakiriyānimittattenājjhetūsu pavattāti tesaṃ sambandhisaddānaṃ kesañci atthassa kiriyāsaddānaṃ cātthassa asatyapi jātitte jātinibandhanaṃ loke kāriyamiṭṭhaṃ taduttaṃ ‘‘gottañca cara- ṇehi [Pg.211] sahā’’ti. Tatthāpi jātittamparibhāsitaṃ, tenāha- ‘kaṭhassa caraṇattā jātittaṃ gotattā jātitta’nti ca. ཚོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཆ་ཤས་གཉིས་པ་འམ། ཆ་ཤས་མང་པོ་ཅན་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་ལ། དེ་ལ་ཆ་ཤས་གཉིས་པའི་ཚོགས་པ་ལས་ངེས་པར་འབྱིན་པ་ནི། ནུས་པས་གཅིག་ཁོ་ན་ངེས་པར་འབྱིན་པར་ཤེས་ཏེ་དེ་ཉིད་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་ངོ། །ཆ་ཤས་མང་པོའི་ཚོགས་པ་ལས་ཀྱང་གཅིག་ངེས་པར་འབྱིན་པ་ལ། མདོ་ལས་གཅིག་ཅེས་པའི་ཚིག་མེད་ཀྱང་། གཅིག་ཁོ་ན་ངེས་པར་འབྱིན་པར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ཁྱེད་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་ལྷ་བྱིན་གང་ཡིན་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་དཔེར་བརྗོད་གནང་ངོ། །ཁྱེད་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་ལྷ་བྱིན་གང་ཡིན། ཁྱེད་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་ཀ་ཋ་གང་ཡིན་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་དཔེར་བརྗོད་མང་པོའི་སྒོ་ནས། ངེས་པར་འབྱིན་པ་བརྗོད་པ་རྣམས་མང་པོའི་དོན་ལ་མ་ཡིན་ཀྱང་། ངེས་པར་དབྱུང་བྱ་བརྗོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་སོ་ཞེས་མང་ཚིག་གིས་གསུངས་སོ། །བརྒྱུད་པའི་བུ་རྒྱུད་དུ་བྱུང་བ་ནི་རིགས་ཏེ་གདུང་རྒྱུད་དོ། །དེ་བརྗོད་པའི་བུ་རྒྱུད་ཀྱི་རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་རྣམས་ཀྱང་དབྱེར་མེད་པར་བཏགས་ནས་རིགས་ཡིན་ལ། དེ་དག་ཀྱང་བུ་རྒྱུད་དང་བུ་རྒྱུད་ཅན་གྱི་འབྲེལ་བའི་སྒོ་ནས་བུ་རྒྱུད་ལ་འཇུག་པས་འབྲེལ་བའི་སྒྲ་རྣམས་སུ་འགྱུར་རོ། །སྤྱོད་པའི་སྒྲ་དང་ཀ་ཋ་ལ་སོགས་པ་ནི་བྱ་བའི་སྒྲ་རྣམས་སུ་འགྱུར་ཏེ། ཀ་ཋ་ལ་སོགས་པས་བཤད་པའི་ཀློག་པའི་དོན་དུ། རང་རང་གི་བརྟུལ་ཞུགས་དང་སྤྱོད་པ་དང་བྱ་བའི་རྒྱུ་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་ཀློག་པ་པོ་རྣམས་ལ་འཇུག་པས། འབྲེལ་བའི་སྒྲ་དེ་དག་གི་དོན་འགའ་ཞིག་དང་བྱ་བའི་སྒྲ་རྣམས་ཀྱི་དོན་ལ། རིགས་ཉིད་མེད་ཀྱང་རིགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་འཇིག་རྟེན་ན་བྱ་བ་འདོད་པ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཉིད་གསུངས་པ་ནི། “རིགས་ནི་སྤྱོད་པ་དང་ལྷན་ཅིག་གོ།” ཞེས་པའོ། །དེ་ལའང་རིགས་ཉིད་དུ་བཏགས་པ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་གསུངས་པ་ནི། ‘ཀ་ཋའི་སྤྱོད་པ་ཉིད་ཀྱིས་རིགས་ཉིད་དང་། རིགས་ཀྱི་ཉིད་ཀྱིས་རིགས་ཉིད་དོ།།’ ཞེས་པའོ། ། 58. Tena ༥༨. དེས། Lokiyāti parasaddasatthakāre sandhāyāha. Iha tu avisesena vuttanti sambandho. Niruttiyaṃ sāmaññena vuttattāti yojanā. Sāmaññena vuttākāraṃ dassetuṃ ‘katha’ntiādi vuttaṃ. Devehi datto brahmunā dattotiādīni kattari karaṇe vā viggahavākyāni. Devadatto devadattiko deviyo devalotiādīni vuttipadāni. འཇིག་རྟེན་པ་ཞེས་པ་ནི་སྒྲ་རིག་པའི་བསྟན་བཅོས་མཛད་པ་གཞན་ལ་དགོངས་ནས་གསུངས་སོ། །འདིར་ནི་བྱེ་བྲག་མེད་པར་གསུངས་སོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། །སྒྲ་ངེས་པར་སྦྱོར་བ་ལས་སྤྱི་བཏང་དུ་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། །སྤྱི་བཏང་དུ་གསུངས་པའི་རྣམ་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ‘ཇི་ལྟར།’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་བྱིན། ཚངས་པས་བྱིན་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་བྱེད་པ་པོ་འམ། བྱེད་པ་ལ་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་བའི་ཚིག་རྣམས་སོ། །ལྷ་བྱིན། ལྷ་བྱིན་ཅན། ལྷ་ལྡན། ལྷ་སྐྱོང་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ནི་གྲུབ་པའི་ཚིག་རྣམས་སོ། ། Tattha niruttipiṭakāgatānaṃ ‘devadattā devadattiko’tiādīnaṃ vuttipadānamaññathā nipphattimupadassiya devalo deviyotiādīnampana vacanantareneva nipphattiṃ dassetuṃ ‘devehi datto’tiādi vuttaṃ. Parasaddasatthakārānampi devalo deviyoti vacanantareneva sādhanaṃ sādhanākārañca tesaṃ dassetuṃ ‘kecīhī’tiādi vuttaṃ. Ekadesatoyeva paccayamicchanti tena tesaṃ devalo deviyo datti loccādi bhavati. Kappanāgāravoti dattasaddalopanāmekadesavasena kappanāgāravo. དེ་ལ་སྒྲ་ངེས་པའི་སྡེ་སྣོད་ལས་བྱུང་བའི་ ‘ལྷ་བྱིན། ལྷ་བྱིན་ཅན།’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གྲུབ་པའི་ཚིག་རྣམས་རྣམ་པ་གཞན་དུ་གྲུབ་པ་བསྟན་ནས། ལྷ་སྐྱོང་དང་ལྷ་ལྡན་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་ཚིག་གཞན་ཁོ་ནས་གྲུབ་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ‘ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་བྱིན།’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །སྒྲ་རིག་པའི་བསྟན་བཅོས་མཛད་པ་གཞན་རྣམས་ཀྱང་ལྷ་སྐྱོང་དང་ལྷ་ལྡན་ཞེས་པ་ཚིག་གཞན་ཁོ་ནས་སྒྲུབ་པ་དང་། དེ་དག་གི་སྒྲུབ་པའི་རྣམ་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ‘ཁ་ཅིག་གིས།’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །ཕྱོགས་གཅིག་ཁོ་ན་ལས་རྐྱེན་འདོད་པས། དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་གི་ལྷ་སྐྱོང་དང་། ལྷ་ལྡན་དང་། བྱིན་སྦྱིན་ལ་སོགས་པ་འགྱུར་རོ། །རྟོག་པའི་ལྗིད་ཆེ་བ་ཞེས་པ་ནི་བྱིན་པའི་སྒྲ་བསྡུས་པ་ཕྱོགས་གཅིག་གི་དབང་གིས་རྟོག་པའི་ལྗིད་ཆེ་བའོ། ། 59. Tassa ༥༩. དེའི། Na ca sabbetiādinā bahulādhikāre phalaṃ vuttaṃ. Bhāvasaddo katthaci kiriyāyaṃ vattate ‘bhāve ayaṃ vidhī’ti. Katthaci adhippāye ‘ayametesaṃ bhāvo ’ti. Katthaci padatthe ‘ime bhāvā’ti. Katthaci sattāmatte‘tiṇānaṃ bhāvo’ti. Tenāha-‘bhāvasaddasse’ccādi. Rūpasādhana dvārenāti bhāvasaddassa rūpasādhanadvārena, sappanti pakāsenti attha manenāti saddo. Sova abhidhānaṃ abhidhīyate-nenatthoti katvā. Bujjhati atthasarūpanti buddhi, sāva patīyate-nenāttho pacceti attha miti vā paccayoti vuccati. "Na ca sabbe" ལ་སོགས་པས་ཕལ་ཆེ་བའི་དབང་གིས་འབྲས་བུ་བཤད་དོ། །"བྷཱ་ཝ་" སྒྲ་ནི་ལ་ལར་བྱ་བ་ལ་འཇུག་སྟེ། "བྱ་བ་འདི་ལ་ཆོ་ག་འདིའོ་" ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །ལ་ལར་བསམ་པ་ལ་འཇུག་སྟེ། "འདི་ནི་འདི་དག་གི་བསམ་པའོ་" ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །ལ་ལར་ཚིག་གི་དོན་ལ་འཇུག་སྟེ། "འདི་དག་ནི་དངོས་པོའོ་" ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །ལ་ལར་ཡོད་པ་ཙམ་ལ་འཇུག་སྟེ། "རྩྭ་རྣམས་ཀྱི་ཡོད་པ་ཉིད་དོ་" ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེའི་ཕྱིར་ "བྷཱ་ཝ་སྒྲ་ཡི་" ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །"སྒྲུབ་པའི་སྒོ་ནས་" ཞེས་པ་ནི་བྷཱ་ཝ་སྒྲའི་སྒྲུབ་པའི་སྒོ་ནས་ཏེ། འདིས་དོན་གསལ་བར་བྱེད་པས་ན་ "སྒྲ་" ཞེས་བྱའོ། །དེ་ཉིད་བརྗོད་བྱེད་དེ། འདིས་དོན་བརྗོད་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དོན་གྱི་རང་བཞིན་རྟོགས་པར་བྱེད་པས་ན་ "བློ་" ཞེས་བྱ་ལ། དེ་ཉིད་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་སྟེ། འདིས་དོན་རྟོགས་པར་བྱེད་པའམ་དོན་རྟོགས་པར་འགྱུར་བས་ན་ "རྐྱེན་" ཞེས་བྱའོ། ། Nanu ca ‘bhavanti etasmā buddhisaddā’ti vuttaṃ tasmā pavattinimittamubhinnampi bhavati, tathāsati ‘saddappavattinimitta’nti saddasseva pavattinimittatā kasmā [Pg.212] vuttāti vuccate. Pākaṭabhāvena abhidhānābhidheyyasambandhassa saddasseva pavattinimittataṃ vatvā visuṃ buddhiyā nimittassa rūpānugatattaṃ visesetvā pavattinimittatamassā dīpetuṃ ‘nimittavasāhi’ccādimāha. Dabbeguṇoti dabbe vuttiyaṃ guṇo nimittanti sambandho. Guṇasaddasseva jātisaddattenodāharaṇadvayaṃ dattaṃ… guṇassa jātiyā visuṃ jātinimittassābhāvato. Kiriyādītiādisaddena dabbādīnaṃ gahaṇaṃ, keci pana kiriyāsaddānaṃ kiriyā pavattinimittantyāhu. Tesaṃ devadattādīnaṃ avatthāvisesena avatthābhedena sāmaññaṃ tadavatthā visesasāmaññaṃ. Tenāha- ‘devadattassā’tiādi. Vijjamāno padattho visayo yesaṃ devadattādīnaṃ saññāsaddānaṃ tesaṃ pavattinimittaṃ jātilakkhaṇamācikkhitampaṭipāditanti attho. "འདི་ལས་བློ་དང་སྒྲ་དག་འབྱུང་ངོ་" ཞེས་བཤད་པས་ན། གཉིས་ཀའི་འཇུག་པའི་རྒྱུ་མཚན་དུ་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནམ། དེ་ལྟ་ན་ "སྒྲ་འཇུག་པའི་རྒྱུ་མཚན་" ཞེས་སྒྲ་ཁོ་ནའི་འཇུག་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཉིད་དུ་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། བརྗོད་བྱེད་དང་བརྗོད་བྱའི་འབྲེལ་པ་གསལ་བའི་སྒོ་ནས་སྒྲ་ཁོ་ནའི་འཇུག་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཉིད་དུ་བཤད་ནས། བློའི་རྒྱུ་མཚན་གཟུགས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འབྲང་བ་ཉིད་སོ་སོར་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་ཏེ། དེའི་འཇུག་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཉིད་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ "རྒྱུ་མཚན་གྱི་དབང་གིས་" ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །"རྫས་ལ་ཡོན་ཏན་" ཞེས་པ་ནི་རྫས་ལ་འཇུག་པ་ལ་ཡོན་ཏན་ནི་རྒྱུ་མཚན་ནོ་ཞེས་པའི་འབྲེལ་པའོ། །ཡོན་ཏན་གྱི་སྒྲ་ཉིད་རིགས་ཀྱི་སྒྲ་ཉིད་དུ་དཔེ་གཉིས་བཀོད་དེ། ཡོན་ཏན་གྱི་རིགས་ལ་སོ་སོར་རིགས་ཀྱི་རྒྱུ་མཚན་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །"བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་" ཞེས་པའི་སྒྲ་ལ་སོགས་པས་རྫས་ལ་སོགས་པ་བཟུང་ངོ། །ཁ་ཅིག་ནི་བྱ་བའི་སྒྲ་རྣམས་ཀྱི་འཇུག་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་བྱ་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་སྨྲའོ། །ལྷས་བྱིན་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་གི་གནས་སྐབས་ཀྱི་ཁྱད་པར་རམ་གནས་སྐབས་ཀྱི་དབྱེ་བས་སྤྱི་ནི་དེའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གྱི་སྤྱིའོ། །དེའི་ཕྱིར་ "ལྷས་བྱིན་གྱི་" ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །ཡོད་པའི་ཚིག་གི་དོན་ནི་ཡུལ་ཡིན་པ་གང་དག་ལྷས་བྱིན་ལ་སོགས་པའི་མིང་གི་སྒྲ་དེ་དག་གི་འཇུག་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་རིགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དུ་བཤད་ཅིང་བསྟན་ཏོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། Anena ca devadattādayo saññāsaddāpi samānā jātisaddāti vuttaṃ hoti. Yadi carahi saññāsaddāpi jātivacanā siyuṃ, pañcavidhattamesaṃ parihāyatīti. Nedamevaṃ viññeyyaṃ… pasiddhatarajātyābhidhāna kaṭhagovīhiyavādisaddā jātisaddattena visuṃ pariggayhanti. འདིས་ནི་ལྷས་བྱིན་ལ་སོགས་པའི་མིང་གི་སྒྲ་རྣམས་ཀྱང་རིགས་ཀྱི་སྒྲ་དང་མཚུངས་སོ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། །གལ་ཏེ་མིང་གི་སྒྲ་རྣམས་ཀྱང་རིགས་བརྗོད་པ་ཡིན་ན། དེ་དག་གི་རྣམ་པ་ལྔ་ཉིད་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། འདི་ལྟར་མི་གོ་སྟེ། ཤིན་ཏུ་གྲགས་པའི་རིགས་བརྗོད་པ་ཀ་ཐ་དང་། བ་ལང་དང་། འབྲས་དང་། ནས་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་རྣམས་ནི་རིགས་ཀྱི་སྒྲ་ཉིད་དུ་སོ་སོར་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། ། Sambandhibhedatoti ghaṭādisambandhīnaṃ bhedato. Abhāvassabhedatoti ghaṭapaṭādīnaṃ sambandhīnaṃ bhedena abhāvassa bhedato abhedepi bhedā upacaritā santīti yojanā. Yassa sāmaññassa vasā, tesu upacaritabhedesvākāsādīsu. Niravayavāvijjamānavisayānantiye ākāso viya niravayavā abhāvo viya asantā ca, te visayo yesaṃ saddānaṃ tesanti attho. Sāmaññaṃ bhāvoti puthujjanādisāmaññaṃ bhāvoti attho. Alasassa bhāvo kiriyāsambandhittaṃ, brahmaññaṃ jāti cāpalyaṃ nepuññaṃ guṇo vā. Vuttiyaṃ sakatthekantāti ‘‘sakatthe’’ti (4-122) iminā sakatthe katakappaccayantāti attho. Na daṭṭhabbanti sambandho. Pattakālova pattakallaṃ. Karuṇā eva kāruññaṃ. "འབྲེལ་པ་ཅན་གྱི་དབྱེ་བ་ལས་" ཞེས་པ་ནི་བུམ་པ་ལ་སོགས་པའི་འབྲེལ་པ་ཅན་གྱི་དབྱེ་བ་ལས་སོ། །"དངོས་པོ་མེད་པའི་དབྱེ་བ་ལས་" ཞེས་པ་ནི་བུམ་པ་དང་སྣམ་བུ་ལ་སོགས་པའི་འབྲེལ་པ་ཅན་གྱི་དབྱེ་བས་དངོས་པོ་མེད་པའི་དབྱེ་བ་ལས་ཏེ། དབྱེ་བ་མེད་ཀྱང་དབྱེ་བ་བཏགས་པ་ཡོད་དོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། །སྤྱི་གང་གི་དབང་གིས། བཏགས་པའི་དབྱེ་བ་ཡོད་པའི་ནམ་མཁའ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ལའོ། །"ཆ་ཤས་མེད་པ་དང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཡུལ་ཅན་རྣམས་ཀྱི་" ཞེས་པ་ནི། ནམ་མཁའ་བཞིན་དུ་ཆ་ཤས་མེད་པ་དང་། དངོས་པོ་མེད་པ་བཞིན་དུ་མེད་པ་དག་ཡུལ་དུ་གང་ལ་ཡོད་པའི་སྒྲ་དེ་དག་གི་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །"སྤྱི་ནི་དངོས་པོའོ་" ཞེས་པ་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ལ་སོགས་པའི་སྤྱི་ནི་དངོས་པོའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །ལེ་ལོའི་དངོས་པོ་ནི་བྱ་བ་དང་འབྲེལ་པ་ཉིད་དོ། །བྲམ་ཟེ་ཉིད་ནི་རིགས་དང་། གཡོ་བ་དང་མཁས་པ་ཉིད་ནི་ཡོན་ཏན་ནོ། །"འཇུག་པ་ལ་རང་གི་དོན་གྱི་མཐའ་ཅན་" ཞེས་པ་ནི། "རང་གི་དོན་ལ་" ཞེས་པའི་འདིས་རང་གི་དོན་ལ་བྱས་པའི་ཀ་རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །"མི་བལྟའོ་" ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་པའོ། །སྐབས་སུ་བབས་པའི་དུས་ཉིད་ནི་སྐབས་སུ་བབས་པའོ། །སྙིང་རྗེ་ཉིད་ནི་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའོ། ། 62. Aṇvā ༦༢. "ཕྲ་མོ་" ‘‘Ekayoganiddiṭṭhānaṃ sahavāpavatti sahavā nivattī’’ti ‘bhāva kammesū’ti [Pg.213] anuvattate. Tathāpi bhāvetīmināvettha sappayojanattaṃ dassetumāha- ‘bhāvakammesu’ccādi. "སྦྱོར་བ་གཅིག་གིས་བསྟན་པ་རྣམས་ནི་ལྷན་ཅིག་འཇུག་པའམ་ལྷན་ཅིག་ལྡོག་པའོ་" ཞེས་པས། "དངོས་པོ་དང་ལས་དག་ལ་" ཞེས་རྗེས་སུ་འབྲང་ངོ། །དེ་ལྟ་ནའང་ "དངོས་པོ་ལ་" ཞེས་པའི་འདིས་འདིར་དགོས་པ་དང་བཅས་པ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ "དངོས་པོ་དང་ལས་དག་ལ་" ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། ། 64. Tara ༦༤. "ཏ་ར་" Yajjapi sīdhātussa kevalassa supane pavatti, tathāpyatipubbassa ukkaṃse pavattīti āha- ‘atisayo ukkaṃso’ti. So ca atisayo kassa sambhavaticcāha- ‘so ca kiriyāguṇāna’nti. Kathaṃ tesamatisayoccāha- ‘ādhārabhūtadabbavasā’ti. Kutoccāha- ‘anapekkhite’ccādi. Anapekkhito kiriyāguṇānaṃ nissayo dabbasaṅkhāto yesanti viggaho, dabbassa nissayabhūtassā-tisayattaṃ hontampi nissitānaṃ kiriyā guṇānaṃ vaseneva siyā nāññathāti vattumāha-‘paccadhikaraṇa’ntiādi. གལ་ཏེ་ "སཱི་" དབྱིངས་རྐྱང་པ་ནི་གཉིད་ལོག་པ་ལ་འཇུག་ཀྱང་། "ཨ་ཏི་" སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ནི་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་ "ལྷག་པ་ནི་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའོ་" ཞེས་གསུངས་སོ། །ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དེ་ནི་གང་ལ་འབྱུང་ཞེ་ན། "དེ་ནི་བྱ་བ་དང་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱིའོ་" ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་དག་གི་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། "རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་རྫས་ཀྱི་དབང་གིས་སོ་" ཞེས་གསུངས་སོ། །གང་ལས་ཤེ་ན། "ལྟོས་པ་མེད་པར་" ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །བྱ་བ་དང་ཡོན་ཏན་གྱི་རྟེན་རྫས་སུ་བགྲང་བ་གང་དག་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པ་ནི་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་བ་སྟེ། རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་རྫས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཉིད་ཡོད་ཀྱང་། བརྟེན་པ་བྱ་བ་དང་ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱི་དབང་གིས་ཁོ་ནར་འགྱུར་གྱི་གཞན་དུ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་ "གཞི་སོ་སོ་ལ་" ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། ། Nanu ca yadi kiriyāguṇānamevātisayo, tadā na sijjhati ‘gotaro’ti nesa doso, no cettha jātiyātisayo, kassa carahi guṇassa go ayaṃ yo sakaṭaṃ vahati, gotaro-yaṃ yo sakaṭaṃ vahati sirañcāti, jātiyā hi niccāyekarūpāya nokkaṃsāpakaṃsayogo sambhavatīti dabbassāpi nātisayasambhavo. Tathāhi tulyappamāṇassa guṇakatova mūlato ukkaṃso dissati samānepi hi āyāme vitthāre ca paṭassa kāsikassāññovāggho bhavati māthurassāñño vāti. Dabbassāpi sātisayehi yuttatāmattena sātisayattassupaṭṭhāpitattā vuttaṃ- ‘tenevāhā’tiādi. Yadaggena kiriyāguṇānaṃ nissitānamatisayavasena nissayabhūtampi dabbaṃ kathañcidapyatisaye vattati nāma, tadagge tabbācikāpi pakati attano vacanīyatthavasena tattha vattatiyeva nāmāti ‘atiyaye vattamānato’ti pakativisesanavasena vuttaṃ, tenevāha- ‘iminā pakati visesanattañcāhā’ti. Sakatthikānaṃ pakatiattho jotanīyo hotīti sambandho. གལ་ཏེ་བྱ་བ་དང་ཡོན་ཏན་ཁོ་ནའི་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཡིན་ན། དེའི་ཚེ་ "བ་ལང་མཆོག་" ཞེས་པ་མི་འགྲུབ་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། འདི་ལ་སྐྱོན་མེད་དེ། འདིར་རིགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་མ་ཡིན་ནོ། །འོ་ན་ཡོན་ཏན་གང་གི་ཞེ་ན། ཤིང་རྟ་འདྲེན་པའི་བ་ལང་འདི་དང་། ཤིང་རྟ་དང་ཐོང་གཤོལ་གཉིས་ཀ་འདྲེན་པའི་བ་ལང་མཆོག་འདི་ལྟ་བུའོ། །རིགས་ནི་རྟག་པ་དང་རྣམ་པ་གཅིག་པ་ཉིད་ཡིན་པས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དང་དམན་པའི་སྦྱོར་བ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར། རྫས་ལའང་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་མི་སྲིད་དོ། །འདི་ལྟར་ཚད་མཚུངས་པ་ལའང་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒོ་ནས་ཁོ་ན་རྩ་བ་ནས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་མཐོང་སྟེ། སྣམ་བུའི་སྲིད་དང་ཞེང་མཚུངས་ཀྱང་། ཀཱ་ཤིའི་ཡུལ་གྱི་སྣམ་བུའི་རིན་ཐང་ནི་གཞན་དང་། མ་ཐུ་རཱའི་ཡུལ་གྱི་སྣམ་བུའི་རིན་ཐང་ནི་གཞན་ཡིན་པ་ལྟ་བུའོ། །རྫས་ལའང་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་དང་ལྡན་པ་ཙམ་གྱིས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ཉིད་ཉེ་བར་གནས་པའི་ཕྱིར་ "དེའི་ཕྱིར་གསུངས་པ་" ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །གང་གི་ཕྱིར་བརྟེན་པ་བྱ་བ་དང་ཡོན་ཏན་གྱི་ཁྱད་པར་གྱི་དབང་གིས་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་རྫས་ཀྱང་ཇི་ལྟར་ཡང་ཁྱད་པར་ལ་འཇུག་པ་ཉིད་དེ། དེའི་ཕྱིར་དེ་བརྗོད་པའི་རང་བཞིན་ཀྱང་རང་གི་བརྗོད་བྱའི་དོན་གྱི་དབང་གིས་དེ་ལ་འཇུག་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་ "ལྷག་པ་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་" ཞེས་རང་བཞིན་གྱི་ཁྱད་པར་གྱི་དབང་གིས་གསུངས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་ "འདིས་རང་བཞིན་གྱི་ཁྱད་པར་ཉིད་ཀྱང་གསུངས་སོ་" ཞེས་གསུངས་སོ། །རང་གི་དོན་ཅན་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་གྱི་དོན་ནི་གསལ་བར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་པའོ། ། Sakatthikānanti kattari chaṭṭhī sambandhavacanicchāya, sakatthikehīti attho. Hetumāha- ‘pakativisesanantī’ti. Itisaddo hetumhi, yasmā [Pg.214] ‘atisaye vattamānato’ti, pakativisesanaṃ, tato pakatyatthabhūte-tisaye jātattā sakatthikehi yathāvuttanayena pakatyatthabhūtetisayo jotanīyo hotīti attho. Tattha nābhidheyyoti byatirekamāha, tathā ca vakkhati- ‘atisayajotakātarādayo’ti. "རང་གི་དོན་ཅན་རྣམས་ཀྱི་" ཞེས་པ་ནི་བྱེད་པ་པོ་ལ་དྲུག་པ་སྟེ་འབྲེལ་པ་བརྗོད་པར་འདོད་པས་ན། རང་གི་དོན་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །རྒྱུ་མཚན་གསུངས་པ་ནི་ "རང་བཞིན་གྱི་ཁྱད་པར་རོ་" ཞེས་པའོ། །"ཨི་ཏི་" སྒྲ་ནི་རྒྱུ་མཚན་ལ་འཇུག་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་ "ལྷག་པ་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་" ཞེས་པ་ནི་རང་བཞིན་གྱི་ཁྱད་པར་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་རང་བཞིན་གྱི་དོན་དུ་གྱུར་པའི་ལྷག་པ་ལ་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར། རང་གི་དོན་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཚུལ་གྱིས་རང་བཞིན་གྱི་དོན་དུ་གྱུར་པའི་ལྷག་པ་གསལ་བར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །"དེ་ལ་བརྗོད་བྱ་མ་ཡིན་ནོ་" ཞེས་ལྡོག་པ་གསུངས་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་ "ལྷག་པ་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཏ་ར་ལ་སོགས་པ་" ཞེས་གསུངས་པར་འགྱུར་རོ། ། Atha pakativisesanatte kasmā nābhidheyyo jotanīyoccāha ‘pakatiyāyeva’ccādi. Ukkaṃso samānaguṇavisayeyeva loke diṭṭho tena sāmaññavacanepi tādithavisayeyeva kāraṇa vasena hotīti dassetumāha- ‘atisayene’ccādi. Dvinnamekassā-tisayeccādinā ‘dvibahūsukkaṃse taratamā’’ti (caṃ 4-3-45) sakkatasuttatthassādhippāyaṃ vivarati. Taraiyāti sakavohārena vuttaṃ, tesantu īyappaccayo. Evamihāvidhānaṃ sukhasānettanti sambandho. འོ་ན་རང་བཞིན་གྱི་ཁྱད་པར་ཉིད་ཡིན་ན། ཅིའི་ཕྱིར་བརྗོད་བྱ་མ་ཡིན་པར་གསལ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ཞེ་ན། "རང་བཞིན་ཉིད་ཀྱིས་" ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་ན་ཡོན་ཏན་མཚུངས་པའི་ཡུལ་ཁོ་ན་ལ་མཐོང་བས། དེའི་ཕྱིར་སྤྱིའི་ཚིག་ལའང་དེ་ལྟ་བུའི་ཡུལ་ཁོ་ན་ལ་རྒྱུ་མཚན་གྱི་དབང་གིས་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ "ལྷག་པར་" ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །"གཉིས་ལས་གཅིག་གི་ལྷག་པ་ལ་" ཞེས་སོགས་ཀྱིས་ "གཉིས་དང་མང་པོའི་ཁྱད་པར་ལ་ཏ་ར་དང་ཏ་མ་དག་གོ་" ཞེས་པའི་ལེགས་སྦྱར་གྱི་མདོའི་དོན་གྱི་བསམ་པ་རྣམ་པར་ཕྱེ་བའོ། །"ཏ་ར་དང་ཨཱི་ཡ་" ཞེས་པ་ནི་རང་གི་ཐ་སྙད་ཀྱིས་གསུངས་པ་སྟེ། དེ་དག་ལ་ནི་ "ཨཱི་ཡ་" རྐྱེན་ནོ། །དེ་ལྟར་འདིར་མ་བཤད་པ་ནི་བདེ་བླག་ཏུ་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་པའོ། ། Ayametthādhippāyo ‘yathāvuttasuttatthavasena dvinnamekassa ukkaṃsābhāvā ‘māthurā pāṭaliputtakehi sukumāratarā’ccādo tarappaccayo na hotīti eko māthuro dutiyo pāṭaliputtako imesaṃ sukumārānaṃ dvinnameko māthuro-tisayena sukumāro sukumārataro, ekamaññesaṃ dvinnamukkaṃsetathāññesaṃ dvinnamekassāti evaṃ dvinnaṃdvinnamekekassa ukkaṃse tarappaccayo bhavati, ubhayatra tvavayavāpekkhambahuvacanaṃ, tathāhi sukumārattenukkaṃsiyamānānaṃ samudāyānamavayavā māthurā bahavo pāṭaliputtakāpi nikkaṃsiyamānā tathevāvayavā bahavo honti, evaṃ māthurā pāṭali puttakehi sukumāratarā’ti tarappaccayena sijjhati. Imasmiṃ gāme aḍḍhatarā vāṇijjāccādopi kathitena ñāyena dvinnaṃdvinnamekekassa ukkaṃse tarappaccayo bhavati, bahuvacanantu katthaci avayavāpekkhanti sabbaṃ sakkate kicchena sādhenti. Iha tu tathāvidhassa suttassā vidhānā ‘‘taratamissikiyiṭṭhātisaye’’ti tarādīnamatisaye sāmaññena vidhānā sabbattha tarappaccayena sukhasādhanaṃ hotī’’ti. འདིར་བསམ་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། "ཇི་སྐད་བཤད་པའི་མདོའི་དོན་གྱི་དབང་གིས་གཉིས་ལས་གཅིག་གི་ཁྱད་པར་མེད་པའི་ཕྱིར། 'མ་ཐུ་རཱ་བ་རྣམས་ནི་སྐྱ་ནར་བུའི་བུ་རྣམས་ལས་ཤིན་ཏུ་གཞོན་ཤ་ཆགས་པ་ཡིན་ནོ་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ 'ཏ་ར་' རྐྱེན་མི་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། མ་ཐུ་རཱ་བ་གཅིག་དང་སྐྱ་ནར་བུའི་བུ་གཉིས་པ་སྟེ། གཞོན་ཤ་ཆགས་པ་འདི་གཉིས་ལས་གཅིག་མ་ཐུ་རཱ་བ་ནི་ལྷག་པར་གཞོན་ཤ་ཆགས་པ་སྟེ་ཤིན་ཏུ་གཞོན་ཤ་ཆགས་པའོ། །གཞན་གཉིས་ལས་གཅིག་གི་ཁྱད་པར་དང་། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་གཉིས་ལས་གཅིག་གི་ཁྱད་པར་ཏེ། དེ་ལྟར་གཉིས་གཉིས་ལས་རེ་རེའི་ཁྱད་པར་ལ་ 'ཏ་ར་' རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །གཉིས་ཀ་ལ་ནི་ཆ་ཤས་ལ་ལྟོས་པའི་མང་ཚིག་སྟེ། འདི་ལྟར་གཞོན་ཤ་ཆགས་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་ཚོགས་པའི་ཆ་ཤས་མ་ཐུ་རཱ་བ་རྣམས་མང་པོ་དང་། སྐྱ་ནར་བུའི་བུ་རྣམས་ཀྱང་དམན་པར་བྱས་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཆ་ཤས་མང་པོ་ཡིན་པས། དེ་ལྟར་ 'མ་ཐུ་རཱ་བ་རྣམས་ནི་སྐྱ་ནར་བུའི་བུ་རྣམས་ལས་ཤིན་ཏུ་གཞོན་ཤ་ཆགས་པའོ་' ཞེས་ 'ཏ་ར་' རྐྱེན་གྱིས་འགྲུབ་བོ། །'གྲོང་འདི་ན་ཚོང་པ་རྣམས་ནི་ཕྱེད་ལས་ལྷག་པའོ་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལའང་བཤད་པའི་རིགས་པས་གཉིས་གཉིས་ལས་རེ་རེའི་ཁྱད་པར་ལ་ 'ཏ་ར་' རྐྱེན་འགྱུར་ལ། མང་ཚིག་ནི་ལ་ལར་ཆ་ཤས་ལ་ལྟོས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ལེགས་སྦྱར་ལ་ཐམས་ཅད་དཀའ་བས་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ། །འདིར་ནི་དེ་ལྟ་བུའི་མདོ་མ་བཤད་པའི་ཕྱིར། 'ཏ་ར་དང་ཏ་མ་དང་ཨིས྄སི་ཀ་དང་ཨཱི་ཡ་དང་ཨིཊྛ་རྣམས་ནི་ལྷག་པ་ལའོ་' ཞེས་ཏ་ར་ལ་སོགས་པ་ལྷག་པ་ལ་སྤྱིར་བཤད་པས་ན། ཐམས་ཅད་དུ་ 'ཏ་ར་' རྐྱེན་གྱིས་བདེ་བླག་ཏུ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ་" ཞེས་པའོ། ། Avatthābhedenāti [Pg.215] paṭutarāvatthāvato paṭuavatthāya bhinnattā vuttaṃ, tathāhi tamevāvatthantarayuttaṃ vattāro bhavanti aññe ‘bhavaṃsūavattho’ti. Pakārantarenapi sādhane hetumāha- ‘atisayamatte vā vidhānato’ti. Anavaṭṭhitattamāha- (‘atisayavāpi’ccādi). Pañcasvetesūti etesaṃ yathāvuttānaṃ tarādīnaṃ pañcannaṃ majjhe, rūpāni guṇavacanassa vuttiyamudāharitāni. Kiriyāvacanassa tu ‘atisayena pācakataro pācakatamo’ti. Issika iyaiṭṭhā sarādī tato (aññato) na honti bahulādhikārā. "གནས་སྐབས་ཀྱི་དབྱེ་བས་" ཞེས་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་མཁས་པའི་གནས་སྐབས་དང་ལྡན་པ་ལས་མཁས་པའི་གནས་སྐབས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་གསུངས་ཏེ། འདི་ལྟར་གནས་སྐབས་གཞན་དང་ལྡན་པ་དེ་ཉིད་ལ་སྨྲ་བ་པོ་གཞན་དག་ "ཁྱོད་ནི་གནས་སྐབས་བཟང་པོ་དང་ལྡན་པའོ་" ཞེས་སྨྲའོ། །རྣམ་པ་གཞན་གྱིས་ཀྱང་སྒྲུབ་པའི་རྒྱུ་མཚན་གསུངས་པ་ནི་ "ཡང་ན་ལྷག་པ་ཙམ་ལ་བཤད་པའི་ཕྱིར་" ཞེས་པའོ། །མི་གནས་པ་ཉིད་གསུངས་པ་ནི་ "ལྷག་པ་དང་ལྡན་པའང་" ཞེས་ོགས་སོ། །"འདི་ལྔ་པོ་རྣམས་ལས་" ཞེས་པ་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཏ་ར་ལ་སོགས་པ་ལྔ་པོ་འདི་དག་གི་ནང་ནས། གཟུགས་རྣམས་ནི་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པའི་འཇུག་པ་ལ་དཔེར་བརྗོད་དོ། །བྱ་བ་བརྗོད་པ་ལ་ནི་ "ལྷག་པར་གཡོ་སྐོལ་བྱེད་པ་པོ་མཆོག་" ཞེས་པའོ། །"ཨིས྄སི་ཀ་" དང་ "ཨཱི་ཡ་" དང་ "ཨིཊྛ་" རྣམས་ནི་ས་ལ་སོགས་པ་ལས་ཕལ་ཆེ་བའི་དབང་གིས་མི་འབྱུང་ངོ། ། 66. Tassa ༦༦. "དེའི་" Tassāti sāmaññena vuttepi vikārasambandhīyeva chaṭṭhiyanto gayhati, chaṭṭhiyantasambandhīyeva ca vikāro gayhati sambandhavasāti dassetumāha ‘yassā’ccādi. Kosakārakapāṇavisesehi kato koso. Pāṇayo sattā, osadhyophalapākantā, rukkhā pupphaphalūpagāti rukkhosadhīnaṃ lakkhaṇaṃ vadanti tallakkhaṇenettha rukkho sadhayo na gayhanti, kiñcarahi osadhisaddena latādipi gayhati, rukkhasaddena (vanappa)tayopi, vanappatayo hi phalavantā na pupphavantā. Kathaṃ gāvassa vikāre purise mayoccāha- ‘aññasmi’ntiādi. Gāvassa idaṃ gomayaṃ. "དེའི་" ཞེས་སྤྱིར་བཤད་ཀྱང་། འགྱུར་བའི་འབྲེལ་པ་ཅན་ཁོ་ན་དྲུག་པ་མཐའ་ཅན་དུ་འཛིན་ལ། དྲུག་པ་མཐའ་ཅན་གྱི་འབྲེལ་པ་ཅན་ཁོ་ན་འགྱུར་བར་འཛིན་པ་ནི་འབྲེལ་པའི་དབང་གིས་སོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ "གང་གི་" ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །སྲིན་བུ་སྐུད་པ་བྱེད་པའི་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་གྱིས་བྱས་པའི་སྦུབས་སོ། །"སྲོག་ཆགས་" ནི་སེམས་ཅན་ནོ། །"སྨན་ནི་འབྲས་བུ་སྨིན་པའི་མཐའ་ཅན་དང་། ཤིང་ནི་མེ་ཏོག་དང་འབྲས་བུ་དང་ལྡན་པའོ་" ཞེས་ཤིང་དང་སྨན་གྱི་མཚན་ཉིད་སྨྲ་ལ། མཚན་ཉིད་དེས་འདིར་ཤིང་དང་སྨན་རྣམས་མི་བཟུང་ངོ། །འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། སྨན་གྱི་སྒྲས་ནི་འཁྲི་ཤིང་ལ་སོགས་པའང་བཟུང་ལ། ཤིང་གི་སྒྲས་ནི་ནགས་ཚལ་གྱི་ཤིང་རྣམས་ཀྱང་བཟུང་སྟེ། ནགས་ཚལ་གྱི་ཤིང་རྣམས་ནི་འབྲས་བུ་དང་ལྡན་པ་ཡིན་གྱི་མེ་ཏོག་དང་ལྡན་པ་མ་ཡིན་ནོ། །བ་ལང་གི་འགྱུར་བ་སྐྱེས་པ་ལ་ཇི་ལྟར་ "མ་ཡ་" རྐྱེན་འགྱུར་ཞེ་ན། "གཞན་ལ་" ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །བ་ལང་གི་འདི་ནི་ལྕི་བའོ། ། 67. Jatu ༦༧. "ལ་ཆ་" Upapatyantaranti paccayalopato yutyantaraṃ. "ཉེ་བར་འགྲུབ་པ་གཞན་" ཞེས་པ་ནི་རྐྱེན་ཕྱིས་པ་ལས་འཐད་པ་གཞན་ནོ། ། 68. Samū ༦༨. "ཚོགས་" Tīsuttaresu ca vattateti sambandho. Rājaññamanussānampi jātiyamapacce ññassappaccayānaṃ vidhānā vuttaṃ ‘gottappaccayantā’ti āha- ‘rājaññānaṃ samūho’ccādi. Ukkho usabho. Oṭṭho kharato, urabbho meso, evamiccādinā ‘ukkhānaṃ samūho’ccādi. Vākyamapadisati. Kākānaṃ samūhoti viggaho, ṇikaacittāti iminā ṇiko acittavāca keheva dissatīti ñāpeti. Apūpo piṭṭhapūpo, saṃkulanti (guḷa) missakakhajjakaviseso. "མདོ་གསུམ་པོ་དག་ལའང་འཇུག་གོ་" ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་པའོ། །རྒྱལ་རིགས་ཀྱི་མི་རྣམས་ཀྱང་རིགས་ལ་བརྒྱུད་པའི་རྐྱེན་གཞན་དག་བཤད་པའི་ཕྱིར་ "རིགས་ཀྱི་རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་" ཞེས་གསུངས་ཏེ། "རྒྱལ་རིགས་རྣམས་ཀྱི་ཚོགས་" ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །"ཨུཀྑ་" ནི་ཁྱུ་མཆོག་གོ། །"ཨོཊྛ་" ནི་རྔ་མོང་ལས་སོ། །"ཨུ་རབྦྷ་" ནི་ལུག་གོ། །དེ་ལྟ་བུ་ལ་སོགས་པས་ "ཁྱུ་མཆོག་རྣམས་ཀྱི་ཚོགས་" ཞེས་སོགས་ཀྱི་ཚིག་མཚོན་པར་བྱེད་དོ། །"བྱ་རོག་རྣམས་ཀྱི་ཚོགས་" ཞེས་པ་ནི་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་བ་སྟེ། "ཎི་ཀ་དང་སེམས་མེད་" ཅེས་པའི་འདིས་ "ཎི་ཀ་" རྐྱེན་ནི་སེམས་མེད་བརྗོད་པའི་སྒྲ་ཁོ་ན་ལས་མཐོང་ངོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །"ཨ་པཱུ་པཱ་" ནི་ཕྱེ་ཐུག་གོ། །"སངྐུ་ལ་" ནི་བུ་རམ་དང་བསྲེས་པའི་བཟའ་བཅའི་ཁྱད་པར་རོ། ། 69. Janā ༦༩. "སྐྱེ་བོ་རྣམས་" ‘‘Tadassaṭṭhānamīyo [Pg.216] cā’’ti (2-8-13) kaccāyanasuttassāya mattho ‘‘tadassaṭṭhānamiccetasmiṃ atthe chaṭṭhiyantato īyappaccayo hotī’ti. Tena madanassa ṭhānaṃ madanīyaṃ bandhanassa ṭhānaṃ bandhanīyaṃtyādikaṃ sādhenti. Idha pana tathāvidhassābhāvā kathaṃ taṃ sijjhatītyāsaṅkiya ‘madanīya’ntiādikaṃ vuttaṃ, taṃ dassetumāha- ‘madanīyādippasiddhiyā’ccādi. Sādhanakkamaṃ dassetumāha- ‘evamaññate’ccādi. “Tadassaṭṭhānamīyo cā” (༢-༨-༡༣) ཞེས་པའི་ཀཙྩཱཡནའི་མདོའི་དོན་ནི། “དེ་ནི་དེའི་གནས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་འདི་ལ་དྲུག་པ་མཐའ་ཅན་ལས་ཨཱིཡ་རྐྱེན་འགྱུར་རོ་”ཞེས་པའོ། །དེས་ན་མྱོས་པའི་གནས་ནི་མྱོས་བྱེད་ (madanīya) དང་། འཆིང་བའི་གནས་ནི་འཆིང་བྱེད་ (bandhanīya) ལ་སོགས་པ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ། །འདིར་ནི་དེ་ལྟ་བུ་མེད་པས་དེ་ཇི་ལྟར་འགྲུབ་ཅེ་ན་དོགས་ནས། “མྱོས་བྱེད་” ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། དེ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “madanīyādippasiddhiyā” (མྱོས་བྱེད་ལ་སོགས་པ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་) ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །སྒྲུབ་པའི་རིམ་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “evamaññate” (འདི་ལྟར་གཞན་ལའང་) ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། ། Ṭhānanti kāraṇaṃ. ‘‘Upamatthāyitatta’’nti (2-8-14) kaccāyanasuttassāyamattho ‘‘upamatthe āyitattappaccayo hotī’’ti tena dhūmo viya dissatīti dhūmāyitattaṃ timiramiva dissatīti timirāyitattaṃtyādikaṃ sādhentīti vuttanayameva. Tampihaccādikaṃ dvīsu sādhanakkamadassanaṃ, dhūmo viya dissatīti dassito yo kammattho sopi dhūmāyīti kattuvasena sakkā parikappetunti kattusādhanato dhūmāyitasaddā sakatthettappaccayepi dhūmo viya dissatīti atthe āyitatthappaccayepi nātthabhedo-ññatravacanicchābhedāti daṭṭhabbaṃ, bhāvattho pana tesaṃ bhāvappadhānavasena labbhati, dhūmasseva dassananti viggahe āyitattena vā. གནས་ (ṭhāna) ཞེས་པ་ནི་རྒྱུའོ། །“Upamatthāyitatta” (༢-༨-༡༤) ཞེས་པའི་ཀཙྩཱཡནའི་མདོའི་དོན་ནི། “དཔེའི་དོན་ལ་ཨཱཡིཏཏྟ་རྐྱེན་འགྱུར་རོ་”ཞེས་པའོ། །དེས་ན་དུ་བ་བཞིན་དུ་སྣང་བས་ན་དུ་བ་ལྟར་སྣང་བ་ (dhūmāyitatta) དང་། རབ་རིབ་བཞིན་དུ་སྣང་བས་ན་རབ་རིབ་ལྟར་སྣང་བ་ (timirāyitatta) ལ་སོགས་པ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་ཉིད་དོ། །“Tampihacca” ལ་སོགས་པ་ནི་སྒྲུབ་ཚུལ་གཉིས་པོ་བསྟན་པ་སྟེ། དུ་བ་བཞིན་དུ་སྣང་ཞེས་བསྟན་པའི་ལས་ཀྱི་དོན་གང་ཡིན་པ་དེ་ཡང་ “དུ་བ་ལྟར་སྣང་བ་” (dhūmāyī) ཞེས་བྱེད་པ་པོའི་སྒྲུབ་པ་ལས་གྲུབ་པའི་དུ་བ་ལྟར་སྣང་བའི་སྒྲ་ལས་རང་གི་དོན་ལ་ཏྟ་རྐྱེན་སྦྱར་བ་ལའང་། དུ་བ་བཞིན་དུ་སྣང་བའི་དོན་ལ་ཨཱཡིཏཏྟ་རྐྱེན་སྦྱར་བ་ལའང་། བརྗོད་འདོད་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལས་གཞན་དུ་དོན་གྱི་ཁྱད་པར་མེད་པར་བལྟ་བར་བྱའོ། །ཆོས་ཀྱི་དོན་ (bhāvattha) ནི་དེ་དག་གི་ཆོས་གཙོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་དབང་གིས་ཐོབ་པ་སྟེ། དུ་བ་ཉིད་སྣང་བ་ཞེས་པའི་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ལ་ཨཱཡིཏཏྟ་རྐྱེན་གྱིས་སོ། ། 70. Iyo ༧༠. ཨཱིཡོ། Aññasminti aññasmimpi atthe iyoti yojanā. “གཞན་ལ་” ཞེས་པ་ནི་དོན་གཞན་ལའང་ཨཱིཡ་རྐྱེན་སྦྱོར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། 74. Kathā ༧༤. ཀཐཱ། Pavāse dūragamane sādhu pavāsiko, upavāse ratyabhojane sādhu upavāsiko. གནས་གཞན་དུ་འགྲོ་བ་ལ་ཐག་རིང་དུ་འགྲོ་བ་ལ་བཟང་བས་ན་གནས་གཞན་དུ་འགྲོ་བ་པོ་ (pavāsiko) ཞེས་བྱའོ། །སྨྱུང་བར་གནས་པ་ལ་མཚན་མོ་ཟས་མི་ཟ་བ་ལ་བཟང་བས་ན་སྨྱུང་གནས་པ་ (upavāsiko) ཞེས་བྱའོ། ། 75. Pathā ༧༥. པཐཱ། Pathe sādhu upākārakaṃ pātheyyaṃ, maggopakaraṇaṃ, sapatimhi dhana patimhi sādhu upakaraṇaṃ sāpateyyaṃ dhanaṃ. ལམ་ལ་བཟང་ཞིང་ཕན་འདོགས་པ་ནི་ལམ་རྒྱགས་ (pātheyya) ཏེ་ལམ་གྱི་ཡོ་བྱད་དོ། །རང་གི་ནོར་ལ་བཟང་ཞིང་ཕན་པའི་ཡོ་བྱད་ནི་རང་གི་ནོར་ (sāpateyya) ཏེ་རྒྱུ་ནོར་རོ། ། 77. Rāyo ༧༧. རཱཡོ། Tumantakiriyāyāti ghātetuṃ (tyādītu) mantakiriyāya. Vā saddo samuccayo, ghātetuṃ vātiādinā yojetabbo. “ཏུམནྟ་བྱ་བ་ལ་” ཞེས་པ་ནི་གསོད་པར་བྱེད་པ་ (ghātetuṃ) ལ་སོགས་པའི་ཏུམནྟ་བྱ་བ་ལའོ། །“ཝཱ” (ཡང་ན) ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་སྡུད་པའི་དོན་ཏེ། གསོད་པར་བྱེད་པ་ཡང་ན་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་སྦྱར་བར་བྱའོ། ། 78. Tame ༧༨. ཏམེ། Itisaddena [Pg.217] byavacchinnamatthamupadassayamaññanāpekkhaṃ sappadhānaṃ mantvādi vidhimhidamatthadvayaṃ byāpārīyaticcāha-‘ettha assa atthī’ti. Nanu ca yaṃ yassa hoti taṃ tasmimpi hoti (yaṃ yasmiṃ hoti) tassāpi taṃ hoti teneva vuccate- ‘chaṭṭhīsattamīnamaviseso’ti, tatrañña taraniddeseneva siddhe kimatthamiha chaṭṭhīsattamīnaṃ bhedenopādānaṃ karīyatīti vuccate-yatrāvayavāvayavibhāvo, tattheva chaṭṭhīsattamīnamatthassa aviseso yathā ‘rukkhesākhā rukkhassa sākhā’ti. Sassāmibhāvajaññajanakabhāvādo tu nāvassamādhārādheyyabhāvoti dvinnamevatthānamupādānanti. “ཨི་ཏི” ཞེས་པའི་སྒྲས་རྣམ་པར་བཅད་པའི་དོན་ཉེ་བར་བསྟན་ནས། གཞན་ལ་ལྟོས་པ་མེད་པར་གཙོ་བོ་ཉིད་དུ་བཟུང་ནས་མནྟུ་ལ་སོགས་པའི་ཆོ་ག་འདི་ལ་དོན་གཉིས་པོ་འདི་འཇུག་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་ “འདི་ལ་འདི་ཡོད་དོ་” ཞེས་གསུངས་སོ། །ཅི་སྟེ་གང་ཞིག་གང་གི་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེ་ལའང་ཡོད་ལ། (གང་ཞིག་གང་ལ་ཡོད་པ་) དེ་ནི་དེའི་ཡང་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་ “དྲུག་པ་དང་བདུན་པ་དག་ལ་ཁྱད་པར་མེད་དོ་” ཞེས་བཤད་དོ། །དེ་ལ་གཅིག་གིས་བསྟན་པས་གྲུབ་པ་ལ། ཅིའི་ཕྱིར་འདིར་དྲུག་པ་དང་བདུན་པ་དག་སོ་སོར་བཟུང་ཞེ་ན། བཤད་པར་བྱ་སྟེ། གང་ལ་ཡན་ལག་དང་ཡན་ལག་ཅན་གྱི་དབྱེ་བ་ཡོད་པ་དེ་ཉིད་ལ་དྲུག་པ་དང་བདུན་པའི་དོན་ལ་ཁྱད་པར་མེད་དེ། དཔེར་ན། “ཤིང་གི་ཡལ་གའམ་ཤིང་ལ་ཡལ་ག་ཡོད་དོ་” ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །བདག་པོ་དང་བདག་གིའི་དངོས་པོ་དང་། སྐྱེད་བྱེད་དང་སྐྱེ་བྱའི་དངོས་པོ་ལ་སོགས་པ་ལ་ནི་རྟེན་དང་བརྟེན་པའི་དངོས་པོ་ངེས་པར་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པས། དོན་གཉིས་པོ་ཉིད་བཟུང་བའོ། ། Nanu ca sambhave byabhicāre ca sati visesanaṃ sātthakaṃ bhavati yathā ‘nīlamuppala’nti, nevātthittassātthi byabhicāro, tathā ca vuttaṃ- ‘na sattaṃ padattho byabhicaratī’ti, tasmā byavecchejjābhāvā niratthakamatthītivisesanantyāha- ‘padatthasse’ccādi. Sattāyaṃ abyabhicāre pīti sambandho. Kālantarā byabhicāratthamatthītivisesananti dassetumāha- ‘kāle’ccādi. ཅི་སྟེ་སྲིད་པ་དང་འཁྲུལ་པ་ཡོད་ན་ཁྱད་པར་གྱི་ཚིག་དོན་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། “ཨུཏྤལ་སྔོན་པོ་” ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཡོད་པ་ཉིད་ལ་ནི་འཁྲུལ་པ་མེད་དེ། དེ་ལྟར་ཡང་ “ཚིག་གི་དོན་ནི་ཡོད་པ་ཉིད་ལས་མི་འཁྲུལ་ལོ་” ཞེས་བཤད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་བཅད་བྱ་མེད་པས་ “ཡོད་དོ་” ཞེས་པའི་ཁྱད་པར་གྱི་ཚིག་ནི་དོན་མེད་པ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། “ཚིག་གི་དོན་གྱི་” ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །ཡོད་པ་ཉིད་ལ་མི་འཁྲུལ་དུ་ཟིན་ཀྱང་ཞེས་སྦྱར་བར་བྱའོ། །དུས་གཞན་གྱི་འཁྲུལ་པ་བཟློག་པའི་ཕྱིར་ “ཡོད་དོ་” ཞེས་པའི་ཁྱད་པར་གྱི་ཚིག་ཡིན་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “དུས་ལ་” ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། ། Nanu ca suttesu kālo padhānaṃ na hoti, ‘‘tena kataṃ kītaṃ’’tyādinā hi paccayattho dassito, tathā hi kāyikaṃvācasikaṃ tyādo na kālasampaccayo, evamihāpi sattāmatte bhavitabbaṃ, atthīti tu vattamānasattāya eva pariggaho kathamavasīyate yena kālavisesanaṃ siyāti. Saccaṃ, kintu padatthassa sattābyabhicārābhāvepi atthītivisesanopādānasāmatthiyātra visiṭṭho sattā atthīti visesanattenopāttā, na sattāmattanti patīyate, sā pana visiṭṭhā sattā sampatisattā, atthi ca tassā byabhicāro sāmaññasattāyāti yujjateva visesanavisessabhāvoti maññate. Upādhīti visesanaṃ. ཅི་སྟེ་མདོ་དག་ལས་དུས་ནི་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་ཏེ། “དེས་བྱས་པ་དང་ཉོས་པ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་རྐྱེན་གྱི་དོན་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལྟར་ན་ལུས་ཀྱི་དང་ངག་གི་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་དུས་ཀྱི་རྐྱེན་མེད་ལ། དེ་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་ཡོད་པ་ཙམ་དུ་འགྱུར་དགོས་པ་ལ། “ཡོད་དོ་” ཞེས་པ་ནི་ད་ལྟར་བའི་ཡོད་པ་ཉིད་ཁོ་ན་འཛིན་པ་ཡིན་པར་ཇི་ལྟར་ངེས་ཏེ། གང་གིས་དུས་ཀྱི་ཁྱད་པར་དུ་འགྱུར་ཞེ་ན། བདེན་མོད་ཀྱང་། ཚིག་གི་དོན་ལ་ཡོད་པ་ལས་འཁྲུལ་པ་མེད་དུ་ཟིན་ཀྱང་། “ཡོད་དོ་” ཞེས་པའི་ཁྱད་པར་གྱི་ཚིག་བཟུང་བའི་མཐུས་འདིར་ཁྱད་པར་དུ་གྱུར་པའི་ཡོད་པ་ནི་ “ཡོད་དོ་” ཞེས་པའི་ཁྱད་པར་ཉིད་དུ་བཟུང་གི ཡོད་པ་ཙམ་དུ་ནི་མི་རྟོགས་སོ། །ཁྱད་པར་དུ་གྱུར་པའི་ཡོད་པ་དེ་ནི་ད་ལྟར་བའི་ཡོད་པ་ཡིན་ལ། སྤྱིའི་ཡོད་པ་ལ་ནི་དེའི་འཁྲུལ་པ་ཡོད་པས་ཁྱད་པར་དང་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་འཐད་པ་ཉིད་དོ་སྙམ་དུ་བསམས་པའོ། །ཉེ་བར་བཞག་པ་ (upādhi) ཞེས་པ་ནི་ཁྱད་པར་རོ། ། Na bhuñjaticcādiviyāti yathā na bhuñjatīti nañssa paṭisedhattā viruddhatthapadassa sannidhāne-tthantarassa paṭisedharūpassatthassāvagati padanibandhanassa vidhino abādhikā bhavati, tamivākyattho. Adhippāyattha māha- [Pg.218] ‘atthivacanicchāya yo visayo tassa niyamo’ti. Kati payasambhave na pana gomā rukkhavāti yojanā, tehīti pasaṃsāpahūtehi. Kakude āvatto kakudāvatto, nindito kakudāvatto assa atthīti kakudāvattī. Kathaṃ ninditattamassiccāha-‘kakudā vatto’ccādi. Saṃsatto daṇḍo assa atthiccanena gehaṭṭhitena vijjamānenapi daṇḍena daṇḍīti nābhidhīyatīti vadati. Dabbebhidheyyeti jātisannissayagopiṇḍaassapiṇḍādisaṅkhāte dabbe-bhidheyye, bhavaṃ bhaveyyāti yadākadāci bhavanto yadi bhaveyya. “མི་ཟའོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་ནོ་” ཞེས་པ་ནི། དཔེར་ན་ “མི་ཟའོ་” ཞེས་པའི་མི་མཐུན་པའི་སྒྲ་ནི་དགག་པ་ཡིན་པས་འགལ་བའི་དོན་གྱི་སྒྲ་ཉེ་བར་ཡོད་པ་ན། དགག་པའི་རང་བཞིན་གྱི་དོན་གཞན་རྟོགས་པ་ནི་སྒྲ་ལ་བརྟེན་པའི་ཆོ་ག་ལ་གནོད་བྱེད་མ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་ཚིག་གི་དོན་ཏོ། །དགོངས་པའི་དོན་གསུངས་པ་ནི། “ཡོད་པར་བརྗོད་འདོད་ཀྱི་ཡུལ་གང་ཡིན་པ་དེའི་ངེས་པའོ། །” ཞེས་པའོ། །འགའ་ཞིག་སྲིད་པ་ན་ཡིན་གྱི། ཤིང་ལ་བ་ལང་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། །“དེ་དག་གིས་” ཞེས་པ་ནི་བསྔགས་པ་དང་མང་པོ་དག་གིས་སོ། །ལྐོག་ཤལ་ལ་འཁྱིལ་བ་ནི་ལྐོག་ཤལ་འཁྱིལ་བ་སྟེ། སྨད་པའི་ལྐོག་ཤལ་འཁྱིལ་བ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན་ལྐོག་ཤལ་འཁྱིལ་བ་ཅན་ (kakudāvattī) ནོ། །འདི་ལ་སྨད་པ་ཉིད་ཇི་ལྟར་ཡིན་ཞེ་ན། “kakudā vatto” ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །“འབྲེལ་བའི་དབྱུག་པ་འདི་ལ་ཡོད་དོ་” ཞེས་པས་ཁྱིམ་ན་གནས་པའི་དབྱུག་པ་ཡོད་ཀྱང་དབྱུག་པ་ཅན་ (daṇḍī) ཞེས་མི་བརྗོད་དོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །“རྫས་བརྗོད་བྱ་ཡིན་པ་ལ་” ཞེས་པ་ནི་རིགས་ལ་བརྟེན་པའི་བ་ལང་གི་གོང་བུ་དང་རྟའི་གོང་བུ་ལ་སོགས་པར་གྲགས་པའི་རྫས་བརྗོད་བྱ་ཡིན་པ་ལའོ། །“འབྱུང་བ་འགྱུར་རོ་” ཞེས་པ་ནི་ནམ་ཞིག་འབྱུང་བར་འགྱུར་ན་ཞེས་པའོ། ། 79. Vantva ༧༩. ཝནྟྭ། Paññavā ‘‘byañjane dīgharassā’’ti (1-33) rasso. ཤེས་རབ་ཅན་ (paññavā) ཞེས་པ་ནི་ “གསལ་བྱེད་ལ་རིང་པོ་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ་” (༡-༣༣) ཞེས་པས་ཐུང་ངུར་གྱུར་པའོ། ། 80. Daṇḍā ༨༠. དཎྜཱ། Dve hontīti iko īceti dve honti, ekamekaṃvāti ubhinnaṃ. Vāsaddo dve hontīti etthāpi daṭṭhabbo. Uttamīṇeva dhanā ikoti gaṇasuttaṃ vivarati ‘uttamīṇevā’tiādi. Kenettha samāsoti āha- ‘syādisyādinekatthanti samāso’ti. Uttamīṇo dhanasāmī. Asannihite atthāti gaṇasuttaṃ, asannihitetīmassa atthaṃ vivarati ‘appatte’ti. Asampatteti attho. Asannihiteti ca attho iccassa visesanaṃ. Atthanaṃ asannihite atthe āsisanaṃ attho, so assa atthīti atthiko atthī. Tadantācāti gaṇasuttaṃ, asannihitetyanuvattate, asannihitopādhikā atthantā ca ika īppaccayo bhavatītyattho. Vaṇṇantāīyevāti gaṇasuttaṃ, brahmānaṃ devānaṃ vaṇṇoti vā samāso. Hatthadantehi jātiyanti gaṇasuttaṃ. “གཉིས་སུ་འགྱུར་རོ་” ཞེས་པ་ནི་ཨི་ཀ་དང་ཨཱིའི་རྐྱེན་གཉིས་སུ་འགྱུར་བ་སྟེ། རེ་རེ་བའམ་གཉིས་ཀའོ། །“ཝཱ” (ཡང་ན) ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་གཉིས་སུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་འདིར་ཡང་བལྟ་བར་བྱའོ། །“བུ་ལོན་འཇལ་བ་པོའི་ནོར་ལས་ཨི་ཀའོ་” ཞེས་པའི་ཚོགས་ཀྱི་མདོ་ནི་ “uttamīṇevā” ཞེས་སོགས་ཀྱིས་འགྲེལ་ལོ། །འདིར་གང་གིས་བསྡུ་བ་ཡིན་ཞེ་ན། “སུའི་མཐའ་ཅན་དང་སུའི་མཐའ་ཅན་དོན་དུ་མ་ཅན་བསྡུ་བའོ་” ཞེས་གསུངས་སོ། །བུ་ལོན་འཇལ་བ་པོ་ནི་ནོར་གྱི་བདག་པོའོ། །“ཉེ་བར་མ་གནས་པའི་དོན་ལ་” ཞེས་པའི་ཚོགས་ཀྱི་མདོ་ལས། “ཉེ་བར་མ་གནས་པ་” ཞེས་པའི་དོན་ནི་ “མ་ཐོབ་པ་” ཞེས་འགྲེལ་ལོ། །མ་ཐོབ་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །ཉེ་བར་མ་གནས་པ་དང་དོན་ཞེས་པ་ནི་འདིའི་ཁྱད་པར་རོ། །དོན་གཉེར་བ་ཉེ་བར་མ་གནས་པའི་དོན་ལ་སྨོན་པ་ནི་དོན་ཏེ། དེ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན་དོན་གཉེར་བ་ (atthika) དང་དོན་ཅན་ (atthī) ནོ། །“དེའི་མཐའ་ཅན་ལས་ཀྱང་ངོ་” ཞེས་པའི་ཚོགས་ཀྱི་མདོ་ལས། “ཉེ་བར་མ་གནས་པ་” ཞེས་པ་རྗེས་སུ་འབྲང་སྟེ། ཉེ་བར་མ་གནས་པའི་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་དོན་གྱི་མཐའ་ཅན་ལས་ཀྱང་ཨི་ཀ་དང་ཨཱིའི་རྐྱེན་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །“ཁ་དོག་གི་མཐའ་ཅན་ཁོ་ན་ལས་སོ་” ཞེས་པའི་ཚོགས་ཀྱི་མདོ་ལས། བྲམ་ཟེ་དང་ལྷ་དག་གི་ཁ་དོག་ཅེས་པའམ་བསྡུ་བའོ། །“གླང་པོ་ཆེའི་མཆེ་བ་ལས་རིགས་ལ་” ཞེས་པའི་ཚོགས་ཀྱི་མདོའོ། ། Jātiyanti paccayavisesanaṃ. Vaṇṇato brahmacārimhīti gaṇasuttaṃ. Brahmasaddena niyamaviseso vuccaticcāha-‘vijje’ccādi. Tasmiñcaniyamavisesacaraṇe tiṇṇaṃ brāhmaṇādīnamevādhikāro, nasuddassāti dassento āha- ‘tañce’ccādi. Tevaṇṇiko vaṇṇīti vuccatīti sambandho. Tīsu vaṇṇesu bhavo tadantogadhattā tevaṇṇikoti bhavatthe ṇiko. Vaṇṇasaddo brāhmaṇādivaṇṇavacano. Tatra brahmacārimhityanena suddo byavacchijjate. “རིགས་ལ་” ཞེས་པ་ནི་རྐྱེན་གྱི་ཁྱད་པར་རོ། །“ཁ་དོག་ལས་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ལ་” ཞེས་པའི་ཚོགས་ཀྱི་མདོའོ། །ཚངས་པའི་སྒྲས་ངེས་པའི་ཁྱད་པར་བརྗོད་དོ་ཞེས་ “རིག་པ་” ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །ངེས་པའི་ཁྱད་པར་གྱི་སྤྱོད་པ་དེ་ལ་བྲམ་ཟེ་ལ་སོགས་པ་སྐྱེ་བོ་རིགས་གསུམ་པོ་དག་ཁོ་ན་ལ་དབང་ཡོད་ཀྱི། དམངས་རིགས་ལ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “tañce” ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །རིགས་གསུམ་པ་ནི་ཁ་དོག་ཅན་ (vaṇṇī) ཞེས་བརྗོད་དོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། །རིགས་གསུམ་ལ་གནས་པ་ནི་དེའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་ཕྱིར་རིགས་གསུམ་པ་ (tevaṇṇiko) སྟེ། གནས་པའི་དོན་ལ་ཎི་ཀ་རྐྱེན་ནོ། །ཁ་དོག་གི་སྒྲ་ནི་བྲམ་ཟེ་ལ་སོགས་པའི་རིགས་བརྗོད་པའི་སྒྲའོ། །དེ་ལ་ “ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ལ་” ཞེས་པས་དམངས་རིགས་རྣམ་པར་བཅད་དོ། ། Athavā [Pg.219] brahmanti nibbānaṃ tadattho ganthopi, taṃ brahmaṃ nibbānaṃ dhammaṃ vā tepiṭakaṃ caratīti brahmacārī, yati. Yatayopi hi vaṇṇīti brahmacārinoti vuccanti. Vaṇṇīliṅgīti hi vutte tiliṅgavāti attho. Vaṇṇa saddo panettha yathāvutta brahmapariyāyo. Pokkharādito deseti gaṇasuttaṃ. Deso cettha yattha(tthi pokkharādīni so). Padumagaccha pokkharaṇīnaṃ vācakassāti iminā padumāni assaṃ santīti paduminīti pokkharaṇīpi vuccatīti dasseti. Nāvā atthīti nāviko, yāgame nāvāyiko. Sukhadukkhā ī, balā bāhūrupubbā ceti ca gaṇasuttāni. ཡང་ན། ཚངས་པ་ (brahma) ཞེས་པ་ནི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སྟེ་དེའི་དོན་གྱི་གཞུང་ཡང་ཡིན་ལ། ཚངས་པ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའམ་ཆོས་སྡེ་སྣོད་གསུམ་པོ་དེ་ལ་སྤྱོད་པས་ན་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ (brahmacārī) སྟེ་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་བའོ། །ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་བ་དག་ཀྱང་ཁ་དོག་ཅན་ (vaṇṇī) ནམ་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །“ཁ་དོག་ཅན་ནི་རྟགས་ཅན་ནོ་” ཞེས་བཤད་པ་ན་རྟགས་གསུམ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །འདིར་ཁ་དོག་གི་སྒྲ་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཚངས་པའི་རྣམ་གྲངས་སོ། །“པདྨ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཡུལ་ལ་” ཞེས་པའི་ཚོགས་ཀྱི་མདོའོ། །འདིར་ཡུལ་ནི་གང་ན་ (པདྨ་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པའི་ས་དེའོ)། །པདྨའི་ཤིང་དང་རྫིང་བུའི་བརྗོད་བྱེད་ལས་ཞེས་པས་འདིར་པདྨ་དག་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན་པདྨ་ཅན་ (paduminī) ཞེས་རྫིང་བུ་ལའང་བརྗོད་དོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །གྲུ་ཡོད་པས་ན་གྲུ་པ་ (nāvika) སྟེ། ཡ་ཡིག་བྱུང་བས་ན་གྲུ་པ་ (nāvāyika) འོ། །“བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་ལས་ཨཱིའོ་” དང་། “སྟོབས་དང་ལག་པ་དང་བརླ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ལས་ཀྱང་ངོ་” ཞེས་པ་དག་ནི་ཚོགས་ཀྱི་མདོ་དག་གོ ། 82. Mukhā ༨༢. མུ་ཁཱ། Ihāpi pasajjeyya madhu asmiṃ ghaṭe atthīti etthāpi payoge madhuranti rappaccayo pāpuṇeyya madhumhi abhidheyyati adhippāyo. Na gacchantīti nagā. Yajjapi ūsavāccādo pahūtādivisayāyātthitāya sambhavo, tathāpi ñusādivato paccaya(ttha)ttena vacanicchābhāvā ñusavā ghaṭoccādi na sijjhati tasmā pahūtādivisayātthitāsambhavepi taṃvato-tthassa paccaya(ttha)ttena ñusaro desoti vattu micchāyaṃ paccayo yathā siyā aññatramābhaviccevamattho veditabboti āha- ‘iti’ccādi. Kuñjavātiettha kuñjasaddo tiṇalatādyacchāditapabbatekadese vattate. འདིར་ཡང་ཐལ་བར་འགྱུར་ཏེ། “སྦྲང་རྩི་བུམ་པ་འདི་ལ་ཡོད་དོ་” ཞེས་པའི་སྦྱོར་བ་འདིར་ཡང་མངར་པོ་ (madhura) ཞེས་ར་རྐྱེན་ཐོབ་པར་འགྱུར་ཏེ། སྦྲང་རྩི་བརྗོད་བྱ་ཡིན་པ་ལ་ཞེས་པའི་བསམ་པའོ། །མི་འགྲོ་བས་ན་རི་ (naga) དག་གོ །གལ་ཏེ་ཚྭ་སྒོ་ཅན་ལ་སོགས་པ་ལ་མང་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་གྱི་ཡོད་པ་ཉིད་སྲིད་ཀྱང་། འོན་ཀྱང་ཚྭ་སྒོ་ཅན་ལ་སོགས་པ་ལ་རྐྱེན་གྱི་དོན་ཉིད་དུ་བརྗོད་འདོད་མེད་པས་ཚྭ་སྒོ་ཅན་གྱི་བུམ་པ་ལ་སོགས་པ་མི་འགྲུབ་པས། དེའི་ཕྱིར་མང་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་གྱི་ཡོད་པ་ཉིད་སྲིད་ཀྱང་། དེ་དང་ལྡན་པའི་དོན་གྱི་རྐྱེན་གྱི་དོན་ཉིད་དུ་ “ཚྭ་སྒོ་ཅན་གྱི་ཡུལ་” ཞེས་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ན་རྐྱེན་གོ་ཇི་ལྟར་འགྱུར་བ་དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ལའང་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་ “ཨི་ཏི་” ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །“Kuñjavā” ཞེས་པ་འདིར་ཀུཉྫ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་རྩྭ་དང་འཁྲི་ཤིང་ལ་སོགས་པས་བཀབ་པའི་རིའི་ཕྱོགས་གཅིག་ལ་འཇུག་གོ ། 87. Picchā ༨༧. པིཙྪཱ། Parehi vācāsaddā ālo vihito nindāyaṃ, neha tatheti codanamubbhāvayati ‘nindāya’miccādinā. གཞན་དག་གིས་སྨྲ་བའི་སྒྲ་ལས་ཨཱ་ལ་རྐྱེན་ནི་སྨད་པ་ལ་བཞག་པ་ཡིན་ལ། འདིར་ནི་དེ་ལྟ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་རྩོད་པ་ནི་ “སྨད་པ་ལ་” ཞེས་སོགས་ཀྱིས་བསྟན་ཏོ། ། 88. Sīlā ༨༨. སཱིལཱ། Sīlamassa atthi, kesā assa santīti viggaho. Aṇṇā niccanti niccavidhyutthaṃ gaṇasuttaṃ. Gāṇḍīrājīhi saññāyanti saññāvisayaniyamanatthaṃ gaṇasuttaṃ. Gaṇḍassa gaṇḍamigasiṅgassa ayaṃ gāṇḍī, sā assa atthīti gāṇḍīvo. ཚུལ་ཁྲིམས་འདི་ལ་ཡོད་དོ་། སྐྲ་འདི་ལ་ཡོད་དོ་ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པར་དབྱེ་བའོ། །“ཨཎྞ་ནི་རྟག་པ་ལའོ་” ཞེས་པ་ནི་རྟག་པའི་ཆོ་གའི་ཕྱིར་གྱི་ཚོགས་ཀྱི་མདོའོ། །“གཱཎྜཱི་དང་རཱ་ཇཱི་དག་ལས་མིང་ལ་” ཞེས་པ་ནི་མིང་གི་ཡུལ་ངེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གྱི་ཚོགས་ཀྱི་མདོའོ། །བསེ་རུའི་རྭ་འདི་ནི་གཱཎྜཱི་སྟེ། དེ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན་གཱཎྜཱི་ཝ་ (gāṇḍīva) འོ། ། 90. Sissa ༩༠. སིསྶ། Samassa atthīti suvāmī,saṃ sakiyaṃ. རང་གི་ཡོད་པས་ན་བདག་པོ་ (suvāmī) སྟེ། སཾ་ནི་རང་གིའོ། ། 91. Lakkhyā ༩༡. ལཀྑྱཱ། Akārādeso [Pg.220] ca ṇasanniyogenāti iminā yattha ṇakāro tatthevāyamakārādesoti dasseti. Upādānatoti iminā nissayakaraṇameko satthiyo ñāyoti dasseti. Antassa avidhānasāmatthiyācāti iminā satipi pubbalopena payoga nipphattiyaṃ akāraṃ vidhāya tassa lopo niratthakoti dasseti. Lakkhī sirī assa atthīti lakkhaṇo. “ཨ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བ་ནི་ཎ་ཡིག་དང་ལྷན་ཅིག་གོ་” ཞེས་པས་གང་ན་ཎ་ཡིག་ཡོད་པ་དེ་ཉིད་ལ་ཨ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བ་འདི་ཡིན་པར་བསྟན་ཏོ། །“ཉེ་བར་ལེན་པ་ལས་” ཞེས་པས་རྟེན་བྱེད་པ་ནི་རིགས་པ་གཅིག་ཡིན་པར་བསྟན་ཏོ། །“མཐའ་མ་བཞག་པའི་མཐུས་ཀྱང་” ཞེས་པས་སྔ་མ་བསུབས་པས་སྦྱོར་བ་འགྲུབ་པ་ཡོད་བཞིན་དུ། ཨ་ཡིག་བཞག་ནས་དེ་བསུབ་པ་ནི་དོན་མེད་པ་ཡིན་པར་བསྟན་ཏོ། །དཔལ་ (lakkhī) ལྡན་པ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན་མཚན་ཉིད་ཅན་ (lakkhaṇa) ནོ། ། 94. Imiyā ༩༤. ཨིམིཡཱ། Kappo yogyatā assa atthīti kappiyo, jaṭā hānabhāgo, senā assa atthīti viggaho. རུང་བ་ཉིད་དམ་འོས་པ་ཉིད་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན་རུང་བ་ (kappiyo) དང་། རལ་པ་དང་། ཉམས་པའི་ཆ་དང་། དམག་དཔུང་འདི་ལ་ཡོད་དོ་ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པར་དབྱེ་བའོ། ། 95. Topa ༩༥. ཏོཔ། ‘Ohāka cāge’ iti sakakārassa hādhātuno payoge toppaccayaṃ nisedhetvā‘satthā hīyate satthā hīno’ti udāharaṇaṃ dassitaṃ. Tenāha- ‘sakkateccādi. Dassetuṃ tatiyampanudāharaṇanti sambandho. Cīppaccayāvasānānanti ‘‘abhūtatabbhāve karāsabhūyoge vikārācī’’ti (4-119) vutto cīppaccayo avasāne ye santi viggaho. Jātiyavajjitānanti ‘‘tabbati jātiyo’’ti (4-113) suttena jātiyappaccayena vajjitānaṃ. Kaccāyane tu toādīnaṃ vibhatti saññattā na tato puna vibhattuppatti. “Ohāka cāge” (སྤོང་བ་ལ་ཧཱ་) ཞེས་ཀ་ཡིག་དང་བཅས་པའི་ཧཱ་དབྱིངས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་ལ་ཏོ་རྐྱེན་བཀག་ནས། “སྟོན་པ་ཉམས་སོ། །སྟོན་པ་ཉམས་པའོ། །” ཞེས་པའི་དཔེ་བསྟན་ཏོ། །དེའི་ཕྱིར་ “sakkate” ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །དཔེ་གསུམ་པ་ཡང་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། །“ཙཱི་རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་རྣམས་ཀྱི་” ཞེས་པ་ནི། “མ་བྱུང་བ་དེ་ལྟར་འགྱུར་བ་ལ་ཀྲྀ་དང་ཨས་དང་བྷཱུ་སྦྱོར་བ་ལ་འགྱུར་བ་ལས་ཙཱིའོ་” (༤-༡༡༩) ཞེས་གསུངས་པའི་ཙཱི་རྐྱེན་མཐའ་ལ་ཡོད་པ་རྣམས་ཀྱི་རྣམ་པར་དབྱེ་བའོ། །“ཇཱ་ཏི་ཡ་དང་བྲལ་བ་རྣམས་ཀྱི་” ཞེས་པ་ནི། “tabbati jātiyo” (༤-༡༡༣) ཞེས་པའི་མདོས་ཇཱ་ཏི་ཡ་རྐྱེན་དང་བྲལ་བ་རྣམས་ཀྱིའོ། །ཀཙྩཱཡནའི་ལུགས་ལ་ནི་ཏོ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་དབྱེ་བའི་མིང་ཅན་ཡིན་པས་དེ་ལས་སླར་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་སྐྱེ་བ་མི་འགྱུར་རོ། ། 96. Ito ༩༦. ཨིཏོ། Vuttiyaṃ ‘etassa ṭa eta’ iti atoiccatra etassa ṭādeso etto iccatra etaādesoti attho. འགྲེལ་པ་ལས། “འདིའི་ཏ་ནི་ཨེ་ཏའོ་” ཞེས་པ་ནི། འདིར་ཨ་ཏོ་ཞེས་པ་ལ་འདིའི་ཏ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བ་དང་། ཨེཏྟོ་ཞེས་པ་ལ་ཨེ་ཏ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བའི་དོན་ཏོ། ། 97. Abhyā ༩༧. ཨབྷྱཱ། Nanu ca kiṃ iminā suttena, pañcamyantā ‘‘to pañcamyā’’ti (4-95) bhavissati, apañcamyantātu ‘‘ādyādīhī’’ti (4-98) netadevaṃ daṭṭhabbaṃ. ‘‘To pañcamyā’’ti (4-95) pakativisesānamaparāmāsato kutoci pañcamyantā hotu, apañcamyantā pana ‘‘ādyādīhī’’ti sutte sasaṅkhyassādisaddassa [Pg.221] gahaṇena taṃsadisā sasaṅkhyāevopalakkhīyantītipi viññāyeyya tato apañcamyantehi abhyādīhi to na siyāti abhitoccādi na sijjhatīti ‘‘abhyādīhī’’ti suttanti daṭṭhabbaṃ. ཅི་སྟེ་མདོ་འདིས་ཅི་ཞིག་བྱ་སྟེ། ལྔ་པ་མཐའ་ཅན་ལས་ནི་ “to pañcamyā” (༥-༩༥) ཞེས་པས་འགྱུར་ལ། ལྔ་པ་མཐའ་ཅན་མ་ཡིན་པ་ལས་ནི་ “ādyādīhi” (༤-༩༨) ཞེས་པས་འགྱུར་རོ་ཞེ་ན། དེ་ལྟར་མི་བལྟ་སྟེ། “to pañcamyā” (༤-༩༥) ཞེས་པས་རང་བཞིན་གྱི་བྱེ་བྲག་ལ་མ་རེག་པར་གང་ཡང་རུང་བའི་ལྔ་པ་མཐའ་ཅན་ལས་འབྱུང་བར་འགྱུར་ལ། ལྔ་པ་མཐའ་ཅན་མ་ཡིན་པ་ལས་ནི་ “ādyādīhi” ཞེས་པའི་མདོ་རུ་གྲངས་དང་བཅས་པའི་ “ādi” ཞེས་པའི་སྒྲ་བཟུང་བས། དེ་དང་འདྲ་བའི་གྲངས་དང་བཅས་པ་ཁོ་ན་མཚོན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་ཀྱང་ཤེས་པར་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར་ལྔ་པ་མཐའ་ཅན་མ་ཡིན་པའི་ abhi ལ་སོགས་པ་ལས་ to མི་འབྱུང་བས་ abhito ལ་སོགས་པ་མི་འགྲུབ་པས། “abhyādīhi” ཞེས་པའི་མདོ་འདི་དགོས་སོ་ཞེས་བལྟ་བར་བྱའོ།། 98. Ādyā ༩༨. ཨཱདྱཱ། Nanu ca toicceva sāmaññena suttite yatokutoci pañcamyantā vā apañcamyantā vā bahulaṃ vā tomhi iṭṭhappasiddhīti kiṃ ādyādīhīti suttenāti saccaṃ, tathāpi vibhāgena dassite vibhāgaso visesāvasāyo siyāti na dosoti. Yanti paṭhamantā tomhi yato. ཅི་སྟེ་ “to” ཞེས་སྤྱི་བཏང་དུ་མདོར་བསྟན་པས། གང་ཡང་རུང་བའི་ལྔ་པ་མཐའ་ཅན་ནམ། ཡང་ན་ལྔ་པ་མཐའ་ཅན་མ་ཡིན་པ་ལས་ཕལ་ཆེར་ “to” བྱིན་པས་འདོད་པ་འགྲུབ་པར་འགྱུར་ན། “ādyādīhi” ཞེས་པའི་མདོས་ཅི་ཞིག་བྱ་ཞེ་ན། བདེན་མོད་ཀྱི། དེ་ལྟ་ནའང་རྣམ་པར་ཕྱེ་སྟེ་བསྟན་པས་རྣམ་པ་སོ་སོའི་བྱེ་བྲག་ངེས་པར་འགྱུར་བས་སྐྱོན་མེད་དོ།། དང་པོ་མཐའ་ཅན་གྱི་ “ya” ལས་ “to” བྱིན་པས་ “yato” ཞེས་འགྱུར་རོ།། 100. Katthe ༡༠༠. གང་དུ། Pubbenevāti ‘‘sabbādito’’ (4-99) ccādināva. Etassāti etasaddassa, imassāti imasaddassa. “སྔ་མ་ཉིད་ཀྱིས་” ཞེས་པ་ནི་ “sabbādito” (༤-༩༩) ལ་སོགས་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ།། “འདི་ཡི་” ཞེས་པ་ནི་ eta སྒྲ་འདིའི་འོ།། “འདི་ཡི་” ཞེས་པ་ནི་ ima སྒྲ་འདིའི་འོ།། 101. Dhi ༡༠༡. དྷི། Vāvidhānāti vikappena dhippaccayassa vidhānā. “རྣམ་པར་བཀོད་པ་” ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པས་ dhi རྐྱེན་བཀོད་པའི་ཕྱིར་རོ།། 102. Yā ༡༠༢. ཡཱ། Yatrāti vutte yatthāti uppalakkhitameva siyāti na vuttaṃ. Evamuparipi. “yatra” ཞེས་བརྗོད་པས་ “yattha” ཞེས་པ་མཚོན་པ་ཁོ་ནར་འགྱུར་བས་མ་བཤད་དོ།། གོང་དུའང་དེ་བཞིན་ནོ།། 104. Kuhiṃ ༡༠༤. གང་དུ། Hiñcanaṃ vidhīyate ‘‘hiṃ haṃ hiñcana’’nti (2-5-9) suttena. Hiñciādīnanti hiñcidācirahaciādīnaṃ. “hiṃ haṃ hiñcana” (༢-༥-༩) ཞེས་པའི་མདོ་ཡིས་ hiñcana བཀོད་དོ།། “hiñci ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་” ཞེས་པ་ནི་ hiñci, dāci, rahaci ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་འོ།། 105. Sabbe ༡༠༥. ཐམས་ཅད། Etasmiṃ kāle ekadāiccādi daṭṭhabbaṃ. དུས་འདི་ལ་ “ekadā” ལ་སོགས་པ་བལྟ་བར་བྱའོ།། 106. Kadā ༡༠༦. ནམ་ཞིག Kudāsaddo canaṃsaddayogeva dissati kudācananti. kudā སྒྲ་ནི་ canaṃ སྒྲ་དང་སྦྱར་བ་ཁོ་ན་ལས་ “kudācana” ཞེས་མཐོང་ངོ།། 107. Ajja ༡༠༧. དེ་རིང་། Nimittanimittīnanti kāraṇakāriyānaṃ, samāneti sādhāraṇe. Samānameva bodheti ‘taṃyathe’ccādinā. Ettha pana mammatāḷanaṃ nimittaṃ pāṇa haraṇaṃ [Pg.222] nimittī, tassāti anajjatanassa. Upari tyādikaṇḍe karahasaddo tu cisaddasaṃyuttova dissati karahacīti. “རྒྱུ་དང་རྒྱུ་ཅན་རྣམས་ཀྱི་” ཞེས་པ་ནི་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་རྣམས་ཀྱི་འོ།། “མཚུངས་པ་ལ་” ཞེས་པ་ནི་ཐུན་མོང་བ་ལའོ།། མཚུངས་པ་ཉིད་ “taṃyatha” ལ་སོགས་པས་གོ་བར་བྱེད་དོ།། འདིར་ནི་གནད་ལ་བརྡེག་པ་ནི་རྒྱུ་ཡིན་ལ། སྲོག་འཕྲོག་པ་ནི་རྒྱུ་ཅན་ཡིན་ནོ།། “དེའི་” ཞེས་པ་ནི་དེ་རིང་མ་ཡིན་པའི་འོ།། གོང་གི་ ti ལ་སོགས་པའི་སྐབས་སུ་ karaha སྒྲ་ནི་ ci སྒྲ་དང་འབྲེལ་བ་ཁོ་ན་ལས་ “karahaci” ཞེས་མཐོང་ངོ།། 110. Dhāsaṃ ༡༡༠. དྷཱ་སམ། Saṅkhyāvācino saddā saṅkhyāsaddena gahitāti āha- ‘atthe’ccādi. Pakāro dabbaguṇadhisayopi atthi, tattha yadi sopi gayheyya dabba guṇānaṃ liṅgasaṅkhyāhi yogā dhāppaccayanta(mpi tabbisayoyeveti) (pakāravācakaliṅgasaṅkhyāhi yogā) aliṅgamasaṅkhyañca na siyā, evañca satyabyayattamabhimatantassa na siyā, tañciṭṭhaṃ, kiriyāvisaye tu tasmiṃ gayhamāne ekadhābhuñjati dvidhābhuñjati dvidhāgacchaticcādo bhojana gamanādikiriyāya sabbathā liṅgasaṅkhyāhi yogābhāvā yathāvutta doso na siyāti pāṇinīyavuttikārena jayādiccena kiriyā visayoyevettha pakāro gahito. Tampati āha- ‘dabbe’ccādi. Kasmā panevamāhāti āha- ‘navadhādabba’miccādi. ‘‘Navadhā dabbaṃ, bahudhā guṇo’’ti vesesikānaṃ saṅketo. གྲངས་བརྗོད་པའི་སྒྲ་རྣམས་ནི་གྲངས་ཀྱི་སྒྲས་བཟུང་བའི་ཕྱིར་ “དོན་ལ་” ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། རྣམ་པ་ནི་རྫས་དང་ཡོན་ཏན་ལ་གནས་པའང་ཡོད་དེ། གལ་ཏེ་དེའང་འཛིན་ན་རྫས་དང་ཡོན་ཏན་རྣམས་རྟགས་དང་གྲངས་དང་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར། dhā རྐྱེན་མཐའ་ཅན་ཡང་དེའི་ཡུལ་ཅན་ཉིད་དུ་འགྱུར་བས་རྟགས་མེད་པ་དང་གྲངས་མེད་པར་མི་འགྱུར་ལ། དེ་ལྟ་ན་མི་ཟད་པ་ཉིད་དུ་འདོད་པ་དེ་ལ་མི་འགྱུར་བས། དེ་ནི་འདོད་པ་ཡིན་ནོ།། བྱ་བའི་ཡུལ་ལ་ནི་དེ་འཛིན་པའི་ཚེ། “ekadhā bhuñjati” “dvidhā bhuñjati” “dvidhā gacchati” ལ་སོགས་པ་ལ། ཟ་བ་དང་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་རྟགས་དང་གྲངས་དང་འབྲེལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་སྐྱོན་དེ་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་པཱ་ཎི་ནིའི་འགྲེལ་བྱེད་ཛ་ཡཱ་དི་ཏྱས་འདིར་བྱ་བའི་ཡུལ་གྱི་རྣམ་པ་ཁོ་ན་བཟུང་ངོ།། དེ་ལ་དགག་པའི་ཕྱིར་ “རྫས་ལ་” ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། ཅིའི་ཕྱིར་འདི་ལྟར་གསུངས་ཤེ་ན། “རྫས་རྣམ་པ་དགུ་” ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། “རྫས་རྣམ་པ་དགུ། ཡོན་ཏན་རྣམ་པ་མང་པོ་” ཞེས་པ་ནི་བྱེ་བྲག་པའི་གྲུབ་མཐའ་ཡིན་ནོ།། Tattha puthabyāpotejovāyvākāsakāladisāttamanānīti nava dabbāni. Rūpa rasa gandha phassa saṅkhyāparimāṇa puthuttasaṃyogavibhāga parattāparattabuddhisukhadukkhecchādosapayatanā ca guṇā, casaddena gurutta davattasinehasaṅkhāradhammādhammasaddā ceti catubbīsati bahudhā guṇo. Atrāpi yathāvuttakāsikāvuttiyā pañcikākārena jinindabuddhinā navadhā dabbaṃ bahudhā guṇotyatrāpi ‘‘kiriyājjhāharitabbā navadhā dabbaṃ bahudhā guṇo upadisīyati viññāyati byākhyāyate vijjatevā’’ti kiriyāvisayoyeva pakāro paṭipādito, payogadassanato byavacchejjabhāvā sabbattha kiriyeveti visesanopādānamayuttanti sambandho. དེ་ལ་ས་དང་། ཆུ་དང་། མེ་དང་། རླུང་དང་། ནམ་མཁའ་དང་། དུས་དང་། ཕྱོགས་དང་། བདག་དང་། ཡིད་རྣམས་ནི་རྫས་དགུའོ།། གཟུགས་དང་། རོ་དང་། དྲི་དང་། རེག་བྱ་དང་། གྲངས་དང་། ཚད་དང་། སོ་སོ་བ་ཉིད་དང་། ཕྲད་པ་དང་། ཕྱེ་བ་དང་། ཕ་རོལ་ཉིད་དང་། ཚུ་རོལ་ཉིད་དང་། བློ་དང་། བདེ་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་དང་། འདོད་པ་དང་། སྡང་བ་དང་། རྩོལ་བ་རྣམས་ནི་ཡོན་ཏན་ཡིན་ལ། “ca” སྒྲས་ལྕི་བ་ཉིད་དང་། གཤེར་བ་ཉིད་དང་། སྣུམ་པ་ཉིད་དང་། འདུ་བྱེད་དང་། ཆོས་དང་། ཆོས་མ་ཡིན་པ་དང་། སྒྲ་རྣམས་བསྡུས་པས་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་ནི་རྣམ་པ་མང་པོའི་ཡོན་ཏན་ནོ།། འདིར་ཡང་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཀཱ་ཤི་ཀཱའི་འགྲེལ་པ་ལ། པཉྩི་ཀཱ་བྱེད་པ་ཛི་ནེནྡྲ་བུདྡྷིས། “རྫས་རྣམ་པ་དགུ། ཡོན་ཏན་རྣམ་པ་མང་པོ་” ཞེས་པ་འདིར་ཡང་ “བྱ་བ་ནི་ཁ་སྐོང་བར་བྱ་སྟེ། རྫས་རྣམ་པ་དགུ་དང་ཡོན་ཏན་རྣམ་པ་མང་པོ་ནི་ཉེ་བར་མཚོན་པའམ། ཤེས་པར་བྱེད་པའམ། རྣམ་པར་བཤད་པའམ། ཡོད་པ་ཉིད་དོ།།” ཞེས་བྱ་བའི་ཡུལ་གྱི་རྣམ་པ་ཁོ་ན་བསྟན་ཏོ།། སྦྱོར་བ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་གཅད་བྱ་མེད་པས་ཐམས་ཅད་དུ་བྱ་བ་ཁོ་ན་ཡིན་པས། ཁྱད་པར་དུ་བཟུང་བ་ནི་མི་རིགས་སོ་ཞེས་སྦྱར་རོ།། Navadhā dabbaṃ bahudhā guṇoti payogadassanato dabbaguṇavisayānampakārānaṃ gayhupagattā byavacchedayitabbānaṃ dabbaguṇavisayānampakārānaṃ bhāvā sabbasmiṃ dabbaguṇavisaye jinindabuddhinā vuttanayena kiriyā [Pg.223] atthevāti kiriyāvisayova pakāro gayhatīti vuttikāra pañjikākārānaṃ visesanopādānamayuttanti attho. “རྫས་རྣམ་པ་དགུ། ཡོན་ཏན་རྣམ་པ་མང་པོ་” ཞེས་པ་ནི་སྦྱོར་བ་མཐོང་བའི་ཕྱིར། རྫས་དང་ཡོན་ཏན་གྱི་ཡུལ་གྱི་རྣམ་པ་རྣམས་བཟུང་བར་ཁས་བླངས་པས། རྣམ་པར་གཅད་པར་བྱ་བའི་རྫས་དང་ཡོན་ཏན་གྱི་ཡུལ་གྱི་རྣམ་པ་རྣམས་ཡོད་པའི་ཕྱིར། རྫས་དང་ཡོན་ཏན་གྱི་ཡུལ་ཐམས་ཅད་ལ་ཛི་ནེནྡྲ་བུདྡྷིས་གསུངས་པའི་ཚུལ་གྱིས་བྱ་བ་ཉིད་ཡོད་པས། བྱ་བའི་ཡུལ་གྱི་རྣམ་པ་ཁོ་ན་འཛིན་ཏོ་ཞེས་འགྲེལ་བྱེད་དང་པཉྩི་ཀཱ་བྱེད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཁྱད་པར་དུ་བཟུང་བ་ནི་མི་རིགས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། Tatoyevāti yato visesanopādānamayuttaṃ tatoyeva dvīhiccādikamāheti attho. Ayametthādhippāyo ‘‘dvidhā karotīti kiriyāpayogepi pakāro dabbaguṇavisayo… dabbavisayassa guṇavisayassa vā dvidhābhāvassa karīyamānattā, natu kiriyāvisayo… dvidhābhāvassa karaṇakiriyāvisayassettha vattumanicchitattā. Tatoyeva kiriyāpakāropādāne atra dhāppaccayantappayogo na siyāti viññāpetuṃ ‘dvīhi’ccādikamāhe’’ti tenāha‘atre’ccādi. “དེའི་ཕྱིར་ཉིད་” ཞེས་པ་ནི་གང་གི་ཕྱིར་ཁྱད་པར་དུ་བཟུང་བ་མི་རིགས་པ་དེའི་ཕྱིར་ཉིད་ “dvīhi” ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། འདིར་དགོངས་པ་ནི་འདི་ཡིན་ཏེ། “dvidhā karoti” ཞེས་བྱ་བའི་སྦྱོར་བ་ལའང་རྣམ་པ་ནི་རྫས་དང་ཡོན་ཏན་གྱི་ཡུལ་ཡིན་ཏེ། རྫས་ཀྱི་ཡུལ་ལམ་ཡོན་ཏན་གྱི་ཡུལ་གྱི་རྣམ་པ་གཉིས་ཉིད་བྱེད་བཞིན་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།། བྱ་བའི་ཡུལ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། རྣམ་པ་གཉིས་ཉིད་བྱེད་པའི་བྱ་བའི་ཡུལ་འདིར་བརྗོད་པར་མི་འདོད་པའི་ཕྱིར་རོ།། དེའི་ཕྱིར་ཉིད་བྱ་བའི་རྣམ་པ་བཟུང་ན་འདིར་ dhā རྐྱེན་མཐའ་ཅན་གྱི་སྦྱོར་བ་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། “dvīhi” ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ་ཞེས་པས། དེའི་ཕྱིར་ “འདིར་” ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། Dabbaguṇavisaye pakāre gayhamāne yoyaṃ doso sambhāvito parehi, taṃ dāni nirākattumāha ‘satipice’ccādi. Sabhāvato aliṅgamasaṅkhyañcāti sambandho, saṅkhyantarāpādane gamyamāne dhāppaccayo vihito pāṇiniyehi, tadāha- ‘dabbasse’ccādi saṅkhyāntarāpādanepīti pubbaṃ yā vavatthitā saṅkhyā, tato- ññaṃ saṅkhyāntaraṃ tassāpādanaṃ karaṇaṃ saṅkhyantarāpādanaṃ, tasmimpīti attho. རྫས་དང་ཡོན་ཏན་གྱི་ཡུལ་གྱི་རྣམ་པ་འཛིན་པ་ལ། གཞན་དག་གིས་སྐྱོན་གང་ཞིག་བརྟགས་པ་དེ་ད་ལྟ་དགག་པའི་ཕྱིར་ “ཡོད་ཀྱང་” ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། རང་བཞིན་གྱིས་རྟགས་མེད་པ་དང་གྲངས་མེད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་སྦྱར་རོ།། གྲངས་གཞན་དུ་སྒྱུར་བ་གོ་བར་འགྱུར་བ་ལ། པཱ་ཎི་ནི་པ་རྣམས་ཀྱིས་ dhā རྐྱེན་བཀོད་དེ། དེ་ཉིད་ “རྫས་ཀྱི་” ལ་སོགས་པས་གསུངས་སོ།། “གྲངས་གཞན་དུ་སྒྱུར་བ་ལའང་” ཞེས་པ་ནི་སྔོན་གང་ཞིག་རྣམ་པར་གནས་པའི་གྲངས་དེ་ལས། གཞན་པའི་གྲངས་གཞན་དུ་སྒྱུར་བ་སྟེ་བྱེད་པ་ནི་གྲངས་གཞན་དུ་སྒྱུར་བ་ཡིན་ལ། དེ་ལའང་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། 113. Tabba ༡༡༣. ཏབྦ། So pakāro assāti tabbā, tasaddena pakārassa parāmaṭṭhattā tabbatītettha pakāravatīti attho vuttoti āha- ‘tasaddene’ccādi. Pakāravatīti pakāravati atthe. Muduppakāravā mudujātiyo. “རྣམ་པ་དེ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན་ tabbā” ཞེས་པ་ནི། ta སྒྲས་རྣམ་པ་ལ་རེག་པའི་ཕྱིར། tabbā ཞེས་པ་འདིར་རྣམ་པ་དང་ལྡན་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་བཤད་དོ་ཞེས་ “ta སྒྲས་” ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། “རྣམ་པ་དང་ལྡན་པ་ལ་” ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པ་དང་ལྡན་པའི་དོན་ལའོ།། འཇམ་པའི་རྣམ་པ་དང་ལྡན་པ་ནི་འཇམ་པའི་རིགས་ཅན་ནོ།། 115. Kati ༡༡༥. དུ་མ། Kiṃ saṅkhyānamparimāṇamesanti atthe ‘‘kimhā rati rīvarīvataka rittakā’’ti (4-44) suttena ratippaccayaṃ vidhāya katīti siddhattā vuttaṃ- ‘saṅkhyāparimāṇavisaye sādhitattā’ti, kati ca so saṅkhyā parimāṇavisayattā saṅkhyā ceti katisaṅkhyā, tāya. “འདི་དག་གི་གྲངས་ཀྱི་ཚད་ཅི་ཞིག་ཡིན་ནམ་” ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ལ། “kimhā rati rīvarīvataka rittakā” (༤-༤༤) ཞེས་པའི་མདོ་ཡིས་ rati རྐྱེན་བཀོད་པས་ “kati” ཞེས་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་ “གྲངས་ཀྱི་ཚད་ཀྱི་ཡུལ་ལ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་” ཞེས་གསུངས་སོ།། kati དེ་ཡང་གྲངས་ཀྱི་ཚད་ཀྱི་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གྲངས་ཉིད་ཀྱང་ཡིན་པས་ kati གྲངས་ཏེ། དེས་སོ།། 116. Bahu ༡༡༦. མང་པོ། Paccāsattīti sambandhimhi ekamhi dassite dviṭṭhattā sambandhassa paro sambandhī [Pg.224] viññāyamāno parova viññāyati yuttitoti ‘sambandhatovā’ti vuttaṃ. “ཉེ་བ་ཉིད་ཀྱིས་” ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བ་ཅན་གཅིག་བསྟན་པས། འབྲེལ་བ་ནི་གཉིས་ལ་གནས་པའི་ཕྱིར། གཞན་པའི་འབྲེལ་བ་ཅན་ཤེས་པར་འགྱུར་བ་ནི་གཞན་ཉིད་ཤེས་པར་རིགས་སོ་ཞེས་ “འབྲེལ་བ་ལས་སམ་” ཞེས་གསུངས་སོ།། 117. Sakiṃ ༡༡༧. ལན་ཅིག Nipātanassāti sakinti nipātanassa. “ཚིག་ཕྲད་ཀྱི་” ཞེས་པ་ནི་ sakiṃ ཞེས་པའི་ཚིག་ཕྲད་ཀྱི་འོ།། 118. So ༡༡༨. སོ། Khaṇḍaṃ khaṇḍaṃ khaṇḍaso, puthu pakāro puthuso. དུམ་བུ་དུམ་བུ་ནི་ khaṇḍaso ཡིན་ལ། སོ་སོའི་རྣམ་པ་ནི་ puthuso ཡིན་ནོ།། 119. Abhū ༡༡༩. མ་བྱུང་བ། Nanu ca abhavanannāma sabbathā anuppattiyā vā avatthantarena vā, tathā satyabhūtasaddo-nuppannamattavacanopīti kathamabhūtasaddo-vatthantare nābhūte vuttoccāha- ‘abhūtassi’ccādi. Kathamavatthāva tasaddena parāmasīyatīti ce abhūtasaddo yadyanuppannavācī siyā, tadā tasaddappa yogoyeva na siyā… tasaddenābhūtasseva gahaṇato, abhūtabhāveccādinā suttitaṃ siyā, tena tasaddappayogasāmatthiyā avatthāva tasaddena parāmasīyati, tapparāmaṭṭhañcāvatthantaramabhūta saddo apekkhate, tenāha- ‘tabbhāvetivacanā’iccādi. Bhavanaṃ bhāvo tāya avatthantare bhāvo tabbhāvo tasmiṃ. Tenāha ‘abhūtasse’ccādi. Bhāveti visayasattamī, saṃsattamī vāti āha- ‘visaye gammamāne vā’ti. Kuṇḍalattenāti kuṇḍalasabhāvena. ཅི་སྟེ་མ་བྱུང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མ་སྐྱེས་པའམ། ཡང་ན་གནས་སྐབས་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ཡིན་ན། དེ་ལྟ་ན་ abhūta སྒྲ་ནི་མ་སྐྱེས་པ་ཙམ་བརྗོད་པ་ཡིན་པས། ཇི་ལྟར་ abhūta སྒྲ་ནི་གནས་སྐབས་གཞན་དུ་མ་བྱུང་བ་ལ་བརྗོད་ཅེ་ན། “མ་བྱུང་བ་ལ་” ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། ཇི་ལྟར་གནས་སྐབས་ཁོ་ན་ ta སྒྲས་ཉེ་བར་མཚོན་པར་བྱེད་ཅེ་ན། གལ་ཏེ་ abhūta སྒྲ་ནི་མ་སྐྱེས་པ་བརྗོད་པ་ཡིན་ན། དེའི་ཚེ་ ta སྒྲ་སྦྱོར་བ་ཉིད་མི་འགྱུར་ཏེ། ta སྒྲས་མ་བྱུང་བ་ཁོ་ན་འཛིན་པའི་ཕྱིར་དང་། “abhūtabhāva” ལ་སོགས་པས་མདོར་བསྟན་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ།། དེས་ན་ ta སྒྲ་སྦྱོར་བའི་མཐུ་ལས་གནས་སྐབས་ཁོ་ན་ ta སྒྲས་ཉེ་བར་མཚོན་པར་བྱེད་ལ། དེས་ཉེ་བར་མཚོན་པའི་གནས་སྐབས་གཞན་དེ་ལ་ abhūta སྒྲས་ལྟོས་སོ།། དེའི་ཕྱིར་ “དེར་འགྱུར་བར་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་” ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། བྱུང་བ་ནི་འགྱུར་བ་ཡིན་ལ། དེས་གནས་སྐབས་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་ tabbhāva སྟེ། དེ་ལའོ།། དེའི་ཕྱིར་ “མ་བྱུང་བ་ལ་” ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། “bhāve” ཞེས་པ་ནི་ཡུལ་གྱི་བདུན་པ་འམ། ཡང་ན་འབྲེལ་བའི་བདུན་པ་ཡིན་པས་ “ཡུལ་གོ་བར་འགྱུར་བ་ལའམ་” ཞེས་གསུངས་སོ།། “གདུ་བུའི་དངོས་པོ་ཉིད་ཀྱིས་” ཞེས་པ་ནི་གདུ་བུའི་རང་བཞིན་གྱིས་སོ།། 120. Dissa ༡༢༠. མཐོང་བ། Dissantīti vutte payoge dissantīti ayamattho viññāyatīti āha ‘disi’ccādi, idaṃ suttaṃ vijjhaṅga paribhāsā bhavatīti seso. ‘‘Ṇovā-pacce’’tiādinā (4-1) suttena vuttesvanekavidhesu atthesu pari samantato bhāsatīti paribhāsā, vidhino paccayassa aṅgabhūtā paribhāsā vijjhaṅgaparibhāsā. Vidhiyevāti suttamidanti sambandho. Vakkhamānasuttadvayanti ‘‘aññasmiṃ sakatthe’’ti suttadvayaṃ. “མཐོང་ངོ་” ཞེས་བརྗོད་པས་སྦྱོར་བ་ལ་མཐོང་ངོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་འདི་ཤེས་པར་འགྱུར་བས་ “disi” ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། མདོ་འདི་ནི་རྐྱེན་གྱི་ཡན་ལག་གི་ངེས་པར་འཛིན་པ་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷག་མའོ།། “Ṇovā-pacce” (༤-༡) ལ་སོགས་པའི་མདོ་ཡིས་གསུངས་པའི་དོན་དུ་མ་རྣམས་ལ། ཀུན་ནས་ཡོངས་སུ་གསལ་བར་བྱེད་པས་ན་ངེས་པར་འཛིན་པ་ཡིན་ལ། ཆོ་གའི་རྐྱེན་གྱི་ཡན་ལག་ཏུ་གྱུར་པའི་ངེས་པར་འཛིན་པ་ནི་རྐྱེན་གྱི་ཡན་ལག་གི་ངེས་པར་འཛིན་པ་ཡིན་ནོ།། “ཆོ་ག་ཉིད་དོ་” ཞེས་པ་ནི་མདོ་འདི་འོ་ཞེས་སྦྱར་རོ།། བཤད་པར་འགྱུར་བའི་མདོ་གཉིས་ནི་ “aññasmiṃ sakatthe” ཞེས་པའི་མདོ་གཉིས་སོ།། 125. Saṃyo ༡༢༥. སཾ་ཡོ། Antarasaddo-nekatthopīhāntarāḷavācī majjhavācī gayhati, na vijjatentaramesanti antarāḷamattapaṭisedhepayojanaṃ natthīti katvāntarā ḷaṭṭhassābhāvāntarāḷaṃ [Pg.225] natthītyupacarīyati, evañhi loke payujjate ‘anantarā ime gāmā anantarā ime pāsādā’ti antarāḷagatassa ññassa gāmassaññassa pāsādassa vābhāvā tathā byapadisīyate, tathevamihāpyantarāḷagatassaññassa byañjanassābhāvā anantarā ityuccante, athavāntarasaddo byavadhānavācī byavadhānābhāvato-nantarā iti vuccante. Antaraṃ karotīti vā khādiippaccayaṃ vidhāya antarāyati byavadhānaṃ karotīti kattari appaccayaṃ vidhāya antaro byavadhāyako natthetesanti anantarā. Yathā ‘rukkhā vanante’ttha rukkhā samuditāvekavanabyapadesaṃ labhante, tathātrāpi byañjanā samuditāvete saṃyogabyapadesagocarattaṃ paṭipajjante. antara སྒྲ་ནི་དོན་དུ་མ་ལ་འཇུག་པའང་ཡིན་མོད་ཀྱི། འདིར་ནི་བར་གྱི་ཚིག་དང་དབུས་ཀྱི་ཚིག་ཏུ་བཟུང་ངོ།། “འདི་དག་གི་བར་ན་མེད་དོ་” ཞེས་པ་ནི་བར་ཙམ་བཀག་པ་ལ་དགོས་པ་མེད་པས་ན། བར་གྱི་དོན་མེད་པའི་ཕྱིར་བར་མེད་དོ་ཞེས་ཉེ་བར་བཏགས་ཏེ་བརྗོད་དོ།། འཇིག་རྟེན་ན་འདི་ལྟར་སྦྱོར་ཏེ། “གྲོང་འདི་དག་ནི་བར་མེད་པའོ།། ཁང་བཟང་འདི་དག་ནི་བར་མེད་པའོ།།” ཞེས་བར་ན་གནས་པའི་གྲོང་གཞན་ནམ་ཁང་བཟང་གཞན་མེད་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་བརྗོད་དོ།། དེ་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་བར་ན་གནས་པའི་གསལ་བྱེད་གཞན་མེད་པའི་ཕྱིར་ “anantarā” ཞེས་བརྗོད་དོ།། ཡང་ན་ antara སྒྲ་ནི་བར་དུ་ཆོད་པ་བརྗོད་པ་ཡིན་པས། བར་དུ་ཆོད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་ “anantarā” ཞེས་བརྗོད་དོ།། ཡང་ན་ “བར་བྱེད་དོ་” ཞེས་པས་ khādi ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་བཀོད་དེ། “antarāyati” ཞེས་བར་དུ་ཆོད་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་བྱེད་པ་པོ་ལ་ a རྐྱེན་བཀོད་པས་ “antara” ཞེས་བར་དུ་ཆོད་པར་བྱེད་པ་སྟེ། དེ་དག་འདི་དག་ལ་མེད་པས་ན་ “anantarā” འོ།། ཇི་ལྟར་ “rukkhā vanante” ཞེས་པ་འདིར་ཤིང་འདུས་པ་རྣམས་ལ་ནགས་ཚལ་གཅིག་ཅེས་པའི་མིང་ཐོབ་པ་དེ་བཞིན་དུ། འདིར་ཡང་གསལ་བྱེད་འདུས་པ་རྣམས་ལ་འདུས་པའི་མིང་གི་ཡུལ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། Saṃyogoti hi samudāyappadhāno niddeso byañjanātyavayavappadhāno, tasmā byañjanāti bahuvacanena saṃyogoti ekavacananiddeso ghaṭate, nanu ca vaṇṇānamuccāritappadhaṃsittā yogapajjamaṭṭhitamānānaṃ na sambhavati samudāyattanti samudāyattamayuttanti nāyuttaṃ, tathāhi uttaruttaraggāhini buddhi pubbaparībhūte byañjanāvayave samudāyarūpena saṅkappentī samudāyavohārampavattayīti. “saṃyoga” ཞེས་པ་ནི་ཚོགས་པ་གཙོ་བོར་སྟོན་པ་ཡིན་ལ། གསལ་བྱེད་རྣམས་ནི་ཡན་ལག་གཙོ་བོར་སྟོན་པ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་ “byañjanā” ཞེས་མང་ཚིག་དང་། “saṃyoga” ཞེས་གཅིག་ཚིག་ཏུ་བསྟན་པ་ནི་འཐད་དོ།། ཅི་སྟེ་ཡི་གེ་རྣམས་ནི་བརྗོད་མ་ཐག་ཏུ་འཇིག་པའི་ཕྱིར་དང་། དུས་གཅིག་ཏུ་མི་གནས་པའི་ཕྱིར། ཚོགས་པ་ཉིད་མི་སྲིད་པས་ཚོགས་པ་ཉིད་མི་རིགས་སོ་ཞེ་ན། མི་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། འདི་ལྟར་ཕྱི་མ་ཕྱི་མ་འཛིན་པའི་བློ་ནི་སྔ་མ་སྔ་མར་གྱུར་པའི་གསལ་བྱེད་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་ལ་ཚོགས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པར་བྱེད་པས། ཚོགས་པའི་ཐ་སྙད་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ།། Ṇānubandheti ditisaddassa saṃyogāvisayattā deccoti ‘sarānamādissā’ti visayo, uḷumpasaddassa saṃyogavisayattā oḷumpikoti etassa visayoti tattha rāghavo venateyyo meniko decco dosaggānti rūpāni. Idha tu oḷumpiko koṇḍaññoti yujjanti. Teneva ca tattha pañcikā ettha, ettha ca pañcikā tattha upanetabbāti. “Ṇ རྗེས་འབྲེལ་ཅན་ལ་” ཞེས་པ་ནི། diti སྒྲ་ནི་འདུས་པའི་ཡུལ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ “decca” ཞེས་པ་ནི་ “sarānamādissa” ཞེས་པའི་ཡུལ་ཡིན་ལ། uḷumpa སྒྲ་ནི་འདུས་པའི་ཡུལ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ “oḷumpika” ཞེས་པ་ནི་འདིའི་ཡུལ་ཡིན་པས། དེ་ལ་ rāghava, venateyya, menika, decca, dosaggā ཞེས་པའི་གཟུགས་རྣམས་སོ།། འདིར་ནི་ oḷumpika, koṇḍañña ཞེས་པ་རྣམས་རིགས་སོ།། དེའི་ཕྱིར་ཉིད་དེར་པཉྩི་ཀཱ་འདིར་དང་། འདིར་པཉྩི་ཀཱ་དེར་བསྒྲུབ་པར་བྱའོ།། 127. Kosa ༡༢༧. ཀོ་ས། Kosajjanti ettha tassa jattañca nipātanā, ajjavanti etthha ‘‘uvaṇṇassā vava sare’’ti (4-129). “kosajja” ཞེས་པ་འདིར་ ta ཉིད་ ja རུ་འགྱུར་བ་ནི་དམིགས་བསལ་ལས་སོ།། “ajjava” ཞེས་པ་འདིར་ནི་ “uvaṇṇassā vava sare” (༤-༡༢༩) ཞེས་པས་སོ།། 135. Jovu ༡༣༥. ཇོ་བུ། Yakārassa dvitte jeyyo. ya ཡིག་ཉིས་འགྱུར་དུ་བྱས་པས་ jeyyo ཞེས་འགྱུར་རོ།། 137. Kaṇa ༡༣༧. ཀ་ཎ། Atisayena appo, atisayena yuvāti viggaho. “ལྷག་པར་ཆུང་བ་” དང་ “ལྷག་པར་གཞོན་པ་” ཞེས་པ་ནི་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་བ་ཡིན་ནོ།། 139. Ḍesa ༡༣༩. ཌེ་ས། Satissāti [Pg.226] vutte satisaddo viññāyati satyantepi visesanattena vattumicchitesatyanto kathaṃ viññāyaticcāsaṅkiya ‘‘saṅkhyāya saccutīsāse’’ccādinā (4-50) satyantādīhi ḍo vihito, tasmiñca ḍetinimittenopādinne tadupādānasāmatthiyāsatyantova viññāyatīti dassetumāha- ‘ḍeti nimittopādānā’tiādi. “སཏིས྄”ཞེས་བརྗོད་པ་ན། “སཏི”ཞེས་པའི་སྒྲ་རྟོགས་པར་འགྱུར་ལ། “སཏྱནྟ་” (སཏི་མཐའ་ཅན) ལའང་ཁྱད་པར་གྱི་དངོས་པོར་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ན། “སཏྱནྟ་”ཇི་ལྟར་རྟོགས་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། དོགས་པ་བསལ་བའི་ཕྱིར། “སངྑྱཱཡ་ སཙྩུཏཱིསཱསེ” (༤-༥༠) ལ་སོགས་པས་སཏྱནྟ་ལ་སོགས་པ་ལས་“ཌ”ཕྲད་བསྟན་ཅིང་། དེ་ལ་“ཌེ”ཞེས་པ་རྒྱུ་མཚན་དུ་བཟུང་བས་དེ་འཛིན་པའི་མཐུ་ལས་སཏྱནྟ་ཉིད་རྟོགས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྟོན་པའི་ཕྱིར། “ཌེཏི ནིམིཏྟོཔཱདཱནཱ”ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། 142. Adhā ༡༤༢. ཨ་དྷཱ། Dhātuto añño saddo adhātu tassa. Pañcikāyampana pakatipi saddoyevāti dhātutoiccādinā adhātusaddassa atthamattaṃ vuttaṃ. བྱིངས་ལས་གཞན་པའི་སྒྲ་ནི་བྱིངས་མ་ཡིན་པ་ (ཨ་དྷཱཏུ) སྟེ། དེའི་ཕྱིར་རོ།། པཉྩི་ཀཱ་ (ལྔ་པ་) ལས་ཀྱང་རང་བཞིན་ནི་སྒྲ་ཉིད་ཡིན་པས། “བྱིངས་ལས་”ལ་སོགས་པས་བྱིངས་མ་ཡིན་པའི་སྒྲའི་དོན་ཙམ་བསྟན་ཏོ།། Tassāti adhātuppakatiyā, adhātusaddassāti vuttaṃ hoti. Tenacāti kakārena ca, tasmāti tena kāraṇena. Pubbaggahaṇamantarenātipāṇininā ikārādesavidhāyake imasmiṃyeva suttekakārato pubbassa ikārādesavidhānatthaṃ pubbaggahaṇaṃ kataṃ, taṃ pubbassātivacanaṃ vināti attho. Sacetiādinā kathayatīti sambandho. ‘‘Byañjane dīgharassā’’ti (1-33) rasso vutto, assāti jātiniddese tu ākārassacikāro bhavatyeva, siyā etanti bahuparibbājakāti etaṃ rūpaṃ hoti. Syādyatra byavahito… kakārato pubbe syādi, na syādi kakārā paroti. “དེའི་”ཞེས་པ་ནི་བྱིངས་མ་ཡིན་པའི་རང་བཞིན་གྱིའམ། བྱིངས་མ་ཡིན་པའི་སྒྲའི་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན། “དེས་ཀྱང་”ཞེས་པ་ནི་ཀ་ཡིག་གིས་ཀྱང་སྟེ། “དེའི་ཕྱིར་”ཞེས་པ་ནི་རྒྱུ་མཚན་དེའི་ཕྱིར་རོ།། “སྔོན་དུ་འཛིན་པ་མེད་པར་”ཞེས་པ་ནི། པཱ་ཎི་ནི་ཡིས་ཨི་ཡིག་གི་ཚབ་བྱེད་པར་འགྱུར་བའི་མདོ་འདི་ཉིད་ལས། ཀ་ཡིག་གི་སྔོན་རོལ་དུ་ཨི་ཡིག་གི་ཚབ་བྱེད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “སྔོན་དུ་འཛིན་པ་”བྱས་པ་སྟེ། དེ་ནི་“སྔོན་གྱི་”ཞེས་པའི་ཚིག་མེད་པར་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། “གལ་ཏེ་”ལ་སོགས་པས་བཤད་དོ་ཞེས་སྦྱོར་རོ།། “གསལ་བྱེད་ལ་རིང་པོ་ཐུང་ངུར་འགྱུར་བ་” (༡-༣༣) ཞེས་ཐུང་ངུ་བསྟན་ལ། “འདིའི་”ཞེས་རིགས་བསྟན་པ་ལ་ནི་ཨཱ་ཡིག་ལ་ཨི་ཡིག་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་ཉིད་དེ། “འདི་ཡོད་པར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་པས་“ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་མང་པོ་” (བཧུཔརིབྦཱཛཀཱ) ཞེས་པའི་གཟུགས་འདི་འགྲུབ་བོ།། གང་དུ་སྱཱ་དི་བར་དུ་ཆོད་པ་ནི། ཀ་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་སྱཱ་དི་ཡོད་ལ། ཀ་ཡིག་གི་རྗེས་སུ་སྱཱ་དི་མེད་པའོ།། Nanu ca asyāditoti ettha pasajjappaṭisedho naña kasmā gahito, na pariyudosoti āsaṅkiya pariyudāsesmiṃ gahite sati dosaṃ vattumārabhate ‘pariyudāse’iccādinā. Syāditoti syādyantato paribbājakasaddato. Paribbājakasaddohi syādyanto vākye syādyantattā, teneva vakkhati- ‘paribbājakasaddato ettha syādyuppattī’ti. Asyādismā paroti katvā bahuparibbājakasaddato na syādyuppattīti sambandho. ཅི་སྟེ་“ཨ་སྱཱ་དི་ལས་”ཞེས་པ་འདིར། མེད་པར་དགག་པ་ (པྲསཛྱཔྲཏིཥེདྷ) ཉིད་མ་ཡིག་གིས་ཅིའི་ཕྱིར་བཟུང་ལ། མ་ཡིན་དགག་ (པརྱུདཱས) མ་ཡིན་ནམ་ཞེ་ན། དོགས་པ་བསལ་ནས། མ་ཡིན་དགག་བཟུང་ན་སྐྱོན་ཡོད་པར་བརྗོད་པའི་ཕྱིར། “མ་ཡིན་དགག་ལ་”ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། “སྱཱ་དི་ལས་”ཞེས་པ་ནི་སྱཱ་དིའི་མཐའ་ཅན་གྱི་ཀུན་ཏུ་རྒྱུའི་སྒྲ་ལས་སོ།། ཀུན་ཏུ་རྒྱུའི་སྒྲ་ནི་ཚིག་གི་ནང་དུ་སྱཱ་དིའི་མཐའ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེའི་ཕྱིར་འཆད་པར་འགྱུར་ཏེ། “འདིར་ཀུན་ཏུ་རྒྱུའི་སྒྲ་ལས་སྱཱ་དི་སྐྱེ་བའོ་”ཞེས་སོ།། “སྱཱ་དི་མ་ཡིན་པ་ལས་གཞན་པའོ་”ཞེས་བྱས་ནས། ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་མང་པོའི་སྒྲ་ལས་སྱཱ་དི་མི་སྐྱེ་བའོ་ཞེས་སྦྱོར་རོ།། Tatocāti bahuparibbājakasaddato ca. Pasajjappaṭisedhena nañasaddena [Pg.227] aññapadatthasamāsepi siyāva dosoti dassento āha- ‘avijjamānosyādi’ccādi. “དེ་ལས་ཀྱང་”ཞེས་པ་ནི་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་མང་པོའི་སྒྲ་ལས་ཀྱང་ངོ་།། མེད་པར་དགག་པའི་མ་ཡིག་གི་སྒྲས་གཞན་གྱི་དོན་གྱི་ཚིག་སྡུད་ (ཨནྱཔདཱརྠསམཱས) ལའང་སྐྱོན་ཡོད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྟོན་པའི་ཕྱིར། “མི་གནས་པའི་སྱཱ་དི་”ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། Iti moggallānapañcikāṭīkāyaṃ sāratthavilāsiniyaṃ ཞེས་མོགྒལླཱནའི་པཉྩི་ཀཱའི་འགྲེལ་བཤད་སཱ་རཏྠ་བི་ལཱ་སི་ནཱི་ལས། Catutthakaṇḍavaṇṇanā niṭṭhitā. སྐབས་བཞི་པའི་རྣམ་པར་བཤད་པ་རྫོགས་སོ།། Pañcamakaṇḍa སྐབས་ལྔ་པ། 1. Tija ༡. ཏི་ཛ། Khamāvīmaṃsāsūti pakativisesanameva kathamicchitanti āha- ‘sambandhassi’ccādi, padānamaññamaññasambandhassa purisādhīnattāti attho, pakati visesananti tijamāha saddānaṃ visesanaṃ, kimpana pakativisesane phala miccāha- ‘pakativisesanopādāna’miccādi. Yajjatra ‘khamāvīmaṃsāsū’ti pakativisesanaṃ, kasmiṃ atthe carati khasā vidhīyanticcāha- ‘atthantarassā niddesā’iccādi. Atthantarassāti nisānādiatthantarassa. ‘‘Sutānumitesu sutasambandhova balavā’’ti paribhāsamupalakkheti ‘sutānumitāna’miccādinā. Tenevāti kiriyārūpāsu khamāvīmaṃsu khasānaṃ vīdhāneneva, sakatthe vidhāneneti vuttaṃ hoti. Titikkhakiriyattāti iminā paresaṃ viya khādyantānaṃ dhātusaññāvidhāna manatthakanti dasseti. “བཟོད་པ་དང་དཔྱོད་པ་དག་ལ་”ཞེས་པ་ནི་རང་བཞིན་གྱི་ཁྱད་པར་ཉིད་དེ། ཇི་ལྟར་འདོད་ཅེ་ན། “འབྲེལ་བའི་”ལ་སོགས་པ་གསུངས་ཏེ། ཚིག་རྣམས་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་བ་ནི་སྐྱེས་བུ་ལ་རག་ལས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། “རང་བཞིན་གྱི་ཁྱད་པར་”ཞེས་པ་ནི་སྒྲ་རྣམས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཏི་ཛ་ལ་བརྗོད་དོ།། རང་བཞིན་གྱི་ཁྱད་པར་བཟུང་བའི་འབྲས་བུ་ཅི་ཞེ་ན། “རང་བཞིན་གྱི་ཁྱད་པར་བཟུང་བ་”ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། གལ་ཏེ་འདིར་“བཟོད་པ་དང་དཔྱོད་པ་དག་ལ་”ཞེས་པ་རང་བཞིན་གྱི་ཁྱད་པར་ཡིན་ན། དོན་གང་ལ་ཁ་སའི་ཕྲད་རྣམས་འཇུག་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། “དོན་གཞན་བསྟན་པའི་ཕྱིར་”ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། “དོན་གཞན་གྱི་”ཞེས་པ་ནི་རྣོ་བར་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་གཞན་གྱིའོ།། “ཐོས་པ་དང་རྗེས་སུ་དཔག་པ་དག་ལས་ཐོས་པའི་འབྲེལ་བ་ཉིད་སྟོབས་དང་ལྡན་ནོ་”ཞེས་པའི་ངེས་ཚིག་ནི། “ཐོས་པ་དང་རྗེས་སུ་དཔག་པ་རྣམས་ཀྱི་”ལ་སོགས་པས་མཚོན་པར་བྱེད་དོ།། “དེའི་ཕྱིར་ཉིད་”ཅེས་པ་ནི་བྱ་བའི་གཟུགས་སུ་གྱུར་པའི་བཟོད་པ་དང་དཔྱོད་པ་དག་ལ་ཁ་སའི་ཕྲད་རྣམས་བསྟན་པ་ཉིད་ཀྱིས། རང་གི་དོན་ལ་བསྟན་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན། “བཟོད་པའི་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་”ཞེས་པས་ནི་གཞན་དག་བཞིན་དུ་ཁཱ་སོགས་མཐའ་ཅན་རྣམས་ལ་བྱིངས་ཀྱི་མིང་བསྟན་པ་དོན་མེད་པ་ཉིད་དུ་སྟོན་ཏོ།། Titikkhā khamā, titikkhati khamati, vīmaṃsā upaparikkhā, vīmaṃsati upaparikkhatīti attho. Sutte tijaiti niddesā bhūvādikassa gahaṇaṃ. Niccaṇyantassa curādikassa hi tādise payojane sati bahulaṃ vidhīyamānepi niccattamattano nātivattati. Athavā curādimānenābyabhicārinā sāhacariyā tijopi curādikova, taṃ yathā ‘gāvassa dutiyenāttho’ti. Vuttegoyevopādīyate, nāsso, na gadrabho. Kadāci pana assādinopi dutiyassa gahaṇaṃ siyā atthappakaraṇā dippabhāvato. “ཏི་ཏིཀྑཱ”ནི་བཟོད་པའོ།། “ཏི་ཏིཀྑ་ཏི”ནི་བཟོད་པར་བྱེད་དོ།། “བཱི་མཾ་སཱ”ནི་ཉེ་བར་རྟོག་པའོ།། “བཱི་མཾ་ས་ཏི”ནི་ཉེ་བར་རྟོག་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། མདོ་ལས་“ཏི་ཛ་”ཞེས་བསྟན་པས་བྷཱུ་ལ་སོགས་པའི་སྡེ་བཟུང་བའོ།། རྟག་ཏུ་ཎྱ་མཐའ་ཅན་གྱི་ཅུ་རཱ་དི་ལ་སོགས་པའི་སྡེ་ལ་ནི་དེ་ལྟ་བུའི་དགོས་པ་ཡོད་པ་ན། མང་པོར་བསྟན་ཀྱང་རང་གི་རྟག་པ་ཉིད་ལས་མི་འདའོ།། ཡང་ན། ཅུ་རཱ་དི་ལ་སོགས་པ་འཁྲུལ་པ་མེད་པའི་གྲོགས་སུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར། ཏི་ཛ་ཡང་ཅུ་རཱ་དི་ཉིད་དེ། དཔེར་ན། “བ་ལང་ལ་གཉིས་པས་དགོས་སོ་”ཞེས་བརྗོད་པ་ན། བ་ལང་ཉིད་འཛིན་གྱི། རྟ་དང་བོང་བུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།། འོན་ཀྱང་སྐབས་ལ་སོགས་པའི་མཐུ་ལས་རྟ་ལ་སོགས་པ་གཉིས་པ་འཛིན་པའང་སྐབས་སུ་སྲིད་དོ།། Nanu [Pg.228] ca vīmaṃsāyaṃ sappaccayavidhāna manupapannamitaretaranissayadosa duṭṭhattā, tathāhi siddhe vīmaṃsāsadde sappaccayo uppajjate, sati ca tasmiṃ vīmaṃsāti rūpaṃ sampajjatīti itaretaranissayo, itaretara nissayāni ca kāriyānī nopakappantīti tenāha- ‘anuvādarūpāna’miccādi. Anādikālasaṃsiddhasaddānuvāto natthi itaretaranissayo dosoti bhāvo. Payojakabyāpāraṇippaccayābhāve tejateti rūpaṃ. ཅི་སྟེ་དཔྱོད་པ་ (བཱི་མཾ་སཱ) ལ་ས་ཕྲད་བསྟན་པ་ནི་མི་རིགས་ཏེ། ཕན་ཚུན་བརྟེན་པའི་སྐྱོན་གྱིས་བཅོམ་པའི་ཕྱིར་རོ།། འདི་ལྟར་དཔྱོད་པའི་སྒྲ་གྲུབ་པ་ན། ས་ཕྲད་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ལ། དེ་ཡོད་པ་ན་དཔྱོད་པ་ཞེས་པའི་གཟུགས་འགྲུབ་པས་ཕན་ཚུན་བརྟེན་པ་ཡིན་ཞིང་། ཕན་ཚུན་བརྟེན་པའི་བྱ་བ་རྣམས་ནི་མི་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར་“རྗེས་སུ་བརྗོད་པའི་གཟུགས་རྣམས་ཀྱི་”ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། ཐོག་མ་མེད་པའི་དུས་ནས་གྲུབ་པའི་སྒྲ་རྗེས་སུ་བརྗོད་པ་ལས་ཕན་ཚུན་བརྟེན་པའི་སྐྱོན་མེད་དོ་ཞེས་པའི་བསམ་པའོ།། བྱེད་པོའི་བྱ་བ་དང་ཕྲད་མེད་པའི་ཚེ་ནི་“ཏེ་ཛ་ཏེ་”ཞེས་པའི་གཟུགས་སོ།། 2. Kitā ༢. ཀི་ཏཱ། Pubbeviya pakativisesanādītyanena ‘‘sambandhassa purisāyattattā ‘tikicchāsaṃsayesū’ti pakativisesananti āha- ‘tikicchāya’miccādi’tyādikaṃ sabbaṃ yathāyogametthāpi vattabbantyatidisati. Vissatthoti visaddassa attho. Atha kimitthaṃ chappaccayantasseva dvidhodāharaṇantyāsaṅkiyāha- ‘atthabhedā dvidhodāharaṇa’nti. Niketo nivāso, saṅketo lakkhaṇaṃ. སྔོན་མ་བཞིན་དུ་རང་བཞིན་གྱི་ཁྱད་པར་ལ་སོགས་པ་ཞེས་པ་འདིས། “འབྲེལ་བ་ནི་སྐྱེས་བུ་ལ་རག་ལས་པའི་ཕྱིར། ‘གསོ་བ་དང་ཐེ་ཚོམ་དག་ལ་’ཞེས་པ་ནི་རང་བཞིན་གྱི་ཁྱད་པར་རོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། ‘གསོ་བ་ལ་’ལ་སོགས་པ་”ཞེས་པ་ཐམས་ཅད་ཇི་ལྟར་རིགས་པར་འདིར་ཡང་བརྗོད་པར་བྱའོ་ཞེས་མཚོན་ནོ།། “བློ་གཏད་པ་” (བིསྶཏྠོ) ནི་བི་ཞེས་པའི་སྒྲའི་དོན་ཏོ།། འོ་ན་ཅིའི་ཕྱིར་འདིར་ཆ་ཕྲད་མཐའ་ཅན་ཉིད་ལ་དཔེ་གཉིས་སུ་བསྟན་ཞེ་ན། དོགས་པ་བསལ་ནས་གསུངས་པ། “དོན་གྱི་དབྱེ་བ་ལས་དཔེ་གཉིས་སུ་བསྟན་པ་”ཞེས་སོ།། “ནི་ཀེ་ཏ་”ནི་གནས་མལ་ལོ།། “སངྐེ་ཏ་”ནི་མཚན་མའོ།། 3. Nindā ༣. ནིནྡཱ། Ninda=garahāyaṃ tato ‘‘itthiyamaṇattikayakyā ce’’ti (5-49) appaccaye tato ‘‘itthiyamatvā’’ti (3-26) āppaccaye rūpaṃ. Bandhatīti badhako. ནིནྡཱ་ནི་སྨད་པ་ལ་འཇུག་སྟེ། དེ་ལས་“ཨིཏྠིཡམཎཏྟིཀཡཀྱཱ ཙེ” (༥-༤༩) ཞེས་པས་ཨ་ཕྲད་དང་། དེ་ལས་“ཨིཏྠིཡམཏྭཱ” (༣-༢༦) ཞེས་པས་ཨཱ་ཕྲད་སྦྱར་བས་གཟུགས་འགྲུབ་བོ།། “འཆིང་བར་བྱེད་པས་”ནི་འཆིང་བྱེད་ (བཱདྷཀོ) དོ།། 4. Tuṃsmā ༤. ཏུཾསྨཱ། Tuṃsmātīha paccayaggahaṇamācikkhati ‘tuṃtāye’ccādinā. Tato ceti yato tuṃsmāti paccayasseva gahaṇaṃ yato ca visesana niddeso, tatoti attho. Paccayaggahaṇe tadādiggahaṇaṃ viññāyate… ‘‘paccayaggahaṇe yasmā so vihito tadādino gahaṇa’’nti ñāyato. Visesanattena vattumicchitattā tadantaggahaṇaṃ… ‘‘vidhibbisesanantassā’’ti (1-13) vacanābhi manasi nidhāyāha- ‘yato kiriyatthā’iccādi. So kiriyattho ādi yassa samudāyassa so tadādi so paccayonte tassa (so tadanto). Tadāditadantasamudāyavisesassa gahaṇaṃ, (natu) tadantamattasse tyattho[Pg.229]. Nanu ca tuṃsmāiti visesanattena vattumicchite bhavatu ‘‘vidhibbisesanantasse’’ti tadantaggahaṇaṃ paccayaggahaṇe tu kathaṃ tadādino gahaṇaṃ vacanābhāvatoccāha- ‘tadavinābhāvittā’ti. Yato vihito tena vinā na bhavati sīleneti tadavinābhāvī tassa bhāvo tasmā. Imāya yuttiyā viññāyate-ttho, yamākhyāyate ‘paccayaggahaṇe yasmā so vihito tadādino gahaṇa’nti. Bhavatvevaṃ tadādino tadantassa ca gahaṇaṃ, tato kipphalaṃtyāha- ‘tene’ccādi. “ཏུཾསྨཱ”ཞེས་པ་འདིར་ཕྲད་འཛིན་པ་ནི་“ཏུཾ་ཏཱ་ཡ་”ལ་སོགས་པས་སྟོན་ཏོ།། “དེ་ལས་ཀྱང་”ཞེས་པ་ནི། གང་ལས་“ཏུཾསྨཱ”ཞེས་ཕྲད་ཉིད་བཟུང་བ་དང་། གང་ལས་ཁྱད་པར་བསྟན་པ་དེ་ལས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། ཕྲད་འཛིན་པ་ལ་ནི་དེས་དབུ་བརྩམས་པ་འཛིན་པར་རྟོགས་ཏེ། “ཕྲད་འཛིན་པ་ལ་གང་ལས་དེ་བསྟན་པ་དེས་དབུ་བརྩམས་པ་འཛིན་ནོ་”ཞེས་པའི་རིགས་པ་ལས་སོ།། ཁྱད་པར་གྱི་དངོས་པོར་བརྗོད་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར་དེའི་མཐའ་ཅན་འཛིན་པ་ནི། “ཆོ་ག་ནི་ཁྱད་པར་གྱི་མཐའ་ཅན་ལའོ་” (༡-༡༣) ཞེས་པའི་ཚིག་ཡིད་ལ་བཅངས་ནས་གསུངས་པ། “གང་ལས་བྱ་བའི་དོན་”ལ་སོགས་པའོ།། བྱ་བའི་དོན་དེ་གང་གི་ཚོགས་པའི་ཐོག་མ་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེས་དབུ་བརྩམས་པ་ཡིན་ལ། ཕྲད་དེ་མཐའ་ལ་ཡོད་པ་ནི་དེའི་མཐའ་ཅན་ནོ།། དེས་དབུ་བརྩམས་པ་དང་དེའི་མཐའ་ཅན་གྱི་ཚོགས་པའི་ཁྱད་པར་འཛིན་པ་ཡིན་གྱི། དེའི་མཐའ་ཅན་ཙམ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། ཅི་སྟེ་“ཏུཾསྨཱ”ཞེས་པ་འདིར་ཁྱད་པར་གྱི་དངོས་པོར་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ན། “ཆོ་ག་ནི་ཁྱད་པར་གྱི་མཐའ་ཅན་ལའོ་”ཞེས་པས་དེའི་མཐའ་ཅན་འཛིན་པར་འགྱུར་དུ་ཆུག་ཀྱང་། ཕྲད་འཛིན་པ་ལ་ནི་ཚིག་མེད་པའི་ཕྱིར་ཇི་ལྟར་དེས་དབུ་བརྩམས་པ་འཛིན་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། “དེ་མེད་ན་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་”ཞེས་གསུངས་ཏེ། གང་ལས་བསྟན་པ་དེ་མེད་པར་རང་བཞིན་གྱིས་མི་འབྱུང་བས་ན། དེ་མེད་ན་མི་འབྱུང་བ་ཉིད་དེའི་ཕྱིར་རོ།། རིགས་པ་འདིས་དོན་རྟོགས་པར་འགྱུར་ཏེ། གང་བཤད་པ་“ཕྲད་འཛིན་པ་ལ་གང་ལས་དེ་བསྟན་པ་དེས་དབུ་བརྩམས་པ་འཛིན་ནོ་”ཞེས་པའོ།། དེ་ལྟར་དེས་དབུ་བརྩམས་པ་དང་དེའི་མཐའ་ཅན་འཛིན་པར་འགྱུར་དུ་ཆུག་ན། དེ་ལས་འབྲས་བུ་ཅི་ཞེ་ན། “དེའི་ཕྱིར་”ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། Sapāditoti pādisahitato. Kha cha suppattābhāvāti kha cha sānaṃ uppattiyā abhāvā. Vuttappakārasseva tuṃppaccayantassa pakatibhāvena gahaṇā sapādito kha cha sānamanuppattīti adhippāyo. Vipubbā ‘ji-jaye’iccasmā tuṃpaccayantā ‘vijetumicchatī’ti atthe ‘‘tuṃsmā’’iccādinā(so), tuṃssaca lopo, nemittike ekāre nivatte ‘jisa jisa iti dvitte anādibyañjanalopo ‘‘jiharānaṃ gī’’ti (5-102) gī. Jigīsappakatito ‘‘bhūte īūṃ’’iccādinā (6-4) ī. Tasmiṃ aña. ‘‘Ā ī ū mhā ssā ssamhānaṃ vā’’ti (6-33) īssa rasse byajigīsi. Yadi tu sapādito sassa uppatti siyā, tadā byajigīsīti ettha dvibbacanaṃ karīyamānaṃ sappaccayantassa paṭhamassekassarassa dvibbacanaṃ bhavatīti ‘‘kha cha sāna’’miccādinā (5-69) vijiya iti samudāye ādibhūtassa visaddassa siyā īmhi ca vihite sapādino pakatibhāvoti visadda pubbe añāgamo siyā, tato ca avivijisīti aniṭṭhampasajjeyya. “ས་པཱ་དི་ལས་”ཞེས་པ་ནི་པཱ་དི་དང་བཅས་པ་ལས་སོ།། “ཁ་ཆ་ས་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་”ཞེས་པ་ནི་ཁ་དང་ཆ་དང་ས་རྣམས་སྐྱེ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།། བཤད་པའི་རྣམ་པ་ཅན་གྱི་ཏུཾ་ཕྲད་མཐའ་ཅན་ཉིད་རང་བཞིན་གྱི་དངོས་པོར་བཟུང་བས། པཱ་དི་དང་བཅས་པ་ལས་ཁ་དང་ཆ་དང་ས་རྣམས་མི་སྐྱེ་བའོ་ཞེས་པའི་བསམ་པའོ།། སྔོན་འཇུག་བི་དང་བཅས་པའི་བྱིངས་“ཇི་-ཛ་ཡེ་” (རྒྱལ་བ་) ལས་ཏུཾ་ཕྲད་མཐའ་ཅན་ལ། “རྣམ་པར་རྒྱལ་བར་འདོད་དོ་”ཞེས་པའི་དོན་ལ། “ཏུཾསྨཱ”ལ་སོགས་པས་ས་ཕྲད་དང་། ཏུཾ་ཡིག་ཕྱིར་བསྡུས་ཤིང་། རྒྱུ་མཚན་ཅན་གྱི་ཨེ་ཡིག་ཕྱིར་ལོག་པ་ན། “ཇི་ས་ ཇི་ས་”ཞེས་ཟློས་པ་ལས། ཐོག་མ་མ་ཡིན་པའི་གསལ་བྱེད་ཕྱིར་བསྡུས་ནས། “ཇི་ཧ་རཱ་ནཾ་ གཱི” (༥-༡༠༢) ཞེས་པས་གཱི་རུ་འགྱུར། ཇི་གཱི་ས་ཞེས་པའི་རང་བཞིན་ལས། “འདས་པ་ལ་ཨཱི་ཨཱུཾ་”ལ་སོགས་པས་ (༦-༤) ཨཱི་ཕྲད་དང་། དེ་ལ་ཨ་ཉ་སྦྱར། “ཨཱ་ ཨཱི་ ཨཱུ མྷཱ སྶཱ སྶམྷཱ་ནཾ་ བཱ” (༦-༣༣) ཞེས་པས་ཨཱི་ཐུང་ངུར་བྱས་པས་“བྱ་ཇི་གཱི་སི་” (byajigīsi) ཞེས་གྲུབ་བོ།། གལ་ཏེ་པཱ་དི་དང་བཅས་པ་ལས་ས་ཕྲད་སྐྱེ་བར་འགྱུར་ན། དེའི་ཚེ་“བྱ་ཇི་གཱི་སཱི་”ཞེས་པ་འདིར་ཟློས་པ་བྱེད་པ་ན། ས་ཕྲད་མཐའ་ཅན་གྱི་ཐོག་མའི་དབྱངས་གཅིག་པུ་ཟློས་པར་འགྱུར་བས། “ཁ་ཆ་སཱ་ནཾ་”ལ་སོགས་པས་ (༥-༦༩) “བི་ཇི་ཡ་”ཞེས་པའི་ཚོགས་པའི་ཐོག་མར་གྱུར་པའི་བི་སྒྲ་ལ་ཟློས་པ་ཡོད་པར་འགྱུར་ལ། ཨཱི་ཕྲད་བསྟན་པ་ན། པཱ་དི་དང་བཅས་པ་རང་བཞིན་དུ་གནས་པའི་ཕྱིར། བི་སྒྲའི་སྔོན་དུ་ཨ་ཡིག་གི་སྣོན་པ་ (ཨ་ཌ་ཨཱ་ག་མ) ཡོད་པར་འགྱུར་བས། དེ་ལས་“ཨ་བི་བི་ཇི་སཱི་”ཞེས་མི་འདོད་པའི་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ།། Tuṃsmā icchāyanti ca pakatippaccayatthānamupadiṭṭhattā tena sabhāva liṅgena kha cha sappaccayā tadanto ca anumito na pana tuṃ, tumiha sutoti āha- ‘na tadanto, nāpi cha chasā’ti. Jighacchāiccatra dvitte pubbassa ghassa ‘‘catuttha dutiyānaṃ tatiyapaṭhamā’’ti (5-78) go. Tassa ‘‘kavaggahānaṃ cavaggajā’’ti (5-79) jo. Pāṇinināpīha sappaccaya vidhāyake sutte vākyampi yathā siyāti vāvacanaṃ kataṃ, tadayuttanti nirākattumāha- ‘vākyampi’ccādi. Pakatyādityatra ādi saddena atthaviseso gahetabbo, pakati viseso tumanto, icchattho-tthaviseso[Pg.230]. Idaṃ lakkhaṇanti ‘‘tuṃsmā lopo cicchāyaṃ te’’iti idaṃ lakkhaṇaṃ. Niyogatoti niyamena. Āsaṅkāyamupasaṅkhyāna’’nti (3-1-7) vākyakārena vuttaṃ nirākattumāha- ‘āsaṅkāya’miccādi. “ཏུཾསྨཱ ཨིཙྪཱཡཾ”ཞེས་པ་ནི་རང་བཞིན་དང་ཕྲད་ཀྱི་དོན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། རང་གི་ངོ་བོའི་རྟགས་དེས་ཁ་དང་ཆ་དང་ས་ཕྲད་རྣམས་དང་དེའི་མཐའ་ཅན་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ཡིན་གྱི། ཏུཾ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། འདིར་ཏུཾ་ནི་ཐོས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ། “དེའི་མཐའ་ཅན་མ་ཡིན་ལ། ཆ་དང་ས་དག་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་སོ།། “ཇི་གྷཙྪཱ” (བཀྲེས་པ) ཞེས་པ་འདིར་ཟློས་པ་བྱས་པ་ན། སྔོན་གྱི་གྷ་ཡིག་ལ། “བཞི་པ་དང་གཉིས་པ་རྣམས་ལ་གསུམ་པ་དང་དང་པོའོ་” (༥-༧༨) ཞེས་པས་ག་ཡིག་ཏུ་འགྱུར། དེ་ལ། “ཀའི་སྡེ་རྣམས་ལ་ཙའི་སྡེ་ལས་སྐྱེས་པའོ་” (༥-༧༩) ཞེས་པས་ཇ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ།། པཱ་ཎི་ནི་ཡིས་ཀྱང་འདིར་ས་ཕྲད་སྟོན་པའི་མདོ་ལས། ཚིག་ཀྱང་ཇི་ལྟར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་“བཱ་” (ཡང་ན) ཞེས་པའི་ཚིག་བྱས་པ་དེ་ནི་མི་རིགས་སོ་ཞེས་དགག་པའི་ཕྱིར། “ཚིག་ཀྱང་”ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། “རང་བཞིན་ལ་སོགས་པ་”ཞེས་པ་འདིར་“ལ་སོགས་པ་”ཞེས་པའི་སྒྲས་དོན་གྱི་ཁྱད་པར་བཟུང་བར་བྱ་སྟེ། རང་བཞིན་གྱི་ཁྱད་པར་ནི་ཏུཾ་མཐའ་ཅན་ཡིན་ལ། འདོད་པའི་དོན་ནི་དོན་གྱི་ཁྱད་པར་རོ།། “མཚན་ཉིད་འདི་”ཞེས་པ་ནི། “ཏུཾསྨཱ ལོཔོ ཙིཙྪཱཡཾ ཏེ”ཞེས་པའི་མཚན་ཉིད་འདིའོ།། “ངེས་པར་”ཞེས་པ་ནི་ངེས་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ།། “དོགས་པ་ལ་ཁ་སྐོང་བའོ་” (༣-༡-༧) ཞེས་ཚིག་བྱེད་པས་བཤད་པ་དགག་པའི་ཕྱིར། “དོགས་པ་ལ་”ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། Acetanattā kūlassa icchāyāsambhavoti ‘kūlappatitumicchatī’ti vākyamevecchāpakāsanamasiddhaṃ, tenāsiddhena vākyenāsiddhānaṃ kha cha sānaṃ sādhanaṃ asiddhenāsiddhasādhanaṃ. Icchāvacanicchāti icchāya vattumicchā. Icchāyapavattito upaladdhīti icchāya upaladdhi upālambo parijānanaṃ pavattitoti attho. Cetanāvaticāti vuttaṃ tasmā cetanāvati pavattito upaladdhiṃ dassetvā tadapadese nācetanepi dassetuṃ ‘yopesā’tiādimāha. Devadatte rajju khīlādipāṇinā uyyogo, kūle mattikāvikīraṇādi. Rajju guṇo. Khīlo saṃkvādi. སེམས་མེད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཆུ་ངོགས་ལ་འདོད་པ་མི་སྲིད་པས། “ཆུ་ངོགས་འབབ་པར་འདོད་དོ་”ཞེས་པའི་ཚིག་ཉིད་འདོད་པ་གསལ་བར་བྱེད་པ་མ་གྲུབ་ལ། མ་གྲུབ་པའི་ཚིག་དེས་མ་གྲུབ་པའི་ཁ་དང་ཆ་དང་ས་རྣམས་སྒྲུབ་པ་ནི། མ་གྲུབ་པས་མ་གྲུབ་པ་སྒྲུབ་པ་ཡིན་ནོ།། “འདོད་པ་བརྗོད་པར་འདོད་པ་”ཞེས་པ་ནི་འདོད་པ་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ཉིད་དོ།། “འདོད་པ་འཇུག་པ་ལས་རྟོགས་པ་”ཞེས་པ་ནི་འདོད་པ་རྟོགས་པ་དང་། ཀླན་ཀ་དང་། ཡོངས་སུ་ཤེས་པ་འཇུག་པ་ལས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། “སེམས་དང་ལྡན་པ་ལ་”ཞེས་བཤད་པས། དེའི་ཕྱིར་སེམས་དང་ལྡན་པ་ལ་འཇུག་པ་ལས་རྟོགས་པ་བསྟན་ནས། དེའི་བཏགས་མིང་གིས་སེམས་མེད་པ་ལའང་སྟོན་པའི་ཕྱིར། “གང་འདི་ཡང་”ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། ལྷས་བྱིན་གྱིས་ཐག་པ་དང་ཕུར་པ་ལ་སོགས་པ་ལག་པས་བརྩོན་པ་བྱེད་པ་དང་། ཆུ་ངོགས་ལ་ས་རྡུལ་འཐོར་བ་ལ་སོགས་པའོ།། ཐག་པ་ནི་ཡོན་ཏན་ནོ།། ཕུར་པ་ནི་གཟེར་ལ་སོགས་པའོ།། Pulo tiṇādīnaṃ saṅghāto. Sā sunakho mimarisatīti mara=pāṇacāge’icchāyaṃ tumantā so. ‘‘Ñi byañjanasse’’ti (5-170) ñi. Dvitte pubbato-ññassa lopo ‘‘kha cha sesvī’’ti (5-76) dvitte pubbassāssa imimarisati. Tathā pipatisatīti ‘patapatha=gamena’ iccassa. Sā mimarisatīti satipi sacetanatte visattajīvitassa sunakhassa maraṇicchā sambhavatīti paṭipāditaṃ. ‘‘Icchāsantā paṭisedho vattabbo’’ti (3-1-7) pāṇinīyavāttikakārena vuttaṃ, tannirākattumāha- ‘bubhukkhitu’miccādi. Jātipadatthanissayena nivuttimpaṭipādayamāha- ‘jātipadatthe’ccādi. Itaro icchattho. པུ་ལོ་ནི་རྩྭ་ལ་སོགས་པའི་ཚོགས་པའོ། །ཁྱི་དེ་འཆི་བར་འདོད་དོ་ཞེས་པ་ནི་སྲོག་གཏོང་བའི་འཆི་བ་ལ་འདོད་པའི་དོན་གྱི་ཏུ་མན་ཏ་དེའོ། །“ཉི་བྱཉྫནསྶ” (༥-༡༧༠) ཞེས་པས་ཉིའོ། །ཟློས་པ་ལ་སྔ་མ་ལས་གཞན་པ་བསྡུས་པ་ “ཁ་ཆ་སེསྭཱི” (༥-༧༦) ཞེས་པས་ཟློས་པ་ལ་སྔ་མའི་ཨ་ཡིག་ཨི་རུ་བསྒྱུར་བས་མི་མ་རི་ས་ཏི་ཞེས་གྲུབ། དེ་བཞིན་དུ་པི་པ་ཏི་ས་ཏི་ཞེས་པ་ནི་ ‘པ་ཏ་པ་ཐ་-གམ་’ ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །མི་མ་རི་ས་ཏི་ཞེས་པ་ནི་སེམས་དང་བཅས་པ་ཉིད་ཡོད་ཀྱང་། སྲོག་ཆགས་ཀྱི་ཚེ་སྲོག་ལྡན་པའི་ཁྱི་ལ་འཆི་བའི་འདོད་པ་འབྱུང་བ་ཉིད་དུ་བསྟན་ཏོ། །“འདོད་པ་ཡོད་པ་ལས་དགག་པ་བརྗོད་པར་བྱའོ་” (༣-༡-༧) ཞེས་པཱ་ཎི་ནིའི་ལྷན་ཐབས་མཛད་པས་གསུངས་པ་དེ་དགག་པའི་ཕྱིར་ ‘བུ་བྷུཀྵི་ཏུ་’ ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །རིགས་ཀྱི་ཚིག་དོན་ལ་བརྟེན་ནས་ལྡོག་པ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ནི་ ‘རིགས་ཀྱི་ཚིག་དོན་ལ་’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །གཞན་ནི་འདོད་པའི་དོན་ཏོ། ། 5. Īyo ༥. ཨཱི་ཡོ། Karīyati sambandhīyatīti kammaṃ. Tañca nāma jāti guṇakiriyādabba sambandhato pañcadhā bhavati. Tattha nāmakammaṃ’ ḍittho ḍavitthoti nāmena piṇḍassa sambandhā. Jātikammaṃ goassoti gottādijātiyā piṇḍassa sambandhā. Guṇakammaṃ sukkonīloti sukkādinā guṇena dabbassa [Pg.231] sambandhā. Kiriyākammaṃ pācako pāyakoti pācakādikiriyāya dabbassa sambandhā. Dabbakammaṃ daṇḍīvisāṇīti daṇḍādinā dabbena piṇḍassa sambandhā. Evaṃ kammassa pañcappakārasambhavepicchāyamatthe īyassa vidhānato icchāsambandhiyeva kammaṃ gayhatīti kiriyākammamevātra gayhate amukamevatthamupadassento āha- ‘yadipi’ccādi. Ayañca nipāta samudāyo visesābhidhānanimittāsyupagame vattate. བྱེད་པར་འགྱུར་བ་དང་འབྲེལ་བར་འགྱུར་བས་ན་ལས་སོ། །དེ་ཡང་མིང་། རིགས། ཡོན་ཏན། བྱ་བ། རྫས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ལས་རྣམ་པ་ལྔར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་མིང་གི་ལས་ནི་ ‘ཌིཏྠ་’ དང་ ‘ཌབིཏྠ་’ ཞེས་པ་ལྟ་བུ་མིང་གིས་གཟུགས་ཕུང་དང་འབྲེལ་བའོ། །རིགས་ཀྱི་ལས་ནི་ ‘བ་ལང་དང་རྟ་’ ཞེས་པ་ལྟ་བུ་རིགས་ལ་སོགས་པས་གཟུགས་ཕུང་དང་འབྲེལ་བའོ། །ཡོན་ཏན་གྱི་ལས་ནི་ ‘དཀར་པོ་དང་སྔོན་པོ་’ ཞེས་པ་ལྟ་བུ་དཀར་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཡོན་ཏན་གྱིས་རྫས་དང་འབྲེལ་བའོ། །བྱ་བའི་ལས་ནི་ ‘འཚེད་པ་པོ་དང་སྐྱོང་བ་པོ་’ ཞེས་པ་ལྟ་བུ་འཚེད་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བས་རྫས་དང་འབྲེལ་བའོ། །རྫས་ཀྱི་ལས་ནི་ ‘དབྱུག་པ་ཅན་དང་རྭ་ཅན་’ ཞེས་པ་ལྟ་བུ་དབྱུག་པ་ལ་སོགས་པའི་རྫས་ཀྱིས་གཟུགས་ཕུང་དང་འབྲེལ་བའོ། །དེ་ལྟར་ལས་ལ་རྣམ་པ་ལྔའི་འབྲེལ་བ་ཡོད་ཀྱང་། འདོད་པའི་དོན་ལ་ཨཱི་ཡ་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར། འདོད་པ་དང་འབྲེལ་བའི་ལས་ཉིད་གཟུང་བར་བྱ་བས་འདིར་བྱ་བའི་ལས་ཉིད་གཟུང་བར་བྱའོ་ཞེས་དོན་འདི་ཉིད་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ནི་ ‘ཡ་དི་པི་’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །ཚིག་ཕྲད་ཀྱི་ཚོགས་པ་འདི་ནི་ཁྱད་པར་གྱི་བརྗོད་པའི་རྒྱུ་ཉིད་དུ་ཁས་ལེན་པ་ལ་འཇུག་གོ། Tathāpītilokavuttirayaṃvisesābhidhānārambhe. Taṃsambandhiyevāti icchāsambandhieva. Attanoputtamicchatītyādivacanicchāyamattasambandhiniputtādo attanotyanuvattiyasuttantarenapaccayovidhīyatepāṇininā, ettha tva(tta)ggahaṇamantarenātta sambandhinyeva puttādo kathaṃ viññāyate visesavacanābhāve hi parasambandhinyapi pappotītīmaṃcodyamubbhāvaya māha- ‘attasambandhini’ccādi. Īyassa parasambandhinyapi pasaṅgoti sambandho. Kutocāha-īyassāitidhānā’ti. Atthaggahaṇassāvacane īyassānabhidhānāti bhāvo. དེ་ལྟ་ནའང་ཞེས་པ་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་འཇུག་པ་འདི་ཉིད་ཁྱད་པར་གྱི་བརྗོད་པ་རྩོམ་པ་ལའོ། །དེ་དང་འབྲེལ་བ་ཉིད་ལ་ཞེས་པ་ནི་འདོད་པ་དང་འབྲེལ་བ་ཉིད་ལའོ། །“བདག་གི་བུ་ལ་འདོད་དོ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་གིས་འདོད་པ་ཙམ་དང་འབྲེལ་བའི་བུ་ལ་སོགས་པ་ལ། “བདག་གི་” ཞེས་རྗེས་སུ་འཇུག་པའི་མདོ་གཞན་གྱིས་རྐྱེན་ནི་པཱ་ཎི་ནིས་བསྒྲུབས་སོ། །འདིར་ “བདག་” ཅེས་འཛིན་པ་མེད་པར་བདག་དང་འབྲེལ་བའི་བུ་ལ་སོགས་པ་ཉིད་དུ་ཇི་ལྟར་ཤེས་ཏེ། ཁྱད་པར་གྱི་ཚིག་མེད་པའི་ཕྱིར་གཞན་དང་འབྲེལ་བ་ལའང་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་རྩོད་པ་འདི་བསུ་བའི་ཕྱིར་ ‘བདག་དང་འབྲེལ་བ་ལ་’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །ཨཱི་ཡ་ནི་གཞན་དང་འབྲེལ་བ་ལའང་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། །གང་ལས་ཤེ་ན། “ཨཱི་ཡ་མ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་” ཞེས་གསུངས་སོ། །དོན་འཛིན་པ་མ་བརྗོད་པས་ཨཱི་ཡ་མི་བརྗོད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་པའི་བསམ་པའོ། ། Appattiyāti karaṇe hetumhi vā tatiyā. Etthāti attano puttamicchatītetthāpi. Na iṭṭhoti īyappaccayo nābhimato. Nevettha bhavitabbanti vadato-dhippāyāmāha ‘sāpekkhatta yeveti bhāvo’ti. Yadi attano puttamicchatīti vattumicchāyaṃ sāpekkhettepi siyā, tadāyamaniṭṭhappasaṅgoti dassetumāha- ‘yadicettha’iccādi. མ་ཐོབ་པས་ཞེས་པ་ནི་བྱེད་པ་པོ་འམ་རྒྱུ་ལ་གསུམ་པ་ (བྱེད་སྒྲ་) འོ། །འདིར་ཞེས་པ་ནི་བདག་གི་བུ་ལ་འདོད་དོ་ཞེས་པ་འདིར་ཡང་ངོ་། །མི་འདོད་པ་ཞེས་པ་ནི་ཨཱི་ཡ་རྐྱེན་མི་འདོད་པའོ། །འདིར་མི་འབྱུང་ངོ་ཞེས་པ་ནི་ ‘ལྟོས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་པའི་བསམ་པའོ’ ཞེས་གསུངས་སོ། །གལ་ཏེ་བདག་གི་བུ་ལ་འདོད་དོ་ཞེས་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ལ་ལྟོས་པ་ཉིད་ཡོད་ཀྱང་འགྱུར་ན། དེའི་ཚེ་འདི་ནི་མི་འདོད་པ་ཐལ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ ‘གལ་ཏེ་འདིར་’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། ། Aniṭṭhappasaṅgassa sarūpamāha- ‘attano puttīyatīti siyā’ti. Uppajjamānena īyeneva attatthassābhihitattā attasaddassāppayogoti cetampi na saṅgatanti paṭipādayamāha ‘na ca sakkā’tiādi. Kasmādevaṃ vattuṃ na sakkāti āha- ‘pakati’ccādi. Apūpādikāya pakatiyā samānatthasseva visesanassa vuttipade antobhāva dassanāti attho. Kvapanevaṃ diṭṭhantyāha- ‘taṃyathe’ccādi. ‘‘Tamassa sippaṃ sīlaṃ paṇyaṃ paharaṇaṃ payojanaṃ’’ti (4-27) ṇike āpūpiko. Natu bhinnatthassāti byatirekaṃ dassetvā taṃ diṭṭhantena sādhetumāha- ‘devadattassi’ccādi. Kāraṇamāha- ‘sāmyantare’ccādi. Devadattassa [Pg.232] dhuruno kulanti sāmyantarabyavacchedāya devadattasaddasso pādānato gurukulanti vuttipadena devadattatthassānto bhāvoti attho. Tametthopi samānantūpadassento āha- ‘tathehāpi’ccādi. Athāttano puttamicchatītyetasmiṃ vākye padassānvākhyānato attasaddassāpphayogo kinna siyāti dassetumāha- ‘nacāpi’ccādi. མི་འདོད་པ་ཐལ་བའི་རང་བཞིན་ནི་ ‘བདག་གི་བུ་ལྟར་བྱེད་དོ་ཞེས་པར་འགྱུར་རོ་’ ཞེས་གསུངས་སོ། །སྐྱེ་བཞིན་པའི་ཨཱི་ཡ་ཉིད་ཀྱིས་བདག་གི་དོན་བརྗོད་ཟིན་པའི་ཕྱིར། བདག་གི་སྒྲ་མི་སྦྱོར་རོ་ཞེ་ན། དེ་ཡང་མི་འཐད་དོ་ཞེས་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ནི་ ‘མི་ནུས་སོ་’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་སྨྲ་མི་ནུས་ཤེ་ན། ‘རང་བཞིན་’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །ཁུར་བ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་དང་དོན་མཚུངས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཁྱད་པར་ནི་འཇུག་པའི་ཚིག་ལ་ནང་དུ་འདུ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །གང་དུ་དེ་ལྟར་མཐོང་ཞེ་ན། ‘དཔེར་ན་དེ་ལྟ་བུ་’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །“དེ་ནི་འདིའི་བཟོ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས། ཚོང་ཟོང་། མཚོན་ཆ། དགོས་པའོ་” (༤-༢༧) ཞེས་པའི་ཎི་ཀ་ལས་ཨཱ་པཱུ་པི་ཀ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །དོན་ཐ་དད་པ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ལྡོག་པ་བསན་ནས་དེ་ཉིད་དཔེས་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ནི་ ‘ལྷས་བྱིན་གྱི་’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །རྒྱུ་ནི་ ‘བདག་པོ་གཞན་’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །ལྷས་བྱིན་གྱི་ཁུར་གྱི་རིགས་ཞེས་པ་ནི་བདག་པོ་གཞན་རྣམ་པར་གཅོད་པའི་ཕྱིར་ལྷས་བྱིན་གྱི་སྒྲ་བླངས་པ་ལས། བླ་མའི་རིགས་ཞེས་པའི་འཇུག་པའི་ཚིག་གིས་ལྷས་བྱིན་གྱི་དོན་ནང་དུ་འདུ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །དེ་ཉིད་འདིར་ཡང་མཚུངས་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ ‘དེ་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །འོ་ན་བདག་གི་བུ་ལ་འདོད་དོ་ཞེས་པའི་ཚིག་འདི་ལ་ཚིག་གི་རྗེས་སུ་བཤད་པ་ལས་བདག་གི་སྒྲ་མི་སྦྱོར་བ་ཅིའི་ཕྱིར་མི་འགྱུར་ཞེ་ན། དེ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ ‘ཡང་མ་ཡིན་ནོ་’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། ། Padassāti puttīyādino padassa. Nacāpi appayogoti sambandho. Kāraṇamāha- ‘īyantassā’tiādi. Īyanto puttīyādi, niyogato na pappotīti sambandho. Tabbācīsaddappayoganti aññavācīsaddayogaṃ. Sutaggahaṇanti asutattāti vuttasutaggahaṇaṃ. Atthappakaraṇādyupalakkhaṇantyanena atthato pakaraṇāditopi puttassatta niyatā gamyate, sutasaddassa tu gahaṇamupalakkhaṇatthanti vadati. ཚིག་གི་ཞེས་པ་ནི་པུཏྟཱི་ཡ་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་གིའོ། །མི་སྦྱོར་བ་ཡང་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། །རྒྱུ་ནི་ ‘ཨཱི་ཡའི་མཐའ་ཅན་གྱི་’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །ཨཱི་ཡའི་མཐའ་ཅན་ནི་པུཏྟཱི་ཡ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ངེས་པར་མི་ཐོབ་བོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། །དེ་བརྗོད་པའི་སྒྲ་སྦྱོར་བ་ཞེས་པ་ནི་གཞན་བརྗོད་པའི་སྒྲ་སྦྱོར་བའོ། །ཐོས་པ་འཛིན་པ་ཞེས་པ་ནི་མ་ཐོས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་གསུངས་པའི་ཐོས་པ་འཛིན་པའོ། །དོན་དང་སྐབས་ལ་སོགས་པ་མཚོན་པ་ཞེས་པ་འདིས་ནི་དོན་གྱི་སྒོ་ནས་སྐབས་ལ་སོགས་པ་ལས་ཀྱང་བུའི་བདག་ཉིད་ངེས་པར་རྟོགས་པར་བྱེད་ལ། ཐོས་པའི་སྒྲ་འཛིན་པ་ནི་མཚོན་པའི་དོན་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ། ། Nanu ca sutte kammāti vuttattā kammasamudāyatopīyo siyā tyāsaṅkiyeva (mabhā)vaṃ sādhayamāha- ‘kammā’tiādi. Vattuṃ iṭṭhā ekasakhyā yassa kammasāmaññassa taṃ tathāvuttaṃ. Vattumiṭṭheka saṅkhyassa gahaṇamāha- ‘kammasamudāyato’ti. Kimpanāvayavato na siyā’ mahantamputtamicchatī’ccatra puttamiccatoccāsaṅkiyāha ‘avayavatopi sāpekkhattāyevā’ti. Na bhatīti sambandho. Evañcarahi idampi na sijjhatīti codento āha ‘carahi’ccādi. Mahā cāyaṃ puttoceti mahāputtamicchatīti yadevaṃ karīyati tadāyampayogoti dassento āha- ‘bhavitabbameve’ccādi. མདོ་ལས་ལས་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། ལས་ཀྱི་ཚོགས་པ་ལས་ཀྱང་ཨཱི་ཡ་འགྱུར་རོ་ཞེས་དོགས་པ་བསལ་ནས་མེད་པ་ཉིད་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ནི་ ‘ལས་ལས་’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །བརྗོད་པར་འདོད་པའི་གྲངས་གཅིག་པ་གང་ལས་ཀྱི་སྤྱི་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་དེ་ལྟར་གསུངས་སོ། །བརྗོད་པར་འདོད་པའི་གྲངས་གཅིག་པ་འཛིན་པ་ནི་ ‘ལས་ཀྱི་ཚོགས་པ་ལས་’ ཞེས་གསུངས་སོ། །ཅིའི་ཕྱིར་ཆ་ཤས་ལས་མི་འགྱུར་ཏེ། “བུ་ཆེན་པོ་ལ་འདོད་དོ་” ཞེས་པ་འདིར་བུ་ལ་འདོད་དོ་ཞེས་དོགས་པ་བསུ་ནས་ ‘ཆ་ཤས་ལས་ཀྱང་ལྟོས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ་’ ཞེས་གསུངས་སོ། །མི་འབྱུང་ངོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། །དེ་ལྟ་ན་འདི་ཡང་མི་འགྲུབ་བོ་ཞེས་རྩོད་པ་ནི་ ‘ད་ནི་’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །འདི་ནི་བུ་ཆེན་པོ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བུ་ཆེན་པོ་ལ་འདོད་དོ་ཞེས་གང་དེ་ལྟར་བྱེད་པའི་ཚེ། འདི་ནི་སྦྱོར་བའོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ ‘འབྱུང་བ་ཉིད་དོ་’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། ། 6. Upamā ༦. དཔེ། Upamīyate paricchijjati sādhīyatītyattho. Kīdisantamupamānamiccāha- ‘pasiddhasādhamyā’iccādi. Pasiddho gavādi, tassa sādhamyā samāna rūpatāya yampasiddhassa gavayādino sādhiyassa sādhanaṃ tamupamānantyattho. Samāno dhammo-sseti sadhammo, gavādiyeva. Tassa bhāvo sādhamyaṃ. Sādhyate upamīyate-neneti sādhanamupamānaṃ gavādi. Sādhute upamīyateti sādhiyo, gavayādi. Tassa sādhanaṃ sādhiyasādhanaṃ. དཔེར་བྱེད་པ་དང་། ཡོངས་སུ་གཅོད་པ། སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ནི་དོན་ཏོ། །དཔེ་དེ་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། ‘གྲགས་པའི་ཆོས་མཚུངས་པ་ལས་’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །གྲགས་པ་ནི་བ་ལང་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དེའི་ཆོས་མཚུངས་པ་ཉིད་དེ་གཟུགས་མཚུངས་པ་ཉིད་ཀྱིས་གྲགས་པ་བ་མེན་ལ་སོགས་པའི་བསྒྲུབ་བྱ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དཔེའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །ཆོས་མཚུངས་པ་འདི་ལ་ཡོད་པས་ན་ཆོས་མཚུངས་པ་སྟེ། བ་ལང་ལ་སོགས་པ་ཉིད་དོ། །དེའི་དངོས་པོ་ནི་ཆོས་མཚུངས་པ་ཉིད་དོ། །འདིས་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་འམ་དཔེར་བྱེད་པས་ན་སྒྲུབ་བྱེད་དེ་དཔེ་བ་ལང་ལ་སོགས་པའོ། །སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་འམ་དཔེར་བྱེད་པས་ན་བསྒྲུབ་བྱ་སྟེ་བ་མེན་ལ་སོགས་པའོ། །དེའི་སྒྲུབ་བྱེད་ནི་བསྒྲུབ་བྱ་སྒྲུབ་བྱེད་དོ། ། Puttamivācaratīti [Pg.233] ettha ‘āvasathamāvasati’ccādo viya ādhāratthassa viññāyamānattā putte viya māṇavake madhurannapānadānādikamācaraṇaṃ karoticcevamatthasambhavena dvinnampi upamānopameyyabhāvotyavagamayitumāha- ‘putte’iccādi. Pasiddhena sādhanabhāvenupamānabhūte putte ācaraṇampi pasiddhanti āha- ‘tampasiddha’nti. Tadācaraṇena tena ācaraṇena puttamāṇavakavisayamācaraṇaṃ vā puttamāṇavaka saddenupacārato gahetvā visayīvasena visayabhāvavohārotipi yujjati. Vākyattho panetasmiṃ pakkhe ‘puttamiva puttavisaya māṇavakamiva ācarati māṇavakavisayamācaraṇaṃ karotī’ti, vuttiyantu yathāvuttamatthadvayaṃ yathāyogaṃ yojetvā veditabbaṃ. “བུ་བཞིན་དུ་སྤྱོད་དོ་” ཞེས་པ་འདིར་ “གནས་མལ་ལ་གནས་སོ་” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་གཞིའི་དོན་རྟོགས་པར་བྱེད་པའི་ཕྱིར། བུ་ལ་བཞིན་དུ་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ལ་མངར་བའི་ཟས་སྐོམ་སྦྱིན་པ་ལ་སོགས་པའི་སྤྱོད་པ་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའི་དོན་འབྱུང་བས་གཉིས་ཀ་ལའང་དཔེ་དང་དཔེ་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ ‘བུ་ལ་’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །གྲགས་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་ཀྱི་དངོས་པོས་དཔེར་གྱུར་པའི་བུ་ལ་སྤྱོད་པ་ཡང་གྲགས་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་ ‘དེ་ནི་གྲགས་པའོ་’ ཞེས་གསུངས་སོ། །སྤྱོད་པ་དེས་སམ་སྤྱོད་པ་དེས་བུ་དང་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུའི་ཡུལ་གྱི་སྤྱོད་པའམ། ཡང་ན་བུ་དང་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུའི་སྒྲ་ཉེ་བར་བཏགས་ནས་བཟུང་སྟེ་ཡུལ་ཅན་གྱི་དབང་གིས་ཡུལ་གྱི་དངོས་པོའི་ཐ་སྙད་ཀྱང་རུང་ངོ་། །ཕྱོགས་འདི་ལ་ཚིག་གི་དོན་ནི་ “བུ་བཞིན་དུ་བུའི་ཡུལ་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་བཞིན་དུ་སྤྱོད་དེ། བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུའི་ཡུལ་གྱི་སྤྱོད་པ་བྱེད་དོ་” ཞེས་པ་སྟེ། འཇུག་པ་ལ་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་དོན་གཉིས་པོ་ཅི་རིགས་པར་སྦྱར་ནས་ཤེས་པར་བྱའོ། ། Nanu ca yajjatropamānopameyyabhāvo vuttiyaṃ īyeneva jotitoti ivasaddo nivattate, tadopamānopameyyabhāvo putta saddeva vattate, taṃ kathamupameyyavacanassa māṇavakasaddassa vuttatthassa payogo yuttoccāsaṅkiyāha- ‘upamānavacanato’ccādi. གལ་ཏེ་འདིར་དཔེ་དང་དཔེ་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་འཇུག་པ་ལ་ཨཱི་ཡ་ཉིད་ཀྱིས་གསལ་བར་བྱེད་པས་ན་བཞིན་གྱི་སྒྲ་ལྡོག་པར་འགྱུར་ན། དེའི་ཚེ་དཔེ་དང་དཔེ་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་ནི་བུའི་སྒྲ་ཉིད་ལ་འཇུག་གོ། །དེ་ལྟ་ན་དཔེ་ཅན་བརྗོད་པའི་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུའི་སྒྲ་བརྗོད་ཟིན་པའི་དོན་སྦྱོར་བ་ཇི་ལྟར་རིགས་ཞེས་དོགས་པ་བསུ་ནས་ ‘དཔེ་བརྗོད་པ་ལས་’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། ། Tabbisiṭṭhācaraṇeti tenopamānena visiṭṭhe ācaraṇe. Upamānopameyyabhāvassānivattattāti etthāyamadhippāyo ‘upamāna visiṭṭhācaraṇe upamānavacanato īyassa vidhāne nopameyyavacanamantarenopamānavacanassa pavattīti upamānopameyyabhāvassānivattī’’ti. Aññathāti yadyupamānopameyyabhāvassa īyeneva jotitattā tadantassupameyye vutti siyātyattho. Pabbatāyatīti ‘‘kattutāyo’’ti (5-8) āyo. Upameyyassānivattattā upameyya kattusāmaññe tippaccayo. དེས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པའི་སྤྱོད་པ་ལ་ཞེས་པ་ནི་དཔེ་དེས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པའི་སྤྱོད་པ་ལའོ། །དཔེ་དང་དཔེ་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་མ་ལོག་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་འདིར་བསམ་པ་ནི་ “དཔེས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པའི་སྤྱོད་པ་ལ་དཔེ་བརྗོད་པ་ལས་ཨཱི་ཡ་བསྒྲུབ་པ་ན། དཔེ་ཅན་བརྗོད་པ་མེད་པར་དཔེ་བརྗོད་པ་མི་འཇུག་པས་ན་དཔེ་དང་དཔེ་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་མ་ལོག་པ་ཉིད་དོ་” ཞེས་པའོ། །གཞན་དུ་ན་ཞེས་པ་ནི་གལ་ཏེ་དཔེ་དང་དཔེ་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་ཨཱི་ཡ་ཉིད་ཀྱིས་གསལ་བར་བྱས་པའི་ཕྱིར། དེའི་མཐའ་ཅན་ནི་དཔེ་ཅན་ལ་འཇུག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །རི་ལྟར་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་ནི་ “བྱེད་པ་པོ་ལས་ཨཱ་ཡོ་” (༥-༨) ཞེས་པས་ཨཱ་ཡོའོ། །དཔེ་ཅན་མ་ལོག་པའི་ཕྱིར་དཔེ་ཅན་གྱི་བྱེད་པ་པོ་སྤྱི་ལ་ཏི་རྐྱེན་ནོ། ། 7. Ādhā ༧. གཞི། Yathānantarasutte upamāne upameyyassa māṇavakassa payogo upapanno, tathātrāpi ‘pāsāde kuṭiya’nti copameyyassapayogoti atidisanto āha- ‘heṭṭhāviye’ccādi. Upamāne upameyyassānantobhāvāti attho. Nanu kimatthamidamuccate yavatāyo pāsāde [Pg.234] ivācarati so pāsādamivācaratītipi vattuṃ sakkāti nātthabhedo-ññatra vacanicchābhedāti pubbenevetthāpi īyo siddho, tato nāttho-nena vacanene ccāsaṅkiyāha- ‘yadipi’ccādi. ཇི་ལྟར་མདོ་སྔ་མ་ལ་དཔེ་ལ་དཔེ་ཅན་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་སྦྱོར་བ་འཐད་པ་དེ་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་ “ཁང་བཟང་ལ་སྤྱིལ་བུ་” ཞེས་དཔེ་ཅན་སྦྱོར་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་མཚུངས་པར་སྦྱོར་བར་བྱེད་པ་ནི་ ‘འོག་མ་བཞིན་དུ་’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །དཔེ་ལ་དཔེ་ཅན་ནང་དུ་མ་འདུས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །ཅིའི་ཕྱིར་འདི་བརྗོད་དེ་གང་གི་ཕྱིར་ཁང་བཟང་ལ་བཞིན་དུ་སྤྱོད་དོ་ཞེས་པ་དེ་ནི་ཁང་བཟང་བཞིན་དུ་སྤྱོད་དོ་ཞེས་ཀྱང་སྨྲ་ནུས་པས་ན། བརྗོད་པར་འདོད་པའི་ཁྱད་པར་གཞན་ལས་ཐ་དད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། སྔ་མ་ཉིད་ཀྱིས་འདིར་ཡང་ཨཱི་ཡ་གྲུབ་པས་ན། ཚིག་འདིས་དགོས་པ་མེད་དོ་ཞེས་དོགས་པ་བསུ་ནས་ ‘གལ་ཏེ་ཡང་’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། ། 8. Kattu ༨. བྱེད་པ་པོ། Ettha kattutoiti vacanā kammāti nivattate, āyaggahaṇā īyo. Kadā pana kattuviseso-vasīyaticcāha-‘yatthyādisaddasamānādhikaraṇatte’tiādi. Pabbatāyati hatthiccevamādinā hatthyādi saddena samānādhikaraṇatte satīti attho. འདིར་བྱེད་པ་པོ་ལས་ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་ལས་ལས་ཞེས་པ་ལྡོག་ལ། ཨཱ་ཡ་འཛིན་པ་ལས་ཨཱི་ཡའོ། །འོ་ན་ནམ་བྱེད་པ་པོའི་ཁྱད་པར་རྟོགས་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། ‘གླང་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་གཞི་མཐུན་པ་ཉིད་ལ་’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །རི་ལྟར་བྱེད་དོ་གླང་པོ་ཆེ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུ་གླང་པོ་ཆེ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་དང་གཞི་མཐུན་པ་ཉིད་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། 9. Jhatthe ༩. ཇ་ཡི་དོན་ལ། Koyaṃ cyatthoccāsaṅkiya ‘‘abhūtatabbhāve karāsabhūyoge vikārācī’’ti (4-119) cīssa abhūtatabbhāve karādiyogesati vidhānā ‘abhūtatabbhāvo karādivisiṭṭho’ti āha. Abhūta tabbhāvassa karādivisiṭṭhattā karotyatthanivattiyāvassaṃ pāṇiniyā viya bhuviggahaṇaṃ kattabbamaññathā karotyatthepi siyātyāsaṅkiya nivattihetumāha- ‘tenevā’tiādi. Yeneva karotyādivisiṭṭho abhūtatabbhāvocyattho teneva hetunāti attho. Bhavatyatthe-nena kāraṇena laddhe karotyatthopyaniṭṭho labbhaticcāsaṅkiya tannivattimpaṭipādayamāha- ‘karotyatthe’ccādi. Adhavalaṃ dhavalaṃ karoti dhavalīkaroticceva cīppaccaye kattabbe kammeneva karotissābhisambandhassa diṭṭhattāti attho. Kāraṇantaramāha- ‘iha ce’ccādi. Itisaddo hetumhi yasmā iha kattutoti vattate tatoceti attho. ཅི་ཞིག་ནི་ཙྭ་ཡི་དོན་ཡིན་ཞེ་ན། “བྱུང་བ་མ་ཡིན་པ་བྱུང་བར་འགྱུར་བ་ལ་ཀྲྀ་དང་ཨས་དང་བྷཱུ་སྦྱོར་བ་ལ་འགྱུར་བའི་ཙཱི་” (༤-༡༡༩) ཞེས་པས་ཙཱི་ནི་བྱུང་བ་མ་ཡིན་པ་བྱུང་བར་འགྱུར་བ་ལ་ཀྲྀ་ལ་སོགས་པ་སྦྱོར་བ་ཡོད་པ་ལ་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར། ‘བྱུང་བ་མ་ཡིན་པ་བྱུང་བར་འགྱུར་བ་ནི་ཀྲྀ་ལ་སོགས་པས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པའོ་’ ཞེས་གསུངས་སོ། །བྱུང་བ་མ་ཡིན་པ་བྱུང་བར་འགྱུར་བ་ནི་ཀྲྀ་ལ་སོགས་པས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པའི་ཕྱིར། བྱེད་པའི་དོན་ལྡོག་པའི་ཕྱིར་ངེས་པར་པཱ་ཎི་ནི་བཞིན་དུ་བྷཱུ་འཛིན་པར་བྱ་དགོས་ཏེ། གཞན་དུ་ན་བྱེད་པའི་དོན་ལའང་འགྱུར་རོ་ཞེས་དོགས་པ་བསལ་བའི་རྒྱུ་ནི་ ‘དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །གང་གིས་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པའི་བྱུང་བ་མ་ཡིན་པ་བྱུང་བར་འགྱུར་བ་ནི་ཙྭ་ཡི་དོན་ཡིན་པ་དེའི་རྒྱུ་ཉིད་ཀྱིས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །འབྱུང་བའི་དོན་ལ་རྒྱུ་འདིས་ཐོབ་པ་ན། བྱེད་པའི་དོན་ལའང་མི་འདོད་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་དོགས་པ་བསལ་ནས་དེ་ལྡོག་པ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་ནི་ ‘བྱེད་པའི་དོན་ལ་’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །དཀར་པོ་མ་ཡིན་པ་དཀར་པོར་བྱེད་དོ་ཞེས་དཀར་པོར་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ཙཱི་རྐྱེན་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ལ། ལས་ཉིད་ཀྱིས་བྱེད་པ་དང་འབྲེལ་བ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །རྒྱུ་གཞན་ནི་ ‘འདིར་ཡང་’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །ཨི་ཏི་ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་རྒྱུ་ལ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་འདིར་བྱེད་པ་པོ་ལས་ཞེས་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། Asatyatthassa pana bhavatyattheyevāntobhāvā na tannivatti paṭipāditā. Tappakaraṇeti dhātuppaccayappakaraṇe. Dvibbacananti paṭaiccassa dvibbacanaṃ tato ‘‘dissantaññepi paccayā’’ti (4-120) rāppaccayo. ‘‘Rānubandhentasarādissā’’ti (4-132) antasarādissa lopo. Cyantā paccayābhāvatthaṃ- ‘acīto’ti paccayavidhānasutte paṭisedho na kato, tenāha-‘acītoti paṭisedhābhāvā’ti. Cīti bhusoiti མེད་པའི་དོན་ནི་ཡོད་པའི་དོན་ཉིད་ཀྱི་ཁོངས་སུ་འདུ་བའི་ཕྱིར། དེ་ལྡོག་པ་ནི་མ་བསྟན་ཏོ། །‘དེའི་སྐབས་སུ་’ཞེས་པ་ནི་དབྱིངས་དང་རྐྱེན་གྱི་སྐབས་སུའོ། །‘ཟློས་པ་’ཞེས་པ་ནི་ཉེ་བར་བརྟེན་ནས་ཟློས་པ་སྟེ། དེ་ལས་‘རྐྱེན་གཞན་དག་ཀྱང་མཐོང་ངོ་’ (༤-༡༢༠) ཞེས་པས་རཱ་རྐྱེན་ནོ། །‘རཱ་རྗེས་འབྲེལ་མཐའི་དབྱངས་སོགས་ལའོ་’ (༤-༡༣༢) ཞེས་པས་མཐའི་དབྱངས་སོགས་བསྡུས་སོ། །ཅྱ་མཐའ་ཅན་རྐྱེན་མེད་པའི་དོན་དུ། ‘ཨ་ཅཱི་ཏོ་’ཞེས་རྐྱེན་གྱི་ཆོ་གའི་མདོ་ལས་དགག་པ་མ་བྱས་པས། དེའི་ཕྱིར་‘ཨ་ཅཱི་ཏོ་ཞེས་དགག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་’ཞེས་གསུངས་སོ། །ཅཱི་ཞེས་པ་ནི་ཤིན་ཏུའོ། ། Paṭhamantācī[Pg.235]. Ṇādivuttittā ‘‘ekatthatāya’’nti (2-119) vibhattilopo. Iheceti ‘cyatthe’’ itīmasmiṃyeva. Na ca vuccateti sambandho. དང་པོའི་མཐའ་ཅན་ལས་ཅཱིའོ། །ཎཱ་སོགས་ཀྱི་འགྲེལ་པ་ལས་‘དོན་གཅིག་པའི་ཕྱིར་’ (༢-༡༡༩) ཞེས་པས་རྣམ་དབྱེ་བསྡུས་སོ། །‘འདིར་ཡང་’ཞེས་པ་ནི་‘ཅྱའི་དོན་ལ་’ཞེས་པ་འདི་ཉིད་ལའོ། །‘མི་བརྗོད་དོ་’ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། ། 10. Saddā ༡༠. སྒྲའོ། ། Nanu ca asati sutte dutiyāggahaṇe dutiyantehiccāyaṃ viseso kuto labbhate yena ‘saddādīhi dutiyantehī’ti vivaraṇaṃ katanti saccaṃ, tathāpi paccayavidhimhi yuttepi pañcamiyā niddese ‘saddādīnī’ti dutiyāyopādānasāmatthiyā tathā vivaraṇaṃ kataṃ. ཅི་སྟེ་མདོ་ལས་གཉིས་པ་འཛིན་པ་མེད་ན། གཉིས་པའི་མཐའ་ཅན་ལས་ཞེས་པའི་ཁྱད་པར་འདི་གང་ལས་ཐོབ་སྟེ། གང་གི་ཕྱིར་‘སྒྲ་ལ་སོགས་པ་གཉིས་པའི་མཐའ་ཅན་རྣམས་ལས་’ཞེས་རྣམ་པར་བཤད་པ་མཛད་ཅེ་ན། བདེན་མོད་ཀྱང་། རྐྱེན་གྱི་ཆོ་ག་ལ་ལྔ་པའི་མཚོན་བྱེད་དང་སྦྱར་ཡང་། ‘སྒྲ་ལ་སོགས་པ་’ཞེས་གཉིས་པ་ཉེ་བར་བླངས་པའི་མཐུ་ལས། དེ་ལྟར་རྣམ་པར་བཤད་པ་མཛད་དོ། ། Sabbatthāti ‘‘tamadhīte taṃ jānāti kaṇikācā’’do (4-14) sabbattha. Kiriyāvātyavadhāraṇena yaṃ byavacchinnaṃ, tamupadassento āha- ‘na kāle’ccādi. Yadīpi adhīteccādīsu vattamānakālena kattunā ekavacanena ca niddeso, tathāpi tesamappadhānattā aññasmimpi bhūtādike kāle kammādo sādhane bahuvacanena ca paccayo siyā eveti bhāvo. ‘ཐམས་ཅད་ལ་’ཞེས་པ་ནི་‘དེ་ཀློག་པར་བྱེད་དམ་དེ་ཤེས་པ་ནི་ཀ་ཎི་ཀཱ་’ལ་སོགས་པ་ (༤-༡༤) ཐམས་ཅད་ལའོ། །བྱ་བ་ཞེས་ངེས་པར་བཟུང་བས་གང་ཞིག་བཅད་པ་དེ་ཉིད་ཉེ་བར་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ནི། ‘དུས་ལ་མ་ཡིན་ནོ་’ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །གལ་ཏེ་‘ཀློག་པར་བྱེད་དོ་’ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ད་ལྟ་བའི་དུས་དང་། བྱེད་པ་པོ་དང་། ཚིག་གཅིག་པས་མཚོན་པ་ཡིན་ནའང་། དེ་དག་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། འདས་པ་ལ་སོགས་པའི་དུས་གཞན་དང་། ལས་ལ་སོགས་པའི་སྒྲུབ་པ་དང་། ཚིག་མང་པོ་ལའང་རྐྱེན་འགྱུར་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། Nanu ca ‘‘dhātvatthenāmasmī’’ti (5-12) ippaccaye patte-yamārabbhate assapi dhātvattheyeva vidhānaṃ, tato ca saddādīhi dhātvatthe ippaccayena na bhavitabbaṃ, dissate ca ippaccayapayogoccāsaṅkiya ‘nāyamippaccayassa bādhako’ti paṭipādetumāha- ‘dhūvaṃ karoti’ccādi. Nānābhinnaṃ vākyaṃ nānāvākyaṃ, tassa bhāvena, tena bhinnavākyabhāvenāyassa ippaccayassa ca samuccayatoti attho. ‘‘Dhātvatthenāmasmī’’tyekaṃ vākyaṃ, ‘‘saddādīni karotya’’paraṃ. Etāni dve bhinnavākyāni- ‘dhātvatthe nāmasmā ippaccayo bhavati, saddādīni karoticcasmiṃ atthe āyo bhavatī’ti paccekamākhyātāpekkhāya vākyaparisamattiyā bhinnatā, abhinne hi kiriyāpadekavākyatā, bhinnetu nānāvākyatā, nānāvākye ca sati samuccayo. Na hi sāmaññavisesabhāvena vidhānameva bādhāhetu, kiñcarahi ekavākyatāpi, taṃ yathā-‘brāhmaṇānaṃ dadhi diyyataṃ, takkaṃ koṇḍaññāye’ti. Nānāvākye tu samuccayo, taṃ yathā- ‘brāhmaṇā bhojīyantu, māḍharāya vatthayugalaṃ dīyatū’ti māḍharo brāhmaṇabhāvena bhojīyate vatthayugalañca labhate, tenojukaṃ [Pg.236] vuttena vatthayugaladānena sāmaññavuttaṃ bhojanaṃ na bādhīyate, tathehāpi ujukaṃ vihitenāyena sāmaññavihito ippaccayo na bādhīyate lakkhiyānurodhena satthakārassa vākya bhedābhedoti nānavaṭṭhitidosoti maññate. Timhi le ca siddhanti sambandho. ཅི་སྟེ་‘དབྱིངས་ཀྱི་དོན་ལ་མིང་ལས་སོ་’ (༥-༡༢) ཞེས་པས་ཨི་རྐྱེན་ཐོབ་པ་ན། གང་ཞིག་བརྩམས་པ་འདི་ཡང་དབྱིངས་ཀྱི་དོན་ཉིད་ལ་ཆོ་ག་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་ལས་དབྱིངས་ཀྱི་དོན་ལ་ཨི་རྐྱེན་མི་འགྱུར་རམ། ཨི་རྐྱེན་གྱི་སྦྱོར་བ་ཡང་མཐོང་བས་དོགས་ནས། ‘འདི་ནི་ཨི་རྐྱེན་གྱི་གནོད་བྱེད་མ་ཡིན་ནོ་’ཞེས་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་‘བརྟན་པར་བྱེད་དོ་’ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །སོ་སོར་ཐ་དད་པའི་ཚིག་ནི་ཚིག་ཐ་དད་པ་སྟེ། དེའི་དངོས་པོ་ཉིད་དོ། །ཚིག་ཐ་དད་པའི་དངོས་པོ་དེས་ཨཱ་ཡ་དང་ཨི་རྐྱེན་གཉིས་བསྡུས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །‘དབྱིངས་ཀྱི་དོན་ལ་མིང་ལས་སོ་’ཞེས་པ་ནི་ཚིག་གཅིག་དང་། ‘སྒྲ་ལ་སོགས་པ་བྱེད་དོ་’ཞེས་པ་ནི་གཞན་ནོ། །འདི་གཉིས་ནི་ཚིག་ཐ་དད་པ་གཉིས་ཏེ། ‘དབྱིངས་ཀྱི་དོན་ལ་མིང་ལས་ཨི་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །སྒྲ་ལ་སོགས་པ་བྱེད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ལ་ཨཱ་ཡ་འགྱུར་རོ། །’ཞེས་སོ་སོར་ཚིག་གི་བྱ་བ་ལ་ལྟོས་ནས་ཚིག་རྫོགས་པའི་ཕྱིར་ཐ་དད་པ་ཉིད་དོ། །ཐ་མི་དད་པ་ལ་ནི་བྱ་བའི་ཚིག་གཅིག་གི་ཚིག་ཉིད་དོ། །ཐ་དད་པ་ལ་ནི་ཚིག་དུ་མ་ཉིད་དོ། །ཚིག་ཐ་དད་པ་ཡོད་ན་ནི་བསྡུ་བའོ། །སྤྱི་དང་བྱེ་བྲག་གི་དངོས་པོས་ཆོ་ག་བྱས་པ་ཙམ་གྱིས་གནོད་པའི་རྒྱུ་མ་ཡིན་ཏེ། འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། ཚིག་གཅིག་པ་ཉིད་ཀྱང་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན། ‘བྲམ་ཟེ་རྣམས་ལ་ཞོ་བྱིན་ཅིག །ཀོཎྜཉྙ་ལ་དར་བ་བྱིན་ཅིག །’ཅེས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཚིག་ཐ་དད་པ་ལ་ནི་བསྡུ་བ་སྟེ། དཔེར་ན། ‘བྲམ་ཟེ་རྣམས་ལ་ཟས་སྦྱིན་པར་བྱའོ། །མཱ་ཌྷ་ར་ལ་གོས་ཟུང་ཞིག་བྱིན་ཅིག །’ཅེས་པ་ལྟ་བུས་མཱ་ཌྷ་ར་ནི་བྲམ་ཟེའི་དངོས་པོས་ཟས་ཀྱང་ཟ་ལ། གོས་ཟུང་ཡང་ཐོབ་པས། དེས་དྲང་པོར་བརྗོད་པའི་གོས་ཟུང་སྦྱིན་པས་སྤྱིར་བརྗོད་པའི་ཟས་ལ་མི་གནོད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་འདིར་ཡང་དྲང་པོར་བསྟན་པའི་ཨཱ་ཡས་སྤྱིར་བསྟན་པའི་ཨི་རྐྱེན་ལ་མི་གནོད་དོ། །མཚོན་བྱ་ལ་ལྟོས་ནས་བསྟན་བཅོས་མཛད་པའི་ཚིག་ཐ་དད་པ་དང་ཐ་མི་དད་པ་ནི་མི་གནས་པའི་སྐྱོན་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་དགོངས་སོ། །ཏི་དང་ལེ་ལ་གྲུབ་བོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། ། Yappaccayo na vihito pāṇinīādīhi viyāti adhippāyo. ‘Jala dala- dittiyaṃ’. ‘‘Māno’’ti (5-65) māno, ‘‘kattari lo’’ti ‘‘parokkhāyaṃ ce’’ti (5-70) caggahaṇena ‘dala dala’itidvittaṃ ‘‘loponādibyañjanassa’’ (5-75) ‘‘saramhā dve’’ti (1-34) dassalassa ca dvibhāve daddallamānā. Jalamānāti aṭṭhakathāvacanatoti iminā kiriyāsamabhihāre yappaccayābhāvaṃ dasseti. Iminā ca sakkate viya bhusābhikkhaññepi kiriyāsamabhihāro kiriyāparivattanaṃ, tañca yadā kiriyamaññena kattabbamañño karoti, tena kattabbañcetaro, tadā bhavatīti viññeyyaṃ. ‘‘Sāmaññavihitā vidhayo payogamanusarantī’’ti iminā lakkhaṇena ‘dala-dittiya’nti imasmā ‘‘māno’’ti sāmaññena vihito mānappaccayo bhusatthe ābhikkhaññe ca bhavissati. Daddalla mānāti ettha bhusaṃ jalamānā, punappuna jalamānāti ca attho veditabbo. པཱ་ཎི་ནི་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་ཡ་རྐྱེན་མ་བསྟན་ཏོ་ཞེས་པ་ནི་དགོངས་པའོ། །‘ཛ་ལ་ད་ལ་ནི་གསལ་བར་བྱེད་པ་ལའོ། །’ ‘མཱ་ནོ་’ཞེས་པ་ནི་ (༥-༦༥) མཱ་ནའོ། །‘བྱེད་པ་པོ་ལ་ལོའོ་’ཞེས་པ་དང་། ‘ལྐོག་ཏུ་གྱུར་པ་ལ་ཡང་ངོ་’ (༥-༧༠) ཞེས་པའི་ཅ་འཛིན་པས་‘ད་ལ་ད་ལ་’ཞེས་ཟློས་ཤིང་། ‘ཐོག་མའི་གསལ་བྱེད་བསྡུ་བའོ་’ (༥-༧༥) ཞེས་པ་དང་། ‘དབྱངས་ལས་གཉིས་སོ་’ (༡-༣༤) ཞེས་པས་ད་དང་ལ་གཉིས་སུ་འགྱུར་བས་‘དད་དལ་ལཱ་མཱ་ནཱ་’། །‘འབར་བཞིན་པའོ’ཞེས་པ་ནི་འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་ཚིག་ལས་ཏེ། འདིས་བྱ་བ་ཡང་ཡང་ཟློས་པ་ལ་ཡ་རྐྱེན་མེད་པར་སྟོན་ཏོ། །འདིས་ཀྱང་ལེགས་སྦྱར་བཞིན་དུ་ཤིན་ཏུ་ཡང་ཡང་བྱེད་པ་ལའང་བྱ་བ་ཡང་ཡང་ཟློས་པ་ནི་བྱ་བ་བརྗེ་བ་སྟེ། དེ་ཡང་བྱ་བ་གཞན་གྱིས་བྱ་རྒྱུ་དེ་གཞན་གྱིས་བྱེད་པ་དང་། དེས་བྱ་རྒྱུ་དེ་ཅིག་ཤོས་ཀྱིས་བྱེད་པ་ན། དེའི་ཚེ་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། །‘སྤྱིར་བསྟན་པའི་ཆོ་ག་རྣམས་ནི་སྦྱོར་བ་ལ་རྗེས་སུ་འབྲང་ངོ་’ཞེས་པའི་མཚན་ཉིད་འདིས་‘ད་ལ་གསལ་བར་བྱེད་པ་’འདི་ལས་‘མཱ་ནོ་’ཞེས་སྤྱིར་བསྟན་པའི་མཱ་ན་རྐྱེན་ནི་ཤིན་ཏུ་བའི་དོན་དང་ཡང་ཡང་བའི་དོན་ལ་འགྱུར་རོ། །‘དད་དལ་ལཱ་མཱ་ནཱ་’ཞེས་པ་འདིར་ཤིན་ཏུ་འབར་བཞིན་པ་དང་། ཡང་ཡང་འབར་བཞིན་པ་ཞེས་པའི་དོན་དུ་རིག་པར་བྱའོ། ། 11. Namo ༡༡. ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། Namo karoti namosaddamuccāreti, saddaṃ karoti saddamuccāretīticcevamattho (na) gahetabbe anissayanato anabhidhānato vā. ‘ཕྱག་འཚལ་བར་བྱེད་དོ་’ཞེས་པ་ནི་ཕྱག་འཚལ་བའི་སྒྲ་བརྗོད་པར་བྱེད་དོ། །‘སྒྲ་བྱེད་དོ་’ཞེས་པ་ནི་སྒྲ་བརྗོད་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའི་དོན་འདི་ནི་མི་བཟུང་སྟེ། རྟེན་མེད་པའི་ཕྱིར་རམ། མ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། 12. Dhātvā ༡༢. དབྱིངས་ལས་སོ། ། Aparinipphannoti anipphanno asiddhāvatthoti attho. Kārakasādhiyoti yathālābhaṃ kārakehi sādhiyo. Asatvabhūtoti adabbabhūto. Ayantu kiriyārūpo padattho pacatyādīnaṃ vikledanādipadhānakiriyārūpo ca tadavayavarūpā pubbaparībhūtauddhanāro panādikādayo tādatthiyā ca pacatyādivacanīyā. Tasmā yathā vuttalakkhaṇe dhātvatthe dhātuto vidhīyamāno tyādippaccayo tathābhūtameva [Pg.237] vadatīti bhedābhāvā abhedasaṅkhyāyekavacanenoccate, ‘na bahuvacanena, tenettha ‘ṭhīyate devadattena, ṭhīyate devadattehī’ti bhavati. Na yatokutocītiādinā yato yattha na dissati, tato tattha na hotīti dīpeti. Yato yattha vidhi, sa tassa sambandhī bhavatīti nāmehi vacanīyatthato-tthantarabhūto yoyaṃ dhātvattho kamādīnamatthabhūto, so sakatthoti sakattheyevāyamippaccayo curādiṇiviyāti veditabbo. ‘མ་གྲུབ་པ་’ཞེས་པ་ནི་མ་རྫོགས་པ་སྟེ་མ་གྲུབ་པའི་གནས་སྐབས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །‘བྱེད་པོས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་’ཞེས་པ་ནི་ཇི་ལྟར་ཐོབ་པ་བཞིན་བྱེད་པོ་རྣམས་ཀྱིས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའོ། །‘རྫས་སུ་མ་གྱུར་པ་’ཞེས་པ་ནི་དངོས་པོར་མ་གྱུར་པའོ། །བྱ་བའི་རང་བཞིན་གྱི་ཚིག་གི་དོན་འདི་ནི་འཚོད་པ་ལ་སོགས་པའི་བརླན་པ་ལ་སོགས་པ་གཙོ་བོའི་བྱ་བའི་རང་བཞིན་དང་། དེའི་ཆ་ཤས་ཀྱི་རང་བཞིན་སྔ་ཕྱིར་གྱུར་པའི་ཐབ་ལ་འཇོག་པ་ལ་སོགས་པ་དེའི་ཆེད་དུ་གྱུར་པ་དང་། འཚོད་པ་ལ་སོགས་པས་བརྗོད་པར་བྱ་བའོ། །དེའི་ཕྱིར་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་མཚན་ཉིད་ཅན་གྱི་དབྱིངས་ཀྱི་དོན་ལ་དབྱིངས་ལས་བསྟན་པའི་ཏི་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་ནི་དེ་ལྟ་བུ་ཉིད་བརྗོད་པའི་ཕྱིར། ཐ་དད་པ་མེད་པས་ཐ་མི་དད་པའི་གྲངས་ཚིག་གཅིག་པས་བརྗོད་དེ། ཚིག་མང་པོས་མ་ཡིན་ནོ། །དེའི་ཕྱིར་འདིར་‘ལྷས་བྱིན་གྱིས་གནས་སོ། །ལྷས་བྱིན་རྣམས་ཀྱིས་གནས་སོ། །’ཞེས་འགྱུར་རོ། །‘གང་ལས་ཀྱང་མ་ཡིན་ནོ་’ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་གང་ལས་གང་དུ་མི་མཐོང་བ་དེ་ལས་དེར་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསལ་བར་བྱེད་དོ། །གང་ལས་གང་དུ་ཆོ་ག་ཡོད་པ་དེ་ནི་དེའི་འབྲེལ་བ་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་མིང་རྣམས་ཀྱིས་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་དོན་ལས་དོན་གཞན་དུ་གྱུར་པ་གང་ཞིག་དབྱིངས་ཀྱི་དོན་འདི་ལས་ལ་སོགས་པའི་དོན་དུ་གྱུར་པ་དེ་ནི་རང་གི་དོན་ཏེ། རང་གི་དོན་ཉིད་ལ་ཨི་རྐྱེན་འདི་ནི་ཙུ་རཱ་དིའི་ཎི་བཞིན་ནོ་ཞེས་རིག་པར་བྱའོ། ། Tassacāti ekārassa ca. Atha atihatthayaticcādo pādivisiṭṭhe eva dhātvatthe ippaccayassa vidhānā tadatthavihiteneva ippaccayena pādivisiṭṭho dhātvattho vutto, tena kimattho ippaccayantassa pādiyogoccāsaṅkiya payojanamākhyātumāha- ‘atihatthayati’ccādi. Na sāmatthiyanti samatthatā natthīti attho. ‘དེའི་ཡང་’ཞེས་པ་ནི་ཨེ་ཡིག་གི་ཡང་ངོ། །འོ་ན་‘ཨ་ཏི་ཧཏྠ་ཡ་提’ལ་སོགས་པ་ལ་པཱ་ལ་སོགས་པས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པའི་དབྱིངས་ཀྱི་དོན་ཉིད་ལ་ཨི་རྐྱེན་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེའི་དོན་དུ་བསྟན་པའི་ཨི་རྐྱེན་ཉིད་ཀྱིས་པཱ་ལ་སོགས་པས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པའི་དབྱིངས་ཀྱི་དོན་བརྗོད་པས། དེས་ན་ཨི་རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་ལ་པཱ་ལ་སོགས་པ་སྦྱོར་བ་ཅི་ཞིག་དགོས་སྙམ་དུ་དོགས་ནས། དགོས་པ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་‘ཨ་ཏི་ཧཏྠ་ཡ་ཏི་’ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །‘མཐུ་མེད་དོ་’ཞེས་པ་ནི་ནུས་པ་མེད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། 13. Saccā ༡༣. བདེན་པའོ། ། Atthamācikkhati, vedamācikkhatīti viggaho. Sukhāpeticcādo sukhaṃ vedayaticcādinā viggaho. Vāpāṭhāti vikappena pāṭhato. ‘དོན་སྟོན་པར་བྱེད་དོ། །རིག་བྱེད་སྟོན་པར་བྱེད་དོ། །’ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པར་དབྱེ་བའོ། །‘བདེ་བར་བྱེད་དོ་’ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་‘བདེ་བ་མྱོང་བར་བྱེད་དོ་’ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་རྣམ་པར་དབྱེ་བའོ། །‘ཡང་ན་ཀློག་པ་ལས་’ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པའི་སྒོ་ནས་ཀློག་པ་ལས་སོ། ། 15. Curā ༡༥. ཙུ་རཱ་དིའོ། ། Asati sutte sakattheti kathaṃ labbhatīti āha- ‘atthānati desā’ti. Atthā-natidesāti atthavisesassa kassaci sutte aniddesāti attho. Atthavisesassā-natidesamattena sakatthoyeva ṇinā vāccoti kathaṃ viññāyateccāha- ‘sakatthassa ca sutattā’ti. Cura=theyye iccādīsu theyyādikassa sakatthassa sutattāti attho. Yogavibhāgatoti ‘ṇī’tiyogavibhāgato, rajjaṃ kāretīti ettha sāmyamaccādikaṃ sattaṅgaṃ rajjaṃ pavattetīti vā attho, payojakabyāpāre ṇi. མདོ་ལས་རང་གི་དོན་ལ་ཞེས་པ་མེད་ན། ཇི་ལྟར་ཐོབ་ཅེ་ན། ‘དོན་མ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་’ཞེས་གསུངས་སོ། །‘དོན་མ་བསྟན་པ་’ཞེས་པ་ནི་དོན་གྱི་ཁྱད་པར་གང་ཡང་མདོ་ལས་མ་བསྟན་པའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །དོན་གྱི་ཁྱད་པར་མ་བསྟན་པ་ཙམ་གྱིས་རང་གི་དོན་ཉིད་ལ་ཎི་རྐྱེན་གྱིས་བརྗོད་པར་བྱའོ་ཞེས་ཇི་ལྟར་ཤེས་ཤེ་ན། ‘རང་གི་དོན་ཡང་ཐོས་པའི་ཕྱིར་’ཞེས་གསུངས་སོ། །‘ཙུ་ར་ནི་བརྐུ་བ་ལའོ་’ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་བརྐུ་བ་ལ་སོགས་པ་རང་གི་དོན་ཐོས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །‘སྦྱོར་བ་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ལས་’ཞེས་པ་ནི་‘ཎི་’ཞེས་པའི་སྦྱོར་བ་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ལས་ཏེ། ‘རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོང་བར་བྱེད་དོ་’ཞེས་པ་འདིར་བདག་པོ་དང་བློན་པོ་ལ་སོགས་པ་ཡན་ལག་བདུན་ལྡན་གྱི་རྒྱལ་སྲིད་འཛིན་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏམ། ཡང་ན་འཇུག་པར་བྱེད་པའི་བྱ་བ་ལ་ཎིའོ། ། 16. Payo ༡༦. འཇུག་པར་བྱེད་པའོ། ། Payojako codako byāpārakoti attho nanu ca vuttiyaṃ ‘kattāraṃ payojayatī’ti vuttaṃ kathaṃ payujjamānassa kattuttaṃti āha- ‘payujjamāno’ccādi. Nāvassaṃ kiriyāpavattakatteneva yoggatāmattenapi [Pg.238] kattuttaṃ siyāti dassento āha- ‘kiriyāya yoggo’tiādi. Pāsāṇambalenuṭṭhāpeti’ccādīsu hi yogyatāyapi kattuttāvasāyosiyā, kopanāyaṃ payojakabyapāroti āha- ‘pesane’ccādi. Dāsādino hīnassa katthaci atthe niyojanaṃ pesanaṃ. Guruādino sakkārapubbaṃ byāpāraṇamajjhesanaṃ. Taṃ pesanajjhesanādikaṃ lakkhaṇaṃ sabhāvo yassa so tathā vutto. ‘འཇུག་པར་བྱེད་པ་’ནི་སྐུལ་བར་བྱེད་པ་དང་བྱེད་པ་པོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །ཅི་སྟེ་འགྲེལ་པ་ལས་‘བྱེད་པ་པོ་འཇུག་པར་བྱེད་དོ་’ཞེས་བཤད་ན། ཇི་ལྟར་འཇུག་པར་བྱ་བ་ལ་བྱེད་པ་པོ་ཉིད་དུ་གགྱུར་ཞེ་ན། ‘འཇུག་པར་བྱ་བ་’ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །བྱ་བ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ཉིད་ཁོ་ནས་མ་ཡིན་པར། རུང་བ་ཙམ་གྱིས་ཀྱང་བྱེད་པ་པོ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ནི། ‘བྱ་བ་ལ་རུང་བའོ་’ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །‘རྡོ་བ་སྟོབས་ཀྱིས་སློང་བར་བྱེད་དོ་’ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་རུང་བས་ཀྱང་བྱེད་པ་པོ་ཉིད་དུ་ངེས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། འོ་ན་འཇུག་པར་བྱེད་པའི་བྱ་བ་འདི་གང་ཞེ་ན། ‘མངག་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་’ཞེས་གསུངས་སོ། །བྲན་ལ་སོགས་པ་དམན་པ་རྣམས་དོན་གང་ཡང་རུང་བ་ལ་སྦྱོར་བ་ནི་མངག་པའོ། །བླ་མ་ལ་སོགས་པ་ལ་བཀུར་སྟི་སྔོན་དུ་བཏང་ནས་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ནི་གསོལ་བ་འདེབས་པའོ། །མངག་པ་དང་གསོལ་བ་འདེབས་པ་ལ་སོགས་པའི་མཚན་ཉིད་དམ་རང་བཞིན་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་དེ་ལྟར་བརྗོད་དོ། ། Ādisaddena ānukūlyabhāgino byāpārassa gahaṇaṃ, tathā ca ‘bhikkhā vāsayati kārīso-jjhāpesī’ti sijjhati. Bhikkhā hi pacurabyañjanavatī labbhamānā vāsānukūlaṃ tittivisesamupajanayati. Kārīsopi nivāte padese suṭṭhu pajjalitojjhayanavirodhi sītakatamupaddavamapanayanto-jjhayanānukūlasāmatthiyamādadhāti tato tesampi yuttampayojakattanti. ‘ལ་སོགས་པ་’ཞེས་པའི་སྒྲས་ནི་མཐུན་པར་འགྱུར་བའི་བྱ་བ་འཛིན་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་ན་‘བསོད་སྙོམས་ཀྱིས་གནས་པར་བྱེད་དོ། །ལྕི་བས་ཀློག་པར་བྱེད་དོ། །’ཞེས་པ་འགྲུབ་བོ། །བསོད་སྙོམས་ནི་ཚོད་མ་མང་པོ་དང་ལྡན་པ་ཐོབ་པ་ན། གནས་པ་དང་མཐུན་པའི་ཚིམ་པ་ཁྱད་པར་ཅན་སྐྱེད་པར་བྱེད་དོ། །ལྕི་བ་ཡང་རླུང་མེད་པའི་གནས་སུ་ལེགས་པར་སྦར་བ་ན། ཀློག་པ་ལ་བར་དུ་གཅོད་པའི་གྲང་བའི་གནོད་པ་སེལ་ཞིང་། ཀློག་པ་དང་མཐུན་པའི་མཐུ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པས། དེའི་ཕྱིར་དེ་དག་ལའང་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ཉིད་དུ་རིགས་སོ། ། Payojakabyāpāretīdaṃ paccayavisesanaṃ vā siyā pakativisesanaṃ vā. Tattha yadi pakativisesanaṃ siyā, tadā payojakabyāpāre vattamānā ṇīṇāpī vidhīyantīti (gamanaṃ) pati yo niyogo tadattho gami, na gatyattho, tassa cāyaṃ payojjoti ‘gamayati māṇavakaṃ gāma’nti gatyatthassa payojje ‘‘gatibodhāhāre’’ccādinā (2-4) vihitā dutiyā na pappoti, tato pakatyatthavisesanapakkho duṭṭhoti paccayavisesanapakkhaṃ dassetumāha- ‘paccayavisesanaṃ vedaṃ na pakativisesana’nti. ‘འཇུག་པར་བྱེད་པའི་བྱ་བ་ལ་’ཞེས་པ་འདི་ནི་རྐྱེན་གྱི་ཁྱད་པར་རམ། ཡང་ན་རང་བཞིན་གྱི་ཁྱད་པར་དུ་འགྱུར་རོ། །དེ་ལ་གལ་ཏེ་རང་བཞིན་གྱི་ཁྱད་པར་དུ་འགྱུར་ན། དེའི་ཚེ་འཇུག་པར་བྱེད་པའི་བྱ་བ་ལ་འཇུག་པ་ལས་ཎི་དང་ཎཱ་པེ་དག་བསྟན་ཏོ་ཞེས་པས། (འགྲོ་བ་) ལ་གང་ཞིག་སྦྱོར་བ་དེའི་དོན་ཅན་ནི་གཱ་མི་སྟེ། འགྲོ་བའི་དོན་ཅན་མ་ཡིན་ལ། དེའི་འཇུག་པར་བྱ་བ་འདི་ནི་‘བྲམ་ཟེའི་བུ་གྲོང་དུ་གཏོང་བར་བྱེད་དོ་’ཞེས་པ་ལྟ་བུ། འགྲོ་བའི་དོན་ཅན་གྱི་འཇུག་པར་བྱ་བ་ལ་‘འགྲོ་བ་དང་རྟོགས་པ་དང་ཟ་བ་’ལ་སོགས་པ་ (༢-༤) ཞེས་པས་བསྟན་པའི་གཉིས་པ་མི་ཐོབ་པས། དེའི་ཕྱིར་རང་བཞིན་གྱི་དོན་གྱི་ཁྱད་པར་གྱི་ཕྱོགས་ནི་ཉེས་པ་ཅན་ནོ་ཞེས་རྐྱེན་གྱི་ཁྱད་པར་གྱི་ཕྱོགས་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ནི། ‘འདི་ནི་རྐྱེན་གྱི་ཁྱད་པར་ཡིན་གྱི་རང་བཞིན་གྱི་ཁྱད་པར་མ་ཡིན་ནོ་’ཞེས་གསུངས་སོ། ། Payojakamattaggahaṇeti mattasaddo sāmaññavācī, yathā ‘kaññā mattaṃ vārayatī’ti. Kattāraṃ yo payujjati yo ca karaṇādīnaṃ payojako tesaṃ sāmaññena gahaṇe satīti attho. Byāpāretvevāti payojakaggahaṇamantarena byāpāreicceva vacanaṃ kattabbaṃ siyāti bhāvo, tanti payojakaggahaṇaṃ, visiṭṭho visayo yassa payojakaggahaṇassataṃtathāvuttaṃ. Kopanāyaṃvisiṭṭho visayoccāha- ‘yo loke’iccādi. Itovāti vakkhamānassa hetuno parāmāso. Tanti curādīhi ṇividhānaṃ. Evaṃsaddo vakkhamānāpekkho. Taṃ [Pg.239] visuṃ curādīhi ṇividhānameva vakkhamānappakārena saphalaṃ siyā nāññathāti attho. Tameva pakāraṃ dasseti‘yadiminā’ccādi. ‘འཇུག་པར་བྱེད་པ་ཙམ་འཛིན་པ་ལ་’ཞེས་པའི་ཙམ་གྱི་སྒྲ་ནི་སྤྱིའི་ཚིག་སྟེ། དཔེར་ན། ‘བུ་མོ་ཙམ་བཟློག་པར་བྱེད་དོ་’ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །བྱེད་པ་པོ་གང་ཞིག་འཇུག་པར་བྱེད་པ་དང་། བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་སྤྱིའི་སྒོ་ནས་འཛིན་པ་ཡོད་ན་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །‘བྱ་བ་ཉིད་ལ་’ཞེས་པ་ནི་འཇུག་པར་བྱེད་པ་འཛིན་པ་མེད་པར་བྱ་བ་ཉིད་ལ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །‘དེ་ནི་’ཞེས་པ་ནི་འཇུག་པར་བྱེད་པ་འཛིན་པ་སྟེ། འཇུག་པར་བྱེད་པ་འཛིན་པ་གང་ལ་ཁྱད་པར་གྱི་ཡུལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་དེ་ལྟར་བརྗོད་དོ། །འོ་ན་ཁྱད་པར་གྱི་ཡུལ་འདི་གང་ཞེ་ན། ‘འཇིག་རྟེན་ན་གང་ཞིག་’ཅེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །‘འདི་ལས་’ཞེས་པ་ནི་བཤད་པར་བྱ་བའི་གཏན་ཚིགས་ལ་གོ་བའོ། །‘དེ་ནི་’ཞེས་པ་ནི་ཙུ་རཱ་དི་ལས་ཎི་བསྟན་པའོ། །‘དེ་ལྟར་’ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་བཤད་པར་བྱ་བ་ལ་ལྟོས་པའོ། །ཙུ་རཱ་དི་ལས་ཎི་སོ་སོར་བསྟན་པ་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཚུལ་གྱིས་འབྲས་བུ་དང་བཅས་པར་འགྱུར་གྱི་གཞན་དུ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །ཚུལ་དེ་ཉིད་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ནི། ‘གལ་ཏེ་འདིས་’ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། 17. Kyotā ༡༧. ཀྱོ་ལས་སོ། ། Kattari vihitesupi mānantatyādīsu parabhūtesu kyo bhavatīti viññāyeyyāti ‘bhāvakammesū’ti na kyassa visesananti āha- ‘mānantatyādīna’miccādi. བྱེད་པ་པོ་ལ་བསྟན་པའི་མཱ་ན་དང་ཏ་ཏི་ལ་སོགས་པ་རྗེས་སུ་གྱུར་པ་རྣམས་ལའང་ཀྱོ་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། ‘དངོས་པོ་དང་ལས་ལ་’ཞེས་པ་ནི་ཀྱོའི་ཁྱད་པར་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་‘མཱ་ན་དང་ཏ་ཏི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་’ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། Yadi hi kattari vihitesu siyā, tathā sati tesamubhinnaṃ padhānattenābhidhīyamānānamaññamaññānapekkhattā asambandho siyā, na ce vambhūtānamabhidhānamatthi, na hi ‘ṭhīyate’ccasmā bhāvo kattā ca patīyate, nāpi ‘gamyate’ccasmā kammaṃ kattāca. Api tu bhāvakammāneva gamyante, tenāha- ‘tasmā’iccādi. གལ་ཏེ་བྱེད་པ་པོ་ལ་བསྒྲུབས་པ་ཡིན་ན། དེ་ལྟ་བུ་ཡིན་ཚེ་དེ་གཉིས་ཀ་གཙོ་བོ་ཉིད་དུ་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཡིན་པས་ཕན་ཚུན་ལྟོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་འབྲེལ་བ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་ལྟར་གྱུར་པ་རྣམས་ཀྱི་བརྗོད་པ་ཡང་མེད་དེ། ‘གནས་སོ’ (ṭhīyate) ཞེས་པ་འདི་ལས་དངོས་པོ་ (bhāvo) དང་བྱེད་པ་པོ་ (kattā) གཉིས་ཀ་མི་རྟོགས་ལ། ‘བགྲོད་དོ’ (gamyate) ཞེས་པ་འདི་ལས་ཀྱང་ལས་ (kammaṃ) དང་བྱེད་པ་པོ་གཉིས་ཀ་མི་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འོན་ཀྱང་དངོས་པོ་དང་ལས་ཉིད་རྟོགས་པར་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར་ ‘དེས་ན’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། ། Tesamevāti mānantatyādīnameva. Parasamaññābhi paresaṃ kaccāyanā naṃ parokkhāicceva nāmaṃ. Tabbajjitesūti parokkhāsaññipaccayavajjitesu. Aparokkhesūti ettha parasamaññāvasena parokkhāiccanena saha samāsaṃ dassetvā idāni aññathāpi paṭipādetuṃ ‘athavā’tiādimāha. Parokkheti indriyāvisaye kāle. Parokkhevihitā paccayāti iminā upacārena taddhitappaccayavasena vā parokkhāti saddanipphattimāha. Te pana‘a u’ iccādayo. Tatoti parokkhappaccayato. ‘དེ་དག་ཉིད་ལ’ ཞེས་པ་ནི་མཱ་ནནྟ་ (mānanta) ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཉིད་ལའོ། །‘གཞན་གྱི་མིང་གིས’ ཞེས་པ་ནི་གཞན་ཀཱ་ཙཱ་ཡ་ན་ (kaccāyana) ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ལུགས་ལ་ ‘ལྐོག་ཏུ་གྱུར་པ’ (parokkhā) ཞེས་བྱ་བའི་མིང་ཉིད་དོ། །‘དེ་དག་མ་གཏོགས་པ་རྣམས་ལ’ ཞེས་པ་ནི་ལྐོག་གྱུར་གྱི་མིང་ཅན་གྱི་རྐྱེན་མ་གཏོགས་པ་རྣམས་ལའོ། །‘མངོན་སུམ་པ་རྣམས་ལ’ ཞེས་པ་འདིར་གཞན་གྱི་མིང་གི་དབང་གིས་ ‘ལྐོག་ཏུ་གྱུར་པ’ ཞེས་པ་འདི་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཚིག་སྡུད་བསྟན་ནས། ད་ནི་རྣམ་པ་གཞན་དུ་ཡང་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་ ‘ཡང་ན’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །‘ལྐོག་ཏུ་གྱུར་པ’ ཞེས་པ་ནི་དབང་པོའི་ཡུལ་མ་གྱུར་པའི་དུས་ལའོ། །‘ལྐོག་ཏུ་གྱུར་པ་ལ་བསྒྲུབས་པའི་རྐྱེན་རྣམས’ ཞེས་པ་འདི་ནི་ཉེ་བར་བཏགས་པ་འདིའམ་ཕན་ཚིག་གི་རྐྱེན་གྱི་དབང་གིས་ ‘ལྐོག་ཏུ་གྱུར་པ’ ཞེས་པའི་སྒྲ་གྲུབ་པ་གསུངས་སོ། །དེ་དག་ནི་ ‘ཨ’ (a) དང་ ‘ཨུ’ (u) ལ་སོགས་པའོ། །‘དེ་ལས’ ཞེས་པ་ནི་ལྐོག་གྱུར་གྱི་རྐྱེན་ལས་སོ། ། Nanu pubbapakkhe ‘aparokkhesū’ti ettha ‘parokkhāvajjitesū’ti attha vacanaṃ yujjati, dutiyapakkhe pana ‘parokkhavajjitesū’ti, tathā sati kathamettha ‘parokkhāvajjitesū’ti atthavacanaṃ yujjatīti āha- ‘tepanā’tiādi. Idhāti aparokkhesūti imasmiṃ. Nanu ca ‘‘parokkhe a u’’iccādisutte (6-6) ‘parokkhe’ti pakativisesananti paccayānaṃ parokkhe vihitatā kathanti manasi nidhāyāha ‘parokkhe’iccādi. Bhavanaṃ bhāvo kiriyādhātvattho. ཕྱོགས་སྔ་མ་ལ་ ‘མངོན་སུམ་པ་རྣམས་ལ’ ཞེས་པ་འདིར་ ‘ལྐོག་གྱུར་མ་གཏོགས་པ་རྣམས་ལ’ ཞེས་དོན་བརྗོད་པ་རིགས་ལ། ཕྱོགས་གཉིས་པ་ལ་ནི་ ‘ལྐོག་གྱུར་མ་གཏོགས་པ་རྣམས་ལ’ ཞེས་པ་ཡིན་ན། དེ་ལྟ་ན་འདིར་ ‘ལྐོག་གྱུར་མ་གཏོགས་པ་རྣམས་ལ’ ཞེས་དོན་བརྗོད་པ་ཇི་ལྟར་རིགས་ཤེ་ན། ‘དེ་དག་ནི’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །‘འདིར’ ཞེས་པ་ནི་མངོན་སུམ་པ་རྣམས་ལ་ཞེས་པ་འདི་ལའོ། །“ལྐོག་གྱུར་ལ་ཨ་དང་ཨུ” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་མདོ་ (༦-༦) ལས། ‘ལྐོག་གྱུར་ལ’ ཞེས་པ་ནི་རང་བཞིན་གྱི་ཁྱད་པར་ཡིན་པས། རྐྱེན་རྣམས་ལྐོག་གྱུར་ལ་བསྒྲུབས་པ་ཉིད་ཇི་ལྟར་ཡིན་སྙམ་དུ་ཡིད་ལ་བཞག་ནས་ ‘ལྐོག་གྱུར་ལ’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །འབྱུང་བ་ནི་དངོས་པོ་ (bhāvo) སྟེ་བྱ་བའི་དབྱིངས་ཀྱི་དོན་ནོ། ། Sādhīyamānāvatthoti iminā siddhāvatthā nirassate. Pubbaparībhūto padhānakiriyāvayavabhūto kiriyārūpo attho lakkhaṇaṃ sabhāvo [Pg.240] yassa dhātvatthassa so tathā vutto. Satvabhūtoti ettha patīyatīti seso. Bahuvacanampi hoti pākāpāketi adhippāyo, karīyatīti kammaṃ, tañca yadipi nāmādikammamatthi, tathāpi kriyatthāiccādhikārato mānādīnamaññatthālabbhanato ca kiriyā sambandhova gayhate, su-savane sūyamānaṃ. ‘བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་གནས་སྐབས’ ཞེས་པ་འདིས་ནི་གྲུབ་པའི་གནས་སྐབས་སེལ་བར་བྱེད་དོ། །སྔ་ཕྱིར་གྱུར་པ་དང་གཙོ་བོའི་བྱ་བའི་ཆ་ཤས་སུ་གྱུར་པའི་བྱ་བའི་རང་བཞིན་གྱི་དོན་ནི་མཚན་ཉིད་དམ་རང་བཞིན་གང་ལ་ཡོད་པའི་དབྱིངས་ཀྱི་དོན་དེ་ནི་དེ་ལྟར་བཤད་དོ། །‘རྫས་སུ་གྱུར་པ’ ཞེས་པ་འདིར་རྟོགས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི་ལྷག་མའོ། །མང་ཚིག་ཀྱང་འགྱུར་ཏེ་བཙོས་པ་དང་མ་བཙོས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་བསམ་པའོ། །‘བྱེད་པར་བྱ་བ་ནི་ལས’ སོ། །དེ་ཡང་གལ་ཏེ་མིང་ལ་སོགས་པའི་ལས་ཡོད་ཀྱང་། དེ་ལྟ་ནའང་བྱ་བའི་དོན་གྱི་དབང་གིས་དང་མཱ་ན་ལ་སོགས་པ་གཞན་དུ་མི་ཐོབ་པའི་ཕྱིར། བྱ་བའི་འབྲེལ་བ་ཉིད་བཟུང་བར་བྱའོ། །‘སུ’ (su) ནི་ཐོས་པ་ལ་སྟེ་ཐོས་བཞིན་པའོ། ། Pāṇiniyehettha ‘‘bhindati kusūlaṃ’tyādo yā bhedanādikiriyā kammani dissate, sā yadā sukarattamattena sappadhānattavacanicchāyaṃ kattuttepyupalabbhati ‘bhijjate kusulo sayameve’ccādinā, tadāssa kattuno suttantarena kammasarikkhabhāvo vidhīyate ‘kammanissayaṃ kāriyaṃ yathā siyā’ti. Tannissāyāha- ‘yadā kammameve’ccādi. Yadā kammameva kattubhāvena vivacchīyateti sambandho. Kathaṃ katvā tathā vivacchīyateccāha- ‘attasamavetāya’iccādi. Attasaddena kammamatra vivacchitaṃ, attani samavetā ekadesībhūtā attasamavetā, tassā kiriyāya kammaṭṭhakiriyāyāti vuttaṃ hoti. པཱ་ཎི་ནིའི་ལུགས་ལ་འདིར་ “བང་བ་འཇིག་གོ” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་འཇིག་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་གང་ཞིག་ལས་ལ་མཐོང་བ་དེ། གལ་ཏེ་ལས་སླ་བ་ཙམ་གྱིས་གཙོ་བོ་ཉིད་དུ་བརྗོད་པར་འདོད་པས་བྱེད་པ་པོ་ཉིད་ལ་ཡང་ “བང་བ་རང་ཉིད་འཇིག་གོ” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ཐོབ་པར་འགྱུར་ན། དེའི་ཚེ་བྱེད་པ་པོ་འདི་ལ་མདོ་གཞན་གྱིས་ལས་དང་མཚུངས་པའི་དངོས་པོ་བསྒྲུབ་པར་བྱེད་དེ། “ལས་ལ་བརྟེན་པའི་བྱ་བ་ཇི་ལྟར་འགྱུར་བ་བཞིན” ཞེས་པའོ། །དེ་ལ་བརྟེན་ནས་གསུངས་པ་ནི་ ‘གལ་ཏེ་ལས་ཉིད’ ཞེས་སོགས་སོ། །‘གལ་ཏེ་ལས་ཉིད་བྱེད་པ་པོའི་དངོས་པོར་བརྗོད་པར་འདོད་པ’ ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། །ཇི་ལྟར་བྱས་ནས་དེ་ལྟར་བརྗོད་པར་འདོད་ཅེ་ན། ‘བདག་ཉིད་ལ་འདུ་བ་ལ’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །བདག་ཉིད་ཀྱི་སྒྲས་འདིར་ལས་ཉིད་བརྗོད་པར་འདོད་དེ། བདག་ཉིད་ལ་འདུ་བ་སྟེ་ཆ་ཤས་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་ནི་བདག་ཉིད་ལ་འདུ་བའོ། །བྱ་བ་དེ་ལ་ནི་ལས་ལ་གནས་པའི་བྱ་བ་ལ་ཞེས་བཤད་པ་ཡིན་ནོ། ། Subhedattādineti hetumhi karaṇe vā tatiyā. Atthatoti ‘kammeyeva kyo’ti (na sakkhi) vuttanti adhippāyo. Tathāhi ‘bhijjateti savanā kammatāvagamyate’ti iminā atthato kammeyevakyotipaṭipāditameva. Vuttameva phuṭīkaramāha- ‘bhijjate iccasmiṃ pade’iccādi. Aññathāti yadi kammeyeva tepaccayo na siyā. Atoti bhijjate iccasmā. Upasaṃharamāha- ‘tasmā’iccādi. Kiṃ vacanenāti pāṇinīyānamiva kiṃ suttattarenāti attho. ‘ལེགས་པར་འཇིག་པ་ཉིད་ལ་སོགས་པས’ ཞེས་པ་ནི་རྒྱུ་མཚན་ནམ་བྱེད་པ་ལ་བྱེད་སྒྲ་གསུམ་པའོ། །དོན་གྱི་དབང་གིས་ནི་ ‘ལས་ཉིད་ལ་ཀྱོ’ (kyo) ཞེས་གསུངས་སོ་སྙམ་པའི་བསམ་པའོ། །དེ་ལྟར་ན། ‘འཇིག་གོ་ཞེས་ཐོས་པ་ལས’ ཞེས་པ་འདིས་དོན་གྱི་དབང་གིས་ལས་ཉིད་ལ་ཀྱོ་ཞེས་པ་བསྒྲུབས་པ་ཉིད་དོ། །གསུངས་པ་ཉིད་གསལ་བར་བྱེད་པ་ནི་ ‘འཇིག་གོ་ཞེས་པའི་ཚིག་འདི་ལ’ ཞེས་སོགས་སོ། །‘རྣམ་པ་གཞན་དུ’ ཞེས་པ་ནི་གལ་ཏེ་ལས་ཉིད་ལ་ཏེ་ (te) རྐྱེན་མི་འགྱུར་ནའོ། །‘འདི་ལས’ ཞེས་པ་ནི་འཇིག་གོ་ཞེས་པ་འདི་ལས་སོ། །མཇུག་བསྡུ་བ་ནི་ ‘དེའི་ཕྱིར’ ཞེས་སོགས་སོ། །‘ཚིག་གིས་ཅི་ཞིག་བྱ’ ཞེས་པ་ནི་པཱ་ཎི་ནི་པ་རྣམས་ལྟར་མདོ་གཞན་གྱིས་ཅི་ཞིག་བྱ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། Vacanābhāvepi kammakattari padasaṅkhārakkamopadassanamukhena vutti ganthaṃ vivaritumāha- ‘vākyato’iccādi. Vākyato uddharitvā padesaṅkhariyamāneti ‘bhijjate kusūlo sayameve’ti vākyato visuṃ katvā bhijjate’ti pade saṅkhariyamāne nipphādīyamāneti attho. Tadevāti padatthasāmaññameva. Tannipphādaneti tassa saṅkharimānassa padassa saṅkharaṇe. Sayantīmassātra attanāti attho. Na kevala manenetadeva vuttaṃ- ‘kammeyeva paccayo’ti, kiñcarahi aññampatthīti dassetumāha- [Pg.241] ‘anena ce’ccādi. Co vattabbantarasamuccaye. Anenabhijjateti savanāiccādinā idañcāhāti attho. Kintadiccāha ‘kamma kattuno’ccādi, na padamudāharaṇanti kammakattuno vākyamevodāharaṇaṃ… vākyeneva tassa patītiyā maññate. Padamevodāharaṇaṃ kasmā na siyāti āha- ‘padehi’ccādi. Dutiyamudāharaṇaṃ dassetumāha- ‘kattunissayo pi’ccādi. ཚིག་མེད་པར་ཡང་ལས་ཀྱི་བྱེད་པ་པོ་ལ་ཚིག་སྒྲུབ་པའི་རིམ་པ་བསྟན་པའི་སྒོ་ནས་འགྲེལ་བའི་གཞུང་འགྲེལ་བར་བྱེད་པ་ནི་ ‘ཚིག་ལས’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །‘ཚིག་ལས་ཕྱུང་སྟེ་ཚིག་སྒྲུབ་པ་ན’ ཞེས་པ་ནི་ “བང་བ་རང་ཉིད་འཇིག་གོ” ཞེས་པའི་ཚིག་ལས་སོ་སོར་བྱས་ཏེ་ “འཇིག་གོ” ཞེས་པའི་ཚིག་སྒྲུབ་པ་སྟེ་བསྐྲུན་པ་ནའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །‘དེ་ཉིད’ ཞེས་པ་ནི་ཚིག་གི་དོན་སྤྱི་ཉིད་དོ། །‘དེ་བསྐྲུན་པ་ལ’ ཞེས་པ་ནི་སྒྲུབ་བཞིན་པའི་ཚིག་དེ་སྒྲུབ་པ་ལའོ། །‘རང་ཉིད’ ཞེས་པ་འདིའི་དོན་ནི་བདག་ཉིད་ཀྱིས་ཞེས་པའོ། །འདིས་ ‘ལས་ཉིད་ལ་རྐྱེན་ནོ’ ཞེས་པ་འདི་ཁོ་ན་བཤད་པ་མ་ཟད་ཀྱི། འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན་གཞན་ཡང་ཡོད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ ‘འདིས་ནི’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །‘ཅ’ (ca) ནི་བརྗོད་པར་བྱ་བ་གཞན་སྡུད་པ་ལའོ། །‘འདིས་ནི་འཇིག་གོ་ཞེས་ཐོས་པ་ལས’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་འདི་ཡང་གསུངས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །དེ་གང་ཞེ་ན། ‘ལས་ཀྱི་བྱེད་པ་པོའི’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །ཚིག་རྐྱང་པ་ནི་དཔེར་བརྗོད་པ་མ་ཡིན་ཏེ། ལས་ཀྱི་བྱེད་པ་པོའི་ཚིག་གྲུབ་པ་ཉིད་དཔེར་བརྗོད་པ་ཡིན་པས། ཚིག་གྲུབ་པ་ཉིད་ཀྱིས་དེ་རྟོགས་པར་འདོད་དོ། །ཚིག་རྐྱང་པ་ཉིད་དཔེར་བརྗོད་པ་ཅིའི་ཕྱིར་མི་འགྱུར་ཞེ་ན། ‘ཚིག་རྣམས་ཀྱིས’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །དཔེར་བརྗོད་པ་གཉིས་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ ‘བྱེད་པ་པོ་ལ་བརྟེན་པ་ཡང་’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། ། Asmiṃ pakkheti asmiṃ kattuttena vivacchite pakkhe. Tabbisayattanti kammavācīsayaṃ saddavisayattaṃ. Bhāvakammesūtīmassa kattariccassa ca paccayavisesanatthe sati sāmatthiyaladdhampayojanaṃ dassetumāha- ‘bhāvakammesū’tiādi. Iminā anena ca visesisattāti sambandho. Kintaṃ visesitanti āha- ‘mānanta tyādīsū’ti. Kintampayojananti payojanaṃ dassetumāha- ‘tyādīna’miccādi. Yadi bhāvakammesu kattari ca tena tena suttena mānādayo na siyuṃ, kathantaṃ visesitesu mānādīsu paresu kyādayo siyuntīminā sāmatthiyena ( ) bhāvakammesu kattari ( ) ca ‘‘vattamāneti anti’’ccādippabhutikehi (6-1) suttehi yathālābhaṃ bhāvādīsu paccayā hontīti viññāyatīti bhāvo. ‘ཕྱོགས་འདི་ལ’ ཞེས་པ་ནི་འདིར་བྱེད་པ་པོ་ཉིད་དུ་བརྗོད་པར་འདོད་པའི་ཕྱོགས་ལའོ། །‘དེའི་ཡུལ་ཉིད’ ཞེས་པ་ནི་ལས་སྒྲ་རང་ཉིད་ཀྱི་སྒྲའི་ཡུལ་ཉིད་དོ། །‘དངོས་པོ་དང་ལས་རྣམས་ལ’ ཞེས་པ་འདི་དང་ ‘བྱེད་པ་པོ་ལ’ ཞེས་པ་འདི་རྐྱེན་གྱི་ཁྱད་པར་གྱི་དོན་དུ་གྱུར་པ་ན། མཐུ་ལས་ཐོབ་པའི་དགོས་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ ‘དངོས་པོ་དང་ལས་རྣམས་ལ’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །འདི་དང་འདིས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། །གང་ཞིག་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་ཤེ་ན། ‘མཱ་ནནྟ་དང་ཏི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ’ ཞེས་གསུངས་སོ། །དགོས་པ་གང་ཞེ་ན། དགོས་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ ‘ཏི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །གལ་ཏེ་དངོས་པོ་དང་ལས་རྣམས་ལ་དང་བྱེད་པ་པོ་ལ་མདོ་དེ་དང་དེས་མཱ་ན་ལ་སོགས་པ་རྣམས་མི་འགྱུར་ན། ཇི་ལྟར་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པའི་མཱ་ན་ལ་སོགས་པ་གཞན་རྣམས་ལ་ཀྱཱ་ལ་སོགས་པ་འགྱུར་ཞེས་པའི་མཐུ་འདིས་དངོས་པོ་དང་ལས་རྣམས་ལ་དང་བྱེད་པ་པོ་ལ་ཡང་ “ད་ལྟ་བ་ལ་ཏི་དང་ཨནྟི” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་མདོ་ (༦-༡) རྣམས་ཀྱིས་ཇི་ལྟར་ཐོབ་པ་བཞིན་དངོས་པོ་ལ་སོགས་པ་ལ་རྐྱེན་རྣམས་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ་སྙམ་པའི་བསམ་པའོ། ། Natadatthaṃ vacanamāraddhanti bhāvakammesu kattari mānantatyādividhānatthaṃ pāṇiniyehi viya suttantaraṃ nāraddhanti attho. Atha bhāvakammesu kattari ca mānādividhānatthaṃ vacanaṃ nāraddhaṃ dhātuniyamanaṃ tvassa vattabbanti tañca sāmatthiyāva (labbhateti) dassetumāha- ‘kiriyatthaniyamopi’ccādi. Akammakā dhātuto bhāve kattari ca sakammakā kamme kattari ceti kiriyatthaniyamo yathāvuttena sāmatthiyā labbhateti sambandho. Akammakānaṃ kammavirahā, sakammakānañca satopi bhāvassāppadhānattā akammakā kattari bhāve ca bhavanti na kamme, sakammakā kammasabbhāvā kattari kamme ca bhavanti na bhāvetīdaṃ sāmatthiyaṃ. ‘དེའི་དོན་དུ་ཚིག་མ་བརྩམས་སོ’ ཞེས་པ་ནི་དངོས་པོ་དང་ལས་རྣམས་ལ་བྱེད་པ་པོ་ལ་མཱ་ནནྟ་དང་ཏི་ལ་སོགས་པ་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་པཱ་ཎི་ནི་པ་རྣམས་ལྟར་མདོ་གཞན་མ་བརྩམས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །འོ་ན་དངོས་པོ་དང་ལས་རྣམས་ལ་བྱེད་པ་པོ་ལ་མཱ་ན་ལ་སོགས་པ་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་ཚིག་མ་བརྩམས་ཀྱང་། དབྱིངས་ཀྱི་ངེས་པ་ནི་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཡིན་ལ། དེ་ཡང་མཐུ་ཉིད་ལས་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ ‘བྱ་བའི་དོན་གྱི་ངེས་པ་ཡང’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །བྱ་བ་མེད་པའི་དབྱིངས་ལས་དངོས་པོ་དང་བྱེད་པ་པོ་ལ་དང་། བྱ་བ་དང་བཅས་པ་ལས་ལས་དང་བྱེད་པ་པོ་ལ་ཞེས་བྱ་བའི་བྱ་བའི་དོན་གྱི་ངེས་པ་ནི་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་མཐུ་ལས་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། །བྱ་བ་མེད་པ་རྣམས་ལ་ལས་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། བྱ་བ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ལ་དངོས་པོ་ཡོད་ཀྱང་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། བྱ་བ་མེད་པ་རྣམས་ནི་བྱེད་པ་པོ་དང་དངོས་པོ་ལ་འགྱུར་གྱི་ལས་ལ་མི་འགྱུར་ལ། བྱ་བ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ནི་ལས་ཡོད་པའི་ཕྱིར་བྱེད་པ་པོ་དང་ལས་ལ་འགྱུར་གྱི་དངོས་པོ་ལ་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི་མཐུ་འདིའོ། ། Kammamapekkhateti [Pg.242] pacādito kattari paṭhamapurisekavacane kate pacaticcādīsu pacādino pacanādikiriyā odanādikaṃ kammamapekkhate. Kattuttamapekkhateti bhavaticcādīsu bhūādīnaṃ bhavanādikiriyā kattumattamapekkhate. ‘ལས་ལ་ལྟོས་སོ’ ཞེས་པ་ནི་ ‘པཱ་ཙཱ’ (pacā) ལ་སོགས་པ་ལས་བྱེད་པ་པོ་ལ་སྐྱེས་བུ་དང་པོ་གཅིག་ཚིག་བྱས་པ་ན། ‘པ་ཙ་ཏི’ (pacati) ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ ‘པཱ་ཙཱ’ ལ་སོགས་པའི་འཚོད་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་ནི་འབྲས་ཟན་ལ་སོགས་པའི་ལས་ལ་ལྟོས་སོ། །‘བྱེད་པ་པོ་ཉིད་ལ་ལྟོས་སོ’ ཞེས་པ་ནི་ ‘བྷ་བ་ཏི’ (bhavati) ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ ‘བྷཱུ’ (bhū) ལ་སོགས་པའི་འབྱུང་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་ནི་བྱེད་པ་པོ་ཙམ་ལ་ལྟོས་སོ། ། 20. Ṇiṇā ༢༠. ཎི་ཎཱ། Yadatthanti yaṃpayojanaṃ. ‘གང་གི་དོན་དུ’ ཞེས་པ་ནི་དགོས་པ་གང་ཞིག་གོ ། 23. Jyā ༢༣. ཇྱཱ། Jinantoti ‘‘byañjane dīgharassā’’ti (1-33) rasso. Sabbattheva yattha kattari paccayo tattha vikaraṇāpi kattariyeva, yattha bhāvakammesu tattha vikaraṇāpi bhāvakammesuyeva,… ekāya pakatiyā kārakabhede(na) paccayassāsambhavato. Tasmā sahābhidhānānaṃ mānādivikaraṇānaṃ kathannāma sahāsambhavaṃ gaccheyyunti vidhīyante. ‘ཇི་ནནྟོ’ (jinanto) ཞེས་པ་ནི་ “གསལ་བྱེད་ལ་རིང་པོ་ཐུང་ངུར་འགྱུར” ཞེས་པས་ (༡-༣༣) ཐུང་ངུའོ། །ཐམས་ཅད་དུ་གང་ལ་བྱེད་པ་པོ་ལ་རྐྱེན་ཡོད་པ་དེར་རྣམ་འགྱུར་ཡང་བྱེད་པ་པོ་ཉིད་ལ་ཡིན་ལ། གང་ལ་དངོས་པོ་དང་ལས་རྣམས་ལ་ཡོད་པ་དེར་རྣམ་འགྱུར་ཡང་དངོས་པོ་དང་ལས་རྣམས་ཉིད་ལ་ཡིན་ཏེ། རང་བཞིན་གཅིག་ལ་བྱེད་པོའི་བྱ་བའི་བྱེ་བྲག་གིས་རྐྱེན་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་ལྷན་ཅིག་ཏུ་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་མཱ་ན་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་འགྱུར་རྣམས་ཇི་ལྟར་ལྷན་ཅིག་ཏུ་མི་སྲིད་པར་འགྱུར་ཞེས་བསྒྲུབ་པར་བྱའོ། ། 27. Bhāva ༢༧. དངོས་པོ། Vivacchābhedenāti sakammakākammakavacanicchābhedena. Ubhayatthāti bhāvakammesu. Karīyatīti kattabbo karaṇīyo. ‘‘Apavāda visaye ussaggo nābhinivisatī’’ti eso ussaggadhammo. Tabbādīnantu kesañcussaggānampi apavādavisaye pavatti hoti bahulādhikārā. Yathā ‘‘bhāvakammesu tabbānīyā’’ti ussaggo, ‘‘vadādīhiyo’’ti (5-30) apavādo taṃvisayepi tabbānīyā honti ‘gantabbo gamanīyo’ti veditabboti. ‘བརྗོད་པར་འདོད་པའི་བྱེ་བྲག་གིས’ ཞེས་པ་ནི་བྱ་བ་དང་བཅས་པ་དང་བྱ་བ་མེད་པ་བརྗོད་པར་འདོད་པའི་བྱེ་བྲག་གིས། །‘གཉིས་ཀ་ལ’ ཞེས་པ་ནི་དངོས་པོ་དང་ལས་རྣམས་ལའོ། །‘བྱེད་པར་བྱའོ’ ཞེས་པ་ནི་བྱ་བར་བྱ་བའམ་བྱེད་པར་བྱ་བའོ། །“དམིགས་བསལ་གྱི་ཡུལ་ལ་སྤྱི་འགྲོས་མི་འཇུག” ཅེས་པ་ནི་སྤྱི་འགྲོས་ཀྱི་ཆོས་འདིའོ། །ཏ་བྦ་ (tabba) ལ་སོགས་པ་སྤྱི་འགྲོས་ཁ་ཅིག་ནི་དམིགས་བསལ་གྱི་ཡུལ་ལ་ཡང་འཇུག་པ་མང་པོའི་དབང་གིས་ཡོད་དོ། །དཔེར་ན “དངོས་པོ་དང་ལས་རྣམས་ལ་ཏ་བྦ་དང་ཨ་ནཱི་ཡ” ཞེས་པ་ནི་སྤྱི་འགྲོས་ཡིན་ལ། “བཱ་དཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཡོ” ཞེས་པ་ནི་ (༥-༣༠) དམིགས་བསལ་ཡིན་ཡང་། དེའི་ཡུལ་ལ་ཡང་ཏ་བྦ་དང་ཨ་ནཱི་ཡ་རྣམས་འགྱུར་ཏེ། ‘བགྲོད་པར་བྱ་བ’ (gantabbo, gamanīyo) ཞེས་པ་ལྟར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། 28. Dhyaṇa ༢༨. དྷྱ་ཎ། Kāriyaṃ ‘‘ñi byañjanassā’’ti (5-170) ñi. བྱ་བ་ནི་ “གསལ་བྱེད་ཀྱི་ཉི” ཞེས་པས་ (༥-༡༧༠) ཉིའོ། ། 30. Vadā ༣༠. བཱ་དཱ། Annatotīminā ‘bhoggamañña’ntettha aññaṃ nāma annavatā aññanti atthamāha. ‘ཟས་ལས’ ཞེས་པ་འདིས་ ‘བྷོ་གྒ་མཉྙ’ (bhoggamaññaṃ) ཞེས་པ་འདིར་གཞན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཟས་དང་ལྡན་པའི་གཞན་ནོ་ཞེས་དོན་གསུངས་སོ། ། 31. Kīcca ༣༡. ཀཱི་ཙ། Kammakaro [Pg.243] bharitabbatāyeccādinā kiriyāsaddattaṃ bhaccasaddassa dassento saññābhāvamapākaroti. ‘‘Saññāyaṃ bharā’’ti ca gaṇasuttanti daṭṭhabbaṃ, tenāha- ‘saññāyaṃ bharā’tiādi. ‘ལས་བྱེད་པ་པོ་ནི་གསོ་བར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱིས’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ ‘བྷ་ཙྱ’ (bhacca) སྒྲའི་བྱ་བའི་སྒྲ་ཉིད་བསྟན་ནས་མིང་གི་དངོས་པོ་སེལ་བར་བྱེད་དོ། །“མིང་ལ་བྷ་རཱ” ཞེས་པ་ནི་ཚོགས་ཀྱི་མདོ་ཡིན་པར་བལྟ་བར་བྱ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ ‘མིང་ལ་བྷ་རཱ’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། ། Abharitabbāpiccādinā idaṃ dīpeti duvidhā saññāsaddā keci daccanta vigatāvayavatthā yathā ḍitthādayo, kecidavayavatthānugatāyathā sattapaṇṇādayo, tattha bhariyāsaddassa kammampavattinimittaṃ ‘bharitabbā bhariyā’ti, yathā satta paṇṇāni assāti sambandho pavattinimittaṃ sattapaṇṇasaddassa, etañca pavattinimittaṃ saddanipphattikiriyāyamevopadisīyate, kvacideva tvatthavisese satyasati vā tasmiṃ nimitte saddo vattatī’’ti. Okārassāti ‘‘yuvaṇṇāname oppaccaye’’ti (5-82) kataokārassa. ‘གསོ་བར་མི་བྱ་བ་ཡང་’ ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་འདི་གསལ་བར་བྱེད་དེ། མིང་གི་སྒྲ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། ཁ་ཅིག་ནི་ཆ་ཤས་ཀྱི་དོན་དང་བྲལ་བའི་མཐར་ཐུག་པ་སྟེ་ཌི་ཏྠ་ (ḍittha) ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུ་དང་། ཁ་ཅིག་ནི་ཆ་ཤས་ཀྱི་དོན་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པ་སཏེ་སཏྟ་པཎྞ་ (sattapaṇṇa) ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་ལ་ ‘བྷ་རི་ཡཱ’ (bhariyā) སྒྲའི་ལས་ཀྱི་འཇུག་པའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་ ‘གསོ་བར་བྱ་བ་ནི་ཆུང་མའོ’ (bharitabbā bhariyā) ཞེས་པ་ཡིན་ལ། དཔེར་ན་ལོ་མ་བདུན་ཡོད་པ་ཞེས་པའི་འབྲེལ་བ་ནི་སཏྟ་པཎྞ་སྒྲའི་འཇུག་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཡིན་པ་བཞིན་ནོ། །འཇུག་པའི་རྒྱུ་མཚན་འདི་ཡང་སྒྲ་གྲུབ་པའི་བྱ་བ་ཉིད་ལ་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། སྐབས་ཁ་ཅིག་ཏུ་དོན་གྱི་ཁྱད་པར་ལ་རྒྱུ་མཚན་དེ་ཡོད་དམ་མེད་ཀྱང་སྒྲ་འཇུག་གོ །‘ཨོ་ཡི་ཆ་ལ’ ཞེས་པ་ནི་ “ཡུ་དང་ཝཎྞ་རྣམས་ལ་ཨོ་རྐྱེན་ལ” ཞེས་པས་ (༥-༨༢) བྱས་པའི་ཨོ་ཡི་ཆ་ལའོ། ། 32. Guhā ༣༢. གུ་ཧཱ། Saddikānanti pāṇiniyakaccāyanādiveyyākaraṇānaṃ. Pesanaṃ sakkārapubbakaṃ vā niyojanaṃ. Kāmacārānuññāti kattumicchato yathiccha manujānanaṃ atisaggonāmāti attho. Nimittabhūtassāti ‘‘bhotā kaṭo kattabbo’ccādīsu kaṭakaraṇādino kāraṇabhūtassa. ‘སྒྲ་པ་རྣམས་ཀྱི’ ཞེས་པ་ནི་པཱ་ཎི་ནི་པ་དང་ཀཱ་ཙཱ་ཡ་ན་ལ་སོགས་པའི་བརྡ་སྤྲོད་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། །‘གཏོང་བ’ ཞེས་པ་ནི་བཀུར་སྟི་སྔོན་དུ་བཏང་བའི་བསྐོ་བའོ། །‘རང་དགར་སྤྱོད་པར་གནང་བ’ ཞེས་པ་ནི་བྱེད་པར་འདོད་པ་ལ་ཇི་ལྟར་འདོད་པ་བཞིན་རྗེས་སུ་གནང་བ་སྟེ་མཆོག་ཏུ་གཏོང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །‘རྒྱུར་གྱུར་པ་ལ’ ཞེས་པ་ནི་ “ཁྱོད་ཀྱིས་གདན་བྱ་བར་བྱའོ” ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་གདན་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པ་ལའོ། ། Nanu ca sāmaññena vihitā e(te), tathā ca sati vijjhatthavihi tehi eyyādīhi te bādhīyanticcāha- ‘nace’ccādi. Vidhivisesatte pīti vidhānaṃ vidhi niyojanaṃ kiriyāsu byāpāraṇā, tassa vidhino pesādīnaṃ visesattepi, nāvassantiādi jayādiccabyākhyānaṃ nissāya vuttaṃ, vuttañhi tena ‘‘kimatthaṃ pesādīsu kiccasaññino tabbaanīyaṇyatyappaccayā vidhīyante, na sāmaññena bhāvakammesu vihitā, evamete pesvādīññasvatra ca bhavissantīti visesavihitena vidhyādīsu paccayena bādhīyante, vāsarūpavidhinā bhavissanti evañcarahi etaṃ ñāpeti ‘itthīadhikārato parena vāsarūpavidhi nāvassambhavatī’ti. Asarūpavidhi [Pg.244] asarūpāpavādappaccayo vā vikappena bādhako hoti ussaggassāti etaṃ avassaṃ na hotīti ñāpanatthampi na vidhīyateti yojanā. ‘‘Vā-sarūpo-nitthiyaṃ’’ti (pā, 3-1-94) parasuttaṃ. Dhātvadhikārevihito asarūpo apavādappaccayo ussaggassa bādhako bhavati itthi adhikāre vihitappaccayaṃ vajjayitvāti attho. Heṭṭhā vuttānusārenedaṃ viññātabbaṃ. ཅི་སྟེ་སྤྱི་བཏང་གིས་བསྒྲུབས་པ་དེ་དག་ཡིན་ལ། དེ་ལྟ་བུ་ཉིད་ལ་འདོད་པའི་དོན་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་བསྒྲུབས་པའི་ཨེཡྻ་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་གིས་གནོད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཕྱིར། 'ན་ཅ་' ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །'ཆོ་ག་ཁྱད་པར་ཅན་ཉིད་ལ་ཡང་' ཞེས་པ་ནི། བསྒྲུབ་པ་ནི་ཆོ་གའམ་བྱ་བ་རྣམས་ལ་བསྐུལ་བའོ། །ཆོ་ག་དེའི་བསྐུལ་བ་ལ་སོགས་པའི་ཁྱད་པར་ཉིད་ལ་ཡང་། 'ངེས་པ་མ་ཡིན་ནོ་' ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཛ་ཡ་ལ་སོགས་པའི་འགྲེལ་པ་ལ་བརྟེན་ནས་གསུངས་ཏེ། དེས་འདི་སྐད་དུ། "ཅིའི་ཕྱིར་བསྐུལ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་བྱ་བའི་མིང་ཅན་གྱི་ཏབྦ་དང་ཨནཱིཡ་དང་ཎྱ་དང་ཏྱ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་ཞིང་། སྤྱིར་བཏང་གིས་བདག་དང་གཞན་གྱི་བྱ་བ་ལ་མ་བསྒྲུབས་པ་ཡིན། དེ་ལྟར་ན་འདི་དག་བསྐུལ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་གཞན་དག་ལ་ཡང་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཁྱད་པར་དུ་བསྒྲུབ་པའི་ཆོ་ག་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་གནོད་པར་འགྱུར་ལ། ཝཱ་ས་རཱུ་པའི་ཆོ་གས་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་འདིས་ནི། 'བུད་མེད་ཀྱི་དབང་བྱས་པ་ལས་གཞན་དུ་ཝཱ་ས་རཱུ་པའི་ཆོ་ག་ངེས་པར་མི་འབྱུང་ངོ་' ཞེས་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །མི་མཐུན་པའི་གཟུགས་ཀྱི་ཆོ་གའམ་མི་མཐུན་པའི་གཟུགས་ཀྱི་དམིགས་བསལ་གྱི་རྐྱེན་ནི་རྣམ་པར་རྟོག་པས་སྤྱི་བཏང་ལ་གནོད་བྱེད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ངེས་པར་མི་འབྱུང་བར་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ཡང་མི་བསྒྲུབ་བོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། །"ཝཱ་ས་རཱུ་པོ་ནིཏྠི་ཡཾ་" ཞེས་པ་ནི་གཞན་གྱི་མདོའོ། །བྱིངས་ཀྱི་དབང་བྱས་པ་ལ་བསྒྲུབས་པའི་མི་མཐུན་པའི་གཟུགས་ཀྱི་དམིགས་བསལ་གྱི་རྐྱེན་ནི། བུད་མེད་ཀྱི་དབང་བྱས་པ་ལ་བསྒྲུབས་པའི་རྐྱེན་མ་གཏོགས་པར་སྤྱི་བཏང་ལ་གནོད་བྱེད་དུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །འོག་ཏུ་བཤད་པའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་འདི་ཤེས་པར་བྱའོ། ། Bhotā khalu kaṭo kātabboccādi pesane. Tvayā kaṭo kātabboti anuññāyaṃ. Pattakāle paramudāharaṇaṃ. Ettha pana kaṭakaraṇe kālārocanamattameva viññāyati, na pesādi. ‘‘Sattyarahesveyyādī’’ti (6-11) suttaṃ visesavihitaṃ, tenāha- ‘sāmañña vidhānato’ccādi. Sattivisiṭṭheccādinā vuttamatthaṃ vivarati ‘sattī’tiādinā. Kathaṃ sattivisiṭṭhatā kattunoti āha- ‘taṃyogā’ti. Tāya sattiyā yogo taṃyogo. Avassakādhamīṇatāvisiṭṭhe tu kattari kiccānaṃ tadaññesañca bhāvāya visuṃ- suttitaṃ, tena, vuttaṃ ‘āvassakādhamīṇatā visiṭṭheva kattarī’ti. Sabbatthevettha ‘uddhaṃ muhuttato’tiādinā ekekamudāharaṇaṃ kamena dassitaṃ. Bhotā rajjaṃ kātabbanti arahe, bhavatā rajjaṃ kātabbanti attho. Bhavaṃ arahoti pana arahakattuttappakāsanatthaṃ vuttaṃ. Evamuparipi. Sabbametaṃ bahulaggahaṇānubhāveneti viññeyyaṃ. བསྐུལ་བ་ལ་ 'ཁྱོད་ཀྱིས་གདན་བྱ་དགོས་སོ་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །གནང་བ་ལ་ 'ཁྱོད་ཀྱིས་གདན་བྱ་དགོས་སོ་' ཞེས་པའོ། །དུས་ལ་བབ་པ་ལ་ནི་དཔེར་བརྗོད་པ་གཞན་ནོ། །འདིར་ནི་གདན་བྱེད་པ་ལ་དུས་བསྒགས་པ་ཙམ་ཞིག་ཤེས་པར་འགྱུར་གྱི། བསྐུལ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །"སཏྟྱརཧེསྭེཡྻཱདཱི" ཞེས་པའི་མདོ་ནི་ཁྱད་པར་དུ་བསྒྲུབས་པ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་ 'སྤྱིར་བཏང་གི་ཆོ་ག་ལས་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །'མཐུ་ཁྱད་པར་ཅན་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་བཤད་པའི་དོན་ནི། 'མཐུ་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་འགྲེལ་ལོ། །བྱེད་པ་པོའི་མཐུ་ཁྱད་པར་ཅན་ཉིད་ཇི་ལྟར་ཡིན་ཞེ་ན། 'དེ་དང་ལྡན་པས་སོ་' ཞེས་གསུངས་ཏེ། མཐུ་དེ་དང་ལྡན་པ་ནི་དེ་དང་ལྡན་པའོ། །ངེས་པར་བྱ་བ་དང་བུ་ལོན་ཅན་གྱི་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་བྱེད་པ་པོ་ལ་ནི་བྱ་བའི་རྐྱེན་དང་དེ་ལས་གཞན་པ་རྣམས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་སོ་སོར་མདོ་བཀོད་པས། དེའི་ཕྱིར་ 'ངེས་པར་བྱ་བ་དང་བུ་ལོན་ཅན་གྱི་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་བྱེད་པ་པོ་ཉིད་ལ་' ཞེས་གསུངས་སོ། །འདིར་ཐམས་ཅད་དུ་ 'ཡུད་ཙམ་གྱི་གོང་དུ་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་དཔེར་བརྗོད་རེ་རེ་བཞིན་རིམ་གྱིས་བསྟན་ཏོ། །འོས་པ་ལ་ 'ཁྱོད་ཀྱིས་རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོང་བར་འོས་སོ་' ཞེས་པ་ནི། ཁྱོད་ཀྱིས་རྒྱལ་སྲིད་བྱ་དགོས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །'ཁྱོད་ནི་འོས་སོ་' ཞེས་པ་ནི་འོས་པའི་བྱེད་པ་པོ་ཉིད་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་གོང་དུ་ཡང་ངོ་། །འདི་ཐམས་ཅད་ནི་ཕལ་ཆེར་བཟུང་བའི་མཐུས་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། 33. Katta ༣༣. བྱེད་པ་པོ། Galecopakoti alopasamāso. Abhimato parehi. Arahādīsu vihitappaccayehīti ‘‘sattyarahesveyyādī’’ (6-11) ca ‘‘sīlābhikkhaññāvassakesu ṇī’’ti (5-53) ca arahādīsu vihitappaccayehi. Upādānasīlo sikkhāpanasīlo. Muṇḍanaṃ dhammo sabhāvo yesaṃ te muṇḍanadhammā. Vadhuṃ katapariggahaṃ sāviṭṭhāyanā muṇḍayanti etesaṃ kuladhammo. 'གལེཅོཔཀོ' ཞེས་པ་ནི་རྣམ་དབྱེ་མ་བསྡུས་པའི་ཚིག་སྡུད་དོ། །གཞན་དག་གིས་འདོད་པའོ། །འོས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་བསྒྲུབས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱིས་ཞེས་པ་ནི། "སཏྟྱརཧེསྭེཡྻཱདཱི" ཞེས་པ་དང་། "སཱིལཱབྷིཀྑཉྙཱཝསྶཀེསུ ཎཱི" ཞེས་པའི་འོས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་བསྒྲུབས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱིས་སོ། །ལེན་པའི་ཚུལ་ཅན་ནི་སློབ་པར་བྱེད་པའི་ཚུལ་ཅན་ནོ། །སྐྲ་བྲེག་པ་ནི་ཆོས་སམ་རང་བཞིན་གང་དག་གི་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་སྐྲ་བྲེག་པའི་ཆོས་ཅན་ནོ། །བག་མ་བླངས་པ་རྣམས་སཱ་བིཊྛཱ་ཡ་ནའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་སྐྲ་བྲེག་པ་ནི་དེ་དག་གི་རིགས་ཀྱི་ཆོས་སོ། ། 35. Āsiṃ ༣༥. སྨོན་པ། Kāpanāyamāsiṃsā nāmeccāha- ‘appattasse’ccādi. Kiriyā visesakattuvisayāti kiriyāvisesassa yo kattā so visayo [Pg.245] yassā sā tathā vuttā. Kiriyāvisesakattuvisayattameva phuṭī kattumāha- ‘assā’iccādi. Assā jīvanakiriyāya nandana kiriyāya bhavanakiriyāya vā kattā taṃkiriyaṃ sampādento bhaveyya bhavatūti attho. Jīvatu nandatu bhavatūti āsiṃsāyaṃ payogena jīvaka nandaka bhavakasaddānaṃ taṃsamānatthatā dassitā. མ་ཐོབ་པ་ལ་སྨོན་པ་ནི་སྨོན་ལམ་ཞེས་བྱ་བའི་ཕྱིར། 'མ་ཐོབ་པ་ལ་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །'བྱ་བའི་ཁྱད་པར་གྱི་བྱེད་པ་པོའི་ཡུལ་' ཞེས་པ་ནི། བྱ་བའི་ཁྱད་པར་གྱི་བྱེད་པ་པོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ཡུལ་དུ་གྱུར་པ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་དེ་ལྟར་བཤད་དོ། །བྱ་བའི་ཁྱད་པར་གྱི་བྱེད་པ་པོའི་ཡུལ་ཉིད་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་ 'འདིའི་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །འདིའི་འཚོ་བའི་བྱ་བའམ། དགའ་བའི་བྱ་བའམ། འབྱུང་བའི་བྱ་བའི་བྱེད་པ་པོ་ནི་བྱ་བ་དེ་སྒྲུབ་པར་བྱེད་པ་པོ་ 'འགྱུར་བར་ཤོག' ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །'འཚོ་བར་ཤོག' 'དགའ་བར་ཤོག' 'འབྱུང་བར་ཤོག' ཅེས་སྨོན་པ་ལ་སྦྱར་བས། འཚོ་བྱེད་དང་། དགའ་བྱེད་དང་། འབྱུང་བྱེད་ཀྱི་སྒྲ་རྣམས་དོན་མཚུངས་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་ཏོ། ། Akenevāsiṃ sanatthassa gamitattāti āsiṃsanā eva attho, tassa akappaccayeneva gamitattā avabodhitattā. Nāsiṃ sanatthassa payogoti āsiṃsanā attho yassa jīvatu nandatu bhavatviccādino saddantarassa, tassa nappayogoti attho. 'ཨཀ་' རྐྱེན་ཉིད་ཀྱིས་སྨོན་པའི་དོན་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ནི། སྨོན་པ་ཉིད་ནི་དོན་ཡིན་ལ། དེ་ནི་ 'ཨཀ་' རྐྱེན་ཉིད་ཀྱིས་རྟོགས་པའམ་ཤེས་པར་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །'སྨོན་པའི་དོན་གྱི་སྦྱོར་བ་མ་ཡིན་ནོ་' ཞེས་པ་ནི། སྨོན་པའི་དོན་གང་ལ་ཡོད་པའི་ 'འཚོ་བར་ཤོག' 'དགའ་བར་ཤོག' 'འབྱུང་བར་ཤོག' ཅེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་གཞན་དག་སྦྱོར་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། 36. Karā ༣༦. བྱེད་པ། Karoti attano phalanti kāraṇaṃ. རང་གི་འབྲས་བུ་བྱེད་པས་ན་རྒྱུའོ། ། 37. Hāto ༣༧. སྤངས་པ། Jahanti udakanti vīhīsu hāyanasaddassa pavattinimittaṃ dasseti. Jahāti bhāve padattheti imināpi saṃvacchare. Bhāveiccassatthamāha ‘padatthe’ti. Nipphattimattaṃ kiriyopādānanti keci. 'ཆུ་འདོར་བར་བྱེད་དོ་' ཞེས་པས་འབྲས་ལ་ 'ཧཱ་ཡ་ནཱ' ཞེས་པའི་སྒྲ་འཇུག་པའི་རྒྱུ་མཚན་བསྟན་ཏོ། །'དངོས་པོའི་ཚིག་གི་དོན་ལ་འདོར་བར་བྱེད་དོ་' ཞེས་པ་འདིས་ཀྱང་ལོ་ལ་འཇུག་གོ། །'དངོས་པོ་ལ་' ཞེས་པའི་དོན་ནི་ 'ཚིག་གི་དོན་ལ་' ཞེས་གསུངས་སོ། །བྱ་བ་འགྲུབ་པ་ཙམ་ཉིད་ནི་བྱ་བ་ཉེ་བར་ལེན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཁ་ཅིག་སྨྲའོ། ། 39. Vito ༣༩. ཝི་ལས། Nanu ca vitoti pañcamīniddiṭṭhattā ‘vito parasmā ñāiccasmā’ti vattabbaṃ kathaṃ vipubbāti vuttanti āha- ‘vito paro’iccādi. Vipubbo yassaso vipubbo. Visaddato dhātumhi parabhūte sati visaddo pubbo nāma hotīti attho. ཅི་སྟེ་ 'ཝི་ལས་' ཞེས་ལྔ་པས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། 'ཝི་ལས་གཞན་པའི་ཉཱ་བྱིངས་ལས་' ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཡིན་ན། ཇི་ལྟར་ 'ཝི་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་' ཞེས་གསུངས་ཤེ་ན། 'ཝི་ལས་གཞན་པ་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །ཝི་སྔོན་དུ་ཡོད་པ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་ཝི་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའོ། །ཝི་སྒྲ་ལས་བྱིངས་གཞན་དུ་གྱུར་པ་ན། ཝི་སྒྲ་ནི་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ཞེས་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། 40. Kasmā ༤༠. ཅིའི་ཕྱིར། Sabbaṃ jānāti, kālaṃ jānātīti viggaho. ཐམས་ཅད་ཤེས་པར་བྱེད་པ། དུས་ཤེས་པར་བྱེད་པ་ཞེས་པ་ནི་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱར་བའོ། ། 41. Kvaca ༤༡. ལ་ལར། Nāmajātiguṇakiriyā dabbasambandhato pañcavidhattepi kammassa kriyatthassāvadhirayamupādinnoti kriyatthasambandhā kiriyākammasseha gahaṇaṃ. Tañca nibbattivikatipattibhedena tividhaṃ, tividhassāpyetassa visesānupānato gahaṇanti kamenudāharanto āha- ‘karakaraṇe’iccādi. མིང་དང་། རིགས་དང་། ཡོན་ཏན་དང་། བྱ་བ་དང་། རྫས་ཀྱི་འབྲེལ་པ་ལས་ལས་ནི་རྣམ་པ་ལྔ་ཡོད་ཀྱང་། བྱ་བའི་དོན་གྱི་མཚམས་འདི་ཉེ་བར་བླངས་པས། བྱ་བའི་དོན་དང་འབྲེལ་བའི་བྱ་བའི་ལས་ནི་འདིར་བཟུང་བའོ། །དེ་ཡང་གྲུབ་པ་དང་། འགྱུར་བ་དང་། ཐོབ་པའི་དབྱེ་བས་རྣམ་པ་གསུམ་ཡིན་ལ། རྣམ་པ་གསུམ་པོ་འདི་ཡང་ཁྱད་པར་མ་ཕྱེ་བར་བཟུང་བའི་ཕྱིར། རིམ་གྱིས་དཔེར་བརྗོད་པ་གསུངས་པ། 'བྱེད་པ་བྱེད་པ་ལ་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། ། Lokavidūtiādidassanato [Pg.246] kvaciggahaṇe payojanaṃ vattumāha- ‘kammato’ccādi. Nanu ca kvaciggahaṇeneva ‘ādiccaṃ passati’ccādopi (nivatti) vattuṃ sakkā kasmā ‘bahulādhikārā’ti vuttanti āha ‘tene’ccādi. Tenāti yena kvaciggahaṇaṃ kutociyevāti dassanatthaṃ kataṃ tenāti attho. Tenāti vā kvaciggahaṇena. Atha ādiccaṃ passaticcādo viya kammakarādīsupi nivattimadassetvā ‘kvacīti kiṃ kammakaro’ti kasmā vuttanti āha- ‘yajjeva’miccādi. 'ལོཀ་བིདཱུ' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་མཐོང་བའི་ཕྱིར། 'ལ་ལར་' ཞེས་བཟུང་བའི་དགོས་པ་གསུངས་པ། 'ལས་ལས་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །ཅི་སྟེ་ 'ལ་ལར་' ཞེས་བཟུང་བ་ཉིད་ཀྱིས་ 'ཉི་མ་ལ་ལྟའོ་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་ (ལྡོག་པ་) བརྗོད་ནུས་པ་ཡིན་ན། ཅིའི་ཕྱིར་ 'ཕལ་ཆེར་གྱི་དབང་ལས་' ཞེས་གསུངས་ཤེ་ན། 'དེའི་ཕྱིར་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །'དེའི་ཕྱིར་' ཞེས་པ་ནི། གང་གིས་ 'ལ་ལར་' ཞེས་བཟུང་བ་ནི་གང་ཞིག་ལས་ཁོ་ན་ཡིན་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་བྱས་པ་དེའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །ཡང་ན་ 'དེའི་ཕྱིར་' ཞེས་པ་ནི་ 'ལ་ལར་' ཞེས་བཟུང་བས་སོ། །འོ་ན་ 'ཉི་མ་ལ་ལྟའོ་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་བཞིན། ལས་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་ལྡོག་པ་མ་བསྟན་པར། 'ལ་ལར་ཞེས་པ་ཅི་ཡིན། ལས་བྱེད་པའོ་' ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་གསུངས་ཤེ་ན། 'གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། Tassāti bahulavacanassa, mahādhikārattāti mahāvisayattā. Kutociyevāti kutoci dhātutoyeva. Atheha kasmā na hoti devadatto sayati dāttena lunāti sunakhānaṃ dadāti nagarā apeti thāliyaṃ pacati mātu saratī’’ti, sabbamevedaṃ kiriyā (yā) bhisambandhīyatīti yadipevaṃ, tathāpi kammatteneva yaṃ vattu micchitaṃ na kārakantarattena nāpi sambandhabhāvena, tasseva kammasaddena gahaṇaṃ kammavacanasāmatthiyā, aññathā syāditocceva vadeyya kiṃ kammāti vacanenāti. 'དེའི་' ཞེས་པ་ནི་ཕལ་ཆེར་གྱི་ཚིག་གི་སྟེ། 'དབང་ཆེན་པོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་' ཞེས་པ་ནི་ཡུལ་ཆེན་པོ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །'གང་ཞིག་ལས་ཁོ་ན་' ཞེས་པ་ནི་བྱིངས་གང་ཞིག་ལས་ཁོ་ནའོ། །འོ་ན་འདིར་ 'ལྷས་བྱིན་ཉལ་ལོ། །ཟོར་བས་འབྲེག་གོ། །ཁྱི་རྣམས་ལ་སྦྱིན་ནོ། །གྲོང་ཁྱེར་ལས་འགྲོའོ། །རྫ་མ་ལ་འཚེད་དོ། །མ་དྲན་ནོ། །' ཞེས་བྱ་བ་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ཀྱང་བྱ་བ་དང་འབྲེལ་བ་ཡིན་ནོ་ཞེ་ན། གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་འདིར་ཡང་། ལས་ཉིད་དུ་བརྗོད་པར་འདོད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ལས་ཀྱི་སྒྲས་བཟུང་གི། བྱེད་པ་པོ་གཞན་ཉིད་དམ། འབྲེལ་བའི་དངོས་པོ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། ལས་སུ་བརྗོད་པའི་ནུས་པ་ཉིད་ཀྱིས་སོ། །གཞན་དུ་ན་ 'འདི་ལས་འགྱུར་རོ་' ཞེས་ཁོ་ན་བརྗོད་པར་འགྱུར་གྱི། 'ལས་ལ་' ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་ཅི་ཞིག་བྱ་ཞེས་པའོ། ། 42. Gamā ༤༢. འགྲོ་བ། Vedanti ettha atthamāha vittinti, tuṭṭhinti attho. 'ཝེ་དཱ་' ཞེས་པ་འདིར་དོན་གསུངས་པ་ནི་ 'ཐོབ་པ་' ཞེས་པ་སྟེ། ཚིམ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། ། 43. Samā ༤༣. མཚུངས་པ། Tañceti upamānassa parāmāso. Bhedena vivaraṇanti samānādīhīti avatvā bhedena vivaraṇaṃ. Tulyatāyupalabbhamānassa sadisādisaddavacanīyattā avayavatthānugamenāttano-bhidheyye sadisādisaddānampavatti veditabbā. 'དེ་ཡང་' ཞེས་པ་ནི་དཔེ་ལ་ཉེ་བར་གཏུགས་པའོ། །'སོ་སོར་བཤད་པ་' ཞེས་པ་ནི། 'མཚུངས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་' ཞེས་མ་གསུངས་པར་སོ་སོར་བཤད་པའོ། །མཚུངས་པ་ཉིད་དུ་དམིགས་པ་ནི་འདྲ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཉིད་ཀྱིས། ཆ་ཤས་ཀྱི་དོན་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་རང་གི་བརྗོད་བྱ་ལ་འདྲ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་རྣམས་འཇུག་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། 44. Bhāva ༤༤. དངོས་པོ། Kārakaṃ sādhakaṃ nibbattakanti anatthantaraṃ. Karoti kiriyaṃ nibbatteti nimittabhāvenāti kārakaṃ. Kattādīnaṃ kiriyānimittattantu sayameva ‘tattha kattā’tiādinā bhedena pakāsayissati. Kiriyānimittaṃ… nibbattakesu kattādīsu chasupi ruḷhattā tenettha kattāvāttappadhāno, karaṇādayopyappadhānā kārakabyapadeso labbhante… [Pg.247] aññathā kārakasaddena tesaṃ gahaṇaṃ na siyāti. Kimidaṃ kārakantyāha- ‘sattikāraka’nti. Evaṃ carahi dabbādīnaṃ kathaṃ kārakattamiccāha- ‘tadadhikaraṇā’tiādi. Tassā sattiyā ādhārā nissayāti attho, puṃ napuṃsake adhikaraṇasaddo. Tesu dabbā dīsu tiṭṭhatīti tatraṭṭhā, satti. Tassā bhāvo tatraṭṭhatā, tāya. Atha dabbādīnaṃ mukhyato kārakatte sati kimāyātantyāha ‘yadi’ccādi. བྱེད་པ་པོ་དང་། སྒྲུབ་བྱེད་དང་། གྲུབ་པར་བྱེད་པ་ནི་དོན་གཅིག་གོ། །བྱ་བ་བྱེད་ཅིང་རྒྱུའི་དངོས་པོས་གྲུབ་པར་བྱེད་པས་ན་བྱེད་པ་པོའོ། །བྱེད་པ་པོ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་བྱ་བའི་རྒྱུ་ཉིད་དུ་ནི་རང་ཉིད་ཀྱིས་ 'དེ་ལ་བྱེད་པ་པོ་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་སོ་སོར་གསལ་བར་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ། །བྱ་བའི་རྒྱུ་... གྲུབ་པར་བྱེད་པའི་བྱེད་པ་པོ་ལ་སོགས་པ་དྲུག་པོ་རྣམས་ལ་གྲགས་པའི་ཕྱིར། དེས་ན་འདིར་བྱེད་པ་པོ་ཉིད་གཙོ་བོ་ཡིན་ལ། བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱང་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པར་བྱེད་པའི་མིང་ཐོབ་བོ། །གཞན་དུ་ན་བྱེད་པའི་སྒྲས་དེ་དག་བཟུང་བར་མི་འགྱུར་རོ། །བྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་འདི་ཅི་ཞེ་ན། 'མཐུ་ནི་བྱེད་པའོ་' ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ལྟ་ན་རྫས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཇི་ལྟར་བྱེད་པ་ཉིད་ཡིན་ཞེ་ན། 'དེའི་གཞི་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །མཐུ་དེའི་རྟེན་ནམ་གནས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏེ། གཞིའི་སྒྲ་ནི་ཕོ་རྟགས་དང་མ་ནིང་གི་རྟགས་སོ། །རྫས་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ལ་གནས་པས་ན་དེ་ལ་གནས་པ་ནི་མཐུའོ། །དེའི་དངོས་པོ་ནི་དེ་ལ་གནས་པ་ཉིད་དེ། དེས་སོ། །འོ་ན་རྫས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་གཙོ་བོར་བྱེད་པ་ཉིད་ཡིན་ན་ཅི་ཞིག་འགྱུར་ཞེ་ན། 'གལ་ཏེ་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། Tesanti kattādikārakānaṃ. Aññamaññabyāvuttarūpattāti aññamaññato byāvuttaṃ nivattaṃ rūpaṃ karaṇādisabhāvo yesaṃ kattādi kārakānaṃ te tathā vuttā, tesaṃ bhāvo tattaṃ tasmā. Karaṇa rūpanti karaṇaṃ rūpaṃ sabhāvo yassa adhikaraṇassa taṃ tathā vuttaṃ. Evañcasatiko dosoccāha ‘tathā ce’ccādi. Kenaci sukarattena sappadhānattavacanicchāyaṃ ‘thālī pacatī’ti bhavati. Tatrevukkaṃsavaca nicchāyaṃ ‘thāliyā pacatī’ti. 'དེ་དག་གི་' ཞེས་པ་ནི་བྱེད་པ་པོ་ལ་སོགས་པའི་བྱེད་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། །'ཕན་ཚུན་ལྡོག་པའི་རང་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་' ཞེས་པ་ནི། ཕན་ཚུན་ལས་ལྡོག་པའམ་བྱེ་བྲག་ཏུ་གྱུར་པའི་རང་བཞིན་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་གང་དག་ལ་ཡོད་པའི་བྱེད་པ་པོ་ལ་སོགས་པའི་བྱེད་པ་དེ་དག་ནི་དེ་ལྟར་བཤད་ལ། དེ་དག་གི་དངོས་པོ་ནི་དེ་ཉིད་དེ། དེའི་ཕྱིར་རོ། །'བྱེད་པའི་རང་བཞིན་' ཞེས་པ་ནི། བྱེད་པ་ནི་རང་བཞིན་ནམ་ངོ་བོ་གང་གི་ཡིན་པའི་གཞི་དེ་ནི་དེ་ལྟར་བཤད་དོ། །དེ་ལྟ་ན་སྐྱོན་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། 'དེ་ལྟ་ཡིན་ན་ཡང་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །གང་ཞིག་སླ་བ་ཉིད་ཀྱིས་གཙོ་བོ་ཉིད་དུ་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ན། 'རྫ་མས་འཚེད་དོ་' ཞེས་འགྱུར་རོ། །དེ་ཉིད་ལ་ཁྱད་པར་དུ་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ན། 'རྫ་མས་འཚེད་དོ་' ཞེས་འགྱུར་རོ། ། Evañcakatvāti nipātasamudāyo-yaṃ hetvattho. Tasmāti attho. Kattā nimittanti sambandho. Kattuṭṭhakiriyānimittassa kattuno udāharaṇaṃ ‘hasati naccatī’ti. Tadattheti tāya kammasamavāyiniyā pacanādikiriyāya atthe adhissayanādayo pavattento kiriyāya nimittanti sambandho. Evamuparipi. 'དེ་ལྟར་བྱས་ནས་' ཞེས་པ་ནི་ཚིག་ཕྲད་འདུས་པ་སྟེ། རྒྱུའི་དོན་ཏོ། །དེའི་ཕྱིར་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །'བྱེད་པ་པོ་ནི་རྒྱུའོ་' ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། །བྱེད་པ་པོ་ལ་གནས་པའི་བྱ་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་བྱེད་པ་པོའི་དཔེར་བརྗོད་པ་ནི། 'དགོད་དོ། །གར་བྱེད་དོ། །' ཞེས་པའོ། །'དེའི་དོན་ལ་' ཞེས་པ་ནི། ལས་ལ་འདུ་བའི་འཚེད་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་དེའི་དོན་ལ་རྫ་མ་སྟེང་དུ་འཇོག་པ་ལ་སོགས་པ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ནི་བྱ་བའི་རྒྱུའོ་ཞེས་བྱ་བའི་འབྲེལ་བའོ། །དེ་བཞིན་དུ་གོང་དུ་ཡང་ངོ་། ། Odanaṃ pacati devadattoti kammaṭṭhakiriyāya nimittabhūtassa kattuno udāharaṇaṃ. Bhājanasaṅkharaṇamadhissayanaṃ. Ādisaddena taṇḍulavapanaindhanāpaharaṇādayo gayhanti. Dvidhāpattiyanti rukkhādīnaṃ dvidhā pavattiyaṃ. 'ལྷས་བྱིན་གྱིས་འབྲས་ཆན་འཚེད་དོ་' ཞེས་པ་ནི་ལས་ལ་གནས་པའི་བྱ་བའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་བྱེད་པ་པོའི་དཔེར་བརྗོད་པའོ། །སྣོད་བཤམས་པ་ནི་སྟེང་དུ་འཇོག་པའོ། །'ལ་སོགས་པ་' ཞེས་པའི་སྒྲས་འབྲས་བླུག་པ་དང་བུད་ཤིང་གཤེགས་པ་ལ་སོགས་པ་བཟུང་ངོ། །'གཉིས་སུ་འགྱུར་བ་ལ་' ཞེས་པ་ནི་ཤིང་ལ་སོགས་པ་གཉིས་སུ་འགྱུར་བ་ལའོ། ། Byāpaneti sambandhe. Giradhātuto appaccaye- ‘‘eonama vaṇṇe’’ti (137) sutte ‘avaṇṇeti yogavibhāgato gakāre ikārassa attaṃ hotīti dassetumāha- ‘avaṇṇeti yogavibhāgā attaṃ issā’ti. Aññathāpi paṭipādetumāha- ‘essa vā’tiādi. Essāti ‘‘lahussupanthassā’’ti (5-87) kataessa. Sakalenāti ‘eonama vaṇṇe’’ti sakalena suttena. Purīti nipāto. 'ཁྱབ་པ་ལ་' ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བ་ལའོ། །གི་ར་བྱིངས་ལས་ཨ་རྐྱེན་བྱས་པ་ན། "ཨེཨོ་ན་མ་ཝཎྞེ" ཞེས་པའི་མདོ་ལས། 'ཨ་ཝཎྞེ་' ཞེས་མདོ་བགོ་བ་ལས་ག་ཡིག་གི་ཨི་ཡིག་ལ་ཨ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། 'ཨ་ཝཎྞེ་ཞེས་མདོ་བགོ་བ་ལས་ཨི་ཡིག་ལ་ཨ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ་' ཞེས་པོ། །རྣམ་པ་གཞན་དུ་ཡང་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། 'ཡང་ན་ཨེ་ཡིག་གོ་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ། །'ཨེ་ཡིག་' ཅེས་པ་ནི། "ལཧུསྶུཔནྠསྶཱ" ཞེས་པས་བྱས་པའི་ཨེ་ཡིག་གོ། །'མཐའ་དག་གིས་' ཞེས་པ་ནི། "ཨེཨོ་ན་མ་ཝཎྞེ" ཞེས་པའི་མདོ་མཐའ་དག་གིས་སོ། །'པུ་རཱི་' ཞེས་པ་ནི་ཚིག་ཕྲད་དོ། ། Īsakkaroti [Pg.248] bindulopo, dvittaṃ, sāmaññena vidhānatoti paresaṃ visesavidhānasabbhāvamāha. Gaṇikālayaṃ gaṇikānaṃ gehaṃ. Nepathyamākappo. Dattoladdhoti paccayassa kammasādhanattaṃ dīpetuṃvuttaṃ. Vināliṅgavacanehi pāṭipadikatthaṃ niddisituṃ na sakkāti bhāveti sabbaliṅgasaṅkhyāsambandhayoggapāṭipadikatthasāmaññe paccayanimittattena gahitepi sāmaññe caritatthattā liṅgavacanaṃ nappadhānanti iṭṭhiāvudhantī itthi napuṃsakebhāve, pākāti bahuvacanepi bhāve bhavati eva. 'ཨཱིསཀྐརོ' ཞེས་པ་ནི་ཐིག་ལེ་བསྡུས་པ་དང་། ཉིས་འགྱུར་ཉིད་དོ། །'སྤྱིར་བཏང་གིས་བསྒྲུབས་པའི་ཕྱིར་' ཞེས་པས་ནི་གཞན་དག་གི་ཁྱད་པར་གྱི་ཆོ་ག་ཡོད་པ་ཉིད་གསུངས་སོ། །'གཎིཀཱལཡཾ་' ནི་སྨད་འཚོང་མའི་ཁྱིམ་མོ། །'ནེཔཏྠྱཾ་' ནི་ཆས་སོ། །'བྱིན་པ་ནི་ཐོབ་པའོ་' ཞེས་པ་ནི་རྐྱེན་གྱི་ལས་སྒྲུབ་པ་ཉིད་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། །རྟགས་དང་ཚིག་མེད་པར་མིང་གི་དོན་བསྟན་པར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་བསམ་པས་ཏེ། རྟགས་དང་གྲངས་ཐམས་ཅད་དང་འབྲེལ་བར་འོས་པའི་མིང་གི་དོན་སྤྱི་ལ་རྐྱེན་གྱི་རྒྱུ་ཉིད་དུ་བཟུང་ཡང་། སྤྱི་ལ་དོན་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རྟགས་དང་ཚིག་ནི་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པས། 'ཨིཊྛི' དང་ 'ཨཱཝུདྷཾ' ཞེས་པ་ལྟར་བུད་མེད་དང་མ་ནིང་གི་དངོས་པོ་ལ་ཡང་། 'པཱཀཱ' ཞེས་མང་ཚིག་ལ་ཡང་དངོས་པོ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་ཁོ་ནའོ། ། 45. Dādhā ༤༥. དཱ་དང་དྷཱ། Sapādīhi apādīhicāti pādisahitehi pādirahitehi ca dādhāhi. 'པཱ་ལ་སོགས་པ་དང་བཅས་པ་དང་། པཱ་ལ་སོགས་པ་མེད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་' ཞེས་པ་ནི། པཱ་ལ་སོགས་པ་དང་བཅས་པ་དང་། པཱ་ལ་སོགས་པ་དང་བྲལ་བའི་དཱ་དང་དྷཱ་རྣམས་ཀྱིས་སོ། ། 46. Vamā ༤༦. ཝ་མཱ། Sāpānadoṇiyanti sārameyānaṃ bhuñjanakaambaṇe. Ṭhitasupāna vamathuviyāti pavattasunakhacchaddanaṃ viya. "Sāpānadoṇi" (ཁྱིའི་གཞོང་པ།) ཞེས་པ་ནི་ཁྱི་རྣམས་ཀྱི་ཟ་སྣོད་གཞོང་པའོ།། "Ṭhitasupāna vamathuviya" (ལངས་པའི་ཁྱིའི་སྐྱུག་པ་བཞིན།) ཞེས་པ་ནི་ཁྱིའི་སྐྱུག་པ་བབས་པ་བཞིན་ནོ།། 47. Kvi ༤༧. ཀྭི། Yathādassananti ācikkhatīti yojanā. Tena kutoci dhātutoti. Gaṇhantīti gaha=upādāneccassa. Salākāsaddassa salākanti. Sabhāsaiccassa antabyañjanalope sabhāpakatito ‘‘itthi yamatvā’’ti (3-26) āppaccayo. Pabhātīti ā=dittiyamiccassa. "Yathādassana" (མཐོང་བ་བཞིན།) ཞེས་པ་ནི་སྟོན་པའམ་འཆད་པར་བྱེད་པ་ཞེས་སྦྱོར་རོ།། དེས་ན་གང་ཡང་རུང་བའི་དབྱིངས་ལས་སོ།། "Gaṇhanti" (འཛིན་པ།) ཞེས་པ་ནི་ཉེ་བར་ལེན་པའི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་ "gaha" (འཛིན་པ) ཞེས་པའི་དབྱིངས་ལས་སོ།། "salākā" ཞེས་པའི་སྒྲ་ལས་ "salāka" ཞེས་པའོ།། "sabhāsa" ཞེས་པའི་མཐའི་གསལ་བྱེད་བསྡུས་ནས་ "sabhā" ཞེས་པའི་གཞི་ལས་ "itthi yamatvā" (༣-༢༦) ཞེས་པས་མོ་རྟགས་ཀྱི་ "ā" རྐྱེན་སྦྱར་བའོ།། "Pabhāti" ཞེས་པ་ནི་གསལ་བའི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་ "ā" ལས་སོ།། 48. Ano ༤༨. ཨ་ནོ། Calanādīnaṃ sīlādīsu nipphādanatthaṃ visuṃ suttitaṃ parehi, idha pana bahulaṃ vacanenevāti dassetumāha- ‘calanādīsū’tiādi. གཡོ་བ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་ལ་སོགས་པ་འགྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། གཞན་དག་གིས་སོ་སོར་མདོ་བཀོད་པ་ཡིན་ལ། འདིར་ནི་ "bahula" (མང་པོ) ཞེས་པའི་ཚིག་ཉིད་ཀྱིས་འགྲུབ་པར་སྟོན་པའི་ཕྱིར། "calanādīsū" (གཡོ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ།) ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། 49. Itthi ༤༩. མོ་རྟགས། Klikayakiccatra kakārabahuttā kakārāti bahuvacanaṃ. Titikkhā iccādo titikkhanamiccādinā viggaho ‘‘itthiyamatvā’’ (3-26). Apari paṭhitoti dhātupāṭhe aparipaṭhito. Pāṇivisesoti sattaviseso. Iminā ca ‘‘yathākathañci nipphatti, ruḷhiyā atthanicchayo’’ti dasseti. "Klikayakicca" འདིར་ཀ་ཡིག་མང་བའི་ཕྱིར། "kakārā" ཞེས་མང་ཚིག་གསུངས་སོ།། "Titikkhā" (བཟོད་པ།) ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ། "titikkhana" (བཟོད་པར་བྱེད་པ།) ཞེས་སོགས་ཀྱིས་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱོར་ཞིང་ "itthiyamatvā" (༣-༢༦) ཞེས་པས་སོ།། "Apari paṭhito" ཞེས་པ་ནི་དབྱིངས་ཀྱི་ཚོགས་སུ་མ་བཀླགས་པའོ།། "Pāṇiviseso" ཞེས་པ་ནི་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གོ། འདིས་ནི་ "གང་ལྟར་ཡང་རུང་སྟེ་གྲུབ་པ་ནི། གྲགས་པས་དོན་རྣམ་པར་ངེས་པའོ།།" ཞེས་སྟོན་ཏོ།། Āsiṃ [Pg.249] sāyaṃ gammamānāyaṃ saññāvisaye dhātūhi tippaccayo kiccappaccayo ca yathā siyāti ‘‘tikiccāsiṭṭhe’’ti (7-2-3) suttitaṃ kaccāyanena. Tamiha sāmaññena vidhānāva siddhanti nirūpayitumāha- ‘kaccāyanena pane’ccādi. Tabba anīyaṇya teyya riccappaccayānaṃ ‘‘te kiccā’’ti (7-1-22) kiccasaññaṃ vidhāya sesānaṃ ‘‘aññekitī’’ti (7-1-23) kitsaññā katā kaccāyanena. Tenāha- ‘kita sañño’ti. "Āsiṃ" (རེ་བ།) དང་ "sāyaṃ" (ཕྱི་དྲོ།) ཞེས་པ་རྟོགས་པར་གྱུར་པ་ན། མིང་གི་ཡུལ་ལ་དབྱིངས་རྣམས་ལས་ "ti" རྐྱེན་དང་ "kicca" རྐྱེན་ཇི་ལྟར་འགྱུར་བ་ནི། ཀཱ་ཙཱ་ཡ་ནས་ "tikiccāsiṭṭhe" (༧-༢-༣) ཞེས་མདོར་བཀོད་དོ།། དེ་ནི་འདིར་སྤྱིའི་ཆོ་ག་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པར་གཏན་ལ་དབབ་པའི་ཕྱིར། "kaccāyanena pana" ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། ཀཱ་ཙཱ་ཡ་ནས་ "tabba", "anīya", "ṇya", "teyya", "ricca" རྐྱེན་རྣམས་ལ། "te kiccā" (༧-༡-༢༢) ཞེས་པས་ "kicca" ཞེས་པའི་མིང་དུ་བཏགས་ནས། ལྷག་མ་རྣམས་ལ། "aññe kit" (༧-༡-༢༣) ཞེས་པས་ "kit" ཀྱི་མིང་དུ་བཏགས་སོ།། དེའི་ཕྱིར་ "kita sañño" (kit ཀྱི་མིང་ཅན།) ཞེས་གསུངས་སོ།། Tabbādippaccayo ca vihitoti sakiyavohārenāha. Sakiya satthe avuttadosaṃ pariharitvā vakkhamānanayena yutyabhāvā tathā vidhāne ayuttataṃ dassento ‘nacāsiṃ sāya’miccādimāha. Guhanaṃ, rujanaṃ, modananti viggaho. Sayanaṃ vā seyyā. Vajadhātuno vassa bakārena bhavitabbaṃ, so kathaṃ yakāre parabhūte asatīti āha- ‘cavaggabayañātiyogavibhāgā vassa bo’ti. "tabba" ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་བསྟན་པ་ནི་རང་གི་ཐ་སྙད་ཀྱིས་གསུངས་སོ།། རང་གི་བསྟན་བཅོས་སུ་མ་བཤད་པའི་སྐྱོན་བསལ་ནས། འཆད་པར་འགྱུར་བའི་ཚུལ་གྱིས་རིགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་བསྟན་པ་མི་རིགས་པ་ཉིད་སྟོན་པར། "nacāsiṃ sāyaṃ" ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། "guhana" (གསང་བ།)། "rujana" (ཟུག་རྔུ།)། "modana" (དགའ་བ།) ཞེས་པ་ནི་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱོར་བའོ།། ཡང་ན་ "sayana" (ཉལ་བ།) ནི་ "seyyā" (མལ་ཆ།) འོ།། "vaja" ཞེས་པའི་དབྱིངས་ཀྱི་ "va" ཡིག་ནི་ "ba" ཡིག་ཏུ་འགྱུར་དགོས་ན། "ya" ཡིག་རྗེས་སུ་མེད་བཞིན་དུ་དེ་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཞེ་ན། "cavaggabayañā ཞེས་པའི་མདོ་བགོ་བ་ལས་ va ཡིག་ ba ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ།" ཞེས་གསུངས་སོ།། 51. Karā ༥༡. ཀ་རཱ། Ririyappaccaye ādirakārassa anubandhattā āha- ‘antasarādi lopo’ti. "ririya" རྐྱེན་ལ། ཐོག་མའི་ "ra" ཡིག་ནི་རྗེས་འབྲེལ་ (anubandha) ཡིན་པའི་ཕྱིར། "antasarādi lopo" (མཐའི་དབྱངས་ལ་སོགས་པ་བསྡུས་པ།) ཞེས་གསུངས་སོ།། 52. Iki ༥༢. ཨི་ཀི། Atha sarūpeccetāvati vutte- ‘kiriyatthassa sarūpe’ti kathaṃ viññāyaticcāha- ‘kiriyatthā’ticcādi. Nanu ca lo-yaṃ kattari vidhīya mānokathamettha siyātyāha- ‘akattaripi’ccādi. Abhimato kaccāyanassa. Paṭipādayitumāha- ‘tatthā’tiādi. Karaṇaṃ uccāraṇaṃ, assa karoti samāsavākyaṃ. Na hi eva dīhi kāro vihitoti akkhare heva kārassa vihitattā akkharasamudāyato na pappotīti bhāvo. Atha ceti matappadāne. Evādisaddavācakā evakārādayo sādhavoti atha matanti attho. "sarūpa" (རང་གི་གཟུགས།) ཞེས་པ་ཙམ་གསུངས་པ་ན། "བྱ་བའི་དོན་གྱི་རང་གི་གཟུགས་ལ།" ཞེས་ཇི་ལྟར་རྟོགས་ཤེ་ན། "kiriyatthā" ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། "lo" འདི་ནི་བྱེད་པ་པོ་ལ་བསྟན་པ་མ་ཡིན་ནམ། འདིར་ཇི་ལྟར་འགྱུར་ཞེ་ན། "akattaripi" (བྱེད་པ་པོ་མ་ཡིན་པ་ལའང་།) ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། ཀཱ་ཙཱ་ཡ་ནས་བཞེད་པ་ཉིད་དོ།། དེ་ཉིད་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། "tattha" ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། "karaṇa" ནི་བརྗོད་པ་སྟེ། "assa karoti" (འདིའི་བྱེད་པ།) ཞེས་པ་ནི་ཚིག་བསྡུས་པའི་ཚིག་གོ། "eva" ལ་སོགས་པ་ལས་ "kāra" མ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཡི་གེ་ཉིད་ལས་ "kāra" བསྟན་པས་ཡི་གེའི་ཚོགས་པ་ལས་མི་འགྲུབ་པོ་སྙམ་པའི་དོན་ཏོ།། "atha ca" ཞེས་པ་ནི་འདོད་པ་སྟོན་པ་ལའོ།། "eva" ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་བརྗོད་པར་བྱེད་པའི་ "evakāra" ལ་སོགས་པ་ནི་ལེགས་པར་གྲུབ་པ་སྟེ། "atha mataṃ" ཞེས་པའི་དོན་ནོ།། Tatthāti tathā abhimate tasmiṃ. Niyamahetuno abhāvāti akkhareheva kārappaccayo vidheyyo na pana evādīhiccassa niyamassa yo hetu tassa hetuno abhāvā. "Tattha" ཞེས་པ་ནི་དེ་ལྟར་འདོད་པ་དེ་ཉིད་ལའོ།། "Niyamahetuno abhāvā" ཞེས་པ་ནི་ངེས་པའི་རྒྱུ་མེད་པའི་ཕྱིར་ཏེ། ཡི་གེ་རྣམས་ལས་ཉིད་ "kāra" རྐྱེན་བསྟན་པར་བྱ་ཞིང་ "eva" ལ་སོགས་པ་ལས་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་ངེས་པའི་རྒྱུ་གང་ཡིན་པ་དེ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།། 53. Sīla ༥༣. རང་བཞིན། Kimidasīlamiccāha- [Pg.250] ‘sīlampakatisabhāvo’ti. Tañca sīlamanumānena viññāyaticcāha- ‘tañce’ccādi. Kiriyāvisayarucivisesānumitanti uṇhabhojanasaṅkhātā kiriyā visayo yassa so (kiriyā) visayo ruciviseso, tena anumitanti attho. Kimidamābhikkhaññanti āha- ‘ābhikkhañña’miccādi. Punappunabhāvo ponopuññaṃ. Āse vā tapparatāti tamevābhikkhaññaṃ pariyāyehi phuṭīkaroti. "sīla" (རང་བཞིན) ཞེས་པ་འདི་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། "sīlaṃ pakatisabhāvo" (རང་བཞིན་ནམ་གཤིས་ལུགས།) ཞེས་གསུངས་སོ།། རང་བཞིན་དེ་ཡང་རྗེས་སུ་དཔག་པས་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། "tañca" ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། "Kiriyāvisayarucivisesānumita" ཞེས་པ་ནི། ཚ་བའི་ཟས་ཟ་བ་ཞེས་བྱ་བའི་བྱ་བའི་ཡུལ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེའི་ཡུལ་གྱི་འདོད་པ་ཁྱད་པར་ཅན་ཏེ། དེས་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། "ābhikkhañña" (ཡང་ཡང་འབྱུང་བ།) ཞེས་པ་འདི་ཅི་ཞེ་ན། "ābhikkhañña" ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། ཡང་དང་ཡང་དུ་འབྱུང་བ་ནི་ "ponopuñña" (ཡང་དང་ཡང་དུ) འོ།། ཡང་ན་ "āse vā tapparatā" (དེ་ལ་གཞོལ་བ) ཞེས་པས་ "ābhikkhañña" ཉིད་རྣམ་གྲངས་ཀྱིས་གསལ་བར་བྱེད་དོ།། Yajjevanti yadi ābhikkhaññaṃ tappato vuccate. Tassīlyamidaṃ hotīti iminā- ‘sīlābhikkhaññādi’’sutte sīlasaddenevābhikkhaññassa gahitattaṃ dīpeti. Aññathāpi sīlato aññamevābhikkhaññanti dassetumāha- ‘yasmiṃ dese’tiādi. "Yajjeva" ཞེས་པ་ནི་གལ་ཏེ་ཡང་ཡང་འབྱུང་བ་དེ་ལ་གཞོལ་བར་བརྗོད་ནའོ།། "Tassīlyamidaṃ hoti" (དེའི་རང་བཞིན་འདི་ཡིན།) ཞེས་པས་ "sīlābhikkhaññādi" ཞེས་པའི་མདོ་ལས། "sīla" ཞེས་པའི་སྒྲ་ཉིད་ཀྱིས་ཡང་ཡང་འབྱུང་བ་བཟུང་བར་བསྟན་ཏོ།། གཞན་དུ་ནའང་རང་བཞིན་ལས་ཡང་ཡང་འབྱུང་བ་ནི་གཞན་ཉིད་དོ་ཞེས་སྟོན་པའི་ཕྱིར། "yasmiṃ dese" (ཡུལ་གང་དུ།) ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། Gammamāneti patīyamāne. Patīti ca atthappakaraṇasaddantarādīhi. Abhimatoti pāṇiniyehi abhimato. Āvassakaggahaṇāyeva siddhoti vuttaṃ kathametthāvassambhāvo patīyati ccāha- ‘tañcā’tiādi. "Gammamāne" ཞེས་པ་ནི་རྟོགས་པར་གྱུར་པ་ལའོ།། རྟོགས་པ་ནི་དོན་གྱི་སྐབས་དང་སྒྲ་གཞན་ལ་སོགས་པ་ལས་སོ།། "Abhimato" ཞེས་པ་ནི་པཱ་ཎི་ནི་པ་རྣམས་ཀྱིས་བཞེད་པའོ།། "āvassaka" (ངེས་པར་འབྱུང་བ།) བཟུང་བ་ཉིད་ཀྱིས་འགྲུབ་པོ་ཞེས་གསུངས་ན། འདིར་ངེས་པར་འབྱུང་བ་ཉིར་ཇི་ལྟར་རྟོགས་ཤེ་ན། "tañca" ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། Yogavibhāgāti ‘ṇī’ti yoga vibhāgā. Sādhuṃ karoti, brahmaṃ vadati, asaddhaṃ bhuñjati, paṇḍitamattānaṃ maññatīti viggaho. Sādhunti kiriyāvisesanaṃ. Assaddhabhojīti vate. Vatañca bhojane atthitāyaṃ saddhaassaddhabhojanavisayāyaṃ pavattiyaṃ yadi bhuñjati assaddhameva bhuñjati na saddhanti satthe vuttaniyamo, assaddhaṃ bhuñjati evāti nottarapadāvadhāraṇaṃ… evañhi viññāyamāne yadevāssaddhaṃ na bhuñjati tadeva vatalopo siyāti. Aññathāpi paṭipādayitumāha- ‘ghaṇantādīhi’ccādi. "Yogavibhāgā" ཞེས་པ་ནི་ "ṇī" ཞེས་པའི་མདོ་བགོ་བ་ལས་སོ།། "sādhuṃ karoti" (ལེགས་པར་བྱེད་པ།)། "brahmaṃ vadati" (ཚངས་པ་སྨྲ་བ།)། "asaddhaṃ bhuñjati" (དད་པ་མེད་པར་ཟ་བ།)། "paṇḍitamattānaṃ maññati" (བདག་ཉིད་མཁས་པར་རློམ་པ།) ཞེས་པ་ནི་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱོར་བའོ།། "sādhu" ཞེས་པ་ནི་བྱ་བའི་ཁྱད་པར་རོ།། "Assaddhabhojī" ཞེས་པ་ནི་བརྟུལ་ཞུགས་ལའོ།། བརྟུལ་ཞུགས་དེ་ཡང་ཟས་ལ་ཡོད་པ་ན། དད་པ་དང་དད་པ་མེད་པའི་ཟས་ཀྱི་ཡུལ་ལ་འཇུག་པ་ལས། གལ་ཏེ་ཟ་ན་དད་པ་མེད་པ་ཉིད་ཟ་བར་བྱེད་ཀྱི་དད་པ་དང་བཅས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ནི་བསྟན་བཅོས་སུ་བསྟན་པའི་ངེས་པ་ཡིན་ལ། "དད་པ་མེད་པ་ཉིད་ཟའོ།།" ཞེས་པ་ནི་ཚིག་ཕྱི་མའི་ངེས་གཟུང་མ་ཡིན་ནོ།། འདི་ལྟར་རྟོགས་པར་གྱུར་ན་གང་ཞིག་དད་པ་མེད་པ་མ་ཟོས་པ་དེའི་ཚེ་བརྟུལ་ཞུགས་ཉམས་པར་འགྱུར་རོ།། གཞན་དུ་ནའང་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། "ghaṇantādīhi" ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། 54. Thāva ༥༤. ཐཱ་ཝ། Sayameva attanāeva. Kammakattarīti ubhayatthāpi kammakattari paccayo bahulādhikārāti adhippāyo. Ettha pana ekopi padattho kammañca [Pg.251] hoti kattāca kārakasattibhedato. Yathā ‘pīyamānaṃ madhu madayatī’ti ekassāpi sattibhedā kammattaṃ kattuttaṃ, tathā trāpīti viññeyyaṃ. Yo paraṃ bhañjati tatthapi siyā sāmaññavidhānatoti āha- ‘nipātanassi’ccādi. Dosandhakāraṃ bhindatīti dosandhakārabhiduro. "Sayameva" ཞེས་པ་ནི་བདག་ཉིད་ཁོ་ནས་སོ།། "Kammakattari" (ལས་ཀྱི་བྱེད་པ་པོ་ལ།) ཞེས་པ་ནི་གཉིས་ཀའི་ཚེ་ནའང་ལས་ཀྱི་བྱེད་པ་པོ་ལ་རྐྱེན་འཇུག་པ་ནི་ "bahula" (མང་པོ) ཞེས་པའི་དབང་གིས་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དགོངས་པའོ།། འོན་ཀྱང་འདིར་དངོས་པོ་གཅིག་ཉིད་བྱེད་པའི་མཐུའི་བྱེ་བྲག་ལས་ལས་ཀྱང་ཡིན་ལ་བྱེད་པ་པོའང་ཡིན་ནོ།། དཔེར་ན། "pīyamānaṃ madhu madayati" (བཏུངས་པའི་སྦྲང་རྩིས་མྱོས་པར་བྱེད།) ཅེས་པ་ལྟར། གཅིག་ཉིད་ལའང་མཐུའི་བྱེ་བྲག་ལས་ལས་ཉིད་དང་བྱེད་པ་པོ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་བཞིན། འདིར་ཡང་དེ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ།། གང་ཞིག་གཞན་འཇོམས་པར་བྱེད་པ་དེ་ལའང་སྤྱིའི་ཆོ་ག་ལས་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། "nipātanassa" ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། "ཉེས་པའི་མུན་པ་འཇོམས་པར་བྱེད་པ།" ཞེས་པ་ནི་ "dosandhakārabhiduro" (ཉེས་མུན་འཇོམས་བྱེད) དོ།། 55. Katta ༥༥. བྱེད་པ་པོ། Bhūtasaddenetthādhippetatthamupadassetumāha- ‘bhūtamatīta’miccādi. Aññathāti yadyatikkantavacano na siyāti attho. "bhūta" ཞེས་པའི་སྒྲས་འདིར་འདོད་པའི་དོན་ཉེ་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། "bhūtamatītaṃ" (འདས་པ།) ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། "Aññathā" ཞེས་པ་ནི་གལ་ཏེ་འདས་པ་བརྗོད་པ་མ་ཡིན་ན་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། Nanucātretaretaranissayadoso pasajjate, satī hi bhūtādhikāretto vidhīyate, sati ca tte bhūtasaddassa nipphattīti phuṭo yevitaretaranissayadosoti. Nesadoso, saṅketāti byatto saddatthasambandho cirakālappavatto, nāssa kiñci asādhuttaṃ, atikkante cāssa vutti saddasattisabhāvato veditabbā. Ktavantā dayopi carahi saddasattisabhāvato bhūteeva bhavissantīti na vattabbaṃ. Bhūtasaddo-yamatikkantatthe pasiddho ktavantādayotvappasiddhā, ato tena pasiddhatthenāppasiddhānamanvākhyānaṃ karīyatīti. Bhūteti cāyaṃ pakativisesanaṃ vā siyā ‘bhūtatthe vattamānā’ti, paccayattha visesanaṃ vā’bhūte kattarī’ti, tatra kassidaṃ visesananti āhabhūteti pakativisesana’nti. Kutoccāha- ‘sambandhassa ce’tyādi. Atha paccayatthavisesane ko dosoccāha- ‘paccayatthavisesane hi’ccādi. Paccayatthassa kattuno anabhikkantattā ayanti payogo nopapajjateti bhāvo. Abhidheyyeti iminā payojanādiṃ byavacchindati. འདིར་ཕན་ཚུན་བརྟེན་པའི་སྐྱོན་དུ་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནམ། འདི་ལྟར་ 'bhūta' (འདས་པ) ཞེས་པའི་དབང་གི་མདོ་ཡོད་པ་ན། 'ta' རྐྱེན་བསྟན་པར་བྱ་ཞིང་། 'ta' རྐྱེན་ཡོད་པ་ན། 'bhūta' ཞེས་པའི་སྒྲ་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར། ཕན་ཚུན་བརྟེན་པའི་སྐྱོན་གསལ་པོ་ཉིད་དོ་ཞེ་ན། སྐྱོན་དེ་མེད་དེ། 'saṅketa' (བརྡ།) ཞེས་པ་ནི་ཡུན་རིང་པོར་གནས་པའི་སྒྲ་དང་དོན་གྱི་འབྲེལ་བ་གསལ་པོ་ཡིན་པས་འདི་ལ་མི་རུང་བ་ཅི་ཡང་མེད་ལ། འདས་པ་ལ་འཇུག་པ་ནི་སྒྲའི་མཐུའི་རང་བཞིན་ལས་ཤེས་པར་བྱའོ།། 'ktavantu' ལ་སོགས་པའང་སྒྲའི་མཐུའི་རང་བཞིན་ལས་འདས་པ་ཉིད་ལ་འགྱུར་རོ་ཞེས་བརྗོད་པར་མི་བྱའོ།། 'bhūta' ཞེས་པའི་སྒྲ་འདི་ནི་འདས་པའི་དོན་ལ་གྲགས་པ་ཡིན་ལ། 'ktavantu' ལ་སོགས་པ་ནི་མ་གྲགས་པ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་གྲགས་པའི་དོན་དེས་མ་གྲགས་པ་རྣམས་རྗེས་སུ་བསྟན་པར་བྱེད་དོ།། 'bhūte' ཞེས་པ་འདི་ནི་གཞིའི་ཁྱད་པར་རམ། 'འདས་པའི་དོན་ལ་འཇུག་པའོ།།' ཞེས་པའམ། ཡང་ན་རྐྱེན་གྱི་དོན་གྱི་ཁྱད་པར་ཏེ། 'འདས་པའི་བྱེད་པ་པོ་ལའོ།།' ཞེས་པ་གང་རུང་དུ་འགྱུར་ན། དེ་ལ་འདི་གང་གི་ཁྱད་པར་ཡིན་ཞེ་ན། 'bhūte ཞེས་པ་ནི་གཞིའི་ཁྱད་པར་རོ།' ཞེས་གསུངས་སོ།། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། 'sambandhassa ca' ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། འོ་ན་རྐྱེན་གྱི་དོན་གྱི་ཁྱད་པར་ཡིན་ན་སྐྱོན་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། 'paccayatthavisesane hi' ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། རྐྱེན་གྱི་དོན་གྱི་བྱེད་པ་པོ་ནི་མ་འདས་པའི་ཕྱིར། སྦྱོར་བ་འདི་མི་འཐད་དོ་སྙམ་པའི་དོན་ཏོ།། 'abhidheyye' (བརྗོད་བྱ་ལ།) ཞེས་པས་ནི་དགོས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམ་པར་གཅོད་དོ།། 56. Kto ༥༦. ཀྟོ། Kamme guṇībhūtattāti kamme sati bhāvassāppadhānattā. ‘‘Guṇamukhyesu mukhyeyeva kāriyasampaccayo’’ti mukhye kammeyeva paccayo, na tu bhāve tassetthāppadhānattā. "Kamme guṇībhūtattā" ཞེས་པ་ནི་ལས་ཡོད་པ་ན། དངོས་པོ་ (bhāva) གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།། "ཕལ་པ་དང་གཙོ་བོ་ལས། གཙོ་བོ་ཉིད་ལ་བྱ་བའི་འཇུག་པ་འགྱུར་རོ།།" ཞེས་པས། གཙོ་བོ་ལས་ཉིད་ལ་རྐྱེན་འཇུག་གི། དངོས་པོ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ནི་འདིར་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།། 57. Katta ༥༧. བྱེད་པ་པོ། Nanucārambheti [Pg.252] vuttaṃ- ‘kiriyārambhe’ti kathanti āha- ‘soce’ccādi. So ca ārambho. Kiriyāyeva ārambhokiriyārambho tasmiṃ. Kiriyārambheti sāmaññena vuttattā kiriyatthavisesanaṃ vā etaṃsiyā paccayatthavisesanaṃ vā ubhayathāpi na dosoti dassetumāha- ‘kiriyatthavisesanaṃ ceta’ntiādi. Paccayatthavisesanapakkhepi sāmatthiyā ārambhe kiriyatthassāpi pavattī hotīti dassetumāha- ‘kiriyatthassāpi’ccādi. Sāmatthiyaṃ dasseti ‘sāmatthiyampanā’tiādinā. Anantarasuttena yo vihito kto, sopi sāmaññena vacanato bhāvakammesu ārambhepi hotīti yojanā. Sāmaññena vacanatoti ‘‘kto bhāvakammesū’’ti (5-56) sāmaññena vacanato. Bhāvakammesuceti evaṃ na vuttanti ‘yathāpattañce’ti vadatā vuttikārenevaṃ na vuttanti attho. "ārambha" (རྩོམ་པ) ཞེས་གསུངས་པ་མ་ཡིན་ནམ། "བྱ་བ་རྩོམ་པ་ལ།" ཞེས་ཇི་ལྟར་ཡིན་ཞེ་ན། "so ca" ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། རྩོམ་པ་དེ་ཡང་། བྱ་བ་ཉིད་རྩོམ་པ་ནི་བྱ་བ་རྩོམ་པ་སྟེ། དེ་ལའོ།། "བྱ་བ་རྩོམ་པ།" ཞེས་སྤྱིར་གསུངས་པའི་ཕྱིར། འདི་ནི་བྱ་བའི་དོན་གྱི་ཁྱད་པར་རམ། ཡང་ན་རྐྱེན་གྱི་དོན་གྱི་ཁྱད་པར་གང་རུང་དུ་འགྱུར་ལ། ཕྱོགས་གཉིས་ཀར་ཡང་སྐྱོན་མེད་པར་སྟོན་པའི་ཕྱིར། "kiriyatthavisesanañ-cetaṃ" ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། རྐྱེན་གྱི་དོན་གྱི་ཁྱད་པར་གྱི་ཕྱོགས་ལའང་། མཐུས་རྩོམ་པ་ལ་བྱ་བའི་དོན་གྱི་འཇུག་པའང་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྟོན་པའི་ཕྱིར། "kiriyatthassāpi" ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། མཐུ་ནི་ "sāmatthiyampana" ཞེས་སོགས་ཀྱིས་སྟོན་ཏོ།། དེ་མ་ཐག་པའི་མདོ་ལས་བསྟན་པའི་ "kta" གང་ཡིན་པ་དེའང་། སྤྱིར་གསུངས་པའི་ཕྱིར། དངོས་པོ་དང་ལས་རྣམས་ལ་རྩོམ་པ་ལའང་འགྱུར་རོ་ཞེས་སྦྱོར་རོ།། "སྤྱིར་གསུངས་པའི་ཕྱིར།" ཞེས་པ་ནི་ "kto bhāvakammesu" (༥-༥༦) ཞེས་སྤྱིར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་རོ།། "དངོས་པོ་དང་ལས་རྣམས་ལའང་།" ཞེས་པ་འདི་ལྟར་མ་གསུངས་ཏེ། "yathāpattañca" (ཇི་ལྟར་ཐོབ་པ་ལྟར།) ཞེས་བརྗོད་པའི་འགྲེལ་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་འདི་ལྟར་མ་གསུངས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། Kasmā evaṃ na vuttanti āha- ‘pubbasmiṃ viyā’ti ādi. Aniyamuppatti saññāya sati ñāpananti tannisedhetumāha- ‘punabbacanato’tiādi. Māsaṅkīti kammani, tenevuppattīti paṭhamā. Evaṃ maññate ‘‘bhāvakamma gahaṇaṃ cākārenānukaḍḍhiya ‘bhāvakammesu cā’tyanena ktevidhīya māne idamāsaṅkīyate ‘pubbeneva sāmaññena siddhe punabbacanā kiriyatthāniyamena ttassuppattī’ti, yathāpattañceti hyuccamāne cakārena yathāpattampi kāriyamanuññāyateti pubbeneva vacanena bhāvakammesvārambhepi yathāpatto kto bhavatīti viññāyate’’ti. Evañcarahi bhāvakammesvārambhepi pubbeneva siddhattā ‘‘kattariārambhe’’icceva vucceyya kiṃ cakārene ccāsaṅkiyāha- ‘padānamavadhāraṇa phalattā’ccādi. ཅིའི་ཕྱིར་དེ་ལྟར་མ་གསུངས་ཞེ་ན། 'pubbasmiṃ viya' (སྔ་མ་བཞིན།) ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། ངེས་པ་མེད་པར་འབྱུང་བའི་འདུ་ཤེས་ཡོད་པ་ན། ཤེས་པར་བྱེད་པ་ཡིན་པས། དེ་དགག་པའི་ཕྱིར། 'punabbacanato' (ཡང་དང་ཡང་དུ་གསུངས་པའི་ཕྱིར།) ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། 'Māsaṅkī' ཞེས་པ་ནི་ལས་ལ་ཡིན་པས། དེ་ཉིད་ལས་འབྱུང་བ་ནི་རྣམ་དབྱེ་དང་པོའོ།། འདི་ལྟར་སེམས་ཏེ། 'ca ཡིག་གིས་དངོས་པོ་དང་ལས་བཟུང་བ་ཉིད་དྲངས་ནས། bhāvakammesu ca ཞེས་པས་ kta རྐྱེན་སྦྱོར་བ་ན། འདི་ལྟར་དྭོགས་པར་འགྱུར་ཏེ། སྔ་མའི་སྤྱིའི་ཆོ་ག་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་བཞིན་དུ། ཡང་བསྐྱར་གསུངས་པའི་ཕྱིར་བྱ་བའི་དོན་གྱི་ངེས་པས་ ta རྐྱེན་འབྱུང་བའོ།། yathāpattañca ཞེས་བརྗོད་པ་ན། ca ཡིག་གིས་ཇི་ལྟར་ཐོབ་པའི་བྱ་བའང་གནང་བའི་ཕྱིར། སྔ་མའི་ཚིག་ཉིད་ཀྱིས་དངོས་པོ་དང་ལས་རྣམས་ལ་རྩོམ་པ་ལའང་ཇི་ལྟར་ཐོབ་པའི་ kta རྐྱེན་འགྱུར་རོ་ཞེས་རྟོགས་སོ།།' གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན། དངོས་པོ་དང་ལས་རྣམས་ལ་རྩོམ་པ་ལའང་སྔ་མ་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་པའི་ཕྱིར། 'kattari ārambhe' (བྱེད་པ་པོ་ལ་རྩོམ་པ་ལ།) ཞེས་པ་ཙམ་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལ། ca ཡིག་ཅིའི་ཕྱིར་སྦྱར་ཞེ་ན། 'padānamavadhāraṇaphalattā' (ཚིག་རྣམས་ངེས་པར་གཟུང་བའི་འབྲས་བུ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར།) ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། Nanucādibhūto kiriyākkhaṇo ārambho nāma, bahūhi kiriyākkhaṇehi kaṭe parisamatteyeva bhūto kālo ca bhavatīti kiriyāphalassāparinipphannattā vattamānova kāloti tatrakto na pappoticcāsaṅkiyāha- ‘kiriyāphalassi’ccādi. Kaṭekadesassāpi kaṭattā [Pg.253] tassa ca nibbattattā bhūtavacanicchāti bhāvo. Nanucādisūte kiriyākkhaṇakāle kaṭo nābhinibbatto, kaṭakāraṇabhūtā bīraṇāva hi tadā santi, na ca tadavatthā te eva kaṭoti kathaṃ ‘pakato kaṭo’ti bhūtakālena pakatasaddena kaṭasaddasamānādhikaraṇattamiccāha- ‘ādibhūtene’ccādi. Tattha tasmiṃ visese. Pakattuṃ ārabhi, pakattuṃ ārabhīyittha, pasottuṃ ārabhi, pasottuṃ ārabhananti atthe tto. ཐོག་མར་བྱུང་བའི་བྱ་བའི་སྐད་ཅིག་མ་ནི་རྩོམ་པ་ཞེས་བྱ་ལ། བྱ་བའི་སྐད་ཅིག་མ་མང་པོས་གདན་གྲུབ་པར་རྫོགས་པ་ན་ཉིད་འདས་པའི་དུས་སུ་འགྱུར་ཞིང་། བྱ་བའི་འབྲས་བུ་མ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་ད་ལྟ་བ་ཉིད་ཀྱི་དུས་ཡིན་པས། དེ་ལ་ 'kta' རྐྱེན་མི་འཇུག་གོ་ཞེ་ན། དྭོགས་པ་དེ་བསལ་བའི་ཕྱིར། 'kiriyāphalassa' ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། གདན་གྱི་ཆ་ཤས་ཤིག་གྲུབ་པའང་གྲུབ་པ་ཡིན་ལ། དེ་ཉིད་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར་འདས་པར་བརྗོད་པར་འདོད་དོ་སྙམ་པའི་དོན་ཏོ།། ཐོག་མར་བྱུང་བའི་བྱ་བའི་སྐད་ཅིག་མའི་ཚེ་གདན་ནི་མ་གྲུབ་པ་མ་ཡིན་ནམ། གདན་གྱི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་འགྱིང་རྩྭ་ (bīraṇa) རྣམས་ཁོ་ན་དེའི་ཚེ་ཡོད་ལ། གནས་སྐབས་དེའི་རྩྭ་དེ་དག་ནི་གདན་ཉིད་མ་ཡིན་ན། ཇི་ལྟར་ 'pakato kaṭo' (བྱས་ཟིན་པའི་གདན།) ཞེས་འདས་པའི་དུས་ཀྱི་ 'pakata' སྒྲ་དང་ 'kaṭa' སྒྲ་གཞི་མཐུན་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། 'ādibhūtena' ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ།། 'Tattha' ཞེས་པ་ནི་ཁྱད་པར་དེ་ལའོ།། བྱེད་པར་བརྩམས། བྱེད་པར་བརྩམས་ཟིན། ཉལ་བར་བརྩམས། ཉལ་བར་བརྩམས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ལ། 'ta' རྐྱེན་འཇུག་གོ། 58. Ṭhāsa ༥༨. ཋཱ་ས། Anārambhatthaṃvacananti ārambhe pubbeneva siddhattā. Apādinopisilisassa sakammakattā- ‘yebhuyyenā’ti vuttaṃ. Sakammakatthanti vatvā sakammattamesaṃ pādiyoge sati hotīti dassetumāha- ‘pādisahitā’ccādi. Khaṭopikā mañco. “རྩོམ་པ་མེད་པའི་དོན་གྱི་ཚིག་”ཅེས་པ་ནི། རྩོམ་པ་ནི་སྔ་མ་ཉིད་ནས་གྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ། །“ཨཱ་”ལ་སོགས་པ་མེད་པར་ཡང་འབྱར་བ་ཉིད་ལས་བྱ་བ་དང་བཅས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། “ཕལ་ཆེར་”ཞེས་གསུངས་སོ། །“བྱ་བ་དང་བཅས་པའི་དོན་”ཞེས་གསུངས་ནས། འདི་དག་གི་བྱ་བ་དང་བཅས་པ་ཉིད་ནི་“པཱ་”ལ་སོགས་པ་དང་ཕྲད་པ་ཡོད་ན་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “པཱ་ལ་སོགས་པ་དང་བཅས་པ་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །“ཁ་ཊོ་པི་ཀཱ་”ནི་ཁྲིའོ། ། 59. Gama ༥༩. འགྲོ་བ། Avivacchitakammo cehākammakoti kathayamāha- ‘avijjamāne’ccādi. Yātavanto yātā, yānaṃ yātaṃ. Ayoyitthāti yā to. Kto na vidhātabbo pāṇiniyehi viya. Kāraṇasāmaggiyaṃ bhūtāyanti sassādihetubhūtasamiddhiyaṃ bhūtāyaṃ. Sā ca bhūtā yevātīminā kāraṇasāmaggiyā atītakālikattamāha. གལ་ཏེ་ལས་བརྗོད་པར་མ་འདོད་ན་བྱ་བ་མེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་པའི་ཕྱིར། “མི་གནས་པ་ལ་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །“ཡཱ་ཏ་ཝན་ཏོ་”ནི་སོང་ཟིན་པ་རྣམས་ཏེ། བགྲོད་པར་བྱ་བ་ནི་བགྲོད་ཟིན་པའོ། །“ཨ་ཡོ་ཡིཏྠཱ་”ནི་“ཡཱ་”ཡིག་ལས་“ཏོ་”འོ། །པཱ་ཎི་ནི་པ་རྣམས་བཞིན་དུ་“ཀྟ་”རྐྱེན་ནི་གདགས་པར་མི་བྱའོ། །“རྒྱུའི་ཚོགས་པ་བྱུང་བ་ལ་”ཞེས་པ་ནི། ལོ་ཏོག་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་འབྱོར་པ་བྱུང་བ་ལའོ། །“དེ་ཡང་བྱུང་བ་ཉིད་དོ་”ཞེས་པས་རྒྱུའི་ཚོགས་པ་འདི་འདས་པའི་དུས་ཉིད་དུ་གསུངས་སོ། ། 60. Āhā ༦༠. གསུངས་སོ། ། Ādhāreceti anuvuttiyā ettha cakārato ‘yathāpattañce’ti sambandhā vuttanti seso. Evaṃ na kutoci apakassanaṃ siyāti evamādhārādike anuvattamāne sati kutoci ādhārādito apakassanaṃ visuṃ karaṇaṃ na siyāti attho. Tathā sati heṭṭhā suttenekayogameva kareyyāti adhippāyo. Bhāvakammesūti sambajjhateti yojanā. “རྟེན་ལ་ཡང་”ཞེས་པའི་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་ལས། འདིར་“ཅ་”ཡིག་ལས་“ཇི་ལྟར་ཐོབ་པ་ཡང་”ཞེས་འབྲེལ་ནས་གསུངས་སོ་ཞེས་པ་ནི་ལྷག་མའོ། །“འདི་ལྟར་གང་ལས་ཀྱང་ཕྱིར་འཐེན་པ་མི་འགྱུར་རོ་”ཞེས་པ་ནི། འདི་ལྟར་རྟེན་ལ་སོགས་པ་རྗེས་སུ་འཇུག་པ་ཡོད་ན། གང་ལས་ཀྱང་རྟེན་ལ་སོགས་པ་ལས་ཕྱིར་འཐེན་པ་སྒོས་སུ་བྱེད་པ་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལྟར་ཡིན་ན། འོག་གི་མདོ་དང་སྦྱོར་བ་གཅིག་ཉིད་དུ་བྱའོ་སྙམ་པ་ནི་དགོངས་པའོ། །“དངོས་པོ་དང་ལས་རྣམས་ལ་”ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་ལོ་ཞེས་སྦྱོར་བའོ། ། Bahulassa bhāvo kammaṃvāti bahvatthādānamevātra bahulasaddassa pavattinimittaṃ bhāvo kammaṃceti tattha paccayo. Kecīti pāṇiniye yeva sandhāyāha. Tassāpi bhūteyeva pavattimupadisati ‘sopi’ccādi “མང་པོའི་དངོས་པོའམ་ལས་”ཞེས་པ་ནི། འདིར་དོན་མང་པོ་ལེན་པ་ཉིད་ནི་“བཱ་ཧུ་ལཱ་”ཞེས་པའི་སྒྲ་འཇུག་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ལ། དངོས་པོ་དང་ལས་ནི་དེ་ལ་རྐྱེན་ནོ། །“ཁ་ཅིག་”ཅེས་པ་ནི་པཱ་ཎི་ནི་པ་རྣམས་ལ་དམིགས་ནས་གསུངས་སོ། །དེ་ཡང་འདས་པ་ཉིད་ལ་འཇུག་པར་སྟོན་ཏེ། “དེ་ཡང་”ཞེས་སོགས་སོ། ། Nā[Pg.254]. Bhijjamānanti paccamānaṃ. Pararūpena passinnoti yojanā. Keciti teyeva. ‘‘Matibuddhipūjatthehi ce’’ti (3-2-188) tesaṃ sutte casaddākaḍḍhite dasseti ‘yathā’tiādinā. Akkocchi tanti kamme viggahamāha, tanti kammapadaṃ, evamuparipi curādiṇilope ‘‘nimittābhāve nemittikassāpyabhāvo’’tyākāranivatti. Kasirayaṃ gatyādyane kattho, kaṭṭhaṃtyatra kimatthoti āha- ‘ettha hiṃsattho’ti. “ནཱ་”ཞེས་པའོ། །“འཇིག་བཞིན་པ་”ནི་འཚེད་བཞིན་པའོ། །“གཞན་གྱི་གཟུགས་སུ་མཐོང་བ་”ཞེས་སྦྱོར་བའོ། །“ཁ་ཅིག་”ཅེས་པ་ནི་དེ་དག་ཉིད་དོ། །“བློ་དང་རྟོགས་པ་དང་མཆོད་པའི་དོན་ཅན་རྣམས་ལས་ཀྱང་”ཞེས་པའི་དེ་དག་གི་མདོ་ལས་“ཅ་”ཡིག་གིས་བཀྲལ་བ་ནི། “ཇི་ལྟར་”ཞེས་སོགས་ཀྱིས་སྟོན་ཏོ། །“དེ་ལ་གཤེ་བར་བྱས་སོ་”ཞེས་པ་ནི་ལས་ལ་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་གསུངས་པ་སྟེ། “དེ་”ཞེས་པ་ནི་ལས་ཀྱི་ཚིག་གོ། །དེ་བཞིན་དུ་གོང་དུ་ཡང་ཙུ་རཱ་དིའི་“ཎི་”ཕྱིས་པ་ན། “རྒྱུ་མེད་ན་རྒྱུ་ལས་བྱུང་བ་ཡང་མེད་དོ་”ཞེས་པས་“ཨཱ་”ཡིག་ཕྱིར་ལོག་པའོ། །“ཀ་སི་ར་”འདི་ནི་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་མང་པོ་ལ་འཇུག་ན། “ཀཱཥྛ་”ཞེས་པ་འདིར་དོན་གང་ཞིག་ཡིན་ཞེ་ན། “འདིར་ནི་འཚེ་བའི་དོན་ཏོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། ། Hetunoti dukkhaphalassa hetuno agyādino. Kaṭṭhasaddassa phalahetubhūte agyādike vattamāne evaṃ hotu phalevattamāne kathanti āha- ‘yadāpanā’tiādi. Kodhātiko idha. “རྒྱུའི་”ཞེས་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་གྱི་འབྲས་བུའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་མེ་ལ་སོགས་པའོ། །“ཀཱཥྛ་”ཞེས་པའི་སྒྲ་འབྲས་བུའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་མེ་ལ་སོགས་པ་ལ་འཇུག་པ་ན་དེ་ལྟར་འགྱུར་དུ་ཆུག་ལ། འབྲས་བུ་ཉིད་ལ་འཇུག་པ་ན་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། “འོན་ཀྱང་གང་གི་ཚེ་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །འདིར་ཁོང་ཁྲོ་བ་ནི་ལྷག་པའོ། ། 61. Tuṃtā ༦༡. ཏུཾ་དང་ཏཱ། Nanu ca bhāveiti bhavatināyaṃ ghaṇantena niddeso karīyatīti bhavativisayova paccayatthaniddeso kato bhavati, tato ca bhavatino yo bhāvo tasmiṃyeva vācce paccayo siyā, so ca bhavatito yevuppajjamānena paccayena sakkābhidhātuṃ tato tasmāva paccayena bhavitabbaṃ, tasmā kathaṃ pacituṃ pāko cāgo rāgotipacādīhibhavati ccāha- ‘bhavanaṃbhāvo kiriyādhātvattho’ti. ཅི་“དངོས་པོ་ལ་”ཞེས་པ་འདི་“བྷཱུ་”ལས་“གྷཉ་”རྐྱེན་མཐའ་ཅན་གྱིས་བསྟན་པ་མ་ཡིན་ནམ། དེས་ན་འབྱུང་བའི་ཡུལ་ཉིད་ལ་རྐྱེན་གྱི་དོན་བསྟན་པར་འགྱུར་ལ། དེ་ལས་ཀྱང་འབྱུང་བ་གང་ཡིན་པའི་དངོས་པོ་དེ་ཉིད་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལ་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་རོ། །དེ་ཡང་འབྱུང་བ་ཉིད་ལས་བྱུང་བའི་རྐྱེན་གྱིས་བརྗོད་པར་ནུས་པས། དེའི་ཕྱིར་དེ་ལས་ཉིད་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་དགོས་ན། ཇི་ལྟར་“པ་ཙི་ཏུཾ་”、“པཱ་ཀོ་”、“ཙཱ་གོ་”、“རཱ་གོ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་“པ་ཙ་”ལ་སོགས་པ་ལས་འབྱུང་ཞེ་ན། “འབྱུང་བ་ནི་དངོས་པོ་སྟེ་བྱ་བ་བྱིངས་ཀྱི་དོན་ཏོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། ། Kiriyāsāmaññañhi sabbadhātvatthānugataṃ bhavatissattho, tena kiriyāsāmaññavācinātthaniddeso karīyamāno sabbadhātuvisaye kato bhavati tasmā pacādīhipi bhavatītyadhippāyo. བྱིངས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དོན་གྱི་རྗེས་སུ་སོང་བའི་བྱ་བ་སྤྱི་ཉིད་ནི་“བྷ་ཝ་ཏི་”ཡི་དོན་ཡིན་པས། བྱ་བ་སྤྱི་བརྗོད་པའི་དོན་གྱི་བསྟན་པ་བྱས་པ་ན། བྱིངས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡུལ་ལ་བྱས་པར་འགྱུར་རོ། །དེའི་ཕྱིར་“པ་ཙ་”ལ་སོགས་པ་ལས་ཀྱང་འབྱུང་ངོ་སྙམ་པ་ནི་དགོངས་པའོ། ། Nanu cātra tumādayo bhāve bhavantīti vutte na viññāyate kiṃvisesite bhāve tumādayo bhavanticcāha- ‘yato’ccādi. Tassāti dhātuno. Yo vattabbo bhāvoti yo vācco bhāvo. Kutoccāha- ‘sambandhā’ti. Tumādīnaṃ yā pakati tāya vācceneva bhāvena saha sambandhāti attho. Ṭhātabbanti bhāve tabbo. Atha kriyāyaṃtyanena tabbādyabhihitassa dabbarūpāpannassa bhāvassa kathaṃ gahaṇaṃtyāha- ‘yadipi’ccādi. Sakanissayakiriyābyapadesoti dabba rūpassa attano nissayabhūtāya kiriyāya byapadeso daṭṭhuṃ cakkhuccādo bhavanakiriyāya patīyamānattā tumādayo bhavanteva. ཅི་འདིར་“ཏུཾ་”ལ་སོགས་པ་རྣམས་དངོས་པོ་ལ་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་པ་ན། ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པའི་དངོས་པོ་གང་ལ་“ཏུཾ་”ལ་སོགས་པ་རྣམས་འགྱུར་བ་མི་ཤེས་སོ་ཞེ་ན། “གང་ལས་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །“དེའི་”ཞེས་པ་ནི་བྱིངས་ཀྱིའོ། །“བརྗོད་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་གང་ཡིན་པ་”ནི་བརྗོད་བྱའི་དངོས་པོའོ། །གང་ལས་ཤེ་ན། “འབྲེལ་པ་ལས་སོ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །“ཏུཾ་”ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་གང་ཡིན་པ་དེས་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་དངོས་པོ་ཉིད་དང་ལྷན་ཅིག་འབྲེལ་པའོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །“ཐཱ་ཏབ་བཾ་”ཞེས་པ་ནི་དངོས་པོ་ལ་“ཏབ་བཱ་”རྐྱེན་ནོ། །འོ་ན་“བྱ་བ་ལ་”ཞེས་པས་“ཏབ་བཱ་”ལ་སོགས་པས་བརྗོད་པའི་རྫས་ཀྱི་གཟུགས་སུ་གྱུར་པའི་དངོས་པོ་ཇི་ལྟར་འཛིན་ཞེ་ན། “གལ་ཏེ་ཡང་”ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། །“རང་གི་རྟེན་གྱི་བྱ་བའི་ཐ་སྙད་”ཅེས་པ་ནི། རྫས་ཀྱི་གཟུགས་ཀྱི་རང་གི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་བྱ་བའི་ཐ་སྙད་དེ། “བལྟ་བའི་ཕྱིར་”དང་“མིག་”ལ་སོགས་པ་ལ་འབྱུང་བའི་བྱ་བ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར། “ཏུཾ་”ལ་སོགས་པ་རྣམས་འགྱུར་བ་ཉིད་དོ། ། Nanu [Pg.255] ca tumādīnaṃ bhāve vihitattā kiriyāyeva padhānattanti kamma kārakaṃ nappatīyateti kathaṃ ‘kaṭaṃ kātuṃ gacchatī’ti siyāccā saṅkiya paṭipādetumāha- ‘yadipi’ccādi. Dhātvatthakato kiriyāsaṅkhātena dhātvatthena kato. Atthīti iminā yattha ‘supyate deva dattene’ccādo natthi, tattha na kammampatīyateti dasseti. ཅི་“ཏུཾ་”ལ་སོགས་པ་རྣམས་དངོས་པོ་ལ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། བྱ་བ་ཉིད་གཙོ་བོ་ཡིན་པས་ལས་ཀྱི་བྱེད་པ་མི་རྟོགས་ན། ཇི་ལྟར་“ཀ་ཊཾ་ཀཱ་ཏུཾ་གཙྪ་ཏི་”ཞེས་པ་འགྱུར་ཞེ་ན། དོགས་པ་བསལ་ནས་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། “གལ་ཏེ་ཡང་”ཞེས་སོགས་སོ། །“བྱིངས་ཀྱི་དོན་གྱིས་བྱས་པ་”ནི་བྱ་བར་བགྲང་བའི་བྱིངས་ཀྱི་དོན་གྱིས་བྱས་པའོ། །“ཡོད་དོ་”ཞེས་པས་གང་ལ་“ལྷ་སྦྱིན་གྱིས་ཉལ་བར་བྱའོ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་མེད་པ་དེ་ལ། ལས་མི་རྟོགས་སོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། ། ‘‘Icchatthesu samānakattukesu tavetuṃ vā’’ti (4-2-12) kaccānena atadatthāyampikiriyāyaṃ tumādayo yathāsiyunti visuṃ suttitaṃ, tenāha- ‘icchatthesmi’ccādi. Yathā ‘bhottuṃ pacatī’tyādo bhojanakiriyā payojanā pacanakiriyā hoti, nevamettha tappa yojanā icchā… pacanakiriyāyaviyatappayojanattābhāvatoti ayamassādhippāyo. Puneccādinā vuttāniṭṭhapātassāsaṅkaṃ viracayamāha- ‘atadatthāyampi’ccādi. ཀཙྩཱ་ཡ་ནས་“འདོད་པའི་དོན་ཅན་བྱེད་པ་པོ་མཚུངས་པ་རྣམས་ལ་ཏ་ཝེ་དང་ཏུཾ་ཡང་ངོ་”ཞེས་པས། དེའི་དོན་དུ་མ་གྱུར་པའི་བྱ་བ་ལ་ཡང་“ཏུཾ་”ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཇི་ལྟར་འགྱུར་བ་སྒོས་སུ་མདོར་བྱས་པས། དེའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། “འདོད་པའི་དོན་ལ་”ཞེས་ོགས་སོ། །ཇི་ལྟར་“བཟའ་བའི་ཕྱིར་འཚེད་དོ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་བཟའ་བའི་བྱ་བ་ནི་འཚེད་པའི་བྱ་བའི་དགོས་པ་ཡིན་པ་ལྟར། འདིར་འདོད་པ་ནི་དེའི་དགོས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། འཚེད་པའི་བྱ་བ་བཞིན་དུ་དེའི་དགོས་པ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ་སྙམ་པ་ནི་འདིའི་དགོངས་པའོ། །“ཡང་”ཞེས་སོགས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་མི་འདོད་པ་འབབ་པའི་དོགས་པ་བསལ་བའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། “དེའི་དོན་དུ་མ་གྱུར་པ་ལ་ཡང་”ཞེས་སོགས་སོ། ། Icchatthassa dhātuno payogāti iminā ‘icchanto karotī’ti ettha icchantoti icchatthassa dhātuno payogatthameva, na icchāya payojanaṃ karaṇanti dīpeti. Devadattaṃ bhuñjamānamicchatītettha bhottunti na hoti samānakattukesūti vacanato, bhojanassa devadatto kattā, icchatissa aññoyevātipi suttassa visuṃ payojanaṃ na vattabbanti dassento āha- ‘devadatta’miccādi. “འདོད་པའི་དོན་གྱི་བྱིངས་སྦྱོར་བ་”ཞེས་པས་ནི། “འདོད་བཞིན་དུ་བྱེད་དོ་”ཞེས་པ་འདིར་“འདོད་བཞིན་པ་”ཞེས་པ་ནི་འདོད་པའི་དོན་གྱི་བྱིངས་སྦྱོར་བའི་དོན་ཉིད་ཡིན་གྱི། བྱེད་པ་ནི་འདོད་པའི་དགོས་པ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསལ་བར་བྱེད་དོ། །“ལྷ་སྦྱིན་ཟ་བཞིན་པ་ལ་འདོད་དོ་”ཞེས་པ་འདིར་“བཟའ་བའི་ཕྱིར་”ཞེས་པ་མི་འགྱུར་ཏེ། “བྱེད་པ་པོ་མཚུངས་པ་རྣམས་ལ་”ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། བཟའ་བའི་བྱེད་པ་པོ་ནི་ལྷ་སྦྱིན་ཡིན་ལ། འདོད་པ་པོ་ནི་གཞན་ཉིད་ཡིན་པས་མདོའི་སྒོས་ཀྱི་དགོས་པ་བརྗོད་པར་མི་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། “ལྷ་སྦྱིན་ལ་”ཞེས་སོགས་སོ། ། Icchatissāti’devadattaṃ bhuñjamānamicchatī’ti ettha icchatīti vuttaisissa. Sādhanaṃ ‘devadattaṃ bhuñjamāna’nti vuttakammasaṅkhātaṃ attho payojanaṃ yassa so sādhanattho-icchati. Tassa bhāvo tattaṃ, tasmā. Kammamevicchāya payojanabhāve ṭhitanti bhāvo. Niratthakanti etadatthameva samānakattukaggahaṇaṃ kataṃ tañca yathāvuttena pasaṅgābhāvā niratthakanti adhippāyo. “འདོད་དོ་ཞེས་པའི་”ནི། “ལྷ་སྦྱིན་ཟ་བཞིན་པ་ལ་འདོད་དོ་”ཞེས་པ་འདིར་“འདོད་དོ་”ཞེས་གསུངས་པ་ལའོ། །སྒྲུབ་པ་ནི་“ལྷ་སྦྱིན་ཟ་བཞིན་པ་”ཞེས་གསུངས་པའི་ལས་སུ་བགྲང་བ་སྟེ། དེ་ཉིད་དོན་ནམ་དགོས་པ་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་སྒྲུབ་པའི་དོན་གྱི་འདོད་པའོ། །དེའི་དངོས་པོ་ནི་དེ་ཉིད་དོ། །དེའི་ཕྱིར། ལས་ཉིད་འདོད་པའི་དགོས་པའི་དངོས་པོ་ལ་གནས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །“དོན་མེད་པ་”ཞེས་པ་ནི། འདིའི་དོན་ཉིད་དུ་བྱེད་པ་པོ་མཚུངས་པ་འཛིན་པ་བྱས་པ་དེ་ཡང་། ཇི་སྐད་བཤད་པ་ལྟར་ཐལ་བར་འགྱུར་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་དོན་མེད་པ་ཉིད་དོ་སྙམ་པ་ནི་དགོངས་པའོ། ། Sakādyatthesu dhātū sūpapadesu dhātu mattā tumādayo suttantarena vihitā pāṇiniyehi, tenāha- ‘sakādidhātuppayoge’tiādi. Siddhāti tumādayo siddhā. Bhujikiriyatthāti bhujikiriyā attho yassā sattiyā sā bhujikiriyatthā patīyate. Patīya mānatte [Pg.256] kāraṇamāha- ‘asatopi hi’ccādi. Parehettha akiriyatthopapadattho punārabbhoti vaṇṇitaṃ. Tadetaṃ vighaṭayitumāha- ‘tene’ccādi. Paresamayamadhippāyo ‘‘sakkoti bhottuṃtyādo kosalyaṃ gamyate. Gilāyati bhottuṃti tadasatti. Ghaṭate bhottuṃtyādo yogyatā. Ārabhate bhottuṃtyādobhujisse vādyavatthākiriyantaraṃ. Labhate bhottuṃti appaccakkhānaṃ. Atthi bhottuntiādīsu sambhavamattaṃ. Vaṭṭati bhottuṃtyādo dosā bhāvo gamyate. Sakkoticcādino upapadassa bhojanādikiriyatthatā na gamyate tasmā akiriyatthesupi sakādīsūpapadesu tumādayo bhavantī’’ti. “ས་ཀ་”ལ་སོགས་པའི་དོན་རྣམས་ལ་བྱིངས་ཉེ་བའི་ཚིག་ཏུ་ཡོད་པ་ན། བྱིངས་ཙམ་ལས་“ཏུཾ་”ལ་སོགས་པ་རྣམས་མདོ་གཞན་གྱིས་པཱ་ཎི་ནི་པ་རྣམས་ཀྱིས་བསྟན་པས། དེའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། “ས་ཀ་ལ་སོགས་པའི་བྱིངས་སྦྱོར་བ་ལ་”ཞེས་སོགས་སོ། །“གྲུབ་པ་”ནི་“ཏུཾ་”ལ་སོགས་པ་རྣམས་གྲུབ་པའོ། །“བཟའ་བའི་བྱ་བའི་དོན་ཅན་”ནི་བཟའ་བའི་བྱ་བ་དོན་དུ་གང་ལ་ཡོད་པའི་མཐུ་དེ་ནི་བཟའ་བའི་བྱ་བའི་དོན་ཅན་དུ་རྟོགས་སོ། །རྟོགས་པ་ཉིད་ཀྱི་རྒྱུ་གསུངས་པ། “མེད་པར་ཡང་”ཞེས་སོགས་སོ། །གཞན་དག་གིས་འདིར་བྱ་བའི་དོན་མ་ཡིན་པའི་ཉེ་བའི་ཚིག་གི་དོན་ནི་ཡང་བརྩམས་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བཤད་དོ། །དེ་ཉིད་གཞིག་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། “དེའི་ཕྱིར་”ཞེས་སོགས་སོ། །གཞན་གྱི་ལུགས་ཀྱི་དགོངས་པ་ནི། “བཟའ་བར་ནུས་སོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་མཁས་པ་ཉིད་རྟོགས་སོ། །བཟའ་བར་མི་ནུས་སོ་ཞེས་པ་ལ་དེའི་མཐུ་མེད་པ་ཉིད། བཟའ་བར་རུང་ངོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་འོས་པ་ཉིད། བཟའ་བར་རྩོམ་མོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་བཟའ་བའི་ཐོག་མའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་བྱ་བ་གཞན་ཉིད་། བཟའ་བར་ཐོབ་བོ་ཞེས་པ་ལ་ཕྱིར་མི་བཟློག་པ་ཉིད། བཟའ་བར་ཡོད་དོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་སྲིད་པ་ཙམ་ཉིད། བཟའ་བར་འོས་སོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་སྐྱོན་མེད་པ་ཉིད་རྟོགས་སོ། །ནུས་སོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་ཉེ་བའི་ཚིག་ལས་བཟའ་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བའི་དོན་ཉིད་མི་རྟོགས་པས། དེའི་ཕྱིར་བྱ་བའི་དོན་མ་ཡིན་པ་ལ་ཡང་ས་ཀ་ལ་སོགས་པ་ཉེ་བའི་ཚིག་ཡོད་ན་“ཏུཾ་”ལ་སོགས་པ་རྣམས་འགྱུར་རོ་”ཞེས་པའོ། ། Patīyamānesvapyetesvatthantaresu tādatthiyamatthiyevāti pubbena vihitassa tumādinotra na bādheti dassetumāha- ‘yadipi’ccādi. Tādatthiyamatthiyevāti bhojanakiriyatthatā sakkotiādīnaṃ atthi yevāti attho siddhāyeva ‘‘tuṃtāye’’ccādinā. Alamatthavisiṭṭhesu pariyattivacanesūpapadesu dhātuto tumādayo vihitā parehi, tatthāha ‘alamatthavisiṭṭhe’iccādi. Pahusaddampi antogadhaṃ katvā ‘samatthādī’ti vuttaṃ, bhavatissa sambhavo ‘‘pubbekakattukāna’’nti (5-63) ettha byākhyāyissate. Abhimatāti kaccāyanena ‘‘arahasakkādīsu ce’’ti (4-2-13) casaddena abhimatā imassāti ‘kālo bhottuṃ’tiādino. Yathā bhottumanotiādinā paresampi ayameva nipphattikkamoti dīpeti. Abyabhicāratoti avinābhāvato, bhavati bhojanaṃ bhāvoti bhojanaṃ bhuñjanaṃ bhāvo bhavatīti attho. Natugamissakiriyātadatthāti gamanakiriyā bhojanatthā na hotīti attho. Atthasaddohyayaṃ payojanavacano yañca yamuddissa pavattati, taṃ tassa payojanaṃ bhavati. Nacāyaṃ bhojanamuddissa gamissati, kiñcarahi kāriyantaraṃ, kevalaṃ tena nimittena sambhāvīyate. Yadā tu bhojanatthamevārabbhate gamanakiriyā, tadā bhavatyeva’gamissati bhottu’nti. “དོན་གཞན་འདི་དག་རྟོགས་པར་འགྱུར་ཡང་དེའི་དོན་ཉིད་ཡོད་པ་ཉིད་དོ་”ཞེས་པས། སྔ་མས་བསྟན་པའི་“ཏུཾ་”ལ་སོགས་པ་རྣམས་འདིར་མི་གནོད་པར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་པ། “གལ་ཏེ་ཡང་”ཞེས་སོགས་སོ། །“དེའི་དོན་ཉིད་ཡོད་པ་ཉིད་དོ་”ཞེས་པ་ནི། བཟའ་བའི་བྱ་བའི་དོན་ཉིད་ནི་“ནུས་སོ་”ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཡོད་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏེ། “ཏུཾ་ཏཱ་ཡེ་”ཞེས་སོགས་ཀྱིས་གྲུབ་པ་ཉིད་དོ། །“ཨ་ལཾ་”གྱི་དོན་གྱིས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པའི་ཚད་མར་འཛིན་པའི་ཚིག་ཉེ་བའི་ཚིག་ཏུ་ཡོད་པ་ན། བྱིངས་ལས་“ཏུཾ་”ལ་སོགས་པ་རྣམས་གཞན་དག་གིས་བསྟན་པས། དེ་ལ་གསུངས་པ། “ཨ་ལཾ་གྱི་དོན་གྱིས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པ་ལ་”ཞེས་སོགས་སོ། །“པ་ཧཱུ་”ཞེས་པའི་སྒྲ་ཡང་ནང་དུ་བསྡུས་ནས། “མཐུ་ཅན་ལ་སོགས་པ་”ཞེས་གསུངས་སོ། །“འབྱུང་བ་”ཡི་སྲིད་པ་ནི་“སྔོན་གྱི་བྱེད་པ་པོ་གཅིག་པ་རྣམས་ཀྱི་”ཞེས་པ་འདིར་འཆད་པར་འགྱུར་རོ། །“འདོད་པ་”ནི་ཀཙྩཱ་ཡ་ནས་“འོས་པ་དང་ནུས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཡང་”ཞེས་པའི་“ཅ་”ཡིག་གིས་འདིའི་“བཟའ་བའི་དུས་སོ་”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་འདོད་པའོ། །“ཇི་ལྟར་བཟའ་བར་འདོད་པ་”ཞེས་སོགས་ཀྱིས་གཞན་དག་གི་ཡང་འདི་ཉིད་གྲུབ་པའི་རིམ་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསལ་བར་བྱེད་དོ། །“འཁྲུལ་པ་མེད་པ་ལས་”ཞེས་པ་ནི་མི་འབྲལ་བའི་ཕྱིར་ཏེ། བཟའ་བ་ནི་དངོས་པོ་སྟེ་འབྱུང་བས་ན། བཟའ་བ་ཉིད་དངོས་པོ་འབྱུང་ངོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །“འོན་ཀྱང་འགྲོ་བའི་བྱ་བ་ནི་དེའི་དོན་དུ་མ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་པ་ནི། འགྲོ་བའི་བྱ་བ་ནི་བཟའ་བའི་དོན་དུ་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །“དོན་”ཞེས་པའི་སྒྲ་འདི་ནི་དགོས་པ་བརྗོད་པ་ཡིན་ལ། གང་ལ་དམིགས་ནས་འཇུག་པ་དེ་ནི་དེའི་དགོས་པར་འགྱུར་རོ། །འདི་ནི་བཟའ་བ་ལ་དམིགས་ནས་འགྲོ་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། བྱ་བ་གཞན་ཉིད་དེ། རྒྱུ་དེ་ཙམ་གྱིས་སྲིད་པ་ཉིད་དོ། །གང་གི་ཚེ་བཟའ་བའི་དོན་ཉིད་དུ་འགྲོ་བའི་བྱ་བ་རྩོམ་པ་ན། དེའི་ཚེ་“བཟའ་བའི་ཕྱིར་འགྲོ་བར་འགྱུར་རོ་”ཞེས་པ་འགྱུར་བ་ཉིད་དོ། ། Tuṃvisaye ṇakopi vihito pāṇiniyehi, tatrāha- ‘kārako vajati’ccādi. Parihāramāha- ‘pubbe’ccādinā. ‘Kattariltu’ccādinā yoyaṃ [Pg.257] ṇako tīsupi kālesu sāmaññena vihito, kriyatthā yaṃ kriyāyaṃ upapade kattuno-bhidhānaṃ siddhaṃ, na cāssa visesavihitena tuṃpaccayena bādhā bhinnattā, tuṃpaccayassa hi bhāve vidhānaṃ ṇakassa tu kattarīti. Pubbaṇakeneva siddhepi ltvādinivattiyā so vidheyyova, no ce ltvādayopi siyunti codakappasaṅgamāsaṅkiyāha- ‘naceva’miccādi. Avagamābhāvameva phuṭayitumāha- ‘nahiṃ’ccādi. Hi yasmātyatthe yo eso vajati so kattā, yo eso vajati so vikkhipotyayamattho-tra gamyate, na pana tehi tādatthiyaṃ gamyateti attho. Codako ltvādīhi sāmyamāpādayituṃ sāmarisaṃ vuttavidhinevāppattiṃ ṇakassāpyāha- ‘ṇakopi’ccādi. Agatthaṃ yadipi ṇakena tādatthiyaṃ na gamyate pakaraṇato gamyateti ṇako bhavissatītyāsaṅkiya codako āha- ‘athe’ccādi. Pubbeccādinā vutto-yaṃ ‘ṇako na vidheyyo’ccassa na parihāro… sottarattā yathāvuttena, kintu‘tasmā nevi’ccādinā iminā vuccamānovaparihārotiviññātabbaṃ. Tadevaṃltvādīnampipattitoṇakaltvādīhi tādatthiyānavagame vinicchite tādatthiyavisesena tesaṃ sambhavoti anatthakaṃ ‘‘ṇakassa kiriyatthopapadassavidhānaṃ ltvādipaṭisedhanattha’’nti vākyakāravacananti satthakāro nigamayamāha- ‘tasmā’’ccādi. Bhavatu pakaraṇatova tādatthiyāvagamo, tathāpiṇako paro vidheyyotyadhippāyenāha- ‘athāpi’ccādi. Gatattaṃ. Bhavissati kāle kriyatthāyaṃ kriyāyamupapade bhāve ca ṇappaccayādayo vihitā, tatrāha- ‘pākāya vajati’ccādi. Avihitesupi tādatthiyā siddhameveti adhippāyo. ཏུཾ་གི་ཡུལ་ལ་ཎ་ཀ་ཡང་པཱ་ཎི་ནི་པ་རྣམས་ཀྱིས་བཤད་དེ། དེ་ལ་‘བྱེད་པོ་འགྲོའོ་’ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། ལན་ནི་‘སྔོན་གྱི་’ཞེས་སོགས་ཀྱིས་གསུངས་སོ། ‘བྱེད་པ་པོ་ལ་ཎ་ཀ་’ཞེས་སོགས་ཀྱིས་ཎ་ཀ་གང་ཞིག་དུས་གསུམ་ཆར་ལ་སྤྱི་བཏང་དུ་བཤད་པ་དེ། བྱ་བའི་དོན་གྱི་བྱ་བ་ཉེ་བར་བཀོད་པ་ལ་བྱེད་པ་པོ་བརྗོད་པ་གྲུབ་པས། དམིགས་བསལ་དུ་བཤད་པའི་ཏུཾ་རྐྱེན་གྱིས་འདི་ལ་གནོད་པ་མེད་དེ་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར། ཏུཾ་རྐྱེན་ནི་དངོས་པོ་ལ་བཤད་ཅིང་། ཎ་ཀ་ནི་བྱེད་པ་པོ་ལ་བཤད་པའི་ཕྱིར་རོ། སྔོན་གྱི་ཎ་ཀ་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་ཀྱང་ལྟྭཱ་ལ་སོགས་པ་བཟློག་པའི་ཕྱིར་དེ་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ། གལ་ཏེ་མ་ཡིན་ན་ལྟྭཱ་ལ་སོགས་པའང་འགྱུར་རོ་ཞེས་རྒོལ་བའི་ཐལ་འགྱུར་ལ་དོགས་ནས་‘མ་ཡིན་པ་ཉིད་དོ་’ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། རྟོགས་པ་མེད་པ་ཉིད་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་‘མ་ཡིན་ནོ་’ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། འདི་ལྟར་གང་ཞིག་འགྲོ་བ་དེ་ནི་བྱེད་པ་པོ་ཡིན་ལ། གང་ཞིག་འགྲོ་བ་དེ་ནི་གཏོར་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་འདི་འདིར་རྟོགས་པར་བྱ་བ་ཡིན་གྱི། དེ་དག་གིས་དེའི་དོན་ཉིད་རྟོགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། རྒོལ་བས་ལྟྭཱ་ལ་སོགས་པ་དང་མཚུངས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་བཤད་པའི་ཆོ་ག་ཉིད་ཀྱིས་ཎ་ཀ་ལའང་མི་འཐོབ་པ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་‘ཎ་ཀ་ཡང་’ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། དོན་མ་གྲུབ་ཀྱང་གལ་ཏེ་ཎ་ཀ་ཡིས་དེའི་དོན་མི་རྟོགས་ལ་སྐབས་ཀྱིས་རྟོགས་པས་ཎ་ཀ་འགྱུར་རོ་ཞེས་དོགས་ནས་རྒོལ་བས་‘འོ་ན་’ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། ‘སྔོན་གྱི་’ཞེས་སོགས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་‘ཎ་ཀ་བཤད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ནོ་’ཞེས་པ་འདི་ནི་ལན་མ་ཡིན་ཏེ། ཇི་སྐད་བཤད་པ་ལྟར་ལན་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར། འོན་ཀྱང་‘དེ་ལྟ་བས་ན་མ་ཡིན་ནོ་’ཞེས་སོགས་འདི་ཉིད་ཀྱིས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ནི་ལན་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། དེ་ལྟར་ལྟྭཱ་ལ་སོགས་པ་འཐོབ་པ་ལས་ཎ་ཀ་དང་ལྟྭཱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་དེའི་དོན་མི་རྟོགས་པར་ངེས་པ་ན། དེའི་དོན་གྱི་ཁྱད་པར་གྱིས་དེ་དག་འབྱུང་བའི་ཕྱིར། “བྱ་བའི་དོན་གྱི་ཉེ་བར་བཀོད་པ་ལ་ཎ་ཀ་བཤད་པ་ནི་ལྟྭཱ་ལ་སོགས་པ་དགག་པའི་ཕྱིར་རོ་”ཞེས་པའི་ཚིག་བྱེད་པའི་ཚིག་ནི་དོན་མེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་བཅོས་མཛད་པས་མཇུག་བསྡུ་བའི་ཚུལ་གྱིས་‘དེ་ལྟ་བས་ན་’ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། སྐབས་ཉིད་ལས་དེའི་དོན་རྟོགས་པར་འགྱུར་དུ་ཆུག་ཀྱང་། དེ་ལྟ་ནའང་ཕྱི་མའི་ཎ་ཀ་བཤད་པར་བྱ་བ་ཡིན་ནོ་སྙམ་པའི་བསམ་པས་‘ཡང་ན་’ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། རྟོགས་ཟིན་ཏོ། མ་འོངས་པའི་དུས་ལ་བྱ་བའི་དོན་གྱི་བྱ་བ་ཉེ་བར་བཀོད་པ་ལ་དངོས་པོ་ལ་ཎ་རྐྱེན་ལ་སོགས་པ་བཤད་དེ། དེ་ལ་‘བཙོ་བའི་ཕྱིར་འགྲོའོ་’ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། མ་བཤད་པ་རྣམས་ལའང་དེའི་དོན་གྲུབ་པ་ཉིད་དོ་སྙམ་པའི་བསམ་པའོ། 62. Paṭi ༦༢. པཊི། Sotunādīsu ‘savanaṃ kātuna’iccādinā viggaho. Suteneti savananti viggaho. སོ་ཏུ་ན་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་‘ཐོས་པ་བྱ་བའི་ཕྱིར་’ཞེས་སོགས་ཀྱིས་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱོར་རོ། ཐོས་པས་ན་ཐོས་པ་ཞེས་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱོར་རོ། 63. Pubbe ༦༣. པུབྦེ་ཞེས་པ་ལའོ། Veti nātisambajjhate vidhino niccattā. Ekasaddassānekatthattā viseseti [Pg.258] ‘sakhyāvacanoyamekasaddo’ti. Kutoccāha-‘saddāna’miccādi. Ekasaddassa saṅkhyāvacanatte yottho sampajjate, tamāha ‘ekasaṅkhyāvacchinno’ti, tadatthāti kriyatthassatthā. Yadipi ‘pubbaṃ byāpāra’nti samudāye ekadesabhūto byāpāro niddhāriyamānoti vuttaṃ, tathāpi pubbasaddena byāpāravācako kriyattho vuccate upacārā, teneva ‘tesu yo pubbo tadatthato kriyatthā’ti vuttiyaṃvuttaṃ. Nanu ca satti kārakaṃ, aññā ca pubbakālakiriyāya satti, aññā uttara kālakiriyāya, tasmā kuto ekakattukattamiccāsaṅkiya paṭipādento āha- ‘yadipi’ccādi. Sattimato dabbassāti devadattādino sattimato dabbassa. Tadajjhāropāti ekattassa ajjhāropā. Eka kattukānaṃ byāpārānaṃ kamābhidhānāya tunādayo vidhīyamānā bhāveyevuppannā sakkonti kamamabhidhātunti bhāvetyatrābhisambajjhate. ‘ཝཱ་’ (ཡང་ན་) ཞེས་པ་ནི་ཆོ་ག་རྟག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཤིན་ཏུ་མི་འབྲེལ་ལོ། གཅིག་གི་སྒྲ་ནི་དོན་དུ་མ་ལ་འཇུག་པས་ཁྱད་པར་དུ་བྱེད་པ་ནི་‘གྲངས་བརྗོད་པ་འདི་ནི་གཅིག་གི་སྒྲའོ་’ཞེས་པའོ། གང་ལས་ཤེ་ན་‘སྒྲ་རྣམས་ཀྱི་’ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། གཅིག་གི་སྒྲ་གྲངས་བརྗོད་པ་ཉིད་ལ་དོན་གང་ཞིག་འགྲུབ་པ་དེ་ཉིད་‘གྲངས་གཅིག་གིས་བཅད་པ་’ཞེས་གསུངས་སོ། དེའི་དོན་ནི་བྱ་བའི་དོན་གྱི་དོན་ཏོ། གལ་ཏེ་‘སྔོན་གྱི་བྱ་བ་’ཞེས་ཚོགས་པ་ལ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པའི་བྱ་བ་ངེས་པར་འཛིན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བཤད་ཀྱང་། དེ་ལྟ་ནའང་སྔོན་གྱི་སྒྲས་བྱ་བ་བརྗོད་པའི་བྱ་བའི་དོན་ལ་ཉེ་བར་བཏགས་ནས་བརྗོད་དེ། དེའི་ཕྱིར་ཉིད་‘དེ་དག་ལས་གང་ཞིག་སྔོན་མ་ཡིན་པ་དེའི་དོན་གྱི་ཕྱིར་བྱ་བའི་དོན་ཏོ་’ཞེས་འགྲེལ་པ་ལས་གསུངས་སོ། ཅི་སྟེ་མཐུ་ནི་བྱེད་པ་པོ་ཡིན་ལ། སྔ་མའི་དུས་ཀྱི་བྱ་བའི་མཐུ་ནི་གཞན་ཡིན་ཞིང་། ཕྱི་མའི་དུས་ཀྱི་བྱ་བའི་མཐུ་ནི་གཞན་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་བྱེད་པ་པོ་གཅིག་པ་ཉིད་གང་ལས་བྱུང་ཞེ་ན་དོགས་པ་བསལ་བའི་ཕྱིར་‘གལ་ཏེ་ཡང་’ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། མཐུ་དང་ལྡན་པའི་རྫས་ཀྱི་ཞེས་པ་ནི་ལྷས་བྱིན་ལ་སོགས་པ་མཐུ་དང་ལྡན་པའི་རྫས་ཀྱི་འོ། དེ་སྒྲོ་བཏགས་པ་ཞེས་པ་ནི་གཅིག་ཉིད་སྒྲོ་བཏགས་པའོ། བྱེད་པ་པོ་གཅིག་པའི་བྱ་བ་རྣམས་ཀྱི་གོ་རིམ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་ཏུ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་བཤད་པ་ན། དངོས་པོ་ཉིད་ལ་སྐྱེས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གོ་རིམ་བརྗོད་པར་ནུས་པས། དངོས་པོ་ལ་ཞེས་པ་འདིར་འབྲེལ་ལོ། Ekakattukānanti bahuvacanattā ‘bhutvā pitvā vajatī’tipi bhavati. Bhuttasmintettha anekakattukattā bhuñjitvāpi bhavati. Pāṇini yānamiva visuṃ vacanamantarena tunādividhippaṭipādayamāha- ‘mukhaṃ byādāya supati’ccādi. Byādāyāti dādhātussa viāpubbassa tvāppaccaye ‘‘pyo vā tvāssa samāse’’ti (5-064) tvāssa pyādese rūpaṃ, mukhavivaraṇaṃ katvātyattho, byavadhāyakakālassāti byādāna supanānamantareyo kālo tassa, bhedānupalakkhaṇanti bhedassādassanaṃ. Bhedassīnaṃ kesañcivijjamānattā’kehīcī’ti vuttaṃ. Sahabhāvepīti byādānasupanānaṃ sahabhāvepi. Vaḍḍhitako bhattarāsi. ‘བྱེད་པ་པོ་གཅིག་པ་རྣམས་ཀྱི་’ཞེས་མང་ཚིག་གི་ཕྱིར་‘ཟོས་ཤིང་འཐུངས་ནས་འགྲོའོ་’ཞེས་པའང་འགྱུར་རོ། ཟོས་པ་ལ་འདིར་བྱེད་པ་པོ་དུ་མ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་‘ཟོས་ནས་ཀྱང་’ཞེས་འགྱུར་རོ། པཱ་ཎི་ནི་པ་རྣམས་ལྟར་སོ་སོའི་ཚིག་མེད་པར་ཏུ་ལ་སོགས་པའི་ཆོ་ག་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ནི་‘ཁ་གདངས་ནས་ཉལ་ལོ་’ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། གདངས་ནས་ཞེས་པ་ནི་དཱ་བྱིངས་ལ་ཝི་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ཏྭཱ་རྐྱེན་ལ། “འདུས་པ་ལ་ཏྭཱ་ལ་པྱོ་འམ་”ཞེས་པས་ཏྭཱ་ལ་པྱ་རུ་བསྒྱུར་བའི་གཟུགས་ཏེ། ཁ་ཕྱེ་བར་བྱས་ནས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། བར་དུ་གཅོད་པའི་དུས་ཀྱི་ཞེས་པ་ནི་ཁ་གདངས་པ་དང་ཉལ་བའི་བར་གྱི་དུས་གང་ཡིན་པ་དེའོ། བྱེ་བྲག་མ་མཐོང་བ་ཞེས་པ་ནི་བྱེ་བྲག་མ་མཐོང་བའོ། བྱེ་བྲག་འགའ་ཞིག་ཡོད་པའི་ཕྱིར་‘འགའ་ཞིག་གིས་’ཞེས་གསུངས་སོ། ལྷན་ཅིག་པ་ལའང་ཞེས་པ་ནི་ཁ་གདངས་པ་དང་ཉལ་བ་ལྷན་ཅིག་པ་ལའང་ངོ་། སྤུངས་པ་ནི་ཟན་གྱི་ཕུང་པོའོ། Abhimatā pāṇiniyānaṃ, parāya nadiyā pabbato-varo visesī yateti appatvā nadimpabbato’ti vutte nadiyā orabhāge pabbatoti attho. Bhavati, tato ca pārebhūtanadīvisiṭṭho pabbato patīyate. Avarena pabbatena parā nadī visesīyateti atikkamma pabbataṃ nadīti vutte pāre nadiyā ore pabbatoti attho patīyate, tato ca orabhāge pabbatavisiṭṭhā nadī viññāyate. Bhavatino sabbattha sambhave sati ekakattukatā pubbakālatā yathā gamya te [Pg.259] tathā dasseti ‘paṭhamaṃ na pappoti’ccādi. Nigamayati ‘tadeva’miccādinā. པཱ་ཎི་ནི་པ་རྣམས་ཀྱི་འདོད་པ་ཡིན་ཏེ། ཕ་རོལ་གྱི་ཆུ་བོས་རི་དམན་པ་ཁྱད་པར་དུ་བྱེད་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ། ཆུ་བོ་ལ་མ་སླེབས་པར་རི་ཞེས་བརྗོད་པ་ན། ཆུ་བོའི་ཚུར་རོལ་གྱི་ཆ་ལ་རི་ཡོད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། འགྱུར་རོ། དེ་ལས་ཀྱང་ཕ་རོལ་ན་ཡོད་པའི་ཆུ་བོས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པའི་རི་རྟོགས་པར་འགྱུར་རོ། ཚུར་རོལ་གྱི་རི་ཡིས་ཕ་རོལ་གྱི་ཆུ་བོ་ཁྱད་པར་དུ་བྱེད་དོ་ཞེས་རི་ལས་འདས་ནས་ཆུ་བོ་ཞེས་བརྗོད་པ་ན། ཕ་རོལ་ན་ཆུ་བོ་དང་ཚུར་རོལ་ན་རི་ཡོད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་རྟོགས་པར་འགྱུར་ལ། དེ་ལས་ཀྱང་ཚུར་རོལ་གྱི་ཆ་ལ་རི་ཡིས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པའི་ཆུ་བོ་ཤེས་པར་འགྱུར་རོ། ཡོད་པ་ཉིད་ཐམས་ཅད་ལ་སྲིད་པ་ཉིད་ཡོད་པ་ན། བྱེད་པ་པོ་གཅིག་པ་ཉིད་དང་སྔོན་གྱི་དུས་ཉིད་ཇི་ལྟར་རྟོགས་པ་དེ་ལྟར་སྟོན་པ་ནི་‘ཐོག་མར་མི་སླེབས་སོ་’ཞེས་སོགས་སོ། མཇུག་བསྡུ་བ་ནི་‘དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་’ཞེས་སོགས་ཀྱིས་སོ། Bhutvā bhutvā gacchatīti pare-ññathā nipphattimākaṅkhanti pāṇiniyādayo, tatrāha- ‘ekakattukāna’miccādi. Ābhikkhaññāvagame kāraṇaṃ pucchati ‘yajjeva’miccādi. Vuttameva phuṭayati ‘yehi’ccādinā. Yehīti veyyākaraṇehi. Jivaggāhaṃ agāhayiccādo pareññathā paṭipannātadāha- ‘kamma’miccādi. Sakaṅgeti pāṇipādādike-ttaniyevayave. Ṇaṃ paccayo abhimatoti sambandho. Kiṃ ṇampaccayenāti idaṃ vuttaṃ hotīti sambandho. Aññathā siddhippakāramāha- ‘jīvassi’ccādi. Kiṃ visiṭṭhanti pucchitvā jīvaggāhena visiṭṭhanti dassetuṃ jīvaggāha’nti āha. Jīvaggāhasaṅkhātaṃ gahaṇamakāsīti attho. ‘ཟོས་ཤིང་ཟོས་ནས་འགྲོའོ་’ཞེས་པ་ལ་གཞན་པཱ་ཎི་ནི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་གཞན་དུ་གྲུབ་པར་འདོད་དོ། དེ་ལ་‘བྱེད་པ་པོ་གཅིག་པ་རྣམས་ཀྱི་’ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། ཡང་དང་ཡང་དུ་འབྱུང་བ་རྟོགས་པའི་རྒྱུ་མཚན་འདྲི་བ་ནི་‘གལ་ཏེ་དེ་ལྟ་ན་’ཞེས་སོགས་སོ། བཤད་པ་ཉིད་གསལ་བར་བྱེད་པ་ནི་‘གང་དག་གིས་’ཞེས་སོགས་སོ། གང་དག་གིས་ཞེས་པ་ནི་བརྡ་སྤྲོད་པ་རྣམས་ཀྱིས་སོ། ‘གསོན་པོར་བཟུང་ནས་བཟུང་ངོ་’ཞེས་སོགས་ལ་གཞན་དག་གིས་གཞན་དུ་རྟོགས་པས་དེ་ལ་‘ལས་’ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། རང་གི་ཡན་ལག་ལ་ཞེས་པ་ནི་ལག་པ་དང་རྐང་པ་ལ་སོགས་པ་རང་གི་ཡན་ལག་ཉིད་ལའོ། ཎཾ་རྐྱེན་འདོད་དོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། ཎཾ་རྐྱེན་གྱིས་ཅི་ཞིག་བྱ་ཞེ་ན་འདི་བཤད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། གཞན་དུ་གྲུབ་པའི་ཚུལ་གསུངས་པ་ནི་‘གསོན་པོའི་’ཞེས་སོགས་སོ། ཅི་ཞིག་གིས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པ་ཞེ་ན་དྲིས་ནས། གསོན་པོར་བཟུང་བས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་པ་ཉིད་སྟོན་པའི་ཕྱིར་‘གསོན་པོར་བཟུང་བ་’ཞེས་གསུངས་སོ། གསོན་པོར་བཟུང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་འཛིན་པ་བྱས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། Ākhyātanti agāhayīti ākhyātaṃ kattabbarūpanti imānā gahaṇa kiriyāya kammattaṃ bodheti. Tabbisesanampīti kattabbarūpāya gahaṇa kiriyāya visesanampi. Tathābhūtamevāti kattabbarūpameva. Tathā ceti kiriyāvisesane dutiyāya ṇamante jāte sati. Ṇamanta rūpanti ṇamantassa rūpaṃ yassāti viggaho. Ṇaṃpaccayeniha kiñcineti sambandho. Iheti imasmiṃ byākaraṇe. Kiñci payojanaṃ. Pacāditotiādisaddena tehi avihitaṇampaccayā gahitā. ཚིག་གི་མཐའ་ཞེས་པ་ནི་‘བཟུང་ངོ་’ཞེས་པའི་ཚིག་གི་མཐའ་བྱ་བའི་རང་བཞིན་ཅན་ནོ་ཞེས་པ་འདིས་འཛིན་པའི་བྱ་བ་ལ་ལས་ཉིད་དུ་རྟོགས་པར་བྱེད་དོ། དེའི་ཁྱད་པར་ཡང་ཞེས་པ་ནི་བྱ་བའི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་འཛིན་པའི་བྱ་བའི་ཁྱད་པར་ཡང་ངོ་། དེ་ལྟ་བུ་ཉིད་དོ་ཞེས་པ་ནི་བྱ་བའི་རང་བཞིན་ཉིད་དོ། དེ་ལྟར་ཡང་ཞེས་པ་ནི་བྱ་བའི་ཁྱད་པར་ལ་གཉིས་པ་ཎཾ་གི་མཐའ་ཅན་དུ་གྱུར་པ་ནའོ། ཎཾ་གི་མཐའ་ཅན་གྱི་གཟུགས་ཞེས་པ་ནི་ཎཾ་གི་མཐའ་ཅན་གྱི་གཟུགས་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ཞེས་ཚིག་རྣམ་པར་སྦྱོར་རོ། འདིར་ཎཾ་རྐྱེན་གྱིས་ཅི་ཡང་མེད་དོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། འདིར་ཞེས་པ་ནི་བརྡ་སྤྲོད་པ་འདི་ལའོ། དགོས་པ་ཅུང་ཟད་དོ། པཙ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཞེས་པའི་སྒྲ་འདིས་དེ་དག་གིས་མ་བཤད་པའི་ཎཾ་རྐྱེན་རྣམས་བཟུང་ངོ་། 64. Nto ༦༤. ནྟོ། Yo sādhayitumāraddho naca niṭṭhamupagatoti yo kaṭādisādhayituṃ nibbattayituṃ āraddho niṭṭhaṃ parisamattiṃ na copagato nappatto. Pavatto-nuparatovāti yo pabbatādi niccappavato-avirato teneva niṭṭhaṃ nopagatosovattamānoti vuccateti yojanā. Tabbi sayakiriyādvārenāti yathāvuttakaṭādivisaya kiriyāmukhena, idaṃ vuttaṃ hoti ‘‘yathāvuttakaṭādīnaṃ vattamānattā tabbisayā kiriyāpi vattamānā evāti taṃdvārena kriyatthavisesana’’nti. གང་ཞིག་སྒྲུབ་པར་བརྩམས་ལ་མཐར་མ་ཕྱིན་པ་ཞེས་པ་ནི། གང་ཞིག་གདན་ལ་སོགས་པ་སྒྲུབ་པར་རམ་མངོན་པར་འགྲུབ་པར་བརྩམས་ཤིང་། མཐར་ཕྱིན་པ་སྟེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ལ་མ་སླེབས་པའོ། ཞུགས་ཤིང་མ་ལོག་པ་ཉིད་ཅེས་པ་ནི། རི་ལ་སོགས་པ་རྟག་ཏུ་ཞུགས་ཤིང་མ་ལོག་པ་དེའི་ཕྱིར་ཉིད་མཐར་མ་ཕྱིན་པ་དེ་ནི་ད་ལྟར་བ་ཞེས་བརྗོད་དོ་ཞེས་སྦྱོར་རོ། དེའི་ཡུལ་གྱི་བྱ་བའི་སྒོ་ནས་ཞེས་པ་ནི། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་གདན་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་གྱི་བྱ་བའི་སྒོ་ནས་ཏེ། འདི་བཤད་པར་འགྱུར་ཏེ། “ཇི་སྐད་བཤད་པའི་གདན་ལ་སོགས་པ་ད་ལྟར་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། དེའི་ཡུལ་གྱི་བྱ་བའང་ད་ལྟར་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་དེའི་སྒོ་ནས་བྱ་བའི་དོན་གྱི་ཁྱད་པར་རོ་”ཞེས་པའོ། Bhuñjati devadattoti ettha yajjapi bhuñjamāno hasati khajjati pāniyaṃ pivati, tathāpi yuttā vattamānatā kattumicchitassārambho na [Pg.260] parisamattoti vuttaṃ- ‘sādhayitumāraddho na ca niṭṭhamupagato’ti. Tiṭṭhanti pabbatātiādīsu niccesu pabbatādīsu bhūtānāgatānamasambhavā tannisedhino vattamānassāpyasambhavā yadīpi kālavibhāgo na viññāyate, tathāpi āraddhassa ṭhānassāparisamattiyā vattamānā evāti vuttaṃ- ‘pavatto-nuparato vā’ti. Kattuvisesane sati ko dosoccāha- ‘kattu visesane’ccādi. Ihāpi siyā kattuno vattamānattā, vattamānatta mevāssa pakāsetumayanti vuttaṃ. ‘‘Apaṭhamā samānādhikaraṇe’’tyādīhi (3-2-124) anekehi suttehintappaccayo pāṇiniyehi vihito. ‘ལྷས་བྱིན་ཟའོ་’ཞེས་པ་འདིར་གལ་ཏེ་ཟ་བཞིན་དུ་དགོད་པ་དང་། ཟ་བ་དང་། བཏུང་བ་འཐུང་ཡང་། དེ་ལྟ་ནའང་བྱེད་པར་འདོད་པ་བརྩམས་པ་མཐར་མ་ཕྱིན་པའི་ཕྱིར་ད་ལྟར་བ་ཉིད་དུ་རིགས་སོ་ཞེས་‘སྒྲུབ་པར་བརྩམས་ལ་མཐར་མ་ཕྱིན་པ་’ཞེས་གསུངས་སོ། ‘རི་རྣམས་གནས་སོ་’ཞེས་སོགས་རྟག་པའི་རི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་མི་སྲིད་པས། དེ་དག་འགོག་པའི་ད་ལྟར་བའང་མི་སྲིད་པས་གལ་ཏེ་དུས་ཀྱི་དབྱེ་བ་མི་ཤེས་ཀྱང་། དེ་ལྟ་ནའང་བརྩམས་པའི་གནས་པ་མ་རྫོགས་པའི་ཕྱིར་ད་ལྟར་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་‘ཞུགས་ཤིང་མ་ལོག་པ་ཉིད་’ཅེས་གསུངས་སོ། བྱེད་པ་པོའི་ཁྱད་པར་ཡིན་ན་སྐྱོན་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན་‘བྱེད་པ་པོའི་ཁྱད་པར་ལ་’ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། འདིར་ཡང་བྱེད་པ་པོ་ད་ལྟར་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་འགྱུར་ལ། འདི་ནི་དེའི་ད་ལྟར་བ་ཉིད་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ། “དང་པོ་མ་ཡིན་པ་གཞི་མཐུན་པ་ལ་”ཞེས་སོགས་མདོ་དུ་མ་དག་གིས་པཱ་ཎི་ནི་པ་རྣམས་ཀྱིས་ནྟ་རྐྱེན་བཤད་དོ། Idha pana sāmaññena vihitattā āha- ‘sāmaññenā’tiādi. Santo ‘asa-bhuvi’ntappaccayo. ‘‘Kattari lo’’ (5-18) ‘‘ntamānānti yiyuṃsvādilopo’’ti (5-130) akārassa lopo. Tapanto ‘tapa-santāpe’. Jappanto ‘jappa=vacane’. Paṭhanto ‘paṭha=uccāraṇe’ pacanto ‘paca=pāke’dhārayanto ‘dhara=dhāraṇe’. Payojakabyāpāre ṇi, dharituṃ payuñjamāno dhārayanto. Dissanto disa dusa=appitiyaṃ’’ divādīhi yaka’’ (5-12) yajanto ‘yaja-devapūjāyaṃ’. Arahanto ‘araha-pūjāyaṃ. Yathācātiādinā apaṭhamāsamānādhikaraṇādīsu ‘saṃvijjamāno virocamānaṃ jappamāno’ccādīsu māno nto viya daṭṭhabboti vadati. འདིར་ནི་སྤྱི་བཏང་དུ་བཤད་པའི་ཕྱིར་‘སྤྱི་བཏང་དུ་’ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། སནྟོ་ནི་‘ཨས་-ཡོད་པ་ལ་’ནྟ་རྐྱེན་ནོ། “བྱེད་པ་པོ་ལ་ལོ་”ཞེས་པ་དང་། “ནྟ་དང་མཱ་ན་རྣམས་ལ་ཡི་ཡུཾ་སྭཱ་ལ་སོགས་པ་ཕྱིས་པ་”ཞེས་པས་ཨ་ཡིག་ཕྱིས་སོ། ཏཔནྟོ་ནི་‘ཏཔ-གདུང་བ་ལ་’འོ། ཛཔྤནྟོ་ནི་‘ཛཔྤ-སྨྲ་བ་ལ་’འོ། པཋནྟོ་ནི་‘པཋ-བརྗོད་པ་ལ་’འོ། པཙནྟོ་ནི་‘པཙ-བཙོ་བ་ལ་’འོ། དྷཱརཡནྟོ་ནི་‘དྷར-འཛིན་པ་ལ་’འོ། འཇུག་པར་བྱེད་པའི་བྱ་བ་ལ་ཎི་སྟེ། འཛིན་པར་སྦྱོར་བཞིན་པ་ནི་དྷཱརཡནྟོའོ། དིསྶནྟོ་ནི་དིས-མཐོང་བ་ལའོ། ཡཛནྟོ་ནི་‘ཡཛ-ལྷ་མཆོད་པ་ལ་’འོ། ཨརཧནྟོ་ནི་‘ཨརཧ-མཆོད་པ་ལ་’འོ། ཇི་ལྟར་ཡང་ཞེས་སོགས་ཀྱིས་དང་པོ་མ་ཡིན་པ་གཞི་མཐུན་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་‘ཡོད་བཞིན་པ་’ ‘རྣམ་པར་གསལ་བཞིན་པ་’ ‘སྨྲ་བཞིན་པ་’ཞེས་སོགས་ལ་མཱ་ན་ནི་ནྟ་བཞིན་དུ་བལྟ་བར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། 65. Māno ༦༥. མཱ་ནོ། Kālakato avatthāviseso vayo. Mānovāti imināntappaccayābhāvamāha. Yujjhamānā’yudha=sampahāre’ ‘‘divādīhi yaka’’ (5-12) ‘‘tavaggavaraṇāna’’miccādinā (1-48) dhassa jho’’vaggalasehi te’’ti (1-49) yassa ca. ‘‘Catutthadutiyesvesa’’ntiādinā (1-35) jhassa jo. Naccamānā ‘nacca=naccane’. དུས་ཀྱིས་བྱས་པའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ནི་ལོ་ཚོད་དོ། མཱ་ན་ཉིད་ཅེས་པ་འདིས་ནྟ་རྐྱེན་མེད་པ་ཉིད་གསུངས་སོ། ཡུཛྫྷམཱནཱ་ནི་‘ཡུདྷ-གཡུལ་འགྱེད་པ་ལ་’སྟེ། “དི་བུ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཡ་ཀ་”ཞེས་པ་དང་། “ཏ་སྡེ་དང་ཝ་ཡིག་རྣམས་ཀྱི་”ཞེས་སོགས་ཀྱིས་དྷ་ལ་ཛྷ་དང་། “ཝ་གྒ་ལ་ས་རྣམས་ཀྱིས་ཏེ་”ཞེས་པས་ཡ་ལའོ། “བཞི་པ་དང་གཉིས་པ་རྣམས་ལ་འདི་”ཞེས་སོགས་ཀྱིས་ཛྷ་ལ་ཛའོ། ནཙྩམཱནཱ་ནི་‘ནཙྩ-གར་བྱེད་པ་ལ་’འོ། 67. Tessa ༦༧. ཏེསྶ། Savisayeti kattari bhāve kammeca. རང་གི་ཡུལ་ལ་ཞེས་པ་ནི་བྱེད་པ་པོ་དང་། དངོས་པོ་དང་། ལས་ལ་ཡང་ངོ་། 68. Ṇvāda ༦༨. ཎྭཱ་ད། Ṇvādayoti [Pg.261] ‘ṇvādayo’ccanena suttena. Katipayadhātvādipariggahenāti dhātavo pakatibhūtā ādī yeyaṃ kālādīnaṃ te dhā tvādayo tesaṃ pariggahenāti attho. Kālo vattamānādi, kārakaṃ kattādi pakaṃsena niyamena paccayo karīyate etasmāti pakati. Kākriyaṃ āyukādi. ཎྭཱ་དི་ལ་སོགས་པ་ཞེས་པ་ནི་‘ཎྭཱ་དི་ལ་སོགས་པ་’ཞེས་བྱ་བའི་མདོ་འདིས་སོ། བྱིངས་ལ་སོགས་པ་འགའ་ཞིག་བཟུང་བས་ཞེས་པ་ནི། བྱིངས་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་པ་གང་དག་གི་ཐོག་མ་དུས་ལ་སོགས་པ་དེ་དག་ནི་བྱིངས་ལ་སོགས་པ་སྟེ། དེ་དག་བཟུང་བས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། དུས་ནི་ད་ལྟར་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། བྱེད་པ་པོ་ནི་བྱེད་པ་པོ་ལ་སོགས་པ་དང་། རབ་ཏུ་ངེས་པས་རྐྱེན་འདི་ལས་བྱེད་པས་ན་རང་བཞིན་ནོ། བྱ་བ་ནི་ཚེ་ལ་སོགས་པའོ། Kāriyavisesanti ādesādikāriyavisesaṃ. Kāru sippijāti viseso. Tacchakādayo (tacchakakamma) kāratantavāyarajakanahāpitā pañca kāravo cārudāruti vattamāne kālaniyamenāññatrāpi bhavissati. Evaṃ kāruādīsupi. བྱ་བའི་ཁྱད་པར་ཞེས་པ་ནི་བསྒྱུར་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བའི་ཁྱད་པར་རོ། བཟོ་བོ་ནི་བཟོ་ཡི་རིགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་རོ། གཤོག་བྱེད་ལ་སོགས་པ་ (གཤོག་བྱེད་ཀྱི་ལས་) བྱེད་པ་པོ། ཐགས་མཁན། བཙོ་ལག་མཁན། སྐྲ་མཁན་ཏེ་བཟོ་བོ་ལྔ་དང་། ཤིང་མཁན་མཛེས་པོ་ཞེས་པ་ད་ལྟར་བའི་དུས་ཀྱི་ངེས་པས་གཞན་དུའང་འགྱུར་རོ། དེ་བཞིན་དུ་བཟོ་བོ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལའང་ངོ་། 69. Khacha ༦༩. ཁཆ། Khachasānanti vutte tadantaggahaṇaṃ kathamiccāha- ‘paccayaggahaṇe’ccādi. Byākhyātatthaṃ, nanu sutte ekassaroti pulliṅgena niddeso, ādīti ca tabbisesanaṃ, evaṃ sati napuṃsakena vivaraṇaṃ kathaṃ yujjatīti āha- ‘sadde’ccādi, atha jāgareccādo puthagavayavekassarassa jāgarasaddassa ca paccekaṃ kasmā na dvibhāvoccāha- ‘teneve’ccādi. “ཁ་ཆ་སཱ་ནཾ་”ཞེས་གསུངས་པ་ན། དེའི་མཐའ་ཅན་གཟུང་བ་ཇི་ལྟར་ཡིན་ཞེ་ན། “རྐྱེན་གཟུང་བ་ལ་”སོགས་པ་གསུངས། དོན་བཤད་ཟིན་ཏོ། །མདོ་ལས་“ཨེ་ཀས྄སརོ”ཞེས་སྐྱེས་རྟགས་ཀྱིས་བསྟན་པ་དང་། “ཨཱ་དི”ཞེས་པ་དེའི་ཁྱད་པར་ཡིན་ན། དེ་ལྟ་བུ་ལ་མ་ནིང་གི་རྟགས་ཀྱིས་འགྲེལ་བཤད་བྱེད་པ་ཇི་ལྟར་རིགས་ཤེ་ན། “སྒྲ་ལ་”སོགས་པ་གསུངས། འོ་ན་“ཛཱ་གར”སོགས་པ་ལ་སོ་སོའི་ཡན་ལག་གི་དབྱངས་གཅིག་པ་དང་། ཛཱ་གར་གྱི་སྒྲ་སོ་སོ་ལ་ཅིའི་ཕྱིར་ཉིས་འགྱུར་མི་འབྱུང་ཞེ་ན། “དེའི་ཕྱིར་ཉིད་”སོགས་པ་གསུངས། Tenevātiādīti ekassaroccassa visesanattahetunāva. Avayavekassarassāti visesanasamāso ‘avayavo ca so ekassaro ce’ti. Athādīhi ekassaravisesanattepyavayavekassarassa kasmā na dvibhāvoccāha- ‘ekassevādittā’ti. “དེའི་ཕྱིར་ཉིད་”སོགས་པ་ནི། དབྱངས་གཅིག་པ་ཉིད་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཡིན་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་སོ། །“ཡན་ལག་གི་དབྱངས་གཅིག་པ་”ཞེས་པ་ནི། ཁྱད་པར་གྱི་བསྡུ་བ་སྟེ། “ཡན་ལག་ཀྱང་ཡིན་ལ་དབྱངས་གཅིག་པའང་ཡིན་པ་”ཞེས་པའོ། །འོ་ན་“ཨཱ་དི”སོགས་ཀྱིས་དབྱངས་གཅིག་པའི་ཁྱད་པར་ཉིད་ཡིན་ནའང་། ཡན་ལག་གི་དབྱངས་གཅིག་པ་ལ་ཅིའི་ཕྱིར་ཉིས་འགྱུར་མི་འབྱུང་ཞེ་ན། “གཅིག་པུ་ཉིད་ཐོག་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་”ཞེས་གསུངས། Itarassāti paṭhamekassarato-ñāssāvayavekassasarassa. Dosaduṭṭhattā nettha visesanasamāsoti vattumāha- ‘ekassaroti’ccādi. Tathā sati ko dosoti āha- ‘eko ce’ccādi. Sarodīti ca vutte ‘īha-ghaṭane’ccādīnameva siyā. “གཞན་གྱི་”ཞེས་པ་ནི། ཐོག་མའི་དབྱངས་གཅིག་པ་ལས་གཞན་པའི་ཡན་ལག་གི་དབྱངས་གཅིག་པའོ། །སྐྱོན་གྱིས་བསླད་པའི་ཕྱིར་འདིར་ཁྱད་པར་གྱི་བསྡུ་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བརྗོད་པའི་ཕྱིར། “དབྱངས་གཅིག་པ་”སོགས་པ་གསུངས། དེ་ལྟར་ཡིན་ན་སྐྱོན་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། “གལ་ཏེ་གཅིག་”སོགས་པ་གསུངས། “དབྱངས་ཐོག་མ་ཅན་”ཞེས་གསུངས་ན། “ཨཱི་ཧ་གྷ་ཊ་ན”སོགས་པ་ཁོ་ན་ལ་འགྱུར་རོ། ། Nanu ca pacatimhi yenevākārena pacasaddo ekassaro teneva tadavayavāpi acsaddo pasaddo ca ekassaro, tatovāvayavānampi paccekaṃ dvibbacanaṃ pappoti… dvibbacanakāriyino ādissa ekassarassa sāmaññena niddesā, evañca samudāyassa tadavayavānañcekassarānaṃ visuṃ dvibbacane [Pg.262] kate aniṭṭhampappotītīdamapākattumāha- ‘sakiṃsatthappavattiyā sāvayavassa samudāyassa gahaṇa’nti. Sakiṃ satthappavattiyā ekavāraṃ dvibbacanasuttassa pavattiyā dvibbacanakaraṇenāti vuttaṃ hoti. བྱ་ཚིག་“པ་ཙ་ཏི”ལ་ཇི་ལྟར་“པ་ཙ”ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་དབྱངས་གཅིག་པ་ཡིན་པ་དེ་བཞིན་དུ། དེའི་ཆ་ཤས་“ཨཙ”སྒྲ་དང་“པ”སྒྲའང་དབྱངས་གཅིག་པ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་ཡན་ལག་རྣམས་ལའང་སོ་སོར་ཉིས་འགྱུར་དུ་འགྱུར་བར་ཐལ་ལོ། །ཉིས་འགྱུར་བྱེད་པའི་ཐོག་མའི་དབྱངས་གཅིག་པ་ནི་སྤྱི་མཚན་གྱིས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དང་། དེ་ལྟར་ན་ཚོགས་པ་དང་དེའི་ཡན་ལག་གི་དབྱངས་གཅིག་པ་རྣམས་སོ་སོར་ཉིས་འགྱུར་བྱས་པ་ན། མི་འདོད་པ་འབྱུང་བར་འགྱུར་བས། འདི་བཟློག་པའི་ཕྱིར། “བསྟན་བཅོས་ཐེངས་གཅིག་འཇུག་པས་ཡན་ལག་དང་བཅས་པའི་ཚོགས་པ་གཟུང་བའོ། །”ཞེས་གསུངས། “བསྟན་བཅོས་ཐེངས་གཅིག་འཇུག་པས་”ཞེས་པ་ནི། ཉིས་འགྱུར་གྱི་མདོ་ཐེངས་གཅིག་འཇུག་པས་ཉིས་འགྱུར་བྱེད་པ་ལ་བརྗོད་དོ། ། Sāvayavassāti yathāvuttāvayavehi saha vattamānassa na vinā tehi. Evaṃ maññate ‘‘yassa dvibbacane karīyamāne sabbesamavayavānaṃ gahaṇaṃ bhavati, tasseva samudāyassa dvibbacanaṃ yuttaṃ nāvayavānaṃ, tesañhi dvibbacane ekāya dvibbacanassuppattiyā na sabbesaṃ gahaṇaṃ kataṃ hoti nāvayavantassa samudāyassa ca katanti puna tesaṃ dvibbacanāya satthappavattiyā bhavitabba’’nti. Upapattantaramāha- ‘athave’ccādi. Iha ṭhāne dvibbacanaṃ dvippayogo dvibbacananti dve pakkhā. Tatra ṭhāne dvibbacanapakkhe dosadassanato dvippayogo dvibbacanantyayameva pakkhobbhupagatoti dassento paṭhamantāva ṭhāne dvibbacanapakkhe bhāvinaṃ dosamāha- ‘paṭhamassekassarassi’ccādi. Dvisaddo saṅkhyeyye vattate. “ཡན་ལག་དང་བཅས་པ་”ཞེས་པ་ནི། ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཡན་ལག་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་གནས་པ་སྟེ། དེ་དག་མེད་པར་མ་ཡིན་ནོ། །འདི་ལྟར་བསམ་སྟེ། “གང་གི་ཉིས་འགྱུར་བྱེད་པ་ན། ཡན་ལག་ཐམས་ཅད་གཟུང་བར་འགྱུར་བ་དེའི་ཚོགས་པ་ཉིད་ལ་ཉིས་འགྱུར་བྱ་བ་རིགས་ཀྱི། ཡན་ལག་རྣམས་ལ་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་དག་ལ་ཉིས་འགྱུར་བྱས་ན་ཉིས་འགྱུར་གཅིག་སྐྱེ་བས་ཐམས་ཅད་གཟུང་བར་མི་འགྱུར་ལ། ཡན་ལག་གི་མཐའ་ཅན་གྱི་ཚོགས་པ་ལའང་མ་བྱས་པས། སླར་ཡང་དེ་དག་ཉིས་འགྱུར་བྱེད་པའི་ཕྱིར་བསྟན་བཅོས་འཇུག་པར་འགྱུར་རོ། །”ཞེས་སོ། །རྒྱུ་མཚན་གཞན་གསུངས་པ་ནི། “ཡང་ན་”སོགས་པའོ། །འདིར་གནས་ལ་ཉིས་འགྱུར་བ་དང་། ལན་གཉིས་བརྗོད་པ་ཉིས་འགྱུར་བ་ཞེས་ཕྱོགས་གཉིས་ཡོད། དེ་ལ་གནས་ལ་ཉིས་འགྱུར་བའི་ཕྱོགས་ལ་སྐྱོན་མཐོང་བས། ལན་གཉིས་བརྗོད་པ་ཉིས་འགྱུར་བ་ཞེས་པའི་ཕྱོགས་འདི་ཉིད་ཁས་བླངས་པར་སྟོན་པར། ཐོག་མར་གནས་ལ་ཉིས་འགྱུར་བའི་ཕྱོགས་ལ་འབྱུང་བར་འགྱུར་བའི་སྐྱོན་གསུངས་པ་ནི། “ཐོག་མའི་དབྱངས་གཅིག་པ་ལ་”སོགས་པའོ། །“དྭི”ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་གྲངས་སུ་རུང་བ་ལ་འཇུག་གོ། ། Saṅkhyeyyañcettha saddarūpamuccāraṇaṃ vā, tattha uccāraṇe saṅkhyeyye ṭhāne dvibbacanaṃ na sambhavati… uccāraṇassa saddā(nugata) dhammattā. Saddarūpe saṅkhyeyye ṭhāne dvibbacanaṃ, tattha doso. Tathā cāha- ‘rūpadvaye vidhīyamāne’ti. Tathā sati nivuttidhamme ṭhānī bhavatīti ṭhānino nivuttiyā bhavitabbaṃ, nivuttiyā ca dhātuttā nivutti, tenāha- ‘pakatippaccayavibhāgābhāvato’ti. Tena ppaccaye pare pakatiyā vidhīyamānaṃ kāriyaṃ na siyā, tena vuttaṃ- ‘assa ittaṃ na siyā’ti. Pipāsati ‘pā=pāne’. Icchāyaṃ pātuntitumantā ‘‘tuṃsmā’’ccādinā (5-61) so. ‘Pāsa pāsa’ iti dvitte pubbato-ññassa lopo, ‘‘rasso pubbassa’’ (5-74) ‘kha cha sesvassi. Dvippayoge tu dvibbacane nāyaṃ doso samāvisatīti āha- ‘āvuttiyaṃ ti’ccādi. Dvidhā bhūtassā tidhinā dhātusseva dvidhābhūtattaṃ dīpeti. འདིར་གྲངས་སུ་རུང་བ་ནི་སྒྲའི་རང་བཞིན་ནམ། ཡང་ན་བརྗོད་པ་ཡིན་ལ། དེ་ལ་གལ་ཏེ་བརྗོད་པ་གྲངས་སུ་རུང་བ་ཡིན་ན། གནས་ལ་ཉིས་འགྱུར་བ་མི་སྲིད་དེ། བརྗོད་པ་ནི་སྒྲའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་ཆོས་ཡིན་པའི་ཕྱིར། གལ་ཏེ་སྒྲའི་རང་བཞིན་གྲངས་སུ་རུང་བ་ཡིན་ན། གནས་ལ་ཉིས་འགྱུར་བ་ལ་སྐྱོན་ཡོད་དོ། །དེ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་“གཟུགས་གཉིས་སུ་བྱེད་པ་ན།”ཞེས་གསུངས། དེ་ལྟར་ཡིན་ན་གནས་ཅན་ནི་འགོག་པའི་ཆོས་ཅན་དུ་འགྱུར་བས། གནས་ཅན་འགོག་པར་འགྱུར་དགོས་ལ། འགོག་པ་ལས་སྐད་ཀྱི་དབྱིངས་ཉིད་འགོག་པར་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར་“རང་བཞིན་དང་རྐྱེན་གྱི་རྣམ་དབྱེ་མེད་པའི་ཕྱིར།”ཞེས་གསུངས། དེས་ན་རྐྱེན་རྗེས་སུ་ཡོད་པ་ལ་རང་བཞིན་ལ་བྱ་བའི་བྱ་བ་མི་འབྱུང་བས། དེའི་ཕྱིར་“འདི་ལ་ཨི་ཡིག་ཏུ་མི་འགྱུར་རོ། །”ཞེས་གསུངས། “པི་པཱ་ས་ཏི”ནི་“པཱ་＝འཐུང་བ་ལ་”འཇུག་གོ། །འདོད་པའི་དོན་ལ་འཐུང་བར་འདོད་པའི་ཕྱིར་“ཏུཾ་སྨཱ་”སོགས་ཀྱིས་“ས”རྐྱེན་ནོ། །“པཱ་ས་པཱ་ས”ཞེས་ཉིས་འགྱུར་བ་ན། སྔ་མ་ལས་གཞན་པ་ཕྱིས་ཤིང་། “སྔ་མ་ཐུང་ངུར་བྱེད་པ་”དང་། “ཁ་ཆ་ས་རྣམས་ལ་ཨི་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །”ཞེས་པའོ། །ལན་གཉིས་བརྗོད་པའི་ཉིས་འགྱུར་ལ་ནི་སྐྱོན་འདི་མི་འཇུག་པས། “བཟླས་པ་ལ་”སོགས་པ་གསུངས། “རྣམ་པ་གཉིས་སུ་གྱུར་པ་”ཞེས་པས་ནི་སྐད་ཀྱི་དབྱིངས་ཉིད་རྣམ་པ་གཉིས་སུ་གྱུར་པ་ཉིད་གསལ་བར་བྱེད་དོ། ། 70. Paro ༧༠. “ཕ་རོལ་”ལོ། ། Yogavibhāgā ‘a ña’ādīsu gamyate. Yadi hyatrāpi chaṭṭhī abhimatā siyā tadā ‘‘kha cha sa parokkhānamekassarodidve’’ti ekameva yogaṃ [Pg.263] kareyya. Parokkhe vihitā añaādayo dhātutova, nāññatoti parokkhāvacanasannidhānā casaddena dhātuvihitappaccayāva gayhantīti āha- ‘aññasmimpi dhātuvihitappaccaye’ti. Yadi pana bhusattho ābhikkhaññattho vā vattumiṭṭho siyā, tadā bhūsatthādīsu ca daddallaticcādikaṃ hotīti veditabbaṃ. Caṅkamati momūhacittānīti bhusatthassa yujjamānattā tyādayo bhusatthe bhavanti bahulādhikārāti vattuṃ sakkāti. སྦྱོར་བ་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ནི་“ཨ་ཉ”སོགས་པ་ལས་ཤེས་སོ། །གལ་ཏེ་འདིར་ཡང་འབྲེལ་སྒྲ་འདོད་པ་ཡིན་ན། དེའི་ཚེ་“ཁ་ཆ་ས་པ་རོཀ྄ཁཱ་ནཾ་ཨེ་ཀས྄སརོ་དི་དྭེ”ཞེས་སྦྱོར་བ་གཅིག་ཉིད་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ། །ལྐོག་གྱུར་ལ་བཤད་པའི་ཨ་ཉ་སོགས་ནི་སྐད་ཀྱི་དབྱིངས་ཁོ་ན་ལས་ཡིན་གྱི་གཞན་ལས་མ་ཡིན་པས། ལྐོག་གྱུར་གྱི་ཚིག་ཉེ་བར་གནས་པའི་ཕྱིར། “ཅ་”སྒྲས་སྐད་ཀྱི་དབྱིངས་ལས་བཤད་པའི་རྐྱེན་ཁོ་ན་གཟུང་བར་བྱའོ་ཞེས་པའི་ཕྱིར། “སྐད་ཀྱི་དབྱིངས་ལས་བཤད་པའི་རྐྱེན་གཞན་ལ་ཡང་”ཞེས་གསུངས། གལ་ཏེ་ཡང་ཡང་ངམ་ལྷག་པར་བྱེད་པའི་དོན་བརྗོད་པར་འདོད་ན། དེའི་ཚེ་ལྷག་པར་བྱེད་པ་སོགས་ལ་“དད་དལ་ལཱ་ཏི”སོགས་འབྱུང་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། །“ཙངྐ་མ་ཏི”དང་“མོ་མཱུ་ཧ་ཙིཏྟཱ་ནི”ཞེས་པ་ནི་ལྷག་པར་བྱེད་པའི་དོན་རིགས་པའི་ཕྱིར། མང་པོའི་དབང་གིས་“ཏི”སོགས་ལྷག་པར་བྱེད་པའི་དོན་ལ་འབྱུང་ངོ་ཞེས་བརྗོད་ནུས་སོ། ། 71. Ādi ༧༡. “ཐོག་མ་”འམ་“སོགས་པ་”འོ། ། Paṭhamo dutiyoti ca dve ekassarā. Tattha ‘‘khachasānamekassarodi dve’’ (5-69) ‘‘parokkhāyaṃ ce’’ti (5-70) paṭhamassekassa rassa dvibbacanaṃ ‘ādismā sarā’’ti tu dutiyassa, tasmā kathamaññassuccamāneaññassabādhakaṃsiyā tasmā katepidutiya dvibbacanepaṭhamadvibbacanaṃ sambhavatvevātinapaṭhamadvibbacanāpavādo-yaṃ yogoccāsaṅkiyāha- ‘paṭhame’ccādi. Kriyatthādhikārā kriyatthānanti chaṭṭhiyā dutiyenekassa renaca sambandhā paṭhamadvibbacanassavidhāya kamaññavākyamaññaṃ dutiyassāti na vākyabhedoti āha- ‘eke’ccādi. Assāti ‘ādismā sarā’’ti assa yogassa, pubbayogeti pubbehi dvihi suttehi. ‘‘Ādismā sarā’’ti saramadvittenupādāya sāmaññena saddarūpassa dvibbacanavidhānato pubbe viya byañjanayuttasseva vidhānaṃ tatheviṭṭhatthattāti paṭhamadvibbacana sambandhino byañjanassa dvibbacanabādhātyavagantabbaṃ. དང་པོ་དང་གཉིས་པ་ཞེས་དབྱངས་གཅིག་པ་གཉིས་ཡོད་དོ། །དེ་ལ་“ཁ་ཆ་སཱ་ནཾ་ཨེ་ཀས྄སརོ་དི་དྭེ”དང་“པ་རོཀ྄ཁཱ་ཡཾ་ཙེ”ཞེས་པས་དང་པོའི་དབྱངས་གཅིག་པ་ཉིས་འགྱུར་དུ་བྱེད་ལ། “ཨཱ་དིསྨཱ་ས་རཱ”ཞེས་པས་ནི་གཉིས་པ་ཉིས་འགྱུར་དུ་བྱེད་པས། དེའི་ཕྱིར་གཅིག་ལ་བཤད་པ་དེ་གཞན་ལ་ཇི་ལྟར་གེགས་བྱེད་པར་འགྱུར་། དེས་ན་གཉིས་པ་ཉིས་འགྱུར་བྱས་ནའང་དང་པོ་ཉིས་འགྱུར་བ་འབྱུང་བ་ཉིད་དེ། འདི་ནི་དང་པོ་ཉིས་འགྱུར་བའི་དམིགས་བསལ་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་དུ་དྭོགས་ནས་གསུངས་པ་ནི། “དང་པོ་ལ་”སོགས་པའོ། །བྱ་བའི་དོན་གྱི་དབང་གིས། “བྱ་བའི་དོན་ཅན་རྣམས་ཀྱི་”ཞེས་འབྲེལ་སྒྲ་དང་གཉིས་པའི་དབྱངས་གཅིག་པ་དང་འབྲེལ་བས། ཚིག་གཅིག་གིས་དང་པོ་ཉིས་འགྱུར་བ་དང་ཚིག་གཞན་གྱིས་གཉིས་པ་ཉིས་འགྱུར་བ་སྟོན་པས། ཚིག་ཐ་དད་དུ་འགྱུར་བ་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི། “གཅིག་”སོགས་པའོ། །“འདིའི་”ཞེས་པ་ནི། “ཨཱ་དིསྨཱ་ས་རཱ”ཞེས་པའི་སྦྱོར་བ་འདིའི་འོ། །“སྔོན་གྱི་སྦྱོར་བ་ལ་”ཞེས་པ་ནི། སྔོན་གྱི་མདོ་གཉིས་ཀྱིས་སོ། །“ཨཱ་དིསྨཱ་ས་རཱ”ཞེས་དབྱངས་ཉིས་འགྱུར་མ་བྱས་པར་བཟུང་ནས། སྤྱིར་སྒྲའི་རང་བཞིན་ཉིས་འགྱུར་དུ་བཤད་པའི་ཕྱིར། སྔར་བཞིན་གསལ་བྱེད་དང་ལྡན་པ་ཁོ་ན་ལ་བཤད་པ་དེ་ལྟར་འདོད་པའི་དོན་ཡིན་པས། དང་པོ་ཉིས་འགྱུར་བ་དང་འབྲེལ་བའི་གསལ་བྱེད་ཉིས་འགྱུར་བ་ལ་གེགས་བྱེད་པ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། 72. Napu ༧༢. “མ་ནིང་”ངོ་། ། Paṭinimittanti nimittaṃ nimittaṃ pati paṭinimittaṃ, nimitte satīti attho. “སོ་སོའི་རྒྱུ་མཚན་”ཞེས་པ་ནི། རྒྱུ་མཚན་རེ་རེ་ལ་ལྟོས་པ་སྟེ། རྒྱུ་མཚན་ཡོད་པ་ནི་དོན་ཏོ། ། 73. Yathi ༧༣. “ཡུལ་བཞིན་དུ་”འོ། ། Paṭhamekassarassa paṭhamadvibbacanaṃ visayo, dutiyekassarassa dutiyadvibbacanaṃ, tenāha- ‘yathā visaya’nti. Paṭhama dutiya tatiya dvibbacananti ettha puiti paṭhamaṃ saddarūpaṃ, ttiiti dutiyaṃ, yisiti tatiyaṃ. དང་པོའི་དབྱངས་གཅིག་པའི་ཡུལ་ནི་དང་པོ་ཉིས་འགྱུར་བ་ཡིན་ལ། གཉིས་པའི་དབྱངས་གཅིག་པའི་ཡུལ་ནི་གཉིས་པ་ཉིས་འགྱུར་བ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་“ཡུལ་བཞིན་དུ་”ཞེས་གསུངས། དང་པོ་དང་གཉིས་པ་དང་གསུམ་པ་ཉིས་འགྱུར་བ་ཞེས་པ་འདིར་“པུ”ནི་དང་པོའི་སྒྲའི་རང་བཞིན་དང་། “ཏྟི”ནི་གཉིས་པ་དང་། “ཡིསི”ནི་གསུམ་པའོ། ། 76. Kha cha ༧༦. “ཁ་ཆ་”འོ། ། Khappaccayādi karīyatīti seso. “ཁ་རྐྱེན་སོགས་བྱེད་དོ་”ཞེས་པ་ནི་ལྷག་མའོ། ། 82. Yuva ༨༢. “ཡུ་ཝུ་”འོ། ། Catthaparattāti [Pg.264] catthasamāsā parabhūtattā. Tena paccekāti sambandhena. Samānādhikaraṇattena visesananti sambandho. Ācariyena yovibhattilopeneva niddiṭṭhattā āha- ‘luttayovibhattiko vā niddeso’ti. “ཙ་ཡི་དོན་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་”ཞེས་པ་ནི། ཙ་ཡི་དོན་གྱི་བསྡུ་བ་ལས་ཕ་རོལ་ཏུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ། །དེས་ན་“སོ་སོ་ལ་”ཞེས་པ་དང་འབྲེལ་ལོ། །གཞི་མཐུན་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཁྱད་པར་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་དང་འབྲེལ་ལོ། །སློབ་དཔོན་གྱིས་“ཡོ”རྣམ་དབྱེ་བསུབས་པ་ཉིད་ཀྱིས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “ཡང་ན་རྣམ་དབྱེ་ཡོ་བསུབས་པའི་བསྟན་པའོ། །”ཞེས་གསུངས། 83. Lahu ༨༣. “ཡང་བ་”འོ། ། Dhūpāyatīti dhūpitā, paccayassāti tippaccayassa. Kānubandhakaraṇamanatthakaṃ siyāti ghakvikaraṇassa paccayattābhāve (taṃ) nibandhanassa kāriyassābhāvā ‘na te kānubandhanāgamesū’’ti (5-85) paṭisedhā bhāvoti kakārānubandhamanatthakaṃ siyā. “དྷཱུ་པཱ་ཡ་ཏི”ཞེས་པ་ནི་དུ་བ་འཐུལ་བའོ། །“རྐྱེན་གྱི་”ཞེས་པ་ནི། “ཏི”རྐྱེན་གྱིའོ། །“ཀ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་བྱེད་པ་དོན་མེད་དུ་འགྱུར་རོ་”ཞེས་པ་ནི། “གྷཀ”འགྱུར་བྱེད་རྐྱེན་མ་ཡིན་པར་གྱུར་ན། དེ་ལ་བརྟེན་པའི་བྱ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་དང་། “ཀ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་དང་ལྷན་ཅིག་པ་རྣམས་ལ་དེ་དག་མ་ཡིན་ནོ། །”ཞེས་པའི་བཀག་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། ཀ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་དོན་མེད་དུ་འགྱུར་རོ། ། 85. Nate ༨༥. “དེ་དག་མ་ཡིན་ནོ་”ཞེས་པའོ། ། Pucchīyitthāti viggayha tto, tassa ‘‘pucchādito’’ti (5-143) ṭho. Sesaṃ vuttanayameva. E onampaṭisedhamukhenāti eonampaṭisedhassa pakatattā vuttaṃ. Cinitabbantiādīsu cīyittha cīyati vātiādinā viggaho. Cinituntiādīsu cinanā yāti(ādinā). Nanu ca (ñiāga)mo, na paccayoti kathampaccaye ‘‘lahussupantassā’’ti (5-83) eo papponti kathañce sampaṭisedhoccāsaṅkiyāha- ‘ñisse’ccādi. Nanucādimhi na yuvaṇṇābhi kathametthappasaṅgoti āha- ‘sakāpānaṃ kukkūṇeti’ccādi. “པུཙྪཱི་ཡིཏྠ”ཞེས་རྣམ་པར་དབྱེ་ནས་“ཏ”རྐྱེན་ཏེ། དེ་ལ་“པུཙྪཱ་དི་ཏོ”ཞེས་པས་“ཋ”འགྱུར་རོ། །ལྷག་མ་ནི་བཤད་ཟིན་པའི་ཚུལ་བཞིན་ནོ། །“ཨེ་དང་ཨོ་དག་བཀག་པའི་སྒོ་ནས་”ཞེས་པ་ནི། ཨེ་དང་ཨོ་དག་བཀག་པ་ཉིད་སྐབས་སུ་བབས་པའི་ཕྱིར་གསུངས། “ཙི་ནི་ཏབྦཾ”སོགས་ལ་ནི། “ཙཱི་ཡིཏྠ”འམ་“ཙཱི་ཡ་ཏི”སོགས་ཀྱིས་རྣམ་པར་དབྱེའོ། །“ཙི་ནི་ཏུཾ”སོགས་ལ་ནི། “ཙི་ན་ནཱ་ཡ”སོགས་ཀྱིས་སོ། །འོ་ན་“ཉི”ནི་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པ་ཡིན་གྱི་རྐྱེན་མ་ཡིན་ན། ཇི་ལྟར་རྐྱེན་ལ་“ཡང་བའི་ཉེ་བའི་མཐའ་ཅན་གྱི་”ཞེས་པས་ཨེ་དང་ཨོ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བར་ཐལ་ལོ། །ཇི་ལྟར་ན་དེ་བཀག་པ་ཡིན་ཞེ་ན། “ཉི་ཡི་”སོགས་པ་གསུངས། འོ་ན་ཐོག་མར་ཡུ་དང་ཝུའི་སྒྲ་མེད་ན། འདིར་ཇི་ལྟར་འཇུག་པར་འགྱུར་ཞེ་ན། “ས་ཀཱ་པཱ་ནཾ་ཀུཀྐཱུ་ཎེ”སོགས་པ་གསུངས། Pattokārassāti dhusadde ukārassa pattokārassa. Yuvaṇṇeccādināpattassāti (tabba) tuṃ paccayesu ca ṇino pattassa. Vā vidhānā na ñi. Dhunāpetabbantiādipāṭhe ñimhi akate ‘‘aññatrāpī’’ti (5-87) paṭisedhābhāvo. Dhunāpetīti pāṭhetimhi le ca ‘‘kvaci vikaraṇāna’’nti (5-161) vikaraṇalope ca ekāro. Asati nāgame ‘‘yuvaṇṇe’’ccādinā ettaṃ siyā tampināgame upantattā netyadhippāyenāha- ‘tathāpi’ccādi. Pakkhantaramāha- ‘nāgame’ccādi. “ཨོ་ཡིག་ཏུ་གྱུར་པ་ལ་”ཞེས་པ་ནི། “དྷུ”སྒྲ་ལ་ཡོད་པའི་ཨུ་ཡིག་ཨོ་ཡིག་ཏུ་གྱུར་པ་ལའོ། །“ཡུ་ཝཎྞ་སོགས་ཀྱིས་གྱུར་པ་ལ་”ཞེས་པ་ནི། “ཏབྦ”དང་“ཏུཾ”རྐྱེན་རྣམས་ལ་“ཎི”ལས་གྱུར་པ་ལའོ། །སྐབས་སུ་འགྱུར་བར་བཤད་པའི་ཕྱིར་“ཉི”མི་འབྱུང་ངོ་། །“དྷུ་ནཱ་པེ་ཏབྦཾ”སོགས་ཀྱི་ཀློག་ཚུལ་ལ་“ཉི”མ་བྱས་པ་ན། “གཞན་དུ་ཡང་”ཞེས་པའི་བཀག་པ་མེད་དོ། །“དྷུ་ནཱ་པེ་ཏི”ཞེས་པའི་ཀློག་ཚུལ་ལ་“ཏི”དང་“ལ”ཡོད་པ་དང་། “སྐབས་འགར་འགྱུར་བྱེད་རྣམས་ཀྱི་”ཞེས་འགྱུར་བྱེད་བསུབས་པ་ན། ཨེ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །བྱིན་གྱིས་བརླབས་པ་མེད་ན། “ཡུ་ཝཎྞེ”སོགས་ཀྱིས་ཨེ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བར་འགྱུར་ལ། བྱིན་གྱིས་བརླབས་པ་ཡོད་ནའང་ཉེ་བའི་མཐའ་ཅན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མ་ཡིན་ནོ་སྙམ་པའི་བསམ་པས་གསུངས་པ་ནི། “དེ་ལྟ་ནའང་”སོགས་པའོ། །ཕྱོགས་གཞན་གསུངས་པ་ནི། “བྱིན་གྱིས་བརླབས་པ་མེད་པ་ལ་”སོགས་པའོ། ། 87. Añña ༨༧. “གཞན་”ནོ། ། Sama dama-upasame. Sametīti samako, dametīti damako, jana-janane, janetīti janako badha=bandhane, badhatīti badhako. “ས་མ”དང་“ད་མ”ནི་ཉེ་བར་ཞི་བ་ལའོ། །“ས་མེ་ཏི”ཞེས་པས་“ས་མ་ཀོ”དང་། “ད་མེ་ཏི”ཞེས་པས་“ད་མ་ཀོ”དོ། །“ཛ་ན”ནི་སྐྱེད་པ་ལའོ། །“ཛ་ནེ་ཏི”ཞེས་པས་“ཛ་ན་ཀོ”དོ། །“བ་དྷ”ནི་འཆིང་བ་ལའོ། །“བ་དྷ་ཏི”ཞེས་པས་“བ་དྷ་ཀོ”དོ། ། 92. Padā ༩༢. “པ་ད”ལས་སོ། ། Nipajjati [Pg.265] nipajjanaṃ. Pamajjate pamajjitabbaṃ. Pamajjanāya pamajjituṃ. Pamajjati pamajjanaṃ. “ནི་པཛྫ་ཏི”ནི་“ནི་པཛྫ་ནཾ”འོ། །“པ་མཛྫ་ཏེ”ནི་“པ་མཛྫི་ཏབྦཾ”འོ། །བག་མེད་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་“པ་མཛྫི་ཏུཾ”མོ། །“པ་མཛྫ་ཏི”ནི་“པ་མཛྫ་ནཾ”འོ། ། 93. Maṃvā ༩༣. “མཾ་ཝཱ”འོ། ། Rundhituntiādīsu rodhanāyāti viggaho. “རུནྡྷི་ཏུཾ”སོགས་ལ་ནི། “རོ་དྷ་ནཱ་ཡ”ཞེས་རྣམ་པར་དབྱེའོ། ། 94. Kvimhi ༩༤. “ཀྭི་རྐྱེན་ལ་”འོ། ། Nanu kimatthamantaggahaṇaṃ yato ‘‘kvimhi lopo-ntabyañjanassā’’ti vuttaṃ, ‘‘chaṭṭhiyantassā’’ti (1-17) antasseva lopo siyāti codanaṃ manasi nidhāya taggahaṇe payojanaṃ dassento āha- ‘antaggahaṇa’miccādi. Lopavidhīsūti (vīādilopavidhīsu, chaṭṭhī niddiṭṭhanti) ‘‘vīmantu vantū’’nti (4-138) chaṭṭhīniddiṭṭhaṃ. Bhadantavidhicaritattabyāpāraṃ nissāyāha- ‘chaṭṭhiyantassā’’tī byāpārā’ti. Antassāti vīādīnamīkārādino. Aññathāti sabbāpahārilopaññāpanābhāve. Anatthakaṃ siyā ‘‘chaṭṭhiyantassā’’timassa byāpārasambhāvā. Idāni chaṭṭhīniddiṭṭhānaṃ visesena vattumicchittaṃ antasseva lopapattidosaṃ dassetumāha- ‘tadante’ccādi. འོ་ན་“ཀྭི་རྐྱེན་ལ་མཐའི་གསལ་བྱེད་ཕྱིས་སོ། །”ཞེས་གསུངས་པས། “འབྲེལ་སྒྲའི་མཐའ་ཅན་གྱི་”ཞེས་པས་མཐའ་ཉིད་ཕྱིས་པར་འགྱུར་ན། ཅིའི་ཕྱིར་“མཐའ་”ཞེས་པ་གཟུང་ཞེ་ན། རྒོལ་བ་དེ་ཡིད་ལ་བཞག་ནས་དེ་གཟུང་བའི་དགོས་པ་སྟོན་པར། “མཐའ་གཟུང་བ་”སོགས་པ་གསུངས། “ཕྱིས་པའི་ཆོ་ག་རྣམས་ལ་”ཞེས་པ་ནི། ཝཱི་སོགས་ཕྱིས་པའི་ཆོ་ག་རྣམས་ལ་འབྲེལ་སྒྲས་བསྟན་པ་སྟེ། “ཝཱི་མནྟུ་ཝནྟཱུ”ཞེས་པ་ལྟ་བུ་འབྲེལ་སྒྲས་བསྟན་པའོ། །བྷ་དནྟའི་ཆོ་ག་ལ་འཇུག་པའི་བྱ་བ་ལ་བརྟེན་ནས། “འབྲེལ་སྒྲའི་མཐའ་ཅན་གྱི་བྱ་བ་ལས་སོ། །”ཞེས་གསུངས། “མཐའི་”ཞེས་པ་ནི། ཝཱི་སོགས་ཀྱི་ཨཱི་ཡིག་སོགས་ཀྱིའོ། །“གཞན་དུ་ན།”ཞེས་པ་ནི། ཐམས་ཅད་འཇིག་པའི་ཕྱིས་པ་མ་ཤེས་པ་ནའོ། །“འབྲེལ་སྒྲའི་མཐའ་ཅན་གྱི་”ཞེས་པའི་བྱ་བ་འཇུག་སྲིད་པའི་ཕྱིར་དོན་མེད་དུ་འགྱུར་རོ། །ད་ནི་འབྲེལ་སྒྲས་བསྟན་པ་རྣམས་ལ་བྱེ་བྲག་ཏུ་བརྗོད་པར་འདོད་ནས། མཐའ་ཁོ་ན་ཕྱིས་པར་འགྱུར་བའི་སྐྱོན་སྟོན་པར། “དེའི་མཐའ་ལ་”སོགས་པ་གསུངས། 101. Para ༡༠༡. “ཕ་རོལ་”ལོ། ། Atha dvitteti kathamavasīyate sadde abhāvetiāha- ‘para’iccādi. Anantarasutte ‘‘paripaccasamo hī’’ti vuttattā tato parassāti kinnāvasīyatīti codana mubbhāviya tadayuttataṃ dassetumāha- ‘nanuce’ccādi. འོ་ན་སྒྲ་མེད་པ་ལ་ཉིས་འགྱུར་བ་ཉིད་དུ་ཇི་ལྟར་ངེས་ཤེ་ན། “ཕ་རོལ་”སོགས་པ་གསུངས། དེ་མ་ཐག་པའི་མདོ་ལས་“པ་རི་པཙྩ་ས་མོ་ཧཱི”ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། དེ་ལས་ཕ་རོལ་གྱི་ཡིན་པར་ཅིའི་ཕྱིར་མི་ངེས་ཤེ་ན། རྒོལ་བ་དེ་བསླངས་ནས་དེ་མི་རིགས་པ་ཉིད་སྟོན་པར། “འོ་ན་”སོགས་པ་གསུངས། 103. Dhāssa ༡༠༣. “དྷཱ་ཡི”འོ། ། Apacurappayogattāti abahuppayogattā. “བཀོལ་སྤྱོད་ཉུང་བའི་ཕྱིར་”ཞེས་པ་ནི། བཀོལ་སྤྱོད་མང་པོ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། 104. Kimhi ༡༠༤. “ཀི་རྐྱེན་ལ་”འོ། ། Kto dūsidhātuto dūsayatīti atthe. “ཏ”རྐྱེན་ནི། “དཱུ་སི”སྐད་ཀྱི་དབྱིངས་ལས་སྦགས་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ལའོ། ། 106. Muha ༡༠༦. “མུ་ཧ”འོ། ། ‘‘Vaṇṇe [Pg.266] yantaṃ tadādo’’ti paribhāsāya ayamattho ‘‘vaṇṇe pare yaṃ kāriyaṃ taṃ tadādo tasmiṃ vaṇṇe ādibhūte hotī’’ti teti takāre pare. “ཡི་གེ་ལ་མཐའ་ཅན་དེ་ཐོག་མར་འགྱུར་རོ། །”ཞེས་པའི་ངེས་ཚིག་གི་དོན་ནི། “ཡི་གེ་ཕ་རོལ་ཏུ་ཡོད་པ་ལ་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ། ཡི་གེ་དེ་ཐོག་མར་གྱུར་པ་ལ་འབྱུང་ངོ་། །”ཞེས་པ་སྟེ། “ཏེ”ཞེས་པ་ནི་ཏ་ཡིག་ཕ་རོལ་ཏུ་ཡོད་པ་ལའོ། ། 107. Vaha ༡༠༧. “ཝ་ཧ”འོ། ། Tetvevāti vatvā paccudāharaṇaṃ dasseti ‘vuyhatī’ti. Vuttivacanaṃ mulliṅgiya atthaṃ vadati ‘ussā’tiādi. “ཏ་ཡིག་ཁོ་ན་ལ་”ཞེས་གསུངས་ནས་ལྡོག་པའི་དཔེ་སྟོན་པ་ནི། “ཝུཡ྄ཧ་ཏི”ཞེས་པའོ། །འགྲེལ་བཤད་ཀྱི་ཚིག་གི་དོན་གསུངས་པ་ནི། “ཨུས྄སཱ”སོགས་པའོ། ། 108. ༡༠༨. Nidhīyitthāti viggaho. “ནི་དྷཱི་ཡིཏྠ”ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པར་དབྱེ་བའོ། ། 109. Gamā ༡༠༩. “ག་མ”ལས་སོ། ། Rānanti vutte ‘rā-ādāne’iccassa gahaṇampi viññāyeyyāti āha- ‘rāna’ntiādi. “རཱ་ནཾ”ཞེས་གསུངས་པ་ལ། “རཱ་-ལེན་པ་ལའོ”ཞེས་པའི་གཟུང་བའང་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི། “རཱ་ནཾ”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ།། 110. Vacā ༡༡༠. ཝ་ཙཱ། Sutte ‘vassā’ti sassarova gayhatīti dassetumāha- ‘vassāti hī’tiādi. མདོ་ལས། “ཝསྶཱ”ཞེས་པ་ནི་ལོ་ཏོག་དང་བཅས་པ་ཉིད་དུ་གཟུང་བར་བྱའོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “ཝསྶཱ་ཏི་ ཧི”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། 112. Vaddha ༡༡༢. ཝདྡྷ། Vatta=vattanetīmasmā ttippaccaye vā ukāro na vihitoti āsayena ‘katha’miccādi vuttanti dassento āha- ‘vattavattaneti’ccādi. Vuttimatteti nipātanāti ‘‘sabbādayo vuttimatte’’ tettha (3-69) ‘vuttimatte’ti nipātanā. Ṭhā=gatinivattiyanti ettha ‘gatinivattiya’nti nipātanā pakkhe ukāro na hoti, tenāha- ‘vattī’tiādi. Vattanaṃ vutti vatti. ཝཏྟ་=ཝཏྟ་ནེ་ (འཇུག་པ་ལའོ) ཞེས་པ་འདི་ལས་ཏི་རྐྱེན་ལ་ཨུ་ཡིག་མ་བསྒྲུབས་སོ་སྙམ་པའི་བསམ་པས། “ཇི་ལྟར”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་པ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “ཝཏྟ་ཝཏྟ་ནེ”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། འཇུག་པ་ཙམ་ལ་ནི་ངེས་པར་འབྱུང་བ་སྟེ། “སབྦཱ་དཡོ་ ཝུཏྟི་མཏྟེ”ཞེས་པ་དེ་ལ། “ཝུཏྟི་མཏྟེ”ཞེས་པ་ནི་ངེས་པར་འབྱུང་བའོ།། ཋཱ་=འགྲོ་བ་འགོག་པ་ལའོ།། ཞེས་པ་འདི་ལ། “འགྲོ་བ་འགོག་པ་ལའོ”ཞེས་པའི་ཕྱོགས་ལ་ཨུ་ཡིག་མི་འབྱུང་བས། དེའི་ཕྱིར། “ཝཏྟཱི”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། འཇུག་པ་ནི་ཝུཏྟིའམ་ཝཏྟིའོ།། 113. Yaja ༡༡༣. ཡ་ཇ། Kassa sabbassāti āha- ‘ya akārāna’nti. གང་གི་ཐམས་ཅད་ལ་ཞེ་ན། “ཡ་ཨ་ཀཱ་རཱ་ནཾ”ཞེས་གསུངས་སོ།། 115. Gāpā ༡༡༥. གཱ་པཱ། Byattiniddesenāti iminā jātiniddesassānissitattaṃ dasseti. Īsseccādinā vuttiganthassādhippāyaṃ vivarati. “བྱེ་བྲག་ཏུ་བསྟན་པས”ཞེས་པས་ནི་རིགས་སུ་བསྟན་པ་ལ་མ་བརྟེན་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་ཏོ།། “ཨཱིསྶ”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ནི་འགྲེལ་པའི་གཞུང་གི་དགོངས་པ་འགྲོལ་བར་བྱེད་དོ།། 117. Sāsa ༡༡༧. སཱ་ས། Satthaṃ [Pg.267] ‘‘byañjane dīgharassā’’ti (1-33) rasso. སཏྠཾ་ཞེས་པ་ནི། “བྱཉྫ་ནེ་ དཱི་གྷ་རསྶཱ”ཞེས་པས་ཐུང་ངུར་གྱུར་པའོ།། 120. Ñā ༡༢༠. ཉཱ། ‘‘Nto kattari vattamāne’’ti (5-64) ntoti sambandho. “ནྟོ་ ཀཏྟ་རི་ ཝཏྟ་མཱ་ནེ”ཞེས་པའི་ “ནྟོ”ཞེས་པ་དང་འབྲེལ་ལོ།། 121. Sakā ༡༢༡. ས་ཀཱ། Kukppaccaye antakakāro kuppaccaye ādikakāro antāvayavattho. ཀུཀ་རྐྱེན་གྱི་མཐའི་ཀ་ཡིག་དང་། ཀུ་རྐྱེན་གྱི་ཐོག་མའི་ཀ་ཡིག་ནི་མཐའི་ཆ་ཤས་ཀྱི་དོན་ཏོ།། 122. Nīto ༡༢༢. ནཱི་ཏོ། Nāññatracayādīsūti nicchayato-ññesu cayādīsvatthesu cho na bhavatīti attho. “ནཱཉྙ་ཏྲ་ཙ་ཡཱ་དཱི་སུ”ཞེས་པ་ནི། ངེས་པར་གཞན་གསོག་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་རྣམས་ལ་ཆ་རྐྱེན་མི་འབྱུང་བའི་དོན་ཏོ།། 123. Jara ༡༢༣. ཇ་ར། Īmhi jasadde akārassa lopo, le tu jīrāpayati. Tassātikyassa. ཨཱི་ལ་ཇ་སྒྲའི་ཨ་ཡིག་ཕྱིས་ཤིང་། ལེ་ལ་ནི་ཇཱི་རཱ་པ་ཡ་ཏི་ཞེས་འགྱུར་རོ།། དེ་ནི་ཨ་ཏི་ཀྱ་ཡིའོ།། 124. Disassa ༡༢༤. དི་སསྶ། Diṭṭhi dassanaṃ, dassanāya daṭṭhuṃ. ‘‘Saramhā dve’’ti (1-34) dvitte duddaso. ‘‘Ā ī’’ccādinā (6-33) īssa rasso (addakkhi). Dakkhissati ‘‘bhavissati ssati’’ccādinā, (6-2) ssati. དིཊྛི་ནི་མཐོང་བའོ།། མཐོང་བའི་ཕྱིར་ནི་དཊྛུཾ་ངོ།། “ས་རམྷཱ དྭེ”ཞེས་པས་ཟུང་དུ་གྱུར་པས་དུདྡ་སོའོ།། “ཨཱ ཨཱི”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་ཨཱི་ཡིག་ཐུང་ངུར་གྱུར་པས་ (ཨདྡཀྑི) འོ།། དཀྑི་སྶ་ཏི་ནི། “བྷ་ཝི་སྶ་ཏི་ སྶ་ཏི”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པས་སྶ་ཏིའོ།། 125. Samā ༡༢༥. ས་མཱ། Vādassareti vikappena dakārassa rādese. ཝཱ་དསྶ་རེ་ཞེས་པ་ལ། རྣམ་པར་རྟོག་པས་ད་ཡིག་ར་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་བའོ།། 127. Ana ༡༢༧. ཨ་ན། Dassātyananuvattamānepi dasseva pappoti vacanabalenāti dassetuṃ pakkhantaramāha- ‘ādissā’tiādi. Anaghaṇsu paresu āparīhi dassāniyamena ḷoccāsaṅkiya nevaṃ, yathākkamameva nissitoti dassetumāha- ‘anaghaṇsu’ccādi. Āparassāti ākārato parassa dassa. དསྶ་ཞེས་པ་རྗེས་སུ་མི་འཇུག་ཀྱང་། ཚིག་གི་མཐུས་དསྶ་ཉིད་ལ་འགྱུར་རོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། ཕྱོགས་གཞན་གསུངས་པ་ནི། “ཨཱ་དིསྶཱ”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ།། ཨན་དང་གྷཎྶུ་རྣམས་རྗེས་སུ་ཡོད་པ་ལ། ཨཱ་དང་པརི་རྣམས་ལས་དསྶ་ལ་ངེས་པ་མེད་པར་ལོ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རམ་སྙམ་པའི་དོགས་པ་ལ། དེ་ལྟ་མ་ཡིན་པར་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་བརྟེན་པ་ཉིད་དོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “ཨན་གྷཎྶུ”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། ཨཱ་པ་རསྶ་ཞེས་པ་ནི། ཨཱ་ཡིག་གི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་དསྶ་ཡིའོ།། 128. Atyā ༡༢༨. ཨ་ཏྱཱ། Vuttiyaṃ etasmiṃ visayeti ettha etasminti tyādintavajjitapaccaya visayeti attho. Viññāyamānattā ñāpito hotīti gamyate. Na [Pg.268] ñāpakatoti iminā idaṃ dasseti ‘‘kiñci vacanānusārato viññāyamānatāmattena ñāpīyate kiñci ñāpakena, asmimpakkhe vuttānusārato katthaci kassaci dhātuno appayogo viññāpīyatī’’ti. Pakkhantaramāha- ‘ñāpakattāyeva vā’tiādi. Samattheti tathāhiccādinā. Asassāppayogoti asadhātussa kismiñci tabbādike paccaye pare bhavitabbantiādīnamappayogoti attho. འགྲེལ་པ་ལས། “ཡུལ་འདི་ལ”ཞེས་པ་འདིར་ “འདི་ལ”ཞེས་པ་ནི་ཏྱ་ལ་སོགས་པའི་མཐའ་སྤངས་པའི་རྐྱེན་གྱི་ཡུལ་ལ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་མཚོན་པར་བྱས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་རྟོགས་སོ།། མཚོན་བྱེད་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པས་ནི་འདི་ཉིད་བསྟན་ཏེ། “ལ་ལ་ནི་ཚིག་གི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ཙམ་གྱིས་མཚོན་པར་བྱེད་ལ། ལ་ལ་ནི་མཚོན་བྱེད་ཀྱིས་སོ།། ཕྱོགས་འདི་ལ་ནི་བཤད་པའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་ལ་ལ་ཞིག་ཏུ་བྱིངས་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་མི་སྦྱོར་བ་ཉིད་རྣམ་པར་ཤེས་པར་བྱེད་དོ”ཞེས་པའོ།། ཕྱོགས་གཞན་གསུངས་པ་ནི། “ཡང་ན་མཚོན་བྱེད་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའོ།། ནུས་པ་དང་བཅས་པ་ལ་ནི་ཏ་ཐཱ་ཧི་ལ་སོགས་པས་སོ།། ཨ་སསྶཱ་པྤཡོ་གོ་ཞེས་པ་ནི། ཨས་བྱིངས་ལ་དེ་དང་དེའི་རྐྱེན་རྗེས་སུ་ཡོད་པ་ལ་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་མི་སྦྱོར་བའི་དོན་ཏོ།། Vināpi suttanti ‘‘atyādī’’tiādikaṃ suttaṃ vināpi. Evaṃ maññate ‘‘asassa bhūādesena sādhīyamānaṃ sabbamiṭṭhaṃ bahulādhikārato bhūdhātunāva sijjhati vināpi bhūādesasuttantaranti katthaci kassaci appayogassa ñāpakattampissa yujjati aññattha karīyamānamihāpi atthavantaṃ siyā’’ti. མདོ་མེད་པར་ཡང་ཞེས་པ་ནི། “ཨ་ཏྱཱ་དཱི”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་མདོ་མེད་པར་ཡང་ངོ།། འདི་ལྟར་སེམས་ཏེ། “ཨས་བྱིངས་ལ་བྷཱུ་རུ་བསྒྱུར་བས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་འདོད་པ་ཐམས་ཅད་ནི་མང་པོའི་དབང་གིས་བྷཱུ་བྱིངས་ཉིད་ལས་གྲུབ་ལ། བྷཱུ་རུ་བསྒྱུར་བའི་མདོ་གཞན་མེད་པར་ཡང་། ལ་ལ་ཞིག་ཏུ་གང་ཡང་རུང་བ་ཞིག་མི་སྦྱོར་བའི་མཚོན་བྱེད་ཉིད་དུའང་འཐད་དེ། གཞན་དུ་བྱེད་པ་འདིར་ཡང་དོན་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་རོ”ཞེས་པའོ།། Yeti dhātuppayogā yasminti visaye, pātissāti ‘pā-rakkhaṇe’tīmassa, nappayogo pāyayati pāyayitabbantiādippayogo na hotīti. Evamuparipi yathāyogaṃ ñeyyaṃ. Brūssāti ‘brū=vacane’iccassa. Adissāti ‘ada-bhakkhaṇe’iccassa. Īādīti bhūte īādi. Etissa ca īādīsūti sambandho. གང་དག་ཅེས་པ་ནི་བྱིངས་སྦྱོར་བ་རྣམས་ཏེ། ཡུལ་གང་ལ་ཞེ་ན། པཱ་ཏིསྶཱ་ཞེས་པ་ནི། “པཱ་-སྲུང་བ་ལའོ”ཞེས་པ་འདིའི། མི་སྦྱོར་བ་ནི་པཱ་ཡ་ཡ་ཏིའམ་པཱ་ཡ་ཡི་ཏབྦཾ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་སྦྱོར་བ་མི་འབྱུང་བའོ།། དེ་བཞིན་དུ་གོང་དུའང་ཇི་ལྟར་རིགས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ།། བྲཱུསྶཱ་ཞེས་པ་ནི། “བྲཱུ་-སྨྲ་བ་ལའོ”ཞེས་པ་འདིའིའོ།། ཨ་དིསྶཱ་ཞེས་པ་ནི། “ཨ་ད་-ཟ་བ་ལའོ”ཞེས་པ་འདིའིའོ།། ཨཱི་ཨཱ་དཱི་ཞེས་པ་ནི། འདས་པ་ལ་ཨཱི་ལ་སོགས་པོ།། འདི་ལ་ནི་ཨཱི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཞེས་པ་དང་འབྲེལ་ལོ།། Avabodhe etissa ṇisesu ca īādīsu ca, ajjhene etissa parokkhāsu ca ṇisesu ca īādīsucāti yojetabbaṃ. Sabbattha nappayogoti yojetvā attho veditabbo. Bahulaṃvidhānato ñātabbāti yojanā. Yakvikaraṇena niddesā ‘asa-kkhepanetī massā’ti vuttaṃ, tadāha- ‘asassā’tiādi. རྟོགས་པ་ལ་ནི་འདིའི་ཎི་རྣམས་ལ་དང་ཨཱི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཡང་། ཀློག་པ་ལ་ནི་འདིའི་ལྐོག་གྱུར་རྣམས་ལ་དང་ཎི་རྣམས་ལ་དང་ཨཱི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཡང་ཞེས་སྦྱར་བར་བྱའོ།། ཐམས་ཅད་དུ་མི་སྦྱོར་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་སྦྱར་ནས་དོན་ཤེས་པར་བྱའོ།། མང་པོའི་ཆོ་ག་ལས་ཤེས་པར་བྱའོ་ཞེས་སྦྱོར་བའོ།། ཡ་རྐྱེན་གྱིས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། “ཨ་ས་-གཏོར་བ་ལའོ”ཞེས་པ་འདིའོ་ཞེས་གསུངས་ཏེ། དེའི་ཕྱིར། “ཨ་སསྶཱ”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། 129. Aā ༡༢༩. ཨ་ཨཱ། Ssāti jātiniddesoti āha- ‘ssaiti’ccādi. སྶཱ་ཞེས་པ་ནི་རིགས་སུ་བསྟན་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསུངས་པ་ནི། “སྶཱ་ཏི”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པོ།། 130. Nta ༡༣༠. ནྟ། Pubbasaralope rūpassa samānattā antinā antu ca gahitoti ‘santi santū’ti udāharaṇadvayaṃ dassitaṃ. སྔོན་གྱི་དབྱངས་ཕྱིས་པས་གཟུགས་མཚུངས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར། ཨནྟི་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཨནྟུ་ཡང་བཟུང་བས། “སནྟི སནྟུ”ཞེས་པའི་དཔེ་གཉིས་བསྟན་ཏོ།། 131. Pādi ༡༣༡. པཱ་དི། Te ca pādayo jotentīti sambandho. Anvayabyatirekehi kiriyā yadipi dhātunāva vuccatīti sambandho. Kiṃ visiṭṭhā kiriye ccāha- [Pg.269] ‘sāmaññabhūtā visiṭṭhā vā’ti. So visesoti yena visesena visiṭṭhā kiriyā dhātunāva vuccati so viseso. Vācaka bhedatoti sāmaññāya ca kiriyāya visiṭṭhāya ca vācakānaṃ dhātūnaṃ bhedato tenāpīti kaccānenāpi. Saṇṭhānaṃ saṇṭhiti. དེ་དག་དང་པཱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིས་གསལ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་དང་འབྲེལ་ལོ།། རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་དང་ལྡོག་པ་དག་གིས་བྱ་བ་ནི་བྱིངས་ཉིད་ཀྱིས་བརྗོད་པར་བྱའོ་ཞེས་པ་དང་འབྲེལ་ལོ།། བྱ་བ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་གང་ཞེ་ན། “སྤྱི་ལས་བྱུང་བའམ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའོ”ཞེས་གསུངས་སོ།། ཁྱད་པར་དེ་ནི་གང་ཞེ་ན། ཁྱད་པར་གང་གིས་བྱ་བ་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པ་བྱིངས་ཉིད་ཀྱིས་བརྗོད་པ་དེ་ནི་ཁྱད་པར་རོ།། བརྗོད་བྱེད་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པ་ནི། སྤྱིའི་བྱ་བ་དང་ཁྱད་པར་དུ་འཕགས་པའི་བྱ་བ་བརྗོད་བྱེད་ཀྱི་བྱིངས་རྣམས་ཐ་དད་པའི་ཕྱིར། དེས་ཀྱང་ཞེས་པ་ནི་ཀཙྩཱ་ན་ཡིས་ཀྱང་ངོ།། དབྱིབས་ནི་གནས་པའོ།། 141. Kasa ༡༤༡. ཀ་ས། Kiṭṭhamadatīti kiṭṭhādo, kiṭṭhasaddenupacārato kasitaṭṭhāne uṭṭhita sassaṃ vuccati. ལོ་ཏོག་ཟ་བས་ན་ལོ་ཏོག་ཟ་བ་སྟེ། ལོ་ཏོག་གི་སྒྲ་ནི་ཉེ་བར་བཏགས་པས་རྨོས་པའི་ས་ལ་སྐྱེས་པའི་ལོ་ཏོག་ལ་བརྗོད་དོ།། 142. Dhasto ༡༤༢. དྷསྟོ། Ṭhassābhāvattaṃ nippaccanteti ajjhāhāro. ཋ་ཡིག་མེད་པ་ཉིད་ནི་རྐྱེན་མེད་པའི་མཐར་རོ་ཞེས་ཚིག་ཁ་སྐོང་བའོ།། 144. Sāsa ༡༤༤. སཱ་ས། Anusāsīyitthāti anusiṭṭho kamme kto ‘‘sā sassa sisvā’’ (5-117) sāsanāya sāsituṃ. རྗེས་སུ་བསྟན་པར་གྱུར་པས་ན་རྗེས་སུ་བསྟན་པ་སྟེ། ལས་ལ་ཀྟ་རྐྱེན་དང་། “སཱ སསྶ སིསྭཱ”ཞེས་པས་སོ།། བསྟན་པའི་ཕྱིར་ནི་སཱ་སི་ཏུཾ་ངོ།། 147. Baha ༡༤༧. བྷ་ཧ། Atha bahassāti ḍhādesasambandhe chaṭṭhī kasmā na viññāyateti āha- ‘bahassā’tiādi. Ḍhayogapajjenāti ḍhakārena saha yogapajjena ekībhāvenāti attho. འོ་ན། བྷ་ཧསྶ་ཞེས་པ་ནི་ཌྷ་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་བ་དང་འབྲེལ་བའི་འབྲེལ་སྒྲ་ཅིའི་ཕྱིར་མི་ཤེས་ཤེ་ན། “བྷ་ཧསྶཱ”ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ།། ཌྷ་ཡིག་དང་སྦྱོར་བ་གཅིག་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཞེས་པ་ནི། ཌྷ་ཡིག་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་སྦྱོར་བ་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། 148. Ruhā ༡༤༨. རུ་ཧཱ། Ḷocāti vuttattāti evaṃ maññate ‘‘yadāyaṃ paccayādeso siyā tadā ete samāsene-kato niddiseyyā’’ti, tenāha- ‘haḷāti vadeyyā’ti. Ḷ ཨོ་ཙཱ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར། འདི་ལྟར་སེམས་ཏེ། “གང་གི་ཚེ་རྐྱེན་འདི་བསྒྱུར་བར་འགྱུར་བ་དེའི་ཚེ། དེ་དག་ནི་བསྡུས་ནས་གཅིག་ཏུ་བསྟན་པར་བྱའོ”ཞེས་པའོ།། དེའི་ཕྱིར། “ཧ་ལཱ་ཞེས་བརྗོད་པར་བྱའོ”ཞེས་གསུངས་སོ།། 149. Muhā ༡༤༩. མུ་ཧཱ། Muddhoti ‘‘dho hetehī’’ti (5-145) tassa dho. མུདྡྷོ་ཞེས་པ་ནི། “དྷོ་ ཧེ་ཏེཧཱི”ཞེས་པས་དེའི་དྷོའོ།། 150. Bhidā ༡༥༠. བྷི་དཱ། Imassāti ‘pī-tappane’tīmassa, ihāti imasmiṃ ṭhāne. Pinayīti thūlo ahosīti attho sūyīti itisaddo ādyattho, tena adīyi aḍīyi alīyi alūyītime saṅgayhanti. Yāva ktiggahaṇāti ‘‘lopo vaḍḍhāktissā’’ti (5-158) ktivacanāvadhi. འདི་ལས་ཞེས་པ་ནི། “པཱི་-ཚིམ་པ་ལའོ”ཞེས་པ་འདིའིའོ།། འདིར་ཞེས་པ་ནི་གནས་འདི་ལའོ།། པི་ན་ཡཱི་ཞེས་པ་ནི་སྦོམ་པོར་གྱུར་ཏོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།། སཱུ་ཡཱི་ཞེས་པའི་ཨི་ཏི་སྒྲ་ནི་སོགས་པའི་དོན་ཏེ། དེས་ན་ཨ་དཱི་ཡི་དང་། ཨ་ཌཱི་ཡི་དང་། ཨ་ལཱི་ཡི་དང་། ཨ་ལཱུ་ཡི་ཞེས་པ་འདི་དག་སྡུད་པར་བྱེད་དོ།། ཀྟ་རྐྱེན་གཟུང་བའི་བར་དུ་ཞེས་པ་ནི། “ལོ་པོ་ ཝཌྜྷཱཀྟིསྶཱ”ཞེས་པའི་ཀྟ་ཞེས་པའི་ཚིག་གི་མཚམས་ཀྱི་བར་དུའོ།། 151. Dātvī ༡༥༡. དཱ་ཏྭཱི། Adīyitthāti [Pg.270] dinno, adadīti dinnavā. བྱིན་པར་གྱུར་པས་ན་དིནྣོའོ།། བྱིན་པས་ན་དིནྣ་ཝཱའོ།། 152. Kirā ༡༥༢. ཀི་རཱ། Akirī, akirīyitthāti vā kiṇṇo, akirīti kiṇṇavā. Apurī purīyitthāti puṇṇo, apurīti puṇṇavā. Akhiyīti khīṇo khīṇavā. གཏོར་བར་གྱུར་པའམ་གཏོར་བར་བྱས་པས་ན་ཀིཎྞོའོ།། གཏོར་བས་ན་ཀིཎྞ་ཝཱའོ།། གང་བར་གྱུར་པའམ་གང་བར་བྱས་པས་ན་པུཎྞོའོ།། གང་བས་ན་པུཎྞ་ཝཱའོ།། ཟད་པར་གྱུར་པས་ན་ཁཱི་ཎོ་དང་ཁཱི་ཎ་ཝཱའོ།། 153. Tarā ༡༥༣. ཏ་རཱ། Atarī, ajīrīti kamena viggaho. Cīyitthāti ciṇṇo, cinīti ciṇṇavā. བརྒལ་བར་གྱུར་པ་དང་། རྒས་པར་གྱུར་པ་ཞེས་པ་ནི་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་དབྱེ་བའོ།། བསགས་པར་གྱུར་པས་ན་ཙིཎྞོའོ།། བསགས་པས་ན་ཙིཎྞ་ཝཱའོ།། 157. Mucā ༡༥༧. མུ་ཙཱ། Asakkhīti satto sattavā. ‘Saja=saṅge’tī massāpi satto sattavāti hoti. ནུས་པར་གྱུར་པས་ན་སཏྟོ་དང་སཏྟ་ཝཱའོ།། “ས་ཇ་-ཆགས་པ་ལའོ”ཞེས་པ་འདི་ལའང་སཏྟོ་དང་སཏྟ་ཝཱ་ཞེས་འགྱུར་རོ།། 158. Lopo ༡༥༨. ལོ་པོ། Vaḍḍhanaṃ vaḍḍhi. འཕེལ་བ་ནི་ཝཌྜྷིའོ།། 159. Kvi ༡༥༩. ཀྭི། Abhibhavatīti abhibhū. ཟིལ་གྱིས་གནོན་པས་ན་ཟིལ་གནོན་ནོ། 162. Māna ༡༦༢. མཱ་ན། Massa lopoti sambandho. མ་ཡིག་ཕྱིས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། 163. Ññila ༡༦༣. ཉྙི་ལ། Gahetvā ‘gaha-upādāne’gahaṇaṃ katvā gahetvā. བཟུང་ནས་ཞེས་པ་ནི་ ‘འཛིན་པ་ཉེ་བར་ལེན་པ་’ ལ་འཛིན་པར་བྱས་ནས་བཟུང་བའོ། 164. Pyo ༡༦༤. པྱོ། Ossaṭṭhānubandhassāti pariccattānubandhassa. Yakāramattassa nivattanatthoti visesanatthotīmassa adhippāyatthamāha. Tathāhi visesanaṃ kevalayakārato visuṃ karaṇaṃ attho yassāti añña padatthe sati kevalayakārassa nivattanaṃ viññāyate. Yakāramatte gahite ko dosoti āha- ‘yo vā tvāssa samāsetihī’tiādi. Patvāti ‘pata patha=gamane, pada=gamane’iccassa vā. བཏང་བའི་རྗེས་འབྲེལ་གྱི་ཞེས་པ་ནི་ཡོངས་སུ་བཏང་བའི་རྗེས་འབྲེལ་གྱིའོ། ཡ་ཡིག་ཙམ་བཟློག་པའི་དོན་དུ་ཞེས་པ་ནི་ཁྱད་པར་གྱི་དོན་དུ་ཞེས་པའི་འདིའི་དགོངས་དོན་གསུངས་པའོ། འདི་ལྟར་ཁྱད་པར་ནི་ཡ་ཡིག་རྐྱང་པ་ལས་སོ་སོར་བྱེད་པ་དོན་གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ཉིད་དོན་གཞན་གྱི་ཚིག་ཡོད་པ་ན། ཡ་ཡིག་རྐྱང་པ་བཟློག་པར་ཤེས་སོ། ཡ་ཡིག་ཙམ་བཟུང་ན་ཉེས་པ་ཅི་ཡོད་ཅེ་ན། ‘ཡོ་ ཝཱ་ ཏྭཱསྶ་ ས་མཱ་སེ་ཏི་ཧི’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། བགྲོད་ནས་ཞེས་པ་ནི་ ‘པཏ་ པཐ་ = འགྲོ་བ་ལ། པད། = འགྲོ་བ་ལ་’ ཞེས་པའི་ཡང་ནའོ། 165. Tuṃ ༡༦༥. ཏུཾ། Tayopīti tuṃyāna raccā. གསུམ་པོའང་ཞེས་པ་ནི་ཏུཾ་ཡཱ་ན་རཙྩཱའོ། 169. Disā ༡༦༩. དི་སཱ། Nāppakketi [Pg.271] na appatte patteyevāti attho. Ñāpakālopoti ‘‘titālīsā’’ti (1-1) ñāpakatoyeva ktvāppaccayassa yo vakāro tassa lopoti attho. མ་ཐོབ་པ་མ་ཡིན་པ་ནི་ཐོབ་པ་ཉིད་ལ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། གསལ་བྱེད་ཕྱིས་པ་ཞེས་པ་ནི་ “ཏི་ཏཱ་ལཱི་སཱ” ཞེས་པའི་གསལ་བྱེད་ཉིད་ལས་ཀྟྭཱ་རྐྱེན་གྱི་ཝ་ཡིག་གང་ཡིན་པ་དེ་ཕྱིས་པའི་དོན་ཏོ། 171. Rā na ༡༧༡. རཱ་ ན། Nanu nassāti vutte paccayanakārassāti kathaṃ viññāyatīti āha- ‘nassā’tiādi,ntamānatyādīnaṃ paccayānaṃ nassa ‘‘nantamānatyādīna’’nti (5-172) ṇattapaṭisedhā viññāyati pakaraṇatoti āha- ‘paccayanakārovā’ti. ཅི་སྟེ་ ‘ནསྶ’ ཞེས་བརྗོད་པ་ན། རྐྱེན་གྱི་ན་ཡིག་གི་ཞེས་ཇི་ལྟར་ཤེས་ཤེ་ན། ‘ནསྶ’ ཞེས་སོགས་གསུངས་ཏེ། ནྟ་དང་མཱ་ན་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱི་ན་ཡིག་ལ། “ནནྟ་མཱ་ན་ཏྱཱ་དཱི་ནཾ” ཞེས་པས་ཎ་ཉིད་བཀག་པའི་ཕྱིར་སྐབས་ལས་ཤེས་སོ་ཞེས་པས། ‘རྐྱེན་གྱི་ན་ཡིག་ཉིད་དོ’ ཞེས་གསུངས་སོ། 173. Gama ༡༧༣. གམ། Icchīyateti icchitabbaṃ. Esanaṃ icchā. Icchīyitthāti icchitaṃ, āsanamāsitabbaṃ. Āsanāya acchituṃ. ‘‘Byañjane dīgharassā’’ti (1-33) rasso. འདོད་པར་བྱེད་པས་ན་འདོད་པར་བྱ་བའོ། ཚོལ་བ་ནི་འདོད་པའོ། འདོད་པར་གྱུར་པས་ན་འདོད་པའོ། གདན་ནི་བཞུགས་པར་བྱ་བའོ། གདན་ལ་བཞུགས་པའི་ཕྱིར་རོ། “གསལ་བྱེད་ལ་རིང་པོ་ཐུང་ངུར་འགྱུར་བ་” ཞེས་པས་ཐུང་ངུའོ། 177. Kara ༡༧༧. ཀར། Amānaparacchakkatte kuruādesena nodāhaṭaṃ. Karānoti ‘‘mānassamassā’’ti (5-16) malopo. Kasmā ntapubbachakkesu kuru ādesena nodāhaṭanti āha- ‘vavatthite’ccādi. མཱ་ན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱི་མའི་ཚོགས་དྲུག་ལ། ཀུ་རུ་རུ་བསྒྱུར་བས་དཔེར་མ་བརྗོད་དོ། ཀ་རཱ་ནོ་ཞེས་པ་ནི་ “མཱ་ནསྶ་མསྶཱ” ཞེས་པས་མ་ཡིག་ཕྱིས་པའོ། ཅིའི་ཕྱིར་ནྟ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ཚོགས་དྲུག་རྣམས་ལ་ཀུ་རུ་རུ་བསྒྱུར་བས་དཔེར་མ་བརྗོད་ཅེ་ན། ‘རྣམ་པར་གནས་པ་’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། 179. Ṇo ༡༧༩. ཎོ། Niggahītassāti ‘‘mañcarudhādīna’’nti (5-19) kataniggahītassa. Gahaṇīyaṃ gaṇhitabbaṃ. རྗེས་སུ་ང་རོའི་ཞེས་པ་ནི་ “མཉྩ་རུ་དྷཱ་དཱི་ནཾ” ཞེས་པས་བྱས་པའི་རྗེས་སུ་ང་རོའོ། གཧ་ཎཱི་ཡ་ནི་བཟུང་བར་བྱ་བའོ། Iti moggallānapañcikāṭīkāyaṃ sāratthavilāsiniyaṃ དེ་ལྟར་མོགྒལླཱ་ནའི་པཉྩི་ཀཱའི་འགྲེལ་བཤད་སཱ་རཏྠ་བི་ལཱ་སི་ནཱི་ལས། Pañcamakaṇḍavaṇṇanā niṭṭhitā. སྐབས་ལྔ་པའི་བཤད་པ་རྫོགས་སོ། Chaṭṭhakaṇḍa སྐབས་དྲུག་པ། 1. Vatta ༡. ཝཏྟ། Tadatthassevāti tassa kriyatthassa. Yo kiriyāsaṅkhāto atto tasseva. Etena ādhārametaṃ kriyatthassāti ñāpeti. Nahiccādinā tadatthasseva visesane kāraṇamāha. Suttaṃvinātiparesaṃviya [Pg.272] suttaṃ vinā. Tāpi vattamāneyeva bhavissantīti iminā vattumiṭṭhattāti ettha sesavacanamavabodheti. Evakārenā (ti vattamānassevāti ettha evasaddena.) Tabbivacchāti vattamānavacanicchā. དེའི་དོན་ཉིད་ལ་ཞེས་པ་ནི་བྱ་བའི་དོན་དེ་ཉིད་ཀྱིའོ། བྱ་བར་བགྲང་བའི་དོན་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིའོ། འདིས་ནི་འདི་བྱ་བའི་དོན་གྱི་རྟེན་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། ནཧི་ཞེས་སོགས་ཀྱིས་དེའི་དོན་ཉིད་ཀྱི་ཁྱད་པར་ལ་རྒྱུ་མཚན་གསུངས་སོ། མདོ་མེད་པར་ཞེས་པ་ནི་གཞན་དག་བཞིན་དུ་མདོ་མེད་པར་རོ། དེ་དག་ཀྱང་ད་ལྟ་བ་ཉིད་ལ་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་འདིས་ནི་བརྗོད་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་པའི་འདིར་ལྷག་མའི་ཚིག་རྟོགས་པར་བྱེད་དོ། ཨེ་ཝ་ཡིག་གིས་ནི་ (ད་ལྟ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཞེས་པའི་འདིར་ཨེ་ཝ་སྒྲས་སོ།) དེ་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ནི་ད་ལྟ་བའི་ཚིག་བརྗོད་པར་འདོད་པའོ། Taṃsamīpassāti ettha tasaddena mahākassapassa subhaddavacanānussaraṇasaṅkhāto maraṇappattihetu dukkhānubhavasaṅkhāto ca kiriyāviseso pariggahito, te vā vattamānakiriyāvisesāti tesamubhinnamāsannāni kamena adhammadīpanamaraṇāni, tenāha-dīpana maraṇānamāsannattā’ti. Evaṃ maññate ‘‘takkālavattamānakiriyāvisesassa dīpanamaraṇasaṅkhātaṃ taṃsamīpatāvipi kiriyantaraṃ vattamānaggahaṇena taṃsāmīpyaṃ gayhati, yathā (gaṅgāsamīpo) deso gaṅgāti vuccati tato ‘gaṅgāyaṃ gāvo’ti siyā’’ti. Pure iccādinā pakkhantaraṃ viracitaṃ vuttikārena, tadupadassetuṃ mukhayati ‘sabhāvato’ iccādi. དེའི་ཉེ་བ་ལ་ཞེས་པའི་འདིར་ཏ་སྒྲས་འོད་སྲུང་ཆེན་པོས་སུ་བྷདྡའི་ཚིག་རྗེས་སུ་དྲན་པར་བགྲང་བ་དང་། འཆི་བ་ཐོབ་པའི་རྒྱུ་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་བར་བགྲང་བའི་བྱ་བའི་ཁྱད་པར་ཡོངས་སུ་བཟུང་ལ། དེ་དག་ནི་ད་ལྟ་བའི་བྱ་བའི་ཁྱད་པར་ཡིན་པས་ན། དེ་གཉིས་ཀྱི་ཉེ་བ་ནི་རིམ་པ་བཞིན་ཆོས་མ་ཡིན་པ་གསལ་བར་བྱེད་པ་དང་འཆི་བ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་ ‘གསལ་བར་བྱེད་པ་དང་འཆི་བ་ལ་ཉེ་བའི་ཕྱིར་’ ཞེས་གསུངས་སོ། འདི་ལྟར་སེམས་ཏེ། “དུས་དེའི་ད་ལྟ་བའི་བྱ་བའི་ཁྱད་པར་གྱི་གསལ་བར་བྱེད་པ་དང་འཆི་བར་བགྲང་བའི་དེའི་ཉེ་བའི་ཉིད་ལའང་བྱ་བ་གཞན་ད་ལྟ་བ་འཛིན་པས་དེའི་ཉེ་བ་ཉིད་དུ་འཛིན་ཏེ། དཔེར་ན་ (གངྒཱའི་ཉེ་བའི་) ཡུལ་ལ་གངྒཱ་ཞེས་བརྗོད་པ་ལས། ‘གངྒཱ་ལ་བ་ལང་རྣམས་’ ཞེས་འགྱུར་བ་བཞིན་ནོ” ཞེས་སོ། པུ་རེ་ཞེས་སོགས་ཀྱིས་ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་འགྲེལ་བྱེད་པས་མཛད་པ་དེ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ ‘རང་བཞིན་གྱིས་’ ཞེས་སོགས་མངོན་དུ་བྱེད་དོ། Kiriyākāloti vattamānakiriyākālo. Avasissatīti purepurāsaddehi dīpitaanāgatakālato avasissati. Kiriyā kāleti dīpanamaraṇakiriyākāle. Tassāti dīpanamaraṇassa. Vattamānattāti ettha vattamāneyeva bhavissantīti seso. Anenāti pureccādivuttivacanena. Purepurāsaddehi anāgatakālāvagame sati dippati maratīti ettha dīpanamaraṇakiriyākālo mukhye tadā vattatītiāha- ‘mukhyaṃ vattamānattamāhe’ti. Puna pakkhantaramupanītaṃ kāleccādinā vuttikārena, tamupadassetuṃ mukhamāvattayati ‘anāgate’ccādi. བྱ་བའི་དུས་ནི་ད་ལྟ་བའི་བྱ་བའི་དུས་སོ། ལྷག་མར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི་པུ་རེ་དང་པུ་རཱ་སྒྲ་དག་གིས་གསལ་བར་བྱས་པའི་མ་འོངས་པའི་དུས་ལས་ལྷག་མར་འགྱུར་བའོ། བྱ་བའི་དུས་ལ་ཞེས་པ་ནི་གསལ་བར་བྱེད་པ་དང་འཆི་བའི་བྱ་བའི་དུས་ལའོ། དེའི་ཞེས་པ་ནི་གསལ་བར་བྱེད་པ་དང་འཆི་བའིའོ། ད་ལྟ་བ་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཞེས་པའི་འདིར་ད་ལྟ་བ་ཉིད་ལ་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི་ལྷག་མའོ། འདིས་ནི་པུ་རེ་ཞེས་སོགས་ཀྱི་འགྲེལ་བའི་ཚིག་གིས་སོ། པུ་རེ་དང་པུ་རཱ་སྒྲ་དག་གིས་མ་འོངས་པའི་དུས་རྟོགས་པ་ན། གསལ་བར་བྱེད་དོ་འཆིའོ་ཞེས་པའི་འདིར་གསལ་བར་བྱེད་པ་དང་འཆི་བའི་བྱ་བའི་དུས་ནི་གཙོ་བོ་ལ་དེ་ཚེ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་ ‘གཙོ་བོའི་ད་ལྟ་བ་ཉིད་གསུངས་སོ་’ ཞེས་གསུངས་སོ། ཡང་ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ཀཱ་ལེ་ཞེས་སོགས་ཀྱིས་འགྲེལ་བྱེད་པས་བཀོད་པ་དེ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ ‘མ་འོངས་པ་ལ་’ ཞེས་སོགས་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པར་བྱེད་དོ། Vuttiyaṃ kālabyattayoti kālātivattanaṃ, vattamānakālātikkamena anāgatakālepi bāhulakātyādayo hontīti adhippāyo. Tadeva samattheti ‘bhavanteva’iccādinā. Tyādayotīminā sabbesaṃ ākhyātikānaṃ gahaṇaṃ. Lassa dīghoti sambandho. Gacchatīti sakkassa sahabhāvaṃ gamissatīti attho. འགྲེལ་བ་ལས་དུས་འཁྲུགས་པ་ཞེས་པ་ནི་དུས་ལས་འདས་པ་སྟེ། ད་ལྟ་བའི་དུས་ལས་འདས་ནས་མ་འོངས་པའི་དུས་ལའང་ཕལ་ཆེར་ཏི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་དགོངས་པའོ། དེ་ཉིད་ ‘འགྱུར་བ་ཉིད་དོ་’ ཞེས་སོགས་ཀྱིས་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ། ཏི་ལ་སོགས་པ་ཞེས་པའི་འདིས་ནི་ཚིག་ཕྲད་ཀྱི་བྱ་ཚིག་ཐམས་ཅད་བཟུང་བའོ། ལ་ཡིག་རིང་པོར་འགྱུར་བ་ནི་འབྲེལ་བའོ། འགྲོའོ་ཞེས་པ་ནི་བརྒྱ་བྱིན་གྱི་ལྷན་ཅིག་པའི་དངོས་པོར་འགྲོ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། 3. Nāme ༣. ནཱ་མེ་ལའམ་མིང་ལ། Paṭijānissantīti vattamāne anāgatavacanaṃ, paṭijānantīti attho. Itarampana bhūte bhavissatīti āsi, karissatīti akari, cete ssasīti [Pg.273] cetitā asi, bhuñjissasīti bhuñjitā asi. Anokappanā assaddhā. Amarisanaṃ akkhamā. Imināvāti atthivacane upapade kodhā saddhāsu gammamānesva-satīpi vacanantare imināva sāmaññavacanena siddhanti attho. Garahāvamāti tassa hetuvacanaṃ. Tathāhiccādinā garahāvagamameva samattheti. Atthināma īdisanti ābhidosikassa kummāsassa paribhuñjanaṃ vijjate nāmāti attho. Vijjamānampi taṃ asaddahanto amarisanto evaṃ vadati. Natthīti maññeti adhippāyo, tenāha- ‘paccakkhamapī’ti ādi. Yopīti saddassa sopīti tasaddena sambandho veditabbo. Atthīti vijjamānattheti vuttavijjamānattho vakkhamānapakkhattayepi daṭṭhabbo. ཁས་ལེན་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི་ད་ལྟ་བ་ལ་མ་འོངས་པའི་ཚིག་སྟེ། ཁས་ལེན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། གཞན་ནི་འདས་པ་ལ་མ་འོངས་པ་སྟེ། འགྱུར་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི་བྱུང་ངོ་། བྱེད་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི་བྱས་སོ། སེམས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི་སེམས་པར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། ཟ་བར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི་ཟ་བར་བྱེད་པ་ཡིན་ནོ། ཡིད་ཆེས་མེད་པ་ནི་དད་པ་མེད་པའོ། མི་བཟོད་པ་ནི་མི་བཟོད་པའོ། འདི་ཉིད་ཀྱིས་ཞེས་པ་ནི་ཡོད་པའི་ཚིག་ཉེ་བར་སྦྱར་བ་ན། ཁྲོ་བ་དང་དད་པ་དག་རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་ལ་ཚིག་གཞན་མེད་ཀྱང་འདི་ཉིད་ཀྱི་སྤྱིའི་ཚིག་གིས་གྲུབ་པོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། སྨད་པ་རྟོགས་པ་ཞེས་པ་ནི་དེའི་རྒྱུའི་ཚིག་གོ། འདི་ལྟར་ཞེས་སོགས་ཀྱིས་སྨད་པ་རྟོགས་པ་ཉིད་སྒྲུབ་པར་བྱེད་དོ། འདི་འདྲ་བ་ཡོད་དོ་ཞེས་པ་ནི་ཕྱི་དྲོའི་ཟན་ཕྱེ་ཟ་བ་ཡོད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ཡོད་པ་དེ་ཉིད་ལའང་མ་དད་ཅིང་མི་བཟོད་པས་འདི་སྐད་སྨྲའོ། མེད་དོ་སྙམ་དུ་སེམས་པ་ནི་དགོངས་པ་སྟེ། དེའི་ཕྱིར་ ‘མངོན་སུམ་པ་ཡང་’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། གང་ཡང་ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་དེ་ཡང་ཞེས་པའི་ཏ་སྒྲ་དང་འབྲེལ་བར་ཤེས་པར་བྱའོ། ཡོད་དོ་ཞེས་པ་ནི་ཡོད་པའི་དོན་ལ་ཞེས་གསུངས་པའི་ཡོད་པའི་དོན་དེ་ཉིད་བཤད་པར་བྱ་བའི་ཕྱོགས་གསུམ་པོའང་བལྟ་བར་བྱའོ། Nanu atthināma tātāti ettake vutte paṭhamo atthinukhoccādiko nisīditvāti saddapariyanto ca, dutiyo atthinukhoccādiko nisīditvāti saddapariyanto ca tatiyo atthimaññeccādiko jigucchaneyyanti saddapariyanto ca vacanappabandho kathaṃ labbhatīti manasi nidhāyāha- ‘sopanā’tiādi. Imināti ‘atthiyevihāpi nindāvagamo’ti vacanena. Ṭhānabhojane garahatīti sambandho. Vuttaṃ sakkatānusārena. Nissāyanissāyāti yattha bhagavā nisinno taṃ ṭhānaṃ nissāya nissāya. ཅི་སྟེ་ ‘ཡབ་གཅིག་ཡོད་དམ་’ ཞེས་འདི་ཙམ་བརྗོད་པ་ན། དང་པོ་ ‘ཡོད་དམ་ཀྱེ་’ ཞེས་སོགས་ནས་ ‘བཞུགས་ནས་’ ཞེས་པའི་སྒྲའི་མཐར་ཐུག་པ་དང་། གཉིས་པ་ ‘ཡོད་དམ་ཀྱེ་’ ཞེས་སོགས་ནས་ ‘བཞུགས་ནས་’ ཞེས་པའི་སྲྒའི་མཐར་ཐུག་པ་དང་། གསུམ་པ་ ‘ཡོད་སྙམ་པ་’ ཞེས་སོགས་ནས་ ‘སྐྱུག་བྲོ་བ་’ ཞེས་པའི་སྒྲའི་མཐར་ཐུག་པའི་ཚིག་གི་རྒྱུན་ཇི་ལྟར་ཐོབ་ཅེ་ན། ཡིད་ལ་བཞག་ནས་ ‘ཐེམ་སྐས་དེ་’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། འདིས་ནི་ ‘འདིར་ཡང་སྨད་པ་རྟོགས་པ་ཉིད་དོ་’ ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་སོ། གནས་དང་ཟས་ལ་སྨད་དོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའོ། ལེགས་སྦྱར་གྱི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་གསུངས་སོ། བརྟེན་ནས་བརྟེན་ནས་ཞེས་པ་ནི་བཅོམ་ལྡན་འདས་གང་དུ་བཞུགས་པའི་གནས་དེ་ལ་བརྟེན་ནས་བརྟེན་ནས་སོ། 4. Bhūte ༤. འདས་པ་ལ། Kiriyārūpeti kiriyāsabhāve, evamaññatrāpīti agami agamitthātīmehi aññatra agamuṃ iccādike agamoccādike ca. Anudarā alomikāti santamapyudarādikaṃ mahattābhāvapaṭipādanāya bahuttā bhāvapaṭipādanāya ca na vattumicchīyate. བྱ་བའི་རང་བཞིན་ལ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དུའང་ཞེས་པ་ནི་ཨ་ག་མི་དང་ཨ་ག་མི་ཏྠ་ཞེས་པ་འདི་དག་ལས་གཞན་ཨ་ག་མུཾ་ཞེས་སོགས་དང་ཨ་ག་མོ་ཞེས་སོགས་ལའོ། ལྟོ་བ་མེད་པ་དང་སྤུ་མེད་པ་ཞེས་པ་ནི་ལྟོ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡོད་ཀྱང་ཆེ་བའི་དངོས་པོ་མེད་པར་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་དང་མང་བའི་དངོས་པོ་མེད་པར་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་བརྗོད་པར་མི་འདོད་པའོ། 5. Ana ༥. ཨ་ན། Aññapadatthavuttiyāti vuttamaññapadatthaṃ dasseti ‘vakkhamānalakkhaṇo’ccādinā. Vakkhamānalakkhaṇotivuttikārena ‘‘āñāyyā’’ccādinā vakkhamānalakkhaṇo. Antokatvāti iminā āsaddassābhividhimhi pavattimāha. Aharubhayataḍḍharattaṃ vāti ettha vāsaddo pakkhantare. Aḍḍharattasaddena [Pg.274] rattiyā catuttho bhāgo-tra vattumiṭṭho, aho ca tassa aḍḍharattañcāti attho. Imassādhippāyatthamāha- ‘atīteccādi. Ubhayattha adhippāyaṃ vivarati‘aya’miccādinā. Pañcayāmoti atītāya rattiyā pacchimapañcacattālīsavināḍikādhikaghaṭikāttayaṃ anāgatāya purimapañcacattālīsavināḍikādhikaghaṭikatthayañceti aḍḍhādhikasattaghaṭikāparimāṇo eko yāmo ahassa cattāroti pañca yāmā pahārā assāti pañcayāmo. ཚིག་གཞན་གྱི་དོན་གྱི་འཇུག་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཞེས་གསུངས་པའི་ཚིག་གཞན་གྱི་དོན་དེ་ཉིད་ ‘བཤད་པར་བྱ་བའི་མཚན་ཉིད་’ ཞེས་སོགས་ཀྱིས་སྟོན་ཏོ། བཤད་པར་བྱ་བའི་མཚན་ཉིད་ཅེས་པ་ནི་འགྲེལ་བྱེད་པས་ “ཨཱ་ཉཱ་ཡྻཱ” ཞེས་སོགས་ཀྱིས་བཤད་པར་བྱ་བའི་མཚན་ཉིད་དོ། ནང་དུ་བྱས་ནས་ཞེས་པའི་འདིས་ནི་ཨཱ་སྒྲ་མཐའ་དག་པའི་དོན་ལ་འཇུག་པར་གསུངས་སོ། ཉིན་ཞག་གཉིས་ཀྱི་མཚན་ཕྱེད་དམ་ཞེས་པའི་འདིར་ཝཱ་སྒྲ་ནི་ཕྱོགས་གཞན་ལའོ། མཚན་ཕྱེད་ཀྱི་སྒྲས་ནི་མཚན་མོའི་བཞི་ཆ་གཅིག་འདིར་བརྗོད་པར་འདོད་པ་སྟེ། ཉིན་མོ་དང་དེའི་མཚན་ཕྱེད་ཀྱང་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། འདིའི་དགོངས་དོན་གསུངས་པ་ནི་ ‘འདས་པ་ལ་’ ཞེས་སོགས་སོ། གཉིས་ཀའི་དགོངས་པ་འགྲོལ་བ་ནི་ ‘འདི་’ ཞེས་སོགས་ཀྱིས་སོ། ཐུན་ལྔ་པ་ཞེས་པ་ནི་འདས་པའི་མཚན་མོའི་ཐ་མའི་ཆུ་ཚོད་གསུམ་དང་ཆུ་སྲང་ཞེ་ལྔ་ལྷག་པ་དང་། མ་འོངས་པའི་སྔ་མའི་ཆུ་ཚོད་གསུམ་དང་ཆུ་སྲང་ཞེ་ལྔ་ལྷག་པ་སྟེ། ཕྱེད་དང་བརྒྱད་ཀྱི་ཚད་ཅན་གྱི་ཐུན་གཅིག་དང་། ཉིན་མོའི་བཞི་སྟེ་ཐུན་ལྔ་པའམ་ཐུན་ཚད་ལྔ་ཡོད་པས་ན་ཐུན་ལྔ་པའོ། Gatāyapacchimo yāmo, pacchimaddhamimassa vā; Pahāro-nāgatāyādī, tadaddhamapi vā tathā. འདས་པའི་ཐ་མའི་ཐུན་ནམ། ཡང་ན་འདིའི་ཐ་མའི་ཕྱེད་དོ། མ་འོངས་པའི་ཐོག་མའི་ཐུན་ནམ། ཡང་ན་དེའི་ཕྱེད་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ། Vuttakālāvadhi majjho, kālo so-jjatano mato; Tannisedhena yotvañño, so-najjatano mato. གསུངས་པའི་དུས་ཀྱི་མཚམས་ཀྱི་དབུས་གང་ཡིན་པའི་དུས་དེ་ནི་དེ་རིང་གི་དུས་སུ་འདོད་དོ། དེ་བཀག་པ་ལས་གཞན་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེ་རིང་མ་ཡིན་པའི་དུས་སུ་འདོད་དོ། Agamatthātiādīsu aīssaādīnaṃ sambandhibyañjanassābhāvā na iña. Byāmissepīti ajjatanamissepi bhūte. Nañsamāsanissaye byāmisse yathā pappotīti dassento āha- ‘pariyudāsetāve’ccādi. ཨ་ག་མཏྠ་ཞེས་སོགས་ལ་ཨ་དང་ཨཱི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་འབྲེལ་བའི་གསལ་བྱེད་མེད་པའི་ཕྱིར་ཨི་ཉིད་མ་ཡིན་ནོ། འདྲེས་པ་ལའང་ཞེས་པ་ནི་དེ་རིང་གི་ཆ་དང་འདྲེས་པའི་འདས་པ་ལའོ། ནཉ་གི་བསྡུ་བ་ལ་བརྟེན་པའི་འདྲེས་པ་ལ་ཇི་ལྟར་འགྱུར་བ་སྟོན་པར་བྱེད་པ་ནི་ ‘ཡོངས་སུ་སྤང་བར་བྱ་བ་ཉིད་དོ་’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། Ajjatananissayoti byāmisse ajjatanabhāgīnissayo. Atthuti pañhe tu tadaññanissayoti byāmisseyeva tato ajjatanato itarānajjatana nissayo aññatrāti byāmissato aññatra bhūtakāle. Pasaṅgoti ā ñuādīnaṃ pasaṅgo. Ajjahiyyovāti byāmissatādassanatthaṃ vuttaṃ. དེ་རིང་གི་ཆ་ལ་བརྟེན་པ་ཞེས་པ་ནི་འདྲེས་པ་ལ་དེ་རིང་གི་ཆ་ལ་བརྟེན་པའོ། ཨཏྠུ་ཞེས་པའི་དྲི་བ་ལ་ནི་དེ་ལས་གཞན་ལ་བརྟེན་པ་སྟེ། འདྲེས་པ་ཉིད་ལ་དེ་ལས་དེ་རིང་གི་ཆ་ལས་གཞན་དེ་རིང་མ་ཡིན་པ་ལ་བརྟེན་པའོ། གཞན་དུ་ཞེས་པ་ནི་འདྲེས་པ་ལས་གཞན་པའི་འདས་པའི་དུས་ལའོ། ཐལ་བ་ཞེས་པ་ནི་ཨཱ་དང་ཉུ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཐལ་བའོ། ཨཛྫ་ཧི་ཡ྄ཡོ་ཞེས་པ་ནི་འདྲེས་པ་ཉིད་སྟོན་པའི་ཕྱིར་གསུངས་སོ། 6. Paro ༦. པརོ། Samāsoti chaṭṭhīsamāso kārakasamāso vā. Nipātanatā cāssa visesatoti. Etañcāti parokkheti etañca. Kriyatthassa upādhi visesanaṃ kriyatthopādhi, tassa kriyatthopādhino bhūtā najjatanassa sādhanadvārena visesanaṃ, na tūjukaṃtyattho. Kasmā nojukaṃ visesanaṃ tyāha ‘byavacchejjābhāvā’ti. Tameva phuṭayitumāha- ‘tathāhi’ccādi. བསྡུ་བ་ནི་འབྲེལ་སྒྲའི་བསྡུ་བའམ་བྱེད་པོའི་བསྡུ་བའོ། འདི་ནི་དམིགས་ཀྱིས་བསལ་བའི་ཕྱིར་རོ། འདི་ཡང་ཞེས་པ་ནི་ལྐོག་ཏུ་གྱུར་པ་ལ་ཞེས་པའི་འདི་ཡང་ངོ་། བྱ་བའི་དོན་གྱི་ཉེ་བར་སྦྱར་བ་ནི་ཁྱད་པར་ཏེ་བྱ་བའི་དོན་གྱི་ཉེ་བར་སྦྱར་བའོ། བྱ་བའི་དོན་གྱི་ཉེ་བར་སྦྱར་བ་དེ་ལ་འདས་པ་དེ་རིང་མ་ཡིན་པ་ལ་སྒྲུབ་པའི་སྒོ་ནས་ཁྱད་པར་དུ་བྱེད་པ་ཡིན་གྱི། ཐད་ཀར་ཁྱད་པར་དུ་བྱེད་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ཅིའི་ཕྱིར་ཐད་ཀར་ཁྱད་པར་དུ་མི་བྱེད་ཅེ་ན། ‘རྣམ་པར་གཅད་བྱ་མེད་པའི་ཕྱིར་’ ཞེས་གསུངས་སོ། དེ་ཉིད་གསལ་བར་བྱེད་པ་ནི་ ‘འདི་ལྟར་’ ཞེས་སོགས་སོ། Sādhiyamānāti iminā dhātvatthassāparinipphannataṃ bodheti. Te santi indriyānaṃ. Santo vijjamāno visayo yesaṃ indriyānaṃ te sambhāvo [Pg.275] tattaṃ, tasmā. Neti paṭisedhe, sādhanadvārena visesanatte byavacchejjasabbhāvā yathāvuttadoso na bhavatīti attho. Dosā bhāvameva dassetumāha- ‘yassi’ccādi. Yassāti dhātvatthassa. Tatthāti tasmiṃ appaccakkhe dhātvatthe. Kārakānaṃ sattisabhāvattā sāpi apaccakkhā vāti codeti nanuceccādinā. Asattoti asamattho. སྒྲུབ་བཞིན་པ་ཞེས་པའི་འདིས་ནི་བྱིངས་ཀྱི་དོན་མ་གྲུབ་པ་ཉིད་རྟོགས་པར་བྱེད་དོ། དེ་དག་ནི་དབང་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཡོད་དོ། ཡོད་པ་སྟེ་ཡོད་པའི་ཡུལ་གང་དག་དབང་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཡིན་པ་དེ་དག་གི་འབྱུང་བ་ཉིད་དེའི་ཕྱིར་རོ། མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པ་ནི་དགག་པ་ལའོ། སྒྲུབ་པའི་སྒོ་ནས་ཁྱད་པར་དུ་བྱས་ན་རྣམ་པར་གཅད་བྱ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཇི་སྐད་བཤད་པའི་ཉེས་པ་མི་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ཉེས་པ་མེད་པ་ཉིད་སྟོན་པ་ནི་ ‘གང་གི་’ ཞེས་སོགས་སོ། གང་གི་ཞེས་པ་ནི་བྱིངས་ཀྱི་དོན་གྱིའོ། དེ་ལ་ཞེས་པ་ནི་མངོན་སུམ་མ་ཡིན་པའི་བྱིངས་ཀྱི་དོན་དེ་ལའོ། བྱེད་པ་པོ་རྣམས་ནི་ནུས་པའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དེ་ཡང་མངོན་སུམ་མ་ཡིན་ནམ་ཞེས་རྒོལ་བ་ནི་ ‘ཅི་སྟེ་’ ཞེས་སོགས་སོ། མི་ནུས་པ་ནི་མི་ནུས་པའོ། Attānāma attano paccakkhoti tabbisaye amhakārakassa vidhānamayuttanti manasi nidhāya yaṃ vuttaṃ vuttikārena, tamupadassetumāha- ‘nanuce’ccādi. Attabodhanīyāpi hi kiriyā yadā cittavikkhepato nopalakkhīyate, tadāyaṃ parokkhā bhavati, tenuttamavisayepi parokkhabhāvo tassā bhavatveva. Jāgaratopi yadā madā manobyātaṅgato anupaladdhi, tadāpi bhavatyeveti dassetuṃ vuttaṃ byāsattavacanaṃ. Abhinibbattikāleti kiriyā nibbattikāle, ‘sutto-haṃ kiṃ vilalāpa, matto-haṃ kiṃvilalāpe’ti idamatrodāharaṇaṃ. Citta cikkhepavisayappadassanāyettha suttavacanaṃ. བདག་ཉིད་ནི་རང་གི་མངོན་སུམ་ཡིན་པས་ན། དེའི་ཡུལ་ལ་བདག་གི་བྱེད་པ་པོ་རྣམ་པར་གཞག་པ་མི་རིགས་སོ་སྙམ་དུ་ཡིད་ལ་བཞག་ནས་འགྲེལ་བྱེད་པས་གང་གསུངས་པ་དེ་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ ‘ཅི་སྟེ་’ ཞེས་སོགས་གསུངས་སོ། བདག་གིས་རིག་པར་བྱ་བའི་བྱ་བ་ཡང་གང་གི་ཚེ་སེམས་རྣམ་པར་གཡེང་བའི་ཕྱིར་མི་དམིགས་པ་དེའི་ཚེ་འདི་ནི་ལྐོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བས། དེའི་ཕྱིར་སྐྱེས་བུ་མཆོག་གི་ཡུལ་ལའང་དེའི་ལྐོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཉིད་འགྱུར་བ་ཉིད་དོ། སད་པར་གྱུར་ཀྱང་གང་གི་ཚེ་མྱོས་པ་དང་ཡིད་ཀྱི་ནད་ལས་མི་དམིགས་པ་དེའི་ཚེའང་འགྱུར་བ་ཉིད་དོ་ཞེས་སྟོན་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་གཡེང་བའི་ཚིག་གསུངས་སོ། མངོན་པར་གྲུབ་པའི་དུས་ལ་ཞེས་པ་ནི་བྱ་བ་གྲུབ་པའི་དུས་ལའོ། ‘ང་གཉིད་ལོག་པ་ན་ཅི་ཞིག་སྨྲས། ང་མྱོས་པ་ན་ཅི་ཞིག་སྨྲས་’ ཞེས་པ་འདི་ནི་འདིར་དཔེར་བརྗོད་དོ། སེམས་རྣམ་པར་གཡེང་བའི་ཡུལ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་འདིར་གཉིད་ལོག་པའི་ཚིག་གོ། 7. Eyyā ༧. ཨེཡྻཱ། Eyyādotīminā eyyādyattho gahitoti bodhetuṃ yeneccādikaṃ vuttaṃ. Nimittasaddāpekkhāya tanti vattabbe visayasaddāpekkhāyasoti vuttaṃ. Tesanti eyyādīnaṃ. Visayaṃ dasseti ‘hetuphalesviccādiko’ti. Ādisaddena pañhapatthanādayo gahitā. Athātra kriyaggahaṇābhāve kriyātipattiyanti kathaṃ labbhaticcāha- ‘kriyāti pattiya’nti ādi. Kriyātipattiyanti vivaraṇaṃ katanti sambandho. "eyyādo" ཞེས་པ་འདིས་ "eyyā" ལ་སོགས་པའི་དོན་བཟུང་བ་ཡིན་པར་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར། "yena" ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །རྒྱུ་མཚན་གྱི་སྒྲ་ལ་ལྟོས་ནས་ "taṃ" ཞེས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལ། ཡུལ་གྱི་སྒྲ་ལ་ལྟོས་ནས་ "so" ཞེས་གསུངས་སོ། །"tesaṃ" ཞེས་པ་ནི་ "eyyā" ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། །ཡུལ་སྟོན་པ་ནི་ "hetuphalesu" ལ་སོགས་པའོ། །"ādi" ཞེས་པའི་སྒྲས་དྲི་བ་དང་གསོལ་བ་འདེབས་པ་ལ་སོགས་པ་བཟུང་ངོ། །འོ་ན་འདིར་བྱ་བ་བཟུང་བ་མེད་པར། "kriyātipatti" ཞེས་པ་ཇི་ལྟར་ཐོབ་ཅེ་ན། "kriyātipattiyaṃ" ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །"kriyātipattiyaṃ" ཞེས་པ་ནི་རྣམ་པར་བཤད་པ་བྱས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། ། Abhidheyyadvārenāti kiriyāsaṅkhātaatthamukhena, pakatakriyattha visesanattāti kriyatthādhikārato adhikatassa dhātussa visesanattā. Idaṃ vuttaṃ hoti ‘‘atipattiyanti adhikatakriyatthavisesanaṃ, visesanañca hontaṃ nojukaṃ bhavitumarahati kiñcarahi abhidheyyadvārena, tathāhi atipatanaṃ nāma kriyāya hoti, na kriyatthassa ayujjanato, tasmā atipattiyantivuttekriyātipatti yanti [Pg.276] idaṃ kriyatthavisesanaṃ hontaṃ abhidheyyadvārena hotīti kriyātipattiyanti vivaraṇaṃ kata’’nti. Vidhurappaccayopanipātatoti viruddhappaccayasamavāyāti attho. "abhidheyyadvārena" ཞེས་པ་ནི་བྱ་བར་བགྲང་བའི་བརྗོད་བྱའི་སྒོ་ནས་ཏེ། "pakatakriyattha visesanattā" ཞེས་པ་ནི་བྱ་བའི་དོན་གྱི་སྐབས་ནས་བཟུང་བའི་བྱིངས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ། །འདི་སྐད་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། "atipatti" ཞེས་པ་ནི་བཟུང་བའི་བྱ་བའི་དོན་གྱི་ཁྱད་པར་ཡིན་ལ། ཁྱད་པར་དུ་གྱུར་པ་དེ་ཡང་དྲང་པོར་འགྱུར་མི་རིགས་པས། འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། བརྗོད་བྱའི་སྒོ་ནས་ཏེ། འདི་ལྟར་འདས་པ་ཞེས་པ་ནི་བྱ་བ་ལ་ཡོད་ཀྱི། བྱ་བའི་དོན་ལ་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་མེད་དོ། །དེའི་ཕྱིར་ "atipatti" ཞེས་བརྗོད་པ་ན། "kriyātipatti" ཞེས་བྱ་བའི་དོན་གྱི་ཁྱད་པར་དུ་གྱུར་པ་འདི་ནི་བརྗོད་བྱའི་སྒོ་ནས་འགྱུར་བས། "kriyātipattiyaṃ" ཞེས་རྣམ་པར་བཤད་པ་བྱས་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱའོ། །"vidhurappaccayopanipātato" ཞེས་པ་ནི་མི་མทུན་པའི་རྐྱེན་འདུ་བ་ལས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ། Kāraṇavekallatovāti hetumato phalassa yo hetu tassa vikalattena. Tatretīmassa attho vattamānavisayeti. Kriyātipattiyanti bhūtādi kriyātipattiyaṃ. Liṅgatoti nimittena. Gamakena liṅgena gammāyātipattiyā bujjhanakālaṃ vattamāno kālo na tiṭṭhati atikkamatīti āha- ‘vattamānatāya byatikkamā’ti. Tadeva phuṭayati ‘samakāla’ntiādinā. Samakālanti ekakkhaṇe. Vattamānassa kriyātipatyasambhavā tadavasiṭṭhātītānāgatesveyyādīnambhāvo (aññathā) nupapattiyāti vuttaṃ vuttiyaṃ ‘sāmatthiyātiādi. "kāraṇavekallato vā" ཞེས་པ་ནི་རྒྱུ་དང་ལྡན་པའི་འབྲས་བུའི་རྒྱུ་གང་ཡིན་པ་དེ་མ་ཚང་བའི་ཕྱིར་རོ། །"tatra" ཞེས་པ་འདིའི་དོན་ནི་ད་ལྟར་བའི་ཡུལ་ལ་འཇུག་པ་ཉིད་དོ། །"kriyātipattiyaṃ" ཞེས་པ་ནི་འདས་པ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་མ་གྲུབ་པ་ལའོ། །"liṅgato" ཞེས་པ་ནི་རྟགས་ལས་ཏེ། གོ་བར་བྱེད་པའི་རྟགས་ཀྱིས་གོ་བར་བྱ་བའི་བྱ་བ་མ་གྲུབ་པ་རྟོགས་པའི་དུས་སུ། ད་ལྟར་བའི་དུས་ནི་མི་གནས་པར་འདས་པར་འགྱུར་བའི་ཕྱིར། "vattamānatāya byatikkamā" ཞེས་གསུངས་སོ། །དེ་ཉིད་ "samakālaṃ" ལ་སོགས་པས་གསལ་བར་བྱེད་དོ། །"samakālaṃ" ཞེས་པ་ནི་སྐད་ཅིག་མ་གཅིག་ལའོ། །ད་ལྟར་བ་ལ་བྱ་བ་མ་གྲུབ་པ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར། དེ་ལས་ལྷག་པའི་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་རྣམས་ལ་ "eyyā" ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཡོད་པ་ནི་གཞན་དུ་མི་འཐད་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་འགྲེལ་པ་ལས། "sāmatthiyā" ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། ། Liṅgenāti ettha pubbe dakkhiṇena gamane sati sakaṭissāpariyā bhavanadassanaṃ dakkhiṇena gamanassa sakaṭāpariyābhavanahetutte liṅgaṃ, dakkhiṇena gamanassātipattiyā aññato gamanādi liṅgaṃ. Sakaṭā kiriyābhavanātipattiyā sakaṭe garubhārāropanādi liṅgaṃ. Paṭhamavaye arahattabhavanaṃ taṃhetubhūtañca pabbajjaṃ paresaṃ paṭhamavaye pabbajjānimittārahattappattiliṅgena viññāya pabbajjāyātipatti gharakammabyāvaṭatādiliṅgena, arahattassātipatti ca pabbajjānimittābhāvena liṅgenāvasīyateti liṅgena bhūta kriyātipatti pana veditabbā, yadi panevamabhiññālābhī payuñjati tadā paccakkhañāṇeneva sabbaṃ viññāya payuñjatīti veditabbaṃ. Liṅgatovasīyamānāyanti pana bāhullena vuttaṃ. "liṅgena" ཞེས་པ་ལ། འདིར་སྔོན་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་འགྲོ་བ་ཡོད་པ་ན། ཤིང་རྟ་མི་བརྟན་པར་འགྱུར་བ་མཐོང་བ་ནི། ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་འགྲོ་བ་དེ་ཤིང་རྟ་མི་བརྟན་པར་འགྱུར་བའི་རྒྱུ་ཉིད་ཀྱི་རྟགས་ཡིན་ལ། ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་འགྲོ་བ་མ་གྲུབ་པའི་རྟགས་ནི་གཞན་དུ་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ནོ། །ཤིང་རྟའི་བྱ་བ་མི་འགྲུབ་པའི་རྟགས་ནི་ཤིང་རྟ་ལ་ཁུར་ལྕི་པོ་འགེལ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ནོ། །ཚེ་སྟོད་ལ་དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་དང་། དེའི་རྒྱུར་གྱུར་པའི་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ནི། གཞན་དག་གི་ཚེ་སྟོད་ལ་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་རྒྱུ་མཚན་གྱིས་དགྲ་བཅོམ་པའི་གོ་འཕང་ཐོབ་པའི་རྟགས་ཀྱིས་ཤེས་ནས། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་མ་གྲུབ་པའི་རྟགས་ནི་ཁྱིམ་གྱི་བྱ་བ་ལ་བྲེལ་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། དགྲ་བཅོམ་པ་ཉིད་མ་གྲུབ་པ་ནི་རབ་ཏུ་བྱུང་བའི་རྒྱུ་མཚན་མེད་པའི་རྟགས་ཀྱིས་ངེས་པར་བྱེད་པས། རྟགས་ཀྱིས་བྱ་བ་མ་གྲུབ་པར་གྱུར་པ་ནི་ཤེས་པར་བྱའོ། །གལ་ཏེ་མངོན་ཤེས་ཐོབ་པ་ཞིག་གིས་སྦྱོར་བ་བྱེད་ན། དེའི་ཚེ་མངོན་སུམ་གྱི་ཡེ་ཤེས་ཉིད་ཀྱིས་ཐམས་ཅད་ཤེས་ནས་སྦྱོར་བ་བྱེད་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། །"liṅgato avasīyamānāyaṃ" ཞེས་པ་ནི་ཕལ་ཆེ་བའི་སྒོ་ནས་གསུངས་པ་ཡིན་ནོ། ། 8. Hetu ༨. རྒྱུ། Niccabhavanaṃ hetu (tyādinā) hetuphalabhāvoyevettha, nāti pattīti dīpeti. Sabbappaccayodāharaṇavasenāti sabbesaṃ eyyādīnampaccayānaṃ udāharaṇavasena. Hetuphalānaṃ sabbhāvatoti vuttattā hetuphalāni dasseti hananamiccādinā. Evaṃ hetuphalasabbhāvato sabbakāle [Pg.277] ca vidhānato ettha vattamānepi pappotīti bhāvo. So ca hetuhetumantabhāvo ca. "niccabhavanaṃ hetu" ལ་སོགས་པས་འདིར་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དངོས་པོ་ཉིད་ཡིན་གྱི། མ་གྲུབ་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་གསལ་བར་བྱེད་དོ། །"sabbappaccayodāharaṇavasena" ཞེས་པ་ནི་ "eyyā" ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་ཐམས་ཅད་ཀྱི་དཔེའི་སྒོ་ནས་སོ། །རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཞེས་གསུངས་པས། "hanana" ལ་སོགས་པས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་རྣམས་སྟོན་ཏོ། །དེ་ལྟར་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་དང་། དུས་ཐམས་ཅད་དུ་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར། འདིར་ད་ལྟར་བ་ལའང་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དེ་ཡང་རྒྱུ་དང་རྒྱུ་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་ཉིད་དོ། ། 9. Pañhe ༩. དྲི་བ་ལ། Pacchimaṃ pacchimaṃ padantiādīsu pañhoti purimaṃ padaṃ, sampucchanāti pacchimaṃ padantiādinā daṭṭhabbaṃ. Samecca aññamaññaṃ pucchanā sampucchanā, yācanaṃ dehī tyādinā yācanamatthaṃ, iṭṭhassāsampattassātthanamiṭṭhāsiṃsanaṃ. Pattakālavasena ca visayabhedena bhinnāya pīti yojetvā attho daṭṭhabbo. Pattakālaṃ dasseti nimittabhūtassātiādinā. Nimittabhūtassāti taṃtaṃkiccasampajjane kāraṇabhūtassa. Vidhi nāma diṭṭhadhammikasamparāyika nimantaṇāmantaṇājjhesanapesanāni. Ettha ca anuññāpattakālesu ca pañcamī vihitā parehi, diṭṭhadhammikādīsu pañcasu sattamī. Idha pana te dvepi vidhivisesāyevāti vidhimhi antokaritvā eyyādiṃ vidhātuṃ yaṃ vuttaṃ vuttikārena, tadidāni vattukāmo āha- ‘anuññāpattakālesupi’ccādi. Vidhippatītimeva pakāseti ‘evaṃ kareyyāsī’’ticcādinā. Anujānantopi dīpentopi kiriyāsu byāpāretiyevāti byāpāraṇampatītitoti yojetvā attho veditabbo. "pacchimaṃ pacchimaṃ padaṃ" ལ་སོགས་པ་ལ། "pañha" ཞེས་པ་ནི་ཚིག་སྔ་མ་དང་། "sampucchanā" ཞེས་པ་ནི་ཚིག་ཕྱི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ལ་སོགས་པས་བལྟ་བར་བྱའོ། །ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཕན་ཚུན་དྲི་བ་ནི་ "sampucchanā" ཡིན་ལ། "བྱིན་ཅིག་" ཅེས་པ་ལ་སོགས་པས་སློང་བའི་དོན་ནི་ "yācana" ཡིན་ཞིང་། འདོད་པ་མ་ཐོབ་པ་ལ་རེ་བ་ནི་ "iṭṭhāsiṃsana" ཡིན་ནོ། །དུས་ལ་བབ་པའི་དབང་གིས་དང་ཡུལ་གྱི་དབྱེ་བས་ཐ་དད་པའི་དགའ་བ་ལའང་སྦྱར་ནས་དོན་བལྟ་བར་བྱའོ། །དུས་ལ་བབ་པ་སྟོན་པ་ནི་ "nimittabhūtassa" ལ་སོགས་པའོ། །"nimittabhūtassa" ཞེས་པ་ནི་བྱ་བ་དེ་དང་དེ་འགྲུབ་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པ་ལའོ། །"vidhi" ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཚེ་འདི་དང་ཕྱི་མའི་མགྲོན་དུ་བོས་པ་དང་། གདན་དྲངས་པ་དང་། གསོལ་བ་བཏབ་པ་དང་། མངགས་པ་རྣམས་སོ། །འདིར་གནང་བ་དང་དུས་ལ་བབ་པ་རྣམས་ལ་གཞན་དག་གིས་ལྔ་པ་བཤད་ལ། ཚེ་འདི་ལ་སོགས་པ་ལྔ་ལ་བདུན་པ་བཤད་དོ། །འོན་ཀྱང་འདིར་དེ་གཉིས་ཀྱང་ཆོ་གའི་བྱེ་བྲག་ཉིད་ཡིན་པས། ཆོ་གའི་ནང་དུ་བསྡུས་ནས་ "eyyā" ལ་སོགས་པ་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར། འགྲེལ་པ་མཛད་པས་གང་གསུངས་པ་དེ་ཉིད་ད་ལྟ་བརྗོད་པར་འདོད་ནས་ "anuññāpattakālesupi" ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །ཆོ་ག་རྟོགས་པ་ཉིད་གསལ་བར་བྱེད་པ་ནི་ "evaṃ kareyyāsi" ལ་སོགས་པའོ། །གནང་བ་སྦྱིན་པ་དང་སྟོན་པར་བྱེད་པའང་བྱ་བ་རྣམས་ལ་འཇུག་པར་བྱེད་པ་ཉིད་ཡིན་པས། འཇུག་པར་བྱེད་པ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་སྦྱར་ནས་དོན་ཤེས་པར་བྱའོ། ། Pesanepi kesañci byākaraṇaññūnaṃ sattamīvidhicchitotivuttikārena yaṃ vuttaṃ, taṃ dāni vattumāha- ‘pesane pi’ccādi. Samūlatanti kesañci saddikānaṃ sattamīvidhividhānamūlena samūlataṃ. ‘‘Anumatiparikappatthesu sattamī’’ti (3-1-11) kaccānasuttaṃ. Kattumicchato parassa anujānanaṃ anumati, parikappanaṃ sallakkhaṇaṃ nirūpanaṃ parikappo hetuphalakiriyā sambhavo ca, tasmiṃ anumatyatthe ca parikappatthe ca sattamīvibhatti hotīti attho. Atthaggahaṇena vidhinimantaṇāmantaṇājjhesana patthanāpattakālesu ca. "pesane pi" ཞེས་པ་ལ། བརྡ་སྤྲོད་པ་ཁ་ཅིག་གི་ལུགས་ལ། མངགས་པ་ལའང་བདུན་པའི་ཆོ་ག་འདོད་དོ་ཞེས་འགྲེལ་པ་མཛད་པས་གང་གསུངས་པ་དེ་ཉིད་ད་ལྟ་བརྗོད་པར་འདོད་ནས་ "pesane pi" ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །"samūlataṃ" ཞེས་པ་ནི་སྒྲ་རིག་པ་ཁ་ཅིག་གི་བདུན་པའི་ཆོ་ག་བསྒྲུབ་པའི་རྩ་བ་དང་བཅས་པ་ཉིད་དོ། །"anumatiparikappatthesu sattamī" ཞེས་པ་ནི་ཀཙྩཱ་ནའི་མདོའོ། །བྱེད་པར་འདོད་པའི་གཞན་ལ་གནང་བ་སྦྱིན་པ་ནི་ "anumati" ཡིན་ལ། "parikappa" ནི་མཚན་ཉིད་འཛིན་པ་དང་། ངེས་པར་འཛིན་པ་དང་། རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་བྱ་བ་འབྱུང་བ་ཉིད་དོ། །གནང་བའི་དོན་དང་རྟོག་པའི་དོན་དེ་ལ་བདུན་པའི་རྣམ་དབྱེ་འགྱུར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །"artha" ཞེས་པ་བཟུང་བས་ཆོ་ག་དང་། མགྲོན་དུ་བོད་པ་དང་། གདན་འདྲེན་པ་དང་། གསོལ་བ་འདེབས་པ་དང་། སྨོན་པ་དང་། དུས་ལ་བབ་པ་རྣམས་ལའང་འགྱུར་རོ། ། 10. Tu antu ༡༠. ཏུ་ ཨནྟུ། Udāhaṭāti gacchatu gacchantuādinā udāhaṭā. Dadātūti yācane. "udāhaṭā" ཞེས་པ་ནི་ "gacchatu gacchantu" ལ་སོགས་པས་དྲངས་པའོ། །"dadātu" ཞེས་པ་ནི་སློང་བ་ལའོ། ། 11. Satya ༡༡. སཏྱ། Arahatthe cāyameva payogo, tena bhavaṃ khalu rajjaṃ kareyya bhavaṃ arahoti yojetvā daṭṭhabbo. "arahatthe" ཡང་འདི་ཉིད་སྦྱོར་བ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་ "bhavaṃ khalu rajjaṃ kareyya" ཞེས་པ་ནི་ "bhavaṃ araho" ཞེས་སྦྱར་ནས་བལྟ་བར་བྱའོ། ། 12. Sambhā ༡༢. སམྦྷཱ། Yoggatājjhavasānantīmassātthapadaṃ[Pg.278], sattisaddahananti sāmatthiyassa saddahananti attho. Payogānusāritaṃ dīpetī sambandho. Gammamāneti sambhāvemiccādinā bhvādidhātūhi avuccamānepi gamyamāne. Udāhaṭaṃ ‘apipabbataṃ sirasā bhindeyyā’ti. Mahābalatāya hatthihanane alamatthavisaye sambhāvane satyapi alaṃ saddo-trālamattho yuttoti na bhavantetyādayo hanissati. Dhātunāti ettha dhātuggahaṇena bhvādayo gayhante tattha dhātusaddassa ruḷhattā pubbācariyasaññāya vā. Udāhaṭanti bhuñjeyya bhavaṃ tyādinā. "yoggatājjhavasānaṃ" ཞེས་པ་ནི་འདིའི་དོན་གྱི་ཚིག་སྟེ། "sattisaddahanaṃ" ཞེས་པ་ནི་ནུས་པ་ལ་ཡིད་ཆེས་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །སྦྱོར་བའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པ་ཉིད་གསལ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས་སྦྱར་རོ། །"gamyamāne" ཞེས་པ་ནི་ "sambhāvema" ལ་སོགས་པས་བྷྭཱ་དི་ལ་སོགས་པའི་བྱིངས་རྣམས་ཀྱིས་མ་བརྗོད་ཀྱང་རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་ལའོ། །དཔེར་ན། "api pabbataṃ sirasā bhindeyya" ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །སྟོབས་ཆེན་པོ་ཉིད་ཀྱིས་གླང་པོ་ཆེ་གསོད་པ་ལ་ནུས་པའི་ཡུལ་གྱི་སྲིད་པ་ཡོད་ཀྱང་། "alaṃ" ཞེས་པའི་སྒྲ་འདིར་ནུས་པའི་དོན་ལ་འཐད་པས་ "na bhavanti" ལ་སོགས་པ་རྣམས་མི་འགྱུར་གྱི། "hanissati" ཞེས་འགྱུར་རོ། །"dhātunā" ཞེས་པ་འདིར་བྱིངས་བཟུང་བས་བྷྭཱ་དི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་བཟུང་བ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་བྱིངས་ཀྱི་སྒྲ་ནི་གྲགས་པའི་སྒོ་ནས་སམ། སྔོན་གྱི་སློབ་དཔོན་གྱི་བརྡ་ལས་སོ། །དཔེར་བརྗོད་པ་ནི་ "bhuñjeyya bhavaṃ" ལ་སོགས་པའོ། ། 13. Māyo ༡༣. མཱ་ཡོ། Sūti māsūti ettha susaddo. Ettha imasmiṃ udāharaṇe. Nivatteti māsaddoti seso. Āraddhanti iminā vattamānaṃ vanagamanaṃ dasseti. Antobhūtaṇyatthāti ṇippaccayābhāvepi attani antobhūtaṇyattha dhātuto. Īādīnaṃ āādīnañca sakakālonāma bhūto kālo. Dhātusambandho visesanavisessabhāvo, tenāha- ‘dhātvattha sambandhe visesana visessabhāvalakkhaṇe’ti. Sabbatthākhyāta vāccottho visesso syādyantavācco visesanaṃ. "su" ཞེས་པ་ནི་ "mā su" ཞེས་པ་འདིར་ "su" ཞེས་པའི་སྒྲའོ། །"ettha" ཞེས་པ་ནི་དཔེ་འདི་ལའོ། །"mā" ཞེས་པའི་སྒྲས་བཟློག་པར་བྱེད་དོ་ཞེས་པ་ནི་ལྷག་མའོ། །"āraddhaṃ" ཞེས་པ་འདིས་ད་ལྟར་ནགས་སུ་འགྲོ་བ་སྟོན་ཏོ། །"antobhūtaṇyattha" ཞེས་པ་ནི་ "ṇi" རྐྱེན་མེད་ཀྱང་རང་གི་ཁོངས་སུ་གཉེར་བའི་དོན་འདུས་པའི་བྱིངས་ལས་སོ། །"ī" ལ་སོགས་པ་དང་ "ā" ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་རང་གི་དུས་ནི་འདས་པའི་དུས་ཞེས་བྱའོ། །བྱིངས་ཀྱི་འབྲེལ་པ་ནི་ཁྱད་པར་དང་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར། "dhātvattha sambandhe visesana visessabhāvalakkhaṇe" ཞེས་གསུངས་སོ། །ཐམས་ཅད་དུ་ཚིག་ཕྲད་ཀྱིས་བརྗོད་པའི་དོན་ནི་ཁྱད་པར་ཅན་ཡིན་ལ། "si" ལ་སོགས་པའི་མཐའ་ཅན་གྱིས་བརྗོད་པ་ནི་ཁྱད་པར་རོ། ། Iṭṭhoti paresamiṭṭho. Jānanatthavasena gamanatthattāti ‘‘gamanatthā kammakā’’ti (5-59) sutte gamanatthasaddena ‘ye gatyatthā te buddhyatthā’ti jānanatthopi gahitoti evaṃ gahitajānanatthavasena gamanatthattāti attho. Abhimatāni pāṇiniyānaṃ. Tathā saddassatthamāha- ‘anantarena gatattha’(nti ana)ntare vuttena karaṇabhūtenāti attho. Abhimatoti pāṇiniyānameva idhādhippetasamuccayaṃ vattumāha- ‘samuccayo’iccādi. Athātra kathamanekāsaṃ kiriyānaṃ cīya mānatā yāvatā ekāvāṭanakiriyājjhayanakiriyā cetyāsaṅkiyāha- ‘sādhanabhedane’ccādi. Maṭhādisādhanānambhedenāṭana kiriyāyapi bhedoti attho. Takkiriyāppadhānassāti sā lavanakiriyā padhānamassa kattuno. Yo- yamaññepi niyojento viya kiriyaṃ karoti so nā-ññakiriyāpadhāne yutto, takkiriyāppadhāneyeveti. "iṭṭha" ཞེས་པ་ནི་གཞན་དག་གི་འདོད་པའོ། །ཤེས་པའི་དོན་གྱི་དབང་གིས་འགྲོ་བའི་དོན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་ཏེ། "gamanatthā kammakā" ཞེས་པའི་མདོ་ལས། འགྲོ་བའི་དོན་གྱི་སྒྲས་ "འགྲོ་བའི་དོན་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་ནི་ཤེས་པའི་དོན་ཏོ། །" ཞེས་ཤེས་པའི་དོན་ཡང་བཟུང་བས། དེ་ལྟར་བཟུང་བའི་ཤེས་པའི་དོན་གྱི་དབང་གིས་འགྲོ་བའི་དོན་ཉིད་ཀྱི་ཕྱིར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །"abhimatāni" ཞེས་པ་ནི་པཱ་ཎི་ནི་པ་རྣམས་ཀྱི་འདོད་པའོ། །"tathā" ཞེས་པའི་སྒྲའི་དོན་གསུངས་པ་ནི། "anantarena gatatthaṃ" ཞེས་པ་ནི་བར་མ་ཆོད་པར་བརྗོད་པའི་བྱེད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །"abhimato" ཞེས་པ་ནི་པཱ་ཎི་ནི་པ་རྣམས་ཉིད་ཀྱི་འདིར་འདོད་པའི་སྡུད་པ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར། "samuccayo" ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །འོ་ན་འདིར་བྱ་བ་དུ་མ་རྣམས་ཇི་ལྟར་བསྡུ་བར་བྱ་སྟེ། འཁྱམ་པའི་བྱ་བ་གཅིག་དང་ཀློག་པའི་བྱ་བ་གཅིག་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནམ་སྙམ་དུ་དྭོགས་ནས། "sādhanabhedena" ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །གཙུག་ལག་ཁང་ལ་སོགས་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་ཐ་དད་པའི་སྒོ་ནས་འཁྱམ་པའི་བྱ་བ་ལའང་ཐ་དད་པ་ཡོད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །"takkiriyāppadhānassa" ཞེས་པ་ནི་བཙས་མ་རྔ་བའི་བྱ་བ་དེ་གཙོ་བོར་གྱུར་པའི་བྱེད་པ་པོའོ། །གང་ཞིག་གཞན་དག་ལའང་བསྐུལ་བ་བཞིན་དུ་བྱ་བ་བྱེད་པ་དེ་ནི། བྱ་བ་གཞན་གཙོ་བོ་ལ་མི་སྦྱོར་གྱི། བྱ་བ་དེ་ཉིད་གཙོ་བོ་ལ་སྦྱོར་རོ་ཞེས་པའོ། ། 14. Pubba ༡༤. སྔོན་མ། Mahāvākyarūpattā [Pg.279] pakaraṇassa tadapekkhāya vākyekadesattaṃ ‘‘vattamāne tianti, bhavissati’’ccādīnaṃ vākyānanti āha ‘vākyekadesehī’ti. Atoyevamāha-vākyāvayavoparo-dhunā karīyate’ti. Vidhivākyattamassa dassetvā niyamavākyattaṃ dāni dassetuṃ ‘athavā niyamatthamidantyādīna’ntyāha. Niyamasuttattameva phuṭayati ‘tehi’ccādinā. Tehi tehi suttehīti ‘‘vattamāne ti anti’’ccādīhi tehi tehi suttehi. Imināti ‘‘pubbaparā’’dinā iminā suttena. Nanu tumhāmhasesesūti ettake vuccamāne ‘tumhāmhasaddavacanīyesu tadaññasaddavacanīyesu ca kārakesū’ti ayaṃ viseso kuto gamyate yenevaṃ vivaṭaṃtyāha- ‘kattukamme’ccādi. Kattādīsu vidhānañca vakkhati. སྐབས་འདི་ནི་ཚིག་ཆེན་པོའི་རང་བཞིན་ཡིན་པའི་ཕྱིར། དེ་ལ་ལྟོས་ནས་ "vattamāne ti anti, bhavissati" ལ་སོགས་པའི་ཚིག་རྣམས་ནི་ཚིག་གི་ཆ་ཤས་ཉིད་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་ཕྱིར། "vākyekadesehi" ཞེས་གསུངས་སོ། །དེའི་ཕྱིར་འདི་སྐད་དུ། "ད་ལྟ་ཚིག་གི་ཡན་ལག་གིས་བཀག་པ་བྱེད་དོ། །" ཞེས་གསུངས་སོ། །འདི་ནི་སྒྲུབ་པའི་ཚིག་ཉིད་དུ་བསྟན་ནས། ད་ནི་ངེས་པར་འཛིན་པའི་ཚིག་ཉིད་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། "athavā niyamatthamidaṃ" ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །ངེས་པའི་མདོ་ཉིད་དུ་གསལ་བར་བྱེད་པ་ནི་ "tehi" ལ་སོགས་པའོ། །"tehi tehi suttehi" ཞེས་པ་ནི་ "vattamāne ti anti" ལ་སོགས་པའི་མདོ་དེ་དང་དེ་དག་གིས་སོ། །"iminā" ཞེས་པ་ནི་ "pubbaparā" ལ་སོགས་པའི་མདོ་འདིས་སོ། །ཅི་ "tumhāmhasesesu" ཞེས་པ་འདི་ཙམ་ཞིག་བརྗོད་པ་ན། "ཁྱོད་དང་བདག་གི་སྒྲས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་དང་། དེ་ལས་གཞན་པའི་སྒྲས་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་བྱེད་པ་པོ་རྣམས་ལའོ། །" ཞེས་བྱ་བའི་ཁྱད་པར་འདི་ཇི་ལྟར་རྟོགས་ཏེ། གང་གི་ཕྱིར་འདི་ལྟར་རྣམ་པར་ཕྱེ་ཞེ་ན། "kattukamme" ལ་སོགས་པ་གསུངས་སོ། །བྱེད་པ་པོ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་སྒྲུབ་པའང་བཤད་པར་འགྱུར་རོ། ། Kattukammānamevāti iminā bhāvaṃ byavacchindati. Tathā ca vakkhati- ‘tumhāmhasaddavacanīyattābhāvā’ti. Asatvabhūtāyeccādikamekavacana sambhave kāraṇaṃ, tumhāmheccādikantu paṭhamapurisasambhave. Tumhāmhasesesu hontā majjhimuttamapaṭhamā kathaṃ bhāvādīsu viññāyanti kathañca tumhāmhādisaddavacanīyassa kārakatthassākhyātena tattha vihitena saññāvibhattā tumhāmhādisaddappayogābhāvoccāsaṅkiya yaṃ vuttaṃ vuttiyaṃ taṃdāni vivarantena ‘yadi bhāvādīsu mānādayo na vidhīyante tadāmānādīsu paresu bhāvādīsu kyalādīnaṃ vidhānameva nopapajjatī’ti iminā sāmatthiyena tumhādīsu kārakesu majjhimādīnaṃ bhāvo viññāyati teneva tumhādikārakatthassa tattha vihitenākhyātena saññāpitattā tumhādisaddappayogo nāma na hotīti dassetuṃ ‘tumhādisvi’ccādikamāraddhaṃ. Yajjevaṃ tumhādisaddappayogoyeva na siyā ccāha- ‘yajjeva miccādi. Parihāramāha- ‘sasaddenā’ti. Tumhādisaddena. Brāhmaṇāiccanenābhihitameva bahuttaṃ bahavoti vacanenānujjate. Vacanābhāve kathaṃ tulyādhikaraṇattaṃtyāha- ‘anujjamānassi’ccādi. Anujjamānassātianuvaditabbassa gacchaticcādinā niddiṭṭhassa kattuno. "Kattukammānameva" zhes pas dngos po (bhāva) rnam par gcod do. De bzhin du "tumhāmhasaddavacanīyattābhāvā" zhes gsungs par 'gyur ro. "Asatvabhūtāya" la sogs pa ni gcig tshig 'byung ba'i rgyu yin la, "tumhāmha" la sogs pa ni skyes bu dang po (paṭhamapurisa) 'byung ba'i rgyu yin no. "Tumha" dang "amha" las gzhan pa rnams la 'byung ba'i skyes bu bar ma dang, mchog dang, dang po rnams dngos po la sogs pa la ji ltar shes par 'gyur zhe na, dang "tumha" dang "amha" la sogs pa'i sgra las brjod par bya ba'i byed pa'i don gyi bya tshig de la bstan pa'i sgo nas rnam dbye'i mtshan ma dang "tumha" dang "amha" la sogs pa'i sgra sbyor ba med par dogs pa bsal ba'i phyir, 'grel ba las bshad pa de nyid da lta gsal bar byed pas "yadi bhāvādīsu mānādayo na vidhīyante tadāmānādīsu paresu bhāvādīsu kyalādīnaṃ vidhānameva nopapajjatī" zhes gsungs te, mthu 'dis "tumha" la sogs pa'i byed pa rnams la skyes bu bar ma la sogs pa'i dngos po shes par 'gyur ro. Des na "tumha" la sogs pa'i byed pa'i don de la bstan pa'i bya tshig gis mtshon par byas pa'i phyir "tumha" la sogs pa'i sgra sbyor ba zhes bya ba mi 'byung bar bstan pa'i phyir "tumhādisu" la sogs pa brtsams so. Gal te de ltar na "tumha" la sogs pa'i sgra sbyor ba nyid mi 'byung ngo zhe na, "yajjeva" la sogs pa gsungs so. Lan bstan pa ni "sasaddena" zhes pa ste, "tumha" la sogs pa'i sgra nyid kyis so. "Brāhmaṇā" zhes pas bstan pa'i mang po nyid de nyid "bahavo" zhes pa'i tshig gis rjes su mi 'brang ngo. Tshig med na ji ltar gzhi mthun par 'gyur zhe na, "anujjamānassa" la sogs pa gsungs so. "Anujjamānassa" zhes pa ni rjes su brjod par bya ba ste, "gacchati" la sogs pas bstan pa'i byed pa po'o. Anuvādenāti [Pg.280] (tumhādi) anuvādena. ‘‘Nāmamhi payujjamānepi tulyādhikaraṇe paṭhamo’’ti (3-1-5) kaccānavacanaṃ, tenāha- ‘tenevi’ccādi. Asamānādhikaraṇattā hi ‘tayāpaccate’ccādo na bhavati. Tathāhi tayeccetaṃ kattuvācī paccateccetaṃ kammavācī kamme ākhyātappaccaya vidhānato. "Anuvādena" zhes pa ni (khyod la sogs pa) rjes su brjod pas so. "Nāmamhi payujjamānepi tulyādhikaraṇe paṭhamo" (3-1-5) zhes pa ni kat-tsā-ya-na'i tshig yin pas, des na "teneva" la sogs pa gsungs so. Gzhi mthun pa ma yin pa'i phyir "tayā paccate" la sogs pa la mi 'byung ngo. De nyid kyi phyir "tayā" zhes pa ni byed pa po ston pa dang, "paccate" zhes pa ni las ston pa yin te, las la bya tshig gi rkyen bstan pa'i phyir ro. ‘Ehi maññe rathena gamissasī’ti pāṇiniyātimatanipphādanakkamo (nirassa) te ‘parihāse’ccādinā. Maññatissa payogeti upapadavasena manadhātussa payoge. Dhātumhāti gamiādito. Uttama purisekavacane patteti gamissāmīti patte. Majjhimobhimatoti gamissasītyabhimato. Majjhime patteti maññaseti patte, uttamekavacana miṭṭhanti maññetiṭṭhaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti ‘‘maññase tvaṃ rathena gamissāmīti vattabbe maññe tvaṃ rathena gamissasīti bhavatīti (vutta’’nti). Ehi maññeccādi na kiñci vuttaṃ vuttiyaṃ. Yathāsavisayevamajjhimuttamā sampajjanti, tathāsambandhamupadassayamāha- ‘evametthābhisambandho’ccādi. Parābhimataṃ sambandhaṃ kurumāno āha- ‘natveva’miccādi. Athoccateccādinā parādhippāyamāha- ‘yade’ccādi. "Ehi maññe rathena gamissasi" zhes pa ni pā-ṇi-ni'i lugs sgrub par byed pa'i rim pa yin la, de ni "parihāse" la sogs pas (bsal bar byas so). "Maññatissa payoge" zhes pa ni nye ba'i tshig gi dbang gis man-dha-tu (yid la byed pa'i dbyings) sbyor ba la'o. "Dhātumhā" zhes pa ni gami la sogs pa las so. "Uttama purisekavacane patte" zhes pa ni gamissāmi zhes thob pa la'o. "Majjhimobhimato" zhes pa ni gamissasi zhes 'dod pa'o. "Majjhime patte" zhes pa ni maññase zhes thob pa la, "uttamekavacanaṃ iṭṭhaṃ" zhes pa ni maññe zhes 'dod pa'o. 'Di bshad par 'gyur te, "maññase tvaṃ rathena gamissāmi" zhes brjod par bya ba la, "maññe tvaṃ rathena gamissasi" zhes 'gyur ro zhes pa'o. "Ehi maññe" la sogs pa ni 'grel ba (vutti) las ci yang ma bshad do. Ji ltar rang rang gi yul nyid la skyes bu bar ma dang mchog rnams 'grub pa de bzhin du 'brel ba bstan pa'i phyir "evametthābhisambandho" la sogs pa gsungs so. Gzhan gyis 'dod pa'i 'brel ba byed pas "natvevaṃ" la sogs pa gsungs so. "Athoccate" la sogs pas gzhan gyi bsam pa ston te "yada" la sogs pa'o. Yadevamabhisambandhoti ‘maññase tvaṃ rathena gacchāmī’ti yadā evamabhisambandho karīyatītyattho. So cevamanugatoti ‘maññe ahaṃ tvaṃ rathena gacchasi’ccevaṃ so ca payogo anugatotyattho. Pakārantarakappanāyāti ‘maññase tvaṃ rathena gacchāmī’ti antarakappanāya. "Yadevamabhisambandho" zhes pa ni "maññase tvaṃ rathena gacchāmi" zhes yadā de ltar 'brel ba byed pa'i don to. "So cevamanugato" zhes pa ni "maññe ahaṃ tvaṃ rathena gacchasi" zhes sbyor ba de rjes su 'brang ba'i don to. "Pakārantarakappanāya" zhes pa ni rnam pa gzhan du rtog pa ste, "maññase tvaṃ rathena gacchāmi" zhes pa'i rtog pas so. 15. Āī ༡༥. ཨཱ ཨཱི། Tenacāti samāsitattena ca,ssatyādīnamaggahaṇanti yadi tesaṃ gahaṇaṃ siyā āīssādīsūti na samāsena vadeyya. "Tenaca" zhes pa ni bsdus pa nyid kyis kyang ngo. "ssatyādīnamaggahaṇaṃ" zhes pa ni ssati la sogs pa ma bzung ba ste, yadi de dag 'dzin pa yod na "āīssādīsu" zhes bsdus pa'i tshig gis mi brjod do. 17. Bhūssa ༡༧. བྷཱུ-ཡི། Katākatappasaṅgīyo vidhi so nicco-niccā balavāti paṭhamaṃ vuka bhavatīti dassetumāha- ‘katākatappasaṅgittā’ccādi. Byas pa dang ma byas pa la 'jug pa'i cho ga de ni rtag pa yin la, rtag pa ni stobs dang ldan pa yin pas, thog mar "vuka" 'byung bar bstan pa'i phyir "katākatappasaṅgittā" la sogs pa gsungs so. 18. Pubba ༡༨. སྔ་མ། Aādyapekkheti aādīsūti anuvattaaādyapekkhe. "Aādyapekkha" zhes pa ni "aādīsu" zhes rjes su 'brang ba'i a la sogs pa la ltos pa'o. 23. Kara ༢༣. ཀ་ར། Nanu ca ‘sossā’ti kasmā vuttaṃ ‘‘kvaci vikaraṇāna ‘‘micceva (5-161) lopo [Pg.281] siyāti ‘karassa ku’nti vattabbanti codanamanasi nidhāyāha- ‘kvaci vikaraṇānaṃ tyādi. Aññatrapayogānusaraṇā payogānusaraṇaṃ vinā olopo viññātuṃ na sakkāti sambandho. "sossā" zhes ci'i phyir gsungs she na, "kvaci vikaraṇānaṃ" (5-161) zhes pas rkyen bsal bar 'gyur bas "karassa ku" zhes brjod par bya'o snyam pa'i rtsod pa yid la bzhag nas "kvaci vikaraṇānaṃ" la sogs pa gsungs so. "Aññatrapayogānusaraṇā" zhes pa ni sbyor ba gzhan rjes su ma 'brangs par o-yig bsal ba shes par mi nus pa ste, de dang 'brel lo. 25. Hāssa ༢༥. ཧཱ-ཡི། Kāriyaṃ āhaṅsaṅkhātamassa atthīti kāriyī, tena aparo kāriyī haññati hiṃsīyatīti attho. Bya ba gsod pa zhes bya ba 'di la yod pas na "kāriyī" (bya ba dang ldan pa) ste, des na "kāriyī" gzhan zhig gsad par bya ba dang gnod par bya ba yin no zhes pa'i don to. Sahossehīti karassa okārena ssena ca saha hāssa ssena sahāti attho. Atha kathaṃ ossehi saheva vuttā desotiviññāyatīccāsaṅkiyāha- ‘sahavacanasāmatthiyā’ti. Saha saddassa sahattha(ssa ca) sossa ssenāti kathanasāmatthiyāti attho. Adhippāyaṃ vivarati ‘evaṃ maññate’ccādinā. Evaṃ maññate- ossāna manādesitte iccādinā pāṭhena bhavitabbamiva lakkhīyate… teneva pāṭhenasahavacanasāmatthiyassa patītisabbhāvato. Na tu ‘evaṃmaññateossānamantādesatte hāssacāti vacanamanatthakaṃ siyā hā to cetveva vadetya ossānamanādesitte’ccādinā pāṭhena… ossānamantādesappasaṅgassevābhāvato. Nahetthādesādesi sambandhachaṭṭhī atthi… sossāti visesanachaṭṭhiyāppadhānāya ssenāti sahatthe tatiyāya ca niddiṭṭhattā. Ubhayatthāti ssatyādīsussādīsu ca. "Sahossehī" zhes pa ni kara-yig gi o-yig dang ssa-yig dang lhan cig dang, hā-yig gi ssa-yig dang lhan cig go zhes pa'i don to. 'O na ji ltar osse-yig dang lhan cig tu gsungs pa'i bsgyur ba nyid du shes par 'gyur zhe na, dogs pa de bsal ba'i phyir "sahavacanasāmatthiyā" zhes gsungs so. Saha-sgra lhan cig pa'i don dang ldan pa dang, ssa-yig gi ssa-yig dang lhan cig go zhes brjod pa'i mthu las so zhes pa'i don to. Bsam pa ni "evaṃ maññate" la sogs pas gsal bar byed do. "Evaṃ maññate" - "ossānamanādesitte" la sogs pa'i klog tshul gyis 'byung bar 'os par snang ste, klog tshul de nyid kyis lhan cig brjod pa'i mthu rtogs pa yod pa'i phyir ro. "Evaṃ maññate ossānamantādesatte hāssaca" zhes pa'i tshig ni don med du 'gyur te... ossa-yig gi mtha'i bsgyur ba 'byung ba'i skabs med pa'i phyir ro. 'Di la bsgyur bya dang bsgyur byed kyi 'brel ba'i 'brel sgra (drug pa) med de... "sossa" zhes pa khyad par ston pa'i drug pa gtso bo ma yin pa dang, "ssena" zhes pa lhan cig gi don la gsum pa bstan pa'i phyir ro. "Ubhayatthā" zhes pa ni ssati la sogs pa dang ssā la sogs pa gnyis ka la'o. 28. Āī ༢༨. ཨཱ ཨཱི། Pubbasaralopoti vikaraṇalopo ākārādese ca dvīsu vāresu pubbasaralopo. "Pubbasaralopo" zhes pa ni snga ma'i dbyangs bsal ba ste, rkyen bsal ba dang ākāra-yig tu bsgyur ba la tshar gnyis snga ma'i dbyangs bsal ba'o. 29. Gami ༢༩. ག-མི། Agāti īmhi lalopo, ākārādese ca pubbasaralopo. "Agā" zhes pa la ī-yig yod tshe la-yig bsal ba dang, ākāra-yig tu bsgyur ba la snga ma'i dbyangs bsal ba'o. 30. Ḍaṃsa ༣༠. ཌཾ-ས། Agañchā agacchīti niggahītāgamena. "Agañchā" dang "agacchī" zhes pa ni rjes su nga ro (niggahīta) lhan cig tu 'byung bas so. 32. Ṇānā ༣༢. ཎཱ ནཱ། Ujjhitānubandhānanti pariccattānubandhānaṃ. "Ujjhitānubandhānaṃ" zhes pa ni rjes su 'brel ba'i yi ge dor ba rnams kyi'o. 33. Āī ū ༣༣. ཨཱ ཨཱི ཨཱུ། Sutte [Pg.282] āti iminā ubhayattha paṭhamapurisekavacanaṃ gahitanti āha- ‘ā’tiādi. Mdo las "ā" zhes pas gnas gnyis ka la skyes bu dang po'i gcig tshig (paṭhamapurisekavacana) bzung bas na "ā" la sogs pa gsungs so. 34. Kusa ༣༤. ཀུ་ས། Abhirūhīti ‘‘byañjane dīgharassā’’ti (1-33) dīgho. "Abhirūhī" zhes pa ni "byañjane dīgharassā" (1-33) zhes pas ring por byas pa'o. 35. Ā ī ssa ༣༥. ཨཱ ཨཱི སྱ། Parokkhāparanāmadheyyānanti parokkhātiaññanāmānaṃ. "Parokkhāparanāmadheyyānaṃ" zhes pa ni pa-rok-khā la sogs pa'i ming gzhan dang ldan pa rnams kyi'o. 38. Eyyā ༣༨. ཨེཡྻཱ། Tehevāti heṭṭhā vuttasuttadvayeheva, sahacaritañāyenāti ‘‘bhūte ī uṃ’’iccādo (6-4) paracchakke paṭhama purisekavacanaākārena ‘‘anajjatane āñu’’iccādo (6-5) pubbacchakke paṭhamapurisekavacana ākārena ca sahacaritākārānameva paccāsattiyā sahacaritā pattivasena pavattañāyena gahaṇanti attho. Gahitattā tvādi sambandhī gayhateti sambandho. Nissayakaraṇaṃ nāma byattivaseneva, na sāmaññavasenāti āha ‘etenā’tiādi. "Teheva" zhes pa ni 'og tu bshad pa'i mdo gnyis po nyid kyis so. "Sahacaritañāyena" zhes pa ni lhan cig spyod pa'i tshul gyis te, "bhūte ī uṃ" (6-4) la sogs pa'i tshogs phyi ma drug gi skyes bu dang po'i gcig tshig gi rnam pa dang, "anajjatane āñu" (6-5) la sogs pa'i tshogs snga ma drug gi skyes bu dang po'i gcig tshig gi rnam pa dang lhan cig spyod pa'i rnam pa nyid nye ba'i phyir, lhan cig spyod pa thob pa'i dbang gis 'jug pa'i tshul gyis 'dzin pa'o zhes pa'i don to. "Gahitattā" zhes pa ni tu la sogs pa'i 'brel ba dang ldan pa "gayhate" (bzung bar 'gyur) zhes pa dang 'brel lo. Rten byed pa ni bye brag gi sgo nas nyid yin gyi, spyi'i sgo nas ma yin no zhes bstan pa'i phyir "etena" la sogs pa gsungs so. 40. Eo ༤༠. ཨེ ཨོ། Antasarādilopo ‘‘rānubandhentasarādissā’’ti (4-132). Mtha'i dbyangs la sogs pa bsal ba ni "rānubandhentasarādissā" (4-132) zhes pas so. 42. Ossa ༤༢. ཨོསྶ-ཡི། Ādesānanti aādīnamādesānaṃ. "Ādesānaṃ" zhes pa ni a la sogs pa'i bsgyur ba rnams kyi'o. 46. Iṃssa ༤༦. ཨིཾསྶ-ཡི། Pubbasminti akāsinti ettha. "Pubbasmiṃ" zhes pa ni 'di la "akāsiṃ" zhes pa'o. 52. Tassa ༥༢. ཏ-ཡི། Kriyatthavihitānampi dhātuvihitānampi aññesaṃ tabbādīnaṃ paccayānaṃ na gahaṇanti sambandho. Bya ba'i don la bstan pa dang dbyings kyi rjes su bstan pa'i tabba la sogs pa'i rkyen gzhan rnams mi 'dzin pa ste, de dang 'brel lo. 54. Mimā ༥༤. མི མཱ། Amhītiādīni vattamāne tvādīsu vā mimānamudāharaṇāni. "Amhi" la sogs pa ni da lta ba (vattamānā) dang tu la sogs pa la mi dang ma'i dper brjod pa rnams so. 57. Himi ༥༧. ཧི མི། Muyhāmi [Pg.283] muha=vecitte ‘‘divādīhi yaka’’ (5-21). "Muyhāmi" - muha ni rmongs pa'i don la'o. "divādīhi yaka" (5-21) zhes pas so. 61. Ñāssa ༦༡. ཉཱ-ཡི། Jānāti ‘‘ñāssa ne jā’’ (5-120) "Jānāti" zhes pa ni "ñāssa ne jā" (5-120) zhes pas so. 67. Hanā ༦༧. ཧ-ནཱ། Cha ca khā ca cha khā. cha dang khā gnyis ni cha-khā'o. 70. Kayi ༧༠. ཀ-ཡི། Iminā katā kayirāti ajjhāharitabbaṃ. 'dis ni "katā" zhes pa'i rjes su "kayirā" zhes pa lhag par bsnan par bya'o. 71. Ṭā ༧༡. ཊཱ། Eyyumādīnaṃ eyyassāti vuttattā upādivajjitassāti viññāyati. eyyuṃ la sogs pa'i nang nas "eyyassa" zhes gsungs pas na, nye ba'i tshig dang bral ba nyid du shes par 'gyur ro. 74. Guru ༧༤. གུ་རུ། Okāro guruti saṃyogapubbattā vuttaṃ. 'bru 'dus pa sngon du 'gro ba nyid kyi phyir o-yig ni lci ba (guru) yin no zhes gsungs so. 76. Ovi ༧༦. ཨོ བི། Vikaraṇasaddassa aññathāpi byavacchedakattasambhave idhādhippetaṃ byavacchedakattampaṭipādetumāha- ‘yadipi’ccādi. "Vikaraṇa" (rkyen) zhes pa'i sgra ni rnam pa gzhan du'ang rnam par gcod par nus kyang, 'dir 'dod pa'i rnam par gcod pa nyid sgrub par byed pa'i phyir "yadipi" la sogs pa gsungs so. 78. Eyyā ༧༨. ཨེཡྻཱ། Aññatrāpīti bhaveyyāmubhaveyyāmaiccatrāpi. "Aññatrāpi" zhes pa ni 'dir "bhaveyyāmu" dang "bhaveyyāma" la sogs pa la'ang ngo. Iti moggallānapañcikāṭīkāyaṃ sāratthavilāsiniyaṃ De ltar mog-gal-lā-na'i pañ-ci-kā'i ṭī-kā sā-rat-tha-bi-lā-si-nī las/ Chaṭṭhakaṇḍavaṇṇanā niṭṭhitā. Skabs drug pa'i rnam par bshad pa rdzogs so/ Niṭṭhitā ca sabbathā sāratthavilāsinī ṭīketi. Sā-rat-tha-bi-lā-si-nī ṭī-kā rnam pa kun tu rdzogs so/ Nigama མཇུག་བསྡུ་བ། 1. ༡. Sabbadā [Pg.285] subhadāyittā, sattānantanisevite; Pasatthe-nvatthasaññāya, paññāte subhasaññite. རྟག་ཏུ་དགེ་ལེགས་སྦྱིན་བྱེད་ཅིང་། སེམས་ཅན་མཐའ་ཡས་པས་བསྟེན་པ། དོན་དང་མཐུན་པའི་མིང་གིས་བསྔགས་ཤིང་། དགེ་བ་ཞེས་གྲགས་པར་མངོན་པ། 2. ༢. Cāgavikkamapaññānuddayādiguṇasālinā; Subhasenādhināthena, kārite vasatā satā. གཏོང་བ་དང་བརྩོན་འགྲུས་ཤེས་རབ་རྗེས་བརྩེ་སོགས་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པའི། དམག་དཔོན་དགེ་སྡེས་བསྐྲུན་པའི་གནས་སུ་གནས་ཤིང་། 3. ༣. Paṭisallānasāruppe, vihāre sādhugocare; Manonukūle yogīnaṃ, vare vikkamasundare. དབེན་པར་གནས་པར་འཚམ་ཞིང་སྤྱོད་ཡུལ་བཟང་བའི་གཙུག་ལག་ཁང་། རྣལ་འབྱོར་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡིད་དང་མཐུན་པའི་མཆོག་གྱུར་བརྩོན་འགྲུས་མཛེས་པ་རུ། 4. ༤. Therena racitā sāyaṃ, sāsanujjotanatthinā; Ṭīkā gurupadambhoja, rajomatthakasevinā. བསྟན་པ་གསལ་བར་བྱེད་པར་འདོད་ཅིང་། བླ་མའི་ཞབས་སྐྱེས་པདྨའི་རྡུལ་སྤྱི་བོས་བསྟེན་པའི་གནས་བརྟན་གྱིས་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་པ་འདི་མཛད་དོ། 5. Bahussutānaṃ viññūnaṃ, paramatthāvagāhinaṃ. ༥. མང་དུ་ཐོས་ཤིང་མཁས་པ་དང་། དོན་དམ་པ་ལ་འཇུག་པ་རྣམས་ཀྱི། Pavattatu ciraṃ ceto, rañjayantī nirantaraṃ. རྒྱུན་མི་ཆད་པར་ཡིད་དགའ་བར་བྱེད་བཞིན་དུ་ཡུན་རིང་དུ་གནས་པར་གྱུར་ཅིག 6. ༦. Yesaṃ na sañcitā paññā, nekasattantarocitā; Sammohabbhahatāvete, nāvabujjhanti kiñcipi. སེམས་ཅན་དུ་མའི་ཡིད་དུ་འོང་བའི་ཤེས་རབ་གང་དག་ལ་མ་བསགས་ཤིང་། གཏི་མུག་གིས་བཅོམ་པའི་སྐྱེ་བོ་དེ་དག་ནི་ཅུང་ཟད་ཀྱང་རྟོགས་པར་མི་འགྱུར་རོ། 7. ༧. Kintehi pādasussūsā, yesaṃ natthi gurūniha; Ye tappādarajokiṇṇā, teva sādhūvivekino. འདི་ན་བླ་མའི་ཞབས་ལ་བསྙེན་བཀུར་མི་བྱེད་པ་དེ་དག་གིས་ཅི་ཞིག་བྱ། གང་དག་དེའི་ཞབས་རྡུལ་གྱིས་གཏམས་པ་དེ་དག་ཉིད་དགེ་ཞིང་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ཅན་ཡིན་ནོ། 8. ༨. Puññena sattharacanājanitena tena,Sambuddhasāsanavarodayakāraṇena; Lokāmisesupi kilesamalā alaggo,Sambuddhasāsanavarodayamācareyyaṃ. བསྟན་བཅོས་བརྩམས་པ་ལས་བྱུང་བའི་བསོད་ནམས་དེས། རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་དར་ཞིང་རྒྱས་པའི་རྒྱུར་གྱུར་པས། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཟང་ཟིང་ལ་ཡང་ཉོན་མོངས་པའི་དྲི་མས་མ་གོས་པར། རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་རིན་པོ་ཆེ་དར་ཞིང་རྒྱས་པའི་ཕྱིར་སྤྱོད་པར་བྱེད་པར་ཤོག 9. ༩. Ye-nantatantaratanākaramanthanena,Manthāca lollasitañāṇavarena laddhā; Sārāmathāti sukhitā sukhayanti caññe,Teme jayanti guravā guravo guṇehi. གང་དག་གིས་མཐའ་ཡས་པའི་གཞུང་ལུགས་རིན་ཆེན་འབྱུང་གནས་བསྲུབས་པ་ལས། མཆོག་ཏུ་གསལ་བའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་སྲུབ་ཤིང་གིས་བླངས་པའི་སྙིང་པོའི་བཅུད་ཀྱིས་བདེ་བར་གྱུར་ཅིང་གཞན་དག་ཀྱང་བདེ་བར་བྱེད་པ། ཡོན་ཏན་གྱིས་ལྕི་བའི་བདག་གི་བླ་མ་དེ་དག་རྒྱལ་བར་གྱུར་ཅིག 10. ༡༠. Ṭīkāyo vinasādinaṃ viracayī yo kaṇṭhabhūsāparo,Viññūnaṃ jinasāsanāmalamatīso-kāsi cānākulaṃ; Santosakkamanomanomakamano sabbhāvanīyo mahā,Sāmī me gurupuṅgavo vijayate sārīsuto-yaṃ bhuvi. གང་གིས་འདུལ་བ་ལ་སོགས་པའི་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་པ་མཁས་པ་རྣམས་ཀྱི་མགུལ་རྒྱན་ལྟ་བུ་མཛད་ཅིང་། རྒྱལ་བའི་བསྟན་པ་དྲི་མ་མེད་པ་རྣམ་པར་མ་འཁྲུགས་པར་མཛད་པ། ཆོག་ཤེས་ཤིང་ཡིད་བཟང་ལ་ཀུན་གྱིས་བཀུར་བར་འོས་པའི་བདག་ཉིད་ཆེན་པོ། བདག་གི་བླ་མ་མཆོག་གྱུར་རྗེ་བཙུན་ཤཱ་རིའི་བུ་འདི་ཉིད་ས་སྟེང་འདིར་རྒྱལ་བར་གྱུར་ཅིག 11. ༡༡. Rājā [Pg.286] vikkamabāhu bāhitaripū tātvassa lokissaro,Sammittānihano tisīhaḷapatī yoyaṃ mahāvikkamo; Nibbhīto vijayādibāhu vijayī so āsi laṅkissaro,Taṃ nissāya phalaṃ cirāya phalatañcetaṃ sataṃ santataṃ. དགྲ་བོ་བཅོམ་པའི་རྒྱལ་པོ་བི་ཀྲ་མ་བཱ་ཧུ་ནི་འཇིག་རྟེན་གྱི་དབང་ཕྱུག་ཏུ་གྱུར་ཏོ། མཛའ་བཤེས་ངན་པ་འཇོམས་ཤིང་སེང་གེ་གླིང་གསུམ་གྱི་བདག་པོ་བརྩོན་འགྲུས་ཆེན་པོ་ཅན། འཇིགས་པ་མེད་པའི་རྒྱལ་བར་བྱེད་པ་བི་ཛ་ཡ་བཱ་ཧུ་ནི་ཟངས་གླིང་གི་བདག་པོར་གྱུར་ཏོ། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་འབྲས་བུ་འདི་ནི་སྐྱེ་བོ་དམ་པ་རྣམས་ཀྱི་ཕྱིར་རྒྱུན་མི་ཆད་པར་ཡུན་རིང་དུ་འབྲས་བུ་དང་ལྡན་པར་གྱུར་ཅིག Siddhi ratthu གྲུབ་པར་གྱུར་ཅིག 1. ༡. Aggammotivaṃsena, abhayārāmasāminā; Pañcikāvaṇṇanābhūtā, sā sāratthavilāsinī. ཨགྒམྨོ་ཏིའི་གདུང་བརྒྱུད་ལས་བྱུང་བ། འཇིགས་མེད་ཀུན་དགའ་རྭ་བའི་བདག་པོས་མཛད་པའི། པཉྩི་ཀའི་འགྲེལ་བཤད་དུ་གྱུར་པ་དེ་ནི་སཱ་རཏྠ་བི་ལཱ་སི་ནཱི་ཞེས་བྱའོ། 2. ༢. Mrammakkharamāropetvā, visodhetvā yathābalaṃ; Sakiyabyavahārena, tithīvasu karindunā. མར་མའི་ཡི་གེར་བཀོད་དེ། རང་གི་མཐུ་ཇི་ལྟ་བར་རྣམ་པར་དག་པར་བྱས་ནས། རང་གི་སྐད་ཀྱི་ལུགས་སུ་ཚེས་ཞག་དང་ནོར་དང་ལག་པ་ཟླ་བ་ཡིས། 3. ༣. Yutte vasse laṅkādīpā, saraṭṭhamāhatā puna; Bhāssappadīpakātanta, kāsikāpañcikādihi. འོས་པའི་ལོ་ལ་ཟངས་གླིང་ནས་རང་གི་ཡུལ་དུ་སླར་ཡང་སྤྱན་དྲངས་ཏེ། བྷཱ་ཥཱ་པྲ་དཱི་པ་དང་། ཀཱ་ཏནྟྲ་དང་། ཀཱ་ཤི་ཀཱ་པཉྩི་ཀ་ལ་སོགས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ། 4. ༤. Saṃsanditvā vicāretvā, vācetvāca punappunaṃ; Ūnādhikādi dosāni, apanetvā sinesine. གཏུགས་ཤིང་དཔྱད་དེ་ཡང་དང་ཡང་དུ་བཀླགས་ནས། ཆད་པ་དང་ལྷག་པ་ལ་སོགས་པའི་སྐྱོན་རྣམས་རིམ་གྱིས་བསལ་ཏེ། 5. ༥. Suddhaṭṭhake ca vassesā, pāpitā pakatiṭṭhitiṃ; Suddhāsuddhaṃva dassentī, sodhetu pāṭhasuddhiyā. དག་པའི་ལོ་བརྒྱད་ཀྱི་ནང་དུ་འདི་ཉིད་རང་བཞིན་གྱི་གནས་སྐབས་སུ་བཀོད་དོ། དག་པ་དང་མ་དག་པ་ཉིད་སྟོན་བཞིན་དུ་ཀློག་པ་དག་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་སྦྱོང་བར་གྱུར་ཅིག | |||
| Tiếng Việt | |||
| Kinh điển Pali | Chú giải | Phụ chú giải | Khác |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra | 1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga | 2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa | 3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ) | 4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ) | 4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta | 5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa | 6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5 | 7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa | 7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |