1

Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

ຂໍນອບນ້ອມແດ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ພະອໍຣະຫັນ ຜູ້ຕຣັສຮູ້ຊອບໄດ້ໂດຍພະອົງເອງ ພະອົງນັ້ນ.

---

Padarūpasiddhi

ປະທະຣູປະສິດທິ

---

Ganthārambha

ຄັນຖາຣຳພະ (ການເລີ່ມຕົ້ນຄຳພີ)

---

[Ka]

[ກ]

---

Visuddhasaddhammasahassadīdhitiṃ[Pg.1],Subuddhasambodhiyugandharoditaṃ;

Tibuddhakhettekadivākaraṃ jinaṃ,Sadhammasaṅghaṃ sirasā’bhivandiya.

ຂ້າພະເຈົ້າຂໍອະພິວາດດ້ວຍສຽນເກົ້າ ເຊິ່ງພະຊິນະເຈົ້າ ຜູ້ຊົງມີລັງສີພັນໜຶ່ງຄືພະສັດທຳອັນບໍລິສຸດ ຜູ້ສະເດັດຂຶ້ນສູ່ຍອດເຂົາຍຸຄັນທອນຄືພະສຳໂພທິຍານອັນຊົງຮູ້ດີແລ້ວ ຜູ້ເປັນດວງຕາເວັນດວງດຽວໃນພຸດທະເຂດທັງສາມ ພ້ອມທັງພະສັດທຳແລະພະສົງ.

---

[Kha]

[ຂ]

---

Kaccāyanañcācariyaṃ namitvā,Nissāya kaccāyanavaṇṇanādiṃ;

Bālappabodhatthamujuṃ karissaṃ,Byattaṃ sukaṇḍaṃ padarūpasiddhiṃ.

ຂ້າພະເຈົ້າໄຫວ້ພະອາຈານກັດຈາຍະນະແລ້ວ ອາໄສຄຳພີກັດຈາຍະນະວັນນະນາເປັນຕົ້ນ ຈະແຕ່ງຄຳພີປະທະຣູປະສິດທິ ອັນສະແດງເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງ ມີໝວດຕອນອັນດີ ງ່າຍດາຍ ເພື່ອຄວາມຮູ້ແຈ້ງຂອງຜູ້ເລີ່ມສຶກສາ.

---

1. Sandhikaṇḍa

໑. ສົນທິກັນ (ໝວດສົນທິ)

---

Tattha jinasāsanādhigamassa akkharakosallamūlakattā taṃ sampādetabbanti dassetuṃ abhidheyyappayojanavākyamidamuccate.

ໃນສົນທິກັນນັ້ນ ເພື່ອສະແດງວ່າ ການບັນລຸພະສາດສະໜາຂອງພະຊິນະເຈົ້າມີຄວາມສະຫຼາດໃນອັກຂະຣະເປັນມູນເຫດ ບຸກຄົນຈຶ່ງຄວນຍັງຄວາມສະຫຼາດໃນອັກຂະຣະນັ້ນໃຫ້ເຖິງພ້ອມ ດັ່ງນັ້ນ ພະອາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳສະແດງສິ່ງທີ່ຄວນສະແດງແລະປະໂຫຍດນີ້ວ່າ:

---

1. Attho akkharasaññāto.

໑. ເນື້ອຄວາມອັນບຸກຄົນຍ່ອມຮູ້ໄດ້ດ້ວຍອັກຂະຣະ.

---

Yo koci lokiyalokuttarādibhedo vacanattho, so sabbo akkhareheva saññāyate. Sithiladhanitādiakkharavipattiyañhi atthassa dunnayatā hoti, tasmā [Pg.2] akkharakosallaṃ bahūpakāraṃ buddhavacanesu, ettha padānipi akkharasannipātarūpattā akkharesveva saṅgayhanti.

ເນື້ອຄວາມຂອງຄຳເວົ້າໃດໆກໍຕາມ ທີ່ມີປະເພດເປັນໂລກິຍະແລະໂລກຸດຕະຣະເປັນຕົ້ນ ເນື້ອຄວາມທັງໝົດນັ້ນ ບຸກຄົນຍ່ອມຮູ້ໄດ້ດ້ວຍອັກຂະຣະທັງຫຼາຍນັ້ນເອງ. ເພາະວ່າ ເມື່ອມີຄວາມວິບັດຂອງອັກຂະຣະ ມີສຽງເບົາ (ສິຖິນ) ແລະສຽງໜັກ (ທະນິດ) ເປັນຕົ້ນ ຄວາມເຂົ້າໃຈເນື້ອຄວາມກໍຍ່ອມຍາກ. ດັ່ງນັ້ນ ຄວາມສະຫຼາດໃນອັກຂະຣະ ຈຶ່ງມີອຸປະການະຫຼາຍໃນພະພຸດທະພົດ. ໃນອັກຂະຣະທັງຫຼາຍນີ້ ແມ້ແຕ່ບົດທັງຫຼາຍ ເພາະມີຮູບຮ່າງເກີດຈາກການປະຊຸມກັນຂອງອັກຂະຣະ ຈຶ່ງສົງເຄາະເຂົ້າໃນອັກຂະຣະທັງຫຼາຍນັ້ນເອງ.

---

Tasmā akkharakosallaṃ, sampādeyya hitatthiko;

Upaṭṭhahaṃ garuṃ sammā, uṭṭhānādīhi pañcahi.

ເພາະເຫດນັ້ນ ຜູ້ປະສົງປະໂຫຍດ ເມື່ອເຂົ້າໄປບຳລຸງພະອາຈານໂດຍຊອບ ດ້ວຍວັດປະຕິບັດ ໕ ປະການ ມີຄວາມຂະຫຍັນເປັນຕົ້ນ ຄວນຍັງຄວາມສະຫຼາດໃນອັກຂະຣະໃຫ້ເຖິງພ້ອມ.

---

Saññāvidhāna

ສັນຍາວิທານ (ວິທີກຳນົດຊື່)

---

Tatthādo tāva saddalakkhaṇe vohāraviññāpanatthaṃ saññāvidhānamārabhīyate.

ໃນບັນດາບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ໃນເບື້ອງຕົ້ນ ພະອາຈານຍ່ອມເລີ່ມຕົ້ນສະແດງວິທີກຳນົດຊື່ ເພື່ອໃຫ້ເຂົ້າໃຈໂໂວຫານໃນຄຳພີໄວຍາກອນ.

---

2. Akkharāpādayo ekacattālīsaṃ.

໒. ອັກຂະຣະທັງຫຼາຍ ມີອັກສອນ 'ອະ' ເປັນຕົ້ນ ມີ ໔໑ ຕົວ.

---

Akkharā api ādayo ekacattālīsaṃ, te ca kho jinavacanānurūpā akārādayo niggahītantā ekacattālīsamattā vaṇṇā paccekaṃ akkharā nāma honti. Taṃ yathā – ā i ī u ū e o, ka kha ga gha ṅa, ca cha ja jha ña, ṭa ṭha ḍa ḍha ṇa, ta tha da dha na, pa pha ba bha ma, ya ra lava sa ha ḷa aṃ-iti akkharā.

ອັກຂະຣະທັງຫຼາຍ ມີອັກສອນ 'ອະ' ເປັນຕົ້ນ ມີ ໔໑ ຕົວ. ຕົວອັກສອນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນແລ ທີ່ເໝາະສົມກັບພະພຸດທະພົດ ມີ 'ອະ' ເປັນຕົ້ນ ມີນິກຄະຫິດຕໍ່ທ້າຍ ມີປະມານ ໔໑ ຕົວ ແຕ່ລະຕົວຊື່ວ່າ ອັກຂະຣະ. ຕົວຢ່າງຄື: ອະ ອາ ອິ ອີ ອຸ ອູ ເອ ໂອ, ກະ ຂະ ຄະ ຆະ ງະ, ຈະ ສະ ຊະ ຌະ ຍະ, ဋະ ဌະ ဍະ ẗະ ဏະ, ຕະ ຖະ ທະ ຘະ ນະ, ປະ ຜະ ພະ ຠະ ມະ, ຍະ ຣະ ລະ ວະ ສະ ຫະ ຬະ ອັງ ເຫຼົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ ອັກຂະຣະ.

---

Nakkharantīti akkharā, a ādi yesaṃ te ādayo. Akārādīnamanukkamo panesa ṭhānādikkamasannissito, tathā hi ṭhānakaraṇappayatanehi vaṇṇā jāyante, tattha cha ṭhānāni kaṇṭhatālumuddhadantaoṭṭhanāsikāvasena.

ຊື່ວ່າ ອັກຂະຣະ ເພາະບໍ່ຮູ້ຈັກໝົດສິ້ນໄປ. ຕົວອັກສອນທີ່ມີ 'ອະ' ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ອາທິ. ສ່ວນການລຽງລຳດັບຂອງອັກສອນມີ 'ອະ' ເປັນຕົ້ນນີ້ ອາໄສລຳດັບຂອງຖານເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ຕົວອັກສອນທັງຫຼາຍຍ່ອມເກີດຈາກຖານ, ກະຣະນະ ແລະປະຍັດຕະນະ. ໃນຖານ, ກະຣະນະ ແລະປະຍັດຕະນະນັ້ນ ຖານມີ ໖ ຢ່າງ ຄື: ຄໍ (ກັນຖະ), ເພດານ (ຕາລຸ), ປຸ່ມເຫືອກ (ມຸດທະ), ແຂ້ວ (ທັນຕະ), ສົບ (ໂອດຖະ) ແລະດັງ (ນາສິກາ).

---

Tattha – avaṇṇa kavagga hakārā kaṇṭhajā.

ໃນຖານເຫຼົ່ານັ້ນ: ອະວັນນະ (ອະ ອາ), ກະວັກ (ກ ຂ ຄ ຆ ງ) ແລະຫະກາຣະ (ຫ) ເກີດຈາກຄໍ (ກັນຖະຊະ).

---

Ivaṇṇa cavagga yakārā tālujā. Ṭavagga rakāra ḷakārā muddhajā. Tavagga lakāra sakārā dantajā. Uvaṇṇa pavaggā oṭṭhajā. Ekāro kaṇṭhatālujo. Okāro kaṇṭhoṭṭhajo.

ອິວັນນະ (ອິ ອີ), ຈະວັກ (ຈະ ສະ ຊະ ຌະ ຍະ) ແລະຍະກາຣະ (ຍະ) ເກີດຈາກເພດານ (ຕາລຸຊະ). ဋະວັກ (ဋະ ဌະ ဍະ ẗະ ဏະ), ຣະກາຣະ (ຣະ) ແລະຬະກາຣະ (ຬະ) ເກີດຈາກປຸ່ມເຫືອກ (ມຸດທະຊະ). ຕະວັກ (ຕະ ຖະ ທະ ຘະ ນະ), ລະກາຣະ (ລະ) ແລະສະກາຣະ (ສະ) ເກີດຈາກແຂ້ວ (ທັນຕະຊະ). ອຸວັນນະ (ອຸ ອູ) ແລະປະວັກ (ປະ ຜະ ພະ ຠະ ມະ) ເກີດຈາກສົບ (ໂອດຖະຊະ). ເອການ (ເອ) ເກີດຈາກຄໍແລະເພດານ (ກັນຖະຕາລຸຊະ). ໂອການ (ໂອ) ເກີດຈາກຄໍແລະສົບ (ກັນຖະໂອດຖະຊະ).

---

Vakāro [Pg.3] dantoṭṭhajo.

ວະກາຣະ (ວະ) ເກີດຈາກແຂ້ວແລະສົບ (ທັນໂຕດຖະຊະ).

---

Niggahītaṃ nāsikaṭṭhānajaṃ.

ນິກຄະຫິດ ເກີດຈາກຖານຄືດັງ (ນາສິກັດຖານະຊະ).

---

Ṅa ña ṇa na mā sakaṭṭhānajā, nāsikaṭṭhānajā cāti.

ພະຍັນຊະນະສຸດວັກ ໕ ຕົວ ຄື ງ ຍ ဏ ນ ມ ເກີດຈາກຖານຂອງຕົນເອງ ແລະເກີດຈາກຖານຄືດັງນຳອີກ.

---

Hakāraṃ pañcameheva, antaṭṭhāhi ca saṃyutaṃ;

Orasanti vadantettha, kaṇṭhajaṃ tadasaṃyutaṃ.

ໃນຄຳພີນີ້ ທ່ານກ່າວວ່າ ຫະກາຣະ (ຫ) ທີ່ປະກອບຮ່ວມກັບພະຍັນຊະນະຕົວທີ ໕ ທັງຫຼາຍ (ງ ຍ ဏ ນ ມ) ແລະປະກອບຮ່ວມກັບອັນຕັດຖະພະຍັນຊະນະທັງຫຼາຍ (ຍ ຣ ລ ວ) ເປັນອຸຣະຊະ (ເກີດຈາກເອິກ), ແຕ່ຖ້າບໍ່ໄດ້ປະກອບຮ່ວມກັບພະຍັນຊະນະເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເປັນກັນຖະຊະ (ເກີດຈາກຄໍ).

---

Karaṇaṃ jivhāmajjhaṃ tālujānaṃ, jivhopaggaṃ muddhajānaṃ, jivhāggaṃ dantajānaṃ, sesā sakaṭṭhānakaraṇā.

ກະຣະນະ (ເຄື່ອງເຮັດສຽງ) ຄື: ທ່າມກາງລີ້ນ ເປັນກະຣະນະຂອງອັກສອນທີ່ເກີດຈາກເພດານ (ຕາລຸຊະ), ບໍລິເວນໃກ້ປາຍລີ້ນ ເປັນກະຣະນະຂອງອັກສອນທີ່ເກີດຈາກປຸ່ມເຫືອກ (ມຸດທະຊະ), ປາຍລີ້ນ ເປັນກະຣະນະຂອງອັກສອນທີ່ເກີດຈາກແຂ້ວ (ທັນຕະຊະ), ສ່ວນອັກສອນທີ່ເຫຼືອ ມີຖານຂອງຕົນເອງເປັນກະຣະນະ.

---

Payatanaṃ saṃvutādikaraṇaviseso. Saṃvutattamakārassa, vivaṭattaṃ sesasarānaṃ sakārahakārānañca, phuṭṭhaṃ vaggānaṃ, īsaṃphuṭṭhaṃ yaralavānanti.

ປະຍັດຕະນະ (ຄວາມພະຍາຍາມ) ຄື ຄວາມຕ່າງກັນຂອງການເຮັດສຽງ ມີການປິດ (ສັງວຸດຕະ) ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມເປັນສຽງປິດ (ສັງວຸດຕະ) ມີແກ່ອັກສອນ 'ອະ', ຄວາມເປັນສຽງເປີດ (ວິວຸດຕະ) ມີແກ່ສະຣະທີ່ເຫຼືອທັງໝົດ ແລະສະກາຣະ (ສະ) ຫະກາຣະ (ຫະ), ຄວາມເປັນສຽງແຕະ (ຜຸດຖະ) ມີແກ່ພະຍັນຊະນະວັກທັງຫຼາຍ, ຄວາມເປັນສຽງແຕະໜ້ອຍໜຶ່ງ (ອີສັງຜຸດຖະ) ມີແກ່ ຍ ຣ ລ ວ.

---

Evaṃ ṭhānakaraṇappayatanasutikālabhinnesu akkharesu sarā nissayā, itare nissitā. Tattha –

ເມື່ອອັກຂະຣະທັງຫຼາຍ ຕ່າງກັນໂດຍຖານ, ກະຣະນະ, ປະຍັດຕະນະ, ສຽງສະທ້ອນ ແລະເວລາອອກສຽງຢ່າງນີ້ແລ ສະຣະທັງຫຼາຍຊື່ວ່າ ເປັນທີ່ອາໄສ (ນິດສະຍະ), ອັກຂະຣະທີ່ເຫຼືອ (ພະຍັນຊະນະ) ຊື່ວ່າ ຜູ້ອາໄສ (ນິດສິຕະ). ໃນອັກຂະຣະເຫຼົ່ານັ້ນ:

---

Nissayādo sarā vuttā, byañjanā nissitā tato;

Vaggekajā bahuttādo, tato ṭhānalahukkamā.

ສະຣະທັງຫຼາຍ ທີ່ເປັນທີ່ອາໄສ ທ່ານກ່າວໄວ້ກ່ອນ, ຖັດຈາກນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວເຖິງພະຍັນຊະນະທັງຫຼາຍ ທີ່ເປັນຜູ້ອາໄສ, ຖັດຈາກນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວເຖິງພະຍັນຊະນະທີ່ເກີດໃນວັກດຽວກັນ ເພາະມີຈຳນວນຫຼາຍກວ່າເປັນຕົ້ນ, ຖັດຈາກນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຕາມລຳດັບຂອງຖານອັນເບົາ.

---

Vuttañca –

ແລະມີຄຳກ່າວໄວ້ອີກວ່າ:

---

‘‘Pañcannaṃ pana ṭhānānaṃ, paṭipāṭivasāpi ca;

Nissayādippabhedehi, vutto tesamanukkamo’’ti.

“ການລຽງລຳດັບຂອງອັກຂະຣະເຫຼົ່ານັ້ນ ທ່ານກ່າວໄວ້ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງລຳດັບຂອງຖານທັງ ໕ ປະການ ແລະໂດຍຄວາມຕ່າງກັນມີທີ່ອາໄສເປັນຕົ້ນ”.

---

Ekenādhikā cattālīsaṃ ekacattālīsaṃ, etena gaṇanaparicchedena –

ຄຳວ່າ 'ເອກະຈັດຕາລີສັງ' ແປວ່າ ສີ່ສິບເອັດ (໔໑) ຄື ເກີນກວ່າສີ່ສິບໄປໜຶ່ງ, ດ້ວຍການກຳນົດຈຳນວນນີ້:

---

Adhikakkharavantāni, ekatālīsato ito;

Na buddhavacanānīti, dīpetācariyāsabho.

“ພະອາຈານຜູ້ປະເສີດ ຊົງສະແດງວ່າ ພະພຸດທະພົດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມບໍ່ມີອັກຂະຣະເກີນໄປກວ່າ ໔໑ ຕົວນີ້”.

---

Apiggahaṇaṃ heṭṭhā vuttānaṃ apekkhākaraṇatthaṃ.

ການໃສ່ສັບວ່າ 'ອະປິ' (ແມ້/ກໍ) ເພື່ອເຊື່ອມໂຍງກັບອັກຂະຣະທີ່ກ່າວໄວ້ຂ້າງເທິງ.

---

3. Tatthodantā [Pg.4] sarā aṭṭha.

໓. ໃນອັກຂະຣະເຫຼົ່ານັ້ນ ອັກຂະຣະ ໘ ຕົວ ມີ 'ໂອ' ເປັນທີ່ສຸດ ຊື່ວ່າ ສະຣະ.

---

Tattha tesu akkharesu akārādīsu okārantā aṭṭha akkharā sarā nāma honti. Taṃ yathā – a ā i ī u ū e o-iti sarā.

ໃນບັນດາອັກຂະຣະທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ບັນດາອັກສອນມີ 'ອະ' ເປັນຕົ້ນ ອັກຂະຣະ ໘ ຕົວ ທີ່ມີ 'ໂອ' ເປັນທີ່ສຸດ ຊື່ວ່າ ສະຣະ. ຕົວຢ່າງຄື: ອະ ອາ ອິ ອີ ອຸ ອູ ເອ ໂອ ເຫຼົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ ສະຣະ.

---

O anto yesaṃ te odantā, dakāro sandhijo, saranti gacchantīti sarā, byañjane sārentītipi sarā.

ອັກຂະຣະທັງຫຼາຍ ທີ່ມີ 'ໂອ' ເປັນທີ່ສຸດ ຊື່ວ່າ ໂອດັນຕະ, ສ່ວນຕົວ 'ທະ' (ໃນຄຳວ່າ ຕັດໂຖທັນຕາ) ເປັນຕົວເຊື່ອມ (ສົນທິໂຈ). ທີ່ຊື່ວ່າ ສະຣະ ເພາະຍ່ອມແລ່ນໄປ (ອອກສຽງໄດ້ເອງ), ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ທີ່ຊື່ວ່າ ສະຣະ ເພາະຍ່ອມຍັງພະຍັນຊະນະໃຫ້ອອກສຽງໄດ້.

---

‘‘Tatthā’’ti vattate.

ບົດວ່າ 'ຕັດຖະ' ຍ່ອມຕາມໄປ (ໃນສູດຕໍ່ໄປ).

---

4. Lahumattā tayo rassā.

໔. ສະຣະ ໓ ຕົວ ທີ່ມີມາດຕາເບົາ ຊື່ວ່າ ຣັດສະ (ສະຣະສຽງສັ້ນ).

---

Tattha aṭṭhasu saresu lahumattā tayo sarā rassā nāma honti. Taṃ yathā – a i u-iti rassā.

ໃນບັນດາສະຣະ ໘ ຕົວນັ້ນ ສະຣະ ໓ ຕົວ ທີ່ມີມາດຕາເບົາ ຊື່ວ່າ ຣັດສະ. ຕົວຢ່າງຄື: ອະ ອິ ອຸ ເຫຼົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ ຣັດສະ.

---

Lahukā mattā pamāṇaṃ yesaṃ te lahumattā, mattāsaddo cettha accharāsaṅghātaakkhinimīlanasaṅkhātaṃ kālaṃ vadati, tāya mattāya ekamattā rassā, dvimattā dīghā, aḍḍhamattā byañjanā. Lahuggahaṇañcettha chandasi diyaḍḍhamattassāpi gahaṇatthaṃ. Rassakālayogato rassā, rassakālavanto vā rassā.

ສະຣະທັງຫຼາຍ ທີ່ມີປະມານຄືມາດຕາອັນເບົາ ຊື່ວ່າ ລະຫຸມັດຕາ. ສ່ວນຄຳວ່າ 'ມັດຕາ' ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເຖິງເວລາທີ່ນັບໄດ້ຈາກການດີດນິ້ວມື ຫຼືການກະພິບຕາ. ໂດຍມາດຕານັ້ນ ສະຣະຣັດສະ ມີ ໑ ມາດຕາ, ສະຣະທີຄະ ມີ ໒ ມາດຕາ, ພະຍັນຊະນະ ມີເຄິ່ງມາດຕາ. ແລະການໃສ່ສັບວ່າ 'ລະຫຸ' ໃນທີ່ນີ້ ເພື່ອລວມເອົາສະຣະທີ່ມີ ໑ ເຄິ່ງມາດຕາໃນສັນທະ (ຄຳກອນ) ນຳອີກ. ທີ່ຊື່ວ່າ ຣັດສະ ເພາະປະກອບດ້ວຍເວລາອັນສັ້ນ, ຫຼືສະຣະທີ່ມີເວລາອັນສັ້ນ ຊື່ວ່າ ຣັດສະ.

---

Sararassaggahaṇāni ca vattante.

ບົດວ່າ 'ສະຣະ' ແລະ 'ຣັດສະ' ທັງຫຼາຍ ຍ່ອມຕາມໄປ (ໃນສູດຕໍ່ໄປ).

---

5. Aññe dīghā.

໕. ສະຣະທີ່ເຫຼືອ ຊື່ວ່າ ທີຄະ (ສະຣະສຽງຍາວ).

---

Tattha aṭṭhasu saresu rassehi aññe dvimattā pañca sarā dīghā nāma honti. Taṃ yathā – ā ī ū e o-iti dīghā.

In ບັນດາສະຣະ ໘ ຕົວນັ້ນ ສະຣະ ໕ ຕົວ ທີ່ຕ່າງໄປຈາກສະຣະຣັດສະ ມີ ໒ ມາດຕາ ຊື່ວ່າ ທີຄະ. ຕົວຢ່າງຄື: ອາ ອີ ອູ ເອ ໂອ ເຫຼົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ ທີຄະ.

---

Aññaggahaṇaṃ diyaḍḍhamattikānampi saṅgahaṇatthaṃ. Dīghakāle niyuttā, tabbanto vā dīghā. Kvaci saṃyogapubbā ekārokārā rassā iva vuccante. Yathā – ettha, seyyo, oṭṭho, sotthi. Kvacīti kiṃ? Maṃ ce tvaṃ nikhaṇaṃ vane. Putto tyāhaṃ mahārāja.

ການໃສ່ສັບວ່າ 'ອັນຍະ' (ອື່ນໆ) ເພື່ອລວມເອົາສະຣະທີ່ມີ ໑ ເຄິ່ງມາດຕານຳອີກ. ສະຣະທີ່ປະກອບດ້ວຍເວລາອັນຍາວ, ຫຼືສະຣະທີ່ມີເວລາອັນຍາວ ຊື່ວ່າ ທີຄະ. ໃນບາງບ່ອນ ສະຣະ 'ເອ' ແລະ 'ໂອ' ທີ່ມີພະຍັນຊະນະສັງໂຍກຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ຍ່ອມອອກສຽງເໝືອນສະຣະຣັດສະ. ຕົວຢ່າງຄື: ເອັດຖະ (ettha), ເເສຍໂຍ (seyyo), ອົດໂຖ (oṭṭho), ສົດຖິ (sotthi). ຄຳວ່າ 'ໃນບາງບ່ອນ' (ກວາຈິ) ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອຫ້າມໃນຕົວຢ່າງເຊັ່ນ: ມັງ ເຈ ຕວັງ ນິຂະນັງ ວະເນ (Maṃ ce tvaṃ nikhaṇaṃ vane), ປຸດໂຕ ຕຢາຫັງ ມະຫາຣາຊາ (Putto tyāhaṃ mahārāja).

---

6. Dumhi [Pg.5] garu.

໖. ສະຣະ (ຣັດສະ) ທີ່ຢູ່ເບື້ອງໜ້າຂອງພະຍັນຊະນະສັງໂຍກ ຊື່ວ່າ ຄະຣຸ (ສຽງໜັກ).

---

Dvinnaṃ samūho du, tasmiṃ dumhi. Saṃyogabhūte akkhare pare yo pubbo rassakkharo, so garusañño hoti. Yathā – datvā, hitvā, bhutvā.

ການປະຊຸມກັນຂອງອັກສອນ ໒ ຕົວ ຊື່ວ່າ ທຸ, ໃນການປະຊຸມກັນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ທຸມຫິ. ເມື່ອມີອັກຂະຣະທີ່ເປັນພະຍັນຊະນະສັງໂຍກຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ອັກຂະຣະຣັດສະທີ່ຢູ່ເບື້ອງໜ້າ ຍ່ອມມີຊື່ວ່າ ຄະຣຸ. ຕົວຢ່າງຄື: ທັດຕະວາ (datvā), ຫິດຕະວາ (hitvā), ພຸດຕະວາ (bhutvā).

---

‘‘Garū’’ti vattate.

ບົດວ່າ 'ຄະຣຸ' ຍ່ອມຕາມໄປ (ໃນສູດຕໍ່ໄປ).

---

7. Dīgho ca.

໗. ແລະສະຣະທີຄະ (ກໍຊື່ວ່າ ຄະຣຸ).

---

Dīgho ca saro garusañño hoti. Yathā – nāvā, nadī, vadhū, dve, tayo. Garukato añño ‘‘lahuko’’ti veditabbo.

ແລະສະຣະທີຄະ ກໍມີຊື່ວ່າ ຄະຣຸ. ຕົວຢ່າງຄື: ນາວາ (nāvā), ນະທີ (nadī), ວະທູ (vadhū), ເທວ (dve), ຕະໂຍ (tayo). ສະຣະທີ່ຕ່າງໄປຈາກຄະຣຸ ພຶງຊາບວ່າຊື່ວ່າ 'ລະຫຸ' (ສຽງເບົາ).

---

8. Sesā byañjanā.

໘. ອັກຂະຣະທີ່ເຫຼືອ ຊື່ວ່າ ພະຍັນຊະນະ.

---

Ṭhapetvā aṭṭha sare sesā aḍḍhamattā akkharā kakārādayo niggahītantā tettiṃsa byañjanā nāma honti. Vuttehi aññe sesā. Byañjīyati etehi atthoti byañjanā. Taṃ yathā – ka kha ga gha ṅa, ca cha ja jha ña, ṭa ṭha ḍa ḍha ṇa, ta tha da dha na, pa pha ba bha ma, ya ra lava sa ha ḷa aṃ-iti byañjanā. Kakārādīsvakāro uccāraṇattho.

ຍົກເວັ້ນສະຣະ ໘ ຕົວແລ້ວ ອັກຂະຣະເຄິ່ງມາດຕາທີ່ເຫຼືອ ມີ 'ກະ' ເປັນຕົ້ນ ມີນິກຄະຫິດຕໍ່ທ້າຍ ຈຳນວນ ໓໓ ຕົວ ຊື່ວ່າ ພະຍັນຊະນະ. ຄຳວ່າ 'ເສສາ' (ທີ່ເຫຼືອ) ຄື ທີ່ຕ່າງໄປຈາກອັກຂະຣະທີ່ກ່າວມາແລ້ວ. ທີ່ຊື່ວ່າ ພະຍັນຊະນະ ເພາະເນື້ອຄວາມຍ່ອມຈະແຈ້ງດ້ວຍອັກຂະຣະເຫຼົ່ານີ້. ຕົວຢ່າງຄື: ກະ ຂະ ຄະ ຆະ ງະ, ຈະ ສະ ຊະ ຌະ ຍະ, ဋະ ဌະ ဍະ ẗະ ဏະ, ຕະ ຖະ ทະ ຘະ ນະ, ປະ ຜະ ພະ ຠະ ມະ, ຍະ ຣະ ລະ ວະ ສະ ຫະ ຬະ ອັງ ເຫຼົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ ພະຍັນຊະນະ. ສ່ວນອັກສອນ 'ອະ' ທີ່ປະກອບໃນອັກສອນມີ 'ກະ' ເປັນຕົ້ນນັ້ນ ມີໄວ້ເພື່ອອອກສຽງ.

---

‘‘Byañjanā’’ti vattate.

ບົດວ່າ 'ພະຍັນຊະນະ' ຍ່ອມຕາມໄປ (ໃນສູດຕໍ່ໄປ).

---

9. Vaggā pañcapañcaso mantā.

໙. ພະຍັນຊະນະທັງຫຼາຍ ທີ່ຈັດເປັນໝວດລະ ໕ ຕົວ ໂດຍມີ 'ມະ' ເປັນທີ່ສຸດ ຊື່ວ່າ ວັກ.

---

Tesaṃ kho byañjanānaṃ kakārādayo makārantā pañcavīsati byañjanā pañcapañcavibhāgena vaggā nāma honti. Taṃ yathā – ka kha ga gha ṅa, ca cha ja jha ña, ṭa ṭha ḍa ḍha ṇa, ta tha da dha na, pa pha ba bha ma-iti vaggā.

ໃນບັນດາພະຍັນຊະນະທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ພະຍັນຊະນະ ໒໕ ຕົວ ມີ 'ກະ' ເປັນຕົ້ນ ມີ 'ມະ' ເປັນທີ່ສຸດ ໂດຍການແບ່ງອອກເປັນໝວດລະ ໕ ຕົວ ຊື່ວ່າ ວັກ. ຕົວຢ່າງຄື: ກະ ຂະ ຄະ ຆະ ງະ, ຈະ ສະ ຊະ ຌະ ຍະ, ဋະ ဌະ ဍະ ẗະ ဏະ, ຕະ ຖະ ทະ ຘະ ນະ, ປະ ຜະ ພະ ຠະ ມະ ເຫຼົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ ວັກ.

---

Te pana paṭhamakkharavasena kavaggacavaggādivohāraṃ gatā, vaggoti samūho, tattha pañcapañcavibhāgenāti vā pañca pañca etesamatthīti [Pg.6] vā pañcapañcaso, mo anto yesaṃ te mantā.

ພະຍັນຊະນະເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເຖິງການເອີ້ນຊື່ວ່າ ກະວັກ, ຈະວັກ ເປັນຕົ້ນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອັກສອນຕົວທຳອິດ. ຄຳວ່າ 'ວັກ' ແປວ່າ ໝວດ/ໝູ່. ໃນຄຳວ່ານັ້ນ ທີ່ຊື່ວ່າ 'ປັນຈະປັນຈະໂສ' ເພາະແບ່ງອອກເປັນໝວດລະ ໕ ຕົວ ຫຼືເພາະພະຍັນຊະນະເຫຼົ່ານີ້ມີໝວດລະ ໕ ຕົວ. ພະຍັນຊະນະທັງຫຼາຍ ທີ່ມີ 'ມະ' ເປັນທີ່ສຸດ ຊື່ວ່າ ມານຕະ.

---

10. Aṃiti niggahītaṃ.

໑໐. ອັກຂະຣະວ່າ 'ອັງ' ຊື່ວ່າ ນິກຄະຫິດ.

---

Akāro uccāraṇattho, itisaddo panānantaravuttanidassanattho, aṃiti yaṃ akārato paraṃ vuttaṃ bindu, taṃ niggahītaṃ nāma hoti. Rassassaraṃ nissāya gayhati, karaṇaṃ niggahetvā gayhatīti vā niggahītaṃ.

ອັກສອນ 'ອະ' ມີໄວ້ເພື່ອອອກສຽງ, ສ່ວນສັບວ່າ 'ອິຕິ' ມີໄວ້ເພື່ອສະແດງຕົວຢ່າງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນລຳດັບຖັດໄປ. ພິນທຸ (ຈຸດກົມ) ທີ່ກ່າວໄວ້ເບື້ອງຫຼັງອັກສອນ 'ອະ' ວ່າ 'ອັງ' ນັ້ນ ຊື່ວ່າ ນິກຄະຫິດ. ທີ່ຊື່ວ່າ ນິກຄະຫິດ ເພາະຍ່ອມຖືກຖືເອົາໂດຍອາໄສສະຣະຣັດສະ, ຫຼືເພາະຍ່ອມຖືກຖືເອົາໂດຍການກົດຖານ (ກົດກັ້ນລົມຫາຍໃຈ).

---

Karaṇaṃ niggahetvāna, mukhenāvivaṭena yaṃ;

Vuccate niggahītanti, vuttaṃ bindu sarānugaṃ.

“ພິນທຸ (ຈຸດກົມ) ທີ່ອອກສຽງຕາມຫຼັງສະຣະ ໂດຍການກົດກັ້ນເຄື່ອງເຮັດສຽງ (ກະຣະນະ) ດ້ວຍປາກທີ່ບໍ່ເປີດກວ້າງ ທ່ານກ່າວວ່າ ຊື່ວ່າ ນິກຄະຫິດ”.

---

Idha avuttānaṃ parasamaññānampi payojane sati gahaṇatthaṃ paribhāsamāha.

ພະອາຈານກ່າວຄຳກຳນົດ (ປະຣິພາສາ) ນີ້ໄວ້ ເພື່ອປະໂຫຍດໃນການນຳເອົາຊື່ໃນຄຳພີອື່ນ ທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີນີ້ມາໃຊ້ ເມື່ອມີຄວາມຈຳເປັນ.

---

11. Parasamaññā payoge.

໑໑. ຊື່ໃນຄຳພີອື່ນ ຍ່ອມນຳມາໃຊ້ໄດ້ໃນການປະກອບຮູບຄຳ.

---

Yā ca pana parasmiṃ sakkataganthe, paresaṃ vā veyyākaraṇānaṃ samaññā ghosāghosalopasavaṇṇasaṃyogaliṅgādikā, tā payoge sati etthāpi yujjante.

ຊື່ໃດໆກໍຕາມ ເຊັ່ນ ໂຄສະ, ອະໂຄສະ, ໂລປະ, ສະວັນນະ, ສັງໂຍກ, ລິງ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ມີຢູ່ໃນຄຳພີສັນສະກິດອື່ນ ຫຼືເປັນຊື່ຂອງນັກໄວຍາກອນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ເມື່ອມີຄວາມຈຳເປັນໃນການປະກອບຮູບຄຳ ກໍຍ່ອມນຳມາໃຊ້ໃນຄຳພີນີ້ໄດ້ເຊັ່ນກັນ.

---

Parasmiṃ, paresaṃ vā samaññā parasamaññā, veyyākaraṇe, veyyākaraṇamadhītānaṃ vā samaññātyattho. Payujjanaṃ payogo, viniyogo.

ຊື່ທີ່ກຳນົດໃນຄຳພີອື່ນ ຫຼື ຂອງຄົນອື່ນ ຊື່ວ່າ ປຣະສະມັຍຍາ (ຊື່ໃນຄຳພີອື່ນ) ອະທິບາຍວ່າ ເປັນຊື່ໃນຄຳພີໄວຍາກອນ ຫຼື ຂອງຜູ້ສຶກສາໄວຍາກອນ. ຄຳວ່າ ປະໂຍຊະນະ ຄື ການປະກອບ, ການນຳໄປໃຊ້.

---

Tattha vaggānaṃ paṭhamadutiyā, sakāro ca aghosā. Vaggānaṃ tatiyacatutthapañcamā, ya ra lava ha ḷā cāti ekavīsati ghosā nāma.

ໃນພະຍັນຊະນະເຫຼົ່ານັ້ນ, ພະຍັນຊະນະທີ ໑ ແລະ ທີ ໒ ຂອງວັກທັງຫຼາຍ ແລະ ສະອັກສອນ (ສ) ຊື່ວ່າ ອະໂຄສະ (ສຽງຄ່ອຍ). ພະຍັນຊະນະທີ ໓, ທີ ໔ ແລະ ທີ ໕ ຂອງວັກທັງຫຼາຍ ແລະ ຍະ, ຣະ, ລະ, ວະ, ຫະ, ລະ ທັງ ໒໑ ຕົວນີ້ ຊື່ວ່າ ໂຄສະ (ສຽງດັງ).

---

Ettha ca vaggānaṃ dutiyacatutthā dhanitātipi vuccanti, itare sithilāti. Vināso lopo. Rassassarā sakadīghehi aññamaññaṃ savaṇṇā nāma, ye sarūpātipi vuccanti. Sarānantaritāni [Pg.7] byañjanāni saṃyogo. Dhātuppaccayavibhattivajjitamatthavaṃ liṅgaṃ. Vibhatyantaṃ padaṃ. Iccevamādi.

ແລະ ໃນພະຍັນຊະນະເຫຼົ່ານີ້, ພະຍັນຊະນະທີ ໒ ແລະ ທີ ໔ ຂອງວັກທັງຫຼາຍ ເອີ້ນວ່າ ທະນິຕະ (ສຽງໜັກ) ຄືກັນ, ພະຍັນຊະນະທີ່ເຫຼືອ ເອີ້ນວ່າ ສิຖິລະ (ສຽງເບົາ). ຄວາມດັບສູນ ຊື່ວ່າ ໂລປະ (ການລຶບ). ສະຫຼະສຽງສັ້ນກັບສະຫຼະສຽງຍາວຂອງຕົນ ເປັນສະຫວັນນະ (ມີຮູບສະເໝີກັນ) ແກ່ກັນແລະກັນ, ເຊິ່ງເອີ້ນວ່າ ສະຣູບະ ຄືກັນ. ພະຍັນຊະນະທີ່ບໍ່ມີສະຫຼະຄັ່ນກາງ ຊື່ວ່າ ສັງໂຍກ. ສິ່ງທີ່ມີເນື້ອຄວາມ ແຕ່ເວັ້ນຈາກທາດ, ປັດໄຈ ແລະ ວິບັດ ຊື່ວ່າ ລິງ. ຄຳທີ່ມີວິບັດຢູ່ທ້າຍ ຊື່ວ່າ ບົດ. ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.

---

Iti saññāvidhānaṃ.

ຈົບ ວິທີກຳນົດຊື່ (ສັນຍາວิທານ).

---

Sarasandhividhāna

ວິທີສົນທິສະຫຼະ (ສະຣະສົນທິວິທານ)

---

Atha sarasandhi vuccate.

ຕໍ່ໄປນີ້ ຈະກ່າວເຖິງ ສະຣະສົນທິ.

---

Loka aggapuggalo, paññā indriyaṃ, tīṇi imāni, no hi etaṃ, bhikkhunī ovādo, mātu upaṭṭhānaṃ, sametu āyasmā, abhibhū āyatanaṃ, dhanā me atthi, sabbe eva, tayo assu dhammā, asanto ettha na dissanti itīdha sarādisaññāyaṃ sabbasandhikaraṇaṭṭhāne byañjanaviyojanatthaṃ paribhāsamāha.

ໃນອຸທາຫອນເຫຼົ່ານີ້ ຄື: Loka aggapuggalo, paññā indriyaṃ, tīṇi imāni, no hi etaṃ, bhikkhunī ovādo, mātu upaṭṭhānaṃ, sametu āyasmā, abhibhū āyatanaṃ, dhanā me atthi, sabbe eva, tayo assu dhammā, asanto ettha na dissanti, ເມື່ອມີການກຳນົດສະຫຼະເປັນຕົ້ນ ໃນບ່ອນທີ່ຈະເຮັດສົນທິທັງປວງ, ພະອາຈານຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳກົດເກນ (ປະຣິພາສາ) ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການແຍກພະຍັນຊະນະອອກຈາກສະຫຼະ ດັ່ງນີ້:

---

12. Pubbamadhoṭhitamassaraṃ sarena viyojaye.

໑໒. ຄວນແຍກພະຍັນຊະນະຕົວໜ້າ ທີ່ບໍ່ມີສະຫຼະ ເຊິ່ງຕັ້ງຢູ່ທາງລຸ່ມ ອອກຈາກສະຫຼະ.

---

Sarenāti nissakke karaṇavacanaṃ, sahayoge vā, sandhitabbe sarasahitaṃ pubbabyañjanaṃ anatikkamanto adhoṭhitamassarañca katvā sarato viyojayeti sarato byañjanaṃ viyojetabbaṃ. Ettha ca assaraggahaṇasāmatthiyena ‘‘byañjana’’nti laddhaṃ.

ຄຳວ່າ Sarena ເປັນກະຣະນະວິບັດ ໃນອັດແຍກອອກ (ນິດສັກກະ) ຫຼື ໃນອັດຮ່ວມກັນ (ສະຫະໂຍຄະ). ຄວາມວ່າ ບໍ່ກ້າວກ່າຍພະຍັນຊະນະຕົວໜ້າທີ່ປະກອບດ້ວຍສະຫຼະ ເຊິ່ງຈະຕ້ອງເຊື່ອມຕໍ່ກັນ, ເຮັດໃຫ້ເປັນຕົວບໍ່ມີສະຫຼະ ແລະ ຕັ້ງຢູ່ທາງລຸ່ມ ແລ້ວແຍກອອກຈາກສະຫຼະ, ຄື ຄວນແຍກພະຍັນຊະນະອອກຈາກສະຫຼະ. ແລະ ໃນສູດນີ້, ດ້ວຍອຳນາດຂອງການຖືເອົາຄຳວ່າ Assara (ບໍ່ມີສະຫຼະ) ຈຶ່ງໄດ້ຄຳວ່າ “ພະຍັນຊະນະ” (byañjana) ມາ.

---

13. Sarā sare lopaṃ.

໑໓. ສະຫຼະທັງຫຼາຍ ເມື່ອມີສະຫຼະຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ຍ່ອມເຖິງການລຶບ.

---

Sarā kho sabbepi sare pare ṭhite lopaṃ papponti. Lopoti adassanaṃ anuccāraṇaṃ. Ettha sarāti kāriyīniddeso. Bahuvacanaṃ panettha ekekasmiṃ sare pare bahūnaṃ lopañāpanatthaṃ. Sareti nimittaniddeso, nimittasattamī cāyaṃ, nimittopādānasāmatthiyato vaṇṇakālabyavadhāne sandhikāriyaṃ na hoti. Lopanti kāriyaniddeso, idaṃ pana suttaṃ [Pg.8] upari paralopavidhānato pubbalopavidhānanti daṭṭhabbaṃ, evaṃ sabbattha sattamīniddese pubbasseva vidhi, na parassa vidhānanti veditabbaṃ.

ສະຫຼະທັງຫຼາຍ ເຖິງວ່າທັງປວງ ເມື່ອມີສະຫຼະເບື້ອງຫຼັງຕັ້ງຢູ່ ຍ່ອມເຖິງການລຶບ. ຄຳວ່າ ໂລປະ ຄື ການບໍ່ປາກົດ, ການບໍ່ອອກສຽງ. ໃນສູດນີ້, ຄຳວ່າ Sarā ເປັນການລະບຸຕົວຜູ້ຖືກເຮັດ (ກາຣິຍີ). ສ່ວນພະຫຸວັດຈະນະໃນທີ່ນີ້ ແມ່ນເພື່ອສະແດງໃຫ້ຮູ້ເຖິງການລຶບສະຫຼະຕົວໜ້າຫຼາຍຕົວ ເມື່ອມີສະຫຼະເບື້ອງຫຼັງແຕ່ລະຕົວຢູ່. ຄຳວ່າ Sare ເປັນການລະບຸເຫດ (ນิມິດຕະ), ແລະ ນີ້ເປັນສັດຕະມີວິບັດສະແດງເຫດ (ນິມິດຕະສັດຕະມີ), ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຖືເອົາເຫດ, ເມື່ອມີອັກສອນ ຫຼື ເວລາຄັ່ນກາງ ການເຮັດສົນທິຍ່ອມບໍ່ມີ. ຄຳວ່າ Lopaṃ ເປັນການລະບຸສິ່ງທີ່ຖືກເຮັດ (ກາຣິຍະ). ສ່ວນສູດນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ເປັນວິທີລຶບສະຫຼະໜ້າ (ບຸບພະໂລປະ) ເພາະມີວິທີລຶບສະຫຼະຫຼັງຢູ່ຂ້າງໜ້າ, ດັ່ງນັ້ນ ໃນບ່ອນທັງປວງ ເມື່ອມີການລະບຸດ້ວຍສັດຕະມີວິບັດ ພຶງຊາບວ່າ ເປັນວິທີການຂອງຕົວໜ້າເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນວິທີການຂອງຕົວຫຼັງ.

---

‘‘Assaraṃ, adhoṭhita’’nti ca vattate, siliṭṭhakathane paribhāsamāha.

ຄຳວ່າ “Assaraṃ” ແລະ “Adhoṭhitaṃ” ຍ່ອມຕາມໄປ, ພະອາຈານໄດ້ກ່າວຄຳກົດເກນ (ປະຣິພາສາ) ເພື່ອການກ່າວຄຳໃຫ້ສະຫຼະສະຫຼວຍ ດັ່ງນີ້:

---

14. Naye paraṃ yutte.

໑໔. ຄວນນຳພະຍັນຊະນະໄປປະກອບກັບອັກສອນເບື້ອງຫຼັງໃນບ່ອນທີ່ສົມຄວນ.

---

Sararahitaṃ kho byañjanaṃ adhoṭhitaṃ parakkharaṃ naye yutte ṭhāneti paranayanaṃ kātabbaṃ. Ettha yuttaggahaṇaṃ niggahītanisedhanatthaṃ, tena ‘‘akkocchi maṃ avadhi ma’’ntiādīsu paranayanasandeho na hoti.

ພະຍັນຊະນະທີ່ປາສະຈາກສະຫຼະ ເຊິ່ງຕັ້ງຢູ່ທາງລຸ່ມ ຄວນນຳໄປປະກອບກັບອັກສອນເບື້ອງຫຼັງໃນບ່ອນທີ່ສົມຄວນ, ຄື ຄວນເຮັດການນຳໄປປະກອບກັບອັກສອນເບື້ອງຫຼັງ. ໃນສູດນີ້, ການຖືເອົາຄຳວ່າ Yutta (ສົມຄວນ) ແມ່ນເພື່ອຫ້າມນິກຄະຫິດ, ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີຕົ້ນວ່າ “akkocchi maṃ avadhi maṃ” ຈຶ່ງບໍ່ມີຄວາມສົງໄສໃນການນຳໄປປະກອບກັບອັກສອນເບື້ອງຫຼັງ.

---

Lokaggapuggalo, paññindriyaṃ, tīṇimāni, nohetaṃ, bhikkhunovādo, mātupaṭṭhānaṃ, sametāyasmā, abhibhāyatanaṃ, dhanā matthi, sabbeva, tayassu dhammā, asantettha na dissanti.

Lokaggapuggalo, paññindriyaṃ, tīṇimāni, nohetaṃ, bhikkhunovādo, mātupaṭṭhānaṃ, sametāyasmā, abhibhāyatanaṃ, dhanā matthi, sabbeva, tayassu dhammā, asantettha na dissanti.

---

Yassa idāni, saññā iti, chāyā iva, kathā eva kā, iti api, assamaṇī asi, cakkhu indriyaṃ, akataññū asi, ākāse iva, te api, vande ahaṃ, so ahaṃ, cattāro ime, vasalo iti, moggallāno āsi bījako, pāto evātīdha pubbalope sampatte ‘‘sare’’ti adhikāro, idha pana ‘‘atthavasā vibhattivipariṇāmo’’ti katvā ‘‘saro, saramhā, lopa’’nti ca vattamāne –

ໃນອຸທາຫອນເຫຼົ່ານີ້ ຄື: Yassa idāni, saññā iti, chāyā iva, kathā eva kā, iti api, assamaṇī asi, cakkhu indriyaṃ, akataññū asi, ākāse iva, te api, vande ahaṃ, so ahaṃ, cattāro ime, vasalo iti, moggallāno āsi bījako, pāto eva, ເມື່ອເຖິງຄາວທີ່ຈະຕ້ອງລຶບສະຫຼະໜ້າ, ມີບົດກຳກັບວ່າ “sare”, ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ດ້ວຍການປ່ຽນແປງວິບັດຕາມອຳນາດແຫ່ງເນື້ອຄວາມ (ອັດຖະວະສາ ວິພັດຕິວິປະຣິຣາໂມ) ແລະ ເມື່ອບົດວ່າ “saro, saramhā, lopaṃ” ຕາມມາ:

---

15. Vā paro asarūpā.

໑໕. ສະຫຼະເບື້ອງຫຼັງ ທີ່ບໍ່ມີຮູບສະເໝີກັນ ຍ່ອມຖືກລຶບບາງເທື່ອ (ວາ).

---

Asamānarūpamhā saramhā paro saro lopaṃ pappoti vā. Samānaṃ rūpaṃ assāti sarūpo, na sarūpo asarūpo, asavaṇṇo[Pg.9]. Yasmā pana mariyādāyaṃ, abhividhimhi ca vattamāno āupasaggo viya vāsaddo dvidhā vattate, katthaci vikappe, katthaci yathāvavatthitarūpapariggahe, idha pana pacchime, tato niccamaniccamasantañca vidhimettha vāsaddo dīpeti. ‘‘Naye paraṃ yutte’’ti paraṃ netabbaṃ.

ສະຫຼະເບື້ອງຫຼັງ ຈາກສະຫຼະທີ່ມີຮູບບໍ່ສະເໝີກັນ ຍ່ອມເຖິງການລຶບບາງເທື່ອ. ຄຳວ່າ ສະຣູບະ ຄື ມີຮູບສະເໝີກັນ, ທີ່ບໍ່ແມ່ນສະຣູບະ ຊື່ວ່າ ອະສະຣູບະ ຄື ອະສະຫວັນນະ (ມີຮູບບໍ່ສະເໝີກັນ). ແຕ່ເນື່ອງຈາກວ່າ ຄຳວ່າ Vā ຍ່ອມເປັນໄປໃນ ໒ ຢ່າງ ເໝືອນກັບ ອຸປະສັກ ຄື ອາ (ā) ທີ່ເປັນໄປໃນອັດກຳນົດເຂດ (ມະຣິຍາດາ) ແລະ ອັດຄອບຄຸມທັງໝົດ (ອະພິວິທິ), ຄື ບາງເທື່ອເປັນວິກັບ (ທາງເລືອກ), ບາງເທື່ອເປັນການກຳນົດຮູບທີ່ແນ່ນອນ (ຍະຖາວະວັດຖິຕະຣູບະປະຣິຄະຫະ), ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ເປັນຢ່າງຫຼັງ. ເພາະສະນັ້ນ, ຄຳວ່າ Vā ໃນສູດນີ້ ຈຶ່ງສະແດງວິທີການທີ່ແນ່ນອນ (ນິດຈະ), ບໍ່ແນ່ນອນ (ອະນິດຈະ) ແລະ ບໍ່ມີເລີຍ (ອະສັນຕະ). ດ້ວຍສູດ “Naye paraṃ yutte” ພຶງນຳພະຍັນຊະນະໄປປະກອບກັບອັກສອນເບື້ອງຫຼັງ.

---

Yassadāni yassa idāni, saññāti saññā iti, chāyāva chāyā iva, kathāva kā kathā eva kā, itīpi iti api, assamaṇīsi assamaṇī asi. Cakkhundriya miti niccaṃ. Akataññūsi akataññū asi, ākāseva ākāse iva, tepi te api, vandehaṃ vande ahaṃ, sohaṃ so ahaṃ, cattārome cattāro ime, vasaloti vasalo iti, moggallānosi bījako moggallāno āsi bījako, pātova pāto eva.

Yassadāni (ມາຈາກ yassa idāni), saññāti (ມາຈາກ saññā iti), chāyāva (ມາຈາກ chāyā iva), kathāva kā (ມາຈາກ kathā eva kā), itīpi (ມາຈາກ iti api), assamaṇīsi (ມາຈາກ assamaṇī asi). ສ່ວນຄຳວ່າ Cakkhundriyaṃ ເປັນວິທີທີ່ແນ່ນອນ (ນິດຈະ). Akataññūsi (ມາຈາກ akataññū asi), ākāseva (ມາຈາກ ākāse iva), tepi (ມາຈາກ te api), vandehaṃ (ມາຈາກ vande ahaṃ), sohaṃ (ມາຈາກ so ahaṃ), cattārome (ມາຈາກ cattāro ime), vasaloti (ມາຈາກ vasalo iti), moggallānosi bījako (ມາຈາກ moggallāno āsi bījako), pātova (ມາຈາກ pāto eva).

---

Idha na bhavati – pañcindriyāni, saddhindriyaṃ, sattuttamo, ekūnavīsati, yassete, sugatovādo, diṭṭhāsavo, diṭṭhogho, cakkhāyatanaṃ, taṃ kutettha labbhā iccādi.

In ອຸທາຫອນເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມບໍ່ມີການລຶບ (ສະຫຼະຫຼັງ) ຄື: pañcindriyāni, saddhindriyaṃ, sattuttamo, ekūnavīsati, yassete, sugatovādo, diṭṭhāsavo, diṭṭhogho, cakkhāyatanaṃ, taṃ kutettha labbhā ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.

---

Bhavati ca vavatthitavibhāsāya.

ແລະ ວິທີການນີ້ ຍ່ອມມີໄດ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການແບ່ງປັນທີ່ແນ່ນອນ (ວະວັດຖິຕະວິພາສາ).

---

Avaṇṇato sarodānī-tīvevādiṃ vinā paro;

Na luppataññato dīgho, āsevādivivajjito.

ສະຫຼະເບື້ອງຫຼັງ ຖັດຈາກອະວັນນະ (ອະ, ອາ) ເວັ້ນແຕ່ບົດມີ idāni, iti, iva, eva ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ຖືກລຶບ; ແລະ ສະຫຼະສຽງຍາວ ຖັດຈາກສະຫຼະອື່ນ ເວັ້ນແຕ່ບົດມີ āseva ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ຖືກລຶບ.

---

Bandhussa iva, upa ikkhati, upa ito, ava icca, jina īritaṃ, na upeti, canda udayo, yathā udake itīdha pubbāvaṇṇassarānaṃ [Pg.10] lope kate ‘‘paro, asarūpe’’ti ca vattate, tathā ‘‘ivaṇṇo yaṃ navā’’ti ito ivaṇṇaggahaṇañca, ‘‘vamodudantāna’’nti ito uggahaṇañca sīhagatiyā idhānuvattetabbaṃ.

ໃນອຸທາຫອນເຫຼົ່ານີ້ ຄື: Bandhussa iva, upa ikkhati, upa ito, ava icca, jina īritaṃ, na upeti, canda udayo, yathā udake, ເມື່ອມີການລຶບສະຫຼະໜ້າທີ່ເປັນອະວັນນະແລ້ວ, ບົດວ່າ “paro” ແລະ “asarūpe” ຍ່ອມຕາມໄປ, ແລະ ພຶງນຳເອົາບົດວ່າ “ivaṇṇa” ຈາກສູດ “ivaṇṇo yaṃ navā” ແລະ ບົດວ່າ “u” ຈາກສູດ “vamodudantānaṃ” ຕາມມາໃນສູດນີ້ ດ້ວຍວິທີສີຫະຄະຕິ (ການຫຼຽວຫຼັງເບິ່ງໜ້າ).

---

16. Kvacāsavaṇṇaṃ lutte.

໑໖. ເມື່ອສະຫຼະໜ້າຖືກລຶບແລ້ວ, ສະຫຼະເບື້ອງຫຼັງ ຍ່ອມເຖິງການເປັນອະສະຫວັນນະ (ຄື ແປງເປັນ ເອ ແລະ ໂອ) ບາງເທື່ອ (ກວະຈິ).

---

Ivaṇṇabhūto, ukārabhūto ca paro saro asarūpe pubbassare lutte kvaci asavaṇṇaṃ pappoti. Natthi savaṇṇā etesanti asavaṇṇā, ekārokārā, tattha ṭhānāsannavasena ivaṇṇukārānamekārokārā honti.

ສະຫຼະເບື້ອງຫຼັງ ທີ່ເປັນອິວັນນະ (ອິ, ອີ) ແລະ ອຸການ (ອຸ, ອູ) ເມື່ອສະຫຼະໜ້າທີ່ມີຮູບບໍ່ສະເໝີກັນຖືກລຶບແລ້ວ, ຍ່ອມເຖິງການເປັນອະສະຫວັນນະ ບາງເທື່ອ. ຄຳວ່າ ອະສະຫວັນນະ ຄື ສະຫຼະທີ່ບໍ່ມີຮູບສະເໝີກັນກັບສະຫຼະເຫຼົ່ານັ້ນ, ໄດ້ແກ່ ເອການ (ເອ) ແລະ ໂອການ (ໂອ). ໃນການແປງນັ້ນ, ເພາະຄວາມໃກ້ຄຽງແຫ່ງຖານກຳເນີດສຽງ, ເອການ ແລະ ໂອການ ຈຶ່ງເປັນຕົວແທນຂອງອິວັນນະ ແລະ ອຸການ ຕາມລຳດັບ.

---

Bandhusseva, upekkhati, upeto, avecca, jineritaṃ, nopeti, candodayo, yathodake. Kvacīti kiṃ? Tatrime, yassindriyāni, mahiddhiko, sabbītiyo, tenupasaṅkami, lokuttaro. Lutteti kiṃ? Cha ime dhammā, yathā idaṃ, kusalassa upasampadā. Asarūpeti kiṃ? Cattārimāni, mātupaṭṭhānaṃ.

Bandhusseva, upekkhati, upeto, avecca, jineritaṃ, nopeti, candodayo, yathodake. ຄຳວ່າ Kvacī (ບາງເທື່ອ) ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? (ເພື່ອຫ້າມໃນອຸທາຫອນເຫຼົ່ານີ້): Tatrime, yassindriyāni, mahiddhiko, sabbītiyo, tenupasaṅkami, lokuttaro. ຄຳວ່າ Lutte (ເມື່ອຖືກລຶບແລ້ວ) ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? (ເພື່ອຫ້າມໃນອຸທາຫອນເຫຼົ່ານີ້): Cha ime dhammā, yathā idaṃ, kusalassa upasampadā. ຄຳວ່າ Asarūpe (ເມື່ອມີຮູບບໍ່ສະເໝີກັນ) ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? (ເພື່ອຫ້າມໃນອຸທາຫອນເຫຼົ່ານີ້): Cattārimāni, mātupaṭṭhānaṃ.

---

Ettha ca satipi heṭṭhā vāggahaṇe kvacikaraṇato avaṇṇe eva lutte idha vuttavidhi hotīti daṭṭhabbaṃ. Tato idha na bhavati – diṭṭhupādānaṃ, pañcahupāli, mudindriyaṃ, yo missaroti.

ແລະ ໃນສູດນີ້, ເຖິງວ່າຈະມີການຖືເອົາບົດວ່າ Vā ໃນສູດເບື້ອງລຸ່ມກໍຕາມ, ແຕ່ເພາະການໃຊ້ຄຳວ່າ Kvaci, ພຶງຊາບວ່າ ວິທີການທີ່ກ່າວມານີ້ ຍ່ອມມີໄດ້ສະເພາະເມື່ອລຶບອະວັນນະ (ອະ, ອາ) ເທົ່ານັ້ນ. ເພາະສະນັ້ນ, ວິທີການນີ້ຈຶ່ງບໍ່ມີໃນອຸທາຫອນເຫຼົ່ານີ້ ຄື: diṭṭhupādānaṃ, pañcahupāli, mudindriyaṃ, yo missaroti.

---

Tatra ayaṃ, buddha anussati, sa atthikā, paññavā assa, tadā ahaṃ, yāni idha bhūtāni, gacchāmi iti, ati ito, kikī iva, bahu upakāraṃ, madhu udakaṃ, su upadhāritaṃ, yopi ayaṃ[Pg.11], idāni ahaṃ, sace ayaṃ, appassuto ayaṃ, itara itarena, saddhā idha vittaṃ, kamma upanissayo, tathā upamaṃ, ratti uparato, vi upasamo iccatra pubbassarānaṃ lope kate –

ໃນອຸທາຫອນເຫຼົ່ານີ້ ຄື: Tatra ayaṃ, buddha anussati, sa atthikā, paññavā assa, tadā ahaṃ, yāni idha bhūtāni, gacchāmi iti, ati ito, kikī iva, bahu upakāraṃ, madhu udakaṃ, su upadhāritaṃ, yopi ayaṃ, idāni ahaṃ, sace ayaṃ, appassuto ayaṃ, itara itarena, saddhā idha vittaṃ, kamma upanissayo, tathā upamaṃ, ratti uparato, vi upasamo, ເມື່ອມີການລຶບສະຫຼະໜ້າແລ້ວ:

---

‘‘Kvacī’’ti adhikāro, ‘‘paro, lutte’’ti ca vattate.

ມີບົດກຳກັບວ່າ “Kvacī” ແລະ ບົດວ່າ “paro, lutte” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

17. Dīghaṃ.

໑໗. ຍ່ອມເຖິງການເປັນສະຫຼະສຽງຍາວ (ທີຄະ).

---

Saro kho paro pubbassare lutte kvaci dīghabhāvaṃ pappotīti ṭhānāsannavasena rassassarānaṃ savaṇṇadīgho.

ສະຫຼະເບື້ອງຫຼັງ ເມື່ອສະຫຼະໜ້າຖືກລຶບແລ້ວ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນສະຫຼະສຽງຍາວ ບາງເທື່ອ, ຄື ເພາະຄວາມໃກ້ຄຽງແຫ່ງຖານກຳເນີດສຽງ ສະຫຼະສຽງສັ້ນທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເປັນສະຫຼະສຽງຍາວທີ່ມີຮູບສະເໝີກັນ (ສະຫວັນນະທີຄະ).

---

Tatrāyaṃ, buddhānussati, sātthikā, paññavāssa, tadāhaṃ, yānīdha bhūtāni, gacchāmīti, atīto, kikīva, bahūpakāraṃ, madhūdakaṃ, sūpadhāritaṃ, yopāyaṃ, idānāhaṃ, sacāyaṃ, appassutāyaṃ, itarītarena, saddhīdha vittaṃ, kammūpanissayo, tathūpamaṃ, rattūparato, vūpasamo.

Tatrāyaṃ, buddhānussati, sātthikā, paññavāssa, tadāhaṃ, yānīdha bhūtāni, gacchāmīti, atīto, kikīva, bahūpakāraṃ, madhūdakaṃ, sūpadhāritaṃ, yopāyaṃ, idānāhaṃ, sacāyaṃ, appassutāyaṃ, itarītarena, saddhīdha vittaṃ, kammūpanissayo, tathūpamaṃ, rattūparato, vūpasamo.

---

Kvacīti kiṃ? Aciraṃ vata’yaṃ kāyo, kimpimāya, tīṇimāni, pañcasupādānakkhandhesu, tassattho, pañcaṅgiko, munindo, satindriyaṃ, lahuṭṭhānaṃ, gacchāmahaṃ, tatridaṃ, pañcahupāli, natthaññaṃ. Lutteti kiṃ? Yathā ayaṃ, nimi iva rājā, kikī iva, su upadhāritaṃ.

ຄຳວ່າ Kvacī (ບາງເທື່ອ) ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? (ເພື່ອຫ້າມໃນອຸທາຫອນເຫຼົ່ານີ້): Aciraṃ vata’yaṃ kāyo, kimpimāya, tīṇimāni, pañcasupādānakkhandhesu, tassattho, pañcaṅgiko, munindo, satindriyaṃ, lahuṭṭhānaṃ, gacchāmahaṃ, tatridaṃ, pañcahupāli, natthaññaṃ. ຄຳວ່າ Lutteti (ເມື່ອຖືກລຶບແລ້ວ) ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? (ເພື່ອຫ້າມໃນອຸທາຫອນເຫຼົ່ານີ້): Yathā ayaṃ, nimi iva rājā, kikī iva, su upadhāritaṃ.

---

Lokassa [Pg.12] iti, deva iti, vi ati patanti, vi ati nāmenti, saṅghāṭi api, jīvitahetu api, vijju iva, kiṃsu idha vittaṃ, sādhu iti itīdha parassarānaṃ lope kate –

ໃນອຸທາຫອນເຫຼົ່ານີ້ ຄື: Lokassa iti, deva iti, vi ati patanti, vi ati nāmenti, saṅghāṭi api, jīvitahetu api, vijju iva, kiṃsu idha vittaṃ, sādhu iti, ເມື່ອມີການລຶບສະຫຼະຫຼັງແລ້ວ:

---

‘‘Lutte, dīgha’’nti ca vattate.

ບົດວ່າ “lutte, dīghaṃ” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

18. Pubbo ca.

໑໘. ແລະ ສະຫຼະໜ້າ ຍ່ອມເຖິງການເປັນສະຫຼະສຽງຍາວ ບາງເທື່ອ.

---

Pubbo saro parassare lutte kvacidīghaṃ pappoti. Caggahaṇaṃ luttadīghaggahaṇānukaḍḍhanatthaṃ, taṃ ‘‘cānukaḍḍhitamuttaratra nānuvattate’’ti ñāpanatthaṃ.

ສະຫຼະໜ້າ ເມື່ອສະຫຼະຫຼັງຖືກລຶບແລ້ວ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນສະຫຼະສຽງຍາວ ບາງເທື່ອ. ການຖືເອົາບົດວ່າ Ca (ແລະ) ແມ່ນເພື່ອດຶງເອົາບົດວ່າ Lutte ແລະ Dīgha ຕາມມາ, ທັງນີ້ ເພື່ອໃຫ້ຮູ້ວ່າ “ບົດທີ່ຖືກດຶງມາດ້ວຍບົດວ່າ Ca ຍ່ອມບໍ່ຕາມໄປໃນສູດເບື້ອງໜ້າ”.

---

Lokassāti, devāti, vītipatanti, vītināmenti, saṅghāṭīpi, jīvitahetūpi, vijjūva, kiṃsūdha vittaṃ, sādhūti.

Lokassāti, devāti, vītipatanti, vītināmenti, saṅghāṭīpi, jīvitahetūpi, vijjūva, kiṃsūdha vittaṃ, sādhūti.

---

Kvacīti kiṃ? Yassadāni, itissa, idānipi, tesupi, cakkhundriyaṃ, kinnumāva.

ຄຳວ່າ Kvacī (ບາງເທື່ອ) ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? (ເພື່ອຫ້າມໃນອຸທາຫອນເຫຼົ່ານີ້): Yassadāni, itissa, idānipi, tesupi, cakkhundriyaṃ, kinnumāva.

---

Adhigato kho me ayaṃ dhammo, putto te ahaṃ, te assa pahīnā, pabbate ahaṃ, ye assa itīdha pubbalope sampatte –

ໃນອຸທາຫອນເຫຼົ່ານີ້ ຄື: Adhigato kho me ayaṃ dhammo, putto te ahaṃ, te assa pahīnā, pabbate ahaṃ, ye assa, ເມື່ອເຖິງຄາວທີ່ຈະຕ້ອງລຶບສະຫຼະໜ້າ:

---

19. Yamedantassādeso.

໑໙. ການແປງ ເອການ (ເອ) ທີ່ຢູ່ທ້າຍບົດ ເປັນ ຍະການ (ຍ) ຍ່ອມມີ ບາງເທື່ອ.

---

Ekārassa padantabhūtassa ṭhāne sare pare kvaci yakārādeso hoti. Akāremeteyesaddādissevāyaṃ vidhi, yanti yaṃ rūpaṃ, e eva anto edanto, ādesiṭṭhāne ādissatīti ādeso. ‘‘Byañjane’’ti adhikicca ‘‘dīgha’’nti dīgho.

ໃນບ່ອນຂອງ ເອການ (ເອ) ທີ່ຢູ່ທ້າຍບົດ ເມື່ອມີສະຫຼະເບື້ອງຫຼັງ ຍ່ອມມີການແປງເປັນ ຍະການ (ຍ) ບາງເທື່ອ. ວິທີການນີ້ ມີສະເພາະໃນຄຳມີ me, te, ye ເປັນຕົ້ນ ທີ່ລົງທ້າຍດ້ວຍ ເອການ. ຄຳວ່າ Yaṃ ຄື ຮູບ ຍະ (y). ຄຳວ່າ Edanto ຄື ມີ ເອ ເປັນທີ່ສຸດ. ຄຳວ່າ Ādesa ຄື ສິ່ງທີ່ຖືກແປງແທນໃນບ່ອນຂອງຕົວເດີມ. ດ້ວຍການກຳກັບບົດວ່າ “byañjane” ຈຶ່ງມີການເຮັດໃຫ້ຍາວດ້ວຍສູດ “dīghaṃ”.

---

Adhigato [Pg.13] kho myāyaṃ dhammo, putto tyāhaṃ, tyāssa pahīnā, pabbatyāhaṃ, yyāssa.

Adhigato kho myāyaṃ dhammo, putto tyāhaṃ, tyāssa pahīnā, pabbatyāhaṃ, yyāssa.

---

Kvacīti kiṃ? Te nāgatā, puttā matthi. Antaggahaṇaṃ kiṃ? Dhammacakkaṃ pavattento, damento cittaṃ.

ຄຳວ່າ Kvacī (ບາງເທື່ອ) ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? (ເພື່ອຫ້າມໃນອຸທາຫອນເຫຼົ່ານີ້): Te nāgatā, puttā matthi. ການຖືເອົາບົດວ່າ Anta (ທີ່ສຸດ) ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? (ເພື່ອຫ້າມໃນອຸທາຫອນເຫຼົ່ານີ້): Dhammacakkaṃ pavattento, damento cittaṃ.

---

Yāvatako assa kāyo, tāvatako assa byāmo, ko attho, atha kho assa, ahaṃ kho ajja, yo ayaṃ, so assa, so eva, yato adhikaraṇaṃ, anu addhamāsaṃ, anu eti, su āgataṃ, su ākāro, du ākāro, cakkhu āpāthaṃ, bahu ābādho, pātu akāsi, na tu evātīdha –

ໃນອຸທາຫອນເຫຼົ່ານີ້ ຄື: Yāvatako assa kāyo, tāvatako assa byāmo, ko attho, atha kho assa, ahaṃ kho ajja, yo ayaṃ, so assa, so eva, yato adhikaraṇaṃ, anu addhamāsaṃ, anu eti, su āgataṃ, su ākāro, du ākāro, cakkhu āpāthaṃ, bahu ābādho, pātu akāsi, na tu eva, ໃນທີ່ນີ້:

---

20. Vamodudantānaṃ.

໒໐. ການແປງ ໂອການ (ໂອ) ແລະ ອຸການ (ອຸ) ທີ່ຢູ່ທ້າຍບົດ ເປັນ ວະການ (ວ) ຍ່ອມມີ ບາງເທື່ອ.

---

Okārukārānaṃ antabhūtānaṃ sare pare kvaci vakārādeso hoti. Ka kha ya tasaddādiokārassedaṃ gahaṇaṃ.

ໃນບ່ອນຂອງ ໂອການ (ໂອ) ແລະ ອຸການ (ອຸ) ທີ່ຢູ່ທ້າຍບົດ ເມື່ອມີສະຫຼະເບື້ອງຫຼັງ ຍ່ອມມີການແປງເປັນ ວະການ (ວ) ບາງເທື່ອ. ນີ້ເປັນການຖືເອົາ ໂອການ ຂອງສັບມີ ko, kho, yo, to ເປັນຕົ້ນ.

---

Yāvatakvassa kāyo, tāvatakvassa byāmo, kvattho, atha khvassa, ahaṃ khvajja, yvāyaṃ, svassa, sveva, yatvādhikaraṇaṃ, anvaddhamāsaṃ, anvebhi, svāgataṃ, svākāro, dvākāro, cakkhvāpāthaṃ, bahvābādho, pātvākāsi, na tveva.

Yāvatakvassa kāyo, tāvatakvassa byāmo, kvattho, atha khvassa, ahaṃ khvajja, yvāyaṃ, svassa, sveva, yatvādhikaraṇaṃ, anvaddhamāsaṃ, anvebhi, svāgataṃ, svākāro, dvākāro, cakkhvāpāthaṃ, bahvābādho, pātvākāsi, na tveva.

---

Kvacīti kiṃ? Ko attho, atha kho aññatarā, yohaṃ, sohaṃ, cattārome, sāgataṃ, sādhāvuso, hotūti. Antaggahaṇaṃ kiṃ? Savanīyaṃ, viravanti.

ຄຳວ່າ Kvacī (ບາງເທື່ອ) ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? (ເພື່ອຫ້າມໃນອຸທາຫອນເຫຼົ່ານີ້): Ko attho, atha kho aññatarā, yohaṃ, sohaṃ, cattārome, sāgataṃ, sādhāvuso, hotūti. ການຖືເອົາບົດວ່າ Anta (ທີ່ສຸດ) ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? (ເພື່ອຫ້າມໃນອຸທາຫອນເຫຼົ່ານີ້): Savanīyaṃ, viravanti.

---

Paṭisanthāravutti [Pg.14] assa, sabbā vitti anubhuyyate, vi añjanaṃ, vi ākato, nadī āsanno itīdha maṇḍūkagatiyā ‘‘asarūpe’’ti vattate.

ໃນອຸທາຫອນເຫຼົ່ານີ້ ຄື: Paṭisanthāravutti assa, sabbā vitti anubhuyyate, vi añjanaṃ, vi ākato, nadī āsanno, ໃນທີ່ນີ້ ບົດວ່າ “asarūpe” (ເມື່ອມີຮູບບໍ່ສະເໝີກັນ) ຍ່ອມຕາມມາ ດ້ວຍວິທີມັນທູກະຄະຕິ (ການໂດດຂ້າມເໝືອນກົບ).

---

21. Ivaṇṇo yaṃ navā.

໒໑. ອິວັນນະ (ອິ, ອີ) ຕົວໜ້າ ຍ່ອມເຖິງການເປັນ ຍະການ (ຍ) ບາງເທື່ອ (ນະວາ) ເມື່ອມີສະຫຼະເບື້ອງຫຼັງທີ່ມີຮູບບໍ່ສະເໝີກັນ.

---

Pubbo ivaṇṇo asarūpe sare pare yakāraṃ pappoti navā. I eva vaṇṇo ivaṇṇo, navāsaddo kvacisaddapariyāyo.

ອິວັນນະ (ອິ, ອີ) ຕົວໜ້າ ເມື່ອມີສະຫຼະເບື້ອງຫຼັງທີ່ມີຮູບບໍ່ສະເໝີກັນ ຍ່ອມເຖິງການເປັນ ຍະການ (ຍ) ບາງເທື່ອ. ຄຳວ່າ Ivaṇṇa ຄື ອັກສອນ ອິ (i) ນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ Navā ເປັນໄວພົດຂອງຄຳວ່າ Kvaci (ບາງເທື່ອ).

---

Paṭisanthāravutyassa, sabbā vityānubhuyyate, byañjanaṃ, byākato, nadyāsanno.

Paṭisanthāravutyassa, sabbā vityānubhuyyate, byañjanaṃ, byākato, nadyāsanno.

---

Navāti kiṃ? Pañcahaṅgehi, tāni attani, gacchāmahaṃ, muttacāgī anuddhato. Asarūpeti kiṃ? Itihidaṃ, aggīva, atthīti.

ຄຳວ່າ Navā (ບາງເທື່ອ) ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? (ເພື່ອຫ້າມໃນອຸທາຫອນເຫຼົ່ານີ້): Pañcahaṅgehi, tāni attani, gacchāmahaṃ, muttacāgī anuddhato. ຄຳວ່າ Asarūpe (ເມື່ອມີຮູບບໍ່ສະເໝີກັນ) ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? (ເພື່ອຫ້າມໃນອຸທາຫອນເຫຼົ່ານີ້): Itihidaṃ, aggīva, atthīti.

---

Ati antaṃ, ati odātā, pati ayo, pati āharati, pati eti, iti assa, iti etaṃ, itiādi itīdha ‘‘ivaṇṇo yaṃ navā’’ti yakārādese sampatte –

ໃນອຸທາຫອນເຫຼົ່ານີ້ ຄື: Ati antaṃ, ati odātā, pati ayo, pati āharati, pati eti, iti assa, iti etaṃ, itiādi, ເມື່ອເຖິງຄາວທີ່ຈະຕ້ອງແປງເປັນ ຍະ (y) ດ້ວຍສູດ “ivaṇṇo yaṃ navā”:

---

22. Sabbo canti.

໒໒. ແລະ ທັງໝົດ ຍ່ອມເຖິງການເປັນ ຈະການ (ຈ) ບາງເທື່ອ.

---

Atipatiitīnaṃ tisaddassedaṃ gahaṇaṃ.

ນີ້ເປັນການຖືເອົາ ຕິສັບ (ti) ຂອງບົດວ່າ ati, pati, ແລະ iti.

---

Sabbo tiicceso saddo sare pare kvaci cakāraṃ pappoti. Tīti niddesato akatayakārassevāyaṃ vidhi, itarathā kvaciggahaṇassa ca ‘‘atissa cantassā’’tisuttassa ca niratthakatā siyā. ‘‘Paradvebhāvo ṭhāne’’ti dvittaṃ.

ຕິສັບ (ti) ທັງໝົດນີ້ ເມື່ອມີສະຫຼະເບື້ອງຫຼັງ ຍ່ອມເຖິງການເປັນ ຈະການ (ຈ) ບາງເທື່ອ. ເພາະການລະບຸວ່າ “ti”, ວິທີການນີ້ຈຶ່ງມີສະເພາະຕົວທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ແປງເປັນ ຍະ (y) ເທົ່ານັ້ນ, ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ການຖືເອົາບົດວ່າ Kvaci ແລະ ສູດ “atissa cantassa” ກໍຈະບໍ່ມີປະໂຫຍດ. ມີການຊ້ອນຕົວພະຍັນຊະນະ (ທະວິດຈະ) ດ້ວຍສູດ “paradvebhāvo ṭhāne”.

---

Accantaṃ[Pg.15], accodātā, paccayo, paccāharati, pacceti, iccassa, iccetaṃ, iccādi.

Accantaṃ, accodātā, paccayo, paccāharati, pacceti, iccassa, iccetaṃ, iccādi.

---

Kvacīti kiṃ? Itissa, iti ākaṅkhamānena.

ຄຳວ່າ Kvacī (ບາງເທື່ອ) ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? (ເພື່ອຫ້າມໃນອຸທາຫອນເຫຼົ່ານີ້): Itissa, iti ākaṅkhamānena.

---

‘‘Te na vāivaṇṇe’’ti ito ‘‘na ivaṇṇe’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ “na ivaṇṇe” ຍ່ອມຕາມມາ ຈາກສູດນີ້ວ່າ “Te na vāivaṇṇe”.

---

23. Atissa cantassa.

໒໓. [ສູດວ່າ] Atissa cantassa.

---

Atiiccetassa antabhūtassa tisaddassa ivaṇṇe pare ‘‘sabbo caṃ tī’’ti vuttarūpaṃ na hoti. Atissāti atiupasaggānukaraṇametaṃ. Tenevettha vibhattilopābhāvo. Ettha ca antasaddo saddavidhinisedhappakaraṇato atisaddantabhūtaṃ tisaddameva vadati, na ivaṇṇanti daṭṭhabbaṃ, itarathā idaṃ suttameva niratthakaṃ siyā.

ເມື່ອ ອິວັນນະ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ການແປງເປັນ “ຈະ” ຕາມຮູບແບບທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “sabbo caṃ tī” ຍ່ອມບໍ່ມີ ແກ່ ຕິສັບ ອັນເປັນສ່ວນສຸດຂອງ ອຕິ ອຸປະສັກນີ້. ຄຳວ່າ “Atissā” ນີ້ ເປັນການຮຽນແບບ (ອະນຸການ) ຂອງ ອຕິ ອຸປະສັກ. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ໃນສູດນີ້ ຈຶ່ງບໍ່ມີການລົບວິພັດ. ແລະໃນສູດນີ້, ຄຳວ່າ “anta” (ທີ່ສຸດ) ເພາະເປັນກອນວ່າດ້ວຍການຫ້າມວິທີທາງໄວຍາກອນ ຈຶ່ງໝາຍເຖິງ ຕິສັບ ອັນເປັນສ່ວນສຸດຂອງ ອຕິສັບ ເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ຄວນເຫັນວ່າໝາຍເຖິງ ອິວັນນະ, ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ສູດນີ້ກໍຈະບໍ່ມີປະໂຫຍດເລີຍ.

---

‘‘Ivaṇṇo yaṃ navā’’tīdha, asarūpādhikārato;

Ivaṇṇassa sarūpasmiṃ, yādeso ca na sambhave.

ໃນສູດນີ້ວ່າ “Ivaṇṇo yaṃ navā” ເພາະມີການກຳນົດບົດວ່າ “asarūpa” (ສະຫຼະທີ່ບໍ່ຄືກັນ) ຕາມມາ, ການແປງ ອິວັນນະ ເປັນ ຍະ ໃນເພາະສະຫຼະທີ່ຄືກັນ (ສະຮູບະ) ຈຶ່ງບໍ່ມີທາງເປັນໄປໄດ້.

---

Cakāro anuttasamuccayattho, tena itipatīnamantassa ca na hoti. Ati isigaṇo atīsigaṇo, evaṃ atīto, atīritaṃ, itīti, itīdaṃ, patīto.

ຈະ-ອັກສອນ (ໃນສູດ Atissa cantassa) ມີອັດຈະມຸດຈະຍະ (ລວມເອົາສິ່ງທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້), ດ້ວຍ ຈະ-ອັກສອນ ນັ້ນ ການແປງ [ເປັນ ຈະ] ຂອງ ອິ ອັນເປັນທີ່ສຸດຂອງ ອິຕິ ແລະ ປະຕິ ສັບ ກໍຍ່ອມບໍ່ມີຄືກັນ. ເຊັ່ນ: Ati isigaṇo ເປັນ atīsigaṇo, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ atīto, atīritaṃ, itīti, itīdaṃ, patīto.

---

Abhi akkhānaṃ, abhi uggato, abhi okāso itīdha yakāre sampatte –

ໃນຕົວຢ່າງເຫຼົ່ານີ້ຄື: Abhi akkhānaṃ, abhi uggato, abhi okāso, ເມື່ອເຖິງຄາວທີ່ຈະຕ້ອງແປງເປັນ ຍະ –

---

‘‘Sare’’ti vattate.

ມີບົດວ່າ “Sare” ຕາມມາ.

---

24. Abbho abhi.

໒໔. [ສູດວ່າ] Abbho abhi.

---

Abhiiccetassa sabbassa sare pare abbhādeso hoti.

ເມື່ອສະຫຼະຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ຍ່ອມມີການແປງ ອະພິ ອຸປະສັກ ທັງໝົດນີ້ ເປັນ ອັບພະ.

---

‘‘Abhī’’ti paṭhamantassa, vuttiyaṃ chaṭṭhiyojanaṃ;

Ādesāpekkhato vuttaṃ, ‘‘aṃmo’’tiādike viya.

ຄຳວ່າ “Abhi” ເປັນປະຖະມາວิພັດ, ແຕ່ໃນວຸດຕິ (ຄຳອະທິບາຍ) ໄດ້ປະກອບເປັນສັດຖີວິພັດ (abhissa) ເພາະຕ້ອງເພິ່ງພາຄຳວ່າ “ādesa” (ຕົວແປງ), ເໝືອນດັ່ງໃນສູດວ່າ “aṃmo” ເປັນຕົ້ນ.

---

Pubbassaralopo[Pg.16], abbhakkhānaṃ, abbhuggato, abbhokāso.

ລົບສະຫຼະໜ້າ, [ໄດ້ຮູບເປັນ] abbhakkhānaṃ, abbhuggato, abbhokāso.

---

Adhi agamā, adhi upagato, adhi ogāhetvā itīdha

ໃນຕົວຢ່າງເຫຼົ່ານີ້ຄື: Adhi agamā, adhi upagato, adhi ogāhetvā

---

25. Ajjho adhi.

໒໕. [ສູດວ່າ] Ajjho adhi.

---

Adhiiccetassa sabbassa sare pare ajjhādeso hoti. Ajjhagamā, ajjhupagato, ajjhogāhetvā.

ເມື່ອສະຫຼະຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ຍ່ອມມີການແປງ ອະທິ ອຸປະສັກ ທັງໝົດນີ້ ເປັນ ອັດຊະ. [ໄດ້ຮູບເປັນ] Ajjhagamā, ajjhupagato, ajjhogāhetvā.

---

Abhi icchitaṃ, adhi īritaṃ itīdha

ໃນຕົວຢ່າງເຫຼົ່ານີ້ຄື: Abhi icchitaṃ, adhi īritaṃ

---

‘‘Abbho abhi, ajjho adhī’’ti ca vattate.

ມີບົດວ່າ “Abbho abhi” ແລະ “ajjho adhi” ຕາມມາ.

---

26. Te na vā ivaṇṇe.

໒໖. [ສູດວ່າ] Te na vā ivaṇṇe.

---

Te ca kho abhiadhiiccete upasaggā ivaṇṇe pare abbho ajjhoiti vuttarūpā na honti vā. Saralopaparanayanāni. Abhicchitaṃ, adhīritaṃ. Vāti kiṃ? Abbhīritaṃ, ajjhiṇamutto, ajjhiṭṭho.

ເມື່ອ ອິວັນນະ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ອຸປະສັກເຫຼົ່ານັ້ນ ຄື ອະພິ ແລະ ອະທິ ຍ່ອມບໍ່ແປງເປັນ ອັບພະ ແລະ ອັດຊະ ຕາມຮູບແບບທີ່ກ່າວມາ ບາງ. [ຈາກນັ້ນ] ລົບສະຫຼະໜ້າ ແລະ ນຳພະຍັນຊະນະໄປປະກອບກັບສະຫຼະຫຼັງ. [ໄດ້ຮູບເປັນ] Abhicchitaṃ, adhīritaṃ. ບົດວ່າ “vā” (ບາງ) ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? [ມີປະໂຫຍດເພື່ອໃຫ້ມີການແປງໃນບາງຕົວຢ່າງ ເຊັ່ນ] Abbhīritaṃ, ajjhiṇamutto, ajjhiṭṭho.

---

Ekamidha ahantīdha

ໃນຕົວຢ່າງນີ້ຄື: Ekamidha ahaṃ

---

27. Do dhassa ca.

໒໗. [ສູດວ່າ] Do dhassa ca.

---

Dhaiccetassa sare pare kvaci dakāro hoti. Ekasaddato parassa idhassa dhakārassevāyaṃ, saralopadīghā. Ekamidāhaṃ. Kvacīti kiṃ? Idheva.

ເມື່ອສະຫຼະຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ຍ່ອມມີການແປງ ທະ-ອັກສອນ ເປັນ ທະ [ດ. ເດັກ] ບາງ. ການແປງນີ້ມີແກ່ ທະ-ອັກສອນ ຂອງ ອິທະ ສັບ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ເອກະ ສັບ ເທົ່ານັ້ນ, [ຈາກນັ້ນ] ລົບສະຫຼະ ແລະ ທີຄະ. [ໄດ້ຮູບເປັນ] Ekamidāhaṃ. ບົດວ່າ “kvaci” (ບາງ) ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? [ມີປະໂຫຍດເພື່ອຫ້າມໃນບາງຕົວຢ່າງ ເຊັ່ນ] Idheva.

---

Casaddena kvaci sādhussa dhassa hakāro, yathā – sāhu dassanaṃ.

ດ້ວຍ ຈະ-ສັບ (ໃນສູດ Do dhassa ca) ຍ່ອມມີການແປງ ທະ-ອັກສອນ ຂອງ ສາທຸ ສັບ ເປັນ ຫະ-ອັກສອນ ບາງ, ເຊັ່ນ: sāhu dassanaṃ.

---

Yathā eva tathā evātīdha

ໃນຕົວຢ່າງເຫຼົ່ານີ້ຄື: Yathā eva, tathā eva

---

‘‘Navā’’ti vattate, ‘‘saramhā’’ti ca.

ມີບົດວ່າ “Navā” ແລະ “saramhā” ຕາມມາ.

---

28. Evādissa [Pg.17] ri pubbo ca rasso.

໒໘. [ສູດວ່າ] Evādissa ri pubbo ca rasso.

---

Yathātathādvayaparassedaṃ gahaṇaṃ. Dīghasaramhā parassa evasaddādibhūtassa ekārassa rikāro hoti, pubbo ca saro rasso hoti navā. Yathariva, tathariva. Navāti kiṃ? Yatheva, tatheva.

ສູດນີ້ຖືເອົາ [ເອວະ ສັບ] ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງສັບທັງສອງ ຄື ຍະຖາ ແລະ ຕະຖາ. ເມື່ອຢູ່ເບື້ອງຫຼັງສະຫຼະທີຄະ, ເອ-ອັກສອນ ອັນເປັນເບື້ອງຕົ້ນຂອງ ເອວະ ສັບ ຍ່ອມແປງເປັນ ຣິ-ອັກສອນ, ແລະ ສະຫຼະໜ້າ ຍ່ອມເປັນຣັດສະ ບາງ. [ໄດ້ຮູບເປັນ] Yathariva, tathariva. ບົດວ່າ “navā” (ບາງ) ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? [ມີປະໂຫຍດເພື່ອຫ້າມໃນບາງຕົວຢ່າງ ເຊັ່ນ] Yatheva, tatheva.

---

Ti antaṃ,ti addhaṃ, aggi agāre, sattamī atthe, pañcamī antaṃ, du aṅgikaṃ, bhikkhu āsane, puthu āsane, sayambhū āsane itīdha yavādesesu sampattesu –

ໃນຕົວຢ່າງເຫຼົ່ານີ້ຄື: Ti antaṃ, ti addhaṃ, aggi agāre, sattamī atthe, pañcamī antaṃ, du aṅgikaṃ, bhikkhu āsane, puthu āsane, sayambhū āsane, ເມື່ອເຖິງຄາວທີ່ຈະຕ້ອງແປງເປັນ ຍະ ແລະ ວະ –

---

‘‘Saññā’’ti vattate.

ມີບົດວ່າ “Saññā” ຕາມມາ.

---

29. Ivaṇṇuvaṇṇā jhalā.

໒໙. [ສູດວ່າ] Ivaṇṇuvaṇṇā jhalā.

---

Ivaṇṇauvaṇṇaiccete yathākkamaṃ jhalasaññā honti. Vaṇṇaggahaṇaṃ savaṇṇaggahaṇatthaṃ.

ອິວັນນະ ແລະ ອຸວັນນະ ເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມໄດ້ຊື່ວ່າ ຊະ ແລະ ລາ ຕາມລຳດັບ. ການໃສ່ບົດວ່າ “vaṇṇā” ເພື່ອລວມເອົາສະຫຼະທີ່ມີຖານດຽວກັນ (ສະວັນນະ).

---

Jhalasaññā pasaññāva, na liṅgantaṃva nissitā;

Ākhyāte liṅgamajjhe ca, dviliṅgante ca dassanā.

ຊື່ວ່າ ຊະ ແລະ ລາ ນີ້ ເປັນພຽງສັນຍາ (ຊື່ເອີ້ນ) ເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ໄດ້ອາໄສຢູ່ສະເພາະທີ່ສຸດຂອງລິງເທົ່ານັ້ນ; ເພາະມີການປະກົດໃຫ້ເຫັນໃນອາຂຽດ, ໃນທ່າມກາງລິງ, ແລະ ໃນທີ່ສຸດຂອງລິງທັງສອງ (ອິວັນນະ ແລະ ອຸວັນນະ).

---

30. Jhalānamiyuvā sare vā.

໓໐. [ສູດວ່າ] Jhalānamiyuvā sare vā.

---

Jhalaiccetesaṃ iyauvaiccete ādesā honti vā sare pare, saralopo.

ເມື່ອສະຫຼະຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ຍ່ອມມີການແປງ ຊະ ແລະ ລາ ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນ ອິຍະ ແລະ ອຸວະ ບາງ, [ຈາກນັ້ນ] ລົບສະຫຼະໜ້າ.

---

Tiyantaṃ, tiyaddhaṃ, aggiyāgāre, sattamiyatthe, pañcamiyantaṃ, duvaṅgikaṃ, bhikkhuvāsane, puthuvāsane, sayambhuvāsane. Vāti kiṃ? Agyāgāre, sattamīatthe, bhikkhuāsane nisīdati.

[ໄດ້ຮູບເປັນ] Tiyantaṃ, tiyaddhaṃ, aggiyāgāre, sattamiyatthe, pañcamiyantaṃ, duvaṅgikaṃ, bhikkhuvāsane, puthuvāsane, sayambhuvāsane. ບົດວ່າ “vā” (ບາງ) ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? [ມີປະໂຫຍດເພື່ອຫ້າມໃນບາງຕົວຢ່າງ ເຊັ່ນ] Agyāgāre, sattamīatthe, bhikkhuāsane nisīdati.

---

Go ajinaṃ, go eḷakaṃ itīdha

ໃນຕົວຢ່າງເຫຼົ່ານີ້ຄື: Go ajinaṃ, go eḷakaṃ

---

‘‘Go, avo, samāse’’ti ca vattate.

ມີບົດວ່າ “Go”, “avo” ແລະ “samāse” ຕາມມາ.

---

31. O [Pg.18] sare ca.

໓໑. [ສູດວ່າ] O sare ca.

---

Goiccetassa okārassa sare pare avādeso hoti samāse. Gavājinaṃ, gaveḷakaṃ. Casaddaggahaṇena uvaṇṇassa uvaavādesā. Yathā – bhuvi, pasavo.

ເມື່ອສະຫຼະຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ຍ່ອມມີການແປງ ໂອ-ອັກສອນ ຂອງ ໂຄ ສັບ ເປັນ ອະວະ ໃນສະມາດ. [ໄດ້ຮູບເປັນ] Gavājinaṃ, gaveḷakaṃ. ດ້ວຍການຖືເອົາ ຈະ-ສັບ ຍ່ອມມີການແປງ ອຸວັນນະ ເປັນ ອຸວະ ແລະ ອະວະ ບາງ, ເຊັ່ນ: bhuvi, pasavo.

---

Putha evātīdha

ໃນຕົວຢ່າງນີ້ຄື: Putha eva

---

32. Go sare puthassāgamo kvaci.

໓໒. [ສູດວ່າ] Go sare puthassāgamo kvaci.

---

Puthaiccetassa nipātassa ante kvaci gakārāgamo hoti sare pare. Āgacchatīti āgamo, asantuppatti āgamo. Ettha ca ‘‘sare’’ti nimittāsannavasena puthassa anteti labbhati. Puthageva, putha eva.

ເມື່ອສະຫຼະຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ຍ່ອມມີການລົງ ຄະ-ອາຄົມ ທີ່ສຸດຂອງ ປຸຖະ ນິບາດ ບາງ. ທີ່ຊື່ວ່າ “āgama” (ອາຄົມ) ເພາະໝາຍເຖິງການມາເຖິງ, ຄືການເກີດຂຶ້ນຂອງອັກສອນທີ່ບໍ່ເຄີຍມີມາກ່ອນ. ແລະໃນສູດນີ້, ເພາະຄວາມໃກ້ຊິດກັບນິມິດຄື “sare” ຈຶ່ງໄດ້ຄວາມວ່າ “ທີ່ສຸດຂອງ ປຸຖະ ສັບ”. [ໄດ້ຮູບເປັນ] Puthageva, putha eva.

---

Pā evātīdha

ໃນຕົວຢ່າງນີ້ຄື: Pā eva

---

‘‘Sare, go, āgamo, kvacī’’ti ca vattate.

ມີບົດວ່າ “Sare”, “go”, “āgamo” ແລະ “kvaci” ຕາມມາ.

---

33. Pāssa canto rasso.

໓໓. [ສູດວ່າ] Pāssa canto rasso.

---

Pāiccetassa ante sare pare kvaci gakārāgamo hoti, pāssa anto ca saro rasso hoti. Pageva vutyassa, pā eva.

ເມື່ອສະຫຼະຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ຍ່ອມມີການລົງ ຄະ-ອາຄົມ ທີ່ສຸດຂອງ ປາ ສັບ ບາງ, ແລະ ສະຫຼະທີ່ສຸດຂອງ ປາ ສັບ ນັ້ນ ຍ່ອມເປັນຣັດສະ. [ໄດ້ຮູບເປັນ] Pageva, pā eva.

---

‘‘Vā, sare’’ti ca vattate.

ມີບົດວ່າ “Vā” ແລະ “sare” ຕາມມາ.

---

34. Yava ma da na ta ra lā cāgamā.

໓໔. [ສູດວ່າ] Yava ma da na ta ra lā cāgamā.

---

Sare pare yakārādayo aṭṭha āgamā honti vā. Casaddena gakārāgamo ca, vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo.

ເມື່ອສະຫຼະຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ຍ່ອມມີການລົງອາຄົມທັງ ໘ ມີ ຍະ-ອັກສອນ ເປັນຕົ້ນ ບາງ. ແລະດ້ວຍ ຈະ-ສັບ ຍ່ອມມີການລົງ ຄະ-ອາຄົມ ຄືກັນ, ບົດວ່າ “vā” ນີ້ ມີອັດຈະວະວັດຖິຕະວິພາສາ (ການແບ່ງເກນທີ່ແນ່ນອນ).

---

Tattha [Pg.19] yakārāgamo yathādibho ikārekārādīsu. Yathā idaṃ yathayidaṃ, byañjaneti adhikicca ‘‘rassa’’nti rassattaṃ, yathā idaṃ vā, yathā eva, yathāyeva, yatheva, evaṃ māyidaṃ, māyevaṃ, taṃyidaṃ, taṃyeva, nayidaṃ, nayimassa, nayimāni, navayime dhammā, buddhānaṃyeva, santiyeva, bodhiyāyeva, satiyeva, pathavīyeva, dhātuyeva, tesuyeva, soyeva, pāṭiyekkaṃ.

ໃນບັນດາອາຄົມເຫຼົ່ານັ້ນ, ການລົງ ຍະ-ອາຄົມ ຍ່ອມມີຫຼັງຈາກສັບມີ ຍະຖາ ເປັນຕົ້ນ ໃນເພາະ ອິ-ອັກສອນ ແລະ ເອ-ອັກສອນ ເປັນຕົ້ນ. ເຊັ່ນ: Yathā idaṃ ເປັນ yathayidaṃ, (ໂດຍມີການກຳນົດບົດວ່າ “byañjane” ແລ້ວເຮັດຣັດສະດ້ວຍບົດວ່າ “rassa”), ຫຼືເປັນ yathā idaṃ, Yathā eva ເປັນ yathāyeva, yatheva, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ māyidaṃ, māyevaṃ, taṃyidaṃ, taṃyeva, nayidaṃ, nayimassa, nayimāni, navayime dhammā, buddhānaṃyeva, santiyeva, bodhiyāyeva, satiyeva, pathavīyeva, dhātuyeva, tesuyeva, soyeva, pāṭiyekkaṃ.

---

Tathā sare vipariyādito ca. Vi añjanā viyañjanā, byañjanā vā, evaṃ viyākāsi, byākāsi. Pariantaṃ pariyantaṃ, evaṃ pariyādānaṃ, pariyuṭṭhānaṃ, pariyesati, pariyosānamiti niccaṃ. Ni āyogo niyāyogo. Idha na bhavati, parikkhato, upaparikkhati.

ເຊັ່ນດຽວກັນ, ໃນເພາະສະຫຼະ ຫຼັງຈາກ ວິ, ປະຣິ, ອະຕິ ເປັນຕົ້ນ. ເຊັ່ນ: Vi añjanā ເປັນ viyañjanā ຫຼື byañjanā, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ viyākāsi, byākāsi. Pariantaṃ ເປັນ pariyantaṃ, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ pariyādānaṃ, pariyuṭṭhānaṃ, pariyesati, pariyosānam ເຫຼົ່ານີ້ເປັນໄປຢ່າງແນ່ນອນ (ນິດຈະ). Ni āyogo ເປັນ niyāyogo. ໃນບາງບ່ອນກໍບໍ່ມີການລົງ ເຊັ່ນ: parikkhato, upaparikkhati.

---

Vakāro tisaddādito avaṇṇukāresu. Ti aṅgulaṃ tivaṅgulaṃ, evaṃ tivaṅgikaṃ, bhūvādayo, migī bhantā vudikkhati, pavuccati, pāguññavujutā.

ວະ-ອາຄົມ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກ ຕິສັບ ເປັນຕົ້ນ ໃນເພາະ ອະວັນນະ ແລະ ອຸ-ອັກສອນ. ເຊັ່ນ: Ti aṅgulaṃ ເປັນ tivaṅgulaṃ, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ tivaṅgikaṃ, bhūvādayo, migī bhantā vudikkhati, pavuccati, pāguññavujutā.

---

Makāro lahuppabhutito sare chandānurakkhaṇādimhi. Lahu essati lahumessati, evaṃ garumessati, idhamāhu, kena te idha mijjhati, bhadro kasāmiva, ākāse mabhipūjayi, ekamekassa, yena midhekacce, āsatimeva.

ມະ-ອາຄົມ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກ ລະຫຸ ສັບ ເປັນຕົ້ນ ໃນເພາະສະຫຼະ ເພື່ອຮັກສາສັນທະລັກສະນະ ເປັນຕົ້ນ. ເຊັ່ນ: Lahu essati ເປັນ lahumessati, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ garumessati, idhamāhu, kena te idha mijjhati, bhadro kasāmiva, ākāse mabhipūjayi, ekamekassa, yena midhekacce, āsatimeva.

---

Dakāro [Pg.20] uupasagga saki kenaci kiñci kismiñci koci sammā yāva tāva puna ya te’tattasādīhi. Uupasaggato niccaṃ, u aggo udaggo, evaṃ udayo, udapādi, udāhaṭaṃ, udito, udīritaṃ, udeti.

ທະ-ອາຄົມ [ດ. ເດັກ] ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກ ອຸ ອຸປະສັກ, ສະກິ, ເຄນະຈິ, ກິဉ္ຈະຈິ, ກິສມિဉ္ຈິ, ໂກຈິ, ສັມມາ, ຍາວະ, ຕາວະ, ປຸນະ, ຍະ, ຕະ, ເອຕະ, ອັດຕະ ສັບ ເປັນຕົ້ນ. ຫຼັງຈາກ ອຸ ອຸປະສັກ ຍ່ອມລົງຢ່າງແນ່ນອນ (ນິດຈະ), ເຊັ່ນ: u aggo ເປັນ udaggo, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ udayo, udapādi, udāhaṭaṃ, udito, udīritaṃ, udeti.

---

Nipātato ca, saki eva sakideva, evaṃ sakadāgāmi, mahāvuttisuttena ikārassa akāro. Tathā kenacideva, kiñcideva, kismiñcideva, kocideva, sammā attho sammadattho, rassattaṃ. Evaṃ sammadakkhāto, sammadaññā vimuttānaṃ, sammadeva, yāvadatthaṃ, yāvadeva, tāvadeva, punadeva.

ແລະຫຼັງຈາກນິບາດ, ເຊັ່ນ: saki eva ເປັນ sakideva, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ sakadāgāmi (ໂດຍແປງ ອິ-ອັກສອນ ເປັນ ອະ-ອັກສອນ ດ້ວຍມະຫາວຸດຕິສູດ). ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ kenacideva, kiñcideva, kismiñcideva, kocideva, sammā attho ເປັນ sammadattho (ໂດຍເຮັດໃຫ້ເປັນຣັດສະ). ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ sammadakkhāto, sammadaññā vimuttānaṃ, sammadeva, yāvadatthaṃ, yāvadeva, tāvadeva, punadeva.

---

Nāmato, yadatthaṃ, tadatthaṃ, yadantarā, tadantarā, tadaṅgavimutti, etadatthaṃ, attadatthaṃ, sadatthapasuto siyā. Yatetattasehi samāseyeva.

ຫຼັງຈາກນາມສັບ, ເຊັ່ນ: yadatthaṃ, tadatthaṃ, yadantarā, tadantarā, tadaṅgavimutti, etadatthaṃ, attadatthaṃ, sadatthapasuto siyā. ການລົງຫຼັງຈາກ ຍະ, ຕະ, ເອຕະ, ອັດຕະ ສັບ ເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມມີໃນສະມາດເທົ່ານັ້ນ.

---

Ādisaddena aññadatthaṃ, manasādaññā vimuttānaṃ, bahudeva rattiṃ, ahudeva bhayaṃ.

ດ້ວຍ ອາທິ-ສັບ (ໃນສູດ) [ຍ່ອມລົງໃນຕົວຢ່າງອື່ນ ເຊັ່ນ] aññadatthaṃ, manasādaññā vimuttānaṃ, bahudeva rattiṃ, ahudeva bhayaṃ.

---

Vāti kiṃ? Kenaci atthakāmena, sammā aññāya, yāvāhaṃ, tāvāhaṃ, punāparaṃ, attatthaṃ.

ບົດວ່າ “vā” (ບາງ) ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? [ມີປະໂຫຍດເພື່ອຫ້າມໃນບາງຕົວຢ່າງ ເຊັ່ນ] Kenaci atthakāmena, sammā aññāya, yāvāhaṃ, tāvāhaṃ, punāparaṃ, attatthaṃ.

---

Nakāro āyatādimhi. Ito āyati ito nāyati, ciraṃ nāyati.

ນະ-ອາຄົມ ຍ່ອມລົງໃນເພາະ ອາຢະຕິ ສັບ ເປັນຕົ້ນ. ເຊັ່ນ: ito āyati ເປັນ ito nāyati, ciraṃ nāyati.

---

Takāro yasmā tasmā ajjādito ihaggādimhi. Yasmātiha, tasmātiha, ajjatagge.

ຕະ-ອາຄົມ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກ ຍັສມາ, ຕັສມາ, ອັດຊະ ເປັນຕົ້ນ ໃນເພາະ ອິຫະ, ອັກຄະ ສັບ ເປັນຕົ້ນ. ເຊັ່ນ: Yasmātiha, tasmātiha, ajjatagge.

---

Rakāro [Pg.21] ni dupātu puna dhī pāta caturādito. Ni antaraṃ nirantaraṃ, evaṃ nirālayo, nirindhano, nirīhakaṃ, niruttaro, nirojaṃ. Du atikkamo duratikkamo, durāgataṃ, duruttaṃ. Pāturahosi, pāturahesuṃ. Punarāgaccheyya, punaruttaṃ, punareva, punareti. Dhiratthu. Pātarāso.

ຣະ-ອາຄົມ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກ ນິ, ທຸ, ປາຕຸ, ປຸນະ, ທີ, ປາຕະ, ຈະຕຸ ສັບ ເປັນຕົ້ນ. ເຊັ່ນ: Ni antaraṃ ເປັນ nirantaraṃ, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ nirālayo, nirindhano, nirīhakaṃ, niruttaro, nirojaṃ. Du atikkamo ເປັນ duratikkamo, durāgataṃ, duruttaṃ. Pāturahosi, pāturahesuṃ. Punarāgaccheyya, punaruttaṃ, punareva, punareti. Dhiratthu. Pātarāso.

---

Catusaddādito, caturaṅgikaṃ, caturārakkhā, caturiddhipādapaṭilābho, caturoghanittharaṇatthaṃ. Bhatturatthe, vuttiresā, pathavīdhāturevesā.

ຈາກສັບວ່າ "ຈະຕຸ" (ສີ່) ເປັນຕົ້ນ ເຊັ່ນ: ຈະຕຸຣັງຄິກະ (ມີອົງສີ່), ຈະຕຸຣາຣັກຂາ (ການຮັກສາສີ່ຢ່າງ), ຈະຕຸຣິດທິປາດະປະຕິລາພະ (ການໄດ້ມາເຊິ່ງອິດທິບາດສີ່), ຈະຕຸໂຣຄະນິດຖະຣະນັດຖະ (ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການຂ້າມພົ້ນໂອຄະສີ່). ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຜູ້ລ້ຽງດູ (ພັດຕຸ), ນີ້ແມ່ນຄວາມເປັນໄປ (ວຸດຕິ), ນີ້ແມ່ນປະຖະວີທາດນັ້ນເອງ.

---

Tathā sarato ivevesu chandānurakkhaṇe. Nakkhattarājāriva tārakānaṃ, vijjurivabbhakūṭe, āraggeriva sāsapo, sāsaporiva āragge, usabhoriva, sabbhireva samāsetha.

ເຊັ່ນດຽວກັນ, ຈາກສະຫຼະ ໃນສັບວ່າ "ອิວະ" ແລະ "ເອວະ" ໃນການຮັກສາຄວາມພໍໃຈ. ປຽບເໝືອນພະລາຊາແຫ່ງດາວ (ພະຈັນ) ໃນໝູ່ດາວທັງຫຼາຍ, ປຽບເໝືອນສາຍຟ້າແມບໃນຍອດກີບເມກ, ປຽບເໝືອນເມັດຜັກກາດເທິງປາຍເຫຼັກແຫຼມ, ປຽບເໝືອນເມັດຜັກກາດເທິງປາຍເຫຼັກແຫຼມ, ປຽບເໝືອນພະຍາໂຄອຸສະພະ, ຄວນຄົບຄ້າມີສະມາຄົມກັບສັດຕະບຸລຸດ (ຄົນດີ) ເທົ່ານັ້ນ.

---

Vāti kiṃ? Dvādhiṭṭhitaṃ, pātvākāsi, punapi.

ຄຳວ່າ "ວາ" (ບາງເທື່ອ) ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອເປັນຕົວຢ່າງໃນສັບວ່າ: ທວາທິດຖິຕັງ, ປາຕວາກາສິ, ປຸນັປິ.

---

Lakāro chasaṅkhyāhi. Laḷānamaviseso. Cha abhiññā chaḷabhiññā, chaḷaṅgaṃ, chaḷāsīti, chaḷaṃsā, saḷāyatanaṃ.

ອັກສອນ "ລະ" (ລ) ແທນທີ່ສັງຂະຍາ "ຈະ" (ຫົກ). ບໍ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນລະຫວ່າງ "ລະ" (ລ) ແລະ "ລະ" (ຬ/ລ). ຈະ ອະພິນຍາ ເປັນ ຈະລະພິນຍາ (ອະພິນຍາຫົກ), ຈະລັງຄັງ (ອົງຫົກ), ຈະລາສີຕິ (ແປດສິບຫົກ), ຈະລັງສາ (ມີຫົກຫຼ່ຽມ), ສະລາຍະຕະນັງ (ອາຍະຕະນະຫົກ).

---

Vāti kiṃ? Cha abhiññā.

ຄຳວ່າ "ວາ" (ບາງເທື່ອ) ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອເປັນຕົວຢ່າງໃນສັບວ່າ: ຈະ ອະພິນຍາ (ໂດຍບໍ່ມີການປ່ຽນແປງ).

---

Iti sarasandhividhānaṃ niṭṭhitaṃ.

ວິທີການສົນທິສະຫຼະ (ສະຫຼະສົນທິ) ຈົບພຽງເທົ່ານີ້.

---

Itthiliṅga

ອິດຖີລີງ (ເພດຍິງ)

---

Atha [Pg.81] itthiliṅgāni vuccante.

ລຳດັບນັ້ນ, ຈະກ່າວເຖິງອິດຖີລີງ (ຄຳນາມເພດຍິງ) ທັງຫຼາຍ.

---

Akāranto itthiliṅgasaddo appasiddho.

ຄຳອິດຖີລີງທີ່ມີ ອະ-ກາຣັນ (ລົງທ້າຍດ້ວຍສະຫຼະ ອະ) ນັ້ນ ບໍ່ມີ (ບໍ່ປາກົດ).

---

Ākāranto itthiliṅgo kaññāsaddo. ‘‘Kañña’’iti ṭhite –

ສັບວ່າ "ກັນຍາ" (ນາງສາວ) ເປັນອິດຖີລີງ ອາ-ກາຣັນ. ເມື່ອຕັ້ງສັບວ່າ "ກັນຍະ" ໄວ້ແລ້ວ –

---

176. Itthiyamato āppaccayo.

໑໗໖. ລົງ ອາ ປັດໄຈ ໃນອິດຖີລີງ.

---

Itthiyaṃ vattamānā akārantato liṅgamhā paro āppaccayo hoti.

ລົງ ອາ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກລີງທີ່ມີ ອະ-ກາຣັນ ເມື່ອສະແດງຄວາມເປັນອິດຖີລີງ.

---

Pakatyatthajotakā itthi-ppaccayā syādayo viya;

Ṇādayo paccayatthassa, sakatthassāpi vācakā.

ປັດໄຈໃນອິດຖີລີງທັງຫຼາຍ ເປັນເຄື່ອງສະແດງເນື້ອຄວາມຂອງປົກກະຕິ (ເນື້ອຄວາມເດີມຂອງສັບ) ເໝືອນດັ່ງວິພັດມີ "ສິ" ເປັນຕົ້ນ; ສ່ວນປັດໄຈມີ "ນະ" ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບອກເນື້ອຄວາມຂອງປັດໄຈ ຫຼື ບອກເນື້ອຄວາມຂອງຕົນເອງກໍມີ.

---

‘‘Saralopo’’tiādinā pubbassare lutte, paranayane ca kate ‘‘dhātuppaccayavibhattivajjitamatthavaṃ liṅga’’nti vuttattāva paccayantassāpi aliṅgattā vibhattuppattiyamasampattāyaṃ ‘‘taddhitasamāsakitakā nāmaṃ vā’tavetunādīsu cā’’ti ettha vaggahaṇena itthippaccayantassāpi nāmabyapadeso. Pure viya syādyuppatti, ‘‘sesato lopaṃ gasipī’’ti silopo. Sā kaññā.

ເມື່ອລຶບສະຫຼະໜ້າດ້ວຍສູດ "ສະຣະໂລໂປ..." ເປັນຕົ້ນ ແລະ ນຳພະຍັນຊະນະໄປປະກອບກັບສະຫຼະຫຼັງແລ້ວ, ເພາະມີຄຳກ່າວວ່າ "ສັບທີ່ມີເນື້ອຄວາມ ເວັ້ນຈາກທາດ, ປັດໄຈ ແລະ ວິພັດ ຊື່ວ່າ ລີງ", ເມື່ອສັບທີ່ລົງທ້າຍດ້ວຍປັດໄຈບໍ່ແມ່ນລີງ ຈຶ່ງບໍ່ສາມາດລົງວິພັດໄດ້, ແຕ່ເພາະການຖືເອົາສັບວ່າ "ວາ" ໃນສູດ "ຕັດທິຕະສະມາສະກິຕະກາ ນາມັງ..." ສັບທີ່ລົງທ້າຍດ້ວຍອິດຖີປັດໄຈ ຈຶ່ງໄດ້ຊື່ວ່າ "ນາມ" ຄືກັນ. ການລົງວິພັດມີ "ສິ" ເປັນຕົ້ນ ກໍເໝືອນດັ່ງກ່ອນ, ລຶບ "ສິ" ວິພັດດ້ວຍສູດ "ເສສະໂຕ ໂລປັງ ຄະສິປິ". ສຳເລັດຮູບເປັນ "ສາ ກັນຍາ" (ນາງສາວນັ້ນ).

---

Bahuvacane ‘‘ālapane si gasañño’’ti ito ‘‘sañño’’, ‘‘te itthikhyā po’’ti ito ‘‘itthikhyā’’ti ca vattate.

ໃນພະຫຸວະຈະນະ, ຍ່ອມມີການຕາມໄປແຫ່ງບົດວ່າ "ສັນໂຍ" ຈາກສູດ "ອາລະປະເນ ສິ ຄະສັນໂຍ" ແລະ ບົດວ່າ "ອິດຖີຂະຍາ" ຈາກສູດ "ເຕ ອິດຖີຂະຍາ ໂປ".

---

177. Ā gho.

໑໗໗. ອາ-ກາຣັນ ຊື່ວ່າ "ຄະ".

---

Liṅgassanto ākāro yadā itthikhyo, tadā ghasañño hotīti ghasaññāyaṃ ‘‘ghapato ca yonaṃ lopo’’ti [Pg.82] vikappena yolopo. Tā kaññā kaññāyo.

ເມື່ອສະຫຼະ ອາ ທີ່ສຸດຂອງລີງ ໄດ້ຊື່ວ່າອິດຖີລີງ, ໃນເວລານັ້ນ ຍ່ອມໄດ້ຊື່ວ່າ "ຄະ", ເມື່ອໄດ້ຊື່ວ່າ "ຄະ" ແລ້ວ, ຍ່ອມລຶບ "ໂຍ" ວິພັດໄດ້ຕາມໃຈ (ເປັນທາງເລືອກ) ດ້ວຍສູດ "ຄະປະໂຕ ຈະ ໂຍນັງ ໂລໂປ". ສຳເລັດຮູບເປັນ "ຕາ ກັນຍາ", "ກັນຍາໂຍ" (ນາງສາວທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ).

---

Ālapane ‘‘sakhato gasse vā’’ti ito ‘‘gassā’’ti vattate.

ໃນອາລັກປະນະ (ຄຳຮ້ອງເອີ້ນ), ຍ່ອມມີການຕາມໄປແຫ່ງບົດວ່າ "ຄັດສະ" ຈາກສູດ "ສະຂະໂຕ ຄັດເສ ວາ".

---

178. Ghate ca.

໑໗໘. ແລະ ເມື່ອຢູ່ຫຼັງຈາກອັກສອນທີ່ຊື່ວ່າ "ຄະ" (ວິພັດທີ່ຊື່ວ່າ "ຄະ" ຍ່ອມເປັນ ເອ).

---

Ghato parassa gassa ekāro hoti, saralopādi. Bhoti kaññe, bhotiyo kaññā kaññāyo.

"ຄະ" ວິພັດ (ສິ ວິພັດໃນອາລັກປະນະ) ທີ່ຢູ່ຫຼັງຈາກອັກສອນທີ່ຊື່ວ່າ "ຄະ" ຍ່ອມແປງເປັນ "ເອ", ແລ້ວລຶບສະຫຼະໜ້າເປັນຕົ້ນ. ສຳເລັດຮູບເປັນ "ໂພຕິ ກັນເຍ" (ແນ່ກັນຍາ!), "ໂພຕິໂຍ ກັນຍາ", "ກັນຍາໂຍ" (ແນ່ກັນຍາທັງຫຼາຍ!).

---

Aṃmhi saralopapakatibhāvā kaññaṃ, kaññā kaññāyo.

ໃນ ອັງ ວິພັດ, ດ້ວຍການລຶບສະຫຼະ ແລະ ການຄົງຮູບເດີມ (ປົກກະຕິພາວະ) ສຳເລັດຮູບເປັນ "ກັນຍັງ", (ສ່ວນພະຫຸວະຈະນະເປັນ) "ກັນຍາ", "ກັນຍາໂຍ".

---

Tatiyādīsu ‘‘āya catutthekavacanassa tū’’ti ito ‘‘āyo, ekavacanāna’’nti ca vattate.

ໃນວິພັດມີຕະຕິຍາວິພັດເປັນຕົ້ນ, ຍ່ອມມີການຕາມໄປແຫ່ງບົດວ່າ "ອາຍະ" ແລະ "ເອກະວະຈະນານັງ" ຈາກສູດ "ອາຍະ ຈະຕຸດເຖກະວະຈະນັດສະ ຕູ".

---

179. Ghato nādīnaṃ.

໑໗໙. ແປງວິພັດມີ "ນາ" ເປັນຕົ້ນ ທີ່ຢູ່ຫຼັງຈາກອັກສອນທີ່ຊື່ວ່າ "ຄະ".

---

Ghasaññato liṅgassākārā paresaṃ nādīnaṃ smiṃpariyantānaṃ ekavacanānaṃ vibhattigaṇānaṃ āyādeso hoti. Saralopaparanayanāni. Kaññāya, kaññāhi kaññābhi, kaññāya, kaññānaṃ, kaññāya, kaññāhi kaññābhi, kaññāya, kaññānaṃ.

ການແປງເປັນ "ອາຍະ" ຍ່ອມມີແກ່ໝວດວິພັດເອກະວະຈະນະທັງຫຼາຍ ມີ "ນາ" ເປັນຕົ້ນ ຈົນເຖິງ "ສະມິງ" ທີ່ຢູ່ຫຼັງຈາກສະຫຼະ ອາ ຂອງລີງທີ່ໄດ້ຊື່ວ່າ "ຄະ". ແລ້ວລຶບສະຫຼະໜ້າ ແລະ ນຳພະຍັນຊະນະໄປປະກອບກັບສະຫຼະຫຼັງ. ສຳເລັດຮູບເປັນ "ກັນຍາຍະ" (ດ້ວຍນາງສາວ), "ກັນຍາຫิ", "ກັນຍາພິ" (ດ້ວຍນາງສາວທັງຫຼາຍ), "ກັນຍາຍະ" (ແກ່ນາງສາວ), "ກັນຍານັງ" (ແກ່ນາງສາວທັງຫຼາຍ), "ກັນຍາຍະ" (ແຕ່ນາງສາວ), "ກັນຍາຫິ", "ກັນຍາພິ" (ແຕ່ນາງສາວທັງຫຼາຍ), "ກັນຍາຍະ" (ແຫ່ງນາງສາວ), "ກັນຍານັງ" (ແຫ່ງນາງສາວທັງຫຼາຍ).

---

Smiṃmhi –

ໃນ ສະມິງ ວິພັດ –

---

180. Ghapato smiṃ yaṃ vā.

໑໘໐. ແປງ "ສະມິງ" ທີ່ຢູ່ຫຼັງຈາກອັກສອນທີ່ຊື່ວ່າ "ຄະ" ແລະ "ປະ" ເປັນ "ຍັງ" ບາງເທື່ອ.

---

Ghapato parassa smiṃvacanassa yaṃ hoti vā, aññatthāyādeso. Kaññāyaṃ kaññāya, kaññāsu.

ແປງ "ສະມິງ" ວິພັດ ທີ່ຢູ່ຫຼັງຈາກອັກສອນທີ່ຊື່ວ່າ "ຄະ" ແລະ "ປະ" ເປັນ "ຍັງ" ບາງເທື່ອ, ໃນສູດອື່ນຍ່ອມແປງເປັນ "ອາຍະ". ສຳເລັດຮູບເປັນ "ກັນຍາຍັງ", "ກັນຍາຍະ" (ໃນນາງສາວ), "ກັນຍາສຸ" (ໃນນາງສາວທັງຫຼາຍ).

---

Evamaññepi –

ສັບອື່ນໆ ກໍເໝືອນກັນນີ້ ເຊັ່ນ:

---

Saddhā medhā paññā vijjā, cintā mantā vīṇā taṇhā;

Icchā mucchā ejā māyā, mettā mattā sikkhā bhikkhā.

ສັດທา (ຄວາມເຊື່ອ), ເມທາ (ປັນຍາ), ປັນຍາ (ຄວາມຮູ້ທົ່ວ), ວິຊຊາ (ຄວາມຮູ້ແຈ້ງ), ຈິນຕາ (ຄວາມຄິດ), ມັນຕາ (ມົນ/ປັນຍາ), ວີນາ (ພິນ), ຕັນຫາ (ຄວາມຢາກ); ອິດສາ (ຄວາມປາດຖະໜາ), ມຸດສາ (ຄວາມສະຫຼົບ/ມົວເມົາ), ເອຊາ (ຄວາມຫວັ່ນໄຫວ/ຕັນຫາ), ມາຍາ (ມານຍາ), ເມດຕາ (ຄວາມຮັກແພງ), ມັດຕາ (ປະລິມານ/ຄວາມຮູ້ປະມານ), ສິກຂາ (ການສຶກສາ), ພິກຂາ (ອາຫານບິນທະບາດ).

---

Jaṅghā [Pg.83] gīvā jivhā vācā,Chāyā āsā gaṅgā nāvā;

Gāthā senā lekhā sālā,Mālā velā pūjā khiḍḍā.

ຊັງຄາ (ແຂ້ງ), ຄີວາ (ຄໍ), ຊິວຫາ (ລີ້ນ), ວາຈາ (ຄຳເວົ້າ), ສາຍາ (ຮົ່ມ/ເງົາ), ອາສາ (ຄວາມຫວັງ), ຄັງຄາ (ແມ່ນ້ຳຄົງຄາ), ນາວາ (ເຮືອ); ຄາຖາ (ຄຳປະພັນ), ເສນາ (ກອງທັບ), ເລຂາ (ເສັ້ນ/ຮອຍຂີດ), ສາລາ (ໂຮງ/ສາລາ), ມາລາ (ດອກໄມ້/ພວງມາໄລ), ເວລາ (ເວລາ), ປູຊາ (ການບູຊາ), ຂິດດາ (ການຫຼິ້ນ).

---

Pipāsā vedanā saññā, cetanā tasiṇā pajā;

Devatā vaṭṭakā godhā, balākā parisā sabhā.

ປິປາສາ (ຄວາມຫິວນ້ຳ), ເວດະນາ (ຄວາມສະເຫວີຍອາລົມ), ສັນຍາ (ຄວາມຈຳໄດ້ໝາຍຮູ້), ເຈຕະນາ (ຄວາມຈົງໃຈ), ຕະສິນາ (ຕັນຫາ/ຄວາມຢາກ), ປະຊາ (ໝູ່ປະຊາ/ສັດໂລກ); ເທວະຕາ (ເທວະດາ), ວັດຕະກາ (ນົກຄຸ້ມ), ໂຄທາ (ແລນ), ພະລາກາ (ນົກຍາງ), ປະຣິສາ (ບໍລິສັດ/ປະຊາຊົນ), ສະພາ (ສະພາ).

---

Ūkāsephālikā laṅkā, salākā vālikā sikhā;

Visākhā visikhā sākhā, vacā vañjhā jaṭā ghaṭā.

ອູກາ (ເຫົາ), ເສພາລິກາ (ຕົ້ນກັນນິກາ), ลັງກາ (ເກາະລັງກາ), ສະລາກາ (ສະຫຼາກ), ວາລິກາ (ຊາຍ), ສິຂາ (ຈຸກຜົມ/ແປວໄຟ); ວິສາຂາ (ດາວວິສາຂະ), ວິສິຂາ (ຫົນທາງ/ຖະໜົນ), ສາຂາ (ກິ່ງໄມ້), ວະຈາ (ຫວ້ານນ້ຳ), ວັນຊາ (ຍິງໝັນ), ຊະຕາ (ຜົມຈຸກ/ຊະດາ), ຄະຕາ (ໝໍ້ນ້ຳ/ກຸ່ມກ້ອນ).

---

Jeṭṭhā soṇḍā vitaṇḍā ca, karuṇā vanitā latā;

Kathā niddā sudhā rādhā, vāsanā siṃsapā papā.

ເຊດຖາ (ຍິງຜູ້ຈະເລີນສຸດ/ດາວດຶງ), ໂສນດາ (ງວງຊ້າງ/ຍິງຂີ້ເຫຼົ້າ), ວິດຕັນດາ (ການໂຕ້ຖຽງ), ກະລຸນາ (ຄວາມສົງສານ), ວະນິຕາ (ຍິງສາວ), ລະຕາ (ເຄືອໄມ້); ຄະຖາ (ຖ້ອຍຄຳ/ການກ່າວ), ນິດທາ (ຄວາມນອນຫຼັບ), ສຸທາ (ນ້ຳອຳມະລິດ), ຣາທາ (ດາວຣາທາ), ວາສະນາ (ວາສະໜາ), ສິງສະປາ (ຕົ້ນປະດູ່), ປະປາ (ໂຮງທານນ້ຳ).

---

Pabhā sīmā khamā jāyā,Khattiyā sakkharā surā;

Dolā tulā silā līlā,Lāle’lā mekhalā kalā.

ປະພາ (ແສງສະຫວ່າງ), ສີມາ (ເຂດແດນ/ສີມາ), ຂະມາ (ຄວາມອົດທົນ/ແຜ່ນດິນ), ຊາຍາ (ເມຍ); ຂັດຕິຍາ (ຍິງກະສັດ), ສັກຂະຣາ (ກວດ/ນ້ຳຕານ), ສຸຣາ (ເຫຼົ້າ); ໂດລາ (ຊິງຊ້າ), ຕຸລາ (ຕາຊັ່ງ), ສິລາ (ຫີນ), ລີລາ (ທ່າທາງ/ລີລາ); ລາລາ (ນ້ຳລາຍ), ເອລາ (ກະວານ), ເມຂະລາ (ສາຍແອວ), ກະລາ (ສິລະປະ/ສ່ວນສ່ຽວ).

---

Vaḷavā’lambusā mūsā, mañjūsā sulasā disā;

Nāsā juṇhā guhā īhā, lasikā vasudhādayo.

ວະລະວາ (ມ້າແມ່), ອະລັມພຸສາ (ຜັກໜອກ/ນາງອະລຳພຸສາ), ມູສາ (ເບົ້າຫຼອມ), ມັນຊູສາ (ຫີບ/ກ່ອງ), ສຸລະສາ (ກະເພົາ), ທິສາ (ທິດ); ນາສາ (ດັງ), ຈຸນຫາ (ແສງເດືອນ), ຄູຫາ (ຖ້ຳ), ອີຫາ (ຄວາມພະຍາຍາມ), ລະສິກາ (ນ້ຳມັນຫຼໍ່ລື່ນຂໍ້), ວະສຸທາ (ແຜ່ນດິນ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Ammādīnaṃ ālapaneva rūpabhedo. Ammā, ammā ammāyo.

ສຳລັບສັບມີ "ອຳມາ" (ແມ່) ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີຮູບຮ່າງທີ່ແຕກຕ່າງກັນສະເພາະໃນອາລັກປະນະ (ຄຳຮ້ອງເອີ້ນ) ເທົ່ານັ້ນ. (ສ່ວນປະຖະມາວິພັດ) ເປັນ "ອຳມາ", "ອຳມາ", "ອຳມາໂຍ".

---

Gassa ‘‘ghate cā’’ti ekāre sampatte –

ເມື່ອ "ຄະ" ວິພັດ ຈະຕ້ອງແປງເປັນ "ເອ" ດ້ວຍສູດ "ຄະເຕ ຈະ" –

---

181. Na ammādito.

໑໘໑. ຫ້າມແປງ (ເປັນ ເອ) ຫຼັງຈາກສັບມີ "ອຳມາ" ເປັນຕົ້ນ.

---

Ammā annāiccevamādito parassa gassa ālapanekavacanassa na ekārattaṃ hoti. ‘‘Ākāro vā’’ti rassattaṃ.

"ຄະ" ວິພັດ ເອກະວະຈະນະໃນອາລັກປະນະ ທີ່ຢູ່ຫຼັງຈາກສັບມີ "ອຳມາ", "ອັນນາ" ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ແປງເປັນ "ເອ". ແລ້ວເຮັດໃຫ້ເປັນສຽງສັ້ນ (ລັດສະ) ດ້ວຍສູດ "ອາກາໂຣ ວາ".

---

Bhoti amma bhoti ammā, bhotiyo ammā ammāyo. Evaṃ annā, annā annāyo, bhoti anna bhoti annā, bhotiyo annā annāyo. Ambā[Pg.84], ambā ambāyo, bhoti amba bhoti ambā, bhotiyo ambā ambāyo iccādi.

ສຳເລັດຮູບເປັນ "ໂພຕິ ອຳມະ", "ໂພຕິ ອຳມາ" (ແນ່ແມ່!), "ໂພຕິໂຍ ອຳມາ", "ອຳມາໂຍ" (ແນ່ແມ່ທັງຫຼາຍ!). ເຊັ່ນດຽວກັນກັບສັບວ່າ "ອັນນາ" (ແມ່) ເປັນ "ອັນນາ", "ອັນນາ", "ອັນນາໂຍ"; "ໂພຕິ ອັນນະ", "ໂພຕິ ອັນນາ", "ໂພຕິໂຍ ອັນນາ", "ອັນນາໂຍ". ສັບວ່າ "ອຳພາ" (ແມ່) ເປັນ "ອຳພາ", "ອຳພາ", "ອຳພາໂຍ"; "ໂພຕິ ອຳພະ", "ໂພຕິ ອຳພາ", "ໂພຕິໂຍ ອຳພາ", "ອຳພາໂຍ" ເປັນຕົ້ນ.

---

Ākārantaṃ.

ຈົບ ອາ-ກาຣັນ.

---

Ikāranto itthiliṅgo rattisaddo;

Tatheva syādyuppatti, silopo, ratti.

ສັບວ່າ "ຣັດຕິ" (ກາງຄືນ) ເປັນອິດຖີລີງ ອິ-ກາຣັນ. ການລົງວິພັດມີ "ສິ" ເປັນຕົ້ນ ແລະ ການລຶບ "ສິ" ກໍເໝືອນກັນນັ້ນ, ສຳເລັດຮູບເປັນ "ຣັດຕິ".

---

Bahuvacane ‘‘saññā, ivaṇṇuvaṇṇā’’ti ca vattate.

ໃນພະຫຸວະຈະນະ, ຍ່ອມມີການຕາມໄປແຫ່ງບົດວ່າ "ສັນຍາ" ແລະ "ອິວັນນະອຸວັນນາ".

---

182. Te itthikhyā po.

໑໘໒. ອິວັນນະ ແລະ ອຸວັນນະ ທີ່ໄດ້ຊື່ວ່າອິດຖີລີງເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ "ປະ".

---

Itthiyā ākhyā saññā itthikhyā, liṅgassantā te ivaṇṇuvaṇṇā yadā itthikhyā, tadā pasaññā hontīti pasaññāyaṃ ‘‘ghapato cā’’tiādinā yolopo, ‘‘yosu kata’’iccādinā dīgho. Rattī rattiyo ratyo vā, he ratti, he rattī he rattiyo.

ຊື່ວ່າ "ອິດຖີຂະຍາ" ເພາະກ່າວເຖິງຄວາມເປັນຍິງ, ເມື່ອ ອິວັນນະ ແລະ ອຸວັນນະ ທີ່ຢູ່ທ້າຍລີງ ໄດ້ຊື່ວ່າອິດຖີລີງ, ໃນເວລານັ້ນ ຍ່ອມໄດ້ຊື່ວ່າ "ປະ", ເມື່ອໄດ້ຊື່ວ່າ "ປະ" ແລ້ວ, ຍ່ອມລຶບ "ໂຍ" ວິພັດດ້ວຍສູດ "ຄະປະໂຕ ຈະ..." ເປັນຕົ້ນ, ແລະ ເຮັດໃຫ້ເປັນສຽງຍາວ (ທີຄະ) ດ້ວຍສູດ "ໂຍສຸ ກະຕະ..." ເປັນຕົ້ນ. ສຳເລັດຮູບເປັນ "ຣັດຕີ", "ຣັດຕິໂຍ" ຫຼື "ຣັດໂຍ", (ສ່ວນອາລັກປະນະເປັນ) "ເຫ ຣັດຕິ", " ເຫ ຣັດຕີ", "ເຫ ຣັດຕິໂຍ".

---

‘‘Aṃmo’’tiādinā niggahītaṃ, rattiṃ, rattī rattiyo;

Tatiyādīsu ‘‘ekavacanānaṃ, nādīna’’nti ca vattate.

ລົງນິກຄະຫິດຕາມສູດ "ອັງໂມ" ເປັນຕົ້ນ ສຳເລັດຮູບເປັນ "ຣັດຕິງ", (ສ່ວນພະຫຸວະຈະນະເປັນ) "ຣັດຕີ", "ຣັດຕິໂຍ". ໃນວິພັດມີຕະຕິຍາວິພັດເປັນຕົ້ນ, ຍ່ອມມີການຕາມໄປແຫ່ງບົດວ່າ "ເອກະວະຈະນານັງ" ແລະ "ນາດີນັງ".

---

183. Pato yā.

໑໘໓. ແປງວິພັດມີ "ນາ" ເປັນຕົ້ນ ທີ່ຢູ່ຫຼັງຈາກອັກສອນທີ່ຊື່ວ່າ "ປະ" ເປັນ "ຍາ".

---

Pasaññato ivaṇṇuvaṇṇehi paresaṃ nādīnamekavacanānaṃ vibhattigaṇānaṃ yāādeso hoti. Rattiyā, rattīhi rattībhi rattihi rattibhi, rattiyā, rattīnaṃ rattinaṃ.

ການແປງເປັນ "ຍາ" ຍ່ອມມີແກ່ໝວດວິພັດເອກະວະຈະນະທັງຫຼາຍ ມີ "ນາ" ເປັນຕົ້ນ ທີ່ຢູ່ຫຼັງຈາກ ອິວັນນະ ແລະ ອຸວັນນະ ທີ່ໄດ້ຊື່ວ່າ "ປະ". ສຳເລັດຮູບເປັນ "ຣັດຕິຍາ" (ດ້ວຍກາງຄືນ), "ຣັດຕີຫິ", "ຣັດຕີພິ", "ຣັດຕິຫິ", "ຣັດຕິພິ" (ດ້ວຍກາງຄືນທັງຫຼາຍ), "ຣັດຕິຍາ" (ແກ່ກາງຄືນ), "ຣັດຕີນັງ", "ຣັດຕິນັງ" (ແກ່ກາງຄືນທັງຫຼາຍ).

---

Pañcamiyaṃ –

ໃນປັນຈະມີວິພັດ –

---

184. Amā pato smiṃsmānaṃ vā.

໑໘໔. ແປງ "ສະມິງ" ແລະ "ສະມາ" ທີ່ຢູ່ຫຼັງຈາກອັກສອນທີ່ຊື່ວ່າ "ປະ" ເປັນ "ອັງ" ແລະ "ອາ" ຕາມລຳດັບ ບາງເທື່ອ.

---

Paiccetasmā paresaṃ smiṃ smāiccetesaṃ yathākkamaṃ aṃ āādesā honti vā. Vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo[Pg.85], tena uvaṇṇantato na honti, ivaṇṇantatopi yathāpayogaṃ.

ການແປງເປັນ "ອັງ" ແລະ "ອາ" ຕາມລຳດັບ ແກ່ "ສະມິງ" ແລະ "ສະມາ" ວິພັດ ທີ່ຢູ່ຫຼັງຈາກອັກສອນທີ່ຊື່ວ່າ "ປະ" ຍ່ອມມີບາງເທື່ອ. ຄຳວ່າ "ວາ" ໃນສູດນີ້ ມີອັດຈະນຸຍາດແບບກຳນົດແນ່ນອນ (ວະວັດຖິຕະວິພາສາ), ເພາະເຫດນັ້ນ ການແປງນີ້ຈຶ່ງບໍ່ມີແກ່ລີງທີ່ລົງທ້າຍດ້ວຍ ອຸວັນນະ, ແລະ ເຖິງແມ່ນລີງທີ່ລົງທ້າຍດ້ວຍ ອິວັນນະ ກໍມີການແປງຕາມການປະກອບຄຳທີ່ໃຊ້ຈິງ.

---

‘‘Sare, yakāro’’ti ca vattate, sīhamaṇḍūkagatīhi yovacanekavacanaggahaṇañca.

ຍ່ອມມີການຕາມໄປແຫ່ງບົດວ່າ "ສະເຣ" ແລະ "ຍະກາໂຣ", ແລະ ດ້ວຍວິທີການໄປແບບສິງໂຕໂດດແລະກົບໂດດ (ສີຫະມັນດູກະຄະຕິ) ຈຶ່ງຖືເອົາ "ໂຍ" ວິພັດ ແລະ ເອກະວະຈະນະວິພັດນຳດ້ວຍ.

---

185. Pasaññassa ca.

໑໘໕. ແລະ ແປງ ອິວັນນະ ທີ່ໄດ້ຊື່ວ່າ "ປະ" (ເປັນ ຍະ).

---

Pasaññassa ivaṇṇassa yovacanekavacanavibhattīnamādese sare pare yakāro hoti. Ettha ca yakārassevādhikārato pasaññaggahaṇena ivaṇṇova gayhati, caggahaṇaṃ ‘‘ratto’’tiādīsu nivattanatthaṃ. Ratyā rattiyā, rattīhi rattībhi rattihi rattibhi, rattiyā, rattīnaṃ rattinaṃ. Smiṃvacane amādesayakārādesā, ratyaṃ. ‘‘Ghapato smiṃ yaṃ vā’’ti yaṃādeso, rattiyaṃ.

ເມື່ອມີສະຫຼະຫຼັງ ເຊິ່ງເປັນຕົວແປງຂອງ "ໂຍ" ວິພັດ ແລະ ເອກະວະຈະນະວິພັດ, ຍ່ອມແປງ ອິວັນນະ ທີ່ໄດ້ຊື່ວ່າ "ປະ" ເປັນ "ຍະ". ແລະ ໃນສູດນີ້ ເພາະມີການກຳນົດສະເພาະ "ຍະກາຣະ", ການຖືເອົາ "ປະ" ຈຶ່ງໝາຍເຖິງ ອິວັນນະ ເທົ່ານັ້ນ, ສ່ວນການຖືເອົາສັບວ່າ "ຈະ" ແມ່ນເພື່ອຫ້າມວິທີນີ້ໃນສັບວ່າ "ຣັດໂຕ" ເປັນຕົ້ນ. ສຳເລັດຮູບເປັນ "ຣັດຍາ", "ຣັດຕິຍາ" (ແຕ່ກາງຄືນ), "ຣັດຕີຫິ", "ຣັດຕີພິ", "ຣັດຕິຫິ", "ຣັດຕິພິ" (ແຕ່ກາງຄືນທັງຫຼາຍ), "ຣັດຕິຍາ" (ແຫ່ງກາງຄືນ), "ຣັດຕີນັງ", "ຣັດຕິນັງ" (ແຫ່ງກາງຄືນທັງຫຼາຍ). ໃນ ສະມິງ ວິພັດ, ດ້ວຍການແປງເປັນ "ອັງ" ແລະ ແປງເປັນ "ຍະ", ສຳເລັດຮູບເປັນ "ຣັດຍັງ". ດ້ວຍການແປງເປັນ "ຍັງ" ຕາມສູດ "ຄະປະໂຕ ສະມິງ ຍັງ ວາ", ສຳເລັດຮູບເປັນ "ຣັດຕິຍັງ".

---

Aññattha ‘‘aṃ, smiṃ, vā’’ti ca vattate.

ຍ່ອມມີການຕາມໄປແຫ່ງບົດວ່າ "ອັງ", "ສະມິງ" ແລະ "ວາ".

---

186. Ādito o ca.

໑໘໖. ແປງ "ສະມິງ" ວິພັດ ທີ່ຢູ່ຫຼັງຈາກສັບວ່າ "ອາທິ" ເປັນ "ໂອ" ແລະ "ອັງ" ບາງເທື່ອ.

---

Ādiiccetasmā smiṃvacanassa aṃ oādesā honti vā. Casaddena aññasmāpi ā aṃ oādesā. Ratyā rattiṃ ratto rattiyā, rattīsu rattisu.

ແປງ "ສະມິງ" ວິພັດ ທີ່ຢູ່ຫຼັງຈາກສັບວ່າ "ອາທິ" ເປັນ "ອັງ" ແລະ "ໂອ" ບາງເທື່ອ. ດ້ວຍບົດວ່າ "ຈະ" ຍ່ອມມີການແປງເປັນ "ອາ", "ອັງ" ແລະ "ໂອ" ຫຼັງຈາກສັບອື່ນນຳດ້ວຍ. ສຳເລັດຮູບເປັນ "ຣັດຍາ", "ຣັດຕິງ", "ຣັດໂຕ", "ຣັດຕິຍາ" (ໃນກາງຄືນ), "ຣັດຕີສຸ", "ຣັດຕິສຸ" (ໃນກາງຄືນທັງຫຼາຍ).

---

Evamaññānipi –

ສັບອື່ນໆ ກໍເໝືອນກັນນີ້ ເຊັ່ນ:

---

Patti yutti vutti kitti, mutti titti khanti kanti;

Santi tanti siddhi suddhi, iddhi vuddhi buddhi bodhi.

ປັດຕິ (ທະຫານຮາບ/ການບັນລຸ), ຍຸດຕິ (ຄວາມຖືກຕ້ອງ/ຍຸດຕິ), ວຸດຕິ (ຄວາມເປັນໄປ/ຄຳອະທິບາຍ), ກິດຕິ (ກຽດຕິຍົດ/ຊື່ສຽງ), ມຸດຕິ (ຄວາມຫຼຸດພົ້ນ), ຕິດຕິ (ຄວາມອີ່ມໃຈ), ຂັນຕິ (ຄວາມອົດທົນ), ກັນຕິ (ຄວາມຮັກ/ຄວາມພໍໃຈ); ສັນຕິ (ຄວາມສະຫງົບ), ຕັນຕິ (ເສັ້ນດ້າຍ/ແບບແຜນ), ສິດທິ (ຄວາມສຳເລັດ), ສຸດທິ (ຄວາມບໍລິສຸດ), ອິດທິ (ຄວາມສຳເລັດ/ລິດ), ວຸດທິ (ຄວາມຈະເລີນ), ພຸດທິ (ປັນຍາ/ຄວາມຮູ້), ໂພທິ (ຄວາມຕຣັສຮູ້).

---

Bhūmi jāti pīti sūti, nandi sandhi sāṇi koṭi;

Diṭṭhi vuḍḍhi tuṭṭhi yaṭṭhi, pāḷi āḷi nāḷi keḷi;

Sati mati gati cuti, dhiti yuvati vikati.

ພູມິ (ແຜ່ນດິນ/ຊັ້ນພູມ), ຊາຕິ (ການເກີດ), ປີຕິ (ຄວາມອີ່ມໃຈ), ສູຕິ (ການປະສູດ/การເກີດ), ນັນທິ (ຄວາມເພີດເພີນ), ສັນທິ (ການເຊື່ອມຕໍ່/ສົນທິ), ສານິ (ມ່ານ), ໂຄຕິ (ປາຍຍອດ/ໂກດ); ທິດຖິ (ຄວາມເຫັນ), ວຸດທິ (ความຈະເລີນ), ຕຸດຖິ (ຄວາມຍິນດີ), ຍັດຖິ (ໄມ້ເທົ້າ), ປາລິ (ພະບາລີ/ແຖວ), ອາລິ (ຄັນນາ), ນາລິ (ທະນານ/ທໍ່), ເຄລິ (ການຫຼິ້ນ); ສະຕິ (ຄວາມລະລຶກໄດ້), ມະຕິ (ຄວາມຄິດ/ປັນຍາ), ຄະຕິ (ທາງໄປ/ຄວາມດຳເນີນໄປ), ຈຸຕິ (ການເຄື່ອນ/ຕາຍ), ทິຕິ (ຄວາມເພີຍພະຍາຍາມ/ຄວາມໝັ້ນຄົງ), ຍຸວະຕິ (ຍິງສາວ), ວິກະຕິ (ຄວາມປ່ຽນແປງ/ຄວາມຜິດແປກ້ປນ).

---

Rati ruci rasmi asani vasani osadhi aṅguli dhūli dundubhi doṇi aṭavi chavi ādīni ikārantanāmāni.

ຄຳນາມທີ່ມີ ອິ ເປັນທີ່ສຸດ (ອິການັນ) ເຊັ່ນ: ຣະຕິ, ຣຸຈິ, ຣັສມິ, ອະສະນິ, ວະສະນິ, ໂອສະທິ, ອັງຄຸລິ, ທູລິ, ທຸນທຸພິ, ໂດນິ, ອະຕະວິ, ສະວິ ເປັນຕົ້ນ ເປັນອິການັນຕະນາມ.

---

Ikārantaṃ.

ອິການັນ ຈົບ.

---

Īkāranto [Pg.86] itthiliṅgo itthīsaddo;

‘‘Ittha’’itīdha ‘‘itthiyaṃ, paccayo’’ti ca vattate.

ສັບວ່າ 'ອິຕຖີ' ເປັນອິການັນ (ມີ ອີ ເປັນທີ່ສຸດ) ໃນອິດຖີລີງ. ໃນສູດນີ້ ມີບົດວ່າ 'ອິຕຖະ' ແລະ ບົດວ່າ 'ອິຕຖິຍັງ' ກັບ 'ປັດຈະໂຍ' ຕາມມາ.

---

187. Nadādito vā ī.

໑໘໗. ສູດວ່າ 'ນະທາທິໂຕ ວາ ອີ' (ຫຼັງຈາກຄຳນາມມີ ນະທີ ເປັນຕົ້ນ ລົງ ອີ ປັດໄຈ ບາງເທື່ອ).

---

Nadādito vā anadādito vā itthiyaṃ vattamānā liṅgamhā īppaccayo hoti. Vāggahaṇamanadādisampiṇḍanatthaṃ, tena puthugavādito ca ī.

ລົງ ອີ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກລີງທີ່ສະແດງອິດຖີລີງ ທີ່ເນື່ອງດ້ວຍພວກ 'ນະທີ' ເປັນຕົ້ນກໍດີ ທີ່ບໍ່ແມ່ນພວກ 'ນະທີ' ເປັນຕົ້ນກໍດີ. ການຖືເອົາບົດວ່າ 'ວາ' ເພື່ອຮວບຮວມເອົາສັບທີ່ບໍ່ແມ່ນພວກ 'ນະທີ' ເປັນຕົ້ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງລົງ ອີ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກສັບວ່າ 'ปຸຖຸ' ແລະ 'ຄະວະ' ເປັນຕົ້ນໄດ້ແດ່.

---

Saralope ‘‘kvacāsavaṇṇaṃ lutte’’ti asavaṇṇe sampatte pakatibhāvo nāmabyapadeso, syādyuppatti. Itthī, itthī ‘‘agho rassa’’ntiādinā rassattaṃ, itthiyo. Sambodhane ‘‘jhalapā rassa’’nti rassattaṃ. Bhoti itthi, bhotiyo itthī itthiyo.

ເມື່ອລຶບສະຫຼະແລ້ວ ດ້ວຍສູດ 'ກວາຈາສະວັນນັງ ລຸຕເຕ' ເມື່ອເຖິງຄວາມເປັນອະສະຫຼະ (ສະຫຼະທີ່ບໍ່ຄືກັນ) ກໍມີປົກກະຕິພາວະ (ຄວາມເປັນປົກກະຕິ) ແລະ ການຕັ້ງຊື່ວ່າ ນາມ, ແລ້ວລົງວິພັດມີ ສິ ເປັນຕົ້ນ. ເປັນ 'ອິຕຖີ'. ໃນພະຫຸວະຈະນະ ເປັນ 'ອິຕຖິໂຍ' ດ້ວຍການເຮັດໃຫ້ເປັນຣັດສະ (ສຽງສັ້ນ) ດ້ວຍສູດ 'ອະໂຄ ຣັສສັງ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນອາລົບປະນະ ມີການເຮັດໃຫ້ເປັນຣັດສະ ດ້ວຍສູດ 'ຊະລາປາ ຣັສສັງ'. ເປັນ 'ໂພຕິ ອิຕຖິ, ໂພຕິໂຍ ອິຕຖີ ອິຕຖິໂຍ'.

---

Dutiyekavacane ‘‘ghapato smiṃ yaṃ vā’’ti ito ‘‘vā’’ti vattate.

ໃນທຸຕິຍາວິພັດ ເອກະວະຈະນະ ບົດວ່າ 'ວາ' ຈາກສູດ 'ຄະປະໂຕ ສະມິງ ຍັງ ວາ' ຍ່ອມຕາມມາ.

---

188. Aṃ yamīto pasaññato.

໑໘໘. ສູດວ່າ 'ອັງ ຍະມີໂຕ ປະສັນຍະໂຕ' (ຫຼັງຈາກ ອີ ທີ່ຊື່ວ່າ ປະ ແປງ ອັງ ວິພັດ ເປັນ ຍັງ ບາງເທື່ອ).

---

Pasaññato īkārato parassa aṃvacanassa yaṃ hoti vā. Itthiyaṃ itthiṃ, itthī itthiyo, itthiyā, itthīhi itthībhi, itthiyā, itthīnaṃ, itthiyā, itthīhi itthībhi, itthiyā, itthīnaṃ, itthiyaṃ itthiyā, itthīsu.

ແປງ ອັງ ວິພັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ອີກາຣັນ ທີ່ຊື່ວ່າ ປະ ເປັນ ຍັງ ບາງເທື່ອ. ສຳເລັດຮູບເປັນ: ອິຕຖິຍັງ, ອິຕຖິງ; ອິຕຖີ, ອິຕຖິໂຍ; ອິຕຖິຍາ, ອິຕຖີຫິ, ອິຕຖີພິ; ອິຕຖິຍາ, ອິຕຖີນັງ; ອິຕຖິຍາ, ອິຕຖີຫິ, ອິຕຖີພິ; ອິຕຖິຍາ, ອິຕຖີນັງ; ອິຕຖິຍັງ, ອິຕຖິຍາ; ອິຕຖີສຸ.

---

Evaṃ nadī, nadī. Yolopābhāve ‘‘tato yonamo tū’’ti ettha tusaddena yonamokāro ca, ‘‘pasaññassa cā’’ti īkārassa yakāro, ‘‘yavataṃ talana’’iccādinā dyassa jakāro, dvittaṃ. Najjo sandanti, nadiyo.

ເຊັ່ນດຽວກັນກັບສັບວ່າ 'ນະທີ'. ໃນເພາະ ໂຍ ວິພັດ ທີ່ບໍ່ໄດ້ລຶບ, ດ້ວຍສັບວ່າ 'ຕຸ' ໃນສູດ 'ຕະໂຕ ໂຍນະໂມ ຕຸ' ແປງ ໂຍ ວິພັດ ເປັນ ໂອ, ແລະ ດ້ວຍສູດ 'ປະສັນຍັສສະ ຈະ' ແປງ ອີ ເປັນ ຍະ, ແລະ ດ້ວຍສູດ 'ຍະວະຕັງ ຕະລະນາ' ເປັນຕົ້ນ ແປງ ທຍະ (ທິ + ຍະ) ເປັນ ຊະ, ແລ້ວຊ້ອນ ຊະ (ທະວິດພາວະ). ສຳເລັດຮູບເປັນ 'ນັດໂຊ' (ເຊັ່ນ: ນັດໂຊ ສັນທັນຕິ - ແມ່ນ້ຳທັງຫຼາຍຍ່ອມໄຫຼໄປ), ຫຼື 'ນະທິໂຍ'.

---

Ettha [Pg.87] cevaṃ sijjhantānaṃ najjoādīnaṃ vuttiyaṃ ānattaggahaṇādinā nipphādanaṃ atraja sugatādīnaṃ viya nipphādanūpāyantaradassanatthanti daṭṭhabbaṃ.

ພຶງຊາບວ່າ ການສຳເລັດຮູບຂອງສັບມີ 'ນັດໂຊ' ເປັນຕົ້ນ ທີ່ສຳເລັດດ້ວຍວິທີນີ້ ໃນວຸດຕິ (ຄຳອະທິບາຍສູດ) ດ້ວຍການຖືເອົາ ານັຕຕະ ເປັນຕົ້ນນັ້ນ ກໍເພື່ອສະແດງອຸບາຍ (ວິທີ) ອື່ນໃນການສຳເລັດຮູບ ເໝືອນດັ່ງສັບວ່າ 'ອະຕະຣະຊະ' ແລະ 'ສຸຄະຕະ' ເປັນຕົ້ນ.

---

He nadi, he nadī he najjo he nadiyo, nadiyaṃ nadiṃ, nadī najjo nadiyo.

ເຮ ນະທິ, ເຮ ນະທີ, ເຮ ນັດໂຊ, ເຮ ນະທິໂຍ; ນະທິຍັງ, ນະທິງ; ນະທີ, ນັດໂຊ, ນະທິໂຍ.

---

Amādisutte ā patoti yogavibhāgena kvaci nāsānañcāttaṃ, tena na jaccā vasalo hoti, pathabyā ekarajjenāti ādi ca sijjhati, pure viya yakārajakārādesadvittāni.

ໃນສູດ 'ອະມາທິ...' ດ້ວຍການແບ່ງສູດ (ໂຍຄະວິພາຄະ) ວ່າ 'ອາ ປະໂຕ' ບາງເທື່ອມີການແປງ ນະ ແລະ ສະ ເປັນ ອະ, ດ້ວຍວິທີນັ້ນ ຄຳວ່າ 'ນະ ຊັຈຈາ ວະສະໂລ ໂຫຕິ' ແລະ 'ປະຖັພຍາ ເອກະຣັຊເຊນະ' ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງສຳເລັດຮູບໄດ້, ໂດຍມີການແປງເປັນ ຍະ ແລະ ຊະ ກັບການຊ້ອນຕົວອັກສອນເໝືອນໃນກ່ອນ.

---

Najjā kataṃ nadiyā, nadīhi nadībhi, najjā nadiyā, nadīnaṃ, najjā nadiyā, nadīhi nadībhi, najjā nadiyā, nadīnaṃ, najjaṃ nadiyaṃ nadiyā, nadīsu.

ນັດຊາ ກະຕັງ (ອັນແມ່ນ້ຳເຮັດແລ້ວ), ນະທິຍາ; นະທີຫິ, ນະທີພິ; ນັດຊາ, ນະທິຍາ; ນະທີນັງ; ນັດຊາ, ນະທິຍາ; ນະທີຫິ, ນະທີພິ; ນັດຊາ, ນະທິຍາ; นະທີນັງ; ນັດຊັງ, ນະທິຍັງ, ນະທິຍາ; ນະທີສຸ.

---

Aññepi –

ສັບອື່ນໆ ກໍຄືກັນ ເຊັ່ນ:

---

Mahī vetaraṇī vāpī, pāṭalī kadalī ghaṭī;

Nārī kumārī taruṇī, vāruṇī brāhmaṇī sakhī.

ມະຫີ (ແຜ່ນດິນ), ເວຕະຣະນີ (ແມ່ນ້ຳເວຕະຣະນີ), ວາປີ (ໜອງນ້ຳ), ປາຕະຣີ (ຕົ້ນແຄຝອຍ), ກະທະລີ (ຕົ້ນກ້ວຍ), ຄະຕີ (ໝໍ້); ນາຣີ (ນາງ/ຜູ້ຍິງ), ກຸມາຣີ (ເດັກຍິງ), ຕະຣຸນີ (ຍິງສາວ), ວາຣຸນີ (ເຫຼົ້າ), ພຣາມະນີ (ນາງພຣາມ), ສະຂີ (ເພື່ອນຍິງ).

---

Gandhabbī kinnarī nāgī, devī yakkhī ajī migī;

Vānarī sūkarī sīhī, haṃsī kākī ca kukkuṭī –

ຄັນທັບພີ (ນາງຄັນທັບ), ຄິນນະຣີ (ນາງກິນນະລີ), ນາຄີ (ນາງນາກ), ເທວີ (ນາງຟ້າ), ຍັກຂີ (ນາງຍັກ), ອະຈີ (ແບ້ຕົວແມ່), ມິຄີ (ຟານ/ກວາງຕົວແມ່); ວານະຣີ (ລີງຕົວແມ່), ສູກະຣີ (ໝູຕົວແມ່), ສີຫີ (ສິງຕົວແມ່), ຫັງສີ (ຫົງຕົວແມ່), ຄາກີ (ກາຕົວແມ່) ແລະ ກຸກກຸຕີ (ໄກ່ຕົວແມ່) -

---

Iccādayo itthīsaddasamā.

ສັບເຫຼົ່ານີ້ເປັນຕົ້ນ ມີວິທີແຈກວິພັດຄືກັນກັບ 'ອິຕຖີ' ສັບ.

---

Tatheva mātulasaddato īppaccaye kate –

ໃນທຳນອງດຽວກັນ, ເມື່ອລົງ ອີ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ 'ມາຕຸລະ' ສັບ ແລ້ວ:

---

189. Mātulādīnamānattamīkāre.

໑໘໙. ສູດວ່າ 'ມາຕຸລາທີນຳມານັຕຕະມີກາເຣ' (ແປງທີ່ສຸດຂອງສັບມີ ມາຕຸລະ ເປັນຕົ້ນ ເປັນ ອານະ ເມື່ອມີ ອີ ປັດໄຈຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ).

---

Mātula ayyakavaruṇaiccevamādīnamanto ānattamāpajjate īkāre paccaye pare, antāpekkhāyaṃ chaṭṭhī, saralopādi. Mātulānī, evaṃ ayyakānī, varuṇānī, sesaṃ itthīsaddasamaṃ.

ທີ່ສຸດຂອງສັບມີ ມາຕຸລະ, ອັຍຍະກະ, ວະຣຸນະ ເປັນຕົ້ນ ເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນ ອານະ ເມື່ອມີ ອີ ປັດໄຈຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. ວິພັດທີ ຫົກ (ສັດຖີວິພັດ) ທີ່ລົງໃນ 'ມາຕຸລາທີນັງ' ນັ້ນ ເພື່ອໝາຍເຖິງທີ່ສຸດ (ອັນຕະ), ແລ້ວລຶບສະຫຼະ ເປັນຕົ້ນ. ສຳເລັດຮູບເປັນ: ມາຕຸລານີ, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ອັຍຍະການີ, ວະຣຸນານີ, ສ່ວນທີ່ເຫຼືອມີວິທີແຈກຄືກັນກັບ 'ອິຕຖີ' ສັບ.

---

Anadādīsu [Pg.88] puthusaddato īppaccayo. ‘‘O sare cā’’ti ettha casaddena ukārassa avādeso. Puthavī, puthaviyo. Sasmā smiṃsu puthabyā puthaviyā, puthabyā puthaviyā, puthabyaṃ puthaviyaṃ puthaviyā iccādi.

ໃນບັນດາສັບທີ່ບໍ່ແມ່ນພວກ 'ນະທີ' ເປັນຕົ້ນ, ລົງ ອີ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ 'ปຸຖຸ' ສັບ. ດ້ວຍສັບວ່າ 'ຈະ' ໃນສູດ 'ໂອ ສະເຣ ຈະ' ແປງ ອຸ ເປັນ ອະວະ. ສຳເລັດຮູບເປັນ: ປຸຖະວີ, ປຸຖະວິໂຍ. ໃນ ສະ, ສະມາ ແລະ ສະມິງ ວິພັດ ເປັນ: ປຸຖັພຍາ, ປຸຖະວິຍາ; ປຸຖັພຍາ, ປຸຖະວິຍາ; ປຸຖັພຍັງ, ປຸຖະວິຍັງ, ປຸຖະວິຍາ ເປັນຕົ້ນ.

---

Gosaddato ‘‘nadādito vā ī’’ti īppaccayo. Mahāvuttinā vā ‘‘gāva se’’ti ettha gāvaiti yogavibhāgena vā okārassa āvādeso. Gāvī, gāvī gāviyo iccādi itthīsaddasamaṃ.

ລົງ ອີ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ 'ໂຄ' ສັບ ດ້ວຍສູດ 'ນະທາທິໂຕ ວາ ອີ'. ຫຼື ຕາມຄຳອະທິບາຍໃນມະຫາວຸດຕິ ດ້ວຍການແບ່ງສູດ (ໂຍຄະວິພາຄະ) ວ່າ 'ຄາວະ' ໃນສູດ 'ຄາວະ ເສ' ແປງ ໂອ ເປັນ ອາວະ ບາງເທື່ອ. ສຳເລັດຮູບເປັນ: ຄາວີ, ຄາວີ, ຄາວິໂຍ ເປັນຕົ້ນ, ມີວິທີແຈກຄືກັນກັບ 'ອິຕຖີ' ສັບ.

---

‘‘Mānava’’itīdha ‘‘itthiyaṃ, vā, ī’’ti ca vattate.

ໃນສູດກ່ຽວກັບ 'ມານະວະ' ນີ້, ບົດວ່າ 'ອິຕຖិຍັງ', 'ວາ' ແລະ 'ອີ' ຍ່ອມຕາມມາ.

---

190. Ṇava ṇika ṇeyya ṇantuhi.

໑໙໐. ສູດວ່າ 'ນະວະ ນິກະ ເນັຍຍະ ນັນຕຸຫິ' (ຫຼັງຈາກສັບທີ່ມີ ນະວະ, ນິກະ, ເນັຍຍະ, ນັນຕຸ ປັດໄຈ ເປັນທີ່ສຸດ ລົງ ອີ ປັດໄຈ ໃນອິດຖີລີງ).

---

Ṇava ṇika ṇeyya ṇantuppaccayantehi itthiyaṃ vattamānehi liṅgehi īppaccayo hoti. Vādhikāro katthaci nivattanattho, saralopādi. Mānavī, evaṃ nāvikī, venateyyī, gotamī.

ລົງ ອີ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກລີງທີ່ສະແດງອິດຖີລີງ ທີ່ມີ ນະວະ, ນິກະ, ເນັຍຍະ, ນັນຕຸ ປັດໄຈ ເປັນທີ່ສຸດ. ອຳນາດຂອງບົດວ່າ 'ວາ' ມີໄວ້ເພື່ອຫ້າມໃນບາງບ່ອນ, ແລ້ວລຶບສະຫຼະ ເປັນຕົ້ນ. ສຳເລັດຮູບເປັນ: ມານະວີ, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ນາວິກີ, ເວນະເຕັຍຍີ, ໂຄຕະມີ.

---

‘‘Guṇavantu ī’’itīdha ‘‘vā’’ti vattate.

ໃນສູດກ່ຽວກັບ 'ຄຸນະວັນຕຸ' ແລະ 'ອີ' ນີ້, ບົດວ່າ 'ວາ' ຍ່ອມຕາມມາ.

---

191. Ntussa tamīkāre.

໑໙໑. ສູດວ່າ 'ນັນຕຸສສະ ຕະມີກາເຣ' (ແປງ ນັນຕຸ ປັດໄຈ ເປັນ ຕະ ເມື່ອມີ ອີ ປັດໄຈຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ບາງເທື່ອ).

---

Sabbasseva ntuppaccayassa takāro hoti vā īkārappaccaye pare, aññattha saralopādi. Guṇavatī, guṇavatī guṇavatiyo, guṇavantī, guṇavantī guṇavantiyo iccādi itthīsaddasamaṃ.

ແປງ ນັນຕຸ ປັດໄຈ ທັງໝົດ ເປັນ ຕະ ບາງເທື່ອ ເມື່ອມີ ອີ ປັດໄຈຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ໃນບ່ອນອື່ນ (ທີ່ບໍ່ໄດ້ແປງ) ກໍລຶບສະຫຼະ ເປັນຕົ້ນ. ສຳເລັດຮູບເປັນ: ຄຸນະວະຕີ, ຄຸນະວະຕີ, ຄຸນະວະຕິໂຍ; ຄຸນະວັນຕີ, ຄຸນະວັນຕີ, ຄຸນະວັນຕິໂຍ ເປັນຕົ້ນ, ມີວິທີແຈກຄືກັນກັບ 'ອິຕຖີ' ສັບ.

---

Evaṃ kulavatī, sīlavatī, yasavatī, rūpavatī, satimatī, gottamatī.

ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ: ກຸລະວະຕີ, ສີລະວະຕີ, ຍະສະວະຕີ, ຣູປະວະຕີ, ສະຕິມະຕີ, ໂຄຕັມມະຕີ.

---

Mahantasaddato ‘‘nadādito vā ī’’ti īppaccayo, ntubyapadeso vikappena takārādeso. Mahatī mahantī.

ລົງ ອີ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ 'ມະຫັນຕະ' ສັບ ດ້ວຍສູດ 'ນະທາທິໂຕ ວາ ອີ', ແລ້ວແປງ ນັນຕຸ ທີ່ໄດ້ຊື່ວ່າ ນັນຕຸ ເປັນ ຕະ ໂດຍທາງເລືອກ (ວິກັບ). ສຳເລັດຮູບເປັນ: ມະຫະຕີ, ມະຫັນຕີ.

---

‘‘Bhavanta ī’’itīdha ‘‘īkāre’’ti vattate.

ໃນສູດກ່ຽວກັບ 'ພະວັນຕະ' ແລະ 'ອີ' ນີ້, ບົດວ່າ 'ອີກາເຣ' ຍ່ອມຕາມມາ.

---

192. Bhavato [Pg.89] bhoto.

໑໙໒. ສູດວ່າ 'ພະວະໂຕ ໂພໂຕ' (ແປງ ພະວັນຕະ ສັບ ທັງໝົດ ເປັນ ໂພຕະ ເມື່ອມີ ອີ ປັດໄຈຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ).

---

Sabbasseva bhavantasaddassa bhotādeso hoti īkāre itthigate pare. Sā bhotī, bhotī bhotiyo, he bhoti, he bhotī bhotiyo iccādi.

ແປງ ພະວັນຕະ ສັບ ທັງໝົດ ເປັນ ໂພຕະ ເມື່ອມີ ອີ ປັດໄຈໃນອິດຖີລີງຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. ສຳເລັດຮູບເປັນ: ສາ ໂພຕີ, ໂພຕີ, ໂພຕິໂຍ; ເຮ ໂພຕິ, ເຮ ໂພຕີ, ໂພຕິໂຍ ເປັນຕົ້ນ.

---

‘‘Bhikkhu’’ itīdha ‘‘itthiya’’nti vattate ‘‘vā’’ti ca.

ໃນສູດກ່ຽວກັບ 'ພິກຂຸ' ນີ້, ບົດວ່າ 'ອິຕຖິຍັງ' ແລະ 'ວາ' ຍ່ອມຕາມມາ.

---

193. Patibhikkhurājīkārantehi inī.

໑໙໓. ສູດວ່າ 'ປະຕິພິກຂຸຣາຊີກາຣັນເຕຫິ ອინີ' (ຫຼັງຈາກ ປະຕິ, ພິກຂຸ, ຣາຊະ ສັບ ແລະ ສັບທີ່ມີ ອີ ເປັນທີ່ສຸດ ລົງ ອინີ ປັດໄຈ ໃນອິດຖີລີງ).

---

Pati bhikkhu rāja iccetehi īkārantehi ca itthiyaṃ vattamānehi liṅgehi inīppaccayo hoti.

ລົງ ອინີ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກລີງທີ່ສະແດງອິດຖີລີງ ຄື: ປະຕິ, ພິກຂຸ, ຣາຊະ ແລະ ສັບທີ່ມີ ອີ ເປັນທີ່ສຸດ ເຫຼົ່ານີ້.

---

‘‘Saralopo’mādesa’’iccādisutte tuggahaṇena kvaci pubbalopassa nisedhanato ‘‘vā paro asarūpā’’ti saralopo. Bhikkhunī, bhikkhunī bhikkhuniyo iccādi.

ດ້ວຍການຖືເອົາບົດວ່າ 'ຕຸ' ໃນສູດ 'ສະຣະໂລໂປມາເທສະ...' ເປັນຕົ້ນ ເພາະເປັນການຫ້າມລຶບສະຫຼະໜ້າໃນບາງບ່ອນ, ຈຶ່ງລຶບສະຫຼະຫຼັງດ້ວຍສູດ 'ວາ ປະໂຣ ອະສະຣູປາ'. ສຳເລັດຮູບເປັນ: ພິກຂຸນີ, ພິກຂຸນີ, ພິກຂຸນິໂຍ ເປັນຕົ້ນ.

---

Gahapatisaddato inī, ‘‘atta’’miti vattate.

ລົງ ອინີ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ 'ຄະຫະປະຕິ' ສັບ, ບົດວ່າ 'ອັຕຕັງ' (ຄວາມເປັນ ອະ) ຍ່ອມຕາມມາ.

---

194. Patissinīmhi.

໑໙໔. ສູດວ່າ 'ປະຕິສສິນີມຫި' (ແປງທີ່ສຸດຂອງ ປະຕິ ສັບ ເປັນ ອະ ເມື່ອມີ ອინີ ປັດໄຈຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ).

---

Patisaddassa anto attamāpajjate inīppaccaye pare. Tatheva parasare lutte ‘‘pubbo cā’’ti dīgho, gahapatānī.

ທີ່ສຸດຂອງ ປະຕິ ສັບ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນ ອະ ເມື່ອມີ ອინີ ປັດໄຈຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. ໃນທຳນອງດຽວກັນ, ເມື່ອລຶບສະຫຼະຫຼັງແລ້ວ ເຮັດໃຫ້ຍາວ (ທີຄະ) ດ້ວຍສູດ 'ປຸບໂພ ຈະ'. ສຳເລັດຮູບເປັນ: ຄະຫະປາຕານີ.

---

Tatheva rājasaddato inī, saralopapakatibhāvā, rājinī. Īkārantesu daṇḍīsaddato inī, saralopādi, daṇḍinī, daṇḍinī daṇḍiniyo, evaṃ hatthinī, medhāvinī, tapassinī, piyabhāṇinī iccādi.

ໃນທຳນອງດຽວກັນ, ລົງ ອინີ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ 'ຣາຊະ' ສັບ, ດ້ວຍການລຶບສະຫຼະ ແລະ ປົກກະຕິພາວະ, ສຳເລັດຮູບເປັນ: ຣາຊິນີ. ໃນບັນດາສັບທີ່ມີ ອີ ເປັນທີ່ສຸດ, ລົງ ອინີ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ 'ທັນດີ' ສັບ, ແລ້ວລຶບສະຫຼະ ເປັນຕົ້ນ. ສຳເລັດຮູບເປັນ: ທັນດິນີ, ทັນດິນີ, ທັນດິນິໂຍ, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ຫັດຖິນີ, ເມທາວິນີ, ຕະປັສສິນີ, ປິຍະພານິນີ ເປັນຕົ້ນ.

---

‘‘Pokkharinī’’ itīdha ‘‘tesu vuddhī’’tiādinā ikāranakārānaṃ akāraṇakārādesā, pokkharaṇī, pokkharaṇī. ‘‘Tato yonamo tū’’ti sutte tuggahaṇena yonamokāro [Pg.90] ca, īkārassa yakāro, ‘‘yavata’’miccādisutte kāraggahaṇena ṇyassa ñakāro, dvittaṃ. Pokkharañño pokkharaṇiyo vā iccādi.

ໃນສັບວ່າ 'ໂປກຂະຣິນີ' ນີ້, ດ້ວຍສູດ 'ເຕສຸ ວຸດທິ' ເປັນຕົ້ນ ແປງ ອິ ແລະ ນະ ເປັນ ອະ ແລະ ນະ, ສຳເລັດຮູບເປັນ: ໂປກຂະຣະນີ, ໂປກຂະຣະນີ. ດ້ວຍການຖືເອົາບົດວ່າ 'ຕຸ' ໃນສູດ 'ຕະໂຕ ໂຍນະໂມ ຕຸ' ແປງ ໂຍ ວິພັດ ເປັນ ໂອ, ແປງ ອີ ເປັນ ຍະ, ແລະ ດ້ວຍການຖືເອົາບົດວ່າ 'ກາຣະ' ໃນສູດ 'ຍະວະຕັງ...' ເປັນຕົ້ນ ແປງ ນຍະ (ນີ + ຍະ) ເປັນ ຍະ, ແລ້ວຊ້ອນ ຍະ (ທະວິດພາວະ). ສຳເລັດຮູບເປັນ: ໂປກຂະຣັນໂຍ ຫຼື ໂປກຂະຣະນິໂຍ ເປັນຕົ້ນ.

---

Vādhikāro anuttasamuccayattho, tena vidū yakkhāditopi inī, paracittavidunī, saraloparassattāni, paracittavidunī paracittaviduniyo, yakkhinī yakkhiniyo, sīhinī sīhiniyo iccādi.

ອຳນາດຂອງບົດວ່າ 'ວາ' ມີໄວ້ເພື່ອຮວບຮວມເອົາສິ່ງທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງລົງ ອິນີ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ 'ວິທູ' ແລະ 'ຍັກຂະ' ສັບ ເປັນຕົ້ນໄດ້ແດ່. ສຳເລັດຮູບເປັນ: ປະຣະຈິດຕະວິທຸນີ, ໂດຍມີການລຶບສະຫຼະ ແລະ ເຮັດໃຫ້ເປັນຣັດສະ (ສຽງສັ້ນ). ສຳເລັດຮູບເປັນ: ປະຣະຈິດຕະວິທຸນີ, ປະຣະຈິດຕະວິທຸນິໂຍ; ຍັກຂິນີ, ຍັກຂິນິໂຍ; ສີຫິນີ, ສີຫິນິໂຍ ເປັນຕົ້ນ.

---

Īkārantaṃ.

ອີການັນ ຈົບ.

---

Ukāranto itthiliṅgo yāgusaddo.

ສັບວ່າ 'ຍາຄຸ' ເປັນອຸການັນ (ມີ ອຸ ເປັນທີ່ສຸດ) ໃນອິດຖີລີງ.

---

Tassa rattisaddasseva rūpanayo. Amādesādiabhāvova viseso.

ວິທີການສຳເລັດຮູບຂອງ 'ຍາຄຸ' ສັບນັ້ນ ເໝືອນກັນກັບ 'ຣັຕຕິ' ສັບ. ມີຂໍ້ແຕກຕ່າງພຽງແຕ່ ບໍ່ມີການແປງເປັນ ອັງ ວິພັດ ເປັນຕົ້ນ ເທົ່ານັ້ນ.

---

Yāgu, yāgū yāguyo, he yāgu, he yāgū yāguyo, yāguṃ, yāgū yāguyo, yāguyā, yāgūhi yāgūbhi yāguhi yāgubhi, yāguyā, yāgūnaṃ yāgunaṃ, yāguyā, yāgūhi yāgūbhi yāguhi yāgubhi, yāguyā, yāgūnaṃ yāgunaṃ, yāguyaṃ yāguyā, yāgūsu yāgusu.

ຍາຄຸ, ຍາຄູ, ຍາຄຸໂຍ; ເຮ ຍາຄຸ, ເຮ ຍາຄູ, ຍາຄຸໂຍ; ຍາຄຸງ, ຍາຄູ, ຍາຄຸໂຍ; ຍາຄຸຍາ, ຍາຄູຫິ, ຍາຄູພິ, ຍາຄຸຫິ, ຍາຄຸພິ; ຍາຄຸຍາ, ຍາຄູນັງ, ຍາຄຸນັງ; ຍາຄຸຍາ, ຍາຄູຫິ, ຍາຄູພິ, ຍາຄຸຫິ, ຍາຄຸພິ; ຍາຄຸຍາ, ຍາຄູນັງ, ຍາຄຸນັງ; ຍາຄຸຍັງ, ຍາຄຸຍາ; ຍາຄູສຸ, ຍາຄຸສຸ.

---

Evaṃ dhātu dhenu kāsu daddu kacchu kaṇḍu rajju kareṇu piyaṅgu sassuādīni.

ເຊັ່ນດຽວກັນກັບສັບມີ: ທາຕຸ, ເທນຸ, ຄາສຸ, ທັດທຸ, ຄັດສຸ, ຄັນດຸ, ຣັດຊຸ, ຄະເຣນຸ, ປິຍັງຄຸ, ສັສສຸ ເປັນຕົ້ນ.

---

Mātusaddassa bhedo. Tassa pitusaddasseva rūpanayo. ‘‘Āratta’’miti bhāvaniddesena ārādesābhāve ‘‘pato yā’’ti yādesova viseso.

ຂໍ້ແຕກຕ່າງຂອງ 'ມາຕຸ' ສັບ. ວິທີການສຳເລັດຮູບຂອງ 'ມາຕຸ' ສັບນັ້ນ ເໝືອນກັນກັບ 'ປິຕຸ' ສັບ. ມີຂໍ້ແຕກຕ່າງພຽງແຕ່ ເພາະການສະແດງພາວະດ້ວຍບົດວ່າ 'ອາຣັຕຕັງ' ເມື່ອບໍ່ມີການແປງເປັນ ອາຣະ, ຈຶ່ງມີການແປງເປັນ ຍາ ດ້ວຍສູດ 'ປະໂຕ ຍາ' ເທົ່ານັ້ນ.

---

Mātā, mātaro, bhoti māta, bhoti mātā bhotiyo mātaro, mātaraṃ, mātare mātaro, mātarā mātuyā matyā, ‘‘tesu vuddhī’’tiādinā ukāralopo[Pg.91], rassattañca. Mātarehi mātarebhi mātūhi mātūbhi mātuhi mātubhi, mātu mātussa mātuyā, mātarānaṃ mātānaṃ mātūnaṃ mātunaṃ, mātarā mātuyā, mātarehi mātarebhi mātūhi mātūbhi, mātu mātussa mātuyā, mātarānaṃ mātānaṃ mātūnaṃ mātunaṃ, mātari, mātaresu mātūsu mātusu.

ມາຕາ, ມາຕະໂຣ; ໂພຕິ ມາຕະ, ໂພຕິ ມາຕາ, ໂພຕິໂຍ ມາຕະໂຣ; ມາຕະລັງ, ມາຕະເຣ, ມາຕະໂຣ; ມາຕະລາ, ມາຕຸຍາ, ມັຕຍາ (ດ້ວຍສູດ 'ເຕສຸ ວຸດທິ' ເປັນຕົ້ນ ລຶບ ອຸ ແລະ ເຮັດໃຫ້ເປັນຣັດສະ); ມາຕະເຣຫິ, ມາຕະເຣພິ, ມາຕູຫິ, ມາຕູພິ, ມາຕຸຫິ, ມາຕຸພິ; ມາຕຸ, ມາຕຸສສະ, ມາຕຸຍາ; ມາຕະລານັງ, ມາຕານັງ, ມາຕູນັງ, ມາຕຸນັງ; ມາຕະລາ, ມາຕຸຍາ; ມາຕະເຣຫິ, ມາຕະເຣພິ, ມາຕູຫິ, ມາຕູພິ; ມາຕຸ, ມາຕຸສສະ, ມາຕຸຍາ; ມາຕະລານັງ, ມາຕານັງ, ມາຕູນັງ, ມາຕຸນັງ; ມາຕະລິ; ມາຕະເຣສຸ, ມາຕູສຸ, ມາຕຸສຸ.

---

Evaṃ dhītā, dhītaro, duhitā, duhitaro iccādi.

ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ: ທິຕາ, ทິຕະໂຣ, ທຸຫິຕາ, ທຸຫິຕະໂຣ ເປັນຕົ້ນ.

---

Ukārantaṃ.

ອຸການັນ ຈົບ.

---

Ūkāranto itthiliṅgo jambūsaddo.

ສັບວ່າ 'ຊັມພູ' ເປັນອູການັນ (ມີ ອູ ເປັນທີ່ສຸດ) ໃນອິດຖີລີງ.

---

Jambū, jambū jambuyo, he jambu, he jambū jambuyo, jambuṃ, jambū jambuyo iccādi itthīsaddasamaṃ.

ຊັມພູ, ຊັມພູ, ຊັມພຸໂຍ; ເຮ ຊັມພຸ, ເຮ ຊັມພູ, ຊັມພຸໂຍ; ຊັມພຸງ, ຊັມພູ, ຊັມພຸໂຍ ເປັນຕົ້ນ, ມີວິທີແຈກຄືກັນກັບ 'ອິຕຖີ' ສັບ.

---

Evaṃ vadhū ca sarabhū, sarabū sutanū camū;

Vāmūrū nāganāsūrū, samāni khalu jambuyā.

ເຊັ່ນດຽວກັນກັບສັບເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ວະທູ, ສະຣະພູ, ສະຣະພູ, ສຸຕະນູ, ຈະມູ; ວາມູຣູ, ນາຄະນາສູຣູ ຍ່ອມມີວິທີແຈກເໝືອນກັບ 'ຊັມພູ' ສັບ ແທ້ແລ້ວ.

---

Ūkārantaṃ.

ອູການັນ ຈົບ.

---

Okāranto itthiliṅgo gosaddo.

ສັບວ່າ 'ໂຄ' ເປັນໂອການັນ (ມີ ໂອ ເປັນທີ່ສຸດ) ໃນອິດຖີລີງ.

---

Tassa pulliṅgagosaddasseva rūpanayo.

ວິທີການສຳເລັດຮູບຂອງ 'ໂຄ' ສັບນັ້ນ ເໝືອນກັນກັບ 'ໂຄ' ສັບ ໃນປຸລລີງ.

---

Kaññā ratti nadī itthī, mātulānī ca bhikkhunī;

Daṇḍinī yāgu mātā ca, jambū gotitthisaṅgaho.

ກັນຍາ, ຣັຕຕິ, ນະທີ, ອິຕຖີ, ມາຕຸລານີ, ພິກຂຸນີ, ທັນດິນີ, ຍາຄຸ, ມາຕາ, ຊັມພູ ແລະ ໂຄ ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນການຮວບຮວມອິດຖີລີງ.

---

Itthiliṅgaṃ niṭṭhitaṃ.

ອິດຖີລິງ ຈົບແລ້ວ.

---

Napuṃsakaliṅga

ນະປຸງສະກະລິງ

---

Atha [Pg.92] napuṃsakaliṅgāni vuccante.

ລຳດັບນັ້ນ ຈະກ່າວເຖິງນະປຸງສະກະລິງທັງຫຼາຍ.

---

Akāranto napuṃsakaliṅgo cittasaddo.

"ຈິດຕະ" ສັບ ເປັນນະປຸງສະກະລິງ ມີ ອະ ກາຣັນ.

---

Pure viya syādyuppatti, ‘‘citta si’’ itīdha –

ການລົງວິພັດມີ "ສິ" ເປັນຕົ້ນ ເໝືອນໃນກ່ອນ, ໃນອຸທາຫອນນີ້ວ່າ "citta si" (ຈິດຕະ + ສິ) -

---

‘‘Napuṃsakehi, ato nicca’’nti ca vattate.

ສູດວ່າ "Napuṃsakehi" ແລະ "ato niccaṃ" ຍ່ອມຕາມມາ.

---

195. Siṃ.

໑໙໕. ສູດວ່າ "ສິງ" (Siṃ).

---

Si, aṃiti dvipadamidaṃ. Akārantehi napuṃsakaliṅgehi parassa sivacanassa aṃ hoti niccaṃ. Saralopapakatibhāvādi, cittaṃ.

ສູດນີ້ມີ ໒ ບົດ ຄື "ສິ" ແລະ "ອັງ". ເມື່ອຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກນະປຸງສະກະລິງ ອະກາຣັນ, "ສິ" ວິພັດ ຍ່ອມແປງເປັນ "ອັງ" ແນ່ນອນ. ດ້ວຍການລົບສະຫຼະ ແລະ ປົກກະຕິພາວະ ເປັນຕົ້ນ, ສຳເລັດຮູບເປັນ "ຈິດຕັງ" (cittaṃ).

---

Bahuvacane ‘‘yonaṃ ni napuṃsakehī’’ti vattate.

ໃນພະຫຸວະຈະນະ, ສູດວ່າ "yonaṃ ni napuṃsakehi" ຍ່ອມຕາມມາ.

---

196. Ato niccaṃ.

໑໙໖. ສູດວ່າ "Ato niccaṃ".

---

Akārantehi napuṃsakaliṅgehi yonaṃ niccaṃ ni hoti. ‘‘Sabbayonīnamāe’’ti nissa vā ākāro. Aññattha ‘‘yosu kata’’iccādinā dīgho. Cittā cittāni.

ເມື່ອຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກນະປຸງສະກະລິງ ອະກາຣັນ, "ໂຍ" ວິພັດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມແປງເປັນ "ນິ" ແນ່ນອນ. ດ້ວຍສູດວ່າ "Sabbayonīnamāe" ແປງ "ນິ" ເປັນ "ອາ" ບາງ. ໃນບ່ອນອື່ນ, ດ້ວຍສູດວ່າ "yosu kata" ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີການທີຄະ. ສຳເລັດຮູບເປັນ "ຈິດຕາ", "ຈິດຕານິ".

---

Yonaṃ nibhāve cāette, siddhepi avisesato;

‘‘Ato nicca’’nti ārambhā, āettaṃ kvacidevidha.

ເມື່ອຄວາມເປັນ "ນິ" ແລະ ຄວາມເປັນ "ເອ" ແຫ່ງ "ໂຍ" ວິພັດທັງຫຼາຍ ສຳເລັດແລ້ວ ໂດຍບໍ່ມີຄວາມຕ່າງກັນ; ເພາະການເລີ່ມຕັ້ງສູດວ່າ "Ato niccaṃ", ຄວາມເປັນ "ອາ" ແລະ "ເອ" ຈຶ່ງມີໄດ້ບາງໃນອຸທາຫອນນີ້.

---

Ālapane galopo. He citta, he cittā cittāni, dutiyāyaṃ nissa vikappenekāro. Cittaṃ, citte cittāni. Sesaṃ purisasaddena samaṃ.

ໃນອາລັດປະນະ, ມີການລົບ "ສິ" ວິພັດ. ເປັນ "ເຫ ຈິດຕະ" (he citta), "ເຫ ຈິດຕາ" (he cittā), "ຈິດຕານິ" (cittāni). ໃນທຸຕິຍາວິພັດ, ແປງ "ນິ" ເປັນ "ເອ" ໄດ້ບາງ. ເປັນ "ຈິດຕັງ" (cittaṃ), "ຈິດຕີ" (citte), "ຈິດຕານິ" (cittāni). ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ເໝືອນກັບ "ປຸຣິສະ" ສັບ.

---

Evamaññānipi –

ສັບອື່ນໆ ກໍເໝືອນກັນນີ້ ຄື -

---

Puñña pāpa phala rūpa sādhanaṃ,Sota ghāna sukha dukkha kāraṇaṃ;

Dāna sīla dhana jhāna locanaṃ,Mūla kūla bala jālamaṅgalaṃ.

ປຸນຍະ (ບຸນ), ປາປະ (ບາບ), ຜະລະ (ຜົນ), ຣູປະ (ຮູບ), ສາທະນະ (ການຍັງປະໂຫຍດໃຫ້ສຳເລັດ), ໂສຕະ (ຫູ), ຄານະ (ດັງ), ສຸຂະ (ຄວາມສຸກ), ທຸກຂະ (ຄວາມທຸກ), ກາຣະນະ (ເຫດ); ທານະ (ການໃຫ້), ສີລະ (ສິນ), ທະນະ (ຊັບ), ຊານະ (ຊານ), ໂລຈະນະ (ຕາ), ມູລະ (ຮາກ), ກູລະ (ຝັ່ງ), ພະລະ (ກຳລັງ), ຊາລະ (ຕາໜ່າງ), ມັງຄະລະ (ມຸງຄຸນ).

---

Naḷina [Pg.93] liṅga mukha’ṅga jala’mbujaṃ,Pulina dhañña hirañña padā’mataṃ;

Paduma vaṇṇa susāna vanā’yudhaṃ,Hadaya cīvara vattha kuli’ndriyaṃ.

ນະລິນະ (ດອກບົວ), ລິງຄະ (ເພດ/ເຄື່ອງໝາຍ), ມຸຂະ (ປາກ/ໜ້າ), ອັງຄະ (ອະໄວຍະວະ), ຊະລະ (ນ້ຳ), ອຳພຸຊະ (ດອກບົວເກີດໃນນ້ຳ); ປຸລິນະ (ຫາດຊາຍ), ທັນຍະ (ເຂົ້າເປືອກ), ຫิຣັນຍະ (ເງິນ/ຄຳ), ປະທະ (ບົດ/ຕີນ), ອະມະຕະ (ພະນິພານ/ຄວາມບໍ່ຕາຍ); ປະທຸມະ (ດອກບົວຫຼວງ), ວັນນະ (ສີ), ສຸສານະ (ປ່າຊ້າ), ວະນະ (ປ່າ), ອາຍຸທະ (ອາວຸດ); ຫະທະຍະ (ຫົວໃຈ), ຈີວະຣະ (ຈີວອນ), ວັດຖະ (ຜ້າ), ກຸລະ (ຕະກູນ), ອິນທຣິຍະ (ອິນຊີ).

---

Nayana vadana yāno’dāna sopāna pānaṃ,Bhavana bhuvana lohā’lāta tuṇḍa’ṇḍa pīṭhaṃ;

Karaṇa maraṇa ñāṇā’rammaṇā’rañña tāṇaṃ,Caraṇa nagara tīracchatta chiddo’dakāni –

ນະຍະນະ (ຕາ), ວະທະນະ (ໜ້າ), ຍານະ (ຍານພາຫະນະ), ໂອທານະ (ເຂົ້າສຸກ), ໂສປານະ (ຂັ້ນໄດ), ປານະ (ນ້ຳດື່ມ); ພະວະນະ (ທີ່ຢູ່), ພຸວະນະ (ແຜ່ນດິນ/ໂລກ), ໂລຫະ (ໂລຫະ), ອະລາຕະ (ດຸ້ນຟືນມີໄຟ), ຕຸນທະ (ຈະງອຍປາກ), ອັນດະ (ໄຂ່), ປີຖະ (ຕັ່ງ); ກະຣະນະ (ການເຮັດ/ເຄື່ອງມື), ມະຣະນະ (ຄວາມຕາຍ), ຍານະ (ຄວາມຮູ້), ອາຣັມມະນະ (ອາລົມ), ອະຣັນຍະ (ປ່າ), ຕານະ (ທີ່ເພິ່ງ/ທີ່ຕ້ານທານ); ຈະຣະນະ (ຄວາມປະພຶດ), ນະຄະຣະ (ເມືອງ), ຕີຣະ (ຝັ່ງ), ສັດຕະ (ຄັນຮົ່ມ), ສິດທະ (ຊ່ອງ/ຮູ), ອຸທະກະ (ນ້ຳ) -

---

Iccādīni.

ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້.

---

Kammasaddassa tatiyekavacanādīsu rūpabhedo.

"ກຳມະ" ສັບ ມີຮູບທີ່ຕ່າງກັນໃນຕະຕິຍາວິພັດ ເອກະວະຈະນະ ເປັນຕົ້ນ.

---

Kammaṃ, kammā kammāni, he kamma, he kammā kammāni, kammaṃ, kamme kammāni.

ກຳມັງ (kammaṃ), ກຳມາ ກຳມານິ (kammā kammāni), ເຫ ກຳມະ (he kamma), ເຫ ກຳມາ ກຳມານິ (he kammā kammāni), ກຳມັງ (kammaṃ), ກຳເມ ກຳມານິ (kamme kammāni).

---

‘‘Vā, u, nāmhi, cā’’ti ca vattate.

ສູດວ່າ "Vā", "u", "nāmhi" ແລະ "cā" ຍ່ອມຕາມມາ.

---

197. A kammantassa ca.

໑໙໗. ສູດວ່າ "A kammantassa ca".

---

Kammasaddantassa ukāra akārādesā honti vā nāmhi vibhattimhi. Antaggahaṇena thāmaddhādīnamantassapi uttaṃ. Casaddaggahaṇena yuva maghavānamantassa ā hoti kvaci nā suiccetesu. Kammunā kammanā kammena vā, kammehi kammebhi.

ການແປງທີ່ສຸດແຫ່ງ "ກຳມະ" ສັບ ເປັນ ອຸການະ ແລະ ອະການະ ຍ່ອມມີບາງ ເມື່ອວິພັດຄື "ນາ" ເບື້ອງຫຼັງ. ດ້ວຍການຖືເອົາບົດວ່າ "anta" (ທີ່ສຸດ), ຄວາມເປັນ ອຸການະ ແຫ່ງທີ່ສຸດຂອງ "ຖາມະ" ແລະ "ອັດທະ" ສັບ ເປັນຕົ້ນ ກໍຍ່ອມມີ. ດ້ວຍການຖືເອົາ "ca" ສັບ, ການແປງທີ່ສຸດແຫ່ງ "ຍຸວະ" ແລະ "ມະຄະວະ" ສັບ ເປັນ "ອາ" ຍ່ອມມີບາງ ໃນວິພັດທັງຫຼາຍມີ "ນາ" ແລະ "ສຸ" ເປັນຕົ້ນ. ສຳເລັດຮູບເປັນ "ກຳມຸນາ" (kammunā), "ກຳມະນາ" (kammanā) ຫຼື "ກຳເມນະ" (kammena); "ກຳເມຫິ" (kammehi), "ກຳເມພິ" (kammebhi).

---

Sasmāsu ‘‘u nāmhi cā’’ti ettha casaddena puma kammathāmantassa cukāro vā sasmāsūti uttaṃ. Kammuno kammassa, kammānaṃ, kammunā kammā kammamhā kammasmā, kammehi kammebhi, kammuno kammassa, kammānaṃ.

ໃນວິພັດຄື "ສະ" ແລະ "ສະມາ", ດ້ວຍ "ca" ສັບ ໃນສູດວ່າ "u nāmhi cā" ນີ້, ຄວາມເປັນ ອຸການະ ແຫ່ງທີ່ສຸດຂອງ "ກຳມະ" ແລະ "ຖາມະ" ສັບ ທີ່ເປັນປຸມລິງ ຍ່ອມມີບາງ ໃນວິພັດຄື "ສະ" ແລະ "ສະມາ". ສຳເລັດຮູບເປັນ "ກຳມຸໂນ" (kammuno), "ກຳມັດສະ" (kammassa); "ກຳມານັງ" (kammānaṃ); "ກຳມຸນາ" (kammunā), "ກຳມາ" (kammā), "ກຳມັມຫາ" (kammamhā), "ກຳມັດສະມາ" (kammasmā); "ກຳເມຫິ" (kammehi), "ກຳເມພິ" (kammebhi); "ກຳມຸໂນ" (kammuno), "ກຳມັດສະ" (kammassa); "ກຳມານັງ" (kammānaṃ).

---

Smiṃvacane ‘‘brahmato tu smiṃnī’’ti ettha tusaddena kvaci ni hoti. Kammani kamme kammamhi kammasmiṃ, kammesu.

ໃນ "ສະມິງ" ວິພັດ, ດ້ວຍ "tu" ສັບ ໃນສູດວ່າ "brahmato tu smiṃnī" ນີ້, ຍ່ອມແປງເປັນ "ນິ" ໄດ້ບາງ. ສຳເລັດຮູບເປັນ "ກຳມະນິ" (kammani), "ກຳເມ" (kamme), "ກຳມັມຫິ" (kammamhi), "ກຳມັດສະມິງ" (kammasmiṃ); "ກຳເມສຸ" (kammesu).

---

Evaṃ [Pg.94] thāmunā thāmena thāmasā vā, thāmuno thāmassa, thāmunā thāmā. Addhunā, addhuno iccādi purimasamaṃ.

ເໝືອນກັນນີ້ ຄື "ຖາມຸນາ" (thāmunā), "ຖາເມນະ" (thāmena) ຫຼື "ຖາມະສາ" (thāmasā); "ຖາມຸໂນ" (thāmuno), "ຖາມັດສະ" (thāmassa); "ຖາມຸນາ" (thāmunā), "ຖາມາ" (thāmā). "ອັດທຸນາ" (addhunā), "ອັດທຸໂນ" (addhuno) ເປັນຕົ້ນ ກໍເໝືອນກັບສັບກ່ອນນີ້.

---

Guṇavantu si, ‘‘savibhattissa, ntussa, simhī’’ti ca vattate.

"Guṇavantu si" (ຄຸນະວັນຕຸ + ສິ). ສູດວ່າ "savibhattissa", "ntussa" ແລະ "simhi" ຍ່ອມຕາມມາ.

---

198. Aṃ napuṃsake.

໑໙໘. ສູດວ່າ "Aṃ napuṃsake".

---

Napuṃsake vattamānassa liṅgassa sambandhino ntuppaccayassa savibhattissa aṃ hoti simhi vibhattimhi. Guṇavaṃ cittaṃ.

ປັດໄຈຄື "ນຕຸ" (ntu) ພ້ອມທັງວິພັດ ອັນເນື່ອງດ້ວຍລິງທີ່ເປັນນະປຸງສະກະລິງ ຍ່ອມແປງເປັນ "ອັງ" ເມື່ອ "ສິ" ວິພັດເບື້ອງຫຼັງ. ສຳເລັດຮູບເປັນ "ຄຸນະວັງ ຈິດຕັງ" (guṇavaṃ cittaṃ).

---

Yomhi ‘‘ntussanto yosu cā’’ti attaṃ, ikāro ca. Guṇavanti, guṇavantāni, sesaṃ ñeyyaṃ.

ໃນ "ໂຍ" ວິພັດ, ດ້ວຍສູດວ່າ "ntussanto yosu cā" ຍ່ອມມີຄວາມເປັນ "ອະ" ແລະ "ອິ" ການະ. ສຳເລັດຮູບເປັນ "ຄຸນະວັນຕິ" (guṇavanti), "ຄຸນະວັນຕານິ" (guṇavantāni). ສ່ວນທີ່ເຫຼືອເພິ່ງຊາບ.

---

Gacchanta si, ‘‘simhi gacchantādīnaṃ ntasaddo a’’miti aṃ. Gacchaṃ gacchantaṃ, gacchantā gacchantāni.

"Gacchanta si" (ຄັດສັນຕະ + ສິ). ດ້ວຍສູດວ່າ "simhi gacchantādīnaṃ ntasaddo aṃ" ແປງ "ນຕະ" ສັບ ເປັນ "ອັງ". ສຳເລັດຮູບເປັນ "ຄັດສັງ" (gacchaṃ), "ຄັດສັນຕັງ" (gacchantaṃ); "ຄັດສັນຕາ" (gacchantā), "ຄັດສັນຕານິ" (gacchantāni).

---

Akārantaṃ.

ຈົບ ອະກາຣັນ.

---

Ākāranto napuṃsakaliṅgo assaddhāsaddo.

"ອັດສັດທາ" (assaddhā) ສັບ ເປັນນະປຸງສະກະລິງ ມີ ອາ ກາຣັນ.

---

‘‘Assaddhā’’iti ṭhite –

ເມື່ອຕັ້ງສັບວ່າ "assaddhā" (ອັດສັດທາ) ໄວ້ແລ້ວ -

---

‘‘Samāsassā’’ti adhikicca ‘‘saro rasso napuṃsake’’ti samāsantassa rassattaṃ, samāsattā nāmabyapadeso, syādyuppatti. Sesaṃ cittasamaṃ.

ໂດຍອາໄສສູດວ່າ "Samāsassā" ແລະ ດ້ວຍສູດວ່າ "saro rasso napuṃsake" ຍ່ອມມີການເຮັດໃຫ້ສະຫຼະທີ່ສຸດຂອງສະມາດເປັນລັດສະ (ສຽງສັ້ນ). ເພາະຄວາມເປັນສະມາດ ຈຶ່ງໄດ້ຊື່ວ່າ "ນາມ", ແລ້ວມີການລົງວິພັດມີ "ສິ" ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ເໝືອນກັບ "ຈິດຕະ" ສັບ.

---

Assaddhaṃ kulaṃ, assaddhā assaddhāni kulāni iccādi.

"ອັດສັດທັງ ກຸລັງ" (assaddhaṃ kulaṃ), "ອັດສັດທາ ອັດສັດທານິ ກຸລານິ" (assaddhā assaddhāni kulāni) ເປັນຕົ້ນ.

---

Tathā mukhanāsikāsaddo. Tassa dvandekattā sabbatthekavacanameva. Mukhanāsikaṃ, he mukhanāsika, mukhanāsikaṃ, mukhanāsikena iccādi.

ເໝືອນກັນນັ້ນ ຄື "ມຸຂະນາສິກະ" (mukhanāsika) ສັບ. ເພາະສັບນັ້ນເປັນສະມາຫາຣະທະວັນທະສະມາດ ຈຶ່ງມີແຕ່ເອກະວະຈະນະເທົ່ານັ້ນໃນທຸກວິພັດ. ສຳເລັດຮູບເປັນ "ມຸຂະນາສິກັງ" (mukhanāsikaṃ), "ເຫ ມຸຂະນາສິກະ" (he mukhanāsika), "ມຸຂະນາສິກັງ" (mukhanāsikaṃ), "ມຸຂະນາສິເກນະ" (mukhanāsikena) ເປັນຕົ້ນ.

---

Ākārantaṃ.

ຈົບ ອາກາຣັນ.

---

Ikāranto [Pg.95] napuṃsakaliṅgo aṭṭhisaddo.

"ອັດຖິ" (aṭṭhi) ສັບ ເປັນນະປຸງສະກະລິງ ມີ ອິ ກາຣັນ.

---

Syādyuppatti, silopo, aṭṭhi.

ການລົງວິພັດມີ "ສິ" ເປັນຕົ້ນ, ລົບ "ສິ" ວິພັດ, ສຳເລັດຮູບເປັນ "ອັດຖິ" (aṭṭhi).

---

‘‘Vā’’ti vattate.

ສູດວ່າ "Vā" ຍ່ອມຕາມມາ.

---

199. Yonaṃ ni napuṃsakehi.

໑໙໙. ສູດວ່າ "Yonaṃ ni napuṃsakehi".

---

Napuṃsakaliṅgehi paresaṃ sabbesaṃ yonaṃ ni hoti vā.

ເມື່ອຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກນະປຸງສະກະລິງ, "ໂຍ" ວິພັດທັງປວງ ຍ່ອມແປງເປັນ "ນິ" ໄດ້ບາງ.

---

Aṭṭhīni, aññattha niccaṃ yolopo, dīgho ca, aṭṭhī, tathā he aṭṭhi, he aṭṭhī aṭṭhīni, aṭṭhiṃ, aṭṭhī aṭṭhīni, aṭṭhinā iccādi aggisaddasamaṃ.

ສຳເລັດຮູບເປັນ "ອັດຖີນິ" (aṭṭhīni). ໃນບ່ອນອື່ນ, ຍ່ອມມີການລົບ "ໂຍ" ວິພັດ ແລະ ທີຄະ ແນ່ນອນ ເປັນ "ອັດຖີ" (aṭṭhī). ເໝືອນກັນນັ້ນ ຄື "ເຫ ອັດຖິ" (he aṭṭhi), "ເຫ ອັດຖີ ອັດຖີນິ" (he aṭṭhī aṭṭhīni); "ອັດຖິງ" (aṭṭhiṃ), "ອັດຖີ ອັດຖີນິ" (aṭṭhī aṭṭhīni); "ອັດຖინາ" (aṭṭhinā) ເປັນຕົ້ນ ເໝືອນກັບ "ອັກຄິ" ສັບ.

---

Evaṃ satthi dadhi vāri akkhi acchi acci iccādīni.

ເໝືອນກັນນີ້ ຄື "ສັດຖິ" (satthi - ຂາ), "ທະທິ" (dadhi - ນົມສົ້ມ), "ວາຣິ" (vāri - ນ້ຳ), "ອັກຂິ" (akkhi - ຕາ), "ອັດສິ" (acchi - ຕາ), "ອັດສິ" (acci - ແປວໄຟ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Ikārantaṃ.

ຈົບ ອິກາຣັນ.

---

Īkāranto napuṃsakaliṅgo sukhakārīsaddo.

"ສຸຂະກາຣີ" (sukhakārī) ສັບ ເປັນນະປຸງສະກະລິງ ມີ ອີ ກາຣັນ.

---

‘‘Sukhabhārī si’’ itīdha anapuṃsakattābhāvā sismimpi ‘‘agho rassa’’miccādinā rassattaṃ, silopo. Sukhakāri dānaṃ, sukhakārī sukhakārīni, he sukhakāri, he sukhakārī he sukhakārīni, sukhakārinaṃ sukhakāriṃ, sukhakārī sukhakārīni.

In the example "sukhabhārī si", because of the absence of non-neuter state, even in "si" case ending, there is shortening by "agho rassa" etc., and elision of "si". It results in "sukhakāri dānaṃ", "sukhakārī", "sukhakārīni"; "he sukhakāri", "he sukhakārī", "he sukhakārīni"; "sukhakāriṃ", "sukhakārī", "sukhakārīni".

---

Sesaṃ daṇḍīsaddasamaṃ. Evaṃ sīghayāyīādīni.

ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ເໝືອນກັບ "ທັນດີ" (daṇḍī) ສັບ. ເໝືອນກັນນີ້ ຄື "ສີຄະຍາຍີ" (sīghayāyī) ເປັນຕົ້ນ.

---

Īkārantaṃ.

ຈົບ ອີກາຣັນ.

---

Ukāranto napuṃsakaliṅgo āyusaddo. Tassa aṭṭhisaddasseva rūpanayo.

"ອາຍຸ" (āyu) ສັບ ເປັນນະປຸງສະກະລິງ ມີ ອຸ ກາຣັນ. ແນວທາງການປ່ຽນຮູບຂອງສັບນັ້ນ ເໝືອນກັບ "ອັດຖິ" ສັບ.

---

Āyu, āyū āyūni, he āyu, he āyū he āyūni, āyuṃ, āyū āyūni, āyunā āyusāti [Pg.96] manogaṇādittā siddhaṃ. Āyūhi āyūbhi, āyuno āyussa, āyūnamiccādi.

ສຳເລັດຮູບເປັນ "ອາຍຸ" (āyu), "ອາຍູ ອາຍູນິ" (āyū āyūni); "ເຫ ອາຍຸ" (he āyu), "ເຫ ອາຍູ ເຫ ອາຍູນິ" (he āyū he āyūni); "ອາຍຸງ" (āyuṃ), "ອາຍູ ອາຍູນິ" (āyū āyūni); "ອາຍຸນາ" (āyunā), ສ່ວນຮູບວ່າ "ອາຍຸສາ" (āyusā) ສຳເລັດໄດ້ ເພາະເປັນສັບໃນມະໂນຄະນະເປັນຕົ້ນ; "ອາຍູຫິ ອາຍູພິ" (āyūhi āyūbhi), "ອາຍຸໂນ ອາຍຸດສະ" (āyuno āyussa), "ອາຍູນັງ" (āyūnaṃ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Evaṃ cakkhu vasu dhanu dāru tipu madhu hiṅgu siggu vatthu matthu jatu ambu assuādīni.

ເໝືອນກັນນີ້ ຄື "ຈັກຂຸ" (cakkhu - ຕາ), "ວະສຸ" (vasu - ຊັບ), "ທະນຸ" (dhanu - ທະນູ), "ທາຣຸ" (dāru - ຟືນ/ໄມ້), "ຕິປຸ" (tipu - ຊືນ), "ມະທຸ" (madhu - ນ້ຳເຜິ້ງ), "ຮິງຄຸ" (hiṅgu - ມະຫາຫິງ), "ສິກຄຸ" (siggu - ຜັກອີ່ຮຸມ), "ວັດຖຸ" (vatthu - ວັດຖຸ/ທີ່ດິນ), "ມັດຖຸ" (matthu - ນ້ຳສົ້ມຂຸ້ນ), "ຊະຕຸ" (jatu - ຄັ່ງ), "ອຳພຸ" (ambu - ນ້ຳ), "ອັດສຸ" (assu - ນ້ຳຕາ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Ukārantaṃ.

ຈົບ ອຸກາຣັນ.

---

Ūkāranto napuṃsakaliṅgo gotrabhūsaddo.

"ໂຄຕຣະພູ" (gotrabhū) ສັບ ເປັນນະປຸງສະກະລິງ ມີ ອູ ກາຣັນ.

---

Gotrabhū si, napuṃsakattā rassattaṃ, silopo. Gotrabhu cittaṃ, gotrabhū gotrabhūni, he gotrabhu, he gotrabhū he gotrabhūni, gotrabhuṃ, gotrabhū gotrabhūni, gotrabhunā iccādi pulliṅge abhibhūsaddasamaṃ.

"Gotrabhū si" (ໂຄຕຣະພູ + ສິ), ເພາະເປັນນະປຸງສະກະລິງ ຈຶ່ງມີການເຮັດໃຫ້ເປັນລັດສະ, ແລ້ວລົບ "ສິ" ວິພັດ. ສຳເລັດຮູບເປັນ "ໂຄຕຣະພຸ ຈິດຕັງ" (gotrabhu cittaṃ), "ໂຄຕຣະພູ ໂຄຕຣະພູນິ" (gotrabhū gotrabhūni); "ເຫ ໂຄຕຣະພຸ" (he gotrabhu), "ເຫ ໂຄຕຣະພູ ເຫ ໂຄຕຣະພູນິ" (he gotrabhū he gotrabhūni); "ໂຄຕຣະພຸງ" (gotrabhuṃ), "ໂຄຕຣະພູ ໂຄຕຣະພູນິ" (gotrabhū gotrabhūni); "ໂຄຕຣະພຸນາ" (gotrabhunā) ເປັນຕົ້ນ ເໝືອນກັບ "ອະພິພູ" ສັບ ໃນປຸມລິງ.

---

Evaṃ abhibhū sayambhū dhammaññūādīni.

ເໝືອນກັນນີ້ ຄື "ອະພິພູ" (abhibhū), "ສະຍຳພູ" (sayambhū), "ທັມມັນຍູ" (dhammaññū) ເປັນຕົ້ນ.

---

Ūkārantaṃ.

ຈົບ ອູກາຣັນ.

---

Okāranto napuṃsakaliṅgo cittagosaddo.

"ຈິດຕະໂຄ" (cittago) ສັບ ເປັນນະປຸງສະກະລິງ ມີ ໂອ ກາຣັນ.

---

‘‘Cittā gāvo assa kulassā’’ti atthe bahubbīhisamāse kate ‘‘saro rasso napuṃsake’’ti okārassa ṭhānappayatanāsannattā rassattamukāro, syādyuppatti, silopo. Cittagu kulaṃ, cittagū cittagūni iccādi āyusaddasamaṃ.

ໃນອັດຖະວ່າ "cittā gāvo assa kulassa" (ງົວທັງຫຼາຍຕົວມີສີວິຈິດ ມີຢູ່ແກ່ຕະກູນນີ້), ເມື່ອເຮັດເປັນພະຫຸບພີຫິສະມາດແລ້ວ, ດ້ວຍສູດວ່າ "saro rasso napuṃsake" ເພາະຄວາມໃກ້ຄຽງກັນແຫ່ງຖານແລະກອນຂອງ "ໂອ" ການະ ຈຶ່ງແປງເປັນ "ອຸ" ການະ ທີ່ເປັນລັດສະ, ແລ້ວມີການລົງວິພັດມີ "ສິ" ເປັນຕົ້ນ, ລົບ "ສິ" ວິພັດ. ສຳເລັດຮູບເປັນ "ຈິດຕະຄຸ ກຸລັງ" (cittagu kulaṃ), "ຈິດຕະຄູ ຈິດຕະຄູນິ" (cittagū cittagūni) ເປັນຕົ້ນ ເໝືອນກັບ "ອາຍຸ" ສັບ.

---

Okārantaṃ.

ໂກຣັນຕະ (ຄຳທີ່ມີ ໂ ເປັນທີ່ສຸດ).

---

Cittaṃ kammañca assaddha-mathaṭṭhi sukhakāri ca;

Āyu gotrabhū dhammaññū, cittagūti napuṃsake.

ສັບເຫຼົ່ານີ້ ຄື ຈິດຕະ, ກັມມະ, ອັສສັດທະ, ອະຖັດຖິ, ສຸຂະກາຣິ, ອາຍຸ, ໂຄຕຣະພູ, ທັມມະຎຎູ ແລະ ຈິດຕະຄູ ເປັນນະປຸງສະກະລິງ.

---

Napuṃsakaliṅgaṃ niṭṭhitaṃ.

ນະປຸງສະກະລິງ ຈົບແລ້ວ.

---

Sabbanāma

ສັບພະນາມ

---

Atha [Pg.97] sabbanāmāni vuccante.

ຕໍ່ໄປນີ້ ຈະກ່າວເຖິງສັບພະນາມທັງຫຼາຍ.

---

Sabba, katara, katama, ubhaya, itara, añña, aññatara, aññatama, pubba, para, apara, dakkhiṇa, uttara, adhara, ya, ta, eta, ima, amu, kiṃ, eka, ubha, dvi, ti, catu, tumha, amha iti sattavīsati sabbanāmāni, tāni sabbanāmattā tiliṅgāni.

ສັບພະນາມ ໒໗ ສັບ ຄື: ສັບພະ, ກະຕະຣະ, ກະຕະມະ, ອຸພະຍະ, ອิຕະຣະ, ອັນຍະ, ອັນຍະຕະຣະ, ອັນຍະຕະມະ, ປຸບພະ, ປະຣະ, ອະປະຣະ, ທັກຂິນະ, ອຸດຕະຣະ, ອະທະຣະ, ຍະ, ຕະ, ເອຕະ, ອິມະ, ອະມຸ, ກິງ, ເອກະ, ອຸພະ, ທວິ, ຕິ, ຈະຕຸ, ຕຸມຫະ, ອັມຫະ. ສັບພະນາມເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນໄດ້ທັງສາມລິງ ເພາະຄວາມເປັນສັບພະນາມ.

---

Tattha sabbasaddo niravasesattho, so yadā pulliṅgavisiṭṭhatthābhidhāyī, tadā rūpanayo. Pure viya syādyuppatti, ‘‘so’’ti sissa okāro, saralopaparanayanāni. Sabbo jano.

ໃນສັບພະນາມເຫຼົ່ານັ້ນ, 'ສັບພະ' ສັບ ມີອັດຖະວ່າ ບໍ່ມີສ່ວນເຫຼືອ (ທັງປວງ), ເມື່ອສັບພະນັ້ນສະແດງອັດຖະອັນວິເສດໃນປຸລລິງ, ໃນເວລານັ້ນ ມີວິທີການເຮັດຮູບດັ່ງນີ້: ການລົງວິພັດມີ 'ສິ' ເປັນຕົ້ນ ເໝືອນໃນກ່ອນ, ແປງ 'ສິ' ເປັນ 'ໂອ' ດ້ວຍສູດ 'ໂສ', ລຶບສະຫຼະໜ້າ ແລະ ນຳພະຍັນຊະນະໄປປະກອບກັບສະຫຼະຫຼັງ. ເປັນ 'ສັບໂພ ຊະໂນ' (ຊົນທັງປວງ).

---

Bahuvacane ‘‘sabba yo’’ itīdha ‘‘parasamaññā payoge’’ti sabbādīnaṃ sabbanāmasaññā.

ໃນພະຫຸວະຈະນະ, ໃນຮູບວ່າ 'ສັບພະ ໂຍ' ນີ້, ຕັ້ງຊື່ 'ສັບພະ' ເປັນຕົ້ນວ່າ 'ສັບພະນາມ' ດ້ວຍສູດ 'ປະຣະສະມັຎຎາ ປະໂຍເຄ'.

---

‘‘Yo’’ti vattate.

ບົດວ່າ 'ໂຍ' ຕາມມາ.

---

200. Sabbanāmakārate paṭhamo.

໒໐໐. ສູດວ່າ 'ສັບພະນາມະກາຣະເຕ ປະຖະໂມ'.

---

Sabbesaṃ itthipumanapuṃsakānaṃ nāmāni sabbanāmāni, tesaṃ sabbesaṃ sabbanāmasaññānaṃ liṅgānaṃ akārato paro paṭhamo yo ettamāpajjate. Sabbe purisā.

ຊື່ຂອງສິ່ງທັງປວງ ທັງທີ່ເປັນອິດຖີລິງ, ປຸລລິງ ແລະ ນະປຸງສະກະລິງ ຊື່ວ່າ 'ສັບພະນາມ'. ວິພັດ 'ໂຍ' ປະຖົມມະວິພັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກອັກສອນ 'ອະ' ຂອງລິງທັງປວງ ທີ່ມີຊື່ວ່າ 'ສັບພະນາມ' ເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນ 'ເອ'. ເປັນ 'ສັບເພ ປຸຣິສາ' (ບຸລຸດທັງຫຼາຍທັງປວງ).

---

Akāratoti kiṃ? Sabbā amū.

ຄຳວ່າ 'ຈາກອັກສອນ ອະ' ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອຫ້າມໃນອຸທາຫອນ ເຊັ່ນ 'ສັບພາ', 'ອະມູ'.

---

He sabba sabbā, he sabbe, sabbaṃ, sabbe, sabbena, sabbehi sabbebhi.

ເຫ ສັບພະ, ເຫ ສັບພາ, ເຫ ສັບເພ, ສັບພັງ, ສັບເພ, ສັບເພນະ, ສັບເພຫິ, ສັບເພພິ.

---

Catutthekavacane āyādese sampatte –

ເມື່ອເຖິງຄາວທີ່ຈະຕ້ອງແປງເປັນ 'ອາຍະ' ໃນຈະຕຸດຖີວິພັດ ເອກະວະຈະນະ -

---

‘‘Ato, ā e, smāsmiṃnaṃ, āya catutthekavacanassā’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ 'ອະໂຕ', 'ອາ ເອ', 'ສະມາສະມິງນັງ', 'ອາຍະ ຈະຕຸດເຖກະວະຈະນັດສະ' ຕາມມາ.

---

201. Tayo [Pg.98] neva ca sabbanāmehi.

໒໐໑. ສູດວ່າ 'ຕະໂຍ ເນວະ ຈະ ສັບພະນາເມຫິ'.

---

Akārantehi sabbanāmehi paresaṃ smā smiṃ iccetesaṃ, catutthekavacanassa ca ā e āyaiccete ādesā neva hontīti āyādesābhāvo. Caggahaṇaṃ katthaci paṭisedhanivattanatthaṃ, tena pubbādīhi smā smiṃnaṃ ā e ca honti. Sabbassa.

การແປງເປັນ 'ອາ', 'ເອ', 'ອາຍະ' ແຫ່ງວິພັດ 'ສະມາ', 'ສະມິງ' ແລະ ຈະຕຸດຖີວິພັດ ເອກະວະຈະນະ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກສັບພະນາມທີ່ມີ 'ອະ' ເປັນທີ່ສຸດເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມບໍ່ມີເລີຍ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ມີການແປງເປັນ 'ອາຍະ'. ການໃສ່ 'ຈະ' ອັກສອນ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການຫ້າມການປະຕິເສດໃນບາງບ່ອນ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຫຼັງຈາກ 'ປຸບພະ' ສັບ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີການແປງ 'ສະມາ' ແລະ 'ສະມິງ' ເປັນ 'ອາ' ແລະ 'ເອ' ໄດ້ແດ່. ເປັນ 'ສັບພັດສະ'.

---

‘‘Akāro, e’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ 'ອະກາໂຣ', 'ເອ' ຕາມມາ.

---

202. Sabbanāmānaṃ naṃmhi ca.

໒໐໒. ສູດວ່າ 'ສັບພະນາມານັງ ນັງມຫິ ຈະ'.

---

Sabbesaṃ sabbanāmānaṃ akāro ettamāpajjate naṃmhi vibhattimhi.

ອັກສອນ 'ອະ' ຂອງສັບພະນາມທັງປວງ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນ 'ເອ' ເມື່ອຢູ່ເບື້ອງໜ້າ 'ນັງ' ວິພັດ.

---

‘‘Sabbanāmato’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ 'ສັບພະນາມະໂຕ' ຕາມມາ.

---

203. Sabbato naṃ saṃsānaṃ.

໒໐໓. ສູດວ່າ 'ສັບພະໂຕ ນັງ ສັງສານັງ'.

---

Sabbato sabbanāmato parassa naṃvacanassa saṃ sānaṃiccete ādesā honti.

ການແປງ 'ນັງ' ວິພັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກສັບພະນາມທັງປວງ ເປັນ 'ສັງ' ແລະ 'ສານັງ' ຍ່ອມມີ.

---

Sabbesaṃ sabbesānaṃ, sabbasmā sabbamhā, sabbehi sabbebhi, sabbassa, sabbesaṃ sabbesānaṃ, sabbasmiṃ sabbamhi, sabbesu.

ສັບເພສັງ, ສັບເພສານັງ, ສັບພັສມາ, ສັບພັມຫາ, ສັບເພຫິ, ສັບເພພິ, ສັບພັສສະ, ສັບເພສັງ, ສັບເພສານັງ, ສັບພັສມິງ, ສັບພັມຫິ, ສັບເພສຸ.

---

Itthiyaṃ ‘‘itthiyamato āppaccayo’’ti āppaccayo. Aññaṃ kaññāsaddasamaṃ aññatra sa naṃ smiṃvacanehi. Sabbā pajā, sabbā sabbāyo, he sabbe, he sabbā sabbāyo, sabbaṃ, sabbā sabbāyo, sabbāya, sabbāhi sabbābhi.

ໃນອິດຖີລິງ ລົງ 'ອາ' ປັດໄຈ ດ້ວຍສູດ 'ອິດຖິຍະມະໂຕ ອາບປັດຈະໂຍ'. ວິທີການເຮັດຮູບທີ່ເຫຼືອ ເໝືອນກັບ 'ກັນຍາ' ສັບ, ຍົກເວັ້ນວິພັດ 'ສະ', 'ນັງ' ແລະ 'ສະມິງ'. ເປັນ 'ສັບພາ ປະຊາ', 'ສັບພາ', 'ສັບພາໂຍ', 'ເຫ ສັບເພ', 'ເຫ ສັບພາ', 'ເຫ ສັບພາໂຍ', 'ສັບພັງ', 'ສັບພາ', 'ສັບພາໂຍ', 'ສັບພາຍະ', 'ສັບພາຫິ', 'ສັບພາພິ'.

---

Catutthekavacane ‘‘sabbanāmato vā’’, sabbato koti ito ‘‘sabbato’’ti ca vattate.

ໃນຈະຕຸດຖີວິພັດ ເອກະວະຈະນະ, ບົດວ່າ 'ສັບພະນາມະໂຕ ວາ' ແລະ ບົດວ່າ 'ສັບພະໂຕ' ຈາກສູດ 'ສັບພະໂຕ ໂກ' ຕາມມາ.

---

204. Ghapato [Pg.99] smiṃsānaṃ saṃsā.

໒໐໔. ສູດວ່າ 'ຄະປະໂຕ ສະມິງສານັງ ສັງສາ'.

---

Sabbato sabbanāmato ghapasaññato smiṃ saiccetesaṃ yathākkamaṃ saṃsāādesā honti vā.

ການແປງ 'ສະມິງ' ແລະ 'ສະ' ວິພັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກສັບພະນາມທີ່ມີຊື່ວ່າ 'ຄະ' ແລະ 'ປະ' ທັງປວງ ເປັນ 'ສັງ' ແລະ 'ສາ' ຕາມລຳດັບ ຍ່ອມມີບາງເທື່ອ.

---

‘‘Saṃsāsvekavacanesu cā’’ti vattate.

ບົດວ່າ 'ສັງສາສເວກະວະຈະເນສຸ ຈະ' ຕາມມາ.

---

205. Gho rassaṃ.

໒໐໕. ສູດວ່າ 'ໂຄ ຣັສສັງ'.

---

Ghasañño ākāro rassamāpajjate saṃsāsvekavacanesu vibhattādesesu paresu.

ອັກສອນ 'ອາ' ທີ່ມີຊື່ວ່າ 'ຄະ' ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນລັດສະ (ສຽງສັ້ນ) ເມື່ອຢູ່ເບື້ອງໜ້າຕົວແປງວິພັດ ຄື 'ສັງ' ແລະ 'ສາ' ໃນເອກະວະຈະນະ.

---

‘‘Sāgamo’’ti vattate.

ບົດວ່າ 'ສາກະໂມ' ຕາມມາ.

---

206. Saṃsāsvekavacanesu ca.

໒໐໖. ສູດວ່າ 'ສັງສາສເວກະວະຈະເນສຸ ຈະ'.

---

Saṃ sāiccetesu ekavacanaṭṭhānasambhūtesu vibhattādesesu paresu liṅgamhā sakārāgamo hoti.

ເມື່ອຕົວແປງວິພັດ ຄື 'ສັງ' ແລະ 'ສາ' ເຫຼົ່ານີ້ ເຊິ່ງເກີດຂຶ້ນໃນຕຳແໜ່ງເອກະວະຈະນະຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ຍ່ອມມີການລົງ 'ສະ' ອັກສອນອາຄົມ ຫຼັງຈາກລິງ.

---

Sabbassā sabbāya, sabbāsaṃ sabbāsānaṃ, sabbāya, sabbāhi sabbābhi, sabbassā sabbāya, sabbāsaṃ sabbāsānaṃ.

ສັບພັສສາ, ສັບພາຍະ, ສັບພາສັງ, ສັບພາສານັງ, ສັບພາຍະ, ສັບພາຫິ, ສັບພາພິ, ສັບພັສສາ, ສັບພາຍະ, ສັບພາສັງ, ສັບພາສານັງ.

---

Smiṃmhi ‘‘sabbanāmato, ghapato’’ti ca vattate.

ໃນ 'ສະມິງ' ວິພັດ, ບົດວ່າ 'ສັບພະນາມະໂຕ', 'ຄະປະໂຕ' ຕາມມາ.

---

207. Netāhi smimāyayā.

໒໐໗. ສູດວ່າ 'ເນຕາຫິ ສະມິມາຍາຍາ'.

---

Etehi sabbanāmehi ghapasaññehi parassa smiṃvacanassa neva āya yādesā hontīti āyābhāvo. Vādhikārato kvaci hoti dakkhiṇāya uttarāyāti ādi.

ການແປງ 'ສະມິງ' ວິພັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກສັບພະນາມທີ່ມີຊື່ວ່າ 'ຄະ' ແລະ 'ປະ' ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນ 'ອາຍະ' ແລະ 'ຍາ' ຍ່ອມບໍ່ມີເລີຍ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ມີການແປງເປັນ 'ອາຍະ'. ແຕ່ເພາະມີບົດກຳນົດວ່າ 'ວາ' (ບາງເທື່ອ) ຈຶ່ງມີການແປງໄດ້ໃນບາງບ່ອນ ເຊັ່ນ 'ທັກຂິນາຍະ', 'ອຸດຕະຣາຍະ' ເປັນຕົ້ນ.

---

Saṃyamādesā, sabbassaṃ sabbāyaṃ, sabbāsu.

ມີການແປງເປັນ 'ສັງ' ແລະ 'ຍັງ', ເປັນ 'ສັບພັສສັງ', 'ສັບພາຍັງ', 'ສັບພາສຸ'.

---

Napuṃsake sabbaṃ cittaṃ, sabbāni, he sabba, he sabbāni, sabbaṃ, sabbāni. Sesaṃ pulliṅge viya ñeyyaṃ.

ໃນນະປຸງສະກະລິງ ເປັນ 'ສັບພັງ ຈິດຕັງ', 'ສັບພານິ', 'ເຫ ສັບພະ', 'ເຫ ສັບພານິ', 'ສັບພັງ', 'ສັບພານິ'. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ພຶງຊາບເໝືອນໃນປຸລລິງ.

---

Evaṃ [Pg.100] katarādīnaṃ aññatamasaddapariyantānaṃ tīsupi liṅgesu rūpanayo.

ວິທີການເຮັດຮູບແຫ່ງສັບທັງຫຼາຍ ມີ 'ກະຕະຣະ' ເປັນຕົ້ນ ຈົນເຖິງ 'ອັນຍະຕະມະ' ສັບ ເປັນທີ່ສຸດ ໃນລິງທັງສາມ ກໍມີນັຍດັ່ງນີ້.

---

Tattha katarakatamasaddā pucchanatthā.

ໃນສັບເຫຼົ່ານັ້ນ, 'ກະຕະຣະ' ແລະ 'ກະຕະມະ' ສັບ ມີອັດຖະໃນການຖາມ.

---

Ubhayasaddo dviavayavasamudāyavacano.

'ອຸພະຍະ' ສັບ ກ່າວເຖິງສ່ວນລວມທີ່ມີສອງສ່ວນ.

---

Itarasaddo vuttappaṭiyogavacano.

'ອິຕະຣະ' ສັບ ກ່າວເຖິງສິ່ງທີ່ກົງກັນຂ້າມກັບສິ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ.

---

Aññasaddo adhikatāparavacano.

'ອັນຍະ' ສັບ ກ່າວເຖິງສິ່ງອື່ນນອກເໜືອຈາກສິ່ງທີ່ກຳນົດໄວ້.

---

Aññatara aññatamasaddā aniyamatthā.

'ອັນຍະຕະຣະ' ແລະ 'ອັນຍະຕະມະ' ສັບ ມີອັດຖະບໍ່ແນ່ນອນ.

---

‘‘Yo, sabbanāmakārate paṭhamo’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ 'ໂຍ', 'ສັບພະນາມະກາຣະເຕ ປະຖະໂມ' ຕາມມາ.

---

208. Dvandaṭṭhā vā.

໒໐໘. ສູດວ່າ 'ທວັນທັດຖາ ວາ'.

---

Dvandasamāsaṭṭhā sabbanāmakārato paro paṭhamo yo ettamāpajjate vā. Kataro ca katamo cāti katarakatame, katarakatamā vā iccādi.

ວິພັດ 'ໂຍ' ປະຖົມມະວິພັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກອັກສອນ 'ອະ' ຂອງສັບພະນາມ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນທະວັນທະສະມາດ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນ 'ເອ' ບາງເທື່ອ. ເຊັ່ນ 'ກະຕະໂຣ ຈະ ກະຕະໂມ ຈະ' ເປັນ 'ກະຕະຣະກະຕະເມ' ຫຼື 'ກະຕະຣະກະຕະມາ' ເປັນຕົ້ນ.

---

Pubbādayo disādivavatthānavacanā.

ສັບທັງຫຼາຍມີ 'ປຸບພະ' ເປັນຕົ້ນ ກ່າວເຖິງການກຳນົດມີທິດເປັນຕົ້ນ.

---

Pubbo kālo. Bahuvacane ‘‘dhātuliṅgehi parā paccayā’’ti ettha parāti niddesato pubbādīhi yovacanassa vikappenekāro.

ເປັນ 'ປຸບໂພ ກາໂລ' (ການກ່ອນ). ໃນພະຫຸວະຈະນະ, ເພາະການສະແດງດ້ວຍບົດວ່າ 'ປະຣາ' ໃນສູດ 'ທາຕຸລິງເຄຫິ ປະຣາ ປັດຈະຍາ' ນີ້, ຈຶ່ງມີການແປງ 'ໂຍ' ວິພັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກ 'ປຸບພະ' ສັບ ເປັນຕົ້ນ ເປັນ 'ເອ' ໄດ້ຕາມວິຕົກ.

---

Pubbe pubbā, he pubba, he pubbe he pubbā, pubbaṃ, pubbe, pubbena, pubbehi pubbebhi, pubbassa, pubbesaṃ pubbesānaṃ. ‘‘Smāsmiṃnaṃ vā’’ti vikappenākārekārā. Pubbā pubbasmā pubbamhā, pubbehi pubbebhi, pubbassa, pubbesaṃ pubbesānaṃ, pubbe pubbasmiṃ pubbamhi, pubbesu.

ປຸບເພ, ປຸບພາ, ເຫ ປຸບພະ, ເຫ ປຸບເພ, ເຫ ປຸບພາ, ປຸບພັງ, ປຸບເພ, ປຸບເພນະ, ປຸບເພຫິ, ປຸບເພພິ, ປຸບພັດສະ, ປຸບເພສັງ, ປຸບເພສານັງ. ດ້ວຍສູດ 'ສະມາສະມິງນັງ ວາ' ຈຶ່ງມີການແປງເປັນ 'ອາ' ແລະ 'ເອ' ໄດ້ຕາມວິຕົກ. ເປັນ 'ປຸບພາ', 'ປຸບພັສມາ', 'ປຸບພັມຫາ', 'ປຸບເພຫິ', 'ປຸບເພພິ', 'ປຸບພັດສະ', 'ປຸບເພສັງ', 'ປຸບເພສານັງ', 'ປຸບເພ', 'ປຸບພັສມິງ', 'ປຸບພັມຫິ', 'ປຸບເພສຸ'.

---

Itthiyaṃ pubbā disā, pubbā pubbāyo iccādi sabbāsaddasamaṃ.

ໃນອິດຖີລິງ ເປັນ 'ປຸບພາ ທິສາ' (ທິດຕາເວັນອອກ), 'ປຸບພາ', 'ປຸບພາໂຍ' ເປັນຕົ້ນ ເໝືອນກັບ 'ສັບພາ' ສັບ.

---

Napuṃsake [Pg.101] pubbaṃ ṭhānaṃ, pubbāni, he pubba, he pubbāni, pubbaṃ, pubbāni, sesaṃ pulliṅgasamaṃ. Evaṃ parāparadakkhiṇuttarādharasaddā.

ໃນນະປຸງສະກະລິງ ເປັນ 'ປຸບພັງ ຖານັງ', 'ປຸບພານິ', 'ເຫ ປຸບພະ', 'ເຫ ປຸບພານິ', 'ປຸບພັງ', 'ປຸບພານິ'. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ເໝືອນກັບປຸລລິງ. ສັບເຫຼົ່ານີ້ ຄື 'ປະຣະ', 'ອະປະຣະ', 'ທັກຂิນະ', 'ອຸດຕະຣະ', 'ອະທະຣະ' ກໍເໝືອນກັນ.

---

‘‘Sabbanāmato, dvandaṭṭhā’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ 'ສັບພະນາມະໂຕ', 'ທວັນທັດຖາ' ຕາມມາ.

---

209. Nāññaṃ sabbanāmikaṃ.

໒໐໙. ສູດວ່າ 'ນາຎຎັງ ສັບພະນາມິກັງ'.

---

Dvandaṭṭhā sabbanāmato parassa yovacanassa ṭhapetvā ettaṃ aññaṃ sabbanāmikaṃ kāriyaṃ na hotīti saṃsānamādesābhāvo. Pubbāparānaṃ, pubbuttarānaṃ adharuttarānaṃ, ‘‘nāññaṃ sabbanāmika’’nti vinādhikārena yogena tatiyāsamāsepi. Māsapubbāya, māsapubbānaṃ.

ວິທີການທາງສັບພະນາມຢ່າງອື່ນ ນອກຈາກການແປງເປັນ 'ເອ' ແຫ່ງວິພັດ 'ໂຍ' ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກສັບພະນາມ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນທະວັນທະສະມາດ ຍ່ອມບໍ່ມີ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ມີການແປງເປັນ 'ສັງ' ແລະ 'ສານັງ'. ເປັນ 'ປຸບພາປະຣານັງ', 'ປຸບພຸດຕະຣານັງ', 'ອະທະຣຸດຕະຣານັງ'. ດ້ວຍການປະກອບສູດ 'ນາຎຎັງ ສັບພະນາມິກັງ' ໂດຍບໍ່ຕ້ອງມີບົດກຳນົດ ແມ່ນແຕ່ໃນຕະຕິຍາສະມາດ ກໍບໍ່ມີວິທີການທາງສັບພະນາມຢ່າງອື່ນ. ເປັນ 'ມາສະປຸບພາຍະ', 'ມາສະປຸບພານັງ'.

---

‘‘Nāññaṃ sabbanāmika’’nti ca vattate.

ບົດວ່າ 'ນາຎຎັງ ສັບພະນາມິກັງ' ຕາມມາ.

---

210. Bahubbīhimhi ca.

໒໑໐. ສູດວ່າ 'ພະຫຸບພີຫິມຫິ ຈະ'.

---

Bahubbīhimhi ca samāse sabbanāmikavidhānaṃ nāññaṃ hoti. Piyapubbāya, piyapubbānaṃ, piyapubbe.

ແມ່ນແຕ່ໃນພະຫຸບພີຫິສະມາດ ວິທີການທາງສັບພະນາມຢ່າງອື່ນ ກໍຍ່ອມບໍ່ມີ. ເປັນ 'ປິຍະປຸບພາຍະ', 'ປິຍະປຸບພານັງ', 'ປິຍະປຸບເພ'.

---

Casaddaggahaṇena disatthasabbanāmānaṃ bahubbīhimhi sabbanāmikavidhānaṃva hoti.

ດ້ວຍການຖືເອົາສັບວ່າ "ຈ" (ca), ວິທີການແຫ່ງສັບພະນາມ ຍ່ອມມີແກ່ທິດອັດຖະສັບພະນາມທັງຫຼາຍ ໃນພຫຸບພີຫິສະມາດ.

---

Dakkhiṇassā ca pubbassā ca yadantarāḷanti atthe bahubbīhi, dakkhiṇapubbassaṃ, dakkhiṇapubbassā, evaṃ uttarapubbassaṃ, uttarapubbassā iccādi.

ໃນອັດຖ່ວາ "ລະຫວ່າງກາງແຫ່ງທິດໃຕ້ ແລະ ທິດຕາເວັນອອກ" (dakkhiṇassā ca pubbassā ca yadantarāḷaṃ) ເປັນພຫຸບພີຫິສະມາດ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ dakkhiṇapubbassaṃ, dakkhiṇapubbassā. ໃນທໍານອງດຽວກັນ uttarapubbassaṃ, uttarapubbassā ເປັນຕົ້ນ.

---

Yatetasaddādīnamālapane rūpaṃ na sambhavati. Yasaddo aniyamattho.

ຮູບໃນອາລັກປະນະ (ຄໍາຮ້ອງເອີ້ນ) ຂອງສັບທັງຫຼາຍມີ "ຍ" (ya) ແລະ "ເອຕ" (eta) ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີ. "ຍ" ສັບ ມີອັດຖະບໍ່ແນ່ນອນ (ອະນິຍະມັດຖະ).

---

Yo puriso, ye purisā, yaṃ, ye. Yā kaññā, yā yāyo, yaṃ, yā yāyo. Yaṃ cittaṃ, yāni, yaṃ, yāni. Sesaṃ sabbattha sabbasaddasamaṃ.

Yo puriso, ye purisā, yaṃ, ye. Yā kaññā, yā yāyo, yaṃ, yā yāyo. Yaṃ cittaṃ, yāni, yaṃ, yāni. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນລິງທັງປວງ ເໝືອນກັບ "ສັບພະ" (sabba) ສັບ.

---

Ta [Pg.102] eta ima amu kiṃiccete parammukha samīpa accantasamīpadūra pucchanatthavacanā.

ສັບເຫຼົ່ານີ້ຄື: ta (ນັ້ນ), eta (ນັ້ນ/ນີ້), ima (ນີ້), amu (ໂນ້ນ), kiṃ (ຫຍັງ/ໃຜ) ເປັນຄໍາທີ່ກ່າວເຖິງອັດຖະຄື: ພົ້ນສາຍຕາ (parammukha), ໃກ້ (samīpa), ໃກ້ທີ່ສຸດ (accantasamīpa), ໄກ (dūra) ແລະ ຄໍາຖາມ (pucchana) ຕາມລໍາດັບ.

---

Tasaddassa bhedo. ‘‘Ta si’’ itīdha –

ການຈໍາແນກແຫ່ງ "ຕ" (ta) ສັບ. ໃນສູດນີ້ວ່າ "Ta si" —

---

‘‘Anapuṃsakassāyaṃ simhīti, sa’’miti ca vattate.

ບົດວ່າ "Anapuṃsakass", "ayaṃ", "simhi" ແລະ "sa" ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

211. Etatesaṃ to.

໒໑໑. (ສູດວ່າ) "Etatesaṃ to."

---

Eta taiccetesaṃ anapuṃsakānaṃ takāro sakāramāpajjate simhi vibhattimhi. So puriso.

ຕົວອັກສອນ ຕ (takāra) ແຫ່ງ ເອຕ ແລະ ຕ ສັບ ທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ທີ່ບໍ່ແມ່ນນະປຸງສະກະລິງ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນ ຕົວອັກສອນ ສ (sakāra) ເພາະ ສິ ວິພັດ. ຕົວຢ່າງ: So puriso.

---

Sabbanāmaggahaṇañca, ito taggahaṇañca vattate.

ການຖືເອົາບົດວ່າ "sabbanāma" ແລະ ການຖືເອົາບົດວ່າ "ta" ຈາກສູດນີ້ ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

212. Tassa vā nattaṃ sabbattha.

໒໑໒. (ສູດວ່າ) "Tassa vā nattaṃ sabbattha."

---

Taiccetassa sabbanāmassa takārassa nattaṃ hoti vā sabbattha liṅgesu. Ne te, naṃ taṃ, ne te, nena tena, nehi nebhi tehi tebhi.

ການແປງເປັນ ນ ອັກສອນ (natta) ແຫ່ງ ຕ ອັກສອນ ຂອງ ຕ ສັບພະນາມນີ້ ຍ່ອມມີໄດ້ບາງ ໃນລິງທັງປວງ. ຕົວຢ່າງ: Ne te, naṃ taṃ, ne te, nena tena, nehi nebhi tehi tebhi.

---

‘‘Sabbassa, tassa vā sabbatthā’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ "Sabbassa", "tassa", "vā" ແລະ "sabbattha" ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

213. Sasmāsmiṃsaṃsāsvattaṃ.

໒໑໓. (ສູດວ່າ) "Sasmāsmiṃsaṃsāsvattaṃ."

---

Taiccetassa sabbanāmassa sabbasseva attaṃ hoti vā sa smā smiṃ saṃ sāiccetesu vacanesu sabbattha liṅgesu. Assa nassa tassa, nesaṃ tesaṃ nesānaṃ tesānaṃ.

ການແປງເປັນ ອ ອັກສອນ (atta) ແຫ່ງ ຕ ສັບພະນາມທັງໝົດນີ້ ຍ່ອມມີໄດ້ບາງ ເພາະວິພັດທັງຫຼາຍມີ ສະ, ສະມາ, ສະມິງ, ສັງ, ສາ ເປັນຕົ້ນ ໃນລິງທັງປວງ. ຕົວຢ່າງ: Assa nassa tassa, nesaṃ tesaṃ nesānaṃ tesānaṃ.

---

‘‘Smāhismiṃnaṃ mhābhimhi vā’’ti ito ‘‘smāsmiṃnaṃ, mhāmhī’’ti ca vattate.

ຈາກສູດວ່າ "Smāhismiṃnaṃ mhābhimhi vā" ນີ້, ບົດວ່າ "smā, smiṃ, naṃ" ແລະ "mhā, mhi" ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

214. Na timehi katākārehi.

໒໑໔. (ສູດວ່າ) "Na timehi katākārehi."

---

Ta imaiccetehi katākārehi paresaṃ smāsmiṃnaṃ mhā mhiiccete ādesā na honti.

ການແປງ ສະມາ, ສະມິງ, ນັງ ວິພັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ຕ ແລະ ອິມ ສັບ ເຫຼົ່ານີ້ ທີ່ແປງເປັນ ອ ແລ້ວ ເປັນ ມຫາ, ມຫິ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີ.

---

Pakatisandhividhāna

ວິທີສົນທິແບບປົກກະຕິ (ປົກກະຕິສົນທິວິທີ)

---

Atha [Pg.22] sarānameva sandhikāriye sampatte pakatibhāvo vuccate.

ລໍາດັບນັ້ນ, ເມື່ອວິທີການສົນທິແຫ່ງສະຫຼະທັງຫຼາຍເຖິງພ້ອມແລ້ວ, ຄວາມເປັນປົກກະຕິ (ປົກກະຕິພາວະ) ຍ່ອມຖືກກ່າວເຖິງ.

---

‘‘Sarā, pakatī’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ "Sarā" ແລະ "pakatī" ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

35. Sare kvaci.

໓໕. (ສູດວ່າ) "Sare kvaci."

---

Sarā kho sare pare kvaci chandabhedāsukhuccāraṇaṭṭhāne, sandhicchārahitaṭṭhāne ca pakatirūpāni honti, na lopādesavikāramāpajjanteti attho.

ອະທິບາຍວ່າ: ເພາະສະຫຼະເບື້ອງຫຼັງ, ສະຫຼະທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເປັນຮູບປົກກະຕິໄດ້ບາງ ໃນບ່ອນທີ່ບໍ່ເສຍຄະນະສັນ, ໃນບ່ອນທີ່ອອກສຽງງ່າຍ ແລະ ໃນບ່ອນທີ່ບໍ່ມີຄວາມປະສົງຈະເຮັດສົນທິ, ຄື ຍ່ອມບໍ່ເຖິງຄວາມລົບ, ການແປງ ແລະ ການແປກກາຍ (ວິກາ).

---

Tattha pakatiṭṭhānaṃ nāma ālapanantā anitismiṃ acchandānurakkhaṇe asamāse padantadīghā ca ikārukārā ca nāmapadantātītakriyādimhīti evamādi.

ໃນວິທີນັ້ນ, ບ່ອນທີ່ເປັນປົກກະຕິ ໄດ້ແກ່: ທີ່ສຸດແຫ່ງອາລັກປະນະ ເມື່ອບໍ່ມີ ອິຕິ ສັບ, ໃນບ່ອນທີ່ບໍ່ຕ້ອງຮັກສາຄະນະສັນ, ໃນອະສະມາດ (ຄໍາທີ່ບໍ່ແມ່ນສະມາດ), ສະຫຼະຍາວທີ່ສຸດແຫ່ງບົດ, ອິ ແລະ ອຸ ອັກສອນ ທີ່ສຸດແຫ່ງນາມມະບົດ, ແລະ ໃນເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງກິລິຍາອະດີດ ເປັນຕົ້ນ.

---

Ālapanantesu tāva – katamā cānanda aniccasaññā, katamā cānanda ādīnavasaññā, sāriputta idhekacco, ehi sivika uṭṭhehi, upāsakā idhekacco, bhoti ayye, bhikkhu arogaṃ tava sīlaṃ, siñca bhikkhu imaṃ nāvaṃ, bhikkhave evaṃ vadāmi, pañcime gahapatayo ānisaṃsā iccevamādīsu pakatibhāvo, pubbassaralopayavādesādayo na honti.

ໃນທີ່ສຸດແຫ່ງອາລັກປະນະທັງຫຼາຍກ່ອນ ເຊັ່ນ: katamā cānanda aniccasaññā, katamā cānanda ādīnavasaññā, sāriputta idhekacco, ehi sivika uṭṭhehi, upāsakā idhekacco, bhoti ayye, bhikkhu arogaṃ tava sīlaṃ, siñca bhikkhu imaṃ nāvaṃ, bhikkhave evaṃ vadāmi, pañcime gahapatayo ānisaṃsā ໃນຕົວຢ່າງທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເປັນປົກກະຕິພາວະ, ການລົບສະຫຼະໜ້າ ແລະ ການແປງເປັນ ຍ ແລະ ວ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີ.

---

Kvaciggahaṇena itismiṃ chandānurakkhaṇe sandhi hoti, yathā – sakkā devīti, namo te buddha vīratthu.

ດ້ວຍການຖືເອົາບົດວ່າ "kvaci" (ບາງ), ສົນທິຍ່ອມມີໄດ້ ເມື່ອມີ ອິຕິ ສັບ ເບື້ອງຫຼັງ ຫຼື ເພື່ອຮັກສາຄະນະສັນ, ເຊັ່ນ: sakkā devīti, namo te buddha vīratthu.

---

Sareti kiṃ? Sādhu mahārājāti, evaṃ kira bhikkhūti.

ບົດວ່າ "sare" (ເພາະສະຫຼະ) ໃສ່ເຂົ້າມາເພື່ອຫຍັງ? ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຕົວຢ່າງ ເຊັ່ນ: Sādhu mahārājāti, evaṃ kira bhikkhūti.

---

Asamāse padantadīghesu – āyasmā ānando gāthā ajjhabhāsi, devā ābhassarā yathā, tevijjā iddhippattā [Pg.23] ca, bhagavā uṭṭhāyāsanā, bhagavā etadavoca, abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi, gantvā olokento, bhūtavādī atthavādī, yaṃ itthī arahā assa, sāmāvatī āha, pāpakārī ubhayattha tappati, nadī ottharati, ye te bhikkhū appicchā, bhikkhū āmantesi, bhikkhūujjhāyiṃsu, bhikkhū evamāhaṃsu, imasmiṃ gāme ārakkhakā, sabbe ime, katame ekādasa, gambhīre odakantike, appamādo amatapadaṃ, saṅgho āgacchatu, ko imaṃ pathaviṃ viccessati, āloko udapādi, eko ekāya, cattāro oghā.

ໃນອະສະມາດ ແລະ ໃນສະຫຼະຍາວທີ່ສຸດແຫ່ງບົດທັງຫຼາຍ ເຊັ່ນ: āyasmā ānando, gāthā ajjhabhāsi, devā ābhassarā yathā, tevijjā iddhippattā ca, bhagavā uṭṭhāyāsanā, bhagavā etadavoca, abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi, gantvā olokento, bhūtavādī atthavādī, yaṃ itthī arahā assa, sāmāvatī āha, pāpakārī ubhayattha tappati, nadī ottharati, ye te bhikkhū appicchā, bhikkhū āmantesi, bhikkhūujjhāyiṃsu, bhikkhū evamāhaṃsu, imasmiṃ gāme ārakkhakā, sabbe ime, katame ekādasa, gambhīre odakantike, appamādo amatapadaṃ, saṅgho āgacchatu, ko imaṃ pathaviṃ viccessati, āloko udapādi, eko ekāya, cattāro oghā.

---

Nipātesupi – are ahampi, sace imassa kāyassa, no abhikkamo, aho acchariyo, atho anto ca, atha kho āyasmā, atho oṭṭhavacittakā, tato āmantayī satthā.

ເຖິງແມ່ນໃນນິບາດທັງຫຼາຍ ເຊັ່ນ: are ahampi, sace imassa kāyassa, no abhikkamo, aho acchariyo, atho anto ca, atha kho āyasmā, atho oṭṭhavacittakā, tato āmantayī satthā.

---

Kvaciggahaṇena akāra itīvevetthādīsu sandhipi. Yathā – āgatattha, āgatamhā, katamāssu cattāro, appassutāyaṃ puriso, itthīti, ca marīva, sabbeva, sveva, eseva nayo, parisuddhetthāyasmanto, nettha, taṃ kutettha labbhā, sacesa brāhmaṇa, tathūpamaṃ, yathāha.

ດ້ວຍການຖືເອົາບົດວ່າ "kvaci" (ບາງ), ສົນທິຍ່ອມມີໄດ້ໃນຄໍາທັງຫຼາຍມີ akāra + iti ເປັນຕົ້ນ. ເຊັ່ນ: āgatattha, āgatamhā, katamāssu cattāro, appassutāyaṃ puriso, itthīti, ca marīva, sabbeva, sveva, eseva nayo, parisuddhetthāyasmanto, nettha, taṃ kutettha labbhā, sacesa brāhmaṇa, tathūpamaṃ, yathāha.

---

Asamāseti kiṃ? Jivhāyatanaṃ, avijjogho, itthindriyaṃ, abhibhāyatanaṃ, bhayatupaṭṭhānaṃ. Acchandānurakkhaṇeti [Pg.24] kiṃ? Saddhīdha vittaṃ purisassa seṭṭhaṃ, yo missaro.

ບົດວ່າ "asamāse" (ໃນອະສະມາດ) ໃສ່ເຂົ້າມາເພື່ອຫຍັງ? ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຕົວຢ່າງ ເຊັ່ນ: jivhāyatanaṃ, avijjogho, itthindriyaṃ, abhibhāyatanaṃ, bhayatupaṭṭhānaṃ. ບົດວ່າ "acchandānurakkhaṇe" (ໃນບ່ອນທີ່ບໍ່ຕ້ອງຮັກສາຄະນະສັນ) ໃສ່ເຂົ້າມາເພື່ອຫຍັງ? ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຕົວຢ່າງ ເຊັ່ນ: saddhīdha vittaṃ purisassa seṭṭhaṃ, yo missaro.

---

Nāmapadantaikārukāresu – gāthāhi ajjhabhāsi, pupphāni āhariṃsu, satthu adāsi.

ໃນນາມມະບົດທີ່ມີ ອິ ແລະ ອຸ ອັກສອນ ຢູ່ທີ່ສຸດ ເຊັ່ນ: gāthāhi ajjhabhāsi, pupphāni āhariṃsu, satthu adāsi.

---

Kvacīti kiṃ? Manasākāsi.

ບົດວ່າ "kvaci" ໃສ່ເຂົ້າມາເພື່ອຫຍັງ? ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຕົວຢ່າງ ເຊັ່ນ: manasākāsi.

---

36. Sarā pakati byañjane.

໓໖. (ສູດວ່າ) "Sarā pakati byañjane."

---

Sarā kho byañjane pare pakatirūpā hontīti yebhuyyena dīgharassalopehi vikārābhāvo. Yathā – accayo, paccayo, bhāsati vā karoti vā, vedanākkhandho, bhāgyavā, bhadro kasāmiva, dīyati, tuṇhībhūto, so dhammaṃ deseti.

ອະທິບາຍວ່າ: ເພາະພະຍັນຊະນະເບື້ອງຫຼັງ, ສະຫຼະທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເປັນຮູບປົກກະຕິ, ຄື ໂດຍສ່ວນຫຼາຍ ຍ່ອມບໍ່ມີການແປກກາຍ (ວິກາ) ດ້ວຍການເຮັດໃຫ້ຍາວ (ທີຄະ), ເຮັດໃຫ້ສັ້ນ (ຣັດສະ) ແລະ ການລົບ. ເຊັ່ນ: accayo, paccayo, bhāsati vā karoti vā, vedanākkhandho, bhāgyavā, bhadro kasāmiva, dīyati, tuṇhībhūto, so dhammaṃ deseti.

---

Iti pakatisandhividhānaṃ niṭṭhitaṃ.

ວິທີສົນທິແບບປົກກະຕິ (ປົກກະຕິສົນທິວິທີ) ຈົບພຽງເທົ່ານີ້.

---

Byañjanasandhividhāna

ວິທີສົນທິພະຍັນຊະນະ (ພະຍັນຊະນະສົນທິວິທີ)

---

Atha byañjanasandhi vuccate.

ລໍາດັບນັ້ນ, ວິທີສົນທິພະຍັນຊະນະ ຍ່ອມຖືກກ່າວເຖິງ.

---

‘‘Byañjane’’ti adhikāro, ‘‘sarā, kvacī’’ti ca vattate.

ບົດກໍາໜົດ (ອະທິການ) ວ່າ "byañjane" ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່, ແລະ ບົດວ່າ "sarā" ກັບ "kvaci" ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

37. Dīghaṃ.

໓໗. (ສູດວ່າ) "Dīghaṃ."

---

Sarā kho byañjane pare kvaci dīghaṃ pappontīti suttasukhuccāraṇachandānurakkhaṇaṭṭhānesu dīgho.

ອະທິບາຍວ່າ: ເພາະພະຍັນຊະນະເບື້ອງຫຼັງ, ສະຫຼະທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນສະຫຼະຍາວ (ທີຄະ) ໄດ້ບາງ; ການເຮັດໃຫ້ຍາວ ຍ່ອມມີໃນບ່ອນທີ່ອອກສຽງງ່າຍແຫ່ງສູດ ແລະ ໃນບ່ອນທີ່ຕ້ອງຮັກສາຄະນະສັນ.

---

Tyassa pahīnā tyāssa pahīnā, svassa svāssa, madhuva maññati bālo madhuvā maññatī bālo, tathā evaṃ gāme munī [Pg.25] care, khantī paramaṃ tapo titikkhā, na maṅkū bhavissāmi, svākkhāto, yvāhaṃ, kāmato jāyatī soko, kāmato jāyatī bhayaṃ, sakko ujū ca suhujū ca, anūpaghāto, dūrakkhaṃ, dūramaṃ, sūrakkhaṃ, dūharatā.

ຕົວຢ່າງ: Tyassa pahīnā ເປັນ tyāssa pahīnā, svassa ເປັນ svāssa, madhuva maññati bālo ເປັນ madhuvā maññatī bālo, tathā evaṃ gāme munī care, khantī paramaṃ tapo titikkhā, na maṅkū bhavissāmi, svākkhāto, yvāhaṃ, kāmato jāyatī soko, kāmato jāyatī bhayaṃ, sakko ujū ca suhujū ca, anūpaghāto, dūrakkhaṃ, dūramaṃ, sūrakkhaṃ, dūharatā.

---

Kvacīti kiṃ? Tyajja, svassa, patiliyyati.

ບົດວ່າ "kvaci" ໃສ່ເຂົ້າມາເພື່ອຫຍັງ? ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຕົວຢ່າງ ເຊັ່ນ: tyajja, svassa, patiliyyati.

---

Yiṭṭhaṃ vā hutaṃ vā loke, yadi vā sāvake, puggalā dhammadasā te, bhovādī nāma so hoti, yathābhāvī guṇena so itīdha –

ໃນຕົວຢ່າງທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ເຊັ່ນ: yiṭṭhaṃ vā hutaṃ vā loke, yadi vā sāvake, puggalā dhammadasā te, bhovādī nāma so hoti, yathābhāvī guṇena so —

---

Pubbasmiṃyevādhikāre –

ໃນບົດກໍາໜົດ (ອະທິການ) ເບື້ອງຕົ້ນນັ້ນເອງ —

---

38. Rassaṃ.

໓໘. (ສູດວ່າ) "Rassaṃ."

---

Sarā kho byañjane pare kvaci rassaṃ pappontīti chandānurakkhaṇe, āgame, saṃyoge ca rassattaṃ.

ອະທິບາຍວ່າ: ເພາະພະຍັນຊະນະເບື້ອງຫຼັງ, ສະຫຼະທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນສະຫຼະສັ້ນ (ຣັດສະ) ໄດ້ບາງ; ການເຮັດໃຫ້ສັ້ນ ຍ່ອມມີໃນບ່ອນທີ່ຕ້ອງຮັກສາຄະນະສັນ, ໃນອາຄົມ (ການລົງອັກສອນໃໝ່) ແລະ ໃນສັງໂຍກ (ພະຍັນຊະນະຊ້ອນ).

---

Chandānurakkhaṇe tāva yiṭṭhaṃva hutaṃva loke, yadiva sāvake, puggala dhammadasā te, bhovādi nāma so hoti, yathābhāvi guṇena so.

ໃນບ່ອນທີ່ຕ້ອງຮັກສາຄະນະສັນກ່ອນ ເຊັ່ນ: yiṭṭhaṃva hutaṃva loke, yadiva sāvake, puggala dhammadasā te, bhovādi nāma so hoti, yathābhāvi guṇena so.

---

Āgame yathayidaṃ, sammadakkhāto.

ໃນອາຄົມ ເຊັ່ນ: yathayidaṃ, sammadakkhāto.

---

Saṃyoge parākamo parakkamo, āsādo assādo, evaṃ taṇhakkhayo, jhānassa lābhimhi, vasimhi, thullaccayo.

ໃນສັງໂຍກ ເຊັ່ນ: parākamo ເປັນ parakkamo, āsādo ເປັນ assādo. ໃນທໍານອງດຽວກັນ taṇhakkhayo, jhānassa lābhimhi, vasimhi, thullaccayo.

---

Kvacīti kiṃ? Māyidaṃ, manasā daññā vimuttānaṃ, yathākkamaṃ, ākhyātikaṃ, dīyyati, sūyyati.

ບົດວ່າ "kvaci" ໃສ່ເຂົ້າມາເພື່ອຫຍັງ? ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຕົວຢ່າງ ເຊັ່ນ: māyidaṃ, manasā daññā vimuttānaṃ, yathākkamaṃ, ākhyātikaṃ, dīyyati, sūyyati.

---

Eso kho byantiṃ kāhiti, so gacchaṃ na nivattati iccatra –

ໃນຕົວຢ່າງທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ເຊັ່ນ: eso kho byantiṃ kāhiti, so gacchaṃ na nivattati —

---

Tasmiṃyevādhikāre –

ໃນບົດກໍາໜົດ (ອະທິການ) ນັ້ນເອງ —

---

39. Lopañca [Pg.26] tatrākāro.

໓໙. (ສູດວ່າ) "Lopañca tatrākāro."

---

Sarā kho byañjane pare kvaci lopaṃ papponti, tatra lutte ṭhāne akārāgamo ca hoti. Etatasaddantokārassevāyaṃ lopo.

ອະທິບາຍວ່າ: ເພາະພະຍັນຊະນະເບື້ອງຫຼັງ, ສະຫຼະທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເຖິງຄວາມລົບໄດ້ບາງ, ແລະ ໃນບ່ອນທີ່ລົບແລ້ວນັ້ນ ຍ່ອມມີການລົງ ອ ອັກສອນ (akārāgama). ການລົບນີ້ ຍ່ອມມີແກ່ ໂອ ອັກສອນ ທີ່ສຸດແຫ່ງ ເອຕ ແລະ ຕ ສັບ ເທົ່ານັ້ນ.

---

Esa kho byantiṃ kāhiti, sa gacchaṃ na nivattati, evaṃ esa dhammo, esa pattosi, sa muni, sa sīlavā.

ຕົວຢ່າງ: Esa kho byantiṃ kāhiti, sa gacchaṃ na nivattati. ໃນທໍານອງດຽວກັນ: esa dhammo, esa pattosi, sa muni, sa sīlavā.

---

Kvacīti kiṃ? Eso dhammo, so muni, so sīlavā.

ບົດວ່າ "kvaci" ໃສ່ເຂົ້າມາເພື່ອຫຍັງ? ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຕົວຢ່າງ ເຊັ່ນ: eso dhammo, so muni, so sīlavā.

---

Casaddena etasaddantassa sarepi kvaci lopo. Yathā – esa attho, esa ābhogo, esa idāni.

ດ້ວຍ "ຈ" (ca) ສັບ, ຍ່ອມມີການລົບສະຫຼະທີ່ສຸດແຫ່ງ ເອຕ ສັບ ໄດ້ບາງ ເຖິງແມ່ນເມື່ອມີສະຫຼະເບື້ອງຫຼັງ. ເຊັ່ນ: esa attho, esa ābhogo, esa idāni.

---

Vipariṇāmena ‘‘saramhā, byañjanassā’’ti ca vattate.

ດ້ວຍການປ່ຽນແປງວິພັດ (ວິປະຣິມານະ), ບົດວ່າ "saramhā" ແລະ "byañjanassa" ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

40. Paradvebhāvo ṭhāne.

໔໐. (ສູດວ່າ) "Paradvebhāvo ṭhāne."

---

Saramhā parassa byañjanassa dvebhāvo hoti ṭhāne. Dvinnaṃ bhāvo dvibhāvo, so eva dvebhāvo.

ການຊ້ອນພະຍັນຊະນະ (ທະວິພາວະ) ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກສະຫຼະ ຍ່ອມມີໃນທີ່ (ອັນສົມຄວນ). ຄວາມເປັນແຫ່ງສອງ ຊື່ວ່າ ທະວິພາວະ, ຄຳນັ້ນນັ້ນແລ ເປັນ ທະເວພາວະ.

---

Ettha ca ṭhānaṃ nāma rassākārato paraṃ pa pati paṭikamukusa kudha kī gaha juta ñāsi su sambhū sara sasādīnamādibyañjanānaṃ dvebhāvaṃ, tika taya tiṃsa vatādīnamādi ca, vatu vaṭudisādīnamantañca, u du ni-upasagga ta catu cha santasaddādesādiparañca, apadantā nākāradīghato yakārādi ca,

ແລະໃນທີ່ນີ້, ທີ່ (ຖານະ) ນັ້ນ ໄດ້ແກ່ ການຊ້ອນພະຍັນຊະນະຕົວຕົ້ນຂອງ Pa, Pati, Paṭi, Kamu, Kusa, Kudha, Kī, Gaha, Juta, Ñā, Si, Su, Sambhū, Sara, Sasa ເປັນຕົ້ນ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກສະຫຼະສັ້ນ (ຣັດສະ), ແລະການຊ້ອນພະຍັນຊະນະຕົວຕົ້ນຂອງ Tika, Taya, Tiṃsa, Vata ເປັນຕົ້ນ, ແລະການຊ້ອນພະຍັນຊະນະຕົວສຸດທ້າຍຂອງ Vatu, Vaṭu, Disā ເປັນຕົ້ນ, ແລະການຊ້ອນພະຍັນຊະນະທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກອຸປະສັກຄື U, Du, Ni ແລະຄຳວ່າ Ta, Catu, Cha, Santa ເປັນຕົ້ນ, ແລະການຊ້ອນພະຍັນຊະນະຕົວຕົ້ນທີ່ມີ Ya ເປັນຕົ້ນ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກສະຫຼະຍາວທີ່ບໍ່ແມ່ນ Ā ແລະບໍ່ແມ່ນທີ່ສຸດແຫ່ງບົດ,

---

Yavataṃ talanādīna-mādeso ca sayādinaṃ;

Saha dhātvantassādeso, sīsakāro tapādito.

ແລະການແປງພະຍັນຊະນະມີ T, L, N ເປັນຕົ້ນ ທີ່ປະກອບດ້ວຍ Y ໃຫ້ເປັນ C, Y ເປັນຕົ້ນ, ພ້ອມທັງການແປງທີ່ສຸດແຫ່ງທາດ, ແລະການແປງເປັນອັກສອນ Sa ຫຼັງຈາກ Tapa ເປັນຕົ້ນ ເມື່ອມີວິບັດຄື Si.

---

Chandānurakkhaṇe ca – ghara jhe dhaṃsu bhamādīnamādi ca, rassākārato vaggānaṃ catutthadutiyā ca iccevamādi.

ແລະເພື່ອຮັກສາຄັນທະ (ສັນທະລັກສະນະ) — ການຊ້ອນພະຍັນຊະນະຕົວຕົ້ນຂອງ Ghara, Jhe, Dhaṃsu, Bhama ເປັນຕົ້ນ, ແລະການຊ້ອນພະຍັນຊະນະຕົວທີ 4 ແລະຕົວທີ 2 ຂອງວັກ ຫຼັງຈາກສະຫຼະສັ້ນ ເປັນຕົ້ນ.

---

Tattha [Pg.27] pa pati paṭīsu tāva – idha pamādo idhappamādo, evaṃ appamādo, vippayutto, suppasanno, sammā padhānaṃ sammappadhānaṃ, rassattaṃ, appativattiyo, adhipatippaccayo, suppatiṭṭhito, appaṭipuggalo, vippaṭisāro, suppaṭipanno, suppaṭipatti.

ໃນບັນດາຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ກ່ອນອື່ນ ໃນຄຳວ່າ Pa, Pati, Paṭi ເຊັ່ນ: idha pamādo ເປັນ idhappamādo, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ appamādo, vippayutto, suppasanno, sammā padhānaṃ ເປັນ sammappadhānaṃ (ມີການເຮັດໃຫ້ເປັນສະຫຼະສັ້ນ), appativattiyo, adhipatippaccayo, suppatiṭṭhito, appaṭipuggalo, vippaṭisāro, suppaṭipanno, suppaṭipatti.

---

Kamādidhātūsu – pakkamo, paṭikkamo, hetukkamo, ākamati akkamati, evaṃ parakkamati, yathākkamaṃ.

ໃນທາດທັງຫຼາຍມີ Kamu ເປັນຕົ້ນ ເຊັ່ນ: pakkamo, paṭikkamo, hetukkamo, ākamati ເປັນ akkamati, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ parakkamati, yathākkamaṃ.

---

Pakkosati, paṭikkosati, anukkosati, ākosati, akkosati.

pakkosati, paṭikkosati, anukkosati, ākosati ເປັນ akkosati.

---

Akkuddho, atikkodho.

akkuddho, atikkodho.

---

Dhanakkīto, vikkayo, anukkayo.

dhanakkīto, vikkayo, anukkayo.

---

Paggaho, viggaho, anuggaho, niggaho, candaggaho, diṭṭhiggāho.

paggaho, viggaho, anuggaho, niggaho, candaggaho, diṭṭhiggāho.

---

Pajjoto, vijjotati, ujjoto.

pajjoto, vijjotati, ujjoto.

---

Kataññū, viññū, paññāṇaṃ, viññāṇaṃ, anuññā, manuññā, samaññā.

kataññū, viññū, paññāṇaṃ, viññāṇaṃ, anuññā, manuññā, samaññā.

---

Avassayo, nissayo, samussayo.

avassayo, nissayo, samussayo.

---

Appassuto, vissuto, bahussuto, āsavā assavā.

appassuto, vissuto, bahussuto, āsavā ເປັນ assavā.

---

Passambhanto, vissambhati.

passambhanto, vissambhati.

---

Aṭṭassaro, vissarati, anussarati.

aṭṭassaro, vissarati, anussarati.

---

Passasanto, vissasanto, mahussasanto, āsāso assāso.

passasanto, vissasanto, mahussasanto, āsāso ເປັນ assāso.

---

Avissajjento, vissajjento, pariccajanto, upaddavo, upakkiliṭṭho, mittaddu, āyabbayo, udabbahi iccādi.

avissajjento, vissajjento, pariccajanto, upaddavo, upakkiliṭṭho, mittaddu, āyabbayo, udabbahi ເປັນຕົ້ນ.

---

Saramhāti [Pg.28] kiṃ? Sampayutto, sampatijāto, sampaṭicchannaṃ, saṅkamanto, saṅgaho.

ຄຳວ່າ 'Saramhā' (ຫຼັງຈາກສະຫຼະ) ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອຫ້າມໃນຄຳເຊັ່ນ: sampayutto, sampatijāto, sampaṭicchannaṃ, saṅkamanto, saṅgaho.

---

Ṭhāneti kiṃ? Mā ca pamādo, patigayhati, vacīpakopaṃ rakkheyya, ye pamattā yathā matā, manopakopaṃ rakkheyya, idha modati, pecca modati.

ຄຳວ່າ 'Ṭhāne' (ໃນທີ່ອັນສົມຄວນ) ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອຫ້າມໃນຄຳເຊັ່ນ: mā ca pamādo, patigayhati, vacīpakopaṃ rakkheyya, ye pamattā yathā matā, manopakopaṃ rakkheyya, idha modati, pecca modati.

---

Tikādīsu – kusalattikaṃ, pītittikaṃ, hetuttikaṃ, vedanāttikaṃ, lokattayaṃ, bodhittayaṃ, vatthuttayaṃ. Ekattiṃsa, dvattiṃsa, catuttiṃsa. Sīlabbataṃ, subbato, sappītiko, samannāgato, punappunaṃ iccādi.

ໃນຄຳວ່າ Tika ເປັນຕົ້ນ ເຊັ່ນ: kusalattikaṃ, pītittikaṃ, hetuttikaṃ, vedanāttikaṃ, lokattayaṃ, bodhittayaṃ, vatthuttayaṃ, ekattiṃsa, dvattiṃsa, catuttiṃsa, sīlabbataṃ, subbato, sappītiko, samannāgato, punappunaṃ ເປັນຕົ້ນ.

---

Vatu vaṭu disādīnamante yathā – vattati, vaṭṭati, dassanaṃ, phasso iccādi.

ໃນທີ່ສຸດແຫ່ງ Vatu, Vaṭu, Disā ເປັນຕົ້ນ ເຊັ່ນ: vattati, vaṭṭati, dassanaṃ, phasso ເປັນຕົ້ນ.

---

U du ni upasaggādiparesu – ukaṃso ukkaṃso. Dukaraṃ dukkaraṃ, nikaṅkho nikkaṅkhe.

ຫຼັງຈາກອຸປະສັກຄື U, Du, Ni ເປັນຕົ້ນ ເຊັ່ນ: ukaṃso ເປັນ ukkaṃso, dukaraṃ ເປັນ dukkaraṃ, nikaṅkho ເປັນ nikkaṅkhe.

---

Evaṃ uggataṃ, duccaritaṃ, nijjaṭaṃ, uññātaṃ, unnati, uttaro, dukkaro, niddaro, unnato, duppañño, dubbalo, nimmalo, uyyutto, dullabho, nibbatto, ussāho, dussaho, nissāro.

ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ uggataṃ, duccaritaṃ, nijjaṭaṃ, uññātaṃ, unnati, uttaro, dukkaro, niddaro, unnato, duppañño, dubbalo, nimmalo, uyyutto, dullabho, nibbatto, ussāho, dussaho, nissāro.

---

Tathā takkaro, tajjo, tanninno, tappabhavo, tammayo.

ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ takkaro, tajjo, tanninno, tappabhavo, tammayo.

---

Catukkaṃ, catuddisaṃ, catuppādo, catubbidhaṃ, catussālaṃ.

catukkaṃ, catuddisaṃ, catuppādo, catubbidhaṃ, catussālaṃ.

---

Chakkaṃ, channavuti, chappadikā, chabbassāni.

chakkaṃ, channavuti, chappadikā, chabbassāni.

---

Sakkāro, sakkato, saddiṭṭhi, sappuriso, mahabbalo.

sakkāro, sakkato, saddiṭṭhi, sappuriso, mahabbalo.

---

Ṭhāneti kiṃ? Nikāyo, nidānaṃ, nivāso, nivāto, tato, catuvīsati, chasaṭṭhi.

ຄຳວ່າ 'Ṭhāne' (ໃນທີ່ອັນສົມຄວນ) ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອຫ້າມໃນຄຳເຊັ່ນ: nikāyo, nidānaṃ, nivāso, nivāto, tato, catuvīsati, chasaṭṭhi.

---

Yakārādimhi [Pg.29] – nīyyati, sūyyati, abhibhūyya, viceyya, vineyya, dheyyaṃ, neyyaṃ, seyyo, jeyyo, veyyākaraṇo.

ເມື່ອມີພະຍັນຊະນະທີ່ມີ Ya ເປັນຕົ້ນ ເຊັ່ນ: nīyyati, sūyyati, abhibhūyya, viceyya, vineyya, dheyyaṃ, neyyaṃ, seyyo, jeyyo, veyyākaraṇo.

---

Ādisaddena etto, ettāvatā.

ດ້ວຍສັບວ່າ 'Ādi' (ເປັນຕົ້ນ) ໄດ້ແກ່ etto, ettāvatā.

---

Anākāraggahaṇaṃ kiṃ? Mālāya, dolāya, samādāya.

IGNORING_THIS_PART_FOR_LAO_TRANSLATION_BUT_KEEPING_STRUCTURE: ການຖືເອົາຄຳວ່າ 'Anākāra' (ບໍ່ແມ່ນ Ā) ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອຫ້າມໃນຄຳເຊັ່ນ: mālāya, dolāya, samādāya.

---

Ṭhāneti kiṃ? Upanīyati, sūyati, toyaṃ.

ຄຳວ່າ 'Ṭhāne' (ໃນທີ່ອັນສົມຄວນ) ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອຫ້າມໃນຄຳເຊັ່ນ: upanīyati, sūyati, toyaṃ.

---

Yavatamādese – jāti andho, vipali āso, ani āyo, yadi evaṃ, api ekacce, api ekadā iccatra, ikārassa ‘‘ivaṇṇo yaṃ navā’’ti yakāre kate –

ໃນການແປງພະຍັນຊະນະທີ່ມີ Y ເປັນຕົ້ນ ເຊັ່ນ: jāti andho, vipali āso, ani āyo, yadi evaṃ, api ekacce, api ekadā, ໃນຄຳເຫຼົ່ານີ້ ເມື່ອແປງສະຫຼະ I ເປັນ Y ດ້ວຍສູດ 'Ivaṇṇo yaṃ navā' ແລ້ວ —

---

‘‘Sabbassa so dāmhi vā’’ti ito maṇḍūkagatiyā vāti vattate.

ຄຳວ່າ 'Vā' (ບາງເທື່ອ) ຍ່ອມຕາມມາດ້ວຍວິທີກົບເຕັ້ນ (ມັນດູກະຄະຕິ) ຈາກສູດ 'Sabbassa so dāmhi vā' ນີ້.

---

41. Yavataṃ talanadakārānaṃ byañjanāni calañajakārattaṃ.

໔໑. ພະຍັນຊະນະທັງຫຼາຍມີ T, L, N, D ທີ່ປະກອບດ້ວຍ Y ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນ C, L, Ñ, J.

---

Yakāravantānaṃ talanadakārānaṃ saṃyogabyañjanāni yathākkamaṃ calañajakārattamāpajjante vā.

ພະຍັນຊະນະສັງໂຍກທັງຫຼາຍມີ T, L, N, D ທີ່ມີ Y ປະກອບຢູ່ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນ C, L, Ñ, J ຕາມລຳດັບ ບາງເທື່ອ.

---

Kāraggahaṇaṃ yavataṃ sakāra ka ca ṭa pavaggānaṃ sakārakacaṭapavaggādesatthaṃ, tathā yavataṃ ta dha ṇakārānaṃ cha jhañakārādesatthañca, tato yavatamādesassa anena dvibhāvo.

ການຖືເອົາອັກສອນ 'Kāra' ກໍເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການແປງພະຍັນຊະນະມີ S ແລະວັກ K, C, Ṭ, P ທີ່ປະກອບດ້ວຍ Y ໃຫ້ເປັນ S ແລະວັກ K, C, Ṭ, P, ແລະເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການແປງພະຍັນຊະນະມີ T, Dh, Ṇ ທີ່ປະກອບດ້ວຍ Y ໃຫ້ເປັນ Ch, Jh, Ñ, ຫຼັງຈາກນັ້ນ ຍ່ອມມີການຊ້ອນພະຍັນຊະນະ (ທະວິພາວະ) ຂອງຕົວທີ່ແປງມາຈາກພະຍັນຊະນະທີ່ມີ Y ປະກອບນັ້ນ ດ້ວຍສູດນີ້.

---

Jaccandho, vipallāso, aññāyo, yajjevaṃ, appekacce appekadā.

jaccandho, vipallāso, aññāyo, yajjevaṃ, appekacce, appekadā.

---

Vāti kiṃ? Paṭisanthāravutyassa, bālyaṃ, ālasyaṃ.

ຄຳວ່າ 'Vā' (ບາງເທື່ອ) ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອຫ້າມໃນຄຳເຊັ່ນ: paṭisanthāravutyassa, bālyaṃ, ālasyaṃ.

---

Saramhāti kiṃ? Añāyo, ākāsānañcāyatanaṃ.

ຄຳວ່າ 'Saramhā' (ຫຼັງຈາກສະຫຼະ) ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອຫ້າມໃນຄຳເຊັ່ນ: añāyo, ākāsānañcāyatanaṃ.

---

Tapādito simhi – tapassī, yasassī.

ຫຼັງຈາກ Tapa ເປັນຕົ້ນ ເມື່ອມີວິບັດຄື Si ເຊັ່ນ: tapassī, yasassī.

---

Chandānurakkhaṇe [Pg.30] – nappajjahe vaṇṇabalaṃ purāṇaṃ, ujjugatesu seyyo, gacchanti suggatinti.

ເພື່ອຮັກສາຄັນທະ (ສັນທະລັກສະນະ) ເຊັ່ນ: nappajjahe vaṇṇabalaṃ purāṇaṃ, ujjugatesu seyyo, gacchanti suggatinti.

---

Vaggacatutthadutiyesu pana tasmiṃyevādhikāre ‘‘paradvebhāvo ṭhāne’’ti ca vattate.

ແຕ່ເມື່ອມີພະຍັນຊະນະຕົວທີ 4 ແລະຕົວທີ 2 ຂອງວັກ, ໃນອະທິການ (ຂໍ້ກຳນົດ) ນັ້ນນັ້ນແລ, ສູດວ່າ 'Paradvebhāvo ṭhāne' ກໍຍ່ອມຕາມມາ.

---

Vaggacatutthadutiyānaṃ sadisavasena dvibhāve sampatte niyamatthamāha.

ເມື່ອການຊ້ອນພະຍັນຊະນະ (ທະວິພາວະ) ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຕົວທີ່ຄືກັນ ຂອງພະຍັນຊະນະຕົວທີ 4 ແລະຕົວທີ 2 ຂອງວັກ ຈະມີມາເຖິງ, ພະອາຈານຈຶ່ງກ່າວ (ສູດນີ້) ເພື່ອຈຳກັດຄວາມ (ນິຍົມ).

---

42. Vagge ghosāghosānaṃ tatiyapaṭhamā.

໔໒. ພະຍັນຊະນະຕົວທີ 3 ແລະຕົວທີ 1 ຍ່ອມເປັນຕົວຊ້ອນ ຂອງພະຍັນຊະນະໂຄສະ ແລະອະໂຄສະ (ຕົວທີ 4 ແລະຕົວທີ 2) ໃນວັກ.

---

Saramhā parabhūtānaṃ vagge ghosāghosānaṃ byañjanānaṃ yathākkamaṃ vaggatatiya paṭhamakkharā dvibhāvaṃ gacchanti ṭhāneti ṭhānāsannavasena tabbagge tatiyapaṭhamāva honti.

ພະຍັນຊະນະໂຄສະ ແລະອະໂຄສະໃນວັກ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກສະຫຼະ ຍ່ອມເຖິງການຊ້ອນ (ທະວິພາວະ) ດ້ວຍອັກສອນຕົວທີ 3 ແລະຕົວທີ 1 ຂອງວັກ ຕາມລຳດັບ. ຄຳວ່າ 'Ṭhāne' (ໃນທີ່ອັນສົມຄວນ) ນັ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມໃກ້ຄຽງຂອງຖານ, ພະຍັນຊະນະຕົວທີ 3 ແລະຕົວທີ 1 ໃນວັກນັ້ນນັ້ນແລ ຍ່ອມມີມາ.

---

Ettha ca sampatte niyamattā ghosāghosaggahaṇena catutthadutiyāva adhippetā, itarathā aniṭṭhappasaṅgosiyā. Tena ‘‘kataññū, tannayo, tammayo’’tiādīsu vaggapañcamānaṃ satipi ghosatte tatiyappasaṅgona hoti, ṭhānādhikārato vā.

ແລະໃນທີ່ນີ້, ເພາະເປັນການຈຳກັດຄວາມເມື່ອການຊ້ອນມີມາເຖິງ, ດ້ວຍການຖືເອົາຄຳວ່າ 'Ghosa' ແລະ 'Aghosa' ຈຶ່ງໝາຍເອົາສະເພາະພະຍັນຊະນະຕົວທີ 4 ແລະຕົວທີ 2 ເທົ່ານັ້ນ, ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ຈະມີຜົນທີ່ບໍ່ເພິ່ງປະສົງ. ເພາະເຫດນັ້ນ, ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີ 'kataññū, tannayo, tammayo' ເປັນຕົ້ນ, ເຖິງແມ່ນວ່າພະຍັນຊະນະຕົວທີ 5 ຂອງວັກຈະເປັນໂຄສະກໍຕາມ, ກໍບໍ່ມີການແປງເປັນຕົວທີ 3, ຫຼືເພາະອຳນາດແຫ່ງຖານະອະທິການ.

---

Gharādīsu pa u du niādiparacatutthesu tāva – pagharati paggharati, evaṃ uggharati, ugghāṭeti, dugghoso, nigghoso, eseva cajjhānaphalo, paṭhamajjhānaṃ, abhijjhāyati, ujjhāyati, viddhaṃseti, uddhaṃsito, uddhāro, niddhāro, niddhano, niddhuto, vibbhanto, ubbhato, dubbhikkhaṃ, nibbhayaṃ, tabbhāvo, catuddhā, cabhubbhi, chaddhā, saddhammo, sabbhūto, mahaddhano, mahabbhayaṃ.

ໃນຄຳວ່າ Ghara ເປັນຕົ້ນ, ກ່ອນອື່ນ ໃນພະຍັນຊະນະຕົວທີ 4 ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກ Pa, U, Du, Ni ເປັນຕົ້ນ ເຊັ່ນ: pagharati ເປັນ paggharati, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ uggharati, ugghāṭeti, dugghoso, nigghoso, eseva cajjhānaphalo, paṭhamajjhānaṃ, abhijjhāyati, ujjhāyati, viddhaṃseti, uddhaṃsito, uddhāro, niddhāro, niddhano, niddhuto, vibbhanto, ubbhato, dubbhikkhaṃ, nibbhayaṃ, tabbhāvo, catuddhā, cabhubbhi, chaddhā, saddhammo, sabbhūto, mahaddhano, mahabbhayaṃ.

---

Yavata mādesādīsu – bojjhaṅgā, āsabbhaṃ, bujjhitabbaṃ, bujjhati.

In the substitutions of those ending in Y etc. such as: bojjhaṅgā, āsabbhaṃ, bujjhitabbaṃ, bujjhati.

---

Ṭhāneti [Pg.31] kiṃ? Sīlavantassa jhāyino, ye jhānappasutā dhīrā, nidhānaṃ, mahādhanaṃ.

ຄຳວ່າ 'Ṭhāne' (ໃນທີ່ອັນສົມຄວນ) ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອຫ້າມໃນຄຳເຊັ່ນ: sīlavantassa jhāyino, ye jhānappasutā dhīrā, nidhānaṃ, mahādhanaṃ.

---

Rassākāratoparaṃ vaggadutiyesu – pañca khandhā pañcakkhandhā, evaṃrūpakkhandho, akkhamo, abhikkhaṇaṃ, avikkhepo, jātikkhettaṃ, dhātukkhobho, āyukkhayo. Setachattaṃ setacchattaṃ, evaṃ sabbacchannaṃ, vicchinnaṃ, bodhicchāyā, jambucchāyā, samucchedo. Tatra ṭhito tatraṭṭhito, evaṃ thalaṭṭhaṃ, jalaṭṭhaṃ, adhiṭṭhitaṃ, niṭṭhitaṃ, cattāriṭṭhānāni, garuṭṭhāniyo, samuṭṭhito, suppaṭṭhāno. Yasatthero, yattha, tattha, pattharati, vitthāro, abhitthuto, vitthambhito, anutthunaṃ, catuttho, kuttha. Papphoṭeti, mahapphalaṃ, nipphalaṃ, vipphāro, paripphuseyya, madhupphāṇitaṃ.

ຫຼັງຈາກສະຫຼະສັ້ນ ໃນພະຍັນຊະນະຕົວທີ 2 ຂອງວັກ ເຊັ່ນ: pañca khandhā ເປັນ pañcakkhandhā, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ rūpakkhandho, akkhamo, abhikkhaṇaṃ, avikkhepo, jātikkhettaṃ, dhātukkhobho, āyukkhayo. setachattaṃ ເປັນ setacchattaṃ, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ sabbacchannaṃ, vicchinnaṃ, bodhicchāyā, jambucchāyā, samucchedo. tatra ṭhito ເປັນ tatraṭṭhito, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ thalaṭṭhaṃ, jalaṭṭhaṃ, adhiṭṭhitaṃ, niṭṭhitaṃ, cattāriṭṭhānāni, garuṭṭhāniyo, samuṭṭhito, suppaṭṭhāno. yasatthero, yattha, tattha, pattharati, vitthāro, abhitthuto, vitthambhito, anutthunaṃ, catuttho, kuttha. papphoṭeti, mahapphalaṃ, nipphalaṃ, vipphāro, paripphuseyya, madhupphāṇitaṃ.

---

Ākārato – ākhāto ākkhāto, evaṃ taṇhākkhayo, āṇākkhettaṃ, saññākkhandho, āchādayati, ācchādayati, evaṃ ācchindati, nāvāṭṭhaṃ, āttharati, āpphoṭeti.

ຫຼັງຈາກສະຫຼະ Ā ເຊັ່ນ: ākhāto ເປັນ ākkhāto, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ taṇhākkhayo, āṇākkhettaṃ, saññākkhandho, āchādayati ເປັນ ācchādayati, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ācchindati, nāvāṭṭhaṃ, āttharati, āpphoṭeti.

---

Saramhāti kiṃ? Saṅkhāro, taṅkhaṇe, sañchannaṃ, taṇṭhānaṃ, santhuto, tamphalaṃ.

ຄຳວ່າ 'Saramhā' (ຫຼັງຈາກສະຫຼະ) ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອຫ້າມໃນຄຳເຊັ່ນ: saṅkhāro, taṅkhaṇe, sañchannaṃ, taṇṭhānaṃ, santhuto, tamphalaṃ.

---

Ṭhāneti kiṃ? Pūvakhajjakaṃ, tassa chaviyādīni chinditvā, yathā ṭhitaṃ, kathaṃ, kammaphalaṃ.

ຄຳວ່າ 'Ṭhāne' (ໃນທີ່ອັນສົມຄວນ) ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອຫ້າມໃນຄຳເຊັ່ນ: pūvakhajjakaṃ, tassa chaviyādīni chinditvā, yathā ṭhitaṃ, kathaṃ, kammaphalaṃ.

---

Nikamati, nipatti, nicayo, nicarati, nitaraṇaṃ iccatra – ‘‘do dhassa cā’’ti ettha caggahaṇassa bahulatthattā tena caggahaṇena yathāpayogaṃ bahudhā ādeso siyā.

ໃນຄຳເຫຼົ່ານີ້ຄື nikamati, nipatti, nicayo, nicarati, nitaraṇaṃ — ເພາະການຖືເອົາອັກສອນ 'Ca' ໃນສູດ 'Do dhassa ca' ນີ້ ມີອັດຖະອັນຫຼາກຫຼາຍ (ພະຫຸລັດຖະ), ດ້ວຍການຖືເອົາອັກສອນ 'Ca' ນັ້ນ ຍ່ອມມີການແປງໄດ້ຫຼາຍຢ່າງຕາມການປະກອບໃຊ້.

---

Yathā – ni upasaggato kamu pada ci cara tarānaṃ paṭhamassa vaggadutiyo iminā dvittaṃ, nikkhamati, nipphatti, nicchayo, niccharati, nittharaṇaṃ.

ເຊັ່ນ: ພະຍັນຊະນະຕົວທີ 2 ຂອງວັກ ຍ່ອມເປັນຕົວຊ້ອນ (ທະວິພາວະ) ຂອງພະຍັນຊະນະຕົວທຳອິດແຫ່ງ Kamu, Pada, Ci, Cara, Tara ຫຼັງຈາກອຸປະສັກຄື Ni ດ້ວຍສູດນີ້ ເຊັ່ນ: nikkhamati, nipphatti, nicchayo, niccharati, nittharaṇaṃ.

---

Tathā [Pg.32] bo vassa kuva diva siva vajādīnaṃ dvirūpassāti vakāradvayassa bakāradvayaṃ, yathā – kubbanto, evaṃ kubbāno, kubbanti, sadhātvantayādesassa dvittaṃ. Divati dibbati, evaṃ dibbanto, sibbati, sibbanto, pavajati pabbajati, pabbajanto, nivānaṃ nibbānaṃ, nibbuto, nibbindati, udabbayaṃ iccādi.

ເຊັ່ນດຽວກັນ, ການແປງອັກສອນ V ສອງຕົວ ໃຫ້ເປັນອັກສອນ B ສອງຕົວ ດ້ວຍສູດ 'Bo vassa...' ເປັນຕົ້ນ ເຊັ່ນ: kubbanto, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ kubbāno, kubbanti, ແລະການຊ້ອນພະຍັນຊະນະທີ່ແປງພ້ອມກັບທີ່ສຸດແຫ່ງທາດ ເຊັ່ນ: divati ເປັນ dibbati, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ dibbanto, sibbati, sibbanto, pavajati ເປັນ pabbajati, pabbajanto, nivānaṃ ເປັນ nibbānaṃ, nibbuto, nibbindati, udabbayaṃ ເປັນຕົ້ນ.

---

Lo rassa pari taruṇādīnaṃ kvaci. Paripanno palipanno, evaṃ palibodho, pallaṅkaṃ, taruṇo taluno, mahāsālo, māluto, sukhumālo.

ການແປງ R ໃຫ້ເປັນ L ຂອງ Pari, Taruṇa ເປັນຕົ້ນ ມີບາງເທື່ອ ເຊັ່ນ: paripanno ເປັນ palipanno, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ palibodho, pallaṅkaṃ, taruṇo ເປັນ taluno, mahāsālo, māluto, sukhumālo.

---

Ṭo tassa dukkatādīnaṃ kvaci. Yathā – dukkataṃ dukkaṭaṃ, evaṃ sukaṭaṃ, pahaṭo, patthaṭo, uddhaṭo, visaṭo iccādi.

ການແປງ T ໃຫ້ເປັນ Ṭ ຂອງ dukkata ເປັນຕົ້ນ ມີບາງເທື່ອ ເຊັ່ນ: dukkataṃ ເປັນ dukkaṭaṃ, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ sukaṭaṃ, pahaṭo, patthaṭo, uddhaṭo, visaṭo ເປັນຕົ້ນ.

---

Ko tassa niyatādīnaṃ kvaci. Niyato niyako.

ແປງ ຕ ເປັນ ກ ໃນຄຳວ່າ ນິຍະຕະ ເປັນຕົ້ນ ບາງເທື່ອ. ນິຍະໂຕ ເປັນ ນິຍະໂກ.

---

Yo jassa nijādissa vā, nijaṃputtaṃ niyaṃputtaṃ.

ແປງ ຈ ເປັນ ຍ ໃນຄຳວ່າ ນິຊະ ເປັນຕົ້ນ ບາງເທື່ອ, ນິຊັງປຸດຕັງ ເປັນ ນິຍັງປຸດຕັງ.

---

Ko gassa kulūpagādīnaṃ, kulūpago kulūpako.

ແປງ ຄ ເປັນ ກ ໃນຄຳວ່າ ກຸລູປະຄະ ເປັນຕົ້ນ, ກຸລູປະໂຄ ເປັນ ກຸລູປະໂກ.

---

Tathā ṇo nassa pa pariādito. Panidhānaṃ paṇidhānaṃ, evaṃ paṇipāto, paṇāmo, paṇītaṃ, pariṇato, pariṇāmo, ninnayo niṇṇayo, evaṃ uṇṇato, oṇato iccādi.

ໃນທຳນອງດຽວກັນ, ແປງ ນ ເປັນ ဏ ຫຼັງຈາກ ປ ແລະ ປະຣິ ເປັນຕົ້ນ. ປະນິທານັງ ເປັນ ປະນິທານັງ, ເຊັ່ນດຽວກັນ ປະນິປາໂຕ, ປະນາໂມ, ປະນີຕັງ, ປະຣິນະໂຕ, ປະຣິນາໂມ, ນິນນະໂຍ ເປັນ ນິ່ນນະໂຍ, ເຊັ່ນດຽວກັນ ອຸນນະໂຕ, ໂອນະໂຕ ເປັນຕົ້ນ.

---

Patiaggi, patihaññati itīdha –

ໃນອຸທາຫະຣອນເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ປະຕິອັກຄິ, ປະຕິຫັນຍະຕິ —

---

43. Kvaci paṭi patissa.

໔໓. ແປງ ປະຕິ (pati) ເປັນ ປະຕິ (paṭi) ບາງເທື່ອ.

---

Patiiccetassa upasaggassa sare vā byañjane vā pare kvaci paṭiādeso hoti pubbassaralopo. Paṭaggi, paṭihaññati.

ເມື່ອມີສະຫຼະ ຫຼື ພະຍັນຊະນະຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ແປງອຸປະສັກ "ປະຕິ" (pati) ນີ້ ເປັນ "ປະຕິ" (paṭi) ບາງເທື່ອ ແລະ ລົບສະຫຼະໜ້າ. ເຊັ່ນ: ປະຕັກຄິ, ປະຕິຫັນຍະຕິ.

---

Kvacīti kiṃ? Paccattaṃ, patilīyati.

ຄຳວ່າ "ບາງເທື່ອ" (kvaci) ກ່າວໄວ້ເພື່ອຫຍັງ? ເພື່ອຫ້າມໃນອຸທາຫະຣອນ ເຊັ່ນ: ປັດຈັດຕັງ, ປະຕິລີຍະຕິ.

---

Puthajano puthabhūtaṃ itīdha ‘‘anto’’ti vattate.

ໃນອຸທາຫະຣອນເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ປຸຖະຊະໂນ, ປຸຖະພູຕັງ, ມີບົດວ່າ "ອັນໂຕ" (ທີ່ສຸດ) ຕາມມາ.

---

44. Puthassu [Pg.33] byañjane.

໔໔. ແປງສະຫຼະທີ່ສຸດຂອງ ປຸຖະ ເປັນ ອຸ ເມື່ອມີພະຍັນຊະນະຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ.

---

Puthaiccetassa anto saro ukāro hoti byañjane pare, dvittaṃ. Puthujjano, puthubhūtaṃ.

ສະຫຼະທີ່ສຸດຂອງ "ປຸຖະ" ນີ້ ເປັນ ອຸການ (ສະຫຼະ ອຸ) ເມື່ອມີພະຍັນຊະນະຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ແລະ ຊ້ອນພະຍັນຊະນະ. ເຊັ່ນ: ປຸຖຸດຊະໂນ, ປຸຖຸພູຕັງ.

---

Byañjaneti kiṃ? Putha ayaṃ. ‘‘Puthassa a putha’’iti samāseneva siddhe puna antaggahaṇādhikārena kvaci aputhantassāpi uttaṃ sare.

ຄຳວ່າ "ເມື່ອມີພະຍັນຊະນະຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ" ກ່າວໄວ້ເພື່ອຫຍັງ? ເພື່ອຫ້າມໃນອຸທາຫະຣອນ ເຊັ່ນ: ປຸຖະ ອະຍັງ. ເມື່ອຮູບວ່າ "ປຸຖັດສະ ອະ ປຸຖະ" ສຳເລັດແລ້ວດ້ວຍສະມາດນັ້ນເອງ, ດ້ວຍການຕາມມາຂອງບົດວ່າ "ອັນຕະ" ອີກເທື່ອໜຶ່ງ, ບາງເທື່ອ ແມ່ນແຕ່ສະຫຼະທີ່ບໍ່ແມ່ນທີ່ສຸດຂອງ ປຸຖະ ກໍເປັນ ອຸການ ໄດ້ ເມື່ອມີສະຫຼະຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ.

---

Mano aññaṃ manuññaṃ, evaṃ imaṃ evumaṃ, paralopo, iti evaṃ itvevaṃ, ukārassa vakāro.

ມະໂນ ອັນຍັງ ເປັນ ມະນຸນຍັງ, ເຊັ່ນດຽວກັນ ອิມັງ ເປັນ ເອວຸມັງ (ໂດຍລົບສະຫຼະຫຼັງ), ອິຕິ ເອວັງ ເປັນ ອິດເວວັງ (ແປງ ອຸການ ເປັນ ວະການ).

---

Avakāso, avanaddho, avavadati, avasānamitīdha –

ໃນອຸທາຫະຣອນເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ອະວະກາໂສ, ອະວະນັດໂທ, ອະວະວະທະຕິ, ອະວະສານັງ —

---

‘‘Kvaci byañjane’’ti ca vattate.

ແລະ ມີບົດວ່າ "ກວະຈິ ພະຍັນຊະເນ" (ບາງເທື່ອ ເມື່ອມີພະຍັນຊະນະຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ) ຕາມມາ.

---

45. O avassa.

໔໕. ແປງ ອະວະ ເປັນ ໂອ.

---

Avaiccetassa upasaggassa okāro hoti kvaci byañjane pare. Okāso, onaddho, ovadati, osānaṃ.

ແປງອຸປະສັກ "ອະວະ" ນີ້ ເປັນ ໂອການ (ສະຫຼະ ໂອ) ບາງເທື່ອ ເມື່ອມີພະຍັນຊະນະຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. ເຊັ່ນ: ໂອກາໂສ, ໂອນັດໂທ, ໂອວະທະຕິ, ໂອສານັງ.

---

Kvacīti kiṃ? Avasānaṃ, avasussatu.

ຄຳວ່າ "ບາງເທື່ອ" ກ່າວໄວ້ເພື່ອຫຍັງ? ເພື່ອຫ້າມໃນອຸທາຫະຣອນ ເຊັ່ນ: ອະວະສານັງ, ອະວະສຸດສະຕຸ.

---

Byañjaneti kiṃ? Avayāgamanaṃ, avekkhati.

ຄຳວ່າ "ເມື່ອມີພະຍັນຊະນະຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ" ກ່າວໄວ້ເພື່ອຫຍັງ? ເພື່ອຫ້າມໃນອຸທາຫະຣອນ ເຊັ່ນ: ອະວະຍາຄະມະນັງ, ອະເວກຂະຕິ.

---

Avagate sūriye, avagacchati, avagahetvā itīdha –

ໃນອຸທາຫະຣອນເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ອະວະຄະເຕ ສູຣິເຍ, ອະວະຄັດຊະຕິ, ອະວະຄະເຫດວາ —

---

‘‘Avasse’’ti vattate oggahaṇañca.

ມີບົດວ່າ "ອະວັດສະ" ຕາມມາ ແລະ ມີການຖືເອົາ ໂອການ (ສະຫຼະ ໂອ) ນຳ.

---

46. Tabbiparītūpapade byañjane ca.

໔໖. ແລະ ເມື່ອມີບົດທີ່ມີຄວາມໝາຍກົງກັນຂ້າມຢູ່ເບື້ອງໜ້າ ແລະ ມີພະຍັນຊະນະຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ.

---

Avasaddassa upapade tiṭṭhamānassa tassokārassa viparīto ca hoti byañjane pare.

ເມື່ອມີສັບ "ອະວະ" ຕັ້ງຢູ່ເປັນບົດເບື້ອງໜ້າ, ສິ່ງທີ່ກົງກັນຂ້າມກັບ ໂອການ ຂອງສັບນັ້ນ ຍ່ອມມີ ເມື່ອມີພະຍັນຊະນະຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ.

---

Tassa viparīto tabbiparīto, upoccāritaṃ padaṃ upapadaṃ, okāraviparītoti ukārassetaṃ adhivacanaṃ. Casaddo katthaci [Pg.34] nivattanattho, dvittaṃ. Uggate sūriye, uggacchati, uggahetvā.

ຄຳວ່າ "ຕັບພິປະຣີໂຕ" ແປວ່າ ສິ່ງທີ່ກົງກັນຂ້າມກັບສິ່ງນັ້ນ, ບົດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນເບື້ອງໜ້າ ຊື່ວ່າ "ອຸປະປະທະ", ຄຳວ່າ "ສິ່ງທີ່ກົງກັນຂ້າມກັບ ໂອການ" ນີ້ ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງ ອຸການ (ສະຫຼະ ອຸ). ຈະ-ສັບ ມີອັດຖະຫ້າມໃນບາງບ່ອນ, ແລະ ຊ້ອນພະຍັນຊະນະ. ເຊັ່ນ: ອຸກຄະເຕ ສູຣິເຍ, ອຸກຄັດຊະຕິ, ອຸກຄະເຫດວາ.

---

Atippakho tāva, parasataṃ, parasahassaṃ itīdha –

ໃນອຸທາຫະຣອນເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ອະຕິບປະໂຂ ຕາວະ, ປະຣະສະຕັງ, ປະຣະສະຫັດສັງ —

---

‘‘Āgamo’’ti vattate.

ມີບົດວ່າ "ອາຄະໂມ" (ອາຄົມ) ຕາມມາ.

---

47. Kvaci o byañjane.

໔໗. ລົງ ໂອການ ອາຄົມ ບາງເທື່ອ ເມື່ອມີພະຍັນຊະນະຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ.

---

Byañjane pare kvaci okārāgamo hotīti atippa parasaddehi okārāgamo ‘‘yavamada’’iccādisutte casaddena atippato gakārāgamo ca.

ເມື່ອມີພະຍັນຊະນະຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ລົງ ໂອການ ອາຄົມ ບາງເທື່ອ. ດັ່ງນັ້ນ, ຈຶ່ງມີການລົງ ໂອການ ອາຄົມ ຫຼັງຈາກ "ອະຕິບປະ" ແລະ "ປະຣະ" ສັບ, ແລະ ດ້ວຍ ຈະ-ສັບ ໃນສູດ "ຍະວະມະທະ..." ເປັນຕົ້ນ, ຈຶ່ງມີການລົງ ຄະການ (ກ) ອາຄົມ ຫຼັງຈາກ "ອະຕິບປະ" ນຳອີກ.

---

Atippago kho tāva, parosataṃ, parosahassaṃ, ettha ‘‘sarā sare lopa’’nti pubbassaralopo.

ອະຕິບປະໂຄ ໂຂ ຕາວະ, ປະໂຣສະຕັງ, ປະໂຣສະຫັດສັງ. ໃນທີ່ນີ້, ດ້ວຍສູດ "ສະຣາ ສະເຣ ໂລປັງ", ຈຶ່ງລົບສະຫຼະໜ້າ.

---

Manamayaṃ, ayamayaṃ itīdha ‘‘manogaṇādīna’’nti vattate.

ໃນອຸທາຫະຣອນເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ມະໂນມະຍັງ, ອະໂຍມະຍັງ, ມີບົດວ່າ "ມະໂນຄະນານັງ" (ແຫ່ງມະໂນຄະນະສັບ ເປັນຕົ້ນ) ຕາມມາ.

---

48. Etesamo lope.

໔໘. ແປງສະຫຼະທີ່ສຸດຂອງສັບເຫຼົ່ານີ້ ເປັນ ໂອ ເມື່ອລົບວິພັດ.

---

Etesaṃ manogaṇādīnamanto ottamāpajjate vibhattilope kate.

ສະຫຼະທີ່ສຸດຂອງມະໂນຄະນະສັບ ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນ ໂອການ ເມື່ອລົບວິພັດແລ້ວ.

---

Manomayaṃ, ayomayaṃ, evaṃ manoseṭṭhā, ayopatto, tapodhano, tamonudo, siroruho, tejokasiṇaṃ, rajojallaṃ, ahorattaṃ, rahogato.

ມະໂນມະຍັງ, ອະໂຍມະຍັງ, ເຊັ່ນດຽວກັນ ມະໂນເສດຖາ, ອະໂຍປັດໂຕ, ຕະໂປທະໂນ, ຕະໂມນຸໂທ, ສิໂຣຣຸໂຫ, ເຕໂຊກະສິນັງ, ຣະໂຊຊັລລັງ, ອະໂຫຣັດຕັງ, ຣະໂຫຄະໂຕ.

---

Ādisaddena āpodhātu, vāyodhātu.

ດ້ວຍ ອາທິ-ສັບ (ເປັນຕົ້ນ) ຈຶ່ງມີ ອາໂປທາຕຸ, ວາໂຍທາຕຸ.

---

Sīhagatiyā vādhikārato idha na bhavati, manamattena manacchaṭṭhānaṃ, ayakapallaṃ, tamavinodano, manaāyatanaṃ.

ດ້ວຍການຕາມມາແບບສີຫະຄະຕິ (ດັ່ງລາຊະສີຫຼຽວຫຼັງ) ຂອງ ວາ-ສັບ, ໃນທີ່ນີ້ຈຶ່ງບໍ່ມີການແປງ ເຊັ່ນ: ມະນະມັດເຕນະ, ມະນັດສັດຖານັງ, ອະຍະກະປັລລັງ, ຕະມະວິໂນທະໂນ, ມະນາຢະຕະນັງ.

---

Iti byañjanasandhividhānaṃ niṭṭhitaṃ.

ຈົບ ວິທີສົນທິພະຍັນຊະນະ ພຽງເທົ່ານີ້.

---

Niggahītasandhividhāna

ວິທີສົນທິນິກຄະຫິດ

---

Atha [Pg.35] niggahītasandhi vuccate.

ລຳດັບນັ້ນ, ຈະກ່າວເຖິງ ນິກຄະຫິດສົນທິ.

---

Taṇhaṃ karo, raṇaṃ jaho, saṃ ṭhito, jutiṃ dharo, saṃ mato itīdha ‘‘niggahīta’’nti adhikāro, ‘‘byañjane’’ti vattate.

Inອຸທາຫະຣອນເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ຕັນຫັງ ກະໂຣ, ຣະນັງ ຊະໂຫ, ສັງ ຖິໂຕ, ຊຸຕິງ ທະໂຣ, ສັງ ມະໂຕ, ມີບົດກຳນົດວ່າ "ນິກຄະຫີຕັງ" ແລະ ມີບົດວ່າ "ພະຍັນຊະເນ" ຕາມມາ.

---

49. Vaggantaṃ vā vagge.

໔໙. ແປງນິກຄະຫິດ ເປັນພະຍັນຊະນະສຸດວັກ ບາງເທື່ອ ເມື່ອມີພະຍັນຊະນະວັກຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ.

---

Vaggabhūte byañjane pare niggahītaṃ kho vaggantaṃ vā pappotīti nimittānusvarānaṃ ṭhānāsannavasena tabbaggapañcamo hoti. Vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo. Tena ‘‘taṇhaṅkaro, raṇañjaho, saṇṭhito, jutindharo, sammato’’tiādīsu niccaṃ.

ເມື່ອມີພະຍັນຊະນະທີ່ເປັນວັກຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ນິກຄະຫິດ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນພະຍັນຊະນະສຸດວັກ ບາງເທື່ອ, ຄື ເປັນພະຍັນຊະນະຕົວທີ ໕ ຂອງວັກນັ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຖານທີ່ໃກ້ຄຽງກັນຂອງນິມິດແລະອະນຸສະວາຣະ. ວາ-ສັບ ນີ້ ມີອັດຖະກຳນົດວິພາສາ (ທາງເລືອກທີ່ແນ່ນອນ). ເພາະເຫດນັ້ນ, ໃນຄຳເຫຼົ່ານີ້ ຄື: "ຕັນຫັງກະໂຣ, ຣະນັນຊະໂຫ, ສັນຖິໂຕ, ຊຸຕິນທະໂຣ, ສັມມະໂຕ" ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງເປັນໄປຢ່າງແນ່ນອນ (ນິດຈະ).

---

Taṅkaroti taṃ karoti, taṅkhaṇaṃ taṃkhaṇaṃ, saṅgaho saṃgaho, taṅghataṃ taṃ ghataṃ. Dhammañcare dhammaṃ care, tañchannaṃ taṃ channaṃ, tañjātaṃ taṃ jātaṃ, taññāṇaṃ taṃ ñāṇaṃ. Taṇṭhānaṃ taṃ ṭhānaṃ, taṇḍahati bhaṃ ḍahati. Tantanoti taṃ tanoti, tanthiraṃ taṃ thiraṃ, tandānaṃ taṃ dānaṃ, tandhanaṃ taṃ dhanaṃ, tanniccutaṃ taṃ niccutaṃ. Tampatto taṃ patto, tamphalaṃ taṃ phalaṃ, tesambodho tesaṃ bodho, sambhūto saṃbhūto, tammittaṃ taṃ mittaṃ. Kiṅkato kiṃ kato, dātuṅgato dātuṃ gatoti evamādīsu vikappena.

ຕັງກະໂຣຕິ ມາຈາກ ຕັງ ກະໂຣຕິ, ຕັງຂະນັງ ມາຈາກ ຕັງ ຂະນັງ, ສັງຄະໂຫ ມາຈາກ ສັງ ຄະໂຫ, ຕັງຄະຕັງ ມາຈາກ ຕັງ ຄະຕັງ. ທັມມັນຈະເຣ ມາຈາກ ທັມມັງ ຈະເຣ, ຕັນຊັນນັງ ມາຈາກ ຕັງ ຊັນນັງ, ຕັນຊາຕັງ ມາຈາກ ຕັງ ຊາຕັງ, ຕັນຍານັງ ມາຈາກ ຕັງ ຍານັງ. ຕັນຖານັງ ມາຈາກ ຕັງ ຖານັງ, ຕັນທະຫະຕິ ມາຈາກ ຕັງ ທະຫະຕິ (ຫຼື ພັນທະຫະຕິ ມາຈາກ ພັງ ທະຫະຕິ). ຕັນຕະໂນຕິ ມາຈາກ ຕັງ ຕະໂນຕິ, ຕັນຖິຣັງ ມາຈາກ ຕັງ ຖິຣັງ, ຕັນທານັງ ມາຈາກ ຕັງ ທານັງ, ຕັນທະນັງ ມາຈາກ ຕັງ ທະນັງ, ຕັນນິດຈຸຕັງ ມາຈາກ ຕັງ ນິດຈຸຕັງ. ຕັມປັດໂຕ ມາຈາກ ຕັງ ປັດໂຕ, ຕັມຜະລັງ ມາຈາກ ຕັງ ຜະລັງ, ເຕສັມໂພໂທ ມາຈາກ ເຕສັງ ໂພໂທ, ສັມພູໂຕ ມາຈາກ ສັງພູໂຕ, ຕັມມິດຕັງ ມາຈາກ ຕັງ ມິດຕັງ. ກິງກະໂຕ ມາຈາກ ກິງ ກະໂຕ, ທາຕຸງຄະໂຕ ມາຈາກ ທາຕຸງ ຄະໂຕ. ໃນອຸທາຫະຣອນເຫຼົ່ານີ້ເປັນຕົ້ນ ເປັນໄປໂດຍວິກັບ (ບໍ່ແນ່ນອນ).

---

Idha na bhavati, na taṃ kammaṃ kataṃ sādhu, saraṇaṃ gacchāmi.

ໃນທີ່ນີ້ບໍ່ມີການແປງ ເຊັ່ນ: ນະ ຕັງ ກຳມັງ ກະຕັງ ສາທຸ, ສະຣະນັງ ຄັດສາມິ.

---

Sati copari vāggahaṇe vijjhantare vā idha vāggahaṇakaraṇamatthantaraviññāpanatthaṃ, tena niggahītassa saṃupasaggapumantassa le lakāro. Yathā – paṭisaṃlīno paṭisallīno, evaṃ paṭisallāṇo, sallakkhaṇā, sallekho, sallāpo, puṃliṅgaṃ pulliṅgaṃ.

ເຖິງແມ່ນວ່າມີການຖືເອົາ ວາ-ສັບ ໃນເບື້ອງເທິງ ຫຼື ໃນສູດອື່ນແລ້ວ, ການໃສ່ ວາ-ສັບ ໃນສູດນີ້ ກໍເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມອື່ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ, ຈຶ່ງແປງນິກຄະຫິດຂອງ ສັງ-ອຸປະສັກ ແລະ ປຸມ-ສັບ ເປັນ ລັກສອນ ເມື່ອມີ ລັກສອນ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. ເຊັ່ນ: ປະຕິສັງລີໂນ ເປັນ ປະຕິສັລລີໂນ, ເຊັ່ນດຽວກັນ ປະຕິສັລລາໂນ, ສັລລັກຂະນາ, ສັລເລໂຂ, ສັລລາໂປ, ປຸງລິງຄັງ ເປັນ ປຸລລິງຄັງ.

---

Paccattaṃ eva, taṃ eva, tañhi tassa, evañhi vo itīdha ‘‘vā’’ti adhikāro.

ໃນອຸທາຫະຣອນເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ປັດຈັດຕັງ ເອວະ, ຕັງ ເອວະ, ຕັງຫິ ຕັດສະ, ເອວັງຫິ ໂວ, ມີບົດກຳນົດວ່າ "ວາ" ຕາມມາ.

---

50. Ehe [Pg.36] ñaṃ.

໕໐. ແປງນິກຄະຫິດ ເປັນ ຍະການ (ຍ) ບາງເທື່ອ ເມື່ອມີ ເອການ (ສະຫຼະ ເອ) ຫຼື ຫະການ (ຫ) ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ.

---

Ekārahakāre pare niggahītaṃ kho ñakāraṃ pappoti vā, ekāre ñādesassa dvibhāvo.

ເມື່ອມີ ເອການ ຫຼື ຫະການ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ນິກຄະຫິດ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນ ຍະການ ບາງເທື່ອ. ເມື່ອມີ ເອການ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ຍ່ອມມີການຊ້ອນ ຍະການ ທີ່ແປງມາແລ້ວນັ້ນ.

---

Paccattaññevapaccattaṃ eva, taññeva taṃ eva, tañhi tassa tañhi tassa, evañhi vo evañhi vo.

ປັດຈັດຕັນເຍວະ ມາຈາກ ປັດຈັດຕັງ ເອວະ, ຕັນເຍວະ ມາຈາກ ຕັງ ເອວະ, ຕັນຫິ ຕັດສະ ມາຈາກ ຕັງຫິ ຕັດສະ, ເອວັນຫິ ໂວ ມາຈາກ ເອວັງຫິ ໂວ.

---

Vavatthitavibhāsattā vāsaddassa evahinipātato aññattha na hoti, yathā – evametaṃ, evaṃ hoti.

ເພາະ ວາ-ສັບ ມີອັດຖະກຳນົດວິພາສາ, ຈຶ່ງບໍ່ມີການແປງໃນທີ່ອື່ນນອກຈາກ ເອວະ ແລະ ຫິ ນິບາດ. ເຊັ່ນ: ເອວະເມຕັງ, ເອວັງ ໂຫຕິ.

---

Saṃyogo, saṃyojanaṃ, saṃyato, saṃyācikāya, yaṃ yadeva, ānantarikaṃ yamāhu itīdha ‘‘ña’’miti vattate.

ໃນອຸທາຫະຣອນເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ສັງໂຍໂຄ, ສັງໂຍຊະນັງ, ສັງຍະໂຕ, ສັງຍາຈິກາຍະ, ຍັງ ຍະເທວະ, ອານັນຕະຣິກັງ ຍະມາຫຸ, ມີບົດວ່າ "ຍັງ" (ແປງເປັນ ຍ) ຕາມມາ.

---

51. Sa ye ca.

໕໑. ແລະ ແປງນິກຄະຫິດກັບ ຍະການ ເປັນ ຍະການ ບາງເທື່ອ.

---

Niggahītaṃ kho yakāre pare saha yakārena ñakāraṃ pappoti vā, ñādesassa dvittaṃ.

ເມື່ອມີ ຍະການ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ນິກຄະຫິດ ພ້ອມກັບ ຍະການ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນ ຍະການ ບາງເທື່ອ, ແລະ ຊ້ອນ ຍະການ ທີ່ແປງມາແລ້ວນັ້ນ.

---

Saññogo saṃyogo, saññojanaṃ saṃyojanaṃ, saññato saṃyato, saññācikāya saṃyācikāya, yaññadeva yaṃ yadeva, ānantarikaññamāhu ānantarikaṃ yamāhu.

ສັນໂຍໂຄ ມາຈາກ ສັງໂຍໂຄ, ສັນໂຍຊະນັງ ມາຈາກ ສັງໂຍຊະນັງ, ສັນຍະໂຕ ມາຈາກ ສັງຍະໂຕ, ສັນຍາຈິກາຍະ ມາຈາກ ສັງຍາຈິກາຍະ, ຍັນຍະເທວະ ມາຈາກ ຍັງ ຍະເທວະ, ອານັນຕະຣິກັນຍະມາຫຸ ມາຈາກ ອານັນຕະຣິກັງ ຍະມາຫຸ.

---

Vāsaddassa vavatthitavibhāsattāva saṃpadantato ca sabbanāmayakāraparato ca niggahītā aññattha na hoti. Yathā – etaṃ yojanaṃ, taṃ yānaṃ, saraṇaṃ yanti.

ເພາະ ວາ-ສັບ ມີອັດຖະກຳນົດວິພາສາ, ຈຶ່ງບໍ່ມີການແປງນິກຄະຫິດໃນທີ່ອື່ນ ນອກຈາກຫຼັງຈາກ ສັງ-ອຸປະສັກ ແລະ ຫຼັງຈາກສັບສັບພະນາມທີ່ມີ ຍະການ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. ເຊັ່ນ: ເອຕັງ ໂຍຊະນັງ, ຕັງ ຍານັງ, ສະຣະນັງ ຍັນຕິ.

---

Ettha ca ‘‘saha ye cā’’ti vattabbe ‘‘sa ye cā’’ti vacanato suttantesu sukhuccāraṇatthamakkharalopopīti daṭṭhabbaṃ, tena paṭisaṅkhāya yoniso paṭisaṅkhā yoniso, sayaṃ abhiññāya sacchikatvā sayaṃ abhiññā sacchikatvā, pariyesanāya pariyesanātiādi sijjhati.

ແລະ ໃນສູດນີ້, ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ "ສະຫະ ເຢ ຈະ" ແຕ່ກັບກ່າວວ່າ "ສະ ເຢ ຈະ" ນັ້ນ, ພຶງຊາບວ່າ ມີການລົບອັກສອນເພື່ອໃຫ້ອອກສຽງງ່າຍໃນພະສູດທັງຫຼາຍນຳອີກ. ເພາະເຫດນັ້ນ, ຄຳວ່າ ປະຕິສັງຂາຍະ ໂຍນิໂສ ເປັນ ປະຕິສັງຂາ ໂຍນິໂສ, ສະຍັງ ອະພິນຍາຍະ ສັດສິກັດວາ ເປັນ ສະຍັງ ອະພິນຍາ ສັດສິກັດວາ, ປະຣິເຢສະນາຍະ ເປັນ ປະຣິເຢສະນາ ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງສຳເລັດຮູບໄດ້.

---

Taṃ [Pg.37] ahaṃ brūmi, yaṃ āhu, dhanaṃ eva, kiṃ etaṃ, nindituṃ arahati, yaṃ aniccaṃ, taṃ anattā, etaṃ avoca, etaṃ eva iccatra –

ໃນອຸທາຫະຣອນເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ຕັງ ອະຫັງ ບຣູມິ, ຍັງ ອາຫຸ, ທະນັງ ເອວະ, ກິງ ເອຕັງ, ນິນທິຕຸງ ອະຣະຫະຕິ, ຍັງ ອະນິດຈັງ, ຕັງ ອະນັດຕາ, ເອຕັງ ອະໂວຈະ, ເອຕັງ ເອວະ —

---

52. Madā sare.

໕໒. ແປງນິກຄະຫິດ ເປັນ ມະການ (ມ) ແລະ ທະການ (ທ) ບາງເທື່ອ ເມື່ອມີສະຫຼະຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ.

---

Niggahītassa kho sare pare makāradakārādesā honti vā. Ettha ca vāsaddādhikārassa vavatthitavibhāsattā dakāro yatetasaddato parasseva.

ເມື່ອມີສະຫຼະຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ແປງນິກຄະຫິດ ເປັນ ມະການ ແລະ ທະການ ບາງເທື່ອ. ແລະ ໃນສູດນີ້, ເພາະການຕາມມາຂອງ ວາ-ສັບ ມີອັດຖະກຳນົດວິພາສາ, ການແປງເປັນ ທະການ ຈຶ່ງມີສະເພາະຫຼັງຈາກ ຍະ, ຕະ, ເອຕະ ສັບ ເທົ່ານັ້ນ.

---

Tamahaṃ brūmi, yamāhu, dhanameva, kimetaṃ, ninditumarahati, yadaniccaṃ, tadanattā, etadavoca, etadeva.

ຕະມະຫັງ ບຣູມິ, ຍະມາຫຸ, ທະນັມເອວະ (ທະນະເມວະ), ກິເມຕັງ, ນິນທິຕຸມະຣະຫະຕິ, ຍະທະນິດຈັງ, ຕະທະນັດຕາ, ເອຕະທະໂວຈະ, ເອຕະເທວະ.

---

Vāti kiṃ? Taṃ ahaṃ, etaṃ eva, akkocchi maṃ avadhi maṃ.

ຄຳວ່າ "ບາງເທື່ອ" (ວາ) ກ່າວໄວ້ເພື່ອຫຍັງ? ເພື່ອຫ້າມໃນອຸທາຫະຣອນ ເຊັ່ນ: ຕັງ ອະຫັງ, ເອຕັງ ເອວະ, ອັກໂຄດສິ ມັງ ອະວະທິ ມັງ.

---

Ettha ca madāti yogavibhāgena byañjanepi vā makāro. Tena ‘‘buddhama saraṇama gacchāmī’’tiādi sijjhati.

ແລະ ໃນສູດນີ້, ດ້ວຍການແບ່ງສູດວ່າ 'ມທາ' (ມທາທິໂຍຄວິພາຄະ), ຕົວ ມ ອັກສອນ ຍ່ອມມີໄດ້ ເຖິງແມ່ນເບື້ອງຫຼັງຈະເປັນພະຍັນຊະນະ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ຮູບຄຳວ່າ 'buddhama saraṇama gacchāmī' ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງສຳເລັດ.

---

Tāsaṃ ahaṃ santike, vidūnaṃ aggaṃ, tassa adāsiṃ ahaṃ itīdha ‘‘sare’’ti vattate.

ໃນຕົວຢ່າງເຫຼົ່ານີ້ຄື 'tāsaṃ ahaṃ santike', 'vidūnaṃ aggaṃ', 'tassa adāsiṃ ahaṃ', ບົດວ່າ 'sare' ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

53. Kvaci lopaṃ.

໕໓. ລົບ (ນິກຄະຫິດ) ບາງເທື່ອ.

---

Niggahītaṃ kho sare pare lopaṃ pappoti kvaci chandānurakkhaṇe sukhuccāraṇaṭṭhāne. Pubbassaralopo, parassa asaṃyogantassa dīgho.

ນິກຄະຫິດ ແລ ເມື່ອມີສະຫຼະຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ຍ່ອມເຖິງການລົບ ບາງເທື່ອ ເພື່ອຮັກສາຄະນະສັນ ຫຼື ເພື່ອຄວາມສະດວກໃນການອອກສຽງ. (ເມື່ອລົບນິກຄະຫິດແລ້ວ) ຍ່ອມມີການລົບສະຫຼະໜ້າ, ແລະ ເຮັດສະຫຼະຫຼັງທີ່ບໍ່ມີພະຍັນຊະນະຊ້ອນຢູ່ເບື້ອງຫຼັງໃຫ້ຍາວ (ທີຄະ).

---

Tāsāhaṃ santike, vidūnaggaṃ, tassa adāsāhaṃ, tathāgatāhaṃ, evāhaṃ, kyāhaṃ.

ຕົວຢ່າງ: Tāsāhaṃ santike, vidūnaggaṃ, tassa adāsāhaṃ, tathāgatāhaṃ, evāhaṃ, kyāhaṃ.

---

Kvacīti kiṃ? Evamassa, kimahaṃ.

ບົດວ່າ 'Kvacī' ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອຫ້າມໃນຕົວຢ່າງເຊັ່ນ: Evamassa, kimahaṃ.

---

Ariyasaccānaṃ dassanaṃ, etaṃ buddhānaṃ sāsanaṃ, saṃratto, saṃrāgo, saṃrambho, avisaṃhāro, ciraṃ pavāsiṃ, gantuṃ kāmo, gantuṃ mano itīdha ‘‘kvaci lopa’’nti vattate.

ໃນຕົວຢ່າງເຫຼົ່ານີ້ຄື 'Ariyasaccānaṃ dassanaṃ', 'etaṃ buddhānaṃ sāsanaṃ', 'saṃratto', 'saṃrāgo', 'saṃrambho', 'avisaṃhāro', 'ciraṃ pavāsiṃ', 'gantuṃ kāmo', 'gantuṃ mano', ບົດວ່າ 'kvaci lopaṃ' ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

54. Byañjane [Pg.38] ca.

໕໔. ແລະ ເມື່ອມີພະຍັນຊະນະຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ (ຍ່ອມລົບບາງເທື່ອ).

---

Niggahītaṃ kho byañjane ca pare lopaṃ pappoti kvaci chandānurakkhaṇādimhi. Rakārahakāresu upasaggantassa dīgho.

ນິກຄະຫິດ ແລ ເມື່ອມີພະຍັນຊະນະຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ຍ່ອມເຖິງການລົບ ບາງເທື່ອ ເພື່ອຮັກສາຄະນະສັນເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອມີ ຣ ອັກສອນ ແລະ ຫ ອັກສອນ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ຍ່ອມມີການເຮັດສະຫຼະທີ່ສຸດຂອງອຸປະສັກໃຫ້ຍາວ (ທີຄະ).

---

Ariyasaccāna dassanaṃ, etaṃ buddhāna sāsanaṃ, sāratto, sārāgo, sārambho, avisāhāro, cirappavāsiṃ, dvittaṃ, gantukāmo, gantumano.

ຕົວຢ່າງ: Ariyasaccāna dassanaṃ, etaṃ buddhāna sāsanaṃ, sāratto, sārāgo, sārambho, avisāhāro, cirappavāsiṃ, dvittaṃ, gantukāmo, gantumano.

---

Kvacīti kiṃ? Etaṃ maṅgalamuttamaṃ.

ບົດວ່າ 'Kvacī' ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອຫ້າມໃນຕົວຢ່າງເຊັ່ນ: Etaṃ maṅgalamuttamaṃ.

---

Kataṃ iti, kiṃ iti, abhinanduṃ iti, uttattaṃ iva, cakkaṃ iva, kaliṃ idāni, kiṃ idāni, tvaṃ asi, idaṃ api, uttariṃ api, dātuṃ api, sadisaṃ eva itīdha ‘‘niggahītamhā, lopa’’nti ca vattate.

ໃນຕົວຢ່າງເຫຼົ່ານີ້ຄື 'Kataṃ iti', 'kiṃ iti', 'abhinanduṃ iti', 'uttattaṃ iva', 'cakkaṃ iva', 'kaliṃ idāni', 'kiṃ idāni', 'tvaṃ asi', 'idaṃ api', 'uttariṃ api', 'dātuṃ api', 'sadisaṃ eva', ບົດວ່າ 'niggahītamhā' ແລະ 'lopaṃ' ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

55. Paro vā saro.

໕໕. ຫຼື ສະຫຼະເບື້ອງຫຼັງ (ຍ່ອມລົບ).

---

Niggahītamhā paro saro lopaṃ pappoti vā. Niggahītassa vaggantattaṃ.

ສະຫຼະທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງນິກຄະຫິດ ຍ່ອມເຖິງການລົບ ບາງເທື່ອ. (ເມື່ອລົບສະຫຼະຫຼັງແລ້ວ) ຍ່ອມມີການແປງນິກຄະຫິດເປັນພະຍັນຊະນະທີ່ສຸດວັກ.

---

Katanti, kinti, abhinandunti, uttattaṃva, cakkaṃva, kalindāni, kindāni, tvaṃsi, idampi, uttarimpi, dātumpi, sadisaṃva.

ຕົວຢ່າງ: Katanti, kinti, abhinandunti, uttattaṃva, cakkaṃva, kalindāni, kindāni, tvaṃsi, idampi, uttarimpi, dātumpi, sadisaṃva.

---

Vāti kiṃ? Kataṃ iti, kimiti, dātumapi, sāmaṃ eva.

ບົດວ່າ 'Vā' ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອຫ້າມໃນຕົວຢ່າງເຊັ່ນ: Kataṃ iti, kimiti, dātumapi, sāmaṃ eva.

---

Ayampi vāsaddassa vavatthitavibhāsattā itīvīdānisīpevādito aññattha na hoti. Yathā – ahaṃ ettha, etaṃ ahosi.

ການລົບສະຫຼະຫຼັງນີ້ ຍ່ອມບໍ່ມີໃນທີ່ອື່ນ ນອກຈາກເບື້ອງຫຼັງຂອງສັບເຫຼົ່ານີ້ຄື iti, iva, idāni, asi, api, eva ເປັນຕົ້ນ ເພາະ ວາ ສັບ ເປັນວະວັດຖິຕະວິພາສາ (ກຳນົດໄວ້ແນ່ນອນ). ເຊັ່ນ: ahaṃ ettha, etaṃ ahosi.

---

Evaṃ assa te āsavā, pupphaṃ assā uppajjati itīdha sare pare lutte vipariṇāmena ‘‘parasmiṃ, sare, lutte’’ti ca vattate.

ໃນຕົວຢ່າງເຫຼົ່ານີ້ຄື 'Evaṃ assa te āsavā', 'pupphaṃ assā uppajjati', ເມື່ອສະຫຼະຫຼັງຖືກລົບແລ້ວ, ບົດວ່າ 'parasmiṃ', 'sare', 'lutte' ຍ່ອມຕາມໄປ ດ້ວຍການປ່ຽນແປງວິພັດ (ວິປະຣິອາມະ).

---

56. Byañjano [Pg.39] ca visaññogo.

໕໖. ແລະ ພະຍັນຊະນະ (ທີ່ຊ້ອນກັນ) ຍ່ອມປາສະຈາກການຊ້ອນ (ວິສັນໂຍກ).

---

Niggahītamhā parasmiṃ sare lutte byañjano saññogo ce, visaññogova hotīti saṃyogekadesassa purimabyañjanassa lopo.

ເມື່ອສະຫຼະຫຼັງນິກຄະຫິດຖືກລົບແລ້ວ, ຖ້າພະຍັນຊະນະເບື້ອງຫຼັງເປັນພະຍັນຊະນະຊ້ອນ (ສັນໂຍກ), ຍ່ອມເປັນພະຍັນຊະນະທີ່ບໍ່ຊ້ອນ (ວິສັນໂຍກ) ຄື ມີການລົບພະຍັນຊະນະຕົວໜ້າເຊິ່ງເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງພະຍັນຊະນະຊ້ອນນັ້ນ.

---

Dvinnaṃ byañjanānamekatra ṭhiti saññogo, idha pana saṃyujjatīti saññogo, purimo vaṇṇo, vigato saññogo assāti visaññogo, paro.

ການຕັ້ງຢູ່ຮ່ວມກັນຂອງພະຍັນຊະນະສອງຕົວ ຊື່ວ່າ ສັນໂຍກ, ແຕ່ໃນສູດນີ້ ພະຍັນຊະນະຕົວໜ້າທີ່ຊ້ອນກັນ ຊື່ວ່າ ສັນໂຍກ, ພະຍັນຊະນະຕົວຫຼັງທີ່ປາສະຈາກພະຍັນຊະນະຊ້ອນ (ເພາະລົບຕົວໜ້າແລ້ວ) ຊື່ວ່າ ວິສັນໂຍກ.

---

Evaṃ sa te āsavā, pupphaṃsā uppajjati.

ຕົວຢ່າງ: Evaṃ sa te āsavā, pupphaṃsā uppajjati.

---

Lutteti kiṃ? Evamassa.

ບົດວ່າ 'Lutte' ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອຫ້າມໃນຕົວຢ່າງເຊັ່ນ: Evamassa.

---

Casaddena tiṇṇaṃ byañjanānaṃ sarūpasaṃyogopi visaññogo hoti. Yathā – agyāgāraṃ, vutyassa.

ດ້ວຍ ຈະ ສັບ, ເຖິງແມ່ນພະຍັນຊະນະສາມຕົວຊ້ອນກັນທີ່ມີຮູບຄືກັນ ກໍຍ່ອມປາສະຈາກການຊ້ອນ (ວິສັນໂຍກ) ໄດ້. ເຊັ່ນ: agyāgāraṃ, vutyassa.

---

Cakkhu udapādi, ava siro, yāvacidha bhikkhave, aṇuthūlāni, ta sampayuttā ibhīdha ‘‘sare, āgamo, kvaci, byañjane’’ti ca vattate.

ໃນຕົວຢ່າງເຫຼົ່ານີ້ຄື 'Cakkhu udapādi', 'ava siro', 'yāvacidha bhikkhave', 'aṇuthūlāni', 'ta sampayuttā', ບົດວ່າ 'sare', 'āgamo', 'kvaci', 'byañjane' ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

57. Niggahitañca.

໕໗. ແລະ ນິກຄະຫິດ (ຍ່ອມລົງເປັນອາຄົມ).

---

Niggahītañca āgamo hoti sare vā byañjane vā kvaci sukhuccāraṇaṭṭhāne. Niggahītassa rassānugatattā rassatoyevāyaṃ.

ນິກຄະຫິດ ຍ່ອມລົງເປັນອາຄົມ ເມື່ອມີສະຫຼະ ຫຼື ພະຍັນຊະນະຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ບາງເທື່ອ ເພື່ອຄວາມສະດວກໃນການອອກສຽງ. ເພາະນິກຄະຫິດຈະຕ້ອງຢູ່ຫຼັງສະຫຼະສັ້ນ (ຣັດສະ) ສະເໝີ, ສະຫຼະ (ທີ່ຢູ່ໜ້ານິກຄະຫິດອາຄົມ) ນີ້ ຈຶ່ງເປັນສະຫຼະສັ້ນເທົ່ານັ້ນ.

---

Cakkhuṃ udapādi, avaṃsiro, yāvañcidha bhikkhave, aṇuṃthūlāni, taṃsampayuttā, evaṃ taṅkhaṇe, taṃsabhāvo.

ຕົວຢ່າງ: Cakkhuṃ udapādi, avaṃsiro, yāvañcidha bhikkhave, aṇuṃthūlāni, taṃsampayuttā, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ taṅkhaṇe, taṃsabhāvo.

---

Kvacīti kiṃ? Na hi etehi, idha ceva.

ບົດວ່າ 'Kvacī' ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອຫ້າມໃນຕົວຢ່າງເຊັ່ນ: Na hi etehi, idha ceva.

---

Evaṃ vutte, taṃ sādhu, ekaṃ samayaṃ bhagavā, aggiṃva sanamaṃ itīdha lopādesakāriye sampatte yebhuyyena tadapavādatthamāha.

ໃນຕົວຢ່າງເຫຼົ່ານີ້ຄື 'Evaṃ vutte', 'taṃ sādhu', 'ekaṃ samayaṃ bhagavā', 'aggiṃva sandhamaṃ', ເມື່ອເຖິງຄາວທີ່ຈະຕ້ອງລົບ ຫຼື ແປງ, ພະອາຈານຈຶ່ງກ່າວສູດນີ້ ເພື່ອເປັນຂໍ້ຍົກເວັ້ນໂດຍສ່ວນຫຼາຍ.

---

58. Aṃ [Pg.40] byañjane niggahītaṃ.

໕໘. ນິກຄະຫິດ ຍ່ອມຄົງຮູບເປັນ ອໍ (ອໍ ອັກສອນ) ເມື່ອມີພະຍັນຊະນະຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ.

---

Niggahītaṃ kho byañjane pare aṃiti hoti.

ນິກຄະຫິດ ແລ ເມື່ອມີພະຍັນຊະນະຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ຍ່ອມຄົງຮູບເປັນ ອໍ (ອໍ ອັກສອນ).

---

Akāro uccāraṇattho, ‘‘saralopo’’tiādinā pubbassaralopo vā.

ອະ ອັກສອນ (ໃນບົດວ່າ ອໍ) ມີໄວ້ເພື່ອອອກສຽງ, ຫຼື ຍ່ອມມີການລົບສະຫຼະໜ້າ ດ້ວຍສູດເປັນຕົ້ນວ່າ 'saralopo'.

---

Evaṃ vutte, taṃ sādhu, ekaṃ samayaṃ bhagavā, aggiṃva sandhamaṃ.

ຕົວຢ່າງ: Evaṃ vutte, taṃ sādhu, ekaṃ samayaṃ bhagavā, aggiṃva sandhamaṃ.

---

Idha avuttavisesānampi vuttanayātidesatthamatidesamāha.

ໃນທີ່ນີ້, ພະອາຈານໄດ້ກ່າວສູດອະຕິເທດ (ສູດທີ່ນຳວິທີການທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໄປໃຊ້ໃນທີ່ອື່ນ) ເພື່ອສະແດງວິທີການທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ໂດຍສະເພາະ ໃຫ້ເປັນໄປຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ.

---

59. Anupadiṭṭhānaṃ vuttayogato.

໕໙. ການສຳເລັດຮູບຂອງບົດທີ່ບໍ່ໄດ້ສະແດງໄວ້ ຍ່ອມມີໄດ້ ດ້ວຍການປະກອບຕາມວິທີການທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ.

---

Ye idha amhehi visesato na upadiṭṭhā upasagganipātādayo, tesaṃ vuttayogato vuttanayena sarasandhādīsu vuttanayānusārena rūpasiddhi veditabbā.

ພວກອຸປະສັກ ແລະ ນິບາດ ເປັນຕົ້ນ ເຫຼົ່າໃດ ທີ່ເຮົາບໍ່ໄດ້ສະແດງໄວ້ໂດຍສະເພາະໃນທີ່ນີ້, ການສຳເລັດຮູບຂອງບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ໃນສະຫຼະສົນທິເປັນຕົ້ນ ຄວນຊາບຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ ດ້ວຍການປະກອບຕາມວິທີການທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ.

---

Tena ‘‘do dhassa cā’’ti sutte casaddena pariyādīnaṃ rahanādivaṇṇassa vipariyayo yavādīhi, yathā – pariyudāhāsi payirudāhāsi, ariyassa ayirassa, bahvābādho bavhābādho, na abhineyya anabhineyya.

ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ດ້ວຍ ຈະ ສັບ ໃນສູດວ່າ 'do dhassa cā', ຍ່ອມມີການສະຫຼັບຕຳແໜ່ງ (ວິປະຣິຍາຍะ) ຂອງອັກສອນ ມີ ຣ ແລະ ຫ ເປັນຕົ້ນ ຂອງສັບມີ pariy ເປັນຕົ້ນ ກັບອັກສອນ ມີ ຍ ແລະ ວ ເປັນຕົ້ນ, ເຊັ່ນ: pariyudāhāsi ເປັນ payirudāhāsi, ariyassa ເປັນ ayirassa, bahvābādho ເປັນ bavhābādho, na abhineyya ເປັນ anabhineyya.

---

‘‘Taṃ imināpi jānāthā’’ti ettha ‘‘paro vā saro’’ti sare lutte ‘‘tatrākāro’’ti yogavibhāgena akāro niggahītassa dakāro, tadamināpi jānātha iccādi.

ໃນຄຳວ່າ 'Taṃ imināpi jānāthā' ນີ້, ເມື່ອລົບສະຫຼະຫຼັງດ້ວຍສູດວ່າ 'paro vā saro' ແລ້ວ, ດ້ວຍການແບ່ງສູດວ່າ 'tatrākāro' ຍ່ອມມີ ອະ ອັກສອນ ແລະ ແປງນິກຄະຫິດເປັນ ທ ອັກສອນ, ຈຶ່ງສຳເລັດຮູບເປັນ tadamināpi jānātha ເປັນຕົ້ນ.

---

Iti niggahītasandhividhānaṃ niṭṭhitaṃ.

ວິທີການແຫ່ງນິກຄະຫິດສົນທິ ຈົບພຽງເທົ່ານີ້.

---

Saññāvidhānaṃ sarasandhi sandhi,Nisedhanaṃ byañjanasandhi sandhi;

Yo niggahītassa ca sandhikappe,Sunicchayo sopi mayettha vutto.

ວິທີການແຫ່ງສັນຍາ (ຊື່), ສະຫຼະສົນທິ, ວິທີການຫ້າມ (ນິເສດ), ພະຍັນຊະນະສົນທິ, ແລະ ການວິນິດໄສຢ່າງຖືກຕ້ອງໃດ ໃນສົນທິກັບປະແຫ່ງນິກຄະຫິດ, ເຮົາໄດ້ກ່າວການວິນິດໄສນັ້ນທັງໝົດໄວ້ໃນທີ່ນີ້ແລ້ວ.

---

Iti rūpasiddhiyaṃ sandhikaṇḍo

ກັນວ່າດ້ວຍສົນທິ ໃນຄຳພີຣູປະສິດທິ

---

Paṭhamo.

ທີໜຶ່ງ.

---

2. Nāmakaṇḍa

໒. ນາມະກັນ

---

Atha [Pg.41] nāmikavibhatyāvatāro vuccate.

ລຳດັບນັ້ນ, ຈະກ່າວເຖິງການລົງວິພັດນາມ.

---

Atthābhimukhaṃ namanato, attani catthassa nāmanato nāmaṃ, dabbābhidhānaṃ.

ຊື່ວ່າ ນາມ ເພາະນ້ອມໄປສູ່ເນື້ອຄວາມ, ຫຼື ເພາະນ້ອມເນື້ອຄວາມມາສູ່ຕົນ, ໄດ້ແກ່ ຄຳກ່າວເຖິງເນື້ອສານ (ທັບພະ).

---

Taṃ pana duvidhaṃ anvattharuḷhīvasena, tividhaṃ pumitthinapuṃsakaliṅgavasena. Yathā – rukkho, mālā, dhanaṃ.

ນາມນັ້ນ ແບ່ງອອກເປັນ ໒ ປະເພດ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອັນວັດຖະ (ນາມມີເນື້ອຄວາມຕາມຕົວ) ແລະ ຣູທິ (ນາມຕັ້ງຂຶ້ນຕາມຄວາມນິຍົມ), ແບ່ງອອກເປັນ ໓ ປະເພດ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງລິງ ຄື ປຸມລິງ (ເພດຊາຍ), ອິດຖີລິງ (ເພດຍິງ) ແລະ ນະປຸງສະກະລິງ (ບໍ່ແມ່ນເພດຊາຍຫຼືເພດຍິງ). ເຊັ່ນ: rukkho, mālā, dhanaṃ.

---

Catubbidhaṃ sāmaññaguṇakriyāyadicchāvasena, yathā – rukkho, nīlo, pācako, sirivaḍḍhotiādi.

ແບ່ງອອກເປັນ ໔ ປະເພດ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສາມັນຍະ (ນາມທົ່ວໄປ), ຄຸນນະ (ຄຸນນາມ), ກິຣิຍາ (ກິຣິຍານາມ) ແລະ ຍະທິດສາ (ນາມຕັ້ງຕາມຄວາມພໍໃຈ). ເຊັ່ນ: rukkho, nīlo, pācako, sirivaḍḍho ເປັນຕົ້ນ.

---

Aṭṭhavidhaṃ avaṇṇivaṇṇuvaṇṇokāraniggahītantapakatibhedena.

ແບ່ງອອກເປັນ ໘ ປະເພດ ດ້ວຍຄວາມຕ່າງແຫ່ງປົກກະຕິ (ການລົງທ້າຍ) ທີ່ມີ ອະ ອັກສອນ (ອະ, ອາ), ອິ ອັກສອນ (ອິ, ອີ), ອຸ ອັກສອນ (ອຸ, ອູ), ໂອ ອັກສອນ ແລະ ນິກຄະຫິດ ເປັນທີ່ສຸດ.

---

Pulliṅga

ປຸມລິງ (ເພດຊາຍ)

---

Tattha paṭhamaṃ akārantamhā pulliṅgā jātinimittā purisasaddā syādivibhattiyo parā yojīyante.

ໃນລິງເຫຼົ່ານັ້ນ, ກ່ອນອື່ນໝົດ ຍ່ອມປະກອບວິພັດທັງຫຼາຍ ມີ ສິ (ສິ) ເປັນຕົ້ນ ໄວ້ເບື້ອງຫຼັງຈາກ 'purisa' ສັບ ເຊິ່ງມີ ອະ ອັກສອນ ເປັນທີ່ສຸດ ເປັນປຸມລິງ ແລະ ມີຊາດ (ກຳເນີດ) ເປັນເຄື່ອງໝາຍ.

---

60. Jinavacanayuttañhi.

໖໐. ເພາະວ່າ (ວິທີການນັ້ນ) ຍ່ອomຄວນແກ່ພະດຳລັດຂອງພະຊິນະເຈົ້າ.

---

Adhikāroyaṃ. Tattha pañca māre jitavāti jino, buddho. Jinassa vacanaṃ jinavacanaṃ, tassa jinavacanassa yuttaṃ jinavacanayuttaṃ, tepiṭakassa buddhavacanassa māgadhikāya sabhāvaniruttiyā yuttaṃ anurūpamevāti idaṃ adhikāratthaṃ veditabbaṃ.

ສູດນີ້ເປັນອະທິການ (ສູດທີ່ຕາມໄປ). ໃນສູດນັ້ນ, ພະຜູ້ຊົງຊະນະມານທັງ ໕ ຊື່ວ່າ ພະຊິນະ, ໄດ້ແກ່ ພະພຸດທະເຈົ້າ. ພະດຳລັດຂອງພະຊິນະເຈົ້າ ຊື່ວ່າ ຊິນະວະຈະນະ, ສິ່ງທີ່ຄວນແກ່ພະດຳລັດຂອງພະຊິນະເຈົ້ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ຊິນະວະຈະນະຍຸດຕະ, ຄື ສິ່ງທີ່ຄວນ ຫຼື ເໝາະສົມກັບພະພຸດທະພົດອັນເປັນພະໄຕປິໂດກ ໂດຍພາສາມະຄົດອັນເປັນສະພາວະນิຣຸດຕິ, ເນື້ອຄວາມແຫ່ງອະທິການນີ້ ຄວນຊາບຢ່າງນີ້.

---

Sā māgadhī mūlabhāsā, narā yāyādikappikā;

Brahmāno ca’ssutālāpā, sambuddhā cāpi bhāsare.

ພາສາມະຄົດນັ້ນ ເປັນພາສາດັ້ງເດີມ, ເຊິ່ງມະນຸດທັງຫຼາຍໃນຕົ້ນກະລັບ, ພວກພົມຜູ້ບໍ່ເຄີຍໄດ້ຍິນຄຳເວົ້າຂອງໃຜ, ແລະ ພະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ກໍຍ່ອມຕັດ (ເວົ້າ).

---

Adhikāro pana tividho sīhagatikamaṇḍūkagatikayathānupubbikavasena, ayaṃ pana sīhagatiko pubbāparavilokanato, yathānupubbikoyeva vā.

ສ່ວນອະທິການນັ້ນ ມີ ໓ ປະເພດ ຄື ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສີຫະຄະຕິ (ການໄປແບບລາຊະສີ), ມັນທູກະຄະຕິ (ການໄປແບບກົບ) ແລະ ຍະຖານຸປຸບພິກະ (ການໄປຕາມລຳດັບ), ແຕ່ອະທິການນີ້ ເປັນສີຫະຄະຕິ ເພາະແນມເບິ່ງທັງເບື້ອງໜ້າແລະເບື້ອງຫຼັງ, ຫຼື ເປັນຍະຖານຸປຸບພິກະໂດຍແທ້.

---

Sakkatavisadisaṃ [Pg.42] katvā jinavacanānurūpavasena pakatiṭṭhapanatthaṃ paribhāsamāha.

ພະອາຈານໄດ້ກ່າວປະຣິພາສາ (ກົດເກນທົ່ວໄປ) ເພື່ອຕັ້ງປົກກະຕິ (ສັບເດີມ) ໃຫ້ເໝາະສົມກັບພະດຳລັດຂອງພະຊິນະເຈົ້າ ໂດຍເຮັດໃຫ້ຕ່າງຈາກພາສາສັນສະກິດ.

---

61. Liṅgañca nipaccate.

໖໑. ແລະ ລິງ ຍ່ອມຖືກກຳນົດໄວ້.

---

Liṅgaṃpāṭipadikaṃ, yathā yathā jinavacanayuttañhi liṅgaṃ, tathā tathā idha liṅgaṃ nipaccate ṭhapīyati. Casaddena dhātavo cāti jinavacanānurūpato ‘‘purisa’’iti liṅge ṭhapite tato tassa dhātuppaccayavibhattivajjitassa atthavato saddassa ‘‘parasamaññā payoge’’ti paribhāsato liṅgasaññāyaṃ –

ບົດວ່າ ລິງ ໄດ້ແກ່ ປາຕິປະທິກະ (ສັບເດີມ), ລິງທີ່ຄວນແກ່ພະດຳລັດຂອງພະຊິນະເຈົ້າ ໂດຍປະການໃດ, ລິງໃນຄຳພີນີ້ ຍ່ອມຖືກກຳນົດ ຄື ຕັ້ງໄວ້ ໂດຍປະການນັ້ນ. ດ້ວຍ ຈະ ສັບ, ທາດທັງຫຼາຍກໍຍ່ອມຖືກກຳນົດດ້ວຍ, ເມື່ອຕັ້ງ 'purisa' ໄວ້ໃນຖານະເປັນລິງ ໃຫ້ເໝາະສົມກັບພະດຳລັດຂອງພະຊິນະເຈົ້າແລ້ວ, ຫຼັງຈາກນັ້ນ ເມື່ອມີການຕັ້ງຊື່ວ່າ ລິງ ແກ່ສັບທີ່ມີເນື້ອຄວາມນັ້ນ ເຊິ່ງເວັ້ນຈາກທາດ, ປັດໄຈ ແລະ ວິພັດ ດ້ວຍປະຣິພາສາວ່າ 'parasamaññā payoge' –

---

Ito paraṃ vibhattippaccayādividhāne sabbattha liṅgaggahaṇamanuvattate.

ຕັ້ງແຕ່ນີ້ເປັນຕົ້ນໄປ ໃນການບັນຍັດວິພັດ ແລະ ປັດໄຈ ເປັນຕົ້ນ, ບົດວ່າ 'liṅga' ຍ່ອມຕາມໄປໃນທຸກບ່ອນ.

---

62. Tato ca vibhattiyo.

໖໒. ແລະ ວິພັດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກລິງນັ້ນ.

---

Tato jinavacanayuttehi liṅgehi parā vibhattiyo honti. Casaddaggahaṇena tavetunādipaccayantanipātatopi. Kammādivasena, ekattādivasena ca liṅgatthaṃ vibhajantīti vibhattiyo.

ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ວິບັດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມລົງໃນເບື້ອງຫຼັງຈາກລິງທັງຫຼາຍ ທີ່ປະກອບດ້ວຍພຣະຊິນະວະຈະນະ (ພຣະດຳຣັດຂອງພຣະຊິນະເຈົ້າ). ດ້ວຍການຖືເອົາ 'ຈະ' ສັບ ຍ່ອມລົງວິບັດ ແມ້ແຕ່ຫຼັງນິບາດ ແລະ ປັດໄຈທີ່ມີ 'ຕະເວ' ແລະ 'ຕຸ' ເປັນຕົ້ນໃນທີ່ສຸດ. ທີ່ຊື່ວ່າ 'ວິບັດ' ເພາະອັດຖະວ່າ ຍ່ອມຈຳແນກອັດຖະຂອງລິງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກຳເປັນຕົ້ນ ແລະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງເອກະພົດເປັນຕົ້ນ.

---

Kā ca pana tā vibhattiyo? ‘‘Vibhattiyo’’ti adhikāro.

ກໍວິບັດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ແມ່ນຫຍັງແດ່? ບົດວ່າ 'ວິບັດທັງຫຼາຍ' (Vibhattiyo) ເປັນບົດຕາມໄປ.

---

63. Siyo, aṃyo, nāhi, sanaṃ, smāhi, sanaṃ, smiṃsu.

໖໓. ສິ ໂຍ, ອໍ ໂຍ, ນາ ຫິ, ສະ ນັງ, ສະມາ ຫິ, ສະ ນັງ, ສະມິງ ສຸ.

---

Syādayo dvisatta vibhattiyo nāma honti. Tattha si, yo iti paṭhamā, aṃ, yo iti dutiyā, nā, hi iti tatiyā, sa, naṃ iti catutthī, smā, hi iti pañcamī, sa, naṃ iti chaṭṭhī, smiṃ, su iti sattamī.

ວິບັດທັງຫຼາຍ ໑໔ ຕົວ ມີ 'ສິ' ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ ວິບັດ. ໃນວິບັດເຫຼົ່ານັ້ນ 'ສິ ໂຍ' ຊື່ວ່າ ປະຖົມມາ, 'ອໍ ໂຍ' ຊື່ວ່າ ທຸຕິຍາ, 'ນາ ຫິ' ຊື່ວ່າ ຕະຕິຍາ, 'ສະ ນັງ' ຊື່ວ່າ ຈະຕຸດຖີ, 'ສະມາ ຫິ' ຊື່ວ່າ ປັນຈະມີ, 'ສະ ນັງ' ຊື່ວ່າ ຈັດຖີ, 'ສະມິງ ສຸ' ຊື່ວ່າ ສັດຕະມີ.

---

Idaṃ [Pg.43] pana saññādhikāraparibhāsāvidhisuttesu saññāsuttanti daṭṭhabbaṃ, vuttañhi vuttiyaṃ ‘‘vibhattiiccanena kvattho, amhassa mamaṃ savibhattissa se’’ti, itarathā purimasuttena ekayogo kattabboti. Ettha ca paṭhamādivohāro, ekavacanādivohāro ca anvatthavasena, parasamaññāvasena vā siddhoti veditabbo.

ກໍພຣະສູດນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ເປັນສັນຍາສູດ (ສູດຕັ້ງຊື່) ໃນບັນດາສັນຍາສູດ, ອະທິການສູດ, ປະຣິພາສາສູດ ແລະ ວິທິສູດທັງຫຼາຍ. ດ້ວຍວ່າ ໃນວຸດຕິ ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ປະໂຫຍດດ້ວຍບົດວ່າ ວິບັດ ນີ້ ມີຢູ່ ເຊັ່ນໃນສູດວ່າ ອັມຫັດສະ ມະມັງ ສະວິພັດຕິສສະ ເສ' ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ພຶງເຮັດໃຫ້ເປັນεອກະໂຍກ (ລວມເປັນສູດດຽວກັນ) ກັບສູດກ່ອນ. ແລະໃນທີ່ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ໂວຫານມີ ປະຖົມມາ ເປັນຕົ້ນ ແລະ ໂວຫານມີ ເອກະພົດ ເປັນຕົ້ນ ສຳເລັດແລ້ວ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງເນື້ອຄວາມທີ່ສົມຄວນ ຫຼື ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສັນຍາຂອງຄຳພີອື່ນ.

---

Ekassa vacanaṃ ekavacanaṃ, bahūnaṃ vacanaṃ bahuvacanaṃ, dvinnaṃ pūraṇī dutiyātiādi, itarathā purimasutte casaddena saññākaraṇe appakataniratthakavidhippasaṅgo siyā.

ບົດບອກສິ່ງດຽວ ຊື່ວ່າ ເອກະພົດ, ບົດບອກຫຼາຍສິ່ງ ຊື່ວ່າ ພະຫຸພົດ, ວິບັດທີ່ເຮັດໃຫ້ເຕັມຈຳນວນສອງ ຊື່ວ່າ ທຸຕິຍາ ເປັນຕົ້ນ. ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອມີການຕັ້ງຊື່ດ້ວຍ 'ຈະ' ສັບ ໃນສູດກ່ອນ ກໍຈະມີອຸປະສັກຄືການສະແດງວິທີທີ່ບໍ່ມີປະໂຫຍດ ແລະ ບໍ່ກ່ຽວຂ້ອງ.

---

‘‘Jinavacanayuttañhi, liṅgañca nipaccate’’ti ca vattate. Idha pana padanipphādanampi jinavacanassāvirodhenāti ñāpetuṃ paribhāsantaramāha.

ບົດວ່າ 'ເພາະວ່າ ລິງທີ່ປະກອບດ້ວຍພຣະຊິນະວະຈະນະ ຍ່ອມສຳເລັດ' (Jinavacanayuttañhi, liṅgañca nipaccate) ຍ່ອມຕາມໄປ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ເພື່ອສະແດງໃຫ້ຮູ້ວ່າ ແມ້ແຕ່ການສຳເລັດຮູບຄຳ ກໍຕ້ອງບໍ່ຂັດກັບພຣະຊິນະວະຈະນະ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວປະຣິພາສາອື່ນອີກ.

---

64. Tadanuparodhena.

໖໔. ໂດຍຄວາມບໍ່ຂັດແຍ້ງກັບພຣະຊິນະວະຈະນະນັ້ນ.

---

Yathā yathā tesaṃ jinavacanānaṃ uparodho na hoti, tathā tathā idha liṅgaṃ, casaddenākhyātañca nipaccate, nipphādīyatīti attho. Teneva idha ca ākhyāte ca dvivacanāggahaṇaṃ, sakkatavisadisato vibhattippaccayādividhānañca katanti daṭṭhabbaṃ.

ອະທິບາຍວ່າ ພຣະຊິນະວະຈະນະເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ຂັດແຍ້ງກັນໂດຍປະການໃດໆ, ລິງໃນທີ່ນີ້ ແລະ ອາຂຍາດ (ດ້ວຍ 'ຈະ' ສັບ) ຍ່ອມສຳເລັດ ຍ່ອມສຳເລັດຮູບ ໂດຍປະການນັ້ນໆ. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ພຶງຊາບວ່າ ການບໍ່ຖືເອົາທວິວະຈະນະ (ພົດຄູ່) ໃນທີ່ນີ້ ແລະ ໃນອາຂຍາດ ແລະ ການບັນຍັດວິທີການລົງວິບັດ ແລະ ປັດໄຈເປັນຕົ້ນ ທີ່ຕ່າງຈາກພາສາສັນສະກິດ ຈຶ່ງໄດ້ເຮັດຂຶ້ນ.

---

Tattha avisesena sabbasyādivibhattippasaṅge ‘‘vatticchānupubbikā saddappavattī’’ti vatticchāvasā –

ໃນບັນດາວິບັດເຫຼົ່ານັ້ນ ເມື່ອມີໂອກາດທີ່ຈະລົງວິບັດມີ 'ສິ' ເປັນຕົ້ນທັງປວງ ໂດຍບໍ່ມີກຳນົດພິເສດ, ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມປະສົງຂອງຜູ້ເວົ້າ ຕາມຫຼັກການທີ່ວ່າ 'ການໃຊ້ຖ້ອຍຄຳ ຍ່ອມເປັນໄປຕາມຄວາມປະສົງຂອງຜູ້ເວົ້າ' ດັ່ງນີ້ —

---

65. Liṅgatthe paṭhamā.

໖໕. ປະຖົມມາວິບັດ ລົງໃນອັດຖະຂອງລິງ.

---

Liṅgatthābhidhānamatte paṭhamāvibhatti hotīti paṭhamā. Tatthāpi aniyamenekavacanabahuvacanappasaṅge ‘‘ekamhī vattabbe ekavacana’’nti paribhāsato liṅgatthassekattavacanicchāyaṃ paṭhamekavacanaṃ si.

ວິບັດທີ່ລົງໃນພຽງແຕ່ການສະແດງອັດຖະຂອງລິງ ຊື່ວ່າ ປະຖົມມາ. ແມ້ໃນການລົງວິບັດນັ້ນ ເມື່ອມີໂອກາດທີ່ຈະລົງເອກະພົດ ຫຼື ພະຫຸພົດ ໂດຍບໍ່ມີກຳນົດ, ຈາກປະຣິພາສາວ່າ 'ເມື່ອຄວນກ່າວເຖິງສິ່ງດຽວ ໃຫ້ລົງເອກະພົດ' ເມື່ອມີຄວາມປະສົງຈະກ່າວເຖິງຄວາມເປັນເອກະພົດຂອງອັດຖະແຫ່ງລິງ ຈຶ່ງລົງ 'ສິ' ປະຖົມມາເອກະພົດ.

---

‘‘Ato nenā’’ti ito ‘‘ato’’ti vattate, liṅgaggahaṇañca.

ບົດວ່າ 'ato' (ຈາກອະກາຣັນ) ຈາກສູດວ່າ 'Ato nena' ຍ່ອມຕາມໄປ, ແລະ ບົດວ່າ 'liṅga' (ລິງ) ກໍຕາມໄປນຳ.

---

66. So[Pg.44].

໖໖. ໂສ.

---

Si, oiti dvipadamidaṃ. Liṅgassa akārato parassa sivacanassa okāro hoti.

ສູດນີ້ມີສອງບົດ ຄື 'ສິ' ແລະ 'ໂອ'. ການແປງ 'ສິ' ວິບັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກອະກາຣັນຂອງລິງ ເປັນ 'ໂອ' ຍ່ອມມີ.

---

Suttesu hi paṭhamāniddiṭṭhassa kāriyino chaṭṭhīvipariṇāmena vivaraṇaṃ ādesāpekkhanti daṭṭhabbaṃ.

ດ້ວຍວ່າ ໃນສູດທັງຫຼາຍ ພຶງຊາບວ່າ ການອະທິບາຍຕົວເຮັດ (ກາຣິຍະ) ທີ່ສະແດງດ້ວຍປະຖົມມາວິບັດ ໂດຍການປ່ຽນເປັນຈັດຖີວິບັດ ນັ້ນ ຍ່ອມເພິ່ງພາອາເທດ (ຕົວແປງ).

---

Ettha ca sīti vibhatti gayhate vibhattikāriyavidhippakaraṇato, ‘‘tato ca vibhattiyo’’ti ito vibhattiggahaṇānuvattanato vā, evaṃ sabbattha syādīnaṃ kāriyavidhāne vibhattiyevāti daṭṭhabbaṃ.

ແລະໃນທີ່ນີ້ ບົດວ່າ 'ສິ' ຍ່ອມຖືເອົາວ່າເປັນວິບັດ ເພາະເປັນກອນໃນການສະແດງວິທີການເຮັດວິບັດ, ຫຼືເພາະການຕາມໄປແຫ່ງການຖືເອົາບົດວ່າ 'ວິບັດ' ຈາກສູດວ່າ 'Tato ca vibhattiyo', ພຶງຊາບວ່າ ໃນການສະແດງວິທີການເຮັດວິບັດມີ 'ສິ' ເປັນຕົ້ນ ໃນທີ່ທັງປວງ ກໍເປັນຢ່າງນີ້ຄືກັນ.

---

‘‘Vā paro asarūpā’’ti paralope sampatte tadapavādena pubbalopamāha.

ເມື່ອມີການລົບສະຫຼະຫຼັງ ດ້ວຍສູດວ່າ 'Vā paro asarūpā' ໄດ້ແລ້ວ, ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວເຖິງການລົບສະຫຼະໜ້າ ເພື່ອຄັດຄ້ານ (ອະປະວາດ) ສູດນັ້ນ.

---

67. Saralopo’mādesappaccayādimhi saralope tu pakati.

໖໗. ສະຣະໂລໂປມະເທສະປັດຈະຍາທິມຫິ ສະຣະໂລເປ ຕຸ ປະກະຕິ.

---

Pubbassarassa lopo hoti aṃvacane, ādesappaccayādibhūte ca sare pare, saralope kate tu parasarassa pakatibhāvo hoti. Ettha ca ‘‘saralope’’ti punaggahaṇaṃ imināva katasaralopanimitteyeva parassa vikāre sampatte pakatibhāvatthaṃ. Parasarassa pakatibhāvavidhānasāmatthiyato amādesappaccayādibhūte sare paretipi siddhaṃ.

ການລົບສະຫຼະໜ້າ ຍ່ອມມີໃນເພາະ 'ອໍ' ວິບັດ ແລະ ເພາະສະຫຼະຫຼັງທີ່ເປັນຕົວແປງ (ອາເທດ) ແລະ ປັດໄຈເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ເມື່ອລົບສະຫຼະໜ້າແລ້ວ ຄວາມເປັນປົກກະຕິຂອງສະຫຼະຫຼັງ ຍ່ອມມີ. ແລະໃນທີ່ນີ້ ການກ່າວບົດວ່າ 'saralope' (ເມື່ອລົບສະຫຼະ) ຊ້ຳອີກ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຄວາມເປັນປົກກະຕິ ເມື່ອມີການປ່ຽນແປງ (ວິກາຣະ) ຂອງສະຫຼະຫຼັງ ທີ່ເກີດຈາກນິມິດແຫ່ງການລົບສະຫຼະທີ່ເຮັດແລ້ວດ້ວຍສູດນີ້ເອງ. ດ້ວຍຄວາມສາມາດແຫ່ງການບັນຍັດຄວາມເປັນປົກກະຕິຂອງສະຫຼະຫຼັງ ແມ້ໃນເພາະສະຫຼະທີ່ເປັນ 'ອໍ' ອາເທດ ແລະ ປັດໄຈເປັນຕົ້ນ ກໍສຳເລັດໄດ້ຄືກັນ.

---

Tyādivibhattiyo cettha, paccayattena gayhare;

Ādiggahaṇamākhyāta-kitakesvāgamatthidaṃ.

ແລະວິບັດທັງຫຼາຍມີ 'ຕິ' ເປັນຕົ້ນໃນທີ່ນີ້ ຍ່ອມຖືເອົາໂດຍຄວາມເປັນປັດໄຈ; ການຖືເອົາ 'ອາທິ' (ເປັນຕົ້ນ) ນີ້ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ອາຄົມໃນອາຂຍາດ ແລະ ກິດ.

---

Paccayasāhacariyā, cādeso pakatīparo;

Padantassaralopo na, tena’bbhāhādike pare.

ດ້ວຍຄວາມເປັນເພື່ອນ (ສະຫະຈະຣິຍະ) ກັບປັດໄຈ, ຕົວແປງ (ອາເທດ) ຍ່ອມຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກປົກກະຕິ; ເພາະເຫດນັ້ນ ການລົບສະຫຼະທີ່ສຸດບົດ ຍ່ອມບໍ່ມີ ໃນເພາະ 'ອັບພາຫະ' ເປັນຕົ້ນເບື້ອງຫຼັງ.

---

Tuggahaṇaṃ [Pg.45] bhikkhunīādīsu saralopanivattanatthaṃ, ‘‘naye paraṃ yutte’’ti paraṃ netabbaṃ. Puriso tiṭṭhati.

ການຖືເອົາ 'ຕຸ' ສັບ ເພື່ອປ້ອງກັນການລົບສະຫຼະໃນຄຳມີ 'ພິກຂຸນີ' ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍສູດວ່າ 'Naye paraṃ yutte' ພຶງນຳພະຍັນຊະນະໄປປະກອບກັບສະຫຼະຫຼັງ. ໄດ້ຮູບເປັນ: ປຸຣິໂສ ຕິດຖະຕິ (ບຸລຸດຍ່ອມຢືນ).

---

Puriso ca puriso cāti purisa purisaiti vattabbe –

ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ 'puriso ca puriso ca' (ບຸລຸດດ້ວຍ ບຸລຸດດ້ວຍ) ເປັນ 'purisa purisa' ດັ່ງນີ້ —

---

68. Sarūpānamekasesvasakiṃ.

໖໘. ສະຣູປານະເມກະເສສວະສະກິງ.

---

Sarūpānaṃ samānarūpānaṃ padabyañjanānaṃ majjhe ekova sissate, aññe lopamāpajjante asakinti ekaseso. Ettha ca ‘‘sarūpāna’’nti vuttattāva siddhe asakimpayoge punāsakiṃgahaṇaṃ ekavibhattivisayānamevāsakimpayoge evāyanti dassanatthaṃ, na ca vicchāpayoge’tippasaṅgo. ‘‘Vaggā pañcapañcaso mantā’’ti ettha ‘‘pañcapañcaso’’ti niddeseneva vicchāpayogasiddhiyā ñāpitattā, atha vā sahavacanicchāya’maya’mekaseso.

ໃນລະຫວ່າງບົດ ແລະ ພະຍັນຊະນະທີ່ມີຮູບຄືກັນ (ສະຣູປະ) ຍ່ອມເຫຼືອໄວ້ພຽງຕົວດຽວ, ຕົວອື່ນໆ ຍ່ອມເຖິງການລົບ, ເພາະໃຊ້ຫຼາຍຄັ້ງ (ອະສະກິງ) ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເອກະເສສະ (ການເຫຼືອໄວ້ຕົວດຽວ). ແລະໃນທີ່ນີ້ ແມ້ຈະສຳເລັດໄດ້ດ້ວຍການກ່າວວ່າ 'sarūpānaṃ' ແລ້ວ, ແຕ່ການກ່າວບົດວ່າ 'asakiṃ' ຊ້ຳອີກ ເພື່ອສະແດງວ່າ ວິທີນີ້ຍ່ອມມີສະເພາະໃນການໃຊ້ຫຼາຍຄັ້ງທີ່ມີວິບັດດຽວກັນເທົ່ານັ້ນ, ແລະ ບໍ່ມີອຸປະສັກໃນການໃຊ້ໃນອັດຖະວິຈະສາ (ການກ່າວຊ້ຳ). ເພາະໃນຄຳວ່າ 'Vaggā pañcapañcaso mantā' ນີ້ ດ້ວຍການສະແດງວ່າ 'pañcapañcaso' ກໍສະແດງໃຫ້ຮູ້ເຖິງຄວາມສຳເລັດແຫ່ງການໃຊ້ໃນອັດຖະວິຈະສາແລ້ວ, ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ເອກະເສສະນີ້ ຍ່ອມມີເມື່ອມີຄວາມປະສົງຈະກ່າວພ້ອມກັນ.

---

Yogavibhāgato cettha, ekasesvasakiṃ iti;

Virūpekaseso hoti, vā ‘‘pitūna’’ntiādisu.

ແລະດ້ວຍການແບ່ງສູດ (ໂຍຄະວິພາຄະ) ໃນສູດວ່າ 'ekasesvasakiṃ' ນີ້, ວິຣູເປກະເສສະ (ການເຫຼືອຕົວດຽວຈາກຄຳທີ່ມີຮູບຕ່າງກັນ) ຍ່ອມມີໄດ້ບາງສ່ວນ (ວາ) ໃນຄຳມີ 'pitūnaṃ' ເປັນຕົ້ນ.

---

Tattheva liṅgatthassa bahuttavacanicchāyaṃ ‘‘bahumhi vattabbe bahuvacana’’nti paṭhamābahuvacanaṃ yo, purisa yo itīdha ‘‘ato, vā’’ti ca vattate.

ໃນການລົງວິບັດນັ້ນເອງ ເມື່ອມີຄວາມປະສົງຈະກ່າວເຖິງຄວາມເປັນພະຫຸພົດຂອງອັດຖະແຫ່ງລິງ, ຈາກປະຣິພາສາວ່າ 'ເມື່ອຄວນກ່າວເຖິງຫຼາຍສິ່ງ ໃຫ້ລົງພະຫຸພົດ' ຈຶ່ງລົງ 'ໂຍ' ປະຖົມມາພະຫຸພົດ. ໃນຮູບວ່າ 'purisa yo' ນີ້ ບົດວ່າ 'ato' ແລະ 'vā' ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

69. Sabbayonīnamāe.

໖໙. ສັບພະໂຍນີນາມາເອ.

---

Akārantato liṅgamhā paresaṃ sabbesaṃ paṭhamāyonīnaṃ, dutiyāyonīnañca yayākkamaṃ ākārekārādesā honti vāti ākāro, sabbaggahaṇaṃ sabbādesatthaṃ, saralopādi purimasadisameva, purisā tiṭṭhanti.

ການແປງເປັນ 'ອາ' ແລະ 'ເອ' ຕາມລຳດັບ ແຫ່ງ 'ໂຍ' ວິບັດໃນປະຖົມມາ ແລະ ທຸຕິຍາ ທັງປວງ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກລິງທີ່ມີອະກາຣັນ ຍ່ອມມີໄດ້ບາງສ່ວນ (ວາ) ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງແປງເປັນ 'ອາ'. ການຖືເອົາບົດວ່າ 'sabba' (ທັງປວງ) ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການແປງທັງໝົດ. ການລົບສະຫຼະເປັນຕົ້ນ ກໍເໝືອນກັບທີ່ກ່າວມາແລ້ວ. ໄດ້ຮູບເປັນ: ປຸຣິສາ ຕິດຖັນຕິ (ບຸລຸດທັງຫຼາຍຍ່ອມຢືນ).

---

Vā icceva rūpā rūpāni, aggayo, munayo.

ດ້ວຍ 'ວາ' ສັບນັ້ນເອງ (ຈຶ່ງມີຮູບອື່ນ ເຊັ່ນ) rūpā, rūpāni, aggayo, munayo.

---

Vāsaddoyaṃ vavatthitapibhāsattho, tena cettha –

'ວາ' ສັບນີ້ ມີອັດຖະເປັນວະວັດຖິຕະວິພາສາ (ການກຳນົດແນ່ນອນ), ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນທີ່ນີ້ —

---

Niccameva [Pg.46] ca pulliṅge, aniccañca napuṃsake;

Asantaṃ jhe katatte tu, vidhiṃ dīpeti vāsuti.

'ວາ' ສັບ ຍ່ອມສະແດງວິທີການວ່າ ເປັນໄປຢ່າງແນ່ນອນ (ນິດຈະ) ໃນປຸມລີງ, ບໍ່ແນ່ນອນ (ອະນິດຈະ) ໃນນະປຸງສະກະລີງ, ແລະ ບໍ່ມີໃນເພາະ 'ຊະ' ແລະ 'ຄະ' ທີ່ເຮັດແລ້ວ.

---

Tatthevālapanavacanicchāyaṃ ‘‘liṅgatthe paṭhamā’’ti vattate.

ໃນການລົງວິບັດນັ້ນເອງ ເມື່ອມີຄວາມປະສົງຈະກ່າວອັດຖະອາລະປະນະ (ຄຳຮ້ອງເອີ້ນ), ບົດວ່າ 'Liṅgatthe paṭhamā' ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

70. Ālapane ca.

໗໐. ອາລະປະເນ ຈະ.

---

Abhimukhaṃ katvā lapanaṃ ālapanaṃ, sambodhanaṃ. Tasmiṃ ālapanatthādhike liṅgatthābhidhānamatte ca paṭhamāvibhatti hoti. Pure viya ekavacanādi.

ການກ່າວເຮັດໃຫ້ຫັນໜ້າມາຫາ ຊື່ວ່າ ອາລະປະນະ ຄື ສັງໂພທະນະ (ການຮ້ອງເອີ້ນ). ປະຖົມມາວິບັດ ຍ່ອມລົງໃນອັດຖະອາລະປະນະທີ່ເພີ່ມຂຶ້ນນັ້ນ ແລະ ໃນພຽງແຕ່ການສະແດງອັດຖະຂອງລິງ. ການລົງເອກະພົດເປັນຕົ້ນ ກໍເໝືອນກັບກ່ອນ.

---

Purisa si iccatra –

ໃນຮູບວ່າ 'purisa si' ນີ້ —

---

71. Ālapane si gasañño.

໗໑. ອາລະປະເນ ສິ ຄະສັນໂຍ.

---

Ālapanatthe vihito si gasañño hotīti gasaññāyaṃ ‘‘bho ge tū’’ti ito ‘‘ge’’ti vattate.

'ສິ' ວິບັດ ທີ່ລົງໃນອັດຖະອາລະປະນະ ຊື່ວ່າ 'ຄະ', ເມື່ອມີການຕັ້ງຊື່ວ່າ 'ຄະ' ແລ້ວ, ບົດວ່າ 'ge' (ໃນເພາະ 'ຄະ' ວິບັດ) ຈາກສູດວ່າ 'Bho ge tu' ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

72. Akārapitādyantānamā.

໗໒. ອະກາຣະປິຕາທະຍັນຕານະມາ.

---

Liṅgassa sambandhī akāro ca pitusatthuiccevamādīnamanto ca ākārattamāpajjate ge pare.

ອະກອນທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບລິງ ແລະ ທີ່ສຸດແຫ່ງສັບທັງຫຼາຍມີ 'ປິຕຸ' ແລະ 'ສັດຖຸ' ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນ 'ອາ' ໃນເພາະ 'ຄະ' ວິບັດເບື້ອງຫຼັງ.

---

‘‘Ge, rassa’’miti ca vattate.

ບົດວ່າ 'ge' ແລະ 'rassaṃ' (ຣັດສະ) ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

73. Ākāro vā.

໗໓. ອາກາໂຣ ວາ.

---

Liṅgassa sambandhī ākāro rassamāpajjate ge pare vikappena, adūraṭṭhassālapanevāyaṃ.

ສະຫຼະ 'ອາ' ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບລິງ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນຣັດສະ (ສຽງສັ້ນ) ໃນເພາະ 'ຄະ' ວິບັດເບື້ອງຫຼັງ ໂດຍທາງເລືອກ (ວິກັບ), ວິທີນີ້ ຍ່ອມມີສະເພາະໃນການຮ້ອງເອີ້ນຜູ້ທີ່ຢູ່ບໍ່ໄກ.

---

74. Sesato lopaṃ gasipi.

໗໔. ເສສະໂຕ ໂລປັງ ຄະສິປິ.

---

‘‘Siṃ, so, syā ca, sakhato gasse vā, ghate cā’’ti evamādīhi niddiṭṭhehi añño seso nāma, tato sesato liṅgamhā gasiiccete lopamāpajjante. Apiggahaṇaṃ [Pg.47] dutiyatthasampiṇḍanatthaṃ, ettha ca satipi siggahaṇe vaiti vacanameva ñāpakamaññatthāpi siggahaṇe ālapanāggahaṇassa. Keci ālapanābhibyattiyā bhavantasaddaṃ vā hesaddaṃ vā payujjante. Bho purisa tiṭṭha, he purisā vā.

ທີ່ຊື່ວ່າ 'ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ' (ເສສະ) ຄື ລິງອື່ນນອກຈາກທີ່ສະແດງໄວ້ໃນສູດມີ 'Siṃ, so, syā ca, sakhato gasse vā, ghate cā' ເປັນຕົ້ນ, 'ຄະ' ແລະ 'ສິ' ວິບັດເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມເຖິງການລົບ ຫຼັງຈາກລິງທີ່ເຫຼືອນັ້ນ. ການຖືເອົາ 'ອະປິ' ສັບ ເພື່ອລວມເອົາອັດຖະທີສອງ. ແລະໃນທີ່ນີ້ ແມ້ຈະມີການຖືເອົາ 'ສິ' ວິບັດ, ແຕ່ຄຳວ່າ 'ວາ' ນັ້ນເອງ ເປັນຕົວສະແດງໃຫ້ຮູ້ເຖິງການຖືເອົາອາລະປະນະ ແມ້ໃນການຖືເອົາ 'ສິ' ວິບັດໃນທີ່ອື່ນ. ບາງອາຈານ ຍ່ອມໃຊ້ 'ພະວັນຕະ' ສັບ ຫຼື 'ເຫ' ສັບ ເພື່ອສະແດງອັດຖະອາລະປະນະໃຫ້ຈະແຈ້ງ ເຊັ່ນ: Bho purisa tiṭṭha (ແນ່ບຸລຸດ ຂໍຈົ່ງຢືນ), ຫຼື he purisa.

---

Bahuvacane na viseso, bhavanto purisā tiṭṭhatha.

ໃນພະຫຸພົດ ບໍ່ມີຄວາມພິເສດ, ໄດ້ຮູບເປັນ: bhavanto purisā tiṭṭhatha (ທ່ານບຸລຸດທັງຫຼາຍ ຂໍຈົ່ງຢືນ).

---

Tattheva kammatthavacanicchāyaṃ ‘‘va,’’ti vattate.

ໃນການລົງວິບັດນັ້ນເອງ ເມື່ອມີຄວາມປະສົງຈະກ່າວອັດຖະກຳ, ບົດວ່າ 'va' ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

75. Yaṃ karoti taṃ kammaṃ.

໗໕. ຢັງ ກະໂຣຕິ ຕັງ ກຳມັງ.

---

Yaṃ vā karoti, yaṃ vā vikaroti, yaṃ vā pāpuṇāti, taṃ kārakaṃ kriyānimittaṃ kammasaññaṃ hoti.

ກາຣະກະ (ຕົວເຮັດ) ໃດ ທີ່ເປັນນິມິດແຫ່ງກິຣິຍາ ທີ່ບຸກຄົນຍ່ອມເຮັດກໍດີ, ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ແປກໄປກໍດີ, ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງກໍດີ, ກາຣະກະນັ້ນ ຊື່ວ່າ ກຳ.

---

76. Kammatthe dutiyā.

໗໖. ກຳມັດເຖ ທຸຕິຍາ.

---

Kammatthe dutiyāvibhatti hoti. Pure viya dutiyekavacanaṃ aṃ, ‘‘saralopo’’tiādinā sare lutte ‘‘dīgha’’nti dīghe sampatte pakatibhāvo ca, purisaṃ passa.

ທຸຕິຍາວິບັດ ຍ່ອມລົງໃນອັດຖະກຳ. ລົງ 'ອໍ' ทຸຕິຍາເອກະພົດ ເໝືອນກັບກ່ອນ, ເມື່ອລົບສະຫຼະດ້ວຍສູດວ່າ 'saralopo' ເປັນຕົ້ນແລ້ວ, ເມື່ອມີໂອກາດທີ່ຈະເຮັດໃຫ້ຍາວ (ທີຄະ) ດ້ວຍສູດວ່າ 'dīghaṃ', ກໍມີຄວາມເປັນປົກກະຕິ. ໄດ້ຮູບເປັນ: purisaṃ passa (ຈົ່ງເບິ່ງເຊິ່ງບຸລຸດ).

---

Bahuvacane ‘‘sabbayonīnamāe’’ti yovacanassekāro, purise passa.

ໃນພະຫຸພົດ ແປງ 'ໂຍ' ວິບັດ ເປັນ 'ເອ' ດ້ວຍສູດວ່າ 'sabbayonīnamāe', ໄດ້ຮູບເປັນ: purise passa (ຈົ່ງເບິ່ງເຊິ່ງບຸລຸດທັງຫຼາຍ).

---

Tattheva kattuvacanicchāyaṃ –

ໃນການລົງວິບັດນັ້ນເອງ ເມື່ອມີຄວາມປະສົງຈະກ່າວອັດຖະກັດຕຸ (ຜູ້ເຮັດ) —

---

77. Yo karoti sa kattā.

໗໗. ໂຍ ກະໂຣຕິ ສະ ກັດຕາ.

---

Yo attappadhāno kriyaṃ karoti, so kattusañño hoti.

ຜູ້ໃດ ເປັນໃຫຍ່ໃນຕົນ ຍ່ອມເຮັດກິຣິຍາ, ຜູ້ນັ້ນ ຊື່ວ່າ ກັດຕຸ.

---

‘‘Tatiyā’’ti vattate.

ບົດວ່າ 'Tatiyā' (ຕະຕິຍາ) ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

78. Kattari ca.

໗໘. ກັດຕະຣິ ຈະ.

---

Kattari ca kārake tatiyāvibhatti hotīti tatiyekavacanaṃ nā.

ຕະຕິຍາວິບັດ ຍ່ອມລົງໃນກາຣະກະທີ່ເປັນກັດຕຸ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງລົງ 'ນາ' ຕະຕິຍາເອກະພົດ.

---

79. Ato [Pg.48] nena.

໗໙. ອະໂຕ ເນນະ.

---

Enāti avibhattikaniddeso. Akārantato liṅgamhā parassa nāvacanassa enādeso hoti, saralopādi, purisena kataṃ.

ຄຳວ່າ “Enā” (ເອນາ) ນີ້ ເປັນການສະແດງໂດຍບໍ່ມີວິພັດ. ເມື່ອມີວິພັດ “ນຳ” (nā) ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກລິງທີ່ມີ ອ-ກາຣັນ, ຍ່ອມມີການແປງ “ນຳ” ເປັນ “ເອນາ”, ມີການລົບສະຫຼະເປັນຕົ້ນ, (ເຊັ່ນ) purisena kataṃ (ອັນບຸລຸດເຮັດແລ້ວ).

---

Bahuvacanamhi –

ໃນພະຫຸວະຈະນະ –

---

80. Suhisvakāro e.

໘໐. ສຸຫິສວະກາໂຣ ເອ.

---

Su, hiiccetesu vibhattirūpesu paresu liṅgassa sambandhī akāro ettamāpajjate.

ເມື່ອວິພັດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ຄື Su ແລະ Hi ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ອ-ອັກສອນ ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບລິງ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນ ເອ.

---

81. Smāhismiṃnaṃ mhābhimhi vā.

໘໑. ສະມາຫິສະມິງນັງ ມຫາພິມຫິ ວາ.

---

Sabbato liṅgamhā smā hi smiṃiccetesaṃ yathākkamaṃ mhā, bhi, mhiiccete ādesā honti vā, purisehi, purisebhi kataṃ.

ຫຼັງຈາກລິງທັງປວງ, ຍ່ອມມີການແປງ Smā, Hi, Smiṃ ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນ mhā, bhi, mhi ຕາມລຳດັບ ບາງເທື່ອ, (ເຊັ່ນ) purisehi, purisebhi kataṃ (ອັນບຸລຸດທັງຫຼາຍເຮັດແລ້ວ).

---

Tattheva karaṇavacanicchāyaṃ –

ໃນອັດນັ້ນນັ້ນເອງ ເມື່ອມີຄວາມປະສົງຈະກ່າວເຖິງ ກະຣະນະ (ເຄື່ອງມື) –

---

82. Yena vā kayirate taṃ karaṇaṃ.

໘໒. ເຍນະ ວາ ກະຢິຣະເຕ ຕັງ ກະຣະນັງ.

---

Yena vā kayirate, yena vā passati, yena vā suṇāti, taṃ kārakaṃ karaṇasaññaṃ hoti.

ສິ່ງໃດອັນບຸກຄົນຍ່ອມເຮັດດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ, ຫຼື ຍ່ອມເຫັນດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ, ຫຼື ຍ່ອມຟັງດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ, ກາຣະກະນັ້ນ ຍ່ອມມີຊື່ວ່າ ກະຣະນະ.

---

83. Karaṇe tatiyā.

໘໓. ກະຣະເນ ຕະຕິຍາ.

---

Karaṇakārake tatiyāvibhatti hoti, sesaṃ kattusamaṃ, āviṭṭhena purisena so puññaṃ karoti, purisehi, purisebhi.

ຕະຕິຍາວິພັດ ຍ່ອມລົງໃນກະຣະນະກາຣະກະ, ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ຍ່ອມເໝືອນກັບກັດຕຸ, (ເຊັ່ນ) āviṭṭhena purisena so puññaṃ karoti (ລາວຍ່ອມເຮັດບຸນດ້ວຍບຸລຸດຜູ້ຖືກຜີເຂົ້າ), purisehi, purisebhi.

---

Tattheva sampadānavacanicchāyaṃ –

ໃນອັດນັ້ນນັ້ນເອງ ເມື່ອມີຄວາມປະສົງຈະກ່າວເຖິງ ສັມປະທານະ (ຜູ້ຮັບມອບ) –

---

84. Yassa [Pg.49] dātukāmo rocate dhārayate vā taṃ sampadānaṃ.

໘໔. ຍັດສະ ທາຕຸກາໂມ ໂຣຈະເຕ ທາຣະຍະເຕ ວາ ຕັງ ສັມປະທານັງ.

---

Yassa vā dātukāmo, yassa vā rocate, yassa vā dhārayate, taṃ kārakaṃ sampadānasaññaṃ hoti.

ບຸກຄົນຍ່ອມມີຄວາມປະສົງຈະໃຫ້ແກ່ຜູ້ໃດ, ຫຼື ຍ່ອມພໍໃຈແກ່ຜູ້ໃດ, ຫຼື ຍ່ອມຊົງໄວ້ (ເປັນໜີ້) ແກ່ຜູ້ໃດ, ກາຣະກະນັ້ນ ຍ່ອມມີຊື່ວ່າ ສັມປະທານະ.

---

85. Sampadāne catutthī.

໘໕. ສັມປະທາເນ ຈະຕຸດຖີ.

---

Sampadānakārake catutthīvibhatti hotīti catutthiyā ekavacanaṃ sa.

ຈະຕຸດຖີວິພັດ ຍ່ອມລົງໃນສັມປະທານະກາຣະກະ, ດັ່ງນັ້ນ ເອກະວະຈະນະ ຂອງຈະຕຸດຖີວິພັດ ຄື Sa (ສະ).

---

86. Sāgamo se.

໘໖. ສາຄະໂມ ເສ.

---

Sabbato liṅgamhā sakārāgamo hoti se vibhattimhi pare. Purisassa dhanaṃ dadāti.

ຫຼັງຈາກລິງທັງປວງ ຍ່ອມມີການລົງ ສະ-ອັກສອນອາຄົມ ເມື່ອ Se ວິພັດຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, (ເຊັ່ນ) purisassa dhanaṃ dadāti (ຍ່ອມໃຫ້ຊັບແກ່ບຸລຸດ).

---

Bahuvacanamhi ‘‘dīgha’’nti vattate.

ໃນພະຫຸວະຈະນະ, ຄຳວ່າ “dīgha” (ທີຄະ) ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

87. Sunaṃhisu ca.

໘໗. ສຸນັງຫິສຸ ຈະ.

---

Su naṃ hiiccetesu paresu liṅgassa antabhūtā sabbe rassasarā dīghamāpajjante, caggahaṇamikārukārānaṃ kvaci nivattanatthaṃ. Purisānaṃ.

ເມື່ອ Su, Naṃ, Hi ເຫຼົ່ານີ້ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ຣັດສະສະຫຼະທັງປວງ ທີ່ຢູ່ສຸດທ້າຍຂອງລິງ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນທີຄະ, ການຖືເອົາອັກສອນ Ca (ຈະ) ເພື່ອຫ້າມ (ການເຮັດທີຄະ) ຂອງ ອິ-ກາຣັນ ແລະ ອຸ-ກາຣັນ ໃນບາງບ່ອນ, (ເຊັ່ນ) purisānaṃ.

---

Tatthevāpādānavacanicchāyaṃ –

ໃນອັດນັ້ນນັ້ນເອງ ເມື່ອມີຄວາມປະສົງຈະກ່າວເຖິງ ອະປາດານະ (ແດນຫຼີກອອກ) –

---

88. Yasmā dapeti bhayamādatte vā tadapādānaṃ.

໘໘. ຍັສມາ ທາເປຕິ ພະຍະມາທັດເຕ ວາ ຕະທະປາທານັງ.

---

Yasmā vā avadhibhūtā apeti, yasmā vā bhayaṃ, yasmā vā ādatte, taṃ kārakaṃ apādānasaññaṃ hoti.

ສິ່ງໃດຫຼີກອອກຈາກສິ່ງໃດອັນເປັນຂອບເຂດ, ຫຼື ຄວາມຢ້ານກົວ (ເກີດ) ຈາກສິ່ງໃດ, ຫຼື ຍ່ອມຖືເອົາຈາກສິ່ງໃດ, ກາຣະກະນັ້ນ ຍ່ອມມີຊື່ວ່າ ອະປາດານະ.

---

89. Apādāne [Pg.50] pañcamī.

໘໙. ອະປາທາເນ ປັນຈະມີ.

---

Apādānakārake pañcamīvibhatti hotīti pañcamiyā ekavacanaṃ smā.

ປັນຈະມີວິພັດ ຍ່ອມລົງໃນອະປາດານະກາຣະກະ, ດັ່ງນັ້ນ ເອກະວະຈະນະ ຂອງປັນຈະມີວິພັດ ຄື Smā (ສະມາ).

---

‘‘Ato, sabbesaṃ, ā e’’ti ca vattate.

ຄຳວ່າ “Ato, sabbesaṃ, ā e” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

90. Smāsmiṃna vā.

໙໐. ສະມາສະມິງນະ ວາ.

---

Akārantato liṅgamhā sabbesaṃ smā smiṃiccetesaṃ yathākkamaṃ ākārekārādesā honti vā, aññattha mhādeso. Purisā apeti, purisamhā, purisasmā.

ຫຼັງຈາກລິງທີ່ມີ ອ-ກາຣັນ, ຍ່ອມມີການແປງ Smā ແລະ Smiṃ ທັງປວງເຫຼົ່ານີ້ ເປັນ ອາ ແລະ ເອ ຕາມລຳດັບ ບາງເທື່ອ, ໃນບ່ອນອື່ນມີການແປງເປັນ mhā, (ເຊັ່ນ) purisā apeti, purisamhā, purisasmā (ຍ່ອມຫຼີກໄປຈາກບຸລຸດ).

---

Bahuvacane sabbattha tatiyāsamaṃ, hissa bhiādeso hoti. Purisehi, purisebhi apeti.

ໃນພະຫຸວະຈະນະ, ທຸກບ່ອນຍ່ອມເໝືອນກັບຕະຕິຍາວິພັດ, ມີການແປງ Hi ເປັນ bhi, (ເຊັ່ນ) purisehi, purisebhi apeti (ຍ່ອມຫຼີກໄປຈາກບຸລຸດທັງຫຼາຍ).

---

Tattheva sāmivacanicchāyaṃ –

ໃນອັດນັ້ນນັ້ນເອງ ເມື່ອມີຄວາມປະສົງຈະກ່າວເຖິງ ສາມີ (ຄວາມເປັນເຈົ້າຂອງ) –

---

91. Yassa vā pariggaho taṃ sāmi.

໙໑. ຍັດສະ ວາ ປະຣິກຄະໂຫ ຕັງ ສາມິ.

---

Yassa vā pariggaho, taṃ sāmisaññaṃ hoti.

ການຄອບຄອງ (ຫຼື ຄວາມເປັນເຈົ້າຂອງ) ຂອງບຸກຄົນໃດ, ບຸກຄົນນັ້ນ ຍ່ອມມີຊື່ວ່າ ສາມີ.

---

92. Sāmismiṃ chaṭṭhī.

໙໒. ສາມິສະມິງ ຈັດຖີ.

---

Sāmismiṃ chaṭṭhīvibhatti hoti. Ṭhapetvā āyādesaṃ sabbattha catutthīchaṭṭhīnaṃ samānaṃ rūpaṃ. Purisassa etaṃ dhanaṃ, purisānaṃ.

ຈັດຖີວິພັດ ຍ່ອມລົງໃນອັດສາມີ (ຄວາມເປັນເຈົ້າຂອງ). ຍົກເວັ້ນການແປງເປັນ āya, ໃນບ່ອນທັງປວງ ຮູບຂອງຈະຕຸດຖີວິພັດ ແລະ ຈັດຖີວິພັດ ຍ່ອມເໝືອນກັນ, (ເຊັ່ນ) purisassa etaṃ dhanaṃ (ຊັບນີ້ ເປັນຂອງບຸລຸດ), purisānaṃ.

---

Tattheva okāsavacanicchāyaṃ –

ໃນອັດນັ້ນນັ້ນເອງ ເມື່ອມີຄວາມປະສົງຈະກ່າວເຖິງ ໂອກາສະ (ສະຖານທີ່/ທີ່ຮອງຮັບ) –

---

93. Yodhāro tamokāsaṃ.

໙໓. ໂຢທາໂຣ ຕະໂມກາສັງ.

---

Yo kattukammānaṃ kriyāya ādhāro, taṃ kārakaṃ okāsasaññaṃ hoti.

ສິ່ງໃດເປັນທີ່ຮອງຮັບແຫ່ງກິຣິຍາຂອງກັດຕຸ ແລະ ກຳ, ກາຣະກະນັ້ນ ຍ່ອມມີຊື່ວ່າ ໂອກາສະ.

---

94. Okāse [Pg.51] sattamī.

໙໔. ໂອກາເສ ສັດຕະມີ.

---

Okāsakārake sattamīvibhatti hotīti sattamiyā ekavacanaṃ smiṃ, tassa ‘‘smāsmiṃnaṃ vā’’ti ekāro, mhiādeso ca, purise patiṭṭhitaṃ, purisamhi, purisasmiṃ.

ສັດຕະມີວິພັດ ຍ່ອມລົງໃນໂອກາສະກາຣະກະ, ດັ່ງນັ້ນ ເອກະວະຈະນະ ຂອງສັດຕະມີວິພັດ ຄື Smiṃ (ສະມິງ), ຍ່ອມມີການແປງ Smiṃ ນັ້ນ ເປັນ ເອ ດ້ວຍສູດ “smāsmiṃnaṃ vā” ແລະ ມີການແປງເປັນ mhi ແດ່, (ເຊັ່ນ) purise patiṭṭhitaṃ, purisamhi, purisasmiṃ (ຕັ້ງຢູ່ແລ້ວໃນບຸລຸດ).

---

Bahuvacane ‘‘suhisvakāro e’’ti ekāro, purisesu.

ໃນພະຫຸວະຈະນະ, ຍ່ອມມີການແປງເປັນ ເອ ດ້ວຍສູດ “suhisvakāro e”, (ເຊັ່ນ) purisesu.

---

Puriso, purisā, bho purisa bho purisā vā, bhavanto purisā, purisaṃ, purise, purisena, purisehi purisebhi, purisassa, purisānaṃ, purisā purisasmā purisamhā, purisehi purisebhi, purisassa, purisānaṃ, purise purisasmiṃ purisamhi, purisesu.

ປຸຣິໂສ, ປຸຣິສາ, ໂພ ປຸຣິສ, ໂພ ປຸຣິສາ ວາ, ພະວັນໂຕ ປຸຣິສາ, ປຸຣິສັງ, ປຸຣິເສ, ປຸຣິເສນະ, ປຸຣິເສຫິ ປຸຣິເສພິ, ປຸຣິສັສສະ, ປຸຣິສານັງ, ປຸຣິສາ ປຸຣິສັສມາ ປຸຣິສັມຫາ, ປຸຣິເສຫິ ປຸຣິເສພິ, ປຸຣິສັສສະ, ປຸຣິສານັງ, ປຸຣິເສ ປຸຣິສັສມິງ ປຸຣິສັມຫິ, ປຸຣິເສສຸ.

---

Tathā sugato, sugatā, bho sugata bho sugatā vā, bhavanto sugatā, sugataṃ, sugate, sugatena, sugatehi sugatebhi, sugatassa, sugatānaṃ, sugatā sugatasmā sugatamhā, sugatehi sugatebhi, sugatassa, sugatānaṃ, sugate sugatasmiṃ sugatamhi, sugatesu.

ເຊັ່ນດຽວກັນ: ສຸຄະໂຕ, ສຸຄະຕາ, ໂພ ສຸຄະຕະ, ໂພ ສຸຄະຕາ ວາ, ພະວັນໂຕ ສຸຄະຕາ, ສຸຄະຕັງ, ສຸຄະເຕ, ສຸຄະເຕນະ, ສຸຄະເຕຫິ ສຸຄະເຕພິ, ສຸຄະຕັສສະ, ສຸຄະຕານັງ, ສຸຄະຕາ ສຸຄະຕັສມາ ສຸຄະຕັມຫາ, ສຸຄະເຕຫິ ສຸຄະເຕພິ, ສຸຄະຕັສສະ, ສຸຄະຕານັງ, ສຸຄະເຕ ສຸຄະຕັສມິງ ສຸຄະຕັມຫິ, ສຸຄະເຕສຸ.

---

Evaṃ surā’sura naro’raga nāga yakkhā,Gandhabba kinnara manussa pisāca petā;

Mātaṅga jaṅgama turaṅga varāha sīhā,Byaggha’ccha kacchapa taraccha miga’ssa soṇā.

ຄື: ສຸຣະ (ເທວະດາ), ອະສຸຣະ (ອະສູນ), ນະຣະ (ຄົນ), ອຸຣະຄະ (ງູ), Nãga (ນາກ), ຍັກຂະ (ຍັກ), ຄັນທັບພະ (ຄົນທັນ), ກິນນະຣະ (ກິນນອນ), ມະນຸດສະ (ມະນຸດ), ປิສາຈະ (ປີສາດ), ເປຕະ (ເຜດ), ມາຕັງຄະ (ຊ້າງ), ຈັງຄະມະ (ສັດ), ຕຸຣັງຄະ (ມ້າ), ວະຣາຫະ (ໝູ), ສີຫະ (ສິງ), ພະຍັກຄະ (ເສືອ), ອັດສະ (ໝີ), ກັດສະປະ (ເຕົ່າ), ຕະຣັດສະ (ໝາໄນ), ມິຄະ (ກວາງ), ອັດສະ (ມ້າ), ໂສນະ (ໝາ).

---

Āloka loka nilayā’nila cāga yogā, vāyāma gāmaNigamā’gama dhamma kāmā;

Saṅgho’gha ghosa paṭighā’sava kodha lobhā,Sārambha thambha mada māna pamāda makkhā.

ອາໂລກະ (ແສງສະຫວ່າງ), ໂລກະ (ໂລກ), ນິລະຍະ (ນະຣົກ), ອະນິລະ (ລົມ), ຈະຄະ (ການສະລະ), ໂຍຄະ (ຄວາມພຽນ), ວາຍາມະ (ຄວາມພະຍາຍາມ), ຄາມະ (ບ້ານ), ນິຄະມະ (ນິຄົມ), ອາຄະມະ (ຕຳລາ), ທັມມະ (ທຳ), ກາມະ (ກາມ), ສັງຄະ (ສົງ), ໂອຄະ (ຫ້ວງນ້ຳ), ໂຄສະ (ສຽງກ້ອງ), ປະຕິຄະ (ຄວາມຂັດເຄືອງ), ອາສະວະ (ອາສະວະ), ໂຄທະ (ຄວາມໂກດ), ໂລພະ (ຄວາມໂລບ), ສາຣັມພະ (ຄວາມແຂ່ງດີ), ຖັມພະ (ຄວາມຫົວແຂງ), ມະທະ (ຄວາມມົວເມົາ), ມານະ (ຄວາມຖືຕົວ), ປະມາດະ (ຄວາມປະໝາດ), ມັກຂະ (ຄວາມລຶບຄຸນ).

---

Punnāga [Pg.52] pūga panasā’sana campaka’mbā,Hintāla tāla bakula’jjuna kiṃsukā ca;

Mandāra kunda pucimanda karañja rukkhā,Ñeyyā mayūra sakunaṇḍaja koñca haṃsā –

ປຸນນາກະ (ຕົ້ນສາລະພີ), ປູຄະ (ຕົ້ນໝາກ), ປະນະສະ (ຕົ້ນຂະໜຸນ), ອະສະນະ (ຕົ້ນປະດູ່), ຈັມປະກະ (ຕົ້ນຈຳປາ), ອັມພະ (ຕົ້ນມ່ວງ), ຮິນຕາລະ (ຕົ້ນເປ້ງ), ຕາລະ (ຕົ້ນຕານ), ພະກຸລະ (ຕົ້ນພິກຸນ), ອັດຊຸນະ (ຕົ້ນຮົກຟ້າ), ກິງສຸກະ (ຕົ້ນຈານ), ມັນທາຣະ (ຕົ້ນມົນທາ), ກຸນທະ (ຕົ້ນດອກມະລິຊ້ອນ), ປຸຈິມັນທະ (ຕົ້ນສະເດົາ), ກະຣັນຊະ (ຕົ້ນຂະຍອມ), ຣຸກຂະ (ຕົ້ນໄມ້), ມະຍູຣະ (ນົກຍູງ), ສະກຸນະ (ນົກ), ອັນທະຊະ (ສັດເກີດຈາກໄຂ່), ໂກນຈະ (ນົກກະຮຽນ), ຫັງສະ (ຫົງ) ທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ຄວນຮູ້ (ວ່າແຈກຢ່າງນີ້).

---

Iccādayopi.

ແລະຄຳອື່ນໆ ເປັນຕົ້ນ ກໍຄືກັນ.

---

Manogaṇādissa tu nāsasmāsmiṃsu viseso. Aññattha purisasamaṃ.

ແຕ່ສຳລັບຄຳສັບພວກ ມະໂນຄະນະ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີຄວາມພິເສດໃນວິພັດທັງຫຼາຍ ຄື Nā, Sa, Smā, Smiṃ. ໃນວິພັດອື່ນ ຍ່ອມເໝືອນກັບ Purisa (ບຸລຸດ).

---

Mano, manā, he mana he manā vā, bhavanto manā, manaṃ, mane.

ມະໂນ, ມະນາ, ເຫ ມະນະ, ເຫ ມະນາ ວາ, ພະວັນໂຕ ມະນາ, ມະນັງ, ມະເນ.

---

‘‘Vā’’ti vattate.

ຄຳວ່າ “Vā” (ບາງເທື່ອ) ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

95. Manogaṇādito smiṃnānamiā.

໙໕. ມະໂນຄະນານິໂຕ ສະມິງນານະມິອາ.

---

Manopabhuti gaṇo manogaṇo, manogaṇādito smiṃ, nāiccetesaṃ yathākkamaṃ ikārākārādesā honti vā. Ādiggahaṇena bilapadāditopi.

ໝວດຄຳສັບທີ່ມີ 'ມະນະ' ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ມະໂນຄະນະ, ຫຼັງຈາກມະໂນຄະນະ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີການແປງ Smiṃ ແລະ Nā ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນ ອິ ແລະ ອາ ຕາມລຳດັບ ບາງເທື່ອ. ດ້ວຍການຖືເອົາຄຳວ່າ Ādi (ເປັນຕົ້ນ) ຍ່ອມມີການແປງແມ່ນແຕ່ໃນຄຳສັບ Bilapada (ບິລະປະທະ) ເປັນຕົ້ນ.

---

‘‘Manogaṇādito’’ti vattate.

ຄຳວ່າ “Manogaṇādito” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

96. Sa sare vāgamo.

໙໖. ສະ ສະເຣ ວາຄະໂມ.

---

Eteheva manogaṇādīhi sare pare sāgamo hoti vā. Manasā, manena.

ຫຼັງຈາກມະໂນຄະນະ ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ເມື່ອສະຫຼະຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ຍ່ອມມີການລົງ ສະ-ອັກສອນອາຄົມ ບາງເທື່ອ, (ເຊັ່ນ) manasā, manena.

---

Vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo, tena ‘‘mano manā manaṃ mane manaāyatana’’ntiādīsu na hoti. ‘‘Mānasikaṃ, cetasika’’ntiādīsu niccaṃ. Manehi, manebhi.

ຄຳວ່າ Vā ນີ້ ມີອັດກຳນົດແນ່ນອນ, ດັ່ງນັ້ນ ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີ “mano manā manaṃ mane manaāyatana” ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ມີ (ການລົງ ສະ-ອາຄົມ). ແຕ່ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີ “mānasikaṃ, cetasika” ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີເປັນນິດ. (ສ່ວນພະຫຸວະຈະນະ ຄື) manehi, manebhi.

---

‘‘Manogaṇādito, vā’’ti ca vattate.

ຄຳວ່າ “Manogaṇādito” ແລະ “vā” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

97. Sassa [Pg.53] co.

໙໗. ສັສສະ ຈະ ໂອ.

---

Manogaṇādito parassa sassa vibhattissa okāro hoti vā. Sāgamo.

ຍ່ອມມີການແປງ Sa ວິພັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກມະໂນຄະນະ ເປັນຕົ້ນ ເປັນ ໂອ ບາງເທື່ອ, ແລະ ມີການລົງ ສະ-ອັກສອນອາຄົມ.

---

Manaso manassa, manānaṃ, manā manasmā manamhā, manehi manebhi, manaso manassa, manānaṃ, manasi mane manasmiṃ manamhi, manesu.

ມະນະໂສ ມະນັສສະ, ມະນານັງ, ມະນາ ມະນັສມາ ມະນັມຫາ, ມະເນຫິ ມະເນພິ, ມະນະໂສ ມະນັສສະ, ມະນານັງ, ມະນະສິ ມະເນ ມະນັສມິງ ມະນັມຫິ, ມະເນສຸ.

---

Evaṃ vaco vayo tejo,Tapo ceto tamo yaso;

Ayo payo siro chando,Saro uro raho aho –

ເຊັ່ນດຽວກັນນີ້ (ຄື) ວໂຈ (ວາຈາ), ວໂຍ (ໄວ), ເຕໂຊ (ເດດ), ຕໂປ (ຕະບະ), ເຈໂຕ (ໃຈ), ຕໂມ (ຄວາມມືດ), ຍໂສ (ຍົດ), ອໂຍ (ເຫຼັກ), ປໂຍ (ນ້ຳນົມ), ສิໂຣ (ຫົວ), ສັນໂທ (ຄວາມພໍໃຈ), ສໂຣ (ສະ), ອຸໂຣ (ເອິກ), ຣໂຫ (ທີ່ລັບ), ອໂຫ (ວັນ) –

---

Iccādi manogaṇo.

ນີ້ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ມໂນຄະນະ (ໝວດສັບມີ ມນສັບ ເປັນຕົ້ນ).

---

Guṇavantusaddassa bhedo. Guṇavantu si itīdha –

ວິທີແຈກ ຄຸນວັນຕຸສັບ. ໃນທີ່ນີ້ ເມື່ອລົງ ສິ ວິບັດ ຫຼັງຈາກ ຄຸນວັນຕຸສັບ –

---

‘‘Savibhattissa, ntussā’’ti ca adhikāro.

ມີບົດຕາມມາ (ອະທິການ) ວ່າ 'ສວິພັດຕິສສະ' (ພ້ອມທັງວິບັດ) ແລະ 'ນຕຸສສະ' (ແຫ່ງນຕຸປັດໄຈ).

---

98. Ā simhi.

໙໘. ອາ ສິມຫິ (ເພາະ ສິ ວິບັດ ແປງ ນຕຸ ພ້ອມທັງວິບັດ ເປັນ ອາ).

---

Sabbasseva ntupaccayassa savibhattissa āādeso hoti simhi vibhattimhi. Guṇavā.

ມີການອາເທດ (ແປງ) ນຕຸປັດໄຈທັງໝົດ ພ້ອມທັງວິບັດ ເປັນ ອາ ເພາະ ສິ ວິບັດ. ເປັນຮູບວ່າ: ຄຸນວາ.

---

‘‘Yomhi, paṭhame’’sīhagatiyā ‘‘vā’’ti ca vattate.

ມີບົດວ່າ 'ໂຍມຫິ', 'ປະຖະເມ' ແລະ 'ວາ' ຕາມມາ ໂດຍວິທີສີຫະຄະຕິ (ການຫຼຽວເບິ່ງແບບລາຊະສີ).

---

99. Ntussa nto.

໙໙. ນຕຸສສະ ນໂຕ (ແປງ ນຕຸ ພ້ອມທັງວິບັດ ເປັນ ນໂຕ).

---

Sabbasseva ntupaccayassa savibhattissa ntoādeso hoti vā yomhi paṭhame, guṇavanto tiṭṭhanti.

ມີການອາເທດ (ແປງ) ນຕຸປັດໄຈທັງໝົດ ພ້ອມທັງວິບັດ ເປັນ ນໂຕ ບາງເທື່ອ ເພາະ ໂຍ ປະຖະມາ ວິບັດ. ເປັນຮູບວ່າ: ຄຸນວັນໂຕ ຕິດຖັນຕິ (ທ່ານຜູ້ມີຄຸນທັງຫຼາຍ ຍ່ອມຢືນຢູ່).

---

‘‘Sunaṃhisu, atta’’nti ca vattate.

ມີບົດວ່າ 'ສຸນັງຫິສຸ' ແລະ 'ອັດຕັງ' ຕາມມາ.

---

100. Ntussanto [Pg.54] yosu ca.

໑໐໐. ນຕຸສສັນໂຕ ໂຍສຸ ຈະ (ແລະ ແປງ ອຸ ທີ່ສຸດຂອງນຕຸປັດໄຈ ເປັນ ອະ ເພາະ ໂຍ ວິບັດ ເປັນຕົ້ນ).

---

Ntupaccayassa anto ukāro attamāpajjate sunaṃhi yoiccetesu, caggahaṇena aññesu aṃ nā smāsmiṃsu ca. Guṇavantā, chaṭṭhiyā siddhepi antādese puna antaggahaṇakaraṇato yonaṃ ikāro ca kvaci. Guṇavanti.

ສະຫຼະອຸ ທີ່ສຸດຂອງນຕຸປັດໄຈ ເຖິງຄວາມເປັນ ອະ (ແປງ ອຸ ເປັນ ອະ) ເພາະ ວິບັດທັງຫຼາຍມີ ສຸ, ນັງ, ຫິ ແລະ ໂຍ ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍການຖືເອົາ ສັບວ່າ 'ຈະ' (ໃນສູດ) ຈຶ່ງແປງ (ອຸ ເປັນ ອະ) ໃນວິບັດອື່ນໆ ຄື ອັງ, ນາ, ສະມາ ແລະ ສະມິງ ນຳອີກ. ເປັນຮູບວ່າ: ຄຸນວັນຕາ. ເຖິງແມ່ນວ່າ ການອາເທດເປັນ ອັນຕະ ຈະສໍາເລັດແລ້ວໃນສັດຖີວິບັດ, ແຕ່ເພາະການກ່າວເຖິງ 'ອັນຕະ' ອີກເທື່ອໜຶ່ງ, ຈຶ່ງມີການແປງ ໂຍ ວິບັດ ເປັນ ອິ ບາງເທື່ອ. ເປັນຮູບວ່າ: ຄຸນວັນຕິ.

---

‘‘A’’miti vattate.

ມີບົດວ່າ 'ອັງ' ຕາມມາ.

---

101. Avaṇṇā ca ge.

໑໐໑. ອະວັນນາ ຈະ ເຄ (ແລະ ແປງ ນຕຸ ພ້ອມທັງວິບັດ ເປັນ ອະ ແລະ ອາ ເພາະ ເຄ ວິບັດ).

---

Sabbasseva ntupaccayassa savibhattissa aṃ avaṇṇaiccete ādesā honti ge pare.

ມີການອາເທດ (ແປງ) ນຕຸປັດໄຈທັງໝົດ ພ້ອມທັງວິບັດ ເປັນ ອັງ ແລະ ອະວັນນະ (ອະ, ອາ) ເພາະ ເຄ ວິບັດ (ອາລັດປະນະ) ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ.

---

Bho guṇavaṃ bho guṇava bho guṇavā, bhavanto guṇavanto guṇavantā, guṇavantaṃ, guṇavante.

ໂພ ຄຸນວັງ, ໂພ ຄຸນວະ, ໂພ ຄຸນວາ (ແນ່ທ່ານຜູ້ມີຄຸນ), ພະວັນໂຕ ຄຸນວັນໂຕ ຄຸນວັນຕາ (ແນ່ທ່ານຜູ້ມີຄຸນທັງຫຼາຍ), ຄຸນວັນຕັງ (ເຊິ່ງທ່ານຜູ້ມີຄຸນ), ຄຸນວັນເຕ (ເຊິ່ງທ່ານຜູ້ມີຄຸນທັງຫຼາຍ).

---

‘‘Vā’’ti vattate.

ມີບົດວ່າ 'ວາ' ຕາມມາ.

---

102. Totitā sasmiṃnāsu.

໑໐໒. ໂຕຕິຕາ ສະສະມິງນາສຸ (ແປງ ນຕຸ ພ້ອມທັງວິບັດ ເປັນ ໂຕ, ຕິ, ຕາ ເພາະ ສະ, ສະມິງ, ນາ ວິບັດ ຕາມລໍາດັບ).

---

Sabbasseva ntupaccayassa savibhattissa toti tāādesā honti vā sasmiṃnāiccetesu yathāsaṅkhyaṃ. Guṇavatā guṇavantena, guṇavantehi guṇavantebhi.

ມີການອາເທດ (ແປງ) ນຕຸປັດໄຈທັງໝົດ ພ້ອມທັງວິບັດ ເປັນ ໂຕ, ຕິ, ຕາ ບາງເທື່ອ ເພາະ ສະ, ສະມິງ, ນາ ວິບັດ ເຫຼົ່ານີ້ ຕາມລໍາດັບ. ເປັນຮູບວ່າ: ຄຸນວະຕາ, ຄຸນວັນເຕນະ (ດ້ວຍທ່ານຜູ້ມີຄຸນ); ຄຸນວັນເຕຫິ, ຄຸນວັນເຕພິ (ດ້ວຍທ່ານຜູ້ມີຄຸນທັງຫຼາຍ).

---

103. Ntassa se vā.

໑໐໓. ນຕັສສະ ເສ ວາ (ແປງ ນຕຸ ພ້ອມທັງວິບັດ ເປັນ ນຕັສສະ ບາງເທື່ອ ເພາະ ສະ ວິບັດ).

---

Sabbasseva ntupaccayassa savibhattissa ntassaiccayamādeso hoti vā se vibhattimhi. Guṇavantassa guṇavato.

ມີການອາເທດ (ແປງ) ນຕຸປັດໄຈທັງໝົດ ພ້ອມທັງວິບັດ ເປັນ ນຕັສສະ ນີ້ ບາງເທື່ອ ເພາະ ສະ ວິບັດ. ເປັນຮູບວ່າ: ຄຸນວັນຕັສສະ, ຄຸນວະໂຕ (ແກ່ທ່ານຜູ້ມີຄຸນ).

---

104. Naṃmhi taṃ vā.

໑໐໔. ນັງມຫິ ຕັງ ວາ (ແປງ ນຕຸ ພ້ອມທັງວິບັດ ເປັນ ຕັງ ບາງເທື່ອ ເພາະ ນັງ ວິບັດ).

---

Sabbasseva ntupaccayassa savibhattissa taṃādeso hoti vā naṃmhi vibhattimhi. Guṇavataṃ guṇavantānaṃ.

ມີການອາເທດ (ແປງ) นຕຸປັດໄຈທັງໝົດ ພ້ອມທັງວິບັດ ເປັນ ຕັງ ບາງເທື່ອ ເພາະ ນັງ ວິບັດ. ເປັນຮູບວ່າ: ຄຸນວະຕັງ, ຄຸນວັນຕານັງ (ແກ່ທ່ານຜູ້ມີຄຸນທັງຫຼາຍ).

---

‘‘Amha [Pg.55] tumha ntu’’iccādinā smāvacanassa nābyapadeso.

ດ້ວຍສູດວ່າ 'ອັມຫະ ຕຸມຫະ ນຕຸ...' ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງມີການຮຽກ ສະມາ ວິບັດ ວ່າ ນາ.

---

Guṇavatā guṇavantā guṇavantasmā guṇavantamhā, guṇavantehi guṇavantebhi, guṇavantassa guṇavato, guṇavataṃ guṇavantānaṃ, guṇavati guṇavante guṇavantasmiṃ guṇavantamhī, guṇavantesu.

ຄຸນວະຕາ, ຄຸນວັນຕາ, ຄຸນວັນຕັສມາ, ຄຸນວັນຕັມຫາ (ແຕ່ທ່ານຜູ້ມີຄຸນ); ຄຸນວັນເຕຫິ, ຄຸນວັນເຕພິ (ດ້ວຍທ່ານຜູ້ມີຄຸນທັງຫຼາຍ); ຄຸນວັນຕັສສະ, ຄຸນວະໂຕ (ແກ່ທ່ານຜູ້ມີຄຸນ); ຄຸນວະຕັງ, ຄຸນວັນຕານັງ (ແກ່ທ່ານຜູ້ມີຄຸນທັງຫຼາຍ); ຄຸນວະຕິ, ຄຸນວັນເຕ, ຄຸນວັນຕັສມິງ, ຄຸນວັນຕັມຫີ (ໃນທ່ານຜູ້ມີຄຸນ); ຄຸນວັນເຕສຸ (ໃນທ່ານຜູ້ມີຄຸນທັງຫຼາຍ).

---

Evaṃ gaṇavā kulavā balavā yasavā dhanavā sutavā bhagavā himavā phalavā sīlavā paññavā iccādayo.

ເຊັ່ນດຽວກັນນີ້ (ຄື) ຄະນະວາ (ຜູ້ມີຄະນະ), ກຸລະວາ (ຜູ້ມີຕະກູນ), ພະລະວາ (ຜູ້ມີກຳລັງ), ຍະສະວາ (ຜູ້ມີຍົດ), ທະນະວາ (ຜູ້ມີຊັບ), ສຸຕະວາ (ຜູ້ມີຄວາມຮູ້), ພະຄະວາ (ຜູ້ມີໂຊກ/ພະຜູ້ມີພະພາກ), ຫິມະວາ (ຜູ້ມີຫິມະ/ພູເຂົາຫິມະພານ), ຜະລະວາ (ຜູ້ມີຜົນ), ສີລະວາ (ຜູ້ມີສິນ), ປັນຍະວາ (ຜູ້ມີປັນຍາ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Himavantusaddato simhi kate –

ເມື່ອລົງ ສິ ວິບັດ ຫຼັງຈາກ ຫິມະວັນຕຸສັບ ແລ້ວ –

---

‘‘Attaṃ, ntussa’nto’’ti ca vattamāne –

ເມື່ອມີບົດວ່າ 'ອັດຕັງ' ແລະ 'ນຕຸສສັນໂຕ' ຕາມມາ –

---

105. Simhī vā.

໑໐໕. ສິມຫີ ວາ (ແປງ ອຸ ທີ່ສຸດຂອງນຕຸປັດໄຈ ເປັນ ອະ ບາງເທື່ອ ເພາະ ສິ ວິບັດ).

---

Ntupaccayassa anto attaṃ hoti vā simhi vibhattimhi. Himavanto, himavā, sesaṃ samaṃ.

ສະຫຼະອຸ ທີ່ສຸດຂອງນຕຸປັດໄຈ ເຖິງຄວາມເປັນ ອະ ບາງເທື່ອ ເພາະ ສິ ວິບັດ. ເປັນຮູບວ່າ: ຫິມະວັນໂຕ, ຫິມະວາ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ເໝືອນກັນ (ກັບ ຄຸນວັນຕຸສັບ).

---

Puna vāggahaṇakaraṇaṃ himavantusaddato aññatra attanisedhanatthaṃ, vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo. Tena guṇavantādīsu nātippasaṅgo.

ການຖືເອົາ ສັບວ່າ 'ວາ' ອີກເທື່ອໜຶ່ງ ເພື່ອປະຕິເສດຄວາມເປັນ ອະ (ການແປງ ອຸ ເປັນ ອະ) ໃນສັບອື່ນນອກຈາກ ຫິມະວັນຕຸສັບ, ວາສັບນີ້ ມີປະໂຫຍດໃນການກຳນົດຂອບເຂດ (ວະວັດຖິຕະວິພາສາ). ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ມີການກ້າວກ່າຍ (ໃຊ້ເກີນຂອບເຂດ) ໃນສັບທັງຫຼາຍມີ ຄຸນວັນຕຸສັບ ເປັນຕົ້ນ.

---

Evaṃ satimā dhitimā gatimā matimā mutimā muttimā jutimā sirimā hirimā thutimā ratimā yatimā sucimā kalimā balimā kasimā rucimā buddhimā cakkhumā bandhumā hetumā setumā ketumā rāhumā bhāṇumā khāṇumā vijjumā iccādayo.

ເຊັ່ນດຽວກັນນີ້ (ຄື) ສະຕິມາ (ຜູ້ມີສະຕິ), ທິຕິມາ (ຜູ້ມີຄວາມເພຽນ/ຄວາມໝັ້ນຄົງ), ຄະຕິມາ (ຜູ້ມີຄະຕິ), ມະຕິມາ (ຜູ້ມີຄວາມຮູ້), ມຸຕິມາ (ຜູ້ມີຄວາມຄິດ), ມຸດຕິມາ (ຜູ້ມີຄວາມຫຼຸດພົ້ນ), ຊຸຕິມາ (ຜູ້ມີຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ), ສິຣິມາ (ຜູ້ມີສິຣິ), ຫິຣິມາ (ຜູ້ມີຄວາມລະອາຍ), ທຸຕິມາ (ຜູ້ມີການສັນລະເສີນ), ຣະຕິມາ (ຜູ້ມີຄວາມຍິນດີ), ຍະຕິມາ (ຜູ້ມີຄວາມພະຍາຍາມ), ສຸຈິມາ (ຜູ້ມີຄວາມສະອາດ), ຄະລິມາ (ຜູ້ມີໂທດ), ພະລິມາ (ຜູ້ມີກຳລັງ), ຄະສິມາ (ຜູ້ມີການໄຖ), ຣຸຈິມາ (ຜູ້ມີຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ), ພຸດທິມາ (ຜູ້ມີປັນຍາ), ຈັກຂຸມາ (ຜູ້ມີຈັກຂຸ/ດວງຕາ), ພັນທຸມາ (ຜູ້ມີຍາດ), ເຫຕຸມາ (ຜູ້ມີເຫດ), ເສຕຸມາ (ຜູ້ມີຂົວ), ເກຕຸມາ (ຜູ້ມີທຸງ), ຣາຫຸມາ (ຜູ້ມີຣາຫູ), ພາໂນມາ (ຜູ້ມີລັງສີ), ຄາໂນມາ (ຜູ້ມີຕໍໄມ້), ວິຊຊຸມາ (ຜູ້ມີຟ້າແມບ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Tattha satimantu bandhumantusaddānaṃ aṃsesu rūpabhedo. ‘‘Attaṃ, ntussā’’ti ca vattate.

ໃນບັນດາສັບເຫຼົ່ານັ້ນ, ມີຮູບທີ່ຕ່າງກັນໃນ ອັງ ວິບັດ ແລະ ສຸ ວິບັດ ຂອງ ສະຕິມັນຕຸສັບ ແລະ ພັນທຸມັນຕຸສັບ. ມີບົດວ່າ 'ອັດຕັງ' ແລະ 'ນຕຸສສະ' ຕາມມາ.

---

106. Sabbassa vā aṃsesu.

໑໐໖. ສັບພັສສະ ວາ ອັງເສສຸ (ແປງ ນຕຸ ພ້ອມທັງວິບັດ ເປັນ ອະ ບາງເທື່ອ ເພາະ ອັງ ວິບັດ ແລະ ສຸ ວິບັດ).

---

Sabbasseva ntupaccayassa attaṃ hoti vā aṃsaiccetesu. Idhāpi vāsaddassa vavatthitavibhāsattā nātippasaṅgo[Pg.56]. Satimaṃ satimantaṃ, bandhumaṃ bandhumantaṃ, satimassa satimato satimantassa, bandhumassa bandhumato bandhumantassa, sesaṃ samaṃ.

ມີການແປງ ນຕຸປັດໄຈທັງໝົດ ພ້ອມທັງວິບັດ ເປັນ ອະ ບາງເທື່ອ ເພາະ ອັງ ວິບັດ ແລະ ສຸ ວິບັດ ເຫຼົ່ານີ້. ໃນທີ່ນີ້ກໍເຊັ່ນກັນ, ເພາະ ວາສັບ ມີການກຳນົດຂອບເຂດ (ວະວັດຖິຕະວິພາສາ) ຈຶ່ງບໍ່ມີການກ້າວກ່າຍ (ໃຊ້ເກີນຂອບເຂດ). ເປັນຮູບວ່າ: ສະຕິມັງ, ສະຕິມັນຕັງ; ພັນທຸມັງ, ພັນທຸມັນຕັງ; ສະຕິມັສສະ, ສະຕິມະໂຕ, ສະຕິມັນຕັສສະ; ພັນທຸມັສສະ, ພັນທຸມະໂຕ, ພັນທຸມັນຕັສສະ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ເໝືອນກັນ.

---

Gacchantasaddassa bhedo, gacchanta si,

ວິທີແຈກ ຄັດສັນຕະສັບ. ຄັດສັນຕະ + ສິ –

---

‘‘Vā’’ti vattate.

ມີບົດວ່າ 'ວາ' ຕາມມາ.

---

107. Simhi gacchantādīnaṃ ntasaddo aṃ.

໑໐໗. ສິມຫິ ຄັດສັນຕາດີນັງ ນຕັສສັດໂທ ອັງ (ເພາະ ສິ ວິບັດ, ແປງ ນຕະ ຂອງສັບມີ ຄັດສັນຕະ ເປັນຕົ້ນ ເປັນ ອັງ ບາງເທື່ອ).

---

Gacchanticcevamādīnaṃ antappaccayantānaṃ ntasaddo aṃrūpaṃ āpajjate vā simhi vibhattimhi. Saralopasilopā, so gacchaṃ, gacchanto vā gaṇhāti.

ນຕະສັບ ຂອງສັບທັງຫຼາຍມີ ຄັດສັນຕະ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ລົງ ອັນຕະປັດໄຈ ເຖິງຄວາມເປັນຮູບ ອັງ ບາງເທື່ອ ເພາະ ສິ ວິບັດ. ມີການລົບສະຫຼະ (ສະຣະລົບ) ແລະ ລົບ ສິ ວິບັດ (ສິລົບ). ເປັນຮູບວ່າ: ໂສ ຄັດຊັງ, ຫຼື ໂສ ຄັດສັນໂຕ ຄັນຫາຕິ (ເຂົາ ຜູ້ໄປຢູ່ ຍ່ອມຖືເອົາ).

---

‘‘Gacchantādīnaṃ, ntasaddo’’ti ca vattamāne –

ເມື່ອມີບົດວ່າ 'ຄັດສັນຕາດີນັງ' ແລະ 'ນຕັສສັດໂທ' ຕາມມາ –

---

108. Sesesu ntuva.

໑໐໘. ເສເສສຸ ນຕຸວະ (ໃນວິບັດທີ່ເຫຼືອ ໃຫ້ເຫັນວ່າເປັນເໝືອນ ນຕຸປັດໄຈ).

---

Gacchantādīnaṃ ntasaddo ntupaccayova daṭṭhabbo sesesu vibhattippaccayesu, asmimhi kāriyātidesoyaṃ. Sesaṃ guṇavantusamaṃ.

ນຕະສັບ ຂອງສັບທັງຫຼາຍມີ ຄັດສັນຕະ ເປັນຕົ້ນ ພຶງເຫັນວ່າເປັນເໝືອນ ນຕຸປັດໄຈ ນັ້ນເອງ ໃນວິບັດທີ່ເຫຼືອທັງຫຼາຍ, ນີ້ເປັນການຂະຫຍາຍຜົນທາງໄວຍາກອນ (ກາຣິຍາຕິເທດ) ໃນທີ່ນີ້. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ເໝືອນກັບ ຄຸນວັນຕຸສັບ.

---

Te gacchanto gacchantā, bho gacchaṃ bho gaccha bho gacchā, bhavanto gacchanto gacchantā, [gacchaṃ] gacchantaṃ, gacchante, gacchatā gacchantena, gacchantehi gacchantebhi, gacchato gacchantassa, gacchataṃ gacchantānaṃ, gacchatā gacchantasmā gacchantamhā, gacchantehi gacchantebhi, gacchato gacchantassa, gacchataṃ gacchantānaṃ, gacchati gacchante gacchantasmiṃ gacchantamhī, gacchantesu.

ເຕ ຄັດສັນໂຕ, ຄັດສັນຕາ (ເຂົາທັງຫຼາຍ ຜູ້ໄປຢູ່); ໂພ ຄັດຊັງ, ໂພ ຄັດຊະ, ໂພ ຄັດຊາ (ແນ່ທ່ານຜູ້ໄປຢູ່); ພະວັນໂຕ ຄັດສັນໂຕ, ຄັດສັນຕາ (ແນ່ທ່ານຜູ້ໄປຢູ່ທັງຫຼາຍ); ຄັດສັນຕັງ (ເຊິ່ງທ່ານຜູ້ໄປຢູ່); ຄັດສັນເຕ (ເຊິ່ງທ່ານຜູ້ໄປຢູ່ທັງຫຼາຍ); ຄັດສະຕາ, ຄັດສັນເຕນະ (ດ້ວຍທ່ານຜູ້ໄປຢູ່); ຄັດສັນເຕຫິ, ຄັດສັນເຕພິ (ດ້ວຍທ່ານຜູ້ໄປຢູ່ທັງຫຼາຍ); ຄັດສະໂຕ, ຄັດສັນຕັສສະ (ແກ່ທ່ານຜູ້ໄປຢູ່); ຄັດສະຕັງ, ຄັດສັນຕານັງ (ແກ່ທ່ານຜູ້ໄປຢູ່ທັງຫຼາຍ); ຄັດສະຕາ, ຄັດສັນຕາ, ຄັດສັນຕັສມາ, ຄັດສັນຕັມຫາ (ແຕ່ທ່ານຜູ້ໄປຢູ່); ຄັດສັນເຕຫິ, ຄັດສັນເຕພິ (ດ້ວຍທ່ານຜູ້ໄປຢູ່ທັງຫຼາຍ); ຄັດສະໂຕ, ຄັດສັນຕັສສະ (ແກ່ທ່ານຜູ້ໄປຢູ່); ຄັດສະຕັງ, ຄັດສັນຕານັງ (ແກ່ທ່ານຜູ້ໄປຢູ່ທັງຫຼາຍ); ຄັດສະຕິ, ຄັດສັນເຕ, ຄັດສັນຕັສມິງ, ຄັດສັນຕັມຫີ (ໃນທ່ານຜູ້ໄປຢູ່); ຄັດສັນເຕສຸ (ໃນທ່ານຜູ້ໄປຢູ່ທັງຫຼາຍ).

---

Evaṃ mahaṃ caraṃ tiṭṭhaṃ, dadaṃ bhuñjaṃ suṇaṃ pacaṃ;

Jayaṃ jīraṃ cavaṃ mīyaṃ, saraṃ kubbaṃ japaṃ vajaṃ –

ເຊັ່ນດຽວກັນນີ້ (ຄື) ມະຫັງ (ຜູ້ໃຫຍ່), ຈະຣັງ (ຜູ້ທ່ຽວໄປ), ຕິດຖັງ (ຜູ້ຢືນຢູ່), ທະທັງ (ຜູ້ໃຫ້ຢູ່), ພຸນຊັງ (ຜູ້ກິນຢູ່), ສຸນັງ (ຜູ້ຟັງຢູ່), ປະຈັງ (ຜູ້ຫຸງຕົ້ມຢູ່), ຈະຍັງ (ຜູ້ຊະນະຢູ່), ຈີຣັງ (ຜູ້ຊຸດໂຊມຢູ່), ຈະວັງ (ຜູ້ເຄື່ອນຢູ່), ມີຍັງ (ຜູ້ຕາຍຢູ່), ສະຣັງ (ຜູ້ລະນຶກຢູ່), ກຸບພັງ (ຜູ້ເຮັດຢູ່), ຈະປັງ (ຜູ້ບົນບານຢູ່), ວະຊັງ (ຜູ້ໄປຢູ່) –

---

Iccādayo.

ເປັນຕົ້ນ.

---

Bhavantasaddassa [Pg.57] ga yo nā savacanesu viseso. So bhavaṃ.

ພະວັນຕຸສັບ ມີຄວາມພິເສດໃນ ອາລັດປະນະ (ຄະ), ໂຍ ວິບັດ ແລະ ນາ ວິບັດ. ເປັນຮູບວ່າ: ໂສ ພະວັງ (ທ່ານນັ້ນ).

---

‘‘Bhavato’’ti vattate.

ມີບົດວ່າ 'ພະວະໂຕ' ຕາມມາ.

---

109. Obhāvo kvaci yosu vakārassa.

໑໐໙. ໂອພາໂວ ຄວະຈິ ໂຍສຸ ວະກາຣັສສະ (ແປງ ວະ ອັກສອນ ເປັນ ໂອ ບາງເທື່ອ ເພາະ ໂຍ ວິບັດ).

---

Bhavantaiccetassa vakārassa obhāvo hoti kvaci yoiccetesu. Te bhonto bhavanto bhavantā.

ມີການແປງ ວະ ອັກສອນ ຂອງ ພະວັນຕະສັບ ນີ້ ເປັນ ໂອ ບາງເທື່ອ ເພາະ ໂຍ ວິບັດ ເຫຼົ່ານີ້. ເປັນຮູບວ່າ: ເຕ ໂພນໂຕ, ພະວັນໂຕ, ພະວັນຕາ (ທ່ານທັງຫຼາຍ).

---

‘‘Bhavato’’ti vattate.

ມີບົດວ່າ 'ພະວະໂຕ' ຕາມມາ.

---

110. Bho ge tu.

໑໑໐. ໂພ ເຄ ຕຸ (ແປງ ພະວັນຕະ ພ້ອມທັງວິບັດ ເປັນ ໂພ ເພາະ ເຄ ວິບັດ).

---

Sabbasseva bhavantasaddassa bho hoti ge pare. Tusaddena bhante, bhontādi ca, galopo, bho bhante bhonta bhontā, bhonto bhavanto bhavantā, bhavantaṃ, bhonte bhavante.

ມີການແປງ ພະວັນຕະສັບທັງໝົດ ເປັນ ໂພ ເພາະ ເຄ ວິບັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. ດ້ວຍ ຕຸສັບ (ໃນສູດ) ຈຶ່ງມີຮູບວ່າ ພັນເຕ, ໂພນຕະ ເປັນຕົ້ນ ນຳອີກ, ແລະ ມີການລົບ ຄະ ວິບັດ. ເປັນຮູບວ່າ: ໂພ, ພັນເຕ, ໂພນຕະ, ໂພນຕາ (ແນ່ທ່ານ/ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ); ໂພນໂຕ, ພະວັນໂຕ, ພະວັນຕາ; ພະວັນຕັງ; ໂພນເຕ, ພະວັນເຕ.

---

Nāsesu ‘‘obhāvo kvacī’’ti yogavibhāgena obhāvo.

ໃນ ນາ ວິບັດ ເປັນຕົ້ນ ມີການແປງ ເປັນ ໂອ ດ້ວຍການແບ່ງສູດ (ໂຍຄະວິພາຄະ) ວ່າ 'ໂອພາໂວ ຄວະຈິ'.

---

Bhotā bhavatā bhavantena, bhoto bhavato bhavantassa iccādi.

ໂພຕາ, ພະວະຕາ, ພະວັນເຕນະ (ດ້ວຍທ່ານ); ໂພໂຕ, ພະວະໂຕ, ພະວັນຕັສສະ (ແກ່ທ່ານ) ເປັນຕົ້ນ.

---

111. Bhadantassa bhaddanta bhante.

໑໑໑. ພະທັນຕັສສະ ພັດທັນຕະ ພັນເຕ (ແປງ ພະທັນຕະ ພ້ອມທັງວິບັດ ເປັນ ພັດທັນຕະ ແລະ ພັນເຕ).

---

Sabbasseva bhadantasaddassa bhaddanta bhanteiccete ādesā honti kvaci ge pare yosu ca. Bho bhaddanta bhante, bhadanta bhadantā vā iccādi purisasaddasamaṃ.

ມີການອາເທດ (ແປງ) ພະທັນຕະສັບທັງໝົດ ເປັນ ພັດທັນຕະ ແລະ ພັນເຕ ບາງເທື່ອ ເພາະ ເຄ ວິບັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ແລະ ເພາະ ໂຍ ວິບັດ ນຳອີກ. ເປັນຮູບວ່າ: ໂພ ພັດທັນຕະ, ພັນເຕ; ພະທັນຕະ, ພະທັນຕາ ບາງເທື່ອ ເປັນຕົ້ນ, ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ເໝືອນກັບ ປຸຣິສສັບ.

---

112. Santasaddassa so bhe bo cante.

໑໑໒. ສັນຕັສສັດທັສສະ ໂສ ເພ ໂພ ຈັນເຕ (ແປງ ສັນຕະສັບ ເປັນ ສະ ເພາະ ພະ ວິບັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ແລະ ມີການລົງ ພະ ອັກສອນ ໃນສ່ວນທ້າຍ).

---

Sabbasseva santasaddassa sasaddādeso hoti bhakāre pare, ante ca bakārāgamo hoti.

ມີການອາເທດ (ແປງ) ສັນຕະສັບທັງໝົດ ເປັນ ສະສັບ ເພາະ ພະກາຣະ (ພະ ວິບັດ) ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ແລະ ມີການລົງ ພະກາຣາຄົມ (ພະ ອາຄົມ) ໃນສ່ວນທ້າຍ.

---

Casaddaggahaṇena [Pg.58] abhakārepi samāse kvaci sakārādeso. Sabbhi.

ດ້ວຍການຖືເອົາ ຈະສັບ (ໃນສູດ) ເຖິງແມ່ນວ່າບໍ່ມີ ພະກາຣະ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ກໍມີການອາເທດ ເປັນ ສະ ອັກສອນ ໄດ້ບາງເທື່ອ ໃນສະມາດ. ເປັນຮູບວ່າ: ສັບພິ.

---

Bheti kiṃ? Santehi, sesaṃ gacchantasaddasamaṃ.

ຄຳຖາມວ່າ: ກ່າວວ່າ 'ເພ' (ເພາະ ພະ ວິບັດ) ເພື່ອປະໂຫຍດຫຍັງ? ຕອບວ່າ: ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຮູບວ່າ ສັນເຕຫິ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ເໝືອນກັບ ຄັດສັນຕະສັບ.

---

Atthi rāja brahma atta sakhasaddādīnaṃ bhedo, tatheva syādyuppatti, ‘‘rāja si’’iti ṭhite –

ມີຄວາມແຕກຕ່າງ (ແຫ່ງການແຈກວິພັດ) ຂອງສັບທັງຫຼາຍ ມີ ຣາຊ, ພຣຫມ, ອັຕຕ, ສຂ ສັບ ເປັນຕົ້ນ, ແລະການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງສຍາທິວິພັດກໍມີຢ່າງນັ້ນ, ເມື່ອຕັ້ງ “ຣາຊ + ສິ” ໄວ້ແລ້ວ –

---

‘‘Brahmattasakharājādito’’ti adhikāro.

ສູດວ່າ “Brahmattasakharājādito” ເປັນສູດຕາມໄປ (ອະທິການ).

---

113. Syā ca.

໑໑໓. ສູດວ່າ “Syā ca” (ແລະ ເພາະສັບມີ ພຣຫມ, ອັຕຕ, ສຂ, ຣາຊ ເປັນຕົ້ນ, ສິ ວິພັດ ແປງເປັນ ອາ).

---

Brahma atta sakha rājaiccevamādito sivacanassa ākāro hoti. Ādisaddena ātumādisaddato ca. Saralopādi. Rājā tiṭṭhati.

ເພາະສັບທັງຫຼາຍມີ ພຣຫມ, ອັຕຕ, ສຂ, ຣາຊ ເປັນຕົ້ນ, ສິວິພັດ ແປງເປັນ ອາ. ດ້ວຍສັບວ່າ “ອາທິ” (ເປັນຕົ້ນ) ແປງສິວິພັດຫຼັງຈາກສັບມີ ອາຕຸມະ ເປັນຕົ້ນນຳ. ມີການລຶບສະຫຼະເປັນຕົ້ນ. ເຊັ່ນ: Rājā tiṭṭhati (ພຣະຣາຊາ ຍ່ອມປະທັບຢືນ).

---

114. Yonamāno.

໑໑໔. ສູດວ່າ “Yonamāno” (ແປງ ໂຍ ວິພັດ ເປັນ ອາໂນ).

---

Brahmattasakharājādito yonaṃ ānoādeso hoti. Rājāno tiṭṭhanti, bho rāja bho rājā, bhavanto rājāno.

ເພາະສັບທັງຫຼາຍມີ ພຣຫມ, ອັຕຕ, ສຂ, ຣາຊ ເປັນຕົ້ນ, ແປງ ໂຍ ວິພັດ ເປັນ ອາໂນ. ເຊັ່ນ: Rājāno tiṭṭhanti (ພຣະຣາຊາທັງຫຼາຍ ຍ່ອມປະທັບຢືນ), bho rāja, bho rājā (ແນ່ພຣະຣາຊາ), bhavanto rājāno (ຂ້າແດ່ພຣະຣາຊາທັງຫຼາຍ).

---

‘‘Vā’’ti vattate.

ບົດວ່າ “Vā” ຕາມໄປ.

---

115. Brahmattasakharājādito amānaṃ.

໑໑໕. ສູດວ່າ “Brahmattasakharājādito amānaṃ” (ເພາະສັບມີ ພຣຫມ, ອັຕຕ, ສຂ, ຣາຊ ເປັນຕົ້ນ, ແປງ ອໍ ວິພັດ ເປັນ ອານັງ ບາງເທື່ອ).

---

Brahmādīhi parassa aṃvacanassa ānaṃ hoti vā. Rājānaṃ passa rājaṃ vā, rājāno.

ແປງ ອໍ ວິພັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກສັບມີ ພຣຫມ ເປັນຕົ້ນ ເປັນ ອານັງ ບາງເທື່ອ. ເຊັ່ນ: Rājānaṃ passa ຫຼື rājaṃ passa (ຈົ່ງເບິ່ງເຊິ່ງພຣະຣາຊາ), rājāno (ຈົ່ງເບິ່ງເຊິ່ງພຣະຣາຊາທັງຫຼາຍ).

---

‘‘Savibhattissa, rājassā’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ “Savibhattissa” ແລະ “rājassa” ຕາມໄປ.

---

116. Nāmhi raññā vā.

໑໑໖. ສູດວ່າ “Nāmhi raññā vā” (ເພາະ ນາ ວິພັດ, ແປງ ຣາຊ ສັບ ກັບທັງວິພັດ ເປັນ ຣັນຍາ ບາງເທື່ອ).

---

Sabbasseva rājasaddassa savibhattissa raññāādeso hoti vā nāmhi vibhattimhi. Raññā kataṃ rājena vā.

ແປງ ຣາຊ ສັບ ທັງໝົດກັບທັງວິພັດ ເປັນ ຣັນຍາ ບາງເທື່ອ ເພາະ ນາ ວິພັດ. ເຊັ່ນ: Raññā kataṃ ຫຼື rājena kataṃ (ອັນພຣະຣາຊາກະທຳແລ້ວ).

---

117. Rājassa [Pg.59] rāju sunaṃhisu ca.

໑໑໗. ສູດວ່າ “Rājassa rāju sunaṃhisu ca” (ແປງ ຣາຊ ສັບ ເປັນ ຣາຊຸ ເພາະ ສຸ, ນັງ, ຫິ ວິພັດ).

---

Sabbassa rājasaddassa rājuādeso hoti su naṃ hiiccetesu vacanesu. Casaddo vikappanattho, ‘‘sunaṃhisu cā’’ti dīgho, rājūhi rājūbhi, rājehi rājebhi vā.

ແປງ ຣາຊ ສັບ ທັງໝົດ ເປັນ ຣາຊຸ ເພາະ ວິພັດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ຄື ສຸ, ນັງ, ຫິ. ຈະສັບ ມີອັດຖະກຳນົດ (ວິກັບ), ມີການທີຄະ (ອຸ ເປັນ ອູ) ດ້ວຍສູດວ່າ “sunaṃhisu ca”, ເຊັ່ນ: Rājūhi, rājūbhi ຫຼື rājehi, rājebhi.

---

‘‘Savibhattissā’’ti adhikāro.

ສູດວ່າ “Savibhattissā” ເປັນສູດຕາມໄປ (ອະທິການ).

---

118. Rājassa raññorājino se.

໑໑໘. ສູດວ່າ “Rājassa raññorājino se” (ເພາະ ສະ ວິພັດ, ແປງ ຣາຊ ສັບ ກັບທັງວິພັດ ເປັນ ຣັນໂຍ ແລະ ຣาຊິໂນ).

---

Sabbasseva rājasaddassa savibhattissa rañño rājinoiccete ādesā honti se vibhattimhi. Rañño, rājino deti.

ແປງ ຣາຊ ສັບ ທັງໝົດກັບທັງວິພັດ ເປັນ ຣັນໂຍ ແລະ ຣາຊິໂນ ເພາະ ສະ ວິພັດ. ເຊັ່ນ: Rañño deti ຫຼື rājino deti (ຍ່ອມຖວາຍແກ່ພຣະຣາຊາ).

---

‘‘Rājassā’’ti vattate.

ບົດວ່າ “Rājassa” ຕາມໄປ.

---

119. Raññaṃ naṃ mhī vā.

໑໑໙. ສູດວ່າ “Raññaṃ naṃ mhī vā” (ເພາະ ນັງ ວິພັດ, ແປງ ຣາຊ ສັບ ກັບທັງວິພັດ ເປັນ ຣັນຍັງ ບາງເທື່ອ).

---

Sabbasseva rājasaddassa savibhattissa raññaṃādeso hoti vā naṃmhi vibhattimhi. Raññaṃ rājūnaṃ rājānaṃ.

ແປງ ຣາຊ ສັບ ທັງໝົດກັບທັງວິພັດ ເປັນ ຣັນຍັງ ບາງເທື່ອ ເພາະ ນັງ ວິພັດ. ເຊັ່ນ: Raññaṃ, rājūnaṃ, rājānaṃ (ແຫ່ງພຣະຣາຊາທັງຫຼາຍ).

---

Pañcamiyaṃ –

ໃນປັນຈະມີວິພັດ –

---

120. Amhatumhanturājabrahmattasakhasatthupitādīhi smā nāva.

໑໒໐. ສູດວ່າ “Amhatumhanturājabrahmattasakhasatthupitādīhi smā nāva” (ເພາະສັບທັງຫຼາຍມີ ອັມຫະ, ຕຸມຫະ, ອັນຕະ, ຣາຊ, ພຣຫມ, ອັຕຕ, ສຂ, ສັຕຖຸ, ປิຕຸ ເປັນຕົ້ນ, ສະມາ ວິພັດ ເປັນເໝືອນ ນາ ວິພັດ).

---

Amhatumhanturājabrahmattasakhasatthupituiccevamādīhi smāvacanaṃ nāva daṭṭhabbanti smāvacanassa nābhāvātideso. Atideso pana chabbidho.

ເພາະສັບທັງຫຼາຍມີ ອັມຫະ, ຕຸມຫະ, ອັນຕະ, ຣາຊ, ພຣຫມ, ອັຕຕ, ສຂ, ສັຕຖຸ, ປິຕຸ ເປັນຕົ້ນ, ເພິ່ນໃຫ້ເຫັນ ສະມາ ວິພັດ ເປັນເໝືອນ ນາ ວິພັດ, ນີ້ຄືການອະຕິເທດ (ການໂອນຄຸນສົມບັດ) ຄວາມເປັນ ນາ ວິພັດ ໃຫ້ແກ່ ສະມາ ວິພັດ. ສ່ວນອະຕິເທດນັ້ນ ມີ 6 ປະການ.

---

Vuttañca –

ແລະ ທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ –

---

‘‘Byapadeso nimittañca, taṃrūpaṃ taṃsabhāvatā;

Suttañceva tathā kāri-yātidesoti chabbidho’’ti.

“ອະຕິເທດມີ 6 ປະການ ຄື: ວະຍະປະເທສະ (ການສົມມຸດຕິ), ນິມິດຕະ (ເຫດ), ຕັງຣູບະ (ຮູບນັ້ນ), ຕັງສະພາວະຕາ (ສະພາວະນັ້ນ), ສຸດຕະ (ສູດ) ແລະ ກາຣິຍາຕິເທດ (ການງານ).”

---

Tatrāyaṃ [Pg.60] brahmattasakhādīsu pāṭhasāmatthiyato rūpātideso. Sesaṃ tatiyāsamaṃ.

ໃນອະຕິເທດເຫຼົ່ານັ້ນ, ນີ້ຄື ຣູປາຕິເທດ (ການໂອນຮູບ) ໃນສັບທັງຫຼາຍມີ ພຣຫມ, ອັຕຕ, ສຂ ເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການທ່ອງຂຶ້ນໃຈ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ເໝືອນກັບຕະຕິຍາວິພັດ.

---

Raññā apeti, rājūhi rājūbhi, rājehi rājebhi, rañño, rājino santakaṃ, raññaṃ rājūnaṃ rājānaṃ.

Raññā apeti (ຍ່ອມຫຼີກໄປຈາກພຣະຣາຊາ), rājūhi, rājūbhi, rājehi, rājebhi (ຈາກພຣະຣາຊາທັງຫຼາຍ), rañño, rājino santakaṃ (ຊັບອັນເປັນຂອງພຣະຣາຊາ), raññaṃ, rājūnaṃ, rājānaṃ (ຂອງພຣະຣາຊາທັງຫຼາຍ).

---

‘‘Rājassā’’ti vattate.

ບົດວ່າ “Rājassa” ຕາມໄປ.

---

121. Smiṃmhi raññe rājini.

໑໒໑. ສູດວ່າ “Smiṃmhi raññe rājini” (ເພາະ ສະມິງ ວິພັດ, ແປງ ຣາຊ ສັບ ກັບທັງວິພັດ ເປັນ ຣັນເຍ ແລະ ຣາຊິນິ).

---

Sabbasseva rājasaddassa savibhattissa raññerājiniiccete ādesā honti smiṃmhi vibhattimhi. Raññe, rājini patiṭṭhitaṃ, rājūsu rājesu.

ແປງ ຣາຊ ສັບ ທັງໝົດກັບທັງວິພັດ ເປັນ ຣັນເຍ ແລະ ຣາຊິນິ ເພາະ ສະມິງ ວິພັດ. ເຊັ່ນ: Raññe, rājini patiṭṭhitaṃ (ຕັ້ງຢູ່ແລ້ວໃນພຣະຣາຊາ), rājūsu, rājesu (ໃນພຣະຣາຊາທັງຫຼາຍ).

---

Brahmasaddassa ca ga nā sa smiṃsu viseso. Brahmā, brahmāno.

ແລະ ຄວາມແຕກຕ່າງແຫ່ງ ພຣຫມ ສັບ ມີໃນ ຄະ (ອາລັປພະນະເອກະວະຈະນະ), ນາ, ສະ, ສະມິງ ວິພັດທັງຫຼາຍ. ເຊັ່ນ: Brahmā (ພຣະພຣົມ), brahmāno (ພຣະພຣົມທັງຫຼາຍ).

---

Ālapane ca ‘‘e’’ti vattate.

ໃນອາລັປພະນະ, ແລະ ບົດວ່າ “e” ຕາມໄປ.

---

122. Brahmato gassa ca.

໑໒໒. ສູດວ່າ “Brahmato gassa ca” (ເພາະ ພຣຫມ ສັບ, ແປງ ຄະ ເປັນ ເອ).

---

Brahmasaddato gassa ca ekāro hoti, caggahaṇaṃ eggahaṇānukaḍḍhanatthaṃ, bho brahme, bhavanto brahmāno, brahmānaṃ brahmaṃ, brahmāno.

ແປງ ຄະ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ພຣຫມ ສັບ ເປັນ ເອ. ການຖືເອົາ ຈະສັບ ເພື່ອດຶງເອົາ ເອສັບ ເຂົ້າມາ. ເຊັ່ນ: bho brahme (ແນ່ພຣະພຣົມ), bhavanto brahmāno (ຂ້າແດ່ພຣະພຣົມທັງຫຼາຍ), brahmānaṃ, brahmaṃ, brahmāno.

---

Vipariṇāmena ‘‘brahmassa, anto’’ti ca vattate.

ໂດຍການປ່ຽນຮູບ (ວິປະຣິຕາມ), ບົດວ່າ “brahmassa” ແລະ “anto” ຕາມໄປ.

---

123. Uttaṃ sanāsu.

໑໒໓. ສູດວ່າ “Uttaṃ sanāsu” (ແປງອັກສອນສຸດທ້າຍຂອງ ພຣຫມ ສັບ ເປັນ ອຸ ເພາະ ສະ ແລະ ນາ ວິພັດ).

---

Brahmasaddassa anto uttamāpajjate sa nāiccetesu vacanesu. Uttamiti bhāvaniddeso katthaci abhāvadassanattho. Brahmunā, brahmehi brahmebhi.

ອັກສອນສຸດທ້າຍຂອງ ພຣຫມ ສັບ ເຖິງຄວາມເປັນ ອຸ ເພາະວິພັດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ຄື ສະ, ນາ. ບົດວ່າ “Uttaṃ” ເປັນການສະແດງສະພາວະ ເພື່ອສະແດງຄວາມບໍ່ມີໃນບາງບ່ອນ. ເຊັ່ນ: Brahmunā (ອັນພຣະພຣົມ), brahmehi, brahmebhi (ອັນພຣະພຣົມທັງຫຼາຍ).

---

Sasmiṃ utte kate ‘‘ivaṇṇuvaṇṇā jhalā’’ti lasaññāyaṃ –

ເມື່ອເຮັດ ອຸ-ອັກສອນ ແລ້ວ, ດ້ວຍສູດວ່າ “ivaṇṇuvaṇṇā jhalā” ຈຶ່ງມີຊື່ວ່າ ລະ (ຊະລາ) –

---

124. Jhalato [Pg.61] sassa no vā.

໑໒໔. ສູດວ່າ “Jhalato sassa no vā” (ຫຼັງຈາກ ຊະລາ, ແປງ ສະ ວິພັດ ເປັນ ໂນ ບາງເທື່ອ).

---

Jhalasaññehi ivaṇṇuvaṇṇehi parassa saiccetassa vacanassa noiccādeso hoti vā. Brahmuno brahmassa, brahmānaṃ brahmūnaṃ vā, uttamiti yogavibhāgena aññatthāpi uttaṃ.

ແປງ ສະ ວິພັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ອິວັນນະ ແລະ ອຸວັນນະ ທີ່ມີຊື່ວ່າ ຊະລາ ເປັນ ໂນ ບາງເທື່ອ. ເຊັ່ນ: Brahmuno, brahmassa (ແຫ່ງພຣະພຣົມ), brahmānaṃ, brahmūnaṃ vā (ຫຼື ແຫ່ງພຣະພຣົມທັງຫຼາຍ). ດ້ວຍການແບ່ງສູດ (ໂຍຄະວິພາຄະ) ວ່າ “uttaṃ” ຈຶ່ງມີການແປງເປັນ ອຸ ໃນບ່ອນອື່ນນຳ.

---

Pañcamiyaṃ nābhāvātideso. Brahmunā, brahmehi brahmebhi, brahmuno brahmassa, brahmānaṃ brahmūnaṃ vā.

ໃນປັນຈະມີວິພັດ ມີການອະຕິເທດຄວາມເປັນ ນາ ວິພັດ. ເຊັ່ນ: Brahmunā (ຈາກພຣະພຣົມ), brahmehi, brahmebhi (ຈາກພຣະພຣົມທັງຫຼາຍ), brahmuno, brahmassa (ແຫ່ງພຣະພຣົມ), brahmānaṃ, brahmūnaṃ vā (ຫຼື ແຫ່ງພຣະພຣົມທັງຫຼາຍ).

---

125. Brahmato tu smiṃ ni.

໑໒໕. ສູດວ່າ “Brahmato tu smiṃ ni” (ເພາະ ພຣຫມ ສັບ, ແປງ ສະມິງ ວິພັດ ເປັນ ນິ).

---

Brahmasaddato smiṃvacanassa ni hoti. Tusaddena kammacammamuddhādito ca kvaci. Brahmani, brahmesu.

ແປງ ສະມິງ ວິພັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ພຣຫມ ສັບ ເປັນ ນິ. ດ້ວຍ ຕຸສັບ ແປງສະມິງວິພັດຫຼັງຈາກສັບມີ ກັມມະ, ຈັມມະ, ມຸທະ ເປັນຕົ້ນ ເປັນ ນິ ບາງເທື່ອ. ເຊັ່ນ: Brahmani (ໃນພຣະພຣົມ), brahmesu (ໃນພຣະພຣົມທັງຫຼາຍ).

---

Attasaddassa tatiyādīsveva viseso.

ຄວາມແຕກຕ່າງແຫ່ງ ອັຕຕ ສັບ ມີໃນຕະຕິຍາວิພັດເປັນຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ.

---

Attā, attāno, bho atta bho attā, bhavanto attāno, attānaṃ attaṃ, attāno.

Attā (ຕົນ), attāno (ຕົນທັງຫຼາຍ), bho atta, bho attā (ແນ່ຕົນ), bhavanto attāno (ຂ້າແດ່ຕົນທັງຫຼາຍ), attānaṃ, attaṃ (ເຊິ່ງຕົນ), attāno (ເຊິ່ງຕົນທັງຫຼາຍ).

---

Nāmhi ‘‘akammantassa cā’’ti ettha casaddena attantassa attaṃ vā. Attanā attena vā.

ເພາະ ນາ ວິພັດ, ດ້ວຍ ຈະສັບ ໃນສູດວ່າ “akammantassa ca” ແປງອັກສອນສຸດທ້າຍຂອງ ອັຕຕ ສັບ ເປັນ ອະ ບາງເທື່ອ. ເຊັ່ນ: Attanā ຫຼື attena (ດ້ວຍຕົນ).

---

126. Attanto hismimanattaṃ.

໑໒໖. ສູດວ່າ “Attanto hismimanattaṃ” (ແປງອັກສອນສຸດທ້າຍຂອງ ອັຕຕ ສັບ ເປັນ ອະນັຕຕະ ເພາະ ຫິ ແລະ ສະມິງ ວິພັດ).

---

Attasaddassa anto anattamāpajjate hismiṃ pare. Attanehi attanebhi.

ອັກສອນສຸດທ້າຍຂອງ ອັຕຕ ສັບ ເຖິງຄວາມເປັນ ອະນັຕຕະ ເພາະ ຫິ ແລະ ສະມິງ ວິພັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. ເຊັ່ນ: Attanehi, attanebhi (ດ້ວຍຕົນທັງຫຼາຍ).

---

‘‘Tato, attato’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ “Tato” ແລະ “attato” ຕາມໄປ.

---

127. Sassa no.

໑໒໗. ສູດວ່າ “Sassa no” (ແປງ ສະ ວິພັດ ເປັນ ໂນ).

---

Tato attasaddato sassa vibhattissa no hoti. Attano, attānaṃ.

ແປງ ສະ ວິພັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ອັຕຕ ສັບ ນັ້ນ ເປັນ ໂນ. ເຊັ່ນ: Attano (ແຫ່ງຕົນ), attānaṃ (ແຫ່ງຕົນທັງຫຼາຍ).

---

128. Smā [Pg.62] nā.

໑໒໘. ສູດວ່າ “Smā nā” (ແປງ ສະມາ ວິພັດ ເປັນ ນາ).

---

Tato attasaddato smāvacanassa nā hoti. Attanā apeti.

ແປງ ສະມາ ວິພັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ອັຕຕ ສັບ ນັ້ນ ເປັນ นາ. ເຊັ່ນ: Attanā apeti (ຍ່ອມຫຼີກໄປຈາກຕົນ).

---

Nābhāvātideseneva siddhepi uttarasuttena ekayogamakatvā bhinnayogakaraṇaṃ atthantaraviññāpanatthaṃ, tena attantatakārassa rakāro jakāre kvaci. Atrajo attajo vā. Attanehi attanebhi, attano, attānaṃ.

ແມ່ນວ່າຈະສຳເລັດຮູບດ້ວຍການອະຕິເທດຄວາມເປັນ ນາ ວິພັດ ນັ້ນເອງກໍຕາມ, ແຕ່ການແຍກສູດໂດຍບໍ່ເຮັດໃຫ້ເປັນສູດດຽວກັນກັບສູດຖັດໄປ ກໍເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມອື່ນ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຕະກາຣະ ທີ່ສຸດຂອງ ອັຕຕ ສັບ ຈຶ່ງແປງເປັນ ຣະ ບາງເທື່ອ ເພາະ ຊະອັກສອນ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. ເຊັ່ນ: Atrajo ຫຼື attajo (ຜູ້ເກີດຈາກຕົນ ຄື ລູກ). Attanehi, attanebhi, attano, attānaṃ.

---

‘‘Attato’’ti vattate.

ບົດວ່າ “Attato” ຕາມໄປ.

---

129. Tato smiṃ ni.

໑໒໙. ສູດວ່າ “Tato smiṃ ni” (ແປງ ສະມິງ ວິພັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ອັຕຕ ສັບ ນັ້ນ ເປັນ ນິ).

---

Tato attasaddato smiṃvacanassa ni hoti. Attani, attesu.

ແປງ ສະມິງ ວິພັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ອັຕຕ ສັບ ນັ້ນ ເປັນ ນິ. ເຊັ່ນ: Attani (ໃນຕົນ), attesu (ໃນຕົນທັງຫຼາຍ).

---

Sakhasaddassa bhedo. Sakhā, sakhāno.

ຄວາມແຕກຕ່າງແຫ່ງ ສຂ ສັບ. ເຊັ່ນ: Sakhā (ສະຫາຍ), sakhāno (ສະຫາຍທັງຫຼາຍ).

---

‘‘Yona’’miti vattate.

ບົດວ່າ “Yonaṃ” ຕາມໄປ.

---

130. Sakhato cāyono.

໑໓໐. ສູດວ່າ “Sakhato cāyono” (ເພາະ ສຂ ສັບ, ແປງ ໂຍ ວິພັດ ເປັນ ໂນ ແລະ ອາໂນ ບາງເທື່ອ).

---

Sakhasaddato yonaṃ āyo noādesā ca honti. Sakhāyo.

ຈາກສັບວ່າ ສຂະ (ເພື່ອນ) ມີການແປງ ໂຍ ວິພັດ ເປັນ ອາໂຍ ແລະ ໂນ. (ຕົວຢ່າງ:) ສຂາໂຍ.

---

131. Sakhantassi nonānaṃsesu.

໑໓໑. [ການແປງທີ່ສຸດຂອງສັບວ່າ ສຂະ ເປັນ ອິ] ເມື່ອວິພັດທັງຫຼາຍມີ ໂນ, ນໍ ແລະ ສຸ ເປັນເບື້ອງປາຍ.

---

Sakhasaddantassa ikārādeso hoti nonānaṃsaiccetesu paresu. Sakhino tiṭṭhanti.

ມີການແປງທີ່ສຸດຂອງສັບວ່າ ສຂະ ເປັນ ອິການ ເມື່ອວິພັດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ຄື ໂນ, ນໍ ແລະ ສຸ ເປັນເບື້ອງປາຍ. (ຕົວຢ່າງ:) ສຂິໂນ ຕິຕຖນຕິ.

---

Ālapane gasaññāyaṃ –

ໃນອາລັບພະນະ ເມື່ອມີຊື່ວ່າ ຄະ –

---

132. Sakhato [Pg.63] gasse vā.

໑໓໒. ຫຼັງຈາກສັບວ່າ ສຂະ ແປງ ຄະ (ສິ ອາລັບພະນະ) ເປັນ ອະ, ອາ, ອິ, ອີ, ເອ ໄດ້ບາງ.

---

Sakhato gassa akāra ākāra ikāra īkāraekārādesā honti. Vāsaddena aññasmāpi kvaci ekāro. Yathā – bhaddante ise iti.

ຫຼັງຈາກສັບວ່າ ສຂະ ມີການແປງ ຄະ ເປັນ ອະການ, ອາການ, ອິການ, ອີການ ແລະ ເອການ. ດ້ວຍສັບວ່າ ວາ ມີການແປງ ເປັນ ເອການ ຫຼັງຈາກສັບອື່ນໄດ້ບາງໃນບາງບ່ອນ. ເຊັ່ນ: ພັທທັນເຕ, ອິເສ ດັ່ງນີ້.

---

A ca ā ca i ca ī ca e cātipi e, pubbassarānaṃ kamena lopo.

(ການແປງເປັນ) ອະ, ອາ, ອິ, ອີ ແລະ ເອ ດັ່ງນີ້ ກໍເປັນ ເອ ໄດ້, ມີການລຶບສະຫຼະໜ້າຕາມລໍາດັບ.

---

Bho sakha bho sakhā bho sakhi bho sakhī bho sakhe, bhavanto sakhāno sakhāyo sakhino.

ໂພ ສຂະ, ໂພ ສຂາ, ໂພ ສຂິ, ໂພ ສຂີ, ໂພ ສເຂ, ພວນໂຕ ສຂາໂນ, ສຂາໂຍ, ສຂິໂນ.

---

‘‘Sakhantassa, āro cā’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ “ສຂນຕສສ” ແລະ “ອາໂຣ ຈ” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

133. Sunamaṃsu vā.

໑໓໓. (ແປງທີ່ສຸດຂອງສັບວ່າ ສຂະ ເປັນ ອາຣະ) ໄດ້ບາງ ເມື່ອວິພັດທັງຫຼາຍມີ ສຸ, ນໍ ແລະ ອໍ ເປັນເບື້ອງປາຍ.

---

Sakhantassa āro bhoti vā sunaṃ aṃiccetesu paresu. Sakhāraṃ sakhānaṃ sakhaṃ, sakhāno sakhāyo sakhino, sakhinā.

ມີການແປງທີ່ສຸດຂອງສັບວ່າ ສຂະ ເປັນ ອາຣະ ໄດ້ບາງ ເມື່ອວິພັດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ຄື ສຸ, ນໍ ແລະ ອໍ ເປັນເບື້ອງປາຍ. (ຕົວຢ່າງ:) ສຂາຣໍ, ສຂານໍ, ສຂໍ; ສຂາໂນ, ສຂາໂຍ, ສຂິໂນ; ສຂິນາ.

---

‘‘Sakhantassā’’ti vattate.

ບົດວ່າ “ສຂນຕສສ” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

134. Āro himhi vā.

໑໓໔. ແປງ (ທີ່ສຸດຂອງສັບວ່າ ສຂະ) ເປັນ ອາຣະ ໄດ້ບາງ ເມື່ອ ຫິ ວິພັດ ເປັນເບື້ອງປາຍ.

---

Sakhantassa āro hoti vā himhi vibhattimhi. Sakhārehi sakhārebhi, sakhehi sakhebhi.

ມີການແປງທີ່ສຸດຂອງສັບວ່າ ສຂະ ເປັນ ອາຣະ ໄດ້ບາງ ເມື່ອ ຫິ ວິພັດ ເປັນເບື້ອງປາຍ. (ຕົວຢ່າງ:) ສຂາເຣຫິ, ສຂາເຣພິ; ສເຂຫິ, ສເຂພິ.

---

Ikārādese ‘‘jhalato sassa no vā’’ti no. Sakhino sakhissa, sakhārānaṃ sakhīnaṃ.

ເມື່ອມີການແປງເປັນ ອິການ ແລ້ວ, ມີການແປງ (ສະ) ເປັນ ໂນ ດ້ວຍສູດວ່າ “ຊລໂຕ ສສສ ໂນ ວາ”. (ຕົວຢ່າງ:) ສຂິໂນ, ສຂິສສ; ສຂາຣານໍ, ສຂີນໍ.

---

Smāvacanassa nābhāvo. Sakhinā, sakhārehi sakhārebhi sakhehi sakhebhi, sakhino sakhissa, sakhārānaṃ sakhīnaṃ.

ມີຄວາມເປັນ ນາ (ການແປງເປັນ ນา) ແຫ່ງ ສະມາ ວິພັດ. (ຕົວຢ່າງ:) ສຂິນາ; ສຂາເຣຫິ, ສຂາເຣພິ, ສເຂຫິ, ສເຂພິ; ສຂິໂນ, ສຂິສສ; ສຂາຣານໍ, ສຂີນໍ.

---

‘‘Sakhato’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ “ສຂໂຕ” ກໍຍ່ອມຕາມໄປ.

---

135. Smime[Pg.64].

໑໓໕. ແປງ ສະມິງ ວິພັດ (ຫຼັງຈາກສັບວ່າ ສຂະ) ເປັນ ເອ.

---

Sakhato smiṃvacanassa ekāro hoti. Niccatthoyamārambho. Sakhe, sakhāresu sakhesu.

ຫຼັງຈາກສັບວ່າ ສຂະ ແປງ ສະມິງ ວິພັດ ເປັນ ເອການ. ການເລີ່ມຕົ້ນສູດນີ້ ມີປະໂຫຍດເພື່ອຄວາມເປັນນິດ (ແນ່ນອນ). (ຕົວຢ່າງ:) ສເຂ; ສຂາເຣສຸ, ສເຂສຸ.

---

Ātumasaddassa paṭhamādutiyāsu attasaddasseva rūpanayo. Ātumā, ātumāno, bho ātuma bho ātumā, bhavanto ātumāno, ātumānaṃ ātumaṃ, ātumāno, ātumena iccādi purisasamaṃ.

ວິທີແຫ່ງຮູບຂອງ ອາດຸມະສັບ ໃນປະຖົມມາ ແລະ ທຸຕິຍາ ວິພັດ ຍ່ອມເໝືອນກັບ ອັດຕະສັບ ນັ້ນເອງ. (ຕົວຢ່າງ:) ອາດຸມາ, ອາດຸມາໂນ; ໂພ ອາດຸມະ, ໂພ ອາດຸມາ, ພວນໂຕ ອາດຸມາໂນ; ອາດຸມານໍ, ອາດຸມໍ, ອາດຸມາໂນ; ອາດຸເມນະ ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງເໝືອນກັບ ປຸຣິສສັບ.

---

Pumasaddassa bhedo. Puma si,

ວິທີແຈກອະນຸພັນຂອງ ປຸມະສັບ. ປຸມະ + ສິ,

---

‘‘Savibhattissā’’ti adhikāro.

ບົດວ່າ “ສວິພຕຕິສສ” ເປັນບົດກຳນົດ (ອະທິການ).

---

136. Pumantassā simhi.

໑໓໖. [ແປງທີ່ສຸດຂອງ ປຸມະສັບ ພ້ອມທັງວິພັດ ເປັນ ອາ] ເມື່ອ ສິ ວິພັດ ເປັນເບື້ອງປາຍ.

---

Pumasaddassa savibhattissa ākārādeso hoti simhi vibhattimhi. Antaggahaṇena maghavayuvādīnamantassa ca. Pumā.

ມີການແປງ ປຸມະສັບ ພ້ອມທັງວິພັດ ເປັນ ອາການ ເມື່ອ ສິ ວິພັດ ເປັນເບື້ອງປາຍ. ດ້ວຍການຖືເອົາບົດວ່າ “ອັນຕະ” ຍ່ອມແປງທີ່ສຸດຂອງສັບທັງຫຼາຍມີ ມະຄະວະ ແລະ ຍຸວະ ເປັນຕົ້ນ ກໍໄດ້. (ຕົວຢ່າງ:) ປຸມາ.

---

‘‘Pumantassā’’ti adhikāro.

ບົດວ່າ “ປຸມນຕສສ” ເປັນບົດກຳນົດ (ອະທິການ).

---

137. Yosvāno.

໑໓໗. ແປງ (ທີ່ສຸດຂອງ ປຸມະສັບ ພ້ອມທັງວິພັດ) ເປັນ ອາໂນ ເມື່ອ ໂຍ ວິພັດ ທັງຫຼາຍ ເປັນເບື້ອງປາຍ.

---

Pumantassa savibhattissa ānoādeso hoti yosu vibhattīsu. Pumāno.

ມີການແປງທີ່ສຸດຂອງ ປຸມະສັບ ພ້ອມທັງວິພັດ ເປັນ ອາໂນ ເມື່ອ ໂຍ ວິພັດ ທັງຫຼາຍ ເປັນເບື້ອງປາຍ. (ຕົວຢ່າງ:) ປຸມາໂນ.

---

138. Amālapanekavacane.

໑໓໘. ແປງ (ທີ່ສຸດຂອງ ປຸມະສັບ ພ້ອມທັງວິພັດ) ເປັນ ອໍ ເມື່ອ ອາລັບພະນະເອກະວະຈະນະ ເປັນເບື້ອງປາຍ.

---

Pumantassa savibhattissa aṃ hoti ālapanekavacane pare. He pumaṃ, he pumāno, pumaṃ, pumāno.

ມີການແປງທີ່ສຸດຂອງ ປຸມະສັບ ພ້ອມທັງວິພັດ ເປັນ ອໍ ເມື່ອ ອາລັບພະນະເອກະວະຈະນະ ເປັນເບື້ອງປາຍ. (ຕົວຢ່າງ:) ເຫ ປຸມໍ, ເຫ ປຸມາໂນ; ປຸມໍ, ປຸມາໂນ.

---

‘‘Ā, vā’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ “ອາ” ແລະ “ວາ” ກໍຍ່ອມຕາມໄປ.

---

139. U [Pg.65] nāmhi ca.

໑໓໙. ແລະ ແປງ ເປັນ ອຸ ເມື່ອ ນາ ວິພັດ ເປັນເບື້ອງປາຍ.

---

Pumantassa āuādesā honti vā nāmhi vibhattimhi. Casaddena pumakammathāmantassa cu’kāro vā sasmāsu. Pumānā pumunā pumena vā.

ມີການແປງທີ່ສຸດຂອງ ປຸມະສັບ ເປັນ ອາ ແລະ ອຸ ໄດ້ບາງ ເມື່ອ ນາ ວິພັດ ເປັນເບື້ອງປາຍ. ດ້ວຍ ສັບວ່າ “ຈ” ຍ່ອມມີການແປງທີ່ສຸດຂອງ ປຸມະສັບ, ກັມມະສັບ ແລະ ຖາມະສັບ ເປັນ ອຸການ ໄດ້ບາງ ເມື່ອ ສະ ແລະ ສະມາ ວິພັດ ເປັນເບື້ອງປາຍ. (ຕົວຢ່າງ:) ປຸມານາ, ປຸມຸນາ ຫຼື ປຸເມນະ.

---

‘‘Āne’’ti vattate.

ບົດວ່າ “ອາເນ” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

140. Hivibhattimhi ca.

໑໔໐. ແລະ ເມື່ອ ຫິ ວິພັດ ເປັນເບື້ອງປາຍ.

---

Pumantassa hivibhattimhī ca āneādeso hoti. Vibhattiggahaṇaṃ savibhattiggahaṇanivattanatthaṃ. Pumānehi pumānebhi.

ມີການແປງທີ່ສຸດຂອງ ປຸມະສັບ ເປັນ ອາເນ ເມື່ອ ຫິ ວິພັດ ເປັນເບື້ອງປາຍ. การຖືເອົາບົດວ່າ “ວິພັດຕິ” ມີປະໂຫຍດເພື່ອຫ້າມການຖືເອົາບົດວ່າ “ສວິພັດຕິ”. (ຕົວຢ່າງ:) ປຸມາເນຫິ, ປຸມາເນພິ.

---

Casaddena yuvamaghavādīnamantassa vā ānādeso hoti sabbavibhattīsu. ‘‘U nāmhi cā’’ti ettha casaddena pumantassukāro vā sasmāsu vibhattīsu. ‘‘Jhalato sassa no vā’’ti no. Pumuno pumassa, pumānaṃ.

ດ້ວຍ ສັບວ່າ “ຈ” ຍ່ອມມີການແປງທີ່ສຸດຂອງສັບທັງຫຼາຍມີ ຍຸວະ ແລະ ມະຄະວະ ເປັນຕົ້ນ ເປັນ ອານະ ໄດ້ບາງ ໃນວິພັດທັງປວງ. ໃນສູດວ່າ “ອຸ ນາມຫິ ຈ” ນີ້ ດ້ວຍ ສັບວ່າ “ຈ” ຍ່ອມມີການແປງທີ່ສຸດຂອງ ປຸມະສັບ ເປັນ ອຸການ ໄດ້ບາງ ເມື່ອ ສະ ແລະ ສະມາ ວິພັດ ເປັນເບື້ອງປາຍ. ມີການແປງ (ສະ) ເປັນ ໂນ ດ້ວຍສູດວ່າ “ຊລໂຕ ສສສ ໂນ ວາ”. (ຕົວຢ່າງ:) ປຸມຸໂນ, ປຸມັສສະ; ປຸມານໍ.

---

‘‘Smā, nā’’ti vattate.

ບົດວ່າ “ສະມາ” ແລະ “ນາ” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

141. Jhalato ca.

໑໔໑. ແລະ ຫຼັງຈາກ ຊະ ແລະ ລະ.

---

Jhalaiccetehi smāvacanassa nā hoti. Caggahaṇaṃ kvaci nivattanatthaṃ. Pumānā pumunā pumā pumasmā pumamhā, pumānehi pumānebhi pumehi pumebhi, pumuno pumassa, pumānaṃ.

ຫຼັງຈາກອັກສອນເຫຼົ່ານີ້ຄື ຊະ ແລະ ລະ ແປງ ສະມາ ວິພັດ ເປັນ ນາ. ການຖືເອົາບົດວ່າ “ຈ” ມີປະໂຫຍດເພື່ອຫ້າມໃນບາງບ່ອນ. (ຕົວຢ່າງ:) ປຸມານາ, ປຸມຸນາ, ປຸມາ, ປຸມັສມາ, ປຸມັມຫາ; ປຸມາເນຫິ, ປຸມາເນພິ, ປຸເມຫິ, ປຸເມພິ; ປຸມຸໂນ, ປຸມັສສະ; ປຸມານໍ.

---

142. Āne smiṃmhi vā.

໑໔໒. ແປງ (ທີ່ສຸດຂອງ ປຸມະສັບ ພ້ອມທັງວິພັດ) ເປັນ ອາເນ ໄດ້ບາງ ເມື່ອ ສະມິງ ວິພັດ ເປັນເບື້ອງປາຍ.

---

Pumantassa savibhattissa āneādeso hoti vā smiṃmhi vibhattimhi. Pumāne pume pumasmiṃ pumamhi.

ມີການແປງທີ່ສຸດຂອງ ປຸມະສັບ ພ້ອມທັງວິພັດ ເປັນ ອາເນ ໄດ້ບາງ ເມື່ອ ສະມິງ ວິພັດ ເປັນເບື້ອງປາຍ. (ຕົວຢ່າງ:) ປຸມາເນ, ປຸເມ, ປຸມັສມິງ, ປຸມັມຫິ.

---

143. Susmimā [Pg.66] vā.

໑໔໓. ແປງ (ທີ່ສຸດຂອງ ປຸມະສັບ) ເປັນ ອາ ໄດ້ບາງ ເມື່ອ ສຸ ວິພັດ ເປັນເບື້ອງປາຍ.

---

Pumantassa suiccetasmiṃ pare āādeso hoti vā. Pumāsu pumesu.

ມີການແປງທີ່ສຸດຂອງ ປຸມະສັບ ເປັນ ອາການ ໄດ້ບາງ ເມື່ອ ສຸ ວິພັດ ເປັນເບື້ອງປາຍ. (ຕົວຢ່າງ:) ປຸມາສຸ, ປຸເມສຸ.

---

Yuvādīsu ‘‘yuva si’’ itīdha –

ໃນສັບທັງຫຼາຍມີ ຍຸວະ ເປັນຕົ້ນ ເຊັ່ນໃນຮູບວ່າ “ຍຸວະ + ສິ” ນີ້ –

---

‘‘Pumantassā simhī’’ti ettha antaggahaṇena ākāro, ‘‘hivibhattimhi cā’’ti sutte casaddena ānādeso ca.

ໃນສູດວ່າ “ปຸມນຕສສ ສິມຫິ” ນີ້ ດ້ວຍການຖືເອົາບົດວ່າ “ອັນຕະ” ຍ່ອມມີການແປງເປັນ ອາການ, ແລະ ດ້ວຍ ສັບວ່າ “ຈ” ໃນສູດວ່າ “ຫິວິພຕຕິມຫິ ຈ” ຍ່ອມມີການແປງເປັນ ອານະ.

---

Yuvā yuvāno, yuvānā yuvā, he yuva he yuvā he yuvāna he yuvānā, bhavanto yuvānā, yuvānaṃ yuvaṃ, yuvāne yuve.

ຍຸວາ, ຍຸວາໂນ; ຍຸວານາ, ຍຸວາ; ເຫ ຍຸວະ, ເຫ ຍຸວາ, ເຫ ຍຸວານະ, ເຫ ຍຸວານາ; ພວນໂຕ ຍຸວານາ; ຍຸວານໍ, ຍຸວໍ; ຍຸວາເນ, ຍຸເວ.

---

‘‘Akammantassa cā’’ti ettha casaddena yuvamaghavādīnamantassa ā hoti vā nāsuiccetesūti āttaṃ.

ໃນສູດວ່າ “ອກມມນຕສສ ຈ” ນີ້ ດ້ວຍ ສັບວ່າ “ຈ” ຍ່ອມມີການແປງທີ່ສຸດຂອງສັບທັງຫຼາຍມີ ຍຸວະ ແລະ ມະຄະວະ ເປັນຕົ້ນ ເປັນ ອາ ໄດ້ບາງ ເມື່ອວິພັດທັງຫຼາຍມີ ນາ ເປັນຕົ້ນ ເປັນເບື້ອງປາຍ, ຈຶ່ງມີຄວາມເປັນ ອາການ.

---

Yuvānā yuvena yuvānena vā, yuvānehi yuvānebhi yuvehi yuvebhi, yuvānassa yuvassa, yuvānānaṃ yuvānaṃ, yuvānā yuvānasmā yuvānamhā, yuvānehi yuvānebhi yuvehi yuvebhi, yuvānassa yuvassa, yuvānānaṃ yuvānaṃ, yuvāne yuvānasmiṃ yuvānamhi yuve yuvamhi yuvasmiṃ, yuvānesu yuvāsu yuvesu.

ຍຸວານາ, ຍຸເວນະ ຫຼື ຍຸວາເນນະ; ຍຸວາເນຫິ, ຍຸວາເນພິ, ຍຸເວຫິ, ຍຸເວພິ; ຍຸວານັສສະ, ຍຸວັສສະ; ຍຸວານານໍ, ຍຸວານໍ; ຍຸວານາ, ຍຸວານັສມາ, ຍຸວານັມຫາ; ຍຸວາເນຫິ, ຍຸວາເນພິ, ຍຸເວຫິ, ຍຸເວພິ; ຍຸວານັສສະ, ຍຸວັສສະ; ຍຸວານານໍ, ຍຸວານໍ; ຍຸວາເນ, ຍຸວານັສມິງ, ຍຸວານັມຫິ, ຍຸເວ, ຍຸວັມຫິ, ຍຸວັສມິງ; ຍຸວາເນສຸ, ຍຸວາສຸ, ຍຸເວສຸ.

---

Evaṃ maghavā maghavāno, maghavānā iccādi yuvasaddasamaṃ.

ເຊັ່ນດຽວກັນ ມະຄະວາ, ມະຄະວາໂນ, ມະຄະວານາ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເໝືອນກັບ ຍຸວະສັບ.

---

Akārantaṃ.

ຈົບ ອະກາຣັນ.

---

Ākāranto pulliṅgo sāsaddo.

ສາສັບ (ໝາ) ອາກາຣັນ ໃນປຸມລິງ.

---

Sā si, silopo, sā sunakho.

ສາ + ສິ, ລຶບ ສິ, (ເປັນຮູບວ່າ) ສາ (ແປວ່າ ໝາ).

---

Bahuvacane –

ໃນພະຫຸວະຈະນະ –

---

144. Agho [Pg.67] rassamekavacanayosvapi ca.

໑໔໔. [ສະຫຼະທີ່ສຸດຂອງລິງ] ທີ່ບໍ່ແມ່ນ ຄະ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນລັດສະ (ສັ້ນ) ໃນເອກະວະຈະນະທັງຫຼາຍ ແລະ ເມື່ອ ໂຍ ວິພັດ ທັງຫຼາຍ ເປັນເບື້ອງປາຍ.

---

Ghasaññakaākāravajjito liṅgassanto saro rassamāpajjate ekavacanesu yosu ca paresūti rassattaṃ. Apiggahaṇaṃ simhi nivattanatthaṃ. Sesaṃ neyyaṃ.

ສະຫຼະທີ່ສຸດຂອງລິງ ທີ່ເວັ້ນຈາກ ອາການ ທີ່ມີຊື່ວ່າ ຄະ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນລັດສະ ເມື່ອວິພັດທັງຫຼາຍໃນເອກະວະຈະນະ ແລະ ໂຍ ວິພັດ ທັງຫຼາຍ ເປັນເບື້ອງປາຍ, ຈຶ່ງມີຄວາມເປັນລັດສະ. ການຖືເອົາບົດວ່າ “ອະປິ” ມີປະໂຫຍດເພື່ອຫ້າມໃນ ສິ ວິພັດ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ພຶງຊາບເອງ.

---

Sā tiṭṭhanti, he sa he sā, he sā, saṃ, se, sena, sāhi sābhi, sassa sāya, sānaṃ, sā sasmā samhā, sāhi sābhi, sassa, sānaṃ, se sasmiṃ samhi, sāsu.

ສາ ຕິຕຖນຕິ, ເຫ ສະ, ເຫ ສາ, ເຫ ສາ; ສໍ, ເສ; ເສນະ, ສາຫິ, ສາພິ; ສັສສະ, ສາຍະ, ສານໍ; ສາ, ສັສມາ, ສັມຫາ, ສາຫິ, ສາພິ; ສັສສະ, ສານໍ; ເສ, ສັສມິງ, ສັມຫິ, ສາສຸ.

---

Evaṃ paccakkhadhammā gāṇḍīvadhanvāpabhutayo.

ເຊັ່ນດຽວກັນ ສັບທັງຫຼາຍມີ ປັຈຈັກຂະທັມມາ ແລະ ຄານທິວະທັນວາ ເປັນຕົ້ນ.

---

Ākārantaṃ.

ຈົບ ອາກາຣັນ.

---

Ikāranto pulliṅgo aggisaddo. Syādyuppatti, aggi si,

ອັກຄິສັບ (ໄຟ) ອິກາຣັນ ໃນປຸມລິງ. ການລົງວິພັດມີ ສິ ເປັນຕົ້ນ: ອັກຄິ + ສິ,

---

‘‘Anto, simhi, vā’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ “ອັນໂຕ”, “ສິມຫິ” ແລະ “ວາ” ກໍຍ່ອມຕາມໄປ.

---

145. Aggissini.

໑໔໕. ອັກຄິ ແລະ ສິ ວິບັດ.

---

Aggissa anto ini hoti vā simhi vibhattimhi. ‘‘Sesato lopaṃ gasipī’’ti silopo. Aggini aggi.

ໃຫ້ແປງສະຫຼະສຸດທ້າຍຂອງ ອັກຄິ ເປັນ ອິນິ ໄດ້ບາງສ່ວນ ເມື່ອ ສິ ວິບັດ ເບື້ອງຫຼັງ. ລົບ ສິ ວິບັດ ດ້ວຍສູດວ່າ “Sesato lopaṃ gasipī”. ສໍາເລັດຮູບເປັນ ອັກຄິນິ, ອັກຄິ.

---

Bahuvacane ‘‘ivaṇṇuvaṇṇā jhalā’’ti jhalasaññāyaṃ –

ໃນພະຫຸວະຈະນະ, ເມື່ອຕັ້ງຊື່ວ່າ ຊະລະ (jha) ດ້ວຍສູດວ່າ “ivaṇṇuvaṇṇā jhalā” —

---

‘‘Jhalato, vā’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ “Jhalato” ແລະ “vā” ຕາມມາ.

---

146. Ghapato ca yonaṃ lopo.

໑໔໖. ສູດວ່າ “Ghapato ca yonaṃ lopo”.

---

Ghapasaññehi itthivācakehi ākārivaṇṇuvaṇṇehi, jhalasaññehi ca paresaṃ yovacanānaṃ lopo hoti vā. Vavatthitavibhāsāyaṃ.

ໃຫ້ລົບ ໂຍ ວິບັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກອິຖີລີງ ທີ່ຕັ້ງຊື່ວ່າ ຄະ (gha) ແລະ ປະ (pa) ເຊິ່ງມີສະຫຼະ ອາ, ອິ, ອີ, ອຸ, ອູ ຢູ່ເບື້ອງປາຍ ແລະ ຈາກສັບທີ່ຕັ້ງຊື່ວ່າ ຊະລະ (jha) ໄດ້ບາງສ່ວນ. ດ້ວຍອໍານາດ ວະວັດຖິຕະວິພາສາ.

---

147. Yosu [Pg.68] katanikāralopesu dīghaṃ.

໑໔໗. ສູດວ່າ “Yosu katanikāralopesu dīghaṃ”.

---

Liṅgassantabhūtā sabbe rassasarā yosu katanikāralopesu dīghamāpajjante. Katā nikāralopā yesaṃ te katanikāralopā. Aggī.

ຣັດສະສະຫຼະທັງປວງ ທີ່ເປັນສ່ວນສຸດທ້າຍຂອງລີງ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນທີຄະ ເມື່ອ ໂຍ ວິບັດ ທີ່ຖືກແປງ ຫຼື ຖືກລົບແລ້ວ ເບື້ອງຫຼັງ. ຄໍາວ່າ “Katanikāralopā” ໝາຍເຖິງ ວິບັດທັງຫຼາຍ ທີ່ຖືກເຮັດການແປງ ແລະ ການລົບແລ້ວ. ສໍາເລັດຮູບເປັນ ອັກຄີ.

---

‘‘Pañcādīnamatta’’nti ito ‘‘atta’’miti vattate.

ບົດວ່າ “attaṃ” ຕາມມາຈາກສູດວ່າ “Pañcādīnamattaṃ”.

---

148. Yosvakatarasso jho.

໑໔໘. ສູດວ່າ “Yosvakatarasso jho”.

---

Yosu paresu akatarasso jho attamāpajjate. Aggayo.

ເມື່ອ ໂຍ ວິບັດ ເບື້ອງຫຼັງ, ຊະລະ (jha) ທີ່ບໍ່ໄດ້ເຮັດໃຫ້ເປັນຣັດສະ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນ ອະ. ສໍາເລັດຮູບເປັນ ອັກຄະໂຍ.

---

Jhoti kiṃ? Rattiyo.

ຕັ້ງຄໍາຖາມວ່າ ເປັນຫຍັງຈຶ່ງກ່າວວ່າ “jho”? (ຕອບວ່າ ເພື່ອຫ້າມໃນສັບເຊັ່ນ) ຣັດຕິໂຍ.

---

Ālapanepevaṃ. He aggi, he aggī he aggayo.

ໃນອາລົບພະນະ ກໍເໝືອນກັນ. ເຮ ອັກຄິ, ເຮ ອັກຄີ, ເຮ ອັກຄະໂຍ.

---

Dutiyekavacane pubbassaralope sampatte –

ໃນທຸຕິຍາວິບັດ ເອກະວະຈະນະ, ເມື່ອເຖິງຄາວທີ່ຈະລົບສະຫຼະໜ້າ —

---

149. Aṃ mo niggahītaṃ jhalapehi.

໑໔໙. ສູດວ່າ “Aṃ mo niggahītaṃ jhalapehi”.

---

Jhalapaiccetehi parassa aṃvacanassa, makārassa ca niggahītaṃ ādeso hoti. Aggiṃ.

ໃຫ້ແປງ ອັງ ວິບັດ ແລະ ມະ ອັກສອນ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ຊະລະ (jha), ລະ (la), ປະ (pa) ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນນິກຄະຫິດ. ສໍາເລັດຮູບເປັນ ອັກຄິງ.

---

Aggī aggayo, agginā, aggīhi aggībhi, ‘‘sunaṃhisu cā’’ti ettha caggahaṇena katthaci dīghābhāvo. Aggihi aggibhi.

ອັກຄີ, ອັກຄະໂຍ, ອັກຄິນາ, ອັກຄີຫิ, ອັກຄີພິ. ດ້ວຍການຖືເອົາ ຈະ-ສັບ ໃນສູດວ່າ “sunaṃhisu ca” ນີ້, ບາງບ່ອນຈຶ່ງບໍ່ມີການເຮັດໃຫ້ເປັນທີຄະ. ສໍາເລັດຮູບເປັນ ອັກຄິຫິ, ອັກຄິພິ.

---

‘‘Jhalato sassa no vā’’ti no. Aggino aggissa, aggīnaṃ.

ໃຫ້ແປງ ສະ ວິບັດ ເປັນ ໂນ ໄດ້ບາງສ່ວນ ດ້ວຍສູດວ່າ “Jhalato sassa no vā”. ສໍາເລັດຮູບເປັນ ອັກຄິໂນ, ອັກຄິສສະ, ອັກຄີນັງ.

---

‘‘Smā nā’’ti vattamāne ‘‘jhalato cā’’ti vikappena nā. Agginā aggismā aggimhā, aggīhi aggībhi aggihi aggibhi, aggino aggissa, aggīnaṃ agginaṃ, aggimhi aggismiṃ, aggīsu aggisu.

ເມື່ອບົດວ່າ “Smā nā” ຕາມມາ, ໃຫ້ແປງ (ສະມາ ວິບັດ) ເປັນ ນາ ໄດ້ບາງສ່ວນ ດ້ວຍສູດວ່າ “jhalato ca”. ສໍາເລັດຮູບເປັນ ອັກຄິນາ, ອັກຄິສມາ, ອັກຄິມຫາ, ອັກຄີຫິ, ອັກຄີພິ, ອັກຄິຫິ, ອັກຄິພິ, ອັກຄິໂນ, ອັກຄິສສະ, ອັກຄີນັງ, ອັກຄິນັງ, ອັກຄิมຫິ, ອັກຄິສມິງ, ອັກຄີສຸ, ອັກຄິສຸ.

---

Evamaññepi –

ສັບອື່ນໆ ກໍເໝືອນກັນ ເຊັ່ນ —

---

Joti pāṇi gaṇṭhi muṭṭhi, kucchi vatthi sāli vīhi;

Byādhi odhi bodhi sandhi, rāsi kesi sāti dīpi.

ໂຊຕິ ປານิ ຄັນຖິ ມຸດຖິ, ຄຸດສິ ວັດຖິ ສາລິ ວີຫິ; ພະຍາທິ ໂອທິ ໂພທິ ສັນທິ, ຣາສິ ເຄສິ ສາຕິ ທີປິ.

---

Isi [Pg.69] muni maṇi dhani yati giri ravi kavi,Kapi asi masi nidhi vidhi ahi kimi pati;

Hari ari timi kali bali jaladhi gahapati,Urudhiti varamati nirupadhi adhipati.

ອິສິ ມຸນິ ມະນິ ທະນິ ຍະຕິ ຄິຣິ ຣະວິ ຄະວິ, ກະປິ ອະສິ ມະສິ ນິທິ ວິທິ ອະຫິ ຄິມິ ປະຕິ; ຫະຣິ ອະຣິ ຕິມິ ຄະລິ ພະລິ ຊະລັທິ ຄະຫະປະຕິ, ອຸຣຸທິຕິ ວະຣະມະຕິ ນິຣຸປະທິ ອະທິປະຕິ.

---

Añjali sārathi atithi samādhi udadhippabhutayo.

ອັນຊະລິ, ສາຣະຖິ, ອະຕິຖິ, ສະມາທິ, ອຸທະທິ ເປັນຕົ້ນ.

---

Ikārantaṃ.

ຈົບ ອິກາຣັນ.

---

Īkāranto pulliṅgo daṇḍīsaddo.

ທັນທີສັບ ອີກາຣັນ ໃນປຸລລີງ.

---

‘‘Daṇḍī si’’ itīdha –

ໃນອຸທາຫະຣອນວ່າ “Daṇḍī si” ນີ້ —

---

‘‘Agho rassamekavacanayosvapi cā’’ti rassatte sampatte etthevāpiggahaṇena sismiṃ tadabhāve siddhe niyamatthamāha.

ເມື່ອເຖິງຄາວທີ່ຈະເຮັດໃຫ້ເປັນຣັດສະ ດ້ວຍສູດວ່າ “Agho rassamekavacanayosvapi ca”, ເພາະການຖືເອົາ ອະປິ-ສັບ ໃນສູດນີ້, ຈຶ່ງສໍາເລັດຄວາມບໍ່ເປັນຣັດສະ ເມື່ອ ສິ ວິບັດ ເບື້ອງຫຼັງ, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວສູດນີ້ໄວ້ເພື່ອຈໍາກັດ.

---

‘‘Rassa’’nti vattamāne –

ເມື່ອບົດວ່າ “Rassaṃ” ຕາມມາ —

---

150. Na sismimanapuṃsakāni.

໑໕໐. ສູດວ່າ “Na sismimanapuṃsakāni”.

---

Sismiṃ napuṃsakavajjitāni liṅgāni na rassamāpajjanteti rassattābhāvo, silopo. Daṇḍī tiṭṭhati.

ເມື່ອ ສິ ວິບັດ ເບື້ອງຫຼັງ, ລີງທັງຫຼາຍທີ່ເວັ້ນຈາກນະປຸງສະກະລີງ ຍ່おມບໍ່ເຖິງຄວາມເປັນຣັດສະ, ຈຶ່ງບໍ່ມີຄວາມເປັນຣັດສະ ແລະ ລົບ ສິ ວິບັດ. ສໍາເລັດຮູບເປັນ ທັນທີ ຕິດຖະຕິ.

---

Anapuṃsakānīti kiṃ? Sukhakāri dānaṃ.

ຕັ້ງຄໍາຖາມວ່າ ເປັນຫຍັງຈຶ່ງກ່າວວ່າ “anapuṃsakāni”? (ຕອບວ່າ ເພື່ອໃຫ້ມີການເຮັດເປັນຣັດສະໃນນະປຸງສະກະລີງ ເຊັ່ນ) ສຸຂະກາຣິ ທານັງ.

---

Ettha ca –

ແລະ ໃນທີ່ນີ້ —

---

Visadāvisadākāra-vohārobhayamuttakā;

Pumādijānane hetu-bhāvato liṅgamīritā.

ສະພາບທີ່ພົ້ນຈາກໂວຫານທີ່ມີລັກສະນະຈະແຈ້ງ ແລະ ບໍ່ຈະແຈ້ງທັງສອງປະການ, ເພາະເປັນເຫດໃຫ້ຮູ້ຈັກຄວາມເປັນປຸລລີງເປັນຕົ້ນ, ທ່ານຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ ລີງ.

---

Yolope daṇḍī tiṭṭhanti.

ເມື່ອລົບ ໂຍ ວິບັດ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ ທັນທີ ຕິດຖັນຕິ.

---

Itaratra ‘‘agho rassa’’miccādinā rassatte kate –

ໃນທີ່ອື່ນ, ເມື່ອເຮັດໃຫ້ເປັນຣັດສະ ດ້ວຍສູດວ່າ “agho rassa” ເປັນຕົ້ນແລ້ວ —

---

‘‘Jhato, katarassā’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ “Jhato” ແລະ “katarassā” ຕາມມາ.

---

151. Yonaṃ [Pg.70] no.

໑໕໑. ສູດວ່າ “Yonaṃ no”.

---

Sabbesaṃ yonaṃ sālapanānaṃ jhato katarassā paresaṃ noiccādeso hoti. Daṇḍino tiṭṭhanti.

ໃຫ້ແປງ ໂຍ ວິບັດ ທັງປວງ ລວມທັງອາລົບພະນະ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ຊະລະ (jha) ທີ່ຖືກເຮັດໃຫ້ເປັນຣັດສະແລ້ວ ເປັນ ໂນ. ສໍາເລັດຮູບເປັນ ທັນທິໂນ ຕິດຖັນຕິ.

---

Katarassāti kiṃ? Aggayo.

ຕັ້ງຄໍາຖາມວ່າ ເປັນຫຍັງຈຶ່ງກ່າວວ່າ “katarassā”? (ຕອບວ່າ ເພື່ອຫ້າມໃນສັບທີ່ບໍ່ໄດ້ເຮັດເປັນຣັດສະ ເຊັ່ນ) ອັກຄະໂຍ.

---

Adhikāraṃ vinā ‘‘yonaṃ,No’’ti yogavibhāgato;

Kvaci akatarassāpi,No sāramatino yathā.

ໂດຍປາສະຈາກບົດຕາມມາ, ດ້ວຍການແບ່ງສູດ (ໂຍຄະວິພາຄະ) ວ່າ “yonaṃ” ແລະ “no”, ບາງບ່ອນເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ໄດ້ເຮັດເປັນຣັດສະ ກໍມີການແປງເປັນ ໂນ ໄດ້, ເຊັ່ນ ສາຣະມະຕິໂນ.

---

Ālapane ‘‘ge’’ti vattate.

ໃນອາລົບພະນະ, ບົດວ່າ “ge” ຕາມມາ.

---

152. Jhalapā rassaṃ.

໑໕໒. ສູດວ່າ “Jhalapā rassaṃ”.

---

Jhalapaiccete rassamāpajjante ge pare. Bho daṇḍi.

ຊະລະ (jha), ລະ (la), ປະ (pa) ເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນຣັດສະ ເມື່ອ ເຄ (ge) ວິບັດ ເບື້ອງຫຼັງ. ໂພ ທັນທິ.

---

‘‘Agho rassa’’ntiādināva siddhepi rassatte punārambho niyamattho, tena ‘‘bho go’’tiādīsu na bhavati. Daṇḍī daṇḍino.

ເຖິງແມ່ນວ່າຄວາມເປັນຣັດສະຈະສໍາເລັດແລ້ວດ້ວຍສູດວ່າ “Agho rassa” ເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ການເລີ່ມຕົ້ນສູດໃໝ່ນີ້ ກໍເພື່ອຈໍາກັດ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ມີການເຮັດເປັນຣັດສະໃນສັບເຊັ່ນ “bho go”. ສໍາເລັດຮູບເປັນ ທັນທີ, ทັນທິໂນ.

---

Dutiyāyaṃ rassatte kate ‘‘a’’miti vattate, ‘‘ghapato smiṃ yaṃ vā’’ti ito maṇḍūkagatiyā ‘‘vā’’ti vattate.

ໃນທຸຕິຍາວິບັດ, ເມື່ອເຮັດເປັນຣັດສະແລ້ວ, ບົດວ່າ “aṃ” ຕາມມາ, ແລະ ບົດວ່າ “vā” ຕາມມາຈາກສູດວ່າ “ghapato smiṃ yaṃ vā” ດ້ວຍວິທີມັນທູກະຄະຕິ.

---

153. Naṃ jhato katarassā.

໑໕໓. ສູດວ່າ “Naṃ jhato katarassā”.

---

Jhato katarassā parassa aṃvacanassa naṃ hoti vā. Daṇḍinaṃ daṇḍiṃ, daṇḍī daṇḍino, daṇḍinā, daṇḍīhi daṇḍībhi, daṇḍino daṇḍissa, daṇḍīnaṃ.

ໃຫ້ແປງ ອັງ ວິບັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ຊະລະ (jha) ທີ່ຖືກເຮັດເປັນຣັດສະແລ້ວ ເປັນ ນັງ ໄດ້ບາງສ່ວນ. ສໍາເລັດຮູບເປັນ ທັນທິນັງ, ທັນທິງ, ທັນທີ, ທັນທິໂນ, ທັນທິນາ, ທັນທີຫິ, ທັນທີພິ, ทັນທິໂນ, ທັນທິສສະ, ທັນທີນັງ.

---

‘‘Jhalato cā’’ti nā. Daṇḍinā daṇḍismā daṇḍimhā, daṇḍīhi daṇḍībhi, daṇḍino daṇḍissa, daṇḍīnaṃ.

ໃຫ້ແປງເປັນ ນາ ດ້ວຍສູດວ່າ “Jhalato ca”. ສໍາເລັດຮູບເປັນ ທັນທິນາ, ທັນທິສມາ, ທັນທິມຫາ, ທັນທີຫິ, ທັນທີພິ, ທັນທິໂນ, ທັນທິສສະ, ທັນທີນັງ.

---

‘‘Jhato, katarassā’’ti ca vattate, pure viya ‘‘vā’’ti ca.

ບົດວ່າ “Jhato” ແລະ “katarassā” ຕາມມາ, ແລະ ບົດວ່າ “vā” ກໍຕາມມາເໝືອນໃນກ່ອນ.

---

154. Smiṃ [Pg.71] ni.

໑໕໔. ສູດວ່າ “Smiṃ ni”.

---

Jhato katarassā parassa smiṃvacanassa niiccādeso hoti vā. Daṇḍini daṇḍismiṃ daṇḍimhi, daṇḍīsu.

ໃຫ້ແປງ ສະມິງ ວິບັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ຊະລະ (jha) ທີ່ຖືກເຮັດເປັນຣັດສະແລ້ວ ເປັນ ນິ ໄດ້ບາງສ່ວນ. ສໍາເລັດຮູບເປັນ ທັນທິນິ, ທັນທິສມິງ, ທັນທິມຫິ, ທັນທີສຸ.

---

Evamaññānipi –

ສັບອື່ນໆ ກໍເໝືອນກັນ ເຊັ່ນ —

---

Dhammī saṅghī ñāṇī hatthī, cakkī pakkhī dāṭhī raṭṭhī;

Chattī mālī vammī yogī, bhāgī bhogī kāmī sāmī.

ທັມມີ ສັງຄີ ຍານີ ຫັດຖີ, ຈັກກີ ປັກຂີ ທາຖີ ຣັດຖີ; ຊັດຕີ ມາລີ ວັມມີ ໂຍຄີ, ພາຄີ ໂພຄີ ຄາມີ ສາມີ.

---

Dhajī gaṇī sasī kuṭṭhī, jaṭī yānī sukhī sikhī;

Dantī mantī karī cāgī, kusalī musalī balī.

ທະຊີ ຄະນີ ສະສີ ກຸດຖີ, ຊະຕີ ຍານີ ສຸຂີ ສิຂີ; ທັນຕີ ມັນຕີ ຄະຣີ ຈາຄີ, ກຸສະລີ ມຸສະລີ ພະລີ.

---

Pāpakārī sattughātī, mālyakārī dīghajīvī;

Dhammacārī sīghayāyī, sīhanādī bhūmisāyī –

ປາປະຄາຣີ ສັດຕຸຄາຕີ, ມາລະຍະຄາຣີ ທີຄະຊີວີ; ທັມມະຈາຣີ ສີຄະຍາຍີ, ສີຫະນາດີ ພູມິສາຍີ —

---

Iccādīni īkārantanāmāni.

ນາມສັບ ອີກາຣັນ ທັງຫຼາຍ ມີອາທິຄືດັ່ງນີ້.

---

Gāmaṇīsaddassa tu sattamiyaṃ bhedo.

ແຕ່ສໍາລັບ ຄາມະນີສັບ ມີຄວາມຕ່າງກັນໃນສັດຕະມີວິບັດ.

---

Gāmaṇī, gāmaṇī gāmaṇino, bho gāmaṇi, bhonto gāmaṇī bhonto gāmaṇino, gāmaṇinaṃ gāmaṇiṃ, gāmaṇī gāmaṇino.

ຄາມະນີ, ຄາມະນີ ຄາມະນิໂນ, ໂພ ຄາມະນິ, ໂພນໂຕ ຄາມະນີ ໂພນໂຕ ຄາມະນິໂນ, ຄາມະນິນັງ ຄາມະນິງ, ຄາມະນີ ຄາມະນິໂນ.

---

Sesaṃ daṇḍīsamaṃ. Niādesābhāvova viseso. Evaṃ senānī sudhīppabhutayo.

ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ເໝືອນກັບ ທັນທີສັບ. ມີຄວາມຕ່າງກັນພຽງແຕ່ບໍ່ມີການແປງເປັນ ນິ ເທົ່ານັ້ນ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ເສນານີ, ສຸທີ ເປັນຕົ້ນ.

---

Īkārantaṃ.

ຈົບ ອີກາຣັນ.

---

Ukāranto pulliṅgo bhikkhusaddo.

ພິກຂຸສັບ ເປັນອຸການັນ ປຸລລິງ.

---

Tatheva bhikkhusaddato si, silopo. So bhikkhu.

ເຊັ່ນດຽວກັນ, ລົງ ສິ ວິພັດ ເບື້ອງຫຼັງຈາກພິກຂຸສັບ, ລົບ ສິ. ສັບນັ້ນ ເປັນ ພິກຂຸ.

---

Bahuvacane ‘‘ghapato ca yonaṃ lopo’’ti yolopo, ‘‘yosu kata’’iccādinā dīgho. Te bhikkhū.

ໃນພະຫຸວະຈະນະ, ລົບ ໂຍ ດ້ວຍສູດວ່າ "ຄະປະໂຕ ຈະ ໂຍນັງ ໂລໂປ", ທີຄະ ດ້ວຍສູດວ່າ "ໂຍສຸ ກະຕະ" ເປັນຕົ້ນ. ສັບເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນ ພິກຂູ.

---

Lopābhāve ‘‘vā, yona’’nti ca vattate.

ເມື່ອບໍ່ມີການລົບ, ບົດວ່າ "ວາ" ແລະ "ໂຍນັງ" ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

155. Lato [Pg.72] vokāro ca.

໑໕໕. ແລະ ແປງ ໂຍ ເປັນ ໂວ ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ລາ (ອຸ ແລະ ອູ).

---

Lasaññato paresaṃ yovacanānaṃ vokārādeso hoti vā. Kāraggahaṇena yonaṃ no ca hoti. Casaddaggahaṇaṃ katthaci nivattanatthaṃ. Atha vā caggahaṇaṃ noggahaṇānuvattanatthaṃ, tena jantusabbaññūādito yonaṃ no ca hoti. Vāsaddo vavatthitavibhāsattho. Tena –

ແປງ ໂຍ ວິພັດ ທັງຫຼາຍ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກສັບທີ່ມີຊື່ວ່າ ລາ (ອຸ ແລະ ອູ) ເປັນ ໂວ ບາງ. ດ້ວຍການຖືເອົາອັກສອນ ກາ (ໃນ ໂວກາໂຣ) ແປງ ໂຍ ເປັນ ໂນ ກໍມີ. ການຖືເອົາ ຈະສັບ ເພື່ອຫ້າມໃນບາງບ່ອນ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ການຖືເອົາ ຈະສັບ ເພື່ອຕາມໄປເຊິ່ງ ໂນສັບ, ເພາະເຫດນັ້ນ ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ຈັນຕຸ ແລະ ສັບພັນຍູ ເປັນຕົ້ນ ແປງ ໂຍ ເປັນ ໂນ ກໍມີ. ວາສັບ ມີອັດຖະເປັນ ວະວັດຖິຕະວິພາສາ (ກຳນົດແນ່ນອນ). ເພາະເຫດນັ້ນ –

---

Bhikkhuppabhutito niccaṃ, vo yonaṃ hetuādito;

Vibhāsā na ca vo no ca, amuppabhutito bhave.

ການແປງ ໂຍ ເປັນ ໂວ ຍ່ອມມີແນ່ນອນ ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ພິກຂຸສັບ ເປັນຕົ້ນ, ຍ່ອມມີບໍ່ແນ່ນອນ ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ເຫຕຸສັບ ເປັນຕົ້ນ; ແລະ ການແປງ ເປັນ ໂວ ແລະ ໂນ ຍ່ອມບໍ່ມີ ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ອະມຸສັບ ເປັນຕົ້ນ.

---

‘‘Attaṃ, akatarasso’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ "ອັດຕັງ" ແລະ "ອະກະຕະຣັດໂສ" ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

156. Vevosu lo ca.

໑໕໖. ແລະ ເມື່ອ ເວ ແລະ ໂວ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ແປງ ລາ (ອຸ ແລະ ອູ) ເປັນ ອະ.

---

Ve voiccetesu ca paresu akatarasso lo attamāpajjate. Bhikkhavo, bho bhikkhu, bhavanto bhikkhū.

ເມື່ອ ເວ ແລະ ໂວ ເຫຼົ່ານີ້ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ລາ (ອຸ ແລະ ອູ) ທີ່ບໍ່ໄດ້ເຮັດຣັດສະ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນ ອະ. ເປັນ ພິກຂະໂວ, ໂພ ພິກຂຸ, ພະວັນໂຕ ພິກຂູ.

---

Lopābhāve –

ເມື່ອບໍ່ມີການລົບ –

---

157. Akatarassā lato yvālapanassa vevo.

໑໕໗. ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ລາ (ອຸ ແລະ ອູ) ທີ່ບໍ່ໄດ້ເຮັດຣັດສະ, ແປງ ໂຍ ອັນເປັນອາລັດປະນະ ເປັນ ເວ ແລະ ໂວ.

---

Akatarassā lato parassa ālapane vihitassa yoiccetassa ve voādesā honti. Attaṃ. Bhavanto bhikkhave bhikkhavo. ‘‘Aṃ mo niggahītaṃ jhalapehī’’ti niggahītaṃ.

ແປງ ໂຍ ວິພັດ ທີ່ລົງໃນອາລັດປະນະ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ລາ (ອຸ ແລະ ອູ) ທີ່ບໍ່ໄດ້ເຮັດຣັດສະ ເປັນ ເວ ແລະ ໂວ. ຄວາມເປັນ ອະ (ຍ່ອມມີ). ເປັນ ພະວັນໂຕ ພິກຂະເວ ພິກຂະໂວ. ລົງນິກຄະຫິດ ດ້ວຍສູດວ່າ "ອັງ ໂມ ນິກຄະຫີຕັງ ຊະລະເ打ຫິ".

---

Bhikkhuṃ, bhikkhū bhikkhavo, bhikkhunā, bhikkhūhi bhikkhūbhi bhikkhuhi bhikkhubhi, bhikkhuno bhikkhussa, bhikkhūnaṃ [Pg.73] bhikkhunaṃ, bhikkhunā bhikkhusmā bhikkhumhā, bhikkhūhi bhikkhūbhi bhikkhuhi bhikkhubhi, bhikkhuno bhikkhussa, bhikkhūnaṃ bhikkhunaṃ, bhikkhumhi bhikkhusmiṃ, bhikkhūsu bhikkhusu.

ພິກຂຸງ, ພິກຂູ ພິກຂະໂວ, ພິກຂຸນາ, ພິກຂູຫິ ພິກຂູພິ ພິກຂຸຫິ ພິກຂຸພິ, ພິກຂຸໂນ ພິກຂຸສສະ, ພິກຂູນັງ ພິກຂຸນັງ, ພິກຂຸນາ ພິກຂຸສມາ ພິກຂຸມຫາ, ພິກຂູຫິ ພິກຂູພິ ພິກຂຸຫິ ພິກຂຸພິ, ພິກຂຸໂນ ພິກຂຸສສະ, ພິກຂູນັງ ພິກຂຸນັງ, ພິກຂຸມຫິ ພິກຂຸສມິງ, ພິກຂູສຸ ພິກຂຸສຸ.

---

Evaṃ setu ketu rāhu bhānu paṅgu ucchu veḷu maccu sindhu bandhu neru meru sattu kāru hetu jantu ruru paṭu iccādayo.

ແຈກເໝືອນກັນກັບ ເສຕຸ, ເກຕຸ, ຣาຫຸ, ພານຸ, ປັງຄຸ, ອຸດສຸ, ເວລຸ, ມັດຈຸ, ສິນທຸ, ພັນທຸ, ເນຣຸ, ເມຣຸ, ສັດຕຸ, ກາຣຸ, ເຫຕຸ, ຈັນຕຸ, ຣຸຣຸ, ປະຕຸ ເປັນຕົ້ນ.

---

Hetujantusaddānaṃ paṭhamādutiyāsu viseso.

ຄວາມແຕກຕ່າງກັນ ໃນປະຖົມມາ ແລະ ທຸຕິຍາ ວິພັດ ຂອງ ເຫຕຸສັບ ແລະ ຈັນຕຸສັບ.

---

Hetu, hetū hetavo hetuyo, bho hetu, bhonto hetū hetave hetavo, hetuṃ, hetū hetavo hetuyo. Sesaṃ bhikkhusamaṃ.

ເຫຕຸ, ເຫຕູ ເຫຕະໂວ ເຫຕຸໂຍ, ໂພ ເຫຕຸ, ພະວັນໂຕ ເຫຕູ ເຫຕະເວ ເຫຕະໂວ, ເຫຕຸງ, ເຫຕູ ເຫຕະໂວ ເຫຕຸໂຍ. ວິພັດທີ່ເຫຼືອ ເໝືອນກັບ ພິກຂຸສັບ.

---

Jantu, jantū jantavo. Kāraggahaṇena yonaṃ no ca hoti. Jantuno jantuyo, bho jantu, jantū jantave jantavo, jantuṃ, jantū jantavo jantuno jantuyo iccādi.

ຈັນຕຸ, จັນຕູ ຈັນຕະໂວ. ດ້ວຍການຖືເອົາອັກສອນ ກາ ແປງ ໂຍ ເປັນ ໂນ ກໍມີ. ເປັນ ຈັນຕຸໂນ ຈັນຕຸໂຍ, ໂພ ຈັນຕຸ, ຈັນຕູ ຈັນຕະເວ ຈັນຕະໂວ, ຈັນຕຸງ, ຈັນຕູ ຈັນຕະໂວ จັນຕຸໂນ ຈັນຕຸໂຍ ເປັນຕົ້ນ.

---

Satthusaddassa bhedo. ‘‘Satthu si’’itīdha –

ຄວາມແຕກຕ່າງກັນ ຂອງ ສັດຖຸສັບ. ໃນທີ່ນີ້, ໃນເພາະ ສິ ວິພັດ ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ສັດຖຸສັບ –

---

‘‘Anto’’ti vattate.

ບົດວ່າ "ອັນໂຕ" ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

158. Satthupitādīnamā sismiṃ silopo ca.

໑໕໘. ແປງທີ່ສຸດຂອງ ສັດຖຸ ແລະ ປິຕຸ ເປັນຕົ້ນ ເປັນ ອາ ໃນເພາະ ສິ ວິພັດ, ແລະ ລົບ ສິ.

---

Satthu pitu mātu bhātu dhītu kattuiccevamādīnamanto āttamāpajjate sismiṃ, silopo ca hoti. Satthā.

ທີ່ສຸດຂອງ ສັດຖຸ, ປິຕຸ, ມາຕຸ, ພາຕຸ, ທິຕຸ, ກັດຕຸ ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນ ອາ ໃນເພາະ ສິ ວິພັດ, ແລະ ລົບ ສິ. ເປັນ ສັດຖາ.

---

‘‘Satthu pitādīna’’nti adhikāro.

ບົດວ່າ "ສັດຖຸ ປິຕາດີນັງ" ເປັນບົດກຳນົດ (ອະທິການ).

---

159. Aññesvārattaṃ[Pg.74].

໑໕໙. ໃນວິພັດອື່ນທັງຫຼາຍ ແປງເປັນ ອາຣະ.

---

Satthu pitādīnamanto sivacanato aññesu vacanesu ārattamāpajjate. Ārattamitibhāvaniddesena katthaci aniyamaṃ dasseti.

ທີ່ສຸດຂອງ ສັດຖຸ ແລະ ປິຕຸ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນ ອາຣະ ໃນວິພັດອື່ນທັງຫຼາຍ ນອກຈາກ ສິ ວິພັດ. ດ້ວຍການສະແດງໂດຍພາວະສັບວ່າ "ອາຣັດຕັງ" ຍ່ອມສະແດງຄວາມບໍ່ແນ່ນອນໃນບາງບ່ອນ.

---

Āraggahaṇamanuvattate.

ການຖືເອົາ ອາຣະ ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

160. Tato yonamo tu.

໑໖໐. ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ອາຣະນັ້ນ, ແປງ ໂຍ ເປັນ ໂອ.

---

Tato ārādesato sabbesaṃ yonaṃ okārādeso hoti.

ເບື້ອງຫຼັງຈາກການແປງເປັນ ອາຣະນັ້ນ, ແປງ ໂຍ ວິພັດທັງປວງ ເປັນ ໂອ.

---

Tuggahaṇena aññehipi catuubhanadīgavādīhi yonamokāro hoti, saralopādi. Satthāro.

ດ້ວຍການຖືເອົາ ຕຸສັບ, ແປງ ໂຍ ເປັນ ໂອ ເບື້ອງຫຼັງຈາກສັບອື່ນທັງຫຼາຍ ເຊັ່ນ ຈະຕຸ, ອຸພະ, ນະທີ, ໂຄ ເປັນຕົ້ນ ກໍມີ, ມີການລົບສະຫຼະ ເປັນຕົ້ນ. ເປັນ ສັດຖາໂຣ.

---

Ālapane ‘‘akārapitādyantānamā’’ti āttaṃ. ‘‘Ge rassa’’nti adhikicca ‘‘ākāro vā’’ti vikappena rassattaṃ, valopo. Bho sattha bho satthā, bhavanto satthāro, satthāraṃ, satthāre satthāro.

ໃນອາລັດປະນະ, ແປງເປັນ ອາ ດ້ວຍສູດວ່າ "ອະກາຣະປິຕາດຍັນຕານະມາ". ຕັ້ງສູດວ່າ "ເຄ ຣັດສັງ" ແລ້ວ ເຮັດຣັດສະໂດຍທາງເລືອກດ້ວຍສູດວ່າ "ອາກາໂຣ ວາ", ແລະ ລົບ ວະ. ເປັນ ໂພ ສັດຖະ, ໂພ ສັດຖາ, ພະວັນໂຕ ສັດຖາໂຣ, ສັດຖາຣັງ, ສັດຖາເຣ ສັດຖາໂຣ.

---

‘‘Tato’’ti ca vattate.

ແລະ ບົດວ່າ "ຕະໂຕ" ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

161. Nā ā.

໑໖໑. ແປງ ນາ ເປັນ ອາ.

---

Tato ārādesato nāvacanassa ākārādeso hoti. Satthārā, satthunāti ārattamitibhāvaniddesena siddhaṃ. Satthārehi satthārebhi.

ເບື້ອງຫຼັງຈາກການແປງເປັນ ອາຣະນັ້ນ, ແປງ ນາ ວິພັດ ເປັນ ອາ. ສັບວ່າ ສັດຖາຣາ, ສັດຖຸນາ ສຳເລັດຮູບດ້ວຍການສະແດງໂດຍພາວະສັບວ່າ "ອາຣັດຕັງ". ເປັນ ສັດຖາເຣຫິ ສັດຖາເຣພິ.

---

‘‘Vā naṃmhī’’ti ito ‘‘vā’’ti vattate.

ບົດວ່າ "ວາ" ຍ່ອມຕາມໄປ ຈາກສູດວ່າ "ວາ ນັງມຫິ".

---

162. U [Pg.75] sasmiṃ salopo ca.

໑໖໒. ແປງເປັນ ອຸ ໃນເພາະ ສະ ວິພັດ, ແລະ ລົບ ສະ.

---

Satthu pituiccevamādīnamantassa uttaṃ hoti vā sasmiṃ, salopo ca hoti. Ārādesāpavādoyaṃ. Satthu, aññattha bhāvaniddesenārābhāvo. Satthussa satthuno.

ທີ່ສຸດຂອງ ສັດຖຸ ແລະ ປິຕຸ ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມເປັນ ອຸ ບາງ ໃນເພາະ ສະ ວິພັດ, ແລະ ລົບ ສະ. ນີ້ເປັນຂໍ້ຍົກເວັ້ນຂອງການແປງເປັນ ອາຣະ. ເປັນ ສັດຖຸ, ໃນບ່ອນອື່ນ ບໍ່ມີການແປງເປັນ ອາຣະ ເພາະການສະແດງໂດຍພາວະສັບ. ເປັນ ສັດຖຸສສະ ສັດຖຸໂນ.

---

‘‘Āratta’’nti vattate.

ບົດວ່າ "ອາຣັດຕັງ" ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

163. Vā naṃmhi.

໑໖໓. ບາງ ໃນເພາະ ນັງ ວິພັດ.

---

Satthu pituādīnamanto ārattamāpajjate vā naṃmhi vibhattimhi. Satthārānaṃ.

ທີ່ສຸດຂອງ ສັດຖຸ ແລະ ປิຕຸ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນ ອາຣະ ບາງ ໃນເພາະ ນັງ ວິພັດ. ເປັນ ສັດຖາຣານັງ.

---

Ārābhāve ‘‘vā naṃmhī’’ti vattate.

ເມື່ອບໍ່ມີການແປງເປັນ ອາຣະ, ບົດວ່າ "ວາ ນັງມຫິ" ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

164. Satthunattañca.

໑໖໔. ແລະ ແປງທີ່ສຸດຂອງ ສັດຖຸສັບ ເປັນ ອະ.

---

Satthusaddantassa, pitādīnamantassa ca attaṃ hoti vā naṃmhi vibhattimhi, puna satthuggahaṇaṃ satthuno niccavidhānatthaṃ. Satthānaṃ.

ທີ່ສຸດຂອງ ສັດຖຸສັບ ແລະ ທີ່ສຸດຂອງ ປິຕຸສັບ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເປັນ ອະ ບາງ ໃນເພາະ ນັງ ວິພັດ, ການຖືເອົາ ສັດຖຸສັບ ອີກເທື່ອໜຶ່ງ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການກຳນົດແນ່ນອນຂອງ ສັດຖຸສັບ. ເປັນ ສັດຖານັງ.

---

‘‘Amhatumhanturājabrahmattasakhasatthupitādīhi smā nāvā’’ti smāvacanassanābhāvo. Satthārā, satthārehi satthārebhi, satthu satthuno satthussa, satthārānaṃ satthānaṃ.

ແປງ ສະມາ ວິພັດ ເປັນ ນາ ດ້ວຍສູດວ່າ "ອັມຫະຕຸມຫັນຕຸຣາຊະພຣັຫມັດຕະສະຂະສັດຖຸປິຕາດີຫິ ສະມາ ນາວາ". ເປັນ ສັດຖາຣາ, ສັດຖາເຣຫິ ສັດຖາເຣພິ, ສັດຖຸ ສັດຖຸໂນ ສັດຖຸສສະ, ສັດຖາຣານັງ ສັດຖານັງ.

---

‘‘Ārato’’ti vattate.

ບົດວ່າ "ອາຣະໂຕ" ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

165. Tato smimi.

໑໖໕. ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ອາຣະນັ້ນ, ແປງ ສະມິງ ເປັນ ອิ.

---

Tato ārādesato smiṃvacanassa ikārādeso hoti. Puna tatoggahaṇena aññasmāpi smiṃvacanassa ikāro. Yathā – bhuvi, divi.

ເບື້ອງຫຼັງຈາກການແປງເປັນ ອາຣະນັ້ນ, ແປງ ສະມິງ ວິພັດ ເປັນ ອິ. ດ້ວຍການຖືເອົາ ຕະໂຕສັບ ອີກເທື່ອໜຶ່ງ, ແປງ ສະມິງ ວິພັດ ເປັນ ອິ ເບື້ອງຫຼັງຈາກສັບອື່ນກໍມີ. ເຊັ່ນ ພຸວິ, ທິວິ.

---

166. Āro [Pg.76] rassamikāre.

໑໖໖. ແປງ ອາຣະ ເປັນ ຣັດສະ ໃນເພາະ ອິ ອັກສອນ.

---

Ārādeso rassamāpajjate ikāre pare, satthari, satthāresu.

ການແປງເປັນ ອາຣະ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນ ຣັດສະ ເມື່ອ ອິ ອັກສອນຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. ເປັນ ສັດຖະຣິ, ສັດຖາເຣສຸ.

---

Evaṃ kattā, kattāro, bho katta bho kattā, bhavanto kattāro, kattāraṃ, kattāre kattāro, kattārā, kattārehi kattārebhi. ‘‘U sasmiṃ salopo cā’’ti uttaṃ, salopo ca. Kattu kattuno kattussa, kattārānaṃ kattānaṃ kattūnaṃ kattunaṃ, kattārā, kattārehi kattārebhi, kattu kattuno kattussa, kattārānaṃ kattānaṃ kattūnaṃ kattunaṃ, kattari, kattāresu, ārābhāve kattūsu kattusu.

ແຈກເໝືອນກັນນີ້: ກັດຕາ, ກັດຕາໂຣ, ໂພ ກັດຕະ ໂພ ກັດຕາ, ພະວັນໂຕ ກັດຕາໂຣ, ກັດຕາຣັງ, ກັດຕາເຣ ກັດຕາໂຣ, ກັດຕາຣາ, ກັດຕາເຣຫິ ກັດຕາເຣພິ. ແປງເປັນ ອຸ ແລະ ລົບ ສະ ດ້ວຍສູດວ່າ "ອຸ ສະສະມິງ ສະໂລໂປ ຈະ". ເປັນ ກັດຕຸ ກັດຕຸໂນ ກັດຕຸສສະ, ກັດຕາຣານັງ ກັດຕານັງ ກັດຕູນັງ ກັດຕຸນັງ, ກັດຕາຣາ, ກັດຕາເຣຫິ ກັດຕາເຣພິ, ກັດຕຸ ກັດຕຸໂນ ກັດຕຸສສະ, ກັດຕາຣານັງ ກັດຕານັງ ກັດຕູນັງ ກັດຕຸນັງ, ກັດຕະຣິ, ກັດຕາເຣສຸ, ເມື່ອບໍ່ມີການແປງເປັນ ອາຣະ ເປັນ ກັດຕູສຸ ກັດຕຸສຸ.

---

Evaṃ –

ແຈກເໝືອນກັນນີ້ –

---

Bhattu vattu netu sotu, ñātu jetu chettu bhettu. Dātu dhātu nattu boddhu, viññāpetu ādayopi.

ພັດຕຸ, ວັດຕຸ, ເນຕຸ, ໂសຕຸ, ຍາຕຸ, ເຊຕຸ, ເສດຕຸ, ເພດຕຸ, ທາຕຸ, ທາຕຸ, ນັດຕຸ, ໂພດທຸ, ວິນຍາເປຕຸ ເປັນຕົ້ນ ກໍເໝືອນກັນ.

---

‘‘U sasmiṃ salopo cā’’ti vattate.

ບົດວ່າ "ອຸ ສະສະມິງ ສະໂລໂປ ຈະ" ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

167. Sakamandhātādīnañca.

໑໖໗. ແລະ ທີ່ສຸດຂອງ ສະກະມັນທາຕຸ ເປັນຕົ້ນ.

---

Sakamandhātuiccevamādīnamanto ca uttamāpajjate sasmiṃ, salopo ca, niccaṃ punabbidhānā. Sakamandhātu viya assa rājino vibhavo, sesaṃ samaṃ. Evaṃ mahāmandhātuppabhutayo.

ທີ່ສຸດຂອງ ສະກະມັນທາຕຸ ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນ ອຸ ໃນເພາະ ສະ ວິພັດ, ແລະ ລົບ ສະ, ເປັນໄປແນ່ນອນ ເພາະການບັນຍັດຊ້ຳອີກ. ເຊັ່ນ "ສະກະມັນທາຕຸ ວິຍະ ອັດສະ ຣາຊິໂນ ວິພະໂວ" (ສົມບັດຂອງພະລາຊານີ້ ປຽບເໝືອນພະຍາສະກະມັນທາຕຸ), ວິພັດທີ່ເຫຼືອ ເໝືອນກັນ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ມະຫາມັນທາຕຸ ເປັນຕົ້ນ.

---

Pitusaddassa bhedo. Simhi āttaṃ, silopo, pitā.

ຄວາມແຕກຕ່າງກັນ ຂອງ ປິຕຸສັບ. ໃນເພາະ ສິ ວິພັດ, ແປງເປັນ ອາ, ລົບ ສິ. ເປັນ ປິຕາ.

---

Yomhi ‘‘āro, rassa’’nti ca vattate.

ໃນເພາະ ໂຍ ວິພັດ, ບົດວ່າ "ອາໂຣ" ແລະ "ຣັດສັງ" ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

168. Pitādīnamasimhi[Pg.77].

໑໖໘. ແປງທີ່ສຸດຂອງ ປິຕຸ ເປັນຕົ້ນ ເປັນ ຣັດສະ ໃນເພາະ ອະສິ ວິພັດ.

---

Pitādīnamārādeso rassamāpajjate asimhi vibhattimhi. Sismiṃ ārādesābhāvepi asimhīti adhikavacanamatthantaraviññāpanatthaṃ, tena toādimhi pitādīnamikāro ca. Yathā – pitito, mātito, bhātito, dhītito, pitipakkho, mātipakkhoti.

ການແປງເປັນ ອາຣະ ຂອງ ປິຕຸ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນ ຣັດສະ ໃນເພາະ ອະສິ ວິພັດ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ມີການແປງເປັນ ອາຣະ ໃນເພາະ ສິ ວິພັດ, ແຕ່ການກ່າວຄຳວ່າ "ອະສິມຫິ" ເພີ່ມເຕີມ ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມອື່ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ແປງທີ່ສຸດຂອງ ປິຕຸ ເປັນຕົ້ນ ເປັນ ອິ ໃນເພາະ ໂຕ ປັດໄຈ ເປັນຕົ້ນ ກໍມີ. ເຊັ່ນ ປິຕິໂຕ, ມາຕິໂຕ, ພາຕິໂຕ, ທິຕິໂຕ, ປິຕິປັກໂຂ, ມາຕິປັກໂຂ.

---

Pitaro, sesaṃ kattusamaṃ. Bho pita bho pitā, bhavanto pitaro, pitaraṃ, pitare pitaro, pitarā pitunā, pitarehi pitarebhi. Bhāvaniddesena ārādesābhāve pitūhi pitūbhi pituhi pitubhi, pitu pituno pitussa, pitarānaṃ pitānaṃ pitūnaṃ, dīghābhāve pitunaṃ vā, pitarā, pitarehi pitarebhi pitūhi pitūbhi pituhi pitubhi, pitu pituno pitussa, pitarānaṃ pitānaṃ pitūnaṃ pitunaṃ, pitari, pitaresu pitūsu pitusu.

ປິຕະໂຣ, ວິພັດທີ່ເຫຼືອ ເໝືອນກັບ ກັດຕຸສັບ. ໂພ ປິຕະ ໂພ ປິຕາ, ພະວັນໂຕ ປິຕະໂຣ, ປິຕະຣັງ, ປິຕະເຣ ປິຕະໂຣ, ປິຕະຣາ ປິຕຸນາ, ປິຕະເຣຫິ ປິຕະເຣພິ. ເມື່ອບໍ່ມີການແປງເປັນ ອາຣະ ເພາະການສະແດງໂດຍພາວະສັບ ເປັນ ປິຕູຫິ ປິຕູພິ ປິຕຸຫິ ປິຕຸພິ, ປິຕຸ ປິຕຸໂນ ປິຕຸສສະ, ປິຕະຣານັງ ປິຕານັງ ປິຕູນັງ, ເມື່ອບໍ່ມີການທີຄະ ເປັນ ປິຕຸນັງ ບາງ, ປິຕະຣາ, ປິຕະເຣຫິ ປິຕະເຣພິ ປິຕູຫິ ປິຕູພິ ປິຕຸຫິ ປິຕຸພິ, ປິຕຸ ປິຕຸໂນ ປິຕຸສສະ, ປິຕະຣານັງ ປິຕານັງ ປິຕູນັງ ປິຕຸນັງ, ປິຕະຣິ, ປິຕະເຣສຸ ປິຕູສຸ ປິຕຸສຸ.

---

Evaṃ bhātā, bhātaro iccādi.

ແຈກເໝືອນກັນນີ້: ພາຕາ, ພາຕະໂຣ ເປັນຕົ້ນ.

---

Ukārantaṃ.

ອຸກາຣັນ.

---

Ūkāranto pulliṅgo abhibhūsaddo.

ອູກາຣັນ ປຸລລິງ ອະພິພູສັບ.

---

Tatheva syādyuppatti, silopo. So abhibhū, yolope kate te abhibhū.

ການລົງວິພັດມີ ສິ ເປັນຕົ້ນ ແລະການລົບ ສິ ກໍມີເໝືອນກັນຢ່າງນັ້ນ. ສັບນັ້ນ ເປັນ 'ອະພິພູ' (so abhibhū), ເມື່ອເຮັດການລົບ ໂຍ ວິພັດແລ້ວ ເປັນ 'ອະພິພູ' (te abhibhū).

---

‘‘Agho rassa’’ntiādinā rassattaṃ, vokāro. Katarassattā attābhāvo. Abhibhuvo, bho abhibhu, bhavanto abhibhū abhibhuvo.

ມີການເຮັດໃຫ້ເປັນສຽງສັ້ນ (ຣັດສະຕະ) ດ້ວຍສູດວ່າ 'ອະໂຄ ຣັດສັງ' ເປັນຕົ້ນ, ແລະແປງ ໂຍ ເປັນ ໂව. ເມື່ອເຮັດໃຫ້ເປັນສຽງສັ້ນແລ້ວ ຄວາມເປັນ ອະ (ອັດຕາພາວະ) ກໍບໍ່ມີ. ເປັນ 'ອະພິພຸໂວ', 'ໂພ ອະພິພຸ', 'ພະວັນໂຕ ອະພິພູ ອະພິພຸໂວ'.

---

Katarassattā veādeso na hoti. Sesaṃ bhikkhusaddasamaṃ, rassattameva viseso. Abhibhuṃ, abhibhū abhibhuvo[Pg.78], abhibhunā, abhibhūhi abhibhūbhi, abhibhuno abhibhussa, abhibhūnaṃ iccādi.

ເມື່ອເຮັດໃຫ້ເປັນສຽງສັ້ນແລ້ວ ການແປງເປັນ ເວ ກໍບໍ່ມີ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອເໝືອນກັບ ພິກຂຸສັບ, ມີຄວາມພິເສດພຽງແຕ່ການເຮັດໃຫ້ເປັນສຽງສັ້ນເທົ່ານັ້ນ. ເປັນ 'ອະພິພຸງ', 'ອະພິພູ ອະພິພຸໂວ', 'ອະພິພຸນາ', 'ອະພິພູຫິ ອະພິພູພິ', 'ອະພິພຸໂນ ອະພິພຸດສະ', 'ອະພິພູນັງ' ເປັນຕົ້ນ.

---

Evaṃ sayambhū, vessabhū, parābhibhū, sahabhūādayo. Sahabhūsaddassa yonaṃ noādesova viseso. Sahabhū, sahabhū sahabhuvo sahabhuno iccādi.

ສັບເຫຼົ່ານີ້ ຄື ສະຍັມພູ, ເວັດສະພູ, ປະລາພິພູ, ສະຫະພູ ເປັນຕົ້ນ ກໍແຈກຢ່າງນີ້. ສໍາລັບ ສະຫະພູສັບ ມີຄວາມພິເສດພຽງແຕ່ການແປງ ໂຍ ວິພັດ ເປັນ ໂນ ເທົ່ານັ້ນ. ເປັນ 'ສະຫະພູ', 'ສະຫະພູ ສະຫະພຸໂວ ສະຫະພຸໂນ' ເປັນຕົ້ນ.

---

Tathā sabbaññūsaddassa yosveva viseso. So sabbaññū te sabbaññū, yolopābhāve rassattaṃ, ‘‘lato vokāro cā’’ti ettha kāraggahaṇena yonaṃ noādeso. Vādhikārassa vavatthitavibhāsattā na ca vokāro. Sabbaññuno, bho sabbaññu, bhonto sabbaññū sabbaññuno, sabbaññuṃ, sabbaññū sabbaññuno iccādi.

ໃນທໍານອງດຽວກັນ, ສໍາລັບ ສັບພັນຍູສັບ ມີຄວາມພิເສດສະເພາະໃນ ໂຍ ວິພັດ ທັງຫຼາຍ. ເປັນ 'ໂສ ສັບພັນຍູ', 'ເຕ ສັບພັນຍູ'. ເມື່ອບໍ່ມີການລົບ ໂຍ, ກໍມີການເຮັດໃຫ້ເປັນສຽງສັ້ນ. ດ້ວຍການຖືເອົາ ກາຣະ ໃນສູດວ່າ 'ລະໂຕ ໂວກາໂຣ ຈະ' ຈຶ່ງມີການແປງ ໂຍ ເປັນ ໂນ. ແລະເພາະຄວາມເປັນວິພາສາທີ່ກໍານົດໄວ້ (ວະວັດຖິຕະວິພາສາ) ຂອງບົດຕາມ ຄື ວາ, ຈຶ່ງບໍ່ມີການແປງເປັນ ໂວ. ເປັນ 'ສັບພັນຍຸໂນ', 'ໂພ ສັບພັນຍຸ', 'ພົນໂຕ ສັບພັນຍູ ສັບພັນຍຸໂນ', 'ສັບພັນຍຸງ', 'ສັບພັນຍູ ສັບພັນຍຸໂນ' ເປັນຕົ້ນ.

---

Evaṃ maggaññū dhammaññū atthaññū kālaññū rattaññū mattaññū kataññū tathaññū viññū vidū vedagū pāragū iccādayo.

ສັບເຫຼົ່ານີ້ ຄື ມັກຄັນຍູ, ທັມມັນຍູ, ອັດຖັນຍູ, ກາລັນຍູ, ຣັດຕັນຍູ, ມັດຕັນຍູ, ກະຕັນຍູ, ຕະຖັນຍູ, ວິນຍູ, ວິທູ, ເວທະຄູ, ປາຣະຄູ ເປັນຕົ້ນ ກໍແຈກຢ່າງນີ້.

---

Ūkārantaṃ.

ອູກາຣັນ.

---

Ekāranto appasiddho.

ເອການັນ ບໍ່ມີ.

---

Okāranto pulliṅgo gosaddo.

ໂອການັນ ປຸລລິງ ໂຄສັບ.

---

Tato syādyuppatti, silopo, go gacchati.

ຫຼັງຈາກນັ້ນ ມີການລົງວິພັດມີ ສິ ເປັນຕົ້ນ ແລະການລົບ ສິ, ເປັນ 'ໂຄ ຄັດສະຕິ' (ງົວໄປ).

---

‘‘Gāva se’’ti ito ‘‘go’’ti adhikāro, ‘‘āvā’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ 'ໂຄ' ແລະ 'ອາວາ' ຕາມມາຈາກສູດວ່າ 'ຄາວະ ເສ'.

---

169. Yosu ca.

໑໖໙. ໂຍສຸ ຈະ.

---

Goiccetassa okārassa āvādeso hoti yosu. Casaddena nā smā smiṃsuiccetesu ca. ‘‘Tato yonamo tū’’ti ettha tuggahaṇena yonamokāro, saralopādi. Gāvo tiṭṭhanti.

ມີການແປງ ໂອ ອັກສອນ ຂອງ ໂຄສັບ ນີ້ ເປັນ ອາວະ ໃນ ໂຍ ວິພັດ ທັງຫຼາຍ. ດ້ວຍ ຈະ ສັບ ຈຶ່ງມີການແປງໃນ ນາ, ສະມາ, ສະມິງ, ສຸ ວິພັດ ທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ດ້ວຍ. ດ້ວຍການຖືເອົາ ຕຸ ອັກສອນ ໃນສູດວ່າ 'ຕະໂຕ ໂຍນະໂມ ຕຸ' ຈຶ່ງມີການແປງ ໂຍ ເປັນ ໂອ, ແລະມີການລົບສະຫຼະ ເປັນຕົ້ນ. ເປັນ 'ຄາໂວ ຕິດຖັນຕິ' (ງົວທັງຫຼາຍຢືນຢູ່).

---

170. Avaṃmhi [Pg.79] ca.

໑໗໐. ອະວັມຫິ ຈະ.

---

Goiccetassa okārassa āva avaiccete ādesā honti aṃmhi vibhattimhi. Seddena yo nā sa smāsmiṃsuiccetesu ca avādeso hoti. Gavo gacchanti, he go, he gāvo he gavo.

ມີການແປງ ໂອ ອັກສອນ ຂອງ ໂຄສັບ ນີ້ ເປັນ ອາວະ ແລະ ອະວະ ໃນ ອັງ ວິພັດ. ດ້ວຍ ຈະ ສັບ ຈຶ່ງມີການແປງເປັນ ອະວະ ໃນ ໂຍ, ນา, ສະ, ສະມາ, ສະມິງ, ສຸ ວິພັດ ທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ດ້ວຍ. ເປັນ 'ຄະໂວ ຄັດສະຕິ', 'ເຫ ໂຄ', 'ເຫ ຄາໂວ ເຫ ຄະໂວ'.

---

Dutiyāyaṃ ‘‘aṃmhī’’ti vattate.

ໃນທຸຕິຍາວິພັດ, ບົດວ່າ 'ອັມຫິ' ຕາມມາ.

---

171. Āvassu vā.

໑໗໑. ອາວັດສຸ ວາ.

---

Āvaiccetassa gāvādesassa antasarassa ukārādeso hoti vā aṃmhi vibhattimhi. Āvassa a āva, tassa āvasaddantassa. ‘‘Aṃmo’’tiādinā niggahītaṃ. Gāvuṃ gāvaṃ gavaṃ, gāvo gavo.

ມີການແປງສະຫຼະທີ່ສຸດຂອງ ອາວະ ອັນເປັນ ຄາວະເທດ ນີ້ ເປັນ ອຸ ບາງ (ວາ) ໃນ ອັງ ວິພັດ. ບົດວ່າ 'ອາວັດສະ' ຄື ຂອງ ອາວະ, ຄື ຂອງສັບທີ່ມີ ອາວະ ເປັນທີ່ສຸດນັ້ນ. ມີການລົງນິກຄະຫິດຕາມສູດວ່າ 'ອັມໂມ' ເປັນຕົ້ນ. ເປັນ 'ຄາວຸງ', 'ຄາວັງ', 'ຄະວັງ', 'ຄາໂວ', 'ຄະໂວ'.

---

‘‘Goṇa, vā’’ti vattate.

ບົດວ່າ 'ໂຄນະ' ແລະ 'ວາ' ຕາມມາ.

---

172. Suhināsu ca.

໑໗໒. ສຸຫິນາສຸ ຈະ.

---

Su hi nāiccetesu sabbassa gosaddassa goṇādeso hoti vā. Casaddena sesesu ca. Goṇo, goṇā, he goṇa he goṇā, goṇaṃ, goṇe, goṇena, goṇehi goṇebhi, goṇassa.

ໃນ ສຸ, ຫິ, ນາ ວິພັດ ທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ມີການແປງ ໂຄສັບ ທັງໝົດ ເປັນ ໂຄນະ ບາງ (ວາ). ດ້ວຍ ຈະ ສັບ ຈຶ່ງມີການແປງໃນວິພັດທີ່ເຫຼືອທັງຫຼາຍດ້ວຍ. ເປັນ 'ໂຄໂນ', 'ໂຄນາ', 'ເຫ ໂຄນະ', 'ເຫ ໂຄນາ', 'ໂຄນັງ', 'ໂຄເນ', 'ໂຄເນນະ', 'ໂຄເນຫິ ໂຄເນພິ', 'ໂຄນັດສະ'.

---

173. Goṇa naṃmhi vā.

໑໗໓. ໂຄນະ ນັມຫິ ວາ.

---

Sabbassa gosaddassa goṇādeso hoti vā naṃmhi vibhattimhi. Goṇānaṃ, goṇā goṇasmā goṇamhā, goṇehi goṇebhi, goṇassa, goṇānaṃ, goṇe goṇasmiṃ goṇamhi, goṇesu.

ມີການແປງ ໂຄສັບ ທັງໝົດ ເປັນ ໂຄນະ ບາງ (ວາ) ໃນ ນັງ ວິພັດ. ເປັນ 'ໂຄນານັງ', 'ໂຄນາ ໂຄນັດສະມາ ໂຄນັມຫາ', 'ໂຄເນຫິ ໂຄເນພິ', 'ໂຄນັດສະ', 'ໂຄນານັງ', 'ໂຄເນ ໂຄນັດສະມິງ ໂຄນັມຫິ', 'ໂຄເນສຸ'.

---

Goṇādesābhāve gāvena gavena, gohi gobhi.

ເມື່ອບໍ່ມີການແປງເປັນ ໂຄນະ ເປັນ 'ຄາເວນະ', 'ຄະເວນະ', 'ໂຄຫິ', 'ໂຄພິ'.

---

174. Gāva [Pg.80] se.

໑໗໔. ຄາວະ ເສ.

---

‘‘Go āva se’’iti tipadamidaṃ. Gossa o go, gosaddokārassa āvādeso hoti se vibhattimhi. Gāvassa gavassa.

ສູດນີ້ມີ ໓ ບົດ ຄື 'ໂຄ', 'ອາວາ', 'ເສ'. ບົດວ່າ 'ໂຄ' ຄື ໂອ ຂອງ ໂຄສັບ. ມີການແປງ ໂອ ອັກສອນ ຂອງ ໂຄສັບ ເປັນ ອາວະ ໃນ ສະ ວິພັດ. ເປັນ 'ຄາວັດສະ', 'ຄະວັດສະ'.

---

Naṃmhi ‘‘go, avā’’ti ca vattate.

ໃນ ນັງ ວິພັດ, ບົດວ່າ 'ໂຄ' ແລະ 'ອະວາ' ຕາມມາ.

---

175. Tato namaṃ patimhālutte ca samāse.

໑໗໕. ຕະໂຕ ນະມັງ ປະຕິມຫາລຸດເຕ ຈະ ສະມາເສ.

---

Tato gosaddato parassa naṃvacanassa aṃādeso hoti, gosaddokārassa avādeso ca patimhi pare alutte ca samāse. Casaddena asamāsepi aṃ avādesā. Gavaṃpatissa therassa, gavaṃ.

ຫຼັງຈາກ ໂຄສັບ ນັ້ນ ມີການແປງ ນັງ ວິພັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ເປັນ ອັງ, ແລະແປງ ໂອ ອັກສອນ ຂອງ ໂຄສັບ ເປັນ ອະວະ ເມື່ອມີ ປະຕິສັບ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ແລະໃນສະມາດທີ່ບໍ່ລົບວິພັດ. ດ້ວຍ ຈະ ສັບ ເຖິງແມ່ນວ່າບໍ່ແມ່ນສະມາດ ກໍມີການແປງ ເປັນ ອັງ ແລະ ອະວະ ໄດ້. ເປັນ 'ຄະວັມປະຕິດສະ ເຖຣັດສະ', 'ຄະວັງ'.

---

‘‘Suhināsu cā’’ti ettha casaddena naṃmhi guādeso. ‘‘No ca dvādito naṃmhī’’ti sutte casaddena nakārāgamo ca. Gunnaṃgonaṃ vā.

ດ້ວຍ ຈະ ສັບ ໃນສູດວ່າ 'ສຸຫິນາສຸ ຈະ' ຈຶ່ງມີການແປງເປັນ ຄຸ ໃນ ນັງ ວິພັດ. ແລະດ້ວຍ ຈະ ສັບ ໃນສູດວ່າ 'ໂນ ຈະ ທວາທິໂຕ ນັມຫິ' ຈຶ່ງມີການລົງ ນະ ອັກສອນອາຄົມດ້ວຍ. ເປັນ 'ຄຸນນັງ', 'ໂຄນັງ' ບາງ.

---

Gāvā gāvamhā gāvasmā gavā gavamhā gavasmā, gohi gobhi, gāvassa gavassa, gavaṃ gunnaṃ gonaṃ, gāve gāvamhi gāvasmiṃ gave gavamhi gavasmiṃ, gāvesu gavesu gosu.

'ຄາວາ ຄາວັມຫາ ຄາວັດສະມາ ຄະວາ ຄະວັມຫາ ຄະວັດສະມາ', 'ໂຄຫິ ໂຄພິ', 'ຄາວັດສະ ຄະວັດສະ', 'ຄະວັງ ຄຸນນັງ ໂຄນັງ', 'ຄາເວ ຄາວັມhິ ຄາວັດສະມິງ ຄະເວ ຄະວັມຫິ ຄະວັດສະມິງ', 'ຄາເວສຸ ຄະເວສຸ ໂຄສຸ'.

---

Okārantaṃ.

ໂອການັນ.

---

Puriso guṇavā rājā, sā’ggi daṇḍī ca bhikkhu ca;

Satthā’bhibhū ca sabbaññū, goti pulliṅgasaṅgaho.

ປຸຣິໂສ, ຄຸນະວາ, ຣາຊາ, ສາ, ອັກຄິ, ທັນດີ, ພິກຂຸ, ສັດຖາ, ອະພິພູ, ສັບພັນຍູ, ແລະ ໂຄ: ນີ້ຄືການລວບລວມປຸລລິງ.

---

Pulliṅgaṃ niṭṭhitaṃ.

ຈົບປຸລລິງ.

---

Asmā [Pg.103] nasmā tasmā namhā tamhā, nehi nebhi tehi tebhi, assa nassa tassa, nesaṃ tesaṃ nesānaṃ tesānaṃ, asmiṃ nasmiṃ tasmiṃ namhi tamhi, nesu tesu.

'ອັດສະມາ ນັດສະມາ ຕັດສະມາ นັມຫາ ຕັມຫາ', 'ເນຫິ ເນພິ ເຕຫິ ເຕພິ', 'ອັດສະ ນັດສະ ຕັດສະ', 'ເນສັງ ເຕສັງ ເນສານັງ ເຕສານັງ', 'ອັດສະມິງ ນັດສະມິງ ຕັດສະມິງ ນັມຫິ ຕັມຫິ', 'ເນສຸ ເຕສຸ'.

---

Itthiyaṃ ‘‘tā si’’ itīdha sādesasilopā. Sā kaññā, nattaṃ. Nā tā nāyo tāyo, naṃ taṃ, nā tā nāyo tāyo, nāya tāya, nāhi tāhi nābhi tābhi.

ໃນອິດຖີລິງ, ໃນ 'ຕາ ສิ' ນີ້ ມີການແປງເປັນ ສາ ແລະການລົບ ສິ. ເປັນ 'ສາ ກັນຍາ' (ນາງສາວນັ້ນ), ບໍ່ມີຄວາມເປັນນະປຸງສະກະລິງ (ນັດຕັງ). ເປັນ 'ນາ ຕາ ນາໂຍ ຕາໂຍ', 'ນັງ ຕັງ', 'ນາ ຕາ ນາໂຍ ຕາໂຍ', 'ນາຍະ ຕາຍະ', 'ນາຫິ ຕາຫິ ນາພິ ຕາພິ'.

---

‘‘Etimāsamī’’ti ito etimāggahaṇañca ‘‘tassā vā’’ti ito taggahaṇañca pañcamiyantavasena vattate ‘‘vā’’ti ca.

ການຖືເອົາ ເອຕາ ແລະ ອິມາ ຈາກສູດວ່າ 'ເອຕິມາສະມີ' ແລະການຖືເອົາ ຕະ ຈາກສູດວ່າ 'ຕັດສາ ວາ' ຕາມມາດ້ວຍອໍານາດແຫ່ງປັນຈະມີວິພັດ, ແລະບົດວ່າ 'ວາ' ດ້ວຍ.

---

215. Tato sassa ssāya.

໒໑໕. ຕະໂຕ ສັດສະ ສສາຍະ.

---

Tato tā etā imāto parassa sassa vibhattissa ssāyādeso hoti vā.

ຫຼັງຈາກ ຕາ, ເອຕາ, ອິມາ ນັ້ນ ມີການແປງ ສະ ວິພັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ເປັນ ສສາຍະ ບາງ (ວາ).

---

‘‘Saṃsāsvekavacanesu ca, i’’iti ca vattate.

ບົດວ່າ 'ສັງສາສເວກະວະຈະເນສຸ ຈະ, ອິ' ຕາມມາດ້ວຍ.

---

216. Tassā vā.

໒໑໖. ຕັດສາ ວາ.

---

Tāiccetassa itthiyaṃ vattamānassa antassa ikāro hoti vā saṃ sāsvekavacanesu vibhattādesesu. Tissāya tassāya assāya nassāya assā nassā tissā tassā nāya tāya, nāsaṃ tāsaṃ.

ມີການແປງສະຫຼະທີ່ສຸດຂອງ ຕາສັບ ນີ້ ທີ່ເປັນໄປໃນອິດຖີລິງ ເປັນ ອິ ບາງ (ວາ) ໃນເມື່ອມີການແປງວິພັດເປັນ ສັງ ແລະ ສາ ໃນເອກະວະຈະນະ. ເປັນ 'ຕິດສາຍະ ຕັດສາຍະ ອັດສາຍະ ນັດສາຍະ ອັດສາ ນັດສາ ຕິດສາ ຕັດສາ ນາຍະ ຕາຍະ', 'ນາສັງ ຕາສັງ'.

---

Pañcamīchaṭṭhīsu tatiyācatutthīsamaṃ. Sattamiyaṃ assaṃ nassaṃ tissaṃ tassaṃ nāyaṃ tāyaṃ, nāsu tāsu.

ໃນປັນຈະມີວິພັດ ແລະຊັດຖີວິພັດ ເໝືອນກັບຕະຕິຍາວິພັດ ແລະຈະຕຸດຖີວິພັດ. ໃນສັດຕາມີວິພັດ ເປັນ 'ອັດສັງ ນັດສັງ ຕິດສັງ ຕັດສັງ ນາຍັງ ຕາຍັງ', 'ນາສຸ ຕາສຸ'.

---

Napuṃsake simhisādesābhāvā nattaṃ. Naṃ taṃ, nāni tāni, naṃ taṃ, nāni tāni, nena tena iccādi pulliṅgasamaṃ.

ໃນນະປຸງສະກະລິງ ເພາະບໍ່ມີການແປງເປັນ ສາ ໃນ ສິ ວິພັດ ຈຶ່ງມີການແປງເປັນ ນະ. ເປັນ 'ນັງ ຕັງ', 'ນານິ ຕານິ', 'ນັງ ຕັງ', 'ນານິ ຕານິ', 'ເນນະ ເຕນະ' ເປັນຕົ້ນ ເໝືອນກັບປຸລລິງ.

---

Eta si, ‘‘etatesaṃ to’’ti sakārādeso. Eso puriso, ete, etaṃ, ete iccādi sabbasaddasamaṃ.

ເອຕະ + ສິ, ມີການແປງເປັນ ສະ ອັກສອນ ດ້ວຍສູດວ່າ 'ເອຕະເຕສັງ ໂຕ'. ເປັນ 'ເອໂສ ປຸຣິໂສ', 'ເອເຕ', 'ເອຕັງ', 'ເອເຕ' ເປັນຕົ້ນ ເໝືອນກັບສັບພະສັບ.

---

Itthiyaṃ [Pg.104] etā si, sādeso. Esā kaññā, etā etāyo, etaṃ, etā etāyo, etāya, etāhi etābhi.

ໃນອິດຖີລິງ ເອຕາ + ສິ, ມີການແປງເປັນ ສາ. ເປັນ 'ເອສາ ກັນຍາ', 'ເອຕາ ເອຕາໂຍ', 'ເອຕັງ', 'ເອຕາ ເອຕາໂຍ', 'ເອຕາຍະ', 'ເອຕາຫິ ເອຕາພິ'.

---

Sa smiṃsu pana ‘‘saṃsāsvekavacanesu cā’’ti vattate.

ແຕ່ໃນ ສະ, ສະມິງ, ສຸ ວິພັດ ທັງຫຼາຍ, ບົດວ່າ 'ສັງສາສເວກະວະຈະເນສຸ ຈະ' ຕາມມາ.

---

217. Etimāsami.

໒໑໗. ເອຕິມາສະມິ.

---

Antāpekkhāyaṃ chaṭṭhī, etā imāiccetesamanto saro ikāro hoti saṃsāsvekavacanesu vibhattādesesu. Sādesagatikattā ssāyādesepi. Casaddādhikārato aññekāsaddādīnamantassa ca.

ຊັດຖີວິພັດ (ວິພັດທີ ໖) ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍເພັ່ງເລັງເຖິງທີ່ສຸດ, ສະຫຼະທີ່ສຸດຂອງ ເອຕາ ແລະ ອິມາ ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນ ອິ ໃນເມື່ອມີການແປງວິພັດເປັນ ສັງ ແລະ ສາ ໃນເອກະວະຈະນະ. ເພາະຄວາມເປັນໄປຕາມການແປງເປັນ ສາ ຈຶ່ງມີການແປງເປັນ ສສາຍະ ດ້ວຍ. ດ້ວຍອໍານາດຂອງ ຈະ ສັບ ຈຶ່ງມີການແປງສະຫຼະທີ່ສຸດຂອງ ອັນຍະສັບ ແລະ ເອກະສັບ ເປັນຕົ້ນດ້ວຍ.

---

Etissāya etissā etāya, etāsaṃ etāsānaṃ, etāya, etāhi etābhi, etissāya etissā etāya, etāsaṃ etāsānaṃ, etissaṃ etāyaṃ, etāsu.

'ເອຕິດສາຍະ ເອຕິດສາ ເອຕາຍະ', 'ເອຕາສັງ ເອຕາສານັງ', 'ເອຕາຍະ', 'ເອຕາຫິ ເອຕາພິ', 'ເອຕິດສາຍະ ເອຕິດສາ ເອຕາຍະ', 'ເອຕາສັງ ເອຕາສານັງ', 'ເອຕິດສັງ ເອຕາຍັງ', 'ເອຕາສຸ'.

---

Casaddato aññissā aññāya, aññissaṃ aññāyaṃ. Ekissā ekāya, ekissaṃ ekāyaṃ. Itarissā itarāya, itarissaṃ itarāyaṃ iccādi.

ດ້ວຍ ຈະ ສັບ ເປັນ 'ອັນຍິດສາ ອັນຍາຍະ', 'ອັນຍິດສັງ ອັນຍາຍັງ'. 'ເອກິດສາ ເອກາຍະ', 'ເອກິດສັງ ເອກາຍັງ'. 'ອິຕະລິດສາ ອิຕະລາຍະ', 'ອິຕະລິດສັງ ອິຕະລາຍັງ' ເປັນຕົ້ນ.

---

Napuṃsake etaṃ, etāni, etaṃ, etāni, sesaṃ ñeyyaṃ.

ໃນນະປຸງສະກະລິງ ເປັນ 'ເອຕັງ', 'ເອຕານິ', 'ເອຕັງ', 'ເອຕານິ', ສ່ວນທີ່ເຫຼືອເພິ່ງຊາບ.

---

Imasaddassa bhedo. Ima si –

ຄວາມຕ່າງກັນຂອງ ອິມະສັບ. ອິມະ + ສິ –

---

‘‘Sabbassimassā’’ti vattate.

ບົດວ່າ 'ສັບພັດສิມັດສາ' ຕາມມາ.

---

218. Anapuṃsakassāyaṃ simhi.

໒໑໘. ອະນະປຸງສະກັດສາຍັງ ສິມຫິ.

---

Imasaddassa sabbasseva anapuṃsakassa ayaṃādeso hoti simhi vibhattimhi, silopo. Ayaṃ puriso, ime, imaṃ, ime.

ມີການແປງ ອิມະສັບ ທັງໝົດ ທີ່ບໍ່ແມ່ນນະປຸງສະກະລິງ ເປັນ ອະຍັງ ໃນ ສິ ວິພັດ, ແລະລົບ ສິ. ເປັນ 'ອະຍັງ ປຸຣິໂສ', 'ອິເມ', 'ອິມັງ', 'ອິເມ'.

---

219. Animi [Pg.105] nāmhi ca.

໒໑໙. ອະນิມິ ນັມຫິ ຈະ.

---

Imasaddassa sabbasseva ana imiādesā honti nāmhi vibhattimhi. Anitthiliṅgassevetaṃ gahaṇaṃ. Anena iminā.

ມີການແປງ ອິມະສັບ ທັງໝົດ ເປັນ ອະນະ ແລະ ອິມິ ໃນ ນາ ວິພັດ. ການຖືເອົານີ້ສະເພາະສັບທີ່ບໍ່ແມ່ນອິດຖີລິງເທົ່ານັ້ນ. ເປັນ 'ອະເນນະ', 'ອິມິນາ'.

---

‘‘Sunaṃhisū’’ti vattate.

ບົດວ່າ “ສຸນໍຫິສຸ” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

220. Sabbassimasse vā.

໒໒໐. “ສພພສສິມສເສ ວາ” (ສູດ).

---

Sabbassa imasaddassa ekāro hoti vā su naṃ hiiccetesu vacanesu.

ເມື່ອວິພັດທັງຫຼາຍມີ ສຸ, ນໍ, ແລະ ຫິ ເຫຼົ່ານີ້ຢູ່ເບື້ອງປາຍ, ການແປງເປັນ ເອ ແຫ່ງສັບ “ອິມະ” ທັງປວງ ຍ່ອມມີບາງ.

---

Āppaccayantāniddesā, sabbatthāti avuttato;

Anitthiliṅgassevettha, gahaṇañhi imassiti.

ເພາະການບໍ່ສະແດງເຖິງສັບທີ່ມີ ອາ-ປັດໄຈເປັນທີ່ສຸດ, ແລະເພາະບໍ່ໄດ້ກ່າວວ່າ “ໃນລິງທັງປວງ” (ສພພຕຖ), ການຖືເອົາ “ອິມະ” ສັບໃນສູດນີ້ ຈຶ່ງມີສະເພາະໃນອະນິດຖີລິງ (ລິງທີ່ບໍ່ແມ່ນອິດຖີລິງ) ເທົ່ານັ້ນ.

---

Ehi ebhi imehi imebhi.

ເອຫິ, ເອບຫິ, ອິເມຫິ, ອິເມບຫິ.

---

‘‘Sabbassa, vā, sabbattha, sasmāsmiṃsaṃsāsvatta’’nti ca vattate.

ບົດວ່າ “ສພພສສ, ວາ, ສພພຕຖ, ສສມາສມິໍສໍສາສວຕຕໍ” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

221. Imasaddassa ca.

໒໒໑. “ອິມທສສ ຈ” (ສູດ).

---

Imasaddassa ca sabbasseva attaṃ hoti vā sa smā smiṃsaṃ sāiccetesu vacanesu sabbattha liṅgesu.

ການແປງເປັນ ອະ ແຫ່ງສັບ “ອິມະ” ທັງປວງ ຍ່ອມມີບາງ ໃນວິພັດທັງຫຼາຍມີ ສະ, ສະມາ, ສະມິງ, ສໍ, ແລະ ສາ ເຫຼົ່ານີ້ ໃນລິງທັງປວງ.

---

Assa imassa, esaṃ esānaṃ imesaṃ imesānaṃ, asmā imasmā imamhā, ehi ebhi imehi imebhi, assa imassa, esaṃ esānaṃ imesaṃ imesānaṃ, asmiṃ imasmiṃ imamhi, esu imesu.

ອສສ, ອິມສສ; ເອສໍ, ເອສານໍ, ອິເມສໍ, ອິເມສານໍ; ອສມາ, ອິມສມາ, ອິມມຫາ; ເອຫິ, ເອບຫິ, ອິເມຫິ, ອິເມບຫິ; ອສສ, ອິມສສ; ເອສໍ, ເອສານໍ, ອິເມສໍ, ອິເມສານໍ; ອສມິໍ, ອິມສມິໍ, ອິມມຫິ; ເອສຸ, ອິເມສຸ.

---

Itthiyaṃ imā si, ayamādesasilopā.

ໃນອິດຖີລິງ “ອິມະ” ກັບ “ສິ” ວິພັດ, ມີການແປງເປັນ “ອຍໍ” ແລະ ລຶບ ສິ ວິພັດ.

---

Ayaṃ kaññā, imā imāyo, imaṃ, imā imāyo, imāya, imāhi imābhi. Catutthiyaṃ attaṃ, ikāra- ssāyādesā [Pg.106] ca, assāya imissāya assā imissā imāya, imāsaṃ imāsānaṃ. Sattamiyaṃ assaṃ imissaṃ imissā vā, ‘‘tesu vuddhilopā’’dinā smiṃvacanassa vā sādeso. Imāyaṃ, imāsu. Sesaṃ ñeyyaṃ.

ອຍໍ ກຎຎາ, ອິມາ, ອິມາໂຍ; ອິມໍ, ອິມາ, ອິມາໂຍ; ອິມາຍ, ອິມາຫິ, ອິມາພິ. ໃນຈະຕຸດຖີວິພັດ ມີການແປງເປັນ ອະ ແລະ ແປງ ອິ-ອັກສອນ ເປັນ ອາຍະ, ເປັນ ອສສາຍ, ອິມິສສາຍ, ອສສາ, ອິມິສສາ, ອິມາຍ; ອິມາສໍ, ອິມາສານໍ. ໃນສັດຕະມີວິພັດ ເປັນ ອສສໍ, ອິມິສສໍ, ຫຼື ອິມິສສາ ບາງ, ດ້ວຍສູດມີ “ເຕສຸ ວຸທຓິໂລປາ” ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມແປງ ສະມິງ ວິພັດ ເປັນ ສາ ບາງ, ເປັນ ອິມາຍໍ; ອິມາສຸ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອເພິ່ງຊາບ.

---

Napuṃsake ima si, ‘‘savibhattissa, vā’’ti ca vattate.

ໃນນະປຸງສະກະລິງ “ອິມະ” ກັບ “ສິ” ວິພັດ, ບົດວ່າ “ສວິພຕຕິສສ, ວາ” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

222. Imassidamaṃsisu na puṃsake.

໒໒໒. “ອິມສສິທມໍສิສຸ ນ ປຸໍສເກ” (ສູດ).

---

Napuṃsake vattamānassa sabbasseva imasaddassa savibhattissa idaṃ hoti vā aṃ sisu paresu.

ເມື່ອວິພັດມີ ອໍ ແລະ ສິ ເຫຼົ່ານີ້ຢູ່ເບື້ອງປາຍ, ການແປງເປັນ “ອິທໍ” ພ້ອມທັງວິພັດ ແຫ່ງສັບ “ອິມະ” ທັງປວງ ທີ່ເປັນໄປໃນນະປຸງສະກະລິງ ຍ່ອມມີບາງ.

---

Idaṃ cittaṃ virocati, imaṃ, imāni, idaṃ pupphaṃ passasi, imaṃ, imāni, anena iminā, ehi ebhi imehi imebhi iccādi pulliṅge viya ñeyyaṃ.

ອິທໍ ຈิຕຕໍ ວິໂຣຈະຕິ, ອິມໍ, ອິມານິ; ອິທໍ ປຸປຜໍ ປສສສິ, ອິມໍ, ອິມານິ; ອເນນ, ອິມິນາ; ເອຫິ, ເອບຫິ, ອິເມຫິ, ອິເມບຫິ ເປັນຕົ້ນ ເພິ່ງຊາບເໝືອນໃນປຸລລິງ.

---

Amusaddassa bhedo. Amu si –

ວິທີແຈກ “ອມຸ” ສັບ. ອມຸ ກັບ ສິ ວິພັດ –

---

‘‘Vā, anapuṃsakassa, simhī’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ “ວາ, ອເນປຸໍສກສສ, ສິມຫິ” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

223. Amussa mo saṃ.

໒໒໓. “ອມຸສສ ໂມ ສໍ” (ສູດ).

---

Anapuṃsakassa amusaddassa makāro sakāramāpajjate vā simhi pare. Asu rājā.

ເມື່ອ ສິ ວິພັດ ຢູ່ເບື້ອງປາຍ, ມະ-ອັກສອນ ແຫ່ງ “ອມຸ” ສັບ ທີ່ບໍ່ແມ່ນນະປຸງສະກະລິງ ຍ່ອມເຖິງການແປງເປັນ ສະ-ອັກສອນ ບາງ. ອສຸ ຣາຊາ.

---

‘‘Sabbanāmato, vā’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ “ສພພນາມະໂຕ, ວາ” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

224. Sabbato ko.

໒໒໔. “ສພພໂຕ ໂກ” (ສູດ).

---

Sabbato sabbanāmato paro kaiccayamāgamo hoti vā. Puna sabbatoggahaṇena hīnāditopi ko. ‘‘Amussa mo sa’’nti vinādhikārena yogena kakārepi sādeso.

ການລົງ “ກະ” ອາຄົມ ເບື້ອງຫຼັງຈາກສັບພະນາມທັງປວງ ຍ່ອມມີບາງ. ດ້ວຍການຖືເອົາບົດວ່າ “ສພພໂຕ” ອີກເທື່ອໜຶ່ງ, ແມ່ນແຕ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກສັບມີ “ຫີນະ” ເປັນຕົ້ນ ກໍມີການລົງ “ກະ” ອາຄົມ. ດ້ວຍການປະກອບສູດໂດຍບໍ່ມີການກຳນົດຂອບເຂດ (ວິນາທິການ) ວ່າ “ອມຸສສ ໂມ ສໍ”, ແມ່ນເມື່ອມີ ກະ-ອັກສອນ ຢູ່ເບື້ອງປາຍ ກໍມີການແປງເປັນ ສະ-ອັກສອນ ໄດ້.

---

Asuko[Pg.107], asukā, asukaṃ. Sādesābhāve amuko, amukā, amukaṃ iccādi.

ອສຸໂກ, ອສຸກາ, ອສຸກໍ. ໃນເມື່ອບໍ່ມີການແປງເປັນ ສະ-ອັກສອນ ເປັນ ອມຸໂກ, ອມຸກາ, ອມຸກໍ ເປັນຕົ້ນ.

---

Bahuvacane ‘‘lato vokāro cā’’ti sutte anuvattamānavāggahaṇena vokāro na hoti, niccaṃ yolopo, dīgho ca.

ໃນພະຫຸວະຈະນະ, ເພາະການຕາມໄປແຫ່ງບົດວ່າ “ວາ” ໃນສູດວ່າ “ລໂຕ ໂວກາໂຣ ຈ”, ການແປງເປັນ ໂວ ຈຶ່ງບໍ່ມີ, ມີການລຶບ ໂຍ ວິພັດ ແລະ ເຮັດໃຫ້ມີສຽງຍາວ (ທີຄະ) ເປັນນິດ.

---

Amū purisā, amuṃ, amū, amunā, amūhi amūbhi amuhi amubhi, amussa. ‘‘Amussādu’’nti vinādhikārena yogena aduṃādeso, adussa, amūsaṃ amūsānaṃ amusaṃ amusānaṃ, amusmā amumhā, amūhi amūbhi amuhi amubhi, amussa adussa, amūsaṃ amūsānaṃ amusaṃ amusānaṃ, amusmiṃ amumhi, amūsu amusu.

ອມູ ປຸຣິສາ; ອມຸໍ, ອມູ; ອມຸນາ, ອມູຫິ, ອມູພິ, ອມຸຫິ, ອມຸພິ; ອມຸສສ. ດ້ວຍການປະກອບສູດໂດຍບໍ່ມີການກຳນົດຂອບເຂດວ່າ “ອມຸສສາດຸ”, ມີການແປງເປັນ ອທຸໍ, ອທຸສສ; ອມູສໍ, ອມູສານໍ, ອມຸສໍ, ອມຸສານໍ; ອມຸສມາ, ອມຸມຫາ; ອມູຫິ, ອມູພິ, ອມຸຫິ, ອມຸພິ; ອມຸສສ, ອທຸສສ; ອມູສໍ, ອມູສານໍ, ອມຸສໍ, ອມຸສານໍ; ອມຸສມіໍ, ອມຸມຫິ; ອມູສຸ, ອມຸສຸ.

---

Itthiyaṃ simhi sādesādi.

ໃນອິດຖີລິງ ເມື່ອມີ ສິ ວິພັດ, ມີການແປງເປັນ ສະ-ອັກສອນ ເປັນຕົ້ນ.

---

Asu kaññā asukā amukā vā, amū amuyo, amuṃ, amū amuyo, amuyā, amūhi amūbhi, amussā amuyā, amūsaṃ amūsānaṃ, amuyā, amūhi amūbhi, amussā amuyā, amūsaṃ amūsānaṃ, amussaṃ amuyaṃ amuyā, amūsu.

ອສຸ ກຎຎາ, ອສຸກາ ຫຼື ອມຸກາ; ອມູ, ອມຸໂຍ; ອມຸໍ, ອມູ, ອມຸໂຍ; ອມຸຍາ, ອມູຫິ, ອມູພິ; ອມຸສສາ, ອມຸຍາ; ອມູສໍ, ອມູສານໍ; ອມຸຍາ, ອມູຫິ, ອມູພິ; ອມຸສສາ, ອມຸຍາ; ອມູສໍ, ອມູສານໍ; ອມຸສສໍ, ອມຸຍໍ, ອມຸຍາ; ອມູສຸ.

---

Napuṃsake amusi. ‘‘Savibhattissa’’, imassidamiccādito ‘‘aṃsisu napuṃsake’’ti ca vattate.

ໃນນະປຸງສະກະລິງ “ອມຸ” ກັບ “ສິ” ວິພັດ, ບົດວ່າ “ສວິພຕຕິສສ” ແລະ ບົດວ່າ “ອໍສິສຸ ນປຸໍສເກ” ຈາກສູດມີ “ອິມສສິທໍ” ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

225. Amussāduṃ.

໒໒໕. “ອມຸສສາດຸໍ” (ສູດ).

---

Napuṃsake vattamānassa sabbasseva amusaddassa savibhattissa aduṃ hoti aṃsisu paresu. Aduṃ pupphaṃ, amū amūni, aduṃ, amū amūni, amunā iccādi pulliṅgasamaṃ.

ເມື່ອວິພັດມີ ອໍ ແລະ ສິ ເຫຼົ່ານີ້ຢູ່ເບື້ອງປາຍ, ການແປງເປັນ “ອທຸໍ” ພ້ອມທັງວິພັດ ແຫ່ງສັບ “ອມຸ” ທັງປວງ ທີ່ເປັນໄປໃນນະປຸງສະກະລິງ ຍ່ອມມີ. ອທຸໍ ປຸປຜໍ, ອມູ, ອມູນິ; ອທຸໍ, ອມູ, ອມູນິ; ອມຸນາ ເປັນຕົ້ນ ເໝືອນໃນປຸລລິງ.

---

Kiṃsaddassa bhedo. ‘‘Kiṃ si’’ itīdha –

ວິທີແຈກ “ກິໍ” ສັບ. ໃນບົດວ່າ “ກິໍ” ກັບ “ສິ” ວິພັດ ນີ້ –

---

‘‘Kissa [Pg.108] ka ve cā’’ti ito ‘‘kissa, ka’’iti ca vattate.

ບົດວ່າ “ກິສສ, ກະ” ຈາກສູດວ່າ “ກິສສ ກະ ເວ ຈ” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

226. Sesesu ca.

໒໒໖. “ເສເສສຸ ຈ” (ສູດ).

---

Kimiccetassa kasaddo ādeso hoti vappaccayato sesesu vibhattibhedesu. Ettha ca ‘‘kissa ka ve cā’’ti sutte casaddena vappaccayāvasiṭṭha thamādippaccayānaṃ gahitattā sesaggahaṇena vibhattiyova gayhante. Caggahaṇaṃ katthaci nivattanatthaṃ, tena ‘‘kissa, kismi’’ntiādi ca sijjhati. ‘‘So’’ti sissa o, saralopādi.

ການແປງເປັນ “ກະ” ສັບ ແຫ່ງ “ກິໍ” ສັບນີ້ ຍ່ອມມີ ໃນວິພັດທັງຫຼາຍທີ່ເຫຼືອ ຈາກ ວະ-ປັດໄຈ. ແລະໃນສູດນີ້, ເພາະການຖືເອົາປັດໄຈມີ ຖະ ປັດໄຈ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ເຫຼືອຈາກ ວະ-ປັດໄຈ ດ້ວຍ ຈະ-ສັບ ໃນສູດວ່າ “ກິສສ ກະ ເວ ຈ”, ດ້ວຍການຖືເອົາບົດວ່າ “ເສເສສຸ” ຈຶ່ງຖືເອົາສະເພາະວິພັດທັງຫຼາຍ. ການຖືເອົາ ຈະ-ສັບ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການຫ້າມໃນບາງບ່ອນ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຮູບວ່າ “ກິສສ, ກິສມິໍ” ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງສຳເລັດ. ດ້ວຍສູດວ່າ “ໂສ” ແປງ ສິ ເປັນ ໂອ, ມີການລຶບສະຫຼະ ເປັນຕົ້ນ.

---

Ko eso, ke, kaṃ, ke, kena, kehi kebhi, kassa kissa, niggahītalopādi, kesaṃ kesānaṃ, kasmā kamhā, kehi kebhi, kassa kissa, kesaṃ kesānaṃ, kasmiṃ kismiṃ kamhi kimhi, kesu.

ໂກ ເອໂສ, ເກ; ກໍ, ເກ; ເກນະ, ເກຫິ, ເກພິ; ກສສ, ກິສສ, ມີການລຶບນິກຄະຫິດ ເປັນຕົ້ນ; ເກສໍ, ເກສານໍ; ກສມາ, ກມຫາ; ເກຫິ, ເກພິ; ກສສ, ກິສສ; ເກສໍ, ເກສານໍ; ກສມິໍ, ກິສມіໍ, ກມຫິ, ກິມຫິ; ເກສຸ.

---

Itthiyaṃ ‘‘kiṃ si’’itīdha ‘‘sesesu cā’’ti vibhattiyaṃ parāyaṃ kādese kate ‘‘itthiyamato āppaccayo’’ti majjhe āppaccayo, silopo.

ໃນອິດຖີລິງ “ກິໍ” ກັບ “ສິ” ວິພັດ ນີ້, ເມື່ອວິພັດຢູ່ເບື້ອງປາຍ, ເມື່ອມີການແປງເປັນ ກະ ແລ້ວ, ດ້ວຍສູດວ່າ “ອິດຖິຍະມະໂຕ ອາປປັຈຈະໂຍ” ຈຶ່ງລົງ ອາ-ປັດໄຈ ໃນລະຫວ່າງ, ແລ້ວລຶບ ສິ ວິພັດ.

---

Kā esā kaññā, kā kāyo, kaṃ, kā kāyo iccādi sabbāsaddasamaṃ.

ກາ ເອສາ ກຎຎາ, ກາ, ກາໂຍ; ກໍ, ກາ, ກາໂຍ ເປັນຕົ້ນ ເໝືອນ “ສພພ” ສັບ ທັງປວງ.

---

Napuṃsake kiṃ si, lopavidhissa balavatarattā paṭhamaṃ silope kate puna vibhattiparattābhāvā, ‘‘tadanuparodhenā’’ti paribhāsato vā kādesābhāvo. Kiṃ etaṃ, kāni.

ໃນນະປຸງສະກະລິງ “ກິໍ” ກັບ “ສິ” ວິພັດ, ເພາະວິທີການລຶບມີກຳລັງຫຼາຍກວ່າ, ເມື່ອມີການລຶບ ສິ ວິພັດ ໃນເບື້ອງຕົ້ນແລ້ວ, ຈຶ່ງບໍ່ມີວິພັດຢູ່ເບື້ອງປາຍອີກ, ຫຼື ເພາະກົດເກນ (ປະຣິພາສາ) ວ່າ “ຕະທະນຸປະໂຣເທນະ” ຈຶ່ງບໍ່ມີການແປງເປັນ ກະ. ກິໍ ເອຕໍ, ການິ.

---

Dutiyekavacane ‘‘kvaci lopa’’nti niggahītalope kate ‘‘aṃmo niggahītaṃ jhalapehī’’ti niggahītaṃ. Kiṃ, kāni iccādi pulliṅgasamaṃ.

ໃນທຸຕິຍາວິພັດ ເອກະວະຈະນະ, ເມື່ອມີການລຶບນິກຄະຫິດດ້ວຍສູດວ່າ “ຄວະຈິ ໂລປໍ”, ຈຶ່ງລົງນິກຄະຫິດດ້ວຍສູດວ່າ “ອໍໂມ ນິກຄະຫີຕໍ ຊະລະເປຫິ”. ກິໍ, ການິ ເປັນຕົ້ນ ເໝືອນໃນປຸລລິງ.

---

Ekasaddo [Pg.109] saṅkhyātulyāsahāyaññavacano. Yadā saṅkhyāvacano, tadā sabbatthekavacanantova, aññattha bahuvacanantopi. Eko, ekā, ekaṃ iccādi sabbattha sabbasaddasamaṃ. Saṃsāsveva viseso.

“ເອກະ” ສັບ ມີອັດຖະກ່າວເຖິງ ສັງຂະຍາ (ຈຳນວນໜຶ່ງ), ຄວາມສະເໝີ (ຕຸລຍະ), ຄວາມບໍ່ມີເພື່ອນ (ອະສະຫາຍະ), ແລະ ຄົນອື່ນ (ອັນຍະ). ເມື່ອມີອັດຖະກ່າວເຖິງສັງຂະຍາ, ຍ່ອມມີແຕ່ເອກະວະຈະນະເທົ່ານັ້ນໃນລິງທັງປວງ, ໃນອັດຖະອື່ນ ຍ່ອມມີພະຫຸວະຈະນະນຳດ້ວຍ. ເອໂກ, ເອກາ, ເອກໍ ເປັນຕົ້ນ ເໝືອນ “ສພພ” ສັບ ທັງປວງ ໃນລິງທັງປວງ. ມີຄວາມພິເສດສະເພາະໃນ ສໍ ແລະ ສາ ວິພັດ ເທົ່ານັ້ນ.

---

Ubhasaddo dvisaddapariyāyo, sadā bahuvacanantova.

“ອຸພະ” ສັບ ເປັນໄວພົດແຫ່ງ “ທວິ” ສັບ, ຍ່ອມມີແຕ່ພະຫຸວະຈະນະເປັນນິດເທົ່ານັ້ນ.

---

‘‘Ubha yo’’ itīdha ‘‘tato yonamo tū’’ti ettha tuggahaṇena kvaci yonamokāro. Ubho purisāubhe vā, ubho purise ubhe. Su hisu ‘‘tesu vuddhī’’tiādinā kvaci ekārassokāro. Ubhohi ubhobhi ubhehi ubhebhi.

ໃນບົດວ່າ “ອຸພະ” ກັບ “ໂຍ” ວິພັດ ນີ້, ເພາະການຖືເອົາ ຕຸ-ອັກສອນ ໃນສູດວ່າ “ຕໂຕ ໂຍນໂມ ຕຸ”, ຈຶ່ງມີການແປງ ໂຍ ວິພັດ ເປັນ ໂອ ບາງ. ອຸໂພ ປຸຣິສາ ຫຼື ອຸເພ; ອຸໂພ ປຸຣິເສ, ອຸເພ. ໃນ ສຸ ແລະ ຫິ ວິພັດ, ດ້ວຍສູດມີ “ເຕສຸ ວຸທຓິ” ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງມີການແປງ ເອ-ອັກສອນ ເປັນ ໂອ-ອັກສອນ ບາງ. ອຸໂພຫິ, ອຸໂພພິ, ອຸເພຫິ, ອຸເພພິ.

---

227. Ubhādito naminnaṃ.

໒໒໗. “ອຸພາດິໂຕ ນມິນນໍ” (ສູດ).

---

Ubhaiccevamādito naṃvacanassa innaṃ hoti.

ການແປງ ນໍ ວິພັດ ເປັນ ອິນນໍ ເບື້ອງຫຼັງຈາກສັບມີ “ອຸພະ” ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີ.

---

Ubhinnaṃ, ubhohi ubhobhi ubhehi ubhebhi, ubhinnaṃ, ubhosu ubhesu.

ອຸພິນນໍ; ອຸໂພຫິ, ອຸໂພພິ, ອຸເພຫິ, ອຸເພພິ; ອຸພິນນໍ; ອຸໂພສຸ, ອຸເພສຸ.

---

Dviādayo saṅkhyāsaṅkhyeyyavacanā, bahūnaṃ vācitattā sadā bahuvacanantāva.

ສັບມີ “ທວິ” ເປັນຕົ້ນ ມີອັດຖະກ່າວເຖິງສັງຂະຍາ (ຕົວເລກ) ແລະ ສັງເຂຍຍະ (ສິ່ງທີ່ຖືກນັບ), ເພາະກ່າວເຖິງສິ່ງທີ່ມີຈຳນວນຫຼາຍ ຈຶ່ງມີແຕ່ພະຫຸວະຈະນະເປັນນິດເທົ່ານັ້ນ.

---

‘‘Dvi yo’’itīdha ‘‘savibhattissa, itthipumanapuṃsakasaṅkhya’’nti ca adhikāro.

ໃນບົດວ່າ “ທວິ” ກັບ “ໂຍ” ວິພັດ ນີ້, ບົດວ່າ “ສວິພຕຕິສສ” ແລະ “ອິດຖິປຸມະນະປຸໍສະກະສັງຂຍໍ” ຍ່ອມເປັນບົດຕາມໄປ (ອະທິການ).

---

228. Yosu dvinnaṃ dve ca.

໒໒໘. “ໂຍສຸ ທວິນນໍ ທເວ ຈ” (ສູດ).

---

Dviiccetassa saṅkhyāsaddassa itthipumanapuṃsake vattamānassa savibhattissa dveiccādeso hoti yosu paresu. Casaddena duve ca, kvaci duvi ca naṃmhi. Bahuvacanuccāraṇaṃ dvisaddato [Pg.110] bahuvacanameva hotīti ñāpanatthaṃ. Dve dhammā, dve itthiyo, dve rūpāni, duve vā, evaṃ dutiyāyampi, dvīhi dvībhi.

ເມື່ອ ໂຍ ວິພັດ ທັງຫຼາຍຢູ່ເບື້ອງປາຍ, ການແປງເປັນ “ທເວ” ພ້ອມທັງວິພັດ ແຫ່ງ “ທວິ” ສັງຂະຍາສັບ ທີ່ເປັນໄປໃນອິດຖີລິງ, ປຸລລິງ, ແລະ ນະປຸງສະກະລິງ ຍ່ອມມີ. ດ້ວຍ ຈະ-ສັບ ຍ່ອມມີການແປງເປັນ “ທຸເວ” ນຳດ້ວຍ, ແລະມີການແປງເປັນ “ທຸວິ” ບາງ ໃນ ນໍ ວິພັດ. ການກ່າວເຖິງພະຫຸວະຈະນະ ເພື່ອສະແດງໃຫ້ຮູ້ວ່າ ວິພັດເບື້ອງຫຼັງຈາກ “ທວິ” ສັບ ຍ່ອມມີແຕ່ພະຫຸວະຈະນະເທົ່ານັ້ນ. ທເວ ທມມາ, ທເວ ອິດຖິໂຍ, ທເວ ຣູປານິ, ຫຼື ທຸເວ; ໃນທຸຕິຍາວິພັດກໍເໝືອນກັນ; ທວີຫິ, ທວີພິ.

---

Naṃmhi dīghe sampatte –

ເມື່ອມີການເຮັດໃຫ້ມີສຽງຍາວ (ທີຄະ) ໃນ ນໍ ວິພັດ –

---

229. No ca dvādito naṃmhi.

໒໒໙. “ໂນ ຈ ທວາທິໂຕ ນມຫິ” (ສູດ).

---

Dviiccevamādito saṅkhyāto nakārāgamo hoti naṃmhi vibhattimhi. Casaddaggahaṇena itthiyaṃ ti ca tusaddato ssañcāgamo naṃmhi vibhattimhi. Dvinnaṃ duvinnaṃ vā, dvīhi dvībhi, dvinnaṃ duvinnaṃ, dvīsu.

ການລົງ ນະ-ອັກສອນ ອາຄົມ ເບື້ອງຫຼັງຈາກສັງຂະຍາມີ “ທວິ” ເປັນຕົ້ນ ໃນ ນໍ ວິພັດ ຍ່ອມມີ. ດ້ວຍການຖືເອົາ ຈະ-ສັບ ຍ່ອມມີການລົງ ສະ-ອາຄົມ ເບື້ອງຫຼັງຈາກ “ຕິ” ສັບ ໃນອິດຖີລິງ ແລະ ດ້ວຍ ຕຸ-ສັບ ໃນ ນໍ ວິພັດ. ທວິນນໍ ຫຼື ທຸວິນນໍ; ທວີຫິ, ທວີພິ; ທວິນນໍ, ທຸວິນນໍ; ທວີສຸ.

---

Tisaddassa bhedo. ‘‘Ti yo’’itīdha

ວິທີແຈກ “ຕິ” ສັບ. ໃນບົດວ່າ “ຕິ” ກັບ “ໂຍ” ວິພັດ ນີ້ –

---

Yolope sampatte

ເມື່ອມີການລຶບ ໂຍ ວິພັດ –

---

‘‘Yosū’’ti vattate.

ບົດວ່າ “ໂຍສຸ” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

230. Ti catunnaṃ tisso catasso tayocattārotīṇi cattāri.

໒໓໐. “ຕິ ຈະຕຸນນໍ ຕິສໂສ ຈະຕສໂສ ຕໂຍຈະຕຕາໂຣຕີຓິ ຈະຕຕາຣິ” (ສູດ).

---

Ti catunnaṃ saṅkhyānaṃ itthipumanapuṃsake vattamānānaṃ savibhattīnaṃ yathākkamaṃ tisso catasso tayo cattārotīṇi cattāriiccete ādesā honti yosu paresu. Tayo purisā, tayo purise passa, tīhi tībhi.

ເມື່ອ ໂຍ ວິພັດ ທັງຫຼາຍຢູ່ເບື້ອງປາຍ, ການແປງພ້ອມທັງວິພັດ ແຫ່ງສັງຂະຍາທັງຫຼາຍຄື “ຕິ” ແລະ “ຈະຕຸ” ທີ່ເປັນໄປໃນອິດຖີລິງ, ປຸລລິງ, ແລະ ນະປຸງສະກະລິງ ເປັນ “ຕິສໂສ, ຈະຕສໂສ, ຕໂຍ, ຈະຕຕາໂຣ, ຕີຓິ, ຈະຕຕາຣິ” ຕາມລຳດັບ ຍ່ອມມີ. ຕໂຍ ປຸຣິສາ, ຈົ່ງເບິ່ງເຊິ່ງ ຕໂຍ ປຸຣິເສ; ຕີຫິ, ຕີພິ.

---

‘‘Na’’miti vattate.

ບົດວ່າ “ນໍ” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

231. Iṇṇamiṇṇannaṃ tīhi saṅkhyāhi.

໒໓໑. “ອິຓຓມິຓຓນນໍ ຕີຫິ ສງຂຢາຫິ” (ສູດ).

---

Tiiccetasmā saṅkhyāsaddā parassa naṃvacanassa iṇṇaṃ iṇṇannaṃiccete ādesā honti, saralopādi. Tiṇṇaṃ tiṇṇannaṃ, tīhi tībhi, tiṇṇaṃ tiṇṇannaṃ, tīsu.

ການແປງ ນໍ ວິພັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກ “ຕິ” ສັງຂະຍາສັບນີ້ ເປັນ “ອິຓຓໍ” ແລະ “ອິຓຓນນໍ” ຍ່ອມມີ, ມີການລຶບສະຫຼະ ເປັນຕົ້ນ. ຕິຓຓໍ, ຕິຓຓນນໍ; ຕີຫິ, ຕີພິ; ຕິຓຓໍ, ຕິຓຓນນໍ; ຕີສຸ.

---

Itthiyaṃ [Pg.111] tisso itthiyo, tisso, tīhi tībhi, naṃmhi ssañcāgamo, tissannaṃ, ssaṃbyavadhānato iṇṇābhāvo, sesaṃ samaṃ.

ໃນອິດຖີລິງ ເປັນ ຕิສໂສ (ເຊັ່ນ) ອິດຖິໂຍ, ຕິສໂສ, ຕີຫິ, ຕີພິ, ໃນເພາະ ນໍ ວິພັດ ມີການລົງ ສ ອາຄົມ ເປັນ ຕິສສັນນໍ, ເພາະມີ ສ ຂັ້ນຢູ່ ຈຶ່ງບໍ່ມີຄວາມເປັນ ອິນນະ, ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ເໝືອນກັນ.

---

Napuṃsake tīṇi, tīṇi. Sesaṃ pulliṅgasamaṃ.

ໃນນະປຸງສະກະລິງ ເປັນ ຕີນິ, ຕີນິ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ເໝືອນກັບປຸລລິງ.

---

Tathā catusaddassapi yosu ‘‘ticatunna’’ntiādinā yathāvuttādeso, ‘‘tato yonamo tū’’ti ettha tusaddena kvaci okāro ca. Cattāro caturo vā, cattāro caturo, catūhi catūbhi catubbhi, catunnaṃ, nakārāgamo. Catūhi catūbhi catubbhi, catunnaṃ, catūsu.

ໃນທຳນອງດຽວກັນ, ແມ່ນແຕ່ ຈຕຸສັບ ເມື່ອຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ໂຍ ວິພັດ ກໍມີການແປງຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ ດ້ວຍສູດເປັນຕົ້ນວ່າ “ຕິຈຕຸນນໍ”, ແລະດ້ວຍ “ຕຸ” ສັບ ໃນສູດ “ຕໂຕ ໂຍນໂມ ຕູ” ນີ້ ໃນບາງບ່ອນ ກໍມີການແປງເປັນ ໂອ. ເປັນ ຈັຕຕາໂຣ ຫຼື ຈຕຸໂຣ, ຈັຕຕາໂຣ, ຈຕຸໂຣ, ຈຕູຫິ, ຈຕູພິ, ຈຕຸພພິ, ຈຕຸນນໍ (ມີການລົງ ນ ອາຄົມ), ຈຕູຫິ, ຈຕູພິ, ຈຕຸພພິ, ຈຕຸນນໍ, ຈຕູສຸ.

---

Itthiyaṃ catasso, catasso, naṃmhi ssañcāgamo, ‘‘tesu vuddhī’’tiādinā caturukārassa akāro. Catassannaṃ. Sesaṃ samaṃ.

ໃນອິດຖີລິງ ເປັນ ຈຕັສໂສ, ຈຕັສໂສ, ໃນເພາະ ນໍ ວິພັດ ມີການລົງ ສ ອາຄົມ, ມີການແປງ ອຸ ອັກສອນ ຂອງ ຈຕຸ ເປັນ ອະ ດ້ວຍສູດເປັນຕົ້ນວ່າ “ເຕສຸ ວຸດທິ”. ເປັນ ຈຕັສສັນນໍ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ເໝືອນກັນ.

---

Napuṃsake cattāri, cattāri. Sesaṃ pulliṅgasamaṃ.

ໃນນະປຸງສະກະລິງ ເປັນ ຈັຕຕາຣິ, ຈັຕຕາຣິ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ເໝືອນກັບປຸລລິງ.

---

Tathā –

ໃນທຳນອງດຽວກັນ –

---

Nīlādiguṇanāmañca, bahubbīhi ca taddhitaṃ;

Sāmaññavutyatītādi-kitantaṃ vāccaliṅgikaṃ.

ຄຸນນາມມີ ນີລະ (ສີຂຽວ) ເປັນຕົ້ນ, ພະຫຸພພີຫິສະໝາດ, ຕັດທິຕະ, ແລະກິດ ທີ່ກ່າວເຖິງອະດີດເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງມີເນື້ອຄວາມທົ່ວໄປ, ທັງໝົດນີ້ ເປັນວັດຈະລິງ (ມີລິງຕາມນາມນາມທີ່ຕົນຂະຫຍາຍ).

---

Etthedaṃ vuccate –

ໃນເລື່ອງນີ້ ມີຄຳກ່າວໄວ້ດັ່ງນີ້ –

---

Ese’so etamiti ca,Pasiddhi atthesu yesu lokassa;

Thīpunnapuṃsakāniti,Vuccante tāni nāmāni.

ຄຳວ່າ ເອສະ, ເອໂສ, ແລະ ເອຕັງ ເຫຼົ່ານີ້ ປາກົດໃນເນື້ອຄວາມໃດໆ ຂອງຊາວໂລກ, ນາມເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມຖືກເອີ້ນວ່າ ອິດຖີລິງ, ປຸລລິງ, ແລະ ນະປຸງສະກະລິງ.

---

Tiliṅgaṃ niṭṭhitaṃ.

ຕິລິງ (ເລື່ອງລິງທັງສາມ) ຈົບແລ້ວ.

---

Aliṅganāma

ອະລິງຄະນາມ (ນາມທີ່ບໍ່ມີລິງ)

---

Athāliṅgesu [Pg.112] nāmesu tumhamhasaddā vuccante.

ລຳດັບນັ້ນ, ໃນບັນດາອະລິງຄະນາມ ຈະກ່າວເຖິງ ຕຸມຫະ ແລະ ອຳຫະສັບ.

---

Tesaṃ panāliṅgattā tīsu liṅgesu samānarūpaṃ. ‘‘Tumhamha’’iti ṭhite syādyuppatti.

ກໍເພາະວ່າ ສັບເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ມີລິງ ຈຶ່ງມີຮູບເໝືອນກັນໃນລິງທັງສາມ. ເມື່ອຕັ້ງ “ຕຸມຫະ, ອຳຫະ” ໄວ້ແລ້ວ ກໍມີການລົງວິພັດມີ ສິ ເປັນຕົ້ນ.

---

‘‘Savibhattīnaṃ, tumhamhāka’’nti adhikāro.

ບົດວ່າ “ສວິພັຕຕີນໍ” ແລະ “ຕຸມຫັມຫາກໍ” ເປັນບົດຕາມໄປ (ອະທິການ).

---

232. Tvamahaṃ simhi ca.

໒໓໒. ສູດວ່າ “ຕວມະຫໍ ສິມຫິ ຈະ”.

---

Sabbesaṃ tumhaamhasaddānaṃ savibhattīnaṃ yathākkamaṃ tvaṃahaṃiccete ādesā honti simhi vibhattimhi. Casaddena tumhassa tuvañca hoti. Tvaṃ pumā, tvaṃ itthī, tvaṃ napuṃsakaṃ, tuvaṃ satthā vā. Ahaṃ pumā, ahaṃ itthī, ahaṃ napuṃsakaṃ.

ມີການແປງ ຕຸມຫະ ແລະ ອຳຫະສັບ ທັງປວງ ພ້ອມທັງວິພັດທັງປວງ ເປັນ ຕວັງ ແລະ ອະຫັງ ຕາມລຳດັບ ໃນເພາະ ສິ ວິພັດ. ດ້ວຍ “ຈະ” ສັບ, ຈຶ່ງມີການແປງ ຕຸມຫະ ເປັນ ຕຸວັງ ນຳອີກ. ເຊັ່ນ: ຕວັງ ປຸມາ (ທ່ານເປັນຊາຍ), ຕວັງ ອິດຖີ (ທ່ານເປັນຍິງ), ຕວັງ นະປຸງສະກັງ (ທ່ານເປັນນະປຸງສະກະ), ຫຼື ຕຸວັງ ສັດຖາ (ທ່ານເປັນພຣະສາສະດາ). ອະຫັງ ປຸມາ (ຂ້າພະເຈົ້າເປັນຊາຍ), ອະຫັງ ອິດຖີ (ຂ້າພະເຈົ້າເປັນຍິງ), ອະຫັງ ນະປຸງສະກັງ (ຂ້າພະເຈົ້າເປັນນະປຸງສະກະ).

---

Bahuvacane ‘‘sabbanāmakārate paṭhamo’’ti ekāro. Tumhe tiṭṭhatha, bhiyyo amhe mahemase.

ໃນພະຫຸວະຈະນະ ມີການແປງເປັນ ເອ ດ້ວຍສູດ “ສັບພະນາມະກາຣະເຕ ປະຖະໂມ”. ເຊັ່ນ: ຕຸມເຫ ຕິຕຖະຖະ (ພວກທ່ານຈົ່ງຢືນຢູ່), ພິຍໂຍ ອຳເຫ ມະເຫມະເສ (ພວກເຮົາຈົ່ງບູຊາໃຫ້ຍິ່ງຂຶ້ນ).

---

‘‘Amhassā’’ti vattate.

ບົດວ່າ “ອຳຫັສສະ” ຕາມໄປ.

---

233. Mayaṃ yomhi paṭhame.

໒໓໓. ສູດວ່າ “ມະຍໍ ໂຍມຫິ ປະຖະເມ”.

---

Sabbassa amhasaddassa savibhattissa mayaṃādeso hoti yomhi paṭhame. Mayaṃ gacchāma.

ມີການແປງ ອຳຫະສັບ ທັງປວງ ພ້ອມທັງວິພັດ ເປັນ ມະຍັງ ໃນເພາະ ໂຍ ປະຖະມາ ວິພັດ. ເຊັ່ນ: ມະຍັງ ຄັດສາມະ (ພວກເຮົາໄປ).

---

Ettha ca ekasmimpi gāravabahumānena bahuttasamāropā bahuvacanaṃ hoti.

ແລະໃນທີ່ນີ້, ແມ່ນແຕ່ໃນບຸກຄົນດຽວ ກໍມີການໃຊ້ພະຫຸວະຈະນະ ໂດຍການສົມມຸດຄວາມເປັນພະຫຸ ເພາະຄວາມເຄົາລົບ ແລະນັບຖື.

---

‘‘Aṃmhī’’ti vattate.

ບົດວ່າ “ອໍມຫິ” ຕາມໄປ.

---

234. Tavaṃ mamañca navā.

໒໓໔. ສູດວ່າ “ຕວໍ ມມໍຈະ ນວາ”.

---

Sabbesaṃ tumha amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ tavaṃ mamaṃiccete ādesā honti navā yathākkamaṃ aṃmhi vibhattimhi. Tavaṃ, mamaṃ passa.

ມີການແປງ ຕຸມຫະ ແລະ ອຳຫະສັບ ທັງປວງ ພ້ອມທັງວິພັດ ເປັນ ຕວັງ ແລະ ມະມັງ ຕາມລຳດັບ ບາງເທື່ອ ໃນເພາະ ອັງ ວິພັດ. ເຊັ່ນ: ຕວັງ ປັສສະ (ຈົ່ງເບິ່ງເຊິ່ງທ່ານ), ມະມັງ ປັສສະ (ຈົ່ງເບິ່ງເຊິ່ງຂ້ອຍ).

---

235. Taṃ [Pg.113] mamaṃmhi.

໒໓໕. ສູດວ່າ “ຕໍ ມມໍມຫິ”.

---

Sabbesaṃ tumha amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ taṃ maṃiccete ādesā honti yathākkamaṃ aṃmhi vibhattimhi. Taṃ, maṃ.

ມີການແປງ ຕຸມຫະ ແລະ ອຳຫະສັບ ທັງປວງ ພ້ອມທັງວິພັດ ເປັນ ຕັງ ແລະ ມັງ ຕາມລຳດັບ ໃນເພາະ ອັງ ວິພັດ. ເຊັ່ນ: ຕັງ, ມັງ.

---

236. Tumhassa tuvaṃ tvamaṃmhi.

໒໓໖. ສູດວ່າ “ຕຸມຫັສສະ ຕຸວໍ ຕວມໍມຫິ”.

---

Sabbassa tumhasaddassa savibhattissa tuvaṃtvaṃiccete ādesā honti aṃmhi vibhattimhi. Tuvaṃ tvaṃ.

ມີການແປງ ຕຸມຫະສັບ ທັງປວງ ພ້ອມທັງວິພັດ ເປັນ ຕຸວັງ ແລະ ຕວັງ ໃນເພາະ ອັງ ວິພັດ. ເຊັ່ນ: ຕຸວັງ, ຕວັງ.

---

Bahuvacane ‘‘tumhamhehi, āka’’nti ca vattate.

ໃນພະຫຸວະຈະນະ, ບົດວ່າ “ຕຸມຫັມເຫຫິ” ແລະ “ອາກໍ” ຕາມໄປ.

---

237. Vā yvappaṭhamo.

໒໓໗. ສູດວ່າ “ວາ ຍວັປປະຖະໂມ”.

---

Tumhamhehi paro appaṭhamo yo ākaṃ hoti vā. Tumhākaṃ passāmi, tumhe passāmi, amhākaṃ passasi, amhe passasi.

ໂຍ ວິພັດ ທີ່ບໍ່ແມ່ນປະຖະມາ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ຕຸມຫະ ແລະ ອຳຫະສັບ ແປງເປັນ ອາກັງ ບາງເທື່ອ. ເຊັ່ນ: ຕຸມຫາກັງ ປັສສາມິ (ຂ້ອຍເຫັນເຊິ່ງພວກທ່ານ), ຕຸມເຫ ປັສສາມິ, ອຳຫາກັງ ປັສສະສິ (ທ່ານເຫັນເຊິ່ງພວກເຮົາ), ອຳເຫ ປັສສະສິ.

---

238. Nāmhi tayā mayā.

໒໓໘. ສູດວ່າ “ນາມຫິ ຕຍາ ມຍາ”.

---

Sabbesaṃ tumha amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ tayā mayāiccete ādesā honti yathākkamaṃ nāmhi vibhattimhi.

ມີການແປງ ຕຸມຫະ ແລະ ອຳຫະສັບ ທັງປວງ ພ້ອມທັງວິພັດ ເປັນ ຕະຍາ ແລະ ມະຍາ ຕາມລຳດັບ ໃນເພາະ ນາ ວິພັດ.

---

239. Tayātayīnaṃ takāro tvattaṃ vā.

໒໓໙. ສູດວ່າ “ຕຍາຕຍີນໍ ຕກາໂຣ ຕວັຕຕໍ ວາ”.

---

Tayā tayiiccetesaṃ takāro tvattamāpajjate vā. Tvayā tayā, mayā, tumhehi tumhebhi, amhehi amhebhi.

ຕະ ອັກສອນ ຂອງ ຕະຍາ ແລະ ຕະຍິ ເຫຼົ່ານີ້ ແປງເປັນ ຕະວະ ບາງເທື່ອ. ເຊັ່ນ: ຕວະຍາ, ຕະຍາ, ມະຍາ, ຕຸມເຫຫິ, ຕຸມເຫພິ, ອຳເຫຫິ, ອຳເຫພິ.

---

‘‘Sasmiṃ, vā’’ti vattate.

ບົດວ່າ “ສັສມິງ” ແລະ “ວາ” ຕາມໄປ.

---

240. Sassaṃ.

໒໔໐. ສູດວ່າ “ສັສສໍ”.

---

Tumhamhehi sassa vibhattissa amādeso hoti vā. Tumhaṃ, amhaṃ dīyate.

ມີການແປງ ສະ ວິພັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ຕຸມຫະ ແລະ ອຳຫະສັບ ເປັນ ອັງ ບາງເທື່ອ. ເຊັ່ນ: ຕຸມຫັງ, ອຳຫັງ ທິຍະເຕ (ຍ່ອມໃຫ້ແກ່ທ່ານ, ແກ່ຂ້ອຍ).

---

241. Tava [Pg.114] mama se.

໒໔໑. ສູດວ່າ “ຕວ ມມ ເស”.

---

Sabbesaṃ tumha amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ yathākkamaṃ tavamamaiccete ādesā honti se vibhattimhi, vikappenāyaṃ vijjhantarassa vijjamānattā.

ມີການແປງ ຕຸມຫະ ແລະ ອຳຫະສັບ ທັງປວງ ພ້ອມທັງວິພັດ ເປັນ ຕະວະ ແລະ ມະມະ ຕາມລຳດັບ ໃນເພາະ ສະ ວິພັດ, ການແປງນີ້ເປັນໄປໂດຍທາງເລືອກ ເພາະມີວິທີການອື່ນຢູ່.

---

‘‘Se’’ti vattate.

ບົດວ່າ “ເສ” ຕາມໄປ.

---

242. Tuyhaṃ mayhañca.

໒໔໒. ສູດວ່າ “ຕຸຍຫໍ ມຍຫັນຈະ”.

---

Sabbesaṃ tumha amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ yathākkamaṃ tuyhaṃmayhaṃiccete ādesā ca honti se vibhattimhi. Tava, mama tuyhaṃ, mayhaṃ vā dīyate.

ມີການແປງ ຕຸມຫະ ແລະ ອຳຫະສັບ ທັງປວງ ພ້ອມທັງວິພັດ ເປັນ ຕຸຍຫັງ ແລະ ມັຍຫັງ ຕາມລຳດັບ ໃນເພາະ ສະ ວິພັດ ນຳອີກ. ເຊັ່ນ: ຕະວະ, ມະມະ, ຫຼື ຕຸຍຫັງ, ມັຍຫັງ ວາ ທິຍະເຕ.

---

243. Amhassa mamaṃ savibhattissa se.

໒໔໓. ສູດວ່າ “ອຳຫັສສະ ມມໍ ສວິພັຕຕິສສະ ເສ”.

---

Sabbasseva amhasaddassa savibhattissa mamaṃādeso hoti se vibhattimhi. Mamaṃ dīyate.

ມີການແປງ ອຳຫະສັບ ທັງປວງ ພ້ອມທັງວິພັດ ເປັນ ມະມັງ ເທົ່ານັ້ນ ໃນເພາະ ສະ ວິພັດ. ເຊັ່ນ: ມະມັງ ທິຍະເຕ.

---

‘‘Sassa’’nti ito sīhagatiyā ‘‘a’’miti vattate.

ບົດວ່າ “ອັງ” ຈາກສູດ “ສັສສໍ” ນີ້ ຕາມມາດ້ວຍວິທີສີຫະຄະຕິ.

---

244. Tumhamhehi namākaṃ.

໒໔໔. ສູດວ່າ “ຕຸມຫັມເຫຫິ ນມາກໍ”.

---

Tumhamhehi parassa naṃvacanassa ākamiccādeso hoti, añca. ‘‘Tesu vuddhī’’tiādinā amhassa kvaci asmādeso. Tumhaṃ tumhākaṃ, amhaṃ amhākaṃ asmākaṃ vā.

ມີການແປງ ນໍ ວິພັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ຕຸມຫະ ແລະ ອຳຫະສັບ ເປັນ ອາກັງ ແລະ ເປັນ ອັງ ນຳອີກ. ດ້ວຍສູດເປັນຕົ້ນວ່າ “ເຕສຸ ວຸດທິ” ມີການແປງ ອຳຫະ ເປັນ ອັສມະ ໃນບາງບ່ອນ. ເຊັ່ນ: ຕຸມຫັງ, ຕຸມຫາກັງ, ອຳຫັງ, ອຳຫາກັງ, ຫຼື ອັສມາກັງ.

---

Pañcamiyaṃ ‘‘amhatumhanturāja’’iccādinā smāvacanassa nābhāvātideso. Tayā, mayā apeti, tumhehi, amhehi tumhebhi amhebhi, tumhaṃ amhaṃ tava mama, tuyhaṃ, mayhaṃ mamaṃ pariggaho, tumhaṃ tumhākaṃ, amhaṃ amhākaṃ asmākaṃ dhammatā.

ໃນປັນຈະມີວິພັດ ມີການກຳນົດໃຫ້ແປງ ສະມາ ວິພັດ ເປັນ ນາ ດ້ວຍສູດເປັນຕົ້ນວ່າ “ອຳຫະຕຸມຫັນຕຸຣາຊະ”. ເຊັ່ນ: ຕະຍາ, ມະຍາ ອະເປຕິ, ຕຸມເຫຫິ, ອຳເຫຫິ, ຕຸມເຫພິ, ອຳເຫພິ. ຕຸມຫັງ, ອຳຫັງ, ຕະວະ, ມະມະ, ຕຸຍຫັງ, ມັຍຫັງ, ມະມັງ ປະຣິກຄະໂຫ. ຕຸມຫັງ, ຕຸມຫາກັງ, ອຳຫັງ, ອຳຫາກັງ, ອັສມາກັງ ທັມມະຕາ.

---

‘‘Smiṃmhī’’ti vattate.

ບົດວ່າ “ສມິງມຫິ” ຕາມໄປ.

---

245. Tumhamhākaṃ [Pg.115] tayi mayi.

໒໔໕. ສູດວ່າ “ຕຸມຫັມຫາກໍ ຕຍິ ມຍິ”.

---

Sabbesaṃ tumha amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ tayi mayiiccete ādesā honti yathākkamaṃ smiṃmhi vibhattimhi. Takārassa tvattaṃ. Tvayi tayi mayi, tumhesu amhesu.

ມີການແປງ ຕຸມຫະ ແລະ ອຳຫະສັບ ທັງປວງ ພ້ອມທັງວິພັດ ເປັນ ຕະຍິ ແລະ ມະຍິ ຕາມລຳດັບ ໃນເພາະ ສະມິງ ວິພັດ. ມີການແປງ ຕະ ອັກສອນ ເປັນ ຕະວະ. ເຊັ່ນ: ຕວະຍິ, ຕະຍິ, ມະຍິ, ຕຸມເຫສຸ, ອຳເຫສຸ.

---

Tesaṃ eva tumha amhasaddānaṃ padato paresaṃ kvaci ādesantaravidhāne rūpabhedo.

ມີຄວາມຕ່າງກັນຂອງຮູບ ໃນການກຳນົດການແປງເປັນຢ່າງອື່ນ ໃນບາງບ່ອນ ຂອງ ຕຸມຫະ ແລະ ອຳຫະສັບ ເຫຼົ່ານັ້ນເອງ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກບົດອື່ນ.

---

‘‘Navā’’ti adhikāro.

ບົດວ່າ “ນວາ” ເປັນບົດຕາມໄປ.

---

246. Padato dutiyācatutthīchaṭṭhīsu vo no.

໒໔໖. ສູດວ່າ “ປະທະໂຕ ທຸຕິຍາຈະຕຸຕຖີຊັຕຖີສຸ ໂວ ໂນ”.

---

Sabbesaṃ tumha amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ padasmā paresaṃ vo noādesā honti yathākkamaṃ dutiyācatutthīchaṭṭhīsu bahuvacanesu navā. Ettha ca ‘‘ekavacanesū’’ti vakkhamānattā ‘‘bahuvacanesū’’ti laddhaṃ. Pahāya vo gamissāmi, mā no ajja vikantiṃsu, dhammaṃ vo bhikkhave desissāmi, saṃvibhajetha no rajjena, tuṭṭhosmi vo pakatiyā, satthā no bhagavā anuppatto.

ມີການແປງ ຕຸມຫະ ແລະ ອຳຫະສັບ ທັງປວງ ພ້ອມທັງວິພັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກບົດອື່ນ ເປັນ ໂວ ແລະ ໂນ ຕາມລຳດັບ ໃນທຸຕິຍາ, ຈະຕຸຕຖີ, ແລະ ຊັຕຖີ ວິພັດ ຝ່າຍພະຫຸວະຈະນະ ບາງເທື່ອ. ແລະໃນທີ່ນີ້, ເພາະຈະກ່າວຕໍ່ໄປວ່າ “ເອກະວະຈະເນສຸ”, ຈຶ່ງໄດ້ຄວາມວ່າ “ພະຫຸວະຈະເນສຸ”. ເຊັ່ນ: ປະຫາຍະ ໂວ ຄະມິສສາມິ, ມາ ໂນ ອັຊຊະ ວິກັນຕິງສຸ, ທັມມັງ ໂວ ພິກຂະເວ ເທສິສສາມິ, ສັງວິພະເຊຖະ ໂນ ຣັຊເຊນະ, ຕຸຕໂຖສມິ ໂວ ປະກະຕິຍາ, ສັດຖາ ໂນ ພະຄະວາ ອະນຸປປັຕໂຕ.

---

Navāti kiṃ? Bhayaṃ tumhāka no siyā, eso amhākaṃ satthā.

ຄຳວ່າ “ນວາ” ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອຫ້າມໃນຕົວຢ່າງ ເຊັ່ນ: ພະຍັງ ຕຸມຫາກັງ ໂນ ສິຍາ, ເອໂສ ອຳຫາກັງ ສັດຖາ.

---

‘‘Padato, catutthīchaṭṭhīsū’’ti vattate.

ບົດວ່າ “ປະທະໂຕ” ແລະ “ຈະຕຸຕຖີຊັຕຖີສຸ” ຕາມໄປ.

---

247. Temekavacanesu ca.

໒໔໗. ສູດວ່າ “ເຕເມກະວະຈະເນສຸ ຈະ”.

---

Sabbesaṃ tumha amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ padasmā paresaṃ te meādesā honti yathākkamaṃ catutthīchaṭṭhīsu ekavacanesu [Pg.116] navā. Dadāmi te gāmavarāni pañca, dadāhi me gāmavaraṃ, idaṃ te raṭṭhaṃ, ayaṃ me putto.

ມີການແປງ ຕຸມຫະ ແລະ ອຳຫະສັບ ທັງປວງ ພ້ອມທັງວິພັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກບົດອື່ນ ເປັນ ເຕ ແລະ ເມ ຕາມລຳດັບ ໃນຈະຕຸຕຖີ ແລະ ຊັຕຖີ ວິພັດ ຝ່າຍເອກະວະຈະນະ ບາງເທື່ອ. ເຊັ່ນ: ทະທາມິ ເຕ ຄາມະວະຣານິ ປັນຈະ, ທະທາຫິ ເມ ຄາມະວະຣັງ, ອິທັງ ເຕ ຣັຕຖັງ, ອະຍັງ ເມ ປຸຕໂຕ.

---

Navāti kiṃ? Idaṃ cīvaraṃ tuyhaṃ vikappanatthāya dammi, suṇātha vacanaṃ mama.

ຄຳວ່າ 'ນວາ' ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? (ມີປະໂຫຍດໃນປະໂຫຍກເຊັ່ນ) 'Idaṃ cīvaraṃ tuyhaṃ vikappanatthāya dammi, suṇātha vacanaṃ mama' (ຈີວອນຜືນນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າມອບໃຫ້ແກ່ທ່ານ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການວິກັບ, ຂໍທ່ານຈົ່ງຟັງຄຳຂອງຂ້າພະເຈົ້າ).

---

Navādhikārato cettha,Vo no te meti ye ime;

Pādādo ca ca vā evā-Diyoge ca na honti te.

ແລະໃນສູດນີ້, ເພາະມີອຳນາດແຫ່ງບົດວ່າ 'ນວາ' (ໂດຍກຳນົດ), ອາເທດເຫຼົ່ານີ້ຄື 'ໂວ, ໂນ, ເຕ, ເມ' ຈະບໍ່ມີໃນເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງບາດຄາຖາ ແລະໃນເວລາທີ່ປະກອບຮ່ວມກັບສັບມີ 'ຈ', 'ວາ', 'ເອວ' ເປັນຕົ້ນ.

---

Yathā –

ດັ່ງເຊັ່ນ –

---

Na socāmi na rodāmi, tava sutvāna māṇava;

Tuyhañcāpi mahārāja, mayhañca raṭṭhavaḍḍhana.

ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ເສົ້າໂສກ ບໍ່ຮ້ອງໄຫ້ ເພາະໄດ້ຟັງທ່ານ, ແນ່ມານົບ; ແລະ (ຄວາມເສົ້າໂສກນັ້ນ ບໍ່ມີ) ທັງແກ່ທ່ານ, ແນ່ມະຫາຣາດ, ແລະທັງແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ, ແນ່ຜູ້ຈະເລີນໃນແວ່ນແຄວ້ນ.

---

Evamidaṃ dīghamaddhānaṃ sandhāvitaṃ saṃsaritaṃ mamañceva tumhākañcāti.

ການທ່ອງທ່ຽວໄປ ການແລ່ນໄປສູ່ສົງສານຕະຫຼອດການຍາວນານນີ້ ເປັນໄປແລ້ວ ທັງແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ ແລະແກ່ພວກທ່ານ ຢ່າງນີ້ແລ.

---

Padatoti kiṃ? Tava ñāti, mama ñāti.

ຄຳວ່າ 'ປທໂຕ' (ຫຼັງຈາກບົດ) ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? (ມີປະໂຫຍດໃນຕົວຢ່າງວ່າ) 'Tava ñāti, mama ñāti' (ຍາດຂອງທ່ານ, ຍາດຂອງຂ້າພະເຈົ້າ).

---

‘‘Te me’’ti vattate.

ບົດວ່າ 'ເຕ ເມ' ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

248. Na aṃmhi.

໒໔໘. ບໍ່ມີ (ບໍ່ອາເທດ) ໃນເພາະ 'ອໍ' ວິບັດ.

---

Sabbesaṃ tumha amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ padasmā paresaṃ te meādesā na honti aṃmhi vibhattimhi. Passeyya taṃ vassasataṃ ārogyaṃ. So mamabravīti.

ການອາເທດເປັນ 'ເຕ' ແລະ 'ເມ' ທັງຫຼາຍ ຫາກຢູ່ເບື້ອງຫຼັງບົດ ອັນເປັນຂອງຕຸມຫະ ແລະອຳຫະສັບທັງປວງ ພ້ອມທັງວິບັດ ຍ່ອມບໍ່ມີ ໃນເພາະ 'ອໍ' ວິບັດ. ຕົວຢ່າງ: 'Passeyya taṃ vassasataṃ ārogyaṃ' (ຂໍໃຫ້ທ່ານເຫັນຄວາມບໍ່ມີໂລກຕະຫຼອດຮ້ອຍປີ), 'So mamabravīti' (ຜູ້ນັ້ນກ່າວແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ).

---

‘‘Temekavacane’’ti vattate.

ບົດວ່າ 'ເຕ ເມ ເອກວຈເນ' ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

249. Vā tatiye ca.

໒໔໙. ແລະ (ອາເທດ) ບາງເທື່ອ ໃນຕະຕິຍາວິບັດ.

---

Sabbesaṃ tumha amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ padasmā paresaṃ te me ādesā honti vā yathākkamaṃ tatiyekavacane pare[Pg.117]. Kataṃ te pāpaṃ, kataṃ tayā pāpaṃ, kataṃ me puññaṃ, kataṃ mayā puññaṃ.

ການອາເທດເປັນ 'ເຕ' ແລະ 'ເມ' ທັງຫຼາຍ ຫາກຢູ່ເບື້ອງຫຼັງບົດ ອັນເປັນຂອງຕຸມຫະ ແລະອຳຫະສັບທັງປວງ ພ້ອມທັງວິບັດ ຍ່ອມມີບາງເທື່ອ ຕາມລຳດັບ ໃນເພາະຕະຕິຍາວິບັດ ເອກະວະຈະນະ. ຕົວຢ່າງ: 'Kataṃ te pāpaṃ' (ບາບອັນທ່ານເຮັດແລ້ວ), 'kataṃ tayā pāpaṃ' (ບາບອັນທ່ານເຮັດແລ້ວ), 'kataṃ me puññaṃ' (ບຸນອັນຂ້າພະເຈົ້າເຮັດແລ້ວ), 'kataṃ mayā puññaṃ' (ບຸນອັນຂ້າພະເຈົ້າເຮັດແລ້ວ).

---

‘‘Vā, tatiye’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ 'ວາ' ແລະ 'ຕຕິເຍ' ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

250. Bahuvacanesu vo no.

໒໕໐. ໃນພະຫຸວະຈະນະທັງຫຼາຍ ອາເທດເປັນ 'ໂວ' ແລະ 'ໂນ'.

---

Sabbesaṃ tumha amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ padasmā paresaṃ vo noādesā honti vā yathākkamaṃ tatiyābahuvacane pare. Kataṃ vo kammaṃ, kataṃ no kammaṃ.

ການອາເທດເປັນ 'ໂວ' ແລະ 'ໂນ' ທັງຫຼາຍ ຫາກຢູ່ເບື້ອງຫຼັງບົດ ອັນເປັນຂອງຕຸມຫະ ແລະອຳຫະສັບທັງປວງ ພ້ອມທັງວິບັດ ຍ່ອມມີບາງເທື່ອ ຕາມລຳດັບ ໃນເພາະຕະຕິຍາວິບັດ ພະຫຸວະຈະນະ. ຕົວຢ່າງ: 'Kataṃ vo kammaṃ' (ກຳອັນພວກທ່ານເຮັດແລ້ວ), 'kataṃ no kammaṃ' (ກຳອັນພວກຂ້າພະເຈົ້າເຮັດແລ້ວ).

---

Bahuvacananiddesena kvaci yomhi paṭhame ca vo no honti. Gāmaṃ vo gaccheyyātha, gāmaṃ no gaccheyyāma.

ດ້ວຍການລະບຸວ່າ 'ພະຫຸວະຈະນະ' ບາງເທື່ອ ອາເທດເປັນ 'ໂວ' ແລະ 'ໂນ' ຍ່ອມມີໃນເພາະ 'ໂຍ' ປະຖະມາວິບັດ. ຕົວຢ່າງ: 'Gāmaṃ vo gaccheyyātha' (ພວກທ່ານຈົ່ງໄປສູ່ບ້ານ), 'gāmaṃ no gaccheyyāma' (ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈົ່ງໄປສູ່ບ້ານ).

---

Tathā pañcādīnamaṭṭhārasantānaṃ, katisaddassa cāliṅgattā tiliṅgepi samānarūpaṃ, aliṅgattā eva pañcādito itthippaccayābhāvo.

ໃນທຳນອງດຽວກັນ, ສັງຂະຍາຕັ້ງແຕ່ 'ປັນຈະ' (ຫ້າ) ເປັນຕົ້ນໄປ ຈົນເຖິງ 'ອັດຖາຣະສະ' (ສິບແປດ) ແລະ 'ກະຕິ' ສັບ, ເພາະຄວາມເປັນອະລິງ (ບໍ່ມີລີງ), ຈຶ່ງມີຮູບສະເໝີກັນໃນທັງສາມລີງ, ແລະເພາະຄວາມເປັນອະລິງນັ້ນເອງ ຈຶ່ງບໍ່ມີການລົງອິຕຖີປັດໄຈຫຼັງຈາກ 'ປັນຈະ' ເປັນຕົ້ນ.

---

‘‘Pañca yo’’itīdha –

ໃນອຸທາຫະຣອນນີ້ວ່າ 'Pañca yo' –

---

‘‘Yosu dvinnaṃ dve cā’’ti ito ‘‘yosū’’ti vattate, ‘‘itthipumanapuṃsakasaṅkhya’’nti ca.

ບົດວ່າ 'ໂຍສຸ' ຍ່ອມຕາມມາຈາກສູດວ່າ 'Yosu dvinnaṃ dve ca' ແລະບົດວ່າ 'itthipumanapuṃsakasaṅkhyaṃ' ກໍຕາມມາດ້ວຍ.

---

251. Pañcādīnamakāro.

໒໕໑. ອາເທດທີ່ສຸດຂອງ 'ປັນຈະ' ເປັນຕົ້ນ ເປັນອັກສອນ 'ອະ'.

---

Antāpekkhāyaṃ chaṭṭhī, pañcādīnaṃ aṭṭhārasantānaṃ saṅkhyānaṃ itthipumanapuṃsake vattamānānamantassa savibhattissa akāro hoti yosu paresu. Ā eādesāpavādoyaṃ, pañcakkhandhā, pañca gatiyo, pañca indriyāni. Evaṃ dutiyāyañca.

ວິບັດຈະຖີ (ໃນບົດວ່າ 'pañcādīnaṃ') ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍເພັ່ງເຖິງສ່ວນສຸດ (ອັນຕະ), ອັກສອນ 'ອະ' ຍ່ອມມີແທນທີ່ສຸດພ້ອມທັງວິບັດ ແຫ່ງສັງຂະຍາຕັ້ງແຕ່ 'ປັນຈະ' ເປັນຕົ້ນໄປ ຈົນເຖິງ 'ອັດຖາຣະສະ' ອັນເປັນໄປໃນອິຕຖີລີງ, ປຸລີງ ແລະນະປຸງສະກະລີງ ໃນເພາະ 'ໂຍ' ວິບັດທັງຫຼາຍເບື້ອງຫຼັງ. ສູດນີ້ເປັນຂໍ້ຍົກເວັ້ນ (ອະປະວາດ) ແຫ່ງການອາເທດເປັນ 'ອາ' ແລະ 'ເອ'. ຕົວຢ່າງ: 'pañcakkhandhā' (ຂັນຫ້າ), 'pañca gatiyo' (ຄະຕິຫ້າ), 'pañca indriyāni' (ອິນຊີຫ້າ). ໃນທຸຕິຍາວິບັດກໍເໝືອນກັນ.

---

‘‘Sunaṃhisū’’ti vattate.

ບົດວ່າ 'ສຸນໍຫິສຸ' ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

252. Pañcādīnamattaṃ.

໒໕໒. ອາເທດທີ່ສຸດຂອງ 'ປັນຈະ' ເປັນຕົ້ນ ເປັນອັກສອນ 'ອະ' (ຣັດສະ ອະ).

---

Pañcādīnamaṭṭhārasantānaṃ saṅkhyānamanto attamāpajjate su naṃ hiiccetesu paresu. Ettadīghāpavādoyaṃ. Pañcahi pañcabhi[Pg.118], pañcannaṃ, pañcahi pañcabhi, pañcannaṃ, pañcasu. Evaṃ cha sa tta aṭṭhanava dasasaddā.

ທີ່ສຸດແຫ່ງສັງຂະຍາຕັ້ງແຕ່ 'ປັນຈະ' ເປັນຕົ້ນໄປ ຈົນເຖິງ 'ອັດຖາຣະສະ' ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນ 'ອະ' (ຣັດສະ ອະ) ໃນເພາະວິບັດເຫຼົ່ານີ້ຄື 'ສຸ', 'ນໍ', 'ຫິ' ເບື້ອງຫຼັງ. ສູດນີ້ເປັນຂໍ້ຍົກເວັ້ນແຫ່ງການອາເທດເປັນ 'ເອ' ແລະການທີຄະ. ຕົວຢ່າງ: 'pañcahi pañcabhi' (ດ້ວຍຫ້າທັງຫຼາຍ), 'pañcannaṃ' (ແກ່ຫ້າທັງຫຼາຍ), 'pañcahi pañcabhi' (ຈາກຫ້າທັງຫຼາຍ), 'pañcannaṃ' (ແຫ່ງຫ້າທັງຫຼາຍ), 'pañcasu' (ໃນຫ້າທັງຫຼາຍ). ສັບເຫຼົ່ານີ້ຄື 'ຈະ' (ຫົກ), 'ສັດຕະ' (ເຈັດ), 'ອັດຖະ' (ແປດ), 'ນວະ' (ເກົ້າ), 'ທສະ' (ສິບ) ກໍເໝືອນກັນ.

---

‘‘Ekañca dasa cā’’ti atthe dvandasamāse, ‘‘ekena adhikā dasā’’ti atthe tappurise vā kate

ເມື່ອເຮັດທະວັນທະສະມາດ ໃນອັດວ່າ 'Ekañca dasa ca' (ໜຶ່ງດ້ວຍ ສิບດ້ວຍ) ຫຼືເຮັດຕັບປຸຣິສະສະມາດ ໃນອັດວ່າ 'ekena adhikā dasā' (ສິບອັນຍິ່ງດ້ວຍໜຶ່ງ) ແລ້ວ

---

‘‘Saṅkhyāne’’ti vattate.

ບົດວ່າ 'ສງຂຽເນ' ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

253. Dvekaṭṭhānamākāro vā.

໒໕໓. ອາເທດທີ່ສຸດຂອງ 'ທວິ', 'ເອກະ' ແລະ 'ອັດຖະ' ເປັນອັກສອນ 'ອາ' ບາງເທື່ອ.

---

Dviekaaṭṭhaiccetesamanto ākāro hoti vā saṅkhyāne uttarapade pare. Vavatthitavibhāsāyaṃ. Ekādasa, dvādasa, aṭṭhārasa.

ທີ່ສຸດແຫ່ງສັບເຫຼົ່ານີ້ຄື 'ທວິ', 'ເອກະ' ແລະ 'ອັດຖະ' ຍ່ອມເປັນອັກສອນ 'ອາ' ບາງເທື່ອ ໃນເພາະສັງຂະຍາອັນເປັນອຸດຕະຣະບົດເບື້ອງຫຼັງ. ນີ້ເປັນວະວັດຖິຕະວິພາສາ (ການກຳນົດແນ່ນອນ). ຕົວຢ່າງ: 'ekādasa' (ສິບເອັດ), 'dvādasa' (ສິບສອງ), 'aṭṭhārasa' (ສິບແປດ).

---

Saṅkhyāneti kimatthaṃ? Ekadanto, dvidanto, aṭṭhatthambho.

ຄຳວ່າ 'ສງຂຽເນ' ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? (ມີປະໂຫຍດເພື່ອຫ້າມໃນຕົວຢ່າງເຊັ່ນ) 'Ekadanto' (ຜູ້ມີແຂ້ວເຫຼັ້ມດຽວ), 'dvidanto' (ຜູ້ມີງາສອງ), 'aṭṭhatthambho' (ຜູ້ມີເສົາແປດຕົ້ນ).

---

‘‘Vā’’ti vattate.

ບົດວ່າ 'ວາ' ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

254. Ekādito dassa ra saṅkhyāne.

໒໕໔. ອາເທດອັກສອນ 'ທະ' ແຫ່ງ 'ທສະ' ສັບ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກ 'ເອກະ' ເປັນຕົ້ນ ເປັນອັກສອນ 'ຣະ' ບາງເທື່ອ ໃນເພາະສັງຂະຍາ.

---

Ekādito saṅkhyāto parassa dasassa ādissa dassa rakāro hoti vā saṅkhyāne. Sesaṃ samaṃ. Ekārasa, ekādasa.

ອັກສອນ 'ທະ' ຕົວທຳອິດແຫ່ງ 'ທສະ' ສັບ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກສັງຂະຍາມີ 'ເອກະ' ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເປັນອັກສອນ 'ຣະ' ບາງເທື່ອ ໃນເພາະສັງຂະຍາ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອເໝືອນກັນ. ຕົວຢ່າງ: 'ekārasa' (ສິບເອັດ), 'ekādasa' (ສິບເອັດ).

---

Dve ca dasa ca, dvīhi vā adhikā dasāti dvidasa itīdha –

ໃນອຸທາຫະຣອນນີ້ວ່າ 'dvidasa' ໃນອັດວ່າ 'Dve ca dasa ca' (ສອງດ້ວຍ ສິບດ້ວຍ) ຫຼື 'ສິບອັນຍິ່ງດ້ວຍສອງ' –

---

‘‘Vā’’ti vattate.

ບົດວ່າ 'ວາ' ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

255. Vīsatidasesu bā dvissa tu.

໒໕໕. ອາເທດ 'ທວິ' ສັບ ເປັນ 'ບາ' ບາງເທື່ອ ໃນເພາະ 'ວີສະຕິ' ແລະ 'ທສະ' ສັບເບື້ອງຫຼັງ.

---

Vīsati dasaiccetesu paresu dvisaddassa bā hoti vā. Tusaddena tiṃsāyampi. Rakāro, āttañca. Bārasa, dvādasa.

ໃນເພາະສັບເຫຼົ່ານີ້ຄື 'ວີສະຕິ' ແລະ 'ທສະ' ເບື້ອງຫຼັງ, ອາເທດ 'ທວິ' ສັບ ເປັນ 'ບາ' ບາງເທື່ອ. ດ້ວຍ 'ຕຸ' ສັບ ຍ່ອມມີການອາເທດໃນເພາະ 'ຕິງສາ' ສັບດ້ວຍ. ແລະມີການອາເທດເປັນອັກສອນ 'ຣະ' ແລະການເຮັດໃຫ້ເປັນ 'ອາ' ດ້ວຍ. ຕົວຢ່າງ: 'bārasa' (ສິບສອງ), 'dvādasa' (ສິບສອງ).

---

Tayo ca dasa ca, tīhi vā adhikā dasāti terasa. Ettha ‘‘tesu vuddhī’’tiādinā tisaddassa teādeso ānavutiyā.

ໃນອັດວ່າ 'Tayo ca dasa ca' (ສາມດ້ວຍ ສິບດ້ວຍ) ຫຼື 'ສິບອັນຍິ່ງດ້ວຍສາມ' ເປັນ 'terasa' (ສິບສາມ). ໃນສູດນີ້, ດ້ວຍສູດມີ 'tesu vuddhī' ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີການອາເທດ 'ຕິ' ສັບ ເປັນ 'ເຕ' ຈົນເຖິງເກົ້າສິບ.

---

Cattāro [Pg.119] ca dasa ca, catūhi vā adhikā dasāti catuddasa iccatra –

In the example 'catuddasa' in the sense of 'Cattāro ca dasa ca' (four and ten) or 'ten increased by four' –

---

‘‘Gaṇane, dasassā’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ 'ຄណເນ' ແລະ 'ທສສສ' ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

256 . Catūpapadassa lopo tuttarapadādi cassa cu copi navā.

໒໕໖ . ການລຶບ 'ຕຸ' ແຫ່ງ 'ຈະຕຸ' ອຸປະບົດ ຍ່ອມມີ, ແລະອັກສອນ 'ຈະ' ຕົວທຳອິດແຫ່ງອຸດຕະຣະບົດ ຍ່ອມເປັນ 'ຈຸ' ແລະ 'ໂຈ' ບາງເທື່ອ.

---

Gaṇane dasassādimhi ṭhitassa catuiccetassa upapadassa tusaddo lopo hoti, uttarapadādimhi ṭhitassa catūpapadassa cakārassa cu coādesā honti navā. Cuddasa, coddasa, catuddasa.

ໃນການນັບ, ການລຶບ 'ຕຸ' ສັບ ແຫ່ງອຸປະບົດຄື 'ຈະຕຸ' ຍ່ອມມີ, ແລະການອາເທດເປັນ 'ຈຸ' ແລະ 'ໂຈ' ແຫ່ງອັກສອນ 'ຈະ' ຂອງ 'ຈະຕຸ' ອຸປະບົດ ຍ່ອມມີບາງເທື່ອ. ຕົວຢ່າງ: 'cuddasa' (ສິບສີ່), 'coddasa' (ສິບສີ່), 'catuddasa' (ສິບສີ່).

---

Apiggahaṇena anupapadassāpi gaṇane padādicakārassa lopo, cu co honti navā. Yathā – tālīsaṃ, cuttālīsaṃ, cottālīsaṃ, cattālīsaṃ.

ດ້ວຍການຖືເອົາ 'ອະປິ' ສັບ, ເຖິງແມ່ນບໍ່ມີອຸປະບົດ ໃນການນັບ, ການລຶບອັກສອນ 'ຈະ' ຕົວທຳອິດແຫ່ງບົດ ຍ່ອມມີ, ແລະເປັນ 'ຈຸ' ແລະ 'ໂຈ' ບາງເທື່ອ. ດັ່ງເຊັ່ນ – 'tālīsaṃ' (ສີ່ສິບ), 'cuttālīsaṃ' (ສີ່ສິບ), 'cottālīsaṃ' (ສີ່ສິບ), 'cattālīsaṃ' (ສີ່ສິບ).

---

Pañca ca dasa ca, pañcahi vā adhikā dasāti atthe pañcadasa. ‘‘Tesu vuddhī’’tiādinā pañcasaddassa dasa vīsatīsu kvaci pannapaṇṇaādesā. Pannarasa, paṇṇarasa.

ໃນອັດວ່າ 'Pañca ca dasa ca' (ຫ້າດ້ວຍ ສິບດ້ວຍ) ຫຼື 'ສິບອັນຍິ່ງດ້ວຍຫ້າ' ເປັນ 'pañcadasa'. ດ້ວຍສູດມີ 'tesu vuddhī' ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີການອາເທດ 'ປັນຈະ' ສັບ ເປັນ 'ປັນນະ' ແລະ 'ປັນນະ' ບາງເທື່ອ ໃນເພາະ 'ທສະ' ແລະ 'ວີສະຕິ' ສັບ. ຕົວຢ່າງ: 'pannarasa' (ສິບຫ້າ), 'paṇṇarasa' (ສິບຫ້າ).

---

Cha ca dasa ca, chahi vā adhikā dasāti atthe chadasa itīdha –

ໃນອຸທາຫະຣອນນີ້ວ່າ 'chadasa' ໃນອັດວ່າ 'Cha ca dasa ca' (ຫົກດ້ວຍ ສິບດ້ວຍ) ຫຼື 'ສິບອັນຍິ່ງດ້ວຍຫົກ' –

---

‘‘Chassā’’ti vattate.

ບົດວ່າ 'ຊສສ' ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

257. Dase so niccañca.

໒໕໗. ອາເທດເປັນ 'ໂສ' ແນ່ນອນ ໃນເພາະ 'ທສະ' ສັບເບື້ອງຫຼັງ.

---

Chaiccetassa saṅkhyāsaddassa niccaṃ so hoti dase pare.

ອາເທດແຫ່ງສັງຂະຍາສັບຄື 'ຈະ' ນີ້ ຍ່ອມເປັນ 'ໂສ' ແນ່ນອນ ໃນເພາະ 'ທສະ' ສັບເບື້ອງຫຼັງ.

---

‘‘Saṅkhyānaṃ, vā’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ 'ສງຂຽນໍ' ແລະ 'ວາ' ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

258. La darānaṃ.

໒໕໘. ອາເທດອັກສອນ 'ທະ' ແລະ 'ຣະ' ເປັນອັກສອນ 'ລະ' ບາງເທື່ອ.

---

Saṅkhyānaṃ dakārarakārānaṃ lakārādeso hoti vā.

ການອາເທດອັກສອນ 'ທະ' ແລະ 'ຣະ' ແຫ່ງສັງຂະຍາທັງຫຼາຍ ເປັນອັກສອນ 'ລະ' ຍ່ອມມີບາງເທື່ອ.

---

Laḷānamaviseso[Pg.120]. Vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo, tena ‘‘soḷasa’’ iti niccaṃ, ‘‘teḷasa, terasa, cattālīsaṃ, cattārīsa’’miti vibhāsā, dasa pannarasādīsu na ca hoti.

ອັກສອນ 'ລ' ແລະ 'ຬ' ບໍ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນ. 'ວາ' ສັບນີ້ ມີປະໂຫຍດເພື່ອເປັນວະວັດຖິຕະວິພາສາ, ເພາະເຫດນັ້ນ 'soḷasa' (ສິບຫົກ) ຈຶ່ງມີຮູບແນ່ນອນ, ສ່ວນ 'teḷasa, terasa' (ສິບສາມ), 'cattālīsaṃ, cattārīsa' (ສີ່ສິບ) ຈຶ່ງເປັນວິພາສາ (ມີຮູບບໍ່ແນ່ນອນ), ແລະການອາເທດນີ້ຍ່ອມບໍ່ມີໃນ 'ທສະ' ແລະ 'ປັນນະຣະສະ' ເປັນຕົ້ນ.

---

Satta ca dasa ca, sattahi vā adhikā dasāti atthe sattarasa, sattadasa.

ໃນອັດວ່າ 'Satta ca dasa ca' (ເຈັດດ້ວຍ ສິບດ້ວຍ) ຫຼື 'ສິບອັນຍິ່ງດ້ວຍເຈັດ' ເປັນ 'sattarasa' (ສິບເຈັດ), 'sattadasa' (ສິບເຈັດ).

---

Aṭṭha ca dasa ca, aṭṭhahi vā adhikā dasāti atthe aṭṭhadasa itīdha ātte kate –

ໃນອຸທາຫະຣອນນີ້ວ່າ 'aṭṭhadasa' ໃນອັດວ່າ 'Aṭṭha ca dasa ca' (ແປດດ້ວຍ ສິບດ້ວຍ) ຫຼື 'ສິບອັນຍິ່ງດ້ວຍແປດ' ເມື່ອເຮັດການອາເທດເປັນ 'ອາ' ແລ້ວ –

---

‘‘Vā, dassa, ra, saṅkhyāne’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ 'ວາ', 'ທສສ', 'ຣະ', 'ສງຂຽເນ' ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

259. Aṭṭhādito ca.

໒໕໙. ແລະ (ອາເທດ) ຫຼັງຈາກ 'ອັດຖະ' ເປັນຕົ້ນ.

---

Aṭṭhādito ca dasasaddassa dakārassa rakāro hoti vā saṅkhyāne. Aṭṭhārasa, aṭṭhādasa.

ແລະຫຼັງຈາກ 'ອັດຖະ' ເປັນຕົ້ນ, ອັກສອນ 'ທະ' ແຫ່ງ 'ທສະ' ສັບ ຍ່ອມເປັນອັກສອນ 'ຣະ' ບາງເທື່ອ ໃນເພາະສັງຂະຍາ. ຕົວຢ່າງ: 'aṭṭhārasa' (ສິບແປດ), 'aṭṭhādasa' (ສິບແປດ).

---

Aṭṭhāditoti kiṃ? Catuddasa.

ຄຳວ່າ 'ອັດຖາທິໂຕ' ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? (ມີປະໂຫຍດເພື່ອຫ້າມໃນຕົວຢ່າງເຊັ່ນ) 'Catuddasa' (ສິບສີ່).

---

Katisaddo bahuvacanantova, ‘‘kati yo’’ itīdha

'ກະຕິ' ສັບ ຍ່ອມມີວິບັດເປັນພະຫຸວະຈະນະເທົ່ານັ້ນ, ໃນອຸທາຫະຣອນນີ້ວ່າ 'kati yo' –

---

Niccaṃ yolopādi, rassattaṃ, kati tiṭṭhanti, kati passasi, katihi katibhi, katinaṃ, katihi katibhi, katinaṃ, katisu.

ຍ່ອມມີການລຶບ 'ໂຍ' ວິບັດເປັນຕົ້ນ ແລະການເຮັດໃຫ້ເປັນຣັດສະ (ສຽງສັ້ນ) ແນ່ນອນ. ຕົວຢ່າງ: 'kati tiṭṭhanti' (ຄົນທັງຫຼາຍເທົ່າໃດຍ່ອມຢືນຢູ່), 'kati passasi' (ທ່ານຍ່ອມເຫັນຄົນທັງຫຼາຍເທົ່າໃດ), 'katihi katibhi' (ດ້ວຍຄົນທັງຫຼາຍເທົ່າໃດ), 'katinaṃ' (ແກ່ຄົນທັງຫຼາຍເທົ່າໃດ), 'katihi katibhi' (ຈາກຄົນທັງຫຼາຍເທົ່າໃດ), 'katinaṃ' (ແຫ່ງຄົນທັງຫຼາຍເທົ່າໃດ), 'katisu' (ໃນຄົນທັງຫຼາຍເທົ່າໃດ).

---

Aliṅganāmaṃ niṭṭhitaṃ.

ຈົບອະລິງຄະນາມ.

---

Vibhattippaccayavidhāna

ວິບັດປັດໄຈວິທານ

---

Atha vibhattippaccayantā vuccante.

ບັດນີ້ ຈະກ່າວເຖິງຄຳສັບທີ່ມີວິບັດປັດໄຈເປັນທີ່ສຸດ.

---

Tesaṃ panāliṅgattā, nipātattā ca tiliṅge, vacanadvaye ca samānaṃ rūpaṃ.

ກໍແຕ່ຄຳສັບເຫຼົ່ານັ້ນ ເພາະຄວາມບໍ່ມີລິງ ແລະເພາະຄວາມເປັນນິບາດ ຈຶ່ງມີຮູບສະເໝີກັນໃນລິງທັງສາມ ແລະໃນພົດທັງສອງ.

---

Purisasmā, purisehi vāti atthe –

ໃນຄວາມໝາຍວ່າ "Purisasmā" (ແຕ່ບຸລຸດ) ຫຼື "purisehi" (ແຕ່ບຸລຸດທັງຫຼາຍ) –

---

260. Kvaci [Pg.121] to pañcamyatthe.

໒໖໐. ລົງ ໂຕ ປັດໄຈໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງປັນຈະມີວິບັດ ບາງເທື່ອ.

---

Sabbasmā suddhanāmato, sabbanāmato ca liṅgamhā kvaci topaccayo hoti pañcamyatthe.

ລົງ ໂຕ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກນາມນາມລ້ວນ ແລະສັບພະນາມທັງປວງ ບາງເທື່ອ ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງປັນຈະມີວິບັດ.

---

261. Tvādayo vibhattisaññā.

໒໖໑. ປັດໄຈທັງຫຼາຍມີ ໂຕ ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ວິບັດ.

---

Toādi yesaṃ dānipariyantānaṃ paccayānaṃ te honti paccayā tvādayo, te paccayā vibhattisaññā honti. Tena tadantānampi vibhatyantapadattaṃ siddhaṃ hoti.

ປັດໄຈທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ມີ ໂຕ ເປັນຕົ້ນ ມີ ທານິ ເປັນທີ່ສຸດ ຊື່ວ່າ ຕວາທິປັດໄຈ, ປັດໄຈເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ວິບັດ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຄວາມເປັນບົດທີ່ມີວິບັດເປັນທີ່ສຸດ ແຫ່ງສັບທີ່ມີປັດໄຈເຫຼົ່ານັ້ນເປັນທີ່ສຸດ ກໍຍ່ອມສຳເລັດ.

---

Purisato, evaṃ rājato vā, corato vā, aggito vā, gahapatito vā, hatthito, hetuto, sabbaññuto, kaññato, yuttito, itthito, bhikkhunito, ettha ca ‘‘kvacādimajjhuttarānaṃ dīgharassāpaccayesu cā’’ti topaccaye rassattaṃ. Yāguto, jambuto, cittato, āyuto iccādi.

ເຊັ່ນ: Purisato (ແຕ່ບຸລຸດ), ເໝືອນກັນນັ້ນ rājato (ແຕ່ພະລາຊາ) ຫຼື corato (ແຕ່ໂຈນ) ຫຼື aggito (ແຕ່ໄຟ) ຫຼື gahapatito (ແຕ່ຄະຫະບໍດີ), hatthito (ແຕ່ຊ້າງ), hetuto (ແຕ່ເຫດ), sabbaññuto (ແຕ່ພະສັບພັນຍູ), kaññato (ແຕ່ຍິງສາວ), yuttito (ແຕ່ຄວາມເໝາະສົມ), itthito (ແຕ່ສະຕີ), bhikkhunito (ແຕ່ພິກຂຸນີ), ແລະໃນຄຳເຫຼົ່ານີ້ ມີການເຮັດໃຫ້ເປັນສຽງສັ້ນ (ລັດສະ) ເມື່ອມີ ໂຕ ປັດໄຈ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ດ້ວຍສູດວ່າ “Kvacādimajjhuttarānaṃ dīgharassāpaccayesu cā”. Yāguto (ແຕ່ຂ້າວຍາກູ), jambuto (ແຕ່ຕົ້ນຫວ້າ), cittato (ແຕ່ຈິດ), āyuto (ແຕ່ອາຍຸ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Sabbanāmato sabbasmā, sabbehīti vā atthe sabbato, evaṃ yato, tato, katarato, katamato, itarato, aññato, ekato, ubhayato, pubbato, parato, aparato, dakkhiṇato, uttarato, amuto.

ລົງຫຼັງຈາກສັບພະນາມ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ sabbasmā ຫຼື sabbehī ເປັນ sabbato (ແຕ່ທັງປວງ), ເໝືອນກັນນັ້ນ yato (ແຕ່ໃດ), tato (ແຕ່ນັ້ນ), katarato (ແຕ່ຄົນໃດໃນສອງຄົນ), katamato (ແຕ່ຄົນໃດໃນຫຼາຍຄົນ), itarato (ແຕ່ຄົນນອກນີ້), aññato (ແຕ່ອື່ນ), ekato (ແຕ່ຂ້າງດຽວ/ໂດຍຄວາມເປັນອັນດຽວ), ubhayato (ແຕ່ທັງສອງ), pubbato (ແຕ່ທິດບູຮານ/ແຕ່ກ່ອນ), parato (ແຕ່ເບື້ອງອື່ນ/ພາຍຫຼັງ), aparato (ແຕ່ເບື້ອງອື່ນອີກ/ແຕ່ທິດຕາເວັນຕົກ), dakkhiṇato (ແຕ່ທິດໃຕ້/ທາງຂວາ), uttarato (ແຕ່ທິດເໜືອ/ທາງຊ້າຍ), amuto (ແຕ່ໂນ້ນ).

---

‘‘Kissa, ku’’iti ca vattate.

ບົດວ່າ “Kissa” ແລະ “ku” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

262. Tratothesu ca.

໒໖໒. ແປງ ກิໍ ເປັນ ກຸ ເມື່ອມີ ຕຣ, ໂຕ ແລະ ຖ ປັດໄຈ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ.

---

Kimiccetassa ku hoti trato thaiccetesu ca paresu. Kasmā, kehīti vā kuto.

ແປງ ກິໍ (kiṃ) ນີ້ ເປັນ ກຸ (ku) ເມື່ອມີ ຕຣ, ໂຕ ແລະ ຖ ປັດໄຈເຫຼົ່ານີ້ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. ໃນຄວາມໝາຍວ່າ kasmā ຫຼື kehī ເປັນ kuto (ແຕ່ໃດ/ແຕ່ຫຍັງ).

---

‘‘Tothesū’’ti vattate.

ບົດວ່າ “Tothesu” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

263. Sabbassetassākāro [Pg.122] vā.

໒໖໓. ແປງ ເອຕະ (eta) ທັງໝົດ ເປັນ ອະ (a) ບາງເທື່ອ ເມື່ອມີ ໂຕ ແລະ ຖ ປັດໄຈ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ.

---

Sabbassa etasaddassa akāro hoti vā tothaiccetesu. Etasmā, etehīti vā ato.

ແປງ ເອຕະ (eta) ສັບທັງໝົດ ເປັນ ອະ (a) ບາງເທື່ອ ເມື່ອມີ ໂຕ ແລະ ຖ ປັດໄຈເຫຼົ່ານີ້ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. ໃນຄວາມໝາຍວ່າ etasmā ຫຼື etehī ເປັນ ato (ແຕ່ນີ້).

---

‘‘Sabbassetassā’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ “Sabbassetassā” ກໍຍ່ອມຕາມໄປ.

---

264. E tothesu ca.

໒໖໔. ແປງ ເອຕະ (eta) ສັບທັງໝົດ ເປັນ ເອ (e) ເມື່ອມີ ໂຕ ແລະ ຖ ປັດໄຈ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ.

---

Sabbassa etasaddassa ekāro hoti vā tothaiccetesu. Dvittaṃ, etto.

ແປງ ເອຕະ (eta) ສັບທັງໝົດ ເປັນ ເອ (e) ບາງເທື່ອ ເມື່ອມີ ໂຕ ແລະ ຖ ປັດໄຈເຫຼົ່ານີ້ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. ຊ້ອນພະຍັນຊະນະ (ທະວິພາວະ) ເປັນ etto (ແຕ່ນີ້).

---

‘‘Sabbassā’’ti vattate.

ບົດວ່າ “Sabbassa” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

265. Imassi thaṃdānihatodhesu ca.

໒໖໕. ແປງ ອິມະ (ima) ສັບທັງໝົດ ເປັນ ອິ (i) ເມື່ອມີ ຖໍ, ທານິ, ຫ, ໂຕ ແລະ ທ ປັດໄຈ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ.

---

Imasaddassa sabbasseva ikāro hoti thaṃdānihatodhaiccetesu ca. Imasmāti ito.

ແປງ ອິມະ (ima) ສັບທັງໝົດນັ້ນເອງ ເປັນ ອິ (i) ເມື່ອມີ ຖໍ, ທານິ, ຫ, ໂຕ ແລະ ທ ປັດໄຈເຫຼົ່ານີ້ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. ໃນຄວາມໝາຍວ່າ imasmā ເປັນ ito (ແຕ່ນີ້).

---

‘‘Kvaci to’’ti yogavibhāgena ādippabhutīhi to sattamiyatthe. Aniccādīhi tatiyatthe ca. Yathā – ādimhībhi atthe ādito. Evaṃ majjhato, ekato, purato, pacchato, passato, piṭṭhito, pādato, sīsato, aggato, mūlato, parato iccādayo.

ດ້ວຍການແບ່ງສູດ (ໂຍຄະວິພາກ) ວ່າ “Kvaci to” ລົງ ໂຕ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກສັບມີ ອາທິ ເປັນຕົ້ນ ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງສັດຕະມີວິບັດ. ແລະລົງຫຼັງຈາກສັບມີ ອະນິດຈະ ເປັນຕົ້ນ ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງຕະຕິຍາວິບັດ. ເຊັ່ນ: ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ādimhi (ໃນເບື້ອງຕົ້ນ) ເປັນ ādito (ໂດຍເບື້ອງຕົ້ນ/ໃນເບື້ອງຕົ້ນ). ເໝືອນກັນນັ້ນ majjhato (ໃນທ່າມກາງ), ekato (ໃນຂ້າງດຽວ), purato (ໃນຂ້າງໜ້າ), pacchato (ໃນຂ້າງຫຼັງ), passato (ໃນຂ້າງໆ), piṭṭhito (ໃນເບື້ອງຫຼັງ), pādato (ທີ່ໃກ້ຕີນ), sīsato (ທີ່ຫົວ), aggato (ທີ່ຍອດ), mūlato (ທີ່ໂຄນ), parato (ໃນເບື້ອງອື່ນ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Tatiyatthe aniccenāti aniccato, aniccato sammasati. Evaṃ dukkhato, rogato, gaṇḍato iccādayo.

ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງຕະຕິຍາວິບັດ ວ່າ aniccena (ໂດຍຄວາມບໍ່ທ່ຽງ) ເປັນ aniccato, ຍ່ອມພິຈາລະນາໂດຍຄວາມບໍ່ທ່ຽງ (aniccato sammasati). ເໝືອນກັນນັ້ນ dukkhato (ໂດຍຄວາມເປັນທຸກ), rogato (ໂດຍຄວາມເປັນໂລກ), gaṇḍato (ໂດຍຄວາມເປັນຝີ) ເປັນຕົ້ນ.

---

‘‘Atthe, kvacī’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ “Atthe” ແລະ “kvaci” ກໍຍ່ອມຕາມໄປ.

---

266. Tratha sattamiyā sabbanāmehi.

໒໖໖. ລົງ ຕຣ ແລະ ຖ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກສັບພະນາມ ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງສັດຕະມີວິບັດ ບາງເທື່ອ.

---

Sabbanāmehi parā tra thaiccete paccayā honti kvaci sattamyatthe. Sabbasmiṃ, sabbesu cāti sabbatra sabbattha. Evaṃ [Pg.123] yatra yattha, tatra tattha, itaratra itarattha, aññatra aññattha, ubhayatra ubhayattha, paratra parattha, kutra kuttha, ‘‘tratothesu cā’’ti kuttaṃ. ‘‘Kissa ka ve cā’’ti sutte casaddena kādeso. Kattha, amutra amuttha.

ປັດໄຈທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ຄື ຕຣ ແລະ ຖ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກສັບພະນາມ ຍ່ອມລົງໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງສັດຕະມີວິບັດ ບາງເທື່ອ. ໃນຄວາມໝາຍວ່າ sabbasmiṃ ຫຼື sabbesu ເປັນ sabbatra, sabbattha (ໃນທັງປວງ). ເໝືອນກັນນັ້ນ yatra, yattha (ໃນໃດ), tatra, tattha (ໃນນັ້ນ), itaratra, itarattha (ໃນບ່ອນນອກນີ້), aññatra, aññattha (ໃນບ່ອນອື່ນ), ubhayatra, ubhayattha (ໃນບ່ອນທັງສອງ), paratra, parattha (ໃນໂລກອື່ນ/ໃນບ່ອນອື່ນ), kutra, kuttha (ໃນໃດ), ມີການແປງ ກິໍ (kiṃ) ເປັນ ກຸ (ku) ດ້ວຍສູດວ່າ “Tratothesu ca”. ມີການແປງ ກິໍ (kiṃ) ເປັນ ກະ (ka) ດ້ວຍ ຈະສັບ ໃນສູດວ່າ “Kissa ka ve ca” ເປັນ kattha (ໃນໃດ), amutra, amuttha (ໃນໂນ້ນ).

---

‘‘Sabbassetassākāro’’ti vattate.

ບົດວ່າ “Sabbassetassākāro” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

267. Tre niccaṃ.

໒໖໗. ແປງ ເອຕະ (eta) ສັບທັງໝົດ ເປັນ ອະ (a) ແນ່ນອນ ເມື່ອມີ ຕຣ ປັດໄຈ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ.

---

Sabbasseva etasaddassa akāro hoti niccaṃ tre pare. Atra. ‘‘Sabbassetassākāro vā’’ti attaṃ, ‘‘e tothesu cā’’ti ekāro, attha, ettha.

ແປງ ເອຕະ (eta) ສັບທັງໝົດນັ້ນເອງ ເປັນ ອະ (a) ແນ່ນອນ ເມື່ອມີ ຕຣ ປັດໄຈ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ເປັນ atra (ໃນນີ້). ດ້ວຍສູດວ່າ “Sabbassetassākāro vā” ມີການແປງເປັນ ອະ (a), ດ້ວຍສູດວ່າ “E tothesu ca” ມີການແປງເປັນ ເອ (e) ເປັນ attha, ettha (ໃນນີ້).

---

‘‘Kvaci, atthe, sattamiyā’’ti ca adhikāro, sabbasminti atthe –

ບົດວ່າ “Kvaci”, “atthe”, “sattamiyā” ເປັນບົດກຳນົດ (ອະທິການ), ໃນຄວາມໝາຍວ່າ sabbasmiṃ (ໃນທັງປວງ) –

---

268. Sabbato dhi.

໒໖໘. ລົງ ທິ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ສັບພະ (sabba) ສັບ ບາງເທື່ອ ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງສັດຕະມີວິບັດ.

---

Sabbaiccetasmā dhippaccayo hoti kvaci sattamyatthe. Sabbadhi.

ລົງ ທິ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ສັບພະ (sabba) ສັບນີ້ ບາງເທື່ອ ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງສັດຕະມີວິບັດ ເປັນ sabbadhi (ໃນທັງປວງ/ໃນທຸກບ່ອນ).

---

269. Kismā vo.

໒໖໙. ລົງ ວະ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ກິໍ (kiṃ) ສັບ ບາງເທື່ອ ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງສັດຕະມີວິບັດ.

---

Kimiccetasmā vappaccayo hoti kvaci sattamyatthe.

ລົງ ວະ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ກິໍ (kiṃ) ສັບນີ້ ບາງເທື່ອ ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງສັດຕະມີວິບັດ.

---

270. Kissa ka ve ca.

໒໗໐. ແປງ ກິໍ (kiṃ) ເປັນ ກະ (ka) ເມື່ອມີ ວະ ປັດໄຈ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ.

---

Kimiccetassa kasaddo ādeso hoti vappaccayepare. Caggahaṇena thahamādiavappaccayepi. ‘‘Tesu vuddhī’’tiādinā kakāre akārassa lopo ca vamhi. Kva gatosi tvaṃ.

ແປງ ກິໍ (kiṃ) ສັບນີ້ ເປັນ ກະ (ka) ເມື່ອມີ ວະ ປັດໄຈ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. ດ້ວຍການຖືເອົາ ຈະສັບ (ໃນສູດນີ້) ແມ້ເມື່ອມີ ຖ, ຫ ເປັນຕົ້ນ ແລະປັດໄຈອື່ນທີ່ບໍ່ແມ່ນ ວະ ປັດໄຈ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ກໍແປງໄດ້. ແລະມີການລຶບ ອະ (a) ທີ່ ກະ (ka) ເມື່ອມີ ວະ ປັດໄຈ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ດ້ວຍສູດມີ “Tesu vuddhī” ເປັນຕົ້ນ ເປັນ kva (ໃນໃດ/ທີ່ໃດ) ເຊັ່ນ: Kva gatosi tvaṃ (ທ່ານໄປໃສແລ້ວ?).

---

‘‘Kismā’’ti vattate.

ບົດວ່າ “Kismā” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

271. Hiṃhaṃhiñcanaṃ[Pg.124].

໒໗໑. ລົງ ຫິໍ, ຫໍ ແລະ ຫິລຈະນັງ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ກິໍ (kiṃ) ສັບ ບາງເທື່ອ ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງສັດຕະມີວິບັດ.

---

Kimiccetasmā hiṃ haṃ hiñcanaṃiccete paccayā honti kvaci sattamyatthe.

ລົງປັດໄຈທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ຄື ຫິໍ, ຫໍ ແລະ ຫິລຈະນັງ ຫຼັງຈາກ ກິໍ (kiṃ) ສັບນີ້ ບາງເທື່ອ ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງສັດຕະມີວິບັດ.

---

‘‘Kissā’’ti vattate.

ບົດວ່າ “Kissa” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

272. Ku hiṃhaṃsu ca.

໒໗໒. ແປງ ກິໍ (kiṃ) ເປັນ ກຸ (ku) ເມື່ອມີ ຫິໍ ແລະ ຫໍ ປັດໄຈ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ.

---

Kimiccetassa ku hoti hiṃ haṃ iccetesu. Caggahaṇena hiñcanaṃdācanamiccādīsupi. Kisminti kuhiṃ, kuhaṃ, kuhiñcanaṃ, kahaṃ kādeso.

ແປງ ກິໍ (kiṃ) ສັບນີ້ ເປັນ ກຸ (ku) ເມື່ອມີ ຫິໍ ແລະ ຫໍ ປັດໄຈເຫຼົ່ານີ້ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. ດ້ວຍການຖືເອົາ ຈະສັບ ແມ້ເມື່ອມີ ຫິລຈະນັງ, ທາຈະນັງ ເປັນຕົ້ນ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ກໍແປງໄດ້. ໃນຄວາມໝາຍວ່າ kismiṃ ເປັນ kuhiṃ, kuhaṃ, kuhiñcanaṃ, ແລະ kahaṃ (ໃນໃດ/ທີ່ໃດ) ດ້ວຍການແປງເປັນ ກະ (ka).

---

‘‘Hiṃ ha’’nti vattate.

ບົດວ່າ “Hiṃ haṃ” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

273. Tamhā ca.

໒໗໓. ລົງ ຫິໍ ແລະ ຫໍ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ຕະ (ta) ສັບພະນາມ ບາງເທື່ອ ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງສັດຕະມີວິບັດ.

---

Taiccetasmā ca sabbanāmato hiṃhaṃpaccayā honti kvaci sattamyatthe. Tasminti tahiṃ, tahaṃ.

ລົງ ຫິໍ ແລະ ຫໍ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ຕະ (ta) ສັບພະນາມນີ້ ບາງເທື່ອ ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງສັດຕະມີວິບັດ. ໃນຄວາມໝາຍວ່າ tasmiṃ ເປັນ tahiṃ, tahaṃ (ໃນນັ້ນ/ທີ່ນັ້ນ).

---

274. Imasmā hadhā ca.

໒໗໔. ລົງ ຫ ແລະ ທ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ອິມະ (ima) ສັບ ບາງເທື່ອ ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງສັດຕະມີວິບັດ.

---

Imasaddato hadhappaccayā honti kvaci sattamyatthe. ‘‘Imassi tha’’ntiādinā ikāro. Imasminti iha, idha.

ລົງ ຫ ແລະ ທ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ອິມະ (ima) ສັບ ບາງເທື່ອ ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງສັດຕະມີວິບັດ. ມີການແປງເປັນ ອິ (i) ດ້ວຍສູດມີ “Imassi thaṃ” ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄວາມໝາຍວ່າ imasmiṃ ເປັນ iha, idha (ໃນນີ້/ທີ່ນີ້).

---

275. Yato hiṃ.

໒໗໕. ລົງ ຫິໍ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ຍະ (ya) ສັບພະນາມ ບາງເທື່ອ ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງສັດຕະມີວິບັດ.

---

Yaiccetasmā sabbanāmato hiṃpaccayo hoti kvaci sattamyatthe. Yasminti yahiṃ.

ລົງ ຫິໍ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ຍະ (ya) ສັບພະນາມນີ້ ບາງເທື່ອ ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງສັດຕະມີວິບັດ. ໃນຄວາມໝາຍວ່າ yasmiṃ ເປັນ yahiṃ (ໃນໃດ/ທີ່ໃດ).

---

‘‘Kāle’’ti adhikāroyaṃ.

ບົດວ່າ “Kāle” ນີ້ ເປັນບົດກຳນົດ (ອະທິການ).

---

Kasmiṃ kāleti atthe

ໃນຄວາມໝາຍວ່າ Kasmiṃ kāle (ໃນການໃດ) –

---

276. Kiṃsabbaññekayakuhi [Pg.125] dā dācanaṃ.

໒໗໖. ລົງ ທາ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ກິໍ, ສັບພະ, ອັນຍະ, ເອກະ, ຍະ ສັບພະນາມເຫຼົ່ານີ້, ແລະລົງ ທາຈະນັງ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ກຸ ສັບ ບາງເທື່ອ ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງສັດຕະມີວິບັດ ໃນການ.

---

Kiṃ sabbaaññaekayaiccetehi sabbanāmehi dāpaccayo hoti. Kuiccetasmā dācanañca kāle kvaci sattamyatthe.

ລົງ ທາ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກສັບພະນາມທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ຄື ກິໍ, ສັບພະ, ອັນຍະ, ເອກະ, ຍະ. ແລະລົງ ທາຈະນັງ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ກຸ ສັບ ບາງເທື່ອ ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງສັດຕະມີວິບັດ ໃນການ.

---

‘‘Kissa ka ve cā’’ti sutte casaddena kādeso, kadā.

ມີການແປງເປັນ ກະ (ka) ດ້ວຍ ຈະສັບ ໃນສູດວ່າ “Kissa ka ve ca” ເປັນ kadā (ໃນການໃດ).

---

277. Sabbassa so dāmhi vā.

໒໗໗. ແປງ ສັບພະ (sabba) ສັບ ເປັນ ສະ (sa) ບາງເທື່ອ ເມື່ອມີ ທາ ປັດໄຈ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ.

---

Sabbaiccetassa saddassa sasaddādeso hoti vā dāpaccaye pare. Sabbasmiṃ kāleti sadā, sabbadā.

ແປງ ສັບພະ (sabba) ສັບນີ້ ເປັນ ສະ (sa) ບາງເທື່ອ ເມື່ອມີ ທາ ປັດໄຈ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. ໃນຄວາມໝາຍວ່າ sabbasmiṃ kāle ເປັນ sadā, sabbadā (ໃນການທັງປວງ/ທຸກເມື່ອ).

---

Evaṃ aññadā, ekadā, yadā, kasmiṃ kāleti kudācanaṃ, ‘‘ku hiṃhaṃsu cā’’ti sutte casaddena kuttaṃ, ‘‘ku’’iti nipātanena vā.

ເໝືອນກັນນັ້ນ aññadā (ໃນການອື່ນ), ekadā (ໃນການໜຶ່ງ), yadā (ໃນການໃດ), ໃນຄວາມໝາຍວ່າ kasmiṃ kāle ເປັນ kudācanaṃ (ໃນການໃດ), ມີການແປງເປັນ ກຸ (ku) ດ້ວຍ ຈະສັບ ໃນສູດວ່າ “Ku hiṃhaṃsu ca” ຫຼືດ້ວຍການເທສະນາແບບນິບາດ (ນິປາຕະ) ວ່າ “ku”.

---

‘‘Dā’’ti vattate.

ບົດວ່າ “Dā” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

278. Tamhā dāni ca.

໒໗໘. ລົງ ทານິ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ຕະ (ta) ສັບພະນາມ ບາງເທື່ອ ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງສັດຕະມີວິບັດ ໃນການ.

---

Taiccetasmā sabbanāmato dānidāpaccayā honti kāle kvaci sattamyatthe. Tasmiṃ kāleti tadāni, tadā.

ປັດໄຈທັງຫຼາຍ ຄື ທານິ ແລະ ທາ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກ ‘ຕະ’ ສັບພະນາມນີ້ ໃນອັດສັດຕະມີວິພັດ ອັນເປັນໄປໃນການ (ເວລາ) ບາງເທື່ອ. ໃນການນັ້ນ ຄື tadāni (ໃນການນັ້ນ), tadā (ໃນການນັ້ນ).

---

279. Imasmā rahidhunādāni ca.

໒໗໙. ແລະ (ປັດໄຈທັງຫຼາຍ ຄື) rahi, dhunā, dāni ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກ ‘ອິມະ’ ສັບພະນາມ.

---

Imasaddato rahi dhunā dāniiccete paccayā honti kāle kvaci sattamyatthe.

ປັດໄຈທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ຄື rahi, dhunā, dāni ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກ ‘ອິມະ’ ສັບ ໃນອັດສັດຕະມີວິພັດ ອັນເປັນໄປໃນການ ບາງເທື່ອ.

---

‘‘Sabbassa, imassā’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ ‘Sabbassa’ ແລະ ‘imassa’ ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

280. Eta [Pg.126] rahimhi.

໒໘໐. ການແປງເປັນ ເອຕະ (eta) ຍ່ອມມີ ເມື່ອ rahi ປັດໄຈຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ.

---

Sabbassa imasaddassa etādeso hoti rahimhi paccaye pare. Imasmiṃ kāleti etarahi.

ການແປງເປັນ ເອຕະ ແຫ່ງ ‘ອິມະ’ ສັບທັງໝົດ ຍ່ອມມີ ເມື່ອ rahi ປັດໄຈຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. ໃນການນີ້ ຄື etarahi (ໃນການນີ້, ດຽວນີ້).

---

281. A dhunāmhi ca.

໒໘໑. ແລະ ການແປງເປັນ ອະ (a) ຍ່ອມມີ ເມື່ອ dhunā ປັດໄຈຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ.

---

Sabbasseva imasaddassa akāro hoti dhunāpaccaye pare. Adhunā, imasaddassa ikāro. Imasmiṃ kāleti idāni.

ການແປງເປັນ ອະ-ອັກສອນ ແຫ່ງ ‘ອິມະ’ ສັບທັງໝົດນັ້ນເອງ ຍ່ອມມີ ເມື່ອ dhunā ປັດໄຈຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ເປັນ adhunā (ໃນການນີ້, ດຽວນີ້). ການແປງເປັນ ອິ-ອັກສອນ ແຫ່ງ ‘ອິມະ’ ສັບ (ຍ່ອມມີ ເມື່ອ dāni ປັດໄຈຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ). ໃນການນີ້ ຄື idāni (ໃນການນີ້, ດຽວນີ້).

---

Vibhattippaccayavidhānaṃ niṭṭhitaṃ.

ວິທີການລົງວິພັດແລະປັດໄຈ ຈົບແລ້ວ.

---

Opasaggikapada

ອຸປະສັກຄະບົດ (ບົດທີ່ປະກອບດ້ວຍອຸປະສັກ)

---

Athāliṅgasaṅkhyāvibhattibhedā upasagganipātā vuccante.

ລຳດັບນັ້ນ, ອຸປະສັກແລະນິບາດທັງຫຼາຍ ຜູ້ບໍ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນໂດຍລິງ, ສັງຂະຍາ ແລະວິພັດ ຍ່ອມຖືກກ່າວເຖິງ.

---

Pa parā ni nī u du saṃ vi ava anu pari adhi abhi pati su ā ati api apa upa iti pīsati upasaggā.

ອຸປະສັກ 20 ເຫຼົ່ານີ້ ຄື pa, parā, ni, nī, u, du, saṃ, vi, ava, anu, pari, adhi, abhi, pati, su, ā, ati, api, apa, upa.

---

Tattha pasaddo pakārā’dikamma padhāni’ssariya’ntobhāvaviyoga tappara bhusattha sambhavatitti anāvila patthanādīsu. Paiti ayamupasaggo etesu pakārādīsu atthesu vattati, yathā – pakāre paññā, ādikamme vippakataṃ, padhāne paṇītaṃ, padhānaṃ padhānattaṃ, issariye pabhū ayaṃ desassa, antobhāve pakkhittaṃ, viyoge pavāsī, tappare pācariyo, bhusatthe pavuddhakāyo, sambhave himavatā gaṅgā pabhavati, tittiyaṃ pahūtamannaṃ, anāvile pasannamudakaṃ, patthane paṇihitaṃ.

ໃນອຸປະສັກເຫຼົ່ານັ້ນ, ‘pa’ ສັບ ຍ່ອມເປັນໄປໃນອັດທັງຫຼາຍ ມີ ປະການ (pakāra), ອາທິກຳ (ādikamma), ປະທານ (padhāna), ອິດສະລິຍະ (issariya), ອັນໂຕພາວະ (antobhāva), ວິໂຍຄະ (viyoga), ຕັບປະລະ (tappara), ພູສັດຖະ (bhusattha), ສັມພະວະ (sambhava), ຕິດຕິ (titti), ອະນາວິລະ (anāvila), ປັດຖະນາ (patthanā) ເປັນຕົ້ນ. ອຸປະສັກ ຄື ‘pa’ ນີ້ ຍ່ອມເປັນໄປໃນອັດທັງຫຼາຍ ມີປະການເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້, ດັ່ງນີ້: ໃນອັດປະການ ເຊັ່ນ paññā (ປັນຍາ), ໃນອັດອາທິກຳ ເຊັ່ນ vippakataṃ (ເຮັດຄ້າງໄວ້), ໃນອັດປະທານ ເຊັ່ນ paṇītaṃ (ອັນປະນີດ), padhānaṃ padhānattaṃ (ຄວາມເປັນປະທານ), ໃນອັດອິດສະລິຍະ ເຊັ່ນ pabhū ayaṃ desassa (ທ່ານຜູ້ເປັນໃຫຍ່ແຫ່ງດິນແດນນີ້), ໃນອັດອັນໂຕພາວະ ເຊັ່ນ pakkhittaṃ (ໃສ່ເຂົ້າໄປຂ້າງໃນ), ໃນອັດວິໂຍຄະ ເຊັ່ນ pavāsī (ຜູ້ຫຼີກໄປຢູ່ຕ່າງຖິ່ນ), ໃນອັດຕັບປະລະ ເຊັ່ນ pācariyo (ອາຈານຜູ້ຂົນຂວາຍ), ໃນອັດພູສັດຖະ ເຊັ່ນ pavuddhakāyo (ຜູ້ມີຮ່າງກາຍຈະເລີນຍິ່ງ), ໃນອັດສັມພະວະ ເຊັ່ນ himavatā gaṅgā pabhavati (ແມ່ນ້ຳຄົງຄາ ຍ່ອມໄຫຼອອກຈາກພູເຂົາຫິມະພານ), ໃນອັດຕິດຕິ ເຊັ່ນ pahūtamannaṃ (ອາຫານອັນຫຼວງຫຼາຍ), ໃນອັດອະນາວິລະ ເຊັ່ນ pasannamudakaṃ (ນ້ຳອັນໃສສະອາດ), ໃນອັດປັດຖະນາ ເຊັ່ນ paṇihitaṃ (ຕັ້ງຄວາມປາດຖະໜາໄວ້).

---

Parāiti [Pg.127] parihāni parājaya gativikkamā’masanādīsu. Yathā – parihāniyaṃ parābhavo, parājaye parājito, gatiyaṃ parāyanaṃ. Vikkame parakkamati, āmasane aṅgassa parāmasanaṃ.

‘parā’ ອຸປະສັກ ຍ່ອມເປັນໄປໃນອັດທັງຫຼາຍ ມີ ປະຣິຫານິ (parihāni), ປະຣາຊະຍະ (parājaya), ຄະຕິ (gati), ວິກກະມະ (vikkama), ອາມະສະນະ (āmasana) ເປັນຕົ້ນ, ດັ່ງນີ້: ໃນອັດປະຣິຫານິ ເຊັ່ນ parābhavo (ຄວາມເສື່ອມ), ໃນອັດປະຣາຊະຍະ ເຊັ່ນ parājito (ຜູ້ຜ່າຍແພ້ແລ້ວ), ໃນອັດຄະຕິ ເຊັ່ນ parāyanaṃ (ທີ່ເພິ່ງ), ໃນອັດວິກກະມະ ເຊັ່ນ parakkamati (ຍ່ອມພະຍາຍາມ), ໃນອັດອາມະສະນະ ເຊັ່ນ aṅgassa parāmasanaṃ (ການຈັບຕ້ອງອະໄວຍະວະ).

---

Niiti nissesa niggata nīharaṇa’ntopavesanā’bhāvanisedha nikkhanta pātubhāvā’vadhāraṇa vibhajana upamū’padhāraṇā’vasānachekādīsu. Nissese nirutti, niravasesaṃ deti, niggate nikkileso, niyyāti, nīharaṇe niddhāraṇaṃ, antopavesane nikhāto, abhāve nimmakkhikaṃ, nisedhe nivāreti, nikkhante nibbāno, nibbānaṃ, pātubhāve nimmitaṃ, avadhāraṇe nicchayo, vibhajane niddeso, upamāyaṃ nidassanaṃ, upadhāraṇe nisāmanaṃ, avasāne niṭṭhitaṃ, cheke nipuṇo.

‘ni’ ອຸປະສັກ ຍ່ອມເປັນໄປໃນອັດທັງຫຼາຍ ມີ ນິດເສສະ (nissesa), ນິກຄະຕະ (niggata), ນີຫະຣະນະ (nīharaṇa), ອັນໂຕປະເວສະນະ (antopavesana), ອະພາວະ (abhāva), ນິເສທະ (nisedha), ນິກຂັນຕະ (nikkhanta), ປາຕຸພາວະ (pātubhāva), ອະວະທາຣະນະ (avadhāraṇa), ວິພະຊະນະ (vibhajana), ອຸປະມາ (upamā), ອຸປະທາຣະນະ (upadhāraṇa), ອະວະສານະ (avasāna), ເຊກະ (cheka) ເປັນຕົ້ນ, ດັ່ງນີ້: ໃນອັດນິດເສສະ ເຊັ່ນ nirutti (ພາສາ), niravasesaṃ deti (ຍ່ອມໃຫ້ໂດຍບໍ່ມີສ່ວນເຫຼືອ), ໃນອັດニックຄະຕະ ເຊັ່ນ nikkileso (ຜູ້ປາສະຈາກກິເລດ), niyyāti (ຍ່ອມອອກໄປ), ໃນອັດນີຫະຣະນະ ເຊັ່ນ niddhāraṇaṃ (ການຖອນອອກ), ໃນອັດອັນໂຕປະເວສະນະ ເຊັ່ນ nikhāto (ຝັງລົງໄປຂ້າງໃນ), ໃນອັດອະພາວະ ເຊັ່ນ nimmakkhikaṃ (ບ່ອນທີ່ບໍ່ມີແມງວັນ), ໃນອັດນິເສທະ ເຊັ່ນ nivāreti (ຍ່ອມຫ້າມ), ໃນອັດນິກຂັນຕະ ເຊັ່ນ nibbāno (ດັບແລ້ວ), nibbānaṃ (ພະນິພານ), ໃນອັດປາຕຸພາວະ ເຊັ່ນ nimmitaṃ (ອັນນິມິດຂຶ້ນ), ໃນອັດອະວະທາຣະນະ ເຊັ່ນ nicchayo (ຄວາມຕົກລົງ), ໃນອັດວິພະຊະນະ ເຊັ່ນ niddeso (ການສະແດງ), ໃນອັດອຸປະມາ ເຊັ່ນ nidassanaṃ (การປຽບທຽບ), ໃນອັດອຸປະທາຣະນະ ເຊັ່ນ nisāmanaṃ (ການໄຕ່ຕອງ), ໃນອັດອະວະສານະ ເຊັ່ນ niṭṭhitaṃ (ຈົບແລ້ວ), ໃນອັດເຊກະ ເຊັ່ນ nipuṇo (ຜູ້ສະຫຼາດ).

---

Nīiti nīharaṇā’varaṇādīsu. Nīharaṇe nīharati, āvaraṇe nīvaraṇaṃ.

‘nī’ ອຸປະສັກ ຍ່ອມເປັນໄປໃນອັດທັງຫຼາຍ ມີ ນີຫະຣະນະ (nīharaṇa), ອາວະຣະນະ (āvaraṇa) ເປັນຕົ້ນ, ດັ່ງນີ້: ໃນອັດນີຫະຣະນະ ເຊັ່ນ nīharati (ຍ່ອມນຳອອກ), ໃນອັດອາວະຣະນະ ເຊັ່ນ nīvaraṇaṃ (ສິ່ງກີດກັ້ນ).

---

Uiti uggatu’ddhakamma padhāna viyoga sambhava atthalābhasatti sarūpakathanādīsu. Uggate uggacchati, uddhakamme āsanā uṭṭhito, ukkhepo, padhāne uttamo, lokuttaro, viyoge ubbāsito, sambhave ubbhūto, atthalābhe uppannaṃ ñāṇaṃ, sattiyaṃ ussahati gantuṃ, sarūpakathane uddisati suttaṃ.

‘u’ ອຸປະສັກ ຍ່ອມເປັນໄປໃນອັດທັງຫຼາຍ ມີ ອຸກຄະຕະ (uggata), ອຸດທະກຳ (uddhakkama), ປະທານ (padhāna), ວິໂຍຄະ (viyoga), ສັມພະວະ (sambhava), ອັດຖະລາພະ (atthalābha), ສັດຕິ (satti), ສະຣູປະກະຖະນະ (sarūpakathana) ເປັນຕົ້ນ, ດັ່ງນີ້: ໃນອັດອຸກຄະຕະ ເຊັ່ນ uggacchati (ຍ່ອມຂຶ້ນໄປ), ໃນອັດອຸດທະກຳ ເຊັ່ນ āsanā uṭṭhito (ລຸກຂຶ້ນຈາກອາສະນະ), ukkhepo (ການຍົກຂຶ້ນ), ໃນອັດປະທານ ເຊັ່ນ uttamo (ຜູ້ສູງສຸດ), lokuttaro (ໂລກຸດຕະຣະ), ໃນອັດວິໂຍຄະ ເຊັ່ນ ubbāsito (ຜູ້ຖືກຂັບໄລ່ອອກໄປ), ໃນອັດສັມພະວະ ເຊັ່ນ ubbhūto (ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ), ໃນອັດອັດຖະລາພະ ເຊັ່ນ uppannaṃ ñāṇaṃ (ປັນຍາເກີດຂຶ້ນແລ້ວ), ໃນອັດສັດຕິ ເຊັ່ນ ussahati gantuṃ (ຍ່ອມພະຍາຍາມເພື່ອຈະໄປ), ໃນອັດສະຣູປະກະຖະນະ ເຊັ່ນ uddisati suttaṃ (ຍ່ອມສະແດງພະສູດ).

---

Duiti asobhanā’bhāvakucchitā’samiddhi kiccha virūpatādīsu. Asobhane duggandho, abhāve dubbhikkhaṃ, kucchite dukkaṭaṃ, asamiddhiyaṃ dussassaṃ, kicche dukkaraṃ, virūpatāyaṃ dubbaṇṇo, dummukho.

‘du’ ອຸປະສັກ ຍ່ອມເປັນໄປໃນອັດທັງຫຼາຍ ມີ ອະໂສພະນະ (asobhana), ອະພາວະ (abhāva), ຄຸດສิຕະ (kucchita), ອະສະມິດທິ (asamiddhi), ກິດສະ (kiccha), ວິຣູປະຕາ (virūpatā) ເປັນຕົ້ນ, ດັ່ງນີ້: ໃນອັດອະໂສພະນະ ເຊັ່ນ duggandho (ກິ່ນເໝັນ), ໃນອັດອະພາວະ ເຊັ່ນ dubbhikkhaṃ (ຄວາມອຶດຢາກ), ໃນອັດຄຸດສິຕະ ເຊັ່ນ dukkaṭaṃ (ການກະທຳທີ່ຊົ່ວຊ້າ), ໃນອັດອະສະມິດທິ ເຊັ່ນ dussassaṃ (ເຂົ້າກ້າທີ່ບໍ່ຈະເລີນງອກງາມ), ໃນອັດກິດສະ ເຊັ່ນ dukkaraṃ (ສິ່ງທີ່ເຮັດໄດ້ຍາກ), ໃນອັດວິຣູປະຕາ ເຊັ່ນ dubbaṇṇo (ຜູ້ມີຜິວພັນບໍ່ດີ), dummukho (ຜູ້ມີໜ້າຕາບູດບຶ້ງ).

---

Saṃiti samodhāna sammāsama samantabhāvasaṅgata saṅkhepabhusattha sahattha appattha pabhavā’bhimukhabhāva saṅgaha pidhāna punappunakaraṇa samiddhādīsu. Samodhāne sandhi, sammāsamesu samādhi[Pg.128], sampayutto, samantabhāve saṃkiṇṇā samullapanā, saṅgate saṅgamo, saṅkhepe samāso, bhusatthe sāratto, sahatthe saṃvāso, appatthe samaggho. Pabhave sambhavo, abhimukhabhāve sammukhaṃ, saṅgahe saṅgaṇhāti, pidhāne saṃvutaṃ, punappunakaraṇe sandhāvati, samiddhiyaṃ sampanno.

‘saṃ’ ອຸປະສັກ ຍ່ອມເປັນໄປໃນອັດທັງຫຼາຍ ມີ ສະໂມທານະ (samodhāna), ສັມມາສະມະ (sammāsama), ສະມັນຕະພາວະ (samantabhāva), ສັງຄະຕະ (saṅgata), ສັງເຂປະ (saṅkhepa), ພູສັດຖະ (bhusattha), ສະຫັດຖະ (sahattha), ອັບປັດຖະ (appattha), ປະພະວະ (pabhava), ອະພິມຸຂະພາວະ (abhimukhabhāva), ສັງຄະຫະ (saṅgaha), ປິທານະ (pidhāna), ປຸນັບປຸນະກະຣະນະ (punappunakaraṇa), ສະມິດທິ (samiddhi) ເປັນຕົ້ນ, ດັ່ງນີ້: ໃນອັດສະໂມທານະ ເຊັ່ນ sandhi (ການເຊື່ອມ), ໃນອັດສັມມາສະມະ ເຊັ່ນ samādhi (ສະມາທິ), sampayutto (ປະກອບພ້ອມແລ້ວ), ໃນອັດສະມັນຕະພາວະ ເຊັ່ນ saṃkiṇṇā (ປົນເປກັນໂດຍຮອບ), samullapanā (ການເຈລະຈາໂດຍຮອບ), ໃນອັດສັງຄະຕະ ເຊັ່ນ saṅgamo (ການພົບປະ), ໃນອັດສັງເຂປະ ເຊັ່ນ samāso (ສະມາດ), ໃນອັດພູສັດຖະ ເຊັ່ນ sāratto (ກຳໜັດຍິ່ງ), ໃນອັດສະຫັດຖະ ເຊັ່ນ saṃvāso (ການຢູ່ຮ່ວມກັນ), ໃນອັດອັບປັດຖະ ເຊັ່ນ samaggho (ພ້ອມພຽງກັນ), ໃນອັດປະພະວະ ເຊັ່ນ sambhavo (ຄວາມເກີດຂຶ້ນ), 在ອັດອະພິມຸຂະພາວະ ເຊັ່ນ sammukhaṃ (ຕໍ່ໜ້າ), ໃນອັດສັງຄະຫະ ເຊັ່ນ saṅgaṇhāti (ຍ່ອມສົງເຄາະ), ໃນອັດປິທານະ ເຊັ່ນ saṃvutaṃ (ສຳລວມແລ້ວ), ໃນອັດປຸນັບປຸນະກະຣະນະ ເຊັ່ນ sandhāvati (ຍ່ອມທ່ອງທ່ຽວໄປ), ໃນອັດສະມິດທິ ເຊັ່ນ sampanno (ເຖິງພ້ອມແລ້ວ).

---

Viiti visesa vividha viruddha vigata viyoga virūpatādīsu. Visese vimutti visiṭṭho, vividhe vimati vicitraṃ, viruddhe vivādo, vigate vimalaṃ, viyoge vippayutto, virūpatāyaṃ virūpo.

‘vi’ ອຸປະສັກ ຍ່ອມເປັນໄປໃນອັດທັງຫຼາຍ ມີ ວິເສສະ (visesa), ວິວິທະ (vividha), ວິຣຸດທະ (viruddha), ວິຄະຕະ (vigata), ວິໂຍຄະ (viyoga), ວິຣູປະຕາ (virūpatā) ເປັນຕົ້ນ, ດັ່ງນີ້: ໃນອັດວິເສສະ ເຊັ່ນ vimutti (ຄວາມຫຼຸດພົ້ນ), visiṭṭho (ອັນວິເສດ), ໃນອັດວິວິທະ ເຊັ່ນ vimati (ຄວາມສົງໄສຕ່າງໆ), vicitraṃ (ອັນວິຈິດ), ໃນອັດວິຣຸດທະ ເຊັ່ນ vivādo (ການວິວາດ), ໃນອັດວິຄະຕະ ເຊັ່ນ vimalaṃ (ອັນປາສະຈາກມົນທິນ), ໃນອັດວິໂຍຄະ ເຊັ່ນ vippayutto (ພັດພາກແລ້ວ), ໃນອັດວິຣູປະຕາ ເຊັ່ນ virūpo (ຜູ້ມີຮູບຮ່າງແປກໄປ).

---

Avaiti adhobhāga viyoga paribhava jānana suddhi nicchayadesa theyyādīsu. Adhobhāge avakkhittacakkhu, viyoge omukkaupāhano avakokilaṃ vanaṃ, paribhave avajānanaṃ avamaññati, jānane avagacchati, suddhiyaṃ vodānaṃ, nicchaye avadhāraṇaṃ, dese avakāso, theyye avahāro.

‘ava’ ອຸປະສັກ ຍ່ອມເປັນໄປໃນອັດທັງຫຼາຍ ມີ ອະໂທພາກະ (adhobhāga), ວິໂຍຄະ (viyoga), ປະຣິພະວະ (paribhava), ຊານະນະ (jānana), ສຸດທິ (suddhi), นິດສະຍະ (nicchaya), ເທສະ (desa), ເທຍຍະ (theyya) ເປັນຕົ້ນ, ດັ່ງນີ້: ໃນອັດອະໂທພາກະ ເຊັ່ນ avakkhittacakkhu (ຜູ້ທອດສາຍຕາລົງຕ່ຳ), ໃນອັດວິໂຍຄະ ເຊັ່ນ omukkaupāhano (ຜູ້ຖອດເກີບອອກແລ້ວ), avakokilaṃ vanaṃ (ປ່າອັນປາສະຈາກນົກດຸດເຫວົ້າ), ໃນອັດປະຣິພະວະ ເຊັ່ນ avajānanaṃ (ການດູໝິ່ນ), avamaññati (ຍ່ອມດູໝິ່ນ), ໃນອັດຊານະນະ ເຊັ່ນ avagacchati (ຍ່ອມເຂົ້າໃຈ), ໃນອັດສຸດທິ ເຊັ່ນ vodānaṃ (ຄວາມຜຸດຜ່ອງ), ໃນອັດນິດສະຍະ ເຊັ່ນ avadhāraṇaṃ (ການກຳນົດແນ່ນອນ), ໃນອັດເທສະ ເຊັ່ນ avakāso (ໂອກາດ), ໃນອັດເທຍຍະ ເຊັ່ນ avahāro (ການລັກ).

---

Anuiti anugatā’nupacchinna pacchattha bhusattha sādissa hīnatatiyattha lakkhaṇi’tthambhūtakkhāna bhāga vicchādīsu. Anugate anveti, anupacchinne anusayo, pacchāsaddatthe anurathaṃ, bhusatthe anuratto, sādisse anurūpaṃ. Hīne anusāriputtaṃ paññavanto, tatiyatthe nadimanvavasitā senā, lakkhaṇe rukkhaṃ anu vijjotate vijju, itthambhūtakkhāne sādhu devadatto mātaraṃ anu, bhāge yadettha maṃ anusiyā taṃ dīyatu, vicchāyaṃ rukkhaṃ rukkhaṃ anu vijjotate cando.

‘anu’ ອຸປະສັກ ຍ່ອມເປັນໄປໃນອັດທັງຫຼາຍ ມີ ອະນຸຄະຕະ (anugata), ອະນຸປັດສິນນະ (anupacchinna), ປັດສັດຖະ (pacchattha), ພູສັດຖະ (bhusattha), ສາທິດສະ (sādissa), ຮີນະ (hīna), ຕະຕິຍັດຖະ (tatiyattha), ລັກຂະນະ (lakkhaṇa), ອິດຖັມພູຕັກຂານະ (itthambhūtakkhāna), ພາຄະ (bhāga), ວິດສາ (vicchā) ເປັນຕົ້ນ, ດັ່ງນີ້: ໃນອັດອະນຸຄະຕະ ເຊັ່ນ anveti (ຍ່ອມຕາມໄປ), ໃນອັດອະນຸປັດສິນນະ ເຊັ່ນ anusayo (ອະນຸໄສ), ໃນອັດປັດສັດຖະ ເຊັ່ນ anurathaṃ (ຕາມຫຼັງລົດ), ໃນອັດພູສັດຖະ ເຊັ່ນ anuratto (ຍິນດີຍິ່ງ), ໃນອັດສາທິດສະ ເຊັ່ນ anurūpaṃ (ອັນເໝາະສົມ), ໃນອັດຮີນະ ເຊັ່ນ anusāriputtaṃ paññavanto (ຜູ້ມີປັນຍາດ້ອຍກວ່າພະສາລີບຸດ), ໃນອັດຕະຕິຍັດຖະ ເຊັ່ນ nadimanvavasitā senā (ກອງທັບຕັ້ງຢູ່ຕາມແນວແມ່ນ້ຳ), ໃນອັດລັກຂະນະ ເຊັ່ນ rukkhaṃ anu vijjotate vijju (ຟ້າແມບແລບສ່ອງສະຫວ່າງໄປຍັງຕົ້ນໄມ້), ໃນອັດອິດຖັມພູຕັກຂານະ ເຊັ່ນ sādhu devadatto mātaraṃ anu (ທ້າວເທວະທັດເປັນຄົນດີຕໍ່ມານດາ), ໃນອັດພາຄະ ເຊັ່ນ yadettha maṃ anusiyā taṃ dīyatu (ສ່ວນແບ່ງໃດໃນທີ່ນີ້ທີ່ຄວນເປັນຂອງຂ້ອຍ ຂໍຈົ່ງໃຫ້ສ່ວນແບ່ງນັ້ນແກ່ຂ້ອຍ), ໃນອັດວິດສາ ເຊັ່ນ rukkhaṃ rukkhaṃ anu vijjotate cando (ພະຈັນຍ່ອມສ່ອງສະຫວ່າງໄປຍັງຕົ້ນໄມ້ທຸກໆຕົ້ນ).

---

Pariiti samantatobhāva pariccheda vajjanā’liṅgana nivāsanapūjābhojanā’vajānana dosakkhāna lakkhaṇādīsu. Samantatobhāve parivuto, paricchede pariññeyyaṃ, vajjane pariharati[Pg.129], āliṅgane parissajati, nivāsane vatthaṃ paridhassati, pūjāyaṃ pāricariyā, bhojane bhikkhuṃ parivisati. Avajānane paribhavati, dosakkhāne paribhāsati, lakkhaṇādīsu rukkhaṃ pari vijjotate vijjuiccādi.

‘pari’ ອຸປະສັກ ຍ່ອມເປັນໄປໃນອັດທັງຫຼາຍ ມີ ສະມັນຕະໂຕພາວະ (samantatobhāva), ປະຣິດເສທະ (pariccheda), ວັດຊະນະ (vajjana), ອາລິງຄະນະ (āliṅgana), ນิວາສະນະ (nivāsana), ປູຊາ (pūjā), ໂພຊະນະ (bhojana), ອະວະຊານະນະ (avajānana), ໂທສັກຂານະ (dosakkhāna), ລັກຂະນະ (lakkhaṇa) ເປັນຕົ້ນ, ດັ່ງນີ້: ໃນອັດສະມັນຕະໂຕພາວະ ເຊັ່ນ parivuto (ແວດລ້ອມແລ້ວ), ໃນອັດປະຣິດເສທະ ເຊັ່ນ pariññeyyaṃ (ອັນຄວນກຳນົດຮູ້), ໃນອັດວັດຊະນະ ເຊັ່ນ pariharati (ຍ່ອມຫຼີກເວັ້ນ), ໃນອັດອາລິງຄະນະ ເຊັ່ນ parissajati (ຍ່ອມກອດ), 在ອັດນິວາສະນະ ເຊັ່ນ vatthaṃ paridhassati (ຍ່ອມນຸ່ງຫົ່ມຜ້າ), ໃນອັດປູຊາ ເຊັ່ນ pāricariyā (ການບຳລຸງ), ໃນອັດໂພຊະນະ ເຊັ່ນ bhikkhuṃ parivisati (ຍ່ອມອັງຄາດພະພິກຂຸ), ໃນອັດອະວະຊານະນະ ເຊັ່ນ paribhavati (ຍ່ອມດູໝິ່ນ), ໃນອັດໂທສັກຂານະ ເຊັ່ນ paribhāsati (ຍ່ອມດ່າວ່າ), ໃນອັດລັກຂະນະເປັນຕົ້ນ ເຊັ່ນ rukkhaṃ pari vijjotate vijju (ຟ້າແມບແລບສ່ອງສະຫວ່າງໄປຍັງຕົ້ນໄມ້) ເປັນຕົ້ນ.

---

Adhiiti adhiki’ssa’rūparibhāvā’dhibhavanajjhāyanā’dhiṭṭhānanicchayapāpuṇanādīsu. Adhike adhisīlaṃ, issare adhipati, adhi brahmadatte pañcālā, uparibhāve adhirohati, pathaviṃ adhisessati, adhibhavane adhibhavati, ajjhāyane byākaraṇamadhīte, adhiṭṭhāne bhūmikampādiṃ adhiṭṭhāti, nicchaye adhimokkho, pāpuṇane bhogakkhandhaṃ adhigacchati.

‘adhi’ ອຸປະສັກ ຍ່ອມເປັນໄປໃນອັດທັງຫຼາຍ ມີ ອະທິກະ (adhika), ອິດສະຣະ (issara), ອຸປະຣິພາວະ (uparibhāva), ອະທິພະວະນະ (adhibhavana), ອັດຊາຍະນະ (ajjhāyana), ອະທິສຖານະ (adhiṭṭhāna), ນິດສະຍະ (nicchaya), ປາປຸນະນະ (pāpuṇana) ເປັນຕົ້ນ, ດັ່ງນີ້: ໃນອັດອະທິກະ ເຊັ່ນ adhisīlaṃ (ສີລອັນຍິ່ງ), ໃນອັດອິດສະຣະ ເຊັ່ນ adhipati (ອະທິບໍດີ), adhi brahmadatte pañcālā (ແຄວ້ນປັນຈະລະ ຢູ່ພາຍໃຕ້ການປົກຄອງຂອງພະເຈົ້າພົມມະທັດ), ໃນອັດອຸປະຣິພາວະ ເຊັ່ນ adhirohati (ຍ່ອມຂຶ້ນໄປເບື້ອງເທິງ), pathaviṃ adhisessati (ຍ່ອມນອນທັບແຜ່ນດິນ), ໃນອັດອະທິພະວະນະ ເຊັ່ນ adhibhavati (ຍ່ອມຄອບງຳ), ໃນອັດອັດຊາຍະນະ ເຊັ່ນ byākaraṇamadhīte (ຍ່ອມຮຽນໄວຍາກອນ), ໃນອັດອະທິສຖານະ ເຊັ່ນ bhūmikampādiṃ adhiṭṭhāti (ຍ່ອມອະທິສຖານໃຫ້ແຜ່ນດິນໄຫວເປັນຕົ້ນ), ໃນອັດນິດສະຍະ ເຊັ່ນ adhimokkho (ຄວາມນ້ອມใจເຊື່ອ), ໃນອັດປາປຸນະນະ ເຊັ່ນ bhogakkhandhaṃ adhigacchati (ຍ່ອມໄດ້ຮັບກອງແຫ່ງໂພຄະສົມບັດ).

---

Abhiiti abhimukhabhāva visiṭṭhā’dhi ku’ddhakamma kula sāruppavandana lakkhaṇi’tthambhūtakkhāna vicchādīsu. Abhimukhabhāve abhimukho abhikkamati, visiṭṭhe abhidhammo, adhike abhivassati, uddhakamme abhiruhati, kule abhijāto, sāruppe abhirūpo, vandane abhivādeti, lakkhaṇādīsu purimasamaṃ.

‘abhi’ ອຸປະສັກ ຍ່ອມເປັນໄປໃນອັດທັງຫຼາຍ ມີ ອະພິມຸຂະພາວະ (abhimukhabhāva), ວິສິດຖະ (visiṭṭha), ອະທິກະ (adhika), ອຸດທະກຳ (uddhakkama), ກຸລະ (kula), ສາຣຸບປະ (sāruppa), ວັນທະນະ (vandana), ລັກຂະນະ (lakkhaṇa), ອິດຖັມພູຕັກຂານະ (itthambhūtakkhāna), ວິດສາ (vicchā) ເປັນຕົ້ນ, ດັ່ງນີ້: ໃນອັດອະພິມຸຂະພາວະ ເຊັ່ນ abhimukho (ຜູ້ມີໜ້າສະເພາະ), abhikkamati (ຍ່ອມກ້າວໄປຂ້າງໜ້າ), ໃນອັດວິສິດຖະ ເຊັ່ນ abhidhammo (ອະພິທຳ), ໃນອັດອະທິກະ ເຊັ່ນ abhivassati (ຍ່ອມຕົກລົງມາຢ່າງຍິ່ງ), ໃນອັດອຸດທະກຳ ເຊັ່ນ abhiruhati (ຍ່ອມຂຶ້ນໄປ), ໃນອັດກຸລະ ເຊັ່ນ abhijāto (ຜູ້ເກີດດີແລ້ວໃນຕະກູນ), ໃນອັດສາຣຸບປະ ເຊັ່ນ abhirūpo (ຜູ້ມີຮູບງາມ), ໃນອັດວັນທະນະ ເຊັ່ນ abhivādeti (ຍ່ອມກາບໄຫວ້), ໃນອັດລັກຂະນະເປັນຕົ້ນ ເໝືອນກັບທີ່ກ່າວມາແລ້ວຂ້າງຕົ້ນ.

---

Patiiti patigata paṭilomapatinidhi patidāna nisedhanivattana sādissa patikaraṇā’dāna patibodha paṭicca lakkhaṇi’tthambhūtakkhāna bhāgavicchādīsu. Patigate paccakkhaṃ, paṭilome patisotaṃ, patinidhimhi ācariyato pati sisso, patidāne telatthikassa ghataṃ pati dadāti, nisedhe paṭisedhanaṃ, nivattane paṭikkamati, sādisse patirūpakaṃ, patikaraṇe patikāro, ādāne patiggaṇhāti, patibodhe paṭivedho, paṭicce paccayo, lakkhaṇādīsu purimasamaṃ.

‘pati’ ອຸປະສັກ ຍ່ອມເປັນໄປໃນອັດທັງຫຼາຍ ມີ ປະຕິຄະຕະ (patigata), ປະຕິໂລມະ (paṭiloma), ປະຕິນິທິ (patinidhi), ປະຕິທານະ (patidāna), ນິເສທະ (nisedha), นິວັດຕະນະ (nivattana), ສາທິດສະ (sādissa), ປະຕິກະຣະນະ (patikaraṇa), ອາທານະ (ādāna), ປະຕິໂພທະ (patibodha), ປະຕິດຈະ (paṭicca), ລັກຂະນະ (lakkhaṇa), ອິດຖັມພູຕັກຂານະ (itthambhūtakkhāna), ພາຄະ (bhāga), ວິດສາ (vicchā) ເປັນຕົ້ນ, ດັ່ງນີ້: ໃນອັດປະຕິຄະຕະ ເຊັ່ນ paccakkhaṃ (ປະຈັກ), ໃນອັດປະຕິໂລມະ ເຊັ່ນ patisotaṃ (ທວນກະແສນ້ຳ), ໃນອັດປະຕິນິທິ ເຊັ່ນ ācariyato pati sisso (ສິດຜູ້ເປັນຕົວແທນຂອງອາຈານ), ໃນອັດປະຕິທານະ ເຊັ່ນ telatthikassa ghataṃ pati dadāti (ຍ່ອມໃຫ້ເນີຍໃສແທນແກ່ຜູ້ຕ້ອງການນ້ຳມັນ), ໃນອັດນິເສທະ ເຊັ່ນ paṭisedhanaṃ (ການປະຕິເສດ), ໃນອັດນິວັດຕະນະ ເຊັ່ນ paṭikkamati (ຍ່ອມກັບຄືນ), ໃນອັດສາທິດສະ ເຊັ່ນ patirūpakaṃ (ອັນຄ້າຍຄື), ໃນອັດປະຕິກะຣະນະ ເຊັ່ນ patikāro (ການຕອບແທນ), ໃນອັດອາທານະ ເຊັ່ນ patiggaṇhāti (ຍ່ອມຮັບໄວ້), ໃນອັດປະຕິໂພທະ ເຊັ່ນ paṭivedho (ຄວາມຮູ້ແຈ້ງ), ໃນອັດປະຕິດຈະ ເຊັ່ນ paccayo (ປັດໄຈ), ໃນອັດລັກຂະນະເປັນຕົ້ນ ເໝືອນກັບທີ່ກ່າວມາແລ້ວຂ້າງຕົ້ນ.

---

Suiti sobhana suṭṭhusammā samiddhi sukhatthādīsu. Sobhane sugandho, suṭṭhusammādatthesu suṭṭhu gato sugato, sammā gatotipi sugato, samiddhiyaṃ subhikkhaṃ, sukhatthe sukaro.

‘su’ ອຸປະສັກ ຍ່ອມເປັນໄປໃນອັດທັງຫຼາຍ ມີ ໂສພະນະ (sobhana), ສຸດຖຸ (suṭṭhu), ສັມມາ (sammā), ສະມິດທິ (samiddhi), ສຸຂັດຖະ (sukhattha) ເປັນຕົ້ນ, ດັ່ງນີ້: ໃນອັດໂສພະນະ ເຊັ່ນ sugandho (ກິ່ນຫອມ), ໃນອັດສຸດຖຸແລະສັມມາ ເຊັ່ນ suṭṭhu gato sugato (ຜູ້ໄປດີແລ້ວ ຄື ສຸຄົດ), sammā gatotipi sugato (ແມ່ນຜູ້ໄປໂດຍຊອບ ກໍຊື່ວ່າ ສຸຄົດ), ໃນອັດສະມິດທິ ເຊັ່ນ subhikkhaṃ (ຄວາມມີອາຫານອຸດົມສົມບູນ), ໃນອັດສຸຂັດຖະ ເຊັ່ນ sukaro (ອັນເຮັດໄດ້ງ່າຍ).

---

Āiti [Pg.130] abhimukhabhāvu’ddhakamma mariyādā’bhividhi patti’cchāparissajana ādikammaggahaṇa nivāsa samīpa’vhānādīsu. Abhimukhabhāve āgacchati, uddhakamme ārohati, mariyādāyaṃ āpabbatā khettaṃ, abhividhimhi ākumāraṃ yaso kaccāyanassa, pattiyaṃ āpattimāpanno, icchāyaṃ ākaṅkhā, parissajane āliṅganaṃ, ādikamme ārambho, gahaṇe ādīyati ālambati, nivāse āvasatho, samīpe āsannaṃ, avhāne āmantesi.

‘ā’ ອຸປະສັກ ຍ່ອມເປັນໄປໃນອັດທັງຫຼາຍ ມີ ອະພິມຸຂະພາວະ (abhimukhabhāva), ອຸດທະກຳ (uddhakkama), ມະລິຍາດາ (mariyādā), ອະພິວິທິ (abhividhi), ປັດຕິ (patti), ອິດສາ (icchā), ປະຣິດສະຊະນະ (parissajana), ອາທິກຳ (ādikamma), ຄະຫະນະ (gahaṇa), ນິວາສະ (nivāsa), ສະມີປະ (samīpa), ອະວະຫານະ (avhāna) ເປັນຕົ້ນ, ດັ່ງນີ້: ໃນອັດອະພິມຸຂະພາວະ ເຊັ່ນ āgacchati (ຍ່ອມມາ), ໃນອັດອຸດທະກຳ ເຊັ່ນ ārohati (ຍ່ອມຂຶ້ນໄປ), ໃນອັດມະລິຍາດາ ເຊັ່ນ āpabbatā khettaṃ (ນາທີ່ມີຂອບເຂດພຽງແຕ່ພູເຂົາ), ໃນອັດອະພິວິທິ ເຊັ່ນ ākumāraṃ yaso kaccāyanassa (ຊື່ສຽງຂອງພະກັດຈາຍະນະ ແຜ່ໄປຕະຫຼອດເຖິງພວກເດັກນ້ອຍ), ໃນອັດປັດຕິ ເຊັ່ນ āpattimāpanno (ຜູ້ຕ້ອງອາບັດແລ້ວ), ໃນອັດອິດສາ ເຊັ່ນ ākaṅkhā (ຄວາມປາດຖະໜາ), ໃນອັດປະຣິດສະຊະນະ ເຊັ່ນ āliṅganaṃ (ການກອດ), ໃນອັດອາທິກຳ ເຊັ່ນ ārambho (ການເລີ່ມຕົ້ນ), ໃນອັດຄະຫະນະ ເຊັ່ນ ādīyati (ຍ່ອມຖືເອົາ), ālambati (ຍ່ອມຢຶດໜ່ຽວ), ໃນອັດນິວາສະ ເຊັ່ນ āvasatho (ທີ່ພັກ), ໃນອັດສະມີປະ ເຊັ່ນ āsannaṃ (ອັນໃກ້ຊິດ), ໃນອັດອະວະຫານະ ເຊັ່ນ āmantesi (ໄດ້ຮ້ອງເອີ້ນແລ້ວ).

---

Atiiti abhikkamanā’tikkantā’tisaya bhusatthādīsu. Atikkamane atirocati amhehi, atīto, atikkante accantaṃ, atisaye atikusalo, bhusatthe atikkodho ativuddhi.

‘ati’ ອຸປະສັກ ຍ່ອມເປັນໄປໃນອັດທັງຫຼາຍ ມີ ອະພິກກະມະນະ (abhikkamana), ອະຕິກກັນຕະ (atikkanta), ອະຕິສະຍະ (atisaya), ພູສັດຖະ (bhusattha) ເປັນຕົ້ນ, ດັ່ງນີ້: ໃນອັດອະພິກກະມະນະ ເຊັ່ນ atirocati amhehi (ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງຍິ່ງກວ່າພວກເຮົາ), atīto (ລ່ວງໄປແລ້ວ), ໃນອັດອະຕິກກັນຕະ ເຊັ່ນ accantaṃ (ຢ່າງຍິ່ງ), ໃນອັດອະຕິສະຍະ ເຊັ່ນ atikusalo (ຜູ້ສະຫຼາດຢ່າງຍິ່ງ), ໃນອັດພູສັດຖະ ເຊັ່ນ atikkodho (ຄວາມໂກດຢ່າງຍິ່ງ), ativuddhi (ຄວາມຈະເລີນຢ່າງຍິ່ງ).

---

Apiiti sambhāvanā’pekkhā samuccaya garaha pañhādīsu. Sambhāvanāyaṃ api dibbesu kāmesu, merumpi vinivijjhitvā gaccheyya, apekkhāyaṃ ayampi dhammo aniyato, samuccaye itipi arahaṃ, antampi antaguṇampi ādāya, garahe api amhākaṃ paṇḍitaka, pañhe api bhante bhikkhaṃ labhittha.

‘api’ ອຸປະສັກ ຍ່ອມເປັນໄປໃນອັດທັງຫຼາຍ ມີ ສັມພາວະນາ (sambhāvanā), ອະເປກຂາ (apekkhā), ສະມຸດຈະຍະ (samuccaya), ຄະຣະຫະ (garaha), ປັນຫາ (pañha) ເປັນຕົ້ນ, ດັ່ງນີ້: ໃນອັດສັມພາວະນາ ເຊັ່ນ api dibbesu kāmesu (ແມ່ນໃນກາມທັງຫຼາຍອັນເປັນທິບ), merumpi vinivijjhitvā gaccheyya (ແມ່ນແຕ່ພູເຂົາສິເນຣຸ ກໍອາດຈະທະລຸຜ່ານໄປໄດ້), ໃນອັດອະເປກຂາ ເຊັ່ນ ayampi dhammo aniyato (ແມ່ນແຕ່ທຳນີ້ ກໍບໍ່ແນ່ນອນ), ໃນອັດສະມຸດຈະຍະ ເຊັ່ນ itipi arahaṃ (ແມ່ນເພາະເຫດນີ້ ພະອົງຈຶ່ງເປັນພະອໍຣະຫັນ), antampi antaguṇampi ādāya (ຖືເອົາທັງໄສ້ໃຫຍ່ແລະໄສ້ນ້ອຍ), ໃນອັດຄະຣະຫະ ເຊັ່ນ api amhākaṃ paṇḍitaka (ແມ່ນແຕ່ຄົນທີ່ອ້າງວ່າເປັນບັນດິດຂອງພວກເຮົາ), ໃນອັດປັນຫາ ເຊັ່ນ api bhante bhikkhaṃ labhittha (ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ທ່ານໄດ້ບິນທະບາດແລ້ວຫຼື?).

---

Apaiti apagata garaha vajjana pūjā padussanādīsu. Apagate apamāno apeto, garahe apagabbho, vajjane apasālāya āyanti vāṇijā, pūjāyaṃ vuddhāpacāyī, padussane aparajjhati.

‘apa’ ອຸປະສັກ ຍ່ອມເປັນໄປໃນອັດທັງຫຼາຍ ມີ ອະປະຄະຕະ (apagata), ຄະຣະຫະ (garaha), ວັດຊະນະ (vajjana), ປູຊາ (pūjā), ປະທຸດສະນະ (padussana) ເປັນຕົ້ນ, ດັ່ງນີ້: ໃນອັດອະປະຄະຕະ ເຊັ່ນ apamāno (ຜູ້ປາສະຈາກມານະ), apeto (ປາສະຈາກແລ້ວ), ໃນອັດຄະຣະຫະ ເຊັ່ນ apagabbho (ຜູ້ບໍ່ມີກຳເນີດໃນຄັນອີກ), ໃນອັດວັດຊະນະ ເຊັ່ນ apasālāya āyanti vāṇijā (ພວກພໍ່ຄ້າຍ່ອມມາໂດຍເວັ້ນຈາກສາລາ), ໃນອັດປູຊາ ເຊັ່ນ vuddhāpacāyī (ຜູ້ມີປົກກະຕິອ່ອນນ້ອມຖອມຕົນຕໍ່ຜູ້ໃຫຍ່), ໃນອັດປະທຸດສະນະ ເຊັ່ນ aparajjhati (ຍ່ອມເຮັດຜິດພາດ).

---

Upaiti upagamana samīpū’papatti sādissā’dhikū’paribhāvā’nasana dosakkhāna saññā pubbakamma pūjā gayhākāra bhusatthādīsu. Upagamane nisinnaṃ vā upanisīdeyya, samīpe upanagaraṃ, upapattiyaṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati, atha vā upapatti yutti, yathā [Pg.131]– upapattito ikkhatīti upekkhā, sādisse upamānaṃ upamā, adhike upa khāriyaṃ doṇo, uparibhāve upasampanno, anasane upavāso, dosakkhāne paraṃ upapadati, saññāyaṃ upadhā upasaggo, pubbakamme upakkamo upakāro, pūjāyaṃ buddhupaṭṭhāko, mātupaṭṭhānaṃ, gayhākāre soceyyapaccupaṭṭhānaṃ, bhusatthe upādānaṃ, upāyāso, upanissayoti. Iti anekatthā hi upasaggā.

‘upa’ ອຸປະສັກ ຍ່ອມເປັນໄປໃນອັດທັງຫຼາຍ ມີ ອຸປະຄະມະນະ (upagamana), ສະມີປະ (samīpa), ອຸປະປັດຕິ (upapatti), ສາທິດສະ (sādissa), ອະທິກະ (adhika), ອຸປະຣິພາວະ (uparibhāva), ອະນະສະນະ (anasana), ໂທສັກຂານະ (dosakkhāna), ສັນຍາ (saññā), ປຸບພະກຳ (pubbakamma), ປູຊາ (pūjā), ຄັຍຫາກາຣະ (gayhākāra), ພູສັດຖະ (bhusattha) ເປັນຕົ້ນ, ດັ່ງນີ້: ໃນອັດອຸປະຄະມະນະ ເຊັ່ນ nisinnaṃ vā upanisīdeyya (ຫຼື ຄວນເຂົ້າໄປນັ່ງໃກ້ຜູ້ທີ່ນັ່ງຢູ່ແລ້ວ), ໃນອັດສະມີປະ ເຊັ່ນ upanagaraṃ (ເມືອງນ້ອຍທີ່ຢູ່ໃກ້ເມືອງໃຫຍ່), ໃນອັດອຸປະປັດຕິ ເຊັ່ນ saggaṃ lokaṃ upapajjati (ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງໂລກສະຫວັນ), ຫຼືວ່າ ອຸປະປັດຕິ ຄື ຄວາມສົມເຫດສົມຜົນ ເຊັ່ນ upapattito ikkhatīti upekkhā (ການເພັ່ງພິນິດໂດຍຄວາມສົມເຫດສົມຜົນ ຊື່ວ່າ ອຸເປກຂາ), ໃນອັດສາທິດສະ ເຊັ່ນ upamānaṃ (ເຄື່ອງປຽບທຽບ), upamā (ອຸປະມາ), ໃນອັດອະທິກະ ເຊັ່ນ upa khāriyaṃ doṇo (ທະນານໜຶ່ງຍິ່ງກວ່າຂາຣີ), ໃນອັດອຸປະຣິພາວະ ເຊັ່ນ upasampanno (ພິກຂຸອຸປະສົມບົດ), ໃນອັດອະນະສະນະ ເຊັ່ນ upavāso (ການຖືສິນອົດອາຫານ), ໃນອັດໂທສັກຂານະ ເຊັ່ນ paraṃ upavadati (ຍ່ອມຕິຕຽນຜູ້ອື່ນ), ໃນອັດສັນຍາ ເຊັ່ນ upadhā (ອຸປະທາ), upasaggo (ອຸປະສັກ), ໃນອັດປຸບພະກຳ ເຊັ່ນ upakkamo (ຄວາມພະຍາຍາມ), upakāro (ອຸປະການ), ໃນອັດປູຊາ ເຊັ່ນ buddhupaṭṭhāko (ຜູ້ບຳລຸງພະພຸດທະເຈົ້າ), mātupaṭṭhānaṃ (ການບຳລຸງມານດາ), ໃນອັດຄັຍຫາກາຣະ ເຊັ່ນ soceyyapaccupaṭṭhānaṃ (ມີຄວາມສະອາດປາກົດໃຫ້ເຫັນ), ໃນອັດພູສັດຖະ ເຊັ່ນ upādānaṃ (ອຸປະທານ), upāyāso (ອຸປາຍາດ), upanissayo (ອຸປະນິດໄສ). ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ອຸປະສັກທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງມີອັດຫຼາກຫຼາຍແທ້ໆ.

---

Vuttañca –

ແລະ ຄຳນີ້ ຖືກກ່າວໄວ້ແລ້ວວ່າ:

---

‘‘Upasagga nipātā ca, paccayā ca ime tayo;

Nekenekatthavisayā, iti neruttikābravu’’nti.

“ອຸປະສັກ, ນິບາດ ແລະປັດໄຈ ທັງສາມເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມມີອັດຕ່າງໆ ບໍ່ແມ່ນມີພຽງອັດດຽວ, ພວກນັກໄວຍາກອນທັງຫຼາຍ ກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້”.

---

Tattha upasaggānaṃ nāmākhyātavisesakattā liṅgasaññāyaṃ aniyamena syādimhi sampatte tesaṃ saṅkhyākammādibhedābhāvā tehi paṭhamekavacanameva bhavati.

ໃນອຸປະສັກເຫຼົ່ານັ້ນ, ເພາະຄວາມທີ່ອຸປະສັກທັງຫຼາຍເປັນຕົວເຮັດໃຫ້ວິເສດແກ່ນາມແລະອາຂຍາດ, ເມື່ອການລົງວິພັດມີ ‘ສິ’ (si) ເປັນຕົ້ນ ມາເຖິງໂດຍບໍ່ກຳນົດແນ່ນອນ ໃນຄວາມເປັນນາມ, ເພາະຄວາມບໍ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນແຫ່ງສັງຂະຍາແລະກຳເປັນຕົ້ນ ຂອງອຸປະສັກເຫຼົ່ານັ້ນ, ວິພັດທີໜຶ່ງ ເອກະວະຈະນະ ເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກອຸປະສັກເຫຼົ່ານັ້ນ.

---

‘‘Lopa’’nti vattamāne

ເມື່ອບົດວ່າ ‘Lopa’ (ການລົບ) ຍັງຕາມໄປຢູ່:

---

282. Sabbāsamāvusopasagganipātādīhi ca.

໒໘໒. ແລະ (ການລົບວິພັດທັງປວງ ຍ່ອມມີ) ຫຼັງຈາກ ‘ອາວຸໂສ’ ສັບ, ອຸປະສັກ ແລະນິບາດເປັນຕົ້ນ.

---

Āvusosaddato, upasagganipātehi ca sabbāsaṃ parāsaṃ vibhattīnaṃ lopo hoti. Ādisaddena kvaci suttapadādīhi ca. Ettha ca āvusotimassa visuṃ gahaṇaṃ sasaṅkhyattadīpanatthanti daṭṭhabbaṃ.

ການລົບວິພັດທັງຫຼາຍທັງປວງເບື້ອງຫຼັງ ຍ່ອມມີ ຫຼັງຈາກ ‘ອາວຸໂສ’ ສັບ, ອຸປະສັກ ແລະນິບາດທັງຫຼາຍ. ດ້ວຍ ‘ອາທິ’ ສັບ (ໃນສູດ) ຍ່ອມລົບຫຼັງຈາກບົດແຫ່ງສູດເປັນຕົ້ນ ບາງເທື່ອ. ແລະ ໃນສູດນີ້, ພຶງຊາບວ່າ ການຖືເອົາ ‘ອາວຸໂສ’ ສັບ ແຍກຕ່າງຫາກ ກໍເພື່ອສະແດງຄວາມມີສັງຂະຍາ.

---

Upeccatthaṃ sajjantīti, upasaggā hi pādayo;

Cādī padādimajjhante, nipātā nipatantiti.

“ເພາະວ່າ ອຸປະສັກທັງຫຼາຍ ມີ pa ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເຂົ້າໄປປຸງແຕ່ງອັດ (ຂອງທາດ) ໃຫ້ປາກົດ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອຸປະສັກ; ສ່ວນນິບາດທັງຫຼາຍ ມີ ca ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຕົກລົງ (ປາກົດ) ໃນເບື້ອງຕົ້ນ, ທ່າມກາງ ແລະເບື້ອງປາຍແຫ່ງບົດ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ນິບາດ”.

---

Paharaṇaṃ pahāro, evaṃ parābhavo, nivāso, nīhāro, uhāro, duhāro, saṃhāro, vihāro, avahāro, anuhāro, parihāro, adhihāro, abhihāro, patihāro, suhāro, āhāro, atihāro, apihāro, apahāro[Pg.132], upahāro. Paharati, parābhavati, nivasati, nīharati, uddharati iccādi yojetabbaṃ.

ການຕີ ຊື່ວ່າ pahāro, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ parābhavo, nivāso, nīhāro, uhāro, duhāro, saṃhāro, vihāro, avahāro, anuhāro, parihāro, adhihāro, abhihāro, patihāro, suhāro, āhāro, atihāro, apihāro, apahāro, upahāro. ພຶງປະກອບ (ທາດກັບອຸປະສັກ) ດັ່ງນີ້: paharati (ຍ່ອມຕີ), parābhavati (ຍ່ອມເສື່ອມ), nivasati (ຍ່ອມຢູ່), nīharati (ຍ່ອມນຳອອກ), uddharati (ຍ່ອມຍົກຂຶ້ນ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Dhātvatthaṃ bādhate koci, koci tamanuvattate;

Tamevañño viseseti, upasaggagatī tidhā.

“ອຸປະສັກບາງຕົວ ຍ່ອມຂັດຂວາງອັດຂອງທາດ, ອຸປະສັກບາງຕົວ ຍ່ອມຄ້ອຍຕາມອັດຂອງທາດນັ້ນ, ອຸປະສັກບາງຕົວ ຍ່ອມເຮັດອັດຂອງທາດນັ້ນໃຫ້ວິເສດໄປ; ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງອຸປະສັກ ຍ່ອມມີ 3 ປະການ ຢ່າງນີ້”.

---

Opasaggikapadaṃ niṭṭhitaṃ.

ອຸປະສັກຄະບົດ ຈົບແລ້ວ.

---

Nepātikapada

ເນປາຕິກະບົດ (ບົດທີ່ປະກອບດ້ວຍນິບາດ)

---

Samuccayavikappanapaṭisedhapūraṇādiatthaṃ asatvavācakaṃ nepātikaṃ padaṃ.

ບົດທີ່ບໍ່ກ່າວເຖິງສິ່ງຂອງ (ບໍ່ແມ່ນນາມນາມ) ອັນມີອັດມີການຮວບຮວມ, การຈຳແນກ, ການປະຕິເສດ, ການເຮັດໃຫ້ເຕັມບົດ ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ເນປາຕິກະບົດ.

---

Tatra caiti samuccayā’nvācaye’tarītarayogasamāhārā’vadhāraṇādīsu.

ໃນເນປາຕິກະບົດເຫຼົ່ານັ້ນ, ‘ca’ ສັບ ຍ່ອມເປັນໄປໃນອັດທັງຫຼາຍ ມີ ສະມຸດຈະຍະ (samuccaya), ອັນວາຈະຍະ (anvācaya), ອິຕະຣີຕະຣະໂຍຄະ (itarītarayoga), ສະມາຫາຣະ (samāhāra), ອະວະທາຣະນະ (avadhāraṇa) ເປັນຕົ້ນ.

---

Vāiti vikappanū’pamāna samuccaya vavatthitavibhāsāsu.

‘vā’ ສັບ ຍ່ອມເປັນໄປໃນອັດທັງຫຼາຍ ມີ ວິກັບປະນະ (vikappana), ອຸປະມານະ (upamāna), ສະມຸດຈະຍະ (samuccaya), ວະວັດຖິຕະວິພາສາ (vavatthitavibhāsā).

---

Na no mā a alaṃ halaṃ iccete paṭisedhanatthe.

ສັບທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ຄື na, no, mā, a, alaṃ, halaṃ ຍ່ອມເປັນໄປໃນອັດປະຕິເສດ.

---

Alaṃ pariyatti bhūsanesu ca.

ແລະ ‘alaṃ’ ສັບ ຍ່ອມເປັນໄປໃນອັດພຽງພໍ (pariyatti) ແລະຕົບແຕ່ງ (bhūsana) ນຳອີກ.

---

Pūraṇatthaṃ duvidhaṃ atthapūraṇaṃ padapūraṇañca.

ຄຳເຕັມ (ປູຣະນັດຖະ) ມີ ໒ ປະເພດ ຄື: ຄຳເຕັມເນື້ອຄວາມ (ອັດຖະປູຣະນະ) ແລະ ຄຳເຕັມບົດ (ປະທະປູຣະນະ).

---

Tattha atha khalu vata vatha atho assu yagghe hi carahi naṃ taṃ vā ca tuva vo pana have kīva ha tato yathā sudaṃ kho ve haṃ enaṃ seyyathidaṃ iccevamādīni padapūraṇāni.

ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ, ສັບເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ອະຖະ, ຂະລຸ, ວະຕະ, ວະຖະ, ອະໂຖ, ອັດສຸ, ຍັກເຄ, ຫິ, ຈະຣະຫິ, ນັງ, ຕັງ, ວາ, ຈະ, ຕຸວະ, ໂວ, ປະນະ, ຫະເວ, ກີວະ, ຫະ, ຕະໂຕ, ຍະຖາ, ສຸທັງ, ໂຂ, ເວ, ຫັງ, ເອນັງ, ເເສຍຍະຖິທັງ ເປັນຕົ້ນ ເອີ້ນວ່າ ຄຳເຕັມບົດ (ປະທະປູຣະນະ).

---

Tattha – athaiti pañhā’nantariyā’dhikārādīsu ca.

ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ສັບວ່າ "ອະຖະ" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍຖາມ (ປັນຫາ), ຄວາມຕໍ່ເນື່ອງໂດຍບໍ່ມີລະຫວ່າງ (ອະນັນຕະຣິຍະ), ແລະ ຂໍ້ຄວາມທີ່ກ່າວເຖິງ (ອະທິການ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Khaluiti paṭisedhā’vadhāraṇa pasiddhīsu ca.

ສັບວ່າ "ຂະລຸ" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍຫ້າມ (ປະຕິເສດ), ການກຳນົດແນ່ນອນ (ອະວະທາຣະນະ), ແລະ ຄວາມປາກົດຊັດເຈນ (ປະສິດທິ) ຄືກັນ.

---

Vataiti ekaṃsa khedā’nukampasaṅkappesu ca.

ສັບວ່າ "ວະຕະ" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍແນ່ນອນ (ເອກັງສະ), ຄວາມເສົ້າໂສກ (ເຂທະ), ຄວາມອີ່ດູຕົນ (ອະນຸກຳປະ), ແລະ ຄວາມດຳຣິ (ສັງກັປປະ) ຄືກັນ.

---

Athoiti anvādese ca.

ສັບວ່າ "ອະໂຖ" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍກ່າວຕາມຫຼັງ (ອັນວາເທສະ) ຄືກັນ.

---

Hiiti [Pg.133] hetu avadhāraṇesu ca.

ສັບວ່າ "ຫິ" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍເຫດ (ເຫຕຸ) ແລະ ການກຳນົດແນ່ນອນ (ອະວະທາຣະນະ) ຄືກັນ.

---

Tuiti visesa hetu nivattanādīsu ca.

ສັບວ່າ "ຕຸ" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍພິເສດ (ວິເສສະ), ເຫດ (ເຫຕຸ), ແລະ ການຫ້າມ/ການກັບຄວາມ (ນິວັດຕະນະ) ເປັນຕົ້ນ ຄືກັນ.

---

Panaiti visesepi.

ສັບວ່າ "ປະນະ" ກໍໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍພິເສດ (ວິເສສະ) ຄືກັນ.

---

Have, veiccete ekaṃsatthepi.

ສັບວ່າ "ຫະເວ" ແລະ "ເວ" ເຫຼົ່ານີ້ ກໍໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍແນ່ນອນ (ເອກັງສັດຖະ) ຄືກັນ.

---

Haṃiti visāda sambhamesupi.

ສັບວ່າ "ຫັງ" ກໍໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍຄວາມເສົ້າໝອງ (ວິສາດະ) ແລະ ຄວາມຕື່ນເຕັ້ນຕົກໃຈ (ສັມພະມະ) ຄືກັນ.

---

Seyyathidanti taṃ katamanti atthepi.

ສັບວ່າ "ເສຍຍະຖິທັງ" ກໍໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ "ຕັງ ກະຕະມັງ" (ສິ່ງນັ້ນແມ່ນຫຍັງ/ຄືແນວໃດ) ຄືກັນ.

---

Atthapūraṇaṃ duvidhaṃ vibhattiyuttaṃ, avibhattiyuttañca.

ຄຳເຕັມເນື້ອຄວາມ (ອັດຖະປູຣະນະ) ມີ ໒ ປະເພດ ຄື: ປະກອບດ້ວຍວິບັດ (ວິບັດຕິຍຸດຕະ) ແລະ ບໍ່ປະກອບດ້ວຍວິບັດ (ອະວິບັດຕິຍຸດຕະ).

---

Atthi sakkā labbhā iccete paṭhamāyaṃ.

ສັບເຫຼົ່ານີ້ ຄື: "ອັດຖິ", "ສັກກາ", "ລັບພາ" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງປະຖົມມາວິບັດ (ວິບັດທີ ໑).

---

Āvuso ambho hambho re are hare jeiccete āmantane.

ສັບເຫຼົ່ານີ້ ຄື: "ອາວຸໂສ", "ອັມໂພ", "ຫັມໂພ", "ເຣ", "ອະເຣ", "ຫະເຣ", "ເຊ" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍຮ້ອງເອີ້ນ (ອາມັນຕະນະ).

---

Divā bhiyyo namo iccete paṭhamāyaṃ, dutiyāyañca.

ສັບເຫຼົ່ານີ້ ຄື: "ທິວາ", "ພິຍໂຍ", "ນໂມ" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງປະຖົມມາວິບັດ (ວິບັດທີ ໑) ແລະ ທຸຕິຍາວິບັດ (ວິບັດທີ ໒).

---

Sayaṃ sāmaṃ saṃ sammā kinti iccete tatiyatthe, soto dhāpaccayantā ca. Suttaso padaso aniccato dukkhato ekadhā dvidhā iccādi.

ສັບເຫຼົ່ານີ້ ຄື: "ສະຍັງ", "ສາມັງ", "ສັງ", "ສັມມາ", "ກິນຕິ" ແລະ ສັບທີ່ມີປັດໄຈທ້າຍເປັນ "ໂສ", "ໂຕ", "ທາ" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງຕະຕິຍາວິບັດ (ວິບັດທີ ໓) ເຊັ່ນ: "ສຸຕຕະໂສ", "ປະທະໂສ", "ອະນິດຈະໂຕ", "ທຸກຂະໂຕ", "ເອກະທາ", "ທວິທາ" ເປັນຕົ້ນ.

---

Tave tuṃpaccayantā catutthiyā, kātave dātave kātuṃ kāretuṃ dātuṃ dāpetuṃ iccādi.

ສັບທີ່ມີປັດໄຈທ້າຍເປັນ "ຕເວ" ແລະ "ຕຸງ" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງຈະຕຸຖີວິບັດ (ວິບັດທີ ໔) ເຊັ່ນ: "ກາຕເວ", "ທາຕເວ", "ກາຕຸງ", "ກາເຣຕຸງ", "ທາຕຸງ", "ທາເປຕຸງ" ເປັນຕົ້ນ.

---

So topaccayantā pañcamiyatthe, dīghaso oraso rājato vā corato vā iccādi.

ສັບທີ່ມີປັດໄຈທ້າຍເປັນ "ໂສ" ແລະ "ໂຕ" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງປັນຈະມີວິບັດ (ວິບັດທີ ໕) ເຊັ່ນ: "ທີຄະໂສ", "ໂອຣະໂສ", "ຣາຊະໂຕ" ຫຼື "ໂຈຣະໂຕ" ເປັນຕົ້ນ.

---

To sattamyatthepi, trathādipaccayantā ca. Ekato purato pacchato passato piṭṭhito pādato sīsato aggato mūlato yatra yattha yahiṃ tatra tattha tahiṃ tahaṃ iccādi.

ປັດໄຈ "ໂຕ" ກໍໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງສັດຕະມີວິບັດ (ວິບັດທີ ໗) ຄືກັນ, ລວມທັງສັບທີ່ມີປັດໄຈທ້າຍເປັນ "ຕຣະ", "ຖະ" ເປັນຕົ້ນ ເຊັ່ນ: "ເອກະໂຕ", "ปຸຣະໂຕ", "ປັດຈະໂຕ", "ປັດສະໂຕ", "ປິດຖິໂຕ", "ປາທະໂຕ", "ສີສະໂຕ", "ອັກຄະໂຕ", "ມູລະໂຕ", "ຍະຕຣະ", "ຍັດຖະ", "ຍະຫິງ", "ຕະຕຣະ", "ຕັດຖະ", "ຕະຫິງ", "ຕະຫັງ" ເປັນຕົ້ນ.

---

Samantā sāmantā parito abhito samantato ekajjhaṃ ekamantaṃ heṭṭhā upari uddhaṃ adho tiriyaṃ sammukhā [Pg.134] parammukhā āvi raho tiro uccaṃ nīcaṃ anto antarā ajjhattaṃ bahiddhā bāhirā bāhiraṃ bahi oraṃ pāraṃ ārā ārakā pacchā pure huraṃ pecca iccete sattamiyā.

ສັບເຫຼົ່ານີ້ ຄື: "ສະມັນຕາ", "ສາມັນຕາ", "ປະຣິໂຕ", "ອະພິໂຕ", "ສະມັນຕະໂຕ", "ເອກັດຊັງ", "ເອກະມັນຕັງ", "ເຫດຖາ", "ອຸປະຣິ", "ອຸດທັງ", "ອະໂທ", "ຕິຣິຍັງ", "ສັມມຸຂາ", "ປະຣັມມຸຂາ", "ອາວິ", "ຣະໂຫ", "ຕິໂຣ", "ອຸດຈັງ", "ນີຈັງ", "ອັນໂຕ", "ອັນຕະຣາ", "ອັດຊັດຕັງ", "ພະຫິດທາ", "ພາຫິຣາ", "ພາຫິຣັງ", "ພະຫິ", "ໂອຣັງ", "ປາຣັງ", "ອາຣາ", "ອາຣະກາ", "ປັດຊາ", "ປຸເຣ", "ຫຸຣັງ", "ເປດຈະ" ເຫຼົ່ານີ້ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງສັດຕະມີວິບັດ (ວິບັດທີ ໗).

---

Sampati āyati ajja aparajju parajja suve sve parasuve hiyyo pare sajju sāyaṃ pāto kālaṃ kallaṃ divā nattaṃ niccaṃ satataṃ abhiṇhaṃ abhikkhaṇaṃ muhuṃ muhuttaṃ bhūtapubbaṃ purā yadā tadā kadā iccādayo kālasattamiyā. Iti vibhattiyuttāni.

ສັບເຫຼົ່ານີ້ ຄື: "ສັມປະຕິ", "ອາຍະຕິ", "ອັດຊະ", "ອະປະຣັດຊຸ", "ປະຣັດຊະ", "ສຸເວ", "ສເວ", "ປະຣະສຸເວ", "ຫิຍໂຍ", "ປະເຣ", "ສັດຊຸ", "ສາຍັງ", "ປາໂຕ", "ກາລັງ", "ກັລລັງ", "ທິວາ", "ນັດຕັງ", "ນິດຈັງ", "ສະຕະຕັງ", "ອະພິຓຫັງ", "ອະພິກຂະນັງ", "ມຸຫຸງ", "ມຸຫຸຕຕັງ", "ພູຕະປຸບພັງ", "ປຸຣາ", "ຍະທາ", "ຕະທາ", "ກະທາ" ເປັນຕົ້ນ ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງກາລະສັດຕະມີວິບັດ (ວິບັດບອກເວລາ). ເຫຼົ່ານີ້ ເອີ້ນວ່າ ສັບທີ່ປະກອບດ້ວຍວິບັດ (ວິບັດຕິຍຸດຕະ).

---

Avibhattiyuttesu ca appeva appevanāma nu iccete saṃsayatthe.

ສ່ວນໃນບັນດາສັບທີ່ບໍ່ປະກອບດ້ວຍວິບັດ (ອະວິບັດຕິຍຸດຕະ) ນັ້ນ, ສັບເຫຼົ່ານີ້ ຄື: "ອັບເປວະ", "ອັບເປວະນາມະ", "ນຸ" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍສົງໄສ (ສັງສະຍັດຖະ).

---

Addhā aññadatthu taggha jātu kāmaṃ sasakkaṃiccete ekaṃsatthe.

ສັບເຫຼົ່ານີ້ ຄື: "ອັດທາ", "ອັນຍະທັດຖຸ", "ຕັກຄະ", "ຊາຕຸ", "ກາມັງ", "ສະສະກັງ" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍແນ່ນອນ (ເອກັງສັດຖະ).

---

Evaiti avadhāraṇe.

ສັບວ່າ "ເອວະ" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍກຳນົດແນ່ນອນ (ອະວະທາຣະນະ).

---

Kaccinu’kinnunanukathaṃ kiṃsu kiṃiccete pucchanatthe.

ສັບເຫຼົ່ານີ້ ຄື: "ກັດຈິນຸ", "ກິນນຸ", "ນະນຸ", "ກະຖັງ", "ກິງສຸ", "ກິງ" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍຖາມ (ປຸດຊະນັດຖະ).

---

Evaṃ iti itthaṃ iccete nidassane.

ສັບເຫຼົ່ານີ້ ຄື: "ເອວັງ", "ອິຕິ", "ອິດຖັງ" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍສະແດງຕົວຢ່າງ (ນิທັດສະນະ).

---

Iti hetu vākyaparisamattīsu ca.

ສັບວ່າ "ອິຕິ" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍເຫດ (ເຫຕຸ) ແລະ ການຈົບປະໂຫຍກ (ວາກະຍະປະຣິສະມັດຕິ) ຄືກັນ.

---

Yāva tāva yāvatā tāvatā kittāvatā ettāvatā kīva iccete paricchedanatthe.

ສັບເຫຼົ່ານີ້ ຄື: "ຍາວະ", "ຕາວະ", "ຍາວະຕາ", "ຕາວະຕາ", "ກິດຕາວະຕາ", "ເອດຕາວະຕາ", "ກີວະ" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍກຳນົດຂອບເຂດ (ປະຣິດເຊທະນັດຖະ).

---

Evaṃ sāhu lahu opāyikaṃ patirūpaṃ āma sādhu iti sampaṭicchanatthe.

ສັບເຫຼົ່ານີ້ ຄື: "ເອວັງ", "ສາຫຸ", "ລະຫຸ", "ໂອປາຍິກັງ", "ປະຕິຣູປັງ", "ອາມະ", "ສາທຸ" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍຮັບຄຳ (ສັມປະຕິດຊະນັດຖະ).

---

Yathā tathā yatheva tatheva evaṃ evameva evamevaṃ evampi yathāpi seyyathāpi seyyathāpināma viya iva yathariva tathariva yathānāma tathānāma yathāhi tathāhi yathācatathāca iccete paṭibhāgatthe.

ສັບເຫຼົ່ານີ້ ຄື: "ຍະຖາ", "ຕຖາ", "ຍເຖວະ", "ຕເຖວະ", "ເອວັງ", "ເອວເມວະ", "ເອວເມວັງ", "ເອວັມປິ", "ຍະຖາປິ", "ເສຍຍະຖາປິ", "ເສຍຍະຖາປິນາມະ", "ວິຍະ", "ອິວະ", "ຍະຖະຣິວະ", "ຕຖະຣິວະ", "ຍະຖານາມະ", "ຕຖານາມະ", "ຍະຖາຫິ", "ຕຖາຫິ", "ຍະຖາຈະ ຕຖາຈະ" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍປຽບທຽບ (ປະຕິພາຄັດຖະ).

---

Yathāiti [Pg.135] yoggatā vicchā padatthānativattanidassanesu ca.

ສັບວ່າ "ຍະຖາ" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍຄວາມເໝາະສົມ (ໂຍກຄະຕາ), ການກ່າວຊ້ຳ (ວິດຊາ), ການບໍ່ລ່ວງເນື້ອຄວາມຂອງບົດ (ປະທັດຖານະຕິວັດຕະນະ), ແລະ ການສະແດງຕົວຢ່າງ (ນິທັດສະນະ) ຄືກັນ.

---

Evaṃiti upadesa pañhādīsu ca.

ສັບວ່າ "ເອວັງ" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍຄຳສັ່ງສອນ (ອຸປະເທສະ) ແລະ ຄຳຖາມ (ປັນຫາ) ເປັນຕົ້ນ ຄືກັນ.

---

Kiñcāpiiti anuggahatthe.

ສັບວ່າ "ກິນຈາປິ" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍອະນຸເຄາະ (ອະນຸກຄະຫັດຖະ).

---

Ahoiti garaha pasaṃsana patthanesu ca.

ສັບວ່າ "ອະໂຫ" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍຕິຕຽນ (ຄະຣະຫາ), ສັນລະເສີນ (ປະສັງສະນະ), ແລະ ປາດຖະໜາ (ປັດຖະນາ) ຄືກັນ.

---

Nāmaiti garaha pasaṃsana saññā pañhesu ca.

ສັບວ່າ "ນາມະ" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍຕິຕຽນ (ຄະຣະຫາ), ສັນລະເສີນ (ປະສັງສະນະ), ຊື່ (ສັນຍາ), ແລະ ຄຳຖາມ (ປັນຫາ) ຄືກັນ.

---

Sādhuiti pasaṃsana yācanesu ca.

ສັບວ່າ "ສາທຸ" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍສັນລະເສີນ (ປະສັງສະນະ) ແລະ ຂໍຮ້ອງ (ຍາຈະນະ) ຄືກັນ.

---

Iṅgha handa iccete codanatthe.

ສັບເຫຼົ່ານີ້ ຄື: "ອິງຄະ", "ຫັນທະ" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍຕັກເຕືອນ/ຊັກຊວນ (ໂຈທະນັດຖະ).

---

Sādhu suṭṭhu evametanti anumodane.

ສັບເຫຼົ່ານີ້ ຄື: "ສາທຸ", "ສຸຕຖຸ", "ເອວະເມຕັງ" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍອະນຸໂມທະນາ (ອະນຸໂມທະນະ).

---

Kiraiti anussavaṇa assaddheyyesu.

ສັບວ່າ "ກິຣະ" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍໄດ້ຍິນມາ (ອະນຸດສະວະນະ) ແລະ ຄວາມບໍ່ໜ້າເຊື່ອຖື (ອັດສັດເທຍຍະ).

---

Nūnaiti anumānā’nussaraṇa parivitakkanesu.

ສັບວ່າ "ນູນະ" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍຄາດຄະເນ (ອະນຸມານະ), ລະນຶກເຖິງ (ອະນຸດສະຣະນະ), ແລະ ຕຶກຕອງ (ປະຣິວິດຕັກກະນະ).

---

Kasmāiti kāraṇapucchane.

ສັບວ່າ "ກັສມາ" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍຖາມຫາເຫດຜົນ (ກາຣະນະປຸດຊະນະ).

---

Yasmā tasmā tathāhi tena iccete kāraṇacchedanatthe.

ສັບເຫຼົ່ານີ້ ຄື: "ຍັສມາ", "ຕັສມາ", "ຕຖາຫິ", "ເຕນະ" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍຕັດສິນເຫດຜົນ (ກາຣະນະເຊທະນັດຖະ).

---

Saha saddhiṃ samaṃ amāiti samakriyāyaṃ.

ສັບວ່າ "ສະຫະ", "ສັດທິງ", "ສະມັງ", "ອະມາ" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍການກະທຳຮ່ວມກັນ (ສະມະກຣິຍາ).

---

Vinā riteiti vippayoge.

ສັບວ່າ "ວິນາ", "ຣິເຕ" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍການພັດພາກ/ແຍກຈາກກັນ (ວິບປະໂຍຄະ).

---

Nānā puthu bahuppakāre.

ສັບວ່າ "ນານາ", "ປຸຖຸ" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍມີປະການຕ່າງໆ (ພະຫຸບປະການ).

---

Puthu visuṃ asaṅghāte ca.

ສັບວ່າ "ປຸຖຸ", "ວິສຸງ" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍການບໍ່ລວມກັນ/ແຍກກັນ (ອະສັງຄາຕະ) ຄືກັນ.

---

Duṭṭhu ku jigucchāyaṃ.

ສັບວ່າ "ທຸດຖຸ", "ກຸ" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍຄວາມກຽດຊັງ/ໜ້າກຽດ (ຊິຄຸດຊາ).

---

Puna appaṭhame.

ສັບວ່າ "ປຸນະ" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍບໍ່ແມ່ນຄັ້ງທຳອິດ/ການເຮັດຊ້ຳ (ອັບປະຖະມະ).

---

Kathañci kicchatthe ca.

ສັບວ່າ "ກະຖັນຈິ" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍຍາກລຳບາກ (ກິດຊັດຖະ) ຄືກັນ.

---

Dhā kkhattuṃ sakiñca saṅkhyāvibhāge.

ປັດໄຈ "ທາ", "ຂັດຕຸງ" ແລະ ສັບວ່າ "ສະກິງ" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍການແບ່ງຈຳນວນ (ສັງຂະຢາວິພາຄະ).

---

Īsakaṃ [Pg.136] appatthe.

ສັບວ່າ "ອີສະກັງ" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍເລັກນ້ອຍ (ອັບປັດຖະ).

---

Saṇikaṃ mandatthe.

ສັບວ່າ "ສະນິກັງ" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍຊ້າໆ/ເບົາໆ (ມັນທັດຖະ).

---

Khippaṃ araṃ lahu āsuṃ tuṇṇaṃ aciraṃ sīghatthe.

ສັບເຫຼົ່ານີ້ ຄື: "ຂິບປັງ", "ອະຣັງ", "ລະຫຸ", "ອາສຸງ", "ຕຸນນັງ", "ອະຈິຣັງ" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍໄວ/ຮີບດ່ວນ (ສີຄັດຖະ).

---

Ciraṃ cirassaṃ dīghakāle.

ສັບວ່າ "ຈິຣັງ", "ຈິຣັດສັງ" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍເວລາດົນນານ (ທີຄະກາລະ).

---

Ce yadi saṅkāvaṭṭhāne.

ສັບວ່າ "ເຈ", "ຍະທິ" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍຕັ້ງຂໍ້ສົງໄສ/ເງື່ອນໄຂ (ສັງກາວັດຖານະ).

---

Dhuvaṃ thirāvadhāraṇesu.

ສັບວ່າ "ທຸວັງ" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍໝັ້ນຄົງ (ຖິຣະ) ແລະ ການກຳນົດແນ່ນອນ (ອະວະທາຣະນະ).

---

Hā visāde.

ສັບວ່າ "ຫາ" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍຄວາມເສົ້າໝອງ (ວິສາດະ).

---

Tuṇhī abhāsane.

ສັບວ່າ "ຕຸນຫີ" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍການບໍ່ເວົ້າ/ຄວາມງຽບ (ອະພາສະນະ).

---

Sacchi paccakkhe.

ສັບວ່າ "ສັດຊິ" ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍປະຈັກຕາ/ຕໍ່ໜ້າ (ປັດຈັດຂະ).

---

Musā micchā alikaṃ asacce.

ສັບວ່າ ມຸສາ, ມິຈສາ, ອລິກະ, ອສັຈຈະ ໃຊ້ໃນອັດວ່າ ບໍ່ຈິງ (ຄຳຕົວະ).

---

Suvatthi āsīsatthe iccādi.

ສັບວ່າ ສຸວັຕຖິ ໃຊ້ໃນອັດວ່າ ຄວາມສະຫວັດດີ (ການອວຍພອນ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Tuna tvāna tvāpaccayantā ussukkanatthe bhavanti.

ປັດໄຈທີ່ມີ ຕຸນ, ຕວານ, ຕວາ ເປັນທີ່ສຸດ ຍ່ອມລົງໃນອັດວ່າ ຄວາມຂະຫຍັນຂັນແຂງ (ຫຼື ຄວາມອຸດສາຫະ).

---

Yathā – passituna passiya passitvāna passitvā disvā disvānadassetvā dātuna datvāna datvā upādāya dāpetvā viññāpetvā viceyya vineyya nihacca samecca apecca upecca ārabbha āgamma iccādi.

ເຊັ່ນ: ປັສສິຕຸນ, ປັສສິຍະ, ປັສສິຕວານ, ປັສສິຕວາ, ທິສວາ, ທິສວານ, ທັສເສຕວາ, ທາຕຸນ, ທາຕວານ, ທາຕວາ, ອຸປາດາຍະ, ທາເປຕວາ, ວິນຍາເປຕວາ, ວິເຈຍຍະ, ວິເນຍຍະ, นິຫັຈຈະ, ສະເມຈຈະ, ອະເປຈຈະ, ອຸເປຈຈະ, ອາຣັບພະ, ອາຄັມມະ ເປັນຕົ້ນ.

---

Evaṃ nāmākhyātopasaggavinimuttaṃ yadabyayalakkhaṇaṃ, taṃ sabbaṃ nipātapadanti veditabbaṃ.

ຄຳໃດທີ່ມີລັກສະນະເປັນອັພຍະຍະ ທີ່ພົ້ນຈາກນາມ, ອາຂຽດ ແລະ ອຸປະສັກ ຢ່າງນີ້, ຄຳນັ້ນທັງໝົດ ພຶງຊາບວ່າເປັນ ນິບາດ (ນິປາຕະປະທະ).

---

Vuttañca –

ແລະ ມີຄຳກ່າວໄວ້ວ່າ:

---

‘‘Muttaṃ padattayā yasmā, tasmā nipatatyantarā;

Nepātikanti taṃ vuttaṃ, yaṃ abyaya salakkhaṇa’’nti.

“ເພາະເຫດທີ່ພົ້ນຈາກບົດທັງສາມ (ນາມ, ອາຂຽດ, ອຸປະສັກ), ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຕົກໄປໃນລະຫວ່າງ; ຄຳໃດທີ່ມີລັກສະນະເປັນອັພຍະຍະ, ຄຳນັ້ນເພິ່ນຈຶ່ງຮຽກວ່າ ເນປາຕິກະ (ນິບາດ)”.

---

Nepātikapadaṃ niṭṭhitaṃ.

ຈົບບົດວ່າດ້ວຍນິບາດ (ເນປາຕິກະປະທະ).

---

Pulliṅgaṃ itthiliṅgañca, napuṃsakamathāparaṃ;

Tiliṅgañca aliṅgañca, nāmikaṃ pañcadhā ṭhitaṃ.

“ປຸລລິງ (ເພດຊາຍ), ອິຕຖີລິງ (ເພດຍິງ), ນະປຸງສະກະລິງ (ບໍ່ແມ່ນເພດຊາຍຫຼືເພດຍິງ), ຕິລິງ (ມີສາມລິງ) ແລະ ອະລິງ (ບໍ່ມີລິງ); ບົດນາມ (ນາມິກະ) ຕັ້ງຢູ່ໂດຍ ໕ ປະການນີ້”.

---

Iti padarūpasiddhiyaṃ nāmakaṇḍo dutiyo.

ຈົບກັນທີ ໒ ຄື ນາມະກັນ ໃນຄຳພີປະທະຣູປະສິດທິ ພຽງເທົ່ານີ້.

---

3. Kārakakaṇḍa

໓. ກາຣົກກັນ (ໝວດວ່າດ້ວຍກາຣົກ)

---

Atha [Pg.137] vibhattīnamatthabhedā vuccante.

ຕໍ່ໄປນີ້ ຈະກ່າວເຖິງຄວາມແຕກຕ່າງແຫ່ງອັດ (ຄວາມໝາຍ) ຂອງວິບັດທັງຫຼາຍ.

---

Tattha ekampi atthaṃ kammādivasena, ekattādivasena ca vibhajantīti vibhattiyo, syādayo. Tā pana paṭhamādibhedena sattavidhā.

ໃນບັນດາວິບັດເຫຼົ່ານັ້ນ, ພວກວິບັດມີ 'ສິ' ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ວິບັດ ເພາະແບ່ງອັດ (ຄວາມໝາຍ) ແມ້ແຕ່ຢ່າງດຽວ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງກັມເປັນຕົ້ນ ແລະ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງເອກະພົດເປັນຕົ້ນ. ວິບັດເຫຼົ່ານັ້ນ ມີ ໗ ຊະນິດ ມີປະຖົມມາວິບັດເປັນຕົ້ນ.

---

Tattha kasmiṃ atthe paṭhamā?

ໃນບັນດາວິບັດເຫຼົ່ານັ້ນ, ປະຖົມມາວິບັດ ລົງໃນອັດ (ຄວາມໝາຍ) ໃດ?

---

283. Liṅgatthe paṭhamā.

໒໘໓. ປະຖົມມາວິບັດ ລົງໃນອັດແຫ່ງລິງ (ເນື້ອຄວາມຂອງນາມສັບ).

---

Liṅgatthābhidhānamatte paṭhamāvibhatti hoti.

ປະຖົມມາວິບັດ ຍ່ອມລົງໃນພຽງແຕ່ການກ່າວເຖິງອັດແຫ່ງລິງ.

---

Liṅgassa attho liṅgattho. Ettha ca līnaṃ aṅganti liṅgaṃ, apākaṭo avayavo, purisotiādīnañhi pakatippaccayādivibhāgakappanāya nipphāditānaṃ saddappatirūpakānaṃ nāmikapadānaṃ paṭhamaṃ ṭhapetabbaṃ pakatirūpaṃ apākaṭattā, avayavattā ca liṅganti vuccati. Atha vā visadāvisadobhayarahitākāravohārasaṅkhātena tividhaliṅgena sahitatthassa, tabbinimuttassupasaggādīnamatthassa ca līnassa gamanato, liṅganato vā liṅganti anvatthanāmavasena vā ‘‘dhātuppaccayavibhattivajjitamatthavaṃ liṅga’’nti vacanato parasamaññāvasena vā liṅganti idha pāṭipadikāparanāmadheyyaṃ syādivibhatyantapadapakatirūpameva vuccatīti daṭṭhabbaṃ.

ອັດແຫ່ງລິງ ຊື່ວ່າ ລິງຄັດຖະ. ໃນທີ່ນີ້, ຄຳວ່າ 'ລິງ' ໄດ້ແກ່ ອົງຄະທີ່ຊ້ອນຢູ່ (ສ່ວນປະກອບທີ່ບໍ່ປາກົດຈະແຈ້ງ), ເພາະວ່າຮູບປົກກະຕິທຳອິດຂອງບົດນາມທັງຫຼາຍ ເຊັ່ນ 'ປຸຣິສະ' ເປັນຕົ້ນ ທີ່ສຳເລັດແລ້ວດ້ວຍການກຳນົດແບ່ງປົກກະຕິ ແລະ ປັດໄຈເປັນຕົ້ນ ເພາະຄວາມບໍ່ປາກົດຈະແຈ້ງ ແລະ ເພາະເປັນສ່ວນປະກອບ ຈຶ່ງຮຽກວ່າ ລິງ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ພຶງຊາບວ່າ ໃນທີ່ນີ້ ຄຳວ່າ 'ລິງ' ເປັນຊື່ແທນຂອງ ປາຕิປະທິກະ (ບົດເດີມ) ເຊິ່ງໄດ້ແກ່ຮູບປົກກະຕິຂອງບົດທີ່ມີວິບັດມີ 'ສິ' ເປັນຕົ້ນຢູ່ທ້າຍນັ້ນເອງ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຊື່ທີ່ມີຄວາມໝາຍກົງກັບຕົວ ເພາະເຂົ້າເຖິງ ຫຼື ສະແດງເຖິງເນື້ອຄວາມທີ່ມີລິງ ໓ ປະການ ທີ່ກ່າວຄື ໂວຫານທີ່ມີລັກສະນະປາກົດຈະແຈ້ງ, ບໍ່ຈະແຈ້ງ ແລະ ທັງສອງຢ່າງ, ແລະ ເນື້ອຄວາມຂອງອຸປະສັກເປັນຕົ້ນ ທີ່ພົ້ນຈາກລິງ ໓ ນັ້ນ, ຫຼື ໂດຍອຳນາດແຫ່ງສັນຍາຂອງຄຳພີອື່ນ ຕາມຄຳກ່າວວ່າ 'ລິງ ຄື ສິ່ງທີ່ມີເນື້ອຄວາມ ເວັ້ນຈາກທາດ, ປັດໄຈ ແລະ ວິບັດ'.

---

Liṅgassattho nāma pabandhavisesākārena pavattamāne rūpādayo upādāya paññāpīyamāno tadaññānaññabhāvena anibbacanīyo samūhasantānādibhedo upādāpaññattisaṅkhāto ghaṭapaṭādivohārattho ca pathavīdhātuphassādīnaṃ sabhāvadhammānaṃ [Pg.138] kāladesādibhedabhinnānaṃ vijātiyavinivatto sajātiyasādhāraṇo yathāsaṅketamāropasiddho tajjāpaññattisaṅkhāto kakkhaḷattaphusanādisāmaññākāro ca.

ທີ່ຊື່ວ່າ ອັດແຫ່ງລິງ ນັ້ນ ໄດ້ແກ່ ໂວຫານອັດ ເຊັ່ນ ໝໍ້ ແລະ ຜ້າ ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງເປັນສິ່ງທີ່ບັນຍັດຂຶ້ນໂດຍອາໄສຮູບເປັນຕົ້ນ ທີ່ເປັນໄປໂດຍອາການແຫ່ງຄວາມກ່ຽວພັນກັນເປັນພິເສດ, ເຊິ່ງບໍ່ສາມາດຈະອະທິບາຍໄດ້ໂດຍຄວາມເປັນຢ່າງອື່ນ ຫຼື ບໍ່ແມ່ນຢ່າງອື່ນຈາກຮູບເປັນຕົ້ນນັ້ນ, ໂດຍແບ່ງເປັນກຸ່ມ ແລະ ກະແສເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງນັບວ່າເປັນ ອຸປາດາບັນຍັດ; ແລະ ໄດ້ແກ່ ອາການທົ່ວໄປ ເຊັ່ນ ຄວາມຫຍາບ ແລະ ການສຳຜັດ ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງນັບວ່າເປັນ ຕັຊຊາບັນຍັດ ທີ່ສຳເລັດດ້ວຍການສົມມຸດຂຶ້ນຕາມຄວາມເໝາະສົມ, ເປັນສິ່ງທີ່ທົ່ວໄປແກ່ສິ່ງທີ່ມີສະພາບດຽວກັນ ແລະ ແຍກອອກຈາກສິ່ງທີ່ມີສະພາບຕ່າງກັນ ແຫ່ງສະພາວະທັມທັງຫຼາຍ ເຊັ່ນ ປະຖະວີທາດ ແລະ ຜັສສະ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ແຕກຕ່າງກັນໂດຍປະເພດແຫ່ງການ ແລະ ສະຖານທີ່ເປັນຕົ້ນ.

---

So pana kammādisaṃsaṭṭho, suddho cāti duvidho. Tattha kammādīsu dutiyādīnaṃ vidhīyamānattā kammādisaṃsaggarahito liṅgasaṅkhyāparimāṇayutto, tabbinimuttupasaggādipadatthabhūto ca suddho saddattho idha liṅgattho nāma.

ອັດແຫ່ງລິງນັ້ນ ມີ ໒ ປະເພດ ຄື: ອັດທີ່ລະຄົນດ້ວຍກັມເປັນຕົ້ນ, ແລະ ອັດທີ່ບໍລິສຸດ. ໃນອັດທັງສອງນັ້ນ, ສັດທັດຖະ (ເນື້ອຄວາມຂອງສັບ) ທີ່ບໍລິສຸດ ເຊິ່ງປາສະຈາກການລະຄົນດ້ວຍກັມເປັນຕົ້ນ ເພາະວິບັດມີທຸຕິຍາວິບັດເປັນຕົ້ນ ຖືກກຳນົດໃຫ້ລົງໃນອັດມີກັມເປັນຕົ້ນ, ເປັນສັບທີ່ປະກອບດ້ວຍລິງ, ສັງຂະຍາ ແລະ ປະລິມານ, ແລະ ເປັນເນື້ອຄວາມຂອງບົດມີອຸປະສັກເປັນຕົ້ນ ທີ່ພົ້ນຈາກລິງ, ສັງຂະຍາ ແລະ ປະລິມານນັ້ນ, ໃນທີ່ນີ້ ຊື່ວ່າ ລິງຄັດຖະ (ອັດແຫ່ງລິງ).

---

Yo pana ākhyātakitakataddhitasamāsehi vutto kammādisaṃsaṭṭho attho, sopi dutiyādīnaṃ puna attanā vattabbassa atthavisesassābhāvena avisayattā, liṅgatthamattassa sambhavato ca paṭhamāyeva visayo.

ສ່ວນອັດທີ່ລະຄົນດ້ວຍກັມເປັນຕົ້ນ ທີ່ກ່າວແລ້ວດ້ວຍອາຂຽດ, ກິດ, ຕັດທິຕະ ແລະ ສະມາດ, ອັດນັ້ນກໍເປັນວິໄສຂອງປະຖົມມາວິບັດເທົ່ານັ້ນ ເພາະບໍ່ເປັນວິໄສຂອງວິບັດມີທຸຕິຍາວິບັດເປັນຕົ້ນ ເພາະບໍ່ມີເນື້ອຄວາມພິເສດທີ່ຕົນເອງຈະຕ້ອງກ່າວຊ້ຳອີກ, ແລະ ເພາະມີພຽງແຕ່ອັດແຫ່ງລິງປາກົດຢູ່.

---

Hoti cettha –

ແລະ ໃນອັດນີ້ ມີຄຳຄາຖາວ່າ:

---

Paṭhamāvupasaggatthe, kesañcatthe nipātasaddānaṃ;

Liṅgādike ca suddhe-bhihite kammādiatthepi.

“ປະຖົມມາວິບັດ ຍ່ອມລົງໃນອັດແຫ່ງອຸປະສັກ, ໃນອັດແຫ່ງນິບາດບາງສັບ, ໃນອັດແຫ່ງລິງເປັນຕົ້ນທີ່ບໍລິສຸດ, ແລະ ໃນອັດມີກັມເປັນຕົ້ນທີ່ຖືກກ່າວແລ້ວ”.

---

Saliṅge tāva – eso puriso, ete purisā, esā kaññā, etā kaññāyo, etaṃ cittaṃ, etāni cittāni.

ໃນອັດແຫ່ງລິງທີ່ມີລິງກ່ອນ ເຊັ່ນ: ເອໂສ ປຸຣິໂສ (ຊາຍນັ້ນ), ເອເຕ ປຸຣິສາ (ຊາຍທັງຫຼາຍນັ້ນ), ເອສາ ກັນຍາ (ຍິງສາວນັ້ນ), ເອຕາ ກັນຍາໂຍ (ຍິງສາວທັງຫຼາຍນັ້ນ), ເອຕັງ ຈິຕຕັງ (ຈິດນັ້ນ), ເອຕານι ຈิຕຕານິ (ຈິດທັງຫຼາຍນັ້ນ).

---

Sasaṅkhye – eko dve.

ໃນອັດແຫ່ງລິງທີ່ມີສັງຂະຍາ (ຕົວເລກ) ເຊັ່ນ: ເອໂກ (ໜຶ່ງ), ທເວ (ສອງ).

---

Saparimāṇe – doṇo khārī āḷhakaṃ.

ໃນອັດແຫ່ງລິງທີ່ມີປະລິມານ (ເຄື່ອງຕວງ) ເຊັ່ນ: ໂດໂນ (ທະນານ), ຂາຣີ (ກະຊ້າ), ອາລະກັງ (ທະນານ).

---

Liṅgādivinimutte sattāmatte – ca vā ha ahaṃ atthi sakkālabbhā iccādi.

ໃນອັດແຫ່ງຄວາມມີຢູ່ລ້ວນໆ ທີ່ພົ້ນຈາກລິງເປັນຕົ້ນ ເຊັ່ນ: ຈະ (ແລະ), ວາ (ຫຼື), ຫະ (ແລ້ວ), ອະຫັງ (ຂ້າພະເຈົ້າ), ອັຕຖິ (ມີຢູ່), ສັກກາ (ອາດຈະ), ລັບພາ (ຄວນຈະ) ເປັນຕົ້ນ.

---

‘‘Liṅgatthe paṭhamā’’ti adhikicca ‘‘ālapane cā’’ti ālapanatthe ca paṭhamā, abhimukhaṃ katvā lapanaṃ ālapanaṃ, āmantanaṃ avhānanti attho.

ໂດຍຕັ້ງສູດວ່າ “ລິງຄັຕເຖ ປະຖະມາ” ໄວ້ເປັນປະທານ, ດ້ວຍສູດວ່າ “ອາລະປະເນ ຈະ”, ປະຖົມມາວິບັດ ຍ່ອມລົງໃນອັດແຫ່ງອາລັກປະນະ (ການຮ້ອງເອີ້ນ). ການກ່າວໂດຍເຮັດໃຫ້ຫັນໜ້າມາຫາ ຊື່ວ່າ ອາລັກປະນະ, ມີອັດວ່າ ການເຊື້ອເຊີນ ຫຼື ການຮ້ອງເອີ້ນ.

---

Ettha ca āmantanaṃ nāma pageva laddhasarūpassa saddena abhimukhīkaraṇaṃ, katābhimukho pana ‘‘gacchā’’tiādinā nayena kriyāya [Pg.139] yojīyati, tasmā āmantanasamaye kriyāyogābhāvato idaṃ kārakavohāraṃ na labhati.

ແລະ ໃນທີ່ນີ້ ທີ່ຊື່ວ່າ ການເຊື້ອເຊີນ (ອາຣັກປະນະ) ນັ້ນ ໄດ້ແກ່ ການເຮັດໃຫ້ຜູ້ທີ່ມີຕົວຕົນຢູ່ແລ້ວຫັນໜ້າມາຫາດ້ວຍສຽງ, ສ່ວນຜູ້ທີ່ຫັນໜ້າມາແລ້ວ ຍ່ອມຖືກປະກອບເຂົ້າກັບກິລິຍາ ໂດຍນັຍມີຄຳວ່າ “ຈົ່ງໄປ” ເປັນຕົ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ໃນເວລາຮ້ອງເອີ້ນ ເພາະບໍ່ມີການປະກອບກັບກິລິຍາ, ຄຳຮ້ອງເອີ້ນນີ້ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ຊື່ວ່າ ກາຣົກ.

---

Vuttañca

ແລະ ມີຄຳກ່າວໄວ້ວ່າ:

---

‘‘Saddenābhimukhīkāro, vijjamānassa vatthuno;

Āmantanaṃ vidhātabbe, natthi ‘rājā bhave’tida’’nti.

“ການເຮັດໃຫ້ສິ່ງຂອງທີ່ມີຢູ່ຫັນໜ້າມາຫາດ້ວຍສຽງ ຊື່ວ່າ ອາຣັກປະນະ (ການຮ້ອງເອີ້ນ); ໃນສິ່ງທີ່ຈະຕ້ອງບັນຍັດ ຍ່ອມບໍ່ມີຄຳວ່າ 'ຂໍຈົ່ງເປັນພຣະລາຊາ' ດັ່ງນີ້”.

---

Bho purisa ehi, bho purisā vā, bhavanto purisā etha.

ເຊັ່ນ: ໂພ ປຸຣິສ໌ ເອຫິ (ແນ່ບຸລຸດ ຈົ່ງມາ), ຫຼື ໂພ ປຸຣິສາ (ແນ່ບຸລຸດທັງຫຼາຍ), ພະວັນໂຕ ປຸຣິສາ ເອຖະ (ທ່ານບຸລຸດທັງຫຼາຍ ຈົ່ງມາ).

---

Kasmiṃ atthe dutiyā?

ທຸຕິຍາວິບັດ ລົງໃນອັດໃດ?

---

284. Kammatthe dutiyā.

໒໘໔. ທຸຕິຍາວິບັດ ລົງໃນອັດແຫ່ງກັມ (ຜູ້ຖືກກະທຳ).

---

Kammatthe liṅgamhā dutiyāvibhatti hoti.

ທຸຕິຍາວິບັດ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກລິງ ໃນອັດແຫ່ງກັມ.

---

Anabhihite evāyaṃ, ‘‘kammani dutiyāyaṃ tto’’ti vacanañcettha ñāpakaṃ.

ວິບັດນີ້ ຍ່ອມລົງໃນອັດແຫ່ງກັມທີ່ບໍ່ຖືກກ່າວ (ອນະພິຫິຕະ) ເທົ່ານັ້ນ, ແລະ ຄຳກ່າວໃນສູດນີ້ວ່າ “ກັມມະນິ ທຸຕິຍາ...” ເປັນເຄື່ອງສະແດງໃຫ້ຮູ້.

---

Kiṃ kammaṃ?

ກັມ ຄືຫຍັງ?

---

‘‘Yena vā kayirate taṃ karaṇa’’nti ito ‘‘vā’’ti vattate.

ບົດວ່າ “ວາ” ຍ່ອມຕາມມາຈາກສູດວ່າ “ເຍນະ ວາ ກະຢິຣະເຕ ຕັງ ກະຣະນັງ”.

---

285. Yaṃ karoti taṃ kammaṃ.

໒໘໕. ສິ່ງໃດທີ່ຜູ້ກະທຳ ກະທຳຢູ່, ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ກັມ.

---

Yaṃ vā karoti, yaṃ vā vikaroti, yaṃ vā pāpuṇāti, taṃ kārakaṃ kammasaññaṃ hoti.

ຫຼື ສິ່ງໃດທີ່ຜູ້ກະທຳ ກະທຳ, ຫຼື ສິ່ງໃດທີ່ຜູ້ກະທຳ ເຮັດໃຫ້ປ່ຽນແປງໄປ, ຫຼື ສິ່ງໃດທີ່ຜູ້ກະທຳ ເຂົ້າເຖິງ, ກາຣົກນັ້ນ ຍ່ອມໄດ້ຊື່ວ່າ ກັມ.

---

Idha liṅgakālavacanamatantaṃ. Karīyatīti kammaṃ. Tattha kārakaṃ, sādhakaṃ kriyānipphattiyā kāraṇamuccate, taṃ pana kārakaṃ chabbidhaṃ kammaṃ kattā karaṇaṃ sampadānamapādānamokāso cāti. Tattha sabhāvato, parikappato vā kammādimhi satiyeva kriyābhāvato kammādīnaṃ channampi kārakavohāro siddhova hoti.

ໃນທີ່ນີ້ ລິງ, ກາລະ ແລະ ວະຈະນະ ບໍ່ໄດ້ຖືກຈຳກັດ. ສິ່ງທີ່ຖືກກະທຳ ຊື່ວ່າ ກັມ. ໃນກາຣົກນັ້ນ, ຕົວເຮັດໃຫ້ສຳເລັດ ເຊິ່ງເປັນເຫດໃຫ້ກິລິຍາສຳເລັດ ທ່ານຮຽກວ່າ ກາຣົກ, ກາຣົກນັ້ນມີ ໖ ປະເພດ ຄື: ກັມ, ກັຕຕາ, ກະຣະນະ, ສັມປະທານະ, ອະປາດານະ ແລະ ໂອກາສະ. ໃນກາຣົກທັງ ໖ ນັ້ນ, ເພາະມີກິລິຍາປາກົດຂຶ້ນໄດ້ ກໍຕໍ່ເມື່ອມີກັມເປັນຕົ້ນ ໂດຍສະພາວະ ຫຼື ໂດຍການສົມມຸດ, ດັ່ງນັ້ນ ໂວຫານວ່າ ກາຣົກ ຈຶ່ງສຳເລັດແກ່ກາຣົກທັງ ໖ ນັ້ນຢ່າງແທ້ຈິງ.

---

Taṃ [Pg.140] pana kammaṃ tividhaṃ nibbattanīyaṃ vikaraṇīyaṃ pāpaṇīyañcāti. Yathā – mātā puttaṃ vijāyati, āhāro sukhaṃ janayati. Ghaṭaṃ karoti devadatto, kaṭṭhamaṅgāraṃ karoti, suvaṇṇaṃ keyūraṃ, kaṭakaṃ vā karoti, vīhayo lunāti. Devadatto nivesanaṃ pavisati, ādiccaṃ passati, dhammaṃ suṇāti, paṇḍite payirupāsati.

ກັມນັ້ນມີ ໓ ປະເພດ ຄື: ນິບພັດຕະນີຍະກັມ (ກັມທີ່ເພິ່ງໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ), ວິກະຣະນີຍະກັມ (ກັມທີ່ເພິ່ງໃຫ້ປ່ຽນແປງ) ແລະ ປາປະນີຍະກັມ (ກັມທີ່ເພິ່ງເຂົ້າເຖິງ). ເຊັ່ນ: ມາຕາ ປຸຕຕັງ ວິຊາຍະຕິ (ມານດາ ຍ່ອມຄອດບຸດ), ອາຫາໂຣ ສຸຂັງ ຊະນະຍະຕິ (ອາຫານ ຍ່ອມຍັງຄວາມສຸກໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ). ຄະຕັງ ກະໂຣຕິ ເທວະທັຕໂຕ (ທ້າວເທວະທັດ ຍ່ອມເຮັດໝໍ້), ກັຕຖັງ ອັງຄາຣັງ ກະໂຣຕິ (ຍ່ອມເຮັດໄມ້ໃຫ້ເປັນຖ່ານ), ສຸວັນນັງ ເກຢູຣັງ, ກະຕະກັງ ວາ ກະໂຣຕິ (ຍ່ອມເຮັດຄຳໃຫ້ເປັນກຳໄລ ຫຼື ແຫວນ), ວີຫະໂຍ ລຸນາຕິ (ຍ່ອມກ່ຽວເຂົ້າເປືອກ). ເທວະທັຕໂຕ ນิເວສານັງ ປະວິສະຕິ (ທ້າວເທວະທັດ ຍ່ອມເຂົ້າສູ່ເຮືອນ), ອາທິຈຈັງ ປັສສະຕິ (ຍ່ອມເບິ່ງພຣະອາທິດ), ທັມມັງ ສຸນາຕິ (ຍ່ອມຟັງທັມ), ປັນທິເຕ ປະຢິຣຸປາສະຕິ (ຍ່ອມເຂົ້າໄປນັ່ງໃກ້ພວກນັກປາດ).

---

Vuttañca

ແລະ ມີຄຳກ່າວໄວ້ວ່າ:

---

‘‘Nibbattivikatippatti-bhedena tividhaṃ mataṃ;

Kattu kriyābhigammaṃ taṃ, sukhaṅgāraṃ nivesana’’nti.

“ກັມທີ່ກິລິຍາຂອງກັຕຕາເຂົ້າເຖິງນັ້ນ ທ່ານກຳນົດວ່າ ມີ ໓ ປະເພດ ໂດຍຄວາມຕ່າງແຫ່ງການເກີດຂຶ້ນ (ນິບພັດຕິ), ການປ່ຽນແປງ (ວິກະຕິ) ແລະ ການເຂົ້າເຖິງ (ປັດຕິ) ເຊັ່ນ: ສຸກຂະ (ຄວາມສຸກ), ອັງຄາຣະ (ຖ່ານ) ແລະ ນິເວສະນະ (ເຮືອນ)”.

---

Ettha ca icchitānicchitakathitākathitādibhedamanapekkhitvā sabbasaṅgāhakavasena ‘‘yaṃ karoti taṃ kamma’’nti vuttattā, atthantaravikappanavādhikārato ca sabbattha imināva kammasaññā hoti.

ແລະ ໃນທີ່ນີ້ ເພາະທ່ານກ່າວໄວ້ໂດຍຄວາມເປັນຄຳກວມເອົາທັງໝົດ ໂດຍບໍ່ຄຳນຶງເຖິງຄວາມຕ່າງແຫ່ງກັມທີ່ປາດຖະໜາ, ບໍ່ປາດຖະໜາ, ທີ່ກ່າວແລ້ວ ແລະ ບໍ່ໄດ້ກ່າວແລ້ວ ເປັນຕົ້ນ ວ່າ “ສິ່ງໃດທີ່ຜູ້ກະທຳ ກະທຳ, ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ກັມ”, ແລະ ເພາະອຳນາດແຫ່ງການກຳນົດແບ່ງເນື້ອຄວາມອື່ນ, ການຕັ້ງຊື່ວ່າ ກັມ ໃນບົດທັງປວງ ຈຶ່ງມີໄດ້ດ້ວຍສູດນີ້ເທົ່ານັ້ນ.

---

Tattha anicchitakammaṃ yathā – kaṇṭakaṃ maddati, visaṃ gilati, gāmaṃ gacchanto rukkhamūlaṃ upagacchati.

ໃນກັມເຫຼົ່ານັ້ນ, ກັມທີ່ບໍ່ປາດຖະໜາ (ອນິຈສິຕະກັມ) ເຊັ່ນ: ກັນຕະກັງ ມັດທະຕິ (ຍ່ອມຢຽບໜາມ), ວິສັງ ຄິລາຕິ (ຍ່ອມກືນຢາພິດ), ຄາມັງ ຄັຈສັນໂຕ ຣຸກຂະມູລັງ ອຸປະຄັຈສັນຕິ (ເມື່ອໄປສູ່ບ້ານ ຍ່ອມເຂົ້າໄປໃກ້ໂຄນໄມ້).

---

Akathitakammaṃ yathā – yaññadattaṃ kambalaṃ yācate brāhmaṇo. Ettha hi ‘‘kambala’’miti kathitakammaṃ dvikammikāya yācanakriyāya pattumicchitatarattā. ‘‘Yaññadatta’’miti appadhānattā akathitakammaṃ. Tathā samiddhaṃ dhanaṃ bhikkhate, ajaṃ gāmaṃ nayati, parābhavantaṃ purisaṃ, mayaṃ pucchāma gotamaṃ, bhagavā bhikkhū etadavoca iccādi.

ກັມທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ໂດຍກົງ (ອະກະຖິຕະກັມ) ເຊັ່ນ: ຍັນຍະທັຕຕັງ ກັມພະລັງ ຍາຈະເຕ ພຣາມະໂນ (ພຣາມ ຍ່ອມຂໍຜ້າກຳພົນກ່ຽວກັບທ້າວຍັນຍະທັດ). ໃນທີ່ນີ້, ບົດວ່າ “ກັມພະລັງ” ເປັນ ກະຖິຕະກັມ (ກັມໂດຍກົງ) ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ປາດຖະໜາຈະໄດ້ຫຼາຍທີ່ສຸດ ດ້ວຍກິລິຍາການຂໍທີ່ມີກັມ ໒ ຕົວ. ບົດວ່າ “ຍັນຍະທັຕຕັງ” ເປັນ ອະກະຖິຕະກັມ (ກັມຮອງ) ເພາະມີຄວາມສຳຄັນນ້ອຍກວ່າ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ: ສະມິດທັງ ທະນັງ ພິກຂະເຕ (ຍ່ອມຂໍຊັບກັບຄົນຮັ່ງມີ), ອະຊັງ ຄາມັງ ນະຍະຕິ (ຍ່ອມນຳແບ້ໄປສູ່ບ້ານ), ປະຣາພະວັນຕັງ ປຸຣິສັງ, ມະຍັງ ປຸຈສາມະ ໂຄຕະມັງ (ພວກຂ້າພະເຈົ້າ ຍ່ອມທູນຖາມພຣະໂຄດົມ ເຖິງບຸລຸດຜູ້ເສື່ອມຖອຍ), ພະຄະວາ ພິກຂູ ເອຕະທະໂວຈະ (ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ໄດ້ຕັດຄຳນີ້ກັບພິກຂຸທັງຫຼາຍ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Abhihitakamme pana na hoti, yathā – kaṭo karīyate devadattena, sugatena desito dhammo, yaññadatto kambalaṃ yācīyate brāhmaṇena iccādi.

ສ່ວນໃນກັມທີ່ຖືກກ່າວແລ້ວ (ອະພິຫິຕະກັມ) ຍ່ອມບໍ່ລົງທຸຕິຍາວິບັດ ເຊັ່ນ: ກະໂຕ ກະຣີຍະເຕ ເທວະທັຕເຕນະ (ສາດ ຍ່ອມຖືກເຮັດໂດຍທ້າວເທວະທັດ), ສຸຄະເຕນະ ເທສິໂຕ ທັມໂມ (ທັມ ຍ່ອມຖືກສະແດງໂດຍພຣະສຸຄົດ), ຍັນຍະທັຕໂຕ ກັມພະລັງ ຍາຈີຍະເຕ ພຣາມະເນນະ (ທ້າວຍັນຍະທັດ ຍ່ອມຖືກຂໍຜ້າກຳພົນໂດຍພຣາມ) ເປັນຕົ້ນ.

---

‘‘Dutiyā’’ti adhikāro.

ບົດວ່າ “ທຸຕິຍາ” ເປັນບົດຕາມມາ (ອະທິການ).

---

286. Gati [Pg.141] buddhi bhuja paṭha hara kara sayādīnaṃ kārite vā.

໒໘໖. ໃນກາຣິຕະປັດໄຈ (ເຫດຸກັຕຕາ) ຂອງທາດທັງຫຼາຍ ມີທາດທີ່ມີອັດວ່າ ໄປ (ຄະຕິ), ຮູ້ (ພຸດທິ), ກິນ/ຮັກສາ (ພຸຊະ), ອ່ານ (ປະຖະ), ນຳໄປ (ຫະຣະ), ກະທຳ (ກະຣະ), ນອນ (ສະຢະ) ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມລົງທຸຕິຍາວິບັດໄດ້ບາງເທື່ອ (ວາ).

---

Gamu sappa gatimhi, budha bodhane, budha avagamane vā, bhuja pālanabyavaharaṇesu, paṭha byattiyaṃ vācāyaṃ, hara haraṇe, kara karaṇe, si saye iccevamādīnaṃ dhātūnaṃ payoge kārite sati payojjakakattubhūte kammani liṅgamhā dutiyāvibhatti hoti vā. Niccasampatte vikappatthoyaṃ, tena tassa pakkhe tatiyā hoti.

ເມື່ອມີການໃຊ້ທາດທັງຫຼາຍ ເຊັ່ນ: ຄະມຸ ແລະ ສັບປະ ໃນອັດວ່າ ໄປ, ພຸທະ ໃນອັດວ່າ ຮູ້, ຫຼື ພຸທະ ໃນອັດວ່າ ເຂົ້າໃຈ, ພຸຊະ ໃນອັດວ່າ ຮັກສາ ແລະ ບໍລິໂພກ, ປະຖະ ໃນອັດວ່າ ກ່າວໃຫ້ຈະແຈ້ງ, ຫະຣະ ໃນອັດວ່າ ນຳໄປ, ກະຣະ ໃນອັດວ່າ ກະທຳ, ສິ ໃນອັດວ່າ ນອນ ເປັນຕົ້ນ ເມື່ອລົງກາຣິຕະປັດໄຈແລ້ວ, ທຸຕິຍາວິບັດ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກລິງ ໃນອັດແຫ່ງກັມ ເຊິ່ງເປັນຜູ້ຖືກໃຊ້ (ປະໂຢດຊະກະກັຕຕາ) ໄດ້ບາງເທື່ອ. ສູດນີ້ມີປະໂຫຍດເພື່ອໃຫ້ເລືອກໄດ້ (ວິກັບ) ໃນເມື່ອມີຜົນບັງຄັບເປັນນິດຢູ່ແລ້ວ, ເພາະສະນັ້ນ ໃນຝ່າຍທີ່ບໍ່ເລືອກ ຍ່ອມລົງຕະຕິຍາວິບັດແທນ.

---

Yo koci puriso gāmaṃ gacchati, tamañño payojayati. Puriso purisaṃ gāmaṃ gamayati, purisena vā gāmaṃ gamayati. Evaṃ sissaṃ dhammaṃ bodheti ācariyo, mātā puttaṃ bhojanaṃ bhojayati, sissaṃ dhammaṃ pāṭheti ācariyo, puriso purisaṃ bhāraṃ hāreti, tathā puriso purisaṃ kammaṃ kārayati, purisena vā kammaṃ kārāpayati, puriso purisaṃ sayāpayati. Evaṃ sabbattha kārite kattukammani dutiyā.

ບຸລຸດຄົນໃດຄົນໜຶ່ງ ຍ່ອມໄປສູ່ບ້ານ, ບຸກຄົນອື່ນຍ່ອມໃຊ້ບຸລຸດນັ້ນ. ປຸຣິໂສ ປຸຣິສັງ ຄາມັງ ຄະມະຍະຕິ (ບຸລຸດ ຍ່ອມຍັງບຸລຸດໃຫ້ໄປສູ່ບ້ານ), ຫຼື ປຸຣິເສນະ ວາ ຄາມັງ ຄະມະຍະຕິ. ເຊັ່ນດຽວກັນ: ສິສສັງ ທັມມັງ ໂພເທຕິ ອາຈະຣິໂຍ (ອາຈານ ຍ່ອມຍັງສິດໃຫ້ຮູ້ທັມ), ມາຕາ ປຸຕຕັງ ໂພຊະນັງ ໂພຊະຍະຕິ (ມານດາ ຍ່ອມຍັງບຸດໃຫ້ກິນອາຫານ), ສิສສັງ ທັມມັງ ປາເຖຕິ ອາຈະຣິໂຍ (ອາຈານ ຍ່ອມຍັງສິດໃຫ້ອ່ານທັມ), ປຸຣິໂສ ປຸຣິສັງ ພາຣັງ ຫາເຣຕິ (ບຸລຸດ ຍ່ອມຍັງບຸລຸດໃຫ້ນຳພາຣະໄປ), ເຊັ່ນດຽວກັນ ປຸຣິໂສ ປຸຣິສັງ ກັມມັງ ກາເຣຕິ (ບຸລຸດ ຍ່ອມຍັງບຸລຸດໃຫ້ກະທຳການງານ), ຫຼື ປຸຣິເສນະ ວາ ກັມມັງ ກາຣາເປຕິ, ປຸຣິໂສ ປຸຣິສັງ ສະຢາເປຕິ (ບຸລຸດ ຍ່ອມຍັງບຸລຸດໃຫ້ນອນ). ດັ່ງນັ້ນ ໃນກາຣິຕະປັດໄຈທັງປວງ ຍ່ອມລົງທຸຕິຍາວິບັດ ໃນກັມທີ່ເປັນຜູ້ຖືກໃຊ້ (ກັຕຕຸກັມ).

---

Kāriteti kiṃ? Puriso gāmaṃ gacchati.

ທີ່ກ່າວວ່າ “ໃນກາຣິຕະປັດໄຈ” ເພື່ອປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອຫ້າມໃນປະໂຫຍກທຳມະດາ ເຊັ່ນ: ປຸຣິໂສ ຄາມັງ ຄັຈສັນຕິ (ບຸລຸດ ຍ່ອມໄປສູ່ບ້ານ).

---

Abhihite na bhavati, purisena puriso gāmaṃ gamīyate, sisso dhammaṃ bodhīyate iccādi.

ໃນກັມທີ່ຖືກກ່າວແລ້ວ (ອະພິຫິຕະ) ຍ່ອມບໍ່ມີ, ເຊັ່ນ: ປຸຣິເສນະ ປຸຣິໂສ ຄາມັງ ຄະມີຍະເຕ (ບຸລຸດ ຍ່ອມຖືກບຸລຸດຍັງໃຫ້ໄປສູ່ບ້ານ), ສິສໂສ ທັມມັງ ໂພທີຍະເຕ (ສິດ ຍ່ອມຖືກອາຈານຍັງໃຫ້ຮູ້ທັມ) ເປັນຕົ້ນ.

---

287. Kāladdhānamaccantasaṃyoge.

໒໘໗. ໃນການປະກອບກັນຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ (ອັຈຈັນຕະສັງໂຍກ) ແຫ່ງກາລະ (ເວລາ) ແລະ ອັດທານະ (ໄລຍະທາງ).

---

Accantaṃ nirantaraṃ saṃyogoaccantasaṃyogo. Kāladdhānaṃ dabbaguṇakriyāhi accantasaṃyoge tehi kāladdhānavācīhi liṅgehi dutiyāvibhatti hoti.

ການປະກອບກັນຢ່າງບໍ່ມີລະຫວ່າງຄັ່ນ (ບໍ່ຂາດສາຍ) ຊື່ວ່າ ອັຈຈັນຕະສັງໂຍກ. ເມື່ອມີການປະກອບກັນຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງແຫ່ງກາລະ ແລະ ອັດທານະ ດ້ວຍທັບພະ (ສິ່ງຂອງ), ຄຸນ (ຄຸນສົມບັດ) ແລະ ກິລິຍາ, ທຸຕິຍາວິບັດ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກລິງທີ່ກ່າວເຖິງກາລະ ແລະ ອັດທານະເຫຼົ່ານັ້ນ.

---

Kāle tāva – sattāhaṃ gavapānaṃ, māsaṃ maṃsodanaṃ, saradaṃ ramaṇīyā nadī, sabbakālaṃ ramaṇīyaṃ nandanaṃ, māsaṃ sajjhāyati, tayo māse abhidhammaṃ desesi.

ໃນກາລະ (ເວລາ) ກ່ອນ ເຊັ່ນ: ສັຕຕາຫັງ ຄະວະປານັງ (ການດື່ມນ້ຳນົມງົວຕະຫຼອດ ໗ ວັນ), ມາສັງ ມັງໂສທະນັງ (ການກິນເຂົ້າກັບຊີ້ນຕະຫຼອດ ໑ ເດືອນ), ສະຣະທັງ ຣະມະນີຍາ ນະທີ (ແມ່ນ້ຳເປັນທີ່ໜ້າຍິນດີຕະຫຼອດລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນ), ສັບພະກາລັງ ຣະມະນີຍັງ ນັນທະນັງ (ສວນນັນທະວັນເປັນທີ່ໜ້າຍິນດີຕະຫຼອດການທັງປວງ), ມາສັງ ສັດຊາຍະຕິ (ຍ່ອມສາທະຍາຍຕະຫຼອດ ໑ ເດືອນ), ຕະໂຍ ມາເສ ອະພິທັມມັງ ເທເສສິ (ໄດ້ສະແດງພຣະອະພິທັມຕະຫຼອດ ໓ ເດືອນ).

---

Addhāne [Pg.142] – yojanaṃ vanarāji, yojanaṃ dīgho pabbato, kosaṃ sajjhāyati.

In distance: "yojanaṃ vanarāji" (a line of forest for a yojana), "yojanaṃ dīgho pabbato" (the mountain is long for a yojana), "kosaṃ sajjhāyati" (he recites for a kosa).

---

Accantasaṃyogeti kiṃ? Māse māse bhuñjati, yojane yojane vihāraṃ patiṭṭhāpesi.

ທີ່ກ່າວວ່າ “ໃນການປະກອບກັນຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ” ເພື່ອປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອຫ້າມໃນປະໂຫຍກທີ່ບໍ່ຕໍ່ເນື່ອງ ເຊັ່ນ: ມາເສ ມາເສ ພຸນຊະຕິ (ຍ່ອມກິນທຸກໆເດືອນ), ໂຍຊະເນ ໂຍຊະເນ ວິຫາຣັງ ປະຕິຕຖາເປສິ (ໄດ້ສະຖາປານາວັດໄວ້ໃນທຸກໆໂຍດ).

---

288. Kammappavacanīyayutte.

໒໘໘. ໃນບົດທີ່ປະກອບດ້ວຍຄຳມະປະວະຈະນີຍະ (ຄຳບຸພະບົດ).

---

Kammappavacanīyehi nipātopasaggehi yutte yoge sati liṅgamhā dutiyāvibhatti hoti.

ເມື່ອມີການປະກອບດ້ວຍນິບາດ ແລະ ອຸປະສັກ ທີ່ເປັນຄຳມະປະວະຈະນີຍະ, ທຸຕິຍາວິບັດ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກລິງ.

---

Kammaṃ pavacanīyaṃ yesaṃ te kammappavacanīyā, parasamaññāvasena vā anvādayo kammappavacanīyā.

ບົດໃດທີ່ກ່າວເຖິງກຳ (ການກະທຳ) ບົດນັ້ນຊື່ວ່າ ຄຳມະປະວະຈະນີຍະ, ຫຼືວ່າ ບົດມີ ອະນຸ ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ຄຳມະປະວະຈະນີຍະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການກຳນົດໝາຍຂອງຄົນອື່ນ.

---

Tattha anusaddassa lakkhaṇe, sahatthe, hīne ca kammappavacanīyasaññā vuttā. Yathā – pabbajitamanu pabbajiṃsu, nadimanvavasitā bārāṇasī, nadiyā saha avabaddhāti attho, anu sāriputtaṃ paññavā.

ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຊື່ວ່າ ຄຳມະປະວະຈະນີຍະ ຂອງ ອະນຸ ສັບ ທ່ານກ່າວໄວ້ໃນອັດລັກສະນະ (ເຄື່ອງໝາຍ), ອັດສະຫະ (ຮ່ວມກັນ) ແລະ ອັດຫີນະ (ດ້ອຍກວ່າ). ເຊັ່ນ: ປັບພະຊິຕະມະນຸ ປັບພະຊິງສຸ (ບວດຕາມຫຼັງຜູ້ບວດແລ້ວ), ນະທິມັນວະວະສິຕາ ພາຣານະສີ (ເມືອງພາຣານະສີຕັ້ງຢູ່ຕິດກັບແມ່ນ້ຳ, ອະທິບາຍວ່າ ຕັ້ງຢູ່ຮ່ວມກັບແມ່ນ້ຳ), ອະນຸ ສາຣິປຸດຕັງ ປັນຍະວາ (ຜູ້ມີປັນຍາດ້ອຍກວ່າພຣະສາຣີບຸດ).

---

Lakkhaṇādīsu ‘‘lakkhaṇi’tthambhūtakkhānabhāga vicchāsu pati pari anavo’’ti pati pari anūnaṃ kammappavacanīyasaññā vuttā.

ໃນອັດລັກສະນະເປັນຕົ້ນ, ທ່ານກ່າວຊື່ ຄຳມະປະວະຈະນີຍະ ຂອງ ປະຕິ, ປະຣິ ແລະ ອະນຸ ສັບ ດ້ວຍສູດວ່າ 'ລັກຂະນິດຖັມພູຕັກຂານະພາຄະ ວິດຊາສຸ ປະຕິ ປະຣິ ອະນະໂວ'.

---

Lakkhaṇe sūriyuggamanaṃ pati dibbā bhakkhā pātubhaveyyuṃ, rukkhaṃ pati vijjotate cando, rukkhaṃ pari, rukkhaṃ anu.

ໃນອັດລັກສະນະ ເຊັ່ນ: ສູຣິຍຸກຄະມະນັງ ປະຕິ ທິບພາ ພັກຂາ ປາຕຸພະເວຍຍຸງ (ອາຫານທິບທັງຫຼາຍພຶງປາກົດຂຶ້ນ ເພາະການຂຶ້ນໄປແຫ່ງພຣະອາທິດ), ຣຸກຂັງ ປະຕິ ວິດໂຊຕະເຕ ຈັນໂທ (ພຣະຈັນຍ່ອມສະຫວ່າງສະໄຫວສະເພາະຕົ້ນໄມ້), ຣຸກຂັງ ປະຣິ, ຣຸກຂັງ ອະນຸ.

---

Itthambhūtakkhāne sādhu devadatto mātaraṃ pati, mātaraṃ pari, mātaraṃ anu.

In the sense of itthambhūtakkhāna (state of being like that): 'sādhu devadatto mātaraṃ pati, mātaraṃ pari, mātaraṃ anu' (Devadatta is good towards his mother).

---

Bhāge yadettha maṃ pati siyā, maṃ pari, maṃ anu, taṃ dīyatu.

ໃນອັດພາຄະ (ສ່ວນແບ່ງ) ເຊັ່ນ: ຍະເທດຖະ ມັງ ປະຕິ ສິຍາ, ມັງ ປະຣິ, ມັງ ອະນຸ, ຕັງ ທິຍະຕຸ (ສ່ວນແບ່ງໃດໃນຂອງນີ້ ທີ່ພຶງມີແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ, ຂໍຈົ່ງໃຫ້ສ່ວນແບ່ງນັ້ນ).

---

Vicchāyoge [Pg.143] atthamatthaṃ pati saddo nivisati, rukkhaṃ rukkhaṃ pati vijjotate cando, rukkhaṃ rukkhaṃ pari, rukkhaṃ rukkhaṃ anu.

ໃນການປະກອບກັບອັດວິດຊา (ການກ່າວຊ້ຳ) ເຊັ່ນ: ອັດຖະມັດຖັງ ປະຕິ ສັດໂທ ນิວິສະຕິ (ສັບຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ສະເພາະເນື້ອຄວາມແລະເນື້ອຄວາມ), ຣຸກຂັງ ຣຸກຂັງ ປະຕິ ວິດໂຊຕະເຕ ຈັນໂທ (ພຣະຈັນຍ່ອມສະຫວ່າງສະໄຫວສະເພາະຕົ້ນໄມ້ທຸກໆ ຕົ້ນ), ຣຸກຂັງ ຣຸກຂັງ ປະຣິ, ຣຸກຂັງ ຣຸກຂັງ ອະນຸ.

---

‘‘Abhirabhāge’’ti abhissa bhāgavajjitesu lakkhaṇādīsu kammappavacanīyasaññā vuttā. Taṃ kho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato, sādhu devadatto mātaraṃ abhi.

ດ້ວຍສູດວ່າ 'ອະພິຣະພາເຄ' ທ່ານກ່າວຊື່ ຄຳມະປະວະຈະນີຍະ ຂອງ ອະພິ ສັບ ໃນອັດລັກສະນະເປັນຕົ້ນ ທີ່ເວັ້ນຈາກອັດພາຄະ. ເຊັ່ນ: ຕັງ ໂຂ ປະນະ ພະວັນຕັງ ໂຄຕະມັງ ເອວັງ ກັນຍາໂນ ກິດຕິສັດໂທ ອັບພຸກຄະໂຕ (ກໍກິດຕິສັບອັນງາມຢ່າງນີ້ ຂອງພຣະໂຄດົມຜູ້ຈະເລີນພຣະອົງນັ້ນ ຟຸ້ງຂຶ້ນໄປແລ້ວ), ສາທຸ ເທວະທັດໂຕ ມາຕະລັງ ອະພິ (ທ້າວເທວະທັດເປັນຄົນດີຕໍ່ມານດາ).

---

Nipāte dhi brāhmaṇassa hantāra miccevamādi.

ໃນນິບາດ ເຊັ່ນ: ທິ ພຣາຫະມະນັດສະ ຫັນຕາຣັງ (ໜ້າສະໜົດແກ່ຜູ້ຂ້າພຣາມ) ເປັນຕົ້ນ.

---

289. Kvaci dutiyā chaṭṭhīnamatthe.

໒໘໙. ໃນບາງອັດ, ທຸຕິຍາວິພັດ ລົງໃນອັດແຫ່ງສັດຖີວິພັດ.

---

Chaṭṭhīnaṃ atthe kvaci dutiyāvibhatti hoti. Antarāabhito parito pati paṭibhātiyoge ayaṃ. Antarā ca rājagahaṃ antarā ca nāḷandaṃ addhānamaggappaṭipanno, rājagahassa ca nāḷandāya ca majjheti attho. Abhito gāmaṃ vasati, parito gāmaṃ vasati, nadiṃ nerañjaraṃ pati, nerañjarāya nadiyā samīpeti attho. Paṭibhantu taṃ cunda bojjhaṅgā, upamā maṃ paṭibhāti, upamā mayhaṃ upaṭṭhahatīti attho.

ໃນບາງອັດ, ທຸຕິຍາວິພັດ ຍ່ອມລົງໃນອັດແຫ່ງສັດຖີວິພັດ. ວິພັດນີ້ ຍ່ອມລົງໃນການປະກອບກັບ ອັນຕະຣາ, ອະພິໂຕ, ປະຣິໂຕ, ປະຕິ ແລະ ປະຕິພາຕິ. ເຊັ່ນ: ອັນຕະຣາ ຈະ ຣາຊະຄະຫັງ ອັນຕະຣາ ຈະ ນາລັນທັງ ອັດທານະມັກຄັບປະຕິປັນໂນ (ຜູ້ເດີນທາງໄປໃນລະຫວ່າງກຸງຣາຊະຄຶ ແລະເມືອງນາລັນທາ, ອະທິບາຍວ່າ ໃນລະຫວ່າງແຫ່ງກຸງຣາຊະຄຶ ແລະເມືອງນາລັນທາ). ອະພິໂຕ ຄາມັງ ວະສະຕິ (ຍ່ອມອາໄສຢູ່ໃກ້ບ້ານ), ປະຣິໂຕ ຄາມັງ ວະສະຕິ (ຍ່ອມອາໄສຢູ່ອ້ອມບ້ານ), ນະທິງ ເນຣັນຊະຣັງ ປະຕິ (ໃກ້ແມ່ນ້ຳເນຣັນຊະຣາ, ອະທິບາຍວ່າ ໃນທີ່ໃກ້ແຫ່ງແມ່ນ້ຳເນຣັນຊະຣາ). ປະຕິພັນຕຸ ຕັງ ຈຸນທະ ໂພດຊັງຄາ (ແນ່ຈຸນທະ ຂໍໂພດຊົງທັງຫຼາຍຈົ່ງແຈ່ມແຈ້ງແກ່ທ່ານ), ອຸປະມາ ມັງ ປະຕິພາຕິ (ອຸປະມາຍ່ອມປາກົດແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ, ອະທິບາຍວ່າ ອຸປະມາຍ່ອມປາກົດແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ).

---

‘‘Kvaci dutiyā, atthe’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ 'ຄວະຈິ ທຸຕິຍາ' ແລະ 'ອັດເຖ' ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

290. Tatiyāsattamīnañca.

໒໙໐. ແລະໃນອັດແຫ່ງຕະຕິຍາວິພັດ ແລະສັດຕະມີວິພັດ.

---

Tatiyāsattamīnamatthe ca kvaci liṅgamhā dutiyāvibhatti hoti.

ແລະໃນບາງອັດ, ທຸຕິຍາວິພັດ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກລິງ ໃນອັດແຫ່ງຕະຕິຍາວິພັດ ແລະສັດຕະມີວິພັດ.

---

Tatiyatthe sace maṃ nālapissati, tvañca maṃ nābhibhāsasi, vinā saddhammaṃ kuto sukhaṃ, upāyamantarena na atthasiddhi.

ໃນອັດຕະຕິຍາວິພັດ ເຊັ່ນ: ສະເຈ ມັງ ນາລະປິສສະຕິ (ຖ້າວ່າ ທ່ານຈັກບໍ່ເວົ້າກັບຂ້າພະເຈົ້າ), ຕວັນຈະ ມັງ นາພິພາສະສິ (ແລະທ່ານຈັກບໍ່ປາໄສກັບຂ້າພະເຈົ້າ), ວິນາ ສັດທັມມັງ ກຸໂຕ ສຸຂັງ (ເວັ້ນຈາກພຣະສັດທຳແລ້ວ ຄວາມສຸກຈັກມີມາແຕ່ໃສ), ອຸປາຍະມັນຕະເຣນະ ນະ ອັດຖະສິດທິ (ຄວາມສຳເລັດປະໂຫຍດ ຍ່ອມບໍ່ມີ ຫາກປາສະຈາກອຸບາຍ).

---

Sattamiyatthe [Pg.144]– kāle, upānvajjhāvasassa payoge, adhisiṭṭhāvasānaṃ payoge, tappānacāre ca dutiyā.

ໃນອັດສັດຕະມີວິພັດ ຄື: ໃນການບອກການ (ເວລາ), ໃນການປະກອບກັບ ອຸປະ, ອະນຸ, ອະທິ ແລະ ອາ ບົດໜ້າ ວະສະ ທາດ, ໃນການປະກອບກັບ ອະທິ ບົດໜ້າ ສີ, ຖາ ແລະ ອາສະ ທາດ, ແລະໃນການດື່ມແລະການທ່ຽວໄປ ຍ່ອມລົງທຸຕິຍາວิພັດ.

---

Kāle tāva – pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā, ekaṃ samayaṃ bhagavā. Imaṃ rattiṃ cattāro mahārājāno.

ໃນອັດການ (ເວລາ) ກ່ອນ ເຊັ່ນ: ປຸບພັນຫະສະມະຍັງ ນິວາເສດວາ (ນຸ່ງສະບົງໃນເວລາເຊົ້າ), ເອກັງ ສະມະຍັງ ພະຄະວາ (ໃນສະໄໝໜຶ່ງ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ...), ອิມັງ ຣັດຕິງ ຈັດຕາໂຣ ມະຫາຣາຊາໂນ (ໃນຄືນນີ້ ທ້າວມະຫາຣາດທັງສີ່...).

---

Upādipubbassa vasadhātussa payoge – gāmaṃ upavasati, gāmaṃ anuvasati, vihāraṃ adhivasati, gāmaṃ āvasati, agāraṃ ajjhāvasati. Tathā pathaviṃ adhisessati, gāmaṃ adhitiṭṭhati, gāmaṃ ajjhāvasati.

ໃນການປະກອບກັບ ວະສະ ທາດ ທີ່ມີ ອຸປະ ເປັນຕົ້ນຢູ່ໜ້າ ເຊັ່ນ: ຄາມັງ ອຸປະວະສະຕິ (ຍ່ອມອາໄສຢູ່ໃນບ້ານ), ຄາມັງ ອະນຸວະສະຕິ (ຍ່ອມອາໄສຢູ່ໃນບ້ານ), ວິຫາຣັງ ອະທິວະສະຕິ (ຍ່ອມອາໄສຢູ່ໃນວິຫານ), ຄາມັງ ອາວະສະຕິ (ຍ່ອມອາໄສຢູ່ໃນບ້ານ), ອະຄາຣັງ ອັດຊາວະສະຕິ (ຍ່ອມຄອງເຮືອນ). ເຊັ່ນດຽວກັນ: ປະຖະວິງ ອະທິເສດສະຕິ (ຈັກນອນທັບແຜ່ນດິນ), ຄາມັງ ອະທິຕິດຖະຕິ (ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໃນບ້ານ), ຄາມັງ ອັດຊາວະສະຕິ (ຍ່ອມຄອງບ້ານ).

---

Tappānacāresu – nadiṃ pivati, gāmaṃ carati iccādi.

ໃນການດື່ມແລະການທ່ຽວໄປ ເຊັ່ນ: ນະທິງ ປິວະຕິ (ຍ່ອມດື່ມເຊິ່ງແມ່ນ້ຳ), ຄາມັງ ຈະຣະຕິ (ຍ່ອມທ່ຽວໄປໃນບ້ານ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Kasmiṃ atthe tatiyā?

ຕະຕິຍາວິພັດ ລົງໃນອັດໃດ?

---

291. Karaṇe tatiyā.

໒໙໑. ຕະຕິຍາວິພັດ ລົງໃນອັດກະຣະນະ (ເຄື່ອງມື).

---

Karaṇakārake tatiyāvibhatti hoti.

ຕະຕິຍາວິພັດ ຍ່ອມລົງໃນກະຣະນະກາຣະກະ.

---

Kiṃ karaṇaṃ?

ກະຣະນະ ແມ່ນຫຍັງ?

---

292. Yena vā kayirate taṃ karaṇaṃ.

໒໙໒. ຫຼືວ່າ ສິ່ງໃດອັນຜູ້ເຮັດຍ່ອມເຮັດ (ການກະທຳ) ດ້ວຍສິ່ງໃດ, ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ກະຣະນະ.

---

Yena vā kattā upakaraṇabhūtena vatthunā kriyaṃ abyavadhānena karoti, yena vā vikaroti, yena vā pāpuṇāti, taṃ kārakaṃ karaṇasaññaṃ hoti.

ຫຼືວ່າ ຜູ້ເຮັດຍ່ອມເຮັດກິລິຍາໂດຍບໍ່ມີລະຫວ່າງຄັ່ນ ດ້ວຍວັດຖຸອັນເປັນອຸປະກອນໃດ, ຫຼືຍ່ອມເຮັດໃຫ້ແປກໄປດ້ວຍສິ່ງໃດ, ຫຼືຍ່ອມເຖິງດ້ວຍສິ່ງໃດ, ກາຣະກະນັ້ນ ຊື່ວ່າ ກະຣະນະ.

---

Karīyate anenāti karaṇaṃ, ettha ca satipi sabbakārakānaṃ kriyāsādhakatte ‘‘yena vā kayirate’’ti visesetvā vacanaṃ kattūpakaraṇabhūtesu kārakesu sādhakatamasseva gahaṇatthaṃ.

ສິ່ງໃດອັນຜູ້ເຮັດຍ່ອມເຮັດດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ ເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ກະຣະນະ. ແລະໃນທີ່ນີ້ ເຖິງວ່າກາຣະກະທັງປວງຈະເປັນເຄື່ອງເຮັດກິລິຍາໃຫ້ສຳເລັດກໍຕາມ, ແຕ່ຄຳກ່າວຈຳແນກວ່າ 'ເຍນະ ວາ ກະຢິຣະເຕ' ນັ້ນ ກໍເພື່ອຖືເອົາສະເພາະກາຣະກະທີ່ມີຄວາມສຳເລັດຢ່າງຍິ່ງ ໃນບັນດາກາຣະກະທັງຫຼາຍ ອັນເປັນອຸປະກອນຂອງຜູ້ເຮັດ.

---

Vuttañca [Pg.145]

ແລະທ່ານກ່າວໄວ້ອີກວ່າ

---

‘‘Yassa sabbavisesena, kriyāsaṃsiddhihetutā;

Sambhāvīyati taṃ vuttaṃ, karaṇaṃ nāma kāraka’’nti.

“ກາຣະກະໃດ ທີ່ປາກົດວ່າເປັນເຫດໃຫ້ກິລິຍາສຳເລັດໄດ້ ດ້ວຍຄວາມພິເສດທັງປວງ, ກາຣະກະນັ້ນ ທ່ານກ່າວວ່າ ກະຣະນະກາຣະກະ”.

---

Taṃ pana duvidhaṃ ajjhattika bāhiravasena.

ກໍກະຣະນະນັ້ນ ມີ ໒ ປະເພດ ຄື: ພາຍໃນ ແລະ ພາຍນອກ.

---

Yathā – hatthena kammaṃ karoti, cakkhunā rūpaṃ passati, manasā dhammaṃ viññāya. Dattena vīhayo lunāti, agginā kuṭiṃ jhāpeti.

ເຊັ່ນ: ຫັດເຖນະ ກຳມັງ ກະໂຣຕິ (ຍ່ອມເຮັດວຽກດ້ວຍມື), ຈັກຂຸນາ ຣູປັງ ປັດສະຕິ (ຍ່ອມເຫັນຮູບດ້ວຍຕາ), ມະນະສາ ທັມມັງ ວິນຍາຍະ (ຮູ້ແຈ້ງທຳດ້ວຍໃຈ). ທັດເຕນະ ວີຫະໂຍ ລຸນາຕິ (ຍ່ອມກ່ຽວເຂົ້າດ້ວຍກ່ຽວ), ອັກຄິນາ ກຸຕິງ ຊາເປຕິ (ຍ່ອມເຜົາກຸຕິດ້ວຍໄຟ).

---

‘‘Tatiyā’’ti adhikāro.

ບົດວ່າ 'ຕະຕິຍາ' ເປັນບົດກຳນົດ.

---

293. Kattari ca.

໒໙໓. ແລະໃນອັດກັດຕຸ (ຜູ້ເຮັດ).

---

Kattari ca kārake liṅgamhā tatiyāvibhatti hoti. Caggahaṇena itthambhūtalakkhaṇe, kriyāpavagge, pubbasadisasamūnattha kalaha nipuṇa missaka sakhilatthādiyoge, kāladdhānesu, paccattakammatthapañcamiyatthādīsu ca tatiyā.

ຕະຕິຍາວິພັດ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກລິງ ໃນກັດຕຸກາຣະກະ. ດ້ວຍການຖືເອົາ ຈະ ສັບ, ຕະຕິຍາວິພັດ ຍ່ອມລົງໃນອັດອິດຖັມພູຕະລັກສະນະ, 在ອັດກິລິຍາປະວັກຄະ (ຄວາມສຳເລັດແຫ່ງກິລິຍາ), ໃນການປະກອບກັບສັບທີ່ມີອັດວ່າ ກ່ອນ, ເໝືອນ, ເທົ່າກັນ, ດ້ອຍ, ທະເລາະ, ສະຫຼາດ, ປະສົມ, ສຸພາບ ເປັນຕົ້ນ, ໃນອັດການແລະອັດທະ (ເວລາແລະໄລຍະທາງ), ໃນອັດປັດຈັດຕະ (ຕົນເອງ), ໃນອັດກຳ ແລະໃນອັດປັນຈະມີວິພັດ ເປັນຕົ້ນ.

---

Ko ca kattā?

ແລະຜູ້ເຮັດ (ກັດຕຸ) ແມ່ນໃຜ?

---

294. Yo karoti sa kattā.

໒໙໔. ຜູ້ໃດຍ່ອມເຮັດ, ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ຜູ້ເຮັດ (ກັດຕຸ).

---

Yo kriyaṃ attappadhāno hutvā karoti, so kattusañño hoti.

ຜູ້ໃດເປັນຜູ້ມີຕົນເປັນປະທານ ແລ້ວເຮັດກິລິຍາ, ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ກັດຕຸ.

---

So tividho suddhakattā hetukattā kammakattāti. Tattha yo sayameva kriyaṃ karoti, so suddhakattā. Yo aññaṃ kātuṃ samatthaṃ akarontaṃ kammaṃ niyojeti, so hetukattā, yathā – gantuṃ samattho devadatto, tamañño payojeti ‘‘gamayati devadatta’’nti.

ກັດຕຸນັ້ນ ມີ ໓ ປະເພດ ຄື: ຜູ້ເຮັດເອງ (ສຸດທະກັດຕຸ), ຜູ້ໃຊ້ໃຫ້ເຮັດ (ເຫຕຸກັດຕຸ) ແລະ ຜູ້ເຮັດໃນຕົວ (ກັມມະກັດຕຸ). ໃນກັດຕຸ ໓ ປະເພດນັ້ນ, ຜູ້ໃດຍ່ອມເຮັດກິລິຍາດ້ວຍຕົນເອງ, ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ຜູ້ເຮັດເອງ. ຜູ້ໃດຍ່ອມໃຊ້ບຸກຄົນອື່ນຜູ້ສາມາດເຮັດໄດ້ ແຕ່ບໍ່ເຮັດ ໃຫ້ເຮັດການງານ, ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ຜູ້ໃຊ້ໃຫ້ເຮັດ. ເຊັ່ນ: ທ້າວເທວະທັດເປັນຜູ້ສາມາດຈະໄປໄດ້, ບຸກຄົນອື່ນຍ່ອມໃຊ້ທ້າວເທວະທັດນັ້ນວ່າ 'ຄາມະຍະຕິ ເທວະທັດຕັງ' (ຍ່ອມໃຫ້ທ້າວເທວະທັດໄປ).

---

Yaṃ pana tattha tattha gacchati devadatto, tamañño payojayati ‘‘gamayati devadatta’’nti hetvatthanidassanaṃ, tampi sāmatthiyadassanavasena [Pg.146] vuttanti gahetabbaṃ. Aññathā yadi sayameva gacchati, kiṃ tattha payojakabyāpārena akarontaṃ balena kārayati, pāsāṇaṃ uṭṭhāpayatītiādikañca na sijjheyya.

ສ່ວນການສະແດງອັດເຫດ ທີ່ວ່າ 'ທ້າວເທວະທັດຍ່ອມໄປໃນທີ່ນັ້ນໆ, ບຸກຄົນອື່ນຍ່ອມໃຊ້ທ້າວເທວະທັດນັ້ນວ່າ ຄາມະຍະຕິ ເທວະທັດຕັງ' ນັ້ນ, ພຶງຊາບວ່າ ທ່ານກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການສະແດງຄວາມສາມາດ. ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ, ຫາກວ່າທ້າວເທວະທັດຍ່ອມໄປເອງ, ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງດ້ວຍຄວາມຂະຫຍາຍຕົວຂອງຜູ້ໃຊ້ໃນທີ່ນັ້ນ, ແລະຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຍ່ອມໃຫ້ຜູ້ບໍ່ເຮັດ ເຮັດດ້ວຍກຳລັງ' ຫຼື 'ຍ່ອມໃຫ້ຍົກກ້ອນຫີນຂຶ້ນ' ກໍຈັກບໍ່ສຳເລັດ.

---

Ettha pana

ກໍໃນທີ່ນີ້

---

‘‘Kattā’’ti vattate.

ບົດວ່າ 'ກັດຕາ' ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

293. Yo kāreti sa hetu.

໒໙໓. ຜູ້ໃດຍ່ອມໃຊ້ໃຫ້ເຮັດ, ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ເຫດ (ເຫຕຸກັດຕຸ).

---

Yo kattāraṃ kāreti, so hetusañño hoti, kattā cāti hetukattusaññā.

ຜູ້ໃດຍ່ອມໃຊ້ໃຫ້ຜູ້ເຮັດ ເຮັດ, ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ເຫດ, ແລະຊື່ວ່າ ຜູ້ເຮັດ ນຳອີກ.

---

Yo pana parassa kriyaṃ paṭicca kammabhūtopi sukarattā sayameva sijjhanto viya hoti, so kammakattā nāma, yathā – sayaṃ karīyate kaṭo, sayameva paccate odanoti.

ສ່ວນຜູ້ໃດ ອາໄສກິລິຍາຂອງຜູ້ນອກນີ້ ເຖິງວ່າຈະເປັນກຳ (ຜູ້ຖືກເຮັດ) ແຕ່ເພາະຄວາມເຮັດໄດ້ງ່າຍ ຈຶ່ງເປັນເໝືອນສຳເລັດໄດ້ເອງ, ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ກັມມະກັດຕຸ. ເຊັ່ນ: ສະຍັງ ກະຣີຍະເຕ ກະໂຕ (ສາດຍ່ອມຖືກເຮັດເອງ), ສະຍະເມວະ ປັດຈະເຕ ໂອທະໂນ (ເຂົ້າຍ່ອມຫຸງສຸກເອງ).

---

Vuttañca

ແລະທ່ານກ່າວໄວ້ອີກວ່າ

---

‘‘Attappadhāno kiriyaṃ, yo nibbatteti kārako;

Appayutto payutto vā, sa kattāti pavuccati.

“ກາຣະກະໃດ ເປັນຜູ້ມີຕົນເປັນປະທານ ຍ່ອມໃຫ້ກິລິຍາເກີດຂຶ້ນ, ກາຣະກະນັ້ນ ບໍ່ວ່າຈະຖືກໃຊ້ ຫຼືບໍ່ຖືກໃຊ້ກໍຕາມ, ທ່ານກ່າວວ່າ ກັດຕຸ (ຜູ້ເຮັດ).

---

Hetukattāti kathito,Kattuno yo payojako;

Kammakattāti sukaro,Kammabhūto kathīyate’’ti.

ຜູ້ໃດເປັນຜູ້ໃຊ້ຜູ້ເຮັດ, ຜູ້ນັ້ນທ່ານກ່າວວ່າ ເຫຕຸກັດຕຸ (ຜູ້ໃຊ້ໃຫ້ເຮັດ); ສ່ວນກາຣະກະໃດ ເປັນກຳ (ຜູ້ຖືກເຮັດ) ແຕ່ເຮັດໄດ້ງ່າຍ, ກາຣະກະນັ້ນ ທ່ານກ່າວວ່າ ກັມມະກັດຕຸ (ຜູ້ເຮັດໃນຕົວ)”.

---

Nanu ca ‘‘saṃyogo jāyate’’tiādīsu kathaṃ pure asato jananakriyāya kattubhāvosiyāti? Vuccate – lokasaṅketasiddho hi saddappayogo, avijjamānampi hi loko saddābhidheyyatāya vijjamānaṃ viya gahetvā voharati[Pg.147], vikappabuddhigahitākāroyeva hi saddenābhidhīyate, na tu vatthusabhāvo, aññathā sutamayañāṇenapi paccakkhena viya vatthusabhāvasacchikaraṇappasaṅgo ca musāvāda kudiṭṭhivādādīnamabhāvappasaṅgo ca siyā, tasmā buddhiparikappitapaññattivasenapi saddappavatti hotīti asato saṃyogādissapi hoteva jananakriyāya kattukārakatāti.

ຖ້າຖາມວ່າ: ໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ສັງໂຍໂຄ ຊາຍະເຕ' (ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ), ຄວາມເປັນຜູ້ເຮັດໃນກິລິຍາຄືການເກີດຂຶ້ນ ຂອງສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຢູ່ກ່ອນ ຈັກມີໄດ້ແນວໃດ? ຕອບວ່າ: ເພາະການໃຊ້ສັບ ຍ່ອມສຳເລັດດ້ວຍຄວາມຕົກລົງຂອງຊາວໂລກ, ດ້ວຍວ່າ ຊາວໂລກຍ່ອມຖືເອົາສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຢູ່ ໃຫ້ເປັນເໝືອນສິ່ງທີ່ມີຢູ່ ດ້ວຍຄວາມເປັນສິ່ງອັນສັບກ່າວເຖิง ແລ້ວຈຶ່ງເວົ້າກັນ, ເພາະວ່າ ອາການທີ່ຖືເອົາດ້ວຍຄວາມຄິດປຸງແຕ່ງນັ້ນເອງ ອັນສັບຍ່ອມກ່າວເຖິງ, ຫາແມ່ນສະພາວະຂອງວັດຖຸບໍ່, ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ, ກໍຈັກມີອັນຕ້ອງເຮັດໃຫ້ແຈ້ງເຊິ່ງສະພາວະຂອງວັດຖຸ ດ້ວຍສຸຕະມະຍະປັນຍາ ເໝືອນດັ່ງດ້ວຍປະຈັກສາຍຕາ, ແລະຈັກມີອັນຕ້ອງບໍ່ມີມຸສາວາດ ແລະກຸທິດຖິວາດ ເປັນຕົ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ການເປັນໄປແຫ່ງສັບ ຍ່ອມມີໄດ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງບັນຍັດທີ່ກຳນົດຂຶ້ນດ້ວຍຄວາມຄິດ, ຄວາມເປັນກັດຕຸກາຣະກະໃນກິລິຍາຄືການເກີດຂຶ້ນ ຂອງສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຢູ່ ເຊັ່ນຄວາມກ່ຽວຂ້ອງ ເປັນຕົ້ນ ກໍຍ່ອມມີໄດ້ຢ່າງແທ້ຈິງ.

---

Yathāha

ດັ່ງທີ່ທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ

---

‘‘Vohāravisayo saddo, nekantaparamatthiko;

Buddhisaṅkappito attho, tassatthoti pavuccati.

“ສັບມີໂວຫານເປັນວິໄສ, ບໍ່ແມ່ນມີປຣະມັດຕະຖະໂດຍສ່ວນດຽວ; ເນື້ອຄວາມທີ່ກຳນົດຂຶ້ນດ້ວຍຄວາມຄິດ, ທ່ານກ່າວວ່າ ເປັນເນື້ອຄວາມຂອງສັບນັ້ນ.

---

Buddhiyā gahitattā hi, saṃyogo jāyate iti;

Saṃyogo vijjamānova, kattā bhavati jātiyā’’ti.

ເພາະຄວາມທີ່ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງ ອັນຄວາມຄິດຖືເອົາແລ້ວວ່າ 'ສັງໂຍໂຄ ຊາຍະເຕ' (ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ), ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງນັ້ນ ເຖິງວ່າບໍ່ມີຢູ່ (ໃນຂະນະກ່ອນເກີດ) ກໍຍ່ອມເປັນຜູ້ເຮັດ ໃນການເກີດໄດ້”.

---

Tatra tatiyā jinena desito dhammo, buddhena jito māro, ahinā daṭṭho naro, buddhena bodhito loko, saddhehi kārito vihāro.

ໃນກັດຕຸກາຣະກະນັ້ນ, ຕະຕິຍາວິພັດ ເຊັ່ນ: ຊິເນນະ ເທສິໂຕ ທັມໂມ (ທຳອັນພຣະຊິນະເຈົ້າສະແດງແລ້ວ), ພຸດເທນະ ຊິໂຕ ມາໂຣ (ມານອັນພຣະພຸດທະເຈົ້າຊະນະແລ້ວ), ອະຫິນา ທັດໂຖ ນະໂຣ (ຄົນອັນງູກັດແລ້ວ), ພຸດ... (ພຣະພຸດທະເຈົ້າໃຫ້ຕື່ນແລ້ວ), ສັດເດຫິ ກາຣິໂຕ ວິຫາໂຣ (ວິຫານອັນທາຍົກຜູ້ມີສັດທາທັງຫຼາຍໃຫ້ສ້າງແລ້ວ).

---

Abhihite na bhavati. Kaṭaṃ karoti devadatto, kāreti vā.

ໃນອັດທີ່ຖືກກ່າວແລ້ວ (ອະພິຫິຕະ) ຍ່ອມບໍ່ມີ (ບໍ່ລົງຕະຕິຍາວິພັດ). ເຊັ່ນ: ກະຕັງ ກະໂຣຕິ ເທວະທັດໂຕ (ທ້າວເທວະທັດຍ່ອມເຮັດເຊິ່ງສາດ), ຫຼື ກາເຣຕິ (ຍ່ອມໃຫ້ເຮັດ).

---

Itthambhūtassa lakkhaṇe – sā bhinnena sīsena paggharantena lohitena paṭivissakānaṃ ujjhāpesi, ūnapañcabandhanena pattena aññaṃ navaṃ pattaṃ cetāpeyya, tidaṇḍakena paribbājakamaddakkhi.

ໃນອັດອິດຖັມພູຕະລັກສະນະ (ເຄື່ອງໝາຍສະແດງຄວາມເປັນຢ່າງນັ້ນ) ເຊັ່ນ: ສາ ພິນເນນະ ສີເສນະ ປັກຄະຣັນເຕນະ ໂລຫິເຕນະ ປະຕິວິດສະການັງ ອຸດຊາເປສິ (ນາງນັ້ນມີຫົວແຕກ ມີເລືອດໄຫຼຍ້ອຍ ໄດ້ເຮັດໃຫ້ເພື່ອນບ້ານຕິຕຽນແລ້ວ), ອູນະປັນຈະບັນທະເນນະ ປັດເຕນະ ອັນຍັງ ນະວັງ ປັດຕັງ ເຈຕາເປຍຍະ (ພຶງຂໍບາດໃໝ່ອື່ນ ດ້ວຍບາດທີ່ມີຮອຍຮ້າວບໍ່ເຖິງຫ້າແຫ່ງ), ຕິທັນທະເກນະ ປະຣິບພາຊະກະມັດທັກຂິ (ໄດ້ເຫັນປະຣິພາຊົກຜູ້ມີໄມ້ສາມງ່າມ).

---

Apavagge – ekāheneva bārāṇasiṃ pāyāsi, navahi māsehi vihāraṃ niṭṭhāpesi, yojanena adhītaṃ byākaraṇaṃ, kriyāpavaggoti kriyāya āsuṃ pariniṭṭhāpanaṃ.

ໃນອັດອະປະວັກຄະ (ຄວາມສຳເລັດແຫ່ງກິລິຍາ) ເຊັ່ນ: ເອກາເຫເນວະ ພາຣານະສິງ ປາຍາສິ (ໄດ້ເດີນທາງໄປເຖິງເມືອງພາຣານະສີ ພາຍໃນວັນດຽວເທົ່ານັ້ນ), ນະວະຫι ມາເສຫິ ວິຫາຣັງ Nິດຖາເປສິ (ໄດ້ສ້າງວິຫານໃຫ້ສຳເລັດ ພາຍໃນເກົ້າເດືອນ), ໂຍຊະເນນະ ອະທີຕັງ ວະຍາກະຣະນັງ (ຮຽນໄວຍາກອນຈົບ ພາຍໃນໜຶ່ງໂຍດ). ຄຳວ່າ ກິລິຍາປະວັກຄະ ຄື ການເຮັດກິລິຍາໃຫ້ສຳເລັດໂດຍໄວ.

---

Pubbādiyoge [Pg.148]– māsena pubbo, pitarā sadiso, mātarā samo, kahāpaṇena ūno, dhanena vikalo, asinā kalaho, ācārena nipuṇo, vācāya nipuṇo, guḷena missakaṃ, tilena missakaṃ, vācāya sakhilo, maṇinā attho, dhanena attho, pitarā tulyo.

ໃນການປະກອບກັບສັບມີ ປຸບພະ ເປັນຕົ້ນ ເຊັ່ນ: ມາເສນະ ປຸບໂພ (ກ່ອນເດືອນໜຶ່ງ), ປິຕະຣາ ສະທິໂສ (ເໝືອນດ້ວຍບິດາ), ມາຕະຣາ ສະໂມ (ເທົ່າກັນດ້ວຍມານດາ), ກະຫາປະເນນະ ອູໂນ (ດ້ອຍກວ່າດ້ວຍກະຫາປະນະ), ທະເນນະ ວິກະໂລ (ປາສະຈາກຊັບ), ອະສິນา ກະລະໂຫ (ການທະເລາະດ້ວຍດາບ), ອາຈາເຣນະ ນິປຸໂນ (ຜູ້ສະຫຼາດດ້ວຍມາລະຍາດ), ວາຈາຍະ ນິປຸໂນ (ຜູ້ສະຫຼາດດ້ວຍວາຈາ), ຄຸເລນະ ມິດສະກັງ (ປະສົມດ້ວຍນ້ຳອ້ອຍ), ຕິເລນະ ມິດສະກັງ (ປະສົມດ້ວຍງາ), ວາຈາຍະ ສະຂິໂລ (ຜູ້ສຸພາບດ້ວຍວາຈา), ມະນິນา ອັດໂຖ (ຄວາມຕ້ອງການດ້ວຍແກ້ວມະນີ), ທະເນນະ ອັດໂຖ (ຄວາມຕ້ອງການດ້ວຍຊັບ), ປິຕະຣາ ຕຸນໂຍ (ເທົ່າກັນດ້ວຍບິດາ).

---

Kāladdhānesu – māsena bhuñjati, yojanena gacchati.

ໃນອັດການແລະອັດທະ (ເວລາແລະໄລຍະທາງ) ເຊັ່ນ: ມາເສນະ ພຸນຊະຕິ (ຍ່ອມສັນຕະຫຼອດເດືອນ), ໂຍຊະເນນະ ຄັດສະຕິ (ຍ່ອມໄປຕະຫຼອດໂຍດ).

---

Paccatte – attanāva attānaṃ sammannati.

ໃນອັດປັດຈັດຕະ (ຕົນເອງ) ເຊັ່ນ: ອັດຕະນາວະ ອັດຕານັງ ສັມມັນນະຕິ (ຍ່ອມສົມມຸດຕົນເອງດ້ວຍຕົນເອງ).

---

Kammatthe – tilehi khette vapati.

ໃນອັດກຳ ເຊັ່ນ: ຕິເລຫິ ເຂດເຕ ວະປະຕິ (ຍ່ອມຫວ່ານເຊິ່ງງາທັງຫຼາຍໃນນາ).

---

Pañcamiyatthe – sumuttā mayaṃ tena mahāsamaṇena.

ໃນອັດປັນຈະມີວິພັດ ເຊັ່ນ: ສຸມຸດຕາ ມະຍັງ ເຕນະ ມະຫາສະມະເນນະ (ພວກເຮົາພົ້ນດີແລ້ວ ຈາກພຣະມະຫາສະມະນະພຣະອົງນັ້ນ).

---

296. Sahādiyoge ca.

໒໙໖. ແລະໃນການປະກອບກັບ ສະຫະ ສັບ ເປັນຕົ້ນ.

---

Saha saddhiṃ samaṃ nānā vinā alaṃ kimiccevamādīhi yoge liṅgamhā tatiyāvibhatti hoti, casaddena sahatthepi.

ໃນການປະກອບຮ່ວມກັບສັບເຫຼົ່ານີ້ເປັນຕົ້ນຄື: saha (ກັບ), saddhiṃ (ຮ່ວມກັບ), samaṃ (ສະເໝີ, ພ້ອມ), nānā (ຕ່າງ, ປາສະຈາກ), vinā (ເວັ້ນ, ປາສະຈາກ), alaṃ (ພໍແລ້ວ), kiṃ (ປະໂຫຍດຫຍັງ) ຕະຕິຍາວิບັດ (ວິບັດທີ 3) ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກລິງ; ແລະດ້ວຍ 'ຈະ' ສັບ ຍ່ອມລົງໃນອັດ 'ສະຫະ' (ການຮ່ວມກັນ) ນຳອີກ.

---

Tattha sahasaddena yogo kriyā guṇa dabba samavāye sambhavati. Yathā – vitakkena saha vattati, puttena saha thūlo, antevāsikasaddhivihārikehi saha ācariyupajjhāyānaṃ lābho, nisīdi bhagavā saddhiṃ bhikkhusaṅghena, sahassena samaṃ mitā, sabbehi me piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo, saṅgho vināpi gaggena uposathaṃ kareyya, alaṃ te idha vāsena, kiṃ me ekena tiṇṇena, purisena thāmadassinā, kiṃ te jaṭāhi dummedha, kiṃ te ajinasāṭiyā.

ໃນບັນດາສັບເຫຼົ່ານັ້ນ, ການປະກອບຮ່ວມກັບ 'ສະຫະ' ສັບ ຍ່ອມມີໄດ້ໃນຄວາມກ່ຽວພັນກັນແຫ່ງກິລິຍາ, ຄຸນ ແລະ ທັບພະ (ວັດຖຸ). ດັ່ງເຊັ່ນ: - vitakkena saha vattati (ຍ່ອມເປັນໄປພ້ອມກັບວິຕົກ) - puttena saha thūlo (ເປັນຄົນຕຸ້ຍພ້ອມກັບລູກຊາຍ) - antevāsikasaddhivihārikehi saha ācariyupajjhāyānaṃ lābho (ລາບຂອງອາຈານແລະອຸປັດຊາ ຍ່ອມມີຮ່ວມກັບອັນເຕວາສິກແລະສັດທິວິຫາຣິກທັງຫຼາຍ) - nisīdi bhagavā saddhiṃ bhikkhusaṅghena (ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າປະທັບນັ່ງຮ່ວມກັບພຣະພິກຂຸສົງ) - sahassena samaṃ mitā (ອັນເຂົາວັດແທກແລ້ວສະເໝີດ້ວຍພັນໜຶ່ງ) - sabbehi me piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo (ຄວາມເປັນຕ່າງກັນ ຄວາມເປັນປາສະຈາກກັນ ຈາກສິ່ງທັງປວງທີ່ເປັນທີ່ຮັກທີ່ເພິ່ງພໍໃຈຂອງຂ້າພະເຈົ້າ) - saṅgho vināpi gaggena uposathaṃ kareyya (ສົງເພິ່ງເຮັດອຸໂປສົດ ເຖິງແມ່ນປາສະຈາກພຣະຄັກຄະ) - alaṃ te idha vāsena (ພໍແລ້ວແກ່ທ່ານ ດ້ວຍການຢູ່ໃນທີ່ນີ້) - kiṃ me ekena tiṇṇena, purisena thāmadassinā (ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ ດ້ວຍບຸລຸດຜູ້ຂ້າມພົ້ນແລ້ວຄົນດຽວ ຜູ້ເຫັນແຕ່ກຳລັງ) - kiṃ te jaṭāhi dummedha, kiṃ te ajinasāṭiyā (ດູກ່ອນທ່ານຜູ້ມີປັນຍາຊາມ ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງແກ່ທ່ານດ້ວຍຊະດາທັງຫຼາຍ ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງແກ່ທ່ານດ້ວຍໜັງເສືອ)

---

Sahatthe [Pg.149]– devadatto rājagahaṃ pāvisi kokālikena pacchāsamaṇena, dukkho bālehi saṃvāso.

ໃນອັດ 'ສະຫະ' (ການຮ່ວມກັນ) ເຊັ່ນ: - devadatto rājagahaṃ pāvisi kokālikena pacchāsamaṇena (ພຣະເທວະທັດໄດ້ເຂົ້າໄປສູ່ເມືອງຣາຊະຄຶ ພ້ອມດ້ວຍພຣະໂກກາລິກະ ຜູ້ເປັນປັດສາສະມະນະ) - dukkho bālehi saṃvāso (ການຢູ່ຮ່ວມກັບຄົນພານທັງຫຼາຍ ເປັນທຸກ)

---

297. Hetvatthe ca.

໒໙໗. ແລະໃນອັດເຫດ (ເຫດວັດຖະ).

---

Yogaggahaṇamihānuvattate, hetvatthe, hetvatthappayoge ca liṅgamhā tatiyāvibhatti hoti.

ບົດວ່າ 'ໂຍຄະ' ຍ່ອມຕາມມາໃນສູດນີ້, ຕະຕິຍາວິບັດ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກລິງ ໃນອັດເຫດ ແລະໃນການປະກອບຮ່ວມກັບສັບທີ່ມີອັດເປັນເຫດ.

---

Kismiñci phale diṭṭhasāmatthiyaṃ kāraṇaṃ hetu, soyeva attho, tasmiṃ hetvatthe, annena vasati, dhammena vasati, vijjāya vasati.

ເຫດ ຄື ເຫດຜົນທີ່ມີກຳລັງອັນປາກົດແລ້ວໃນຜົນຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ, ນັ້ນຄືອັດ (ຂອງເຫດ), ໃນອັດເຫດນັ້ນ ເຊັ່ນ: - annena vasati (ຍ່ອມຢູ່ເພາະອາຫານ) - dhammena vasati (ຍ່ອມຢູ່ເພາະທຳ) - vijjāya vasati (ຍ່ອມຢູ່ເພາະວິຊາ)

---

Na jaccāvasalo hoti,Na jaccā hoti brāhmaṇo;

Kammunā vasalo hoti,Kammunā hoti brāhmaṇo.

'ບຸກຄົນຍ່ອມບໍ່ເປັນຄົນຖອຍເພາະຊາດກຳເນີດ, ຍ່ອມບໍ່ເປັນພຣາມເພາະຊາດກຳເນີດ; ແຕ່ຍ່ອມເປັນຄົນຖອຍເພາະກຳ, ຍ່ອມເປັນພຣາມເພາະກຳ.'

---

Dānena bhogavā, ācārena kulī.

- dānena bhogavā (ເປັນຜູ້ມີໂພຄະເພາະການທານ) - ācārena kulī (ເປັນຜູ້ມີຕະກູນສູງເພາະມາລະຍາດ)

---

Kena pāṇi kāmadado, kena pāṇi madhussavo;

Kena te brahmacariyena, puññaṃ pāṇimhi ijjhati.

'ມືຂອງທ່ານໃຫ້ສິ່ງທີ່ປາດຖະໜາເພາະເຫດໃດ? ມືຂອງທ່ານມີລົດຫວານຫຼັ່ງໄຫຼອອກມາເພາະເຫດໃດ? ບຸນຍ່ອມສຳເລັດໃນມືຂອງທ່ານ ເພາະພຣົມມະຈັນໃດ?'

---

Hetvatthappayoge – kena nimittena, kena payojanena, kenaṭṭhena, kena hetunā vasati.

In ການປະກອບຮ່ວມກັບສັບທີ່ມີອັດເປັນເຫດ ເຊັ່ນ: - kena nimittena (ຍ່ອມຢູ່ເພາະນິມິດໃດ?) - kena payojanena (ຍ່ອມຢູ່ເພາະປະໂຫຍດໃດ?) - kenaṭṭhena (ຍ່ອມຢູ່ເພາະເນື້ອຄວາມໃດ?) - kena hetunā vasati (ຍ່ອມຢູ່ເພາະເຫດໃດ?)

---

298. Sattamyatthe ca.

໒໙໘. ແລະໃນອັດວິບັດທີ 7 (ສັດຕະມະຍັດຖະ).

---

Sattamyatthe ca liṅgamhā tatiyāvibhatti hoti.

ແລະຕະຕິຍາວິບັດ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກລິງ ໃນອັດວິບັດທີ 7 (ສັດຕະມະຍັດຖະ).

---

Kāladdhānadisādesādīsu cāyaṃ. Tena samayena, tena kālena, kālena dhammassavaṇaṃ, so vo mamaccayena satthā, māsena bhuñjati, yojanena dhāvati. Puratthimena dhataraṭṭho, dakkhiṇena virūḷhako, pacchimena virūpakkho, uttarena [Pg.150] kasivanto janoghamaparena ca, yena bhagavā tenupasaṅkami iccādi.

ວິບັດນີ້ ຍ່ອມລົງໃນອັດກາລ (ເວລາ), ອັດທານ (ຫົນທາງ), ທິດ, ເທດ (ສະຖານທີ່) ເປັນຕົ້ນ. ເຊັ່ນ: - tena samayena (ໃນສະໄໝນັ້ນ) - tena kālena (ໃນກາລນັ້ນ) - kālena dhammassavaṇaṃ (ການຟັງທຳຕາມກາລ) - so vo mamaccayena satthā (ພຣະທຳແລະວິນັຍນັ້ນ ຍ່ອມເປັນສາດສະດາຂອງພວກທ່ານ ໃນເວລາທີ່ຂ້າພະເຈົ້າລ່ວງລັບໄປແລ້ວ) - māsena bhuñjati (ຍ່ອມສັນສິ້ນເດືອນໜຶ່ງ / ຕະຫຼອດເດືອນໜຶ່ງ) - yojanena dhāvati (ຍ່ອມແລ່ນໄປສິ້ນໂຍດໜຶ່ງ / ຕະຫຼອດໂຍດໜຶ່ງ) - puratthimena dhataraṭṭho (ທ້າວທະຕະຣົດ ຢູ່ທາງທິດຕາເວັນອອກ) - dakkhiṇena virūḷhako (ທ້າວວິຣູນຫົກ ຢູ່ທາງທິດໃຕ້) - pacchimena virūpakkho (ທ້າວວິຣູປັກ ຢູ່ທາງທິດຕາເວັນຕົກ) - uttarena kasivanto janoghamaparena ca (ທ້າວກຸເວຣ ຢູ່ທາງທິດເໜືອ ແລະໝູ່ຊົນອື່ນໆ ຢູ່ທາງທິດຕາເວັນຕົກ) - yena bhagavā tenupasaṅkami (ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າປະທັບຢູ່ ນະ ທີ່ໃດ ກໍໄດ້ເຂົ້າໄປເຝົ້າ ນະ ທີ່ນັ້ນ) ເປັນຕົ້ນ.

---

299. Yenaṅgavikāro.

໒໙໙. (ຕະຕິຍາວິບັດ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກສັບ) ທີ່ສະແດງອະໄວຍະວະອັນເປັນເຫດໃຫ້ເຫັນຄວາມພິການ (ຂອງເຈົ້າຂອງອະໄວຍະວະ).

---

Yena byādhimatā aṅgena aṅgino vikāro lakkhīyate, tattha tatiyāvibhatti hoti. Ettha ca aṅgamassa atthīti aṅgaṃ, sarīraṃ. Akkhinā kāṇo, hatthena kuṇī, pādena khañjo, piṭṭhiyā khujjo.

ຄວາມພິການຂອງເຈົ້າຂອງອະໄວຍະວະ ຍ່ອມປາກົດເພາະອະໄວຍະວະທີ່ມີໂລກໃດ, ຕະຕິຍາວິບັດ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກອະໄວຍະວະນັ້ນ. ແລະໃນທີ່ນີ້ ບົດວ່າ 'ອັງຄະ' (aṅga) ໝາຍເຖິງ ຮ່າງກາຍ (ເພາະມີອະໄວຍະວະ). ເຊັ່ນ: - akkhinā kāṇo (ເປັນຄົນຕາບອດເພາະຕາ [ຕາບອດຂ້າງໜຶ່ງ]) - hatthena kuṇī (ເປັນຄົນມືຄົດເພາະມື) - pādena khañjo (ເປັນຄົນຂາເປ້ເພາະຕີນ) - piṭṭhiyā khujjo (ເປັນຄົນຫຼັງກົ່ງເພາະຫຼັງ)

---

300. Visesane ca.

໓໐໐. ແລະໃນອັດວິເສດສະນະ (ບົດຂະຫຍາຍ).

---

Visesīyati visesitabbaṃ anenāti visesanaṃ, gottādi. Tasmiṃ gottanāmajātisippavayoguṇasaṅkhāte visesanatthe tatiyāvibhatti hoti, casaddena pakatiādīhi ca. Gottena gotamo nātho.

ສິ່ງທີ່ເປັນເຄື່ອງກຳນົດໝາຍສິ່ງທີ່ເພິ່ງກຳນົດ ຍ່ອມຊື່ວ່າ 'ວິເສດສະນະ' ມີໂຄດເປັນຕົ້ນ. ຕະຕິຍາວິບັດ ຍ່ອມລົງໃນອັດວິເສດສະນະ ອັນໄດ້ແກ່ ໂຄດ, ຊື່, ຊາດກຳເນີດ, ສิລະປະ, ໄວ, ຄຸນ ແລະ ສັງຂະຍາ; ແລະດ້ວຍ 'ຈະ' ສັບ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກສັບມີ ປົກກະຕິ ເປັນຕົ້ນ ນຳອີກ. ເຊັ່ນ: - gottena gotamo nātho (ພຣະໂລກະນາດ ມີພຣະໂຄດວ່າ ໂຄຕະມະ)

---

Sāriputtoti nāmena, vissuto paññavā ca so;

Jātiyā khattiyo buddho, loke appaṭipuggalo.

- sāriputtoti nāmena, vissuto paññavā ca so (ພຣະເຖຣະອົງນັ້ນ ປາກົດໂດຍຊື່ວ່າ ສາຣີບຸດ ເປັນຜູ້ມີຊື່ສຽງໂດ່ງດັງ ແລະມີປັນຍາ) - jātiyā khattiyo buddho, loke appaṭipuggalo (ພຣະພຸດທະເຈົ້າ ເປັນກະສັດໂດຍຊາດກຳເນີດ ເປັນບຸກຄົນຜູ້ຫາຜູ້ປຽບບໍ່ໄດ້ໃນໂລກ)

---

Tadahu pabbajito santo, jātiyā sattavassiko;

Sopi maṃ anusāseyya, sampaṭicchāmi matthake.

'ເຖິງແມ່ນວ່າສາມະເນນນັ້ນ ຈະບວດໃນມື້ນັ້ນເອງ ມີອາຍຸໄດ້ເຈັດປີໂດຍກຳເນີດ, ຫາກເພິ່ນຈະສັ່ງສອນຂ້າພະເຈົ້າ, ຂ້າພະເຈົ້າກໍຍິນດີຮັບຄຳສັ່ງສອນນັ້ນໄວ້ເທິງຫົວ'

---

Sippena naḷakāro so, ekūnatiṃso vayasā, vijjāya sādhu, paññāya sādhu, tapasā uttamo, suvaṇṇena abhirūpo.

- sippena naḷakāro so (ເຂົາເປັນຊ່າງສານໂດຍສິລະປະ) - ekūnatiṃso vayasā (ລາວມີອາຍຸຊາວເກົ້າປີໂດຍໄວ) - vijjāya sādhu (ເປັນຄົນດີເພາະວິຊາ) - paññāya sādhu (ເປັນຄົນດີເພາະປັນຍາ) - tapasā uttamo (ເປັນຜູ້ຍອດຢ້ຽມເພາະຕະບະ) - suvaṇṇena abhirūpo (ເປັນຜູ້ມີຮູບງາມເພາະວັນນະ [ຜິວພັນ])

---

Pakatiādīsu – pakatiyā abhirūpo, yebhuyyena mattikā, samena dhāvati, visamena dhāvati, dvidoṇena dhaññaṃ kiṇāti, sahassena assake kiṇāti iccādi.

ໃນການປະກອບຫຼັງຈາກສັບມີ ປົກກະຕິ ເປັນຕົ້ນ ເຊັ່ນ: - pakatiyā abhirūpo (ເປັນຜູ້ມີຮູບງາມໂດຍປົກກະຕິ) - yebhuyyena mattikā (ໂດຍສ່ວນຫຼາຍເປັນດິນໜຽວ) - samena dhāvati (ຍ່ອມແລ່ນໄປໂດຍທາງສະເໝີ) - visamena dhāvati (ຍ່ອມແລ່ນໄປໂດຍທາງບໍ່ສະເໝີ) - dvidoṇena dhaññaṃ kiṇāti (ຍ່ອມຊື້ເຂົ້າເປືອກດ້ວຍທະນານສອງຖັງ [ສອງໂດນະ]) - sahassena assake kiṇāti (ຍ່ອມຊື້ມ້າທັງຫຼາຍດ້ວຍເງິນພັນໜຶ່ງ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Kasmiṃ atthe catutthī?

ຈະຕຸດຖີວິບັດ (ວິບັດທີ 4) ຍ່ອມລົງໃນອັດໃດ?

---

301. Sampadāne [Pg.151] catutthī.

໓໐໑. ຈະຕຸດຖີວິບັດ ຍ່ອມລົງໃນອັດສຳປະທານ (ຜູ້ຮັບ).

---

Sampadānakārake liṅgamhā catutthīvibhatti hoti.

ຈະຕຸດຖີວິບັດ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກລິງ ໃນສຳປະທານະກາຣົກ.

---

Kiñca sampadānaṃ?

ກໍສຳປະທານນັ້ນ ແມ່ນຫຍັງ?

---

302. Yassa dātukāmo rocate dhārayate vā taṃ sampadānaṃ.

໓໐໒. ບຸກຄົນໃດ ທີ່ຜູ້ໃຫ້ປາດຖະໜາຈະໃຫ້, ຫຼື ພໍໃຈ, ຫຼື ເປັນໜີ້, ບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສຳປະທານ.

---

Yassa vā dātukāmo, yassa vā rocate, yassa vā dhārayate, taṃ kārakaṃ sampadānasaññaṃ hoti. Sammā padīyate assāti sampadānaṃ, paṭiggāhako.

ຫຼືວ່າ ບຸກຄົນໃດ ທີ່ຜູ້ໃຫ້ປາດຖະໜາຈະໃຫ້, ຫຼື ພໍໃຈ, ຫຼື ເປັນໜີ້, ກາຣົກນັ້ນ ຍ່ອມໄດ້ຊື່ວ່າ ສຳປະທານ. ວິເຄາະວ່າ: Sammā padīyate assāti sampadānaṃ (ສິ່ງຂອງຍ່ອມຖືກໃຫ້ໂດຍຊອບແກ່ບຸກຄົນນັ້ນ ເຫດນັ້ນ ບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສຳປະທານ) ຄື ຜູ້ຮັບ (ປະຕິຄາຫົກ).

---

Taṃ pana tividhaṃ diyyamānassānivāraṇajjhesanānumativasena. Yathā – buddhassa pupphaṃ yajati, bodhirukkhassa jalaṃ dadāti. Ajjhesane – yācakānaṃ dhanaṃ dadāti. Anumatiyaṃ – bhikkhūnaṃ dānaṃ deti.

ກໍສຳປະທານນັ້ນ ມີ 3 ປະເພດ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງ: ການບໍ່ຫ້າມຂອງທີ່ເຂົາກຳລັງໃຫ້ (ທິຍະມານັດສານິວາຣະນະ), ການຂໍຮ້ອງ (ອັດເຊສະນະ) ແລະ ການອະນຸມັດ (ອະນຸມະຕິ). ດັ່ງເຊັ່ນ: - buddhassa pupphaṃ yajati (ຍ່ອມບູຊາດອກໄມ້ແກ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າ) - bodhirukkhassa jalaṃ dadāti (ຍ່ອມຖວາຍນ້ຳແກ່ຕົ້ນພຣະສີມະຫາໂພ) [ການບໍ່ຫ້າມຂອງທີ່ເຂົາກຳລັງໃຫ້] - ໃນການຂໍຮ້ອງ (ອັດເຊສະນະ) ເຊັ່ນ: yācakānaṃ dhanaṃ dadāti (ຍ່ອມໃຫ້ຊັບແກ່ຍາຈົກທັງຫຼາຍ) - ໃນການອະນຸມັດ (ອະນຸມະຕິ) ເຊັ່ນ: bhikkhūnaṃ dānaṃ deti (ຍ່ອມຖວາຍທານແກ່ພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍ)

---

Yathāha

ດັ່ງທີ່ທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ:

---

‘‘Anirākaraṇārādha-nābbhanuññavasena hi;

Sampadānaṃ tidhā vuttaṃ, rukkha yācaka bhikkhavo’’ti.

'ແທ້ຈິງແລ້ວ ສຳປະທານ ທ່ານກ່າວວ່າ ມີ 3 ປະເພດ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງ: ການບໍ່ປະຕິເສດ (ອະນິຣາກະຣະນະ), ການຂໍຮ້ອງ (ອາຣາທະນະ) ແລະ ການອະນຸຍາດ (ອັບພະນຸຍາ), ດັ່ງຕົວຢ່າງ: ຕົ້ນໄມ້, ຍາຈົກ ແລະ ພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍ.'

---

Dātukāmoti kiṃ? Rañño daṇḍaṃ dadāti.

ບົດວ່າ 'ທາຕຸກາໂມ' (ຜູ້ປາດຖະໜາຈະໃຫ້) ກ່າວໄວ້ເພື່ອປະໂຫຍດຫຍັງ? (ເພື່ອປ້ອງກັນໃນປະໂຫຍກເຊັ່ນ): rañño daṇḍaṃ dadāti (ຍ່ອມເສຍຄ່າປັບໃໝແກ່ພຣະຣາຊາ) [ບໍ່ໄດ້ຢາກໃຫ້ ແຕ່ຈຳເປັນຕ້ອງໃຫ້].

---

Rocanādīsu pana – samaṇassa rocate saccaṃ, māyasmantānampi saṅghabhedo ruccittha, yassāyasmato khamati, devadattassa suvaṇṇacchattaṃ dhārayate yaññadatto.

ສ່ວນໃນອັດມີຄວາມພໍໃຈເປັນຕົ້ນ ເຊັ່ນ: - samaṇassa rocate saccaṃ (ຄວາມຈິງຍ່ອມເປັນທີ່ພໍໃຈແກ່ສະມະນະ) - māyasmantānampi saṅghabhedo ruccittha (ຄວາມແຕກແຍກແຫ່ງສົງ ຍ່ອມເປັນທີ່ພໍໃຈແກ່ທ່ານຜູ້ມີອາຍຸທັງຫຼາຍດ້ວຍຫຼື?) - yassāyasmato khamati (ຍ່ອມຄວນແກ່ທ່ານຜູ້ມີອາຍຸຮູບໃດ) - devadattassa suvaṇṇacchattaṃ dhārayate yaññadatto (ຍັນຍະທັດ ຍ່ອມເປັນໜີ້ຄັນຮົ່ມຄຳ ແກ່ເທວະທັດ)

---

‘‘Sampadānaṃ, vā’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ 'ສຳປະທານັງ' ແລະ 'ວາ' ຍ່ອມຕາມມາ (ໃນສູດນີ້).

---

303. Silāgha hanu ṭhā sapa dhāra piha kudha duhi ssāsūya rādhikkha paccāsuṇa anupatigiṇapubbakattārocanatthatadattha tumatthālamattha maññānādarappāṇini gatyatthakammani āsisattha sammuti bhiyyasattamyatthesu ca.

໓໐໓. (ກາຣົກມີກຳເປັນຕົ້ນ) ໃນການປະກອບຮ່ວມກັບ: silāgha (ການຍົກຍ້ອງ), hanu (ການປິດບັງ), ṭhā (ການເຂົ້າໄປຢືນໃກ້, ບຳລຸງ), sapa (ການສາບານ), dhāra (ການຊົງໄວ້, ເປັນໜີ້), piha (ຄວາມປາດຖະໜາ), kudha (ຄວາມໂກດ), duha (ຄວາມປະທຸສະຮ້າຍ), issa (ຄວາມອິດສາ), usūya (ການຈັບຜິດ) ແລະທາດທີ່ມີອັດດຽວກັນເຫຼົ່ານັ້ນ; rādha (ການທຳນາຍ, ບູຊາ), ikkha (ການເພັ່ງເລັງ, ພິຈາລະນາ) ແລະຜູ້ເຮັດໃນກິລິຍາກ່ອນ (ປຸບພະກັດຕາ) ໃນການປະກອບຮ່ວມກັບ pati-ā-su (ການຮັບປາກ) ແລະ anu-pati-gī (ການສະໜັບສະໜູນ); ແລະໃນອັດການບອກ (ອາໂຣຈະນັດຖະ), ອັດເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ສິ່ງນັ້ນ (ຕະທັດຖະ), ອັດແຫ່ງ ຕຸ-ປັດໄຈ (ຕຸມັດຖະ), ອັດແຫ່ງ ອະລັງ ສັບ (ອະລຳມັດຖະ), ອັດແຫ່ງ ມັນຍະ ທາດ ໃນຄວາມດູໝິ່ນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຊີວິດ (ມັນຍານາດາຣະອັບປານິນι), ກຳຂອງທາດທີ່ມີອັດໄປ (ຄະຈັດຖະກຳມະ), ອັດການປາດຖະໜາ (ອາສິສັດຖະ), ອັດການຍອມຮັບ (ສຳມຸຕິ), ອັດການຍິ່ງຂຶ້ນ (ພິຍຍະ) ແລະໃນອັດວິບັດທີ 7 (ສັດຕະມະຍັດຖະ) ຍ່ອມໄດ້ຊື່ວ່າ ສຳປະທານ; ແລະດ້ວຍການຖືເອົາ 'ຈະ' ສັບ ຈະຕຸດຖີວິບັດ ຍ່ອມລົງໃນການປະກອບຮ່ວມກັບ pahiṇati (ສົ່ງໄປ), kappati (ຍ່ອມຄວນ), pahoti (ຍ່ອມພຽງພໍ), upamā (ການປຽບທຽບ), añjalikaraṇa (ການປະນົມມື), phāsu (ຄວາມສະບາຍ), atthaseyya (ການນອນອັນປະເສີດ) ເປັນຕົ້ນ ເໝືອນດັ່ງໃນສູດກ່ອນ.

---

Catuppadamidaṃ[Pg.152]. Silāgha katthane, hanu apanayane, ṭhā gatinivattimhi, sapa akkose, dhara dhāraṇe, piha icchāyaṃ iccetesaṃ dhātūnaṃ payoge, kudha kope, duha jighaṃsāyaṃ, issa issāyaṃ, usūya dosāvikaraṇe iccetesaṃ tadatthavācīnañca dhātūnaṃ payoge ca rādha hiṃsāsaṃrādhesu, ikkha dassanaṅkesūti imesaṃ payoge ca pati āpubbassa su savaṇeti imassa ca anupatipubbassa gesaddeti imassa ca pubbakattā ca ārocanatthappayoge, tadatthe, tumatthe, alamatthappayoge ca maññatippayoge anādare appāṇini ca gatyatthānaṃ kammani ca āsisatthappayoge ca sammuti bhiyyappayogesu ca sattamyatthe cāti taṃ kammādikārakaṃ sampadānasaññaṃ hoti, casaddaggahaṇena pahiṇatikappati pahoti upamāñjalikaraṇa phāsu atthaseyyappabhutiyoge ca pure viya catutthī.

ສູດນີ້ມີ 4 ບົດ. ບົດວ່າ: silāgha ໃນອັດການຍົກຍ້ອງ (ກັດຖະນະ), hanu ໃນອັດການປິດບັງ/ຫຼີກໜີ (ອະປະນະຍະນະ), ṭhā ໃນອັດການຢຸດການໄປ/ການບຳລຸງ (ຄະຕິນິວັດຕິ), sapa ໃນອັດການດ່າ/ສາບານ (ອັກໂກສະ), dhara ໃນອັດການຊົງໄວ້/ເປັນໜີ້ (ທາຣະນະ), piha ໃນອັດຄວາມປາດຖະໜາ (ອິດສາ) ໃນການປະກອບຮ່ວມກັບທາດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້; kudha ໃນອັດຄວາມໂກດ (ໂກປະ), duha ໃນອັດຄວາມປະທຸສະຮ້າຍ (ຈິຄຳສາ), issa ໃນອັດຄວາມອິດສາ (ອິດສາ), usūya ໃນອັດການສະແດງໂທດ/ຈັບຜິດ (ໂທສາວິກະຣະນະ) ໃນການປະກອບຮ່ວມກັບທາດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ແລະທາດອື່ນທີ່ມີອັດດຽວກັນ; rādha ໃນອັດການບຽດບຽນແລະການເຮັດໃຫ້ພໍໃຈ (ຫິງສາ-ສຳຣາດ), ikkha ໃນອັດການເຫັນແລະການກຳນົດ (ທັດສະນະ-ອັງກະ) ໃນການປະກອບຮ່ວມກັບທາດເຫຼົ່ານີ້; ແລະຜູ້ເຮັດໃນກິລິຍາກ່ອນ (ປຸບພະກັດຕາ) ຂອງ 'ສຸ' ທາດ ທີ່ມີ 'ປະຕິ' ແລະ 'ອາ' ນຳໜ້າ (ໃນອັດການຮັບປາກ), ແລະຂອງ 'ຄີ' ທາດ ທີ່ມີ 'ອະນຸ' ແລະ 'ປະຕິ' ນຳໜ້າ (ໃນອັດການສະໜັບສະໜູນ); ແລະໃນການປະກອບຮ່ວມກັບສັບທີ່ມີອັດການບອກ (ອາໂຣຈະນັດຖະ), ອັດເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ສິ່ງນັ້ນ (ຕະທັດຖະ), ອັດແຫ່ງ ຕຸ-ປັດໄຈ (ຕຸມັດຖະ), ອັດແຫ່ງ ອະລັງ ສັບ (ອະລຳມັດຖະ); ແລະໃນການປະກອບຮ່ວມກັບ 'ມັນຍະ' ທາດ ໃນອັດການດູໝິ່ນ (ອະນາດາຣະ) ຕໍ່ສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຊີວິດ (ອັບປານິນι); ແລະໃນກຳຂອງທາດທີ່ມີອັດໄປ (ຄະຈັດຖະກຳມະ); ແລະໃນການປະກອບຮ່ວມກັບສັບທີ່ມີອັດການປາດຖະໜາ (ອາສິສັດຖະ); ແລະໃນການປະກອບຮ່ວມກັບສັບທີ່ມີອັດການຍອມຮັບ (ສຳມຸຕິ) ແລະອັດການຍິ່ງຂຶ້ນ (ພິຍຍະ); ແລະໃນອັດວິບັດທີ 7 (ສັດຕະມະຍັດຖະ); ກາຣົກມີກຳເປັນຕົ້ນນັ້ນ ຍ່ອມໄດ້ຊື່ວ່າ ສຳປະທານ. ດ້ວຍການຖືເອົາ 'ຈະ' ສັບ ຈະຕຸດຖີວິບັດ ຍ່ອມລົງໃນການປະກອບຮ່ວມກັບ pahiṇati (ສົ່ງໄປ), kappati (ຍ່ອມຄວນ), pahoti (ຍ່ອມພຽງພໍ), upamā (ການປຽບທຽບ), añjalikaraṇa (ການປະນົມມື), phāsu (ຄວາມສະບາຍ), atthaseyya (ການນອນອັນປະເສີດ) ເປັນຕົ້ນ ເໝືອນດັ່ງໃນສູດກ່ອນ.

---

Silāghādippayoge tāva – buddhassa silāghate. Upajjhāyassa silāghate, thometīti attho.

ໃນການປະກອບຮ່ວມກັບ silāgha ເປັນຕົ້ນ ກ່ອນ ເຊັ່ນ: - buddhassa silāghate (ຍ່ອມຍົກຍ້ອງແກ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າ) - upajjhāyassa silāghate (ຍ່ອມຍົກຍ້ອງແກ່ພຣະອຸປັດຊາ), ມີອັດວ່າ thometi (ຍ່ອມສັນເສີນ).

---

Hanute mayhameva, hanute tuyhameva, apalapatīti attho.

- hanute mayhameva (ຍ່ອມປິດບັງແກ່ຂ້າພະເຈົ້າເທົ່ານັ້ນ) - hanute tuyhameva (ຍ່ອມປິດບັງແກ່ທ່ານເທົ່ານັ້ນ), ມີອັດວ່າ apalapati (ຍ່ອມປິດບັງ/ປະຕິເສດ).

---

Upatiṭṭheyya sakyaputtānaṃ vaḍḍhakī, ettha ca upaṭṭhānaṃ nāma upagamanaṃ. Bhikkhussa bhuñjamānassa pānīyena vā vidhūpanena vā upatiṭṭheyya.

- upatiṭṭheyya sakyaputtānaṃ vaḍḍhakī (ນາຍຊ່າງໄມ້ ເພິ່ງເຂົ້າໄປຢືນໃກ້ [ບຳລຸງ] ແກ່ພຣະສາກະຍະບຸດທັງຫຼາຍ), ແລະໃນທີ່ນີ້ ບົດວ່າ 'ອຸປັດຖານະ' ໝາຍເຖິງ ການເຂົ້າໄປຫາ (ອຸປະຄະມະນະ). - bhikkhussa bhuñjamānassa pānīyena vā vidhūpanena vā upatiṭṭheyya (ເພິ່ງເຂົ້າໄປຢືນໃກ້ [ບຳລຸງ] ແກ່ພຣະພິກຂຸຜູ້ກຳລັງສັນ ດ້ວຍນ້ຳດື່ມ ຫຼື ດ້ວຍພັດວີ).

---

Tuyhaṃ sapate, mayhaṃ sapate, ettha ca sapanaṃ nāma saccakaraṇaṃ.

- tuyhaṃ sapate (ຍ່ອມສາບານແກ່ທ່ານ) - mayhaṃ sapate (ຍ່ອມສາບານແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ), ແລະໃນທີ່ນີ້ ບົດວ່າ 'ສະປະນະ' ໝາຍເຖິງ ການເຮັດສັດຈະວາຈา (ສັດຈະກະຣະນະ).

---

Dhārayatippayoge dhanikoyeva sampadānaṃ, suvaṇṇaṃ te dhārayate, iṇaṃ dhārayatīti attho. Tassa rañño mayaṃ nāgaṃ dhārayāma.

ໃນການປະກອບຮ່ວມກັບ 'ທາຣະຍະຕິ' (ເປັນໜີ້) ສະເພາະເຈົ້າໜີ້ (ທະນິກະ) ເທົ່ານັ້ນ ເປັນສຳປະທານ ເຊັ່ນ: - suvaṇṇaṃ te dhārayate (ຍ່ອມຊົງໄວ້ເຊິ່ງຄຳແກ່ທ່ານ), ມີອັດວ່າ iṇaṃ dhārayati (ຍ່ອມເປັນໜີ້). - tassa rañño mayaṃ nāgaṃ dhārayāma (ພວກຂ້າພະເຈົ້າ ຍ່ອມຊົງໄວ້ເຊິ່ງຊ້າງ ແກ່ພຣະຣາຊາພະອົງນັ້ນ).

---

Pihappayoge [Pg.153] icchitoyeva, devāpi tassa pihayanti tādino, devāpi tesaṃ pihayanti, sambuddhānaṃ satīmataṃ, patthentīti attho.

ໃນການປະກອບຮ່ວມກັບ 'ປິຫະ' (ຄວາມປາດຖະໜາ) ສະເພາະສິ່ງ/ບຸກຄົນທີ່ປາດຖະໜາເທົ່ານັ້ນ ເປັນສຳປະທານ ເຊັ່ນ: - devāpi tassa pihayanti tādino (ເຖິງແມ່ນເທວະດາທັງຫຼາຍ ກໍຍ່ອມປາດຖະໜາແກ່ບຸກຄົນຜູ້ຄົງທີ່ຜູ້ນັ້ນ) - devāpi tesaṃ pihayanti, sambuddhānaṃ satīmataṃ (ເຖິງແມ່ນເທວະດາທັງຫຼາຍ ກໍຍ່ອມປາດຖະໜາແກ່ພຣະສຳພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຜູ້ມີສະຕິເຫຼົ່ານັ້ນ), ມີອັດວ່າ patthenti (ຍ່ອມປາດຖະໜາ).

---

Kodhādiatthānaṃ payoge yaṃ pati kopo, tassa kujjha mahāvīra, yadihaṃ tassa kuppeyyaṃ.

ໃນການປະກອບຮ່ວມກັບສັບທີ່ມີອັດຄວາມໂກດເປັນຕົ້ນ ບຸກຄົນໃດທີ່ຄວາມໂກດມຸ່ງໄປຫາ ບຸກຄົນນັ້ນເປັນສຳປະທານ ເຊັ່ນ: - tassa kujjha mahāvīra (ດູກ່ອນມະຫາວີຣະ ຂໍພຣະອົງຈົ່ງໂກດແກ່ບຸກຄົນນັ້ນເຖີດ) - yadihaṃ tassa kuppeyyaṃ (ຫາກຂ້າພະເຈົ້າເພິ່ງໂກດແກ່ບຸກຄົນນັ້ນ).

---

Duhayati disānaṃ megho, yo mittānaṃ na dubbhati.

- duhayati disānaṃ megho (ເມກຍ່ອມປະທຸສະຮ້າຍແກ່ທິດຕັງຫຼາຍ) - yo mittānaṃ na dubbhati (ບຸກຄົນໃດ ຍ່ອມບໍ່ປະທຸສະຮ້າຍແກ່ມິດທັງຫຼາຍ).

---

Titthiyā issanti samaṇānaṃ.

- titthiyā issanti samaṇānaṃ (ພວກອັນຍະເດຍຣະຖີ ຍ່ອມອິດສາແກ່ພຣະສະມະນະທັງຫຼາຍ).

---

Dujjanā guṇavantānaṃ usūyanti, kā usūyā vijānataṃ.

- dujjanā guṇavantānaṃ usūyanti (ຄົນຊົ່ວທັງຫຼາຍ ຍ່ອມຈັບຜິດແກ່ຜູ້ມີຄຸນທັງຫຼາຍ) - kā usūyā vijānataṃ (ຄວາມຈັບຜິດ ຍ່ອມມີແກ່ຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍ ແຕ່ທີ່ໃດ?).

---

Rādhikkhappayoge yassa vipucchanaṃ kammavikhyāpanatthaṃ, vādhikārato dutiyā ca. Ārādho me rañño, rañño aparajjhati, rājānaṃ vā aparajjhati, kyāhaṃ ayyānaṃ aparajjhāmi, kyāhaṃ ayye aparajjhāmi vā.

ໃນການປະກອບຮ່ວມກັບ 'ຣາທະ' ແລະ 'ອິກຂະ' ທາດ ບຸກຄົນໃດທີ່ຖືກຖາມເພື່ອສະແດງກຳ ບຸກຄົນນັ້ນເປັນສຳປະທານ; ແລະເພາະມີບົດກຳນົດວ່າ 'ວາ' (ບາງເທື່ອ) ທຸຕິຍາວິບັດ (ວິບັດທີ 2) ກໍຍ່ອມລົງໄດ້ນຳອີກ ເຊັ່ນ: - ārādho me rañño (ການເຮັດໃຫ້ພໍໃຈຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ຍ່ອມມີແກ່ພຣະຣາຊາ) - rañño aparajjhati (ຍ່ອມປະທຸສະຮ້າຍແກ່ພຣະຣາຊາ) - rājānaṃ vā aparajjhati (ຫຼື ຍ່ອມປະທຸສະຮ້າຍເຊິ່ງພຣະຣາຊາ) - kyāhaṃ ayyānaṃ aparajjhāmi (ຂ້າພະເຈົ້າ ຍ່ອມເຮັດຜິດແກ່ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າທັງຫຼາຍ ດ້ວຍເຫດໃດ?) - kyāhaṃ ayye aparajjhāmi vā (ຫຼື ຂ້າພະເຈົ້າ ຍ່ອມເຮັດຜິດເຊິ່ງພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າທັງຫຼາຍ ດ້ວຍເຫດໃດ?).

---

Āyasmato upālittherassa upasampadāpekkho upatisso, āyasmantaṃ vā.

- āyasmato upālittherassa upasampadāpekkho upatisso (ອຸປະຕິດສະ ເປັນຜູ້ຫວັງການອຸປະສົມບົດ ແກ່ພຣະອຸປາລີເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ) - ຫຼື āyasmantaṃ vā (ເຊິ່ງພຣະອຸປາລີເຖຣະຜູ້ມີອາຍຸ).

---

Paccāsuṇa anupatigiṇānaṃ pubbakattā ca suṇotissa dhātussa paccāyoge, giṇassa ca anupatiyoge pubbassa kammuno yo kattā, so sampadānasañño hoti. Yathā – bhagavā bhikkhū etadavoca, ettha ‘‘bhikkhū’’ti akathitakammaṃ, ‘‘eta’’nti kathitakammaṃ, pubbassa vacanakammassa kattā bhagavā. Bhikkhū bhagavato paccassosuṃ, āsuṇanti buddhassa bhikkhū, tathā bhikkhu janaṃ dhammaṃ sāveti, tassa bhikkhuno jano anugiṇāti, tassa bhikkhuno jano patigiṇāti, sādhukāradānādinā taṃ ussāhayatīti attho.

ແລະຜູ້ເຮັດໃນກິລິຍາກ່ອນ (ປຸບພະກັດຕາ) ຂອງ 'ປັດຈາສຸນະ' ແລະ 'ອະນຸປະຕິຄີນະ'. ໃນການປະກອບຮ່ວມກັບ 'ສຸ' ທາດ ທີ່ມີ 'ປະຕິ' ແລະ 'ອາ' ນຳໜ້າ, ແລະ 'ຄີ' ທາດ ທີ່ມີ 'ອະນຸ' ແລະ 'ປະຕິ' ນຳໜ້າ, ຜູ້ເຮັດຂອງກຳໃນກິລິຍາກ່ອນ (ຄືການເວົ້າ) ຍ່ອມໄດ້ຊື່ວ່າ ສຳປະທານ. ດັ່ງເຊັ່ນ: bhagavā bhikkhū etadavoca (ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ໄດ້ຕັດຄຳນີ້ແກ່ພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍ), ໃນປະໂຫຍກນີ້ ບົດວ່າ 'bhikkhū' ເປັນອະກະຖິຕະກຳ (ກຳຮອງ), ບົດວ່າ 'etaṃ' ເປັນກະຖິຕະກຳ (ກຳຕົງ), ຜູ້ເຮັດໃນກິລິຍາການເວົ້າກ່ອນ ຄື ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ (bhagavā). - bhikkhū bhagavato paccassosuṃ (ພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍ ໄດ້ທູນຕອບຮັບແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າແລ້ວ) - āsuṇanti buddhassa bhikkhū (ພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຍ່ອມຮັບປາກແກ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າ) - ອີກຢ່າງໜຶ່ງ: bhikkhu janaṃ dhammaṃ sāveti (ພຣະພິກຂຸ ຍ່ອມໃຫ້ຊົນທັງຫຼາຍຟັງທຳ), tassa bhikkhuno jano anugiṇāti (ຊົນທັງຫຼາຍ ຍ່ອມກ່າວສະໜັບສະໜູນແກ່ພຣະພິກຂຸຮູບນັ້ນ), tassa bhikkhuno jano patigiṇāti (ຊົນທັງຫຼາຍ ຍ່ອມກ່າວຕອບຮັບແກ່ພຣະພິກຂຸຮູບນັ້ນ), ມີອັດວ່າ ຍ່ອມໃຫ້ກຳລັງໃຈແກ່ພຣະພິກຂຸຮູບນັ້ນ ດ້ວຍການໃຫ້ສາທຸການເປັນຕົ້ນ.

---

Yo vadeti sa kattāti, vuttaṃ kammanti vuccati;

Yo paṭiggāhako tassa, sampadānaṃ vijāniyāti.

'ບຸກຄົນໃດ ຍ່ອມກ່າວ ບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຜູ້ເຮັດ (ກັດຕາ), ສິ່ງທີ່ຖືກກ່າວ ທ່ານຮຽກວ່າ ກຳ (ກຳມະ); ບຸກຄົນໃດ ເປັນຜູ້ຮັບເຊິ່ງກຳນັ້ນ, ເພິ່ງຊາບບຸກຄົນນັ້ນວ່າ ເປັນສຳປະທານ.'

---

Ārocanatthappayoge [Pg.154] yassa āroceti, taṃ sampadānaṃ. Ārocayāmi vo bhikkhave, paṭivedayāmi vo bhikkhave, āmantayāmi te mahārāja, āmanta kho taṃ gacchāmāti vā. Ettha ca ārocanasaddassa kathanappakāratthattā desanatthādippayogepi catutthī. Dhammaṃ vo desessāmi, desetu bhante bhagavā dhammaṃ bhikkhūnaṃ, yathā no bhagavā byākareyya, niruttiṃ te pavakkhāmi iccādi.

ໃນການປະກອບຮ່ວມກັບສັບທີ່ມີອັດການບອກ (ອາໂຣຈະນະ) ບຸກຄົນໃດທີ່ຜູ້ເວົ້າບອກໃຫ້ ບຸກຄົນນັ້ນເປັນສຳປະທານ ເຊັ່ນ: - ārocayāmi vo bhikkhave (ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຂ້າພະເຈົ້າຂໍບອກແກ່ພວກທ່ານ) - paṭivedayāmi vo bhikkhave (ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຂ້າພະເຈົ້າຂໍແຈ້ງແກ່ພວກທ່ານ) - āmantayāmi te mahārāja (ດູກ່ອນມະຫາຣາຊາ ຂ້າພະເຈົ້າຂໍຮຽກແກ່ທ່ານ) - ຫຼື āmanta kho taṃ gacchāmāti (ດູກ່ອນ ຂ້າພະເຈົ້າຂໍຮຽກທ່ານ ຂ້າພະເຈົ້າຈະໄປ). ແລະໃນທີ່ນີ້ ເພາະ 'ອາໂຣຈະນະ' ສັບ ມີອັດສະແດງເຖິງວິທີການກ່າວ, ຈະຕຸດຖີວິບັດ ຈຶ່ງຍ່ອມລົງໃນການປະກອບຮ່ວມກັບສັບທີ່ມີອັດການສະແດງທຳ (ເທສະນາ) ເປັນຕົ້ນ ນຳອີກ ເຊັ່ນ: - dhammaṃ vo desessāmi (ຂ້າພະເຈົ້າຈັກສະແດງທຳແກ່ພວກທ່ານ) - desetu bhante bhagavā dhammaṃ bhikkhūnaṃ (ຂ້າແດ່ພຣະອົງຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຜູ້ຈະເລີນ ຂໍພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈົ່ງສະແດງທຳແກ່ພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍເຖີດ) - yathā no bhagavā byākareyya (ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເພິ່ງພະຍາກອນແກ່ພວກຂ້າພະເຈົ້າ ດ້ວຍປະການໃດ) - niruttiṃ te pavakkhāmi (ຂ້າພະເຈົ້າຈັກກ່າວເຊິ່ງນິຣຸດຕິແກ່ທ່ານ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Tadatthe sampadānasaññā, catutthī ca.

ໃນອັດ 'ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ສິ່ງນັ້ນ' (ຕະທັດຖະ) ຍ່ອມໄດ້ຊື່ວ່າ ສຳປະທານ ແລະລົງຈະຕຸດຖີວິບັດ.

---

‘‘Ato, vā’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ 'ອະໂຕ' ແລະ 'ວາ' ຍ່ອມຕາມມາ (ໃນສູດນີ້).

---

304. Āya catutthekavacanassa tu.

໓໐໔. ແຕ່ຍ່ອມມີການແປງ ຈະຕຸດຖີວິບັດ ເອກະວະຈະນະ ເປັນ 'ອາຍະ' (ຫຼັງຈາກອະກາຣັນ).

---

Akārantato liṅgamhā parassa catutthekavacanassa āyādeso hoti vā, saralopādi.

ການແປງ ຈະຕຸດຖີວິບັດ ເອກະວະຈະນະ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກລິງອັນເປັນອະກາຣັນ ເປັນ 'ອາຍະ' ຍ່ອມມີບາງເທື່ອ, ແລ້ວມີການລົບສະຫຼະ ເປັນຕົ້ນ.

---

Buddhassatthāya dhammassatthāya saṅghassatthāya jīvitaṃ pariccajāmi, piṇḍapātaṃ paṭisevāmi neva davāya na madāya na maṇḍanāya na vibhūsanāya, ūnassa pāripūriyā, atthāya hitāya sukhāya saṃvattati.

- buddhassatthāya dhammassatthāya saṅghassatthāya jīvitaṃ pariccajāmi (ຂ້າພະເຈົ້າຂໍສະຫຼະຊີວິດ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ພຣະທຳ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ພຣະສົງ) - piṇḍapātaṃ paṭisevāmi neva davāya na madāya na maṇḍanāya na vibhūsanāya (ຂ້າພະເຈົ້າ ຍ່ອມພິຈາລະນາເສບບິນທະບາດ ບໍ່ແມ່ນເພື່ອຄວາມມ່ວນຊື່ນ ບໍ່ແມ່ນເພື່ອຄວາມມົວເມົາ ບໍ່ແມ່ນເພື່ອປະດັບ ບໍ່ແມ່ນເພື່ອຕົກແຕ່ງ) - ūnassa pāripūriyā (ເພື່ອຄວາມບໍລິບູນແຫ່ງສ່ວນທີ່ບົກພ່ອງ) - atthāya hitāya sukhāya saṃvattati (ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອປະໂຫຍດ ເພື່ອຄວາມເກື້ອກູນ ເພື່ອຄວາມສຸກ).

---

Tumatthe – lokānukampāya, lokamanukampitunti attho. Tathā phāsuvihārāya.

ໃນອັດແຫ່ງ ຕຸ-ປັດໄຈ (ຕຸມັດຖະ) ເຊັ່ນ: - lokānukampāya (ເພື່ອອະນຸເຄາະແກ່ໂລກ), ມີອັດວ່າ lokamanukampituṃ (ເພື່ອຈະອະນຸເຄາະເຊິ່ງໂລກ). - ເຊັ່ນດຽວກັນ: phāsuvihārāya (ເພື່ອການຢູ່ສະບາຍ).

---

Alaṃsaddassa atthā arahapaṭikkhepā. Arahatthe – alaṃ me rajjaṃ, alaṃ bhikkhu pattassa, akkhadhutto purisapuggalo nālaṃ dārabharaṇāya, alaṃ mallo mallassa, arahati mallo mallassa.

ອັດທັງຫຼາຍຂອງ 'ອະລັງ' ສັບ ຄື: ຄວາມຄວນ (ອະຣະຫະ) ແລະ ການປະຕິເສດ (ປະຕິກເຂປະ). ໃນອັດຄວາມຄວນ (ອະຣະຫັດຖະ) ເຊັ່ນ: - alaṃ me rajjaṃ (ຄວາມເປັນພຣະຣາຊາ ຍ່ອມຄວນແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ) - alaṃ bhikkhu pattassa (ບາດ ຍ່ອມຄວນແກ່ພຣະພິກຂຸ) - akkhadhutto purisapuggalo nālaṃ dārabharaṇāya (ບຸກຄົນຜູ້ເປັນນັກເລງສະກາ ຍ່ອມບໍ່ຄວນເພື່ອການລ້ຽງດູພັນລະຍາ) - alaṃ mallo mallassa (ນັກມວຍ ຍ່ອມພຽງພໍ [ເປັນຄູ່ປັບ] ແກ່ນັກມວຍ), ມີອັດວ່າ arahati mallo mallassa (ນັກມວຍ ຍ່ອມຄວນແກ່ນັກມວຍ).

---

Paṭikkhepe [Pg.155]– alaṃ te idha vāsena, alaṃ me hiraññasuvaṇṇena, kiṃ me ekena tiṇṇena, kiṃ te jaṭāhi dummedha, kiṃ tettha catumaṭṭhassa.

In ອັດການປະຕິເສດ (ປະຕິກເຂປະ) ເຊັ່ນ: - alaṃ te idha vāsena (ພໍແລ້ວແກ່ທ່ານ ດ້ວຍການຢູ່ໃນທີ່ນີ້) - alaṃ me hiraññasuvaṇṇena (ພໍແລ້ວແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ ດ້ວຍເງິນແລະຄຳ) - kiṃ me ekena tiṇṇena (ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ ດ້ວຍບຸລຸດຜູ້ຂ້າມພົ້ນແລ້ວຄົນດຽວ) - kiṃ te jaṭāhi dummedha (ດູກ່ອນທ່ານຜູ້ມີປັນຍາຊາມ ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງແກ່ທ່ານດ້ວຍຊະດາທັງຫຼາຍ) - kiṃ tettha catumaṭṭhassa (ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງໃນທີ່ນີ້ ແກ່ສິ່ງທີ່ຂັດເງົາສີ່ຫຼ່ຽມ).

---

Maññatippayoge anādare appāṇini kammaniyeva – kaṭṭhassa tuvaṃ maññe, kaḷiṅgarassa tuvaṃ maññe, jīvitaṃ tiṇāyapi na maññamāno.

ໃນການປະກອບຮ່ວມກັບ 'ມັນຍະ' ທາດ ໃນອັດການດູໝິ່ນ (ອະນາດາຣະ) ຕໍ່ສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຊີວິດ (ອັບປານິນι) ຈະຕຸດຖີວິບັດ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກບົດກຳເທົ່ານັ້ນ ເຊັ່ນ: - kaṭṭhassa tuvaṃ maññe (ຂ້າພະເຈົ້າ ຍ່ອມສຳຄັນເຊິ່ງທ່ານ ວ່າເປັນທ່ອນໄມ້) - kaḷiṅgarassa tuvaṃ maññe (ຂ້າພະເຈົ້າ ຍ່ອມສຳຄັນເຊິ່ງທ່ານ ວ່າເປັນທ່ອນຟືນ) - jīvitaṃ tiṇāyapi na maññamāno (ຜູ້ບໍ່ສຳຄັນເຊິ່ງຊີວິດ ວ່າເປັນພຽງແຕ່ຫຍ້າ).

---

Anādareti kiṃ? Suvaṇṇaṃ taṃ maññe. Appāṇinīti kiṃ? Gadrabhaṃ tuvaṃ maññe.

ບົດວ່າ 'ອະນາດາເຣ' (ໃນອັດການດູໝິ່ນ) ກ່າວໄວ້ເພື່ອປະໂຫຍດຫຍັງ? (ເພື່ອປ້ອງກັນໃນປະໂຫຍກເຊັ່ນ): suvaṇṇaṃ taṃ maññe (ຂ້າພະເຈົ້າ ຍ່ອມສຳຄັນເຊິ່ງສິ່ງນັ້ນ ວ່າເປັນຄຳ) [ບໍ່ມີການດູໝິ່ນ]. ບົດວ່າ 'ອັບປານິນι' (ຕໍ່ສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຊີວິດ) ກ່າວໄວ້ເພື່ອປະໂຫຍດຫຍັງ? (ເພື່ອປ້ອງກັນໃນປະໂຫຍກເຊັ່ນ): gadrabhaṃ tuvaṃ maññe (ຂ້າພະເຈົ້າ ຍ່ອມສຳຄັນເຊິ່ງທ່ານ ວ່າເປັນລາ) [ເປັນສິ່ງມີຊີວິດ].

---

Gatyatthakammani vādhikārato dutiyā ca. Appo saggāya gacchati, appo saggaṃ gacchati, nibbānāya vajantiyā, mūlāya paṭikasseyya, mūlaṃ paṭikasseyya.

ໃນກຳຂອງທາດທີ່ມີອັດຖະວ່າໄປ (ຄະຕິ) ຍັງລົງທຸຕິຍາວິພັດໄດ້ບາງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະທິການ. ເຊັ່ນ: Appo saggāya gacchati (ຄົນສ່ວນນ້ອຍຍ່ອມໄປສູ່ສະຫວັນ), appo saggaṃ gacchati (ຄົນສ່ວນນ້ອຍຍ່ອມໄປສູ່ສະຫວັນ), nibbānāya vajantiyā (ແກ່ຜູ້ດຳເນີນໄປສູ່ພະນິພານ), mūlāya paṭikasseyya (ພຶງຊັກກັບໄປສູ່ໂຄນ), mūlaṃ paṭikasseyya (ພຶງຊັກກັບໄປສູ່ໂຄນ).

---

Āsīsanatthe āyubhaddakusalādiyogeyeva, āyasmato dīghāyu hotu, ‘‘totitā sasmiṃnāsū’’ti ntussa savibhattissa to ādeso. Bhaddaṃ bhavato hotu, kusalaṃ bhavato hotu, anāmayaṃ bhavato hotu, sukhaṃ bhavato hotu, atthaṃ bhavato hotu, hitaṃ bhavato hotu, svāgataṃ bhavato hotu, sotthi hotu sabbasattānaṃ.

ໃນອັດຖະອວຍພອນ (ອາສີສະນະ) ເມື່ອປະກອບດ້ວຍຄຳວ່າ ອາຍຸ, ພັດທະ, ກຸສະລະ ເປັນຕົ້ນ ເທົ່ານັ້ນ. ເຊັ່ນ: āyasmato dīghāyu hotu (ຂໍທ່ານຜູ້ມີອາຍຸຈົ່ງມີອາຍຸຍືນ), ດ້ວຍສູດວ່າ "totitā sasmiṃnāsū" ແປງ nt ພ້ອມທັງວິພັດເປັນ to. Bhaddaṃ bhavato hotu (ຂໍຄວາມຈະເລີນຈົ່ງມີແກ່ທ່ານ), kusalaṃ bhavato hotu (ຂໍຄວາມສະຫວັດດີຈົ່ງມີແກ່ທ່ານ), anāmayaṃ bhavato hotu (ຂໍຄວາມບໍ່ມີໂລກຈົ່ງມີແກ່ທ່ານ), sukhaṃ bhavato hotu (ຂໍຄວາມສຸກຈົ່ງມີແກ່ທ່ານ), atthaṃ bhavato hotu (ຂໍປະໂຫຍດຈົ່ງມີແກ່ທ່ານ), hitaṃ bhavato hotu (ຂໍເກື້ອກູນຈົ່ງມີແກ່ທ່ານ), svāgataṃ bhavato hotu (ຂໍການຕ້ອນຮັບທີ່ດີຈົ່ງມີແກ່ທ່ານ), sotthi hotu sabbasattānaṃ (ຂໍຄວາມສະຫວັດດີຈົ່ງມີແກ່ສັດທັງຫຼາຍ).

---

Sammutippayoge – sādhu sammuti me tassa bhagavato dassanāya.

ໃນການປະກອບດ້ວຍຄຳສົມມຸດ (ຄວາມເຫັນພ້ອມ) – sādhu sammuti me tassa bhagavato dassanāya (ເປັນການດີ, ຄວາມເຫັນພ້ອມຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ເພື່ອການເຂົ້າເຝົ້າພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າພະອົງນັ້ນ).

---

Bhiyyappayoge bhiyyoso mattāya.

ໃນການປະກອບດ້ວຍຄຳວ່າ ຍິ່ງ (ພິຍໂຍ) – bhiyyoso mattāya (ໂດຍປະມານຍິ່ງໆ ຂຶ້ນໄປ).

---

Sattamiyatthe āvikaraṇa pātubhavanādiyoge – tuyhañcassa āvikaromi, tassa me sakko pāturahosi.

ໃນອັດຖະແຫ່ງສັດຕະມີວິພັດ ເມື່ອປະກອບດ້ວຍຄຳສະແດງອອກ (ອາວິກະຣະນະ) ແລະການປາກົດ (ປາຕຸພະວະນະ) ເປັນຕົ້ນ – tuyhañcassa āvikaromi (ຂ້າພະເຈົ້າຈະສະແດງແກ່ທ່ານ), tassa me sakko pāturahosi (ທ້າວສັກກະໄດ້ປາກົດແກ່ຂ້າພະເຈົ້ານັ້ນ).

---

Casaddaggahaṇena [Pg.156] pahiṇādikriyāyoge, phāsuādināmapayoge ca – tassa pahiṇeyya, bhikkhūnaṃ dūtaṃ pāhesi, kappati samaṇānaṃ āyogo, ekassa dinnaṃ dvinnaṃ tiṇṇaṃ pahoti, upamaṃ te karissāmi, añjaliṃ te paggaṇhāmi. Tathā tassa phāsu hoti, lokassattho, maṇinā me attho, seyyo me attho iccādi.

ດ້ວຍການຖືເອົາສັບວ່າ ca (ຈະ) ຍັງລົງຈະຕຸດຖີວິພັດໃນການປະກອບດ້ວຍກິລິຍາມີການສົ່ງໄປ (ປະຫິປະຕິ) ເປັນຕົ້ນ ແລະໃນການປະກອບດ້ວຍນາມມີຄຳວ່າ ຜາສຸ ເປັນຕົ້ນ – tassa pahiṇeyya (ພຶງສົ່ງໄປແກ່ຜູ້ນັ້ນ), bhikkhūnaṃ dūtaṃ pāhesi (ໄດ້ສົ່ງທູດໄປແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍ), kappati samaṇānaṃ āyogo (ຄວາມຂົນຂວາຍຍ່ອມຄວນແກ່ສະມະນະທັງຫຼາຍ), ekassa dinnaṃ dvinnaṃ pahoti (ຂອງທີ່ໃຫ້ແກ່ຄົນໜຶ່ງ ຍ່ອມພຽງພໍແກ່ສອງຄົນ), upamaṃ te karissāmi (ຂ້າພະເຈົ້າຈະເຮັດອຸປະມາແກ່ທ່ານ), añjaliṃ te paggaṇhāmi (ຂ້າພະເຈົ້າຂໍປະນົມມືແກ່ທ່ານ). ເຊັ່ນດຽວກັນ: tassa phāsu hoti (ຄວາມສະບາຍຍ່ອມມີແກ່ຜູ້ນັ້ນ), lokassattho (ປະໂຫຍດແກ່ໂລກ), maṇinā me attho (ຄວາມຕ້ອງການດ້ວຍແກ້ວມະນີມີແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ), seyyo me attho (ປະໂຫຍດທີ່ປະເສີດກວ່າ ມີແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ) ເປັນຕົ້ນ.

---

‘‘Catutthī’’ti vattate.

ບົດວ່າ "Catutthī" (ຈະຕຸດຖີ) ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

305. Namoyogādīsvapi ca.

໓໐໕. ແລະໃນການປະກອບດ້ວຍຄຳວ່າ ນະໂມ ເປັນຕົ້ນ ກໍລົງຈະຕຸດຖີວິພັດ.

---

Namosaddayoge, sotthisvāgatādīhi ca yoge liṅgamhā catutthīvibhatti hoti. Namo te buddha vīratthu, namo karohi nāgassa, namatthu buddhānaṃ, namatthu bodhiyā, sotthi pajānaṃ, svāgataṃ te mahārāja, atho te adurāgataṃ.

ໃນການປະກອບດ້ວຍສັບວ່າ ນະໂມ ແລະໃນການປະກອບດ້ວຍສັບມີ ສົດຖິ ແລະ ສະວາກະຕະ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມລົງຈະຕຸດຖີວິພັດຫຼັງຈາກລິງ. ເຊັ່ນ: Namo te buddha vīratthu (ຂ້ານອບນ້ອມແດ່ພະອົງ ຂໍຄວາມນອບນ້ອມຈົ່ງມີແດ່ພະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ແກ້ວຫານ), namo karohi nāgassa (ຈົ່ງເຮັດຄວາມນອບນ້ອມແກ່ພະຍານາກ), namatthu buddhānaṃ (ຂໍຄວາມນອບນ້ອມຈົ່ງມີແດ່ພະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ), namatthu bodhiyā (ຂໍຄວາມນອບນ້ອມຈົ່ງມີແດ່ພະໂພທິຍານ), sotthi pajānaṃ (ຂໍຄວາມສະຫວັດດີຈົ່ງມີແກ່ປະຊາຊົນ), svāgataṃ te mahārāja (ຂໍການຕ້ອນຮັບທີ່ດີຈົ່ງມີແກ່ມະຫາລາດ), atho te adurāgataṃ (ແລະຂໍການມາທີ່ດີຈົ່ງມີແກ່ທ່ານ).

---

‘‘Kāle, bhavissatī’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ "Kāle" (ໃນການ) ແລະ "bhavissatī" (ໃນອະນາຄົດ) ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

306. Bhāvavācimhi catutthī.

໓໐໖. ລົງຈະຕຸດຖີວິພັດໃນບົດບອກພາວະ (ກິລິຍາ).

---

Bhāvavācimhi catutthīvibhatti hoti bhavissatikāle. Bhavanaṃ bhāvo. Paccissate, pacanaṃ vā pāko, pākāya vajati, pacituṃ gacchatīti attho. Evaṃ bhogāya vajati iccādi.

ຍ່ອມລົງຈະຕຸດຖີວິພັດໃນບົດບອກພາວະ (ກິລິຍາ) ໃນອະນາຄົດຕະການ. ຄວາມເປັນ ພິເສດ ຊື່ວ່າ ພາວະ. ຈະຫຸງຕົ້ມ, ການຫຸງຕົ້ມ ຊື່ວ່າ ປາກະ, pākāya vajati (ຍ່ອມໄປເພື່ອການຫຸງຕົ້ມ) ອະທິບາຍວ່າ pacituṃ gacchati (ຍ່ອມໄປເພື່ອຈະຫຸງຕົ້ມ). ເຊັ່ນດຽວກັນ: bhogāya vajati (ຍ່ອມໄປເພື່ອການບໍລິໂພກ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Kasmiṃ atthe pañcamī?

ປັນຈະມີວິພັດ ລົງໃນອັດຖະໃດ?

---

307. Apādāne pañcamī.

໓໐໗. ລົງປັນຈະມີວິພັດໃນອັດຖະອະປາດານ.

---

Kimapādānaṃ?

ອະປາດານ ແມ່ນຫຍັງ?

---

308. Yasmādapeti [Pg.157] bhayamādatte vā tadapādānaṃ.

໓໐໘. ສິ່ງໃດທີ່ຫຼີກອອກໄປ ຫຼື ຖືເອົາຄວາມຢ້ານກົວຈາກສິ່ງໃດ, ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ອະປາດານ.

---

Yasmā vā avadhito apeti, yasmā vā bhayahetuto bhayaṃ bhavati, yasmā vā akkhātārā vijjaṃ ādadāti, taṃ kārakaṃ apādānasaññaṃ hoti. Apanetvā ito ādadātīti apādānaṃ.

ຫຼືວ່າ ຫຼີກອອກໄປຈາກແດນກຳນົດໃດ, ຫຼື ຄວາມຢ້ານກົວເກີດຂຶ້ນຈາກເຫດແຫ່ງຄວາມຢ້ານໃດ, ຫຼື ຖືເອົາວິຊາຈາກຜູ້ບອກໃດ, ກາຣົກນັ້ນຊື່ວ່າ ອະປາດານ. ຊື່ວ່າ ອະປາດານ ເພາະອັດຖະວ່າ ນຳອອກແລ້ວຖືເອົາຈາກສິ່ງນີ້.

---

Taṃ pana tividhaṃ visayabhedena niddiṭṭhavisayaṃ, upāttavisayaṃ, anumeyyavisayañcāti.

ກໍອະປາດານນັ້ນ ມີ 3 ປະເພດ ໂດຍການແບ່ງຕາມວິໄສ ຄື: ນິດທິດຖະວິໄສ, ອຸປັດຕະວິໄສ ແລະ ອະນຸເມຍຍະວິໄສ.

---

Apādānasaññāvisayassa kriyāvisesassa niddiṭṭhattā niddiṭṭhavisayaṃ. Yathā – gāmā apenti munayo, nagarā niggato rājā.

ຊື່ວ່າ ນິດທິດຖະວິໄສ ເພາະຄວາມທີ່ກິລິຍາວິເສດອັນເປັນວິໄສຂອງອະປາດານສັນຍາ ຖືກສະແດງໄວ້ແລ້ວ. ເຊັ່ນ: gāmā apenti munayo (ພະມຸນີທັງຫຼາຍຍ່ອມຫຼີກໄປຈາກບ້ານ), nagarā niggato rājā (ພະລາຊາສະເດັດອອກໄປຈາກເມືອງ).

---

Ettha ca ‘‘pāpā cittaṃ nivāraye, pāpā nivārentī’’tiādīsu yadipi kāyasaṃyogapubbakāpagamanaṃ natthi, tathāpi cittasaṃyogapubbakassa apagamanassa sambhavato iminā ca apādānasaññā.

ແລະໃນຄຳເຫຼົ່ານີ້ ເຊັ່ນ "pāpā cittaṃ nivāraye" (ພຶງຫ້າມຈິດຈາກບາບ), "pāpā nivārentī" (ຍ່ອມຫ້າມຈາກບາບ) ເປັນຕົ້ນ, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ມີການຫຼີກອອກໄປທີ່ມີການຕິດຕໍ່ທາງກາຍເປັນເບື້ອງຕົ້ນ, ແຕ່ກໍຍັງມີການຫຼີກອອກໄປທີ່ມີການຕິດຕໍ່ທາງຈິດເປັນເບື້ອງຕົ້ນໄດ້, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງມີຊື່ອະປາດານດ້ວຍສູດນີ້.

---

Yattha pana apagamanakriyaṃ upāttaṃ ajjhāhaṭaṃ visayaṃ katvā pavattati, taṃ upāttavisayaṃ. Yathā – valāhakā vijjotate vijju, kusūlato pacatīti. Ettha ca ‘‘valāhakā nikkhamma, kusūlato apanetvā’’ti ca pubbakriyā ajjhāharīyati.

ສ່ວນໃນບ່ອນໃດ ກິລິຍາການຫຼີກອອກໄປ ທີ່ຖືກນຳເຂົ້າມາ (ອຸປັດຕະ) ໂດຍເຮັດໃຫ້ເປັນວິໄສແລ້ວເປັນໄປ, ບ່ອນນັ້ນຊື່ວ່າ ອຸປັດຕະວິໄສ. ເຊັ່ນ: valāhakā vijjotate vijju (ຟ້າແມບແລບອອກຈາກກີບເມກ), kusūlato pacatī (ຍ່ອມຫຸງຕົ້ມຈາກເລົ້າ). ແລະໃນທີ່ນີ້ ຍ່ອມມີການນຳເຂົ້າກິລິຍາເບື້ອງຕົ້ນວ່າ "valāhakā nikkhamma" (ອອກມາຈາກກີບເມກ) ແລະ "kusūlato apanetvā" (ນຳອອກຈາກເລົ້າ).

---

Anumeyyavisayaṃ yathā – māthurā pāṭaliputtakehi abhirūpā. Ettha hi kenaci guṇena ukkaṃsīyantīti anumeyyova kriyāviseso. Idha pana dūrantikādisutte vibhattaggahaṇena apādānasaññā.

ຊື່ວ່າ ອະນຸເມຍຍະວິໄສ ເຊັ່ນ: māthurā pāṭaliputtakehi abhirūpā (ຊາວເມືອງມະທຸລາ ມີຮູບງາມກວ່າຊາວເມືອງປາຕະລີບຸດ). ເພາະໃນທີ່ນີ້ ກິລິຍາວິເສດທີ່ວ່າ ຍ່ອມປະເສີດກວ່າດ້ວຍຄຸນບາງຢ່າງ ເປັນສິ່ງທີ່ເພິ່ງຄາດຄະເນເອົາເທົ່ານັ້ນ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ຍ່ອມມີຊື່ອະປາດານ ດ້ວຍການຖືເອົາວິພັດໃນສູດ dūrantikādi ເປັນຕົ້ນ.

---

Vuttañca

ແລະມີຄຳກ່າວໄວ້ວ່າ

---

‘‘Niddiṭṭhavisayaṃ kiñci, upāttavisayaṃ tathā;

Anumeyyavisayañcāti, apādānaṃ tidhā mata’’nti.

"ອະປາດານ ທ່ານກຳນົດໄວ້ເປັນ 3 ປະເພດ ຄື: ນິດທິດຖະວິໄສ ບາງຢ່າງ, ອຸປັດຕະວິໄສ ບາງຢ່າງ ແລະ ອະນຸເມຍຍະວິໄສ ບາງຢ່າງ".

---

Tadeva [Pg.158] calācalavasena duvidhampi hoti.

ອະປາດານນັ້ນເອງ ຍັງແບ່ງອອກເປັນ 2 ປະເພດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງສິ່ງທີ່ເຄື່ອນໄຫວໄດ້ (ຈະລະ) ແລະເຄື່ອນໄຫວບໍ່ໄດ້ (ອະຈະລະ).

---

Calaṃ yathā – dhāvatā hatthimhā patito aṅkusadhārī.

ທີ່ເຄື່ອນໄຫວໄດ້ ເຊັ່ນ: dhāvatā hatthimhā patito aṅkusadhārī (ຄວານຊ້າງຜູ້ຖືຂໍຕົກລົງມາຈາກຊ້າງທີ່ກຳລັງແລ່ນ).

---

Acalaṃ yathā – pabbatā otaranti vanacarā.

ທີ່ເຄື່ອນໄຫວບໍ່ໄດ້ ເຊັ່ນ: pabbatā otaranti vanacarā (ຄົນທ່ຽວປ່າທັງຫຼາຍຍ່ອມລົງມາຈາກພູເຂົາ).

---

Bhayahetumhi – corā bhayaṃ jāyati, taṇhāya jāyatī bhayaṃ, pāpato uttasati, akkhātari – upajjhāyā sikkhaṃ gaṇhāti, ācariyamhā adhīte, ācariyato suṇāti.

ໃນເຫດແຫ່ງຄວາມຢ້ານ – corā bhayaṃ jāyati (ຄວາມຢ້ານຍ່ອມເກີດຈາກໂຈນ), taṇhāya jāyatī bhayaṃ (ຄວາມຢ້ານຍ່ອມເກີດຈາກຕັນຫາ), pāpato uttasati (ຍ່ອມສະດຸ້ງກົວຕໍ່ບາບ). ໃນຜູ້ບອກ – upajjhāyā sikkhaṃ gaṇhāti (ຍ່ອມສະມາດສະິກຂາຈາກພະອຸປັດຊາ), ācariyamhā adhīte (ຍ່ອມຮຽນຈາກອາຈານ), ācariyato suṇāti (ຍ່ອມຟັງຈາກອາຈານ).

---

‘‘Apādāna’’nti adhikāro.

ບົດວ່າ "Apādāna" (ອະປາດານ) ເປັນບົດອະທິການ (ຕາມໄປ).

---

309. Dhātunāmānamupasaggayogādīsvapi ca.

໓໐໙. ແລະໃນການປະກອບດ້ວຍທາດ, ນາມ, ອຸປະສັກ ເປັນຕົ້ນ ກໍລົງປັນຈະມີວິພັດ.

---

Dhātavo ca nāmāni ca dhātunāmāni, tesaṃ avihitalakkhaṇānaṃ dhātunāmānaṃ payoge, upasaggayoge ca ādisaddena nipātayoge ca taṃyuttaṃ kārakaṃ apādānasaññaṃ hoti.

ທາດທັງຫຼາຍແລະນາມທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ທາຕຸນາມະ, ໃນການປະກອບດ້ວຍທາດແລະນາມເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ບໍ່ມີລັກສະນະກຳນົດໄວ້, ແລະໃນການປະກອບດ້ວຍອຸປະສັກ, ແລະດ້ວຍສັບວ່າ ādi (ອາດິ) ໃນການປະກອບດ້ວຍນິບາດ, ກາຣົກທີ່ປະກອບດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ ຍ່ອມມີຊື່ອະປາດານ.

---

Dhātuppayoge tāva – parājiyoge yo asayho, pabhūyoge pabhavo, janiyoge jāyamānassa pakati ca. Yathā – buddhasmā parājenti aññatitthiyā. Himavatā pabhavanti pañca mahānadiyo, anavatattamhā mahāsarā pabhavanti, aciravatiyā pabhavanti kunnadiyo. Kāmato jāyatī soko, yasmā so jāyate gini, urasmā jāto putto, kammato jātaṃ indriyaṃ.

ໃນການປະກອບດ້ວຍທາດກ່ອນ – ໃນການປະກອບດ້ວຍ ປະລາຊິທາດ (ຜ່າຍແພ້) ສິ່ງໃດທີ່ທົນບໍ່ໄດ້, ໃນການປະກອບດ້ວຍ ປະພູທາດ (ເກີດຂຶ້ນ) ສິ່ງທີ່ເປັນແຫຼ່ງກຳເນີດ, ໃນການປະກອບດ້ວຍ ຊະນິທາດ (ເກີດ) ສິ່ງທີ່ເປັນສະພາວະເດີມຂອງຜູ້ເກີດ. ເຊັ່ນ: buddhasmā parājenti aññatitthiyā (ພວກອັນຍະເດຍລະຖີຍ່ອມຜ່າຍແພ້ແກ່ພະພຸດທະເຈົ້າ). Himavatā pabhavanti pañca mahānadiyo (ແມ່ນ້ຳໃຫຍ່ 5 ສາຍ ຍ່ອມໄຫຼອອກຈາກປ່າຫິມະພານ), anavatattamhā mahāsarā pabhavanti (ສະໃຫຍ່ທັງຫຼາຍຍ່ອມໄຫຼອອກຈາກສະອະໂນດາດ), aciravatiyā pabhavanti kunnadiyo (ແມ່ນ້ຳນ້ອຍທັງຫຼາຍຍ່ອມໄຫຼອອກຈາກແມ່ນ້ຳອະຈິຣະວະດີ). Kāmato jāyatī soko (ຄວາມໂສກຍ່ອມເກີດຈາກກາມ), yasmā so jāyate gini (ໄຟຍ່ອມເກີດຈາກໄມ້ໃດ), urasmā jāto putto (ລູກຊາຍຜູ້ເກີດຈາກເອິກ), kammato jātaṃ indriyaṃ (ອິນຊີເກີດຈາກກຳ).

---

Nāmappayoge aññatthitarādīhi yutte – nāññatra dukkhā sambhoti, nāññaṃ dukkhā nirujjhati, tato aññena kammena, tato itaraṃ, ubhato sujāto putto iccādi.

Inການປະກອບດ້ວຍນາມ ທີ່ປະກອບດ້ວຍສັບມີ ອັນຍະ, ອັດຖະ, ອິຕະຣະ ເປັນຕົ້ນ – nāññatra dukkhā sambhoti (ນອກຈາກທຸກແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ມີຫຍັງເກີດຂຶ້ນ), nāññaṃ dukkhā nirujjhati (ນອກຈາກທຸກແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ມີຫຍັງດັບໄປ), tato aññena kammena (ດ້ວຍກຳອື່ນຈາກນັ້ນ), tato itaraṃ (ອື່ນຈາກນັ້ນ), ubhato sujāto putto (ລູກຊາຍຜູ້ເກີດດີແລ້ວຈາກທັງສອງຝ່າຍ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Upasaggayuttesu [Pg.159] apaparīhi vajjanatthehi yoge, mariyādābhividhiatthe āyoge patinā patinidhipatidānatthena yoge ca. Yathā – apasālāya āyanti vāṇijā, sālaṃ vajjetvāti attho. Tathā paripabbatā devo vassati, pabbataṃ vajjetvāti attho. Mariyādāyaṃ – āpabbatā khettaṃ. Abhividhimhi – ābrahmalokā saddo abbhuggacchati, brahmalokaṃ abhibyāpetvāti attho. Patinidhimhi – buddhasmā pati sāriputto dhammadesanāya ālapati temāsaṃ. Patidāne – ghatamassa telasmā pati dadāti, kanakamassa hiraññasmā pati dadāti.

ໃນການປະກອບດ້ວຍອຸປະສັກ ຄື: ປະກອບດ້ວຍ apa (ອະປະ) ແລະ pari (ປະຣິ) ໃນອັດຖະເວັ້ນ (ວັດຊະນະ), ປະກອບດ້ວຍ ā (ອາ) ໃນອັດຖະຂອບເຂດ (ມະລິຍາດາ) ແລະກວມເອົາທັງໝົດ (ອະພິວິທິ), ແລະປະກອບດ້ວຍ pati (ປະຕິ) ໃນອັດຖະຕົວແທນ (ປະຕິນິທິ) ແລະການແແລກປ່ຽນ (ປະຕິດານ). ເຊັ່ນ: apasālāya āyanti vāṇijā (ພວກພໍ່ຄ້າພາກັນມາເວັ້ນຈາກສາລາ) ອະທິບາຍວ່າ ເວັ້ນຈາກສາລາ. ເຊັ່ນດຽວກັນ: paripabbatā devo vassati (ຝົນຍ່ອມຕົກເວັ້ນຈາກພູເຂົາ) ອະທິບາຍວ່າ ເວັ້ນຈາກພູເຂົາ. ໃນອັດຖະຂອບເຂດ – āpabbatā khettaṃ (ທົ່ງນາຈົນຮອດພູເຂົາ). ໃນອັດຖະກວມເອົາທັງໝົດ – ābrahmalokā saddo abbhuggacchati (ສຽງຍ່ອມດັງຂຶ້ນໄປຈົນຮອດພົມມະໂລກ) ອະທິບາຍວ່າ ແຜ່ໄປຕະຫຼອດພົມມະໂລກ. ໃນອັດຖະຕົວແທນ – buddhasmā pati sāriputto dhammadesanāya ālapati temāsaṃ (ພະສາຣີບຸດເປັນຕົວແທນຂອງພະພຸດທະເຈົ້າ ສະແດງທຳຕະຫຼອດສາມເດືອນ). ໃນອັດຖະການແລກປ່ຽນ – ghatamassa telasmā pati dadāti (ຍ່ອມໃຫ້ເນີຍໃສແກ່ຜູ້ນັ້ນແລກປ່ຽນກັບນ້ຳມັນ), kanakamassa hiraññasmā pati dadāti (ຍ່ອມໃຫ້ຄຳແກ່ຜູ້ນັ້ນແລກປ່ຽນກັບເງິນ).

---

Nipātayuttesu rite nānā vinādīhi yoge – rite saddhammā kuto sukhaṃ labhati. Te bhikkhū nānākulā pabbajitā. Vinā saddhammā natthañño koci nātho loke vijjati. Ariyehi puthagevāyaṃ jano, yāva brahmalokā saddo abbhuggacchati.

ໃນການປະກອບດ້ວຍນິບາດ ຄື: ປະກອບດ້ວຍສັບມີ ຣิເຕ, ນານາ, ວິນາ ເປັນຕົ້ນ – rite saddhammā kuto sukhaṃ labhati (ເວັ້ນຈາກພະສັດທຳແລ້ວ ຈະໄດ້ຮັບຄວາມສຸກແຕ່ໃສ). Te bhikkhū nānākulā pabbajitā (ພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ບວດມາຈາກຕະກູນຕ່າງໆ). Vinā saddhammā natthañño koci nātho loke vijjati (ເວັ້ນຈາກພະສັດທຳແລ້ວ ທີ່ພຶ່ງອື່ນໃດໃນໂລກຍ່ອມບໍ່ມີ). Ariyehi puthagevāyaṃ jano (ຊົນນີ້ເປັນຜູ້ແຍກອອກຈາກພະອະລິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍແທ້ໆ), yāva brahmalokā saddo abbhuggacchati (ສຽງຍ່ອມດັງຂຶ້ນໄປຈົນຮອດພົມມະໂລກ).

---

Apiggahaṇena kammāpādānakārakamajjhepi pañcamī kāladdhānehi, pakkhasmā vijjhati migaṃ luddako, ito pakkhasmā migaṃ vijjhatīti vuttaṃ hoti. Evaṃ māsasmā bhuñjati bhojanaṃ, kosā vijjhati kuñjaraṃ.

ດ້ວຍການຖືເອົາສັບວ່າ api (ອະປິ) ຍັງລົງປັນຈະມີວິພັດໃນລະຫວ່າງກຳມະກາຣົກແລະອະປາດານະກາຣົກ ດ້ວຍຄຳບອກການແລະອັດທາ (ໄລຍະທາງ). ເຊັ່ນ: pakkhasmā vijjhati migaṃ luddako (ນາຍພານຍ່ອມຍິງຟານຈາກກຳນົດເຄິ່ງເດືອນ) ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ ຍິງຟານຈາກກຳນົດເຄິ່ງເດືອນແຕ່ນີ້ໄປ. ເຊັ່ນດຽວກັນ: māsasmā bhuñjati bhojanaṃ (ຍ່ອມບໍລິໂພກອາຫານຈາກກຳນົດໜຶ່ງເດືອນ), kosā vijjhati kuñjaraṃ (ຍ່ອມຍິງຊ້າງຈາກໄລຍະທາງໜຶ່ງໂຍດ).

---

Casaddaggahaṇena pabhutyādiatthe, tadatthappayoge ca – yatohaṃ bhagini ariyāya jātiyā jāto, yato sarāmi attānaṃ, yato pattosmi viññutaṃ, yatvādhikaraṇamenaṃ, yato pabhuti, yato paṭṭhāya, tato paṭṭhāya iccādi.

ດ້ວຍການຖືເອົາສັບວ່າ ca (ຈະ) ຍັງລົງປັນຈະມີວິພັດໃນອັດຖະມີ ປະພຸຕິ (ນັບແຕ່) ເປັນຕົ້ນ ແລະໃນການປະກອບດ້ວຍສັບທີ່ມີອັດຖະນັ້ນ. ເຊັ່ນ: yatohaṃ bhagini ariyāya jātiyā jāto (ດູກ່ອນນ້ອງຍິງ ນັບແຕ່ຂ້າພະເຈົ້າເກີດໂດຍຊາດອະລິຍະ), yato sarāmi attānaṃ (ນັບແຕ່ຂ້າພະເຈົ້າລະນຶກເຖິງຕົນເອງໄດ້), yato pattosmi viññutaṃ (ນັບແຕ່ຂ້າພະເຈົ້າບັນລຸຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ເດຽງສາ), yatvādhikaraṇamenaṃ (ເພາະອະທິການໃດນີ້), yato pabhuti (ນັບແຕ່ໃດມາ), yato paṭṭhāya (ຕັ້ງແຕ່ໃດມາ), tato paṭṭhāya (ຕັ້ງແຕ່ນັ້ນມາ) ເປັນຕົ້ນ.

---

310. Rakkhaṇatthānamicchitaṃ[Pg.160].

໓໑໐. ສິ່ງທີ່ປາດຖະໜາ (ອິດສິຕະ) ໃນການປະກອບດ້ວຍທາດທີ່ມີອັດຖະວ່າຮັກສາ (ລັກຂະນະ).

---

Rakkhaṇatthānaṃ dhātūnaṃ payoge yaṃ icchitaṃ, taṃ kārakaṃ apādānasaññaṃ hoti, cakārādhikārato anicchitañca. Rakkhaṇañcettha nivāraṇaṃ, tāyanañca. Kāke rakkhanti taṇḍulā, yavā paṭisedhenti gāvo.

ໃນການປະກອບດ້ວຍທາດທັງຫຼາຍທີ່ມີອັດຖະວ່າຮັກສາ ສິ່ງໃດທີ່ປາດຖະໜາ, ກາຣົກນັ້ນຍ່ອມມີຊື່ອະປາດານ, ແລະດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະທິການຂອງສັບວ່າ ca (ຈະ) ສິ່ງທີ່ບໍ່ປາດຖະໜາກໍມີຊື່ອະປາດານຄືກັນ. ແລະການຮັກສາໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເຖິງການປ້ອງກັນ (ນิວາຣະນະ) ແລະການຄຸ້ມຄອງ (ຕາຍະນະ). ເຊັ່ນ: Kāke rakkhanti taṇḍulā (ຍ່ອມຮັກສາເຂົ້າສານຈາກຝູງກາ), yavā paṭisedhenti gāvo (ຍ່ອມຫ້າມງົວທັງຫຼາຍຈາກເຂົ້າບາເລ).

---

Anicchitaṃ yathā – pāpā cittaṃ nivāraye, pāpānivārenti, rājato vā corato vā aggito vā udakato vā nānābhayato vā nānārogato vā nānāupaddavato vā ārakkhaṃ gaṇhantu.

ສິ່ງທີ່ບໍ່ປາດຖະໜາ ເຊັ່ນ: pāpā cittaṃ nivāraye (ພຶງຫ້າມຈິດຈາກບາບ), pāpānivārenti (ຍ່ອມຫ້າມຈາກບາບ), rājato vā corato vā aggito vā udakato vā nānābhayato vā nānārogato vā nānāupaddavato vā ārakkhaṃ gaṇhantu (ຂໍຈົ່ງຮັບການຮັກສາຈາກພະລາຊາ, ຈາກໂຈນ, ຈາກໄຟ, ຈາກນ້ຳ, ຈາກໄພຕ່າງໆ, ຈາກໂລກຕ່າງໆ ຫຼື ຈາກອຸປະທະວະຕ່າງໆ).

---

‘‘Icchita’’miti vattate.

ບົດວ່າ "Icchitaṃ" (ສິ່ງທີ່ປາດຖະໜາ) ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

311. Yena vā’dassanaṃ.

໓໑໑. ຫຼື ສິ່ງໃດທີ່ປາດຖະໜາຄວາມບໍ່ໃຫ້ເຫັນ (ອະທັດສະນະ).

---

Yena adassanamicchitaṃ antaradhāyantena, taṃ kārakaṃ apādānasaññaṃ hoti vā, antaradhānevāyaṃ. Upajjhāyā antaradhāyati sisso, nilīyatīti attho. Mātāpitūhi antaradhāyati putto.

ບຸກຄົນໃດປາດຖະໜາຄວາມບໍ່ໃຫ້ເຫັນ ໂດຍການຫາຍຕົວໄປຈາກບຸກຄົນໃດ, ກາຣົກນັ້ນຍ່ອມມີຊື່ອະປາດານບາງ, ສູດນີ້ໃຊ້ໃນການຫາຍຕົວເທົ່ານັ້ນ. ເຊັ່ນ: Upajjhāyā antaradhāyati sisso (ສິດຍ່ອມຫາຍຕົວໄປຈາກພະອຸປັດຊາ) ອະທິບາຍວ່າ ລີ້ຢູ່. Mātāpitūhi antaradhāyati putto (ລູກຊາຍຍ່ອມຫາຍຕົວໄປຈາກພໍ່ແມ່).

---

Vāti kiṃ? Jetavane antarahito. Yenāti kiṃ? Yakkho tattheva antaradhāyati.

ບົດວ່າ vā (ວາ) ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອຫ້າມໃນປະໂຫຍກ ເຊັ່ນ: Jetavane antarahito (ຫາຍຕົວໄປໃນປ່າເຊຕະວັນ). ບົດວ່າ yena (ເຍນະ) ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອຫ້າມໃນປະໂຫຍກ ເຊັ່ນ: Yakkho tattheva antaradhāyati (ຍັກຍ່ອມຫາຍຕົວໄປໃນທີ່ນັ້ນເອງ).

---

312. Dūrantikaddhakālanimmānatvālopadisāyogavibhattārappayoga suddhappamocana hetu vivittappamāṇa pubbayoga bandhana guṇavacana pañha kathanathokākattūsu ca.

໓໑໒. ແລະໃນອັດຖະໄກ, ໃກ້, ການກຳນົດອັດທາ (ໄລຍະທາງ), ການກຳນົດການ, ການລຶບ ຕວາ ປັດໄຈ, ການປະກອບດ້ວຍທິດ, ການແບ່ງສ່ວນ, ການງົດເວັ້ນ, ຄວາມບໍລິສຸດ, ການພົ້ນ, ເຫດ, ຄວາມສະຫງັດ, ປະມານ, ການປະກອບດ້ວຍສິ່ງທີ່ມີມາກ່ອນ, ການຜູກມັດ, ຄຸນນະວາຈະນະ (ຄຳບອກຄຸນ), ຄຳຖາມ, ການກ່າວ, ຄວາມເລັກນ້ອຍ ແລະໃນອະກັດຕາ (ຜູ້ບໍ່ແມ່ນຜູ້ເຮັດ).

---

Dūratthe, antikatthe, addhanimmāne, kālanimmāne, tvālope, disāyoge, vibhatte, āratippayoge, suddhatthappayoge, pamocanatthappayoge, hetvatthe, vivittatthappayoge, pamāṇatthe, pubbayoge, bandhanatthappayoge, guṇavacane[Pg.161], pañhe, kathane, thokatthe, akattari ca yadavadhibhūtaṃ, hetukammādibhūtañca, taṃ kārakaṃ apādānasaññaṃ hoti, casaddena yathāyogaṃ dutiyā, tatiyā, chaṭṭhī ca.

ໃນອັດຖະໄກ, ໃນອັດຖະໃກ້, ໃນການກຳນົດອັດທາ, ໃນການກຳນົດການ, ໃນການລຶບ ຕວາ ປັດໄຈ, ໃນການປະກອບດ້ວຍທິດ, ໃນການແບ່ງສ່ວນ, ໃນການງົດເວັ້ນ, ໃນຄວາມບໍລິສຸດ, ໃນການພົ້ນ, ໃນເຫດ, ໃນຄວາມສະຫງັດ, ໃນປະມານ, ໃນການປະກອບດ້ວຍສິ່ງທີ່ມີມາກ່ອນ, ໃນການຜູກມັດ, ໃນຄຸນນະວາຈະນະ, ໃນຄຳຖາມ, ໃນການກ່າວ, ໃນຄວາມເລັກນ້ອຍ ແລະໃນອະກັດຕາ, ສິ່ງໃດທີ່ເປັນແດນກຳນົດ (ອະວະທິ) ແລະເປັນເຫດ, ກຳ ເປັນຕົ້ນ, ກາຣົກນັ້ນຍ່ອມມີຊື່ອະປາດານ, ແລະດ້ວຍສັບວ່າ ca (ຈະ) ຍັງລົງທຸຕິຍາ, ຕະຕິຍາ ແລະຈະຕຸດຖີວິພັດ ຕາມຄວາມເໝາະສົມ.

---

Ettha ca dūrantikañca dūrantikatthañcāti dūrantikanti sarūpekasesaṃ katvā vuttanti daṭṭhabbaṃ, tena dūrantikatthappayoge, tadatthe ca apādānasañño hoti.

ແລະໃນທີ່ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ບົດວ່າ dūrantikaṃ (ທູຣັນຕິກັງ) ນີ້ ທ່ານກ່າວໄວ້ໂດຍເຮັດໃຫ້ເປັນສະຣູເປກະເສສະ ຄື dūranticañca dūranticatthañca, ດັ່ງນັ້ນ ໃນການປະກອບດ້ວຍສັບທີ່ມີອັດຖະໄກແລະໃກ້ ແລະໃນອັດຖະນັ້ນ ຍ່ອມມີຊື່ອະປາດານ.

---

Dūratthappayoge tāva – kīvadūro ito naḷakāragāmo, tato have dūrataraṃ vadanti, gāmato nātidūre. Ārakā te moghapurisā imasmā dhammavinayā, ārakā tehi bhagavā. Dūratthe – dūratova namassanti, addasa dūratova āgacchantaṃ.

ໃນການປະກອບດ້ວຍສັບທີ່ມີອັດຖະໄກກ່ອນ – kīvadūro ito naḷakāragāmo (ບ້ານຊ່າງໄມ້ອໍ້ ໄກແຕ່ທີ່ນີ້ເທົ່າໃດ), tato have dūrataraṃ vadanti (ບັນດິດທັງຫຼາຍຍ່ອມກ່າວວ່າ ໄກກວ່ານັ້ນແທ້ໆ), gāmato nātidūre (ບໍ່ໄກປານໃດຈາກບ້ານ). Ārakā te moghapurisā imasmā dhammavinayā (ບຸລຸດເປົ່າປ່ຽວເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນຜູ້ຫ່າງໄກຈາກພະທຳວິນັຍນີ້), ārakā tehi bhagavā (ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ເປັນຜູ້ຫ່າງໄກຈາກພວກເຂົາ). ໃນອັດຖະໄກ – dūratova namassanti (ຍ່ອມນອບນ້ອມແຕ່ໄກແທ້ໆ), addasa dūratova āgacchantaṃ (ໄດ້ເຫັນຜູ້ກຳລັງມາແຕ່ໄກແທ້ໆ).

---

Antikatthappayoge – antikaṃ gāmā, āsannaṃ gāmā, samīpaṃ gāmā, gāmassa samīpanti attho.

ໃນການປະກອບດ້ວຍສັບທີ່ມີອັດຖະໃກ້ – antikaṃ gāmā (ໃກ້ບ້ານ), āsannaṃ gāmā (ໃກ້ຊິດບ້ານ), samīpaṃ gāmā (ໃກ້ບ້ານ) ອະທິບາຍວ່າ ໃກ້ຂອງບ້ານ.

---

Dutiyā, tatiyā ca, dūraṃ gāmaṃ āgato, dūrena gāmena āgato, dūrato gāmā āgatoti attho. Dūraṃ gāmena vā. Antikaṃ gāmaṃ āgato, antikaṃ gāmena vā, āsannaṃ gāmaṃ, āsannaṃ gāmena vā iccādi.

ແລະລົງທຸຕິຍາ, ຕະຕິຍາວິພັດ ຄື: dūraṃ gāmaṃ āgato (ມາສູ່ບ້ານອັນໄກ), dūrena gāmena āgato (ມາດ້ວຍບ້ານອັນໄກ) ອະທິບາຍວ່າ ມາແຕ່ບ້ານອັນໄກ. ຫຼື dūraṃ gāmena. Antikaṃ gāmaṃ āgato (ມາສູ່ບ້ານອັນໃກ້), ຫຼື antikaṃ gāmena, āsannaṃ gāmaṃ (ສູ່ບ້ານອັນໃກ້ຊິດ), ຫຼື āsannaṃ gāmena ເປັນຕົ້ນ.

---

Addhakālanimmāne nimmānaṃ nāma parimāṇaṃ, tasmiṃ gamyamāne – ito mathurāya catūsu yojanesu saṅkassaṃ, rājagahato pañcacattālīsayojanamatthake sāvatthi.

ໃນການກຳນົດອັດທາແລະການ, ຄຳວ່າ ນິມມານະ ໝາຍເຖິງ ປະລິມານ, ເມື່ອປະລິມານນັ້ນປາກົດຢູ່ – ito mathurāya catūsu yojanesu saṅkassaṃ (ເມືອງສັງກັດສະ ຕັ້ງຢູ່ຫ່າງຈາກເມືອງມະທຸລານີ້ໄປ 4 ໂຍດ), rājagahato pañcacattālīsayojanamatthake sāvatthi (ເມືອງສາວັດຖີ ຕັ້ງຢູ່ທີ່ສຸດແຫ່ງ 45 ໂຍດ ຈາກເມືອງລາຊະຄຶ).

---

Kālanimmāne – ito ekanavutikappamatthake vipassī bhagavā loke udapādi, ito vassasahassaccayena buddho loke uppajjissati.

ໃນການກຳນົດການ – ito ekanavutikappamatthake vipassī bhagavā loke udapādi (ພະວິປັດສີພຸດທະເຈົ້າ ໄດ້ບັງເກີດຂຶ້ນໃນໂລກ ທີ່ສຸດແຫ່ງ 91 ກັບ ແຕ່ນີ້ໄປ), ito vassasahassaccayena buddho loke uppajjissati (ພະພຸດທະເຈົ້າຈະບັງເກີດຂຶ້ນໃນໂລກ ໂດຍການລ່ວງໄປແຫ່ງພັນປີ ແຕ່ນີ້ໄປ).

---

Tvāpaccayantassa lopo nāma tadatthasambhavepi avijjamānatā, tasmiṃ tvālope kammādhikaraṇesu – pāsādā saṅkameyya, pāsādaṃ abhiruhitvā saṅkameyyāti attho[Pg.162]. Tathā hatthikkhandhā saṅkameyya, abhidhammā pucchanti, abhidhammaṃ sutvā vā, abhidhammā kathayanti, abhidhammaṃ paṭhitvā vā, āsanā vuṭṭhaheyya, āsane nisīditvā vā.

ຄຳວ່າ ການລຶບ ຕວາ ປັດໄຈ ໝາຍເຖິງ ຄວາມບໍ່ປາກົດຢູ່ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີອັດຖະນັ້ນຢູ່ກໍຕາມ, ເມື່ອມີການລຶບ ຕວາ ປັດໄຈນັ້ນ ໃນກຳແລະອະທິກະຣະນະ – pāsādā saṅkameyya (ພຶງກ້າວຂຶ້ນຈາກຜາສາດ) ອະທິບາຍວ່າ ຂຶ້ນສູ່ຜາສາດແລ້ວກ້າວໄປ. ເຊັ່ນດຽວກັນ: hatthikkhandhā saṅkameyya (ພຶງກ້າວຂຶ້ນຈາກຄໍຊ້າງ), abhidhammā pucchanti (ຍ່ອມຖາມຈາກພະອະພິທຳ) ຫຼື ຟັງພະອະພິທຳແລ້ວຖາມ, abhidhammā kathayanti (ຍ່ອມກ່າວຈາກພະອະພິທຳ) ຫຼື ຮຽນພະອະພິທຳແລ້ວກ່າວ, āsanā vuṭṭhaheyya (ພຶງລຸກຂຶ້ນຈາກອາສະນະ) ຫຼື ນັ່ງເທິງອາສະນະແລ້ວລຸກຂຶ້ນ.

---

Disatthavācīhi yoge, disatthe ca – ito sā purimā disā, ito sā dakkhiṇā disā, ito sā pacchimā disā, ito sā uttarā disā, avīcito uparibhavaggā, uddhaṃ pādatalā, adho kesamatthakā iccādi. Disatthe – puratthimato dakkhiṇatotiādi. Ettha pana sattamiyatthe topaccayopi bhavissati.

ໃນການປະກອບດ້ວຍສັບບອກອັດຖະແຫ່ງທິດ ແລະໃນອັດຖະແຫ່ງທິດ – ito sā purimā disā (ທິດເບື້ອງໜ້ານັ້ນ ແຕ່ນີ້ໄປ), ito sā dakkhiṇā disā (ທິດເບື້ອງຂວານັ້ນ ແຕ່ນີ້ໄປ), ito sā pacchimā disā (ທິດເບື້ອງຫຼັງນັ້ນ ແຕ່ນີ້ໄປ), ito sā uttarā disā (ທິດເບື້ອງຊ້າຍນັ້ນ ແຕ່ນີ້ໄປ), avīcito uparibhavaggā (ເບື້ອງເທິງແຕ່ອະເວຈີມະຫານະລົກຈົນຮອດພະວັກຄະພົມ), uddhaṃ pādatalā (ເບື້ອງເທິງແຕ່ພື້ນຕີນ), adho kesamatthakā (ເບື້ອງລຸ່ມແຕ່ປາຍຜົມ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນອັດຖະແຫ່ງທິດ – puratthimato dakkhiṇato (ແຕ່ທິດຕາເວັນອອກ, ແຕ່ທິດໃຕ້) ເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ຍັງມີ ໂຕ ປັດໄຈ ໃນອັດຖະແຫ່ງສັດຕະມີວິພັດອີກດ້ວຍ.

---

Vibhattaṃ nāma sayaṃ vibhattasseva tadaññato guṇena vibhajanaṃ, tasmiṃ vibhatte – yato paṇītataro vā visiṭṭhataro vā natthi, attadanto tato varaṃ. Kiñcāpi dānato sīlameva varaṃ, tato mayā sutā assutameva bahutaraṃ, sīlameva sutā seyyo. Chaṭṭhī ca, channavutīnaṃ pāsaṇḍānaṃ pavaraṃ yadidaṃ sugatavinayo.

ຄຳວ່າ ວິພັດຕະ ໝາຍເຖິງ ການແບ່ງແຍກສິ່ງທີ່ຖືກແບ່ງແຍກນັ້ນເອງ ຈາກສິ່ງອື່ນດ້ວຍຄຸນ, ເມື່ອມີການແບ່ງແຍກນັ້ນ – yato paṇītataro vā visiṭṭhataro vā natthi (ສິ່ງໃດທີ່ປະນີດກວ່າ ຫຼື ວິເສດກວ່າ ບໍ່ມີ), attadanto tato varaṃ (ຜູ້ຝຶກຕົນເອງແລ້ວ ປະເສີດກວ່າຜູ້ນັ້ນ). Kiñcāpi dānato sīlameva varaṃ (ເຖິງແມ່ນວ່າສີລເທົ່ານັ້ນ ປະເສີດກວ່າທານ), tato mayā sutā assutameva bahutaraṃ (ສິ່ງທີ່ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ເຄີຍຟັງ ຍັງມີຫຼາຍກວ່າສິ່ງທີ່ເຄີຍຟັງແລ້ວນັ້ນ), sīlameva sutā seyyo (ສີລເທົ່ານັ້ນ ປະເສີດກວ່າສຸຕະ). ແລະລົງຈະຕຸດຖີວິພັດ ຄື: channavutīnaṃ pāsaṇḍānaṃ pavaraṃ yadidaṃ sugatavinayo (ພະສຸຄົດຕະວິນັຍນີ້ ປະເສີດທີ່ສຸດໃນບັນດາລັດທິທັງຫຼາຍ 96 ລັດທິ).

---

Āratippayogo nāma viramaṇatthasaddappayogo. Tattha – asaddhammā ārati, virati pāpā, pāṇātipātā veramaṇī, adinnādānā paṭivirato, appaṭivirato musāvādā.

ຄຳວ່າ ອາຣະຕິປະໂຍຄະ ໝາຍເຖິງ ການປະກອບດ້ວຍສັບທີ່ມີອັດຖະວ່າງົດເວັ້ນ. ໃນທີ່ນັ້ນ – asaddhammā ārati (ການງົດເວັ້ນຈາກອະສັດທຳ), virati pāpā (ການງົດເວັ້ນຈາກບາບ), pāṇātipātā veramaṇī (ເຈດຕະນາງົດເວັ້ນຈາກການຂ້າສັດ), adinnādānā paṭivirato (ຜູ້ງົດເວັ້ນແລ້ວຈາກການຖືເອົາສິ່ງຂອງທີ່ເຈົ້າຂອງບໍ່ໄດ້ໃຫ້), appaṭivirato musāvādā (ຜູ້ບໍ່ໄດ້ງົດເວັ້ນຈາກການເວົ້າຕົວະ).

---

Suddhatthappayoge – lobhanīyehi dhammehi suddho asaṃsaṭṭho, mātito ca pitito ca suddho anupakkuṭṭho agarahito.

ໃນການປະກອບດ້ວຍສັບທີ່ມີອັດຖະວ່າບໍລິສຸດ – lobhanīyehi dhammehi suddho asaṃsaṭṭho (ເປັນຜູ້ບໍລິສຸດ ບໍ່ລະຄົນດ້ວຍທຳອັນເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມໂລບ), mātito ca pitito ca suddho anupakkuṭṭho agarahito (ເປັນຜູ້ບໍລິສຸດ ບໍ່ຖືກຕິຕຽນ ບໍ່ຖືກກ່າວຮ້າຍ ທັງຝ່າຍມານດາແລະຝ່າຍບິດາ).

---

Pamocanatthappayoge [Pg.163]– parimutto dukkhasmāti vadāmi, mutto mārabandhanā, na te muccanti maccunā, muttohaṃ sabbapāsehi.

ໃນການປະກອບດ້ວຍສັບທີ່ມີອັດຖະວ່າພົ້ນ – parimutto dukkhasmāti vadāmi (ຂ້າພະເຈົ້າກ່າວວ່າ ພົ້ນແລ້ວຈາກທຸກ), mutto mārabandhanā (ພົ້ນແລ້ວຈາກເຄື່ອງຜູກມັດແຫ່ງມານ), na te muccanti maccunā (ພວກເຂົາ ຍ່ອມບໍ່ພົ້ນຈາກມັດຈຸລາດ), muttohaṃ sabbapāsehi (ຂ້າພະເຈົ້າເປັນຜູ້ພົ້ນແລ້ວຈາກບ້ວງທັງປວງ).

---

Hetvatthe, sarūpekasesassa gahitattā hetvatthappayoge ca sabbanāmato – kasmā nu tumhaṃ daharā na mīyare, kasmā idheva maraṇaṃ bhavissati, kasmā hetunā, yasmā ca kammāni karonti, yasmā tiha bhikkhave, tasmā tiha bhikkhave evaṃ sikkhitabbaṃ, tasmā buddhosmi brāhmaṇa, yasmā kāraṇā, tasmā kāraṇā, kiṃ kāraṇā. Dutiyā, chaṭṭhī ca, kiṃ kāraṇaṃ, taṃ kissa hetu, kissa tumhe kilamatha.

ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງເຫດ (ເຫດວັດຖະ), ເພາະຖືເອົາສະຣູເປກະເສສະ ແລະໃນການປະກອບຄຳທີ່ມີຄວາມໝາຍແຫ່ງເຫດ ຫຼັງຈາກສັບພະນາມ — [ຕົວຢ່າງ:] kasmā nu tumhaṃ daharā na mīyare (ເພາະເຫດໃດໜໍ ພວກເດັກນ້ອຍຂອງພວກທ່ານຈຶ່ງບໍ່ຕາຍ), kasmā idheva maraṇaṃ bhavissati (ເພາະເຫດໃດ ຄວາມຕາຍຈຶ່ງຈັກມີໃນທີ່ນີ້ເອງ), kasmā hetunā (ເພາະເຫດໃດ), yasmā ca kammāni karonti (ແລະເພາະເຫດໃດ ພວກເຂົາຈຶ່ງເຮັດກຳທັງຫຼາຍ), yasmā tiha bhikkhave (ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເພາະເຫດໃດແລ), tasmā tiha bhikkhave evaṃ sikkhitabbaṃ (ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເພາະເຫດນັ້ນແລ ພວກທ່ານທັງຫຼາຍພຶງສຶກສາຢ່າງນີ້), tasmā buddhosmi brāhmaṇa (ດູກ່ອນພຣາມ ເພາະເຫດນັ້ນ ເຮົາຈຶ່ງເປັນພຣະພຸດທະເຈົ້າ), yasmā kāraṇā (ເພາະເຫດໃດ), tasmā kāraṇā (ເພາະເຫດນັ້ນ), kiṃ kāraṇā (ເພາະເຫດໃດ). [ແລະລົງ] ທຸຕິຍາວິພັດ ແລະສັດຖີວິພັດ [ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງເຫດ ເຊັ່ນ:] kiṃ kāraṇaṃ (ເພາະເຫດໃດ), taṃ kissa hetu (ນັ້ນເພາະເຫດໃດ), kissa tumhe kilamatha (ພວກທ່ານຍ່ອມລຳບາກເພາະເຫດໃດ).

---

Kena hetunā, kena kāraṇena, yena midhekacce sattā, tena nimittena, tena vuttamiccādīsu ‘‘hetvatthe cā’’ti tatiyā.

[ຕົວຢ່າງ:] kena hetunā (ເພາະເຫດໃດ), kena kāraṇena (ເພາະການໃດ), yena midhekacce sattā (ເພາະເຫດໃດ ສັດບາງພວກໃນໂລກນີ້...), tena nimittena (ເພາະນິມິດນັ້ນ), tena vuttamiccādīsu (ເພາະເຫດນັ້ນ ພຣະອົງຈຶ່ງຕັດໄວ້ ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ) ລົງຕະຕິຍາວິພັດ ດ້ວຍສູດວ່າ “hetvatthe cā”.

---

Vivittaṃ nāma vivecanaṃ, tadatthappayoge – vivitto pāpakā dhammā, vivicceva kāmehi, vivicca akusalehi dhammehi.

ຄຳວ່າ Vivittaṃ ໝາຍເຖິງ ຄວາມສະຫງັດ (ວິເວຈະນະ), ໃນການປະກອບຄຳທີ່ມີຄວາມໝາຍນັ້ນ — [ຕົວຢ່າງ:] vivitto pāpakā dhammā (ສະຫງັດແລ້ວຈາກທຳອັນເປັນບາບ), vivicceva kāmehi (ສະຫງັດແລ້ວຈາກກາມທັງຫຼາຍນັ້ນເອງ), vivicca akusalehi dhammehi (ສະຫງັດແລ້ວຈາກອະກຸສົນທຳທັງຫຼາຍ).

---

Pamāṇatthe tatiyā ca, āyāmato ca vitthārato ca yojanaṃ, gambhīrato ca puthulato ca yojanaṃ candabhāgāya parimāṇaṃ, parikkhepato navayojanasataparimāṇo majjhimapadeso.

ແລະລົງຕະຕິຍາວິພັດໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງປະມານ [ຕົວຢ່າງ:] āyāmato ca vitthārato ca yojanaṃ (ໂດຍສ່ວນຍາວແລະສ່ວນກວ້າງ ໑ ໂຍດ), gambhīrato ca puthulato ca yojanaṃ candabhāgāya parimāṇaṃ (ປະມານຂອງແມ່ນ້ຳຈັນທະພາຄາ ໂດຍສ່ວນເລິກແລະສ່ວນກວ້າງ ໑ ໂຍດ), parikkhepato navayojanasataparimāṇo majjhimapadeso (ມັດຊິມະປະເທດ ມີປະມານ ໙ ຮ້ອຍໂຍດ ໂດຍຮອບ).

---

Dīghaso nava vidatthiyo sugatavidatthiyā pamāṇikā kāretabbā.

[ຕົວຢ່າງ:] Dīghaso nava vidatthiyo sugatavidatthiyā pamāṇikā kāretabbā (ພຶງເຮັດ [ວິຫານ] ໃຫ້ມີປະມານ ໙ ຄືບ ໂດຍສ່ວນຍາວ ດ້ວຍຄືບພຣະສຸຄົດ).

---

Ettha ca ‘‘smāhismiṃna’’miccādito ‘‘smā’’ti ca ‘‘so, vā’’ti ca vattamāne

ໃນສູດນີ້, ເມື່ອບົດວ່າ “smā” ຈາກສູດເປັນຕົ້ນວ່າ “smāhismiṃnaṃ” ແລະບົດວ່າ “so, vā” ຍັງຕາມໄປຢູ່

---

313. Dīghorehi[Pg.164].

໓໑໓. [ຈຶ່ງມີສູດວ່າ] “Dīghorehi”.

---

Dīgha oraicceteti smāvacanassa soādeso hoti vā.

ຫຼັງຈາກສັບວ່າ Dīgha ແລະ ora, ການແປງ smā ວິພັດ ເປັນ so ຍ່ອມມີບາງຄັ້ງ.

---

Dīghaso, dīghamhā vā, [oraso, oramhā vā] tatiyā ca, yojanaṃ āyāmena, yojanaṃ vitthārena, yojanaṃ ubbedhena sāsaparāsi.

[ຮູບສຳເລັດ:] Dīghaso, dīghamhā vā (ໂດຍສ່ວນຍາວ ຫຼື ຈາກສ່ວນຍາວ), [oraso, oramhā vā (ໂດຍສ່ວນນີ້ ຫຼື ຈາກສ່ວນນີ້)] ແລະລົງຕະຕິຍາວິພັດ [ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງປະມານ ເຊັ່ນ:] yojanaṃ āyāmena (໑ ໂຍດ ໂດຍສ່ວນຍາວ), yojanaṃ vitthārena (໑ ໂຍດ ໂດຍສ່ວນກວ້າງ), yojanaṃ ubbedhena sāsaparāsi (ກອງເມັດຜັກກາດ ສູງ ໑ ໂຍດ ໂດຍສ່ວນສູງ).

---

Paṭhamatthavācakena pubbasaddena yogo pubbayogo, ettha ca pubbaggahaṇaṃ adisatthavuttino pubbādiggahaṇassupalakkhaṇanti daṭṭhabbaṃ, tena parādiyogepi. Yathā – pubbeva me bhikkhave sambodhā, ito pubbenāhosi, tato paraṃ paccantimā janapadā, dhātuliṅgehi parā paccayā, tato aparena samayena, tato uttarimpi iccādi.

ການປະກອບກັບສັບວ່າ pubba ເຊິ່ງສະແດງຄວາມໝາຍທຳອິດ ຊື່ວ່າ ປຸບພະໂຍຄະ, ແລະໃນທີ່ນີ້ ພຶງເຫັນວ່າ ການຖືເອົາສັບວ່າ pubba ເປັນການສະແດງເຖິງການຖືເອົາສັບມີ pubba ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງມີຄວາມໝາຍວ່າ 'ກ່ອນ' ເປັນຕົ້ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ແມ່ນໃນການປະກອບກັບສັບມີ para ເປັນຕົ້ນ ກໍລົງປັນຈະມີວິພັດໄດ້. ເຊັ່ນ: pubbeva me bhikkhave sambodhā (ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ກ່ອນແຕ່ການຕັດສະຮູ້ຂອງເຮົາແທ້ໆ), ito pubbenāhosi (ໄດ້ມີແລ້ວໃນກ່ອນແຕ່ການນີ້), tato paraṃ paccantimā janapadā (ຖັດຈາກນັ້ນໄປ ເປັນປັດຈັນຕະຊົນນະບົດ), dhātuliṅgehi parā paccayā (ປັດໄຈທັງຫຼາຍ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກທາດແລະລິງ), tato aparena samayena (ໂດຍສະໄໝອື່ນແຕ່ສະໄໝນັ້ນ), tato uttarimpi (ຍິ່ງຂຶ້ນໄປແຕ່ເຫດນັ້ນ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.

---

Bandhanatthappayoge bandhanahetumhi iṇe pañcamī, tatiyā ca hoti, satasmā baddho naro raññā, satena vā baddho naro.

ໃນການປະກອບຄຳທີ່ມີຄວາມໝາຍວ່າຜູກມັດ, ເມື່ອໜີ້ເປັນເຫດແຫ່ງການຜູກມັດ, ປັນຈະມີວິພັດ ແລະຕະຕິຍາວິພັດ ຍ່ອມລົງໄດ້, [ຕົວຢ່າງ:] satasmā baddho naro raññā (ຊາຍຖືກພຣະຣາຊາຜູກມັດແລ້ວ ເພາະເງິນຮ້ອຍໜຶ່ງ), satena vā baddho naro (ຫຼື ຊາຍຖືກຜູກມັດແລ້ວ ເພາະເງິນຮ້ອຍໜຶ່ງ).

---

Phalasādhanahetubhūtassa guṇassa vacanaṃ guṇavacanaṃ, tasmiṃ guṇavacane pañcamī, tatiyā ca, issariyā janaṃ rakkhati rājā, issariyena vā, sīlato naṃ pasaṃsanti, sīlena vā, paññāya vimuttimano iccādi.

ຄຳທີ່ກ່າວເຖິງຄຸນລັກສະນະອັນເປັນເຫດໃຫ້ເກີດຜົນສຳເລັດ ຊື່ວ່າ ຄຸນນະວະຈະນະ, ຫຼັງຈາກຄຸນນະວະຈະນະນັ້ນ ລົງປັນຈະມີວິພັດ ແລະຕະຕິຍາວິພັດ, [ຕົວຢ່າງ:] issariyā janaṃ rakkhati rājā (ພຣະຣາຊາຮັກສາປະຊາຊົນ ເພາະຄວາມເປັນໃຫຍ່), issariyena vā (ຫຼື ດ້ວຍຄວາມເປັນໃຫຍ່), sīlato naṃ pasaṃsanti (ພວກເຂົາຍ່ອມສັນເສີນຜູ້ນັ້ນ ເພາະສິນ), sīlena vā (ຫຼື ດ້ວຍສິນ), paññāya vimuttimano (ຜູ້ມີໃຈຫຼຸດພົ້ນແລ້ວ ເພາະປັນຍາ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.

---

Pañhakathanesu – kutosi tvaṃ, kuto bhavaṃ, pāṭaliputtato. Ettha ca kathanaṃ nāma vissajjanaṃ.

ໃນການຕອບຄຳຖາມ — [ຕົວຢ່າງ:] kutosi tvaṃ (ທ່ານມາແຕ່ໃສ), kuto bhavaṃ (ທ່ານຜູ້ຈະເລີນມາແຕ່ໃສ), pāṭaliputtato (ມາແຕ່ເມືອງປາຕະລີບຸດ). ແລະໃນທີ່ນີ້ ຄຳວ່າ kathanaṃ ໝາຍເຖິງ ການວິສັດຊະນາ (ການຕອບ).

---

Thokatthe asatvavacane karaṇe tatiyā ca, thokā muccati, thokena muccati vā, appamattakā muccati, appamattakena vā, kicchā muccati, kicchena vā.

ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ໜ້ອຍໜຶ່ງ (ໂທກັດຖະ) ເຊິ່ງບໍ່ແມ່ນສັດຕະວະຈະນະ (ບໍ່ແມ່ນສິ່ງຂອງ) ໃນອັດກະຣະນະ ລົງປັນຈະມີວິພັດ ແລະຕະຕິຍາວິພັດ, [ຕົວຢ່າງ:] thokā muccati (ຫຼຸດພົ້ນເພາະໜ້ອຍໜຶ່ງ), thokena muccati vā (ຫຼື ຫຼຸດພົ້ນດ້ວຍໜ້ອຍໜຶ່ງ), appamattakā muccati (ຫຼຸດພົ້ນເພາະພຽງເລັກນ້ອຍ), appamattakena vā (ຫຼື ດ້ວຍພຽງເລັກນ້ອຍ), kicchā muccati (ຫຼຸດພົ້ນເພາະຄວາມຍາກລຳບາກ), kicchena vā (ຫຼື ດ້ວຍຄວາມຍາກລຳບາກ).

---

Akattari [Pg.165] akārake ñāpakahetumhi – kammassa katattā upacitattā ussannattā vipulattā uppannaṃ hoti cakkhuviññāṇa, na tāvidaṃ nāmarūpaṃ ahetukaṃ sabbattha sabbadā sabbesañca ekasadisabhāvāpattito.

ໃນອັນຍາປະກະເຫດ (ເຫດເຄື່ອງໃຫ້ຮູ້) ອັນບໍ່ແມ່ນກະຕາ ແລະບໍ່ແມ່ນກາຣະກະ — [ຕົວຢ່າງ:] kammassa katattā upacitattā ussannattā vipulattā uppannaṃ hoti cakkhuviññāṇa (ຈັກຂຸວິນຍານຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ ເພາະຄວາມທີ່ກຳເປັນສິ່ງທີ່ເຮັດແລ້ວ, ສັ່ງສົມແລ້ວ, ພູນຂຶ້ນແລ້ວ, ໄພບູນແລ້ວ), na tāvidaṃ nāmarūpaṃ ahetukaṃ sabbattha sabbadā sabbesañca ekasadisabhāvāpattito (ນາມຮູບນັ້ນ ບໍ່ແມ່ນບໍ່ມີເຫດ ເພາະການເຖິງຄວາມເປັນຢ່າງດຽວກັນໃນທີ່ທັງປວງ ໃນກາລທັງປວງ ແລະແກ່ສັດທັງປວງ).

---

Hutvā abhāvato niccā, udayabbayapīḷanā;

Dukkhā avasavattittā, anattāti tilakkhaṇaṃ.

“[ສັງຂານທັງຫຼາຍ] ບໍ່ທ່ຽງ ເພາະມີແລ້ວກໍບໍ່ມີ, ເປັນທຸກ ເພາະຖືກບີບຄັ້ນດ້ວຍຄວາມເກີດແລະຄວາມດັບ, ເປັນອະນັດຕາ ເພາະບໍ່ເປັນໄປໃນອຳນາດ” ນີ້ຄື ໄຕລັກ.

---

‘‘Pañcamī’’ti vattate.

ບົດວ່າ “Pañcamī” ຍັງຕາມໄປ.

---

314. Kāraṇatthe ca.

໓໑໔. [ຈຶ່ງມີສູດວ່າ] “Kāraṇatthe ca”.

---

Karoti attano phalanti kāraṇaṃ, kārakahetu [janakahetu], tasmiṃ kāraṇatthe ca pañcamīvibhatti hoti, vikappenāyaṃ, hetvatthe tatiyāya ca vihitattā, ananubodhā appaṭivedhā catunnaṃ ariyasaccānaṃ yathābhūtaṃ adassanā evamidaṃ dīghamaddhānaṃ sandhāvitaṃ saṃsaritaṃ, avijjāpaccayā saṅkhārā, saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ, avijjāya tveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodho, saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho, viññāṇanirodhā iccādi.

ສິ່ງໃດຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເກີດຜົນຂອງຕົນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ກາຣະນະ ຄື ກາຣະກະເຫດ [ຊະນະກະເຫດ], ແລະໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງກາຣະນະນັ້ນ ປັນຈະມີວິພັດ ຍ່ອມລົງໄດ້, ວິພັດນີ້ເປັນໄປໂດຍທາງເລືອກ (ວິກັບ) ເພາະຕະຕິຍາວິພັດຖືກກຳນົດໄວ້ແລ້ວໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງເຫດ, [ຕົວຢ່າງ:] ananubodhā appaṭivedhā catunnaṃ ariyasaccānaṃ yathābhūtaṃ adassanā evamidaṃ dīghamaddhānaṃ sandhāvitaṃ saṃsaritaṃ (ເພາະຄວາມບໍ່ຮູ້ແຈ້ງ, ເພາະຄວາມບໍ່ແທງຕະຫຼອດ, ເພາະຄວາມບໍ່ເຫັນຕາມຄວາມເປັນຈິງ ເຊິ່ງອະລિຍະສັດທັງ ໔ ຢ່າງນີ້ ຈຶ່ງໄດ້ທ່ອງທ່ຽວໄປແລ້ວ ແລ່ນໄປແລ້ວ ຕະຫຼອດກາລນານຢ່າງນີ້), avijjāpaccayā saṅkhārā (ເພາະອະວິຊາເປັນປັດໄຈ ສັງຂານທັງຫຼາຍຈຶ່ງມີ), saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ (ເພາະສັງຂານເປັນປັດໄຈ ວິນຍານຈຶ່ງມີ), avijjāya tveva asesavirāganirodhā saṅkhāranirodho (ເພາະຄວາມດັບໂດຍບໍ່ເຫຼືອດ້ວຍວິຣາຄະແຫ່ງອະວິຊານັ້ນແລ ສັງຂານຈຶ່ງດັບ), saṅkhāranirodhā viññāṇanirodho (ເພາະຄວາມດັບແຫ່ງສັງຂານ ວິນຍານຈຶ່ງດັບ), viññāṇanirodhā (ເພາະຄວາມດັບແຫ່ງວິນຍານ...) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.

---

Kasmiṃ atthe chaṭṭhī?

ສັດຖີວິພັດ ຍ່ອມລົງໃນຄວາມໝາຍໃດ?

---

315. Sāmismiṃ chaṭṭhī.

໓໑໕. [ມີສູດວ່າ] “Sāmismiṃ chaṭṭhī”.

---

Ko ca sāmī?

ແລະ ສາມີ (ເຈົ້າຂອງ) ຄືຫຍັງ?

---

316. Yassa vā pariggaho taṃ sāmī.

໓໑໖. ສິ່ງໃດມີການຄອບຄອງ (ປະຣິກຄະຫະ) ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ສາມີ.

---

Pariggayhatīti pariggaho, yo yassa pariggaho āyatto sambandhī, taṃ pati so attho sāmisañño hoti. Vāggahaṇena sāmitabba rujādiyogepi.

ສິ່ງທີ່ຖືກຄອບຄອງ ຊື່ວ່າ ປະຣິກຄະຫະ, ສິ່ງໃດເປັນຂອງຄອບຄອງ, ເປັນສິ່ງເນື່ອງດ້ວຍ, ເປັນສິ່ງກ່ຽວຂ້ອງຂອງບຸກຄົນໃດ, ເມື່ອທຽບກັບບຸກຄົນນັ້ນ ຄວາມໝາຍນັ້ນຍ່ອມໄດ້ຊື່ວ່າ ສາມີ. ດ້ວຍການຖືເອົາສັບວ່າ vā (ບາງຄັ້ງ) ແມ່ນໃນການປະກອບກັບສັບມີ sāmitabba ແລະ rujā ເປັນຕົ້ນ ກໍລົງສັດຖີວິພັດໄດ້.

---

Ettha [Pg.166] ca kriyābhisambandhābhāvā na kārakatā sambhavati. Sāmibhāvo hi kriyākārakabhāvassa phalabhāvena gahito, tathā hi ‘‘rañño puriso’’ti vutte yasmā rājā dadāti, puriso ca patiggaṇhāti, tasmā ‘‘rājapuriso’’ti viññāyati. Evaṃ yo yassa āyatto sevakādibhāvena vā bhaṇḍabhāvena vā samīpa samūhāvayavavikāra kāriyaavatthā jāti guṇa kriyādivasena vā, tassa sabbassāpi so sambandhādhārabhūto visesanaṭṭhānī āgamīvasena tividhopi attho sāmī nāmāti gahetabbo.

ແລະໃນທີ່ນີ້ ເພາະບໍ່ມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັບกິຣິຍາ ຄວາມເປັນກາຣະກະຈຶ່ງມີຂຶ້ນບໍ່ໄດ້. ເພາະວ່າ ຄວາມເປັນສາມີ (ເຈົ້າຂອງ) ຖືກຖືເອົາໂດຍຄວາມເປັນຜົນຂອງຄວາມເປັນກິຣິຍາແລະກາຣະກະ, ດ້ວຍວ່າ ເມື່ອກ່າວວ່າ “rañño puriso” (ຄົນຂອງພຣະຣາຊາ), ເພາະເຫດທີ່ພຣະຣາຊາເປັນຜູ້ໃຫ້ ແລະຄົນເປັນຜູ້ຮັບ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງເຂົ້າໃຈໄດ້ວ່າ “rājapuriso” (ຄົນຂອງພຣະຣາຊາ). ຢ່າງນີ້ ສິ່ງໃດເນື່ອງດ້ວຍບຸກຄົນໃດ ໂດຍຄວາມເປັນຜູ້ຮັບໃຊ້ເປັນຕົ້ນ ຫຼື ໂດຍຄວາມເປັນສິ່ງຂອງ ຫຼື ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມໃກ້ຊິດ, ກຸ່ມ, ສ່ວນປະກອບ, ຄວາມແປຮູບ, ສິ່ງທີ່ຖືກເຮັດ, ສະຖານະ, ຊາດ, ຄຸນ, ກິຣິຍາ ເປັນຕົ້ນ, ຄວາມໝາຍທັງ ໓ ປະການ ເຊິ່ງເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມກ່ຽວຂ້ອງ, ຢູ່ໃນຖານະເປັນວິເສດສະນະ ແລະເປັນອາຄະມີ ນັ້ນທັງໝົດ ພຶງຖືເອົາວ່າຊື່ວ່າ ສາມີ.

---

Vuttañca

ແລະມີຄຳກ່າວໄວ້ວ່າ

---

‘‘Kriyākārakasañjāto,Assedaṃ bhāvahetuko;

Sambandho nāma so attho,Tattha chaṭṭhī vidhīyate.

“ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງໃດ ທີ່ເກີດຂຶ້ນຈາກກິຣິຍາແລະກາຣະກະ, ມີຄວາມເປັນ 'ຂອງຜູ້ນີ້' ເປັນເຫດ, ຄວາມໝາຍນັ້ນຊື່ວ່າ ສັມພັນທະ (ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງ), ໃນຄວາມໝາຍນັ້ນ ຍ່ອມກຳນົດໃຫ້ລົງສັດຖີວິພັດ.

---

Pāratantyañhi sambandho,Tattha chaṭṭhī bhavetito;

Upādhiṭṭhānā gamito,Na visesyādito tito’’ti.

ເພາະວ່າ ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງຄືຄວາມເປັນໄປໃນອຳນາດຂອງສິ່ງອື່ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ສັດຖີວິພັດຈຶ່ງມີໃນຄວາມກ່ຽວຂ້ອງນັ້ນ; ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ຮູ້ໄດ້ໂດຍຜ່ານທີ່ຕັ້ງແຫ່ງອຸປາທິ (ເງື່ອນໄຂ), ບໍ່ແມ່ນຮູ້ໄດ້ໂດຍຜ່ານວິເສດສະຍະ (ສິ່ງທີ່ຖືກສະແດງຄຸນລັກສະນະ) ເປັນຕົ້ນ”.

---

Visesanato tāva – rañño purisoti, ettha ca rājā purisaṃ aññasāmito viseseti nivattetīti visesanaṃ, puriso tena visesīyatīti visesitabbo, evaṃ sabbattha visesitabbayoge visesanatova chaṭṭhī.

ກ່ອນອື່ນ ໂດຍຄວາມເປັນວິເສດສະນະ — [ຕົວຢ່າງ:] rañño puriso (ຄົນຂອງພຣະຣາຊາ), ແລະໃນທີ່ນີ້ ພຣະຣາຊາ ຍ່ອມຈຳແນກ ຄື ກີດກັນຄົນນັ້ນອອກຈາກຄວາມເປັນເຈົ້າຂອງຂອງຄົນອື່ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ວິເສດສະນະ (ບົດຂະຫຍາຍ), ຄົນ ຖືກຈຳແນກດ້ວຍພຣະຣາຊານັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ວິເສດສິຕະ (ສິ່ງທີ່ຖືກຂະຫຍາຍ), ຢ່າງນີ້ ໃນການປະກອບກັບວິເສດສິຕະໃນທີ່ທັງປວງ ສັດຖີວິພັດຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກວິເສດສະນະເທົ່ານັ້ນ.

---

Bhaṇḍena sambandhe – pahūtaṃ me dhanaṃ sakka, etassa paṭivīso, bhikkhussa pattacīvaraṃ.

ໃນຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັບສິ່ງຂອງ — [ຕົວຢ່າງ:] pahūtaṃ me dhanaṃ sakka (ດູກ່ອນທ້າວສັກກະ ຊັບຂອງຂ້າພະເຈົ້າມີຫຼາຍ), etassa paṭivīso (ສ່ວນແບ່ງຂອງຜູ້ນີ້), bhikkhussa pattacīvaraṃ (ບາດແລະຈີວອນຂອງພິກຂຸ).

---

Samīpasambandhe – ambavanassa avidūre, nibbānasseva santike.

ໃນຄວາມກ່ຽວຂ້ອງໂດຍຄວາມໃກ້ຊິດ — [ຕົວຢ່າງ:] ambavanassa avidūre (ໃນທີ່ບໍ່ໄກແຫ່ງປ່າໝາກມ່ວງ), nibbānasseva santike (ໃນທີ່ໃກ້ແຫ່ງພຣະນິພານນັ້ນເອງ).

---

Samūhasambandhe [Pg.167]– suvaṇṇassa rāsi, bhikkhūnaṃ samūho.

ໃນຄວາມກ່ຽວຂ້ອງໂດຍຄວາມເປັນກຸ່ມ — [ຕົວຢ່າງ:] suvaṇṇassa rāsi (ກອງແຫ່ງຄຳ), bhikkhūnaṃ samūho (ໝູ່ແຫ່ງພິກຂຸທັງຫຼາຍ).

---

Avayavasambandhe – manussasseva te sīsaṃ, rukkhassa sākhā.

ໃນຄວາມກ່ຽວຂ້ອງໂດຍຄວາມເປັນສ່ວນປະກອບ — [ຕົວຢ່າງ:] manussasseva te sīsaṃ (ຫົວຂອງທ່ານຄືກັນກັບຫົວຂອງມະນຸດນັ້ນເອງ), rukkhassa sākhā (ງ່າແຫ່ງຕົ້ນໄມ້).

---

Vikārasambandhe – suvaṇṇassa vikati, bhaṭṭhadhaññānaṃ sattu.

ໃນຄວາມກ່ຽວຂ້ອງໂດຍຄວາມແປຮູບ — [ຕົວຢ່າງ:] suvaṇṇassa vikati (ສິ່ງແປຮູບແຫ່ງຄຳ), bhaṭṭhadhaññānaṃ sattu (ເຂົ້າຈີ່ແຫ່ງເຂົ້າເປືອກທີ່ຂົ້ວແລ້ວ).

---

Kāriyasambandhe – yavassa aṅkuro, meghassa saddo, puttāpi tassa bahavo, kammānaṃ phalaṃ vipāko.

ໃນຄວາມກ່ຽວຂ້ອງໂດຍຄວາມເປັນສິ່ງທີ່ຖືກເຮັດ (ຜົນ) — [ຕົວຢ່າງ:] yavassa aṅkuro (ໜໍ່ແຫ່ງເຂົ້າບາເລ), meghassa saddo (ສຽງແຫ່ງຟ້າຮ້ອງ), puttāpi tassa bahavo (ບຸດທັງຫຼາຍຂອງຜູ້ນັ້ນມີຫຼາຍແມ່ນແທ້), kammānaṃ phalaṃ vipāko (ຜົນແລະວິບາກແຫ່ງກຳທັງຫຼາຍ).

---

Avatthāsambandhe – khandhānaṃ pātubhāvo, khandhānaṃ jarā, khandhānaṃ bhedo.

ໃນຄວາມກ່ຽວຂ້ອງໂດຍສະຖານະ — [ຕົວຢ່າງ:] khandhānaṃ pātubhāvo (ຄວາມປາກົດແຫ່ງຂັນທັງຫຼາຍ), khandhānaṃ jarā (ຄວາມແກ່ແຫ່ງຂັນທັງຫຼາຍ), khandhānaṃ bhedo (ຄວາມແຕກທຳລາຍແຫ່ງຂັນທັງຫຼາຍ).

---

Jātisambandhe – manussassa bhāvo, manussānaṃ jāti.

ໃນຄວາມກ່ຽວຂ້ອງໂດຍຊາດ (ກຳເນີດ) — [ຕົວຢ່າງ:] manussassa bhāvo (ຄວາມເປັນແຫ່ງມະນຸດ), manussānaṃ jāti (ກຳເນີດແຫ່ງມະນຸດທັງຫຼາຍ).

---

Guṇasambandhe – suvaṇṇassa vaṇṇo, vaṇṇo na khīyetha tathāgatassa, buddhassa guṇaghoso, pupphānaṃ gandho, phalānaṃ raso, cittassa phusanā, sippikānaṃ sataṃ natthi, tilānaṃ muṭṭhi, tesaṃ samāyogo, sandhino vimokkho, tathāgatassa paññāpāramiṃ ārabbha, pubbacariyaṃ vā, sukhaṃ te, dukkhaṃ te, cetaso parivitakko udapādi, paññāya paṭubhāvo, rūpassa lahutā, rūpassa mudutā, rūpassa upacayo.

ໃນຄວາມກ່ຽວຂ້ອງໂດຍຄຸນລັກສະນະ — [ຕົວຢ່າງ:] suvaṇṇassa vaṇṇo (ສີແຫ່ງຄຳ), vaṇṇo na khīyetha tathāgatassa (ຄຸນຂອງພຣະຕາຖາຄົດບໍ່ພຶງສິ້ນສຸດ), buddhassa guṇaghoso (ສຽງເລົ່າລືແຫ່ງພຣະຄຸນຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ), pupphānaṃ gandho (ກິ່ນແຫ່ງດອກໄມ້ທັງຫຼາຍ), phalānaṃ raso (ລົດແຫ່ງໝາກໄມ້ທັງຫຼາຍ), cittassa phusanā (ການກະທົບແຫ່ງຈິດ), sippikānaṃ sataṃ natthi (ຮ້ອຍແຫ່ງຫອຍແຄງບໍ່ມີ), tilānaṃ muṭṭhi (ກຳມືແຫ່ງໝາກງາ), tesaṃ samāyogo (ການປະຊຸມກັນແຫ່ງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ), sandhino vimokkho (ຄວາມຫຼຸດພົ້ນແຫ່ງຂໍ້ຕໍ່), tathāgatassa paññāpāramiṃ ārabbha (ປາຣົບພຣະປັນຍາປາຣະມີຂອງພຣະຕາຖາຄົດ), pubbacariyaṃ vā (ຫຼື ຈະຣິຍາໃນກ່ອນ), sukhaṃ te (ຄວາມສຸກຈົ່ງມີແກ່ທ່ານ), dukkhaṃ te (ຄວາມທຸກຈົ່ງມີແກ່ທ່ານ), cetaso parivitakko udapādi (ຄວາມຕຶກນຶກແຫ່ງໃຈເກີດຂຶ້ນແລ້ວ), paññāya paṭubhāvo (ຄວາມປາກົດແຫ່ງປັນຍາ), rūpassa lahutā (ຄວາມເບົາແຫ່ງຮູບ), rūpassa mudutā (ຄວາມອ່ອນແຫ່ງຮູບ), rūpassa upacayo (ຄວາມກໍ່ຕົວແຫ່ງຮູບ).

---

Kriyāsambandhe – pādassa ukkhipanaṃ, pādassa avakkhepanaṃ vā, hatthassa samiñjanaṃ, pādānaṃ pasāraṇaṃ, dhātūnaṃ gamanaṃ, dhātūnaṃyeva ṭhānaṃ, nisajjā, sayanaṃ vā. Tathā tassa nāmagottādi, tassa kāraṇaṃ, tassa mātāpitaro, tassa purato pāturahosi, tassa pacchato, nagarassa dakkhiṇato, vassānaṃ tatiye māse, na tassa upamā, kuverassa bali iccādi.

ໃນຄວາມກ່ຽວຂ້ອງໂດຍກິຣິຍາ — [ຕົວຢ່າງ:] pādassa ukkhipanaṃ (ການຍົກຂຶ້ນແຫ່ງຕີນ), pādassa avakkhepanaṃ vā (ຫຼື ການຢຽບລົງແຫ່ງຕີນ), hatthassa samiñjanaṃ (ການຄູ້ເຂົ້າແຫ່ງມື), pādānaṃ pasāraṇaṃ (ການຢຽດອອກແຫ່ງຕີນທັງຫຼາຍ), dhātūnaṃ gamanaṃ (ການໄປແຫ່ງທາດທັງຫຼາຍ), dhātūnaṃyeva ṭhānaṃ (物理: ການຕັ້ງຢູ່ແຫ່ງທາດທັງຫຼາຍນັ້ນເອງ), nisajjā (ການນັ່ງ), sayanaṃ vā (ຫຼື ການນອນ). ເຊັ່ນດຽວກັນ tassa nāmagottādi (ຊື່ແລະໂຄດເປັນຕົ້ນຂອງຜູ້ນັ້ນ), tassa kāraṇaṃ (ເຫດຂອງຜູ້ນັ້ນ), tassa mātāpitaro (ມານດາແລະບິດາຂອງຜູ້ນັ້ນ), tassa purato pāturahosi (ໄດ້ປາກົດຂຶ້ນຕໍ່ໜ້າຂອງຜູ້ນັ້ນ), tassa pacchato (ທາງຫຼັງຂອງຜູ້ນັ້ນ), nagarassa dakkhiṇato (ທາງທິດໃຕ້ແຫ່ງເມືອງ), vassānaṃ tatiye māse (ໃນເດືອນທີ ໓ ແຫ່ງລະດູຝົນ), na tassa upamā (ອຸປະມາຂອງຜູ້ນັ້ນບໍ່ມີ), kuverassa bali (ເຄື່ອງບູຊາຂອງທ້າວກຸເວນ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.

---

Ṭhānito [Pg.168]– yamedantassādeso, o avassa.

ໂດຍຄວາມເປັນຖານີ (ສິ່ງທີ່ຖືກແທນທີ່) — [ຕົວຢ່າງ:] yamedantassādeso (ການແປງເປັນ i ແລະ e ແຫ່ງຖານີ), o avassa (ການແປງເປັນ o ແຫ່ງ a ຖານີ).

---

Āgamito – puthassāgamo iccādi.

ໂດຍຄວາມເປັນອາຄົມ (ສິ່ງທີ່ລົງມາເພີ່ມ) — [ຕົວຢ່າງ:] puthassāgamo (ການລົງ sa ອາຄົມ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.

---

Sāmiyoge – devānamindo, migānaṃ rājā.

ໃນການປະກອບກັບສາມີ — [ຕົວຢ່າງ:] devānamindo (ຈອມແຫ່ງເທວະດາທັງຫຼາຍ), migānaṃ rājā (ພຣະຣາຊາແຫ່ງເນື້ອທັງຫຼາຍ).

---

Tabba rujādiyoge – mahāsenāpatīnaṃ ujjhāpetabbaṃ vikanditabbaṃ viravitabbaṃ, devadattassa rujati, tassa rogo uppajjati, rajakassa vatthaṃ dadāti, musāvādassa ottappaṃ iccādi.

ໃນການປະກອບກັບປັດໄຈ tabba ແລະສັບມີ rujā ເປັນຕົ້ນ — [ຕົວຢ່າງ:] mahāsenāpatīnaṃ ujjhāpetabbaṃ vikanditabbaṃ viravitabbaṃ (ອັນມະຫາເສນາບໍດີທັງຫຼາຍ ພຶງເພ່ງໂທດ ພຶງຮ້ອງໄຫ້ ພຶງຮ້ອງຄາງ), devadattassa rujati (ຍ່ອມເຈັບແກ່ເທວະທັດ), tassa rogo uppajjati (ພະຍາດຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ຜູ້ນັ້ນ), rajakassa vatthaṃ dadāti (ຍ່ອມໃຫ້ຜ້າແກ່ຊ່າງຍ້ອມ), musāvādassa ottappaṃ (ຄວາມສະດຸ້ງກົວຕໍ່ການເວົ້າຕົວະ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.

---

‘‘Kvaci, tatiyāsattamīna’’nti ca vattate.

ບົດວ່າ “Kvaci” ແລະ “tatiyāsattamīnaṃ” ຍັງຕາມໄປ.

---

317. Chaṭṭhī ca.

໓໑໗. [ຈຶ່ງມີສູດວ່າ] “Chaṭṭhī ca”.

---

Tatiyāsattamīnamatthe kvaci chaṭṭhīvibhatti hoti.

ສັດຖີວິພັດ ຍ່ອມລົງໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງຕະຕິຍາວິພັດ ແລະສັດຕະມີວິພັດ ໄດ້ບາງຄັ້ງ.

---

Yajassa karaṇe – pupphassa buddhaṃ yajati, pupphena vā, ghatassa aggiṃ juhoti.

ໃນອັດກະຣະນະແຫ່ງຍະຊະທາດ (ບູຊາ) — [ຕົວຢ່າງ:] pupphassa buddhaṃ yajati (ຍ່ອມບູຊາພຣະພຸດທະເຈົ້າດ້ວຍດອກໄມ້), pupphena vā (ຫຼື ດ້ວຍດອກໄມ້), ghatassa aggiṃ juhoti (ຍ່ອມບູຊາໄຟດ້ວຍເນີຍໃສ).

---

Suhitatthayoge – pattaṃ odanassa pūretvā, odanenāti attho. Imameva kāyaṃ pūraṃ nānappakārassa asucino paccavekkhati, pūraṃ hiraññasuvaṇṇassa, pūrati bālo pāpassa.

ໃນການປະກອບກັບສັບທີ່ມີຄວາມໝາຍວ່າ ເຕັມ (ສຸຫິຕັດຖະ) — [ຕົວຢ່າງ:] pattaṃ odanassa pūretvā (ເຮັດບາດໃຫ້ເຕັມດ້ວຍເຂົ້າສຸກແລ້ວ), ມີຄວາມໝາຍວ່າ odanena (ດ້ວຍເຂົ້າສຸກ). imameva kāyaṃ pūraṃ nānappakārassa asucino paccavekkhati (ຍ່ອມພິຈາລະນາເຫັນກາຍນີ້ເອງ ເຊິ່ງເຕັມໄປດ້ວຍຂອງບໍ່ສະອາດມີປະການຕ່າງໆ), pūraṃ hiraññasuvaṇṇassa (ເຕັມໄປດ້ວຍເງິນແລະຄຳ), pūrati bālo pāpassa (ຄົນພານຍ່ອມເຕັມໄປດ້ວຍບາບ).

---

Tulyatthakimalamādiyoge – pitussa tulyo, pitarā vā tulyo, mātu sadiso, mātarā sadiso vā, kiṃ tassa ca tuṭṭhassa, kiṃ tena tuṭṭhenāti attho. Alaṃ tassa ca tuṭṭhassa.

ໃນການປະກອບກັບສັບທີ່ມີຄວາມໝາຍວ່າ ເທົ່າກັນ (ຕຸລຍັດຖະ) ແລະສັບວ່າ kiṃ, alaṃ ເປັນຕົ້ນ — [ຕົວຢ່າງ:] pitussa tulyo (ສະເໝີດ້ວຍບິດา), pitarā vā tulyo (ຫຼື ສະເໝີດ້ວຍບິດາ), mātu sadiso (ຄືກັນກັບມານດາ), mātarā sadiso vā (ຫຼື ຄືກັນກັບມານດາ), kiṃ tassa ca tuṭṭhassa (ປະໂຫຍດຫຍັງແກ່ຜູ້ນັ້ນຜູ້ຍິນດີແລ້ວ), ມີຄວາມໝາຍວ່າ kiṃ tena tuṭṭhena (ປະໂຫຍດຫຍັງດ້ວຍຜູ້ນັ້ນຜູ້ຍິນດີແລ້ວ). alaṃ tassa ca tuṭṭhassa (ພໍແລ້ວແກ່ຜູ້ນັ້ນຜູ້ຍິນດີແລ້ວ).

---

Kattari kitappaccayayoge – sobhanā kaccāyanassa kati, kaccāyanena vā, rañño sammato, raññā vā, evaṃ rañño [Pg.169] pūjito, rañño sakkato, rañño apacito, rañño mānito, amataṃ tesaṃ bhikkhave aparibhuttaṃ, yesaṃ kāyagatāsati aparibhuttā iccādi.

ໃນອັດກະຕາ ເມື່ອປະກອບກັບກິຕະປັດໄຈ — [ຕົວຢ່າງ:] sobhanā kaccāyanassa kati (ຄຳແຕ່ງຂອງພຣະກັດຈາຍະນະ ງົດງາມດີ), kaccāyanena vā (ຫຼື ໂດຍພຣະກັດຈາຍະນະ), rañño sammato (ອັນພຣະຣາຊາຊົງເຫັນພ້ອມແລ້ວ), raññā vā (ຫຼື ໂດຍພຣະຣາຊາ), ເຊັ່ນດຽວກັນ rañño pūjito (ອັນພຣະຣາຊາບູຊາແລ້ວ), rañño sakkato (ອັນພຣະຣາຊາສັກກາລະແລ້ວ), rañño apacito (ອັນພຣະຣາຊານອບນ້ອມແລ້ວ), rañño mānito (ອັນພຣະຣາຊານັບຖືແລ້ວ), amataṃ tesaṃ bhikkhave aparibhuttaṃ, yesaṃ kāyagatāsati aparibhuttā (ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ອະມະຕະທຳ ອັນຊົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຜູ້ມີກາຍະຄະຕາສະຕິອັນບໍ່ໄດ້ບໍລິໂພກແລ້ວ ຍ່ອມຊື່ວ່າບໍ່ໄດ້ບໍລິໂພກແລ້ວ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.

---

Sattamiyatthe kusalādiyoge – kusalā naccagītassa sikkhitā cāturitthiyo, kusalo tvaṃ rathassa aṅgapaccaṅgānaṃ, kusalo maggassa, kusalo amaggassa, santi hi bhante uḷārā yakkhā bhagavato pasannā, divasassa tikkhattuṃ, divase tikkhattuṃ vā, māsassa dvikkhattuṃ iccādi.

ໃນອັດສັດຕະມີວິພັດ ເມື່ອປະກອບກັບສັບມີ kusala ເປັນຕົ້ນ — [ຕົວຢ່າງ:] kusalā naccagītassa sikkhitā cāturitthiyo (ພວກສະຕີຜູ້ສະຫຼາດ ຜູ້ຮຽນແລ້ວ ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນການຟ້ອນແລະການຂັບຮ້ອງ), kusalo tvaṃ rathassa aṅgapaccaṅgānaṃ (ທ່ານເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນສ່ວນປະກອບນ້ອຍໃຫຍ່ແຫ່ງລົດ), kusalo maggassa (ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນທາງ), kusalo amaggassa (ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນທາງທີ່ບໍ່ແມ່ນທາງ), santi hi bhante uḷārā yakkhā bhagavato pasannā (ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ມີຍັກທັງຫຼາຍຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ເຫຼື້ອມໃສແລ້ວໃນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ), divasassa tikkhattuṃ (໓ ເທື່ອຕໍ່ວັນ), divase tikkhattuṃ vā (ຫຼື ໓ ເທື່ອໃນວັນ), māsassa dvikkhattuṃ (໒ ເທື່ອຕໍ່ເດືອນ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.

---

‘‘Kvaci, chaṭṭhī’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ “Kvaci” ແລະ “chaṭṭhī” ຍັງຕາມໄປ.

---

318. Dutiyāpañcamīnañca.

໓໑໘. [ຈຶ່ງມີສູດວ່າ] “Dutiyāpañcamīnañca”.

---

Dutiyāpañcamīnamatthe ca kvaci chaṭṭhīvibhatti hoti.

ສັດຖີວິພັດ ຍ່ອມລົງໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງທຸຕິຍາວิພັດ ແລະປັນຈະມີວິພັດ ໄດ້ບາງຄັ້ງ.

---

Dutiyatthe kammani kitakayoge – tassa bhavanti vattāro, sahasā kammassa kattāro, amatassa dātā, bhinnānaṃ sandhātā, sahitānaṃ anuppadātā, bodhetā pajāya, kammassa kārako natthi, vipākassa ca vedako, avisaṃvādako lokassa, pāpānaṃ akaraṇaṃ sukhaṃ, catunnaṃ mahābhūtānaṃ upādāya pasādo, acchariyo arajakena vatthānaṃ rāgo, acchariyo agopālakena gāvīnaṃ doho.

ໃນອັດທຸຕິຍາວິພັດ (ກຳ) ເມື່ອປະກອບກັບກິຕະກະປັດໄຈ — [ຕົວຢ່າງ:] tassa bhavanti vattāro (ຜູ້ກ່າວຕິຕຽນຜູ້ນັ້ນ ຍ່ອມມີ), sahasā kammassa kattāro (ຜູ້ເຮັດກຳໂດຍພະລັນ), amatassa dātā (ຜູ້ໃຫ້ເຊິ່ງອະມະຕະທຳ), bhinnānaṃ sandhātā (ຜູ້ເຊື່ອມຊົນທັງຫຼາຍຜູ້ແຕກກັນ), sahitānaṃ anuppadātā (ຜູ້ສະໜັບສະໜູນຊົນທັງຫຼາຍຜູ້ພ້ອມພຽງກັນ), bodhetā pajāya (ຜູ້ໃຫ້ໝູ່ສັດຕື່ນ), kammassa kārako natthi (ຜູ້ເຮັດກຳບໍ່ມີ), vipākassa ca vedako (ແລະຜູ້ສະເຫວີຍວິບາກ [ກໍບໍ່ມີ]), avisaṃvādako lokassa (ຜູ້ບໍ່ເວົ້າຕົວະແກ່ຊາວໂລກ), pāpānaṃ akaraṇaṃ sukhaṃ (ການບໍ່ເຮັດບາບທັງຫຼາຍ ນຳມາຊຶ່ງຄວາມສຸກ), catunnaṃ mahābhūtānaṃ upādāya pasādo (ຄວາມໃສໂດຍອາໄສມະຫາພູດທັງ ໔), acchariyo arajakena vatthānaṃ rāgo (ການຍ້ອມຜ້າທັງຫຼາຍໂດຍຜູ້ບໍ່ແມ່ນຊ່າງຍ້ອມ ເປັນສິ່ງອັດສະຈັນ), acchariyo agopālakena gāvīnaṃ doho (物理: ການຮີດນົມງົວທັງຫຼາຍໂດຍຜູ້ບໍ່ແມ່ນຄົນລ້ຽງງົວ ເປັນສິ່ງອັດສະຈັນ).

---

Tathā saricchādīnaṃ kammani – mātu sarati, mātaraṃ sarati, na tesaṃ koci sarati, sattānaṃ kammappaccayā, puttassa icchati, puttamicchati.

ເຊັ່ນດຽວກັນ ໃນກຳແຫ່ງທາດມີ sarati (ລະນຶກເຖິງ) ເປັນຕົ້ນ — [ຕົວຢ່າງ:] mātu sarati (ຍ່ອມລະນຶກເຖິງມານດາ), [ມີຄວາມໝາຍວ່າ] mātaraṃ sarati (ຍ່ອມລະນຶກເຖິງມານດາ), na tesaṃ koci sarati (ໃຜໆ ຍ່ອມບໍ່ລະນຶກເຖິງຊົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ), sattānaṃ kammappaccayā (ເພາະກຳເປັນປັດໄຈແຫ່ງສັດທັງຫຼາຍ), puttassa icchati (ຍ່ອມປາດຖະໜາເຊິ່ງບຸດ), [ມີຄວາມໝາຍວ່າ] puttamicchati (ຍ່ອມປາດຖະໜາເຊິ່ງບຸດ).

---

Karotissa [Pg.170] patiyatane ca – patiyatanaṃ abhisaṅkhāro, udakassa patikurute, udakaṃ patikurute, kaṇḍassa patikurute, kaṇḍaṃ patikurute.

ແລະໃນອັດປະຕິຍະຕະນະ (ການຕົກແຕ່ງ) ແຫ່ງ ກະຣະທາດ (ເຮັດ) — ຄຳວ່າ patiyatanaṃ ໝາຍເຖິງ ການປຸງແຕ່ງ (ອະພິສັງຂານ), [ຕົວຢ່າງ:] udakassa patikurute (ຍ່ອມຕົກແຕ່ງເຊິ່ງນ້ຳ), [ມີຄວາມໝາຍວ່າ] udakaṃ patikurute (ຍ່ອມຕົກແຕ່ງເຊິ່ງນ້ຳ), kaṇḍassa patikurute (ຍ່ອມຕົກແຕ່ງເຊິ່ງລູກສອນ), [ມີຄວາມໝາຍວ່າ] kaṇḍaṃ patikurute (ຍ່ອມຕົກແຕ່ງເຊິ່ງລູກສອນ).

---

Pañcamiyatthe parihānibhayatthayoge – assavanatā dhammassa parihāyanti, kiṃ nu kho ahaṃ tassa sukhassa bhāyāmi, sabbe tasanti daṇḍassa, sabbe bhāyanti maccuno, bhīto catunnaṃ āsivisānaṃ iccādi.

ໃນອັດປັນຈະມີວິພັດ ເມື່ອປະກອບກັບສັບທີ່ມີຄວາມໝາຍວ່າ ເສື່ອມ (ປະຣິຫານิ) ແລະ ກົວ (ພະຍະ) — [ຕົວຢ່າງ:] assavanatā dhammassa parihāyanti (ເພາະຄວາມບໍ່ຟັງ ພວກເຂົາຍ່ອມເສື່ອມຈາກທຳ), kiṃ nu kho ahaṃ tassa sukhassa bhāyāmi (ເຫດໃດໜໍ ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງກົວຕໍ່ຄວາມສຸກນັ້ນ), sabbe tasanti daṇḍassa (ສັດທັງຫຼາຍຍ່ອມສະດຸ້ງກົວຕໍ່ອາຍາ), sabbe bhāyanti maccuno (ສັດທັງຫຼາຍຍ່ອມກົວຕໍ່ຄວາມຕາຍ), bhīto catunnaṃ āsivisānaṃ (ຜູ້ກົວຕໍ່ງູພິດທັງ ໔) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.

---

Kvacīti kiṃ? Gambhīrañca kathaṃ kattā, kālena dhammiṃ kathaṃ bhāsitā hoti, paresaṃ puññāni anumoditā, bujjhitā saccāni, kaṭaṃ kārako, pasavo ghātako.

ບົດວ່າ Kvacī (ບາງຄັ້ງ) ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? [ມີປະໂຫຍດເພື່ອຫ້າມໃນບາງຕົວຢ່າງ ເຊັ່ນ:] gambhīrañca kathaṃ kattā (ຜູ້ກ່າວເຊິ່ງຖ້ອຍຄຳອັນເລິກເຊິ່ງ), kālena dhammiṃ kathaṃ bhāsitā hoti (ເປັນຜູ້ກ່າວເຊິ່ງທຳມະກະຖາໂດຍກາລ), paresaṃ puññāni anumoditā (ຜູ້ອະນຸໂມທະນາເຊິ່ງບຸນທັງຫຼາຍຂອງຄົນອື່ນ), bujjhitā saccāni (ຜູ້ຮູ້ແຈ້ງເຊິ່ງສັດຈະທຳທັງຫຼາຍ), kaṭaṃ kārako (ຜູ້ເຮັດເຊິ່ງສາດ), pasavo ghātako (ຜູ້ຂ້າເຊິ່ງສັດລ້ຽງ).

---

Tathā na niṭṭhādīsu ca – sukhakāmī vihāraṃ kato, rathaṃ katavanto, rathaṃ katāvī, kaṭaṃ katvā, kaṭaṃ karonto, kaṭaṃ karāno, kaṭaṃ kurumāno iccādi.

ແລະເຊັ່ນດຽວກັນ ບໍ່ລົງໃນປັດໄຈມີ niṭṭhā ເປັນຕົ້ນ — [ຕົວຢ່າງ:] sukhakāmī vihāraṃ kato (ຜູ້ຮັກຄວາມສຸກ ເຮັດແລ້ວເຊິ່ງວິຫານ), rathaṃ katavanto (ຜູ້ເຮັດແລ້ວເຊິ່ງລົດ), rathaṃ katāvī (ຜູ້ເຄີຍເຮັດເຊິ່ງລົດ), kaṭaṃ katvā (ເຮັດແລ້ວເຊິ່ງສາດ), kaṭaṃ karonto (ກຳລັງເຮັດເຊິ່ງສາດ), kaṭaṃ karāno (ກຳລັງເຮັດເຊິ່ງສາດ), kaṭaṃ kurumāno (ກຳລັງເຮັດເຊິ່ງສາດ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.

---

Kasmiṃ atthe sattamī?

ສັດຕະມີວິພັດ ລົງໃນອັດຖະ (ຄວາມໝາຍ) ໃດ?

---

319. Okāse sattamī.

໓໑໙. ລົງສັດຕະມີວິພັດໃນອັດຖະໂອກາດ.

---

Okāsakārake sattamīvibhatti hoti.

ສັດຕະມີວິພັດ ຍ່ອມລົງໃນໂອກາດກາຣົກ.

---

Ko ca okāso?

ກໍໂອກາດນັ້ນ ແມ່ນຫຍັງ?

---

320. Yodhāro tamokāsaṃ.

໓໒໐. ສິ່ງໃດເປັນທີ່ຮອງຮັບ (ອາທາຣະ) ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ໂອກາດ.

---

Ādhārīyati asminti ādhāro, adhikaraṇaṃ. Kattukammasamavetānaṃ nisajjapacanādikriyānaṃ patiṭṭhānaṭṭhena yo ādhāro, taṃ kārakaṃ okāsasaññaṃ hoti.

ສິ່ງໃດທີ່ເປັນທີ່ຮອງຮັບ ດັ່ງນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ອາທາຣະ (ທີ່ຮອງຮັບ) ຫຼື ອະທິກະຣະນະ. ອາທາຣະໃດ ທີ່ເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງກິລິຍາມີການນັ່ງ ແລະ ການຫຸງຕົ້ມເປັນຕົ້ນ ທີ່ເນື່ອງດ້ວຍກັດຕາ ແລະ ກຳ, ກາຣົກນັ້ນ ຍ່ອມມີຊື່ວ່າ ໂອກາດ.

---

Kaṭe [Pg.171] nisīdati devadatto, thāliyaṃ odanaṃ pacati. Ettha hi devadattataṇḍulānaṃ kattukammānaṃ dhāraṇato taṃsamavetaṃ āsanapacanasaṅkhātaṃ kriyaṃ dhāreti nāma.

ທ້າວເທວະທັດ ນັ່ງເທິງສາດ, ຫຸງເຂົ້າໃນໝໍ້. ໃນຕົວຢ່າງນີ້ ເພາະຮອງຮັບກັດຕາ ແລະ ກຳ ຄື ທ້າວເທວະທັດ ແລະ ເຂົ້າສານ, ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຮອງຮັບກິລິຍາອັນເນື່ອງດ້ວຍກັດຕາແລະກຳນັ້ນ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ການນັ່ງ ແລະ ການຫຸງ.

---

So panāyamokāso catubbidho byāpiko opasilesiko sāmīpiko vesayikoti.

ກໍໂອກາດນັ້ນ ມີ ໔ ປະເພດ ຄື: ພະຍາປິກະ (ແຜ່ຊ່ານ), ໂອປະສິເລສິກະ (ແນບຊິດ), ສາມີປິກະ (ໃກ້ຄຽງ) ແລະ ເວສາຍິກະ (ຂອບເຂດ/ອາລົມ).

---

Tattha byāpiko nāma yattha sakalopi ādhārabhūto attho ādheyyena patthaṭo hoti, yasmiñca ādheyyabhūtaṃ kiñci byāpetvā tiṭṭhati, taṃ yathā – tilesu telaṃ atthi, khīlesu jalaṃ, dadhimhi sappīti.

ໃນ ໔ ປະເພດນັ້ນ ທີ່ຊື່ວ່າ ພະຍາປິກະ ຄື ໂອກາດທີ່ເນື້ອຄວາມອັນເປັນທີ່ຮອງຮັບທັງໝົດ ຖືກແຜ່ຄຸມໂດຍສິ່ງທີ່ຖືກຮອງຮັບ, ແລະ ສິ່ງທີ່ຖືກຮອງຮັບນັ້ນ ແຜ່ຊ່ານຕັ້ງຢູ່ທົ່ວທັງໝົດ, ເຊັ່ນ: tilesu telaṃ atthi (ມີນ້ຳມັນໃນເມັດງາ), khīlesu jalaṃ (ມີນ້ຳໃນນ້ຳນົມ), dadhimhi sappī (ມີເນີຍໃສໃນນົມສົ້ມ).

---

Opasilesiko nāma paccekasiddhānaṃ bhāvānaṃ yattha upasilesena upagamo hoti, yasmiñca ādheyyo upasilissati allīyitvā tiṭṭhati, taṃ yathā – āsane nisinno saṅgho, thāliyaṃ odanaṃ pacati, ghaṭesu udakaṃ atthi, dūre ṭhito, samīpe ṭhitoti.

ທີ່ຊື່ວ່າ ໂອປະສິເລສິກະ ຄື ໂອກາດທີ່ສິ່ງທັງຫຼາຍເຊິ່ງຕັ້ງຢູ່ຕ່າງຫາກ ມີການເຂົ້າເຖິງໂດຍການແນບຊິດ, ແລະ ສິ່ງທີ່ຖືກຮອງຮັບນັ້ນ ແນບຊິດ ຫຼື ອີງອາໄສຕັ້ງຢູ່, ເຊັ່ນ: āsane nisinno saṅgho (ພະສົງນັ່ງເໜືອອາສະນະ), thāliyaṃ odanaṃ pacati (ຫຸງເຂົ້າໃນໝໍ້), ghaṭesu udakaṃ atthi (ມີນ້ຳໃນໝໍ້ນ້ຳ), dūre ṭhito (ຢືນຢູ່ໃນທີ່ໄກ), samīpe ṭhito (ຢືນຢູ່ໃນທີ່ໃກ້).

---

Sāmīpiko nāma yattha samīpe samīpivohāraṃ katvā tadāyattavuttitādīpanatthaṃ ādhārabhāvo vikappīyati, taṃ yathā – gaṅgāyaṃ ghoso vasati, gaṅgāya samīpe vajo vasatīti attho. Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane, sāvatthiyā samīpeti attho.

ທີ່ຊື່ວ່າ ສາມີປິກະ ຄື ໂອກາດທີ່ສົມມຸດຄວາມເປັນທີ່ຮອງຮັບໃນທີ່ໃກ້ ໂດຍການໃຊ້ໂວຫານເອີ້ນສິ່ງທີ່ຢູ່ໃກ້ ເພື່ອສະແດງຄວາມເປັນຢູ່ທີ່ອາໄສສິ່ງນັ້ນ, ເຊັ່ນ: gaṅgāyaṃ ghoso vasati (ໝູ່ບ້ານຄົນລ້ຽງງົວຕັ້ງຢູ່ທີ່ແມ່ນ້ຳຄົງຄາ, ຄວາມໝາຍຄື: ຄອກງົວຕັ້ງຢູ່ໃກ້ແມ່ນ້ຳຄົງຄາ). Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane (ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າປະທັບຢູ່ທີ່ເມືອງສາວັດຖີ ໃນປ່າເຊຕະວັນ, ຄວາມໝາຍຄື: ໃກ້ເມືອງສາວັດຖີ).

---

Vesayiko nāma yattha aññatthābhāvavasena, desantarāvacchedavasena vā ādhārabhāvo parikappo, taṃ yathā – ākāse sakuṇā pakkhanti, bhūmīsu manussā caranti, jalesu macchā, pādesu patito, pāpasmiṃ ramatī mano, pasanno buddhasāsane, paññāya sādhu, vinaye nipuṇo, mātari sādhu, pitari nipuṇo iccādi.

ທີ່ຊື່ວ່າ ເວສາຍິກະ ຄື ໂອກາດທີ່ກຳນົດຄວາມເປັນທີ່ຮອງຮັບ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການບໍ່ມີຢູ່ໃນທີ່ອື່ນ ຫຼື ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການກຳນົດຂອບເຂດສະຖານທີ່ອື່ນ, ເຊັ່ນ: ākāse sakuṇā pakkhanti (ຝູງນົກບິນໄປໃນອາກາດ), bhūmīsu manussā caranti (ມະນຸດທັງຫຼາຍທ່ຽວໄປໃນແຜ່ນດິນ), jalesu macchā (ຝູງປາຢູ່ໃນນ້ຳ), pādesu patito (ໝອບລົງແທບຕີນ), pāpasmiṃ ramatī mano (ຈິດຍ່ອມຍິນດີໃນບາບ), pasanno buddhasāsane (ເລື່ອມໃສໃນພະພຸດທະສາສະໜາ), paññāya sādhu (ດີເລີດດ້ວຍປັນຍາ), vinaye nipuṇo (ສະຫຼາດໃນພະວິນັຍ), mātari sādhu (ປະຕິບັດດີຕໍ່ມານດາ), pitari nipuṇo (ສະຫຼາດຕໍ່ບິດາ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Sabbopi [Pg.172] cāyamādhāro padhānavasena vā parikappitavasena vā kriyāya patiṭṭhā bhavatīti okāsotveva vuttoti veditabbo.

ພຶງຊາບວ່າ ອາທາຣະ (ທີ່ຮອງຮັບ) ທັງໝົດນີ້ ບໍ່ວ່າຈະໂດຍອຳນາດໂດຍກົງ (ປະທານະ) ຫຼື ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການສົມມຸດ (ປະຣິກັບປິຕະ) ຍ່ອມເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງກິລິຍາ, ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ ໂອກາດ ເທົ່ານັ້ນ.

---

Vuttañcetaṃ

ຄຳນີ້ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວໄວ້ວ່າ:

---

‘‘Kiriyā kattukammānaṃ,Yattha hoti patiṭṭhitā;

‘Okāso’ti pavutto so,Catudhā byāpikādito.

“ກິລິຍາຂອງກັດຕາແລະກຳ ຕັ້ງຢູ່ ໃນບ່ອນໃດ, ບ່ອນນັ້ນ ທ່ານກ່າວວ່າ ‘ໂອກາດ’, ເຊິ່ງມີ ໔ ປະເພດ ມີພະຍາປິກະເປັນຕົ້ນ.

---

Byāpiko tilakhīrādi,Kaṭo opasilesiko;

Sāmīpiko tu gaṅgādi,Ākāso visayo mato’’ti.

ພະຍາປິກະ ເຊັ່ນ ເມັດງາ ແລະ ນ້ຳນົມ ເປັນຕົ້ນ; ສາດ ເປັນ ໂອປະສິເລສິກະ; ສ່ວນ ສາມີປິກະ ເຊັ່ນ ແມ່ນ້ຳຄົງຄາ ເປັນຕົ້ນ; ແລະ ອາກາດ ທ່ານຖືວ່າເປັນ ວິສາຍິກະ” ດັ່ງນີ້.

---

‘‘Chaṭṭhī, sattamī’’ti ca adhikāro.

ບົດວ່າ “ສັດຖີ, ສັດຕະມີ” ເປັນບົດຕາມໄປ (ອະທິການ).

---

321. Sāmissarādhipatidāyādasakkhīpatibhūpasūtakusalehi ca.

໓໒໑. ແລະ [ລົງສັດຖີວິພັດ ແລະ ສັດຕະມີວິພັດ] ໃນເພາະປະກອບກັບສັບເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ສາມີ, ອິດສະຣະ, ອະທິປະຕິ, ທາຍາດະ, ສັກຂີ, ປະຕິພູ, ປະສູຕະ ແລະ ກຸສະລະ.

---

Sāmī issara adhipati dāyāda sakkhipatibhū pasūta kusalaiccetehi yoge chaṭṭhīvibhatti hoti, sattamī ca. Ubhayatthaṃ vacanaṃ.

ເມື່ອປະກອບກັບສັບເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ສາມີ, ອິດສະຣະ, ອະທິປະຕິ, ທາຍາດະ, Sັກຂີ, ປະຕິພູ, ປະສູຕະ ແລະ ກຸສະລະ, ສັດຖີວິພັດ ແລະ ສັດຕະມີວິພັດ ຍ່ອມລົງ. ນີ້ເປັນຄຳກ່າວສຳລັບວິພັດທັງສອງ.

---

Gavaṃ sāmi, gosu sāmi, gavaṃ issaro, gosu issaro, gavaṃ adhipati, gosu adhipati, gavaṃ dāyādo, gosu dāyādo, gavaṃ sakkhi, gosu sakkhi, gavaṃ patibhū, gosu patibhū, gavaṃ pasūto, gosu pasūto, gavaṃ kusalo, gosu kusalo.

Gavaṃ sāmi, gosu sāmi (ເຈົ້າຂອງແຫ່ງງົວທັງຫຼາຍ, ເຈົ້າຂອງໃນງົວທັງຫຼາຍ), gavaṃ issaro, gosu issaro (ຜູ້ເປັນໃຫຍ່ແຫ່ງງົວທັງຫຼາຍ, ຜູ້ເປັນໃຫຍ່ໃນງົວທັງຫຼາຍ), gavaṃ adhipati, gosu adhipati (ນາຍແຫ່ງງົວທັງຫຼາຍ, ນາຍໃນງົວທັງຫຼາຍ), gavaṃ dāyādo, gosu dāyādo (ທາຍາດແຫ່ງງົວທັງຫຼາຍ, ທາຍາດໃນງົວທັງຫຼາຍ), gavaṃ sakkhi, gosu sakkhi (ພະຍານແຫ່ງງົວທັງຫຼາຍ, ພະຍານໃນງົວທັງຫຼາຍ), gavaṃ patibhū, gosu patibhū (ຜູ້ຄ້ຳປະກັນແຫ່ງງົວທັງຫຼາຍ, ຜູ້ຄ້ຳປະກັນໃນງົວທັງຫຼາຍ), gavaṃ pasūto, gosu pasūto (ຜູ້ເກີດແລ້ວແຫ່ງງົວທັງຫຼາຍ, ຜູ້ເກີດແລ້ວໃນງົວທັງຫຼາຍ), gavaṃ kusalo, gosu kusalo (ຜູ້ສະຫຼາດແຫ່ງງົວທັງຫຼາຍ, ຜູ້ສະຫຼາດໃນງົວທັງຫຼາຍ).

---

322. Niddhāraṇe ca.

໓໒໒. ແລະ ໃນອັດຖະນິດທາຣະນະ (ການຄັດເລືອກ/ການແຍກອອກ).

---

Nīharitvā dhāraṇaṃ niddhāraṇaṃ, jāti guṇa kriyā nāmehi samudāyato ekadesassa puthakkaraṇaṃ, tasmiṃ niddhāraṇatthe gamyamāne [Pg.173] tato samudāyavāciliṅgamhā chaṭṭhīvibhatti hoti, sattamī ca.

ການຄັດແຍກອອກແລ້ວສະແດງໄວ້ ຊື່ວ່າ ນິດທາຣະນະ, ຄືການແຍກສ່ວນໜຶ່ງອອກຈາກສ່ວນລວມ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຊາດ (ຕະກູນ), ຄຸນ (ຄຸນສົມບັດ), ກິລິຍາ ຫຼື ນາມ. ເມື່ອອັດຖະນິດທາຣະນະນັ້ນປາກົດ, ສັດຖີວິພັດ ແລະ ສັດຕະມີວິພັດ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກລິງທີ່ກ່າວເຖິງສ່ວນລວມ.

---

Manussānaṃ khattiyo sūratamo, manussesu khattiyo sūratamo, kaṇhā gāvīnaṃ sampannakhīratamā, kaṇhā gāvīsu sampannakhīratamā, addhikānaṃ dhāvanto sīghatamo, addhikesu dhāvanto sīghatamo, āyasmā ānando arahataṃ aññataro ahosi, arahantesu vā iccādi.

Manussānaṃ khattiyo sūratamo, manussesu khattiyo sūratamo (ໃນບັນດາມະນຸດທັງຫຼາຍ ກະສັດເປັນຜູ້ກ້າຫານທີ່ສຸດ), kaṇhā gāvīnaṃ sampannakhīratamā, kaṇhā gāvīsu sampannakhīratamā (ໃນບັນດາງົວທັງຫຼາຍ ງົວດຳມີນ້ຳນົມສົມບູນທີ່ສຸດ), addhikānaṃ dhāvanto sīghatamo, addhikesu dhāvanto sīghatamo (ໃນບັນດານັກເດີນທາງທັງຫຼາຍ ຜູ້ແລ່ນໄປເປັນຜູ້ໄວທີ່ສຸດ), āyasmā ānando arahataṃ aññataro ahosi, arahantesu vā (ພະອານົນຜູ້ມີອາຍຸ ເປັນຜູ້ໃດຜູ້ໜຶ່ງໃນບັນດາພະອໍຣະຫັນທັງຫຼາຍ) ເປັນຕົ້ນ.

---

323. Anādare ca.

໓໒໓. ...ແລະ ໃນອັດຖະອະນາທອນ (ການບໍ່ເອົາໃຈໃສ່/ການເມີນເສີຍ).

---

Anādare gamyamāne bhāvavatā liṅgamhā chaṭṭhīvibhatti hoti, sattamī ca. Akāmakānaṃ mātāpitūnaṃ rudantānaṃ pabbaji, mātāpitūsu rudantesu pabbaji.

ເມື່ອອັດຖະອະນາທອນປາກົດ, ສັດຖີວິພັດ ແລະ ສັດຕະມີວິພັດ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກລິງທີ່ມີກິລິຍາສະແດງອາການ. Akāmakānaṃ mātāpitūnaṃ rudantānaṃ pabbaji, mātāpitūsu rudantesu pabbaji (ເມື່ອມານດາແລະບິດາທັງຫຼາຍບໍ່ປາດຖະໜາ ພາກັນຮ້ອງໄຫ້ຢູ່, ເຂົາກໍໄດ້ບວດແລ້ວ).

---

Ākoṭayanto so neti,Sivirājassa pekkhato;

Maccu gacchati ādāya,Pekkhamāne mahājane.

“ພະຍາຍົມທຸບຕີແລ້ວນຳຕົວຜູ້ນັ້ນໄປ, ເມື່ອພະຍາສີວິລາດກຳລັງແນມເບິ່ງຢູ່; ຄວາມຕາຍຍ່ອມພາເອົາໄປ, ເມື່ອມະຫາຊົນກຳລັງແນມເບິ່ງຢູ່”.

---

324. Kammakaraṇanimittatthesu sattamī.

໓໒໔. ລົງສັດຕະມີວິພັດ ໃນອັດຖະກຳ, ກະຣະນະ ແລະ ນິມິດ.

---

Kammakaraṇanimittaiccetesvatthesu liṅgamhā sattamīvibhatti hoti.

ສັດຕະມີວິພັດ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກລິງ ໃນອັດຖະເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ກຳ, ກະຣະນະ ແລະ ນິມິດ.

---

Kammatthe – bhikkhūsu abhivādenti, muddhani cumbitvā, purisassa bāhāsu gahetvā.

ໃນອັດຖະກຳ ເຊັ່ນ: bhikkhūsu abhivādenti (ພວກເຂົາໄຫວ້ເຊິ່ງພະສົງທັງຫຼາຍ), muddhani cumbitvā (ຈູບແລ້ວທີ່ຫົວ), purisassa bāhāsu gahetvā (ຈັບແລ້ວທີ່ແຂນທັງຫຼາຍຂອງບຸລຸດ).

---

Karaṇatthe – hatthesu piṇḍāya caranti, pattesu piṇḍāya caranti, pathesu gacchanti, sopi maṃ anusāseyya, sampaṭicchāmi matthake.

ໃນອັດຖະກະຣະນະ ເຊັ່ນ: hatthesu piṇḍāya caranti (ພວກເຂົາທ່ຽວໄປເພື່ອບິນທະບາດດ້ວຍມືທັງຫຼາຍ), pattesu piṇḍāya caranti (ພວກເຂົາທ່ຽວໄປເພື່ອບິນທະບາດດ້ວຍບາດທັງຫຼາຍ), pathesu gacchanti (ພວກເຂົາໄປດ້ວຍທາງທັງຫຼາຍ), sopi maṃ anusāseyya (ຂໍທ່ານຜູ້ນັ້ນຈົ່ງສັ່ງສອນຂ້າພະເຈົ້າດ້ວຍ), sampaṭicchāmi matthake (ຂ້າພະເຈົ້າຂໍຮັບໄວ້ດ້ວຍຫົວ).

---

Nimittatthe [Pg.174]– dīpi cammesu haññate, kuñjaro dantesu haññate, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, sampajānamusāvāde pācittiyaṃ, musāvādanimittaṃ musāvādappaccayāti attho.

ໃນອັດຖະນິມິດ ເຊັ່ນ: dīpi cammesu haññate (ເສືອໂຄ່ງຍ່ອມຖືກຂ້າເພາະໜັງທັງຫຼາຍ), kuñjaro dantesu haññate (ຊ້າງຍ່ອມຖືກຂ້າເພາະງາທັງຫຼາຍ), aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī (ຜູ້ມີປົກກະຕິເຫັນໄພໃນໂທດທັງຫຼາຍມີປະມານນ້ອຍ), sampajānamusāvāde pācittiyaṃ (ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ ເພາະກ່າວເທັດທັງທີ່ຮູ້ຢູ່), ມີອັດຖະວ່າ ເພາະການກ່າວເທັດເປັນນິມິດ ຫຼື ເພາະການກ່າວເທັດເປັນປັດໄຈ.

---

‘‘Sattamī’’ti adhikāro.

ບົດວ່າ “ສັດຕະມີ” ເປັນບົດຕາມໄປ (ອະທິການ).

---

325. Sampadāne ca.

໓໒໕. ແລະ ໃນອັດຖະສຳປະທານ.

---

Sampadānatthe ca liṅgamhā sattamīvibhatti hoti. Saṅghe dinnaṃ mahapphalaṃ, saṅghe gotami dehi, saṅghe te dinne ahañceva pūjito bhavissāmi.

ແລະ ສັດຕະມີວິພັດ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກລິງ ໃນອັດຖະສຳປະທານ. Saṅghe dinnaṃ mahapphalaṃ (ທານທີ່ຖວາຍແກ່ພະສົງ ຍ່ອມມີຜົນຫຼາຍ), saṅghe gotami dehi (ແນ່ໂຄຕະມີ ຈົ່ງຖວາຍແກ່ພະສົງເຖີດ), saṅghe te dinne ahañceva pūjito bhavissāmi (ເມື່ອທ່ານຖວາຍແກ່ພະສົງແລ້ວ ແມ່ແຕ່ຕະຖາຄົດກໍຊື່ວ່າອັນທ່ານບູຊາແລ້ວ).

---

Yā palālamayaṃ mālaṃ, nārī datvāna cetiye;

Alattha kañcanamayaṃ, mālaṃ bojjhaṅgikañca sā.

“ຍິງໃດ ຖວາຍແລ້ວເຊິ່ງພວງມາໄລອັນເຮັດດ້ວຍເຟືອງ ແກ່ພະເຈດີ; ຍິງນັ້ນ ໄດ້ຮັບແລ້ວເຊິ່ງພວງມາໄລອັນເຮັດດ້ວຍຄຳ ແລະ ໂພດຊົງຄະທຳ”.

---

326. Pañcamyatthe ca.

໓໒໖. ແລະ ໃນອັດຖະປັນຈະມີວິພັດ.

---

Pañcamyatthe ca liṅgamhā sattamīvibhatti hoti. Kadalīsu gaje rakkhanti.

...ແລະ ສັດຕະມີວິພັດ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກລິງ ໃນອັດຖະປັນຈະມີວິພັດ. Kadalīsu gaje rakkhanti (ພວກເຂົາຮັກສາຝູງຊ້າງ ຈາກຕົ້ນກ້ວຍທັງຫຼາຍ).

---

327. Kālabhāvesu ca.

໓໒໗. ແລະ ໃນອັດຖະກາລະ ແລະ ພາວະ.

---

Kālo nāma nimesa khaṇa laya muhutta pubbaṇhādiko, bhāvo nāma kriyā, sā cettha kriyantarūpalakkhaṇāva adhippetā, tasmiṃ kālatthe ca bhāvalakkhaṇe bhāvatthe ca liṅgamhā sattamīvibhatti hoti.

ທີ່ຊື່ວ່າ ກາລະ ຄື ເວລາກະພິບຕາ, ຂະນະ, ລະຍະ, ມຸຫຸດ, ເວລາເຊົ້າ ເປັນຕົ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ ພາວະ ຄື ກິລິຍາ, ແລະ ກິລິຍານັ້ນໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເອົາກິລິຍາທີ່ເປັນເຄື່ອງກຳນົດກິລິຍາອື່ນ. ສັດຕະມີວິພັດ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກລິງ ໃນອັດຖະກາລະນັ້ນ ແລະ ໃນອັດຖະພາວະອັນເປັນເຄື່ອງກຳນົດພາວະອື່ນ.

---

Kāle – pubbaṇhasamaye gato, sāyanhasamaye āgato, akāle vassati tassa, kāle tassa na vassati, phussamāsamhā tīsu māsesu vesākhamāso, ito satasahassamhi, kappe uppajji cakkhumā.

ໃນອັດຖະກາລະ ເຊັ່ນ: pubbaṇhasamaye gato (ໄປແລ້ວໃນເວລາເຊົ້າ), sāyanhasamaye āgato (ມາແລ້ວໃນເວລາແລງ), akāle vassati tassa (ຝົນຍ່ອມຕົກແກ່ຜູ້ນັ້ນໃນເວລາອັນບໍ່ຄວນ), kāle tassa na vassati (ຝົນຍ່ອມບໍ່ຕົກແກ່ຜູ້ນັ້ນໃນເວລາອັນຄວນ), phussamāsamhā tīsu māsesu vesākhamāso (ເດືອນວິສາຂະ ມີໃນ ໓ ເດືອນ ຖັດຈາກເດືອນຜຸດສະ), ito satasahassamhi kappe uppajji cakkhumā (ພະຜູ້ມີພະຈັກຂຸ ຍ່ອມອຸບັດຂຶ້ນ ໃນກັດ ທີ່ແສນແຕ່ກັດນີ້).

---

Bhāvenabhāvalakkhaṇe [Pg.175]– bhikkhusaṅghesu bhojīyamānesu gato, bhuttesu āgato, gosu duyhamānāsu gato, duddhāsu āgato, jāyamāne kho sāriputta bodhisatte ayaṃ dasasahassilokadhātu saṃkampi sampakampi sampavedhi.

ໃນອັດຖະພາວະອັນເປັນເຄື່ອງກຳນົດພາວະອື່ນ ເຊັ່ນ: bhikkhusaṅghesu bhojīyamānesu gato (ເມື່ອພະສົງກຳລັງສັນຢູ່ ເຂົາກໍໄປແລ້ວ), bhuttesu āgato (ເມື່ອພະສົງສັນແລ້ວ ເຂົາກໍມາແລ້ວ), gosu duyhamānāsu gato (ເມື່ອງົວກຳລັງຖືກຮີດນົມຢູ່ ເຂົາກໍໄປແລ້ວ), duddhāsu āgato (ເມື່ອງົວຖືກຮີດນົມແລ້ວ ເຂົາກໍມາແລ້ວ), jāyamāne kho sāriputta bodhisatte ayaṃ dasasahassilokadhātu saṃkampi sampakampi sampavedhi (ແນ່ສາຣີບຸດ ເມື່ອພະໂພທິສັດກຳລັງປະສູດຢູ່, ໝື່ນໂລກທາດນີ້ ຍ່ອມຫວັ່ນໄຫວ ສະເທືອນ ສະທ້ານ).

---

Pāsāṇā sakkharā ceva, kaṭhalā khāṇukaṇṭakā;

Sabbe maggā vivajjenti, gacchante lokanāyake.

“ກ້ອນຫີນ, ກວດ, ກະເບື້ອງ, ຕໍ ແລະ ໜາມທັງຫຼາຍ; ຍ່ອມຫຼີກເວັ້ນຈາກຫົນທາງທັງປວງ, ເມື່ອພະໂລກນາຍົກກຳລັງສະເດັດໄປ”.

---

Imasmiṃ sati idaṃ hoti iccādi.

ເມື່ອສິ່ງນີ້ມີຢູ່ ສິ່ງນີ້ຍ່ອມມີ ເປັນຕົ້ນ.

---

328. Upājhādhikissaravacane.

໓໒໘. ໃນເພາະປະກອບກັບ ອຸປະ ແລະ ອະທິ ສັບ ທີ່ກ່າວເຖິງຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ ແລະ ຄວາມເປັນໃຫຍ່.

---

Dvipadamidaṃ. Adhikatthe, issaratthe ca vattamānehi upaadhiiccetehi yoge adhikissaravacane gamyamāne liṅgamhā sattamīvibhatti hoti.

ສູດນີ້ມີ ໒ ບົດ. ເມື່ອປະກອບກັບ ອຸປະ ແລະ ອະທິ ສັບ ເຊິ່ງສະແດງອັດຖະຍິ່ງໃຫຍ່ ແລະ ອັດຖະເປັນໃຫຍ່, ເມື່ອຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ ແລະ ຄວາມເປັນໃຫຍ່ປາກົດ, ສັດຕະມີວິພັດ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກລິງ.

---

Adhikavacane – upa khāriyaṃ doṇo, khāriyā doṇo adhikoti attho. Tathā upa nikkhe kahāpaṇaṃ, adhi devesu buddho, sammutiupapattivisuddhidevasaṅkhātehi tividhehipi devehi sabbaññū buddhova adhikoti attho.

ໃນອັດຖະຍິ່ງໃຫຍ່ ເຊັ່ນ: upa khāriyaṃ doṇo, ມີອັດຖະວ່າ ທະນານ (ໂດນະ) ຍິ່ງກວ່າຖັງ (ຂາຣີ). ເຊັ່ນດຽວກັນ: upa nikkhe kahāpaṇaṃ (ກະຫາປະນະ ຍິ່ງກວ່ານິກຂະ). adhi devesu buddho, ມີອັດຖະວ່າ ພະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ຊົງຮູ້ທັງປວງ ຍ່ອມຍິ່ງໃຫຍ່ກວ່າເທວະດາທັງ ໓ ປະເພດ ຄື ສົມມຸດຕິເທບ, ອຸປະປັດຕິເທບ ແລະ ວິສຸດທິເທບ.

---

Issaravacane – adhi brahmadatte pañcālā, brahmadattissarā pañcālāti attho.

In the sense of lordship: adhi brahmadatte pañcālā, ມີອັດຖະວ່າ ແຄວ້ນປັນຈາລະທັງຫຼາຍ ມີພະຍາພົມມະທັດເປັນໃຫຍ່.

---

329. Maṇḍitussukkesu tatiyā ca.

໓໒໙. ແລະ ລົງຕະຕິຍາວິພັດ ໃນເພາະປະກອບກັບ ມັນທິຕະ ແລະ ອຸດສຸກກະ ສັບ.

---

Maṇḍitaussukkaiccetesvatthesu gamyamānesu liṅgamhā tatiyāvibhatti hoti, sattamī ca. Maṇḍitasaddo panettha pasannatthavācako, ussukkasaddo saīhattho. Ñāṇena pasanno, ñāṇasmiṃ pasanno, ñāṇena ussukko, ñāṇasmiṃ ussukko sappuriso.

ເມື່ອອັດຖະແຫ່ງ ມັນທິຕະ ແລະ ອຸດສຸກກະ ປາກົດ, ຕະຕິຍາວິພັດ ແລະ ສັດຕະມີວິພັດ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກລິງ. ໃນທີ່ນີ້ ມັນທິຕະສັບ ສະແດງອັດຖະ ເລື່ອມໃສ (ປະສັນນະ), ອຸດສຸກກະສັບ ມີອັດຖະ ຂົນຂວາຍ (ສະອີຫะ). ເຊັ່ນ: ñāṇena pasanno, ñāṇasmiṃ pasanno (ສັດບຸລຸດ ເລື່ອມໃສແລ້ວດ້ວຍປັນຍາ, ເລື່ອມໃສແລ້ວໃນປັນຍາ), ñāṇena ussukko, ñāṇasmiṃ ussukko sappuriso (ສັດບຸລຸດ ຜູ້ຂົນຂວາຍດ້ວຍປັນຍາ, ຜູ້ຂົນຂວາຍໃນປັນຍາ).

---

Kārakaṃ [Pg.176] chabbidhaṃ saññā-vasā chabbīsatīvidhaṃ;

Pabhedā sattadhā kammaṃ, kattā pañcavidho bhave.

“ກາຣົກ ມີ ໖ ປະເພດ, ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຊື່ ມີ ໒໖ ປະເພດ; ກຳ ມີການແບ່ງອອກເປັນ ໗ ປະເພດ, ສ່ວນກັດຕາ ພຶງມີ ໕ ປະເພດ.

---

Karaṇaṃ duvidhaṃ hoti, sampadānaṃ tidhā mataṃ;

Apādānaṃ pañcavidhaṃ, ādhāro tu catubbidho.

ກະຣະນະ ມີ ໒ ປະເພດ, ສຳປະທານ ທ່ານຖືວ່າມີ ໓ ປະເພດ; ອະປາດານ ມີ ໕ ປະເພດ, ສ່ວນອາທາຣະ ມີ ໔ ປະເພດ”.

---

Vibhattiyo pana paccattavacanādivasena aṭṭhavidhā bhavanti. Yathāha

ສ່ວນວິພັດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມມີ ໘ ປະເພດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງປັດຈັດຕະວະຈະນະ (ປະຖົມມາວິພັດ) ເປັນຕົ້ນ. ດັ່ງທີ່ທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ:

---

‘‘Paccattamupayogañca, karaṇaṃ sampadāniyaṃ;

Nissakkaṃ sāmivacanaṃ, bhummālapanamaṭṭhama’’nti.

“ປັດຈັດຕະ, ອຸປະໂຍຄະ, ກະຣະນະ, ສຳປະທານິຍະ, ນິດສັກກະ, ສາມີວະຈະນະ, ພຸມມະ ແລະ ອາລະປະນະ ເປັນທີ ໘” ດັ່ງນີ້.

---

Iti padarūpasiddhiyaṃ kārakakaṇḍo

ກາຣົກກະກັນ ໃນຄຳພີປະທະຣູປະສິດທິ

---

Tatiyo.

ກັນທີ ໓ ຈົບພຽງເທົ່ານີ້.

---

4. Samāsakaṇḍa

໔. ສະມາສະກັນ (ໝວດສະມາດ)

---

Atha nāmameva aññamaññasambandhīnaṃ samāsoti nāmanissitattā, sayañca nāmikattā nāmānantaraṃ samāso vuccate.

ລຳດັບນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວເຖິງສະມາດ (ການຫຍໍ້ຄຳ) ຂອງນາມສັບທັງຫຼາຍ ທີ່ມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງເຊິ່ງກັນແລະກັນ ໄວ້ໃນລຳດັບຖັດຈາກນາມ, ເພາະສະມາດນັ້ນຕ້ອງອາໄສນາມ ແລະ ຕົວມັນເອງກໍເປັນນາມ.

---

So ca saññāvasena chabbidho abyayībhāvo kammadhārayo digu tappuriso bahubbīhi dvando cāti.

ແລະ ສະມາດນັ້ນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຊື່ ມີ ໖ ປະເພດ ຄື: ອັບພະຍະຍີພາວະ, ກຳມະທາຣະຍະ, ທິຄຸ, ຕັບປຸຣິສະ, ພະຫຸບພີຫິ ແລະ ທະວັນທະ.

---

Abyayībhāvasamāsa

ອັບພະຍະຍີພາວະສະມາດ

---

Tatra paṭhamaṃ abyayībhāvasamāso vuccate;

So ca niccasamāsoti assapadaviggaho.

ໃນສະມາດເຫຼົ່ານັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວເຖິງອັບພະຍະຍີພາວະສະມາດກ່ອນ; ແລະ ສະມາດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ນິດຈະສະມາດ ເພາະບໍ່ມີການຕັ້ງວິເຄາະດ້ວຍບົດຂອງຕົນ (ອັດສະປະທະວິຄະຫະ).

---

‘‘Upanagaraṃ’’itīdha – upasaddato paṭhamekavacanaṃ si, tassa upasaggaparattā ‘‘sabbāsamāvusopasagganipātādīhi cā’’ti lopo, nagarasaddato chaṭṭhekavacanaṃ sa, nagarassa samīpanti aññapadena viggahe –

ໃນຄຳວ່າ “Upanagaraṃ” (ໃກ້ເມືອງ) ນີ້ — ມີວິພັດ “ສິ” ປະຖົມມາພັດເອກະວະຈະນະ ຫຼັງຈາກ “ອຸປະ” ອຸປະສັກ, ມີການລົບວິພັດນັ້ນດ້ວຍສູດວ່າ “sabbāsamāvusopasagganipātādīhi cā” ເພາະຢູ່ຫຼັງອຸປະສັກ, ມີວິພັດ “ສະ” ຈະຕຸດຖີ/ສັດຖີພັດເອກະວະຈະນະ ຫຼັງຈາກ “ນະຄະຣະ” ສັບ, ເມື່ອຕັ້ງວິເຄາະດ້ວຍບົດອື່ນ (ອັນຍະບົດ) ວ່າ “nagarassa samīpaṃ” (ຄວາມໃກ້ແຫ່ງເມືອງ) —

---

‘‘Nāmānaṃ samāso yuttattho’’ti samāsavidhāne sabbattha vattate.

ສູດວ່າ “Nāmānaṃ samāso yuttattho” ຍ່ອມຕາມໄປໃນວິທີການສະມາສທັງປວງ.

---

330. Upasagganipātapubbako abyayībhāvo.

໓໓໐. ອັພຍະຍີພາວະສະມາສ ມີອຸປະສັກ ແລະນິບາດຢູ່ຂ້າງໜ້າ.

---

Upasaggapubbako, nipātapubbako ca nāmiko yuttattho teheva attapubbakehi upasagganipātehi saha niccaṃ samasīyate, so ca samāso abyayībhāvasañño hoti. Idha abyayībhāvādisaññāvidhāyakasuttāneva vā saññāvidhānamukhena samāsavidhāyakānīti daṭṭhabbāni.

ນາມສັບທີ່ມີອັດຖະອັນສົມຄວນ (ຍຸດຕັດຖະ) ທີ່ມີອຸປະສັກຢູ່ຂ້າງໜ້າ ແລະມີນິບາດຢູ່ຂ้างໜ້າ ຍ່ອມເຂົ້າສະມາສກັບອຸປະສັກ ແລະນິບາດທີ່ມີຢູ່ຂ้างໜ້າຂອງຕົນນັ້ນເອງເປັນນິດ, ແລະສະມາສນັ້ນມີຊື່ວ່າ ອັພຍະຍີພາວະ. ໃນທີ່ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ສູດທັງຫຼາຍທີ່ມີວິທີການຕັ້ງຊື່ມີອັພຍະຍີພາວະເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງ ເປັນສູດບັນຍັດວິທີການສະມາສ ໂດຍຜ່ານທາງການຕັ້ງຊື່.

---

Tattha abyayamiti upasagganipātānaṃ saññā, liṅgavacanabhedepi byayarahitattā, abyayānaṃ atthaṃ vibhāvayatīti abyayībhāvo abyayatthapubbaṅgamattā, anabyayaṃ abyayaṃ bhavatīti vā [Pg.178] abyayībhāvo. Pubbapadatthappadhāno hi abyayībhāvo, ettha ca ‘‘upasagganipātapubbako’’ti vuttattā upasagganipātānameva pubbanipāto.

ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ “ອັພຍະຍະ” ເປັນຊື່ຂອງອຸປະສັກ ແລະນິບາດທັງຫຼາຍ ເພາະຄວາມເປັນທຳຊາດທີ່ປາສະຈາກຄວາມປ່ຽນແປງ (ຄວາມເສື່ອມ) ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີຄວາມຕ່າງກັນໂດຍລິງ ແລະວະຈະນະກໍຕາມ. ຊື່ວ່າ “ອັພຍະຍີພາວະ” ເພາະສະແດງອັດຖະຂອງອັພຍະຍະທັງຫຼາຍ ໂດຍມີອັດຖະຂອງອັພຍະຍະເປັນປະທານ (ເປັນໄປໃນເບື້ອງຕົ້ນ), ຫຼືຊື່ວ່າ “ອັພຍະຍີພາວະ” ເພາະສັບທີ່ບໍ່ແມ່ນອັພຍະຍະ ກາຍມາເປັນອັພຍະຍະ. ດ້ວຍວ່າ ອັພຍະຍີພາວະສະມາສ ມີອັດຖະຂອງບົດໜ້າເປັນປະທານ, ແລະໃນທີ່ນີ້ ເພາະກ່າວວ່າ “ມີອຸປະສັກ ແລະນິບາດຢູ່ຂ้างໜ້າ” ຈຶ່ງມີການວາງອຸປະສັກ ແລະນິບາດນັ້ນເອງໄວ້ຂ้างໜ້າ (ປຸພພະນິບາດ).

---

331. Nāmānaṃ samāso yuttattho.

໓໓໑. ການສະມາສຂອງນາມສັບທັງຫຼາຍ ທີ່ມີອັດຖະອັນສົມຄວນ (ຍຸດຕັດຖະ).

---

Tesaṃ nāmānaṃ payujjamānapadatthānaṃ yo yuttattho, so samāsasañño hoti, tadaññaṃ vākyamiti ruḷhaṃ.

ອັດຖະອັນສົມຄວນໃດ ຂອງນາມສັບທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ມີເນື້ອຄວາມຂອງບົດອັນທ່ານນຳມາໃຊ້, ອັດຖະນັ້ນຍ່ອມໄດ້ຊື່ວ່າ ສະມາສ, ສ່ວນຄຳອື່ນນอกຈາກນັ້ນ ເປັນທີ່ຮູ້ກັນທົ່ວໄປວ່າ ວາກະຍະ (ປະໂຫຍກ).

---

Nāmāni syādivibhatyantāni, samassateti samāso, saṅkhipiyatīti attho.

ນາມສັບທັງຫຼາຍ ຄືສັບທີ່ມີວິພັດມີ “ສິ” ເປັນຕົ້ນຢູ່ທ້າຍ, ທີ່ຊື່ວ່າ “ສະມາສ” ເພາະເພິ່ນຫຍໍ້ເຂົ້າກັນ, ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມຖືກຫຍໍ້ເຂົ້າກັນ.

---

Vuttañhi

ເພາະວ່າ ທ່ານກ່າວໄວ້ແລ້ວວ່າ

---

‘‘Samāso padasaṅkhepo, padappaccayasaṃhitaṃ;

Taddhitaṃ nāma hotevaṃ, viññeyyaṃ tesamantara’’nti.

“ສະມາສ ຄືການຫຍໍ້ບົດ, ສ່ວນຕັດທິດ ຄືສັບທີ່ປະກອບດ້ວຍປັດໄຈຂອງບົດ, ພຶງຊາບຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ດ້ວຍປະການສະນີ”.

---

Duvidhañcassa samasanaṃ saddasamasanamatthasamasanañca, tadubhayampi luttasamāse paripuṇṇameva labbhati. Aluttasamāse pana atthasamasanameva vibhattilopābhāvato, tatthāpi vā ekapadattūpagamanato duvidhampi labbhateva. Dve hi samāsassa payojanāni ekapadattamekavibhattittañcāti.

ກໍການຫຍໍ້ (ສະມາສ) ນັ້ນມີ 2 ຢ່າງ ຄື ການຫຍໍ້ໂດຍສັບ (ສັດທະສະມາສ) ແລະການຫຍໍ້ໂດຍອັດຖະ (ອັດຖະສະມາສ), ການຫຍໍ້ທັງສອງຢ່າງນັ້ນ ຍ່ອມໄດ້ຮັບຢ່າງບໍລິບູນໃນລຸດຕະສະມາສ (ສະມາສທີ່ລົບວິພັດ). ແຕ່ໃນອະລຸດຕະສະມາສ (ສະມາສທີ່ບໍ່ລົບວິພັດ) ຍ່ອມໄດ້ພຽງແຕ່ການຫຍໍ້ໂດຍອັດຖະເທົ່ານັ້ນ ເພາະບໍ່ມີການລົບວິພັດ, ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍຕາມ ໃນອະລຸດຕະສະມາສນັ້ນ ເພາະເຂົ້າເຖິງຄວາມເປັນບົດດຽວກັນ ຈຶ່ງໄດ້ຮັບການຫຍໍ້ທັງສອງຢ່າງນັ້ນເອງ. ເພາະວ່າ ປະໂຫຍດຂອງສະມາສມີ 2 ຢ່າງ ຄື ຄວາມເປັນບົດດຽວກັນ ແລະຄວາມມີວິພັດດຽວກັນ.

---

Yutto attho yuttatto, atha vā yutto saṅgato, sambandho vā attho yassa soyaṃ yuttattho, etena saṅgatatthena yuttatthavacanena bhinnatthānaṃ ekatthībhāvo samāsalakkhaṇanti vuttaṃ hoti. Ettha ca ‘‘nāmāna’’nti vacanena ‘‘devadatto pacatī’’tiādīsu ākhyātena samāso na hotīti dasseti. Sambandhatthena pana yuttatthaggahaṇena ‘‘bhaṭo rañño putto devadattassā’’tiādīsu aññamaññānapekkhesu, ‘‘devadattassa kaṇhā dantā’’tiādīsu ca aññasāpekkhesu [Pg.179] ayuttatthatāya samāso na hotīti dīpeti.

ອັດຖະອັນສົມຄວນ ຊື່ວ່າ ຍຸດຕັດຖະ, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ອັດຖະຂອງບົດໃດ ເປັນອັດຖະທີ່ສົມຄວນ ຄື ເຂົ້າກັນໄດ້ ຫຼືກ່ຽວຂ້ອງກັນ, ບົດນັ້ນຊື່ວ່າ ຍຸດຕັດຖະ, ດ້ວຍຄຳວ່າ “ຍຸດຕັດຖະ” ທີ່ມີອັດຖະວ່າເຂົ້າກັນໄດ້ນີ້ ທ່ານກ່າວວ່າ ລັກສະນະຂອງສະມາສ ຄືການເຮັດບົດທີ່ມີອັດຖະຕ່າງກັນ ໃຫ້ມີອັດຖະເປັນອັນດຽວກັນ. ແລະໃນທີ່ນີ້ ດ້ວຍຄຳວ່າ “nāmānaṃ” (ແຫ່ງນາມທັງຫຼາຍ) ທ່ານສະແດງວ່າ ຈະບໍ່ມີການສະມາສກັບອາຂຍາດ ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີ “devadatto pacati” (ທ້າວເທວະທັດຫຸງຕົ້ມ) ເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ດ້ວຍການຖືເອົາຄຳວ່າ “ຍຸດຕັດຖະ” ໂດຍອັດຖະທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັນ ທ່ານສະແດງວ່າ ຈະບໍ່ມີການສະມາສ ເພາະຄວາມເປັນບົດທີ່ບໍ່ມີອັດຖະສົມຄວນ (ບໍ່ກ່ຽວຂ້ອງກັນ) ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີ “bhaṭo rañño putto devadattassa” (ທະຫານຂອງພະລາຊາ, ລູກຊາຍຂອງທ້າວເທວະທັດ) ເປັນຕົ້ນ ທີ່ບໍ່ເພິ່ງພາອາໄສກັນແລະກັນ, ແລະໃນຄຳທັງຫຼາຍມີ “devadattassa kaṇhā dantā” (ແຂ້ວທັງຫຼາຍຂອງທ້າວເທວະທັດດຳ) ເປັນຕົ້ນ ທີ່ເພິ່ງພາອາໄສບົດອື່ນ.

---

‘‘Atthavasā vibhattivipariṇāmo’’ti vipariṇāmena ‘‘yuttatthāna’’nti vattate.

ດ້ວຍຄຳວ່າ “Atthavasā vibhattivipariṇāmo” (ການປ່ຽນແປງວິພັດດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອັດຖະ), ບົດວ່າ “yuttatthānaṃ” (ແຫ່ງບົດທັງຫຼາຍທີ່ມີອັດຖະອັນສົມຄວນ) ຍ່ອມຕາມໄປ ໂດຍການປ່ຽນແປງວິພັດ.

---

332. Tesaṃ vibhattiyo lopā ca.

໓໓໒. ການລົບວິພັດທັງຫຼາຍ ຂອງບົດເຫຼົ່ານັ້ນດ້ວຍ.

---

Idha padantarena vā taddhitappaccayehi vā āyādippaccayehi vā ekatthībhūtā yuttatthā nāma, tena ‘‘tesaṃ yuttatthānaṃ samāsānaṃ, taddhitāyādippaccayantānañca vibhattiyo lopanīyā hontī’’ti attho. Samāsaggahaṇādhikāre pana sati tesaṃgahaṇena vā taddhitāyādippaccayanta vibhattilopo. Caggahaṇaṃ ‘‘pabhaṅkaro’’tiādīsu lopanivattanatthaṃ.

ໃນທີ່ນີ້ ບົດທັງຫຼາຍທີ່ມີອັດຖະອັນສົມຄວນ ທີ່ເປັນອັນດຽວກັນ ດ້ວຍບົດອື່ນກໍດີ ດ້ວຍຕັດທິດປັດໄຈທັງຫຼາຍກໍດີ ດ້ວຍອາຍະປັດໄຈເປັນຕົ້ນກໍດີ ຊື່ວ່າ ຍຸດຕັດຖະ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ອະທິບາຍວ່າ “ວິພັດທັງຫຼາຍ ຂອງສະມາສທັງຫຼາຍ ແລະສັບທີ່ມີຕັດທິດປັດໄຈ ແລະອາຍະປັດໄຈເປັນຕົ້ນຢູ່ທ້າຍ ທີ່ມີອັດຖະອັນສົມຄວນເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມຕ້ອງຖືກລົບ”. ແຕ່ເມື່ອມີບົດວ່າ “ສະມາສ” ຕາມມາ, ການລົບວິພັດຂອງສັບທີ່ມີຕັດທິດປັດໄຈ ແລະອາຍະປັດໄຈເປັນຕົ້ນຢູ່ທ້າຍ ຍ່ອມສຳເລັດໄດ້ດ້ວຍການຖືເອົາບົດວ່າ “tesaṃ” ນັ້ນເອງ. ການໃສ່ສັບວ່າ “ca” (ແລະ/ດ້ວຍ) ເພື່ອຫ້າມການລົບວິພັດ ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີ “pabhaṅkaro” (ຜູ້ເຮັດແສງສະຫວ່າງ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Vipariṇāmena ‘‘luttāsu, vibhattīsū’’ti vattate, yuttatthaggahaṇañca.

ບົດວ່າ “luttāsu vibhattīsu” (ເມື່ອວິພັດທັງຫຼາຍຖືກລົບແລ້ວ) ຍ່ອມຕາມໄປ ໂດຍການປ່ຽນແປງວິພັດ, ແລະມີການຖືເອົາບົດວ່າ “yuttattha” (ບົດທີ່ມີອັດຖະອັນສົມຄວນ) ດ້ວຍ.

---

333. Pakati cassa sarantassa.

໓໓໓. ແລະຄວາມເປັນປົກກະຕິ ແຫ່ງສັບທີ່ມີສະຫຼະຢູ່ທ້າຍ ຂອງບົດນັ້ນ.

---

Luttāsu vibhattīsu sarantassa assa yuttatthabhūtassa tividhassapi liṅgassa pakatibhāvo hoti. Casaddena kiṃsamudaya idappaccayatādīsu niggahītantassapi. Nimittābhāve nemittakābhāvassa idha anicchitattā ayamatideso.

ເມື່ອວິພັດທັງຫຼາຍຖືກລົບແລ້ວ ຄວາມເປັນປົກກະຕິ ຍ່ອມມີແກ່ສັບທີ່ມີສະຫຼະຢູ່ທ້າຍ ຂອງບົດທີ່ມີອັດຖະອັນສົມຄວນນັ້ນ ເຊິ່ງເປັນໄປໃນລິງທັງ 3. ດ້ວຍສັບວ່າ “ca” ຍ່ອມມີຄວາມເປັນປົກກະຕິ ແກ່ສັບທີ່ມີນິກຄະຫິດຕະຢູ່ທ້າຍ ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີ “kiṃsamudaya” ແລະ “idappaccayatā” ເປັນຕົ້ນດ້ວຍ. ການກຳນົດ (ອະຕິເທສະ) ນີ້ ມີຂຶ້ນເພາະໃນທີ່ນີ້ ບໍ່ຕ້ອງການຄວາມບໍ່ມີແຫ່ງຜົນ ເມື່ອບໍ່ມີເຫດ.

---

Sakatthavirahenidha samāsassa ca liṅgabhāvābhāvā vibhattuppattiyamasampattāyaṃ nāmabyapadesātidesamāha.

ເພາະຄວາມບໍ່ມີລິງຂອງສະມາສ ໃນທີ່ນີ້ ເພາະປາສະຈາກອັດຖະຂອງຕົນ, ເມື່ອການລົງວິພັດຍັງບໍ່ສຳເລັດ, ທ່ານຈຶ່ງກ່າວຄຳກຳນົດ (ອະຕິເທສະ) ການເອີ້ນຊື່ວ່າ ນາມ.

---

334. Taddhitasamāsakitakā nāmaṃvā’tavetunādīsu ca.

໓໓໔. ສັບຕັດທິດ, ສະມາສ ແລະກິດຕະ ຍ່ອມເປັນເໝືອນນາມ, ແລະໃນປັດໄຈທັງຫຼາຍມີ ຕາເວ, ຕຸນັງ ເປັນຕົ້ນດ້ວຍ.

---

Taddhitantā[Pg.180], kitantā, samāsā ca nāmamiva daṭṭhabbā tavetuna tvāna tvādippaccayante vajjetvā. Caggahaṇaṃ kiccappaccayaāīinīitthippaccayantādissapi nāmabyapadesatthaṃ. Idha samāsaggahaṇaṃ atthavataṃ samudāyānaṃ nāmabyapadeso samāsassevāti niyamatthanti apare.

ສັບທີ່ມີຕັດທິດປັດໄຈຢູ່ທ້າຍ, ສັບທີ່ມີກິດຕະປັດໄຈຢູ່ທ້າຍ, ແລະສະມາສທັງຫຼາຍ ພຶງເຫັນວ່າເປັນເໝືອນນາມ, ໂດຍເວັ້ນສັບທີ່ມີປັດໄຈມີ ຕາເວ, ຕຸນັງ, ຕວານັງ, ຕວາ ເປັນຕົ້ນຢູ່ທ້າຍ. ການຖືເອົາສັບວ່າ “ca” ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການເອີ້ນຊື່ວ່າ ນາມ ແກ່ສັບທີ່ມີກິດຈະປັດໄຈເປັນຕົ້ນ ແລະສັບທີ່ມີອິດຖີປັດໄຈຢູ່ທ້າຍເປັນຕົ້ນດ້ວຍ. ອາຈານພວກອື່ນກ່າວວ່າ ການຖືເອົາບົດວ່າ “ສະມາສ” ໃນທີ່ນີ້ ມີຂຶ້ນເພື່ອຈຳກັດຄວາມ (ນິຍະມະ) ວ່າ ການເອີ້ນຊື່ວ່າ ນາມ ຂອງກຸ່ມສັບທີ່ມີອັດຖະ ຍ່ອມມີແກ່ສະມາສເທົ່ານັ້ນ.

---

‘‘Abyayībhāvo’’ti vattate.

ບົດວ່າ “Abyayībhāvo” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

335. So napuṃsakaliṅgo.

໓໓໕. ສະມາສນັ້ນ ເປັນນະປຸງສະກະລິງ.

---

So abyayībhāvasamāso napuṃsakaliṅgova daṭṭhabboti napuṃsakaliṅgattaṃ. Ettha hi satipi liṅgātidese ‘‘adhipañña’’ntiādīsu ‘‘adhiñāṇaṃ’’ntiādi rūpappasaṅgo na hoti saddantarattā, ‘‘tipañña’’ntiādīsu viyāti daṭṭhabbaṃ, na cāyaṃ atideso, sutte atidesaliṅgassa ivasaddassa adassanato. Pure viya syādyuppatti.

ອັພຍະຍີພາວະສະມາສນັ້ນ ພຶງເຫັນວ່າເປັນນະປຸງສະກະລິງເທົ່ານັ້ນ, ຈຶ່ງມີຄວາມເປັນນະປຸງສະກະລິງ. ເພາະວ່າ ໃນທີ່ນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີການກຳນົດລິງ (ລິງຄາຕិເທສະ) ກໍຕາມ, ແຕ່ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີ “adhipaññaṃ” ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີໂອກາດທີ່ຈະມີຮູບເປັນ “adhiñāṇaṃ” ເປັນຕົ້ນ ເພາະເປັນສັບອື່ນ, ພຶງເຫັນເໝືອນໃນຄຳທັງຫຼາຍມີ “tipaññaṃ” ເປັນຕົ້ນ, ແລະການກຳນົດນີ້ ບໍ່ແມ່ນການກຳນົດໂດຍກົງ ເພາະບໍ່ເຫັນສັບວ່າ “iva” ເຊິ່ງເປັນເຄື່ອງໝາຍການກຳນົດລິງໃນສູດ. ການລົງວິພັດມີ “ສິ” ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີເໝືອນໃນກ່ອນ.

---

‘‘Kvacī’’ti vattate.

ບົດວ່າ “Kvacī” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

336. Aṃ vibhattīnamakārantā abyayībhāvā.

໓໓໖. Laos: ການແປງວິພັດທັງຫຼາຍ ເປັນ “ອັງ” ຫຼັງຈາກອັພຍະຍີພາວະສະມາສ ທີ່ມີອັກສອນ “ອະ” ຢູ່ທ້າຍ.

---

Tasmā akārantā abyayībhāvā parāsaṃ vibhattīnaṃ kvaci aṃ hoti, sesaṃ neyyaṃ.

ເພາະເຫດນັ້ນ ວິພັດທັງຫຼາຍທີ່ຢູ່ຫຼັງຈາກອັພຍະຍີພາວະສະມາສ ທີ່ມີອັກສອນ “ອະ” ຢູ່ທ້າຍ ຍ່ອມແປງເປັນ “ອັງ” ໄດ້ບາງເທື່ອ, ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ພຶງຊາບຕາມແນວທາງນີ້.

---

Taṃ upanagaraṃ, nagarassa samīpaṃ tiṭṭhatīti attho. Tāni upanagaraṃ, ālapanepevaṃ, taṃ upanagaraṃ passa, tāni upanagaraṃ.

ຄຳວ່າ “taṃ upanagaraṃ” (ໃກ້ເມືອງນັ້ນ) ມີອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໃກ້ເມືອງ. ຄຳວ່າ “tāni upanagaraṃ” (ໃກ້ເມືອງທັງຫຼາຍນັ້ນ), ໃນອາລັດປະນະກໍເໝືອນກັນ, ຄຳວ່າ “taṃ upanagaraṃ passa” (ຈົ່ງເບິ່ງເຊິ່ງທີ່ໃກ້ເມືອງນັ້ນ), ຄຳວ່າ “tāni upanagaraṃ”.

---

Na pañcamyāyamambhāvo, kvacīti adhikārato;

Tatiyāsattamīchaṭṭhī-nantu hoti vikappato.

“ການແປງເປັນ ອັງ ນີ້ ຍ່ອມບໍ່ມີຫຼັງຈາກປັນຈະມີວິພັດ ເພາະມີບົດກຳນົດວ່າ ‘kvaci’ (ບາງເທື່ອ) ຕາມມາ; ແຕ່ການແປງເປັນ ອັງ ຂອງຕະຕິຍາວິພັດ, ສັດຕະມີວິພັດ ແລະສັດຖີວິພັດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມມີໄດ້ໂດຍກຳນົດ (ວິກັບ)”.

---

Tena upanagaraṃ kataṃ, upanagarena vā, tehi upanagaraṃ, upanagarehi vā, tassa upanagaraṃ dehi, tesaṃ upanagaraṃ, upanagarā ānaya, upanagaramhā upanagarasmā, upanagarehi, upanagaraṃ santakaṃ, upanagarassa vā, tesaṃ upanagaraṃ, upanagarānaṃ vā[Pg.181], upanagaraṃ nidhehi, upanagaramhi upanagarasmiṃ, upanagaraṃ upanagaresu vā. Evaṃ upakumbhaṃ.

ດ້ວຍເຫດນັ້ນ (ຈຶ່ງມີຮູບດັ່ງນີ້): “upanagaraṃ kataṃ” ຫຼື “upanagarena” (ອັນຜూ້ນັ້ນເຮັດແລ້ວ ໃນທີ່ໃກ້ເມືອງ), “tehi upanagaraṃ” ຫຼື “upanagarehi”, “tassa upanagaraṃ dehi” (ຈົ່ງໃຫ້ແກ່ທີ່ໃກ້ເມືອງນັ້ນ), “tesaṃ upanagaraṃ”, “upanagarā ānaya” ຫຼື “upanagaramhā”, “upanagarasmā” (ຈົ່ງນຳມາຈາກທີ່ໃກ້ເມືອງ), “upanagarehi”, “upanagaraṃ santakaṃ” ຫຼື “upanagarassa” (ອັນເປັນຂອງແຫ່ງທີ່ໃກ້ເມືອງ), “tesaṃ upanagaraṃ” ຫຼື “upanagarānaṃ”, “upanagaraṃ nidhehi” ຫຼື “upanagaramhi”, “upanagarasmiṃ” (ຈົ່ງຝັງໄວ້ໃນທີ່ໃກ້ເມືອງ), “upanagaraṃ” ຫຼື “upanagaresu”. ໃນຄຳວ່າ “upakumbhaṃ” (ໃກ້ໝໍ້ນ້ຳ) ກໍເໝືອນກັນ.

---

Abhāve – darathānaṃ abhāvo niddarathaṃ, nimmasakaṃ.

ໃນອັດຖະວ່າ ຄວາມບໍ່ມີ — ຄວາມບໍ່ມີແຫ່ງຄວາມກະວົນກະວາຍ ຊື່ວ່າ “niddarathaṃ” (ຄວາມປາສະຈາກຄວາມກະວົນກະວາຍ), “nimmasakaṃ” (ຄວາມປາສະຈາກຍຸງ).

---

Pacchāatthe – rathassa pacchā anurathaṃ, anuvātaṃ.

ໃນອັດຖະວ່າ ພາຍຫຼັງ — ພາຍຫຼັງແຫ່ງລົດ ຊື່ວ່າ “anurathaṃ” (ຕາມຫຼັງລົດ), “anuvātaṃ” (ຕາມລົມ).

---

Yoggatāyaṃ – yathāsarūpaṃ, anurūpaṃ, rūpayogganti attho.

ໃນອັດຖະວ່າ ຄວາມສົມຄວນ — “yathāsarūpaṃ”, “anurūpaṃ”, ມີອະທິບາຍວ່າ ສົມຄວນແກ່ຮູບ.

---

Vicchāyaṃ – attānamattānaṃ pati paccattaṃ, addhamāsaṃ addhamāsaṃ anu anvaddhamāsaṃ.

ໃນອັດຖະວ່າ ການກ່າວຊ້ຳ (ວິຈສາ) — ສະເພາະຕົນໆ ຊື່ວ່າ “paccattaṃ” (ສະເພາະຕົນ), ທຸກໆເຄິ່ງເດືອນ ຊື່ວ່າ “anvaddhamāsaṃ” (ທຸກກຶ່ງເດືອນ).

---

Anupubbiyaṃ – jeṭṭhānaṃ anupubbo anujeṭṭhaṃ.

ໃນອັດຖະວ່າ ຕາມລຳດັບ — ຕາມລຳດັບແຫ່ງຜູ້ຈະເລີນທີ່ສຸດ ຊື່ວ່າ “anujeṭṭhaṃ” (ຕາມລຳດັບຜູ້ເປັນພີ່).

---

Paṭilome – sotassa paṭilomaṃ paṭisotaṃ, paṭipathaṃ, pativātaṃ, attānaṃ adhikicca pavattā ajjhattaṃ.

ໃນອັດຖະວ່າ ທວນ/ທວນກະແສ — ທວນກະແສແຫ່ງນ້ຳ ຊື່ວ່າ “paṭisotaṃ” (ທວນນ້ຳ), “paṭipathaṃ” (ທວນທາງ), “pativātaṃ” (ທວນລົມ), ຄວາມເປັນໄປປາລົບສະເພາະຕົນ ຊື່ວ່າ “ajjhattaṃ” (ພາຍໃນຕົນ).

---

Pariyādābhividhīsu āpāṇakoṭiyā āpāṇakoṭikaṃ, ‘‘kvaci samāsantagatānamakāranto’’ti kappaccayo, ākumārehi yaso kaccāyanassa ākumāraṃ.

ໃນອັດຖະວ່າ ການກຳນົດຂອບເຂດ ແລະການກວມເອົາທັງໝົດ — ຕາບເທົ່າເຖິງທີ່ສຸດແຫ່ງຊີວິດ ຊື່ວ່າ “āpāṇakoṭikaṃ”, ມີການລົງ “ກ” ປັດໄຈ ດ້ວຍສູດວ່າ “kvaci samāsantagatānamakāranto”, ຍົດຂອງພະກັດຈາຍະນະ ແຜ່ໄປຕະຫຼອດເຖິງພວກກຸມານ ຊື່ວ່າ “ākumāraṃ”.

---

Samiddhiyaṃ – bhikkhāya samiddhīti atthe samāseva napuṃsakaliṅgatte ca kate –

ໃນອັດຖະວ່າ ຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງ — ເມື່ອເຂົ້າສະມາສ ແລະເຮັດໃຫ້ເປັນນະປຸງສະກະລິງ ໃນອັດຖະວ່າ “ຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງແຫ່ງພິກຂາ” ແລ້ວ —

---

‘‘Samāsassa, anto’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ “Samāsassa” ແລະ “anto” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

337. Saro rasso napuṃsake.

໓໓໗. ສະຫຼະທີ່ຢູ່ທ້າຍ ຍ່ອມເປັນລັດສະ (ສຽງສັ້ນ) ໃນນະປຸງສະກະລິງ.

---

Napuṃsake vattamānassa samāsassa anto saro rasso hoti. Ettha ca abyayībhāvaggahaṇaṃ nānuvattetabbaṃ, tena digudvandabahubbīhīsupi napuṃsake vattamānassa samāsantassarassa rassattaṃ siddhaṃ hoti. ‘‘Aṃ vibhattīna’’miccādinā amādeso, subhikkhaṃ. Gaṅgāya samīpe vattatīti upagaṅgaṃ, maṇikāya samīpaṃ upamaṇikaṃ.

ສະຫຼະທີ່ຢູ່ທ້າຍຂອງສະມາສ ທີ່ເປັນໄປໃນນະປຸງສະກະລິງ ຍ່ອມເປັນລັດສະ. ແລະໃນທີ່ນີ້ ບໍ່ເພິ່ງນຳເອົາບົດວ່າ “ອັພຍະຍີພາວະ” ຕາມໄປ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຄວາມເປັນລັດສະຂອງສະຫຼະທີ່ຢູ່ທ້າຍສະມາສ ທີ່ເປັນໄປໃນນະປຸງສະກະລິງ ແມ່ນແຕ່ໃນທິຄຸສະມາສ, ທະວັນທະສະມາສ ແລະພະຫຸພພີຫິສະມາສ ກໍຍ່ອມສຳເລັດໄດ້. ມີການແປງເປັນ “ອັງ” ດ້ວຍສູດມີ “Aṃ vibhattīnaṃ” ເປັນຕົ້ນ, ໄດ້ຮູບເປັນ “subhikkhaṃ” (ຄວາມມີອາຫານຫາໄດ້ງ່າຍ/ຄວາມອຸດົມສົມບູນ). ສິ່ງທີ່ເປັນໄປໃນທີ່ໃກ້ແຫ່ງແມ່ນ້ຳຄົງຄາ ຊື່ວ່າ “upagaṅgaṃ” (ໃກ້ແມ່ນ້ຳຄົງຄາ), ທີ່ໃກ້ແຫ່ງຕຸ່ມນ້ຳ ຊື່ວ່າ “upamaṇikaṃ” (ໃກ້ຕຸ່ມນ້ຳ).

---

Itthīsu [Pg.182] amikiccāti atthe samāsanapuṃsakarassattādīsu katesu –

ເມື່ອເຂົ້າສະມາສ, ເຮັດໃຫ້ເປັນນະປຸງສະກະລິງ ແລະເຮັດໃຫ້ເປັນລັດສະເປັນຕົ້ນ ໃນອັດຖະວ່າ “ການປາລົບເຊິ່ງສະຕີທັງຫຼາຍ” ແລ້ວ —

---

‘‘Abyayībhāvā, vibhattīna’’nti ca vattate.

ບົດວ່າ “Abyayībhāvā” ແລະ “vibhattīnaṃ” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

338. Aññasmā lopo ca.

໓໓໘. ແລະການລົບວິພັດທັງຫຼາຍ ຫຼັງຈາກສັບອື່ນ.

---

Akārantato aññasmā abyayībhāvasamāsā parāsaṃ vibhattīnaṃ lopo ca hoti. Adhitti, itthīsu adhikicca kathā pavattatīti attho. Adhitthi passa, adhitthi kataṃ iccādi, evaṃ adhikumāri, vadhuyā samīpaṃ upavadhu, gunnaṃ samīpaṃ upagu, okārassa rassattaṃ ukāro. Evaṃ upasaggapubbako.

ການລົບວິພັດທັງຫຼາຍ ທີ່ຢູ່ຫຼັງຈາກອັພຍະຍີພາວະສະມາສ ທີ່ເປັນສັບອື່ນນອກຈາກອັກສອນ “ອະ” ຢູ່ທ້າຍ ຍ່ອມມີ. ໄດ້ຮູບເປັນ “Adhitthi”, ມີອະທິບາຍວ່າ ຖ້ອຍຄຳທີ່ເປັນໄປປາລົບເຊິ່ງສະຕີທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “adhitthi passa” (ຈົ່ງເບິ່ງເຊິ່ງເລື່ອງອັນປາລົບສະຕີ), “adhitthi kataṃ” ເປັນຕົ້ນ, ໃນຄຳວ່າ “adhikumāri” ກໍເໝືອນກັນ, ທີ່ໃກ້ແຫ່ງຍິງສະໄພ້ ຊື່ວ່າ “upavadhu” (ໃກ້ຍິງສະໄພ້), ທີ່ໃກ້ແຫ່ງງົວທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ “upagu” (ໃກ້ງົວ), ມີການເຮັດອັກສອນ “ໂອ” ໃຫ້ເປັນລັດສະ ຄື “ອຸ”. ອັພຍະຍີພາວະສະມາສ ທີ່ມີອຸປະສັກຢູ່ຂ້າງໜ້າ ກໍມີດ້ວຍປະການສະນີ.

---

Nipātapubbako yathā – vuḍḍhānaṃ paṭipāṭi, ye ye vuḍḍhā vā yathāvuḍḍhaṃ, padatthānatikkame – yathākkamaṃ, yathāsatti, yathābalaṃ karoti, balamanatikkamitvā karotīti attho. Jīvassa yattako paricchedo yāvajīvaṃ, yāvatāyukaṃ, kappaccayo. Yattakena attho yāvadatthaṃ, pabbatassa parabhāgo tiropabbataṃ, tiropākāraṃ, tirokuṭṭaṃ, pāsādassa anto antopāsādaṃ, antonagaraṃ, antovassaṃ, nagarassa bahi bahinagaraṃ, pāsādassa upari uparipāsādaṃ, uparimañcaṃ, mañcassa heṭṭhā heṭṭhāmañcaṃ, heṭṭhāpāsādaṃ, bhattassa pure purebhattaṃ, evaṃ pacchābhattaṃ.

ອັພຍະຍີພາວະສະມາສ ທີ່ມີນິບາດຢູ່ຂ້າງໜ້າ ເຊັ່ນ: ລຳດັບແຫ່ງຜູ້ຈະເລີນທັງຫຼາຍ ຫຼື ຜູ້ຈະເລີນທັງຫຼາຍໃດໆ ຊື່ວ່າ “yathāvuḍḍhaṃ” (ຕາມໄວ/ຕາມຜູ້ຈະເລີນ), ໃນອັດຖະວ່າ ການບໍ່ລ່ວງລະເມີດເນື້ອຄວາມຂອງບົດ — “yathākkamaṃ” (ຕາມລຳດັບ), “yathāsatti” (ຕາມຄວາມສາມາດ), ຄຳວ່າ “yathābalaṃ karoti” ມີອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມເຮັດໂດຍບໍ່ລ່ວງລະເມີດກຳລັງ. ກຳນົດຂອບເຂດແຫ່ງຊີວິດມີພຽງໃດ ຊື່ວ່າ “yāvajīvaṃ” (ຕະຫຼອດຊີວິດ), “yāvatāyukaṃ” (ຕະຫຼອດອາຍຸ), ມີການລົງ “ກ” ປັດໄຈ. ຄວາມຕ້ອງການມີພຽງໃດ ຊື່ວ່າ “yāvadatthaṃ” (ພຽງພໍແກ່ຄວາມຕ້ອງການ), ຝັ່ງນັ້ນແຫ່ງພູເຂົາ ຊື່ວ່າ “tiropabbataṃ” (ພົ້ນພູເຂົາ/ນອກພູເຂົາ), “tiropākāraṃ” (ພົ້ນກຳແພງ), “tirokuṭṭaṃ” (ພົ້ນຝາ), ພາຍໃນແຫ່ງປາສາດ ຊື່ວ່າ “antopāsādaṃ” (ໃນປາສາດ), “antonagaraṃ” (ໃນເມືອງ), “antovassaṃ” (ໃນລະຫວ່າງພັນສາ), ພາຍນອກແຫ່ງເມືອງ ຊື່ວ່າ “bahinagaraṃ” (ນອກເມືອງ), ເທິງແຫ່ງປາສາດ ຊື່ວ່າ “uparipāsādaṃ” (ເທິງປາສາດ), “uparimañcaṃ” (ເທິງຕຽງ), ພາຍໃຕ້ແຫ່ງຕຽງ ຊື່ວ່າ “heṭṭhāmañcaṃ” (ໃຕ້ຕຽງ), “heṭṭhāpāsādaṃ” (ໃຕ້ປາສາດ), ກ່ອນແຫ່ງພັດ ຊື່ວ່າ “purebhattaṃ” (ກ່ອນອາຫານ), ໃນຄຳວ່າ “pacchābhattaṃ” (ຫຼັງອາຫານ) ກໍເໝືອນກັນ.

---

Sākallatthe – saha makkhikāya samakkhikaṃ bhuñjati, na kiñci parivajjetīti attho. ‘‘Tesu vuddhī’’tiādinā sahasaddassa sādeso. Gaṅgāya oraṃ oragaṅgamiccādi.

ໃນອັດຖະວ່າ ຄວາມພ້ອມພຽງ (ສາກັນລະ) — ຍ່ອມກິນພ້ອມທັງແມງວັນ ຊື່ວ່າ “samakkhikaṃ”, ມີອະທິບາຍວ່າ ບໍ່ເວັ້ນສິ່ງໃດໆເລີຍ. ມີການແປງສັບວ່າ “saha” ເປັນ “sa” ດ້ວຍສູດມີ “Tesu vuddhī” ເປັນຕົ້ນ. ຝັ່ງນີ້ແຫ່ງແມ່ນ້ຳຄົງຄາ ຊື່ວ່າ “oragaṅgaṃ” ເປັນຕົ້ນ.

---

Abyayībhāvasamāso niṭṭhito.

ອັພຍະຍີພາວະສະມາສ ຈົບແລ້ວ.

---

Kammadhārayasamāsa

ກັມມະທາຣະຍະສະມາສ

---

Atha [Pg.183] kammadhārayasamāso vuccate.

ລຳດັບນີ້ ຈະກ່າວເຖິງກັມມະທາຣະຍະສະມາສ.

---

So ca navavidho visesanapubbapado visesanuttarapado visesanobhayapado upamānuttarapado sambhāvanāpubbapado avadhāraṇapubbapado nanipātapubbapado kupubbapado pādipubbapado cāti.

ກໍກັມມະທາຣະຍະສະມາສນັ້ນ ມີ 9 ຢ່າງ ຄື: ວິເສສະນະປຸພພະປະທະ, ວິເສສະນຸດຕະຣະປະທະ, ວິເສສະໂນພະຍະປະທະ, ອຸປະມານຸດຕະຣະປະທະ, ສັມພາວະນາປຸພພະປະທະ, ອະວະທາຣະນາປຸພພະປະທະ, ນະນິປາຕະປຸພພະປະທະ, ກຸປຸພພະປະທະ ແລະປາທິປຸພພະປະທະ.

---

Tattha visesanapubbapado tāva – ‘‘mahanta purisa’’itīdha ubhayattha paṭhamekavacanaṃ si, tulyādhikaraṇabhāvappasiddhatthaṃ casadda tasaddappayogo, mahanto ca so puriso cāti viggahe –

ໃນກັມມະທາຣະຍະສະມາສເຫຼົ່ານັ້ນ, ກ່ອນອື່ນ ວິເສສະນະປຸພພະປະທະ — ໃນຄຳວ່າ “mahanta purisa” ນີ້ ມີວິພັດ “ສິ” ປະຖົມມາພັດເອກະວະຈະນະໃນທັງສອງບົດ, ມີການໃຊ້ສັບວ່າ “ca” ແລະສັບວ່າ “ta” ເພື່ອໃຫ້ຄວາມເປັນຕຸລຍາທິກະຣະນະ (ມີວິພັດ ແລະລິງສະເໝີກັນ) ສຳເລັດ, ເມື່ອຕັ້ງວິເຄາະວ່າ “mahanto ca so puriso ca” (ບຸລຸດນັ້ນດ້ວຍ ເປັນຜູ້ໃຫຍ່ດ້ວຍ) —

---

Ito paraṃ ‘‘vibhāsā rukkhatiṇa’’iccādito ‘‘vibhāsā’’ti samāsavidhāne sabbattha vattate.

ຕັ້ງແຕ່ນີ້ໄປ ບົດວ່າ “vibhāsā” (ໂດຍກຳນົດ/ບໍ່ແນ່ນອນ) ຈາກສູດມີ “vibhāsā rukkhatiṇa” ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຕາມໄປໃນວິທີການສະມາສທັງປວງ.

---

339. Dvipade tulyādhikaraṇe kammadhārayo.

໓໓໙. ເມື່ອບົດທັງສອງມີວິພັດ ແລະລິງສະເໝີກັນ (ຕຸລຍາທິກະຣະນະ) ສະມາສນັ້ນ ຊື່ວ່າ ກັມມະທາຣະຍະ.

---

Dve padāni nāmikāni tulyādhikaraṇāni aññamaññena saha vibhāsā samasyante, tasmiṃ dvipade tulyādhikaraṇe sati so samāso kammadhārayasañño ca hoti.

ບົດນາມທັງສອງ ທີ່ມີວິພັດ ແລະລິງສະເໝີກັນ ຍ່ອມເຂົ້າສະມາສກັບບົດອື່ນໄດ້ບາງເທື່ອ, ເມື່ອບົດທັງສອງນັ້ນມີວິພັດ ແລະລິງສະເໝີກັນແລ້ວ, ສະມາສນັ້ນຍ່ອມໄດ້ຊື່ວ່າ ກັມມະທາຣະຍະດ້ວຍ.

---

Dve padāni dvipadaṃ, tulyaṃ samānaṃ adhikaraṇaṃ attho yassa padadvayassa taṃ tulyādhikaraṇaṃ, tasmiṃ dvipade tulyādhikaraṇe. Bhinnappavattinimittānaṃ dvinnaṃ padānaṃ visesanavisesitabbabhāvena ekasmiṃ atthe pavatti tulyādhikaraṇatā. Kammamiva dvayaṃ dhārayatīti kammadhārayo. Yathā hi kammaṃ kriyañca payojanañca dvayaṃ dhārayati, kamme sati kriyāya, payojanassa ca sambhavato, tathā ayaṃ samāso ekassa atthassa dve nāmāni dhārayati, tasmiṃ samāse sati ekatthajotakassa nāmadvayassa sambhavato.

ບົດທັງສອງ ຊື່ວ່າ ທະວິປະທະ, ອັດຖະ (ເນື້ອຄວາມ) ຂອງຄູ່ບົດໃດ ສະເໝີກັນ ຄື ເທົ່າກັນ, ຄູ່ບົດນັ້ນຊື່ວ່າ ຕຸລຍາທິກະຣະນະ, ໃນຄູ່ບົດທີ່ມີວິພັດ ແລະລິງສະເໝີກັນນັ້ນ. ຄວາມເປັນຕຸລຍາທິກະຣະນະ ຄືການເປັນໄປໃນອັດຖະດຽວກັນ ໂດຍຄວາມເປັນບົດວິເສສະນະ ແລະບົດວິເສສິດຖະ (ບົດທີ່ຖືກສະແດງວິເສດ) ຂອງບົດທັງສອງທີ່ມີເຫດໃຫ້ເກີດຕ່າງກັນ. ສະມາສໃດ ຍ່ອມຊົງໄວ້ເຊິ່ງສິ່ງທັງສອງ ເໝືອນດັ່ງກຳ (ການກະທຳ) ຊື່ວ່າ ກັມມະທາຣະຍະ. ປຽບເໝືອນກຳ ຍ່ອມຊົງໄວ້ເຊິ່ງສິ່ງທັງສອງ ຄື ກິລິຍາ ແລະປະໂຫຍດ, ເພາະເມື່ອມີກຳ ກິລິຍາ ແລະປະໂຫຍດກໍຍ່ອມມີໄດ້, ສັນໃດ; ສະມາສນີ້ກໍສັນນັ້ນ ຍ່ອມຊົງໄວ້ເຊິ່ງນາມສັບທັງສອງ ຂອງອັດຖະດຽວກັນ, ເພາະເມື່ອມີສະມາສນັ້ນ ນາມສັບທັງສອງທີ່ສະແດງອັດຖະດຽວກັນກໍຍ່ອມມີໄດ້.

---

Pure [Pg.184] viya samāsasaññāvibhattilopapakatibhāvā, samāseneva tulyādhikaraṇabhāvassa vuttattā ‘‘vuttatthānamappayogo’’ti casadda tasaddānamappayogo.

ການຕັ້ງຊື່ສະມາສ, ການລົບວິພັດ ແລະຄວາມເປັນປົກກະຕິ ຍ່ອມມີເໝືອນໃນກ່ອນ, ເພາະຄວາມເປັນຕຸລຍາທິກະຣະນະ ຖືກກ່າວໄວ້ແລ້ວດ້ວຍສະມາສນັ້ນເອງ, ຈຶ່ງບໍ່ມີການໃຊ້ສັບວ່າ “ca” ແລະສັບວ່າ “ta” ດ້ວຍຫຼັກການວ່າ “ບໍ່ໃຊ້ບົດທີ່ມີອັດຖະອັນກ່າວແລ້ວ”.

---

340. Mahataṃ mahā tulyādhikaraṇe pade.

໓໔໐. ການແປງ “ມະຫັນຕະ” ສັບ ເປັນ “ມະຫາ” ເມື່ອມີບົດທີ່ມີວິພັດ ແລະລິງສະເໝີກັນຢູ່ຂ້າງຫຼັງ.

---

Mahanta saddassa mahā hoti tulyādhikaraṇe uttarapade pare. Mahatanti bahuvacanaggahaṇena kvaci mahaādeso ca, ettha ca visesanassa pubbanipāto visesanabhūtassa pubbapadassa mahādesavidhānatova viññāyati.

Laos: ການແປງ “ມະຫັນຕະ” ສັບ ເປັນ “ມະຫາ” ຍ່ອມມີ ເມື່ອມີບົດຫຼັງທີ່ມີວິພັດ ແລະລິງສະເໝີກັນຢູ່ຂ້າງຫຼັງ. ດ້ວຍການຖືເອົາພະຫຸວະຈະນະວ່າ “mahataṃ” ຍ່ອມມີການແປງເປັນ “ມະຫະ” ໄດ້ບາງເທື່ອ, ແລະໃນທີ່ນີ້ ການວາງບົດວິເສສະນະໄວ້ຂ້າງໜ້າ (ປຸພພະນິບາດ) ຍ່ອມຮູ້ໄດ້ ຈາກວິທີການແປງເປັນ “ມະຫາ” ຂອງບົດໜ້າທີ່ເປັນບົດວິເສສະນະນັ້ນເອງ.

---

‘‘Kammadhārayo, digū’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ “Kammadhārayo” ແລະ “digū” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

341. Ubhe tappurisā.

໓໔໑. ທັງສອງນັ້ນ ເປັນຕັບປຸຣິສະ.

---

Ubhe kammadhārayadigusamāsā tappurisasaññā honti.

ທັງກັມມະທາຣະຍະສະມາດ ແລະທິຄຸສະມາດ ທັງສອງນັ້ນ ມີຊື່ວ່າ ຕັບປຸຣິສະ.

---

Tassa puriso tappuriso, tappurisasadisattā ayampi samāso anvatthasaññāya tappurisoti vutto. Yathā hi tappurisasaddo guṇamativatto, tathā ayaṃ samāsopi. Uttarapadatthappadhāno hi tappurisoti. Tato nāmabyapadeso syādyuppatti. Ayaṃ pana tappuriso abhidheyyavacano, paraliṅgo ca.

ບົດວິເຄາະວ່າ 'ຕັສສະ ປຸຣິໂສ' ເປັນ ຕັບປຸຣິໂສ (ບຸຣຸດຂອງຜູ້ນັ້ນ). ເພາະຄວາມທີ່ສະມາດນີ້ຄ້າຍຄືກັບຄຳວ່າ ຕັບປຸຣິສະ, ສະມາດນີ້ຈຶ່ງຖືກຮຽກວ່າ 'ຕັບປຸຣິສະ' ໂດຍຊື່ທີ່ມີຄວາມໝາຍກົງກັນ. ດ້ວຍວ່າ ຄຳວ່າ ຕັບປຸຣິສະ ນັ້ນ ກ້າວລ່ວງຄຸນນາມ (ໝາຍເຖິງຕົວບຸກຄົນ) ສັນໃດ, ສະມາດນີ້ກໍສັນນັ້ນ. ເພາະວ່າ ຕັບປຸຣິສະສະມາດ ມີເນື້ອຄວາມຂອງບົດຫຼັງເປັນປະທານ. ຈາກນັ້ນ ຈຶ່ງມີການຕັ້ງຊື່ ແລະການລົງວິພັດ (ສິ ເປັນຕົ້ນ). ແຕ່ຕັບປຸຣິສະສະມາດນີ້ ມີລິງຕາມບົດທີ່ຖືກສະແດງ (ອະພິເທຍຍະວະຈະນະ) ແລະມີລິງຕາມບົດຫຼັງ (ປະຣະລິງ).

---

Mahāpuriso, mahāpurisā iccādi purisasaddasamaṃ, evaṃ mahāvīro, mahāmuni, mahantañca taṃ balañcāti mahābalaṃ, mahabbhayaṃ, mahaādeso. Santo ca so puriso cāti sappuriso, ‘‘santasaddassa so bhe bo cante’’ti ettha casaddena santasaddassa samāse abhakārepi sādeso, tathā pubbapuriso, parapuriso, paṭhamapuriso, majjhimapuriso, uttamapuriso, dantapuriso, paramapuriso, vīrapuriso, setahatthī, kaṇhasappo, nīluppalaṃ, lohitacandanaṃ.

ຕົວຢ່າງ: ມະຫາປຸຣິໂສ (ມະຫາບຸຣຸດ), ມະຫາປຸຣິສາ (ພວກມະຫາບຸຣຸດ) ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງມີວິທີແຈກຄືກັບ 'ປຸຣິສະ' ສັບ. ເຊັ່ນດຽວກັນນັ້ນ: ມະຫາວີໂຣ, ມະຫາມຸນິ. ບົດວິເຄາະວ່າ 'ມະຫັນຕັນຈະ ຕັງ ພະລັນຈາຕິ' ເປັນ ມະຫາພະລັງ (ກຳລັງອັນໃຫຍ່), ມະຫັບພະຍັງ (ໄພອັນໃຫຍ່), ມະຫາເທໂສ (ຄຳສັ່ງອັນໃຫຍ່). ບົດວິເຄາະວ່າ 'ສັນໂຕ ຈະ ໂສ ປຸຣິໂສ ຈະ' ເປັນ ສັບປຸຣິໂສ (ສັດບຸຣຸດ). ດ້ວຍ 'ຈະ' ສັບ ໃນສູດ 'ສັນຕັສສັສສະ ໂສ ເພ ໂພ ຈັນເຕ' (santasaddassa so bhe bo cante) ນີ້, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ມີອັກສອນ 'ອະ' ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງໃນສະມາດ ກໍມີການແປງ 'ສັນຕະ' ສັບ ເປັນ 'ສະ' ໄດ້. ເຊັ່ນດຽວກັນນັ້ນ: ປຸບພະປຸຣິໂສ, ປະຣະປຸຣິໂສ, ປະຖະມະປຸຣິໂສ, ມັດຊິມະປຸຣິໂສ, ອຸດຕະມະປຸຣິໂສ, ทັນຕະປຸຣິໂສ, ປະຣະມະປຸຣິໂສ, ວີຣະປຸຣິໂສ, ເສຕະຫັດຖີ, ກັນຫະສັບໂປ, ນີລຸບປະລັງ, ໂລຫິຕະຈັນທະນັງ.

---

Kvaci [Pg.185] vibhāsādhikārato na bhavati, yathā – puṇṇo mantāniputto, citto gahapati, sakko devarājāti.

ໃນບາງອຸທາຫອນ ຍ້ອນມີອຳນາດຂອງ 'ວິພາສາ' (ການກຳນົດທາງເລືອກ) ຈຶ່ງບໍ່ມີການເຂົ້າສະມາດ ເຊັ່ນ: ປຸນໂນ ມັນຕານິປຸດໂຕ, ຈິດຕໍ ຄະຫະປະຕິ, ສັກໂກ ເທວະຣາຊາ.

---

Pumā ca so kokilo cāti atthe samāse kate –

ເມື່ອເຂົ້າສະມາດໃນຄວາມໝາຍວ່າ 'ພຸມາ ຈະ ໂສ ໂກກິໂລ ຈະ' (ມັນເປັນທັງເພດຜູ້ ແລະເປັນທັງນົກດຸດເຫວົ່າ) ແລ້ວ —

---

‘‘Lopa’’nti vattate.

ມີບົດວ່າ 'ໂລປະ' (ການລົບ) ຕາມມາ.

---

342. Pumassa liṅgādīsu samāsesu.

໓໔໒. (ສູດວ່າ) 'ປຸມັສສະ ລິງຄາທີສຸ ສະມາເສສຸ'.

---

Pumaiccetassa anto akāro lopamāpajjate liṅgādīsu parapadesu samāsesu, ‘‘aṃmo niggahītaṃ jhalapehī’’ti makārassa niggahītaṃ. Puṅkokilo. Evaṃ punnāgo.

ອັກສອນ 'ອະ' ທີ່ສຸດຂອງ 'ປຸມະ' ສັບນີ້ ຍ່ອມເຖິງການລົບ ໃນສະມາດທັງຫຼາຍ ເມື່ອມີບົດເບື້ອງຫຼັງຄື 'ລິງຄະ' ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍສູດ 'ອັງໂມ ນິກຄະຫີຕັງ ຊະລະເພຫິ' (aṃmo niggahītaṃ jhalapehī) ຈຶ່ງແປງ 'ມະ' ອັກສອນ ເປັນນິກຄະຫິດຕະ. ເປັນ ປຸງໂກກິໂລ (ນົກດຸດເຫວົ່າຕົວຜູ້). ເຊັ່ນດຽວກັນນັ້ນ: ປຸນນາໂຄ.

---

Khattiyā ca sā kaññā cāti viggayha samāse kate –

ເມື່ອຕັ້ງວິເຄາະວ່າ 'ຂັດຕິຍາ ຈະ ສາ ກັນຍາ ຈະ' (ນາງເປັນທັງກສັດຕຣີ ແລະເປັນທັງຍິງສາວ) ແລ້ວ ເຂົ້າສະມາດ —

---

‘‘Tulyādhikaraṇe, pade, itthiyaṃ bhāsitapumitthī pumāva ce’’ti ca vattate.

ມີບົດວ່າ 'ຕຸລຍາທິກະຣະເນ, ປະເທ, ອິດຖິຍັງ ພາສິຕະປຸມິດຖີ ປຸມາວະ ເຈ' (tulyādhikaraṇe, pade, itthiyaṃ bhāsitapumitthī pumāva ce) ຕາມມາ.

---

343. Kammadhārayasaññe ca.

໓໔໓. (ສູດວ່າ) 'ກັມມະທາຣະຍະສັນເຍ ຈະ'.

---

Kammadhārayasaññe ca samāse itthiyaṃ vattamāne tulyādhikaraṇe uttarapade pare pubbabhūto itthivācako saddo pubbe bhāsitapumā ce, so pumā iva daṭṭhabboti pubbapade itthippaccayassa nivatti hoti.

ໃນສະມາດທີ່ມີຊື່ວ່າ ກັມມະທາຣະຍະ ເມື່ອສະແດງຄວາມເປັນອິດຖີລິງ (ເພດຍິງ) ເມື່ອມີບົດຫຼັງທີ່ມີວິພັດສະເໝີກັນ (ຕຸລຍາທິກະຣະນະ) ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ຫາກບົດໜ້າທີ່ສະແດງເພດຍິງນັ້ນ ເຄີຍກ່າວເປັນປຸມລິງ (ເພດຊາຍ) ມາກ່ອນ, ບົດໜ້ານັ້ນຍ່ອມຕ້ອງຖືວ່າເປັນເໝືອນປຸມລິງ, ຈຶ່ງມີການງົດ (ລົບ) ອິດຖີປັດໄຈໃນບົດໜ້າ.

---

Khattiyakaññā, khattiyakaññāyo iccādi. Evaṃ rattalatā, dutiyabhikkhā, brāhmaṇī ca sā dārikā cāti brāhmaṇadārikā, nāgamāṇavikā.

ຕົວຢ່າງ: ຂັດຕິຍະກັນຍາ (ນາງກສັດຕຣີສາວ), ຂັດຕິຍະກັນຍາໂຍ ເປັນຕົ້ນ. ເຊັ່ນດຽວກັນນັ້ນ: ຣັດຕະລະຕາ, ທຸຕິຍະພິກຂາ. ບົດວິເຄາະວ່າ 'ພຣາມະນີ ຈະ ສາ ທາຣິກາ ຈະ' ເປັນ ພຣາມະນະທາຣິກາ (ເດັກຍິງພຣາມ), ນາຄະມານະວິກາ (ນາງນາກສາວ).

---

Pubbapadassevāyaṃ pumbhāvātideso, tena ‘‘khattiyakumārī kumārasamaṇī taruṇabrāhmaṇī’’tiādīsu uttarapadesu itthippaccayassa na nivatti hoti.

ການກຳນົດໃຫ້ມີສະພາວະເປັນເພດຊາຍ (ປຸມພາວະ) ນີ້ ຍ່ອມມີສະເພາະແກ່ບົດໜ້າເທົ່ານັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ໃນບົດຫຼັງທັງຫຼາຍ ເຊັ່ນ 'ຂັດຕິຍະກຸມາຣີ, ກຸມາຣະສະມະນີ, ຕະຣຸນະພຣາມະນີ' ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ມີການງົດອິດຖີປັດໄຈ.

---

Itthiyamicceva [Pg.186] kiṃ? Kumārīratanaṃ, samaṇīpadumaṃ.

ຄຳຖາມ: ທີ່ກ່າວວ່າ 'ອິດຖິຍັງ' (ໃນເພດຍິງ) ນັ້ນ ເພື່ອປະໂຫຍດຫຍັງ? ຄຳຕອບ: ເພື່ອປ້ອງກັນໃນອຸທາຫອນ ເຊັ່ນ ກຸມາຣີຣະຕະນັງ (ແກ້ວຄືນາງກຸມາຣີ), ສະມະນີປະທຸມັງ (ດອກບົວຄືນາງສະມະນະ).

---

Bhāsitapumāti kiṃ? Gaṅgānadī, taṇhānadī, pathavīdhātu. ‘‘Nandāpokkharaṇī, nandādevī’’tiādīsu pana saññāsaddattā na hoti.

ຄຳຖາມ: ທີ່ກ່າວວ່າ 'ພາສິຕະປຸມາ' (ເຄີຍກ່າວເປັນເພດຊາຍ) ນັ້ນ ເພື່ອປະໂຫຍດຫຍັງ? ຄຳຕອບ: ເພື່ອປ້ອງກັນໃນອຸທາຫອນ ເຊັ່ນ ຄັງຄານະທີ (ແມ່ນ້ຳຄົງຄາ), ຕັນຫານະທີ (ແມ່ນ້ຳຄືຕັນຫາ), ປະຖະວີທາຕຸ (ທາດດິນ). ສ່ວນໃນຄຳວ່າ 'ນັນທາໂປກຂະຣະນີ, ນັນທາເທວີ' ເປັນຕົ້ນນັ້ນ ເພາະເປັນຊື່ສະເພາະ (ສັນຍາສັບ) ຈຶ່ງບໍ່ມີການງົດອິດຖີປັດໄຈ.

---

Tathā puratthimo ca so kāyo cāti puratthimakāyo, ettha ca kāyekadeso kāyasaddo. Evaṃ pacchimakāyo, heṭṭhimakāyo, uparimakāyo, sabbakāyo, purāṇavihāro, navāvāso, kataranikāyo, katamanikāyo, hetuppaccayo, abahulaṃ bahulaṃ katanti bahulīkataṃ, jīvitappadhānaṃ navakaṃ jīvitanavakaṃ iccādi.

ເຊັ່ນດຽວກັນນັ້ນ ບົດວິເຄາະວ່າ 'ປຸຣັດຖິໂມ ຈະ ໂສ ກາໂຍ ຈະ' ເປັນ ປຸຣັດຖິມະກາໂຍ (ກາຍເບື້ອງໜ້າ), ໃນທີ່ນີ້ 'ກາຍະ' ສັບ ໝາຍເຖິງສ່ວນໜຶ່ງຂອງຮ່າງກາຍ. ເຊັ່ນດຽວກັນນັ້ນ: ປັດຊິມະກາໂຍ (ກາຍເບື້ອງຫຼັງ), ເຫດຖິມະກາໂຍ (ກາຍເບື້ອງລຸ່ມ), ອຸປະຣິມະກາໂຍ (ກາຍເບື້ອງເທິງ), ສັບພະກາໂຍ (ກາຍທັງປວງ), ປຸຣານະວິຫາໂຣ (ວິຫານເກົ່າ), ນະວາວາໂສ (ອາວາດໃໝ່), ກະຕະຣະນິກາໂຍ (ນິກາຍໃດ), ກະຕະມະນິກາໂຍ (ນິກາຍໃດ), ເຫຕຸປັດຈະໂຍ (ເຫດປັດໄຈ). ບົດວິເຄາະວ່າ 'ອະພະຫຸລັງ ພະຫຸລັງ ກະຕັນຕິ' ເປັນ ພະຫຸລີກະຕັງ (ເຮັດໃຫ້ຫຼາຍແລ້ວ), 'ຊີວິຕັບປະທານັງ ນະວະກັງ' ເປັນ ຊີວິດຕະນະວະກັງ (ໝວດເກົ້າທີ່ມີຊີວິດເປັນປະທານ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Visesanuttarapade jinavacanānuparodhato therācariyapaṇḍitādi visesanaṃ parañca bhavati. Yathā – sāriputto ca so thero cāti sāriputtatthero. Evaṃ mahāmoggallānatthero, mahākassapatthero, buddhaghosācariyo, dhammapālācariyo, ācariyaguttiloti vā, mahosadho ca so paṇḍito cāti mahosadhapaṇḍito. Evaṃ vidhurapaṇḍito, vatthuviseso.

ໃນວິເສສະນຸດຕະຣະບົດ (ສະມາດທີ່ມີບົດວິເສສະນະຢູ່ຫຼັງ) ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ຂັດກັບພຣະພຸດທະພົດ, ບົດວິເສສະນະ ເຊັ່ນ ເຖຣະ, ອາຈະຣິຍະ, ປັນທິຕະ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຢູ່ເບື້ອງຫຼັງໄດ້. ເຊັ່ນ: 'ສາຣິປຸດໂຕ ຈະ ໂສ ເຖໂຣ ຈະ' ເປັນ ສາຣິປຸດຕັດເຖໂຣ (ພຣະສາຣີບຸດເຖຣະ). ເຊັ່ນດຽວກັນນັ້ນ: ມະຫາມົກຄັລລານັດເຖໂຣ, ມະຫາກັສສະປັດເຖໂຣ, ພຸດທະໂຄສາຈະຣิໂຍ, ທັມມະປາລາຈະຣິໂຍ, ຫຼື ອາຈະຣິຍະຄຸດຕິໂລ. ບົດວິເຄາະວ່າ 'ມະໂຫສະໂທ ຈະ ໂສ ປັນທິໂຕ ຈະ' ເປັນ ມະໂຫສະຖະປັນທິໂຕ (ມະໂຫສົດບັນດິດ). ເຊັ່ນດຽວກັນນັ້ນ: ວິທຸຣະປັນທິໂຕ, ວັດຖຸວິເສໂສ.

---

Visesanobhayapado yathā – sītañca taṃ uṇhañcāti sītuṇhaṃ, siniddho ca so uṇho cāti siniddhuṇho, māso. Khañjo ca so khujjo cāti khañjakhujjo. Evaṃ andhabadhiro, katākataṃ, chiddāvachiddaṃ, uccāvacaṃ, chinnabhinnaṃ, sittasammaṭṭhaṃ, gatapaccāgataṃ.

ວິເສສະໂນພະຍະບົດ (ສະມາດທີ່ມີບົດວິເສສະນະທັງສອງ) ເຊັ່ນ: 'ສີຕັນຈະ ຕັງ ອຸນຫັນຈາຕິ' ເປັນ ສີຕຸນຫັງ (ທັງໜາວທັງຮ້ອນ), 'siniddho ca so uṇho cāti' ເປັນ ສິນິດທຸນໂຫ (ທັງຊຸ່ມຊື່ນທັງຮ້ອນ) ໃຊ້ກັບຄຳວ່າ ມາໂສ (ເດືອນ). 'ຂັນໂຊ ຈະ ໂສ ຂຸດໂຊ ຈະ' ເປັນ ຂັນຊະຂຸດໂຊ (ທັງຂາເປ້ທັງຫຼັງກົ່ງ). ເຊັ່ນດຽວກັນນັ້ນ: ອັນທະພະທິໂຣ (ທັງບອດທັງໜວກ), ກະຕາກະຕັງ (ທັງເຮັດແລ້ວແລະບໍ່ທັນເຮັດ), ຊິດທາວະຊິດທັງ (ມີຊ່ອງນ້ອຍຊ່ອງໃຫຍ່), ອຸດຈາວະຈັງ (ທັງສູງທັງຕ່ຳ), ຊິນນະພິນນັງ (ທັງຂາດທັງເພ), ສິດຕະສັມມັດຖັງ (ທັງຫົດນ້ຳທັງກວາດແລ້ວ), ຄະຕະປັດຈາຄະຕັງ (ທັງໄປທັງກັບ).

---

Upamānuttarapade abhidhānānurodhato upamānabhūtaṃ visesanaṃ paraṃ bhavati. Yathā – sīho viya sīho, muni ca so sīho cāti munisīho. Evaṃ munivasabho, munipuṅgavo, buddhanāgo, buddhādicco, raṃsi viya raṃsi, saddhammo ca [Pg.187] so raṃsi cāti saddhammaraṃsi. Evaṃ vinayasāgaro, puṇḍarīkamiva puṇḍarīko, samaṇo ca so puṇḍarīko cāti samaṇapuṇḍarīko, samaṇapadumo. Cando viya cando, mukhañca taṃ cando cāti mukhacando. Evaṃ mukhapadumaṃ iccādi.

ໃນອຸປະມານຸດຕະຣະບົດ (ສະມາດທີ່ມີບົດອຸປະມາຢູ່ຫຼັງ) ເພື່ອໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບການໃຊ້ພາສາ, ບົດວິເສສະນະທີ່ເປັນອຸປະມາ ຍ່ອມຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. ເຊັ່ນ: 'ສີໂຫ ວິຍະ ສີໂຫ, ມຸນິ ຈະ ໂສ ສີໂຫ ຈະ' ເປັນ ມຸນິສີໂຫ (ພຣະມຸນີຜູ້ປະເສີດເໝືອນລາຊະສີ). ເຊັ່ນດຽວກັນນັ້ນ: ມຸນິວະສະໂພ, ມຸນິປຸງຄະໂວ, ພຸດທະນາໂຄ, ພຸດທາທິດໂຈ. 'ຣັງສິ ວິຍະ ຣັງສິ, ສັດທັມໂມ ຈະ ໂສ ຣັງສິ ຈະ' ເປັນ ສັດທັມມະຣັງສິ (ພຣະສັດທຳເໝືອນລັດສະໝີ). ເຊັ່ນດຽວກັນນັ້ນ: ວິນະຍະສາຄະໂຣ. 'ປຸນທະຣີກັມມິວະ ປຸນທະຣີໂກ, ສະມະໂນ ຈະ ໂສ ປຸນທະຣີໂກ ຈະ' ເປັນ ສະມະນະປຸນທະຣີໂກ (ພຣະສະມະນະເໝືອນດອກບົວຂາວ), ສະມະນະປະທຸໂມ. 'ຈັນໂທ ວິຍະ ຈັນໂທ, ມຸຂັນຈະ ຕັງ ຈັນໂທ ຈະ' ເປັນ ມຸຂະຈັນໂທ (ໜ້າເໝືອນພຣະຈັນ). ເຊັ່ນດຽວກັນນັ້ນ: ມຸຂະປະທຸມັງ ເປັນຕົ້ນ.

---

Sambhāvanāpubbapado yathā – dhammo iti buddhi dhammabuddhi. Evaṃ dhammasaññā, dhammasaṅkhāto, dhammasammato, pāṇasaññitā, asubhasaññā, aniccasaññā, anattasaññā, dhātusaññā, dhītusaññā, attasaññā, atthisaññā, attadiṭṭhi iccādi.

ສັມພາວະນາປຸບພະບົດ (ສະມາດທີ່ມີບົດໜ້າສະແດງຄວາມຄິດເຫັນ) ເຊັ່ນ: 'ທັມໂມ ອິຕິ ພຸດທິ' ເປັນ ທັມມະພຸດທິ (ຄວາມຮູ້ວ່າ 'ນີ້ເປັນທຳ'). ເຊັ່ນດຽວກັນນັ້ນ: ທັມມະສັນຍາ, ທັມມະສັງຂາໂຕ, ທັມມະສັມມະໂຕ, ປານະສັນຍິຕາ, ອະສຸພະສັນຍາ, ອະນິດຈະສັນຍາ, ອະນັດຕະສັນຍາ, ທາຕຸສັນຍາ, ທີຕຸສັນຍາ, ອັດຕະສັນຍາ, ອັດຖິສັນຍາ, ອັດຕະທິດຖິ ເປັນຕົ້ນ.

---

Avadhāraṇapubbapado yathā – guṇo eva dhanaṃ guṇadhanaṃ. Evaṃ saddhādhanaṃ, sīladhanaṃ, paññādhanaṃ, cakkhu eva indriyaṃ cakkhundriyaṃ. Evaṃ cakkhāyatanaṃ, cakkhudhātu, cakkhudvāraṃ, rūpārammaṇamiccādi.

ອະວະທາຣະນາປຸບພະບົດ (ສະມາດທີ່ມີບົດໜ້າເນັ້ນຄວາມໝາຍ) ເຊັ່ນ: 'ຄຸໂນ ເອວະ ທະນັງ' ເປັນ ຄຸນາທະນັງ (ຄຸນງາມຄວາມດີນັ້ນເອງເປັນຊັບ). ເຊັ່ນດຽວກັນນັ້ນ: ສັດທາທະນັງ, ສີລາທະນັງ, ປັນຍາທະນັງ. 'ຈັກຂຸ ເອວະ ອິນທະຣິຍັງ' ເປັນ ຈັກຂຸນທະຣິຍັງ (ຕານັ້ນເອງເປັນໃຫຍ່). ເຊັ່ນດຽວກັນນັ້ນ: ຈັກຂາຍະຕະນັງ, ຈັກຂຸທາຕຸ, ຈັກຂຸທວາຣັງ, ຮູປາຣັມມະນັງ ເປັນຕົ້ນ.

---

Nanipātapubbapado yathā – na brāhmaṇoti atthe kammadhārayasamāse, vibhattilopādimhi ca kate –

ນະນິປາຕະປຸບພະບົດ (ສະມາດທີ່ມີ ນະ ນິບາດ ຢູ່ໜ້າ) ເຊັ່ນ: ໃນຄວາມໝາຍວ່າ 'ນະ ພຣາມະໂນ' (ບໍ່ແມ່ນພຣາມ) ເມື່ອເຂົ້າກັມມະທາຣະຍະສະມາດ ແລະລົບວິພັດເປັນຕົ້ນແລ້ວ —

---

‘‘Ubhe tappurisā’’ti tappurisasaññā.

ດ້ວຍສູດວ່າ 'ອຸເພ ຕັບປຸຣິສາ' ຈຶ່ງມີຊື່ວ່າ ຕັບປຸຣິສະ.

---

344. Attaṃ nassa tappurise.

໓໔໔. (ສູດວ່າ) 'ອັດຕັງ ນັສສະ ຕັບປຸຣິເສ'.

---

Nassa nipātapadassa tappurise uttarapade pare sabbasseva attaṃ hoti. Tappurisekadesattā tappuriso, abrāhmaṇo.

ແປງ 'ນະ' ນິບາດສັບທັງໝົດ ເປັນ 'ອະ' ເມື່ອມີບົດຫຼັງໃນຕັບປຸຣິສະສະມາດ. ເພາະຄວາມເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງຕັບປຸຣິສະສະມາດ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຕັບປຸຣິສະ. ເປັນ ອະພຣາມະໂນ (ຜູ້ບໍ່ແມ່ນພຣາມ).

---

Na nisedho sato yutto,Desādiniyamaṃ vinā;

Asato cāphalo tasmā,Kathamabrāhmaṇoti ce?

ຫາກມີຄຳຖາມວ່າ: 'ການຫ້າມ (ປະຕິເສດ) ຍ່ອມຄວນແກ່ສິ່ງທີ່ມີຢູ່, ເວັ້ນເສຍແຕ່ການກຳນົດສະຖານທີ່ເປັນຕົ້ນ; ແລະການປະຕິເສດສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຢູ່ ກໍບໍ່ມີຜົນ. ເພາະສະນັ້ນ, ຄຳວ່າ ອະພຣາມະໂນ ຈະມີໄດ້ແນວໃດ?'

---

Nisedhatthānuvādena, paṭisedhavidhi kvaci;

Parassa micchāñāṇattā-khyāpanāyopapajjate.

ການກ່າວຢ້ຳເນື້ອຄວາມປະຕິເສດ ເພື່ອສະແດງວິທີການຫ້າມ ໃນບາງອຸທາຫອນ ຍ່ອມມີຂຶ້ນ ເພື່ອສະແດງຄວາມເຫັນຜິດ (ມິດສາຊານ) ຂອງຄົນອື່ນ.

---

Duvidho cassattho pasajjappaṭisedhapariyudāsavasena.

ແລະເນື້ອຄວາມຂອງ ນະ ນິບາດ ນັ້ນ ມີ ໒ ປະການ ຄື: ປະສັດຊະປະຕິເສດ (ການປະຕິເສດໂດຍກົງ) ແລະປະຣິຍຸດາດ (ການປະຕິເສດໂດຍກັນອອກ).

---

Tattha [Pg.188] yo ‘‘asūriyapassā rājadārā’’tiādīsu viya uttarapadatthassa sabbathā abhāvaṃ dīpeti, so pasajjappaṭisedhavācī nāma. Yo pana ‘‘abrāhmaṇa amanussā’’tiādīsu viya uttarapadatthaṃ pariyudāsitvā taṃsadise vatthumhi kāriyaṃ paṭipādayati, so pariyudāsavācī nāma.

ໃນສອງປະການນັ້ນ, ນະ ນິບາດ ໃດ ທີ່ສະແດງຄວາມບໍ່ມີຢູ່ໂດຍປະການທັງປວງ ຂອງເນື້ອຄວາມບົດຫຼັງ ເຊັ່ນໃນຄຳວ່າ 'ອະສູຣິຍະປັດສາ ຣາຊະທາຣາ' (ພຣະມະເຫສີຜູ້ບໍ່ເຄີຍເຫັນດວງຕາເວັນ) ເປັນຕົ້ນ, ນະ ນິບາດ ນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ປະສັດຊະປະຕິເສດວາຈີ'. ສ່ວນ ນະ ນິບາດ ໃດ ທີ່ກັນເນື້ອຄວາມຂອງບົດຫຼັງອອກແລ້ວ ສະແດງຄວາມໝາຍໃນສິ່ງທີ່ຄ້າຍຄືກັນ ເຊັ່ນໃນຄຳວ່າ 'ອະພຣາມະນະ' (ຜູ້ບໍ່ແມ່ນພຣາມ), 'ອະມະນຸດສະ' (ຜູ້ບໍ່ແມ່ນມະນຸດ) ເປັນຕົ້ນ, ນະ ນິບາດ ນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ປະຣິຍຸດາດວາຈີ'.

---

Vuttañca

ແລະມີຄຳກ່າວໄວ້ວ່າ:

---

‘‘Pasajjappaṭisedhassa, lakkhaṇaṃ vatthunatthitā;

Vatthuto aññatra vutti, pariyudāsalakkhaṇa’’nti.

'ລັກສະນະຂອງປະສັດຊະປະຕິເສດ ຄືຄວາມບໍ່ມີຢູ່ຂອງສິ່ງນັ້ນ; ສ່ວນລັກສະນະຂອງປະຣິຍຸດາດ ຄືການກ່າວເຖິງສິ່ງອື່ນນອກຈາກສິ່ງນັ້ນ.'

---

Nanvevaṃ santepi ‘‘abrāhmaṇo’’tiādīsu kathamuttarapadatthappadhānatā siyāti?

ຄຳຖາມ: ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນຢ່າງນັ້ນ, ແຕ່ໃນຄຳວ່າ 'ອະພຣາມະໂນ' ເປັນຕົ້ນ ຈະມີຄວາມເປັນປະທານຂອງເນື້ອຄວາມບົດຫຼັງໄດ້ແນວໃດ?

---

Vuccate – brāhmaṇādisaddānaṃ brāhmaṇādiatthasseva taṃsadisādiatthassāpi vācakattā, brāhmaṇādisaddā hi kevalābrāhmaṇādiatthesveva pākaṭā, bhūsaddo viyasattāyaṃ, yadā te pana aññena sadisādivācakena naiti nipātena yujjanti, tadā taṃsadisatadaññatabbiruddhatadabhāvesupi vattanti, bhūsaddo viya anvabhiyādiyoge anubhavanaabhibhavanādīsu, tasmā uttarapadatthajotakoyevettha naiti nipātoti na doso, tena abrāhmaṇoti brāhmaṇasadisoti vuttaṃ hoti. Evaṃ amanusso, assamaṇo.

ຄຳຕອບ: ເພາະວ່າ ສັບທັງຫຼາຍ ເຊັ່ນ ພຣາມະນະ ເປັນຕົ້ນ ບໍ່ພຽງແຕ່ສະແດງເນື້ອຄວາມຂອງພຣາມເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ຍັງສະແດງເນື້ອຄວາມຂອງສິ່ງທີ່ຄ້າຍຄືກັນນັ້ນເປັນຕົ້ນນຳອີກ. ດ້ວຍວ່າ ພຣາມະນະສັບ ເປັນຕົ້ນ ເມື່ອຢູ່ໂດດດ່ຽວ ຍ່ອມປາກົດໃນເນື້ອຄວາມຂອງພຣາມເທົ່ານັ້ນ, ເໝືອນ 'ພູ' ທາດ ໃນຄວາມມີຢູ່. ແຕ່ເມື່ອປະກອບຮ່ວມກັບ 'ນະ' ນິບາດ ທີ່ສະແດງຄວາມຄ້າຍຄືກັນເປັນຕົ້ນ, ຍ່ອມສະແດງເນື້ອຄວາມໃນທາງຄ້າຍຄືກັນ, ຕ່າງກັນ, ກົງກັນຂ້າມ ແລະຄວາມບໍ່ມີຢູ່ຂອງສິ່ງນັ້ນນຳອີກ, ເໝືອນ 'ພູ' ທາດ ເມື່ອປະກອບກັບ 'ອະນຸ', 'ອະພິ' ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມສະແດງເນື້ອຄວາມວ່າ ສະເຫວີຍ (ອະນຸພະວະນະ), ຄອບງຳ (ອະພິພະວະນະ) ເປັນຕົ້ນ. ເພາະສະນັ້ນ, ໃນທີ່ນີ້ 'ນະ' ນິບາດ ຈຶ່ງເປັນພຽງຕົວສະແດງເນື້ອຄວາມຂອງບົດຫຼັງເທົ່ານັ້ນ, ຈຶ່ງບໍ່ມີໂທດ (ຂໍ້ບົກພ່ອງ) ແຕ່ຢ່າງໃດ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ຄຳວ່າ 'ອະພຣາມະໂນ' ຈຶ່ງໝາຍເຖິງ 'ຜູ້ຄ້າຍຄືກັບພຣາມ'. ເຊັ່ນດຽວກັນນັ້ນ: ອະມະນຸດໂສ (ຜູ້ຄ້າຍຄືກັບມະນຸດ), ອະສະມະໂນ (ຜູ້ຄ້າຍຄືກັບສະມະນະ).

---

Aññatthe – na byākatā abyākatā, asaṃkiliṭṭhā, apariyāpannā.

ໃນເນື້ອຄວາມວ່າ 'ສິ່ງອື່ນ' (ອັນຍັດຖະ) ເຊັ່ນ: 'ນະ ວະຍາກະຕາ' ເປັນ ອະວະຍາກະຕາ (ທຳທີ່ບໍ່ແມ່ນອະວະຍາກົດ/ບໍ່ຖືກພະຍາກອນ), ອະສັງກິລິດຖາ (ທຳທີ່ບໍ່ເສົ້າໝອງ), ອະປະຣິຍາປັນນາ (ທຳທີ່ບໍ່ນັບເນື່ອງ).

---

Viruddhatthe – na kusalā akusalā, kusalapaṭipakkhāti attho. Evaṃ alobho, amitto.

In the opposite sense (viruddhatthe): "na kusalā" = akusalā, meaning opposite to wholesome. Likewise: alobho, amitto.

---

Pasajjappaṭisedhe – na katvā akatvā, akātuna puññaṃ akaronto.

ໃນປະສັດຊະປະຕິເສດ (ການປະຕິເສດໂດຍກົງ) ເຊັ່ນ: 'ນະ ກັດວາ' ເປັນ ອະກັດວາ (ບໍ່ໄດ້ເຮັດແລ້ວ), ອະກາຕຸນະ, ປຸນຍັງ ອະກະຣົນໂຕ (ຜູ້ບໍ່ເຮັດບຸນ).

---

‘‘Nassa, tappurise’’ti ca vattate.

ມີບົດວ່າ 'ນັສສະ, ຕັບປຸຣິເສ' ຕາມມາ.

---

345. Sare [Pg.189] ana.

໓໔໕. (ສູດວ່າ) 'ສະເຣ ອະນະ'.

---

Naiccetassa padassa tappurise uttarapade ana hoti sare pare.

ແປງ 'ນະ' ບົດນີ້ ເປັນ 'ອະນະ' ໃນຕັບປຸຣິສະສະມາດ ເມື່ອມີສະຫຼະຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ.

---

Na asso anasso, na ariyo anariyo. Evaṃ anissaro, aniṭṭho, anupavādo, na ādāya anādāya, anoloketvā iccādi.

'ນະ ອັສໂສ' ເປັນ ອະນັສໂສ (ບໍ່ແມ່ນມ້າ), 'ນະ ອະຣິໂຍ' ເປັນ ອະນາຣິໂຍ (ບໍ່ແມ່ນພຣະອະລິຍະ). ເຊັ່ນດຽວກັນນັ້ນ: ອະນິດສະໂຣ, ອະນິດໂຖ, ອະນຸປະວາໂທ, 'ນະ ອາທາຍະ' ເປັນ ອະນາທາຍະ (ບໍ່ຖືເອົາແລ້ວ), ອະໂນໂລເກດວາ (ບໍ່ແນມເບິ່ງແລ້ວ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Kupubbapado yathā – kucchitamannanti niccasamāsattā aññapadena viggaho, kammadhārayasamāse kate –

ກຸປຸບພະບົດ (ສະມາດທີ່ມີ ກຸ ຢູ່ໜ້າ) ເຊັ່ນ: 'ກຸດສິຕັງ ອັນນັງ' (ເຂົ້າອັນໜ້າກຽດ). ເພາະຄວາມເປັນນິດຈະສະມາດ (ສະມາດທີ່ຕ້ອງວິເຄາະດ້ວຍບົດອື່ນ) ຈຶ່ງຕັ້ງວິເຄາະດ້ວຍບົດອື່ນ. ເມື່ອເຂົ້າກັມມະທາຣະຍະສະມາດແລ້ວ —

---

‘‘Tappurise, sare’’ti ca vattate.

ມີບົດວ່າ 'ຕັບປຸຣິເສ, ສະເຣ' ຕາມມາ.

---

346. Kadada kussa.

໓໔໖. (ສູດວ່າ) 'ກະທະທະ ກຸສສະ'.

---

Kuiccetassa nipātassa tappurise uttarapade kada hoti sare pare. Kadannaṃ. Evaṃ kadasanaṃ.

ແປງ 'ກຸ' ນິບາດນີ້ ເປັນ 'ກະທະ' (kada) ໃນຕັບປຸຣິສະສະມາດ ເມື່ອມີສະຫຼະຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. ເປັນ ກະທັນນັງ (ອາຫານອັນເລວ). ເຊັ່ນດຽວກັນນັ້ນ: ກະທະສະນັງ.

---

Sareti kiṃ? Kudārā, kuputtā, kudāsā, kudiṭṭhi.

ຄຳຖາມ: ທີ່ກ່າວວ່າ 'ສະເຣ' (ເມື່ອມີສະຫຼະຢູ່ຫຼັງ) ນັ້ນ ເພື່ອປະໂຫຍດຫຍັງ? ຄຳຕອບ: ເພື່ອປ້ອງກັນໃນອຸທາຫອນ ເຊັ່ນ ກຸດາຣา (ເມຍຊົ່ວ), ກຸປຸດຕາ (ລູກຊົ່ວ), ກຸດາສາ (ຄົນຮັບໃຊ້ຊົ່ວ), ກຸດິດຖິ (ຄວາມເຫັນຊົ່ວ).

---

‘‘Kussā’’ti vattate.

ມີບົດວ່າ 'ກຸສສະ' ຕາມມາ.

---

347. Kāppatthesu ca.

໓໔໗. (ສູດວ່າ) 'ກາບປັດເຖສຸ ຈະ'.

---

Kuiccetassa appatthe vattamānassa kā hoti tappurise uttarapade pare. Bahuvacanuccāraṇato kucchitatthe ca kvaci tappurise. Appakaṃ lavaṇaṃ kālavaṇaṃ. Evaṃ kāpupphaṃ, kucchito puriso kāpuriso, kupuriso vā.

ແປງ 'ກຸ' ນີ້ ທີ່ສະແດງເນື້ອຄວາມວ່າ 'ນ້ອຍ' (ອັບປະ) ເປັນ 'ກາ' ໃນຕັບປຸຣິສະສະມາດ ເມື່ອມີບົດຫຼັງຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. ເພາະການກ່າວເປັນພະຫຸວະຈະນະ (ໃນສູດ), ໃນບາງອຸທາຫອນ ຈຶ່ງແປງໃນເນື້ອຄວາມວ່າ 'ໜ້າກຽດ' (ກຸດສິຕະ) ໃນຕັບປຸຣິສະສະມາດໄດ້ນຳ. 'ອັບປະກັງ ລະວະນັງ' ເປັນ ກາລະວະນັງ (ເກືອນ້ອຍ). ເຊັ່ນດຽວກັນນັ້ນ: ກາປຸບຜັງ. 'ກຸດສິໂຕ ປຸຣິໂສ' ເປັນ ກາປຸຣິໂສ (ຄົນຊົ່ວ/ຄົນຖອຍ) ຫຼື ກຸປຸຣິໂສ.

---

Pādipubbapado ca niccasamāsova, padhānaṃ vacanaṃ pāvacanaṃ, bhusaṃ vaddhaṃ pavaddhaṃ, sarīraṃ, samaṃ, sammā vā ādhānaṃ samādhānaṃ, vividhā mati vimati, vividho kappo vikappo, visiṭṭho vā kappo [Pg.190] vikappo, adhiko devo atidevo. Evaṃ adhidevo, adhisīlaṃ, sundaro gandho sugandho, kucchito gandho duggandho, sobhanaṃ kataṃ sukataṃ, asobhanaṃ kataṃ dukkaṭaṃ iccādi.

ແລະ ປາທິປຸບພະບົດ (ສະມາດທີ່ມີ ປະ ອຸປະສັກ ເປັນຕົ້ນ ຢູ່ໜ້າ) ກໍເປັນນິດຈະສະມາດຄືກັນ. 'ປະທານັງ ວະຈະນັງ' ເປັນ ປາວະຈະນັງ (ພຣະພຸດທະພົດອັນເປັນປະທານ). 'ພຸສັງ ວັດທັງ' ເປັນ ປະວັດທັງ (ຈະເລີນຍິ່ງ). 'ສະຣີຣັງ, ສະມັງ, ສັມມາ ວາ ອາທານັງ' ເປັນ ສະມາທານັງ (ການສະມາທານ). 'ວິວິທາ ມະຕິ' ເປັນ ວິມະຕິ (ຄວາມເຫັນຕ່າງໆ/ຄວາມສົງໄສ). 'ວິວິໂທ ກັບໂປ' ເປັນ ວິກັບໂປ (ຄວາມດຳຣິຕ່າງໆ) ຫຼື 'ວິສິດໂຖ ວາ ກັບໂປ' ເປັນ ວິກັບໂປ. 'ອະທິໂກ ເທໂວ' ເປັນ ອະຕິເທໂວ (ເທວະດາຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່). ເຊັ່ນດຽວກັນນັ້ນ: ອະທິເທໂວ, ອະທິສີລັງ. 'ສຸນທະໂຣ ຄັນໂທ' ເປັນ ສຸຄັນໂທ (ກິ່ນຫອມ). 'ກຸດສິໂຕ ຄັນໂທ' ເປັນ ທຸກຄັນໂທ (ກິ່ນເໝັນ). 'ໂສພະນັງ ກະຕັງ' ເປັນ ສຸກກະຕັງ (ການເຮັດດີແລ້ວ). 'ອະໂສພະນັງ ກະຕັງ' ເປັນ ທຸກກະຕັງ (ການເຮັດຊົ່ວແລ້ວ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Ye idha avihitalakkhaṇā nāmanipātopasaggā, tesaṃ ‘‘nāmānaṃ samāso’’ti yogavibhāgena samāso daṭṭhabbo. Yathā – apunageyyā gāthā, acandamullokikāni mukhāni, assaddhabhojī, alavaṇabhojītiādīsu ayuttatthattā nāññena samāso.

ນາມ, ນິບາດ ແລະອຸປະສັກ ໃດໆ ທີ່ບໍ່ໄດ້ກຳນົດລັກສະນະໄວ້ໃນທີ່ນີ້, ພຶງຊາບການເຂົ້າສະມາດຂອງບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ດ້ວຍການແບ່ງສູດ (ໂຍຄະວິພາຄະ) ວ່າ 'ນາມານັງ ສະມາໂສ'. ເຊັ່ນ: ອະປຸນາເຄຍຍາ ຄາຖາ, ອະຈັນທະມຸລໂລກິການິ ມຸຂານິ, ອັສສັດທະໂພຊີ, ອະລາວະນະໂພຊີ ເປັນຕົ້ນ, ເພາະມີເນື້ອຄວາມບໍ່ເໝາະສົມ ຈຶ່ງບໍ່ເຂົ້າສະມາດກັບບົດອື່ນ.

---

Tathā diṭṭho pubbanti diṭṭhapubbo tathāgataṃ. Evaṃ sutapubbo dhammaṃ, gatapubbo maggaṃ, kammani diṭṭhā pubbanti diṭṭhapubbā devā tena. Evaṃ sutapubbā dhammā, gatapubbā disā, pahāro, parābhavo, vihāro, āhāro, upahāro iccādi.

ເຊັ່ນດຽວກันນັ້ນ: 'ທິດໂຖ ປຸບພັງ' ເປັນ ທິດຖະປຸບໂພ (ຜູ້ເຄີຍເຫັນມາກ່ອນ) ໃຊ້ກັບຄຳວ່າ ຕະຖາຄະຕັງ. ເຊັ່ນດຽວກັນນັ້ນ: ສຸຕະປຸບໂພ ທັມມັງ (ຜູ້ເຄີຍຟັງທຳມາກ່ອນ), ຄະຕະປຸບໂພ ມັກຄັງ (ຜູ້ເຄີຍໄປສູ່ຫົນທາງມາກ່ອນ). ໃນກັມມະສາທະນະ: 'ທິດຖາ ປຸບພັງ' ເປັນ ທິດຖະປຸບພາ ເທວາ ເຕນະ (ເທວະດາທັງຫຼາຍອັນຜູ້ນັ້ນເຄີຍເຫັນມາກ່ອນ). ເຊັ່ນດຽວກັນນັ້ນ: ສຸຕະປຸບພາ ທັມມາ, ຄະຕະປຸບພາ ທິສາ, ປະຫາໂຣ, ປະຣາພະໂວ, ວິຫາໂຣ, ອາຫາໂຣ, ອຸປະຫາໂຣ ເປັນຕົ້ນ.

---

Kammadhārayasamāso.

ຈົບ ກັມມະທາຣະຍະສະມາດ.

---

Digusamāsa

ທิຄຸສະມາດ.

---

Atha digusamāso vuccate.

ບັດນີ້ ຈະກ່າວເຖິງ ທິຄຸສະມາດ.

---

Tayo lokā samāhaṭā cittena sampiṇḍitā, tiṇṇaṃ lokānaṃ samāhāroti vā atthe –

ໃນຄວາມໝາຍວ່າ 'ຕະໂຍ ໂລກາ ສະມາຫະຕາ' (ໂລກທັງສາມຖືກຮວບຮວມແລ້ວດ້ວຍໃຈ) ຫຼື 'ຕິນນັງ ໂລການັງ ສະມາຫາໂຣ' (ຄວາມປະຊຸມແຫ່ງໂລກທັງສາມ) —

---

‘‘Nāmānaṃ samāso yuttattho’’ti vattamāne ‘‘dvipade’’tiādinā kammadhārayasamāso, tato samāsasaññāyaṃ, vibhattilope, pakatibhāve ca kate –

ເມື່ອມີບົດວ່າ 'ນາມານັງ ສະມາໂສ ຍຸດຕັດໂຖ' ຕາມມາ, ຈຶ່ງເຂົ້າກັມມະທາຣະຍະສະມາດ ດ້ວຍສູດວ່າ 'ທວິປະເທ' ເປັນຕົ້ນ. ຈາກນັ້ນ ເມື່ອຕັ້ງຊື່ສະມາດ, ລົບວິພັດ ແລະເຮັດປົກກະຕິແລ້ວ —

---

‘‘Kammadhārayo’’ti vattate.

ມີບົດວ່າ 'ກັມມະທາຣະໂຍ' ຕາມມາ.

---

348. Saṅkhyāpubbo [Pg.191] digu.

໓໔໘. (ສູດວ່າ) 'ສັງຂຍາປຸບໂພ ທິຄຸ'.

---

Saṅkhyāpubbo kammadhārayasamāso digusañño hoti.

ກຳມະທາຣະຍະສະໝາດທີ່ມີສັງຂະຍາຢູ່ທາງໜ້າ ມີຊື່ວ່າ ທິຄຸ.

---

Dve gāvo digu, digusadisattā ayampi samāso digūti vutto. Atha vā saṅkhyāpubbattanapuṃsakekattasaṅkhātehi dvīhi lakkhaṇehi gato avagatoti digūti vuccati, dvīhi vā lakkhaṇehi gacchati pavattatīti digu. Ettha ca ‘‘saṅkhyāpubbo’’ti vuttattā saṅkhyāsaddasseva pubbanipāto, ‘‘ubhe tappurisā’’ti tappurisasaññā.

ຄຳວ່າ 'ທິຄຸ' (ງົວສອງໂຕ) ໝາຍເຖິງ ງົວສອງໂຕ, ເພາະຄວາມຄ້າຍຄືກັນກັບຄຳວ່າ ທິຄຸ ນັ້ນ ສະໝາດນີ້ຈຶ່ງຖືກຮຽກວ່າ 'ທິຄຸ'. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ສະໝາດທີ່ເຂົ້າເຖິງ ຫຼື ເປັນທີ່ຮູ້ກັນດ້ວຍລັກສະນະສອງປະການ ຄື ມີສັງຂະຍາຢູ່ທາງໜ້າ ແລະ ມີຄວາມເປັນເອກະວະຈະນະນະປຸງສະກະລີງ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ທິຄຸ', ຫຼື ສະໝາດທີ່ດຳເນີນໄປດ້ວຍລັກສະນະສອງປະການ ຊື່ວ່າ 'ທິຄຸ'. ແລະໃນສະໝາດນີ້, ເພາະມີຄຳກ່າວວ່າ 'saṅkhyāpubbo' (ມີສັງຂະຍາຢູ່ທາງໜ້າ) ຈຶ່ງມີການວາງສັງຂະຍາສັບໄວ້ທາງໜ້າເທົ່ານັ້ນ, ແລະມີຊື່ວ່າ 'ຕັບປຸຣິສະ' ດ້ວຍສູດວ່າ 'ubhe tappurisā' (ສະໝາດທັງສອງເປັນຕັບປຸຣິສະ).

---

‘‘Napuṃsakaliṅgo’’ti vattate.

ບົດວ່າ 'Napuṃsakaliṅgo' (ມີນະປຸງສະກະລີງ) ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

349. Digussekattaṃ.

໓໔໙. ທິຄຸສະໝາດ ມີຄວາມເປັນເອກະວະຈະນະ.

---

Digussa samāsassa ekattaṃ hoti, napuṃsakaliṅgattañca.

ທິຄຸສະໝາດ ຍ່ອມມີຄວາມເປັນເອກະວະຈະນະ ແລະ ມີຄວາມເປັນນະປຸງສະກະລີງ.

---

Samāhāradigussetaṃ gahaṇaṃ, tattha sabbatthekavacanameva hoti, aññatra pana bahuvacanampi, nāmabyapadesasyādyuppatti amādesādi.

ການຖືເອົານີ້ ເປັນໄປເພື່ອສະມາຫາຣະທິຄຸ, ໃນສະມາຫາຣະທິຄຸນັ້ນ ຍ່ອມມີແຕ່ເອກະວະຈະນະໃນທຸກວິພັດ, ສ່ວນໃນບ່ອນອື່ນ (ອະສະມາຫາຣະທິຄຸ) ຍ່ອມມີພະຫຸວະຈະນະໄດ້ແດ່, ການຕັ້ງຊື່ນາມເປັນຕົ້ນ ແລະການແປງວິພັດເປັນ ອັງ (ອະມາເທດ) ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີ.

---

Tilokaṃ, he tiloka, tilokaṃ, tilokena, tilokassa, tilokā tilokasmā tilokamhā, tilokassa, tiloke tilokamhi tilokasmiṃ.

ຕິໂລກັງ, ເຫ ຕິໂລກະ, ຕິໂລກັງ, ຕິໂລເກນະ, ຕິໂລກັດສະ, ຕິໂລກາ ຕິໂລກັດສະມາ ຕິໂລກຳຫາ, ຕິໂລກັດສະ, ຕິໂລເກ ຕິໂລກຳຫິ ຕິໂລກັດສະມິງ.

---

Evaṃ tayo daṇḍā tidaṇḍaṃ, tīṇi malāni samāhaṭāni, tiṇṇaṃ malānaṃ samāhāroti vā timalaṃ, tilakkhaṇaṃ, catussaccaṃ, catasso disā catuddisaṃ, ‘‘saro rasso napuṃsake’’ti rassattaṃ, pañcasikkhāpadaṃ, saḷāyatanaṃ, sattāhaṃ, aṭṭhasīlaṃ, navalokuttaraṃ, dasasīlaṃ, satayojanaṃ.

ເຊັ່ນດຽວກັນ: tayo daṇḍā ເປັນ tidaṇḍaṃ (ໄມ້ເທົ້າສາມອັນ), tīṇi malāni samāhaṭāni ຫຼື tiṇṇaṃ malānaṃ samāhāro ເປັນ timalaṃ (ມົນທິນສາມ), tilakkhaṇaṃ (ໄຕລັກ), catussaccaṃ (ອະລິຍະສັດສີ່), catasso disā ເປັນ catuddisaṃ (ທິດຕັງສີ່) ມີການເຮັດໃຫ້ເປັນສຽງສັ້ນ (ຣັດສະ) ດ້ວຍສູດວ່າ 'saro rasso napuṃsake', pañcasikkhāpadaṃ (ສິນຫ້າ), saḷāyatanaṃ (ອາຍະຕະນະຫົກ), sattāhaṃ (ເຈັດວັນ), aṭṭhasīlaṃ (ສິນແປດ), navalokuttaraṃ (ໂລກຸດຕະຣະທຳເກົ້າ), dasasīlaṃ (ສິນສິບ), satayojanaṃ (ຮ້ອຍໂຍດ).

---

Tathā – dve rattiyo dvirattaṃ, tisso rattiyo tirattaṃ, dve aṅguliyo dvaṅgulaṃ, satta godāvariyo, tāsaṃ samāhāroti vā sattagodāvaraṃ.

ເຊັ່ນດຽວກັນ: dve rattiyo ເປັນ dvirattaṃ (ສອງຄືນ), tisso rattiyo ເປັນ tirattaṃ (ສາມຄືນ), dve aṅguliyo ເປັນ dvaṅgulaṃ (ສອງອົງຄຸລີ/ສອງນິ້ວມື), satta godāvariyo ຫຼື tāsaṃ samāhāro ເປັນ sattagodāvaraṃ (ແມ່ນ້ຳໂຄທາວະລີທັງເຈັດ).

---

Ettha ca ratti aṅguli godāvarīnamantassa –

ແລະໃນທີ່ນີ້, ທີ່ສຸດຂອງສັບວ່າ ratti, aṅguli ແລະ godāvarī—

---

350. Kvaci samāsantagatānamakāranto.

໓໕໐. ບາງຄັ້ງ ທີ່ສຸດຂອງສັບທີ່ຢູ່ທ້າຍສະໝາດ ຍ່ອມມີ ອະກາຣັນ (ສະຫຼະ ອະ).

---

Rājādigaṇassetaṃ gahaṇaṃ, tena samāsantagatānaṃ rājādīnaṃ nāmānaṃ anto kvaci akāro hotīti attho. Kāraggahaṇena bahubbīhādimhi samāsante kvaci kappaccayo hoti, surabhi su du pūtīhi gandhantassikāro ca.

ນີ້ຄືການຖືເອົາພວກສັບມີ rāja ເປັນຕົ້ນ, ດ້ວຍສູດນັ້ນ ມີອະທິບາຍວ່າ ທີ່ສຸດຂອງນາມມີ rāja ເປັນຕົ້ນ ທີ່ຢູ່ທ້າຍສະໝາດ ບາງຄັ້ງຍ່ອມເປັນ ອະກາຣັນ. ດ້ວຍການຖືເອົາອັກສອນ 'ກາຣະ' (ໃນສູດ) ບາງຄັ້ງຍ່ອມມີ ກະປັດໄຈ (ka-paccaya) ໃນທ້າຍສະໝາດ ເຊັ່ນ ພະຫຸບພີຫິສະໝາດ ເປັນຕົ້ນ, ແລະມີ ອິກາຣັນ (ສະຫຼະ ອິ) ທີ່ສຸດຂອງສັບວ່າ gandha ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກ surabhi, su, du ແລະ pūti.

---

Atha vā a ca ko ca akā, rakāro padasandhikaro, tena kvaci samāsantagatānamanto hutvā a ka iccete paccayā hontīti attho. Tena pañca gāvo samāhaṭāti atthe samāsādiṃ katvā samāsante appaccaye, ‘‘o sare cā’’ti avādese ca kate ‘‘pañcagava’’ntiādi ca sijjhati. ‘‘Dviratta’’ntiādīsu pana appaccaye kate pubbasarassa ‘‘saralopo’’tiādinā lopo.

ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ອັກສອນ 'a' ແລະ 'ka' ເປັນ 'akā' (ໂດຍມີ ຣະ ອັກສອນ ເປັນຕົວເຊື່ອມສົນທິ), ດ້ວຍສູດນັ້ນ ມີອະທິບາຍວ່າ ບາງຄັ້ງ ທີ່ສຸດຂອງສັບທີ່ຢູ່ທ້າຍສະໝາດ ຍ່ອມມີປັດໄຈ ຄື 'a' ແລະ 'ka' ເຫຼົ່ານີ້. ເພາະເຫດນັ້ນ, ໃນຄວາມໝາຍວ່າ 'pañca gāvo samāhaṭā' (ງົວຫ้าໂຕມາລວມກັນ), ເມື່ອເຮັດສະໝາດເປັນຕົ້ນແລ້ວ ແລະລົງ ອະປັດໄຈ ໃນທ້າຍສະໝາດ, ແລະແປງ ໂອ ເປັນ ອະວະ ດ້ວຍສູດວ່າ 'o sare ca' ແລ້ວ, ບົດວ່າ 'pañcagavaṃ' ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມສຳເລັດຮູບ. ສ່ວນໃນບົດວ່າ 'dvirattaṃ' ເປັນຕົ້ນ, ເມື່ອລົງ ອະປັດໄຈ ແລ້ວ ຍ່ອມມີການລົບສະຫຼະໜ້າ ດ້ວຍສູດວ່າ 'saralopo' ເປັນຕົ້ນ.

---

Asamāhāradigu yathā – eko ca so puggalo cāti ekapuggalo. Evaṃ ekadhammo, ekaputto, tayo bhavā tibhavā, catasso disā catuddisā, dasasahassacakkavāḷāni iccādi.

ອະສະມາຫາຣະທິຄຸ ເຊັ່ນ: eko ca so puggalo ca ເປັນ ekapuggalo (ບຸກຄົນຜູ້ດຽວ). ເຊັ່ນດຽວກັນ: ekadhammo (ທຳມະໜຶ່ງດຽວ), ekaputto (ລູກຊາຍຄົນດຽວ), tayo bhavā ເປັນ tibhavā (ພົບສາມ), catasso disā ເປັນ catuddisā (ທິດຕັງສີ່), dasasahassacakkavāḷāni (ໝື່ນຈັກກະວານ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Digusamāso.

ຈົບ ທິຄຸສະໝາດ.

---

Tappurisasamāsa

ຕັບປຸຣິສະສະໝາດ

---

Atha tappurisasamāso vuccate.

ບັດນີ້ ຈະກ່າວເຖິງ ຕັບປຸຣິສະສະໝາດ.

---

So pana dutiyādīsu chasu vibhattīsu bhāvato chabbidho. Tattha dutiyātappuriso gatanissitātītātikkantappattāpannādīhi bhavati.

ກໍສະໝາດນັ້ນ ມີ 6 ປະເພດ ໂດຍຄວາມມີຢູ່ໃນວິພັດທັງ 6 ມີທຸຕິຍາວິພັດເປັນຕົ້ນ. ໃນບັນດາຕັບປຸຣິສະສະໝາດນັ້ນ ທຸຕິຍາຕັບປຸຣິສະສະໝາດ ຍ່ອມມີກັບສັບມີ gata (ໄປແລ້ວ), nissita (ອາໄສແລ້ວ), atīta (ລ່ວງພົ້ນແລ້ວ), atikkanta (ກ້າວລ່ວງແລ້ວ), patta (ເຖິງແລ້ວ), āpanna (ເຖິງແລ້ວ/ປະສົບແລ້ວ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Saraṇaṃ gatoti viggahe –

ໃນຮູບວິເຄາະວ່າ 'saraṇaṃ gato' (ຜູ້ໄປສູ່ທີ່ເພິ່ງ)—

---

‘‘Tappuriso’’ti vattate.

ບົດວ່າ 'Tappuriso' ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

351. Amādayo[Pg.193] parapadebhi.

໓໕໑. ບົດທີ່ມີວິພັດມີ ອັງ (aṃ) ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເຂົ້າສະໝາດກັບບົດເບື້ອງຫຼັງ.

---

Amādivibhatyantāni yuttatthāni pubbapadāni nāmehi parapadebhi saha vibhāsā samasyante, so samāso tappurisasañño hoti. Ayañca tappuriso abhidheyyavacanaliṅgo.

ບົດໜ້າທັງຫຼາຍທີ່ມີວິພັດມີ ອັງ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ຄົງຄວາມໝາຍກ່ຽວຂ້ອງກັນ ຍ່ອມເຂົ້າສະໝາດກັບນາມບົດເບື້ອງຫຼັງໄດ້ຕາມຕ້ອງການ, ສະໝາດນັ້ນມີຊື່ວ່າ 'ຕັບປຸຣິສະ'. ແລະຕັບປຸຣິສະສະໝາດນີ້ ມີລີງ ແລະ ວະຈະນະ ຕາມບົດທີ່ຖືກສະແດງ (ບົດຫຼັງ).

---

Gatādisaddā kitantattā tiliṅgā, vibhattilopādi sabbaṃ pubbasamaṃ. So saraṇagato, te saraṇagatā. Sā saraṇagatā, tā saraṇagatāyo. Taṃ kulaṃ saraṇagataṃ, tāni kulāni saraṇagatāni iccādi.

ສັບມີ gata ເປັນຕົ້ນ ເພາະເປັນກິຕັນຕະ (ນາມກິດ) ຈຶ່ງມີສາມລີງ, ການລົບວິພັດເປັນຕົ້ນ ທັງໝົດແມ່ນຄືກັນກັບທີ່ກ່າວມາແລ້ວ. ເຊັ່ນ: So saraṇagato (ລາວຜູ້ຊາຍໄປສູ່ທີ່ເພິ່ງແລ້ວ), te saraṇagatā. Sā saraṇagatā, tā saraṇagatāyo. Taṃ kulaṃ saraṇagataṃ, tāni kulāni saraṇagatāni ເປັນຕົ້ນ.

---

Evaṃ araññagato, bhūmigato, dhammaṃ nissito dhammanissito, atthanissito, bhavaṃ atīto bhavātīto, kālātīto, pamāṇaṃ atikkantaṃ pamāṇātikkantaṃ. Lokātikkantaṃ, sukhaṃ patto sukhappatto, dukkhappatto, sotaṃ āpanno sotāpanno, nirodhasamāpanno, rathaṃ āruḷho rathāruḷho, sabbarattiṃ sobhano sabbarattisobhano, muhuttasukhaṃ.

ເຊັ່ນດຽວກັນ: araññagato (ໄປສູ່ປ່າ), bhūmigato (ໄປສູ່ແຜ່ນດິນ), dhammaṃ nissito ເປັນ dhammanissito (ຜູ້ອາໄສທຳ), atthanissito (ຜູ້ອາໄສອັດ/ເນື້ອຄວາມ), bhavaṃ atīto ເປັນ bhavātīto (ຜູ້ລ່ວງພົບ), kālātīto (ຜູ້ລ່ວງການເວລາ), pamāṇaṃ atikkantaṃ ເປັນ pamāṇātikkantaṃ (ຜູ້ກ້າວລ່ວງປະມານ), lokātikkantaṃ (ຜູ້ກ້າວລ່ວງໂລກ), sukhaṃ patto ເປັນ sukhappatto (ຜູ້ເຖິງສຸກ), dukkhappatto (ຜູ້ເຖິງທຸກ), sotaṃ āpanno ເປັນ sotāpanno (ຜູ້ບັນລຸໂສດາ/ຜູ້ເຂົ້າສູ່ກະແສ), nirodhasamāpanno (ຜູ້ເຂົ້າສູ່ນິໂຣດສະມາບັດ), rathaṃ āruḷho ເປັນ rathāruḷho (ຜູ້ຂຶ້ນສູ່ລົດ), sabbarattiṃ sobhano ເປັນ sabbarattisobhano (ຜູ້ງົດງາມຕະຫຼອດຄືນ), muhuttasukhaṃ (ຄວາມສຸກຊົ່ວຄູ່).

---

Upapadasamāse pana vuttiyeva tassa niccattā. Yathā – kammaṃ karotīti kammakāro, kumbhakāro, atthaṃ kāmetīti atthakāmo, dhammakāmo, dhammaṃ dhāretīti dhammadharo, vinayadharo, saccaṃ vadituṃ sīlamassāti saccavādī iccādi.

ສ່ວນໃນອຸປະປະທະສະໝາດ ຍ່ອມມີແຕ່ຮູບສະໝາດ (ວຸດຕິ) ເທົ່ານັ້ນ ເພາະຄວາມເປັນສະໝາດທີ່ຈຳເປັນ (ນິດຈະສະໝາດ). ເຊັ່ນ: kammaṃ karotīti ເປັນ kammakāro (ຜູ້ເຮັດການງານ), kumbhakāro (ຊ່າງໝໍ້), atthaṃ kāmetīti ເປັນ atthakāmo (ຜູ້ປາດຖະໜາປະໂຫຍດ), dhammakāmo (ຜູ້ປາດຖະໜາທຳ), dhammaṃ dhāretīti ເປັນ dhammadharo (ຜູ້ຊົງທຳ), vinayadharo (ຜູ້ຊົງວິນັຍ), saccaṃ vadituṃ sīlamassāti ເປັນ saccavādī (ຜູ້ມີປົກກະຕິເວົ້າຄວາມຈິງ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Tavantumānantādikitantehi vākyameva vavatthitavibhāsādhikārato. Yathā – odanaṃ bhuttavā, dhammaṃ suṇamāno, dhammaṃ suṇanto, kaṭaṃ karāno, anabhidhānato vā, abhidhānalakkhaṇā hi taddhitasamāsakitakāti.

ສ່ວນກັບກິຕັນຕະ (ນາມກິດ) ທີ່ມີປັດໄຈທ້າຍເປັນ tavantu, māna, anta ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີແຕ່ຮູບປະໂຫຍກວິເຄາະ (ວາກະຍະ) ເທົ່ານັ້ນ ເພາະອຳນາດແຫ່ງວິວັດຖິຕະວິພາສາ (ທາງເລືອກທີ່ກຳນົດໄວ້). ເຊັ່ນ: odanaṃ bhuttavā (ຜູ້ກິນເຂົ້າແລ້ວ), dhammaṃ suṇamāno (ຜູ້ຟັງທຳຢູ່), dhammaṃ suṇanto (ຜູ້ຟັງທຳຢູ່), kaṭaṃ karāno (ຜູ້ເຮັດສາດຢູ່), ຫຼື ເພາະບໍ່ມີການກ່າວເຖິງ (ອະນະພິທານ), ເພາະວ່າ ຕັດທິດ, ສະໝາດ ແລະ ກິຕະກະ ຍ່ອມມີລັກສະນະແຫ່ງການກ່າວເຖິງ (ອະພິທານ).

---

Dutiyātappuriso.

ຈົບ ທຸຕິຍາຕັບປຸຣິສະສະໝາດ.

---

Tatiyā [Pg.194] kitaka pubba sadisa samūnattha kalaha nipuṇa missasakhilādīhi.

ຕະຕິຍາຕັບປຸຣິສະສະໝາດ ຍ່ອມມີກັບ ກິຕະກະ (ນາມກິດ), pubba (ກ່ອນ), sadisa (ຄ້າຍຄື), sama (ສະເໝີ/ເທົ່າກັນ), ūnattha (ມີຄວາມໝາຍວ່າບົກພ່ອງ/ຢ່ອນ), kalaha (ການທະເລາະ), nipuṇa (ສະຫຼາດ/ຊ່ຽວຊານ), missa (ລະຄົນ/ປະສົມ), sakhila (ອ່ອນຫວານ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Buddhena bhāsito buddhabhāsito, dhammo. Evaṃ jinadesito, satthārā vaṇṇito satthuvaṇṇito, viññūhi garahito viññugarahito, viññuppasattho, issarakataṃ, sayaṃkataṃ, sukehi āhaṭaṃ sukāhataṃ, raññā hato rājahato, rogapīḷito, aggidaḍḍho, sappadaṭṭho, sallena viddho sallaviddho, icchāya apakato icchāpakato, sīlena sampanno sīlasampanno. Evaṃ sukhasahagataṃ, ñāṇasampayuttaṃ, mittasaṃsaggo, piyavippayogo, jātitthaddho, guṇahīno, guṇavuḍḍho, catuvaggakaraṇīyaṃ, catuvaggādikattabbaṃ, kākehi peyyā kākapeyyā, nadī.

Buddhena bhāsito ເປັນ buddhabhāsito (ອັນພຣະພຸດທະເຈົ້າຊົງສະແດງແລ້ວ), dhammo (ພຣະທຳ). ເຊັ່ນດຽວກັນ: jinadesito (ອັນພຣະຊິນະເຈົ້າຊົງສະແດງແລ້ວ), satthārā vaṇṇito ເປັນ satthuvaṇṇito (ອັນພຣະສາດສະດາຊົງສັນເສີນແລ້ວ), viññūhi garahito ເປັນ viññugarahito (ອັນຜູ້ຮູ້ຕິຕຽນແລ້ວ), viññuppasattho (ອັນຜູ້ຮູ້ສັນເສີນແລ້ວ), issarakataṃ (ອັນພຣະອິດສວນ/ຜູ້ເປັນໃຫຍ່ສ້າງແລ້ວ), sayaṃkataṃ (ອັນຕົນເອງເຮັດແລ້ວ), sukehi āhaṭaṃ ເປັນ sukāhataṃ (ອັນນົກແຂກເຕົ້າທັງຫຼາຍນຳມາແລ້ວ), raññā hato ເປັນ rājahato (ອັນພຣະລາຊາຂ້າແລ້ວ), rogapīḷito (ອັນໂລກບີບຄັ້ນແລ້ວ), aggidaḍḍho (ອັນໄຟໄໝ້ແລ້ວ), sappadaṭṭho (ອັນງູກັດແລ້ວ), sallena viddho ເປັນ sallaviddho (ອັນລູກສອນແທງແລ້ວ), icchāya apakato ເປັນ icchāpakato (ອັນຄວາມຢາກເຮັດໃຫ້ເສຍແລ້ວ), sīlena sampanno ເປັນ sīlasampanno (ຜູ້ສົມບູນດ້ວຍສິນ). ເຊັ່ນດຽວກັນ: sukhasahagataṃ (ອັນສະຫະຣະຄົດດ້ວຍຄວາມສຸກ), ñāṇasampayuttaṃ (ອັນປະກອບດ້ວຍຍານ), mittasaṃsaggo (ການຄົບຄ້າມິດ), piyavippayogo (ການພັດພາກຈາກສິ່ງເປັນທີ່ຮັກ), jātitthaddho (ຜູ້ກະດ້າງເພາະຊາດກຳເນີດ), guṇahīno (ຜູ້ເສື່ອມຈາກຄຸນງາມຄວາມດີ), guṇavuḍḍho (ຜູ້ຈະເລີນດ້ວຍຄຸນງາມຄວາມດີ), catuvaggakaraṇīyaṃ (ກິດອັນຄະນະສີ່ຮູບພຶງເຮັດ), catuvaggādikattabbaṃ (ກິດອັນຄະນະສີ່ຮູບເປັນຕົ້ນພຶງເຮັດ), kākehi peyyā ເປັນ kākapeyyā (ແມ່ນ້ຳທີ່ມີນ້ຳເຕັມສະເໝີຝັ່ງຈົນກາສາມາດກົ້ມດື່ມໄດ້).

---

Kvaci vuttiyeva, urena gacchatīti urago, pādena pivatīti pādapo. Kvaci vākyameva, parasunā chinnavā, kākehi pātabbā, dassanena pahātabbā.

ບາງຄັ້ງ ຍ່ອມມີແຕ່ຮູບສະໝາດ (ວຸດຕິ) ເທົ່ານັ້ນ ເຊັ່ນ: urena gacchatīti ເປັນ urago (ສັດທີ່ໄປດ້ວຍເອິກ/ງູ), pādena pivatīti ເປັນ pādapo (ຕົ້ນໄມ້ທີ່ດື່ມນ້ຳດ້ວຍຕີນ/ຮາກ). ບາງຄັ້ງ ຍ່ອມມີແຕ່ຮູບປະໂຫຍກວິເຄາະ (ວາກະຍະ) ເທົ່ານັ້ນ ເຊັ່ນ: parasunā chinnavā (ຜູ້ຕັດແລ້ວດ້ວຍຂວານ), kākehi pātabbā (ອັນກາທັງຫຼາຍພຶງດື່ມ), dassanena pahātabbā (ອັນພຶງລະດ້ວຍການເຫັນ).

---

Pubbādiyoge – māsena pubbo māsapubbo. Evaṃ mātusadiso, pitusamo, ekūnavīsati, sīlavikalo, asikalaho, vācānipuṇo, yāvakālikasaṃmissaṃ, vācāsakhilo, satthārā sadiso satthukappo, puññena atthiko puññatthiko, guṇādhiko, guḷena saṃsaṭṭho odano guḷodano, khīrodano, assena yutto ratho assaratho, maggacittaṃ, jambuyā paññāto lakkhito dīpo jambudīpo, ekena adhikā dasa ekādasa, jātiyā andho jaccandho, pakatiyā medhāvī pakatimedhāvī iccādi.

ໃນການປະກອບກັບສັບມີຄວາມໝາຍວ່າ pubba ເປັນຕົ້ນ ເຊັ່ນ: māsena pubbo ເປັນ māsapubbo (ກ່ອນເດືອນໜຶ່ງ). ເຊັ່ນດຽວກັນ: mātusadiso (ຜູ້ຄ້າຍຄືກັບແມ່), pitusamo (ຜູ້ສະເໝີດ້ວຍພໍ່), ekūnavīsati (ສິບເກົ້າ/ຊາວຢ່ອນໜຶ່ງ), sīlavikalo (ຜູ້ບົກພ່ອງໃນສິນ), asikalaho (ການທະເລາະດ້ວຍດາບ), vācānipuṇo (ຜູ້ສະຫຼາດໃນວາຈา), yāvakālikasaṃmissaṃ (ສິ່ງທີ່ລະຄົນດ້ວຍຍາວະກາລິກ), vācāsakhilo (ຜູ້ມີວາຈາອ່ອນຫວານ), satthārā sadiso ເປັນ satthukappo (ຜູ້ປຽບເໝືອນພຣະສາດສະດາ), puññena atthiko ເປັນ puññatthiko (ຜູ້ຕ້ອງການບຸນ), guṇādhiko (ຜູ້ຍິ່ງດ້ວຍຄຸນ), guḷena saṃsaṭṭho odano ເປັນ guḷodano (ເຂົ້າສຸກລະຄົນດ້ວຍນ້ຳອ້ອຍ), khīrodano (ເຂົ້າສຸກລະຄົນດ້ວຍນ້ຳນົມ), assena yutto ratho ເປັນ assaratho (ລົດອັນທຽມດ້ວຍມ້າ), maggacittaṃ (ມັກຄະຈິດ), jambuyā paññāto lakkhito dīpo ເປັນ jambudīpo (ທະວີບທີ່ປາກົດດ້ວຍຕົ້ນຫວ້າ/ຊົມພູທະວີບ), ekena adhikā dasa ເປັນ ekādasa (ສິບເອັດ/ສິບຍິ່ງດ້ວຍໜຶ່ງ), jātiyā andho ເປັນ jaccandho (ຜູ້ຕາບອດແຕ່ກຳເນີດ), pakatiyā medhāvī ເປັນ pakatimedhāvī (ຜູ້ມີປັນຍາໂດຍປົກກະຕິ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Tatiyātappuriso.

ຈົບ ຕະຕິຍາຕັບປຸຣິສະສະໝາດ.

---

Catutthī [Pg.195] tadatthaatthahitadeyyādīhi.

ຈະຕຸດຖີຕັບປຸຣິສະສະໝາດ ຍ່ອມມີກັບ tadattha (ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ສິ່ງນັ້ນ), attha (ປະໂຫຍດ), hita (ເກື້ອກູນ), deyya (ສິ່ງຂອງອັນພຶງໃຫ້) ເປັນຕົ້ນ.

---

Tadatthe – kathinassa dussaṃ kathinadussaṃ, kathinacīvaratthāyāti attho. Evaṃ cīvaradussaṃ, cīvaramūlyaṃ, yāguyā atthāya taṇḍulā yāgutaṇḍulā, bhattataṇḍulā, saṅghassatthāya bhattaṃ saṅghabhattaṃ, āgantukānamatthāya bhattaṃ āgantukabhattaṃ. Evaṃ gamikabhattaṃ, pāsādāya dabbaṃ pāsādadabbaṃ.

ໃນຄວາມໝາຍວ່າ 'ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ສິ່ງນັ້ນ' (tadattha) ເຊັ່ນ: kathinassa dussaṃ ເປັນ kathinadussaṃ (ຜ້າເພື່ອຜ້າກະຖິນ) ມີອະທિບາຍວ່າ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຈີວອນກະຖິນ. ເຊັ່ນດຽວກັນ: cīvaradussaṃ (ຜ້າເພື່ອຈີວອນ), cīvaramūlyaṃ (ມູນຄ່າເພື່ອຈີວອນ), yāguyā atthāya taṇḍulā ເປັນ yāgutaṇḍulā (ເຂົ້າສານເພື່ອເຂົ້າຕົ້ມ), bhattataṇḍulā (ເຂົ້າສານເພື່ອພັດ/ເຂົ້າສຸກ), saṅghassatthāya bhattaṃ ເປັນ saṅghabhattaṃ (ພັດເພື່ອສົງ), āgantukānamatthāya bhattaṃ ເປັນ āgantukabhattaṃ (ພັດເພື່ອພຣະອາຄັນຕຸກະ). ເຊັ່ນດຽວກັນ: gamikabhattaṃ (ພັດເພື່ອພຣະຜູ້ເດີນທາງ), pāsādāya dabbaṃ ເປັນ pāsādadabbaṃ (ວັດສະດຸເພື່ອຜາສາດ).

---

Atthe bhikkhusaṅghassatthāya vihāro bhikkhusaṅghattho vihāro, bhikkhusaṅghatthā yāgu, bhikkhusaṅghatthaṃ cīvaraṃ. Yassatthāya yadattho, yadatthā, yadatthaṃ. Evaṃ tadattho, tadatthā. Tadatthaṃ. Etadattho vāyāmo, etadatthā kathā, etadatthaṃ sotāvadhānaṃ. Kimatthaṃ, attatthaṃ, paratthaṃ, vinayo saṃvaratthāya, sukhaṃ samādhatthāya, nibbidā virāgatthāya, virāgo vimuttatthāya. Tathā lokassa hito lokahito, buddhassa deyyaṃ buddhadeyyaṃ, pupphaṃ. Saṅghadeyyaṃ, cīvaraṃ. Idha na bhavati, saṅghassa dātabbaṃ, saṅghassa dātuṃ iccādi.

ໃນຄວາມໝາຍວ່າ 'attha' (ປະໂຫຍດ) ເຊັ່ນ: bhikkhusaṅghassatthāya vihāro ເປັນ bhikkhusaṅghattho vihāro (ວິຫານເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ພຣະພິກຂຸສົງ), bhikkhusaṅghatthā yāgu (ເຂົ້າຕົ້ມເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ພຣະພິກຂຸສົງ), bhikkhusaṅghatthaṃ cīvaraṃ (ຈີວອນເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ພຣະພິກຂຸສົງ). Yassatthāya ເປັນ yadattho, yadatthā, yadatthaṃ (ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ສິ່ງໃດ). ເຊັ່ນດຽວກັນ: tadattho, tadatthā, tadatthaṃ (ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ສິ່ງນັ້ນ). Etadattho vāyāmo (ຄວາມພະຍາຍາມເພື່ອປະໂຫຍດນີ້), etadatthā kathā (ວາຈาເພື່ອປະໂຫຍດນີ້), etadatthaṃ sotāvadhānaṃ (ການຕັ້ງໃຈຟັງເພື່ອປະໂຫຍດນີ້). Kimattho (ເພື່ອປະໂຫຍດຫຍັງ?), attatthaṃ (ເພື່ອປະໂຫຍດຕົນ), paratthaṃ (ເພື່ອປະໂຫຍດຜູ້ອື່ນ), vinayo saṃvaratthāya (ວິນັຍເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຄວາມສັງວອນ), sukhaṃ samādhatthāya (ຄວາມສຸກເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ສະມາທິ), nibbidā virāgatthāya (ຄວາມໜ່າຍເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຄວາມຄາຍກຳໜັດ), virāgo vimuttatthāya (ຄວາມຄາຍກຳໜັດເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຄວາມຫຼຸດພົ້ນ). ເຊັ່ນດຽວກັນ: lokassa hito ເປັນ lokahito (ເກື້ອກູນແກ່ໂລກ), buddhassa deyyaṃ ເປັນ buddhadeyyaṃ (ຂອງອັນພຶງຖວາຍແກ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າ) ເຊັ່ນ pupphaṃ (ດອກໄມ້). Saṅghadeyyaṃ (ຂອງອັນພຶງຖວາຍແກ່ສົງ) ເຊັ່ນ cīvaraṃ (ຈີວອນ). ໃນທີ່ນີ້ ຍ່ອມບໍ່ເຂົ້າສະໝາດ ເຊັ່ນ: saṅghassa dātabbaṃ (ອັນພຶງໃຫ້ແກ່ສົງ), saṅghassa dātuṃ (ເພື່ອໃຫ້ແກ່ສົງ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Catutthītappuriso.

ຈົບ ຈະຕຸດຖີຕັບປຸຣິສະສະໝາດ.

---

Pañcamī apagamana bhaya virati mocanatthādīhi.

ປັນຈະມີຕັບປຸຣິສະສະໝາດ ຍ່ອມມີກັບສັບທີ່ມີຄວາມໝາຍວ່າ ການຫຼີກໄປ (apagamana), ຄວາມຢ້ານ (bhaya), ຄວາມງົດເວັ້ນ (virati), ຄວາມຫຼຸດພົ້ນ (mocana) ເປັນຕົ້ນ.

---

Methunasmā apeto methunāpeto. Evaṃ palāpāpagato, nagaraniggato, piṇḍapātapaṭikkanto. Gāmato nikkhantaṃ gāmanikkhantaṃ, rukkhaggā patito rukkhaggapatito, sāsanacuto, āpattivuṭṭhānaṃ, dharaṇitaluggato, sabbabhavehi nissaṭo sabbabhavanissaṭo.

Methunasmā apeto ເປັນ methunāpeto (ຜູ້ປາສະຈາກເມຖຸນ). ເຊັ່ນດຽວກັນ: palāpāpagato (ຜູ້ປາສະຈາກຄຳເພີ້ເຈີ້), nagaraniggato (ຜູ້ອອກໄປຈາກເມືອງ), piṇḍapātapaṭikkanto (ຜູ້ກັບມາຈາກບິນທະບາດ). Gāmato nikkhantaṃ ເປັນ gāmanikkhantaṃ (ຜູ້ອອກໄປຈາກບ້ານ), rukkhaggā patito ເປັນ rukkhaggapatito (ຜູ້ຕົກຈາກຍອດໄມ້), sāsanacuto (ຜູ້ເຄື່ອນ/ພົ້ນຈາກພຣະສາດສະໜາ), āpattivuṭṭhānaṃ (ການອອກຈາກອາບັດ), dharaṇitaluggato (ຜູ້ຜຸດຂຶ້ນຈາກແຜ່ນດິນ), sabbabhavehi nissaṭo ເປັນ sabbabhavanissaṭo (ຜູ້ສະຫຼັດພົ້ນຈາກພົບທັງປວງ).

---

Bhayatthādiyoge yathā – rājato bhayaṃ rājabhayaṃ, corehi bhayaṃ corabhayaṃ, amanussehi bhayaṃ amanussabhayaṃ, aggito bhayaṃ aggibhayaṃ. Pāpato bhīto pāpabhīto[Pg.196], pāpabhīruko, akattabbato virati akattabbavirati. Evaṃ kāyaduccaritavirati, vacīduccaritavirati, bandhanā mutto bandhanamutto, vanamutto, bandhanamokkho, kammato samuṭṭhitaṃ kammasamuṭṭhitaṃ, ukkaṭṭhukkaṭṭhaṃ, omakomakaṃ.

ໃນການປະກອບກັບສັບມີຄວາມໝາຍວ່າຄວາມຢ້ານເປັນຕົ້ນ ເຊັ່ນ: rājato bhayaṃ ເປັນ rājabhayaṃ (ໄພແຕ່ພຣະລາຊາ), corehi bhayaṃ ເປັນ corabhayaṃ (ໄພແຕ່ໂຈນ), amanussehi bhayaṃ ເປັນ amanussabhayaṃ (ໄພແຕ່ອະມະນຸດ), aggito bhayaṃ ເປັນ aggibhayaṃ (ໄພແຕ່ໄຟ). Pāpato bhīto ເປັນ pāpabhīto (ຜູ້ຢ້ານຕໍ່ບາບ), pāpabhīruko (ຜູ້ສະດຸ້ງກົວຕໍ່ບາບ), akattabbato virati ເປັນ akattabbavirati (ຄວາມງົດເວັ້ນຈາກສິ່ງທີ່ບໍ່ພຶງເຮັດ). ເຊັ່ນດຽວກັນ: kāyaduccaritavirati (ຄວາມງົດເວັ້ນຈາກກາຍທຸຈະລິດ), vacīduccaritavirati (ຄວາມງົດເວັ້ນຈາກວະຈີທຸຈະລິດ), bandhanā mutto ເປັນ bandhanamutto (ຜູ້ພົ້ນຈາກເຄື່ອງຜູກມັດ), vanamutto (ຜູ້ພົ້ນຈາກປ່າ), bandhanamokkho (ການຫຼຸດພົ້ນຈາກເຄື່ອງຜູກມັດ), kammato samuṭṭhitaṃ ເປັນ kammasamuṭṭhitaṃ (ອັນມີກຳເປັນສະມຸດຖານ/ເກີດແຕ່ກຳ), ukkaṭṭhukkaṭṭhaṃ (ອັນປະເສີດໃນບັນດາສິ່ງປະເສີດ), omakomakaṃ (ອັນເລວຊາມໃນບັນດາສິ່ງເລວຊາມ).

---

Kvaci vuttiyeva, kammato jātaṃ kammajaṃ. Evaṃ cittajaṃ, utujaṃ, āhārajaṃ. Idha na bhavati, pāsādā patito.

ບາງຄັ້ງ ຍ່ອມມີແຕ່ຮູບສະໝາດ (ວຸດຕິ) ເທົ່ານັ້ນ ເຊັ່ນ: kammato jātaṃ ເປັນ kammajaṃ (ອັນເກີດແຕ່ກຳ). ເຊັ່ນດຽວກັນ: cittajaṃ (ອັນເກີດແຕ່ຈິດ), utujaṃ (ອັນເກີດແຕ່ອຸຕຸ), āhārajaṃ (ອັນເກີດແຕ່ອາຫານ). ໃນທີ່ນີ້ ຍ່ອມບໍ່ເຂົ້າສະໝາດ ເຊັ່ນ: pāsādā patito (ຜູ້ຕົກຈາກຜາສາດ).

---

Pañcamītappuriso.

ຈົບ ປັນຈະມີຕັບປຸຣິສະສະໝາດ.

---

Chaṭṭhī rañño putto rājaputto. Evaṃ rājapuriso, ācariyapūjako, buddhasāvako, buddharūpaṃ, jinavacanaṃ, samuddaghoso, dhaññānaṃ rāsi dhaññarāsi, pupphagandho, phalaraso, kāyassa lahutā kāyalahutā, maraṇassati, rukkhamūlaṃ, ayassa patto ayopatto, evaṃ suvaṇṇakaṭāhaṃ, pānīyathālakaṃ, sappikumbho.

ສັດຖີຕັບປຸຣິສະສະໝາດ ເຊັ່ນ: rañño putto ເປັນ rājaputto (ໂອຣົດຂອງພຣະລາຊາ). ເຊັ່ນດຽວກັນ: rājapuriso (ຂ້າຣາຊະການ/ຄົນຂອງພຣະລາຊາ), ācariyapūjako (ຜູ້ບູຊາອາຈານ), buddhasāvako (ສາວົກຂອງພຣะພຸດທະເຈົ້າ), buddharūpaṃ (ພຣະພຸດທະຮູບ), jinavacanaṃ (ພຣະດຳຣັດຂອງພຣະຊິນະເຈົ້າ), samuddaghoso (ສຽງຄື້ນທະເລ), dhaññānaṃ rāsi ເປັນ dhaññarāsi (ກອງເຂົ້າເປືອກ), pupphagandho (ກິ່ນຫອມຂອງດອກໄມ້), phalaraso (ນ້ຳໝາກໄມ້), kāyassa lahutā ເປັນ kāyalahutā (ຄວາມເບົາແຫ່ງກາຍ), maraṇassati (ມໍຣະນັດສະຕິ/ການລະນຶກເຖິງຄວາມຕາຍ), rukkhamūlaṃ (ໂຄນຕົ້ນໄມ້), ayassa patto ເປັນ ayopatto (ບາດເຫຼັກ), ເຊັ່ນດຽວກັນ: suvaṇṇakaṭāhaṃ (ກະທະຄຳ), pānīyathālakaṃ (ຂັນນ້ຳດື່ມ), sappikumbho (ໝໍ້ເນີຍໃສ).

---

‘‘Devānaṃ rājā’’ti atthe samāsādimhi kate ‘‘kvaci samāsantagatānamakāranto’’ti akāro, tato ‘‘syā cā’’ti āttaṃ na bhavati. Devarājo, devarājā, devarājaṃ, devarāje iccādi purisasaddasamaṃ. Attābhāve so devarājā, te devarājāno iccādi rājasaddasamaṃ. Tathā devānaṃ sakhā devasakho, devasakhā, so devasakhā, te devasakhāno iccādi.

ໃນຄວາມໝາຍວ່າ 'devānaṃ rājā' (ພະຍາແຫ່ງເທວະດາທັງຫຼາຍ), ເມື່ອເຮັດສະໝາດເປັນຕົ້ນແລ້ວ ຍ່ອມມີ ອະກາຣັນ ດ້ວຍສູດວ່າ 'kvaci samāsantagatānamakāranto', ຈາກນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີການແປງເປັນ ອາ ດ້ວຍສູດວ່າ 'syā ca'. ບົດວ່າ Devarājo, devarājā, devarājaṃ, devarāje ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີຮູບຄືກັນກັບ 'purisa' ສັບ. ເມື່ອບໍ່ມີຄວາມເປັນ ອະກາຣັນ (ອັດຕາພາວະ) ບົດວ່າ so devarājā, te devarājāno ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີຮູບຄືກັນກັບ 'rāja' ສັບ. ເຊັ່ນດຽວກັນ: devānaṃ sakhā ເປັນ devasakho, devasakhā; ບົດວ່າ so devasakhā, te devasakhāno ເປັນຕົ້ນ.

---

Pumassa liṅgaṃ pulliṅgaṃ. Evaṃ pumbhāvo, pumantalopādi.

Pumassa liṅgaṃ ເປັນ pulliṅgaṃ (ປຸມລີງ/ເພດຊາຍ). ເຊັ່ນດຽວກັນ: pumbhāvo (ຄວາມເປັນຊາຍ), ໂດຍມີການລົບທີ່ສຸດຂອງ puman ສັບ ເປັນຕົ້ນ.

---

Hatthipadaṃ, itthirūpaṃ, bhikkhunisaṅgho, jambusākhā, ettha ca ‘‘kvacādimajjhuttarāna’’ntiādinā majjhe īkārūkārānaṃ rassattaṃ.

Hatthipadaṃ, itthirūpaṃ, bhikkhunisaṅgho, jambusākhā, ettha ca “kvacādimajjhuttarāna”ntiādinā majjhe īkārūkārānaṃ rassattaṃ.

---

Vibhāsādhikārato [Pg.197] kvaci vākyameva, sahasā kammassa kattāro, bhinnānaṃ sandhātā, kappassa tatiyo bhāgo, yā ca pakkhassa aṭṭhamī, manussānaṃ khattiyo sūratamo.

ເພາະອຳນາດແຫ່ງວິພາສາ (ທາງເລືອກ) ບາງຄັ້ງຍ່ອມມີແຕ່ຮູບປະໂຫຍກວິເຄາະ (ວາກະຍະ) ເທົ່ານັ້ນ ເຊັ່ນ: sahasā kammassa kattāro (ຜູ້ເຮັດການງານໂດຍພະລັນ), bhinnānaṃ sandhātā (ຜູ້ເຊື່ອມສາມັກຄີຄົນທີ່ແຕກແຍກກັນ), kappassa tatiyo bhāgo (ສ່ວນທີສາມແຫ່ງກັບ), yā ca pakkhassa aṭṭhamī (ວັນອັດຖະມີ/ແປດຄ່ຳແຫ່ງປັກ), manussānaṃ khattiyo sūratamo (ໃນບັນດາມະນຸດ ກະສັດເປັນຜູ້ກ້າຫານທີ່ສຸດ).

---

Yuttattho icceva? ‘‘Bhaṭo rañño puriso devadattassā’’ti ettha ‘‘bhaṭasambandhe chaṭṭhī’’ti aññamaññānapekkhatāya ayuttatthabhāvato samāso na bhavati, ‘‘kosalassa rañño putto’’tiādīsu pana sāpekkhatāya asamatthattā na bhavati, sambandhīsaddānaṃ pana niccaṃ sāpekkhattepi gamakattā samāso, yathā – devadattassa gurukulaṃ, bhagavato sāvakasaṅghotiādi.

ຄຳວ່າ 'yuttattho' (ມີຄວາມໝາຍກ່ຽວຂ້ອງກັນ) ກ່າວໄວ້ເພື່ອຫຍັງ? ໃນປະໂຫຍກວ່າ 'bhaṭo rañño puriso devadattassa' (ທະຫານຂອງພຣະລາຊາ, ຄົນຂອງເທວະທັດ), ໃນທີ່ນີ້ ເພາະມີ 'ສັດຖີວິພັດໃນຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັບທະຫານ' ຈຶ່ງບໍ່ມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນ ເພາະຄວາມບໍ່ເພິ່ງພາອາໄສເຊິ່ງກັນແລະກັນ ສະໝາດຈຶ່ງບໍ່ມີ. ສ່ວນໃນປະໂຫຍກວ່າ 'kosalassa rañño putto' (ໂອຣົດຂອງພຣະລາຊາແຫ່ງໂກສົນ) ເປັນຕົ້ນ ເພາະມີຄວາມເພິ່ງພາອາໄສກັນ (ກັບບົດອື່ນ) ຈຶ່ງບໍ່ມີຄວາມສາມາດ (ອະສະມັດຖະພາວະ) ສະໝາດຈຶ່ງບໍ່ມີ. ແຕ່ເຖິງແມ່ນວ່າສັບທີ່ສະແດງຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນ ຍ່ອມມີຄວາມເພິ່ງພາອາໄສກັນເປັນນິດກໍຕາມ, ເພາະຄວາມທີ່ສາມາດເຂົ້າໃຈເນື້ອຄວາມໄດ້ (ຄະມະກະພາວະ) ສະໝາດຈຶ່ງມີໄດ້ ເຊັ່ນ: devadattassa gurukulaṃ (ສຳນັກອາຈານຂອງເທວະທັດ), bhagavato sāvakasaṅgho (ໝູ່ສາວົກຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Chaṭṭhītappuriso.

ຈົບ ສັດຖີຕັບປຸຣິສະສະໝາດ.

---

Sattamī rūpe saññā rūpasaññā, evaṃ rūpasañcetanā, saṃsāradukkhaṃ, cakkhumhi sannissitaṃ viññāṇaṃ cakkhuviññāṇaṃ, dhamme rato dhammarato, dhammābhirati, dhammaruci, dhammagāravo, dhammesu nirutti dhammanirutti, dānādhimutti, bhavantarakataṃ, dassane assādo dassanassādo, araññe vāso araññavāso, vikāle bhojanaṃ vikālabhojanaṃ, kāle vassaṃ kālavassaṃ, vane pupphaṃ vanapupphaṃ. Evaṃ vanamahiso, gāmasūkaro, samuddamaccho, āvāṭakacchapo, āvāṭamaṇḍūko, kūpamaṇḍūko, titthanāvā, itthīsu dhutto itthidhutto chāyāya sukkho chāyāsukkho, aṅgārapakkaṃ, cārakabaddho.

ສັດຕະມີຕັບປຸຣິສະສະໝາດ ເຊັ່ນ: rūpe saññā ເປັນ rūpasaññā (ຄວາມຈຳໝາຍໃນຮູບ). ເຊັ່ນດຽວກັນ: rūpasañcetanā (ຄວາມຈົງໃຈໃນຮູບ), saṃsāradukkhaṃ (ຄວາມທຸກໃນສັງສານ), cakkhumhi sannissitaṃ viññāṇaṃ ເປັນ cakkhuviññāṇaṃ (ວິນຍານທີ່ອາໄສໃນຕາ/ຈັກຂຸວິນຍານ), dhamme rato ເປັນ dhammarato (ຜູ້ຍິນດີໃນທຳ), dhammābhirati (ຄວາມຍິນດີຍິ່ງໃນທຳ), dhammaruci (ຄວາມພໍໃຈໃນທຳ), dhammagāravo (ຄວາມເຄົາລົບໃນທຳ), dhammesu nirutti ເປັນ dhammanirutti (ນິຣຸດຕິໃນທຳທັງຫຼາຍ), dānādhimutti (ຄວາມນ້ອມໄປໃນທານ), bhavantarakataṃ (ອັນເຮັດແລ້ວໃນພົບອື່ນ), dassane assādo ເປັນ dassanassādo (ຄວາມເພີດເພີນໃນການເຫັນ), araññe vāso ເປັນ araññavāso (ການຢູ່ອາໄສໃນປ່າ), vikāle bhojanaṃ ເປັນ vikālabhojanaṃ (ການກິນອາຫານໃນເວລາວິການ), kāle vassaṃ ເປັນ kālavassaṃ (ຝົນຕົກຕາມລະດູການ), vane pupphaṃ ເປັນ vanapupphaṃ (ດອກໄມ້ໃນປ່າ). ເຊັ່ນດຽວກັນ: vanamahiso (ຄວາຍປ່າ), gāmasūkaro (ໝູບ້ານ), samuddamaccho (ປາທະເລ), āvāṭakacchapo (ເຕົ່າໃນຂຸມ), āvāṭamaṇḍūko (ຂຽດໃນຂຸມ), kūpamaṇḍūko (ຂຽດໃນນ້ຳສ້າງ), titthanāvā (ເຮືອທ່າ), itthīsu dhutto ເປັນ itthidhutto (ຜູ້ເລງຜູ້ຍິງ), chāyāya sukkho ເປັນ chāyāsukkho (ອັນແຫ້ງໃນຮົ່ມ), aṅgārapakkaṃ (ອັນປິ້ງ/ບົ່ມດ້ວຍຖ່ານໄຟ), cārakabaddho (ຜູ້ຖືກມັດໄວ້ໃນຄຸກ).

---

Idha vuttiyeva, yathā – vane caratīti vanacaro, kucchimhi sayatīti kucchisayo, thale tiṭṭhatīti thalaṭṭho. Evaṃ jalaṭṭho, pabbataṭṭho, maggaṭṭho, paṅke jātaṃ paṅkajaṃ, sire ruhatīti siroruhaṃ iccādi.

ໃນທີ່ນີ້ ມີພຽງແຕ່ຮູບວຸດຕິ (ຮູບສະໝາດ) ເທົ່ານັ້ນ, ເຊັ່ນ: vane caratīti vanacaro (ຜູ້ທ່ຽວໄປໃນປ່າ ຊື່ວ່າ ວະນະຈະຣະ), kucchimhi sayatīti kucchisayo (ຜູ້ຮອນຢູ່ໃນທ້ອງ ຊື່ວ່າ ກຸດສິສະຍະ), thale tiṭṭhatīti thalaṭṭho (ຜູ້ຕັ້ງຢູ່ເທິງບົກ ຊື່ວ່າ ຖະລະໂຖ). ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ jalaṭṭho (ຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນນ້ຳ), pabbataṭṭho (ຜູ້ຕັ້ງຢູ່ເທິງພູເຂົາ), maggaṭṭho (ຜູ້ຕັ້ງຢູ່ເທິງຫົນທາງ), paṅke jātaṃ paṅkajaṃ (ສິ່ງທີ່ເກີດໃນເປືອກຕົມ ຊື່ວ່າ ປັງກະຊະ), sire ruhatīti siroruhaṃ (ສິ່ງທີ່ງອກຂຶ້ນເທິງຫົວ ຊື່ວ່າ ສิໂຣຣຸຫະ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Idha [Pg.198] na bhavati, bhojane mattaññutā, indriyesu guttadvāratā, āsane nisinno, āsane nisīditabbaṃ.

ໃນທີ່ນີ້ ບໍ່ມີ (ການສະໝາດ), ເຊັ່ນ: bhojane mattaññutā (ຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ປະມານໃນການບໍລິໂພກອາຫານ), indriyesu guttadvāratā (ຄວາມເປັນຜູ້ມີທະວານອັນຄຸ້ມຄອງແລ້ວໃນອິນຊີທັງຫຼາຍ), āsane nisinno (ຜູ້ນັ່ງແລ້ວເທິງອາສະນະ), āsane nisīditabbaṃ (ອັນບຸກຄົນພຶງນັ່ງເທິງອາສະນະ).

---

Sattamītappuriso.

ສັດຕະມີຕັບປຸຣິສະສະໝາດ (ສະໝາດທີ່ມີບົດໜ້າເປັນສັດຕະມີວິພັດ).

---

‘‘Tadanuparodhenā’’ti vuttattā yathābhidhānaṃ tappurise kvaci accantādīsu amādivibhatyantaṃ pubbapadaṃ paraṃ sambhavati.

ເພາະມີຄຳກ່າວວ່າ “Tadanuparodhena” (ໂດຍບໍ່ຂັດກັບຄຳນັ້ນ), ໃນຕັບປຸຣິສະສະໝາດ ບາງຄັ້ງ ບົດໜ້າທີ່ມີວິພັດມີ “ອໍ” (ທຸຕິຍາວิພັດ) ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຢູ່ຫຼັງໄດ້ຕາມການກ່າວ ໃນຄຳວ່າ accanta ເປັນຕົ້ນ.

---

Yathā – antaṃ atikkantaṃ accantaṃ, accantāni, velaṃ atikkanto ativelo, rassattaṃ. Evaṃ mālaṃ atīto atimālo, pattajīviko, āpannajīviko, akkhaṃ patigataṃ nissitanti paccakkhaṃ dassanaṃ, paccakkho attabhāvo, paccakkhā buddhi, atthaṃ anugataṃ anvatthaṃ, kokilāya avakuṭṭhaṃ avakokilaṃ vanaṃ, pariccattanti attho. Avamayūraṃ, ajjhayanāya parigilāno pariyajjhayano, kammassa alaṃ samatthoti alaṃkammo, vacanāya alanti alaṃvacano, vānato nikkhantaṃ nibbānaṃ, kilesehi nikkhanto nikkileso, niraṅgaṇo, kosambiyā nikkhanto nikkosambī, vanato niyyāto nibbano, ācariyato paro pācariyo. Evaṃ payyako, parahiyyo, gaṅgāya upari uparigaṅgaṃ. Evaṃ heṭṭhānadī, antosamāpatti, haṃsānaṃ rājā rājahaṃso, haṃsarājā vā, māsassa addhaṃ addhamāsaṃ, māsaddhaṃ vā, āmalakassa addhaṃ addhāmalakaṃ, āmalakaddhaṃ vā, kahāpaṇassa aḍḍhaṃ aḍḍhakahāpaṇaṃ, aḍḍhamāsakaṃ, rattiyā aḍḍhaṃ aḍḍharattaṃ, rattiyā pubbaṃ pubbarattaṃ, rattiyā pacchā pacchārattaṃ. Ettha ca ‘‘kvaci samāsantagatānamakāranto’’ti rattisaddantassa attaṃ, ahassa pubbaṃ pubbanhaṃ. Evaṃ sāyanhaṃ, ‘‘tesu vuddhī’’tiādinā ahassa anhādeso.

ເຊັ່ນ: antaṃ atikkantaṃ accantaṃ (ກ້າວລ່ວງເຊິ່ງທີ່ສຸດ ຊື່ວ່າ ອັດຈັນຕະ), accantāni, velaṃ atikkanto ativelo (ກ້າວລ່ວງເຊິ່ງຝັ່ງ ຊື່ວ່າ ອະຕິເວລະ), ມີການເຮັດໃຫ້ເປັນສຽງສັ້ນ (ຣັດສະ). ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ mālaṃ atīto atimālo (ລ່ວງເລີຍເຊິ່ງລະບຽບດອກໄມ້ ຊື່ວ່າ ອະຕິມາລະ), pattajīviko (ຜູ້ເຖິງແລ້ວເຊິ່ງຊີວິດ), āpannajīviko (ຜູ້ເຖິງທົ່ວແລ້ວເຊິ່ງຊີວິດ), akkhaṃ patigataṃ nissitanti paccakkhaṃ dassanaṃ (ການເຫັນອັນເຂົ້າເຖິງສະເພາະເຊິ່ງອັກຂະ [ຕາ] ຄືອາໄສແລ້ວ ຊື່ວ່າ ປັດຈັດຂະທັດສະນະ), paccakkho attabhāvo (ອັດຕະພາບປາກົດແກ່ຕາ), paccakkhā buddhi (ປັນຍາປາກົດແກ່ຕາ), atthaṃ anugataṃ anvatthaṃ (ສິ່ງທີ່ຄ້ອຍຕາມເຊິ່ງເນື້ອຄວາມ ຊື່ວ່າ ອັນວັດຖະ), kokilāya avakuṭṭhaṃ avakokilaṃ vanaṃ (ປ່າອັນນົກດຸດເຫວົ່າຮ້ອງຄາງແລ້ວ ຊື່ວ່າ ອະວະໂກກິລະ), ມີອັດວ່າ ປ່າອັນນົກດຸດເຫວົ່າລະຖິ້ມແລ້ວ. Avamayūraṃ (ປ່າອັນນົກຍູງລະຖິ້ມແລ້ວ), ajjhayanāya parigilāno pariyajjhayano (ຜູ້ລຳບາກຍ້ອນການຮຽນ ຊື່ວ່າ ປະຣິຍັດຊະຍະນະ), kammassa alaṃ samatthoti alaṃkammo (ຜູ້ພຽງພໍ ຄືສາມາດ ເພື່ອການງານ ຊື່ວ່າ ອະລັງກຳມະ), vacanāya alanti alaṃvacano (ຜູ້ພຽງພໍ ເພື່ອຄຳເວົ້າ ຊື່ວ່າ ອະລັງວະຈະນະ), vānato nikkhantaṃ nibbānaṃ (ສະພາບທີ່ອອກໄປແລ້ວຈາກເຄື່ອງຮ້ອຍຮັດ ຊື່ວ່າ ນິບພານ), kilesehi nikkhanto nikkileso (ຜູ້ອອກໄປແລ້ວຈາກກິເລດ ຊື່ວ່າ ນິກກິເລດ), niraṅgaṇo (ຜູ້ບໍ່ມີກິເລດພຽງດັງເນີນ), kosambiyā nikkhanto nikkosambī (ຜູ້ອອກໄປແລ້ວຈາກເມືອງໂກສຳພີ ຊື່ວ່າ ນິກໂກສຳພີ), vanato niyyāto nibbano (ຜູ້ອອກໄປແລ້ວຈາກປ່າ ຊື່ວ່າ ນິບພະນະ), ācariyato paro pācariyo (ຜູ້ຍິ່ງກວ່າອາຈານ ຊື່ວ່າ ປາຈະຣິຍະ). ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ payyako (ປູ່), parahiyyo (ວັນກ່ອນວັນວານ), gaṅgāya upari uparigaṅgaṃ (ທີ່ເໜືອແມ່ນ້ຳຄົງຄາ ຊື່ວ່າ ອຸປະຣິຄັງຄັງ). ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ heṭṭhānadī (ທີ່ໃຕ້ແມ່ນ້ຳ), antosamāpatti (ໃນສະມາບັດ), haṃsānaṃ rājā rājahaṃso (ພະຍາແຫ່ງຫົງທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ຣາຊະຫົງ), ຫຼື haṃsarājā, māsassa addhaṃ addhamāsaṃ (ເຄິ່ງແຫ່ງເດືອນ ຊື່ວ່າ ອັດທະມາສະ), ຫຼື māsaddhaṃ, āmalakassa addhaṃ addhāmalakaṃ (ເຄິ່ງແຫ່ງໝາກຂາມປ້ອມ ຊື່ວ່າ ອັດທາມະລັກກະ), ຫຼື āmalakaddhaṃ, kahāpaṇassa aḍḍhaṃ aḍḍhakahāpaṇaṃ (ເຄິ່ງແຫ່ງກະສາບ ຊື່ວ່າ ອັດທະກະສາບ), aḍḍhamāsakaṃ (ເຄິ່ງມາດົກ), rattiyā aḍḍhaṃ aḍḍharattaṃ (ເຄິ່ງແຫ່ງຄືນ ຊື່ວ່າ ອັດທະຣັດຕະ), rattiyā pubbaṃ pubbarattaṃ (ສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງຄືນ ຊື່ວ່າ ປຸບພະຣັດຕະ), rattiyā pacchā pacchārattaṃ (ສ່ວນເບື້ອງປາຍແຫ່ງຄືນ ຊື່ວ່າ ປັດຊາຣັດຕະ). ແລະໃນທີ່ນີ້ ດ້ວຍສູດວ່າ “kvaci samāsantagatānamakāranto” ຍ່ອມມີການແປງສະຫຼະທ້າຍຂອງ ratti-ສັບ ໃຫ້ເປັນ ອະ, ahassa pubbaṃ pubbanhaṃ (ສ່ວນເບື້ອງຕົ້ນແຫ່ງວັນ ຊື່ວ່າ ປຸບພັນຫະ). ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ sāyanhaṃ (ເວລາແລງ), ມີການແປງ aha-ສັບ ເປັນ anha ດ້ວຍສູດ “tesu vuddhī” ເປັນຕົ້ນ.

---

Amādiparatappuriso.

ອະມາທິປະຣະຕັບປຸຣິສະສະໝາດ (ຕັບປຸຣິສະສະໝາດທີ່ມີບົດໜ້າເຊິ່ງມີວິພັດມີ ອໍ ເປັນຕົ້ນ ຕັ້ງຢູ່ທາງຫຼັງ).

---

Kvaci [Pg.199] tappurise ‘‘pabhaṅkarā’’dīsu vibhattilopo na bhavati.

ໃນຕັບປຸຣິສະສະໝາດບາງແຫ່ງ ເຊັ່ນ “pabhaṅkara” ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີການລົບວິພັດ.

---

Yathā – pabhaṃ karotīti atthe ‘‘amādayo parapadebhī’’ti samāso, ‘‘nāmānaṃ samāso yuttattho’’ti samāsasaññā, tato ‘‘tesaṃ vibhattiyo lopā cā’’ti vibhattilope sampatte tattheva caggahaṇena pubbapade vibhattilopābhāvo. Sesaṃ samaṃ. Pabhaṅkaro, amataṃ dadātīti amatandado, raṇaṃ jahātīti raṇañjaho, jutiṃ dhāretīti jutindharo, tathā sahasākataṃ, parassapadaṃ. Attanopadaṃ, bhayato upaṭṭhānaṃ bhayatūpaṭṭhānaṃ, paratoghoso, gavaṃpatitthero, manasikāro, pubbenivāso, pubbenivāsānussati, majjhekalyāṇaṃ, antevāsī, antevāsiko, janesuto, urasilomo, kaṇṭhekāḷo, sarasijamiccādi.

ເຊັ່ນ: ໃນອັດວ່າ pabhaṃ karotīti (ຜູ້ເຮັດເຊິ່ງແສງສະຫວ່າງ) ມີການສະໝາດດ້ວຍສູດ “amādayo parapadebhī”, ຕັ້ງຊື່ສະໝາດດ້ວຍສູດ “nāmānaṃ samāso yuttattho”, ຈາກນັ້ນ ເມື່ອເຖິງຄາວທີ່ຈະລົບວິພັດດ້ວຍສູດ “tesaṃ vibhattiyo lopā cā” ແລ້ວ ແຕ່ເພາະການຖືເອົາ Ca-ອັກສອນ ໃນສູດນັ້ນເອງ ຈຶ່ງບໍ່ມີການລົບວິພັດໃນບົດໜ້າ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອແມ່ນເໝືອນກັນ. Pabhaṅkaro (ຜູ້ເຮັດເຊິ່ງແສງສະຫວ່າງ), amataṃ dadātīti amatandado (ຜູ້ໃຫ້ເຊິ່ງອະມະຕະທຳ ຊື່ວ່າ ອະມະຕັນທະທະ), raṇaṃ jahātīti raṇañjaho (ຜູ້ລະເສິ່ງກິເລດອັນເປັນຂ້າສຶກ ຊື່ວ່າ ຣະນັນຊະຫະ), jutiṃ dhāretīti jutindharo (ຜູ້ຊົງໄວ້ເຊິ່ງຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ ຊື່ວ່າ ຊຸຕິນທະຣະ), ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ sahasākataṃ (ສິ່ງທີ່ເຮັດໂດຍພົນການ), parassapadaṃ (ບົດເພື່ອຜູ້ນອກ). Attanopadaṃ (ບົດເພື່ອຕົນ), bhayato upaṭṭhānaṃ bhayatūpaṭṭhānaṃ (ຄວາມປາກົດໂດຍຄວາມເປັນໄພ ຊື່ວ່າ ພະຍະຕູປັດຖານະ), paratoghoso (ສຽງຈາກຜູ້ນອກ), gavaṃpatitthero (ພະເຖຣະຊື່ວ່າ ຄະວຳປະຕິ), manasikāro (ການເຮັດໄວ້ໃນໃຈ), pubbenivāso (ຂັນຫ້າທີ່ເຄີຍຢູ່ອາໄສໃນກ່ອນ), pubbenivāsānussati (ຄວາມລະນຶກເຖິງຂັນຫ້າທີ່ເຄີຍຢູ່ອາໄສໃນກ່ອນ), majjhekalyāṇaṃ (ຄວາມງາມໃນທ່າມກາງ), antevāsī (ຜູ້ອາໄສຢູ່ພາຍໃນ ຄືສິດ), antevāsiko (ສິດ), janesuto (ຜູ້ອັນຊົນທັງຫຼາຍຍິນດີແລ້ວ), urasilomo (ຜູ້ມີຂົນຢູ່ເອິກ), kaṇṭhekāḷo (ຜູ້ມີຄໍດຳ), sarasijaṃ (ສິ່ງທີ່ເກີດໃນສະນ້ຳ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Alopatappuriso.

ອະໂລປະຕັບປຸຣິສະສະໝາດ (ຕັບປຸຣິສະສະໝາດທີ່ບໍ່ລົບວິພັດ).

---

Tappurisasamāso niṭṭhito.

ຈົບ ຕັບປຸຣິສະສະໝາດ.

---

Bahubbīhisamāsa

ພະຫຸບພີຫິສະໝາດ

---

Atha bahubbīhisamāso vuccate.

ລຳດັບນັ້ນ ຈະກ່າວເຖິງ ພະຫຸບພີຫິສະໝາດ.

---

So ca navavidho dvipado tulyādhikaraṇo, dvipado bhinnādhikaraṇo, tipado nanipātapubbapado, sahapubbapado upamānapubbapado saṅkhyobhayapado disantarāḷattho byatihāralakkhaṇo cāti.

ພະຫຸບພີຫິສະໝາດນັ້ນ ມີ 9 ປະເພດ ຄື: ທວິປະທະຕຸລຍາທິກະຣະນະ (ມີ 2 ບົດ ມີວິພັດສະເໝີກັນ), ທວິປະທະພິນນາທິກະຣະນະ (ມີ 2 ບົດ ມີວິພັດຕ່າງກັນ), ຕິປະທະ (ມີ 3 ບົດ), ນະນิປາຕະປຸບພະປະທະ (ມີ ນະ-ນິບາດ ເປັນບົດໜ້າ), ສະຫະປຸບພະປະທະ (ມີ ສະຫະ-ສັບ ເປັນບົດໜ້າ), ອຸປະມານະປຸບພະປະທະ (ມີອຸປະມາເປັນບົດໜ້າ), ສັງໂຂພະຍະປະທະ (ມີສັງຂະຍາທັງສອງບົດ), ທິສັນຕະຣາລັດຖະ (ມີອັດໃນລະຫວ່າງທິດ) ແລະ ພະຍະຕິຫາຣະລັກຂະນະ (ມີລັກສະນະຕອບໂຕ້ກັນ).

---

Tattha dvipado tulyādhikaraṇo bahubbīhi kammādīsu chasu vibhatyatthesu bhavati.

In ບັນດາພະຫຸບພີຫິສະໝາດເຫຼົ່ານັ້ນ ທວິປະທະຕຸລຍາທິກະຣະນະພະຫຸບພີຫິ ຍ່ອມມີໃນອັດແຫ່ງວິພັດທັງ 6 ມີທຸຕິຍາວິພັດ (ກຳ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Tattha [Pg.200] dutiyatthe tāva – ‘‘āgatā samaṇā imaṃ saṅghārāma’’nti viggahe –

In ອັດແຫ່ງທຸຕິຍາວິພັດນັ້ນ ກ່ອນອື່ນ ໃນຮູບວິເຄາະວ່າ “āgatā samaṇā imaṃ saṅghārāmaṃ” (ພະສະມະນະທັງຫຼາຍ ມາແລ້ວ ສູ່ສັງຄາຣາມນີ້) -

---

352. Aññapadatthesu bahubbīhi.

໓໕໒. ພະຫຸບພີຫິສະໝາດ ຍ່ອມມີໃນອັດຂອງບົດອື່ນ.

---

Samasyamānapadato aññesaṃ paṭhamadutiyādivibhatyantānaṃ padānamatthesu yuttatthāni nāmāni vibhāsā samasyante, so samāso bahubbīhisañño ca hoti.

ນາມສັບທັງຫຼາຍທີ່ມີເນື້ອຄວາມສົມຄວນກັນ ຍ່ອມເຂົ້າສະໝາດໄດ້ຕາມໃຈ (ວິພາສາ) ໃນອັດຂອງບົດອື່ນໆ ທີ່ມີວິພັດມີປະຖະມາວິພັດ ແລະ ທຸຕິຍາວິພັດ ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງຕ່າງໄປຈາກບົດທີ່ກຳລັງເຂົ້າສະໝາດກັນຢູ່, ແລະ ສະໝາດນັ້ນ ໄດ້ຊື່ວ່າ ພະຫຸບພີຫິ.

---

Bahavo vīhayo yassa so bahubbīhi, bahubbīhisadisattā ayampisamāso anvatthasaññāvasena bahubbīhīti vutto, aññapadatthappadhāno hi bahubbīhi.

“ເຂົ້າເປືອກທັງຫຼາຍ ຂອງບຸກຄົນໃດ ມີຢູ່ຫຼວງຫຼາຍ ບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ພະຫຸບພີຫິ (ຜູ້ມີເຂົ້າເປືອກຫຼາຍ)”, ເພາະຄວາມທີ່ສະໝາດນີ້ຄ້າຍຄືກັບຄຳວ່າ ພະຫຸບພີຫິ ນັ້ນເອງ ສະໝາດນີ້ຈຶ່ງໄດ້ຊື່ວ່າ ພະຫຸບພີຫິ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອັນວັດຖະສັນຍາ (ຊື່ທີ່ມີເນື້ອຄວາມກົງກັບຕົວ), ເພາະວ່າ ພະຫຸບພີຫິສະໝາດ ມີອັດຂອງບົດອື່ນເປັນປະທານ.

---

Duvidho cāyaṃ bahubbīhi tagguṇasaṃviññāṇātagguṇasaṃviññāṇavasena, tesu yattha visesanabhūto attho aññapadatthaggahaṇena gayhati, so tagguṇasaṃviññāṇo, yathā – lambakaṇṇamānayāti.

ກໍພະຫຸບພີຫິສະໝາດນີ້ ມີ 2 ປະເພດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງ ຕັດຄຸນນະສັງວິນຍານະ ແລະ ອະຕັດຄຸນນະສັງວິນຍານະ, ໃນ 2 ປະເພດນັ້ນ ສະໝາດໃດທີ່ເນື້ອຄວາມອັນເປັນວິເສດສະນະ ຖືກຖືເອົາໄປນຳດ້ວຍການຖືເອົາອັດຂອງບົດອື່ນ, ສະໝາດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຕັດຄຸນນະສັງວິນຍານະ, ເຊັ່ນ: lambakaṇṇamānaya (ທ່ານຈົ່ງນຳມາ ເຊິ່ງຊາຍຜູ້ມີຫູຍາວ).

---

Yattha pana na gayhati, so atagguṇasaṃviññāṇo, yathā – bahudhanamānayāti.

ສ່ວນສະໝາດໃດທີ່ເນື້ອຄວາມນັ້ນບໍ່ຖືກຖືເອົາໄປນຳ, ສະໝາດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອະຕັດຄຸນນະສັງວິນຍານະ, ເຊັ່ນ: bahudhanamānaya (ທ່ານຈົ່ງນຳມາ ເຊິ່ງຊາຍຜູ້ມີຊັບຫຼາຍ).

---

Idha bahubbīhisadde viya visesanassa pubbanipāto, sesaṃ pubbasamaṃ.

In ທີ່ນີ້ ມີການຕັ້ງບົດວິເສດສະນະໄວ້ທາງໜ້າ ເໝືອນໃນສັບວ່າ bahubbīhi, ສ່ວນທີ່ເຫຼືອແມ່ນເໝືອນກັບທີ່ກ່າວມາແລ້ວ.

---

Āgatasamaṇo saṅghārāmo. Ettha ca āgatasaddo, samaṇasaddo ca attano atthe aṭṭhatvā dutiyāvibhatyatthabhūte saṅghārāmasaṅkhāte aññapadatthe vattanti, tadatthajotanatthameva tadanantaraṃ ‘‘saṅghārāmo’’ti padantaraṃ payujjati, tato samāseneva kammatthassa abhihitattā puna dutiyā na hoti. Idaṃsaddassa ca appayogo, evaṃ sabbattha. Bahubbīhi cāyaṃ abhidheyyaliṅgavacano.

Āgatasamaṇo saṅghārāmo. ແລະໃນທີ່ນີ້ āgata-ສັບ ແລະ samaṇa-ສັບ ບໍ່ໄດ້ຕັ້ງຢູ່ໃນອັດຂອງຕົນເອງ ແຕ່ຍ່ອມກ່າວເຖິງອັດຂອງບົດອື່ນ ຄືສັງຄາຣາມ ເຊິ່ງເປັນອັດແຫ່ງທຸຕິຍາວິພັດ, ເພື່ອສະແດງອັດນັ້ນໃຫ້ປາກົດເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງມີການໃຊ້ບົດອື່ນວ່າ “saṅghārāmo” ໃນລຳດັບຖັດມາ, ຈາກນັ້ນ ເພາະອັດແຫ່ງກຳ (ທຸຕິຍາວິພັດ) ຖືກສະແດງອອກແລ້ວດ້ວຍຕົວສະໝາດເອງ ຈຶ່ງບໍ່ຕ້ອງລົງທຸຕິຍາວິພັດຊ້ຳອີກ. ແລະບໍ່ມີການໃຊ້ idas-ສັບ, ໃນບ່ອນອື່ນໆທັງໝົດກໍເປັນເຊັ່ນນີ້. ແລະພະຫຸບພີຫິສະໝາດນີ້ ມີລິງ ແລະ ວະຈະນະ ຕາມບົດທີ່ຕົນສະແດງເຖິງ.

---

Tathā āgatasamaṇā sāvatthi, āgatasamaṇaṃ jetavanaṃ, paṭipannā addhikā yaṃ pathaṃ soyaṃ paṭipannaddhiko patho[Pg.201], abhiruḷhā vāṇijā yaṃ nāvaṃ sā abhiruḷhavāṇijā nāvā. Evaṃ kammatthe bahubbīhi.

ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ āgatasamaṇā sāvatthi (ເມືອງສາວັດຖີອັນພະສະມະນະທັງຫຼາຍມາແລ້ວ), āgatasamaṇaṃ jetavanaṃ (ປ່າເຊຕະວັນອັນພະສະມະນະທັງຫຼາຍມາແລ້ວ), paṭipannā addhikā yaṃ pathaṃ soyaṃ paṭipannaddhiko patho (ຫົນທາງໃດ ອັນຄົນເດີນທາງທັງຫຼາຍດຳເນີນໄປແລ້ວ ຫົນທາງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ປະຕິປັນນັດທິກະ), abhiruḷhā vāṇijā yaṃ nāvaṃ sā abhiruḷhavāṇijā nāvā (ເຮືອລຳໃດ ອັນພໍ່ຄ້າທັງຫຼາຍຂຶ້ນແລ້ວ ເຮືອລຳນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອະພິຣຸລະວານິຊາ). ນີ້ຄື ພະຫຸບພີຫິສະໝາດໃນອັດແຫ່ງກຳ (ທຸຕິຍາວິພັດ).

---

Tatiyatthe bahubbīhi yathā – jitāni indriyāni yena samaṇena soyaṃ jitindriyo samaṇo. Evaṃ diṭṭhadhammo, pattadhammo, katakicco, jitā mārā anenāti jitamāro bhagavā, paṭividdhasabbadhammo.

ພະຫຸບພີຫິສະໝາດໃນອັດແຫ່ງຕະຕິຍາວິພັດ ເຊັ່ນ: jitāni indriyāni yena samaṇena soyaṃ jitindriyo samaṇo (ອິນຊີທັງຫຼາຍ ອັນພະສະມະນະໃດຊະນະແລ້ວ ພະສະມະນະນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຈິຕິນທຣິຍະ). ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ diṭṭhadhammo (ຜູ້ມີທຳອັນເຫັນແລ້ວ), pattadhammo (ຜູ້ມີທຳອັນເຖິງແລ້ວ), katakicco (ຜູ້ມີກິດອັນເຮັດແລ້ວ), jitā mārā anenāti jitamāro bhagavā (ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າໃດ ຊະນະມານແລ້ວ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ຈິຕະມາໂຣ), paṭividdhasabbadhammo (ຜູ້ມີທຳທັງປວງອັນແທງຕະຫຼອດແລ້ວ).

---

Catutthiyatthe bahubbīhi yathā – dinno suṅko yassa rañño soyaṃ dinnasuṅko rājā, upanītaṃ bhojanaṃ assa samaṇassāti upanītabhojano samaṇo, upahaṭo bali assāti upahaṭabali yakkho.

ພະຫຸບພີຫິສະໝາດໃນອັດແຫ່ງຈະຕຸດຖີວິພັດ ເຊັ່ນ: dinno suṅko yassa rañño soyaṃ dinnasuṅko rājā (ພາສີ ອັນບຸກຄົນຖວາຍແລ້ວ ແກ່ພະຍາໃດ ພະຍານັ້ນ ຊື່ວ່າ ທິນນະສຸງກະ), upanītaṃ bhojanaṃ assa samaṇassāti upanītabhojano samaṇo (ອາຫານ ອັນບຸກຄົນນຳເຂົ້າໄປຖວາຍແລ້ວ ແກ່ພະສະມະນະໃດ ພະສະມະນະນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອຸປະນີຕະໂພຊະນະ), upahaṭo bali assāti upahaṭabali yakkho (ເຄື່ອງບັດສະກີ ອັນບຸກຄົນນຳມາຖວາຍແລ້ວ ແກ່ຍັກຕົນໃດ ຍັກຕົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອຸປະຫະຕະພະລິ).

---

Pañcamiyatthe bahubbīhi yathā – niggatā janā asmā gāmā soyaṃ niggatajano gāmo, niggato ayo asmāti nirayo, niggatā kilesā etasmāti nikkileso, apetaṃ viññāṇaṃ asmāti apetaviññāṇo matakāyo, apagataṃ bhayabheravaṃ asmāti apagatabhayabheravo arahā.

ພະຫຸບພີຫິສະໝາດໃນອັດແຫ່ງປັນຈະມີວິພັດ ເຊັ່ນ: niggatā janā asmā gāmā soyaṃ niggatajano gāmo (ຊົນທັງຫຼາຍ ອອກໄປແລ້ວ ຈາກບ້ານໃດ ບ້ານນັ້ນ ຊື່ວ່າ ນິກຄະຕະຊະນະ), niggato ayo asmāti nirayo (ຄວາມຈະເລີນ ອອກໄປແລ້ວ ຈາກສະຖານທີ່ໃດ ສະຖານທີ່ນັ້ນ ຊື່ວ່າ ນິຣະຍະ [ນະຣົກ]), niggatā kilesā etasmāti nikkileso (ກິເລດທັງຫຼາຍ ອອກໄປແລ້ວ ຈາກບຸກຄົນໃດ ບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ນິກກິເລສະ), apetaṃ viññāṇaṃ asmāti apetaviññāṇo matakāyo (ວິນຍານ ປາສະຈາກແລ້ວ ຈາກກາຍໃດ ກາຍນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອະເປຕະວິນຍານະ), apagataṃ bhayabheravaṃ asmāti apagatabhayabheravo arahā (ໄພແລະຄວາມສະດຸ້ງກົວ ປາສະຈາກແລ້ວ ຈາກພະອໍຣະຫັນຕົນໃດ ພະອໍຣະຫັນຕົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອະປະຄະຕະພະຍະເພຣະວະ).

---

Chaṭṭhiyatthe bahubbīhi yathā – chinnā hatthā yassa purisassa soyaṃ chinnahattho puriso. Evaṃ paripuṇṇasaṅkappo, khīṇāsavo, vīto rāgo assāti vītarāgo, dve padāni assāti dvipado, dvihattho paṭo, tevijjo, catuppado, pañca cakkhūni assāti pañcacakkhu bhagavā, chaḷabhiñño, rassattaṃ, navaṅgaṃ satthusāsanaṃ, dasabalo, anantañāṇo, tīṇi dasa parimāṇametesanti tidasā devā, samāsantassa attaṃ, idha parimāṇasaddassa sannidhānato [Pg.202] dasasaddo saṅkhyāne vattate, ayaṃ paccayo etesanti idappaccayā, ko pabhavo assāti kiṃpabhavo ayaṃ kāyo, vigataṃ malamassāti vimalo, sundaro gandho assāti sugandhaṃ candanaṃ. Evaṃ susīlo, sumukho, kucchito gandho assāti duggandhaṃ kuṇapaṃ, duṭṭhu mano assāti dummano. Evaṃ dussīlo, dummukho, tapo eva dhanaṃ assāti tapodhano, khantisaṅkhātaṃ balaṃ assāti khantibalo, indoti nāmaṃ etassāti indanāmo.

ພະຫຸບພີຫິສະໝາດໃນອັດແຫ່ງຊັດຖີວິພັດ ເຊັ່ນ: chinnā hatthā yassa purisassa soyaṃ chinnahattho puriso (ມືທັງຫຼາຍ ຂອງຊາຍໃດ ຂາດແລ້ວ ຊາຍນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຊິນນະຫັດຖະ). ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ paripuṇṇasaṅkappo (ຜູ້ມີຄວາມດຳຣິອັນເຕັມຮອບແລ້ວ), khīṇāsavo (ຜູ້ມີອາສະວະສิ້ນແລ້ວ), vīto rāgo assāti vītarāgo (ລາຄະ ຂອງບຸກຄົນໃດ ປາສະຈາກແລ້ວ ບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ວີຕະຣາໂຄ), dve padāni assāti dvipado (ເທົ້າທັງຫຼາຍສອງ ຂອງສັດໃດ ມີຢູ່ ສັດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ທວິປະທະ), dvihattho paṭo (ຜ້າທີ່ມີຄວາມຍາວສອງສອກ), tevijjo (ຜູ້ມີວິຊາສາມ), catuppado (ສັດສີ່ເທົ້າ), pañca cakkhūni assāti pañcacakkhu bhagavā (ພະຈັກສຸທັງຫຼາຍຫ້າ ຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າໃດ ມີຢູ່ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ປັນຈະຈັກຂຸ), chaḷabhiñño (ຜູ້ມີອະພິນຍາຫົກ), ມີການເຮັດໃຫ້ເປັນສຽງສັ້ນ (ຣັດສະ), navaṅgaṃ satthusāsanaṃ (ຄຳສອນຂອງພະສາດສະດາທີ່ມີອົງເກົ້າ), dasabalo (ພະທົດສະພົນ), anantañāṇo (ຜູ້ມີຍານຫາທີ່ສຸດບໍ່ໄດ້), tīṇi dasa parimāṇametesanti tidasā devā (ເທວະດາທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ມີປະມານສາມສິບ ຊື່ວ່າ ຕິທະສະ), ມີການແປງສະຫຼະທ້າຍສະໝາດໃຫ້ເປັນ ອະ, ໃນທີ່ນີ້ ເພາະຢູ່ໃກ້ກັບ parimāṇa-ສັບ, dasa-ສັບ ຈຶ່ງສະແດງເຖິງຈຳນວນນັບ, ayaṃ paccayo etesanti idappaccayā (ປັດໄຈນີ້ ຂອງທຳທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ມີຢູ່ ທຳທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ອິທັບປັດຈະຍາ), ko pabhavo assāti kiṃpabhavo ayaṃ kāyo (ແຫຼ່ງກຳເນີດ ຂອງກາຍນີ້ ແມ່ນຫຍັງ ກາຍນີ້ ຊື່ວ່າ ກິມປະພະວະ), vigataṃ malamassāti vimalo (ມົນທິນ ຂອງສິ່ງໃດ ປາສະຈາກແລ້ວ ສິ່ງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ວິມະລະ), sundaro gandho assāti sugandhaṃ candanaṃ (ກິ່ນອັນດີ ຂອງໄມ້ຈັນໃດ ມີຢູ່ ໄມ້ຈັນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສຸຄັນທະ). ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ susīlo (ຜູ້ມີສິນອັນດີ), sumukho (ຜູ້ມີໜ້າອັນງາມ), kucchito gandho assāti duggandhaṃ kuṇapaṃ (ກິ່ນອັນໜ້າກຽດ ຂອງຊາກສົບໃດ ມີຢູ່ ຊາກສົບນັ້ນ ຊື່ວ່າ ທຸກຄັນທະ), duṭṭhu mano assāti dummano (ໃຈອັນຊົ່ວຮ້າຍ ຂອງບຸກຄົນໃດ ມີຢູ່ ບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ທຸມມະນະ). ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ dussīlo (ຜູ້ມີສິນອັນຊົ່ວ), dummukho (ຜູ້ມີໜ້າອັນຂີ້ຮ້າຍ), tapo eva dhanaṃ assāti tapodhano (ຕະປະນັ້ນເອງ ເປັນຊັບ ຂອງບຸກຄົນໃດ ບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຕະໂປທະນະ), khantisaṅkhātaṃ balaṃ assāti khantibalo (ກຳລັງຄືຂັນຕິ ຂອງບຸກຄົນໃດ ມີຢູ່ ບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຂັນຕິພະລະ), indoti nāmaṃ etassāti indanāmo (ຊື່ວ່າ ອິນ ຂອງບຸກຄົນນີ້ ມີຢູ່ ບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອິນທະນາມະ).

---

Chandajātādīsu visesanavisesitabbānaṃ yathicchitattā ubhayaṃ pubbaṃ nipatati, yathā – chando jāto assāti chandajāto, jāto chando assātipi jātachando. Evaṃ sañjātapītisomanasso, pītisomanassasañjāto, māsajāto, jātamāso, chinnahattho, hatthacchinno.

ໃນສັບມີ chandajāta ເປັນຕົ້ນ ເພາະຄວາມທີ່ບົດວິເສດສະນະ ແລະ ບົດວິເສສິດຖະ (ບົດຖືກວິເສດ) ຕັ້ງຢູ່ໜ້າຫຼັງໄດ້ຕາມໃຈ, ທັງສອງບົດຈຶ່ງຕັ້ງຢູ່ທາງໜ້າໄດ້, ເຊັ່ນ: chando jāto assāti chandajāto (ຄວາມພໍໃຈ ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ແກ່ບຸກຄົນໃດ ບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສັນທະຊາຕະ), ຫຼື ເຖິງແມ່ນວ່າ jāto chando assātipi ກໍເປັນ jātachando. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ sañjātapītisomanasso, pītisomanassasañjāto, māsajāto, jātamāso, chinnahattho, hatthacchinno.

---

‘‘Dīghā jaṅghāyassā’’ti viggayha samāsādimhi kate –

ເມື່ອຕັ້ງຮູບວິເຄາະວ່າ “dīghā jaṅghā yassa” (ແຂ້ງທັງຫຼາຍ ຂອງຊາຍໃດ ຍາວ) ແລ້ວເຮັດສະໝາດເປັນຕົ້ນ -

---

‘‘Tulyādhikaraṇe, pade’’ti ca vattate.

ມີບົດວ່າ “tulyādhikaraṇe” ແລະ “pade” ຕາມມາ.

---

353. Itthiyaṃ bhāsitapumitthī pumāva ce.

໓໕໓. “ເມື່ອມີບົດທີ່ມີວິພັດສະເໝີກັນ (ຕຸລຍາທິກະຣະນະ) ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ບົດໜ້າທີ່ເປັນອິດຖີລິງ ເຊິ່ງເຄີຍກ່າວເປັນປຸມລິງມາກ່ອນ ຍ່ອມເປັນເໝືອນປຸມລິງ”.

---

Itthiyaṃ vattamāne tulyādhikaraṇe pade pare pubbe bhāsitapumā itthivācako saddo atthi ce, so pumā iva daṭṭhabboti pubbapade itthippaccayābhāvo, bahubbīhivisayoyaṃ, upari ‘‘kammadhārayasaññe cā’’ti vakkhamānattā.

ຫາກມີສັບທີ່ກ່າວເຖິງອິດຖີລິງ ເຊິ່ງເຄີຍກ່າວເປັນປຸມລິງມາກ່ອນ ຕັ້ງຢູ່ທາງໜ້າ ບົດທີ່ມີວິພັດສະເໝີກັນ (ຕຸລຍາທິກະຣະນະ) ທີ່ສະແດງອິດຖີລິງ ເຊິ່ງຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ສັບນັ້ນ ພຶງເຫັນວ່າເປັນເໝືອນປຸມລິງ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ມີອິດຖີປັດໄຈໃນບົດໜ້າ. ນີ້ເປັນຂອບເຂດຂອງພະຫຸບພີຫິສະໝາດ, ເພາະຈະມີຄຳກ່າວຂ້າງໜ້າວ່າ “kammadhārayasaññe cā” (ແລະໃນກຳມະທາຣະຍະສະໝາດ).

---

354. Kvacādimajjhuttarānaṃ dīgharassāpaccayesu ca.

໓໕໔. “ໃນປັດໄຈ ແລະ ບໍ່ແມ່ນປັດໄຈທັງຫຼາຍ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ຍ່ອມມີການເຮັດໃຫ້ສະຫຼະທີ່ຢູ່ຕົ້ນ, ກາງ ແລະ ທ້າຍ ໃຫ້ມີສຽງຍາວ (ທີຄະ) ແລະ ສຽງສັ້ນ (ຣັດສະ) ບາງຄັ້ງ”.

---

Kvaci taddhitasamāsanāmopasaggādīsu padesu ādimajjhuttarabhūtānaṃ sarānaṃ jinavacanānuparodhena dīgharassā honti paccayesu, apaccayesu paresu, aparabhūtesu ca.

ໃນບົດທັງຫຼາຍມີຕັດທິຕະ, ສະໝາດ, ນາມ ແລະ ອຸປະສັກ ເປັນຕົ້ນ ບາງຄັ້ງ ຍ່ອມມີການເຮັດໃຫ້ສະຫຼະທີ່ຢູ່ຕົ້ນ, ກາງ ແລະ ທ້າຍ ໃຫ້ມີສຽງຍາວ ແລະ ສຽງສັ້ນ ໂດຍບໍ່ຂັດກັບພະພຸດທະພົດ, ເມື່ອມີປັດໄຈ ຫຼື ບໍ່ແມ່ນປັດໄຈຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ແລະ ເມື່ອຕັ້ງຢູ່ທາງຫຼັງ.

---

Tattha [Pg.203]

ໃນການເຮັດທີຄະ ແລະ ຣັດສະນັ້ນ:

---

Dīghattaṃ pākaṭānūpa- ghātādo madhuvādisu;

Rassattaṃ ajjave itthi- rūpādo ca ka, tādisūti.

“ຄວາມເປັນສຽງຍາວ (ທີຄະ) ຍ່ອມມີໃນ pākaṭa, anūpa, ghāta ເປັນຕົ້ນ ແລະ ໃນ madhu, vā ເປັນຕົ້ນ; ຄວາມເປັນສຽງສັ້ນ (ຣັດສະ) ຍ່ອມມີໃນ ajjava, itthirūpa ເປັນຕົ້ນ ແລະ ເມື່ອມີ ka-ປັດໄຈ ຫຼື tādisa-ສັບ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ”.

---

Bahubbīhisamāse sati pulliṅge uttarapadantassa rassattaṃ. Dīghajaṅgho puriso, tathā pahūtā jivhā assāti pahūtajivho bhagavā. Mahatī paññā assāti mahāpañño. ‘‘Mahataṃ mahā tulyādhikaraṇe pade’’ti mahādeso.

ເມື່ອມີພະຫຸບພີຫິສະໝາດ, ໃນປຸມລິງ ຍ່ອມມີການເຮັດໃຫ້ສະຫຼະທ້າຍຂອງບົດຫຼັງເປັນສຽງສັ້ນ (ຣັດສະ). ເຊັ່ນ: dīghajaṅgho puriso (ຊາຍຜູ້ມີແຂ້ງຍາວ), ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ pahūtā jivhā assāti pahūtajivho bhagavā (ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າໃດ ມີພະຊິວຫາຫຼວງຫຼາຍ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ພະຫູຕະຊິວໂຫ). mahatī paññā assāti mahāpañño (ຜູ້ມີປັນຍາຫຼາຍ), ມີການແປງ mahanta ເປັນ mahā ດ້ວຍສູດ “mahataṃ mahā tulyādhikaraṇe pade”.

---

Itthiyamiti kiṃ? Khamādhano. Bhāsitapumāti kiṃ? Saddhādhuro, saddhāpakatiko, paññāpakatiko, paññāvisuddhiko, ettha ca ‘‘kvaci samāsantagatānamakāranto’’ti kappaccayo. Tulyādhikaraṇe icceva? Samaṇibhattiko, kumāribhattiko, kumāribhatti.

ຄຳວ່າ Itthiyam (ໃນອິດຖີລິງ) ກ່າວໄວ້ເພື່ອຫຍັງ? ເພື່ອປ້ອງກັນໃນຄຳວ່າ khamādhano. ຄຳວ່າ Bhāsitapuma (ເຄີຍກ່າວເປັນປຸມລິງ) ກ່າວໄວ້ເພື່ອຫຍັງ? ເພື່ອປ້ອງກັນໃນຄຳວ່າ saddhādhuro, saddhāpakatiko, paññāpakatiko, paññāvisuddhiko, ແລະໃນທີ່ນີ້ ມີ ka-ປັດໄຈ ດ້ວຍສູດ “kvaci samāsantagatānamakāranto”. ຄຳວ່າ Tulyādhikaraṇe (ມີວິພັດສະເໝີກັນ) ກ່າວໄວ້ເພື່ອຫຍັງ? ເພື່ອປ້ອງກັນໃນຄຳວ່າ samaṇibhattiko, kumāribhattiko, kumāribhatti.

---

Pubbapadassevāyaṃ pumbhāvātideso, tena idha na bhavati. Bahudāsiko puriso. Bahukumārikaṃ kulaṃ.

ການກຳນົດໃຫ້ເປັນເໝືອນປຸມລິງ (ປຸມພາວາຕິເທສະ) ນີ້ ຍ່ອມມີແກ່ບົດໜ້າເທົ່ານັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ມີໃນທີ່ນີ້, ເຊັ່ນ: bahudāsiko puriso (ຊາຍຜູ້ມີນາງທາສີຫຼາຍ), bahukumārikaṃ kulaṃ (ຕະກູນທີ່ມີເດັກຍິງຫຼາຍ).

---

‘‘Gāṇṭhivo dhanu assā’’ti viggayha samāsādimhi kate –

ເມື່ອຕັ້ງຮູບວິເຄາະວ່າ “gāṇṭhivo dhanu assa” (ທະນູຊື່ວ່າ ຄັນທິວະ ຂອງບຸກຄົນໃດ ມີຢູ່) ແລ້ວເຮັດສະໝາດເປັນຕົ້ນ -

---

355. Dhanumhā ca.

໓໕໕. “ແລະຫຼັງຈາກ dhanu-ສັບ”.

---

Tipadamidaṃ. Kvacisamāsantagatā dhanusaddā āpaccayo hoti, casaddena dhammādito ca, ‘‘vamodudantāna’’nti vakāro, gāṇṭhivadhanvā. Evaṃ paccakkhadhammā.

ສູດນີ້ມີ 3 ບົດ. ບາງຄັ້ງ ຫຼັງຈາກ dhanu-ສັບ ທີ່ຢູ່ທ້າຍສະໝາດ ຍ່ອມລົງ ā-ປັດໄຈ, ແລະດ້ວຍ Ca-ອັກສອນ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກ dhamma-ສັບ ເປັນຕົ້ນໄດ້ແດ່, ມີການແປງເປັນ ວະ ດ້ວຍສູດ “vamodudantānaṃ”, ເປັນ gāṇṭhivadhanvā (ຜູ້ມີທະນູຊື່ວ່າ ຄັນທິວະ). ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ paccakkhadhammā (ຜູ້ມີທຳອັນປະຈັກແລ້ວ).

---

Kvacīti kiṃ? Sahassathāmadhanu, paccakkhadhammo, viditadhammo.

ຄຳວ່າ Kvacī (ບາງຄັ້ງ) ກ່າວໄວ້ເພື່ອຫຍັງ? ເພື່ອປ້ອງກັນໃນຄຳວ່າ sahassathāmadhanu, paccakkhadhammo, viditadhammo.

---

Nānādumapatitapupphavāsitasānu iccatra – nānappakārā dumā nānādumā, nānādumehi patitāni nānādumapatitāni, nānādumapatitāni ca tāni pupphāni cāti nānādumapatitapupphāni, tehi vāsitā nānādumapatitapupphavāsitā, nānādumapatitapupphavāsitā sānū yassa pabbatassa soyaṃ nānādumapatitapupphavāsitasānu [Pg.204] pabbato. Ayaṃ pana kammadhārayatappurisagabbho tulyādhikaraṇabahubbīhi.

ໃນຄຳວ່າ nānādumapatitapupphavāsitasānu ນີ້ ມີວິເຄາະວ່າ: nānappakārā dumā nānādumā (ຕົ້ນໄມ້ທັງຫຼາຍມີປະການຕ່າງໆ ຊື່ວ່າ ນານາທຸມະ), nānādumehi patitāni nānādumapatitāni (ດອກໄມ້ທັງຫຼາຍຫຼົ່ນຈາກຕົ້ນໄມ້ຕ່າງໆ ຊື່ວ່າ ນານາທຸມະປະຕິຕະ), nānādumapatitāni ca tāni pupphāni cāti nānādumapatitapupphāni (ດອກໄມ້ທັງຫຼາຍຫຼົ່ນຈາກຕົ້ນໄມ້ຕ່າງໆເຫຼົ່ານັ້ນດ້ວຍ ເປັນດອກໄມ້ທັງຫຼາຍດ້ວຍ ຊື່ວ່າ ນານາທຸມະປະຕິຕະປຸບຜະ), tehi vāsitā nānādumapatitapupphavāsitā (ພື້ນທີ່ຮາບພູເຂົາອັນອົບອວນແລ້ວດ້ວຍດອກໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ນານາທຸມະປະຕິຕະປຸບຜະວາສິຕະ), nānādumapatitapupphavāsitā sānū yassa pabbatassa soyaṃ nānādumapatitapupphavāsitasānu pabbato (ພື້ນທີ່ຮາບ ຂອງພູເຂົາໃດ ອັນອົບອວນແລ້ວດ້ວຍດອກໄມ້ຫຼົ່ນຈາກຕົ້ນໄມ້ຕ່າງໆ ພູເຂົານັ້ນ ຊື່ວ່າ ນານາທຸມະປະຕິຕະປຸບຜະວາສິຕະສານຸ). ແຕ່ສະໝາດນີ້ ເປັນຕຸລຍາທິກະຣະນະພະຫຸບພີຫິສະໝາດ ທີ່ມີກຳມະທາຣະຍະ ແລະ ຕັບປຸຣิສະສະໝາດຢູ່ພາຍໃນ.

---

Tathā byālambo ambudharo byālambambudharo, tassa bindūni byālambambudharabindūni, tehi cumbito byālambambudharabinducumbito, tādiso kūṭo yassa soyaṃ byālambambudharabinducumbitakūṭo iccādi.

ເຊັ່ນດຽວກັນ: byālambo ambudharo byālambambudharo (ເມກອັນຫ້ອຍຍ້ອຍລົງມາ ຊື່ວ່າ ວະຍາລຳພຳພຸທະຣະ), ຫຍາດນ້ຳທັງຫຼາຍ ຂອງເມກນັ້ນ ຊື່ວ່າ ວະຍາລຳພຳພຸທະຣະພິນທຸ, ຍອດພູເຂົາອັນຫຍາດນ້ຳເຫຼົ່ານັ້ນຈູບແລ້ວ ຊື່ວ່າ ວະຍາລຳພຳພຸທະຣະພິນທຸຈຸມພິຕະ, ຍອດ ຂອງພູເຂົາໃດ ເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ພູເຂົານັ້ນ ຊື່ວ່າ ວະຍາລຳພຳພຸທະຣະພິນທຸຈຸມພິຕະກູຕະ ເປັນຕົ້ນ.

---

Sattamiyatthe bahubbīhi yathā – sampannāni sassāni yasmiṃ janapade soyaṃ sampannasasso janapado, sulabho piṇḍo imasminti sulabhapiṇḍo deso. Ākiṇṇā manussā yassaṃ rājadhāniyaṃ sā ākiṇṇamanussā rājadhānī, bahavo tāpasā etasminti bahutāpaso assamo, upacitaṃ maṃsalohitaṃ asminti upacitamaṃsalohitaṃ sarīraṃ, bahavo sāmino asminti bahussāmikaṃ nagaraṃ.

ພະຫຸບພີຫິສະໝາດໃນອັດແຫ່ງສັດຕະມີວິພັດ ເຊັ່ນ: sampannāni sassāni yasmiṃ janapade soyaṃ sampannasasso janapado (ເຂົ້າກ້າທັງຫຼາຍ ສົມບູນແລ້ວ ໃນຊົນນະບົດໃດ ຊົນນະບົດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສຳປັນນັດສະສະ), sulabho piṇḍo imasminti sulabhapiṇḍo deso (ບິນທະບາດ ອັນບຸກຄົນຫາໄດ້ງ່າຍ ໃນດິນແດນນີ້ ດິນແດນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສຸລະພະປິນທະ), ākiṇṇā manussā yassaṃ rājadhāniyaṃ sā ākiṇṇamanussā rājadhānī (ມະນຸດທັງຫຼາຍ ແອອັດແລ້ວ ໃນເມືອງຫຼວງໃດ ເມືອງຫຼວງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອາຄິນນະມະນຸດສາ), bahavo tāpasā etasminti bahutāpaso assamo (ດາບົດທັງຫຼາຍ ມີຢູ່ຫຼາຍ ໃນອາສົມນີ້ ອາສົມນັ້ນ ຊື່ວ່າ ພະຫຸຕາປະສະ), upacitaṃ maṃsalohitaṃ asminti upacitamaṃsalohitaṃ sarīraṃ (ເນື້ອແລະເລືອດ ສະສົມແລ້ວ ໃນຮ່າງກາຍໃດ ຮ່າງກາຍນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອຸປະຈິຕະມັງສະໂລຫິຕະ), bahavo sāmino asminti bahussāmikaṃ nagaraṃ (ເຈົ້າຂອງທັງຫຼາຍ ມີຢູ່ຫຼາຍ ໃນເມືອງນີ້ ເມືອງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ພະຫຸດສາມິກະ).

---

‘‘Bahū nadiyo asmi’’nti atthe samāsādimhi kate –

ໃນອັດວ່າ “bahū nadiyo asmiṃ” (ແມ່ນ້ຳທັງຫຼາຍ ມີຢູ່ຫຼາຍ ໃນສະຖານທີ່ນີ້) ເມື່ອເຮັດສະໝາດເປັນຕົ້ນ -

---

Samāsantaggahaṇaṃ, kappaccayo ca vattate.

ມີການຖືເອົາ samāsanta ແລະ ka-ປັດໄຈ ຕາມມາ.

---

356. Nadimhā ca.

໓໕໖. “ແລະຫຼັງຈາກ nadī-ສັບ”.

---

Samāsantagatā nadimhā kappaccayo hoti, casaddena tuantā ca. Niccatthaṃ vacanaṃ. Nadīti cettha itthivācakānaṃ īkārūkārānaṃ parasamaññā, tato ‘‘kvacādimajjhuttarāna’’ntiādinā nadisaññassa kappaccaye rassattaṃ, bahunadiko janapado. Evaṃ bahujambukaṃ vanaṃ. Bahunārikoti chaṭṭhībahubbīhinā siddhaṃ. Bahavo kattāro asmiṃ, assāti vā bahukattuko deso. Evaṃ bahubhattuko.

ກ-ປັດໄຈ ທີ່ຢູ່ທ້າຍສະໝາດ ຍ່ອມມີຫຼັງຈາກນະທີສັບ, ແລະ ຫຼັງຈາກສັບທີ່ມີ ອຸ-ອັກສອນ ເປັນທີ່ສຸດ ດ້ວຍອຳນາດຂອງ ຈະ-ສັບ. ຄຳເວົ້ານີ້ມີເນື້ອຄວາມທີ່ແນ່ນອນ. ໃນທີ່ນີ້, ຄຳວ່າ 'ນະທີ' ເປັນຊື່ເອີ້ນອື່ນຂອງ ອີ-ກາຣະ ແລະ ອູ-ກາຣະ ທີ່ເປັນອິດຖີລີງ, ຈາກນັ້ນ ເມື່ອມີ ກ-ປັດໄຈ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ຈຶ່ງມີການເຮັດໃຫ້ເປັນຣັດສະ (ສຽງສັ້ນ) ແກ່ສັບທີ່ມີຊື່ວ່າ ນະທີ ດ້ວຍສູດເປັນຕົ້ນວ່າ 'kvacādimajjhuttarānaṃ', ສຳເລັດຮູບເປັນ bahunadiko janapado (ແຄວ້ນທີ່ມີແມ່ນ້ຳຫຼາຍ). ເຊັ່ນດຽວກັນ bahujambukaṃ vanaṃ (ປ່າທີ່ມີຕົ້ນຫວ້າຫຼາຍ). ຄຳວ່າ bahunāriko ສຳເລັດຮູບດ້ວຍ ສັດຖີພະຫຸບພີຫິສະໝາດ. ວິເຄາະວ່າ: Bahavo kattāro asmiṃ, assāti vā (ຜູ້ເຮັດທັງຫຼາຍມີຢູ່ໃນປະເທດນີ້ ຫຼື ຂອງປະເທດນີ້) ເປັນ bahukattuko deso (ປະເທດທີ່ມີຜູ້ເຮັດຫຼາຍ). ເຊັ່ນດຽວກັນ bahubhattuko.

---

Bhinnādhikaraṇo yathā – ekarattiṃ vāso assāti ekarattivāso, samānena janena saddhiṃ vāso assāti samānavāso [Pg.205] puriso. Ubhato byañjanamassa atthīti ubhabhobyañjanako, chattaṃ pāṇimhi assāti chattapāṇi puriso. Evaṃ daṇḍapāṇi, satthapāṇi, vajirapāṇi, khaggahattho, satthahattho, dāne ajjhāsayo assāti dānajjhāsayo, dānādhimuttiko, buddhabhattiko, saddhammagāravo iccādi.

ພິນນາທິກະຣະນະພະຫຸບພີຫິສະໝາດ (ພະຫຸບພີຫິທີ່ມີວິພັດຕ່າງກັນ) ເຊັ່ນ: 'ekarattiṃ vāso assāti ekarattivāso' (ການຢູ່ສິ້ນຄືນດຽວ ມີແກ່ຜູ້ນັ້ນ ເປັນ ekarattivāso - ຜູ້ມີການຢູ່ຄືນດຽວ), 'samānena janena saddhiṃ vāso assāti samānavāso puriso' (ການຢູ່ຮ່ວມກັບຄົນສະເໝີກັນ ມີແກ່ບຸລຸດນັ້ນ ເປັນ samānavāso puriso - ບຸລຸດຜູ້ມີການຢູ່ຮ່ວມກັບຄົນສະເໝີກັນ). 'Ubhato byañjanamassa atthīti ubhabhobyañjanako' (ເພດທັງສອງມີແກ່ຜູ້ນັ້ນ ເປັນ ubhabhobyañjanako - ຜູ້ມີເພດທັງສອງ), 'chattaṃ pāṇimhi assāti chattapāṇi puriso' (ຮົ່ມມີຢູ່ໃນມືຂອງບຸລຸດນັ້ນ ເປັນ chattapāṇi puriso - ບຸລຸດຜູ້ມີຮົ່ມໃນມື). ເຊັ່ນດຽວກັນ: daṇḍapāṇi (ຜູ້ມີໄມ້ຄ້ອນໃນມື), satthapāṇi (ຜູ້ມີສັດຕຣາໃນມື), vajirapāṇi (ຜູ້ມີວະຊິຣະໃນມື), khaggahattho (ຜູ້ມີດາບໃນມື), satthahattho (ຜູ້ມີສັດຕຣາໃນມື), 'dāne ajjhāsayo assāti dānajjhāsayo' (ອັດທະຍາໄສໃນທານມີແກ່ຜູ້ນັ້ນ ເປັນ dānajjhāsayo - ຜູ້ມີອັດທະຍາໄສໃນທານ), dānādhimuttiko (ຜູ້ຜູກພັນໃນທານ), buddhabhattiko (ຜູ້ມີຄວາມພັກດີໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າ), saddhammagāravo (ຜູ້ມີຄວາມເຄົາលົບໃນພຣະສັດທຳ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Tipado yathā – parakkamenādhigatā sampadā yehi te bhavanti parakkamādhigatasampadā mahāpurisā. Evaṃ dhammādhigatabhogā, oṇīto pattato pāṇi yena soyaṃ oṇītapattapāṇi, sīhassa pubbaddhaṃ viya kāyo assāti sīhapubbaddhakāyo, mattā bahavo mātaṅgā asminti mattabahumātaṅgaṃ vanaṃ iccādi.

ຕິປະທະພະຫຸບພີຫິສະໝາດ (ພະຫຸບພີຫິທີ່ມີສາມບົດ) ເຊັ່ນ: 'parakkamenādhigatā sampadā yehi te' ເປັນ 'parakkamādhigatasampadā mahāpurisā' (ມະຫາບຸລຸດທັງຫຼາຍ ຜູ້ມີສົມບັດອັນບັນລຸໄດ້ດ້ວຍຄວາມພາກພຽນ). ເຊັ່ນດຽວກັນ: dhammādhigatabhogā (ຜູ້ມີໂພຄະອັນບັນລຸໄດ້ໂດຍທຳ), 'oṇīto pattato pāṇi yena soyaṃ' ເປັນ 'oṇītapattapāṇi' (ພຣະຜູ້ມີພຣະຫັດອັນນຳອອກແລ້ວຈາກບາດ), 'sīhassa pubbaddhaṃ viya kāyo assāti' ເປັນ 'sīhapubbaddhakāyo' (ຜູ້ມີກາຍຄືກັບກາຍສ່ວນໜ້າຂອງລາຊະສີ), 'mattā bahavo mātaṅgā asminti' ເປັນ 'mattabahumātaṅgaṃ vanaṃ' (ປ່າທີ່ມີຊ້າງຕົກມັນຫຼາຍ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Nanipātapubbapado yathā – natthi etassa samoti asamo bhagavā. Idha ‘‘attaṃ nassa tappurise’’ti sutte ‘‘attaṃ nassā’’ti yogavibhāgena nassa attaṃ. Evaṃ appaṭipuggalo, aputtako, ahetuko, ‘‘kvaci samāsanta’’iccādinā kappaccayo, natthi saṃvāso etesanti asaṃvāsā, na vijjate vuṭṭhi etthāti avuṭṭhiko janapado, abhikkhuko vihāro, natthi etassa uttaroti anuttaro, ‘‘sare ana’’ti ana, tappurisaggahaṇamupalakkhaṇaṃ, athavā ‘‘tesu vuddhī’’tiādinā nassa ana. Evaṃ natthi anto assāti anantaṃ, na vijjanti āsavā etesanti anāsavā iccādi.

ພະຫຸບພີຫິສະໝາດທີ່ມີ ນະ-ນິບາດ ເປັນບົດໜ້າ ເຊັ່ນ: 'natthi etassa samoti asamo bhagavā' (ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ ຜູ້ບໍ່ມີຜູ້ສະເໝີεໝືອນ). ໃນທີ່ນີ້, ດ້ວຍການແບ່ງສູດ (ໂຍຄະວິພາຄະ) ວ່າ 'attaṃ nassā' ໃນສູດ 'attaṃ nassa tappurise', ຈຶ່ງແປງ ນະ ເປັນ ອະ. ເຊັ່ນດຽວກັນ: appaṭipuggalo (ບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ມີໃຜປຽບທຽບ), aputtako (ຜູ້ບໍ່ມີບຸດ), ahetuko (ທຳທີ່ບໍ່ມີເຫດ), ມີການລົງ ກ-ປັດໄຈ ດ້ວຍສູດເປັນຕົ້ນວ່າ 'kvaci samāsanta', 'natthi saṃvāso etesanti asaṃvāsā' (ບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ບໍ່ມີການຢູ່ຮ່ວມກັນ), 'na vijjate vuṭṭhi etthāti avuṭṭhiko janapado' (ແຄວ້ນທີ່ບໍ່ມີຝົນຕົກ), abhikkhuko vihāro (ວິຫານທີ່ບໍ່ມີພິກຂຸ), 'natthi etassa uttaroti anuttaro' (ພຣະຜູ້ຍອດຢ້ຽມ ບໍ່ມີຜູ້ຍິ່ງກວ່າ), ແປງ ນະ ເປັນ ອະນະ ດ້ວຍສູດ 'sare ana', ການຖືເອົາຄຳວ່າ ຕັບປຸຣິສະ ເປັນການສະແດງໂດຍອ້ອມ (ອຸປະລັກຂະນະ), ຫຼື ແປງ ນະ ເປັນ ອະນະ ດ້ວຍສູດເປັນຕົ້ນວ່າ 'tesu vuddhī'. ເຊັ່ນດຽວກັນ: 'natthi anto assāti anantaṃ' (ສິ່ງທີ່ບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ), 'na vijjanti āsavā etesanti anāsavā' (ພຣະຂີນາສົບທັງຫຼາຍ ຜູ້ບໍ່ມີອາສະວະກິເລດ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Paṭhamāyatthe sahapubbapado yathā – saha hetunā yo vattateti sahetuko, sahetu vā, ‘‘tesu vuddhī’’tiādinā [Pg.206] sahasaddassa sādeso, ‘‘kvaci samāsanta’’iccādinā kappaccayo ca, saha pītiyā ime vattantīti sappītikā. Evaṃ saha paccayehi vattantīti sappaccayā, sakileso, saupādāno, saparivāro, saha mūlena uddhato samūluddhato rukkho.

ພະຫຸບພີຫິສະໝາດທີ່ມີ ສະຫະ-ສັບ ເປັນບົດໜ້າ ໃນອັດປະຖົມມາວິພັດ ເຊັ່ນ: 'saha hetunā yo vattateti sahetuko' ຫຼື 'sahetu' (ທຳທີ່ເປັນໄປພ້ອມກັບເຫດ), ມີການແປງ ສະຫະ-ສັບ ເປັນ ສະ ດ້ວຍສູດເປັນຕົ້ນວ່າ 'tesu vuddhī' ແລະ ລົງ ກ-ປັດໄຈ ດ້ວຍສູດເປັນຕົ້ນວ່າ 'kvaci samāsanta', 'saha pītiyā ime vattantīti sappītikā' (ທຳທັງຫຼາຍທີ່ເປັນໄປພ້ອມກັບປີຕິ). ເຊັ່ນດຽວກັນ: 'saha paccayehi vattantīti sappaccayā' (ທຳທັງຫຼາຍທີ່ເປັນໄປພ້ອມກັບປັດໄຈ), sakileso (ຜູ້ເປັນໄປພ້ອມກັບກິເລດ), saupādāno (ຜູ້ເປັນໄປພ້ອມກັບອຸປະທານ), saparivāro (ຜູ້ເປັນໄປພ້ອມກັບບໍລິວານ), 'saha mūlena uddhato samūluddhato rukkho' (ຕົ້ນໄມ້ທີ່ຖືກຖອນຂຶ້ນພ້ອມກັບຮາກ).

---

Upamānapubbapado paṭhamāyatthe tāva – upamānopameyyabhāvappasiddhatthaṃ ivasaddappayogo, kāyabyāmānaṃ samappamāṇatāya nigrodho iva parimaṇḍalo yo rājakumāro soyaṃnigrodhaparimaṇḍalo rājakumāro. ‘‘Vuttatthānamappayogo’’ti ivasaddassa appayogo, saṅkho viya paṇḍaro ayanti saṅkhapaṇḍaro, kāko viya sūro ayanti kākasūro, cakkhu iva bhūto ayaṃ paramatthadassanatoti cakkhubhūto bhagavā. Evaṃ atthabhūto. Dhammabhūto, brahmabhūto, andho viya bhūto ayanti andhabhūto bālo. Muñjapabbajamiva bhūtā ayanti muñjapabbajabhūtā kudiṭṭhi. Tantākulakamiva jātā ayanti tantākulakajātā.

ພະຫຸບພີຫິສະໝາດທີ່ມີອຸປະມານເປັນບົດໜ້າ ໃນອັດປະຖົມມາວິພັດ ກ່ອນອື່ນ: ມີການໃຊ້ ອິວະ-ສັບ ເພື່ອສະແດງຄວາມເປັນອຸປະມານ ແລະ ອຸປະໄມ, 'nigrodho iva parimaṇḍalo yo rājakumāro soyaṃ' ເປັນ 'nigrodhaparimaṇḍalo rājakumāro' (ພຣະຣາຊະກຸມານ ຜູ້ມີມົນທົນຄືກັບຕົ້ນໄຮ ເພາະມີສ່ວນກາຍ ແລະ ວາ (ຄວາມກວ້າງຂອງແຂນ) ສະເໝີກັນ). ບໍ່ມີການໃຊ້ ອິວະ-ສັບ ດ້ວຍຫຼັກການທີ່ວ່າ 'ບໍ່ໃຊ້ສັບທີ່ມີເນື້ອຄວາມສະແດງແລ້ວ' (ວຸດຕັດຖານະມັບປະໂຍຄະ), 'saṅkho viya paṇḍaro ayanti saṅkhapaṇḍaro' (ສິ່ງນີ້ຂາວຄືກັບຫອຍສັງ), 'kāko viya sūro ayanti kākasūro' (ຄົນນີ້ກ້າຫານຄືກັບກາ - ຄືຂີ້ຢ້ານ), 'cakkhu iva bhūto ayaṃ paramatthadassanato' ເປັນ 'cakkhubhūto bhagavā' (ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ ຜູ້ເປັນຄືກັບດວງຕາ ເພາະຊົງເຫັນປະໂຫຍດຢ່າງຍິ່ງ). ເຊັ່ນດຽວກັນ: atthabhūto (ຜູ້ເປັນຄືກັບປະໂຫຍດ), dhammabhūto (ຜູ້ເປັນຄືກັບທຳ), brahmabhūto (ຜູ້ເປັນຄືກັບພຣົມ), 'andho viya bhūto ayanti andhabhūto bālo' (ຄົນພານຜູ້ເປັນຄືກັບຄົນຕາບອດ). 'Muñjapabbajamiva bhūtā ayanti muñjapabbajabhūtā kudiṭṭhi' (ມິດສາທິຖິອັນເປັນຄືກັບຫຍ້າປ້ອງ ແລະ ຫຍ້າມຸງກະຕ່າຍ). 'Tantākulakamiva jātā ayanti tantākulakajātā' (ຄວາມຍຸ່ງເຫຍິງຄືກັບກຸ່ມດ່າຍ).

---

Chaṭṭhiyatthe – suvaṇṇavaṇṇo viya vaṇṇo yassa soyaṃ suvaṇṇavaṇṇo bhagavā. Uttarapadalopo, nāgassa viya assa gatīti nāgagati. Evaṃ sīhagati, nāgavikkamo, sīhavikkamo, sīhahanu, eṇissa viya assa jaṅghāti eṇijaṅgho, sīhassa pubbaddhaṃ viya assa kāyoti sīhapubbaddhakāyo, brahmuno viya aṭṭhaṅgasamannāgato saro assāti brahmassaro.

ໃນອັດສັດຖີວິພັດ: 'suvaṇṇavaṇṇo viya vaṇṇo yassa soyaṃ' ເປັນ 'suvaṇṇavaṇṇo bhagavā' (ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ ຜູ້ມີພຣະວັນນະຄືກັບວັນນະຂອງຄຳ). ມີການລົບອຸດຕະຣະບົດ (ບົດຫຼັງ), ວິເຄາະວ່າ: 'nāgassa viya assa gatīti nāgagati' (ການຍ່າງຂອງຜູ້ນັ້ນ ຄືກັບການຍ່າງຂອງຊ້າງ ເປັນ nāgagati - ຜູ້ມີການຍ່າງຄືກັບຊ້າງ). ເຊັ່ນດຽວກັນ: sīhagati (ຜູ້ມີການຍ່າງຄືກັບລາຊະສີ), nāgavikkamo (ຜູ້ມີຄວາມກ້າຫານຄືກັບຊ້າງ), sīhavikkamo (ຜູ້ມີຄວາມກ້າຫານຄືກັບລາຊະສີ), sīhahanu (ຜູ້ມີຄາງຄືກັບລາຊະສີ), 'eṇissa viya assa jaṅghāti eṇijaṅgho' (ແຂ້ງຂອງຜູ້ນັ້ນ ຄືກັບແຂ້ງຂອງເນື້ອຊາຍ ເປັນ eṇijaṅgho - ຜູ້ມີແຂ້ງຄືກັບເນື້ອຊາຍ), 'sīhassa pubbaddhaṃ viya assa kāyoti sīhapubbaddhakāyo' (ກາຍຂອງຜູ້ນັ້ນ ຄືກັບກາຍສ່ວນໜ້າຂອງລາຊະສີ ເປັນ sīhapubbaddhakāyo), 'brahmuno viya aṭṭhaṅgasamannāgato saro assāti brahmassaro' (ສຽງອັນປະກອບດ້ວຍອົງແປດຂອງຜູ້ນັ້ນ ຄືກັບສຽງຂອງພຣົມ ເປັນ brahmassaro - ຜູ້ມີສຽງຄືກັບສຽງພຣົມ).

---

Vāsaddatthe [Pg.207] saṅkhyobhayapado yathā – dve vā tayo vā pattā dvattipattā, ‘‘dvekaṭṭhānamākāro vā’’ti dvisaddantassa āttaṃ, rassattaṃ, dvīhaṃ vā tīhaṃ vā dvīhatīhaṃ, cha vā pañca vā vācā chappañcavācā. Evaṃ sattaṭṭhamāsā, ekayojanadviyojanāni.

ພະຫຸບພີຫິສະໝາດທີ່ມີສັງຂະຍາທັງສອງບົດ ໃນອັດຂອງ ວາ-ສັບ (ຫຼື) ເຊັ່ນ: 'dve vā tayo vā pattā dvattipattā' (ບາດສອງ ຫຼື ສາມໜ່ວຍ ເປັນ dvattipattā - ບາດສອງຫຼືສາມໜ່ວຍ), ມີການແປງ ອິ ທີ່ສຸດຂອງ ທວິ-ສັບ ເປັນ ອາ ດ້ວຍສູດ 'dvekaṭṭhānamākāro vā' ແລ້ວເຮັດໃຫ້ເປັນຣັດສະ (ສຽງສັ້ນ), 'dvīhaṃ vā tīhaṃ vā dvīhatīhaṃ' (ສອງວັນ ຫຼື ສາມວັນ), 'cha vā pañca vā vācā chappañcavācā' (ຄຳເວົ້າຫົກ ຫຼື ຫ້າຄຳ). ເຊັ່ນດຽວກັນ: sattaṭṭhamāsā (ເຈັດ ຫຼື ແປດເດືອນ), ekayojanadviyojanāni (ໜຶ່ງ ຫຼື ສອງໂຍດ).

---

Disantarāḷattho yathā – pubbassā ca dakkhiṇassā ca disāya yadantarāḷaṃ sāyaṃ pubbadakkhiṇā vidisā. Ettha tulyādhikaraṇapadaparattābhāvā na pumbhāvātideso, ‘‘kvacādimajjhuttarāna’’ntiādinā disantarāḷatthe pubbapadassa rassattaṃ. Evaṃ pubbuttarā, aparadakkhiṇā, pacchimuttarā. Yadā pana dakkhiṇā ca sā pubbā cāti kammadhārayasamāso hoti, tadā pumbhāvātideso uttarapadatthappadhānattā, sabbanāmikavidhānampi niccaṃ bhavatiyeva, yathā – dakkhiṇapubbassā, dakkhiṇapubbassamiti.

ພະຫຸບພີຫິສະໝາດໃນອັດລະຫວ່າງທິດ (ທິດສະເຫຼີມ) ເຊັ່ນ: 'pubbassā ca dakkhiṇassā ca disāya yadantarāḷaṃ sāyaṃ' ເປັນ 'pubbadakkhiṇā vidisā' (ທິດສະເຫຼີມໃດ ທີ່ຢູ່ລະຫວ່າງທິດຕາເວັນອອກ ແລະ ທິດໃຕ້ ທິດສະເຫຼີມນັ້ນ ຊື່ວ່າ ທິດຕາເວັນອອກສຽງໃຕ້). ໃນທີ່ນີ້, ເພາະບໍ່ມີຕຸລຍາທິກະຣະນະບົດຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ຈຶ່ງບໍ່ມີການແປງເປັນປຸງລີງ (ປຸມພາວาຕິເທສະ), ມີການເຮັດໃຫ້ບົດໜ້າເປັນຣັດສະ (ສຽງສັ້ນ) ໃນອັດລະຫວ່າງທິດ ດ້ວຍສູດເປັນຕົ້ນວ່າ 'kvacādimajjhuttarānaṃ'. ເຊັ່ນດຽວກັນ: pubbuttarā (ຕາເວັນອອກສຽງເໜືອ), aparadakkhiṇā (ຕາເວັນຕົກສຽງໃຕ້), pacchimuttarā (ຕາເວັນຕົກສຽງເໜືອ). ແຕ່ເມື່ອໃດເປັນກຳມະທາຣະຍະສະໝາດ ວິເຄາະວ່າ: 'dakkhiṇā ca sā pubbā cā' (ທິດໃຕ້ດ້ວຍ ທິດຕາເວັນອອກດ້ວຍ), ເມື່ອນັ້ນ ຍ່ອມມີການແປງເປັນປຸງລີງ ເພາະມີອັດຂອງອຸດຕະຣະບົດເປັນປະທານ, ແລະ ວິທີການຂອງສັບພະນາມກໍຍ່ອມມີຢ່າງແນ່ນອນ ເຊັ່ນ: dakkhiṇapubbassā, dakkhiṇapubbassami.

---

Byatihāralakkhaṇo yathā – kesesu ca kesesu ca gahetvā idaṃ yuddhaṃ pavattatīti kesākesi, daṇḍehi ca daṇḍehi ca paharitvā idaṃ yuddhaṃ pavattatīti daṇḍādaṇḍi, ‘‘kvacādimajjhuttarāna’’ntiādinā majjhedīgho, ‘‘tesu vuddhī’’tiādinā antassikāro.

ພະຫຸບພີຫິສະໝາດທີ່ມີລັກສະນະສະແດງການກະທຳຕອບໂຕ້ກັນ (ວະຍະຕິຫາຣະ) ເຊັ່ນ: 'kesesu ca kesesu ca gahetvā idaṃ yuddhaṃ pavattatīti kesākesi' (ການຮົບນີ້ດຳເນີນໄປໂດຍການຈັບຜົມແລະຜົມ ເປັນ kesākesi - ການຮົບຈັບຜົມກັນ), 'daṇḍehi ca daṇḍehi ca paharitvā idaṃ yuddhaṃ pavattatīti daṇḍādaṇḍi' (ການຮົບນີ້ດຳເນີນໄປໂດຍການຕີດ້ວຍໄມ້ຄ້ອນແລະໄມ້ຄ້ອນ ເປັນ daṇḍādaṇḍi - ການຮົບຕີກັນດ້ວຍໄມ້ຄ້ອນ), ມີການເຮັດໃຫ້ສຽງກາງຍາວ (ທີຄະ) ດ້ວຍສູດເປັນຕົ້ນວ່າ 'kvacādimajjhuttarānaṃ' ແລະ ແປງສຽງທ້າຍເປັນ ອິ-ກາຣະ ດ້ວຍສູດເປັນຕົ້ນວ່າ 'tesu vuddhī'.

---

Paṭhamāvibhatyatthabahubbīhi.

ພະຫຸບພີຫິສະໝາດໃນອັດປະຖົມມາວິພັດ (ຈົບພຽງເທົ່ານີ້).

---

Bahubbīhisamāso niṭṭhito.

ພະຫຸບພີຫິສະໝາດ ຈົບແລ້ວ.

---

Dvandasamāsa

ທະວັນທະສະໝາດ

---

Atha dvandasamāso vuccate.

ຕໍ່ໄປນີ້ ຈະກ່າວເຖິງ ທະວັນທະສະໝາດ.

---

So ca duvidho itarītarayoga samāhāratthabhedena.

ທະວັນທະສະໝາດນັ້ນ ມີ ໒ ປະເພດ ໂດຍຈຳແນກຕາມອັດ ຄື: ອິຕະຣີຕະຣະໂຍຄະ ແລະ ສະມາຫາຣະ.

---

Tattha [Pg.208] itarītarayoge tāva – ‘‘sāriputtamoggallāna’’itīdha ubhayatthāpi paṭhamekavacanaṃ, samuccayajotanatthaṃ casaddappayogo ca.

ໃນສອງປະເພດນັ້ນ, ໃນອິຕະຣີຕະຣະໂຍຄະກ່ອນ: ໃນຄຳວ່າ 'sāriputtamoggallāna' ນີ້, ທັງສອງບົດເປັນປະຖົມມາວິພັດເອກະວະຈະນະ, ແລະ ມີການໃຊ້ ຈະ-ສັບ ເພື່ອສະແດງອັດການຮວບຮວມ (ສະມຸດຈະຍະ).

---

‘‘Sāriputto ca moggallāno cā’’ti viggahe –

In ຄຳວິເຄາະວ່າ: 'Sāriputto ca moggallāno cā' (ພຣະສາຣີບຸດດ້ວຍ ພຣະໂມກຄັលລານະດ້ວຍ) –

---

357. Nāmānaṃ samuccayo dvando.

໓໕໗. ການຮວບຮວມນາມສັບທັງຫຼາຍ ເອີ້ນວ່າ ທະວັນທະ.

---

Nānānāmānameva ekavibhattikānaṃ yuttatthānaṃ yo samuccayo, so vibhāsā samāso bhavati, dvandasañño ca.

ການຮວບຮວມນາມສັບຕ່າງໆ ທີ່ມີວິພັດດຽວກັນ ແລະ ມີອັດທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັນ, ການຮວບຮວມນັ້ນ ຍ່ອມເປັນສະໝາດໄດ້ຕາມໃຈ (ວິພາສາ) ແລະ ມີຊື່ວ່າ ທະວັນທະ.

---

Ettha ca samuccayo nāma sampiṇḍanaṃ, so pana atthavasena kevalasamuccayo anvācayo itarītarayogo samāhāro cāti catubbidho.

ໃນທີ່ນີ້, ຄຳວ່າ 'ສະມຸດຈະຍະ' ຄືການຮວບຮວມເຂົ້າກັນ, ແຕ່ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອັດແລ້ວ ຍ່ອມມີ ໔ ປະເພດ ຄື: ເກວະລະສະມຸດຈະຍະ, ອັນວາຈະຍະ, ອິຕະຣີຕະຣະໂຍຄະ ແລະ ສະມາຫາຣະ.

---

Tattha kevalasamuccaye, anvācaye ca samāso na bhavati, kriyāsāpekkhatāya nāmānaṃ aññamaññaṃ ayuttatthabhāvato, yathā – cīvaraṃ piṇḍapātañca paccayaṃ sayanāsanaṃ adāsi, dānañca dehi, sīlañca rakkhāhi. Itarītarayoge, samāhāre ca samāso bhavati, tattha nāmānaṃ aññamaññaṃ yuttatthabhāvato.

ໃນ ໔ ປະເພດນັ້ນ, ໃນເກວະລະສະມຸດຈະຍະ ແລະ ອັນວາຈະຍະ ຍ່ອມບໍ່ມີການເຂົ້າສະໝາດ ເພາະນາມສັບທັງຫຼາຍຕ້ອງອາໄສກິຣິຍາ ຈຶ່ງບໍ່ມີອັດທີ່ກ່ຽວຂ້ອງເຊິ່ງກັນແລະກັນ, ເຊັ່ນ: 'cīvaraṃ piṇḍapātañca paccayaṃ sayanāsanaṃ adāsi' (ຖວາຍຈີວອນ ແລະ ບິນທະບາດ ເປັນປັດໄຈແກ່ເສນາສະນະ), 'dānañca dehi, sīlañca rakkhāhi' (ຈົ່ງໃຫ້ທານດ້ວຍ ຈົ່ງຮັກສາສິນດ້ວຍ). ສ່ວນໃນອິຕະຣີຕະຣະໂຍຄະ ແລະ ສະມາຫາຣະ ຍ່ອມມີການເຂົ້າສະໝາດ ເພາະໃນສອງປະເພດນັ້ນ ນາມສັບທັງຫຼາຍມີອັດທີ່ກ່ຽວຂ້ອງເຊິ່ງກັນແລະກັນ.

---

Dve dve padāni dvandā, dvandaṭṭhā vā dvandā, dvandasadisattā ayaṃ samāsopi anvatthasaññāya dvandoti vuccati, ubhayapadatthappadhāno hi dvando.

ບົດທັງຫຼາຍທີ່ຢູ່ເປັນຄູ່ໆ ຊື່ວ່າ ທະວັນທະ, ຫຼື ບົດທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມເປັນຄູ່ ຊື່ວ່າ ທະວັນທະ, ເພາະຄວາມທີ່ຄ້າຍຄືກັບຄູ່ ສະໝາດນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ທະວັນທະ ໂດຍຊື່ທີ່ຄ້ອຍຕາມເນື້ອຄວາມ, ເພາະວ່າ ທະວັນທະສະໝາດ ມີອັດຂອງທັງສອງບົດເປັນປະທານ.

---

Nanu ca ubhayapadatthappadhānatte sati dvande kathamekatthībhāvo siyāti? Vuccate – sadisādiatthepi saddappavattisambhavenadvinnaṃ padānaṃ ekakkhaṇeyeva atthadvayadīpakattā na virodho, tañca dvandavisayameva, tesamatthadvayadīpakattā. Yathā hi bhūsaddo anubhavaabhibhavādike atthe anvabhiādiupasaggasahitova dīpeti, na kevalo, evaṃ ‘‘gavassaka’’ntiādīsu [Pg.209] gavādīnaṃ assādisaddantarasahitānameva atthadvayadīpanaṃ, na kevalānanti tañca dvandavisayameva, na sabbatthāti daṭṭhabbaṃ. Atha vā dvinnampi yathāvuttasamuccayadīpakattā atthi dvandepekatthitāti na koci virodho, tato samāsasaññāvibhattilopādi vuttanayameva, samāseneva catthassa vuttattā ‘‘vuttatthānamappayogo’’ti casaddassa appayogo.

ຖາມວ່າ: ເມື່ອທະວັນທະສະໝາດມີອັດຂອງທັງສອງບົດເປັນປະທານແລ້ວ ຈະມີຄວາມເປັນອັດດຽວກັນ (ເອກັດຖີພາວະ) ໄດ້ແນວໃດ? ຕອບວ່າ: ບໍ່ຂັດກັນ ເພາະແມ່ນແຕ່ໃນອັດມີຄວາມຄ້າຍຄືກັນເປັນຕົ້ນ ກໍມີການເກີດຂຶ້ນຂອງສັບ ທີ່ເຮັດໃຫ້ບົດທັງສອງສະແດງອັດທັງສອງໄດ້ໃນຂະນະດຽວກັນ, ແລະ ນັ້ນກໍເປັນວິໄສຂອງທະວັນທະສະໝາດເທົ່ານັ້ນ ເພາະບົດເຫຼົ່ານັ້ນສະແດງອັດທັງສອງໄດ້. ເພາະວ່າ ປຽບເໝືອນ ພູ-ທາດ (bhū-sadda) ຍ່ອມສະແດງອັດມີການສະເຫວີຍ (ອະນຸພົບ) ແລະ ການຄອບງຳ (ອະພິພົບ) ເປັນຕົ້ນ ໄດ້ກໍຕໍ່ເມື່ອປະກອບຮ່ວມກັບອຸປະສັກມີ ອະນຸ ແລະ ອະພິ ເປັນຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນສະແດງໄດ້ໂດຍລຳພັງ, ເຊັ່ນດຽວກັນ ໃນຄຳວ່າ 'gavassakaṃ' ເປັນຕົ້ນ, ຄຳວ່າ ໂຄ (gava) ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມສະແດງອັດທັງສອງໄດ້ກໍຕໍ່ເມື່ອປະກອບຮ່ວມກັບສັບອື່ນມີ ອັດສະ (assa) ເປັນຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນສະແດງໄດ້ໂດຍລຳພັງ, ແລະ ພຶງຊາບວ່າ ນັ້ນເປັນວິໄສຂອງທະວັນທະສະໝາດເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນໃນທຸກບ່ອນ. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ເພາະບົດທັງສອງສະແດງອັດການຮວບຮວມຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ, ຄວາມເປັນອັດດຽວກັນໃນທະວັນທະສະໝາດຈຶ່ງມີຢູ່, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ມີຄວາມຂັດແຍ້ງໃດໆ, ຈາກນັ້ນ ການຕັ້ງຊື່ສະໝາດ ແລະ ການລົບວິພັດເປັນຕົ້ນ ກໍເປັນໄປຕາມວິທີທີ່ກ່າວມາແລ້ວ, ແລະ ເພາະອັດຂອງ ຈະ-ສັບ ຖືກສະແດງອອກແລ້ວດ້ວຍຕົວສະໝາດເອງ, ຈຶ່ງບໍ່ມີການໃຊ້ ຈະ-ສັບ ດ້ວຍຫຼັກການ 'ບໍ່ໃຊ້ສັບທີ່ມີເນື້ອຄວາມສະແດງແລ້ວ'.

---

Idha dvande accitataraṃ pubbaṃ nipatati, parasseva liṅgañca. Itarītarayogassa avayavappadhānattā sabbattha bahuvacanameva.

ໃນທະວັນທະສະໝາດນີ້, ບົດທີ່ມີອັກສອນໜ້ອຍກວ່າ (ອັດຈິຕະຕະຣະ) ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ຂ้างໜ້າ, ແລະ ມີລີງຕາມບົດຫຼັງ. ເພາະອິຕະຣີຕະຣະໂຍຄະມີສ່ວນຍ່ອຍເປັນປະທານ, ຈຶ່ງເປັນພະຫຸວະຈະນະສະເໝີໃນທຸກບ່ອນ.

---

Sāriputtamoggallānā, sāriputtamoggallāne, sāriputtamoggallānehi iccādi, samaṇo ca brāhmaṇo ca samaṇabrāhmaṇā. Evaṃ brāhmaṇagahapatikā, khattiyabrāhmaṇā, devamanussā, candimasūriyā, mātā ca pitā ca mātāpitaro, ‘‘tesu vuddhī’’tiādinā dvande mātuādipubbapadukārassa ākāro. Evaṃ pitāputtā.

ເຊັ່ນ: sāriputtamoggallānā, sāriputtamoggallāne, sāriputtamoggallānehi ເປັນຕົ້ນ, 'samaṇo ca brāhmaṇo ca samaṇabrāhmaṇā' (ສະມະນະດ້ວຍ ພຣາມດ້ວຍ ເປັນ samaṇabrāhmaṇā - ສະມະນະແລະພຣາມທັງຫຼາຍ). ເຊັ່ນດຽວກັນ: brāhmaṇagahapatikā (ພຣາມແລະຄະຫະບໍດີທັງຫຼາຍ), khattiyabrāhmaṇā (ກສັດແລະພຣາມທັງຫຼາຍ), devamanussā (ເທວະດາແລະມະນຸດທັງຫຼາຍ), candimasūriyā (ພຣະຈັນແລະພຣະອາທິດທັງຫຼາຍ), 'mātā ca pitā ca mātāpitaro' (ມານດາດ້ວຍ ບິດາດ້ວຍ ເປັນ mātāpitaro - ມານດາແລະບິດາທັງຫຼາຍ), ມີການແປງ ອຸ-ກາຣະ ຂອງບົດໜ້າມີ ມាតុ-ສັບ ເປັນຕົ້ນ ເປັນ ອາ-ກາຣະ ໃນທະວັນທະສະໝາດ ດ້ວຍສູດເປັນຕົ້ນວ່າ 'tesu vuddhī'. ເຊັ່ນດຽວກັນ: pitāputtā (ບິດາແລະບຸດທັງຫຼາຍ).

---

‘‘Jāyā ca pati cāti jāyāpati’’itīdha –

ໃນຄຳວ່າ 'Jāyā ca pati cāti jāyāpati' (ພັນລະຍາດ້ວຍ ສາມີດ້ວຍ ເປັນ jāyāpati) ນີ້ –

---

‘‘Kvacī’’ti vattate.

ບົດວ່າ 'Kvaci' ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

358. Jāyāya tudaṃ jāni patimhi.

໓໕໘. ແປງ ຊາຍາ-ສັບ ເປັນ ຕຸທັງ ແລະ ຊານິ ເມື່ອມີ ປະຕິ-ສັບ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ.

---

Jāyāsaddassa tudaṃ jāniiccete ādesā honti patisadde pare kvaci. Tudaṃpati, jānipati, jayampatikā. Ettha niggahītāgamo, ‘‘kvacā’’dinā rassattañca.

ການແປງ ຊາຍາ-ສັບ ເປັນ ຕຸທັງ ແລະ ຊານິ ເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມມີ ເມື່ອມີ ປະຕິ-ສັບ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ບາງເທື່ອ. ເປັນ tudaṃpati, jānipati, jayampatikā. ໃນທີ່ນີ້, ມີການລົງນິກຄະຫິດອາຄົມ, ແລະ ເຮັດໃຫ້ເປັນຣັດສະ (ສຽງສັ້ນ) ດ້ວຍສູດເປັນຕົ້ນວ່າ 'kvaci'.

---

Kvaci appasaraṃ pubbaṃ nipatati, yathā – cando ca sūriyo ca candasūriyā, nigamā ca janapadā ca nigamajanapadā, surā ca asurā [Pg.210] ca garuḷā ca manujā ca bhujagā ca gandhabbā ca surāsuragaruḷamanujabhujagagandhabbā.

ບາງເທື່ອ ບົດທີ່ມີສະຫຼະໜ້ອຍກວ່າ ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ຂ้างໜ້າ ເຊັ່ນ: 'cando ca sūriyo ca candasūriyā' (ພຣະຈັນດ້ວຍ ພຣະອາທິດດ້ວຍ ເປັນ candasūriyā), 'nigamā ca janapadā ca nigamajanapadā' (ນິຄົມດ້ວຍ ຊົນນະບົດດ້ວຍ ເປັນ nigamajanapadā), 'surā ca asurā ca garuḷā ca manujā ca bhujagā ca gandhabbā ca' ເປັນ 'surāsuragaruḷamanujabhujagagandhabbā' (ເທວະດາ, ອະສູນ, ຄຸດ, ມະນຸດ, ນາກ ແລະ ຄັນທັບພະທັງຫຼາຍ).

---

Kvaci ivaṇṇuvaṇṇantānaṃ pubbanipāto, yathā – aggi ca dhūmo ca aggidhūmā. Evaṃ gatibuddhibhujapaṭhaharakarasayā, dhātavo ca liṅgāni ca dhātuliṅgāni.

ບາງເທື່ອ ບົດທີ່ມີ ອິ-ວັນນະ ແລະ ອຸ-ວັນນະ ເປັນທີ່ສຸດ ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ຂ้างໜ້າ ເຊັ່ນ: 'aggi ca dhūmo ca aggidhūmā' (ໄຟດ້ວຍ ຄວັນດ້ວຍ ເປັນ aggidhūmā). ເຊັ່ນດຽວກັນ: gatibuddhibhujapaṭhaharakarasayā, 'dhātavo ca liṅgāni ca dhātuliṅgāni' (ທາດທັງຫຼາຍດ້ວຍ ລີງທັງຫຼາຍດ້ວຍ ເປັນ dhātuliṅgāni).

---

Kvaci sarādiakārantānaṃ pubbanipāto, yathā – attho ca dhammo ca atthadhammā. Evaṃ atthasaddā, saddatthā vā.

ບາງເທື່ອ ບົດທີ່ມີສະຫຼະເປັນຕົ້ນ ແລະ ມີ ອະ-ກາຣະ ເປັນທີ່ສຸດ ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ຂ้างໜ້າ ເຊັ່ນ: 'attho ca dhammo ca atthadhammā' (ອັດດ້ວຍ ທຳດ້ວຍ ເປັນ atthadhammā). ເຊັ່ນດຽວກັນ: atthasaddā, ຫຼື saddatthā.

---

Samāhāre pana – ‘‘cakkhu ca sotañcā’’ti atthe ‘‘nāmānaṃ samuccayo dvando’’ti dvandasamāsaṃ katvā vibhattilopādimhi kate –

ສ່ວນໃນສະມາຫາຣະ: ໃນອັດວ່າ 'cakkhu ca sotañca' (ຕາດ້ວຍ ຫູດ້ວຍ), ເມື່ອເຂົ້າທະວັນທະສະໝາດດ້ວຍສູດ 'nāmānaṃ samuccayo dvando' ແລ້ວ ເຮັດການລົບວິພັດເປັນຕົ້ນແລ້ວ –

---

‘‘Napuṃsakaliṅgaṃ, ekattañcā’’ti vattate.

ບົດວ່າ 'Napuṃsakaliṅgaṃ, ekattañca' ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

359. Tathā dvande pāṇi tūriya yogga senaṅga khuddajantuka vividha viruddha visabhāgatthādīnañca.

໓໕໙. ເຊັ່ນດຽວກັນ, ໃນທະວັນທະສະໝາດ ຂອງບົດທີ່ມີອັດເປັນອະໄວຍະວະຂອງຮ່າງກາຍ (ປານິ), ເຄື່ອງດົນຕີ (ຕູຣິຍະ), ພາຫະນະ (ໂຍກຄະ), ອົງປະກອບຂອງກອງທັບ (ເສນັງຄະ), ສັດນ້ອຍ (ຂຸດທະຈັນຕຸກະ), ສິ່ງທີ່ຂັດແຍ້ງກັນຕ່າງໆ (ວິວິທະວິຣຸດທະ), ສິ່ງທີ່ມີສະພາວະຕ່າງກັນ (ວິສະພາຄະ) ເປັນຕົ້ນ ກໍມີ (ຄວາມເປັນເອກະວະຈະນະ ແລະ ນະປຸງສະກະລີງ).

---

Yathā digusamāse, tathā samāhāradvandasamāsepi pāṇi tūriya yogga senaṅgatthānaṃ, khuddajantukavividha viruddhavisabhāgatthaiccevamādīnañca ekattaṃ hoti, napuṃsakaliṅgattañca.

ຄວາມເປັນເອກະວະຈະນະ ແລະ ຄວາມເປັນນະປຸງສະກະລີງ ຍ່ອມມີໃນສະມາຫາຣະທະວັນທະສະໝາດ ເຊັ່ນດຽວກັນກັບໃນທິຄຸສະໝາດ, ແກ່ບົດທີ່ມີອັດເປັນອະໄວຍະວະຂອງຮ່າງກາຍ, ເຄື່ອງດົນຕີ, ພາຫະນະ, ອົງປະກອບຂອງກອງທັບ, ສັດນ້ອຍ, ສິ່ງທີ່ຂັດແຍ້ງກັນຕ່າງໆ, ສິ່ງທີ່ມີສະພາວະຕ່າງກັນ ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້.

---

Pāṇino ca tūriyāni ca yoggāni ca senā cāti pāṇitūriya yoggasenā, tāsamaṅgāni pāṇitūriyayoggasenaṅgāni, dvandato parattā aṅgasaddo paccekamabhisambajjhate. Khuddā ca te jantukā ceti khuddajantukā, vividhenākārena viruddhā vividhaviruddhā, niccavirodhino. Samāno bhāgo yesaṃ te sabhāgā, ‘‘tesu vuddhī’’tiādinā samānassa saādeso, vividhā ca te lakkhaṇato sabhāgā ca kiccatoti visabhāgā. Pāṇitūriyayoggasenaṅgāni ca khuddajantukā ca vividhaviruddhā ca visabhāgā cāti dvando, idha bahuttā pubbanipātassa aniyamo, te atthā yesaṃ [Pg.211] te pāṇitūriyayoggasenaṅgakhuddajantukavividhaviruddhavisabhāgatthā, te ādayo yesaṃ te tadādayo.

'Pāṇino ca tūriyāni ca yoggāni ca senā cā' ເປັນ 'pāṇitūriyayoggasenā' (ມືທັງຫຼາຍດ້ວຍ, ເຄື່ອງດົນຕີທັງຫຼາຍດ້ວຍ, ພາຫະນະທັງຫຼາຍດ້ວຍ, ກອງທັບດ້ວຍ), ອະໄວຍະວະ ແລະ ອົງປະກອບຂອງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນ 'pāṇitūriyayoggasenaṅgāni', ຄຳວ່າ 'aṅga' ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງທະວັນທະສະໝາດ ຍ່ອມເຊື່ອມໂຍງກັບແຕ່ລະບົດ. 'Khuddā ca te jantukā cā' ເປັນ 'khuddajantukā' (ສັດທັງຫຼາຍທີ່ນ້ອຍ), 'vividhenākārena viruddhā' ເປັນ 'vividhaviruddhā' (ສິ່ງທີ່ຂັດແຍ້ງກັນໂດຍປະການຕ່າງໆ ຄື ຂັດແຍ້ງກັນເປັນນິດ). 'Samāno bhāgo yesaṃ te' ເປັນ 'sabhāgā' (ສິ່ງທີ່ມີສ່ວນສະເໝີກັນ), ມີການແປງ ສະມານະ ເປັນ ສະ ດ້ວຍສູດເປັນຕົ້ນວ່າ 'tesu vuddhī', 'vividhā ca te lakkhaṇato sabhāgā ca kiccatoti' ເປັນ 'visabhāgā' (ສິ່ງທີ່ມີລັກສະນະຕ່າງກັນ ແຕ່ມີໜ້າທີ່ສະເໝີກັນ). 'Pāṇitūriyayoggasenaṅgāni ca khuddajantukā ca vividhaviruddhā ca visabhāgā cā' ເປັນ ທະວັນທະສະໝາດ, ໃນທີ່用意 ເພາະມີບົດຫຼາຍ ຈຶ່ງບໍ່ມີກົດເກນແນ່ນອນໃນການຕັ້ງບົດໜ້າ, ບົດທີ່ມີອັດເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ 'pāṇitūriyayoggasenaṅgakhuddajantukavividhaviruddhavisabhāgatthā', ບົດທີ່ມີອັດເຫຼົ່ານັ້ນເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ 'tadādayo'.

---

Ādiggahaṇena aññoññaliṅgavisesita saṅkhyāparimāṇattha pacanacaṇḍālattha disatthādīnañca dvande ekattaṃ, napuṃsakaliṅgattañca, iti pāṇyaṅgatthabhāvato cakkhusotasaddānaṃ iminā ekattaṃ, napuṃsakaliṅgattañca katvā samāsattā nāmabyapadese kate syādyuppatti amādesādi.

ດ້ວຍການຖືເອົາ ອາທິ-ສັບ (ໃນຄຳວ່າ ອາທິ ເປັນຕົ້ນ), ຄວາມເປັນεອກະວະຈະນະ ແລະ ຄວາມເປັນນະປຸງສະກະລີງ ໃນທະວັນທະສະໝາດ ຍ່ອມມີແກ່ບົດທີ່ມີອັດສະແດງລີງຕ່າງກັນ, ອັດສະແດງຈຳນວນແລະປະລິມານ, ອັດສະແດງການຫຸງຕົ້ມ, ອັດສະແດງຄົນຈັນທານ, ແລະ ອັດສະແດງທິດ ເປັນຕົ້ນ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ເພາະຄວາມທີ່ ຈັກຂຸ-ສັບ ແລະ ໂສຕະ-ສັບ ມີອັດເປັນອະໄວຍະວະຂອງຮ່າງກາຍ (ປານັງຄະ), ເມື່ອເຮັດໃຫ້ເປັນເອກະວະຈະນະ ແລະ ນະປຸງສະກະລີງ ດ້ວຍສູດນີ້ແລ້ວ, ເມື່ອມີການຕັ້ງຊື່ວ່າເປັນນາມເພາະຄວາມເປັນສະໝາດ, ຈຶ່ງມີການລົງວິພັດມີ သိ ເປັນຕົ້ນ ແລະ ແປງເປັນ ອັງ ເປັນຕົ້ນ.

---

Cakkhusotaṃ, he cakkhusota, cakkhusotaṃ, cakkhusotena. Evaṃ sabbatthekavacanameva. Mukhañca nāsikā ca mukhanāsikaṃ, ‘‘saro rasso napuṃsake’’ti antassa rassattaṃ, hanu ca gīvā ca hanugīvaṃ. Evaṃ kaṇṇanāsaṃ, pāṇipādaṃ, chavimaṃsalohitaṃ. Hatthapādā maṃsalohitānītiādīnaṃ pana itarītarayogena siddhaṃ. Evaṃ pāṇyaṅgatthe.

ຈັກຂຸໂສຕັງ (ຕາແລະຫູ), ແນ່ຈັກຂຸໂສຕະ, ຈັກຂຸໂສຕັງ, ຈັກຂຸໂສເຕນະ. ໃນວິພັດທັງປວງ ເປັນເອກະວະຈະນະເທົ່ານັ້ນຢ່າງນີ້. ປາກແລະດັງ ຊື່ວ່າ ມຸຂະນາສິກັງ, ດ້ວຍສູດວ່າ “ສໂຣ ຣັສໂສ ນປຸໍສເກ” ຈຶ່ງເຮັດສະຫຼະທີ່ສຸດໃຫ້ເປັນຣັສສະ, ຄາງແລະຄໍ ຊື່ວ່າ ຫານຸຄີວັງ. ຢ່າງນີ້ ເຊັ່ນ ກັນນະນາສັງ (ຫູແລະດັງ), ປານິປາດັງ (ມືແລະຕີນ), ສະວິມັງສະໂລຫິຕັງ (ຜິວໜັງ ເນື້ອ ແລະເລືອດ). ສ່ວນຄຳວ່າ ຫັດຖະປາດາ (ມືແລະຕີນທັງຫຼາຍ) ແລະ ມັງສະໂລຫິຕານິ (ເນື້ອແລະເລືອດທັງຫຼາຍ) ເປັນຕົ້ນ ສຳເລັດຮູບດ້ວຍອິຕະຣີຕະຣະໂຍຄະ. ຢ່າງນີ້ ໃນອັດແຫ່ງອະໄວຍະວະຂອງສັດມີຊີວິດ.

---

Tūriyaṅgatthe gītañca vāditañca gītavāditaṃ, sammañca tāḷañca sammatāḷaṃ, sammanti kaṃsatāḷaṃ. Tāḷanti hatthatāḷaṃ. Saṅkhe ca paṇavo ca ḍiṇḍimo ca, saṅkhā ca paṇavā ca ḍaṃṇḍimā cāti vā saṅkhapaṇavaḍiṇḍimaṃ, paṇavādayo dvepi bheriviseso.

ໃນອັດແຫ່ງອະໄວຍະວະຂອງດົນຕີ ເຊັ່ນ: ການຂັບຮ້ອງແລະການປະໂຄມ ຊື່ວ່າ ຄີຕະວາດິຕັງ, ກະສັບແລະກອງ ຊື່ວ່າ ສັມມະຕາລັງ, ຄຳວ່າ ສັມມະ ຄື ກະສັບ (ສິ່ງທີ່ເຮັດດ້ວຍທອງສຳລິດ). ຄຳວ່າ ຕາລະ ຄື ການຕົບມື. ຫອຍສັງແລະກອງນ້ອຍແລະກອງເພນ, ຫຼືວ່າ ຫອຍສັງທັງຫຼາຍແລະກອງນ້ອຍທັງຫຼາຍແລະກອງເພນທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ສັງຂະປະນະວະດິນດິມັງ, ເຄື່ອງດົນຕີທັງສອງມີກອງນ້ອຍເປັນຕົ້ນ ກໍຄືກອງຊະນິດພິເສດ.

---

Yoggaṅgatthe yathā – phālo ca pācanañca phālapācanaṃ, yugañca naṅgalañca yuganaṅgalaṃ.

ໃນອັດແຫ່ງອະໄວຍະວະຂອງເຄື່ອງທຽມຍານ ເຊັ່ນ: ຜານແລະປະຕັກ ຊື່ວ່າ ຜາລະປາຈະນັງ, ແອກແລະໄຖ ຊື່ວ່າ ຍຸຄະນັງຄະລັງ.

---

Senaṅgatthe hatthino ca assā ca hatthiassaṃ, rathā ca pattikā ca rathapattikaṃ, asi ca cammañca asicammaṃ, cammanti saravāraṇaphalakaṃ. Dhanu ca kalāpo ca dhanukalāpaṃ, kalāpoti tūṇīraṃ.

ໃນອັດແຫ່ງອະໄວຍະວະຂອງກອງທັບ ເຊັ່ນ: ຊ້າງທັງຫຼາຍແລະມ້າທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ຫັດຖິອັສສັງ, ລົດທັງຫຼາຍແລະທະຫານລາບທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ຣະຖະປັດຕິກັງ, ດາບແລະໂລ້ ຊື່ວ່າ ອະສິຈັມມັງ, ຄຳວ່າ ຈັມມະ ຄື ແຜ່ນໄມ້ປ້ອງກັນລູກສອນ (ໂລ້). ທະນູແລະແລ່ງລູກສອນ ຊື່ວ່າ ທະນຸກະລາປັງ, ຄຳວ່າ ກະລາປະ ຄື ກະບອກໃສ່ລູກສອນ.

---

Khuddajantukatthe ḍaṃsā ca makasā ca ḍaṃsamakasaṃ. Evaṃ kunthakipillikaṃ, kīṭapaṭaṅgaṃ, kīṭasarīsapaṃ. Tattha kunthā sukhumakipillikā, kīṭā kapālapiṭṭhikapāṇā.

ໃນອັດແຫ່ງສັດນ້ອຍ ເຊັ່ນ: ເຫຼືອກທັງຫຼາຍແລະຍຸງທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ທັງສະມະກະສັງ. ຢ່າງນີ້ ເຊັ່ນ ກຸນຖະກິປິລິກັງ (ຕົວເລັນແລະມົດແດງ), ກີຕະປະຕັງຄັງ (ແມງໄມ້ແລະຕັກແຕນ), ກີຕະສະຣີສະປັງ (ແມງໄມ້ແລະສັດເລືອຄານ). ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ ກຸນຖະ ຄື ມົດແດງຕົວນ້ອຍໆ, ຄຳວ່າ ກີຕະ ຄື ສັດທີ່ມີຫຼັງເປັນກະດອງ.

---

Vividhaviruddhatthe [Pg.212] ahi ca nakulo ca, ahī ca nakulā cāti vā ahinakulaṃ. Evaṃ biḷāramūsikaṃ, antassa rassattaṃ, kākolūkaṃ, sappamaṇḍūkaṃ, garuḷasappaṃ.

ໃນອັດແຫ່ງສັດທີ່ເປັນສັດຕູກັນຕ່າງໆ ເຊັ່ນ: ງູແລະພັງພອນ, ຫຼືວ່າ ງູທັງຫຼາຍແລະພັງພອນທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ອະຫິນະກຸລັງ. ຢ່າງນີ້ ເຊັ່ນ ພິລານະມູສິກັງ (ແມວແລະໜູ) ເຮັດສະຫຼະທີ່ສຸດໃຫ້ເປັນຣັສສະ, ກາໂກລູກັງ (ກາແລະນົກເຄົ້າ), ສັບປະມັນດູກັງ (ງູແລະຂຽດ), ຄະຣຸລະສັບປັງ (ຄຣຸດແລະງູ).

---

Visabhāgatthe sīlañca paññāṇañca sīlapaññāṇaṃ, samatho ca vipassanā ca samathavipassanaṃ. Evaṃ nāmarūpaṃ, hirottappaṃ. Satisampajaññaṃ, lobhamohaṃ, dosamohaṃ, ahirikānottappaṃ, thinamiddhaṃ, uddhaccakukkuccamiccādi. ‘‘Aṃmo niggahītaṃ jhalapehī’’ti ettha ‘‘aṃmo’’ti niddesadassanato katthaci napuṃsakaliṅgattaṃ na hotīti daṭṭhabbaṃ, tena ādhipaccaparivāro chandapārisuddhi paṭisandhippavattiyantiādi sijjhati.

ໃນອັດແຫ່ງທຳທີ່ມີສະພາວະຕ່າງກັນ ເຊັ່ນ: ສິນແລະປັນຍາ ຊື່ວ່າ ສີລະປັນຍານັງ, ສະມະຖະແລະວິປັດສະນາ ຊື່ວ່າ ສະມະຖະວິປັດສະນັງ. ຢ່າງນີ້ ເຊັ່ນ ນາມະຣູປັງ (ນາມແລະຮູບ), ຫິໂຣດຕັບປັງ (ຄວາມລະອາຍແລະຄວາມຢ້ານກົວຕໍ່ບາບ), ສະຕິສັມປະຊັນຍັງ, ໂລພະໂມຫັງ, ໂທສະໂມຫັງ, ອະຫິຣິກະໂນດຕັບປັງ, ຖິນະມິດທັງ, ອຸດທັດຈະກຸກກຸດຈັງ ເປັນຕົ້ນ. ໃນສູດວ່າ “ອໍໂມ ນິກຄະຫີຕັງ ຊະລະເປຫິ” ນີ້ ເພາະເຫັນການສະແດງດ້ວຍຄຳວ່າ “ອໍໂມ”, ພຶງຊາບວ່າ ໃນບາງບ່ອນ ຄວາມເປັນນະປຸງສະກະລິງຍ່ອມບໍ່ມີ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຄຳວ່າ ອາທິປັດຈະປະຣິວາໂຣ, ສັນທະປາຣິສຸດທິ, ປະຕິສັນທິປະວັດຕິຍັງ ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງສຳເລັດຮູບໄດ້.

---

Aññoññaliṅgavisesitānaṃ dvande dāsī ca dāso ca dāsidāsaṃ, ‘‘kvacādī’’tiādinā majjhe rassattaṃ. Evaṃ itthipumaṃ, pattacīvaraṃ, sākhāpalāsamiccādi.

In the dvandva compound of words with different genders, such as: dāsī (female slave) and dāso (male slave) becomes dāsidāsaṃ, with shortening of the middle vowel by the rule beginning with "kvacādi". Thus also: itthipumaṃ (woman and man), pattacīvaraṃ (bowl and robe), sākhāpalāsaṃ (branch and leaf), etc.

---

Saṅkhyāparimāṇatthānaṃ dvande ekakañca dukañca ekakadukaṃ, saṅkhyādvande appasaṅkhyā pubbaṃ nipatati. Evaṃ dukatikaṃ, tikacatukkaṃ, catukkapañcakaṃ, dīgho ca majjhimo ca dīghamajjhimaṃ.

ໃນທະວັນທະສະມາດແຫ່ງສັບທີ່ມີອັດເປັນຈຳນວນແລະປະລິມານ ເຊັ່ນ: ໝວດໜຶ່ງແລະໝວດສອງ ຊື່ວ່າ ເອກະກະທຸກັງ, ໃນທະວັນທະສະມາດທີ່ມີຈຳນວນ, ຈຳນວນທີ່ນ້ອຍກວ່າຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ຂ້າງໜ້າ. ຢ່າງນີ້ ເຊັ່ນ ທຸກະຕິກັງ (ໝວດສອງແລະໝວດສາມ), ຕິກະຈະຕຸກກັງ (ໝວດສາມແລະໝວດສີ່), ຈະຕຸກກະປັນຈະກັງ (ໝວດສີ່ແລະໝວດຫ້າ), ຍາວແລະປານກາງ ຊື່ວ່າ ທີຄະມັດຊິມັງ.

---

Pacanacaṇḍālatthānaṃ dvande orabbhikā ca sūkarikā ca orabbhikasūkarikaṃ. Evaṃ sākuṇikamāgavikaṃ, sapāko ca caṇḍālo ca sapākacaṇḍālaṃ, pukkusachavaḍāhakaṃ, venarathakāraṃ. Tattha venā tacchakā, rathakārā cammakārā.

ໃນທະວັນທະສະມາດແຫ່ງສັບທີ່ມີອັດເປັນຄົນຂ້າສັດແລະຄົນຈັນທານ ເຊັ່ນ: ຄົນຂ້າແກະທັງຫຼາຍແລະຄົນລ້ຽງໝູທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ໂອຣັບພິກະສູກະຣິກັງ. ຢ່າງນີ້ ເຊັ່ນ ສາກຸນິກະມາກະວິກັງ (ຄົນດັກນົກແລະຄົນລ່າເນື້ອ), ຄົນກິນໝາແລະຄົນຈັນທານ ຊື່ວ່າ ສະປາກະຈັນທາລັງ, ປຸກກຸສະຈະວະດາຫະກັງ (ຄົນປັດກວາດແລະຄົນເຜົາສົບ), ເວນະລາຖະກາຣັງ (ຊ່າງສານແລະຊ່າງລົດ). ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ ເວນະ ຄື ຊ່າງຖາກໄມ້ (ຊ່າງສານ), ຄຳວ່າ ຣາຖະກາຣະ ຄື ຊ່າງໜັງ.

---

Disatthānaṃ dvande pubbā ca aparā cāti atthe dvandasamāsaṃ, vibhattilopañca katvā idhādiggahaṇena ekatte, napuṃsakaliṅgatte ca kate ‘‘saro rasso napuṃsake’’ti rassattaṃ, pubbāparaṃ[Pg.213], he pubbāpara, pubbāparaṃ, pubbāparena, pubbāparassa iccādi. Evaṃ puratthimapacchimaṃ, dakkhiṇuttaraṃ, adharuttaraṃ.

ໃນທະວັນທະສະມາດແຫ່ງສັບທີ່ມີອັດເປັນທິດ ໃນອັດວ່າ ທິດຕາເວັນອອກແລະທິດຕາເວັນຕົກ ເມື່ອເຮັດທະວັນທະສະມາດແລະລົບວິພັດແລ້ວ, ດ້ວຍການຖືເອົາສັບວ່າ ອາທິ ໃນສູດນີ້ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ເປັນເອກະວະຈະນະແລະນະປຸງສະກະລິງ, ແລ້ວເຮັດໃຫ້ເປັນຣັສສະດ້ວຍສູດວ່າ “ສໂຣ ຣັສໂສ นປຸໍສເກ”, ສຳເລັດຮູບເປັນ ປຸບພາປະຣັງ, ແນ່ປຸບພາປະຣະ, ປຸບພາປະຣັງ, ປຸບພາປະເຣນະ, ປຸບພາປະຣັສສະ ເປັນຕົ້ນ. ຢ່າງນີ້ ເຊັ່ນ ປຸຣັດຖິມະປັດຊິມັງ (ທິດຕາເວັນອອກແລະທິດຕາເວັນຕົກ), ທັກຂิໂນດຕະຣັງ (ທິດໃຕ້ແລະທິດເໜືອ), ອະທະຣຸດຕະຣັງ (ທິດເບື້ອງລຸ່ມແລະທິດເບື້ອງເທິງ).

---

‘‘Napuṃsakaliṅgaṃ, ekattaṃ, dvande’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ “ນະປຸງສະກະລິງຄັງ”, “ເອກັດຕັງ” ແລະ “ທະວັນເທ” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

360. Vibhāsā rukkha tiṇa pasu dhana dhañña janapadādīnañca.

໓໖໐. ແລະຄວາມເປັນເອກະວະຈະນະແລະນະປຸງສະກະລິງ ແຫ່ງສັບທັງຫຼາຍມີຕົ້ນໄມ້, ຫຍ້າ, ສັດ, ຊັບ, ເຂົ້າເປືອກ ແລະລັດ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີໄດ້ໂດຍບໍ່ແນ່ນອນ (ວິພາສາ).

---

Rukkha tiṇa pasu dhana dhañña janapadādīnamekattaṃ, napuṃsakaliṅgattañca vibhāsā hoti dvande samāse. Ekattābhāve bahuvacanaṃ, parasseva liṅgañca.

ຄວາມເປັນເອກະວະຈະນະແລະນະປຸງສະກະລິງ ແຫ່ງສັບທັງຫຼາຍມີຕົ້ນໄມ້, ຫຍ້າ, ສັດ, ຊັບ, ເຂົ້າເປືອກ ແລະລັດ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີໄດ້ໂດຍບໍ່ແນ່ນອນ ໃນທະວັນທະສະມາດ. ເມື່ອບໍ່ມີຄວາມເປັນເອກະວະຈະນະ ກໍເປັນພະຫຸວະຈະນະ ແລະມີລິງຕາມບົດຫຼັງເທົ່ານັ້ນ.

---

Tattha rukkhānaṃ dvande assatthā ca kapitthā cāti atthe samāhāre dvandasamāsādimhi kate iminā vikappenekattaṃ, napuṃsakaliṅgattañca. Assatthakapitthaṃ, assatthakapitthā vā. Evaṃ ambapanasaṃ, ambapanasā vā, khadirapalāsaṃ, khadirapalāsā vā, dhavassakaṇṇakaṃ, dhavassakaṇṇakā vā.

ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ໃນທະວັນທະສະມາດແຫ່ງຕົ້ນໄມ້ທັງຫຼາຍ ໃນອັດວ່າ ຕົ້ນໂພແລະຕົ້ນມະຂວິດ ເມື່ອເຮັດສະມາຫາຣະທະວັນທະສະມາດເປັນຕົ້ນແລ້ວ, ດ້ວຍວິທີທາງເລືອກ (ວິກັບ) ນີ້ ຈຶ່ງເປັນເອກະວະຈະນະແລະນະປຸງສະກະລິງ. ສຳເລັດຮູບເປັນ ອັສສັດຖະກະປິດຖັງ, ຫຼືວ່າ ອັສສັດຖະກະປິດຖາ. ຢ່າງນີ້ ເຊັ່ນ ອັມພະປະນະສັງ, ຫຼືວ່າ ອັມພະປະນະສາ (ຕົ້ນມ່ວງແລະຕົ້ນຂະໜຸນ), ຂະທິຣະປະລາສັງ, ຫຼືວ່າ ຂະທິຣະປະລາສາ (ຕົ້ນສີສຽດແລະຕົ້ນຈານ), ທະວັສສະກັນນັກຄັງ, ຫຼືວ່າ ທະວັສສະກັນນັກຄາ (ຕົ້ນຕະແບກແລະຕົ້ນຫູກວາງ).

---

Tiṇānaṃ dvande usīrāni ca bīraṇāni ca usīrabīraṇaṃ, usīrabīraṇāni vā. Evaṃ muñjapabbajaṃ, muñjapabbajā vā, kāsakusaṃ, kāsakusā vā.

ໃນທະວັນທະສະມາດແຫ່ງຫຍ້າທັງຫຼາຍ ໃນອັດວ່າ ຫຍ້າແຝກຫອມທັງຫຼາຍແລະຫຍ້າແຝກທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ອຸສີຣະບີຣະນັງ, ຫຼືວ່າ ອຸສີຣະບີຣະນານິ. ຢ່າງນີ້ ເຊັ່ນ ມຸນຊະປັບພະຊັງ, ຫຼືວ່າ ມຸນຊະປັບພະຊາ (ຫຍ້າປ້ອງແລະຫຍ້າຄາ), ກາສະກຸສັງ, ຫຼືວ່າ ກາສະກຸສາ (ຫຍ້າຄາແລະຫຍ້າຄາ).

---

Pasūnaṃ dvande ajā ca eḷakā ca ajeḷakaṃ, ajeḷakā vā, hatthī ca gāvo ca assā ca vaḷavā ca hatthigavassavaḷavaṃ, hatthigavassavaḷavā vā, ‘‘kvacā’’tiādinā rassattaṃ, ‘‘osare cā’’ti avādeso ca, gomahiṃsaṃ, gomahiṃsā vā, eṇeyyavarāhaṃ, eṇeyyavarāhā vā, sīhabyagghataracchaṃ, sīhabyagghataracchā vā.

ໃນທະວັນທະສະມາດແຫ່ງສັດທັງຫຼາຍ ໃນອັດວ່າ ແບ້ທັງຫຼາຍແລະແກະທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ອະເຊລະກັງ, ຫຼືວ່າ ອະເຊລະກາ, ຊ້າງທັງຫຼາຍແລະງົວທັງຫຼາຍແລະມ້າທັງຫຼາຍແລະມ້າແມ່ທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ຫັດຖິຄະວັສສະວະລະວັງ, ຫຼືວ່າ ຫັດຖິຄະວັສສະວະລະວາ, ເຮັດສະຫຼະໃຫ້ເປັນຣັສສະດ້ວຍສູດມີຕົ້ນວ່າ “ກວະຈາ” ແລະແປງເປັນ ອະ ດ້ວຍສູດວ່າ “ໂອສະເຣ ຈະ”, ໂຄມະຫິງສັງ, ຫຼືວ່າ ໂຄມະຫິງສາ (ງົວແລະຄວາຍ), ເອເນຍຍະວະຣາຫັງ, ຫຼືວ່າ ເອເນຍຍະວະຣາຫາ (ລະມັ່ງແລະໝູປ່າ), ສີຫະພະຍັກຄະຕະຣັດຊັງ, ຫຼືວ່າ ສີຫະພະຍັກຄະຕະຣັດຊາ (ສິງ, ເສືອໂຄ່ງ ແລະເສືອດາວ).

---

Dhanānaṃ dvande hiraññañca suvaṇṇañca hiraññasuvaṇṇaṃ, hiraññasuvaṇṇāni vā. Evaṃ jātarūparajataṃ, jātarūparajatāni vā, maṇimuttasaṅkhaveḷuriyaṃ, maṇimuttasaṅkhaveḷuriyā vā.

ໃນທະວັນທະສະມາດແຫ່ງຊັບທັງຫຼາຍ ໃນອັດວ່າ ເງິນແລະທອງ ຊື່ວ່າ ຫິຣັນຍະສຸວັນນັງ, ຫຼືວ່າ ຫິຣັນຍະສຸວັນນານິ. ຢ່າງນີ້ ເຊັ່ນ ຊາຕະຣູປະຣະຊະຕັງ, ຫຼືວ່າ ຊາຕະຣູປະຣະຊະຕານິ (ທອງແລະເງິນ), ມະນີມຸດຕາສັງຂະເວລຸຣິຍັງ, ຫຼືວ່າ ມະນີມຸດຕາສັງຂະເວລຸຣິຍາ (ແກ້ວມະນີ, ໄຂ່ມຸກ, ຫອຍສັງ ແລະແກ້ວໄພທູນ).

---

Dhaññānaṃ [Pg.214] dvande sālī ca yavā ca sāliyavaṃ, sāliyavā vā. Evaṃ tilamuggamāsaṃ, tilamuggamāsā vā.

ໃນທະວັນທະສະມາດແຫ່ງເຂົ້າເປືອກທັງຫຼາຍ ໃນອັດວ່າ ເຂົ້າສາລີແລະເຂົ້າບາເລ ຊື່ວ່າ ສາລິຍະວັງ, ຫຼືວ່າ ສາລິຍະວາ. ຢ່າງນີ້ ເຊັ່ນ ຕິລະມຸກຄະມາສັງ, ຫຼືວ່າ ຕິລະມຸກຄະມາສາ (ງາ, ຖົ່ວຂຽວ ແລະຖົ່ວເຫຼືອງ).

---

Janapadānaṃ dvande kāsī ca kosalā ca kāsikosalaṃ, kāsikosalā vā, vajjī ca mallā ca vajjimallaṃ, vajjimallā vā, aṅgā ca magadhā ca aṅgamagadhaṃ, aṅgamagadhā vā.

ໃນທະວັນທະສະມາດແຫ່ງລັດທັງຫຼາຍ ໃນອັດວ່າ ແຄວ້ນກາສີແລະແຄວ້ນໂກສົນ ຊື່ວ່າ ກາສິໂກສະລັງ, ຫຼືວ່າ ກາສິໂກສະລາ, ແຄວ້ນວັດຊີແລະແຄວ້ນມັលລະ ຊື່ວ່າ ວັດຊິມັລລັງ, ຫຼືວ່າ ວັດຊິມັລລາ, ແຄວ້ນອັງຄະແລະແຄວ້ນມະຄົດ ຊື່ວ່າ ອັງຄະມະຄະທັງ, ຫຼືວ່າ ອັງຄະມະຄະທັງ.

---

Ādiggahaṇena aññoññappaṭipakkhadhammānaṃ, sakuṇatthānañca dvande vibhāsā ekattaṃ hoti, napuṃsakaliṅgattañca. Kusalañca akusalañca kusalākusalaṃ, kusalākusalā vā, evaṃ sāvajjānavajjaṃ, sāvajjānavajjā vā, hīnappaṇītaṃ, hīnappaṇītā vā, kaṇhasukkaṃ, kaṇhasukkā vā, sukhadukkhaṃ, sukhadukkhāni vā, paṭighānunayaṃ, paṭighānunayā vā, chāyātapaṃ, chāyātapā vā, ālokandhakāraṃ, ālokandhakārā vā, ratti ca divā ca rattindivaṃ, rattindivā vā, ahañca ratti ca ahorattaṃ, ahorattā vā, ‘‘kvaci samāsanta’’iccādinā ākārikārānamattaṃ.

ດ້ວຍການຖືເອົາສັບວ່າ ອາທິ, ໃນທະວັນທະສະມາດແຫ່ງທຳທີ່ເປັນປະຕິປັກຕໍ່ກັນແລະກັນ ແລະສັບທີ່ມີອັດເປັນນົກ ຍ່ອມມີຄວາມເປັນເອກະວະຈະນະແລະນະປຸງສະກະລິງໂດຍບໍ່ແນ່ນອນ. ກຸສົນແລະອະກຸສົນ ຊື່ວ່າ ກຸສະລາກຸສະລັງ, ຫຼືວ່າ ກຸສະລາກຸສະລາ. ຢ່າງນີ້ ເຊັ່ນ ສາວັດຊານະວັດຊັງ, ຫຼືວ່າ ສາວັດຊານະວັດຊາ (ມີໂທດແລະບໍ່ມີໂທດ), ຮີນະປະນີຕັງ, ຫຼືວ່າ ຮີນະປະນີຕາ (ຊົ່ວແລະດີ), ກັນຫະສຸກກັງ, ຫຼືວ່າ ກັນຫະສຸກກາ (ດຳແລະຂາວ), ສຸຂະທຸກຂັງ, ຫຼືວ່າ ສຸຂະທຸກຂານິ (ສຸກແລະທຸກ), ປະຕິຄານຸນາຍັງ, ຫຼືວ່າ ປະຕິຄານຸນາຍາ (ຄວາມຂັດເຄືອງແລະຄວາມຍິນດີ), ຊາຍາຕະປັງ, ຫຼືວ່າ ຊາຍາຕະປາ (ຮົ່ມແລະແດດ), ອາໂລກັນທະກາຣັງ, ຫຼືວ່າ ອາໂລກັນທະກາຣາ (ແສງສະຫວ່າງແລະຄວາມມືດ), ກາງຄືນແລະກາງເວັນ ຊື່ວ່າ ຣັດຕິນທິວັງ, ຫຼືວ່າ ຣັດຕິນທິວາ, ວັນແລະຄືນ ຊື່ວ່າ ອະໂຫຣັດຕັງ, ຫຼືວ່າ ອະໂຫຣັດຕາ, ແປງ ອາ ແລະ ອິ ເປັນ ອະ ດ້ວຍສູດມີຕົ້ນວ່າ “ກວະຈິ ສະມາສັນຕະ”.

---

Sakuṇānaṃ dvande haṃsā ca bakā ca haṃsabakaṃ, haṃsabakā vā. Evaṃ kāraṇḍavacakkavākaṃ, kāraṇḍavacakkavākā vā, mayūrakoñcaṃ, mayūrakoñcā vā, sukasālikaṃ, sukasālikā vā.

ໃນທະວັນທະສະມາດແຫ່ງນົກທັງຫຼາຍ ໃນອັດວ່າ ຫ່ານທັງຫຼາຍແລະນົກຍາງທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ຫັງສະພະກັງ, ຫຼືວ່າ ຫັງສະພະກາ. ຢ່າງນີ້ ເຊັ່ນ ກາຣັນທະວະຈັດກະວາກັງ, ຫຼືວ່າ ກາຣັນທະວະຈັດກະວາກາ (ເປັດນ້ຳແລະນົກຈັກກະພາກ), ມະຍູຣະຄົນຈັງ, ຫຼືວ່າ ມະຍູຣະຄົນຈາ (ນົກຍູງແລະນົກກະຮອກ), ສຸກກະສາລິກັງ, ຫຼືວ່າ ສຸກກະສາລິກາ (ນົກແກ້ວແລະນົກສາລິກາ).

---

Samāhāradvando.

ຈົບ ສະມາຫາຣະທະວັນທະສະມາດ.

---

Yebhuyyena cettha –

ແລະໂດຍສ່ວນຫຼາຍໃນສະມາດນີ້ —

---

Accitappasaraṃ pubbaṃ, ivaṇṇuvaṇṇakaṃ kvaci;

Dvande sarādyakārantaṃ, bahūsvaniyamo bhave.

ໃນທະວັນທະສະມາດ, ບົດທີ່ມີສະຫຼະໜ້ອຍກວ່າຍ່おມຕັ້ງຢູ່ຂ້າງໜ້າ, ບາງບ່ອນບົດທີ່ມີ ອິ-ອັກສອນ ແລະ ອຸ-ອັກສອນ (ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ຂ້າງໜ້າ), ບົດທີ່ມີສະຫຼະຢູ່ຂ້າງໜ້າແລະມີ ອະ-ອັກສອນ ຢູ່ຂ້າງຫຼັງ (ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ຂ້າງໜ້າ), ແຕ່ເມື່ອມີບົດຫຼາຍ ຍ່ອມບໍ່ມີກົດເກນແນ່ນອນ.

---

Dvandasamāso niṭṭhito.

ທະວັນທະສະມາດ ຈົບແລ້ວ.

---

Pubbuttarubhayaññattha-ppadhānattā [Pg.215] catubbidho;

Samāsoyaṃ digu kamma-dhārayehi ca chabbidho.

ສະມາດນີ້ ມີ 4 ຢ່າງ ເພາະຄວາມເປັນໃຫຍ່ແຫ່ງອັດຂອງບົດໜ້າ, ບົດຫຼັງ, ທັງສອງບົດ ແລະບົດອື່ນ; ແລະມີ 6 ຢ່າງ ດ້ວຍທິຄຸສະມາດແລະກັມມະທາຣະຍະສະມາດ.

---

Duvidho abyayībhāvo, navadhā kammadhārayo;

Digu dudhā tappuriso, aṭṭhadhā navadhā bhave;

Bahubbīhi dvidhā dvando, samāso caturaṭṭhadhāti.

ອັພຍະຍີພາວະສະມາດ ມີ 2 ຢ່າງ, ກັມມະທາຣະຍະສະມາດ ມີ 9 ຢ່າງ, ທິຄຸສະມາດ ມີ 2 ຢ່າງ, ຕັບປຸຣິສະສະມາດ ມີ 8 ຢ່າງ ຫຼື 9 ຢ່າງ, ພະຫຸບພີຫິສະມາດ ມີ 2 ຢ່າງ, ທະວັນທະສະມາດ ມີ 2 ຢ່າງ, ສະມາດທັງໝົດຈຶ່ງມີ 32 ຢ່າງ ດ້ວຍປະການສະນີ.

---

Iti padarūpasiddhiyaṃ samāsakaṇḍo

ກັນວ່າດ້ວຍສະມາດ ໃນຄຳພີປະທະຣູປະສິດທິ

---

Catuttho.

ທີສີ່ ຈົບແລ້ວ.

---

5. Taddhitakaṇḍa

໕. ກັນວ່າດ້ວຍຕັດທິດ

---

Apaccataddhita

ອະປັດຈະຕັດທິດ

---

Atha [Pg.216] nāmato eva vibhatyantā apaccādiatthavisese taddhituppattīti nāmato paraṃ taddhitavidhānamārabhīyate.

ລຳດັບນັ້ນ, ເພາະການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຕັດທິດປັດໄຈ ໃນອັດພິເສດມີອະປັດຈະ (ລູກຫຼານ) ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີຫຼັງຈາກນາມສັບທີ່ມີວິພັດຢູ່ສຸດເທົ່ານັ້ນ, ຈຶ່ງເລີ່ມຕົ້ນສະແດງວິທີການລົງຕັດທິດປັດໄຈຫຼັງຈາກນາມສັບ.

---

Tattha tasmā tividhaliṅgato paraṃ hutvā hitā sahitāti taddhitā, ṇādipaccayānametaṃ adhivacanaṃ, tesaṃ vā nāmikānaṃ hitā upakārā taddhitāti anvatthabhūtaparasamaññāvasenāpi ṇādippaccayāva taddhitā nāma.

ໃນຕັດທິດນັ້ນ, ປັດໄຈທັງຫຼາຍທີ່ຕັ້ງຢູ່ຫຼັງຈາກລິງທັງ 3 ນັ້ນ ແລ້ວເກື້ອກູນຫຼືປະກອບ ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຕັດທິຕະ, ນີ້ເປັນຊື່ເອີ້ນຂອງປັດໄຈມີ ນະ ເປັນຕົ້ນ, ຫຼືວ່າ ປັດໄຈທັງຫຼາຍທີ່ເກື້ອກູນ ຄື ເປັນອຸປະການແກ່ນາມສັບທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ຕັດທິຕະ, ແມ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຊື່ທີ່ຕັ້ງຂຶ້ນຕາມເນື້ອຄວາມ ກໍຄືປັດໄຈມີ ນະ ເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງ ທີ່ຊື່ວ່າ ຕັດທິດ.

---

‘‘Vasiṭṭhassa apacca’’nti viggahe –

ໃນຮູບວິເຄາະວ່າ “ວະສິດຖັສສະ ອະປັດຈັງ” (ລູກຫຼານຂອງພະວະສິດຖະ) —

---

‘‘Liṅgañca nipaccate’’ti ito liṅgaggahaṇamanuvattate.

ບົດວ່າ “ລິງຄັນຈະ” ຍ່ອມຕາມມາຈາກສູດວ່າ “ລິງຄັນຈະ ນິປັດຈະເຕ”.

---

361. Vā ṇa’pacce.

໓໖໑. ລົງ ນະ ປັດໄຈ ໃນອັດອະປັດຈະ ໄດ້ບາງເທື່ອ.

---

Chaṭṭhiyantato liṅgamhā ṇappaccayo hoti vikappena ‘‘tassa apacca’’miccetasmiṃ atthe.

ນະ ປັດໄຈ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກລິງທີ່ມີວິພັດທີ 6 ຢູ່ສຸດ ໂດຍບໍ່ແນ່ນອນ (ວິກັບ) ໃນອັດວ່າ “ອະປັດຈະ (ລູກຫຼານ) ຂອງຜູ້ນັ້ນ”.

---

So ca –

ແລະປັດໄຈນັ້ນ —

---

362. Dhātuliṅgehi parā paccayā.

໓໖໒. ປັດໄຈທັງຫຼາຍ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກທາດແລະລິງ.

---

Dhātūhi, liṅgehi ca paccayā parāva hontīti paribhāsato apaccatthasambandhiliṅgato chaṭṭhiyantāyeva paro hoti. Paṭicca etasmā attho etīti paccayo, patīyanti anena atthāti vā paccayo, ‘‘vuttatthānamappayogo’’ti apaccasaddassa appayogo, ‘‘tesaṃ vibhattiyo lopā ce’’ti vibhattilopo ca.

ດ້ວຍກົດເກນ (ປະຣິພາສາ) ວ່າ “ປັດໄຈທັງຫຼາຍ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກທາດແລະລິງເທົ່ານັ້ນ”, ປັດໄຈຈຶ່ງລົງຫຼັງຈາກລິງທີ່ມີວິພັດທີ 6 ຢູ່ສຸດ ເຊິ່ງກ່ຽວຂ້ອງກັບອັດອະປັດຈະເທົ່ານັ້ນ. ສິ່ງທີ່ເນື່ອງດ້ວຍສິ່ງນີ້ແລ້ວເຮັດໃຫ້ເນື້ອຄວາມດຳເນີນໄປ ຊື່ວ່າ ປັດຈະຍະ, ຫຼືວ່າ ເນື້ອຄວາມຍ່ອມຖືກຮູ້ໄດ້ດ້ວຍສິ່ງນີ້ ຊື່ວ່າ ປັດຈະຍະ, ດ້ວຍກົດວ່າ “ບໍ່ໃຊ້ສັບທີ່ມີເນື້ອຄວາມຖືກກ່າວແລ້ວ” ຈຶ່ງບໍ່ໃຊ້ສັບວ່າ ອະປັດຈະ, ແລະດ້ວຍສູດວ່າ “ເຕສັງ ວິພັດຕິໂຍ ໂລປາ ຈະ” ຈຶ່ງລົບວິພັດ.

---

363. Tesaṃ [Pg.217] ṇo lopaṃ.

໓໖໓. ລົບ ນະ ແຫ່ງປັດໄຈເຫຼົ່ານັ້ນ.

---

Tesaṃ taddhitappaccayānaṃ ṇānubandhānaṃ ṇakāro lopamāpajjate.

ຕົວ ນະ ອັກສອນ ທີ່ເປັນຕົວອະນຸພັນ (ຕົວເນື່ອງ) ແຫ່ງຕັດທິດປັດໄຈທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເຖິງການລົບ.

---

364. Vuddhādisarassa vāsaṃyogantassa saṇe ca.

໓໖໔. ແລະເຮັດໃຫ້ສະຫຼະຕົ້ນທີ່ບໍ່ມີພະຍັນຊະນະຊ້ອນຢູ່ຂ້າງຫຼັງໃຫ້ເປັນວຸດທິ ໄດ້ບາງເທື່ອ ເມື່ອມີປັດໄຈທີ່ມີ ນະ ອະນຸພັນ ຢູ່ຂ້າງຫຼັງ.

---

Ādisarassa vā ādibyañjanassa vā asaṃyogantassa vuddhi hoti saṇakārappaccaye pare. Saṃyogo anto assāti saṃyoganto, tadañño asaṃyoganto. Atha vā vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo, tadā ca pakatibhūte liṅge sarānamādisarassa asaṃyogantassa vuddhi hoti saṇakāre taddhitappaccaye pareti attho.

ການເຮັດສະຫຼະຕົ້ນ ຫຼືພະຍັນຊະນະຕົ້ນ ທີ່ບໍ່ມີພະຍັນຊະນະຊ້ອນຢູ່ຂ້າງຫຼັງໃຫ້ເປັນວຸດທິ ຍ່ອມມີໄດ້ ເມື່ອມີປັດໄຈທີ່ມີ ນະ ອັກສອນ ຢູ່ຂ້າງຫຼັງ. ບົດທີ່ມີພະຍັນຊະນະຊ້ອນຢູ່ຂ້າງຫຼັງ ຊື່ວ່າ ສັງໂຍຄັນຕະ, ບົດທີ່ຕ່າງຈາກນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອະສັງໂຍຄັນຕະ. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ບົດວ່າ ວາ ນີ້ ມີອັດເປັນວະວັດຖິຕະວິພາສາ (ກຳນົດແນ່ນອນ), ແລະໃນຂະນະນັ້ນ ເມື່ອມີຕັດທິດປັດໄຈທີ່ມີ ນະ ອັກສອນ ຢູ່ຂ້າງຫຼັງ, ການເຮັດສະຫຼະຕົ້ນໃນບັນດາສະຫຼະທັງຫຼາຍແຫ່ງລິງທີ່ເປັນປົກຕິ ທີ່ບໍ່ມີພະຍັນຊະນະຊ້ອນຢູ່ຂ້າງຫຼັງໃຫ້ເປັນວຸດທິ ຍ່ອມມີໄດ້, ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມ.

---

Tena –

ດ້ວຍເຫດນັ້ນ —

---

Vāsiṭṭhādīsu niccāyaṃ, aniccoḷumpikādisu;

Na vuddhi nīlapītādo, vavatthitavibhāsato.

ເພາະອຳນາດແຫ່ງວະວັດຖິຕະວິພາສາ, ການເຮັດວຸດທິນີ້ ຍ່ອມມີແນ່ນອນໃນສັບມີ ວາສິດຖະ ເປັນຕົ້ນ, ບໍ່ແນ່ນອນໃນສັບມີ ໂອລຸມປິກະ ເປັນຕົ້ນ, ແລະບໍ່ມີການເຮັດວຸດທິເລີຍໃນສັບມີ ນີລະ ແລະ ປີຕະ ເປັນຕົ້ນ.

---

Casaddaggahaṇamavadhāraṇatthaṃ.

ການຖືເອົາ ຈະ ສັບ ມີອັດເປັນການກຳນົດແນ່ນອນ.

---

Tassā vuddhiyā aniyamappasaṅge niyamatthaṃ paribhāsamāha.

ເມື່ອມີໂອກາດທີ່ຈະບໍ່ແນ່ນອນແຫ່ງການເຮັດວຸດທິນັ້ນ, ຈຶ່ງກ່າວຄຳກົດເກນ (ປະຣິພາສາ) ເພື່ອກຳນົດແນ່ນອນ.

---

365. Ayuvaṇṇānañcāyo vuddhī.

໓໖໕. ແລະການເຮັດວຸດທິແຫ່ງ ອະ-ອັກສອນ ແລະ ອິ-ອຸ ວັນນະທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເປັນ ອາ, ເອ, ໂອ ຕາມລຳດັບ.

---

Tesaṃ akāraivaṇṇuvaṇṇānameva yathākkamaṃ ā eoiccete vuddhiyo honti. Casaddaggahaṇamavuddhisampiṇḍanatthaṃ, avadhāraṇatthaṃ vā. I ca u ca yu, yu eva vaṇṇā yuvaṇṇā, a ca yuvaṇṇā ca ayuvaṇṇā. Ā ca e ca o ca āyo. Puna vuddhiggahaṇaṃ ‘‘negamajānapadā’’tiādīsu uttarapadavuddhibhāvatthaṃ, ettha ca ‘‘ayuvaṇṇāna’’nti ṭhānaniyamavacanaṃ āyonaṃ vuddhibhāvappasaṅganivattanatthaṃ.

ການເຮັດວຸດທິທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ຄື ອາ, ເອ, ໂອ ຍ່ອມມີແກ່ ອະ-ອັກສອນ, ອິ-ວັນນະ ແລະ ອຸ-ວັນນະ ເຫຼົ່ານັ້ນເທົ່ານັ້ນ ຕາມລຳດັບ. ການຖືເອົາ ຈະ ສັບ ເພື່ອຮວບຮວມເອົາຄວາມບໍ່ເປັນວຸດທິ ຫຼືເພື່ອການກຳນົດແນ່ນອນ. ອິ ແລະ ອຸ ຊື່ວ່າ ຍຸ, ຍຸ ນັ້ນເອງເປັນວັນນະ ຊື່ວ່າ ຍຸວັນນະ, ອະ ແລະ ຍຸວັນນະ ຊື່ວ່າ ອະຍຸວັນນະ. ອາ, ເອ ແລະ ໂອ ຊື່ວ່າ ອາໂຍ. ການຖືເອົາບົດວ່າ ວຸດທິ ອີກເທື່ອໜຶ່ງ ເພື່ອຄວາມເປັນວຸດທິແຫ່ງບົດຫຼັງໃນສັບມີ “ເນຄະມະຊານະປະທາ” ເປັນຕົ້ນ, ແລະໃນສູດນີ້ ບົດວ່າ “ອະຍຸວັນນານັງ” ເປັນຄຳກຳນົດຕຳແໜ່ງ ເພື່ອປ້ອງກັນໂອກາດທີ່ຈະເປັນວຸດທິອີກແກ່ສະຫຼະທີ່ເປັນ ອາ, ເອ, ໂອ ຢູ່ແລ້ວ.

---

Yathā [Pg.218] hi katavuddhīnaṃ, puna vuddhi na hotiha;

Tathā sabhāvavuddhīnaṃ, āyonaṃ puna vuddhi na.

ເພາະວ່າ ການເຮັດວຸດທິຊ້ຳອີກ ຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ສະຫຼະທັງຫຼາຍທີ່ເຮັດວຸດທິແລ້ວໃນສູດນີ້ຢ່າງໃດ; ການເຮັດວຸດທິຊ້ຳອີກ ກໍຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ສະຫຼະທັງຫຼາຍທີ່ມີສະພາວະເປັນວຸດທິຢູ່ແລ້ວ ຄື ອາ, ເອ, ໂອ ຢ່າງນັ້ນ.

---

Tato akārassa ākāro vuddhi, ‘‘saralopomādesappaccayādimhi saralope tu pakatī’’ti saralopapakatibhāvā, ‘‘naye paraṃ yutte’’ti paranayanaṃ katvā taddhitattā ‘‘taddhitasamāsa’’iccādinā nāmabyapadese kate pure viya syādyuppatti.

ຫຼັງຈາກນັ້ນ ເຮັດ ອະ-ອັກສອນ ໃຫ້ເປັນ ອາ-ອັກສອນ ດ້ວຍວຸດທິ, ເຮັດການລົບສະຫຼະແລະປົກຕິດ້ວຍສູດວ່າ “ສະຣະໂລໂປມາເທສັບປັດຈະຍາທິມຫິ ສະຣະໂລເປ ຕຸ ປະກະຕິ”, ນຳພະຍັນຊະນະໄປປະກອບກັບສະຫຼະຫຼັງດ້ວຍສູດວ່າ “ນະເຍ ປະຣັງ ຍຸດເຕ”, ເມື່ອຕັ້ງຊື່ເປັນນາມດ້ວຍສູດມີຕົ້ນວ່າ “ຕັດທິຕະສະມາສະ” ເພາະຄວາມເປັນຕັດທິດແລ້ວ, ການລົງວິພັດມີ ສິ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີເໝືອນກ່ອນ.

---

Vāsiṭṭho, vasiṭṭhassa putto vā, vāsiṭṭhā iccādi purisasaddasamaṃ. Tassa nattupanattādayopi tadupacārato vāsiṭṭhāyeva. Evaṃ sabbattha gottataddhite paṭhamappakatitoyeva paccayo hoti.

ສຳເລັດຮູບເປັນ ວາສິດໂຖ (ລູກຫຼານຂອງພະວະສິດຖະ), ຫຼືວ່າ ວະສິດຖັສສະ ປຸດໂຕ, ວາສິດຖາ ເປັນຕົ້ນ ແຈກເໝືອນ ປຸຣິສະ ສັບ. ແມ້ແຕ່ຫຼານແລະເຫຼັນເປັນຕົ້ນຂອງພະວະສິດຖະນັ້ນ ກໍຊື່ວ່າ ວາສິດຖະ ເຊັ່ນກັນ ໂດຍການອຸປະມາ. ຢ່າງນີ້ ໃນໂຄດຕະຕັດທິດທັງປວງ ປັດໄຈຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກປົກຕິທຳອິດເທົ່ານັ້ນ.

---

Itthiyaṃ ṇappaccayantattā ‘‘ṇava ṇika ṇeyya ṇa ntūhī’’ti vāsiṭṭhasaddato īpaccayo. Saralopādiṃ katvā itthippaccayantattā ‘‘taddhitasamāsa’’iccādisutte caggahaṇena nāmabyapadese kate syādyuppatti, vāsiṭṭhī kaññā, vāsiṭṭhī, vāsiṭṭhiyo iccādi itthisaddasamaṃ.

ໃນອິດຖີລິງ ເພາະເປັນບົດທີ່ມີ ນະ ປັດໄຈຢູ່ສຸດ ຈຶ່ງລົງ ອີ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ວາສິດຖະ ສັບ ດ້ວຍສູດວ່າ “ນະວະ ນິກະ ເນຍຍະ ນະ ນຕູຫິ”. ເມື່ອເຮັດການລົບສະຫຼະເປັນຕົ້ນແລ້ວ, ເພາະເປັນບົດທີ່ມີອິດຖີປັດໄຈຢູ່ສຸດ ຈຶ່ງຕັ້ງຊື່ເປັນນາມດ້ວຍການຖືເອົາ ຈະ ສັບ ໃນສູດວ່າ “ຕັດທິຕະສະມາສະ” ເປັນຕົ້ນ, ແລ້ວລົງວິພັດມີ ສິ ເປັນຕົ້ນ, ສຳເລັດຮູບເປັນ ວາສິດຖີ ກັນຍາ, ວາສິດຖີ, ວາສິດຖິໂຍ ເປັນຕົ້ນ ແຈກເໝືອນ ອິດຖີ ສັບ.

---

Napuṃsake vāsiṭṭhaṃ apaccaṃ, vāsiṭṭhāni apaccāni iccādi cittasaddasamaṃ. Evaṃ uparipi taddhitantassa tiliṅgatā veditabbā.

ໃນນະປຸງສະກະລິງ ສຳເລັດຮູບເປັນ ວາສິດຖັງ ອະປັດຈັງ, ວາສິດຖານິ ອະປັດຈານິ ເປັນຕົ້ນ ແຈກເໝືອນ ຈິດຕະ ສັບ. ຢ່າງນີ້ ພຶງຊາບຄວາມເປັນລິງທັງ 3 ແຫ່ງບົດທີ່ມີຕັດທິດປັດໄຈຢູ່ສຸດ ແມ້ໃນບົດຂ້າງເທິງ.

---

Bhāradvājassa putto bhāradvājo, vesāmittassa putto vesāmitto, gotamassa putto gotamo. Ettha ca ayuvaṇṇattābhāvā ākārādīnaṃ na vuddhi hoti. Vasudevassa apaccaṃ vāsudevo, baladevo. ‘‘Cittako’’tiādīsu pana saṃyogantattā vuddhi na bhavati.

ລູກຂອງພະພະລັດວາຊະ ຊື່ວ່າ ພາຣັດວາໂຊ, ລູກຂອງພະວິສວາມິດ ຊື່ວ່າ ເວສາມິດໂຕ, ລູກຂອງພະໂຄຕະມະ ຊື່ວ່າ ໂຄຕະໂມ. ແລະໃນສັບເຫຼົ່ານີ້ ເພາະບໍ່ມີຄວາມເປັນ ອະຍຸວັນນະ ຈຶ່ງບໍ່ມີການເຮັດວຸດທິແກ່ສະຫຼະມີ ອາ ເປັນຕົ້ນ. ລູກຂອງພະວະສຸເທບ ຊື່ວ່າ ວາສຸເທໂວ, ພະລັດເທໂວ. ສ່ວນໃນສັບມີ “ຈິດຕະໂກ” ເປັນຕົ້ນ ເພາະມີພະຍັນຊະນະຊ້ອນຢູ່ຂ້າງຫຼັງ (ສັງໂຍຄັນຕະ) ຈຶ່ງບໍ່ມີການເຮັດວຸດທິ.

---

‘‘Vacchassa apacca’’nti viggahe ṇamhi sampatte ‘‘vā ṇa’pacce’’ti ito vāti taddhitavidhāne sabbattha vattate, tena sabbattha vākyavuttiyo bhavanti. ‘‘Apacce’’ti padaṃ yāva saṃsaṭṭhaggahaṇāva vattate.

ໃນຮູບວິເຄາະວ່າ “ວັດຊັສສະ ອະປັດຈັງ” (ລູກຫຼານຂອງພະວັດຊະ) ເມື່ອເຖິງຄາວລົງ ນະ ປັດໄຈ, ບົດວ່າ ວາ ຈາກສູດວ່າ “ວາ ນະປັດເຈ” ນີ້ ຍ່ອມຕາມໄປໃນວິທີການລົງຕັດທິດປັດໄຈທັງປວງ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ການກ່າວເປັນປະໂຫຍກ (ວາກະຍະວຸດຕິ) ຈຶ່ງມີໄດ້ໃນທຸກບ່ອນ. ບົດວ່າ “ອະປັດເຈ” ຍ່ອມຕາມໄປຈົນເຖິງການຖືເອົາສັບວ່າ ສັງສັດຖະ.

---

366. Ṇāyana [Pg.219] ṇāna vacchādito.

໓໖໖. ລົງ ນາຍະນະ ແລະ ນານະ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ວັດຊະ ສັບ ເປັນຕົ້ນ.

---

Vaccha kaccaiccevamādito chaṭṭhiyantato gottagaṇato ṇāyana ṇānaiccate paccayā honti vā ‘‘tassāpacca’’miccetasmiṃ atthe. Sabbattha ṇakārānubandho vuddhattho, sesaṃ pubbasamaṃ, saṃyogantattā vuddhiabhāvova viseso.

ຫຼັງຈາກນາມສັບໃນໂຄດຕະຄະນະ ມີ ວັດສະ ແລະ ກັດຈະ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ປະກອບດ້ວຍສັດຖີວິບັດ, ລົງ ຍາຍະນະ ແລະ ຍານະ ປັດໄຈ ບາງເທື່ອ ໃນອັດວ່າ 'ລູກຫຼານຂອງຜູ້ນັ້ນ'. ໃນປັດໄຈທັງໝົດນັ້ນ, ການກຳນົດດ້ວຍ ຍ ອັກສອນ ມີປະໂຫຍດໃນການວຸດທິ, ສ່ວນທີ່ເຫຼືອເໝືອນກັບທີ່ກ່າວມາແລ້ວ, ຄວາມແຕກຕ່າງມີພຽງແຕ່ການບໍ່ມີວຸດທິ ເພາະມີພະຍັນຊະນະສັງໂຍກຢູ່ເບື້ອງປາຍ.

---

Vacchāyano vacchāno vacchassa putto vā. Evaṃ kaccassa putto kaccāyano kaccāno, moggallassa putto moggallāyano moggallāno. Evaṃ aggivessāyano aggivessāno, kaṇhāyano kaṇhāno, sākaṭāyano sākaṭāno, muñcāyano muñcāno, kuñjāyano kuñjāno iccādi. Ākatigaṇo’yaṃ.

ວັດສາຍະນະ, ວັດສານະ (ແປວ່າ) ລູກຂອງພຣະວັດສະ. ເຊັ່ນດຽວກັນ, ລູກຂອງພຣະກັດຈະ ຊື່ວ່າ ກັດຈາຍະນະ, ກັດຈານະ. ລູກຂອງພຣະໂມກຄັນລະ ຊື່ວ່າ ໂມກຄັນລາຍະນະ, ໂມກຄັນລານະ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ອັກຄິເວດສາຍະນະ, ອັກຄິເວດສານະ; ກັນຫາຍະນະ, ກັນຫານະ; ສາກະຕາຍະນະ, ສາກະຕານະ; ມຸນຈາຍະນະ, ມຸນຈານະ; ກຸນຈາຍະນະ, ກຸນຈານະ ເປັນຕົ້ນ. ໝວດສັບນີ້ ເປັນອາກະຕິຄະນະ.

---

‘‘Kattikāya apacca’’nti viggahe –

ໃນຮູບວິເຄາະວ່າ 'ກັດຕິກາຍະ ອະປັດຈັງ' (ລູກຂອງນາງກັດຕິກາ) -

---

367. Ṇeyyo kattikādīhi.

໓໖໗. ລົງ ເນຍະ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ກັດຕິກາ ເປັນຕົ້ນ.

---

Ādisaddoyaṃ pakāre vattate. Kattikā vinatārohiṇīiccevamādīhi itthiyaṃ vattamānehi liṅgehi ṇeyyappaccayo hoti vā ‘‘tassāpacca’’miccetasmiṃ atthe.

ອາທິສັບນີ້ ໃຊ້ໃນອັດວ່າ ປະການ. ລົງ ເນຍະ ປັດໄຈ ບາງເທື່ອ ຫຼັງຈາກລິງທີ່ເປັນອິດຖີລີງ ມີ ກັດຕິກາ, ວິນະຕາ, ໂຣຫິນີ ເປັນຕົ້ນ ໃນອັດວ່າ 'ລູກຫຼານຂອງຜູ້ນັ້ນ'.

---

Vibhattilope ‘‘pakati cassa sarantassā’’ti pakatibhāvo. Kattikeyyo, kattikāya putto vā. Evaṃ vinatāya apaccaṃ venateyyo, ikārassekāro vuddhi, rohiṇiyā putto rohiṇeyyo, gaṅgāya apaccaṃ gaṅgeyyo, bhaginiyā putto bhāgineyyo, nadiyāputto nādeyyo. Evaṃ anteyyo, āheyyo, kāmeyyo. Suciyā [Pg.220] apaccaṃ soceyyo, ettha ukārassokāro vuddhi, bālāya apaccaṃ bāleyyo iccādi.

ເມື່ອລົບວິບັດແລ້ວ, ມີສະພາບເດີມ ດ້ວຍສູດ 'ປະກະຕິ ຈັດສະ ສະຣັນຕັດສະ'. ເປັນ ກັດຕິເກຍຍະ (ແປວ່າ) ລູກຂອງນາງກັດຕິກາ. ເຊັ່ນດຽວກັນ, ລູກຂອງນາງວິນະຕາ ຊື່ວ່າ ເວນະເຕຍຍະ (ມີການວຸດທິ ອິ ເປັນ ເອ). ລູກຂອງນາງໂຣຫິນີ ຊື່ວ່າ ໂຣຫິເນຍຍະ. ລູກຂອງນາງຄັງຄາ ຊື່ວ່າ ຄັງເຄຍຍະ. ລູກຂອງພີ່ນ້ອງຍິງ ຊື່ວ່າ ພາຄິເນຍຍະ (ຫຼານ). ລູກຂອງແມ່ນ້ຳ ຊື່ວ່າ ນາເທຍຍະ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ອັນເຕຍຍະ, ອາເຮຍຍະ, ກາເມຍຍະ. ລູກຂອງນາງສຸຈິ ຊື່ວ່າ ໂສເຊຍຍະ, ໃນຄຳນີ້ ມີການວຸດທິ ອຸ ເປັນ ໂອ. ລູກຂອງນາງບາລາ ຊື່ວ່າ ບາເລຍຍະ ເປັນຕົ້ນ.

---

‘‘Dakkhassāpacca’’nti viggahe ṇamhi sampatte –

ໃນຮູບວິເຄາະວ່າ 'ທັກkhັດສະ ອະປັດຈັງ' (ລູກຂອງພຣະທັກຂະ) ເມື່ອເຖິງຄາວທີ່ຈະຕ້ອງລົງ ນະ ປັດໄຈ -

---

368. Ato ṇi vā.

໓໖໘. ລົງ ອິ ປັດໄຈ ບາງເທື່ອ ຫຼັງຈາກອະກາຣັນ.

---

Akārantato liṅgamhā ṇipaccayo hoti vā ‘‘tassāpacca’’miccetasmiṃ atthe. Dakkhi, dakkhī, dakkhayo, doṇassa apaccaṃ doṇi. Evaṃ vāsavi, sakyaputti, nāṭaputti, dāsaputti, dāsarathi. Vāruṇi, kaṇḍi, bāladevi, pāvaki, jinadattassa apaccaṃ jenadatti, suddhodani, anuruddhi iccādi.

ລົງ ນິ ປັດໄຈ ບາງເທື່ອ ຫຼັງຈາກລິງທີ່ເປັນອະກາຣັນ ໃນອັດວ່າ 'ລູກຫຼານຂອງຜູ້ນັ້ນ'. ເປັນ ທັກຂິ, ທັກຂີ, ທັກຂະໂຍ. ລູກຂອງພຣະໂທນະ ຊື່ວ່າ ໂທນິ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ວາສະວິ, ສັກກະປຸດຕິ, ນາຕະປຸດຕິ, ทາສະປຸດຕິ, ທາສະຣະຖິ. ວາຣຸນິ, ກັນທິ, ບາລະເທວິ, ປາວະກິ, ລູກຂອງພຣະຊິນະທັດຕະ ຊື່ວ່າ ເຈນະທັດຕິ, ສຸດໂທທະນິ, ອະນຸຣຸດທິ ເປັນຕົ້ນ.

---

Puna vāggahaṇena apaccatthe ṇikappaccayo, aditiādito ṇyappaccayo ca. Yathā – sakyaputtassa putto sakyaputtiko, ‘‘tesu vuddhī’’tiādinā kakārassa yakāro, sakyaputtiyo. Evaṃ nāṭaputtiko, jenadattiko, vimātuyā putto vemātiko.

ດ້ວຍການຖືເອົາ 'ວາ' ສັບອີກເທື່ອໜຶ່ງ, ຍ່ອມລົງ ນິກະ ປັດໄຈ ໃນອັດອະປັດຈະ, ແລະ ລົງ ຍະ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ອະທິຕິ ເປັນຕົ້ນ. ເຊັ່ນ: ລູກຂອງສັກກະບຸດ ຊື່ວ່າ ສັກກະປຸດຕິກະ, ດ້ວຍສູດ 'ເຕສຸ ວຸດທິ' ເປັນຕົ້ນ ມີການແປງ ກ ອັກສອນ ເປັນ ຍ ອັກສອນ ເປັນ ສັກກະປຸດຕິຍະ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ນາຕະປຸດຕິກະ, ເຈນະທັດຕິກະ, ລູກຂອງແມ່ລ້ຽງ ຊື່ວ່າ ເວມາຕິກະ.

---

‘‘Aditiyā putto’’ti atthe ṇyappaccayo, vuddhi ca.

ໃນອັດວ່າ 'ລູກຂອງນາງອະທິຕິ' ລົງ ຍະ ປັດໄຈ ແລະ ມີການວຸດທິ.

---

369. Avaṇṇo ye lopañca.

໓໖໙. ລົບ ອະວັນນະ ເມື່ອຢູ່ຂ້າງໜ້າ ຍ ປັດໄຈ.

---

Avaṇṇo taddhitabhūte yappaccaye pare lopamāpajjate. Casaddena ivaṇṇopīti ikāralopo, ‘‘yavataṃ talanadakārānaṃ byañjanāni ca la ña jakāratta’’nti tyakārasaṃyogassa cakāro, ‘‘paradvebhāvo ṭhāne’’ti dvittaṃ, ādicco. Evaṃ ditiyā putto decco.

ອະວັນນະ ຍ່ອມເຖິງການລົບ ເມື່ອມີ ຍ ປັດໄຈ ໃນຕັດທິດຢູ່ເບື້ອງປາຍ. ດ້ວຍ ຈະ ສັບ ຍ່ອມລົບ ອิວັນນະ ຄືການລົບ ອິ ກາຣະ, ດ້ວຍສູດ 'ຍະວະຕັງ ຕະລານະທະກາຣານັງ ພະຍັນຊະນານι ຈະ ລະ ຍະ ຊະກາຣັດຕັງ' ແປງ ຕຍະ ສັງໂຍກ ເປັນ ຈະ, ດ້ວຍສູດ 'ປະຣະທະເວພາໂວ ຖານີ' ເຮັດໃຫ້ເປັນຕົວຊ້ອນ, ເປັນ ອາທິດຈະ. ເຊັ່ນດຽວກັນ, ລູກຂອງນາງທິຕິ ຊື່ວ່າ ເທດຈະ.

---

‘‘Kuṇḍaniyā putto’’ti atthe ṇyappaccaye kate –

ໃນອັດວ່າ 'ລູກຂອງນາງກຸນທະນີ' ເມື່ອລົງ ຍະ ປັດໄຈ ແລ້ວ -

---

‘‘Kvacādimajjhuttaresū’’ti vattate.

ມີບົດວ່າ 'ກວະຈາທິມັດຊຸດຕະເຣສຸ' ຕາມມາ.

---

370. Tesu [Pg.221] vuddhilopāgamavikāraviparītādesā ca.

໓໗໐. ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ, ຍ່ອມມີການວຸດທິ, ການລົບ, ການລົງອັກຄົມ, ການວິກາ, ການວິປະຣີດ ແລະ ການແປງ ບາງເທື່ອ.

---

Tesu ādimajjhuttaresu avihitalakkhaṇesu jinavacanānuparodhena kvaci vuddhi lopa āgama vikāra viparītaādesā hontīti saṃyogantattepi ādivuddhi, ikāralope nyassañādeso, koṇḍañño, kuruno putto korabyo, etthāpi teneva ukārassa avādeso, bhātuno putto bhātabyo.

In ພະຍາງຕົ້ນ, ກາງ ແລະ ປາຍ ເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ບໍ່ມີກົດເກນກຳນົດໄວ້, ຍ່ອມມີການວຸດທິ, ການລົບ, ການລົງອັກຄົມ, ການວິກາ, ການວິປະຣີດ ແລະ ການແປງ ບາງເທື່ອ ໂດຍບໍ່ໃຫ້ຂັດກັບພຣະຊິນະພົດ. ດັ່ງນັ້ນ, ແມ່ນວ່າຈະມີພະຍັນຊະນະສັງໂຍກຢູ່ເບື້ອງປາຍ ກໍຍັງມີການວຸດທິຕົ້ນຄຳ, ເມື່ອລົບ ອິ ກາຣະ ແລ້ວ ແປງ ນຍະ ເປັນ ຍຍະ, ເປັນ ໂກນທັນຍະ. ລູກຂອງພຣະກຸຣຸ ຊື່ວ່າ ໂກຣັພຍະ, ໃນຄຳນີ້ກໍເຊັ່ນກັນ ມີການແປງ ອຸ ເປັນ ອະວະ ດ້ວຍສູດນັ້ນເອງ. ລູກຂອງພີ່ຊາຍ ຊື່ວ່າ ພາຕັພຍະ.

---

‘‘Upagussa apacca’’nti viggahe –

ໃນຮູບວິເຄາະວ່າ 'ອຸປະຄຸດສະ ອະປັດຈັງ' (ລູກຂອງພຣະອຸປະຄຸ) -

---

371. Ṇavopagvādīhi.

໓໗໑. ລົງ ອະວະ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ອຸປະຄຸ ເປັນຕົ້ນ.

---

Upagu manuiccevamādīhi ukārantehi gottagaṇehi ṇavappaccayo hoti vā ‘‘tassāpacca’’miccetasmiṃ atthe. Ādisaddassa cettha pakāravācakattā ukārantatoyevāyaṃ. Opagavo, opagavī, opagavaṃ, manuno apaccaṃ mānavo, ‘‘mānuso’’ti ṇappaccaye, sāgame ca kate rūpaṃ, bhagguno apaccaṃ bhaggavo, paṇḍuno apaccaṃ paṇḍavo, upavindussa apaccaṃ opavindavo iccādi.

ລົງ ອະວະ ປັດໄຈ ບາງເທື່ອ ຫຼັງຈາກໂຄດຕະຄະນະທີ່ມີ ອຸ ກາຣັນ ມີ ອຸປະຄຸ, ມະນຸ ເປັນຕົ້ນ ໃນອັດວ່າ 'ລູກຫຼານຂອງຜູ້ນັ້ນ'. ແລະ ເພາະ ອາທິ ສັບ ໃນທີ່ນີ້ ບອກເຖິງປະເພດ, ປັດໄຈນີ້ຈຶ່ງລົງຫຼັງຈາກອຸ ກາຣັນເທົ່ານັ້ນ. ເປັນ ໂອປະຄະວະ, ໂອປະຄະວີ, ໂອປະຄະວັງ. ລູກຂອງພຣະມະນຸ ຊື່ວ່າ ມານະວະ. ສ່ວນຄຳວ່າ 'ມານຸສະ' ເປັນຮູບທີ່ສຳເລັດເມື່ອລົງ ນະ ປັດໄຈ ແລະ ລົງ ສະ ອັກຄົມ. ລູກຂອງພຣະພັກຄຸ ຊື່ວ່າ ພັກຄະວະ. ລູກຂອງພຣະປັນທຸ ຊື່ວ່າ ປັນທະວະ. ລູກຂອງພຣະອຸປະວິນທະ ຊື່ວ່າ ໂອປະວິນທະວະ ເປັນຕົ້ນ.

---

‘‘Vidhavāya apacca’’nti atthe –

ໃນອັດວ່າ 'ລູກຂອງຍິງໝ້າຍ' -

---

372. Ṇera vidhavādito.

໓໗໒. ລົງ ເອຣະ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ວິທະວາ ເປັນຕົ້ນ.

---

Vidhavādito ṇerappaccayo hoti vā apaccatthe. Vigato dhavo pati etissāti vidhavā, vedhavero, bandhukiyā abhisāriṇiyā putto bandhukero, samaṇassa upajjhāyassa putto puttaṭṭhāniyattāti sāmaṇero, nāḷikero iccādi.

ລົງ ເອຣະ ປັດໄຈ ບາງເທື່ອ ຫຼັງຈາກ ວິທະວາ ເປັນຕົ້ນ ໃນອັດອະປັດຈະ. ຍິງໃດມີສາມີປາສະຈາກໄປແລ້ວ ຍິງນັ້ນຊື່ວ່າ ວິທະວາ, ລູກຂອງຍິງໝ້າຍ ຊື່ວ່າ ເວດທະເວຣະ. ລູກຂອງນາງພັນທຸກີ ຊື່ວ່າ ພັນທຸເກຣະ. ລູກຂອງພຣະອຸປັດຊາຜູ້ເປັນສະມະນະ ເພາະຢູ່ໃນຖານະເປັນລູກ ຊື່ວ່າ ສາມະເນນ. ນາລີເກຣະ ເປັນຕົ້ນ.

---

Apaccataddhitaṃ.

ຈົບ ອະປັດຈະຕັດທິດ.

---

Saṃsaṭṭhādianekatthataddhita

ອະເນກັດຖະຕັດທິດ ມີ ສັງສັດຖະ ເປັນຕົ້ນ

---

‘‘Tilena [Pg.222] saṃsaṭṭha’’nti viggahe –

ໃນຮູບວິເຄາະວ່າ 'ຕິເລນະ ສັງສັດຖັງ' (ລະຄົນແລ້ວດ້ວຍງາ) -

---

373. Yena vā saṃsaṭṭhaṃ tarati carati vahati ṇiko.

໓໗໓. ລົງ ນິກະ ປັດໄຈ ບາງເທື່ອ ໃນອັດວ່າ ລະຄົນແລ້ວ, ຂ້າມ, ທ່ຽວໄປ, ຫຼື ນຳໄປ ດ້ວຍສິ່ງໃດ.

---

Yena vā saṃsaṭṭhaṃ, yena vā tarati, yena vā carati, yena vā vahati, tato tatiyantato liṅgamhā tesu saṃsaṭṭhādīsvatthesu ṇikappaccayo hoti vā. Telikaṃ bhojanaṃ, tilena abhisaṅkhatanti attho. Telikī yāgu. Guḷena saṃsaṭṭhaṃ egāḷikaṃ. Evaṃ ghātikaṃ, dādhikaṃ, māricikaṃ, loṇikaṃ.

ລົງ ນິກະ ປັດໄຈ ບາງເທື່ອ ຫຼັງຈາກລິງທີ່ປະກອບດ້ວຍຕະຕິຍາສະແດງອັດວ່າ 'ລະຄົນແລ້ວດ້ວຍສິ່ງໃດ', 'ຂ້າມດ້ວຍສິ່ງໃດ', 'ທ່ຽວໄປດ້ວຍສິ່ງໃດ', ຫຼື 'ນຳໄປດ້ວຍສິ່ງໃດ' ໃນອັດທັງຫຼາຍມີ ສັງສັດຖະ ເປັນຕົ້ນ. ເຕລິກັງ ໂພຊະນັງ, ມີອັດວ່າ ປຸງແຕ່ງແລ້ວດ້ວຍງາ. ເຕລິກີ ຍາກູ. ລະຄົນແລ້ວດ້ວຍນ້ຳອ້ອຍ ຊື່ວ່າ ເອຄາລິກະ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ຄາຕິກະ, ທາທິກະ, ມາຣິຈິກະ, ໂລນິກະ.

---

Nāvāya taratīti nāviko, uḷumpena taratīti oḷumpiko, vuddhiabhāvapakkhe uḷumpiko. Evaṃ kulliko, gopucchiko. Sakaṭena caratīti sākaṭiko. Evaṃ pādiko, daṇḍiko, dhammena carati pavattatīti dhammiko. Sīsena vahatīti sīsiko, vāggahaṇena īkārassa vuddhi na hoti. Evaṃ aṃsiko, khandhiko, hatthiko, aṅguliko.

ຜູ້ຂ້າມດ້ວຍເຮືອ ຊື່ວ່າ ນາວິກະ. ຜູ້ຂ້າມດ້ວຍແພ ຊື່ວ່າ ໂອລຸມປິກະ, ໃນຝ່າຍທີ່ບໍ່ມີການວຸດທິ ເປັນ ອຸລຸມປິກະ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ກຸນລິກະ, ໂຄປຸດສິກະ. ຜູ້ທ່ຽວໄປດ້ວຍກວຽນ ຊື່ວ່າ ສາກະຕິກະ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ປາທິກະ, ທັນທິກະ. ຜູ້ປະພຶດດ້ວຍທຳ ຊື່ວ່າ ທຳມິກະ. ຜູ້ນຳໄປດ້ວຍຫົວ ຊື່ວ່າ ສີສິກະ, ດ້ວຍການຖືເອົາ 'ວາ' ສັບ ຈຶ່ງບໍ່ມີການວຸດທິ ອີ ກາຣະ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ອັງສິກະ, ຂັນທິກະ, ຫັດຖິກະ, ອັງຄຸລິກະ.

---

Puna vāggahaṇena aññatthesupi ṇikappaccayo, paradāraṃ gacchatīti pāradāriko, pathaṃ gacchatīti pathiko.

ດ້ວຍການຖືເອົາ 'ວາ' ສັບອີກເທື່ອໜຶ່ງ, ຍ່ອມລົງ ນິກະ ປັດໄຈ ໃນອັດອື່ນໆອີກ ເຊັ່ນ: ຜູ້ໄປສູ່ພັນລະຍາຂອງຜູ້ນື່ອື່ນ ຊື່ວ່າ ພາຣະທາຣິກະ. ຜູ້ໄປສູ່ທາງ ຊື່ວ່າ ປະຖິກະ.

---

‘‘Vinayamadhīte, aveccādhīte’’ti vā viggahe –

ໃນຮູບວິເຄາະວ່າ 'ວິນະຍັງ ອະທີເຕ' ຫຼື 'ອະເວດຈະ ອະທີເຕ' -

---

‘‘Ṇiko’’ti vattate.

ມີບົດວ່າ 'ນິກໂກ' ຕາມມາ.

---

374. Tamadhīte tenakatādisannidhānaniyogasippabhaṇḍajīvikatthesu ca.

໓໗໔. ລົງ ນິກະ ປັດໄຈ ບາງເທື່ອ ຫຼັງຈາກລິງທີ່ປະກອບດ້ວຍທຸຕິຍາສະແດງອັດວ່າ 'ຮຽນເຊິ່ງສິ່ງນັ້ນ', 'ອັນສິ່ງນັ້ນເຮັດແລ້ວ', 'ຕັ້ງຢູ່ໃນສິ່ງນັ້ນ', 'ປະກອບໃນສິ່ງນັ້ນ', 'ສິ່ງນັ້ນເປັນສິລະປະຂອງຜູ້ນັ້ນ', 'ສິ່ງນັ້ນເປັນເຄື່ອງໃຊ້ຂອງຜູ້ນັ້ນ', ຫຼື 'ສິ່ງນັ້ນເປັນອາຊີບຂອງຜູ້ນັ້ນ'.

---

Catuppadamidaṃ. Tamadhīteti atthe, tena katādīsvatthesu ca tamhi sannidhāno, tattha niyutto, tamassa sippaṃ, tamassa bhaṇḍaṃ[Pg.223], tamassa jīvikā iccetesvatthesu ca dutiyādivibhatyantehi liṅgehi ṇikappaccayo hoti vā. Venayiko. Evaṃ suttantiko, ābhidhammiko.

ສູດນີ້ມີ 4 ບົດ. ລົງ ນິກະ ປັດໄຈ ບາງເທື່ອ ຫຼັງຈາກລິງທີ່ປະກອບດ້ວຍທຸຕິຍາສະແດງອັດວ່າ 'ຮຽນເຊິ່ງສິ່ງນັ້ນ', 'ອັນສິ່ງນັ້ນເຮັດແລ້ວ', 'ຕັ້ງຢູ່ໃນສິ່ງນັ້ນ', 'ປະກອບໃນສິ່ງນັ້ນ', 'ສິ່ງນັ້ນເປັນສິລະປະຂອງຜູ້ນັ້ນ', 'ສິ່ງນັ້ນເປັນເຄື່ອງໃຊ້ຂອງຜູ້ນັ້ນ', ຫຼື 'ສິ່ງນັ້ນເປັນອາຊີບຂອງຜູ້ນັ້ນ'. ເປັນ ເວນາຍິກະ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ສຸດຕັນຕິກະ, ອາພິທັມມິກະ.

---

‘‘Byākaraṇamadhīte’’ti atthe ṇikappaccayādimhi kate –

ໃນອັດວ່າ 'ຮຽນເຊິ່ງໄວຍາກອນ' ເມື່ອລົງ ນິກະ ປັດໄຈ ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວ -

---

‘‘Vuddhādisarassa vāsaṃyogantassa saṇe cā’’ti vattamāne –

ເມື່ອມີບົດວ່າ 'ວຸດທາທິສະຣັດສະ ວາສັງໂຍຄັນຕັດສະ ສະເນ ຈະ' ຕາມມາ -

---

375. Māyūnamāgamo ṭhāne.

໓໗໕. ບໍ່ມີການວຸດທິສະຫຼະຕົ້ນທີ່ບໍ່ມີພະຍັນຊະນະສັງໂຍກຢູ່ເບື້ອງປາຍຂອງ ອິ ແລະ ອຸ, ແຕ່ຍ່ອມມີການວຸດທິ ແລະ ການລົງອັກຄົມໃນຖານະນັ້ນ.

---

I uiccebhesaṃ ādisarānaṃ asaṃyogantānaṃ mā vuddhi hoti saṇe, tatreva vuddhi āgamo hoti ca ṭhāneti ekāravuddhāgamo.

ບໍ່ມີການວຸດທິສະຫຼະຕົ້ນ ຄື ອິ ແລະ ອຸ ທີ່ບໍ່ມີພະຍັນຊະນະສັງໂຍກຢູ່ເບື້ອງປາຍ ເມື່ອມີ ນະ ປັດໄຈ ຢູ່ເບື້ອງປາຍ, ແຕ່ໃນຖານະນັ້ນ ຍ່ອມມີການວຸດທິ ແລະ ການລົງອັກຄົມ ຄືການລົງ ເອ ກາຣະ ທີ່ເປັນທັງວຸດທິແລະອັກຄົມ.

---

‘‘Ṭhāne’’ti vacanā cettha, yūnamādesabhūtato;

Yavehi pubbeva eo-vuddhiyo honti āgamā.

ເພາະຄຳວ່າ 'ຖານີ' ໃນທີ່ນີ້, ກ່ອນ ຍ ແລະ ວ ອັກສອນ ທີ່ເປັນຕົວແປງ, ຍ່ອມມີການວຸດທິ ເປັນ ເອ ແລະ ໂອ ທີ່ເປັນອັກຄົມ.

---

Yakārassa dvibhāvo.

ມີການເຮັດໃຫ້ ຍ ອັກສອນ ເປັນຕົວຊ້ອນ.

---

Veyyākaraṇiko, nyāyamadhīteti neyyāyiko. Evaṃ takkiko, vediko, nemittiko, kāyena kato payogo kāyiko, kāyena kataṃ kammaṃ kāyikaṃ, vacasā kataṃ kammaṃ vācasikaṃ. Evaṃ mānasikaṃ, ettha ca ‘‘sasare vāgamo’’ti sutte vavatthitavāsaddena paccaye parepi sāgamo, therehi katā saṅgīti therikā. Evaṃ pañcasatikā, sattasatikā, ettha ‘‘ṇavaṇikā’’disutte anuvattitavāggahaṇena īpaccayo na hoti.

ເປັນ ເວຍຍາກະຣະ精度ນິກະ. ຜູ້ຮຽນເຊິ່ງຍາຍະ ຊື່ວ່າ ເນຍຍາຍິກະ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ຕັກກິກະ, ເວດິກະ, ເນມິດຕິກະ. ຄວາມພະຍາຍາມທີ່ເຮັດດ້ວຍກາຍ ຊື່ວ່າ ກາຍິກະ. ກຳທີ່ເຮັດດ້ວຍກາຍ ຊື່ວ່າ ກາຍິກະ. ກຳທີ່ເຮັດດ້ວຍວາຈາ ຊື່ວ່າ ວາຈະສິກະ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ມານະສິກະ, ໃນຄຳນີ້ ດ້ວຍ 'ວາ' ສັບ ທີ່ກຳນົດໄວ້ໃນສູດ 'ສະສະເຣ ວາຄະໂມ' ແມ່ນມີປັດໄຈຢູ່ເບື້ອງປາຍ ກໍຍັງມີການລົງ ສະ ອັກຄົມ. ການສັງຄາຍະນາທີ່ພຣະເຖລະທັງຫຼາຍເຮັດແລ້ວ ຊື່ວ່າ ເຖຣິກາ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ປັນຈະສະຕິກາ, ສັດຕະສະຕິກາ, ໃນຄຳເຫຼົ່ານີ້ ເພາະການຖືເອົາ 'ວາ' ສັບ ທີ່ຕາມມາຈາກສູດ 'ນະວະນິກາ' ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ລົງ ອີ ປັດໄຈ.

---

Sannidhānatthe sarīre sannidhānā vedanā sārīrikā, sārīrikaṃ dukkhaṃ. Evaṃ mānasikā, mānasikaṃ.

ໃນອັດສັນນິທານະ: ເວດທະນາທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນຮ່າງກາຍ ຊື່ວ່າ ສາຣີຣិកາ, ທຸກທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນຮ່າງກາຍ ຊື່ວ່າ ສາຣີຣິກັງ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ມານະສິກາ, ມານະສິກັງ.

---

Niyuttatthe [Pg.224] dvāre niyutto dovāriko, ettha ‘‘māyūnamāgamo ṭhāne’’ti vakārato pubbeokārāgamo. Evaṃ bhaṇḍāgāriko, nāgariko, navakammiko, vanakammiko, ādikammiko, odariko, rathiko, pathiko, upāye niyutto opāyiko, cetasi niyuttā cetasikā.

ໃນອັດນິຍຸດຕະ: ຜູ້ທີ່ໄດ້ຮັບມອບໝາຍຢູ່ທີ່ປະຕູ ຊື່ວ່າ ໂທວາຣິກະ, ໃນຄຳນີ້ ມີການລົງ ໂອ ອັກຄົມ ກ່ອນ ວ ອັກສອນ ດ້ວຍສູດ 'ມາຍູນະມາຄະໂມ ຖານີ'. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ພັນທາຄາຣິກະ, ນາຄະຣິກະ, ນະວະກັມມິກະ, ວະນະກັມມິກະ, ອາທິກັມມິກະ, ໂອທະຣິກະ, ຣະຖິກະ, ປະຖິກະ. ຜູ້ປະກອບໃນອຸບາຍ ຊື່ວ່າ ໂອປາຍິກະ. ທຳທີ່ປະກອບໃນຈິດ ຊື່ວ່າ ເຈຕະສິກາ.

---

Sippatthe vīṇāvādanaṃ vīṇā, vīṇā assa sippaṃ veṇiko. Evaṃ pāṇaviko, modiṅgiko, vaṃsiko.

ໃນອັດສິບປະ: ການດີດພິນ ຊື່ວ່າ ວີນາ, ພິນເປັນສິລະປະຂອງຜູ້ນັ້ນ ຊື່ວ່າ ເວນິກະ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ປານະວິກະ, ໂມທິງຄິກະ, ວັງສິກະ.

---

Bhaṇḍatthe gandho assa bhaṇḍanti gandhiko. Evaṃ teliko, goḷiko, pūviko, paṇṇiko, tambūliko, loṇiko.

ໃນອັດພັນທະ: ຂອງຫອມເປັນສິນຄ້າຂອງຜູ້ນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຄັນທິກະ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ເຕລິກະ, ໂຄລິກະ, ປູວິກະ, ປັນນິກະ, ຕຳພູລິກະ, ໂລນິກະ.

---

Jīvikatthe urabbhaṃ hantvā jīvati, urabbhamassa jīvikāti vā orabbhiko. Evaṃ māgaviko, ettha vakārāgamo. Sūkariko, sākuṇiko, macchiko iccādi.

In ອັດຊີວິກະ: ຜູ້ຂ້າແກະແລ້ວລ້ຽງຊີບ ຫຼື ແກະເປັນອາຊີບຂອງຜູ້ນັ້ນ ຊື່ວ່າ ໂອຣັບພິກະ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ມາກະວິກະ, ໃນຄຳນີ້ມີການລົງ ວ ອັກຄົມ. ສູກະຣິກະ, ສາກຸນິກະ, ມັດສິກະ ເປັນຕົ້ນ.

---

‘‘Tena katādī’’ti ettha ādiggahaṇena tena hataṃ, tena baddhaṃ, tena kītaṃ, tena dibbati, so assa āvudho, so assa ābādho, tattha pasanno, tassa santakaṃ, tamassa parimāṇaṃ, tassa rāsi, taṃ arahati, tamassa sīlaṃ, tattha jāto, tattha vasati, tatra vidito, tadatthāya saṃvattati, tato āgato, tato sambhūto, tadassa payojananti evamādiatthe ca ṇikappaccayo hoti. Yathā – jālena hato, hanatīti vā jāliko. Evaṃ bāḷisiko, vākariko, suttena baddho suttiko, varattāya baddho vārattiko nāgo.

ດ້ວຍການຖືເອົາ 'ອາທິ' ສັບ ໃນຄຳວ່າ 'ເຕນະ ກະຕາທິ' ນີ້, ຍ່ອມລົງ ນິກະ ປັດໄຈ ໃນອັດທັງຫຼາຍມີ: 'ອັນສິ່ງນັ້ນຂ້າແລ້ວ', 'ອັນສິ່ງນັ້ນຜູກແລ້ວ', 'ອັນສິ່ງນັ້ນຊື້ແລ້ວ', 'ຫຼິ້ນດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ', 'ສິ່ງນັ້ນເປັນອາວຸດຂອງຜູ້ນັ້ນ', 'ສິ່ງນັ້ນເປັນພະຍາດຂອງຜູ້ນັ້ນ', 'ເຫຼື້ອມໃສໃນສິ່ງນັ້ນ', 'ເປັນຂອງຂອງຜູ້ນັ້ນ', 'ສິ່ງນັ້ນເປັນປະມານຂອງຜູ້ນັ້ນ', 'ເປັນກອງຂອງສິ່ງນັ້ນ', 'ຄວນແກ່ສິ່ງນັ້ນ', 'ສິ່ງນັ້ນເປັນສິນຂອງຜູ້ນັ້ນ', 'ເກີດໃນທີ່ນັ້ນ', 'ອາໄສຢູ່ໃນທີ່ນັ້ນ', 'ປາກົດໃນທີ່ນັ້ນ', 'ເປັນໄປເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ສິ່ງນັ້ນ', 'ມາຈາກທີ່ນັ້ນ', 'ເກີດຈາກສິ່ງນັ້ນ', 'ສິ່ງນັ້ນເປັນປະໂຫຍດຂອງຜູ້ນັ້ນ' ເປັນຕົ້ນ. ເຊັ່ນ: ຜູ້ຖືກຂ້າດ້ວຍຮ່າງແຫ ຫຼື ຜູ້ຂ້າດ້ວຍຮ່າງແຫ ຊື່ວ່າ ຊາລິກະ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ພາລິສິກະ, ວາກະຣິກະ. ຜູ້ຖືກຜູກດ້ວຍເສັ້ນດ້າຍ ຊື່ວ່າ ສຸດຕິກະ. ຊ້າງທີ່ຖືກຜູກດ້ວຍເຊືອກໜັງ ຊື່ວ່າ ວາຣັດຕິກະ.

---

Vatthena [Pg.225] kītaṃ bhaṇḍaṃ vatthikaṃ. Evaṃ kumbhikaṃ, phālikaṃ, sovaṇṇikaṃ, sātikaṃ. Akkhena dibbatīti akkhiko. Evaṃ sālākiko, tindukiko, ambaphaliko. Cāpo assa āvudhoti cāpiko. Evaṃ tomariko, muggariko, mosaliko.

ສິນຄ້າທີ່ຊື້ດ້ວຍຜ້າ ຊື່ວ່າ ວັດຖິກັງ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ກຸມພິກັງ, ພາលິກັງ, ໂສວັນນິກັງ, ສາຕິກັງ. ຜູ້ຫຼິ້ນດ້ວຍສະກາ ຊື່ວ່າ ອັກຂິກະ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ສາລາກິກະ, ຕິນທຸກິກະ, ອຳພະຜະລິກະ. ຜູ້ມີທະນູເປັນອາວຸດ ຊື່ວ່າ ຈາປິກະ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ໂຕມະຣິກະ, ມຸກຄະຣິກະ, ໂມສະລິກະ.

---

Vāto assa ābādhoti vātiko. Evaṃ semhiko, pittiko.

ຜູ້ມີລົມເປັນພະຍາດ ຊື່ວ່າ ວາຕິກະ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ເສມຫິກະ, ປິດຕິກະ.

---

Buddhe pasanno buddhiko. Evaṃ dhammiko, saṅghiko. Buddhassa santako buddhiko. Evaṃ dhammiko, saṅghiko vihāro, saṅghikā bhūmi, saṅghikaṃ cīvaraṃ, puggalikaṃ.

ຜູ້ເຫຼື້ອມໃສໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າ ຊື່ວ່າ ພຸດທິກະ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ທຳມິກະ, ສັງຄິກະ. ຂອງທີ່ເປັນຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ ຊື່ວ່າ ພຸດທິກະ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ທຳມິກະ. ວິຫານທີ່ເປັນຂອງສົງ ຊື່ວ່າ ສັງຄິໂກ ວິຫາໂຣ, ດິນທີ່ເປັນຂອງສົງ ຊື່ວ່າ ສັງຄິກາ ພູມິ, ຈີວອນທີ່ເປັນຂອງສົງ ຊື່ວ່າ ສັງຄິກັງ ຈີວະຣັງ. ຂອງສ່ວນບຸກຄົນ ຊື່ວ່າ ປຸກຄະລິກັງ.

---

Kumbho assa parimāṇanti kumbhikaṃ. Evaṃ khārikaṃ, doṇikaṃ. Kumbhassa rāsi kumbhiko. Kumbhaṃ arahatīti kumbhiko. Evaṃ doṇiko, aṭṭhamāsiko, kahāpaṇiko, āsītikā gāthā, nāvutikā, sātikaṃ, sāhassikaṃ. Sandiṭṭhamarahatīti sandiṭṭhiko, ‘‘ehi passā’’ti imaṃ vidhiṃ arahatīti ehipassiko.

ສິ່ງທີ່ມີໝໍ້ເປັນປະມານ ຊື່ວ່າ ກຸມພິກັງ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ຄາຣິກັງ, ໂທນິກັງ. ກອງແຫ່ງໝໍ້ ຊື່ວ່າ ກຸມພິກະ. ຜູ້ຄວນແກ່ໝໍ້ ຊື່ວ່າ ກຸມພິກະ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ໂທນິກະ, ອັດຖະມາສິກະ, ກະຫາປະ panicະ. ຄາຖາທີ່ມີແປດສິບ ຊື່ວ່າ ອາສີຕິກາ, ເກົ້າສິບ ຊື່ວ່າ ນາວຸດິກາ, ມີຮ້ອຍເປັນປະມານ ຊື່ວ່າ ສາຕິກັງ, ມີພັນເປັນປະມານ ຊື່ວ່າ ສາຫັດສິກັງ. ຄວນແກ່ການເຫັນເອງ ຊື່ວ່າ ສັນທິຖິໂກ. ຄວນແກ່ວິທີການທີ່ວ່າ 'ຈົ່ງມາເບິ່ງເຖີດ' ຊື່ວ່າ ເອຫິປັດສິໂກ.

---

Sīlatthe paṃsukūladhāraṇaṃ paṃsukūlaṃ, taṃ sīlamassāti paṃsukūliko. Evaṃ tecīvariko, ekāsane bhojanasīlo ekāsaniko, rukkhamūle vasanasīlo rukkhamūliko, tathā āraññiko, sosāniko.

ໃນອັດສິນ: ການຊົງຈີວອນບັງສະກຸນ ຊື່ວ່າ ປັງສຸກູນ, ຜູ້ມີການຊົງຈີວອນບັງສະກຸນນັ້ນເປັນສິນ ຊື່ວ່າ ປັງສຸກູລິກະ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ເຕຈີວະຣິກະ. ຜູ້ມີການສັນອາສະນະດຽວເປັນວັດ ຊື່ວ່າ ເອກﺎສະນິກະ. ຜູ້ມີການຢູ່ໂຄນໄມ້ເປັນວັດ ຊື່ວ່າ ຣຸກຂະມູລິກະ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ອາຣັນຍິກະ, ໂສສານິກະ.

---

Jātatthe apāye jāto āpāyiko. Evaṃ nerayiko, sāmuddiko maccho, vassesu jāto vassiko, vassikā, vassikaṃ pupphaṃ, sāradiko, hemantiko, vāsantiko, cātuddasiko, rājagahe jāto, rājagahe [Pg.226] vasatīti vā rājagahiko jano, magadhesu jāto, vasatīti vā māgadhiko, māgadhikā, māgadhikaṃ, sāvatthiyaṃ jāto, vasatīti vā sāvatthiko, kāpilavatthiko, vesāliko.

ໃນອັດຊາຕະ: ຜູ້ເກີດໃນອະບາຍ ຊື່ວ່າ ອາປາຍິກະ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ເນຣະຢິກະ. ປາທີ່ເກີດໃນມະຫາສະໝຸດ ຊື່ວ່າ ສາມຸດທິໂກ ມັດໂສ. ດອກໄມ້ທີ່ເກີດໃນລະດູຝົນ ຊື່ວ່າ ວັດສິກັງ ບຸບຜັງ, ວັດສິກະ, ວັດສິກາ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ສາຣະທິກະ, ເຫມັນຕິກະ, ວາສັນຕິກະ, ຈາຕຸດທະສິກະ. ຄົນທີ່ເກີດໃນເມືອງຣາຊະຄຶ ຫຼື ອາໄສຢູ່ໃນເມືອງຣາຊະຄຶ ຊື່ວ່າ ຣາຊະຄະຫິໂກ ຊະໂນ. ຜູ້ເກີດ ຫຼື ອາໄສຢູ່ໃນແຄວ້ນມະຄົດ ຊື່ວ່າ ມາກະທິໂກ, ມາກະທິກາ, ມາກະທິກັງ. ຜູ້ເກີດ ຫຼື ອາໄສຢູ່ໃນເມືອງສາວັດຖີ ຊື່ວ່າ ສາວັດຖິໂກ, ກາປິລະວັດຖິໂກ, ເວສາລິໂກ.

---

Loke vidito lokiko, lokāya saṃvattatītipi lokiko. Tathā mātito āgataṃ mātikaṃ, pitito āgataṃ pettikaṃ nāmaṃ.

ສິ່ງທີ່ປາກົດໃນໂລກ ຊື່ວ່າ ໂລກິກະ, ຫຼື ສິ່ງທີ່ເປັນໄປເພື່ອໂລກ ກໍຊື່ວ່າ ໂລກິກະ ເຊັ່ນກັນ. ເຊັ່ນດຽວກັນ, ຊື່ທີ່ມາຈາກຝ່າຍມານດາ ຊື່ວ່າ ມາຕິກັງ, ຊື່ທີ່ມາຈາກຝ່າຍບິດາ ຊື່ວ່າ ເປດຕິກັງ.

---

Sambhūtatthe mātito sambhūtaṃ mattikaṃ. Evaṃ pettikaṃ. Upadhitassa payojanaṃ opadhikaṃ.

ໃນອັດສຳພູຕະ: ສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນຈາກມານດາ ຊື່ວ່າ ມັດຕິກັງ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ເປດຕິກັງ. ສິ່ງທີ່ມີອຸປະທິເປັນປະໂຫຍດ ຊື່ວ່າ ໂອປະທິກັງ.

---

Sakatthepi asaṅkhāroyeva asaṅkhārikaṃ. Evaṃ sasaṅkhārikaṃ, nāmameva nāmikaṃ. Evaṃ ākhyātikaṃ, opasaggikaṃ, nepātikaṃ, catumahārāje bhatti etesanti cātumahārājikā. Evaṃ aññatthepi yojetabbaṃ.

ແມ່ນແຕ່ໃນອັດສະກັດຖະ: ອະສັງຂານນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ອະສັງຂາຣິກັງ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ສະສັງຂາຣິກັງ. ນາມນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ນາມິກັງ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ອາຂະຍາຕິກັງ, ໂອປະສັກຄິກັງ, ເນປາຕິກັງ. ເຫຼົ່າເທວະດາທີ່ມີຄວາມເຫຼື້ອມໃສໃນທ້າວຈະຕຸມະຫາຣາດ ຊື່ວ່າ ຈາຕຸມະຫາຣາຊິກາ. ເຊັ່ນດຽວກັນນີ້ ພຶງປະກອບໃນອັດອື່ນໆອີກ.

---

‘‘Kasāvena ratta’’nti viggahe –

ໃນຮູບວິເຄາະວ່າ 'ກະສາເວນະ ຣັດຕັງ' -

---

376. Ṇa rāgā tenarattaṃ tassedamaññatthesu ca.

໓໗໖. ລົງ ນະ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກສັບທີ່ບອກສີຍ້ອມ ໃນອັດວ່າ 'ຍ້ອມແລ້ວດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ', ແລະ ຫຼັງຈາກສັບທີ່ປະກອບດ້ວຍສັດຖີວິບັດ ໃນອັດວ່າ 'ສິ່ງນີ້ເປັນຂອງຜູ້ນັ້ນ' ແລະ ໃນອັດອື່ນໆ.

---

Rāgatthavācakā liṅgamhā ‘‘tena ratta’’miccetasmiṃ atthe, ‘‘tasse’’ti chaṭṭhiyantato ‘‘ida’’miccetasmiṃ atthe ca aññatthesu ca ṇappaccayo hoti vā.

ລົງ ນະ ປັດໄຈ ບາງເທື່ອ ຫຼັງຈາກລິງທີ່ບອກອັດສີຍ້ອມ ໃນອັດວ່າ 'ຍ້ອມແລ້ວດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ', ແລະ ຫຼັງຈາກສັບທີ່ປະກອບດ້ວຍສັດຖີວິບັດ ໃນອັດວ່າ 'ສິ່ງນີ້ເປັນຂອງຜູ້ນັ້ນ' ແລະ ໃນອັດອື່ນໆ.

---

Kāsāvaṃ vatthaṃ. Evaṃ kāsāyaṃ, kusumbhena rattaṃ kosumbhaṃ, haliddiyā rattaṃ hāliddaṃ, pattaṅgaṃ, mañjiṭṭhaṃ, kuṅkumaṃ, nīlena rattaṃ nīlaṃ. Evaṃ pītaṃ.

ຜ້າທີ່ຍ້ອມດ້ວຍນ້ຳຝາດ ຊື່ວ່າ ກາສາວັງ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ກາສາຍັງ. ຜ້າທີ່ຍ້ອມດ້ວຍດອກຄຳຝອຍ ຊື່ວ່າ ໂຄສຸມພັງ. ຜ້າທີ່ຍ້ອມດ້ວຍຂີ້ໝິ້ນ ຊື່ວ່າ ຫາລິດທັງ. ປັດຕັງຄັງ, ມັນຊິດຖັງ, ກຸງກຸມັງ, ຜ້າທີ່ຍ້ອມດ້ວຍສີຂຽວ ຊື່ວ່າ ນີລັງ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ປີຕັງ.

---

Idamatthe [Pg.227] mahiṃsassa idaṃ māhiṃsaṃ maṃsaṃ, dadhi sappi cammādikaṃ vā, sūkarassa idaṃ sūkaraṃ, kaccāyanassa idaṃ kaccāyanaṃ byākaraṇaṃ. Evaṃ sogataṃ sāsanaṃ.

ໃນອັດວ່າ 'ນີ້ເປັນຂອງ...' ເຊັ່ນ: ຊີ້ນຂອງຄວາຍນີ້ ຊື່ວ່າ ມາຫິງສະ (ຫຼື ນົມສົ້ມ, ເນີຍໃສ, ໜັງ ເປັນຕົ້ນ ກໍຊື່ວ່າ ມາຫິງສະ), ຊີ້ນຂອງໝູນີ້ ຊື່ວ່າ ສູກະຣະ, ຄຳພີໄວຍາກອນຂອງພະກັດຈາຍະນະນີ້ ຊື່ວ່າ ກັດຈາຍະນະ. ຄຳສອນຂອງພະສຸຄົດ ກໍຊື່ວ່າ ໂສຄະຕະ ເຊັ່ນດຽວກັນ.

---

‘‘Isissa ida’’nti atthe ṇappaccaye kate vuddhimhi sampatte –

ເມື່ອລົງ ນະ ປັດໄຈ ໃນອັດວ່າ 'ນີ້ເປັນຂອງພະຣືສີ' (ອິສິສສະ ອິທັງ) ແລະທຳການວຸດທິແລ້ວ —

---

‘‘Saṇe, yūnamāgamo ṭhāne’’ti ca vattate.

ສູດວ່າ 'ສະເໜ, ຍູນະມາຄະໂມ ຖານັງ' ຍ່ອມຕາມມາ.

---

377. Āttañca.

໓໗໗. ແລະການແປງເປັນ ອາ (ອາຕະ).

---

I uiccetesaṃ ādisarānaṃ āttañca hoti saṇakārappaccaye pare, casaddena rikārāgamo ca ṭhāneti ikārassa āttaṃ.

ເມື່ອມີ ສະນະກາຣະ ປັດໄຈ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ຍ່ອມມີການແປງ ອິ ແລະ ອຸ ເຊິ່ງເປັນສະຫຼະຕົ້ນໃຫ້ເປັນ ອາ, ແລະດ້ວຍ ສັບວ່າ 'ຈະ' (ໃນສູດ) ຍ່ອມມີການລົງ ຣິ ອະຄົມ ແລະແປງ ອິ ຂອງສັບວ່າ ຖານະ ໃຫ້ເປັນ ອາ.

---

Ṭhānādhikārato āttaṃ, isūsabhaujādinaṃ;

Isissa tu rikārāga-mo cāttānantare bhave.

ການແປງເປັນ ອາ ຂອງສັບທັງຫຼາຍມີ ອິສິ, ອຸສະພະ ແລະ ອຸຊຸ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍອຳນາດຂອງບົດວ່າ ຖານະ; ແຕ່ສ່ວນວ່າ ສັບ ອິສິ ຍ່ອມມີການລົງ ຣິ ອະຄົມ ແລະແປງເປັນ ອາ ໃນລຳດັບຖັດໄປ.

---

Ārisyaṃ, usabhassa idaṃ āsabhaṃ ṭhānaṃ, āsabhī vācā.

ເຊັ່ນ: ອາຣິສະຍະ (ຄວາມເປັນແຫ່ງຣືສີ), ຖານະຂອງໂຄອຸສະພະນີ້ ຊື່ວ່າ ອາສະພະ, ວາຈາອັນອົງອາດ ຊື່ວ່າ ອາສະພີ.

---

Aññatthaggahaṇena pana avidūrabhavo, tatra bhavo, tatra jāto, tato āgato, so assa nivāso, tassa issaro, kattikādīhi niyutto māso, sāssa devatā, tamaveccādhīte, tassa visayo deso, tasmiṃ dese atthi, tena nibbattaṃ, taṃ arahati, tassa vikāro, tamassa parimāṇanti iccevamādīsvatthesu ca ṇappaccayo. Yathā – vidisāya avidūre bhavo vediso gāmo, udumbarassa avidūre bhavaṃ odumbaraṃ vimānaṃ.

ແຕ່ດ້ວຍການຖືເອົາບົດວ່າ 'ອັນຍັດຖະ' (ໃນສູດອື່ນ) ຍ່ອມມີການລົງ ນະ ປັດໄຈ ໃນອັດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ຄື: 'ເກີດໃນທີ່ບໍ່ໄກ', 'ເກີດໃນທີ່ນັ້ນ', 'ເກີດແລ້ວໃນທີ່ນັ້ນ', 'ມາແລ້ວຈາກທີ່ນັ້ນ', 'ທີ່ນັ້ນເປັນທີ່ຢູ່ຂອງຜູ້ນັ້ນ', 'ຜູ້ນັ້ນເປັນໃຫຍ່ໃນທີ່ນັ້ນ', 'ເດືອນອັນປະກອບດ້ວຍດາວນັກຂັດມີດາວວິກາ (ກັດຕິກາ) ເປັນຕົ້ນ', 'ຜູ້ນັ້ນມີຜູ້ນີ້ເປັນເທວະດາ', 'ຮຽນຮູ້ສິ່ງນັ້ນແລ້ວ', 'ດິນແດນນັ້ນເປັນວິໄສຂອງຜູ້ນັ້ນ', 'ມີຢູ່ໃນດິນແດນນັ້ນ', 'ເກີດຂຶ້ນແລ້ວດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ', 'ຄວນແກ່ສິ່ງນັ້ນ', 'ເປັນຂອງກາຍ (ຄວາມປ່ຽນແປງ) ຂອງສິ່ງນັ້ນ', 'ສິ່ງນັ້ນເປັນປະມານຂອງຜູ້ນັ້ນ' ເປັນຕົ້ນ. ເຊັ່ນ: ບ້ານທີ່ຕັ້ງຢູ່ບໍ່ໄກຈາກເມືອງວິທິສາ ຊື່ວ່າ ເວທິສະ, ວິມານທີ່ຕັ້ງຢູ່ບໍ່ໄກຈາກຕົ້ນມະເດື່ອ ຊື່ວ່າ ໂອດຸມພະຣະ.

---

Bhavatthe manasi bhavaṃ mānasaṃ sukhaṃ, sāgamo. Sare bhavo sāraso sakuṇo, sārasā sakuṇī, sārasaṃ pupphaṃ[Pg.228], urasi bhavo oraso putto, urasi saṃvaḍḍhitattā, mitte bhavā mettā, mettī vā, pure bhavā porī vācā.

ໃນອັດວ່າ 'ເກີດ' (ພະວະ) ເຊັ່ນ: ຄວາມສຸກອັນເກີດໃນໃຈ ຊື່ວ່າ ມານະສະ (ມີການລົງ ສະ ອະຄົມ), ນົກອັນເກີດໃນສະຫຼະ ຊື່ວ່າ ສາຣะສະ, ນົກຕົວເມຍອັນເກີດໃນສະຫຼະ ຊື່ວ່າ ສາຣະສີ, ດອກໄມ້ອັນເກີດໃນສະຫຼະ ຊື່ວ່າ ສາຣະສະ, ບຸດອັນເກີດໃນອົກ ຊື່ວ່າ ໂອຣະສະ (ເພາະເປັນຜູ້ຈະເລີນເຕີບໂຕໃນອົກ), ຄວາມຮັກອັນເກີດໃນມິດ ຊື່ວ່າ ເມດຕາ ຫຼື ເມດຕີ, ວາຈາອັນເກີດໃນເມືອງ ຊື່ວ່າ ໂປຣີ.

---

Jātādīsu pāvuse jāto pāvuso megho, pāvusā ratti, pāvusaṃ abbhaṃ, sarade jāto sārado māso, sāradā ratti, sāradaṃ pupphaṃ. Evaṃ sisiro, hemanto, vasanto, vimho, mathurāyaṃ jāto māthuro jano, māthurā gaṇikā, māthuraṃ vatthaṃ. Mathurāya āgato māthuro, mathurā assa nivāsoti māthuro, mathurāya issaro māthuro rājā. ‘‘Sabbato ko’’ti ettha puna sabbatoggahaṇena taddhitatopi kvaci sasarakakārāgamo, māthurako vā, rājagahe jāto, rājagahā āgato, rājagaho assa nivāsoti vā, rājagahassa issaroti vā rājagaho, rājagahako vā. Evaṃ sāgalo, sāgalako vā, pāṭaliputto, pāṭaliputtako vā, vesāliyaṃ jātotiādiatthe vesālo, vesālako vā, kusināre jāto kosināro, kosinārako vā. Evaṃ sāketo, sāketako vā, kosambo, kosambako vā, indapatto, indapattako vā, kapillo, kapillako vā, bhārukaccho, bhārukacchako vā, nagare jāto, nagarā āgato, nagare vasatīti vā nāgaro, nāgarako vā. Evaṃ jānapado.

ໃນອັດທັງຫຼາຍມີ 'ເກີດແລ້ວ' ເປັນຕົ້ນ ເຊັ່ນ: ເມກອັນເກີດໃນລະດູຝົນ ຊື່ວ່າ ປາວຸສະ, ລາຕີອັນເກີດໃນລະດູຝົນ ຊື່ວ່າ ປາວຸສາ, ໝອກອັນເກີດໃນລະດູຝົນ ຊື່ວ່າ ປາວຸສະ, ເດືອນອັນເກີດໃນລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນ (ສະຣະທະ) ຊື່ວ່າ ສາຣະທະ, ລາຕີອັນເກີດໃນລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນ ຊື່ວ່າ ສາຣະທາ, ດອກໄມ້ອັນເກີດໃນລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນ ຊື່ວ່າ ສາຣະທະ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ສິສິຣະ (ລະດູໜາວ), ເຫມະນຕະ (ລະດູເໝັນ), ວະສັນຕະ (ລະດູໃບໄມ້ປົ່ງ), ວິມຫະ (ລະດູຮ້ອນ). ຄົນເກີດໃນເມືອງມະທຸຣາ ຊື່ວ່າ ມາທຸຣະ, ນາງຄະນິກາເກີດໃນເມືອງມະທຸຣາ ຊື່ວ່າ ມາທຸຣາ, ຜ້າເກີດໃນເມືອງມະທຸຣາ ຊື່ວ່າ ມາທຸຣະ. ຜູ້ມາຈາກເມືອງມະທຸຣາ ຊື່ວ່າ ມາທຸຣະ, ຜູ້ມີເມືອງມະທຸຣາເປັນທີ່ຢູ່ ຊື່ວ່າ ມາທຸຣະ, ພະລາຊາຜູ້ເປັນໃຫຍ່ໃນເມືອງມະທຸຣາ ຊື່ວ່າ ມາທຸຣະ. ໃນສູດວ່າ 'ສັບພະໂຕ ໂກ' ນີ້ ດ້ວຍການຖືເອົາບົດວ່າ 'ສັບພະໂຕ' ອີກເທື່ອໜຶ່ງ ຍ່ອມມີການລົງ ກะ ອະຄົມ ພ້ອມດ້ວຍສະຫຼະ (ສະສະຣະກະກາຣາຄົມ) ໃນຕັດທິດບາງບ່ອນ ເປັນ ມາທຸຣະກະ ບາງ, ຜູ້ເກີດໃນເມືອງຣາຊະຄຶ, ຜູ້ມາຈາກເມືອງຣາຊະຄຶ, ຜູ້ມີເມືອງຣາຊະຄຶເປັນທີ່ຢູ່ ຫຼື ຜູ້ເປັນໃຫຍ່ໃນເມືອງຣາຊະຄຶ ຊື່ວ່າ ຣາຊະຄະຫະ ຫຼື ຣາຊະຄະຫະກະ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ສາຄະລະ ຫຼື ສາຄະລະກະ, ປາຕະຣີບຸດ ຫຼື ປາຕະຣີບຸດຕະກະ, ໃນອັດວ່າ ເກີດໃນເມືອງເວສາລີ ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ເວສາລະ ຫຼື ເວສາລະກະ, ເກີດໃນເມືອງກຸສິນາຣາ ຊື່ວ່າ ໂកສິນາຣະ ຫຼື ໂកສິນາຣະກະ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ສາເກຕະ ຫຼື ສາເກຕະກະ, ໂກສັມພີ ຫຼື ໂກສັມພະກະ, ອິນທະປັດ ຫຼື ອິນທະປັດຕະກະ, ກະປິລະ ຫຼື ກະປິລະກະ, ພາຣຸກັດຈະ ຫຼື ພາຣຸກັດຈະກະ, ຜູ້ເກີດໃນເມືອງ, ຜູ້ມາຈາກເມືອງ ຫຼື ຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນເມືອງ ຊື່ວ່າ ນາຄະຣະ ຫຼື ນາຄະຣະກະ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ຊານະປະທະ (ຊາວຊົນນະບົດ).

---

Janapadanāmesu pana sabbattha bahuvacanameva bhavati. Yathā – aṅgesu jāto, aṅgehi āgato, aṅgā assa nivāso, aṅgānaṃ issaro vā aṅgo, aṅgako vā, māgadho, māgadhako vā, kosalo, kosalako vā[Pg.229], vedeho, vedehako vā, kambojo, kambojako vā, gandhāro, gandhārako vā, sovīro, sovīrako vā, sindhavo, sindhavako vā, assako, kāliṅgo, pañcālo, sakko, tathā suraṭṭhe jāto, suraṭṭhassa issaro vā soraṭṭho, soraṭṭhako vā. Evaṃ mahāraṭṭho, mahāraṭṭhako vā iccādi.

ແຕ່ໃນຊື່ຂອງຊົນນະບົດ (ຊະນະປະທະ) ທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເປັນພະຫຸວັດຈະນະສະເໝີໃນທຸກບ່ອນ. ເຊັ່ນ: ຜູ້ເກີດໃນແຄວ້ນອັງຄະທັງຫຼາຍ, ຜູ້ມາຈາກແຄວ້ນອັງຄະທັງຫຼາຍ, ຜູ້ມີແຄວ້ນອັງຄະທັງຫຼາຍເປັນທີ່ຢູ່ ຫຼື ຜູ້ເປັນໃຫຍ່ໃນແຄວ້ນອັງຄະທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ອັງຄະ ຫຼື ອັງຄະກະ, ມາຄະທະ ຫຼື ມາຄະທະກະ, ໂກສະລະ ຫຼື ໂກສະລະກະ, ເວເທຫະ ຫຼື ເວເທຫະກະ, ກຳໂພຊະ ຫຼື ກຳໂພຊະກະ, ຄັນທາຣະ ຫຼື ຄັນທາຣະກະ, ໂສວີຣະ ຫຼື ໂສວີຣະກະ, ສິນທະວະ ຫຼື ສິນທະວະກະ, ອັດສະກະ, ກາລິງຄະ, ປັນຈາລະ, ສັກກະ, ແລະຜູ້ເກີດໃນແຄວ້ນສຸຣັດ ຫຼື ຜູ້ເປັນໃຫຍ່ໃນແຄວ້ນສຸຣັດ ຊື່ວ່າ ໂສຣັດຖະ ຫຼື ໂສຣັດຖະກະ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ມະຫາຣັດຖະ ຫຼື ມະຫາຣັດຖະກະ ເປັນຕົ້ນ.

---

Nakkhattayoge kattikāya puṇṇacandayuttāya yutto māso kattiko, magasirena candayuttena nakkhattena yutto māso māgasiro. Evaṃ phussena yutto māso phusso, maghāya yutto māso māgho, phagguniyā yutto māso phagguno, cittāya yutto māso citto, visākhāya yutto māso vesākho, jeṭṭhāya yutto māso jeṭṭho, uttarāsāḷhāya yutto māso āsāḷho, āsāḷhī vā, savaṇena yutto māso sāvaṇo, sāvaṇī. Bhaddena yutto māso bhaddo, assayujena yutto māso assayujo, buddho assa devatāti buddho. Evaṃ sogato, māhindo, yāmo, somo.

ໃນການປະກອບດ້ວຍດາວນັກຂັດ ເດືອນອັນປະກອບດ້ວຍດາວກິດຕິກາ (ກັດຕິກາ) ທີ່ມີດວງຈັນເຕັມດວງ ຊື່ວ່າ ກັດຕິກະ, ເດືອນອັນປະກອບດ້ວຍດາວມິຄະສິຣະທີ່ມີດວງຈັນ ຊື່ວ່າ ມາຄະສິຣະ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ເດືອນອັນປະກອບດ້ວຍດາວປຸສສະ ຊື່ວ່າ ປຸສສະ, ເດືອນອັນປະກອບດ້ວຍດາວມະຄາ ຊື່ວ່າ ມາຄະ, ເດືອນອັນປະກອບດ້ວຍດາວຜັກຄຸນີ ຊື່ວ່າ ຜັກຄຸນີ, ເດືອນອັນປະກອບດ້ວຍດາວຈິດຕາ ຊື່ວ່າ ຈິດຕະ, ເດືອນອັນປະກອບດ້ວຍດາວວິສາຂາ ຊື່ວ່າ ວິສາຂະ, ເດືອນອັນປະກອບດ້ວຍດາວເຊດຖາ ຊື່ວ່າ ເຊດຖະ, ເດືອນອັນປະກອບດ້ວຍດາວອຸດຕະຣາສາລະ ຊື່ວ່າ ອາສາລະ ຫຼື ອາສາລີ, ເດືອນອັນປະກອບດ້ວຍດາວສະວະນະ ຊື່ວ່າ ສະວະນະ ຫຼື ສະວະນີ. ເດືອນອັນປະກອບດ້ວຍດາວພັດທະຣະປະທະ ຊື່ວ່າ ພັດທະ, ເດືອນອັນປະກອບດ້ວຍດາວອັດສະວະຍຸຊະ ຊື່ວ່າ ອັດສະວະຍຸຊະ, ຜູ້ມີພະພຸດທະເຈົ້າເປັນເທວະດາ ຊື່ວ່າ ພຸດທະ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ໂສຄະຕະ, ມາຫິນທະ, ຍາມະ, ໂສມະ.

---

Byākaraṇaṃ aveccādhīte veyyākaraṇo. Evaṃ mohutto, nemitto, aṅgavijjo, vatthuvijjo. Vasātīnaṃ visayo deso vāsāto, udumbarā asmiṃ padese santīti odumbaro deso.

ຜູ້ຮຽນຮູ້ໄວຍາກອນແລ້ວ ຊື່ວ່າ ເວຍຍາກະຣະນະ (ນັກໄວຍາກອນ). ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ໂມຫຸດຕະ (ຜູ້ຮູ້ເລີກຍາມ), ເນມິດຕະ (ຜູ້ທຳນາຍນິມິດ), ອັງຄະວິຊຊະ (ຜູ້ຮູ້ຕຳລາທຳນາຍລັກສະນະຮ່າງກາຍ), ວັດຖຸວິຊຊະ (ຜູ້ຮູ້ຕຳລາທຳນາຍພື້ນທີ່). ດິນແດນອັນເປັນວິໄສຂອງຊົນຊາດວະສາດ ຊື່ວ່າ ວາສາດ, ຕົ້ນມະເດື່ອທັງຫຼາຍມີຢູ່ໃນດິນແດນນີ້ ເພາະສະນັ້ນ ດິນແດນນີ້ ຊື່ວ່າ ໂອດຸມພະຣະ.

---

Sahassena nibbattā sāhassī parikhā, payasā nibbattaṃ pāyāsaṃ, sahassaṃ arahatīti sāhassī gāthā, ayaso [Pg.230] vikāro āyaso. Evaṃ sovaṇṇo, puriso parimāṇamassāti porisaṃ udakaṃ.

ຄູເມືອງອັນເກີດຂຶ້ນດ້ວຍຊັບພັນໜຶ່ງ ຊື່ວ່າ ສາຫັດສີ, ເຂົ້າປຽກອັນເກີດຂຶ້ນດ້ວຍນົມ ຊື່ວ່າ ປາຍາສະ, ຄາຖາອັນຄວນຄ່າພັນໜຶ່ງ ຊື່ວ່າ ສາຫັດສີ, ຂອງກາຍ (ຄວາມປ່ຽນແປງ) ຂອງເຫຼັກ ຊື່ວ່າ ອາຍະສະ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ໂສວັນນະ (ຂອງກາຍຂອງຄຳ), ນ້ຳມີບຸລຸດເປັນປະມານ (ເລິກທົ່ວຫົວຄົນ) ຊື່ວ່າ ໂປຣິສະ.

---

Caggahaṇena tattha jāto, tattha vasati, tassa hitaṃ, taṃ arahatītiādīsu ṇeyyappaccayo. Bārāṇasiyaṃ jāto, vasatīti vā bārāṇaseyyako, pure viya kakārāgamo. Evaṃ campeyyako, sāgaleyyako, mithileyyako jano, gaṅgeyyo maccho, silāya jātaṃ seleyyakaṃ, kule jāto koleyyako sunakho, vane jātaṃ vāneyyaṃ pupphaṃ. Evaṃ pabbateyyo mānuso, pabbateyyā nadī, pabbateyyaṃ osadhaṃ, pathassa hitaṃ pātheyyaṃ, sapatissa hitaṃ sāpateyyaṃ dhanaṃ, padīpeyyaṃ telaṃ, mātu hitaṃ matteyyaṃ. Evaṃ petteyyaṃ. Dakkhiṇamarahatīti dakkhiṇeyyo iccādi.

ດ້ວຍການຖືເອົາບົດວ່າ 'ຈະ' (ໃນສູດ) ຍ່ອມມີການລົງ ເນຍຍະ ປັດໄຈ ໃນອັດທັງຫຼາຍມີ 'ເກີດໃນທີ່ນັ້ນ', 'ອາໄສຢູ່ໃນທີ່ນັ້ນ', 'ເປັນປະໂຫຍດແກ່ສິ່ງນັ້ນ', 'ຄວນແກ່ສິ່ງນັ້ນ' ເປັນຕົ້ນ. ຜູ້ເກີດ ຫຼື ອາໄສຢູ່ໃນເມືອງພາຣານະສີ ຊື່ວ່າ ພາຣານະເສຍຍະກະ (ມີການລົງ ກະ ອະຄົມ ເໝືອນໃນກ່ອນ). ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ຈຳເປຍຍະກະ, ສາຄະເລຍຍະກະ, ຄົນເມືອງມิຖິລາ ຊື່ວ່າ ມິຖิເລຍຍະກະ, ປາເກີດໃນແມ່ນ້ຳຄົງຄາ ຊື່ວ່າ ຄັງເຄຍຍະ, ຢາອັນເກີດໃນແຜ່ນຫີນ ຊື່ວ່າ ເສເລຍຍະກະ, ໝາເກີດໃນຕະກູນ ຊື່ວ່າ ໂກເລຍຍະກະ, ດອກໄມ້ອັນເກີດໃນປ່າ ຊື່ວ່າ ວາເນຍຍະ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ມະນຸດຜູ້ເກີດໃນພູເຂົາ ຊື່ວ່າ ປັບພະເຕຍຍະ, ແມ່ນ້ຳອັນເກີດໃນພູເຂົາ ຊື່ວ່າ ປັບພະເຕຍຍາ, ຢາອັນເກີດໃນພູເຂົາ ຊື່ວ່າ ປັບພະເຕຍຍະ, ສະບຽງອັນເປັນປະໂຫຍດແກ່ການເດີນທາງ ຊື່ວ່າ ປາເທຍຍະ, ຊັບອັນເປັນປະໂຫຍດແກ່ຕົນເອງ ຊື່ວ່າ ສາປະເຕຍຍະ, ນ້ຳມັນອັນເປັນປະໂຫຍດແກ່ປະທີບ ຊື່ວ່າ ປະທີເປຍຍະ, ຜູ້ເກີດມາເພື່ອເກື້ອກູນແກ່ມານດາ ຊື່ວ່າ ມັດເຕຍຍະ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ເປດເຕຍຍະ (ຜູ້ເກື້ອກູນແກ່ບິດາ). ຜູ້ຄວນແກ່ທັກສິທານ ຊື່ວ່າ ທັກສິເນຍຍະ ເປັນຕົ້ນ.

---

378. Jātādīnamimiyā ca.

໓໗໘. ສູດວ່າ 'ຊາຕາດີນາມິມິຍາ ຈະ'.

---

Jātaiccevamādīnaṃ saddānaṃ atthe ima iyaiccete paccayā honti vā.

ໃນອັດແຫ່ງສັບທັງຫຼາຍມີ 'ເກີດແລ້ວ' ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມລົງ ອິມະ ແລະ ອິຍະ ປັດໄຈເຫຼົ່ານີ້ ບາງ.

---

Pacchā jāto pacchimo, pacchimā janatā, pacchimaṃ cittaṃ, ante jāto antimo, antimā, antimaṃ. Evaṃ majjhimo, purimo, uparimo, heṭṭhimo, paccantimo, gopphimo, ganthimo.

ຜູ້ເກີດພາຍຫຼັງ ຊື່ວ່າ ປັດສິມະ, ປະຊາຊົນຜູ້ເກີດພາຍຫຼັງ ຊື່ວ່າ ປັດສິມາ, ຈິດອັນເກີດພາຍຫຼັງ ຊື່ວ່າ ປັດສິມະ, ຜູ້ເກີດໃນທີ່ສຸດ ຊື່ວ່າ ອັນຕิມະ, ອັນຕິມາ, ອັນຕິມະ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ມັດຊິມະ (ທ່າມກາງ), ປຸຣິມະ (ເບື້ອງຕົ້ນ), ອຸປະຣິມະ (ເບື້ອງເທິງ), ເຫດຖິມະ (ເບື້ອງລຸ່ມ), ປັດຈັນຕິມະ (ປາຍແດນ), ຄົບພິມະ (ຂໍ້ຕີນ), ຄັນຖິມະ (ຜູກພັນ).

---

Tathā [Pg.231] iyappaccaye manussajātiyā jāto manussajātiyo, manussajātiyā, manussajātiyaṃ. Evaṃ assajātiyo, hatthijātiyo, bodhisattajātiyo, dabbajātiyo, samānajātiyo, lokiyo iccādi.

ເຊັ່ນດຽວກັນ ໃນ ອິຍະ ປັດໄຈ ຜູ້ເກີດໂດຍກຳເນີດມະນຸດ ຊື່ວ່າ ມະນຸດສະຊາຕິຍະ, ມະນຸດສະຊາຕິຍາ, ມະນຸດສະຊາຕິຍະ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ອັດສະຊາຕິຍະ (ກຳເນີດມ້າ), ຫັດຖິຊາຕິຍະ (ກຳເນີດຊ້າງ), ໂພທິສັດຕະຊາຕິຍະ (ກຳເນີດໂພທິສັດ), ທັບພະຊາຕິຍະ (ກຳເນີດວັດຖຸ), ສະມານະຊາຕິຍະ (ກຳເນີດສະເໝີກັນ), ໂລກິຍະ (ທາງໂລກ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Ādiggahaṇena tattha niyutto, tadassa atthi, tattha bhavotiādīsvapi ima iyappaccayā honti, casaddena ikappaccayo ca. Ante niyutto antimo, antiyo, antiko, putto assa atthi, tasmiṃ vā vijjatīti puttimo, puttiyo, vuttiko, kappo assa atthīti kappiyo, jaṭā assa atthīti jaṭiyo, hānabhāgo assa atthīti hānabhāgiyo. Evaṃ ṭhitibhāgiyo, bodhissa pakkhe bhavā bodhipakkhiyā, pañcavagge bhavā pañcavaggiyā. Evaṃ chabbaggiyā, udariyaṃ, attano idanti attaniyaṃ, nakārāgamo.

ດ້ວຍການຖືເອົາບົດວ່າ 'ອາທິ' (ໃນສູດ) ແມ້ໃນອັດທັງຫຼາຍມີ 'ປະກອບໃນທີ່ນັ້ນ', 'ສິ່ງນັ້ນມີແກ່ຜູ້ນັ້ນ', 'ເກີດໃນທີ່ນັ້ນ' ເປັນຕົ້ນ ກໍຍ່ອມລົງ ອິມະ ແລະ ອິຍະ ປັດໄຈເຫຼົ່ານີ້ໄດ້, ແລະດ້ວຍ ສັບວ່າ 'ຈະ' ຍ່ອມລົງ ອິກະ ປັດໄຈ ໄດ້ນຳ. ຜູ້ປະກອບໃນທີ່ສຸດ ຊື່ວ່າ ອັນຕິມະ, ອັນຕິຍະ, ອັນຕິກະ, ບຸດມີແກ່ຜູ້ນັ້ນ ຫຼື ບຸດມີຢູ່ໃນຜູ້ນັ້ນ ຊື່ວ່າ ປຸດຕິມະ, ປຸດຕິຍະ, ວຸດຕິກະ, ຜູ້ມີສິ່ງອັນຄວນ ຊື່ວ່າ ກັບປິຍະ, ຜູ້ມີສະດາ (ຜົມຈຸກ) ຊື່ວ່າ ຊະຕິຍະ, ຜູ້ມີສ່ວນແຫ່ງຄວາມເສື່ອມ ຊື່ວ່າ ຮານະພາຄິຍະ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ຖິຕິພາຄິຍະ (ສ່ວນແຫ່ງຄວາມຕັ້ງໝັ້ນ), ทຳອັນເກີດໃນຝ່າຍແຫ່ງຄວາມຕັດສະຮູ້ ຊື່ວ່າ ໂພທິປັກຂິຍະ, ພິກຂຸອັນເກີດໃນກຸ່ມຫ້າ ຊື່ວ່າ ປັນຈະວັກຄິຍະ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ສັບພັກຄິຍະ (ກຸ່ມຫົກ), ອຸທະຣິຍະ (ອາຫານໃນທ້ອງ), ສິ່ງນີ້ເປັນຂອງຕົນ ຊື່ວ່າ ອັດຕະນິຍະ (ມີການລົງ ນະ ອະຄົມ).

---

Casaddaggahaṇena kiya yaṇyappaccayā ca. Jātiyā niyutto jātikiyo. Evaṃ andhakiyo, jaccandhe niyutto jaccandhakiyo. Sassa ayanti sakiyo. Evaṃ parakiyo.

ດ້ວຍການຖືເອົາບົດວ່າ 'ຈະ' ຍ່ອມລົງ ກິຍະ ແລະ ຍັນຍະ ປັດໄຈ ໄດ້ນຳ. ຜູ້ປະກອບໂດຍກຳເນີດ ຊື່ວ່າ ຊາຕິກິຍະ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ອັນທະກິຍະ, ຜູ້ປະກອບໃນຄົນຕາບອດແຕ່ກຳເນີດ ຊື່ວ່າ ຊັດຈັນທະກິຍະ. ສິ່ງນີ້ເປັນຂອງຕົນ ຊື່ວ່າ ສະກິຍະ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ປະຣະກິຍະ (ຂອງຄົນອື່ນ).

---

Yappaccayo sādhuhitabhavajātādiatthesu. Yathā – kammani sādhu kammaññaṃ. Sabhāyaṃ sādhu sabbhaṃ, ‘‘yavataṃ talanā’’dinā ukārādi. Evaṃ medhāya hitaṃ mejjhaṃ ghaṭaṃ. Pādānaṃ hitaṃ pajjaṃ telaṃ, rathassa hitā racchā, gāme bhavo gammo[Pg.232], gave bhavaṃ gabyaṃ, ‘‘osare cā’’ti sutte casaddena yappaccaye parepi avādeso. Kavimhi bhavaṃ kabyaṃ, divi bhavā dibyā, thanato jātaṃ thaññaṃ, dhanāya saṃvattatīti dhaññaṃ.

ຍະ ປັດໄຈ ຍ່ອມລົງໃນອັດທັງຫຼາຍມີ 'ດີ', 'ເປັນປະໂຫຍດ', 'ເກີດ', 'ເກີດແລ້ວ' ເປັນຕົ້ນ. ເຊັ່ນ: ດີໃນການງານ ຊື່ວ່າ ກຳມັນຍະ (ຄວນແກ່ການງານ). ດີໃນສະພາ ຊື່ວ່າ ສັບພະ (ດ້ວຍສູດວ່າ 'ຍະວະຕັງ ຕະລະນາ' ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີການແປງເປັນ ອຸ ເປັນຕົ້ນ). ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ໝໍ້ອັນເປັນປະໂຫຍດແກ່ປັນຍາ ຊື່ວ່າ ເມດຊະ, ນ້ຳມັນອັນເປັນປະໂຫຍດແກ່ເທົ້າ ຊື່ວ່າ ປັດຊະ, ຖະໜົນອັນເປັນປະໂຫຍດແກ່ລົດ ຊື່ວ່າ ຣັດຊາ, ຜູ້ເກີດໃນບ້ານ ຊື່ວ່າ ຄຳມະ, ສິ່ງອັນເກີດໃນແມ່ໂຄ ຊື່ວ່າ ຄັບຍະ (ດ້ວຍສັບວ່າ 'ຈະ' ໃນສູດວ່າ 'ໂອສະເຣ ຈະ' ແມ້ເມື່ອມີ ຍະ ປັດໄຈ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ກໍຍ່ອມມີການແປງເປັນ ອະວະ), ສິ່ງອັນເກີດໃນກວີ ຊື່ວ່າ ກັບຍະ (ກອນ), ຜູ້ເກີດໃນສະຫວັນ ຊື່ວ່າ ທິບຍະ (ທິບ), ນ້ຳນົມອັນເກີດຈາກເຕົ້ານົມ ຊື່ວ່າ ທັນຍະ, ສິ່ງອັນເປັນໄປເພື່ອຊັບ ຊື່ວ່າ ທັນຍະ (ເຂົ້າເປືອກ).

---

Ṇyappaccayo parisāyaṃ sādhu pārisajjo, dakārāgamo, samaṇānaṃ hitā sāmaññā janā, brāhmaṇānaṃ hitā brāhmaññā, arūpe bhavā āruppā iccādi.

ນຍະ ປັດໄຈ ເຊັ່ນ: ດີໃນບໍລິສັດ ຊື່ວ່າ ປາຣິສັດຊະ (ມີການລົງ ທະ ອະຄົມ), ຊົນທັງຫຼາຍຜູ້ເປັນປະໂຫຍດແກ່ສະມະນະ ຊື່ວ່າ ສາມັນຍະ, ຜູ້ເປັນປະໂຫຍດແກ່ພາມ ຊື່ວ່າ ພາມມັນຍະ, ທຳອັນເກີດໃນອະຣູບ ຊື່ວ່າ ອາຣຸບປະ ເປັນຕົ້ນ.

---

‘‘Rājaputtānaṃ samūho’’ti viggahe –

ໃນຮູບວິເຄາະວ່າ 'ຣາຊະປຸດຕານັງ ສະມູໂຫ' (ປະຊຸມແຫ່ງພະລາຊະບຸດທັງຫຼາຍ) —

---

379. Samūhatthe kaṇaṇā.

໓໗໙. ສູດວ່າ 'ສະມູຫັດເຖ ກະນານາ'.

---

Chaṭṭhiyantato ‘‘tesaṃ samūho’’ti atthe kaṇaṇaiccete paccayā honti. Rājaputtako, rājaputtakaṃ vā, rājaputto. Evaṃ mānussako, mānusso, māthurako, māthuro, porisako, poriso, vuddhānaṃ samūho vuddhako, vuddho. Evaṃ māyūrako, māyūro, kāpoto, kokilo, māhiṃsako, māhiṃso, oṭṭhako, orabbhako, aṭṭhannaṃ samūho aṭṭhako, rājānaṃ samūho rājako, bhikkhānaṃ samūho bhikkho, sikkhānaṃ samūho sikkho, dvinnaṃ samūho dvayaṃ, ‘‘tesu vuddhī’’tiādinā ikārassa ayādeso. Evaṃ tiṇṇaṃ samūho tayaṃ iccādi.

ຫຼັງຈາກບົດທີ່ລົງ ສັດຖີວິພັດ ຍ່ອມລົງ ກະ, ນະ, ນະ ປັດໄຈເຫຼົ່ານີ້ ໃນອັດວ່າ 'ປະຊຸມແຫ່ງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ'. ເຊັ່ນ: ຣາຊະປຸດຕະກະ, ຣາຊະປຸດຕະກັງ ຫຼື ຣາຊະປຸດຕະ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ມານຸດສະກະ, ມານຸດສະ, ມາທຸຣະກະ, ມາທຸຣະ, ໂປຣິສະກະ, ໂປຣິສະ, ປະຊຸມແຫ່ງຜູ້ຈະເລີນທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ວຸດທະກະ, ວຸດທະ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ມາຍູຣະກະ (ຝູງນົກຍູງ), ມາຍູຣະ, ກາໂປຕະ (ຝູງນົກກາງແກ), ໂກກິລະ (ຝູງນົກດຸດເຫວົ້າ), ມາຫິງສະກະ (ຝູງຄວາຍ), ມາຫິງສະ, ອົດຖະກະ (ຝູງອູດ), ໂອຣັບພະກະ (ຝູງແກະ), ປະຊຸມແຫ່ງແປດ ຊື່ວ່າ ອັດຖະກະ, ປະຊຸມແຫ່ງພະລາຊາທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ຣາຊະກະ, ປະຊຸມແຫ່ງພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ພິກຂະ, ປະຊຸມແຫ່ງສິກຂາທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ສິກຂະ, ປະຊຸມແຫ່ງສອງ ຊື່ວ່າ ທະວະຍະ (ດ້ວຍສູດວ່າ 'ເຕສຸ ວຸດທິ' ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີການແປງ ອິ ເປັນ ອະຍະ). ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ປະຊຸມແຫ່ງສາມ ຊື່ວ່າ ຕະຍະ ເປັນຕົ້ນ.

---

‘‘Samūhatthe’’ti vattate.

ບົດວ່າ 'ສະມູຫັດເຖ' ຍ່ອມຕາມມາ.

---

380. Gāmajanabandhusahāyādīhi tā.

໓໘໐. ສູດວ່າ 'ຄາມະຊະນະປັນທຸສະຫາຍາທີຫິ ຕາ'.

---

Gāmajanabandhusahāyaiccevamādīhi tāpaccayo hoti samūhatthe. Gāmānaṃ samūho gāmatā. Evaṃ janatā, bandhutā, sahāyatā, nāgaratā. ‘‘Tā’’ti yogavibhāgena sakatthepi devoyeva devatā, tāpaccayantassa niccamitthiliṅgatā.

ຫຼັງຈາກສັບທັງຫຼາຍມີ ຄາມະ, ຊະນະ, ປັນທຸ, ສະຫາຍ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມລົງ ຕາ ປັດໄຈ ໃນອັດວ່າ ປະຊຸມ. ເຊັ່ນ: ປະຊຸມແຫ່ງບ້ານທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ຄາມະຕາ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ຊະນະຕາ (ປະຊຸມຊົນ), ປັນທຸຕາ (ປະຊຸມຍາດ), ສະຫາຍະຕາ (ປະຊຸມມິດ), ນາຄະຣະຕາ (ປະຊຸມຊາວເມືອງ). ດ້ວຍການແບ່ງສູດ (ໂຍຄະວິພາຄະ) ວ່າ 'ຕາ' ແມ້ໃນອັດຂອງຕົນເອງ (ສະກັດຖະ) ກໍລົງໄດ້ ເຊັ່ນ: ເທວະ ເປັນ ເທວະຕາ, ແລະບົດທີ່ມີ ຕາ ປັດໄຈຢູ່ທ້າຍ ຍ່ອມເປັນອິດຖີລີງສະເໝີ.

---

381. Tadassa ṭhānamiyo ca.

໓໘໑. ສູດວ່າ 'ຕະທັດສະ ຖານະມິໂຍ ຈະ'.

---

‘‘Tadassa ṭhāna’’miccetasmiṃ atthe chaṭṭhiyantato iyappaccayo hoti. Madanassa ṭhānaṃ madaniyo, madaniyā, madaniyaṃ, bandhanassa ṭhānaṃ bandhaniyaṃ. Evaṃ mucchaniyaṃ. Rajaniyaṃ, gamaniyaṃ, dassaniyaṃ, upādāniyaṃ, pasādaniyaṃ. Casaddena hitādiatthepi upādānānaṃ hitā upādāniyā iccādi.

ໃນອັດວ່າ 'ສິ່ງນັ້ນເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງຜູ້ນັ້ນ' ຍ່ອມລົງ ອิຍະ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກບົດທີ່ລົງ ສັດຖີວິພັດ. ເຊັ່ນ: ທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມມົວເມົາ ຊື່ວ່າ ມะທະນິຍະ, ມະທະນິຍາ, ມະທະນິຍະ, ທີ່ຕັ້ງແຫ່ງການຈອງຈຳ ຊື່ວ່າ ພັນທະນິຍະ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ມຸດສະນິຍະ (ທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມຫຼົງໄຫຼ), ຣະຊະນິຍະ (ທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມກຳໜັດ), ຄະມະນິຍະ (ທີ່ຕັ້ງແຫ່ງການໄປ), ทັດສະນິຍະ (ທີ່ຕັ້ງແຫ່ງການເບິ່ງ), ອຸປາດານິຍະ (ທີ່ຕັ້ງແຫ່ງອຸປາດານ), ປະສາດະນິຍະ (ທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມເຫຼື້ອມໃສ). ດ້ວຍສັບວ່າ 'ຈະ' ແມ້ໃນອັດວ່າ ເປັນປະໂຫຍດ ເປັນຕົ້ນ ກໍລົງໄດ້ ເຊັ່ນ: ເປັນປະໂຫຍດແກ່ອຸປາດານທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ອຸປາດານິຍະ ເປັນຕົ້ນ.

---

382. Upamatthāyitattaṃ.

໓໘໒. ສູດວ່າ 'ອຸປະມັດຖາຍິຕັດຕັງ'.

---

Upamatthe upamāvāciliṅgato āyitattappaccayo hoti. Dhūmo viya dissatīti dhūmāyitattaṃ. Evaṃ timirāyitattaṃ.

ໃນອັດອຸປະມາ ຍ່ອມລົງ ອາຍິຕັດຕະ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກລີງທີ່ສະແດງອຸປະມາ. ເຊັ່ນ: ປາກົດປານວ່າຄວັນ ຊື່ວ່າ ທູມາຍິຕັດຕະ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ຕິມິຣາຍິຕັດຕະ (ປາກົດປານວ່າມືດມົນ).

---

‘‘Tadassa ṭhāna’’nti vattate.

ບົດວ່າ 'ຕະທັດສະ ຖານັງ' ຍ່ອມຕາມມາ.

---

383. Tannissitatthe lo.

໓໘໓. ສູດວ່າ 'ຕັນນິດສິຕັດເຖ ໂລ'.

---

‘‘Tannissita’’nti atthe, ‘‘tadassaṭhāna’’nti atthe ca lappaccayo hoti. Duṭṭhu nissitaṃ, duṭṭhu ṭhānaṃ vā duṭṭhullaṃ, duṭṭhullā vācā, lassa dvibhāvo. Evaṃ vedallaṃ.

ໃນອັດວ່າ 'ອາໄສສິ່ງນັ້ນ' ແລະໃນອັດວ່າ 'ເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງສິ່ງນັ້ນ' ຍ່ອມລົງ ລະ ປັດໄຈ. ເຊັ່ນ: ອາໄສຢູ່ຊົ່ວຊ້າ ຫຼື ເປັນທີ່ຕັ້ງອັນຊົ່ວຊ້າ ຊື່ວ່າ ທຸດຖຸນລະ, ວາຈາອັນຊົ່ວຊ້າ ຊື່ວ່າ ທຸດຖຸນລາ (ມີການຊ້ອນ ລະ). ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ເວທັນລະ.

---

‘‘Abhijjhā [Pg.234] assa pakati, abhijjhā assa bahulā’’ti vā viggahe –

ໃນຮູບວິເຄາະວ່າ 'ອະພິດຊາ ອັດສະ ປະກະຕິ, ອະພິດຊາ ອັດສະ ພະຫຸລາ' (ຄວາມເພ່ງເລັງຢາກໄດ້ຂອງຜູ້ນັ້ນເປັນປົກກະຕິ ຫຼື ຄວາມເພ່ງເລັງຢາກໄດ້ມີມາກແກ່ຜູ້ນັ້ນ) —

---

384. Ālu tabbahule.

໓໘໔. ສູດວ່າ 'ອາລຸ ຕັບພະຫຸເລ'.

---

Paṭhamāvibhatyantato āluppaccayo hoti ‘‘tadassa bahula’’miccetasmiṃ atthe. Abhijjhālu, abhijjhālū, abhijjhālavo. Evaṃ sītālu, dhajālu, dayālu. ‘‘Sabbato ko’’ti ettha puna sabbatoggahaṇena kakārāgamo, abhijjhāluko, abhijjhālukā, abhijjhālukaṃ. Evaṃ sītāluko, dayāluko, tathā hīnova hīnako. Evaṃ potako, kumārako, māṇavako, muduko, ujuko, appamattakaṃ, oramattakaṃ, sīlamattakaṃ iccādi.

ຫຼັງຈາກບົດທີ່ລົງ ປະຖົມມາພິພັດ ຍ່ອມລົງ ອາລຸ ປັດໄຈ ໃນອັດວ່າ 'ສິ່ງນັ້ນມີມາກແກ່ຜູ້ນັ້ນ'. ເຊັ່ນ: ອະພິດຊາລຸ (ຜູ້ມີຄວາມເພ່ງເລັງຢາກໄດ້ຫຼາຍ). ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ສີຕາລຸ (ຜູ້ຂີ້ໜາວ), ทະຊາລຸ (ຜູ້ມີທຸງຫຼາຍ), ທະຍາລຸ (ຜູ້ມີຄວາມເອັນດູຫຼາຍ). ໃນສູດວ່າ 'ສັບພະໂຕ ໂກ' ນີ້ ດ້ວຍການຖືເອົາບົດວ່າ 'ສັບພະໂຕ' ອີກເທື່ອໜຶ່ງ ຍ່ອມມີການລົງ ກະ ອະຄົມ ເປັນ ອະພິດຊາລຸກະ, ອະພິດຊາລຸກາ, ອະພິດຊາລຸກະ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ສີຕາລຸກະ, ທະຍາລຸກະ, ແລະຄົນຊົ່ວເອງ ຊື່ວ່າ ຮີນະກະ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ໂປຕະກະ (ລູກສັດ), ກຸມາຣະກະ (ເດັກນ້ອຍ), ມານະວະກະ (ຊາຍໜຸ່ມ), ມຸດຸກະ (ອ່ອນໂຍນ), ອຸຊຸກະ (ຊື່ກົງ), ອັບປະມັດຕະກະ (ເລັກນ້ອຍ), ໂອຣະມັດຕະກະ (ພຽງຝັ່ງນີ້), ສີລະມັດຕະກະ (ພຽງແຕ່ສີລ) ເປັນຕົ້ນ.

---

‘‘Yadanupapannā nipātanā sijjhantī’’ti iminā paṭibhāgakucchitasaññānukampādiatthesu kappaccayo. Paṭibhāgatthe hatthino iva hatthikā. Evaṃ assakā. Kucchitatthe kucchito samaṇo samaṇako. Evaṃ brāhmaṇako, muṇḍako, paṇḍitako, veyyākaraṇako. Saññāyaṃ katako, bhaṭako. Anukampāyaṃ puttako.

ດ້ວຍສູດວ່າ 'ຍະທະນຸປະປັນນາ ນິປາຕານາ ສິດຊັນຕິ' ຍ່ອມລົງ ກະ ປັດໄຈ ໃນອັດທັງຫຼາຍມີ 'ຄ້າຍຄື', 'ໜ້າກຽດ', 'ຊື່ສະເພາະ', 'ຄວາມເອັນດູ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນອັດວ່າ ຄ້າຍຄື ເຊັ່ນ: ສິ່ງທີ່ຄ້າຍຄືຊ້າງ ຊື່ວ່າ ຫັດຖິກາ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ອັດສະກາ. ໃນອັດວ່າ ໜ້າກຽດ ເຊັ່ນ: ສະມະນະຜູ້ໜ້າກຽດ ຊື່ວ່າ ສະມະນະກະ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ພາມມະນະກະ, ມຸນທະກະ (ຄົນຫົວໂລ້ນ), ປັນທິຕະກະ (ຄົນອວດສະຫຼາດ), ເວຍຍາກະຣະນະກະ. ໃນອັດວ່າ ຊື່ສະເພາະ ເຊັ່ນ: ກະຕະກະ, ພະຕະກະ. ໃນອັດວ່າ ຄວາມເອັນດູ ເຊັ່ນ: ບຸດຜູ້ໜ້າເອັນດູ ຊື່ວ່າ ປຸດຕະກະ.

---

Tathā kiṃyatetato parimāṇatthe ttakavantuppaccayā. Kiṃ parimāṇamassāti kittakaṃ. Evaṃ yattakaṃ, tattakaṃ, ettakaṃ. Vantumhi āttañca, yaṃ parimāṇamassāti yāvā, yāvanto[Pg.235], guṇavantusamaṃ. Evaṃ tāvā, tāvanto. Etāvā, etāvanto iccādi.

ເຊັ່ນດຽວກັນ ຫຼັງຈາກ ກິ, ຍະ, ຕະ, ເອຕະ ຍ່ອມລົງ ຕະກະ ແລະ ວັນຕຸ ປັດໄຈ ໃນອັດວ່າ ປະມານ. ເຊັ່ນ: ສິ່ງນີ້ມີປະມານເທົ່າໃດ ຊື່ວ່າ ກິດຕະກະ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ຍັດຕະກະ, ຕັດຕະກະ, ເອັດຕະກະ. ເມື່ອລົງ ວັນຕຸ ປັດໄຈ ຍ່ອມມີການແປງເປັນ ອາ ນຳ ເຊັ່ນ: ສິ່ງນີ້ມີປະມານເທົ່າໃດ ຊື່ວ່າ ຍາວາ, ຍາວັນໂຕ (ແຈກວິພັດເໝືອນ ຄຸນະວັນຕຸ). ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ຕາວາ, ຕາວັນໂຕ, ເອຕາວາ, ເອຕາວັນໂຕ ເປັນຕົ້ນ.

---

‘‘Suvaṇṇena pakata’’nti viggahe –

ໃນຮູບວິເຄາະວ່າ 'ສຸວັນເນນະ ປະກະຕັງ' (ອັນເຮັດແລ້ວດ້ວຍຄຳ) —

---

385. Tappakativacane mayo.

໓໘໕. ສູດວ່າ 'ຕັບປະກະຕิວະຈະເນ ມະໂຍ'.

---

Tappakativacanatthe mayappaccayo hoti, pakarīyatīti pakati, tena pakati tappakati, tappakatiyā vacanaṃ kathanaṃ tappakativacanaṃ. Suvaṇṇamayo ratho, sovaṇṇamayo vā, suvaṇṇamayā bhājanavikati, suvaṇṇamayaṃ bhājanaṃ. Evaṃ rūpiyamayaṃ, rajatamayaṃ, jatumayaṃ, dārumayaṃ, mattikāmayaṃ, iddhiyā nibbattaṃ iddhimayaṃ.

ມະຍະປັດໄຈ ຍ່ອມລົງໃນອັດກ່າວເຖິງປົກກະຕິນັ້ນ, ສິ່ງໃດອັນເຂົາເຮັດແລ້ວ ເຫດນັ້ນສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ປົກກະຕິ, ປົກກະຕິນັ້ນ ຄື ປົກກະຕິດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ, ການກ່າວ ຫຼື ການບອກເຖິງປົກກະຕິນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຕັບປົກກະຕິວະຈະນະ. ເຊັ່ນ: ລົດອັນເຮັດດ້ວຍຄຳ (suvaṇṇamayo ratho ຫຼື sovaṇṇamayo), ພາຊະນະຕ່າງໆ ອັນເຮັດດ້ວຍຄຳ (suvaṇṇamayā bhājanavikati), ພາຊະນະອັນເຮັດດ້ວຍຄຳ (suvaṇṇamayaṃ bhājanaṃ). ເຊັ່ນດຽວກັນ: ອັນເຮັດດ້ວຍເງິນ (rūpiyamayaṃ, rajatamayaṃ), ອັນເຮັດດ້ວຍຄັ່ງ (jatumayaṃ), ອັນເຮັດດ້ວຍໄມ້ (dārumayaṃ), ອັນເຮັດດ້ວຍດິນໜຽວ (mattikāmayaṃ), ອັນສຳເລັດແລ້ວດ້ວຍລິດ ຊື່ວ່າ ອິດທິມະຍະ (iddhimayaṃ).

---

Manato nipphannā manomayā, ayasāpakataṃ ayomayaṃ. Ettha ca ‘‘manogaṇādīna’’nti vattamāne –

ອັນສຳເລັດແລ້ວຈາກໃຈ ຊື່ວ່າ ມະໂນມະຍະ, ອັນເຮັດດ້ວຍເຫຼັກ ຊື່ວ່າ ອະໂຍມະຍະ. ແລະໃນສູດນີ້, ເມື່ອບົດວ່າ 'manogaṇādīnaṃ' ຍັງຕາມໄປຢູ່ -

---

386. Etesamo lope.

໓໘໖. ເອເຕສໂມ ໂລເປ.

---

Etesaṃ manogaṇādīnaṃ anto ottamāpajjate vibhattilope kateti okāro.

ເມື່ອມີການລົບວິບັດແລ້ວ, ອັກສອນສຸດທ້າຍຂອງສັບມີມະໂນຄະນະເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນໂອ.

---

Gavena pakataṃ karīsaṃ, goto nibbattanti vā gomayaṃ. ‘‘Mayo’’tiyogavibhāgena sakatthepi dānameva dānamayaṃ, sīlamayaṃ iccādi.

ຂີ້ງົວອັນເກີດຈາກງົວ ຫຼື ອັນເກີດແລ້ວຈາກງົວ ຊື່ວ່າ ໂຄມະຍະ. ດ້ວຍການແບ່ງສູດວ່າ 'mayo', ມະຍະປັດໄຈ ຍ່ອມລົງໃນອັດຂອງຕົນໄດ້ແດ່ ເຊັ່ນ: ທານນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ທານະມະຍະ, ສີລະມະຍະ ເປັນຕົ້ນ.

---

Saṃsaṭṭhādianekatthataddhitaṃ.

ສັງສັດຖາທິອະເນກັດຖະຕັດທິດ.

---

Bhāvataddhita

ພາວະຕັດທິດ

---

‘‘Alasassa [Pg.236] bhāvo’’ti viggahe –

ໃນຮູບວິເຄາະວ່າ 'Alasassa bhāvo' (ຄວາມເປັນແຫ່ງຄົນກຽດຄ້ານ) -

---

387. Ṇyattatā bhāve tu.

໓໘໗. ນຍະ ຕະ ຕາ ພາເວ ຕຸ.

---

Chaṭṭhiyantato ṇyattatāiccete paccayā honti ‘‘tassa bhāvo’’ iccetasmiṃ atthe, tusaddaggahaṇena ttanaṇeyyādippaccayā ca. Bhavanti etasmā buddhisaddā iti bhāvo, saddappavattinimittaṃ vuccati, vuttañca – ‘‘yassa guṇassa hi bhāvā dabbe saddaniveso tadabhidhāneṇyattatādayo’’ti. Ṇyattattanantānaṃ niccaṃ napuṃsakattaṃ, tāpaccayantassa sabhāvato niccamitthiliṅgatā. Ṇyappaccayoyaṃ guṇavacane brāhmaṇādīhi, tattha ‘‘avaṇṇo ye lopañcā’’ti avaṇṇalopo, ādivuddhi.

ປັດໄຈເຫຼົ່ານີ້ ຄື ນຍະ, ຕະ, ຕາ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກສັບທີ່ມີວິບັດທີ 6 ໃນອັດວ່າ 'ຄວາມເປັນແຫ່ງສິ່ງນັ້ນ', ດ້ວຍການຖືເອົາ 'ຕຸ' ສັບ, ປັດໄຈມີ ຕະນະ ແລະ ເນຍະ ເປັນຕົ້ນ ກໍຍ່ອມລົງໄດ້ແດ່. ຄຳວ່າ 'ພາວະ' ນັ້ນ ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມຮູ້ ແລະ ສຽງ, ເອີ້ນວ່າ ເຫດແຫ່ງການຕັ້ງຂຶ້ນຂອງສັບ. ດັ່ງທີ່ມີກ່າວໄວ້ວ່າ: 'ເພາະຄວາມມີຢູ່ແຫ່ງຄຸນໃດ, ການຕັ້ງສັບໄວ້ໃນເນື້ອຕົວຈຶ່ງມີ, ນຍະ, ຕະ, ຕາ ປັດໄຈເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມລົງໃນການກ່າວເຖິງຄຸນນັ້ນ'. ສັບທີ່ມີ ນຍະ, ຕະ, ຕະນະ ປັດໄຈຢູ່ທ້າຍ ຍ່ອມເປັນນະປຸງສະກະລີງສະεໝີ, ສ່ວນສັບທີ່ມີ ຕາ ປັດໄຈຢູ່ທ້າຍ ໂດຍສະພາວະແລ້ວ ຍ່ອມເປັນອິດຖີລີງສະເໝີ. ນຍະປັດໄຈນີ້ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກຄຸນນະສັບ ແລະ ສັບມີພຣາມເປັນຕົ້ນ. ໃນການລົງປັດໄຈນັ້ນ, ຍ່ອມມີການລົບ ອະ ອັກສອນ ດ້ວຍສູດວ່າ 'avaṇṇo ye lopañcā' ແລະ ມີການເຮັດໃຫ້ຕົ້ນສັບຍາວ.

---

Ālasyaṃ. Evaṃ ārogyaṃ, udaggassa bhāvo odagyaṃ, sakhino bhāvo sakhyaṃ, aṇaṇassa bhāvo āṇaṇyaṃ, vidhavāya bhāvo vedhabyaṃ, dubbalassa bhāvo dubbalyaṃ, capalassa bhāvo cāpalyaṃ.

ອາລັດສະຍະ (ຄວາມກຽດຄ້ານ). ເຊັ່ນດຽວກັນ: ອາໂຣຄະຍະ (ຄວາມບໍ່ມີໂລກ), ຄວາມເປັນແຫ່ງຄົນເບີກບານ ຊື່ວ່າ ໂອດັກຄະຍະ, ຄວາມເປັນແຫ່ງມິດ ຊື່ວ່າ ສັກຂະຍະ, ຄວາມເປັນແຫ່ງຄົນບໍ່ມີໜີ້ ຊື່ວ່າ ອານັນຍະ, ຄວາມເປັນແຫ່ງຍິງໝ້າຍ ຊື່ວ່າ ເວທັບພະຍະ, ຄວາມເປັນແຫ່ງຄົນອ່ອນແອ ຊື່ວ່າ ທຸບພັລຍະ, ຄວາມເປັນແຫ່ງຄົນຄະນອງ ຊື່ວ່າ ຈາປັລຍະ.

---

Viyattassa bhāvo veyyattiyaṃ, maccharassa bhāvo macchariyaṃ. Evaṃ issariyaṃ, ālasiyaṃ, muṇḍiyaṃ, mūḷhiyaṃ. Ettha ‘‘veyyattiya’’ntiādīsu ‘‘tesu vuddhī’’tiādinā yamhi ikārāgamo.

ຄວາມເປັນແຫ່ງຄົນສະຫຼາດ ຊື່ວ່າ ເວຍຍັດຕິຍະ, ຄວາມເປັນແຫ່ງຄົນຕະໜີ່ ຊື່ວ່າ ມັດຊະຣິຍະ. ເຊັ່ນດຽວກັນ: ອິດສະຣິຍະ, ອາລະສິຍະ, ມຸນທິຍະ, ມູລະຫິຍະ. ໃນຄຳວ່າ 'veyyattiya' ເປັນຕົ້ນນີ້, ມີການລົງ ອິ ອັກສອນອາຄົມ ເມື່ອຢູ່ໜ້າ ຍະ ອັກສອນ ດ້ວຍສູດວ່າ 'tesu vuddhī' ເປັນຕົ້ນ.

---

‘‘Paṇḍitassa bhāvo paṇḍitya’’ntiādīsu ‘‘yavataṃ talanadakārānaṃ byañjanāni calañajakāratta’’nti tyakārasaṃyogādīnaṃ calañajakārādesā[Pg.237], dvittaṃ. Paṇḍiccaṃ, bahussutassa bhāvo bāhussaccaṃ, ‘‘tesu vuddhī’’tiādinā ukārassa akāro, evaṃ porohiccaṃ, adhipatissa bhāvo ādhipaccaṃ, muṭṭhassatissa bhāvo muṭṭhassaccaṃ, ivaṇṇalopo. Kusalassa bhāvo kosallaṃ. Evaṃ vepullaṃ, samānānaṃ bhāvo sāmaññaṃ, gilānassa bhāvo gelaññaṃ, ‘‘kvacādimajjhuttarā’’disuttena saṃyoge pare rassattaṃ.

ໃນຄຳວ່າ 'Paṇḍitassa bhāvo paṇḍityaṃ' ເປັນຕົ້ນ, ມີການແປງ ຕະ ຍະ (tya) ທີ່ຊ້ອນກັນ ເປັນ ຈະ ຈະ (cca) ເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍສູດວ່າ 'yavataṃ talanadakārānaṃ byañjanāni calañajakārattaṃ' ແລ້ວຊ້ອນຕົວ ເປັນ ປັນດິດຈະ. ຄວາມເປັນແຫ່ງພະຫູສູດ ຊື່ວ່າ ພາຫຸດສັດຈະ, ມີການແປງ ອຸ ເປັນ ອະ ດ້ວຍສູດວ່າ 'tesu vuddhī' ເປັນຕົ້ນ. ເຊັ່ນດຽວກັນ: ໂປໂຣຫິດຈະ, ຄວາມເປັນແຫ່ງອະທິບໍດີ ຊື່ວ່າ ອາທິປັດຈະ, ຄວາມເປັນແຫ່ງຜູ້ມີສະຕິຫຼົງລືມ ຊື່ວ່າ ມຸດທັດສັດຈະ, ແລະມີການລົບ ອິ ອັກສອນ. ຄວາມເປັນແຫ່ງຄົນສະຫຼາດ ຊື່ວ່າ ໂກສັນລະ. ເຊັ່ນດຽວກັນ: ເວປຸນລະ, ຄວາມເປັນແຫ່ງຄົນສະເໝີກັນ ຊື່ວ່າ ສາມັນຍະ, ຄວາມເປັນແຫ່ງຄົນໄຂ້ ຊື່ວ່າ ເກລັນຍະ, ມີການເຮັດໃຫ້ສຽງສັ້ນເມື່ອມີພະຍັນຊະນະຊ້ອນຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ດ້ວຍສູດວ່າ 'kvacādimajjhuttarā' ເປັນຕົ້ນ.

---

Suhadassa bhāvosohajjaṃ. Evaṃ vesārajjaṃ, kusīdassabhāvokosajjaṃ, ‘‘tesu vuddhī’’tiādinā īkārassa akāro. Tathā ‘‘purisassa bhāvo porisa’’ntiādīsu ‘‘yavataṃ talanā’’disutte kāraggahaṇena yavataṃ sakārakacaṭapavaggānaṃ sakārakacaṭapavaggādesā. Sumanassa bhāvo somanassaṃ. Evaṃ domanassaṃ, sovacassaṃ, dovacassaṃ, ettha sakārāgamo. Tathā nipakassa bhāvo nepakkaṃ, dvittaṃ. Evaṃ ādhikkaṃ, dubhagassa bhāvo dobhaggaṃ, vāṇijassa bhāvo vāṇijjaṃ, rājino bhāvo rajjaṃ, ‘‘kvacā’’dinā rassattaṃ. Sarūpassa bhāvo sāruppaṃ. Evaṃ opammaṃ, sokhummaṃ.

... ຄວາມເປັນແຫ່ງມິດສະຫາຍ ຊື່ວ່າ ໂsaved ໂສຫັດຈະ. ເຊັ່ນດຽວກັນ: ເວສາຣັດຈະ, ຄວາມເປັນແຫ່ງຄົນກຽດຄ້ານ ຊື່ວ່າ ໂກສັດຈະ, ມີການແປງ ອີ ເປັນ ອະ ດ້ວຍສູດວ່າ 'tesu vuddhī' ເປັນຕົ້ນ. ເຊັ່ນດຽວກັນ, ໃນຄຳວ່າ 'purisassa bhāvo porisaṃ' ເປັນຕົ້ນ, ດ້ວຍການຖືເອົາ 'ກາຣະ' ໃນສູດ 'yavataṃ talanā' ເປັນຕົ້ນ, ຈຶ່ງມີການແປງ ຍະ ທີ່ຢູ່ຮ່ວມກັບ ສະ, ກະ, ຈະ, ຕະ, ປະ ວັກ ເປັນ ສະ, ກະ, ຈະ, ຕະ, ປະ ວັກ ນັ້ນເອງ. ຄວາມເປັນແຫ່ງຜູ້ມີໃຈດີ ຊື່ວ່າ ໂສມະນັດ. ເຊັ່ນດຽວກັນ: ໂທມະນັດ, ໂສວະຈັດຈະ, ໂທວະຈັດຈະ, ໃນຄຳເຫຼົ່ານີ້ມີການລົງ ສະ ອັກສອນອາຄົມ. ເຊັ່ນດຽວກັນ, ຄວາມເປັນແຫ່ງຄົນມີປັນຍາຮັກສາຕົນ ຊື່ວ່າ ເນປັກກະ, ມີການຊ້ອນຕົວ. ເຊັ່ນດຽວກັນ: ອາທິກກະ, ຄວາມເປັນແຫ່ງຄົນມີໂຊກຮ້າຍ ຊື່ວ່າ ໂທພັກຄະ, ຄວາມເປັນແຫ່ງພໍ່ຄ້າ ຊື່ວ່າ ວານິດຈະ, ຄວາມເປັນແຫ່ງພຣະຣาຊາ ຊື່ວ່າ ຣັດຈະ, ມີການເຮັດໃຫ້ສຽງສັ້ນດ້ວຍສູດວ່າ 'kvacā' ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມເປັນແຫ່ງຜູ້ມີຮູບຮ່າງເໝາະສົມ ຊື່ວ່າ ສາຣຸບປະ. ເຊັ່ນດຽວກັນ: ໂອປຳມະ, ໂສຂຸມມະ.

---

Tathassa bhāvo tacchaṃ, dummedhassa bhāvo dummejjhaṃ, samaṇassa bhāvo sāmaññaṃ. Evaṃ brāhmaññaṃ, nipuṇassa bhāvo nepuññaṃ. ‘‘Taccha’’ntiādīsupi kāraggahaṇeneva yavataṃ thadhaṇakārānaṃ chajhañakārādesā.

ຄວາມເປັນຈິງ ຊື່ວ່າ ຕັດຊະ, ຄວາມເປັນແຫ່ງຄົນມີປັນຍາຊົ່ວ ຊື່ວ່າ ທຸມເມດຊະ, ຄວາມເປັນແຫ່ງສະມະນະ ຊື່ວ່າ ສາມັນຍະ. ເຊັ່ນດຽວກັນ: ພຣາມມັນຍະ, ຄວາມເປັນແຫ່ງຄົນສະຫຼາດ ຊື່ວ່າ ເນປຸນຍະ. ໃນຄຳວ່າ 'tacchaṃ' ເປັນຕົ້ນນີ້, ກໍດ້ວຍການຖືເອົາ 'ກາຣະ' ນັ້ນເອງ ຈຶ່ງມີການແປງ ຍະ ທີ່ຢູ່ຮ່ວມກັບ ຖະ, ທະ, ນະ ເປັນ ສະ, ຊະ, ຍະ.

---

Ttatāpaccayesu [Pg.238]– paṃsukūlikassa bhāvo paṃsukūlikattaṃ, paṃsukūlikatā. Evaṃ tecīvarikattaṃ, tecīvarikatā, odarikattaṃ, odarikatā, manussattaṃ, manussatā jāti, nīlattaṃ, nīlatā guṇo, yācakattaṃ, yācakatā kriyā, daṇḍittaṃ, daṇḍitā dabbaṃ, saccavāditā, pāramitā, kataññutā, sabbaññutā, ‘‘kvacā’’dinā tāpaccaye rassattaṃ, appicchatā, asaṃsaggatā, bhassārāmatā, niddārāmatā, lahutā iccādi.

ໃນປັດໄຈຄື ຕະ ແລະ ຕາ: ຄວາມເປັນແຫ່ງຜູ້ຊົງຜ້າບັງສະກຸນ ຊື່ວ່າ ປັງສຸກູລິກັດຕະ ຫຼື ປັງສຸກູລິກະຕາ. ເຊັ່ນດຽວກັນ: ເຕຈີວະຣິກັດຕະ, ເຕຈີວະຣິກະຕາ, ໂອດະຣິກັດຕະ, ໂອດະຣິກະຕາ, ມະນຸດສັດຕະ, ມະນຸດສະຕາ ເປັນຊາດ, ນີລັດຕະ, ນີລະຕາ ເປັນຄຸນ, ຍາຈະກັດຕະ, ຍາຈະກະຕາ ເປັນກິລິຍາ, ທັນດິດຕະ, ທັນດິຕາ ເປັນວັດຖຸ, ສັດຈະວาທິຕາ, ປາຣະມິຕາ, ກະຕັນຍູຕາ, ສັບພັນຍູຕາ, ມີການເຮັດໃຫ້ສຽງສັ້ນໃນ ຕາ ປັດໄຈ ດ້ວຍສູດວ່າ 'kvacā' ເປັນຕົ້ນ, ອັບປິດສະຕາ, ອະສັງສັກຄະຕາ, ພັດສາຣາມະຕາ, ນິດທາຣາມະຕາ, ລະຫຸຕາ ເປັນຕົ້ນ.

---

Ttanapaccaye – puthujjanassa bhāvo puthujjanattanaṃ, vedanattanaṃ, jāyattanaṃ.

ໃນ ຕະນະ ປັດໄຈ: ຄວາມເປັນແຫ່ງປຸຖຸຊົນ ຊື່ວ່າ ປຸຖຸຊະນັດຕະນະ, ເວດະນັດຕະນະ, ຊາຍັດຕະນະ.

---

Ṇeyye – sucissa bhāvo soceyyaṃ. Evaṃ ādhipabheyyaṃ, kavissa bhāvokāveyyaṃ, thenassa bhāvo theyyaṃ, mahāvuttinā nakārassa lopo.

ໃນ ເນຍະ ປັດໄຈ: ຄວາມເປັນແຫ່ງຄົນສະອາດ ຊື່ວ່າ ໂສໄຈຍະ. ເຊັ່ນດຽວກັນ: ອາທິປັດໄພຍະ, ຄວາມເປັນແຫ່ງກວີ ຊື່ວ່າ ກາເວຍຍະ, ຄວາມເປັນແຫ່ງຂະໂມຍ ຊື່ວ່າ ເຖຍຍະ, ມີການລົບ ນະ ອັກສອນ ດ້ວຍມະຫາວຸດຕິ.

---

‘‘Ṇyattatā’’ti yogavibhāgena kammani, sakatthe ca ṇyādayo, vīrānaṃ bhāvo, kammaṃ vā vīriyaṃ, paribhaṭassa kammaṃ pāribhaṭyaṃ, pāribhaṭyassa bhāvo pāribhaṭyatā. Evaṃ sovacassatā, bhisaggassa kammaṃ bhesajjaṃ, byāvaṭassa kammaṃ veyyāvaccaṃ, saṭhassa bhāvo, kammaṃ vā sāṭheyyaṃ.

ດ້ວຍການແບ່ງສູດວ່າ 'Ṇyattatā', ປັດໄຈມີ ນຍະ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມລົງໃນອັດແຫ່ງກຳ ແລະ ໃນອັດຂອງຕົນໄດ້ແດ່. ຄວາມເປັນ ຫຼື ການກະທຳແຫ່ງຄົນກ້າຫານ ຊື່ວ່າ ວີຣິຍະ, ການກະທຳແຫ່ງຄົນຮັບໃຊ້ ຊື່ວ່າ ປາຣິພັດຈະ, ຄວາມເປັນແຫ່ງການກະທຳຂອງຄົນຮັບໃຊ້ ຊື່ວ່າ ປາຣິພັດຈະຕາ. ເຊັ່ນດຽວກັນ: ໂສວະຈັດສະຕາ, ການກະທຳແຫ່ງແພດ ຊື່ວ່າ ເພສັດຊະ, ການກະທຳແຫ່ງຜູ້ຂົນຂວາຍ ຊື່ວ່າ ເວຍຍາວັດຈະ, ຄວາມເປັນ ຫຼື ການກະທຳແຫ່ງຄົນໂອ້ອວດ ຊື່ວ່າ ສາໄຖຍະ.

---

Sakatthe pana – yathābhūtameva yathābhuccaṃ, karuṇāyeva kāruññaṃ, pattakālameva pattakallaṃ, ākāsānantameva [Pg.239] ākāsānañcaṃ, kāyapāguññameva kāyapāguññatā iccādi.

ສ່ວນໃນອັດຂອງຕົນ ເຊັ່ນ: ຄວາມເປັນຈິງນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ຍະຖາພຸດຈະ, ຄວາມກະລຸນານັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ກາຣຸນຍະ, ເວລາອັນຄວນນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ປັດຕະກັນລະ, ອາກາດອັນຫາທີ່ສຸດບໍ່ໄດ້ນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ອາກາສານັນຈະ, ຄວາມຄ່ອງແຄ່ວແຫ່ງກາຍນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ກາຍະປາຄຸນຍະຕາ ເປັນຕົ້ນ.

---

‘‘Visamassa bhāvo’’ti viggahe –

ໃນຮູບວິເຄາະວ່າ 'Visamassa bhāvo' (ຄວາມເປັນແຫ່ງສະພາບທີ່ບໍ່ສະເໝີ) -

---

‘‘Ttatā, bhāve’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ 'ttatā' ແລະ 'bhāve' ຍັງຕາມໄປຢູ່.

---

388. Ṇa visamādīhi.

໓໘໘. ນະ ວິສະມາທີຫິ.

---

Visamaiccevamādīhi chaṭṭhiyantehi ṇappaccayo hoti, tta tā ca ‘‘tassa bhāvo’’ iccetasmiṃ atthe. Ākatigaṇoyaṃ. Vesamaṃ, visamattaṃ, visamatā. Sucissa bhāvo socaṃ, sucittaṃ, sucitā, garuno bhāvo gāravo, ādivuddhi, ‘‘o sare cā’’ti sutte casaddaggahaṇena ukārassa ca avādeso. Paṭuno bhāvo pāṭavaṃ, paṭuttaṃ, paṭutā.

ນະ ປັດໄຈ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກສັບມີ ວິສະມະ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ມີວິບັດທີ 6, ແລະ ຕະ, ຕາ ປັດໄຈ ກໍຍ່ອມລົງໃນອັດວ່າ 'ຄວາມເປັນແຫ່ງສິ່ງນັ້ນ'. ນີ້ແມ່ນອາກະຕິຄະນະ. ເຊັ່ນ: ເວສະມະ, ວິສະມັດຕະ, ວິສະມະຕາ. ຄວາມເປັນແຫ່ງຄົນສະອາດ ຊື່ວ່າ ໂສຈະ, ສຸຈິດຕະ, ສຸຈິຕາ. ຄວາມເປັນແຫ່ງຄູ ຊື່ວ່າ ຄາຣະວະ, ມີການເຮັດໃຫ້ຕົ້ນສັບຍາວ, ແລະມີການແປງ ອຸ ເປັນ ອະວະ ດ້ວຍການຖືເອົາ 'ຈະ' ສັບ ໃນສູດວ່າ 'o sare cā'. ຄວາມເປັນແຫ່ງຄົນສະຫຼາດ ຊື່ວ່າ ປາຕະວະ, ປະຕຸດຕະ, ປະຕຸຕາ.

---

Ujuno bhāvo ajjavaṃ, muduno bhāvo maddavaṃ iccatra ‘‘āttañcā’’ti ṇamhi ikārukārānaṃ āttaṃ, dvibhāvo, saṃyoge ādirassattañca. Ujutā, mudutā. Evaṃ isissa bhāvo ārisyaṃ, āsabhaṃ, kumārassa bhāvokomāraṃ, yuvassa bhāvo yobbanaṃ, mahāvuttinā nakārāgamo, paramānaṃ bhāvo, kammaṃ vā pāramī dānādikriyā, ‘‘ṇavaṇikā’’disuttena īpaccayo, samaggānaṃ bhāvo sāmaggī.

... ຄວາມເປັນແຫ່ງຄົນຊື່ ຊື່ວ່າ ອັດຊະວະ, ຄວາມເປັນແຫ່ງຄົນອ່ອນໂຍນ ຊື່ວ່າ ມັດທະວະ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານີ້, ມີການແປງ ອິ ແລະ ອຸ ເປັນ ອາ ດ້ວຍສູດວ່າ 'āttañcā' ເມື່ອມີ ນະ ປັດໄຈ, ມີການຊ້ອນຕົວ, ແລະມີການເຮັດໃຫ້ຕົ້ນສັບສັ້ນເມື່ອມີພະຍັນຊະນະຊ້ອນ. ອຸຊຸຕາ, ມຸດຸຕາ. ເຊັ່ນດຽວກັນ: ຄວາມເປັນແຫ່ງລືສີ ຊື່ວ່າ ອາຣິດສະຍະ, ອາສະພະ, ຄວາມເປັນແຫ່ງກຸມານ ຊື່ວ່າ ໂກມາຣະ, ຄວາມເປັນແຫ່ງຄົນໜຸ່ມ ຊື່ວ່າ ໂຢບພະນະ, ມີການລົງ ນະ ອັກສອນອາຄົມ ດ້ວຍມະຫາວຸດຕິ. ຄວາມເປັນ ຫຼື ການກະທຳແຫ່ງບຸກຄົນຜູ້ປະເສີດ ຊື່ວ່າ ປາຣະມີ ຄື ກິລິຍາມີທານເປັນຕົ້ນ, ມີການລົງ ອີ ປັດໄຈ ດ້ວຍສູດວ່າ 'ṇavaṇikā' ເປັນຕົ້ນ. ຄວາມເປັນແຫ່ງຄົນພ້ອມພຽງກັນ ຊື່ວ່າ ສາມັກຄີ.

---

389. Ramaṇīyādito kaṇa.

໓໘໙. ຣະມະນີຍາທິໂຕ ກະນະ.

---

Ramaṇīyaiccevamādito kaṇapaccayo hoti, tta tā ca bhāvatthe. Ramaṇīyassa bhāvo rāmaṇīyakaṃ, ramaṇīyattaṃ, ramaṇīyatā[Pg.240]. Evaṃ mānuññakaṃ, manuññattaṃ, manuññatā, piyarūpakaṃ, piyarūpattaṃ, piyarūpatā, kalyāṇakaṃ, kalyāṇattaṃ, kalyāṇatā, corakaṃ, corikā vā, corattaṃ, coratā, aḍḍhakaṃ, aḍḍhattaṃ, aḍḍhatā iccādi.

ຄວາມເປັນແຫ່ງສະຖານທີ່ອັນໜ້າຢິນດີ ຊື່ວ່າ ຣາມະນີຍະກະ, ຣະມະນີຍັດຕະ, ຣະມະນີຍະຕາ. ເຊັ່ນດຽວກັນ: ມານຸນຍະກະ, ມະນຸນຍັດຕະ, ມະນຸນຍະຕາ, ປິຍະຣູບປະກະ, ປິຍະຣູບປັດຕະ, ປິຍະຣູບປະຕາ, ກັນຍານະກະ, ກັນຍານັດຕະ, ກັນຍານະຕາ, ໂຈຣະກະ, ໂຈຣິກາ, ໂຈຣັດຕະ, ໂຈຣະຕາ, ອັດທະກະ, ອັດທັດຕະ, ອັດທະຕາ ເປັນຕົ້ນ.

---

Bhāvataddhitaṃ.

ຈົບ ພາວະຕັດທິດ.

---

Visesataddhita

ວິເສສະຕັດທິດ

---

‘‘Sabbe ime pāpā ayamimesaṃ visesena pāpo’’ti viggahe –

ໃນຮູບວິເຄາະວ່າ 'Sabbe ime pāpā ayamimesaṃ visesena pāpo' (ຊົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ທັງໝົດເປັນຄົນຊົ່ວ, ບຸກຄົນນີ້ເປັນຄົນຊົ່ວເປັນພິເສດກວ່າຊົນເຫຼົ່ານີ້) -

---

390. Visese taratamisikiyiṭṭhā.

໓໙໐. ວິເສເສ ຕະຣະ ຕະມະ ອິສິກະ ອິຍະ ອິດຖາ.

---

Visesatthe tara tama isika iya iṭṭhaiccete paccayā honti. Pāpataro, pāpatarā, pāpataraṃ. Tatopi adhiko pāpatamo, pāpatamā, pāpatamaṃ. Pāpisiko, pāpisikā, pāpisikaṃ. Pāpiyo, pāpiyā, pāpiyaṃ. Pāpiṭṭho, pāpiṭṭhā, pāpiṭṭhaṃ. Atisayena pāpiṭṭho, pāpiṭṭhataro. Evaṃ paṭutaro, paṭutamo, paṭisiko, paṭiyo, paṭiṭṭho. Sabbesaṃ atisayena varo varataro, varatamo, varisiko, variyo, variṭṭho. Evaṃ paṇītataro, paṇītatamo.

ປັດໄຈເຫຼົ່ານີ້ ຄື ຕະຣະ, ຕະມະ, ອິສິກະ, ອິຍະ, ອິດຖະ ຍ່ອມລົງໃນອັດວິເສດ. ເຊັ່ນ: ປາປະຕະຣະ (ຊົ່ວກວ່າ). ຊົ່ວຍິ່ງກວ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ປາປະຕະມະ (ຊົ່ວທີ່ສຸດ). ປາປິສິກະ, ປາປິຍະ, ປາປິດຖະ. ຜູ້ຊົ່ວຢ່າງຍິ່ງ ຊື່ວ່າ ປາປິດຖະຕະຣະ. ເຊັ່ນດຽວກັນ: ປະຕຸຕະຣະ, ປະຕຸຕະມະ, ປະຕິສິກະ, ປະຕິຍະ, ປະຕິດຖະ. ຜູ້ປະເສີດຢ່າງຍິ່ງກວ່າທຸກຄົນ ຊື່ວ່າ ວະຣະຕະຣະ, ວະຣະຕະມະ, ວະຣິສິກະ, ວະຣິຍະ, ວະຣິດຖະ. ເຊັ່ນດຽວກັນ: ປະນີຕະຕະຣະ, ປະນີຕະຕະມະ.

---

‘‘Sabbe ime vuḍḍhā ayamimesaṃ visesena vuḍḍho’’ti atthe iyaiṭṭhappaccayā honti.

ໃນອັດວ່າ 'ຊົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ທັງໝົດເປັນຜູ້ຈະເລີນ, ບຸກຄົນນີ້ເປັນຜູ້ຈະເລີນເປັນພິເສດກວ່າຊົນເຫຼົ່ານີ້', ອິຍະ ແລະ ອິດຖະ ປັດໄຈ ຍ່ອມລົງ.

---

391. Vuḍḍhassa [Pg.241] jo iyiṭṭhesu.

໓໙໑. ວຸດທັດສະ ໂຈ ອິຍິດເຖສຸ.

---

Sabbasseva vuḍḍhasaddassa jo hoti iya iṭṭhaiccetesu paccayesu. Jeyyo, jeṭṭho, ettha ca ‘‘saralopādi’’sutte tuggahaṇena lopamakatvā ‘‘sarā sare lopa’’nti pubbasare lutte ‘‘kvacāsavaṇṇaṃ lutte’’ti ekāro.

ຍ່ອມມີການແປງ 'ວຸດທະ' ສັບທັງໝົດ ເປັນ 'ຊະ' ເມື່ອມີ ອິຍະ ແລະ ອິດຖະ ປັດໄຈເຫຼົ່ານີ້ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. ເຊັ່ນ: ເຊຍຍະ, ເຊດຖະ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານີ້, ດ້ວຍການຖືເອົາ 'ຕຸ' ໃນສູດ 'saralopādi' ຈຶ່ງບໍ່ມີການລົບ, ແຕ່ເມື່ອລົບສະຫຼະໜ້າດ້ວຍສູດ 'sarā sare lopa' ແລ້ວ, ຈຶ່ງແປງເປັນ ເອ ດ້ວຍສູດ 'kvacāsavaṇṇaṃ lutte'.

---

‘‘Iyiṭṭhesū’’ti adhikāro, ‘‘jo’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ 'iyiṭṭhesu' ເປັນບົດກຳນົດ ແລະ ບົດວ່າ 'jo' ກໍຍັງຕາມໄປຢູ່.

---

392. Pasatthassa so ca.

໓໙໒. ປະສັດຖັດສະ ໂສ ຈະ.

---

Sabbasseva pasatthasaddassa sādeso hoti, jo ca iyiṭṭhesu. Ayañca pasattho ayañca pasattho sabbe ime pasatthā ayamimesaṃ visesena pasatthoti seyyo, seṭṭho, jeyyo, jeṭṭho.

ຍ່ອມມີການແປງ 'ປະສັດຖະ' ສັບທັງໝົດ ເປັນ 'ສະ' ແລະ ເປັນ 'ຊະ' ເມື່ອມີ ອິຍະ ແລະ ອິດຖະ ປັດໄຈຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. ໃນຮູບວິເຄາະວ່າ 'ບຸກຄົນນີ້ກໍເປັນຜູ້ປະເສີດ, ບຸກຄົນນີ້ກໍເປັນຜູ້ປະເສີດ, ຊົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ທັງໝົດເປັນຜູ້ປະເສີດ, ບຸກຄົນນີ້ເປັນຜູ້ປະເສີດເປັນພິເສດກວ່າຊົນເຫຼົ່ານີ້' ຊື່ວ່າ ເສຍຍະ, ເສດຖະ, ເຊຍຍະ, ເຊດຖະ.

---

393. Antikassa nedo.

໓໙໓. ອັນຕິກັດສະ ເນໂທ.

---

Sabbasseva antikasaddassa nedādeso hoti iyiṭṭhesu. Visesena antikoti nediyo, nediṭṭho.

ຍ່ອມມີການແປງ 'ອັນຕິກະ' ສັບທັງໝົດ ເປັນ 'ເນທະ' ເມື່ອມີ ອິຍະ ແລະ ອິດຖະ ປັດໄຈຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. ຜູ້ໃກ້ເປັນພິເສດ ຊື່ວ່າ ເນທິຍະ, ເນທິດຖະ.

---

394. Bāḷhassa sādho.

໓໙໔. ພານຫັດສະ ສາໂທ.

---

Sabbasseva bāḷhasaddassa sādhādeso hoti iyiṭṭhesu. Visesena bāḷhoti sādhiyo, sādhiṭṭho.

ຍ່ອມມີການແປງ 'ພານຫະ' ສັບທັງໝົດ ເປັນ 'ສາທະ' ເມື່ອມີ ອິຍະ ແລະ ອິດຖະ ປັດໄຈຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. ຜູ້ແຂງແຮງເປັນພິເສດ ຊື່ວ່າ ສາທິຍະ, ສາທິດຖະ.

---

395. Appassa kaṇa.

໓໙໕. ອັບປັດສະ ກະນະ.

---

Sabbassa appasaddassa kaṇa hoti iyiṭṭhesu. Visesena appoti kaṇiyo, kaṇiṭṭho.

ຍ່ອມມີການແປງ 'ອັບປະ' ສັບທັງໝົດ ເປັນ 'ກະນະ' ເມື່ອມີ ອິຍະ ແລະ ອິດຖະ ປັດໄຈຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. ຜູ້ໜ້ອຍເປັນພິເສດ ຊື່ວ່າ ກະນິຍະ, ກະນິດຖະ.

---

‘‘Visesena yuvā’’ti atthe ‘‘kaṇa’’iti vattate.

ໃນອັດວ່າ 'ຜູ້ໜຸ່ມເປັນພິເສດ', ບົດວ່າ 'kaṇa' ຍັງຕາມໄປຢູ່.

---

396. Yuvānañca[Pg.242].

໓໙໖. ຍຸວານັນຈະ.

---

Sabbassa yuvasaddassa kaṇa hoti iyiṭṭhesu. ‘‘Tesu vuddhī’’tiādinā ṇakārassa nakāro. Kaniyo, kaniṭṭho.

ຍ່ອມມີການແປງ 'ຍຸວະ' ສັບທັງໝົດ ເປັນ 'ກະນະ' ເມື່ອມີ ອິຍະ ແລະ ອິດຖະ ປັດໄຈຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. ມີການແປງ ນະ ອັກສອນ ເປັນ ນະ ອັກສອນ ດ້ວຍສູດວ່າ 'tesu vuddhī' ເປັນຕົ້ນ. ເປັນ ກະນິຍະ, ກະນິດຖະ.

---

397. Vantu mantu vīnañca lopo.

໓໙໗. ວັນຕຸ ມັນຕຸ ວີນັນຈະ ໂລໂປ.

---

Vantumantuvī iccetesaṃ paccayānaṃ lopo hoti iyiṭṭhesu. Sabbe ime guṇavanto ayamimesaṃ visesena guṇavāti guṇiyo, guṇiṭṭho, visesena satimāti satiyo, satiṭṭho, visesena medhāvīti medhiyo, medhiṭṭho iccādi.

ຍ່ອມມີການລົບປັດໄຈເຫຼົ່ານີ້ ຄື ວັນຕຸ, ມັນຕຸ, ວີ ເມື່ອມີ ອິຍະ ແລະ ອິດຖະ ປັດໄຈຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. ໃນຮູບວິເຄາະວ່າ 'ຊົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ທັງໝົດເປັນຜູ້ມີຄຸນ, ບຸກຄົນນີ້ເປັນຜູ້ມີຄຸນເປັນພິເສດກວ່າຊົນເຫຼົ່ານີ້' ຊື່ວ່າ ຄຸນິຍະ, ຄຸນິດຖະ. ຜູ້ມີສະຕິເປັນພິເສດ ຊື່ວ່າ ສະຕິຍະ, ສະຕິດຖະ. ຜູ້ມີປັນຍາເປັນພິເສດ ຊື່ວ່າ ເມທິຍະ, ເມທິດຖະ ເປັນຕົ້ນ.

---

Visesataddhitaṃ.

ຈົບ ວິເສສະຕັດທິດ.

---

Assatthitaddhita

ອັດສັດຖິຕັດທິດ

---

‘‘Medhā yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatī’’ti viggahe –

ໃນຮູບວິເຄາະວ່າ 'Medhā yassa atthi, tasmiṃ vā vijjati' (ປັນຍາຂອງບຸກຄົນໃດມີຢູ່, ຫຼື ປັນຍາຍ່ອມມີຢູ່ໃນບຸກຄົນໃດ) -

---

398. Tadassatthīti vī ca.

໓໙໘. ຕະທັດສັດຖີຕິ ວີ ຈະ.

---

Paṭhamāvibhatyantā ‘‘tadassa atthi, tasmiṃ vā vijjati’’ iccetesvatthesu vīpaccayo hoti. Medhāmāyā saddehi cāyaṃ. Medhāvī, medhāvino. Itthiyaṃ īkārantattā ‘‘patibhikkhurājīkārantehi inī’’ti inī, medhāvinī, medhāviniyo. Napuṃsake medhāvi kulaṃ. Evaṃ māyāvī, māyāvinī, māyāvi cittaṃ.

ວີ ປັດໄຈ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກສັບທີ່ມີປະຖົມມາຄະວິບັດ ໃນອັດເຫຼົ່ານີ້ວ່າ 'ສິ່ງນັ້ນຂອງບຸກຄົນນັ້ນມີຢູ່, ຫຼື ສິ່ງນັ້ນຍ່ອມມີຢູ່ໃນບຸກຄົນນັ້ນ'. ປັດໄຈນີ້ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກສັບວ່າ ເມທາ ແລະ ມາຍາ. ເປັນ ເມທາວີ, ເມທາວິໂນ. ໃນອິດຖີລີງ, ເພາະເປັນ ອີ ກາຣັນ, ຈຶ່ງລົງ ອິນີ ປັດໄຈ ດ້ວຍສູດວ່າ 'patibhikkhurājīkārantehi inī' ເປັນ ເມທາວິນີ, ເມທາວິນິໂຍ. ໃນນະປຸງສະກະລີງ ເປັນ ເມທາວິ ກຸລັງ. ເຊັ່ນດຽວກັນ: ມາຍາວີ, ມາຍາວິນີ, ມາຍາວິ ຈິດຕັງ.

---

Caggahaṇena so i lava ālādippaccayā ca. Yathā – sumedhā yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatīti sumedhaso, rassattaṃ. Evaṃ lomaso. Picchaṃ assa atthi, tasmiṃ [Pg.243] vā vijjatīti picchilo. Evaṃ phenilo, tuṇḍilo, jaṭilo. Kesā assa atthīti kesavo, vācālo iccādi.

ດ້ວຍການຖືເອົາ 'ຈະ' ສັບ, ປັດໄຈມີ ສະ, ອິ, ລະ, ວະ, ອາລະ ເປັນຕົ້ນ ກໍຍ່ອມລົງໄດ້ແດ່. ເຊັ່ນ: ຜູ້ມີປັນຍາດີ ຊື່ວ່າ ສຸເມທະສະ, ມີການເຮັດໃຫ້ສຽງສັ້ນ. ເຊັ່ນດຽວກັນ: ໂລມະສະ (ຜູ້ມີຂົນຫຼາຍ). ຜູ້ມີຂົນຫາງ ຊື່ວ່າ ພິດສิລະ. ເຊັ່ນດຽວກັນ: ເພນິລະ, ຕຸນທິລະ, ຊະຕິລະ. ຜູ້ມີຜົມ ຊື່ວ່າ ເກສະວະ, ວາຈາລະ ເປັນຕົ້ນ.

---

‘‘Tapo assa atthi, tasmiṃ vā vijjatī’’ti viggahe –

ໃນຮູບວິເຄາະວ່າ 'Tapo assa atthi, tasmiṃ vā vijjati' (ຕະບະຂອງບຸກຄົນໃດມີຢູ່, ຫຼື ຕະບະຍ່ອມມີຢູ່ໃນບຸກຄົນໃດ) -

---

‘‘Tadassatthī’’ti adhikāro.

ບົດວ່າ 'tadassatthi' ເປັນບົດກຳນົດ.

---

399. Tapādito sī.

໓໙໙. ຕະປາທິໂຕ ສີ.

---

Tapaiccevamādito sīpaccayo hoti ‘‘tadassatthi’’ iccetasmiṃ atthe. Sassa dvibhāvo. Tapassī, tapassino, tapassinī, tapassi. Evaṃ tejassī, yasassī, manassī, payassī.

ສີ ປັດໄຈ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກສັບມີ ຕະປະ ເປັນຕົ້ນ ໃນອັດວ່າ 'ສິ່ງນັ້ນຂອງບຸກຄົນນັ້ນມີຢູ່'. ມີການຊ້ອນ ສະ ອັກສອນ. ເປັນ ຕະປັດສີ, ຕະປັດສິໂນ, ຕະປັດສິນີ, ຕະປັດສິ. ເຊັ່ນດຽວກັນ: ເຕຊັດສີ, ຍະສັດສີ, ມະນັດສີ, ປະຍັດສີ.

---

‘‘Daṇḍo assa atthi, tasmiṃ vā vijjatī’’ti viggahe –

ໃນຮູບວິເຄາະວ່າ 'Daṇḍo assa atthi, tasmiṃ vā vijjati' (ໄມ້ເທົ້າຂອງບຸກຄົນໃດມີຢູ່, ຫຼື ໄມ້ເທົ້າຍ່ອມມີຢູ່ໃນບຸກຄົນໃດ) -

---

400. Daṇḍādito ikaī.

໔໐໐. ຫຼັງຈາກທັນດະສັບເປັນຕົ້ນ ລົງ ອິກ ແລະ ອີ ປັດໄຈ.

---

Ādisaddoyaṃ pakārattho, daṇḍaiccevamādito avaṇṇantā ika ī iccete paccayā honti ‘‘tadassatthi’’ iccetasmiṃ atthe. Daṇḍiko, daṇḍī, daṇḍino, daṇḍinī. Evaṃ māliko, mālī, mālinī, chattiko, chattī, rūpiko, rūpī, kesiko, kesī, saṅghī, ñāṇī, hatthī iccādi.

ອາທິສັບນີ້ ມີອັດວ່າປະການ (ປະເພດ). ຫຼັງຈາກສັບທີ່ມີ ອະວັນນະ (ອະ, ອາ) ເປັນທີ່ສຸດ ເຊັ່ນ ທັນດະ ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ລົງ ອິກ ແລະ ອີ ປັດໄຈເຫຼົ່ານີ້ ໃນອັດວ່າ 'ສິ່ງນັ້ນມີແກ່ຜູ້ນັ້ນ' (ຕທັສສັຕຖິ). ເຊັ່ນ ທັນດິໂກ, ທັນດີ, ທັນດິໂນ, ทັນດິນີ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ມາລິໂກ, ມາລີ, ມາລິນີ, ຊັຕຕິໂກ, ຊັຕຕີ, ຮູປິໂກ, ຮູປີ, ເກສິໂກ, ເກສີ, ສັງຄີ, ຍານີ, ຫັຕຖີ ເປັນຕົ້ນ.

---

401. Madhvādito ro.

໔໐໑. ຫຼັງຈາກມະທຸສັບເປັນຕົ້ນ ລົງ ຣະ ປັດໄຈ.

---

Madhuādito rappaccayo hoti ‘‘tadassatthī’’ti atthe. Madhu assa atthi, tasmiṃ vā vijjatīti madhuro guḷo, madhurā sakkharā, madhuraṃ khīraṃ, kuñjā hanū etassa santīti kuñjaro, sabbasmiṃ [Pg.244] vattabbe mukhamassa atthīti mukharo, susi assa atthīti susiro. Evaṃ ruciro, nagaro.

ຫຼັງຈາກມະທຸສັບເປັນຕົ້ນ ລົງ ຣະ ປັດໄຈ ໃນອັດວ່າ 'ສິ່ງນັ້ນມີແກ່ຜູ້ນັ້ນ'. ວິເຄາະວ່າ 'ນ້ຳເຜິ້ງມີແກ່ສິ່ງນັ້ນ ຫຼື ມີຢູ່ໃນສິ່ງນັ້ນ' ເປັນ ມະທຸໂຣ ຄຸໂລ (ນ້ຳອ້ອຍຫວານ), ມະທຸຣາ ສັກຂະຣາ (ນ້ຳຕານຫວານ), ມະທຸຣັງ ຂີຣັງ (ນ້ຳນົມຫວານ). ວິເຄາະວ່າ 'ປຸ່ມແກ້ມທັງຫຼາຍມີແກ່ສັດນີ້' ເປັນ ກຸນຊະໂຣ (ຊ້າງ). ວິເຄາະວ່າ 'ປາກມີແກ່ຜູ້ນັ້ນໃນຄຳທີ່ຄວນເວົ້າທັງປວງ' ເປັນ ມຸຂະໂຣ (ຄົນປາກໂປ້ງ). ວິເຄາະວ່າ 'ຊ່ອງຫວ່າງມີຢູ່ໃນສິ່ງນັ້ນ' ເປັນ ສຸສິໂຣ (ສິ່ງທີ່ເປັນໂພງ). ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ຣຸຈິໂຣ, ນະຄະໂຣ.

---

‘‘Guṇo assa atthi, tasmiṃ vā vijjatī’’ti viggahe –

ໃນວິເຄາະວ່າ 'ຄຸນມີແກ່ຜູ້ນັ້ນ ຫຼື ຄຸນມີຢູ່ໃນຜູ້ນັ້ນ' —

---

402. Guṇāditovantu.

໔໐໒. ຫຼັງຈາກຄຸນນະສັບເປັນຕົ້ນ ລົງ ວັນຕຸ ປັດໄຈ.

---

Guṇaiccevamādito vantuppaccayo hoti ‘‘tadassa atthī’’ti atthe. Vibhattilope, nāmabyapadese ca kate syādyuppatti. Guṇavantu si, ‘‘savibhattissa, ntussā’’ti adhikicca ‘‘ā simhī’’ti āttaṃ, guṇavā puriso, sesaṃ ñeyyaṃ. Evaṃ gaṇavā, kulavā iccādayo. Itthiyaṃ ‘‘ṇava ṇika ṇeyyaṇantūhī’’ti īpaccayo, ‘‘vā’’ti vattamāne ‘‘ntussa tamīkāre’’ti takāro, guṇavatī, guṇavantī iccādi. Napuṃsake ‘‘aṃ napuṃsake’’ti savibhattissa ntussa amādeso, guṇavaṃ iccādi.

ຫຼັງຈາກຄຸນນະສັບເປັນຕົ້ນ ລົງ ວັນຕຸ ປັດໄຈ ໃນອັດວ່າ 'ສິ່ງນັ້ນມີແກ່ຜູ້ນັ້ນ'. ເມື່ອລຶບວິພັດ ແລະ ຕັ້ງເປັນນາມແລ້ວ ຈຶ່ງລົງວິພັດມີ ສິ ເປັນຕົ້ນ. ຄຸນວັນຕຸ + ສິ, ດ້ວຍອຳນາດສູດ 'ສວິພັຕຕິສສ, ນຕຸສສ' ແລະ ດ້ວຍສູດ 'ອາ ສິມຫີ' ແແປງ ນຕຸ ກັບ ສິ ເປັນ ອາ, ເປັນ ຄຸນວາ ປຸຣິໂສ (ບຸລຸດຜູ້ມີຄຸນ), ສ່ວນທີ່ເຫຼືອເພິ່ງຊາບ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ຄະນະວາ, ກຸລະວາ ເປັນຕົ້ນ. ໃນອິຕຖີລີງ ລົງ ອີ ປັດໄຈ ດ້ວຍສູດ 'ນວ ນິກ ເນຍຍນນຕູຫິ', ເມື່ອ 'ວາ' ຕາມມາ, ແປງ ນຕຸ ເປັນ ຕະ ດ້ວຍສູດ 'ນຕຸສສ ຕມີກາເຣ', ເປັນ ຄຸນວະຕີ, ຄຸນວັນຕີ ເປັນຕົ້ນ. ໃນນະປຸງສະກະລີງ ແປງ ນຕຸ ກັບ ວິພັດ ເປັນ ອັງ ດ້ວຍສູດ 'ອັງ ນປຸງສເກ', ເປັນ ຄຸນວັງ ເປັນຕົ້ນ.

---

‘‘Sati assa atthi, tasmiṃ vā vijjatī’’ti viggahe –

ໃນວິເຄາະວ່າ 'ສະຕິມີແກ່ຜູ້ນັ້ນ ຫຼື ສະຕິມີຢູ່ໃນຜູ້ນັ້ນ' —

---

‘‘Tadassatthī’’ti vattate.

ຄຳວ່າ 'ຕທັສສັຕຖິ' ຍັງຕາມໄປ.

---

493. Satyādīhi mantu.

໔໙໓. ຫຼັງຈາກສະຕິສັບເປັນຕົ້ນ ລົງ ມັນຕຸ ປັດໄຈ.

---

Satiiccevamādīhi avaṇṇantarahitehi paṭhamāvibhatyantehi liṅgehi mantuppaccayo hoti ‘‘tadassatthī’’ti atthe. Sesaṃ guṇavantusamaṃ. Satimā, satimatī, satimantī, satimaṃ. Evaṃ dhitimā, gatimā iccādayo.

ຫຼັງຈາກລິງທີ່ມີວິພັດທີ ໑ ເປັນທີ່ສຸດ ເວັ້ນຈາກອັກສອນທີ່ມີ ອະວັນນະ (ອະ, ອາ) ເປັນທີ່ສຸດ ເຊັ່ນ ສະຕິ ເປັນຕົ້ນ ລົງ ມັນຕຸ ປັດໄຈ ໃນອັດວ່າ 'ສິ່ງນັ້ນມີແກ່ຜູ້ນັ້ນ'. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອເໝືອນກັບ ຄຸນວັນຕຸ. ເປັນ ສະຕິມາ, ສະຕິມະຕີ, ສະຕິມັນຕີ, ສະຕິມັງ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ທິຕິມາ, ຄະຕິມາ ເປັນຕົ້ນ.

---

Tathā ‘‘āyu assa atthīti āyu mantu’’iccatra –

ເຊັ່ນດຽວກັນ ໃນຄຳວ່າ 'ອາຍຸມີແກ່ຜູ້ນັ້ນ ເປັນ ອາຍຸ ມັນຕຸ' ນີ້ —

---

404. Āyussukārāsamantumhi[Pg.245].

໔໐໔. ແປງ ອຸ ອັກສອນ ຂອງ ອາຍຸສັບ ເປັນ ອະສະ ເມື່ອຢູ່ໜ້າ ມັນຕຸ ປັດໄຈ.

---

Āyussa ukāro asa hoti mantumhīti asādeso. Āyasmā, sesaṃ samaṃ. Gāvo assa santīti gomā, gomanto, gomatī, gomantī, gomaṃ kulaṃ iccādi.

ແປງ ອຸ ອັກສອນ ຂອງ ອາຍຸສັບ ເປັນ ອະສະ ເມື່ອຢູ່ໜ້າ ມັນຕຸ ປັດໄຈ. ເປັນ ອາຍັສມາ, ສ່ວນທີ່ເຫຼືອເໝືອນກັນ. ວິເຄາະວ່າ 'ງົວທັງຫຼາຍມີແກ່ຜູ້ນັ້ນ' ເປັນ ໂຄມາ, ໂຄມັນໂຕ, ໂຄມະຕີ, ໂຄມັນຕີ, ໂຄມັງ ກຸລັງ ເປັນຕົ້ນ.

---

‘‘Saddhā assa atthī’’ti viggahe –

ໃນວິເຄາະວ່າ 'ສັດທາມີແກ່ຜູ້ນັ້ນ' —

---

405. Saddhādito ṇa.

໔໐໕. ຫຼັງຈາກສັດທາສັບເປັນຕົ້ນ ລົງ ນະ ປັດໄຈ.

---

Saddhā paññāiccevamādito ṇappaccayo hoti ‘‘tadassatthi’’iccetasmiṃ atthe. Saddho puriso, saddhā kaññā, saddhaṃ kulaṃ. Evaṃ pañño, amaccharo, tathā buddhaṃ, buddhi assa atthīti buddho iccādi.

ຫຼັງຈາກສັດທາ ແລະ ປັນຍາສັບ ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ລົງ ນະ ປັດໄຈ ໃນອັດວ່າ 'ສິ່ງນັ້ນມີແກ່ຜູ້ນັ້ນ'. ເປັນ ສັທໂທ ປຸຣິໂສ, ສັທທາ ກັນຍາ, ສັທທັງ ກຸລັງ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ປັນໂຍ, ອະມັດຊະໂຣ, ແລະ ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ພຸທທັງ, ວິເຄາະວ່າ 'ປັນຍາ (ຄວາມຮູ້) ມີແກ່ຜູ້ນັ້ນ' ເປັນ ພຸທໂທ ເປັນຕົ້ນ.

---

Assatthitaddhitaṃ.

ຈົບ ອັສສັຕຖິຕັທທິດ.

---

Saṅkhyātaddhita

ສັງຂຍາຕັທທິດ

---

‘‘Pañcannaṃ pūraṇo’’ti viggahe –

In ວິເຄາະວ່າ 'ຜູ້ເຮັດໃຫ້ເຕັມເຊິ່ງຫ້າ' (ທີຫ້າ) —

---

406. Saṅkhyāpūraṇe mo.

໔໐໖. ລົງ ມະ ປັດໄຈ ໃນອັດການເຮັດສັງຂຍາໃຫ້ເຕັມ.

---

Pūrayati saṅkhyā anenāti pūraṇo, saṅkhyāya pūraṇo saṅkhyāpūraṇo, tasmiṃ saṅkhyāpūraṇatthe chaṭṭhiyantato mappaccayo hoti. Pañcamo, pañcannaṃ pūraṇī pañcamī, ‘‘nadādito vā ī’’ti īpaccayo. ‘‘Itthiyamato āpaccayo’’ti āpaccayo, pañcamā vīriyapāramī, pañcamaṃ jhānaṃ. Evaṃ sattamo, sattamī, sattamā, sattamaṃ, aṭṭhamo, aṭṭhamī, aṭṭhamā, aṭṭhamaṃ, navamo[Pg.246], navamī, navamā, navamaṃ, dasamo, dasamī, dasamā, dasamaṃ iccādi.

ວິເຄາະວ່າ 'ສັງຂຍາເຕັມດ້ວຍສິ່ງນີ້' ເປັນ ປູຣະໂນ (ຜູ້ເຮັດໃຫ້ເຕັມ), 'ຜູ້ເຮັດໃຫ້ເຕັມເຊິ່ງສັງຂຍາ' ເປັນ ສັງຂຍາປູຣະໂນ. ໃນອັດການເຮັດສັງຂຍາໃຫ້ເຕັມນັ້ນ ລົງ ມະ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກສັບທີ່ມີສັດຖີວິພັດເປັນທີ່ສຸດ. ເປັນ ປັນຈະໂມ, 'ຜູ້ເຮັດໃຫ້ເຕັມເຊິ່ງຫ້າ (ເພດຍິງ)' ເປັນ ປັນຈະມີ, ລົງ ອີ ປັດໄຈ ດ້ວຍສູດ 'ນທາທິໂຕ ວາ ອີ'. ລົງ ອາ ປັດໄຈ ດ້ວຍສູດ 'ອິຕຖິຍະມະໂຕ ອາປັຈຈະໂຍ', ເປັນ ປັນຈະມາ ວີຣິຍະປາຣະມີ, ປັນຈະມັງ ຊານັງ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ສັຕຕະໂມ, ສັຕຕະມີ, ສັຕຕະມາ, ສັຕຕະມັງ; ອັຕຖະໂມ, ອັຕຖະມີ, ອັຕຖະມາ, ອັຕຖະມັງ; ນະວະໂມ, ນະວະມີ, ນະວະມາ, ນະວະມັງ; ທະສະໂມ, ທະສະມີ, ທະສະມາ, ທະສະມັງ ເປັນຕົ້ນ.

---

‘‘Saṅkhyāpūraṇe’’ti adhikāro.

ຄຳວ່າ 'ສັງຂຍາປູຣະເນ' ເປັນບົດກຳນົດ (ອະທິການ).

---

407. Catucchehi thaṭhā.

໔໐໗. ຫຼັງຈາກຈະຕຸ ແລະ ຊະສັບ ລົງ ຖະ ແລະ ຖະ (ຖານ) ປັດໄຈ.

---

Catuchaiccetehi thaṭhaiccete paccayā honti saṅkhyāpūraṇatthe. Catunnaṃ pūraṇo catuttho, dvittaṃ, catutthī, catutthā, catutthaṃ, channaṃ pūraṇo chaṭṭho, chaṭṭhī, chaṭṭhā, chaṭṭhaṃ, chaṭṭho eva chaṭṭhamo.

ຫຼັງຈາກຈະຕຸ ແລະ ຊະສັບເຫຼົ່ານີ້ ລົງ ຖະ ແລະ ຖະ (ຖານ) ປັດໄຈເຫຼົ່ານີ້ ໃນອັດການເຮັດສັງຂຍາໃຫ້ເຕັມ. ວິເຄາະວ່າ 'ຜູ້ເຮັດໃຫ້ເຕັມເຊິ່ງສີ່' ເປັນ ຈະຕຸຕໂຖ (ມີການຊ້ອນ ຕະ), ຈະຕຸຕຖີ, ຈະຕຸຕຖາ, ຈະຕຸຕຖັງ. ວິເຄາະວ່າ 'ຜູ້ເຮັດໃຫ້ເຕັມເຊິ່ງຫົກ' ເປັນ ຊັຖໂຖ, ຊັຖຖີ, ຊັຖຖາ, ຊັຖຖັງ. ຊັຖໂຖ ນັ້ນເອງ ເປັນ ຊັຖຖະໂມ.

---

Chāhaṃ, chaḷāyatanaṃ iccatra –

ໃນຄຳວ່າ 'ຊາຫັງ' ແລະ 'ຊະຣາຍະຕະນັງ' ນີ້ —

---

408. Sa chassa vā.

໔໐໘. ແປງ ຊະ ເປັນ ສະ ບາງເທື່ອ ໃນການນັບ.

---

Chassa sakārādeso hoti vā saṅkhyāne. Chāhamassa jīvitaṃ sāhaṃ, chāhaṃ vā, saḷāyatanaṃ.

ແປງ ຊະສັບ ເປັນ ສະ ອັກສອນ ບາງເທື່ອ ໃນການນັບ. ວິເຄາະວ່າ 'ຊີວິດຂອງຜູ້ນັ້ນມີຫົກວັນ' ເປັນ ສາຫັງ, ຫຼື ຊາຫັງ, ແລະ ຊະຣາຍະຕະນັງ.

---

‘‘Dvinnaṃ pūraṇo’’ti viggahe –

ໃນວິເຄາະວ່າ 'ຜູ້ເຮັດໃຫ້ເຕັມເຊິ່ງສອງ' —

---

409. Dvitīhi tiyo.

໔໐໙. ຫຼັງຈາກທວິ ແລະ ຕິສັບ ລົງ ຕິຍະ ປັດໄຈ.

---

Dvitiiccetehi tiyappaccayo hoti saṅkhyāpūraṇatthe. Vipariṇāmena ‘‘dvi tiṇṇa’’nti vattamāne –

ຫຼັງຈາກທວິ ແລະ ຕິສັບເຫຼົ່ານີ້ ລົງ ຕິຍະ ປັດໄຈ ໃນອັດການເຮັດສັງຂຍາໃຫ້ເຕັມ. ໂດຍການປ່ຽນແປງວິພັດ (ວິປະຣິມານະ), ເມື່ອຄຳວ່າ 'ທວິ ຕິນນັງ' ຕາມມາ —

---

410. Tiye dutāpi ca.

໔໑໐. ແລະ ແປງ ທວິ ແລະ ຕິ ເປັນ ທຸ ແລະ ຕະ ເມື່ອຢູ່ໜ້າ ຕິຍະ ປັດໄຈ.

---

Dvitiiccetesaṃ dutaiccādesā honti tiyappaccaye pare. Dutiyo puriso, dutiyā, dutiyaṃ. Evaṃ tiṇṇaṃ pūraṇo tatiyo, tatiyā, tatiyaṃ. Apiggahaṇena aññatthāpi dvisaddassa duādeso hoti, casaddena di ca. Dve rattiyo durattaṃ, duvidhaṃ, duvaṅgaṃ, dirattaṃ, diguṇaṃ, digu.

ແປງ ທວິ ແລະ ຕິສັບເຫຼົ່ານີ້ ເປັນ ທຸ ແລະ ຕະ ເມື່ອຢູ່ໜ້າ ຕິຍະ ປັດໄຈ. ເປັນ ທຸຕິໂຍ ປຸຣິໂສ, ທຸຕິຍາ, ທຸຕິຍັງ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ 'ຜູ້ເຮັດໃຫ້ເຕັມເຊິ່ງສາມ' ເປັນ ຕະຕິໂຍ, ຕະຕິຍາ, ຕະຕິຍັງ. ດ້ວຍການຖືເອົາ 'ອະປິ' ສັບ, ແປງ ທວິສັບ ເປັນ ທຸ ໃນບ່ອນອື່ນໄດ້ຄືກັນ, ແລະ ດ້ວຍ 'ຈະ' ສັບ, ແປງ ເປັນ ທິ ໄດ້ຄືກັນ. ເຊັ່ນ 'ລາຕີທັງຫຼາຍສອງ' ເປັນ ທຸຣັຕຕັງ, ທຸວິທັງ, ທຸວັງຄັງ, ທິຣັຕຕັງ, ທິຄຸນັງ, ທິຄຸ.

---

411. Tesamaḍḍhūpapadena aḍḍhuḍḍhadivaḍḍhadiyaḍḍhaḍḍhatiyā.

໔໑໑. ແປງ ຈະຕຸຕຖະ, ທຸຕິຍະ, ແລະ ຕະຕິຍະສັບເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ມີ ອັທທະ ເປັນອຸປະບົດ ຮ່ວມກັບ ອັທທະອຸປະບົດ ເປັນ ອັທທຸທທະ, ທິວັທທະ, ທິຍັທທະ, ແລະ ອັທທະຕິຍະ.

---

Tesaṃ catutthadutiyatatiyānaṃ aḍḍhūpapadānaṃ aḍḍhūpapadena saha aḍḍhuḍḍhadivaḍḍhadiyaḍḍhaaḍḍhatiyādesā honti.

ແປງ ຈະຕຸຕຖະ, ທຸຕິຍະ, ແລະ ຕະຕິຍະສັບເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ມີ ອັທທະ ເປັນອຸປະບົດ ຮ່ວມກັບ ອັທທະອຸປະບົດ ເປັນ ອັທທຸທທະ, ທິວັທທະ, ທິຍັທທະ, ແລະ ອັທທະຕິຍະ.

---

Ettha ca –

ແລະ ໃນທີ່ນີ້ —

---

Aḍḍhūpapadapādāna-sāmatthā aḍḍhapubbakā;

Tesaṃsaddena gayhante, catutthadutiyādayo.

ດ້ວຍຄວາມສາມາດໃນການຖືເອົາ ອັທທະ ເປັນອຸປະບົດ, ສັບທີ່ມີ ອັທທະ ຢູ່ຂ້າງໜ້າ ຄື ຈະຕຸຕຖະ, ທຸຕິຍະ ເປັນຕົ້ນ ເພິ່ງຖືເອົາດ້ວຍ 'ເຕສັງ' ສັບ.

---

Aḍḍhena catuttho aḍḍhuḍḍho, aḍḍhena dutiyo divaḍḍho, diyaḍḍho, aḍḍhena tatiyo aḍḍhatiyo.

ວິເຄາະວ່າ 'ທີສີ່ກັບເຄິ່ງໜຶ່ງ' ເປັນ ອັທທຸທໂຖ (ສາມເຄິ່ງ), 'ທີສອງກັບເຄິ່ງໜຶ່ງ' ເປັນ ທິວັທໂທ, ທິຍັທໂທ (ໜຶ່ງເຄິ່ງ), 'ທີສາມກັບເຄິ່ງໜຶ່ງ' ເປັນ ອັທທະຕິໂຍ (ສອງເຄິ່ງ).

---

‘‘Ekañca dasa cā’’ti atthe dvandasamāse, ‘‘ekena adhikā dasā’’ti atthe tappurisasamāse vā kate ‘‘saṅkhyāne’’ti vattamāne ‘‘dvekaṭṭhānamākāro vā’’ti āttaṃ. Vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo.

ໃນອັດວ່າ 'ໜຶ່ງດ້ວຍ ສິບດ້ວຍ' ເປັນທວັນທະສະມາດ, ຫຼື ໃນອັດວ່າ 'ສິບອັນຍິ່ງດ້ວຍໜຶ່ງ' ເປັນຕັບປຸຣິສະສະມາດ, ເມື່ອ 'ສັງຂຍາເນ' ຕາມມາ, ແປງເປັນ ອາ ດ້ວຍສູດ 'ທເວ ກັຕຖານະມາກາໂຣ ວາ'. 'ວາ' ສັບນີ້ ມີອັດເປັນວິພາສາທີ່ກຳນົດແນ່ນອນ (ວະວັຕຖິຕະວິພາສາ).

---

Tena cettha –

ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນທີ່ນີ້ —

---

Dvekaṭṭhānaṃ dase niccaṃ, dvissā’navutiyā navā;

Itaresa’masantañca, āttaṃ dīpeti vāsuti.

ຄຳວ່າ 'ວາ' ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ການແປງເປັນ ອາ ຂອງ ທວິ ແລະ ເອກະສັບ ຢູ່ໜ້າ ທະສະສັບ ນັ້ນເປັນໄປຢ່າງແນ່ນອນ (ນິດຈະ), ຂອງ ທວິສັບ ຢູ່ໜ້າ ນະວຸຕິສັບ ນັ້ນເປັນໄປບາງເທື່ອ (ນະວາ), ແລະ ບໍ່ມີ (ອະສັນຕະ) ໃນສັບອື່ນໆ.

---

‘‘Ekādito dasara saṅkhyāne’’ti rattaṃ.

ແປງ ທະສະ ເປັນ ຣະ ດ້ວຍສູດ 'ເອກາທິໂຕ ທະສະຣະ ສັງຂຍາເນ'.

---

Rādeso vaṇṇamattattā, vaṇṇamattappasaṅgipi;

Siyā dasassa dasseva, nimittāsannabhāvato.

ເພາະການແປງເປັນ ຣະ ນັ້ນເປັນພຽງແຕ່ອັກສອນດຽວ, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີໂອກາດເກີດແກ່ອັກສອນທົ່ວໄປ, ແຕ່ກໍຄວນມີແກ່ ທະສະສັບ ເທົ່ານັ້ນ ເພາະຄວາມເປັນປັດໄຈທີ່ຢູ່ໃກ້ຄຽງ.

---

Tato bahuvacanaṃ yo, ‘‘pañcādīnamakāro’’ti savibhattissa antassa attaṃ. Ekārasa, ekādasa, liṅgattayepi samānaṃ.

ຫຼັງຈາກນັ້ນ ລົງ ໂຍ ພະຫຸວະຈະນະ, ແປງທີ່ສຸດກັບວິພັດ ເປັນ ອະ ດ້ວຍສູດ 'ປັນຈາທີນາມະກາໂຣ'. ເປັນ ເອກາຣະສະ, ເອກາທະສະ, ເໝືອນກັນທັງສາມລີງ.

---

‘‘Vā’’ti vattate.

ຄຳວ່າ 'ວາ' ຍັງຕາມໄປ.

---

412. Ekādito [Pg.248] dasassī.

໔໑໒. ລົງ ອີ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ທະສະສັບ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ເອກະສັບ ເປັນຕົ້ນ ບາງເທື່ອ.

---

Ekādito parassa dasassa ante īpaccayo hoti vā pūraṇatthe.

ລົງ ອີ ປັດໄຈ ທີ່ສຸດຂອງ ທະສະສັບ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ເອກະສັບ ເປັນຕົ້ນ ບາງເທື່ອ ໃນອັດການເຮັດສັງຂຍາໃຫ້ເຕັມ.

---

Dasassa paccayāyogā, laddhamanteti atthato;

Tadantassa sabhāvena, itthiyaṃyeva sambhavo.

ເພາະການປະກອບປັດໄຈກັບ ທະສະສັບ, ຈຶ່ງໄດ້ ອີ ປັດໄຈ ໄວ້ໃນທີ່ສຸດໂດຍອັດ; ໂດຍສະພາວະທີ່ມີສິ່ງນັ້ນເປັນທີ່ສຸດ, ຈຶ່ງມີໄດ້ສະເພາະໃນອິຕຖີລີງເທົ່ານັ້ນ.

---

Ekādasannaṃ pūraṇī ekādasī, aññatra ekādasamo, ekādasamaṃ.

ວິເຄາະວ່າ 'ຜູ້ເຮັດໃຫ້ເຕັມເຊິ່ງສິບເອັດ (ເພດຍິງ)' ເປັນ ເອກາທະສີ, ໃນບ່ອນອື່ນ ເປັນ ເອກາທະສະໂມ, ເອກາທະສະມັງ.

---

Dve ca dasa ca, dvīhi vā adhikā dasāti ‘‘dvi dasa’’iccatra ‘‘vā’’ti vattate.

ວິເຄາະວ່າ 'ສອງດ້ວຍ ສິບດ້ວຍ' ຫຼື 'ສິບອັນຍິ່ງດ້ວຍສອງ' ເປັນ 'ທວິ ທະສະ' ໃນທີ່ນີ້ ຄຳວ່າ 'ວາ' ຍັງຕາມໄປ.

---

‘‘Vīsati dasesu bā dvissa tū’’ti bādeso, dassa rādeso. Bārasa, aññatra āttaṃ, dvādasa. Dvādasannaṃ pūraṇo bārasamo, dvādasamo, dvādasī.

ແປງ ທວິ ເປັນ ບາ ດ້ວຍສູດ 'ວີສະຕິ ທະເສສຸ ບາ ທວິສສ ຕຸ', ແປງ ທະ ເປັນ ຣະ. ເປັນ ບາຣະສະ, ໃນບ່ອນອື່ນມີການແປງເປັນ ອາ ເປັນ ທວາທະສະ. ວິເຄາະວ່າ 'ຜູ້ເຮັດໃຫ້ເຕັມເຊິ່ງສິບສອງ' ເປັນ ບາຣະສະໂມ, ທວາທະສະໂມ, ທວາທະສີ.

---

Tayo ca dasa ca, tīhi vā adhikā dasāti terasa, ‘‘tesu vuddhi lopā’’dinā tissa teādaso ānavutiyā, terasamo, terasī.

ວິເຄາະວ່າ 'ສາມດ້ວຍ ສິບດ້ວຍ' ຫຼື 'ສິບອັນຍິ່ງດ້ວຍສາມ' ເປັນ ເຕຣະສະ, ແປງ ຕິ ເປັນ ເຕ ດ້ວຍສູດ 'ເຕສຸ ວຸທທິ ໂລປາ' ເປັນຕົ້ນ ໄປຈົນຮອດ ນະວຸຕິສັບ, ເປັນ ເຕຣະສະໂມ, ເຕຣະສີ.

---

Cattāro ca dasa ca, catūhi vā adhikā dasāti catuddasa iccatra ‘‘gaṇane dasassā’’ti ca vattamāne ‘‘catūpapadassa lopo tuttarapadādi cassa cucopi navā’’ti tulopo, cuco ca. Cuddasa, coddasa, catuddasa. Cuddasamo, catuddasamo, cakuddasī, cātuddasī vā.

ວິເຄາະວ່າ 'ສີ່ດ້ວຍ ສິບດ້ວຍ' ຫຼື 'ສິບອັນຍິ່ງດ້ວຍສີ່' ເປັນ ຈະຕຸດທະສະ. ໃນທີ່ນີ້ ເມື່ອ 'ຄະນະເນ ທະສັສສະ' ຕາມມາ, ລຶບ ຕຸ ດ້ວຍສູດ 'ຈະຕູປະປະທັສສະ ໂລໂປ ຕຸຕຕະຣະປະທາທິ ຈັສສະ ຈຸໂຈປິ ນະວາ' ແລະ ແປງເປັນ ຈຸ ແລະ ໂຈ. ເປັນ ຈຸດທະສະ, ໂຈດທະສະ, ຈະຕຸດທະສະ. ເປັນ ຈຸດທະສະໂມ, ຈະຕຸດທະສະໂມ, ຈະກຸດທະສີ, ຫຼື ຈາຕຸດທະສີ.

---

Pañca ca dasa ca, pañcahi vā adhikā dasāti pañcadasa, ‘‘tesu vuddhi lopā’’dinā pañcasaddassa dasa vīsesu pannapaṇṇaādesāpi, ‘‘aṭṭhādito cā’’ti rattaṃ. Pannarasa, pañcadasa. Pannarasamo, pañcadasamo, pannarasī, pañcadasī.

ວິເຄາະວ່າ 'ຫ້າດ້ວຍ ສິບດ້ວຍ' ຫຼື 'ສິບອັນຍິ່ງດ້ວຍຫ້າ' ເປັນ ປັນຈະທະສະ, ແປງ ປັນຈະສັບ ເປັນ ປັນນະ ແລະ ປັນນະ (ປັນຄະ) ຢູ່ໜ້າ ທະສະ ແລະ ວີສະສັບ ດ້ວຍສູດ 'ເຕສຸ ວຸທທິ ໂລປາ' ເປັນຕົ້ນ, ແລະ ແປງເປັນ ຣະ ດ້ວຍສູດ 'ອັຕຖາທິໂຕ ຈະ'. ເປັນ ປັນນະຣະສະ, ປັນຈະທະສະ. ເປັນ ປັນນະຣະສະໂມ, ປັນຈະທະສະໂມ, ປັນນະຣະສີ, ປັນຈະທະສີ.

---

‘‘Cha [Pg.249] ca dasa ca, chahi vā adhikā dasā’’ti samāse kate ‘‘chassā’’ti vattamāne ‘‘dase so niccañcā’’ti so, ‘‘saṅkhyānaṃ, vā’’ti ca vattate, ‘‘la darāna’’nti lattaṃ, vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo.

ເມື່ອເຮັດສະມາດວ່າ 'ຫົກດ້ວຍ ສິບດ້ວຍ' ຫຼື 'ສິບອັນຍິ່ງດ້ວຍຫົກ', ເມື່ອ 'ຊັສສະ' ຕາມມາ, ແປງເປັນ ໂສ ດ້ວຍສູດ 'ທະເສ ໂສ ນິດຈັນຈະ', ແລະ ເມື່ອ 'ສັງຂຍານັງ, ວາ' ຕາມມາ, ແປງ ທະ ແລະ ຣະ ເປັນ ລະ ດ້ວຍສູດ 'ລະ ທະຣານັງ'. 'ວາ' ສັບນີ້ ມີອັດເປັນວິພາສາທີ່ກຳນົດແນ່ນອນ.

---

Ḷo niccaṃ soḷase dassa, cattālīse ca terase;

Aññatra na ca hotāyaṃ, vavatthitavibhāsato.

Ḷ ການແປງເປັນ ໂອ ຂອງ ທະສະສັບ ໃນ ໂສຣະສະ (ສິບຫົກ), ແລະ ໃນ ຈັດຕາລີສະ ແລະ ເຕຣະສະ ນັ້ນເປັນໄປຢ່າງແນ່ນອນ; ໃນບ່ອນອື່ນບໍ່ມີ, ເພາະເປັນວິພາສາທີ່ກຳນົດແນ່ນອນ.

---

Laḷānamaviseso kvaci, soḷasa. Teḷasa, cattālīsaṃ, cattārīsaṃ. Soḷasamo, soḷasī.

ບາງເທື່ອ ລ ແລະ ຣ ບໍ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນ, ເປັນ ໂສຣະສະ. ເຕຣະສະ, ຈັດຕາລີສັງ, ຈັດຕາຣີສັງ. ເປັນ ໂສຣະສະໂມ, ໂສຣະສີ.

---

‘‘Vā, dasara saṅkhyāne’’ti adhikicca ‘‘aṭṭhādito cā’’ti rattaṃ. Aṭṭhārasa, aṭṭhādasa, āttaṃ. Aṭṭhārasannaṃ pūraṇo aṭṭhārasamo, aṭṭhādasamo. Evaṃ sattarasa, sattadasa. Sattarasamo, sattadasamo.

ດ້ວຍອຳນາດສູດ 'ວາ, ທະສະຣະ ສັງຂຍາເນ' ແລະ ດ້ວຍສູດ 'ອັຕຖາທິໂຕ ຈະ' ແປງເປັນ ຣະ. ເປັນ ອັຕຖາຣະສະ, ອັຕຖາທະສະ, ມີການແປງເປັນ ອາ. ວິເຄາະວ່າ 'ຜູ້ເຮັດໃຫ້ເຕັມເຊິ່ງສິບແປດ' ເປັນ ອັຕຖາຣະສະໂມ, ອັຕຖາທະສະໂມ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ສັຕຕະຣະສະ, ສັຕຕະທະສະ. ເປັນ ສັຕຕະຣະສະໂມ, ສັຕຕະທະສະໂມ.

---

Aṭṭhāditoti kimatthaṃ? Catuddasa.

ກ່າວວ່າ 'ຫຼັງຈາກອັຕຖະສັບເປັນຕົ້ນ' ເພື່ອປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອຫ້າມໃນ ຈະຕຸດທະສະ.

---

Ekena ūnā vīsatīti tappuriso, ekūnavīsati. Ekūnavīsatādayo ānavutiyā ekavacanantā, itthiliṅgā ca daṭṭhabbā, te ca saṅkhyāne, saṅkhyeyye ca vattante, yadā saṅkhyāne vattante, tadā bhikkhūnamekūnavīsati tiṭṭhati, bhoti bhikkhūnamekūnavīsati tiṭṭhatu, bhikkhūnamekūnavīsatiṃ passa, bhikkhūnamekūnavīsatiyā kataṃ iccādi.

ວິເຄາະວ່າ 'ຍີ່ສິບບົກພ່ອງໄປໜຶ່ງ' ເປັນ ເອກູນະວີສະຕິ (ສິບເກົ້າ) ເປັນຕັບປຸຣິສະສະມາດ. ສັງຂຍາມີ ເອກູນະວີສະຕິ ເປັນຕົ້ນ ໄປຈົນຮອດ ນະວຸຕິສັບ ເພິ່ງຊາບວ່າເປັນເອກະວະຈະນະ ແລະ ເປັນອິຕຖີລີງ, ສັງຂຍາເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມກ່າວເຖິງຕົວເລກ (ສັງຂຍາ) ແລະ ສິ່ງທີ່ຖືກນັບ (ສັງຂເຍຍຍະ). ເມື່ອກ່າວເຖິງຕົວເລກ, ເຊັ່ນ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍສິບເກົ້າຮູບຍືນຢູ່' (ຈຳນວນສິບເກົ້າຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍຍືນຢູ່) ເປັນ ພິກຂູນັງ ເອກູນະວີສະຕິ ຕິຕຖະຕິ, 'ແນ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ຈຳນວນສິບເກົ້າຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍຈົ່ງຍືນຢູ່' ເປັນ ໂພຕິ ພິກຂູນັງ ເອກູນະວີສະຕິ ຕິຕຖະຕຸ, 'ທ່ານຈົ່ງເບິ່ງເຊິ່ງຈຳນວນສິບເກົ້າຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍ' ເປັນ ພິກຂູນັງ ເອກູນະວີສະຕິງ ປັສສະ, 'ອັນຈຳນວນສິບເກົ້າຂອງພິກຂຸທັງຫຼາຍເຮັດແລ້ວ' ເປັນ ພິກຂູນັງ ເອກູນະວີສະຕິຍາ ກະຕັງ ເປັນຕົ້ນ.

---

Saṅkhyeyye pana ekūnavīsati bhikkhavo tiṭṭhanti, bhonto ekūnavīsati bhikkhavo tiṭṭhatha, ekūnavīsatiṃ bhikkhū passa, ekūnavīsatiyā bhikkhūhi kataṃ iccādi. Evaṃ vīsatādīsupi yojetabbaṃ, ekūnavīsatiyā pūraṇo ekūnavīsatimo.

ສ່ວນໃນສິ່ງທີ່ຖືກນັບ (ສັງຂຽຍະ) ເຊັ່ນ: ພິກຂຸ ໑໙ ຮູບ ຍ່ອມຢືນຢູ່ (ekūnavīsati bhikkhavo tiṭṭhanti), ທ່ານທັງຫຼາຍ ພິກຂຸ ໑໙ ຮູບ ຈົ່ງຢືນຢູ່ (bhonto ekūnavīsati bhikkhavo tiṭṭhatha), ຈົ່ງເບິ່ງ ເຊິ່ງພິກຂຸ ໑໙ ຮູບ (ekūnavīsatiṃ bhikkhū passa), ອັນພິກຂຸ ໑໙ ຮູບ ເຮັດແລ້ວ (ekūnavīsatiyā bhikkhūhi kataṃ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ແມ່ນໃນຈຳນວນ ໒໐ ເປັນຕົ້ນ ກໍພຶງປະກອບຢ່າງນີ້, ຕົວເຕັມຂອງ ໑໙ ຄື ທີ ໑໙ (ekūnavīsatimo).

---

Dasa ca dasa cāti atthe dvandasamāsaṃ katvā ‘‘dasadasā’’ti vattabbe ‘‘sarūpānamekasesvasaki’’nti ekasese kate [Pg.250] dasasaddato paṭhamābahuvacanaṃ yo. ‘‘Dasa yo’’itīdha –

ໃນຄວາມໝາຍວ່າ 'ສິບ ແລະ ສິບ' ເມື່ອເຮັດທະວັນທະສະມາດແລ້ວ ຄວນຈະກ່າວວ່າ 'ທະສະທະສະ' (dasadasā) ແຕ່ເມື່ອເຮັດເອກະເສດດ້ວຍສູດວ່າ 'sarūpānamekasesvasaki' ແລ້ວ ຈຶ່ງລົງ ໂຍ (yo) ປະຖະມາພິພັດ ພະຫຸວະຈະນະ ຫຼັງຈາກ ທະສະສັບ. ໃນຮູບວ່າ 'dasa yo' ນີ້ —

---

413. Gaṇane dasassa dviti catu pañca cha satta aṭṭhanavakānaṃ vīti cattāra paññā cha sattāsa navā yosu yonañcī samāsaṃ ṭhiri tītuti.

໔໑໓. ໃນການນັບ, ເມື່ອມີ ໂຍ ວິພັດເບື້ອງຫຼັງ, ແປງ ທະສະ (dasa) ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບ ທວິ, ຕິ, ຈະຕຸ, ປັນຈະ, ຈະ, ສັດຕະ, ອັດຖະ, ນະວະ ເປັນ ວີ, ຕິ, ຈັດຕາຣະ, ປັນຍາ, ຈະ, ສັດຕາ, ອາສະ, ນະວະ ຕາມລຳດັບ; ແລະ ແປງ ໂຍ ວິພັດ ເປັນ ອີສັງ, ອາສັງ, ຖິ, ຣິ, ອີຕິ, ອຸຕິ ຕາມລຳດັບ.

---

Gaṇane dasassa sambandhīnaṃ dvika tika catukka pañcaka chakkasattaka aṭṭhaka navakānaṃ katekasesānaṃ yathākkamaṃ vīti cattāra paññā cha satta asa nava iccādesā honti yosu paresu, yonañca īsaṃ āsaṃ ṭhi riti īti utiiccete ādesā hontīti dvidasatthavācakassa dasassa vīādeso hoti, yovacanassa īsañca, saralopādi.

ໃນການນັບ, ເມື່ອມີ ໂຍ ວິພັດເບື້ອງຫຼັງ, ການແປງເປັນ ວີ, ຕິ, ຈັດຕາຣະ, ປັນຍາ, ຈະ, ສັດຕະ, ອາສະ, ນະວະ ຕາມລຳດັບ ຍ່ອມມີແກ່ ທະສະສັບ ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບໝວດສອງ, ໝວດສາມ, ໝວດສີ່, ໝວດຫ້າ, ໝວດຫົກ, ໝວດເຈັດ, ໝວດແປດ, ໝວດເກົ້າ ທີ່ເຮັດເອກະເສດແລ້ວ; ແລະ ການແປງ ໂຍ ວິພັດ ເປັນ ອີສັງ, ອາສັງ, ຖິ, ຣິ, ອີຕິ, ອຸຕິ ເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມມີ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ຈຶ່ງມີການແປງ ທະສະ ທີ່ສະແດງເນື້ອຄວາມຂອງ ສິບສອງ ເປັນ ວີ, ແລະ ແປງ ໂຍ ວິພັດ ເປັນ ອີສັງ, ແລ້ວລົບສະຫຼະເປັນຕົ້ນ.

---

‘‘Saṅkhyānaṃ, vā, ante’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ 'Saṅkhyānaṃ', 'vā', ແລະ 'ante' ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

414. Ti ca.

໔໑໔. ແລະ ຕິ (ti) ດ້ວຍ.

---

Tāsaṃ saṅkhyānamante tikārāgamo hoti vā. Vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo.

ການລົງ ຕິ ອັກສອນອາຄົມ (tikārāgama) ໃນທີ່ສຸດຂອງສັງຂະຍາເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມມີບາງ (vā). ວາ ສັບ ນີ້ ມີອັດຖະກຳນົດແນ່ນອນ (ວະວັດຖິຕະວິພາສາ).

---

Vibhāsā vīsa tiṃsāna-mante hoti tiāgamo;

Aññattha na ca hoteva, vavatthitavibhāsato.

Ref: ການລົງ ຕິ ອາຄົມ ໃນທີ່ສຸດຂອງ ວີສະ (vīsa) ແລະ ຕິງສະ (tiṃsa) ຍ່ອມມີບາງ; ໃນທີ່ອື່ນ ຍ່ອມບໍ່ມີເລີຍ, ເພາະເປັນ ວະວັດຖິຕະວິພາສາ.

---

‘‘Byañjane cā’’ti niggahītalopo, puna taddhitattā nāmabyapadese syādyuppatti. Bhikkhūnaṃ vīsati, vīsaṃ vā, vīsati bhikkhū, vīsaṃ vā iccādi. Vīsatimo. Tathā ekavīsati kusalacittāni, ekavīsaṃ vā. Ekavīsatimo. Bāvīsati, bāvīsaṃ vā. Bāvīsatimo. Dvāvīsati, dvāvīsaṃ vā. Dvāvīsatimo. Tevīsati, tevīsaṃ vā. Tevīsatimo. Catuvīsati, catuvīsaṃ vā. Catuvīsatimo. Paṇṇavīsati, paṇṇavīsaṃ vā. Paṇṇavīsatimo. Pañcavīsati, pañcavīsaṃ vā. Pañcavīsatimo. Chabbīsati[Pg.251], chabbīsaṃ vā. Chabbīsatimo. Sattavīsati, sattavīsaṃ vā. Sattavīsatimo. Aṭṭhavīsati, aṭṭhavīsaṃ vā. Aṭṭhavīsatimo. Ekūnatiṃsati, ekūnatiṃsaṃvā. Ekūnatiṃsatimo.

ມີການລົບນິກຄະຫິດຕາມສູດ 'Byañjane cā', ເພາະຄວາມເປັນຕັດທິດ ຈຶ່ງຕັ້ງຊື່ວ່າເປັນນາມ ແລ້ວລົງ ສິ ວິພັດເປັນຕົ້ນ. ເຊັ່ນ: ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ໒໐ (Bhikkhūnaṃ vīsati ຫຼື vīsaṃ), ພິກຂຸ ໒໐ ຮູບ (vīsati bhikkhū ຫຼື vīsaṃ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ຕົວເຕັມຄື ທີ ໒໐ (Vīsatimo). ເຊັ່ນດຽວກັນ: ກຸສົນຈິດ ໒໑ (ekavīsati kusalacittāni ຫຼື ekavīsaṃ). ທີ ໒໑ (Ekavīsatimo). ໒໒ (Bāvīsati ຫຼື bāvīsaṃ). ທີ ໒໒ (Bāvīsatimo). ໒໒ (Dvāvīsati ຫຼື dvāvīsaṃ). ທີ ໒໒ (Dvāvīsatimo). ໒໓ (Tevīsati ຫຼື tevīsaṃ). ທີ ໒໓ (Tevīsatimo). ໒໔ (Catuvīsati ຫຼື catuvīsaṃ). ທີ ໒໔ (Catuvīsatimo). ໒໕ (Paṇṇavīsati ຫຼື paṇṇavīsaṃ). ທີ ໒໕ (Paṇṇavīsatimo). ໒໕ (Pañcavīsati ຫຼື pañcavīsaṃ). ທີ ໒໕ (Pañcavīsatimo). ໒໖ (Chabbīsati ຫຼື chabbīsaṃ). ທີ ໒໖ (Chabbīsatimo). ໒௭ (Sattavīsati ຫຼື sattavīsaṃ). ທີ ໒௭ (Sattavīsatimo). ໒໘ (Aṭṭhavīsati ຫຼື aṭṭhavīsaṃ). ທີ ໒໘ (Aṭṭhavīsatimo). ໒໙ (Ekūnatiṃsati ຫຼື ekūnatiṃsaṃ). ທີ ໒໙ (Ekūnatiṃsatimo).

---

Dasa ca dasa ca dasa cāti ‘‘dasa dasa dasā’’ti vattabbe ekasese kate ‘‘gaṇane dasassā’’tiādinā tiīsamādesā, ‘‘kvacā’’dinā rassattaṃ, niggahītāgamo ca, sesaṃ vīsatisamaṃ. Tiṃsati, tiṃsaṃ, tiṃsa vassāni, niggahītalopo, tiṃsaṃ, tiṃsāya iccādi. Ekatiṃsati, ekatiṃsaṃ vā, bāttiṃsaṃ, dvattiṃsaṃ, tettiṃsaṃ iccādi.

ໃນຄວາມໝາຍວ່າ 'ສິບ ແລະ ສິບ ແລະ ສິບ' ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ 'dasa dasa dasā' ແຕ່ເມື່ອເຮັດເອກະເສດແລ້ວ, ດ້ວຍສູດ 'gaṇane dasassā' ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງແປງເປັນ ຕິ ແລະ ອີສັງ, ເຮັດໃຫ້ເປັນລັດສະດ້ວຍສູດ 'kvaci' ເປັນຕົ້ນ, ແລະ ລົງນິກຄະຫິດຕາມມາ, ສ່ວນທີ່ເຫຼືອຄືກັນກັບ ວີສະຕິ (vīsati). ເຊັ່ນ: ຕິງສະຕິ (tiṃsati), ຕິງສັງ (tiṃsaṃ), ຝົນ ໓໐ ຫ່າ (tiṃsa vassāni), ລົບນິກຄະຫິດ ເປັນ ຕິງສັງ (tiṃsaṃ), ຕິງສາຍະ (tiṃsāya) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ໓໑ (Ekatiṃsati ຫຼື ekatiṃsaṃ), ໓໒ (bāttiṃsaṃ), ໓໒ (dvattiṃsaṃ), ໓໓ (tettiṃsaṃ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.

---

Catudasatthavācakassa katekasesassa dasassa cattāra, yovacanassa īsaṃ, cattālīsaṃ, ‘‘la darāna’’nti rassa lattaṃ, tālīsaṃ vā. Cattālīsatimo. Ekacattālīsaṃ, dvācattālīsaṃ, dvicattālīsaṃ, tecattālīsaṃ, ticattālīsaṃ iccādi.

ແປງ ທະສະ ທີ່ສະແດງເນື້ອຄວາມຂອງ ສີ່ສິບ ທີ່ເຮັດເອກະເສດແລ້ວ ເປັນ ຈັດຕາຣະ (cattāra), ແປງ ໂຍ ວິພັດ ເປັນ ອີສັງ (īsaṃ), ເປັນ ຈັດຕາລີສັງ (cattālīsaṃ), ແປງ ຣະ ເປັນ ລະ ດ້ວຍສູດ 'la darānaṃ', ຫຼື ເປັນ ຕາລີສັງ (tālīsaṃ). ທີ ໔໐ (Cattālīsatimo). ໔໑ (Ekacattālīsaṃ), ໔໒ (dvācattālīsaṃ), ໔໒ (dvicattālīsaṃ), ໔໓ (tecattālīsaṃ), ໔໓ (ticattālīsaṃ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.

---

Pañcadasatthavācakassa dasassa paññā, yovacanassa āsañca. Paññāsaṃ, ‘‘tesu vuddhi lopā’’dinā paṇṇādeso, paṇṇāsaṃ vā. Ekapaññāsaṃ, dvepaññāsaṃ, dvipaññāsaṃ.

ແປງ ທະສະ ທີ່ສະແດງເນື້ອຄວາມຂອງ ຫ້າສິບ ເປັນ ປັນຍາ (paññā), ແລະ ແປງ ໂຍ ວິພັດ ເປັນ ອາສັງ (āsaṃ). ເປັນ ປັນຍາສັງ (paññāsaṃ), ແປງ ເປັນ ປັນນາ (paṇṇā) ດ້ວຍສູດ 'tesu vuddhi lopa' ເປັນຕົ້ນ, ຫຼື ເປັນ ປັນນາສັງ (paṇṇāsaṃ). ໕໑ (Ekapaññāsaṃ), ໕໒ (dvepaññāsaṃ), ໕໒ (dvipaññāsaṃ).

---

Chadasatthavācakassa dasassa cha, yovacanassa ṭhiādeso, ‘‘sa chassa vā’’ti sakārādeso, saṭṭhi, dvāsaṭṭhi, dvesaṭṭhi, dvisaṭṭhi, tesaṭṭhi, tisaṭṭhi.

ແປງ ທະສະ ທີ່ສະແດງເນື້ອຄວາມຂອງ ຫົກສິບ ເປັນ ຈະ (cha), ແປງ ໂຍ ວິພັດ ເປັນ ຖິ (ṭhi), ແປງ ເປັນ ສະ (sa) ດ້ວຍສູດ 'sa chassa vā', ເປັນ ສັດຖິ (saṭṭhi), ໖໒ (dvāsaṭṭhi), ໖໒ (dvesaṭṭhi), ໖໒ (dvisaṭṭhi), ໖໓ (tesaṭṭhi), ໖໓ (tisaṭṭhi).

---

Sattadasatthavācakassa dasassa satta, yovacanassa ri, ti ca. Sattari, sattati, dvāsattari, dvāsattati, dvisattari, disattati, tesattati, tisattati iccādi.

ແປງ ທະສະ ທີ່ສະແດງເນື້ອຄວາມຂອງ ເຈັດສິບ ເປັນ ສັດຕະ (satta), ແປງ ໂຍ ວິພັດ ເປັນ ຣິ (ri) ແລະ ຕິ (ti). ເປັນ ສັດຕະຣິ (sattari), ສັດຕະຕິ (sattati), ௭໒ (dvāsattari), ௭໒ (dvāsattati), ௭໒ (dvisattari), ௭໒ (disattati), ௭໓ (tesattati), ௭໓ (tisattati) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.

---

Aṭṭhadasatthavācakassa dasassa asa, yovacanassa ītiādeso ca. Asīti, ekāsīti, dveasīti, teasīti, caturāsīti, ‘‘kvacā’’dinā dīgho.

ແປງ ທະສະ ທີ່ສະແດງເນື້ອຄວາມຂອງ ແປດສິບ ເປັນ ອະສະ (asa), ແລະ ແປງ ໂຍ ວິພັດ ເປັນ ອີຕິ (īti). ເປັນ ອະສີຕິ (asīti), ໘໑ (ekāsīti), ໘໒ (dveasīti), ໘໓ (teasīti), ໘໔ (caturāsīti), ເຮັດໃຫ້ເປັນທີຄະດ້ວຍສູດ 'kvaci' ເປັນຕົ້ນ.

---

Navadasatthavācakassa [Pg.252] dasassa nava, yovacanassa uti ca, navuti, dvānavuti, dvenavuti, dvinavuti, tenavuti, tinavuti, catunavuti, channavutiyā, channavutīnaṃ pāsaṇḍānaṃ.

ແປງ ທະສະ ທີ່ສະແດງເນື້ອຄວາມຂອງ ເກົ້າສິບ ເປັນ ນະວະ (nava), ແລະ ແປງ ໂຍ ວິພັດ ເປັນ ອຸຕິ (uti), ເປັນ ນະວຸຕິ (navuti), ໙໒ (dvānavuti), ໙໒ (dvenavuti), ໙໒ (dvinavuti), ໙໓ (tenavuti), ໙໓ (tinavuti), ໙໔ (catunavuti), ດ້ວຍຈຳນວນ ໙໖ (channavutiyā), ແຫ່ງລັດທິທັງຫຼາຍ ໙໖ ລັດທິ (channavutīnaṃ pāsaṇḍānaṃ).

---

‘‘Gaṇane, dasassā’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ 'Gaṇane' ແລະ 'dasassa' ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

415. Dasadasakaṃ sataṃ dasakānaṃ sataṃ sahassañca yomhi.

໔໑໕. ໝວດສິບ ໑໐ ໝວດ ເປັນ ຮ້ອຍ (sataṃ), ໝວດຮ້ອຍ ໑໐ ໝວດ ເປັນ ພັນ (sahassaṃ) ເມື່ອມີ ໂຍ ວິພັດເບື້ອງຫຼັງ.

---

Gaṇane pariyāpannassa dasadasakatthavācakassa dasasaddassa sataṃ hoti, satadasakatthavācakassa dasassa sahassaṃ hoti yomhi. Iminā nipātanena yolopo, taddhitattā puna nāmabyapadese syādyuppatti, niggahītassa lopo, ‘‘si’’nti amādeso, yojanānaṃ sataṃ, sahassaṃ. Sataṃ napuṃsakamekavacanantañca, tathā sahassaṃ, vaggabhede sabbattha bahuvacanampi bhavati. Dve vīsatiyo. Evaṃ tiṃsādīsupi, dve satāni, bahūni satāni, dve sahassāni, bahūni sahassāni.

ໃນການນັບ, ແປງ ທະສະສັບ ທີ່ສະແດງເນື້ອຄວາມຂອງໝວດສິບ ໑໐ ໝວດ ເປັນ ສະຕະ (sata), ແປງ ທະສະສັບ ທີ່ສະແດງເນື້ອຄວາມຂອງໝວດຮ້ອຍ ໑໐ ໝວດ ເປັນ ສະຫັດສະ (sahassa) ເມື່ອມີ ໂຍ ວິພັດເບື້ອງຫຼັງ. ດ້ວຍການເທດສະໜານິບາດນີ້ ຈຶ່ງລົບ ໂຍ ວິພັດ, ເພາະຄວາມເປັນຕັດທິດ ຈຶ່ງຕັ້ງຊື່ວ່າເປັນນາມ ແລ້ວລົງ ສິ ວິພັດເປັນຕົ້ນ, ລົບນິກຄະຫິດ, ແປງ ສິ ເປັນ ອັງ (aṃ), ເຊັ່ນ: ຮ້ອຍແຫ່ງໂຍດ (yojanānaṃ sataṃ), ພັນແຫ່ງໂຍດ (sahassaṃ). ສະຕະ (sataṃ) ເປັນນະປຸງສະກະລີງ ແລະ ເອກະວະຈະນະ, ສະຫັດສະ (sahassaṃ) ກໍເຊັ່ນດຽວກັນ, ແຕ່ເມື່ອແຍກໝວດ ຍ່ອມເປັນພະຫຸວະຈະນະໄດ້ໃນທຸກບ່ອນ. ເຊັ່ນ: ສອງຊາວ (dve vīsatiyo). ແມ່ນໃນຈຳນວນ ໓໐ ເປັນຕົ້ນ ກໍຢ່າງນີ້, ເຊັ່ນ: ສອງຮ້ອຍ (dve satāni), ຫຼາຍຮ້ອຍ (bahūni satāni), ສອງພັນ (dve sahassāni), ຫຼາຍພັນ (bahūni sahassāni).

---

Satassa dvikanti atthe chaṭṭhītappurisaṃ katvā ‘‘sataṃ dvika’’nti vattabbe ‘‘dvikādīnaṃ taduttarapadānañca nipaccante’’ti vuttiyaṃ vacanato iminā nipātanena uttarapadassa pubbanipāto, kakāralopo ca hoti. Dvisataṃ. Evaṃ satassa tikaṃ tisataṃ, tathā catusataṃ, pañcasataṃ, chasataṃ, sattasataṃ, aṭṭhasataṃ, navasataṃ, dasasataṃ sahassaṃ hoti. Atha vā dve satāni dvisatanti digusamāso. Evaṃ tisataṃ, catusataṃ iccādi.

ໃນຄວາມໝາຍວ່າ 'ໝວດສອງແຫ່ງຮ້ອຍ' ເມື່ອເຮັດຈັດຖີຕັບປຸຣິສະສະມາດແລ້ວ ຄວນຈະກ່າວວ່າ 'sataṃ dvikaṃ' ແຕ່ເພາະຄຳກ່າວໃນວຸດຕິວ່າ 'dvikādīnaṃ taduttarapadānañca nipaccante' ດ້ວຍການເທດສະໜານິບາດນີ້ ຈຶ່ງມີການນຳບົດຫຼັງມາໄວ້ຂ້າງໜ້າ (pubbanipāta) ແລະ ລົບ ກະ ອັກສອນ (kakāralopa). ເປັນ ທວິສະຕະ (dvisataṃ). ເຊັ່ນດຽວກັນ: ໝວດສາມແຫ່ງຮ້ອຍ ເປັນ ຕິສະຕະ (tisataṃ), ຈະຕຸສະຕະ (catusataṃ), ປັນຈະສະຕະ (pañcasataṃ), ຈະສະຕະ (chasataṃ), ສັດຕະສະຕະ (sattasataṃ), ອັດຖະສະຕະ (aṭṭhasataṃ), ນະວະສະຕະ (navasataṃ), ທະສະສະຕະ (dasasataṃ) ເປັນ ສະຫັດສະ (sahassaṃ). ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ, 'ຮ້ອຍສອງຮ້ອຍ' ເປັນ ທວິສະຕະ (dvisataṃ) ເປັນທິຄຸສະມາດ. ເຊັ່ນດຽວກັນ: ຕິສະຕະ (tisataṃ), ຈະຕຸສະຕະ (catusataṃ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.

---

416. Yāva taduttari dasaguṇitañca.

໔໑໖. ແລະ ທະວີຄູນຂຶ້ນໄປເທື່ອລະ ໑໐ ເທົ່າ ຕາບເທົ່າທີ່ຍັງມີຈຳນວນເໜືອກວ່ານັ້ນ.

---

Yāva tāsaṃ saṅkhyānamuttari, tāva dasaguṇitañca kātabbaṃ, ettha dakāro sandhijo. Yathā – dasassa gaṇanassa dasaguṇitaṃ [Pg.253] sataṃ hoti, satassa dasaguṇitaṃ sahassaṃ, sahassassa dasaguṇitaṃ dasasahassaṃ, idaṃ nahutantipi vuccati, dasasahassassa dasaguṇitaṃ satasahassaṃ, taṃ lakkhantipi vuccati, satasahassassa dasaguṇitaṃ dasasatasahassaṃ.

ຕາບເທົ່າທີ່ຍັງມີຈຳນວນສັງຂະຍາເໜືອກວ່ານັ້ນ, ກໍພຶງເຮັດໃຫ້ເປັນ ໑໐ ເທົ່າເທົ່ານັ້ນ, ຕົວ ທະ (d) ໃນທີ່ນີ້ ເກີດຈາກສົນທິ. ເຊັ່ນ: ໑໐ ເທົ່າຂອງຈຳນວນ ໑໐ ເປັນ ຮ້ອຍ (sata), ໑໐ ເທົ່າຂອງຮ້ອຍ ເປັນ ພັນ (sahassa), ໑໐ ເທົ່າຂອງພັນ ເປັນ ໝື່ນ (dasasahassa) ຄຳນີ້ເອີ້ນວ່າ ນະຫຸດ (nahuta) ກໍໄດ້, ໑໐ ເທົ່າຂອງໝື່ນ ເປັນ ແສນ (satasahassa) ຄຳນີ້ເອີ້ນວ່າ ລັກສະ (lakkha) ກໍໄດ້, ໑໐ ເທົ່າຂອງແສນ ເປັນ ລ້ານ (dasasatasahassa).

---

‘‘Yadanupapannā nipātanā sijjhantī’’ti vattate.

ບົດວ່າ 'Yadanupapannā nipātanā sijjhanti' ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

417. Sakanāmehi.

໔໑໗. ດ້ວຍຊື່ຂອງຕົນເອງ.

---

Yāsaṃ pana saṅkhyānaṃ aniddiṭṭhanāmadheyyānaṃ yāni rūpāni, tāni sakehi nāmehi nipaccante. Satasahassānaṃ sataṃ koṭi, itthiliṅgā, ekavacanantā ca, vaggabhede bahuvacanañca bhavati, koṭisatasahassānaṃ sataṃ pakoṭi, pakoṭisatasahassānaṃ sataṃ koṭippakoṭi. Evaṃ nahutaṃ, ninnahutaṃ, akkhobhinī, bindu, abbudaṃ, nirabbudaṃ, ahahaṃ, ababaṃ, aṭaṭaṃ, sogandhikaṃ, uppalaṃ, kumudaṃ, puṇḍarīkaṃ, padumaṃ, kathānaṃ, mahākathānaṃ, asaṅkhyeyyanti.

ສ່ວນຮູບຂອງສັງຂະຍາທັງຫຼາຍ ທີ່ບໍ່ໄດ້ກຳນົດຊື່ໄວ້, ຍ່ອມສຳເລັດດ້ວຍຊື່ຂອງຕົນເອງໂດຍວິທີນิບາດ. ຄື: ແສນຂອງແສນ ເປັນ ໂກດ (koṭi), ເປັນອິດຖີລີງ ແລະ ເອກະວະຈະນະ, ແຕ່ເມື່ອແຍກໝວດ ຍ່ອມເປັນພະຫຸວະຈະນະໄດ້, ແສນຂອງໂກດ ເປັນ ປະໂກດ (pakoṭi), ແສນຂອງປະໂກດ ເປັນ ໂກຕິປະໂກດ (koṭippakoṭi). ເຊັ່ນດຽວກັນ: ນະຫຸດ (nahuta), ນິນນະຫຸດ (ninnahuta), ອັກໂຂພິນີ (akkhobhinī), ພິນທຸ (bindu), ອັບພຸທະ (abbudaṃ), ນิຣັບພຸທະ (nirabbudaṃ), ອະຫະຫະ (ahahaṃ), ອະພະພະ (ababaṃ), ອະຕະຕະ (aṭaṭaṃ), ໂສຄັນທິກະ (sogandhikaṃ), ອຸບປະລະ (uppalaṃ), ກຸມຸທະ (kumudaṃ), ປຸນທະຣິກະ (puṇḍarīkaṃ), ປະທຸມະ (padumaṃ), ກະທານະ (kathānaṃ), ມະຫາກະທານະ (mahākathānaṃ), ອະສົງໄຂ (asaṅkhyeyya) ດັ່ງນີ້.

---

Iccevaṃ ṭhānato ṭhānaṃ, satalakkhaguṇaṃ mataṃ;

Koṭippabhutinaṃ vīsa-saṅkhyānañca yathākkamaṃ.

ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້, ສັງຂະຍາ ໒໐ ຕຳແໜ່ງ ມີໂກດເປັນຕົ້ນ ຕາມລຳດັບ ຍ່ອມໄດ້ຮັບການຍອມຮັບວ່າ ເພີ່ມຂຶ້ນເທື່ອລະແສນເທົ່າ (satalakkhaguṇa) ຈາກຕຳແໜ່ງໜຶ່ງໄປສູ່ອີກຕຳແໜ່ງໜຶ່ງ.

---

‘‘Dve parimāṇāni etassā’’ti viggahe –

ໃນຮູບວິເຄາະວ່າ 'Dve parimāṇāni etassa' (ປະລິມານທັງຫຼາຍສອງ ແຫ່ງສິ່ງນີ້) —

---

418. Dvādito konekatthe ca.

໔໑໘. ລົງ ກະ (ka) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ທວິ (dvi) ເປັນຕົ້ນ ໃນອັດຖະຕ່າງໆ ດ້ວຍ.

---

Dviiccevamādito gaṇanato kappaccayo hoti anekatthe. Dviko rāsi dvikaṃ. Evaṃ tikaṃ, catukkaṃ, pañcakaṃ, chakkaṃ, sattakaṃ, aṭṭhakaṃ, navakaṃ, dasakaṃ, paṇṇāsakaṃ, satakaṃ, sahassakaṃ iccādi.

ລົງ ກະ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກຈຳນວນນັບ ມີ ທວິ ເປັນຕົ້ນ ໃນອັດຖະຕ່າງໆ. ກອງທີ່ມີສອງ ເປັນ ທວິກະ (dvikaṃ). ເຊັ່ນດຽວກັນ: ຕິກະ (tikaṃ), ຈະຕຸກກະ (catukkaṃ), ປັນຈະກະ (pañcakaṃ), ຈະກະ (chakkaṃ), ສັດຕະກະ (sattakaṃ), ອັດຖະກະ (aṭṭhakaṃ), ນະວະກະ (navakaṃ), ทະສະກະ (dasakaṃ), ປັນຍາສະກະ (paṇṇāsakaṃ), ສະຕະກະ (satakaṃ), ສະຫັດສະກະ (sahassakaṃ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.

---

Saṅkhyātaddhitaṃ.

ຈົບ ສັງຂະຍາຕັດທິດ.

---

Abyayataddhita

ອັບພະຍະຕັດທິດ

---

‘‘Ekasmiṃ [Pg.254] vāre bhuñjati, dvivāre bhuñjatī’’ti viggahe –

ໃນຮູບວິເຄາະວ່າ 'Ekasmiṃ vāre bhuñjati' (ຍ່ອມກິນໃນວາລະໜຶ່ງ), 'dvivāre bhuñjati' (ຍ່ອມກິນໃນສອງວາລະ) —

---

419. Ekādito sakissa kkhattuṃ.

໔໑໙. ລົງ ຂັດຕຸງ (kkhattuṃ) ປັດໄຈ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ວາລະ (ເທື່ອ) ແທນ ສະກິງ (sakiṃ) ຫຼັງຈາກ ເອກະ (eka) ເປັນຕົ້ນ.

---

Ekadvitiiccevamādito gaṇanato sakissa ṭhāne vāratthe kkhattuṃpaccayo hoti. Ekakkhattuṃ, dvikkhattuṃ bhuñjati, ‘‘sabbāsamāvuso’’tiādinā silopo. Evaṃ tikkhattuṃ, catukkhattuṃ, pañcakkhattuṃ, chakkhattuṃ, sattakkhattuṃ, aṭṭhakkhattuṃ, navakkhattuṃ, dasakkhattuṃ, satakkhattuṃ, sahassakkhattuṃ, bahukkhattuṃ, katikkhattuṃ.

ລົງ ຂັດຕຸງ ປັດໄຈ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ວາລະ ແທນ ສະກິງ ຫຼັງຈາກຈຳນວນນັບ ມີ ເອກະ, ທວິ, ຕິ ເປັນຕົ້ນ. ເຊັ່ນ: ເອກັກຂັດຕຸງ (ekakkhattuṃ - ເທື່ອດຽວ), ທວິກຂັດຕຸງ ພຸນຊະຕິ (dvikkhattuṃ bhuñjati - ຍ່ອມກິນສອງເທື່ອ), ລົບ ສິ ວິພັດ ດ້ວຍສູດ 'sabbāsamāvuso' ເປັນຕົ້ນ. ເຊັ່ນດຽວກັນ: ຕິກຂັດຕຸງ (tikkhattuṃ), ຈະຕຸກຂັດຕຸງ (catukkhattuṃ), ປັນຈັດຂັດຕຸງ (pañcakkhattuṃ), ຈັດຂັດຕຸງ (chakkhattuṃ), ສັດຕັກຂັດຕຸງ (sattakkhattuṃ), ອັດຖັກຂັດຕຸງ (aṭṭhakkhattuṃ), ນະວັກຂັດຕຸງ (navakkhattuṃ), ທະສັກຂັດຕຸງ (dasakkhattuṃ), ສະຕັກຂັດຕຸງ (satakkhattuṃ), ສະຫັດສັກຂັດຕຸງ (sahassakkhattuṃ), ພະຫຸກຂັດຕຸງ (bahukkhattuṃ), ກະຕິກຂັດຕຸງ (katikkhattuṃ).

---

‘‘Ekena vibhāgenā’’ti viggahe –

ໃນຮູບວິເຄາະວ່າ 'Ekena vibhāgena' (ໂດຍສ່ວນໜຶ່ງ) —

---

Maṇḍūkagatiyā saṅkhyāggahaṇamanuvattate.

ບົດວ່າ 'saṅkhyā' ຍ່ອມຕາມໄປ ດ້ວຍວິທີມັນທຸກະຄະຕິ (ໂດດແບບກົບ).

---

420. Vibhāge dhā ca.

໔໒໐. ລົງ ທາ (dhā) ປັດໄຈ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ສ່ວນ (vibhāga) ດ້ວຍ.

---

Vibhāgatthe ekādisaṅkhyāto dhāpaccayo hoti. Casaddena ekadvito jjha ca, suttādito so ca. Ekadhā. Dvīhi vibhāgehi dvidhā, dudhā vā, dvedhā. Tīhi vibhāgehi tidhā, tedhā vā, ‘‘tesu vuddhī’’tiādinā ikārassekāro. Evaṃ catudhā, pañcadhā, chadhā, sattadhā, aṭṭhadhā, navadhā, dasadhā, satadhā, sahassadhā, katidhā, bahudhā.

ລົງ ທາ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກສັງຂະຍາ ມີ ເອກະ ເປັນຕົ້ນ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ສ່ວນ. ດ້ວຍ ຈະ ສັບ ຈຶ່ງລົງ ຊະ (jjha) ຫຼັງຈາກ ເອກະ ແລະ ທວິ ດ້ວຍ, ແລະ ລົງ ສະ (so) ຫຼັງຈາກ ສຸດຕະ ເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍ. ເຊັ່ນ: ເອກະທາ (ekadhā - ໂດຍສ່ວນດຽວ). ໂດຍສອງສ່ວນ ເປັນ ທວິທາ (dvidhā), ທຸທາ (dudhā), ຫຼື ເທທາ (dvedhā). ໂດຍສາມສ່ວນ ເປັນ ຕິທາ (tidhā), ຫຼື ເທທາ (tedhā), ແປງ ອິ ເປັນ ເອ ດ້ວຍສູດ 'tesu vuddhi' ເປັນຕົ້ນ. ເຊັ່ນດຽວກັນ: ຈະຕຸທາ (catudhā), ປັນຈະທາ (pañcadhā), ຈະທາ (chadhā), ສັດຕະທາ (sattadhā), ອັດຖະທາ (aṭṭhadhā), ນະວະທາ (navadhā), ທະສະທາ (dasadhā), ສະຕະທາ (satadhā), ສະຫັດສະທາ (sahassadhā), ກະຕິທາ (katidhā), ພະຫຸທາ (bahudhā).

---

Jjhappaccaye ekadhā karotīti ekajjhaṃ. Evaṃ dvejjhaṃ.

ເມື່ອລົງ ຊະ ປັດໄຈ, ໃນຮູບວິເຄາະວ່າ 'ekadhā karoti' (ຍ່ອມເຮັດໂດຍສ່ວນດຽວ) ເປັນ ເອກັດຊັງ (ekajjhaṃ). ເຊັ່ນດຽວກັນ: ທເວັດຊັງ (dvejjhaṃ).

---

Sopaccaye suttena vibhāgena suttaso. Evaṃ byañjanaso, padaso, atthaso, bahuso, sabbākārena sabbaso[Pg.255], upāyaso, hetuso, ṭhānaso, yoniso.

ເມື່ອລົງ ສະ ປັດໄຈ, ໂດຍສ່ວນແຫ່ງສູດ ເປັນ ສຸດຕະໂສ (suttaso). ເຊັ່ນດຽວກັນ: ພະຍັນຊະນະໂສ (byañjanaso), ປະທະໂສ (padaso), ອັດຖະໂສ (atthaso), ພະຫຸໂສ (bahuso), ໂດຍປະການທັງປວງ ເປັນ ສັບພະໂສ (sabbaso), ອຸປາຍະໂສ (upāyaso), ເຫຕຸໂສ (hetuso), ຖານະໂສ (ṭhānaso), ໂຍນິໂສ (yoniso).

---

421. Sabbanāmehi pakāravacane tu thā.

໔໒໑. ລົງ ທາ (thā) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກສັບພະນາມທັງຫຼາຍ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ປະການ (pakāra) ແຕ່ (tu).

---

Sabbanāmehi pakāravacanatthe thāpaccayo hoti, tusaddena thattāpaccayo ca. Sāmaññassa bhedako viseso pakāro, tassābhidhāneti attho, so pakāro tathā, taṃ pakāraṃ tathā, tena pakārena tathā, yena pakārena yathā. Evaṃ sabbathā, aññathā, itarathā, ubhayathā, thattāpaccaye tena pakārena tathattā. Evaṃ yathattā, aññathattā.

ລົງ ທາ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກສັບພະນາມທັງຫຼາຍ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ປະການ, ແລະ ດ້ວຍ ຕຸ ສັບ ຈຶ່ງລົງ ທັດຕາ (thattā) ປັດໄຈ ດ້ວຍ. ປະການ ຄືຄວາມພິເສດທີ່ຈຳແນກສິ່ງທົ່ວໄປ, ມີອັດຖະຄືການກ່າວເຖິງຄວາມພິເສດນັ້ນ, ປະການນັ້ນ ເປັນ ຕະຖາ (tathā), ເຊິ່ງປະການນັ້ນ ເປັນ ຕະຖາ (tathā), ໂດຍປະການນັ້ນ ເປັນ ຕະຖາ (tathā), ໂດຍປະການໃດ ເປັນ ຍະຖາ (yathā). ເຊັ່ນດຽວກັນ: ສັບພະຖາ (sabbathā), ອັນຍະຖາ (aññathā), ອິຕະຣະຖາ (itarathā), ອຸພະຍະຖາ (ubhayathā), ເມື່ອລົງ ທັດຕາ ປັດໄຈ ໂດຍປະການນັ້ນ ເປັນ ຕະຖັດຕາ (tathattā). ເຊັ່ນດຽວກັນ: ຍະຖັດຕາ (yathattā), ອັນຍະຖັດຕາ (aññathattā).

---

Ko pakāroti atthe –

ໃນຄວາມໝາຍວ່າ 'ປະການໃດ' —

---

422. Kimimehi thaṃ.

໔໒໒. ລົງ ທັງ (thaṃ) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ກິງ (kiṃ) ແລະ ອິມະ (ima).

---

Kiṃimaiccetehi thaṃpaccayo hoti pakāravacanatthe. ‘‘Kissa ka ve cā’’ti ettha casaddena kissa kādeso. Kathaṃ, kaṃ pakāraṃ kathaṃ, kena pakārena kathaṃ, ayaṃ pakāro itthaṃ, imaṃ pakāraṃ itthaṃ. Anena pakārena itthaṃ, ‘‘imassi thaṃ dāniha to dhesu cā’’ti imasaddassa ikāro, dvittaṃ. Ettha hi kkhattuṃ ādithaṃpariyosānappaccayantānaṃ abyayataddhitattā nāmabyapadesaṃ katvā vibhattimhi kate ‘‘sabbāsamāvuso’’tiādinā vibhattilopo, ‘‘kvaci to pañcamyatthe’’tiādinā vuttatoādippaccayantā ca idheva abyayataddhite saṅgayhanti.

ລົງ ທັງ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ກິງ ແລະ ອິມະ ເຫຼົ່ານີ້ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ປະການ. ດ້ວຍ ຈະ ສັບ ໃນສູດ 'Kissa ka ve ca' ຈຶ່ງແປງ ກິງ ເປັນ ກະ (ka). ເປັນ ກະຖັງ (kathaṃ - ຢ່າງໃດ), ເຊິ່ງປະການໃດ ເປັນ ກະຖັງ (kathaṃ), ໂດຍປະການໃດ ເປັນ ກະຖັງ (kathaṃ), ປະການນີ້ ເປັນ ອິດຖັງ (itthaṃ), ເຊິ່ງປະການນີ້ ເປັນ ອິດຖັງ (itthaṃ). ໂດຍປະການນີ້ ເປັນ ອິດຖັງ (itthaṃ), ແປງ ອິມະ ເປັນ ອິ (i) ແລະ ຊ້ອນ ທະ ດ້ວຍສູດ 'imassi thaṃ dāniha to dhesu ca'. ເພາະວ່າ ປັດໄຈທັງຫຼາຍທີ່ມີ ຂັດຕຸງ ເປັນຕົ້ນ ແລະ ມີ ທັງ ເປັນທີ່ສຸດເຫຼົ່ານີ້ ເປັນອັບພະຍະຕັດທິດ ຈຶ່ງຕັ້ງຊື່ວ່າເປັນນາມ ແລ້ວລົງວິພັດ, ລົບວິພັດດ້ວຍສູດ 'sabbāsamāvuso' ເປັນຕົ້ນ, ແລະ ປັດໄຈທີ່ມີ ໂຕ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ລົງໃນອັດປັນຈະມີວິພັດດ້ວຍສູດ 'kvaci to pañcamyatthe' ເປັນຕົ້ນ ກໍສົງເຄາະເຂົ້າໃນອັບພະຍະຕັດທິດນີ້ເອງ. ລົບນິກຄະຫິດ, ແປງ ສິ ເປັນ ອັງ, ເຊັ່ນ: ຮ້ອຍແຫ່ງໂຍດ, ພັນ. ສະຕະ ເປັນນະປຸງສະກະລີງ ແລະ ເອກະວະຈະນະ, ສະຫັດສະ ກໍເຊັ່ນດຽວກັນ, ແຕ່ເມື່ອແຍກໝວດ ຍ່ອມເປັນພະຫຸວະຈະນະໄດ້ໃນທຸກບ່ອນ. ເຊັ່ນ: ສອງຊາວ. ແມ່ນໃນຈຳນວນ ໓໐ ເປັນຕົ້ນ ກໍຢ່າງນີ້, ເຊັ່ນ: ສອງຮ້ອຍ, ຫຼາຍຮ້ອຍ, ສອງພັນ, ຫຼາຍພັນ.

---

423. Yadanupapannā [Pg.256] nipātanā sijjhanti.

໔໒໓. ບົດວ່າ 'Yadanupapannā nipātanā sijjhanti' ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

Ye saddā lakkhaṇena anupapannā aniddiṭṭhalakkhaṇā akkharādito, nāmopasagganipātato vā samāsataddhitādito vā, te nipātanā sijjhanti.

ສັບທັງຫຼາຍໃດ ທີ່ບໍ່ສຳເລັດດ້ວຍກົດເກນ (ລັກສະນະ) ທີ່ບໍ່ໄດ້ກຳນົດກົດເກນໄວ້ ໂດຍອັກສອນເປັນຕົ້ນ, ຫຼື ໂດຍນາມ, ອຸປະສັກ, ນິບາດ, ຫຼື ໂດຍສະມາດ, ຕັດທິດເປັນຕົ້ນ, ສັບເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມສຳເລັດດ້ວຍວິທີນິບາດ.

---

Taddhitato tāva –

ກ່ອນອື່ນ, ຈາກຕັດທິດ —

---

Imasmā jja siyā kāle, samānāparato jju ca;

Imasaddassa’kāro ca, samānassa ca so siyā.

ລົງ ຊະ (jja) ຫຼັງຈາກ ອິມະ (ima) ໃນອັດກາລະ, ແລະ ລົງ ຊຸ (jju) ຫຼັງຈາກ ສະມານະ (samāna) ແລະ ອະປະຣະ (apara); ແລະ ແປງ ອິມະ ເປັນ ອະ (a), ແລະ ແປງ ສະມານະ ເປັນ ສະ (sa).

---

Imasmiṃ kāle, imasmiṃ divase vā ajja, samāne kāle sajju, aparasmiṃdivase aparajju. Nipātehi bhavatthe tanappaccayo. Ajja bhavaṃ ajjatanaṃ, ajja bhavā ajjatanī, sve bhavaṃ svātanaṃ. Evaṃ purātanaṃ, hiyyo bhavaṃ hiyyattanaṃ, hiyyo bhavā hiyyattanī iccādi.

ໃນການນີ້, ຫຼື ໃນວັນນີ້ ເປັນ ອັດຊະ (ajja - ວັນນີ້), ໃນການດຽວກັນ ເປັນ ສັດຊຸ (sajju - ໃນທັນທີ), ໃນວັນອື່ນ ເປັນ ອະປະຣັດຊຸ (aparajju - ວັນອື່ນ). ລົງ ຕະນະ (tana) ປັດໄຈ ໃນອັດ 'ມີ/ເປັນ' (bhava) ຫຼັງຈາກນິບາດທັງຫຼາຍ. ສິ່ງທີ່ມີໃນວັນນີ້ ເປັນ ອັດຊະຕະນັງ (ajjatanaṃ), ສິ່ງທີ່ມີໃນວັນນີ້ (ອິດຖີລີງ) ເປັນ ອັດຊະຕະນີ (ajjatanī), ສິ່ງທີ່ມີໃນວັນອື່ນ (ມື້ອື່ນ) ເປັນ ສະວາຕະນັງ (svātanaṃ). ເຊັ່ນດຽວກັນ: ປຸຣາຕະນັງ (purātanaṃ - ສິ່ງທີ່ມີໃນກ່ອນ), ສິ່ງທີ່ມີໃນວັນວານ ເປັນ ຮີໂຍດຕະນັງ (hiyyattanaṃ), ສິ່ງທີ່ມີໃນວັນວານ (ອິດຖີລີງ) ເປັນ ຮີໂຍດຕະນີ (hiyyattanī) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.

---

Abyayataddhitaṃ.

ຈົບ ອັບພະຍະຕັດທິດ.

---

Sāmaññavuttibhāvatthā-byayato taddhitaṃ tidhā;

Tatrādi catudhāpaccā-nekatthassatthisaṅkhyāto.

ຕັດທິດ ຍ່ອມມີ ໓ ຢ່າງ ຄື: ສາມັນຍະຕັດທິດ (sāmañña), ພາວະຕັດທິດ (bhāva), ແລະ ອັບພະຍະຕັດທິດ (abyaya); ໃນ ໓ ຢ່າງນັ້ນ, ຕັດທິດທຳອິດ (ສາມັນຍະຕັດທິດ) ມີປັດໄຈ ໔ ຢ່າງ ຄື: ອະເນກັດຖະ (anekattha), ອັດຖິ (atthi), ແລະ ສັງຂະຍາ (saṅkhyā) ເປັນຕົ້ນ.

---

Iti padarūpasiddhiyaṃ taddhitakaṇḍo

ຈົບ ຕັດທິຕະກັນ ໃນຄຳພີປະທະຣູປະສິດທິ

---

Pañcamo.

ກັນທີ ໕.

---

6. Ākhyātakaṇḍa

໖. ອາຂະຍາຕະກັນ (ກັນວ່າດ້ວຍອາຂະຍາດ)

---

Bhūvādigaṇa

ພູວາທິຄະນະ (ໝວດທາດມີ ພູ ທາດ ເປັນຕົ້ນ)

---

Vibhattividhāna

ວິພັດຕິວິທານ (ການກຳນົດວິພັດ)

---

Atha [Pg.257] ākhyātavibhattiyo kriyāvācīhi dhātūhi parā vuccante.

ລຳດັບນັ້ນ, ຈະກ່າວເຖິງ ອາຂະຍາດວິພັດ ທັງຫຼາຍ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍ ທີ່ສະແດງກິລິຍາ.

---

Tattha kriyaṃ ācikkhatīti ākhyātaṃ, kriyāpadaṃ. Vuttañhi ‘‘kālakārakapurisaparidīpakaṃ kriyālakkhaṇamākhyātika’’nti. Tattha kāloti atītādayo, kārakamiti kammakattubhāvā, purisāti paṭhamamajjhimuttamā, kriyāti gamanapacanādiko dhātvattho, kriyālakkhaṇaṃ saññāṇaṃ etassāti kriyālakkhaṇaṃ, atiliṅgañca.

ໃນອາຂະຍາດນັ້ນ, ບົດໃດຍ່ອມບອກກິລິຍາ ບົດນັ້ນຊື່ວ່າ ອາຂະຍາດ (ākhyāta) ຄື ກິລິຍາບົດ (kriyāpada). ສົມຈິງດັ່ງຄຳກ່າວວ່າ 'ບົດທີ່ມີກິລິຍາເປັນເຄື່ອງໝາຍ ບອກກາລະ, ກາຣົກ, ແລະ ບຸລຸດ ຊື່ວ່າ ອາຂະຍາດ'. ໃນຄຳນັ້ນ, ກາລະ ຄື ອະດີດເປັນຕົ້ນ, ກາຣົກ ຄື ກຳ, ກັດຕຸ, ແລະ ພາວະ, ບຸລຸດ ຄື ປະຖົມມະບຸລຸດ, ມັດຊິມະບຸລຸດ, ແລະ ອຸດຕະມະບຸລຸດ, ກິລິຍາ ຄື ເນື້ອຄວາມຂອງທາດ ມີການໄປ ແລະ ການຫຸງຕົ້ມເປັນຕົ້ນ, ບົດທີ່ມີກິລິຍາເປັນເຄື່ອງໝາຍ (kriyālakkhaṇa) ຄື ມີກິລິຍາເປັນເຄື່ອງກຳນົດຮູ້, ແລະ ບໍ່ມີລີງ (atiliṅga) ດ້ວຍ.

---

Vuttampi cetaṃ –

ແມ່ນຄຳກ່າວນີ້ ກໍມີຢູ່ວ່າ —

---

‘‘Yaṃ tikālaṃ tipurisaṃ, kriyāvāci tikārakaṃ;

Atiliṅgaṃ dvivacanaṃ, tadākhyātanti vuccatī’’ti.

“ຄຳໃດມີກາລະ ໓, ມີບຸລຸດ ໓, ກ່າວເຖິງກິຣິຍາ, ມີກາຣະກະ ໓, ພົ້ນຈາກລິງ, ມີວະຈະນະ ໒, ຄຳນັ້ນ ເອີ້ນວ່າ 'ອາຂຽດ'” ດັ່ງນີ້.

---

Kālādivasena dhātvatthaṃ vibhajantīti vibhattiyo, tyādayo, tā pana vattamānā pañcamī sattamī parokkhāhiyyattanī ajjatanī bhavissantī kālātipatti cāti aṭṭhavidhā bhavanti.

ວິພັດທັງຫຼາຍ ມີ 'ຕິ' ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ 'ວິພັດ' ເພາະແບ່ງອັດຖະຂອງທາດ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກາລະເປັນຕົ້ນ. ວິພັດເຫຼົ່ານັ້ນ ມີ ໘ ຢ່າງ ຄື: ວັດຕະມານາ, ປັນຈະມີ, ສັດຕະມີ, ປະໂຣກຂາ, ຫິຍັດຕະນີ, ອັດຊະຕະນີ, ພະວິສສັນຕີ ແລະ ກາລາຕິປັດຕິ.

---

Kriyaṃ dhārentīti dhātavo, bhūvādayo, khādidhātuppaccayantā ca, te pana atthavasā dvidhā bhavanti sakammakā, akammakā cāti. Tatra sakammakā ye dhātavokammāpekkhaṃ kriyaṃ vadanti, yathā – kaṭaṃ karoti, gāmaṃ gacchati, odanaṃ pacatītiādayo, akammakā ye kammanirapekkhaṃ kriyaṃ vadanti, yathā – acchati, seti, tiṭṭhatītiādayo.

ທາດທັງຫຼາຍ ມີ 'ພູ' ເປັນຕົ້ນ ແລະ ທາດທີ່ມີປັດໄຈໃນທີ່ສຸດ ມີ 'ຂາທິ' ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ 'ທາດ' ເພາະຊົງໄວ້ຊຶ່ງກິຣິຍາ. ທາດເຫຼົ່ານັ້ນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອັດຖະ ມີ ໒ ຢ່າງ ຄື: ສະກັມມະກະ (ມີກັມ) ແລະ ອກັມມະກະ (ບໍ່ມີກັມ). ໃນທາດ ໒ ຢ່າງນັ້ນ, ທາດໃດກ່າວເຖິງກິຣິຍາທີ່ຕ້ອງຫວັງກັມ ທາດນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ສະກັມມະກະ' ເຊັ່ນ: ກະຕັງ ກະໂຣຕິ (ເຮັດຊຶ່ງສາດ), ຄາມັງ ຄັດສະຕິ (ໄປສູ່ບ້ານ), ໂອທະນັງ ປະຈະຕິ (ຫຸງຊຶ່ງເຂົ້າສຸກ) ເປັນຕົ້ນ. ທາດໃດກ່າວເຖິງກິຣິຍາທີ່ບໍ່ຕ້ອງຫວັງກັມ ທາດນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ອກັມມະກະ' ເຊັ່ນ: ອັດສະຕິ (ນັ່ງ), ເສຕິ (ນອນ), ຕິດຖະຕິ (ຢືນ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Te [Pg.258] pana sattavidhā bhavanti vikaraṇappaccayabhedena, kathaṃ? Avikaraṇā bhūvādayo. Niggahītapubbakaavikaraṇā rudhādayo, yavikaraṇā divādayo, ṇuṇā uṇāvikaraṇā svādayo, nāppaṇhāvikaraṇā kiyādayo, oyiravikaraṇā tanādayo, sakatthe ṇe ṇayantā curādayoti.

ທາດເຫຼົ່ານັ້ນ ມີ ໗ ຢ່າງ ໂດຍການແບ່ງຕາມວິກະຣະນະປັດໄຈ, ຄືແນວໃດ? ຄື: ໝວດພູທາດ ບໍ່ມີວິກະຣະນະປັດໄຈ (ມີພຽງ ອ ປັດໄຈ). ໝວດຣຸທະທາດ ມີວິກະຣະນະປັດໄຈທີ່ມີນິກຄະຫິດຕັ້ງຢູ່ຂ້າງໜ້າ. ໝວດທິວະທາດ ມີ ຍະ ວິກະຣະນະປັດໄຈ. ໝວດສຸທາດ ມີ ນຸ, ນາ, ອຸນາ ວິກະຣະນະປັດໄຈ. ໝວດກີຍະທາດ ມີ ນາ, ປປະ, ນຫາ ວິກະຣະນະປັດໄຈ. ໝວດຕະນະທາດ ມີ ໂອ, ຍິຣະ ວິກະຣະນະປັດໄຈ. ໝວດຈຸຣະທາດ ມີ ເນ, ນະຍະ ປັດໄຈໃນອັດຖະຂອງຕົນ (ສະກັດຖະ).

---

Tattha paṭhamaṃ avikaraṇesu bhūvādīsu dhātūsu paṭhamabhūtā akammakā bhūiccetasmā dhātuto tyādayo parā yojīyante.

ໃນບັນດາທາດເຫຼົ່ານັ້ນ, ໃນເບື້ອງຕົ້ນ, ວິພັດທັງຫຼາຍ ມີ 'ຕິ' ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຖືກປະກອບໄວ້ເບື້ອງຫຼັງຈາກ 'ພູ' ທາດ ເຊິ່ງເປັນທາດທຳອິດໃນບັນດາທາດທັງຫຼາຍ ມີ 'ພູ' ເປັນຕົ້ນ ທີ່ບໍ່ມີວິກະຣະນະປັດໄຈ.

---

Bhūsattāyaṃ, ‘‘bhū’’iccayaṃ dhātu sattāyamatthe vattate, kriyāsāmaññabhūte bhavane vattateti attho.

ໃນຄຳວ່າ 'ພູ ສັດຕາຍັງ', ທາດຄື 'ພູ' ນີ້ ຍ່ອມເປັນໄປໃນອັດຖະວ່າ ຄວາມມີຄວາມເປັນ (ສັດຕາ), ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມເປັນໄປໃນຄວາມເປັນ (ພະວະນະ) ອັນເປັນກິຣິຍາທົ່ວໄປ.

---

‘‘Bhū’’iti ṭhite –

ເມື່ອຕັ້ງ 'ພູ' ໄວ້ແລ້ວ –

---

424. Bhūvādayo dhātavo.

໔໒໔. ທາດທັງຫຼາຍ ມີ 'ພູ' ເປັນຕົ້ນ (ຊື່ວ່າ ທາດ).

---

Bhūiccevamādayo ye kriyāvācino saddagaṇā, te dhātusaññā honti. Bhū ādi yesaṃ te bhūvādayo, atha vā bhūvā ādī pakārā yesaṃ te bhūvādayo.

ໝວດສັບທັງຫຼາຍ ທີ່ກ່າວເຖິງກິຣິຍາ ມີ 'ພູ' ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມໄດ້ຊື່ວ່າ 'ທາດ'. ຄຳວ່າ 'ພູວາທິ' ໝາຍເຖິງ ທາດທັງຫຼາຍທີ່ມີ 'ພູ' ເປັນຕົ້ນ, ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໝາຍເຖິງ ທາດທັງຫຼາຍທີ່ມີປະການ ເຊັ່ນດຽວກັບ 'ພູ' ແລະ 'ວາ'.

---

Bhūvādīsu vakāroyaṃ, ñeyyo āgamasandhijo;

Bhūvāppakārā vā dhātū, sakammākammakatthato.

ຕົວອັກສອນ 'ວະ' ນີ້ ໃນຄຳວ່າ 'ພູວາທິ' ພຶງຊາບວ່າ ເກີດຈາກອາຄົມໃນສົນທິ; ຫຼືວ່າ ທາດທັງຫຼາຍ ມີປະການ ເຊັ່ນດຽວກັບ 'ພູ' ແລະ 'ວາ' ເພາະມີອັດຖະເປັນສະກັມມະກະ ແລະ ອກັມມະກະ.

---

‘‘Kvaci dhātū’’tiādito ‘‘kvacī’’ti vattate.

ບົດວ່າ 'ຄວະຈິ' ຍ່ອມຕາມມາ ຈາກສູດມີ 'ຄວະຈິ ທາຕູ' ເປັນຕົ້ນ.

---

425. Dhātussanto loponekassarassa.

໔໒໕. ການລົບສະຫຼະທີ່ສຸດຂອງທາດ ທີ່ມີສະຫຼະຫຼາຍຕົວ ຍ່ອມມີ (ບາງເທື່ອ).

---

Anekassarassa dhātussa anto kvaci lopo hoti.

ສະຫຼະທີ່ສຸດຂອງທາດທີ່ມີສະຫຼະຫຼາຍຕົວ ຍ່ອມຖືກລົບໃນບາງບ່ອນ.

---

Kvaciggahaṇaṃ ‘‘mahīyati samatho’’tiādīsu nivattanatthaṃ, iti anekassarattābhāvā idha dhātvantalopo na hoti.

ການຖືເອົາບົດວ່າ 'ຄວະຈິ' ກໍເພື່ອຫ້າມໃນຄຳທັງຫຼາຍ ມີ 'ມະຫີຍະຕິ ສະມະໂຖ' ເປັນຕົ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ເພາະບໍ່ມີຄວາມເປັນທາດທີ່ມີສະຫຼະຫຼາຍຕົວ ໃນທີ່ນີ້ ຈຶ່ງບໍ່ມີການລົບສະຫຼະທີ່ສຸດຂອງທາດ.

---

Tato [Pg.259] dhātvādhikāravihitānekappaccayappasaṅge ‘‘vatticchānupubbikā saddappaṭipattī’’ti katvā vattamānavacanicchāyaṃ –

ລຳດັບນັ້ນ ເມື່ອມີໂອກາດທີ່ຈະຕ້ອງປະກອບປັດໄຈຫຼາຍຢ່າງ ທີ່ກຳນົດໄວ້ໃນອະທິການວ່າດ້ວຍທາດ, ໂດຍຖືຫຼັກການວ່າ 'ການໃຊ້ສັບຍ່ອມເປັນໄປຕາມລຳດັບແຫ່ງຄວາມປາດຖະໜາຈະກ່າວ', ເມື່ອມີຄວາມປາດຖະໜາຈະກ່າວເຖິງວັດຕະມານາກາລ –

---

426. Vattamānā tianti, sitha, mima, teante, sevhe, emhe.

໔໒໖. ວັດຕະມານາວິພັດ ຄື: ຕິ, ອັນຕິ, ສິ, ຖະ, ມิ, ມະ, ເຕ, ອັນເຕ, ເສ, ເວ, ເອ, ມເຫ.

---

Tyādayo dvādasa vattamānāsaññā hontīti tyādīnaṃ vattamānatthavisayattā vattamānāsaññā.

ວິພັດທັງຫຼາຍ ໑໒ ຕົວ ມີ 'ຕິ' ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມໄດ້ຊື່ວ່າ 'ວັດຕະມານາ', ການໄດ້ຊື່ວ່າ 'ວັດຕະມານາ' ກໍເພາະວິພັດມີ 'ຕິ' ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ ມີອັດຖະໃນວັດຕະມານາກາລເປັນວິໄສ.

---

427. Kāle.

໔໒໗. ໃນກາລ.

---

Ayamadhikāro.

ບົດນີ້ ເປັນບົດອະທິການ.

---

Ito paraṃ tyādivibhattividhāne sabbattha vattate.

ຕັ້ງແຕ່ບົດນີ້ໄປ ຍ່ອມຕາມໄປໃນທີ່ທັງປວງ ໃນການບັນຍັດວິພັດ ມີ 'ຕິ' ເປັນຕົ້ນ.

---

428. Vattamānā paccuppanne.

໔໒໘. ວັດຕະມານາວิພັດ ຍ່ອມລົງໃນປັດຈຸບັນກາລ.

---

Paccuppanne kāle gamyamāne vattamānāvibhatti hoti, kāloti cettha kriyā, karaṇaṃ kāro, rakārassa lakāro, kālo.

ເມື່ອປັດຈຸບັນກາລຖືກຮູ້ຢູ່, ວັດຕະມານາວິພັດ ຍ່ອມລົງ. ໃນທີ່ນີ້ ຄຳວ່າ 'ກາລ' ໝາຍເຖິງ ກິຣິຍา, ການເຮັດ ຄື 'ກາຣະ', ແປງ 'ຣະ' ເປັນ 'ລະ' ຈຶ່ງເປັນ 'ກາລະ'.

---

Tasmā –

ເພາະເຫດນັ້ນ –

---

Kriyāya gamyamānāya, vibhattīnaṃ vidhānato;

Dhātūheva bhavantīti, siddhaṃ tyādivibhattiyo.

ເພາະການບັນຍັດວິພັດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມມີຂຶ້ນເມື່ອກິຣິຍາຖືກຮູ້ຢູ່, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງເປັນອັນສຳເລັດຮູບວ່າ ວິພັດທັງຫຼາຍ ມີ 'ຕິ' ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ.

---

Idha pana kālassa atītānāgatapaccuppannāṇattiparikappakālābhipattivasena chadhā bhinnattā ‘‘paccuppanne’’ti viseseti. Taṃ taṃ kāraṇaṃ paṭicca uppanno paccuppanno, paṭiladdhasabhāvo, na tāva atītoti attho.

ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ເພາະກາລຖືກແບ່ງອອກເປັນ ໖ ຢ່າງ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງ ອະດີດ, ອະນາຄົດ, ປັດຈຸບັນ, ອານັດ, ປະຣິກັບ ແລະ ກາລາຕິປັດຕິ, ຈຶ່ງໄດ້ສະແດງຄຳວິເສດວ່າ 'ປັດຈຸບັນເນ'. ຄຳວ່າ 'ປັດຈຸບັນ' ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນເພາະອາໄສເຫດນັ້ນໆ, ໄດ້ສະພາວະຂອງຕົນແລ້ວ, ຍັງບໍ່ທັນລ່ວງໄປເປັນອະດີດ.

---

Paccuppannasamīpepi, tabbohārūpacārato;

Vattamānā atītepi, taṃkālavacanicchayāti.

ແມ່ນແຕ່ໃນກາລທີ່ໃກ້ຄຽງກັບປັດຈຸບັນ ແລະ ແມ່ນແຕ່ໃນອະດີດກາລ, ວັດຕະມານາວິພັດ ກໍຍ່ອມລົງໄດ້ ໂດຍການອຸປະຈາເອີ້ນຕາມກາລນັ້ນ ເມື່ອມີຄວາມປາດຖະໜາຈະກ່າວເຖິງກາລນັ້ນ.

---

Tasmiṃ paccuppanne vattamānāvibhattiṃ katvā, tassā ṭhānāniyame ‘‘dhātuliṅgehi parā paccayā’’ti paribhāsato dhātuto [Pg.260] paraṃ vattamānappaccaye katvā, tesamaniyamappasaṅgesati ‘‘vatticchānupubbikā saddappaṭipattī’’ti parassapadavacanicchāyaṃ –

ເມື່ອລົງວັດຕະມານາວິພັດໃນປັດຈຸບັນກາລນັ້ນແລ້ວ, ເພາະຕຳແໜ່ງຂອງວິພັດນັ້ນຍັງບໍ່ກຳນົດແນ່ນອນ, ໂດຍກົດເກນວ່າ 'ປັດໄຈທັງຫຼາຍ ຍ່ອມຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກທາດແລະລິງ', ຈຶ່ງລົງວັດຕະມານາປັດໄຈໄວ້ເບື້ອງຫຼັງຈາກທາດ, ແລະເມື່ອເກີດຄວາມບໍ່ແນ່ນອນໃນວິພັດເຫຼົ່ານັ້ນ, ໂດຍຖືຫຼັກການວ່າ 'ການໃຊ້ສັບຍ່ອມເປັນໄປຕາມລຳດັບແຫ່ງຄວາມປາດຖະໜາຈະກ່າວ', ເມື່ອມີຄວາມປາດຖະໜາຈະກ່າວເຖິງປາຣັດສະບົດ –

---

429. Atha pubbāni vibhattīnaṃ cha parassapadāni.

໔໒໙. ລຳດັບນັ້ນ, ວິພັດ ໖ ຕົວທຳອິດ ຊື່ວ່າ ປາຣັດສະບົດ.

---

Atha taddhitānantaraṃ vuccamānānaṃ sabbāsaṃ vattamānādīnaṃ aṭṭhavidhānaṃ vibhattīnaṃ yāni yāni pubbakāni cha padāni, tāni tāni atthato aṭṭhacattālīsamattāni parassapadasaññāni hontītiādimhi channaṃ parassapadasaññā, parassatthāni padāni parassapadāni, tabbāhullato tabbohāro.

ຄຳວ່າ 'ອະຖະ', ໃນບັນດາວิພັດທັງ ໘ ໝວດ ມີວັດຕະມານາເປັນຕົ້ນ ທີ່ກ່າວເຖິງຖັດຈາກຕັດທິດ, ວິພັດ ໖ ຕົວທຳອິດໃດໆ, ວິພັດເຫຼົ່ານັ້ນ ໂດຍອັດຖະມີປະມານ ໔໘ ຕົວ ຍ່ອມໄດ້ຊື່ວ່າ 'ປາຣັດສະບົດ'. ດ້ວຍເຫດນີ້ ໃນເບື້ອງຕົ້ນ ວິພັດ ໖ ຕົວ ຈຶ່ງໄດ້ຊື່ວ່າ 'ປາຣັດສະບົດ'. ບົດທັງຫຼາຍທີ່ມີອັດຖະເພື່ອຜູ້ນອກ ຊື່ວ່າ 'ປາຣັດສະບົດ', ການເອີ້ນຊື່ຢ່າງນັ້ນ ກໍເພາະຄວາມມີຢູ່ເປັນສ່ວນຫຼາຍຂອງບົດນັ້ນ.

---

‘‘Dhātūhi ṇe ṇaya’’iccādito ‘‘dhātūhī’’ti vattamāne –

ເມື່ອບົດວ່າ 'ທາຕູຫິ' ຍ່ອມຕາມມາ ຈາກສູດມີ 'ທາຕູຫິ ເນ ນະຍະ' ເປັນຕົ້ນ –

---

430. Kattari parassapadaṃ.

໔໓໐. ປaຣັດສະບົດ ຍ່ອມລົງໃນອັດຖະກັດຕຸ.

---

Kattarikārake abhidheyye sabbadhātūhi parassapadaṃ hotīti parassapadaṃ katvā, tassāpyaniyamappasaṅge vatticchāvasā –

ເມື່ອກັດຕຸກາຣະກະເປັນອັດຖະທີ່ເພິ່ງກ່າວ, ປາຣັດສະບົດ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກທາດທັງປວງ. ເມື່ອລົງປາຣັດສະບົດແລ້ວ, ແລະເມື່ອເກີດຄວາມບໍ່ແນ່ນອນໃນປາຣັດສະບົດນັ້ນຄືກັນ, ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມປາດຖະໜາຈະກ່າວ –

---

Vipariṇāmena ‘‘parassapadānaṃ, attanopadāna’’nti ca vattate.

ບົດວ່າ 'ປາຣັສສະປະທານັງ' ແລະ 'ອັດຕະໂນປະທານັງ' ຍ່ອມຕາມມາ ໂດຍການແປງວິພັດ.

---

431. Dve dve paṭhamamajjhimuttamapurisā.

໔໓໑. ວິພັດທັງຫຼາຍ ໝວດລະ ໒ ຕົວ ຍ່ອມເປັນ ປະຖົມມະບຸລຸດ, ມັດຊິມະບຸລຸດ ແລະ ອຸດຕະມະບຸລຸດ ຕາມລຳດັບ.

---

Tāsaṃ vibhattīnaṃ parassapadāna’mattanopadānañca dve dve vacanāni yathākkamaṃ paṭhamamajjhimuttamapurisasaññāni honti. Taṃ yathā? Ti antiiti paṭhamapurisā, si thaiti majjhimapurisā, mi maiti uttamapurisā. Attanopadesupi te anteiti paṭhamapurisā, se vheiti majjhimapurisā, e mheiti uttamapurisā. Evaṃ sesāsu sattasu vibhattīsupi yojetabbanti[Pg.261]. Evaṃ aṭṭhavibhattivasena channavutividhe ākhyātapade dvattiṃsa dvattiṃsa paṭhamamajjhimauttamapurisā hontīti vattamānaparassapadādimhi dvinnaṃ paṭhamapurisasaññā.

ໃນບັນດາວິພັດເຫຼົ່ານັ້ນ, ວິພັດ ໒ ຕົວ ຂອງປາຣັດສະບົດ ແລະ ອັດຕະໂນບົດ ຍ່ອມໄດ້ຊື່ວ່າ ປະຖົມມະບຸລຸດ, ມັດຊິມະບຸລຸດ ແລະ ອຸດຕະມະບຸລຸດ ຕາມລຳດັບ. ດັ່ງນີ້ ຄື: 'ຕິ, ອັນຕິ' ເປັນປະຖົມມະບຸລຸດ; 'ສິ, ຖະ' ເປັນມັດຊິມະບຸລຸດ; 'ມິ, ມະ' ເປັນອຸດຕະມະບຸລຸດ. ແມ່ນແຕ່ໃນອັດຕະໂນບົດ, 'ເຕ, ອັນເຕ' ກໍເປັນປະຖົມມະບຸລຸດ; 'ເສ, ເວ' ເປັນມັດຊິມະບຸລຸດ; 'ເອ, ມເຫ' ເປັນອຸດຕະມະບຸລຸດ. ພຶງປະກອບຢ່າງນີ້ ແມ່ນແຕ່ໃນວິພັດ ໗ ໝວດທີ່ເຫຼືອ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ໃນບົດອາຂຽດທີ່ມີ ໙໖ ຢ່າງ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງວິພັດ ໘ ໝວດ, ຈຶ່ງມີປະຖົມມະບຸລຸດ, ມັດຊິມະບຸລຸດ ແລະ ອຸດຕະມະບຸລຸດ ໝວດລະ ໓໒ ຕົວ. ດັ່ງນັ້ນ ໃນເບື້ອງຕົ້ນຂອງວັດຕະມານາປາຣັດສະບົດ, ວິພັດ ໒ ຕົວ ຈຶ່ງໄດ້ຊື່ວ່າ ປະຖົມມະບຸລຸດ.

---

432. Nāmamhi payujjamānepitulyādhikaraṇe paṭhamo.

໔໓໒. ເມື່ອມີນາມສັບປະກອບຢູ່ກໍດີ ເຊິ່ງມີວິພັດສະເໝີກັນ, ປະຖົມມະບຸລຸດ ຍ່ອມລົງ.

---

Tumhāmhasaddavajjite tulyādhikaraṇabhūte sādhakavācake nāmamhi payujjamānepi appayujjamānepi dhātūhi paṭhamapuriso hotīti paṭhamapurisaṃ katvā, tassāpyaniyamappasaṅge kriyāsādhakassa kattuno ekatte vattumicchite ‘‘ekamhi vattabbe ekavacana’’nti vattamānaparassapadapaṭhamapurisekavacanaṃ ti.

ເມື່ອນາມສັບທີ່ກ່າວເຖິງຜູ້ເຮັດ ເຊິ່ງເວັ້ນຈາກ 'ຕຸມຫະ' ແລະ 'ອຳຫະ' ສັບ, ມີວິພັດສະເໝີກັນ, ຈະປະກອບຢູ່ກໍດີ ບໍ່ປະກອບຢູ່ກໍດີ, ປະຖົມມະບຸລຸດ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍ. ເມື່ອລົງປະຖົມມະບຸລຸດແລ້ວ, ແລະເມື່ອເກີດຄວາມບໍ່ແນ່ນອນໃນປະຖົມມະບຸລຸດນັ້ນຄືກັນ, ເມື່ອມີຄວາມປາດຖະໜາຈະກ່າວເຖິງຄວາມເປັນເອກະພົບຂອງກັດຕຸຜູ້ເຮັດກິຣິຍາ, ໂດຍກົດເກນວ່າ 'ເມື່ອຄວນກ່າວເຖິງສິ່ງດຽວ ພຶງລົງເອກະວະຈະນະ', ຈຶ່ງລົງ 'ຕິ' ເຊິ່ງເປັນເອກະວະຈະນະ ປະຖົມມະບຸລຸດ ວັດຕະມານາປາຣັດສະບົດ.

---

‘‘Paro, paccayo, dhātū’’ti ca adhikāro, ‘‘yathā kattari cā’’ti ito ‘‘kattarī’’ti vikaraṇappaccayavidhāne sabbattha vattate.

ບົດອະທິການວ່າ 'ປະໂຣ', 'ປັດຈະໂຍ', 'ທາຕູ' ຍ່ອມຕາມມາ; ແລະບົດວ່າ 'ກັຕຕະຣິ' ຈາກສູດວ່າ 'ຍະຖາ ກັຕຕະຣິ ຈະ' ຍ່ອມຕາມໄປໃນທີ່ທັງປວງ ໃນການບັນຍັດວິກະຣະນະປັດໄຈ.

---

433. Bhūvādito a.

໔໓໓. ຫຼັງຈາກໝວດພູທາດ ຍ່ອມລົງ ອ ປັດໄຈ.

---

Bhūiccevamādito dhātugaṇato paro apaccayo hoti kattari vihitesu vibhattippaccayesu paresu. Sabbadhātukamhiyevāyamissate.

ຫຼັງຈາກໝວດທາດ ມີ 'ພູ' ເປັນຕົ້ນ, ອ ປັດໄຈ ຍ່ອມລົງ ເມື່ອມີວິພັດປັດໄຈທີ່ກຳນົດໄວ້ໃນອັດຖະກັດຕຸຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. ປັດໄຈນີ້ ຍ່ອມເປັນທີ່ປາດຖະໜາສະເພาະໃນສັບພະທາຕຸກາວິພັດເທົ່ານັ້ນ.

---

‘‘Asaṃyogantassa, vuddhī’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ 'ອະສັງໂຍຄັນຕັສສະ' ແລະ 'ວຸດທິ' ຍ່ອມຕາມມາ.

---

434. Aññesu ca.

໔໓໔. ໃນປັດໄຈທັງຫຼາຍອື່ນນຳ.

---

Kāritato aññesu paccayesu asaṃyogantānaṃ dhātūnaṃ vuddhi hoti. Caggahaṇena ṇuppaccayassāpi vuddhi hoti. Ettha ca ‘‘ghaṭādīnaṃ vā’’ti ito vāsaddo anuvattetabbo, so ca vavatthitavibhāsattho. Tena –

ເມື່ອມີປັດໄຈທັງຫຼາຍອື່ນນອກຈາກກາຣິຕະປັດໄຈຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ການວຸດທິຂອງທາດທັງຫຼາຍທີ່ບໍ່ມີພະຍັນຊະນະຊ້ອນໃນທີ່ສຸດ ຍ່ອມມີ. ດ້ວຍການຖືເອົາບົດວ່າ 'ຈະ', ການວຸດທິແມ່ນແຕ່ໃນ ນຸ ປັດໄຈ ກໍຍ່ອມມີ. ແລະໃນທີ່ນີ້, ບົດວ່າ 'ວາ' ຈາກສູດວ່າ 'ຄະຕາທີນັງ ວາ' ພຶງຕາມມາ, ແລະບົດວ່າ 'ວາ' ນັ້ນ ມີອັດຖະເປັນວະວັດຖິຕະວິພາສາ. ເພາະເຫດນັ້ນ –

---

Ivaṇṇuvaṇṇantānañca, lahūpantāna dhātunaṃ;

Ivaṇṇuvaṇṇānameva, vuddhi hoti parassa na.

ການວຸດທິ ຍ່ອມມີສະເພາະແກ່ ອິວັນນະ ແລະ ອຸວັນນະ ຂອງທາດທັງຫຼາຍທີ່ມີ ອິວັນນະ ແລະ ອຸວັນນະ ໃນທີ່ສຸດ ແລະ ທາດທັງຫຼາຍທີ່ມີລຫຸອຸປັດທາ, ແຕ່ການວຸດທິຂອງສະຫຼະອື່ນ ຍ່ອມບໍ່ມີ.

---

Yuvaṇṇānampi [Pg.262] ya ṇu ṇā-nāniṭṭhādīsu vuddhi na;

Tudādissāvikaraṇe, na chetvādīsu vā siyā.

Spelling: ການວຸດທິຂອງ ອິວັນນະ ແລະ ອຸວັນນະ ທັງຫຼາຍ ກໍຍ່ອມບໍ່ມີ ເມື່ອມີ ຍະ, ນຸ, ນາ, ນາ, ອິດຖະ ປັດໄຈ ເປັນຕົ້ນຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ; ແລະບໍ່ມີໃນວິກະຣະນະປັດໄຈຂອງໝວດຕຸທະທາດ, ຫຼືໃນຄຳທັງຫຼາຍ ມີ 'ເຊດຕະວາ' ເປັນຕົ້ນ ກໍບໍ່ມີ (ບາງເທື່ອ).

---

Tassāpyaniyamappasaṅge – ‘‘ayuvaṇṇānañcāyo vuddhī’’ti paribhāsato ūkārassokāro vuddhi.

ເມື່ອເກີດຄວາມບໍ່ແນ່ນອນໃນການວຸດທິນັ້ນຄືກັນ, ໂດຍກົດເກນວ່າ 'ການວຸດທິຂອງ ອິວັນນະ ແລະ ອຸວັນນະ ຍ່ອມເປັນ ເອ ແລະ ໂອ ຕາມລຳດັບ', ຈຶ່ງວຸດທິ ອູ ເປັນ ໂອ.

---

Vipariṇāmena ‘‘dhātūna’’nti vattate.

ບົດວ່າ 'ທາຕູນັງ' ຍ່ອມຕາມມາ ໂດຍການແປງວິພັດ.

---

435. O ava sare.

໔໓໕. ແປງ ໂອ ເປັນ ອະວະ ເມື່ອມີສະຫຼະຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ.

---

Okārassa dhātvantassa sare pare avādeso hoti. ‘‘Saralopo mādesa’’iccādinā saralopādimhi kate ‘‘naye paraṃ yutte’’ti paranayanaṃ kātabbaṃ.

ການແປງ ໂອ ອັນເປັນທີ່ສຸດຂອງທາດ ເປັນ ອະວະ ຍ່ອມມີ ເມື່ອມີສະຫຼະຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. ເມື່ອເຮັດການລົບສະຫຼະເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍສູດວ່າ 'ສະຣະໂລໂປ ມາເທສະ...' ເປັນຕົ້ນແລ້ວ, ພຶງນຳພະຍັນຊະນະໄປປະກອບກັບສະຫຼະເບື້ອງຫຼັງ ດ້ວຍສູດວ່າ 'ນະເຍ ປະຣັງ ຍຸດເຕ'.

---

So puriso sādhu bhavati, sā kaññā sādhu bhavati, taṃ cittaṃ sādhu bhavati.

ໂស ປຸຣິໂສ ສາທຸ ພະວະຕິ (ບຸລຸດນັ້ນ ຍ່ອມເປັນຄົນດີ), ສາ ກັນຍາ ສາທຸ ພະວະຕິ (ນາງກັນຍານັ້ນ ຍ່ອມເປັນຄົນດີ), ຕັງ ຈິດຕັງ ສາທຸ ພະວະຕິ (ຈິດນັ້ນ ຍ່ອມເປັນຈິດດີ).

---

Ettha hi –

ເພາະວ່າໃນທີ່ນີ້ –

---

Kattunobhihitattāva, ākhyātena na kattari;

Tatiyā paṭhamā hoti, liṅgatthaṃ panapekkhiya.

ເພາະກັດຕຸຖືກກ່າວແລ້ວດ້ວຍບົດອາຂຽດ, ວິພັດທີ ໓ ຈຶ່ງບໍ່ລົງໃນອັດຖະກັດຕຸ; ແຕ່ຕະຕິຍາວິພັດ ຍ່ອມກັບເປັນປະຖົມມາວິພັດ ໂດຍເພັ່ງເລັງເຖິງລິງຄັດຖະເທົ່ານັ້ນ.

---

Satipi kriyāyekatte kattūnaṃ bahuttā ‘‘bahumhi vattabbe bahuvacana’’nti vattamānaparassapadapaṭhamapurisabahuvacanaṃ anti, pure viya appaccayavuddhiavādesā, saralopādi. Te purisā bhavanti, appayujjamānepi bhavati, bhavanti.

ເຖິງແມ່ນວ່າກິຣິຍາຈະມີຄວາມເປັນເອກະພົບ, ແຕ່ເພາະຄວາມເປັນພະຫຸພົບຂອງກັດຕຸທັງຫຼາຍ, ໂດຍກົດເກນວ່າ 'ເມື່ອຄວນກ່າວເຖິງສິ່ງຫຼາຍ ພຶງລົງພະຫຸວະຈະນະ', ຈຶ່ງລົງ 'ອັນຕິ' ເຊິ່ງເປັນພະຫຸວະຈະນະ ປະຖົມມະບຸລຸດ ວັດຕະມານาປາຣັດສະບົດ. ການລົງ ອ ປັດໄຈ, ການວຸດທິ, ການແປງເປັນ ອະວະ, ແລະການລົບສະຫຼະເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີເໝືອນກ່ອນ. ເປັນຮູບວ່າ 'ເຕ ປຸຣິສາ ພະວັນຕິ' (ບຸລຸດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເປັນ). ແມ່ນແຕ່ເມື່ອບໍ່ໄດ້ປະກອບນາມສັບ ກໍເປັນ 'ພະວະຕິ', 'ພະວັນຕິ'.

---

‘‘Payujjamānepi, tulyādhikaraṇe’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ 'ປະຍຸດຊະມາເນປິ' ແລະ 'ຕຸລຍາທິກະຣະເນ' ຍ່ອມຕາມມາ.

---

436. Tumhe majjhimo.

໔໓໖. ເມື່ອມີ ຕຸມຫະສັບ ປະກອບຢູ່, ມັດຊິມະບຸລຸດ ຍ່ອມລົງ.

---

Tulyādhikaraṇabhūte tumhasadde payujjamānepi appayujjamānepi dhātūhi majjhimapuriso hotīti vattamānaparassapadamajjhimapurisekavacanaṃsi, sesaṃ purimasamaṃ. Tvaṃ bhavasi, tumhe bhavatha, appayujjamānepi bhavasi, bhavatha.

ເມື່ອ 'ຕຸມຫະ' ສັບ ເຊິ່ງມີວິພັດສະເໝີກັນ ຈະປະກອບຢູ່ກໍດີ ບໍ່ປະກອບຢູ່ກໍດີ, ມັດຊິມະບຸລຸດ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍ. ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງລົງ 'ສິ' ເຊິ່ງເປັນເອກະວະຈະນະ ມັດຊິມະບຸລຸດ ວັດຕະມານາປາຣັດສະບົດ, ສ່ວນທີ່ເຫຼືອມີນັຍເໝືອນກ່ອນ. ເປັນຮູບວ່າ 'ຕວັງ ພະວະສິ' (ທ່ານ ຍ່ອມເປັນ), 'ຕຸມເຫ ພະວະຖະ' (ທ່ານທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເປັນ). ແມ່ນແຕ່ເມື່ອບໍ່ໄດ້ປະກອບ ກໍເປັນ 'ພະວະສິ', 'ພະວະຖະ'.

---

Tulyādhikaraṇeti [Pg.263] kimatthaṃ? Tayā paccate odano.

ການກ່າວບົດວ່າ 'ຕຸລຍາທິກະຣະເນ' ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອຫ້າມໃນປະໂຫຍກ ເຊັ່ນ: 'ຕະຍາ ປັດຈະເຕ ໂອທະໂນ' (ເຂົ້າສຸກ ອັນທ່ານ ຍ່ອມຫຸງ).

---

Tasmiṃyevādhikāre –

ໃນອະທິການນັ້ນນັ້ນເອງ –

---

437. Amhe uttamo.

໔໓໗. ເມື່ອມີ ອຳຫະສັບ ປະກອບຢູ່, ອຸດຕະມະບຸລຸດ ຍ່ອມລົງ.

---

Tulyādhikaraṇabhūte amhasadde payujjamānepi appayujjamānepi dhātūhi uttamapuriso hotīti vattamānaparassapadauttamapurisekavacanaṃ mi, appaccayavuddhiavādesā.

ເມື່ອ 'ອຳຫະ' ສັບ ເຊິ່ງມີວິພັດສະເໝີກັນ ຈະປະກອບຢູ່ກໍດີ ບໍ່ປະກອບຢູ່ກໍດີ, ອຸດຕະມະບຸລຸດ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍ. ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງລົງ 'ມິ' ເຊິ່ງເປັນເອກະວະຈະນະ ອຸດຕະມະບຸລຸດ ວັດຕະມານາປາຣັດສະບົດ, ໂດຍມີການລົງ ອ ປັດໄຈ, ການວຸດທິ ແລະ ການແປງເປັນ ອະວະ.

---

438. Akāro dīghaṃ himimesu.

໔໓໘. ອະກາຣະ ເປັນທີຄະ ເພາະ ຫິ, ມິ, ມະ ວິພັດ.

---

Akāro dīghamāpajjate himimaiccetāsu vibhattīsu. Ahaṃ bhavāmi, mayaṃ bhavāma. Bhavāmi, bhavāma.

ອະກາຣະ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນທີຄະ ໃນເພາະວິພັດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ຄື ຫິ, ມິ, ມະ. ອະຫັງ ພະວາມິ, ມະຍັງ ພະວາມະ. ພະວາມິ, ພະວາມະ.

---

‘‘Vibhattīnaṃ, chā’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ “ວິພັດຕີນັງ” ແລະ “ຊາ” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

439. Parāṇyattanopadāni.

໔໓໙. ວິພັດທັງຫຼາຍເບື້ອງປາຍ ເປັນອັດຕະໂນບົດ.

---

Sabbāsaṃ vattamānānaṃ aṭṭhavidhānaṃ vibhattīnaṃ yāni yāni parāni cha padāni, tāni tāni attanopadasaññāni hontīti teādīnaṃ attanopadasaññā.

ໃນບັນດາວິພັດທັງ ໘ ໝວດ ທີ່ເປັນວັດຕະມານາທັງໝົດ, ວິພັດ ໖ ບົດເບື້ອງປາຍເຫຼົ່າໃດເຫຼົ່າໜຶ່ງ ຍ່ອມມີຊື່ວ່າ ອັດຕະໂນບົດ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ວິພັດມີ ເຕ ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງມີຊື່ວ່າ ອັດຕະໂນບົດ.

---

‘‘Dhātūhi, attanopadānī’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ “ທາຕູຫິ” ແລະ “ອັດຕະໂນປະທານິ” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

440. Kattari ca.

໔໔໐. ໃນກັດຕຸ ດ້ວຍ.

---

Kattari ca kārake abhidheyye dhātūhi attanopadāni honti. Caggahaṇaṃ katthaci nivattanatthaṃ, sesaṃ parassapade vuttanayeneva veditabbaṃ. Bhavate, bhavante, bhavase, bhavavhe, bhave, bhavāmhe.

ເມື່ອຈະກ່າວເຖິງກັດຕຸກາຣະກະ, ວິພັດອັດຕະໂນບົດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກທາດ. ການຖືເອົາສັບວ່າ “ຈະ” ເພື່ອຫ້າມໃນບາງບ່ອນ, ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ເພິ່ງຊາບໂດຍນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນປະຣັດໂສບົດນັ້ນເອງ. ພະວະເຕ, ພະວັນເຕ, ພະວະເສ, ພະວັວເຫ, ພະເວ, ພະວາມເຫ.

---

Paca pāke, dhātusaññāyaṃ dhātvantalopo, vuttanayeneva tyādyuppatti, ivaṇṇuvaṇṇānamabhāvā vuddhiabhāvovettha viseso. So devadatto odanaṃ pacati, pacanti, pacasi[Pg.264], pacatha, pacāmi, pacāma, so odanaṃ pacate, te pacante, tvaṃ pacase, tumhe pacavhe, ahaṃ pace, mayaṃ pacāmhe.

ປັຈະ ທາດ ໃນຄວາມຫຸງຕົ້ມ, ເມື່ອຕັ້ງຊື່ວ່າທາດແລ້ວ ລຶບສະຫຼະສຸດທ້າຍທາດ, ການລົງວິພັດມີ ຕິ ເປັນຕົ້ນ ກໍເປັນໄປຕາມນັຍທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ, ຄວາມພິເສດໃນທີ່ນີ້ຄື ບໍ່ມີການວຸດທິ ເພາະບໍ່ມີອິວັນນະ ແລະ ອຸວັນນະ. ໂສ ເທວະທັດໂຕ ໂອທະນັງ ປະຈະຕິ (ທ້າວເທວະທັດນັ້ນ ຫຸງເຂົ້າສຸກ), ປະຈັນຕິ, ປະຈະສິ, ປະຈະຖະ, ປະຈາມິ, ປະຈາມະ, ໂສ ໂອທະນັງ ປະຈະເຕ, ເຕ ປະຈັນເຕ, ຕວັງ ປະຈະເສ, ຕຸມເຫ ປະຈະວເຫ, ອະຫັງ ປະເຈ, ມະຍັງ ປະຈາມເຫ.

---

Paṭhamapurisādīnamekajjhappavattippasaṅge paribhāsamāha –

ເມື່ອມີໂອກາດທີ່ຈະໃຊ້ປະຖົມບຸຣຸດເປັນຕົ້ນຮ່ວມກັນ, ພຣະອາຈານຈຶ່ງກ່າວຄຳກຳນົດ (ປະຣິພາສາ) ວ່າ—

---

441. Sabbesamekābhidhāne paro puriso.

໔໔໑. ເມື່ອຈະກ່າວບຸຣຸດທັງໝົດຮ່ວມກັນ, ໃຫ້ໃຊ້ບຸຣຸດເບື້ອງປາຍ.

---

Sabbesaṃ paṭhamamajjhimānaṃ, paṭhamuttamānaṃ, majjhimuttamānaṃ tiṇṇaṃ vā purisānaṃ ekatobhidhāne kātabbe paro puriso yojetabbo. Ekakālānamevābhidhāne cāyaṃ. So ca pacati, tvañca pacasīti pariyāyappasaṅge tumhe pacathāti bhavati. Evaṃ so ca pacati, ahañca pacāmīti mayaṃ pacāma, tathā tvañca pacasi, ahañca pacāmi, mayaṃ pacāma, so ca pacati, tvañca pacasi, ahañca pacāmi, mayaṃ pacāma. Evaṃ sabbattha yojetabbaṃ.

ເມື່ອຈະກ່າວບຸຣຸດທັງໝົດ ຄື ປະຖົມບຸຣຸດກັບມັດຊິມະບຸຣຸດ, ປະຖົມບຸຣຸດກັບອຸດຕະມະບຸຣຸດ, ມັດຊິມະບຸຣຸດກັບອຸດຕະມະບຸຣຸດ ຫຼື ບຸຣຸດທັງສາມຮ່ວມກັນ, ພຶງປະກອບບຸຣຸດເບື້ອງປາຍ. ແລະ ກົດນີ້ໃຊ້ສະເພາະໃນການກ່າວເຖິງກິຣິຍາທີ່ມີການສະແດງອອກໃນເວລາອັນດຽວກັນເທົ່ານັ້ນ. ໃນກໍຣະນີທີ່ມີຄຳວ່າ “ໂສ ຈະ ປະຈະຕິ, ຕວັງ ຈະ ປະຈະສິ” (ລາວກໍຫຸງ ແລະ ເຈົ້າກໍຫຸງ), ຍ່ອມເປັນ “ຕຸມເຫ ປະຈະຖະ” (ພວກເຈົ້າຫຸງ). ເຊັ່ນດຽວກັນ “ໂສ ຈະ ປະຈະຕິ, ອະຫັງ ຈະ ປະຈາມິ” ຍ່ອມເປັນ “ມະຍັງ ປະຈາມະ”, ເຊັ່ນດຽວກັນ “ຕວັງ ຈະ ປະຈະສິ, ອະຫັງ ຈະ ປະຈາມິ” ຍ່ອມເປັນ “ມະຍັງ ປະຈາມະ”, “ໂສ ຈະ ປະຈະຕິ, ຕວັງ ຈະ ປະຈະສິ, ອະຫັງ ຈະ ປະຈາມິ” ຍ່ອມເປັນ “ມະຍັງ ປະຈາມະ”. ພຶງປະກອບແບບນີ້ໃນທຸກບ່ອນ.

---

Ekābhidhāneti kimatthaṃ? ‘‘So ca pacati, tvañca pacissasi, ahaṃ paciṃ’’ ettha bhinnakālattā ‘‘mayaṃ pacimhā’’ti na bhavati.

ຄຳວ່າ “ເອກາພິທາເນ” (ການກ່າວຮ່ວມກັນ) ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? ໃນປະໂຫຍກວ່າ “ໂສ ຈະ ປະຈະຕິ, ຕວັງ ຈະ ປະຈິສສະສິ, ອະຫັງ ປະຈິງ” (ລາວຫຸງຢູ່, ເຈົ້າຈັກຫຸງ, ຂ້ອຍຫຸງແລ້ວ) ໃນທີ່ນີ້ ເພາະມີການສະແດງອອກໃນເວລາທີ່ຕ່າງກັນ ຈຶ່ງບໍ່ເປັນ “ມະຍັງ ປະຈິມຫາ”.

---

Gamu sappa gatimhi, pure viya dhātusaññāyaṃ dhātvantalopo.

ຄະມຸ ທາດ ໃນຄວາມໄປ, ເມື່ອຕັ້ງຊື່ວ່າທາດຄືກ່ອນແລ້ວ ລຶບສະຫຼະສຸດທ້າຍທາດ.

---

Kattari tyādyuppatti.

ລົງວິພັດມີ ຕິ ເປັນຕົ້ນ ໃນກັດຕຸ.

---

442. Gamissanto ccho vā sabbāsu.

໔໔໒. ຕົວສຸດທ້າຍຂອງ ຄະມຸ ທາດ ເປັນ ຈຊະ ບາງ ໃນເພາະວິພັດທັງປວງ.

---

Gamuiccetassa dhātussanto makāro ccho hoti vā sabbāsu vibhattīsu, sabbaggahaṇena mānanta ya kāritappaccayesu ca. Vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo. Tenāyaṃ –

ອັກສອນ ມະ ທີ່ເປັນຕົວສຸດທ້າຍຂອງ ຄະມຸ ທາດນີ້ ຍ່ອມເປັນ ຈຊະ ບາງ ໃນເພາະວິພັດທັງປວງ, ດ້ວຍການຖືເອົາສັບວ່າ “ສັບພະ” (ທັງປວງ) ຈຶ່ງເປັນ ຈຊະ ໃນເພາະປັດໄຈມີ ມານະ, ອັນຕະ, ຍະ ແລະ ກາຣິຕະປັດໄຈນຳ. ສັບວ່າ “ວາ” ນີ້ ມີປະໂຫຍດໃນການກຳນົດວິພາສາ (ທາງເລືອກທີ່ແນ່ນອນ). ເພາະເຫດນັ້ນ ຄຳນີ້—

---

Vidhiṃ niccañca vāsaddo, māna’ntesu tu kattari;

Dīpetāniccamaññattha, parokkhāyamasantakaṃ.

ສັບວ່າ “ວາ” ຍ່ອມສະແດງວິທີທີ່ແນ່ນອນ ໃນເພາະປັດໄຈມີ ມານະ ແລະ ອັນຕະ ໃນກັດຕຸ; ແຕ່ສະແດງວິທີທີ່ບໍ່ແນ່ນອນໃນທີ່ອື່ນ, ແລະ ບໍ່ມີໃນເພາະວິພັດປະຣົກຂາ.

---

Appaccayaparanayanāni[Pg.265], so puriso gāmaṃ gacchati, te gacchanti, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā garupubbarassato parassa paṭhamapurisabahuvacanassa re vā hoti, gacchare. Tvaṃ gacchasi, tumhe gacchatha. Ahaṃ gacchāmi, mayaṃ gacchāma.

ການລົງ ອະ ປັດໄຈ ແລະ ການນຳໄປປະກອບເບື້ອງປາຍ, ໂສ ປຸຣິໂສ ຄາມັງ ຄັດສະຕິ (ບຸຣຸດນັ້ນ ຍ່ອມໄປສູ່ບ້ານ), ເຕ ຄັດສັນຕິ, ດ້ວຍສູດວ່າ “ກວະຈິ ທາຕຸ...” ເປັນຕົ້ນ, ວິພັດປະຖົມບຸຣຸດພະຫຸວະຈະນະ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກລັດສະສະຫຼະທີ່ມີຄະລຸຢູ່ຂ້າງໜ້າ ຍ່ອມເປັນ ເຣ ບາງ, ເປັນ ຄັດສະເຣ. ຕວັງ ຄັດສະສິ, ຕຸມເຫ ຄັດສະຖະ. ອະຫັງ ຄັດສາມິ, ມະຍັງ ຄັດສາມະ.

---

Cchādesābhāve ‘‘lopañcettamakāro’’ti appaccayassa ekāro. Gameti, gamenti, saralopo. Gamesi, gametha. Gamemi, gamema.

ໃນເວລາທີ່ບໍ່ມີການແປງເປັນ ຈຊະ, ດ້ວຍສູດວ່າ “ໂລປັນເຈດຕະມະກາໂຣ” ອະ ປັດໄຈ ຍ່ອມເປັນ ເອ. ຄະເມຕິ, ຄະເມນຕິ, ມີການລຶບສະຫຼະ. ຄະເມສິ, ຄະເມຖະ. ຄະເມມິ, ຄະເມມະ.

---

Attanopadepi so gāmaṃ gacchate, gacchante, gacchare. Gacchase, gacchavhe. Gacche, gacchāmhe.

ເຖິງແມ່ນໃນອັດຕະໂນບົດ ກໍເປັນ ໂສ ຄາມັງ ຄັດສະເຕ, ຄັດສັນເຕ, ຄັດສະເຣ. ຄັດສະເສ, ຄັດສະວເຫ. ຄັດເຊ, ຄັດສາມເຫ.

---

‘‘Kuto nu tvaṃ āgacchasi, rājagahato āgacchāmī’’tiādīsu pana paccuppannasamīpe vattamānavacanaṃ.

ສ່ວນໃນປະໂຫຍກມີເປັນຕົ້ນວ່າ “ກຸໂຕ ນຸ ຕວັງ ອາຄັດສະສິ, ຣາຊະຄະຫະໂຕ ອາຄັດສາມິ” (ເຈົ້າມາແຕ່ໃສ? ຂ້ອຍມາແຕ່ເມືອງຣາຊະຄຶ) ນັ້ນ ເປັນການກ່າວວັດຕະມານາວິພັດ ໃນອັດຕະໃກ້ປັດຈຸບັນ.

---

‘‘Vā’’ti vattate.

ບົດວ່າ “ວາ” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

443. Gamissa ghammaṃ.

໔໔໓. ແປງ ຄະມຸ ທາດ ເປັນ ຄຳມະ ບາງ.

---

Gamuiccetassa dhātussa sabbassa ghammādeso hoti vā. Ghammati, ghammanti iccādi.

ການແປງ ຄະມຸ ທາດ ທັງໝົດນີ້ ເປັນ ຄຳມະ ຍ່ອມມີບາງ. ຄຳມະຕິ, ຄຳມານຕິ ເປັນຕົ້ນ.

---

Bhāvakammesu pana –

ສ່ວນໃນພາວະ ແລະ ກຳມະນັ້ນ—

---

444. Attanopadāni bhāve ca kammani.

໔໔໔. ວິພັດອັດຕະໂນບົດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມລົງໃນພາວະ ແລະ ກຳມະ.

---

Bhāve ca kammani ca kārake abhidheyye attanopadāni honti, casaddena kammakattaripi. Bhavanaṃ bhāvo, so ca kārakantarena asaṃsaṭṭho kevalo bhavanalavanādiko dhātvattho. Karīyatīti kammaṃ. Akammakāpi dhātavo sopasaggā sakammakāpi bhavanti, tasmā kammani anupubbā bhūdhātuto vattamānattanopadapaṭhamapurisekavacanaṃ te.

ເມື່ອຈະກ່າວເຖິງພາວະກາຣະກະ ແລະ ກຳມະກາຣະກະ, ວິພັດອັດຕະໂນບົດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມລົງ, ແລະ ດ້ວຍສັບວ່າ “ຈະ” ຍ່ອມລົງໃນກຳມະກັດຕຸດ້ວຍ. ຄວາມເປັນ ຊື່ວ່າ ພາວະ, ແລະ ພາວະນັ້ນ ຄືເນື້ອຄວາມຂອງທາດລ້ວນໆ ມີຄວາມເປັນ ແລະ ຄວາມກ່ຽວ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ບໍ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບກາຣະກະອື່ນ. ສິ່ງທີ່ຖືກເຮັດ ຊື່ວ່າ ກຳມະ. ເຖິງແມ່ນທາດທີ່ບໍ່ມີກຳ (ອະກັມມະກະທາດ) ເມື່ອມີອຸປະສັກຢູ່ຂ้างໜ້າ ກໍຍ່ອມເປັນທາດທີ່ມີກຳ (ສະກັມມະກະທາດ) ໄດ້, ເພາະສະນັ້ນ ໃນກຳມະ ຈຶ່ງລົງ ເຕ ວິພັດ ປະຖົມບຸຣຸດເອກະວະຈະນະ ຂອງວັດຕະມານາ ອັດຕະໂນບົດ ຫຼັງຈາກ ພູ ທາດ ທີ່ມີ ອະນຸ ຢູ່ຂ้างໜ້າ.

---

‘‘Dhātūhi [Pg.266] ṇe ṇaya’’iccādito ‘‘dhātūhī’’ti vattamāne –

ເມື່ອບົດວ່າ “ທາຕູຫິ” ຈາກສູດວ່າ “ທາຕູຫິ ເນ ນະຍະ...” ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຕາມໄປ—

---

445. Bhāvakammesu yo.

໔໔໕. ລົງ ຍະ ປັດໄຈ ໃນພາວະ ແລະ ກຳມະ.

---

Sabbadhātūhi paro bhāvakammesu yappaccayo hoti. Attanopadavisayevāyamissate, ‘‘aññesu cā’’ti sutte anuvattitavāggahaṇena yappaccaye vuddhi na bhavati, anubhūyate sukhaṃ devadattena.

ຍະ ປັດໄຈ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກທາດທັງປວງ ໃນພາວະ ແລະ ກຳມະ. ປັດໄຈນີ້ ຍ່ອມປາດຖະໜາສະເພາະໃນຂອບເຂດຂອງອັດຕະໂນບົດເທົ່ານັ້ນ, ດ້ວຍການຕາມໄປຂອງສັບວ່າ “ວາ” ໃນສູດວ່າ “ອັນເຍສຸ ຈະ”, ຈຶ່ງບໍ່ມີການວຸດທິ ເມື່ອມີ ຍະ ປັດໄຈຢູ່ຂ้างຫຼັງ, ເປັນ ອະນຸພູຍະเต ສຸຂັງ ເທວະທັດເຕນະ (ຄວາມສຸກ ອັນທ້າວເທວະທັດ ຍ່ອມສະເຫວີຍ).

---

Ākhyātena avuttattā, tatiyā hoti kattari;

Kammassābhihitattā na, dutiyā paṭhamāvidha.

ເພາະກັດຕຸ ບໍ່ຖືກກ່າວໂດຍອາຂຽດ, ວິພັດທີ ໓ (ຕະຕິຍາວິພັດ) ຈຶ່ງລົງໃນກັດຕຸ; ເພາະກຳ ຖືກກ່າວແລ້ວ, ວິພັດທີ ໒ (ທຸຕິຍາວິພັດ) ຈຶ່ງບໍ່ລົງ, ແຕ່ລົງວິພັດທີ ໑ (ປະຖະມາວິພັດ) ໃນທີ່ນີ້.

---

Anubhūyante sampattiyo tayā. Anubhūyase tvaṃ devadattena, anubhūyavhe tumhe. Ahaṃ anubhūye tayā, mayaṃ anubhūyāmhe.

ອະນຸພູຍັນເຕ ສັມປັດຕິໂຍ ຕະຍາ (ສົມບັດທັງຫຼາຍ ອັນເຈົ້າ ຍ່ອມສະເຫວີຍ). ອະນຸພູຍະເສ ຕວັງ ເທວະທັດເຕນະ (ເຈົ້າ ອັນທ້າວເທວະທັດ ຍ່ອມສະເຫວີຍ), ອະນຸພູຍັວເຫ ຕຸມເຫ. ອະຫັງ ອະນຸພູເຍ ຕະຍາ, ມະຍັງ ອະນຸພູຍາມເຫ.

---

‘‘Kvaci dhātu’’iccādito ‘‘kvacī’’ti vattamāne –

ເມື່ອບົດວ່າ “ກວະຈິ” ຈາກສູດວ່າ “ກວະຈິ ທາຕຸ...” ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຕາມໄປ—

---

446. Attanopadāni parassapadattaṃ.

໔໔໖. ວິພັດອັດຕະໂນບົດທັງຫຼາຍ ເຖິງຄວາມເປັນປະຣັດໂສບົດ ບາງ.

---

Attanopadāni kvaci parassapadattamāpajjante, akattariyevetaṃ. Yakārassa dvittaṃ, anubhūyyati mayā sukhaṃ, anubhūyyate vā, anubhūyyanti. Anubhūyyasi, anubhūyyatha. Anubhūyyāmi, anubhūyyāma. Dvittābhāve – anubhūyati, anubhūyanti.

ວິພັດອັດຕະໂນບົດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມrefເຖິງຄວາມເປັນປະຣັດໂສບົດ ບາງ, ແລະ ວິທີນີ້ຍ່ອມມີສະເພາະໃນອະກັດຕຸ (ພາວະ ແລະ ກຳມະ) ເທົ່ານັ້ນ. ມີການຊ້ອນ ຍະ ອັກສອນ, ເປັນ ອະນຸພູຍຍະຕິ ມະຍາ ສຸຂັງ, ຫຼື ອະນຸພູຍຍະເຕ, ອະນຸພູຍຍັນຕິ. ອະນຸພູຍຍະສິ, ອະນຸພູຍຍະຖະ. ອະນຸພູຍຍາມິ, ອະນຸພູຍຍາມະ. ໃນເວລາທີ່ບໍ່ມີການຊ້ອນ—ອະນຸພູຍະຕິ, ອະນຸພູຍັນຕິ.

---

Kvacīti kiṃ? Anubhūyate.

ຄຳວ່າ “ກວະຈິ” ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອຫ້າມໃນຄຳວ່າ ອະນຸພູຍະເຕ.

---

Bhāve adabbavuttino bhāvassekattā ekavacanameva, tañca paṭhamapurisasseva, bhūyate devadattena, devadattena sampati bhavananti attho.

ໃນພາວະ, ເພາະພາວະບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງສິ່ງຂອງ (ອະທັບພະວຸດຕິ) ແລະ ມີຄວາມເປັນເອກະວະຈະນະ, ຈຶ່ງມີແຕ່ເອກະວະຈະນະເທົ່ານັ້ນ, ແລະ ເປັນສະເພາະປະຖົມບຸຣຸດເທົ່ານັ້ນ, ເຊັ່ນ ພູຍະເຕ ເທວະທັດເຕນະ, ມີອັດຖະວ່າ “ໃນຂະນະນີ້ ຄວາມເປັນ ຍ່ອມມີ ດ້ວຍທ້າວເທວະທັດ”.

---

Pacadhātuto [Pg.267] kammani attanopade yappaccaye ca kate –

ຫຼັງຈາກ ປັຈະ ທາດ ເມື່ອເຮັດໃນກຳມະ, ອັດຕະໂນບົດ ແລະ ຍະ ປັດໄຈແລ້ວ—

---

Vipariṇāmena ‘‘yassā’’ti vattamāne –

ເມື່ອບົດວ່າ “ຍັສສະ” ໂດຍການປ່ຽນແປງວິພັດ ຍ່ອມຕາມໄປ—

---

447. Tassa cavaggayakāravakārattaṃ sadhātvantassa.

໔໔໗. ແປງ ຍະ ປັດໄຈນັ້ນ ກັບທັງຕົວສຸດທ້າຍຂອງທາດ ເປັນຈະວັກ, ຍະ ອັກສອນ, ແລະ ວະ ອັກສອນ.

---

Tassa bhāvakammavisayassa yappaccayassa cavaggayakāravakārattaṃ hoti dhātvantena saha yathāsambhavaṃ. Ettha ca ‘‘ivaṇṇāgamo vā’’ti ito sīhagatiyā vāsaddo anuvattetabbo, so ca vavatthitavibhāsattho. Tena –

ແປງ ຍະ ປັດໄຈນັ້ນ ທີ່ຢູ່ໃນຂອບເຂດຂອງພາວະ ແລະ ກຳມະ ກັບທັງຕົວສຸດທ້າຍຂອງທາດ ເປັນຈະວັກ, ຍະ ອັກສອນ, ແລະ ວະ ອັກສອນ ຕາມສົມຄວນ. ແລະ ໃນທີ່ນີ້, ພຶງນຳສັບວ່າ “ວາ” ຈາກສູດວ່າ “ອິວັນນាកະໂມ ວາ” ຕາມມາໂດຍສີຫະຄະຕິ (ການຫຼຽວເບິ່ງແບບສິງ), ແລະ ສັບວ່າ “ວາ” ນັ້ນ ມີປະໂຫຍດໃນການກຳນົດວິພາສາ. ເພາະເຫດນັ້ນ—

---

Cavaggo ca ta vaggānaṃ, dhātvantānaṃ yavattanaṃ;

Ravānañca sayappacca-yānaṃ hoti yathākkamanti.

ຈະວັກ, ຕະວັກ ທີ່ເປັນຕົວສຸດທ້າຍຂອງທາດ ກັບທັງ ຍະ ປັດໄຈ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນຈະວັກ, ແລະ ຣະ ອັກສອນ ກັບທັງ ຍະ ປັດໄຈ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນຍະ ອັກສອນ ແລະ ວະ ອັກສອນ ຕາມລຳດັບ.

---

Dhātvantassa cavaggādittā cakāre kate ‘‘paradvebhāvo ṭhāne’’ti cakārassa dvittaṃ. Paccate odano devadattena, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā garupubbarassato parassa paṭhamapurisabahuvacanassa kvaci re hoti. Paccare, paccante. Paccase, paccavhe. Pacce, paccāmhe.

ເພາະຕົວສຸດທ້າຍຂອງທາດເປັນຈະວັກ ເມື່ອແປງເປັນ ຈະ ອັກສອນແລ້ວ, ດ້ວຍສູດວ່າ “ປະຣະທເວພາໂວ ຖານີ” ຈຶ່ງມີການຊ້ອນ ຈະ ອັກສອນ. ປັດຈະເຕ ໂອທະໂນ ເທວະທັດເຕນະ (ເຂົ້າສຸກ ອັນທ້າວເທວະທັດ ຍ່ອມຫຸງ), ດ້ວຍສູດວ່າ “ກວະຈິ ທາຕຸ...” ເປັນຕົ້ນ, ວິພັດປະຖົມບຸຣຸດພະຫຸວະຈະນະ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກລັດສະສະຫຼະທີ່ມີຄະລຸຢູ່ຂ้างໜ້າ ຍ່ອມເປັນ ເຣ ບາງ. ປັດຈະເຣ, ປັດຈັນເຕ. ປັດຈະເສ, ປັດຈະວເຫ. ປັດເຈ, ປັດຈາມເຫ.

---

Parassapadādese paccati, paccanti. Paccasi, paccatha. Paccāmi, paccāma. Tathā kammakattari paccate odano sayameva, paccante. Paccati, paccanti vā iccādi.

ເມື່ອມີການແປງເປັນປະຣັດໂສບົດ: ປັດຈະຕິ, ປັດຈັນຕິ. ປັດຈະສິ, ປັດຈະຖະ. ປັດຈາມິ, ປັດຈາມະ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ໃນກຳມະກັດຕຸ: ປັດຈະເຕ ໂອທະໂນ ສະຍະເມວະ (ເຂົ້າສຸກ ຍ່ອມຫຸງເອງ), ປັດຈັນເຕ. ຫຼື ປັດຈະຕິ, ປັດຈັນຕິ ເປັນຕົ້ນ.

---

Gamito kammani attanopade, yappaccaye ca kate –

ຫຼັງຈາກ ຄະມຸ ທາດ ເມື່ອເຮັດໃນກຳມະ, ອັດຕະໂນບົດ ແລະ ຍະ ປັດໄຈແລ້ວ—

---

‘‘Dhātūhi, tasmiṃ, ye’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ “ທາຕູຫິ”, “ຕັສມິງ” ແລະ “ເຍ” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

448. Ivaṇṇāgamo vā.

໔໔໘. ລົງ ອิວັນນະ ອາກົມ ບາງ.

---

Sabbehi dhātūhi tasmiṃ bhāvakammavisaye yappaccaye pare ivaṇṇāgamo hoti vāti īkārāgamo. Vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo. Cchādeso, gacchīyate gāmo devadattena[Pg.268], gacchīyante. Gacchīyase, gacchīyavhe. Gacchīye, gacchīyāmhe.

ຫຼັງຈາກທາດທັງປວງ ເມື່ອມີ ຍະ ປັດໄຈ ທີ່ຢູ່ໃນຂອບເຂດຂອງພາວະ ແລະ ກຳມະ ຢູ່ຂ้างຫຼັງ, ອິວັນນະ ອາກົມ ຍ່ອມລົງ ບາງ, ຄືເປັນ ອີກາຣະ ອາກົມ. ສັບວ່າ “ວາ” ນີ້ ມີປະໂຫຍດໃນການກຳນົດວິພາສາ. ມີການແປງເປັນ ຈຊະ, ເປັນ ຄັດສີຍະເຕ ຄາມັງ ເທວະທັດເຕນະ (ບ້ານ ອັນທ້າວເທວະທັດ ຍ່ອມໄປ), ຄັດສີຍັນເຕ. ຄັດສີຍະເສ, ຄັດສີຍະວເຫ. ຄັດສີເຍ, ຄັດສີຍາມເຫ.

---

Cchādesābhāve –

ໃນເວລາທີ່ບໍ່ມີການແປງເປັນ ຈຊະ—

---

‘‘Dhātūhi, yo, vā’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ “ທາຕູຫິ”, “ໂຍ” ແລະ “ວາ” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

449. Pubbarūpañca.

໔໔໙. ແລະ ເປັນປຸບພະຣູບ ດ້ວຍ.

---

Heṭṭhānuttehi parassevedaṃ, tena kaṭapavaggayakāralasanteheva dhātūhi paro yappaccayo pubbarūpamāpajjate vāti makārā parassa yakārassa makāro. Gammate, gamīyate, gammante, gamīyante. Gammase, gamīyase, gammavhe, gamīyavhe. Gamme, gamīye, gammāmhe, gamīyāmhe.

ວິທີນີ້ ຍ່ອມມີສະເພາະເບື້ອງຫຼັງຈາກທາດທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ຂ້າງລຸ່ມ, ເພາະສະນັ້ນ ຍະ ປັດໄຈ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກທາດທີ່ມີ ກະວັກ, ຕະວັກ, ປະວັກ, ຍະ, ລະ, ສະ ເປັນຕົວສຸດທ້າຍ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນປຸບພະຣູບ ບາງ, ຄືແປງ ຍະ ອັກສອນ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ມະ ອັກສອນ ເປັນ ມະ ອັກສອນ. ຄັມມະເຕ, ຄະມີຍະເຕ, ຄັມມັນເຕ, ຄະມີຍັນເຕ. ຄັມມະເສ, ຄະມີຍະເສ, ຄັມມະວເຫ, ຄະມີຍະວເຫ. ຄັມເມ, ຄະມີເຍ, ຄັມມາມເຫ, ຄະມີຍາມເຫ.

---

Parassapadatte – gacchīyyati, gacchīyyanti. Gacchīyati, gacchīyanti vā. Gammati, gammanti. Gamīyati, gamīyanti. Ikārāgame gamiyyati, gamiyyanti. Tathā ghammīyati, ghammīyanti iccādi.

ເມື່ອເປັນປະຣັດໂສບົດ—ຄັດສີຍຍະຕິ, ຄັດສີຍຍັນຕິ. ຫຼື ຄັດສີຍະຕິ, ຄັດສີຍັນຕິ. ຄັມມະຕິ, ຄັມມັນຕິ. ຄະມີຍະຕິ, ຄະມີຍັນຕິ. ເມື່ອມີ ອິກາຣະ ອາກົມ ເປັນ ຄະມິຍຍະຕິ, ຄະມິຍຍັນຕິ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ຄັມມີຍະຕິ, ຄັມມີຍັນຕິ ເປັນຕົ້ນ.

---

Vattamānāvibhatti.

ວັດຕະມານາວິພັດ (ຈົບເທົ່ານີ້).

---

450. Pañcamī tu antu, hi tha, mi ma, taṃ antaṃ, ssuvho, e āmase.

໔໕໐. ປັນຈະມີວິພັດ ຄື ຕຸ, ອັນຕຸ, ຫິ, ຖະ, ມິ, ມະ, ຕັງ, ອັນຕັງ, ສຸ, ໂວ, ເອ, ອາມະເສ.

---

Tvādayo dvādasa pañcamīsaññā honti.

ວິພັດທັງ ໑໒ ມີ ຕຸ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີຊື່ວ່າ ປັນຈະມີ.

---

451. Āṇatyāsiṭṭhenuttakāle pañcamī.

໔໕໑. ປັນຈະມີວິພັດ ຍ່ອມລົງໃນອັດອານັດ (ບັງຄັບ), ອາສິດຖະ (ອວຍພອນ) ແລະ ອະນຸດຕະກາລະ (ເວລາທີ່ບໍ່ແມ່ນອະດີດ).

---

Āṇatyatthe ca āsīsatthe anuttakāle pañcamīvibhatti hoti.

ປັນຈະມີວິພັດ ຍ່ອມລົງໃນອັດອານັດ, ໃນອັດອາສີສະ (ອວຍພອນ) ແລະ ໃນອະນຸດຕະກາລະ.

---

Satipi kālādhikāre puna kālaggahaṇena vidhinimantanājjhesanānumatipatthanāpattakālādīsu ca pañcamī. Āṇāpanamāṇatti, āsīsanamāsiṭṭho, so ca iṭṭhassa asampattassa [Pg.269] atthassa patthanaṃ, tasmiṃ āṇatyāsiṭṭhe. Anu samīpe uttakālo anuttakālo, paccuppannakāloti attho, na uttakāloti vā anuttakālo, tasmiṃ anuttakāle, kālamanāmasitvā hotīti attho.

ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີອະທິການກ່ຽວກັບການເວລາຢູ່ແລ້ວ, ແຕ່ດ້ວຍການຖືເອົາສັບວ່າ “ກາລະ” ອີກເທື່ອໜຶ່ງ ປັນຈະມີວິພັດ ຈຶ່ງລົງໃນອັດວິທິ (ສັ່ງການ), ນິມັນຕະນະ (ເຊື້ອເຊີນ), ອັດເຊສະນາ (ຂໍຮ້ອງ), ອະນຸມະຕິ (ຍິນຍອມ), ປັດຖະນາ (ປາດຖະນາ), ປັດຕະກາລະ (ເວລາອັນຄວນ) ເປັນຕົ້ນດ້ວຍ. ການສັ່ງການ ຊື່ວ່າ ອານັດຕິ, ການອວຍພອນ ຊື່ວ່າ ອາສິດຖະ, ແລະ ອາສິດຖະນັ້ນ ຄືການປາດຖະນາຜົນປະໂຫຍດທີ່ເພິ່ງປາດຖະນາແຕ່ຍັງບໍ່ທັນມາເຖິງ, ໃນອັດອານັດ ແລະ ອາສິດຖະນັ້ນ. ເວລາທີ່ຢູ່ໃກ້ (ອະນຸ) ກັບອຸດຕະກາລະ (ເວລາທີ່ລ່ວງໄປແລ້ວ) ຊື່ວ່າ ອະນຸດຕະກາລະ, ມີອັດຖະວ່າ ປັດຈຸບັນກາລະ, ຫຼື ອະນຸດຕະກາລະ ແປວ່າ ບໍ່ແມ່ນອຸດຕະກາລະ (ເວລາທີ່ລ່ວງໄປແລ້ວ), ໃນອະນຸດຕະກາລະນັ້ນ, ມີອັດຖະວ່າ ຍ່ອມລົງໂດຍບໍ່ຕ້ອງຄຳນຶງເຖິງການເວລາ.

---

Tattha āsīsanatthe bhūdhātuto pañcamīparassapadapaṭhamapurisekavacanaṃ tu, appaccayavuddhiavādesā. So sukhī bhavatu, te sukhitā bhavantu.

ໃນບັນດາວິພັດເຫຼົ່ານັ້ນ, ໃນອັດແຫ່ງການອວຍພອນ (ອາສີສະນະ), ລົງ ຕຸ (tu) ວິພັດ ປະຖົມມະບຸລຸດ ເອກະວະຈະນະ ປາຣັດສະບົດ ແຫ່ງປັນຈະມີວິພັດ ຫຼັງຈາກ ພູ-ທາດ (bhū-dhātu), ລົງ ອະ-ປັດໄຈ, ເຮັດວຸດທິ ແລະ ແປງເປັນ ອະວະ. ສຳເລັດຮູບເປັນ 'So sukhī bhavatu' (ຂໍໃຫ້ຜູ້ນັ້ນຈົ່ງມີຄວາມສຸກ), 'te sukhitā bhavantu' (ຂໍໃຫ້ຊົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນຈົ່ງມີຄວາມສຸກ).

---

Vipariṇāmena ‘‘akārato’’ti vattate.

ບົດວ່າ 'akārato' (ຫຼັງຈາກ ອະ-ກາຣະ) ຍ່ອມຕາມໄປ ໂດຍການປ່ຽນແປງວິພັດ (ວິປະຣິຣາມະ).

---

452. Hilopaṃ vā.

໔໕໒. ຫຼື ລົບ ຫິ (hi) ວິພັດ ບາງເທື່ອ.

---

Akārato paro hivibhatti lopamāpajjate vā. Tvaṃ sukhī bhava, bhavāhi vā, himhi dīgho. Tumhe sukhitā bhavatha. Ahaṃ sukhī bhavāmi, mayaṃ sukhino bhavāma.

ວິບັດ 'ຫິ' ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກອັກສອນ 'ອະ' ຍ່ອມຖືກລຶບໄປບາງເທື່ອ. (ຕົວຢ່າງ:) ຕວໍ ສຸຂີ ພວະ (ທ່ານຈົ່ງເປັນສຸກເຖີດ) ຫຼື ພວາຫິ (ເມື່ອມີ 'ຫິ' ວິບັດ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ສຽງຍາວ). ຕຸມເຫ ສຸຂິຕາ ພວະຖະ (ທ່ານທັງຫຼາຍຈົ່ງເປັນສຸກເຖີດ). ອຫໍ ສຸຂີ ພວາມິ (ຂ້າພະເຈົ້າຈົ່ງເປັນສຸກເຖີດ), ມຍໍ ສຸຂິໂນ ພວາມະ (ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈົ່ງເປັນສຸກເຖີດ).

---

Attanopade so sukhī bhavataṃ, te sukhitā bhavantaṃ. Tvaṃ sukhī bhavassu, tumhe sukhitā bhavavho. Ahaṃ sukhī bhave, mayaṃ sukhitā bhavāmase.

ໃນຝ່າຍອັດຕະໂນບົດ: ໂສ ສຸຂີ ພວະຕໍ (ຂໍຜູ້ນັ້ນຈົ່ງເປັນສຸກເຖີດ), ເຕ ສຸຂິຕາ ພວັນຕໍ (ຂໍຊົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນຈົ່ງເປັນສຸກເຖີດ). ຕວໍ ສຸຂີ ພວັສສຸ (ທ່ານຈົ່ງເປັນສຸກເຖີດ), ຕຸມເຫ ສຸຂິຕາ ພວັວໂຫ (ທ່ານທັງຫຼາຍຈົ່ງເປັນສຸກເຖີດ). ອຫໍ ສຸຂີ ພເວ (ຂ້າພະເຈົ້າຈົ່ງເປັນສຸກເຖີດ), ມຍໍ ສຸຂິຕາ ພວາມເສ (ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈົ່ງເປັນສຸກເຖີດ).

---

Kammani anubhūyataṃ tayā, anubhūyantaṃ. Anubhūyassu, anubhūyavho. Anubhūye, anubhūyāmase. Parassapadatte anubhūyyatu, anubhūyyantu. Anubhūyatu, anubhūyantu vā, anubhūyyāhi iccādi. Bhāve bhūyataṃ.

ໃນກັມມະວາຈົກ: ອນຸພູຍະຕໍ ຕະຍາ (ຂໍຄວາມສຸກອັນທ່ານຍ່ອມສະເຫວີຍເຖີດ), ອນຸພູຍັນຕໍ. ອນຸພູຍັສສຸ, ອນຸພູຍັວໂຫ. ອນຸພູເຍ, ອນຸພູຍາມເສ. ເມື່ອແປງເປັນປະລັສສະບົດ: ອນຸພູຍຍະຕຸ, ອນຸພູຍຍັນຕຸ. ຫຼື ອນຸພູຍະຕຸ, ອນຸພູຍັນຕຸ, ອນຸພູຍຍາຫິ ເປັນຕົ້ນ. ໃນພາວະວາຈົກ: ພູຍະຕໍ.

---

Āṇattiyaṃ kattari devadatto dāni odanaṃ pacatu, pacantu. Paca, pacāhi, pacatha. Pacāmi, pacāma. Pacataṃ, pacantaṃ. Pacassu, pacavho. Pace, pacāmase.

ໃນຄວາມໝາຍສັ່ງການ (ອາຣັດຕິ) ໃນກັດຕຸວາຈົກ: ເທວະທັດໂຕ ທານິ ໂອທະນໍ ປະຈະຕຸ (ບັດນີ້ ຂໍເທວະທັດຈົ່ງຫຸງເຂົ້າເຖີດ), ປະຈັນຕຸ. ປະຈະ, ປະຈາຫິ, ປະຈະຖະ. ປະຈາມິ, ປະຈາມະ. (ຝ່າຍອັດຕະໂນບົດ:) ປະຈະຕໍ, ປະຈັນຕໍ. ປະຈັສສຸ, ປະຈັວໂຫ. ປະເຈ, ປະຈາມເສ.

---

Kammani yappaccayacavaggādi, paccataṃ odano devadattena, paccantaṃ. Paccassu, paccavho. Pacce, paccāmase. Parassapadatte paccatu, paccantu. Pacca, paccāhi, paccatha. Paccāmi, paccāma.

ໃນກັມມະວາຈົກ ທີ່ລົງ ຍະ ປັດໄຈ ແລະແປງເປັນຈະວັກເປັນຕົ້ນ: ປັດຈະຕໍ ໂອທະໂນ ເທວະທັດເຕນະ (ເຂົ້າສຸກອັນເທວະທັດຈົ່ງຫຸງເຖີດ), ປັດຈັນຕໍ. ປັດຈັສສຸ, ປັດຈັວໂຫ. ປັດເຈ, ປັດຈາມເສ. ເມື່ອແປງເປັນປະລັສສະບົດ: ປັດຈະຕຸ, ປັດຈັນຕຸ. ປັດຈະ, ປັດຈາຫິ, ປັດຈະຖະ. ປັດຈາມິ, ປັດຈາມະ.

---

Tathā [Pg.270] so gāmaṃ gacchatu, gacchantu. Gaccha, gacchāhi, gacchatha. Gacchāmi, gacchāma. Gametu, gamentu. Gama, gamāhi, gametha. Gamemi, gamema. Gacchataṃ, gacchantaṃ. Gacchassu, gacchavho. Gacche, gacchāmase. Ghammādese ghammatu, ghammantu iccādi.

ໃນທຳນອງດຽວກັນ: ໂສ ຄາມໍ ຄັດຈະຕຸ (ຂໍຜູ້ນັ້ນຈົ່ງໄປສູ່ບ້ານເຖີດ), ຄັດຈັນຕຸ. ຄັດຈະ, ຄັດຈາຫິ, ຄັດຈະຖະ. ຄັດຈາມິ, ຄັດຈາມະ. ຄະເມຕຸ, ຄະເມນຕຸ. ຄະມະ, ຄະມາຫິ, ຄະເມຖະ. ຄະເມມິ, ຄະເມມະ. (ຝ່າຍອັດຕະໂນບົດ:) ຄັດຈະຕໍ, ຄັດຈັນຕໍ. ຄັດຈັສສຸ, ຄັດຈັວໂຫ. ຄັດເຈ, ຄັດຈາມເສ. ເມື່ອແປງເປັນ 'ຄັມມະ': ຄັມມະຕຸ, ຄັມມັນຕຸ ເປັນຕົ້ນ.

---

Kammani gacchīyataṃ, gacchīyatu, gamīyataṃ, gamīyatu, gammataṃ, gammatu iccādi.

ໃນກັມມະວາຈົກ: ຄັດຈີຍະຕໍ, ຄັດຈີຍະຕຸ, ຄະਮੀຍະຕໍ, ຄະਮੀຍະຕຸ, ຄັມມະຕໍ, ຄັມມະຕຸ ເປັນຕົ້ນ.

---

Vidhimhi idha pabbato hotu, ayaṃ pāsādo suvaṇṇamayo hotūtiādi.

ໃນຄວາມໝາຍກຳນົດ (ວິທິ): ອິທະ ປັບພະໂຕ ໂຫຕຸ (ຂໍພູເຂົາຈົ່ງມີໃນທີ່ນີ້ເຖີດ), ອະຍໍ ປາသာໂທ ສຸວັນນະມະໂຍ ໂຫຕຸ (ຂໍປາສາດນີ້ຈົ່ງເປັນວິມານຄຳເຖີດ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Nimantane adhivāsetu me bhante bhagavā bhojanaṃ, idha nisīdatu bhavaṃ.

ໃນຄວາມໝາຍນິມົນ (ນິມັນຕະນະ): ອະທິວາເສຕຸ ເມ ພັນເຕ ພະຄະວາ ໂພຊະນໍ (ຂ້າແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຂໍພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈົ່ງຊົງຮັບພັດຕາຫານຂອງຂ້າພະເຈົ້າເຖີດ), ອິທະ ນິສີທະຕຸ ພະວໍ (ຂໍທ່ານຈົ່ງນັ່ງໃນທີ່ນີ້ເຖີດ).

---

Ajjhesane desetu bhante bhagavā dhammaṃ.

ໃນຄວາມໝາຍອ້ອນວອນ (ອັດເຊສະນະ): ເທເສຕຸ ພັນເຕ ພະຄະວາ ทັມມໍ (ຂ້າແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຂໍພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຈົ່ງຊົງສະແດງທັມເຖີດ).

---

Anumatiyaṃ pucchatu bhavaṃ pañhaṃ, pavisatu bhavaṃ, ettha nisīdatu.

ໃນຄວາມໝາຍອະນຸຍາດ (ອນຸມະຕິ): ປຸດຈະຕຸ ພະວໍ ປັນຫໍ (ຂໍທ່ານຈົ່ງຖາມບັນຫາເຖີດ), ປະວິສະຕຸ ພະວໍ (ຂໍທ່ານຈົ່ງເຂົ້າໄປເຖີດ), ເອັດຖະ ນິສີທະຕຸ (ຂໍຈົ່ງນັ່ງໃນທີ່ນີ້ເຖີດ).

---

Patthanā yācanā, dadāhi me gāmavarāni pañca, ekaṃ me nayanaṃ dehi.

ໃນຄວາມໝາຍປາດຖະໜາ ຫຼືຂໍຮ້ອງ (ປັດຖະນາ, ຍາຈະນາ): ທະທາຫິ ເມ ຄາມະວະລານι ປັນຈະ (ຂໍທ່ານຈົ່ງໃຫ້ບ້ານສ່ວຍອັນປະເສີດຫ້າຕຳບົນແກ່ຂ້າພະເຈົ້າເຖີດ), ເອກໍ ເມ ນະຍະນໍ ເທຫິ (ຂໍທ່ານຈົ່ງໃຫ້ດວງຕາດວງໜຶ່ງແກ່ຂ້າພະເຈົ້າເຖີດ).

---

Pattakāle sampatto te kālo kaṭakaraṇe, kaṭaṃ karotu bhavaṃ iccādi.

ໃນຄວາມໝາຍເຖິງເວລາອັນຄວນ (ປັດຕະກາລະ): ສັມປັດໂຕ ເຕ ກາໂລ ກະຕະກະຣະເນ (ເວລາໃນການເຮັດສາດຂອງທ່ານເຖິງພ້ອມແລ້ວ), ກະຕໍ ກະໂຣຕຸ ພະວໍ (ຂໍທ່ານຈົ່ງເຮັດສາດເຖີດ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Pañcamīvibhatti.

ປັນຈະມີວິບັດ.

---

453. Sattamī eyya eyyuṃ, eyyāsi eyyātha, eyyāmieyyāma, etha eraṃ, etho eyyāvho, eyyaṃeyyāmhe.

໔໕໓. ສັດຕະມີວິບັດ: ເອຍຍະ, ເອຍຍຸງ, ເອຍຍາສິ, ເອຍຍາຖະ, ເອຍຍາມິ, ເອຍຍາມະ, ເອຖະ, ເອຣັງ, ເອໂຖ, ເອຍຍາວໂຫ, ເອຍຍັງ, ເອຍຍາມເຫ.

---

Eyyādayo dvādasa sattamīsaññā honti.

ວິບັດ ໑໒ ຕົວ ມີ ເອຍຍະ ເປັນຕົ້ນ ເຫຼົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ ສັດຕະມີ.

---

‘‘Anuttakāle’’ti vattate.

ບົດວ່າ 'ອນຸຕຕະກາເລ' (ໃນການທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້) ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

454. Anumatiparikappatthesu [Pg.271] sattamī.

໔໕໔. ສັດຕະມີວິບັດ ຍ່ອມລົງໃນຄວາມໝາຍອະນຸຍາດ (ອນຸມະຕິ) ແລະຄວາມໝາຍຄາດຄະເນ (ປະຣິກັບປະ).

---

Anumatyatthe ca parikappatthe ca anuttakāle sattamīvibhatti hoti.

ສັດຕະມີວິບັດ ຍ່ອມລົງໃນຄວາມໝາຍອະນຸຍາດ ແລະໃນຄວາມໝາຍຄາດຄະເນ ໃນການທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້.

---

Atthaggahaṇena vidhinimantanādīsu ca sattamī. Kattumicchato parassa anujānanaṃ anumati, parikappanaṃ parikappo, ‘‘yadi nāma bhaveyyā’’ti sallakkhaṇaṃ nirūpanaṃ, hetukriyāya sambhave phalakriyāya sambhavaparikappo ca.

ດ້ວຍການຖືເອົາບົດວ່າ 'ອັດຖະ' (ຄວາມໝາຍ) ສັດຕະມີວິບັດ ຍ່ອມລົງໃນຄວາມໝາຍກຳນົດ (ວິທິ) ແລະນິມົນ (ນິມັນຕະນະ) ເປັນຕົ້ນນຳ. ການອະນຸຍາດແກ່ຜູ້ນັ້ນຜູ້ປາດຖະໜາຈະເຮັດ ຊື່ວ່າ 'ອນຸມະຕິ' (ການອະນຸຍາດ), ການຄາດຄະເນ ຊື່ວ່າ 'ປະຣິກັບປະ' (ການຄາດຄະເນ) ຄືການກຳນົດພິຈາລະນາວ່າ 'ຖ້າຫາກວ່າຈະມີ', ແລະການຄາດຄະເນຄວາມເປັນໄປໄດ້ຂອງຜົນກິຣິຍາ ເມື່ອມີເຫດກິຣິຍາເກີດຂຶ້ນ.

---

Tattha parikappe sattamīparassapadapaṭhamapurisekavacanaṃ eyya, appaccayavuddhādi purimasamaṃ, ‘‘kvaci dhātu vibhattī’’tiādinā eyya eyyāsi eyyāmi eyyaṃiccetesaṃ vikappena ekārādeso. So dāni kiṃ nu kho bhave, yadi so paṭhamavaye pabbajeyya, arahā bhaveyya, sace saṅkhārā niccā bhaveyyuṃ, na nirujjheyyuṃ. Yadi tvaṃ bhaveyyāsi, tumhe bhaveyyātha. Kathamahaṃ devo bhaveyyāmi, kiṃ nu kho mayaṃ bhaveyyāma. Tathā bhavetha, bhaveraṃ. Bhavetho, bhaveyyāvho.

In ບັນດາຄວາມໝາຍເຫຼົ່ານັ້ນ, ໃນຄວາມໝາຍຄາດຄະເນ, 'ເອຍຍະ' ເປັນວິບັດສັດຕະມີ ຝ່າຍປະຣັສສະບົດ ປະຖົມບຸຣຸດ ເອກະວະຈະນະ, ການລົງ ອະ ປັດໄຈ ແລະການວຸດທິເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເໝືອນກັບທີ່ກ່າວມາແລ້ວໃນກ່ອນ, ດ້ວຍສູດ 'ຄວະຈິ ທາຕຸ ວິພັດຕິ...' ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີການແປງ ເອຍຍະ, ເອຍຍາສິ, ເອຍຍາມິ, ເອຍຍັງ ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນ ເອ ໄດ້ບາງເທື່ອ. (ຕົວຢ່າງ:) ໂສ ທານິ ກິງ ນຸ ໂຂ ພເວ (ບັດນີ້ ຜູ້ນັ້ນຈະພຶງເປັນແນວໃດໜໍ), ຍະທິ ໂສ ປະຖະມະວະເຍ ປັບພະເຊຍຍະ, ອະຣະຫາ ພເວຍຍະ (ຖ້າວ່າຜū້ນັ້ນພຶງບວດໃນປະຖົມມະໄວ ພຶງເປັນພຣະອໍຣະຫັນ), ສະເຈ ສັງຂາຣາ ນິດຈາ ພເວຍຍຸງ, ນະ ນິຣຸດເຊຍຍຸງ (ຖ້າວ່າສັງຂານທັງຫຼາຍພຶງທ່ຽງ ກໍບໍ່ພຶງດັບໄປ). ຍະທິ ຕວໍ ພເວຍຍາສິ (ຖ້າວ່າທ່ານພຶງເປັນ), ຕຸມເຫ ພເວຍຍາຖະ (ຖ້າວ່າທ່ານທັງຫຼາຍພຶງເປັນ). ກະຖະມະຫໍ ເທໂວ ພເວຍຍາມິ (ຂ້າພະເຈົ້າພຶງເປັນເທວະດາໄດ້ແນວໃດ), ກິງ ນຸ ໂຂ ມຍໍ ພເວຍຍາມະ (ພວກຂ້າພະເຈົ້າພຶງເປັນແນວໃດໜໍ). ໃນທຳນອງດຽວກັນ (ຝ່າຍອັດຕະໂນບົດ): ພເວຖະ, ພເວຣັງ. ພເວໂຖ, ພເວຍຍາວໂຫ.

---

Patthane tu ahaṃ sukhī bhave, buddho bhaveyyaṃ, bhaveyyāmhe.

ແຕ່ໃນຄວາມໝາຍປາດຖະໜາ (ປັດຖະນາ): ອຫໍ ສຸຂີ ພເວ (ຂໍຂ້າພະເຈົ້າພຶງເປັນສຸກເຖີດ), ພຸດໂທ ພເວຍຍັງ (ຂໍຂ້າພະເຈົ້າພຶງເປັນພຣະພຸດທະເຈົ້າເຖີດ), ພເວຍຍາມເຫ.

---

Kammani sukhaṃ tayā anubhūyetha, anubhūyeraṃ. Anubhūyetho, anubhūyeyyāvho. Anubhūye, anubhūyeyyaṃ, anubhūyeyyāmhe. Parassapadatte anubhūyeyya, anubhūyeyyuṃ. Anubhūyeyyāsi iccādi. Bhāve bhūyetha.

ໃນກັມມະວາຈົກ: ສຸຂໍ ຕະຍາ ອນຸພູເຍຖະ (ຂໍຄວາມສຸກອັນທ່ານພຶງສະເຫວີຍເຖີດ), ອນຸພູເຍຣັງ. ອນຸພູເຍໂຖ, ອນຸພູເຍຍຍາວໂຫ. ອນຸພູເຍ, ອນຸພູເຍຍຍັງ, ອນຸພູເຍຍຍາມເຫ. ເມື່ອແປງເປັນປະລັສສະບົດ: ອນຸພູເຍຍຍະ, ອນຸພູເຍຍຍຸງ. ອນຸພູເຍຍຍາສິ ເປັນຕົ້ນ. ໃນພາວະວາຈົກ: ພູເຍຖະ.

---

Vidhimhi so odanaṃ pace, paceyya, paceyyuṃ. Tvaṃ pace, paceyyāsi, tumhe paceyyātha. Ahaṃ pace, paceyyāmi, mayaṃ paceyyāma. Pacetha, paceraṃ. Pacetho, paceyyāvho. Pace, paceyyaṃ, paceyyāmhe.

ໃນຄວາມໝາຍກຳນົດ (ວິທິ): ໂສ ໂອທະນໍ ປະເຈ, ປະເຈຍຍະ (ຂໍຜູ້ນັ້ນພຶງຫຸງເຂົ້າເຖີດ), ປະເຈຍຍຸງ. ຕວໍ ປະເຈ, ປະເຈຍຍາສິ (ທ່ານພຶງຫຸງ), ຕຸມເຫ ປະເຈຍຍາຖະ (ທ່ານທັງຫຼາຍພຶງຫຸງ). ອຫໍ ປະເຈ, ປະເຈຍຍາມິ (ຂ້າພະເຈົ້າພຶງຫຸງ), ມຍໍ ປະເຈຍຍາມະ (ພວກຂ້າພະເຈົ້າພຶງຫຸງ). (ຝ່າຍອັດຕະໂນບົດ:) ປະເຈຖະ, ປະເຈຣັງ. ປະເຈໂຖ, ປະເຈຍຍາວໂຫ. ປະເຈ, ປະເຈຍຍັງ, ປະເຈຍຍາມເຫ.

---

Kammani [Pg.272] paccetha, pacceraṃ. Paccetho, pacceyyāvho. Pacce, pacceyyaṃ, pacceyyāmhe. Parassapadatte pacce, pacceyya, pacceyyuṃ. Pacceyyāsi iccādi.

ໃນກັມມະວາຈົກ: ປັດເຈຖະ, ປັດເຈຣັງ. ປັດເຈໂຖ, ປັດເຈຍຍາວໂຫ. ປັດເຈ, ປັດເຈຍຍັງ, ປັດເຈຍຍາມເຫ. ເມື່ອແປງເປັນປະລັສສະບົດ: ປັດເຈ, ປັດເຈຍຍະ, ປັດເຈຍຍຸງ. ປັດເຈຍຍາສິ ເປັນຕົ້ນ.

---

Anumatiyaṃ so gāmaṃ gacche, gaccheyya, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā eyyussa uṃ vā, gacchuṃ, gaccheyyuṃ. Tvaṃ gacche, gaccheyyāsi, gaccheyyātha. Gacche, gaccheyyāmi, gaccheyyāma. Game, gameyya, gamuṃ, gameyyuṃ. Game, gameyyāsi, gameyyātha. Game, gameyyāmi, gameyyāma. Gacchetha, gaccheraṃ. Gacchetho, gaccheyyāvho. Gacche, gaccheyyaṃ, gaccheyyāmhe. Gametha, gameraṃ iccādi.

ໃນຄວາມໝາຍອະນຸຍາດ (ອນຸມະຕິ): ໂສ ຄາມໍ ຄັດເຈ, ຄັດເຈຍຍະ (ຂໍຜູ້ນັ້ນພຶງໄປສູ່ບ້ານເຖີດ), ດ້ວຍສູດ 'ຄວະຈິ ທາຕູ...' ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມແປງ ເອຍຍຸງ ເປັນ ອຸງ ໄດ້ບາງເທື່ອ, ເປັນ ຄັດຈຸງ, ຄັດເຈຍຍຸງ. ຕວໍ ຄັດເຈ, ຄັດເຈຍຍາສິ, ຄັດເຈຍຍາຖະ. ຄັດເຈ, ຄັດເຈຍຍາມິ, ຄັດເຈຍຍາມະ. ຄະເມ, ຄະເມຍຍະ, ຄະມຸງ, ຄະເມຍຍຸງ. ຄະເມ, ຄະເມຍຍາສິ, ຄະເມຍຍາຖະ. ຄະເມ, ຄະເມຍຍາມິ, ຄະເມຍຍາມະ. (ຝ່າຍອັດຕະໂນບົດ:) ຄັດເຈຖະ, ຄັດເຈຣັງ. ຄັດເຈໂຖ, ຄັດເຈຍຍavໂຫ. ຄັດເຈ, ຄັດເຈຍຍັງ, ຄັດເຈຍຍາມເຫ. ຄະເມຖະ, ຄະເມຣັງ ເປັນຕົ້ນ.

---

Kammani gacchīyetha, gamīyetha, gacchīyeraṃ, gamīyeraṃ iccādi. Parassapadatte gacchīyeyya, gamīyeyya, gammeyya, gammeyyuṃ iccādi. Tathā ghamme, ghammeyya, ghammeyyuṃ iccādi.

ໃນກັມມະວາຈົກ: ຄັດຈີເຍຖະ, ຄະມີເຍຖະ, ຄັດຈີເຍຣັງ, ຄະມີເຍຣັງ ເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອແປງເປັນປະລັສສະບົດ: ຄັດຈີເຍຍຍະ, ຄະມີເຍຍຍະ, ຄັມເມຍຍະ, ຄັມເມຍຍຸງ ເປັນຕົ້ນ. ໃນທຳນອງດຽວກັນ: ຄັມເມ, ຄັມເມຍຍະ, ຄັມເມຍຍຸງ ເປັນຕົ້ນ.

---

Sattamīvibhatti.

ສັດຕະມີວິບັດ.

---

Paccuppannāṇattiparikappakālikavibhattinayo.

ລະບຽບວິບັດທີ່ບອກປັດຈຸບັນກາລ, ບອກການສັ່ງ (ອາຣັດຕິ) ແລະບອກການຄາດຄະເນ (ປະຣິກັບປະ).

---

455. Hiyyattanī āū, ottha, aṃmhā, tthatthuṃ, sevhaṃ, iṃmhase.

໔໕໕. ຫິຍຍັດຕະນີວິບັດ: ອາ, ອູ, ໂອ, ຕຖະ, ອັງ, ມຫາ, ຕຖະ, ຕຖຸງ, ເສ, ວຫັງ, ອິງ, ມຫເສ.

---

Āādayo dvādasa hiyyattanīsaññā honti.

ວິບັດ ໑໒ ຕົວ ມີ ອາ ເປັນຕົ້ນ ເຫຼົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ ຫິຍຍັດຕະນີ.

---

‘‘Appaccakkhe, atīte’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ 'ອັບປັດຈັດເຂ' (ໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ປະຈັກຕາ) ແລະ 'ອະຕີເຕ' (ໃນອະດີດຕະກາລ) ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

456. Hiyyopabhuti paccakkhe hiyyattanī.

໔໕໖. ຫິຍຍັດຕະນີວິບັດ ຍ່ອມລົງໃນຄວາມໝາຍອະດີດຕະກາລ ນັບແຕ່ມື້ວານນີ້ເປັນຕົ້ນໄປ ທີ່ປະຈັກຕາ.

---

Hiyyopabhuti atīte kāle paccakkhe vā appaccakkhe vā hiyyattanīvibhatti hotīti hiyyattanīparassapadapaṭhamapurisekavacanaṃ ā.

ຫິຍຍັດຕະນີວິບັດ ຍ່ອມລົງໃນອະດີດຕະກາລ ນັບແຕ່ມື້ວານນີ້ເປັນຕົ້ນໄປ ບໍ່ວ່າຈະປະຈັກຕາ ຫຼືບໍ່ປະຈັກຕາ, ດັ່ງນັ້ນ 'ອາ' ຈຶ່ງເປັນວິບັດຫິຍຍັດຕະນີ ຝ່າຍປະຣັສສະບົດ ປະຖົມບຸຣຸດ ເອກະວະຈະນະ.

---

‘‘Kvaci dhātu’’iccādito ‘‘kvaci, dhātūna’’nti ca vattate.

ບົດວ່າ 'ຄວະຈິ' ແລະ 'ທາຕູນັງ' ຈາກສູດ 'ຄວະຈິ ທາຕຸ...' ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

457. Akārāgamo [Pg.273] hiyyattanī ajjatanīkālātipattīsu.

໔໕໗. ຍ່ອມມີການລົງ ອະ ອັກສອນອາຄົມ ໃນວິບັດຫິຍຍັດຕະນີ, ອັດຊະຕະນີ ແລະກາລາຕິປັດຕິ.

---

Kvaci dhātūnamādimhi akārāgamo hoti hiyyattanīajjatanīkālātipattiiccetāsu tīsu vibhattīsu. Kathamayamakārāgamo dhātvādimhīti ce?

ຍ່ອມມີການລົງ ອະ ອັກສອນອາຄົມ ທີ່ຕົ້ນທາດບາງເທື່ອ ໃນວິບັດທັງສາມເຫຼົ່ານີ້ ຄື ຫິຍຍັດຕະນີ, ອັດຊະຕະນີ ແລະກາລາຕິປັດຕິ. ຖ້າຖາມວ່າ: ການລົງ ອະ ອັກສອນອາຄົມ ທີ່ຕົ້ນທາດນີ້ ຍ່ອມມີໄດ້ແນວໃດ?

---

Satissarepi dhātvante, punakārāgamassidha;

Niratthattā payogānu rodhā dhātvādito ayaṃ.

ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີສະຫຼະຢູ່ທີ່ສຸດທາດກໍຕາມ, ແຕ່ການລົງ ອະ ອັກສອນອາຄົມຊ້ຳອີກໃນທີ່ນີ້ ຍ່ອມບໍ່ມີປະໂຫຍດ, ດັ່ງນັ້ນ ດ້ວຍການຄ້ອຍຕາມການໃຊ້ງານ (ປະໂຍຄະ) ການລົງ ອະ ອັກສອນອາຄົມນີ້ ຈຶ່ງມີທີ່ຕົ້ນທາດ.

---

Appaccayavuddhiavādesasaralopādi vuttanayameva.

ການລົງ ອະ ປັດໄຈ, ການວຸດທິ, ການແປງເປັນ ອະວະ ແລະການລຶບສະຫຼະເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີນັຍຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນແລ.

---

Abhavā, abhavū. Abhavo, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā okārassa aādeso vā, abhava, abhavattha. Abhavaṃ, abhavamhā. Abhavattha, abhavatthuṃ. Abhavase, abhavavhaṃ. Abhaviṃ, abhavamhase.

ອະພວາ, ອະພວູ. ອະພໂວ, ດ້ວຍສູດ 'ຄວະຈິ ທາຕູ...' ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີການແປງ ໂອ ເປັນ ອະ ບາງເທື່ອ, ເປັນ ອະພວະ, ອະພວັດຖະ. ອະພວັງ, ອະພວັມຫາ. (ຝ່າຍອັດຕະໂນບົດ:) ອະພວັດຖະ, ອະພວັດຖຸງ. ອະພວະເສ, ອະພວັວຫັງ. ອະພວິງ, ອະພວັມຫະເສ.

---

Kammani yappaccayo, tayā sukhamanvabhūyattha, akārāgamābhāve anubhūyattha, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā tthassa thādeso, anvabhūyatha, anubhūyatha, anvabhūyatthuṃ, anubhūyatthuṃ. Anvabhūyase, anubhūyase, anvabhūyavhaṃ, anubhūyavhaṃ. Anvabhūyiṃ, anubhūyiṃ, anvabhūyamhase, anubhūyamhase. Parassapadatte anvabhūyā, anubhūyā iccādi. Bhāve anvabhūyattha.

ໃນກັມມະວາຈົກ ລົງ ຍະ ປັດໄຈ: ຕະຍາ ສຸຂໍ ອນວະພູຍັດຖະ (ຄວາມສຸກອັນທ່ານໄດ້ສະເຫວີຍແລ້ວ), ເມື່ອບໍ່ມີການລົງ ອະ ອັກສອນອາຄົມ ເປັນ ອນຸພູຍັດຖະ, ດ້ວຍສູດ 'ຄວະຈິ ທາຕູ...' ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີການແປງ ຕຖະ ເປັນ ຖະ, ເປັນ ອນວະພູຍະຖະ, ອນຸພູຍະຖະ, ອນວະພູຍັດຖຸງ, ອນຸພູຍັດຖຸງ. ອນວະພູຍະເສ, ອນຸພູຍະເສ, ອນວະພູຍັວຫັງ, ອນຸພູຍັວຫັງ. ອນວະພູຍິງ, ອນຸພູຍິງ, ອນວະພູຍັມຫະເສ, ອນຸພູຍັມຫະເສ. ເມື່ອແປງເປັນປະລັສສະບົດ: ອນວະພູຍາ, ອນຸພູຍາ ເປັນຕົ້ນ. ໃນພາວະວາຈົກ: ອນວະພູຍັດຖະ.

---

Tathā so odanaṃ apacā, pacā, apacū, pacū. Apaco, paco, apacattha, pacattha. Apacaṃ, pacaṃ, apacamhā, pacamhā. Apacattha, pacattha, apacatthu, pacatthuṃ. Apacase, pacase, apacavhaṃ, pacavhaṃ. Apaciṃ, paciṃ, apacamhase, pacamhase.

ໃນທຳນອງດຽວກັນ: ໂສ ໂອທະນໍ ອະປະຈາ, ປະຈາ (ຜູ້ນັ້ນໄດ້ຫຸງເຂົ້າແລ້ວ), ອະປະຈູ, ປະຈູ. ອະປະໂຈ, ປະໂຈ, ອະປະຈັດຖະ, ປະຈັດຖະ. ອະປະຈັງ, ປະຈັງ, ອະປະຈັມຫາ, ປະຈັມຫາ. (ຝ່າຍອັດຕະໂນບົດ:) ອະປະຈັດຖະ, ປະຈັດຖະ, ອະປະຈັດຖຸ, ປະຈັດຖຸງ. ອະປະຈະເສ, ປະຈະເສ, ອະປະຈັວຫັງ, ປະຈັວຫັງ. ອະປະຈິງ, ປະຈິງ, ອະປະຈັມຫະເສ, ປະຈັມຫະເສ.

---

Kammani [Pg.274] apaccatha, apaccattha, apaccatthuṃ. Apaccase, apaccavhaṃ. Apacciṃ, apaccamhase. Apaccā, apaccū iccādi.

ໃນກັມມະວາຈົກ: ອະປັດຈະຖະ, ອະປັດຈັດຖະ, ອະປັດຈັດຖຸງ. ອະປັດຈະເສ, ອະປັດຈັວຫັງ. ອະປັດຈິງ, ອະປັດຈັມຫະເສ. ອະປັດຈາ, ອະປັດຈູ ເປັນຕົ້ນ.

---

Tathā agacchā, agacchū. Agaccho, agaccha, agacchattha. Agacchaṃ, agacchamhā. Agacchattha, agacchatthuṃ. Agacchase, agacchavhaṃ. Agacchiṃ, agacchamhase. Agamā, agamū. Agamo, agama, agamattha. Agamaṃ, agamamhā. Agamattha, agamatthuṃ. Agamase, agamavhaṃ. Agamiṃ, agamamhase.

ໃນທຳນອງດຽວກັນ: ອະຄັດຈາ, ອະຄັດຈູ. ອະຄັດໂຈ, ອະຄັດຈະ, ອະຄັດຈັດຖະ. ອະຄັດຈັງ, ອະຄັດຈັມຫາ. (ຝ່າຍອັດຕະໂນບົດ:) ອະຄັດຈັດຖະ, ອະຄັດຈັດຖຸງ. ອະຄັດຈະເສ, ອະຄັດຈັວຫັງ. ອະຄັດຈິງ, ຄັດຈັມຫະເສ. ອະຄະມາ, ອະຄະມູ. ອະຄະໂມ, ອະຄະມະ, ອະຄະມັດຖະ. ອະຄະມັງ, ອະຄະມັມຫາ. ອະຄະມັດຖະ, ອະຄະມັດຖຸງ. ອະຄະມະເສ, ອະຄະມັວຫັງ. ອະຄະມິງ, ອະຄະມັມຫະເສ.

---

Kammani agacchīyattha, gacchīyattha, agamīyattha, gamīyattha, agacchīyatthuṃ, gacchīyatthuṃ, agamīyatthuṃ, gamīyatthuṃ iccādi. Tathā aghammā, aghammū iccādi.

ໃນກັມມະວາຈົກ: ອະຄັດຈີຍັດຖະ, ຄັດຈີຍັດຖະ, ອະຄະມີຍັດຖະ, ຄະມີຍັດຖະ, ອະຄັດຈີຍັດຖຸງ, ຄັດຈີຍັດຖຸງ, ອະຄະມີຍັດຖຸງ, ຄະມີຍັດຖຸງ ເປັນຕົ້ນ. ໃນທຳນອງດຽວກັນ: ອະຄັມມາ, ອະຄັມມູ ເປັນຕົ້ນ.

---

Hiyyattanīvibhatti.

ຫິຍຍັດຕະນີວິບັດ.

---

458. Hiyyattanī sattamī pañcamī vattamānā sabbadhātukaṃ.

໔໕໘. ວິບັດທັງສີ່ ຄື ຫິຍຍັດຕະນີ, ສັດຕະມີ, ປັນຈະມີ ແລະວັດຕະມານາ ຊື່ວ່າ ສັບພະທາຕຸກ.

---

Hiyyattanādayo catasso vibhattiyo sabbadhātukasaññā hontīti hiyyattanādīnaṃ sabbadhātukasaññattā ‘‘ikārāgamo asabbadhātukamhī’’ti vutto ikārāgamo na bhavati.

ວິບັດທັງສີ່ ມີຫິຍຍັດຕະນີເປັນຕົ້ນ ເຫຼົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ ສັບພະທາຕຸກ, ເພາະຄວາມທີ່ວິບັດມີຫິຍຍັດຕະນີເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນມີຊື່ວ່າ ສັບພະທາຕຸກ, ການລົງ ອິ ອັກສອນອາຄົມ ທີ່ກ່າວໄວ້ດ້ວຍສູດ 'ອິກາຣາຄະໂມ ອະສັບພະທາຕຸກັມຫິ' ຈຶ່ງບໍ່ມີ.

---

Sabbadhātukaṃ.

ສັບພະທາຕຸກ.

---

459. Parokkhā a u, e ttha, aṃ mha, ttha re, tho vho, iṃmhe.

໔໕໙. ປະຣົກຂາວິບັດ: ອະ, ອຸ, ເອ, ຕຖະ, ອັງ, ມຫະ, ຕຖະ, ເຣ, ໂຖ, ວໂຫ, ອິງ, ມເຫ.

---

Aādayo dvādasa parokkhāsaññā honti. Akkhānaṃ indriyānaṃ paraṃ parokkhā, taddīpakattā ayaṃ vibhatti parokkhāti vuccati.

ວິບັດ ໑໒ ຕົວ ມີ ອະ ເປັນຕົ້ນ ເຫຼົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ ປະຣົກຂາ. ສິ່ງທີ່ຢູ່ພົ້ນໄປຈາກຈັກຂຸ ແລະອິນຊີທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ 'ປະຣົກຂາ' (ພົ້ນຫູພົ້ນຕາ), ເພາະເປັນຕົວສະແງເຖິງສິ່ງນັ້ນ ວິບັດນີ້ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ປະຣົກຂາ.

---

460. Apaccakkhe [Pg.275] parokkhātīte.

໔໖໐. ປະຣົກຂາວິບັດ ຍ່ອມລົງໃນອະດີດຕະກາລທີ່ພົ້ນຫູພົ້ນຕາ (ບໍ່ປະຈັກຕາ).

---

Apaccakkhe vattuno indriyāvisayabhūte atīte kāle parokkhāvibhatti hoti. Atikkamma itoti atīto, hutvā atikkantoti attho.

ປະຣົກຂາວິບັດ ຍ່ອມລົງໃນອະດີດຕະກາລ ທີ່ບໍ່ປະຈັກຕາ ຄືບໍ່ເປັນວິໄສແຫ່ງອິນຊີຂອງຜູ້ເວົ້າ. ບົດວ່າ 'ອະຕີໂຕ' ໄດ້ແກ່ ກ້າວລ່ວງໄປຈາກເວລານີ້, ອະທິບາຍວ່າ ເກີດຂຶ້ນແລ້ວລ່ວງໄປ.

---

Heṭṭhā vuttanayena parokkhāparassapadapaṭhamapurisekavacanaṃ a. ‘‘Bhū a’’itīdha –

ດ້ວຍນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວໃນຫົວຂໍ້ກ່ອນ, 'ອະ' ເປັນວິບັດປະຣົກຂາ ຝ່າຍປະຣັສສະບົດ ປະຖົມບຸຣຸດ ເອກະວະຈະນະ. ໃນອຸທາຫະຣອນນີ້ ຄື 'ພູ + ອະ' —

---

Vipariṇāmena ‘‘dhātūna’’nti vattate.

ບົດວ່າ 'ທາຕູນັງ' ຍ່ອມຕາມໄປ ດ້ວຍການປ່ຽນແປງວິບັດ (ວິປະຣິຣາຄະ).

---

461. Kvacādivaṇṇānamekassarānaṃ dvebhāvo.

໔໖໑. ຍ່ອມມີການຊ້ອນ (ທະເວພາວະ) ຂອງອັກສອນຕົວທຳອິດທີ່ມີສະຫຼະດຽວຂອງທາດທັງຫຼາຍ ບາງເທື່ອ.

---

Dhātūnamādibhūtānaṃ vaṇṇānamekassarānaṃ kvaci dvebhāvo hoti. Vavatthitavibhāsatthoyaṃ kvacisaddo, tena –

ຍ່ອມມີການຊ້ອນ (ທະເວພາວະ) ຂອງອັກສອນຕົວທຳອິດທີ່ມີສະຫຼະດຽວຂອງທາດທັງຫຼາຍ ບາງເທື່ອ. ບົດວ່າ 'ຄວະຈິ' ນີ້ ມີປະໂຫຍດໃນການກຳນົດການຈັດແບ່ງທີ່ແນ່ນອນ, ດັ່ງນັ້ນ —

---

Kha cha sesu parokkhāyaṃ, dvebhāvo sabbadhātunaṃ;

Appaccaye juhotyādi-ssapi kiccādike kvaci.

ເມື່ອມີປັດໄຈ ຄະ, ຈະ, ສະ ແລະ ວິພັດປະຣົກຂາ, ຍ່ອມມີການຊ້ອນ (ທະເວພາວະ) ຂອງທາດທັງປວງ; ແລະ ເມື່ອບໍ່ມີປັດໄຈ, ໃນທາດທັງຫຼາຍມີຊຸຫົຕິເປັນຕົ້ນ ແລະ ໃນກິດຈະປັດໄຈເປັນຕົ້ນໃນບາງບ່ອນ ກໍຍ່ອມມີ (ການຊ້ອນ) ຄືກັນ.

---

‘‘Bhū bhū a’’itīdha –

ໃນຄຳວ່າ “ພູ ພູ ອ” ນີ້ —

---

462. Pubbobbhāso.

໔໖໒. ສ່ວນໜ້າ ຊື່ວ່າ ອັບພາສ.

---

Dvebhūtassa dhātussa yo pubbo avayavo, so abbhāsasañño hotīti abbhāsasaññā.

ສ່ວນໜ້າໃດຂອງທາດທີ່ຊ້ອນກັນແລ້ວ, ສ່ວນໜ້ານັ້ນ ຍ່ອມມີຊື່ວ່າ ອັບພາສ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອັບພາສສັນຍາ.

---

Abbhāsaggahaṇamanuvattate.

ບົດວ່າ ອັບພາສ ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

463. Antassivaṇṇākāro vā.

໔໖໓. ຫຼືມີ ອิວັນນະ ແລະ ອະການ ຢູ່ທີ່ສຸດ.

---

Abbhāsassa antassa ivaṇṇo hoti vā, akāro ca. Vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo. Tena –

ທີ່ສຸດຂອງອັບພາສ ຍ່ອມມີ ອິວັນນະ ຫຼື ອະການ ບາງເທື່ອ. ບົດວ່າ ວາ ນີ້ ມີອັດຈະນິຍົມ (ກຳນົດແນ່ນອນ). ເພາະເຫດນັ້ນ —

---

Kha [Pg.276] cha sesu avaṇṇassa,Ikāro sagupussa ī;

Vāssa bhūssa parokkhāyaṃ,Akāro nāparassimeti.

ເມື່ອມີປັດໄຈ ຄະ, ຈະ, ສະ, ຍ່ອມມີ ອິກາຣະ ແທນ ອະວັນນະ; ມີ ອີກາຣະ ແທນ ອິ ຂອງຄຸປະທາດ; ມີ ອະກາຣະ ແທນ ອູ ຂອງພູທາດ ໃນວິພັດປະຣົກຂາ ບາງເທື່ອ, ແຕ່ບໍ່ມີໃນວິພັດອື່ນ.

---

Ūkārassa akāro.

ແປງ ອູກາຣະ ເປັນ ອະກາຣະ.

---

464. Dutiyacatutthānaṃ paṭhamatatiyā.

໔໖໔. ແປງພະຍັນຊະນະຕົວທີ ໒ ແລະ ທີ ໔ ເປັນຕົວທີ ໑ ແລະ ທີ ໓.

---

Abbhāsagatānaṃ dutiyacatutthānaṃ vaggabyañjanānaṃ yathākkamaṃ paṭhamatatiyā hontīti bhakārassa bakāro.

ແປງພະຍັນຊະນະວັກ ຕົວທີ ໒ ແລະ ທີ ໔ ທີ່ຢູ່ໃນອັບພາສ ເປັນຕົວທີ ໑ ແລະ ທີ ໓ ຕາມລຳດັບ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງແປງ ພະກາຣະ (ພ) ເປັນ ພະກາຣະ (ບ).

---

465. Brūbhūnamāhabhūvā parokkhāyaṃ.

໔໖໕. ແປງ ພຣູທາດ ແລະ ພູທາດ ເປັນ ອາຫະ ແລະ ພູວະ ໃນວິພັດປະຣົກຂາ.

---

Brūbhūiccetesaṃ dhātūnaṃ āhabhūvaiccete ādesā honti parokkhāvibhattiyanti bhūsaddassa bhūvaādeso, ‘‘saralopo mādesappaccayādimhī’’tiādinā saralopādi, so kira rājā babhūva, te kira babhūvu. Tvaṃ kira babhūve.

ມີການແປງ ພຣູທາດ ແລະ ພູທາດ ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນ ອາຫະ ແລະ ພູວະ ໃນວິພັດປະຣົກຂາ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງແປງ ພູສັບ ເປັນ ພູວະ, ມີການລົບສະຫຼະເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍສູດວ່າ “ສະຣະໂລໂປ ມາເທສັບປັດຈະຍາທິມຫິ” ເປັນຕົ້ນ, ເປັນຮູບວ່າ: ໂສ ກິຣະ ພະພູວະ (ໄດ້ຍິນວ່າ ພຣະຣາຊານັ້ນ ໄດ້ເປັນແລ້ວ), ເຕ ກິຣະ ພະພູວຸ (ໄດ້ຍິນວ່າ ຊົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ໄດ້ເປັນແລ້ວ). ຕວັງ ກິຣະ ພະພູເວ (ໄດ້ຍິນວ່າ ເຈົ້າ ໄດ້ເປັນແລ້ວ).

---

‘‘Dhātūhī’’ti vattate, sīhagatiyā kvaciggahaṇañca.

ບົດວ່າ “ທາຕູຫິ” ຍ່ອມຕາມໄປ, ແລະ ບົດວ່າ “ກວະຈິ” ກໍຕາມໄປ ດ້ວຍສີຫະຄະຕິ (ການໄປຢ່າງລາຊະສີ).

---

466. Ikārāgamo asabbadhātukamhi.

໔໖໖. ລົງ ອິກາຣະອາຄົມ ໃນວິພັດອະສັບພະທາຕຸກາ.

---

Sabbasmiṃ asabbadhātukamhi pare kvaci dhātūhi paro ikārāgamo hoti.

ເມື່ອວິພັດອະສັບພະທາຕຸກາທັງປວງຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ຍ່ອມລົງ ອິກາຣະອາຄົມ ຫຼັງຈາກທາດ ບາງເທື່ອ.

---

Asabbadhātuke byañja-nādimhe vāyamāgamo;

Kvacādhikārato byañja-nādopi kvaci no siyā.

ອາຄົມນີ້ ຍ່ອມລົງໃນວິພັດອະສັບພະທາຕຸກາ ທີ່ມີພະຍັນຊະນະເປັນຕົ້ນ ບາງເທື່ອ; ແລະ ດ້ວຍອຳນາດຂອງບົດວ່າ “ກວະຈິ”, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີພະຍັນຊະນະເປັນຕົ້ນ ກໍອາດຈະບໍ່ມີ (ອາຄົມ) ໃນບາງບ່ອນ.

---

Ettha ca ‘‘na sabbadhātukaṃ asabbadhātuka’’miti katvā ‘‘hiyyattanī sattamī pañcamī vattamānā sabbadhātuka’’nti hiyyattanīādīnaṃ sabbadhātukasaññāya vuttattā tadaññā catasso vibhattiyo asabbadhātukanti vuccati.

ແລະ ໃນທີ່ນີ້, ດ້ວຍການກຳນົດວ່າ “ວິພັດທີ່ບໍ່ແມ່ນສັບພະທາຕຸກາ ຊື່ວ່າ ອະສັບພະທາຕຸກາ”, ເພາະມີການກ່າວໄວ້ວ່າ “ຫິຍະຍັດຕະນີ, ສັດຕະມີ, ປັນຈະມີ, ວັດຕະມານາ ຊື່ວ່າ ສັບພະທາຕຸກາ”, ດັ່ງນັ້ນ ວິພັດອີກ ໔ ຢ່າງທີ່ເຫຼືອ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອະສັບພະທາຕຸກາ.

---

Tumhe [Pg.277] kira babhūvittha. Ahaṃ kira babhūvaṃ, mayaṃ kira babhūvimha. Attanopade so babhūvittha, babhūvire. Babhūvittho, babhūvivho. Babhūviṃ, babhūvimhe.

ຕຸມເຫ ກິຣະ ພະພູວິດຖະ (ໄດ້ຍິນວ່າ ທ່ານທັງຫຼາຍ ໄດ້ເປັນແລ້ວ). ອະຫັງ ກິຣະ ພະພູວັງ (ໄດ້ຍິນວ່າ ຂ້ອຍ ໄດ້ເປັນແລ້ວ), ມະຍັງ ກິຣະ ພະພູວີມະ (ໄດ້ຍິນວ່າ ພວກຂ້ອຍ ໄດ້ເປັນແລ້ວ). ໃນອັດຕະໂນບົດ: ໂສ ພະພູວິດຖະ, ພະພູວິເຣ. ພະພູວິດໂຖ, ພະພູວິວໂຫ. ພະພູວິງ, ພະພູວີມເຫ.

---

Kammani attanopade īkārāgamayappaccayikārāgamā, anubabhūvīyittha, yappaccayassa asabbadhātukamhi ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā lope kate ivaṇṇāgamo na bhavati, tayā kira anubabhūvittha, anubabhūvire iccādi. Bhāve babhūvīyittha, babhūvittha vā.

In passive voice (kammani) and middle voice (attanopade), there are the augments ī, the suffix ya, and the augment i: anubabhūvīyittha. When the suffix ya is elided before an asabbadhātuka suffix by the rule “kvaci dhātū” etc., the augment i (ivaṇṇāgamo) does not occur: tayā kira anubabhūvittha, anubabhūvire etc. In impersonal voice (bhāve): babhūvīyittha, or babhūvittha.

---

Tathā papaca, papacū. Papace, papacittha. Papacaṃ, papacimha. Papacittha, papacire. Papacittho, papacivho. Papaciṃ, papacimhe.

ໃນທຳນອງດຽວກັນ (ໃນປັຈະທາດ): ພະປະຈະ, ພະປະຈູ. ພະປະເຈ, ພະປະຈິດຖະ. ພະປະຈັງ, ພະປະຈີມະ. ພະປະຈິດຖະ, ພະປະຈິເຣ. ພະປະຈິດໂຖ, ພະປະຈິວໂຫ. ພະປະຈິງ, ພະປະຈີມເຫ.

---

Kammani papaccittha, papaccire iccādi. Tathā apacca, apaccū iccādi.

ໃນກຳມະສາທົກ ເປັນຮູບວ່າ: ພະປັດຈິດຖະ, ພະປັດຈິເຣ ເປັນຕົ້ນ. ໃນທຳນອງດຽວກັນ: ອະປັດຈະ, ອະປັດຈູ ເປັນຕົ້ນ.

---

Gamimhi ‘‘kvacādivaṇṇāna’’ntiādinā dvebhāvo, ‘‘pubbobbhāso’’ti abbhāsasaññā.

ໃນຄະມິທາດ ຍ່ອມມີການຊ້ອນ (ທະເວພາວະ) ດ້ວຍສູດວ່າ “ກວະຈາທິວັນນານັງ” ເປັນຕົ້ນ, ແລະ ມີຊື່ວ່າ ອັບພາສ ດ້ວຍສູດວ່າ “ປຸບໂພບພາໂສ”.

---

‘‘Abbhāse’’ti vattate.

ບົດວ່າ “ອັບພາເສ” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

467. Kavaggassa cavaggo.

໔໖໗. ແປງ ກະວັກ ເປັນ ຈະວັກ.

---

Abbhāse vattamānassa kavaggassa cavaggo hotīti vakārassa jakāro, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā anabbhāsassa paṭhamapurisekavacanamhi dīgho. So gāmaṃ jagāma kira, jagama vā, jagamu. Jagame, jagamittha. Jagamaṃ, jagamimha. Jagamittha, jagamire. Jagamittho, jagamivho. Jagamiṃ, jagamimhe.

ແປງ ກະວັກ ທີ່ຢູ່ໃນອັບພາສ ເປັນ ຈະວັກ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງແປງ ຄະກາຣະ (ຄ) ເປັນ ຈະກາຣະ (ຈ), ມີການທີຄະ (ເຮັດໃຫ້ສຽງຍາວ) ໃນປະຖົມພູຣຸດ ເອກະວະຈະນະ ທີ່ບໍ່ແມ່ນອັບພາສ ດ້ວຍສູດວ່າ “ກວະຈິ ທາຕູ” ເປັນຕົ້ນ. ເປັນຮູບວ່າ: ໂສ ຄາມັງ ຊະຄາມະ ກິຣະ (ໄດ້ຍິນວ່າ ເຂົາ ໄດ້ໄປສູ່ບ້ານແລ້ວ), ຫຼື ຊະຄະມະ, ຊະຄະມຸ. ຊະຄະເມ, ຊະຄະມິດຖະ. ຊະຄະມັງ, ຊະຄະມີມະ. ຊະຄະມິດຖະ, ຊະຄະມิເຣ. ຊະຄະມິດໂຖ, ຊະຄະມິວໂຫ. ຊະຄະມິງ, ຊະຄະມີມເຫ.

---

Kammani jagamīyittha, jagamittha vā iccādi.

ໃນກຳມະສາທົກ ເປັນຮູບວ່າ: ຊະຄະມີຍິດຖະ ຫຼື ຊະຄະມິດຖະ ເປັນຕົ້ນ.

---

Parokkhāvibhatti.

ວິພັດປະຣົກຂາ (ຈົບ).

---

468. Ajjatanī [Pg.278] ī uṃ, o ttha, iṃ mhā, ā ū, se vhaṃ, amhe.

໔໖໘. ວິພັດອັດຊະຕະນີ: ອີ ອຸງ, ໂອ ຕຖະ, ອິງ ມຫາ (ປະຣັດສະບົດ); ອາ ອູ, ເສ ວຫັງ, ອັງ ມເຫ (ອັດຕະໂນບົດ).

---

Īādayo dvādasa ajjatanīsaññā honti. Ajja bhavo ajjatano, taddīpakattā ayaṃ vibhatti ajjatanīti vuccati.

ວິພັດທັງ ໑໒ ມີ ອີ ເປັນຕົ້ນ ເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມມີຊື່ວ່າ ອັດຊະຕະນີ. ສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນວັນນີ້ ຊື່ວ່າ ອັດຊະຕະນະ, ເພາະເປັນເຄື່ອງສະແດງເຖິງການນັ້ນ ວິພັດນີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອັດຊະຕະນີ.

---

‘‘Apaccakkhe, atīte, paccakkhe’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ “ອະປັດຈັດເຂ, ອະຕີເຕ, ປັດຈັດເຂ” ກໍຕາມໄປ.

---

469. Samīpejjatanī.

໔໖໙. ອັດຊະຕະນີ ໃນອັດໃກ້ຊິດ (ອະດີດຕະການທີ່ໃກ້).

---

Samīpe samīpato paṭṭhāya ajjappabhuti atīte kāle paccakkhe ca apaccakkhe ca ajjatanīvibhatti hotīti ajjatanīparassapadapaṭhamapurisekavacanaṃ ī.

ໃນອັດໃກ້ຊິດ ເລີ່ມຕັ້ງແຕ່ເວລາທີ່ໃກ້ຊິດ ຄືຕັ້ງແຕ່ວັນນີ້ເປັນຕົ້ນໄປ ໃນອະດີດຕະການ ທັງທີ່ເຫັນກັບຕາ ແລະ ບໍ່ເຫັນກັບຕາ ຍ່ອມລົງວິພັດອັດຊະຕະນີ, ດັ່ງນັ້ນ ວິພັດປະຖົມພູຣຸດ ເອກະວະຈະນະ ປະຣັດສະບົດ ຂອງອັດຊະຕະນີ ຈຶ່ງແມ່ນ ອີ.

---

Pure viya akārāgamo, vuddhādi ca, ‘‘kvaci dhātuvibhattī’’tiādinā īmhādivibhattīnaṃ kvaci rassattaṃ, oāavacanānaṃ itthaamādesā ca, saralopādi, so abhavi, abhavī vā, akārāgamābhāve bhavi.

ມີການລົງ ອະກາຣະອາຄົມ ເໝືອນໃນກ່ອນ, ແລະ ມີການວຸດທິເປັນຕົ້ນ, ມີການເຮັດໃຫ້ວິພັດມີ ອີ ເປັນຕົ້ນ ເປັນສຽງສັ້ນ (ຣັດສະ) ບາງເທື່ອ ດ້ວຍສູດວ່າ “ກວະຈິ ທາຕຸວິພັດຕິ” ເປັນຕົ້ນ, ແລະ ມີການແປງ ໂອ ແລະ ອາ ວິພັດ ເປັນ ອິດຖະ ແລະ ອັງ ຕາມລຳດັບ, ມີການລົບສະຫຼະເປັນຕົ້ນ, ເປັນຮູບວ່າ: ໂສ ອະພະວິ ຫຼື ອະພະວີ, ເມື່ອບໍ່ມີອະກາຣະອາຄົມ ເປັນຮູບວ່າ: ພະວິ.

---

Maṇḍūkagatiyā ‘‘vā’’ti vattate.

ບົດວ່າ “ວາ” ຍ່ອມຕາມໄປ ດ້ວຍມັນທູກະຄະຕິ (ການໄປຢ່າງກົບ).

---

470. Sabbato uṃ iṃ su.

໔໗໐. ແປງ ອຸງ ວິພັດ ຫຼັງຈາກທາດທັງປວງ ເປັນ ອິງສຸ.

---

Sabbehi dhātūhi uṃvibhattissa iṃsvādeso hoti vā.

ຫຼັງຈາກທາດທັງປວງ ຍ່ອມມີການແປງ ອຸງວິພັດ ເປັນ ອິງສຸ ບາງເທື່ອ.

---

Te abhaviṃsu, bhaviṃsu vā, abhavuṃ, bhavuṃ vā. Tvaṃ abhavi, bhavi vā, abhavo, bhavo vā, tumhe abhavittha, bhavittha vā, ikārāgamo. Ahaṃ abhaviṃ, bhaviṃ vā, mayaṃ abhavimha, bhavimha vā, abhavimhā, bhavimhā vā. So abhavittha, bhavittha vā, abhavā, bhavā vā, abhavū, bhavū vā. Abhavise, bhavise vā, abhavivhaṃ, bhavivhaṃ vā. Abhavaṃ[Pg.279], bhavaṃ vā, abhava, bhava vā, abhavimhe, bhavimhe vā.

ເຕ ອະພະວິງສຸ ຫຼື ພະວິງສຸ, ອະພະວຸງ ຫຼື ພະວຸງ. ຕວັງ ອະພະວິ ຫຼື ພະວິ, ອະພະໂວ ຫຼື ພະໂວ, ຕຸມເຫ ອະພະວິດຖະ ຫຼື ພະວິດຖະ (ມີອິກາຣະອາຄົມ). ອະຫັງ ອະພະວິງ ຫຼື ພະວິງ, ມະຍັງ ອະພະວີມະ ຫຼື ພະວີມະ, ອະພະວີມຫາ ຫຼື ພະວີມຫາ. ໂສ ອະພະວິດຖະ ຫຼື ພະວິດຖະ, ອະພະວາ ຫຼື ພະວາ, ອະພະວູ ຫຼື ພະວູ. ອະພະວິເສ ຫຼື ພະວິເສ, ອະພະວິວຫັງ ຫຼື ພະວິວຫັງ. ອະພະວັງ ຫຼື ພະວັງ, ອະພະວະ ຫຼື ພະວະ, ອະພະວີມເຫ ຫຼື ພະວີມເຫ.

---

Kammani yappaccayalope vuddhiavādesādi, sukhaṃ tayā anubhavittha, anvabhūyittha, anubhūyittha vā iccādi. Parassapadatte tayā anvabhūyi, anubhūyi, anvabhūyī, anubhūyī vā, anvabhūyiṃsu, anubhūyiṃsu, anvabhūyuṃ, anubhūyuṃ. Tvaṃ anvabhūyi, anubhūyi, tumhe anvabhūyittha, anubhūyittha. Ahaṃ anvabhūyiṃ, anubhūyiṃ, mayaṃ anvabhūyimha, anubhūyimha, anvabhūyimhā, anubhūyimhā vā. Bhāve abhavittha, abhūyittha tayā.

ໃນກຳມະສາທົກ ເມື່ອລົບ ຍະປັດຈະຍະ ແລ້ວ ມີການວຸດທິ ແລະ ແປງເປັນ ອະວະ ເປັນຕົ້ນ, ເປັນຮູບວ່າ: ສຸຂັງ ຕະຍາ ອະນຸພະວິດຖະ (ຄວາມສຸກ ອັນເຈົ້າ ສະເຫວີຍແລ້ວ), ອັນວະພູຍິດຖະ ຫຼື ອະນຸພູຍິດຖະ ເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອເປັນປະຣັດສະບົດ: ຕະຍາ ອັນວະພູຍິ, ອະນຸພູຍິ, ອັນວະພູຍີ, ອະນຸພູຍີ, ອັນວະພູຍິງສຸ, ອະນຸພູຍິງສຸ, ອັນວະພູຍຸງ, ອັນວະພູຍຸງ. ຕວັງ ອັນວະພູຍິ, ອະນຸພູຍິ, ຕຸມເຫ ອັນວະພູຍິດຖະ, ອະນຸພູຍິດຖະ. ອະຫັງ ອັນວະພູຍິງ, ອະນຸພູຍິງ, ມະຍັງ ອັນວະພູຍີມະ, ອະນຸພູຍີມະ, ອັນວະພູຍີມຫາ, ອະນຸພູຍີມຫາ. ໃນພາວະສາທົກ ເປັນຮູບວ່າ: ອະພະວິດຖະ, ອະພູຍິດຖະ ຕະຍາ.

---

So apaci, paci, apacī, pacī vā, te apaciṃsu, paciṃsu, apacuṃ, pacuṃ. Tvaṃ apaci, paci, apaco, paco vā, tumhe apacittha, pacittha. Ahaṃ apaciṃ, paciṃ, mayaṃ apacimha, pacimha, apacimhā, pacimhā vā. So apacittha, pacittha, apacā, pacā vā, apacū, pacū. Apacise, apacivhaṃ. Apacaṃ, pacaṃ, apaca, paca vā, apacimhe, pacimhe.

ໂສ ອະປະຈິ, ປະຈິ, ອະປະຈີ, ປະຈີ, ເຕ ອະປະຈິງສຸ, ປະຈິງສຸ, ອະປະຈຸງ, ປະຈຸງ. ຕວັງ ອະປະຈິ, ປະຈິ, ອະປະໂຈ, ປະໂຈ, ຕຸມເຫ ອະປະຈິດຖະ, ປະຈິດຖະ. ອະຫັງ ອະປະຈິງ, ປະຈິງ, ມະຍັງ ອະປະຈີມະ, ປະຈີມະ, ອະປະຈີມຫາ, ປະຈີມຫາ. ໂສ ອະປະຈິດຖະ, ປະຈິດຖະ, ອະປະຈາ, ປະຈາ, ອະປະຈູ, ປະຈູ. ອະປະຈິເສ, ອະປະຈິວຫັງ. ອະປະຈັງ, ປະຈັງ, ອະປະຈະ, ປະຈະ, ອະປະຈີມເຫ, ປະຈີມເຫ.

---

Kammani apaccittha, paccittha iccādi. Parassapadatte apacci, pacci, apaccī, paccī vā, apacciṃsu, pacciṃsu, apaccuṃ, paccuṃ. Apacci, pacci, apacco, pacco vā, apaccittha, paccittha. Apacciṃ, pacciṃ, apaccimha, paccimha, apaccimhā, paccimhā vā.

ໃນກຳມະສາທົກ ເປັນຮູບວ່າ: ອະປັດຈິດຖະ, ປັດຈິດຖະ ເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອເປັນປະຣັດສະບົດ: ອະປັດຈິ, ປັດຈິ, ອະປັດຈີ, ປັດຈີ, ອະປັດຈິງສຸ, ປັດຈິງສຸ, ອະປັດຈຸງ, ປັດຈຸງ. ອະປັດຈິ, ປັດຈິ, ອະປັດໂຈ, ປັດໂຈ, ອະປັດຈິດຖະ, ປັດຈິດຖະ. ອະປັດຈິງ, ປັດຈິງ, ອະປັດຈີມະ, ປັດຈີມະ, ອະປັດຈີມຫາ, ປະຈີມຫາ.

---

So gāmaṃ agacchī, gacchī, agacchi, gacchi vā, te agacchiṃsu, gacchiṃsu, agacchuṃ, gacchuṃ. Tvaṃ agacchi, gacchi, agaccho, gaccho vā, tumhe agacchittha, gacchittha. Ahaṃ agacchiṃ, gacchiṃ, mayaṃ agacchimha, gacchimha, agacchimhā, gacchimhā vā.

ໂສ ຄາມັງ ອະຄັດຊີ, ຄັດຊີ, ອະຄັດຊິ, ຄັດຊິ, ເຕ ອະຄັດຊິງສຸ, ຄັດຊິງສຸ, ອະຄັດຊຸງ, ຄັດຊຸງ. ຕວັງ ອະຄັດຊິ, ຄັດຊິ, ອະຄັດໂຊ, ຄັດໂຊ, ຕຸມເຫ ອະຄັດຊິດຖະ, ຄັດຊິດຖະ. ອະຫັງ ອະຄັດຊິງ, ຄັດຊິງ, ມະຍັງ ອະຄັດຊີມະ, ຄັດຊີມະ, ອະຄັດຊີມຫາ, ຄັດຊີມຫາ.

---

‘‘Kvaci dhātū’’tiādinā ajjatanimhi gamissa cchassa kvaci ñchādeso, agañchi, gañchi, agañchī, gañchī vā, te agañchiṃsu[Pg.280], gañchiṃsu, agañchuṃ, gañchuṃ. Tvaṃ agañchi, gañchi, agañcho, gañcho vā, tumhe agañchittha, gañchittha. Ahaṃ agañchiṃ, gañchiṃ, mayaṃ agañchimha, gañchimha, agañchimhā, gañchimhā vā.

ດ້ວຍສູດວ່າ “ກວະຈິ ທາຕູ” ເປັນຕົ້ນ, ໃນວິພັດອັດຊະຕະນີ ຍ່ອມມີການແປງ ຈະສະ (ccha) ຂອງຄະມິທາດ ເປັນ ຍະສະ (ñcha) ບາງເທື່ອ, ເປັນຮູບວ່າ: ອະຄັນສິ, ຄັນສິ, ອະຄັນສີ, ຄັນສີ, ເຕ ອະຄັນສິງສຸ, ຄັນສິງສຸ, ອະຄັນສຸງ, ຄັນສຸງ. ຕວັງ ອະຄັນສິ, ຄັນສິ, ອະຄັນໂສ, ຄັນໂສ, ຕຸມເຫ ອະຄັນສິດຖະ, ຄັນສິດຖະ. ອະຫັງ ອະຄັນສິງ, ຄັນສິງ, ມະຍັງ ອະຄັນສີມະ, ຄັນສີມະ, ອະຄັນສີມຫາ, ຄັນສີມຫາ.

---

Cchādesābhāve so agami, gami, agamī, gamī vā, ‘‘karassa kāsattamajjatanimhī’’ti ettha bhāvaniddesena, ‘‘sattamajjatanimhī’’ti yogavibhāgena vā sāgame ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā byañjanato ākārāgamo, agamāsi, uṃvacanassa kvaci aṃsvādeso, ucāgamo tthamhesu kvaci, agamiṃsu, gamiṃsu, agamaṃsu, gamaṃsu, agamuṃ, gamuṃ, tvaṃ agami, gami, agamo, gamo vā, agamittha, gamittha, agamuttha, gamuttha. Ahaṃ agamiṃ, gamiṃ, agamimha, gamimha, agamumha, gamumha, agamimhā, gamimhā vā.

ເມື່ອບໍ່ມີການແປງເປັນ ຈະສະ, ເປັນຮູບວ່າ: ໂສ ອະຄະມິ, ຄະມິ, ອະຄະມີ, ຄະມີ. ດ້ວຍການສະແດງສະພາວະໃນສູດວ່າ “ກະຣັສສະ ກາສັດຕະມັດຊະຕະນິມຫິ” ຫຼື ດ້ວຍການແບ່ງສູດວ່າ “ສັດຕະມັດຊະຕະນິມຫິ”, ເມື່ອມີ ສະອາຄົມ, ຍ່ອມມີ ອາການອາຄົມ ຫຼັງຈາກພະຍັນຊະນະ ດ້ວຍສູດວ່າ “ກວະຈິ ທາຕູ” ເປັນຕົ້ນ, ເປັນຮູບວ່າ: ອະຄະມາສິ. ມີການແປງ ອຸງວິພັດ ເປັນ ອັງສຸ ບາງເທື່ອ, ແລະ ມີ ອຸອາຄົມ ຢູ່ໜ້າ ຕຖະ ແລະ ມຫະ ບາງເທື່ອ, ເປັນຮູບວ່າ: ອະຄະມິງສຸ, ຄະມິງສຸ, ອະຄະມັງສຸ, ຄະມັງສຸ, ອະຄະມຸງ, ຄະມຸງ. ຕວັງ ອະຄະມິ, ຄະມິ, ອະຄະໂວ, ຄະໂວ, ອະຄະມິດຖະ, ຄະມິດຖະ, ອະຄະມຸດຖະ, ຄະມຸດຖະ. ອະຫັງ ອະຄະມິງ, ຄະມິງ, ອະຄະມີມະ, ຄະມີມະ, ອະຄະມຸມຫະ, ຄະມຸມຫະ, ອະຄະມີມຫາ, ຄະມີມຫາ.

---

‘‘Kvaci dhātū’’tiādinā gamissa ajjatanimhi gādeso ca, so ajjhagā, paralopo, te ajjhaguṃ. Tvaṃ ajjhago, tumhe ajjhaguttha. Ahaṃ ajjhagiṃ, mayaṃ ajjhagumha.

ດ້ວຍສູດວ່າ “ກວະຈິ ທາຕູ” ເປັນຕົ້ນ, ຍ່ອມມີການແປງ ຄະມິທາດ ເປັນ ຄາ (gā) ໃນວິພັດອັດຊະຕະນີ, ເປັນຮູບວ່າ: ໂສ ອັດຊະຄາ (ມີການລົບສະຫຼະຫຼັງ), ເຕ ອັດຊະຄຸງ. ຕວັງ ອັດຊະໂຄ, ຕຸມເຫ ອັດຊະຄຸດຖະ. ອະຫັງ ອັດຊະຄິງ, ມະຍັງ ອັດຊະຄຸມຫະ.

---

Attanopade so agacchittha, gacchittha, agañchittha, gañchittha iccādi. Cchādesābhāve so agamittha, gamittha, agamā, gamā, te agamū, gamū, ajjhagū, agū. Tvaṃ agamise, gamise, agamivhaṃ, gamivhaṃ. Ahaṃ agamaṃ, gamaṃ, agama, gama, ajjhagaṃ vā, agamimhe, gamimhe.

ໃນອັດຕະໂນບົດ: ໂສ ອະຄັດຊິດຖະ, ຄັດຊິດຖະ, ອະຄັນສິດຖະ, ຄັນສິດຖະ ເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອບໍ່ມີການແປງເປັນ ຈະສະ: ໂສ ອະຄະມິດຖະ, ຄະມິດຖະ, ອະຄະມາ, ຄະມາ, ເຕ ອະຄະມູ, ຄະມູ, ອັດຊະຄູ, ອະຄູ. ຕວັງ ອະຄະມິເສ, ຄະມິເສ, ອະຄະມິວຫັງ, ຄະມິວຫັງ. ອະຫັງ ອະຄະມັງ, ຄະມັງ, ອະຄະມະ, ຄະມະ, ຫຼື ອັດຊະຄັງ, ອະຄະມີມເຫ, ຄະມີມເຫ.

---

Kamme gāmo agacchīyittha tena, gacchīyittha, agañchiyittha, gañchiyittha, agamīyittha, gamīyittha, agamittha, gamittha iccādi. Parassapadatte agacchīyi, gacchīyi vā, agamīyi, gamīyi [Pg.281] vā, agacchīyuṃ, agamīyuṃ vā. Tathā aghammīyi, aghammīyiṃsu iccādi.

ໃນກຳມະສາທົກ: ຄາໂມ ອະຄັດຊີຍິດຖະ ເຕນະ (ບ້ານ ອັນເຂົາ ໄປຮອດແລ້ວ), ຄັດຊີຍິດຖະ, ອະຄັນສິຍິດຖະ, ຄັນສິຍິດຖະ, ອະຄະມີຍິດຖະ, ຄະມີຍິດຖະ, ອະຄະມິດຖະ, ຄະມິດຖະ ເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອເປັນປະຣັດສະບົດ: ອະຄັດຊີຍິ ຫຼື ຄັດຊີຍິ, ອະຄະມີຍິ ຫຼື ຄະມີຍິ, ອະຄັດຊີຍຸງ ຫຼື ອະຄະມີຍຸງ. ໃນທຳນອງດຽວກັນ: ອະຄັມມີຍິ, ອະຄັມມີຍິງສຸ ເປັນຕົ້ນ.

---

‘‘Hiyyattanī, ajjatanī’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ “ຫິຍະຍັດຕະນີ, ອັດຊະຕະນີ” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

471. Māyoge sabbakāle ca.

໔໗໑. ໃນການປະກອບກັບ ມາສັບ ຍ່ອມໃຊ້ໄດ້ໃນທຸກກາລະ.

---

Yadāmāyogo, tadā hiyyattanajjatanīvibhattiyo sabbakālepi honti, casaddena pañcamī ca. Mā bhavati, mā bhavā, mā bhavissatīti vā atthe hiyyattanajjatanīpañcamī vibhattiyo, sesaṃ neyyaṃ, so mā bhavā, mā bhavī, mā te bhavantvantarāyā. Mā pacā, mā pacī, mā pacatu. Mā gacchā, mā gacchī, mā gacchatu. Mā kañci pāpamāgamā, mā agami, mā gamā, mā gamī, mā gametu. Tvaṃ mā gaccho, mā gacchi, mā gacchāhi iccādi.

ເມື່ອມີການປະກອບກັບ ມາສັບ, ວິພັດຫິຍະຍັດຕະນີ ແລະ ອັດຊະຕະນີ ຍ່ອມລົງໄດ້ໃນທຸກກາລະ, ແລະ ດ້ວຍ ຈະສັບ ວິພັດປັນຈະມີ ກໍລົງໄດ້ຄືກັນ. ໃນອັດວ່າ “ມາ ພະວະຕິ, ມາ ພະວາ, ມາ ພະວິສສະຕິ” (ຢ່າເປັນເລີຍ) ຍ່ອມລົງວິພັດຫິຍະຍັດຕະນີ, ອັດຊະຕະນີ ແລະ ປັນຈະມີ, ສ່ວນທີ່ເຫຼືອເພິ່ງຊາບ. ເປັນຮູບວ່າ: ໂສ ມາ ພະວາ, ມາ ພະວີ, ມາ ເຕ ພະວັນຕຸນຕະຣາຍາ (ຂໍອັນຕະລາຍທັງຫຼາຍ ຢ່າໄດ້ມີແກ່ທ່ານ). ມາ ປະຈາ, ມາ ປະຈີ, ມາ ປະຈະຕຸ. ມາ ຄັດຊາ, ມາ ຄັດຊີ, ມາ ຄັດຈະຕຸ. ມາ ກັນຈິ ປາປະມາຄະມາ (ຢ່າໄດ້ມີບາບກຳໃດໆ ມາເຖິງເລີຍ), ມາ ອະຄະມິ, ມາ ຄະມາ, ມາ ຄະມີ, ມາ ຄະເມຕຸ. ຕວັງ ມາ ຄັດໂຊ, ມາ ຄັດຊິ, ມາ ຄັດຈາຫິ ເປັນຕົ້ນ.

---

Atītakālikavibhatti.

ວິພັດອະດີດຕະການ (ຈົບ).

---

472. Bhavissantī ssati ssanti, ssasi ssatha, ssāmissāma, ssate ssante, ssase ssavhe, ssaṃssāmhe.

໔໗໒. ວິພັດພະວິສສັນຕີ: ສະຕິ ສະນຕິ, ສະສິ ສະຖະ, ສາມι ສາມະ (ປະຣັດສະບົດ); ສະເຕ ສະນເຕ, ສະເສ ສະວຫະ, ສັງ ສາມເຫ (ອັດຕະໂນບົດ).

---

Ssatyādīnaṃ dvādasannaṃ vacanānaṃ bhavissantīsaññā hoti. Bhavissatīti bhavissanto, taṃkāladīpakattā ayaṃ vibhatti bhavissantīti vuccati.

ວິພັດທັງ ໑໒ ມີ ສະຕິ ເປັນຕົ້ນ ເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມມີຊື່ວ່າ ພະວິສສັນຕີ. ສິ່ງທີ່ຈະມີຈະເປັນ ຊື່ວ່າ ພະວິສສັນຕະ, ເພາະເປັນເຄື່ອງສະແດງເຖິງການນັ້ນ ວິພັດນີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ພະວິສສັນຕີ.

---

473. Anāgate bhavissantī.

໔໗໓. ພະວິສສັນຕີ ໃນອະນາຄົດຕະການ.

---

Anāgate kāle bhavissantīvibhatti hoti.

ໃນອະນາຄົດຕະການ ຍ່ອມລົງວິພັດພະວິສສັນຕີ.

---

Atītepi bhavissantī, taṃkālavacanicchayā;

‘‘Anekajātisaṃsāraṃ, sandhāvissa’’ntiādisu.

ພະວິສສັນຕີ ຍ່ອມລົງໄດ້ເຖິງແມ່ນໃນອະດີດຕະການ ເພາະຄວາມປະສົງຈະກ່າວເຖິງການນັ້ນ, ດັ່ງໃນຄຳວ່າ “ອະເນກະຊາຕิສັງສາຣັງ ສັນທາວິສສັງ” ເປັນຕົ້ນ.

---

Na [Pg.282] āgato anāgato, paccayasāmaggiyaṃ sati āyatiṃ uppajjanārahoti attho, ikārāgamo, vuddhiavādesā, saralopādi ca.

ສິ່ງທີ່ຍັງບໍ່ມາຮອດ ຊື່ວ່າ ອະນາຄົດ, ມີອັດວ່າ “ສິ່ງທີ່ຄວນຈະເກີດຂຶ້ນໃນພາຍໜ້າ ເມື່ອມີປັດໄຈພ້ອມພູນ”, ມີການລົງ ອິກາຣະອາຄົມ, ມີການວຸດທິ ແລະ ແປງເປັນ ອະວະ, ແລະ ມີການລົບສະຫຼະເປັນຕົ້ນ.

---

Bhavissati, bhavissanti. Bhavissasi, bhavissatha. Bhavissāmi, bhavissāma. Bhavissate, bhavissante. Bhavissase, bhavissavhe. Bhavissaṃ, bhavissāmhe.

ພະວິສສະຕິ, ພະວິສສັນຕິ. ພະວິສສະສິ, ພະວິສສັຖະ. ພະວິສສາມິ, ພະວິສສາມະ. ພະວິສສະເຕ, ພະວິສສັນເຕ. ພະວິສສະເສ, ພະວິສສັວເຫ. ພະວິສສັງ, ພະວິສສາມເຫ.

---

Kamme yappaccayalopo, sukhaṃ tayā anubhavissate, anubhavissante. Anubhavissase, anubhavissavhe. Anubhavissaṃ, anubhavissāmhe. Parassapadatte anubhavissati devadattena, anubhavissanti iccādi. Bhāve bhavissate tena, yappaccayalopābhāve anubhūyissate, anubhūyissante iccādi. Bhāve bhūyissate.

ໃນກຳມະສາທົກ ມີການລົບ ຍະປັດຈະຍະ, ເປັນຮູບວ່າ: ສຸຂັງ ຕະຍາ ອະນຸພະວິສສະເຕ (ຄວາມສຸກ ອັນເຈົ້າ ຈະສະເຫວີຍ), ອະນຸພະວິສສັນເຕ. ອະນຸພະວິສສະເສ, ອະນຸພະວິສສັວເຫ. ອະນຸພະວິສສັງ, ອະນຸພະວິສສາມເຫ. ເມື່ອເປັນປະຣັດສະບົດ: ອະນຸພະວິສສະຕິ ເທວະທັດເຕນະ, ອະນຸພະວິສສັນຕິ ເປັນຕົ້ນ. ໃນພາວະສາທົກ ເປັນຮູບວ່າ: ພະວິສສະເຕ ເຕນະ, ເມື່ອບໍ່ມີການລົບ ຍະປັດຈະຍະ ເປັນຮູບວ່າ: ອະນຸພູຍິສສະເຕ, ອະນຸພູຍิສສັນເຕ ເປັນຕົ້ນ. ໃນພາວະສາທົກ ເປັນຮູບວ່າ: ພູຍິສສະເຕ.

---

Tathā pacissati, pacissanti. Pacissasi, pacissatha. Pacissāmi, pacissāma. Pacissate, pacissante. Pacissase, pacissavhe. Pacissaṃ, pacissāmhe.

ໃນທຳນອງດຽວກັນ (ໃນປັຈະທາດ): ປະຈິສສະຕິ, ປະຈິສສັນຕິ. ປະຈິສສະສິ, ປະຈິສສັຖະ. ປະຈິສສາມິ, ປະຈິສສາມະ. ປະຈິສສະເຕ, ປະຈິສສັນເຕ. ປະຈິສສະເສ, ປະຈິສສັວເຫ. ປະຈິສສັງ, ປະຈິສສາມເຫ.

---

Kamme paccissate odano devadattena, paccissante iccādi. Parassapadatte paccissati, paccissanti. Paccissasi, paccissatha. Paccissāmi, paccissāma.

ໃນກັມມະວາຈົກ ເຊັ່ນ odano devadattena paccissate (ເຂົ້າອັນເທວະທັດຈະຫຸງ), paccissante ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄວາມເປັນປະລັດສະບົດ ເປັນ paccissati, paccissanti. Paccissasi, paccissatha. Paccissāmi, paccissāma.

---

Gacchissati, gacchissanti. Gacchissasi, gacchissatha. Gacchissāmi, gacchissāma. Gacchissate, gacchissante. Gacchissase, gacchissavhe. Gacchissaṃ, gacchissāmhe. So saggaṃ gamissati, gamissanti. Gamissasi, gamissatha. Gamissāmi, gamissāma iccādi.

gacchissati, gacchissanti. Gacchissasi, gacchissatha. Gacchissāmi, gacchissāma. Gacchissate, gacchissante. Gacchissase, gacchissavhe. Gacchissaṃ, gacchissāmhe. So saggaṃ gamissati (ລາວຈະໄປສູ່ສະຫວັນ), gamissanti. Gamissasi, gamissatha. Gamissāmi, gamissāma ເປັນຕົ້ນ.

---

Kamme gacchīyissate, gacchīyissante. Gacchīyissati, gacchīyissanti vā, gamīyissate, gamīyissante. Gamīyissati, gamīyissanti vā iccādi. Yappaccayalope gamissate[Pg.283], gamissante. Gamissati, gamissanti vā. Tathā ghammissati, ghammissanti iccādi.

ໃນກັມມະວາຈົກ ເປັນ gacchīyissate, gacchīyissante. Gacchīyissati, gacchīyissanti vā, gamīyissate, gamīyissante. Gamīyissati, gamīyissanti vā ເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອລຶບ ຍະ ປັດໄຈ ເປັນ gamissate, gamissante. Gamissati, gamissanti vā. ເຊັ່ນດຽວກັນ ghammissati, ghammissanti ເປັນຕົ້ນ.

---

Bhavissantīvibhatti.

ພະວິສສັນຕີວິພັດ.

---

484. Kālātipatti ssā ssaṃsu, sse ssatha, ssaṃssāmhā, ssatha ssisu, ssase ssavhe, ssiṃssāmhase.

໔໘໔. ກາລາຕິປັດຕິວິພັດ ຄື ssā, ssaṃsu, sse, ssatha, ssaṃ, ssāmhā, ssatha, ssisu, ssase, ssavhe, ssiṃ, ssāmhase.

---

Ssādīnaṃ dvādasannaṃ kālātipattisaññā hoti. Kālassa atipatanaṃ kālātipatti, sā pana viruddhapaccayūpanipātato, kāraṇavekallato vā kriyāya anabhinibbatti, taddīpakattā ayaṃ vibhatti kālātipattīti vuccati.

ວິພັດທັງ ໑໒ ມີ ssā ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ກາລາຕິປັດຕິ. ຄວາມລ່ວງເລີຍແຫ່ງການ ເອີ້ນວ່າ ກາລາຕິປັດຕິ, ແຕ່ຄວາມຈິງແລ້ວ ມັນຄືຄວາມບໍ່ສໍາເລັດແຫ່ງກິຣິຍາ ເພາະການປະສົບກັບປັດໄຈທີ່ຂັດຂວາງ ຫຼືເພາະຄວາມບົກພ່ອງແຫ່ງເຫດ, ເພາະວິພັດນີ້ສະແດງເຖິງເນື້ອຄວາມນັ້ນ ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ ກາລາຕິປັດຕິ.

---

475. Kriyātipannetīte kālātipatti.

໔໗໕. ກາລາຕິປັດຕິວິພັດ ຍ່ອມລົງໃນອະດີດຕະການ ທີ່ກິຣິຍາລ່ວງເລີຍໄປແລ້ວ (ບໍ່ສໍາເລັດ).

---

Kriyātipannamatte atīte kāle kālātipattivibhatti hoti. Kriyāya atipatanaṃ kriyātipannaṃ, taṃ pana sādhakasattivirahena kriyāya accantānuppatti. Ettha ca kiñcāpi na kriyā atītasaddena voharitabbā, tathāpi takkiriyuppattippaṭibandhakarakriyāya kālabhedena atītavohāro labbhatevāti daṭṭhabbaṃ.

ກາລາຕິປັດຕິວິພັດ ຍ່ອມລົງໃນອະດີດຕະການ ພຽງແຕ່ເມື່ອກິຣິຍາລ່ວງເລີຍໄປແລ້ວ. ຄວາມລ່ວງເລີຍແຫ່ງກิຣິຍາ ຄື ຄວາມບໍ່ເກີດຂຶ້ນຢ່າງເດັດຂາດແຫ່ງກິຣິຍາ ເພາະປາສະຈາກກໍາລັງທີ່ເຮັດໃຫ້ສໍາເລັດ. ແລະໃນທີ່ນີ້, ເຖິງແມ່ນວ່າກິຣິຍານັ້ນຈະບໍ່ຄວນເອີ້ນດ້ວຍຄໍາວ່າ "ອະດີດ" ກໍຕາມ, ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ກໍຄວນຊາບວ່າ ຍ່ອມໄດ້ຮັບການເອີ້ນວ່າ "ອະດີດ" ໂດຍຄວາມຕ່າງແຫ່ງການ ຂອງກິຣິຍາທີ່ຂັດຂວາງການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງກິຣິຍານັ້ນ.

---

Kālātipattiparassapadapaṭhamapurisekavacanaṃ ssā, akārikārāgamā, vuddhiavādesā ca, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā ssā ssāmhāvibhattīnaṃ kvaci rassattaṃ, ssevacanassa ca attaṃ.

ວິພັດປະຖົມມະບຸລຸດ ເອກະວະຈະນະ ປະລັດສະບົດ ແຫ່ງກາລາຕິປັດຕິ ຄື ssā, ມີການລົງ ອະ ອາຄົມ ແລະ ອິ ອາຄົມ, ມີການວຸດທິ ແລະ ແປງເປັນ ອະວະ, ແລະດ້ວຍສູດ "kvaci dhātū" ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີການເຮັດໃຫ້ລັດສະຫະ (ສຽງສັ້ນ) ໃນວິພັດ ssā ແລະ ssāmhā ໃນບາງບ່ອນ, ແລະແປງ sse ວິພັດ ເປັນ ອະ.

---

So ce paṭhamavaye pabbajjaṃ alabhissa, arahā abhavissa, bhavissa, abhavissā, bhavissāvā, te ce taṃ alabhissaṃsu, arahanto abhavissaṃsu, bhavissaṃsu. Evaṃ tvaṃ abhavissa, bhavissa, abhavisse vā, tumhe abhavissatha, bhavissatha. Ahaṃ abhavissaṃ, bhavissaṃ, mayaṃ [Pg.284] abhavissamha, bhavissamha, abhavissāmhā, bhavissāmhā vā. So abhavissatha, abhavissisu. Abhavissase, abhavissavhe. Abhavissiṃ, abhavissāmhase.

"ຖ້າວ່າລາວໄດ້ຮັບການບັນພະຊາໃນປະຖົມມະໄວ, ລາວຄົງຈະໄດ້ເປັນພະອໍຣະຫັນ" (So ce paṭhamavaye pabbajjaṃ alabhissa, arahā abhavissa, bhavissa, abhavissā, ຫຼື bhavissā), "ຖ້າວ່າພວກເຂົາໄດ້ຮັບການບັນພະຊານັ້ນ, ພວກເຂົາຄົງຈະໄດ້ເປັນພະອໍຣະຫັນ" (te ce taṃ alabhissaṃsu, arahanto abhavissaṃsu, bhavissaṃsu). ເຊັ່ນດຽວກັນ tvaṃ abhavissa, bhavissa, ຫຼື abhavisse, tumhe abhavissatha, bhavissatha. Ahaṃ abhavissaṃ, bhavissaṃ; mayaṃ abhavissamha, bhavissamha, abhavissāmhā, ຫຼື bhavissāmhā. So abhavissatha, abhavissisu. Abhavissase, abhavissavhe. Abhavissiṃ, abhavissāmhase.

---

Kamme anvabhavissatha, anvabhavissisu. Anvabhūyissatha vā iccādi. Parassapadatte anvabhavissa, anvabhavissaṃsu. Anvabhūyissa vā iccādi. Bhāve abhavissatha devadattena, abhūyissatha.

ໃນກັມມະວາຈົກ ເປັນ anvabhavissatha, anvabhavissisu. ຫຼື anvabhūyissatha ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄວາມເປັນປະລັດສະບົດ ເປັນ anvabhavissa, anvabhavissaṃsu. ຫຼື anvabhūyissa ເປັນຕົ້ນ. ໃນພາວະວາຈົກ ເປັນ abhavissatha devadattena, abhūyissatha.

---

Tathā so ce taṃ dhanaṃ alabhissa, odanaṃ apacissa, pacissa, apacissā, pacissā vā, apacissaṃsu, pacissaṃsu. Apacissa, pacissa, apacisse, pacisse vā, apacissatha, pacissatha. Apacissaṃ, pacissaṃ, apacissamha, pacissamha, apacissāmhā, pacissāmhā vā. Apacissatha, pacissatha, apacissisu, pacissisu. Apacissase, pacissase, apacissavhe, pacissavhe. Apacissiṃ, pacissiṃ, apacissāmhase, pacissāmhase.

ເຊັ່ນດຽວກັນ "ຖ້າວ່າລາວໄດ້ຮັບຊັບນັ້ນ, ລາວຄົງຈະໄດ້ຫຸງເຂົ້າ" (so ce taṃ dhanaṃ alabhissa, odanaṃ apacissa, pacissa, apacissā, ຫຼື pacissā), apacissaṃsu, pacissaṃsu. Apacissa, pacissa, apacisse, ຫຼື pacisse, apacissatha, pacissatha. Apacissaṃ, pacissaṃ, apacissamha, pacissamha, apacissāmhā, ຫຼື pacissāmhā. Apacissatha, pacissatha, apacissisu, pacissisu. Apacissase, pacissase, apacissavhe, pacissavhe. Apacissiṃ, pacissiṃ, apacissāmhase, pacissāmhase.

---

Kamme apacissatha odano devadattena, apacissisu. Yappaccayalopābhāve apacīyissatha iccādi. Parassapadatte apaccissa tena, paccissa, apaccissā, paccissā vā, apaccissaṃsu, paccissaṃsu iccādi.

ໃນກັມມະວາຈົກ ເປັນ apacissatha odano devadattena (ເຂົ້າຄົງຈະຖືກຫຸງໂດຍເທວະທັດ), apacissisu. ໃນເມື່ອບໍ່ມີການລຶບ ຍະ ປັດໄຈ ເປັນ apacīyissatha ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄວາມເປັນປະລັດສະບົດ ເປັນ apaccissa tena, paccissa, apaccissā, ຫຼື paccissā, apaccissaṃsu, paccissaṃsu ເປັນຕົ້ນ.

---

So agacchissa, gacchissa, agacchissā, gacchissāvā, agacchissaṃsu, gacchissaṃsu. Tvaṃ agacchissa, gacchissa, agacchisse, gacchisse vā, agacchissatha, gacchissatha. Agacchissaṃ, gacchissaṃ, agacchissamha, gacchissamha, agacchissāmhā, gacchissāmhā vā. Agamissa, gamissa, agamissā, gamissā vā, agamissaṃsu, gamissaṃsu. Agamissa, gamissa, agamisse vā, agamissatha, gamissatha. Agamissaṃ[Pg.285], gamissaṃ, agamissamha, gamissamha, agamissāmhā, gamissāmhā vā. Agacchissatha, gacchissatha vā iccādi.

So agacchissa, gacchissa, agacchissā, gacchissā vā, agacchissaṃsu, gacchissaṃsu. Tvaṃ agacchissa, gacchissa, agacchisse, gacchisse vā, agacchissatha, gacchissatha. Agacchissaṃ, gacchissaṃ, agacchissamha, gacchissamha, agacchissāmhā, gacchissāmhā vā. Agamissa, gamissa, agamissā, gamissā vā, agamissaṃsu, gamissaṃsu. Agamissa, gamissa, agamisse vā, agamissatha, gamissatha. Agamissaṃ, gamissaṃ, agamissamha, gamissamha, agamissāmhā, gamissāmhā vā. Agacchissatha, gacchissatha vā ເປັນຕົ້ນ.

---

Kamme agacchīyissatha, agamīyissatha, agacchīyissa, agamīyissaiccādi. Tathā aghammissā, aghammissaṃsu iccādi.

ໃນກັມມະວາຈົກ ເປັນ agacchīyissatha, agamīyissatha, agacchīyissa, agamīyissa ເປັນຕົ້ນ. ເຊັ່ນດຽວກັນ aghammissā, aghammissaṃsu ເປັນຕົ້ນ.

---

Kālātipattivibhatti.

ກາລາຕິປັດຕິວິພັດ.

---

Pañcamī sattamī vatta-mānā sampatināgate;

Bhavissantī parokkhādī, catassotītakālikā.

ປັນຈະມີວິພັດ, ສັດຕະມີວິພັດ ແລະ ວັດຕະມານາວິພັດ ໃຊ້ໃນປັດຈຸບັນ ແລະ ອະນາຄົດ; ພະວິສສັນຕີວິພັດ ໃຊ້ໃນອະນາຄົດ; ສ່ວນປະຣົກຂາວິພັດ ເປັນຕົ້ນ ທັງ ໔ ວິພັດ ໃຊ້ໃນອະດີດຕະການ.

---

Chakālikavibhattividhānaṃ.

ການສະແດງວິພັດໃນການທັງ ໖.

---

Vikaraṇavidhāna

ວິທີການລົງວິກະຣະນະປັດໄຈ.

---

Isu icchākantīsu, pure viya dhātvantalopo, tyādyuppatti, appaccayo ca.

ໃນ ອິສຸ ທາດ (ໃນຄວາມປາດຖະໜາ, ຄວາມໃຄ່), ມີການລຶບທີ່ສຸດທາດຄືໃນກ່ອນ, ມີການລົງ ຕິ ວິພັດ ເປັນຕົ້ນ ແລະ ລົງ ອະ ປັດໄຈ.

---

‘‘Dhātūna’’nti vattamāne –

ເມື່ອມີບົດວ່າ "dhātūnaṃ" ຕາມມາ —

---

476. Isuyamūnamanto ccho vā.

໔໗໖. ແປງທີ່ສຸດແຫ່ງ ອิສຸ ທາດ ແລະ ຍະມຸ ທາດ ເປັນ ຈະ (ccha) ບາງບ່ອນ.

---

Isuyamuiccetesaṃ dhātūnaṃ anto ccho hoti vā. Vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo, ‘‘anto ccho vā’’ti yogavibhāgena āsassapi. So saggaṃ icchati, icchanti. Icchasi, icchatha. Icchāmi, icchāma. Cchādesābhāve asaṃyogantattā ‘‘aññesu cā’’ti vuddhi, esati, esanti iccādi.

ຕົວອັກສອນສຸດທ້າຍແຫ່ງທາດທັງຫຼາຍມີ ອິສຸ ແລະ ຍະມຸ ເປັນຕົ້ນ ເປັນ ຈະ (ccha) ບາງບ່ອນ. ສັບວ່າ vā ນີ້ ມີປະໂຫຍດໃນການກໍານົດວິພາສາ, ໂດຍການແບ່ງສູດ (ໂຍຄະວິພາຄະ) ວ່າ "anto ccho vā" ແມ້ແຕ່ ອາສະ ທາດ ກໍມີການແປງເປັນ ຈະ (ccha) ຄືກັນ. ເຊັ່ນ So saggaṃ icchati (ລາວປາດຖະໜາສະຫວັນ), icchanti. Icchasi, icchatha. Icchāmi, icchāma. ໃນເມື່ອບໍ່ມີການແປງເປັນ ຈະ (ccha) ເພາະເປັນທາດທີ່ມີທີ່ສຸດບໍ່ມີສັງໂຍກ ຈຶ່ງມີການວຸດທິດ້ວຍສູດ "aññesu ca" ເປັນ esati, esanti ເປັນຕົ້ນ.

---

Kamme attanopadassa yebhuyyena parassapadattameva payojīyati, tena cettha attanopade rūpāni saṅkhipissāma. So icchīyati, esīyati, issate, issati, yakārassa [Pg.286] pubbarūpattaṃ. Tathā icchatu, esatu. Iccheyya, eseyya. Parokkhāhiyyattanīsu pana rūpāni sabbattha payogamanugamma payojetabbāni, icchi, esi. Icchissati, esissati. Icchissā, esissā icchādi.

ໃນກັມມະວາຈົກ ໂດຍສ່ວນຫຼາຍຍ່ອມໃຊ້ປະລັດສະບົດແທນອັດຕະໂນບົດ, ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນທີ່ນີ້ພວກເຮົາຈະຫຍໍ້ຮູບແຫ່ງອັດຕະໂນບົດໄວ້. ເຊັ່ນ So icchīyati, esīyati, issate, issati (ມີການແປງ ຍະ ປັດໄຈ ເປັນຮູບດຽວກັບຕົວໜ້າ). ເຊັ່ນດຽວກັນ icchatu, esatu. Iccheyya, eseyya. ສ່ວນໃນປະຣົກຂາວິພັດ ແລະ ຫິຍັດຕະນີວິພັດ ຄວນປະກອບຮູບໃຫ້ຖືກຕ້ອງຕາມການໃຊ້ໃນທຸກບ່ອນ ເຊັ່ນ icchi, esi. Icchissati, esissati. Icchissā, esissā ເປັນຕົ້ນ.

---

Yamu uparame, nipubbo, cchādeso ca. Niyacchati, niyacchanti. Niyamati, niyamanti. Saṃpubbo ‘‘saye cā’’ti ñattaṃ, dvittañca. Saññamati, saññamanti.

ຍະມຸ ທາດ ໃນຄວາມຢຸດ (ອຸປະຣະມະ), ເມື່ອມີ Ni ອຸປະສັກຢູ່ໜ້າ ແລະ ແປງເປັນ ຈະ (ccha) ເປັນ niyacchati, niyacchanti. (ເມື່ອບໍ່ແປງ) ເປັນ niyamati, niyamanti. ເມື່ອມີ Saṃ ອຸປະສັກຢູ່ໜ້າ ດ້ວຍສູດ "saye ca" ມີການແປງເປັນ ຍະ (ña) ແລະ ຊ້ອນ ເປັນ saññamati, saññamanti.

---

Kamme niyacchīyati, niyamīyati, niyammati, saññamīyati vā. Tathā niyacchatu, saññamatu. Niyaccheyya, saññameyya. Niyacchī, saññamī. Niyacchissati, saññamissati. Niyacchissa, saññamissa iccādi.

ໃນກັມມະວາຈົກ ເປັນ niyacchīyati, niyamīyati, niyammati, ຫຼື saññamīyati. ເຊັ່ນດຽວກັນ niyacchatu, saññamatu. Niyaccheyya, saññameyya. Niyacchī, saññamī. Niyacchissati, saññamissati. Niyacchissa, saññamissa ເປັນຕົ້ນ.

---

Āsa upavesane, yogavibhāgena cchādeso, rassattaṃ. Acchati, acchanti. Acchasi, acchatha. Acchāmi, acchāma. Aññatra upapubbo upāsati, upāsanti. Acchīyati, upāsīyati. Acchatu, upāsatu. Accheyya, upāseyya. Acchī, upāsī. Acchissati, upāsissati. Acchissa, upāsissa iccādi.

ອາສະ ທາດ ໃນຄວາມນັ່ງ (ອຸປະເວສະນະ), ໂດຍການແບ່ງສູດ ຍ່ອມມີການແປງເປັນ ຈະ (ccha) ແລະ ເຮັດໃຫ້ລັດສະຫະ (ສຽງສັ້ນ). ເປັນ acchati, acchanti. Acchasi, acchatha. Acchāmi, acchāma. ໃນທີ່ອື່ນ ເມື່ອມີ Upa ອຸປະສັກຢູ່ໜ້າ ເປັນ upāsati, upāsanti. (ໃນກັມມະວາຈົກ) ເປັນ acchīyati, upāsīyati. Acchatu, upāsatu. Accheyya, upāseyya. Acchī, upāsī. Acchissati, upāsissati. Acchissa, upāsissa ເປັນຕົ້ນ.

---

Labha lābhe, labhati, labhanti. Labhasi, labhatha. Labhāmi, labhāma. Labhate, labhante. Labhase, labhavhe. Labhe, labhāmhe.

ລາພະ ທາດ ໃນຄວາມໄດ້ (ລາພະ), ເປັນ labhati, labhanti. Labhasi, labhatha. Labhāmi, labhāma. Labhate, labhante. Labhase, labhavhe. Labhe, labhāmhe.

---

Kamme yakārassa pubbarūpatte kate ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā purimabhakārassa bakāro, labbhate, labbhante. Labbhati, labbhanti. Labbhataṃ, labbhatu. Labbhe, labbheyya.

ໃນກັມມະວາຈົກ ເມື່ອເຮັດ ຍະ ປັດໄຈ ໃຫ້ມີຮູບເໝືອນຕົວໜ້າແລ້ວ, ດ້ວຍສູດ "kvaci dhātū" ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມແປງ ພະ (bha) ຕົວໜ້າ ເປັນ ພະ (ba - ບະ), ເປັນ labbhate, labbhante. Labbhati, labbhanti. Labbhataṃ, labbhatu. Labbhe, labbheyya.

---

Ajjatanimhi ‘‘vā, antalopo’’ti ca vattamāne –

ໃນອັດຊະຕະນີວິພັດ ເມື່ອມີບົດວ່າ "vā" ແລະ "antalopo" ຕາມມາ —

---

477. Labhasmā ī iṃnaṃ tthatthaṃ.

໔໗໗. ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ລາພະ ທາດ ຍ່ອມແປງ ວິພັດ ī ແລະ iṃ ເປັນ ttha ແລະ tthaṃ ບາງບ່ອນ, ແລະ ລຶບທີ່ສຸດທາດ.

---

Labhaiccetasmā dhātuto paresaṃ īiṃnaṃ vibhattīnaṃ ttha tthaṃiccete ādesā honti vā, dhātvantassa lopo [Pg.287] ca. Alattha, alabhi, labhi, alabhiṃsu, labhiṃsu. Alabho, labho, alabhi, labhi, alabhittha, labhittha. Alatthaṃ, alabhiṃ, labhiṃ, alabhimha, labhimha iccādi.

ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ລາພະ ທາດ ນີ້ ຍ່ອມແປງ ວິພັດ ī ແລະ iṃ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ເປັນ ttha ແລະ tthaṃ ບາງບ່ອນ, ແລະ ລຶບທີ່ສຸດທາດ. ເປັນ Alattha, alabhi, labhi, alabhiṃsu, labhiṃsu. Alabho, labho, alabhi, labhi, alabhittha, labhittha. Alatthaṃ, alabhiṃ, labhiṃ, alabhimha, labhimha ເປັນຕົ້ນ.

---

Bhavissantimhi ‘‘karassa sappaccayassa kāho’’ti ettha sappaccayaggahaṇena vaca muca bhujādito ssassakhādeso, vasa chida labhādito chādeso ca vā hotīti ssassa chādeso, ‘‘byañjanantassa co chappaccayesu cā’’ti dhātvantassa cakāro, lacchati, lacchanti. Lacchasi, lacchatha. Lacchāmi, lacchāma. Chādesābhāve labhissati, labhissanti. Labhissasi, labhissatha. Labhissāmi, labhissāma iccādi. Alabhissa, alabhissaṃsu iccādi.

ໃນພະວິສສັນຕີວິພັດ ດ້ວຍການຖືເອົາບົດວ່າ sappaccaya (ພ້ອມດ້ວຍປັດໄຈ) ໃນສູດ "karassa sappaccayassa kāho" ຍ່ອມມີການແປງ ssa ເປັນ kha ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ວະຈະ ທາດ, ມຸຈະ ທາດ, ພຸຈະ ທາດ ເປັນຕົ້ນ, ແລະ ແປງ ssa ເປັນ cha ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ວະສະ ທາດ, ສິທະ ທາດ, ລາພະ ທາດ ເປັນຕົ້ນ ບາງບ່ອນ, ຈຶ່ງມີການແປງ ssa ເປັນ cha. ແລະດ້ວຍສູດ "byañjanantassa co chappaccayesu ca" ຍ່ອມແປງທີ່ສຸດທາດ ເປັນ ca. ເປັນ lacchati, lacchanti. Lacchasi, lacchatha. Lacchāmi, lacchāma. ໃນເມື່ອບໍ່ມີການແປງເປັນ cha ເປັນ labhissati, labhissanti. Labhissasi, labhissatha. Labhissāmi, labhissāma ເປັນຕົ້ນ. Alabhissa, alabhissaṃsu ເປັນຕົ້ນ.

---

Vaca viyattiyaṃ vācāyaṃ, vacati, vacanti. Vacasi, vacatha. Vacāmi, vacāma.

ວະຈະ ທາດ ໃນຄວາມເວົ້າທີ່ແຈ່ມແຈ້ງ (ວິຍັດຕິ ວາຈາ), ເປັນ vacati, vacanti. Vacasi, vacatha. Vacāmi, vacāma.

---

Kamme attanopade, yappaccaye ca kate –

ໃນກັມມະວາຈົກ ເມື່ອລົງອັດຕະໂນບົດ ແລະ ຍະ ປັດໄຈ ແລ້ວ —

---

478. Vaca vasa vahādīnamukāro vassa ye.

໔໗໘. ແປງ ວະ (va) ແຫ່ງ ວະຈະ, ວະສະ, ວະຫະ ທາດ ເປັນຕົ້ນ ເປັນ ອຸ (u) ເມື່ອມີ ຍະ (ya) ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ.

---

Vaca vasa vahaiccevamādīnaṃ dhātūnaṃ vakārassa ukāro hoti yappaccaye pare, ādisaddena vaḍḍhassa ca. ‘‘Vassa a va’’iti samāsena dutiyañcettha vaggahaṇaṃ icchitabbaṃ, tena akārassapi ukāro hoti, purimapakkhe paralopo. ‘‘Tassa cavagga’’iccādinā sadhātvantassa yakārassa cakāro, dvittaṃ. Uccate, uccante. Vuccate, vuccante. Vuccati, vuccanti vā iccādi. Tathā vacatu, vuccatu. Vaceyya, vucceyya. Avacā, avaccā, avacū, avaccū. Avaca, avaco, avacuttha. Avaca, avacaṃ, avacamhā. Avacuttha iccādi.

ຕົວ ວະ (va) ແຫ່ງທາດທັງຫຼາຍມີ ວະຈະ, ວະສະ, ວະຫະ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເປັນ ອຸ (u) ເມື່ອມີ ຍະ ປັດໄຈ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ແລະ ດ້ວຍສັບວ່າ ādi ຍ່ອມລວມເຖິງ ວັດທະ ທາດ ນໍາ. ໂດຍສະໝາດ "vassa a va" ຄວນຖືເອົາການລົງ ວະ ຕົວທີສອງໃນທີ່ນີ້, ເພາະເຫດນັ້ນ ແມ້ແຕ່ ອະ (a) ກໍເປັນ ອຸ (u) ຄືກັນ, ໃນຝ່າຍທໍາອິດມີການລຶບຕົວຫຼັງ. ດ້ວຍສູດ "tassa cavagga" ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມແປງ ຍະ ປັດໄຈ ພ້ອມດ້ວຍທີ່ສຸດທາດ ເປັນ ຈະ (ca) ແລະ ຊ້ອນ. ເປັນ uccate, uccante; vuccate, vuccante; ຫຼື vuccati, vuccanti ເປັນຕົ້ນ. ເເຊັ່ນດຽວກັນ vacatu, vuccatu. Vaceyya, vucceyya. Avacā, avaccā, avacū, avaccū. Avaca, avaco, avacuttha. Avaca, avacaṃ, avacamhā. Avacuttha ເປັນຕົ້ນ.

---

479. Vacassajjatanimhi [Pg.288] makāro o.

໔໗໙. ໃນອັດຊະຕະນີວິພັດ ແປງ ອະ (a) ແຫ່ງ ວະຈະ ທາດ ເປັນ ໂອ (o).

---

Vacaiccetassa dhātussa akāro ottamāpajjate ajjatanimhi vibhattimhi. Avoci, avocuṃ. Avoco, avocuttha. Avociṃ, avocumha, ukārāgamo. Avoca, rassattaṃ, avocu iccādi. Avuccittha.

ອະ (a) ແຫ່ງ ວະຈະ ທາດ ນີ້ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນ ໂອ (o) ໃນອັດຊະຕະນີວິພັດ. ເປັນ Avoci, avocuṃ. Avoco, avocuttha. Avociṃ, avocumha (ມີ ອຸ ອາຄົມ). Avoca (ເຮັດໃຫ້ລັດສະຫະ), avocu ເປັນຕົ້ນ. Avuccittha.

---

Bhavissantimhi sappaccayaggahaṇena ssassa khādeso, ‘‘byañjanantassā’’ti vattamāne ‘‘ko khe cā’’ti dhātvantassa kādeso, vakkhati, vakkhanti. Vakkhasi, vakkhatha. Vakkhāmi, vakkhāma iccādi.

ໃນພະວິສສັນຕີວິພັດ ດ້ວຍການຖືເອົາບົດວ່າ sappaccaya ຍ່ອມມີການແປງ ssa ເປັນ kha, ເມື່ອມີບົດວ່າ "byañjanantassa" ຕາມມາ ດ້ວຍສູດ "ko khe ca" ຍ່ອມແປງທີ່ສຸດທາດ ເປັນ ka. ເປັນ vakkhati, vakkhanti. Vakkhasi, vakkhatha. Vakkhāmi, vakkhāma ເປັນຕົ້ນ.

---

Vasa nivāse, vasati, vasanti.

ວະສະ ທາດ ໃນຄວາມຢູ່ (ນິວາສະ), ເປັນ vasati, vasanti.

---

Kamme uttaṃ, pubbarūpattañca vussati, vussanti iccādi. Vasatu. Vaseyya. Avasi, vasi.

ໃນກັມມະວາຈົກ ມີການແປງເປັນ ອຸ (u) ແລະ ເຮັດໃຫ້ມີຮູບເໝືອນຕົວໜ້າ ເປັນ vussati, vussanti ເປັນຕົ້ນ. Vasatu. Vaseyya. Avasi, vasi.

---

Bhavissantiyaṃ ssassa chādeso, dhātvantassa cakāro ca, vacchati, vacchanti. Vacchasi, vacchatha. Vacchāmi, vacchāma. Vasissati, vasissanti. Avasissa, avasissaṃsu.

ໃນພະວິສສັນຕີວິພັດ ມີການແປງ ssa ເປັນ cha, ແລະ ແປງທີ່ສຸດທາດ ເປັນ ca, ເປັນ vacchati, vacchanti. Vacchasi, vacchatha. Vacchāmi, vacchāma. Vasissati, vasissanti. Avasissa, avasissaṃsu.

---

Tathā ruda assuvimocane, rodati, rucchati. Rodissati iccādi.

ເຊັ່ນດຽວກັນ ຣຸທະ ທາດ ໃນຄວາມຮ້ອງໄຫ້ (ອັດສຸວິໂມຈະນະ), ເປັນ rodati, rucchati. Rodissati ເປັນຕົ້ນ.

---

Kusa akkose, āpubbo dvittarassattāni, appaccayavuddhiyo ca. Akkosati. Akkosatu. Akkoseyya.

ກຸສະ ທາດ ໃນຄວາມດ່າ (ອັກໂກສະ), ເມື່ອມີ Ā ອຸປະສັກຢູ່ໜ້າ ມີການຊ້ອນ, ການເຮັດໃຫ້ລັດສະຫະ (ສຽງສັ້ນ), ການລົງ ອະ ປັດໄຈ ແລະ ການວຸດທິ. ເປັນ akkosati. Akkosatu. Akkoseyya.

---

‘‘Antalopo’’ti vattate, maṇḍūkagatiyā ‘‘vā’’ti ca.

ມີບົດວ່າ "antalopo" ຕາມມາ, ແລະ ໂດຍວິທີມັນດູກະຄະຕິ (ກົບເຕັ້ນ) ມີບົດວ່າ "vā" ຕາມມານໍາ.

---

480. Kusasmā dī cchi.

໔໘໐. ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ກຸສະ ທາດ ແປງ ວິພັດ ī ເປັນ cchi.

---

Kusa iccetasmā dhātuto īvibhattissa cchiādeso hoti, dhātvantassa lopo ca. Akkocchi maṃ, akkosi vā. Akkosissati. Akkosissa iccādi.

ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ກຸສະ ທາດ ນີ້ ຍ່ອມແປງ ī ວິພັດ ເປັນ cchi, ແລະ ລຶບທີ່ສຸດທາດ. ເປັນ Akkocchi maṃ (ລາວດ່າຂ້ອຍແລ້ວ), ຫຼື akkosi. Akkosissati. Akkosissa ເປັນຕົ້ນ.

---

Vaha [Pg.289] pāpuṇane, vahati, vahanti.

ວະຫະ ທາດ ໃນຄວາມເຖິງ (ປາປຸນະນະ), ເປັນ vahati, vahanti.

---

Kamme attanopade, yappaccaye ca kate –

ໃນກັມມະວາຈົກ ເມື່ອລົງອັດຕະໂນບົດ ແລະ ຍະ ປັດໄຈ ແລ້ວ —

---

‘‘Ye’’ti vattate.

ມີບົດວ່າ "ye" ຕາມມາ.

---

481. Ha vipariyayo lo vā.

໔໘໑. ມີການສະຫຼັບບ່ອນແຫ່ງ ຫະ (ha) ແລະ ແປງເປັນ ລະ (la) ບາງບ່ອນ.

---

Hakārassa vipariyayo hoti yappaccaye pare, yappaccayassa ca lakāro hoti vā. Vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo, tena ‘‘gayhatī’’tiādīsu lattaṃ na hoti, nimittabhūtassa yakārassevetaṃ lattaṃ, ‘‘vacavasa’’iccādinā uttaṃ. Vuyhati, vulhati, vuyhanti. Vahatu, vuyhatu. Vaheyya, vuyheyya. Avahī, avuyhittha, avahittha. Avahissati, vuyhissati. Avahissa, avuyhissa iccādi.

ຍ່ອມມີການສະຫຼັບບ່ອນແຫ່ງ ຫະ ອັກສອນ ເມື່ອມີ ຍະ ປັດໄຈ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ແລະ ຍະ ປັດໄຈ ຍ່ອມເປັນ ລະ (la) ບາງບ່ອນ. ສັບວ່າ vā ນີ້ ມີປະໂຫຍດໃນການກໍານົດວິພາສາ, ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນຄໍາວ່າ "gayhati" ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ມີການແປງເປັນ ລະ (la), ການແປງເປັນ ລະ ນີ້ ຍ່ອມມີສະເພາະແກ່ ຍະ ປັດໄຈ ທີ່ເປັນນິມິດເທົ່ານັ້ນ, ແລະ ດ້ວຍສູດ "vacavasa" ເປັນຕົ້ນ ມີການແປງເປັນ ອຸ (u). ເປັນ vuyhati, vulhati, vuyhanti. Vahatu, vuyhatu. Vaheyya, vuyheyya. Avahī, avuyhittha, avahittha. Avahissati, vuyhissati. Avahissa, avuyhissa ເປັນຕົ້ນ.

---

Jara vayohānimhi.

ຈະຣະ ທາດ ໃນຄວາມເສື່ອມແຫ່ງໄວ (ວະໂຍຫານι).

---

482. Jaramarānaṃ jīrajīyyamīyyā vā.

໔໘໒. ແປງ ຈະຣະ ທາດ ແລະ ມະຣະ ທາດ ເປັນ jīra, jīyya ແລະ mīyya ບາງບ່ອນ.

---

Jaramara iccetesaṃ dhātūnaṃ jīrajīyyamīyyādesā honti vā, saralopādi. Jīrati, jīranti. Jīyyati, jīyyanti. ‘‘Kvacā’’disuttena ekayakārassa kvaci lopo hoti. Jīyati, jīyanti.

ແຫ່ງທາດທັງຫຼາຍມີ ຈະຣະ ແລະ ມະຣະ ນີ້ ຍ່ອມມີການແປງເປັນ jīra, jīyya ແລະ mīyya ບາງບ່ອນ, ມີການລຶບສະຫຼະ ເປັນຕົ້ນ. ເປັນ jīrati, jīranti. Jīyyati, jīyyanti. ດ້ວຍສູດ "kvaci" ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີການລຶບ ຍະ ຕົວໜຶ່ງໃນບາງບ່ອນ. ເປັນ jīyati, jīyanti.

---

Kamme jīrīyati, jīrīyanti. Jīyiyyati, jīyiyyanti. Jīratu, jīyyatu. Jīreyya, jīyyeyya. Ajīrī, jīrī, jīyyī. Jīrissati, jīyyissati. Ajīrissa, ajīyyissa.

ໃນກຳມະວາຈົກ ເປັນ jīrīyati, jīrīyanti, jīyiyyati, jīyiyyanti. (ໃນປັນຈະມີ) ເປັນ jīratu, jīyyatu. (ໃນສັດຕະມີ) ເປັນ jīreyya, jīyyeyya. (ໃນອັດຊະຕະນີ) ເປັນ ajīrī, jīrī, jīyyī. (ໃນພະວິສສັນຕີ) ເປັນ jīrissati, jīyyissati. (ໃນກາລາຕິປັດຕິ) ເປັນ ajīrissa, ajīyyissa.

---

Mara pāṇacāge, mīyyādeso, mīyyati, mīyyanti. Mīyati, mīyanti vā. Marati, maranti iccādi.

ມະຣະ ທາດ (mara) ໃນຄວາມສະຫຼະຊີວິດ (ຕາຍ), ມີການແປງເປັນ mīyya ເປັນ mīyyati, mīyyanti. ຫຼືເປັນ mīyati, mīyanti. ເປັນ marati, maranti ເປັນຕົ້ນ.

---

Disa pekkhaṇe.

ທິສະ ທາດ (disa) ໃນຄວາມເບິ່ງ (ການເຫັນ).

---

483. Disassa [Pg.290] passa dissa dakkhā vā.

໔໘໓. ແປງ ທິສະ (disa) ເປັນ passa, dissa ຫຼື dakkha ແດ່.

---

Disaiccetassa dhātussa passa dissa dakkhaiccete ādesā honti vā. Vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo, tena dissādeso kammani sabbadhātuke eva. Passati, passanti. Dakkhati, dakkhanti.

ມີການແປງ ທິສະ (disa) ທາດນີ້ ເປັນ passa, dissa, dakkha ແດ່. ສັບວ່າ vā ນີ້ ມີອັດຈະເພາະ (ວະວັດຖິຕະວິພາສາ), ເພາະສະນັ້ນ ການແປງເປັນ dissa ຈຶ່ງມີໃນກຳມະວາຈົກ ແລະໃນສັບພະທາຕຸກະລິຍາເທົ່ານັ້ນ. ເປັນ passati, passanti. dakkhati, dakkhanti.

---

Kammani yakāralopo, dissate, dissante. Dissati, dissanti. Vipassīyati, dakkhīyati. Passatu, dakkhatu, dissatu. Passeyya, dakkheyya, disseyya.

ໃນກຳມະວາຈົກ ມີການລຶບ ຍະອັກສອນ (y) ເປັນ dissate, dissante. dissati, dissanti. vipassīyati, dakkhīyati. (ໃນປັນຈະມີ) ເປັນ passatu, dakkhatu, dissatu. (ໃນສັດຕະມີ) ເປັນ passeyya, dakkheyya, disseyya.

---

Hiyyattaniyaṃ ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā dhātuikārassa attaṃ, addasā, addasa. Kammani adissa.

ໃນຫິຍັດຕະນີ ດ້ວຍສູດວ່າ “kvaci dhātū” ເປັນຕົ້ນ ມີການແປງ ອິອັກສອນ ຂອງທາດ ເປັນ ອະອັກສອນ ເປັນ addasā, addasa. ໃນກຳມະວາຈົກ ເປັນ adissa.

---

Tathā apassi, passi, apassiṃsu, passiṃsu. Apassi, passi, apassittha, passittha. Apassiṃ, passiṃ, apassimha, passimha. Addasi, dasi, addasaṃsu, dasaṃsu. Kammani adissaṃsu. Addakkhi, addakkhiṃsu.

ເຊັ່ນດຽວກັນ ເປັນ apassi, passi, apassiṃsu, passiṃsu. apassi, passi, apassittha, passittha. apassiṃ, passiṃ, apassimha, passimha. addasi, dasi, addasaṃsu, dasaṃsu. ໃນກຳມະວາຈົກ ເປັນ adissaṃsu. addakkhi, addakkhiṃsu.

---

Passissati, passissanti. ‘‘Bhavissantimhi ssassa cā’’ti yogavibhāgena ssassa lopo, ikārāgamo ca, dakkhiti, dakkhinti. Lopābhāve dakkhissati, dakkhissanti. Apassissa, adakkhissa iccādi.

ເປັນ passissati, passissanti. ດ້ວຍການແບ່ງສູດ (ໂຍຄະວິພາຄະ) ວ່າ “bhavissantimhi ssassa ca” ມີການລຶບ ssa ແລະລົງ ອິອາຄົມ ເປັນ dakkhiti, dakkhinti. ເມື່ອບໍ່ມີການລຶບ ເປັນ dakkhissati, dakkhissanti. ເປັນ apassissa, adakkhissa ເປັນຕົ້ນ.

---

Sada visaraṇagatyāvasānesu.

ສະທະ ທາດ (sada) ໃນຄວາມຊຸດໂຊມ (visaraṇa), ຄວາມໄປ (gati) ແລະຄວາມຈົມລົງ (avasāna).

---

‘‘Sabbatthā’’ti vattate, maṇḍūkagatiyā ‘‘kvacī’’ti ca.

ບົດວ່າ “sabbatthā” ຕາມມາ, ແລະບົດວ່າ “kvaci” ກໍຕາມມາ ໂດຍມັ່ນທູກະຄະຕິ (ການໂດດແບບກົບ).

---

484. Sadassa sīdattaṃ.

໔໘໔. ການແປງ ສະທະ (sada) ເປັນ sīda.

---

Sadaiccetassa dhātussa sīdādeso hoti sabbattha vibhattippaccayesu kvaci. Sesaṃ neyyaṃ. Nisīdati, nisīdanti. Bhāve nisajjate, idha kvacādhikārena sīdā-deso [Pg.291] na bhavati. Nisīdatu. Nisīde. Nisīdi. Nisīdissati. Nisīdissa iccādi.

ມີການແປງ ສະທະ (sada) ທາດນີ້ ເປັນ sīda ໃນວິພັດ ແລະປັດໄຈທັງປວງແດ່. ເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອເພິ່ງຊາບ. ເປັນ nisīdati, nisīdanti. ໃນພາວະວາຈົກ ເປັນ nisajjate, ໃນທີ່ນີ້ ເພາະມີບົດກຳນົດວ່າ kvaci ຈຶ່ງບໍ່ມີການແປງເປັນ sīda. ເປັນ nisīdatu. nisīde. nisīdi. nisīdissati. nisīdissa ເປັນຕົ້ນ.

---

Yaja devapūjāsaṅgatikaraṇadānesu. Yajati, yajanti.

ຍະຊະ ທາດ (yaja) ໃນຄວາມບູຊາເທວະດາ (devapūjā), ຄວາມຜູກໄມຕີ (saṅgatikaraṇa) ແລະຄວາມໃຫ້ (dāna). ເປັນ yajati, yajanti.

---

Kammani ‘‘yamhī’’ti vattate.

ໃນກຳມະວາຈົກ ບົດວ່າ “yamhi” ຕາມມາ.

---

485. Yajassādissi.

໔໘໕. 物理ການແປງອັກສອນຕົ້ນຂອງ ຍະຊະ (yaja) ເປັນ ອິ (i).

---

Yajaiccetassa dhātussa ādissa yakārassa ikārādeso hoti yappaccaye pare, saralopo. Ijjate mayā buddho. Tathā yajatu, ijjataṃ. Yaje, ijjetha. Yaji, ijjittha. Yajissati, ijjissate. Yajissa, ijjissatha iccādi.

ມີການແປງ ຍະອັກສອນ (y) ທີ່ເປັນຕົ້ນຂອງ ຍະຊະ (yaja) ທາດນີ້ ເປັນ ອິອັກສອນ (i) ເມື່ອມີ ຍະປັດໄຈ (ya) ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ແລ້ວລຶບສະຫຼະ. ເປັນ ijjate (ເຊັ່ນ ijjate mayā buddho - ພຣະພຸດທະເຈົ້າ ອັນຂ້າພະເຈົ້າບູຊາຢູ່). ເຊັ່ນດຽວກັນ ເປັນ yajatu, ijjataṃ. yaje, ijjetha. yaji, ijjittha. yajissati, ijjissate. yajissa, ijjissatha ເປັນຕົ້ນ.

---

Vada viyattiyaṃ vācāyaṃ, tyādyuppatti, appaccayo ca.

ວະທະ ທາດ (vada) ໃນຄວາມກ່າວວາຈາອັນແຈ່ມແຈ້ງ (viyatti vācā), ມີການລົງວິພັດມີ ti ເປັນຕົ້ນ ແລະລົງ ອະປັດໄຈ (a).

---

‘‘Vā’’ti vattate.

ບົດວ່າ “vā” ຕາມມາ.

---

486. Vadassa vajjaṃ.

໔໘໖. ການແປງ ວະທະ (vada) ເປັນ vajja.

---

Vadaiccetassa dhātussa sabbassa vajjādeso hoti vā sabbāsu vibhattīsu. Vibhatyādhikārattā cettha sabbāsūti atthato siddhaṃ.

ມີການແປງ ວະທະ (vada) ທາດນີ້ທັງໝົດ ເປັນ vajja ແດ່ ໃນວິພັດທັງປວງ. ແລະເພາະມີການກຳນົດວິພັດເປັນປະທານໃນທີ່ນີ້ ຄຳວ່າ “sabbāsu” (ທັງປວງ) ຈຶ່ງສຳເລັດໄດ້ໂດຍອັດ.

---

‘‘Vā’’ti vattate.

ບົດວ່າ “vā” ຕາມມາ.

---

487. Lopañcettamakāro.

໔໘໗. ແລະມີການລຶບ ແລະແປງ ອະອັກສອນ ເປັນ ເອ (e).

---

Bhūvādito paro appaccayo ettamāpajjate, lopañca vā. Vikaraṇakāriyavidhippakaraṇato cettha akāroti appaccayo gayhati.

ອະປັດໄຈ (a) ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກທາດມີ ພູ (bhū) ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນ ເອ (e) ແລະມີການລຶບບາງເທື່ອ. ແລະເພາະເປັນປະກອນວ່າດ້ວຍວິທີການຈັດການວິກະຣະນະ, ອະອັກສອນ (akāro) ໃນທີ່ນີ້ ຈຶ່ງຖືເອົາ ອະປັດໄຈ (appaccayo).

---

Bhūvādito juhotyādi-to ca appaccayo paro;

Lopamāpajjate nāñño, vavatthitavibhāsatoti.

ອະປັດໄຈ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກທາດມີ ພູ (bhū) ເປັນຕົ້ນ ແລະ ຊຸໂຫຕິ (juhoti) ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເຖິງຄວາມລຶບ, ປັດໄຈອື່ນບໍ່ເຖິງ (ຄວາມລຶບ), ເພາະເປັນວະວັດຖິຕະວິພາສາ.

---

Appaccayassa ekāro, saralopādi, vajjeti, vadeti, vadati, antimhi –

ອະປັດໄຈ ແປງເປັນ ເອ (e), ມີການລຶບສະຫຼະເປັນຕົ້ນ ເປັນ vajjeti, vadeti, vadati. ເມື່ອຢູ່ເບື້ອງໜ້າ anti ວິພັດ —

---

488. Kvaci [Pg.292] dhātuvibhattippaccayānaṃ dīghaviparītādesalopāgamā ca.

໔໘໘. ມີການທີຄະ, ຣັດສະ (ວິປະຣີຕະ), ແປງ, ລຶບ ແລະລົງອາຄົມ ແກ່ທາດ, ວິພັດ ແລະປັດໄຈທັງຫຼາຍແດ່.

---

Idha dhātvādhikāre ākhyāte, kitake ca avihitalakkhaṇesu payogesu kvaci dhātūnaṃ, tyādivibhattīnaṃ, dhātuvihitappaccayānañca dīghatabbiparītaādesalopāgamaiccetāni kāriyāni jinavacanānurūpato bhavanti. Tattha –

ໃນທີ່ນີ້ ພາຍໃຕ້ສິດແຫ່ງທາດ (ທາຕວາທິການ) ໃນອາຂຽດ ແລະກິດຕະ, ໃນການໃຊ້ງານທີ່ບໍ່ມີກົດເກນກຳນົດໄວ້ໂດຍກົງ, ບາງເທື່ອ ການເຮັດທີຄະ, ຣັດສະ (ສິ່ງກົງກັນຂ້າມ), ແປງ, ລຶບ ແລະລົງອາຄົມ ເຫຼົ່ານີ້ ແກ່ທາດ, ວິພັດມີ ti ເປັນຕົ້ນ ແລະປັດໄຈທີ່ລົງຫຼັງທາດ ຍ່ອມມີຕາມສົມຄວນແກ່ພຣະພຸດທະພົດ. ໃນບັນດາວິທີການເຫຼົ່ານັ້ນ —

---

Nāmhi rasso kiyādīnaṃ, saṃyoge caññadhātunaṃ;

Āyūnaṃ vā vibhattīnaṃ, mhā, ssāntassa ca rassatā.

ມີການເຮັດໃຫ້ຣັດສະ ແກ່ທາດມີ ກີ (kī) ເປັນຕົ້ນ ເມື່ອຢູ່ເບື້ອງໜ້າ nā ປັດໄຈ, ແລະແກ່ທາດອື່ນໆ ເມື່ອຢູ່ເບື້ອງໜ້າພະຍັນຊະນະສັງໂຍກ; ແລະມີການເຮັດໃຫ້ຣັດສະ ແກ່ສະຫຼະ ອາ (ā) ແລະ ອູ (ū), ຫຼືແກ່ສະຫຼະຂອງວິພັດ, ແລະແກ່ mhā ແລະ ssa ວິພັດ.

---

Gamito cchassa ñcho vāssa, gamissajjatanimhi gā;

Ucāgamo vā tthamhesu, dhātūnaṃ yamhi dīghatā.

ມີການແປງ ccha ຂອງ ຄະມຸ (gamu) ທາດ ເປັນ ñcha ແດ່, ແປງ ຄະມຸ ທາດ ເປັນ gā ໃນອັດຊະຕະນີ; ມີການລົງ uca ອາຄົມ ແດ່ ເມື່ອຢູ່ເບື້ອງໜ້າ ttha ແລະ mha ວິພັດ, ແລະມີການທີຄະສະຫຼະຂອງທາດ ເມື່ອຢູ່ເບື້ອງໜ້າ ya ປັດໄຈ.

---

Eyyeyyāseyyāmettañca, vā ssessettañca pāpuṇe;

Okārā attamittañca, ātthā papponti vā tthathe.

eyya, eyyāsi, eyyāmi ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນ ເອ (e); ແລະ ssa ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນ ເອ (e) ແດ່; ໂອ (o) ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນ ອະ (a) ແລະ ອິ (i); ແລະ ອາ (ā) ກັບ ຖະ (tha) ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນ ttha ແລະ the ແດ່.

---

Tathā brūtoti antīnaṃ, au vāha ca dhātuyā;

Parokkhāya vibhattimhi, anabbhāsassa dīghatā.

ເຊັ່ນດຽວກັນ, ti ແລະ anti ວິພັດ ຂອງ ພຣູ (brū) ທາດ ຍ່ອມແປງເປັນ āha ແລະ āhu; ແລະແກ່ ວະຫະ (vaha) ທາດ, ໃນປະຣົກຂາວິພັດ, ມີການທີຄະສະຫຼະຂອງທາດທີ່ບໍ່ມີການຊ້ອນ (ອະນັບພາສະ).

---

Saṃyoganto akārettha, vibhattippaccayādi tu;

Lopa māpajjate nicca-mekārokārato paroti.

ອະອັກສອນ ທີ່ເປັນຕົ້ນຂອງວິພັດ ແລະປັດໄຈ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງພະຍັນຊະນະສັງໂຍກ, ຫຼືຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ເອ (e) ແລະ ໂອ (o) ຍ່ອມເຖິງຄວາມລຶບສະເໝີ.

---

Ekārato parassa antiakārassa lopo, vajjenti, vadenti, vadanti. Vajjesi, vadesi, vadasi, vajjetha, vadetha, vadatha. Vajjemi, vajjāmi, vademi, vadāmi, vajjema, vadema, vajjāma, vadāma.

ມີການລຶບ ອະອັກສອນ ຂອງ anti ວິພັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ເອ (e) ເປັນ vajjenti, vadenti, vadanti. ເປັນ vajjesi, vadesi, vadasi, vajjetha, vadetha, vadatha. ເປັນ vajjemi, vajjāmi, vademi, vadāmi, vajjema, vadema, vajjāma, vadāma.

---

Kammani vajjīyati, vajjīyanti. Vajjati, vajjanti. Vadīyati vā. Vajjetu, vadetu, vadatu. Vajje, vajjeyya, vade, vadeyya, vajjeyyuṃ, vadeyyuṃ. Vajjeyyāsi, vajjesi, vadeyyāsi. Avadi, vadi, vadiṃsu. Vadissati, vadissanti. Avadissa iccādi.

ໃນກຳມະວາຈົກ ເປັນ vajjīyati, vajjīyanti, vajjati, vajjanti, ຫຼື vadīyati. (ໃນປັນຈະມີ) ເປັນ vajjetu, vadetu, vadatu. (ໃນສັດຕະມີ) ເປັນ vajje, vajjeyya, vade, vadeyya, vajjeyyuṃ, vadeyyuṃ, vajjeyyāsi, vajjesi, vadeyyāsi. (ໃນອັດຊະຕະນີ) ເປັນ avadi, vadi, vadiṃsu. (ໃນພະວິສສັນຕີ) ເປັນ vadissati, vadissanti. (ໃນກາລາຕິປັດຕິ) ເປັນ avadissa ເປັນຕົ້ນ.

---

Kamu [Pg.293] padavikkhepe, appaccaye kate ‘‘kvacādivaṇṇānamekassarānaṃ dvebhāvo’’ti dvittaṃ, kavaggassa cavaggo.

ຄະມຸ ທາດ (kamu) ໃນຄວາມກ້າວທ້າວ (padavikkhepa), ເມື່ອລົງ ອະປັດໄຈ ແລ້ວ, ດ້ວຍສູດວ່າ “kvacādivaṇṇānamekassarānaṃ dvebhāvo” ມີການຊ້ອນ (ທະວິດພະວະ), ແລະແປງພະຍັນຊະນະ ກະວັກ ເປັນ ຈະວັກ.

---

Abbhāsaggahaṇamantaggahaṇaṃ, vāggahaṇañca vattate.

ບົດວ່າ “abbhāsa”, ບົດວ່າ “anta” ແລະບົດວ່າ “vā” ຕາມມາ.

---

489. Niggahītañca.

໔໘໙. ແລະ ນິກຄະຫິດ (niggahīta).

---

Abbhāsante niggahītañcāgamo hoti vā. Vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo, tena kamādīnamevetaṃ. Caṅkamati, caṅkamanti iccādi. Kamati, kamanti iccādi.

ມີການລົງ ນິກຄະຫິດອາຄົມ ທີ່ສຸດຂອງອັບພາສ (ພະຍາງຊ້ອນ) ແດ່. ສັບວ່າ vā ນີ້ ມີອັດຈະເພາະ (ວະວັດຖິຕະວິພາສາ), ເພາະສະນັ້ນ ວິທີນີ້ຈຶ່ງມີສະເພາະແກ່ທາດມີ ຄະມຸ (kamu) ເປັນຕົ້ນ. ເປັນ caṅkamati, caṅkamanti ເປັນຕົ້ນ. ເປັນ kamati, kamanti ເປັນຕົ້ນ.

---

Cala kampane, cañcalati, calati.

ຈະລະ ທາດ (cala) ໃນຄວາມຫວັ່ນໄຫວ (kampane), ເປັນ cañcalati, calati.

---

Cala dalane, daddallati.

ຈະລະ ທາດ (cala) ໃນຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ (dalane), ເປັນ daddallati.

---

Jhecintāyaṃ, appaccaye ‘‘o, sare, e’’ti ca adhikicca ‘‘te āvāyā’’ti yogavibhāgena akāritepi ekārassa āyādeso, jhāyati, jhāyanti iccādi, visesavidhānaṃ.

ເຊ (jhe) ທາດ ໃນຄວາມຄິດ (cintā), ເມື່ອລົງ ອະປັດໄຈ, ພາຍໃຕ້ສິດແຫ່ງສູດ “o, sare, e” ເປັນຕົ້ນ, ດ້ວຍການແບ່ງສູດ “te āvāyā”, ເຖິງແມ່ນວ່າບໍ່ແມ່ນໃນເຫດຸກະລິຍາ (ອະກາຣิຕະ) ກໍມີການແປງ ເອ (e) ເປັນ āya ເປັນ jhāyati, jhāyanti ເປັນຕົ້ນ, ນີ້ເປັນວິທີການພິເສດ.

---

Avuddhikabhūvādinayo.

ແນວທາງຂອງພູວາທິທາດ ທີ່ບໍ່ມີການວຸດທິ (ອະວຸດທິກະພູວາທິນະຍະ).

---

Tuda byathane, tyādyuppatti appaccayo, ‘‘aññesu cā’’ti etthānuvattita vāggahaṇena tudādīnaṃ vuddhiabhāvova viseso, tudati, tudanti. Tudasi, tudatha. Tudāmi, tudāma.

ຕຸທະ ທາດ (tuda) ໃນຄວາມບຽດບຽນ (byathane), ມີການລົງວິພັດມີ ti ເປັນຕົ້ນ ແລະລົງ ອະປັດໄຈ, ເພາະມີການຕາມມາຂອງບົດວ່າ vā ໃນສູດ “aññesu ca” ຄວາມບໍ່ມີວຸດທິຂອງທາດມີ ຕຸທະ (tuda) ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງເປັນຂໍ້ພິເສດ, ເປັນ tudati, tudanti. tudasi, tudatha. tudāmi, tudāma.

---

Kamme ‘‘tassa cavagga’’iccādinā sadakārassa yappaccayassa jakāro dvittaṃ, tujjate, tujjante. Tujjati, tujjanti, tujjare vā. Tathā tudatu, tudantu. Tude, tudeyya, tudeyyuṃ. Atudi, tudiṃsu. Atudi, atudittha. Atudiṃ, atudimha. Atujjittha, atujji. Tudissati. Atudissa iccādi.

ໃນກຳມະວາຈົກ ດ້ວຍສູດວ່າ “tassa cavagga” ເປັນຕົ້ນ ມີການແປງ ທະອັກສອນ (d) ກັບ ຍະປັດໄຈ (ya) ເປັນ ຈະວັກ (j) ແລ້ວຊ້ອນ ເປັນ tujjate, tujjante. tujjati, tujjanti, ຫຼື tujjare. ເຊັ່ນດຽວກັນ (ໃນປັນຈະມີ) ເປັນ tudatu, tudantu. (ໃນສັດຕະມີ) ເປັນ tude, tudeyya, tudeyyuṃ. (ໃນອັດຊະຕະນີ) ເປັນ atudi, tudiṃsu. atudi, atudittha. atudiṃ, atudimha. atujjittha, atujji. (ໃນພະວິສສັນຕີ) ເປັນ tudissati. (ໃນກາລາຕິປັດຕິ) ເປັນ atudissa ເປັນຕົ້ນ.

---

Visa pavesane papubbo, so gāmaṃ pavisati, pavisanti. Pavisasi, pavisatha. Pavisāmi, pavisāma.

ວິສະ ທາດ (visa) ໃນຄວາມເຂົ້າໄປ (pavesana) ມີ pa ເປັນບົດໜ້າ (papubbo), ເປັນ so gāmaṃ pavisati (ເຂົາເຂົ້າໄປສູ່ບ້ານ), pavisanti. pavisasi, pavisatha. pavisāmi, pavisāma.

---

Kamme [Pg.294] pavisiyyate, pavisiyyante. Pavisiyyati, pavisiyyanti. Pavissate vā. Tathā pavisatu, pavisantu. Paviseyya. Pāvisi, pavisi, pāvekkhi pathaviṃ, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā ajjatanimhi visassa vekkhādeso ca. Pāvisiṃsu, pavisiṃsu.

ໃນກຳມະວາຈົກ ເປັນ pavisiyyate, pavisiyyante. pavisiyyati, pavisiyyanti. ຫຼື pavissate. ເຊັ່ນດຽວກັນ (ໃນປັນຈະມີ) ເປັນ pavisatu, pavisantu. (ໃນສັດຕະມີ) ເປັນ paviseyya. (ໃນອັດຊະຕະນີ) ເປັນ pāvisi, pavisi, pāvekkhi (ເຊັ່ນ pāvekkhi pathaviṃ - ໄດ້ເຂົ້າໄປສູ່ແຜ່ນດິນ), ດ້ວຍສູດວ່າ “kvaci dhātū” ເປັນຕົ້ນ ມີການແປງ ວິສະ (visa) ເປັນ vekkha ໃນອັດຊະຕະນີວິພັດແດ່. ເປັນ pāvisiṃsu, pavisiṃsu.

---

Kamme pāvisīyittha, pavisīyittha, pāvisīyi, pavisīyi. Pavisissati, pavisissanti. Pavisīyissate, pavisissate. Pāvisissa. Pāvisīyissa iccādi.

ໃນກຳມະວາຈົກ ເປັນ pāvisīyittha, pavisīyittha, pāvisīyi, pavisīyi. (ໃນພະວິສສັນຕີ) ເປັນ pavisissati, pavisissanti. (ໃນກຳມະພະວິສສັນຕີ) ເປັນ pavisīyissate, pavisissate. (ໃນກາລາຕິປັດຕິ) ເປັນ pāvisissa, pāvisīyissa ເປັນຕົ້ນ.

---

Nuda khepe, nudati, nudanti.

ນຸທະ ທາດ (nuda) ໃນຄວາມຂັບໄລ່/ຂວ້າງຖິ້ມ (khepa), ເປັນ nudati, nudanti.

---

Disa atisajjane, uddisati, uddisanti.

ທິສະ ທາດ (disa) ໃນຄວາມສະແດງ/ມອບໃຫ້ (atisajjana), (ມີ ud ເປັນບົດໜ້າ) ເປັນ uddisati, uddisanti.

---

Likha lekhane, likhati, likhanti.

ລິຂະ ທາດ (likha) ໃນຄວາມຂຽນ (lekhana), ເປັນ likhati, likhanti.

---

Phusa samphasse, phusati, phusanti iccādi.

ຜຸສະ ທາດ (phusa) ໃນຄວາມຖືກຕ້ອງ/ສຳຜັດ (samphassa), ເປັນ phusati, phusanti ເປັນຕົ້ນ.

---

Tudādinayo.

ແນວທາງຂອງຕຸທາທິທາດ (ຕຸທາທິນະຍະ).

---

Hū, bhū sattāyaṃ, tyādyuppatti ‘‘bhūvādito a’’iti appaccayo, ‘‘vā’’ti adhikicca ‘‘lopañcettamakāro’’ti bhūvādito parassa appaccayassa lopo, ‘‘aññesu cā’’ti vuddhi. So hoti, te honti, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā parasarassa lopo. Hosi, hotha. Homi, homa. Bhāve hūyate.

ຫູ (hū) ແລະ ພູ (bhū) ທາດ ໃນຄວາມມີຄວາມເປັນ (sattā), ມີການລົງວິພັດມີ ti ເປັນຕົ້ນ, ລົງ ອະປັດໄຈ ດ້ວຍສູດ “bhūvādito a”, ພາຍໃຕ້ສິດແຫ່ງບົດວ່າ vā, ດ້ວຍສູດ “lopañcettamakāro” ມີການລຶບ ອະປັດໄຈ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກພູວາທິທາດ, ມີການວຸດທິ ດ້ວຍສູດ “aññesu ca”. ເປັນ so hoti, te honti, ມີການລຶບສະຫຼະຫຼັງ ດ້ວຍສູດວ່າ “kvaci dhātū” ເປັນຕົ້ນ. ເປັນ hosi, hotha. homi, homa. ໃນພາວະວາຈົກ ເປັນ hūyate.

---

Tathā hotu, hontu. Hohi, anakāraparattā hilopo na bhavati, hotha. Homi, homa. Bhāve hūyataṃ.

ເຊັ່ນດຽວກັນ (ໃນປັນຈະມີ) ເປັນ hotu, hontu. ເປັນ hohi, ເພາະບໍ່ມີ ອະອັກສອນ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ຈຶ່ງບໍ່ມີການລຶບ hi ວິພັດ, ເປັນ hotha. homi, homa. ໃນພາວະວາຈົກ ເປັນ hūyataṃ.

---

Sattamiyaṃ saralopādi, heyya, heyyuṃ. Heyyāsi, heyyātha. Heyyāmi, heyyāma. Heyyaṃ vā. Bhāve hūyetha.

ໃນສັດຕະມີວິພັດ ມີການລຶບສະຫຼະເປັນຕົ້ນ ເປັນ heyya, heyyuṃ. heyyāsi, heyyātha. heyyāmi, heyyāma. ຫຼື heyyaṃ. ໃນພາວະວາຈົກ ເປັນ hūyetha.

---

Hiyyattaniyaṃ [Pg.295] appaccayalope ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā hūdhātussa ūkārassa uvādeso. Ahuvā, ahuvu, ahuvū. Ahuva, ahuvo, ahuvattha. Ahuvaṃ, ahuvamha. Ahuvattha, ahuvatthuṃ. Ahuvase, ahuvavhaṃ. Ahuviṃ, ahuvamhase. Bhāve ahūyattha.

In ຫິຍັດຕະນີ ເມື່ອລຶບ ອະປັດໄຈ ແລ້ວ, ດ້ວຍສູດວ່າ “kvaci dhātū” ເປັນຕົ້ນ ມີການແປງ ອູອັກສອນ (ū) ຂອງ ຫູ (hū) ທາດ ເປັນ uva. ເປັນ ahuvā, ahuvu, ahuvū. ahuva, ahuvo, ahuvattha. ahuvaṃ, ahuvamha. ahuvattha, ahuvatthuṃ. ahuvase, ahuvavhaṃ. ahuviṃ, ahuvamhase. ໃນພາວະວາຈົກ ເປັນ ahūyattha.

---

Ajjatanimhi ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā hūto īvibhattissa lopo rassattaṃ, so ahu, lopābhāve ‘‘karassa kāsattamajjatanimhī’’ti ettha ‘‘sattamajjatanimhī’’ti yogavibhāgena sāgamo, vuddhi, ahosi, ahesuṃ, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā okārassekāro. Ahavuṃ vā. Ahosi, ahosittha. Ahosiṃ, ahuṃ, parasarassa lopo, rassattañca, ahosimha, ahumha, rassattaṃ. Bhāve ahūyittha.

ໃນອັດຊະຕະນີ ດ້ວຍສູດວ່າ “kvaci dhātū” ເປັນຕົ້ນ ມີການລຶບ ອີວິພັດ (ī) ຫຼັງຈາກ ຫູ (hū) ທາດ ແລະເຮັດໃຫ້ເປັນຣັດສະ ເປັນ ahu. ເມື່ອບໍ່ມີການລຶບ, ດ້ວຍການແບ່ງສູດ “karassa kāsattamajjatanimhī” ເປັນ “sattamajjatanimhī” ມີການລົງ ສະອາຄົມ (sāgamo) ແລະວຸດທິ ເປັນ ahosi, ahesuṃ, ມີການແປງ ໂອ (o) ເປັນ ເອ (e) ດ້ວຍສູດວ່າ “kvaci dhātū” ເປັນຕົ້ນ. ຫຼືເປັນ ahavuṃ. ເປັນ ahosi, ahosittha. ເປັນ ahosiṃ, ahuṃ (ມີການລຶບສະຫຼະຫຼັງ ແລະເຮັດໃຫ້ເປັນຣັດສະ), ahosimha, ahumha (ມີການເຮັດໃຫ້ເປັນຣັດສະ). ໃນພາວະວາຈົກ ເປັນ ahūyittha.

---

‘‘Hi lopaṃ vā’’ti ito ‘‘lopo, vā’’ti ca vattate.

ຈາກສູດວ່າ “hi lopaṃ vā” ເປັນຕົ້ນ, ບົດວ່າ “lopo” ແລະ “vā” ຕາມມາ.

---

490. Hotissare’hohe bhavissantimhi ssassa ca.

໔໙໐. ມີການແປງ hoti ເປັນ ho ແລະ he ເມື່ອຢູ່ເບື້ອງໜ້າສະຫຼະ, ແລະ (ມີການແປງ) ssa ໃນພະວິສສັນຕີ ແດ່.

---

Hūiccetassa dhātussa saro eha oha ettamāpajjate bhavissantimhi vibhattimhi, ssassa ca lopo hoti vā. Ikārāgamo, saralopādi.

ສະຫຼະຂອງຫູທາດນີ້ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນ ເອຫະ, ໂອຫະ ແລະ ເອ ໃນພະວິສສັນຕີວິພັດ, ແລະການລົບ ສສະ ຍ່ອມມີບາງ. ການລົງ ອິກາຣາຄົມ, ການລົບສະຫຼະ ເປັນຕົ້ນ.

---

Hehiti, hehinti. Hehisi, hehitha. Hehāmi, hehāma. Lopābhāve – hehissati, hehissanti. Hehissasi, hehissatha. Hehissāmi, hehissāma. Ohādese – hohiti, hohinti. Hohisi, hohitha. Hohāmi, hohāma. Tathā hohissati, hohissanti. Hohissasi, hohissatha. Hohissāmi, hohissāma. Ekārādese – heti, henti. Hesi, hetha. Hemi[Pg.296], hema. Hessati, hessanti. Hessasi, hessatha. Hessāmi, hessāma. Bhāve hūyissate.

ເຫຫິຕິ, ເຫຫິນຕິ. ເຫຫິສິ, ເຫຫິຖະ. ເຫຫາມິ, ເຫຫາມະ. ໃນເພາະຄວາມບໍ່ມີການລົບ (ສສະ) – ເຫຫິສສະຕິ, ເຫຫິສສັນຕິ. ເຫຫິສສະສິ, ເຫຫິສສະຖະ. ເຫຫິສສາມິ, ເຫຫິສສາມະ. ໃນເພາະການແປງເປັນ ໂອຫະ – ໂຫຫິຕິ, ໂຫຫິນຕິ. ໂຫຫິສິ, ໂຫຫິຖະ. ໂຫຫາມິ, ໂຫຫາມະ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ໂຫຫິສສະຕິ, ໂຫຫິສສັນຕິ. ໂຫຫິສສະສິ, ໂຫຫິສສະຖະ. ໂຫຫິສສາມິ, ໂຫຫິສສາມະ. ໃນເພາະການແປງເປັນ ເອ – ເຫຕິ, ເຫນຕິ. ເຫສິ, ເຫຖະ. ເຫມິ, ເຫມະ. ເຫສສະຕິ, ເຫສສັນຕິ. ເຫສສະສິ, ເຫສສະຖະ. ເຫສສາມິ, ເຫສສາມະ. ໃນພາວະວາຈົກ ເປັນ ຮູຍິສສະເຕ.

---

Kālātipattiyaṃ ahavissa, ahavissaṃsu. Ahuyissatha iccādi.

ໃນກາລາຕິປັດຕິວິພັດ ເປັນ ອະຫະວິສສະ, ອະຫະວິສສັງສຸ. ອະຫຸຍິສສະຖະ ເປັນຕົ້ນ.

---

Hū, bhū sattāyaṃ, bhū itīdha anupubbo, tyādyuppatti appaccayassa lopavuddhiyo, anubhoti, anubhonti. Anubhosi, anubhotha. Anubhomi, anubhoma.

ຫູ, ພູ ທາດ ໃນຄວາມມີ ຄວາມເປັນ, ໃນທີ່ນີ້ ມີ ພູ ທາດ ຢູ່ຫຼັງ ອະນຸ ອຸປະສັກ, ການລົງ ຕິ ວິພັດ ເປັນຕົ້ນ, ການລົບ ອະ ປັດໄຈ ແລະ ການວຸດທິ, ເປັນ ອະນຸໂພຕິ, ອະນຸໂພນຕິ. ອະນຸໂພສິ, ອະນຸໂພຖະ. ອະນຸໂພມິ, ອະນຸໂພມະ.

---

Kamme anubhūyati, anubhūyanti. Tathā anubhotu, anubhontu. Anubhohi, anubhotha. Anubhomi, anubhoma. Anubhūyatu, anubhūyantu. Anubhave, anubhaveyya. Anubhūyeyya. Anubhosi, anubhavi. Anubhossati, anubhossanti. Anubhossasi, anubhossatha. Anubhossāmi, anubhossāma. Anubhavissati vā. Anubhossa, anubhavissa vā iccādi.

ໃນກັມມະວາຈົກ ເປັນ ອະນຸພູຍະຕິ, ອະນຸພູຍັນຕິ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ອະນຸໂພຕຸ, ອະນຸໂພນຕຸ. ອະນຸໂພຫິ, ອະນຸໂພຖະ. ອະນຸໂພມິ, ອະນຸໂພມະ. ອະນຸພູຍະຕຸ, ອະນຸພູຍັນຕຸ. ອະນຸພະເວ, ອະນຸພະເວຍຍະ. ອະນຸພູຍຽຍຍະ. ອະນຸໂພສິ, ອະນຸພະວິ. ອະນຸໂພສສະຕິ, ອະນຸໂພສສັນຕິ. ອະນຸໂພສສະສິ, ອະນຸໂພສສະຖະ. ອະນຸໂພສສາມິ, ອະນຸໂພສສາມະ. ຫຼື ອະນຸພະວິສສະຕິ. ອະນຸໂພສສະ, ຫຼື ອະນຸພະວິສສະ ເປັນຕົ້ນ.

---

Sī saye appaccayalopo, vuddhi ca, seti, senti. Sesi, setha. Semi, sema. Sete, sente iccādi.

ສີ ທາດ ໃນຄວາມນອນ, ການລົບ ອະ ປັດໄຈ ແລະ ການວຸດທິ, ເປັນ ເສຕິ, ເສນຕິ. ເເສສິ, ເສຖະ. ເສມິ, ເສມະ. ເສເຕ, ເສນເຕ ເປັນຕົ້ນ.

---

Appaccayalopābhāve –

ໃນເພາະຄວາມບໍ່ມີການລົບ ອະ ປັດໄຈ –

---

‘‘Sare’’ti vattate, dhātuggahaṇañca.

ບົດວ່າ “ສເຣ” ແລະ ບົດວ່າ “ທາຕຸ” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

491. E aya.

໔໙໑. (ສູດ) ເອ ອະຍະ.

---

Ekārassa dhātvantassa sare pare ayādeso hoti, saralopādi. Sayati, sayanti. Sayasi, sayatha. Sayāmi, sayāma.

ການແປງ ເອ ອັກສອນ ທີ່ສຸດຂອງທາດ ເປັນ ອະຍະ ຍ່ອມມີ ໃນເພາະສະຫຼະຫຼັງ, ການລົບສະຫຼະ ເປັນຕົ້ນ. ສະຍະຕິ, ສະຍັນຕິ. ສະຍະສິ, ສະຍະຖະ. ສະຍາມິ, ສະຍາມະ.

---

Kamme [Pg.297] atipubbo, ‘‘kvaci dhātvā’’dinā yamhi rassasarassa dhātvantassa dīgho, atisīyate, atisīyante. Atisīyati, atisīyanti. Bhāve sīyate.

ໃນກັມມະວາຈົກ ມີ ອະຕິ ອຸປະສັກຢູ່ໜ້າ, ດ້ວຍສູດ “ກວຈິ ທາຕຸ...” ເປັນຕົ້ນ, ເມື່ອມີ ຍະ ປັດໄຈ, ການເຮັດສະຫຼະສັ້ນ ທີ່ສຸດຂອງທາດ ໃຫ້ເປັນສະຫຼະຍາວ, ເປັນ ອະຕິສີຍະເຕ, ອະຕິສີຍັນເຕ. ອະຕິສີຍະຕິ, ອະຕິສີຍັນຕິ. ໃນພາວະວາຈົກ ເປັນ ສີຍະເຕ.

---

Tathā setu, sentu. Sehi, setha. Semi, sema. Sayatu, sayantu. Saya, sayāhi, sayatha. Sayāmi, sayāma. Sayataṃ, sayantaṃ. Sayassu, sayavho. Saye, sayāmase. Atisīyataṃ, atisīyantaṃ. Atisīyatu, atisīyantu. Bhāve sīyataṃ.

ເຊັ່ນດຽວກັນ ເສຕຸ, ເສນຕຸ. ເສຫິ, ເສຖະ. ເສມິ, ເສມະ. ສະຍະຕຸ, ສະຍັນຕຸ. ສະຍະ, ສະຍາຫິ, ສະຍະຖະ. ສະຍາມິ, ສະຍາມະ. ສະຍະຕັງ, ສະຍັນຕັງ. ສະຍັສສຸ, ສະຍັວໂຫ. ສະເຍ, ສະຍາມະເສ. ອະຕິສີຍະຕັງ, ອະຕິສີຍັນຕັງ. ອະຕິສີຍະຕຸ, ອະຕິສີຍັນຕຸ. ໃນພາວະວາຈົກ ເປັນ ສີຍະຕັງ.

---

Saye, sayeyya, sayeyyuṃ. Atisīyeyya. Bhāve sīyetha.

ສະເຍ, ສະເຍຍຍະ, ສະເຍຍຍຸງ. ອະຕິສີເຍຍຍະ. ໃນພາວະວາຈົກ ເປັນ ສີເຍຖະ.

---

Asayi, sayi, asayiṃsu, sayiṃsu, asayuṃ. Sāgame atisesi, atisesuṃ. Kamme accasīyittha, accasīyi, atisīyi. Bhāve sīyittha.

ອະສະຍິ, ສະຍິ, ອະສະຍິງສຸ, ສະຍິງສຸ, ອະສະຍຸງ. ເມື່ອມີການລົງ ສະ ອາຄົມ ເປັນ ອະຕິເສສິ, ອະຕິເສສຸງ. ໃນກັມມະວາຈົກ ເປັນ ອັຈຈະສີຍິຕຖະ, ອັຈຈະສີຍິ, ອະຕິສີຍິ. ໃນພາວະວາຈົກ ເປັນ ສີຍິຕຖະ.

---

Sayissati, sayissanti. Ikārāgamābhāve sessati, sessanti. Kamme atisīyissatha, atisīyissati. Bhāve sīyissate.

ສະຍິສສະຕິ, ສະຍິສສັນຕິ. ໃນເພາະຄວາມບໍ່ມີ ອິກາຣາຄົມ ເປັນ ເສສສະຕິ, ເສສສັນຕິ. ໃນກັມມະວາຈົກ ເປັນ ອະຕິສີຍິສສະຖະ, ອະຕິສີຍິສສະຕິ. ໃນພາວະວາຈົກ ເປັນ ສີຍິສສະເຕ.

---

Asayissā, asayissaṃsu. Kamme accasīyissatha iccādi.

ອະສະຍິສສາ, ອະສະຍິສສັງສຸ. ໃນກັມມະວາຈົກ ເປັນ ອັຈຈະສີຍິສສະຖະ ເປັນຕົ້ນ.

---

Nī pāpuṇane, dvikammakoyaṃ, ajaṃ gāmaṃ neti, nenti. Nesi, netha. Nemi, nema. Lopābhāve nayati, nayanti iccādi. Kamme nīyate gāmaṃ ajo devadattena, nīyare, nīyante. Nīyati, nīyanti.

ນີ ທາດ ໃນຄວາມເຖິງ, ທາດນີ້ມີກັມສອງ, ເຊັ່ນ ອະຊັງ ຄາມັງ ເນຕິ (ນຳແບ້ໄປສູ່ບ້ານ), ເນນຕິ. ເນສິ, ເນຖະ. ເນມິ, ເນມະ. ໃນເພາະຄວາມບໍ່ມີການລົບ (ອະ ປັດໄຈ) ເປັນ ນະຍະຕິ, ນະຍັນຕິ ເປັນຕົ້ນ. ໃນກັມມະວາຈົກ ເປັນ ນີຍະເຕ ຄາມັງ ອະໂຊ ເທວະທັຕເຕນະ (ແບ້ອັນນາຍເທວະທັດນຳໄປສູ່ບ້ານ), ນີຍະເຣ, ນີຍັນເຕ. ນີຍະຕິ, ນີຍັນຕິ.

---

Tathā netu, nayatu. Nīyataṃ, nīyantaṃ. Naye, nayeyya. Nīyetha, nīyeyya. Anayi, nayi, anayiṃsu, nayiṃsu. Vinesi, vinesuṃ. Anīyittha, nīyittha. Nayissati[Pg.298], nessati. Nayissate, nīyissate, nīyissati. Anayissa, anīyissa iccādi.

ເຊັ່ນດຽວກັນ ເນຕຸ, ນະຍະຕຸ. ນີຍະຕັງ, ນີຍັນຕັງ. ນະເຍ, ນະເຍຍຍະ. ນີເຍຖະ, ນີເຍຍຍະ. ອະນະຍິ, ນະຍິ, ອະນະຍິງສຸ, ນະຍິງສຸ. ວິເນສິ, ວິເນສຸງ. ອະນີຍິຕຖະ, ນີຍິຕຖະ. ນະຍິສສະຕິ, ເນສສະຕິ. ນະຍິສສະເຕ, ນີຍິສສະເຕ, ນີຍິສສະຕິ. ອະນະຍິສສະ, ອະນີຍິສສະ ເປັນຕົ້ນ.

---

Ṭhā gatinivattimhi, ‘‘vā’’ti vattate.

ຖາ ທາດ ໃນຄວາມຢຸດການໄປ (ການຢືນ, ການຕັ້ງຢູ່), ບົດວ່າ “ວາ” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

492. Ṭhā tiṭṭho.

໔໙໒. (ສູດ) ຖາ ຕິຕໂຖ.

---

Ṭhāiccetassa dhātussa tiṭṭhādeso hoti vā. Vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo, appaccayalopo. Tiṭṭhati, tiṭṭhanti. Ṭhāti, ṭhanti. Lopābhāve ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā ṭhāto hakārāgamo ca rassattaṃ, saṃpubbo saṇṭhahati, saṇṭhahanti. Ette adhiṭṭheti, adhiṭṭhenti.

ການແປງ ຖາ ທາດນີ້ ເປັນ ຕິຕຖະ ຍ່ອມມີບາງ. ບົດວ່າ “ວາ” ນີ້ ມີປະໂຫຍດໃນການກຳນົດແນ່ນອນ, ການລົບ ອະ ປັດໄຈ. ຕິຕຖະຕິ, ຕິຕຖັນຕິ. ຖາຕິ, ຖັນຕິ. ໃນເພາະຄວາມບໍ່ມີການລົບ (ອະ ປັດໄຈ) ດ້ວຍສູດ “ກວຈິ ທາຕຸ...” ເປັນຕົ້ນ, ມີການລົງ ຫະ ອາຄົມ ຫຼັງຈາກ ຖາ ທາດ ແລະ ເຮັດໃຫ້ເປັນສະຫຼະສັ້ນ, ເມື່ອມີ ສັງ ອຸປະສັກຢູ່ໜ້າ ເປັນ ສັນຖະຫະຕິ, ສັນຖະຫັນຕິ. ໃນເພາະການແປງເປັນ ເອ ເປັນ ອະທິຕເຖຕິ, ອະທິຕເຖນຕິ.

---

Kamme –

In passive voice –

---

493. Yamhi dādhā mā ṭhā hā pā maha mathādīnamī.

໔໙໓. (ສູດ) ຍັມຫິ ทາທາ ມາ ຖາ ຫາ ປາ ມະຫະ ມະຖາທີນັມອີ.

---

Bhāvakammavisaye yamhi paccaye pare dā dhā mā ṭhā hāpā maha matha iccevamādīnaṃ dhātūnaṃ anto īkāramāpajjate, niccatthoyamārambho. Upaṭṭhīyati, upaṭṭhīyanti. Hakārāgame rassattaṃ, īkārāgamo ca, patiṭṭhahīyati, patiṭṭhahīyanti. Bhāve ṭhīyate.

ໃນພາວະວາຈົກ ແລະ ກັມມະວາຈົກ, ເມື່ອມີ ຍະ ປັດໄຈຢູ່ຫຼັງ, ທີ່ສຸດຂອງທາດທັງຫຼາຍ ມີ ທາ, ທາ, ມາ, ຖາ, ຫາ, ປາ, ມະຫະ, ມະຖະ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນ ອີກາຣະ, ການເລີ່ມສູດນີ້ມີປະໂຫຍດແນ່ນອນ. ອຸປັຕຖີຍະຕິ, ອຸປັຕຖີຍັນຕິ. ເມື່ອມີການລົງ ຫະ ອາຄົມ, ການເຮັດໃຫ້ເປັນສະຫຼະສັ້ນ ແລະ ການລົງ ອີກາຣາຄົມ, ເປັນ ປະຕິຕຖະຫີຍະຕິ, ປະຕິຕຖະຫີຍັນຕິ. ໃນພາວະວາຈົກ ເປັນ ຖີຍະເຕ.

---

Tathā tiṭṭhatu, tiṭṭhantu. Ṭhātu, ṭhantu. Saṇṭhahatu, saṇṭhahantu. Tiṭṭhe, tiṭṭheyya. Saṇṭhe, saṇṭheyya, saṇṭheyyuṃ. Saṇṭhahe, saṇṭhaheyyuṃ. Aṭṭhāsi, aṭṭhaṃsu. Saṇṭhahi, saṇṭhahiṃsu. Pakiṭṭhissati, patiṭṭhissanti. Ṭhassati, ṭhassanti. Patiṭṭhahissati, patiṭṭhahissanti. Patiṭṭhissa, patiṭṭhissaṃsu. Patiṭṭhahissa, patiṭṭhahissaṃsu iccādi.

ເຊັ່ນດຽວກັນ ຕິຕຖະຕຸ, ຕິຕຖັນຕຸ. ຖາຕຸ, ຖັນຕຸ. ສັນຖະຫະຕຸ, ສັນຖະຫັນຕຸ. ຕິຕເຖ, ຕິຕເຖຍຍະ. ສັນເຖ, ສັນເຖຍຍະ, ສັນເຖຍຍຸງ. ສັນຖະເຫ, ສັນຖະເຫຍຍຸງ. ອັຕຖາສິ, ອັຕຖັງສຸ. ສັນຖະຫິ, ສັນຖະຫິງສຸ. ປະຕິຕຖິສສະຕິ, ປະຕິຕຖິສສັນຕິ. ຖັສສະຕິ, ຖັສສັນຕິ. ປະຕິຕຖະຫິສສະຕິ, ປະຕິຕຖະຫິສສັນຕິ. ປະຕິຕຖິສສະ, ປະຕິຕຖິສສັງສຸ. ປະຕິຕຖະຫິສສະ, ປະຕິຕຖະຫິສສັງສຸ ເປັນຕົ້ນ.

---

Pā pāne, ‘‘vā’’ti vattate.

ປາ ທາດ ໃນຄວາມດື່ມ, ບົດວ່າ “ວາ” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

494. Pā [Pg.299] pibo.

໔໙໔. (ສູດ) ປາ ປິໂພ.

---

Pāiccetassa dhātussa pibādeso hoti vā. Vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo.

ການແປງ ປາ ທາດນີ້ ເປັນ ປິພະ ຍ່ອມມີບາງ. ບົດວ່າ “ວາ” ນີ້ ມີປະໂຫຍດໃນການກຳນົດແນ່ນອນ.

---

Pibati. Pibatu. Pibeyya. ‘‘Kvaci dhātvā’’dinā bakārassa vakāro, pivati, pivanti. Pāti, pānti, panti vā. Pīyate, pīyante. Pīyati, pīyanti. Pivatu. Piveyya. Apāyi, pivi. Pivissati. Apivissa iccādi.

ປິພະຕິ. ປິພະຕຸ. ປິເພຍຍະ. ດ້ວຍສູດ “ກວຈິ ທາຕຸ...” ເປັນຕົ້ນ, ມີການແປງ ພະ ອັກສອນ ເປັນ ວະ, ເປັນ ປິວະຕິ, ປິວັນຕິ. ຫຼື ປາຕິ, ປານຕິ, ປັນຕິ. ປີຍະເຕ, ປີຍັນເຕ. ປີຍະຕິ, ປີຍັນຕິ. ປິວະຕຸ. ປິເວຍຍະ. ອະປາຍິ, ປິວິ. ປິວິສສະຕິ. ອະປິວິສສະ ເປັນຕົ້ນ.

---

Asa bhuvi, vibhattuppatti, appaccayalopo, asa itīdha –

ອະສະ ທາດ ໃນຄວາມມີ ຄວາມເປັນ, ການລົງວິພັດ, ການລົບ ອະ ປັດໄຈ, ໃນທີ່ນີ້ ມີ ອະສະ ທາດ –

---

‘‘Asasmā, antalopo’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ “ອະສັສມາ” ແລະ ບົດວ່າ “ອັນຕະໂລໂປ” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

495. Tissa tthittaṃ.

໔໙໕. (ສູດ) ຕິສສະ ຕຖິຕຕັງ.

---

Asaiccetasmā dhātumhā parassa tissa vibhattissa tthittaṃ hoti, dhātvantassa lopo ca. Atthi.

ການແປງ ຕິ ວິພັດ ທີ່ຢູ່ຫຼັງຈາກ ອະສະ ທາດນີ້ ເປັນ ຕຖິ ຍ່ອມມີ, ແລະ ການລົບທີ່ສຸດຂອງທາດ. ເປັນ ອັຕຖິ.

---

‘‘Vā’’ti vattate.

ບົດວ່າ “ວາ” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

496. Sabbatthāsassādi lopo ca.

໔໙໖. (ສູດ) ສັບພັຕຖາສັສສາທິ ໂລໂປ ຈະ.

---

Sabbattha vibhattippaccayesu ca asaiccetāya dhātuyā ādissa lopo hoti vā, vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo. Santi.

In all suffixes and inflections, the elision of the initial of asa-dhātu takes place optionally, the word 'vā' is for fixed option. Santi.

---

‘‘Asasmā, antalopo’’ti ca adhikāro.

ບົດວ່າ “ອະສັສມາ” ແລະ ບົດວ່າ “ອັນຕະໂລໂປ” ເປັນບົດກຳນົດ.

---

497. Simhi ca.

໔໙໗. (ສູດ) ສິມຫι ຈະ.

---

Asadhātussa antalopo hoti simhi vibhattimhi ca. Tvaṃ asi.

ການລົບທີ່ສຸດຂອງ ອະສະ ທາດ ຍ່ອມມີ ໃນເພາະ ສິ ວິພັດດ້ວຍ. ເປັນ ຕວັງ ອະສິ.

---

498. Thassa [Pg.300] tthattaṃ.

໔໙໘. (ສູດ) ຖັສສະ ຕຖັຕຕັງ.

---

Asaiccetāya dhātuyā parassa thassa vibhattissa tthattaṃ hoti, dhātvantassa lopo ca. Tumhe attha.

ການແປງ ຖະ ວິພັດ ທີ່ຢູ່ຫຼັງຈາກ ອະສະ ທາດນີ້ ເປັນ ຕຖະ ຍ່ອມມີ, ແລະ ການລົບທີ່ສຸດຂອງທາດ. ເປັນ ຕຸມເຫ ອັຕຖະ.

---

‘‘Vā’’ti vattate.

ບົດວ່າ “ວາ” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

499. Asasmā mimānaṃ mhimhāntalopo ca.

໔໙໙. (ສູດ) ອະສັສມາ ມิມານັງ ມຫິມຫານຕະໂລໂປ ຈະ.

---

Asaiccetāya dhātuyā parāsaṃ mi maiccetāsaṃ vibhattīnaṃ mhimhaiccete ādesā honti vā, dhātvantassa lopo ca. Amhi, amha. Asmi, asma.

ການແປງ ມິ ແລະ ມະ ວິພັດທັງຫຼາຍ ທີ່ຢູ່ຫຼັງຈາກ ອະສະ ທາດນີ້ ເປັນ ມຫິ ແລະ ມຫາ ຍ່ອມມີບາງ, ແລະ ການລົບທີ່ສຸດຂອງທາດ. ເປັນ ອັມຫິ, ອັມຫາ. ອັສມິ, ອັສມະ.

---

500. Tussa tthuttaṃ.

໕໐໐. (ສູດ) ຕຸສສະ ຕຖຸຕຕັງ.

---

Asaiccetāya dhātuyā parassa tussa vibhattissa tthuttaṃ hoti, dhātvantassa lopo ca. Atthu. Asassādilopo ca, santu. Āhi, attha. Asmi, asma.

ການແປງ ຕຸ ວິພັດ ທີ່ຢູ່ຫຼັງຈາກ ອະສະ ທາດນີ້ ເປັນ ຕຖຸ ຍ່ອມມີ, ແລະ ການລົບທີ່ສຸດຂອງທາດ. ເປັນ ອັຕຖຸ. ແລະ ການລົບຕົ້ນຂອງ ອະສະ ທາດ ເປັນ ສັນຕຸ. ອາຫິ, ອັຕຖະ. ອັສມິ, ອັສມະ.

---

Sattamiyaṃ asassādilopo, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā asato eyyaeyyuṃ vibhattīnaṃ iyāiyuñca honti. Siyā, siyuṃ.

ໃນສັດຕະມີວິພັດ ມີການລົບຕົ້ນຂອງ ອະສະ ທາດ, ດ້ວຍສູດ “ກວຈິ ທາຕຸ...” ເປັນຕົ້ນ, ການແປງ ເອຍຍະ ແລະ ເອຍຍຸງ ວິພັດ ຫຼັງຈາກ ອະສະ ທາດ ເປັນ ອິຍາ ແລະ ອິຍຸງ ຍ່ອມມີ. ເປັນ ສິຍາ, ສິຍຸງ.

---

Lopābhāve ‘‘kvaci dhātvā’’dinā asato eyyādīnaṃ sadhātvantānaṃ ssa ssu ssa ssatha ssaṃ ssāmaādesā honti.

ໃນເພາະຄວາມບໍ່ມີການລົບ (ຕົ້ນທາດ) ດ້ວຍສູດ “ກວຈິ ທາຕຸ...” ເປັນຕົ້ນ, ການແປງ ເອຍຍະ ເປັນຕົ້ນ ພ້ອມກັບທີ່ສຸດຂອງທາດ ຫຼັງຈາກ ອະສະ ທາດ ເປັນ ສສະ, ສສຸ, ສສະ, ສສະຖະ, ສສັງ, ສສາມະ ຍ່ອມມີ.

---

Evamassa vacanīyo, assu. Assa, assatha. Assaṃ, assāma.

ດ້ວຍປະການນີ້ ຄວນກ່າວວ່າ ອັສສະ, ອັສສຸ. ອັສສະ, ອັສສະຖະ. ອັສສັງ, ອັສສາມະ.

---

Ajjataniyaṃ akārāgamo, dīgho ca, āsi, āsiṃsu, āsuṃ. Āsi, āsittha. Āsiṃ, āsimha.

ໃນອັດຊະຕະນີວິພັດ ມີການລົງ ອະ ອາຄົມ ແລະ ການເຮັດໃຫ້ຍາວ, ເປັນ ອາສິ, ອາສິງສຸ, ອາສຸງ. ອາສິ, ອາສິຕຖະ. ອາສິງ, ອາສິມຫະ.

---

‘‘Vā[Pg.301], asassā’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ “ວາ” ແລະ ບົດວ່າ “ອະສັສສະ” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

501. Asabbadhātuke bhū.

໕໐໑. (ສູດ) ອະສັບພະທາຕຸເກ ພູ.

---

Asasseva dhātussa bhūādeso hoti vā asabbadhātuke. Bhavissati, bhavissanti. Abhavissa, abhavissaṃsu.

ການແປງ ອະສະ ທາດນັ້ນເອງ ເປັນ ພູ ຍ່ອມມີບາງ ໃນເພາະອະສັບພະທາຕຸກວິພັດ. ເປັນ ພະວິສສະຕິ, ພະວິສສັນຕິ. ອະພະວິສສະ, ອະພະວິສສັງສຸ.

---

Vāti kimatthaṃ? Āsuṃ.

ບົດວ່າ “ວາ” ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຮູບວ່າ ອາສຸງ.

---

Brū viyattiyaṃ vācāyaṃ, tyādyuppatti, appaccayalopo ca.

ພຣູ ທາດ ໃນຄວາມກ່າວວາຈາແຈ່ມແຈ້ງ, ການລົງ ຕິ ວິພັດ ເປັນຕົ້ນ, ແລະ ການລົບ ອະ ປັດໄຈ.

---

‘‘Kvacī’’ti vattate.

ບົດວ່າ “ກວຈິ” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

502. Brūto ī timhi.

໕໐໒. (ສູດ) ພຣູໂຕ ອີ ຕິມຫິ.

---

Brūiccetāya dhātuyā paro īkārāgamo hoti timhi vibhattimhi kvaci, vuddhiavādesā, saralopādi. Bravīti, brūti, ‘‘aññesu cā’’ti suttānuvattitavāggahaṇena brūdhātussa byañjane vuddhi na hoti, bahuvacane ‘‘jhalānamiyuvā sare vā’’ti ūkārassa sare uvādeso, bruvanti. ‘‘Kvaci dhātvā’’dinā brūto tiantīnaṃ vā a u ādesā brūssa āhādeso ca.

ການລົງ ອີກາຣາຄົມ ຫຼັງຈາກ ພຣູ ທາດນີ້ ຍ່ອມມີບາງ ໃນເພາະ ຕິ ວິພັດ, ການວຸດທິ ແລະ ການແປງເປັນ ອະວະ, ການລົບສະຫຼະ ເປັນຕົ້ນ. ເປັນ ພຣະວີຕິ, ພຣູຕິ, ດ້ວຍການຖືເອົາບົດວ່າ “ວາ” ທີ່ຕາມມາໃນສູດ “ອັນເຍສຸ ຈະ” ເປັນຕົ້ນ, ການວຸດທິຂອງ ພຣູ ທາດ ໃນເພາະພະຍັນຊະນະຫຼັງ ຍ່ອມບໍ່ມີ, ໃນພະຫຸວະຈະນະ ດ້ວຍສູດ “ຊະລານະມິຍຸວາ ສະເຣ ວາ”, ການແປງ ອູ ເປັນ ອຸວະ ໃນເພາະສະຫຼະຫຼັງ, ເປັນ ພຣຸວັນຕິ. ດ້ວຍສູດ “ກວຈິ ທາຕຸ...” ເປັນຕົ້ນ, ການແປງ ຕິ ແລະ ອັນຕິ ວິພັດ ຫຼັງຈາກ ພຣູ ທາດ ເປັນ ອະ ແລະ ອຸ ບາງ, ແລະ ການແປງ ພຣູ ເປັນ ອາຫະ.

---

Āha, āhu. Brūsi, brūtha. Brūmi, brūma. Brūte, bruvante. Brūse, bruvavhe. Bruve, brūmhe. Brūtu, bruvantu. Brūhi, brūtha. Brūmi, brūma. Brūtaṃ, bruvantaṃ. Bruve, bruveyya, bruveyyuṃ. Bruveyyāsi, bruveyyātha. Bruveyyāmi, bruveyyāma. Bruvetha, bruveraṃ. Abruvā, abruvū.

ອາຫະ, ອາຫຸ. ພຣູສິ, ພຣູຖະ. ພຣູມິ, ພຣູມະ. ພຣູເຕ, ພຣຸວັນເຕ. ພຣູເສ, ພຣຸວັວເຫ. ພຣຸເວ, ພຣູມເຫ. ພຣູຕຸ, ພຣຸວັນຕຸ. ພຣູຫິ, ພຣູຖະ. ພຣູມິ, ພຣູມະ. ພຣູຕັງ, ພຣຸວັນຕັງ. ພຣຸເວ, ພຣຸເວຍຍະ, ພຣຸເວຍຍຸງ. ພຣຸເວຍຍາສິ, ພຣຸເວຍຍາຖະ. ພຣຸເວຍຍາມິ, ພຣຸເວຍຍາມະ. ພຣຸເວຖະ, ພຣຸເວຣັງ. ອະພຣຸວາ, ອະພຣຸວູ.

---

Parokkhāyaṃ [Pg.302] ‘‘brūbhūnamāhabhūvā parokkhāya’’nti brūdhātussa āhaādeso, saralopādi, supine kira māha, tenāhu porāṇā, āhaṃsu vā iccādi.

ໃນປະຣົກຂາວິພັດ ດ້ວຍສູດ “ພຣູພູນະມາຫະພູວາ ປະຣົກຂາຍັງ”, ການແປງ ພຣູ ທາດ ເປັນ ອາຫະ, ການລົບສະຫຼະ ເປັນຕົ້ນ, ເຊັ່ນ ສຸປິເນ ກິຣະ ມາຫະ (ໄດ້ຍິນວ່າ ໄດ້ກ່າວໃນຝັນ), ເຕນາຫຸ ໂປຣານາ (ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານຜູ້ຮູ້ບູຮານທັງຫຼາຍຈຶ່ງກ່າວໄວ້), ຫຼື ອາຫັງສຸ ເປັນຕົ້ນ.

---

Ajjataniyaṃ abravi, abruvi, abravuṃ. Bravissati. Abravissa iccādi.

ໃນອັດຊະຕະນີວິພັດ ເປັນ ອັພຣະວິ, ອັພຣຸວິ, ອັພຣະວຸງ. ໃນພະວິສສັນຕີວິພັດ ເປັນ ພຣະວິສສະຕິ. ໃນກາລາຕິປັດຕີວິພັດ ເປັນ ອັພຣະວິສສະ ເປັນຕົ້ນ.

---

Hana hiṃsāgatīsu, timhi kvaci appaccayalopo, hanti, hanati, hananti. Hanasi, hanatha. Hanāmi, hanāma.

ຫະນະ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ບຽດບຽນ ແລະ ໄປ, ເມື່ອວິພັດມີ ຕິ ເປັນເບື້ອງປາຍ ບາງຄັ້ງມີການລຶບ ອະ ປັດໄຈ, ເປັນ ຫັນຕິ, ຫະນະຕິ, ຫະນັນຕິ. ຫະນະສິ, ຫະນະຖະ. ຫະນາມິ, ຫະນາມະ.

---

Kamme ‘‘tassa cavagga’’iccādinā ñattaṃ, dvittañca, haññate, haññante, haññare. Haññati, haññanti. Hanatu, hanantu. Haneyya.

ໃນກຳມະວາຈົກ ດ້ວຍສູດວ່າ "tassa cavagga" ເປັນຕົ້ນ ມີການແປງເປັນ ຍະ ແລະ ຊ້ອນ, ເປັນ ຫັນຍະເຕ, ຫັນຍັນເຕ, ຫັນຍະເຣ. ຫັນຍະຕິ, ຫັນຍັນຕິ. ຫະນະຕຸ, ຫະນັນຕຸ. ຫະເນຍຍະ.

---

‘‘Hanassā’’ti vattate.

ບົດວ່າ "Hanassa" ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

503. Vadho vā sabbattha.

໕໐໓. ຫຼື ແປງເປັນ ວະທະ ໃນວິພັດທັງປວງ.

---

Hanaiccetassa dhātussa vadhādeso hoti vā sabbattha vibhattippaccayesu, vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo. Vadheti. Vadhīyati. Vadhetu. Vadhīyatu. Vadheyya. Avadhi, avadhiṃsu. Ahani, ahaniṃsu. Vadhissati, hanissati. Khādese paṭihaṅkhāmi, paṭihanissāmi. Avadhissa, ahanissa iccādi.

ການແປງເປັນ ວະທະ ແຫ່ງຫະນະທາດນີ້ ຍ່ອມມີບາງຄັ້ງ ໃນວິພັດແລະປັດໄຈທັງປວງ, ບົດວ່າ ວາ ນີ້ ມີອັດຈະນິຍົມ (ກຳນົດແນ່ນອນ). ເປັນ ວະເທຕິ, ວະທີຍະຕິ, ວະເທຕຸ, ວະທີຍະຕຸ, ວະເທຍຍະ. ອະວະທິ, ອະວະທິງສຸ. ອະຫະນິ, ອະຫະນິງສຸ. ວະທິສສະຕິ, ຫະນິສສະຕິ. ໃນເພາະການແປງເປັນ ຂະ ເປັນ ປະຕິຫັງຂາມິ, ປະຕິຫະນິສສາມິ. ອະວະທິສສະ, ອະຫະນິສສະ ເປັນຕົ້ນ.

---

Hūvādinayo.

ແນວທາງແຫ່ງຫູທາດເປັນຕົ້ນ.

---

Hu dānādanahabyappadānesu, tyādyuppatti, appaccayo ca, ‘‘kvacādivaṇṇānamekassarānaṃ dvebhāvo’’ti dvittaṃ, ‘‘pubbobbhāso’’ti abbhāsasaññā.

ຫຸ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ໃຫ້, ກິນ ແລະ ບູຊາໄຟ, ມີການລົງ ຕິ ວິພັດເປັນຕົ້ນ, ແລະ ລົງ ອະ ປັດໄຈ, ດ້ວຍສູດວ່າ "kvacādivaṇṇānamekassarānaṃ dvebhāvo" ມີການຊ້ອນ, ດ້ວຍສູດວ່າ "pubbobbhāso" ຕັ້ງຊື່ຕົວໜ້າວ່າ ອັບພາສະ.

---

‘‘Abbhāse’’ti vattate.

ບົດວ່າ "Abbhāse" ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

504. Hassa [Pg.303] jo.

໕໐໔. ແປງ ຫະ ເປັນ ຈະ.

---

Hakārassa abbhāse vattamānassa jo hoti. ‘‘Lopañcetta makāro’’ti appaccayalopo, vuddhi. Juhoti.

ແປງ ອັກສອນ ຫະ ທີ່ຢູ່ໃນອັບພາສະ ເປັນ ຈະ. ດ້ວຍສູດວ່າ "lopañcetta makāro" ມີການລຶບ ອະ ປັດໄຈ ແລະ ວຸດທິ, ເປັນ ຈຸໂຫຕິ.

---

Lopābhāve ‘‘jhalānaṃ, sare’’ti ca vattamāne –

ໃນເມື່ອບໍ່ມີການລຶບ, ແລະ ບົດວ່າ "jhalānaṃ" ແລະ "sare" ຍ່ອມຕາມໄປ –

---

505. Yavakārā ca.

໕໐໕. ແລະ ແປງເປັນ ຍະ ແລະ ວະ ອັກສອນ.

---

Jhalasaññānaṃ ivaṇṇuvaṇṇānaṃ yakāravakārādesā honti sare pareti apadantassa ukārassa vakāro.

ມີການແປງ ອิວັນນະ ແລະ ອຸວັນນະ ທີ່ຕັ້ງຊື່ວ່າ ຊະລະ ເປັນ ຍະ ແລະ ວະ ອັກສອນ ເມື່ອມີສະຫຼະເບື້ອງປາຍ, ຄື ແປງ ອຸ ທີ່ບໍ່ແມ່ນທີ່ສຸດແຫ່ງບົດ ເປັນ ວະ.

---

Juhvati, juhoti, juhvanti, juhonti. Juhvasi, juhosi, juhvatha, juhotha. Juhvāmi, juhomi, juhvāma, juhoma.

ຈຸຫວະຕິ, จຸໂຫຕິ, ຈຸຫວັນຕິ, ຈຸໂຫນຕິ. ຈຸຫວະສິ, ຈຸໂຫສິ, ຈຸຫວັຖຖະ, ຈຸໂຫຖະ. ຈຸຫວາມິ, ຈຸໂຫມິ, ຈຸຫວາມະ, ຈຸໂຫມະ.

---

Kamme ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā dīgho, hūyate, hūyante. Hūyati, hūyanti.

ໃນກຳມະວາຈົກ ດ້ວຍສູດວ່າ "kvaci dhātū" ເປັນຕົ້ນ ມີການທີຄະ, ເປັນ ຮູຍະເຕ, ຮູຍັນເຕ. ຮູຍະຕິ, ຮູຍັນຕິ.

---

Tathā juhotu, juhontu, juhvantu vā. Juhe, juheyya, juheyyuṃ. Ajuhavi, ajuhavuṃ. Ajuhosi, ajuhosuṃ. Ahūyittha aggi. Juhissati, juhissanti. Juhossati, juhossanti vā. Ajuhissa, ajuhissaṃsu iccādi.

ເຊັ່ນດຽວກັນ ເປັນ ຈຸໂຫຕຸ, ຈຸໂຫນຕຸ, ຫຼື ຈຸຫວັນຕຸ. ຈຸເຫ, ຈຸເຫຍຍະ, ຈຸເຫຍຍຸງ. ອະຈຸຫະວິ, ອະຈຸຫະວຸງ. ອະຈຸໂຫສິ, ອະຈຸໂຫສຸງ. ອະຮູຍິດຖະ ອັກຄິ. ຈຸຫິສສະຕິ, ຈຸຫິສສັນຕິ. ຫຼື ຈຸໂຮສສະຕິ, ຈຸໂຮສສັນຕິ. ອະຈຸຫິສສະ, ອະຈຸຫິສສັງສຸ ເປັນຕົ້ນ.

---

Hā cāge, pure viya dvebhāvajādesa appaccayalopā.

ຫາ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ສະລະ, ມີການຊ້ອນ, ແປງເປັນ ຈະ ແລະ ລຶບ ອະ ປັດໄຈ ເໝືອນກ່ອນ.

---

‘‘Abbhāse’’ti vattate.

ບົດວ່າ "Abbhāse" ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

506. Rasso.

໕໐໖. ຣັດສະ.

---

Abbhāse vattamānassa sarassa rasso hoti.

ສະຫຼະທີ່ຢູ່ໃນອັບພາສະ ຍ່ອມເປັນຣັດສະ.

---

Jahāti, jahanti. Jahāsi, jahātha. Jahāmi, jahāma.

ຈະຫາຕິ, ຈະຫັນຕິ. ຈະຫາສິ, ຈະຫາຖະ. ຈະຫາມິ, ຈະຫາມະ.

---

Kamme [Pg.304] ‘‘yamhi dādhāmāṭhāhāpāmahamathādīnamī’’ti dhātvantassa īkāro. Hīyate, hīyante, hīyare. Hīyati, hīyanti.

ໃນກຳມະວາຈົກ ດ້ວຍສູດວ່າ "yamhi dādhāmāṭhāhāpāmahamathādīnamī" ແປງທີ່ສຸດທາດເປັນ ອີ, ເປັນ ຮີຍະເຕ, ຮີຍັນເຕ, ຮີຍະເຣ. ຮີຍະຕິ, ຮີຍັນຕິ.

---

Tathā jahātu, jahantu. Jahe, jaheyya, jaheyyuṃ. Hīyetha, hīyeyya. Ajahāsi, ajahiṃsu, ajahāsuṃ. Pajahi, pajahiṃsu, pajahaṃsu, pajahuṃ. Kamme pajahīyittha, pajahīyi. Pajahissati, pajahissanti. Hīyissati, hīyissanti. Pajahissa, pajahissaṃsu iccādi.

ເຊັ່ນດຽວກັນ ເປັນ ຈະຫາຕຸ, ຈະຫັນຕຸ. ຈະເຫ, ຈະເຫຍຍະ, ຈະເຫຍຍຸງ. ຮີເຍຖະ, ຮີເຍຍຍະ. ອະຈະຫາສິ, ອະຈະຫິງສຸ, ອະຈະຫາສຸງ. ປະຈະຫິ, ປະຈະຫິງສຸ, ປະຈະຫັງສຸ, ປະຈະຫຸງ. ໃນກຳມະວາຈົກ ເປັນ ປະຈະຮີຍິດຖະ, ປະຈະຮີຍິ. ປະຈະຫິສສະຕິ, ປະຈະຫິສສັນຕິ. ຮີຍິສສະຕິ, ຮີຍິສສັນຕິ. ປະຈະຫິສສະ, ປະຈະຫິສສັງສຸ ເປັນຕົ້ນ.

---

Dā dāne, tyādyuppatti, dvebhāvarassattāni, appaccayassa lopo, dadāti, dadanti. Dadāsi, dadātha. Dadāmi, dadāma.

ທາ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ໃຫ້, ມີການລົງ ຕິ ວິພັດເປັນຕົ້ນ, ມີການຊ້ອນ, ເຮັດໃຫ້ສັ້ນ ແລະ ລຶບ ອະ ປັດໄຈ, ເປັນ ທະທາຕິ, ทະທັນຕິ. ທະທາສິ, ທະທາຖະ. ທະທາມິ, ທະທາມະ.

---

Dvittābhāve maṇḍūkagatiyā ‘‘vā’’ti vattate.

ໃນເມື່ອບໍ່ມີການຊ້ອນ, ບົດວ່າ "vā" ຍ່ອມຕາມໄປ ໂດຍວິທີໂດດແບບກົບ.

---

507. Dādhātussa dajjaṃ.

໕໐໗. ແປງ ທາທາດ ເປັນ ທັດຊະ.

---

Dāiccetassa dhātussa sabbassa dajjādeso hoti vā, vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo, appaccayalopo. Dajjati, dajjanti. Dajjasi, dajjatha. Dajjāmi, dajjāma. Dajjādesābhāve ‘‘lopañcettamakāro’’ti appaccayassa ekāro, dānaṃ deti, denti. Desi, detha.

ການແປງເປັນ ທັດຊະ ທັງໝົດ ແຫ່ງທາທາດນີ້ ຍ່ອມມີບາງຄັ້ງ, ບົດວ່າ ວາ ນີ້ ມີອັດຈະນິຍົມ (ກຳນົດແນ່ນອນ), ມີການລຶບ ອະ ປັດໄຈ. ເປັນ ທັດຊະຕິ, ທັດຊັນຕິ. ທັດຊະສິ, ທັດຊະຖະ. ທັດຊາມິ, ທັດຊາມະ. ໃນເມື່ອບໍ່ມີການແປງເປັນ ທັດຊະ, ດ້ວຍສູດວ່າ "lopañcettamakāro" ແປງ ອະ ປັດໄຈ ເປັນ ເອ, ເປັນ ເທຕິ, ເທນຕິ. ເທສິ, ເທຖະ.

---

‘‘Vā’’ti vattate.

ບົດວ່າ "Vā" ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

508. Dādantassaṃ mimesu.

໕໐໘. ແປງທີ່ສຸດແຫ່ງທາທາດ ເປັນ ອັງ ໃນເພາະ ມິ ແລະ ມະ ວິພັດ.

---

Dāiccetassa dhātussa antassa aṃ hoti vā mimaiccetesu paresu, niggahītassa vaggantattaṃ. Dammi, damma. Demi, dema.

ທີ່ສຸດແຫ່ງທາທາດ ນີ້ ຍ່ອມເປັນ ອັງ ບາງຄັ້ງ ເມື່ອມີ ມິ ແລະ ມະ ວິພັດເບື້ອງປາຍ, ມີການແປງນິກຄະຫິດເປັນພະຍັນຊະນະທີ່ສຸດວັກ. ເປັນ ທັມມິ, ທັມມະ. ເທມິ, ເທມະ.

---

Kamme ‘‘yamhi dādhā’’iccādinā īkāro, dīyate, dīyante. Dīyati, dīyanti. Dīyyate, dīyyante. Dīyyati, dīyyanti vā iccādi.

ໃນກຳມະວາຈົກ ດ້ວຍສູດວ່າ "yamhi dādhā" ເປັນຕົ້ນ ແປງເປັນ ອີ, ເປັນ ທິຍະເຕ, ທິຍັນເຕ. ທິຍະຕິ, ทິຍັນຕິ. ຫຼື ເປັນ ທິຍຍະເຕ, ທິຍຍັນເຕ. ທິຍຍະຕິ, ທິຍຍັນຕິ ບາງຄັ້ງ ເປັນຕົ້ນ.

---

Dadātu[Pg.305], dadantu. Dadāhi, dadātha. Dadāmi, dadāma. Dadataṃ, dadantaṃ. Dadassu, dadavho. Dade, dadāmase. Dajjatu, dajjantu iccādi. Detu, dentu. Dehi, detha. Demi, dema. Kamme dīyataṃ, dīyantaṃ. Dīyatu, dīyantu.

ທະທາຕຸ, ທະທັນຕຸ. ທະທາຫິ, ທະທາຖະ. ທະທາມິ, ທະທາມະ. ທະທະຕັງ, ທະທັນຕັງ. ທະທັສສຸ, ທະທັວໂຫ. ທະເທ, ທະທາມະເສ. ທັດຊະຕຸ, ທັດຊັນຕຸ ເປັນຕົ້ນ. ເທຕຸ, ເທນຕຸ. ເທຫິ, ເທຖະ. ເທມິ, ເທມະ. ໃນກຳມະວາຈົກ ເປັນ ທິຍະຕັງ, ທິຍັນຕັງ. ທິຍະຕຸ, ທິຍັນຕຸ.

---

Sattamiyaṃ dade, dadeyya, dadeyyuṃ. Dadeyyāsi, dadeyyātha. Dadeyyāmi, dadeyyāma. Dadetha, daderaṃ. Dadetho, dadeyyāvho. Dadeyyaṃ, dadeyyāmhe. Dajje, dajjeyya.

ໃນສັດຕະມີວິພັດ ເປັນ ທະເທ, ທະເທຍຍະ, ທະເທຍຍຸງ. ທະເທຍຍາສິ, ທະເທຍຍາຖະ. ທະເທຍຍາມິ, ທະເທຍຍາມະ. ທະເທຖະ, ທະເທຣັງ. ທະເທໂຖ, ທະເທຍຍາວໂຫ. ທະເທຍຍັງ, ທະເທຍຍາມເຫ. ທັດເຊ, ທັດເຊຍຍະ.

---

‘‘Kvaci dhātū’’tiādinā eyyassāttañca, dajjā, dajjuṃ, dajjeyyuṃ. Dajjeyyāsi, dajjeyyātha. Dajjaṃ, eyyāmissa amādeso ca, dajjeyyāmi, dajjeyyāma. Dvittābhāve deyya, deyyuṃ. Deyyāsi, deyyātha. Dīyetha, dīyeyya.

ດ້ວຍສູດວ່າ "kvaci dhātū" ເປັນຕົ້ນ ມີການແປງ ເອຍຍະ ເປັນ ອະ, ເປັນ ທັດຊາ, ທັດຈຸງ, ທັດເຊຍຍຸງ. ທັດເຊຍຍາສິ, ທັດເຊຍຍາຖະ. ທັດຊັງ, ແລະ ມີການແປງ ເອຍຍາມິ ເປັນ ອັງ, ເປັນ ທັດເຊຍຍາມິ, ທັດເຊຍຍາມະ. ໃນເມື່ອບໍ່ມີການຊ້ອນ ເປັນ ເທຍຍະ, ເທຍຍຸງ. ເທຍຍາສິ, ເທຍຍາຖະ. ທິເຍຖະ, ທິເຍຍຍະ.

---

Hiyyattaniyaṃ adadā, adadū. Adado, adadattha. Adadaṃ, adadamha. Adadattha, adadamhase. Kamme adīyittha.

ໃນຫິຍຍັດຕະນີວິພັດ ເປັນ ອະທະທາ, ອະທະທູ. ອະທະໂທ, ອະທະທັດຖະ. ອະທະທັງ, ອະທະທັມຫະ. ອະທະທັດຖະ, ອະທະທັມຫະເສ. ໃນກຳມະວາຈົກ ເປັນ ອະທິຍິດຖະ.

---

Ajjatanimhi adadi, adadiṃsu, adaduṃ. Adajji, adajjiṃsu. Adāsi, adaṃsu. Adāsi, ado, adittha. Adāsiṃ, adāsimha, adamha. Adādānaṃ purindado. Kamme adīyittha, adīyyi.

ໃນອັດຊະຕະນີວິພັດ ເປັນ ອະທະທິ, ອະທະທິງສຸ, ອະທະທຸງ. ອະທັດຊິ, ອະທັດຊິງສຸ. ອະທາສິ, ອະທັງສຸ. ອະທາສິ, ອະໂທ, ອະທິດຖະ. ອະທາສິງ, ອະທາສິມຫະ, ອະທັມຫະ. ດັ່ງໃນປະໂຫຍກວ່າ "Adādānaṃ purindado" (ພະອິນທຣ໌ຜູ້ໃຫ້ທານໃນກ່ອນ). ໃນກຳມະວາຈົກ ເປັນ ອະທິຍິດຖະ, ອະທິຍຍິ.

---

Bhavissantiyaṃ ikārāgamo, saralopādi, dadissati, dadissanti. Dajjissati, dajjissanti. Rassattaṃ, dassati, dassanti. Dassasi, dassatha. Dassāmi, dassāma. Dassate. Dīyissate, dīyissati.

ໃນພະວິສສັນຕີວິພັດ ມີການລົງ ອິ ອາຄົມ, ລຶບສະຫຼະ ເປັນຕົ້ນ, ເປັນ ທະທິສສະຕິ, ທະທິສສັນຕິ. ທັດຊິສສະຕິ, ທັດຊິສສັນຕິ. ເຮັດໃຫ້ສັ້ນ ເປັນ ທັສສະຕິ, ທັສສັນຕິ. ທັສສະສິ, ທັສສະຖະ. ທັສສາມິ, ທັສສາມະ. ທັສສະເຕ. ທິຍິສສະເຕ, ທິຍິສສະຕິ.

---

Kālātipattiyaṃ adadissa, adajjissa, adajjissā, adassa, adassā, adassaṃsu. Adīyissatha, adīyissa iccādi.

ໃນກາລາຕິປັດຕີວິພັດ ເປັນ ອະທະທິສສະ, ອະທັດຊິສສະ, ອະທັດຊິສສາ, ອະທັສສະ, ອະທັສສາ, ອະທັສສັງສຸ. ອະທິຍິສສັຖຖະ, ອະທິຍິສສະ ເປັນຕົ້ນ.

---

Dhā [Pg.306] dhāraṇe, pure viya vibhattuppatti, dvittarassattāni, appaccayalopo ca, ‘‘dutiyacatutthānaṃ paṭhamatatiyā’’ti dhakārassa dakāro, dadhāti, dadhanti. Apipubbo tassa ‘‘tesu vuddhī’’tiādinā akāralopo, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā dhakārassa hakāro, rassattañca, dvāraṃ pidahati, pidahanti. Dvebhāvābhāve nidhiṃ nidheti, nidhenti.

ທາ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຊົງໄວ້, ມີການລົງວິພັດ, ມີການຊ້ອນ, ເຮັດໃຫ້ສັ້ນ ແລະ ລຶບ ອະ ປັດໄຈ ເໝືອນກ່ອນ, ດ້ວຍສູດວ່າ "dutiyacatutthānaṃ paṭhamatatiyā" ແປງ ທະ ເປັນ ທະ, ເປັນ ທະທາຕິ, ທະທັນຕິ. ເມື່ອມີ ອະປິ ຢູ່ໜ້າ ດ້ວຍສູດວ່າ "tesu vuddhī" ເປັນຕົ້ນ ມີການລຶບ ອະ ອັກສອນ, ດ້ວຍສູດວ່າ "kvaci dhātū" ເປັນຕົ້ນ ແປງ ທະ ເປັນ ຫະ ແລະ ເຮັດໃຫ້ສັ້ນ, ດັ່ງໃນປະໂຫຍກວ່າ "dvāraṃ pidahati" (ປິດປະຕູ), ປິທະຫັນຕິ. ໃນເມື່ອບໍ່ມີການຊ້ອນ ດັ່ງໃນປະໂຫຍກວ່າ "nidhiṃ nidheti" (ຝັງຂຸມຊັບ), ນິເທນຕິ.

---

Kamme dhīyate, dhīyati, pidhīyate, pidhīyati.

ໃນກຳມະວາຈົກ ເປັນ ທິຍະເຕ, ທິຍະຕິ, ປິທິຍະເຕ, ປິທິຍະຕິ.

---

Tathā dadhātu, pidahatu, nidhetu, nidhentu. Dadhe, dadheyya, pidahe, pidaheyya, nidhe, nidheyya. Dadhāsi, pidahi. Dhassati, pidahissati, paridahessati. Adhassa, pidahissa iccādi.

ເຊັ່ນດຽວກັນ ເປັນ ທະທາຕຸ, ປິທະຫະຕຸ, นິເທຕຸ, ນິເທນຕຸ. ທະເທ, ທະເທຍຍະ, ປິທະເຫ, ປິທະເຫຍຍະ, ນິເທ, ນິເທຍຍະ. ທະທາສິ, ປິທະຫິ. ທັສສະຕິ, ປິທະຫິສສະຕິ, ປະຣິທະເຫສສະຕິ. ອະທັສສະ, ປິທະຫິສສະ ເປັນຕົ້ນ.

---

Juhotyādinayo.

ແນວທາງແຫ່ງຈຸໂຫຕິທາດເປັນຕົ້ນ.

---

Avuddhikā tudādī ca, hūvādi ca tathāparo;

Juhotyādi catuddhevaṃ, ñeyyā bhūvādayo idha.

ຕຸທາທິຄະນະ ບໍ່ມີການວຸດທິ, ແລະ ຮູວາທິຄະນະ ກໍເປັນອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ແລະ ຈຸໂຫຕຍາທິຄະນະ. ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້ ພູວາທິຄະນະເປັນຕົ້ນ ໃນທີ່ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ມີ 4 ຢ່າງ.

---

Bhūvādigaṇo.

ພູວາທິຄະນະ.

---

Rudhādigaṇa

ຣຸທາທິຄະນະ.

---

Rudha āvaraṇe, pure viya dhātusaññādimhi kate vibhattuppatti.

ຣຸທະ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ປິດກັ້ນ, ເມື່ອຕັ້ງຊື່ທາດເປັນຕົ້ນເໝືອນກ່ອນແລ້ວ ມີການລົງວິພັດ.

---

‘‘A’’iti vattate.

ບົດວ່າ "a" ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

509. Rudhādito niggahītapubbañca.

໕໐໙. ແລະ ລົງນິກຄະຫິດໄວ້ຂ້າງໜ້າ ຫຼັງຈາກຣຸທາທິທາດ.

---

Catuppadamidaṃ. Rudhaiccevamādito dhātugaṇato appaccayo hoti kattari vibhattippaccayesu, niggahītañca tato pubbaṃ [Pg.307] hutvā āgamo hoti, tañca niggahītaṃ pakatiyā sarānugatattā dhātussarato paraṃ hoti. Casaddena iīeopaccayā ca, niggahītassa vaggantattaṃ. Idha saṃyogantattā na vuddhi hoti, tadāgamassa taggahaṇena gahaṇato.

ສູດນີ້ມີ 4 ບົດ. ຫຼັງຈາກໝວດທາດມີ ຣຸທະ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມລົງ ອະ ປັດໄຈ ໃນກັດຕຸວາຈົກ ເມື່ອມີວິພັດເປັນເບື້ອງປາຍ, ແລະ ມີການລົງ ນິກຄະຫິດ ອາຄົມ ໄວ້ຂ້າງໜ້າ, ແລະ ນິກຄະຫິດນັ້ນ ໂດຍປົກກະຕິເພາະຕາມຫຼັງສະຫຼະ ຍ່ອມຢູ່ຫຼັງສະຫຼະແຫ່ງທາດ. ດ້ວຍ ຈະ ສັບ ລົງ ອິ, ອີ, ເອ, ໂອ ປັດໄຈດ້ວຍ, ມີການແປງນິກຄະຫິດເປັນພະຍັນຊະນະທີ່ສຸດວັກ. ໃນທີ່ນີ້ ເພາະມີຕົວຊ້ອນຢູ່ເບື້ອງປາຍ ຈຶ່ງບໍ່ມີການວຸດທິ, ເພາະການຖືເອົາອາຄົມນັ້ນ ດ້ວຍການຖືເອົາບົດນັ້ນ.

---

So maggaṃ rundhati, rundhanti. Rundhasi, rundhatha. Rundhāmi, rundhāma. Rundhate, rundhante iccādi, ikārādippaccayesu pana rundhiti, rundhīti, rundheti, rundhotītipi hoti.

ດັ່ງໃນປະໂຫຍກວ່າ "So maggaṃ rundhati" (ເຂົາປິດກັ້ນຫົນທາງ), ຣຸນທັນຕິ. ຣຸນທະສິ, ຣຸນທະຖະ. ຣຸນທາມິ, ຣຸນທາມະ. ຣຸນທະເຕ, ຣຸນທັນເຕ ເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ເມື່ອມີປັດໄຈມີ ອິ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເປັນ ຣຸນທິຕິ, ຣຸນທີຕິ, ຣຸນເທຕິ, ຣຸນໂທຕິ ບາງຄັ້ງ.

---

Kamme nipubbo yappaccayassa ‘‘tassa cavagga’’iccādinā sadhātvantassa jhakāre kate ‘‘vagge ghosā’’tiādinā dvittaṃ, maggo nirujjhate tena, nirujjhante. Parassapadatte nirujjhati, nirujjhanti. Nirujjhasi, nirujjhatha. Nirujjhāmi, nirujjhāma.

ໃນກຳມະວາຈົກ ເມື່ອມີ ນິ ຢູ່ໜ້າ, ເມື່ອມີ ຍະ ປັດໄຈ, ດ້ວຍສູດວ່າ "tassa cavagga" ເປັນຕົ້ນ ແປງທີ່ສຸດທາດພ້ອມກັບ ຍະ ປັດໄຈ ເປັນ ຊະ, ແລ້ວດ້ວຍສູດວ່າ "vagge ghosā" ເປັນຕົ້ນ ມີການຊ້ອນ, ດັ່ງໃນປະໂຫຍກວ່າ "maggo nirujjhate tena" (ຫົນທາງຖືກເຂົາປິດກັ້ນແລ້ວ), ນິຣຸດຊັນເຕ. ໃນປະຣັສໂສບົດ ເປັນ ນິຣຸດຊະຕິ, ນິຣຸດຊັນຕິ. ນິຣຸດຊະສິ, นິຣຸດຊະຖະ. ນິຣຸດຊາມິ, ນິຣຸດຊາມະ.

---

Rundhatu, rundhantu. Rundhāhi, rundhatha. Rundhāmi, rundhāma. Rundhataṃ, rundhantaṃ. Rundhassu, rundhavho. Rundhe, rundhāmase. Nirujjhataṃ, nirujjhantaṃ. Nirujjhatu, nirujjhantu. Rundhe, rundheyya, rundheyyuṃ. Rundhetha, rundheraṃ. Nirujjhetha, nirujjheyya iccādi. Rundhi, rundhiṃsu. Arundhi, nirujjhittha. Nirujjhi, nirujjhiṃsu. Rundhissati, rundhissanti. Nirujjhissate, nirujjhissante. Nirujjhissati, nirujjhissanti. Arundhissa, arundhissaṃsu. Nirujjhissatha, nirujjhissa iccādi.

ຣຸນທະຕຸ, ຣຸນທັນຕຸ. ຣຸນທາຫິ, ຣຸນທະຖະ. ຣຸນທາມິ, ຣຸນທາມະ. ຣຸນທະຕັງ, ຣຸນທັນຕັງ. ຣຸນທັສສຸ, ຣຸນທັວໂຫ. ຣຸນເທ, ຣຸນທາມະເສ. ນິຣຸດຊະຕັງ, ນິຣຸດຊັນຕັງ. ນິຣຸດຊະຕຸ, ນິຣຸດຊັນຕຸ. ຣຸນເທ, ຣຸນເທຍຍະ, ຣຸນເທຍຍຸງ. ຣຸນເທຖະ, ຣຸນເທຣັງ. ນິຣຸດເຊຖະ, ນິຣຸດເຊຍຍະ ເປັນຕົ້ນ. ຣຸນທິ, ຣຸນທິງສຸ. ອະຣຸນທິ, ນິຣຸດຊິດຖະ. นິຣຸດຊິ, ນິຣຸດຊິງສຸ. ຣຸນທິສສະຕິ, ຣຸນທິສសັນຕິ. ນິຣຸດຊິສສະເຕ, ນິຣຸດຊິສສັນເຕ. ນິຣຸດຊິສສະຕິ, ນິຣຸດຊิສສັນຕິ. ອະຣຸນທິສສະ, ອະຣຸນທິສສັງສຸ. ນິຣຸດຊິສສັຖຖະ, ນິຣຸດຊິສສະ ເປັນຕົ້ນ.

---

Chidi dvidhākaraṇe, chindati, chindanti. Kamme chijjate, chijjante. Chijjati, chijjanti. Tathā chindatu, chindantu. Chijjatu, chijjantu. Chinde, chindeyya. Chijjeyya. Achindi, chindi, chindiṃsu. Achijjittha, chijji. Chindissati, chindissanti. Ssassa chādese – checchati, checchanti. Checchiti vā. Kamme chijjissate, chijjissante. Chijjissati, chijjissanti. Achindissa. Achijjissa iccādi.

ຊິທິ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເຮັດເປັນສອງສ່ວນ, ເປັນ ຊິນທະຕິ, ຊິນທັນຕິ. ໃນກຳມະວາຈົກ ເປັນ ຊິດຊະເຕ, ຊິດຊັນເຕ. ຊິດຊະຕິ, ຊິດຊັນຕິ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ເປັນ ຊິນທະຕຸ, ຊິນທັນຕຸ. ຊິດຊະຕຸ, ຊິດຊັນຕຸ. ຊິນເທ, ຊິນເທຍຍະ. ຊິດເຊຍຍະ. ອະຊິນທິ, ຊິນທິ, ຊິນທິງສຸ. ອະຊິດຊິດຖະ, ຊິດຊິ. ຊິນທິສສະຕິ, ຊິນທິສສັນຕິ. ໃນເພາະການແປງ ສະສະ ເປັນ ສະ ເປັນ ເຊດຊະຕິ, ເຊດຊັນຕິ. ຫຼື ເປັນ ເຊດຊິຕິ. ໃນກຳມະວາຈົກ ເປັນ ຊິດຊິສສະເຕ, ຊິດຊິສສັນເຕ. ຊິດຊິສສະຕິ, ຊິດຊິສສັນຕິ. ອະຊິນທິສສະ. ອະຊິດຊິສສະ ເປັນຕົ້ນ.

---

Bhidi [Pg.308] vidāraṇe, bhindati, bhindanti iccādi.

ພິທິ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ທຳລາຍ, ເປັນ ພິນທະຕິ, ພິນທັນຕິ ເປັນຕົ້ນ.

---

Yuja yoge, yuñjati, yuñjanti. Yujjate, yujjante. Yujjati, yujjanti. Yuñjatu. Yujjataṃ. Yuñje. Yujjetha. Ayuñji, ayuñjiṃsu. Ayujjittha, ayujji. Yuñjissati, yuñjissanti. Yujjissate, yujjissante. Yujjissati, yujjissanti. Ayuñjissa. Ayujjissatha, ayujjissa iccādi.

ຍຸຊະ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ປະກອບ, ເປັນ ຍຸນຊະຕິ, ຍຸນຊັນຕິ. ຍຸດຊະເຕ, ຍຸດຊັນເຕ. ຍຸດຊະຕິ, ຍຸດຊັນຕິ. ຍຸນຊະຕຸ. ຍຸດຊະຕັງ. ຍຸນເຊ. ຍຸດເຊຖະ. ອະຍຸນຊິ, ອະຍຸນຊິງສຸ. ອະຍຸດຊິດຖະ, ອະຍຸດຊິ. ຍຸນຊິສສະຕິ, ຍຸນຊິສສັນຕິ. ຍຸດຊິສສະເຕ, ຍຸດຊິສສັນເຕ. ຍຸດຊິສສະຕິ, ຍຸດຊິສສັນຕິ. ອະຍຸນຊິສສະ. ອະຍຸດຊິສສັຖຖະ, ອະຍຸດຊິສສະ ເປັນຕົ້ນ.

---

Bhuja pālanabyavaharaṇesu, bhuñjati, bhuñjanti iccādi.

ພຸຊະ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຮັກສາ ແລະ ກິນ/ບໍລິໂພກ, ເປັນ ພຸນຊະຕິ, ພຸນຊັນຕິ ເປັນຕົ້ນ.

---

Bhavissantiyaṃ ‘‘karassa sappaccayassa kāho’’ti sutte sappaccayaggahaṇena bhujato ssassa khādeso, ‘‘ko khe cā’’ti dhātvantassa kakāro, vuddhi, bhokkhati, bhokkhanti. Bhokkhasi, bhokkhatha. Bhokkhāmi, bhokkhāma. Khādesābhāve bhuñjissati, bhuñjissanti iccādi.

ໃນພະວິສສັນຕີວິພັດ ດ້ວຍການຖືເອົາບົດວ່າ "sappaccaya" (ພ້ອມດ້ວຍປັດໄຈ) ໃນສູດວ່າ "karassa sappaccayassa kāho" ມີການແປງ ສະສະ ຫຼັງຈາກພຸຊະທາດ ເປັນ ຂະ, ດ້ວຍສູດວ່າ "ko khe cā" ແປງທີ່ສຸດທາດເປັນ ກະ ແລະ ວຸດທິ, ເປັນ ໂພກຂະຕິ, ໂພກຂັນຕິ. ໂພກຂະສິ, ໂພກຂະຖະ. ໂພກຂາມິ, ໂພກຂາມະ. ໃນເມື່ອບໍ່ມີການແປງເປັນ ຂະ ເປັນ ພຸນຊິສສະຕິ, ພຸນຊິສສັນຕິ ເປັນຕົ້ນ.

---

Muca mocane, muñcati, muñcanti. Muccate, muccante. Muñcatu, muñcantu. Muccataṃ, muccantaṃ. Muñce, muñceyya, muñceyyuṃ. Muccetha, mucceraṃ. Amuñci, amuñciṃsu. Amuccittha. Mokkhati, mokkhanti. Muñcissati, muñcissanti. Muccissate, muccissante. Amuñcissa, amuccissatha iccādi.

ມຸຈະ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ປ່ອຍ/ຫຼຸດພົ້ນ, ເປັນ ມຸນຈະຕິ, ມຸນຈັນຕິ. ມຸດຈະເຕ, ມຸດຈັນເຕ. ມຸນຈະຕຸ, ມຸນຈັນຕຸ. ມຸດຈະຕັງ, ມຸດຈັນຕັງ. ມຸນເຊ, ມຸນເຊຍຍະ, ມຸນເຊຍຍຸງ. ມຸດເຊຖະ, ມຸດເຊຣັງ. ອະມຸນຊິ, ອະມຸນຊິງສຸ. ອະມຸດຊິດຖະ. ໂມກຂະຕິ, ໂມກຂັນຕິ. ມຸນຊິສສະຕິ, ມຸນຊິສສັນຕິ. ມຸດຊິສສະເຕ, ມຸດຊິສສັນເຕ. ອະມຸນຊິສສະ, ອະມຸດຊິສສັຖຖະ ເປັນຕົ້ນ.

---

Rudhādigaṇo.

ຣຸທາທິຄະນະ.

---

Divādigaṇa

ໝວດທິວາທິທາດ

---

Divu kīḷāvijigīsābyavahārajutithutikantigatīsu. Pure viya dhātvantalopavibhattuppattiyo.

ທິວຸ (ທາດ) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຫຼິ້ນ, ການປາຖະໜາຊະນະ, การโวหาร (ການຄ້າຂາຍ), ການຮຸ່ງເຮືອງ, ການສັນລະເສີນ, ການຮັກ (ຄວາມພໍໃຈ) ແລະ ການໄປ. ການລຶບພະຍັນຊະນະທ້າຍທາດ ແລະ ການລົງວິພັດ ມີນັຍຄືກັນກັບທີ່ກ່າວມາແລ້ວ.

---

510. Divādito [Pg.309] yo.

໕໑໐. ທິວາທິໂຕ ໂຍ.

---

Divādito dhātugaṇato yappaccayo hoti kattari vihitesu vibhattippaccayesu.

ລົງ ຍ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກໝວດທາດມີ ທິວຸ ເປັນຕົ້ນ ເມື່ອວິພັດແລະປັດໄຈທີ່ກຳນົດໄວ້ໃນກັດຕຸການົກລົງມາແລ້ວ.

---

‘‘Yaggahaṇaṃ, cavagga yakāra vakārattaṃ sadhātvantassa, pubbarūpa’’nti ca vattate.

ບົດວ່າ “ຍຄຄຫະນັງ, ຈະວັກຄະ ຍະກາຣະ ວະກາຣັດຕັງ ສະທາຕວັນຕັດສະ, ປຸບພະຣູປັງ” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

511. Tathā kattari ca.

໕໑໑. ຕະຖາ ກັດຕະຣິ ຈະ.

---

Yathā bhāvakammesu yappaccayassādeso hoti, tathā kattaripi yappaccayassa sadhātvantassa cavagga yakāravakārādeso, pubbarūpañca kātabbānīti dhātvantassa vakārattā saha tena yakārassa vakāre kate dvibhāvo, ‘‘do dhassa cā’’ti ettha caggahaṇena ‘‘bo vassā’’ti vuttattā vakāradvayassa bakāradvayaṃ, dibbati, dibbanti. Dibbasi, dibbatha. Dibbāmi, dibbāma.

ຍ ປັດໄຈ ຍ່ອມມີການແປງໃນພາວະແລະກຳມະຢ່າງໃດ, ໃນກັດຕຸການົກກໍເໝືອນກັນ ຍ່ອມມີການແປງ ຍ ປັດໄຈ ພ້ອມກັບພະຍັນຊະນະທ້າຍທາດ ເປັນຈະວັກ, ຍະກາຣະ, ວະກາຣະ ແລະເຮັດປຸບພະຮູບ. ເພາະພະຍັນຊະນະທ້າຍທາດເປັນ ວະກາຣະ, ເມື່ອແປງ ຍະກາຣະ ພ້ອມກັບ ວະກາຣະ ນັ້ນ ເປັນ ວະກາຣະ ແລ້ວ ເຮັດທະວິພາວະ, ດ້ວຍ ຈະສັບ ໃນສູດ “ໂທ ທັດສະ ຈະ” ແລະເພາະກ່າວໄວ້ວ່າ “ໂພ ວັດສະ” ຈຶ່ງແປງ ວະກາຣະ ທັງສອງ ເປັນ ພະກາຣະ ທັງສອງ, ເປັນ ທິພພະຕິ, ທິພພັນຕິ. ທິພພະສິ, ທິພພະຖະ. ທິພພາມິ, ທິພພາມະ.

---

Kamme dibbate, dibbante. Dibbati, dibbanti. Dibbatu. Dibbataṃ. Dibbe. Dibbetha. Adibbi. Adibbittha. Dibbissati. Dibbissate. Adibbissa iccādi.

ໃນກຳມະ: ທິພພະເຕ, ທິພພັນເຕ. ທິພພະຕິ, ທິພພັນຕິ. ທິພພະຕຸ. ທິພພະຕັງ. ທິພເພ. ທິພເພຖະ. ອະທິພພິ. ອະທິພພິຕຖະ. ທິພພິສສະຕິ. ທິພພິສສະເຕ. ອະທິພພິສສະ ເປັນຕົ້ນ.

---

Sivu tantasantāne, sibbati, sibbanti. Sibbatu. Sibbeyya. Asibbi, sibbi. Sibbissati. Asibbissa iccādi.

ສິວຸ (ທາດ) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຫຍິບ (ການສືບເສັ້ນດ້າຍ), ສິບພະຕິ, ສິບພັນຕິ. ສິບພະຕຸ. ສິບເພີຍຍະ. ອະສິບພິ, ສິບພິ. ສິບພິສສະຕິ. ອະສິບພິສສະ ເປັນຕົ້ນ.

---

Pada gatimhi, upubbo dvittaṃ, ‘‘tathā kattari cā’’ti sadhātvantassa yakārassa jakāro, dvittañca.

ປະທະ (ທາດ) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການໄປ, ມີ ອຸ ອຸປະສັກຢູ່ໜ້າ, ມີທະວິພາວະ, ດ້ວຍສູດ “ຕະຖາ ກັດຕະຣິ ຈະ” ແປງ ຍະກາຣະ ພ້ອມກັບພະຍັນຊະນະທ້າຍທາດ ເປັນ ຈະກາຣະ ແລະມີທະວິພາວະ.

---

Uppajjati, uppajjanti. Uppajjate, uppajjante, uppajjare.

ອຸບປັດຊະຕິ, ອຸບປັດຊັນຕິ. ອຸບປັດຊະເຕ, ອຸບປັດຊັນເຕ, ອຸບປັດຊະເຣ.

---

Kamme paṭipajjate, paṭipajjante. Paṭipajjati, paṭipajjanti. Bhāve uppajjate tayā.

ໃນກຳມະ: ປະຕິປັດຊະເຕ, ປະຕິປັດຊັນເຕ. ປະຕິປັດຊະຕິ, ປະຕິປັດຊັນຕິ. ໃນພາວະ: ອຸບປັດຊະເຕ ຕະຍາ.

---

Tathā [Pg.310] uppajjatu. Uppajjeyya. Udapajjā. Udapajjatha. Udapādi, uppajjī. Uppajjittha. Uppajjissati. Uppajjissa, uppajjissā iccādi.

ແລະ ອຸບປັດຊະຕຸ. ອຸບປັດເຊີຍຍະ. ອຸທະປັດຊາ. ອຸທະປັດຊະຖະ. ອຸທະປາດິ, ອຸບປັດຊີ. ອຸບປັດຊິຕຖະ. ອຸບປັດຊິສສະຕິ. ອຸບປັດຊິສສະ, ອຸບປັດຊິສສາ ເປັນຕົ້ນ.

---

Budha avagamane, yappaccayaparattā na vuddhi, jhakārādesova viseso, dhammaṃ bujjhati, bujjhanti. Bujjhate, bujjhante, bujjhare vā.

ພຸທະ (ທາດ) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຮູ້ແຈ້ງ, ເພາະ ຍ ປັດໄຈ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ຈຶ່ງບໍ່ມີການວຸດທິ, ມີວິເສດພຽງແຕ່ການແປງເປັນ ຊະກາຣະ, ທັມມັງ ພຸດຊະຕິ, ພຸດຊັນຕິ. ພຸດຊະເຕ, ພຸດຊັນເຕ, ຫຼື ພຸດຊະເຣ.

---

Kamme bujjhate mayā dhammo, bujjhante. Bujjhati, bujjhanti. Bujjhatu. Bujjheyya. Abujjhi. Abujjhittha. Bujjhissati. Abujjhissa.

ໃນກຳມະ: ພຸດຊະເຕ ມະຍາ ທັມໂມ, ພຸດຊັນເຕ. ພຸດຊະຕິ, ພຸດຊັນຕິ. ພຸດຊະຕຸ. ພຸດເຊີຍຍະ. ອະພຸດຊິ. ອະພຸດຊິຕຖະ. ພຸດຊິສສະຕິ. ອະພຸດຊິສສະ.

---

Yudha sampahāre, yujjhati, yujjhanti.

ຍຸທະ (ທາດ) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຮົບ, ຍຸດຊະຕິ, ຍຸດຊັນຕິ.

---

Kudha kope, kujjhati, kujjhanti.

ກຸທະ (ທາດ) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມໂກດ, ກຸດຊະຕິ, ກຸດຊັນຕິ.

---

Vidha tāḷane, vijjhati, vijjhanti iccādi.

ວິທະ (ທາດ) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການແທງ, ວິດຊະຕິ, ວິດຊັນຕິ ເປັນຕົ້ນ.

---

Naha bandhane, ‘‘ha vipariyayo’’ti yogavibhāgena vipariyayo. Sannayhati, sannayhanti iccādi.

ນະຫະ (ທາດ) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຜູກ, ດ້ວຍການແບ່ງສູດວ່າ “ຫະ ວິປະຣິຍະໂຍ” ຈຶ່ງມີການສະຫຼັບບ່ອນກັນ, ສັນນັຍຫະຕິ, ສັນນັຍຫັນຕິ ເປັນຕົ້ນ.

---

Mana ñāṇe, ñādesova viseso, maññati, maññanti iccādi.

ມະນະ (ທາດ) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມຮູ້, ມີວິເສດພຽງແຕ່ການແປງເປັນ ຍະກາຣະ, ມັນຍະຕິ, ມັນຍັນຕິ ເປັນຕົ້ນ.

---

Dā ādāne, saṃāpubbo ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā yamhi dhātvantassa ikāro, sīlaṃ samādiyati, samādiyanti iccādi.

ທາ (ທາດ) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຖືເອົາ, ມີ ສັງ ແລະ ອາ ອຸປະສັກຢູ່ໜ້າ, ດ້ວຍສູດ “ກວະຈິ ທາຕູ” ເປັນຕົ້ນ ເມື່ອ ຍ ປັດໄຈຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ແປງສະຫຼະທ້າຍທາດ ເປັນ ອິກາຣະ, ສີລັງ ສະມາທິຍະຕິ, ສະມາທິຍັນຕິ ເປັນຕົ້ນ.

---

Tusa pītimhi, yappaccayassa pubbarūpattaṃ, tussati, tussanti iccādi.

ຕຸສະ (ທາດ) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມຍິນດີ, ເຮັດປຸບພະຮູບຂອງ ຍ ປັດໄຈ, ຕຸດສະຕິ, ຕຸດສັນຕິ ເປັນຕົ້ນ.

---

Tathā samu upasame, sammati, sammanti.

ແລະ ສະມຸ (ທາດ) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມສະຫງົບ, ສຳມະຕິ, ສຳມັນຕິ.

---

Kupa kope, kuppati, kuppanti.

ກຸປະ (ທາດ) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມໂກດ, ກຸບປະຕິ, ກຸບປັນຕິ.

---

Janajanane, ‘‘janādīnamā timhi cā’’ti ettha ‘‘janādīnamā’’ti yogavibhāgena yamhi dhātvantassa ākāro. Jāyati, jāyanti. Jāyate, jāyante.

ຊະນະ (ທາດ) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການເກີດ, ໃນສູດ “ຊະນາດີນາມາ ຕິມຫި ຈະ” ນີ້ ດ້ວຍການແບ່ງສູດວ່າ “ຊະນາດີນາມາ” ເມື່ອ ຍ ປັດໄຈຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ແປງສະຫຼະທ້າຍທາດ ເປັນ ອາກາຣະ, ຊາຍະຕິ, ຊາຍັນຕິ. ຊາຍະເຕ, ຊາຍັນເຕ.

---

Kamme [Pg.311] janīyati, janīyanti. Jāyatu. Jāyeyya. Ajāyi, ajani. Jāyissati, janissati. Ajāyissa, ajanissa iccādi.

ໃນກຳມະ: ຊະນີຍະຕິ, ຊະນີຍັນຕິ. ຊາຍະຕຸ. ຊາເຍີຍຍະ. ອະຊາຍິ, ອະຊະນິ. ຊາຍິສສະຕິ, ຊະນິສສະຕິ. ອະຊາຍິສສະ, ອະຊະນິສສະ ເປັນຕົ້ນ.

---

Divādigaṇo.

ຈົບ ໝວດທິວາທິທາດ.

---

Svādigaṇa

ໝວດສວາທິທາດ

---

Su savaṇe, pure viya vibhattuppatti.

ສຸ (ທາດ) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຟັງ, ການລົງວິພັດ ມີນັຍຄືກັນກັບທີ່ກ່າວມາແລ້ວ.

---

512. Svādito ṇuṇāuṇā ca.

໕໑໒. ສວາທິໂຕ ນຸນາອຸນາ ຈະ.

---

Suiccevamādito dhātugaṇato ṇu ṇāuṇāiccete paccayā honti kattari vihitesu vibhattippaccayesu. ‘‘Aññesu cā’’ti ettha caggahaṇena ṇuppaccayassa vuddhi. Tatthevānuvattitavāggahaṇena svādīnaṃ ṇuṇādīsu na vuddhi.

ລົງ ນຸ, ນາ, ອຸນາ ປັດໄຈເຫຼົ່ານີ້ ຫຼັງຈາກໝວດທາດມີ ສຸ ເປັນຕົ້ນ ເມື່ອວິພັດແລະປັດໄຈທີ່ກຳນົດໄວ້ໃນກັດຕຸການົກລົງມາແລ້ວ. ດ້ວຍ ຈະສັບ ໃນສູດ “ອັນເຍສຸ ຈະ” ຍ່ອມມີການວຸດທິ ນຸ ປັດໄຈ. ເພາະຕາມ ວາສັບ ມາໃນສູດນັ້ນເອງ ຈຶ່ງບໍ່ມີການວຸດທິທາດທັງຫຼາຍໃນໝວດສວາທິທາດ ເມື່ອຢູ່ໜ້າ ນຸ ປັດໄຈ ເປັນຕົ້ນ.

---

Dhammaṃ suṇoti, saralopādi, suṇanti. Suṇosi, suṇotha. Suṇomi, suṇoma. Ṇāpaccaye suṇāti, suṇanti. Suṇāsi, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā rassattaṃ, suṇasi, suṇātha, suṇatha. Suṇāmi, suṇāma.

ທັມມັງ ສຸໂນຕິ, ມີການລຶບສະຫຼະເປັນຕົ້ນ, ສຸນັນຕິ. ສຸໂນສິ, ສຸໂນຖະ. ສຸໂນມິ, ສຸໂນມະ. ໃນ ນາ ປັດໄຈ: ສຸນາຕິ, ສຸນັນຕິ. ສຸນາສິ, ດ້ວຍສູດ “ກວະຈິ ທາຕູ” ເປັນຕົ້ນ ມີການເຮັດໃຫ້ເປັນລັດສະ, ເປັນ ສຸນັສິ, ສຸນາຖະ, ສຸນັຖະ. ສຸນາມິ, ສຸນາມະ.

---

Kamme yappaccaye ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā dīgho, sūyate, sūyante. Sūyati, sūyanti. Dvitte rassattaṃ, suyyati, suyyanti. Sūyyati, sūyyanti vā.

ໃນກຳມະ ເມື່ອມີ ຍ ປັດໄຈ, ດ້ວຍສູດ “ກວະຈິ ທາຕູ” ເປັນຕົ້ນ ມີການເຮັດໃຫ້ເປັນທີຄະ, ເປັນ ສູຍະເຕ, ສູຍັນເຕ. ສູຍະຕິ, ສູຍັນຕິ. ເມື່ອມີທະວິພາວະ ມີການເຮັດໃຫ້ເປັນລັດສະ, ເປັນ ສຸຍຍະຕິ, ສຸຍຍັນຕິ. ຫຼື ສູຍຍະຕິ, ສູຍຍັນຕິ ບາງເທື່ອ.

---

Suṇotu, suṇantu. Suṇohi, suṇotha. Suṇomi, suṇoma. Suṇātu, suṇantu. Suṇa, suṇāhi, suṇātha. Suṇāmi, suṇāma. Suṇataṃ, suṇantaṃ[Pg.312]. Suṇassu, suṇavho. Suṇe, suṇāmase. Kamme sūyataṃ, sūyantaṃ. Sūyatu, sūyantu.

ສຸໂນຕຸ, ສຸນັນຕຸ. ສຸໂນຫິ, ສຸໂນຖະ. ສຸໂນມິ, ສຸໂນມະ. ສຸນາຕຸ, ສຸນັນຕຸ. ສຸນະ, ສຸນາຫິ, ສຸນາຖະ. ສຸນາມິ, ສຸນາມະ. ສຸນັຕັງ, ສຸນັນຕັງ. ສຸນັສສຸ, ສຸນັວໂຫ. ສຸເນ, ສຸນາມະເສ. ໃນກຳມະ: ສູຍະຕັງ, ສູຍັນຕັງ. ສູຍະຕຸ, ສູຍັນຕຸ.

---

Suṇe, suṇeyya, suṇeyyuṃ. Suṇeyyāsi, suṇeyyātha. Suṇeyyāmi, suṇeyyāma. Suṇetha, suṇeraṃ. Suṇetho, suṇeyyāvho. Suṇeyyaṃ, suṇeyyāmhe. Sūyetha, sūyeyya.

ສຸເນ, ສຸເນີຍຍະ, ສຸເນີຍຍຸງ. ສຸເນີຍຍaສິ, ສຸເນີຍຍາຖະ. ສຸເນີຍຍາມິ, ສຸເນີຍຍາມະ. ສຸເນຖະ, ສຸເນຣັງ. ສຸເນໂຖ, ສຸເນີຍຍາວໂຫ. ສຸເນີຍຍັງ, ສຸເນີຍຍາມເຫ. ສູເຍຖະ, ສູເຍີຍຍະ.

---

Asuṇi, suṇi, asuṇiṃsu, suṇiṃsu. Asuṇi, asuṇittha. Asuṇiṃ, suṇiṃ, asuṇimha, suṇimha. Asuṇittha, suṇittha. Ṇāpaccayalopo, vuddhi, sassa dvibhāvo, sāgamo, assosi, assosiṃsu, paccassosuṃ. Assosi, assosittha. Assosiṃ, assosimha, assosimhā vā, assosittha. Asūyittha, assūyi.

ອະສຸນິ, ສຸນິ, ອະສຸນິງສຸ, ສຸນິງສຸ. ອະສຸນິ, ອະສຸນິຕຖະ. ອະສຸນິງ, ສຸນິງ, ອະສຸນິມຫະ, ສຸນິມຫະ. ອະສຸນິຕຖະ, ສຸນິຕຖະ. ມີການລຶບ ນາ ປັດໄຈ, ວຸດທິ, ທະວິພາວະຂອງ ສະກາຣະ, ລົງ ສະ ອາຄົມ, ເປັນ ອັສໂສສິ, ອັສໂສສິງສຸ, ປັດຈັດໂສສຸງ. ອັສໂສສິ, ອັສໂສສິຕຖະ. ອັສໂສສิง, ອັສໂສສິມຫະ, ຫຼື ອັສໂສສິມຫາ, ອັສໂສສິຕຖະ. ອະສູຍິຕຖະ, ອັສສູຍິ.

---

Saralopādi, suṇissati, suṇissanti. Suṇissasi, suṇissatha. Suṇissāmi, suṇissāma. Suṇissate, suṇissante. Suṇissase, suṇissavhe. Suṇissaṃ, suṇissāmhe. Ṇāpaccayalopo, vuddhi, sossati, sossanti. Sossasi, sossatha. Sossāmi, sossāma. Sossate. Sūyissate, sūyissati. Asuṇissa. Asūyissa iccādi.

ມີການລຶບສະຫຼະເປັນຕົ້ນ, ສຸນິສສະຕິ, ສຸນິສສັນຕິ. ສຸນິສສະສິ, ສຸນິສສະຖະ. ສຸນິສສາມິ, ສຸນິສສາມະ. ສຸນິສສະເຕ, ສຸນິສສັນເຕ. ສຸນິສສະເສ, ສຸນິສສະວເຫ. ສຸນິສສັງ, ສຸນິສສາມເຫ. ມີການລຶບ ນາ ປັດໄຈ, ວຸດທິ, ເປັນ ໂສສສະຕິ, ໂສສສັນຕິ. ໂສສສະສິ, ໂສສສະຖະ. ໂສສສາມິ, ໂສສສາມະ. ໂສສສະເຕ. ສູຍິສສະເຕ, ສູຍິສສະຕິ. ອະສຸນິສສະ. ອະສູຍິສສະ ເປັນຕົ້ນ.

---

Hi gatimhi, papubbo ṇāpaccayo, pahiṇāti, pahiṇati vā, pahiṇanti. Pahiṇātu, pahiṇantu. Pahiṇeyya. Pahiṇi, dūtaṃ pāhesi. Pahiṇissati. Pahiṇissa iccādi.

ຫິ (ທາດ) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການໄປ, ມີ ປະ ອຸປະສັກຢູ່ໜ້າ, ລົງ ນາ ປັດໄຈ, ເປັນ ປະຫິນາຕິ, ຫຼື ປະຫິນະຕິ, ປະຫິນັນຕິ. ປະຫິນາຕຸ, ປະຫິນັນຕຸ. ປະຫິເນີຍຍະ. ປະຫິນິ, ທູຕັງ ປາເຫສິ. ປະຫິນິສສະຕິ. ປະຫິນິສສະ ເປັນຕົ້ນ.

---

Vu saṃvaraṇe, āvuṇāti, āvuṇanti iccādi.

ວຸ (ທາດ) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການປິດກັ້ນ, ອາວຸນາຕິ, ອາວຸນັນຕິ ເປັນຕົ້ນ.

---

Mi pakkhepe, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā ṇassa nattaṃ, minoti, minanti iccādi.

ມິ (ທາດ) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຊັດໄປ, ດ້ວຍສູດ “ກວະຈິ ທາຕູ” ເປັນຕົ້ນ ແປງ ນະກາຣະ ເປັນ ນະກາຣະ, ເປັນ ມິໂນຕິ, ມິເນັນຕິ ເປັນຕົ້ນ.

---

Apa [Pg.313] pāpuṇane, papubbo saralope ‘‘dīgha’’nti dīgho, uṇāpaccayo, sampattiṃ pāpuṇāti, pāpuṇanti. Pāpuṇāsi, pāpuṇātha. Pāpuṇāmi, pāpuṇāma.

ອະປະ (ທາດ) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການເຖິງ, ມີ ປະ ອຸປະສັກຢູ່ໜ້າ, ເມື່ອລຶບສະຫຼະແລ້ວ ເຮັດໃຫ້ເປັນທີຄະ ດ້ວຍສູດ “ທີຄັງ”, ລົງ ອຸນາ ປັດໄຈ, ເປັນ ສັມປັດຕິງ ປາປຸນາຕິ, ປາປຸນັນຕິ. ປາປຸນາສິ, ປາປຸນາຖະ. ປາປຸນາມິ, ປາປຸນາມະ.

---

Kamme pāpīyati, pāpīyanti. Tathā pāpuṇātu. Pāpīyatu. Pāpuṇe, pāpuṇeyya. Pāpīyeyya. Pāpuṇi, pāpuṇiṃsu. Pāpīyi. Pāpuṇissati. Pāpīyissati. Pāpuṇissa. Pāpīyissa iccādi.

ໃນກຳມະ: ປາປີຍະຕິ, ປາປີຍັນຕິ. ແລະ ປາປຸນາຕຸ. ປາປີຍະຕຸ. ປາປຸເນ, ປາປຸເນີຍຍະ. ປາປີເຍີຍຍະ. ປາປຸນi, ປາປຸນິງສຸ. ປາປີຍິ. ປາປຸນິສສະຕິ. ປາປີຍິສສະຕິ. ປາປຸນິສສະ. ປາປີຍິສສະ ເປັນຕົ້ນ.

---

Saka sattimhi, dvibhāvo, sakkuṇāti, sakkuṇanti. Bhāve ‘‘pubbarūpañcā’’ti pubbarūpattaṃ, sakkate tayā, sakkati vā, sakkuṇātu. Sakkuṇeyya. ‘‘Kvaci dhātū’’tiādinā sakantassa khādeso ajjatanādimhi, asakkhi, sakkhi, asakkhiṃsu, sakkhiṃsu. Sakkhissati, sakkhissanti. Asakkhissa, asakkhissaṃsu iccādi.

ສະກະ (ທາດ) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມສາມາດ, ມີທະວິພາວະ, ເປັນ ສັກກຸນາຕິ, ສັກກຸນັນຕິ. ໃນພາວະ ດ້ວຍສູດ “ປຸບພະຣູປັນຈະ” ມີການເຮັດປຸບພະຮູບ, ເປັນ ສັກກະເຕ ຕະຍາ, ຫຼື ສັກກະຕິ. ສັກກຸນາຕຸ. ສັກກຸນີຍຍະ. ດ້ວຍສູດ “ກວະຈິ ທາຕູ” ເປັນຕົ້ນ ແປງພະຍັນຊະນະທ້າຍທາດ ສະກະ ເປັນ ຂະກາຣະ ໃນອັດຊັດຕະນີວິພັດເປັນຕົ້ນ, ເປັນ ອະສັກຂິ, ສັກຂິ, ອະສັກຂິງສຸ, ສັກຂິງສຸ. ສັກຂິສສະຕິ, ສັກຂິສສັນຕິ. ອະສັກຂິສສະ, ອະສັກຂິສສັງສຸ ເປັນຕົ້ນ.

---

Svādigaṇo.

ຈົບ ໝວດສວາທິທາດ.

---

Kiyādigaṇa

ໝວດກິຍາທິທາດ

---

Kī dabbavinimaye, vipubbo dvittaṃ, pure viya vibhattuppatti.

ກີ (ທາດ) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການແລກປ່ຽນສິ່ງຂອງ, ມີ ວິ ອຸປະສັກຢູ່ໜ້າ, ມີທະວິພາວະ, ການລົງວິພັດ ມີນັຍຄືກັນກັບທີ່ກ່າວມາແລ້ວ.

---

513. Kiyādito nā.

໕໑໓. ກິຍາທິໂຕ ນາ.

---

Kīicceva mādito dhātugaṇato nāpaccayo hoti kattari. Nāparattā na vuddhi, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā kiyādīnaṃ nāmhi rassattaṃ, kīto nāpaccayanakārassa ṇattañca.

ລົງ ນາ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກໝວດທາດມີ ກີ ເປັນຕົ້ນ ໃນກັດຕຸການົກ. ເພາະ ນາ ປັດໄຈ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ຈຶ່ງບໍ່ມີການວຸດທິ, ດ້ວຍສູດ “ກວະຈິ ທາຕູ” ເປັນຕົ້ນ ມີການເຮັດໃຫ້ເປັນລັດສະແກ່ທາດທັງຫຼາຍໃນໝວດກິຍາທິທາດ ເມື່ອຢູ່ໜ້າ ນາ ປັດໄຈ, ແລະແປງ ນະກາຣະ ຂອງ ນາ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ກີ ທາດ ເປັນ ນະກາຣະ.

---

Bhaṇḍaṃ vikkiṇāti, vikkiṇanti. Vikkīyati, vikkīyanti. Vikkiṇātu, vikkiṇantu. Vikkīyatu, vikkīyantu. Vikkiṇe, vikkiṇeyya[Pg.314]. Vikkīyeyya, vikkīyeyyuṃ. Avikkiṇi, vikkiṇi. Vikkīyittha, vikkīyi. Vikkiṇissati, vikkiṇissanti. Vikkīyissati, vikkīyissanti. Avikkiṇissa, avikkiṇissaṃsu. Vikkīyissa, vikkīyissaṃsu iccādi.

ພັນທັງ ວິກກິນາຕິ, ວິກກິນັນຕິ. ວິກກີຍະຕິ, ວິກກີຍັນຕິ. ວິກກິນາຕຸ, ວິກກິນັນຕຸ. ວິກກີຍະຕຸ, ວິກກີຍັນຕຸ. ວິກກິເນ, ວິກກິເນີຍຍະ. ວິກກີເຍີຍຍະ, ວິກກີເຍີຍຍຸງ. ອະວິກກິນິ, ວິກກິນິ. ວິກກີຍິຕຖະ, ວິກກີຍິ. ວິກກິນິສສະຕິ, ວິກກິນິສສັນຕິ. ວິກກີຍິສສະຕິ, ວິກກີຍິສສັນຕິ. ອະວິກກິນິສສະ, ອະວິກກິນິສສັງສຸ. ວິກກີຍິສສະ, ວິກກີຍິສສັງສຸ ເປັນຕົ້ນ.

---

Ji jaye, kilese jināti, jinanti. Jīyati, jīyanti. Evaṃ jinātu. Jīyatu. Jineyya. Jīyeyya. Ajini, jini, ajiniṃsu, jiniṃsu. Ajesi, ajesuṃ. Ajinittha. Ajīyittha, ajīyi. Jinissati, jinissanti. Vijessati, vijessanti. Jīyissati, jīyissanti. Ajinissa. Ajīyissa iccādi.

ຊິ (ທາດ) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຊະນະ, ກິເລເສ ຊິນາຕິ, ຊິນັນຕິ. ຊີຍະຕິ, ຊີຍັນຕິ. ເໝືອນກັນນັ້ນ ຊິນາຕຸ. ຊີຍະຕຸ. ຊິເນີຍຍະ. ຊີເຍີຍຍະ. ອະຊິນິ, ຊິນິ, ອະຊິນິງສຸ, ຊິນິງສຸ. ອະເຊສິ, ອະເຊສຸງ. ອະຊິນິຕຖະ. ອະຊີຍິຕຖະ, ອະຊີຍິ. ຊິນິສສະຕິ, ຊິນິສສັນຕິ. ວິເຊສສະຕິ, ວິເຊສສັນຕິ. ຊີຍິສສະຕິ, ຊີຍິສສັນຕິ. ອະຊິນິສສະ. ອະຊີຍິສສະ ເປັນຕົ້ນ.

---

Tathā ci caye, cināti, cinanti iccādi.

ແລະ ຈິ (ທາດ) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການສະສົມ, ຈິນາຕິ, ຈິນັນຕິ ເປັນຕົ້ນ.

---

Ñā avabodhane nāpaccayo.

ຍາ (ທາດ) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມຮູ້ແຈ້ງ, ລົງ ນາ ປັດໄຈ.

---

‘‘Vā’’ti vattate.

ບົດວ່າ “ວາ” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

514. Ñāssa jā jaṃ nā.

໕໑໔. ຍັສສະ ຊາ ຊັງ ນາ.

---

Ñāiccetassa dhātussa jā jaṃ nāiccete ādesā honti vā.

ແປງ ຍາ ທາດ ນີ້ ເປັນ ຊາ, ຊັງ, ນາ ເຫຼົ່ານີ້ ບາງເທື່ອ.

---

Jādeso nāmhi jaṃ ñāmhi, nābhāvo timhi evidha;

Vavatthitavibhāsattha-vāsaddassānuvattanā;

Dhammaṃ vijānāti, vināyati vā, vijānanti.

ການແປງເປັນ ຊາ ໃນ ນາ ປັດໄຈ, ແປງເປັນ ຊັງ ໃນ ຍາ ປັດໄຈ, ແລະບໍ່ມີ ນາ ປັດໄຈ ໃນ ຕິ ວິພັດ ໃນທີ່ນີ້; ເພາະການຕາມມາຂອງ ວາ ສັບ ທີ່ມີອັດຈະວະວັດຖິຕະວິພາສາ; ທັມມັງ ວິຊານາຕິ, ຫຼື ວິນາຍະຕິ, ວິຊານັນຕິ.

---

Kamme viññāyati, viññāyanti. Ivaṇṇāgame pubbalopo, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā ekāro, dvittañca, ñeyyati, ñeyyanti. Vijānātu, vijānantu, rassattaṃ. Vijāna, vijānāhi, vijānātha. Vijānāmi, vijānāma. Vijānataṃ, vijānantaṃ. Vijānassu. Viññāyatu, viññāyantu.

ໃນກຳມະ: ວິຍຍາຢະຕິ, ວິຍຍາຢັນຕິ. ເມື່ອລົງ ອິວັນນະອາຄົມ ມີການລຶບສະຫຼະໜ້າ, ດ້ວຍສູດ “ກວະຈິ ທາຕູ” ເປັນຕົ້ນ ແປງເປັນ ເອກາຣະ ແລະມີທະວິພາວະ, ເປັນ ເຍີຍຍະຕິ, ເຍີຍຍັນຕິ. ວິຊານາຕຸ, ວິຊານັນຕຸ, ມີການເຮັດໃຫ້ເປັນລັດສະ. ວິຊານະ, ວິຊານາຫິ, ວິຊານາຖະ. ວິຊານາມິ, ວິຊານາມະ. ວິຊານັຕັງ, ວິຊານັນຕັງ. ວິຊານັສສຸ. ວິຍຍາຢະຕຸ, ວິຍຍາຢັນຕຸ.

---

515. Eyyassa [Pg.315] ñāto iyā ñā vā.

໕໑໕. ເຍີຍຍັສສະ ຍາໂຕ ອິຍາ ຍາ ວາ.

---

Eyyassa vibhattissa ñāiccetāya dhātuyā parassa iyā ñāiccete ādesā honti vā, saralopādi. Vijāniyā.

ແປງ ເຍີຍຍະ ວິພັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ຍາ ທາດ ນີ້ ເປັນ ອິຍາ, ຍາ ເຫຼົ່ານີ້ ບາງເທື່ອ, ມີການລຶບສະຫຼະເປັນຕົ້ນ, ເປັນ ວິຊານິຍາ.

---

Ñādese ñāssa jaṃādeso.

ເມື່ອມີການແປງເປັນ ຍາ, ຍ່ອມມີການແປງ ຍາ ເປັນ ຊັງ.

---

‘‘Ñāto, vā’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ “ñāto” ແລະ “vā” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

516. Nāssa lopo yakārattaṃ.

໕໑໖. ການລຶບ ແລະ ການແປງເປັນຍະອັກສອນ ແຫ່ງນາປັດໄຈ ຍ່ອມມີ.

---

Ñāiccetāya dhātuyā parassa nāpaccayassa lopo hoti vā, yakārattañca, vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo. Tena –

ການລຶບ ແລະ ການແປງເປັນຍະອັກສອນ ແຫ່ງນາປັດໄຈ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກຍາທາດນີ້ ຍ່ອມມີບ້າງ, ວາສັບນີ້ ມີອັດຖະກຳນົດວິພາສາ. ເພາະເຫດນັ້ນ —

---

Ñāmhi niccañca nālopo,Vibhāsājjatanādisu;

Aññattha na ca hotāyaṃ,Nāto timhi yakāratā.

ການລຶບນາປັດໄຈ ຍ່ອມມີແນ່ນອນໃນຍາທາດ, ຍ່ອມມີບ້າງໃນອັດຊະຕະນີວິພັດເປັນຕົ້ນ; ໃນທີ່ອື່ນ ການລຶບນີ້ຍ່ອມບໍ່ມີ, ແລະການແປງນາປັດໄຈເປັນຍະອັກສອນ ຍ່ອມມີໃນເພາະຕິວິພັດ.

---

Niggahītassa vaggantattaṃ, vijaññā, vijāneyya, vijāneyyuṃ. Vijāneyyāsi, vijāneyyātha. Vijāneyyāmi, vijāneyyāma, vijānemu vā. Vijānetha. Viññāyeyya, viññāyeyyuṃ.

ການແປງນິກຄະຫິດເປັນພະຍັນຊະນະທີ່ສຸດວັກ, [ຕົວຢ່າງ:] vijaññā, vijāneyya, vijāneyyuṃ. Vijāneyyāsi, vijāneyyātha. Vijāneyyāmi, vijāneyyāma, ຫຼື vijānemu. Vijānetha. Viññāyeyya, viññāyeyyuṃ.

---

Samajāni, sañjāni, sañjāniṃsu. Nālope aññāsi, aññāsuṃ. Vijānittha. Viññāyittha. Paññāyi, paññāyiṃsu. Vijānissati, vijānissanti. Ñassati, ñassanti. Viññāyissate, viññāyissante. Paññāyissati, paññāyissanti. ‘‘Kvaci dhātū’’tiādinā ssassa [Pg.316] hi ca, paññāyihiti, paññāyihinti. Ajānissa. Ajānissatha. Aññāyissatha, aññāyissa iccādi.

Samajāni, sañjāni, sañjāniṃsu. ເມື່ອມີການລຶບນາປັດໄຈ: aññāsi, aññāsuṃ. Vijānittha. Viññāyittha. Paññāyi, paññāyiṃsu. Vijānissati, vijānissanti. Ñassati, ñassanti. Viññāyissate, viññāyissante. Paññāyissati, paññāyissanti. ດ້ວຍສູດວ່າ “Kvaci dhātū” ເປັນຕົ້ນ ແປງ ssa ເປັນ hi, [ໄດ້ຮູບເປັນ] paññāyihiti, paññāyihinti. Ajānissa. Ajānissatha. Aññāyissatha, aññāyissa ເປັນຕົ້ນ.

---

Mā māne, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā māntassa ikāro, mināti, minanti. Kamme mīyati, mīyanti iccādi.

ມາ ທາດ (Mā) ໃນອັດຖະວ່າວັດແທກ (māne), ດ້ວຍສູດວ່າ “kvaci dhātū” ເປັນຕົ້ນ ແປງທີ່ສຸດຂອງມາທາດເປັນອິອັກສອນ, [ໄດ້ຮູບເປັນ] mināti, minanti. ໃນກຳມະ: mīyati, mīyanti ເປັນຕົ້ນ.

---

Lū chedane, nāmhi rassattaṃ, lunāti, lunanti. Lūyati, lūyanti iccādi.

ລູ ທາດ (Lū) ໃນອັດຖະວ່າຕັດ (chedane), ເພາະນາປັດໄຈ ມີການເຮັດໃຫ້ເປັນລັດສະ (ສຽງສັ້ນ), [ໄດ້ຮູບເປັນ] lunāti, lunanti. Lūyati, lūyanti ເປັນຕົ້ນ.

---

Dhū kampane, dhunāti, dhunanti. Dhūyati, dhūyanti iccādi.

ທູ ທາດ (Dhū) ໃນອັດຖະວ່າສັ່ນສະເທືອນ (kampane), [ໄດ້ຮູບເປັນ] dhunāti, dhunanti. Dhūyati, dhūyanti ເປັນຕົ້ນ.

---

Gaha upādāne, nāmhi sampatte –

ຄະຫະ ທາດ (Gaha) ໃນອັດຖະວ່າຖືເອົາ (upādāne), ເມື່ອເຖິງຄາວຂອງນາປັດໄຈ —

---

517. Gahāditoppaṇhā.

໕໑໗. Gahāditoppaṇhā. (ຫຼັງຈາກຄະຫະທາດເປັນຕົ້ນ ລົງ ປປະ ແລະ ဏ្ຫາ ປັດໄຈ).

---

Gahaiccevamādito dhātuto ppa ṇhāiccete paccayā honti kattari. Ādisaddoyaṃ pakāro.

ຫຼັງຈາກທາດມີຄະຫະທາດເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມລົງ ປປະ (ppa) ແລະ ဏ្ຫາ (ṇhā) ປັດໄຈເຫຼົ່ານີ້ ໃນກັດຕຸ. ອາທິສັບນີ້ ມີອັດຖະວ່າປະການ.

---

‘‘Gahassā’’ti vattate.

ບົດວ່າ “gahassa” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

518. Halopo ṇhāmhi.

໕໑໘. Halopo ṇhāmhi. (ການລຶບຫະອັກສອນ ຍ່ອມມີໃນເພາະဏ្ຫາປັດໄຈ).

---

Gahaiccetassa dhātussa hakārassa lopo hoti ṇhāmhi paccaye pare. Sīlaṃ gaṇhāti, rassatte gaṇhati vā, gaṇhanti. Gaṇhāsi, gaṇhātha. Gaṇhāmi, gaṇhāma.

ການລຶບຫະອັກສອນ ແຫ່ງຄະຫະທາດນີ້ ຍ່ອມມີ ເມື່ອມີဏ្ຫາປັດໄຈຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. [ຕົວຢ່າງ:] Sīlaṃ gaṇhāti, ຫຼື ເມື່ອເຮັດໃຫ້ເປັນລັດສະ: gaṇhati, gaṇhanti. Gaṇhāsi, gaṇhātha. Gaṇhāmi, gaṇhāma.

---

Kamme ‘‘ye’’ti vattamāne ‘‘havipariyayo lo vā’’ti hakārassa yakārena vipariyayo hoti. Gayhati, gayhanti.

ໃນກຳມະ ເມື່ອບົດວ່າ “ye” ຕາມໄປ, ດ້ວຍສູດວ່າ “havipariyayo lo vā” ຍ່ອມມີການສະຫຼັບບ່ອນລະຫວ່າງຫະອັກສອນກັບຍະອັກສອນ. [ໄດ້ຮູບເປັນ] gayhati, gayhanti.

---

Gaṇhātu, gaṇhantu. Gaṇha, gaṇhāhi, gaṇhātha. Gaṇhāmi, gaṇhāma. Gaṇhataṃ, gaṇhantaṃ. Gayhataṃ, gayhantaṃ. Gayhatu, gayhantu. Gaṇhe, gaṇheyya, gaṇheyyuṃ. Gayheyya, gayheyyuṃ. Aggaṇhi, gaṇhi, aggaṇhiṃsu, gaṇhiṃsu.

Gaṇhātu, gaṇhantu. Gaṇha, gaṇhāhi, gaṇhātha. Gaṇhāmi, gaṇhāma. Gaṇhataṃ, gaṇhantaṃ. Gayhataṃ, gayhantaṃ. Gayhatu, gayhantu. Gaṇhe, gaṇheyya, gaṇheyyuṃ. Gayheyya, gayheyyuṃ. Aggaṇhi, gaṇhi, aggaṇhiṃsu, gaṇhiṃsu.

---

Yadā [Pg.317] ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā asabbadhātuke vikaraṇapaccayassa lopo, ikārāgamassa ekāro ca, tadā sāgamo.

ເມື່ອໃດ ດ້ວຍສູດວ່າ “kvaci dhātū” ເປັນຕົ້ນ ມີການລຶບວິກະຣະນະປັດໄຈໃນອະສັບພະທາຕຸກະລິ້ງ ແລະແປງອິອາຄົມເປັນເອ, ເມື່ອນັ້ນ ຍ່ອມມີສະອາຄົມ.

---

Aggahesi, aggahesuṃ. Aggahi, aggahiṃsu, aggahuṃ. Aggayhittha, aggayhi. Gaṇhissati, gaṇhissanti. Gahessati, gahessanti. Gahīyissate, gahīyissante. Gayhissati, gayhissanti. Aggaṇhissa, aggahissa. Aggaṇhissatha, aggahissatha. Aggayhissatha, aggayhissa iccādi.

Aggahesi, aggahesuṃ. Aggahi, aggahiṃsu, aggahuṃ. Aggayhittha, aggayhi. Gaṇhissati, gaṇhissanti. Gahessati, gahessanti. Gahīyissate, gahīyissante. Gayhissati, gayhissanti. Aggaṇhissa, aggahissa. Aggaṇhissatha, aggahissatha. Aggayhissatha, aggayhissa ເປັນຕົ້ນ.

---

Ppappaccaye –

ໃນເພາະ ປປະ ປັດໄຈ —

---

519. Gahassa ghe ppe.

໕໑໙. Gahassa ghe ppe. (ແປງຄະຫະທາດທັງໝົດເປັນເຄ ໃນເພາະປປະປັດໄຈ).

---

Gahaiccetassa dhātussa sabbassa gheādeso hoti ppappaccaye pare. Gheppati iccādi.

ການແປງຄະຫະທາດນີ້ທັງໝົດເປັນເຄ (ghe) ຍ່ອມມີ ເມື່ອມີປປະປັດໄຈຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. [ໄດ້ຮູບເປັນ] gheppati ເປັນຕົ້ນ.

---

Kiyādigaṇo.

ກິຍາທິຄະນະ (ໝວດທາດມີກິທາດເປັນຕົ້ນ).

---

Tanādigaṇa

ຕນາທິຄະນະ (ໝວດທາດມີຕນຸທາດເປັນຕົ້ນ).

---

Tanu vitthāre, pure viya dhātvantalopavibhattuppattiyo.

ຕນຸ ທາດ (Tanu) ໃນອັດຖະວ່າແຜ່ຂະຫຍາຍ (vitthāre), ການລຶບທີ່ສຸດທາດ ແລະການລົງວິພັດ ຍ່ອມມີເໝືອນໃນກ່ອນ.

---

520. Tanādito oyirā.

໕໒໐. Tanādito oyirā. (ຫຼັງຈາກຕນຸທາດເປັນຕົ້ນ ລົງ ໂອ ແລະ ຍິຣະ ປັດໄຈ).

---

Tanuiccevamādito dhātugaṇato oyiraiccete paccayā honti kattari. Karatovāyaṃ yirappaccayo.

ຫຼັງຈາກໝວດທາດມີຕນຸທາດເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມລົງ ໂອ (o) ແລະ ຍິຣະ (yira) ປັດໄຈເຫຼົ່ານີ້ ໃນກັດຕຸ. ສ່ວນຍິຣະປັດໄຈນີ້ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກກະຣະທາດ.

---

Dhammaṃ tanoti, tanonti. Tanosi, tanotha. Tanomi, tanoma.

Dhammaṃ tanoti, tanonti. Tanosi, tanotha. Tanomi, tanoma.

---

‘‘Vā’’ti vattate.

ບົດວ່າ “vā” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

521. Uttamokāro[Pg.318].

໕໒໑. Uttamokāro. (ແປງໂອປັດໄຈຫຼັງຈາກຕນຸທາດເປັນຕົ້ນ ເປັນອຸອັກສອນບ້າງ).

---

Tanādito okārappaccayo uttamāpajjate vā. Vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo. Ettha ca vikaraṇakāriyavidhippakaraṇato ‘‘okāro’’ti ovikaraṇaṃ gayhati. Tanute, bahuvacane ‘‘yavakārā cā’’ti vattaṃ, tanvante. Tanuse, tanuvhe. Tanve, tanumhe.

ໂອປັດໄຈ ຫຼັງຈາກຕນຸທາດເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນອຸອັກສອນບ້າງ. ວາສັບນີ້ ມີອັດຖະກຳນົດວິພາສາ. ແລະໃນທີ່ນີ້ ເພາະເປັນກອນວ່າດ້ວຍວິທີການຈັດການວິກະຣະນະປັດໄຈ ບົດວ່າ “okāro” ຈຶ່ງຖືເອົາໂອວິກະຣະນະປັດໄຈ. [ໄດ້ຮູບເປັນ] tanute, ໃນພະຫຸວະຈະນະ ເມື່ອມີການແປງເປັນວະອັກສອນດ້ວຍສູດວ່າ “yavakārā cā”, [ໄດ້ຮູບເປັນ] tanvante. Tanuse, tanuvhe. Tanve, tanumhe.

---

Kamme ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā tanudhātvantassa yamhi ākāro, patāyate, patāyante. Patāyati, patāyanti. Ākārābhāve pataññati, pataññanti. Tanotu, tanontu. Taneyya, taneyyuṃ. Atani, ataniṃsu. Atāyittha, patāyi. Tanissati, tanissanti. Patāyissati, patāyissanti. Atanissa. Patāyissa iccādi.

ໃນກຳມະ ດ້ວຍສູດວ່າ “kvaci dhātū” ເປັນຕົ້ນ ແປງທີ່ສຸດຂອງຕນຸທາດເປັນອາອັກສອນໃນເພາະຍະປັດໄຈ, [ໄດ້ຮູບເປັນ] patāyate, patāyante. Patāyati, patāyanti. ເມື່ອບໍ່ມີອາອັກສອນ [ໄດ້ຮູບເປັນ] pataññati, pataññanti. Tanotu, tanontu. Taneyya, taneyyuṃ. Atani, ataniṃsu. Atāyittha, patāyi. Tanissati, tanissanti. Patāyissati, patāyissanti. Atanissa. Patāyissa ເປັນຕົ້ນ.

---

Kara karaṇe, puññaṃ karoti.

ກະຣະ ທາດ (Kara) ໃນອັດຖະວ່າເຮັດ (karaṇe), [ຕົວຢ່າງ:] puññaṃ karoti.

---

Bahuvacane ‘‘vā’’ti vattamāne, ‘‘uttamokāro’’ti utte kate –

ໃນພະຫຸວະຈະນະ ເມື່ອບົດວ່າ “vā” ຕາມໄປ, ເມື່ອມີການເຮັດໃຫ້ເປັນອຸອັກສອນດ້ວຍສູດວ່າ “uttamokāro” ແລ້ວ —

---

‘‘Vā, utta’’nti ca vattate.

ບົດວ່າ “vā” ແລະ “uttaṃ” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

522. Karassākāro ca.

໕໒໒. Karassākāro ca. (ແລະແປງອະອັກສອນແຫ່ງກະຣະທາດເປັນອຸອັກສອນບ້າງ).

---

Karaiccetassa dhātussa akāro uttamāpajjate vā. Vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo, ‘‘yavakārā cā’’ti apadantassa paraukārassa vakāro, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā dhāturakārassa vakārasmiṃ lopo, vakārassa dvitte tassa ‘‘bbo vvassā’’ti bakāradvayaṃ, kubbanti, karonti. Karosi, karotha. Karomi, karoma. Tathā kurute, kubbante. Kuruse, kuruvhe. Kubbe, kurumhe. Yirappaccaye rakāralopo, kayirati, kayiranti iccādi.

ອະອັກສອນ ແຫ່ງກະຣະທາດນີ້ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນອຸອັກສອນບ້າງ. ວາສັບນີ້ ມີອັດຖະກຳນົດວິພາສາ, ດ້ວຍສູດວ່າ “yavakārā cā” ແປງອຸອັກສອນເບື້ອງຫຼັງທີ່ບໍ່ແມ່ນທີ່ສຸດບົດເປັນວະອັກສອນ, ດ້ວຍສູດວ່າ “kvaci dhātū” ເປັນຕົ້ນ ລຶບຣະອັກສອນຂອງທາດໃນເພາະວະອັກສອນ, ເມື່ອເຮັດວະອັກສອນໃຫ້ເປັນທະວິດພາວະແລ້ວ ແປງວະອັກສອນທີ່ຊ້ອນນັ້ນເປັນພະຍັນຊະນະ ພະ (bba) ສອງຕົວ ດ້ວຍສູດວ່າ “bbo vvassā”, [ໄດ້ຮູບເປັນ] kubbanti, karonti. Karosi, karotha. Karomi, karoma. ເຊັ່ນດຽວກັນ kurute, kubbante. Kuruse, kuruvhe. Kubbe, kurumhe. ໃນເພາະຍິຣະປັດໄຈ ມີການລຶບຣະອັກສອນ, [ໄດ້ຮູບເປັນ] kayirati, kayiranti ເປັນຕົ້ນ.

---

Kamme [Pg.319] yappaccaye ‘‘ivaṇṇāgamo vā’’ti īkārāgamo, yakārassa dvittaṃ, karīyyate kaṭo tena, karīyyati, karīyyanti. Karīyati, karīyanti vā. Īkārābhāve ‘‘tassa cavagga’’iccādinā sadhātvantassa yakārattaṃ, dvittañca. Kayyati, kayyanti. Ikārāgame ‘‘kvaci dhātu’’iccādisutte caggahaṇena rayānaṃ vipariyayo, kayirati kaṭo tena, kayiranti iccādi.

ໃນກຳມະ ເມື່ອມີຍະປັດໄຈ ດ້ວຍສູດວ່າ “ivaṇṇāgamo vā” ລົງອີອາຄົມ, ເຮັດຍະອັກສອນໃຫ້ເປັນທະວິດພາວະ, [ໄດ້ຮູບເປັນ] karīyyate kaṭo tena (ສາດອັນເຂົາເຮັດຢູ່), karīyyati, karīyyanti. ຫຼື karīyati, karīyanti. ເມື່ອບໍ່ມີອີອາຄົມ ດ້ວຍສູດວ່າ “tassa cavagga” ເປັນຕົ້ນ ແປງທີ່ສຸດທາດກັບຍະປັດໄຈເປັນຍະອັກສອນ ແລະເຮັດໃຫ້ເປັນທະວິດພາວະ, [ໄດ້ຮູບເປັນ] kayyati, kayyanti. ເມື່ອລົງອິອາຄົມ ເພາະການຖືເອົາ ຈະສັບ ໃນສູດວ່າ “kvaci dhātu” ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີການສະຫຼັບບ່ອນກັນລະຫວ່າງຣະອັກສອນກັບຍະອັກສອນ, [ໄດ້ຮູບເປັນ] kayirati kaṭo tena, kayiranti ເປັນຕົ້ນ.

---

Tathā kusalaṃ karotu, kurutu vā, kubbantu, karontu. Karohi, karotha. Karomi, karoma. Kurutaṃ, kubbantaṃ. Kurussu, kurassu vā, kuruvho. Kubbe, kubbāmase.

ເຊັ່ນດຽວກັນ kusalaṃ karotu, ຫຼື kurutu, kubbantu, karontu. Karohi, karotha. Karomi, karoma. Kurutaṃ, kubbantaṃ. Kurussu, ຫຼື kurassu, kuruvho. Kubbe, kubbāmase.

---

Kamme karīyatu, karīyantu, kayyataṃ, kayirataṃ, kayiratu.

ໃນກຳມະ: karīyatu, karīyantu, kayyataṃ, kayirataṃ, kayiratu.

---

Sattamiyaṃ kare, kareyya, kareyyuṃ. Kareyyāsi, kareyyātha. Kareyyāmi, kareyyāma. Utte kubbe, kubbeyya.

ໃນສັດຕາມີວິພັດ: kare, kareyya, kareyyuṃ. Kareyyāsi, kareyyātha. Kareyyāmi, kareyyāma. ເມື່ອເຮັດໃຫ້ເປັນອຸອັກສອນ: kubbe, kubbeyya.

---

Yirappaccaye –

ໃນເພາະຍິຣະປັດໄຈ —

---

Yirato āttameyyassa, ethādisseyyumādisu;

Eyyasaddassa lopo ca, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā.

ຫຼັງຈາກຍິຣະປັດໄຈ ແປງເອີຍຍະວິພັດເປັນອາອັກສອນ ໃນເພາະເອດຖະວິພັດເປັນຕົ້ນ ແລະເອີຍຍຸງວິພັດເປັນຕົ້ນ; ແລະມີການລຶບເອີຍຍະສັບ ດ້ວຍສູດວ່າ “kvaci dhātū” ເປັນຕົ້ນ.

---

Saralopādi, kayirā, kayiruṃ. Kayirāsi, kayirātha. Kayirāmi, kayirāma. Attanopade kayirātha dhīro, kubbetha, karetha vā, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā kussa kru ca, krubbetha, krubberaṃ. Krubbetho, krubbeyyāvho. Krubbeyyaṃ, krubbeyyāmhe. Kamme karīyeyya, karīyeyyuṃ.

ການລຶບສະຫຼະເປັນຕົ້ນ, [ໄດ້ຮູບເປັນ] kayirā, kayiruṃ. Kayirāsi, kayirātha. Kayirāmi, kayirāma. ໃນອັດຕະໂນບົດ: kayirātha dhīro, ຫຼື kubbetha, karetha. ດ້ວຍສູດວ່າ “kvaci dhātū” ເປັນຕົ້ນ ແປງ ກະ (ka) ເປັນ ກຣຸ (kru), [ໄດ້ຮູບເປັນ] krubbetha, krubberaṃ. Krubbetho, krubbeyyāvho. Krubbeyyaṃ, krubbeyyāmhe. ໃນກຳມະ: karīyeyya, karīyeyyuṃ.

---

Hiyyattaniyaṃ [Pg.320] ‘‘karassa kā’’ti yogavibhāgena kā hoti, saralopādi.

ໃນຫິຍັດຕະນີວິພັດ ດ້ວຍການແບ່ງສູດວ່າ “karassa kā” ແປງເປັນກາ (kā), ມີການລຶບສະຫຼະເປັນຕົ້ນ.

---

Akā, akarā, akarū. Akaro, akattha, akarottha. Akaṃ, akaraṃ, akamha, akaramha. Akattha. Akariṃ, akaramhase.

Akā, akarā, akarū. Akaro, akattha, akarottha. Akaṃ, akaraṃ, akamha, akaramha. Akattha. Akariṃ, akaramhase.

---

‘‘Vā’’ti vattate.

ບົດວ່າ “vā” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

523. Karassa kāsattamajjatanimhi.

໕໒໓. Karassa kāsattamajjatanimhi. (ແປງກະຣະທາດເປັນກາ ແລະລົງສະອາຄົມ ໃນເພາະອັດຊະຕະນີວິພັດບ້າງ).

---

Kara iccetassa dhātussa sabbasseva kāsattaṃ hoti vā ajjatanimhi vibhattimhi pare. ‘‘Kāsatta’’miti bhāvaniddesena aññasmāpi dhātuto sāgamo. Atha vā yadā karassa kā hoti, sattañcāgamo ajjatanimhi vāti attho, tadā ‘‘sattamajjatanimhī’’ti yogavibhāgena aññasmāpi dhātuto sāgamopi sijjhati, ‘‘yogavibhāgato iṭṭhappasiddhī’’ti yebhuyyena dīghatova hoti, ‘‘karassa kā’’ti yogavibhāgena kābhāvo ca hiyyattaniyaṃ siddho hoti.

ການແປງກະຣະທາດນີ້ທັງໝົດເປັນກາ ແລະລົງສະອາຄົມ ຍ່ອມມີບ້າງ ເມື່ອມີອັດຊະຕະນີວິພັດຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. ດ້ວຍການສະແດງພາວະວ່າ “kāsattaṃ” ຍ່ອມມີສະອາຄົມຫຼັງຈາກທາດອື່ນໄດ້ຄືກັນ. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ເມື່ອໃດແປງກະຣະທາດເປັນກາ ແລະລົງສະອາຄົມໃນເພາະອັດຊະຕະນີວິພັດບ້າງ, ເມື່ອນັ້ນ ດ້ວຍການແບ່ງສູດວ່າ “sattamajjatanimhī” ແມ້ການລົງສະອາຄົມຫຼັງຈາກທາດອື່ນກໍຍ່ອມສຳເລັດ, ເພາະຄຳວ່າ “yogavibhāgato iṭṭhappasiddhī” ໂດຍຫຼາຍຈຶ່ງເປັນສຽງຍາວເທົ່ານັ້ນ, ແລະດ້ວຍການແບ່ງສູດວ່າ “karassa kā” ຄວາມບໍ່ມີກາອັກສອນໃນຫິຍັດຕະນີວິພັດ ກໍຍ່ອມສຳເລັດ.

---

Akāsi, akāsuṃ. Akāsi, akāsittha. Akāsiṃ, akāsimha. Akāsittha. Kāsattābhāve akari, kari, akariṃsu, kariṃsu, akaṃsu, akaruṃ. Akari, akarittha. Akariṃ, kariṃ, akarimha, karimha. Akarittha. Akarīyittha, akarīyi vā.

Akāsi, akāsuṃ. Akāsi, akāsittha. Akāsiṃ, akāsimha. Akāsittha. ເມື່ອບໍ່ມີການແປງເປັນກາແລະສະອາຄົມ: akari, kari, akariṃsu, kariṃsu, akaṃsu, akaruṃ. Akari, akarittha. Akariṃ, kariṃ, akarimha, karimha. Akarittha. Akarīyittha, ຫຼື akarīyi.

---

‘‘Vā, lopo, bhavissantimhi ssassa cā’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ “vā”, “lopo”, ແລະ “bhavissantimhi ssassa ca” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

524. Karassa sappaccayassa kāho.

໕໒໔. Karassa sappaccayassa kāho. (ແປງກະຣະທາດພ້ອມທັງປັດໄຈເປັນກາຫະ ໃນເພາະພະວິສັນຕີວິພັດບ້າງ).

---

Karaiccetassa [Pg.321] dhātussa sappaccayassa kāhādeso hoti vā bhavissantimhi, ssassa ca lopo hoti. Adhikabhūtasappaccayaggahaṇena vacamucabhujādito ssassa khādeso, vasa chidi labhādito chādeso ca hoti.

ການແປງກະຣະທາດນີ້ພ້ອມທັງປັດໄຈເປັນກາຫະ (kāha) ຍ່ອມມີບ້າງ ເມື່ອມີພະວິສັນຕີວິພັດຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ແລະມີການລຶບ ssa ວິພັດ. ເພາະການຖືເອົາບົດວ່າ “sappaccaya” ເຊິ່ງເກີນມາ ຍ່ອມມີການແປງ ssa ເປັນຂະ (kha) ຫຼັງຈາກວະຈະທາດ, ມຸຈະທາດ, ພຸຈະທາດເປັນຕົ້ນ, ແລະມີການແປງເປັນສະ (cha) ຫຼັງຈາກວະສະທາດ, ຊິທະທາດ, ລາພະທາດເປັນຕົ້ນ.

---

Kāhati, kāhanti. Kāhasi, kāhatha. Kāhāmi, kāhāma. Ikārāgame kāhiti, kāhinti iccādi. Kāhābhāve karissati, karissanti. Karissasi, karissatha. Karissāmi, karissāma. Karissate, karissante. Karissase, karissavhe. Karissaṃ, karissāmhe. Karīyissati, karīyissanti. Akarissa. Akarīyissā iccādi.

Kāhati, kāhanti. Kāhasi, kāhatha. Kāhāmi, kāhāma. ເມື່ອລົງອິອາຄົມ: kāhiti, kāhinti ເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອບໍ່ມີການແປງເປັນກາຫະ: karissati, karissanti. Karissasi, karissatha. Karissāmi, karissāma. Karissate, karissante. Karissase, karissavhe. Karissaṃ, karissāmhe. Karīyissati, karīyissanti. Akarissa. Akarīyissā ເປັນຕົ້ນ.

---

Yadā saṃpubbo, tadā ‘‘purasamupaparīhi karotissa kha kharā vā’’ti yogavibhāgena tyādivibhattīsupi saṃpubbakarotissa kharādeso.

ເມື່ອໃດມີ ສໍ (saṃ) ຢູ່ຂ้างໜ້າ, ເມື່ອນັ້ນ ດ້ວຍການແບ່ງສູດວ່າ “purasamupaparīhi karotissa kha kharā vā” ຍ່ອມມີການແປງກະຣະທາດທີ່ມີສໍຢູ່ຂ້າງໜ້າເປັນຂະຣະ (khara) ແມ້ໃນເພາະຕິວິພັດເປັນຕົ້ນ.

---

Abhisaṅkharoti, abhisaṅkharonti. Abhisaṅkharīyati, abhisaṅkharīyanti. Abhisaṅkharotu. Abhisaṅkhareyya. Abhisaṅkhari, khādese abhisaṅkhāsi vā. Abhisaṅkharissati. Abhisaṅkharissa iccādi.

Abhisaṅkharoti, abhisaṅkharonti. Abhisaṅkharīyati, abhisaṅkharīyanti. Abhisaṅkharotu. Abhisaṅkhareyya. Abhisaṅkhari, ຫຼື ເມື່ອມີການແປງເປັນຂາ: abhisaṅkhāsi. Abhisaṅkharissati. Abhisaṅkharissa ເປັນຕົ້ນ.

---

Saka sattimhi, opaccayo, sakkoti, sakkonti. Sakkosi, sakkotha. Sakkomi, sakkoma iccādi.

ສະກະ ທາດ (Saka) ໃນອັດຖະວ່າຄວາມສາມາດ (sattimhi), ລົງໂອປັດໄຈ, [ໄດ້ຮູບເປັນ] sakkoti, sakkonti. Sakkosi, sakkotha. Sakkomi, sakkoma ເປັນຕົ້ນ.

---

Apa pāpuṇane, papubbo, pappoti, papponti. Papposi, pappotha. Pappomi, pappoma. Pappotu, pappontu iccādi.

ອະປະ ທາດ (Apa) ໃນອັດຖະວ່າເຖິງ (pāpuṇane), ມີ ປະ (pa) ຢູ່ຂ้างໜ້າ, [ໄດ້ຮູບເປັນ] pappoti, papponti. Papposi, pappotha. Pappomi, pappoma. Pappotu, pappontu ເປັນຕົ້ນ.

---

Tanādigaṇo.

ຕນາທິຄະນະ (ໝວດທາດມີຕນຸທາດເປັນຕົ້ນ).

---

Curādigaṇa

ຈຸຣາທິຄະນະ (ໝວດທາດມີຈຸຣະທາດເປັນຕົ້ນ).

---

Dhura [Pg.322] theyye, pure viya dhātvantalopo, vibhattuppatti.

ໃນທາດວ່າ ທຸຣະ (ໃນຄວາມລັກ), ມີການລົບທ້າຍທາດຄືກັບກ່ອນ, ແລະການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງວິພັດ.

---

‘‘Tathā kattari cā’’ti ito ‘‘kattarī’’ti ca sīhavilokanena bhāvakammaggahaṇāni ca vattante, maṇḍūkagatiyā kāritaggahaṇañca.

ຄຳວ່າ “ກັຕຕຣິ” ຈາກສູດວ່າ “ຕຖາ ກັຕຕຣິ ຈ” ນີ້ ແລະການຖືເອົາພາວະແລະກຳ ດ້ວຍວິທີສີຫະວິໂລກະນະ (ການຫຼຽວເບິ່ງແບບສິງ) ຍ່ອມຕາມໄປ, ແລະການຖືເອົາກາຣິຕະ ດ້ວຍວິທີມັງທູກະຄະຕິ (ການໂດດແບບກົບ) ກໍຍ່ອມຕາມໄປດ້ວຍ.

---

525. Curādito ṇeṇayā.

໕໒໕. ເບື້ອງຫຼັງຈາກຈຸຣາທິຄະນະ ລົງ ເນ ແລະ ນຍ ປັດໄຈ.

---

Curaiccevamādito dhātugaṇato ṇe ṇayaiccete paccayā honti kattari, bhāve ca kammani, vibhattippaccayesu. ‘‘Kāritaṃ viya ṇānubandho’’ti ṇe ṇayānaṃ kāritabyapadeso.

ປັດໄຈທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ຄື ເນ ແລະ ນຍ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກທາດຄະນະ ມີ ຈຸຣະ ເປັນຕົ້ນ ໃນກັຕຕຸ, ພາວະ ແລະ ກຳ ເມື່ອມີວິພັດປັດໄຈທັງຫຼາຍ. ເພາະມີ ອະນຸພັນທະ ຄື ນະ ອັກສອນ ເໝືອນກາຣິຕະ, ເນ ແລະ ນຍ ປັດໄຈທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງໄດ້ຊື່ວ່າ ກາຣິຕະ.

---

526. Kāritānaṃ ṇo lopaṃ.

໕໒໖. ການລົບ ນະ ອັກສອນ ແຫ່ງກາຣິຕປັດໄຈທັງຫຼາຍ ຍ່ອມມີ.

---

Kāritappaccayānaṃ ṇakāro lopamāpajjate.

ນະ ອັກສອນ ແຫ່ງກາຣິຕປັດໄຈທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເຖິງການລົບ.

---

527. Asaṃyogantassa vuddhi kārite.

໕໒໗. ການວຸດທິແຫ່ງທາດທີ່ມີທີ່ສຸດບໍ່ເປັນສັງໂຍກ ຍ່ອມມີ ເມື່ອກາຣິຕປັດໄຈເບື້ອງປາຍ.

---

Asaṃyogantassa dhātussa kārite pare vuddhi hotīti ukārassokāro vuddhi.

ເມື່ອກາຣິຕປັດໄຈເບື້ອງປາຍ, ການວຸດທິແຫ່ງທາດທີ່ມີທີ່ສຸດບໍ່ເປັນສັງໂຍກ ຍ່ອມມີ, ຄື ການວຸດທິ ອຸ ອັກສອນ ເປັນ ໂອ ອັກສອນ.

---

Dhanaṃ coreti, corenti. Coresi, coretha. Coremi, corema. Ṇayappaccaye – corayati, corayanti. Corayasi, corayatha. Corayāmi, corayāma. Corayate, corayante. Corayase, corayavhe. Coraye, corayāmhe.

ທະນັງ ໂຈເຣຕິ, ໂຈເຣນຕິ. ໂຈເຣສິ, ໂຈເຣຖະ. ໂຈເຣມι, ໂຈເຣມະ. ໃນ ນຍ ປັດໄຈ – ໂຈຣະຍະຕິ, ໂຈຣະຍັນຕິ. ໂຈຣະຍະສິ, ໂຈຣະຍະຖະ. ໂຈຣະຍາມິ, ໂຈຣະຍາມະ. ໂຈຣະຍະເຕ, ໂຈຣະຍັນເຕ. ໂຈຣະຍະເສ, ໂຈຣະຍະວະເຫ. ໂຈຣະເຍ, ໂຈຣະຍາມະເຫ.

---

Kamme yappaccaye īkārāgamo, saralopādi ca, corīyate devadattena, corīyati, corīyanti iccādi.

ໃນກຳ ເມື່ອມີ ຍ ປັດໄຈ, ມີການລົງ ອີ ອັກສອນອາຄົມ ແລະການລົບສະຫຼະເປັນຕົ້ນ, ເຊັ່ນ ໂຈຣີຍະເຕ ເທວະທັຕເຕນະ, ໂຈຣີຍະຕິ, ໂຈຣີຍັນຕິ ເປັນຕົ້ນ.

---

Coretu[Pg.323], corentu. Corehi. Corayatu, corayantu. Coraya, corayāhi.

ໂຈເຣຕຸ, ໂຈເຣນຕຸ. ໂຈເຣຫິ. ໂຈຣະຍະຕຸ, ໂຈຣະຍັນຕຸ. ໂຈຣະຍະ, ໂຈຣະຍາຫິ.

---

Coreyya, coreyyuṃ. Coraye, corayeyyuṃ. Acoresi, coresi, acoresuṃ, coresuṃ. Acorayi, corayi, acorayiṃsu, corayiṃsu, acorayuṃ, corayuṃ. Acoresi, acoresittha. Tvaṃ acorayi, acorayittha. Acoresiṃ, acoresimha. Acorayiṃ, acorayimha. Acorayittha. Acorīyittha, acorīyi.

ໂຈເຣຍຍະ, ໂຈເຣຍຍຸງ. ໂຈຣະເຍ, ໂຈຣະເຍຍຍຸງ. ອະໂຈເຣສິ, ໂຈເຣສິ, ອະໂຈເຣສຸງ, ໂຈເຣສຸງ. ອະໂຈຣະຍິ, ໂຈຣະຍິ, ອະໂຈຣະຍິງສຸ, ໂຈຣະຍິງສຸ, ອະໂຈຣະຍຸງ, ໂຈຣະຍຸງ. ອະໂຈເຣສິ, ອະໂຈເຣສິຕຖະ. ຕວັງ ອະໂຈຣະຍິ, ອະໂຈຣະຍິຕຖະ. ອະໂຈເຣສິງ, ອະໂຈເຣສิມຫະ. ອະໂຈຣະຍິງ, ອະໂຈຣະຍິມຫະ. ອະໂຈຣະຍິຕຖະ. ອະໂຈຣີຍິຕຖະ, ອະໂຈຣີຍິ.

---

Corissati, corissanti. Corayissati, corayissanti. Corīyissate, corīyissante. Corīyissati, corīyissanti. Acorissa, acorayissa. Acorīyissatha, acorīyissa iccādi.

ໂຈຣິສສະຕິ, ໂຈຣິສສັນຕິ. ໂຈຣະຍິສສະຕິ, ໂຈຣະຍິສສັນຕິ. ໂຈຣີຍິສສະເຕ, ໂຈຣີຍິສສັນເຕ. ໂຈຣີຍิສສະຕິ, ໂຈຣີຍິສສັນຕິ. ອະໂຈຣິສສະ, ອະໂຈຣະຍິສສະ. ອະໂຈຣີຍິສສະຖະ, ອະໂຈຣີຍິສສະ ເປັນຕົ້ນ.

---

Tathā cinta cintāyaṃ, saṃyogantattā vuddhiabhāvova viseso.

ເໝືອນກັນນັ້ນ ທາດວ່າ ຈິນຕະ ໃນຄວາມຄິດ, ມີຄວາມພິເສດພຽງແຕ່ບໍ່ມີການວຸດທິ ເພາະມີທີ່ສຸດເປັນສັງໂຍກ.

---

Cinteti, cintayati, cintenti, cintayanti. Cintetu, cintayatu. Cinteyya, cintayeyya. Acintesi, cintesi, acintayi, cintayi. Cintessati, cintayissati. Acintissa, acintayissa iccādi.

ຈິນເຕຕິ, จິນຕະຍະຕິ, ຈິນເຕນຕິ, ຈິນຕະຍັນຕິ. ຈິນເຕຕຸ, ຈິນຕະຍະຕຸ. ຈິນເຕຍຍະ, ຈິນຕະເຍຍຍະ. ອະຈິນເຕສິ, ຈິນເຕສິ, ອະຈິນຕະຍິ, ຈິນຕະຍິ. ຈິນເຕສສະຕິ, ຈິນຕະຍິສສະຕິ. ອະຈິນຕິສສະ, ອະຈິນຕະຍິສສະ ເປັນຕົ້ນ.

---

Manta guttabhāsane, manteti, mantayati iccādi purimasamaṃ.

ທາດວ່າ ມັນຕະ ໃນຄວາມເວົ້າເປັນຄວາມລັບ, ມັນເຕຕິ, ມັນຕະຍະຕິ ເປັນຕົ້ນ ຄືກັນກັບທາດກ່ອນ.

---

Pāla rakkhaṇe, dhammaṃ pāleti, pālayati. Pālīyati. Pāletu, pālayatu iccādi.

ທາດວ່າ ປາລະ ໃນຄວາມຮັກສາ, ທັມມັງ ປາເລຕິ, ປາລະຍະຕິ. ປາລີຍະຕິ. ປາເລຕຸ, ປາລະຍະຕຸ ເປັນຕົ້ນ.

---

Ghaṭa ghaṭane, ghāṭeti, ghāṭayati, ghaṭeti, ghaṭayati, ghaṭādittā vikappena vuddhi.

ທາດວ່າ ຆະຕະ ໃນຄວາມພະຍາຍາມ, ຆາເຕຕິ, ຆາຕະຍະຕິ, ຆະເຕຕິ, ຆະຕະຍະຕິ, ມີການວຸດທິໂດຍທາງເລືອກ (ວິກັບ) ເພາະເປັນຄະນະທາດມີ ຆະຕະ ເປັນຕົ້ນ.

---

Vida ñāṇe, vedeti, vedayati.

ທາດວ່າ ວິທະ ໃນຄວາມຮູ້, ເວເທຕິ, ເວທະຍະຕິ.

---

Gaṇa [Pg.324] saṅkhyāne, ‘‘ghaṭādīnaṃ vā’’ti na vuddhi, gaṇeti, gaṇayati iccādi, sabbattha subodhaṃ.

ທາດວ່າ ຄະນະ ໃນຄວາມນັບ, ບໍ່ມີການວຸດທິ ດ້ວຍສູດວ່າ “ຆະຕາດີນັງ ວາ”, ເປັນ ຄະເນຕິ, ຄະນະຍະຕິ ເປັນຕົ້ນ, ເຂົ້າໃຈງ່າຍໃນທຸກບ່ອນ.

---

Curādigaṇo.

ຈຸຣາທິຄະນະ.

---

Bhūvādī ca rudhādī ca, divādī svādayo gaṇā;

Kiyādī ca tanādī ca, curādī cidha sattadhā.

ພູວາທິຄະນະ, ຣຸທາທິຄະນະ, ທິວາທິຄະນະ, ສວາທິຄະນະ, ກີຍາທິຄະນະ, ຕນາທິຄະນະ ແລະ ຈຸຣາທິຄະນະ ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນຄະນະທາດ 7 ປະການໃນພາສາປາລີນີ້.

---

Vikaraṇavidhānaṃ samattaṃ.

ວິທີການລົງວິກະຣະນະປັດໄຈ ຈົບແລ້ວ.

---

Dhātuppaccayantanaya

ໄນຍະແຫ່ງທາດທີ່ມີທາດປັດໄຈເປັນທີ່ສຸດ.

---

Atha dhātuppaccayantā vuccante.

ລຳດັບນັ້ນ ຍ່ອມກ່າວເຖິງທາດທີ່ມີທາດປັດໄຈເປັນທີ່ສຸດ.

---

Tattha dhātvatthe niddiṭṭhā khādikāritantā paccayā dhātuppaccayā nāma.

ໃນບັນດາບົດເຫຼົ່ານັ້ນ, ປັດໄຈທັງຫຼາຍມີ ຂະ ປັດໄຈ ເປັນຕົ້ນ ແລະມີກາຣິຕປັດໄຈເປັນທີ່ສຸດ ທີ່ສະແດງໄວ້ໃນອັດແຫ່ງທາດ ໄດ້ຊື່ວ່າ ທາດປັດໄຈ.

---

Tija nisāna bandhanakhamāsu, dhātusaññādi.

ທາດວ່າ ຕິຊະ ໃນຄວາມຝົນ, ຄວາມຜູກ ແລະຄວາມອົດທົນ, ມີການຕັ້ງຊື່ວ່າທາດເປັນຕົ້ນ.

---

‘‘Dhātuliṅgehi parā paccayā’’ti ito dhātuggahaṇaṃ anuvattate, ‘‘parā, paccayā’’ti ca adhikāro.

ຄຳວ່າ “ທາຕຸ” ຍ່ອມຕາມໄປຈາກສູດວ່າ “ທາຕຸລິງເຄຫິ ປຣາ ປັຈຈຍາ” ນີ້, ແລະບົດວ່າ “ປຣາ” ແລະ “ປັຈຈຍາ” ເປັນບົດກຳນົດຂອບເຂດ (ອະທິການ).

---

528. Tija gupa kita mānehi kha cha sā vā.

໕໒໘. ຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ຄື ຕິຊະ, ຄຸປະ, ກິຕະ ແລະ ມານະ ລົງ ຂະ, ຈະ ແລະ ສະ ປັດໄຈ ໄດ້ບາງເທື່ອ.

---

Tija gupa kita māna iccetehi dhātūhi kha cha sa iccete paccayā parā honti vā.

ປັດໄຈທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ຄື ຂະ, ຈະ ແລະ ສະ ຍ່ອມລົງເບື້ອງຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ຄື ຕິຊະ, ຄຸປະ, ກິຕະ ແລະ ມານະ ໄດ້ບາງເທື່ອ.

---

Tijato khantiyaṃ khova, nindāyaṃ gupato tu cho;

Kitā cho sova mānamhā, vavatthitavibhāsato.

ລົງ ຂະ ປັດໄຈ ເທົ່ານັ້ນ ຫຼັງຈາກ ຕິຊະ ທາດ ໃນຄວາມອົດທົນ, ລົງ ຈະ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ຄຸປະ ທາດ ໃນຄວາມຕິຕຽນ, ລົງ ຈະ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ກິຕະ ທາດ, ແລະລົງ ສະ ປັດໄຈ ເທົ່ານັ້ນ ຫຼັງຈາກ ມານະ ທາດ, ເພາະເປັນການກຳນົດວິຄັບ (ວະວັດຖິຕະວິພາສາ).

---

‘‘Kvacādivaṇṇānamekassarānaṃ dvebhāvo’’ti dhātvādissa dvibhāvo.

ມີການຊ້ອນອັກສອນຕົ້ນທາດ ດ້ວຍສູດວ່າ “ຄວຈາທິວັນນານະເມກັສສະຣານັງ ເທວພາໂວ”.

---

‘‘Byañjanantassā’’ti vattamāne –

ເມື່ອບົດວ່າ “ພຍັນຊະນັນຕັສສະ” ຍ່ອມຕາມໄປ –

---

529. Ko khe ca.

໕໒໙. ແປງພະຍັນຊະນະທ້າຍທາດເປັນ ກະ ອັກສອນ ເມື່ອມີ ຂະ ປັດໄຈເບື້ອງປາຍດ້ວຍ.

---

Dhātvantassa [Pg.325] byañjanassa kakārādeso hoti khappaccaye pare.

ການແປງພະຍັນຊະນະທ້າຍທາດເປັນ ກະ ອັກສອນ ຍ່ອມມີ ເມື່ອມີ ຂະ ປັດໄຈເບື້ອງປາຍ.

---

Titikkha iti ṭhite –

ເມື່ອຕັ້ງຮູບເປັນ ຕິຕິກຂະ ແລ້ວ –

---

Dhātuvihitānaṃ tyādivibhattīnaṃ adhātuto appavattiyamāha.

ຍ່ອມກ່າວເຖິງຄວາມບໍ່ເປັນໄປແຫ່ງວິພັດທັງຫຼາຍມີ ຕິ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ກຳນົດໄວ້ຫຼັງຈາກທາດ ຈາກສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນທາດ.

---

530. Dhātuppaccayehi vibhattiyo.

໕໓໐. ວິພັດທັງຫຼາຍຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກທາດປັດໄຈທັງຫຼາຍ.

---

Dhātvatthe niddiṭṭhehi khādikāritantehi paccayehi tyādayo vibhattiyo hontīti pure viya vattamānādayo yojetabbā.

ວິພັດທັງຫຼາຍມີ ຕິ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກປັດໄຈທັງຫຼາຍມີ ຂະ ປັດໄຈ ເປັນຕົ້ນ ແລະມີກາຣິຕປັດໄຈເປັນທີ່ສຸດ ທີ່ສະແດງໄວ້ໃນອັດແຫ່ງທາດ, ຄວນປະກອບວິພັດທັງຫຼາຍມີວັດຕະມານາເປັນຕົ້ນ ຄືກັບກ່ອນ.

---

Ativākyaṃ titikkhati, titikkhanti. Kamme titikkhīyati. Tathā titikkhatu, titikkhantu. Titikkheyya, titikkheyyuṃ. Atitikkhi, atitikkhiṃsu. Titikkhissati. Atitikkhissa iccādi.

ອະຕິວາກຍັງ ຕິຕິກຂະຕິ, ຕິຕິກຂັນຕິ. ໃນກຳ ເປັນ ຕິຕິກຂີຍະຕິ. ເໝືອນກັນນັ້ນ ຕິຕິກຂະຕຸ, ຕິຕິກຂັນຕຸ. ຕິຕິກເຂຍຍະ, ຕິຕິກເຂຍຍຸງ. ອະຕິຕິກຂິ, ອະຕິຕິກຂິງສຸ. ຕິຕິກຂິສສະຕິ. ອະຕິຕິກຂິສສະ ເປັນຕົ້ນ.

---

Khappaccayābhāve appaccayassa ekāro, tejeti, tejati vā, tejanti iccādi.

ໃນເວລາທີ່ບໍ່ມີ ຂະ ປັດໄຈ, ແປງ ອະ ປັດໄຈ ເປັນ ເອ, ເປັນ ເຕເຊຕິ, ຫຼື ເຕຊະຕິ, ເຕຊັນຕິ ເປັນຕົ້ນ.

---

Gupa gopane, chappaccaye dvibhāvo, ‘‘pubbobbhāso’’ti abbhāsasaññā, ‘‘abbhāsassā’’ti vattamāne ‘‘antassivaṇṇākāro vā’’ti abbhāsantassikāro, ‘‘kavaggassa cavaggo’’ti abbhāsagakārassa jakāro ca.

ທາດວ່າ ຄຸປະ ໃນຄວາມຄຸ້ມຄອງ, ເມື່ອມີ ຈະ ປັດໄຈ, ມີການຊ້ອນອັກສອນ, ມີການຕັ້ງຊື່ວ່າ ອັບພາສະ ດ້ວຍສູດວ່າ “ປຸບໂພພພາໂສ”, ເມື່ອບົດວ່າ “ອັບພາສັສສະ” ຍ່ອມຕາມໄປ, ມີການແປງອັກສອນທ້າຍອັບພາສະເປັນ ອິ ດ້ວຍສູດວ່າ “ອັນຕັສສິວັນນາກາໂຣ ວາ”, ແລະແປງ ກະວັກ ເປັນ ຈະວັກ ຄື ແປງ ຄະ ອັກສອນ ແຫ່ງອັບພາສະ ເປັນ ຊະ ອັກສອນດ້ວຍ.

---

531. Byañjanantassa co chappaccayesu ca.

໕໓໑. ແລະແປງພະຍັນຊະນະທ້າຍທາດເປັນ ຈະ ອັກສອນ ເມື່ອມີ ຈະ ປັດໄຈທັງຫຼາຍເບື້ອງປາຍດ້ວຍ.

---

Dhātvanthassa byañjanassa cakārādeso hoti chappaccayesu paresu. Tato vibhattiyo, kāyaṃ jigucchati, jigucchanti. Sesaṃ purimasamaṃ. Chābhāve gopeti, gopenti iccādi.

ການແປງພະຍັນຊະນະທ້າຍທາດເປັນ ຈະ ອັກສອນ ຍ່ອມມີ ເມື່ອມີ ຈະ ປັດໄຈທັງຫຼາຍເບື້ອງປາຍ. ຫຼັງຈາກນັ້ນລົງວິພັດ, ເປັນ ກາຍັງ ຈິຄຸດຊະຕິ, ຈິຄຸດຊັນຕິ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອຄືກັນກັບກ່ອນ. ໃນເວລາທີ່ບໍ່ມີ ຈະ ປັດໄຈ ເປັນ ໂຄເປຕິ, ໂຄເປັນຕິ ເປັນຕົ້ນ.

---

Kita rogāpanayane, chappaccayo, dvittañca.

ທາດວ່າ ກິຕະ ໃນຄວາມກຳຈັດໂລກ, ລົງ ຈະ ປັດໄຈ ແລະມີການຊ້ອນອັກສອນດ້ວຍ.

---

Abbhāsaggahaṇamanuvattate[Pg.326].

ການຖືເອົາບົດວ່າ “ອັບພາສະ” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

532. Mānakitānaṃ vatattaṃ vā.

໕໓໒. ການແປງອັບພາສະແຫ່ງ ມານະ ແລະ ກິຕະ ທາດ ເປັນ ວະ ແລະ ຕະ ຍ່ອມມີບາງເທື່ອ.

---

Abbhāsagatānaṃ māna kitaiccetesaṃ dhātūnaṃ vakāratakārattaṃ hoti vā yathākkamanti takāro, dhātvantassa cakāro, sesaṃ samaṃ. Rogaṃ tikicchati, tikicchanti iccādi. Takārābhāve ‘‘kavaggassa cavaggo’’ti cakāro, vicikicchati, vicikicchanti iccādi.

ການແປງເປັນ ວະ ອັກສອນ ແລະ ຕະ ອັກສອນ ແຫ່ງທາດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ຄື ມານະ ແລະ ກິຕະ ທີ່ຢູ່ໃນອັບພາສະ ຍ່ອມມີບາງເທື່ອ ຕາມລຳດັບ, ຄື ແປງເປັນ ຕະ ອັກສອນ, ແປງພະຍັນຊະນະທ້າຍທາດເປັນ ຈະ ອັກສອນ, ສ່ວນທີ່ເຫຼືອຄືກັນ. ເປັນ ໂຣຄັງ ຕິກິດຊະຕິ, ຕິກິດຊັນຕິ ເປັນຕົ້ນ. ໃນເວລາທີ່ບໍ່ມີ ຕະ ອັກສອນ, ແປງເປັນ ຈະ ອັກສອນ ດ້ວຍສູດວ່າ “ຄວັກຄັສສະ ຈະວັກໂຄ”, ເປັນ ວິຈິກິດຊະຕິ, ວິຈິກິດຊັນຕິ ເປັນຕົ້ນ.

---

Māna vīmaṃsapūjāsu, sappaccayadvibhāvaīkāravakārā.

ທາດວ່າ ມານະ ໃນຄວາມພິຈາລະນາແລະຄວາມບູຊາ, ມີການລົງ ສະ ປັດໄຈ, ການຊ້ອນອັກສອນ, ການແປງເປັນ ອີ ອັກສອນ ແລະ ວະ ອັກສອນ.

---

533. Tato pāmānānaṃ vā maṃ sesu.

໕໓໓. ຫຼັງຈາກອັບພາສານັ້ນ, ການແປງ ປາ ແລະ ມານະ ທາດ ເປັນ ມັງ ຍ່ອມມີບາງເທື່ອ ເມື່ອມີ ສະ ປັດໄຈເບື້ອງປາຍ.

---

Tato abbhāsato parāsaṃ pāmānānaṃ dhātūnaṃ vāmaṃiccete ādesā honti yathākkamaṃ sappaccaye pare. Sesūti bahuvacananiddeso payogepi vacanavipallāsañāpanatthaṃ. Atthaṃ vīmaṃsati, vīmaṃsanti iccādi.

ການແປງເປັນ ວາ ແລະ ມັງ ເຫຼົ່ານີ້ ແຫ່ງທາດທັງຫຼາຍ ຄື ປາ ແລະ ມານະ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກອັບພາສະ ຍ່ອມມີຕາມລຳດັບ ເມື່ອມີ ສະ ປັດໄຈເບື້ອງປາຍ. ຄຳວ່າ “ເສສຸ” ເປັນການສະແດງພະຫຸວະຈະນະ ເພື່ອສະແດງໃຫ້ຮູ້ເຖິງການສະຫຼັບວະຈະນະແມ່ນແຕ່ໃນການໃຊ້ງານ. ເປັນ ອັຕຖັງ ວີມັງສະຕິ, ວີມັງສັນຕິ ເປັນຕົ້ນ.

---

Aññattha ‘‘lopañcettamakāro’’ti appaccayassekāro, māneti, mānenti.

ໃນບ່ອນອື່ນ, ແປງ ອະ ປັດໄຈ ເປັນ ເອ ດ້ວຍສູດວ່າ “ໂລປັນເຈດຕະມະກາໂຣ”, ເປັນ ມາເນຕິ, ມາເນນຕິ.

---

Bhuja pālanabyavaharaṇesu, bhottumicchatīti atthe –

ທາດວ່າ ພຸຊະ ໃນຄວາມຮັກສາແລະຄວາມບໍລິໂພກ, ໃນອັດວ່າ “ຍ່ອມປາດຖະໜາເພື່ອຈະບໍລິໂພກ” –

---

‘‘Kha cha sā, vā’’ti ca vattate.

ແລະບົດວ່າ “ຂະ ຈະ ສາ, ວາ” ຍ່ອມຕາມໄປດ້ວຍ.

---

534. Bhuja ghasa hara su pādīhi tumicchatthesu.

໕໓໔. ຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍມີ ພຸຊະ, ຄະສະ, ຫະຣະ, ສຸ, ປາ ເປັນຕົ້ນ ໃນອັດແຫ່ງຄວາມປາດຖະໜາຈະເຮັດ (ຕຸມິຈຊັດຖະ).

---

Bhuja ghasa hara su pā iccevamādīhi dhātūhi tumicchatthesu ca kha cha saiccete paccayā honti vā. Tumicchānaṃ, tumantayuttaicchāya vā atthā tumicchatthā, tena tumantarahitesu ‘‘bhojanamicchatī’’tiādīsu na honti, ‘‘vuttatthānamappayogo’’ti vākyassa appayogo, dhātvādissa dvebhāve kate [Pg.327] ‘‘dutiyacatutthānaṃ paṭhamatatiyā’’ti abbhāsabhakārassa bakāro, dhātvantassa ‘‘ko khe cā’’ti kakāro, bubhukkhati, bubhukkhanti iccādi.

ປັດໄຈທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ຄື ຂະ, ຈະ ແລະ ສະ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍມີ ພຸຊະ, ຄະສະ, ຫະຣະ, ສຸ, ປາ ເປັນຕົ້ນ ໃນອັດແຫ່ງຄວາມປາດຖະໜາຈະເຮັດ ໄດ້ບາງເທື່ອ. ຄຳວ່າ “ຕຸມິຈຊັດຖະ” ຄື ອັດແຫ່ງຄວາມປາດຖະໜາທີ່ປະກອບດ້ວຍ ຕຸງ ປັດໄຈ, ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນບົດທີ່ບໍ່ມີ ຕຸງ ປັດໄຈ ເຊັ່ນ “ໂພຊະນັງ ອິດສະຕິ” ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ລົງປັດໄຈເຫຼົ່ານີ້, ມີການບໍ່ໃຊ້ປະໂຫຍກ ດ້ວຍຫຼັກການວ່າ “ວຸຕຕັຕຖານະມັປປະໂຍໂຄ”, ເມື່ອມີການຊ້ອນອັກສອນຕົ້ນທາດແລ້ວ, ແປງ ພະ ອັກສອນ ແຫ່ງອັບພາສະ ເປັນ ພະ (ບະ) ອັກສອນ ດ້ວຍສູດວ່າ “ທຸຕິຍະຈະຕຸຕຖານັງ ປະຖະມະຕະຕິຍາ”, ແລະແປງພະຍັນຊະນະທ້າຍທາດເປັນ ກະ ອັກສອນ ດ້ວຍສູດວ່າ “ໂກ ເຂ ຈະ”, ເປັນ ພຸພຸກຂະຕິ, ພຸພຸກຂັນຕິ ເປັນຕົ້ນ.

---

Vāti kimatthaṃ? Bhottumicchati, icchatthesūti kimatthaṃ? Bhottuṃ gacchati.

ບົດວ່າ “ວາ” ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອໃຫ້ມີຮູບວ່າ ໂພດຕຸງ ອິດສະຕິ. ບົດວ່າ “ໃນອັດແຫ່ງຄວາມປາດຖະໜາ” ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອປ້ອງກັນໃນປະໂຫຍກວ່າ ໂພດຕຸງ ຄັດສະຕິ.

---

Ghasa adane, ghasitumicchatīti atthe chappaccayo, dvittaṃ, tatiya cavagga ikāra cakārādesā, jighacchati, jighacchanti.

ທາດວ່າ ຄະສະ ໃນຄວາມກິນ, ໃນອັດວ່າ “ຍ່ອມປາດຖະໜາເພື່ອຈະກິນ”, ລົງ ຈະ ປັດໄຈ, ມີການຊ້ອນອັກສອນ, ແລະການແປງເປັນພະຍັນຊະນະຕົວທີສາມແຫ່ງຈະວັກ (ຊະ), ອິ ອັກສອນ ແລະ ຈະ ອັກສອນ, ເປັນ ຊິຄັດຊະຕິ, ຊິຄັດຊັນຕິ.

---

Hara haraṇe, haritumicchatīti atthe sappaccayo.

ທາດວ່າ ຫະຣະ ໃນຄວາມນຳໄປ, ໃນອັດວ່າ “ຍ່ອມປາດຖະໜາເພື່ອຈະນຳໄປ”, ລົງ ສະ ປັດໄຈ.

---

535. Harassa gī se.

໕໓໕. ແປງ ຫະຣະ ທາດ ເປັນ ຄີ ເມື່ອມີ ສະ ປັດໄຈເບື້ອງປາຍ.

---

Haraiccetassa dhātussa sabbassa gī hoti se paccaye pare. ‘‘Gīse’’ti yogavibhāgena jissapi, ṭhānūpacārenādesassāpi dhātuvohārattā dvittaṃ, bhikkhaṃ jigīsati, jigīsanti.

ຍ່ອມມີການແປງທາດ 'ຫະຣະ' ທັງໝົດເປັນ 'ຄີ' ເມື່ອມີ 'ສະ' ປັດໄຈຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. ດ້ວຍການແບ່ງສູດ (ໂຍຄະວິພາຄະ) ວ່າ 'ຄີເສ' ຍ່ອມມີການແປງເປັນ 'ຊິ' ນຳ, ແລະເພາະການເອີ້ນຕົວແປງວ່າທາດໂດຍອຸປະຈາຣະແຫ່ງຕຳແໜ່ງ (ຖານູປະຈາຣະ) ຈຶ່ງມີການຊ້ອນ (ທະວິດຕະ), (ຕົວຢ່າງ:) ພິກຂັງ ຈິຄີສະຕິ (ຍ່ອມປາດຖະໜາຈະນຳໄປເຊິ່ງບິນທະບາດ), ຈິຄີສັນຕິ.

---

Su savaṇe, sotumicchati sussūsati, sussūsanti, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā dīgho.

ທາດ 'ສຸ' ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຟັງ, (ຕົວຢ່າງ:) ຍ່ອມປາດຖະໜາຈະຟັງ ເປັນ ສຸສສູສະຕິ, ສຸສສູສັນຕິ, ຍ່ອມມີການເຮັດໃຫ້ສຽງຍາວ (ທີຄະ) ດ້ວຍສູດ 'ຄວະຈິ ທາຕູ...' ເປັນຕົ້ນ.

---

Pā pāne, pātumicchatīti atthe sappaccayadvittarassattaikārādesā, ‘‘tato pāmānānaṃ vāmaṃ sesū’’ti vādeso, pivāsati, pivāsanti iccādi.

ທາດ 'ປາ' ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ດື່ມ, ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຍ່ອມປາດຖະໜາຈະດື່ມ ຍ່ອມມີການລົງ 'ສະ' ປັດໄຈ, ການຊ້ອນ (ທະວິດຕະ), ການເຮັດໃຫ້ສຽງສັ້ນ (ຣັດສະ) ແລະການແປງເປັນ ອິ, ດ້ວຍສູດ 'ຕະໂຕ ປາມານານັງ ວາມັງ ເສສູ' ຍ່ອມມີການແປງເປັນ ວະ, ເປັນ ປິວາສະຕິ, ປິວາສັນຕິ ເປັນຕົ້ນ.

---

Ji jaye, vijetumicchati vijigīsati iccādi.

Ji (ທາດ) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຊະນະ (ຊະຍະ), ຍ່ອມປາດຖະໜາເພື່ອຊະນະ ຊື່ວ່າ ວິຊິກີສະຕິ (vijigīsati) ເປັນຕົ້ນ.

---

Saṅgho pabbatamiva attānamācarati, pabbato iva ācaratīti vā atthe –

ໃນຄວາມໝາຍວ່າ 'ພຣະສົງປະພຶດຕົນເໝືອນດັ່ງພູເຂົາ' (saṅgho pabbatamiva attānamācarati) ຫຼື 'ຍ່ອມປະພຶດເໝືອນດັ່ງພູເຂົາ' (pabbato iva ācarati) -

---

536. Āya nāmato kattupamānādācāre.

໕໓໖. ລົງ ອາຍະ ປັດໄຈ ຫຼັງນາມ ທີ່ເປັນອຸປະມານແກ່ກັດຕາ (ຜູ້ເຮັດ) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມປະພຶດ.

---

Ācaraṇakriyāya kattuno upamānabhūtamhā nāmato āyappaccayo hoti ācāratthe. Upamīyati etenāti [Pg.328] upamānaṃ, kattuno upamānaṃ kattupamānaṃ, ‘‘vuttatthānamappayogo’’ti ivasaddanivatti, dhātuppaccayantattā ‘‘tesaṃ vibhattiyo lopā cā’’ti sutte tesaṃgahaṇena vibhattilopo, ‘‘pakati cassa sarantassā’’ti pakatibhāvo, saralopādi, ‘‘dhātuppaccayehi vibhattiyo’’ti vibhattuppatti, pabbatāyati saṅgho, evaṃ samuddamiva attānamācarati samuddāyati, cicciṭamiva attānamācarati cicciṭāyati saddo. Evaṃ dhūmāyati.

ລົງ ອາຍະ ປັດໄຈ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມປະພຶດ (ອາຈາຣັດຖະ) ຫຼັງນາມ ທີ່ເປັນອຸປະມານ (ສິ່ງປຽບທຽບ) ແກ່ກັດຕາ ຜູ້ເຮັດກິຣິຍາຄືຄວາມປະພຶດ. ສິ່ງທີ່ເພິ່ນປຽບທຽບດ້ວຍຄຳນີ້ ຊື່ວ່າ ອຸປະມານ, ອຸປະມານແກ່ກັດຕາ ຊື່ວ່າ ກັດຕຸປະມານ. ດ້ວຍສູດວ່າ 'vuttatthānamappayogo' ຈຶ່ງງົດການໃຊ້ສັບວ່າ iva (ເໝືອນ). ເພາະຄວາມເປັນສິ່ງທີ່ມີປັດໄຈທ້າຍທາດ (ທາຕຸປັດຈະຍັນຕະ), ຈຶ່ງມີການລົບວິບັດ ດ້ວຍການຖືເອົາສັບວ່າ tesaṃ ໃນສູດວ່າ 'tesaṃ vibhattiyo lopā ca'. ມີຄວາມເປັນປົກກະຕິ (ປົກກະຕິພາວະ) ດ້ວຍສູດວ່າ 'pakati cassa sarantassa', ການລົບສະຫຼະ ເປັນຕົ້ນ. ມີການລົງວິບັດ ດ້ວຍສູດວ່າ 'dhātuppaccayehi vibhattiyo'. ໄດ້ຮູບວ່າ pabbatāyati saṅgho (ພຣະສົງປະພຶດຕົນເໝືອນພູເຂົາ). ໃນທຳນອງດຽວກັນ, ປະພຶດຕົນເໝືອນມະຫາສະໝຸດ ຄື samuddāyati, ສຽງປະພຶດຕົນເໝືອນສຽງດັງຈິຈິ ຄື cicciṭāyati. ໃນທຳນອງດຽວກັນ ຄື dhūmāyati (ປະພຶດຕົນເໝືອນຄວັນ).

---

‘‘Nāmato, ācāre’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ 'nāmato' ແລະ 'ācāre' ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

537. Īyūpamānā ca.

໕໓໗. ແລະ ລົງ ອີຍະ ປັດໄຈ ຫຼັງອຸປະມານ.

---

Upamānabhūtā nāmato īyappaccayo hoti ācāratthe. Puna upamānaggahaṇaṃ kattuggahaṇanivattanatthaṃ, tena kammatopi sijjhati, sesaṃ samaṃ. Achattaṃ chattamivācarati chattīyati, aputtaṃ puttamivācarati puttīyati sissamācariyo.

ລົງ ອີຍະ ປັດໄຈ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມປະພຶດ (ອາຈາຣັດຖະ) ຫຼັງນາມ ທີ່ເປັນອຸປະມານ. ການຖືເອົາບົດວ່າ upamāna ອີກເທື່ອໜຶ່ງ ກໍເພື່ອປ້ອງກັນການຖືເອົາບົດວ່າ kattu (ກັດຕາ), ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງສຳເລັດຮູບມາຈາກກຳ (ກັມມະ) ໄດ້ຄືກັນ, ສ່ວນທີ່ເຫຼືອແມ່ນເໝືອນກັນ. ປະພຶດຕໍ່ສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນຮົ່ມ ເໝືອນດັ່ງຮົ່ມ ຄື chattīyati, ອາຈານປະພຶດຕໍ່ສິດ ຜູ້ບໍ່ແມ່ນລູກ ເໝືອນດັ່ງລູກ ຄື puttīyati sissamācariyo.

---

Upamānāti kiṃ? Dhammamācarati, ācāreti kiṃ? Achattaṃ chattamiva rakkhati.

ຄຳວ່າ 'upamānā' ກ່າວໄວ້ເພື່ອຫຍັງ? ເພື່ອຫ້າມໃນປະໂຫຍກວ່າ dhammamācarati (ຍ່ອມປະພຶດທຳ). ຄຳວ່າ 'ācāre' ກ່າວໄວ້ເພື່ອຫຍັງ? ເພື່ອຫ້າມໃນປະໂຫຍກວ່າ achattaṃ chattamiva rakkhati (ຍ່ອມຮັກສາສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນຮົ່ມ ເໝືອນດັ່ງຮົ່ມ).

---

‘‘Īyo’’ti vattate.

ບົດວ່າ 'īyo' ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

538. Nāmamhātticchatthe.

໕໓໘. ລົງ [ອີຍະ ປັດໄຈ] ຫຼັງນາມ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມປາດຖະໜາຂອງຕົນ (ອັດຕິດຊັດຖະ).

---

Nāmamhā attano icchatthe īyappaccayo hoti. Attano pattamicchati pattīyati, evaṃ vatthīyati, parikkhārīyati, cīvarīyati, paṭīyati, dhanīyati, puttīyati.

ລົງ ອີຍະ ປັດໄຈ ຫຼັງນາມ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມປາດຖະໜາຂອງຕົນ. ຍ່ອມປາດຖະໜາບາດຂອງຕົນ ຄື pattīyati, ໃນທຳນອງດຽວກັນ ຄື vatthīyati (ປາດຖະໜາຜ້າ), parikkhārīyati (ປາດຖະໜາບໍລິຂານ), cīvarīyati (ປາດຖະໜາຈີວອນ), paṭīyati (ປາດຖະໜາຜ້າສະບົງ/ຜ້າກັ້ງ), dhanīyati (ປາດຖະໜາຊັບ), puttīyati (ປາດຖະໜາລູກ).

---

Atticchattheti kimatthaṃ? Aññassa pattamicchati.

ຄຳວ່າ 'atticchatthe' ກ່າວໄວ້ເພື່ອຫຍັງ? ເພື່ອຫ້າມໃນປະໂຫຍກວ່າ aññassa pattamicchati (ຍ່ອມປາດຖະໜາບາດຂອງຜູ້ອື່ນ).

---

Daḷhaṃ karoti vīriyanti atthe –

ໃນຄວາມໝາຍວ່າ 'ຍ່ອມເຮັດຄວາມພຽນໃຫ້ໝັ້ນຄົງ' (daḷhaṃ karoti vīriyaṃ) -

---

Kāritaggahaṇamanuvattate.

ການຖືເອົາບົດວ່າ 'kārita' ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

539. Dhāturūpe [Pg.329] nāmasmā ṇayoca.

໕໓໙. ແລະ ລົງ ໄນຍະ (ṇaya) ປັດໄຈ ຫຼັງນາມ ໃນຮູບຂອງທາດ.

---

Dhātuyā rūpe nipphādetabbe, ‘‘taṃ karoti, tena atikkamati’’iccādike payujjitabbe vā sati nāmamhā ṇayappaccayo hoti, kāritasaññā ca. Ṇalope, vibhattilopasaralopādīsu katesu vibhattuppatti, daḷhayati vīriyaṃ, evaṃ pamāṇayati, amissayati, tathā hatthinā atikkamati atihatthayati, vīṇāya upagāyati upavīṇayati, visuddhā hoti ratti visuddhayati, kusalaṃ pucchati kusalayati iccādi.

ເມື່ອຈະຕ້ອງເຮັດຮູບໃຫ້ເປັນທາດ ຫຼື ເມື່ອມີການໃຊ້ປະໂຫຍກເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຍ່ອມເຮັດສິ່ງນັ້ນ', 'ຍ່ອມກ້າວລ່ວງດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ', ຈຶ່ງລົງ ໄນຍະ ປັດໄຈ ຫຼັງນາມ ແລະ ຕັ້ງຊື່ວ່າ ກາຣິຕະ. ເມື່ອລົບ ໝ (ຕົວ Ṇ), ລົບວິບັດ ແລະ ລົບສະຫຼະ ເປັນຕົ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງລົງວິບັດ. ໄດ້ຮູບວ່າ daḷhayati vīriyaṃ (ຍ່ອມເຮັດຄວາມພຽນໃຫ້ໝັ້ນຄົງ), ໃນທຳນອງດຽວກັນ ຄື pamāṇayati, amissayati, ແລະ ກ້າວລ່ວງດ້ວຍຊ້າງ ຄື atihatthayati, ຍ່ອມຮ້ອງເພງຄລໍດ້ວຍພິນ ຄື upavīṇayati, ຄືນຍ່ອມປອດໂປ່ງ ຄື visuddhayati, ຍ່ອມຖາມເຖິງຄວາມສຸກສະບາຍ ຄື kusalayati ເປັນຕົ້ນ.

---

540. Dhātūhi ṇe ṇaya ṇāpe ṇāpayā kāritāni hetvatthe.

໕໔໐. ລົງ ເນ (ṇe), ໄນຍະ (ṇaya), ນາເປ (ṇāpe), ນາປະຍະ (ṇāpaya) ປັດໄຈ ຫຼັງທາດທັງຫຼາຍ ເປັນກາຣິຕະ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເຫດ (ເຫຕວັດຖະ).

---

Sabbehi dhātūhi hetvatthe abhidheyye ṇe ṇayaṇāpe ṇāpaya iccete paccayā parā honti, te kāritasaññā ca honti. Hetuyeva attho hetvattho, so ca ‘‘yo kāreti sa hetū’’ti laddhahetusañño suddhakattuno payojako hetukattā, atthato pesanajjhesanādiko payojakabyāpāro idha hetu nāma.

ຫຼັງທາດທັງປວງ ເມື່ອຕ້ອງການສະແດງຄວາມໝາຍວ່າ ເຫດ, ປັດໄຈເຫຼົ່ານີ້ ຄື ເນ, ໄນຍະ, ນາເປ, ນາປະຍະ ຍ່ອມລົງຂ້າງຫຼັງ ແລະ ປັດໄຈເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມໄດ້ຊື່ວ່າ ກາຣິຕະ. ຄວາມໝາຍຂອງເຫດນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ເຫຕວັດຖະ, ແລະ ເຫດນັ້ນ ຄື ກັດຕາຜູ້ໃຊ້ (ປະໂຍຊະກະກັດຕາ) ຂອງກັດຕາຜູ້ໄດ້ຊື່ວ່າ ເຫດ ຕາມຄຳວ່າ 'yo kāreti sa hetu' (ຜູ້ໃດໃຊ້ໃຫ້ເຮັດ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ເຫດ), ໂດຍເນື້ອຄວາມແລ້ວ ຄວາມຂະຫຍັນຂອງຜູ້ໃຊ້ ມີການສັ່ງບັງຄັບ ແລະ ການເຊື້ອເຊີນ ເປັນຕົ້ນ ໃນທີ່ນີ້ຊື່ວ່າ ເຫດ.

---

Ettha ca –

ແລະ ໃນທີ່ນີ້ -

---

Ṇe ṇayāva uvaṇṇantā, āto dve pacchimā siyuṃ;

Sesato caturo dve vā, vāsaddassānuvattito.

ຫຼັງທາດທີ່ມີ ອຸ ແລະ ອູ ເປັນທີ່ສຸດ (ອຸວັນນันຕະ) ລົງສະເພາະ ເນ ແລະ ໄນຍະ ປັດໄຈ, ຫຼັງທາດທີ່ມີ ອາ ເປັນທີ່ສຸດ ລົງສອງປັດໄຈຫຼັງ (ນາເປ ແລະ ນາປະຍະ), ຫຼັງທາດທີ່ເຫຼືອ ລົງທັງສີ່ ຫຼື ສອງປັດໄຈ ເພາະການຕາມໄປຂອງບົດວ່າ vā.

---

Akammā dhātavo honti, kārite tu sakammakā;

Sakammakā dvikammāssu, dvikammā tu tikammakā.

ທາດທີ່ບໍ່ມີກຳ (ອກັມມະກະທາດ) ຍ່ອມເປັນທາດທີ່ມີກຳ (ສກັມມະກະທາດ) ໃນກາຣິຕະປັດໄຈ, ທາດທີ່ມີກຳດຽו ຍ່ອມເປັນທາດທີ່ມີສອງກຳ (ທວິກັມມະກະ), ສ່ວນທາດທີ່ມີສອງກຳ ຍ່ອມເປັນທາດທີ່ມີສາມກຳ (ຕິກັມມະກະ).

---

Tasmā kattari kamme ca, kāritākhyātasambhavo;

Na bhāve suddhakattā ca, kārite kammasaññito.

ເພາະສະນັ້ນ, ອາຂຽດທີ່ປະກອບດ້ວຍກາຣິຕະປັດໄຈ ຈຶ່ງມີໄດ້ໃນກັດຕຸວາຈົກ ແລະ ກັມມະວາຈົກ, ບໍ່ມີໃນພາວະວາຈົກ, ແລະ ໃນກາຣິຕະປັດໄຈ [ກັດຕາເດີມ] ຍ່ອມໄດ້ຊື່ວ່າ ກຳ.

---

Niyādīnaṃ [Pg.330] padhānañca, appadhānaṃ duhādinaṃ;

Kārite suddhakattā ca, kammamākhyātagocaranti.

In the causative, the principal object of roots like 'nī' (to lead) etc., and the subordinate object of roots like 'duh' (to milk) etc., become the object of the verb.

---

Tattha yo koci bhavati, tamañño ‘‘bhavāhi bhavāhi’’ iccevaṃ bravīti, atha vā bhavantaṃ bhavituṃ samatthaṃ payojayati, bhavituṃ payojetīti vā atthe iminā ṇeṇayappaccayā, kāritasaññā ca, ‘‘vuttatthānamappayogo’’ti vākyassa appayogo, ‘‘kāritānaṃ ṇo lopa’’nti ṇalopo, ‘‘asaṃyogantassa vuddhi kārite’’ti ūkārassokāro vuddhi.

ໃນບັນດາບົດເຫຼົ່ານັ້ນ, ເມື່ອຜູ້ໃດຜູ້ໜຶ່ງຍ່ອມມີຢູ່, ຜູ້ນັ້ນ (ຫຼື ຜູ້ອື່ນ) ຍ່ອມກ່າວກັບຜູ້ນັ້ນຢ່າງນີ້ວ່າ 'ຈົ່ງມີ, ຈົ່ງມີ' ຫຼື ຍ່ອມໃຊ້ຜູ້ທີ່ກຳລັງມີຢູ່ ແລະ ສາມາດທີ່ຈະມີຢູ່, ຫຼື ໃນຄວາມໝາຍວ່າ 'ຍ່ອມໃຊ້ໃຫ້ມີ', ດ້ວຍສູດນີ້ ຈຶ່ງລົງ ເນ ແລະ ໄນຍະ ປັດໄຈ ແລະ ຕັ້ງຊື່ວ່າ ກາຣິຕະ. ດ້ວຍສູດວ່າ 'vuttatthānamappayogo' ຈຶ່ງງົດການໃຊ້ປະໂຫຍກນັ້ນ. ດ້ວຍສູດວ່າ 'kāritānaṃ ṇo lopaṃ' ຈຶ່ງລົບ ໝ (ຕົວ Ṇ). ດ້ວຍສູດວ່າ 'asaṃyogantassa vuddhi kārite' ຈຶ່ງພຶດທິ ອຸ ເປັນ ໂອ.

---

‘‘O, e’’ti ca vattate, dhātuggahaṇañca.

ບົດວ່າ 'o, e' ແລະ ການຖືເອົາບົດວ່າ 'dhātu' ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

541. Te āvāyā kārite.

໕໔໑. ແປງ ໂອ ແລະ ເອ ເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນ ອາວະ ແລະ ອາຍະ ເມື່ອຢູ່ຂ້າງໜ້າກາຣິຕະປັດໄຈ.

---

Te dhātvantabhūtā okārekārā āvaāyādese pāpuṇanti kārite pare. ‘‘Te āvāyā’’ti yogavibhāgena jheādīnaṃ akāritepi hontīti okārassa āvādeso, saralopādi, ‘‘dhātuppaccayehi vibhattiyo’’ti tyādayo.

ໂອອັກສອນ ແລະ ເອອັກສອນ ທີ່ຢູ່ທ້າຍທາດເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເຖິງການແປງເປັນ ອາວະ ແລະ ອາຍະ ເມື່ອມີກາຣິຕະປັດໄຈຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. ດ້ວຍການແບ່ງສູດ (ໂຍຄະວິພາຄະ) ວ່າ 'te āvāyā' ເຮັດໃຫ້ການແປງນີ້ມີໄດ້ເຖິງແມ່ນໃນອະກາຣິຕະ (ບໍ່ແມ່ນກາຣິຕະ) ຂອງທາດທັງຫຼາຍມີ ເຊ (jhe) ເປັນຕົ້ນ, ຈຶ່ງມີການແປງ ໂອ ເປັນ ອາວະ, ການລົບສະຫຼະ ເປັນຕົ້ນ, ແລະ ລົງ ຕິ ວິບັດ ເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍສູດວ່າ 'dhātuppaccayehi vibhattiyo'.

---

So samādhiṃ bhāveti, bhāvayati, bhāventi, bhāvayanti. Bhāvesi, bhāvayasi, bhāvetha, bhāvayatha. Bhāvemi, bhāvayāmi, bhāvema, bhāvayāma. Bhāvayate, bhāvayante.

ເຂົາຍ່ອມຈະເລີນສະມາທິ: bhāveti, bhāvayati, bhāventi, bhāvayanti. Bhāvesi, bhāvayasi, bhāvetha, bhāvayatha. Bhāvemi, bhāvayāmi, bhāvema, bhāvayāma. Bhāvayate, bhāvayante.

---

Kamme attanopadayappaccayaīkārāgamā, saralopādi ca, tena bhāvīyate samādhi, bhāvīyante. Bhāvīyati, bhāvīyanti.

ໃນກັມມະວາຈົກ ມີການລົງ ອັດຕະໂນບົດ ວິບັດ, ຍະ ປັດໄຈ, ອີ ອັກຄົມ, ແລະ ການລົບສະຫຼະ ເປັນຕົ້ນ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຮູບວ່າ bhāvīyate samādhi, bhāvīyante. bhāvīyati, bhāvīyanti.

---

Tathā bhāvetu, bhāvayatu, bhāventu, bhāvayantu. Bhāvehi, bhāvaya, bhāvayāhi, bhāvetha, bhāvayatha[Pg.331]. Bhāvemi, bhāvayāmi, bhāvema, bhāvayāma. Bhāvayataṃ, bhāvayantaṃ.

ໃນທຳນອງດຽວກັນ: bhāvetu, bhāvayatu, bhāventu, bhāvayantu. Bhāvehi, bhāvaya, bhāvayāhi, bhāvetha, bhāvayatha. Bhāvemi, bhāvayāmi, bhāvema, bhāvayāma. Bhāvayataṃ, bhāvayantaṃ.

---

Kamme bhāvīyataṃ, bhāvīyatu, bhāvīyantu.

ໃນກັມມະວາຈົກ: bhāvīyataṃ, bhāvīyatu, bhāvīyantu.

---

Bhāveyya, bhāvaye, bhāvayeyya, bhāveyyuṃ, bhāvayeyyuṃ. Bhāveyyāsi, bhāvayeyyāsi, bhāveyyātha, bhāvayeyyātha. Bhāveyyāmi, bhāvayeyyāmi, bhāveyyāma, bhāvayeyyāma. Bhāvetha, bhāvayetha, bhāveraṃ, bhāvayeraṃ.

bhāveyya, bhāvaye, bhāvayeyya, bhāveyyuṃ, bhāvayeyyuṃ. Bhāveyyāsi, bhāvayeyyāsi, bhāveyyātha, bhāvayeyyātha. Bhāveyyāmi, bhāvayeyyāmi, bhāveyyāma, bhāvayeyyāma. Bhāvetha, bhāvayetha, bhāveraṃ, bhāvayeraṃ.

---

Kamme bhāvīyeyya, bhāvīyeyyuṃ.

ໃນກັມມະວາຈົກ: bhāvīyeyya, bhāvīyeyyuṃ.

---

Ajjataniyaṃ ‘‘sattamajjatanimhī’’ti yogavibhāgena kāritantāpi dīghato sakārāgamo.

ໃນອັດຊະຕະນີວິບັດ, ດ້ວຍການແບ່ງສູດວ່າ 'sattamajjatanimhi' ເຮັດໃຫ້ມີການລົງ ສະ ອັກຄົມ ຫຼັງສະຫຼະສຽງຍາວ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນຄຳທີ່ລົງທ້າຍດ້ວຍກາຣິຕະປັດໄຈກໍຕາມ.

---

Abhāvesi, bhāvesi, abhāvayi, bhāvayi, abhāvesuṃ, bhāvesuṃ, abhāvayiṃsu, bhāvayiṃsu, abhāvayuṃ, bhāvayuṃ. Abhāvesi, abhāvayasi, abhāvittha, abhāvayittha. Abhāvesiṃ, bhāvesiṃ, abhāvayiṃ, bhāvayiṃ, abhāvimha, abhāvayimha.

abhāvesi, bhāvesi, abhāvayi, bhāvayi, abhāvesuṃ, bhāvesuṃ, abhāvayiṃsu, bhāvayiṃsu, abhāvayuṃ, bhāvayuṃ. Abhāvesi, abhāvayasi, abhāvittha, abhāvayittha. Abhāvesiṃ, bhāvesiṃ, abhāvayiṃ, bhāvayiṃ, abhāvimha, abhāvayimha.

---

Kamme abhāvīyittha, abhāvīyi.

ໃນກັມມະວາຈົກ: abhāvīyittha, abhāvīyi.

---

Bhāvessati, bhāvayissati, bhāvessanti, bhāvayissanti. Bhāvessasi, bhāvayissasi, bhāvissatha, bhāvayissatha. Bhāvessāmi, bhāvayissāmi, bhāvessāma, bhāvayissāma.

bhāvessati, bhāvayissati, bhāvessanti, bhāvayissanti. Bhāvessasi, bhāvayissasi, bhāvissatha, bhāvayissatha. Bhāvessāmi, bhāvayissāmi, bhāvessāma, bhāvayissāma.

---

Kamme bhāvīyissate, bhāvīyissante. Bhāvīyissati, bhāvīyissanti.

ໃນກັມມະວາຈົກ: bhāvīyissate, bhāvīyissante. Bhāvīyissati, bhāvīyissanti.

---

Abhāvissa, abhāvayissa, abhāvissaṃsu, abhāvayissaṃsu. Kamme abhāvīyissatha, abhāvīyissa iccādi.

abhāvissa, abhāvayissa, abhāvissaṃsu, abhāvayissaṃsu. ໃນກັມມະວາຈົກ: abhāvīyissatha, abhāvīyissa ເປັນຕົ້ນ.

---

Tathā [Pg.332] yo koci pacati, tamañño ‘‘pacāhi pacāhi’’ iccevaṃ bravīti, atha vā pacantaṃ payojeti, pacituṃ vā payojetīti atthe vuttanayena ṇe ṇayādayo, akārassākāro vuddhi, sesaṃ neyyaṃ.

ໃນທຳນອງດຽວກັນ, ເມື່ອຜູ້ໃດຜູ້ໜຶ່ງຍ່ອມຫຸງຕົ້ມ, ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມກ່າວກັບຜູ້ນັ້ນຢ່າງນີ້ວ່າ 'ຈົ່ງຫຸງຕົ້ມ, ຈົ່ງຫຸງຕົ້ມ' ຫຼື ຍ່ອມໃຊ້ຜູ້ທີ່ກຳລັງຫຸງຕົ້ມ, ຫຼື ໃນຄວາມໝາຍວ່າ 'ຍ່ອມໃຊ້ໃຫ້ຫຸງຕົ້ມ', ດ້ວຍວິທີທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ຈຶ່ງລົງ ເນ, ໄນຍະ ປັດໄຈ ເປັນຕົ້ນ, ມີການພຶດທິ ອະ ເປັນ ອາ, ສ່ວນທີ່ເຫຼືອເພິ່ງຊາບ.

---

So devadattaṃ odanaṃ pāceti, pācenti. Pācesi, pācetha. Pācemi, pācema. Pācayati, pācayanti. Pācayasi, pācayatha. Pācayāmi, pācayāma. Ṇāpeṇāpayesu pana so puriso taṃ purisaṃ odanaṃ pācāpeti, pācāpenti. Pācāpayati, pācāpayanti.

ເຂົາຍ່ອມໃຊ້ເທວະທັດໃຫ້ຫຸງເຂົ້າສຸກ: pāceti, pācenti. Pācesi, pācetha. Pācemi, pācema. Pācayati, pācayanti. Pācayasi, pācayatha. Pācayāmi, pācayāma. ສ່ວນເມື່ອລົງ ນາເປ ແລະ ນາປະຍະ ປັດໄຈ: so puriso taṃ purisaṃ odanaṃ pācāpeti (ບຸລຸດນັ້ນຍ່ອມໃຊ້ບຸລຸດນັ້ນໃຫ້ຫຸງເຂົ້າສຸກ), pācāpenti. pācāpayati, pācāpayanti.

---

Kamme so odanaṃ pācīyati tena, pācayīyati, pācāpīyati, pācāpayīyati.

ໃນກັມມະວາຈົກ: so odano pācīyati tena (ເຂົ້າສຸກນັ້ນຍ່ອມຖືກໃຊ້ໃຫ້ຫຸງໂດຍເຂົາ), pācayīyati, pācāpīyati, pācāpayīyati.

---

Tathā pācetu, pācayatu, pācāpetu, pācāpayatu. Pācīyataṃ, pācīyatu, pācayīyataṃ, pācayīyatu, pācāpīyataṃ, pācāpīyatu, pācāpayīyataṃ, pācāpayīyatu. Pāceyya, pācayeyya, pācāpeyya, pācāpayeyya. Pācīyeyya, pācīyeyyuṃ. Apācesi, apācayi, apācāpesi, apācāpayi. Pācessati, pācayissati, pācāpessati, pācāpayissati. Apācissa, apācayissa, apācāpissa, apācāpayissa iccādi.

ໃນທຳນອງດຽວກັນ: pācetu, pācayatu, pācāpetu, pācāpayatu. Pācīyataṃ, pācīyatu, pācayīyataṃ, pācayīyatu, pācāpīyataṃ, pācāpīyatu, pācāpayīyataṃ, pācāpayīyatu. Pāceyya, pācayeyya, pācāpeyya, pācāpayeyya. Pācīyeyya, pācīyeyyuṃ. Apācesi, apācayi, apācāpesi, apācāpayi. Pācessati, pācayissati, pācāpessati, pācāpayissati. Apācissa, apācayissa, apācāpissa, apācāpayissa ເປັນຕົ້ນ.

---

Gacchantaṃ, gantuṃ vā payojetīti atthe ṇe ṇayādayo, vuddhiyaṃ sampattāyaṃ –

ໃນຄວາມໝາຍວ່າ 'ຍ່ອມໃຊ້ຜູ້ທີ່ກຳລັງໄປ, ຫຼື ຍ່ອມໃຊ້ໃຫ້ໄປ', ຈຶ່ງລົງ ເນ, ໄນຍະ ປັດໄຈ ເປັນຕົ້ນ, ເມື່ອເຖິງຄາວທີ່ຈະຕ້ອງພຶດທິ -

---

‘‘Asaṃyogantassa vuddhi kārite’’ti vattate.

ບົດວ່າ 'asaṃyogantassa vuddhi kārite' ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

542. Ghaṭādīnaṃ vā.

໕໔໒. ຫຼື ຂອງທາດທັງຫຼາຍມີ ຄະຕະ (ghaṭ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Ghaṭādīnaṃ dhātūnaṃ asaṃyogantānaṃ vuddhi hoti vā kāriteti ettha vāggahaṇena vuddhi na hoti, vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo.

ການພຶດທິຂອງທາດທັງຫຼາຍມີ ຄະຕະ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ບໍ່ມີພະຍັນຊະນະສັງໂຍກຢູ່ທ້າຍ ຍ່ອມມີບາງເທື່ອ ເມື່ອມີກາຣິຕະປັດໄຈຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ໃນທີ່ນີ້ ດ້ວຍການຖືເອົາບົດວ່າ vā ຈຶ່ງບໍ່ມີການພຶດທິ, ບົດວ່າ vā ນີ້ ມີປະໂຫຍດໃນການກຳນົດທາງເລືອກທີ່ແນ່ນອນ (ວະວັດຖິຕະວິພາສາ).

---

So [Pg.333] taṃ purisaṃ gāmaṃ gameti, gamayati, gacchāpeti, gacchāpayati. So gāmaṃ gamīyati tena, gamayīyati, gacchāpīyati, gacchāpayīyati iccādi. Sabbattha yojetabbaṃ. Evaṃ uparipi.

ເຂົາຍ່ອມໃຊ້ບຸລຸດນັ້ນໃຫ້ໄປສູ່ບ້ານ: gameti, gamayati, gacchāpeti, gacchāpayati. ບ້ານນັ້ນຍ່ອມຖືກໃຊ້ໃຫ້ໄປໂດຍເຂົາ: gamīyati tena, gamayīyati, gacchāpīyati, gacchāpayīyati ເປັນຕົ້ນ. ເພິ່ງປະກອບຢ່າງນີ້ໃນທຸກບ່ອນ. ແມ້ໃນບົດຕໍ່ໆ ໄປກໍເໝືອນກັນ.

---

Ghaṭa īhāyaṃ, ghaṭantaṃ payojayati, ghaṭeti, ghaṭādīnaṃ vāti na vuddhi, ghaṭayati, ghaṭāpeti, ghaṭāpayati.

ຄະຕະ (ghaṭ) ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມພະຍາຍາມ (ອີຫາຍະ), ຍ່ອມໃຊ້ຜູ້ທີ່ກຳລັງພະຍາຍາມ ຄື ghaṭeti, ດ້ວຍສູດວ່າ 'ghaṭādīnaṃ vā' ຈຶ່ງບໍ່ມີການພຶດທິ ໄດ້ຮູບວ່າ ghaṭayati, ghaṭāpeti, ghaṭāpayati.

---

‘‘Kārite’’ti vattate.

ບົດວ່າ 'kārite' ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

543. Guha dusānaṃ dīghaṃ.

໕໔໓. ເຮັດໃຫ້ສະຫຼະຂອງທາດທັງຫຼາຍ ຄື ຄຸຫະ (guh) ແລະ ທຸສະ (dus) ເປັນສຽງຍາວ.

---

Guhadusaiccetesaṃ dhātūnaṃ saro dīghamāpajjate kārite pare, vuddhāpavādoyaṃ.

ສະຫຼະຂອງທາດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ຄື ຄຸຫະ ແລະ ທຸສະ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນສຽງຍາວ ເມື່ອມີກາຣິຕະປັດໄຈຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ສູດນີ້ເປັນຂໍ້ຍົກເວັ້ນຂອງການພຶດທິ (ພຶດທິອະປະວາດ).

---

Guha saṃvaraṇe, guhituṃ payojayati gūhayati, gūhayanti. Dusa appītimhi, dussantaṃ payojayati dūsayati, dūsayanti iccādi.

ຄຸຫະ (guh) ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການປົກປິດ (ສັງວະຣະນະ), ຍ່ອມໃຊ້ໃຫ້ປົກປິດ ຄື gūhayati, gūhayanti. ທຸສະ (dus) ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມບໍ່ຍິນດີ (ອັບປີຕິ), ຍ່ອມໃຊ້ຜູ້ທີ່ບໍ່ຍິນດີ ຄື dūsayati, dūsayanti ເປັນຕົ້ນ.

---

Tathā icchantaṃ payojayati icchāpeti, icchāpayati, eseti, esayati. Niyacchantaṃ payojayati niyāmeti, niyāmayati. Āsantaṃ payojayati āseti, āsayati, acchāpeti, acchāpayati. Labhantaṃ payojayati lābheti, lābhayati. Vacantaṃ payojayati vāceti, vācayati, vācāpeti, vācāpayati. Evaṃ vāseti, vāsayati, vāsāpeti, vāsāpayati. Vāheti, vāhayati, vāhāpeti, vāhāpayati. Jīreti, jīrayati, jīrāpeti, jīrāpayati. Māreti, mārayati, mārāpeti, mārāpayati. Dasseti, dassayati iccādi.

ໃນທຳນອງດຽວກັນ: ຍ່ອມໃຊ້ຜູ້ທີ່ປາດຖະໜາ ຄື icchāpeti, icchāpayati, eseti, esayati. ຍ່ອມໃຊ້ຜູ້ທີ່ຄວບຄຸມ ຄື niyāmeti, niyāmayati. ຍ່ອມໃຊ້ຜູ້ທີ່ນັ່ງ ຄື āseti, āsayati, acchāpeti, acchāpayati. ຍ່ອມໃຊ້ຜູ້ທີ່ໄດ້ຮັບ ຄື lābheti, lābhayati. ຍ່ອມໃຊ້ຜູ້ທີ່ກ່າວ ຄື vāceti, vācayati, vācāpeti, vācāpayati. ໃນທຳນອງດຽວກັນ ຄື vāseti, vāsayati, vāsāpeti, vāsāpayati. vāheti, vāhayati, vāhāpeti, vāhāpayati. jīreti, jīrayati, jīrāpeti, jīrāpayati. māreti, mārayati, mārāpeti, mārāpayati. dasseti, dassayati ເປັນຕົ້ນ.

---

Tathā tudantaṃ payojayati todeti, todayati, todāpeti, todāpayati. Pavisantaṃ payojayati, pavisituṃ vā paveseti, pavesayati, pavesāpeti[Pg.334], pavesāpayati. Uddisantaṃ payojayati uddisāpeti, uddisāpayati. Pahontaṃ payojayati pahāveti, pahāvayati. Sayantaṃ payojayati sāyeti, sāyayati, sāyāpeti, sāyāpayati. Ettha ekārassa āyādeso, sayāpeti, sayāpayati, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā ṇāpeṇāpayesu āyādesassa rassattaṃ. Nayantaṃ payojayati nayāpeti, nayāpayati. Patiṭṭhantaṃ payojayati patiṭṭhāpeti, patiṭṭhāpayati, patiṭṭhapeti vā.

ໃນທຳນອງດຽວກັນ: ຍ່ອມໃຊ້ຜູ້ທີ່ທີ່ມແທງ ຄື todeti, todayati, todāpeti, todāpayati. ຍ່ອມໃຊ້ຜູ້ທີ່ເຂົ້າໄປ ຫຼື ຍ່ອມໃຊ້ໃຫ້ເຂົ້າໄປ ຄື paveseti, pavesayati, pavesāpeti, pavesāpayati. ຍ່ອມໃຊ້ຜູ້ທີ່ສະແດງ ຄື uddisāpeti, uddisāpayati. ຍ່ອມໃຊ້ຜູ້ທີ່ສາມາດ ຄື pahāveti, pahāvayati. ຍ່ອມໃຊ້ຜູ້ທີ່ນອນ ຄື sāyeti, sāyayati, sāyāpeti, sāyāpayati. ໃນທີ່ນີ້ ມີການແປງ ເອ ເປັນ ອາຍະ ໄດ້ຮູບວ່າ sayāpeti, sayāpayati, ດ້ວຍສູດວ່າ 'kvaci dhātu' ເປັນຕົ້ນ ເຮັດໃຫ້ມີການລັດສະ (ເຮັດໃຫ້ສັ້ນ) ຂອງການແປງເປັນ ອາຍະ ເມື່ອມີ ນາເປ ແລະ ນາປະຍະ ປັດໄຈຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. ຍ່ອມໃຊ້ຜູ້ທີ່ນຳໄປ ຄື nayāpeti, nayāpayati. ຍ່ອມໃຊ້ຜູ້ທີ່ຕັ້ງໝັ້ນ ຄື patiṭṭhāpeti, patiṭṭhāpayati, ຫຼື patiṭṭhapeti.

---

Hanantaṃ payojayatīti atthe ṇeṇayādayo.

ໃນຄວາມໝາຍວ່າ 'ຍ່ອມໃຊ້ຜູ້ທີ່ຂ້າ', ຈຶ່ງລົງ ເນ, ໄນຍະ ປັດໄຈ ເປັນຕົ້ນ.

---

‘‘Ṇamhī’’ti vattate.

ບົດວ່າ 'ṇamhi' ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

544. Hanassa ghāto.

໕໔໔. ແປງ ຫະນະ (han) ທາດ ເປັນ ຄາຕະ (ghāta).

---

Hanaiccetassa dhātussa ghātādeso hoti ṇakāravati kāritappaccaye pare. Ghāteti, ghātayati, ghātāpeti, ghātāpayati, ‘‘vadho vā sabbatthā’’ti vadhādese vadheti, vadhāpeti.

ຍ່ອມມີການແປງ ຫະນະ ທາດນີ້ ເປັນ ຄາຕະ ເມື່ອມີກາຣິຕະປັດໄຈທີ່ມີ ໝ (ຕົວ Ṇ) ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. ໄດ້ຮູບວ່າ ghāteti, ghātayati, ghātāpeti, ghātāpayati, ດ້ວຍສູດວ່າ 'vadho vā sabbatthā' ເມື່ອມີການແປງເປັນ ວະທະ (vadha) ໄດ້ຮູບວ່າ vadheti, vadhāpeti.

---

Juhontaṃ payojayati juhāveti, juhāvayati. Jahantaṃ payojayati jahāpeti, jahāpayati, hāpeti, hāpayati. Dadantaṃ payojayati dāpeti, dāpayati. Pidahantaṃ payojayati pidhāpeti, pidhāpayati, pidahāpeti, pidahāpayati.

ຍ່ອມໃຊ້ຜູ້ທີ່ບູຊາ ຄື juhāveti, juhāvayati. ຍ່ອມໃຊ້ຜູ້ທີ່ລະທິ້ງ ຄື jahāpeti, jahāpayati, hāpeti, hāpayati. ຍ່ອມໃຊ້ຜູ້ທີ່ໃຫ້ ຄື dāpeti, dāpayati. ຍ່ອມໃຊ້ຜູ້ທີ່ປິດບັງ ຄື pidhāpeti, pidhāpayati, pidahāpeti, pidahāpayati.

---

Rundhantaṃ payojayati rodheti, rodhayati, rodhāpeti, rodhāpayati. Chindantaṃ payojayati chedeti, chedayati, chedāpeti, chedāpayati. Yuñjantaṃ payojayati [Pg.335] yojeti, yojayati, yojāpeti, yojāpayati. Bhuñjantaṃ payojayati bhojeti, bhojayati, bhojāpeti, bhojāpayati. Muñcantaṃ payojayati moceti, mocayati, mocāpeti, mocāpayati.

ຍັງບຸກຄົນຜູ້ປິດກັ້ນໃຫ້ພະຍາຍາມ (ຊື່ວ່າ) ຍ່ອມໃຫ້ປິດກັ້ນ (rodheti, rodhayati, rodhāpeti, rodhāpayati). ຍັງບຸກຄົນຜູ້ຕັດໃຫ້ພະຍາຍາມ (ຊື່ວ່າ) ຍ່ອມໃຫ້ຕັດ (chedeti, chedayati, chedāpeti, chedāpayati). ຍັງບຸກຄົນຜູ້ປະກອບໃຫ້ພະຍາຍາມ (ຊື່ວ່າ) ຍ່ອມໃຫ້ປະກອບ (yojeti, yojayati, yojāpeti, yojāpayati). ຍັງບຸກຄົນຜູ້ບໍລິໂພກໃຫ້ພະຍາຍາມ (ຊື່ວ່າ) ຍ່ອມໃຫ້ບໍລິໂພກ (bhojeti, bhojayati, bhojāpeti, bhojāpayati). ຍັງບຸກຄົນຜູ້ປ່ອຍໃຫ້ພະຍາຍາມ (ຊື່ວ່າ) ຍ່ອມໃຫ້ປ່ອຍ (moceti, mocayati, mocāpeti, mocāpayati).

---

Dibbantaṃ payojayati deveti, devayati. Uppajjantaṃ payojayati uppādeti, uppādayati. Bujjhantaṃ payojayati bodheti, bodhayati. ‘‘Dādhāntato yo kvacī’’ti yakārāgamo, bujjhāpeti, bujjhāpayati. Tussantaṃ payojayati toseti, tosayati, tosāpeti, tosāpayati. Sammantaṃ payojayati sameti, samayati, ghaṭādittā na vuddhi. Kuppantaṃ payojayati kopeti, kopayati. Jāyantaṃ payojayati janeti, janayati, ghaṭādittā na vuddhi.

ຍັງບຸກຄົນຜູ້ຫຼິ້ນໃຫ້ພະຍາຍາມ (ຊື່ວ່າ) ຍ່ອມໃຫ້ຫຼິ້ນ (deveti, devayati). ຍັງສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນໃຫ້ພະຍາຍາມ (ຊື່ວ່າ) ຍ່ອມໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ (uppādeti, uppādayati). ຍັງບຸກຄົນຜູ້ຮູ້ໃຫ້ພະຍາຍາມ (ຊື່ວ່າ) ຍ່ອມໃຫ້ຮູ້ (bodheti, bodhayati). ດ້ວຍສູດວ່າ “Dādhāntato yo kvaci” ຈຶ່ງມີການລົງ ຍ-ອັກສອນອາຄົມ (ເປັນ) bujjhāpeti, bujjhāpayati. ຍັງບຸກຄົນຜູ້ຍິນດີໃຫ້ພະຍາຍາມ (ຊື່ວ່າ) ຍ່ອມໃຫ້ຍິນດີ, ຍ່ອມໃຫ້ຍິນດີ, ຍ່ອມໃຫ້ຍິນດີ, ຍ່ອມໃຫ້ຍິນດີ (toseti, tosayati, tosāpeti, tosāpayati). ຍັງບຸກຄົນຜູ້ສະຫງົບໃຫ້ພະຍາຍາມ (ຊື່ວ່າ) ຍ່ອມໃຫ້ສະຫງົບ, ຍ່ອມໃຫ້ສະຫງົບ (sameti, samayati), ເພາະເປັນຄະນະທາດມີ ghaṭa ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ມີການວຸດທິ. ຍັງບຸກຄົນຜູ້ກຳເລີບໃຫ້ພະຍາຍາມ (ຊື່ວ່າ) ຍ່ອມໃຫ້ກຳເລີບ, ຍ່ອມໃຫ້ກຳເລີບ (kopeti, kopayati). ຍັງບຸກຄົນຜູ້ເກີດໃຫ້ພະຍາຍາມ (ຊື່ວ່າ) ຍ່ອມໃຫ້ເກີດ, ຍ່ອມໃຫ້ເກີດ (janeti, janayati), ເພາະເປັນຄະນະທາດມີ ghaṭa ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ມີການວຸດທິ.

---

Suṇantaṃ payojayati dhammaṃ sāveti, sāvayati. Pāpuṇantaṃ payojayati pāpeti, pāpayati.

ຍັງບຸກຄົນຜູ້ຟັງໃຫ້ພະຍາຍາມ (ຊື່ວ່າ) ຍ່ອມໃຫ້ຟັງທຳ (dhammaṃ sāveti, sāvayati). ຍັງບຸກຄົນຜູ້ເຖິງໃຫ້ພະຍາຍາມ (ຊື່ວ່າ) ຍ່ອມໃຫ້ເຖິງ (pāpeti, pāpayati).

---

Vikkiṇantaṃ payojayati vikkāyāpeti, vikkāyāpayati. Jinantaṃ payojayati jayāpeti, jayāpayati. Jānantaṃ payojayati ñāpeti, ñāpayati. Gaṇhantaṃ payojayati gāheti, gāhayati, gāhāpeti, gāhāpayati, gaṇhāpeti, gaṇhāpayati.

ຍັງບຸກຄົນຜູ້ຂາຍໃຫ້ພະຍາຍາມ (ຊື່ວ່າ) ຍ່ອມໃຫ້ຂາຍ (vikkāyāpeti, vikkāyāpayati). ຍັງບຸກຄົນຜູ້ຊະນະໃຫ້ພະຍາຍາມ (ຊື່ວ່າ) ຍ່ອມໃຫ້ຊະນະ (jayāpeti, jayāpayati). ຍັງບຸກຄົນຜູ້ຮູ້ໃຫ້ພະຍາຍາມ (ຊື່ວ່າ) ຍ່ອມໃຫ້ຮູ້ (ñāpeti, ñāpayati). ຍັງບຸກຄົນຜູ້ຖືເອົາໃຫ້ພະຍາຍາມ (ຊື່ວ່າ) ຍ່ອມໃຫ້ຖືເອົາ (gāheti, gāhayati, gāhāpeti, gāhāpayati, gaṇhāpeti, gaṇhāpayati).

---

Vitanantaṃ payojayati vitāneti, vitānayati. Yo koci karoti, tamañño ‘‘karohi karohi’’iccevaṃ bravīti, karontaṃ payojayati, kātuṃ vā kāreti, kārayati, kārāpeti, kārāpayati iccādi.

ຍັງບຸກຄົນຜູ້ແຜ່ໄປໃຫ້ພະຍາຍາມ (ຊື່ວ່າ) ຍ່ອມໃຫ້ແຜ່ໄປ (vitāneti, vitānayati). ບຸກຄົນໃດໜຶ່ງຍ່ອມເຮັດ, ບຸກຄົນອື່ນຍ່ອມກ່າວກັບບຸກຄົນນັ້ນຢ່າງນີ້ວ່າ “ຈົ່ງເຮັດ ຈົ່ງເຮັດ”, (ຊື່ວ່າ) ຍັງບຸກຄົນຜູ້ເຮັດໃຫ້ພະຍາຍາມ ຫຼື ເພື່ອຈະເຮັດ (ຊື່ວ່າ) ຍ່ອມໃຫ້ເຮັດ (kāreti, kārayati, kārāpeti, kārāpayati) ເປັນຕົ້ນ.

---

Corentaṃ payojayati corāpeti, corāpayati. Cintentaṃ payojayati cintāpeti, cintāpayati[Pg.336], pūjentaṃ payojayati pūjāpeti, pūjāpayati iccādi. Sabbattha subodhaṃ.

ຍັງບຸກຄົນຜູ້ລັກໃຫ້ພະຍາຍາມ (ຊື່ວ່າ) ຍ່ອມໃຫ້ລັກ (corāpeti, corāpayati). ຍັງບຸກຄົນຜູ້ຄິດໃຫ້ພະຍາຍາມ (ຊື່ວ່າ) ຍ່ອມໃຫ້ຄິດ (cintāpeti, cintāpayati), ຍັງບຸກຄົນຜູ້ບູຊາໃຫ້ພະຍາຍາມ (ຊື່ວ່າ) ຍ່ອມໃຫ້ບູຊາ (pūjāpeti, pūjāpayati) ເປັນຕົ້ນ. ໃນທຸກບ່ອນ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ.

---

Dhātuppaccayato cāpi, kāritappaccayā siyuṃ;

Sakāritehi yuṇvūnaṃ, dassanañcettha ñāpakaṃ.

ກາຣິຕະປັດໄຈທັງຫຼາຍ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກທາດ ແລະ ຫຼັງຈາກປັດໄຈທາດ (ທາຕຸປັດໄຈ) ໄດ້ຄືກັນ; ແລະ ການປາກົດຂອງ ຍຸ ແລະ ວຸ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກທາດທີ່ມີກາຣິຕະປັດໄຈນັ້ນ ເປັນເຄື່ອງເຮັດໃຫ້ຮູ້ (ເນື້ອຄວາມນີ້) ໃນທີ່ນີ້.

---

Tena titikkhantaṃ payojayati titikkheti, titikkhāpeti. Tikicchantaṃ payojayati tikiccheti, tikicchayati, tikicchāpeti, tikicchāpayati. Evaṃ bubhukkheti, bubhukkhayati, bubhukkhāpeti, bubhukkhāpayati, pabbatāyantaṃ payojayati pabbatāyayati. Puttīyayati iccādipi siddhaṃ bhavati.

ເພາະເຫດນັ້ນ ຍັງບຸກຄົນຜູ້ອົດທົນໃຫ້ພະຍາຍາມ (ຊື່ວ່າ) ຍ່ອມໃຫ້ອົດທົນ (titikkheti, titikkhāpeti). ຍັງບຸກຄົນຜູ້ຮັກສາໃຫ້ພະຍາຍາມ (ຊື່ວ່າ) ຍ່ອມໃຫ້ຮັກສາ (tikiccheti, tikicchayati, tikicchāpeti, tikicchāpayati). ໃນທຳນອງດຽວກັນນີ້ (ມີຮູບວ່າ) bubhukkheti, bubhukkhayati, bubhukkhāpeti, bubhukkhāpayati, ຍັງບຸກຄົນຜູ້ປະພຶດຕົນເໝືອນພູເຂົາໃຫ້ພະຍາຍາມ (ຊື່ວ່າ) ຍ່ອມໃຫ້ປະພຶດຕົນເໝືອນພູເຂົາ (pabbatāyayati). ແມ່ນຮູບວ່າ puttīyayati ເປັນຕົ້ນ ກໍຍ່ອມສຳເລັດຄືກັນ.

---

Dhātuppaccayantanayo.

ວິທີການລົງປັດໄຈທ້າຍທາດ (ທາຕຸປັດໄຈ) ຈົບແລ້ວ.

---

Sāsanatthaṃ samuddiṭṭhaṃ, ākhyātaṃ sakabuddhiyā;

Bāhusaccabalenīdaṃ, cintayantu vicakkhaṇā.

ອາຂຽດນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ສະແດງໄວ້ແລ້ວ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ພຣະສາສະໜາ ດ້ວຍສະຕິປັນຍາຂອງຕົນ; ຂໍທ່ານຜູ້ມີປັນຍາທັງຫຼາຍ ຈົ່ງພິຈາລະນາເນື້ອຄວາມນີ້ ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງຄວາມເປັນພຫູສູດເທີ້ນ.

---

Bhavati tiṭṭhati seti, ahosi evamādayo;

Akammakāti viññeyyā, kammalakkhaṇaviññunā.

ບົດທັງຫຼາຍມີ bhavati, tiṭṭhati, seti, ahosi ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ຜູ້ຮູ້ລັກສະນະຂອງກຳ ພຶງຊາບວ່າ ເປັນອະກັມມະກະທາດ (ທາດທີ່ບໍ່ມີກຳ).

---

Akammakāpi hetvattha-ppaccayantā sakammakā;

Taṃ yathā bhikkhu bhāveti, maggaṃ rāgādidūsakanti.

ແມ່ນແຕ່ທາດທີ່ເປັນອະກັມມະກະ ເມື່ອລົງປັດໄຈໃນເນື້ອຄວາມເຫດ (ເຫຕຸອັດ) ແລ້ວ ກໍຍ່ອມເປັນສະກັມມະກະ (ທາດທີ່ມີກຳ) ໄດ້; ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ: bhikkhu bhāveti, maggaṃ rāgādidūsakaṃ (ພິກຂຸຍ່ອມຍັງມັກອັນເຮັດລາຍຣາຄະເປັນຕົ້ນໃຫ້ຈະເລີນ).

---

Iti padarūpasiddhiyaṃ ākhyātakaṇḍo

ຄຳພີປະທະຣູປະສິດທິ ໝວດອາຂຽດ

---

Chaṭṭho.

ທີຫົກ.

---

7. Kibbidhānakaṇḍa

໗. ໝວດກິດວິທານ

---

Tekālika

ເຕກາລິກະ (ປັດໄຈໃນສາມການ)

---

Kiccappaccayantanaya

ວິທີການລົງກິດຈະປັດໄຈ

---

Atha dhātūhiyeva bhāvakammakattukaraṇādisādhanasahitaṃ kibbidhānamārabhīyate.

ລຳດັບນັ້ນ ພາກກິດວິທານ ພ້ອມດ້ວຍສາທະນະມີພາວະ, ກຳ, ກັດຕຸ ແລະ ກະຣະນະ ເປັນຕົ້ນ ຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍນັ້ນແລ້ວ ຍ່ອມເລີ່ມຕົ້ນຂຶ້ນ.

---

Tattha kiccakitakavasena duvidhā hi paccayā, tesu kiccasaññāya paṭhamaṃ vuttattā, kiccānamappakattā ca kiccappaccayā tāva vuccante.

In ໝວດກິດນັ້ນ ປັດໄຈທັງຫຼາຍມີ 2 ຢ່າງ ຄື ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກິດຈະປັດໄຈ ແລະ ກິຕະປັດໄຈ, ໃນປັດໄຈ 2 ຢ່າງນັ້ນ ເພາະກິດຈະສັນຍາ (ຊື່ວ່າກິດຈະ) ຖືກກ່າວເຖິງກ່ອນ ແລະ ເພາະກິດຈະປັດໄຈມີຈຳນວນໜ້ອຍ ກິດຈະປັດໄຈທັງຫຼາຍຈຶ່ງຖືກກ່າວເຖິງກ່ອນ.

---

Bhū sattāyaṃ, ‘‘bhūyate, abhavittha, bhavissate vā devadattenā’’ti viggahe –

ພູ ທາດ (Bhū) ໃນຄວາມມີ ຄວາມເປັນ, ໃນຮູບວິເຄາະວ່າ “bhūyate, abhavittha, bhavissate vā devadattena” (ຄວາມມີຢູ່, ຄວາມໄດ້ມີແລ້ວ ຫຼື ຄວາມຈັກມີ ແຫ່ງເທວະທັດ) -

---

‘‘Dhātuyā kammādimhi ṇo’’ti ito ‘‘dhātuyā’’ti sabbattha paccayādividhāne vattate, ‘‘parā, paccayā’’ti ca adhikāro.

ບົດວ່າ “dhātuyā” ຈາກສູດວ່າ “Dhātuyā kammādimhi ṇo” ຍ່ອມຕາມໄປໃນທີ່ທັງປວງໃນການບັນຍັດປັດໄຈເປັນຕົ້ນ, ແລະ ບົດວ່າ “parā, paccayā” ກໍເປັນບົດຕາມໄປ (ອະທິການ) ຄືກັນ.

---

545. Bhāvakammesu tabbānīyā.

໕໔໕. ໃນພາວະແລະກຳ ລົງ ຕັບພະ ແລະ ອະນີຍະປັດໄຈ (Bhāvakammesu tabbānīyā).

---

Bhāvakammaiccetesvatthesu sabbadhātūhi tabba anīyaiccete paccayā parā honti. Yogavibhāgena aññatthāpi.

ປັດໄຈທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ຄື ຕັບພະ (tabba) ແລະ ອະນີຍະ (anīya) ຍ່ອມລົງເບື້ອງຫຼັງຈາກທາດທັງປວງ ໃນອັດເຫຼົ່ານີ້ ຄື ພາວະ ແລະ ກຳ. ແລະ ດ້ວຍການແບ່ງສູດ (ໂຍຄະວິພາຄະ) ຍ່ອມລົງໃນອັດອື່ນໄດ້ຄືກັນ.

---

Tattha –

ໃນປັດໄຈເຫຼົ່ານັ້ນ -

---

Akammakehi dhātūhi, bhāve kiccā bhavanti te;

Sakammakehi kammatthe, arahasakkatthadīpakā.

ກິດຈະປັດໄຈທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກອະກັມມະກະທາດໃນພາວະອັດ, ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກສະກັມມະກະທາດໃນກັມມະອັດ, ເປັນເຄື່ອງສະແດງເຖິງອັດວ່າ ຄວນ (ອະຣະຫະ) ແລະ ອັດວ່າ ສາມາດ (ສັກກະ).

---

Te ca –

ແລະ ປັດໄຈເຫຼົ່ານັ້ນ -

---

546. Ṇādayo [Pg.338] tekālikā.

໕໔໖. ປັດໄຈມີ ນະ ເປັນຕົ້ນ ເປັນໄປໃນສາມການ (Ṇādayo tekālikā).

---

Tikāle niyuttā tekālikā, ye idha tatiye dhātvādhikāre vihitā aniddiṭṭhakālā ṇādayo paccayā, te tekālikā hontīti paribhāsato kālattayepi honti.

ປັດໄຈທີ່ປະກອບໃນສາມການ ຊື່ວ່າ ເຕກາລິກະ, ປັດໄຈທັງຫຼາຍມີ ນະ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ບໍ່ໄດ້ກຳນົດການໄວ້ ທີ່ຖືກບັນຍັດໄວ້ໃນອະທິການແຫ່ງທາດທີສາມນີ້ ຍ່ອມເປັນເຕກາລິກະ, ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປະຣິພາສາ (ກົດເກນ) ນີ້ ປັດໄຈເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມລົງໄດ້ໃນການທັງສາມ.

---

Sīhagatiyā ‘‘kvacī’’ti vattate.

ບົດວ່າ “kvaci” ຍ່ອມຕາມໄປ ດ້ວຍວິທີສີຫະຄະຕິ (ການໄປຢ່າງລາຊະສີ).

---

547. Yathāgamamikāro.

໕໔໗. ລົງ ອິ-ອັກສອນອາຄົມຕາມສົມຄວນ (Yathāgamamikāro).

---

Yathāgamaṃ yathāpayogaṃ jinavacanānuparodhena dhātūhi paro ikārāgamo hoti kvaci byañjanādikesu kiccakitakappaccayesu, ‘‘aññesu cā’’ti vuddhi, ‘‘o ava sare’’ti avādeso, ‘‘naye paraṃ yutte’’ti paraṃ netabbaṃ.

ອິ-ອັກສອນອາຄົມ ຍ່ອມລົງເບື້ອງຫຼັງຈາກທາດ ຕາມສົມຄວນ ຕາມການໃຊ້ ໂດຍບໍ່ຂັດກັບພຣະພຸດທະພົດ ໃນເມື່ອມີກິດຈະປັດໄຈ ແລະ ກิຕະປັດໄຈທີ່ມີພະຍັນຊະນະເປັນຕົ້ນຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, (ມີການເຮັດ) ວຸດທິ ດ້ວຍສູດວ່າ “Aññesu ca”, ແປງ ໂອ ເປັນ ອະວະ ດ້ວຍສູດວ່າ “O ava sare”, ແລະ ນຳພະຍັນຊະນະໄປປະກອບກັບສະຫຼະເບື້ອງຫຼັງ ດ້ວຍສູດວ່າ “Naye paraṃ yutte”.

---

548. Te kiccā.

໕໔໘. ປັດໄຈເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ກິດຈະ (Te kiccā).

---

Ye idha vuttā tabbānīyaṇya teyya riccappaccayā, te kiccasaññā hontīti veditabbā. Tato ‘‘aññe kiti’’ti vacanato kiccappaccayānamakitakattā nāmabyapadese asampatte ‘‘taddhitasamāsakitakā nāmaṃvātavetunādīsu cā’’ti ettha caggahaṇena nāmabyapadeso, tato syādyuppatti. Bhāve bhāvassekattā ekavacanameva, ‘‘si’’nti amādeso. Bhavitabbaṃ bhavatā paññena, bhavanīyaṃ.

ພຶງຊາບວ່າ ປັດໄຈທັງຫຼາຍມີ ຕັບພະ, ອະນີຍະ, ນະຍະ, ເຕີຍຍະ, ຣິຈຈະ ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນທີ່ນີ້ ຊື່ວ່າ ກິດຈະ. ຫຼັງຈາກນັ້ນ ເພາະກິດຈະປັດໄຈທັງຫຼາຍບໍ່ເປັນກິຕະປັດໄຈ ດ້ວຍຄຳກ່າວວ່າ “Aññe kiti”, ເມື່ອບໍ່ໄດ້ຊື່ວ່າ ນາມ, ຈຶ່ງໄດ້ຊື່ວ່າ ນາມ ດ້ວຍການຖືເອົາ ຈະ-ສັບ ໃນສູດວ່າ “Taddhitasamāsakitakā nāmaṃvātavetunādīsu ca”, ຫຼັງຈາກນັ້ນ ຈຶ່ງມີການລົງວິພັດມີ သိ ເປັນຕົ້ນ. ໃນພາວະອັດ ເພາະພາວະມີຄວາມເປັນເອກະພາບ ຈຶ່ງລົງພຽງແຕ່ເອກະວະຈະນະ, ແປງ ສິ ເປັນ ອັງ. (ມີຮູບວິເຄາະວ່າ) bhavitabbaṃ bhavatā paññena (ຄວາມເປັນ ພຶງມີ ແກ່ທ່ານຜູ້ມີປັນຍາ), bhavanīyaṃ.

---

Idha byañjanādittābhāvā anuvattitakvaciggahaṇena ikārāgamābhāvo. Bhāve kiccappaccayantā napuṃsakā. Kamme tiliṅgā.

ໃນທີ່ນີ້ ເພາະບໍ່ມີຄວາມເປັນພະຍັນຊະນະເປັນຕົ້ນ (ຂອງອະນີຍະປັດໄຈ) ຈຶ່ງບໍ່ມີການລົງ ອິ-ອັກສອນອາຄົມ ດ້ວຍການຖືເອົາ ຈະ-ສັບ ທີ່ຕາມມາ. ກິດຈະປັດໄຈໃນພາວະອັດ ຍ່ອມເປັນນະປຸງສະກະລີງ. ໃນກັມມະອັດ ຍ່ອມເປັນໄປໃນສາມລີງ.

---

Kammani abhipubbo, abhibhūyate, abhibhūyittha, abhibhūyissateti abhibhavitabbo kodho paṇḍitena, abhibhavitabbā [Pg.339] taṇhā, abhibhavitabbaṃ dukkhaṃ, evaṃ abhibhavanīyo, abhibhavanīyā, abhibhavanīyaṃ, purisa kaññā cittasaddanayena netabbaṃ, evaṃ sabbattha.

ໃນກັມມະອັດ (ມີ ອະພິ-ອຸປະສັກ ຢູ່ໜ້າ ພູ-ທາດ), ໃນຮູບວິເຄາະວ່າ abhibhūyate, abhibhūyittha, abhibhūyissate (ຄວາມໂກດ ອັນທ່ານຜູ້ຮູ້ ພຶງຄອບງຳ) ເປັນ abhibhavitabbo kodho paṇḍitena, abhibhavitabbā taṇhā (ຕັນຫາ ອັນທ່ານຜູ້ຮູ້ ພຶງຄອບງຳ), abhibhavitabbaṃ dukkhaṃ (ທຸກ ອັນທ່ານຜູ້ຮູ້ ພຶງຄອບງຳ), ໃນທຳນອງດຽວກັນນີ້ (ມີຮູບວ່າ) abhibhavanīyo, abhibhavanīyā, abhibhavanīyaṃ, ພຶງນຳໄປປະກອບຕາມແນວທາງແຫ່ງສັບວ່າ purisa, kaññā, citta, ໃນທີ່ທັງປວງກໍເໝືອນກັນ.

---

Ettha hi –

ເພາະວ່າ ໃນທີ່ນີ້ -

---

Tabbādīheva kammassa, vuttattāva punattanā;

Vattabbassa abhāvā na, dutiyā paṭhamā tato.

ເພາະກັມມະອັດ ຖືກກ່າວເຖິງແລ້ວດ້ວຍປັດໄຈມີ ຕັບພະ ເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງ, ເພາະບໍ່ມີເນື້ອຄວາມທີ່ຈະຕ້ອງກ່າວຊ້ຳອີກ, ຈຶ່ງບໍ່ລົງທຸຕິຍາວິພັດ ແຕ່ລົງປະຖົມມາວິພັດແທນ.

---

Āsa upavesane, āsīyittha, āsīyate, āsīyissateti āsitabbaṃ tayā, āsanīyaṃ. Kamme upāsitabbo garu, upāsanīyo.

ອາສະ ທາດ (Āsa) ໃນການນັ່ງ, ໃນຮູບວິເຄາະວ່າ āsīyittha, āsīyate, āsīyissate (ການນັ່ງ ພຶງມີ ໂດຍທ່ານ) ເປັນ āsitabbaṃ tayā, āsanīyaṃ. ໃນກັມມະອັດ (ມີຮູບວ່າ) upāsitabbo garu (ພຣະອາຈານ ອັນສິດ ພຶງເຂົ້າໄປນັ່ງໃກ້), upāsanīyo.

---

Sī saye, asīyittha, sīyate, sīyissateti sayitabbaṃ bhavatā, sayanīyaṃ, ‘‘e ayā’’ti ayādeso, atisayitabbo paro, atisayanīyo.

ສີ ທາດ (Sī) ໃນການນອນ, ໃນຮູບວິເຄາະວ່າ asīyittha, sīyate, sīyissate (ການນອນ ພຶງມີ ໂດຍທ່ານ) ເປັນ sayitabbaṃ bhavatā, sayanīyaṃ, ແປງ ເອ ເປັນ ອະຍະ ດ້ວຍສູດວ່າ “E ayā”, (ໃນກັມມະອັດ ມີຮູບວ່າ) atisayitabbo paro (ຄົນອື່ນ ອັນບຸກຄົນ ພຶງກ້າວລ່ວງ), atisayanīyo.

---

Pada gatimhi, uppajjittha, uppajjate, uppajjissateti uppajjitabbaṃ tena, uppajjanīyaṃ, ettha ca ‘‘kattarī’’ti adhikāraṃ vinā ‘‘divādito yo’’ti vinādhikārayogavibhāgena yappaccayo, ‘‘tassa cavaggayakāra’’iccādinā cavaggo, ‘‘paradvebhāvo ṭhāne’’ti dvibhāvo, paṭipajjitabbo maggo, paṭipajjanīyo.

ປະທະ ທາດ (Pada) ໃນການໄປ, ໃນຮູບວິເຄາະວ່າ uppajjittha, uppajjate, uppajjissate (ຄວາມເກີດຂຶ້ນ ພຶງມີ ໂດຍຜູ້ນັ້ນ) ເປັນ uppajjitabbaṃ tena, uppajjanīyaṃ, ແລະ ໃນທີ່ນີ້ ໂດຍບໍ່ຕ້ອງມີອະທິການວ່າ “kattari”, ດ້ວຍການແບ່ງສູດ (ໂຍຄະວິພາຄະ) ຈາກສູດວ່າ “Divādito yo” ໂດຍບໍ່ມີອະທິການ ຈຶ່ງລົງ ຍະ-ປັດໄຈ, ແປງ ຍະ ກັບທ້າຍທາດ ເປັນ ຈະ-ວັກ ດ້ວຍສູດວ່າ “Tassa cavaggayakāra” ເປັນຕົ້ນ, ຊ້ອນພະຍັນຊະນະ ດ້ວຍສູດວ່າ “Paradvebhāvo ṭhāne”, (ໃນກັມມະອັດ ມີຮູບວ່າ) paṭipajjitabbo maggo (ຫົນທາງ ອັນບຸກຄົນ ພຶງດຳເນີນໄປ), paṭipajjanīyo.

---

Budha avagamane, abujjhittha, bujjhate, bujjhissateti bujjhitabbo dhammo, bujjhanīyo.

ພຸທະ ທາດ (Budha) ໃນການຮູ້, ໃນຮູບວິເຄາະວ່າ abujjhittha, bujjhate, bujjhissate (ທຳ ອັນບຸກຄົນ ພຶງຮູ້) ເປັນ bujjhitabbo dhammo, bujjhanīyo.

---

Su savaṇe, asūyittha, sūyate, sūyissateti sotabbo dhammo, idha yathāgamaggahaṇena ikārāgamābhāvo, suṇitabbo, ‘‘svādito ṇu ṇā uṇā cā’’ti vinādhikārayogavibhāgena ṇāpaccayo, savaṇīyo.

ສຸ ທາດ (Su) ໃນການຟັງ, ໃນຮູບວິເຄາະວ່າ asūyittha, sūyate, sūyissate (ທຳ ອັນບຸກຄົນ ພຶງຟັງ) ເປັນ sotabbo dhammo, ໃນທີ່ນີ້ ເພາະການຖືເອົາບົດວ່າ yathāgama ຈຶ່ງບໍ່ມີການລົງ ອິ-ອັກສອນອາຄົມ, (ແລະ ມີຮູບວ່າ) suṇitabbo, ດ້ວຍການແບ່ງສູດ (ໂຍຄະວິພາຄະ) ໂດຍບໍ່ມີອະທິການ ຈາກສູດວ່າ “Svādito ṇu ṇā uṇā ca” ຈຶ່ງລົງ ນາ-ປັດໄຈ, (ແລະ ມີຮູບວ່າ) savaṇīyo.

---

Kara karaṇe, karīyittha, karīyati, karīyissatīti atthe tabbā’nīyā.

ກະຣະ ທາດ (Kara) ໃນການເຮັດ, ໃນອັດວ່າ karīyittha, karīyati, karīyissati (ອັນບຸກຄົນ ພຶງເຮັດ) ລົງ ຕັບພະ ແລະ ອະນີຍະປັດໄຈ.

---

‘‘Antassa, karassa, ca, tatta’’nti ca vattate.

ບົດວ່າ “antassa, karassa, ca, tattaṃ” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

549. Tuṃ [Pg.340] tu na tabbesu vā.

໕໔໙. ແປງ ຣະ ທ້າຍ ກະຣະ ທາດ ເປັນ ຕະ ບາງ ເມື່ອມີ ຕຸງ, ຕຸ, ນະ, ຕັບພະ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ (Tuṃ tu na tabbesu vā).

---

Karaiccetassa dhātussa antabhūtassa rakārassa takārattaṃ hoti vā tuṃ tu na tabbaiccetesu paccayesu paresu. Kattabbo bhavatā dhammo, kattabbā pūjā, kattabbaṃ kusalaṃ, tattābhāve ‘‘karotissā’’ti vattamāne ‘‘tavetunādīsu kā’’ti ettha ādisaddena tabbepi kādeso, kātabbaṃ hitaṃ.

ການແປງ ຣ-ອັກສອນ ອັນເປັນສ່ວນສຸດທ້າຍຂອງ ກະຣະ-ທາດ ນີ້ ເປັນ ຕະ-ອັກສອນ ຍ່ອມມີບາງ ເມື່ອມີປັດໄຈທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ຄື ຕຸງ, ຕຸ, ນະ, ຕັບພະ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. (ມີຮູບວ່າ) kattabbo bhavatā dhammo (ທຳ ອັນທ່ານ ພຶງເຮັດ), kattabbā pūjā (ການບູຊາ ອັນທ່ານ ພຶງເຮັດ), kattabbaṃ kusalaṃ (ກຸສົນ ອັນທ່ານ ພຶງເຮັດ), ໃນເມື່ອບໍ່ມີການແປງເປັນ ຕະ, ເມື່ອບົດວ່າ “karotissa” ຕາມມາ, ດ້ວຍ ອາທິ-ສັບ ໃນສູດວ່າ “Tavetunādīsu kā” ຈຶ່ງມີການແປງເປັນ ກາ ເຖິງແມ່ນໃນເມື່ອມີ ຕັບພະ-ປັດໄຈ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, (ມີຮູບວ່າ) kātabbaṃ hitaṃ (ປະໂຫຍດເກື້ອກູນ ອັນບຸກຄົນ ພຶງເຮັດ).

---

550. Rahādito ṇa.

໕໕໐. ແປງ ນະ ເປັນ ນະ (ຕົວສະກົດ ṇ) ຫຼັງຈາກ ຣະ ແລະ ຫະ ເປັນຕົ້ນ (Rahādito ṇa).

---

Rakāra hahārādyantehi dhātūhi parassa anānīyādinakārassa ṇakāro hoti. Ādisaddena ramu apañātāditopi.

ການແປງ ນ-ອັກສອນ ຂອງປັດໄຈມີ ອະນີຍະ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກທາດທີ່ມີ ຣ-ອັກສອນ ແລະ ຫ-ອັກສອນ ເປັນຕົ້ນຢູ່ທ້າຍ ເປັນ ນ-ອັກສອນ (ຕົວສະກົດ ṇ) ຍ່ອມມີ. ດ້ວຍ ອາທິ-ສັບ ຍ່ອມມີການແປງຫຼັງຈາກທາດມີ ຣະມຸ ແລະ ອະປະ ເປັນຕົ້ນຄືກັນ.

---

Rahādito parassettha, nakārassa asambhavā;

Anānīyādinasseva, sāmathyāyaṃ ṇakāratā.

ໃນທີ່ນີ້ ເພາະບໍ່ມີ ນ-ອັກສອນ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ຣະ ແລະ ຫະ ເປັນຕົ້ນໂດຍກົງ, ດ້ວຍຄວາມສາມາດ (ແຫ່ງສູດ) ນີ້ ການແປງເປັນ ນ-ອັກສອນ (ຕົວສະກົດ ṇ) ຈຶ່ງມີແກ່ ນ-ອັກສອນ ຂອງປັດໄຈມີ ອະນີຍະ ເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງ.

---

Karaṇīyo dhammo, karaṇārahoti attho, karaṇīyā, karaṇīyaṃ.

(ມີຮູບວ່າ) karaṇīyo dhammo, ມີອັດວ່າ ຄວນເຮັດ (karaṇāraha), (ແລະ ມີຮູບວ່າ) karaṇīyā, karaṇīyaṃ.

---

Bhara bharaṇe, bharīyatīti bharitabbo, bharaṇīyo.

ພະຣະ ທາດ (Bhara) ໃນການລ້ຽງດູ, ໃນຮູບວິເຄາະວ່າ bharīyati (ອັນບຸກຄົນ ພຶງລ້ຽງດູ) ເປັນ bharitabbo, bharaṇīyo.

---

Gaha upādāne, agayhittha, gayhati, gayhissatīti gahetabbo, ‘‘tesu vuddhī’’tiādinā ikārassekāro, saṅgaṇhitabbo, ‘‘gahādito ppaṇhā’’ti vinādhikārayogavibhāgena ṇhāpaccayo, halopasaralopādi, saṅgaṇhaṇīyo, gahaṇīyo.

ຄະຫະ ທາດ (Gaha) ໃນການຖືເອົາ, ໃນຮູບວິເຄາະວ່າ agayhittha, gayhati, gayhissati (ອັນບຸກຄົນ ພຶງຖືເອົາ) ເປັນ gahetabbo (ຫຼື gahītabbo), ແປງ ອິ ເປັນ ເອ ດ້ວຍສູດວ່າ “Tesu vuddhi” ເປັນຕົ້ນ, (ແລະ ມີຮູບວ່າ) saṅgaṇhitabbo, ດ້ວຍການແບ່ງສູດ (ໂຍຄະວິພາຄະ) ໂດຍບໍ່ມີອະທິການ ຈາກສູດວ່າ “Gahādito ppaṇhā” ຈຶ່ງລົງ ຫາ-ປັດໄຈ (ຫຼື ណ្ຫາ-ປັດໄຈ), ມີການລົບພະຍັນຊະນະ ແລະ ລົບສະຫຼະ ເປັນຕົ້ນ, (ມີຮູບວ່າ) saṅgaṇhaṇīyo, gahaṇīyo.

---

Ādiggahaṇena ramu kīḷāyaṃ, ramīyittha, ramīyati, ramīyissatīti ramitabbo, ramaṇīyo vihāro.

ດ້ວຍການຖືເອົາ ອາທິ-ສັບ (ໃນສູດ Rahādito ṇa) ຣະມຸ ທາດ (Ramu) ໃນການຫຼິ້ນ, ໃນຮູບວິເຄາະວ່າ ramīyittha, ramīyati, ramīyissati (ວິຫານ ອັນເປັນທີ່ພຶງຍິນດີ) ເປັນ ramitabbo, ramaṇīyo vihāro.

---

Apa [Pg.341] pāpuṇane, uṇāpaccayo, pāpīyatīti pāpuṇitabbo, ‘‘gupādīnañcā’’ti dhātvantassa lopo, dvittañca, pattabbo, patteyyo, pāpuṇaṇīyo, pāpaṇīyo.

ອະປະ ທາດ (Apa) ໃນການເຖິງ, ລົງ ອຸນາ-ປັດໄຈ, ໃນຮູບວິເຄາະວ່າ pāpīyati (ອັນບຸກຄົນ ພຶງເຖິງ) ເປັນ pāpuṇitabbo, ລົບພະຍັນຊະນະທ້າຍທາດ ແລະ ຊ້ອນພະຍັນຊະນະ ດ້ວຍສູດວ່າ “Gupādīnañca”, (ມີຮູບວ່າ) pattabbo, patteyyo, pāpuṇaṇīyo, pāpaṇīyo.

---

‘‘Antassa, vā’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ “antassa, vā” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

551. Gama khana hanādīnaṃ tuṃtabbādīsu na.

໕໕໑. ແປງພະຍັນຊະນະທ້າຍທາດມີ ຄະມະ, ຂະນະ, ຫະນະ ເປັນຕົ້ນ ເປັນ ນະ ບາງ ເມື່ອມີ ຕຸງ, ຕັບພະ ເປັນຕົ້ນ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ (Gama khana hanādīnaṃ tuṃtabbādīsu na).

---

Gama khana hanaiccevamādīnaṃ makāra nakārantānaṃ dhātūnamantassa nakāro hoti vā tuṃ tabba tave tuna tvānatvāiccevamādīsu takārādippaccayesu paresu. Agacchīyittha, gacchīyati, gacchīyissatīti gantabbo maggo, gamitabbaṃ, gamanīyaṃ.

ການແປງພະຍັນຊະນະທ້າຍຂອງທາດທັງຫຼາຍມີ ຄະມະ, ຂະນະ, ຫະນະ ເປັນຕົ້ນ ເຫຼົ່ານີ້ ທີ່ມີ ມ-ອັກສອນ ແລະ น-ອັກສອນ ຢູ່ທ້າຍ ເປັນ ນ-ອັກສອນ ຍ່ອມມີບາງ ເມື່ອມີປັດໄຈທີ່ມີ ຕະ-ອັກສອນ ເປັນຕົ້ນ ຄື ຕຸງ, ຕັບພະ, ຕະເວ, ຕຸນາ, ຕວານະ, ຕວາ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. (ມີຮູບວິເຄາະວ່າ) agacchīyittha, gacchīyati, gacchīyissati (ຫົນທາງ ອັນບຸກຄົນ ພຶງໄປ) ເປັນ gantabbo maggo, gamitabbaṃ, gamanīyaṃ.

---

Khanu avadāraṇe, akhaññittha, khaññati, khaññissatīti khantabbaṃ āvāṭaṃ, khanitabbaṃ, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā khanantassa ṇattañca, khaṇitabbaṃ, khaṇaṇīyaṃ, khananīyaṃ vā.

ຂະນຸ ທາດ (Khanu) ໃນການຂຸດ, ໃນຮູບວິເຄາະວ່າ akhaññittha, khaññati, khaññissati (ຂຸມ ອັນບຸກຄົນ ພຶງຂຸດ) ເປັນ khantabbaṃ āvāṭaṃ, khanitabbaṃ, ແລະ ມີການແປງພະຍັນຊະນະທ້າຍຂອງ ຂະນະ ເປັນ ນ-ອັກສອນ (ຕົວສະກົດ ṇ) ດ້ວຍສູດວ່າ “Kvaci dhātu” ເປັນຕົ້ນຄືກັນ, (ມີຮູບວ່າ) khaṇitabbaṃ, khaṇaṇīyaṃ, ຫຼື khananīyaṃ.

---

Hana hiṃsā gatīsu, ahaññittha, haññate, haññissateti hantabbaṃ, hanitabbaṃ, hananīyaṃ.

ຫະນະ ທາດ (Hana) ໃນການບຽດບຽນ ແລະ ການໄປ, ໃນຮູບວິເຄາະວ່າ ahaññittha, haññate, haññissate (ອັນບຸກຄົນ ພຶງຂ້າ ຫຼື ພຶງໄປ) ເປັນ hantabbaṃ, hanitabbaṃ, hananīyaṃ.

---

Mana ñāṇe, amaññittha, maññate, maññissateti mantabbo, manitabbo, yappaccaye cavaggādi, maññitabbaṃ, maññanīyaṃ.

ມະນະ ທາດ (Mana) ໃນຄວາມຮູ້, ໃນຮູບວິເຄາະວ່າ amaññittha, maññate, maññissate (ອັນບຸກຄົນ ພຶງຮູ້) ເປັນ mantabbo, manitabbo, ເມື່ອມີ ຍະ-ປັດໄຈ ຍ່ອມມີການແປງເປັນ ຈະ-ວັກ ເປັນຕົ້ນ, (ມີຮູບວ່າ) maññitabbaṃ, maññanīyaṃ.

---

Pūja pūjāyaṃ, apūjīyittha, pūjīyati, pūjīyissatīti atthe tabbānīyā. ‘‘Curādito ṇe ṇayā’’ti akattaripi ṇeṇayā, ikārāgamānīyesu ‘‘saralopo’’tiādinā kāritasarassa lopo, pūjetabbo, pūjayitabbo, pūjanīyo bhagavā.

ປູຊ ທາດ ໃນຄວາມບູຊາ, ລົງ ຕພ ແລະ ອນີຍ ປັດໄຈ ໃນອັດວ່າ 'ໄດ້ບູຊາແລ້ວ, ຍ່ອມບູຊາ, ຈັກບູຊາ'. ດ້ວຍສູດວ່າ 'Curādito ṇe ṇayā' ລົງ ເນ ແລະ ນຍ ປັດໄຈ ແມ່ນໃນອັດທີ່ບໍ່ແມ່ນກັດຕຸ, ເມື່ອມີ ອິ ອະຄົມ ແລະ ອນີຍ ປັດໄຈ ໃຫ້ລົບສະຫຼະຂອງກາຣິຕະດ້ວຍສູດມີ 'saralopo' ເປັນຕົ້ນ, ສຳເລັດຮູບເປັນ pūjetabbo, pūjayitabbo, pūjanīyo bhagavā (ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເປັນຜູ້ຄວນບູຊາ).

---

‘‘Tabbānīyā’’ti yogavibhāgena kattukaraṇesupi, yā pāpuṇane, niyyātīti niyyānīko maggo. Gacchantīti gamanīyā [Pg.342] bhogā. Naha soce, nahāyati etenāti nahānīyaṃ cuṇṇaṃ.

ດ້ວຍການແບ່ງສູດວ່າ 'Tabbānīyā' ລົງ ຕພ ແລະ ອນີຍ ປັດໄຈ ໃນອັດກັດຕຸ ແລະ ກະຣະນະໄດ້ແດ່, ຍາ ທາດ ໃນຄວາມເຖິງ, ຫົນທາງໃດຍ່ອມອອກໄປ ເຫດນັ້ນ ຫົນທາງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ນິຍານີກະ (ນິຍານີໂກ ມັກໂຄ). ໂພຄະທັງຫຼາຍ ຍ່ອມໄປ ເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຄະມະນີຍະ (ຄະມະນີຍາ ໂພຄາ). ນຫ ທາດ ໃນຄວາມຊຳຮະ, ບຸກຄົນຍ່ອມອາບດ້ວຍສິ່ງນີ້ ເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ນະຫານີຍະ (ນະຫານີຍັງ ຈຸນນັງ - ຜົງອາບ).

---

‘‘Bhāvakammesū’’ti adhikāro.

ບົດວ່າ 'Bhāvakammesu' (ໃນພາວະແລະກຳ) ເປັນບົດຕາມໄປ.

---

552. Ṇyo ca.

໕໕໒. ລົງ ນຍ ປັດໄຈດ້ວຍ.

---

Bhāvakammesu sabbadhātūhi ṇyappaccayo hoti, caggahaṇena ‘‘ñāteyya’’ntiādīsu teyyappaccayo ca.

ໃນພາວະແລະກຳ, ລົງ ນຍ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກທາດທັງປວງ, ແລະດ້ວຍການຖືເອົາ ຈ ສັບ ລົງ ເຕີຍຍ ປັດໄຈ ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີ 'ñāteyya' ເປັນຕົ້ນ ໄດ້ແດ່.

---

553. Kāritaṃ viya ṇānubandho.

໕໕໓. ປັດໄຈທີ່ມີ ນະ ເປັນອະນຸພັນ ເປັນເໝືອນກາຣິຕະປັດໄຈ.

---

Anubandho appayogī, ṇakārānubandho paccayo kāritaṃ viya daṭṭhabboti kāritabyapadeso, ‘‘kāritānaṃ ṇo lopa’’nti ṇalopo, ‘‘asaṃyogantassa vuddhi kārite’’ti vuddhi, ikārāgamo, kattabbaṃ kāriyaṃ.

ອະນຸພັນ ເປັນຕົວທີ່ບໍ່ນຳມາໃຊ້, ປັດໄຈທີ່ມີ ນະ ອັກສອນເປັນອະນຸພັນ ພຶງເຫັນວ່າເປັນເໝືອນກາຣິຕະ ເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງມີຊື່ວ່າ ກາຣິຕະ, ລົບ ນະ ດ້ວຍສູດວ່າ 'kāritānaṃ ṇo lopa', ວຸດທິດ້ວຍສູດວ່າ 'asaṃyogantassa vuddhi kārite', ລົງ ອິ ອະຄົມ, ສຳເລັດຮູບເປັນ kattabbaṃ, kāriyaṃ.

---

Hara haraṇe, aharīyittha, harīyati, harīyissatīti vā haritabbaṃ hāriyaṃ.

ຫຣ ທາດ ໃນຄວາມນຳໄປ, ໃນອັດວ່າ 'ໄດ້ນຳໄປແລ້ວ, ຍ່ອມນຳໄປ, ຈັກນຳໄປ' ສຳເລັດຮູບເປັນ haritabbaṃ ຫຼື hāriyaṃ.

---

Bhara bharaṇe, bharitabbaṃ bhāriyaṃ.

ພຣ ທາດ ໃນຄວາມລ້ຽງ, ສຳເລັດຮູບເປັນ bharitabbaṃ, bhāriyaṃ.

---

Labha lābhe, labhitabbaṃ labbhaṃ, ‘‘yavataṃ talana’’iccādisutte kāraggahaṇena yavato bhakārassa bhakāro, dvittaṃ.

ລພ ທາດ ໃນຄວາມໄດ້, ສຳເລັດຮູບເປັນ labhitabbaṃ, labbhaṃ. ດ້ວຍການຖືເອົາ ກາຣະສັບ ໃນສູດມີ 'yavataṃ talana' ເປັນຕົ້ນ ແປງ ພ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ຍ ໃຫ້ເປັນ ພ, ແລ້ວຊ້ອນ.

---

Sāsa anusiṭṭhimhi, sāsitabbo sisso, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā ākārassikāro.

ສາສ ທາດ ໃນຄວາມສັ່ງສອນ, ສຳເລັດຮູບເປັນ sāsitabbo, sisso. ແປງ ອາ ເປັນ ອິ ດ້ວຍສູດມີ 'kvaci dhātū' ເປັນຕົ້ນ.

---

Vaca viyattiyaṃ vācāyaṃ, ṇyappaccayādimhi kate ‘‘antānaṃ, ṇānubandhe’’ti ca vattate.

ວຈ ທາດ ໃນຄວາມກ່າວໃຫ້ຈະແຈ້ງ, ເມື່ອລົງ ນຍ ປັດໄຈ ເປັນຕົ້ນແລ້ວ, ບົດວ່າ 'antānaṃ' ແລະ 'ṇānubandhe' ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

554. Kagā [Pg.343] cajānaṃ.

໕໕໔. ແປງ ຈ ແລະ ຊ ເປັນ ກ ແລະ ຄ.

---

Cajaiccetesaṃ dhātvantānaṃ kakāra gakārādesā honti ṇakārānubandhe paccaye pareti cassa kādeso. Vacanīyaṃ vākyaṃ.

ເມື່ອປັດໄຈທີ່ມີ ນະ ເປັນອະນຸພັນຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ແປງ ຈ ແລະ ຊ ທີ່ຢູ່ສຸດທ້າຍຂອງທາດເຫຼົ່ານີ້ ເປັນ ກ ແລະ ຄ ຕາມລຳດັບ, ແປງ ຈ ເປັນ ກ, ສຳເລັດຮູບເປັນ vacanīyaṃ, vākyaṃ.

---

Bhaja sevāyaṃ, bhajanīyaṃ bhāgyaṃ, jassa gādeso.

ພຊ ທາດ ໃນຄວາມເສບ, ສຳເລັດຮູບເປັນ bhajanīyaṃ, bhāgyaṃ, ແປງ ຊ ເປັນ ຄ.

---

Ci caye, acīyittha, cīyati, cīyissatīti cetabbaṃ ceyyaṃ, ikārassekāro vuddhi, yakārassa dvittaṃ, vinipubbo ‘‘do dhassa cā’’ti sutte caggahaṇena cakārassa chakāro, viniccheyyaṃ, vinicchitabbaṃ, vinicchanīyaṃ. ‘‘Kiyādito nā’’ti vinādhikārayogavibhāgena tabbānīya tuṃ tunā dīsu ca nāpaccayo, vinicchinitabbaṃ, vinicchinanīyaṃ.

ຈິ ທາດ ໃນຄວາມສະສົມ, ໃນອັດວ່າ 'ໄດ້ສະສົມແລ້ວ, ຍ່ອມສະສົມ, ຈັກສະສົມ' ສຳເລັດຮູບເປັນ cetabbaṃ, ceyyaṃ, ວຸດທິ ອິ ເປັນ ເອ, ຊ້ອນ ຍ. ມີ ວິ ແລະ ນິ ບົດໜ້າ, ດ້ວຍການຖືເອົາ ຈ ສັບ ໃນສູດວ່າ 'do dhassa cā' ແປງ ຈ ເປັນ ສ, ສຳເລັດຮູບເປັນ viniccheyyaṃ, vinicchitabbaṃ, vinicchanīyaṃ. ດ້ວຍການແບ່ງສູດວ່າ 'Kiyādito nā' ໂດຍບໍ່ມີບົດຕາມ, ລົງ ນາ ປັດໄຈ ເບື້ອງຫຼັງ ຕພ, ອນີຍ, ຕຸໍ, ຕູນา ປັດໄຈ ເປັນຕົ້ນໄດ້ແດ່, ສຳເລັດຮູບເປັນ vinicchinitabbaṃ, vinicchinanīyaṃ.

---

Nī pāpuṇane, anīyittha, nīyati, nīyissatīti neyyo, neyyā, neyyaṃ. Netabbaṃ.

ນີ ທາດ ໃນຄວາມເຖິງ, ໃນອັດວ່າ 'ໄດ້ນຳໄປແລ້ວ, ຍ່ອມນຳໄປ, ຈັກນຳໄປ' ສຳເລັດຮູບເປັນ neyyo, neyyā, neyyaṃ, netabbaṃ.

---

Ṇyaggahaṇaṃ chaṭṭhīyantavasenānuvattate, maṇḍūkagatiyā antaggahaṇañca tatiyantavasena.

GFການຖືເອົາ ນຍ ປັດໄຈ ຍ່ອມຕາມໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສັດຖີວິພັດ, ແລະການຖືເອົາ ອນັຕະ (ບົດສຸດທ້າຍ) ຍ່ອມຕາມໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຕະຕິຍາວິພັດ ໂດຍວິທີກົບເຕັ້ນ (ມັນດູກະຄະຕິ).

---

555. Bhūtobba.

໕໕໕. ແປງ ນຍ ປັດໄຈ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ພູ ທາດ ກັບທີ່ສຸດຂອງທາດ ເປັນ ອັບພະ.

---

Bhū iccetasmā parassa ṇyappaccayassa saha dhātvantena abbādeso hoti. Bhavitabbo bhabbo, bhabbā, bhabbaṃ.

ແປງ นຍ ປັດໄຈ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ພູ ທາດ ນີ້ ກັບທີ່ສຸດຂອງທາດ ເປັນ ອັບພະ, ສຳເລັດຮູບເປັນ bhavitabbo, bhabbo, bhabbā, bhabbaṃ.

---

‘‘Ṇyassa, antenā’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ 'Ṇyassa' ແລະ 'antenā' ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

556. Vada mada gamu yuja garahākārādīhi jjammaggayheyyāgāro vā.

໕໕໖. ແປງ ນຍ ປັດໄຈ ກັບທີ່ສຸດຂອງທາດ ຫຼັງຈາກ ວທະ, ມທະ, ຄມຸ, ຍຸຊະ, ຄຣຫະ ແລະ ທາດທີ່ມີ ອາ ເປັນຕົ້ນ ເປັນ ຊຊະ, ມມະ, ຄຄະ, ຍຫະ, ເອ, ເຍຍຍະ ແລະ ຄາຣະ ຕາມລຳດັບ ໄດ້ແດ່.

---

Vada mada gamu yuja garahaiccevamādīhi dhātūhi, ākārantehi ca parassa ṇyappaccayassa dhātvantena saha yathākkamaṃ [Pg.344] jja mma gga yha e yyaiccete ādesā honti vā, garassa ca gārādeso, garahassa garassevāyaṃ gāro. Vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo.

ແປງ ນຍ ປັດໄຈ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງທາດທັງຫຼາຍມີ ວທະ, ມທະ, ຄມຸ, ຍຸຊະ, ຄຣຫະ ເປັນຕົ້ນ ແລະທາດທີ່ມີ ອາ ເປັນທີ່ສຸດ ກັບທີ່ສຸດຂອງທາດ ເປັນ ຊຊະ, ມມະ, ຄຄະ, ຍຫະ, ເອ, ເຍຍຍະ ຕາມລຳດັບ ໄດ້ແດ່, ແລະແປງ ຄຣະ ເປັນ ຄາຣະ, ການແປງເປັນ ຄາຣະ ນີ້ ຍ່ອມມີແກ່ ຄຣະ ຂອງ ຄຣຫະ ທາດ ເທົ່ານັ້ນ. ວາ ສັບ ນີ້ ມີອັດເປັນ ວະວັດຖິຕະວິພາສາ.

---

Vada viyattiyaṃ vācāyaṃ, avajjittha, vajjati, vajjissatīti vā vajjaṃ vadanīyaṃ, rassattaṃ. Vajjaṃ doso.

ວທ ທາດ ໃນຄວາມກ່າວໃຫ້ຈະແຈ້ງ, ໃນອັດວ່າ 'ໄດ້ກ່າວແລ້ວ, ຍ່ອມກ່າວ, ຈັກກ່າວ' ສຳເລັດຮູບເປັນ vajjaṃ ຫຼື vadanīyaṃ, ເຮັດໃຫ້ເປັນລັດສະ. vajjaṃ ແປວ່າ ໂທດ.

---

Mada ummāde, amajjittha, majjate, majjissati etenāti majjaṃ madanīyaṃ. Madaggahaṇena karaṇepi ṇyappaccayo. Gamu sappa gatimhi, gantabbaṃ gammaṃ.

ມທ ທາດ ໃນຄວາມມົວເມົາ, ບຸກຄົນຍ່ອມມົວເມົາດ້ວຍສິ່ງນີ້ ເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນ ຊື່ວ່າ majjaṃ ຫຼື madanīyaṃ. ດ້ວຍການຖືເອົາ ມທະ ທາດ ລົງ ນຍ ປັດໄຈ ແມ່ນໃນອັດກະຣະນະໄດ້ແດ່. ຄມຸ ທາດ ໃນຄວາມໄປ, ສຳເລັດຮູບເປັນ gantabbaṃ, gammaṃ.

---

Yuja yoge, ayujjittha, yujjate, yujjissatīti yoggaṃ, niyojjo vā.

ຍຸຊ ທາດ ໃນຄວາມປະກອບ, ໃນອັດວ່າ 'ໄດ້ປະກອບແລ້ວ, ຍ່ອມປະກອບ, ຈັກປະກອບ' ສຳເລັດຮູບເປັນ yoggaṃ ຫຼື niyojjo.

---

Garaha nindāyaṃ, agarayhittha, garahīyati, garahīyissatīti atthe ṇyappaccayo, tassiminā dhātvantena saha yhādeso, garassa gārādeso ca, gārayho, gārayhā, gārayhaṃ, garahaṇīyaṃ.

ຄຣຫ ທາດ ໃນຄວາມຕິຕຽນ, ລົງ ນຍ ປັດໄຈ ໃນອັດວ່າ 'ໄດ້ຕິຕຽນແລ້ວ, ຍ່ອມຕິຕຽນ, ຈັກຕິຕຽນ', ແປງ ນຍ ປັດໄຈ ນັ້ນ ກັບທີ່ສຸດຂອງທາດ ເປັນ ຍຫະ ແລະ ແປງ ຄຣະ ເປັນ ຄາຣະ, ສຳເລັດຮູບເປັນ gārayho, gārayhā, gārayhaṃ, garahaṇīyaṃ.

---

Ādisaddena aññepi damajahantā gayhante. Gada viyattiyaṃ vācāyaṃ, gajjate, gadanīyaṃ vā gajjaṃ. Pada gatimhi, pajjanīyaṃ pajjaṃ gāthā. Khāda bhakkhaṇe, khajjateti khajjaṃ khādanīyaṃ. Damu damane, adammittha, dammate, damīyissatīti dammo damanīyo. Bhuja pālanabyavaharaṇesu, abhujjittha, bhujjati, bhujjissatīti bhoggaṃ, bhojjaṃ vā, kāraggahaṇena yassa jakāro. Gahetabbaṃ gayhamiccādi.

ດ້ວຍ ອາທິ ສັບ ຍ່ອມຖືເອົາທາດອື່ນໆ ທີ່ມີ ທະ ແລະ ຊະ ເປັນທີ່ສຸດ ໄດ້ແດ່. ຄທ ທາດ ໃນຄວາມກ່າວໃຫ້ຈະແຈ້ງ, ຍ່ອມກ່າວ, ສຳເລັດຮູບເປັນ gadanīyaṃ ຫຼື gajjaṃ. ປທ ທາດ ໃນຄວາມໄປ, ສຳເລັດຮູບເປັນ pajjanīyaṃ, pajjaṃ (ຄາຖາ). ຂາທ ທາດ ໃນຄວາມກິນ, ຍ່ອມກິນ ເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ khajjaṃ, khādanīyaṃ. ທມຸ ທາດ ໃນຄວາມທໍລະມານ, ໃນອັດວ່າ 'ໄດ້ທໍລະມານແລ້ວ, ຍ່ອມທໍລະມານ, ຈັກທໍລະມານ' ສຳເລັດຮູບເປັນ dammo, damanīyo. ພຸຊ ທາດ ໃນຄວາມຮັກສາ ແລະ ຄວາມບໍລິໂພກ, ໃນອັດວ່າ 'ໄດ້ບໍລິໂພກແລ້ວ, ຍ່ອມບໍລິໂພກ, ຈັກບໍລິໂພກ' ສຳເລັດຮູບເປັນ bhoggaṃ ຫຼື bhojjaṃ, ດ້ວຍການຖືເອົາ ກາຣະສັບ ແປງ ຍ ເປັນ ຊ. gahetabbaṃ, gayhaṃ ເປັນຕົ້ນ.

---

Ākārantato pana dā dāne, adīyittha, dīyati, dīyissatīti atthe ṇyappaccayo, tassiminā dhātvantena ākārena saha eyyādeso, deyyaṃ, dātabbaṃ. Anīye ‘‘saralopo’’tiādinā pubbasarassa lope sampatte tattheva [Pg.345] tuggahaṇena nisedhetvā ‘‘sarā sare lopa’’nti ākāre lutte parasarassa dīgho, dānīyaṃ.

ສ່ວນຫຼັງຈາກທາດທີ່ມີ ອາ ເປັນທີ່ສຸດ ເຊັ່ນ ທາ ທາດ ໃນຄວາມໃຫ້, ລົງ ນຍ ປັດໄຈ ໃນອັດວ່າ 'ໄດ້ໃຫ້ແລ້ວ, ຍ່ອມໃຫ້, ຈັກໃຫ້', ແປງ ນຍ ປັດໄຈ ນັ້ນ ກັບ ອາ ທີ່ສຸດຂອງທາດ ເປັນ ເຍຍຍະ, ສຳເລັດຮູບເປັນ deyyaṃ, dātabbaṃ. ເມື່ອມີ ອນີຍ ປັດໄຈ, ເມື່ອມີການລົບສະຫຼະໜ້າ ດ້ວຍສູດມີ 'saralopo' ເປັນຕົ້ນ ມາເຖິງ, ຫ້າມການລົບນັ້ນດ້ວຍການຖືເອົາ ຕຸ ສັບ ໃນສູດນັ້ນເອງ, ແລ້ວລົບ ອາ ດ້ວຍສູດວ່າ 'sarā sare lopa' ແລ້ວທີຄະສະຫຼະຫຼັງ, ສຳເລັດຮູບເປັນ dānīyaṃ.

---

Pā pāne, apīyittha, pīyati, pīyissatīti peyyaṃ, pātabbaṃ, pānīyaṃ. Hā cāge, ahīyittha, hīyati, hīyissatīti heyyaṃ, hātabbaṃ, hānīyaṃ. Mā māne, amīyittha, mīyati, mīyissatīti meyyaṃ, mātabbaṃ, minitabbaṃ, metabbaṃ vā. Ñā avabodhane, aññāyittha, ñāyati, ñāyissatīti ñeyyaṃ, ñātabbaṃ, ñāteyyaṃ. ‘‘Ñāssa jā jaṃ nā’’ti jādese ‘‘kiyādito nā’’ti vinādhikārayogavibhāgena nāpaccayo, ikārāgamo ca, jānitabbaṃ, vijānanīyaṃ. Khyāpakathane, saṅkhyātabbaṃ, saṅkhyeyyaṃ iccādi.

ປາ ທາດ ໃນຄວາມດື່ມ, ໃນອັດວ່າ 'ໄດ້ດື່ມແລ້ວ, ຍ່ອມດື່ມ, ຈັກດື່ມ' ສຳເລັດຮູບເປັນ peyyaṃ, pātabbaṃ, pānīyaṃ. ຫາ ທາດ ໃນຄວາມລະ, ໃນອັດວ່າ 'ໄດ້ລະແລ້ວ, ຍ່ອມລະ, ຈັກລະ' ສຳເລັດຮູບເປັນ heyyaṃ, hātabbaṃ, hānīyaṃ. ມາ ທາດ ໃນຄວາມວັດ, ໃນອັດວ່າ 'ໄດ້ວັດແລ້ວ, ຍ່ອມວັດ, ຈັກວັດ' ສຳເລັດຮູບເປັນ meyyaṃ, mātabbaṃ, minitabbaṃ ຫຼື metabbaṃ. ຍາ ທາດ ໃນຄວາມຮູ້, ໃນອັດວ່າ 'ໄດ້ຮູ້ແລ້ວ, ຍ່ອມຮູ້, ຈັກຮູ້' ສຳເລັດຮູບເປັນ ñeyyaṃ, ñātabbaṃ, ñāteyyaṃ. ເມື່ອແປງ ຍາ ເປັນ ຊາ ດ້ວຍສູດວ່າ 'Ñāssa jā jaṃ nā', ດ້ວຍການແບ່ງສູດວ່າ 'Kiyādito nā' ໂດຍບໍ່ມີບົດຕາມ, ລົງ ນາ ປັດໄຈ ແລະ ອິ ອະຄົມ, ສຳເລັດຮູບເປັນ jānitabbaṃ, vijānanīyaṃ. ຂຍາ ທາດ ໃນຄວາມບອກ, ສຳເລັດຮູບເປັນ saṅkhyātabbaṃ, saṅkhyeyyaṃ ເປັນຕົ້ນ.

---

557. Karamhā ricca.

໕໕໗. ລົງ ຣິຈຈະ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ກະຣະ ທາດ.

---

Karadhātuto riccappaccayo hoti bhāvakammesu.

ລົງ ຣິຈຈະ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ກະຣະ ທາດ ໃນພາວະແລະກຳ.

---

558. Ramhi ranto rādi no.

໕໕໘. ເມື່ອປັດໄຈທີ່ມີ ຣະ ເປັນອະນຸພັນຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ທີ່ສຸດຂອງທາດທີ່ມີ ຣະ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມລົບ.

---

Rakārānubandhe paccaye pare sabbo dhātvanto rādi paccayarakāramariyādo no hoti, lopamāpajjateti attho. Rantoti ettha rakāro sandhijo, kattabbaṃ kiccaṃ. ‘‘Riccā’’ti yogavibhāgena bharāditopi riccappaccayo, yathā, bharīyatīti bhacco, saralopo. I gatimhi, pati etabbo paṭicco.

ເມື່ອປັດໄຈທີ່ມີ ຣະ ອັກສອນເປັນອະນຸພັນຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ທີ່ສຸດຂອງທາດທັງປວງ ໂດຍມີ ຣະ ປັດໄຈເປັນຂອບເຂດ ຍ່ອມບໍ່ມີ, ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມເຖິງຄວາມລົບ. ຄຳວ່າ 'ranto' ໃນສູດນີ້ ຣະ ອັກສອນ ເປັນຕົວເກີດແຕ່ສົນທິ, ສຳເລັດຮູບເປັນ kattabbaṃ, kiccaṃ. ດ້ວຍການແບ່ງສູດວ່າ 'ricca' ລົງ ຣິຈຈະ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ພຣະ ທາດ ເປັນຕົ້ນໄດ້ແດ່, ເຊັ່ນ bharīyatīti bhacco, ລົບສະຫຼະ. ອິ ທາດ ໃນຄວາມໄປ, ຍ່ອມເຂົ້າໄປຫາ ເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ paṭicco.

---

559. Pesātisaggapattakālesu kiccā.

໕໕໙. ລົງ ກິດຈະ ປັດໄຈ ໃນອັດແຫ່ງການໃຊ້, ການອະນຸຍາດ ແລະ ການເຖິງການ.

---

Pesa atisagga pattakālaiccetesvatthesu kiccappaccayā honti. Pesanaṃ nāma ‘‘kattabbamidaṃ bhavatā’’ti āṇāpanaṃ, ajjhesanañca. Atisaggonāma ‘‘kimidaṃ mayā kattabba’’nti puṭṭhassa vā [Pg.346] ‘‘pāṇo na hantabbo’’tiādinā paṭipattidassanamukhena vā kattabbassa anuññā. Pattakālo nāma sampattasamayo yo attano kiccakaraṇasamayamanupaparikkhitvā na karoti, tassa samayārocanaṃ, na tattha ajjhesanamatthīti. Te ca ‘‘bhāvakammesu kiccattakkhatthā’’ti vuttattā bhāvakammesveva bhavanti.

ລົງ ກິດຈະ ປັດໄຈທັງຫຼາຍ ໃນອັດເຫຼົ່ານີ້ ຄື ເປສະ, ອະຕິສັກຄະ ແລະ ປັດຕະກາລະ. ທີ່ຊື່ວ່າ ເປສະນະ ຄື ການສັ່ງບັງຄັບວ່າ 'ທ່ານພຶງເຮັດສິ່ງນີ້' ແລະ ການເຊື້ອເຊີນ. ທີ່ຊື່ວ່າ ອະຕິສັກຄະ ຄື ການອະນຸຍາດສິ່ງທີ່ພຶງເຮັດ ແກ່ຜູ້ຖາມວ່າ 'ຂ້າພະເຈົ້າພຶງເຮັດສິ່ງນີ້ຫຼືບໍ່' ຫຼື ໂດຍການສະແດງຂໍ້ປະຕິບັດມີ 'ບໍ່ພຶງຂ້າສັດ' ເປັນຕົ້ນ. ທີ່ຊື່ວ່າ ປັດຕະກາລະ ຄື ເວລາທີ່ມາເຖິງ, ການບອກເວລາແກ່ຜູ້ທີ່ບໍ່ເຮັດເພາະບໍ່ໄດ້ພິຈາລະນາເຖິງເວລາເຮັດກິດຂອງຕົນ, ໃນທີ່ນັ້ນບໍ່ມີການເຊື້ອເຊີນ. ແລະກິດຈະປັດໄຈເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມມີໃນພາວະແລະກຳເທົ່ານັ້ນ ເພາະທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ 'bhāvakammesu kiccattakkhatthā'.

---

Pesane tāva – karīyatu bhavatā kammanti atthe iminā tabbānīyā, sesaṃ vuttanayameva, kattabbaṃ kammaṃ bhavatā, karaṇīyaṃ kiccaṃ bhavatā.

ໃນອັດເປສະນະກ່ອນ - ໃນອັດວ່າ 'ຂໍທ່ານຈົ່ງເຮັດການງານ' ລົງ ຕພ ແລະ ອນີຍ ປັດໄຈ ດ້ວຍສູດນີ້, ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ກໍມີນັຍດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ, ສຳເລັດຮູບເປັນ kattabbaṃ kammaṃ bhavatā, karaṇīyaṃ kiccaṃ bhavatā.

---

Atisagge bhujjatu bhavatāti atthe tabbādi, ‘‘aññesu cā’’ti vuddhi.

ໃນອັດອະຕິສັກຄະ, ໃນອັດວ່າ 'ຂໍທ່ານຈົ່ງບໍລິໂພກ' ລົງ ຕພ ປັດໄຈ ເປັນຕົ້ນ, ວຸດທິດ້ວຍສູດວ່າ 'aññesu cā'.

---

‘‘Tassā’’ti vattate.

ບົດວ່າ 'Tassa' ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

560. Bhujādīnamanto no dvi ca.

໕໖໐. ແປງທີ່ສຸດຂອງ ພຸຊະ ທາດ ເປັນຕົ້ນ ເປັນ ນະ ແລະ ຊ້ອນ ຕະ ປັດໄຈ.

---

Bhujaiccevamādīnaṃ jakārādiantānaṃ dhātūnamanto no hoti, parassa kiccakitakappaccayatakārassa ca dvebhāvo hoti. Bhottabbaṃ bhojanaṃ bhavatā, bhojanīyaṃ bhojjaṃ bhavatā.

ແປງທີ່ສຸດຂອງທາດທັງຫຼາຍມີ ພຸຊະ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ມີ ຊະ ອັກສອນເປັນທີ່ສຸດ ເປັນ ນະ, ແລະຊ້ອນ ຕະ ອັກສອນ ຂອງກິດຈະແລະກິຕະປັດໄຈ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ສຳເລັດຮູບເປັນ bhottabbaṃ bhojanaṃ bhavatā, bhojanīyaṃ bhojjaṃ bhavatā.

---

Ikārāgamayuttatakāre pana – ‘‘namakarānamantānaṃ niyuttatamhī’’ti ettha ‘‘antānaṃ niyuttatamhī’’ti yogavibhāgena dhātvantalopādinisedho, ‘‘rudhādito niggahītapubba’’nti vinādhikārayogavibhāgena, ‘‘niggahītañcā’’ti vā niggahītāgamo, bhuñjitabbaṃ tayā, yuñjitabbaṃ.

ສ່ວນເມື່ອມີ ຕະ ປັດໄຈ ທີ່ປະກອບດ້ວຍ ອິ ອະຄົມ, ຫ້າມການລົບທີ່ສຸດຂອງທາດ ເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍການແບ່ງສູດວ່າ 'antānaṃ niyuttatamhī' ໃນສູດວ່າ 'namakarānamantānaṃ niyuttatamhī', ລົງນິກຄະຫິດອະຄົມ ດ້ວຍການແບ່ງສູດວ່າ 'rudhādito niggahītapubba' ໂດຍບໍ່ມີບົດຕາມ ຫຼື ດ້ວຍສູດວ່າ 'niggahītañcā' ໄດ້ແດ່, ສຳເລັດຮູບເປັນ bhuñjitabbaṃ tayā, yuñjitabbaṃ.

---

Samayārocane pana – i ajjhayane adhipubbo, adhīyataṃ bhavatāti atthe tabbānīyādi, ikārāgamavuddhiayādesaajjhādesā ca, ṇyappaccaye tu vuddhi, yakārassa dvittañca, ajjhayitabbaṃ, ajjheyyaṃ bhavatā, ajjhayanīyaṃ bhavatā, avassaṃ [Pg.347] kattabbanti vākye pana ‘‘kiccā’’ti adhikicca ‘‘avassakādhamiṇesu ṇī cā’’ti avassakādhamiṇatthe ca tabbādayo, kattabbaṃ me bhavatā gehaṃ, karaṇīyaṃ, kāriyaṃ. Evaṃ dātabbaṃ me bhavatā sataṃ, dānīyaṃ, deyyaṃ.

ສ່ວນໃນອັດການບອກເວລາ, ອິ ທາດ ໃນຄວາມຮຽນ ມີ ອະທິ ບົດໜ້າ, ໃນອັດວ່າ 'ຂໍທ່ານຈົ່ງຮຽນ' ລົງ ຕພ, ອນີຍ ປັດໄຈ ເປັນຕົ້ນ, ລົງ ອິ ອະຄົມ, ວຸດທິ, ແປງ ເປັນ ອະຍະ ແລະ ແປງ ເປັນ ອັດຊະ ດ້ວຍ. ສ່ວນເມື່ອລົງ ນຍ ປັດໄຈ ໃຫ້ວຸດທິ ແລະ ຊ້ອນ ຍ ດ້ວຍ, ສຳເລັດຮູບເປັນ ajjhayitabbaṃ, ajjheyyaṃ bhavatā, ajjhayanīyaṃ bhavatā. ສ່ວນໃນປະໂຫຍກວ່າ 'ອັນເຂົາພຶງເຮັດໂດຍສ່ວນດຽວ', ຕັ້ງບົດວ່າ 'kiccā' ແລ້ວ ລົງ ຕພ ປັດໄຈ ເປັນຕົ້ນ ໃນອັດຈຳເປັນ ແລະ ອັດເປັນໜີ້ ດ້ວຍສູດວ່າ 'avassakādhamiṇesu ṇī cā', ສຳເລັດຮູບເປັນ kattabbaṃ me bhavatā gehaṃ, karaṇīyaṃ, kāriyaṃ. ເຊັ່ນດຽວກັນ dātabbaṃ me bhavatā sataṃ, dānīyaṃ, deyyaṃ.

---

Dhara dhāraṇe, curādittā ṇeṇayā, vuddhi, ikārāgamo ca, dhāretabbaṃ, dhārayitabbaṃ iccādi.

ທຣ ທາດ ໃນຄວາມຊົງໄວ້, ລົງ ເນ, ນຍ ປັດໄຈ ເພາະເປັນຈຸຣາທິຄະ, ວຸດທິ ແລະ ລົງ ອິ ອະຄົມ ດ້ວຍ, ສຳເລັດຮູບເປັນ dhāretabbaṃ, dhārayitabbaṃ ເປັນຕົ້ນ.

---

‘‘Nudādīhi yuṇvūnamanānanākānanakā sakāritehi cā’’ti sakāritehipi yuṇvūnamādesavidhānatoyeva dhātuppaccayantatopi kiccakitakappaccayā bhavantīti daṭṭhabbo. Tena titikkhāpīyatīti titikkhāpetabbo. Evaṃ tikicchāpetabbo tikicchāpanīyo. Abhāvīyittha, bhāvīyati, bhāvīyissatīti bhāvetabbo maggo. Bhāvayitabbo, bhāvanīyo, bhāvanīyaṃ, bhāvanīyā, akārīyittha, kārīyati, kārīyissatīti kāretabbaṃ, kārayitabbaṃ, kārāpetabbaṃ, kārāpayitabbaṃ, kārāpanīyamiccādi ca siddhaṃ bhavati.

ດ້ວຍສູດວ່າ 'Nudādīhi yuṇvūnamanānanākānanakā sakāritehi cā' ເພາະມີການແປງ ຍຸ ແລະ ນວຸ ປັດໄຈ ແມ່ນຫຼັງຈາກທາດທີ່ມີກາຣິຕະປັດໄຈ, ພຶງເຫັນວ່າ ກິດຈະແລະກິຕະປັດໄຈທັງຫຼາຍ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກທາດທີ່ມີປັດໄຈທ້າຍທາດໄດ້ແດ່. ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນອັດວ່າ 'ຍ່ອມໃຫ້ອົດທົນ' ສຳເລັດຮູບເປັນ titikkhāpetabbo. ເຊັ່ນດຽວກັນ tikicchāpetabbo, tikicchāpanīyo. ໃນອັດວ່າ 'ໄດ້ຈະເລີນແລ້ວ, ຍ່ອມຈະເລີນ, ຈັກຈະເລີນ' ສຳເລັດຮູບເປັນ bhāvetabbo maggo (ມັກອັນເຂົາພຶງໃຫ້ຈະເລີນ), bhāvayitabbo, bhāvanīyo, bhāvanīyaṃ, bhāvanīyā. ໃນອັດວ່າ 'ໄດ້ໃຫ້ເຮັດແລ້ວ, ຍ່ອມໃຫ້ເຮັດ, ຈັກໃຫ້ເຮັດ' ສຳເລັດຮູບເປັນ kāretabbaṃ, kārayitabbaṃ, kārāpetabbaṃ, kārāpayitabbaṃ, kārāpanīyaṃ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມສຳເລັດ.

---

Kattabbaṃ karaṇīyañca, kāriyaṃ kiccamiccapi;

Kāretabbaṃ tathā kārā-petabbaṃ kiccasaṅgaho.

ຄຳວ່າ kattabbaṃ, karaṇīyaṃ, kāriyaṃ, kiccaṃ, kāretabbaṃ ແລະ kārāpetabbaṃ ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນການສົງເຄາະກິດຈະປັດໄຈ.

---

Kiccappaccayantanayo.

ຈົບນັຍແຫ່ງກິດຈະປັດໄຈ.

---

Tekālika

ເປັນໄປໃນກາລທັງສາມ (ໄຕກາລິກະ).

---

Kitakappaccayantanaya

ນັຍແຫ່ງກິຕະປັດໄຈ.

---

Idāni kitakappaccayā vuccante.

ບັດນີ້ ຈະກ່າວເຖິງກິຕະປັດໄຈທັງຫຼາຍ.

---

Kara karaṇe, pure viya dhātusaññādi.

ກະຣະ ທາດ ໃນຄວາມເຮັດ, ການຕັ້ງຊື່ທາດເປັນຕົ້ນ ເປັນເໝືອນໃນກ່ອນ.

---

Kumbhaiccupapadaṃ, tato dutiyā.

ມີ ກຸມພະ ເປັນອຸປະບົດ (ບົດໜ້າ), ລົງທຸຕິຍາວิພັດ ຫຼັງຈາກອຸປະບົດນັ້ນ.

---

‘‘Kumbhaṃ karoti, akāsi, karissatī’’ti vā viggahe –

ຫຼືໃນຮູບວິເຄາະວ່າ 'Kumbhaṃ karoti, akāsi, karessati' -

---

‘‘Parā, paccayā’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ 'Parā' ແລະ 'paccayā' ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

561. Dhātuyā [Pg.348] kammādimhi ṇo.

໕໖໑. ລົງ ນະ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກທາດ ເມື່ອມີກຳເປັນຕົ້ນຢູ່ເບື້ອງໜ້າ.

---

Kammasmiṃ ādimhi sati dhātuyā paro ṇappaccayo hoti.

ເມື່ອມີກຳຢູ່ເບື້ອງໜ້າ, ລົງ ນະ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກທາດ.

---

So ca –

ແລະປັດໄຈນັ້ນ -

---

562. Aññe kita.

໕໖໒. ປັດໄຈອື່ນໆ ຊື່ວ່າ ກິຕະ.

---

Tatiye dhātvādhikāre vihitā kiccehi aññe paccayā kiticceva saññā hontīti kitasaññā katā.

ປັດໄຈທັງຫຼາຍອື່ນຈາກກິດຈະປັດໄຈ ທີ່ທ່ານກ່າວໄວ້ໃນອະທິການແຫ່ງທາດໃນກັນທີສາມ ຍ່ອມມີຊື່ວ່າ ກິຕະ ເທົ່ານັ້ນ, ດັ່ງນີ້ ຈຶ່ງຕັ້ງຊື່ວ່າ ກິຕະ.

---

563. Kattari kita.

໕໖໓. ກິຕະປັດໄຈ ຍ່ອມລົງໃນອັດກັດຕຸ.

---

Kattari kārake kitapaccayo hotīti niyamato kattari bhavati, so ca ‘‘ṇādayo tekālikā’’ti vuttattā kālattaye ca hoti. Pure viya kāritabyapadesaṇalopavuddhiyo, paccayantassāliṅgattā syādimhi asampatte ‘‘taddhitasamāsakitakā nāmaṃvātavetunādīsu cā’’ti kitakantattā nāmaṃva kate syādyuppatti, tato kumbhaṃ karotīti atthe ‘‘amādayo parapadebhī’’ti dutiyātappurisasamāso, ‘‘nāmāna’’ntiādinā samāsasaññā, ‘‘tesaṃ vibhattiyo lopā cā’’ti vibhattilopo, ‘‘pakati cassa sarantassā’’ti pakatibhāvo, puna samāsattā nāmamiva kate syādyuppatti.

ເພາະມີກົດເກນວ່າ 'ກິຕະປັດໄຈ ຍ່ອມລົງໃນກັດຕຸການົກ' ດັ່ງນັ້ນ ກິຕະປັດໄຈນັ້ນ ຈຶ່ງລົງໃນກັດຕຸການົກໂດຍແນ່ນອນ. ແລະເພາະມີຄຳກ່າວວ່າ 'ປັດໄຈມີ ນະ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມລົງໃນການທັງສາມ' ກິຕະປັດໄຈນັ້ນ ຈຶ່ງລົງໃນການທັງສາມໄດ້. ການຕັ້ງຊື່ວ່າກາຣິຕະ, ການລົບ ນະ ແລະການວຸດທິ ຍ່ອມມີເໝືອນໃນກ່ອນ. ເພາະປັດໄຈທີ່ສຸດ (ກິຕະປັດໄຈ) ບໍ່ມີລິງ, ເມື່ອວິບັດມີ ສິ ເປັນຕົ້ນ ຍັງບໍ່ທັນເຖິງ (ບໍ່ທັນລົງ), ເພາະຄວາມເປັນກິຕະກັນຕະ (ບົດມີກິຕະປັດໄຈເປັນທີ່ສຸດ) ດ້ວຍສູດວ່າ 'taddhitasamāsakitakā nāmaṃvātavetunādīsu cā' ເມື່ອເຮັດໃຫ້ເປັນນາມແລ້ວ ຈຶ່ງມີການລົງວິບັດມີ ສິ ເປັນຕົ້ນ. ຈາກນັ້ນ ໃນອັດວ່າ 'ເຮັດເຊິ່ງໝໍ້' (kumbhaṃ karoti) ຈຶ່ງເປັນທຸຕິຍາຕັບປຸຣິສະສະມາດ ດ້ວຍສູດວ່າ 'amādayo parapadebhī', ການຕັ້ງຊື່ສະມາດ ດ້ວຍສູດວ່າ 'nāmānaṃ' ເປັນຕົ້ນ, ການລົບວິບັດ ດ້ວຍສູດວ່າ 'tesaṃ vibhattiyo lopā cā', ການຄົງຮູບເດີມ ດ້ວຍສູດວ່າ 'pakati cassa sarantassā', ແລະເພາະຄວາມເປັນສະມາດອີກຄັ້ງ ເມື່ອເຮັດໃຫ້ເປັນນາມແລ້ວ ຈຶ່ງມີການລົງວິບັດມີ ສິ ເປັນຕົ້ນ.

---

So kumbhakāro, te kumbhakārā iccādi. Itthiyaṃ kumbhakārī, kumbhakāriyo iccādi, tathā kammaṃ karotīti kammakāro. Evaṃ mālākāro, kaṭṭhakāro, rathakāro, suvaṇṇakāro, suttakāro, vuttikāro, ṭīkākāro.

ບົດນັ້ນຄື kumbhakāro (ນາຍຊ່າງໝໍ້ - ເອກະວະຈະນະ), te kumbhakārā (ພວກນາຍຊ່າງໝໍ້ - ພະຫຸວະຈະນະ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນອິດຖີລິງ ເປັນ kumbhakārī, kumbhakāriyo ເປັນຕົ້ນ. ໃນທຳນອງດຽວກັນ ຜູ້ໃດເຮັດເຊິ່ງການງານ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ kammakāro (ຄົນງານ). ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ mālākāro (ຊ່າງດອກໄມ້), kaṭṭhakāro (ຊ່າງໄມ້), rathakāro (ຊ່າງລົດ), suvaṇṇakāro (ຊ່າງຄຳ), suttakāro (ຜູ້ແຕ່ງສູດ), vuttikāro (ຜູ້ແຕ່ງວຸດຕິ), ṭīkākāro (ຜູ້ແຕ່ງດີກາ).

---

Gaha upādāne, pattaṃ agaṇhi, gaṇhāti, gaṇhissatīti vā pattaggāho. Evaṃ rasmiggāho, rajjuggāho.

ຄະຫະ ທາດ (gaha) ໃນຄວາມຖືເອົາ (upādāna), ຜູ້ໃດໄດ້ຖືເອົາແລ້ວ, ຍ່ອມຖືເອົາ, ຫຼືຈັກຖືເອົາ ເຊິ່ງບາດ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ pattaggāho (ຜູ້ຖືບາດ). ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ rasmiggāho (ຜູ້ຖືບັງຫຽນ), rajjuggāho (ຜູ້ຖືເຊືອກ).

---

Ve [Pg.349] tantasantāne, tantaṃ avāyi, vāyati, vāyissatīti vā tantavāyo, ‘‘te āvāyā kārite’’ti āyādeso, vākye panettha ‘‘te āvāyā’’ti yogavibhāgena āyādeso. Evaṃ tunnavāyo.

ເວ ທາດ (ve) ໃນຄວາມສືບເສັ້ນດ້າຍ (tantasantāna), ຜູ້ໃດໄດ້ຕ່ຳແລ້ວ, ຍ່ອມຕ່ຳ, ຫຼືຈັກຕ່ຳ ເຊິ່ງຫູກ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ tantavāyo (ຊ່າງຕ່ຳຫູກ), ມີການແປງ ເອ ເປັນ ອາຍະ ດ້ວຍສູດວ່າ 'te āvāyā kārite', ແຕ່ໃນວາກະຍະ (ປະໂຫຍກວິເຄາະ) ນີ້ ມີການແປງ ເອ ເປັນ ອາຍະ ດ້ວຍການແບ່ງສູດ (ໂຍຄະວິພາຄະ) ວ່າ 'te āvāyā'. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ tunnavāyo (ຊ່າງຫຍິບຜ້າ).

---

Mā parimāṇe, dhaññaṃ amini, mināti, minissatīti vā atthe ṇappaccaye kate –

ມາ ທາດ (mā) ໃນຄວາມວັດແທກ (parimāṇa), ໃນອັດວ່າ ຜູ້ໃດໄດ້ແທກແລ້ວ, ຍ່ອມແທກ, ຫຼືຈັກແທກ ເຊິ່ງເຂົ້າເປືອກ ເມື່ອລົງ ມະ ປັດໄຈ (ໃນອັດນີ້) ແລ້ວ –

---

‘‘Ṇamhī’’ti vattate.

ບົດວ່າ 'Ṇamhī' ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

564. Ākārantānamāyo.

໕໖໔. ແປງທີ່ສຸດຂອງທາດທີ່ມີ ອາ ເປັນອັກສອນສຸດ ເປັນ ອາຍະ.

---

Ākārantānaṃ dhātūnaṃ antassa āyādeso hoti ṇakārānubandhe paccaye pare, saralopādi. Dhaññamāyo. Evaṃ dānaṃ dadātīti dānadāyo.

ມີການແປງທີ່ສຸດຂອງທາດທີ່ມີ ອາ ເປັນອັກສອນສຸດ ເປັນ ອາຍະ ເມື່ອມີປັດໄຈທີ່ມີ ມະ ອັກສອນເປັນອະນຸພັນຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ມີການລົບສະຫຼະເປັນຕົ້ນ. ເປັນ dhaññamāyo (ຜູ້ແທກເຂົ້າເປືອກ). ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ຜູ້ໃດຍ່ອມໃຫ້ເຊິ່ງທານ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ dānadāyo (ຜູ້ໃຫ້ທານ).

---

Kamu kantimhi, dhammaṃ akāmayi, kāmayati, kāmayissatīti vā dhammakāmo puriso, dhammakāmā kaññā, dhammakāmaṃ cittaṃ. Evaṃ atthakāmo, hitakāmo, sukhakāmo, dhammaṃ pāletīti dhammapālo iccādi.

ກະມຸ ທາດ (kamu) ໃນຄວາມຮັກ/ຄວາມປາດຖະໜາ (kanti), ຜູ້ໃດໄດ້ປາດຖະໜາແລ້ວ, ຍ່ອມປາດຖະໜາ, ຫຼືຈັກປາດຖະໜາ ເຊິ່ງທຳ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ dhammakāmo (ຜູ້ປາດຖະໜາທຳ) ເຊັ່ນ dhammakāmo puriso (ບຸລຸດຜູ້ປາດຖະໜາທຳ), dhammakāmā kaññā (ນາງກັນຍາຜູ້ປາດຖະໜາທຳ), dhammakāmaṃ cittaṃ (ຈິດທີ່ປາດຖະໜາທຳ). ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ atthakāmo (ຜູ້ປາດຖະໜາປະໂຫຍດ), hitakāmo (ຜູ້ປາດຖະໜາຄວາມເກື້ອກູນ), sukhakāmo (ຜູ້ປາດຖະໜາຄວາມສຸກ), ຜູ້ໃດຍ່ອມຮັກສາເຊິ່ງທຳ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ dhammapālo (ຜູ້ຮັກສາທຳ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Damu damane, ‘‘ariṃ adami, dameti, damissatī’’ti viggahe ‘‘dhātuyā’’ti adhikāro, ‘‘kammādimhī’’ti ca vattate.

ດະມຸ ທາດ (damu) ໃນຄວາມຂົ່ມ/ປາບ (damana), ໃນວິເຄາະວ່າ 'ariṃ adami, dameti, damissatī' (ຜູ້ໃດໄດ້ປາບແລ້ວ, ຍ່ອມປາບ, ຫຼືຈັກປາບ ເຊິ່ງຂ້າສຶກ), ມີບົດກຳນົດ (ອະທິການ) ວ່າ 'dhātuyā' ແລະບົດວ່າ 'kammādimhī' ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

565. Saññāyamanu.

໕໖໕. ລົງ ອະ ປັດໄຈ ແລະລົງ ນຸ ອະຄົມ ທີ່ສຸດຂອງອຸປະບົດ ເມື່ອມີກຳເປັນອຸປະບົດຢູ່ເບື້ອງຕົ້ນ ແລະເມື່ອໝາຍເຖິງຊື່ສະເພາະ.

---

Kammūpapade ādimhi sati saññāyaṃ gamyamānāyaṃ dhātuyā appaccayo hoti, upapadante nukārāgamo ca. Ettha ca ‘‘nu niggahītaṃ padante’’ti sutte ‘‘padante’’ti vacanato upapadanteyeva nukārāgamo hotīti daṭṭhabbaṃ. ‘‘Tesu vuddhī’’tiādinā ukāralopo. Ayaṃ pana nvāgamo samāsaṃ [Pg.350] katvā upapadavibhattilope kateyeva hotīti veditabbaṃ.

ເມື່ອມີກຳເປັນອຸປະບົດຢູ່ເບື້ອງຕົ້ນ ແລະເມື່ອໝາຍເຖິງຊື່ສະເພາະ (saññā), ຍ່ອມລົງ ອະ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກທາດ, ແລະລົງ ນຸ ອະຄົມ ທີ່ສຸດຂອງອຸປະບົດ. ແລະໃນທີ່ນີ້ ເພາະມີຄຳວ່າ 'padante' (ໃນທີ່ສຸດແຫ່ງບົດ) ໃນສູດວ່າ 'nu niggahītaṃ padante' ຈຶ່ງຄວນຊາບວ່າ ນຸ ອະຄົມ ຍ່ອມລົງໃນທີ່ສຸດຂອງອຸປະບົດເທົ່ານັ້ນ. ມີການລົບ ອຸ ອັກສອນ ດ້ວຍສູດວ່າ 'tesu vuddhī' ເປັນຕົ້ນ. ແລະພຶງຊາບວ່າ ນຸ ອະຄົມ ນີ້ ຍ່ອມມີຂຶ້ນຫຼັງຈາກທີ່ໄດ້ເຮັດສະມາດ ແລະລົບວິບັດຂອງອຸປະບົດແລ້ວເທົ່ານັ້ນ.

---

566. Nu niggahītaṃ padante.

໕໖໖. ແປງ ນຸ ອະຄົມ ທີ່ຢູ່ທ້າຍນາມມະບົດອັນເປັນອຸປະບົດ ເປັນນິກຄະຫິດ.

---

Upapadabhūtanāmapadante vattamāno nukārāgamo niggahītamāpajjate, niggahītassa vaggantattaṃ, sesaṃ samaṃ, vuddhābhāvova viseso, arindamo rājā.

ນຸ ອະຄົມ ທີ່ຢູ່ທ້າຍນາມມະບົດອັນເປັນອຸປະບົດ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນນິກຄະຫິດ, ມີການແປງນິກຄະຫິດເປັນພະຍັນຊະນະທີ່ສຸດວັກ, ວິທີທີ່ເຫຼືອຄືກັນ, ມີຂໍ້ພິເສດພຽງແຕ່ບໍ່ມີການວຸດທິ, ເປັນ arindamo rājā (ພະລາຊາຜູ້ປາບສັດຕູ).

---

Tathā tara taraṇe, vessaṃ taratīti vessantaro, taṇhaṃ karoti hiṃsatīti taṇhaṅkaro bhagavā. Evaṃ medhaṅkaro, saraṇaṅkaro, dīpaṅkaro.

ໃນທຳນອງດຽວກັນ ຕະຣະ ທາດ (tara) ໃນຄວາມຂ້າມ (taraṇa), ຜູ້ໃດຍ່ອມຂ້າມ ເຊິ່ງພວກແພດ (vessa) ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ vessantaro (ພະເວດສັນດອນ). ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຜູ້ໃດຍ່ອມເຮັດ/ທຳລາຍ ເຊິ່ງຕັນຫາ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ taṇhaṅkaro bhagavā (ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຜູ້ຊົງກຳຈັດຕັນຫາ). ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ medhaṅkaro (ພະເມທັງກອນ), saraṇaṅkaro (ພະສະຣະນັງກອນ), dīpaṅkaro (ພະທີປັງກອນ).

---

‘‘Ādimhi, a’’iti ca vattate.

ບົດວ່າ 'Ādimhi' ແລະ 'a' ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

567. Pure dadā ca iṃ.

໕໖໗. ລົງ ອະ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ທະທະ ທາດ (dada) ເມື່ອມີ ປຸເຣ (pure) ສັບຢູ່ເບື້ອງຕົ້ນ, ແລະແປງ ອະ ອັກສອນ ຂອງ ປຸເຣ ສັບ ເປັນ ອິງ (iṃ).

---

Purasadde ādimhi sati ‘‘dada dāne’’iccetāya dhātuyā appaccayo hoti, purasadde akārassa iñca hoti. Ettha ca ‘‘tadanuparodhenā’’ti paribhāsato purasaddantasseva iṃ hotīti daṭṭhabbaṃ. Ṇādīnaṃ tekālikattepi upapadatthavisesena atīteyevāyamappaccayo hotīti daṭṭhabbaṃ. Pure dānaṃ adadīti purindado sakko. Idhāpi vibhattilope kateyeva iṃādeso.

ເມື່ອມີ ປຸຣະ ສັບ ຢູ່ເບື້ອງຕົ້ນ, ຍ່ອມລົງ ອະ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ 'dada' ທາດ (dada dāne) ນີ້, ແລະແປງ ອະ ອັກສອນ ຂອງ ປຸຣະ ສັບ ເປັນ ອິງ (iṃ). ແລະໃນທີ່ນີ້ ໂດຍກົດເກນ (ປະຣິພາສາ) ວ່າ 'tadanuparodhena' ພຶງຊາບວ່າ ການແປງເປັນ ອິງ ຍ່ອມມີແກ່ອັກສອນສຸດທ້າຍຂອງ ປຸຣະ ສັບ ເທົ່ານັ້ນ. ເຖິງແມ່ນວ່າ ປັດໄຈມີ ນະ ເປັນຕົ້ນ ຈະລົງໃນການທັງສາມ, ແຕ່ເພາະຄວາມໝາຍພິເສດຂອງອຸປະບົດ ພຶງຊາບວ່າ ອະ ປັດໄຈ ນີ້ ຍ່ອມລົງໃນອະດີດຕະການເທົ່ານັ້ນ. ທ້າວສັກກະ ຜູ້ໃດໄດ້ໃຫ້ແລ້ວ ເຊິ່ງທານ ໃນກ່ອນ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ purindado (ທ້າວສັກກະຜູ້ໃຫ້ທານໃນກ່ອນ). ໃນບົດນີ້ກໍເຊັ່ນກັນ ການແປງເປັນ ອິງ ຍ່ອມມີຂຶ້ນຫຼັງຈາກທີ່ໄດ້ລົບວິບັດແລ້ວເທົ່ານັ້ນ.

---

‘‘Kammādimhi, a’’iti ca vattate.

ບົດວ່າ 'Kammādimhi' ແລະ 'a' ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

568. Sabbato ṇvu tvāvī vā.

໕໖໘. ລົງ ອະ, ນະວຸ, ຕຸ, ອາວີ ປັດໄຈ ທັງສີ່ນີ້ ຫຼັງຈາກທາດທັງປວງ ບໍ່ວ່າຈະມີກຳເປັນອຸປະບົດ ຫຼືບໍ່ມີກຳເປັນອຸປະບົດກໍຕາມ ໂດຍບໍ່ແນ່ນອນ.

---

Sabbato dhātuto kammādimhi vā akammādimhi vā sati a ṇvu tu āvī iccete cattāro paccayā honti. Vāggahaṇaṃ ‘‘akammādimhi vā’’ti vikappanatthaṃ.

ປັດໄຈທັງສີ່ເຫຼົ່ານີ້ຄື ອະ, ນະວຸ, ຕຸ, ອາວີ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກທາດທັງປວງ ເມື່ອມີກຳເປັນອຸປະບົດເປັນຕົ້ນ ຫຼືບໍ່ມີກຳເປັນອຸປະບົດເປັນຕົ້ນກໍຕາມ. ການໃສ່ບົດວ່າ 'vā' ເພື່ອສະແດງຄວາມບໍ່ແນ່ນອນ (ວິກັບປະ) ວ່າ 'ຫຼືບໍ່ມີກຳເປັນອຸປະບົດເປັນຕົ້ນ'.

---

Appaccaye [Pg.351] tāva – dhara dhāraṇe, dhammaṃ adhari, dharati, dharissatīti vā dhammadharo. Evaṃ vinayadharo. Tathā taṃ karotīti takkaro, dvittaṃ. Evaṃ hitakaro, divasakaro, dinakaro, divākaro, nisākaro, dhanuṃ gaṇhātīti dhanuggaho. Evaṃ kaṭaggaho, sabbakāmaṃ dadātīti sabbakāmadado, sabbadado.

ກ່ອນອື່ນ ໃນອັດແຫ່ງ ອະ ປັດໄຈ – ທະຣະ ທາດ (dhara) ໃນຄວາມຊົງໄວ້ (dhāraṇa), ຜູ້ໃດໄດ້ຊົງໄວ້ແລ້ວ, ຍ່ອມຊົງໄວ້, ຫຼືຈັກຊົງໄວ້ ເຊິ່ງທຳ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ dhammadharo (ຜູ້ຊົງທຳ). ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ vinayadharo (ຜູ້ຊົງວິນັຍ). ໃນທຳນອງດຽວກັນ ຜູ້ໃດຍ່ອມເຮັດ ເຊິ່ງສິ່ງນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ takkaro (ຜູ້ເຮັດສິ່ງນັ້ນ), ມີການຊ້ອນພະຍັນຊະນະ (ທະວິດວະ). ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ hitakaro (ຜູ້ເຮັດຄວາມເກື້ອກູນ), divasakaro (ຜູ້ເຮັດກາງເວັນ - ພະອາທິດ), dinakaro (ພະອາທິດ), divākaro (ພະອາທິດ), nisākaro (ຜູ້ເຮັດກາງຄືນ - ພະຈັນ), ຜູ້ໃດຍ່ອມຖືເອົາ ເຊິ່ງທະນູ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ dhanuggaho (ຜູ້ຖືທະນູ). ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ kaṭaggaho (ຜູ້ຈັບສະຫຼາກ), ຜູ້ໃດຍ່ອມໃຫ້ ເຊິ່ງຄວາມໃຄ່ທັງປວງ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ sabbakāmadado (ຜູ້ໃຫ້ຄວາມໃຄ່ທັງປວງ), sabbadado (ຜູ້ໃຫ້ທັງປວງ).

---

Āto pana – annaṃ adāsi, dadāti, dadissatīti annado. Evaṃ dhanado, saccaṃ sandahatīti saccasandho. Pā pāne, majjaṃ pivatīti majjapo. Tā pālane, gavaṃ saddaṃ tāyatīti gottaṃ. Evaṃ kattari.

ສ່ວນຫຼັງຈາກທາດທີ່ມີ ອາ ເປັນອັກສອນສຸດ – ຜູ້ໃດໄດ້ໃຫ້ແລ້ວ, ຍ່ອມໃຫ້, ຫຼືຈັກໃຫ້ ເຊິ່ງເຂົ້າ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ annado (ຜູ້ໃຫ້ເຂົ້າ). ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ dhanado (ຜູ້ໃຫ້ຊັບ), ຜູ້ໃດຍ່ອມຕັ້ງໄວ້ໝັ້ນ ເຊິ່ງຄວາມຈິງ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ saccasandho (ຜູ້ມີຄວາມສັດຈິງ). ປາ ທາດ (pā) ໃນຄວາມດື່ມ (pāna), ຜູ້ໃດຍ່ອມດື່ມ ເຊິ່ງນ້ຳເມົາ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ majjapo (ຜູ້ດື່ມນ້ຳເມົາ). ຕາ ທາດ (tā) ໃນຄວາມຮັກສາ (pālana), ສິ່ງໃດຍ່ອມຮັກສາ ເຊິ່ງສຽງແຫ່ງງົວ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ gottaṃ (ຄອກງົວ). ນີ້ຄືຕົວຢ່າງໃນກັດຕຸການົກ.

---

Akammādimhi pana ‘‘yasmā dapetī’’ti sutte bhayaggahaṇena sesasādhanepi appaccayo.

ສ່ວນໃນອະກຳມະອຸປະບົດເປັນຕົ້ນ (ເມື່ອບໍ່ມີກຳເປັນອຸປະບົດ) ເພາະການຖືເອົາບົດວ່າ 'bhaya' (ໄພ) ໃນສູດວ່າ 'yasmā dapetī' ຈຶ່ງມີການລົງ ອະ ປັດໄຈ ໃນສາທະນະທີ່ເຫຼືອ (ນອກຈາກກັດຕຸສາທະນະ) ໄດ້ຄືກັນ.

---

Nī pāpuṇane vipubbo, vinesi, vineti, vinessati etena, etthāti vā vinayo, ‘‘aññesu cā’’ti vuddhi, ayādeso ca, nayanaṃ nayo. Si sevāyaṃ nipubbo, nissīyittha, nissīyati, nissīyissatīti vā nissayo. Si saye, anusayi, anuseti, anusessatīti vā anusayo.

ນີ ທາດ (nī) ໃນຄວາມເຖິງ (pāpuṇana) ມີ ວິ ອຸປະສັກຢູ່ໜ້າ, ບຸກຄົນຍ່ອມແນະນຳດ້ວຍທຳນັ້ນ ຫຼືໃນທຳນັ້ນ ດັ່ງນັ້ນ ທຳນັ້ນຊື່ວ່າ vinayo (ພະວິນັຍ), ມີການວຸດທິ ດ້ວຍສູດວ່າ 'aññesu cā' ແລະແປງ ເອ ເປັນ ອະຍະ, ການນຳໄປ ຊື່ວ່າ nayo (ແນວທາງ/ນະໂຍບາຍ). ສິ ທາດ (si) ໃນຄວາມເສບ/ອາໄສ (sevā) ມີ ນິ ອຸປະສັກຢູ່ໜ້າ, ບຸກຄົນໄດ້ອາໄສແລ້ວ, ຍ່ອມອາໄສ, ຫຼືຈັກອາໄສ ດັ່ງນັ້ນ ບ່ອນນັ້ນຊື່ວ່າ nissayo (ທີ່ອາໄສ). ສິ ທາດ (si) ໃນຄວາມນອນ (saya), ສິ່ງໃດໄດ້ນອນເນື່ອງແລ້ວ, ຍ່ອມນອນເນື່ອງ, ຫຼືຈັກນອນເນື່ອງ ດັ່ງນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ anusayo (ກິເລສອະນຸໄສ).

---

I gatimhi patipubbo, paṭicca ekasmā phalametīti paccayo, samudayo. Ci caye, vinicchīyate anena, vinicchayanaṃ vā vinicchayo, uccayanaṃ uccayo, sañcayo, dhammaṃ vicinātīti dhammavicayo. Khī khaye, khayanaṃ khayo. Ji jaye, vijayanaṃ vijayo, jayo. Kī dabbavinimaye, vikkayanaṃ vikkayo, kayo. Lī silesane, allīyati etthāti ālayo, layo. Evaṃ ivaṇṇantato.

ອິ ທາດ (i) ໃນຄວາມໄປ (gati) ມີ ປະຕິ ອຸປະສັກຢູ່ໜ້າ, ຜົນຍ່ອມອາໄສເຫດອັນໜຶ່ງແລ້ວເກີດຂຶ້ນ ດັ່ງນັ້ນ ເຫດນັ້ນຊື່ວ່າ paccayo (ປັດໄຈ), samudayo (ເຫດເກີດ). ຈິ ທາດ (ci) ໃນຄວາມສະສົມ (caya), ບຸກຄົນຍ່ອມຕັດສິນດ້ວຍທຳນັ້ນ ຫຼືການຕັດສິນ ຊື່ວ່າ vinicchayo (ການວິນິດໄສ), ການສະສົມຂຶ້ນ ຊື່ວ່າ uccayo (ການກອງຂຶ້ນ), sañcayo (ການສະສົມ), ຜູ້ໃດຍ່ອມເລືອກເຟັ້ນ ເຊິ່ງທຳ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ dhammavicayo (ການເລືອກເຟັ້ນທຳ). ຂີ ທາດ (khī) ໃນຄວາມສິ້ນໄປ (khaya), ຄວາມສິ້ນໄປ ຊື່ວ່າ khayo (ຄວາມສິ້ນໄປ). ຈິ ທາດ (ji) ໃນຄວາມຊະນະ (jaya), ຄວາມຊະນະພິເສດ ຊື່ວ່າ vijayo (ຄວາມວິໄຈ/ໄຊຊະນະ), jayo (ໄຊຊະນະ). ກີ ທາດ (kī) ໃນຄວາມແລກປ່ຽນສິ່ງຂອງ (dabbavinimaya), ການຂາຍ ຊື່ວ່າ vikkayo (ການຂາຍ), kayo (ການຊື້). ລີ ທາດ (lī) ໃນຄວາມຕິດພັນ (silesana), ບຸກຄົນຍ່ອມຕິດພັນໃນທີ່ນີ້ ດັ່ງນັ້ນ ທີ່ນີ້ຊື່ວ່າ ālayo (ອາໄລ/ທີ່ຢູ່), layo (ຄວາມດັບ/ທີ່ຊ້ອນ). ນີ້ຄືຕົວຢ່າງຫຼັງຈາກທາດທີ່ມີ ອິວັນນະ (ອິ, ອີ) ເປັນອັກສອນສຸດ.

---

Āsuṇantīti [Pg.352] assavā, avādeso, paṭissavanaṃ paṭissavo. Su gatimhi, ābhavaggā savantīti āsavā. Ru sadde, ravatīti ravo. Bhavatīti bhavo. Pabhavati etasmāti pabhavo. Lū chedane, lavanaṃ lavo. Evaṃ uvaṇṇantato.

ຊົນທັງຫຼາຍຍ່ອຍເຊື່ອຟັງ ດັ່ງນັ້ນ ຊົນເຫຼົ່ານັ້ນຊື່ວ່າ assavā (ຜູ້ເຊື່ອຟັງ), ມີການແປງ ເອ ເປັນ ອະວະ, ການຮັບຄຳ ຊື່ວ່າ paṭissavo (ການຮັບຄຳ). ສຸ ທາດ (su) ໃນຄວາມໄປ (gati), ກິເລສທັງຫຼາຍຍ່ອມໄຫຼໄປຈົນເຖິງພົບສູງສຸດ ດັ່ງນັ້ນ ກິເລສເຫຼົ່ານັ້ນຊື່ວ່າ āsavā (ອາສະວະ). ຣຸ ທາດ (ru) ໃນຄວາມຮ້ອງ/ສົ່ງສຽງ (sadda), ສິ່ງໃດຍ່ອມຮ້ອງ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ravo (ສຽງຮ້ອງ). ສິ່ງໃດຍ່ອມເປັນ/ມີ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ bhavo (ພົບ/ຄວາມມີ). ສິ່ງໃດຍ່ອມເກີດຂຶ້ນຈາກສິ່ງນີ້ ດັ່ງນັ້ນ ສິ່ງນີ້ຊື່ວ່າ pabhavo (ແຫຼ່ງກຳເນີດ). ລູ ທາດ (lū) ໃນຄວາມຕັດ (chedana), ການກ່ຽວ/ຕັດ ຊື່ວ່າ lavo (ການກ່ຽວ/ສ່ວນນ້ອຍ). ນີ້ຄືຕົວຢ່າງຫຼັງຈາກທາດທີ່ມີ ອຸວັນນະ (ອຸ, ອູ) ເປັນອັກສອນສຸດ.

---

Niggaṇhāti, niggahaṇaṃ vā niggaho, paggaho, saṅgaṇhāti tena, saṅgahaṇaṃ vā saṅgaho. Vara varaṇe, saṃvaraṇaṃ saṃvaro. Dara ādare, ādaraṇaṃ ādaro. Āgacchati, āgamananti vā āgamo, āgamīyanti ettha, etena vā atthāti āgamo pariyatti. Sappatīti sappo. Dibbatīti devo. Kamu padavikkhepe, pakkamanaṃ, pakkamatīti vā pakkamo. Evaṃ vikkamo.

ບຸກຄົນຍ່ອມຂົ່ມໄວ້ ຫຼືການຂົ່ມໄວ້ ຊື່ວ່າ niggaho (ການຂົ່ມ), paggaho (ການຍົກຍ້ອງ), ບຸກຄົນຍ່ອມສົງເຄາະດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ ຫຼືການສົງເຄາະ ຊື່ວ່າ saṅgaho (ການສົງເຄາະ). ວະຣະ ທາດ (vara) ໃນຄວາມປິດກັ້ນ (varaṇa), ການປິດກັ້ນ ຊື່ວ່າ saṃvaro (ຄວາມສຳລວມ). ທະຣະ ທາດ (dara) ໃນຄວາມເອົາໃຈໃສ່ (ādara), ການເອົາໃຈໃສ່ ຊື່ວ່າ ādaro (ຄວາມເອື້ອເຟື້ອ/ເອົາໃຈໃສ່). ສິ່ງໃດຍ່ອມມາ ຫຼືການມາ ຊື່ວ່າ āgamo (ຄຳພີ/ການມາ), ຊົນທັງຫຼາຍຍ່ອມສຶກສາເຊິ່ງອັດໃນຄຳພີນີ້ ຫຼືດ້ວຍຄຳພີນີ້ ດັ່ງນັ້ນ ຄຳພີນີ້ຊື່ວ່າ āgamo (ພະໄຕປິດົກ/ປະຣິຍັດຕິ). ສິ່ງໃດຍ່ອມເລືອໄປ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ sappo (ງູ). ສິ່ງໃດຍ່ອມຫຼິ້ນ/ຮຸ່ງເຮືອງ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ devo (ເທວະດາ). ກະມຸ ທາດ (kamu) ໃນຄວາມກ້າວຂາ (padavikkhepa), ການກ້າວໄປ ຫຼືສິ່ງໃດຍ່ອມກ້າວໄປ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ pakkamo (ຄວາມພະຍາຍາມ/ການຫຼີກໄປ). ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ vikkamo (ຄວາມກ້າວໜ້າ/ຄວາມພາກພຽນ).

---

Cara caraṇe, vane caratīti vanacaro, kāmo avacarati etthāti kāmāvacaro loko, kāmāvacarā saññā, kāmāvacaraṃ cittaṃ. Gāvo caranti etthāti gocaro, chaṭṭhītappuriso.

ຈະຣະ ທາດ (cara) ໃນຄວາມທ່ຽວໄປ (caraṇa), ຜູ້ໃດຍ່ອມທ່ຽວໄປໃນປ່າ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ vanacaro (ຜູ້ທ່ຽວປ່າ). ຄວາມໃຄ່ຍ່ອມທ່ຽວໄປໃນໂລກນີ້ ດັ່ງນັ້ນ ໂລກນີ້ຊື່ວ່າ kāmāvacaro (ກາມາວະຈອນ) ເຊັ່ນ kāmāvacaro loko (ໂລກກາມາວະຈອນ), kāmāvacarā saññā (ສັນຍາກາມາວະຈອນ), kāmāvacaraṃ cittaṃ (ຈິດກາມາວະຈອນ). ງົວທັງຫຼາຍຍ່ອມທ່ຽວໄປໃນທີ່ນີ້ ດັ່ງນັ້ນ ທີ່ນີ້ຊື່ວ່າ gocaro (ໂຄຈອນ/ອາລົມ), ເປັນຈັດຖີຕັບປຸຣິສະສະມາດ.

---

Pādena pivatīti pādapo. Evaṃ kacchapo, tatiyātappuriso.

ສິ່ງໃດຍ່ອມດື່ມດ້ວຍຕີນ (ຮາກ) ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ pādapo (ຕົ້ນໄມ້). ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ kacchapo (ເຕົ່າ - ຜູ້ຮັກສາຂີ້ແຮ້), ເປັນຕະຕິຍາຕັບປຸຣິສະສະມາດ.

---

Ruha janane, sirasmiṃ ruhatīti siroruho, guhāyaṃ sayatīti guhāsayaṃ cittaṃ. Evaṃ kucchisayā vātā. Ṭhā gatinivattimhi, pabbate aṭṭhāsi, tiṭṭhati, ṭhassatīti vā pabbataṭṭho puriso, pabbataṭṭhā nadī, pabbataṭṭhaṃ osadhaṃ. Evaṃ thalaṭṭhaṃ, jalaṭṭhaṃ, sattamītappuriso.

ຣຸຫະ ທາດ (ruha) ໃນຄວາມເກີດ (janana), ສິ່ງໃດຍ່ອມເກີດເທິງຫົວ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ siroruho (ຜົມ). ຈິດໃດຍ່ອມນອນ (ອາໄສ) ໃນຖ້ຳ (ຫົວໃຈ) ຈິດນັ້ນຊື່ວ່າ guhāsayaṃ (ຈິດອັນມີຖ້ຳເປັນທີ່ອາໄສ). ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ kucchisayā vātā (ລົມໃນທ້ອງ). ຖາ ທາດ (ṭhā) ໃນຄວາມຢຸດໄປ (gatinivatti), ບຸລຸດໃດໄດ້ຢືນຢູ່ແລ້ວ, ຍ່ອມຢືນຢູ່, ຫຼືຈັກຢືນຢູ່ ເທິງພູເຂົາ ບຸລຸດນັ້ນຊື່ວ່າ pabbataṭṭho (ບຸລຸດຜູ້ຢູ່ເທິງພູເຂົາ), pabbataṭṭhā nadī (ແມ່ນ້ຳເທິງພູເຂົາ), pabbataṭṭhaṃ osadhaṃ (ຢາເທິງພູເຂົາ). ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ thalaṭṭhaṃ (ສິ່ງທີ່ຢູ່ເທິງບົກ), jalaṭṭhaṃ (ສິ່ງທີ່ຢູ່ໃນນ້ຳ), ເປັນສັດຕາມີຕັບປຸຣິສະສະມາດ.

---

569. Gahassupadhasse vā.

໕໖໙. ແປງອຸປະທາຂອງ ຄະຫະ ທາດ (gaha) ເປັນ ເອ ບາງເທື່ອ.

---

Gahaiccetassa dhātussa upadhassa ettaṃ hoti vā, upadhāti antakkharato pubbakkharassa parasamaññā, gayhatīti gehaṃ, gahaṃ vā.

ແປງອຸປະທາຂອງ 'gaha' ທາດນີ້ ເປັນ ເອ ບາງເທື່ອ. ຄຳວ່າ 'ອຸປະທາ' ຄືຊື່ເອີ້ນຂອງອັກສອນທີ່ຢູ່ກ່ອນອັກສອນສຸດທ້າຍ. ສິ່ງໃດຍ່ອມຖືກຖືເອົາ ດັ່ງນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ gehaṃ (ເຮືອນ) ຫຼື gahaṃ (ເຮືອນ).

---

Ṇvuppaccaye [Pg.353] rathaṃ karotīti atthe ṇvuppaccayo, so ca ‘‘aññe kita’’ti kitasaññattā ‘‘kattari kita’’ti kattariyeva bhavati, tato kāritabyapadesa ṇalopavuddhiyo.

ໃນ ນະວຸ ປັດໄຈ, ໃນອັດວ່າ 'ເຮັດເຊິ່ງລົດ' ຍ່ອມລົງ ນະວຸ ປັດໄຈ, ແລະເພາະ ນະວຸ ປັດໄຈນັ້ນ ມີຊື່ວ່າ ກິຕະ ດ້ວຍສູດວ່າ 'aññe kita' ຈຶ່ງລົງໃນກັດຕຸການົກເທົ່ານັ້ນ ດ້ວຍສູດວ່າ 'kattari kita', ຈາກນັ້ນ ຈຶ່ງມີການຕັ້ງຊື່ວ່າກາຣິຕະ, ການລົບ ນະ ແລະການວຸດທິ.

---

570. Anakā yuṇvūnaṃ.

໕໗໐. ແປງ ຍຸ ແລະ ນະວຸ ປັດໄຈ ເປັນ ອະນະ ແລະ ອະກະ ຕາມລຳດັບ.

---

Yuṇvuiccetesaṃ paccayānaṃ ana akaiccete ādesā hontīti akādeso. Sesaṃ kumbhakārasaddasamaṃ, rathakārako. Tathā annaṃ dadātīti annadāyako, ‘‘ākārantānamāyo’’ti āyādeso, ‘‘itthiyamato āpaccayo’’ti āpaccayo, ‘‘tesu vuddhī’’tiādinā akārassa ikāro, annadāyikā kaññā, annadāyakaṃ kulaṃ. Lokaṃ netīti lokanāyako, vineti satteti vināyako, ‘‘te āvāyā kārite’’ti āyādeso.

ມີການແປງ ຍຸ ແລະ ນະວຸ ປັດໄຈເຫຼົ່ານີ້ ເປັນ ອະນະ ແລະ ອະກະ ຕາມລຳດັບ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງເປັນການແປງເປັນ ອະກະ. ວິທີທີ່ເຫຼືອຄືກັນກັບ kumbhakāra ສັບ, ເປັນ rathakārako (ຊ່າງລົດ). ໃນທຳນອງດຽວກັນ ຜູ້ໃດຍ່ອມໃຫ້ເຊິ່ງເຂົ້າ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ annadāyako (ຜູ້ໃຫ້ເຂົ້າ), ມີການແປງເປັນ ອາຍະ ດ້ວຍສູດວ່າ 'ākārantānamāyo', ລົງ ອາ ປັດໄຈ ດ້ວຍສູດວ່າ 'itthiyamato āpaccayo', ແປງ ອະ ອັກສອນ ເປັນ ອິ ດ້ວຍສູດວ່າ 'tesu vuddhī' ເປັນຕົ້ນ, ເປັນ annadāyikā kaññā (ນາງກັນຍາຜູ້ໃຫ້ເຂົ້າ), annadāyakaṃ kulaṃ (ຕະກູນຜູ້ໃຫ້ເຂົ້າ). ຜູ້ໃດຍ່ອມນຳໄປເຊິ່ງໂລກ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ lokanāyako (ຜູ້ຊົງນຳໂລກ), ຜູ້ໃດຍ່ອມແນະນຳເຊິ່ງສັດທັງຫຼາຍ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ vināyako (ພະວິໄນຍົກ/ຜູ້ແນະນຳ), ມີການແປງເປັນ ອາຍະ ດ້ວຍສູດວ່າ 'te āvāyā kārite'.

---

Akammūpapade karotīti kārako, kārikā, kārakaṃ. Dadātīti dāyako, dāyikā, dāyakaṃ. Netīti nāyako, nāyikā, nāyakaṃ. Bhagavato ovādānusāsaniṃ asuṇi, suṇāti, suṇissatīti vā sāvako, sāvikā, āvādeso. Lunātīti lāvako. Pu pavane, punātīti pāvako, bhavatīti bhāvako, upāsatīti upāsako, upāsikā. Gaṇhātīti gāhako.

ເມື່ອບໍ່ມີກຳເປັນອຸປະບົດ ຜູ້ໃດຍ່ອມເຮັດ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ kārako (ຜູ້ເຮັດ), kārikā (ຜູ້ເຮັດ - ອິດຖີລິງ), kārakaṃ (ຜູ້ເຮັດ - ນະປຸງສະກະລິງ). ຜູ້ໃດຍ່ອມໃຫ້ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ dāyako (ຜູ້ໃຫ້), dāyikā, dāyakaṃ. ຜູ້ໃດຍ່ອມນຳໄປ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ nāyako (ຜູ້ນຳ), nāyikā, nāyakaṃ. ຜູ້ໃດໄດ້ຟັງແລ້ວ, ຍ່ອມຟັງ, ຫຼືຈັກຟັງ ເຊິ່ງໂອວາດຄຳສັ່ງສອນຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ sāvako (ພະສາວົກ/ຜູ້ຟັງ), sāvikā (ອຸປາສິກາ/ຜູ້ຟັງ), ມີການແປງເປັນ ອາວະ. ຜູ້ໃດຍ່ອມກ່ຽວ/ຕັດ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ lāvako (ຜູ້ກ່ຽວ). ປຸ ທາດ (pu) ໃນຄວາມຊຳລະ (pavana), ສິ່ງໃດຍ່ອມຊຳລະ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ pāvako (ໄຟ), ສິ່ງໃດຍ່ອມເປັນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ bhāvako (ຜູ້ເຮັດໃຫ້ເກີດ), ຜູ້ໃດຍ່ອມເຂົ້າໄປນັ່ງໃກ້ (ບູຊາ) ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ upāsako (ອຸປາສົກ), upāsikā (ອຸປາສິກາ). ຜູ້ໃດຍ່ອມຖືເອົາ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ gāhako (ຜູ້ຖືເອົາ).

---

Pacatīti pācako. Ayaji, yajati, yajissatīti vā yājako. Ettha hi ‘‘kagā cajāna’’nti cajānaṃ kagatte sampatte –

ຜູ້ໃດຍ່ອມຫຸງຕົ້ມ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ pācako (ຄົນຄົວ/ຜູ້ຫຸງຕົ້ມ). ຜູ້ໃດໄດ້ບູຊາແລ້ວ, ຍ່ອມບູຊາ, ຫຼືຈັກບູຊາ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ yājako (ຜູ້ບູຊາ). ເພາະວ່າໃນບົດນີ້ ເມື່ອມີການແປງ ຈະ ແລະ ຈະ ເປັນ ກະ ແລະ ຄະ ດ້ວຍສູດວ່າ 'kagā cajāna' ມາເຖິງແລ້ວ –

---

571. Na [Pg.354] kagattaṃ cajā ṇvumhi.

໕໗໑. ບໍ່ມີການແປງ ຈະ ແລະ ຈະ ເປັນ ກະ ແລະ ຄະ ເມື່ອມີ ນະວຸ ປັດໄຈ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ.

---

Dhātvantabhūtā cakārajakārā kakāra gakārattaṃ nāpajjante ṇvuppaccaye pareti paṭisiddhattā na bhavati.

ເພາະມີການຫ້າມວ່າ 'ຈະ ອັກສອນ ແລະ ຈະ ອັກສອນ ອັນເປັນທີ່ສຸດຂອງທາດ ຍ່ອມບໍ່ເຖິງຄວາມເປັນ ກະ ອັກສອນ ແລະ ຄະ ອັກສອນ ເມື່ອມີ ນະວຸ ປັດໄຈ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ' ດັ່ງນັ້ນ ການແປງເປັນ ກະ ແລະ ຄະ ຈຶ່ງບໍ່ມີ.

---

Jana janane, janetīti janako, janikā, ‘‘ghaṭādīnaṃ vā’’ti ettha vāggahaṇena vuddhi na hoti. Evaṃ khanatīti khanako, sametīti samako, gametīti gamako, dametīti damako, ahani, hanti, hanissatīti vā vadhako, ‘‘vadho vā sabbatthā’’ti hanassa vadhādeso, hantīti yātako, ‘‘hanassa ghāto’’ti ṇvumhi ghātādeso, gāvo hanatīti goghātako, rundhatīti rundhako, niggahītāgamo, saṃyogantattā na vuddhi hoti. Evaṃ bhuñjatīti bhuñjako, kiṇātīti kāyako, pāletīti pālako, pūjetīti pūjako.

ຈະນະ ທາດ (jana) ໃນຄວາມເກີດ (janana), ຜູ້ໃດຍ່ອມໃຫ້ເກີດ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ janako (ພໍ່/ຜູ້ໃຫ້ເກີດ), janikā (ແມ່), ເພາະການຖືເອົາບົດວ່າ 'vā' ໃນສູດວ່າ 'ghaṭādīnaṃ vā' ຈຶ່ງບໍ່ມີການວຸດທິ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ຜູ້ໃດຍ່ອມຂຸດ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ khanako (ຜູ້ຂຸດ), ຜູ້ໃດຍ່ອມເຮັດໃຫ້ສະຫງົບ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ samako (ຜູ້ເຮັດໃຫ້ສະຫງົບ), ຜູ້ໃດຍ່ອມໃຫ້ໄປ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ gamako (ຜູ້ໃຫ້ໄປ), ຜູ້ໃດຍ່ອມຝຶກ/ປາບ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ damako (ຜູ້ຝຶກ). ຜູ້ໃດໄດ້ຂ້າແລ້ວ, ຍ່ອມຂ້າ, ຫຼືຈັກຂ້າ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ vadhako (ຜູ້ຂ້າ), ມີການແປງ ຫະນະ ທາດ ເປັນ ວະທະ ດ້ວຍສູດວ່າ 'vadho vā sabbatthā'. ຜູ້ໃດຍ່ອມຂ້າ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ yātako (ຜູ້ຂ້າ), ມີການແປງ ຫະນະ ທາດ ເປັນ ຄາຕະ ເມື່ອມີ ນະວຸ ປັດໄຈ ດ້ວຍສູດວ່າ 'hanassa ghāto'. ຜູ້ໃດຍ່ອມຂ້າງົວ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ goghātako (ຄົນຂ້າງົວ). ຜູ້ໃດຍ່ອມກີດກັນ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ rundhako (ຜູ້ກີດກັນ), ມີການລົງນິກຄະຫິດອະຄົມ, ແລະເພາະມີພະຍັນຊະນະຊ້ອນຢູ່ທ້າຍ ຈຶ່ງບໍ່ມີການວຸດທິ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ຜູ້ໃດຍ່ອມກິນ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ bhuñjako (ຜູ້ກິນ), ຜູ້ໃດຍ່ອມຊື້ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ kāyako (ຜູ້ຊື້), ຜູ້ໃດຍ່ອມຮັກສາ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ pālako (ຜູ້ຮັກສາ), ຜູ້ໃດຍ່ອມບູຊາ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ pūjako (ຜູ້ບູຊາ).

---

572. Nudādīhi yuṇvūnamanānanākānanakā sakāritehi ca.

໕໗໒. ແປງ ຍຸ ແລະ ນະວຸ ປັດໄຈ ທີ່ຢູ່ຫຼັງຈາກທາດມີ ນຸທະ ເປັນຕົ້ນ ແລະຫຼັງຈາກທາດທີ່ມີກາຣິຕະປັດໄຈ ເປັນ ອະນະ, ອານະນະ, ອະກະ, ອານະນະກະ ຕາມລຳດັບ.

---

Nudādīhi dhātūhi, sakāritehi ca dhātūhi paresaṃ yuṇvuppaccayānaṃ yathākkamaṃ ana ānana aka ānanakaiccete ādesā honti.

ມີການແປງ ຍຸ ແລະ ນະວຸ ປັດໄຈ ທີ່ຢູ່ຫຼັງຈາກທາດມີ ນຸທະ ເປັນຕົ້ນ ແລະຫຼັງຈາກທາດທີ່ມີກາຣິຕະປັດໄຈ ເປັນ ອະນະ, ອານະນະ, ອະກະ, ອານະນະກະ ຕາມລຳດັບ.

---

Ettha hi –

ເພາະວ່າໃນທີ່ນີ້ –

---

Sakāritehi yuṇvūnaṃ, kāriyassa vidhānato;

Kiccakitthambhavo dhātu-ppaccayehipi vediyo.

ພຶງຊາບຄວາມເປັນກິດຈະ ແລະອິດຖັມພະວະ (ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງອັດ) ຂອງ ຍຸ ແລະ ນະວຸ ປັດໄຈ ທີ່ຢູ່ຫຼັງຈາກທາດທີ່ມີກາຣິຕະປັດໄຈ ໂດຍການກຳນົດວິທີການເຮັດຕົວຮູບ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນທາດແລະປັດໄຈອື່ນກໍຕາມ.

---

Nuda khepe papubbo, panudi, panudati, panudissatīti vā atthe ṇvuppaccayo, tassiminā akādeso, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā nudissa dīgho, panūdako.

ນຸທະ ທາດ (nuda) ໃນຄວາມບັນເທົາ/ກຳຈັດ (khepa) ມີ ປະ ອຸປະສັກຢູ່ໜ້າ, ໃນອັດວ່າ ຜູ້ໃດໄດ້ບັນເທົາແລ້ວ, ຍ່ອມບັນເທົາ, ຫຼືຈັກບັນເທົາ ຍ່ອມລົງ ນະວຸ ປັດໄຈ, ມີການແປງ ນະວຸ ນັ້ນ ເປັນ ອະກະ ດ້ວຍສູດນີ້, ມີການທີຄະ ອຸ ຂອງ ນຸທະ ທາດ ເປັນ ອູ ດ້ວຍສູດວ່າ 'kvaci dhātū' ເປັນຕົ້ນ, ເປັນ panūdako (ຜູ້ບັນເທົາ).

---

Sūda [Pg.355] paggharaṇe, sūdatīti sūdako. Ñā avabodhane, aññāsi, jānāti, jānissatīti vā atthe ṇvuppaccayo, tassānena ānanakādeso, ‘‘ñāssa jājaṃnā’’ti jādeso, saralopādi, jānanako.

ສູທະ ທາດ (sūda) ໃນຄວາມໄຫຼອອກ (paggharaṇa), ຜູ້ໃດຍ່ອມເຮັດໃຫ້ໄຫຼອອກ (ແຕ່ງກິນ) ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ sūdako (ພໍ່ຄົວ). ຍາ ທາດ (ñā) ໃນຄວາມຮູ້ (avabodhana), ໃນອັດວ່າ ຜູ້ໃດໄດ້ຮູ້ແລ້ວ, ຍ່ອມຮູ້, ຫຼືຈັກຮູ້ ຍ່ອມລົງ ນະວຸ ປັດໄຈ, ມີການແປງ ນະວຸ ນັ້ນ ເປັນ ອານະນະກະ ດ້ວຍສູດນີ້, ມີການແປງ ຍາ ທາດ ເປັນ ຊາ ດ້ວຍສູດວ່າ 'ñāssa jājaṃnā', ມີການລົບສະຫຼະເປັນຕົ້ນ, ເປັນ jānanako (ຜູ້ຮູ້).

---

Sakāritehi pana āṇa pesane, āṇāpesi, āṇāpeti, āṇāpessatīti vā atthe ‘‘sabbato ṇvutvāvī vā’’ti ṇvuppaccayo, tassiminā akādeso, saralopādi, āṇāpako, saññāpetīti saññāpako, sañjānanako, ettha ānanakādeso, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā kāritalopo. Tathā dāpetīti dāpako, ‘‘anakā yuṇvūna’’nti akādeso, patiṭṭhāpetīti patiṭṭhāpako, nibbānaṃ sampāpetīti nibbānasampāpako, kārāpetīti kārāpako, kārāpikā iccādi.

ສ່ວນຫຼັງຈາກທາດທີ່ມີກາຣິຕະປັດໄຈ – ອາປະ ທາດ (āpa) ໃນຄວາມສົ່ງໄປ (pesana), ໃນອັດວ່າ ຜູ້ໃດໄດ້ສັ່ງແລ້ວ, ຍ່ອມສັ່ງ, ຫຼືຈັກສັ່ງ ຍ່ອມລົງ ນະວຸ ປັດໄຈ ດ້ວຍສູດວ່າ 'sabbato ṇvutvāvī vā', ມີການແປງ ນະວຸ ນັ້ນ ເປັນ ອະກະ ດ້ວຍສູດນີ້, ມີການລົບສະຫຼະເປັນຕົ້ນ, ເປັນ āṇāpako (ຜູ້ສັ່ງ). ຜູ້ໃດຍ່ອມໃຫ້ຮູ້ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ saññāpako (ຜູ້ໃຫ້ຮູ້), sañjānanako (ຜູ້ໃຫ້ຮູ້ທົ່ວ), ໃນບົດນີ້ມີການແປງເປັນ ອານະນະກະ, ມີການລົບກາຣິຕະປັດໄຈ ດ້ວຍສູດວ່າ 'kvaci dhātū' ເປັນຕົ້ນ. ໃນທຳນອງດຽວກັນ ຜູ້ໃດຍ່ອມໃຫ້ໃຫ້ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ dāpako (ຜູ້ໃຊ້ໃຫ້ໃຫ້), ມີການແປງເປັນ ອະກະ ດ້ວຍສູດວ່າ 'anakā yuṇvūnaṃ', ຜູ້ໃດຍ່ອມໃຫ້ຕັ້ງໝັ້ນ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ patiṭṭhāpako (ຜູ້ໃຫ້ຕັ້ງໝັ້ນ), ຜູ້ໃດຍ່ອມໃຫ້ເຖິງພະນິພານ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ nibbānasampāpako (ຜູ້ໃຫ້ເຖິງພະນິພານ), ຜູ້ໃດຍ່ອມໃຊ້ໃຫ້ເຮັດ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ kārāpako (ຜູ້ໃຊ້ໃຫ້ເຮັດ), kārāpikā (ຜູ້ໃຊ້ໃຫ້ເຮັດ - ອິດຖີລິງ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Tuppaccaye akāsi, karoti, karissatīti vā atthe ‘‘sabbato ṇvutvāvī vā’’ti tuppaccayo, so ca kitasaññattā ṇvuppaccayo viya sabbattha kattariyeva bhavati.

ໃນ ຕຸ ປັດໄຈ, ໃນອັດວ່າ ຜູ້ໃດໄດ້ເຮັດແລ້ວ, ຍ່ອມເຮັດ, ຫຼືຈັກເຮັດ ຍ່ອມລົງ ຕຸ ປັດໄຈ ດ້ວຍສູດວ່າ 'sabbato ṇvutvāvī vā', ແລະເພາະ ຕຸ ປັດໄຈນັ້ນ ມີຊື່ວ່າ ກິຕະ ຈຶ່ງລົງໃນກັດຕຸການົກເທົ່ານັ້ນໃນທຸກບ່ອນ ເໝືອນກັບ ນະວຸ ປັດໄຈ.

---

‘‘Antassā’’ti vattate.

ບົດວ່າ 'Antassa' ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

573. Karassa ca tattaṃ tusmiṃ.

໕໗໓. ແປງທີ່ສຸດຂອງ ກະຣະ ທາດ (kara) ເປັນ ຕະ ເມື່ອມີ ຕຸ ປັດໄຈ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ.

---

Karaiccetassa dhātussa antassa rakārassa takārattaṃ hoti tuppaccaye pare. Casaddena bharādīnañca, tato nāmamiva kate syādyuppatti, ‘‘satthupitādīnamā sismiṃ silopo cā’’ti āttaṃ, silopo, tassa kattā takkattā, chaṭṭhīsamāso. Tathā bharatīti bhattā.

ມີການແປງ ຣະ ອັກສອນ ອັນເປັນທີ່ສຸດຂອງ 'kara' ທາດນີ້ ເປັນ ຕະ ເມື່ອມີ ຕຸ ປັດໄຈ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. ແລະດ້ວຍ ຈະ ສັບ ຍ່ອມມີການແປງທີ່ສຸດຂອງທາດມີ ພະຣະ ເປັນຕົ້ນນຳ, ຈາກນັ້ນ ເມື່ອເຮັດໃຫ້ເປັນນາມແລ້ວ ຈຶ່ງມີການລົງວິບັດມີ ສິ ເປັນຕົ້ນ, ມີການແປງເປັນ ອາ ແລະລົບ ສິ ດ້ວຍສູດວ່າ 'satthupitādīnamā sismiṃ silopo cā', ເປັນ kattā (ຜູ້ເຮັດ), takkattā (ຜູ້ເຮັດສິ່ງນັ້ນ), ເປັນຈັດຖີສະມາດ. ໃນທຳນອງດຽວກັນ ຜູ້ໃດຍ່ອມລ້ຽງ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ bhattā (ຜູ້ລ້ຽງ/ສາມີ).

---

Hara haraṇe, haratīti hattā, bhindatīti bhettā, bheditā vā, chindatīti chettā, dadātīti dātā, bhojanassa dābhā bhojanadātā, sandahatīti sandhātā, avaci, vacati[Pg.356], vakkhatīti vā vattā, ‘‘bhujādīnamanto no dvi cā’’ti dhātvantalopo, dvittañca, bhuñjatīti bhottā, abujjhi, bujjhati, bujjhissatīti vā bujjhitā, yakārikārāgamā, jānātīti ñātā, jinātīti jetā, suṇātīti sotā, gaṇhātīti gahetā, bhavatīti bhavitā, saratīti saritā, gacchatīti gantā. ‘‘Gama khana hanādīnaṃ tuṃ tabbādīsu na’’iti dhātvantassa nattaṃ. Evaṃ khanatīti khantā, hanatīti hantā, maññatīti mantā, pāletīti pāletā, pālayitā.

ຫຣ (ຫຣ ທາຕຸ) ໃນຄວາມນຳໄປ, ຜູ້ໃດຍ່ອມນຳໄປ ເພາະເຫດນັ້ນ ຜū້ນັ້ນຊື່ວ່າ ຫັຕຕາ (ຜູ້ນຳໄປ), ຜູ້ໃດຍ່ອມທຳລາຍ ເພາະເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ເພັຕຕາ ຫຼື ເພທິຕາ (ຜູ້ທຳລາຍ), ຜູ້ໃດຍ່ອມຕັດ ເພາະເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ເຈັດຕາ (ຜູ້ຕັດ), ຜູ້ໃດຍ່ອມໃຫ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ທາຕາ (ຜູ້ໃຫ້), ຜູ້ໃຫ້ເຊິ່ງໂພຊະນະ ຊື່ວ່າ ໂພຊະນະທາຕາ (ຜູ້ໃຫ້ໂພຊະນະ), ຜູ້ໃດຍ່ອມເຊື່ອມຕໍ່ ເພາະເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ສັນທາຕາ (ຜູ້ເຊື່ອມຕໍ່), ຜູ້ໃດໄດ້ກ່າວແລ້ວ, ຍ່ອມກ່າວ, ຫຼືຈັກກ່າວ ເພາະເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ວັຕຕາ (ຜູ້ກ່າວ), ດ້ວຍສູດວ່າ “ພຸຊາທີນມັນໂຕ ໂນ ທວິ ຈາ” ລົບທີ່ສຸດທາດ ແລະຊ້ອນພະຍັນຊະນະ, ຜູ້ໃດຍ່ອມກິນ ເພາະເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ໂພຕຕາ (ຜູ້ກິນ), ຜູ້ໃດໄດ້ຮູ້ແລ້ວ, ຍ່ອມຮູ້, ຫຼືຈັກຮູ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ພຸຊຊິຕາ (ຜູ້ຮູ້), ດ້ວຍການລົງ ຍ ປັດໄຈ ແລະ ອິ ອາຄົມ, ຜູ້ໃດຍ່ອມຮູ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ຍາຕາ (ຜູ້ຮູ້), ຜູ້ໃດຍ່ອມຊະນະ ເພາະເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ເຊຕາ (ຜູ້ຊະນະ), ຜູ້ໃດຍ່ອມຟັງ ເພາະເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ໂສຕາ (ຜູ້ຟັງ), ຜູ້ໃດຍ່ອມຖືເອົາ ເພາະເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ຄະເຫຕາ (ຜູ້ຖືເອົາ), ຜູ້ໃດຍ່ອມເປັນ ເພາະເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ພະວິຕາ (ຜູ້ເປັນ), ຜູ້ໃດຍ່ອມລະນຶກ ເພາະເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ສະຣິຕາ (ຜູ້ລະນຶກ), ຜູ້ໃດຍ່ອມໄປ ເພາະເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ຄັນຕາ (ຜູ້ໄປ). ດ້ວຍສູດວ່າ “ຄະມະ ຂະນະ ຫະນາທີນັງ ຕຸງ ຕັບພາທີສຸ ນະ” ແປງທີ່ສຸດທາດເປັນ ນະ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ຜູ້ໃດຍ່ອມຂຸດ ເພາະເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ຂັນຕາ (ຜູ້ຂຸດ), ຜູ້ໃດຍ່ອມຂ້າ ເພາະເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ຫັນຕາ (ຜູ້ຂ້າ), ຜູ້ໃດຍ່ອມຮູ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ມັນຕາ (ຜູ້ຮູ້), ຜູ້ໃດຍ່ອມຮັກສາ ເພາະເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ປາເລຕາ ຫຼື ປາລະຍິຕາ (ຜູ້ຮັກສາ).

---

Kārite bhāvetīti bhāvetā, bhāvayitā. Evaṃ sāretā, sārayitā, dāpetā, dāpayitā, hāpetā, hāpayitā, nirodhetā, nirodhayitā, bodhetā, bodhayitā, ñāpetā, ñāpayitā, sāvetā, sāvayitā, gāhebhā, gāhayitā, kāretā, kārayitā, kārāpetā, kārāpayitā iccādi.

ໃນກາຣິດປັດໄຈ ຜູ້ໃດຍ່ອມຍັງ...ໃຫ້ຈະເລີນ ເພາະເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ພາເວຕາ ຫຼື ພາວະຍິຕາ (ຜູ້ຍັງ...ໃຫ້ຈະເລີນ). ເຊັ່ນດຽວກັນ ສາເຣຕາ, ສາຣະຍິຕາ (ຜູ້ຍັງ...ໃຫ້ລະນຶກ), ທາເປຕາ, ທາປະຍິຕາ (ຜູ້ຍັງ...ໃຫ້ໃຫ້), ຫາເປຕາ, ຫາປະຍິຕາ (ຜູ້ຍັງ...ໃຫ້ລະ/ເສື່ອມ), ນິໂຣເຣຕາ, ນິໂຣທະຍິຕາ (ຜູ້ຍັງ...ໃຫ້ດັບ), ໂພເຣຕາ, ໂພທະຍິຕາ (ຜູ້ຍັງ...ໃຫ້ຮູ້), ຍaເປຕາ, ຍາປະຍິຕາ (ຜູ້ຍັງ...ໃຫ້ຮູ້), ສາເວຕາ, ສາເວຍິຕາ (ຜູ້ຍັງ...ໃຫ້ຟັງ), ຄາເຫຕາ, ຄາຫະຍິຕາ (ຜູ້ຍັງ...ໃຫ້ຖືເອົາ), ຄາເຣຕາ, ຄາຣະຍິຕາ (ຜູ້ຍັງ...ໃຫ້ເຮັດ), ຄາຣາເປຕາ, ຄາຣາປະຍິຕາ (ຜູ້ຍັງ...ໃຫ້ໃຫ້ເຮັດ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Āvīpaccaye disa pekkhane, bhayaṃ apassi, passati, passissatīti vā atthe āvīpaccayo, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā disassa dassādeso, bhayadassāvī, bhayadassāvino iccādi daṇḍīva neyyaṃ. Itthiyaṃ bhayadassāvinī. Napuṃsake bhayadassāvi cittaṃ.

ໃນເພາະ ອາວີ ປັດໄຈ, ທິສ ທາຕຸ ໃນຄວາມເຫັນ, 在ອັດວ່າ ຜູ້ໃດໄດ້ເຫັນແລ້ວ, ຍ່ອມເຫັນ, ຫຼືຈັກເຫັນ ເຊິ່ງໄພ ລົງ ອາວີ ປັດໄຈ, ແປງ ທິສ ເປັນ ທັສສະ ດ້ວຍສູດວ່າ “ຄວະຈິ ທາຕຸ” ເປັນຕົ້ນ, ເປັນ ພະຍະທັສສາວີ (ຜູ້ເຫັນເຊິ່ງໄພ), ພະຍະທັສສາວິໂນ ເປັນຕົ້ນ ພຶງຊາບຕາມແບບຂອງ ທັນຕີ. ໃນອິຕຖີລີງ ເປັນ ພະຍະທັສສາວິນີ. ໃນນະປຸງສະກະລີງ ເປັນ ພະຍະທັສສາວິ ຈິດຕັງ.

---

Sāsa anusiṭṭhimhi, sadevakaṃ lokaṃ diṭṭhadhammikādivasena sāsatīti atthe –

ສາສ ທາຕຸ ໃນຄວາມສັ່ງສອນ, ໃນອັດວ່າ ຍ່ອມສັ່ງສອນ ເຊິ່ງໂລກພ້ອມທັງເທວະດາ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປະໂຫຍດໃນປັດຈຸບັນເປັນຕົ້ນ -

---

574. Sāsādīhi ratthu.

໕໗໔. “ສາສາທີຫິ ຣັຕຖຸ”.

---

Sāsaiccevamādīhi dhātūhi ratthuppaccayo hoti.

ລົງ ຣັຕຖຸ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍມີ ສາສ ເປັນຕົ້ນ.

---

‘‘Ramhi ranto rādi no’’ti rādilopo, saralopādi, nāmabyapadeso, syādyuppatti, āttaṃ, silopo. Satthā, satthāro.

ດ້ວຍສູດວ່າ “ຣັມຫິ ຣັນໂຕ ຣາທິ ໂນ” ລົບພະຍັນຊະນະຕົ້ນມີ ຣະ ເປັນຕົ້ນ, ລົບສະຫຼະເປັນຕົ້ນ, ຕັ້ງຊື່ວ່າຄຳນາມ, ການລົງວິພັດມີ ສິ ເປັນຕົ້ນ, ແປງເປັນ ອາ, ລົບ ສິ ວິພັດ. ເປັນ ສັຕຖາ (ພຣະສາດສະດາ), ສັຕຖາໂຣ.

---

Pā rakkhaṇe, puttaṃ pātīti atthe –

ປາ ທາຕຸ ໃນຄວາມຮັກສາ, ໃນອັດວ່າ ຍ່ອມຮັກສາ ເຊິ່ງບຸດ -

---

575. Pādito [Pg.357] ritu.

໕໗໕. “ປາທິໂຕ ຣิຕຸ”.

---

Pāiccevamādito dhātuggaṇato rituppaccayo hoti, rādilopo saralopādi. Pitā. Dhara dhāraṇe, mātāpitūhi dharīyatīti dhītā, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā ikārassa dīgho.

ລົງ ຣິຕຸ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກກຸ່ມທາດມີ ປາ ເປັນຕົ້ນ, ລົບພະຍັນຊະນະຕົ້ນມີ ຣະ ເປັນຕົ້ນ ແລະລົບສະຫຼະເປັນຕົ້ນ. ເປັນ ປິຕາ (ບິດາ). ທຣ ທາຕຸ ໃນຄວາມຊົງໄວ້, ຜູ້ໃດອັນມານດาແລະບິດາຍ່ອມລ້ຽງດູ (ຊົງໄວ້) ເພາະເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ທີຕາ (ທິດາ/ລູກສາວ), ທີຄະ ອິ ເປັນ ອີ ດ້ວຍສູດວ່າ “ຄວະຈິ ທາຕຸ” ເປັນຕົ້ນ.

---

Māna pūjāyaṃ, dhammena puttaṃ mānetīti atthe –

ມານ ທາຕຸ ໃນຄວາມບູຊາ, ໃນອັດວ່າ ຍ່ອມບູຊາ (ນັບຖື) ເຊິ່ງບຸດ ໂດຍທຳ -

---

576. Mānādīhi rātu.

໕໗໖. “ມານາທີຫິ ຣາຕຸ”.

---

Māna bhāsaiccevamādīhi dhātūhi rātuppaccayo hoti, rādilopo, mātā. Bhāsa viyattiyaṃ vācāyaṃ, pubbe bhāsatīti bhātā iccādi.

ລົງ ຣາຕຸ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍມີ ມານ ແລະ ພາສ ເປັນຕົ້ນ, ລົບພະຍັນຊະນະຕົ້ນມີ ຣະ ເປັນຕົ້ນ, ເປັນ ມາຕາ (ມານດາ). ພາສ ທາຕຸ ໃນຄວາມກ່າວໃຫ້ຈະແຈ້ງ, ຜູ້ໃດຍ່ອມກ່າວກ່ອນ ເພາະເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ພາຕາ (ພີ່ຊາຍ/ນ້ອງຊາຍ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Visa pavesane papubbo, pāvisi, pavisati, pavisissatīti vā atthe –

ວິສ ທາຕຸ ໃນຄວາມເຂົ້າໄປ ມີ ປະ ບົດໜ້າ, ໃນອັດວ່າ ໄດ້ເຂົ້າໄປແລ້ວ, ຍ່ອມເຂົ້າໄປ, ຫຼືຈັກເຂົ້າໄປ -

---

577. Visa ruja padādito ṇa.

໕໗໗. “ວິສະ ຣຸຊະ ປະທາທິໂຕ ນະ”.

---

Visa ruja padaiccevamādīhi dhātūhi paro ṇappaccayo hotīti ṇappaccayo. So ca kitasaññattā kattari bhavati, kāritabyapadesaṇalopa vuddhiyo, paveso.

ລົງ ນະ ປັດໄຈ (ແປງເປັນ ປະ) ຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍມີ ວິສ, ຣຸຊ, ປທ ເປັນຕົ້ນ, ຈຶ່ງລົງ ນະ ປັດໄຈ. ແລະປັດໄຈນັ້ນ ເພາະມີຊື່ວ່າ ກິດ ຍ່ອມລົງໃນອັດກັດຕຸ, ການຕັ້ງຊື່ວ່າກາຣິດ, ການລົບ ນະ ປັດໄຈ ແລະການວຸດທິ, ເປັນ ປະເວໂສ (ການເຂົ້າໄປ).

---

Tathā ruja roge, aruji, rujati, rujissatīti vā rogo, ‘‘kagācajāna’’nti jakārassa gakāro, uppajjatīti uppādo. Phusa phusane, aphusi, phusati, phusissati, phusanti vā tena sampayuttāti phasso, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā phusassa phasso, saṃyogantattā na vuddhi. Bhavatīti bhāvo. Uca samavāye, ucatīti oko, cakārassa kakāro. Aya gatimhi, ayi, ayati, ayissati, ayati vā itoti āyo. Budha avagamane, sammā bujjhatīti sambodho, āharatīti [Pg.358] āhāro, upahanatīti upaghāto, ‘‘hanassa ghāto’’ti ghātādeso.

ເຊັ່ນດຽວກັນ ຣຸຊ ທາຕຸ ໃນຄວາມສຽບແທງ (ໂລກ), ສິ່ງໃດໄດ້ສຽບແທງແລ້ວ, ຍ່ອມສຽບແທງ, ຫຼືຈັກສຽບແທງ ເພາະເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ໂຣໂຄ (ໂລກ), ແປງ ຊະ ເປັນ ຄະ ດ້ວຍສູດວ່າ “ຄະຄາຈະຊານັງ”, ສິ່ງໃດຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ອຸປປາໂທ (ຄວາມເກີດຂຶ້ນ). ຜຸສ ທາຕຸ ໃນຄວາມຖືກຕ້ອງ, ສິ່ງໃດໄດ້ຖືກຕ້ອງແລ້ວ, ຍ່ອມຖືກຕ້ອງ, ຈັກຖືກຕ້ອງ, ຫຼືທຳມະທັງຫຼາຍທີ່ປະກອບກັບສິ່ງນັ້ນຍ່ອມຖືກຕ້ອງ ເພາະເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ຜັສໂສ (ຜັດສະ), ແປງ ຜຸສ ເປັນ ຜັສສະ ດ້ວຍສູດວ່າ “ຄວະຈິ ທາຕຸ” ເປັນຕົ້ນ, ບໍ່ມີການວຸດທິເພາະມີຕົວສະກົດຊ້ອນ. ສິ່ງໃດຍ່ອມເປັນ ເພາະເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ພາໂວ (ຄວາມເປັນ). ອຸຈ ທາຕຸ ໃນຄວາມປະຊຸມ, ສິ່ງໃດຍ່ອມປະຊຸມ ເພາະເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ໂອໂກ (ທີ່ຢູ່/ນ້ຳ), ແປງ ຈະ ເປັນ ຄະ. ອຍ ທາຕຸ ໃນຄວາມໄປ, ໄດ້ໄປແລ້ວ, ຍ່ອມໄປ, ຈັກໄປ, ຫຼືຍ່ອມໄປຈາກໂລກນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ອາໂຍ (ລາຍໄດ້/ຄວາມຈະເລີນ). ພຸທ ທາຕຸ ໃນຄວາມຮູ້, ຜູ້ໃດຍ່ອມຮູ້ໂດຍຊອບ ເພາະເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ສັມໂພໂທ (ຄວາມຕັດສະຮູ້), ສິ່ງໃດຍ່ອມນຳມາ ເພາະເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ອາຫາໂຣ (ອາຫານ), ສິ່ງໃດຍ່ອມບຽດບຽນ ເພາະເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ອຸປະຄາໂຕ (ຄວາມເຂົ້າໄປບຽດບຽນ), ແປງ ຫະນະ ເປັນ ຄາຕະ ດ້ວຍສູດວ່າ “ຫະນັສສະ ຄາໂຕ”.

---

Ranja rāge, ranjatīti atthe ṇappaccayo.

ຣັນຊ ທາຕຸ ໃນຄວາມກຳໜັດ, ໃນອັດວ່າ ຍ່ອມກຳໜັດ ລົງ ນະ ປັດໄຈ.

---

578. Niggahīta saṃyogādi no.

໕໗໘. “ນິກຄະຫີຕັງ ສັງໂຍຄາທິ ໂນ”.

---

Saṃyogasmiṃ ādibhūto nakāro niggahītamāpajjate. Niggahītassa vaggantattaṃ, jakārassa gattaṃ, raṅgo.

ນະ ອັກສອນ ທີ່ເປັນຕົວຕົ້ນໃນຕົວຊ້ອນ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນນິກຄະຫິດ. ແປງນິກຄະຫິດເປັນພະຍັນຊະນະທີ່ສຸດວັກ, ແປງ ຊະ ເປັນ ຄະ, ເປັນ ຣັງໂຄ (ສະໜາມ/ໂຮງລະຄອນ).

---

579. Ṇamhi ranjassa jo bhāvakaraṇesu.

໕໗໙. “ເມື່ອມີ ນະ ປັດໄຈ, ແປງ ຍຊະ ແຫ່ງ ຣັນຊະ ເປັນ ຊະ ໃນອັດພາວະແລະກະຣະນະທັງຫຼາຍ”.

---

Ranjaiccetassa dhātussa antabhūtassa njassa jakārādeso hoti bhāvakaraṇaiccetesvatthesu vihite ṇakāravatippaccaye pare.

ແປງ ຍຊະ ທີ່ສຸດແຫ່ງທາດນີ້ຄື ຣັນຊະ ເປັນ ຊະ ເມື່ອມີ ນະ ປັດໄຈ ທີ່ລົງໃນອັດພາວະແລະກະຣະນະເຫຼົ່ານີ້ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ.

---

Ettha hi –

ເພາະວ່າ ໃນທີ່ນີ້ -

---

Ṇamhi ranjassa karaṇe, jādesassa vidhānato;

Akattaripi viññeyyo, kārake ṇassa sambhavoti.

“ເພາະການບັນຍັດໃຫ້ແປງເປັນ ຊະ ໃນອັດກະຣະນະ ແຫ່ງ ຣັນຊ ທາຕຸ ເມື່ອມີ ນະ ປັດໄຈ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ພຶງຊາບວ່າ ການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງ ນະ ປັດໄຈ ຍ່ອມມີໄດ້ ແມ້ໃນກາຣົກທີ່ບໍ່ແມ່ນກັດຕຸ”.

---

Ranjanti anenāti rāgo, rañjīyati anenāti vā rāgo, sayaṃ rañjatītipi rāgo. ‘‘Ṇamhi ranjassa jo’’ti yogavibhāgena jakāro. Pajjate anenāti pādo, patujjate anenāti patodo, jarīyati anenāti jāro. Evaṃ dāro. Tathā kammādīsu, bhujjatīti bhogo. Evaṃ bhāgo, bhāro, labbhatīti lābho, voharīyatīti vohāro, dīyatīti dāyo, vihaññati etasmāti vighāto, viharanti etthāti vihāro, āramanti etasminti ārāmo. Evaṃ papāto iccādi.

ທຳມະຊາດໃດ ອັນສັດທັງຫຼາຍຍ່ອມກຳໜັດດ້ວຍທຳມະຊາດນັ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ທຳມະຊາດນັ້ນຊື່ວ່າ ຣາໂຄ (ຄວາມກຳໜັດ), ຫຼື ທຳມະຊາດໃດ ອັນສັດທັງຫຼາຍຍ່ອມໃຫ້ກຳໜັດດ້ວຍທຳມະຊາດນັ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ທຳມະຊາດນັ້ນຊື່ວ່າ ຣາໂຄ, ຫຼື ທຳມະຊາດໃດ ຍ່ອມກຳໜັດເອງ ເພາະເຫດນັ້ນ ທຳມະຊາດນັ້ນຊື່ວ່າ ຣາໂຄ. ແປງເປັນ ຊະ ດ້ວຍການແບ່ງສູດວ່າ “ເມື່ອມີ ນະ ປັດໄຈ, ແປງ ຍຊະ ແຫ່ງ ຣັນຊະ ເປັນ ຊະ”. ສິ່ງໃດ ອັນສັດຍ່ອມເດີນໄປດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ປາໂທ (ຕີນ), ສິ່ງໃດ ອັນບຸກຄົນຍ່ອມແທງດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ປະໂຕໂທ (ປະຕັກ), ຜູ້ໃດ ຍ່ອມທຳໃຫ້ຊຸດໂຊມດ້ວຍຜູ້ນັ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ຊາໂຣ (ຊູ້ຮັກ). ເຊັ່ນດຽວກັນ ທາໂຣ (ເມຍ). ເຊັ່ນດຽວກັນ ໃນກຳມະກາຣົກເປັນຕົ້ນ, ສິ່ງໃດ ອັນບຸກຄົນຍ່ອມກິນ/ໃຊ້ສອຍ ເພາະເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ໂພໂຄ (ໂພຄະ). ເຊັ່ນດຽວກັນ ພາໂຄ (ສ່ວນ), ພາໂຣ (ພາລະ), ສິ່ງໃດ ອັນບຸກຄົນຍ່ອມໄດ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ລາໂພ (ລາບ), ສິ່ງໃດ ອັນບຸກຄົນຍ່ອມຮ້ອງເອີ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ໂວຫາໂຣ (ໂວຫານ), ສິ່ງໃດ ອັນບຸກຄົນຍ່ອມໃຫ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ທາໂຍ (ຂອງໃຫ້/ທານ), ຄວາມລຳບາກ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນຈາກສິ່ງນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ສິ່ງນີ້ຊື່ວ່າ ວິຄາໂຕ (ຄວາມຄັບແຄ້ນ), ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຍ່ອມຢູ່ອາໄສໃນທີ່ນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ທີ່ນີ້ຊື່ວ່າ ວິຫາໂຣ (ວິຫານ), ຍິນດີໃນທີ່ນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ທີ່ນີ້ຊື່ວ່າ ອາຣາໂມ (ອາຮາມ). ເຊັ່ນດຽວກັນ ປະປາໂຕ (ເຫວ) ເປັນຕົ້ນ.

---

‘‘Ṇa’’iti vattate.

ບົດວ່າ “ນະ” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

580. Bhāve ca.

໕໘໐. “ພາເວ ຈະ”.

---

Bhāvatthe bhāvābhidheyye dhātūhi ṇappaccayo hoti. Bhūyate, bhavanaṃ vā bhāvo, paccate, pacanaṃ vā pāko, ‘‘kagā cajāna’’nti kādeso.

ລົງ ນະ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍ ໃນອັດພາວະ ອັນມີພາວະເປັນອັດທີ່ເພິ່ງກ່າວ. ຄວາມເປັນ ຫລື ການເປັນ ຊື່ວ່າ ພາໂວ, ຄວາມຫຸງ ຫລື ການຫຸງ ຊື່ວ່າ ປາໂກ, ແປງ ຈະ ເປັນ ຄະ ດ້ວຍສູດວ່າ “ຄະຄາ ຈະຊານັງ”.

---

Sica paggharaṇe, secanaṃ seko. Suca soke, socanaṃ soko. Caja hānimhi, acajjittha, cajjate, cajjissate, cajanaṃ vā cāgo. Yaja devapūjāsaṅgatikaraṇadānesu, ijjittha, ijjate, ijjissate, yajanaṃ vā yāgo, yuñjanaṃ yogo. Bhaja sevāyaṃ, abhajjittha, bhajjate, bhajjissate, bhajanaṃ vā bhāgo, arajjittha, rajjate, rajjissate, rajanaṃ vā rāgo, jassa gakāro.

ສິຈ ທາຕຸ ໃນຄວາມຫຼັ່ງໄຫຼ, ການຮົດ ຊື່ວ່າ ເສໂກ. ສຸຈ ທາຕຸ ໃນຄວາມເສົ້າໂສກ, ຄວາມເສົ້າໂສກ ຊື່ວ່າ ໂສໂກ. ຈະຊ ທາຕຸ ໃນຄວາມສະລະ, ໄດ້ສະລະແລ້ວ, ຍ່ອມສະລະ, ຈັກສະລະ, ຫຼືການສະລະ ຊື່ວ່າ ຈາໂຄ. ຍຊ ທາຕຸ ໃນຄວາມບູຊາເທວະດາ, ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງ ແລະການໃຫ້, ໄດ້ບູຊາແລ້ວ, ຍ່ອມບູຊາ, ຈັກບູຊາ, ຫຼືການບູຊາ ຊື່ວ່າ ຍາໂຄ, ການປະກອບ ຊື່ວ່າ ໂຍໂຄ. ພຊ ທາຕຸ ໃນຄວາມເສບ, ໄດ້ເສບແລ້ວ, ຍ່ອມເສບ, ຈັກເສບ, ຫຼືການເສບ ຊື່ວ່າ ພາໂຄ, ໄດ້ຍ້ອມແລ້ວ, ຍ່ອມຍ້ອມ, ຈັກຍ້ອມ, ຫຼືການຍ້ອມ ຊື່ວ່າ ຣາໂຄ, ແປງ ຊະ ເປັນ ຄະ.

---

Daha bhasmīkaraṇe, pariḍayhittha, pariḍayhati, pariḍayhissati, pariḍayhanaṃ vāti atthe ṇappaccayo.

ທຫ ທາຕຸ ໃນຄວາມທຳໃຫ້ເປັນເຖົ້າມອດ, ໃນອັດວ່າ ໄດ້ຮ້ອນຮົນແລ້ວ, ຍ່ອມຮ້ອນຮົນ, ຈັກຮ້ອນຮົນ, ຫຼືຄວາມຮ້ອນຮົນ ລົງ ນະ ປັດໄຈ.

---

‘‘Ṇamhi, vā’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ “ເມື່ອມີ ນະ ປັດໄຈ” ແລະ “ວາ” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

581. Dahassa do laṃ.

໕໘໑. “ທະຫັສສະ ໂທ ຣັງ”.

---

Dahaiccetassa dhātussa dakāro lattamāpajjate ṇappaccaye pare vā. Pariḷāho, paridāho. Bhanja avamaddane, bhañjanaṃ bhaṅgo. Sanja saṅge, sañjanaṃ saṅgo, nassa niggahītaṃ.

ແປງ ທະ ແຫ່ງ ທຫ ທາຕຸ ເປັນ ລະ (ຫລື ຣະ) ບາງ ເມື່ອມີ ນະ ປັດໄຈ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. ເປັນ ປະຣິລາໂຫ (ຄວາມຮ້ອນຮົນ), ປະຣິທາໂຫ. ພັນຊ ທາຕຸ ໃນຄວາມຍ່ຳຍີ, ການຍ່ຳຍີ ຊື່ວ່າ ພັງໂຄ. ສັນຊ ທາຕຸ ໃນຄວາມຂ້ອງ, ຄວາມຂ້ອງ ຊື່ວ່າ ສັງໂຄ, ແປງ ນະ ເປັນ ນິກຄະຫິດ.

---

Paccayehi saṅgamma karīyati, saṅkharīyati tena vāti atthe visarujapadādinā, saṅkharaṇanti atthe ‘‘bhāve cā’’ti vā ṇappaccayo.

ໃນອັດວ່າ ສິ່ງໃດ ອັນປັດໄຈທັງຫຼາຍປະຊຸມກັນເຮັດ, ຫຼືອັນປັດໄຈທັງຫຼາຍຍ່ອມປຸງແຕ່ງດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ ລົງ ນະ ປັດໄຈ ດ້ວຍສູດມີ ວິສະຣຸຊະປະທາທິ ເປັນຕົ້ນ, ຫຼືໃນອັດວ່າ ການປຸງແຕ່ງ ລົງ ນະ ປັດໄຈ ດ້ວຍສູດວ່າ “ພາເວ ຈະ”.

---

‘‘Ṇamhī’’ti vattate.

ບົດວ່າ “ເມື່ອມີ ນະ ປັດໄຈ” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

582. Purasamupaparīhi [Pg.360] karotissa khakharā vā tappaccayesu ca.

໕໘໒. “ປຸຣະສະມຸປະປະຣີຫິ ກະໂຣຕິສສະ ຂະຂະຣາ ວາ ຕັປປັຈຈະເຍສຸ ຈະ”.

---

Pura saṃ upa pariiccetehi parassa karotissa dhātussa kha kharaiccete ādesā honti vā tappaccaye, ṇappaccaye ca pare. ‘‘Tappaccayesū’’ti bahuvacananiddesena tuṃ tvādīsupi. Dhātvādesassāpi ṭhānopacārena dhātuvohārato ‘‘asaṃyogantassa vuddhi kārite’’ti vuddhi, saṅkhāro. Evaṃ parikkhāro, purekkhāro.

ແປງ ກະຣະ ທາຕຸ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກອຸປະສັກເຫຼົ່ານີ້ຄື ປຸຣະ, ສັງ, ອຸປະ, ປະຣິ ເປັນ ຂະ ແລະ ຂະຣະ ບາງ ເມື່ອມີ ຕັປປັດໄຈ ແລະ ນະ ປັດໄຈ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. ດ້ວຍການສະແດງເປັນພະຫຸວະຈະນະວ່າ “ຕັປປັຈຈະເຍສຸ” ແມ້ໃນປັດໄຈທັງຫຼາຍມີ ຕຸງ ແລະ ຕວາ ເປັນຕົ້ນກໍຕາມ. ເພາະການເອີ້ນວ່າທາດໂດຍອ້ອມ ແມ້ແກ່ຕົວແປງຂອງທາດ, ຈຶ່ງມີການວຸດທິດ້ວຍສູດວ່າ “ອະສັງໂຍຄັນຕັສສະ ວຸດທິ ກາຣິເຕ”, ເປັນ ສັງຂາໂຣ (ສັງຂານ). ເຊັ່ນດຽວກັນ ປະຣິກຂາໂຣ (ບໍລິຂານ), ປຸເຣກຂາໂຣ (ການຍົກຍ້ອງ).

---

Vāti kiṃ? Upakāro.

ປະໂຫຍດແຫ່ງບົດວ່າ “ວາ” ຄືຫຍັງ? ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຄຳວ່າ ອຸປະກາໂຣ (ການອຸປະການ).

---

Lubha giddhimhi, lubbhanti tena, sayaṃ vā lubbhati, lubbhanamattameva vā tanti lobho. Dusa appītimhi, dussanti tena, sayaṃ vā dussati, dussanamattameva vā tanti doso. Muha vecitte, muyhanti tena, sayaṃ vā muyhati, muyhanamattameva vā tanti moho iccādi kattukaraṇabhāvesu yathārahaṃ yojetabbaṃ.

ລຸພ ທາຕຸ ໃນຄວາມໂລບ, ສັດທັງຫຼາຍຍ່ອມໂລບດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ, ຫຼືຍ່ອມໂລບເອງ, ຫຼືພຽງແຕ່ຄວາມໂລບເທົ່ານັ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ໂລໂພ (ຄວາມໂລບ). ທຸສ ທາຕຸ ໃນຄວາມບໍ່ຍິນດີ, ສັດທັງຫຼາຍຍ່ອມປະທຸສະຮ້າຍດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ, ຫຼືຍ່ອມປະທຸສະຮ້າຍເອງ, ຫຼືພຽງແຕ່ຄວາມປະທຸສະຮ້າຍເທົ່ານັ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ໂທໂສ (ໂທສະ). ມຸຫ ທາຕຸ ໃນຄວາມຫຼົງ, ສັດທັງຫຼາຍຍ່ອມຫຼົງດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ, ຫຼືຍ່ອມຫຼົງເອງ, ຫຼືພຽງແຕ່ຄວາມຫຼົງເທົ່ານັ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ໂມໂຫ (ໂມຫະ) ເປັນຕົ້ນ ພຶງປະກອບໃນອັດກັດຕຸ, ກະຣະນະ ແລະພາວະ ຕາມສົມຄວນ.

---

Gaha upādāne, gayhatīti atthe visarujapadādinā kammani ṇappaccayo.

ຄຫ ທາຕຸ ໃນຄວາມຖືເອົາ, ໃນອັດວ່າ ຍ່ອມຖືກຖືເອົາ ລົງ ນະ ປັດໄຈ ໃນອັດກຳ ດ້ວຍສູດມີ ວິສະຣຸຊະປະທາທິ ເປັນຕົ້ນ.

---

583. Gahassa ghara ṇe vā.

໕໘໓. “ຄະຫັສສະ ຄະຣະ ເນ ວາ”.

---

Gahaiccetassa dhātussa gharādeso hoti vā ṇappaccaye pare, saralopādi, gharaṃ, gharāni.

ແປງ ຄຫ ທາຕຸ ນີ້ ເປັນ ຄະຣະ ບາງ ເມື່ອມີ ນະ ປັດໄຈ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ລົບສະຫຼະເປັນຕົ້ນ, ເປັນ ຄະຣັງ (ເຮືອນ), ຄະຣານι.

---

Vāti kiṃ? Gaṇhāti, gahaṇaṃ vā gāho.

ປະໂຫຍດແຫ່ງບົດວ່າ “ວາ” ຄືຫຍັງ? ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຄຳວ່າ ຄັນຫາຕິ (ຍ່ອມຖືເອົາ), ຫຼື ການຖືເອົາ ຊື່ວ່າ ຄາໂຫ.

---

Sambhavatīti atthe –

ໃນອັດວ່າ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ -

---

584. Kvi [Pg.361] ca.

໕໘໔. “ຄວິ ຈະ”.

---

Sabbadhātūhi kvipaccayo hoti, so ca kitasaññattā kattari bhavati.

ລົງ ຄວິ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກທາດທັງປວງ, ແລະປັດໄຈນັ້ນ ເພາະມີຊື່ວ່າ ກິດ ຍ່ອມລົງໃນອັດກັດຕຸ.

---

585. Kvilopo ca.

໕໘໕. “ຄວິໂລໂປ ຈະ”.

---

Kvino sabbassa lopo hoti. Kitantattā nāmamiva katvā syādyuppatti, silopo, sambhū. Evaṃ vibhavatīti vibhū, abhibhū, sayambhū.

ລົບ ຄວິ ປັດໄຈ ທັງໝົດ. ເພາະເປັນກິຕັນຕະ ຈຶ່ງທຳເໝືອນນາມແລ້ວລົງວິພັດມີ ສິ ເປັນຕົ້ນ, ລົບ ສິ, ເປັນ ສັມພູ (ຜູ້ເກີດຂຶ້ນພ້ອມ). ເຊັ່ນດຽວກັນ ຜູ້ໃດຍ່ອມຈະເລີນ ເພາະເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ວິພູ (ຜູ້ຈະເລີນ), ອະພິພູ (ຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່), ສະຍັມພູ (ພຣະຜູ້ຕັດສະຮູ້ເອງ).

---

Tathā dhū kampane, sandhunātīti sandhū. Bhā dittimhi, vibhātīti vibhā, pabhātīti pabhā, saha, saṅgamma vā bhanti, bhāsanti vā etthāti sabhā, sahassa sādeso, niggahītalopo ca.

ເຊັ່ນດຽວກັນ ທູ ທາຕຸ ໃນຄວາມຫວັ່ນໄຫວ, ສິ່ງໃດຍ່ອມຫວັ່ນໄຫວພ້ອມ ເພາະເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ສັນທູ (ຝຸ່ນ). ພາ ທາຕຸ ໃນຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ, ສິ່ງໃດຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງພິເສດ ເພາະເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ວິພາ (ແສງສະຫວ່າງ), ປະພາ (ແສງສະຫວ່າງ), ປະຊາຊົນທັງຫຼາຍ ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງຮ່ວມກັນ ຫຼືປະຊຸມກັນຮຸ່ງເຮືອງໃນທີ່ນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ທີ່ນີ້ຊື່ວ່າ ສະພາ (ສະພາ), ແປງ ສະຫະ ເປັນ ສະ, ແລະລົບນິກຄະຫິດ.

---

Bhujena gacchatīti atthe kvippaccayo.

ໃນອັດວ່າ ຍ່ອມໄປດ້ວຍຂົນົດ (ອົກ) ລົງ ຄວິ ປັດໄຈ.

---

586. Dhātvantassa lopo kvimhi.

໕໘໖. “ທາຕວັນຕັສສະ ໂລໂປ ຄວິມຫິ”.

---

Dhātvantassa byañjanassa lopo hoti kvippaccaye pare. Kvilopo, bhujago. Evaṃ urasā gacchatīti urago, turaṃ sīghaṃ turitaturito gacchatīti turago, khe gacchatīti khago, vihāyase gacchatīti vihago, vihādeso, na gacchatīti ago, nago.

ລົບພະຍັນຊະນະທີ່ສຸດທາດ ເມື່ອມີ ຄວິ ປັດໄຈ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. ລົບ ຄວິ, ເປັນ ພຸຊະໂຄ (ງູ). ເຊັ່ນດຽວກັນ ຍ່ອມໄປດ້ວຍອົກ ຊື່ວ່າ ອຸຣະໂຄ (ງູ/ສັດເລືອຄານ), ຍ່ອມໄປຢ່າງຮີບດ່ວນຄືໄວ ຊື່ວ່າ ຕຸຣະໂຄ (ມ້າ), ຍ່ອມໄປໃນອາກາດ ຊື່ວ່າ ຂະໂຄ (ນົກ), ຍ່ອມໄປໃນເວຫາ ຊື່ວ່າ ວິຫະໂຄ (ນົກ), ແປງເປັນ ວິຫະ, ຍ່ອມບໍ່ໄປ ຊື່ວ່າ ອະໂຄ, ນະໂຄ (ພູເຂົາ/ຕົ້ນໄມ້).

---

Khanu avadhāraṇe saṃpubbo, saṅkhani, saṅkhanati, saṅkhanissatīti vā saṅkho. Ramu kīḷāyaṃ, kuñje ramatīti kuñjaro. Jana janane, kammato jātoti atthe kvippaccayo, dhātvantassa lopādi purimasamaṃ, pañcamītappurisova viseso. Kammajo vipāko, kammajā paṭisandhi, kammajaṃ rūpaṃ[Pg.362]. Evaṃ cittajaṃ, utujaṃ, āhārajaṃ, attajo putto. Vārimhi jāto vārijo. Evaṃ thalajo, paṅkajaṃ, jalajaṃ, aṇḍajaṃ, sirajaṃ, sattamīsamāso. Dvikkhattuṃ jāto dvijo, pacchā jāto anujo iccādi.

ຂະນຸ ທາຕຸ ໃນຄວາມຂຸດ ມີ ສັງ ບົດໜ້າ, ໄດ້ຂຸດຮ່ວມແລ້ວ, ຍ່ອມຂຸດຮ່ວມ, ຫຼືຈັກຂຸດຮ່ວມ ເພາະເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ສັງໂຂ (ຫອຍສັງ). ຣມຸ ທາຕຸ ໃນຄວາມຍິນດີ, ສັດໃດຍ່ອມຍິນດີໃນຊອກເຂົາ ເພາະເຫດນັ້ນ ສັດນັ້ນຊື່ວ່າ ກຸນຊະໂຣ (ຊ້າງ). ຊະນະ ທາຕຸ ໃນຄວາມເກີດ, ໃນອັດວ່າ ເກີດແລ້ວຈາກກຳ ລົງ ຄວິ ປັດໄຈ, ການລົບທີ່ສຸດທາດເປັນຕົ້ນ ເໝືອນກັບທີ່ກ່າວມາແລ້ວ, ມີຄວາມພິເສດພຽງແຕ່ເປັນປັນຈະມີຕັບປຸຣິສະສະມາດເທົ່ານັ້ນ. ວິບາກອັນເກີດຈາກກຳ ຊື່ວ່າ ກັມມະໂຊ ວິປາໂກ, ປະຕິສົນທິອັນເກີດຈາກກຳ ຊື່ວ່າ ກັມມະຊາ ປະຕິສັນທິ, ຮູບອັນເກີດຈາກກຳ ຊື່ວ່າ ກັມມະຊັງ ຮູບັງ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ຈິດຕະຊັງ (ເກີດຈາກຈິດ), ອຸຕຸຊັງ (ເກີດຈາກອຸຕຸ), ອາຫານະຊັງ (ເກີດຈາກອາຫານ), ບຸດອັນເກີດຈາກຕົນ ຊື່ວ່າ ອັດຕະໂຊ ປຸດໂຕ. ສິ່ງໃດເກີດໃນນ້ຳ ຊື່ວ່າ ວາຣິໂຊ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ຖະລະໂຊ (ເກີດເທິງບົກ), ປັງກະຊັງ (ເກີດໃນຕົມ/ດອກບົວ), ຊະລະຊັງ (ເກີດໃນນ້ຳ), ອັນດະຊັງ (ເກີດໃນໄຂ່), ສິຣະຊັງ (ເກີດເທິງຫົວ/ຜົມ), ເປັນສັດຕະມີສະມາດ. ຜູ້ເກີດສອງເທື່ອ ຊື່ວ່າ ທວິໂຊ (ພຣາມ/ນົກ), ຜູ້ເກີດພາຍຫຼັງ ຊື່ວ່າ ອະນຸໂຊ (ນ້ອງ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Vida ñāṇe, lokaṃ avedīti atthe kvippaccayo.

ວິດ ທາຕຸ ໃນຄວາມຮູ້, ໃນອັດວ່າ ໄດ້ຮູ້ແລ້ວເຊິ່ງໂລກ ລົງ ຄວິ ປັດໄຈ.

---

‘‘Kvimhī’’ti vattate.

ບົດວ່າ “ຄວິມຫິ” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

587. Vidante ū.

໕໘໗. “ວິດັນເຕ ອູ”.

---

Vidadhātuno ante ūkārāgamo hoti kvimhi, kvilopo. Lokavidū.

ລົງ ອູ ອາຄົມ ທີ່ສຸດແຫ່ງ ວິດ ທາຕຸ ເມື່ອມີ ຄວິ ປັດໄຈ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ລົບ ຄວິ. ເປັນ ໂລກະວິດູ (ຜູ້ຮູ້ແຈ້ງໂລກ).

---

Disa pekkhaṇe, imamiva naṃ apassi, passati, passissatīti, ayamiva dissatīti vā atthe kvippaccayo.

ທິສ ທາຕຸ ໃນຄວາມເຫັນ, ໃນອັດວ່າ ໄດ້ເຫັນແລ້ວ, ຍ່ອມເຫັນ, ຫຼືຈັກເຫັນ ເຊິ່ງບຸກຄົນນັ້ນ ປານປະໜຶ່ງວ່າຄົນນີ້, ຫຼືໃນອັດວ່າ ຍ່ອມປະກົດ ປານປະໜຶ່ງວ່າຄົນນີ້ ລົງ ຄວິ ປັດໄຈ.

---

‘‘Dhātvantassa lopo kvimhī’’ti dhātvantalope sampatte –

ເມື່ອເຖິງຄາວທີ່ຈະລົບທີ່ສຸດທາດ ດ້ວຍສູດວ່າ “ທາຕວັນຕັສສະ ໂລໂປ ຄວິມຫິ” -

---

588. Iyatamakiesānamantassaro dīghaṃ kvaci disassa guṇaṃ do raṃ sakkhī ca.

໕໘໘. “ອิຍະຕະມະກິເອສານະມັນຕັສສະໂຣ ທີຄັງ ຄວະຈິ ทິສັສສະ ຄຸນັງ ໂທ ຣັງ ສັກຂີ ຈະ”.

---

Ima ya ta amha kiṃ eta samānaiccetesaṃ sabbanāmānaṃ upamānupapadabhāvena disassa dhātussa guṇabhūtānaṃ anto saro dīghamāpajjate, disaiccetassa dhātussa antassa sa kkha īiccete ādesā ca honti. Disassa dakāro rakāramāpajjateti kvimhi dhātvantassa sasaddādesaṃ katvā kvilopādimhi ca kate iiti nipātanena imasaddassikāre, tassiminā dīghe ca kate syādyuppatti.

ເມື່ອສັບພະນາມເຫຼົ່ານີ້ ຄື ອິມ, ຍ, ຕ, ອມ੍ਹ, ກິ, ເອຕ, ສມານະ ເປັນອຸປະບົດໃນຄວາມໝາຍປຽບທຽບ, ສະຫຼະທີ່ສຸດຂອງທາດ 'ທິສ' (disa) ທີ່ເປັນຄຸນນາມ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນທີຄະ (ສຽງຍາວ), ແລະ ມີການແປງທີ່ສຸດຂອງທາດ 'ທິສ' ນີ້ ເປັນ ສ, ກຂ, ອີ. ມີການແປງ ດ ອັກສອນ ຂອງ ທິສ ທາດ ເປັນ ຣ ອັກສອນ. ເມື່ອລົງ ກວິ ປັດໄຈ, ແປງທີ່ສຸດຂອງທາດເປັນ ສ ສັບ, ແລະ ລຶບ ກວິ ປັດໄຈ ເປັນຕົ້ນແລ້ວ, ດ້ວຍການເທດ (ນິບາດ) ເປັນ ອິ ໃນ ອິມ ສັບ, ແລະ ເມື່ອເຮັດໃຫ້ເປັນທີຄະ (ສະຫຼະຍາວ) ດ້ວຍສູດນີ້ແລ້ວ, ຈຶ່ງມີການລົງ ສິ ວິພັດ ເປັນຕົ້ນ.

---

Īdiso [Pg.363] puriso, īdisā kaññā, īdisī vā, īdisaṃ cittaṃ. Tathā yamiva naṃ passati, yo viya dissatīti vā yādiso, yādisā, yādisī, yādisaṃ. Tamiva naṃ passati, so viya dissatīti vā tādiso, tādisā, tādisī, tādisaṃ. Mamiva naṃ passati, ahaṃ viya so dissatīti vā mādiso, mādisā, mādisī, mādisaṃ, maiti nipātanena amhasaddassa masaddādeso. Kimiva naṃ passati, ko viya dissatīti vā kīdiso, kīdisā, kīdisī, kīdisaṃ. Etamiva naṃ passati, eso viya dissatīti vā ediso, etādiso vā, edisā, edisī, edisaṃ, eiti nipātanena etasaddassa ekāro. Samānaṃ katvā naṃ passati, samāno viya dissatīti sādiso, sadiso, saiti nipātanena samānassa sādeso, tadantassa vā dīgho, sādisā, sādisī, sadisā, sadisī, sādisaṃ, sadisaṃ.

ອີທິໂສ ປຸຣິໂສ (ບຸລຸດຜູ້ເຊັ່ນນີ້), ອີທິສາ ກັນຍາ ຫຼື ອີທິສີ (ຍິງສາວຜູ້ເຊັ່ນນີ້), ອີທິສັງ ຈິດຕັງ (ຈິດອັນເຊັ່ນນີ້). ໃນທຳນອງດຽວກັນ, ບຸກຄົນຍ່ອມເຫັນຜູ້ນັ້ນ ປານດັ່ງສິ່ງໃດ ຫຼື ຜູ້ນັ້ນປາກົດ ປານດັ່ງສິ່ງໃດ, ຊື່ວ່າ ຍາທິໂສ, ຍາທິສາ, ຍາທິສີ, ຍາທິສັງ (ຜູ້ເຊັ່ນໃດ, ສິ່ງເຊັ່ນໃດ). ບຸກຄົນຍ່ອມເຫັນຜູ້ນັ້ນ ປານດັ່ງສິ່ງນັ້ນ ຫຼື ຜູ້ນັ້ນປາກົດ ປານດັ່ງສິ່ງນັ້ນ, ຊື່ວ່າ ຕາທິໂສ, ຕາທິສາ, ຕາທິສີ, ຕາທິສັງ (ຜູ້ເຊັ່ນນັ້ນ, ສິ່ງເຊັ່ນນັ້ນ). ບຸກຄົນຍ່ອມເຫັນຜູ້ນັ້ນ ປານດັ່ງຂ້າພະເຈົ້າ ຫຼື ຜູ້ນັ້ນປາກົດ ປານດັ່ງຂ້າພະເຈົ້າ, ຊື່ວ່າ ມາທິໂສ, ມາທິສາ, ມາທິສີ, ມາທິສັງ (ຜູ້ເຊັ່ນຂ້າພະເຈົ້າ), ມີການແປງ ອມ੍ਹ ສັບ ເປັນ ມ ສັບ ດ້ວຍການເທດ (ນິບາດ) ເປັນ ມິ. ບຸກຄົນຍ່ອມເຫັນຜູ້ນັ້ນ ປານດັ່ງໃຜ ຫຼື ຜູ້ນັ້ນປາກົດ ປານດັ່ງໃຜ, ຊື່ວ່າ ກີທິໂສ, ກີທິສາ, ກີທິສີ, ກີທິສັງ (ຜູ້ເຊັ່ນໃດ, ຢ່າງໃດ). ບຸກຄົນຍ່ອມເຫັນຜູ້ນັ້ນ ປານດັ່ງສິ່ງນີ້ ຫຼື ຜູ້ນັ້ນປາກົດ ປານດັ່ງສິ່ງນີ້, ຊື່ວ່າ ເອທິໂສ ຫຼື ເອຕາທິໂສ, ເອທິສາ, ເອທິສີ, ເອທິສັງ (ຜູ້ເຊັ່ນນີ້, ຢ່າງນີ້), ມີການແປງ ເອຕ ສັບ ເປັນ ເອ ອັກສອນ ດ້ວຍການເທດ (ນິບາດ) ເປັນ ເອ. ບຸກຄົນຍ່ອມເຫັນຜູ້ນັ້ນໃຫ້ສະເໝີກັນ ຫຼື ຜູ້ນັ້ນປາກົດ ປານດັ່ງສະເໝີກັນ, ຊື່ວ່າ ສາທິໂສ, ສະທິໂສ (ຜູ້ສະເໝີກັນ, ຜູ້ຄ້າຍຄືກັນ), ມີການແປງ ສມານະ ສັບ ເປັນ ສ ດ້ວຍການເທດ (ນິບາດ) ເປັນ ສ, ຫຼື ເຮັດໃຫ້ທີ່ສຸດຂອງສັບນັ້ນເປັນທີຄະ (ສຽງຍາວ), ເປັນ ສາທິສາ, ສາທິສີ, ສະທິສາ, ສະທິສີ, ສາທິສັງ, ສະທິສັງ.

---

Dakārassa rakārādese pana īriso, yāriso, tāriso, māriso, kīriso, eriso, sāriso, sariso. Kkhādese īdikkho, yādikkho, tādikkho, mādikkho, kīdikkho, edikkho, sādikkho, sadikkho. Rakārādese sārikkho, sarikkho, īkārādese īdī, yādī, tādī, mādī, kīdī, edī, sādī.

ແຕ່ເມື່ອມີການແປງ ດ ອັກສອນ ເປັນ ຣ ອັກສອນ ຈະໄດ້ຮູບເປັນ ອີຣິໂສ, ຍາຣິໂສ, ຕາຣິໂສ, ມາຣິໂສ, ກີຣິໂສ, ເອຣິໂສ, ສາຣິໂສ, ສະຣິໂສ. ເມື່ອມີການແປງເປັນ ກຂ ຈະໄດ້ຮູບເປັນ ອີທິກໂຂ, ຍາທິກໂຂ, ຕາທິກໂຂ, ມາທິກໂຂ, ກີທິກໂຂ, ເອທິກໂຂ, ສາທິກໂຂ, ສະທິກໂຂ. ເມື່ອມີການແປງເປັນ ຣ ອັກສອນ (ແລະ ກຂ) ຈະໄດ້ຮູບເປັນ ສາຣິກໂຂ, ສະຣິກໂຂ. ເມື່ອມີການແປງເປັນ ອີ ຈະໄດ້ຮູບເປັນ ອີທີ, ຍາທີ, ຕາທີ, ມາທີ, ກີທີ, ເອທີ, ສາທີ.

---

Casaddena tumhādiupapadepi tumhe viya dissatīti tumhādiso, tumhādisī, khandhā viya dissantīti khandhādisā iccādi.

ດ້ວຍ 'ຈະ' ສັບ (ໃນສູດ), ເຖິງແມ່ນມີອຸປະບົດເປັນ ຕຸມ੍ਹະ ເປັນຕົ້ນ ກໍມີຮູບເປັນ ຕຸມ੍ਹະທິໂສ (ຜູ້ເຊັ່ນທ່ານ), ຕຸມ੍ਹະທິສີ, ແລະ ປາກົດປານດັ່ງຂັນທັງຫຼາຍ ເປັນ ຂັນທາທິສາ (ມີຂັນເປັນຕົ້ນ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.

---

Dhara dhāraṇe, apāyesvapatamāne adhigatamaggādike satte dhāreti, dharanti tenāti vā, salakkhaṇaṃ dhāreti vā, paccayehi dharīyati vāti atthe –

ທຣ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຊົງໄວ້ (dhāraṇe), ຍ່ອມຊົງໄວ້ເຊິ່ງສັດທັງຫຼາຍຜູ້ບັນລຸມັກເປັນຕົ້ນ ບໍ່ໃຫ້ຕົກໄປໃນອະບາຍທັງຫຼາຍ, ຫຼື ບຸກຄົນທັງຫຼາຍຍ່ອມຊົງໄວ້ດ້ວຍທຳນັ້ນ, ຫຼື ຍ່ອມຊົງໄວ້ເຊິ່ງລັກສະນະຂອງຕົນ, ຫຼື ອັນປັດໄຈທັງຫຼາຍຍ່ອມຊົງໄວ້, ໃນຄວາມໝາຍເຫຼົ່ານີ້ —

---

589. Dharādīhi [Pg.364] rammo.

໕໘໙. ລົງ ຣັມມະ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ທຣ ທາດ ເປັນຕົ້ນ.

---

Dharaiccevamādīhi dhātūhi rammappaccayo hoti.

ຍ່ອມມີ ຣັມມະ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍ ມີ ທຣ ທາດ ເປັນຕົ້ນ.

---

So ca –

ແລະ ປັດໄຈນັ້ນ —

---

Kammaggahaṇabho bhāva- kammesūtettha vediyo;

Akattaripi hotīti, kārake rammappaccayo.

ພຶງຊາບວ່າ ຣັມມະ ປັດໄຈນີ້ ລົງໃນກາຣົກ (ຕົວເຮັດ) ທີ່ບໍ່ແມ່ນກັດຕາ (ຜູ້ເຮັດ) ດ້ວຍ, ດ້ວຍການຖືເອົາກຳໃນສູດວ່າ 'ພາວະກັມເມສຸ' ນັ້ນ.

---

Rādilopo, dhammo, evaṃ karīyatīti kammaṃ. Vara varaṇe, vammaṃ.

ມີການລຶບ ຣ ອັກສອນ ເປັນຕົ້ນ, ໄດ້ຮູບເປັນ ທັມໂມ (ທຳ). ສິ່ງທີ່ບຸກຄົນຍ່ອມເຮັດຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ ກັມມັງ (ກຳ). ວຣ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ປິດກັ້ນ (varaṇe), ໄດ້ຮູບເປັນ ວັມມັງ (ເກາະ).

---

Saṃsa pasaṃsane papubbo, piyaiccupapadaṃ, piyaṃ pasaṃsituṃ sīlaṃ yassāti vā piyaṃ pasaṃsanasīlo, piyaṃ pasaṃsanadhammo, piyaṃ pasaṃsane sādhukārīti vā atthe –

ສັງສ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ສັນເສີນ (pasaṃsane) ມີ ປ ບົດໜ້າ, ມີ ປິຍະ ເປັນອຸປະບົດ, ໃນຄວາມໝາຍວ່າ 'ຜູ້ມີປົກກະຕິສັນເສີນເຊິ່ງສິ່ງອັນເປັນທີ່ຮັກ' ຫຼື 'ຜູ້ມີທຳຄືການສັນເສີນເຊິ່ງສິ່ງອັນເປັນທີ່ຮັກ' ຫຼື 'ຜູ້ເຮັດໄດ້ດີໃນການສັນເສີນເຊິ່ງສິ່ງອັນເປັນທີ່ຮັກ' —

---

590. Tassīlādīsu ṇītvāvī ca.

໕໙໐. ລົງ ນີ, ຕຸ, ແລະ ອາວີ ປັດໄຈ ໃນຄວາມໝາຍມີປົກກະຕິເປັນຕົ້ນ.

---

Sīlaṃ pakati, tassīla taddhamma tassādhukārīsvatthesu gamyamānesu sabbadhātūhi ṇī tu āvīiccete paccayā hontīti kattari ṇīpaccayo, saṃyogantattāna vuddhi. Sesaṃ neyyaṃ.

ຄຳວ່າ 'ສີລະ' ໝາຍເຖິງ ປົກກະຕິ. ເມື່ອຄວາມໝາຍວ່າ 'ມີປົກກະຕິຢ່າງນັ້ນ' (ຕັດສີລະ), 'ມີທຳຢ່າງນັ້ນ' (ຕັດທັມມະ), 'ຜູ້ເຮັດໄດ້ດີໃນສິ່ງນັ້ນ' (ຕັດສາທຸການີ) ປາກົດຢູ່, ຍ່ອມມີປັດໄຈເຫຼົ່ານີ້ ຄື ນີ, ຕຸ, ອາວີ ຫຼັງຈາກທາດທັງປວງ. ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງລົງ ນີ ປັດໄຈ ໃນກັດຕຸກາຣົກ, ບໍ່ມີການວຸດທິເພາະເປັນຕົວສະກົດຮ່ວມ (ສັງໂຍກ). ສ່ວນທີ່ເຫຼືອພຶງຊາບຕາມແນວທາງນີ້.

---

Piyapasaṃsī rājā. Atha vā piyaṃ pasaṃsi, pasaṃsati, pasaṃsissati vā sīlena vā dhammena vā sādhu vāti piyapasaṃsī, piyapasaṃsinī, piyapasaṃsi kulaṃ. Brahmaṃ carituṃ sīlaṃ yassāti vā brahmaṃ carati sīlena, dhammena, sādhu vāti brahmacārī, brahmacārinī, brahmacāri. Evaṃ saccavādī, dhammavādī, sīghayāyī, pāpakārī, mālākārī iccādi.

ປິຍະປະສັງສີ ຣາຊາ (ພະລາຊາຜູ້ມີປົກກະຕິສັນເສີນສິ່ງອັນເປັນທີ່ຮັກ). ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ຜູ້ໃດໄດ້ສັນເສີນແລ້ວ, ຍ່ອມສັນເສີນ, ຫຼື ຈະສັນເສີນເຊິ່ງສິ່ງອັນເປັນທີ່ຮັກ ໂດຍປົກກະຕິ, ໂດຍທຳ, ຫຼື ໂດຍດີ, ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ປິຍະປະສັງສີ (ເພດຊາຍ), ປິຍະປະສັງສິນີ (ເພດຍິງ), ປິຍະປະສັງສິ ກຸລັງ (ຕະກູນຜູ້ມີປົກກະຕິສັນເສີນສິ່ງອັນເປັນທີ່ຮັກ - ເພດກາງ). ຜູ້ມີປົກກະຕິປະພຶດພົມມະຈັນ, ຫຼື ຜູ້ຍ່ອມປະພຶດພົມມະຈັນໂດຍປົກກະຕິ, ໂດຍທຳ, ຫຼື ໂດຍດີ, ຊື່ວ່າ ພຣົຫມະຈາຣີ (ເພດຊາຍ), ພຣົຫມະຈາຣິນີ (ເພດຍິງ), ພຣົຫມະຈາຣິ (ເພດກາງ). ໃນທຳນອງດຽວກັນນີ້ ມີ ສັດຈະວາທີ (ຜູ້ເວົ້າຈິງ), ທັມມະວາທີ (ຜູ້ເວົ້າທຳ), ສີຄະຍາຍີ (ຜູ້ໄປໄວ), ປາປະການີ (ຜູ້ເຮັດບາບ), ມາລາການີ (ຜູ້ເຮັດພວງມາໄລ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Casaddena attamānepi ṇī, paṇḍitaṃ attānaṃ maññatīti paṇḍitamānī bālo, bahussutamānī iccādi.

ດ້ວຍ 'ຈະ' ສັບ (ໃນສູດ), ລົງ ນີ ປັດໄຈ ເຖິງແມ່ນໃນຄວາມໝາຍວ່າ ສຳຄັນຕົນ (ອັດຕະມານະ) ເຊັ່ນ: ຄົນພານຜູ້ສຳຄັນຕົນວ່າເປັນບັນດິດ ຊື່ວ່າ ປັນທິຕະມານີ ບາໂລ, ຜູ້ສຳຄັນຕົນວ່າເປັນພະຫູສູດ ຊື່ວ່າ ພະຫຸສສຸຕະມານີ ເປັນຕົ້ນ.

---

Vatu [Pg.365] vattane papubbo, pasayha pavattituṃ sīlaṃ yassāti atthe iminā tuppaccayo, pasayhapavattā. Atha vā vaca viyattiyaṃ vācāyaṃ, pasayha pavattituṃ sīlamassāti pasayhapavattā, pasayhapavattāro, bhujādittā dhātvantalopadvittāni, sesaṃ kattusamaṃ.

ວຕຸ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເປັນໄປ (vattane) ມີ ປ ບົດໜ້າ, ໃນຄວາມໝາຍວ່າ 'ຜູ້ມີປົກກະຕິເປັນໄປໂດຍຂົ່ມຂີ່' ລົງ ຕຸ ປັດໄຈ ດ້ວຍສູດນີ້, ໄດ້ຮູບເປັນ ປະສັຍຫະປະວັດຕາ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ວຈະ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ກ່າວວາຈາອັນແຈ່ມແຈ້ງ (viyattiyaṃ vācāyaṃ), ຜູ້ມີປົກກະຕິເວົ້າໂດຍຂົ່ມຂີ່ ຊື່ວ່າ ປະສັຍຫະປະວັດຕາ, ພະຫູພົດເປັນ ປະສັຍຫະປະວັດຕາໂຣ, ມີການລຶບທີ່ສຸດຂອງທາດ ແລະ ຊ້ອນອັກສອນ ເພາະເປັນ ພຸຊາທິຄະ, ສ່ວນທີ່ເຫຼືອເໝືອນກັບກັດຕາ.

---

Bhayaṃ passituṃ sīlaṃ yassāti vā bhayaṃ dassanasīlo, bhayaṃ dassanadhammo, bhayaṃ dassane sādhukārīti vā bhayadassāvī, bhayadassāvinī, bhayadassāvi cittaṃ. Evaṃ ādīnavadassāvī.

ຜູ້ມີປົກກະຕິເຫັນໄພ, ຫຼື ຜູ້ມີທຳຄືການເຫັນໄພ, ຫຼື ຜູ້ເຮັດໄດ້ດີໃນການເຫັນໄພ ຊື່ວ່າ ພະຍະທັດສາວີ (ເພດຊາຍ), ພະຍະທັດສາວິນີ (ເພດຍິງ), ພະຍະທັດສາວິ ຈິດຕັງ (ຈິດຜູ້ມີປົກກະຕິເຫັນໄພ - ເພດກາງ). ໃນທຳນອງດຽວກັນນີ້ ມີ ອາທີນາວະທັດສາວີ (ຜູ້ມີປົກກະຕິເຫັນໂທດ).

---

‘‘Tassīlādīsū’’ti adhikāro.

ບົດວ່າ 'ຕັດສີລາດີສຸ' ເປັນບົດກຳນົດ (ອະທິການ).

---

591. Sadda ku dha ca la ma ṇḍa ttha rucādīhi yu.

໕໙໑. ລົງ ຍຸ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ສັທທະ, ກຸທະ, ຈະລະ, ມັສທະ ແລະ ຣຸຈະ ທາດ ເປັນຕົ້ນ.

---

Sadda ku dha ca la maṇḍatthehi dhātūhi, rucādīhi ca yuppaccayo hoti tassīlādīsvatthesu.

ຍ່ອມມີ ຍຸ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍ ຄື ສັທທະ, ກຸທະ, ຈະລະ, ມັສທະ ແລະ ຣຸຈະ ທາດ ເປັນຕົ້ນ ໃນຄວາມໝາຍມີປົກກະຕິເປັນຕົ້ນ.

---

Ghusa sadde, ghosituṃ sīlaṃ assāti vā ghosanasīloti vā aghosayi, ghosayati, ghosayissati sīlena, dhammena, sādhu vāti atthe iminā yuppaccayo, tassa ‘‘anakā yuṇvūna’’nti anādeso, ‘‘aññesu cā’’ti vuddhi, so ghosano, sā ghosanā. Bhāsa viyattiyaṃ vācāyaṃ, bhāsituṃ sīlamassāti vā bhāsanasīlo, bhāsanadhammo, bhāsane sādhukārīti vā bhāsano.

ຄຸສ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ອອກສຽງ (sadde), ໃນຄວາມໝາຍວ່າ 'ຜູ້ມີປົກກະຕິຮ້ອງປະກາດ' ຫຼື 'ຜູ້ໄດ້ຮ້ອງປະກາດແລ້ວ, ຍ່ອມຮ້ອງປະກາດ, ຫຼື ຈະຮ້ອງປະກາດ ໂດຍປົກກະຕິ, ໂດຍທຳ, ຫຼື ໂດຍດີ' ລົງ ຍຸ ປັດໄຈ ດ້ວຍສູດນີ້, ແປງ ຍຸ ເປັນ ອະນະ ດ້ວຍສູດ 'ອະນະກາ ຍຸນວູນັງ', ວຸດທິດ້ວຍສູດ 'ອັນເຍສຸ ຈະ', ໄດ້ຮູບເປັນ ໂຄສະໂນ (ເພດຊາຍ), ໂຄສະນາ (ເພດຍິງ). ພາສ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ກ່າວວາຈາອັນແຈ່ມແຈ້ງ (viyattiyaṃ vācāyaṃ), ຜູ້ມີປົກກະຕິເວົ້າ, ຫຼື ຜູ້ມີທຳຄືການເວົ້າ, ຫຼື ຜູ້ເຮັດໄດ້ດີໃນການເວົ້າ ຊື່ວ່າ ພາສະໂນ.

---

Kudha kope, kujjhituṃ sīlamassāti vā kujjhanasīloti vā kodhano, kodhanā, kodhanaṃ.

ກຸທ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ໂກດ (kope), ຜູ້ມີປົກກະຕິໂກດ ຊື່ວ່າ ໂຄທະໂນ, ໂຄທະນາ, ໂຄທະນັງ.

---

Rusa rose, rosituṃ sīlamassāti vā rosanasīloti vā rosano.

ຣຸສ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ໂກດ (rose), ຜູ້ມີປົກກະຕິໂກດ ຊື່ວ່າ ໂຣສະໂນ.

---

Cala kampane, calituṃ sīlaṃ yassāti vā calati sīlenāti vā calano. Kapicalane, kampituṃ sīlaṃ yassāti vā [Pg.366] akampi, kampati, kampissati sīlenāti vā kampano, ikārānubandhidhātusarato ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā, ‘‘niggahītañcā’’ti vā niggahītāgamo. Phadi kiñcicalane, phandituṃ sīlaṃ yassāti vā phandati sīlenāti vā phandano.

ຈະລ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຫວັ່ນໄຫວ (kampane), ຜູ້ມີປົກກະຕິຫວັ່ນໄຫວ, ຫຼື ຍ່ອມຫວັ່ນໄຫວໂດຍປົກກະຕິ ຊື່ວ່າ ຈະລະໂນ. ກັປ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຫວັ່ນໄຫວ (calane), ຜູ້ມີປົກກະຕິຫວັ່ນໄຫວ, ຫຼື ໄດ້ຫວັ່ນໄຫວແລ້ວ, ຍ່ອມຫວັ່ນໄຫວ, ຫຼື ຈະຫວັ່ນໄຫວໂດຍປົກກະຕິ ຊື່ວ່າ ກັມປະໂນ, ມີການລົງນິກຄະຫິດອາຄົມ ຫຼັງຈາກສະຫຼະຂອງທາດທີ່ມີ ອິ ເປັນອະນຸພັນ ດ້ວຍສູດ 'ກວາຈິ ທາຕຸ' ເປັນຕົ້ນ ຫຼື ດ້ວຍສູດ 'ນິກຄະຫີຕັນຈະ'. ຜະທິ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຫວັ່ນໄຫວເລັກນ້ອຍ (kiñcicalane), ຜູ້ມີປົກກະຕິຫວັ່ນໄຫວ, ຫຼື ຍ່ອມຫວັ່ນໄຫວໂດຍປົກກະຕິ ຊື່ວ່າ ຜັນທະໂນ.

---

Maḍi bhūsāyaṃ, maṇḍayituṃ sīlaṃ yassāti vā maṇḍayati sīlenāti vā maṇḍano. Bhūsa alaṅkāre, bhūsanasīloti vā abhūsayi, bhūsayati, bhūyayissati sīlenāti vā bhūsano, bhūsanā, bhūsanaṃ.

ມະທິ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ປະດັບ (bhūsāyaṃ), ຜູ້ມີປົກກະຕິປະດັບ, ຫຼື ຍ່ອມປະດັບໂດຍປົກກະຕິ ຊື່ວ່າ ມັັນທະໂນ. ພູສ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຕົກແຕ່ງ (alaṅkāre), ຜູ້ມີປົກກະຕິຕົກແຕ່ງ, ຫຼື ໄດ້ຕົກແຕ່ງແລ້ວ, ຍ່ອມຕົກແຕ່ງ, ຫຼື ຈະຕົກແຕ່ງໂດຍປົກກະຕິ ຊື່ວ່າ ພູສະໂນ, ພູສະນາ, ພູສະນັງ.

---

Ruca dittimhi, arucci, ruccati, ruccissati sīlenāti vā rocano. Juta dittimhi, ajoti, jotati, jotissati sīlenāti vā jotano. Vaḍḍha vaḍḍhane, vaḍḍhituṃ sīlamassāti vaḍḍhano iccādi.

ຣຸຈ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຮຸ່ງເຮືອງ (dittimhi), ຜູ້ໄດ້ຊອບໃຈແລ້ວ, ຍ່ອມຊອບໃຈ, ຫຼື ຈະຊອບໃຈໂດຍປົກກະຕິ ຊື່ວ່າ ໂຣຈະໂນ. ຈຸຕ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຮຸ່ງເຮືອງ (dittimhi), ຜູ້ໄດ້ຮຸ່ງເຮືອງແລ້ວ, ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງ, ຫຼື ຈະຮຸ່ງເຮືອງໂດຍປົກກະຕິ ຊື່ວ່າ ໂຈຕະໂນ. ວັທທະ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຈະເລີນ (vaḍḍhane), ຜູ້ມີປົກກະຕິຈະເລີນ ຊື່ວ່າ ວັທທະໂນ ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.

---

592. Pārādigamimhā rū.

໕໙໒. ລົງ ຣູ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ຄມິ ທາດ ທີ່ມີ ປາຣະ ເປັນຕົ້ນ ເປັນອຸປະບົດ.

---

Pārādiupapadehi parasmā gamiiccetasmā dhātumhā paro rūpaccayo hoti tassīlādīsvatthesu kattariyeva. Pāro ādi yesaṃ te pārādayo, pārādīhi gami pārādigami. Rādilopo, bhavapāraṃ gantuṃ sīlaṃ yassāti vā bhavapāraṃ gamanasīlo, bhavapāraṃ gamanadhammo, bhavapāraṃ gamane sādhukārīti vā bhavapāragū, bhavapāraguno. Antaṃ gamanasīlo antagū. Evaṃ vedagū, addhagū.

ຍ່ອມມີ ຣູ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ຄມິ ທາດ ທີ່ມີອຸປະບົດມີ ປາຣະ ເປັນຕົ້ນ ໃນຄວາມໝາຍມີປົກກະຕິເປັນຕົ້ນ ໃນກັດຕຸກາຣົກເທົ່ານັ້ນ. ບົດທີ່ມີ ປາຣະ ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ປາຣາທິ, ຄມິ ທາດ ທີ່ມີ ປາຣາທິ ເປັນອຸປະບົດ ຊື່ວ່າ ປາຣາທິຄະມິ. ມີການລຶບ ຣ ປັດໄຈ ເປັນຕົ້ນ, ຜູ້ມີປົກກະຕິໄປສູ່ຝັ່ງແຫ່ງພົບ, ຫຼື ຜູ້ມີທຳຄືການໄປສູ່ຝັ່ງແຫ່ງພົບ, ຫຼື ຜູ້ເຮັດໄດ້ດີໃນການໄປສູ່ຝັ່ງແຫ່ງພົບ ຊື່ວ່າ ພະວະປາຣະຄູ, ພະວະປາຣະຄຸໂນ. ຜູ້ມີປົກກະຕິໄປເຖິງທີ່ສຸດ ຊື່ວ່າ ອັນຕະຄູ. ໃນທຳນອງດຽວກັນນີ້ ມີ ເວທະຄູ, ອັດທະຄູ.

---

‘‘Rū’’ti vattate.

ບົດວ່າ 'ຣູ' ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

593. Bhikkhādito ca.

໕໙໓. ລົງ ຣູ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ພິກຂະ ທາດ ເປັນຕົ້ນດ້ວຍ.

---

Bhikkhaiccevamādīhi dhātūhi rūpaccayo hoti tassīlādīsvatthesu. Bhikkha yācane, bhikkhituṃ sīlaṃ yassāti vā abhikkhi, bhikkhati, bhikkhissati sīlenāti vā bhikkhanadhammoti [Pg.367] vā bhikkhane sādhukārīti vā bhikkhu, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā rassattaṃ. Ikkha dassanaṅkesu, saṃsāre bhayaṃ ikkhatītipi bhikkhu, vijānituṃ sīlaṃ yassa, vijānanasīloti vā viññū, sabbaṃ jānātīti sabbaññū. Evaṃ mattaññū, dhammaññū, atthaññū, kālaññū, kataññū iccādayo.

ຍ່ອມມີ ຣູ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍ ມີ ພິກຂະ ທາດ ເປັນຕົ້ນ ໃນຄວາມໝາຍມີປົກກະຕິເປັນຕົ້ນ. ພິກຂະ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຂໍ (yācane), ຜູ້ມີປົກກະຕິຂໍ, ຫຼື ໄດ້ຂໍແລ້ວ, ຍ່ອມຂໍ, ຫຼື ຈະຂໍໂດຍປົກກະຕິ, ຫຼື ຜູ້ມີທຳຄືການຂໍ, ຫຼື ຜູ້ເຮັດໄດ້ດີໃນການຂໍ ຊື່ວ່າ ພິກຂຸ, ມີການເຮັດໃຫ້ເປັນຣັດສະ (ສຽງສັ້ນ) ດ້ວຍສູດ 'ກວາຈິ ທາຕຸ' ເປັນຕົ້ນ. ອິກຂະ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເຫັນ ແລະ ກຳນົດ (dassanaṅkesu), ຜູ້ໃດຍ່ອມເຫັນໄພໃນສັງສານ ຜູ້ນັ້ນກໍຊື່ວ່າ ພິກຂຸ. ຜູ້ມີປົກກະຕິຮູ້ແຈ້ງ ຊື່ວ່າ ວິນຍູ. ຜູ້ຍ່ອມຮູ້ທຸກສິ່ງ ຊື່ວ່າ ສັບພັນຍູ. ໃນທຳນອງດຽວກັນນີ້ ມີ ມັດຕັນຍູ, ທັມມັນຍູ, ອັດຖັນຍູ, ກາລັນຍູ, ກະຕັນຍູ ເປັນຕົ້ນ.

---

594. Hanatyādīnaṃ ṇuko.

໕໙໔. ລົງ ນຸກິ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ຫະນະ ທາດ ເປັນຕົ້ນ.

---

Hanatyādīnaṃ dhātūnamante ṇukappaccayo hoti tassīlādīsvatthesu kattari, antāpekkhāyaṃ chaṭṭhī, ṇakāro vuddhattho. Āhananasīlo āghātuko, ghātādeso, saralopādi, karaṇasīlo kāruko sippi. Bhī bhaye, bhāyanasīlo bhīruko, rakārāgamo. Ava rakkhaṇe, āvuko pitā.

ຍ່ອມມີ ນຸກິ ປັດໄຈ ໃນທີ່ສຸດຂອງທາດທັງຫຼາຍ ມີ ຫະນະ ທາດ ເປັນຕົ້ນ ໃນຄວາມໝາຍມີປົກກະຕິເປັນຕົ້ນ ໃນກັດຕຸກາຣົກ, ວິພັດທີ 6 (chaṭṭhī) ລົງໃນຄວາມໝາຍເພັ່ງເຖິງທີ່ສຸດ, ນ ອັກສອນ ມີໄວ້ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ວຸດທິ. ຜູ້ມີປົກກະຕິບຽດບຽນ ຊື່ວ່າ ອາຄາຕຸໂກ, ມີການແປງເປັນ ຄາຕະ, ລຶບສະຫຼະເປັນຕົ້ນ. ຜູ້ມີປົກກະຕິເຮັດ ຊື່ວ່າ ກາຣຸໂກ (ຊ່າງຝີມື). ພີ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ກົວ (bhaye), ຜູ້ມີປົກກະຕິກົວ ຊື່ວ່າ ພີຣຸໂກ, ມີການລົງ ຣ ອັກສອນອາຄົມ. ອະວະ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຮັກສາ (rakkhaṇe), ຜູ້ມີປົກກະຕິຮັກສາ ຄື ບິດາ ຊື່ວ່າ ອາວຸໂກ.

---

595. Saṃhanaññāya vā ro gho.

໕໙໕. ລົງ ຣ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ຫະນະ ທາດ ທີ່ມີ ສັງ ບົດໜ້າ, ແລະ ຫຼັງຈາກ ອັນຍາ ທາດ, ແລະ ແປງ ຫະນະ ເປັນ ໂຄ ບາງເທື່ອ.

---

Saṃpubbāya hanaiccetāya dhātuyā, aññāya ca dhātuyā paro rappaccayo hoti, hanassa gho ca. Vāggahaṇaṃ sampiṇḍanatthaṃ, vikappanatthaṃ vā, tena saṅghātotipi siddhaṃ hoti.

ຍ່ອມມີ ຣ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ຫະນະ ທາດ ທີ່ມີ ສັງ ບົດໜ້າ, ແລະ ຫຼັງຈາກ ອັນຍາ ທາດ, ແລະ ມີການແປງ ຫະນະ ເປັນ ໂຄ. ການຖືເອົາ 'ວາ' ສັບ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການລວມເຂົ້າກັນ ຫຼື ເພື່ອການຈຳແນກ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ເຖິງແມ່ນຄຳວ່າ ສັງຄາໂຕ ກໍຍ່ອມສຳເລັດຮູບໄດ້.

---

Hanassevāyaṃ gho hoti, abhidhānānurūpato;

Asaṃpubbā ca ro tena, paṭighotipi sijjhati.

ການແປງເປັນ ໂຄ ນີ້ ຍ່ອມມີແກ່ ຫະນະ ທາດ ເທົ່ານັ້ນ ຕາມຄວາມເໝາະສົມແຫ່ງເທດສະໜາ, ແລະ ຍ່ອມມີ ຣ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກທາດທີ່ບໍ່ມີ ສັງ ບົດໜ້າ ດ້ວຍສູດນັ້ນ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ເຖິງແມ່ນຄຳວ່າ ປະຕິໂຄ ກໍຍ່ອມສຳເລັດຮູບໄດ້.

---

Hana hiṃsāgatīsu saṃ pubbo, saṃhanati samaggaṃ kammaṃ samupagacchati, sammadeva kilesadarathe hanatīti vā saṅgho, rādilopo[Pg.368], samantato nagarassa bāhiye khaññatīti parikhā, itthiyaṃ āpaccayo, antaṃ karotīti antako maccu.

ຫະນະ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ບຽດບຽນ ແລະ ໄປ (hiṃsāgatīsu) ມີ ສັງ ບົດໜ້າ, ຍ່ອມພ້ອມພຽງກັນເຮັດກຳອັນສາມັກຄີ, ຫຼື ຍ່ອມກຳຈັດຄວາມກະວົນກະວາຍແຫ່ງກິເລດໂດຍຊອບ ຊື່ວ່າ ສັງໂຄ (ສົງ), ມີການລຶບ ຣ ປັດໄຈ ເປັນຕົ້ນ. ສິ່ງທີ່ບຸກຄົນຍ່ອມຂຸດໄວ້ໂດຍຮອບໃນພາຍນອກແຫ່ງເມືອງ ຊື່ວ່າ ປະຣິຄາ (ຄູເມືອງ), ລົງ ອາ ປັດໄຈ ໃນອິດຖີລີງ. ຜູ້ຍ່ອມເຮັດທີ່ສຸດ ຊື່ວ່າ ອັນຕະໂກ (ມັດຈຸຣາດ).

---

‘‘Bhāvakammesū’’ti vattate.

ບົດວ່າ 'ພາວະກັມເມສຸ' ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

596. Nandādīhi yu.

໕໙໖. ລົງ ຍຸ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ນັນທະ ທາດ ເປັນຕົ້ນ.

---

Nandaiccevamādīhi dhātūhi paro yuppaccayo hoti bhāvakammesu. ‘‘Anakā yuṇvūna’’nti yuppaccayassa anādeso, nanda samiddhimhi, nanda nandane vā. Bhāve – nandīyate nandanaṃ. Kamme – anandīyittha, nandīyati, nandīyissati, nanditabbanti vā nandanaṃ vanaṃ, gayhati, gahaṇīyaṃ vā gahaṇaṃ, gaṇhanaṃ vā, caritabbaṃ caraṇaṃ, bhūyate bhavanaṃ, hūyate havanaṃ. Rundhitabbaṃ rundhanaṃ, rodhanaṃ vā, bhuñjitabbaṃ bhuñjanaṃ, bhojanaṃ vā. Bujjhitabbaṃ bujjhanaṃ, bodhanaṃ vā. Sūyati, suti vā savaṇaṃ, pāpīyatīti pāpuṇanaṃ, pāpanaṃ vā, pālīyatīti pālanaṃ iccādi.

ຍ່ອມມີ ຍຸ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍ ມີ ນັນທະ ທາດ ເປັນຕົ້ນ ໃນພາວະ ແລະ ກຳ. ມີການແປງ ຍຸ ປັດໄຈ ເປັນ ອະນະ ດ້ວຍສູດ 'ອະນະກາ ຍຸນວູນັງ'. ນັນທະ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງ (samiddhimhi), ຫຼື ນັນທະ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມເພີດເພີນ (nandane). ໃນພາວະ — ຄວາມເພີດເພີນ ຊື່ວ່າ ນັນທະນັງ. ໃນກຳ — ປ່າອັນບຸກຄົນເຄີຍເພີດເພີນແລ້ວ, ຍ່ອມເພີດເພີນ, ຈະເພີດເພີນ, ຫຼື ຄວນເພີດເພີນ ຊື່ວ່າ ນັນທະນັງ ວະນັງ (ປ່ານັນທະວັນ). ສິ່ງອັນບຸກຄົນຍ່ອມຖືເອົາ, ຫຼື ຄວນຖືເອົາ ຊື່ວ່າ ຄະຫະນັງ ຫຼື ຄັນຫານັງ. ສິ່ງອັນບຸກຄົນຄວນປະພຶດ ຊື່ວ່າ ຈະຣະນັງ. ຄວາມເປັນໄປ ຊື່ວ່າ ພະວະນັງ. ການບູຊາ ຊື່ວ່າ ຫະວະນັງ. ສິ່ງອັນບຸກຄົນຄວນກີດກັ້ນ ຊື່ວ່າ ຣຸນທະນັງ ຫຼື ໂຣທະນັງ. ສິ່ງອັນບຸກຄົນຄວນບໍລິໂພກ ຊື່ວ່າ ພຸນຊະນັງ ຫຼື ໂພຊະນັງ. ສິ່ງອັນບຸກຄົນຄວນຮູ້ ຊື່ວ່າ ພຸດຊະນັງ ຫຼື ໂພທະນັງ. ສິ່ງອັນບຸກຄົນຍ່ອມຟັງ, ຫຼື ຄວາມຟັງ ຊື່ວ່າ ສະວະນັງ. ສິ່ງອັນບຸກຄົນຍ່ອມບັນລຸ ຊື່ວ່າ ປາປຸນານັງ ຫຼື ປາປານັງ. ສິ່ງອັນບຸກຄົນຍ່ອມຮັກສາ ຊື່ວ່າ ປາລານັງ ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.

---

‘‘Yū’’ti vattate.

ບົດວ່າ 'ຍຸ' ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

597. Kattukaraṇapadesesu ca.

໕໙໗. ລົງ ຍຸ ປັດໄຈ ໃນກັດຕາ, ກາຣະນະ, ແລະ ອະທິກາຣະນະ (ປະເທສະ) ດ້ວຍ.

---

Kattukaraṇapadesaiccetesvatthesu ca sabbadhātūhi yuppaccayo hoti. Ettha ca padesoti adhikaraṇakārakaṃ vuccati. Kattari tāva – rajaṃ haratīti rajoharaṇaṃ toyaṃ. Āramaṇaṃ vijānātīti viññāṇaṃ, vijānanaṃ vā, ānanajādesā. Ghā gandhopādāne, ghāyatīti ghānaṃ, jhe cintāyaṃ, jhāyatīti jhānaṃ, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā āttaṃ.

ຍ່ອມມີ ຍຸ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກທາດທັງປວງ ໃນຄວາມໝາຍເຫຼົ່ານີ້ ຄື ກັດຕາ, ກາຣະນະ, ແລະ ປະເທສະ. ແລະ ໃນສູດນີ້ ບົດວ່າ 'ປະເທສະ' ໝາຍເຖິງ ອະທິກາຣະນະກາຣົກ. ໃນກັດຕຸກາຣົກກ່ອນ — ນ້ຳໃດຍ່ອມນຳໄປເຊິ່ງທຸລີ ຊື່ວ່າ ຣະໂຊຫະຣະນັງ ໂຕຍັງ (ນ້ຳຊຳລະທຸລີ). ທຳມະຊາດໃດຍ່ອມຮູ້ແຈ້ງເຊິ່ງອາລົມ ຊື່ວ່າ ວິນຍານັງ ຫຼື ວິຊານະນັງ, ມີການແປງເປັນ ອານະ ແລະ ຊະ. ຄາ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ດົມກິ່ນ (gandhopādāne), ທຳມະຊາດໃດຍ່ອມດົມກິ່ນ ຊື່ວ່າ ຄານັງ (ດັງ). ເຊ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄິດ (cintāyaṃ), ທຳມະຊາດໃດຍ່ອມເພ່ງ ຊື່ວ່າ ชານັງ (ຊານ), ມີການແປງສະຫຼະເປັນ ອາ ດ້ວຍສູດ 'ກວາຈິ ທາຕຸ' ເປັນຕົ້ນ.

---

Karaṇe [Pg.369] – kara karaṇe, karoti tenāti karaṇaṃ, yathāsarūpaṃ saddā byākarīyanti etenāti byākaraṇaṃ. Pūra pūraṇe, pūrayati tenāti pūraṇaṃ. Dīyati anenāti dānaṃ, pamīyati anenāti pamānaṃ, vuccati anenāti vacanaṃ, panudati, panujjate anenāti vā panūdano. Sūda paggharaṇe, sūdati, sujjate anenāti vā sūdano, suṇāti, sūyati etenāti vā savaṇaṃ. Lū chedane, lunāti, lūyati anenāti vā lavanaṃ, lavaṇaṃ, loṇaṃ vā. Nayati, nīyati etenāti vā nayanaṃ. Pū pavane, punāti, pūyate anenāti vā pavano, sameti, samīyati vā pāpaṃ anenāti samaṇo, samaṇaṃ vā. Tathā bhāveti, bhāvīyati ekāyāti vā bhāvanā. Evaṃ pācanaṃ, pācāpanaṃ iccādi.

ໃນກາຣະນະກາຣົກ — ກຣ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເຮັດ (karaṇe), ບຸກຄົນຍ່ອມເຮັດດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ກາຣະນັງ. ສຽງທັງຫຼາຍອັນບຸກຄົນຍ່ອມຈຳແນກຕາມສະພາວະດ້ວຍຄຳພີນັ້ນ ຊື່ວ່າ ວະຍາກະຣະນັງ (ຄຳພີໄວຍາກອນ). ປູຣ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເຮັດໃຫ້ເຕັມ (pūraṇe), ບຸກຄົນຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເຕັມດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ປູຣະນັງ. ສິ່ງອັນບຸກຄົນຍ່ອມໃຫ້ດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ທານັງ. ສິ່ງອັນບຸກຄົນຍ່ອມວັດແທກດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ປະມານັງ. ຄຳອັນບຸກຄົນຍ່ອມກ່າວດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ວະຈະນັງ. ສິ່ງອັນບຸກຄົນຍ່ອມບັນເທົາ ຫຼື ຍ່ອມຖືກບັນເທົາດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ປະນູທະໂນ. ສູທ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ໄຫຼອອກ (paggharaṇe), ສິ່ງໃດຍ່ອມໄຫຼອອກ ຫຼື ຍ່ອມຖືກເຮັດໃຫ້ສະອາດດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສູທະໂນ. ບຸກຄົນຍ່ອມຟັງ ຫຼື ຍ່ອມໄດ້ຍິນດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສະວະນັງ (ຫູ). ລູ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຕັດ (chedane), ບຸກຄົນຍ່ອມຕັດດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ລາວະນັງ, ລາວະນັງ (ເກືອ) ຫຼື ໂລນັງ. ບຸກຄົນຍ່ອມນຳໄປ ຫຼື ຍ່ອມຖືກນຳໄປດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ນະຍະນັງ (ຕາ). ປູ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຊຳລະ (pavane), ບຸກຄົນຍ່ອມຊຳລະ ຫຼື ຍ່ອມຖືກຊຳລະດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ປະວະໂນ (ລົມ). ບຸກຄົນຍ່ອມລະງັບ ຫຼື ຍ່ອມຖືກລະງັບບາບດ້ວຍຄຸນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສະມະໂນ (ພະສົງ) ຫຼື ສະມະນັງ. ໃນທຳນອງດຽວກັນ, ບຸກຄົນຍ່ອມຈະເລີນ ຫຼື ຍ່ອມຖືກຈະເລີນດ້ວຍປັນຍານັ້ນ ຊື່ວ່າ ພາວະນາ. ໃນທຳນອງດຽວກັນນີ້ ມີ ປາຈະນັງ, ປາຈາປານັງ ເປັນຕົ້ນ.

---

Adhikaraṇe – ṭhā gatinivattimhi, tiṭṭhati tasminti ṭhānaṃ. Evaṃ sayanaṃ, senaṃ vā, āsanaṃ, adhikarīyati etthāti adhikaraṇaṃ.

ໃນອະທິກາຣະນະກາຣົກ — ຖາ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຢຸດການໄປ (gatinivattimhi), ບຸກຄົນຍ່ອມຢືນຢູ່ໃນບ່ອນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຖານັງ (ສະຖານທີ່). ໃນທຳນອງດຽວກັນນີ້ ມີ ສະຍະນັງ (ທີ່ນອນ) ຫຼື ເສນັງ, ອາສະນັງ (ທີ່ນັ່ງ). ສິ່ງອັນບຸກຄົນຍ່ອມເຮັດໃນບ່ອນນີ້ ຊື່ວ່າ ອະທິກາຣະນັງ.

---

Casaddena sampadānāpādānesupi – sammā pakārena dadāti assāti sampadānaṃ, apecca etasmā ādadātīti apādānaṃ.

ດ້ວຍ 'ຈະ' ສັບ, ເຖິງແມ່ນໃນສັມປະທານະ ແລະ ອະປາດານະກາຣົກ ກໍມີຮູບເປັນ — ບຸກຄົນຍ່ອມໃຫ້ໂດຍຊອບແກ່ຜູ້ນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສັມປະທານັງ. ບຸກຄົນຍ່ອມຖືເອົາໂດຍຫຼີກອອກຈາກສິ່ງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອະປາດານັງ.

---

598. Saññāyaṃ dādhāto i.

໕໙໘. ລົງ ອິ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ທາ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍເປັນຊື່ (ສັນຍາ).

---

Saññāyaṃ gamyamānāyaṃ dādhāiccetehi dhātūhi ippaccayo hoti, bhāvakammādiadhikārevāyaṃ, saralopādi. Dā dāne āpubbo, ādīyatītiādi. Evaṃ upādi. Dhā dhāraṇe[Pg.370], udakaṃ dadhātīti udadhi, tesu vuddhilopādinā saññāyaṃ udakassa udādeso. Jalaṃ dhīyate asminti jaladhi, vālāni dadhāti tasminti vāladhi, sandhīyati, sandadhātīti vā sandhi, nidhīyatīti nidhi. Evaṃ vidhīyati, vidadhāti, vidhānaṃ vā vidhi, sammā, samaṃ vā cittaṃ ādadhātīti samādhi.

ເມື່ອໝາຍເຖິງຊື່ (ສັນຍາ), ປັດໄຈ ອິ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ຄື ທາດ ດາ ແລະ ທາດ ທາ, ນີ້ຢູ່ໃນອະທິການ (ໝວດ) ຂອງພາວະ ແລະ ກຳ ເປັນຕົ້ນ, ມີການລົບສະຫຼະເປັນຕົ້ນ. ທາດ ດາ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການໃຫ້, ມີ ອາ ເປັນບົດໜ້າ, ສິ່ງໃດອັນເຂົາຍ່ອມຖືເອົາ (ອາທິຍະຕິ) ເພາະເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອາທິ ເປັນຕົ້ນ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ອຸປາທິ. ທາດ ທາ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຊົງໄວ້, ສິ່ງໃດຍ່ອມຊົງໄວ້ເຊິ່ງນ້ຳ (ອຸທະກັງ ທະທາຕິ) ເພາະເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອຸທະທິ, ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ເມື່ອໝາຍເຖິງຊື່ ຍ່ອມມີການແປງ ອຸທະກະ ເປັນ ອຸທະ ດ້ວຍວິທີການມີວຸດທິ ແລະ ລົບເປັນຕົ້ນ. ນ້ຳຍ່ອມຖືກຊົງໄວ້ໃນສິ່ງນີ້ (ຊະລັງ ທີຍະເຕ ອັສມິງ) ເພາະເຫດນັ້ນ ສິ່ງນີ້ ຊື່ວ່າ ຊະລະທິ, ມັນຍ່ອມຊົງໄວ້ເຊິ່ງຂົນຫາງ (ວາລານິ ທະທາຕິ ຕັສມິງ) ເພາະເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ວາລະທິ, ຍ່ອມເຊື່ອມຕໍ່ (ສັນທີຍະຕິ) ຫຼື ຍ່ອມຕໍ່ກັນ (ສັນທະທາຕິ) ເພາະເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສັນທິ, ຍ່ອມຖືກຝັງໄວ້ (ນιທີຍະຕິ) ເພາະເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ນິທິ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ຍ່ອມຖືກກຳນົດ (ວິທີຍະຕິ), ຍ່ອມກຳນົດ (ວິດະທາຕິ) ຫຼື ການກຳນົດ (ວິທານັງ) ຊື່ວ່າ ວິທິ, ຍ່ອມຕັ້ງໄວ້ເຊິ່ງຈິດໂດຍຊອບ ຫຼື ໂດຍສະເໝີ (ສັມມາ, ສະມັງ ວາ ຈິດຕັງ ອາທະທາຕິ) ເພາະເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສະມາທິ.

---

599. Itthiyamatiyavo vā.

໕໙໙. ໃນອິດຖີລີງ ປັດໄຈ ອະ, ຕິ, ຍຸ ຍ່ອມລົງ ບາງເທື່ອ.

---

Itthiyaṃ abhidheyyāyaṃ sabbadhātūhi akāratiyuiccete paccayā honti vā bhāvakammādīsu. Appaccaye tāva jara vayohānimhi, jīrati, jīraṇanti vā jarā, ‘‘itthiyamato āpaccayo’’ti āpaccayo, paṭisambhijjatīti paṭisambhidā. Paṭipajjati etāyāti paṭipadā. Evaṃ sampadā, āpadā. Upādīyatīti upādā. Sañjānātīti saññā, pajānātīti paññā. Upekkhatīti upekkhā. Cintanaṃ cintā. Patiṭṭhānaṃ patiṭṭhā. Sikkha vijjopādāne, sikkhanaṃ, sikkhīyatīti vā sikkhā. Evaṃ bhikkhā. Jhe cintāyaṃ, parasampattiṃ abhimukhaṃ jhāyatīti abhijjhā, hitesitaṃ upaṭṭhapetvā jhāyatīti upajjhā, upajjhāyo, sammā jhāyati etthāti sajjhā.

ເມື່ອສິ່ງທີ່ຈະເພິ່ງກ່າວເປັນອິດຖີລີງ, ປັດໄຈທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ຄື ອະ, ຕິ ແລະ ຍຸ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກທາດທັງປວງ ບາງເທື່ອ ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງພາວະ ແລະ ກຳ ເປັນຕົ້ນ. ໃນປັດໄຈ ອະ ນັ້ນ ກ່ອນອື່ນ, ທາດ ຊະຣະ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມເສື່ອມແຫ່ງໄວ, ຍ່ອມຊຸດໂຊມ (ຈີຣະຕິ) ຫຼື ຄວາມຊຸດໂຊມ (ຈີຣະນັງ) ຊື່ວ່າ ຊະຣາ, ດ້ວຍສູດວ່າ “itthiyamato āpaccayo” ຈຶ່ງລົງປັດໄຈ ອາ. ຍ່ອມແຕກສານໂດຍວິເສດ (ປະຕິສັມພິດຊະຕິ) ເພາະເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ປະຕິສັມພິທາ. ຍ່ອມດຳເນີນໄປດ້ວຍສິ່ງນີ້ (ປະຕິປັດຊະຕິ ເອຕາຍະ) ເພາະເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ປະຕິປະທາ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ສັມປະທາ, ອາປະທາ. ຍ່ອມຍຶດໝັ້ນ (ອຸປາທິຍະຕິ) ເພາະເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອຸປາດາ. ຍ່ອມຈຳໄດ້ໝາຍຮູ້ (ສັນຊານາຕິ) ເພາະເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສັນຍາ, ຍ່ອມຮູ້ທົ່ວ (ປະຊານາຕິ) ເພາະເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ປັນຍາ. ຍ່ອມເພັ່ງເສີຍ (ອຸເປກຂະຕິ) ເພາະເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອຸເປກຂາ. ຄວາມຄິດ ຊື່ວ່າ ຈິນຕາ. ຄວາມຕັ້ງໝັ້ນ ຊື່ວ່າ ປະຕິຖາ. ທາດ ສິກຂະ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຮຽນຮູ້ສິລະປະວິທະຍາ, ການສຶກສາ ຫຼື ສິ່ງໃດອັນເຂົາຍ່ອມສຶກສາ (ສິກຂີຍະຕິ) ເພາະເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສິກຂາ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ພິກຂາ. ທາດ ເຊ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມຄິດ, ຍ່ອມເພັ່ງມຸ່ງຕໍ່ສົມບັດຂອງຜູ້ນັ້ນ (ປະຣະສັມປັດຕິງ ອະພິມຸຂັງ ຊາຍະຕິ) ເພາະເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອະພິຊຊາ, ຕັ້ງຄວາມປາດຖະໜາດີໄວ້ແລ້ວຍ່ອມເພັ່ງ (ຫິເຕສິຕັງ ອຸປັດຖະເປຕວາ ຊາຍະຕິ) ເພາະເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອຸປັດຊາ (ຫຼື ອຸປັດຊາໂຍ), ຍ່ອມທ່ອງບົ່ນໂດຍຊອບໃນສິ່ງນີ້ (ສັມມາ ຊາຍະຕິ ເອຕຖາ) ເພາະເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສັດຊາ.

---

Isu [Pg.371] icchāyaṃ, esananti atthe appaccayo, ‘‘isu yamūnamanto ccho vā’’ti cchādeso, icchā. Puccha pucchane, pucchanaṃ pucchā, tikicchanaṃ tikicchā, ghasitumicchā jighacchā, titikkhā, bubhukkhā, pātumicchā pipāsā, maṇḍūkagatiyā vādhikārato vādesābhāvo. Byāpitumicchā vicchā iccādi.

ທາດ ອິສຸ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມປາດຖະໜາ, ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການສະແຫວງຫາ (ເອສະນະ) ລົງປັດໄຈ ອະ, ດ້ວຍສູດວ່າ “isu yamūnamanto ccho vā” ແປງທີ່ສຸດທາດເປັນ ດສະ, ຈຶ່ງເປັນ ອິດສາ. ທາດ ປຸດສະ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຖາມ, ການຖາມ ຊື່ວ່າ ປຸດສາ. ການຮັກສາໂລກ ຊື່ວ່າ ຕິກິດສາ. ຄວາມປາດຖະໜາເພື່ອຈະກິນ ຊື່ວ່າ ຈິຄັດສາ, ຕິຕິກຂາ, ພຸພຸກຂາ, ຄວາມປາດຖະໜາເພື່ອຈະດື່ມ ຊື່ວ່າ ປິປາສາ, ຍ້ອນການຕາມມາແບບກົບເຕັ້ນ (ມັຍດູກະຄະຕິ) ຂອງບົດກຳນົດວ່າ “ວາ” ຈຶ່ງບໍ່ມີການແປງເປັນ ວາ. ຄວາມປາດຖະໜາເພື່ອຈະແຜ່ໄປ ຊື່ວ່າ ວິດສາ ເປັນຕົ້ນ.

---

Tippaccaye sambhavanaṃ sambhūti. Vādhikārato tippaccayamhi na vuddhi, savaṇaṃ suti, nayanaṃ, nīyati etāyāti vā nīti. Mana ñāṇe, maññatīti mati.

ໃນປັດໄຈ ຕິ, ຄວາມເກີດຂຶ້ນ ຊື່ວ່າ ສັມພູຕິ. ເພາະອຳນາດແຫ່ງບົດກຳນົດວ່າ “ວາ”, ຈຶ່ງບໍ່ມີການວຸດທິໃນປັດໄຈ ຕິ, ການຟັງ ຊື່ວ່າ ສຸຕິ, ການນຳໄປ ຫຼື ສິ່ງໃດອັນເຂົາຍ່ອມນຳໄປດ້ວຍສິ່ງນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ນີຕິ. ທາດ ມະນະ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມຮູ້, ຍ່ອມຮູ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ມະຕິ.

---

‘‘Te, no, timhī’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ “te”, “no”, “timhī” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

600. Gamakhanahanaramādīnamanto.

໖໐໐. ທີ່ສຸດຂອງທາດທັງຫຼາຍມີ ຄະມະ, ຂະນະ, ຫະນະ, ຣະມະ ເປັນຕົ້ນ.

---

Gama khana hana ramaiccevamādīnaṃ makāranakārantānaṃ dhātūnaṃ anto byañjano no hoti tappaccaye, timhi cāti dhātvantalopo. Gamanaṃ, gantabbāti vā gati, upahananaṃ upahati, ramanti tāya, ramaṇaṃ vā rati. Tanu vitthāre, tananaṃ tati. Yamu uparame, niyamanaṃ niyati. ‘‘Ramato, ramatī’’tiādīsu pana akārabyavahitattā na dhātvantalopo, bhuñjanaṃ bhutti, yuñjanaṃ yutti, ‘‘bhujādīnamanto no dvi cā’’ti dhātvantalopo, dvittañca. Samāpajjanaṃ, samāpajjateti vā samāpatti, sampatti, ‘‘gupādīnañcā’’ti dhātvantalopadvittāni. ‘‘Kvaci dhātū’’tiādinā hādito tissa ni hoti. Hāni, jāni iccādi.

ພະຍັນຊະນະທີ່ສຸດຂອງທາດທັງຫຼາຍມີ ຄະມະ, ຂະນະ, ຫະນະ, ຣະມະ ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງມີ ມະ ອັກສອນ ແລະ ນະ ອັກສອນ ເປັນທີ່ສຸດ ຍ່ອມແປງເປັນ ນະ ໃນປັດໄຈ ຕະ, ແລະ ດ້ວຍສູດວ່າ “timhi ca” ຍ່ອມມີການລົບທີ່ສຸດທາດໃນປັດໄຈ ຕິ. ການໄປ ຫຼື ສິ່ງໃດອັນເຂົາເພິ່ງໄປ ເພາະເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຄະຕິ, ການບຽດບຽນ ຊື່ວ່າ ອຸປະຫະຕິ, ເຂົາຍ່ອມຍິນດີດ້ວຍສິ່ງນີ້ ຫຼື ຄວາມຍິນດີ ຊື່ວ່າ ຣະຕິ. ທາດ ຕານຸ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການແຜ່ອອກ, ການແຜ່ອອກ ຊື່ວ່າ ຕະຕິ. ທາດ ຍະມຸ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຢຸດ, ການກຳນົດ ຊື່ວ່າ ນິຍະຕິ. ແຕ່ໃນຄຳວ່າ “ຣະມະໂຕ”, “ຣະມະຕິ” ເປັນຕົ້ນ ເພາະມີສະຫຼະ ອະ ຄັ່ນໄວ້ ຈຶ່ງບໍ່ມີການລົບທີ່ສຸດທາດ. ການກິນ ຊື່ວ່າ ພຸດຕິ, ການປະກອບ ຊື່ວ່າ ຍຸດຕິ, ດ້ວຍສູດວ່າ “bhujādīnamanto no dvi cā” ຈຶ່ງມີການລົບທີ່ສຸດທາດ ແລະ ເຮັດໃຫ້ມີຮູບຊ້ອນ. ການເຂົ້າເຖິງພ້ອມ ຫຼື ສິ່ງໃດອັນເຂົາເຂົ້າເຖິງພ້ອມ ເພາະເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສະມາປັດຕິ, ສັມປະຕິ, ດ້ວຍສູດວ່າ “gupādīnañcā” ຈຶ່ງມີການລົບທີ່ສຸດທາດ ແລະ ເຮັດໃຫ້ມີຮູບຊ້ອນ. ດ້ວຍສູດວ່າ “Kvaci dhātū” ເປັນຕົ້ນ ປັດໄຈ ຕິ ທີ່ຢູ່ຫຼັງຈາກທາດມີ ຮາ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມແປງເປັນ ນິ. ເຊັ່ນ ຮານິ, ຊານິ ເປັນຕົ້ນ.

---

Yuppaccaye cita sañcetane, cetayatīti atthe yuppaccayo, anādesavuddhī, āpaccayo, cetanā. Vida anubhavane[Pg.372], vedayatīti vedanā. Disī uccāraṇe, desīyatīti desanā, bhāvīyatīti bhāvanā iccādi.

ໃນປັດໄຈ ຍຸ, ທາດ ຈິຕະ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມຄິດ (ສັນເຈຕະນະ), ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຍ່ອມຄິດ (ເຈຕະຍະຕິ) ລົງປັດໄຈ ຍຸ, ມີການແປງ ຍຸ ເປັນ ອະນະ ແລະ ວຸດທິ, ລົງປັດໄຈ ອາ, ຈຶ່ງເປັນ ເຈຕະນາ. ທາດ ວິທະ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການສະເຫວີຍອາລົມ, ຍ່ອມສະເຫວີຍອາລົມ ເພາະເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ເວດະນາ. ທາດ ທິສີ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການກ່າວ, ສິ່ງໃດອັນເຂົາຍ່ອມສະແດງ (ເທສີຍະຕິ) ເພາະເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ເທສະນາ, ຍ່ອມຈະເລີນ (ພາວີຍະຕິ) ເພາະເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ພາວະນາ ເປັນຕົ້ນ.

---

‘‘Itthiyaṃ, vā’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ “itthiyaṃ”, “vā” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

601. Karato ririya.

໖໐໑. ລົງປັດໄຈ ຣິຣິຍະ ຫຼັງຈາກທາດ ກະຣະ.

---

Karadhātuto itthiyamanitthiyaṃ vā abhidheyyāyaṃ ririyappaccayo hoti, rādilopo. Kattabbā kiriyā. Karaṇīyaṃ kiriyaṃ.

ຫຼັງຈາກທາດ ກະຣະ ເມື່ອສິ່ງທີ່ຈະເພິ່ງກ່າວເປັນອິດຖີລີງ ຫຼື ອະນິດຖີລີງ ຍ່ອມລົງປັດໄຈ ຣິຣິຍະ ບາງເທື່ອ, ມີການລົບ ຣະ ອັກສອນ ເປັນຕົ້ນ. ສິ່ງອັນເຂົາເພິ່ງເຮັດ ຊື່ວ່າ ກິຣິຍາ (ອິດຖີລີງ). ສິ່ງອັນເຂົາເພິ່ງເຮັດ ຊື່ວ່າ ກິຣິຍັງ (ອະນິດຖີລີງ).

---

‘‘Kattarī’’ti vattate.

ບົດວ່າ “kattarī” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

602. Jito ina sabbattha.

໖໐໒. ລົງປັດໄຈ ອິນະ ຫຼັງຈາກທາດ ຈິ ໃນກາລັງທັງປວງ.

---

Jiiccetāya dhātuyā paro inappaccayo hoti sabbakāle kattari. Ji jaye, pāpake akusale dhamme ajini, jināti, jinissatīti vā jino.

ປັດໄຈ ອິນະ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກທາດ ຈິ ນີ້ ໃນກາລັງທັງປວງ ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງກັດຕາ. ທາດ ຈິ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຊະນະ, ຜູ້ໃດໄດ້ຊະນະແລ້ວ, ຍ່ອມຊະນະ ຫຼື ຈະຊະນະ ເຊິ່ງອະກຸສົນທຳອັນຊົ່ວຊ້າ ເພາະເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຊິນະ.

---

‘‘Inā’’ti vattate.

ບົດວ່າ “inā” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

603. Supato ca.

໖໐໓. ແລະ ຫຼັງຈາກທາດ ສຸປະ.

---

Supaiccetāya dhātuyā ca paro inappaccayo hoti. Supa saye, supati, supananti vā supino, supinaṃ.

ແລະ ປັດໄຈ ອິນະ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກທາດ ສຸປະ ນີ້. ທາດ ສຸປະ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການນອນ, ຍ່ອມນອນ ຫຼື ການນອນ ຊື່ວ່າ ສຸປິໂນ (ຫຼື ສຸປິນັງ).

---

Sī saye, ‘‘īsaṃ’’iti upapadaṃ, īsaṃ sīyati bhavatāti atthe –

ທາດ ສີ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການນອນ, ມີບົດໜ້າວ່າ “ອີສັງ”, ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ອັນທ່ານຍ່ອມນອນເລັກນ້ອຍ –

---

604. Īsaṃdusūhi kha.

໖໐໔. ລົງປັດໄຈ ຂະ ຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍທີ່ມີ ອີສັງ, ທຸ, ສຸ ເປັນບົດໜ້າ.

---

Īsaṃdusuiccetehi upapadehi parehi dhātūhi khappaccayo hoti.

ປັດໄຈ ຂະ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກອຸປະບົດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ຄື ອີສັງ, ທຸ ແລະ ສຸ.

---

So ca –

ແລະ ປັດໄຈ ຂະ ນັ້ນ –

---

605. Bhāvakammesu [Pg.373] kiccaktakkhatthā.

໖໐໕. ປັດໄຈ ກິດຈະ, ກະຕະ ແລະ ຂັດຖະ ຍ່ອມລົງໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງພາວະ ແລະ ກຳ.

---

Bhāvakammaiccetesvatthesu kiccaktakkhatthaiccete paccayā hontīti niyamato bhāvakammesveva hoti. ‘‘Kvaci dhātū’’ti kkhakārānubandhassa lopo, vuddhi, ayādesadvittāni, īsassayo bhavatā, dukkhena sīyati dussayo, sukhena sīyati sussayo.

ເພາະປັດໄຈທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ຄື ກິດຈະ, ກະຕະ ແລະ ຂັດຖະ ຍ່ອມລົງໃນຄວາມໝາຍເຫຼົ່ານີ້ ຄື ພາວະ ແລະ ກຳ, ໂດຍກົດເກນແລ້ວ ຈຶ່ງລົງໃນພາວະ ແລະ ກຳ ເທົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍສູດວ່າ “Kvaci dhātū” ຈຶ່ງມີການລົບ ຂະ ອັກສອນ ທີ່ເປັນອະນຸພັນ, ວຸດທິ, ແປງເປັນ ອະຍະ ແລະ ເຮັດໃຫ້ມີຮູບຊ້ອນ, ອັນທ່ານຍ່ອມນອນໄດ້ໂດຍຍາກ ຊື່ວ່າ ທຸສສະໂຍ, ອັນທ່ານຍ່ອມນອນໄດ້ໂດຍງ່າຍ ຊື່ວ່າ ສຸສສະໂຍ.

---

Kamme – īsaṃ karīyatīti īsakkaraṃ kammaṃ bhavatā. Evaṃ dukkhena karīyatīti dukkaraṃ hitaṃ bhavatā, sukaraṃ pāpaṃ bālena, dukkhena bharīyatīti dubbharo mahiccho. Sukhena bharīyatīti subharo appiccho. Dukkhena rakkhitabbanti durakkhaṃ cittaṃ. Dukkhena passitabboti duddaso dhammo. Sukhena passitabbanti sudassaṃ paravajjaṃ. Dukkhena anubujjhitabboti duranubodho dhammo. Sukhena bujjhitabbanti subodhamiccādi.

ໃນກຳມະສາທະນະ – ການງານອັນທ່ານຍ່ອມເຮັດໄດ້ເລັກນ້ອຍ ຊື່ວ່າ ອີສັກກະຣັງ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ປະໂຫຍດອັນທ່ານຍ່ອມເຮັດໄດ້ໂດຍຍາກ ຊື່ວ່າ ທຸກກະຣັງ, ບາບອັນຄົນພານຍ່ອມເຮັດໄດ້ໂດຍງ່າຍ ຊື່ວ່າ ສຸກກະຣັງ, ຜູ້ມີຄວາມປາດຖະໜາຫຼາຍ ອັນເຂົາຍ່ອມລ້ຽງໄດ້ໂດຍຍາກ ຊື່ວ່າ ທຸບພະໂຣ. ຜູ້ມີຄວາມປາດຖະໜານ້ອຍ ອັນເຂົາຍ່ອມລ້ຽງໄດ້ໂດຍງ່າຍ ຊື່ວ່າ ສຸພະໂຣ. ຈິດອັນເຂົາເພິ່ງຮັກສາໄດ້ໂດຍຍາກ ຊື່ວ່າ ທຸຣັກຂັງ. ທຳອັນເຂົາເພິ່ງເຫັນໄດ້ໂດຍຍາກ ຊື່ວ່າ ທຸດທະໂສ. ໂທດຂອງຜູ້ນຶ່ນອັນເຂົາເພິ່ງເຫັນໄດ້ໂດຍງ່າຍ ຊື່ວ່າ ສຸທັດສັງ. ທຳອັນເຂົາເພິ່ງຮູ້ຕາມໄດ້ໂດຍຍາກ ຊື່ວ່າ ທຸຣະນຸໂພໂທ. ສິ່ງອັນເຂົາເພິ່ງຮູ້ໄດ້ໂດຍງ່າຍ ຊື່ວ່າ ສຸໂພທັງ ເປັນຕົ້ນ.

---

Budha avagamane, sabbe saṅkhatāsaṅkhatasammutibhede dhamme abujjhi, bujjhati, bujjhissatīti vā atthe –

ທາດ ພຸທະ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມຮູ້ແຈ້ງ, ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ໄດ້ຮູ້ແລ້ວ, ຍ່ອມຮູ້ ຫຼື ຈະຮູ້ ເຊິ່ງທຳທັງປວງອັນຕ່າງດ້ວຍສັງຂະຕະ, ອະສັງຂະຕະ ແລະ ສົມມຸດ –

---

‘‘Ta’’iti vattate.

ບົດວ່າ “ta” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

606. Budhagamāditthe kattari.

໖໐໖. ລົງປັດໄຈ ຕະ ຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍມີ ພຸທະ ແລະ ຄະມະ ເປັນຕົ້ນ ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງກັດຕາ.

---

Budhagamuiccegamādīhi dhātūhi tadatthe gamyamāne kattari tappaccayo hoti sabbakāle.

ປັດໄຈ ຕະ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍມີ ພຸທະ ແລະ ຄະມຸ ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ເມື່ອໝາຍເຖິງຄວາມໝາຍນັ້ນ ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງກັດຕາ ໃນກາລັງທັງປວງ.

---

‘‘Tassā’’ti vattate.

ບົດວ່າ “tassā” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

607. Dhaḍhabhahehi dha ḍhā ca.

໖໐໗. ແປງ ຕະ ເປັນ ທະ ແລະ ທະ ຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍທີ່ມີ ທະ, ທະ, ພະ ແລະ ຫະ ເປັນທີ່ສຸດ.

---

Dhaḍhanta bhahantehi dhātūhi parassa paccayatakārassa yathākkamaṃ dhakāraḍhakārādesā hontīti dhabhato takārassa [Pg.374] dhakāro, ‘‘hacatutthāna’’nti ettha hakāraggahaṇato hakāratopi kvaci dhattaṃ, abyavadhāne cāyaṃ, tena ‘‘rundhati, ārādhito, vaḍḍhito, labhitvā, gahito’’tiādīsu paccayāgamabyavahitattā na bhavati.

ຍ່ອມມີການແປງ ຕະ ອັກສອນ ຂອງປັດໄຈ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍທີ່ມີ ທະ, ທະ, ພະ ແລະ ຫະ ເປັນທີ່ສຸດ ເປັນ ທະ ອັກສອນ ແລະ ທະ ອັກສອນ ຕາມລຳດັບ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງແປງ ຕະ ອັກສອນ ທີ່ຢູ່ຫຼັງຈາກ ທະ ແລະ ພະ ເປັນ ທະ, ເພາະການຖືເອົາ ຫະ ອັກສອນ ໃນສູດວ່າ “hacatutthānaṃ” ນີ້ ແມ້ຫຼັງຈາກ ຫະ ອັກສອນ ກໍຍ່ອມມີການແປງເປັນ ທະ ບາງເທື່ອ, ແລະ ວິທີການນີ້ຍ່ອມມີໃນເພາະບໍ່ມີສິ່ງຄັ່ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນຄຳວ່າ “ຣຸນທະຕິ”, “ອາຣາທິໂຕ”, “ວັດທິໂຕ”, “ລະພິຕວາ”, “ຄະຫິໂຕ” ເປັນຕົ້ນ ເພາະມີປັດໄຈ ແລະ ອາຄົມຄັ່ນໄວ້ ຈຶ່ງບໍ່ມີການແປງນີ້.

---

608. Hacatutthānamantānaṃ do dhe.

໖໐໘. ແປງທີ່ສຸດທາດ ຂອງທາດທັງຫຼາຍທີ່ມີ ຫະ ແລະ ພະຍັນຊະນະຕົວທີສີ່ແຫ່ງວັກເປັນທີ່ສຸດ ເປັນ ທະ ໃນເພາະ ທະ ປັດໄຈ.

---

Hakāravaggacatutthānaṃ dhātvantabhūtānaṃ dakārādeso hoti dhakāre pare. Buddho bhagavā. Saraṇaṃ agacchi, gacchati, gacchissatīti vā saraṇaṅgato upāsako, ‘‘gamakhanahanaramādīnamanto’’ti dhātvantalopo. Evaṃ jānātīti ñāto. I gatimhi, upetīti upeto. Cinta cintāyaṃ, cintetīti cittaṃ, ‘‘gupādīnañcā’’ti dhātvantalopadvittāni. Sanja saṅge, rūpādīsu asajji, sajjati, sajjissatīti vā satto, ‘‘bhujādīnamanto no dvi cā’’ti dhātvantalopo, dvittañca.

ຍ່ອມມີການແປງທີ່ສຸດທາດ ທີ່ເປັນ ຫະ ອັກສອນ ແລະ ພະຍັນຊະນະຕົວທີສີ່ແຫ່ງວັກ ເປັນ ທະ ອັກສອນ ໃນເພາະ ທະ ອັກສອນ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. ພຸດໂທ ພະຄະວา. ຜູ້ໃດໄດ້ເຖິງແລ້ວ, ຍ່ອມເຖິງ ຫຼື ຈະເຖິງ ເຊິ່ງສະຣະນະ ເພາະເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສະຣະນັງຄະໂຕ ອຸປາສະໂກ, ດ້ວຍສູດວ່າ “gamakhanahanaramādīnamanto” ຈຶ່ງມີການລົບທີ່ສຸດທາດ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ຍ່ອມຮູ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຍາໂຕ. ທາດ ອິ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການໄປ, ຍ່ອມເຂົ້າໄປເຖິງ ເພາະເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອຸເປໂຕ. ທາດ ຈິນຕະ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມຄິດ, ຍ່ອມຄິດ ເພາະເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຈິດຕັງ, ດ້ວຍສູດວ່າ “gupādīnañcā” ຈຶ່ງມີການລົບທີ່ສຸດທາດ ແລະ ເຮັດໃຫ້ມີຮູບຊ້ອນ. ທາດ ສັນຊະ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມຂ້ອງ, ໄດ້ຂ້ອງແລ້ວ, ຍ່ອມຂ້ອງ ຫຼື ຈະຂ້ອງ ໃນຮູບເປັນຕົ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສັດໂຕ, ດ້ວຍສູດວ່າ “bhujādīnamanto no dvi cā” ຈຶ່ງມີການລົບທີ່ສຸດທາດ ແລະ ເຮັດໃຫ້ມີຮູບຊ້ອນ.

---

‘‘Saññāya’’miti vattate.

ບົດວ່າ “saññāyaṃ” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

609. Tikiccāsiṭṭhe.

໖໐໙. ລົງປັດໄຈ ຕິ ແລະ ກິດຈະ ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງການອວຍພອນ.

---

Saññāyamabhidheyyāyaṃ āsiṭṭhe gamyamāne dhātūhi tippaccayo hoti, kitapaccayo ca. Jino enaṃ bujjhatūti jinabuddhi, dhakāradakārādesā, dhanamassa bhavatūti dhanabhūti.

ເມື່ອສິ່ງທີ່ຈະເພິ່ງກ່າວເປັນຊື່ ແລະ ໝາຍເຖິງການອວຍພອນ, ປັດໄຈ ຕິ ແລະ ກິຕະປັດໄຈ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍ. ຂໍພຣະຊິນະເຈົ້າຈົ່ງຮູ້ແຈ້ງເຊິ່ງສິ່ງນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຊິນະພຸດທິ, ມີການແປງ ທະ ອັກສອນ ແລະ ທະ ອັກສອນ, ຂໍຊັບຈົ່ງມີແກ່ຜູ້ນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ທະນະພູຕິ.

---

Kitapaccaye bhavatūti bhūto, dhammo enaṃ dadātūti dhammadinno, ‘‘bhidādito inna anna īṇā vā’’ti tappaccayassa innādeso. Vaḍḍhatūti vaḍḍhamāno, ‘‘bhūvādito a’’iti mānantesu appaccayo, nandatūti nandako, jīvatūti jīvako iccādi.

ໃນກິຕະປັດໄຈ, ຂໍຈົ່ງເປັນ ເພາະເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ພູໂຕ, ຂໍທຳຈົ່ງໃຫ້ເຊິ່ງສິ່ງນີ້ແກ່ຜູ້ນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ທັມມະທິນໂນ, ດ້ວຍສູດວ່າ “bhidādito inna anna īṇā vā” ຈຶ່ງແປງປັດໄຈ ຕະ ເປັນ ອິນນະ. ຂໍຈົ່ງຈະເລີນ ເພາະເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ວັດທະມາໂນ, ດ້ວຍສູດວ່າ “bhūvādito a” ຈຶ່ງລົງປັດໄຈ ອະ ໃນເພາະສັບທີ່ມີ ມານະ ເປັນທີ່ສຸດ, ຂໍຈົ່ງຍິນດີ ເພາະເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ນັນທະໂກ, ຂໍຈົ່ງມີຊີວິດຢູ່ ເພາະເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຊີວະໂກ ເປັນຕົ້ນ.

---

610. Āgamā [Pg.375] tuko.

໖໑໐. ລົງປັດໄຈ ຕຸກະ ຫຼັງຈາກທາດ ຄະມະ ທີ່ມີ ອາ ເປັນບົດໜ້າ.

---

Āpubbā gamito tukappaccayo hoti, kitakattā kattari. Āgacchatīti āgantuko.

ປັດໄຈ ຕຸກະ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກທາດ ຄະມະ ທີ່ມີ ອາ ເປັນບົດໜ້າ, ເປັນກິຕະກັດຕາ ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງກັດຕາ. ຜູ້ໃດຍ່ອມມາ ເພາະເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອາຄັນຕຸໂກ.

---

‘‘Gamā’’ti vattate.

ບົດວ່າ “gamā” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

611. Bhabbe ika.

໖໑໑. ລົງປັດໄຈ ອິກະ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຜູ້ຄວນ.

---

Gamito ikappaccayo hoti bhabbatthe. Gantuṃ bhabboti gamiko bhikkhu.

ປັດໄຈ ອິກະ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກທາດ ຄະມະ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຜູ້ຄວນ. ພິກຂຸຜູ້ຄວນເພື່ອຈະໄປ ຊື່ວ່າ ຄະມິໂກ ພິກຂຸ.

---

Tekālikappaccayantanayo.

ເກນການລົງປັດໄຈໃນກາລັງທັງສາມ (ຈົບແລ້ວ).

---

Atītappaccayantanaya

ເກນການລົງປັດໄຈໃນອະດີດຕະກາລ.

---

612. Atīte ta tavantu tāvī.

໖໑໒. ລົງປັດໄຈ ຕະ, ຕາວັນຕຸ ແລະ ຕາວີ ໃນອະດີດຕະກາລ.

---

Atīte kāle sabbehi dhātūhi ta tavantu tāvī iccete paccayā honti. Ete eva parasamaññāya niṭṭhasaññakāpi, te ca kitasaññattā kattari bhavanti. Abhavīti bhūto, bhūtā, bhūtaṃ, ‘‘aññesu cā’’ti etthānuvattitavāggahaṇena ta tavantutāvīsu vuddhi na hoti. Hu dānādanahabyappadānesu, ahavīti huto aggiṃ.

ໃນອະດີດຕະກາລ, ປັດໄຈທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ຄື ຕະ, ຕາວັນຕຸ ແລະ ຕາວີ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກທາດທັງປວງ. ປັດໄຈທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ເອງ ແມ້ທີ່ມີຊື່ວ່າ ນິດຖະ ໂດຍຊື່ເອີ້ນອື່ນ, ແລະ ປັດໄຈທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ເພາະມີຊື່ວ່າ ກິຕະ ຈຶ່ງລົງໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງກັດຕາ. ໄດ້ເປັນແລ້ວ ເພາະເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ພູໂຕ (ປຸງລີງ), ພູຕາ (ອິດຖີລີງ), ພູຕັງ (ນະປຸງສະກະລີງ), ເພາະການຖືເອົາບົດວ່າ “ວາ” ທີ່ຕາມມາໃນສູດວ່າ “aññesu ca” ນີ້ ຈຶ່ງບໍ່ມີການວຸດທິໃນເພາະປັດໄຈ ຕະ, ຕາວັນຕຸ ແລະ ຕາວີ. ທາດ ຫຸ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການໃຫ້, ການກິນ ແລະ ການບູຊາໄຟ, ໄດ້ບູຊາແລ້ວ ເພາະເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຮຸໂຕ ເຊິ່ງໄຟ.

---

Tavantuppaccaye – ‘‘ā simhī’’ti ākāro, aggiṃ hutavā, hutavanto iccādi guṇavantusamaṃ. Tāvīmhi – aggiṃ hutāvī, aggiṃ hutāvino iccādi daṇḍīsamaṃ. Itthiyaṃ inīpaccayo – hutāvinī, napuṃsake – rassattaṃ hutāvi.

ໃນປັດໄຈ ຕາວັນຕຸ – ດ້ວຍສູດວ່າ “ā simhī” ຈຶ່ງມີຮູບເປັນ ອາ, ເຊັ່ນ ຮຸຕາວາ, ຮຸຕາວັນໂຕ ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງຄືກັນກັບ ຄຸນະວັນຕຸສັບ. ໃນປັດໄຈ ຕາວີ – ຮຸຕາວີ, ຮຸຕາວິໂນ ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງຄືກັນກັບ ທັນດີສັບ. ໃນອິດຖີລີງ ລົງປັດໄຈ ອິນີ – ເປັນ ຮຸຕາວິນີ, ໃນນະປຸງສະກະລີງ ມີການເຮັດໃຫ້ເປັນສຽງສັ້ນ – ເປັນ ຮຸຕາວິ.

---

Vasa nivāse, vassaṃ avasīti atthe tappaccayo, sakārantattā ‘‘sādisanta’’iccādinā ṭhādese sampatte –

ທາດ ວະສະ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຢູ່ອາໄສ, ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ໄດ້ຢູ່ແລ້ວເຊິ່ງພັນສາ ລົງປັດໄຈ ຕະ, ເພາະມີ ສະ ອັກສອນ ເປັນທີ່ສຸດ ເມື່ອການແປງເປັນ ຖະ ດ້ວຍສູດວ່າ “sādisanta” ເປັນຕົ້ນ ຈະເພິ່ງເຖິງ –

---

‘‘Tassā’’ti adhikāro, ‘‘sādī’’ti ca.

ບົດກຳນົດວ່າ “tassā” ແລະ ບົດວ່າ “sādī” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

613. Vasato [Pg.376] uttha.

໖໑໓. ແປງ ຕະ ເປັນ ອຸດຖະ ຫຼັງຈາກທາດ ວະສະ.

---

Vasaiccetasmā dhātumhā parassa takārassa sahādibyañjanena utthādeso hoti, saralopādi. Vassaṃ vuttho, vutthā sā, ‘‘saralopo’’tiādisutte tuggahaṇato pubbalopābhāve ‘‘adhivatthā devatā, vatthabba’’ntiādīsu paralopo.

ຍ່ອມມີການແປງ ຕະ ອັກສອນ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກທາດ ວະສະ ນີ້ ພ້ອມກັບພະຍັນຊະນະຕົ້ນ ເປັນ ອຸດຖະ, ມີການລົບສະຫຼະເປັນຕົ້ນ. ໄດ້ຢູ່ແລ້ວເຊິ່ງພັນສາ ຊື່ວ່າ ວຸດໂຖ, ນາງໄດ້ຢູ່ແລ້ວ ຊື່ວ່າ ວຸດຖາ, ເພາະການຖືເອົາ ຕຸ ອັກສອນ ໃນສູດວ່າ “saralopo” ເປັນຕົ້ນ ເມື່ອບໍ່ມີການລົບຕົວໜ້າ, ໃນຄຳວ່າ “ອະທິວັດຖາ ເທວະຕາ”, “ວັດຖັບພັງ” ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງມີການລົບຕົວຫຼັງ.

---

‘‘Vasassā’’ti vipariṇāmena vattate.

ບົດວ່າ “vasassa” ຍ່ອມຕາມໄປ ໂດຍການປ່ຽນແປງວິພັດ.

---

614. Vassa vā vu.

໖໑໔. ແປງ ວະ ຂອງທາດ ວະສະ ເປັນ ວຸ ບາງເທື່ອ.

---

Vasaiccetassa dhātussa vakārassa takāre pare ukāro hoti, tattha vakārāgamo ca vā hoti. Niṭṭhatakāre evāyaṃ. Atha vā ‘‘vū’’ti ettha vakāro sandhijo, tantañāyena dutiyañcettha vāggahaṇamicchitabbaṃ, tena akārassapi ukāro siddho bhavati, usito brahmacariyaṃ, vusito, tathā vusitavā, vusitāvī, ikārāgamena byavahitattā utthādeso na bhavati.

ຍ່ອມມີການແປງ ວະ ອັກສອນ ຂອງທາດ ວະສະ ນີ້ ເປັນ ອຸ ອັກສອນ ໃນເພາະ ຕະ ອັກສອນ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ແລະ ໃນວິທີການນັ້ນ ຍ່ອມມີ ວະ ອາຄົມ ບາງເທື່ອ. ວິທີການນີ້ຍ່ອມມີໃນເພາະ ນິດຖະຕະປັດໄຈ ເທົ່ານັ້ນ. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ວະ ອັກສອນ ໃນຄຳວ່າ “vū” ນີ້ ເກີດຈາກການສົນທິ, ໂດຍໄນຍະແຫ່ງຕັນຕະ ຄວນປາດຖະໜາການຖືເອົາບົດວ່າ “ວາ” ເປັນຕົວທີສອງໃນສູດນີ້, ດ້ວຍວິທີການນັ້ນ ແມ້ການແປງ ອະ ອັກສອນ ເປັນ ອຸ ກໍຍ່ອມສຳເລັດຮູບ, ປະພຶດແລ້ວເຊິ່ງພົມມະຈັນ ຊື່ວ່າ ອຸສິໂຕ (ຫຼື ວຸສິໂຕ), ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ວຸສິຕາວາ, ວຸສິຕາວີ, ເພາະມີ ອິ ອາຄົມຄັ່ນໄວ້ ຈຶ່ງບໍ່ມີການແປງເປັນ ອຸດຖະ.

---

Bhuja pālanabyavaharaṇesu, odanaṃ abhuñjīti atthe tatavantutāvī, ‘‘bhujādīnamanto no dvi cā’’ti dhātvantalopo, takārassa dvittañca, bhutto, bhuttavā, bhuttāvī. Tathā ranja rāge, arañjīti ratto, rattā, rattaṃ. Yuja yoge, ayuñjīti yutto, yuttā, yuttaṃ. Vica vivecane vipubbo, viviccīti vivitto, vivittā, vivittaṃ. Muca mocane, amuccīti bandhanā mutto. Tathā tippaccayepi iminā dhātvantalopadvittāni, āsajjanaṃ āsatti, vimuccanaṃ, vimuccati etāyāti vā vimutti.

ທາດ ພຸຊະ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຮັກສາ ແລະ ການບໍລິໂພກ, ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ໄດ້ກິນແລ້ວເຊິ່ງເຂົ້າສຸກ ລົງປັດໄຈ ຕະ, ຕາວັນຕຸ ແລະ ຕາວີ, ດ້ວຍສູດວ່າ “bhujādīnamanto no dvi cā” ຈຶ່ງມີການລົບທີ່ສຸດທາດ ແລະ ເຮັດໃຫ້ ຕະ ອັກສອນ ມີຮູບຊ້ອນ, ເປັນ ພຸດໂຕ, ພຸດຕາວາ, ພຸດຕາວີ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ທາດ ຣັນຊະ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມກຳໜັດ, ໄດ້ກຳໜັດແລ້ວ ເພາະເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຣັດໂຕ (ປຸງລີງ), ຣັດຕາ (ອິດຖີລີງ), ຣັດຕັງ (ນະປຸງສະກະລີງ). ທາດ ຍຸຊະ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການປະກອບ, ໄດ້ປະກອບແລ້ວ ເພາະເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຍຸດໂຕ, ຍຸດຕາ, ຍຸດຕັງ. ທາດ ວິຈະ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມສະຫງັດ ມີ ວິ ເປັນບົດໜ້າ, ໄດ້ສະຫງັດແລ້ວ ເພາະເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ວິວິດໂຕ, ວິວິດຕາ, ວິວິດຕັງ. ທາດ ມຸຈະ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການປ່ອຍ, ໄດ້ຫຼຸດພົ້ນແລ້ວ ເພາະເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ມຸດໂຕ (ຫຼຸດພົ້ນແລ້ວຈາກເຄື່ອງຜູກມັດ). ເຊັ່ນດຽວກັນ ແມ້ໃນປັດໄຈ ຕິ ກໍມີການລົບທີ່ສຸດທາດ ແລະ ເຮັດໃຫ້ມີຮູບຊ້ອນດ້ວຍສູດນີ້, ຄວາມຂ້ອງ ຊື່ວ່າ ອາສັດຕິ, ການຫຼຸດພົ້ນ ຫຼື ສິ່ງໃດອັນເຂົາຍ່ອມຫຼຸດພົ້ນດ້ວຍສິ່ງນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ວິມຸດຕິ.

---

Kudha [Pg.377] kope, akujjhīti atthe tappaccayo, tassa ‘‘dhaḍhabhahehi dhaḍhā cā’’ti dhattaṃ, ‘‘hacatutthānamantānaṃ dodhe’’ti dhakārassa dakāro, kuddho. Yudha sampahāre, ayujjhīti yuddho, yuddhaṃ. Sidha saṃsiddhimhi, asijjhīti siddho. Āpubbo rabha rābhasse, ārabhīti āraddho gantuṃ. Naha bandhane saṃpubbo, sannayhīti sannaddho, ‘‘dhaḍhabhahehi dhaḍhā cā’’ti nahādito takārassa dhakāro.

ທາດ ກຸທະ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມໂກດ, ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ໄດ້ໂກດແລ້ວ ລົງປັດໄຈ ຕະ, ປັດໄຈ ຕະ ນັ້ນ ແປງເປັນ ທະ ດ້ວຍສູດວ່າ “dhaḍhabhahehi dhaḍhā cā”, ແລະ ແປງ ທະ ອັກສອນ ເປັນ ທະ ດ້ວຍສູດວ່າ “hacatutthānamantānaṃ do dhe”, ຈຶ່ງເປັນ ກຸດໂທ. ທາດ ຍຸທະ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຮົບ, ໄດ້ຮົບແລ້ວ ເພາະເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຍຸດໂທ, ຍຸດທັງ. ທາດ ສິທະ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມສຳເລັດ, ໄດ້ສຳເລັດແລ້ວ ເພາະເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສິດໂທ. ທາດ ຣະພະ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມຮຸນແຮງ/ການເລີ່ມຕົ້ນ ມີ ອາ ເປັນບົດໜ້າ, ໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນແລ້ວເພື່ອຈະໄປ ຊື່ວ່າ ອາຣັດໂທ ຄັນຕຸງ. ທາດ ນະຫະ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຜູກມັດ ມີ ສັງ ເປັນບົດໜ້າ, ໄດ້ຜູກມັດແລ້ວ ເພາະເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສັນນັດໂທ, ດ້ວຍສູດວ່າ “dhaḍhabhahehi dhaḍhā cā” ຈຶ່ງແປງ ຕະ ອັກສອນ ທີ່ຢູ່ຫຼັງຈາກທາດມີ ນະຫະ ເປັນຕົ້ນ ເປັນ ທະ.

---

Vaḍḍha vaḍḍhane, avaḍḍhīti atthe tappaccayo, tassa ḍhattaṃ, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā dhātvākārassuttaṃ, ḍalopo ca.

ທາດ ວັດທະ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມຈະເລີນ, ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ໄດ້ຈະເລີນແລ້ວ ລົງປັດໄຈ ຕະ, ປັດໄຈ ຕະ ນັ້ນ ແປງເປັນ ທະ, ດ້ວຍສູດວ່າ “Kvaci dhātū” ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງແປງ ອະ ອັກສອນ ຂອງທາດ ເປັນ ອຸ, ແລະ ມີການລົບ ທະ ອັກສອນ.

---

‘‘Hacatutthānamantāna’’nti vattate.

ບົດວ່າ “hacatutthānamantānaṃ” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

615. Ḍo ḍhakāre.

໖໑໕. ແປງທີ່ສຸດທາດ ເປັນ ທະ ໃນເພາະ ທະ ປັດໄຈ.

---

Hacatutthānaṃ dhātvantānaṃ ḍakārādeso hoti ḍhakāre pare. Vuḍḍho, vuḍḍhā, ‘‘bo vassā’’ti batte buḍḍho. Tippaccaye – bujjhanaṃ, bujjhati vā etāyāti buddhi. Evaṃ siddhi, vaḍḍhi. Tabbappaccaye – boddhabbamiccādi.

ເມື່ອ ຒກາຣະ (ຒ) ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ມີການອາເທດເປັນ ຎກາຣະ (ຎ) ແທນອັກສອນທີ່ສຸດທາດ ຫ ແລະ ອັກສອນຕົວທີ ໔ (ຂອງວັກ). (ຕົວຢ່າງ:) ວຸທໂຘ (vuḍḍho), ວຸທຘາ (vuḍḍhā), ດ້ວຍສູດວ່າ “ໂພ ວັສສາ” (bo vassā) ເມື່ອແປງ ວ ເປັນ ພ ຈຶ່ງເປັນ ພຸທໂຘ (buḍḍho). ໃນ ເຕິປັດໄຈ (ti-paccaya) – ຄວາມຮູ້ ຫຼື ທຳມະຊາດທີ່ຮູ້ດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ພຸທຘິ (buddhi). ໃນທຳນອງດຽວກັນນີ້: ສິທຘິ (siddhi), ວັທຘິ (vaḍḍhi). ໃນ ຕັພພປັດໄຈ (tabba-paccaya) – ໂພທັພພັງ (boddhabbaṃ) ເປັນຕົ້ນ.

---

‘‘Anto, no’’ti ca adhikāro.

ບົດວ່າ “ອນໂຕ” (anto) ແລະ “ໂນ” (no) ເປັນບົດຕາມໄປ (ອະທິການ).

---

616. Tarādīhi iṇṇo.

໖໑໖. ເບື້ອງຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍມີ ຕຣะ (tara) ເປັນຕົ້ນ, ແປງ ຕ ປັດໄຈ ເປັນ ອິຓຓະ (iṇṇa).

---

Taraiccevamādīhi dhātūhi parassa tappaccayassa iṇṇādeso hoti, dhātvanto ca no hoti, saralopādi. Tara taraṇe, saṃsāraṇṇavaṃ atarīti tiṇṇo tāreyyaṃ. Evaṃ uttiṇṇo, tiṇṇaṃ vā. Pūra pūraṇe, saṃpūrīti saṃpuṇṇo, ‘‘saralopo’’tiādisutte tuggahaṇato pubbalopābhāve uvaṇṇato parassa ‘‘vā paro asarūpā’’ti lopo, saṃyoge rassattaṃ. Tura vege, aturīti tuṇṇaṃ[Pg.378], turitaṃ vā. Jara vayohānimhi, parijīrīti parijiṇṇo. Kira vikiraṇe, ākirīti ākiṇṇo iccādi.

ເບື້ອງຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍມີ ຕຣະ (tara) ເປັນຕົ້ນ, ມີການອາເທດ ຕ ປັດໄຈ ເປັນ ອิຓຓະ (iṇṇa), ແລະ ລົບພະຍັນຊະນະທີ່ສຸດທາດ, ມີການລົບສະຫຼະເປັນຕົ້ນ. ຕຣະ (tara) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຂ້າມ (ຕຣະເຓ), ຜູ້ໃດຂ້າມແລ້ວເຊິ່ງຫ້ວງມະຫາສະໝຸດຄືສັງສານວັດ ຊື່ວ່າ ຕິຓໂຓ (tiṇṇo) ຫຼື ຕາເຣຍຍັງ (tāreyyaṃ). ເຊັ່ນດຽວກັນນີ້: ອຸຕຕິຓໂຓ (uttiṇṇo), ຫຼື ຕິຓຓັງ (tiṇṇaṃ). ປູຣະ (pūra) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເຕັມ (ປູຣະເຓ), ເຕັມຮອບແລ້ວ ຊື່ວ່າ ສັມປຸຓໂຓ (saṃpuṇṇo), ເພາະການຖືເອົາ “ຕຸ” ສັບ ໃນສູດ “ສະຣະໂລໂປ” ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ມີການລົບສະຫຼະເບື້ອງຕົ້ນ, ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ອຸ ວັນນະ ມີການລົບດ້ວຍສູດ “ວາ ປະໂຣ ອະສະຣູປາ”, ແລະ ເຮັດໃຫ້ເປັນສຽງສັ້ນ (ຣັສສະ) ໃນເພາະພະຍັນຊະນະສັງໂຍກ. ຕຸຣະ (tura) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ໄວ (ເວເຄ), ຟ້າວແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຕຸຓຓັງ (tuṇṇaṃ) ຫຼື ຕຸຣິຕັງ (turitaṃ). ຈະຣະ (jara) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມເສື່ອມແຫ່ງໄວ (ວະໂຍຫານິ), ເສື່ອມຮອບແລ້ວ ຊື່ວ່າ ປະຣິຈິຓໂຓ (parijiṇṇo). ກິຣະ (kira) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເຮ່ຍຮ່າຍ (ວິກິຣະເຓ), ເຮ່ຍຮ່າຍລົງແລ້ວ ຊື່ວ່າ ອາກິຓໂຓ (ākiṇṇo) ເປັນຕົ້ນ.

---

617. Susa paca sakato kkhakkā ca.

໖໑໗. ເບື້ອງຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍຄື ສຸສະ (susa), ປະຈະ (paca), ແລະ ສະກະ (saka), ແປງ ຕ ປັດໄຈ ເປັນ ກຂະ (kkha) ແລະ ກກະ (kka) ແລະ...

---

Susa paca sakaiccetehi dhātūhi parassa tappaccayassa kkhakkādesā honti, anto ca byañjano no hoti. Casaddena mucādito kkādeso. Susa sosane, asussīti sukkho rukkho. Apaccīti pakkaṃ phalaṃ. Saka sāmatthe, asakkhīti sakko assa, omuccīti omukkā upāhanā. ‘‘Pacituṃ, pacitabba’’ntiādīsu pana na bhavati, ikārena byavahitattā. Evaṃ sabbattha byavadhāne na bhavati.

ເບື້ອງຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ຄື ສຸສະ (susa), ປະຈະ (paca), ແລະ ສະກະ (saka), ມີການອາເທດ ຕ ປັດໄຈ ເປັນ ກຂະ (kkha) ແລະ ກກະ (kka), ແລະ ລົບພະຍັນຊະນະທີ່ສຸດທາດ. ດ້ວຍ “ຈະ” ສັບ ມີການອາເທດເປັນ ກກະ (kka) ເບື້ອງຫຼັງຈາກທາດມີ ມຸຈະ (muca) ເປັນຕົ້ນ. ສຸສະ (susa) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ແຫ້ງ (ໂສສະເນ), ແຫ້ງແລ້ວ ຊື່ວ່າ ສຸກໂຂ ຣຸກໂຂ (ຕົ້ນໄມ້ແຫ້ງ). ຕົ້ມ/ສຸກແລ້ວ ຊື່ວ່າ ປັກກັງ ຜະລັງ (ໝາກໄມ້ສຸກ). ສະກະ (saka) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມສາມາດ (ສາມັຕເຖ), ສາມາດແລ້ວ ຊື່ວ່າ ສັກໂກ (sakko). ຖອດອອກແລ້ວ ຊື່ວ່າ ໂອມຸກກາ ອຸປາຫະນາ (ເກີບທີ່ຖອດອອກແລ້ວ). ແຕ່ໃນຄຳວ່າ “ປະຈິຕຸງ” (pacituṃ), “ປະຈິຕັພພັງ” (pacitabbaṃ) ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີການອາເທດນີ້ ເພາະມີ ອິ ອັກສອນ ຂັ້ນລະຫວ່າງ. ໃນທຳນອງດຽວກັນ, ໃນທີ່ທີ່ມີການຂັ້ນລະຫວ່າງທັງປວງ ຍ່ອມບໍ່ມີການອາເທດນີ້.

---

Sīhagatiyā tiggahaṇamanuvattate.

ດ້ວຍວິທີສີຫະຄະຕິ (ການຕາມໄປແບບສິງໂຕຫຼຽວຫຼັງ), ບົດວ່າ “ຕິ” (ti) ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

618. Pakkamādīhi nto ca.

໖໑໘. ເບື້ອງຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍມີ ປັກກະມະ (pakkama) ເປັນຕົ້ນ, ແປງ ຕ ປັດໄຈ ເປັນ ນຕະ (nta) ແລະ...

---

Pakkamaiccevamādīhi makārantehi dhātūhi parassa tappaccayassa ntādeso hoti, dhātvanto ca no hoti. Casaddena tippaccayassa nti ca hoti. Kamu padavikkhepe, pakkamīti pakkanto. Evaṃ saṅkanto, nikkhanto, ‘‘do dhassa cā’’ti sutte caggahaṇena kassa khattaṃ. Bhamu anavaṭṭhāne, vibbhamīti vibbhanto, bhanto. Khamu sahane, akkhamīti khanto. Samu upasame, asamīti santo. Damu damane, adamīti danto.

ເບື້ອງຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍທີ່ມີ ມ ອັກສອນ ເປັນທີ່ສຸດ ມີ ປັກກະມະ (pakkama) ເປັນຕົ້ນ, ມີການອາເທດ ຕ ປັດໄຈ ເປັນ ນຕະ (nta), ແລະ ລົບພະຍັນຊະນະທີ່ສຸດທາດ. ດ້ວຍ “ຈະ” ສັບ, ແປງ ຕິ ປັດໄຈ ເປັນ ນຕິ (nti) ແດ່. ກະມຸ (kamu) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການກ້າວຂາ (ປະທະວິກເຂເປ), ກ້າວໄປຂ້າງໜ້າແລ້ວ ຊື່ວ່າ ປັກກັນໂຕ (pakkanto). ເຊັ່ນດຽວກັນນີ້: ສັງກັນໂຕ (saṅkanto), ນິກຂັນໂຕ (nikkhanto), ດ້ວຍການຖືເອົາ “ຈະ” ສັບ ໃນສູດ “ໂທ ຘັສສະ ຈະ” (do dhassa cā) ຈຶ່ງມີການແປງ ກ ເປັນ ຂ. ພະມຸ (bhamu) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມບໍ່ໝັ້ນຄົງ/ໝູນວຽນ (ອະນະວັຖຖາເນ), ທ່ອງທ່ຽວໄປແລ້ວ ຊື່ວ່າ ວິພພັນໂຕ (vibbhanto), ພັນໂຕ (bhanto). ຂະມຸ (khamu) ในຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມອົດທົນ (ສະຫະເນ), ອົດທົນແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຂັນໂຕ (khanto). ສະມຸ (samu) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມສະຫງົບ (ອຸປະສະເມ), ສະງົບແລ້ວ ຊື່ວ່າ ສັນໂຕ (santo). ທະມຸ (damu) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມທໍລະມານ/ຝຶກຝົນ (ທະມະເນ), ຝຶກແລ້ວ ຊື່ວ່າ ທັນໂຕ (danto).

---

Timhi – saṅkamanaṃ saṅkanti. Evaṃ okkanti, vibbhanti, khanti, santi danti iccādi.

ໃນ ເຕິປັດໄຈ (ti-paccaya) – ການກ້າວໄປ ຊື່ວ່າ ສັງກັນຕິ (saṅkanti). ເຊັ່ນດຽວກັນນີ້: ໂອກກັນຕິ (okkanti), ວິພພັນຕິ (vibbhanti), ຂັນຕິ (khanti), ສັນຕິ (santi), ທັນຕິ (danti) ເປັນຕົ້ນ.

---

619. Janādīnamā [Pg.379] timhi ca.

໖໑໙. ມີການແປງພະຍັນຊະນະທີ່ສຸດຂອງທາດທັງຫຼາຍມີ ຈະນະ (jana) ເປັນຕົ້ນ ເປັນ ອາ (ā) ໃນເພາະ ຕ ປັດໄຈ ແລະ ຕິ ປັດໄຈ.

---

Janaiccevamādīnaṃ dhātūnamantassa byañjanassa āttaṃ hoti tappaccaye, timhi ca. Yogavibhāgena aññatthāpi. Jana janane, ajanīti jāto, vijāyīti puttaṃ vijātā, jananaṃ jāti. Tappaccaye satipi takāre puna tiggahaṇakaraṇaṃ paccayantaratakāre āttanivattanatthaṃ, yathā – jantu. ‘‘Janitvā, janitu’’ntiādīsu pana ikārena byavahitattā na bhavati.

ມີການແປງພະຍັນຊະນະທີ່ສຸດຂອງທາດທັງຫຼາຍມີ ຈະນະ (jana) ເປັນຕົ້ນ ເປັນ ອາ (ā) ໃນເພາະ ຕ ປັດໄຈ ແລະ ຕິ ປັດໄຈ. ດ້ວຍການແບ່ງສູດ (ໂຍຄະວິພາຄະ) ຍ່ອມມີໃນທີ່ອື່ນແດ່. ຈະນະ (jana) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການເກີດ (ຈະນະເນ), ເກີດແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຊາໂຕ (jāto). ປະສູດລູກແລ້ວ ຊື່ວ່າ ວິຊາຕາ (vijātā). ການເກີດ ຊື່ວ່າ ຊາຕິ (jāti). ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີ ຕ ອັກສອນ ໃນ ຕ ປັດໄຈ ຢູ່ແລ້ວ, ແຕ່ການກ່າວເຖິງ “ຕິ” ອີກເທື່ອໜຶ່ງ ກໍເພື່ອປ້ອງກັນການແປງເປັນ ອາ ໃນເພາະ ຕ ອັກສອນ ຂອງປັດໄຈອື່ນ, ເຊັ່ນ: ຊັນຕຸ (jantu). ແຕ່ໃນຄຳວ່າ “ຈະນິຕວາ” (janitvā), “ຈະນິຕຸງ” (janituṃ) ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີ ເພາະມີ ອິ ອັກສອນ ຂັ້ນລະຫວ່າງ.

---

‘‘Ā, timhi, cā’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ “ອາ” (ā), “ຕິມຫິ” (timhi) ແລະ “ຈະ” (ca) ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

620. Ṭhāpānamiī ca.

໖໒໐. ແລະ ແປງ ອາ ທີ່ສຸດຂອງທາດທັງຫຼາຍຄື ຖາ (ṭhā) ແລະ ປາ (pā) ເປັນ ອິ (i) ແລະ ອີ (ī) ຕາມລຳດັບ.

---

Ṭhā pāiccetesaṃ dhātūnaṃ antassa ākārassa yathākkamaṃ ikāraīkārādesā honti tappaccaye, timhi ca. Casaddena aññatrāpi kvaci. Ṭhā gatinivattimhi, aṭṭhāsīti ṭhito, upaṭṭhito garuṃ, ṭhitavā, adhiṭṭhitvā, ṭhānaṃ ṭhiti. Pā pāne, apāyīti pītā, yāguṃ pītavā, pānaṃ pīti, pītvā.

ມີການອາເທດ ອາ ອັກສອນ ທີ່ສຸດຂອງທາດທັງຫຼາຍຄື ຖາ (ṭhā) ແລະ ປາ (pā) ເປັນ ອິ (i) ແລະ ອີ (ī) ຕາມລຳດັບ ໃນເພາະ ຕ ປັດໄຈ ແລະ ຕິ ປັດໄຈ. ດ້ວຍ “ຈະ” ສັບ ຍ່ອມມີໃນທີ່ອື່ນແດ່ໃນບາງຄັ້ງ. ຖາ (ṭhā) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມຢຸດຕິການເຄື່ອນໄຫວ (ຄະຕິນิວັຕຕິ), ຢືນແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຖິໂຕ (ṭhito). ເຂົ້າໄປບຳລຸງຄູ ຊື່ວ່າ ອຸປັຖຖິໂຕ ຄະລຸງ (upaṭṭhito garuṃ). ຜູ້ຢືນແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຖິຕວา (ṭhitavā). ອະທິຖານແລ້ວ ຊື່ວ່າ ອະທິຖິຕວາ (adhiṭṭhitvā). ບ່ອນຢືນ/ການຢືນ ຊື່ວ່າ ຖານັງ (ṭhānaṃ), ຖິຕິ (ṭhiti). ປາ (pā) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການດື່ມ (ປາເນ), ດື່ມແລ້ວ ຊື່ວ່າ ປີຕາ (pītā). ດື່ມເຂົ້າຢາຄູແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຍາຄຸງ ປີຕວາ (yāguṃ pītavā). ການດື່ມ ຊື່ວ່າ ປານັງ (pānaṃ), ປີຕິ (pīti). ດື່ມແລ້ວ ຊື່ວ່າ ປີຕວາ (pītvā).

---

621. Hantehi ho hassa lo vā adahanahānaṃ.

໖໒໑. ເບື້ອງຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍທີ່ມີ ຫ ເປັນທີ່ສຸດ, ແປງ ຕ ປັດໄຈ ແລະ ຕິ ປັດໄຈ ເປັນ ຫ (ho), ແລະ ແປງ ຫ ທີ່ສຸດທາດ ເປັນ ຬ (lo) ບາງ, ໂດຍເວັ້ນທາດຄື ທະຫະ (daha) ແລະ ຫະນະ (hana).

---

Hakārantehi dhātūhi parassa tappaccayassa, tissa ca hakārādeso hoti, hassa ca dhātvantassa lakāro hoti vā dahanahe vajjetvā, ḍhattāpavādoyaṃ. Ruha janane, aruhīti āruḷho rukkhaṃ. Laḷānamaviseso, ārulho vā, ruhanaṃ ruḷhī. Gāhu viloḷane, agāhīti gāḷho, ajjhogāḷho mahaṇṇavaṃ. Baha vuddhimhi, abahīti bāḷho, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā dīgho. Muha vecitte, amuyhīti mūḷho. Guha saṃvaraṇe, aguhīti gūḷhaṃ. Vaha pāpuṇane[Pg.380], upavahīti upavuḷho, ‘‘vaca vasa vahādīnamukāro vassā’’ti yogavibhāgena uttaṃ.

ເບື້ອງຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍທີ່ມີ ຫ ອັກສອນ ເປັນທີ່ສຸດ, ມີການອາເທດ ຕ ປັດໄຈ ແລະ ຕິ ປັດໄຈ ເປັນ ຫ (ha), ແລະ ແປງ ຫ ທີ່ສຸດທາດ ເປັນ ຬ (ḷa) ບາງ, ໂດຍເວັ້ນທາດຄື ທະຫະ (daha) ແລະ ຫະນະ (hana). ນີ້ເປັນຂໍ້ຍົກເວັ້ນແຫ່ງການແປງເປັນ ຒ (ḍha). ຣຸຫະ (ruha) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການເກີດ/ຈະເລີນ (ຈະນະເນ), ຂຶ້ນແລ້ວ ຊື່ວ່າ ອາຣຸຬໂຫ ຣຸກຂັງ (āruḷho rukkhaṃ). ບໍ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນລະຫວ່າງ ລ ແລະ ຬ, ຈຶ່ງເປັນ ອາຣຸໂລ (ārulho) ແດ່. ການຈະເລີນ ຊື່ວ່າ ຣຸຬຫີ (ruḷhī). ຄາຫຸ (gāhu) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຢັ່ງລົງ/ກວນ (ວິໂລຬະເນ), ຢັ່ງລົງແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຄາໂຬ (gāḷho), ຢັ່ງລົງແລ້ວສູ່ມະຫາສະໝຸດ ຊື່ວ່າ ອັຊໂຊຄາໂຬ (ajjhogāḷho mahaṇṇavaṃ). ພະຫະ (baha) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມຈະເລີນ (ວຸທຘິ), ຈະເລີນແລ້ວ ຊື່ວ່າ ພາໂຬ (bāḷho), ມີການເຮັດໃຫ້ສຽງຍາວ (ທີຄະ) ດ້ວຍສູດ “ກວະຈິ ທາຕູ” ເປັນຕົ້ນ. ມຸຫະ (muha) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມຫຼົງ (ເວຈິຕເຕ), ຫຼົງແລ້ວ ຊື່ວ່າ ມູໂຬ (mūḷho). ຄຸຫະ (guha) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການປິດບັງ (ສັງວະຣະເນ), ປິດບັງແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຄູຬັງ (gūḷhaṃ). ວະຫະ (vaha) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການເຖິງ (ปາປຸຓະເນ), ນຳເຂົ້າໄປໃກ້ແລ້ວ ຊື່ວ່າ ອຸປັວຸໂຬ (upavuḷho), ມີການແປງເປັນ ອຸ (ອຸຕຕະ) ດ້ວຍການແບ່ງສູດ “ວະຈະ ວະສະ ວະຫາທີນຳ ອຸກາໂຣ ວັສສາ”.

---

Adahanahānanti kimatthaṃ? Daḍḍho, sannaddho. Vāti kiṃ? Duddho, siniddho. ‘‘Gahitaṃ, mahita’’ntiādīsu pana ikārāgamena byavahitattā na bhavati.

ຄຳວ່າ “ອະທະຫະນະຫານັງ” (ເວັ້ນທະຫະແລະຫະນະ) ກ່າວໄວ້ເພື່ອປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອປ້ອງກັນໃນຄຳວ່າ ທັທໂຘ (daḍḍho), ສັນນັທໂຘ (sannaddho). ຄຳວ່າ “ວາ” (ບາງ) ກ່າວໄວ້ເພື່ອປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອໃຫ້ມີຮູບວ່າ ທຸທໂຘ (duddho), ສິນິທໂຘ (siniddho). ແຕ່ໃນຄຳວ່າ “ຄະຫິຕັງ” (gahitaṃ), “ມະຫິຕັງ” (mahitaṃ) ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີ ເພາະມີ ອິ ອັກສອນອາຄົມ ຂັ້ນລະຫວ່າງ.

---

Dhātuppaccayantatopi ‘‘atīte ta tavantutāvī’’ti tappaccayo, abubhukkhīti bubhukkhito. Evaṃ jighacchito, pipāsito iccādi.

ແມ່ນແຕ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກທາດທີ່ມີປັດໄຈເປັນທີ່ສຸດ ກໍລົງ ຕ ປັດໄຈ ດ້ວຍສູດ “ອະຕີເຕ ຕະ ຕາວັນຕຸຕາວີ”, ປາຖະໜາຈະກິນແລ້ວ ຊື່ວ່າ ພຸພຸກຂິໂຕ (bubhukkhito). ເຊັ່ນດຽວກັນນີ້: ຈິຄັຈສິໂຕ (jighacchito), ປິປາສິໂຕ (pipāsito) ເປັນຕົ້ນ.

---

Evaṃ kattari niṭṭhanayo.

ວິທີແຫ່ງນິຖາປັດໄຈ (niṭṭha) ໃນກັຕຕຸວາຈົກ (kattari) ຈົບພຽງເທົ່ານີ້.

---

‘‘Atīte’’ti vattate.

ບົດວ່າ “ອະຕີເຕ” (atīte) ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

622. Bhāvakammesu ta.

໖໒໒. ລົງ ຕ ປັດໄຈ ໃນອັດພາວະ ແລະ ກັມມະ.

---

Atīte kāle gamyamāne sabbadhātūhi tappaccayo hoti bhāvakammaiccetesvatthesu.

ເມື່ອໝາຍເຖິງອະດີດຕະການ, ລົງ ຕ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກທາດທັງປວງ ໃນອັດພາວະ ແລະ ກັມມະເຫຼົ່ານີ້.

---

Bhāve tāva –

ໃນອັດພາວະ ກ່ອນອື່ນ –

---

Ge sadde, gāyanaṃ, agāyitthāti vā atthe tappaccayo.

ເຄ (ge) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ສຽງ (ສັທເທ), ການຮ້ອງເພງ, ຫຼື ໃນອັດວ່າ “ຮ້ອງເພງແລ້ວ” ລົງ ຕ ປັດໄຈ.

---

623. Sabbattha ge gī.

໖໒໓. ແປງ ເຄ (ge) ເປັນ ຄີ (gī) ໃນທີ່ທັງປວງ.

---

Geiccetassa dhātussa gīādeso hoti sabbattha, tappaccayatipaccayesvevāyaṃ. Tassa gītaṃ, gāyanaṃ, gāyitabbāti vā gīti.

ມີການອາເທດ ເຄ (ge) ທາດນີ້ ເປັນ ຄີ (gī) ໃນທີ່ທັງປວງ, ການອາເທດນີ້ຍ່ອມມີໃນເພາະ ຕ ປັດໄຈ ແລະ ຕິ ປັດໄຈ ເທົ່ານັ້ນ. ຮູບຂອງທາດນັ້ນ ເປັນ ຄີຕັງ (gītaṃ), ຫຼື ໃນອັດວ່າ ການຮ້ອງເພງ (ຄາຍະນັງ) ຫຼື ສິ່ງທີ່ຄວນຮ້ອງ (ຄາຍິຕັພພາ) ເປັນ ຄີຕິ (gīti).

---

Bhāve – tappaccayantā napuṃsakā. Kammani – tiliṅgā.

ໃນອັດພາວະ – ບົດທີ່ມີ ຕ ປັດໄຈ ເປັນທີ່ສຸດ ເປັນນະປຸງສະກະລິງ. ໃນອັດກັມມະ – ເປັນໄດ້ທັງສາມລິງ.

---

Nata gattavināme, naccanaṃ, anaccitthāti vā atthe tappaccayo.

ນະຕະ (nata) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການນ້ອມກາຍ/ຟ້ອນ (ຄັຕຕະວິນາເມ), ການຟ້ອນ, ຫຼື ໃນອັດວ່າ “ຟ້ອນແລ້ວ” ລົງ ຕ ປັດໄຈ.

---

624. Paccayā daniṭṭhā nipātanā sijjhanti.

໖໒໔. ປັດໄຈທັງຫຼາຍທີ່ບໍ່ສຳເລັດຮູບ (ດ້ວຍກົດເກນທົ່ວໄປ) ຍ່ອມສຳເລັດດ້ວຍວິທີນິປາດ (ນິປາຕະນະ).

---

Ye idha sappaccayā saddā paccayehi na niṭṭhaṃ gatā, te nipātanato sijjhantīti dhātvantena saha tappaccayassa cca ṭṭādesā. Naccaṃ, naṭṭaṃ. Hasa hasane, hasanaṃ hasitaṃ, ikārāgamo. Gamanaṃ gataṃ. Evaṃ ṭhitaṃ, sayitaṃ, vādhikārassa vavatthitavibhāsattā vuddhi. Ruda assuvimocane, arujjhitthāti roditaṃ, ruṇṇaṃ vā iccādi.

ສັບທີ່ມີປັດໄຈເຫຼົ່ານັ້ນໃນຄຳພີນີ້ ທີ່ບໍ່ສຳເລັດຮູບດ້ວຍປັດໄຈທັງຫຼາຍ ຍ່ອມສຳເລັດດ້ວຍວິທີນິປາດ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງມີການອາເທດ ຕ ປັດໄຈ ພ້ອມກັບພະຍັນຊະນະທີ່ສຸດທາດ ເປັນ ຈະຈະ (cca) ແລະ ຏຏະ (ṭṭa). (ຕົວຢ່າງ:) ນັດຈັງ (naccaṃ), ນັຕຕັງ (naṭṭaṃ). ຫະສະ (hasa) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຫົວ (ຫະສະເນ), ການຫົວ ຊື່ວ່າ ຫະສິຕັງ (hasitaṃ), ລົງ ອิ ອາຄົມ. ການໄປ ຊື່ວ່າ ຄະຕັງ (gataṃ). ເຊັ່ນດຽວກັນນີ້: ຖิຕັງ (ṭhitaṃ), ສະຍິຕັງ (sayitaṃ), ມີການວຸທທິ ເພາະຄວາມເປັນວະວັຖຖິຕະວິພາສາ (ທາງເລືອກທີ່ກຳນົດໄວ້ແນ່ນອນ) ຂອງ “ວາ” ສັບ ທີ່ຕາມມາ. ຣຸທະ (ruda) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຫຼັ່ງນ້ຳຕາ (ອັສສຸວິໂມຈະເນ), ຮ້ອງໄຫ້ແລ້ວ ຊື່ວ່າ ໂຣທິຕັງ (roditaṃ) ຫຼື ຣຸນນັງ (ruṇṇaṃ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Kammani –

ໃນອັດກັມມະ –

---

Abhibhūyitthāti abhibhūto kodho bhavatā, abhibhūtā, abhibhūtaṃ. Bhāsa byattiyaṃ vācāyaṃ, abhāsittha tenāti bhāsito dhammo, bhāsitā gāthā, bhāsitaṃ suttaṃ. Disī uccāraṇe, curādittā ṇe. Adesīyitthāti desito dhammo bhagavatā, ikārāgame kāritasaralopo. Ji jaye, ajīyitthāti jito māro. Nī pāpuṇane, anīyiṃsūti nītā gāmamajā, suto tayā dhammo, ñāto.

ຄອບງຳແລ້ວ ຊື່ວ່າ ອະພິພູໂຕ ໂກໂຘ ພະວະຕາ (ຄວາມໂກດອັນທ່ານຄອບງຳແລ້ວ), ອະພິພູຕາ (abhibhūtā), ອະພິພູຕັງ (abhibhūtaṃ). ພາສະ (bhāsa) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ວາຈາທີ່ແຈ່ມແຈ້ງ (ພະຍັຕຕິຍັງ ວາຈາຍັງ), ອັນທ່ານກ່າວແລ້ວ ຊື່ວ່າ ພາສິໂຕ ທັມໂຘ (ພຣະທຳອັນທ່ານກ່າວແລ້ວ), ພາສິຕາ ຄາຖາ (ຄາຖາອັນທ່ານກ່າວແລ້ວ), ພາສິຕັງ ສຸຕຕັງ (ສູດອັນທ່ານກ່າວແລ້ວ). ທິສີ (disī) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການສະແດງ/ກ່າວ (ອຸດຈາຣະເນ), ລົງ ເນ (ṇe) ປັດໄຈ ເພາະເປັນຈຸຣາທິຄະນະ. ອັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າສະແດງແລ້ວ ຊື່ວ່າ ເທສິໂຕ ທັມໂຘ ພະຄະວະຕາ (ພຣະທຳອັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າສະແດງແລ້ວ), ເມື່ອລົງ ອິ ອາຄົມ ມີການລົບສະຫຼະຂອງກາຣິຕະປັດໄຈ. ຈິ (ji) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຊະນະ (ຊະເຍ), ອັນພຣະອົງຊະນະແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຈິໂຕ ມາໂຣ (ມານອັນພຣະອົງຊະນະແລ້ວ). ນີ (nī) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການນຳໄປ (ປາປຸຓະເນ), ອັນເຂົານຳໄປແລ້ວ ຊື່ວ່າ ນີຕາ ຄາມັງ ອະຊາ (ແບ້ທັງຫຼາຍອັນເຂົານຳໄປສູ່ບ້ານແລ້ວ). ພຣະທຳອັນທ່ານຟັງແລ້ວ ຊື່ວ່າ ສຸໂຕ ຕະຍາ ທັມໂຘ. ຮູ້ແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຍາໂຕ (ñāto).

---

Sāsa anusiṭṭhimhi, anusāsīyitthāti atthe tappaccayo.

ສາສະ (sāsa) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການສັ່ງສອນ (ອະນຸສິຓຓິ), ໃນອັດວ່າ “ສັ່ງສອນແລ້ວ” ລົງ ຕ ປັດໄຈ.

---

625. Sāsadisato tassa riṭṭho ca.

໖໒໕. ເບື້ອງຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍຄື ສາສະ (sāsa) ແລະ ທິສະ (disa), ແປງ ຕ ປັດໄຈ ເປັນ ຣິຏຏະ (riṭṭha) ແລະ...

---

Sāsadisaiccetehi dhātūhi parassa tappaccayassa riṭṭhādeso hoti, casaddena tissa riṭṭhi ca, disato kiccatakāratuṃtvādīnañca raṭṭha raṭṭhuṃ raṭṭhādesā ca honti, rādilopo, anusiṭṭho so mayā, anusiṭṭhā sā, anusiṭṭhaṃ. Disa pekkhaṇe, adissitthāti diṭṭhaṃ me rūpaṃ.

ເບື້ອງຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍຄື ສາສະ (sāsa) ແລະ ທິສະ (disa), ມີການອາເທດ ຕ ປັດໄຈ ເປັນ ຣິຏຏະ (riṭṭha). ດ້ວຍ “ຈະ” ສັບ, ແປງ ຕິ ປັດໄຈ ເປັນ ຣິຏຏິ (riṭṭhi) ແດ່. ແລະ ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ທິສະ ທາດ, ມີການອາເທດ ກິດຈະປັດໄຈ, ຕ ປັດໄຈ, ຕຸງ ປັດໄຈ, ຕວາ ປັດໄຈ ເປັນຕົ້ນ ເປັນ ຣັຏຏະ (raṭṭha), ຣັຏຏຸງ (raṭṭhuṃ), ຣັຏຏາ (raṭṭhā) ຕາມລຳດັບ, ແລະ ມີການລົບ ຣ ອັກສອນ ເປັນຕົ້ນ. ເຂົາອັນຂ້າພະເຈົ້າສັ່ງສອນແລ້ວ ຊື່ວ່າ ອະນຸສິຏໂຘ ໂສ ມະຍາ (anusiṭṭho so mayā), ນາງອັນຂ້າພະເຈົ້າສັ່ງສອນແລ້ວ ຊື່ວ່າ ອະນຸສິຏຘາ ສາ (anusiṭṭhā sā), ອະນຸສິຏຘັງ (anusiṭṭhaṃ). ທິສະ (disa) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການເບິ່ງ (ເພັກຂະເນ), ຮູບອັນຂ້າພະເຈົ້າເຫັນແລ້ວ ຊື່ວ່າ ທິຏຏັງ ເມ ຣູປັງ (diṭṭhaṃ me rūpaṃ).

---

Timhi – anusāsanaṃ anusiṭṭhi, dassanaṃ diṭṭhi.

ໃນ ເຕິປັດໄຈ (ti-paccaya) – ການສັ່ງສອນ ຊື່ວ່າ ອະນຸສິຏຏິ (anusiṭṭhi), ການເຫັນ ຊື່ວ່າ ทິຏຏິ (diṭṭhi).

---

Kiccādīsu [Pg.382] – dassanīyaṃ daṭṭhabbaṃ, daṭṭheyyaṃ, passitunti daṭṭhuṃ gacchati, passitvāti nekkhamaṃ daṭṭhuṃ, daṭṭhā, ikārāgamena antarikassa na bhavati, yathā – anusāsitaṃ, anusāsitabbaṃ, anusāsituṃ, anusāsitvā, dassitaṃ iccādi.

ໃນກິດຈະປັດໄຈ ເປັນຕົ້ນ – ທັສສະນີຍັງ (dassanīyaṃ), ທັຏຏັພພັງ (daṭṭhabbaṃ), ທັຏຏັຍຍັງ (daṭṭheyyaṃ). ໃນອັດວ່າ “ເພື່ອຈະເຫັນ” (ປັສສິຕຸງ) ເປັນ ທັຏຏຸງ ຄັຈສະຕິ (daṭṭhuṃ gacchati). ໃນອັດວ່າ “ເຫັນແລ້ວ” (ປັສສິຕວາ) ເປັນ ເນກຂັມມັງ ທັຏຏຸງ (nekkhamaṃ daṭṭhuṃ), ທັຏຏາ (daṭṭhā). ແຕ່ຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ທາດທີ່ມີ ອິ ອັກສອນອາຄົມ ຂັ້ນລະຫວ່າງ, ເຊັ່ນ: ອະນຸສາສິຕັງ (anusāsitaṃ), ອະນຸສາສິຕັພພັງ (anusāsitabbaṃ), ອະນຸສາສິຕຸງ (anusāsituṃ), ອະນຸສາສິຕວາ (anusāsitvā), ທັສສິຕັງ (dassitaṃ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Tusa pītimhi, atussīti atthe kattari tappaccayo.

ຕຸສະ (tusa) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມຍິນດີ (ປີຕິມຫິ), ໃນອັດວ່າ “ຍິນດີແລ້ວ” ລົງ ຕ ປັດໄຈ ໃນກັຕຕຸວາຈົກ.

---

‘‘Tassā’’ti adhikāro.

ບົດວ່າ “ຕັສສະ” (tassa) ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

626. Sādi, santapucchabhanjahansādīhi ṭṭho.

໖໒໖. ເບື້ອງຫຼັງຈາກທາດທີ່ມີ ສ ອັກສອນ ເປັນທີ່ສຸດ (ສາດິ), ແລະ ທາດທັງຫຼາຍມີ ສັນຕະ (santa), ປຸດຈະ (puccha), ພັນຊະ (bhañja), ຫັນສະ (hansa) ເປັນຕົ້ນ, ແປງ ຕ ປັດໄຈ ເປັນ ຏຏະ (ṭṭha).

---

Ādinā saha vattatīti sādi. Sakārantehi, puccha bhanjahansaiccevamādīhi ca dhātūhi parassa anantarikassa takārassa sahādibyañjanena dhātvantenaṭṭhādeso hoti. Hansassa satipi santatte punaggabhaṇaṃ kvaci ṭṭhādesassa aniccatādīpanatthaṃ, tena ‘‘viddhasto utrasto’’tiādīsu na hoti. Tuṭṭho, santusito. Bhasa bhassane, abhassīti bhaṭṭho, bhassito. Nasa adassane, nassīti naṭṭho. Daṃsa daṃsane, adaṃsīyitthāti daṭṭho sappena, ḍaṃsito vā, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā dassa ḍattaṃ. Phusa phassane, aphusīyitthāti phuṭṭho rogena, phussito vā. Isu icchāyaṃ, esīyitthāti iṭṭho, icchito, esito. Masa āmasane, āmasīyitthāti āmaṭho. Vasasecane, avassīti vuṭṭho devo, pavisīyitthāti paviṭṭho, uddisīyitthāti uddiṭṭho. Puccha pucchane, apucchīyitthāti puṭṭho pañhaṃ, pucchito. Bhanja avamaddane, abhañjīyitthāti bhaṭṭhaṃ dhaññaṃ. Hansa pītimhi, ahaṃsīti haṭṭho, pahaṭṭho, pahaṃsito.

ບົດວ່າ “ສາດິ” (sādi) ໝາຍເຖິງ ປະກອບດ້ວຍ ສ ອັກສອນ ເປັນທີ່ສຸດ. ເບື້ອງຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍທີ່ມີ ສ ອັກສອນ ເປັນທີ່ສຸດ, ແລະ ທາດທັງຫຼາຍມີ ປຸດຈະ (puccha), ພັນຊະ (bhañja), ຫັນສະ (hansa) ເປັນຕົ້ນ, ມີການອາເທດ ຕ ອັກສອນ ທີ່ຢູ່ຖັດໄປໂດຍບໍ່ມີສິ່ງໃດຂັ້ນ ພ້ອມກັບພະຍັນຊະນະທີ່ສຸດທາດ ເປັນ ຏຏະ (ṭṭha). ເຖິງແມ່ນວ່າ ຫັນສະ ທາດ ຈະມີ ສ ອັກສອນ ເປັນທີ່ສຸດຢູ່ແລ້ວ, ແຕ່ການກ່າວເຖິງອີກເທື່ອໜຶ່ງ ກໍເພື່ອສະແດງຄວາມບໍ່ແນ່ນອນ (ອະນິດຈະຕາ) ຂອງການອາເທດເປັນ ຏຏະ ໃນບາງຄັ້ງ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ມີການອາເທດໃນຄຳວ່າ “ວິດທັສໂຕ” (viddhasto), “ອຸຕຣັສໂຕ” (utrasto) ເປັນຕົ້ນ. (ຕົວຢ່າງ:) ຕຸຏໂຘ (tuṭṭho), ສັນຕຸສິໂຕ (santusito). ພະສະ (bhasa) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຕົກ (ພັສສະເນ), ຕົກແລ້ວ ຊື່ວ່າ ພັຏໂຘ (bhaṭṭho), ພັສສິໂຕ (bhassito). ນະສະ (nasa) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມບໍ່ປາກົດ/ຈິບຫາຍ (ອະທັສສະເນ), ຈິບຫາຍແລ້ວ ຊື່ວ່າ ນັຏໂຘ (naṭṭho). ທັມສະ (daṃsa) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການກັດ (ທັມສະເນ), ອັນງູກັດແລ້ວ ຊື່ວ່າ ທັຏໂຘ ສັບເປນະ (daṭṭho sappena) ຫຼື ທັມສິໂຕ (daṃsito), ມີການແປງ ທ ເປັນ ຎ (dassa ḍattaṃ) ດ້ວຍສູດ “ກວະຈິ ທາຕູ” ເປັນຕົ້ນ. ຜຸສະ (phusa) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຖືກຕ້ອງ (ຜັສສະເນ), ອັນໂລກບຽດບຽນແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຜຸຏໂຘ ໂຣເຄນະ (phuṭṭho rogena) ຫຼື ຜຸສສິໂຕ (phussito). ອິສຸ (isu) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມປາຖະໜາ (ອິດສາຍັງ), ອັນເຂົາປາຖະໜາແລ້ວ ຊື່ວ່າ ອິຏໂຘ (iṭṭho), ອິດສິໂຕ (icchito), ເອສິໂຕ (esito). ມະສະ (masa) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການລູບຄຳ (ອາມະສະເນ), ອັນເຂົາລູບຄຳແລ້ວ ຊື່ວ່າ ອາໝັຏໂຘ (āmaṭṭho). ວະສະ (vasa) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຮົດ/ຫຼັ່ງ (ເສຈະເນ), ຝົນຕົກແລ້ວ ຊື່ວ່າ ວຸຏໂຘ ເທໂວ (vuṭṭho devo). ເຂົ້າໄປແລ້ວ ຊື່ວ່າ ປະວິຏໂຘ (paviṭṭho). ສະແດງແລ້ວ ຊື່ວ່າ ອຸດທິຏໂຘ (uddiṭṭho). ປຸດຈະ (puccha) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຖາມ (ປຸດຈະເນ), ອັນເຂົາຖາມບັນຫາແລ້ວ ຊື່ວ່າ ປຸຏໂຘ ປັນຫັງ (puṭṭho pañhaṃ) ຫຼື ປຸດຈິໂຕ (pucchito). ພັນຊະ (bhañja) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຍ່ຳຍີ/ຫັກ (ອະວະມັດທະເນ), ເຂົ້າເປືອກອັນເຂົາບົດແລ້ວ ຊື່ວ່າ ພັຏຏັງ ທັນຍັງ (bhaṭṭhaṃ dhaññaṃ). ຫັນສະ (hansa) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມຍິນດີ (ປີຕິມຫິ), ຍິນດີແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຫັຏໂຘ (haṭṭho), ປະຫັຏໂຘ (pahaṭṭho), ປະຫັມສິໂຕ (pahaṃsito).

---

Ādisaddena [Pg.383] yaja devapūjāsaṅgatikaraṇadānesu, ijjitthāti atthe tappaccayo, tassa ṭṭhādeso.

ດ້ວຍ “ອາທິ” ສັບ (ໃນສູດ), ຍະຊະ (yaja) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການບູຊາເທວະດາ, ການຄົບຫາ, ແລະ ການໃຫ້ (ເທວະປູຊາສັງຄະຕິກະຣະນະທາເນສຸ), ໃນອັດວ່າ “ບູຊາແລ້ວ” ລົງ ຕ ປັດໄຈ, ແປງ ຕ ປັດໄຈ ນັ້ນ ເປັນ ຏຏະ (ṭṭha).

---

627. Yajassa sarassi ṭṭhe.

໖໒໗. ແປງສະຫຼະຂອງ ຍະຊະ (yaja) ທາດ ເປັນ ອິ (i) ໃນເພາະ ຏຏະ (ṭṭha) ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ.

---

Yajaiccetassa dhātussa sarassa ikārādeso hoti ṭṭhe pare. Yiṭṭho mayā jino. Saja vissagge saṃpubbo, saṃsajjitthāti saṃsaṭṭho tena, vissaṭṭho. Maja suddhimhi, amajjīti maṭṭho iccādi.

ມີການອາເທດສະຫຼະຂອງ ຍະຊະ (yaja) ທາດນີ້ ເປັນ ອິ (i) ໃນເພາະ ຏຏະ (ṭṭha) ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. ພຣະຊິນະເຈົ້າອັນຂ້າພະເຈົ້າບູຊາແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຍິຏໂຘ ມະຍາ ຊິໂນ (yiṭṭho mayā jino). ສະຊະ (saja) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການສະຫຼະ (ວິສສັກເຄ) ມີ ສັງ (saṃ) ຢູ່ເບື້ອງໜ້າ, ກ່ຽວຂ້ອງແລ້ວ ຊື່ວ່າ ສັງສັຏໂຘ ເຕນະ (saṃsaṭṭho tena), ວິສສັຏໂຘ (vissaṭṭho). ມະຊະ (maja) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມສະອາດ (ສຸທຘິມຫິ), ສະອາດແລ້ວ ຊື່ວ່າ ມັຏໂຘ (maṭṭho) ເປັນຕົ້ນ.

---

Kiccatakārādīsu tussitabbaṃ toṭṭhabbaṃ, phusitabbaṃ phoṭṭhabbaṃ, pucchituṃ puṭṭhuṃ, yajituṃ yiṭṭhuṃ, abhiharituṃ abhihaṭṭhuṃ, tosanaṃ tuṭṭhi, esanaṃ eṭṭhi, vassanaṃ vuṭṭhi, vissajjanaṃ vissaṭṭhi iccādi.

ໃນກິດຈະປັດໄຈ ແລະ ຕ ປັດໄຈ ເປັນຕົ້ນ – ຕຸສສິຕັພພັງ (tussitabbaṃ) ເປັນ ໂຕຏຏັພພັງ (toṭṭhabbaṃ), ຜຸສສິຕັພພັງ (phusitabbaṃ) ເປັນ ໂຜຏຏັພພັງ (phoṭṭhabbaṃ), ປຸດຈິຕຸງ (pucchituṃ) ເປັນ ປຸຏຏຸງ (puṭṭhuṃ), ຍະຈິຕຸງ (yajituṃ) ເປັນ ຍິຏຏຸງ (yiṭṭhuṃ), ອະພິຫະຣິຕຸງ (abhiharituṃ) ເປັນ ອະພິຫັຏຏຸງ (abhihaṭṭhuṃ), ຄວາມຍິນດີ ຊື່ວ່າ ຕຸຏຏິ (tuṭṭhi), ການແສຫວັງ ຊື່ວ່າ ເອຏຏິ (eṭṭhi), ຝົນຕົກ ຊື່ວ່າ ວຸຏຏິ (vuṭṭhi), ການສະຫຼະ ຊື່ວ່າ ວິສສັຏຏິ (vissaṭṭhi) ເປັນຕົ້ນ.

---

‘‘Tassa, sādī’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ “ຕັສສະ” (tassa) ແລະ “ສາດີ” (sādī) ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

628. Bhanjato ggo ca.

໖໒໘. ແລະ ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ພັນຊະ (bhañja) ທາດ, ແປງ ຕ ປັດໄຈ ເປັນ ຄຄະ (gga).

---

Bhanjato dhātumhā tappaccayassa sahādibyañjanena ggo ādeso hoti. Bhaggo rāgo anena. Vasanivāse, parivasīyitthāti parivuṭṭho parivāso, vusitaṃ brahmacariyaṃ, uṭṭha uādesā. Vasa acchādane, nivasīyitthāti nivatthaṃ vatthaṃ, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā stakārasaṃyogassa tthattaṃ, evaṃ nivatthabbaṃ. Saṃsa pasaṃsane, pasaṃsīyitthāti pasattho pasaṃsito, pasaṃsanaṃ pasatthi. Badha bandhane, abajjhitthāti baddho raññā, alabhīyitthāti laddhaṃ me dhanaṃ, dhattadattāni. Rabha rābhasse, ārabhīyitthāti āraddhaṃ vīriyaṃ. Daha bhasmīkaraṇe[Pg.384], adayhittāti daḍḍhaṃ vanaṃ, abhujjitthāti bhutto odano, bhujādittā dhātvantalopo, dvittañca. Caja hānimhi, pariccajīyitthāti pariccattaṃ dhanaṃ, amuccitthāti mutto saro.

ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ພັນຊະ (bhañja) ທາດ, ມີການອາເທດ ຕ ປັດໄຈ ພ້ອມກັບພະຍັນຊະນະທີ່ສຸດທາດ ເປັນ ຄຄະ (gga). ກິເລດຄືລາຄະອັນຜູ້ນັ້ນຫັກແລ້ວ ຊື່ວ່າ ພັກໂຄ ຣາໂຄ ອະເນນະ (bhaggo rāgo anena). ວະສະ (vasa) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຢູ່ອາໄສ (ນິວາເສ), ຢູ່ປະຣິວາດແລ້ວ ຊື່ວ່າ ປະຣິວຸຏໂຘ ປະຣິວາໂສ (parivuṭṭho parivāso). ພຣົມມະຈັນອັນຢູ່ຈົບແລ້ວ ຊື່ວ່າ ວຸສິຕັງ ພຣົຫມະຈະຣິຍັງ (vusitaṃ brahmacariyaṃ), ມີການອາເທດເປັນ ອຸຏຏະ (uṭṭha) ແລະ ອຸ (u). ວະສະ (vasa) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການນຸ່ງຫົ່ມ (ອັດສາດະເນ), ຜ້າອັນນຸ່ງແລ້ວ ຊື່ວ່າ ນິວັຕຖັງ ວັຕຖັງ (nivatthaṃ vatthaṃ), ມີການແປງ ສະຕະ (st) ສັງໂຍກ ເປັນ ຕຖະ (ttha) ດ້ວຍສູດ “ກວະຈິ ທາຕູ” ເປັນຕົ້ນ. ເຊັ່ນດຽວກັນນີ້: ນິວັຕຖັພພັງ (nivatthabbaṃ). ສັງສະ (saṃsa) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການສັນເສີນ (ປະສັງສະເນ), ອັນເຂົາສັນເສີນແລ້ວ ຊື່ວ່າ ປະສັຕໂຖ (pasattho) ຫຼື ປະສັງສິໂຕ (pasaṃsito). ການສັນເສີນ ຊື່ວ່າ ປະສັຕຖິ (pasatthi). ພະຘະ (badha/bandha) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຜູກມັດ (ພັນທະເນ), ອັນພຣະຣາຊາຜູກແລ້ວ ຊື່ວ່າ ພັທໂຘ ຣັ઎ຎາ (baddho raññā). ລາບອັນຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ແລ້ວ ຊື່ວ່າ ລັທຘັງ ເມ ທະນັງ (laddhaṃ me dhanaṃ), ເຫຼົ່ານີ້ຄືການອາເທດເປັນ ຘະ (dhatta) ແລະ ທະ (datta). ຣະພະ (rabha) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມພាកພຽນ (ຣາພັສເສ), ຄວາມເພຽນອັນປາຣົບແລ້ວ ຊື່ວ່າ ອາຣັທຘັງ ວີຣິຍັງ (āraddhaṃ vīriyaṃ). ທະຫະ (daha) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການເຮັດໃຫ້ເປັນເຖົ່າຖ່ານ (ພັສມີກະຣະເນ), ປ່າອັນໄຟໄໝ້ແລ້ວ ຊື່ວ່າ ທັທຘັງ ວະນັງ (daḍḍhaṃ vanaṃ). ເຂົ້າສຸກອັນເຂົາກິນແລ້ວ ຊື່ວ່າ ພຸຕໂຕ ໂອທະໂນ (bhutto odano), ເພາະເປັນທາດໃນພຸຊາທິຄະນະ ຈຶ່ງລົບພະຍັນຊະນະທີ່ສຸດທາດ ແລະ ເຮັດໃຫ້ເປັນຕົວຊ້ອນ (ທະວິດຈະ). ຈະຊະ (caja) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການສະຫຼະ (ຫານິມຫິ), ຊັບອັນເຂົາສະຫຼະແລ້ວ ຊື່ວ່າ ປະຣິດຈັດຕັງ ທະນັງ (pariccattaṃ dhanaṃ). ລູກສອນອັນເຂົາປ່ອຍແລ້ວ ຊື່ວ່າ ມຸຕໂຕ ສະໂຣ (mutto saro).

---

Vaca viyattiyaṃ vācāyaṃ, avacīyitthāti atthe tappaccayo.

ວະຈະ (vaca) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ວາຈາທີ່ແຈ່ມແຈ້ງ (ວິຍັຕຕິຍັງ ວາຈາຍັງ), ໃນອັດວ່າ “ກ່າວແລ້ວ” ລົງ ຕ ປັດໄຈ.

---

‘‘Anto, no, dvi, cā’’ti ca adhikāro.

ບົດວ່າ “ອນໂຕ” (anto), “ໂນ” (no), “ທວິ” (dvi) ແລະ “ຈະ” (ca) ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

629. Vaca vā vu.

໖໒໙. ສູດວ່າ “ວະຈະ ວາ ວຸ” (vaca vā vu).

---

Catuppadamidaṃ. Vacaiccetassa dhātussa vakārassa ukārādeso hoti vā, dhātvanto ca cakāro no hoti, tappaccayassa ca dvibhāvo hoti. Vāggahaṇamavadhāraṇatthaṃ, dhātvādimhi vakārāgamo. Vuttamidaṃ bhagavatā, uttaṃ vā.

ສູດນີ້ມີ ໔ ບົດ. ມີການອາເທດ ວ ອັກສອນ ຂອງ ວະຈະ (vaca) ທາດນີ້ ເປັນ ອຸ (u) ບາງ, ແລະ ລົບ ຈະ (c) ອັກສອນ ທີ່ສຸດທາດ, ແລະ ເຮັດໃຫ້ ຕ ປັດໄຈ ເປັນຕົວຊ້ອນ (ທະວິພາວະ). ການຖືເອົາ “ວາ” ສັບ ກໍເພື່ອຈຳກັດຄວາມ (ອະວະທາຣະນະ), ແລະ ລົງ ວ ອັກສອນອາຄົມ ທີ່ຕົ້ນທາດ. ຄຳນີ້ອັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າກ່າວແລ້ວ ຊື່ວ່າ ວຸດຕັງ ອິທັງ ພະຄະວະຕາ (vuttam idaṃ bhagavatā) ຫຼື ອຸດຕັງ (uttaṃ).

---

630. Gupādīnañca.

໖໓໐. ແລະ ເບື້ອງຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍມີ ຄຸປະ (gupa) ເປັນຕົ້ນ.

---

Gupaiccevamādīnaṃ dhātūnamanto ca byañjano no hoti, parassa takārassa ca dvibhāvo hoti. Gupa gopane, sugopīyitthāti sugutto, sugopito, ikārena byavahitattā na dhātvantalopo, ‘‘aññesu cā’’ti sutte vādhikārassa vavatthitavibhāsattā niṭṭhatakārepi kvaci vuddhi. Gopanaṃ gutti.

ລົບພະຍັນຊະນະທີ່ສຸດຂອງທາດທັງຫຼາຍມີ ຄຸປະ (gupa) ເປັນຕົ້ນ, ແລະ ເຮັດໃຫ້ ຕ ອັກສອນ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງເປັນຕົວຊ້ອນ. ຄຸປະ (gupa) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຮັກສາ (ໂຄປະເນ), ອັນເຂົາຮັກສາດີແລ້ວ ຊື່ວ່າ ສຸຄຸດໂຕ (sugutto) ຫຼື ສຸໂຄປິໂຕ (sugopito), ຍ່ອມບໍ່ມີການລົບພະຍັນຊະນະທີ່ສຸດທາດ ເພາະມີ ອິ ອັກສອນ ຂັ້ນລະຫວ່າງ. ເພາະຄວາມເປັນວະວັຖຖິຕະວິພາສາ ຂອງ “ວາ” ສັບ ທີ່ຕາມມາໃນສູດ “ອັນເຍສຸ ຈະ” ຈຶ່ງມີການວຸທທິໃນບາງຄັ້ງ ແມ່ນແຕ່ໃນເພາະ ຕ ປັດໄຈ ທີ່ສຸດ. ການຮັກສາ ຊື່ວ່າ ຄຸດຕິ (gutti).

---

Lipa limpane, alimpīyitthāti litto sugandhena. Tapa santāpe, santapīyitthāti santatto tejena. Dīpa dittimhi, ādīpīyitthātiāditto agginā, rassattaṃ, dīpanaṃ ditti. Apa pāpuṇane, pāpīyitthāti patto gāmo, pāpuṇīti patto sukhaṃ, pāpuṇanaṃ patti, pattabbaṃ. Mada ummāde, pamajjīti pamatto. Supa sayane, asupīti sutto iccādi.

ລິປະ (lipa) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການທາ (ລິມປະເນ), ອັນເຂົາທາແລ້ວ ຊື່ວ່າ ລິຕໂຕ ສຸຄັນເທນະ (litto sugandhena). ຕະປະ (tapa) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມຮ້ອນ (ສັນຕາເປ), ຮ້ອນແລ້ວ ຊື່ວ່າ ສັນຕັຕໂຕ ເຕເຊນະ (santatto tejena). ທິປະ (dīpa) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ (ທິຕຕິມຫິ), ອັນໄຟຈຸດແລ້ວ ຊື່ວ່າ ອາທິຕໂຕ ອັກຄິນﺎ (āditto agginā), ເຮັດໃຫ້ເປັນສຽງສັ້ນ (ຣັສສະ). ຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ ຊື່ວ່າ ທິຕຕິ (ditti). ອະປະ (apa/āpa) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການເຖິງ (ປາປຸຓະເນ), ບ້ານອັນເຂົາເຖິງແລ້ວ ຊື່ວ່າ ປັຕໂຕ ຄາໂມ (patto gāmo). ເຖິງແລ້ວເຊິ່ງຄວາມສຸກ ຊື່ວ່າ ປັຕໂຕ ສຸຂັງ (patto sukhaṃ). ການເຖິງ ຊື່ວ່າ ປັຕຕິ (patti), ປັຕຕັພພັງ (pattabbaṃ). ມະທະ (mada) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມມົວເມົາ (ອຸມມາເທ), ປະໝາດແລ້ວ ຊື່ວ່າ ປະມັຕໂຕ (pamatto). ສຸປະ (supa) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການນອນ (ສະຍະເນ), ນອນຫຼັບແລ້ວ ຊື່ວ່າ ສຸຕໂຕ (sutto) ເປັນຕົ້ນ.

---

Cara [Pg.385] caraṇe, acarīyitthāti ciṇṇo dhammo, iṇṇādeso, carito vā. Evaṃ puṇṇo, pūrito.

ຈະຣະ (cara) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການປະພຶດ (ຈະຣະເນ), ທຳອັນເຂົາປະພຶດແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຈິຓໂຓ ທັມໂຘ (ciṇṇo dhammo), ມີການອາເທດເປັນ ອິຓຓະ (iṇṇa), ຫຼື ຈະຣິໂຕ (carito) ແດ່. ເຊັ່ນດຽວກັນນີ້: ປຸຓໂຓ (puṇṇo), ປູຣິໂຕ (pūrito).

---

Nuda khepe, panujjitthāti paṇunno, nassa ṇattaṃ, panudito. Dā dāne, ādīyitthātiādinno, atto vā, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā dāsaddassa takāro, rassattaṃ.

ນຸດ ທາດ ໃນຄວາມຊັດໄປ, ຖືກຊັດໄປແລ້ວ ຊື່ວ່າ ປນຸນໂນ, ແປງ ນ ເປັນ ณ, ປນຸທິໂຕ (ກໍມີ). ທາ ທາດ ໃນຄວາມໃຫ້, ຖືກຖືເອົາແລ້ວ ຊື່ວ່າ ອາທິນໂນ, ຫຼືວ່າ ເປັນ ອັດຕະ, ດ້ວຍສູດວ່າ “ກວຈິ ທາຕຸ” ເປັນຕົ້ນ ແປງ ທ ສັບ ເປັນ ຕ ແລະ ເຮັດໃຫ້ເປັນລັດສະ.

---

631. Bhidādito innaannaīṇā vā.

໖໓໑. ຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍມີ ພິທະ ທາດ ເປັນຕົ້ນ ແປງ ຕະ ປັດໄຈ ເປັນ ອິນນະ, ອັນນະ, ແລະ ອີນະ ບາງເທື່ອ.

---

Bhidaiccevamādīhi dhātūhi parassa tappaccayassa inna annaīṇaiccete ādesā honti vā, anto ca no hoti. Vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo, saralopādi.

ການແປງ ຕະ ປັດໄຈ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍມີ ພິທະ ເປັນຕົ້ນ ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນ ອິນນະ, ອັນນະ, ແລະ ອີນະ ຍ່ອມມີບາງເທື່ອ, ແລະ ທີ່ສຸດຂອງທາດ ຍ່ອມເປັນ ນະ. ວາ ສັບ ນີ້ ມີປະໂຫຍດໃນການກຳນົດວິພາສາ, ມີການລົບສະຫຼະເປັນຕົ້ນ.

---

Bhidi vidāraṇe, abhijjitthāti bhinno ghaṭo bhavatā, bhijjīti vā bhinno devadatto. Chidi dvidhākaraṇe, achijjitthāti chinno rukkho, acchinnaṃ cīvaraṃ, ucchijjīti ucchinno. Adīyitthābhi dinno suṅko. Sada visaraṇagatyāvasānesu, nisīdīti nisinno. Khida uttāsane, khida dīnabhāve vā, akhijjīti khinno.

ພິທິ ທາດ ໃນຄວາມທຳລາຍ, ໝໍ້ຖືກທ່ານທຳລາຍແລ້ວ ຊື່ວ່າ ພິນໂນ (ພິນໂນ ຄະໂຕ ພະວະຕາ), ຫຼືວ່າ ນາຍເທວະທັດແຕກແຍກແລ້ວ ຊື່ວ່າ ພິນໂນ (ພິນໂນ ເທວະທັດໂຕ). ສິທິ ທາດ ໃນຄວາມເຮັດເປັນສອງສ່ວນ, ຕົ້ນໄມ້ຖືກຕັດແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຊິນໂນ (ชິນໂນ ຣຸກໂຂ), ຈີວອນບໍ່ຖືກຕັດ ຊື່ວ່າ ອັດຊິນນັງ (ອັດຊິນນັງ ຈີວະຣັງ), ຖືກຕັດຂາດແລ້ວ ຊື່ວ່າ ອຸດຊິນໂນ. ພາສີຖືກໃຫ້ແລ້ວ ຊື່ວ່າ ທິນໂນ (ທິນໂນ ສຸງໂກ). ສະທະ ທາດ ໃນຄວາມເຜີຍແຜ່, ຄວາມໄປ ແລະ ຄວາມຊຸດໂຊມ, ນັ່ງແລ້ວ ຊື່ວ່າ ນິສິນໂນ. ຂິທະ ທາດ ໃນຄວາມສະດຸ້ງກົວ, ຫຼື ຂິທະ ທາດ ໃນຄວາມເປັນຜູ້ອານາຖາ, ເສົ້າໝອງແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຂິນໂນ.

---

Annādese chada apavāraṇe, acchādīyitthāti channo, paṭicchannaṃ gehaṃ, pasīdīti pasanno. Pada gatimhi, uppajjīti uppanno, jhānaṃ samāpanno. Rudi assuvimocane, ruṇṇo, paralopo.

ໃນການແປງເປັນ ອັນນະ: ສະທະ ທາດ ໃນຄວາມປົກປິດ, ຖືກປົກປິດແລ້ວ ຊື່ວ່າ ສັນໂນ, ເຮືອນຖືກປົກປິດມິດຊິດ ຊື່ວ່າ ປະຕິສັນນັງ ເຄຫັງ, ເຫຼື້ອມໃສແລ້ວ ຊື່ວ່າ ປະສັນໂນ. ປະທະ ທາດ ໃນຄວາມໄປ, ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ຊື່ວ່າ ອຸບປັນໂນ, ເຂົ້າເຖິງຊານແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຊານັງ ສະມາປັນໂນ. ຣຸທິ ທາດ ໃນຄວາມຮ້ອງໄຫ້, ຮ້ອງໄຫ້ແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຣຸນໂນ, ມີການລົບພະຍັນຊະນະຫຼັງ.

---

Khī khaye īṇādeso, akhīyīti khīṇo doso, khīṇā jāti, khīṇaṃ dhanaṃ. Hā cāge, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā hādito īṇādese ṇakārassa nattaṃ, pahīyitthāti pahīno kileso, parihāyīti parihīno. Āsa upavesane[Pg.386], acchīti āsīno. Lī silesane, līyīti līno, nilīno. Ji jaye, jiyīti jīno vittamanusocati, jito vā. Dī khaye, dīno. Pī tappane, pīno. Lū chedane, lūyitthāti lūno iccādi.

ຂີ ທາດ ໃນຄວາມສິ້ນໄປ ແປງເປັນ ອີນະ, ໂທສະສິ້ນໄປແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຂີໂນ ໂທໂສ, ຊາດສິ້ນແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຂີນາ ຊາຕິ, ຊັບສິ້ນແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຂີນັງ ທະນັງ. ຫາ ທາດ ໃນຄວາມສະລະ, ດ້ວຍສູດວ່າ “ກວຈິ ທາຕຸ” ເປັນຕົ້ນ ເມື່ອແປງ ຕະ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ຫາ ທາດ ເປັນ ອີນະ ແລ້ວ ແປງ ณ ເປັນ ນ, ກິເລດຖືກລະແລ້ວ ຊື່ວ່າ ປະຫີໂນ ກิເລໂສ, ເສື່ອມຮອບແລ້ວ ຊື່ວ່າ ປະຣິຫີໂນ. ອາສະ ທາດ ໃນຄວາມນັ່ງ, ນັ່ງແລ້ວ ຊື່ວ່າ ອາສີໂນ. ລີ ທາດ ໃນຄວາມຕິດແໜ້ນ, ຫົດຫູ່ແລ້ວ ຊື່ວ່າ ລີໂນ, ຊ້ອນຢູ່ ຊື່ວ່າ ນິລີໂນ. ຈິ ທາດ ໃນຄວາມຊະນະ, ເສື່ອມແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຈີໂນ (ເຊັ່ນ ຈີໂນ ວິດຕະມະນຸໂສຈະຕິ - ຜູ້ເສື່ອມຈາກຊັບຍ່ອມເສົ້າໂສກ), ຫຼືວ່າ ຊະນະແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຈິໂຕ. ທີ ທາດ ໃນຄວາມສິ້ນໄປ, ເສື່ອມໂຊມ ຊື່ວ່າ ທີໂນ. ປີ ທາດ ໃນຄວາມອີ່ມເອີບ, ພີພີ ຊື່ວ່າ ປີໂນ. ລູ ທາດ ໃນຄວາມຕັດ, ຖືກຕັດແລ້ວ ຊື່ວ່າ ລູໂນ ເປັນຕົ້ນ.

---

Vamu uggiraṇe, vamīyitthāti vantaṃ, vamitaṃ, ‘‘pakkamādīhi nto’’ti ntādeso. Agacchīyitthāti gato gāmo tayā, gāmaṃ gato vā, ‘‘gamakhanahanaramādīnamanto’’ti dhātvantalopo. Akhaññitthāti khato kūpo, upahaññitthāti upahataṃ cittaṃ, aramīti rato, abhirato. Mana ñāṇe, amaññitthāti mato, sammato. Tanu vitthāre, atanitthāti tataṃ, vitataṃ. Yamu uparame, niyacchīti niyato.

ວະມຸ ທາດ ໃນຄວາມຮາກ, ຖືກຮາກອອກແລ້ວ ຊື່ວ່າ ວັນຕັງ, ວະມິຕັງ, ດ້ວຍສູດວ່າ “ປັກກະມາທີຫິ ນ໌ໂຕ” ແປງ ຕະ ເປັນ ນຕະ. ບ້ານຖືກທ່ານໄປແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຄະໂຕ ຄາໂມ ຕະຍາ, ຫຼື ໄປສູ່ບ້ານ ຊື່ວ່າ ຄາມັງ ຄະໂຕ, ດ້ວຍສູດວ່າ “ຄະມະຂະນະຫະນະຣະມາທີນາມັນໂຕ” ລົບທີ່ສຸດຂອງທາດ. ບໍ່ນ້ຳຖືກຂຸດແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຂະໂຕ ຄູໂປ, ຈິດຖືກປະທຸດສະຮ້າຍແລ້ວ ຊື່ວ່າ ອຸປະຫະຕັງ ຈິດຕັງ, ຍິນດີແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຣະໂຕ, ອະພິຣະໂຕ. ມະນະ ທາດ ໃນຄວາມຮູ້, ຮູ້ແລ້ວ ຊື່ວ່າ ມະໂຕ, ເປັນທີ່ສົມມຸດ ຊື່ວ່າ ສັມມະໂຕ. ຕນຸ ທາດ ໃນຄວາມແຜ່ໄປ, ແຜ່ໄປແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຕະຕັງ, ວິຕະຕັງ. ຍະມຸ ທາດ ໃນຄວາມງົດເວັ້ນ, ງົດເວັ້ນແລ້ວ ຊື່ວ່າ ນິຍະໂຕ.

---

‘‘No, tamhi, timhī’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ “ໂນ”, “ຕັມຫິ”, ແລະ “ຕິມຫິ” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

632. Rakāro ca.

໖໓໒. ແລະ ຣະ ອັກສອນ ດ້ວຍ.

---

Rakāro ca dhātūnamantabhūto no hoti tappaccaye, tippaccaye ca pare. Pakarīyitthāti pakato kaṭo bhavatā, katā me rakkhā, kataṃ me puññaṃ. ‘‘Do dhassa cā’’ti etta casaddena ṭo tassa, yathā – sukaṭaṃ, dukkaṭaṃ, pure akarīyitthāti purakkhato, ‘‘purasamupaparīhi karotissa khakharā vā tappaccayesu cā’’ti khakāro, paccayehi saṅgamma karīyitthāti saṅkhato, abhisaṅkhato, upakarīyitthāti upakkhato, upakkhaṭo, parikarīyitthāti parikkhato.

ແລະ ຣະ ອັກສອນ ອັນເປັນທີ່ສຸດຂອງທາດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມບໍ່ແປງເປັນ ນະ ເມື່ອ ຕະ ປັດໄຈ ແລະ ຕິ ປັດໄຈ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. ເສື່ອຖືກທ່ານເຮັດແລ້ວ ຊື່ວ່າ ປະກະໂຕ ຄະໂຕ ພະວະຕາ, ການຮັກສາອັນຂ້າພະເຈົ້າເຮັດແລ້ວ ຊື່ວ່າ ກະຕາ ເມ ຣັກຂາ, ບຸນອັນຂ້າພະເຈົ້າເຮັດແລ້ວ ຊື່ວ່າ ກະຕັງ ເມ ປຸນຍັງ. ດ້ວຍ ຈະ ສັບ ໃນສູດວ່າ “ໂທ ທັສສະ ຈະ” ນີ້ ແປງ ຕະ ເປັນ ຕະ (ຫຼື ဋະ), ເຊັ່ນ ສຸກຂະຕັງ, ທຸກຂະຕັງ, ຖືກເຮັດໄວ້ໃນເບື້ອງໜ້າແລ້ວ ຊື່ວ່າ ປຸຣັກຂະໂຕ, ດ້ວຍສູດວ່າ “ປຸຣະສະມຸປະປະຣີຫິ ກະໂຣຕິສສະ ຂະຂະຣາ ວາ ຕັປປັດຈະເຍສຸ ຈະ” ແປງເປັນ ຂະ, ຖືກປຸງແຕ່ງດ້ວຍປັດໄຈທັງຫຼາຍແລ້ວ ຊື່ວ່າ ສັງຂະໂຕ, ອະພິສັງຂະໂຕ, ຖືກຈັດແຈງແລ້ວ ຊື່ວ່າ ອຸປັກຂະໂຕ, ອຸປັກຂະໂຕະ, ຖືກແວດລ້ອມແລ້ວ ຊື່ວ່າ ປະຣິກຂະໂຕ.

---

Tippaccaye pakaraṇa pakati. Sara gaticintāyaṃ, asarīti sato, visarīti visaṭo, saraṇaṃ, sarati etāyāti vā sati, nīharīyitthāti nīhaṭo. Dhara dhāraṇe, uddharīyitthāti [Pg.387] uddhaṭo, abharīyitthāti bhato, bharaṇaṃ, bharati etāyāti vā bhati.

ໃນ ຕິ ປັດໄຈ: ປະກະຣະນະ ຊື່ວ່າ ປະກະຕິ. ສະຣະ ທາດ ໃນຄວາມໄປ ແລະ ຄວາມຄິດ, ລະນຶກແລ້ວ ຊື່ວ່າ ສະໂຕ, ແຜ່ໄປແລ້ວ ຊື່ວ່າ ວິສະໂຕ, ທີ່ເພິ່ງ ຊື່ວ່າ ສະຣະນັງ, ຫຼື ທຳມະຊາດໃດຍ່ອມລະນຶກ ດ້ວຍທຳມະຊາດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສະຕິ, ນຳອອກແລ້ວ ຊື່ວ່າ ນີຫະໂຕ. ທະຣະ ທາດ ໃນຄວາມຊົງໄວ້, ຖອນຂຶ້ນແລ້ວ ຊື່ວ່າ ອຸດທະໂຕ, ລ້ຽງແລ້ວ ຊື່ວ່າ ພະໂຕ, ການລ້ຽງ ຊື່ວ່າ ພະຣະນັງ, ຫຼື ທຳມະຊາດໃດຍ່ອມລ້ຽງ ດ້ວຍທຳມະຊາດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ພະຕິ.

---

Ikārāgamayuttesu ‘‘gamito’’tiādīsu dhātvantalope sampatte –

In the words like “gamito” which are joined with the augment ‘i’, when the elision of the end of the root is about to take place —

---

‘‘Lopo’’ti vattate.

ບົດວ່າ “ໂລໂປ” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

633. Namakarānamantānaṃ niyuttatamhi.

໖໓໓. ການລົບທີ່ສຸດຂອງທາດທັງຫຼາຍ ທີ່ມີ ນະ, ມະ, ກະ, ຣະ ເປັນທີ່ສຸດ ຍ່ອມບໍ່ມີ ໃນເພາະ ຕະ ປັດໄຈ ທີ່ປະກອບດ້ວຍ ອິ ອາຄົມ.

---

Nakāra makāra kakāra rakārānaṃ dhātvantānaṃ lopo na hoti ikārāgamayutte takāre pareti lopābhāvo. Agacchī, gamīyitthāti vā gamito, ramitthāti ramito. Evaṃ vamito, namito. Saki saṅkāyaṃ, saṅkito, sarito, bharito. Tathā khanitabbaṃ, hanitabbaṃ, gamitabbaṃ, ramitabbaṃ iccādi.

ການລົບທີ່ສຸດຂອງທາດ ຄື ນະ ອັກສອນ, ມະ ອັກສອນ, ກະ ອັກສອນ, ຣະ ອັກສອນ ຍ່ອມບໍ່ມີ ເມື່ອ ຕະ ປັດໄຈ ທີ່ປະກອບດ້ວຍ ອິ ອາຄົມ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ຈຶ່ງບໍ່ມີການລົບ. ໄປແລ້ວ ຫຼື ຖືກໄປແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຄະມິໂຕ, ຍິນດີແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຣະມິໂຕ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ວະມິໂຕ, ນະມິໂຕ. ສະກິ ທາດ ໃນຄວາມສົງໄສ, ສົງໄສແລ້ວ ຊື່ວ່າ ສັງກິໂຕ, ລະນຶກແລ້ວ ຊື່ວ່າ ສະຣິໂຕ, ລ້ຽງແລ້ວ ຊື່ວ່າ ພະຣິໂຕ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ຂະນິຕັບບັງ, ຫະນິຕັບບັງ, ຄະມິຕັບບັງ, ຣະມິຕັບບັງ ເປັນຕົ້ນ.

---

Nidhīyitthāti nihito, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā dhissa hi tappaccaye. Evaṃ vihito.

ຖືກຝັງໄວ້ແລ້ວ ຊື່ວ່າ ນິຫິໂຕ, ດ້ວຍສູດວ່າ “ກວຈິ ທາຕຸ” ເປັນຕົ້ນ ແປງ ທະ ເປັນ ຫະ ເມື່ອມີ ຕະ ປັດໄຈ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ວິຫິໂຕ.

---

Kārite abhāvīyitthāti atthe ‘‘bhāvakammesu ta’’iti tappaccayo, ‘‘yathāgamamikāro’’ti ikārāgamo, saralopādi, bhāvito maggo tena, bhāvayito, apācīyitthāti pācito odanaṃ yaññadatto devadattena, pācayito, pācāpito, pācāpayito, kammaṃ kārīyitthāti kārito, kārayito, kārāpito, kārāpayito iccādi.

ໃນກາຣິດຕະ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ “ຖືກໃຫ້ຈະເລີນແລ້ວ” ລົງ ຕະ ປັດໄຈ ດ້ວຍສູດວ່າ “ພາວະກັມເມສຸ ຕະ”, ລົງ ອິ ອາຄົມ ດ້ວຍສູດວ່າ “ຍະຖາຄະມະມິກາໂຣ”, ມີການລົບສະຫຼະເປັນຕົ້ນ, ມັກອັນທ່ານໃຫ້ຈະເລີນແລ້ວ ຊື່ວ່າ ພາວິໂຕ ມັກໂຄ ເຕນະ, ພາວະຍິໂຕ (ກໍມີ), ເຂົ້າສຸກອັນນາຍຍັນຍະທັດໃຫ້ ນາຍເທວະທັດຫຸງແລ້ວ ຊື່ວ່າ ປາຈິໂຕ ໂອທະນັງ ຍັນຍະທັດໂຕ ເທວະທັດເຕນະ, ປາຈະຍິໂຕ, ປາຈາປິໂຕ, ປາຈາປະຍິໂຕ (ກໍມີ), ການງານອັນທ່ານໃຫ້ເຮັດແລ້ວ ຊື່ວ່າ ກາຣິໂຕ, ກາຣະຍິໂຕ, ກາຣາປິໂຕ, ກາຣາປະຍິໂຕ ເປັນຕົ້ນ.

---

‘‘Bhāvakammesu ta’’iti ettha ‘‘ta’’iti yogavibhāgena acalana gati bhojanatthādīhi adhikaraṇepi tappaccayo, yathā – āsa upavesane, adhikaraṇe acchiṃsu ettha teti idaṃ tesaṃ āsitaṃ ṭhānaṃ. Bhāve idha tehi āsitaṃ. Kammani ayaṃ tehi ajjhāsito gāmo. Kattari [Pg.388] idha te āsitā. Tathā aṭṭhaṃsu etthāti idaṃ tesaṃ ṭhitaṃ ṭhānaṃ, idha tehi ṭhitaṃ, ayaṃ tehi adhiṭṭhito okāso, idha te ṭhitā. Nisīdiṃsu etthāti idaṃ tesaṃ nisinnaṃ ṭhānaṃ, ayaṃ tesaṃ nisinnakālo, te idha nisinnā. Nipajjiṃsu etthāti idaṃ tesaṃ nipannaṃ ṭhānaṃ, idha te nipannā.

ໃນສູດວ່າ “ພາວະກັມເມສຸ ຕະ” ນີ້ ດ້ວຍການແບ່ງສູດວ່າ “ຕະ” ລົງ ຕະ ປັດໄຈ ໃນອະທິກະຣະນະ ຫຼັງຈາກທາດທີ່ມີຄວາມໝາຍວ່າ ບໍ່ເຄື່ອນໄຫວ, ຄວາມໄປ, ແລະ ຄວາມກິນ ເປັນຕົ້ນ, ເຊັ່ນ ອາສະ ທາດ ໃນຄວາມນັ່ງ, ໃນອະທິກະຣະນະ: ເຂົາທັງຫຼາຍນັ່ງແລ້ວ ໃນສະຖານທີ່ນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ສະຖານທີ່ນີ້ ຊື່ວ່າ ອາສິຕັງ ຖານັງ ຂອງເຂົາທັງຫຼາຍ. ໃນພາວະ: ການນັ່ງ ອັນເຂົາທັງຫຼາຍເຮັດແລ້ວ ໃນທີ່ນີ້ ຊື່ວ່າ ອາສິຕັງ. ໃນກຳ: ບ້ານນີ້ ອັນເຂົາທັງຫຼາຍອາໄສຢູ່ແລ້ວ ຊື່ວ່າ ອັດຊາສິໂຕ ຄາໂມ. ໃນກັດຕຸ: ເຂົາທັງຫຼາຍນັ່ງແລ້ວ ໃນທີ່ນີ້ ຊື່ວ່າ ອາສິຕາ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ເຂົາທັງຫຼາຍຢືນແລ້ວ ໃນສະຖານທີ່ນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ສະຖານທີ່ນີ້ ຊື່ວ່າ ຖິຕັງ ຖານັງ ຂອງເຂົາທັງຫຼາຍ, ໃນທີ່ນີ້ ອັນເຂົາທັງຫຼາຍຢືນແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຖິຕັງ, ໂອກາດນີ້ ອັນເຂົາທັງຫຼາຍຕັ້ງໝັ້ນແລ້ວ ຊື່ວ່າ ອະທິຖິໂຕ ໂອກາໂສ, ເຂົາທັງຫຼາຍຢືນແລ້ວ ໃນທີ່ນີ້ ຊື່ວ່າ ຖິຕາ. ເຂົາທັງຫຼາຍນັ່ງແລ້ວ ໃນສະຖານທີ່ນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ສະຖານທີ່ນີ້ ຊື່ວ່າ ນິສິນນັງ ຖານັງ ຂອງເຂົາທັງຫຼາຍ, ກາລະນີ້ ເປັນກາລະນັ່ງ ຂອງເຂົາທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ นິສິນນະກາໂລ, ເຂົາທັງຫຼາຍນັ່ງແລ້ວ ໃນທີ່ນີ້ ຊື່ວ່າ ນິສິນນາ. ເຂົາທັງຫຼາຍນອນແລ້ວ ໃນສະຖານທີ່ນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ສະຖານທີ່ນີ້ ຊື່ວ່າ ນິປັນນັງ ຖານັງ ຂອງເຂົາທັງຫຼາຍ, ເຂົາທັງຫຼາຍນອນແລ້ວ ໃນທີ່ນີ້ ຊື່ວ່າ ນິປັນນາ.

---

Yā gatipāpuṇane. Ayāsuṃ te etthāti ayaṃ tesaṃ yāto maggo, idha tehi yātaṃ, ayaṃ tehi yāto, maggo, idha te yātā. Tathā idaṃ tesaṃ gataṭṭhānaṃ, ayaṃ tesaṃ gatakālo, idha tehi gataṃ, ayaṃ tehi gato gāmo, idha te gatā.

ຍາ ທາດ ໃນຄວາມໄປ ແລະ ຄວາມເຖິງ. ເຂົາທັງຫຼາຍໄປແລ້ວ ໃນຫົນທາງນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ຫົນທາງນີ້ ຊື່ວ່າ ຍາໂຕ ມັກໂຄ ຂອງເຂົາທັງຫຼາຍ, ການໄປ ອັນເຂົາທັງຫຼາຍເຮັດແລ້ວ ໃນທີ່ນີ້ ຊື່ວ່າ ຍາຕັງ, ຫົນທາງນີ້ ອັນເຂົາທັງຫຼາຍໄປແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຍາໂຕ ມັກໂຄ, ເຂົາທັງຫຼາຍໄປແລ້ວ ໃນທີ່ນີ້ ຊື່ວ່າ ຍາຕາ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ສະຖານທີ່ນີ້ ເປັນທີ່ໄປ ຂອງເຂົາທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ຄະຕະຖານັງ, ກາລະນີ້ ເປັນກາລະໄປ ຂອງເຂົາທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ຄະຕະກາໂລ, ການໄປ ອັນເຂົາທັງຫຼາຍເຮັດແລ້ວ ໃນທີ່ນີ້ ຊື່ວ່າ ຄະຕັງ, ບ້ານນີ້ ອັນເຂົາທັງຫຼາຍໄປແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຄະໂຕ ຄາໂມ, ເຂົາທັງຫຼາຍໄປແລ້ວ ໃນທີ່ນີ້ ຊື່ວ່າ ຄະຕາ.

---

Bhuñjiṃsu etasminti idaṃ tesaṃ bhuttaṭṭhānaṃ, ayaṃ tesaṃ bhuttakālo, idha tehi bhutto odano, idha te bhuttā. Piviṃsu te etthāti idaṃ tesaṃ pītaṃ ṭhānaṃ, idha tehi pītā yāgu, idha te pītā. Dissanti etthāti idaṃ tesaṃ diṭṭhaṭṭhānaṃ iccādi.

ເຂົາທັງຫຼາຍກິນແລ້ວ ໃນສະຖານທີ່ນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ສະຖານທີ່ນີ້ ຊື່ວ່າ ພຸດຕະຖານັງ ຂອງເຂົາທັງຫຼາຍ, ກາລະນີ້ ເປັນກາລະກິນ ຂອງເຂົາທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ພຸດຕະກາໂລ, ເຂົ້າສຸກອັນເຂົາທັງຫຼາຍກິນແລ້ວ ໃນທີ່ນີ້ ຊື່ວ່າ ພຸດໂຕ ໂອທະໂນ, ເຂົາທັງຫຼາຍກິນແລ້ວ ໃນທີ່ນີ້ ຊື່ວ່າ ພຸດຕາ. ເຂົາທັງຫຼາຍດື່ມແລ້ວ ໃນສະຖານທີ່ນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ສະຖານທີ່ນີ້ ຊື່ວ່າ ປີຕັງ ຖານັງ ຂອງເຂົາທັງຫຼາຍ, ຢາຄູອັນເຂົາທັງຫຼາຍດື່ມແລ້ວ ໃນທີ່ນີ້ ຊື່ວ່າ ປີຕາ ຍາຄຸ, ເຂົາທັງຫຼາຍດື່ມແລ້ວ ໃນທີ່ນີ້ ຊື່ວ່າ ປີຕາ. ເຂົາທັງຫຼາຍເຫັນແລ້ວ ໃນສະຖານທີ່ນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ສະຖານທີ່ນີ້ ຊື່ວ່າ ທິດຖະຖານັງ ຂອງເຂົາທັງຫຼາຍ ເປັນຕົ້ນ.

---

‘‘Kattari kiti’’ti ito maṇḍūkagatiyā ‘‘kattarī’’ti vattate.

ບົດວ່າ “ກັດຕະລິ” ຍ່ອມຕາມມາ ຈາກສູດວ່າ “ກັດຕະລິ ກິຕິ” ນີ້ ດ້ວຍວິທີການໄປແບບກົບ.

---

634. Kammani dutiyāyaṃ kto.

໖໓໔. ລົງ ຕະ ປັດໄຈ ໃນກັດຕຸ ອັດ ເມື່ອມີ ທຸຕິຍາວິພັດ ໃນອັດແຫ່ງກຳ.

---

Kammatthe dutiyāyaṃ vibhattiyaṃ vijjamānāyaṃ dhātūhi kattari ktappaccayo hoti. Idameva vacanaṃ ñāpakaṃ abhihite kammādimhi dutiyādīnamabhāvassa. Dānaṃ adāsīti atthe ktappaccayo, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā paccayakakārassa lopo, tassa innādeso, dānaṃ dinno devadatto. Rakkha pālane, sīlaṃ arakkhīti sīlaṃ rakkhito, bhattaṃ abhuñjīti bhattaṃ bhutto, garuṃ upāsīti garumupāsito iccādi.

ເມື່ອມີ ທຸຕິຍາວິພັດ ໃນອັດແຫ່ງກຳ ຍ່ອມລົງ ຕະ ປັດໄຈ ໃນກັດຕຸ ອັດ ຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍ. ຄຳເວົ້ານີ້ເອງ ເປັນເຄື່ອງສະແດງໃຫ້ຮູ້ວ່າ ບໍ່ມີ ທຸຕິຍາວິພັດ ເປັນຕົ້ນ ໃນກຳ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ຖືກກ່າວແລ້ວ. ໃນຄວາມໝາຍວ່າ “ໄດ້ໃຫ້ທານແລ້ວ” ລົງ ຕະ ປັດໄຈ, ດ້ວຍສູດວ່າ “ກວຈິ ທາຕຸ” ເປັນຕົ້ນ ລົບ ກະ ອັກສອນ ຂອງປັດໄຈ, ແລ້ວແປງ ຕະ ນັ້ນ ເປັນ ອິນນະ, ນາຍເທວະທັດຜູ້ໃຫ້ທານແລ້ວ ຊື່ວ່າ ທານັງ ທິນໂນ ເທວະທັດໂຕ. ຣັກຂະ ທາດ ໃນຄວາມຮັກສາ, ຜູ້ຮັກສາສິນແລ້ວ ຊື່ວ່າ ສີລັງ ຣັກຂິໂຕ, ຜູ້ກິນເຂົ້າແລ້ວ ຊື່ວ່າ ພັດຕັງ ພຸດໂຕ, ຜູ້ເຂົ້າໄປນັ່ງໃກ້ຄູແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຄະລຸງ ອຸປາສິໂຕ ເປັນຕົ້ນ.

---

635. Bhyādīhi matibudhipūjādīhi ca kto.

໖໓໕. ລົງ ຕະ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍມີ ພີ ທາດ ເປັນຕົ້ນ ແລະ ຫຼັງຈາກທາດທີ່ມີຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມຄິດ, ຄວາມຮູ້, ແລະ ຄວາມບູຊາ ເປັນຕົ້ນ.

---

Bhīiccevamādīhi dhātūhi, mati budhi pūjādīhi ca ktappaccayo hoti. So ca ‘‘bhāvakammesu kiccattakkhatthā’’ti vuttattā bhāvakammesveva bhavati.

ຍ່ອມລົງ ຕະ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍມີ ພີ ທາດ ເປັນຕົ້ນ, ແລະ ຫຼັງຈາກທາດທີ່ມີຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມຄິດ, ຄວາມຮູ້, ແລະ ຄວາມບູຊາ ເປັນຕົ້ນ. ແລະ ຕະ ປັດໄຈ ນັ້ນ ຍ່ອມມີໃນ ພາວະ ແລະ ກຳ ເທົ່ານັ້ນ ເພາະທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ “ພາວະກັມເມສຸ ກິດຈັດຕັກຂັດຖາ”.

---

Bhī bhaye, abhāyitthāti bhītaṃ bhavatā. Supa saye, asupīyitthāti suttaṃ bhavatā. Evaṃ sayitaṃ bhavatā. Asa bhojane, asitaṃ bhavatā, pacito odano bhavatā.

ພີ ທາດ ໃນຄວາມກົວ, ຄວາມກົວອັນທ່ານເຮັດແລ້ວ ຊື່ວ່າ ພີຕັງ ພະວະຕາ. ສຸປະ ທາດ ໃນຄວາມນອນ, ຄວາມນອນອັນທ່ານເຮັດແລ້ວ ຊື່ວ່າ ສຸດຕັງ ພະວະຕາ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ສະຍິຕັງ ພະວະຕາ. ອະສະ ທາດ ໃນຄວາມກິນ, ຄວາມກິນອັນທ່ານເຮັດແລ້ວ ຊື່ວ່າ ອະສິຕັງ ພະວະຕາ, ເຂົ້າສຸກອັນທ່ານຫຸງແລ້ວ ຊື່ວ່າ ປະຈິໂຕ ໂອທະໂນ ພະວະຕາ.

---

Idha matyādayo icchatthā, budhiādayo ñāṇatthā.

ໃນທີ່ນີ້ ທາດທັງຫຼາຍມີ ມະຕິ ເປັນຕົ້ນ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມປາດຖະໜາ, ທາດທັງຫຼາຍມີ ພຸທິ ເປັນຕົ້ນ ມີຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມຮູ້.

---

Mana ñāṇe saṃpubbo, ‘‘budhagamāditthe kattarī’’ti tappaccaye sampatte iminā kammani ktappaccayo, ‘‘gama khanā’’tiādinā dhātvantalopo, raññā sammato. Kappa takkane, saṅkappito. Dhara dhāraṇe, curādittā ṇe, vuddhi, ikārāgamo, saralopādi, avadhārito.

ມະນະ ທາດ ໃນຄວາມຮູ້ ມີ ສັງ ນຳໜ້າ, ເມື່ອເຖິງຄາວທີ່ຈະຕ້ອງລົງ ຕະ ປັດໄຈ ດ້ວຍສູດວ່າ “ພຸທະຄະມາທິດເຖ ກັດຕະລິ”, ແຕ່ດ້ວຍສູດນີ້ ລົງ ຕະ ປັດໄຈ ໃນກຳ ອັດ, ລົບທີ່ສຸດຂອງທາດ ດ້ວຍສູດວ່າ “ຄະມະ ຂະນາ” ເປັນຕົ້ນ, ອັນພະລາຊາຊົງຍົກຍ້ອງແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຣັນຍາ ສັມມະໂຕ. ກັບປະ ທາດ ໃນຄວາມດຳລິ, ດຳລິແລ້ວ ຊື່ວ່າ ສັງກັບປິໂຕ. ທະຣະ ທາດ ໃນຄວາມຊົງໄວ້, ລົງ ເນ ປັດໄຈ ເພາະເປັນຈຸຣາທິຄະນະ, ວຸດທິ, ລົງ ອິ ອາຄົມ, ມີການລົບສະຫຼະເປັນຕົ້ນ, ກຳນົດແລ້ວ ຊື່ວ່າ ອະວະທາຣິໂຕ.

---

Budha avagamane, avabujjhitthāti buddho bhagavā mahesakkhehi devamanussehi. I ajjhayane, adhīyitthāti adhīto.

ພຸທະ ທາດ ໃນຄວາມຮູ້ແຈ້ງ, ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າອັນເທວະດາ ແລະ ມະນຸດທັງຫຼາຍຜູ້ມີສັກໃຫຍ່ຮູ້ແຈ້ງແລ້ວ ຊື່ວ່າ ພຸດໂທ ພະຄະວາ ມະເຫສັກເຂຫິ ເທວະມະນຸດເສຫິ. ອິ ທາດ ໃນຄວາມຮຽນ, ຮຽນແລ້ວ ຊື່ວ່າ ອະທີໂຕ.

---

I gatimhi, abhisamito. Vida ñāṇe, avedīyitthāti vidito. Ñā avabodhane, aññāyitthāti ñāto. Vidha vedhane, paṭivijjhitthāti paṭividdho dhammo. Takka vitakke, takkito.

ອິ ທາດ ໃນຄວາມໄປ, ບັນລຸແລ້ວ ຊື່ວ່າ ອະພິສະມິໂຕ. ວິທະ ທາດ ໃນຄວາມຮູ້, ຮູ້ແລ້ວ ຊື່ວ່າ ວິທິໂຕ. ຍາ ທາດ ໃນຄວາມຮູ້ແຈ້ງ, ຮູ້ແຈ້ງແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຍາໂຕ. ວິທະ ທາດ ໃນຄວາມແທງຕະຫຼອດ, ທຳອັນແທງຕະຫຼອດແລ້ວ ຊື່ວ່າ ປະຕິວິດໂທ ທັມໂມ. ຕັກກະ ທາດ ໃນຄວາມຕຶກຕອງ, ຕຶກຕອງແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຕັກກິໂຕ.

---

Pūjanatthesu –

ໃນທາດທັງຫຼາຍທີ່ມີຄວາມໝາຍວ່າ ບູຊາ —

---

Pūja pūjāyaṃ, apūjīyitthāti pūjito bhagavā. Cāya santānapūjanesu apapubbo, apacāyito. Māna pūjāyaṃ, mānito. Ci caye, apacito. Vanda abhivandane, vandito. Kara karaṇe, sakkato. Sakkāra pūjāyaṃ, sakkārito iccādi.

ປູຊະ ທາດ ໃນຄວາມບູຊາ, ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າອັນທ່ານບູຊາແລ້ວ ຊື່ວ່າ ປູຊິໂຕ ພະຄະວາ. ຈາຍະ ທາດ ໃນຄວາມສືບຕໍ່ ແລະ ຄວາມບູຊາ ມີ ອະປະ ນຳໜ້າ ຊື່ວ່າ ອະປະຈາຍິໂຕ. ມານະ ທາດ ໃນຄວາມບູຊາ ຊື່ວ່າ ມານິໂຕ. ຈິ ທາດ ໃນຄວາມສະສົມ ຊື່ວ່າ ອະປະຈິໂຕ. ວັນທະ ທາດ ໃນຄວາມກາບໄຫວ້ ຊື່ວ່າ ວັນທິໂຕ. ກະຣະ ທາດ ໃນຄວາມເຮັດ ຊື່ວ່າ ສັກກະໂຕ. ສັກກາຣະ ທາດ ໃນຄວາມບູຊາ ຊື່ວ່າ ສັກກາຣິໂຕ ເປັນຕົ້ນ.

---

Huto [Pg.390] hutāvī hutavā, vuṭṭho vusita jiṇṇako;

Pakkaṃ pakkantako jāto, ṭhito ruḷho bubhukkhito.

ບູຊາແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຮຸໂຕ, ຮຸຕາວີ, ຮຸຕະວາ, ຢູ່ແລ້ວ ຊື່ວ່າ ວຸດໂຖ, ວຸສິຕັງ, ແກ່ແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຈິນນະໂກ, ສຸກແລ້ວ ຊື່ວ່າ ປັກກັງ, ຫຼີກໄປແລ້ວ ຊື່ວ່າ ປັກກັນຕະໂກ, ເກີດແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຊາໂຕ, ຢືນແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຖິໂຕ, ງອກງາມແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຣຸລໂຫ, ຢາກອາຫານ ຊື່ວ່າ ພຸພຸກຂิໂຕ.

---

Gītaṃ naccaṃ jito diṭṭho, tuṭṭho yiṭṭho ca bhaggavā;

Vuttañca gutto acchinno, pahīno gamito gato.

ຂັບຮ້ອງແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຄີຕັງ, ຟ້ອນແລ້ວ ຊື່ວ່າ ນັດຈັງ, ຊະນະແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຈິໂຕ, ເຫັນແລ້ວ ຊື່ວ່າ ທິດໂຖ, ຍິນດີແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຕຸດໂຖ, ບູຊາແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຍິດໂຖ, ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຊື່ວ່າ ພັກຄະວາ, ກ່າວແລ້ວ ຊື່ວ່າ ວຸດຕັງ, ຮັກສາແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຄຸດໂຕ, ບໍ່ຖືກຕັດ ຊື່ວ່າ ອັດຊິນໂນ, ລະແລ້ວ ຊື່ວ່າ ປະຫີໂນ, ໃຫ້ໄປແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຄະມິໂຕ, ໄປແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຄະໂຕ.

---

Katobhisaṅkhato bhuttaṃ, ṭhānaṃ garumupāsito;

Bhītañca sammato buddho, pūjitotītakālikā.

ເຮັດແລ້ວ ຊື່ວ່າ ກະໂຕ, ປຸງແຕ່ງແລ້ວ ຊື່ວ່າ ອະພິສັງຂະໂຕ, ກິນແລ້ວ ຊື່ວ່າ ພຸດຕັງ, ທີ່ຢືນ ຊື່ວ່າ ຖານັງ, ເຂົ້າໄປນັ່ງໃກ້ຄູແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຄະລຸງ ອຸປາສິໂຕ, ກົວແລ້ວ ຊື່ວ່າ ພີຕັງ, ເປັນທີ່ສົມມຸດ ຊື່ວ່າ ສັມມະໂຕ, ຮູ້ແລ້ວ ຊື່ວ່າ ພຸດໂທ, ບູຊາແລ້ວ ຊື່ວ່າ ປູຊິໂຕ, ຄຳເຫຼົ່ານີ້ ເປັນຄຳໃນອະດີດຕະການ.

---

Atītappaccayantanayo.

ຈົບ ວິທີການລົງປັດໄຈໃນອະດີດຕະການ.

---

Tavetunādippaccayantanaya

ວິທີການລົງປັດໄຈມີ ຕະເວ ແລະ ຕຸງ ເປັນຕົ້ນ

---

‘‘Puññāni kātumicchi, icchati, icchissati vā’’ti viggahe –

ໃນຄຳວິເຄາະວ່າ “ປຸນຍານิ ກາຕຸມິດສິ, ອິດສະຕິ, ອິດສິສສະຕິ ວາ” —

---

636. Icchatthesu samāna kattu kesu ta ve tuṃ vā.

໖໓໖. ລົງ ຕະເວ ແລະ ຕຸງ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍທີ່ມີຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມປາດຖະໜາ ທີ່ມີຜູ້ເຮັດຮ່ວມກັນ ບາງເທື່ອ.

---

Icchā attho yesaṃ te icchatthā, tesu icchatthesu dhātūsu samānakattukesu santesu sabbadhātūhi tavetuṃiccete paccayā honti vā, ‘‘tavetuṃ vā’’ti yogavibhāgena tadatthakriyāyañca, te ca kitakattā kattari honti.

ທາດທັງຫຼາຍທີ່ມີຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມປາດຖະໜາ ຊື່ວ່າ ອິດສັດຖາ, ເມື່ອທາດທັງຫຼາຍທີ່ມີຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມປາດຖະໜາເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ມີຜູ້ເຮັດຮ່ວມກັນມີຢູ່, ຍ່ອມລົງ ຕະເວ ແລະ ຕຸງ ປັດໄຈ ເຫຼົ່ານີ້ ຫຼັງຈາກທາດທັງປວງ ບາງເທື່ອ, ແລະ ດ້ວຍການແບ່ງສູດວ່າ “ຕະເວຕຸງ ວາ” ຍ່ອມລົງໃນກິລິຍາທີ່ມີຄວາມໝາຍຢ່າງນັ້ນດ້ວຍ, ແລະ ປັດໄຈເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນກິດປັດໄຈ ຍ່ອມລົງໃນກັດຕຸ ອັດ.

---

‘‘Karotissa, vā’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ “ກະໂຣຕິສສະ” ແລະ “ວາ” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

637. Tavetunādīsu kā.

໖໓໗. ແປງ ກະຣະ ທາດ ເປັນ ກາ ເມື່ອມີ ຕະເວ, ຕຸງ ເປັນຕົ້ນ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ.

---

Tavetunaiccevamādīsu paccayesu paresu karotissa dhātussa kādeso hoti vā, ādisaddena tuṃtvāna tvā tabbesu ca.

ເມື່ອປັດໄຈທັງຫຼາຍມີ ຕະເວ, ຕຸງ ເປັນຕົ້ນ ເຫຼົ່ານີ້ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ຍ່ອມແປງ ກະຣະ ທາດ ເປັນ ກາ ບາງເທື່ອ, ດ້ວຍ ອາທິ ສັບ ຍ່ອມລວມເຖິງ ຕຸງ, ຕວານະ, ຕວາ, ແລະ ຕັບພະ ປັດໄຈ ນຳ.

---

‘‘Taddhitasamāsakitakā nāmaṃvātavetunādīsu cā’’ti ettha ‘‘atave tunādīsū’’ti nāmabyapadesassa nisedhanato tadantānaṃ nipātattaṃ siddhaṃ bhavati, tato nipātattā tavetunamantato ‘‘sabbāsamāvuso’’tiādinā vibhattilopo. So puññāni kātave icchati, kātumicchati.

ໃນສູດວ່າ “ຕັດທິຕະສະມາສະກິຕະກາ ນາມັງວາຕະເວຕຸນາທີສຸ ຈະ” ນີ້ ເພາະຫ້າມການເອີ້ນຊື່ວ່າ ນາມ ດ້ວຍບົດວ່າ “ອະຕະເວ ຕຸນາທີສຸ”, ຄວາມເປັນນิບາດ ຂອງຄຳທີ່ມີປັດໄຈເຫຼົ່ານັ້ນເປັນທີ່ສຸດ ຈຶ່ງສຳເລັດ, ເພາະຄວາມເປັນນິບາດນັ້ນ ຈຶ່ງລົບວິພັດ ຫຼັງຈາກຄຳທີ່ມີ ຕະເວ ແລະ ຕຸງ ເປັນທີ່ສຸດ ດ້ວຍສູດວ່າ “ສັບພາສາມາວຸໂສ” ເປັນຕົ້ນ. ເພາະສະນັ້ນ ຍ່ອມໄດ້ຮູບວ່າ ກາຕະເວ ອິດສະຕິ, ກາຕຸມິດສະຕິ ບຸນທັງຫຼາຍ.

---

Kādesābhāve [Pg.391] ‘‘tuṃtunatabbesu vā’’ti rakārassa tattaṃ. Kattuṃ kāmetīti kattukāmo, abhisaṅkharitumākaṅkhati. Tathā saddhammaṃ sotave, sotuṃ, suṇituṃ vā pattheti. Evaṃ anubhavituṃ, pacituṃ, gantuṃ, gamituṃ, khantuṃ, khanituṃ, hantuṃ, hanituṃ, mantuṃ, manituṃ, harituṃ, anussaritumicchati, ettha ikārayuttatamhi ‘‘namakarāna’’miccādinā paṭisiddhattā na dhātvantalopo.

ເມື່ອບໍ່ມີການແປງເປັນ ກາ, ແປງ ຣະ ເປັນ ຕະ ດ້ວຍສູດວ່າ “ຕຸງຕຸນາຕັບເພສຸ ວາ”. ຜູ້ໃຄ່ເພື່ອເຮັດ ຊື່ວ່າ ກັດຕຸກາໂມ, ຍ່ອມຫວັງເພື່ອປຸງແຕ່ງ ຊື່ວ່າ ອະພິສັງຂະຣິຕຸງ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ຍ່ອມປາດຖະໜາເພື່ອຟັງພະສັດທຳ ຊື່ວ່າ ໂສຕະເວ, ໂສຕຸງ, ຫຼື ສຸນິຕຸງ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ຍ່ອມປາດຖະໜາເພື່ອສະເຫວີຍ ຊື່ວ່າ ອະນຸພະວິຕຸງ, ເພື່ອຫຸງ ຊື່ວ່າ ປະຈິຕຸງ, ເພື່ອໄປ ຊື່ວ່າ ຄັນຕຸງ, ຄະມິຕຸງ, ເພື່ອອົດທົນ ຊື່ວ່າ ຂັນຕຸງ, ຂະນິຕຸງ, ເພື່ອຂ້າ ຊື່ວ່າ ຫັນຕຸງ, ຫະນິຕຸງ, ເພື່ອຄິດ ຊື່ວ່າ ມັນຕຸງ, ມະນິຕຸງ, ເພື່ອນຳໄປ ຊື່ວ່າ ຫະຣິຕຸງ, ເພື່ອລະນຶກ ຊື່ວ່າ ອະນຸດສະຣິຕຸງ, ໃນຄຳເຫຼົ່ານີ້ ເມື່ອມີ ຕະ ປັດໄຈ ປະກອບດ້ວຍ ອິ ອາຄົມ ເພາະຖືກຫ້າມດ້ວຍສູດວ່າ “ນະມະກະຣານັງ” ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ມີການລົບທີ່ສຸດຂອງທາດ.

---

Tathā tudabyathane, tudituṃ, pavisituṃ, uddisibhuṃ, hotuṃ, sayibhuṃ, netuṃ, juhotuṃ, pajahituṃ, pahātuṃ, dātuṃ. Roddhuṃ, rundhituṃ, tuṃtunādīsupi yogavibhāgena kattari vikaraṇappaccayā, saralopādi ca. Bhottuṃ, bhuñjituṃ, chettuṃ, chindituṃ. Sibbituṃ, boddhuṃ, bujjhituṃ. Jāyituṃ, janituṃ. Pattuṃ, pāpuṇituṃ. Jetuṃ, jinituṃ, ketuṃ, kiṇituṃ, vinicchetuṃ, vinicchinituṃ, ñātuṃ, jānituṃ, gahetuṃ, gaṇhituṃ. Coretuṃ, corayituṃ, pāletuṃ, pālayituṃ.

ເຊັ່ນດຽວກັນ ຕຸທະ ທາດ ໃນຄວາມບຽດບຽນ ຊື່ວ່າ ຕຸທິຕຸງ, ເພື່ອເຂົ້າໄປ ຊື່ວ່າ ປະວິສິຕຸງ, ເພື່ອສະແດງ ຊື່ວ່າ ອຸດທິສິຕຸງ (ຫຼື ອຸດທິສິພຸງ), ເພື່ອເປັນ ຊື່ວ່າ ໂຫຕຸງ, ເພື່ອນອນ ຊື່ວ່າ ສະຍິພຸງ, ເພື່ອນຳໄປ ຊື່ວ່າ ເນຕຸງ, ເພື່ອບູຊາ ຊື່ວ່າ ສຸໂຫຕຸງ, ເພື່ອລະ ຊື່ວ່າ ປະຊະຫິຕຸງ, ປະຫາຕຸງ, ເພື່ອໃຫ້ ຊື່ວ່າ ທາຕຸງ. ເພື່ອກັ້ນ ຊື່ວ່າ ໂຣດທຸງ, ຣຸນທິຕຸງ, ເຖິງແມ່ນໃນ ຕຸງ, ຕຸນາ ປັດໄຈ ເປັນຕົ້ນ ກໍລົງ ວິກະຣະນະປັດໄຈ ໃນກັດຕຸ ອັດ ດ້ວຍການແບ່ງສູດ, ແລະ ມີການລົບສະຫຼະເປັນຕົ້ນ. ເພື່ອກິນ ຊື່ວ່າ ພົດຕຸງ, ພຸນຊິຕຸງ, ເພື່ອຕັດ ຊື່ວ່າ ເຊດຕຸງ, ຊິນທິຕຸງ. ເພື່ອຫຍິບ ຊື່ວ່າ ສິບພິຕຸງ, ເພື່ອຮູ້ ຊື່ວ່າ ໂພດທຸງ, ພຸດຊິຕຸງ. ເພື່ອເກີດ ຊື່ວ່າ ຊາຍິຕຸງ, ຊະນິຕຸງ. ເພື່ອເຖິງ ຊື່ວ່າ ປັດຕຸງ, ປາປຸນິຕຸງ. ເພື່ອຊະນະ ຊື່ວ່າ ເຈຕຸງ, ຊິນິຕຸງ, ເພື່ອຊື້ ຊື່ວ່າ ເກຕຸງ, ກິນິຕຸງ, ເພື່ອຕັດສິນ ຊື່ວ່າ ວິນິດເຊຕຸງ, ວິນິດຊິນິຕຸງ, ເພື່ອຮູ້ ຊື່ວ່າ ຍາຕຸງ, ຊານິຕຸງ, ເພື່ອຖືເອົາ ຊື່ວ່າ ຄະເຫຕຸງ, ຄັນຫິຕຸງ. ເພື່ອລັກ ຊື່ວ່າ ໂຈເຣຕຸງ, ໂຈຣະຍິຕຸງ, ເພື່ອຮັກສາ ຊື່ວ່າ ປາເລຕຸງ, ປາເລຍິຕຸງ.

---

Kārite bhāvetuṃ, bhāvayituṃ, kāretuṃ, kārayituṃ, kārāpetuṃ, kārāpayitumicchati iccādi.

ໃນກາຣິດຕະ: ຍ່ອມປາດຖະໜາເພື່ອໃຫ້ຈະເລີນ ຊື່ວ່າ ພາເວຕຸງ, ພາවະຍິຕຸງ, ເພື່ອໃຫ້ເຮັດ ຊື່ວ່າ ກາເຣຕຸງ, ກາຣະຍິຕຸງ, ກາຣາເປຕຸງ, ກາຣາປະຍິຕຸງ ເປັນຕົ້ນ.

---

‘‘Tavetuṃ vā’’ti yogavibhāgena kriyatthakriyāyañca gammamānāyaṃ tuṃpaccayo. Yathā – subuddhuṃ vakkhāmi, bhottuṃ vajati, bhojanāya vajatīti attho. Evaṃ daṭṭhuṃ gacchati, gantumārabhati, gantuṃ payojayati, dassetumāha iccādi.

ດ້ວຍການແບ່ງສູດວ່າ “ຕະເວຕຸງ ວາ” ເມື່ອຄວາມໝາຍແຫ່ງກິລິຍາທີ່ມີກິລິຍາອື່ນເປັນປະໂຫຍດປາກົດຢູ່ ຍ່ອມລົງ ຕຸງ ປັດໄຈ. ເຊັ່ນ ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວເພື່ອໃຫ້ຮູ້ແຈ້ງດີ ຊື່ວ່າ ສຸພຸດທຸງ ວັກຂາມິ, ຍ່ອມໄປເພື່ອຈະກິນ ຊື່ວ່າ ພົດຕຸງ ວະຊະຕິ, ມີຄວາມໝາຍວ່າ ຍ່ອມໄປເພື່ອການກິນ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ຍ່ອມໄປເພື່ອຈະເຫັນ ຊື່ວ່າ ທັດຖຸງ ຄັດສະຕິ, ຍ່ອມເລີ່ມຕົ້ນເພື່ອຈະໄປ ຊື່ວ່າ ຄັນຕຸງ ອາຣະພະຕິ, ຍ່ອມປະກອບເພື່ອຈະໄປ ຊື່ວ່າ ຄັນຕຸງ ປະໂຍຊະຍະຕິ, ໄດ້ກ່າວແລ້ວເພື່ອຈະສະແດງ ຊື່ວ່າ ທັດເສຕຸງ ອາຫະ ເປັນຕົ້ນ.

---

‘‘Tu’’miti vattate.

ບົດວ່າ “ຕຸງ” ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

638. Arahasakkādīsu ca.

໖໓໘. ແລະ ໃນເພາະທາດທັງຫຼາຍມີ ອະຣະຫະ ແລະ ສັກກະ ເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍ.

---

Arahasakkabhabbānucchavikānurūpaiccevamādīsvatthesu payujjamānesu sabbadhātūhi tuṃpaccayo hoti, casaddena kālasamayavelādīsupi. Ninda garahāyaṃ, ko taṃ ninditumarahati[Pg.392], rājā arahasi bhavituṃ, araho bhavaṃ vattuṃ. Sakkā jetuṃ dhanena vā, sakkā laddhuṃ, kātuṃ sakkhissati. Bhabbo niyāmaṃ okkamituṃ, abhabbo kātuṃ. Anucchaviko bhavaṃ dānaṃ paṭiggahetuṃ. Idaṃ kātuṃ anurūpaṃ. Dānaṃ dātuṃ yuttaṃ, dātuṃ vattuñca labhati, evaṃ vaṭṭati bhāsituṃ, chindituṃ na ca kappati iccādi. Tathā kālo bhuñjituṃ, samayo bhuñjituṃ, velā bhuñjituṃ.

ເມື່ອໃຊ້ໃນອັດ (ຄວາມໝາຍ) ທັງຫຼາຍ ມີອັດວ່າ ຄວນ (အရဟ), ອາດ (သက္က), ຄວນ/ສົມຄວນ (ဘဗ္ဗ), ຄູ່ຄວນ (အနုစ္ဆဝိက), ເໝາະສົມ (အနုရူပ) ເປັນຕົ້ນ, ປັດໄຈ ຄື 'ຕຸໍ' (tuṃ) ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກທາດທັງປວງ; ແລະດ້ວຍສັບວ່າ 'ຈ' (ca) ຍ່ອມລົງໃນອັດແມ່ນແຕ່ ກາລະ (ເວລາ), ສະໄໝ ແລະ ເວລາ ເປັນຕົ້ນ. ໃນອັດຕິຕຽນ ແລະ ນິນທາ ເຊັ່ນ: 'ko taṃ ninditumarahati' (ໃຜຄວນຕິຕຽນຜູ້ນັ້ນ), 'rājā arahasi bhavituṃ' (ທ່ານຄວນເປັນພຣະຣາຊາ), 'araho bhavaṃ vattuṃ' (ທ່ານຄວນກ່າວ). 'sakkā jetuṃ dhanena vā' (ອາດຊະນະໄດ້ດ້ວຍຊັບ), 'sakkā laddhuṃ' (ອາດໄດ້), 'kātuṃ sakkhissati' (ຈັກອາດເຮັດ). 'bhabbo niyāmaṃ okkamituṃ' (ຄວນເພື່ອກ້າວລົງສູ່ສັມມັດຕະນິຍາມ), 'abhabbo kātuṃ' (ບໍ່ຄວນເຮັດ). 'anucchaviko bhavaṃ dānaṃ paṭiggahetuṃ' (ທ່ານຄູ່ຄວນເພື່ອຮັບທານ). 'idaṃ kātuṃ anurūpaṃ' (ນີ້ເໝາະສົມເພື່ອເຮັດ). 'dānaṃ dātuṃ yuttaṃ' (ຄວນເພື່ອໃຫ້ທານ), 'dātuṃ vattuñca labhati' (ຍ່ອມໄດ້ເພື່ອໃຫ້ແລະເພື່ອກ່າວ), 'evaṃ vaṭṭati bhāsituṃ' (ຄວນເພື່ອກ່າວຢ່າງນີ້), 'chindituṃ na ca kappati' (ແລະບໍ່ຄວນເພື່ອຕັດ) ເປັນຕົ້ນ. ເຊັ່ນດຽວກັນ 'kālo bhuñjituṃ' (ເປັນເວລາເພື່ອບໍລິໂພກ), 'samayo bhuñjituṃ' (ເປັນສະໄໝເພື່ອບໍລິໂພກ), 'velā bhuñjituṃ' (ເປັນເວລາເພື່ອບໍລິໂພກ).

---

‘‘Tu’’miti vattate.

ບົດວ່າ 'ຕຸໍ' (tuṃ) ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

639. Pattavacane alamatthesu ca.

໖໓໙. ໃນອັດ 'ປັດຕະວະຈະນະ' (ການກ່າວເຖິງເວລາທີ່ມາຮອດ) ແລະ 'ອະລາມັດຖະ' (ຄວາມໝາຍຂອງຄຳວ່າ ອະລໍ).

---

Alamatthesu pattavacane sati sabbadhātūhi tuṃpaccayo hoti, alaṃsaddassa atthā alamatthā bhūsanapariyattinivāraṇā, tesu alamatthesu. Pattassa vacanaṃ pattavacanaṃ, alameva dānāni dātuṃ, alameva puññāni kātuṃ, sampattameva pariyattamevāti attho.

ເມື່ອມີອັດ 'ອະລາມັດຖະ' ແລະ 'ປັດຕະວະຈະນະ', ປັດໄຈ ຄື 'ຕຸໍ' ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກທາດທັງປວງ. ເນື້ອຄວາມຂອງ 'ອະລໍ' ສັບ ຊື່ວ່າ 'ອະລາມັດຖະ' ຄື ການປະດັບ (ພູສະນະ), ການພໍດີ/ພຽງພໍ (ປະຣິຍັດຕິ) ແລະ ການຫ້າມ (ນິວາຣະນະ); ໃນອັດ 'ອະລາມັດຖະ' ເຫຼົ່ານັ້ນ. ການກ່າວເຖິງເວລາທີ່ມາຮອດ ຊື່ວ່າ 'ປັດຕະວະຈະນະ'. ມີອັດວ່າ 'alameva dānāni dātuṃ' (ພໍດີແທ້ເພື່ອໃຫ້ທານທັງຫຼາຍ), 'alameva puññāni kātuṃ' (ພໍດີແທ້ເພື່ອເຮັດບຸນທັງຫຼາຍ), ຄືມີອັດວ່າ ເຖິງພ້ອມແລ້ວ ຫຼື ພຽງພໍແລ້ວ.

---

Katvā kammaṃ agacchi, gacchati, gacchissatīti vā atthe –

ໃນອັດວ່າ 'katvā kammaṃ agacchi' (ເຮັດການງານແລ້ວ ໄດ້ໄປແລ້ວ), 'gacchati' (ຍ່ອມໄປ), ຫຼື 'gacchissati' (ຈັກໄປ) —

---

640. Pubbakālekakattukānaṃ tuna tvāna tvā vā.

໖໔໐. ລົງ 'ຕຸນ', 'ຕວານ', 'ຕວາ' ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກທາດທີ່ມີກິຣິຍາກ່ອນ ແລະ ມີຜູ້ເຮັດຄົນດຽວກັນ ບາງເທື່ອ.

---

Pubbakāloti pubbakriyā, eko kattā yesaṃ te ekakattukā, tesaṃ ekakattukānaṃ samānakattukānaṃ dhātūnamantare pubbakāle vattamānadhātumhā tuna tvāna tvāiccete paccayā honti vā.

ຄຳວ່າ 'ປຸບພະກາໂລ' (pubbakālo) ຄື ກິຣິຍາກ່ອນ. ຜູ້ເຮັດຄົນດຽວ ມີແກ່ກິຣິຍາທັງຫຼາຍໃດ ກິຣິຍາທັງຫຼາຍນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ເອກະກັດຕຸກາ'. ຫຼັງຈາກທາດທີ່ສະແດງກິຣິຍາອັນມີໃນກ່ອນ ໃນລະຫວ່າງທາດທັງຫຼາຍທີ່ມີຜູ້ເຮັດຄົນດຽວກັນ (ສະມານະກັດຕຸກາ) ເຫຼົ່ານັ້ນ, ປັດໄຈທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ຄື 'ຕຸນ', 'ຕວານ', 'ຕວາ' ຍ່ອມລົງ ບາງເທື່ອ.

---

Vāsaddassa vavatthitavibhāsattā tunappaccayo katthaciyeva bhavati. Te ca kitasaññattā, ‘‘ekakattukāna’’nti vuttattā ca kattariyeva bhavanti. Tune ‘‘tavetunādīsu kā’’ti kādeso, nipātattā silopo. So kātuna kammaṃ gacchati, akātuna puññaṃ kilamissanti sattā.

ເພາະ 'ວາ' ສັບ ມີການກຳນົດວິພາສາ (ທາງເລືອກ), 'ຕຸນ' ປັດໄຈ ຈຶ່ງມີໃນບາງບ່ອນເທົ່ານັ້ນ. ແລະປັດໄຈເຫຼົ່ານັ້ນ ເພາະມີຊື່ວ່າ 'ກິດ' ແລະ ເພາະກ່າວວ່າ 'ekakattukānaṃ' (ມີຜູ້ເຮັດຄົນດຽວກັນ) ຈຶ່ງລົງໃນກັດຕຸ (ຜູ້ເຮັດ) ເທົ່ານັ້ນ. ໃນ 'ຕຸນ' ປັດໄຈ, ມີການແປງເປັນ 'ກາ' ດ້ວຍສູດວ່າ 'tavetunādīsu kā', ແລະເພາະເປັນນິບາດ ຈຶ່ງລົບ 'ສິ' ວິບັດ. ເຊັ່ນ: 'so kātuna kammaṃ gacchati' (ເຂົາເຮັດການງານແລ້ວ ຍ່ອມໄປ), 'akātuna puññaṃ kilamissanti sattā' (ສັດທັງຫຼາຍ ບໍ່ເຮັດບຸນແລ້ວ ຈັກລຳບາກ).

---

Tvānatvāsu [Pg.393] ‘‘rakāro cā’’ti dhātvantalopo, kammaṃ katvāna bhadrakaṃ, dānādīni puññāni katvā saggaṃ gacchati, abhisaṅkharitvā, karitvā. Tathā sibbitvā, jāyitvā, janitvā, dhammaṃ sutvā, sutvāna dhammaṃ modati, suṇitvā, patvā, pāpuṇitvā. Kiṇitvā, jetvā, jinitvā, jitvā. Coretvā, corayitvā, pūjetvā, pūjayitvā. Tathā mettaṃ bhāvetvā, bhāvayitvā, vihāraṃ kāretvā, kārayitvā, kārāpetvā, kārāpayitvā saggaṃ gamissanti iccādi.

ໃນ 'ຕວານ' ແລະ 'ຕວາ' ປັດໄຈທັງຫຼາຍ, ມີການລົບພະຍັນຊະນະສຸດທ້າຍຂອງທາດ ດ້ວຍສູດວ່າ 'rakāro cā'. ເຊັ່ນ: 'kammaṃ katvāna bhadrakaṃ' (ເຮັດກຳອັນຈະເລີນແລ້ວ), 'dānādīni puññāni katvā saggaṃ gacchati' (ເຮັດບຸນທັງຫຼາຍມີທານເປັນຕົ້ນແລ້ວ ຍ່ອມໄປສູ່ສະຫວັນ), 'abhisaṅkharitvā' (ປຸງແຕ່ງແລ້ວ), 'karitvā' (ເຮັດແລ້ວ). ເຊັ່ນດຽວກັນ: 'sibbitvā' (ຫຍິບແລ້ວ), 'jāyitvā' (ເກີດແລ້ວ), 'janitvā' (ຍັງ...ໃຫ້ເກີດແລ້ວ), 'dhammaṃ sutvā' (ຟັງທັມແລ້ວ), 'sutvāna dhammaṃ modati' (ຟັງທັມແລ້ວ ຍ່ອມຍິນດີ), 'suṇitvā' (ຟັງແລ້ວ), 'patvā' (ເຖິງແລ້ວ), 'pāpuṇitvā' (ບັນລຸແລ້ວ). 'kiṇitvā' (ຊື້ແລ້ວ), 'jetvā' (ຊະນະແລ້ວ), 'jinitvā' (ຊະນະແລ້ວ), 'jitvā' (ຊະນະແລ້ວ). 'coretvā' (ລັກແລ້ວ), 'corayitvā' (ລັກແລ້ວ), 'pūjetvā' (ບູຊາແລ້ວ), 'pūjayitvā' (ບູຊາແລ້ວ). ເຊັ່ນດຽວກັນ: 'mettaṃ bhāvetvā' (ຈະເລີນເມດຕາແລ້ວ), 'bhāvayitvā' (ຈະເລີນແລ້ວ), 'vihāraṃ kāretvā' (ຍັງ...ໃຫ້ສ້າງວິຫານແລ້ວ), 'kāretvā' (ໃຫ້ສ້າງແລ້ວ), 'kārāpetvā' (ໃຫ້ສ້າງແລ້ວ), 'kārāpayitvā saggaṃ gamissanti' (ໃຫ້ສ້າງແລ້ວ ຈັກໄປສູ່ສະຫວັນ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Pubbakāleti kimatthaṃ? Paṭhati, pacati. Ekakattukānanti kiṃ? Bhutte devadatte yaññadatto vajati.

ຄຳວ່າ 'pubbakāle' (ໃນກິຣິຍາກ່ອນ) ກ່າວໄວ້ເພື່ອປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອຫ້າມໃນຕົວຢ່າງ ເຊັ່ນ: 'paṭhati, pacati' (ຍ່ອມອ່ານ, ຍ່ອມແກງ). ຄຳວ່າ 'ekakattukānaṃ' (ມີຜູ້ເຮັດຄົນດຽວກັນ) ກ່າວໄວ້ເພື່ອປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອຫ້າມໃນຕົວຢ່າງ ເຊັ່ນ: 'bhutte devadatte yaññadatto vajati' (ເມື່ອເທວະທັດກິນແລ້ວ, ຍັນຍະທັດຍ່ອມໄປ).

---

‘‘Apatvāna nadiṃ pabbato, atikkamma pabbataṃ nadī’’tiādīsu pana sabbattha ‘‘bhavatī’’ti sambandhato ekakattukatā, pubbakālatā ca gamyate.

ແຕ່ໃນຕົວຢ່າງ ເຊັ່ນ: 'apatvāna nadiṃ pabbato' (ພູເຂົາ ຍັງບໍ່ເຖິງແມ່ນ້ຳ), 'atikkamma pabbataṃ nadī' (ແມ່ນ້ຳ ກ້າວລ່ວງພູເຂົາແລ້ວ) ເປັນຕົ້ນ, ຄວາມເປັນຜູ້ເຮັດຄົນດຽວກັນ ແລະ ຄວາມເປັນກິຣິຍາກ່ອນ ຍ່ອມເຂົ້າໃຈໄດ້ໂດຍການເຊື່ອມໂຍງກັບບົດກິຣິຍາວ່າ 'bhavati' (ຍ່ອມມີ) ໃນທຸກບ່ອນ.

---

‘‘Vā’’ti vattate.

ບົດວ່າ 'ວາ' (vā) ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

641. Sabbehi tunādīnaṃ yo.

໖໔໑. ແປງ 'ຕຸນ' ປັດໄຈເປັນຕົ້ນ ຫຼັງຈາກທາດທັງປວງ ເປັນ 'ຍະ' ບາງເທື່ອ.

---

Sabbehi sopasaggānupasaggehi dhātūhi paresaṃ tunādīnaṃ paccayānaṃ yasaddādeso hoti vā. Vanda abhivandane abhipubbo, tvāpaccayassa yo, ikārāgamo ca, abhivandiya bhāsissaṃ, abhivanditvā, vandiya, vanditvā. Tathā abhibhuyya, dvittarassattāni, abhibhavitvā, abhibhotvā.

ການແປງເປັນ 'ຍະ' ສັບ ແຫ່ງປັດໄຈທັງຫຼາຍມີ 'ຕຸນ' ເປັນຕົ້ນ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກທາດທັງປວງ ທັງທີ່ມີອຸປະສັກແລະບໍ່ມີອຸປະສັກ ຍ່ອມມີ ບາງເທື່ອ. 'ວັນທະ' ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ໄຫວ້ (ອະພິວັນທະນະ) ມີ 'ອະພິ' ຢູ່ຂ້າງໜ້າ, ແປງ 'ຕວາ' ປັດໄຈ ເປັນ 'ຍະ' ແລະ ລົງ 'ອິ' ອາກົມ, ເປັນ 'abhivandiya bhāsissaṃ' (ໄຫວ້ຢ່າງດີແລ້ວ ຈັກກ່າວ), 'abhivanditvā' (ໄຫວ້ຢ່າງດີແລ້ວ), 'vandiya' (ໄຫວ້ແລ້ວ), 'vanditvā' (ໄຫວ້ແລ້ວ). ເຊັ່ນດຽວກັນ 'abhibhuyya' (ຄອບງຳແລ້ວ - ມີການຊ້ອນພະຍັນຊະນະແລະເຮັດໃຫ້ເປັນສຽງສັ້ນ), 'abhibhavitvā' (ຄອບງຳແລ້ວ), 'abhibhotvā' (ຄອບງຳແລ້ວ).

---

Si sevāyaṃ, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā ikārassa āttaṃ, nissāya, nissitvā.

'ສິ' ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເສບ (ຄົບຫາ), ມີການແປງ 'ອິ' ເປັນ 'ອາ' ດ້ວຍສູດວ່າ 'kvaci dhātū' ເປັນຕົ້ນ, ເປັນ 'nissāya' (ອາໄສແລ້ວ), 'nissitvā' (ອາໄສແລ້ວ).

---

Bhaja sevāyaṃ, ‘‘tathā kattari cā’’ti pubbarūpattaṃ, vibhajja, vibhajiya, vibhajitvā.

'ພະຊະ' ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເສບ (ຄົບຫາ), ມີການເຮັດໃຫ້ເປັນຮູບເບື້ອງຕົ້ນ (ປຸບພະຣູບ) ດ້ວຍສູດວ່າ 'tathā kattari cā', ເປັນ 'vibhajja' (ຈຳແນກແລ້ວ), 'vibhajiya' (ຈຳແນກແລ້ວ), 'vibhajitvā' (ຈຳແນກແລ້ວ).

---

Disa [Pg.394] atisajjane, uddissa, uddisiya, uddisitvā. Pavissa, pavisiya, pavisitvā.

'ທິສະ' ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ສະແດງ/ມອບໃຫ້ (ອະຕິສັດຊະນະ), ເປັນ 'uddissa' (ເຈາະຈົງແລ້ວ), 'uddisiya' (ເຈາະຈົງແລ້ວ), 'uddisitvā' (ເຈາະຈົງແລ້ວ). 'pavissa' (ເຂົ້າໄປແລ້ວ), 'pavisiya' (ເຂົ້າໄປແລ້ວ), 'pavisitvā' (ເຂົ້າໄປແລ້ວ).

---

Nī pāpuṇane, upanīya, upanetvā. Atiseyya, atisayitvā. Ohāya, ohitvā, jahitvā, hitvā. Ādāya, ādiyitvā, ‘‘divādito yo’’ti yappaccayo, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā dhātvantassikāro ca, datvā, datvāna. Pidhāya, pidahitvā. Bhuñjiya, bhuñjitvā, bhotvā. Viceyya, vicinitvā. Viññāya, vijānitvā, ñatvā.

'ນີ' ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເຖິງ (ປາປຸນະນະ), ເປັນ 'upanīya' (ນຳເຂົ້າໄປໃກ້ແລ້ວ), 'upanetvā' (ນຳເຂົ້າໄປໃກ້ແລ້ວ). 'atiseyya' (ນອນຍິ່ງແລ້ວ), 'atisayitvā' (ນອນຍິ່ງແລ້ວ). 'ohāya' (ລະແລ້ວ), 'ohitvā' (ລະແລ້ວ), 'jahitvā' (ລະແລ້ວ), 'hitvā' (ລະແລ້ວ). 'ādāya' (ຖືເອົາແລ້ວ), 'ādiyitvā' (ຖືເອົາແລ້ວ - ລົງ 'ຍະ' ປັດໄຈ ດ້ວຍສູດວ່າ 'divādito yo' ແລະ ແປງສະຫຼະສຸດທ້າຍຂອງທາດເປັນ 'ອິ' ດ້ວຍສູດວ່າ 'kvaci dhātū' ເປັນຕົ້ນ), 'datvā' (ໃຫ້ແລ້ວ), 'datvāna' (ໃຫ້ແລ້ວ). 'pidhāya' (ປິດແລ້ວ), 'pidahitvā' (ປິດແລ້ວ). 'bhuñjiya' (ບໍລິໂພກແລ້ວ), 'bhuñjitvā' (ບໍລິໂພກແລ້ວ), 'bhotvā' (ບໍລິໂພກແລ້ວ). 'viceyya' (ເລືອກເຟັ້ນແລ້ວ), 'vicinitvā' (ເລືອກເຟັ້ນແລ້ວ). 'viññāya' (ຮູ້ແຈ້ງແລ້ວ), 'vijānitvā' (ຮູ້ແຈ້ງແລ້ວ), 'ñatvā' (ຮູ້ແລ້ວ).

---

‘‘Yathāgamaṃ, tunādīsū’’ti ca vattate.

ບົດວ່າ 'yathāgamaṃ' (ຕາມອາກົມ) ແລະ 'tunādīsu' (ໃນປັດໄຈມີຕຸນເປັນຕົ້ນ) ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

642. Dadhantato yo kvaci.

໖໔໒. ລົງ 'ຍະ' ອາກົມ ຫຼັງຈາກທາດທີ່ມີ 'ທະ' (da) ແລະ 'ທະ' (dha) ເປັນພະຍັນຊະນະສຸດທ້າຍ ໃນປັດໄຈມີຕຸນເປັນຕົ້ນ ບາງເທື່ອ.

---

Dakāradhakārantehi dhātūhi yathāgamaṃ yakārāgamo hoti kvaci tunādīsu paccayesu. Yavato dakārassa jakāro, samāpajjitvā, uppajjitvā, bhijjitvā, chijjitvā gato. Budha avagamane, ‘‘tathā kattari cā’’ti sakhātvantassa yakārassa cavaggo, bujjhiya, bujjhitvā. Virajjhiya, virajjhitvā. Rundhiya, rundhitvā.

ຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍທີ່ມີ 'ທະ' (da) ແລະ 'ທະ' (dha) ອັກສອນເປັນສຸດທ້າຍ, 'ຍະ' ອາກົມ ຍ່ອມລົງຕາມອາກົມ ບາງເທື່ອ ໃນປັດໄຈທັງຫຼາຍມີ 'ຕຸນ' ເປັນຕົ້ນ. ເພາະ 'ຍະ' ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ແປງ 'ທະ' (da) ເປັນ 'ຊະ' (ja), ເຊັ່ນ: 'samāpajjitvā' (ເຂົ້າເຖິງພ້ອມແລ້ວ), 'uppajjitvā' (ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ), 'bhijjitvā' (ແຕກແລ້ວ), 'chijjitvā gato' (ຂາດແລ້ວ ໄປແລ້ວ). 'ພຸທະ' ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຮູ້ (ອະວະຄະມະນະ), ມີການແປງ 'ຍະ' ປັດໄຈກັບພະຍັນຊະນະສຸດທ້າຍຂອງທາດ ເປັນອັກສອນໃນ ຈະ-ວັກ ດ້ວຍສູດວ່າ 'tathā kattari cā', ເປັນ 'bujjhiya' (ຮູ້ແລ້ວ), 'bujjhitvā' (ຮູ້ແລ້ວ). 'virajjhiya' (ຄາຍຄວາມກຳໜັດແລ້ວ), 'virajjhitvā' (ຄາຍຄວາມກຳໜັດແລ້ວ). 'rundhiya' (ກັ້ນແລ້ວ), 'rundhitvā' (ກັ້ນແລ້ວ).

---

‘‘Tunādīna’’nti adhikāro, ‘‘vā’’ti ca.

ບົດວ່າ 'tunādīnaṃ' (ແຫ່ງປັດໄຈມີຕຸນເປັນຕົ້ນ) ແລະ 'vā' (ບາງເທື່ອ) ເປັນບົດກຳນົດ (ອະທິການ).

---

643. Canantehi raccaṃ.

໖໔໓. ແປງ 'ຕຸນ' ປັດໄຈເປັນຕົ້ນ ຫຼັງຈາກທາດທີ່ມີ 'ຈະ' (ca) ແລະ 'ນະ' (na) ເປັນພະຍັນຊະນະສຸດທ້າຍ ເປັນ 'ຣັດຈະ' ບາງເທື່ອ.

---

Cakāranakārantehi dhātūhi paresaṃ tunādīnaṃ paccayānaṃ raccādeso hoti vā, ‘‘racca’’nti yogavibhāgena aññasmāpi, vavatthitavibhāsatthoyaṃ vāsaddo, rādilopo. Vica vivecane vipubbo, vivicca, viviccitvā, ‘‘yo kvacī’’ti yogavibhāgena yakārāgamo.

ການແປງເປັນ 'ຣັດຈະ' ແຫ່ງປັດໄຈທັງຫຼາຍມີ 'ຕຸນ' ເປັນຕົ້ນ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍທີ່ມີ 'ຈະ' (ca) ແລະ 'ນະ' (na) ອັກສອນເປັນສຸດທ້າຍ ຍ່ອມມີ ບາງເທື່ອ. ດ້ວຍການແບ່ງສູດ (ໂຍຄະວິພາຄະ) ວ່າ 'racca', ຍ່ອມມີການແປງແມ່ນແຕ່ຫຼັງຈາກທາດອື່ນ. 'ວາ' ສັບນີ້ ມີປະໂຫຍດໃນການກຳນົດວິພາສາ (ທາງເລືອກ). ມີການລົບພະຍັນຊະນະມີ 'ຣະ' ເປັນຕົ້ນ. 'ວິຈະ' ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຈຳແນກ (ວິເວຈະນະ) ມີ 'ວິ' ຢູ່ຂ້າງໜ້າ, ເປັນ 'vivicca' (ສົງັດແລ້ວ), 'viviccitvā' (ສົງັດແລ້ວ - ລົງ 'ຍະ' ອາກົມ ດ້ວຍການແບ່ງສູດວ່າ 'yo kvaci').

---

Pava pāke, pacca, pacciya, paccitvā. Vimucca, vimuccitvā.

'ປະວະ' ທາດ (ຫຼື ປຈະ) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຫຸງຕົ້ມ (ປາຈະນະ), ເປັນ 'pacca' (ຫຸງແລ້ວ), 'pacciya' (ຫຸງແລ້ວ), 'paccitvā' (ຫຸງແລ້ວ). 'vimucca' (ຫຼຸດພົ້ນແລ້ວ), 'vimuccitvā' (ຫຼຸດພົ້ນແລ້ວ).

---

Hana [Pg.395] hiṃsāgatīsu, āhacca, upahacca, āhantvā, upahantvā.

'ຫະນະ' ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ບຽດບຽນແລະໄປ (ຫິງສາຄະຕິ), ເປັນ 'āhacca' (ກະທົບແລ້ວ), 'upahacca' (ເຂົ້າໄປບຽດບຽນແລ້ວ), 'āhantvā' (ກະທົບແລ້ວ), 'upahantvā' (ເຂົ້າໄປບຽດບຽນແລ້ວ).

---

Vāti kiṃ? Avamañña, avamaññitvā, mantvā, nyassañakāro.

ຄຳວ່າ 'vā' (ບາງເທື່ອ) ກ່າວໄວ້ເພື່ອປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອຫ້າມໃນຕົວຢ່າງ ເຊັ່ນ: 'avamañña' (ດູໝິ່ນແລ້ວ), 'avamaññitvā' (ດູໝິ່ນແລ້ວ), 'mantvā' (ຄິດແລ້ວ - ມີການແປງ 'ນະ' ກັບ 'ຍະ' ເປັນ 'ຍະ' ຊ້ອນ).

---

I gatimhi, yogavibhāgena raccādeso, paṭicca, avecca, upecca upetvā. Kara karaṇe, sakkacca, adhikicca, ikārāgamo, kariya.

'ອິ' ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ໄປ (ຄະຕິ), ມີການແປງເປັນ 'ຣັດຈະ' ດ້ວຍການແບ່ງສູດ, ເປັນ 'paṭicca' (ອາໄສແລ້ວ), 'avecca' (ຮູ້ແຈ້ງແລ້ວ), 'upecca' (ເຂົ້າໄປໃກ້ແລ້ວ), 'upetvā' (ເຂົ້າໄປໃກ້ແລ້ວ). 'ກະຣະ' ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເຮັດ (ກະຣະນະ), ເປັນ 'sakkacca' (ໂດຍເຄົາລົບແລ້ວ), 'adhikicca' (ຕັ້ງໄວ້ເບື້ອງເທິງແລ້ວ), ລົງ 'ອິ' ອາກົມ ເປັນ 'kariya' (ເຮັດແລ້ວ).

---

Disa pekkhaṇe –

'ທິສະ' ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເຫັນ (ເປັກຂະນະ) —

---

644. Disā svānasvāntalopo ca.

໖໔໔. ແປງ 'ຕຸນ' ປັດໄຈເປັນຕົ້ນ ຫຼັງຈາກ 'ທິສະ' ທາດ ເປັນ 'ສະວານະ' ແລະ 'ສະວາ' ແລະ ລົບພະຍັນຊະນະສຸດທ້າຍຂອງທາດ ບາງເທື່ອ.

---

Disaiccetāya dhātuyā paresaṃ tunādīnaṃ paccayānaṃ svāna svāiccādesā honti vā, dhātvantassa lopo ca. Disvānassa etadahosi, cakkhunā rūpaṃ disvā.

ການແປງເປັນ 'ສະວານະ' ແລະ 'ສະວາ' ແຫ່ງປັດໄຈທັງຫຼາຍມີ 'ຕຸນ' ເປັນຕົ້ນ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກ 'ທິສະ' ທາດນີ້ ຍ່ອມມີ ບາງເທື່ອ, ແລະ ມີການລົບພະຍັນຊະນະສຸດທ້າຍຂອງທາດນຳ. ເຊັ່ນ: 'disvānassa etadahosi' (ເພາະເຫັນແລ້ວ ຄວາມຄິດນີ້ຈຶ່ງໄດ້ມີແກ່ຜູ້ນັ້ນ), 'cakkhunā rūpaṃ disvā' (ເຫັນຮູບດ້ວຍຕາແລ້ວ).

---

Vāti kiṃ? Nekkhammaṃ daṭṭhuṃ, daṭṭhā. Passiya, passituna, passitvā.

ຄຳວ່າ 'vā' (ບາງເທື່ອ) ກ່າວໄວ້ເພື່ອປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອຫ້າມໃນຕົວຢ່າງ ເຊັ່ນ: 'nekkhammaṃ daṭṭhuṃ' (ເພື່ອເຫັນເນກຂັມມະ), 'daṭṭhā' (ເຫັນແລ້ວ). 'passiya' (ເຫັນແລ້ວ), 'passituna' (ເຫັນແລ້ວ), 'passitvā' (ເຫັນແລ້ວ).

---

Antaggahaṇaṃ antalopaggahaṇañcānuvattate.

ບົດວ່າ 'anta' (ພະຍັນຊະນະສຸດທ້າຍ) ແລະ ບົດວ່າ 'antalopa' (ການລົບພະຍັນຊະນະສຸດທ້າຍ) ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

645. Ma ha da bhehi mma yha jja bbha ddhā ca.

໖໔໕. ແປງ 'ຕຸນ' ປັດໄຈເປັນຕົ້ນ ຫຼັງຈາກທາດທີ່ມີ 'ມະ', 'ຫະ', 'ທະ', 'ພະ' ເປັນພະຍັນຊະນະສຸດທ້າຍ ເປັນ 'ມມະ', 'ຍຫະ', 'ຈຈະ', 'ພພະ' ແລະ 'ດທາ' ຕາມລຳດັບ ບາງເທື່ອ.

---

Ma ha da bhaiccevamantehi dhātūhi paresaṃ tunādīnaṃ paccayānaṃ yathākkamaṃ mma yha jja bbha ddhāiccete ādesā honti vā, dhātvantalopo ca. Makārantehi tāva āgamma, āgantvā. Kamu padavikkhepe, okkamma, okkamitvā, nikkhamma, nikkhamitvā, abhiramma, abhiramitvā.

ການແປງເປັນ 'ມມະ', 'ຍຫະ', 'ຈຈະ', 'ພພະ' ແລະ 'ດທາ' ເຫຼົ່ານີ້ ແຫ່ງປັດໄຈທັງຫຼາຍມີ 'ຕຸນ' ເປັນຕົ້ນ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍທີ່ມີ 'ມະ', 'ຫະ', 'ທະ', 'ພະ' ເປັນພະຍັນຊະນະສຸດທ້າຍ ຍ່ອມມີ ຕາມລຳດັບ ບາງເທື່ອ, ແລະ ມີການລົບພະຍັນຊະນະສຸດທ້າຍຂອງທາດນຳ. ກ່ອນອື່ນ ຫຼັງຈາກທາດທີ່ມີ 'ມະ' ອັກສອນເປັນສຸດທ້າຍ ເຊັ່ນ: 'āgamma' (ມາແລ້ວ), 'āgantvā' (ມາແລ້ວ). 'ກະມຸ' ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ກ້າວຂາ (ປະທະວິກເຂປະ), ເປັນ 'okkamma' (ກ້າວລົງແລ້ວ), 'okkamitvā' (ກ້າວລົງແລ້ວ), 'nikkhamma' (ອອກໄປແລ້ວ), 'nikkhamitvā' (ອອກໄປແລ້ວ), 'abhiramma' (ຍິນດີຍິ່ງແລ້ວ), 'abhiramitvā' (ຍິນດີຍິ່ງແລ້ວ).

---

Hakārantehi paggayha, paggaṇhitvā, paggahetvā. Muha vecitte, sammuyha, sammuyhitvā, yakārāgamo, āruyha, āruhitvā, ogayha, ogahetvā.

ຫຼັງຈາກທາດທີ່ມີ 'ຫະ' ອັກສອນເປັນສຸດທ້າຍ ເຊັ່ນ: 'paggayha' (ປະຄອງໄວ້ແລ້ວ), 'paggaṇhitvā' (ປະຄອງໄວ້ແລ້ວ), 'paggahetvā' (ປະຄອງໄວ້ແລ້ວ). 'ມຸຫະ' ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຫຼົງໄຫຼ (ເວຈິດຕະ), ເປັນ 'sammuyha' (ຫຼົງພ້ອມແລ້ວ), 'sammuyhitvā' (ຫຼົງພ້ອມແລ້ວ - ລົງ 'ຍະ' ອາກົມ), 'āruyha' (ຂຶ້ນແລ້ວ), 'āruhitvā' (ຂຶ້ນແລ້ວ), 'ogayha' (ຢັ່ງລົງແລ້ວ), 'ogahetvā' (ຢັ່ງລົງແລ້ວ).

---

Dakārantehi [Pg.396] uppajja, uppajjitvā, pamajja, pamajjitvā, upasampajja, upasampajjitvā. Chidi dvidhākaraṇe, acchijja, chijja, chijjitvā, chindiya, chinditvā, chetvā.

ຫຼັງຈາກທາດທີ່ມີ 'ທະ' ອັກສອນເປັນສຸດທ້າຍ ເຊັ່ນ: 'uppajja' (ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ), 'uppajjitvā' (ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ), 'pamajja' (ປະໝາດແລ້ວ), 'pamajjitvā' (ປະໝາດແລ້ວ), 'upasampajja' (ເຂົ້າເຖິງແລ້ວ/ອຸປະສົມບົດແລ້ວ), 'upasampajjitvā' (ເຂົ້າເຖິງແລ້ວ). 'ສິທິ' ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເຮັດເປັນສອງສ່ວນ/ຕັດ (ທະວິທາກະຣະນະ), ເປັນ 'acchijja' (ຕັດຂາດແລ້ວ), 'chijja' (ຕັດແລ້ວ), 'chijjitvā' (ຕັດແລ້ວ), 'chindiya' (ຕັດແລ້ວ), 'chinditvā' (ຕັດແລ້ວ), 'chetvā' (ຕັດແລ້ວ).

---

Bhakārantehi rabha rābhasse, ārabbha kathesi, āraddhā, ārabhitvā. Labha lābhe, upalabbha, upaladdhā, saddhaṃ paṭilabhitvā puññāni karonti iccādi.

ຫຼັງຈາກທາດທີ່ມີ 'ພະ' ອັກສອນເປັນສຸດທ້າຍ ເຊັ່ນ: 'ຣະພະ' ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ເລີ່ມຕົ້ນ (ຣາພັດສະ), ເປັນ 'ārabbha kathesi' (ປາຣົບແລ້ວກ່າວແລ້ວ), 'āraddhā' (ປາຣົບແລ້ວ), 'ārabhitvā' (ປາຣົບແລ້ວ). 'ລະພະ' ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ໄດ້ (ລາພະ), ເປັນ 'upalabbha' (ໄດ້ຮັບແລ້ວ), 'upaladdhā' (ໄດ້ຮັບແລ້ວ), 'saddhaṃ paṭilabhitvā puññāni karonti' (ໄດ້ສະເພາະເຊິ່ງສັດທາແລ້ວ ຍ່ອມເຮັດບຸນທັງຫຼາຍ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Tavetunādippaccayantanayo.

ແນວທາງແຫ່ງປັດໄຈທີ່ມີ 'ຕະເວ' ແລະ 'ຕຸນ' ເປັນຕົ້ນ ຈົບແລ້ວ.

---

Vattamānakālikamānantappaccayantanaya

ແນວທາງແຫ່ງປັດໄຈທີ່ມີ 'ມານະ' ແລະ 'ອັນຕະ' ໃນກາລະປັດຈຸບັນ

---

646. Vattamāne mānantā.

໖໔໖. ລົງ 'ມານະ' ແລະ 'ອັນຕະ' ປັດໄຈ ໃນກາລະປັດຈຸບັນ.

---

Āraddho aparisamatto attho vattamāno, tasmiṃ vattamāne kāle gammamāne sabbadhātūhi mānaantaiccete paccayā honti. Te ca kitasaññattā ‘‘kattari kita’’ti kattari bhavanti.

ເນື້ອຄວາມທີ່ເລີ່ມຕົ້ນແລ້ວແຕ່ຍັງບໍ່ສຳເລັດ ຊື່ວ່າ 'ປັດຈຸບັນ' (ວັດຕະມາໂນ). ເມື່ອໝາຍເຖິງກາລະປັດຈຸບັນນັ້ນ, ປັດໄຈທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ຄື 'ມານະ' ແລະ 'ອັນຕະ' ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກທາດທັງປວງ. ແລະປັດໄຈເຫຼົ່ານັ້ນ ເພາະມີຊື່ວ່າ 'ກິດ' ຈຶ່ງລົງໃນກັດຕຸ (ຜູ້ເຮັດ) ດ້ວຍສູດວ່າ 'kattari kita'.

---

Antamānappaccayānañcettha ‘‘parasamaññāpayoge’’ti parasamaññāvasena parassapadattanopadasaññattā tyādīsu viya antamānesu ca vikaraṇappaccayā bhavanti.

ແລະໃນທີ່ນີ້, ເພາະ 'ອັນຕະ' ແລະ 'ມານະ' ປັດໄຈທັງຫຼາຍ ມີຊື່ວ່າ 'ປະລັດສະບົດ' ແລະ 'ອັດຕະໂນບົດ' ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການກຳນົດຊື່ຮ່ວມກັນ ດ້ວຍສູດວ່າ 'parasamaññāpayoge', ວິກະຣະນະປັດໄຈທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກທາດ ເມື່ອມີ 'ອັນຕະ' ແລະ 'ມານະ' ປັດໄຈຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ເໝືອນໃນວິບັດທັງຫຼາຍມີ 'ຕິ' ເປັນຕົ້ນ.

---

Teneva mānappaccayo ‘‘attanopadāni bhāve ca kammanī’’ti bhāvakammesupi hoti, tassa ca ‘‘attanopadāni parassapadatta’’nti kvaci antappaccayādeso ca.

ເພາະເຫດນັ້ນເອງ, 'ມານະ' ປັດໄຈ ຈຶ່ງຍ່ອມລົງແມ່ນແຕ່ໃນ ພາວະ ແລະ ກຳ ດ້ວຍສູດວ່າ 'attanopadāni bhāve ca kammanī', ແລະ ບາງເທື່ອ ມີການແປງ 'ມານະ' ປັດໄຈນັ້ນ ເປັນ 'ອັນຕະ' ປັດໄຈ ດ້ວຍສູດວ່າ 'attanopadāni parassapadattaṃ'.

---

Gamu, sappa gatimhi, gacchatīti atthe antappaccayo, ‘‘bhūvādito a’’iti appaccayo, ‘‘gamissanto ccho vā sabbāsū’’ti dhātvantassa cchādeso, saralopādi, nāmabyapadese syādyuppatti. Gacchanta si itīdha ‘‘vā’’ti vattamāne ‘‘simhi gacchantādīnaṃ ntasaddo aṃ’’ iti ntassa amādeso.

'ຄະມຸ' ແລະ 'ສັບປະ' ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ໄປ (ຄະຕິ). ໃນອັດວ່າ 'gacchatī' (ຍ່ອມໄປ), ລົງ 'ອັນຕະ' ປັດໄຈ, ລົງ 'ອະ' ປັດໄຈ ດ້ວຍສູດວ່າ 'bhūvādito a', ແປງພະຍັນຊະນະສຸດທ້າຍຂອງທາດເປັນ 'ຈຈະ' (ccha) ດ້ວຍສູດວ່າ 'gamissanto ccho vā sabbāsū', ມີການລົບສະຫຼະເປັນຕົ້ນ, ແລ້ວຕັ້ງຊື່ເປັນນາມ ແລ້ວລົງວິບັດມີ 'ສິ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນຮູບວ່າ 'gacchanta si' ນີ້, ເມື່ອບົດວ່າ 'vā' ຕາມໄປ, ມີການແປງ 'ນຕະ' (nta) ເປັນ 'ອໍ' (aṃ) ດ້ວຍສູດວ່າ 'simhi gacchantādīnaṃ ntasaddo aṃ'.

---

Vāsaddassa [Pg.397] vavatthibhavibhāsattā ekārokāraparassa na bhavati, saralopādi, so puriso gacchaṃ, gacchanto gaṇhāti, sesaṃ guṇavantusamaṃ.

ເພາະ 'ວາ' ສັບ ມີການກຳນົດວິພາສາ (ທາງເລືອກ), ການແປງນີ້ຈຶ່ງບໍ່ມີແກ່ບົດທີ່ມີ 'ເອ' ແລະ 'ໂອ' ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ມີການລົບສະຫຼະເປັນຕົ້ນ, ເປັນ 'so puriso gacchaṃ' (ບຸຣຸດນັ້ນ ໄປຢູ່), 'gacchanto gaṇhāti' (ເມື່ອໄປ ຍ່ອມຖືເອົາ), ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ເໝືອນກັບ 'ຄຸນນະວັນຕຸ' ສັບ.

---

Itthiyaṃ ‘‘nadādito vā ī’’ti īpaccayo, ‘‘sesesu ntuvā’’ti ntubyapadese ‘‘vā’’ti adhikicca ‘‘ntussa tamīkāre’’ti takāre saralopasilopā, sā kaññā gacchatī, gacchantī iccādi itthisamaṃ.

ໃນອິດຖີລີງ, ລົງ 'ອີ' ປັດໄຈ ດ້ວຍສູດວ່າ 'nadādito vā ī', ເມື່ອຕັ້ງຊື່ເປັນ 'ນຕຸ' ດ້ວຍສູດວ່າ 'sesesu ntuvā', ເມື່ອບົດວ່າ 'vā' ເປັນບົດກຳນົດ (ອະທິການ), ແປງ 'ນຕະ' ເປັນ 'ຕະ' ເມື່ອມີ 'ອີ' ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ດ້ວຍສູດວ່າ 'ntussa tamīkāre', ມີການລົບສະຫຼະແລະລົບ 'ສິ' ວິບັດ, ເປັນ 'sā kaññā gacchatī' (ນາງກັນຍານັ້ນ ໄປຢູ່), 'gacchantī' ເປັນຕົ້ນ, ເໝືອນກັບ 'ອິດຖີ' ສັບ.

---

Napuṃsake pure viya ntassa amādeso, taṃ cittaṃ gacchaṃ, gacchantaṃ, gacchantāni iccādi pulliṅgasamaṃ.

ໃນນະປຸງສະກະລີງ, ມີການແປງ 'ນຕະ' ເປັນ 'ອໍ' ເໝືອນໃນກ່ອນ, ເປັນ 'taṃ cittaṃ gacchaṃ' (ຈິດນັ້ນ ໄປຢູ່), 'gacchantaṃ', 'gacchantāni' ເປັນຕົ້ນ, ເໝືອນກັບປຸລລິງ.

---

Tathā gacchatīti atthe mānappaccayo, cchādesādi ca, so gacchamāno gaṇhāti, te gacchamānā iccādi purisasaddasamaṃ. Sā gacchamānā, tā gacchamānāyo iccādi kaññāsaddasamaṃ. Taṃ gacchamānaṃ, tāni gacchamānāni iccādi cittasaddasamaṃ.

ເຊັ່ນດຽວກັນ, ໃນອັດວ່າ 'gacchatī' (ຍ່ອມໄປ), ລົງ 'ມານະ' ປັດໄຈ, ມີການແປງເປັນ 'ຈຈະ' ເປັນຕົ້ນ, ເປັນ 'so gacchamāno gaṇhāti' (ເຂົາ ໄປຢູ່ ຍ່ອມຖືເອົາ), 'te gacchamānā' ເປັນຕົ້ນ, ເໝືອນກັບ 'ປຸຣິສະ' ສັບ. 'sā gacchamānā' (ນາງ ໄປຢູ່), 'tā gacchamānāyo' ເປັນຕົ້ນ, ເໝືອນກັບ 'ກັນຍາ' ສັບ. 'taṃ gacchamānaṃ' (ສິ່ງນັ້ນ ໄປຢູ່), 'tāni gacchamānāni' ເປັນຕົ້ນ, ເໝືອນກັບ 'ຈິດຕະ' ສັບ.

---

Gacchīyatīti atthe ‘‘attanopadāni bhāve ca kammanī’’ti kammani mānappaccayo, ‘‘bhāvakammesu yo’’ti yappaccayo, ‘‘ivaṇṇāgamo vā’’ti ikārāgamo, cchādeso, so tena gacchiyamāno, sā gacchiyamānā, taṃ gacchiyamānaṃ.

ໃນອັດວ່າ 'gacchīyati' (ຍ່ອມຖືກໄປ), ລົງ 'ມານະ' ປັດໄຈໃນກັມ ດ້ວຍສູດວ່າ 'attanopadāni bhāve ca kammanī', ລົງ 'ຍະ' ປັດໄຈ ດ້ວຍສູດວ່າ 'bhāvakammesu yo', ລົງ 'ອິ' ອາກົມ ບາງເທື່ອ ດ້ວຍສູດວ່າ 'ivaṇṇāgamo vā', ມີການແປງເປັນ 'ຈຈະ', ເປັນ 'so tena gacchiyamāno' (ເຂົານັ້ນ ອັນຜູ້ນັ້ນ ໄປຢູ່), 'sā gacchiyamānā', 'taṃ gacchiyamānaṃ'.

---

Cchādesābhāve ‘‘pubbarūpañcā’’ti yakārassa makāro, dhammo adhigammamāno hitāya bhavati, adhigammamānā, adhigammamānaṃ.

ເມື່ອບໍ່ມີການແປງເປັນ 'ຈຈະ', ແປງ 'ຍະ' ເປັນ 'ມະ' (ເຮັດໃຫ້ເປັນຮູບເບື້ອງຫຼັງ) ດ້ວຍສູດວ່າ 'pubbarūpañcā', ເປັນ 'dhammo adhigammamāno hitāya bhavati' (ພຣະທັມ ອັນບຸກຄົນບັນລຸຢູ່ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອປະໂຫຍດເກື້ອກູນ), 'adhigammamānā', 'adhigammamānaṃ'.

---

Tathā maha pūjāyaṃ, mahatīti mahaṃ, mahanto, mahatī, mahantī, mahaṃ, mahantaṃ, mahamāno, mahamānā, mahamānaṃ. Kammani ‘‘yamhi dādhāmāṭhāhāpā maha mathādīnamī’’iti dhātvantassa akārassa īkāro, mahīyamāno, mahīyamānā, mahīyamānaṃ.

ເຊັ່ນດຽວກັນ, 'ມະຫະ' ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ບູຊາ (ປູຊາຍະ). ໃນອັດວ່າ 'mahatī' (ຍ່ອມບູຊາ/ຍິ່ງໃຫຍ່), ເປັນ 'mahaṃ', 'mahanto', 'mahatī', 'mahantī', 'mahaṃ', 'mahantaṃ', 'mahamāno', 'mahamānā', 'mahamānaṃ'. ໃນກັມ, ແປງ 'ອະ' ສະຫຼະສຸດທ້າຍຂອງທາດ ເປັນ 'ອີ' ເມື່ອມີ 'ຍະ' ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ດ້ວຍສູດວ່າ 'yamhi dādhāmāṭhāhāpā maha mathādīnamī', ເປັນ 'mahīyamāno' (ອັນບຸກຄົນບູຊາຢູ່), 'mahīyamānā', 'mahīyamānaṃ'.

---

Evaṃ [Pg.398] caratīti caraṃ, caratī, carantī, carantaṃ, caramāno, cariyamāno, pacatīti pacaṃ, pacatī, pacantī, pacantaṃ, pacamāno, paccamāno, ‘‘tassa cavagga’’iccādinā cavaggattaṃ, dvittañca.

ຢ່າງນີ້ ເຊັ່ນ: ໃນອັດວ່າ 'caratī' (ຍ່ອມປະພຶດ), ເປັນ 'caraṃ', 'caratī', 'carantī', 'carantaṃ', 'caramāno', 'cariyamāno'. ໃນອັດວ່າ 'pacatī' (ຍ່ອມຫຸງແກງ), ເປັນ 'pacaṃ', 'pacatī', 'pacantī', 'pacantaṃ', 'pacamāno', 'paccamāno' (ມີການແປງເປັນອັກສອນໃນ ຈະ-ວັກ ແລະ ຊ້ອນພະຍັນຊະນະ ດ້ວຍສູດວ່າ 'tassa cavagga' ເປັນຕົ້ນ).

---

Bhū sattāyaṃ, bhavatīti atthe antappaccayo, appaccayavuddhiavādesādi, so bhavaṃ, bhavanto. Itthiyaṃ īpaccayo, ‘‘bhavato bhoto’’ti bhotādeso, bhotī, bhotī, bhotiyo. Napuṃsake bhavaṃ, bhavantaṃ, bhavantāni, abhibhavamāno. Bhāve bhūyamānaṃ. Kammani abhibhūyamāno.

'ພູ' ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ມີ/ເປັນ (ສັດຕາຍະ). ໃນອັດວ່າ 'bhavatī' (ຍ່ອມມີ/ຍ່ອມເປັນ), ລົງ 'ອັນຕະ' ປັດໄຈ, ລົງ 'ອະ' ປັດໄຈ, ເຮັດວຸດທິ ແລະ ແປງເປັນ 'ອະວະ' ເປັນຕົ້ນ, ເປັນ 'so bhavaṃ', 'bhavanto'. ໃນອິດຖີລີງ, ລົງ 'ອີ' ປັດໄຈ, ແປງ 'ພະວັນຕຸ' ເປັນ 'ໂພຕຸ' ດ້ວຍສູດວ່າ 'bhavato bhoto', ເປັນ 'bhotī', 'bhotī', 'bhotiyo'. ໃນນະປຸງສະກະລີງ, ເປັນ 'bhavaṃ', 'bhavantaṃ', 'bhavantāni'. 'abhibhavamāno' (ຄອບງຳຢູ່). ໃນພາວະ, ເປັນ 'bhūyamānaṃ' (ຄວາມເປັນຢູ່). ໃນກັມ, ເປັນ 'abhibhūyamāno' (ອັນເຂົາຄອບງຳຢູ່).

---

Jara vayohānimhi, ‘‘jara marāna’’ntiādinā jīra jīyyādesā, jīratīti jīraṃ, jīrantī, jīrantaṃ, jīramāno, jīrīyamāno, jīyaṃ, jīyantī, jīyantaṃ, jīyamāno, jīyyamāno.

'ຊະຣະ' ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມເສື່ອມແຫ່ງໄວ (ວະໂຍຫານິ), ມີການແປງເປັນ 'ຈີຣະ' ແລະ 'ຈີຍຍະ' ດ້ວຍສູດວ່າ 'jara marānaṃ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນອັດວ່າ 'jīratī' (ຍ່ອມແກ່/ຊຸດໂຊມ), ເປັນ 'jīraṃ', 'jīrantī', 'jīrantaṃ', 'jīramāno', 'jīrīyamāno', 'jīyaṃ', 'jīyantī', 'jīyantaṃ', 'jīyamāno', 'jīyyamāno'.

---

Mara pāṇacāge, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā ekassa yakārassa lopo, maratīti mīyaṃ, mīyantī, mīyantaṃ, mīyamāno, mīyyamāno, maraṃ, marantī, marantaṃ, maramāno, marīyamāno. Labhaṃ, labhantī, labhantaṃ, labhamāno, labbhamāno. Vahaṃ, vahantī, vahantaṃ, vahamāno, vuyhamāno. ‘‘Isuyamūnamanto ccho vā’’ti cchādeso, icchatīti icchaṃ, icchantī, icchantaṃ, icchamāno, icchīyamāno, issamāno.

'ມະຣະ' ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ສະຫຼະຊີວິດ (ປານະຈາຄະ), ມີການລົບ 'ຍະ' ອັກສອນຕົວໜຶ່ງ ດ້ວຍສູດວ່າ 'kvaci dhātū' ເປັນຕົ້ນ. ໃນອັດວ່າ 'maratī' (ຍ່ອມຕາຍ), ເປັນ 'mīyaṃ', 'mīyantī', 'mīyantaṃ', 'mīyamāno', 'mīyyamāno', 'maraṃ', 'marantī', 'marantaṃ', 'maramāno', 'marīyamāno'. 'labhaṃ' (ໄດ້ຢູ່), 'labhantī', 'labhantaṃ', 'labhamāno', 'labbhamāno'. 'vahaṃ' (ນຳໄປຢູ່), 'vahantī', 'vahantaṃ', 'vahamāno', 'vuyhamāno'. ມີການແປງພະຍັນຊະນະສຸດທ້າຍເປັນ 'ຈຈະ' ດ້ວຍສູດວ່າ 'isuyamūnamanto ccho vā', ໃນອັດວ່າ 'icchatī' (ຍ່ອມປາດຖະໜາ), ເປັນ 'icchaṃ', 'icchantī', 'icchantaṃ', 'icchamāno', 'icchīyamāno', 'issamāno'.

---

‘‘Disassa passadissadakkhā vā’’ti passa dissa dakkhādesā, passatīti passaṃ, passantī, passantaṃ, passamāno, vipassīyamāno, dissamāno, dissanto, mānassa antādeso, dissaṃ, dissantī, dissantaṃ, dakkhaṃ, dakkhantī, dakkhantaṃ, dakkhamāno dakkhiyamāno iccādi.

ມີການແປງ 'ທິສະ' ທາດ ເປັນ 'ປັດສະ', 'ທິດສະ' ແລະ 'ທັກຂະ' ດ້ວຍສູດວ່າ 'disassa passadissadakkhā vā'. ໃນອັດວ່າ 'passatī' (ຍ່ອມເຫັນ), ເປັນ 'passaṃ', 'passantī', 'passantaṃ', 'passamāno', 'vipassīyamāno', 'dissamāno', 'dissanto' (ມີການແປງ 'ມານະ' ເປັນ 'ອັນຕະ'), 'dissaṃ', 'dissantī', 'dissantaṃ', 'dakkhaṃ', 'dakkhantī', 'dakkhantaṃ', 'dakkhamāno', 'dakkhiyamāno' ເປັນຕົ້ນ.

---

Tuda byathane, tudatīti tudaṃ, tudantī, tudantaṃ, tudamāno, tujjamāno. Pavisatīti pavisaṃ, pavisantī, pavisantaṃ, pavisamāno, pavisīyamāno iccādi.

ຕຸດ (tuda) ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ບຽດບຽນ (ທຳຮ້າຍ), ຍ່ອມບຽດບຽນ ເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຕຸດັງ (tudaṃ), ຕູທັນຕີ (tudantī), ຕູທັນຕັງ (tudantaṃ), ຕູທະມາໂນ (tudamāno), ຕຸດຊະມາໂນ (tujjamāno). ຍ່ອມເຂົ້າໄປ ເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ປະວິສັງ (pavisaṃ), ປະວິສັນຕີ (pavisantī), ປະວິສັນຕັງ (pavisantaṃ), ປະວິສະມາໂນ (pavisamāno), ປະວິສີຍະມາໂນ (pavisīyamāno) ເປັນຕົ້ນ.

---

Hū, [Pg.399] bhū sattāyaṃ, appaccayalopo, pahotīti pahonto, pahontī, pahontaṃ, pahūyamānaṃ tena. Setīti sento, sentī, sentaṃ, semāno, sayaṃ, sayantī, sayantaṃ, sayamāno, sayāno vā, mānassa ānādeso, atisīyamāno.

ຫູ (hū) ແລະ ພູ (bhū) ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ມີ, ເປັນ, ມີການລົບ ອະ ປັດໄຈ, ຍ່ອມສາມາດ (ຫຼື ພຽງພໍ) ເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ພະໂຫນໂຕ (pahonto), ພະໂຫນຕີ (pahontī), ພະໂຫນຕັງ (pahontaṃ), ພະຫູຍະມານັງ (pahūyamānaṃ) ດ້ວຍເຫດນັ້ນ. ຍ່ອມນອນ ເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ເສນໂຕ (sento), ເສນຕີ (sentī), ເສນຕັງ (sentaṃ), ເສມາໂນ (semāno), ສະຍັງ (sayaṃ), ສະຍັນຕີ (sayantī), ສະຍັນຕັງ (sayantaṃ), ສະຍະມາໂນ (sayamāno), ຫຼື ສະຍາໂນ (sayāno) ບ້າງ, ມີການແປງ ມານະ ປັດໄຈ ເປັນ ອານະ, ອະຕິສີຍະມາໂນ (atisīyamāno).

---

Asa sabbhāve, ‘‘sabbatthāsassādilopo cā’’ti akārassa lopo, atthīti saṃ, santo, satī, santī, santaṃ, samāno, samānā, samānaṃ.

ອະສະ (asa) ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມມີຢູ່, ດ້ວຍສູດວ່າ “sabbatthāsassādilopo ca” ຈຶ່ງມີການລົບ ອະ ອັກສອນ, ຍ່ອມມີ ເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສັງ (saṃ), ສັນໂຕ (santo), ສະຕີ (satī), ສັນຕີ (santī), ສັນຕັງ (santaṃ), ສະມາໂນ (samāno), ສະມານາ (samānā), ສະມານັງ (samānaṃ).

---

Ṭhā gatinivattimhi, ‘‘vā’’ti vattamāne ‘‘ṭhā tiṭṭho’’ti tiṭṭhādeso, tiṭṭhaṃ, tiṭṭhantī, tiṭṭhantaṃ, tiṭṭhamāno. Tiṭṭhābhāve ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā ṭhāto hakārāgamo, rassattañca, upaṭṭhahaṃ, upaṭṭhahantī, upaṭṭhahantaṃ, upaṭṭhahamāno. Ṭhīyamānaṃ tena, upaṭṭhīyamāno, upaṭṭhahīyamāno.

ຖາ (ṭhā) ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຢຸດການໄປ (ການຢືນ, ການຕັ້ງຢູ່), ເມື່ອມີບົດວ່າ “vā” ຕາມມາ, ດ້ວຍສູດວ່າ “ṭhā tiṭṭho” ຈຶ່ງມີການແປງເປັນ ຕິດຖະ (tiṭṭha), ເປັນ ຕິດຖັງ (tiṭṭhaṃ), ຕິດຖັນຕີ (tiṭṭhantī), ຕິດຖັນຕັງ (tiṭṭhantaṃ), ຕິດຖະມາໂນ (tiṭṭhamāno). ໃນເວລາທີ່ບໍ່ມີການແປງເປັນ ຕິດຖະ, ດ້ວຍສູດມີ “kvaci dhātū” ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງມີການລົງ ຫະ ອັກສອນອາຄົມ ຫຼັງຈາກ ຖາ ທາດ ແລະ ເຮັດໃຫ້ເປັນລັດສະ (ສຽງສັ້ນ), ເປັນ ອຸປັດຖະຫັງ (upaṭṭhahaṃ), ອຸປັດຖະຫັນຕີ (upaṭṭhahantī), ອຸປັດຖະຫັນຕັງ (upaṭṭhahantaṃ), ອຸປັດຖະຫະມາໂນ (upaṭṭhahamāno). ຖີຍະມານັງ (ṭhīyamānaṃ) ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ອຸປັດຖີຍະມາໂນ (upaṭṭhīyamāno), ອຸປັດຖະຫີຍະມາໂນ (upaṭṭhahīyamāno).

---

Pā pāne, ‘‘pā pibo’’ti pibādeso, pibatīti pibaṃ, pibantī, pibantaṃ, pibamāno, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā bakārassa vattaṃ, pivaṃ, pivantī, pivantaṃ, pivamāno, pīyamāno, pīyamānā, pīyamānaṃ iccādi.

ปາ (pā) ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການດື່ມ, ດ້ວຍສູດວ່າ “pā pibo” ຈຶ່ງມີການແປງເປັນ ປິພະ (piba), ຍ່ອມດື່ມ ເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ປິພັງ (pibaṃ), ປິພັນຕີ (pibantī), ປິພັນຕັງ (pibantaṃ), ປິພະມາໂນ (pibamāno), ດ້ວຍສູດມີ “kvaci dhātū” ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງມີການແປງ ພະ (b) ອັກສອນ ເປັນ ວະ (v), ເປັນ ປິວັງ (pivaṃ), ປິວັນຕີ (pivantī), ປິວັນຕັງ (pivantaṃ), ປິວະມາໂນ (pivamāno), ປີຍະມາໂນ (pīyamāno), ປີຍະມານາ (pīyamānā), ປີຍະມານັງ (pīyamānaṃ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Hu dānādanahabyappadānesu, appaccaye pure viya dvibhāvādi, juhotīti juhaṃ, juhantī, juhantaṃ, juhamāno, hūyamāno. Evaṃ jahaṃ, jahantī, jahantaṃ, jahamāno, jahīyamāno. Dadātīti dadaṃ, dadantī, dadantaṃ, dadamāno, dvittābhāve dānaṃ dento, dentī, dentaṃ, dīyamāno.

ຫຸ (hu) ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການໃຫ້, ການກິນ ແລະ ການບູຊາ, ໃນເພາະ ອະ ປັດໄຈ ມີການເຮັດໃຫ້ເປັນສອງຫົນ (ຊ້ອນຕົວ) ເປັນຕົ້ນ ເໝືອນໃນກ່ອນ, ຍ່ອມບູຊາ ເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຈຸຫັງ (juhaṃ), จຸຫັນຕີ (juhantī), ຈຸຫັນຕັງ (juhantaṃ), ຈຸຫະມາໂນ (juhamāno), ຫູຍະມາໂນ (hūyamāno). ເຊັ່ນດຽວກັນ ຈະຫັງ (jahaṃ), ຈະຫັນຕີ (jahantī), ຈະຫັນຕັງ (jahantaṃ), ຈະຫະມາໂນ (jahamāno), ຈະຫີຍະມາໂນ (jahīyamāno). ຍ່ອມໃຫ້ ເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ທະທັງ (dadaṃ), ທະທັນຕີ (dadantī), ທະທັນຕັງ (dadantaṃ), ທະທະມາໂນ (dadamāno), ໃນເວລາທີ່ບໍ່ມີການເຮັດໃຫ້ເປັນສອງຫົນ (ບໍ່ຊ້ອນຕົວ) ເປັນ ເດນໂຕ (dento), ເດນຕີ (dentī), ເດນຕັງ (dentaṃ) ຜູ້ໃຫ້ເຊິ່ງທານ, ທີຍະມາໂນ (dīyamāno).

---

Rudhi āvaraṇe, ‘‘rudhādito niggahītapubbañcā’’ti appaccayaniggahītāgamā, rundhatīti rundhaṃ, rundhantī, rundhantaṃ, rundhamāno, rujjhamāno. Bhuñjatīti bhuñjaṃ, bhuñjantī, bhuñjantaṃ, bhuñjamāno, bhujjamāno iccādi.

ຣຸທິ (rudhi) ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການປິດກັ້ນ, ດ້ວຍສູດວ່າ “rudhādito niggahītapubbañca” ຈຶ່ງມີການລົງ ອະ ປັດໄຈ ແລະ ນິກຄະຫິດອາຄົມໄວ້ຂ້າງໜ້າ, ຍ່ອມປິດກັ້ນ ເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຣຸນທັງ (rundhaṃ), ຣຸນທັນຕີ (rundhantī), ຣຸນທັນຕັງ (rundhantaṃ), ຣຸນທະມາໂນ (rundhamāno), ຣຸດຊະມາໂນ (rujjhamāno). ຍ່ອມກິນ ເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ພຸນຊັງ (bhuñjaṃ), ພຸນຊັນຕີ (bhuñjantī), ພຸນຊັນຕັງ (bhuñjantaṃ), ພຸນຊະມາໂນ (bhuñjamāno), ພຸດຊະມາໂນ (bhujjamāno) ເປັນຕົ້ນ.

---

Divu [Pg.400] kīḷāyaṃ, ‘‘divādito yo’’ti yappaccayo, ‘‘tathā kattari cā’’ti pubbarūpattaṃ, battañca, dibbatīti dibbaṃ, dibbantī, dibbantaṃ, dibbamāno. Evaṃ bujjhatīti bujjhaṃ, bujjhanto, bujjhamāno, cavaggādeso. Janī pātubhāve, ‘‘janādīnamā’’ti yogavibhāgena āttaṃ, jāyatīti jāyaṃ, jāyamāno, jaññamāno.

ທິວຸ (divu) ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຫຼິ້ນ, ດ້ວຍສູດວ່າ “divādito yo” ຈຶ່ງລົງ ຍະ ປັດໄຈ, ດ້ວຍສູດວ່າ “tathā kattari ca” ຈຶ່ງມີການເຮັດໃຫ້ເປັນປຸບພະຮູບ ແລະ ແປງ ວະ ເປັນ ພະ (b), ຍ່ອມຫຼິ້ນ ເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ທິບພັງ (dibbaṃ), ทິບພັນຕີ (dibbantī), ທິບພັນຕັງ (dibbantaṃ), ທິບພະມາໂນ (dibbamāno). ເຊັ່ນດຽວກັນ ຍ່ອມຮູ້ ເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ບຸດຊັງ (bujjhaṃ), ບຸດຊັນໂຕ (bujjhanto), ບຸດຊະມາໂນ (bujjhamāno), ມີການແປງເປັນ ຈະວັກ. ຊະນີ (janī) ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມປາກົດຂຶ້ນ, ດ້ວຍການແບ່ງສູດວ່າ “janādīnamā” ຈຶ່ງມີການແປງເປັນ ອາ, ຍ່ອມເກີດ ເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຊາຍັງ (jāyaṃ), ຊາຍະມາໂນ (jāyamāno), ຊັນຍະມາໂນ (jaññamāno).

---

Su savaṇe, ‘‘svādito’’tiādinā ṇu ṇā uṇā ca, suṇātīti suṇaṃ, suṇanto, suṇamāno, sūyamāno, suyyamāno. Pāpuṇātīti pāpuṇaṃ, pāpuṇamāno, pāpīyamāno.

ສຸ (su) ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຟັງ, ດ້ວຍສູດມີ “svādito” ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງລົງ ນຸ (ṇu), ນາ (ṇā) ແລະ ອຸນາ (uṇā) ປັດໄຈ, ຍ່ອມຟັງ ເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສຸນັງ (suṇaṃ), ສຸນັນໂຕ (suṇanto), ສຸນະມາໂນ (suṇamāno), ສູຍະມາໂນ (sūyamāno), ສຸຍຍະມາໂນ (suyyamāno). ຍ່ອມເຖິງ ເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ປາປຸນັງ (pāpuṇaṃ), ປາປຸນະມາໂນ (pāpuṇamāno), ປາປີຍະມາໂນ (pāpīyamāno).

---

‘‘Kiyādito nā’’ti nā, rassattaṃ, kiṇātīti kiṇaṃ, kīṇamāno, kīyamāno. Vinicchinātīti vinicchinaṃ, vinicchinamāno, vinicchīyamāno, cinaṃ, cīyamāno. Jānātīti jānaṃ, jānamāno, jādeso, ñāyamāno. Gaṇhātīti gaṇhaṃ, gaṇhamāno, gayhamāno.

ດ້ວຍສູດວ່າ “kiyādito nā” ຈຶ່ງລົງ ນາ (nā) ປັດໄຈ ແລະ ເຮັດໃຫ້ເປັນລັດສະ (ສຽງສັ້ນ), ຍ່ອມຊື້ ເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ກິນັງ (kiṇaṃ), ກີນາມາໂນ (kīṇamāno), ກີຍະມາໂນ (kīyamāno). ຍ່ອມຕັດສິນ ເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ວິນິດສິນັງ (vinicchinaṃ), ວິນິດສິນະມາໂນ (vinicchinamāno), ວິນິດສີຍະມາໂນ (vinicchīyamāno), ສິນັງ (cinaṃ), ສີຍະມາໂນ (cīyamāno). ຍ່ອມຮູ້ ເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຊານັງ (jānaṃ), ຊານະມາໂນ (jānamāno), ມີການແປງເປັນ ຊາ, ຍາຍະມາໂນ (ñāyamāno). ຍ່ອມຖືເອົາ ເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ກັນຫັງ (gaṇhaṃ), ກັນຫະມາໂນ (gaṇhamāno), ກັຍຫະມາໂນ (gayhamāno).

---

Kara karaṇe, karotīti atthe ‘‘vattamāne mānantā’’ti antappaccayo, ‘‘tanādito oyirā’’ti o, ‘‘tassa vā’’ti adhikicca ‘‘uttamokāro’’ti uttaṃ, ‘‘karassākāro cā’’ti akārassukāro. ‘‘Yavakārā cā’’ti sare ukārassa vattaṃ, dvittaṃ, ‘‘bo vassā’’ti bakāradvayañca, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā ralopo, so kubbaṃ, kubbanto, kubbatī, kubbantī, kubbantaṃ. Uttābhāve – kammaṃ karonto, karontī, karontaṃ. Māne – uttadvayaṃ, kurumāno, kurumānā, kurumānaṃ, kubbāno vā. Kammani kayiramāno, karīyamāno vā iccādi.

ກະຣະ (kara) ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການກະທຳ, ໃນອັດວ່າ ຍ່ອມເຮັດ, ດ້ວຍສູດວ່າ “vattamāne mānantā” ຈຶ່ງລົງ ອັນຕະ (anta) ປັດໄຈ, ດ້ວຍສູດວ່າ “tanādito oyirā” ຈຶ່ງລົງ ໂອ (o) ປັດໄຈ, ໂດຍມີບົດວ່າ “tassa vā” ຕາມມາ, ດ້ວຍສູດວ່າ “uttamokāro” ຈຶ່ງມີການແປງ ໂອ ເປັນ ອຸ, ດ້ວຍສູດວ່າ “karassākāro ca” ຈຶ່ງມີການແປງ ອະ ອັກສອນ ຂອງ ກະຣະ ທາດ ເປັນ ອຸ, ດ້ວຍສູດວ່າ “yavakārā ca” ໃນເພາະສະຫຼະເບື້ອງຫຼັງ ຈຶ່ງມີການແປງ ອຸ ເປັນ ວະ ແລະ ເຮັດໃຫ້ເປັນສອງຫົນ (ຊ້ອນຕົວ), ດ້ວຍສູດວ່າ “bo vassa” ຈຶ່ງມີການແປງ ວະ ທີ່ຊ້ອນກັນ ເປັນ ພະ (b) ສອງຕົວ, ດ້ວຍສູດມີ “kvaci dhātū” ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງມີການລົບ ຣະ, ຕົວນັ້ນ ເປັນ ກຸບພັງ (kubbaṃ), ກຸບພັນໂຕ (kubbanto), ກຸບພະຕີ (kubbatī), ກຸບພັນຕີ (kubbantī), ກຸບພັນຕັງ (kubbantaṃ). ໃນເວລາທີ່ບໍ່ມີການແປງເປັນ ອຸ - ເປັນ ກຳມັງ ກະໂຣນໂຕ (kammaṃ karonto) ຜູ້ເຮັດເຊິ່ງການງານ, ກະໂຣນຕີ (karontī), ກະໂຣນຕັງ (karontaṃ). ໃນເພາະ ມານະ ປັດໄຈ - ມີການແປງເປັນ ອຸ ທັງສອງ, ເປັນ ກຸຣຸມາໂນ (kurumāno), ກຸຣຸມານາ (kurumānā), ກຸຣຸມານັງ (kurumānaṃ), ຫຼື ກຸບພາໂນ (kubbāno). ໃນກຳມະວາຈົກ ເປັນ ກະຢິຣະມາໂນ (kayiramāno) ຫຼື ກະຣີຍະມາໂນ (karīyamāno) ເປັນຕົ້ນ.

---

Cura theyye, ‘‘curādito’’tiādinā ṇe ṇayā, coretīti corento, corentī, corentaṃ, corayaṃ, corayatī, corayantaṃ, corayamāno, corīyamāno. Pāletīti pālento, pālentī, pālentaṃ, pālayaṃ, pālayantī, pālayantaṃ, pālayamāno, pālīyamāno iccādi.

ຈຸຣະ (cura) ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການລັກ, ດ້ວຍສູດມີ “curādito” ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງລົງ ເນ (ṇe) ແລະ ນະຍະ (ṇaya) ປັດໄຈ, ຍ່ອມລັກ ເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ໂຈເຣນໂຕ (corento), ໂຈເຣນຕີ (corentī), ໂຈເຣນຕັງ (corentaṃ), ໂຈຣະຍັງ (corayaṃ), ໂຈຣະຍະຕີ (corayatī), ໂຈຣະຍັນຕັງ (corayantaṃ), ໂຈຣະຍະມາໂນ (corayamāno), ໂຈຣີຍະມາໂນ (corīyamāno). ຍ່ອມຮັກສາ ເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ປາເລນໂຕ (pālento), ປາເລນຕີ (pālentī), ປາເລນຕັງ (pālentaṃ), ປາລະຍັງ (pālayaṃ), ປາລະຍັນຕີ (pālayantī), ປາລະຍັນຕັງ (pālayantaṃ), ປາລະຍະມາໂນ (pālayamāno), ປາລີຍະມາໂນ (pālīyamāno) ເປັນຕົ້ນ.

---

Kārite [Pg.401] bhāvetīti bhāvento, bhāventī, bhāventaṃ, bhāvayaṃ, bhāvayantī, bhāvayantaṃ, bhāvayamāno, bhāvīyamāno. Kāretīti kāronto, kārentī, kārentaṃ, kārayaṃ, kārayantī, kārayantaṃ, kārayamāno, kārīyamāno, kārāpento, kārāpentī, kārāpentaṃ, kārāpayaṃ, kārāpayantī, kārāpayantaṃ, kārāpayamāno, kārāpīyamāno iccādi.

ໃນກາຣິຕະປັດໄຈ, ຍ່ອມໃຫ້ຈະເລີນ ເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ພາເວນໂຕ (bhāvento), ພາເວນຕີ (bhāventī), ພາເວນຕັງ (bhāventaṃ), ພາວະຍັງ (bhāvayaṃ), ພາວະຍັນຕີ (bhāvayantī), ພາວະຍັນຕັງ (bhāvayantaṃ), ພາວະຍະມາໂນ (bhāvayamāno), ພາວີຍະມາໂນ (bhāvīyamāno). ຍ່ອມໃຫ້ເຮັດ ເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ກາໂຣນໂຕ (kāronto), ກາເຣນຕີ (kārentī), ກາເຣນຕັງ (kārentaṃ), ກາຣະຍັງ (kārayaṃ), ກາຣະຍັນຕີ (kārayantī), ກາຣະຍັນຕັງ (kārayantaṃ), ກາຣະຍະມາໂນ (kārayamāno), ກາຣີຍະມາໂນ (kārīyamāno), ກາຣາເປນໂຕ (kārāpento), ກາຣາເປນຕີ (kārāpentī), ກາຣາເປນຕັງ (kārāpentaṃ), ກາຣາປະຍັງ (kārāpayaṃ), ກາຣາປະຍັນຕີ (kārāpayantī), ກາຣາປະຍັນຕັງ (kārāpayantaṃ), ກາຣາປະຍະມາໂນ (kārāpayamāno), ກາຣາປີຍະມາໂນ (kārāpīyamāno) ເປັນຕົ້ນ.

---

Vattamānakālikamānantappaccayantanayo.

ວິທີການແຫ່ງ ມານະ ແລະ ອັນຕະ ປັດໄຈ ໃນວັດຕະມານະການ (ປັດຈຸບັນການ).

---

Anāgatakālikappaccayantanaya

ວິທີການແຫ່ງປັດໄຈໃນອະນາຄົດຕະການ.

---

‘‘Kāle’’ti adhikāro.

ມີບົດວ່າ “Kāle” ເປັນບົດກຳນົດ (ບົດຕາມໄປ).

---

647. Bhavissati gamādīhi ṇī ghiṇa.

໖໔໗. “Bhavissati gamādīhi ṇī ghiṇa”

---

Bhavissati kāle gammamāne gamādīhi dhātūhi ṇī ghiṇaiccete paccayā honti. Ṇakārā vuddhatthā. Āyati gamanaṃ sīlamassāti atthe ṇī, vuddhiṇalopā. Gāmī, gāmino, āgāmī kālo. Ghiṇapaccaye – ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā ghalopo, gāmaṃ gāmi, gāmī, gāmayo.

ເມື່ອອະນາຄົດຕະການປາກົດຢູ່, ປັດໄຈທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ຄື ນີ (ṇī) ແລະ ຄິນະ (ghiṇa) ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍ ມີ ຄະມະ ທາດ ເປັນຕົ້ນ. ນະ ອັກສອນ ມີປະໂຫຍດແກ່ການວຸດທິ. ໃນອັດວ່າ “ການໄປໃນອະນາຄົດເປັນປົກກະຕິຂອງຜູ້ນັ້ນ” ລົງ ນີ ປັດໄຈ, ມີການວຸດທິ ແລະ ລົບ ນະ ອັກສອນ, ເປັນ ຄາມີ (gāmī), ຄາມິໂນ (gāmino), ອາຄາມີ ກາໂລ (āgāmī kālo). ໃນ ຄິນະ ປັດໄຈ - ດ້ວຍສູດມີ “kvaci dhātū” ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງມີການລົບ ຄະ, ເປັນ ຄາມັງ ຄາມິ (gāmaṃ gāmi), ຄາມີ (gāmī), ຄາມະໂຍ (gāmayo).

---

Bhaja sevāyaṃ, āyati bhajituṃ sīlamassāti bhājī, bhāji, ‘‘na kagattaṃ cajā’’ti yogavibhāgena nisedhanato ‘‘sacajānaṃ kagā ṇānubandhe’’ti gattaṃ na bhavati.

ພະຊະ (bhaja) ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຄົບຫາ, “ການຄົບຫາໃນອະນາຄົດເປັນປົກກະຕິຂອງຜູ້ນັ້ນ” ເປັນ ພາຊີ (bhājī), ພາຊິ (bhāji), ເພາະການຫ້າມດ້ວຍການແບ່ງສູດວ່າ “na kagattaṃ cajā”, ການແປງເປັນ ຄະ (g) ດ້ວຍສູດວ່າ “sacajānaṃ kagā ṇānubandhe” ຈຶ່ງບໍ່ມີ.

---

Su gatimhi, kārite vuddhiāvādesā ca, āyati passavituṃ sīlamassāti passāvī, passāvi. Āyati paṭṭhānaṃ sīlamassāti paṭṭhāyī, paṭṭhāyi, ‘‘ākārantānamāyo’’ti āyādeso.

ສຸ (su) ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການໄປ, ໃນກາຣິຕະປັດໄຈ ມີການວຸດທິ ແລະ ແປງເປັນ ອາວະ, “ການຫຼັ່ງໄຫຼໃນອະນາຄົດເປັນປົກກະຕິຂອງຜູ້ນັ້ນ” ເປັນ ປັດສາວີ (passāvī), ປັດສາວິ (passāvi). “ການຕັ້ງຕົ້ນໃນອະນາຄົດເປັນປົກກະຕິຂອງຜູ້ນັ້ນ” ເປັນ ປັດຖາຍີ (paṭṭhāyī), ປັດຖາຍິ (paṭṭhāyi), ດ້ວຍສູດວ່າ “ākārantānamāyo” ຈຶ່ງມີການແປງເປັນ ອາຍະ.

---

‘‘Bhavissatī’’ti adhikāro.

ມີບົດວ່າ “Bhavissatī” ເປັນບົດກຳນົດ (ບົດຕາມໄປ).

---

648. Kiriyāyaṃ [Pg.402] ṇvutavo.

໖໔໘. “Kiriyāyaṃ ṇvutavo”

---

Kiriyāyaṃ kiriyatthāyaṃ gammamānāyaṃ dhātūhi ṇvutuiccete paccayā honti bhavissati kāle. Ṇvumhi – ṇalopavuddhiakādesā, karissaṃ vajatīti kārako vajati.

ເມື່ອກິລິຍາ ຫຼື ປະໂຫຍດແກ່ກິລິຍາປາກົດຢູ່, ປັດໄຈທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ຄື ນວຸ (ṇvu) ແລະ ຕຸ (tu) ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍ ໃນອະນາຄົດຕະການ. ໃນ ນວຸ ປັດໄຈ - ມີການລົບ ນະ, ວຸດທິ ແລະ ແປງເປັນ ອະກະ, ຍ່ອມໄປເພື່ອຈະເຮັດ ເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ກາຣະໂກ ວະຊະຕິ (kārako vajati) ຜູ້ເຮັດຍ່ອມໄປ.

---

Tumhi – ‘‘karassa ca tattaṃ tusmi’’nti takāro, sesaṃ kattusamaṃ, kattā vajati, kattuṃ vajatīti attho. Evaṃ pacissaṃ vajatīti pācako vajati, pacitā vajati. Bhuñjissaṃ vajatīti bhuñjako vajati, bhottā vajati iccādi.

ໃນ ຕຸ ປັດໄຈ - ດ້ວຍສູດວ່າ “karassa ca tattaṃ tusmiṃ” ຈຶ່ງມີການແປງເປັນ ຕະ, ສ່ວນທີ່ເຫຼືອເໝືອນກັບ ກັດຕຸ (kattu), ກັດຕາ ວະຊະຕິ (kattā vajati) ຜູ້ເຮັດຍ່ອມໄປ, ມີອັດວ່າ ຍ່ອມໄປເພື່ອຈະເຮັດ (kattuṃ vajati). ເຊັ່ນດຽວກັນ ຍ່ອມໄປເພື່ອຈະຫຸງຕົ້ມ ເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ປາຈະໂກ ວະຊະຕິ (pācako vajati), ປະຈິຕາ ວະຊະຕິ (pacitā vajati). ຍ່ອມໄປເພື່ອຈະກິນ ເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ພຸນຊະໂກ ວະຊະຕິ (bhuñjako vajati), ໂພດຕາ ວະຊະຕິ (bhottā vajati) ເປັນຕົ້ນ.

---

649. Kammani ṇo.

໖໔໙. “Kammani ṇo”

---

Kammasmiṃ upapade dhātūhi ṇappaccayo hoti bhavissati kāle ṇalopavuddhī. Nagaraṃ karissatīti nagarakāro vajati. Lū chedane, sāliṃ lavissatīti sālilāvo vajati. Vapa bījasantāne, dhaññaṃ vapissatīti dhaññavāpo vajati. Bhogaṃ dadissatīti bhogadāyo vajati, sindhuṃ pivissatīti sindhupāyo vajati iccādi.

ເມື່ອມີກຳເປັນອຸປະບົດ, ນະ (ṇa) ປັດໄຈ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍ ໃນອະນາຄົດຕະການ, ມີການລົບ ນະ ແລະ ວຸດທິ. ຍ່ອມໄປເພື່ອຈະສ້າງເມືອງ ເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ນະຄະຣະກາໂຣ ວະຊະຕິ (nagarakāro vajati) ຜູ້ສ້າງເມືອງຍ່ອມໄປ. ລູ (lū) ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຕັດ, ຍ່ອມໄປເພື່ອຈະກ່ຽວເຂົ້າສາລີ ເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສາລິລາໂວ ວະຊະຕິ (sālilāvo vajati) ຜູ້ກ່ຽວເຂົ້າສາລີຍ່ອມໄປ. ວະປະ (vapa) ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຫວ່ານພືດ, ຍ່ອມໄປເພື່ອຈະຫວ່ານເຂົ້າ ເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ທັນຍະວາໂປ ວະຊະຕິ (dhaññavāpo vajati) ຜູ້ຫວ່ານເຂົ້າຢ່ອມໄປ. ຍ່ອມໄປເພື່ອຈະໃຫ້ໂພຄະ ເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ໂພຄະທາໂຍ ວະຊະຕິ (bhogadāyo vajati), ຍ່ອມໄປເພື່ອຈະດື່ມນ້ຳໃນແມ່ນ້ຳສິນທຸ ເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສິນທຸປາໂຍ ວະຊະຕິ (sindhupāyo vajati) ເປັນຕົ້ນ.

---

‘‘Kammanī’’ti vattate.

ມີບົດວ່າ “Kammanī” ຕາມໄປ.

---

650. Sese ssaṃ ntu mānānā.

໖໕໐. “Sese ssaṃ ntu mānānā”

---

Kammasmiṃ upapade sese aparisamattatthe dhātūhi ssaṃntu māna ānaiccete paccayā honti bhavissati kāle gammamāne, te ca kitakattā kattari bhavanti. Kammaṃ karissatīti atthe ssaṃpaccayo, ikārāgamo, silopo, kammaṃ karissaṃ vajati, sāpekkhattā na samāso. Ntupaccaye ‘‘tanādito oyirā’’ti o, ‘‘simhi vā’’ti ntva’ntassa attaṃ, kammaṃ karissatīti kammaṃ karonto vajati iccādi guṇavantusamaṃ.

ເມື່ອມີບົດອື່ນເປັນອຸປະບົດ, ໃນອັດທີ່ເຫຼືອຄືຍັງບໍ່ສຳເລັດ, ປັດໄຈທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ຄື ສັງ (ssaṃ), ອັນຕຸ (ntu), ມານະ (māna) ແລະ ອານະ (āna) ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍ ເມື່ອອະນາຄົດຕະການປາກົດຢູ່, ແລະ ປັດໄຈເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນກິຕະກັດຕາ ຍ່ອມລົງໃນກັດຕຸວາຈົກ. ໃນອັດວ່າ “ຍ່ອມຈະເຮັດເຊິ່ງການງານ” ລົງ ສັງ ປັດໄຈ, ລົງ ອິ ອັກສອນອາຄົມ, ລົບ ສິ ວິພັດ, ເປັນ ກັມມັງ ກະຣິສສັງ ວະຊະຕິ (kammaṃ karissaṃ vajati), ເພາະມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນ ຈຶ່ງບໍ່ເປັນສະມາດ. ໃນ ອັນຕຸ ປັດໄຈ - ດ້ວຍສູດວ່າ “tanādito oyirā” ຈຶ່ງລົງ ໂອ, ດ້ວຍສູດວ່າ “simhi vā” ຈຶ່ງມີການແປງ ອັນຕຸ ເປັນ ອັນຕະ, ເປັນ ກັມມັງ ກະຣົນໂຕ ວະຊະຕິ (kammaṃ karonto vajati) ເປັນຕົ້ນ, ເໝືອນກັບ ຄຸນະວັນຕຸ ສັບ.

---

Atha [Pg.403] vā ‘‘bhavissati gamādīhi ṇī ghiṇa’’ti ettha ‘‘bhavissatī’’ti vacanato ‘‘ssantu’’iti ekova paccayo daṭṭhabbo, tato ‘‘simhi vā’’ti attaṃ, ‘‘ntasaddo a’’mitiyogavibhāgena amādeso, silopo, karissaṃ karissanto, karissantā, karissantaṃ, karissante, karissatā karissantena, karissantehi, karissato karissantassa, karissataṃ karissantānaṃ, karissatā, karissantehi, karissato karissantassa, karissataṃ karissantānaṃ, karissati karissante, karissantesūtiādi guṇavantusadisaṃ neyyaṃ.

ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ຈາກຄຳວ່າ “bhavissati” ໃນສູດວ່າ “bhavissati gamādīhi ṇī ghiṇa” ນີ້, ພຶງເຫັນວ່າ “ssantu” ເປັນປັດໄຈດຽວເທົ່ານັ້ນ, ຈາກນັ້ນ, ດ້ວຍສູດວ່າ “simhi vā” ຈຶ່ງມີການແປງເປັນ ອັນຕະ, ດ້ວຍການແບ່ງສູດວ່າ “ntasaddo a” ຈຶ່ງມີການແປງ ອັນຕຸ ເປັນ ອະ, ແລະ ລົບ ສິ ວິພັດ, ເປັນ ກະຣິສສັງ (karissaṃ), ກະຣິສສັນໂຕ (karissanto), ກະຣິສສັນຕາ (karissantā), ກະຣິສສັນຕັງ (karissantaṃ), ກະຣິສສັນເຕ (karissante), ກະຣິສສະຕາ (karissatā), ກະຣິສສັນເຕນະ (karissantena), ກະຣິສສັນເຕຫິ (karissantehi), ກະຣິສສະໂຕ (karissato), ກະຣິສສັນຕັດສະ (karissantassa), ກະຣິສສະຕັງ (karissataṃ), ກະຣິສສັນຕານັງ (karissantānaṃ), ກະຣິສສະຕາ (karissatā), ກະຣິສສັນເຕຫິ (karissantehi), ກະຣິສສະໂຕ (karissato), ກະຣິສສັນຕັດສະ (karissantassa), ກະຣິສສະຕັງ (karissataṃ), ກະຣິສສັນຕານັງ (karissantānaṃ), ກະຣິສສະຕິ (karissati), ກະຣິສສັນເຕ (karissante), ກະຣິສສັນເຕສຸ (karissantesu) ເປັນຕົ້ນ, ພຶງຊາບວ່າເໝືອນກັບ ຄຸນະວັນຕຸ ສັບ.

---

Mānamhi – okārākārānaṃ uttaṃ, kammaṃ karissatīti kammaṃ kurumāno, kammaṃ karāno vajati. Evaṃ bhojanaṃ bhuñjissaṃ vajati, bhojanaṃ bhuñjanto, bhuñjamāno, bhuñjāno vajati.

ໃນເພາະ ມານະ ປັດໄຈ - ມີການແປງ ໂອ ແລະ ອະ ເປັນ ອຸ, ຍ່ອມຈະເຮັດເຊິ່ງການງານ ເຫດນັ້ນ ເປັນ ກັມມັງ ກຸຣຸມາໂນ (kammaṃ kurumāno), ກັມມັງ ກະຣາໂນ ວະຊະຕິ (kammaṃ karāno vajati) ຜູ້ຈະເຮັດເຊິ່ງການງານຍ່ອມໄປ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ໂພຊະນັງ ພຸນຊິສສັງ ວະຊະຕິ (bhojanaṃ bhuñjissaṃ vajati), ໂພຊະນັງ ພຸນຊັນໂຕ (bhojanaṃ bhuñjanto), ພຸນຊະມາໂນ (bhuñjamāno), ພຸນຊາໂນ ວະຊະຕິ (bhuñjāno vajati).

---

Sabbattha kattari ntumānesu sakasakavikaraṇappaccayo kātabbo.

ໃນກັດຕຸວາຈົກທັງປວງ, ໃນເພາະ ອັນຕຸ ແລະ ມານະ ປັດໄຈ, ພຶງລົງວິກະຣະນະປັດໄຈຂອງຕົນໆ.

---

Khādanaṃ khādissatīti khādanaṃ khādissaṃ vajati, khādanaṃ khādanto, khādanaṃ khādamāno, khādanaṃ khādāno vajati. Maggaṃ carissatīti maggaṃ carissaṃ, maggaṃ caranto, maggaṃ caramāno, maggaṃ carāno vajati. Bhikkha āyācane, bhikkhaṃ bhikkhissatīti bhikkhaṃ bhikkhissaṃ carati, bhikkhaṃ bhikkhanto, bhikkhaṃ bhikkhamāno, bhikkhaṃ bhikkhāno carati iccādi.

ຍ່ອມຈະກິນເຊິ່ງຂອງກິນ ເຫດນັ້ນ ເປັນ ຄາທະນັງ ຄາທິສສັງ ວະຊະຕິ (khādanaṃ khādissaṃ vajati), ຄາທະນັງ ຄາທັນໂຕ (khādanaṃ khādanto), ຄາທະນັງ ຄາທະມາໂນ (khādanaṃ khādamāno), ຄາທະນັງ ຄາທາໂນ ວະຊະຕິ (khādanaṃ khādāno vajati). ຍ່ອມຈະເດີນໄປສູ່ທາງ ເຫດນັ້ນ ເປັນ ມັກຄັງ ຈະຣິສສັງ (maggaṃ carissaṃ), ມັກຄັງ ຈະຣັນໂຕ (maggaṃ caranto), ມັກຄັງ ຈະຣະມາໂນ (maggaṃ caramāno), ມັກຄັງ ຈະຣາໂນ ວະຊະຕິ (maggaṃ carāno vajati). ພິກຂະ (bhikkha) ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຂໍ, ຍ່ອມຈະຂໍເຊິ່ງພິກຂາ ເຫດນັ້ນ ເປັນ ພິກຂັງ ພິກຂິສສັງ ຈະຣະຕິ (bhikkhaṃ bhikkhissaṃ carati), ພິກຂັງ ພິກຂັນໂຕ (bhikkhaṃ bhikkhanto), ພິກຂັງ ພິກຂະມາໂນ (bhikkhaṃ bhikkhamāno), ພິກຂັງ ພິກຂາໂນ ຈະຣະຕິ (bhikkhaṃ bhikkhāno carati) ເປັນຕົ້ນ.

---

Anāgatakālikappaccayantanayo.

ວິທີການແຫ່ງປັດໄຈໃນອະນາຄົດຕະການ (ຈົບ).

---

Uṇādippaccayantanaya

ວິທີການແຫ່ງອຸນານິປັດໄຈ.

---

Atha uṇādayo vuccante.

ລຳດັບນັ້ນ ຈະກ່າວເຖິງອຸນານິປັດໄຈທັງຫຼາຍ.

---

‘‘Dhātuyā’’ti adhikāro.

ມີບົດວ່າ “Dhātuyā” ເປັນບົດກຳນົດ (ບົດຕາມໄປ).

---

651. [Pg.404] Kāle vattamānātīte ṇvādayo.

໖໕໑. “Kāle vattamānātīte ṇvādayo”

---

Atīte kāle, vattamāne ca gammamāne dhātūhi ṇuppaccayo hoti. Ādisaddena yu kta miiccādayo ca honti.

ເມື່ອອະຕີຕະການ ແລະ ວັດຕະມານະການປາກົດຢູ່, ນຸ (ṇu) ປັດໄຈ ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍ. ດ້ວຍສັບວ່າ “ādi” (ເປັນຕົ້ນ) ປັດໄຈທັງຫຼາຍ ມີ ຍຸ (yu), ຕະ (kta), ມິ (mi) ເປັນຕົ້ນ ກໍຍ່ອມລົງ.

---

Kara karaṇe, akāsi, karotīti vā atthe ṇuppaccayo, ṇalopo, vuddhi, kāru sippī, kārū kāravo. Vā gatigandhanesu, avāyi, vāyatīti vā vāyu, āyādeso. Sada assādane, assādīyatīti sādu. Rādha, sādha saṃsiddhimhi, sādhīyati anena hitanti sādhu. Bandha bandhane, attani paraṃ bandhatīti bandhu. Cakkha viyattiyaṃ vācāyaṃ, cakkhatīti cakkhu. I gatimhi, enti gacchanti pavattanti sattā etenāti āyu. Dara vidāraṇe, darīyatīti dāru kaṭṭhaṃ. Sanu dāne. Sanotīti sānu pabbatekadeso. Janīyatīti jānu jaṅghāsandhi. Carīyatīti cāru dassanīyo. Raha cāge, rahīyatīti rāhu asurindo. Tara taraṇe, tālu, lo rassa.

ກະຣະ (kara) ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການກະທຳ, ໃນອັດວ່າ ໄດ້ເຮັດແລ້ວ ຫຼື ຍ່ອມເຮັດ, ລົງ ນຸ (ṇu) ປັດໄຈ, ລົບ ນະ, ວຸດທິ, ເປັນ ກາຣຸ (kāru) ນາຍຊ່າງ, ກາຣູ (kārū), ກາຣະໂວ (kāravo). ວາ (vā) ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການໄປ ແລະ ການພັດ, ໄດ້ພັດໄປແລ້ວ ຫຼື ຍ່ອມພັດ, ເປັນ ວາຍຸ (vāyu) ລົມ, ມີການແປງເປັນ ອາຍະ. ສະທະ (sada) ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຊິມລົດ, ຍ່ອມເປັນທີ່ຊິມລົດ ເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສາທຸ (sādu) ມີລົດດີ. ຣາທະ (rādha) ແລະ ສາທະ (sādha) ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມສຳເລັດ, ປະໂຫຍດຍ່ອມສຳເລັດດ້ວຍສິ່ງນີ້ ເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສາທຸ (sādhu) ດີງາມ. ພັນທະ (bandha) ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຜູກມັດ, ຍ່ອມຜູກມັດຜູ້ນັ້ນໄວ້ກັບຕົນ ເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ພັນທຸ (bandhu) ຍາດພີ່ນ້ອງ. ຈັກຂະ (cakkha) ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ວາຈາທີ່ແຈ່ມແຈ້ງ, ຍ່ອມກ່າວ ເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຈັກຂຸ (cakkhu) ຕາ. ອິ (i) ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການໄປ, ສັດທັງຫຼາຍຍ່ອມໄປ ຍ່ອມດຳເນີນໄປດ້ວຍສິ່ງນີ້ ເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອາຍຸ (āyu). ທະຣະ (dara) ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການທຳລາຍ, ຍ່ອມຖືກທຳລາຍ ເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ທາຣຸ (dāru) ໄມ້. ສະນຸ (sanu) ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການໃຫ້, ຍ່ອມໃຫ້ ເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສານຸ (sānu) ໄຫຼ່ເຂົາ (ສ່ວນໜຶ່ງຂອງພູເຂົາ). ຍ່ອມເກີດ ເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຊານຸ (jānu) ຫົວເຂົ່າ (ຂໍ້ຕໍ່ແຂ່ງ). ຍ່ອມເປັນທີ່ປະພຶດ ເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຈາຣຸ (cāru) ງາມ (ໜ້າຊົມ). ຣະຫະ (raha) ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການລະຖິ້ມ, ຍ່ອມຖືກລະຖິ້ມ ເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຣາຫຸ (rāhu) ອະສຸຣິນທອນ. ຕະຣະ (tara) ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຂ້າມ, ເປັນ ຕາລຸ (tālu) ເພດານປາກ, ມີການແປງ ຣະ ເປັນ ລະ.

---

Marādīnaṃ panettha ṇumhi ‘‘ghaṭādīnaṃ vā’’ti ettha vāsaddena na vuddhi, maru, taru, tanu, dhanu, hanu, manu, asu, vasu, vaṭu, garu iccādi.

ແຕ່ໃນເພາະ ນຸ (ṇu) ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ມະຣະ ທາດ ເປັນຕົ້ນ, ເພາະມີບົດວ່າ “vā” ໃນສູດວ່າ “ghaṭādīnaṃ vā” ຈຶ່ງບໍ່ມີການວຸດທິ, ເປັນ ມະຣຸ (maru), ຕະຣຸ (taru), ຕະນຸ (tanu), ທະນຸ (dhanu), ຫະນຸ (hanu), ມະນຸ (manu), ອະສຸ (asu), ວະສຸ (vasu), ວະຕຸ (vaṭu), ຄະຣຸ (garu) ເປັນຕົ້ນ.

---

Cadi hilādane, yuppaccayo, ‘‘nudādīhi yuṇvūnamanānanākānanakā sakāritehi cā’’ti anādeso, niggahītāgamo ca, candanaṃ. Bhavati etthāti bhuvanaṃ, ‘‘jhalānamiyuvāsare vā’’ti uvādeso. Kira vikkhepe, kiraṇo. Vicakkhaṇo, kampanaṃ karotīti karuṇā, akārassuttaṃ.

ຈະທິ (cadi) ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມຍິນດີ, ລົງ ຍຸ (yu) ປັດໄຈ, ດ້ວຍສູດວ່າ “nudādīhi yuṇvūnamanānanākānanakā sakāritehi ca” ຈຶ່ງມີການແປງ ຍຸ ເປັນ ອະນະ ແລະ ລົງນິກຄະຫິດອາຄົມ, ເປັນ ຈັນທະນັງ (candanaṃ) ໄມ້ຈັນ. ຍ່ອມມີໃນສິ່ງນີ້ ເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ພຸວະນັງ (bhuvanaṃ) ໂລກ, ດ້ວຍສູດວ່າ “jhalānamiyuvāsare vā” ຈຶ່ງມີການແປງເປັນ ອຸວະ. ກິຣະ (kira) ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ການຊັດໄປ, ເປັນ ກິຣະໂນ (kiraṇo) ລັງສີ. ວິຈັດຂະໂນ (vicakkhaṇo) ຜູ້ສະຫຼາດ, ຍ່ອມເຮັດຄວາມຫວັ່ນໄຫວ ເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ກະຣຸນາ (karuṇā) ຄວາມກະລຸນາ, ມີການແປງ ອະ ເປັນ ອຸ.

---

Ktappaccaye [Pg.405] – kalopo, abhavi, bhavatīti vā bhūtaṃ yakkhādi, bhūtāni. Vāyatīti vāto, tāyatīti tāto. Mimhi – bhavanti etthāti bhūmi, netīti nemi iccādi.

ໃນ ຕະ (kta) ປັດໄຈ - ມີການລົບ ກະ, ໄດ້ມີແລ້ວ ຫຼື ຍ່ອມມີ, ເປັນ ພູຕັງ (bhūtaṃ) ຍັກ ເປັນຕົ້ນ, ພູຕານິ (bhūtāni). ຍ່ອມພັດ ເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ວາໂຕ (vāto) ລົມ, ຍ່ອມຮັກສາ ເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຕາໂຕ (tāto) ພໍ່. ໃນ ມິ (mi) ປັດໄຈ - ຍ່ອມມີໃນສິ່ງນີ້ ເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ພູມິ (bhūmi) ແຜ່ນດິນ, ຍ່ອມນຳໄປ ເຫດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ເນມິ (nemi) ກົງລໍ້ ເປັນຕົ້ນ.

---

652. Khyādīhi mana ma ca to vā.

໖໕໒. “Khyādīhi mana ma ca to vā”

---

Khī bhī su ru hu vā dhū hi lūpī adaiccevamādīhi dhātūhi manapaccayo hoti, massa ca to hoti vā.

ປັດໄຈ ຄື ມະນະ (mana) ຍ່ອມລົງຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍ ມີ ຂີ (khī), ພີ (bhī), ສຸ (su), ຣຸ (ru), ຫຸ (hu), ວາ (vā), ທູ (dhū), ຮິ (hi), ລູ (lū), ປີ (pī), ອະທະ (ada) ເປັນຕົ້ນ, ແລະ ມີການແປງ ມະ ເປັນ ຕະ ບ້າງ.

---

Adadhātuparasseva, makārassa takāratā;

Tadaññato na hotāyaṃ, vavatthitavibhāsato.

ຄວາມເປັນ ຕະ ແຫ່ງ ມະ ອັກສອນ ຍ່ອມມີຫຼັງຈາກ ອະທະ ທາດ ເທົ່ານັ້ນ, ຍ່ອມບໍ່ມີຫຼັງຈາກທາດອື່ນນອກຈາກນັ້ນ, ເພາະເປັນການກຳນົດວິພາສາ (ການກຳນົດທາງເລືອກ).

---

Khī khaye, khīyanti ettha upaddavupasaggādayoti atthe manapaccayo, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā nalopo, ‘‘aññesu cā’’ti vuddhi, khemo. Tathā bhī bhaye, bhāyanti etasmāti bhīmo, vādhikārato na vuddhi. Su abhisave, savatīti somo. Ru gatimhi, romo. Hu dānādanahabyappadānesu, hūyatīti homo. Vā gatigandhanesu, vāmo. Dhū kampane, dhunātīti dhūmo. Hi gatimhi, hinotīti hemo. Lū chedane, lūyatīti lomo. Pī tappane, pīṇanaṃ pemo. Ada bhakkhaṇe, adatīti atthe mana, massa ca vā takāro, ‘‘to dassā’’ti takāro, attā, ātumā, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā adassa dīgho, ukārāgamo ca. Yā pāpaṇe, yāmo.

ຂີ ທາດ ໃນຄວາມສິ້ນໄປ, ລົງ ມນ ປັດໄຈ ໃນອັດວ່າ 'ອຸບັດທະວະ ແລະ ອຸປະສັກ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມສິ້ນໄປ ໃນທີ່ນີ້', ລົບ ນ ອັກສອນ ດ້ວຍສູດ 'ກວຈິ ທາຕຸ...' ເປັນຕົ້ນ, ວຸດທິ ດ້ວຍສູດ 'ອັນເຍສຸ ຈ', ເປັນ ເຂມະ. ໃນທຳນອງດຽວກັນ ພີ ທາດ ໃນຄວາມກົວ, ຍ່ອມກົວ ຈາກໄພນີ້ ເປັນ ພີມະ, ບໍ່ມີວຸດທິ ເພາະອຳນາດຂອງ 'ວາ' ສັບ ທີ່ຕາມມາ. ສຸ ທາດ ໃນຄວາມຫຼັ່ງໄຫຼ, ຍ່ອມຫຼັ່ງໄຫຼ ເປັນ ໂສມະ. ຣຸ ທາດ ໃນຄວາມໄປ, ເປັນ ໂຣມະ. ຫຸ ທາດ ໃນການໃຫ້, ການຮັບ ແລະ ການບູຊາ, ຍ່ອມບູຊາ ເປັນ ໂຫມະ. ວາ ທາດ ໃນຄວາມໄປ ແລະ ຄວາມຟຸ້ງຂະຈາຍ, ເປັນ ວາມະ. ທູ ທາດ ໃນຄວາມຫວັ່ນໄຫວ, ຍ່ອມສັ່ນສະເທືອນ ເປັນ ທູມະ. ຫິ ທາດ ໃນຄວາມໄປ, ຍ່ອມໄປ ເປັນ ເຫມະ. ລູ ທາດ ໃນຄວາມຕັດ, ຍ່ອມຖືກຕັດ ເປັນ ໂລມະ. ປີ ທາດ ໃນຄວາມອີ່ມໃຈ, ຄວາມອີ່ມໃຈ ເປັນ ເປມະ. ອະທະ ທາດ ໃນຄວາມກິນ, ລົງ ມນ ປັດໄຈ ໃນອັດວ່າ 'ຍ່ອມກິນ', ແປງ ມ ເປັນ ຕ ບາງ, ແປງ ທ ເປັນ ຕ ດ້ວຍສູດ 'ໂຕ ທັສສະ', ເປັນ ອັດຕາ, ອາຕຸມາ, ໂດຍທີຄະ ອະ ຂອງ ອະທະ ທາດ ແລະ ລົງ ອຸ ອາຄົມ ດ້ວຍສູດ 'ກວຈິ ທາຕຸ...' ເປັນຕົ້ນ. ຍາ ທາດ ໃນຄວາມເຖິງ, ເປັນ ຍາມະ.

---

‘‘Vā’’ti vattamāne –

ເມື່ອ 'ວາ' ສັບ ຍັງຕາມໄປ —

---

653. Samādihi thamā.

໖໕໓. ສູດວ່າ ສະມາທິຫິ ທະມາ.

---

Samadamadara raha lapa vasa yu du hi si dā sā ṭhā bhasa bahausuiccevamādīhi dhātūhi tha maiccete paccayā honti vā.

ຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍ ມີ ສະມະ, ທະມະ, ທະຣະ, ຣະຫະ, ລັປະ, ວະສະ, ຍຸ, ທຸ, ຫິ, ສິ, ທາ, ສາ, ຖາ, ພະສະ, ພະຫະ, ອຸສຸ ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້, ລົງ ທະ ແລະ ມະ ປັດໄຈເຫຼົ່ານີ້ ບາງ.

---

Sama [Pg.406] upasame, kvaciggahaṇādhikārā na dhātvantalopo, kilese sametīti samatho samādhi. Evaṃ damanaṃ damatho. Dara dāhe, daraṇaṃ daratho paridāho. Raha upādāne, rahīyatīti ratho, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā halopo. Sapa akkose, sapanaṃ sapatho. Vasa nivāse, āvasanti etasminti āvasatho. Yu missane, yūtho, dīgho. Du gativuddhimhi, davati vaḍḍhatīti dumo. Hinotīti himo ussāvo. Si bandhane, sīyatīti sīmā, dīgho. Dā avakhaṇḍane, dāmo. Sā sāmatthe, sāmo. Ṭhā gatinivattimhi, thāmo, ṭhassa thattaṃ. Bhasa bhasmīkaraṇe, bhasmā, brahmādittā ‘‘syā cā’’ti āttaṃ. Baha vuddhimhi, brahmā, nipātanato bro bassa. Usu dāhe, usmā iccādi.

ສະມະ ທາດ ໃນຄວາມສະຫງົບ, ບໍ່ລົບທີ່ສຸດທາດ ເພາະອຳນາດຂອງ 'ກວຈິ' ສັບ ທີ່ຕາມມາ, ຍ່ອມສະຫງົບກິເລດ ເປັນ ສະມະຖະ, ສະມາທິ. ໃນທຳນອງດຽວກັນ ຄວາມຂົ່ມ ເປັນ ທະມະຖະ. ทະຣະ ທາດ ໃນຄວາມເຜົາໄໝ້, ຄວາມເຜົາໄໝ້ ເປັນ ທະຣະຖະ (ຄວາມຮ້ອນໃຈ). ຣະຫະ ທາດ ໃນຄວາມຖືເອົາ, ຍ່ອມຖືກລະທິ້ງ ເປັນ ຣະຖະ (ລົດ), ລົບ ຫ ອັກສອນ ດ້ວຍສູດ 'ກວຈິ ທາຕຸ...' ເປັນຕົ້ນ. ສະປະ ທາດ ໃນຄວາມດ່າ, ການດ່າ ເປັນ ສະປະຖະ (ຄຳສາບແຊ່ງ). ວະສະ ທາດ ໃນຄວາມຢູ່, ຍ່ອມຢູ່ອາໄສ ໃນທີ່ນີ້ ເປັນ ອາວະສະຖະ (ທີ່ຢູ່ອາໄສ). ຍຸ ທາດ ໃນຄວາມປະສົມ, ເປັນ ຍູຖະ (ຝູງ), ທີຄະ (ອຸ ເປັນ ອູ). ທຸ ທາດ ໃນຄວາມໄປ ແລະ ຄວາມຈະເລີນ, ຍ່ອມໄປ, ຍ່ອມຈະເລີນ ເປັນ ທຸມະ (ຕົ້ນໄມ້). ຫິ ທາດ ຍ່ອມໄປ ເປັນ ຫິມະ (ນ້ຳຄ້າງ). ສິ ທາດ ໃນຄວາມຜູກ, ຍ່ອມຖືກຜູກ ເປັນ ສີມາ, ທີຄະ (ອິ ເປັນ ອີ). ທາ ທາດ ໃນຄວາມຕັດ, ເປັນ ທາມະ (ເຊືອກ). ສາ ທາດ ໃນຄວາມສາມາດ, ເປັນ ສາມະ. ຖາ ທາດ ໃນຄວາມຢຸດ, ເປັນ ຖາມະ (ກຳລັງ), ແປງ ຖ ເປັນ ທ. ພະສະ ທາດ ໃນຄວາມເຮັດໃຫ້ເປັນເຖົ່າ, ເປັນ ພັສມາ (ເຖົ່າຖ່ານ), ແປງ ອະ ເປັນ ອາ ດ້ວຍສູດ 'ສຍາ ຈ' ເພາະຈັດເຂົ້າໃນກຸ່ມ 'ພຣົຫມາ' ເປັນຕົ້ນ. ພະຫະ ທາດ ໃນຄວາມຈະເລີນ, ເປັນ ພຣົຫມາ (ພຣົມ), ແປງ ພະ ເປັນ ພຣົ ໂດຍການເທດສະໜາ (ນິປາຕະ). ອຸສຸ ທາດ ໃນຄວາມເຜົາໄໝ້, ເປັນ ອຸສມາ (ຄວາມຮ້ອນ) ເປັນຕົ້ນ.

---

654. Masussa sussa ccha ra ccherā.

໖໕໔. ສູດວ່າ ມສຸສສ ສຸສສ ຈ໌ສຣ ຈ໌ເສຣາ.

---

Masuiccetassa dhātussa sussa ccharaccheraiccete ādesā honti. Masu macchere, kvippaccayo, ccharaccherādesā, maccharo, macchero.

ແປງ ສຸ ຂອງ ມສຸ ທາດ ນີ້ ເປັນ ຈ໌ສຣະ ແລະ ຈ໌ເສຣະ. ມສຸ ທາດ ໃນຄວາມຕະໜີ່, ລົງ ກວິ ປັດໄຈ, ແປງ ເປັນ ຈ໌ສຣະ ແລະ ຈ໌ເສຣະ, ເປັນ ມັດສະຣະ (maccharo), ມັດເຊຣະ (macchero).

---

‘‘Cchara ccherā’’ti vattate.

ເມື່ອ 'ຈ໌ສຣ ຈ໌ເສຣາ' ຍັງຕາມໄປ.

---

655. Āpubbacarassa ca.

໖໕໕. ສູດວ່າ ອາປຸພພຈຣສສ ຈ.

---

Āpubbassa caraiccetassa dhātussa ccharaccherādesā honti, casaddena cchariyādeso ca. Bhuso caraṇanti atthe kvippaccayo, cchariyādiādeso, rassattañca. Acchariyaṃ[Pg.407], accharaṃ, accheraṃ. Accharaṃ paharituṃ yuttantipi acchariyaṃ.

ແປງ ຈະຣະ ທາດ ທີ່ມີ ອາ ອຸປະສັກ ຢູ່ຂ້າງໜ້າ ເປັນ ຈ໌ສຣະ ແລະ ຈ໌ເສຣະ, ແລະ ດ້ວຍ 'ຈ' ສັບ ແປງ ເປັນ ຈ໌ສຣິຍະ ນຳ. ລົງ ກວິ ປັດໄຈ ໃນອັດວ່າ 'ການປະພຶດຢ່າງຍິ່ງ', ແປງ ເປັນ ຈ໌ສຣິຍະ ເປັນຕົ້ນ ແລະ ເຮັດໃຫ້ເປັນຣັສສະ, ເປັນ ອັດສະຣິຍະ (acchariyaṃ), ອັດສະຣະ (accharaṃ), ອັດເຊຣະ (accheraṃ). ແມ່ນແຕ່ສິ່ງທີ່ຄວນດີດນິ້ວມື (ດີດມື) ກໍຊື່ວ່າ ອັດສະຣິຍະ.

---

656. Ala kala salehi layā.

໖໕໖. ສູດວ່າ ອລ ກລ ສເລຫິ ລຍາ.

---

Ala kala sala iccetehi dhātūhi la yaiccete paccayā honti. Ala parisamattimhi, allaṃ, alyaṃ. Kala saṅkhyāne, kallaṃ, kalyaṃ. Sala, hula, pada gatimhi, sallaṃ, salyaṃ.

ຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍ ມີ ອະລະ, ກະລະ, ສະລະ ເຫຼົ່ານີ້, ລົງ ລະ ແລະ ຍະ ປັດໄຈເຫຼົ່ານີ້. ອະລະ ທາດ ໃນຄວາມສິ້ນສຸດ, ເປັນ ອັນລະ (allaṃ), ອັນຍະ (alyaṃ). ກະລະ ທາດ ໃນການນັບ, ເປັນ ກັນລະ (kallaṃ), ກັນຍະ (kalyaṃ). ສະລະ, ຫຸລະ, ປະທະ ທາດ ໃນຄວາມໄປ, ເປັນ ສັນລະ (sallaṃ), ສັນຍະ (salyaṃ).

---

‘‘Kala salehī’’ti vattate.

ເມື່ອ 'ກລ ສເລຫິ' ຍັງຕາມໄປ.

---

657. Yāṇa lāṇā.

໖໕໗. ສູດວ່າ ຍານະ ລານາ.

---

Tehi kala salaiccetehi dhātūhi yāṇa lāṇappaccayā honti. Kalyāṇaṃ, paṭisalyāṇaṃ, kallāṇo, paṭisallāṇo. Yadā pana lī silesaneti dhātu, tadā ‘‘paṭisallayanaṃ, paṭisallāṇa’’nti yuppaccayena siddhaṃ, upasaggantassa niggahītassa lattaṃ, rahādiparattā nassa ṇattaṃ, ekārassa ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā attañca.

ຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍ ມີ ກະລະ ແລະ ສະລະ ເຫຼົ່ານັ້ນ, ລົງ ຍານະ ແລະ ລານະ ປັດໄຈ, ເປັນ ກັນຍານະ (kalyāṇaṃ), ປະຕິສັນຍານະ (paṭisalyāṇaṃ), ກັນລານະ (kallāṇo), ປະຕິສັນລານະ (paṭisallāṇo). ແຕ່ເມື່ອ ລີ ທາດ ໃນຄວາມຕິດແໜ້ນ, ໃນເວລານັ້ນ ສຳເລັດຮູບດ້ວຍ ຍຸ ປັດໄຈ ເປັນ 'ປະຕິສັນລະຍະນະ', 'ປະຕິສັນລານະ', ແປງ ນິກຄະຫິດ ທີ່ສຸດຂອງອຸປະສັກ ເປັນ ລ, ແປງ ນ ເປັນ ນ ເພາະຢູ່ຫຼັງ ຣ ຫ ເປັນຕົ້ນ, ແລະ ແປງ ເອ ເປັນ ອະ ດ້ວຍສູດ 'ກວຈິ ທາຕຸ...' ເປັນຕົ້ນ.

---

658. Mathissa thassa lo ca.

໖໕໘. ສູດວ່າ ມຖິສສ ຖສສ ໂລ ຈ.

---

Mathaiccetassa dhātussa thassa lādeso hoti, casaddena lappaccayo, matha viloḷane, mallo, so eva mallako, yathā hīnako.

ແປງ ຖ ຂອງ ມະຖະ ທາດ ນີ້ ເປັນ ລ, ແລະ ດ້ວຍ 'ຈ' ສັບ ລົງ ລະ ປັດໄຈ. ມະຖະ ທາດ ໃນຄວາມກວນ, ເປັນ ມັນລະ (mallo), ຄຳນັ້ນນັ້ນເອງ ເປັນ ມັນລະກະ (mallako) ເໝືອນກັບ ຫີນກະ (hīnako).

---

‘‘Kiccā’’ti vattate.

ເມື່ອ 'ກິຈຈາ' ຍັງຕາມໄປ.

---

659. Avassakādhamiṇesu ṇī ca.

໖໕໙. ສູດວ່າ ອວສສກາທມິເນສຸ ນີ ຈ.

---

Avassaka adhamiṇaiccetesvatthesu, ṇīpaccayo hoti, kiccā cāti ṇīpaccayo, ṇalopa vuddhisilopā, avassaṃ [Pg.408] me kammaṃ kātuṃ yuttosīti kārīsi me kammaṃ avassaṃ, kārino me kammaṃ avassaṃ, hārīsi me bhāraṃ avassaṃ.

ໃນອັດທັງຫຼາຍ ມີ ຄວາມຈຳເປັນ ແລະ ຄວາມເປັນໜີ້, ລົງ ນີ ປັດໄຈ, ແລະ ດ້ວຍ 'ກິຈຈາ' ລົງ ນີ ປັດໄຈ, ລົບ ນ, ວຸດທິ ແລະ ລົບ ສິ, ໃນອັດວ່າ 'ທ່ານເປັນຜູ້ຄວນເຮັດການງານຂອງຂ້ອຍໂດຍແທ້' ເປັນ 'ກາຣີສິ ເມ ກຳມັງ ອະວັສສັງ' (ທ່ານເຮັດການງານຂອງຂ້ອຍໂດຍແທ້), 'ກາຣິໂນ ເມ ກຳມັງ ອະວັສສັງ', 'ຫາຣີສິ ເມ ພາຣັງ ອະວັສສັງ' (ທ່ານນຳພາລະຂອງຂ້ອຍໄປໂດຍແທ້).

---

Adhamiṇe – sataṃ me iṇaṃ dātuṃ yuttosīti dāyīsi me sataṃ iṇaṃ, dhārīsi me sahassaṃ iṇaṃ iccādi, kiccappaccayā pana heṭṭhāyeva dassitā.

ໃນອັດວ່າ ຄວາມເປັນໜີ້ — ໃນອັດວ່າ 'ທ່ານເປັນຜູ້ຄວນໃຫ້ໜີ້ຮ້ອຍໜຶ່ງແກ່ຂ້ອຍ' ເປັນ 'ດາຍີສິ ເມ ສະຕັງ ອິນັງ' (ທ່ານໃຫ້ໜີ້ຮ້ອຍໜຶ່ງແກ່ຂ້ອຍ), 'ທາຣີສິ ເມ ສະຫັສສັງ ອິນັງ' (ທ່ານເປັນໜີ້ຂ້ອຍພັນໜຶ່ງ) ເປັນຕົ້ນ, ສ່ວນ ກິດຈະປັດໄຈ ທັງຫຼາຍ ໄດ້ສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນຂ້າງເທິງນັ້ນເອງ.

---

660. Vajādīhi pabbajjādayo nipaccante.

໖໖໐. ສູດວ່າ ວຊາທີຫິ ປພພຊຊາທໂຍ ນิປຈຈນເຕ.

---

Ākatigaṇoyaṃ. Vajaiccevamādīhi dhātūhi paccayādesalopāgamanisedhaliṅgādividhinā yathābhidhānaṃ pabbajjādayo saddā nipaccante.

ນີ້ຄື ອາກະຕິກະນະ (ກຸ່ມຄຳສັບທີ່ຍັງບໍ່ຄົບຖ້ວນ). ຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍ ມີ ວະຊະ ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້, ສຳເລັດຮູບເປັນຄຳສັບ ມີ ປັບພັດຊາ ເປັນຕົ້ນ ຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ ດ້ວຍວິທີການລົງປັດໄຈ, การແປງ, ການລົບ, ການລົງອາຄົມ, ການຫ້າມ ແລະ ລີງ ເປັນຕົ້ນ.

---

Vaja gatimhi papubbo, paṭhamameva vajitabbanti atthe ‘‘bhāvakammesū’’ti adhikicca ‘‘ṇyocā’’ti ṇyappaccayo, ṇalopādi. ‘‘Pavvajya’’nti rūpe sampatte iminā jjhassa jjādeso, vakāradvayassa bakāradvayaṃ, vuddhinisedho, itthiliṅgattañca nipaccante, pabbajjā.

ວະຊະ ທາດ ໃນຄວາມໄປ ທີ່ມີ ປະ ອຸປະສັກ ຢູ່ຂ້າງໜ້າ, ໃນອັດວ່າ 'ຄວນໄປກ່ອນແທ້', ດ້ວຍອຳນາດຂອງສູດ 'ພາວະກັມເມສຸ' ລົງ ຣຍະ ປັດໄຈ ດ້ວຍສູດ 'ຣໂຍ ຈ', ລົບ ຣ ເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອໄດ້ຮູບເປັນ 'ປັວວັດຊະ', ດ້ວຍສູດນີ້ ແປງ ຊຊະ ເປັນ ຊຊະ, ແປງ ວ ສອງຕົວ ເປັນ ບ ສອງຕົວ, ຫ້າມວຸດທິ, ແລະ ສຳເລັດຮູບເປັນອິດຖີລີງ, ເປັນ ປັບພັດຊາ (pabbajjā).

---

Tathā iñja kampane, iñjanaṃ ijjā. Yaja devapūjāyaṃ, yajanaṃ ijjā, ‘‘yajassādissī’’ti ittaṃ. Añja byattigatīsu saṃpubbo, samañjanaṃ samajjā, ñjhassa jjādeso. Sada visaraṇagatyāvasānesu, nisīdanaṃ nisajjā. Vida ñāṇe, vijānanaṃ, vidatīti vā vijjā. Saja vissagge, vissajjanaṃ vissajjā. Pada gatimhi, nipajjanaṃ nipajjā.

ໃນທຳນອງດຽວກັນ ອິເຈ ທາດ ໃນຄວາມຫວັ່ນໄຫວ, ຄວາມຫວັ່ນໄຫວ ເປັນ ອິດຊາ (ijjā). ຍະຊະ ທາດ ໃນການບູຊາເທວະດາ, ການບູຊາ ເປັນ ອິດຊາ (ijjā), ແປງ ອະ ຕົ້ນທາດ ເປັນ ອິ ດ້ວຍສູດ 'ຍະຊັສສາທິສສິ'. ອັນຊະ ທາດ ໃນຄວາມປະກົດ ແລະ ຄວາມໄປ ທີ່ມີ ສັງ ອຸປະສັກ ຢູ່ຂ້າງໜ້າ, ຄວາມປະກົດພ້ອມ ເປັນ ສະມັດຊາ (samajjā), ແປງ ຎຊະ ເປັນ ຊຊະ. ສະທະ ທາດ ໃນຄວາມຫຼົ່ນ, ຄວາມໄປ ແລະ ຄວາມຊຸດໂຊມ, ການນັ່ງລົງ ເປັນ ນິສັດຊາ (nisajjā). ວິທະ ທາດ ໃນຄວາມຮູ້, ຄວາມຮູ້ທົ່ວ ຫຼື ຍ່ອມຮູ້ ເປັນ ວິຊຊາ (vijjā). ສະຊະ ທາດ ໃນຄວາມສະຫຼະ, ການສະຫຼະ ເປັນ ວິສັດຊາ (vissajjā). ປະທະ ທາດ ໃນຄວາມໄປ, ການນອນລົງ ເປັນ ນິປັດຊາ (nipajjā).

---

Hana hiṃsāgatīsu, hantabbanti atthe ṇyamhi kate ‘‘vadho vā sabbatthā’’ti hanassa vadhādeso, jhassiminā jjhādeso ca, so vajjho, sā vajjhā. Sī saye, sayanaṃ, sayanti etthāti vā seyyā, vuddhi, yakārassa dvittañca[Pg.409]. Dhā dhāraṇe saṃpubbo, sammā cittaṃ nidheti etāya, sayaṃ vā saddahatīti atthe ‘‘itthiyamatiyavo vā’’ti appaccayo, ‘‘sandhā’’ti rūpe sampatte iminā nakārassa dakāro, saddhā. Cara caraṇe, caraṇanti atthe ṇyappaccaye, ikārāgame ca kate iminā vuddhinisedho, cariyā.

ຫະນະ ທາດ ໃນຄວາມບຽດບຽນ ແລະ ຄວາມໄປ, ໃນອັດວ່າ 'ຄວນຂ້າ', ເມື່ອລົງ ຣຍະ ປັດໄຈ, ແປງ ຫະນະ ເປັນ ວະທະ ດ້ວຍສູດ 'ວະໂທ ວາ ສັບພັດຖາ', ແລະ ດ້ວຍສູດນີ້ ແປງ ຊະ ເປັນ ຊຊະ, ເປັນ ວັດຊະ (vajjho), ວັດຊາ (vajjhā). ສີ ທາດ ໃນຄວາມນອນ, ການນອນ ຫຼື ຍ່ອມນອນ ໃນທີ່ນີ້ ເປັນ ເເສຍຍາ (seyyā), ວຸດທິ ແລະ ຊ້ອນ ຍ. ທາ ທາດ ໃນຄວາມຊົງໄວ້ ທີ່ມີ ສັງ ອຸປະສັກ ຢູ່ຂ້າງໜ້າ, ຍ່ອມຕັ້ງຈິດໄວ້ດີດ້ວຍທຳນີ້ ຫຼື ຍ່ອມເຊື່ອເອງ, ໃນອັດນີ້ ລົງ ອະ ປັດໄຈ ດ້ວຍສູດ 'ອິດຖິຍະມະຕິຍະໂວ ວາ', ເມື່ອໄດ້ຮູບເປັນ 'ສັນທາ', ດ້ວຍສູດນີ້ ແປງ ນ ເປັນ ທ, ເປັນ ສັດທາ (saddhā). ຈະຣະ ທາດ ໃນຄວາມປະພຶດ, ໃນອັດວ່າ 'ການປະພຶດ', ເມື່ອລົງ ຣຍະ ປັດໄຈ ແລະ ລົງ ອິ ອາຄົມ, ດ້ວຍສູດນີ້ ຫ້າມວຸດທິ, ເປັນ ຈະຣິຍາ (cariyā).

---

Ruja roge, rujananti atthe iminā chappaccayo, ‘‘byañjanantassa co chappaccayesu cā’’ti dhātvantassa cakāro, rucchā, rujāti appaccayena siddhaṃ. Tathā kuca saṅkocane, chappaccayo, kocanaṃ kucchā. Labha lābhe, chamhi cādeso, lacchā. Rada vilekhane, racchā. Muha vecitte, muyhanaṃ mucchā, mucchanaṃ vā mucchā. Vasa nivāse, vacchā. Kaca dittimhi, kacchā. Katha kathane saṃpubbo, saddhiṃ kathananti atthe ṇyappaccayo, iminā thyassa cchādeso, saṃsaddassa sādeso ca, sākacchā. Tuda byathane, tucchā. Pada gatimhi, byāpajjananti atthe ṇyamhi kate ‘‘byāpādyā’’ti rūpe sampatte iminā nipātanena dyassa jjādeso, rassattañca, byāpajjā.

ຣຸຊະ ທາດ ໃນຄວາມເຈັບປ່ວຍ, ໃນອັດວ່າ 'ຄວາມເຈັບປ່ວຍ', ດ້ວຍສູດນີ້ ລົງ ສະ ປັດໄຈ, ແປງ ທີ່ສຸດທາດ ເປັນ ຈະ ດ້ວຍສູດ 'ພະຍັນຊະນັນຕັສສະ ໂຈ ສະປັດຈະເຍສຸ ຈ', ເປັນ ຣຸດຊາ (rucchā), ສຳເລັດຮູບດ້ວຍ ອະ ປັດໄຈ ເປັນ ຣຸຊາ (rujā). ໃນທຳນອງດຽວກັນ ກຸຈະ ທາດ ໃນຄວາມຫົດຫູ່, ລົງ ສະ ປັດໄຈ, ຄວາມຫົດຫູ່ ເປັນ ກຸດຊາ (kucchā). ລາພະ ທາດ ໃນການໄດ້, ແປງ ເປັນ ຈະ ເພາະ ສະ ປັດໄຈ, ເປັນ ລັດຊາ (lacchā). ຣະທະ ທາດ ໃນຄວາມຂຽນ, ເປັນ ຣັດຊາ (racchā). ມຸຫະ ທາດ ໃນຄວາມຫຼົງ, ຄວາມຫຼົງ ເປັນ ມຸດຊາ (mucchā) ຫຼື ຄວາມສະຫຼົບ ເປັນ ມຸດຊາ. ວະສະ ທາດ ໃນຄວາມຢູ່, ເປັນ ວັດຊາ (vacchā). ກະຈະ ທາດ ໃນຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ, ເປັນ ກັດຊາ (kacchā). ກະຖະ ທາດ ໃນຄວາມເວົ້າ ທີ່ມີ ສັງ ອຸປະສັກ ຢູ່ຂ້າງໜ້າ, ໃນອັດວ່າ 'ການເວົ້າຮ່ວມກັນ', ລົງ ຣຍະ ປັດໄຈ, ດ້ວຍສູດນີ້ ແປງ ຖຍະ ເປັນ ຈຊະ, ແລະ ແປງ ສັງ ເປັນ ສາ, ເປັນ ສາກັດຊາ (sākacchā). ຕຸທະ ທາດ ໃນຄວາມບຽດບຽນ, ເປັນ ຕຸດຊາ (tucchā). ປະທະ ທາດ ໃນຄວາມໄປ, ໃນອັດວ່າ 'ຄວາມປອງຮ້າຍ', ເມື່ອລົງ ຣຍະ ປັດໄຈ, ເມື່ອໄດ້ຮູບເປັນ 'ພະຍາປາທະຍາ', ດ້ວຍການເທດສະໜານີ້ ແປງ ທຍະ ເປັນ ຊຊະ, ແລະ ເຮັດໃຫ້ເປັນຣັສສະ, ເປັນ ພະຍາປັດຊາ (byāpajjā).

---

Mara pāṇacāge, marati maraṇanti ca atthe iminā tyatyuppaccayā, dhātvantalopoca, tato ‘‘yavata’’miccādinā cakāro, macco, maccu. Sata sātacce, iminā yappaccayo, tyassa cakāro, saccaṃ. Tathā nata gattavināme, naccaṃ. Niti nicce, niccaṃ. Mā māne, māyā. Jana janane, jāyā, kana dittikantīsu, nyassa ñattaṃ, dvittañca, kaññā. Dhana dhaññe, dhaññaṃ. Punātīti puññaṃ, nakārāgamo iccādi.

ມະຣະ ທາດ ໃນຄວາມສະຫຼະຊີວິດ, ໃນອັດວ່າ 'ຍ່ອມຕາຍ' ແລະ 'ຄວາມຕາຍ', ດ້ວຍສູດນີ້ ລົງ ຕະ ແລະ ຕຸ ປັດໄຈ, ແລະ ລົບທີ່ສຸດທາດ, ຈາກນັ້ນ ແປງ ເປັນ ຈະ ດ້ວຍສູດ 'ຍະວະຕະ...' ເປັນຕົ້ນ, ເປັນ ມັດຈະ (macco), ມັດຈຸ (maccu). ສະຕະ ທາດ ໃນຄວາມສືບເນື່ອງ, ດ້ວຍສູດນີ້ ລົງ ຍະ ປັດໄຈ, ແປງ ຕະຍະ ເປັນ ຈະ, ເປັນ ສັດຈະ (saccaṃ). ໃນທຳນອງດຽວກັນ ນະຕະ ທາດ ໃນຄວາມນ້ອມກາຍ, ເປັນ ນັດຈະ (naccaṃ). ນິຕິ ທາດ ໃນຄວາມທ່ຽງ, ເປັນ ນິດຈະ (niccaṃ). ມາ ທາດ ໃນຄວາມວັດ, ເປັນ ມາຍາ (māyā). ຊະນະ ທາດ ໃນຄວາມເກີດ, ເປັນ ຊາຍາ (jāyā). ກະນະ ທາດ ໃນຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ ແລະ ຄວາມຮັກ, ແປງ ນຍະ ເປັນ ຎະ ແລະ ຊ້ອນ, ເປັນ ກັນຍາ (kaññā). ທະນະ ທາດ ໃນຄວາມຈະເລີນ, ເປັນ ທັນຍະ (dhaññaṃ). ຍ່ອມຊຳຮະ ເປັນ ບຸນຍະ (puññaṃ), ລົງ ນ ອາຄົມ ເປັນຕົ້ນ.

---

661. Ve [Pg.410] pu sī davava mu ku dā bhūhvādīhi thuttima ṇimā nibbatte.

໖໖໑. ສູດວ່າ ເວ ປຸ ສີ ທວວ ມຸ ກຸ ທາ ພູຫ໌ວາທີຫິ ຖຸຕຕິມ ນິມາ ນິພພັຕເຕ.

---

Vepusīdavavamuiccevamādīhi dhātūhi, ku dā bhūādito, hvādito ca yathākkamaṃ thuttimaṇimaiccete paccayā honti nibbattatthe. Vepu kampane, thuppaccayo, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā akārāgamo, atha vā ‘‘athū’’ti vattabbe saralopaṃ katvā ‘‘thū’’ti vuttanti daṭṭhabbaṃ, vepena nibbatto vepathu. Sī saye, sayanena nibbatto sayathu. Dava davane, davena nibbatto davathu. Vamu uggiraṇe, vamena nibbatto vamathu.

ຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍ ມີ ເວປຸ, ສີ, ทະວະ, ວະມຸ ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້, ແລະ ຫຼັງຈາກ ກຸ, ທາ, ພູ ເປັນຕົ້ນ, ແລະ ຫຼັງຈາກ ຫຸ ເປັນຕົ້ນ, ລົງ ຖຸ, ຕິມະ, ນິມະ ປັດໄຈເຫຼົ່ານີ້ ຕາມລຳດັບ ໃນອັດແຫ່ງການເກີດຂຶ້ນ. ເວປຸ ທາດ ໃນຄວາມຫວັ່ນໄຫວ, ລົງ ຖຸ ປັດໄຈ, ລົງ ອະ ອາຄົມ ດ້ວຍສູດ 'ກວຈິ ທາຕຸ...' ເປັນຕົ້ນ, ຫຼື ຄວນເຫັນວ່າ ເມື່ອຄວນກ່າວວ່າ 'ອະຖຸ' ແຕ່ລົບສະຫຼະແລ້ວ ກ່າວວ່າ 'ຖຸ'. ສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນຈາກຄວາມຫວັ່ນໄຫວ ເປັນ ເວປະຖຸ (vepathu). ສີ ທາດ ໃນຄວາມນອນ, ສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນຈາກການນອນ ເປັນ ສະຍະຖຸ. ທະວະ ທາດ ໃນຄວາມແລ່ນ, ສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນຈາກການແລ່ນ ເປັນ ທະວະຖຸ. ວະມຸ ທາດ ໃນຄວາມຮາກ, ສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນຈາກການຮາກ ເປັນ ວະມະຖຸ.

---

Kutti karaṇaṃ, tena nibbattaṃ kuttimaṃ, ‘‘ku’’iti nipātanato karassa kuttaṃ. Dā dāne, dāti dānaṃ, tena nibbattaṃ dattimaṃ, rassattaṃ. Bhūti bhavanaṃ, tena nibbattaṃ bhottimaṃ. Avahuti avahanaṃ, tena nibbattaṃ ohāvimaṃ, ṇalopavuddhiāvādesā.

ກຸດຕິ ຄື ການເຮັດ, ສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນຈາກການເຮັດນັ້ນ ເປັນ ກຸດຕິມະ (kuttimaṃ), ແປງ ກະຣະ ເປັນ ກຸ ໂດຍການເທດສະໜາວ່າ 'ກຸ'. ທາ ທາດ ໃນການໃຫ້, ການໃຫ້ ເປັນ ທາ, ສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນຈາກການໃຫ້ນັ້ນ ເປັນ ທັດຕິມະ (dattimaṃ), ເຮັດໃຫ້ເປັນຣັສສະ. ພູຕິ ຄື ຄວາມເປັນ, ສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນຈາກຄວາມເປັນນັ້ນ ເປັນ ໂພດຕິມະ (bhottimaṃ). ອະວະຫຸຕິ ຄື ການນຳໄປ, ສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນຈາກການນຳໄປນັ້ນ ເປັນ ໂອຫາວິມະ (ohāvimaṃ), ລົບ ນ, ວຸດທິ ແລະ ແປງ ເປັນ ອາວະ.

---

662. Akkose namhāni.

໖໖໒. ສູດວ່າ ອັກໂກເສ ນັມຫານິ.

---

Akkose gammamāne namhi nipāte upapade sati dhātuto ānippaccayo hoti. Na gamitabbo te jamma desoti atthe ānippaccayo, kitakattā nāmamiva katvā simhi kate na gamānīti atthe kammadhārayasamāso, nassa attaṃ, puna samāsattā nāmamiva kate syādyuppatti, agamāni te jamma deso. Na kattabbaṃ te jamma kammanti akarāni te jamma kammaṃ.

ເມື່ອຄວາມດ່າປະກົດຊັດເຈນ, ເມື່ອມີ 'ນະ' ນິບາດ ເປັນອຸປະບົດຢູ່ຂ້າງໜ້າ, ລົງ ອານິ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກທາດ. ໃນອັດວ່າ 'ແດນຊົ່ວຊ້າ ທ່ານບໍ່ຄວນໄປ', ລົງ ອານິ ປັດໄຈ, ເພາະຄວາມເປັນກິດຕະກະ ເຮັດໃຫ້ເໝືອນນາມ ແລ້ວລົງ ສິ, ໃນອັດວ່າ 'ນະ ຄະມານິ' ເປັນ ກັມມະທາຣະຍະສະມາດ, ແປງ ນະ ເປັນ ອະ, ເມື່ອເປັນສະມາດອີກເທື່ອໜຶ່ງ ເຮັດໃຫ້ເໝືອນນາມ ແລ້ວລົງ ວິພັດ ມີ ສິ ເປັນຕົ້ນ, ເປັນ 'ອະຄະມານິ ເຕ ຊັມມະ ເທໂສ'. ໃນອັດວ່າ 'ກຳອັນຊົ່ວຊ້າ ທ່ານບໍ່ຄວນເຮັດ' ເປັນ 'ອະກະຣານິ ເຕ ຊັມມະ ກຳມັງ'.

---

Namhīti kiṃ? Vipatti te. Akkoseti kiṃ? Agati te.

ຖາມວ່າ ເປັນຫຍັງຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ນັມຫິ'? ຕອບວ່າ ເພື່ອປ້ອງກັນຮູບເຊັ່ນ 'ວິປັດຕິ ເຕ'. ຖາມວ່າ ເປັນຫຍັງຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ອັກໂກເສ'? ຕອບວ່າ ເພື່ອປ້ອງກັນຮູບເຊັ່ນ 'ອະຄະຕິ ເຕ'.

---

663. Sunassunassoṇavānuvānununakhuṇānā[Pg.411].

໖໖໓. ສູດວ່າ ສຸນັສສຸນັສໂສນາວານຸວານຸນຸນຂຸນານາ.

---

Sunaiccetassa pāṭipadikassa sambandhino unasaddassa oṇa vāna uvāna una unakha uṇa ā ānaiccete ādesā honti. Sunassunassa oṇādiādese, paranayane ca kate syādyuppatti, soṇo, soṇā, svāno, svānā, suvāno, suvānā, suno, sunā, sunakho, sunakhā, suṇo, suṇā, sā sāno, sānā iccādi.

ແປງ ອຸນະ ສັບ ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບ ສຸນະ ປາຕິປະທິກະ ນີ້ ເປັນ ໂອນະ, ວານະ, ອຸວານະ, ອຸນະ, ອຸນັກຂະ, ອຸນະ, ອາ, ອານະ ເຫຼົ່ານີ້. ເມື່ອແປງ ອຸນະ ຂອງ ສຸນະ ເປັນ ໂອນະ ເປັນຕົ້ນ, ແລະ ນຳໄປປະກອບກັບພະຍັນຊະນະຫຼັງແລ້ວ ລົງ ວິພັດ ມີ ສິ ເປັນຕົ້ນ, ເປັນ ໂສນະ (soṇo), ໂສນາ (soṇā), ສະວານະ (svāno), ສະວານາ (svānā), ສຸວານະ (suvāno), ສຸວານາ (suvānā), ສຸນະ (suno), ສຸນາ (sunā), ສຸນັກຂະ (sunakho), ສຸນັກຂາ (sunakhā), ສຸນະ (suṇo), ສຸນາ (suṇā), ສາ (sā), ສານະ (sāno), ສານາ (sānā) ເປັນຕົ້ນ.

---

664. Taruṇassa susu ca.

໖໖໔. ສູດວ່າ ຕຣຸຣັສສ ສຸສຸ ຈ.

---

Taruṇaiccetassa saddassa susuiccādeso hoti. Casaddo aniyamattho, susu, taruṇo vā.

ແປງ ຕະຣຸນະ ສັບ ນີ້ ເປັນ ສຸສຸ. 'ຈ' ສັບ ມີອັດບໍ່ແນ່ນອນ, ເປັນ ສຸສຸ ຫຼື ຕະຣຸນະ.

---

665. Yuvassuvassuvuvānunūnā.

໖໖໕. ສູດວ່າ ຍຸວັສສຸວັສສຸວຸວານຸນູນາ.

---

Yuvaiccetassa pāṭipadikassa uvasaddassa uvauvānaunaūnaiccete ādesā honti. Yuvā tiṭṭhati, yuvāno tiṭṭhati, yuno tiṭṭhati, yūno tiṭṭhati.

ແປງ ອຸວະ ສັບ ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບ ຍຸວະ ປາຕິປະທິກະ ນີ້ ເປັນ ອຸວະ, ອຸວານະ, ອຸນະ, ອູນະ ເຫຼົ່ານີ້. ເປັນ 'ຍຸວາ ຕິດຖະຕິ' (ຊາຍໜຸ່ມຍືນຢູ່), 'ຍຸວາໂນ ຕິດຖະຕິ', 'ຍຸໂນ ຕິດຖະຕິ', 'ຍູໂນ ຕິດຖະຕິ'.

---

666. Chadādīhi tatraṇa.

໖໖໖. ສູດວ່າ ສທາທີຫິ ຕຕຣຣະ.

---

Chadaiccevamādīhi dhātūhi tatraṇaiccete paccayā honti. Chada apavāraṇe, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā dhātvantassa takāro. Ātapaṃ chādetīti chattaṃ, chatraṃ, byañjanattaye sarūpānamekassa lopo.

ຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍ ມີ ສະທະ ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້, ລົງ ຕະ, ຕະຣະ, ນະ ປັດໄຈເຫຼົ່ານີ້. ສະທະ ທາດ ໃນຄວາມປົກປິດ, ແປງ ທີ່ສຸດທາດ ເປັນ ຕ ດ້ວຍສູດ 'ກວຈິ ທາຕຸ...' ເປັນຕົ້ນ. ຍ່ອມປົກປິດແດດ ເປັນ ສັດຕະ (chattaṃ), ສັດຕຣະ (chatraṃ), ລົບພະຍັນຊະນະທີ່ມີຮູບເໝືອນກັນຕົວໜຶ່ງໃນພະຍັນຊະນະສາມຕົວ.

---

Cinta cintāyaṃ, cintetīti cittaṃ, nakārassa saṃyogādittā niggahītaṃ, tassa ‘‘byañjane cā’’ti lopo, citraṃ, ‘‘ghaṭādīnaṃ vā’’ti na vuddhi.

ຈິນຕະ ທາດ ໃນຄວາມຄິດ, ຍ່ອມຄິດ ເປັນ ຈິດຕະ (cittaṃ), ແປງ ນ ເປັນ ນິກຄະຫິດ ເພາະຢູ່ຂ້າງໜ້າພະຍັນຊະນະຊ້ອນ, ລົບ ນິກຄະຫິດ ນັ້ນ ດ້ວຍສູດ 'ພະຍັນຊະເນ ຈ', ເປັນ ຈິຕຣະ (citraṃ), ບໍ່ມີວຸດທິ ດ້ວຍສູດ 'ຄະຕາທີນັງ ວາ'.

---

Su [Pg.412] abhisave, ‘‘paradvebhāvo ṭhāne’’ti tassa dvittaṃ, atthe abhisavetīti suttaṃ, sutraṃ.

ສຸ ທາດ ໃນຄວາມຫຼັ່ງໄຫຼ, ຊ້ອນ ຕ ດ້ວຍສູດ 'ປະຣະທະເວພາໂວ ຖານີ', ໃນອັດວ່າ 'ຍ່ອມຫຼັ່ງໄຫຼ' ເປັນ ສຸດຕະ (suttaṃ), ສຸດຕຣະ (sutraṃ).

---

Sūda paggharaṇe, atthe sūdetīti suttaṃ, rassattaṃ, bhujādittā dalopo, dvittañca. Su savane, suṇātīti sotaṃ, sotraṃ, vuddhi.

ສູທະ ທາດ ໃນຄວາມໄຫຼອອກ, ໃນອັດວ່າ 'ຍ່ອມໄຫຼອອກ' ເປັນ ສຸດຕະ (suttaṃ), ເຮັດໃຫ້ເປັນຣັສສະ, ລົບ ທ ແລະ ຊ້ອນ ຕ ເພາະຈັດເຂົ້າໃນກຸ່ມ 'ພຸຊາທິ' ເປັນຕົ້ນ. ສຸ ທາດ ໃນການຟັງ, ຍ່ອມຟັງ ເປັນ ໂສຕະ (sotaṃ), ໂສຕຣະ (sotraṃ), ວຸດທິ.

---

Ni pāpaṇe, netīti nettaṃ, netraṃ. Vida maṅgalle, to dassa, pavittaṃ, pavitraṃ. Pū pavane, punātīti pavittaṃ, pavitraṃ, ikārāgamo, vuddhiavādesā ca.

ນີ ທາດ ໃນຄວາມເຖິງ, ຍ່ອມນຳໄປ ເປັນ ເນດຕະ (nettaṃ), ເນດຕຣະ (netraṃ). ວິທະ ທາດ ໃນຄວາມເປັນມຸງຄຸນ, ແປງ ທ ເປັນ ຕ, ເປັນ ປະວິດຕະ (pavittaṃ), ປະວິດຕຣະ (pavitraṃ). ປູ ທາດ ໃນຄວາມຊຳຮະ, ຍ່ອມຊຳຮະ ເປັນ ປະວິດຕະ (pavittaṃ), ປະວິດຕຣະ (pavitraṃ), ລົງ ອິ ອາຄົມ, ວຸດທິ ແລະ ແປງ ເປັນ ອະວະ.

---

Pata gatimhi, patatīti pattaṃ, patraṃ, patato tāyatīti patto, patro. Tanu vitthāre, taññatīti tantaṃ, tantraṃ. Yata yatane, yattaṃ, yatraṃ. Yā pāpaṇe, yāpanā yatrā. Yamu uparame, yantaṃ, yantraṃ. Ada bhakkhaṇe, adatīti attaṃ, atraṃ. Yuja yoge, yujjatīti yottaṃ, yotraṃ, bhujādittā dhātvantalopadvittāni.

ປະຕະ ທາດ ໃນຄວາມໄປ, ຍ່ອມຕົກ ເປັນ ປັດຕະ (pattaṃ), ປັດຕຣະ (patraṃ), ຍ່ອມຮັກສາສິ່ງທີ່ຕົກ ເປັນ ປັດຕະ (patto), ປັດຕຣະ (patro). ຕະນຸ ທາດ ໃນຄວາມແຜ່ໄປ, ຍ່ອມແຜ່ໄປ ເປັນ ຕັນຕະ (tantaṃ), ຕັນຕຣະ (tantraṃ). ຍະຕະ ທາດ ໃນຄວາມພະຍາຍາມ, ເປັນ ຍັດຕະ (yattaṃ), ຍັດຕຣະ (yatraṃ). ຍາ ທາດ ໃນຄວາມເຖິງ, ການດຳເນີນໄປ ເປັນ ຍາຕຣາ (yatrā). ຍະມະ ທາດ ໃນຄວາມຢຸດ, ເປັນ ຍັນຕະ (yantaṃ), ຍັນຕຣະ (yantraṃ). ອະທະ ທາດ ໃນຄວາມກິນ, ຍ່ອມກິນ ເປັນ ອັດຕະ (attaṃ), ອັດຕຣະ (atraṃ). ຍຸຊະ ທາດ ໃນຄວາມປະກອບ, ຍ່ອມປະກອບ ເປັນ ຍົດຕະ (yottaṃ), ຍົດຕຣະ (yotraṃ), ລົບທີ່ສຸດທາດ ແລະ ຊ້ອນ ເພາະຈັດເຂົ້າໃນກຸ່ມ 'ພຸຊາທິ' ເປັນຕົ້ນ.

---

Vatu vattane, vattaṃ, vatraṃ. Mida sinehane, mijjatīti mittaṃ, mitraṃ. Mā parimāṇe, mattā parimāṇaṃ, dvittarassattāni. Evaṃ punātīti putto, putro. Kala saṅkhyāne, kalattaṃ, kalatraṃ bhariyā. Vara saṃvaraṇe, varattaṃ, varatraṃ cammamayayottaṃ. Vepu kampane, vepatīti vettaṃ, vetraṃ.

ວະຕຸ ທາດ ໃນຄວາມເປັນໄປ, ເປັນ ວັດຕະ (vattaṃ), ວັດຕຣະ (vatraṃ). ມິທະ ທາດ ໃນຄວາມຮັກ, ຍ່ອມຮັກ ເປັນ ມິດຕະ (mittaṃ), ມິດຕຣະ (mitraṃ). ມາ ທາດ ໃນຄວາມວັດ, ເຄື່ອງວັດ ເປັນ ມັດຕາ (mattā), ໂດຍການຊ້ອນ ແລະ ເຮັດໃຫ້ເປັນຣັສສະ. ໃນທຳນອງດຽວກັນ ຍ່ອມຊຳຮะ ເປັນ ປຸດຕະ (putto), ປຸດຕຣະ (putro). ກະລະ ທາດ ໃນການນັບ, ເປັນ ກະລັດຕະ (kalattaṃ), ກະລັດຕຣະ (kalatraṃ) ແປວ່າ ເມຍ. ວະຣະ ທາດ ໃນຄວາມປິດກັ້ນ, ເປັນ ວະລັດຕະ (varattaṃ), ວະລັດຕຣະ (varatraṃ) ແປວ່າ ເຊືອກໜັງ. ເວປຸ ທາດ ໃນຄວາມຫວັ່ນໄຫວ, ຍ່ອມຫວັ່ນໄຫວ ເປັນ ເວດຕະ (vettaṃ), ເວດຕຣະ (vetraṃ).

---

Gupa saṃvaraṇe, gottaṃ, gotraṃ, ‘‘gupādīnañcā’’ti dhātvantalopo, dvittañca, gattaṃ vā, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā ukārassa akāro. Dā avakhaṇḍane, dāttaṃ, dātraṃ. Hu havane, aggihuttaṃ. Vaha pāpaṇe, vahittaṃ, vahitraṃ. Cara caraṇe, carittaṃ, caritraṃ. Muca mocane, muttaṃ passāvo. Bhāsa dittimhi, bhastrā iccādi.

ຄຸປ ທາດ ໃນຄວາມປົກປິດ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ gottaṃ, gotraṃ. ດ້ວຍສູດວ່າ “gupādīnañca” ໃຫ້ລົບພະຍັນຊະນະທ້າຍທາດ ແລະຊ້ອນພະຍັນຊະນະ, ຫຼືເປັນ gattaṃ, ດ້ວຍສູດວ່າ “kvaci dhātū” ເປັນຕົ້ນ ໃຫ້ແປງອຸການເປັນອະການ. ທາ ທາດ ໃນຄວາມຕັດ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ dāttaṃ, dātraṃ. ຫຸ ທາດ ໃນຄວາມບູຊາ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ aggihuttaṃ. ວຫ ທາດ ໃນຄວາມນໍາໄປ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ vahittaṃ, vahitraṃ. ຈຣ ທາດ ໃນຄວາມປະພຶດ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ carittaṃ, caritraṃ. ມຸຈ ທາດ ໃນຄວາມປ່ອຍ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ muttaṃ ແປວ່າ ນໍ້າຍ່ຽວ. ພາສ ທາດ ໃນຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ bhastrā ເປັນຕົ້ນ.

---

667. Vadādīhi [Pg.413] ṇitto gaṇe.

໖໖໗. ຫຼັງຈາກວທະທາດເປັນຕົ້ນ ລົງ ຕิຕຕະ ປັດໄຈ ທີ່ມີ 区分 ṇ ເປັນອະນຸພັນ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ໝູ່.

---

Vada cara varaiccevamādīhi dhātūhi ṇittappaccayo hoti gaṇe gammamāne. Vada viyattiyaṃ vācāyaṃ, vaditānaṃ gaṇo vādittaṃ. Cara caraṇe, caritānaṃ gaṇo cārittaṃ. Vara varaṇe, varitānaṃ gaṇo vārittaṃ. Atha vā caranti tasmiṃ paripūrakāritāyāti cārittaṃ. Vāritaṃ tāyanti ettha, etenāti vā vārittaṃ.

ຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍມີ ວທະ, ຈຣະ, ວຣະ ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ລົງ ຕິຕຕະ ປັດໄຈ ທີ່ມີ 区分 ṇ ເປັນອະນຸພັນ ເມື່ອຄວາມໝາຍວ່າ ໝູ່ ປາກົດຢູ່. ວທະ ທາດ ໃນຄວາມເວົ້າແຈ່ມແຈ້ງ, ໝູ່ແຫ່ງຄໍາເວົ້າທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ vādittaṃ (ດົນຕີ, ເຄື່ອງປະໂຄມ). ຈຣະ ທາດ ໃນຄວາມປະພຶດ, ໝູ່ແຫ່ງຄວາມປະພຶດທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ cārittaṃ (ຈະຣີດ). ວຣະ ທາດ ໃນຄວາມຫ້າມ, ໝູ່ແຫ່ງສິ່ງທີ່ຖືກຫ້າມທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ vārittaṃ (ວາຣີດ). ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ບຸກຄົນທັງຫຼາຍຍ່ອມປະພຶດໃນຄຸນນັ້ນ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ເຮັດໃຫ້ບໍລິບູນ ເຫດນັ້ນ ຄຸນນັ້ນ ຊື່ວ່າ cārittaṃ. ຫຼືວ່າ ສິ່ງທີ່ຖືກຫ້າມ ຍ່ອມຮັກສາ [ບຸກຄົນ] ໃນຄຸນນັ້ນ ຫຼືດ້ວຍຄຸນນັ້ນ ເຫດນັ້ນ ຄຸນນັ້ນ ຊື່ວ່າ vārittaṃ.

---

668. Midādīhi ttitiyo.

໖໖໘. ຫຼັງຈາກມິທະທາດເປັນຕົ້ນ ລົງ ຕິຕິ ແລະ ຕິ ປັດໄຈ.

---

Mida pada ranja tanu dhāiccevamādīhi dhātūhi yathābhidhānaṃ tti tiiccete paccayā honti. Mijjati siniyhatīti metti, dhātvantalopo. Pajjatīti patti. Ranja rāge, ranjati etthāti ratti. Vitthārīyatīti tanti. Dhāretīti dhāti. Pā rakkhaṇe, pāti. Vasa nivāse, vasati.

ຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍມີ ມิທະ, ປະທະ, ຣັນຊະ, ຕນຸ, ທາ ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ລົງ ຕິຕິ ແລະ ຕິ ປັດໄຈເຫຼົ່ານີ້ ຕາມສົມຄວນແກ່ຄໍາສັບ. ທາດໃດຍ່ອມຮັກ, ຍ່ອມສະໜິດສະໜົມ ເຫດນັ້ນ ທາດນັ້ນ ຊື່ວ່າ metti (ໄມຕີ), ລົບພະຍັນຊະນະທ້າຍທາດ. ສິ່ງໃດຍ່ອມເຖິງ ເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນ ຊື່ວ່າ patti (ການເຖິງ, ພົນທະຫານລາບ). ຣັນຊະ ທາດ ໃນຄວາມກໍາໜັດ, ສັດຍ່ອມກໍາໜັດໃນການນີ້ ເຫດນັ້ນ ການນັ້ນ ຊື່ວ່າ ratti (ລາຕີ, ກາງຄືນ). ສິ່ງໃດຍ່ອມແຜ່ຂະຫຍາຍໄປ ເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນ ຊື່ວ່າ tanti (ເສັ້ນດຶງ, ຕໍາລາ). ບຸກຄົນໃດຍ່ອມຊົງໄວ້ ເຫດນັ້ນ ບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ dhāti (ແມ່ພົມ, ແມ່ລ້ຽງ). ປາ ທາດ ໃນຄວາມຮັກສາ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ pāti (ຖາດ, ພາຊະນະ). ວສະ ທາດ ໃນຄວາມຢູ່, ສໍາເລັດຮູບເປັນ vasati (ຜ້າ, ເຄື່ອງນຸ່ງ).

---

669. Usuranjadaṃsānaṃ daṃsassa daḍḍho ḍha ṭhā ca.

໖໖໙. ໃນລະຫວ່າງທາດທັງຫຼາຍມີ ອຸສຸ, ຣັນຊະ, ທໍສະ, ແປງ ທໍສະ ທາດ ເປັນ ທັທທະ (daḍḍha), ແລະ ຫຼັງຈາກທາດທີ່ເຫຼືອ ລົງ ຘະ (ḍha) ແລະ ຐະ (ṭha) ປັດໄຈ.

---

Usu ranja daṃsaiccetesaṃ dhātūnaṃ antare daṃsassa daḍḍhādeso hoti, sesehi dhātūhi ḍha ṭhaiccete paccayā honti. Usu dāhe, ranja rāge, ḍha ṭhappaccayā, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā dhātvantalopo, dvittaṃ, uḍḍho, raṭṭhaṃ. Daṃsa daṃsane, kvippaccayo, kvilopo, daṃsassa daḍḍhādeso ca, daḍḍhaṃ.

ໃນລະຫວ່າງທາດທັງຫຼາຍມີ ອຸສຸ, ຣັນຊະ, ທໍສະ ເຫຼົ່ານີ້, ມີການແປງ ທໍສະ ທາດ ເປັນ ທັທທະ, ຫຼັງຈາກທາດທີ່ເຫຼືອ ລົງ ຘະ ແລະ ຐະ ປັດໄຈເຫຼົ່ານີ້. ອຸສຸ ທາດ ໃນຄວາມເຜົາໄໝ້, ຣັນຊະ ທາດ ໃນຄວາມກໍາໜັດ, ລົງ ຘະ ແລະ ຐະ ປັດໄຈ, ດ້ວຍສູດວ່າ “kvaci dhātū” ເປັນຕົ້ນ ໃຫ້ລົບພະຍັນຊະນະທ້າຍທາດ ແລະຊ້ອນພະຍັນຊະນະ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ uḍḍho (ຜູ້ແກ່, ຜູ້ຈະເລີນ), raṭṭhaṃ (ແວ່ນແຄວ້ນ, ລັດ). ທໍສະ ທາດ ໃນຄວາມກັດ, ລົງ ກວິ ປັດໄຈ, ລົບ ກວິ ປັດໄຈ, ແລະແປງ ທໍສະ ເປັນ ທັທທະ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ daḍḍhaṃ (ບ່ອນທີ່ຖືກກັດ, ບ່ອນຖືກໄໝ້).

---

670. Sūvusānamūvusānamato tho ca.

໖໗໐. ແປງ ອູ, ອຸ, ອະ ຂອງທາດທັງຫຼາຍມີ ສູ, ວຸ, ອສະ ເປັນ ອະ, ແລະ ລົງ ຖະ ປັດໄຈ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ.

---

Sū vu asaiccetesaṃ dhātūnaṃ ū u asānaṃ ataiccādeso hoti, ante thappaccayo ca.

ມີການແປງ ອູ, ອຸ, ອະ ຂອງທາດທັງຫຼາຍມີ ສູ, ວຸ, ອສະ ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນ ອະ, ແລະ ລົງ ຖະ ປັດໄຈ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ.

---

Sū [Pg.414] hiṃsāyaṃ, satthaṃ. Vu saṃvaraṇe, vatthaṃ. Asa bhuvi, attho. Yadā pana sasu hiṃsāyaṃ, vasa acchādane, ara gatimhīti ca dhātu, tadā ‘‘samādīhi tha mā’’ti thappaccayo, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā dhātvantalopo, ‘‘vagge ghosā’’tiādinā dvittaṃ, sasatīti satthaṃ, vasīyatīti vatthaṃ, arīyatīti attho.

ສູ ທາດ ໃນຄວາມບຽດບຽນ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ satthaṃ (ສາດສະຕຣາ, ອາວຸດ). ວຸ ທາດ ໃນຄວາມປົກປິດ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ vatthaṃ (ຜ້າ, ເຄື່ອງນຸ່ງ). ອສະ ທາດ ໃນຄວາມມີ ຄວາມເປັນ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ attho (ປະໂຫຍດ, ເນື້ອຄວາມ). ແຕ່ເມື່ອໃດ ເປັນ ສະສຸ ທາດ ໃນຄວາມບຽດບຽນ, ວສະ ທາດ ໃນຄວາມນຸ່ງຫົ່ມ, ແລະ ອຣະ ທາດ ໃນຄວາມໄປ, ເມື່ອນັ້ນ ລົງ ຖະ ປັດໄຈ ດ້ວຍສູດວ່າ “samādīhi tha mā”, ລົບພະຍັນຊະນະທ້າຍທາດ ດ້ວຍສູດວ່າ “kvaci dhātū” ເປັນຕົ້ນ, ຊ້ອນພະຍັນຊະນະ ດ້ວຍສູດວ່າ “vagge ghosā” ເປັນຕົ້ນ, ສິ່ງໃດຍ່ອມບຽດບຽນ ເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນ ຊື່ວ່າ satthaṃ. ສິ່ງໃດອັນບຸກຄົນຍ່ອມນຸ່ງຫົ່ມ ເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນ ຊື່ວ່າ vatthaṃ. ສິ່ງໃດອັນບຸກຄົນຍ່ອມເຂົ້າເຖິງ ເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນ ຊື່ວ່າ attho.

---

671. Ranjudādīhi dhadiddakirā kvaci ja da lopo ca.

໖໗໑. ຫຼັງຈາກຣັນຊະທາດ ແລະ ອຸທິທາດເປັນຕົ້ນ ລົງ ຘະ, ທະ, ອິດທະ, ກະ, ອິຣະ ປັດໄຈເຫຼົ່ານີ້ໃນບາງບ່ອນ, ແລະ ມີການລົບ ຊະ ແລະ ທະ ທີ່ຢູ່ທ້າຍທາດ ໃນບາງບ່ອນ.

---

Ranja udiiccevamādīhi dhātūhi dha da idda ka iraiccete paccayā honti kvaci, dhātvantānaṃ jadānaṃ lopo ca hoti.

ຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍມີ ຣັນຊະ, ອຸທິ ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ລົງ ຘະ, ທະ, ອິດທະ, ກະ, ອິຣະ ປັດໄຈເຫຼົ່ານີ້ໃນບາງບ່ອນ, ແລະ ມີການລົບ ຊະ ແລະ ທະ ທີ່ຢູ່ທ້າຍທາດທັງຫຼາຍ ໃນບາງບ່ອນ.

---

Ranja rāge, dhappaccayo, jalopo ca, randhaṃ. Udi pasavanakledanesu saṃpubbo, dappaccayo, samuddo, uddo. Khuda pipāsāyaṃ, khuddo. Chidi dvidhākaraṇe, chiddo. Rudi hiṃsāyaṃ, ruddo, luddo, lo rassa. Bhadi kalyāṇe, bhaddo. Nidi kucchāyaṃ, niddā. Muda hāse, muddā. Dala duggatimhi, iddappaccayo, daliddo.

ຣັນຊະ ທາດ ໃນຄວາມກໍາໜັດ, ລົງ ຘະ ປັດໄຈ, ແລະ ລົບ ຊະ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ randhaṃ (ຊ່ອງຫວ່າງ, ຮູ). ອຸທິ ທາດ ໃນຄວາມຫຼັ່ງໄຫຼ ແລະ ປຽກຊຸ່ມ ມີ ສໍ ບົດໜ້າ, ລົງ ທະ ປັດໄຈ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ samuddo (ມະຫາສະໝຸດ), uddo (ນາກນໍ້າ). ຂຸທະ ທາດ ໃນຄວາມຫິວນໍ້າ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ khuddo (ນ້ອຍ, ຕໍ່າຊ້າ). ຊິທິ ທາດ ໃນຄວາມເຮັດເປັນສອງສ່ວນ (ຕັດ), ສໍາເລັດຮູບເປັນ chiddo (ຊ່ອງ, ຮູ). ຣຸທິ ທາດ ໃນຄວາມບຽດບຽນ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ ruddo (ຮ້າຍກາດ, ດຸຮ້າຍ), luddo (ພານປ່າ), ແປງ ຣະ ເປັນ ລະ. ພະທິ ທາດ ໃນຄວາມດີງາມ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ bhaddo (ຈະເລີນ, ດີງາມ). ນິທິ ທາດ ໃນຄວາມຕິຕຽນ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ niddā (ຄວາມຫຼັບ). ມຸທະ ທາດ ໃນຄວາມຍິນດີ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ muddā (ກາ, ຕາປະທັບ). ທລະ ທາດ ໃນຄວາມເຖິງທຸກຂະຕິ, ລົງ ອິດທະ ປັດໄຈ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ daliddo (ຄົນຈົນ, ຄົນເຂັນໃຈ).

---

Susa sosane, suca soke vā, kappaccayo, dhātvantassa kakāro, sukkaṃ. Vaca viyattiyaṃ vācāyaṃ, vaka ādāne vā, vakkaṃ. Saka sattimhi, sakko. Usu dāhe, ukkā.

ສຸສະ ທາດ ໃນຄວາມເຮັດໃຫ້ແຫ້ງ, ຫຼື ສຸຈະ ທາດ ໃນຄວາມເສົ້າໂສກ, ລົງ ກະ ປັດໄຈ, ແປງພະຍັນຊະນະທ້າຍທາດເປັນ ກະ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ sukkaṃ (ຂາວ, ສະຫວ່າງ). ວຈະ ທາດ ໃນຄວາມເວົ້າແຈ່ມແຈ້ງ, ຫຼື ວກະ ທາດ ໃນຄວາມຖືເອົາ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ vakkaṃ (ໝາກໄຂ່ຫຼັງ). ສະກະ ທາດ ໃນຄວາມສາມາດ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ sakko (ຜູ້ສາມາດ, ພະອິນ). ອຸສຸ ທາດ ໃນຄວາມເຜົາໄໝ້, ສໍາເລັດຮູບເປັນ ukkā (ຄົບໄຟ).

---

Vaja gatimhi, irappaccayo, appaṭihataṃ vajatīti vajiraṃ. Mada ummāde, madirā. Evaṃ mandiraṃ, rudhiraṃ, ruhiraṃ, ruciraṃ. Badha bandhane, badhiro, badhirā, badhiraṃ, timiro, timiraṃ, siro. Sara hiṃsāyaṃ, sariraṃ. ‘‘Kalilaṃ, salila’’ntiādīsu lo rassa. Kuṭilo, kokilo iccādayo.

ວຊະ ທາດ ໃນຄວາມໄປ, ລົງ ອິຣະ ປັດໄຈ, ສິ່ງໃດຍ່ອມໄປໂດຍບໍ່ມີສິ່ງກີດຂວາງ ເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນ ຊື່ວ່າ vajiraṃ (ວະຊິຣະ, ເພັດ). ມທະ ທາດ ໃນຄວາມມົວເມົາ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ madirā (ເຫຼົ້າ, ນໍ້າເມົາ). ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ mandiraṃ (ເຮືອນ, ວັງ), rudhiraṃ (ເລືອດ), ruhiraṃ (ເລືອດ), ruciraṃ (ງາມ, ຮຸ່ງເຮືອງ). ພທະ ທາດ ໃນຄວາມຜູກມັດ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ badhiro (ຄົນຫູໜວກ), badhirā (ຍິງຫູໜວກ), badhiraṃ (ຄວາມຫູໜວກ), timiro (ຄວາມມືດ, ໝອກມົວ), timiraṃ (ຄວາມມືດ), siro (ຫົວ). ສຣະ ທາດ ໃນຄວາມບຽດບຽນ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ sariraṃ (ຮ່າງກາຍ). ໃນຄໍາທັງຫຼາຍມີ “kalilaṃ, salilaṃ” ເປັນຕົ້ນ ມີການແປງ ຣະ ເປັນ ລະ. ແລະຄໍາທັງຫຼາຍມີ kuṭilo (ຄົດ), kokilo (ນົກດຸດເຫວົ້າ) ເປັນຕົ້ນ.

---

672. Paṭito [Pg.415] hissa heraṇa hīraṇa.

໖໗໒. ແປງ ຫິ ທາດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ປະຕິ ອຸປະສັກ ເປັນ ເຫຣະນະ ແລະ ຮີຣະນະ.

---

Paṭito parassa hiiccetassa dhātussa heraṇa hīraṇaiccete ādesā honti. Hi gatimhi paṭipubbo, paṭipakkhe madditvā gacchatīti atthe ‘‘kvi cā’’ti kvippaccayo, kvilopo, iminā heraṇa hīraṇaādesā, ṇalopo, ‘‘tesu vuddhī’’tiādinā paṭisaddādissa vuddhi, pāṭiheraṃ, pāṭihīraṃ, yadā pana hara haraṇeti dhātu, tadā paṭipakkhe haratīti ‘‘pāṭihāriya’’miti ṇyenapi siddhaṃ.

ມີການແປງ ຫິ ທາດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກ ປະຕິ ອຸປະສັກ ເປັນ ເຫຣະນະ ແລະ ຮີຣະນະ ເຫຼົ່ານີ້. ຫິ ທາດ ໃນຄວາມໄປ ມີ ປະຕິ ບົດໜ້າ, ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຍ່ອມຍຽບຍໍ່າຝ່າຍກົງກັນຂ້າມແລ້ວໄປ, ລົງ ກວິ ປັດໄຈ ດ້ວຍສູດວ່າ “kvi ca”, ລົບ ກວິ ປັດໄຈ, ແປງເປັນ ເຫຣະນະ ແລະ ຮີຣະນະ ດ້ວຍສູດນີ້, ລົບ 区分 ṇ, ເຮັດວຸດທິຕົ້ນສັບຂອງ ປະຕິ ສັບ ດ້ວຍສູດວ່າ “tesu vuddhī” ເປັນຕົ້ນ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ pāṭiheraṃ, pāṭihīraṃ (ປາຕິຫານ). ແຕ່ເມື່ອໃດ ເປັນ ຫຣະ ທາດ ໃນຄວາມນໍາໄປ, ເມື່ອນັ້ນ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຍ່ອມກໍາຈັດຝ່າຍກົງກັນຂ້າມ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ “pāṭihāriyaṃ” ແມ່ນສໍາເລັດດ້ວຍ ຕົວ ṇya ປັດໄຈ ກໍໄດ້.

---

673. Kaḍyādīhi ko.

໖໗໓. ຫຼັງຈາກກັທທິທາດເປັນຕົ້ນ ລົງ ກະ ປັດໄຈ.

---

Kaḍiiccevamādīhi dhātūhi kappaccayo hoti.

ຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍມີ ກັທທິ ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ລົງ ກະ ປັດໄຈ.

---

Kaḍi chedane, kappaccaye kate ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā, ‘‘niggahītañcā’’ti vā ikārānubandhassa dhātussa niggahītāgamo, kalopo ca, niggahītassa vaggantattaṃ, kaṇḍo usu, parimāṇañca. Evaṃ ghaṭi ghaṭṭane, ghaṇṭo, ghaṇṭā vā. Vaṭi āvattane, vaṭi dhāraṇabandhanasaṅghātesu vā, vaṇṭo. Karaḍi bhājanatthe, karaṇḍo. Maḍi maṇḍanatthe, maṇḍo. Saḍi gumbatthe, saṇḍo. Bhaḍi bhaṇḍatthe, bhaṇḍaṃ. Paḍi liṅgavekallatthe, paṇḍo, so eva paṇḍako. Daḍi āṇāyaṃ, daṇḍo. Raḍi hiṃ sāyaṃ, raṇḍo. Taḍi calanatthe, vitaṇḍo. Caḍi caṇḍatthe, caṇḍo. Gaḍi sanniccaye, gaṇḍo. Aḍi aṇḍatthe, aṇḍo. Laḍi jigucchāyaṃ, laṇḍaṃ. Meḍi kuṭilatthe, meṇḍo, meṇḍako vā. Eraḍi hiṃsāyaṃ, eraṇḍo. Khaḍi chedanatthe, khaṇḍo. Madi hāse, mando. Idi paramissariye, indo. Cadi icchākantīsu, cando. Khura chedane, khuro iccādi.

ກັທທິ ທາດ ໃນຄວາມຕັດ, ເມື່ອລົງ ກະ ປັດໄຈແລ້ວ, ລົງນິກຄະຫິດຕາຄົມແກ່ທາດທີ່ມີ ອິ ອັກສອນເປັນອະນຸພັນ ດ້ວຍສູດວ່າ “kvaci dhātū” ຫຼື “niggahītañca”, ແລະ ລົບ ກະ ປັດໄຈ, ແປງນິກຄະຫິດເປັນພະຍັນຊະນະທ້າຍວັກ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ kaṇḍo (ລູກສອນ, ຂໍ້, ຕອນ) ແປວ່າ ລູກສອນ ແລະ ເຄື່ອງວັດແທກ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ຆະຕິ ທາດ ໃນຄວາມກະທົບ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ ghaṇṭo, ghaṇṭā (ກະດິ່ງ). ວະຕິ ທາດ ໃນຄວາມໝູນວຽນ, ຫຼື ວະຕິ ທາດ ໃນຄວາມຊົງໄວ້ ຜູກມັດ ແລະ ລວມກັນ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ vaṇṭo (ຂົ້ວ, ກ້ານ). ກະຣະທິ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ພາຊະນະ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ karaṇḍo (ຕະກ້າ, ກ່ອງ). ມະທິ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ປະດັບ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ maṇḍo (ນໍ້າໃສ, ຍອດ). ສະທິ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ກໍໄມ້, ສໍາເລັດຮູບເປັນ saṇḍo (ດົງ, ປ່າຊຶດ). ພະທິ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ສິ່ງຂອງ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ bhaṇḍaṃ (ສິ່ງຂອງ). ປະທິ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມບົກພ່ອງທາງເພດ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ paṇḍo (ກະເທີຍ), ຄໍານັ້ນເອງເປັນ paṇḍako. ທະທິ ທາດ ໃນຄວາມບັງຄັບ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ daṇḍo (ທ່ອນໄມ້, ອາດຍາ). ຣະທິ ທາດ ໃນຄວາມບຽດບຽນ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ raṇḍo (ຄົນພິການ, ແມ່ຮ້າງ). ຕະທິ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຫວັ່ນໄຫວ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ vitaṇḍo (ການໂຕ້ຖຽງແບບຂ້າງໆຄູໆ). ຈະທິ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຮ້າຍກາດ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ caṇḍo (ດຸຮ້າຍ). ກະທິ ທາດ 在ຄວາມສະສົມ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ gaṇḍo (ຝີ, ແກ້ມ). ອະທິ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ໄຂ່, ສໍາເລັດຮູບເປັນ aṇḍo (ໄຂ່, ອັນທະ). ລະທິ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ກຽດຊັງ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ laṇḍaṃ (ຂີ້). ເມທິ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄົດງໍ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ meṇḍo, meṇḍako (ແກະ). ເອຣະທິ ທາດ ໃນຄວາມບຽດບຽນ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ eraṇḍo (ຕົ້ນລະຫຸ່ງ). ຂະທິ ທາດ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຕັດ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ khaṇḍo (ທ່ອນ, ຊິ້ນ). ມະທິ ທາດ ໃນຄວາມຍິນດີ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ mando (ໂງ່, ອ່ອນ). ອິທິ ທາດ ໃນຄວາມເປັນໃຫຍ່ຢ່າງຍິ່ງ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ indo (ພະອິນ, ຜູ້ເປັນໃຫຍ່). ຈະທິ ທາດ ໃນຄວາມປາດຖະໜາ ແລະ ຄວາມຮັກ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ cando (ພະຈັນ). ຂຸຣະ ທາດ ໃນຄວາມຕັດ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ khuro (ມີດແຖ) ເປັນຕົ້ນ.

---

‘‘Ko’’ti vattate.

ບົດວ່າ “ko” (ກະ ປັດໄຈ) ຍ່ອມຕາມໄປ.

---

674. Khādāmagamānaṃ [Pg.416] khandhandhagandhā.

໖໗໔. ແປງ ຂາທະ, ອະມະ, ຄມຸ ທາດ ເປັນ ຂັນທະ, ອັນທະ, ຄັນທະ ແລະ ລົງ ກະ ປັດໄຈ.

---

Khāda ama gamuiccetesaṃ dhātūnaṃ khandha andha gandhaiccete ādesā honti, kappaccayo ca hoti. Khāda bhakkhane, jātijarāmaraṇādīhi saṃsāradukkhehi khajjatīti khandho. Ama roge, andho. Gamu, sappa gatimhi, gandho. Kvaciggahaṇena kalopābhāve khandhako, andhako, gandhako. Atha vā rāsaṭṭhena khandho. Gandha sūcane, attano nissayassa gandhanato sūcanato gandho.

ขາທະ ທາດ ໃນຄວາມກິນ, ສິ່ງໃດຍ່ອມຖືກກັດກິນດ້ວຍທຸກໃນສັງສານວັດມີຊາດ ຊະລາ ມໍລະນະເປັນຕົ້ນ ເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນ ຊື່ວ່າ khandho (ຂັນ). ອະມະ ທາດ ໃນຄວາມເຈັບໄຂ້, ສໍາເລັດຮູບເປັນ andho (ຄົນຕาບອດ). ຄມຸ ທາດ, ສັບປະ ທາດ ໃນຄວາມໄປ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ gandho (ກິ່ນ). ເພາະມີການຖືເອົາບົດວ່າ “kvaci” (ບາງບ່ອນ) ເມື່ອບໍ່ມີການລົບ ກະ ປັດໄຈ ຈຶ່ງສໍາເລັດຮູບເປັນ khandhako (ຂັນທະກະ, ໝວດ), andhako (ຊື່ແຄວ້ນ ຫຼື ຄົນຕາບອດ), gandhako (ກິ່ນຫອມ). ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ຊື່ວ່າ ຂັນ ເພາະອັດຖະວ່າເປັນກອງ. ຄັນທະ ທາດ ໃນຄວາມສະແດງ, ຊື່ວ່າ ຄັນທະ ເພາະສະແດງ ຫຼື ບອກໃຫ້ຮູ້ເຖິງທີ່ອາໄສຂອງຕົນ.

---

675. Paṭādīhyalaṃ.

໖໗໕. ຫຼັງຈາກປະຕະທາດເປັນຕົ້ນ ແລະ ຫຼັງຈາກປາຕິປະທິກ (ນາມສັບເດີມ) ລົງ ອະລະ ປັດໄຈ.

---

Paṭaiccevamādīhi dhātūhi, pāṭipadikehi ca alappaccayo hoti. Aṭa, paṭa gatimhi, paṭe alaṃ samatthanti atthe iminā alappaccayo, ‘‘si’’nti amādeso, paṭalaṃ, paṭalāni. Tathā kala kalale, kalalaṃ. Kusa chedanabhūta dāna sañcayesu, kusalaṃ, yadā pana sala lū lāiti dhātu, tadā kucchitānaṃ salanato, kusānaṃ lavanato, kuso viya lavanato vā kusena lātabbattā kusalanti appaccayena kappaccayena vā rūpasiddhi veditabbā.

ຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍມີ ປະຕະ ເປັນຕົ້ນ ແລະ ຫຼັງຈາກປາຕິປະທິກທັງຫຼາຍ ລົງ ອະລະ ປັດໄຈ. ອະຕະ, ປະຕະ ທາດ ໃນຄວາມໄປ, ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ສາມາດ ຫຼື ພໍດີໃນຜ້າ, ລົງ ອະລະ ປັດໄຈດ້ວຍສູດນີ້, ແປງ สิ (si) ວິພັດ ເປັນ ອໍ (aṃ), ສໍາເລັດຮູບເປັນ paṭalaṃ, paṭalāni (ຜ້າຄຸມ, ຊັ້ນ). ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ກະລະ ທາດ ໃນຄວາມຕົມ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ kalalaṃ (ນໍ້າອະສຸຈິໃນສັບປະດາທໍາອິດ, ຕົມ). ກຸສະ ທາດ ໃນຄວາມຕັດ, ຄວາມເປັນ, ຄວາມໃຫ້ ແລະ ຄວາມສະສົມ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ kusalaṃ (ກຸສົນ, ຄວາມສະຫຼາດ). ແຕ່ເມື່ອໃດ ເປັນ ສະລະ, ລູ, ລາ ທາດ, ເມື່ອນັ້ນ ພຶງຊາບການສໍາເລັດຮູບເປັນ kusalaṃ ດ້ວຍ ອະ ປັດໄຈ ຫຼື ກະ ປັດໄຈ ເພາະອັດຖະວ່າ ຍ່ອມກໍາຈັດສິ່ງທີ່ໜ້າກຽດຊັງ, ຫຼື ຍ່ອມຕັດຫຍ้าຄາ, ຫຼື ຍ່ອມຕັດຄືກັນກັບຫຍ้าຄາ, ຫຼື ເພາະອັນບຸກຄົນພຶງຖືເອົາດ້ວຍປັນຍາອັນສະຫຼາດຄືຫຍ້າຄາ.

---

Kada made, kadalaṃ. Bhaganda secane, bhagandalaṃ. Mekha kaṭivicitte, mekhalaṃ, mekhalā vā. Vakka rukkhatace, vakkalaṃ. Takka rukkhasilese, takkalaṃ. Palla ninnaṭṭhāne, pallalaṃ. Sadda harite, saddalaṃ, paralopo. Mūla patiṭṭhāyaṃ, mulālaṃ, rassattaṃ. Bila nissaye, bilālaṃ. Vida sattāyaṃ, vidālaṃ. Caḍi caṇḍikke, caṇḍālo, dīghattaṃ. Vā gatigandhanesu, vālaṃ. Vasa acchādane, vasalo. Paci vitthāre, pacalo, pañcālo[Pg.417], pañcannaṃ rājūnaṃ alantipi pañcālo. Maca core, macalo. Musa theyye, musalo.

ກະທະ ທາດ ໃນຄວາມມົວເມົາ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ kadalaṃ (ຕົ້ນກ້ວຍ). ພະຄັນທະ ທາດ ໃນຄວາມຮົດ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ bhagandalaṃ (ພະຍາດລິດສີດວງທະວານ). ເມຂະ ທາດ ໃນຄວາມງາມແຫ່ງແອວ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ mekhalaṃ, mekhalā (ສາຍແອວ). ວັກກະ ທາດ ໃນຄວາມເປືອກໄມ້, ສໍາເລັດຮູບເປັນ vakkalaṃ (ຜ້າເປືອກໄມ້). ຕັກກະ ທາດ ໃນຄວາມຕິດແໜ້ນແຫ່ງຕົ້ນໄມ້, ສໍາເລັດຮູບເປັນ takkalaṃ (ຫົວມັນ). ພັລລະ ທາດ ໃນຄວາມທີ່ຕໍ່າ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ pallalaṃ (ບຶງ, ໜອງນໍ້າ). ສັດທະ ທາດ ໃນຄວາມຂຽວສົດ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ saddalaṃ (ສະໜາມຫຍ້າ), ລົບພະຍັນຊະນະຫຼັງ. ມູລະ ທາດ ໃນຄວາມຕັ້ງໝັ້ນ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ mulālaṃ (ສາຍບົວ), ເຮັດໃຫ້ເປັນສຽງສັ້ນ (ຣັດສະ). ພິລະ ທາດ ໃນຄວາມອາໄສ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ bilālaṃ (ແມວ). ວິທະ ທາດ ໃນຄວາມມີຢູ່, ສໍາເລັດຮູບເປັນ vidālaṃ (ແມວ). ຈະທິ ທາດ ໃນຄວາມຮ້າຍກາດ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ caṇḍālo (ຄົນຈັນທານ), ເຮັດໃຫ້ເປັນສຽງຍາວ (ທີຄະ). ວາ ທາດ ໃນຄວາມໄປ ແລະ ຄວາມມີກິ່ນ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ vālaṃ (ຂົນ, ຫາງ). ວສະ ທາດ ໃນຄວາມນຸ່ງຫົ່ມ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ vasalo (ຄົນຖອຍ, ຄົນຕໍ່າຊ້າ). ປະຈິ ທາດ ໃນຄວາມແຜ່ຂະຫຍາຍ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ pacalo (ຜູ້ຫວັ່ນໄຫວ), pañcālo (ແຄວ້ນປັນຈາລະ), ຫຼື ເພາະເປັນທີ່ພຽງພໍແກ່ພະລາຊາ 5 ພະອົງ ກໍຊື່ວ່າ pañcālo. ມະຈະ ທາດ ໃນຄວາມເປັນໂຈນ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ macalo (ປາ). ມຸສະ ທາດ ໃນຄວາມລັກ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ musalo (ສາກຕໍາເຂົ້າ).

---

Gotthu vaṃse, gotthulo. Puthu vitthāre, puthulo. Bahu saṅkhyāne, bahulaṃ, paralopo. Yadā pana lā ādāne iti dhātu, tadā gotthuṃ lātīti gotthulo. Evaṃ puthulo, bahulaṃ.

ຄົດຖຸ ທາດ ໃນຄວາມເປັນຕະກູນ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ gotthulo (ໝາໄນ). ປຸຖຸ ທາດ ໃນຄວາມແຜ່ຂະຫຍາຍ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ puthulo (ໃຫຍ່, ກວ້າງ). ພຫຸ ທາດ ໃນຄວາມນັບ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ bahulaṃ (ຫຼາຍ, ມາກມາຍ), ລົບພະຍັນຊະນະຫຼັງ. ແຕ່ເມື່ອໃດ ເປັນ ລາ ທາດ ໃນຄວາມຖືເອົາ, ເມື່ອນັ້ນ ບຸກຄົນໃດຍ່ອມຖືເອົາຕະກູນ ເຫດນັ້ນ ບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ gotthulo. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ puthulo, bahulaṃ.

---

Maṅga maṅgalye, maṅgalaṃ. Baha vuddhimhi, bahalaṃ. Kamba sañcalane, kambalaṃ. Sabi maṇḍale, sambalaṃ, niggahītāgamo, sabalo vā. Agga gatikoṭille, aggalaṃ. Maḍi bhūsāyaṃ, maṇḍalaṃ. Kuḍi dāhe, kuṇḍalaṃ iccādi.

ມັງຄະ ທາດ ໃນຄວາມເປັນມຸງຄຸນ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ maṅgalaṃ (ມຸງຄຸນ). ພຫະ ທາດ ໃນຄວາມຈະເລີນ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ bahalaṃ (ໜາ). ກັມພະ ທາດ ໃນຄວາມຫວັ່ນໄຫວ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ kambalaṃ (ຜ້າກໍາພົນ). ສະພິ ທາດ ໃນຄວາມເປັນວົງກົມ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ sambalaṃ (ສະບຽງ), ລົງນິກຄະຫິດຕາຄົມ, ຫຼື ເປັນ sabalo (ມີສີດ່າງດໍາ). ອັກຄະ ທາດ ໃນຄວາມຄົດແຫ່ງການໄປ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ aggalaṃ (ກອນປະຕູ). ມະທິ ທາດ ໃນຄວາມປະດັບ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ maṇḍalaṃ (ມົນທົນ, ວົງກົມ). ກຸທິ ທາດ ໃນຄວາມເຜົາໄໝ້, ສໍາເລັດຮູບເປັນ kuṇḍalaṃ (ຕຸ້ມຫູ) ເປັນຕົ້ນ.

---

676. Puthassa puthupathāmo vā.

໖໗໖. ແປງ ປຸຖະ ທາດ ເປັນ ປຸຖຸ ແລະ ປະຖະ ບາງບ່ອນ, ແລະ ລົງ ອະມະ ປັດໄຈ ບາງບ່ອນ, ບົດວ່າ vā (ບາງບ່ອນ) ໃນສູດນີ້ ມີອັດຖະເທົ່າກັບ kvaci (ບາງບ່ອນ).

---

Puthaiccetassa dhātussa puthu pathaiccete ādesā honti, amappaccayo ca hoti vā, kvacatthoyaṃ vāsaddo. Putha vitthāre, patthaṭāti atthe kvippaccayo, iminā puthassa puthupathādesā, kvilopo. Itthiyaṃ īpaccayo, ‘‘o sare cā’’ti sutte casaddena avādeso, puthavī, pathavī, padhavī, thassa vattaṃ, amappaccaye pathādeso, pathamo.

ປຸຖະ ທາດ ໃນຄວາມແຜ່ຂະຫຍາຍ, ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ແຜ່ໄປແລ້ວ, ລົງ ກວິ ປັດໄຈ, ແປງ ປຸຖະ ເປັນ ປຸຖຸ ແລະ ປະຖະ ດ້ວຍສູດນີ້, ລົບ ກວິ ປັດໄຈ. ໃນອິດຖີລີງ ລົງ ອີ ປັດໄຈ, ແປງ ອຸ ເປັນ ອະວະ ດ້ວຍ ຈະ ສັບ ໃນສູດວ່າ “o sare ca”, ສໍາເລັດຮູບເປັນ puthavī, pathavī, padhavī (ແຜ່ນດິນ), ມີການແປງ ຖະ ເປັນ ທະ, ເມື່ອລົງ ອະມະ ປັດໄຈ ແປງເປັນ ປະຖະ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ pathamo (ທີໜຶ່ງ).

---

677. Sasvādīhi tudavo.

໖໗໗. ຫຼັງຈາກສະສຸທາດເປັນຕົ້ນ ລົງ ຕຸ, ທຸ ປັດໄຈ.

---

Sasuiccevamādīhi dhātūhi tu duiccete paccayā honti. Sasu hiṃsāgatīsu, tuppaccayo, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā dhātvantassa takāro, sattu. Jana janane, jattu. Dada dāne, daddu kuṭṭhaviseso. Ada bhakkhaṇe, addu. Madaummāde, maddu iccādi.

ຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍມີ ສະສຸ ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ລົງ ຕຸ, ທຸ ປັດໄຈເຫຼົ່ານີ້. ສະສຸ ທາດ ໃນຄວາມບຽດບຽນ ແລະ ຄວາມໄປ, ລົງ ຕຸ ປັດໄຈ, ແປງພະຍັນຊະນະທ້າຍທາດເປັນ ຕະ ດ້ວຍສູດວ່າ “kvaci dhātū” ເປັນຕົ້ນ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ sattu (ສັດຕູ). ຊະນະ ທາດ ໃນຄວາມເກີດ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ jattu (ກະດູກໄຫປາຣ້າ). ທະທະ ທາດ ໃນຄວາມໃຫ້, ສໍາເລັດຮູບເປັນ daddu (ຂີ້ກາກ) ເປັນໂລກຂີ້ທູດຊະນິດໜຶ່ງ. ອະທະ ທາດ ໃນຄວາມກິນ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ addu (ໂສ້, ເຄື່ອງຈອງຈໍາ). ມະທະ ທາດ ໃນຄວາມມົວເມົາ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ maddu (ກອງ) ເປັນຕົ້ນ.

---

678. Jhādīhi [Pg.418] īvaro.

໖໗໘. ຫຼັງຈາກຊາທາດເປັນຕົ້ນ ລົງ ອີວະຣະ ປັດໄຈ.

---

Cipādhāiccevamādīhi dhātūhi īvarappaccayo hoti. Ci caye, cīyatīti cīvaraṃ. Pā pāne, pātīti pīvaro pīno. Dhā dhāraṇe, dhīvaro kevaṭṭo.

ຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍມີ ຈິ, ປາ, ທາ ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ລົງ ອີວະຣະ ປັດໄຈ. ຈິ ທາດ ໃນຄວາມສະສົມ, ສິ່ງໃດອັນບຸກຄົນຍ່ອມສະສົມ ເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນ ຊື່ວ່າ cīvaraṃ (ຈີວອນ). ປາ ທາດ ໃນຄວາມດື່ມ, ບຸກຄົນໃດຍ່ອມດື່ມ ເຫດນັ້ນ ບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ pīvaro (ຄົນຕຸ້ຍ), pīno (ຕຸ້ຍ, ພີ). ທາ ທາດ ໃນຄວາມຊົງໄວ້, ສໍາເລັດຮູບເປັນ dhīvaro (ຊາວປະມົງ, ຄົນຫາປາ).

---

679. Munādīhi ci.

໖໗໙. ຫຼັງຈາກມຸນິທາດເປັນຕົ້ນ ລົງ ອິ ປັດໄຈ, ແລະ ດ້ວຍ ຈະ ສັບ ຫຼັງຈາກປາຕິປະທິກ ກໍລົງໄດ້.

---

Munādīhi dhātūhi ippaccayo hoti, casaddena pāṭipadikehi ca. Muna ñāṇe, munātīti muni, vādhikārā na vuddhi. Yata yatane, yatatīti yati. Agga gatikoṭille, aggi. Pata gatimhi, pati. Suca socakammani, suci. Ruca dittimhi, ruci. Isa pariyesane, sīlādiguṇe esatīti isi. Ku sadde, kavi, vuddhi, avādeso ca. Ru sadde, ravi, dadhi, kuṭi. Asu khepane, asi. Rāja dittimhi, rāji. Gapu, sappa gatimhi, sappi. Acca pūjāyaṃ, acci. Juta dittimhi, joti, nandi, dīpi, kimi, akārassa ittaṃ. Tamu kaṅkhāyaṃ, timi. Budha bodhane, bujjhatīti bodhi. Kasa vilekhane, kasi. Kapi calane, kapi, kali, bali, masi, dhani, hari, ari, giri iccādayo.

ຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍມີ ມຸນິ ເປັນຕົ້ນ ລົງ ອິ ປັດໄຈ, ແລະ ດ້ວຍ ຈະ ສັບ ຫຼັງຈາກປາຕິປະທິກທັງຫຼາຍ ກໍລົງໄດ້. ມຸນິ ທາດ ໃນຄວາມຮູ້, ບຸກຄົນໃດຍ່ອມຮູ້ ເຫດນັ້ນ ບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ muni (ມຸນີ), ບໍ່ມີການເຮັດວຸດທິ ເພາະອໍານາດການຫ້າມ. ຍະຕະ ທາດ ໃນຄວາມພະຍາຍາມ, ບຸກຄົນໃດຍ່ອມພະຍາຍາມ ເຫດນັ້ນ ບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ yati (ພະຜູ້ມີຄວາມພຽນ, ຍະຕິ). ອັກຄະ ທາດ ໃນຄວາມຄົດແຫ່ງການໄປ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ aggi (ໄຟ). ປະຕະ ທາດ ໃນຄວາມໄປ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ pati (ຜົວ, ເຈົ້າຂອງ). ສຸຈະ ທາດ ໃນຄວາມເສົ້າໂສກ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ suci (ສະອາດ, ບໍລິສຸດ). ຣຸຈະ ທາດ ໃນຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ ruci (ຄວາມພໍໃຈ, ແສງສະຫວ່າງ). ອິສະ ທາດ ໃນຄວາມສະແຫວງຫາ, ບຸກຄົນໃດຍ່ອມສະແຫວງຫາຄຸນມີສີລເປັນຕົ້ນ ເຫດນັ້ນ ບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ isi (ລືສີ). ກຸ ທາດ ໃນຄວາມອອກສຽງ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ kavi (ກວີ), ມີການເຮັດວຸດທິ ແລະ ແປງເປັນ ອະວະ. ຣຸ ທາດ ໃນຄວາມອອກສຽງ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ ravi (ພະອາທິດ), dadhi (ນົມສົ້ມ), kuṭi (ກຸຕິ). ອະສຸ ທາດ ໃນຄວາມຂວ້າງ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ asi (ດາບ). ຣາຊະ ທາດ ໃນຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ rāji (ແຖວ, ແນວ). ຄະປຸ ທາດ, ສັບປະ ທາດ ໃນຄວາມໄປ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ sappi (ເນີຍໃສ). ອັດຈະ ທາດ ໃນຄວາມບູຊາ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ acci (ແປວໄຟ). ຈຸຕະ ທາດ ໃນຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ joti (ແສງສະຫວ່າງ), nandi (ຄວາມຍິນດີ), dīpi (ເສືອດາວ), kimi (ແມງໄມ້, ແມ່ທ້ອງ) ມີການແປງ ອະ ເປັນ ອິ. ຕະມຸ ທາດ ໃນຄວາມສົງໄສ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ timi (ປາຕິມິ, ປາໃຫຍ່). ພຸທະ ທາດ ໃນຄວາມຮູ້, ບຸກຄົນໃດຍ່ອມຮູ້ ເຫດນັ້ນ ບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ bodhi (ໂພທິ, ຄວາມຕັດສະຮູ້). ກະສະ ທາດ ໃນຄວາມໄຖ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ kasi (ການໄຖ, ກະສິກໍາ). ກະປິ ທາດ ໃນຄວາມຫວັ່ນໄຫວ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ kapi (ລີງ), kali (ຍຸກກະລີ, ຄວາມຊົ່ວ), bali (ເຄື່ອງບູຊາ, ກໍາລັງ), masi (ຂີ້ເຖົ່າ, ນໍ້າໝຶກ), dhani (ຄົນມີຊັບ), hari (ພະນະລາຍ, ສີຂຽວ), ari (ສັດຕູ), giri (ພູເຂົາ) ເປັນຕົ້ນ.

---

Pāṭipadikato pana mahāli, bhaddāli, maṇi, araṇi, taraṇi, dharaṇi, saraṇi, dhamaṇi, avani, asani, vasani iccādi.

ສ່ວນຫຼັງຈາກປາຕິປະທິກ (ສໍາເລັດຮູບເປັນ) mahāli (ຊື່ເຈົ້າລິຈສວີ), bhaddāli (ຊື່ພະເຖລະ), maṇi (ແກ້ວມະນີ), araṇi (ໄມ້ສີໄຟ), taraṇi (ເຮືອ, ພະອາທິດ), dharaṇi (ແຜ່ນດິນ), saraṇi (ຫົນທາງ), dhamaṇi (ເສັ້ນເລືອດ), avani (ແຜ່ນດິນ), asani (ຟ້າຜ່າ), vasani (ຜ້າ, ເຄື່ອງນຸ່ງ) ເປັນຕົ້ນ.

---

680. Vidādīhyūro.

໖໘໐. ຫຼັງຈາກວິທະທາດເປັນຕົ້ນ ລົງ ອູຣະ ປັດໄຈ.

---

Vidaiccevamādīhi dhātūhi ūrappaccayo hoti. Vida lābhe, vandituṃ alaṃ anāsannattāti atthe ūrappaccayo. Vidūro, vijjūro vā, vidūre jāto vedūro maṇi. Vala, valla [Pg.419] sādhāraṇabandhanesu, vallūro. Masa āmasane, masūro. Sida siṅgāre, sindūro, niggahītāgamo. Du gatimhi, dūro. Ku sadde, kūro. Kapu hiṃsātakkalagandhesu, kappūro, dvittaṃ. Maya gatimhi, mayūro, mahiyaṃ ravatīti vā mayūroti.

ຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍມີ ວິທະ ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ລົງ ອູຣະ ປັດໄຈ. ວິທະ ທາດ ໃນຄວາມໄດ້, ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວນແກ່ການໄຫວ້ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ຢູ່ບໍ່ໄກ, ລົງ ອູຣະ ປັດໄຈ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ vidūro (ຜູ້ສະຫຼາດ, ໄກ), ຫຼື vijjūro (ຟ້າແມບ), ແກ້ວມະນີທີ່ເກີດໃນທີ່ບໍ່ໄກ ຊື່ວ່າ vedūro (ແກ້ວໄພທູນ). ວະລະ, ວັລລະ ທາດ ໃນຄວາມຜູກມັດທົ່ວໄປ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ vallūro (ເນື້ອແຫ້ງ). ມະສະ ທາດ ໃນຄວາມຈັບຕ້ອງ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ masūro (ຖົ່ວຂຽວ). ສິທະ ທາດ ໃນຄວາມຮັກ, ລົງນິກຄະຫິດຕາຄົມ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ sindūro (ຜົງສີແດງ). ທຸ ທາດ ໃນຄວາມໄປ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ dūro (ໄກ). ກຸ ທາດ ໃນຄວາມອອກສຽງ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ kūro (ໂຫດຮ້າຍ). ຄະປຸ ທາດ ໃນຄວາມບຽດບຽນ, ຄວາມຕິດແໜ້ນ ແລະ ກິ່ນຫອມ, ຊ້ອນພະຍັນຊະນະ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ kappūro (ພิມເສນ). ມະຍະ ທາດ ໃນຄວາມໄປ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ mayūro (ນົກຍູງ), ຫຼື ນົກໃດຍ່ອມຮ້ອງເທິງແຜ່ນດິນ ເຫດນັ້ນ ນົກນັ້ນ ຊື່ວ່າ mayūro.

---

‘‘Vaṇṇāgamo vaṇṇavipariyayo ca,Dve cāpare vaṇṇavikāranāsā;

Dhātussa catthātisayena yogo,Taduccate pañcavidhaṃ nirutta’’nti –

“ການລົງອັກສອນຕົວໃໝ່ (ວັນນາຄົມ), ການສະຫຼັບຕໍາແໜ່ງອັກສອນ (ວັນນະວິປະຣິຍາຍ), ອີກສອງຢ່າງຄື ການແປງອັກສອນ (ວັນນະວິກາຣະ) ແລະ ການລົບອັກສອນ (ວັນນະນາສະ), ແລະ ການປະກອບທາດເຂົ້າກັບອັດຖະພิເສດ, ນັກປາດທັງຫຼາຍເອີ້ນວິທີນັ້ນວ່າ ຄໍາອະທິບາຍໄວຍາກອນ 5 ປະການ” -

---

Vuttaniruttilakkhaṇānusārena ‘‘tesu vuddhī’’tiādinā, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā ca rūpasiddhi veditabbā.

ພຶງຊາບການສໍາເລັດຮູບ ດ້ວຍສູດວ່າ “tesu vuddhī” ເປັນຕົ້ນ ແລະ “kvaci dhātū” ເປັນຕົ້ນ ຕາມແນວທາງແຫ່ງລັກສະນະໄວຍາກອນທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ.

---

Udi pasavanakledanesu, unditumalaṃ samatthoti undūro. Khajja bhakkhaṇe, khādituṃ alanti khajjūro. Kura akkose, akkositumalanti kurūro. Su hiṃsāyaṃ, sūro.

ອຸທິ ທາດ ໃນຄວາມຫຼັ່ງໄຫຼ ແລະ ປຽກຊຸ່ມ, ສິ່ງໃດສາມາດເຮັດໃຫ້ປຽກຊຸ່ມໄດ້ ເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນ ຊື່ວ່າ undūro (ໜູ). ຂັດຊະ ທາດ ໃນຄວາມກິນ, ສິ່ງໃດຄວນແກ່ການກິນ ເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນ ຊື່ວ່າ khajjūro (ຕົ້ນອິນທະຜະລໍາ). ກຸຣະ ທາດ ໃນຄວາມດ່າ, ບຸກຄົນໃດຄວນແກ່ການດ່າ (ຫຼື ດ່າຄົນອື່ນ) ເຫດນັ້ນ ບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ kurūro (ໂຫດຮ້າຍ). ສຸ ທາດ ໃນຄວາມບຽດບຽນ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ sūro (ຜູ້ກ້າຫານ).

---

681. Hanādīhi ṇunutavo.

໖໘໑. ຫຼັງຈາກຫະນະທາດເປັນຕົ້ນ ລົງ ຓຸ, ນຸ, ຕຸ ປັດໄຈ.

---

Hanaiccevamādīhi dhātūhi ṇu nu tuiccete paccayā honti. Ṇuppaccaye hana hiṃsāgatīsu, hanatīti haṇu. Jana janane, jāyatīti jāṇu, dhātvantalopo, dīgho. Bhā dittimhi, bhātīti bhāṇu. Ri santāne, rayatīti reṇu rajo. Khanu avadāraṇe, khanti, khaññatīti vā khāṇu. Ama gatyādīsu, amatīti aṇu, dhātvantalopo.

ຫະນະ ທາດ ໃນຄວາມບຽດບຽນ ແລະ ຄວາມໄປ, ສິ່ງໃດຍ່ອມບຽດບຽນ ເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນ ຊື່ວ່າ haṇu (ຄາງ). ຊະນະ ທາດ ໃນຄວາມເກີດ, ສິ່ງໃດຍ່ອມເກີດ ເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນ ຊື່ວ່າ jāṇu (ຫົວເຂົ່າ), ລົບພະຍັນຊະນະທ້າຍທາດ, ເຮັດໃຫ້ເປັນສຽງຍາວ. ພາ ທາດ ໃນຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ, ສິ່ງໃດຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງ ເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນ ຊື່ວ່າ bhāṇu (ພະອາທິດ). ຣິ ທາດ ໃນຄວາມສືບຕໍ່, ສິ່ງໃດຍ່ອມແຜ່ໄປ ເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນ ຊື່ວ່າ reṇu (ລະອອງເກສອນ) ແປວ່າ ຝຸ່ນ. ຂະນຸ ທາດ ໃນຄວາມຂຸດ, ສໍາເລັດຮູບເປັນ khanti (ຄວາມອົດທົນ), ຫຼື ສິ່ງໃດອັນບຸກຄົນຍ່ອມຂຸດ ເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນ ຊື່ວ່າ khāṇu (ຕໍໄມ້). ອະມະ ທາດ ໃນຄວາມໄປເປັນຕົ້ນ, ສິ່ງໃດຍ່ອມໄປ ເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນ ຊື່ວ່າ aṇu (ອະນູ, ລະອອງນ້ອຍ), ລົບພະຍັນຊະນະທ້າຍທາດ.

---

Nuppaccaye – ve tantasantāne, vāyatīti venu, veṇu vā. Dhe pāne, dhāyati vacchaṃ pāyetīti dhenu, bhātīti bhānu.

ໃນເພາະ ນຸປັດໄຈ: ເວ ທາດ ໃນຄວາມສືບຕໍ່ແຫ່ງເສັ້ນດ້າຍ, ຍ່ອມທັກທໍ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເວຕຸ ຫຼື ເວໂນ (ໄມ້ໄຜ່). ເທ ທາດ ໃນຄວາມດື່ມ, ຍ່ອມດື່ມ ຫຼື ຍ່ອມໃຫ້ລູກງົວດື່ມ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເທນຸ (ແມ່ງົວ). ພາ ທາດ ໃນຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ, ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ພານຸ (ພະອາທິດ).

---

Tuppaccaye [Pg.420] – dhā dhāraṇe, kriyaṃ, lakkhaṇaṃ vā dhāretīti dhātu. Si bandhane, sīyati bandhīyatīti setu. Kī dhanaviyoge, ki unnatimhi, uddhaṃ gacchatīti ketu. Hi gatimhi, hinotīti hetu. Jana janane, jāyatīti jantu. Tanu vitthāre, tanotīti tantu. Vasa nivāse, vasati ettha phalaṃ tadāyattavuttitāyāti vatthu, ‘‘kvaci dhātū’’tiādinā satakārasaṃyogassa tthādeso.

ໃນເພາະ ຕຸປັດໄຈ: ທາ ທາດ ໃນຄວາມຊົງໄວ້, ຍ່ອມຊົງໄວ້ເຊິ່ງກິລິຍາ ຫຼື ລັກສະນະ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ທາຕຸ (ທາດ). ສິ ທາດ ໃນຄວາມຜູກ, ຍ່ອມຖືກຜູກ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເສຕຸ (ຂົວ). ກີ ທາດ ໃນຄວາມປາສະຈາກຊັບ, ກິ ທາດ ໃນຄວາມສູງ, ຍ່ອມໄປໃນເບື້ອງເທິງ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເກຕຸ (ທຸງ). ຫິ ທາດ ໃນຄວາມໄປ, ຍ່ອມໄປ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເຫຕຸ (ເຫດ). ຊະນະ ທາດ ໃນຄວາມເກີດ, ຍ່ອມເກີດ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຊັນຕຸ (ສັດ). ຕນຸ ທາດ ໃນຄວາມແຜ່ໄປ, ຍ່ອມແຜ່ໄປ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຕັນຕຸ (ເສັ້ນດ້າຍ). ວະສະ ທາດ ໃນຄວາມຢູ່, ຜົນຍ່ອມອາໄສຢູ່ ໃນສິ່ງນີ້ ເພາະຄວາມເປັນໄປເນື່ອງດ້ວຍສິ່ງນັ້ນ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ວັດຖຸ, ມີການແປງ ສ ທີ່ຊ້ອນກັນ ເປັນ ຕຖ ດ້ວຍສູດ 'ກວຈິ ທາຕຸ' ເປັນຕົ້ນ.

---

682. Kuṭādīhiṭho.

໖໘໒. ລົງ ຖ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກກຸຕາທິທາດ.

---

Kuṭādīhi dhātūhi ṭhappaccayo hoti. Kuṭa chedane, kuṭati chindatīti kuṭṭho byādhi. Kusa chedanapūraṇagandhesu, kusatīti koṭṭho udaraṃ, dhātvantalopadvittāni. Kaṭamaddane, kaṭati maddatīti kaṭṭhaṃ. Kaṇa nimīlane, kaṇṭho.

ຖ ປັດໄຈ ຍ່ອມລົງ ຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍ ມີ ກຸຕະ ເປັນຕົ້ນ. ກຸຕະ ທາດ ໃນຄວາມຕັດ, ຍ່ອມຕັດ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ກຸຕຖະ (ໂລກຂີ້ທູດ). ກຸສະ ທາດ ໃນຄວາມຕັດ, ຄວາມເຕັມ ແລະ ຄວາມມີກິ່ນ, ຍ່ອມຕັດ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ໂກຕຖະ (ທ້ອງ), ມີການລົບທີ່ສຸດທາດ ແລະ ຊ້ອນ ຖ. ກະຕະ ທາດ ໃນຄວາມຍ່ຳຍີ, ຍ່ອມຍ່ຳຍີ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ກັດຖະ (ໄມ້). ກະນະ ທາດ ໃນຄວາມຫຼັບຕາ, ເປັນ ກັນຖະ (ຄໍ).

---

683. Manupūrasuṇādīhi ussanusisā.

໖໘໓. ລົງ ອຸສສະ, ນຸສະ ແລະ ອິສາ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ມະນຸ, ປູຣະ, ສຸນິ ເປັນຕົ້ນ.

---

Manu pūra suṇaiccevamādīhi dhātūhi, pāṭipadikehi ca ussanusaisaiccete paccayā honti.

ປັດໄຈທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ຄື ອຸສສະ, ນຸສະ ແລະ ອິສາ ຍ່ອມລົງ ຫຼັງຈາກທາດທັງຫຼາຍ ມີ ມະນຸ, ປູຣະ, ສຸນິ ເປັນຕົ້ນ ແລະ ຫຼັງຈາກປາຕິປະທິກ (ນາມມູນ) ທັງຫຼາຍ.

---

Manu bodhane, ussa nusā, manate jānātīti manusso, mānuso vā, dhātvantassa āttaṃ.

ມະນຸ ທາດ ໃນຄວາມຮູ້, ລົງ ອຸສສະ ແລະ ນຸສະ ປັດໄຈ, ຍ່ອມຮູ້ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ມະນຸດສະ ຫຼື ມານຸສະ (ມະນຸດ), ມີການແປງທີ່ສຸດທາດ ເປັນ ອາ.

---

Pūra dānapūraṇesu, pūratīti puriso, rassattaṃ, poso, rakārikārānaṃ lopo, vuddhi ca, pure ucce ṭhāne setīti puriso.

ປູຣະ ທາດ ໃນຄວາມໃຫ້ ແລະ ຄວາມເຕັມ, ຍ່ອມເຕັມ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ປຸຣິສະ (ບຸລຸດ), ມີການເຮັດໃຫ້ເປັນລັດສະ, ເປັນ ໂປສະ ໂດຍການລົບ ຣ ອັກສອນ ແລະ ອິ ອັກສອນ ແລະ ວຸດທິ, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຍ່ອມນອນໃນທີ່ສູງ ຄື ໃນກ່ອນ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ປຸຣິສະ.

---

Suṇa hiṃsākulasandhānesu, suṇati kulaṃ sandahatīti suṇisā. Ku kucchite, kavīyatīti karīsaṃ malaṃ, kussa [Pg.421] karattaṃ, dīgho ca. Su hiṃsāyaṃ, andhakāravidhamanena sattānaṃ bhayaṃ hiṃsatīti sūriyo, rakārāgamo, sakārassa yattañca. Maha pūjāyaṃ, mahatīti mahiso, mahiyaṃ setītipi mahiso. Si bandhane, sīyati bandhīyatīti sīsaṃ iccādi.

ສຸນິ ທາດ ໃນຄວາມບຽດບຽນ ແລະ ຄວາມສືບຕໍ່ຕະກູນ, ຍ່ອມສືບຕໍ່ຕະກູນ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສຸນິສາ (ລູກສະໄພ້). ກຸ ທາດ ໃນຄວາມກຽດຊັງ, ຍ່ອມຖືກກຽດຊັງ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ກະຣີສະ (ອຸດຈະລະ), ມີການແປງ ກຸ ເປັນ ກະ ແລະ ເຮັດໃຫ້ຍາວ. ສຸ ທາດ ໃນຄວາມບຽດບຽນ, ຍ່ອມກຳຈັດຄວາມຢ້ານກົວຂອງສັດທັງຫຼາຍດ້ວຍການກຳຈັດຄວາມມືດ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສຸຣິຍະ (ພະອາທິດ), ມີ ຣ ອັກສອນອາຄົມ ແລະ ແປງ ສ ເປັນ ຍ. ມະຫະ ທາດ ໃນຄວາມບູຊາ, ຍ່ອມບູຊາ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ມະຫິສະ (ຄວາຍ), ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຍ່ອມນອນໃນແຜ່ນດິນ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ມະຫິສະ. ສິ ທາດ ໃນຄວາມຜູກ, ຍ່ອມຖືກຜູກ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສີສະ (ຫົວ) ເປັນຕົ້ນ.

---

684. Akkharehi kāra.

໖໘໔. ລົງ ກາຣະ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກອັກສອນທັງຫຼາຍ.

---

Akkharehi akkharavācakehi vaṇṇehi kārappaccayo hoti. Taddhitādisutte caggahaṇena nāmabyapadese syādyuppatti, akāro, akāraṃ, akārena iccādi, ākāro, okāro, kakāro, yakāro, hakāro, ḷakāro. Evakārādīsu pana karīyati uccārīyatīti kāro saddo, eva ca so kāro cāti evakāro. Evaṃ dhikāro, huṃkāro, sādhukāro.

ກາຣະ ປັດໄຈ ຍ່ອມລົງ ຫຼັງຈາກອັກສອນທັງຫຼາຍ ທີ່ບອກອັກສອນ ຄື ພະຍັນຊະນະ ແລະ ສະຫຼະ. ດ້ວຍການຖືເອົາ ສັບ 'ຈະ' ໃນສູດຕັດທິດເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີການຕັ້ງຊື່ເປັນນາມ ແລະ ການລົງ ສິ ວິພັດ ເປັນຕົ້ນ ເຊັ່ນ ອະກາໂຣ, ອະກາຣັງ, ອະກາເຣນະ ເປັນຕົ້ນ, ອາການ, ໂອການ, ກະການ, ຍະການ, ຫະການ, ລະການ. ສ່ວນໃນຄຳວ່າ ເອວະກາຣະ ເປັນຕົ້ນ, ສັບວ່າ ກາຣະ ວິເຄາະວ່າ ຍ່ອມຖືກເຮັດ ຄື ຍ່ອມຖືກອອກສຽງ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ກາຣະ, ເອວະສັບນັ້ນດ້ວຍ ເປັນກາຣະນັ້ນດ້ວຍ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເອວະກາຣະ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ ທິກາຣະ, ຮຸງກາຣະ, ສาທຸກາຣະ.

---

Ikāro dhātuniddese, vikaraṇandhitoti ca;

Bhavantettha gamissādi, hanatyādīti ñāpakā.

ອິ ອັກສອນ ຍ່ອມລົງໃນການສະແດງທາດ ແລະ ຫຼັງຈາກວິກະຣະນະປັດໄຈ, ໃນເລື່ອງນີ້ ມີຄຳສະແດງໃຫ້ຮູ້ ເຊັ່ນ ຄຳວ່າ ຄະມິສສະ ເປັນຕົ້ນ ແລະ ຫະນະຕິ ເປັນຕົ້ນ.

---

Uṇādippaccayantanayo.

ວິທີການແຫ່ງອຸຕາທິປັດໄຈ.

---

Tabbādī ṇādayo niṭṭhā, tave tunādayo tathā;

Mānantādi uṇādīti, chaddhā kitakasaṅgaho.

ການສົງເຄາະກິຕະກະ (ກິດ) ມີ 6 ຢ່າງ ຄື: ຕັບພະປັດໄຈເປັນຕົ້ນ, ນະປັດໄຈເປັນຕົ້ນ, ນິດຖາປັດໄຈ, ຕະເວ ແລະ ຕຸນາທິປັດໄຈ, ມານັນຕະປັດໄຈເປັນຕົ້ນ ແລະ ອຸຕາທິປັດໄຈ.

---

Iti padarūpasiddhiyaṃ kibbidhānakaṇḍo

ກິດພິທານະກັນ ໃນຄຳພີປະທະຣູປະສິດທິ ຈົບພຽງເທົ່ານີ້

---

Sattamo.

ທີເຈັດ.

---

Nigamana

ບົດສະຫຼຸບ

---

Sandhi nāmaṃ kārakañca, samāso taddhitaṃ tathā;

Ākhyātaṃ kitakaṃ kaṇḍā, sattime rūpasiddhiyaṃ.

ກັນທັງຫຼາຍ 7 ເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ສົນທິ, ນາມ, ກາຣະກະ, ສະມາດ, ຕັດທິດ, ອາຂຍາດ ແລະ ກิຕະກະ ຍ່ອມມີໃນຄຳພີຣູປະສິດທິ.

---

Tedhā sandhiṃ catuddhā padamapi catudhā pañcadhā nāmikañca,Byāsā chakkārakaṃ chassamasanamapi chabbhedato taddhitañca;

Ākhyātaṃ aṭṭhadhā chabbidhamapi kitakaṃ paccayānaṃ pabhedā,Dīpentī rūpasiddhī ciramidha janatābuddhivuḍḍhiṃ karotu.

ຄຳພີຣູປະສິດທິ ທີ່ສະແດງສົນທິ 3 ປະການ, ບົດ 4 ປະການ, ນາມ 5 ປະການ, ກາຣະກະ 6 ປະການ ໂດຍພິສະດານ, ສະມາດ 6 ປະການ, ຕັດທິດ 6 ປະເພດ, ອາຂຍາດ 8 ປະການ, ແລະ ກິຕະກະ 6 ປະການ ໂດຍຄວາມຕ່າງແຫ່ງປັດໄຈທັງຫຼາຍ, ຂໍຈົ່ງເຮັດຄວາມຈະເລີນແຫ່ງປັນຍາຂອງປະຊາຊົນໃນໂລກນີ້ໃຫ້ຍືນຍາວເຖີດ.

---

Vikhyātānandatheravhayavaragurunaṃ tambapaṇṇiddhajānaṃ,Sisso dīpaṅkarākhyaddamiḷavasumatī dīpaladdhappakāso;

Bālādiccādivāsadvitayamadhivasaṃ sāsanaṃ jotayī yo,Soyaṃ buddhappiyavho yati imamujukaṃ rūpasiddhiṃ akāsi.

ພະພິກຂຸຜູ້ມີນາມວ່າ ພຸດທະປິຍະ ຜູ້ເປັນສິດຂອງພະອານັນທະເຖລະ ຜູ້ເປັນພະອາຈານອັນປະເສີດ ຜູ້ມີຊື່ສຽງໂດ່ງດັງ ຜູ້ເປັນດັ່ງທຸງໄຊແຫ່ງເກາະລັງກາ, ຜູ້ໄດ້ຮັບຄວາມຮຸ່ງເຮືອງໃນເກາະທະມິນ ຜູ້ມີນາມວ່າ ທີປັງກອນ, ຜູ້ໄດ້ອາໄສຢູ່ໃນວັດສອງແຫ່ງ ມີວັດພະລາທິດເປັນຕົ້ນ ໄດ້ເຮັດພະສາສະໜາໃຫ້ຮຸ່ງເຮືອງ, ພະພິກຂຸອົງນັ້ນ ຜູ້ມີນາມວ່າ ພຸດທະປິຍະ ໄດ້ແຕ່ງຄຳພີຣູປະສິດທິ ອັນເຂົ້າໃຈງ່າຍນີ້ແລ້ວ.

---

Iti padarūpasiddhipakaraṇaṃ niṭṭhitaṃ.

ຄຳພີປະທະຣູປະສິດທິ ຈົບພຽງເທົ່ານີ້.