නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

ပူဇော်အထူးကို ခံယူတော်မူထိုက်သော၊ သစ္စာလေးပါးတရားကို ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ မှန်ကန်စွာ သိမြင်တော်မူသော ထိုမြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။

කච්චායනබ්‍යාකරණං

ကစ္စည်းဗျာကရုဏ်းကျမ်း

1. සන්ධි

၁. သန္ဓိ

1, 1. අත්ථො [Pg.1] අක්ඛරසඤ්ඤාතො.

၁, ၁. အနက်ကို အက္ခရာတို့ဖြင့်သာ ကောင်းစွာသိအပ်၏။

2, 2. අක්ඛරාපාදයො එකචත්තාලිසං.

၂, ၂. အက္ခရာတို့သည် ‘အ’ အစရှိသည်ဖြင့် လေးဆယ့်တစ်လုံး ရှိကုန်၏။

3, 3 තත්ථොදන්තා සරා අට්ඨ.

၃, ၃ ထိုအက္ခရာတို့တွင် ‘ဩ’ အဆုံးရှိသော အက္ခရာ ရှစ်လုံးတို့သည် သရတို့ မည်ကုန်၏။

4, 4. ලහුමත්තා තයො රස්සා.

၄, ၄. လျင်မြန်စွာ ရွတ်ဆိုအပ်သော အသံကာလရှိသော သရသုံးလုံးတို့သည် ရဿတို့ မည်ကုန်၏။

5, 5. අඤ්ඤෙ දීඝා.

၅, ၅. ထိုမှတစ်ပါးသော သရတို့သည် ဒီဃတို့ မည်ကုန်၏။

6, 8. සෙසා බ්‍යඤ්ජනා.

၆, ၈. သရမှ ကြွင်းကျန်သော သုံးဆယ့်သုံးလုံးသော အက္ခရာတို့သည် ဗျည်းတို့ မည်ကုန်၏။

7, 9. වග්ගා පඤ්චපඤ්චසො මන්තා.

၇, ၉. ‘မ’ အဆုံးရှိသော နှစ်ဆယ့်ငါးလုံးသော ဗျည်းတို့သည် ငါးလုံးတစ်စုစီအားဖြင့် ဝဂ်တို့ မည်ကုန်၏။

8, 10. අංඉති නිග්ගහිතං.

၈, ၁၀. ‘အံ’ ဟူသော ဤဗိန္ဒုပြောက်သည် နိဂ္ဂဟိတ် မည်၏။

9, 11. පරසමඤ්ඤා පයොගෙ.

၉, ၁၁. သုံးစွဲရာ၌ တစ်ပါးသော သက္ကတကျမ်းဂန်တို့၏ အမည်တို့ကိုလည်း သုံးစွဲအပ်ကုန်၏။

10, 12. පුබ්බමධොඨිතමස්සරං සරෙන වියොජයෙ.

၁၀, ၁၂. သရမရှိသော အောက်၌တည်သော ရှေ့ဗျည်းကို သရမှ ခွဲခြားရာ၏။

11, 14. නයෙ පරං යුත්තෙ.

၁၁, ၁၄. စပ်သင့်ရာဌာန၌ သရမရှိသော ရှေ့ဗျည်းကို နောက်အက္ခရာသို့ ဆောင်ကပ်ရာ၏။

ඉති සන්ධිකප්පෙ පඨමො කණ්ඩො.

သန္ဓိကျမ်း၌ ပထမအကန့်သည် ပြီး၏။

12, 13. සරා [Pg.2] සරෙ ලොපං.

၁၂, ၁၃. နောက်သရကြောင့် ရှေ့သရတို့သည် ကျေပျောက်ခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။

13, 15. වා පරො අසරූපො.

၁၃, ၁၅. နောက်ဖြစ်သော အသရူပသရသည် အချို့အရာ၌ ကျေပျောက်ခြင်းသို့ ရောက်၏။

14, 16. ක්වචාසවණ්ණං ලුත්තෙ.

၁၄, ၁၆. ရှေ့သရကျေပြီးသော် နောက်သရသည် အချို့အရာ၌ အသဝဏ်ဖြစ်သော ‘ဧ၊ ဩ’ အဖြစ်သို့ ရောက်၏။

15, 17. දීඝං.

၁၅, ၁၇. ရှေ့သရကျေပြီးသော် နောက်ရဿသရသည် အချို့အရာ၌ ဒီဃအဖြစ်သို့ ရောက်၏။

16, 18. පුබ්බො ච.

၁၆, ၁၈. နောက်သရကျေပြီးသော် ရှေ့ရဿသရသည်လည်း အချို့အရာ၌ ဒီဃအဖြစ်သို့ ရောက်၏။

17, 19. යමෙදන්තස්සාදෙසො.

၁၇, ၁၉. နောက်သရကြောင့် ပုဒ်၏အဆုံးဖြစ်သော ‘ဧ’ ၏ ‘ယ’ ဟူသော အပြုသည် ဖြစ်၏။

18, 20. වමොදුදන්තානං.

၁၈, ၂၀. နောက်သရကြောင့် ပုဒ်၏အဆုံးဖြစ်သော ‘ဩ’ နှင့် ‘ဥ’ တို့၏ ‘ဝ’ ဟူသော အပြုသည် ဖြစ်၏။

19. 22. සබ්බො චං ති.

၁၉. ၂၂. နောက်သရကြောင့် ‘တိ’ အလုံးစုံသည် ‘စ’ အဖြစ်သို့ ရောက်၏။

20, 27. දො ධස්ස ච.

၂၀, ၂၇. နောက်သရကြောင့် ‘ဓ’ ၏ ‘ဒ’ အပြုသည်လည်း ဖြစ်၏။

21, 22. ඉවණ්ණො යං නවා.

၂၁, ၂၂. အသရူပသရကြောင့် ဣဝဏ်သည် အချို့အရာ၌ ‘ယ’ အဖြစ်သို့ ရောက်၏။

22, 28. එවාදිස්ස රි පුබ්බො ච රස්සො.

၂၂, ၂၈. ‘ဧဝ’ သဒ္ဒါ၏အစ ‘ဧ’ ကို ‘ရိ’ ပြု၍ ရှေ့ဒီဃသရကိုလည်း ရဿပြုရာ၏။

ඉති සන්ධිකප්පෙ දුතියො කණ්ඩො.

သန္ဓိကျမ်း၌ ဒုတိယအကန့်သည် ပြီး၏။

23, 36. සරා පකති බ්‍යඤ්ජනෙ.

၂၃, ၃၆. နောက်ဗျည်းကြောင့် ရှေ့သရတို့သည် ပင်ကိုအတိုင်း ဖြစ်ကုန်၏။

24, 35. සරෙ ක්වචි.

၂၄, ၃၅. နောက်သရကြောင့် ရှေ့သရတို့သည် အချို့အရာ၌ ပင်ကိုအတိုင်း ဖြစ်ကုန်၏။

25, 37. දීඝං.

၂၅, ၃၇. နောက်ဗျည်းကြောင့် ရှေ့သရတို့သည် အချို့အရာ၌ ဒီဃအဖြစ်သို့ ရောက်ကုန်၏။

26, 38. රස්සං.

၂၆, ၃၈. နောက်ဗျည်းကြောင့် ရှေ့သရတို့သည် အချို့အရာ၌ ရဿအဖြစ်သို့ ရောက်ကုန်၏။

27, 39. ලොපඤ්ච තත්‍රාකාරො.

၂၇, ၃၉. နောက်ဗျည်းကြောင့် ရှေ့သရသည် အချို့အရာ၌ ကျေပျောက်ခြင်းသို့ ရောက်၏၊ ထိုကျေရာ၌ ‘အ’ အက္ခရာသည်လည်း ဖြစ်၏။

28, 40. පර ද්වෙභාවො ඨානෙ.

၂၈, ၄၀. သင့်လျော်ရာဌာန၌ သရ၏နောက်မှ ဖြစ်သော ဗျည်းသည် ဒွေးဘော်ဖြစ်၏။

29, 42. වග්ගෙ ඝොසාඝොසානං තතියපඨමා.

၂၉, ၄၂. သင့်လျော်ရာဌာန၌ ဝဂ်တွင် ဃောသ၊ အဃောသဖြစ်ကုန်သော စတုတ္ထနှင့် ဒုတိယအက္ခရာတို့၏ ရှေ့၌ တတိယနှင့် ပထမအက္ခရာတို့သည် ဒွေးဘော်အဖြစ်သို့ ရောက်ကုန်၏။

ඉති සන්ධිකප්පෙ තතියො කණ්ඩො.

သန္ဓိကျမ်း၌ တေိယအကန့်သည် ပြီး၏။

30, 58. අං [Pg.3] බ්‍යඤ්ජනෙ නිග්ගහිතං.

၃၀, ၅၈. နောက်ဗျည်းကြောင့် နိဂ္ဂဟိတ်သည် ‘အံ’ အပြုသို့ ရောက်၏။

31. 49. වග්ගන්තං වා වග්ගෙ.

၃၁. ၄၉. ဝဂ်ဗျည်းနှောင်းသောအခါ နိဂ္ဂဟိတ်ကို အချို့အရာ၌ ဝဂ်၏အဆုံးဗျည်း ပြု၏။

32, 50. එහෙ ඤං.

၃၂, ၅၀. ‘ဧ’ နှင့် ‘ဟ’ နှောင်းသောအခါ နိဂ္ဂဟိတ်ကို ‘ဉ’ ပြု၏။

33. 51. ස යෙ ච.

၃၃. ၅၁. ‘ယ’ နှောင်းသောအခါ နိဂ္ဂဟိတ်သည် ‘ယ’ နှင့်တကွ ‘ဉ’ အဖြစ်သို့ ရောက်၏။

34, 52. මදා සරෙ.

၃၄, ၅၂. နောက်သရကြောင့် နိဂ္ဂဟိတ်ကို အချို့အရာ၌ ‘မ’ အဖြစ်၊ ‘ဒ’ အဖြစ်တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

35, 34. ය ව ම ද න ත ර ලා චාගමා.

၃၅, ၃၄. နောက်သရကြောင့် ယ၊ ဝ၊ မ၊ ဒ၊ န၊ တ၊ ရ၊ လ အက္ခရာတို့သည်လည်း အာဂမ်လာကုန်၏။

36, 47. ක්වචි ඔ බ්‍යඤ්ජනෙ.

၃၆, ၄၇. ဗျဉ်းနှောင်းသောအခါ အချို့သောနေရာ၌ (အ-သရကို) သြ-အပြောင်းပြု၏။

37, 57. නිග්ගහිතඤ්ච.

၃၇, ၅၇. သရကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဗျဉ်းကြောင့်လည်းကောင်း နိဂ္ဂဟိတ်သည်လည်း အာဂမ်လာ၏။

38, 53. ක්වචි ලොපං.

၃၈, ၅၃. နောက်သရကြောင့် အချို့သောနေရာ၌ နိဂ္ဂဟိတ်သည် ကျေပျောက်ခြင်းသို့ ရောက်၏။

39, 54. බ්‍යඤ්ජනෙ ච.

၃၉, ၅၄. ဗျဉ်းကြောင့်လည်း အချို့သောနေရာ၌ နိဂ္ဂဟိတ်သည် ကျေပျောက်ခြင်းသို့ ရောက်၏။

40, 55. පරො වා සරො.

၄၀, ၅၅. နိဂ္ဂဟိတ်မှ နောက်ဖြစ်သော သရသည် ဝိကပ်အားဖြင့် ကျေပျောက်ခြင်းသို့ ရောက်၏။

41, 56. බ්‍යඤ්ජනො ච විසඤ්ඤොගො.

၄၁, ၅၆. နိဂ္ဂဟိတ်မှ နောက်ဖြစ်သော သရ ကျေပျောက်ပြီးသော် သံယုဂ်ဗျဉ်းသည် သံယုဂ်ကင်းသည် ဖြစ်၏။

ඉති සන්ධිකප්පෙ චතුත්ථො කණ්ඩො.

ဤသို့ သန္ဓိကပ်၌ စတုတ္ထကဏ္ဍ (လေးခန်းမြောက် အခန်း) ပြီး၏။

42, 32. ගොසරෙ පුථස්සාගමො ක්වචි.

၄၂, ၃၂. သရနှောင်းသောအခါ အချို့သောနေရာ၌ ပုထ-နိပါတ်၏ အဆုံး၌ ဂ-အက္ခရာ အာဂမ်လာ၏။

43, 33. පාස්ස චන්තො රස්සො.

၄၃, ၃၃. ပါ-နိပါတ်၏ အဆုံး၌ ဂ-အက္ခရာ အာဂမ်လာ၍၊ ထို ပါ-နိပါတ်၏ အဆုံးအာသရကိုလည်း ရဿပြု၏။

44, 24 අබ්භො අභි.

၄၄, ၂၄ သရနှောင်းသောအခါ အဘိ-ဥပသာရကို အဗ္ဘ-အပြောင်းပြု၏။

45, 25. අජ්ඣො අධි.

၄၅, ၂၅. သရနှောင်းသောအခါ အဓိ-ဥပသာရကို အဇ္ဈ-အပြောင်းပြု၏။

46, 26. තෙ න වා ඉවණ්ණෙ.

၄၆, ၂၆. ထို (အဗ္ဘ၊ အဇ္ဈ) အပြုတို့သည် ဣဝဏ်နှောင်းသောအခါ ဝိကပ်အားဖြင့် မဖြစ်ကုန်။

47, 23. අතිස්ස චන්තස්ස.

၄၇, ၂၃. ဣဝဏ်နှောင်းသောအခါ အတိ-ဥပသာရ၏ အဆုံး (တိ) ကို စ-အပြုသည် မဖြစ်။

48, 43. ක්වචි [Pg.4] පටි පතිස්ස.

၄၈, ၄၃. သရကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ ဗျဉ်းကြောင့်သော်လည်းကောင်း အချို့သောနေရာ၌ ပတိ-ဥပသာရကို ပဋိ-အပြောင်းပြု၏။

49, 44. පුථස්සු බ්‍යඤ්ජනෙ.

၄၉, ၄၄. ဗျဉ်းနှောင်းသောအခါ ပုထ-သဒ္ဒါ၏ အဆုံးသရကို ဥ-အပြောင်းပြု၏။

50, 45. ඔ අවස්ස.

၅၀, ၄၅. အဝ-ဥပသာရကို သြ-အပြောင်းပြု၏။

51, 59. අනුපදිට්ඨානං වුත්තයොගතො.

၅၁, ၅၉. တိုက်ရိုက်မပြအပ်သေးသော သန္ဓိရုပ်တို့ကို ဆိုခဲ့ပြီးသော သုတ်တို့၏ အစီအရင်ဖြင့် ပြီးစေအပ်၏။

ඉති සන්ධිකප්පෙ පඤ්චමො කණ්ඩො.

ဤသို့ သန္ဓိကပ်၌ ပဉ္စမကဏ္ဍ (ငါးခန်းမြောက် အခန်း) ပြီး၏။

සන්ධිසුත්තං නිට්ඨිතං.

သန္ဓိသုတ်သည် ပြီး၏။

2. නාම

၂. နာမ်

52, 60. ජිනවචනයුත්තං හි.

၅၂, ၆၀. မြတ်စွာဘုရား၏ စကားတော်နှင့် သင့်လျော်ညီညွတ်သည်သာလျှင် ဖြစ်ရမည်။

53, 61. ලිඞ්ගඤ්ච නිප්පජ්ජතෙ.

၅၃, ၆၁. လိန်ကိုလည်း အပြီးအစီး တည်ထားအပ်၏။

54, 62. තතො ච විභත්තියො.

၅၄, ၆၂. ထိုလိန်တို့မှ နောက်၌ ဝိဘတ်တို့သည် သက်ကုန်၏။

55, 63. සි යො අං යො නා හි ස නං ස්මා හි සනං ස්මිං සු.

၅၅, ၆၃. သိ ယော၊ အံ ယော၊ နာ ဟိ၊ သ နံ၊ သ္မာ ဟိ၊ သ နံ၊ သ္မိံ သု (ဤ ၁၄ လုံးတို့သည် ဝိဘတ်တို့ မည်ကုန်၏။)

56, 64. තදනුපරොධෙන.

၅၆, ၆၄. ထိုပါဠိတော်နှင့် မဆန့်ကျင်သဖြင့် လိန်ကိုလည်း ပြီးစေအပ်၏။

57, 71. ආලපනෙ සි ගසඤ්ඤො.

၅၇, ၇၁. အာလုပ်အနက်၌ သက်သော သိဝိဘတ်သည် ဂ-အမည် ရှိ၏။

58, 29. ඉවණ්ණුවණ්ණා ඣලා.

၅၈, ၂၉. ဣဝဏ် ဥဝဏ်တို့သည် အစဉ်အတိုင်း ဈ-အမည်၊ လ-အမည် ရှိကုန်၏။

59, 182. තෙ ඉත්ථිධ්‍යා පො.

၅၉, ၁၈၂. ဣတ္ထိလိန်ကို ဟောကုန်သော ထို ဣဝဏ် ဥဝဏ်တို့သည် ပ-အမည် ရှိကုန်၏။

60, 177. ආ ඝො.

၆၀, ၁၇၇. ဣတ္ထိလိန်ကို ဟောသော အာ-အက္ခရာသည် ဃ-အမည် ရှိ၏။

61, 86. සාගමො සෙ.

၆၁, ၈၆. သဝိဘတ်ကြောင့် သ-အက္ခရာ အာဂမ်လာ၏။

62, 206. සංසාස්වෙකවචනෙසු ච.

၆၂, ၂၀၆. ဧကဝုစ်ဖြစ်ကုန်သော သံ၊ သာ အပြုတို့ကြောင့်လည်း သ-အက္ခရာ အာဂမ်လာ၏။

63, 217. එතිමාසමි[Pg.5].

၆၃, ၂၁၇. ဧကဝုစ်ဖြစ်ကုန်သော သံ၊ သာ အပြုတို့ကြောင့် ဧတာ၊ ဣမာတို့၏ အဆုံးအာသရကို ဣ-အပြု ဖြစ်၏။

64, 216. තස්සා වා.

၆၄, ၂၁၆. ဧကဝုစ်ဖြစ်ကုန်သော သံ၊ သာ အပြုတို့ကြောင့် တာ-သဒ္ဒါ၏ အဆုံးအာသရကို ဝိကပ်အားဖြင့် ဣ-အပြု ဖြစ်၏။

65, 215. තතො සස්ස ස්සාය.

၆၅, ၂၁၅. ထို တာ၊ ဧတာ၊ ဣမာသဒ္ဒါတို့မှ နောက်ဖြစ်သော သဝိဘတ်ကို ဝိကပ်အားဖြင့် ဿာယ-အပြု ဖြစ်၏။

66, 205. ඝො රස්සං.

၆၆, ၂၀၅. ဧကဝုစ်ဖြစ်ကုန်သော သံ၊ သာ အပြုတို့ကြောင့် ဃ-အမည်ရှိသော အာသရကို ရဿပြု၏။

67, 229. නො ච ද්වාදිතො නංම්හි.

၆၇, ၂၂၉. နံဝိဘတ်ကြောင့် ဒွိ-အစရှိသော သင်္ချာသဒ္ဒါတို့မှ နောက်၌လည်း န-အက္ခရာ အာဂမ်လာ၏။

68, 184. අමා පතො ස්මිංස්මානං වා.

၆၈, ၁၈၄. ပ-အမည်ရှိသော ဣဝဏ်မှ နောက်ဖြစ်ကုန်သော သ္မိံဝိဘတ်၊ သ္မာဝိဘတ်တို့အား အစဉ်အတိုင်း အံ၊ အာ အပြုတို့သည် ဝိကပ်အားဖြင့် ဖြစ်ကုန်၏။

69, 186. ආදිතො ඔ ච.

၆၉, ၁၈၆. အာဒိ-သဒ္ဒါမှ နောက်ဖြစ်သော သ္မိံဝိဘတ်အား အံ-အပြုသည်လည်းကောင်း၊ သြ-အပြုသည်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။

70, 30. ඣලානමියුවා සරෙ වා.

၇၀, ၃၀. သရနှောင်းသောအခါ ဈ၊ လ အမည်ရှိသော (ဣဝဏ်၊ ဥဝဏ်) တို့အား ဝိကပ်အားဖြင့် ဣယ၊ ဥဝ အပြုတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

71, 489. යවකාරා ච.

၇၁, ၄၈၉. သရနှောင်းသောအခါ 'ဈ' အမည်ရှိသော ဣဝဏ် (ဣ၊ ဤ) ကို 'ယ' ပြု၍၊ 'လ' အမည်ရှိသော ဥဝဏ် (ဥ၊ ဦ) ကို 'ဝ' ပြုရမည်။

72, 185. පසඤ්ඤස්ස ච.

၇၂, ၁၈၅. ဝိဘတ်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော သြသရ၊ အာသရ၊ အံသရတို့ နှောင်းသောအခါ 'ပ' အမည်ရှိသော ဣဝဏ်ကို 'ယ' ပြုရမည်။

73, 174. ගාව සෙ.

၇၃, ၁၇၄. သဝိဘတ်နှောင်းသောအခါ ဂေါသဒ္ဒါ၏ 'သြ' ကို 'အာဝ' ပြုရမည်။

74, 169. යොසු ච.

၇၄, ၁၆၉. ယောဝိဘတ်တို့ နှောင်းသောအခါ လည်းကောင်း၊ 'စ' သဒ္ဒါဖြင့် နာ၊ သ္မာ၊ သ္မိံ၊ သု ဝိဘတ်တို့ နှောင်းသောအခါ လည်းကောင်း ဂေါသဒ္ဒါ၏ 'သြ' ကို 'အာဝ' ပြုရမည်။

75, 170. අවංම්හි ච.

၇၅, ၁၇၀. အံဝိဘတ်နှောင်းသောအခါ လည်းကောင်း၊ 'စ' သဒ္ဒါဖြင့် အခြားဝိဘတ်တို့ နှောင်းသောအခါ လည်းကောင်း ဂေါသဒ္ဒါ၏ 'သြ' ကို 'အဝ' သို့မဟုတ် 'အာဝ' ပြုရမည်။

76, 171. ආවස්සු වා.

၇၆, ၁၇၁. အံဝိဘတ်နှောင်းသောအခါ 'အာဝ' အပြု၏ 'အ' ကို ဝိကပ်အားဖြင့် 'ဥ' ပြုရမည်။

77, 175, තතො නමං පතිම්හාලුත්තෙ ච සමාසෙ.

၇၇, ၁၇၅, အလုတ္တသမာသ်၌ ပတိသဒ္ဒါနှောင်းသောအခါ ထိုဂေါသဒ္ဒါ၏နောက်မှ ဖြစ်သော နံဝိဘတ်ကို 'အံ' ပြု၍၊ ဂေါသဒ္ဒါ၏ 'သြ' ကို 'အဝ' ပြုရမည်။

78, 31. ඔ සරෙ ච.

၇၈, ၃၁. လုတ္တသမာသ်၌ သရနှောင်းသောအခါ ဂေါသဒ္ဒါ၏ 'သြ' ကို 'အဝ' ပြုရမည်။

79, 46. තබ්බිපරීතූපපදෙ බ්‍යඤ්ජනෙ ච.

၇၉, ၄၆. ဗျည်းနှောင်းသောအခါ ဥပပဒဖြစ်သော 'အဝ' ကို 'သြ' ၏ ဝိပရိတ်ဖြစ်သော 'ဥ' ပြုရမည်။

80, 173. ගොණ නංම්හි වා.

၈၀, ၁၇၃. နံဝိဘတ်နှောင်းသောအခါ ဂေါသဒ္ဒါကို ဝိကပ်အားဖြင့် 'ဂေါဏ' ပြုရမည်။

81, 172. සුහිනාසු ච.

၈၁, ၁၇၂. သုဝိဘတ်၊ ဟိဝိဘတ်၊ နာဝိဘတ်တို့ နှောင်းသောအခါ လည်းကောင်း၊ 'စ' သဒ္ဒါဖြင့် အခြားဝိဘတ်တို့ နှောင်းသောအခါ လည်းကောင်း ဂေါသဒ္ဒါကို 'ဂေါဏ' ပြုရမည်။

82, 149. අංමො [Pg.6] නිග්ගහිතං ඣලපෙහි.

၈၂, ၁၄၉. ဈ၊ လ၊ ပ အမည်ရှိသော သရတို့၏နောက်၌ ရှိသော အံဝိဘတ်၏ 'မ' အက္ခရာကို နိဂ္ဂဟိတ် ပြုရမည်။

83, 67. සරලොපො මාදෙසපච්චයාදිම්හි සරලොපෙ තු පකති.

၈၃, ၆၇. အာဒေသ (အပြု) နှင့် ပစ္စည်း၏ အစဖြစ်သော နောက်သရ နှောင်းသောအခါ ရှေ့သရကို ချေရမည်၊ ရှေ့သရကို ချေသောအခါ နောက်သရကို ပကတိအတိုင်း ထားရမည်။

84, 144. අඝො රස්සමෙකවචනයොස්වපි ච.

၈၄, ၁၄၄. ဧကဝုစ်ဝိဘတ်များနှင့် ယောဝိဘတ်တို့ နှောင်းသောအခါ 'ဃ' အမည်မရှိသော ဒီဃသရကို ရဿပြုရမည်။

85, 150. න සිස්මිමනපුංසකානි.

၈၅, ၁၅၀. နပုလ္လိန်မဟုတ်သော (ဣတ္ထိလိန်နှင့် ပုလ္လိန်) တို့သည် သိဝိဘတ်နှောင်းသောအခါ ရဿမဖြစ်ကုန်။

86, 227. උභාදිතො නමින්නං.

၈၆, ၂၂၇. ဥဘအစရှိသော သင်္ချာသဒ္ဒါ၏နောက်၌ ရှိသော နံဝိဘတ်ကို 'ဣန္နံ' ပြုရမည်။

87, 231. ඉණ්ණමිණ්ණන්නං තීහි සඞ්ඛ්‍යාහි.

၈၇, ၂၃၁. တိသင်္ချာသဒ္ဒါ၏နောက်၌ ရှိသော နံဝိဘတ်ကို 'ဣဏ္ဏံ' သို့မဟုတ် 'ဣဏ္ဏန္နံ' ပြုရမည်။

88, 147. යාසු කතනිකාරලොපෙසු දීඝං.

၈၈, ၁၄၇. နိအက္ခရာပြုပြီးသော သို့မဟုတ် ချေဖျက်ပြီးသော ယောဝိဘတ်တို့ကြောင့် ရှေ့သရကို ဒီဃပြုရမည်။

89, 87. සුනංහිසු ච.

၈၉, ၈၇. သုဝိဘတ်၊ နံဝိဘတ်၊ ဟိဝိဘတ်တို့ နှောင်းသောအခါ သရတို့ကို ဒီဃပြုရမည်။ 'စ' သဒ္ဒါဖြင့် ဒီဃမဖြစ်သည်လည်း ရှိ၏။

90, 252. පඤ්චාදීනමත්තං.

၉၀, ၂၅၂. သုဝိဘတ်၊ နံဝိဘတ်၊ ဟိဝိဘတ်တို့ နှောင်းသောအခါ ပဉ္စအစရှိသော သင်္ချာသဒ္ဒါတို့၏ အဆုံး 'အ' သရကို 'အ' (အတ္တ) အဖြစ်သို့ ရောက်စေရမည်။

91, 194. පතිස්සිනීම්හි.

၉၁, ၁၉၄. ဣနီပစ္စည်းနှောင်းသောအခါ ပတိသဒ္ဒါ၏အဆုံး 'ဣ' သရကို 'အ' ပြုရမည်။

92, 100. න්තුස්සන්තො යොසු ච.

၉၂, ၁၀၀. ယောဝိဘတ်တို့ကြောင့် လည်းကောင်း၊ သု၊ ဟိ၊ နံ ဝိဘတ်တို့ကြောင့် လည်းကောင်း န္တုပစ္စည်း၏ အဆုံး 'ဥ' သရကို 'အ' ပြုရမည်။

93, 106. සබ්බස්ස වා අංසෙසු.

၉၃, ၁၀၆. အံဝိဘတ်၊ သဝိဘတ်တို့ နှောင်းသောအခါ န္တုပစ္စည်းတစ်ခုလုံးကို ဝိကပ်အားဖြင့် 'အ' ပြုရမည်။

94, 105. සිම්හි වා.

၉၄, ၁၀၅. သိဝိဘတ်နှောင်းသောအခါ န္တုပစ္စည်း၏ အဆုံး 'ဥ' သရကို ဝိကပ်အားဖြင့် 'အ' ပြုရမည်။

95, 145. අග්ගිස්සිනි.

၉၅, ၁၄၅. သိဝိဘတ်နှောင်းသောအခါ အဂ္ဂိသဒ္ဒါ၏ အဆုံး 'ဣ' ကို ဝိကပ်အားဖြင့် 'ဣနိ' ပြုရမည်။

96, 148. යොස්වකතරස්සො ඣො.

၉၆, ၁၄၈. ယောဝိဘတ်တို့ နှောင်းသောအခါ မပြုပြင်အပ်သော (ပင်ကို) 'ဈ' အမည်ရှိသော ရဿ ဣသရကို 'အ' ပြုရမည်။

97, 156. වෙවොසු ලො ච.

၉၇, ၁၅၆. ဝေ၊ ဝေါ အပြုတို့ နှောင်းသောအခါ မပြုပြင်အပ်သော (ပင်ကို) 'လ' အမည်ရှိသော ရဿ ဥသရကိုလည်း 'အ' ပြုရမည်။

98, 189. මාතුලාදීනමානත්තමීකාරෙ.

၉၈, ၁၈၉. ဤပစ္စည်းနှောင်းသောအခါ မာတုလအစရှိသော အကာရန္တသဒ္ဒါတို့၏ အဆုံး 'အ' ကို 'အာန' ပြုရမည်။

99, 81. ස්මාහිස්මිංනං ම්හාභිම්හි වා.

၉၉, ၈၁. အလုံးစုံသော လိန်တို့၏နောက်၌ ရှိသော သ္မာဝိဘတ်၊ ဟိဝိဘတ်၊ သ္မိံဝိဘတ်တို့၏နေရာ၌ ဝိကပ်အားဖြင့် မှာအပြု၊ ဘိအပြု၊ မှိအပြုတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

100, 214. න තිමෙහි කතාකාරෙහි.

၁၀၀, ၂၁၄. ပြုအပ်ပြီးသော 'အ' အဖြစ်ရှိကုန်သော တသဒ္ဒါ၊ ဣမသဒ္ဒါတို့၏နောက်၌ ရှိသော သ္မာဝိဘတ်၊ သ္မိံဝိဘတ်တို့အား 'မှာ' အပြု၊ 'မှိ' အပြုတို့ မဖြစ်ကုန်။

101, 80. සුහිස්වකාරො [Pg.7] එ.

၁၀၁, ၈၀. သုဝိဘတ်၊ ဟိဝိဘတ်တို့ နှောင်းသောအခါ အကာရန္တတို့၏ 'အ' အက္ခရာကို 'ဧ' ပြုရမည်။

102, 202. සබ්බනාමානං නංම්හි ච.

၁၀၂, ၂၀၂. နံဝိဘတ်နှောင်းသောအခါ လည်းကောင်း၊ 'စ' သဒ္ဒါဖြင့် အခြားဝိဘတ်တို့ နှောင်းသောအခါ လည်းကောင်း သဗ္ဗနာမ်ပုဒ်တို့၏ 'အ' အက္ခရာကို 'ဧ' ပြုရမည်။

103, 79. අතො නෙන.

၁၀၃, ၇၉. အကာရန္တ၏နောက်၌ ရှိသော နာဝိဘတ်ကို 'ဧန' ပြုရမည်။

104, 66. සො.

၁၀၄, ၆၆. အကာရန္တမှ နောက်ဖြစ်သော နာဝိဘတ်ကို 'သော' ပြုရမည်။

105, 0. සො වා.

၁၀၅, ၀. အကာရန္တမှ နောက်ဖြစ်သော နာဝိဘတ်ကို ဝိကပ်အားဖြင့် 'သော' ပြုရမည်။

106, 302. දීඝොරෙහි.

၁၀၆, ၃၀၂. ဒီဃသဒ္ဒါ၊ သြရသဒ္ဒါတို့၏နောက်၌ ရှိသော သ္မာဝိဘတ်ကို ဝိကပ်အားဖြင့် 'သော' ပြုရမည်။

107, 69. සබ්බයොනීනමාඑ.

၁၀၇, ၆၉. အကာရန္တ၏နောက်၌ ရှိသော ပဌမာယောဝိဘတ်၊ ဒုတိယာယောဝိဘတ်တို့အား အစဉ်အတိုင်း 'အာ' အပြု၊ 'ဧ' အပြုတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

108, 90. ස්මාස්මිංනං වා.

၁၀၈, ၉၀. အကာရန္တ၏နောက်၌ ရှိသော သ္မာဝိဘတ်၊ သ္မိံဝိဘတ်တို့အား ဝိကပ်အားဖြင့် အစဉ်အတိုင်း 'အာ' အပြု၊ 'ဧ' အပြုတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

109, 295. ආය චතුත්ථෙකවචනස්ස තු.

၁၀၉, ၂၉၅. အကာရန္တ၏နောက်၌ ရှိသော စတုတ္ထီဧကဝုစ် (သ) ဝိဘတ်ကို 'အာယ' ပြုရမည်။

110, 201. තයො නෙව ච සබ්බනාමෙහි.

၁၁၀, ၂၀၁. သဗ္ဗနာမ်အကာရန္တတို့၏နောက်၌ ရှိသော သ္မာဝိဘတ်၊ သ္မိံဝိဘတ်၊ သဝိဘတ်တို့၏ (အာ၊ ဧ၊ အာယ) အပြုသုံးပါးတို့သည် မဖြစ်ကုန်။ 'စ' သဒ္ဒါဖြင့် အချို့အရာ၌ အနည်းငယ် ဖြစ်နိုင်၏။

111, 179. ඝතො නාදීනං.

၁၁၁, ၁၇၉. ဃအမည်ရှိသော ‘အာ’ သရနောက်ရှိ နာအစရှိသော ဧကဝုစ်ဝိဘတ် ၅ လုံးတို့ကို ‘အာယ’ ပြုရမည်။

112, 173. පතො යා.

၁၁၂, ၁၇၃. ပအမည်ရှိသော ‘ဣဝဏ် ဥဝဏ်’ နောက်ရှိ နာအစရှိသော ဧကဝုစ်ဝိဘတ် ၅ လုံးတို့ကို ‘ယာ’ ပြုရမည်။

113, 132. සඛතො ගස්සෙ වා.

၁၁၃, ၁၃၂. သခသဒ္ဒါနောက်ရှိ ‘ဂ’ အမည်ရှိသော သိဝိဘတ်ကို ‘ဧ’ သို့ ဝိကပ်အားဖြင့် ပြုရမည်။

114, 178. ඝතෙ ච.

၁၁၄, ၁၇၈. ဃအမည်ရှိသော ‘အာ’ သရနောက်ရှိ ‘ဂ’ အမည်ရှိသော သိဝိဘတ်ကို ‘ဧ’ သာ ပြုရမည်။

115, 181. න අම්මාදිතො.

၁၁၅, ၁၈၁. အမ္မာအစရှိသော မိခင်ဟောသဒ္ဒါတို့နောက်ရှိ ‘ဂ’ အမည်ရှိသော သိဝိဘတ်ကို ‘ဧ’ မပြုရ။

116, 157. අකතරස්සා ලතො ය්වාලපනස්සවෙවො.

၁၁၆, ၁၅၇. ပင်ကိုရဿဖြစ်သော ‘လ’ အမည်ရှိသော ‘ဥ’ အက္ခရာနောက်ရှိ အာလုပ် ‘ယော’ ဝိဘတ်ကို ‘ဝေ’ နှင့် ‘ဝေါ’ ပြုရမည်။

117, 124. ඣලතො සස්ස නො වා.

၁၁၇, ၁၂၄. ဈနှင့် လ အမည်ရှိသည်တို့နောက်ရှိ ‘သ’ ဝိဘတ်ကို ‘နော’ သို့ ဝိကပ်အားဖြင့် ပြုရမည်။

118, 146. ඝපතො ච යොනං ලොපො.

၁၁၈, ၁၄၆. ဃ၊ ပ တို့မှလည်းကောင်း၊ ဈ၊ လ တို့မှလည်းကောင်း နောက်ဖြစ်သော ‘ယော’ ဝိဘတ်တို့ကို ဝိကပ်အားဖြင့် ချေရမည်။

119, 115. ලතො වොකාරො ච.

၁၁၉, ၁၁၅. လအမည်ရှိသော ‘ဥဝဏ်’ နောက်ရှိ ‘ယော’ ဝိဘတ်တို့ကို ‘ဝေါ’ သို့လည်း ဝိကပ်အားဖြင့် ပြုရမည်။

ඉති නාමකප්පෙ පඨමො කණ්ඩො.

နာမ်ကျမ်း၌ ပထမအခန်း ပြီးဆုံးပါပြီ။

120, 243. අම්හස්ස [Pg.8] මමං සවිභත්තිස්ස සෙ.

၁၂၀, ၂၄၃. ‘သ’ ဝိဘတ်ကြောင့် ဝိဘတ်နှင့်တကွ ‘အမှ’ သဒ္ဒါကို ‘မမံ’ ပြုရမည်။

121, 233. මයං යොම්හි පඨමෙ.

၁၂၁, ၂၃၃. ပထမာ ‘ယော’ ဝိဘတ်ကြောင့် ဝိဘတ်နှင့်တကွ ‘အမှ’ သဒ္ဒါကို ‘မယံ’ ပြုရမည်။

122, 99. න්තුස්ස න්තො.

၁၂၂, ၉၉. ပထမာ ‘ယော’ ဝိဘတ်ကြောင့် ဝိဘတ်နှင့်တကွ ‘န္တု’ ပစ္စည်းကို ‘န္တော’ ပြုရမည်။

123, 103. න්තස්ස සෙ වා.

၁၂၃, ၁၀၃. ‘သ’ ဝိဘတ်ကြောင့် ဝိဘတ်နှင့်တကွ ‘န္တု’ ပစ္စည်းကို ‘န္တဿ’ သို့ ဝိကပ်အားဖြင့် ပြုရမည်။

124, 98. ආ සිම්හි.

၁၂၄, ၉၈. ‘သိ’ ဝိဘတ်ကြောင့် ဝိဘတ်နှင့်တကွ ‘န္တု’ ပစ္စည်းကို ‘အာ’ ပြုရမည်။

125, 198. අං නපුංසකෙ.

၁၂၅, ၁၉၈. နပုံလိန်၌ ‘သိ’ ဝိဘတ်ကြောင့် ဝိဘတ်နှင့်တကွ ‘န္တု’ ပစ္စည်းကို ‘အံ’ ပြုရမည်။

126, 101. අවණ්ණා ච ගෙ.

၁၂၆, ၁၀၁. ‘ဂ’ သတ်မှတ်ချက်ရှိသော သိဝိဘတ်ကြောင့် ဝိဘတ်နှင့်တကွ ‘န္တု’ ပစ္စည်းကို ‘အဝဏ် (အ၊ အာ)’ နှင့် ‘အံ’ လည်း ပြုရမည်။

127, 102. තො තිතා සස්මිංනාසු.

၁၂၇, ၁၀၂. ‘သ’၊ ‘သ္မိံ’၊ ‘နာ’ ဝိဘတ်တို့ကြောင့် ဝိဘတ်နှင့်တကွ ‘န္တု’ ပစ္စည်းကို အစဉ်အတိုင်း ‘တော’၊ ‘တိ’၊ ‘တာ’ ပြုရမည်။

128, 104. නංම්හි තං වා.

၁၂၈, ၁၀၄. ‘နံ’ ဝိဘတ်ကြောင့် ဝိဘတ်နှင့်တကွ ‘န္တု’ ပစ္စည်းကို ‘တံ’ သို့ ဝိကပ်အားဖြင့် ပြုရမည်။

129, 222. ඉමස්සිදමංසිසු නපුංසකෙ.

၁၂၉, ၂၂၂. နပုံလိန်၌ ‘အံ’ ဝိဘတ်နှင့် ‘သိ’ ဝိဘတ်တို့ကြောင့် ဝိဘတ်နှင့်တကွ ‘ဣမ’ သဒ္ဒါကို ‘ဣဒံ’ ပြုရမည်။

130, 225. අමුස්සාදුං.

၁၃၀, ၂၂၅. နပုံလိန်၌ ‘အံ’ ဝိဘတ်နှင့် ‘သိ’ ဝိဘတ်တို့ကြောင့် ဝိဘတ်နှင့်တကွ ‘အမု’ သဒ္ဒါကို ‘အဒုံ’ ပြုရမည်။

131, 0. ඉත්ථිපුමනපුංසකසඞ්ඛ්‍යං.

၁၃၁, ၀. ‘ဣတ္ထိပုမနပုံသကသင်္ချံ’ ဟူသော ဤသုတ်သည် အနက်အာဏာ လိုက်ရာသုတ် (အဓိကာရသုတ်) ဖြစ်သည်။

132, 228. යොසු ද්වින්නං ද්වෙ ච.

၁၃၂, ၂၂၈. ‘ယော’ ဝိဘတ်တို့ကြောင့် ဣတ္ထိလိန်၊ ပုံလိန်၊ နပုံလိန်ကိုဟောသော ‘ဒွိ’ သင်္ချာသဒ္ဒါကို ဝိဘတ်နှင့်တကွ ‘ဒွေ’ (စသဒ္ဒါဖြင့် ဒုဝေ၊ ဒုဝိန္နံ လည်း) ပြုရမည်။

133, 230. තිචතුන්නං තිස්සො චතස්සො තයොචත්තාරො තීණි චත්තාරි.

၁၃၃, ၂၃၀. ‘ယော’ ဝိဘတ်တို့ကြောင့် ဣတ္ထိလိန်၊ ပုံလိန်၊ နပုံလိန်ကိုဟောသော ‘တိ’ နှင့် ‘စတု’ သင်္ချာသဒ္ဒါတို့ကို ဝိဘတ်နှင့်တကွ အစဉ်အတိုင်း ဣတ္ထိလိန်၌ ‘တိဿော’၊ ‘စတဿော’၊ ပုံလိန်၌ ‘တယော’၊ ‘စတ္တာရော’၊ နပုံလိန်၌ ‘တီဏိ’၊ ‘စတ္တာရိ’ ပြုရမည်။

134, 251. පඤ්චාදීනමකාරො.

၁၃၄, ၂၅၁. ပဉ္စအစရှိသော သင်္ချာသဒ္ဒါတို့၏ ဝိဘတ်နှင့်တကွဖြစ်သော အဆုံးအက္ခရာကို ‘အ’ ပြုရမည်။

135, 118. රාජස්සා රඤ්ඤො රාජිනො සෙ.

၁၃၅, ၁၁၈. ‘သ’ ဝိဘတ်ကြောင့် ဝိဘတ်နှင့်တကွ ‘ရာဇ’ သဒ္ဒါကို ‘ရညော’ နှင့် ‘ရာဇိနော’ ပြုရမည်။

136, 119. රඤ්ඤං නංම්හි වා.

၁၃၆, ၁၁၉. ‘နံ’ ဝိဘတ်ကြောင့် ဝိဘတ်နှင့်တကွ ‘ရာဇ’ သဒ္ဒါကို ‘ရညံ’ သို့ ဝိကပ်အားဖြင့် ပြုရမည်။

137, 116. නාම්හි රඤ්ඤා වා.

၁၃၇, ၁၁၆. ‘နာ’ ဝိဘတ်ကြောင့် ဝိဘတ်နှင့်တကွ ‘ရာဇ’ သဒ္ဒါကို ‘ရညာ’ သို့ ဝိကပ်အားဖြင့် ပြုရမည်။

138, 121. ස්මිංම්හි රඤ්ඤෙ රාජිනි.

၁၃၈, ၁၂၁. ‘သ္မိံ’ ဝိဘတ်ကြောင့် ဝိဘတ်နှင့်တကွ ‘ရာဇ’ သဒ္ဒါကို ‘ရညေ’ နှင့် ‘ရာဇိနိ’ ပြုရမည်။

139, 245. තුම්හම්හාකං [Pg.9] තයි මයි.

၁၃၉, ၂၄၅. ‘သ္မိံ’ ဝိဘတ်ကြောင့် ဝိဘတ်နှင့်တကွ ‘တုမှ’ နှင့် ‘အမှ’ သဒ္ဒါတို့ကို အစဉ်အတိုင်း ‘တယိ’ နှင့် ‘မယိ’ ပြုရမည်။

140, 232. ත්වමහං සිම්හි ච.

၁၄၀, ၂၃၂. ‘သိ’ ဝိဘတ်ကြောင့် ဝိဘတ်နှင့်တကွ ‘တုမှ’ နှင့် ‘အမှ’ သဒ္ဒါတို့ကို အစဉ်အတိုင်း ‘တွံ’ (စသဒ္ဒါဖြင့် တုဝံ လည်း) နှင့် ‘အဟံ’ ပြုရမည်။

141, 241. තව මම සෙ.

၁၄၁, ၂၄၁. ‘သ’ ဝိဘတ်ကြောင့် ဝိဘတ်နှင့်တကွ ‘တုမှ’ နှင့် ‘အမှ’ သဒ္ဒါတို့ကို အစဉ်အတိုင်း ‘တဝ’ နှင့် ‘မမ’ ပြုရမည်။

142, 242. තුය්හං මය්හඤ්ච.

၁၄၂, ၂၄၂. ‘သ’ ဝိဘတ်ကြောင့် ဝိဘတ်နှင့်တကွ ‘တုမှ’ နှင့် ‘အမှ’ သဒ္ဒါတို့ကို အစဉ်အတိုင်း ‘တုယှံ’ နှင့် ‘မယှံ’ ပြုရမည်။

143, 235. තංමමංම්හි.

၁၄၃, ၂၃၅. ‘အံ’ ဝိဘတ်ကြောင့် ဝိဘတ်နှင့်တကွ ‘တုမှ’ နှင့် ‘အမှ’ သဒ္ဒါတို့ကို အစဉ်အတိုင်း ‘တံ’ နှင့် ‘မံ’ ပြုရမည်။

144, 234. තවංමමඤ්ච න වා.

၁၄၄, ၂၃၄. ‘အံ’ ဝိဘတ်ကြောင့် ဝိဘတ်နှင့်တကွ ‘တုမှ’ နှင့် ‘အမှ’ သဒ္ဒါတို့ကို အချို့အရာ၌ အစဉ်အတိုင်း ‘တဝံ’ နှင့် ‘မမံ’ ပြုရမည်။

145, 238. නාම්හි තයා මයා.

၁၄၅, ၂၃၈. ‘နာ’ ဝိဘတ်ကြောင့် ဝိဘတ်နှင့်တကွ ‘တုမှ’ နှင့် ‘အမှ’ သဒ္ဒါတို့ကို အစဉ်အတိုင်း ‘တယာ’ နှင့် ‘မယာ’ ပြုရမည်။

146, 236. තුම්හස්ස තුවංත්වමම්හි.

၁၄၆, ၂၃၆. ‘အံ’ ဝိဘတ်ကြောင့် ဝိဘတ်နှင့်တကွ ‘တုမှ’ သဒ္ဒါကို ‘တုဝံ’ နှင့် ‘တွံ’ ပြုရမည်။

147, 246. පදතො දුතියාචතුත්ථීඡට්ඨීසු වො නො.

၁၄၇, ၂၄၆. အခြားပုဒ်၏နောက်၌ ဒုတိယ၊ စတုတ္ထ၊ ဆဋ္ဌီ ဗဟုဝုစ်ဝိဘတ်တို့ကြောင့် ဝိဘတ်နှင့်တကွ ‘တုမှ’ နှင့် ‘အမှ’ သဒ္ဒါတို့ကို အစဉ်အတိုင်း ‘ဝေါ’ နှင့် ‘နော’ ပြုရမည်။

148, 247. හෙමෙකවචනෙසු ච.

၁၄၈, ၂၄၇. စတုတ္ထီ ဆဋ္ဌီ ဧကဝုစ်ဝိဘတ်တို့ကြောင့်လည်း အခြားပုဒ်၏နောက်၌ ဝိဘတ်နှင့်တကွ ‘တုမှ’ နှင့် ‘အမှ’ သဒ္ဒါတို့ကို အစဉ်အတိုင်း ‘တေ’ နှင့် ‘မေ’ ပြုရမည်။

149, 248. න අංම්හි.

၁၄၉, ၂၄၈. ‘အံ’ ဝိဘတ်ကြောင့် အခြားပုဒ်၏နောက်၌ ဝိဘတ်နှင့်တကွ ‘တုမှ’ နှင့် ‘အမှ’ သဒ္ဒါတို့ကို ‘တေ’ နှင့် ‘မေ’ မပြုရ။

150, 249. වා තතියෙ ච.

၁၅၀, ၂၄၉. တတိယဧကဝုစ်ဝိဘတ်ကြောင့်လည်း ရှေ့ပုဒ်၏နောက်၌ ရှိကုန်သော ဝိဘတ်နှင့်တကွဖြစ်ကုန်သော ‘တုမှ၊ အမှ’ သဒ္ဒါတို့၏ နေရာ၌ ‘တေ၊ မေ’ အပြုတို့သည် ဝိကပ်အားဖြင့် ဖြစ်ကုန်၏။

151, 250. බහුවචනෙසු වො නො.

၁၅၁, ၂၅၀. တတိယဗဟုဝုစ်ဝိဘတ်တို့ကြောင့် ရှေ့ပုဒ်၏နောက်၌ ရှိကုန်သော ဝိဘတ်နှင့်တကွဖြစ်ကုန်သော ‘တုမှ၊ အမှ’ သဒ္ဒါတို့၏ နေရာ၌ ‘ဝေါ၊ နော’ အပြုတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

152, 136. පුමන්තස්සා සිම්හි.

၁၅၂, ၁၃၆. သိဝိဘတ်ကြောင့် ‘ပုမ’ သဒ္ဒါ၏ အဆုံး ‘အ’ သရ၏နေရာ၌ ‘အာ’ အပြုသည် ဖြစ်၏။

153, 138. අමාලපනෙකවචනෙ.

၁၅၃, ၁၃၈. အာလုပ်ဧကဝုစ်ဝိဘတ်ကြောင့် ဝိဘတ်နှင့်တကွဖြစ်သော ‘ပုမ’ သဒ္ဒါ၏ အဆုံး ‘အ’ သရ၏နေရာ၌ ‘အံ’ အပြုသည် ဖြစ်၏။

154, 0. සමාසෙ ච විභාසා.

၁၅၄, ၀. အာလုပ်ဧကဝုစ်ဝိဘတ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ သမာသ်အရာ၌လည်းကောင်း ဝိဘတ်နှင့်တကွဖြစ်သော ‘ပုမ’ သဒ္ဒါ၏ အဆုံး ‘အ’ သရ၏နေရာ၌ ‘အံ’ အပြုသည် ဝိကပ်အားဖြင့် ဖြစ်၏။

155, 137. යොස්වානො.

၁၅၅, ၁၃၇. ယောဝိဘတ်တို့ကြောင့် ဝိဘတ်နှင့်တကွဖြစ်သော ‘ပုမ’ သဒ္ဒါ၏ အဆုံး ‘အ’ သရ၏နေရာ၌ ‘အာနော’ အပြုသည် ဖြစ်၏။

156, 142. ආනෙ ස්මිංම්හි වා.

၁၅၆, ၁၄၂. သ္မိံဝိဘတ်ကြောင့် ဝိဘတ်နှင့်တကွဖြစ်သော ‘ပုမ’ သဒ္ဒါ၏ အဆုံး ‘အ’ သရ၏နေရာ၌ ‘အာနေ’ အပြုသည် ဝိကပ်အားဖြင့် ဖြစ်၏။

157, 140. හිවිභත්ථිම්හි ච.

၁၅၇, ၁၄၀. ဟိဝိဘတ်ကြောင့်လည်း ‘ပုမ’ သဒ္ဒါ၏ အဆုံး ‘အ’ သရ၏နေရာ၌ ‘အာနေ’ အပြုသည် ဖြစ်၏။

151, 143. සුස්මිමා [Pg.10] වා.

၁၅၁, ၁၄၃. သုဝိဘတ်ကြောင့် ‘ပုမ’ သဒ္ဒါ၏ အဆုံး ‘အ’ သရ၏နေရာ၌ ‘အာ’ အပြုသည် ဝိကပ်အားဖြင့် ဖြစ်၏။

159, 139. උ නාම්හි ච.

၁၅၉, ၁၃၉. နာဝိဘတ်ကြောင့်လည်း ‘ပုမ’ သဒ္ဒါ၏ အဆုံး ‘အ’ သရ၏နေရာ၌ ‘ဥ’ အပြုသည်လည်းကောင်း၊ ‘အာ’ အပြုသည်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။

160, 197. අකම්මන්තස්ස ච.

၁၆၀, ၁၉၇. နာဝိဘတ်ကြောင့် ‘ကမ္မ’ သဒ္ဒါ၏ အဆုံး ‘အ’ သရ၏နေရာ၌လည်း ‘အ’ အပြုသည်လည်းကောင်း၊ ‘ဥ’ အပြုသည်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။

ඉති නාමකප්පෙ දුතියො කණ්ඩො.

ဤသို့ နာမ်ကျမ်း၌ ဒုတိယကဏ္ဍ (ဒုတိယအပိုင်း) ပြီး၏။

161, 244. තුම්හම්හෙහි නමාකං.

၁၆၁, ၂၄၄. ‘တုမှ၊ အမှ’ သဒ္ဒါတို့မှ နောက်ဖြစ်သော ‘နံ’ ဝိဘတ်၏နေရာ၌ ‘အာကံ’ အပြုသည် ဖြစ်၏။

162, 237. වා ය්වප්පඨමො.

၁၆၂, ၂၃၇. ‘တုမှ၊ အမှ’ သဒ္ဒါတို့မှ နောက်ဖြစ်သော ပဌမာမဟုတ်သော ‘ယော’ ဝိဘတ်သည် ‘အာကံ’ အပြုသို့ ဝိကပ်အားဖြင့် ရောက်၏။

163, 240. සස්සං.

၁၆၃, ၂၄၀. ‘တုမှ၊ အမှ’ သဒ္ဒါတို့မှ နောက်ဖြစ်သော ‘သ’ ဝိဘတ်၏နေရာ၌ ‘အံ’ အပြုသည် ဖြစ်၏။

164, 200. සබ්බනාමකාරතෙ පඨමො.

၁၆၄, ၂၀၀. အကာရန္တသဗ္ဗနာမ်မှ နောက်ဖြစ်သော ပဌမာ ‘ယော’ ဝိဘတ်၏နေရာ၌ ‘ဧ’ အပြုသည် ဖြစ်၏။

165, 208. ද්වන්දට්ඨා වා.

၁၆၅, ၂၀၈. ဒွန်သမာသ်၌ တည်သော အကာရန္တသဗ္ဗနာမ်မှ နောက်ဖြစ်သော ပဌမာ ‘ယော’ ဝိဘတ်၏နေရာ၌ ‘ဧ’ အပြုသည် ဝိကပ်အားဖြင့် ဖြစ်၏။

166, 209. නාඤ්ඤං සබ්බනාමිකං.

၁၆၆, ၂၀၉. ဒွန်သမာသ်၌ တည်သော သဗ္ဗနာမ်၌ ပဌမာယောဝိဘတ်ကို ‘ဧ’ ပြုခြင်းမှတစ်ပါးသော သဗ္ဗနာမ်နှင့်ဆိုင်သော အစီအရင်သည် မဖြစ်။

167, 210. බහුබ්බීහිම්හි ච.

၁၆၇, ၂၁၀. ဗဟုဗ္ဗီဟိသမာသ်၌လည်း သဗ္ဗနာမ်နှင့်ဆိုင်သော အစီအရင်သည် မဖြစ်။

168, 203. සබ්බතො නං සංසානං.

၁၆၈, ၂၀၃. အလုံးစုံသော သဗ္ဗနာမ်မှ နောက်ဖြစ်သော ‘နံ’ ဝိဘတ်၏နေရာ၌ ‘သံ’ အပြု၊ ‘သာနံ’ အပြုတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

169, 117. රාජස්ස රාජු සුනං හිසු ච.

၁၆၉, ၁၁၇. ‘သု၊ နံ၊ ဟိ’ ဝိဘတ်တို့ကြောင့် ‘ရာဇ’ သဒ္ဒါ၏နေရာ၌ ‘ရာဇု’ အပြုသည် ဖြစ်၏၊ (စ-သဒ္ဒါဖြင့်) မဖြစ်သည်လည်း ရှိ၏။

170, 220. සබ්බස්සිමස්සෙ වා.

၁၇၀, ၂၂၀. ‘သု၊ နံ၊ ဟိ’ ဝိဘတ်တို့ကြောင့် အလုံးစုံသော ‘ဣမ’ သဒ္ဒါ၏နေရာ၌ ‘ဧ’ အပြုသည် ဝိကပ်အားဖြင့် ဖြစ်၏။

171, 219. අනිමි නාම්හි ච.

၁၇၁, ၂၁၉. နာဝိဘတ်ကြောင့် အလုံးစုံသော ‘ဣမ’ သဒ္ဒါ၏နေရာ၌ ‘အန’ အပြု၊ ‘ဣမိ’ အပြုတို့သည် အမြဲ ဖြစ်ကုန်၏။

172, 218. අනපුංසකස්සා යං සිම්හි.

၁၇၂, ၂၁၈. သိဝိဘတ်ကြောင့် နပုလ္လိင်မဟုတ်သော အလုံးစုံသော ‘ဣမ’ သဒ္ဒါ၏နေရာ၌ ‘အယံ’ အပြုသည် ဖြစ်၏။

173, 223. අමුස්ස මො සං.

၁၇၃, ၂၂၃. သိဝိဘတ်ကြောင့် နပုလ္လိင်မဟုတ်သော ‘အမု’ သဒ္ဒါ၏ ‘မ’ အက္ခရာသည် ‘သ’ အဖြစ်သို့ ဝိကပ်အားဖြင့် ရောက်၏။

174, 211. එතතෙසං තො.

၁၇၄, ၂၁၁. သိဝိဘတ်ကြောင့် နပုလ္လိင်မဟုတ်ကုန်သော ‘ဧတ’ သဒ္ဒါ၊ ‘တ’ သဒ္ဒါတို့၏ ‘တ’ အက္ခရာသည် ‘သ’ အဖြစ်သို့ ရောက်၏။

175, 212. තස්ස වා නත්තං සබ්බත්ථ.

၁၇၅, ၂၁၂. အလုံးစုံသော လိင်တို့၌ ‘တ’ သဒ္ဒါ၏နေရာ၌ ‘န’ အဖြစ်သည် ဝိကပ်အားဖြင့် ဖြစ်၏။

176, 213. සස්මාස්මිංසංසාස්වත්තං 0.0011.

၁၇၆, ၂၁၃. ‘သ’ ဝိဘတ်၊ ‘သ္မာ’ ဝိဘတ်၊ ‘သ္မိံ’ ဝိဘတ်၊ ‘သံ’ အပြု၊ ‘သာ’ အပြုတို့ကြောင့် အလုံးစုံသော လိင်တို့၌ ‘တ’ သဒ္ဒါ၏နေရာ၌ ‘အ’ အဖြစ်သည် ဝိကပ်အားဖြင့် ဖြစ်၏။

177, 221. ඉමසද්දස්ස ච.

၁၇၇, ၂၂၁. ‘သ’ ဝိဘတ်၊ ‘သ္မာ’ ဝိဘတ်၊ ‘သ္မိံ’ ဝိဘတ်၊ ‘သံ’ အပြု၊ ‘သာ’ အပြုတို့ကြောင့် အလုံးစုံသော လိင်တို့၌ ‘ဣမ’ သဒ္ဒါ၏နေရာ၌လည်း ‘အ’ အဖြစ်သည် ဝိကပ်အားဖြင့် ဖြစ်၏။

178, 224. සබ්බතො කො.

၁၇၈, ၂၂၄. အလုံးစုံသော ပုဒ်မှ နောက်၌ ‘က’ အက္ခရာသည် ဝိကပ်အားဖြင့် ဖြစ်၏။

179, 204. ඝපතො ස්මිං සානං සංසා.

၁၇၉, ၂၀၄. ‘ဃ’ အမည်၊ ‘ပ’ အမည်ရှိသော သဗ္ဗနာမ်တို့မှ နောက်ဖြစ်ကုန်သော ‘သ္မိံ’ ဝိဘတ်၊ ‘သ’ ဝိဘတ်တို့၏နေရာ၌ အစဉ်အတိုင်း ‘သံ’ အပြု၊ ‘သာ’ အပြုတို့သည် ဝိကပ်အားဖြင့် ဖြစ်ကုန်၏။

180, 207. නෙතාහි ස්මිමායයා.

၁၈၀, ၂၀၇. ဤ ‘ဃ’ အမည်၊ ‘ပ’ အမည်ရှိသော သဗ္ဗနာမ်တို့မှ နောက်ဖြစ်သော ‘သ္မိံ’ ဝိဘတ်သည် ‘အာယ’ အပြု၊ ‘ယာ’ အပြုတို့သို့ မရောက်ကုန်။

181, 95. මනොගණාදිතො ස්මිංනානමිආ.

၁၈၁, ၉၅. မနောဂဏာဒိဂိုဏ်းသဒ္ဒါတို့မှ နောက်ဖြစ်ကုန်သော ‘သ္မိံ’ ဝိဘတ်၊ ‘နာ’ ဝိဘတ်တို့၏နေရာ၌ အစဉ်အတိုင်း ‘ဣ’ အပြု၊ ‘အာ’ အပြုတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

182, 97. සස්ස චො.

၁၈၂, ၉၇. မနောဂဏာဒိဂိုဏ်းသဒ္ဒါတို့မှ နောက်ဖြစ်သော ‘သ’ ဝိဘတ်၏နေရာ၌လည်း ‘ဩ’ အပြုသည် ဖြစ်၏။

183, 48. එතෙසමො ලොපෙ.

၁၈၃, ၄၈. ဝိဘတ်ကျေပြီးသည်ရှိသော် ဤမနောဂိုဏ်းသဒ္ဒါတို့၏ အဆုံးသရသည် ‘ဩ’ အပြုသည် ဖြစ်၏။

184, 96. ස සරෙ වාගමො.

၁၈၄, ၉၆. နောက်သရကြောင့် မနောဂဏာဒိဂိုဏ်းသဒ္ဒါတို့မှ နောက်၌ ‘သ’ အက္ခရာသည် ဝိကပ်အားဖြင့် အာဂမ်လာ၏။

185, 112. සන්තසද්දස්සා සො භෙ බො චන්තෙ.

၁၈၅, ၁၁၂. ‘ဘ’ ဝိဘတ်ကြောင့်လည်းကောင်း ‘သန္တ’ သဒ္ဒါ၏နေရာ၌ ‘သ’ အပြုသည် ဖြစ်၏၊ အဆုံး၌ ‘ဗ’ အက္ခရာသည်လည်း လာ၏။

186, 107. සිම්හි ගච්ඡන්තාදීනං න්තසද්දො අං.

၁၈၆, ၁၀၇. သိဝိဘတ်ကြောင့် ဂစ္ဆန္တာဒိဂိုဏ်းသဒ္ဒါတို့၏ ‘န္တ’ သဒ္ဒါသည် ‘အံ’ အဖြစ်သို့ ရောက်၏။

187, 108. සෙසෙසු න්තුව.

၁၈၇, ၁၀၈. ကြွင်းသော ဝိဘတ်တို့၌ ‘န္တု’ သဒ္ဒါကဲ့သို့ (ဂစ္ဆန္တာဒိဂိုဏ်းသဒ္ဒါတို့၏ န္တသဒ္ဒါသည် အစီအရင် ဖြစ်ထိုက်၏)။

188, 155. බ්‍රහ්මත්ත සඛ රාජාදිතො අමානං.

၁၈၈, ၁၅၅. ‘ဗြဟ္မ၊ အတ္တ၊ သခါ၊ ရာဇ’ စသော သဒ္ဒါတို့မှ နောက်ဖြစ်သော ‘အံ’ ဝိဘတ်၏နေရာ၌ ‘အာနံ’ အပြုသည် ဖြစ်၏။

189, 113. ස්‍යා ච.

၁၈၉, ၁၁၃. ဗြဟ္မ၊ အတ္တ၊ သခါ၊ ရာဇာ အစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏နောက်၌ ရှိသော သိဝိဘတ်ကို အာ အပြုသည် ဖြစ်၏။

190, 114. යොනමානො.

၁၉၀, ၁၁၄. ဗြဟ္မ၊ အတ္တ၊ သခါ၊ ရာဇာ အစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏နောက်၌ ရှိကုန်သော ယောဝိဘတ်တို့၏ အာနော အပြုသည် ဖြစ်၏။

191, 130. සඛතො චායො නො.

၁၉၁, ၁၃၀. သခသဒ္ဒါ၏ နောက်၌ ရှိကုန်သော ယောဝိဘတ်တို့၏ အာယော အပြု၊ နော အပြုတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

192, 135. ස්මිමෙ.

၁၉၂, ၁၃၅. သခသဒ္ဒါ၏ နောက်၌ ရှိသော သ္မိံဝိဘတ်ကို ဧ အပြုသည် ဖြစ်၏။

193, 122. බ්‍රහ්මතො වස්ස ච.

၁၉၃, ၁၂၂. ဗြဟ္မသဒ္ဒါ၏ နောက်၌ ရှိသော ဂ အမည်ရှိသော အာလုပ်သိဝိဘတ်ကိုလည်း ဧ အပြုသည် ဖြစ်၏။

194, 131. සඛන්තස්සි නොනානංසෙසු.

၁၉၄, ၁၃၁. နောအပြု၊ နာဝိဘတ်၊ နံဝိဘတ်၊ သဝိဘတ်တို့ကြောင့် သခသဒ္ဒါ၏အဆုံး အက္ခရာကို ဣ အပြုသည် ဖြစ်၏။

195, 134. ආරො [Pg.12] හිම්හි වා.

၁၉၅, ၁၃၄. ဟိဝိဘတ်ကြောင့် သခသဒ္ဒါ၏အဆုံး အက္ခရာကို ဝိကပ်အားဖြင့် အာရ အပြုသည် ဖြစ်၏။

196, 133. සුනමංසු වා.

၁၉၆, ၁၃၃. သုဝိဘတ်၊ နံဝိဘတ်၊ အံဝိဘတ်တို့ကြောင့် သခသဒ္ဒါ၏အဆုံး အက္ခရာကို ဝိကပ်အားဖြင့် အာရ အပြုသည် ဖြစ်၏။

197, 125. බ්‍රහ්මතො තු ස්මිංනි.

၁၉၇, ၁၂၅. ဗြဟ္မသဒ္ဒါ၏ နောက်၌ ရှိသော သ္မိံဝိဘတ်ကို နိ အပြုသည် ဖြစ်၏။

198, 123. උත්තං සනාසු.

၁၉၈, ၁၂၃. သဝိဘတ်၊ နာဝိဘတ်တို့ကြောင့် ဗြဟ္မသဒ္ဒါ၏အဆုံး အက္ခရာသည် ဥအဖြစ်သို့ ရောက်၏။

199, 158. සත්ථුපිතාදීනමා සිස්මිං සිලොපො ච.

၁၉၉, ၁၅၈. သိဝိဘတ်ကြောင့် သတ္ထု၊ ပိတု အစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏အဆုံး ဥအက္ခရာကို အာ အပြုသည် ဖြစ်၏။ သိဝိဘတ်၏ ကျေခြင်းသည်လည်း ဖြစ်၏။

200, 196. අඤ්ඤෙස්වාරත්තං.

၂၀၀, ၁၉၆. သိဝိဘတ်မှတစ်ပါးသော အခြားဝိဘတ်တို့ကြောင့် သတ္ထု၊ ပိတု အစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏အဆုံး ဥအက္ခရာသည် အာရအဖြစ်သို့ ရောက်၏။

201, 163. වා නංම්හි.

၂၀၁, ၁၆၃. နံဝိဘတ်ကြောင့် သတ္ထု၊ ပိတု အစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏အဆုံး ဥအက္ခရာသည် ဝိကပ်အားဖြင့် အာရအဖြစ်သို့ ရောက်၏။

202. 164. සත්ථුනත්තඤ්ච.

၂၀၂. ၁၆၄. နံဝိဘတ်ကြောင့် သတ္ထုသဒ္ဒါတို့၏လည်းကောင်း၊ ပိတု အစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏လည်းကောင်း အဆုံး ဥအက္ခရာသည် အအဖြစ်သို့ ရောက်၏။

203, 162. උ සස්මිං සලොපො ච.

၂၀၃, ၁၆၂. သဝိဘတ်ကြောင့် သတ္ထု၊ ပိတု အစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏အဆုံး ဥအက္ခရာသည် ဝိကပ်အားဖြင့် ဥ အပြုသည် ဖြစ်၏။ သဝိဘတ်၏ ကျေခြင်းသည်လည်း ဖြစ်၏။

204, 167. සක්කමන්ධාතාදීනඤ්ච.

၂၀၄, ၁၆၇. သက၊ မန္ဓာတု အစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏လည်း အဆုံး ဥအက္ခရာသည် ဥ အပြုသည် ဖြစ်၏။ သဝိဘတ်၏ ကျေခြင်းသည်လည်း ဖြစ်၏။

205, 160. තතො යොනමො තු.

၂၀၅, ၁၆၀. ထိုအာရအပြုမှ နောက်ဖြစ်ကုန်သော ယောဝိဘတ်တို့၏ သြ အပြုသည် ဖြစ်၏။

206, 165. තතො ස්මිමි.

၂၀၆, ၁၆၅. ထိုအာရအပြုမှ နောက်ဖြစ်သော သ္မိံဝိဘတ်သည် ဣ အပြုသည် ဖြစ်၏။

207, 161. නා ආ.

၂၀၇, ၁၆၁. ထိုအာရအပြုမှ နောက်ဖြစ်သော နာဝိဘတ်သည် အာ အပြုသည် ဖြစ်၏။

208, 166. ආරො රස්සමිකාරෙ.

၂၀၈, ၁၆၆. ဣအက္ခရာကြောင့် အာရအပြု၏ အာသရသည် ရဿအဖြစ်သို့ ရောက်၏။

209, 168. පිතාදීනමසිම්හි.

၂၀၉, ၁၆၈. သိဝိဘတ်မှတစ်ပါးသော အခြားဝိဘတ်ကြောင့် ပိတု အစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏ အာရအပြု၏ အာသရသည် ရဿအဖြစ်သို့ ရောက်၏။

210, 239. තයාතයිනං තකාරො ත්වත්තං වා.

၂၁၀, ၂၃၉. တယာအပြု၊ တယိအပြုတို့၏ တအက္ခရာသည် ဝိကပ်အားဖြင့် တွအဖြစ်သို့ ရောက်၏။

ඉති නාමකප්පෙ තතියො කණ්ඩො.

နာမကပ္ပ၌ တတိယကဏ္ဍသည် ပြီး၏။

211, 126. අත්තන්තො හිස්මිමනත්තං.

၂၁၁, ၁၂၆. ဟိဝိဘတ်၊ သ္မိံဝိဘတ်တို့ကြောင့် အတ္တသဒ္ဒါ၏အဆုံး အက္ခရာသည် အနအဖြစ်သို့ ရောက်၏။

212, 129. තතො ස්මිං නි.

၂၁၂, ၁၂၉. ထိုအတ္တသဒ္ဒါ၏ နောက်၌ ရှိသော သ္မိံဝိဘတ်ကို နိ အပြုသည် ဖြစ်၏။

213, 127. සස්සනො.

၂၁၃, ၁၂၇. ထိုအတ္တသဒ္ဒါ၏ နောက်၌ ရှိသော သဝိဘတ်ကို နော အပြုသည် ဖြစ်၏။

214, 128. ස්මා [Pg.13] නා.

၂၁၄, ၁၂၈. ထိုအတ္တသဒ္ဒါ၏ နောက်၌ ရှိသော သ္မာဝိဘတ်ကို နာ အပြုသည် ဖြစ်၏။

215, 141. ඣලතො ච.

၂၁၅, ၁၄၁. ဈ၊ လ အမည်ရှိသော သဒ္ဒါတို့၏ နောက်၌ ရှိသော သ္မာဝိဘတ်ကိုလည်း နာ အပြုသည် ဖြစ်၏။

216, 180. ඝපතො ස්මිංයං වා.

၂၁၆, ၁၈၀. ဃ၊ ပ အမည်ရှိသော သဒ္ဒါတို့၏ နောက်၌ ရှိသော သ္မိံဝိဘတ်ကို ဝိကပ်အားဖြင့် ယံ အပြုသည် ဖြစ်၏။

217, 199. යොනං නි නපුංසකෙහි.

၂၁၇, ၁၉၉. နပုံလိန်တို့၏ နောက်၌ ရှိကုန်သော ယောဝိဘတ်တို့၏ နိ အပြုသည် ဝိကပ်အားဖြင့် ဖြစ်၏။

218, 196. අතො නිච්චං.

၂၁၈, ၁၉၆. အကာရန္တ နပုံလိန်သဒ္ဒါတို့၏ နောက်၌ ရှိကုန်သော ယောဝိဘတ်တို့၏ နိ အပြုသည် အမြဲ ဖြစ်၏။

219, 195. සිං.

၂၁၉, ၁၉၅. အကာရန္တ နပုံလိန်သဒ္ဒါ၏ နောက်၌ ရှိသော သိဝိဘတ်ကို အံ အပြုသည် ဖြစ်၏။

220, 74. සෙසතො ලොපං ගසිපි.

၂၂၀, ၇၄. မစီရင်ဘဲ ကြွင်းကျန်သော သဒ္ဒါစုတို့၏ နောက်၌ ရှိသော ဂ အမည်ရှိသော အာလုပ်သိဝိဘတ်သည်လည်းကောင်း၊ သိဝိဘတ်သည်လည်းကောင်း ကျေပျောက်ခြင်းသို့ ရောက်၏။

221, 282. සබ්බාසමාවුසොපසග්ගනිපාතාදීහි ච.

၂၂၁, ၂၈၂. အာဝုသောဟူသော အာလုပ်၊ ဥပသာရ၊ နိပါတ် အစရှိသည်တို့၏ နောက်၌ ရှိကုန်သော အလုံးစုံသော ဝိဘတ်တို့၏ ကျေခြင်းသည် ဖြစ်၏။

222, 327. පුමස්ස ලිඞ්ගාදීසු සමාසෙසු.

၂၂၂, ၃၂၇. သမာသ်တို့၌ လိင်္ဂ အစရှိသော သဒ္ဒါတို့ကြောင့် ပုမသဒ္ဒါ၏ အဆုံး အက္ခရာသည် ကျေပျောက်ခြင်းသို့ ရောက်၏။

223, 188. අං යමීතො පසඤ්ඤතො.

၂၂၃, ၁၈၈. ပ အမည်ရှိသော ဤအက္ခရာ၏ နောက်၌ ရှိသော အံဝိဘတ်ကို ယံ အပြုသည် ဖြစ်၏။

224, 153. නං ඣතො කතරස්සා.

၂၂၄, ၁၅၃. ရဿပြုပြီးသော ဈ အမည်ရှိသော ဣသရ၏ နောက်၌ ရှိသော အံဝိဘတ်ကို နံ အပြုသည် ဖြစ်၏။

225, 151. යොනං නො.

၂၂၅, ၁၅၁. ရဿပြုပြီးသော ဈ အမည်ရှိသော ဣသရ၏ နောက်၌ ရှိကုန်သော ယောဝိဘတ်တို့၏ နော အပြုသည် ဖြစ်၏။

226, 154. ස්මිංනි.

၂၂၆, ၁၅၄. ရဿပြုပြီးသော ဈ အမည်ရှိသော ဣသရ၏ နောက်၌ ရှိသော သ္မိံဝိဘတ်ကို နိ အပြုသည် ဖြစ်၏။

227, 270. කිස්ස ක වෙ ච.

၂၂၇, ၂၇၀. ဝ ပစ္စည်းကြောင့်လည်း ကိံသဒ္ဒါ၏ က အပြုသည် ဖြစ်၏။

228, 272. කු හිං හංසු ච.

၂၂၈, ၂၇၂. ဟိံပစ္စည်း၊ ဟံပစ္စည်းတို့ကြောင့် ကိံသဒ္ဒါ၏ ကု အပြုသည် ဖြစ်၏။ (စသဒ္ဒါဖြင့် ဟိဉ္စနံပစ္စည်း၊ ဒါစနံပစ္စည်းတို့ကြောင့်လည်း ကု အပြု ဖြစ်နိုင်သဖြင့် ကုဟိံ၊ ကုဟံ၊ ကုဟိဉ္စနံ၊ ကုဒါစနံ ဟု ဖြစ်၏။)

229, 226. සෙසෙසු ච.

၂၂၉, ၂၂၆. ဝ ပစ္စည်းမှ ကြွင်းသော ပစ္စည်းဝိဘတ်တို့ကြောင့်လည်း ကိံသဒ္ဒါ၏ က အပြုသည် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ - ကော၊ ကထံ စသည် ဖြစ်၏။)

230, 262. ත්‍ර තො ථෙසු ච.

၂၃၀, ၂၆၂. တြပစ္စည်း၊ တောပစ္စည်း၊ ထပစ္စည်းတို့ကြောင့်လည်း ကိံသဒ္ဒါ၏ ကု အပြုသည် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ - ကုတြ၊ ကုတော၊ ကုတ္ထ။)

231, 263. සබ්බස්සෙතස්සාකාරො වා.

၂၃၁, ၂၆၃. တောပစ္စည်း၊ ထပစ္စည်းတို့ကြောင့် အလုံးစုံသော ဧတသဒ္ဒါ၏ အကာရ (အ အပြု) သည် ဝိကပ် (ဝါ) အားဖြင့် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ - အတော၊ ဧတ္တော၊ အတ္ထ၊ ဧတ္ထ။)

232, 267. ත්‍රෙ නිච්චං.

၂၃၂, ၂၆၇. တြပစ္စည်းကြောင့် အလုံးစုံသော ဧတသဒ္ဒါ၏ အကာရ (အ အပြု) သည် အမြဲ (နိစ္စံ) ဖြစ်၏။ (ဥပမာ - အတြ။)

233, 264. එ තොථෙසු ච.

၂၃၃, ၂၆၄. တောပစ္စည်း၊ ထပစ္စည်းတို့ကြောင့်လည်း အလုံးစုံသော ဧတသဒ္ဒါ၏ ဧ အပြုသည် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ - ဧတ္တော၊ ဧတ္ထ။)

234, 265. ඉමස්සි [Pg.14] ථං දානි හ තො ධෙසු ච.

၂၃၄, ၂၆၅. ထံ၊ ဒါနိ၊ ဟ၊ တော၊ ဓ ပစ္စည်း ၅ ပါးတို့ကြောင့်လည်း အလုံးစုံသော ဣမသဒ္ဒါ၏ ဣ အပြုသည် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ - ဣတ္ထံ၊ ဣဒါနိ၊ ဣဟ၊ ဣတော၊ ဣဓ။)

235, 281. අ ධුනාම්හි ච.

၂၃၅, ၂၈၁. ဓုနာပစ္စည်းကြောင့်လည်း အလုံးစုံသော ဣမသဒ္ဒါ၏ အ အပြုသည် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ - အဓုနာ။)

236, 280. එත රහිම්හි.

၂၃၆, ၂၈၀. ရဟိပစ္စည်းကြောင့်လည်း အလုံးစုံသော ဣမသဒ္ဒါ၏ ဧတ အပြုသည် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ - ဧတရဟိ။)

237, 176. ඉත්ථියමතො ආපච්චයො.

၂၃၇, ၁၇၆. ဣတ္ထိလိင်၌ အကာရန္တသဒ္ဒါတို့၏နောက်၌ အာပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ - သဗ္ဗာ၊ ကညာ စသည်။)

238, 187. නදාදිතො වා ඊ.

၂၃၈, ၁၈၇. ဣတ္ထိလိင်၌ နဒသဒ္ဒါအစရှိသော အကာရန္တသဒ္ဒါမှနောက်၌လည်းကောင်း၊ နဒါဒိမဟုတ်သော ဥကာရန္တ၊ ဩကာရန္တသဒ္ဒါမှနောက်၌လည်းကောင်း ဤပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ - နဒီ၊ ပုထဝီ၊ ဂါဝီ။)

239, 190. ණව ණික ණෙය්‍ය ණන්තුහි.

၂၃၉, ၁၉၀. ဣတ္ထိလိင်၌ ဏဝပစ္စည်း၊ ဏိကပစ္စည်း၊ ဏေယျပစ္စည်း၊ ဏပစ္စည်း၊ န္တုပစ္စည်းတို့မှနောက်၌ ဤပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ - မာနဝီ၊ နာဝိကီ၊ ဝေနတေယျီ၊ ဂေါတမီ၊ သာမာဝတီ။)

240, 193. පතිභික්ඛුරාජීකාරන්තෙහි ඉනී.

၂၄၀, ၁၉၃. ပတိ၊ ဘိက္ခု၊ ရာဇ သဒ္ဒါတို့နှင့် ဤကာရန္တ၊ ဥကာရန္တ သဒ္ဒါတို့မှနောက်၌ ဣတ္ထိလိင်တွင် ဣနီပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ - ဘိက္ခုနီ၊ ရာဇိနီ၊ ဒဏ္ဍိနီ၊ ပရစိတ္တဝိဒူနီ၊ ယက္ခိနီ။)

241, 191. න්තුස්ස තධීකාරෙ.

၂၄၁, ၁၉၁. ဤပစ္စည်းကြောင့် န္တုပစ္စည်း၏ တ အပြုသည် ဝိကပ်အားဖြင့် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ - ဂုဏဝတီ၊ ဂုဏဝန္တီ။)

242, 192. භවතො භොතො.

၂၄၂, ၁၉၂. ဤပစ္စည်းကြောင့် ဘဝန္တသဒ္ဒါ၏ ဘောတ အပြုသည် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ - ဘောတီ၊ ဘောတိ။)

243, 110. භො ගෙ තු.

၂၄၃, ၁၁၀. ဂသိ (အာလုပ်သိ) ကြောင့် ဘဝန္တသဒ္ဒါ၏ ဘော အပြုသည် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ - ဘော။)

244, 72. අකාරපිතාද්‍යන්තානමා.

၂၄၄, ၇၂. ဂသိ (အာလုပ်သိ) ကြောင့် အကာရန္တသဒ္ဒါနှင့် ပိတုအစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏ အဆုံးသရတို့၏ အာ အပြုသည် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ - ဘော ပုရိသာ၊ ဘော ပိတာ။)

245, 152. ඣලපා රස්සං.

၂၄၅, ၁၅၂. ဂသိ (အာလုပ်သိ) ကြောင့် ဈ၊ လ၊ ပ အမည်ရှိသော ဤ၊ ဥု သရတို့သည် ရဿအဖြစ်သို့ ရောက်ကုန်၏။ (ဥပမာ - ဘော ဒဏ္ဍိ၊ ဘော သယမ္ဘု၊ ဘောတိ ဣတ္ထိ၊ ဘောတိ ဝဓု။)

246, 73. ආකාරො වා.

၂၄၆, ၇၃. ဂသိ (အာလုပ်သိ) ကြောင့် အာသရသည် ရဿအဖြစ်သို့ ဝိကပ်အားဖြင့် ရောက်၏။ (ဥပမာ - ဘော ပုရိသ၊ ဘော ပုရိသာ၊ ဟေ သ၊ ဟေ သာ၊ ဘော ပိတ၊ ဘော ပိတာ။)

ඉති නාමකප්පෙ චතුත්ථො කණ්ඩො.

ဤသို့ နာမ်ကျမ်း၌ လေးခန်းမြောက်ဖြစ်သော အခန်း (ကဏ္ဍ) ပြီးပြီ။

247, 261. ත්වාදයො විභත්තිසඤ්ඤායො.

၂၄၇, ၂၆၁. တောအစရှိသော ပစ္စည်းတို့သည် ဝိဘတ်အမည်ရှိကုန်၏။ (ဥပမာ - သဗ္ဗတော။)

248, 260. ක්වචි තො පඤ්චම්‍යත්ථෙ.

၂၄၈, ၂၆၀. ပဉ္စမီဝိဘတ်၏အနက်၌ အချို့သောနေရာ၌ တောပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ - ကုတော။)

249, 266. ත්‍රථ සත්තමියා සබ්බනාමෙහි.

၂၄၉, ၂၆၆. သတ္တမီဝိဘတ်၏အနက်၌ သဗ္ဗနာမ်တို့မှနောက်၌ တြပစ္စည်း၊ ထပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ (ဥပမာ - ကုတြ၊ ကုတ္ထ၊ ကတ္ထ၊ ဧတ္ထ။)

250, 268. සබ්බතො ධි.

၂၅၀, ၂၆၈. သတ္တမီဝိဘတ်၏အနက်၌ သဗ္ဗသဒ္ဒါမှနောက်၌ ဓိပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ - သဗ္ဗဓိ။)

251, 269. කිංස්මා වො.

၂၅၁, ၂၆၉. သတ္တမီဝိဘတ်၏အနက်၌ ကိံသဒ္ဒါမှနောက်၌ ဝပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ - ကွ။)

252, 271. හිංහංහිඤ්චනං

၂၅၂, ၂၇၁. သတ္တမီဝိဘတ်၏အနက်၌ ဟိံပစ္စည်း၊ ဟံပစ္စည်း၊ ဟိဉ္စနံပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ (ဥပမာ - ကုဟိံ၊ ကုဟံ၊ ကုဟိဉ္စနံ။)

253, 273. තම්හා [Pg.15] ච.

၂၅၃, ၂၇၃. သတ္တမီဝိဘတ်၏အနက်၌ တသဒ္ဒါမှနောက်၌ ဟိံပစ္စည်း၊ ဟံပစ္စည်းတို့သည်သာလျှင် ဖြစ်ကုန်၏။ (ဥပမာ - တဟိံ၊ တဟံ။)

254, 274. ඉමස්මා හධා ච.

၂၅၄, ၂၇၄. သတ္တမီဝိဘတ်၏အနက်၌ ဣမသဒ္ဒါမှနောက်၌သာလျှင် ဟပစ္စည်း၊ ဓပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ (ဥပမာ - ဣဟ၊ ဣဓ။)

255, 275. යතො හිං.

၂၅၅, ၂၇၅. သတ္တမီဝိဘတ်၏အနက်၌ ယသဒ္ဒါမှနောက်၌ ဟိံပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ - ယဟိံ။)

256, 0. කාලෙ.

၂၅၆, ၀. ဤ 'ကာလေ' သုတ်သည် နောက်သုံးသုတ်သို့ လိုက်သော အဓိကာရသုတ်တည်း။

257, 276. කිංසබ්බඤ්ඤෙකයකුහි දාදාචනං.

၂၅၇, ၂၇၆. သတ္တမီဝိဘတ်၏အနက် ကာလအရာ၌ ကိံ၊ သဗ္ဗ၊ အည၊ ဧက၊ ယ၊ ကု သဒ္ဒါတို့မှနောက်၌ ဒါပစ္စည်း၊ ဒါစနံပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ (ဥပမာ - သဗ္ဗဒါ၊ အညဒါ၊ ဧကဒါ၊ ယဒါ၊ ကုဒါစနံ။)

258, 278. තම්හා දානි ච.

၂၅၈, ၂၇၈. သတ္တမီဝိဘတ်၏အနက် ကာလအရာ၌ တသဒ္ဒါမှနောက်၌ ဒါနိပစ္စည်းသည်လည်းကောင်း၊ ဒါပစ္စည်းသည်လည်းကောင်း ဖြစ်ကုန်၏။ (ဥပမာ - တဒါနိ၊ တဒါ။)

259, 279. ඉමස්මා රහිධුනාදානි ච.

၂၅၉, ၂၇၉. သတ္တမီဝိဘတ်၏အနက် ကာလအရာ၌ ဣမသဒ္ဒါမှနောက်၌ ရဟိပစ္စည်း၊ ဓုနာပစ္စည်းတို့သည်လည်းကောင်း၊ ဒါနိပစ္စည်းသည်လည်းကောင်း ဖြစ်ကုန်၏။ (ဥပမာ - ဧတရဟိ၊ အဓုနာ၊ ဣဒါနိ။)

260, 277. සබ්බස්ස සො දාම්හි වා.

၂၆၀, ၂၇၇. ဒါပစ္စည်းကြောင့် သဗ္ဗသဒ္ဒါ၏ သအပြုသည် ဝိကပ်အားဖြင့် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ - သဒါ။)

261, 369. අවණ්ණො යෙ ලොපඤ්ච.

၂၆၁, ၃၆၉. တဒ္ဓိတ် ယပစ္စည်းကြောင့် အဝဏ်သည်လည်းကောင်း၊ (စသဒ္ဒါဖြင့် ဣဝဏ်သည်လည်းကောင်း) ချေခြင်းသို့ ရောက်၏။ (ဥပမာ - ဗာဟုဿစ္စံ။)

262, 391. වුඩ්ඪස්ස ජො ඉයිට්ඨෙසු.

၂၆၂, ၃၉၁. ဣယပစ္စည်း၊ ဣဋ္ဌပစ္စည်းတို့ကြောင့် ဝုဍ္ဎသဒ္ဒါ၏ ဇအပြုသည် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ - ဇေယျော၊ ဇေဋ္ဌော။)

263, 392. පසත්ථස්ස සො ච.

၂၆၃, ၃၉၂. ဣယပစ္စည်း၊ ဣဋ္ဌပစ္စည်းတို့ကြောင့် ပသတ္ထသဒ္ဒါ၏ သအပြုသည်လည်းကောင်း၊ စသဒ္ဒါဖြင့် ဇအပြုသည်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။ (ဥပမာ - သေယျော၊ သေဋ္ဌော၊ ဇေယျော၊ ဇေဋ္ဌော။)

264, 393. අන්තිකස්ස නෙදො.

၂၆၄, ၃၉၃. ဣယပစ္စည်း၊ ဣဋ္ဌပစ္စည်းတို့ကြောင့် အန္တိကသဒ္ဒါ၏ နေဒအပြုသည် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ - နေဒိယော၊ နေဒိဋ္ဌော။)

265, 394. බාළ්හස්ස සාධො.

၂၆၅, ၃၉၄. ဣယပစ္စည်း၊ ဣဋ္ဌပစ္စည်းတို့ကြောင့် ဗာဠှသဒ္ဒါ၏ သာဓအပြုသည် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ - သာဓိယော၊ သာဓိဋ္ဌော။)

266, 395. අප්පස්ස කණ.

၂၆၆, ၃၉၅. ဣယပစ္စည်း၊ ဣဋ္ဌပစ္စည်းတို့ကြောင့် အပ္ပသဒ္ဒါ၏ ကဏ်အပြုသည် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ - ကဏိယော၊ ကဏိဋ္ဌော။)

267, 396. යුවානඤ්ච.

၂၆၇, ၃၉၆. ယုဝသဒ္ဒါ၏လည်း ကဏ်အပြု ဖြစ်၏။

268, 397. වන්තුමන්තුවීනඤ්ච ලොපො.

၂၆၈, ၃၉၇. ဝန္တု၊ မန္တု၊ ဝီ ပစ္စည်းတို့၏လည်း ကျေခြင်း ဖြစ်၏။

269, 41. යවතං තලණදකාරානං බ්‍යඤ්ජනානි චලඤජකාරත්තං.

၂၆၉, ၄၁. ယ၊ ဝ၊ တ- သဒ္ဒါတို့၏ အနီးဖြစ်ကုန်သော တ၊ လ၊ ဏ၊ ဒ- အက္ခရာတို့၏ ဗျည်းတို့သည် စ၊ လ၊ ဉ၊ ဇ- အက္ခရာတို့၏ အဖြစ်သို့ ရောက်ကုန်၏။

270, 120. අම්හ තුම්හ න්තු රාජ බ්‍රහ්මත්ත සඛ සත්ථු– පිතාදීහි ස්මා නාව.

၂၇၀, ၁၂၀. အမှ၊ တုမှ၊ အန္တု၊ ရာဇ၊ ဗြဟ္မ၊ အတ္တ၊ သခ၊ သတ္ထု၊ ပိတု အစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ နောက်ဖြစ်သော သ္မာဝိဘတ်ကို နာဝိဘတ်ကဲ့သို့ မှတ်အပ်၏။

ඉති නාමකප්පෙ පඤ්චමො කණ්ඩො.

ဤသို့ နာမ်ကျမ်း၌ ငါးခုမြောက် အခန်းသည် ပြီး၏။

නාමසුත්තං නිට්ඨිතං.

နာမ်သုတ် ပြီးဆုံးပြီ။

3. කාරක

၃. ကာရက

271, 88. යස්මා [Pg.16] දපෙතිං භයමාදත්තෙ වා තදපාදානං. (308)

၂၇၁, ၈၈. အကြင် ကာရကမှ ဖဲသွား၏၊ သို့မဟုတ် ဘေးသည် ဖြစ်၏၊ သို့မဟုတ် ယူ၏၊ ထိုကာရကသည် အပါဒါန် မည်၏။

272, 309. ධාතුනාමානමුපසග්ගයොගාදීස්වපි ච.

၂၇၂, ၃၀၉. ဓာတ်၊ နာမ်၊ ဥပသာရတို့နှင့် ယှဉ်ရာစသည်တို့၌လည်း (အပါဒါန်မည်၏)။

273, 310. රක්ඛණත්ථානමිච්ඡිතං.

၂၇၃, ၃၁၀. စောင့်ရှောက်ခြင်းအနက်ရှိသော ဓာတ်တို့နှင့် ယှဉ်ရာ၌ အလိုရှိအပ်သော (ကာရက) သည်လည်း အပါဒါန် မည်၏။

274, 311. යෙන වා දස්සනං

၂၇၄, ၃၁၁. အကြင် ကာရကဖြင့် မမြင်ခြင်းကို အလိုရှိအပ်၏၊ ထိုကာရကသည် (ဝိကပ်အားဖြင့်) အပါဒါန် မည်၏။

275, 312. දූරන්තිකද්ධකාල නිම්මාන ත්වාලොප දිසා යොග විභත්තාරප්පයොග සුද්ධප්පමොචනහෙතු විවිත්තප්පමාණපුබ්බයොග බන්ධනගුණවචන පඤ්හකථන ථොකාතත්තූසු ච.

၂၇၅, ၃၁၂. ဝေးသောအရပ်၊ နီးသောအရပ်၊ ခရီးအဓွန့်၊ အခါကာလ၊ တိုင်းတာခြင်း၊ တွာပစ္စည်းကျေခြင်း၊ အရပ်မျက်နှာနှင့် ယှဉ်ခြင်း၊ ဝိဘတ်ယှဉ်ခြင်း၊ ရှောင်ကြဉ်ခြင်းနှင့် ယှဉ်ခြင်း၊ စင်ကြယ်စွာ လွှတ်ခြင်း၊ အကြောင်းရင်း၊ ဆိတ်ငြိမ်ခြင်း၊ အတိုင်းအရှည်၊ ရှေး၌ ယှဉ်ခြင်း၊ အနှောင်အဖွဲ့၊ ဂုဏ်ဟောသဒ္ဒါ၊ အမေးစကား၊ နည်းပါးခြင်း၊ များပြားခြင်းတို့၌လည်း (အပါဒါန်မည်၏)။

276, 302. යස්ස දාතුකාමො රොචතෙ ධාරයතෙ පා තං සම්පදානං.

၂၇၆, ၃၀၂. အကြင် ကာရကအား ပေးခြင်းငှာ အလိုရှိအပ်၏၊ နှစ်သက်အပ်၏၊ ဆောင်အပ်၏၊ စောင့်ရှောက်အပ်၏၊ ထိုကာရကသည် သမ္ပဒါန် မည်၏။

277, 303. සිලාඝ හනු ඨා සප ධාර පිහ කුධ දුහිස්සො ස්සූය රාධික්ඛ පච්චාසුණ අනුපතිගිණ පුබ්බකත්තාරොචනත්ථ තදත්ථ තුමත්ථාලමත්ථ මඤ්ඤානාදරප්පාණිනි ගත්‍යත්ථකම්මනිආසිසත්ථසම්මුතිභිය්‍යසත්තම්‍යත්ථෙසු ච.

၂၇၇, ၃၀၃. ချီးမွမ်းခြင်း၊ ကဲ့ရဲ့ခြင်း၊ တည်ခြင်း၊ ကျိန်ဆိုခြင်း၊ ဆောင်ခြင်း၊ လိုချင်ခြင်း၊ အမျက်ထွက်ခြင်း၊ ပြစ်မှားခြင်း၊ ငြူစူခြင်း၊ မနာလိုခြင်း၊ ကျေနပ်စေခြင်း၊ ရှုခြင်း၊ ဝန်ခံခြင်း၊ ပြန်လည်ရွတ်ဆိုခြင်း၊ ရှေးဦးစွာပြုလုပ်သော ကတ္တားကို ကြားသိစေခြင်းအနက်၊ ထိုအကျိုးအနက်၊ တုမတ္ထအနက်၊ အလမတ္ထအနက်၊ မနဓာတ်၏ ယှဉ်ရာဝယ် မလေးစားအပ်သော သတ္တဝါမဟုတ်သော အနက်၊ ဂတိအနက်ရှိသော ဓာတ်တို့၏ ကံအနက်၊ တောင်းဆုပြုခြင်းအနက်၊ သမုတိအနက်၊ လွန်ကဲခြင်းအနက်၊ သတ္တမီအနက်တို့၌လည်း (သမ္ပဒါန်မည်၏)။

278, 320. යොධාරො තමොකාසං.

၂၇၈, ၃၂၀. အကြင် တည်ရာသည် ရှိ၏၊ ထိုတည်ရာသည် ဩကာသ မည်၏။

279, 292. යෙන වා කයිරතෙ තං කරණං.

၂၇၉, ၂၉၂. အကြင် ကာရကဖြင့် (ကြိယာကို) ပြုအပ်၏၊ ထိုကာရကသည် ကရိုဏ်း မည်၏။

280, 285, යං කරොති තං කම්මං.

၂၈၀, ၂၈၅, အကြင် ကာရကကို ပြုအပ်၏၊ ထိုကာရကသည် ကံ မည်၏။

281, 294. යො කරොති ස කත්තා.

၂၈၁, ၂၉၄. အကြင် ကာရကသည် ကိုယ်တိုင်ပြုတတ်၏၊ ထိုကာရကသည် ကတ္တား မည်၏။

282, 295. යො කාරෙහි ස හෙතු.

၂၈၂, ၂၉၅. အကြင် ကာရကသည် (သူတစ်ပါးကို) ပြုစေတတ်၏၊ ထိုကာရကသည် ဟေတု မည်၏။

283, 316. යස්ස [Pg.17] වා පරිග්ගහො තං සාමී.

၂၈၃, ၃၁၆. အကြင် သူ၏ သိမ်းပိုက်အပ်သော ဥစ္စာ ဖြစ်၏၊ ထိုသူသည် သာမီ မည်၏။

284, 283. ලිඞ්ගත්ථෙ පඨමා.

၂၈၄, ၂၈၃. လိန်အနက်၌ ပထမာဝိဘတ်သည် ဖြစ်၏။

285, 70. ආලපනෙ ච.

၂၈၅, ၇၀. အာလုပ်အနက်၌လည်း (ပထမာဝိဘတ်သည် ဖြစ်၏)။

286, 291. කරණෙ තතියා.

၂၈၆, ၂၉၁. ကရိုဏ်းအနက်၌ တတိယာဝိဘတ်သည် ဖြစ်၏။

287, 296, සහාදියොගෙ ච.

၂၈၇, ၂၉၆, သဟသဒ္ဒါ အစရှိသည်တို့နှင့် ယှဉ်ရာ၌လည်း (တတိယာဝိဘတ်သည် ဖြစ်၏)။

288, 293. කත්තරි ච.

၂၈၈, ၂၉၃. ကတ္တားအနက်၌လည်း (တတိယာဝိဘတ်သည် ဖြစ်၏)။

289, 297. හෙත්වත්ථෙ ච.

၂၈၉, ၂၉၇. ဟိတ်အနက်၌လည်း (တတိယာဝိဘတ်သည် ဖြစ်၏)။

290, 298. සත්තම්‍යත්ථෙ ච.

၂၉၀, ၂၉၈. သတ္တမီအနက်၌လည်း (တတိယာဝိဘတ်သည် ဖြစ်၏)။

291, 299. යෙනඞ්ගවිකාරො.

၂၉၁, ၂၉၉. အကြင် အစိတ်အပိုင်းဖြင့် ကိုယ်အင်္ဂါ၏ ဖောက်ပြန်ခြင်းသည် ဖြစ်၏ (ထိုအင်္ဂါအစိတ်အပိုင်း၌ တတိယာဝိဘတ်သည် ဖြစ်၏)။

292, 300. විසෙසනෙ ච.

၂၉၂, ၃၀၀. ဝိသေသနအနက်၌လည်း (တတိယာဝိဘတ်သည် ဖြစ်၏)။

293, 301. සම්පදානෙ චතුත්ථී.

၂၉၃, ၃၀၁. သမ္ပဒါန်အနက်၌ စတုတ္ထီဝိဘတ်သည် ဖြစ်၏။

294, 305. නමොයොගාදීස්වපි ච.

၂၉၄, ၃၀၅. နမောသဒ္ဒါ၏ ယှဉ်ရာအစရှိသည်တို့၌လည်း (စတုတ္ထီဝိဘတ်သည် ဖြစ်၏)။

295, 307. අපාදානෙ පඤ්චමී.

၂၉၅, ၃၀၇. အပါဒါန်အနက်၌ ပဉ္စမီဝိဘတ်သည် ဖြစ်၏။

296, 314. කාරණත්ථෙ ච.

၂၉၆, ၃၁၄. အကြောင်းအနက်၌လည်း (ပဉ္စမီဝိဘတ်သည် ဖြစ်၏)။

297, 284. කම්මත්ථෙ දුතියා.

၂၉၇, ၂၈၄. ကံအနက်၌ ဒုတိယာဝိဘတ်သည် ဖြစ်၏။

298. 287. කාලද්ධානමච්චන්තසංයොගෙ.

၂၉၈. ၂၈၇. မပြတ်ယှဉ်ခြင်း၌ ကာလနှင့် ခရီးအဓွန့်ဟောသော သဒ္ဒါတို့နောင် (ဒုတိယာဝိဘတ်သည် ဖြစ်၏)။

299, 288. කම්මප්පවචනීයයුත්තෙ.

၂၉၉, ၂၈၈. ကမ္မပ္ပဝစနီယ အမည်ရသော ပုဒ်တို့နှင့် ယှဉ်လတ်သော် (ဒုတိယာဝိဘတ်သည် ဖြစ်၏)။

300, 286. ගති බුද්ධි භුජ පඨ හර කර සයාදීනංකා රිතෙ වා.

၃၀၀, ၂၈၆. သွားခြင်း၊ သိခြင်း၊ စားခြင်း၊ ရွတ်ဆိုခြင်း အနက်ရှိသော ဓာတ်၊ ဟရဓာတ်၊ ကရဓာတ်၊ သီအစရှိသော အကမ္မကဓာတ်တို့သည် ကာရိတ်ပစ္စည်းနှင့် ယှဉ်လတ်သော် ကံအနက်၌ ဒုတိယာဝိဘတ်သည် ဝိကပ်အားဖြင့် ဖြစ်၏။

301, 315. සාමිස්මිං ඡට්ඨී

၃၀၁, ၃၁၅. သာမီအနက်၌ ဆဋ္ဌီဝိဘတ်သည် ဖြစ်၏။

302, 319. ඔකාසෙ [Pg.18] සත්තමී.

၃၀၂, ၃၁၉. ဩကာသအနက်၌ သတ္တမီဝိဘတ်သည် ဖြစ်၏။

303, 321. සාමිස්සරාධිපති දායාද සක්ඛී පථිභූ පසුත කුසලෙහි ච.

၃၀၃, ၃၂၁. သာမီ၊ ဣဿရ၊ အဓိပတိ၊ ဒါယာဒ၊ သက္ခိ၊ ပတိဘူ၊ ပသုတ၊ ကုသလ သဒ္ဒါတို့နှင့် ယှဉ်ရာ၌လည်း (ဆဋ္ဌီဝိဘတ်သည်လည်းကောင်း၊ သတ္တမီဝိဘတ်သည်လည်းကောင်း ဖြစ်၏)။

304, 322. නිද්ධාරණෙ ච.

၃၀၄, ၃၂၂. နိဒ္ဓါရဏအနက်၌လည်း ဆဋ္ဌီဝိဘတ်၊ သတ္တမီဝိဘတ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

305, 323. අනාදරෙ ච.

၃၀၅, ၃၂၃. အနာဒရအနက်၌လည်း (အနာဒရကြိယာကို သိအပ်သည်ရှိသော် အနာဒရိယလိန်မှ နောက်၌) ဆဋ္ဌီဝိဘတ်၊ သတ္တမီဝိဘတ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

306, 289. ක්වචි දුතියා ඡට්ඨීනමත්ථෙ.

၃၀၆, ၂၈၉. အချို့အရာ၌ ဆဋ္ဌီဝိဘတ်၏ အနက်၌ ဒုတိယာဝိဘတ်သည် ဖြစ်၏။

307, 290. තතියාසත්තමීනඤ්ච.

၃၀၇, ၂၉၀. တတိယာဝိဘတ်၊ သတ္တမီဝိဘတ်တို့၏ အနက်၌လည်း အချို့အရာ၌ ဒုတိယာဝိဘတ်သည် ဖြစ်၏။

308, 317. ඡට්ඨී ච.

၃၀၈, ၃၁၇. တတိယာဝိဘတ်၊ သတ္တမီဝိဘတ်တို့၏ အနက်၌လည်း ဆဋ္ဌီဝိဘတ်သည် ဖြစ်၏။

309, 318. දුතියාපඤ්චමීනඤ්ච.

၃၀၉, ၃၁၈. ဒုတိယာဝိဘတ်၊ ပဉ္စမီဝိဘတ်တို့၏ အနက်၌လည်း အချို့အရာ၌ ဆဋ္ဌီဝိဘတ်သည် ဖြစ်၏။

310, 324. කම්මකරණනිමිත්තත්ථෙසු සත්තමී.

၃၁၀, ၃၂၄. ကံ၊ ကရိုဏ်း၊ နိမိတ်အနက်တို့၌ သတ္တမီဝိဘတ်သည် ဖြစ်၏။

311, 325. සම්පදානෙ ච.

၃၁၁, ၃၂၅. သမ္ပဒါန်အနက်၌လည်း သတ္တမီဝိဘတ်သည် ဖြစ်၏။

312, 326. පඤ්චම්‍යත්ථෙ ච.

၃၁၂, ၃၂၆. ပဉ္စမီဝိဘတ်၏ အနက်၌လည်း သတ္တမီဝိဘတ်သည် ဖြစ်၏။

313, 327. කාලභාවෙසු ච.

၃၁၃, ၃၂၇. ကာလအနက်နှင့် ဘာဝလက္ခဏအနက်တို့၌လည်း သတ္တမီဝိဘတ်သည် ဖြစ်၏။

314, 328. උප’ධ්‍යාධිකිස්සරවචනෙ.

၃၁၄, ၃၂၈. အပိုအလွန်ဟူသောအနက် သို့မဟုတ် အစိုးရသူ အစိုးရရှိသူဟူသောအနက်ကို ဟောရာ၌ ဥပသဒ္ဒါ၊ အဓိသဒ္ဒါတို့နှင့် ယှဉ်လျှင် သတ္တမီဝိဘတ်သည် ဖြစ်၏။

315, 329. මණ්ඩිතුස්සුක්කෙසු තතියා ච.

၃၁၅, ၃၂၉. တန်ဆာဆင်ခြင်း 'မဏ္ဍိတ' အနက်၊ အားထုတ်ခြင်း 'ဥဿုက' အနက်တို့၌ တတိယာဝိဘတ်သည်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။

ඉති නාමකප්පෙ කාරකකප්පො ඡට්ඨො කණ්ඩො.

ဤသို့ နာမကပ်၌ ဆဋ္ဌမမြောက် ကဏ္ဍဖြစ်သော ကာရကကပ် (ကာရကပိုင်း) သည် ပြီးပြီ။

කාරකසුත්තං නිට්ඨිතං.

ကာရကသုတ် ပြီးပြီ။

4. සමාස

၄. သမာသ်

316, 331. නාමාන සමාසො යුත්තත්ථො.

၃၁၆, ၃၃၁. နာမ်တို့၏ စပ်အပ်သော အနက်ရှိသော သဒ္ဒါစုသည် သမာသ်မည်၏။

317, 332. තෙසං විභත්තියො ලොපා ච.

၃၁၇, ၃၃၂. ထိုသမာသ်တို့၏ ဝိဘတ်တို့သည်လည်း ချေအပ်ကုန်၏။

318, 333. පකති චස්ස සරන්තස්ස.

၃၁၈, ၃၃၃. သရအဆုံးရှိသော ထိုသမာသ်ပုဒ်သည်လည်း ပကတိအတိုင်း ဖြစ်၏။

319, 330. උපසග්ගනිපාතපුබ්බකො [Pg.19] අබ්‍යයීභාවො.

၃၁၉, ၃၃၀. ဥပသာရပုဒ်၊ နိပါတ်ပုဒ် ရှေ့ရှိသော (ပြဓာန်းသော) သဒ္ဒါသည် အဗျယီဘောသမာသ် မည်၏။

320, 335. සො නපුංසකලිඞ්ගො.

၃၂၀, ၃၃၅. ထိုအဗျယီဘောသမာသ်ကို နပုံလိန်ရှိ၏ဟု မှတ်အပ်၏။

321. 349. දිගුස්සෙකත්තං.

၃၂၁. ၃၄၉. ဒိဂုသမာသ်၏ ဧကဝုစ်အဖြစ်သည် (လည်းကောင်း၊ နပုံလိန်အဖြစ်သည်လည်းကောင်း) ဖြစ်၏။

322, 359. තථා ද්වන්දෙ පාණි තූරියෙ යොග්ග සෙනඞ්ග ඛුද්දජන්තුක විවිධ විරුද්ධ විසභාගත්ථාදීනඤ්ච.

၃၂၂, ၃၅၉. ထို့အတူ ဒွန်သမာသ်၌လည်း ပါဏျင်္ဂ (အင်္ဂါကြီးငယ်)၊ တူရိယင်္ဂ (တူရိယာအစိတ်)၊ ယောဂ္ဂင်္ဂ (ယာဉ်အစိတ်)၊ သေနင်္ဂ (စစ်တပ်အစိတ်)၊ ခုဒ္ဒဇန္တုက (သေးငယ်သောသတ္တဝါ)၊ ဝိဝိဓဝိရုဒ္ဓ (အမျိုးမျိုးဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော သတ္တဝါ)၊ ဝိသဘာဂတ္ထ (သဘောလက္ခဏာကွဲပြားသောသဒ္ဒါ) အစရှိသည်တို့၏ အနက်၌ ဧကဝုစ်အဖြစ်နှင့် နပုံလိန်အဖြစ်သည် ဖြစ်၏။

323, 360. විභාසා රුක්ඛ තිණ පසු ධන ධඤ්ඤ ජනපදා දීනඤ්ච.

၃၂၃, ၃၆၀. ဒွန်သမာသ်၌ သစ်ပင်၊ မြက်၊ သားကောင်၊ ဥစ္စာ၊ စပါး၊ ဇနပုဒ် အနက်ဟောသော သဒ္ဒါအစရှိသည်တို့၏လည်း ဝိကပ်အားဖြင့် (ဧကဝုစ်အဖြစ်၊ နပုံလိန်အဖြစ်သည်) ဖြစ်၏။

324, 339. ද්විපදෙ තුල්‍යාධිකරණෙ කම්මධාරයො.

၃၂၄, ၃၃၉. တူသော တည်ရာအနက်ရှိသော ပုဒ်နှစ်ခုရှိရာ၌ ကမ္မဓာရည်းသမာသ် ဖြစ်၏။

325, 348. සඞ්ඛ්‍යාපුබ්බො දිගු.

၃၂၅, ၃၄၈. သင်္ချာသဒ္ဒါ ရှေ့ရှိသော ကမ္မဓာရည်းသမာသ်သည် ဒိဂုသမာသ်မည်၏။

326, 341. උභෙ තප්පුරිසා.

၃၂၆, ၃၄၁. ကမ္မဓာရည်းသမာသ်၊ ဒိဂုသမာသ် နှစ်ခုတို့သည် တပ္ပုရိသ်သမာသ်လည်း မည်ကုန်၏။

327, 351. අමාදයො පරපදෙභි.

၃၂၇, ၃၅၁. အံအစရှိသော ဝိဘတ်အနက်ရှိသော ရှေ့ပုဒ်တို့သည် နောက်ပုဒ်တို့နှင့် (သမာသ်စပ်အပ်ကုန်၏၊ တပ္ပုရိသ်သမာသ်မည်၏)။

328, 352. අඤ්ඤපදත්ථෙසු බහුබ්බීහි.

၃၂၈, ၃၅၂. တစ်ပါးသောပုဒ်၏ အနက်တို့၌ စပ်ရသော သမာသ်သည် ဗဟုဗ္ဗီဟိသမာသ်မည်၏။

329, 357. නාමානං සමුච්චයො ද්වන්දො.

၃၂၉, ၃၅၇. နာမ်ပုဒ်တို့၏ ပေါင်းစည်းခြင်း (သမုစ္စယအနက်) သည် ဒွန်သမာသ်မည်၏။

330, 340. මහතං මහා තුල්‍යාධිකරණෙ පදෙ.

၃၃၀, ၃၄၀. တူသောတည်ရာအနက်ရှိသော နောက်ပုဒ်ကြောင့် မဟန္တသဒ္ဒါတို့၏ မဟာအပြုသည် ဖြစ်၏။

331, 353. ඉත්ථියං භාසිතපුමිත්ථී පුමාව චෙ.

၃၃၁, ၃၅၃. ဣတ္ထိလိန်၌ဖြစ်သော တူသောတည်ရာအနက်ရှိသော နောက်ပုဒ်ကြောင့် ဟောအပ်ဖူးသော ပုံလိန်ရှိသော ဣတ္ထိလိန်သဒ္ဒါသည် ပုံလိန်ကဲ့သို့ မှတ်ထိုက်၏။

332, 343. කම්මධාරයසඤ්ඤෙ ච.

၃၃၂, ၃၄၃. ကမ္မဓာရည်းသမာသ်၌လည်း (ရှေ့ဣတ္ထိလိန်သဒ္ဒါကို ပုံလိန်ကဲ့သို့ မှတ်ထိုက်၏)။

333, 344. අත්තං නස්ස තප්පුරිසෙ.

၃၃၃, ၃၄၄. တပ္ပုရိသ်သမာသ်၌ နနိပါတ်၏ အအဖြစ်သည် ဖြစ်၏။

334, 345. සරෙ අන.

၃၃၄, ၃၄၅. နောက်သရကြောင့် နနိပါတ်၏ အန်အပြုသည် ဖြစ်၏။

335, 346. කදි කුස්ස.

၃၃၅, ၃၄၆. နောက်သရကြောင့် ကုနိပါတ်၏ ကဒ်အပြုသည် ဖြစ်၏။

336, 347. කා’ප්පත්ථෙසු ච.

၃၃၆, ၃၄၇. အနည်းငယ်ဟူသော အနက်တို့၌လည်း ဖြစ်သော ကုနိပါတ်၏ ကာအပြုသည် ဖြစ်၏။

337, 350. ක්වචි [Pg.20] සමාසන්ත ගතානමකාරන්තො.

၃၃၇, ၃၅၀. အချို့သော သမာသ်အဆုံးသို့ ရောက်ကုန်သော သဒ္ဒါတို့၏ (အဆုံးသရကို) အကာရန္တ ပြု၏ (သို့မဟုတ် ကပစ္စည်း သက်၏)။

338, 356. නදිම්හා ච.

၃၃၈, ၃၅၆. နဒီမည်သောသဒ္ဒါမှလည်းကောင်း (နောက်၌ ကပစ္စည်း ဖြစ်၏)။

339, 358. ජායාය තුදං ජානි පතිම්හි.

၃၃၉, ၃၅၈. ပတိသဒ္ဒါကြောင့် ဇာယာသဒ္ဒါ၏ ဒံအပြု၊ ဇာနိအပြုတို့သည်လည်း ဖြစ်ကုန်၏။

340, 355. ධනුම්හා ච.

၃၄၀, ၃၅၅. သမာသ်ပုဒ်၏အဆုံး၌ တည်သော ဓနုသဒ္ဒါမှ နောက်၌လည်း အာပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

341, 336. අංවිභත්තීනමකාරන්තා අබ්‍යායිතාවා.

၃၄၁, ၃၃၆. အ အက္ခရာအဆုံးရှိသော အဗျယီဘောသမာသ်နောက်ရှိ ဝိဘတ်တို့ကို အချို့အရာ၌ အံ ပြုရမည်။

342, 337. සරො රස්සො නපුංසකෙ.

၃၄၂, ၃၃၇. နပုံလိန်၌ ဖြစ်သော သမာသ်၏ အဆုံးသရကို ရဿ ပြုရမည်။

343, 338. අඤ්ඤස්මා ලොපො ච.

၃၄၃, ၃၃၈. အကာရန္တ အဗျယီဘောမှ တစ်ပါးသော အဗျယီဘောသမာသ်နောက်ရှိ ဝိဘတ်တို့ကို ချေရမည်။

ඉති නාමකප්පෙ සමාසකප්පො සත්තමො කණ්ඩො.

နာမ်ကဏ္ဍတွင် သတ္တမမြောက် ဖြစ်သော သမာသ်ပိုင်း ပြီးဆုံးပြီ။

සමාසසුත්ථං නිට්ඨිතං.

သမာသ်သုတ်နက်နှင့် ရုပ်တွက်များ ပြီးဆုံးပြီ။

5. තද්ධිත

၅. တဒ္ဓိတ်ပိုင်း။

244, 361. වා ණා’පච්චෙ.

၂၄၄, ၃၆၁. အပစ္စ (သားသမီး၊ အမျိုးအနွယ်) အနက်၌ ဏ ပစ္စည်းသည် ဝိကပ်အားဖြင့် ဖြစ်၏။

345, 366. ණායන ණාන වච්ඡාදිතො.

၃၄၅, ၃၆၆. အပစ္စအနက်၌ ဝစ္ဆအစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏နောက်၌ ဏာယနပစ္စည်း၊ ဏာနပစ္စည်းတို့သည် ဝိကပ်အားဖြင့် ဖြစ်ကုန်၏။

346, 367. ණෙය්‍යො කත්තියාදීහි.

၃၄၆, ၃၆၇. အပစ္စအနက်၌ ကတ္တိကာအစရှိသော ဣတ္ထိလိန်သဒ္ဒါတို့၏ နောက်၌ ဏေယျပစ္စည်း ဖြစ်၏။

347, 368. අතො ණි වා.

၃၄၇, ၃၆၈. အပစ္စအနက်၌ အကာရန္တသဒ္ဒါတို့၏နောက်၌ ဏိပစ္စည်းသည် ဝိကပ်အားဖြင့် ဖြစ်၏။

348, 371. ණවොපක්වාදීහි.

၃၄၈, ၃၇၁. အပစ္စအနက်၌ ဥပကုအစရှိသော ဥကာရန္တသဒ္ဒါတို့၏နောက်၌ ဏဝုပစ္စည်း ဖြစ်၏။

349, 372. ණෙර විධවාදිතො.

၃၄၉, ၃၇၂. အပစ္စအနက်၌ ဝိဓဝါအစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏နောက်၌ ဏေရပစ္စည်း ဖြစ်၏။

350, 373. යෙන වා සංසට්ඨං තරති චරති වහති ණිකො.

၃၅၀, ၃၇၃. "ထိုအရာနှင့် စပ်ယှဉ်အပ်၏၊ ထိုအရာဖြင့် ကူး၏၊ လှည့်လည်၏၊ ဆောင်၏" ဟူသော အနက်တို့၌ ဏိကပစ္စည်း ဖြစ်၏။

351, 374. තමධීතෙ තෙනකතාධි සන්නිධානනියොග සිප්ප භණ්ඩ ජීවිකත්ථෙසු ච.

၃၅၁, ၃၇၄. "ထိုအရာကို သင်အံ၏၊ ထိုအရာဖြင့် ပြုအပ်၏၊ ထိုအရာသည် တည်ရာအနီး၌ ရှိ၏၊ ထိုအရာကို ဆည်းကပ်အပ်၏၊ ထိုအရာသည် အတတ်ပညာ၊ ဥစ္စာ၊ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ဖြစ်၏" ဟူသော အနက်တို့၌လည်းကောင်း ဏိကပစ္စည်း ဖြစ်၏။

352, 376. ණ [Pg.21] රාගා තස්සෙදමඤ්ඤත්ථෙසු ච.

၃၅၂, ၃၇၆. "ထိုအရာဖြင့် ရောင်ဆိုးအပ်၏၊ ထိုသူ၏ ဥစ္စာဖြစ်၏" ဟူသော အနက်နှင့် အခြားသော အနက်တို့၌လည်းကောင်း ဏပစ္စည်း ဖြစ်၏။

353, 378. ජාතාදීනමිමියා ච.

၃၅၃, ၃၇၈. "ထိုအရပ်၌ ဖြစ်၏" အစရှိသော အနက်တို့၌ ဣမပစ္စည်း၊ ဣယပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

354, 379. සමූහත්ථෙ කණ ණා.

၃၅၄, ၃၇၉. အပေါင်း (သမူဟ) အနက်၌ ကဏ်ပစ္စည်း၊ ဏပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

355, 380. ගාම ජන බන්ධු සහායාදීහි තා.

၃၅၅, ၃၈၀. ဂါမ၊ ဇန၊ ဗန္ဓု၊ သဟာယအစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏နောက်၌ တာပစ္စည်း ဖြစ်၏။

356, 381. තදස්ස ඨානමියො ච.

၃၅၆, ၃၈၁. "ထိုအရာသည် ထိုသဘော၏ တည်ရာအကြောင်း ဖြစ်၏" ဟူသော အနက်၌ ဣယပစ္စည်းသည်လည်း ဖြစ်၏။

357, 382. උපමත්ථායිතත්තං.

၃၅၇, ၃၈၂. ဥပမာအနက်၌ အာယိတတ္တပစ္စည်း ဖြစ်၏။

358, 383. තන්නිස්සිතත්ථෙ ලො.

၃၅၈, ၃၈၃. "ထိုအရာကို မှီ၏" ဟူသော အနက်နှင့် "ထိုသူ၏ တည်ရာအကြောင်း ဖြစ်၏" ဟူသော အနက်တို့၌ လပစ္စည်း ဖြစ်၏။

359, 384. ආලු තබ්බහුලෙ.

၃၅၉, ၃၈၄. "ထိုသဘောသည် များစွာရှိ၏" ဟူသော အနက်၌ အာလုပစ္စည်း ဖြစ်၏။

360, 387. ණුත්තතා භාවෙ තු.

၃၆၀, ၃၈၇. ဘာဝ (အဖြစ်) အနက်၌ ဏျပစ္စည်း၊ တွပစ္စည်း၊ တာပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

361, 388. ණ විසමාදීහි.

၃၆၁, ၃၈၈. ဘာဝ (အဖြစ်) အနက်၌ ဝိသမအစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏နောက်၌ ဏပစ္စည်း ဖြစ်၏။

362, 389. රමණීයාදිතො කණ

၃၆၂, ၃၈၉. ဘာဝ (အဖြစ်) အနက်၌ ရမဏီယအစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏နောက်၌ ကဏ်ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

363, 390. විසෙසෙ තරතමිසිකියිට්ඨා.

၃၆၃, ၃၉၀. သာလွန်ထူးခြားသော (ဝိသေသ) အနက်၌ တရပစ္စည်း၊ တမပစ္စည်း၊ ဣသိကပစ္စည်း၊ ဣယပစ္စည်း၊ ဣဋ္ဌပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

364, 398. තදස්සත්ථීති වී ච.

၃၆၄, ၃၉၈. "ထိုအရာသည် ထိုသူအား ရှိ၏" ဟူသော (အတ္ထိ) အနက်၌ ဝီပစ္စည်းသည်လည်း ဖြစ်၏။

365, 399. තපාදිතො සී.

၃၆၅, ၃၉၉. အတ္ထိအနက်၌ တပအစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏နောက်၌ သီပစ္စည်း ဖြစ်၏။

366, 400. දණ්ඩාදිතො ඉක ඊ.

၃၆၆, ၄၀၀. အတ္ထိအနက်၌ ဒဏ္ဍအစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏နောက်၌ ဣကပစ္စည်း၊ ဤပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

367, 401. මධ්වාදිතො රො.

၃၆၇, ၄၀၁. အတ္ထိအနက်၌ မဓုအစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏နောက်၌ ရပစ္စည်း ဖြစ်၏။

368, 402. ගුණාදිතො වන්තු.

၃၆၈, ၄၀၂. အတ္ထိအနက်၌ ဂုဏ်အစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏နောက်၌ ဝန္တုပစ္စည်း ဖြစ်၏။

369, 403. සත්‍යාදීහි මන්තු.

၃၆၉, ၄၀၃. အတ္ထိအနက်၌ သတိအစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏နောက်၌ မန္တုပစ္စည်း ဖြစ်၏။

370, 405. සද්ධාදිතො ණ.

၃၇၀, ၄၀၅. အတ္ထိအနက်၌ သဒ္ဒါအစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏နောက်၌ ဏပစ္စည်း ဖြစ်၏။

371, 404. ආයුස්සුකාරාස මන්තුම්හි.

၃၇၁, ၄၀၄. မန္တုပစ္စည်း နှောင်းသောအခါ အာယုသဒ္ဒါ၏ ဥ သရကို အာ ပြု၍၊ သ အက္ခရာလည်း လာရမည်။

372, 385. තප්පකතිවචනෙ [Pg.22] මයො.

၃၇၂, ၃၈၅. "ထိုအရာဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော" ဟူသော (ပကတ) အနက်၌ မယပစ္စည်း ဖြစ်၏။

373, 406. සඞ්ඛ්‍යාපූරණෙ මො.

၃၇၃, ၄၀၆. သင်္ချာ၏ ပြည့်ကြောင်း (ပူရဏ) အနက်၌ မပစ္စည်း ဖြစ်၏။

374, 408. ස ඡස්ස වා.

၃၇၄, ၄၀၈. အဟသဒ္ဒါ နှောင်းသောအခါ ဆ သင်္ချာသဒ္ဒါ၏ ဆကို သာ ပြုရမည်။

375, 412. එකාදිතො දසස්සී.

၃၇၅, ၄၁၂. ပြည့်ကြောင်းအနက်၌ ဧကာဒသအစရှိသော ဆယ်ကိန်းသင်္ချာတို့၏နောက်၌ ဤပစ္စည်း ဖြစ်၏။

376, 257. දසෙ සො නිච්චඤ්ච.

၃၇၆, ၂၅၇. ဒသသဒ္ဒါ နှောင်းသောအခါ ဆ သင်္ချာသဒ္ဒါ၏ ဆကို သော အမြဲ ပြုရမည်။

377, 0. අන්තෙ නිග්ගහිතඤ්ච.

၃၇၇, ၀. သင်္ချာသဒ္ဒါတို့၏ အဆုံး၌ နိဂ္ဂဟိတ်လည်း လာရမည်။

378, 414. ති ච.

၃၇၈, ၄၁၄. သင်္ချာသဒ္ဒါတို့၏ အဆုံး၌ "တိ" အက္ခရာသည်လည်း ဖြစ်၏။ (ဥပမာ- ဝီသတိ၊ တိံသတိ။)

379, 258. ල ද රානං.

၃၇၉, ၂၅၈. ဒအက္ခရာ၊ ရအက္ခရာတို့၏ နေရာ၌ လအက္ခရာ (သို့မဟုတ် ဠအက္ခရာ) သို့ ပြောင်းလဲပြုခြင်းသည် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ- သောဠသ၊ စတ္တာလီသံ၊ တေလသ။)

380, 255. වීසති දසෙසු බා ද්විස්ස තු.

၃၈၀, ၂၅၅. ဝီသတိသဒ္ဒါ၊ ဒသသဒ္ဒါတို့ (နှင့် တုသဒ္ဒါဖြင့် တိံသသဒ္ဒါ) နှောင်းသောကြောင့် ဒွိသဒ္ဒါ၏ နေရာ၌ "ဗာ" အပြုသည် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ- ဗာဝီသတိ၊ ဗာရသ၊ ဗာတ္တိံသ။)

381, 254. එකාදිතො දස්ස ර සඞ්ඛ්‍යානෙ.

၃၈၁, ၂၅၄. အရေအတွက်သင်္ချာဟောသဒ္ဒါ နှောင်းသောကြောင့် ဧကအစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏ နောက်၌ရှိသော ဒသသဒ္ဒါ၏ "ဒ" အက္ခရာကို "ရ" အပြုသည် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ- ဧကာရသ၊ ဗာရသ၊ တေရသ။)

382, 259. අට්ඨාදිතො ච.

၃၈၂, ၂၅၉. အရေအတွက်သင်္ချာဟောသဒ္ဒါ နှောင်းသောကြောင့် အဋ္ဌအစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏ နောက်မှဖြစ်သော ဒသသဒ္ဒါ၏ "ဒ" အက္ခရာကို "ရ" အပြုသည်လည်း ဖြစ်၏။ (ဥပမာ- အဋ္ဌာရသ၊ သတ္တရသ၊ ပန္နရသ။)

383, 353. ද්වෙකට්ඨානමාකාරො වා.

၃၈၃, ၃၅၃. နောက်၌ သင်္ချာသဒ္ဒါနှောင်းသောကြောင့် ဒွိ၊ ဧက၊ အဋ္ဌ သဒ္ဒါတို့၏ အဆုံးသရကို "အာ" အပြုသည် ပိုင်းခြားသတ်မှတ်မှုအားဖြင့် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ- ဒွါဒသ၊ ဧကာဒသ၊ အဋ္ဌာဒသ။)

384, 407. චතුච්ඡෙ හි ථ ඨා.

၃၈၄, ၄၀၇. စတုသဒ္ဒါ၊ ဆသဒ္ဒါတို့မှ နောက်၌ အသီးသီး (ပူရဏအနက်၌) "ထ" ပစ္စည်းနှင့် "ဌ" ပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ (ဥပမာ- စတုတ္ထော၊ ဆဋ္ဌော။)

385, 409. ද්විතීහි තියො.

၃၈၅, ၄၀၉. ဒွိသဒ္ဒါ၊ တိသဒ္ဒါတို့မှနောက်၌ (ပူရဏအနက်၌) "တိယ" ပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ- ဒုတိယော၊ တတိယော။)

386, 410. තියෙ දුතාපි ච.

၃၈၆, ၄၁၀. "တိယ" ပစ္စည်းနှောင်းသောကြောင့် ဒွိသဒ္ဒါ၊ တိသဒ္ဒါတို့၏ နေရာ၌ အသီးသီး "ဒု" အပြု၊ "တ" အပြုတို့သည်လည်း ဖြစ်ကုန်၏။ (ဥပမာ- ဒုတိယော၊ တတိယော။)

387, 411. තෙසමඩ්ඪූපපදෙන අඩ්ඪුඩ්ඪදිවඩ්ඪ දියඩ්ඪ’ ඩ්ඪතියා.

၃၈၇, ၄၁၁. ထို ဒုတိယ၊ တတိယ၊ စတုတ္ထ သဒ္ဒါတို့၏ ရှေ့၌ "အဍ္ဎ" ပုဒ်ရှိသောအခါ အသီးသီး "ဒိဝဍ္ဎ" (ဒိယဍ္ဎ)၊ "အဍ္ဎတိယ"၊ "အဍ္ဎုဍ္ဎ" (အဍ္ဎစတုတ္ထ) ဟု ပြီးကုန်၏။ (အနက်အားဖြင့် တစ်ခုခွဲ၊ နှစ်ခုခွဲ၊ သုံးခုခွဲ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။)

388, 68. සරූපාන මෙකසෙස්වසකිං.

၃၈၈, ၆၈. ရုပ်နှင့် အသံတူညီကြကုန်သော (သရူပ) ပုဒ်တို့တွင် တစ်ခုထက်ပို၍ အနက်ကို ဆိုလိုသောအခါ၌ တစ်ပုဒ်တည်းသာ ကြွင်းကျန်စေရမည် (ဧကသေသ် ပြုရမည်)။

389, 413. ගණනෙදසස්ස ද්වි ති චතු පඤ්ච ඡ සත්ත අට්ඨනවකානං වී ති චත්තාර පඤ්ඤා ඡ සත්තාසනවා යොසු යොනඤ්චීසමාසංඨිරිතීතුති.

၃၈၉, ၄၁၃. သင်္ချာပဓာနဖြစ်သော ရေတွက်ခြင်းအရာ၌ ဒသအစု ၂ ခုမှ ၉ ခုအထိရှိသော ဒသသဒ္ဒါတို့၏ နေရာ၌ အသီးသီး ဝီ၊ တိ၊ စတ္တာရ၊ ပညာ၊ ဆ၊ သတ္တာ၊ အသီ၊ နဝ ဟု ပြုကုန်၏။ ယောဝိဘတ်နှောင်းသော် ထိုယောဝိဘတ်၏ နေရာ၌လည်း ဆိုင်ရာ အပြုများကို ပြုကုန်၏။ (ဥပမာ- ဝီသတိ၊ တိံသတိ၊ စတ္တာလီသံ၊ ပညာသံ၊ သဋ္ဌိ၊ သတ္တတိ၊ အသီတိ၊ နဝုတိ။)

390, 256. චතූපපදස්ස [Pg.23] ලොපො තු’ත්තරපදාදිචස්ස චු චොපි නවා.

၃၉၀, ၂၅၆. (ဒသသဒ္ဒါနှောင်းသော်) ရှေ့ပုဒ်ဖြစ်သော "စတု" ၏ "တု" သဒ္ဒါကို ချေခြင်းသည်လည်းကောင်း၊ နောက်ပုဒ်ဖြစ်သော "ဒသ" ၏ အစဆုံး "ဒ" သဒ္ဒါ၏ နေရာ၌ "စု" သို့မဟုတ် "စော" ပြုခြင်းသည်လည်းကောင်း ရံခါ ဖြစ်၏။ (ဥပမာ- စုဒ္ဒသ၊ စောဒ္ဒသ၊ စတုဒ္ဒသ။)

391, 423. යදනුපපන්නා නිපාතනා සිජ්ඣන්ති.

၃၉၁, ၄၂၃. သဒ္ဒါနည်းစနစ်များဖြင့် မပြီးမြောက်နိုင်သော ရုပ်ထုံးစံတို့ကို နိပါတ်ပြုခြင်းဖြင့် ပြီးစေအပ်ကုန်၏။ (ဥပမာ- အဇ္ဇ၊ သဇ္ဇု။)

392, 418. ද්වාදිතො කො’නෙකත්ථෙ ච.

၃၉၂, ၄၁၈. ဒွိအစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ နောက်၌ သကတ်အနက်၊ ပရိမာဏအနက် စသော များစွာသောအနက်တို့၌ "က" ပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ- ဒွိကံ၊ တိကံ၊ စတုက္ကံ။)

393, 415. දසදසකං සතං දසකානං සතං සහස්සඤ්ච යොම්හි.

၃၉၃, ၄၁၅. ဒသဆယ်ခုအစုသည် "သတ" (တစ်ရာ) မည်၏။ သတဆယ်ခုအစုသည် "သဟဿ" (တစ်ထောင်) မည်၏။ ယောဝိဘတ်နှောင်းသော် ထိုသင်္ချာတို့သည် ဗဟုဝုစ် ဖြစ်နိုင်ကုန်၏။

394, 416. යාව තදුත්තරි දසගුණිතඤ්ච.

၃၉၄, ၄၁၆. ထို (သဟဿ) မှ အထက် အသင်္ချေယျတိုင်အောင် ဆယ်ခုဖြင့် မြှောက်၍ မြှောက်၍ သွားအပ်သော သင်္ချာကိုလည်း ပြုထိုက်၏။ (ဥပမာ- တစ်ထောင်ကို ဆယ်ဖြင့်မြှောက် တစ်သောင်း၊ တစ်သောင်းကို ဆယ်ဖြင့်မြှောက် တစ်သိန်း စသည်တည်း။)

395, 417. සකනාමෙහි.

၃၉၅, ၄၁၇. ရှေ့၌ သီးခြားမညွှန်ပြအပ်သော ကောဋိမှစသော အထက်သင်္ချာတို့သည် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်အမည်များဖြင့်သာ ပြီးကုန်၏။ (ဥပမာ- ကောဋိ၊ ပကောဋိ။)

396, 363. තෙසං ණො ලොපං.

၃၉၆, ၃၆၃. ထို တဒ္ဓိတ်ပစ္စည်းတို့၏ "ဏ" အနုဗန်သည် ကျေပျောက်ခြင်းသို့ ရောက်၏။ (ဥပမာ- ဝါသိဋ္ဌော။)

397, 420. විභාගෙ ධා ච.

၃၉၇, ၄၂၀. အဖို့အစု (ခွဲခြမ်းဝေဖန်ခြင်း) ဟူသော အနက်၌ "ဓာ" ပစ္စည်းသည်လည်း ဖြစ်၏။ (ဥပမာ- ဧကဓာ၊ ဒွိဓာ။)

398, 421. සබ්බනාමෙහි පකාරවචනෙ තු ථා.

၃၉၈, ၄၂၁. သဗ္ဗနာမ်ပုဒ်တို့မှနောက်၌ အပြား (သို့မဟုတ် အခြင်းအရာ) ဟူသော အနက်ကို ပြလိုသော် "ထာ" ပစ္စည်းသည်လည်း ဖြစ်၏။ (ဥပမာ- သဗ္ဗထာ၊ ယထာ၊ တထာ။)

399, 422. කිමිමෙහි ථං.

၃၉၉, ၄၂၂. ကိံသဒ္ဒါ၊ ဣမသဒ္ဒါတို့မှ နောက်၌ အပြားဟူသော အနက်ကို ပြလိုသော် "ထံ" ပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ- ကထံ၊ ဣတ္ထံ။)

400, 364. වුද්ධාදිසරස්ස වා’සංයොගන්තස්ස සණෙ ච.

၄၀၀, ၃၆၄. ဏအနုဗန်ရှိသော တဒ္ဓိတ်ပစ္စည်းနှောင်းသောကြောင့် သံယုဂ်အဆုံးမရှိသော ပုဒ်၏ အစသရကိုလည်းကောင်း၊ အစဗျည်း၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သော သရကိုလည်းကောင်း ဝုဒ္ဓိပြုခြင်းသည် ရံခါ ဖြစ်၏။ (ဥပမာ- သြဠုမ္ပိကော၊ ဝါသိဋ္ဌော။)

401, 375. මායූනමාගමො ඨානෙ.

၄၀၁, ၃၇၅. ဏအနုဗန်ရှိသော ပစ္စည်းနှောင်းသော်လည်း သင့်လျော်ရာဌာန၌ သံယုဂ်အဆုံးမရှိသော ဣဝဏ်၊ ဥဝဏ်တို့အား ဝုဒ္ဓိမပြုရဘဲ၊ ထိုဝုဒ္ဓိပြုရမည့်နေရာ၌ "ဧ" သို့မဟုတ် "သြ" ဝုဒ္ဓိအက္ခရာ လာခြင်းသည် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ- ဝေယျာကရဏိကော၊ ဒေါဝါရိကော။)

402. 377. ආත්තඤ්ච.

၄၀၂. ၃၇၇. ဏအနုဗန်ရှိသော ပစ္စည်းနှောင်းသောကြောင့် အချို့ပုဒ်တို့၏ အစသရကို "အာ" အပြုသည်လည်း ဖြစ်၏။ (ဥပမာ- အာရိသျံ၊ အာဏျံ၊ အာသဘံ။)

403, 354. ක්වචාදිමජ්ඣුත්තරානං දීඝරස්ස පච්චයෙසු ච.

၄၀၃, ၃၅၄. ပစ္စည်းများ နောက်၌နှောင်းသည်ဖြစ်စေ၊ မနှောင်းသည်ဖြစ်စေ အချို့အရာ၌ ပုဒ်၏ အစ၊ အလယ်၊ အဆုံးတို့၌ ရှိသော သရတို့ကို ဒီဃပြုခြင်း၊ ရဿပြုခြင်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ (ဥပမာ- ပါကဋော၊ အနုပဃာတော၊ မဓုဝါ၊ အဇ္ဇဝံ၊ ဣတ္ထိရူပံ။)

404, 370. තෙසු වුද්ධි ලොපාගම විකාර විපරිතාදෙසා ච.

၄၀၄, ၃၇၀. ထိုတဒ္ဓိတ်ပစ္စည်းတို့၏အရာ၌ ဝုဒ္ဓိပြုခြင်း၊ ချေခြင်း၊ အသစ်လာခြင်း၊ ဝိကာရပြုခြင်း၊ ဖောက်ပြန်ခြင်းနှင့် အစားထိုးခြင်း (အာဒေသ) တို့သည်လည်း ဖြစ်ကုန်၏။

405, 365. අයුවණ්ණානඤ්චායො වුද්ධි.

၄၀၅, ၃၆၅. အဝဏ်၊ ဣဝဏ်၊ ဥဝဏ်တို့၏ နေရာ၌ ဖြစ်သော အာ၊ ဧ၊ သြ တို့သည် ဝုဒ္ဓိ မည်ကုန်၏။ (ဥပမာ- ဝါသိဋ္ဌော၊ ဝေနတေယျော၊ သြဠုမ္ပိကော။)

ඉති නාමකප්පෙ තද්ධිතකප්පො අට්ඨමො කණ්ඩො.

ဤသို့ နာမကပ် (နာမ်ကျမ်း) ၌ ရှစ်ခုမြောက်သော တဒ္ဓိတ်ပိုင်းသည် ပြီးပြီ။

තද්ධිතසුත්තං නිට්ඨිතං.

တဒ္ဓိတ်သုတ်များ စီရင်ခြင်းသည် ပြီးဆုံးပြီ။

6. ආඛ්‍යාති

၆. အာချာတ်ပိုင်း (ကြိယာပိုင်း)။

406, 429. අථ [Pg.24] පුබ්බානි-විභත්තීනං ඡ පරස්සපදානි.

၄၀၆, ၄၂၉. ထိုတဒ္ဓိတ်ပိုင်း၏ အခြားမဲ့၌ ဆိုအပ်လတ္တံ့ကုန်သော ဝိဘတ်ရှစ်သွယ်တို့တွင် ရှေ့ဖြစ်ကုန်သော ခြောက်ပုဒ်စီတို့သည် "ပရဿပုဒ်" တို့မည်ကုန်၏။ (ဥပမာ- တိ၊ အန္တိ၊ သိ၊ ထ၊ မိ၊ မ။)

407, 439. පරාණුත්තනොපදානි.

၄၀၇, ၄၃၉. နောက်ဖြစ်ကုန်သော ခြောက်ပုဒ်စီတို့သည် "အတ္တနောပုဒ်" တို့မည်ကုန်၏။ (ဥပမာ- တေ၊ အန္တေ၊ သေ၊ ဝှေ၊ ဧ၊ မှေ။)

408, 430. ද්වෙ ද්වෙ පඨමමජ්ඣිමුත්තමපුරිසා.

၄၀၈, ၄၃၀. ထိုပရဿပုဒ်၊ အတ္တနောပုဒ်တို့တွင် ဧကဝုစ် ဗဟုဝုစ် နှစ်ပုဒ်စီတို့သည် အစဉ်အတိုင်း ပဌမပုရိသ်၊ မဇ္ဈိမပုရိသ်၊ ဥတ္တမပုရိသ်တို့ မည်ကုန်၏။

409, 441. සබ්බෙසමෙකාභිධානෙ පරො පුරිසො.

၄၀၉, ၄၄၁. ပုရိသ်အားလုံး (ပဌမ၊ မဇ္ဈိမ၊ ဥတ္တမ) တို့ကို တစ်ပေါင်းတည်း ဖော်ပြပြောဆိုရာ၌ နောက်ကျသော ပုရိသ်ကိုသာ အသုံးပြုရမည်။

410, 432. නාමම්හි පයුජ්ජමානෙපි තුල්‍යාධිකරණෙ පඨමො.

၄၁၀, ၄၃၂. ကြိယာနှင့် အနက်ချင်း တူသောတည်ရာရှိသော နာမ်သဒ္ဒါကို တိုက်ရိုက်ယှဉ်သည်ဖြစ်စေ၊ တိုက်ရိုက်မယှဉ်သည်ဖြစ်စေ ပဌမပုရိသ်သည် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ- သော ဂစ္ဆတိ၊ တေ ဂစ္ဆန္တိ၊ ဂစ္ဆတိ။)

411, 436. තුම්හෙ මජ්ඣිමො.

၄၁၁, ၄၃၆. ကြိယာနှင့် အနက်ချင်း တူသောတည်ရာရှိသော "တုမှ" သဒ္ဒါကို တိုက်ရိုက်ယှဉ်သည်ဖြစ်စေ၊ တိုက်ရိုက်မယှဉ်သည်ဖြစ်စေ မဇ္ဈိမပုရိသ်သည် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ- တွံ ဂစ္ဆသိ၊ တုမှေ ဂစ္ဆထ။)

412, 437. අම්හෙ උත්තමො.

၄၁၂, ၄၃၇. ကြိယာနှင့် အနက်ချင်း တူသောတည်ရာရှိသော "အမှ" သဒ္ဒါကို တိုက်ရိုက်ယှဉ်သည်ဖြစ်စေ၊ တိုက်ရိုက်မယှဉ်သည်ဖြစ်စေ ဥတ္တမပုရိသ်သည် ဖြစ်၏။ (ဥပမာ- အဟံ ဂစ္ဆာမိ၊ မယံ ဂစ္ဆာမ။)

413, 426. කාලෙ.

၄၁၃, ၄၂၆. ဤ "ကာလေ" (ကာလ၌) ဟူသောသုတ်သည် အခြားသော သုတ်များသို့ လိုက်မည့် အာဏာပျံ့နှံ့ရာ သုတ်တည်း။

414, 428. වත්තමානා පච්චුප්පන්නෙ.

၄၁၄, ၄၂၈. ဖြစ်ဆဲ ဖြစ်တုန်း ဖြစ်၍မပြီးသေးသော ပစ္စုပ္ပန်ကာလ၌ "ဝတ္တမာန" ဝိဘတ်တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ (ဥပမာ- ဂစ္ဆတိ၊ ပစတိ။)

415, 451. ආණාත්‍යාසිට්ඨෙ’නුත්තකාලෙ පඤ්චමී.

၄၁၅, ၄၅၁. အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်ဟု တိုက်ရိုက်မဆိုအပ်သော ကာလသာမန်၌ စေခိုင်းခြင်း (အာဏတ္တိ)၊ တောင့်တခြင်း (အာသိသ) အနက်တို့၌ ပဉ္စမီဝိဘတ် ဖြစ်၏။

416, 454. අනුමතිපරිකප්පෙත්ථෙසු සත්තමී.

၄၁၆, ၄၅၄. အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်ဟု တိုက်ရိုက်မဆိုအပ်သော ကာလသာမန်၌ ခွင့်ပြုခြင်း (အနုမတိ)၊ ကြံစည်ခြင်း (ပရိကပ္ပ) အနက်တို့၌ သတ္တမီဝိဘတ် ဖြစ်၏။

417, 460. අපච්චක්ඛෙ පරොක්ඛා’තීතෙ.

၄၁၇, ၄၆၀. မျက်မှောက်မဟုတ်သော (မျက်ကွယ်ဖြစ်သော) အတိတ်ကာလ၌ ပရောက္ခာဝိဘတ် ဖြစ်၏။

418, 456. හිය්‍යොපභුති පච්චක්ඛෙ හිය්‍යත්තනී.

၄၁၈, ၄၅၆. ယမန်နေ့မှစ၍ မျက်မှောက်လည်းဖြစ်သော မျက်ကွယ်လည်းဖြစ်သော အတိတ်ကာလ၌ ဟိယျတ္တနီဝိဘတ် ဖြစ်၏။

419, 469. සමීපෙ’ජ්ජතනී.

၄၁၉, ၄၆၉. အနီးဖြစ်သော (မျက်မှောက်လည်းဖြစ်သော မျက်ကွယ်လည်းဖြစ်သော) အတိတ်ကာလ၌ အဇ္ဇတနီဝိဘတ် ဖြစ်၏။

420, 471. මායොගෙ සබ්බකාලෙ ච.

၄၂၀, ၄၇၁. "မာ" ဟူသော နိပါတ်ပုဒ်နှင့် ယှဉ်သောအခါ အလုံးစုံသော ကာလ၌ ဟိယျတ္တနီဝိဘတ်၊ အဇ္ဇတနီဝိဘတ်တို့သည်လည်း ဖြစ်ကုန်၏။

421, 473. අනාගතෙ භවිස්සන්තී.

၄၂၁, ၄၇၃. အနာဂတ်ကာလ၌ ဘဝိဿန္တီဝိဘတ် ဖြစ်၏။

422, 475. ක්‍රියාතිපන්නෙ’තීතෙ කාලාතිපත්ති.

၄၂၂, ၄၇၅. ကြိယာ၏ လွန်သွားခြင်း (မဖြစ်မြောက်ခြင်း) အနက်ရှိသော အတိတ်ကာလ၌ ကာလာတိပတ္တိဝိဘတ် ဖြစ်၏။

423, 426. වත්තමානා තී අන්ති, සි ථ, මි ම තෙ අන්තෙ, සෙව්හෙ, එ ම්හෙ.

၄၂၃, ၄၂၆. တိ၊ အန္တိ၊ သိ၊ ထ၊ မိ၊ မ၊ တေ၊ အန္တေ၊ သေ၊ ဝှေ၊ ဧ၊ မှေ ဟူသော ဤ ၁၂ လုံးသော ဝိဘတ်တို့သည် ဝတ္တမာန်ဝိဘတ် မည်ကုန်၏။

424, 450. පඤ්චමී [Pg.25] තු අන්තු, හි ථ, මි ම, තං අන්තං, ස්සු ව්හො, එ ආමසෙ.

၄၂၄, ၄၅၀. တု၊ အန္တု၊ ဟိ၊ ထ၊ မိ၊ မ၊ တံ၊ အန္တံ၊ ဿု၊ ဝှော၊ ဧ၊ အာမသေ ဟူသော ဤ ၁၂ လုံးသော ဝိဘတ်တို့သည် ပဉ္စမီဝိဘတ် မည်ကုန်၏။

425, 453. සත්තමී එය්‍ය එය්‍යුං, එය්‍යාසි එය්‍යාථ, එය්‍යාමි එය්‍යාම, එථ එරං, එථො එය්‍යාව්හො, එය්‍යං එය්‍යාම්හෙ.

၄၂၅, ၄၅၃. ဧယျ၊ ဧယျုံ၊ ဧယျာသိ၊ ဧယျာထ၊ ဧယျာမိ၊ ဧယျာမ၊ ဧထ၊ ဧရံ၊ ဧထော၊ ဧယျာဝှော၊ ဧယျံ၊ ဧယျာမှေ ဟူသော ဤ ၁၂ လုံးသော ဝိဘတ်တို့သည် သတ္တမီဝိဘတ် မည်ကုန်၏။

426, 459. පරොක්ඛා අ උ, එ ත්ථ, අං ම්හ, ත්ථ රෙ, ත්ථො ව්හො, ඉං ම්හෙ.

၄၂၆, ၄၅၉. အ၊ ဥ၊ ဧ၊ တ္ထ၊ အံ၊ မှ၊ တ္ထ၊ ရေ၊ တ္ထော၊ ဝှော၊ ဣံ၊ မှေ ဟူသော ဤ ၁၂ လုံးသော ဝိဘတ်တို့သည် ပရောက္ခာဝိဘတ် မည်ကုန်၏။

427, 455. හිය්‍යත්තනී ආ ඌ, ඔ ත්ථ, අං ම්හා, ත්ථ ත්ථුං, සෙව්හං, ඉං ම්හසෙ.

၄၂၇, ၄၅၅. အာ၊ ဥူ၊ သြ၊ တ္ထ၊ အံ၊ မှာ၊ တ္ထ၊ တ္ထုံ၊ သေ၊ ဝှံ၊ ဣံ၊ မှသေ ဟူသော ဤ ၁၂ လုံးသော ဝိဘတ်တို့သည် ဟိယျတ္တနီဝိဘတ် မည်ကုန်၏။

428, 468. අජ්ජතනී ඊඤං ඔත්ථ, ඉං ම්හා, ආ ඌ, සෙ ව්හං, අං ම්හෙ.

၄၂၈, ၄၆၈. ဤ၊ ဥုံ၊ သြ၊ တ္ထ၊ ဣံ၊ မှာ၊ အာ၊ ဥူ၊ သေ၊ ဝှံ၊ အံ၊ မှေ ဟူသော ဤ ၁၂ လုံးသော ဝိဘတ်တို့သည် အဇ္ဇတနီဝိဘတ် မည်ကုန်၏။

429, 472. ස්සවිස්සන්තී ස්සති ස්සන්ති, ස්සසි ස්සථ, ස්සාමි ස්සාම, ස්සතෙ ස්සන්තෙ, ස්සසෙ ස්සව්හෙ, ස්සං ස්සාම්හෙ.

၄၂၉, ၄၇၂. ဿတိ၊ ဿန္တိ၊ ဿသိ၊ ဿထ၊ ဿာမိ၊ ဿာမ၊ ဿတေ၊ ဿန္တေ၊ ဿေ၊ ဿဝှေ၊ ဿံ၊ ဿာမှေ ဟူသော ဤ ၁၂ လုံးသော ဝိဘတ်တို့သည် ဘဝိဿန္တီဝိဘတ် မည်ကုန်၏။

430, 474. කාලාතිපත්ති ස්සා ස්සංසු, ස්සෙ ස්සථ, ස්සං ස්සාමා, ස්සථ ස්සිසු, ස්සසෙ ස්සව්හෙ, ස්සිං ස්සාම්හසෙ.

၄၃၀, ၄၇၄. ဿာ၊ ဿံသု၊ ဿေ၊ ဿထ၊ ဿံ၊ ဿာမှာ၊ ဿထ၊ ဿိသု၊ ဿသေ၊ ဿဝှေ၊ ဿိံ၊ ဿာမှသေ ဟူသော ဤ ၁၂ လုံးသော ဝိဘတ်တို့သည် ကာလာတိပတ္တိဝိဘတ် မည်ကုန်၏။

431, 428. හිය්‍යත්තනී සත්තමී පඤ්චමී වත්තමානා සබ්බධාතුකං.

၄၃၁, ၄၂၈. ဟိယျတ္တနီဝိဘတ်၊ သတ္တမီဝိဘတ်၊ ပဉ္စမီဝိဘတ်၊ ဝတ္တမာန်ဝိဘတ်တို့သည် သဗ္ဗဓာတုက (အလုံးစုံသော ဓာတ်တို့နောက်၌ သက်နိုင်သော) ဝိဘတ်များ ဖြစ်ကုန်၏။

ඉති ආඛ්‍යාතකප්පෙ පඨමො කණ්ඩො.

ဤသို့ဖြင့် အာချာတ်ကျမ်း၌ ပထမကဏ္ဍ (ပထမအခန်း) ပြီးဆုံးပြီ။

432, 362. ධාතුලිඞ්ගෙහි පරා පච්චයා.

၄၃၂, ၃၆၂. ဓာတ်နှင့် လိင်တို့၏ နောက်၌ ဖြစ်သော သဒ္ဒါတို့ကို ပစ္စည်းဟူ၍ သိအပ်ကုန်၏။

433, 528. තිජගුපකිතමානෙහි ඛඡසා වා.

၄၃၃, ၅၂၈. တိဇ၊ ဂုပ၊ ကိတ၊ မာန ဓာတ်တို့၏ နောက်၌ ခ၊ ဆ၊ သ ပစ္စည်းတို့သည် အချို့ (ဝါ-ပိုင်းခြားသောအားဖြင့်) ဖြစ်ကုန်၏။

434, 534. භුජඝසහරසුපාදීහිතුමිච්ඡත්ථෙසු.

၄၃၄, ၅၃၄. ဘုဇ၊ ဃသ၊ ဟရ၊ သု၊ ပါ အစရှိသော ဓာတ်တို့၏ နောက်၌လည်း တုံပစ္စည်း၏ အနက်နှင့် ဣစ္ဆာသဒ္ဒါ၏ အနက်တို့၌ (ခ၊ ဆ၊ သ ပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏)။

435, 536. ආය [Pg.26] නාමතො කත්තූපමානාදාචාරෙ.

၄၃၅, ၅၃၆. ကတ္တား၏ ဥပမာဖြစ်သော နာမ်၏နောက်၌ ပြုကျင့်ခြင်း (အာစာရ) အနက်၌ အာယပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

436, 537. ඊයූ’පමානා ච.

၄၃၆, ၅၃၇. ကံ၏ ဥပမာဖြစ်သော နာမ်၏နောက်၌လည်း ပြုကျင့်ခြင်း (အာစာရ) အနက်၌ ဤယပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

437, 538. නාමම්හා’ත්තිච්ඡත්ථෙ.

၄၃၇, ၅၃၈. နာမ်၏ နောက်၌ မိမိအတွက် အလိုရှိခြင်း (အတ္တိစ္ဆတ္ထ) အနက်၌လည်း (ဤယပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏)။

438, 540. ධාතූහි ණෙ ණය ණාපෙ ණාපයා කාරිතානි හෙත්වත්ථෙ.

၄၃၈, ၅၄၀. ဓာတ်တို့၏ နောက်၌ အကြောင်းပြကြိယာ (ဟေတု) အနက်၌ ဏေ၊ ဏယ၊ ဏာပေ၊ ဏာပယ ပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ထိုပစ္စည်းတို့ကို ကာရိတ်ပစ္စည်းများ (ကာရိတာနိ) ဟု ခေါ်၏။

439, 539. ධාතුරූපෙ නාමස්මා ණ යො ච.

၄၃၉, ၅၃၉. ဓာတ်၏ ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော (ဓာတ်ကဲ့သို့ ပြုကျင့်အပ်သော) နာမ်၏နောက်၌ ဏယပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

440, 445. භාවකම්මෙසු යො.

၄၄၀, ၄၄၅. ဘာဝအနက်နှင့် ကမ္မအနက်တို့၌ ယပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

441, 447. තස්ස චවග්ගයකාරවකාරත්තං සධාත්වන්තස්ස.

၄၄၁, ၄၄၇. ထို (ယပစ္စည်းသည်) ဓာတ်၏ အဆုံးအက္ခရာနှင့်တကွ စဝဂ်အက္ခရာ၊ ယကာရ၊ ဝကာရတို့၏ အဖြစ်သို့ ရောက်၏။

442, 448. ඉවණ්ණාගමො වා.

၄၄၂, ၄၄၈. (ယပစ္စည်းနှောင်းသောအခါ) ဣဝဏ္ဏ (ဣ၊ ဤ) အာဂမ်သည် အချို့ (ဝါ-ပိုင်းခြားသောအားဖြင့်) ဖြစ်၏။

443, 449. පුබ්බරූපඤ්ච.

၄၄၃, ၄၄၉. (ယပစ္စည်းကို) ရှေ့ဓာတွန်အက္ခရာနှင့် ရုပ်တူအောင်လည်း ပြုအပ်၏။

444, 511. තථා කත්තරි ච.

၄၄၄, ၅၁၁. ထို့အတူ ကတ္တားအနက်၌လည်း (ယပစ္စည်းသည် ရှေ့ဓာတွန်နှင့်တကွ စဝဂ်ပြုခြင်းစသည် ဖြစ်၏)။

445, 433. භූවාදිතො අ.

၄၄၅, ၄၃၃. ဘူဝါဒိဂိုဏ်းဝင် ဓာတ်တို့၏ နောက်၌ အပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

446, 509. රුධාදිතො නිග්ගහිතපුබ්බඤ්ච.

၄၄၆, ၅၀၉. ရုဓာဒိဂိုဏ်းဝင် ဓာတ်တို့၏ နောက်၌ (အပစ္စည်းသည် ဖြစ်၍) ဓာတ်၏အစသရ၏ နောက်၌ နိဂ္ဂဟိတ်လည်း ရှေ့မှ လာ၏။

447, 510. දිවාදිතො යො.

၄၄၇, ၅၁၀. ဒိဝါဒိဂိုဏ်းဝင် ဓာတ်တို့၏ နောက်၌ ယပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

448, 512. ස්වාදිතො ණුණා උණා ච.

၄၄၈, ၅၁၂. သွာဒိဂိုဏ်းဝင် ဓာတ်တို့၏ နောက်၌ ဏု၊ ဏာ၊ ဥဏာ ပစ္စည်းတို့သည်လည်း ဖြစ်ကုန်၏။

449, 513. කියාදිතො නා.

၄၄၉, ၅၁၃. ကိယာဒိဂိုဏ်းဝင် ဓာတ်တို့၏ နောက်၌ နာပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

450, 517. ගහාදිතො ප්පණ්හා.

၄၅၀, ၅၁၇. ဂဟာဒိဂိုဏ်းဝင် ဓာတ်တို့၏ နောက်၌ ပ္ပ၊ ဏှာ ပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

451, 520. තනාදිතො ඔයිරා.

၄၅၁, ၅၂၀. တနာဒိဂိုဏ်းဝင် ဓာတ်တို့၏ နောက်၌ သြ၊ ယိရ ပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

452, 525. චුරාදිතො ණෙ ණයා.

၄၅၂, ၅၂၅. စုရာဒိဂိုဏ်းဝင် ဓာတ်တို့၏ နောက်၌ ဏေ၊ ဏယ ပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

453, 444. අත්තනොපදානි භාවෙ ච කම්මනි.

၄၅၃, ၄၄၄. အတ္တနောပုဒ်ဝိဘတ်တို့သည် ဘာဝအနက်နှင့် ကမ္မအနက်တို့၌ ဖြစ်ကုန်၏။

454, 440. කත්තරි ච.

၄၅၄, ၄၄၀. (ယပစ္စည်းသည်) ကတ္တားအနက်၌လည်း ဖြစ်၏။

455, 530. ධාතුප්පච්චයෙහි [Pg.27] විභත්තියො.

၄၅၅, ၅၃၀. ဓာတုပစ္စည်းတို့မှ နောက်၌ ဝိဘတ်တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

456, 420. කත්තරි පරස්සපදං.

၄၅၆, ၄၂၀. ပရဿပုဒ်ဝိဘတ်သည် ကတ္တားအနက်၌ ဖြစ်၏။

457, 424. භූවාදයො ධාතවො.

၄၅၇, ၄၂၄. ဘူအစရှိသော သဒ္ဒါတို့သည် ဓာတ်မည်ကုန်၏။

ඉති ආඛ්‍යාතකප්පෙ දුතියො කණ්ඩො.

အာချာတ်ကျမ်း၌ ဒုတိယအခန်း ပြီး၏။

458, 461. ක්වචාදිවණ්ණානමෙකස්සරානං ද්වෙභාවො.

၄၅၈, ၄၆၁. ဧကသရရှိသော အစအက္ခရာတို့၏ ဒွေးဘော်သည် အချို့သောနေရာ၌ ဖြစ်၏။

459, 462. පුබ්බො’ බ්භාසො.

၄၅၉, ၄၆၂. ရှေ့အက္ခရာသည် အဗ္ဘာသ မည်၏။

460, 506. රස්සො.

၄၆၀, ၅၀၆. အဗ္ဘာသသရကို ရဿပြု၏။

461, 464. දුතියචතුත්ථානං පඨමතතියා.

၄၆၁, ၄၆၄. ဒုတိယအက္ခရာကို ပဌမအက္ခရာ၊ စတုတ္ထအက္ခရာကို တတိယအက္ခရာ ပြု၏။

462, 467. කවග්ගස්ස චවග්ගො.

၄၆၂, ၄၆၇. ကဝဂ်အက္ခရာကို စဝဂ်အက္ခရာ ပြု၏။

463, 532. මානකිතානං ව තත්තං වා.

၄၆၃, ၅၃၂. မာနဓာတ်၊ ကိတဓာတ်တို့၏ အဗ္ဘာသကို အချို့သောနေရာ၌ ဝနှင့် တ ပြု၏။

464, 504. හස්ස ජො.

၄၆၄, ၅၀၄. အဗ္ဘာသ၌ ဖြစ်သော ဟကို ဇ ပြု၏။

465, 463. අන්තස්සිවණ්ණාකාරො වා.

၄၆၅, ၄၆၃. အဗ္ဘာသ၏ အဆုံးသရကို အချို့သောနေရာ၌ ဣဝဏ် သို့မဟုတ် အာ ပြု၏။

466, 489. නිග්ගහිතඤ්ච.

၄၆၆, ၄၈၉. အဗ္ဘာသ၏ အဆုံး၌ နိဂ္ဂဟိတ်လည်း ဖြစ်၏။

467, 533. තතො පාමානානං වාමං සෙසු.

၄၆၇, ၅၃၃. ထိုအဗ္ဘာသမှ နောက်၌ဖြစ်သော ပါဓာတ်၊ မာနဓာတ်တို့ကို သပစ္စည်းနှောင်းသောအခါ ဝါ၊ မံ ပြု၏။

468, 492. ඨා තිට්ඨො.

၄၆၈, ၄၉၂. ဌာဓာတ်ကို တိဋ္ဌ ပြု၏။

469, 494. පා පිවො.

၄၆၉, ၄၉၄. ပါဓာတ်ကို ပိဝ ပြု၏။

470, 514. ඤාස්ස ජාජංනා.

၄၇၀, ၅၁၄. ဉာဓာတ်ကို ဇာ၊ ဇံ ပြု၏။

471, 483. දිසස්ස පස්ස දිස්ස දක්ඛා වා.

၄၇၁, ၄၈၃. ဒိသဓာတ်ကို ပဿ၊ ဒိဿ၊ ဒက္ခ အချို့ပြု၏။

472, 531. බ්‍යඤ්ජනන්තස්ස චො ඡප්පච්චයෙසු ච.

၄၇၂, ၅၃၁. ဆပစ္စည်းနှောင်းသောအခါ၌လည်း ဓာတ်၏အဆုံးဗျဉ်းကို စ ပြု၏။

473, 529. කො ඛෙ ච.

၄၇၃, ၅၂၉. ခပစ္စည်းနှောင်းသောအခါ၌လည်း ဓာတ်၏အဆုံးဗျဉ်းကို က ပြု၏။

474, 535. හරස්ස ගී සෙ.

၄၇၄, ၅၃၅. သပစ္စည်းနှောင်းသောအခါ ဟရဓာတ်ကို ဂီ ပြု၏။

475, 465. බ්‍රූභූනමාහභූවා [Pg.28] පරොක්ඛායං.

၄၇၅, ၄၆၅. ပရောက္ခာဝိဘတ်နှောင်းသောအခါ ဗြူဓာတ်ကို အာဟ၊ ဘူဓာတ်ကို ဘူဝ ပြု၏။

476, 442. ගමිස්සන්තො ච්ඡො වා සබ්බාසු.

၄၇၆, ၄၄၂. ဝိဘတ်အားလုံးတို့၌ ဂမုဓာတ်၏ အဆုံးကို စ္ဆ အချို့ ပြု၏။

477, 479. වචස්ස’ජ්ජතනිම්හි මකාරා ඔ.

၄၇၇, ၄၇၉. အဇ္ဇတနီဝိဘတ်နှောင်းသောအခါ ဝစဓာတ်၏ ဝကို ဩ ပြု၏။

478, 438. අකාරො දීඝං හිමිමෙසු.

၄၇၈, ၄၃၈. ဟိ၊ မိ၊ မ ဝိဘတ်တို့နှောင်းသောအခါ အကာရကို ဒီဃပြု၏။

479, 452. හි ලොපං වා.

၄၇၉, ၄၅၂. ဟိဝိဘတ်ကို အချို့ ချေ၏။

480, 490. හොතිස්සරෙ’ හො’හෙ භවිස්සන්තිම්හි ස්සස්ස ච.

၄၈၀, ၄၉၀. ဘဝိဿန္တိဝိဘတ်နှောင်းသောအခါ သရကြောင့် ဟူဓာတ်ကို ဟော၊ ဟေ ပြု၏၊ ဿကိုလည်း ချေ၏။

481, 524. කරස්ස සප්පච්චයස්ස කාහො.

၄၈၁, ၅၂၄. ပစ္စည်းနှင့်တကွဖြစ်သော ကရဓာတ်ကို ကာဟ ပြု၏။

ඉති ආඛ්‍යාතකප්පෙ තතියො කණ්ඩො.

အာချာတ်ကျမ်း၌ တတိယအခန်း ပြီး၏။

482, 508. දාදන්තස්සං මිමෙසු.

၄၈၂, ၅၀၈. မိ၊ မ ဝိဘတ်တို့နှောင်းသောအခါ ဒါဓာတ်၏အဆုံးသရကို အံ ပြု၏။

483, 527. අසංයොගන්තස්ස වුද්ධි කාරිතෙ.

၄၈၃, ၅၂၇. ကာရိတ်ပစ္စည်းနှောင်းသောအခါ သံယုဂ်အဆုံးမရှိသော ဓာတ်၏သရကို ဝုဒ္ဓိပြု၏။

484, 542. ඝටාදීනං වා.

၄၈၄, ၅၄၂. ဃဋအစရှိသော ဓာတ်တို့၏သရကို အချို့ ဝုဒ္ဓိပြု၏။

485, 434. අඤ්ඤෙසු ච.

၄၈၅, ၄၃၄. အခြားသော ပစ္စည်းတို့နှောင်းသောအခါ၌လည်း (ဝုဒ္ဓိပြု၏)။

486, 543. ගුහදුසානං දීඝං.

၄၈၆, ၅၄၃. ဂုဟဓာတ်၊ ဒုသဓာတ်တို့၏ သရကို ဒီဃပြု၏။

487, 478. වච වස වහාදීනමුකාරො වස්සයෙ.

၄၈၇, ၄၇၈. ယပစ္စည်းနှောင်းသောအခါ ဝစ၊ ဝသ၊ ဝဟ အစရှိသော ဓာတ်တို့၏ ဝကို ဥ ပြု၏။

488, 481. හ විපරියයො ලො වා.

၄၈၈, ၄၈၁. ဟနှင့် ယကို ရှေ့နောက်ပြန်၍ ယကို လလည်း အချို့ ပြု၏။

489, 519. ගහස්ස ඝෙ ප්පෙ.

၄၈၉, ၅၁၉. ပ္ပပစ္စည်းနှောင်းသောအခါ ဂဟဓာတ်ကို ဃေ ပြု၏။

490, 518. හලොපො ණ්හාම්හි.

၄၉၀, ၅၁၈. ဏှာပစ္စည်းနှောင်းသောအခါ ဟကို ချေ၏။

491, 523. කරස්ස කාසත්තමජ්ජතනිම්හි.

၄၉၁, ၅၂၃. အဇ္ဇတနီဝိဘတ်နှောင်းသောအခါ ကရဓာတ်ကို ကာသ ပြု၏။

492, 499. අසස්මා මිමානං මිම්හා’න්තලොපො ච.

၄၉၂, ၄၉၉. အသဓာတ်မှ နောက်ဖြစ်သော မိဝိဘတ်၊ မဝိဘတ်တို့ကို မှိ၊ မှာ ပြု၍ ဓာတွန်အဆုံးသရကိုလည်း ချေ၏။

493, 498. ථස්ස ත්ථත්ථං.

၄၉၃, ၄၉၈. ထဝိဘတ်ကို တ္ထ ပြု၍ ဓာတွန်အဆုံးသရကိုလည်း ချေ၏။

494, 495. තිස්ස [Pg.29] තිස්ස ත්ථිත්ථං.

၄၉၄, ၄၉၅. တိဝိဘတ်ကို တ္ထိ၊ တ္ထ ပြု၏။

495, 500. තුස්ස ත්ථුත්තං.

၄၉၅, ၅၀၀. တုဝိဘတ်ကို တ္ထု ပြု၍ ဓာတွန်အဆုံးသရကိုလည်း ချေ၏။

496, 497. සිම්හි ච.

၄၉၆, ၄၉၇. သိဝိဘတ်ကြောင့်လည်း အသဓာတ်၏ ဓာတွန်အဆုံးသရသည် ကျေ၏။

497, 477. ලභස්මා ඊඅංනං ත්ථත්තං.

၄၉၇, ၄၇၇. လဘဓာတ်မှ နောက်ဖြစ်သော ဤဝိဘတ်၊ ဣံဝိဘတ်တို့ကို တ္ထ၊ တ္ထံ ပြု၍ ဓာတွန်အဆုံးသရကိုလည်း ချေ၏။

498, 480. කුසස්මා දී ච්ඡි.

၄၉၈, ၄၈၀. ကုသဓာတ်မှ နောက်ဖြစ်သော ဤဝိဘတ်ကို စ္ဆိ ပြု၍ ဓာတွန်အဆုံးသရကိုလည်း ချေ၏။

499, 480. දා ධාතුස්ස දජ්ජං.

၄၉၉, ၄၈၀. ဒါဓာတ်ကို ဒဇ္ဇ ပြု၏။

500, 486. වදස්ස වජ්ජං.

၅၀၀, ၄၈၆. ဝဒဓာတ်ကို ဝဇ္ဇ ပြု၏။

501, 443. ගමිස්ස ඝම්මං.

၅၀၁, ၄၄၃. ဂမုဓာတ်ကို ဃမ္မ ပြု၏။

502, 493. යම්හි දා ධා මා ඨා හා පා මහ මථාදීනමී.

၅၀၂, ၄၉၃. ယပစ္စည်းနှောင်းသော် ဒါ၊ ဓာ၊ မာ၊ ဌာ၊ ဟာ၊ ပါ၊ မဟ၊ မထ စသောဓာတ်တို့၏ အဆုံးသရကို ဤ (ီ) ပြု၏။

503, 485. යජස්සාදිස්සි.

၅၀၃, ၄၈၅. ယဇဓာတ်၏ အစ ယအက္ခရာကို ဣ ပြု၏။

504, 470. සබ්බතො උං ඉංසු.

၅၀၄, ၄၇၀. ခပ်သိမ်းသော ဓာတ်တို့မှ နောက်ဖြစ်သော ဥံဝိဘတ်ကို ဣံသု ပြု၏။

505, 482. ජරමරානං ජීර ජීය්‍ය මීය්‍යා වා.

၅၀၅, ၄၈၂. ဇရဓာတ်၊ မရဓာတ်တို့ကို ဇီရ၊ ဇီယျ၊ မီယျ ပြု၏။

506, 496. සබ්බත්ථා’සස්සාදිලොපො ච.

၅၀၆, ၄၉၆. ခပ်သိမ်းသော ဝိဘတ်တို့နှောင်းသော် အသဓာတ်၏ အစ အက္ခရာကို ချေ၏။

507, 501. අසබ්බධාතුකෙ ඤා.

၅၀၇, ၅၀၁. အသဗ္ဗဓာတုကဝိဘတ်နှောင်းသော် ဉာဓာတ်ကို...

508, 515. යෙය්‍යස්ස ඤාතො ඉයා ඤා.

၅၀၈, ၅၁၅. ဉာဓာတ်မှ နောက်ဖြစ်သော ဧယျဝိဘတ်ကို ဣယာ၊ ဉာ ပြု၏။

509, 516. නාස්ස ලොපො යකාරත්තං.

၅၀၉, ၅၁၆. နာပစ္စည်းကို ချေ၍ ယအက္ခရာ ပြု၏။

510, 487. ලොපඤ්චෙත්තමකාරො.

၅၁၀, ၄၈၇. အပစ္စည်းကို ချေ၍ ဧအက္ခရာ ပြု၏။

511, 521. උත්තමොකාරො.

၅၁၁, ၅၂၁. သြပစ္စည်းကို ဥ (ု) ပြု၏။

512, 522. කරස්සාකාරො ච.

၅၁၂, ၅၂၂. ကရဓာတ်၏ ကအက္ခရာကို ကု ပြု၏။

513, 435. ඔ අව සරෙ.

၅၁၃, ၄၃၅. သရနှောင်းသော် သြ (ေ-ါ) ကို အဝ ပြု၏။

514, 491. එ අය.

၅၁၄, ၄၉၁. သရနှောင်းသော် ဧကို အယ ပြု၏။

515, 541. තෙ [Pg.30] ආවායා කාරිතෙ.

၅၁၅, ၅၄၁. ကာရိတ်ပစ္စည်းနှောင်းသော် ဧ၊ သြ တို့ကို အာယ၊ အာဝ ပြုကုန်၏။

516, 466. ඉකාරාගමො අසබ්බධාතුකම්හි.

၅၁၆, ၄၆၆. အသဗ္ဗဓာတုကဝိဘတ်နှောင်းသော် ဣအက္ခရာ လာ၏။

517, 488. ක්වචි ධාතුවිභත්තිප්පච්චයානං දීඝවිපරීතාදෙස ලොපාගමා ච.

၅၁၇, ၄၈၈. အချို့အရာ၌ ဓာတ်၊ ဝိဘတ်၊ ပစ္စည်းတို့၏ ဒီဃပြုခြင်း၊ ရဿပြုခြင်း၊ အာဒေသပြုခြင်း၊ ချေခြင်း၊ အာဂမလာခြင်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

518, 446. අත්තනොපදානි පරස්සපදත්තං.

၅၁၈, ၄၄၆. အချို့သော နေရာတို့၌ အတ္တနောပုဒ်ဝိဘတ်တို့သည် ပရဿပုဒ်အဖြစ်သို့ ရောက်ကုန်၏။

519, 457. අකාරාගමො හිය්‍යත්ථනීඅජ්ජතනීකාලාතිපත්තීසු.

၅၁၉, ၄၅၇. ဟိယျတ္တနီ၊ အဇ္ဇတနီ၊ ကာလာတိပတ္တိ ဝိဘတ်တို့နှောင်းသော် အချို့အရာ၌ အအက္ခရာ လာ၏။

520, 502. බ්‍රූතො ඊ තිම්හි.

၅၂၀, ၅၀၂. တိဝိဘတ်နှောင်းသော် ဗြူဓာတ်မှ နောက်၌ ဤ (ီ) အက္ခရာ လာ၏။

521, 425. ධාතුස්සන්තො ලොපො’ නෙකසරස්ස.

၅၂၁, ၄၂၅. များသောသရရှိသော ဓာတ်၏ အဆုံးသရသည် အချို့အရာ၌ ကျေ၏။

522, 476. ඉසුයමූනමන්තො ච්ඡො වා.

၅၂၂, ၄၇၆. ဣသုဓာတ်၊ ယမုဓာတ်တို့၏ အဆုံးဗျဉ်းကို အလိုအလျောက် စ္ဆ ပြု၏။

523, 526. කාරිතානං ණො ලොපං.

၅၂၃, ၅၂၆. ကာရိတ်ပစ္စည်းတို့၏ ဏအနုဗန်ကို ချေ၏။

ඉති ආඛ්‍යාතකප්පෙ චතුත්ථො කණ්ඩො.

အာချာတ်ကျမ်း၌ လေးခုမြောက် အခန်းသည် ပြီး၏။

ආඛ්‍යාතසුත්තං නිට්ඨිතං.

အာချာတ်သုတ်များ ပြီးဆုံးပြီ။

7. කිබ්බිධාන

၇. ကိတ်ကျမ်း (ကိတ်ပစ္စည်းများကို ပြသောအခန်း)

524, 561. ධාතුයා කම්මාදිම්හි ණො.

၅၂၄, ၅၆၁. ကံအနက်ရှိသော ဥပပုဒ် ရှေ့၌ရှိသော ဓာတ်မှနောက်၌ ဏပစ္စည်း သက်၏။

525, 565. සඤ්ඤායම නු.

၅၂၅, ၅၆၅. အမည် (သညာ) ကို ဟောရာ၌ အပစ္စည်းသက်၍ ရှေ့ကံပုဒ်၏ အဆုံး၌ နုအာဂမ လာ၏။

526, 567. පුරෙ දදා ච ඉං.

၅၂၆, ၅၆၇. ပုရဟူသော ဥပပုဒ်ရှေ့၌ရှိသော ဒါဓာတ်မှနောက်၌ အပစ္စည်းသက်၍ ပုရ၏အဆုံးသရကိုလည်း ဣံ ပြု၏။

527, 568. සබ්බතො ණ්වුත්වා’වී වා.

၅၂၇, ၅၆၈. ခပ်သိမ်းသော ဓာတ်တို့မှနောက်၌ ဏွု၊ တု၊ အာဝီ ပစ္စည်းတို့ကို အလိုအလျောက် သက်စေ၏။

528, 577. විස රුජ පදාදිතො ණ.

၅၂၈, ၅၇၇. ဝိသ၊ ရုဇ၊ ပဒ စသော ဓာတ်တို့မှနောက်၌ ဏပစ္စည်း သက်၏။

529, 580. භාවෙ ච.

၅၂၉, ၅၈၀. ဘာဝအနက်၌လည်း (ဏပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏)။

530, 584. ක්වි ච.

၅၃၀, ၅၈၄. ကွိပစ္စည်းသည်လည်း ဖြစ်၏။

531, 589. ධරාදීහි [Pg.31] රම්මො.

၅၃၁, ၅၈၉. ဓရအစရှိသော ဓာတ်တို့မှ ရမ္မပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

532, 590. තස්සීලාදීසු ණී ත්වා වී ච.

၅၃၂, ၅၉၀. ပြုခြင်းသဘောရှိသည်စသော အနက်တို့၌ ဏီ၊ တွာ၊ ဝီ ပစ္စည်းတို့သည်လည်း ဖြစ်ကုန်၏။

533, 591. සද්ද කුධ චල මණ්ඩත්ථ රුචාදීහි යු.

၅၃၃, ၅၉၁. သဒ္ဒ၊ ကုဓ၊ စလ၊ မဏ္ဍတ္ထ၊ ရုစ အစရှိသော ဓာတ်တို့မှ ယုပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

534, 592. පාරාදිගමිම්හා රූ.

၅၃၄, ၅၉၂. ပါရအစရှိသော ပုဒ်ရှေ့ရှိသော ဂမုဓာတ်မှ ရူပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

535, 593. භික්ඛාදිතො ච.

၅၃၅, ၅၉၃. ဘိက္ခအစရှိသော ဓာတ်တို့မှလည်း (ရူပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏)။

536, 594. හනත්‍යාදීනං ණුකො.

၅၃၆, ၅၉၄. ဟနအစရှိသော ဓာတ်တို့၏ နောက်၌ ဏုကပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

537, 566. නු නිග්ගහිතං පදන්තෙ.

၅၃၇, ၅၆၆. ရှေ့ပုဒ်၏ အဆုံး၌ ရှိသော 'နု' အက္ခရာသည် နိဂ္ဂဟိတ်အဖြစ်သို့ ရောက်၏။

538, 595. සංහනා’ඤ්ඤාය වා රො ඝො.

၅၃၈, ၅၉၅. သံပုဒ်ရှေ့ရှိသော ဟနဓာတ်မှ သညာမဟုတ်သော အနက်၌ ရပစ္စည်းသည်လည်းကောင်း၊ ဟနဓာတ်၏ ဃအပြုသည်လည်းကောင်း ဝိကပ်အားဖြင့် ဖြစ်ကုန်၏။

539, 558. රම්හි රන්තො රාදිනො.

၅၃၉, ၅၅၈. ရပစ္စည်းနှောင်းသောအခါ ရအနုဗန်နှင့်တကွ ရအက္ခရာအဆုံးရှိသော ဓာတ်၏အဆုံးကို ချေ၏။

540, 545. භාවකම්මෙසු තබ්බා’නීයා.

၅၄၀, ၅၄၅. ဘာဝအနက်၊ ကမ္မအနက်တို့၌ တဗ္ဗပစ္စည်း၊ အနီယပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

541, 552. ණ්‍යො ච.

၅၄၁, ၅၅၂. ဏျပစ္စည်းသည်လည်း ဖြစ်၏။

542, 557. කරම්හා රිච්ච.

၅၄၂, ၅၅၇. ကရဓာတ်မှ ရိစ္စပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

543, 555. භූතො’බ්බ.

၅၄၃, ၅၅၅. ဘူဓာတ်မှ (ဏျပစ္စည်းနှောင်းသော် ဓာတွန်နှင့်တကွ ဏျပစ္စည်းကို) အဗ္ဗ ပြု၏။

544, 556. වද මද ගමු යුජ ගරහාකාරාදීහි ජ්ජ ම්මග්ගය්හෙය්‍යාවාරො වා.

၅၄၄, ၅၅၆. ဝဒ၊ မဒ၊ ဂမု၊ ယုဇ၊ ဂရဟ၊ အာကာရ အစရှိသော ဓာတ်တို့မှ ဏျပစ္စည်းနှင့်တကွ ဓာတွန်ကို ဇ္ဇ၊ မ္မ၊ ဂ္ဂ၊ ယှ၊ ဧယျ ပြုခြင်း၊ ဂရကို ဂါရပြုခြင်းတို့သည် ဝိကပ်အားဖြင့် ဖြစ်ကုန်၏။

545, 548. තෙ කිච්චා.

၅၄၅, ၅၄၈. ထို (တဗ္ဗ၊ အနီယ၊ ဏျ၊ တေယျ၊ ရိစ္စ) ပစ္စည်းတို့သည် ကိစ္စမည်ကုန်၏။

546, 562. අඤ්ඤෙ කිත.

၅၄၆, ၅၆၂. ကိစ္စပစ္စည်းမှ တစ်ပါးသော အခြားပစ္စည်းတို့သည် ကိတ်မည်ကုန်၏။

547, 596. නන්දාදීහි යු.

၅၄၇, ၅၉၆. နန္ဒအစရှိသော ဓာတ်တို့မှ ယုပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

548, 597. කත්තුකරණපදෙසෙසු ච.

၅၄၈, ၅၉၇. ကတ္တားအနက်၊ ကရိုဏ်းအနက်၊ ပဒေသ (အဓိကရဏ) အနက်တို့၌လည်း (ယုပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏)။

549, 550. රහාදිතො ණ.

၅၄၉, ၅၅၀. ရဟအစရှိသော ဓာတ်တို့မှ ဏပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

ඉති කිබ්බිධානකප්පෙ පඨමො කණ්ඩො.

ကိတဗ္ဗိဓာန (ကိတ်ပစ္စည်းစီရင်ရာ) အခန်း၌ ပထမကဏ္ဍသည် ဤသို့ ပြီး၏။

550, 549. ණාදයො [Pg.32] තෙකාලිකා.

၅၅၀, ၅၄၉. ဏအစရှိသော ပစ္စည်းတို့သည် ကာလသုံးပါး၌ ဖြစ်ကုန်၏။

551, 598. සඤ්ඤායං දාධාතො ඉ.

၅၅၁, ၅၉၈. သညာ (အမည်) အနက်၌ ဒါဓာတ်မှ ဣပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

552, 609. ති කිච්චා’සිට්ඨෙ.

၅၅၂, ၆၀၉. တောင့်တခြင်းအနက်၌ တိပစ္စည်းနှင့် ကိတ်ပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

553, 599. ඉත්ථියමතියවො වා.

၅၅၃, ၅၉၉. ဣတ္ထိလိန်၌ အပစ္စည်း၊ တိပစ္စည်း၊ ယုပစ္စည်းတို့သည် ဝိကပ်အားဖြင့် ဖြစ်ကုန်၏။

554, 601. කරතො රිරිය.

၅၅၄, ၆၀၁. ကရဓာတ်မှ ရိရိယပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

555, 612. අතීතෙ ත තවන්තු තාවී.

၅၅၅, ၆၁၂. အတိတ်ကာလ၌ တပစ္စည်း၊ တဝန္တုပစ္စည်း၊ တာဝီပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

556, 622. භාවකම්මෙසු ත.

၅၅၆, ၆၂၂. ဘာဝအနက်၊ ကမ္မအနက်တို့၌ တပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

557, 606. බුධගමාදිත්ථෙ කත්තරි.

၅၅၇, ၆၀၆. ဗုဓ၊ ဂမု အစရှိသော ဓာတ်တို့၏ အနက်ကို သိအပ်သည်ရှိသော် ကတ္တားအနက်၌ တပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

558, 602. ජිතො ඉන සබ්බත්ථ.

၅၅၈, ၆၀၂. ဇိဓာတ်မှ အလုံးစုံသော အနက်တို့၌ ဣနပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

559, 603. සුපතො ච.

၅၅၉, ၆၀၃. သုပဓာတ်မှလည်း (ဣနပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏)။

560, 604. ඊසංදුසූහි ඛ.

၅၆၀, ၆၀၄. ဤသံ၊ ဒု၊ သု ပုဒ်တို့ရှေ့ရှိသော ဓာတ်တို့မှ ခပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

561, 636. ඉච්ඡත්ථෙසු සමානකත්තුකෙසු තවෙ තුං වා.

၅၆၁, ၆၃၆. တူသောကတ္တားရှိ၍ အလိုရှိခြင်း (တောင့်တခြင်း) အနက်ရှိသော ဓာတ်တို့မှ တဝေပစ္စည်း၊ တုံပစ္စည်းတို့သည် ဝိကပ်အားဖြင့် ဖြစ်ကုန်၏။

562, 638. අරහසක්කාදීසු ච.

၅၆၂, ၆၃၈. ထိုက်ခြင်း၊ နိုင်ခြင်း အစရှိသော အနက်တို့၌လည်း (တုံပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏)။

563, 639. පත්තවචනෙ අලමත්ථෙසු ච.

၅၆၃, ၆၃၉. ဆိုက်ရောက်ခြင်းကို ပြောဆိုရာ၌လည်းကောင်း၊ အလံ (စွမ်းနိုင်ခြင်း) အနက်တို့၌လည်းကောင်း (တုံပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏)။

564, 640. පුබ්බකාලෙ’කකත්තුකානං තුන ත්වාන ත්වා වා.

၅၆၄, ၆၄၀. တူသော ကတ္တားရှိသော ရှေ့နောက်ကြိယာတို့တွင် ရှေ့ကြိယာ၌ တုနပစ္စည်း၊ တွာနပစ္စည်း၊ တွာပစ္စည်းတို့သည် ဝိကပ်အားဖြင့် ဖြစ်ကုန်၏။

565, 646. වත්තමානෙ මාන’න්තා.

၅၆၅, ၆၄၆. ပစ္စုပ္ပန်ကာလ၌ မာနပစ္စည်း၊ အန္တပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

566, 574. සාසාදීහි රත්ථු.

၅၆၆, ၅၇၄. သာသအစရှိသော ဓာတ်တို့မှ ရတ္ထုပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

567, 575. පාතිතො රිතු.

၅၆၇, ၅၇၅. ပါအစရှိသော ဓာတ်တို့မှ ရိတုပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

568, 576. මානාදීහි [Pg.33] රාතු.

၅၆၈, ၅၇၆. မာန စသော ဓာတ်တို့မှ နောက်၌ ရာတုပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

569, 610. ආගමා තුකො.

၅၆၉, ၆၁၀. အာပုဗ္ဗ ဂမုဓာတ်မှ နောက်၌ တုကပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

570, 611. භබ්බෙ ඉක.

၅၇၀, ၆၁၁. ဖြစ်ထိုက်၏ဟူသော အနက်၌ ဣကပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

ඉති කිබ්බිධානකප්පෙ දුතියො කණ්ඩො.

ကိတဗ္ဗိဓာနကျမ်း၌ ဒုတိယအခန်းသည် ဤသို့ ပြီးပြီ။

571, 624. පච්චයාදනිට්ඨා නිපාතනා සිජ්ඣන්ති.

၅၇၁, ၆၂၄. ပစ္စည်းစသည်တို့ကြောင့် မလိုလားအပ်သော အရာတို့သည် နိပါတ်ပြုခြင်းဖြင့် ပြီးကုန်၏။

572, 625. සාසදිසතො තස්ස රිට්ඨො ච.

၅၇၂, ၆၂၅. သာသဓာတ်၊ ဒိသဓာတ်တို့မှ နောက်၌ဖြစ်သော တပစ္စည်းကို ရိဋ္ဌ အပြုသည်လည်း ဖြစ်၏။

573, 626. සාදිසන්ත පුච්ඡ භන්ජ හන්තාදීහි ට්ඨො.

၅၇၃, ၆၂၆. သအက္ခရာအဆုံးရှိသော ဓာတ်၊ ပုစ္ဆဓာတ်၊ ဘဉ္ဇဓာတ်၊ ဟံသဓာတ် စသည်တို့မှ နောက်၌ဖြစ်သော တပစ္စည်းကို ဋ္ဌ အပြုသည် ဖြစ်၏။

574, 613. වසතො උත්ථ.

၅၇၄, ၆၁၃. ဝသဓာတ်မှ နောက်၌ ဖြစ်သော တပစ္စည်းကို ဥဋ္ဌ အပြုသည် ဖြစ်၏။

575, 614. වස වාවු.

၅၇၅, ၆၁၄. ဝသဓာတ်၏ ဝကို ဝုအပြုသည် (ဝါ- ဥအပြုသည်) ဖြစ်၏။

576, 607. ධ ඪ භ හෙ හි ධඩ්ඪා ච.

၅၇၆, ၆၀၇. ဓ၊ ဎ၊ ဘ၊ ဟ အဆုံးရှိသော ဓာတ်တို့မှ နောက်၌ ဖြစ်သော တပစ္စည်း၏ ဓ၊ ဎ အပြုတို့သည်လည်း ဖြစ်ကုန်၏။

577, 628. භන්ජතො ග්ගො ච.

၅၇၇, ၆၂၈. ဘဉ္ဇဓာတ်မှ နောက်၌ ဖြစ်သော တပစ္စည်းကို ဂ္ဂ အပြုသည်လည်း ဖြစ်၏။

578, 560. භුජාදීනමන්තො නො ද්වි ච.

၅၇၈, ၅၆၀. ဘုဇစသော ဓာတ်တို့၏ အဆုံးသည် ကျေပျောက်၏၊ တပစ္စည်း၏ ဒွေဘော်သည်လည်း ဖြစ်၏။

579, 629. වච වා වු.

၅၇၉, ၆၂၉. ဝစဓာတ်၏ ဝကို ဝုအပြုသည် (ဝါ- ဥအပြုသည်) ဖြစ်၏။

580, 630. ගුපාදීනඤ්ච.

၅၈၀, ၆၃၀. ဂုပစသော ဓာတ်တို့၏ အဆုံးသည်လည်း ကျေပျောက်၏၊ တပစ္စည်း၏ ဒွေဘော်သည်လည်း ဖြစ်၏။

581, 616. තරාදීහි ඉණ්ණො.

၅၈၁, ၆၁၆. တရစသော ဓာတ်တို့မှ နောက်၌ ဖြစ်သော တပစ္စည်းကို ဣဏ္ဏ ပြု၏။

582, 631. භිදාදිතො ඉන්න අන්න ඊණා වා.

၅၈၂, ၆၃၁. ဘိဒစသော ဓာတ်တို့မှ နောက်၌ ဖြစ်သော တပစ္စည်းကို ဣန္န၊ အန္န၊ ဤဏ အပြုတို့သည် ဝိကပ်အားဖြင့် ဖြစ်ကုန်၏။

583, 617. සුස පච සකතො ක්ඛ ක්කා ච.

၅၈၃, ၆၁၇. သုသ၊ ပစ၊ သက ဓာတ်တို့မှ နောက်၌ ဖြစ်သော တပစ္စည်းကို က္ခ၊ က္က အပြုတို့သည်လည်း ဖြစ်ကုန်၏။

584, 618. පක්කමාදීහි න්තො ච.

၅၈၄, ၆၁၈. ပက္ကမစသော ဓာတ်တို့မှ နောက်၌ ဖြစ်သော တပစ္စည်းကို န္တ အပြုသည်လည်း ဖြစ်၏။

585, 619. ජනාදීන මා තිම්හි ච.

၅၈၅, ၆၁၉. တိပစ္စည်း နှောင်းသောအခါ၌လည်းကောင်း၊ တပစ္စည်း နှောင်းသောအခါ၌လည်းကောင်း ဇနစသော ဓာတ်တို့၏ အဆုံးကို အာ ပြု၏။

586, 600. ගම ඛන හන රමාදීනමන්තො.

၅၈၆, ၆၀၀. ဂမ၊ ခန၊ ဟန၊ ရမ စသော ဓာတ်တို့၏ အဆုံးသည် ကျေပျောက်၏။

587, 632. රකාරො ච.

၅၈၇, ၆၃၂. ရကာရသည်လည်း ကျေပျောက်၏။

588, ඨාපානමිඊ [Pg.34] ච.

၅၈၈, ဌာ၊ ပါ ဓာတ်တို့၏ အဆုံး အာ သရကို ဣ၊ ဤ အပြုတို့သည်လည်း ဖြစ်ကုန်၏။

589, 621. හන්තෙහි හො හස්ස ළො වා අදහනහානං.

၅၈၉, ၆၂၁. ဟအဆုံးရှိသော (ဒဟ၊ ဟနတို့မှတစ်ပါးသော) ဓာတ်တို့မှ နောက်၌ ဖြစ်သော တပစ္စည်းကို ဟ ပြု၍ ဓာတွန် ဟ ကို ဠ ပြု၏။

ඉති කිබ්බිධානකප්පෙ තතියො කණ්ඩො.

ကိတဗ္ဗိဓာနကျမ်း၌ တတိယအခန်းသည် ဤသို့ ပြီးပြီ။

590, 579. ණම්හි රන්ජස්ස ජො භාවකරණෙසු.

၅၉၀, ၅၇၉. ဘာဝ၊ ကရဏ အနက်တို့၌ ဏပစ္စည်းနှောင်းသောအခါ ရဉ္ဇဓာတ်၏ ဉ္ဇကို ဇ ပြု၏။

591, 544. හනස්ස ඝාතො.

၅၉၁, ၅၄၄. ဟနဓာတ်ကို ဃာတ ပြု၏။

592, 503. වධො වා සබ්බත්ථ.

၅၉၂, ၅၀၃. အလုံးစုံသော ဝိဘတ်ပစ္စည်းတို့ကြောင့် ဟနဓာတ်ကို ဝိကပ်အားဖြင့် ဝဓ ပြု၏။

593, 564. ආකාරන්තානමායො.

၅၉၃, ၅၆၄. အာကာရအဆုံးရှိသော ဓာတ်တို့၏ အဆုံးကို အာယ ပြု၏။

594, 582. පුරසමුපපරීහි කරොතිස්ස ඛ ඛරා වා තප්පච්චයෙසු ච.

၅၉၄, ၅၈၂. ပုရသ၊ သံ၊ ဥပ၊ ပရိ ရှေ့ရှိသော ကရဓာတ်၏ ကရကို တပစ္စည်း၊ ဏပစ္စည်းတို့နှောင်းသောအခါ ခ၊ ခရ အပြုတို့သည် ဝိကပ်အားဖြင့် ဖြစ်ကုန်၏။

595, 637. තවෙතුනාදීසු කා.

၅၉၅, ၆၃၇. တဝေ၊ တုန္ စသော ပစ္စည်းတို့နှောင်းသောအခါ ကရဓာတ်ကို ကာ ပြု၏။

596, 551. ගමඛනහනාදීනං තුංතබ්බාදීසු න.

၅၉၆, ၅၅၁. ဂမ၊ ခန၊ ဟန စသော ဓာတ်တို့၏ အဆုံးကို တုန္၊ တဗ္ဗ စသော ပစ္စည်းတို့နှောင်းသောအခါ န ပြု၏။

597, 641. සබ්බෙහි තුනාදීනං යො.

၅၉၇, ၆၄၁. အလုံးစုံသော ဓာတ်တို့မှ နောက်၌ ဖြစ်သော တုနစသော ပစ္စည်းတို့ကို ယ ပြု၏။

598, 643. චනන්තෙහි රච්චං.

၅၉၈, ၆၄၃. စ၊ န အဆုံးရှိသော ဓာတ်တို့မှ နောက်၌ ဖြစ်သော တုနပစ္စည်းကို ရစ္စ ပြု၏။

599, 644. දිසා ස්වානස්වන්තලොපො ච.

၅၉၉, ၆၄၄. ဒိသဓာတ်မှ နောက်၌ ဖြစ်သော တုနပစ္စည်းကို သွာန ပြု၏၊ ဓာတွန်ကိုလည်း ချေ၏။

600, 645. මහදභෙහි ම්ම ය්හ ජ්ජ බ්භ ද්ධා ච.

၆၀၀, ၆၄၅. မ၊ ဟ၊ ဒ၊ ဘ အဆုံးရှိသော ဓာတ်တို့မှ နောက်၌ ဖြစ်သော တုနပစ္စည်းကို မ္မ၊ ယှ၊ ဇ္ဇ၊ ဗ္ဘ၊ ဒ္ဓါ အပြုတို့သည်လည်း ဖြစ်ကုန်၏။

601, 334. තද්ධිතසමාසකිතකා නාමං වා’තවෙතුනාදීසු ච.

၆၀၁, ၃၃၄. တဒ္ဓိတ်၊ သမာသ်၊ ကိတ်တို့ကို နာမ်ဟူ၍ အမည်မှည့်၏။ တဝေ၊ တုန္ စသော ပစ္စည်းတို့၌လည်း (ဝိဘတ်ချေခြင်းသည်) ဝိကပ်အားဖြင့် ဖြစ်၏။

602, 6. දුම්හි ගරු.

၆၀၂, ၆. နှစ်လုံးသော အက္ခရာအပေါင်းကြောင့် ရှေ့၌ရှိသော ရဿအက္ခရာသည် ဂရုမည်၏။

603, 7. දීඝො [Pg.35] ච.

၆၀၃, ၇. ဒီဃအက္ခရာသည်လည်း ဂရုမည်၏။

604, 684. අක්ඛරෙහි කාර.

၆၀၄, ၆၈၄. အက္ခရာဟော သဒ္ဒါတို့မှ နောက်၌ ကာရပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

605, 547. යථාගමමිකාරො.

၆၀၅, ၅၄၇. ပါဠိတော်အားလျော်စွာ ဣကာရအာဂမ်သည် ဖြစ်၏။

606, 642. දධන්තතො යො ක්වචි.

၆၀၆, ၆၄၂. ဒ, ဓ အဆုံးရှိသော ဓာတ်တို့၏နောင်၌ ယပစ္စည်းသည် အချို့သောနေရာတို့၌ ဖြစ်၏။

ඉති කිබ්බිධානකප්පෙ චතුත්ථො කණ්ඩො.

ဤသို့ ကိတဗ္ဗိဓာနကပ်၌ စတုတ္ထခန်း ပြီးပြီ။

607, 578. නිග්ගහිත සංයොගාදි නො.

၆၀၇, ၅၇၈. သံယုတ်၏ အစဖြစ်သောဗျည်းကို နိဂ္ဂဟိတ်ပြု၏။

608, 623. සබ්බත්ථ ගෙ හී.

၆၀၈, ၆၂၃. ခပ်သိမ်းသော ပစ္စည်းတို့၏နောင်၌ ဂေဓာတ်ကို ဂီပြု၏။

609, 484. සදස්ස සීදත්ථං.

၆၀၉, ၄၈၄. သဒဓာတ်ကို သီဒပြု၏။

610, 627. යජස්ස සරස්සි ට්ඨෙ.

၆၁၀, ၆၂၇. ဋ္ဌပစ္စည်းနောင်၌ ယဇဓာတ်၏ သရကို ဣပြု၏။

611, 608. හචතුත්ථානමන්තානං දො ධෙ.

၆၁၁, ၆၀၈. ဓပစ္စည်းနောင်၌ ဟနှင့် စတုတ္ထဗျည်းအဆုံးရှိသော ဓာတ်တို့၏ အဆုံးဗျည်းကို ဒပြု၏။

612, 615. ඪො ඪකාරෙ.

၆၁၂, ၆၁၅. ဎပစ္စည်းနောင်၌ ဓာတွန်ဟကို ဍပြု၏။

613, 583. ගහස්ස ඝර ණෙ වා.

၆၁၃, ၅၈၃. ဏပစ္စည်းနောင်၌ ဂဟဓာတ်ကို ဝိကပ်အားဖြင့် ဃရပြု၏။

614, 581. දහස්ස දො ළං.

၆၁၄, ၅၈၁. ဒဟဓာတ်၏ ဒကာရကို ဠပြု၏။

615, 586. ධාත්වන්තස්ස ලොපො ක්විම්හි.

၆၁၅, ၅၈၆. ကွိပစ္စည်းနောင်၌ ဓာတ်၏ အဆုံးဗျည်းကို ချေ၏။

616, 587. විදන්තෙ ඌ.

၆၁၆, ၅၈၇. ဝိဒဓာတ်၏အဆုံး၌ ဦအက္ခရာ လာ၏။

617, 633. න ම ක රානමන්තානං නියුත්තතම්හි.

၆၁၇, ၆၃၃. တပစ္စည်းနောင်၌ န, မ, က, ရ အဆုံးရှိသော ဓာတ်တို့၏ အဆုံးဗျည်းကို မချေရ။

618, 571. න ක වත්ථං ච ජා ණ්වුම්හි.

၆၁၈, ၅၇၁. ဏွုပစ္စည်းနောင်၌ စ, ဇ တို့ကို က, ဂ မပြုရ။

619, 573. කරස්ස ච තත්තං ථුස්මිං.

၆၁၉, ၅၇၃. တုပစ္စည်းနောင်၌ ကရဓာတ်၏ အဆုံး ရ ကို တပြု၏။

620, 549. තුංතුනතබ්බෙසු වා.

၆၂၀, ၅၄၉. တုံ, တုန, တဗ္ဗပစ္စည်းတို့နောင်၌ ကရဓာတ်၏ အဆုံး ရ ကို ဝိကပ်အားဖြင့် တပြု၏။

621, 553. කාරිතං [Pg.36] විය ණානුබන්ධො.

၆၂၁, ၅၅၃. ဏအနုဗန်ရှိသော ပစ္စည်းသည် ကာရိတ်ပစ္စည်းကဲ့သို့ ဖြစ်၏ (ကာရိတ်အမည်ရ၏)။

622, 570. අනකා යු ණ්වූනං.

၆၂၂, ၅၇၀. ယုပစ္စည်း၊ ဏွုပစ္စည်းတို့၏ အစဉ်အတိုင်း အနအပြု၊ အကအပြုတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

623, 554. ක ගා ච ජානං.

၆၂၃, ၅၅၄. စ, ဇ တို့ကို က, ဂ ပြုကုန်၏။

ඉති කිබ්බිධානකප්පෙ පඤ්චමො කණ්ඩො.

ဤသို့ ကိတဗ္ဗိဓာနကပ်၌ ငါးခန်းမြောက်ဖြစ်သော ကဏ္ဍသည် ပြီးပြီ။

කිබ්බිධානසුත්තං නිට්ඨිතං.

ကိတဗ္ဗိဓာနကပ် (ကိတ်ပိုင်း) သုတ်များ ပြီးဆုံးပါပြီ။

8. උණාදිකප්ප

၈. ဥဏာဒိကပ် (ဥဏာဒ်ပိုင်း)။

624, 563. කත්තරි කිත්ත.

၆၂၄, ၅၆၃. ကတ္တားအနက်၌ ကိတ်ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

625, 605. භාවකම්මෙසු කිච්චත්තක්ඛත්ථා.

၆၂၅, ၆၀၅. ဘောအနက်၊ ကံအနက်တို့၌ ကိစ္စပစ္စည်း၊ က္တပစ္စည်း၊ ခပစ္စည်းတို့၏ အနက်သည် ဖြစ်၏။

626, 634. කම්මනි දුතියාය ත්තො.

၆၂၆, ၆၃၄. ဒုတိယတည်းဟူသော ကံအနက်၌ တပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

627, 652. ඛ්‍යාදීහි මන ම ච තො වා.

၆၂၇, ၆၅၂. ချာအစရှိသော ဓာတ်တို့နောင်၌ မနပစ္စည်း၊ မပစ္စည်း၊ တပစ္စည်းတို့သည် ဝိကပ်အားဖြင့် ဖြစ်ကုန်၏။

628, 653. සමාදීහි ථමා.

၆၂၈, ၆၅၃. သမအစရှိသော ဓာတ်တို့နောင်၌ ထပစ္စည်း၊ မပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

629, 569. ගහස්සු’පධස්සෙ වා.

၆၂၉, ၅၆၉. ဂဟဓာတ်၏ ဥပဓာသရကို ဝိကပ်အားဖြင့် ဧပြု၏။

630, 654. මසුස්ස සුස්ස ච්ඡරච්ඡෙරා.

၆၃၀, ၆၅၄. မသုဓာတ်၏ သု ကို စ္ဆရ၊ စ္ဆေရ ပြုကုန်၏။

631, 655. ආපුබ්බචරස්ස ච.

၆၃၁, ၆၅၅. အာဥပသာရရှေ့ရှိသော စရဓာတ်ကို စ္ဆရ ပြု၏။

632, 656. අල කල සලෙහි ල යා.

၆၃၂, ၆၅၆. အလ၊ ကလ၊ သလ ဓာတ်တို့နောင်၌ လပစ္စည်း၊ ယပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

633, 657. යාණ ලාණා.

၆၃၃, ၆၅၇. ကလ၊ သလ ဓာတ်တို့နောင်၌ ယာဏပစ္စည်း၊ လာဏပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

634, 658. මථිස්ස ථස්ස ලො ච.

၆၃၄, ၆၅၈. မထဓာတ်၏ ထကာရကို လပြု၏။

635, 559. පෙසාතිසග්ගපත්තකාලෙසු කිච්චා.

၆၃၅, ၅၅၉. စေခိုင်းခြင်း (ပေသ)၊ လွှတ်ခြင်း (အတိသဂ္ဂ)၊ ရောက်သောအခါ (ပတ္တကာလ) တို့၌ ကိစ္စပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

636, 659. අවස්සකාධමිණෙසු ණී ච.

၆၃၆, ၆၅၉. မုချဧကန် ပြုအပ်သောအနက်နှင့် ကြွေးယူသောအနက်တို့၌ ဏီပစ္စည်းသည်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။

637, 0. අරහසක්කාදීහි තුං.

၆၃၇, ၀. အရဟ၊ သက္ကာ အစရှိသော ပုဒ်တို့နှင့် ယှဉ်ကုန်သော ဓာတ်တို့နောင်၌ တုံပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

638, 668. වජාදීහි පබ්බජ්ජාදයො නිප්පජ්ජන්තෙ.

၆၃၈, ၆၆၈. ဝဇအစရှိသော ဓာတ်တို့နောင်၌ ပဗ္ဗဇ္ဇာအစရှိသော ပုဒ်တို့သည် ပြီးကုန်၏။

639, 585. ක්විලොපො [Pg.37] ච.

၆၃၉, ၅၈၅. ကွိပစ္စည်းကို ချေခြင်းသည်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။

640, 0. සචජානං ක ගා ණානුබන්ධෙ.

၆၄၀, ၀. ဏအနုဗန်ရှိသော ပစ္စည်းအနောင်၌ သနှင့်တကွဖြစ်သော စ, ဇ တို့ကို က, ဂ ပြုကုန်၏။

641, 572. නුදාදීහි යු ණ්වූන මනා න නා කා න න කා සකාරිතෙහි ච.

၆၄၁, ၅၇၂. နုဒအစရှိသော ဓာတ်တို့နောင်၌ ကာရိတ်ပစ္စည်းနှင့်တကွဖြစ်ကုန်သော ယုပစ္စည်း၊ ဏွုပစ္စည်းတို့၏ အန၊ အာနန၊ အာနနက၊ အာပက စသည်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

642, 588. ඉ ය ත ම කිං එසානමන්තස්සරො දීඝං ක්වචි දුසස්ස ගුණං දොරං ස ක්ඛී ච.

၆၄၂, ၅၈၈. ဣ၊ ယ၊ တ၊ မ၊ ကိံ၊ ဧသ သဒ္ဒါတို့၏ အဆုံးသရကို ဒီဃပြုရမည်။ အချို့နေရာ၌ ဒိသဓာတ်၏ ဥပမာဖြစ်သော ဣ၊ ယ စသည်ကို ဒီဃပြုရမည်။ ဒေါသဒ္ဒါကို ရံပြုရမည်။ သက္ခီပုဒ်၌လည်းကောင်း၊ စသဒ္ဒါဖြင့် တုမှသဒ္ဒါ၏ ရှေ့၌လည်းကောင်း ဒီဃပြုရမည်။

643, 635. භ්‍යාදීහි මති බුධි පූජාදීහි ච ත්තො.

၆၄၃, ၆၃၅. ဘျာဒိဂိုဏ်းဝင် ဓာတ်တို့မှလည်းကောင်း၊ မတိ၊ ဗုဒ္ဓိ၊ ပူဇာ အစရှိသော အနက်တို့၌လည်းကောင်း က္တပစ္စည်း သက်ရာ၏။

644, 661. වෙපු සී දව වමු කු දා භූත්වාදීහි ථුත්තිම ණිමා නිබ්බත්තෙ.

၆၄၄, ၆၆၁. ဝေပု၊ သီ၊ ဒဝ၊ ဝမု၊ ကု၊ ဒါ၊ ဘူ အစရှိသော ဓာတ်တို့မှ ဖြစ်ခြင်းအနက်၌ ‘ထု’၊ ‘တ္တိမ’၊ ‘ဏိမ’ ပစ္စည်းတို့ သက်ကုန်၏။

645, 662. අක්කොසෙ නම්හානි.

၆၄၅, ၆၆၂. ဆဲရေးခြင်းအနက်၌ ‘န’ သဒ္ဒါနောက်မှ ‘အာနိ’ ပစ္စည်း သက်ရာ၏။

646, 419. එකාදිතො සකිස්ස ක්ඛත්තුං.

၆၄၆, ၄၁၉. ဧက အစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏ နောက်မှဖြစ်သော ‘သကိံ’ သဒ္ဒါကို ‘က္ခတ္တုံ’ ပြုရမည်။

647, 663. සුනස්සුනස්සො ණ වානුවානූනනඛුනානා.

၆၄၇, ၆၆၃. သုနသဒ္ဒါ၏ အစိတ်ဖြစ်သော ဥနသဒ္ဒါကို သြဏ၊ ဝါန၊ ဥဝါန၊ ဥုန၊ ဥနခ၊ ဥဏ၊ အာ၊ အာန အပြုတို့ ပြုရမည်။

648, 664. තරුණස්ස සුසු ච.

၆၄၈, ၆၆၄. တရုဏသဒ္ဒါကို သုသုအပြု ပြုရမည်။

649, 665. යුවස්සුවස්සුවුවානනූනා.

၆၄၉, ၆၆၅. ယုဝသဒ္ဒါ၏ အစိတ်ဖြစ်သော ဥဝသဒ္ဒါကို ဥဝ၊ ဥဝါန၊ ဥန၊ ဥုန တို့ ပြုရမည်။

650, 651. කාලෙ වත්තමානාතීතෙ ණ්වාදයො.

၆၅၀, ၆၅၁. ပစ္စုပ္ပန်နှင့် အတိတ်ကာလတို့၌ ဓာတ်တို့မှ ဏွုအစရှိသော ဥဏာဒ်ပစ္စည်းတို့ သက်ကုန်၏။

651, 647. භවිස්සති ගමාදීහි ණී ඝිණ.

၆၅၁, ၆၄၇. အနာဂတ်ကာလ၌ ဂမုအစရှိသော ဓာတ်တို့မှ ဏီနှင့် ဃိဏပစ္စည်းတို့ သက်ကုန်၏။

652, 648. ක්‍රියායං ණ්වු තවො.

၆၅၂, ၆၄၈. ကြိယာကို ဟောရာ၌ ဓာတ်တို့မှ ဏွုနှင့် တဝုပစ္စည်းတို့ သက်ကုန်၏။

653, 307. භාවවාචිම්හි චතුත්ථී.

၆၅၃, ၃၀၇. အနာဂတ်ကာလ၌ ဘာဝ (ဘော) ကို ဟောရာ၌ စတုတ္ထီဝိဘတ် သက်ရာ၏။

654, 649. කම්මනි ණො.

၆၅၄, ၆၄၉. ကံပုဒ်သည် ရှေ့၌ရှိသော် ဓာတ်မှ ဏပစ္စည်း သက်ရာ၏။

655, 650. සෙසෙ ස්සං න්තු මානානා.

၆၅၅, ၆၅၀. ကြွင်းသောကာလ၌ ဓာတ်တို့မှ ဿံ၊ န္တု၊ မာန၊ အာန ပစ္စည်းတို့ သက်ကုန်၏။

656, 666. ඡදාදීහි ත ත්‍රණ.

၆၅၆, ၆၆၆. ဆဒအစရှိသော ဓာတ်တို့မှ တနှင့် တြဏပစ္စည်းတို့ သက်ကုန်၏။

657, 667. වදාදීහි ණිත්තො ගණෙ.

၆၅၇, ၆၆၇. ဝဒအစရှိသော ဓာတ်တို့မှ အစုဟူသော အနက်၌ ဏိတ္တပစ္စည်း သက်ရာ၏။

658, 668. මිදාදීහි ත්ති තියො.

၆၅၈, ၆၆၈. မိဒအစရှိသော ဓာတ်တို့မှ တ္တိနှင့် တိပစ္စည်းတို့ သက်ကုန်၏။

659, 669. උසුරන්ජදසානං [Pg.38] දංසස්ස දඩ්ඪො ඪඨා ච.

၆၅၉, ၆၆၉. ဥသု၊ ရဉ္ဇ၊ ဒံသ ဓာတ်တို့မှ ဎ၊ ဌ ပစ္စည်းတို့ သက်ကုန်၏။ ဒံသဓာတ်၏နေရာ၌ ဒဍ္ဎ ပြုရမည်။

660, 670. සූවුසානමූවුසානමතො ථො ච.

၆၆၀, ၆၇၀. သူ၊ ဝု၊ အသ ဓာတ်တို့၏ အစိတ်ဖြစ်သော သူ၊ ဝု၊ အသ သဒ္ဒါတို့ကို အတပြု၍ ထပစ္စည်း သက်ရာ၏။

661, 671. රන්ජුදාදීහි ධදිද්දකිරා ක්වචි ජදලොපො ච.

၆၆၁, ၆၇၁. ရဉ္ဇ၊ ဥဒိ အစရှိသော ဓာတ်တို့မှ ဓ၊ ဣဒ္ဒ၊ က၊ ဣရ ပစ္စည်းတို့ သက်ကုန်၏။ အချို့ ဓာတ်တို့၏ အဆုံး ဇ၊ ဒ တို့ကိုလည်း ချေရမည်။

662, 672. පටිතො හිස්ස හෙරණ හීරණ.

၆၆၂, ၆၇၂. ပတိသဒ္ဒါရှေ့ရှိသော ဟိဓာတ်၏ ဟိကို ဟေရဏ၊ ဟီရဏ ပြုရမည်။

663, 673. කඪාදීහි කො.

၆၆၃, ၆၇၃. ကဍိအစရှိသော ဓာတ်တို့မှ ကပစ္စည်း သက်ရာ၏။

664, 674. ඛාදාමගමානං ඛන්ධන්ධගන්ධා.

၆၆၄, ၆၇၄. ခါဒ၊ အမ၊ ဂမု ဓာတ်တို့ကို ခန္ဓ၊ အန္ဓ၊ ဂန္ဓ ပြု၍ ကပစ္စည်း သက်ရာ၏။

665, 675. පටාදීල්‍යලං.

၆၆၅, ၆၇၅. ပဋအစရှိသော ဓာတ်တို့မှ အလပစ္စည်း သက်ရာ၏။

666, 676. පුථස්ස පුථු පථා මො වා.

၆၆၆, ၆၇၆. ပုထဓာတ်ကို ပုထု သို့မဟုတ် ပထပြု၍ မပစ္စည်း သက်ရာ၏။

667, 677. සස්වාදීහි තු දවො.

၆၆၇, ၆၇၇. သသုအစရှိသော ဓာတ်တို့မှ တုနှင့် ဒုပစ္စည်းတို့ သက်ကုန်၏။

668, 678. ච්‍යාදීහි ඊවරො.

၆၆၈, ၆၇၈. စိအစရှိသော ဓာတ်တို့မှ ဤဝရပစ္စည်း သက်ရာ၏။

669, 679. මුනාදීහි චි.

၆၆၉, ၆၇၉. မုနအစရှိသော ဓာတ်တို့မှ ဣပစ္စည်း သက်ရာ၏။

670, 680. විදාදීල්‍යූරො.

၆၇၀, ၆၈၀. ဝိဒအစရှိသော ဓာတ်တို့မှ ူရပစ္စည်း သက်ရာ၏။

671, 681. හනාදීහි නු ණු තවො.

၆၇၁, ၆၈၁. ဟနအစရှိသော ဓာတ်တို့မှ နု၊ ဏု၊ တဝုပစ္စည်းတို့ သက်ကုန်၏။

672, 682. කුටාදීහි ඨො.

၆၇၂, ၆၈၂. ကုဋအစရှိသော ဓာတ်တို့မှ ဌပစ္စည်း သက်ရာ၏။

673, 683. මනුපූරසුණාදීහි උස්සනුසිසා.

၆၇၃, ၆၈၃. မန၊ ပူရ၊ သုဏ အစရှိသော ဓာတ်တို့မှ ဥဿ၊ ဣသ၊ ဣသာပစ္စည်းတို့ သက်ကုန်၏။

ඉති කිබ්බිධානකප්පෙ උණාදිකප්පො ඡට්ඨො කණ්ඩො.

ဤသို့ ကိတ်စီရင်ထုံးအခန်း၌ ခြောက်ခုမြောက်ဖြစ်သော ဥဏာဒ်အခန်း ပြီး၏။

උණාදිසුත්තං නිට්ඨිතං.

ဥဏာဒ်သုတ် ပြီးဆုံးပြီ။

මහාකච්චායනසද්දාපාඨ

မဟာကစ္စာယန သဒ္ဒါပါဌ်

1. සන්ධිකප්ප

၁. သန္ဓိကပ္ပ

පඨමකණ්ඩ

ပထမကဏ္ဍ

(ක)

(က)

සෙට්ඨං [Pg.39] තිලොකමහිතං අභිවන්දියග්ගං,බුද්ධඤ්ච ධම්මමමලං ගණමුත්තමඤ්ච;

සත්ථුස්ස තස්ස වචනත්ථවරං සුබුද්ධුං,වක්ඛාමි සුත්තහිතමෙත්ථ සුසන්ධිකප්පං.

သုံးလောက၌ အမြတ်ဆုံးဖြစ်၍ ပူဇော်အပ်သော မြတ်စွာဘုရားကိုလည်းကောင်း၊ စင်ကြယ်သော တရားတော်ကိုလည်းကောင်း၊ မြတ်သော သံဃာတော်ကိုလည်းကောင်း ရှိခိုး၍၊ ထိုမြတ်စွာဘုရား၏ မြတ်လှစွာသော နှုတ်ကပတ်တော် အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ကောင်းစွာ သိရှိနိုင်ရန်အလို့ငှာ၊ သုတ်တော်၌ အကျိုးရှိသော ကောင်းမြတ်သော သန္ဓိအခန်းကို ဤကျမ်း၌ ငါဟောကြားအံ့။

(ඛ)

(ခ)

සෙය්‍යං ජිනෙරිතනයෙන බුධා ලභන්ති,තඤ්චාපි තස්ස වචනත්ථසුබොධනෙන;

අත්ථඤ්ච අක්ඛරපදෙසු අමොහභාවා,සෙය්‍යත්ථිකො පදමතො විවිධං සුණෙය්‍යං.

ပညာရှိတို့သည် အောင်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူသော နည်းလမ်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ထိုမြတ်စွာဘုရား၏ နှုတ်ကပတ်တော် အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ကောင်းစွာ သိရှိနားလည်ခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ အက္ခရာနှင့် ပုဒ်တို့၌ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို မတွေဝေခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း သာလွန်ထူးကဲသော အကျိုးတရားကို ရရှိကြကုန်၏။ ထို့ကြောင့် ကြီးပွားချမ်းသာခြင်းကို အလိုရှိသောသူသည် ထိုစကားအမျိုးမျိုးတို့ကို ရှေးဦးစွာ ကောင်းစွာ နာယူရာ၏။

1, 1. අත්ථො අක්ඛරසඤ්ඤාතො.

၁, ၁. အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို အက္ခရာဖြင့် ကောင်းစွာ သိအပ်၏။

සබ්බවචනානමත්ථො අක්ඛරෙහෙව සඤ්ඤායතෙ. අක්ඛරවිපත්තියං හි අත්ථස්ස දුන්නයථා හොති, තස්මා අක්ඛරකොසල්ලං බහූපකාරං සුත්තන්තෙසු.

ခပ်သိမ်းသော စကားတို့၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို အက္ခရာတို့ဖြင့်သာလျှင် ကောင်းစွာ သိအပ်၏။ အက္ရာ ချွတ်ချော်ပျက်စီးခဲ့သော် အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို မှားယွင်းစွာ ယူဆတတ်သောကြောင့် ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် အက္ခရာတို့၌ ကျွမ်းကျင်လိမ္မာခြင်းသည် သုတ္တန်ဒေသနာတော်တို့၌ များစွာသော အကျိုးကျေးဇူး ရှိ၏။

2, 2. අක්ඛරාපාදයො [Pg.40] එකචත්තාලීසං.

၂, ၂. အက္ခရာတို့သည် အ-အစရှိသည်ဖြင့် လေးဆယ့်တစ်လုံး ရှိကုန်၏။

තෙ ච ඛො අක්ඛරා අපි අකාරාදයො එකචත්තා ලීස සුත්තන්තෙසු සොපකාරා.

အ-အစရှိသော ထိုလေးဆယ့်တစ်လုံးသော အက္ခရာတို့သည် သုတ္တန်ဒေသနာတော်တို့၌ များစွာ အထောက်အကူပြုကုန်၏။

තං යථා? අ ආ ඉ ඊ උ ඌ එ ඔ, ක ඛ ග ඝ ඞ, ච ඡ ජ ඣ ඤ, ට ඨ ඩ ඪ ණ, ත ථ ද ධ න, ප ඵ බ භ ම, ය ර ල ව ස හ ළ අං, ඉති අක්ඛරා නාම.

ထိုအက္ခရာတို့သည် အဘယ်နည်း? အ၊ အာ၊ ဣ၊ ဤ၊ ဥ၊ ဦ၊ ဧ၊ ဩ၊ က၊ ခ၊ ဂ၊ ဃ၊ င၊ စ၊ ဆ၊ ဇ၊ ဈ၊ ည၊ ဋ၊ ဌ၊ ဍ၊ ဎ၊ ဏ၊ တ၊ ထ၊ ဒ၊ ဓ၊ န၊ ပ၊ ဖ၊ ဗ၊ ဘ၊ မ၊ ယ၊ ရ၊ လ၊ ဝ၊ သ၊ ဟ၊ ဠ၊ အံ တို့ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ဤသို့လျှင် အက္ခရာ မည်ကုန်၏။

තෙන ක්වත්ථො? අත්ථො අක්ඛරසඤ්ඤාතො.

ထိုသို့ (အက္ခရာဟု) ဆိုခြင်းကြောင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း? အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို အက္ခရာဖြင့် ကောင်းစွာ သိနိုင်ခြင်း အကျိုးရှိ၏။

3, 3. තත්ථොදන්තා සරා අට්ඨ.

၃, ၃. ထိုအက္ခရာတို့တွင် အ-အစ ဩ-အဆုံးရှိသော ရှစ်လုံးသော အက္ခရာတို့ကို သရများဟူ၍ ခေါ်ဆိုအပ်၏။

තත්ථ අක්ඛරෙසු අකාරාදීසු ඔදන්තා අට්ඨ අක්ඛරා සරා නාම හොන්ති.

ထိုအက္ခရာတို့တွင် အ-အစရှိ၍ ဩ-အဆုံးရှိသော ရှစ်လုံးသော အက္ခရာတို့သည် သရ မည်ကုန်၏။

තං යථා? අ ආ ඉ ඊ උ ඌ එ ඔ, ඉති සරා නාම.

ထိုသရတို့သည် အဘယ်နည်း? အ၊ အာ၊ ဣ၊ ဤ၊ ဥ၊ ဦ၊ ဧ၊ ဩ ဟူ၍ ဖြစ်ကုန်၏။ ဤသို့လျှင် သရ မည်ကုန်၏။

තෙන ක්වත්ථො? සරා සරෙ ලොපං.

ထိုသို့ (သရဟု) ဆိုခြင်းကြောင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း? 'သရသည် သရကြောင့် ကျေ၏' (စသော သုတ်တို့၌ အကျိုးရှိ၏။)

4, 4. ලහුමත්තා තයො රස්සා.

၄, ၄. ပေါ့ပါးသောအသံရှိကုန်သော သုံးလုံးသော သရတို့သည် ရဿ မည်ကုန်၏။

තත්ථ අට්ඨසු සරෙසු ලහුමත්තා තයො සරා රස්සා නාම හොන්ති.

ထိုရှစ်လုံးသော သရတို့တွင် ပေါ့ပါးသောအသံရှိသော သုံးလုံးသော သရတို့သည် ရဿ မည်ကုန်၏။

තං යථා? අ ඉ උ, ඉති රස්සා නාම.

ထိုရဿသရတို့သည် အဘယ်နည်း? အ၊ ဣ၊ ဥ ဟူ၍ ဖြစ်ကုန်၏။ ဤသို့လျှင် ရဿ မည်ကုန်၏။

තෙන ක්වත්ථො? රස්සං.

ထိုသို့ (ရဿဟု) ဆိုခြင်းကြောင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း? ရဿပြုခြင်း အကျိုးရှိ၏။

5, 5. අඤ්ඤෙ [Pg.41] දීඝා.

၅, ၅. အခြားသော သရတို့သည် ဒီဃ မည်ကုန်၏။

තත්ථ අට්ඨසු සරෙසු රස්සෙහි අඤ්ඤෙ පඤ්ච සරා දීඝා නාම හොන්ති.

ထိုရှစ်လုံးသော သရတို့တွင် ရဿသရတို့မှတစ်ပါး အခြားသော ငါးလုံးသော သရတို့သည် ဒီဃ မည်ကုန်၏။

තං යථා? ආ ඊ ඌ එ ඔ, ඉති දීඝා නාම.

ထိုဒီဃသရတို့သည် အဘယ်နည်း? အာ၊ ဤ၊ ဦ၊ ဧ၊ ဩ ဟူ၍ ဖြစ်ကုန်၏။ ဤသို့လျှင် ဒီဃ မည်ကုန်၏။

තෙන ක්වත්ථො? දීඝං.

ထိုသို့ (ဒီဃဟု) ဆိုခြင်းကြောင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း? ဒီဃပြုခြင်း အကျိုးရှိ၏။

6, 8. සෙසා බ්‍යඤ්ජනා.

၆, ၈. ကြွင်းသော အက္ခရာတို့သည် ဗျည်း မည်ကုန်၏။

ඨපෙත්වා අට්ඨ සරෙ සෙසා අක්ඛරා කකාරාදයො නිග්ගහිතන්තා බ්‍යඤ්ජනා නාම හොන්ති.

ရှစ်လုံးသော သရတို့ကို ဖယ်ထား၍ က-အစ နိဂ္ဂဟိတ-အဆုံးရှိသော ကြွင်းသော အက္ခရာတို့သည် ဗျည်း မည်ကုန်၏။

තං යථා? ක ඛ ග ඝ ඞ, ච ඡ ජ ඣ ඤ, ට ඨ ඩ ඪ ණ, ත ථ ද ධ න, ප ඵ බ භ ම, ය ර ල ව ස හ ළ අං, ඉති බ්‍යඤ්ජනා නාම.

ထိုဗျည်းတို့သည် အဘယ်နည်း? က၊ ခ၊ ဂ၊ ဃ၊ င၊ စ၊ ဆ၊ ဇ၊ ဈ၊ ည၊ ဋ၊ ဌ၊ ဍ၊ ဎ၊ ဏ၊ တ၊ ထ၊ ဒ၊ ဓ၊ န၊ ပ၊ ဖ၊ ဗ၊ ဘ၊ မ၊ ယ၊ ရ၊ လ၊ ဝ၊ သ၊ ဟ၊ ဠ၊ အံ တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဤသို့လျှင် ဗျည်း မည်ကုန်၏။

තෙන ක්වත්ථො? සරා පකති බ්‍යඤ්ජනෙ.

ထိုသို့ (ဗျည်းဟု) ဆိုခြင်းကြောင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း? 'ဗျည်းနောက်၌ ရှိသော် သရတို့သည် ပကတိအတိုင်း တည်ကုန်၏' (ဟူသော သုတ်၌ အကျိုးရှိ၏။)

7, 9. වග්ගා පඤ්චපඤ්චසො මන්තා.

၇, ၉. က-အစ မ-အဆုံး ရှိကုန်သော ငါးလုံးစီ ငါးစုသော ဗျည်းတို့သည် ဝဂ် မည်ကုန်၏။

තෙසං ඛො බ්‍යඤ්ජනානං කකාරාදයො මකාරන්තා පඤ්චපඤ්චසො අක්ඛරවන්තො වග්ගා නාම හොන්ති.

ထိုဗျည်းတို့တွင် က-အစ မ-အဆုံး ရှိကုန်သော ငါးလုံးစီ ငါးစုသော အက္ခရာတို့သည် ဝဂ် မည်ကုန်၏။

තං යථා? ක ඛ ග ඝ ඞ, ච ඡ ජ ඣ ඤ, ට ඨ ඩ ඪ ණ, ත ථ ද ධ න, ප ඵ බ භ ම, ඉති වග්ගා නාම.

ထိုဝဂ်ဗျည်းတို့သည် အဘယ်နည်း? က၊ ခ၊ ဂ၊ ဃ၊ င၊ စ၊ ဆ၊ ဇ၊ ဈ၊ ည၊ ဋ၊ ဌ၊ ဍ၊ ဎ၊ ဏ၊ တ၊ ထ၊ ဒ၊ ဓ၊ န၊ ပ၊ ဖ၊ ဗ၊ ဘ၊ မ တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဤသို့လျှင် ဝဂ် မည်ကုန်၏။

තෙන ක්වත්ථො? වග්ගන්තං වා වග්ගෙ.

ထိုသို့ (ဝဂ်ဟု) ဆိုခြင်းကြောင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း? 'ဝဂ်ဗျည်းနောက်၌ ရှိသော် နိဂ္ဂဟိတ်ကို ဝဂ်၏အဆုံးအက္ခရာ ပြု၏' (ဟူသော သုတ်၌ အကျိုးရှိ၏။)

8, 10. අං [Pg.42] ඉති නිග්ගහිතං.

၈, ၁၀. အံ ဟူသည် နိဂ္ဂဟိတ် မည်၏။

අං ඉති නිග්ගහිතං නාම හොති.

အံ ဟူသည် နိဂ္ဂဟိတ် မည်၏။

තෙන ක්වත්ථො? අං බ්‍යඤ්ජනෙ නිග්ගහිතං.

ထိုသို့ (နိဂ္ဂဟိတ်ဟု) ဆိုခြင်းကြောင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း? 'ဗျည်းနောက်၌ ရှိသော် အံ ဟူသော နိဂ္ဂဟိတ် ဖြစ်၏' (ဟူသော သုတ်၌ အကျိုးရှိ၏။)

9, 11. පරසමඤ්ඤා පයොගෙ.

၉, ၁၁. သူတစ်ပါးတို့၏ သက္ကတကျမ်းဂန်တို့၌ ခေါ်ဝေါ်သော အခေါ်အဝေါ်များကိုလည်း သုံးစွဲရန်ရှိသောအခါ ဤကျမ်း၌ သုံးစွဲအပ်၏။

යා ච පන පරෙසු සක්කතගන්ථෙසු සමඤ්ඤා ඝොසාති වා අඝොසාති වා, තා පයොගෙ සති එත්ථාපි යුජ්ජන්තෙ.

သူတစ်ပါးတို့၏ သက္ကတကျမ်းဂန်တို့၌ 'ဃောသ' ဟူ၍လည်းကောင်း၊ 'အဃောသ' ဟူ၍လည်းကောင်း အကြင်အခေါ်အဝေါ်တို့သည် ရှိကုန်၏။ ထိုအခေါ်အဝေါ်တို့ကိုလည်း သုံးစွဲရန် ရှိသောအခါ ဤကျမ်း၌လည်း သုံးစွဲအပ်ကုန်၏။

තත්ථ ඝොසා නාම-ග ඝ ඞ, ජ ඣ ඤ, ඩ ඪ ණ, ද ධ න, බ භ ම, ය ර ල ව හ ළ, ඉති ඝොසා නාම. අඝොසා නාම-ක ඛ, ච ඡ, ට ඨ, ත ථ, ප ඵ, ස, ඉති අඝොසා නාම.

ထိုဗျည်းတို့တွင် ဃောသ မည်သည်တို့ကား—ဂ၊ ဃ၊ င၊ ဇ၊ ဈ၊ ည၊ ဍ၊ ဎ၊ ဏ၊ ဒ၊ ဓ၊ န၊ ဗ၊ ဘ၊ မ၊ ယ၊ ရ၊ လ၊ ဝ၊ ဟ၊ ဠ တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဤသို့လျှင် ဃောသ မည်ကုန်၏။ အဃောသ မည်သည်တို့ကား—က၊ ခ၊ စ၊ ဆ၊ ဋ၊ ဌ၊ တ၊ ထ၊ ပ၊ ဖ၊ သ တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဤသို့လျှင် အဃောသ မည်ကုန်၏။

තෙන ක්වත්ථො? වග්ගෙ ඝොසාඝොසානං තතියපඨමා.

ထိုသို့ (ဃောသ၊ အဃောသဟု) ဆိုခြင်းကြောင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း? 'ဝဂ်၌ ရှိကုန်သော ဃောသ အဃောသဗျည်းတို့၏ ပထမနှင့် တတိယအက္ခရာ ဖြစ်ခြင်း' (ဟူသော သုတ်၌ အကျိုးရှိ၏။)

10, 12. පුබ්බමධොඨිත මස්සරං සරෙන වියොජයෙ.

၁၀, ၁၂. သန္ဓေစပ်လိုသော် ရှေး၌တည်သော ဗျည်းကို သရမရှိသည်ကို ပြု၍ (အောက်၌ ထား၍) သရကို အထက်၌ ပြုလျက် သရနှင့် ခွဲခြားရာ၏။

තත්ථ සන්ධිං කත්තුකාමො පුබ්බබ්‍යඤ්ජනං අධොඨිතං අස්සරං කත්වා සරඤ්ච උපරි කත්වා සරෙන වියොජයෙ.

ထိုစကား၌ သန္ဓေကို ပြုလိုသောသူသည် ရှေးဗျည်းကို အောက်၌ တည်စေလျက် သရမရှိသည်ကို ပြု၍ သရကိုလည်း အထက်၌ တည်စေလျက် သရနှင့် ခွဲခြားရာ၏။

තත්‍රායමාදි.

ထိုသန္ဓေခွဲခြားခြင်း၌ ဤသည်ကား အစဦး (ဥပမာ) တည်း။

11, 14. නයෙ [Pg.43] පරං යුත්තෙ.

၁၁, ၁၄. သရမရှိသော ဗျည်းကို သင့်လျော်လျှင် နောက်အက္ခရာသို့ ကပ်၍ ဆောင်ရာ၏။

අස්සරං ඛො බ්‍යඤ්ජනං අධොඨතං පරක්ඛරං නයෙ යුත්තෙ. තත්‍රාභිරතිමිච්ඡෙය්‍ය.

သရမရှိသဖြင့် အောက်၌တည်သော ဗျည်းကို သင့်လျော်ပါက နောက်အက္ခရာသို့ ဆောင်ရာ၏။ ဥပမာ - Tatrābhiratimiccheyya (တတြာဘိရတိမိစ္ဆေယျ)။

යුත්තෙතිකස්මා? අක්කොච්ඡි මං අවධි මං, අජිනි මං අහාසි මෙ. එත්ථ පන යුත්තං න හොති.

'သင့်လျော်သော်' (ယုတ္တေ) ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? Akkocchi maṃ avadhi maṃ, ajini maṃ ahāsi me ဟူသော ဤဥပမာ၌ ကပ်၍ ဆောင်ခြင်းသည် မသင့်လျော်သောကြောင့် ဖြစ်၏။

ඉති සන්ධිකප්පෙ පඨමො කණ්ඩො.

သန္ဓိကပ်၌ ပထမကဏ္ဍ ပြီး၏။

දුතියකණ්ඩ

ဒုတိယကဏ္ဍ။

12, 13. සරා සරෙ ලොපං.

၁၂, ၁၃. သရနောက်ရှိသော် ရှေ့သရတို့သည် ကျေကုန်၏။

සරා ඛො සරෙ පරෙ ලොපං පප්පොන්ති.

သရတို့သည် သရနောက်၌ ရှိကုန်သည်ရှိသော် အမှန်ပင် ကျေခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။

යස්සින්ද්‍රියානි සමථඞ්ගතානි. නො හෙතං භන්තෙ සමෙතායස්මා සඞ්ඝෙන.

“ယဿိန္ဒြိယာနိ သမထင်္ဂတာနိ”၊ “နော ဟေတံ ဘန္တေ”၊ “သမေတာယသ္မာ သံဃေန”။

13, 15. වා පරො අසරූපා.

၁၃, ၁၅. မတူသော သရနောက်၌ ရှိသော် နောက်သရသည် အချို့ (ဝါ) အားဖြင့် ကျေ၏။

සරම්හා අසරූපා පරො සරො ලොපං පප්පොති වා.

မတူသော သရ၏ နောက်၌ ရှိသော သရသည် အချို့ (ဝါ) အားဖြင့် ကျေခြင်းသို့ ရောက်၏။

චත්තාරො’මෙ භික්ඛවෙ ධම්මා, කින්නු’ මාවසමණියො. වාති කස්මා? පඤ්චින්ද්‍රියානි, තයස්සු ධම්මා ජහිතා භවන්ති.

“စတ္တာရောမေ ဘိက္ခဝေ ဓမ္မာ”၊ “ကိန္နုမာဝ သမဏိယော”။ “ဝါ” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ “ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ”၊ “တယဿု ဓမ္မာ ဇဟိတာ ဘဝန္တိ” (စသော ပုဒ်တို့၌ မချေစေရန် ဖြစ်၏)။

14, 16. ක්වචාසචණ්ණං [Pg.44] ලුත්තෙ.

၁၄, ၁၆. ရှေ့သရ ကျေသည်ရှိသော် နောက်သရသည် အချို့သော နေရာ၌ အသဝဏ် (မတူသော သရ) သို့ ရောက်၏။

සරො ඛො පරො පුබ්බසරෙ ලුත්තෙ ක්වචි අසවණ්ණං පප්පොති.

ရှေ့သရ ကျေသည်ရှိသော် နောက်သရသည် အချို့သော နေရာ၌ အမှန်ပင် အသဝဏ် (မတူသော သရ) သို့ ရောက်၏။

සඞ්ඛ්‍යං නොපෙති වෙදගූ, බන්ධුස්සෙව සමාගමො.

“သင်္ချံ နောပေတိ ဝေဒဂူ”၊ “ဗန္ဓုဿေဝ သမာဂမော”။

ක්වචීති කස්මා? යස්සින්ද්‍රියානි, තථූපමං ධම්මවරං අදෙසයි.

“ကွစိ” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ “ယဿိန္ဒြိယာနိ”၊ “တထူပမံ ဓမ္မဝရံ အဒေသယိ” (စသော ပုဒ်တို့၌ မဖြစ်စေရန် ဖြစ်၏)။

15, 17. දීඝං.

၁၅, ၁၇. အချို့သော နေရာ၌ အသံရှည် (ဒီဃ) ဖြစ်၏။

සරො ඛො පරො පුබ්බසරෙ ලුත්තෙ ක්වචි දීඝං පප්පොති. සද්ධීධ විත්තං පුරිසස්ස සෙට්ඨං, අනාගාරෙහි චූභයං.

ရှေ့သရ ကျေသည်ရှိသော် နောက်သရသည် အချို့သော နေရာ၌ အမှန်ပင် ဒီဃ (အသံရှည်) သို့ ရောက်၏။ “သဒ္ဓီဓ ဝိတ္တံ ပုရိသဿ သေဋ္ဌံ”၊ “အနာဂါရေဟိ စူဘယံ”။

ක්වචීති කස්මා? පඤ්චහුපාලි අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො. නත්ථඤ්ඤං කිඤ්චි.

“ကွစိ” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ “ပဉ္စဟုပါလိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော”၊ “နတ္ထညံ ကိဉ္စိ” (စသော ပုဒ်တို့၌ ဒီဃမဖြစ်စေရန် ဖြစ်၏)။

16, 18. පුබ්බො ච.

၁၆, ၁၈. ရှေ့သရလည်း (ဒီဃဖြစ်၏)။

පුබ්බො ච සරො පරසරලොපෙ කතෙ ක්වචි දීඝං පප්පොති.

နောက်သရကို ချေသည်ရှိသော် ရှေ့သရသည်လည်း အချို့သော နေရာ၌ ဒီဃ (အသံရှည်) သို့ ရောက်၏။

කිංසූධ විත්තං පුරිසස්ස සෙට්ඨං, සාධූති පටිස්සුණිත්වා, ක්වචීති කස්මා? ඉතිස්ස මුහුත්තම්පි.

“ကိံသူဓ ဝိတ္တံ ပုရိသဿ သေဋ္ဌံ”၊ “သာဓူတိ ပဋိဿုဏိတွာ”။ “ကွစိ” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ “ဣတိဿ မုဟုတ္တမ္ပိ” (စသော ပုဒ်တို့၌ ဒီဃမဖြစ်စေရန် ဖြစ်၏)။

17, 19. යමෙදන්තස්සාදෙසො[Pg.45].

၁၇, ၁၉. သရနောက်ရှိသော် အဆုံး၌ရှိသော ဧကာရကို အချို့သော နေရာ၌ ယကာရသို့ ပြောင်းလဲခြင်း (အာဒေသ) ဖြစ်၏။

එකාරස්ස අන්තභූතස්ස සරෙ පරෙ ක්වචි යකාරාදෙසො හොති.

သရနောက်ရှိသော် အဆုံးဖြစ်သော ဧကာရကို ယကာရအဖြစ်သို့ အချို့သော နေရာ၌ ပြောင်းလဲခြင်း (အာဒေသ) ဖြစ်၏။

අධිගතො ඛො ම්‍යායං ධම්මො, ත්‍යාහං එවං වදෙය්‍යං, ත්‍යාස්ස පහීනා හොන්ති.

“အဓိဂတော ခေါ မျာယံ ဓမ္မော”၊ “တျာဟံ ဧဝံ ဝဒေယျံ”၊ “တျာဿ ပဟီနာ ဟောန္တိ”။

ක්වචීති කස්මා? නෙ’නාගතා, ඉති නෙත්ථ.

“ကွစိ” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ “နေနာဂတာ”၊ “ဣတိ နေတ္ထ” (စသော ပုဒ်တို့၌ အာဒေသမဖြစ်စေရန် ဖြစ်၏)။

18, 20. වමොදුදන්තානං.

၁၈, ၂၀. သရနောက်ရှိသော် အဆုံး၌ရှိသော ဩကာရနှင့် ဥကာရတို့ကို အချို့သော နေရာ၌ ဝကာရသို့ ပြောင်းလဲခြင်း (အာဒေသ) ဖြစ်၏။

ඔකාරුකාරානං අන්තභූතානං සරෙ පරෙ ක්වචි වකාරාදෙසො හොති.

သရနောက်ရှိသော် အဆုံးဖြစ်သော ဩကာရနှင့် ဥကာရတို့ကို ဝကာရအဖြစ်သို့ အချို့သော နေရာ၌ ပြောင်းလဲခြင်း (အာဒေသ) ဖြစ်၏။

අථ ඛ්වස්ස, ස්වස්ස හොති, බහ්වාබාධො, වත්ථ්වෙත්ථ විහිතං නිච්චං චක්ඛාපාථමාගච්ඡති.

“အထ ခွဿ”၊ “သွဿ ဟောတိ”၊ “ဗဟွာဗာဓော”၊ “ဝတ္ထွေတ္ထ ဝိဟိတံ နိစ္စံ”၊ “စက္ခာပါထမာဂစ္ဆတိ”။

ක්වචීතිකස්මා? චත්තාරො’මෙ භික්ඛවෙ ධම්මා, කින්නුමාව සමණියො.

“ကွစိ” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ “စတ္တာရောမေ ဘိက္ခဝေ ဓမ္မာ”၊ “ကိန္နုမာဝ သမဏိယော” (စသော ပုဒ်တို့၌ အာဒေသမဖြစ်စေရန် ဖြစ်၏)။

19, 22. සබ්බො චංති.

၁၉, ၂၂. သရနောက်ရှိသော် အလုံးစုံသော “တိ” သဒ္ဒါကို အချို့သော နေရာ၌ “စ” ကာရသို့ ပြောင်းလဲခြင်း ဖြစ်၏။

සබ්බො ඉච්චෙසො තිසද්දො බ්‍යඤ්ජනො සරෙ පරෙ ක්වචි චකාරං පප්පොති.

သရနောက်ရှိသော် အလုံးစုံသော ဤ “တိ” သဒ္ဒါသည် ဗျည်းနှင့်တကွ အချို့သော နေရာ၌ “စ” ကာရသို့ ရောက်၏။

ඉච්චෙතං [Pg.46] කුසලං, ඉච්චස්ස වචනීයං, පච්චුත්තරිත්වා, පච්චාහරති.

“ဣစ္စေတံ ကုသလံ”၊ “ဣစ္စဿ ဝစနီယံ”၊ “ပစ္စုတ္တရိတွာ”၊ “ပစ္စာဟရတိ”။

ක්වචීති කස්මා? ඉතිස්ස මුහුත්තම්පි.

“ကွစိ” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ “ဣတိဿ မုဟုတ္တမ္ပိ” (စသော ပုဒ်တို့၌ မပြောင်းလဲစေရန် ဖြစ်၏)။

20, 27. දො ධස්ස ච.

၂၀, ၂၇. သရနောက်ရှိသော် “ဓ” ကာရကိုလည်း “ဒ” ကာရသို့ ပြောင်းလဲခြင်း ဖြစ်၏။

ධඉච්චෙතස්ස සරෙ පරෙ ක්වචි දකාරාදෙසො හොති.

သရနောက်ရှိသော် ဤ “ဓ” ကာရကို “ဒ” ကာရအဖြစ်သို့ အချို့သော နေရာ၌ ပြောင်းလဲခြင်း (အာဒေသ) ဖြစ်၏။

එකමිදාහං භික්ඛවෙ සමයං.

“ဧကမိဒါဟံ ဘိက္ခဝေ သမယံ”။

ක්වචීති කස්මා? ඉධෙව මරණං භවිස්සති.

“ကွစိ” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ “ဣဓေဝ မရဏံ ဘဝိဿတိ” (စသော ပုဒ်တို့၌ မပြောင်းလဲစေရန် ဖြစ်၏)။

වග්ගහණෙන ධකාරස්ස හකාරාදෙසො හොති සාහු දස්සන මරියානං.

“ဝ” သဒ္ဒါကို ယူခြင်းဖြင့် “ဓ” ကာရကို “ဟ” ကာရသို့ အာဒေသပြုအပ်၏၊ “သာဟု ဒဿန မရိယာနံ” ဟူရာ၌ ကဲ့သို့တည်း။

සුත්තවිභාගෙන බහුධා සියා-

သုတ်ကို ဝေဖန်ခွဲခြားခြင်းဖြင့် အထူးထူး အပြားပြား ဖြစ်၏ —

තො දස්ස, යථා? සුගතො.

“ဒ” ကာရကို “တ” ကာရပြုခြင်း၊ ပုံစံကား— “သုဂတော”။

ටො තස්ස, යථා? දුක්කටං.

“တ” ကာရကို “ဋ” ကာရပြုခြင်း၊ ပုံစံကား— “ဒုက္ကဋံ”။

ධො තස්ස, යථා? ගන්ධබ්බො.

“တ” ကာရကို “ဓ” ကာရပြုခြင်း၊ ပုံစံကား— “ဂန္ဓဗ္ဗော”။

ත්‍රො ත්තස්ස, යථා? අත්‍රජො.

“တ္တ” ကို “တြ” ပြုခြင်း၊ ပုံစံကား— “အတြဇော”။

කො ගස්ස, යථා? කුලූපකො.

ဂ-ကာရ၏ က-ကာရ ဖြစ်ခြင်းသည် (ရှိ၏)၊ ပုံစံကား- Kulūpako ဖြစ်၏။

ලො [Pg.47] රස්ස, යථා? මහාසාලො.

ရ-ကာရ၏ လ-ကာရ ဖြစ်ခြင်းသည် (ရှိ၏)၊ ပုံစံကား- Mahāsālo ဖြစ်၏။

ජො යස්ස, යථා? ගවජො.

ယ-ကာရ၏ ဇ-ကာရ ဖြစ်ခြင်းသည် (ရှိ၏)၊ ပုံစံကား- Gavajo ဖြစ်၏။

බ්බො වස්ස, යථා? කුබ්බතො.

ဝ-ကာရ၏ ဗ္ဗ-ကာရ ဖြစ်ခြင်းသည် (ရှိ၏)၊ ပုံစံကား- Kubbato ဖြစ်၏။

කො යස්ස, යථා? සකෙ.

ယ-ကာရ၏ က-ကာရ ဖြစ်ခြင်းသည် (ရှိ၏)၊ ပုံစံကား- Sake ဖြစ်၏။

යො ජස්ස, යථා? නියංපුත්තං.

ဇ-ကာရ၏ ယ-ကာရ ဖြစ်ခြင်းသည် (ရှိ၏)၊ ပုံစံကား- Niyaṃputtaṃ ဖြစ်၏။

කො තස්ස, යථා? නියකො.

တ-ကာရ၏ က-ကာရ ဖြစ်ခြင်းသည် (ရှိ၏)၊ ပုံစံကား- Niyako ဖြစ်၏။

ච්චො ත්තස්ස, යථා භච්චො.

တ္တ-ကာရ၏ စ္စ-ကာရ ဖြစ်ခြင်းသည် (ရှိ၏)၊ ပုံစံကား- bhacco ဖြစ်၏။

ඵො පස්ස, යථා? නිප්ඵත්ති.

ပ-ကာရ၏ ဖ-ကာရ ဖြစ်ခြင်းသည် (ရှိ၏)၊ ပုံစံကား- Nipphatti ဖြစ်၏။

ඛො කස්ස, යථා? නික්ඛමති. ඉච්චෙවමාදී යොජෙතබ්බා.

က-ကာရ၏ ခ-ကာရ ဖြစ်ခြင်းသည် (ရှိ၏)၊ ပုံစံကား- Nikkhamati ဖြစ်၏။ ဤသို့စသော နည်းတို့ဖြင့် တွဲစပ်အသုံးပြုအပ်ကုန်၏။

21, 21. ඉවණ්ණො යං නවා.

၂၁, ၂၁. (သုတ်) ဣဝဏ်သည် အခါအားလျော်စွာ ယ-ကာရ ဖြစ်၏။

පුබ්බො ඉවණ්ණො සරෙ පරෙ යකාරං පප්පොති නවා. පටිසුන්ථාරවුත්‍යස්ස, සබ්බා විත්‍යානුභූයතෙ.

ရှေ့၌ရှိသော ဣဝဏ် (ဣ၊ ဤ) သည် သရနောက်၌ရှိသော် အခါအားလျော်စွာ ယ-ကာရသို့ ရောက်၏။ ပုံစံကား- Paṭisunthāravutyassa၊ sabbā vityānubhūyate တို့ဖြစ်၏။

නවාති කස්මා? පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතො, මුත්තචාගී අනුද්ධතො.

“နဝါ (အခါအားလျော်စွာ)” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ (ဤစည်းမျဉ်းကို တားမြစ်ရန် ဖြစ်၏။) ပုံစံပျက်- Pañcahaṅgehi samannāgato, muttacāgī anuddhato တို့ဖြစ်၏။

22, 28. එවාදිස්ස රි පුබ්බො ච රස්සො.

၂၂, ၂၈. (သုတ်) ဧဝ-သဒ္ဒါ၏ ရှေ့ဆုံးအက္ခရာသည် ရိ-ကာရ ဖြစ်၏၊ ရှေ့သရသည်လည်း အသံတို (ရဿ) ဖြစ်၏။

සරම්හා පරස්ස එවස්ස එකාරස්ස ආදිස්ස රිකාරො හොති, පුබ්බො ච සරො රස්සො හොති නවා.

သရ၏နောက်၌ရှိသော ဧဝ-သဒ္ဒါ၏ အစဖြစ်သော ဧ-ကာရသည် ရိ-ကာရ ဖြစ်၏၊ ရှေ့သရသည်လည်း အခါအားလျော်စွာ အသံတို (ရဿ) ဖြစ်၏။

යථරිව [Pg.48] වසුධාතලඤ්ච සබ්බං, තථරිව ගුණවා සුපූජනියො.

ပုံစံကား- Yathariva vasudhātalañca sabbaṃ, tathariva guṇavā supūjaniyo တို့ဖြစ်၏။

නවාති කස්මා? යථා එව, තථා එව.

“နဝါ (အခါအားလျော်စွာ)” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ (ဤစည်းမျဉ်းကို တားမြစ်ရန် ဖြစ်၏။) ပုံစံပျက်- Yathā eva, tathā eva တို့ဖြစ်၏။

ඉති සන්ධිකප්පෙ දුතියො කණ්ඩො.

ဤသို့ သန္ဓိကပ်၌ ဒုတိယတွဲ ပြီး၏။

තතියකණ්ඩ

တတိယတွဲ

23, 26. සරා පකති බ්‍යඤ්ජනෙ.

၂၃, ၂၆. (သုတ်) သရတို့သည် ဗျည်းနောက်၌ရှိသော် မူလအတိုင်း တည်ကုန်၏။

සරා ඛො බ්‍යඤ්ජනෙ පරෙ පකතිරූපානි හොන්ති.

သရတို့သည် ဗျည်းနောက်၌ရှိသော် မူလအတိုင်း (ပကတိရုပ်အတိုင်း) တည်ကုန်၏။

මනොපුබ්බඞ්ගමා ධම්මා, පමාදො මච්චුනො පදං, තිණ්ණො පාරඞ්ගතො අහු.

ပုံစံကား- Manopubbaṅgamā dhammā, pamādo maccuno padaṃ, tiṇṇo pāraṅgato ahu တို့ဖြစ်၏။

24, 35. සරෙ ක්වචි.

၂၄, ၃၅. (သုတ်) သရနောက်၌ရှိသော် အချို့သောနေရာ၌ (မူလအတိုင်း တည်ကုန်၏)။

සරා ඛො සරෙ පරෙ ක්වචි පකතිරූපානි හොන්ති.

သရတို့သည် သရနောက်၌ရှိသော် အချို့သောနေရာ၌ မူလအတိုင်း (ပကတိရုပ်အတိုင်း) တည်ကုန်၏။

කො ඉමං පථවිං විචෙස්සති.

ပုံစံကား- Ko imaṃ pathaviṃ vicessati ဖြစ်၏။

ක්වචීති කස්මා? අප්පස්සුතායං පුරිසො.

“ကွစိ (အချို့သောနေရာ၌)” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ပုံစံပျက်- Appassutāyaṃ puriso ဖြစ်၏။

25, 37. දීඝං.

၂၅, ၃၇. (သုတ်) အသံရှည် (ဒီဃ) ဖြစ်၏။

සරා ඛො බ්‍යඤ්ජනෙ පරෙ ක්වචි දීඝං පප්පොන්ති.

သရတို့သည် ဗျည်းနောက်၌ရှိသော် အချို့သောနေရာ၌ အသံရှည် (ဒီဃ) သို့ ရောက်ကုန်၏။

සම්මා [Pg.49] ධම්මං විපස්සතො, එවං ගාමෙ මුනී චරෙ, ඛන්තී පරමං තපො තිතික්ඛා.

ပုံစံကား- Sammā dhammaṃ vipassato, evaṃ gāme munī care, khantī paramaṃ tapo titikkhā တို့ဖြစ်၏။

ක්වචීති කස්මා? ඉධ මොදති පෙච්ච මොදති, පතිලීයති, පටිහඤ්ඤති.

“ကွစိ (အချို့သောနေရာ၌)” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ပုံစံပျက်- Idha modati pecca modati, patilīyati, paṭihaññati တို့ဖြစ်၏။

26, 38. රස්සං.

၂၆, ၃၈. (သုတ်) အသံတို (ရဿ) ဖြစ်၏။

සරා ඛො බ්‍යඤ්ජනෙ පරෙ ක්වචි රස්සං පප්පොන්ති.

သရတို့သည် ဗျည်းနောက်၌ရှိသော် အချို့သောနေရာ၌ အသံတို (ရဿ) သို့ ရောက်ကုန်၏။

භොවාදිනාම සො හොති, යථාභාවි ගුණෙන සො.

ပုံစံကား- Bhovādināma so hoti, yathābhāvi guṇena so တို့ဖြစ်၏။

ක්වචීති කස්මා? සම්මාසමාධි, සාවිත්තී ඡන්දසො මුඛං, උපනීයති ජීවිතමප්පමායු.

“ကွစိ (အချို့သောနေရာ၌)” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ပုံစံပျက်- Sammāsamādhi, sāvittī chandaso mukhaṃ, upanīyati jīvitamappamāyu တို့ဖြစ်၏။

27, 39. ලොපඤ්ච තත්‍රාකාරො.

၂၇, ၃၉. (သုတ်) ချေခြင်းလည်း ဖြစ်၏၊ ထိုချေရာ၌ အ-ကာရလည်း ဖြစ်၏။

සරා ඛො බ්‍යඤ්ජනෙ පරෙ ක්වචි ලොපං පප්පොන්ති. තත්‍ර ච ලොපෙ කතෙ අකාරාගමො හොති.

သရတို့သည် ဗျည်းနောက်၌ရှိသော် အချို့သောနေရာ၌ ချေခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။ ထိုသို့ ချေရာ၌လည်း အ-ကာရ အစားထိုးခြင်း (အကာရာဂမ) ဖြစ်၏။

ස සීලවා. ස පඤ්ඤවා එස ධම්මො සනන්තනො, ස වෙ කසාවමරහති, ස මානකාමොපි භවෙය්‍ය, ස වෙ මුනි ජාතිභයං අදස්සි.

ပုံစံကား- Sa sīlavā, Sa paññavā, esa dhammo sanantano, sa ve kasāvamarahati, sa mānakāmopi bhaveyya, sa ve muni jātibhayaṃ adassi တို့ဖြစ်၏။

ක්වචීති [Pg.50] කස්මා? සො මුනි, එසො ධම්මො පදිස්සති, න සො කාසාවමරහති.

“ကွစိ (အချို့သောနေရာ၌)” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ပုံစံပျက်- So muni, eso dhammo padissati, na so kāsāvamarahati တို့ဖြစ်၏။

28, 40. පර ද්වෙභාවො ඨානෙ.

၂၈, ၄၀. (သုတ်) သင့်လျော်သော နေရာ၌ နောက်ဗျည်းကို ဒွေးဘော် (နှစ်လုံးဆင့်) ပြု၏။

සරම්හා පරස්ස බ්‍යඤ්ජනස්ස ද්වෙභාවො හොති ඨානෙ.

သရ၏နောက်၌ရှိသော ဗျည်း၏ ဒွေးဘော် (နှစ်လုံးဆင့်ခြင်း) သည် သင့်လျော်သော နေရာ၌ ဖြစ်၏။

ඉධප්පමාදො, පුරිසස්ස ජන්තුනො, පබ්බජ්ජං කිත්තයිස්සාමි, චාතුද්දසි, පඤ්චද්දසි, අභික්කන්තතරො චන්දො.

ဤလောက၌ မေ့လျော့ခြင်း (idhappamādo)၊ သတ္တဝါဖြစ်သော ယောက်ျားအား (purisassa jantuno)၊ ရဟန်းအဖြစ်ကို ငါချီးမွမ်းအံ့ (pabbajjaṃ kittayissāmi)၊ တစ်ဆယ့်လေးရက်မြောက်နေ့ (cātuddasi)၊ တစ်ဆယ့်ငါးရက်မြောက်နေ့ (pañcaddasi)၊ အလွန်တင့်တယ်သော လမင်း (abhikkantataro cando)။

ඨානෙති කස්මා? ඉධ මොදති පෙච්ච මොදති.

ဌာန၌ (အချို့သောနေရာ၌) ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ 'Idha modati pecca modati' (ဤလောက၌ ဝမ်းမြောက်ရ၏၊ တမလွန်ဘဝ၌ ဝမ်းမြောက်ရ၏) ဟူသော နေရာ၌ (ဒွိဘော်မဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။)

29, 42. වග්ගෙ ඝොසාඝොසානං තතියපඨමා.

၂၉, ၄၂. ဝဂ်၌ ဃောသ အဃောသ ဖြစ်ကုန်သော (ဗျည်းတို့၏) တတိယနှင့် ပထမအက္ခရာတို့သည် (ဒွိဘော်ဖြစ်ကုန်၏)။

වග්ගෙ ඛො පුබ්බෙසං බ්‍යඤ්ජනානං ඝොසාඝොසභූතානං සරම්හා යථාසඞ්ඛ්‍යං තතියපඨමක්ඛරා ද්වෙභාවං ගච්ඡන්ති ඨානෙ.

ဝဂ်၌ ဖြစ်ကုန်သော၊ ရှေ့၌ ရှိကုန်သော၊ ဃောသ အဃောသ ဖြစ်ကုန်သော ဗျည်းတို့၏ သရ၏နောက်၌ ဖြစ်ကုန်သော တတိယနှင့် ပထမအက္ခရာတို့သည် သင့်လျော်ရာအရပ်၌ အစဉ်အတိုင်း ဒွိဘော်အဖြစ်သို့ ရောက်ကုန်၏။

එසෙව චජ්ඣානප්ඵලො, යත්‍රට්ඨිතං නප්පසහෙය්‍ය මච්චු, සෙලෙ යථා පබ්බතමුද්ධනිට්ඨිතො, චත්තාරිට්ඨානානි නරො පමත්තො.

ဤသည်လည်း ဈာန်အကျိုးရှိသည်သာဖြစ်၏ (eseva cajjhānapphalo)၊ သေမင်းသည် မနှိပ်စက်နိုင်ရာသော အရပ်၌ တည်လျက် (yatraṭṭhitaṃ nappasaheyya maccu)၊ ကျောက်တောင်ထိပ်ဖျား၌ တည်သောသူကဲ့သို့ (sele yathā pabbatamuddhaniṭṭhito)၊ မေ့လျော့သောယောက်ျားသည် ဌာနလေးပါးသို့ (ရောက်ရ၏) (cattāriṭṭhānāni naro pamatto)။

ඨානෙති කස්මා? ඉධ චෙතසො දළ්හං ගණ්හාති ථාමසා.

ဌာန၌ (အချို့သောနေရာ၌) ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ 'Idha cetaso daḷhaṃ gaṇhāti thāmasā' (ဤလောက၌ စိတ်၏ ခိုင်ခံ့စွာ အားထုတ်မှုဖြင့် ယူ၏) ဟူသော နေရာ၌ (ဒွိဘော်မဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။)

ඉති සන්ධිකප්පෙ තතියො කණ්ඩො.

ဤသို့ သန္ဓိကပ်၌ တတိယအပိုင်း (တတိယကဏ္ဍ) ပြီး၏။

චතුත්ථකණ්ඩ

စတုတ္ထကဏ္ဍ

30, 58. අං [Pg.51] බ්‍යඤ්ජනෙ නිග්ගහිතං.

၃၀, ၅၈. ဗျည်းနောက်၌ ရှိသော် နဂ္ဂဟိတ်သည် 'အံ' (ṃ) အဖြစ် တည်၏။

නිග්ගහිතං ඛො බ්‍යඤ්ජනෙ පරෙ අං ඉති හොති.

ဗျည်းနောက်၌ ရှိသော် နဂ္ဂဟိတ်သည် 'အံ' (ṃ) အဖြစ်သာ ဖြစ်၏။

එවං වුත්තෙ, තං සාධූති පටිස්සුණිත්වා.

ဤသို့ ပြောဆိုအပ်သည်ရှိသော် (evaṃ vutte)၊ ထိုစကားကို ကောင်းပါပြီဟု ဝန်ခံ၍ (taṃ sādhūti paṭissuṇitvā)။

31, 49. වග්ගන්තං වා වග්ගෙ.

၃၁, ၄၉. ဝဂ်ဗျည်း နောက်၌ ရှိသော် နဂ္ဂဟိတ်သည် ထိုဝဂ်၏ အဆုံးအက္ခရာသို့ အလိုအလျောက် ရောက်၏။

වග්ගභූතෙ බ්‍යඤ්ජනෙ පරෙ නිග්ගහිතං ඛො වග්ගන්තං වා පප්පොති.

ဝဂ်၌ ဖြစ်ကုန်သော ဗျည်းတို့သည် နောက်၌ ရှိကုန်သော် နဂ္ဂဟိတ်သည် ထိုဝဂ်၏ အဆုံးအက္ခရာသို့ အလိုအလျောက် ရောက်၏။

තන්නිච්චුතං, ධම්මඤ්චරෙ සුචරිතං, චිරප්පවාසිං පුරිසං. සන්තන්තස්ස මනං හොති, තඞ්කාරුණිකං, එවඞ්ඛො භික්ඛවෙ සික්ඛිතබ්බං.

ထိုကဲ့သို့ ကနုတ္တုက္ကပတ် ပြုအပ်သော (tanniccutaṃ)၊ တရားကို ကောင်းစွာ ကျင့်ရာ၏ (dhammañcare sucaritaṃ)၊ အခါမြင့်စွာ ကင်းကွာ၍ နေသော ယောက်ျားကို (cirappavāsiṃ purisaṃ)၊ ထိုသူအား ငြိမ်းအေးသော စိတ်ရှိ၏ (santantassa manaṃ hoti)၊ ထိုကရုဏာရှင်ကို (taṅkāruṇikaṃ)၊ ရဟန်းတို့၊ ဤသို့လျှင် သင်ယူအပ်၏ (evaṅkho bhikkhave sikkhitabbaṃ)။

වාග්ගහණෙනනිග්ගහිතං ඛො ලකාරාදෙසො හොති. පුග්ගලං.

'ဝါ' သဒ္ဒါကို ယူခြင်းဖြင့် နဂ္ဂဟိတ်သည် 'လ' အက္ခရာသို့ အာဒေသဖြစ်၏။ ပုဂ္ဂိုလ် (puggalaṃ)။

වාති කස්මා? න තං කම්මං කතං සාධු.

'ဝါ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ 'Na taṃ kammaṃ kataṃ sādhu' (ထိုပြုအပ်သော ကံသည် မကောင်း) ဟူသော နေရာ၌ (ဝဂ်အဆုံးသို့ မပြောင်းစေရန် ဖြစ်သည်။)

32, 50. එහෙ උං.

၃၂, ၅၀. ဧအက္ခရာ၊ ဟအက္ခရာတို့ နောက်၌ ရှိသော် (နဂ္ဂဟိတ်သည် ညအက္ခရာသို့ ရောက်၏။)

එකාරහකාරෙ පරෙ නිග්ගහිතං ඛො ඤකාරං පප්පොති වා.

ဧအက္ခရာ၊ ဟအက္ခရာတို့ နောက်၌ ရှိသော် နဂ္ဂဟိတ်သည် ညအက္ခရာသို့ အလိုအလျောက် ရောက်၏။

පච්චත්තඤ්ඤෙව පරිනිබ්බායිස්සාමි, තඤ්ඤෙවෙත්ථ පටිපුච්ඡිස්සාමි, එවඤ්හි වො භික්ඛවෙ සික්ඛිතබ්බං. තඤ්හි තස්ස මුසා හොති.

ကိုယ်တိုင်သာလျှင် ငြိမ်းအေးလတ္တံ့ (paccattaññeva parinibbāyissāmi)၊ ဤ၌ ထိုအချက်ကိုသာလျှင် ပြန်၍မေးအံ့ (taññevettha paṭipucchissāmi)၊ ရဟန်းတို့၊ သင်တို့သည် ဤသို့လျှင် ကျင့်အပ်၏ (evañhi vo bhikkhave sikkhitabbaṃ)၊ ထိုစကားသည် ထိုသူအား မဟုတ်မမှန် ဖြစ်၏ (tañhi tassa musā hoti)။

වාති [Pg.52] කස්මා? එවමෙතං අභිඤ්ඤාය, එවං හොති සුභාසිතං.

'ဝါ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ 'Evametaṃ abhiññāya' (ဤသို့ ထိုတရားကို ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် သိ၍)၊ 'evaṃ hoti subhāsitaṃ' (ဤသို့ ကောင်းစွာ ပြောဆိုအပ်သည် ဖြစ်၏) တို့၌ (ညအက္ခရာသို့ မပြောင်းစေရန် ဖြစ်သည်။)

33, 50. සයෙ ච.

၃၃, ၅၀. ယအက္ခရာ နောက်၌ ရှိသော်လည်း (နဂ္ဂဟိတ်သည် ယအက္ခရာနှင့်တကွ ညအက္ခရာသို့ ရောက်၏။)

නිග්ගහිතං ඛො යකාරෙ පරෙ සහ යකාරෙන ඤකාරං පප්පොති වා.

ယအက္ခရာ နောက်၌ ရှိသော် နဂ္ဂဟိတ်သည် ယအက္ခရာနှင့်တကွ ညအက္ခရာသို့ အလိုအလျောက် ရောက်၏။

සඤ්ඤොගො, සඤ්ඤුත්තං.

ယှဉ်စပ်ခြင်း (saññogo)၊ ယှဉ်စပ်အပ်သော (saññuttaṃ)။

වාති කස්මා? සංයොගො, සංයුත්තං.

'ဝါ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ 'Saṃyogo' (ယှဉ်စပ်ခြင်း)၊ 'saṃyuttaṃ' (ယှဉ်စပ်အပ်သော) တို့၌ (ညညသို့ မပြောင်းစေရန် ဖြစ်သည်။)

34, 52. මදා සරෙ.

၃၄, ၅၂. သရနောက်၌ ရှိသော် (နဂ္ဂဟိတ်သည်) မအက္ခရာ၊ ဒအက္ခရာတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

නිග්ගහිතස්ස ඛො සරෙ පරෙ මකාරදකාරාදෙසා හොන්ති වා.

သရနောက်၌ ရှိသော် နဂ္ဂဟိတ်အား မအက္ခရာ၊ ဒအက္ခရာသို့ အာဒေသပြုခြင်းတို့သည် အလိုအလျောက် ဖြစ်ကုန်၏။

තමහං බ්‍රූමි බ්‍රාහ්මණං, එතදවොච සත්ථා.

ထိုသူကို ငါသည် ဗြာဟ္မဏဟူ၍ ဆို၏ (tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ)၊ မြတ်စွာဘုရားသည် ဤစကားကို မိန့်တော်မူပြီ (etadavoca satthā)။

වාති කස්මා? අක්කොච්ඡි මං අවධි මං, අජිනි මං අහාසි මෙ.

'ဝါ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ 'Akkocchi maṃ avadhi maṃ, ajini maṃ ahāsi me' (ငါ့ကို ဆဲရေးပြီ၊ ငါ့ကို သတ်ပြီ၊ ငါ့ကို အောင်ပြီ၊ ငါ့ဥစ္စာကို လုယူပြီ) ၌ (မအက္ခရာ၊ ဒအက္ခရာသို့ မပြောင်းစေရန် ဖြစ်သည်။)

35, 34. ය ව ම ද න ත ර ලා චාගමා.

၃၅, ၃၄. သရနောက်၌ ရှိသော် ယ၊ ဝ၊ မ၊ ဒ၊ န၊ တ၊ ရ၊ လ အက္ခရာတို့သည် လည်းကောင်း၊ (စသဖြင့်) လာခြင်း (အာဂုံဖြစ်ခြင်း) တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

සරෙ පරෙ යකාරො වකාරො මකාරො දකාරො නකාරො තකාරො රකාරො ලකාරො ඉමෙ ආගමා හොන්ති වා.

သရနောက်၌ ရှိသော် ယအက္ခရာ၊ ဝအက္ခရာ၊ မအက္ခရာ၊ ဒအက္ခရာ၊ နအက္ခရာ၊ တအက္ခရာ၊ ရအက္ခရာ၊ လအက္ခရာတို့သည် အာဂုံအဖြစ် အလိုအလျောက် ဖြစ်ကုန်၏။

නයිමස්ස විජ්ජා, යථයිදං චිත්තං. මිගී භන්තා වුදික්ඛති, සිත්තා තෙ ලහු මෙස්සති, අසිත්තා තෙ ගරු මෙස්සති. අස්සො [Pg.53] භද්‍රො කසාමිව, සම්මදඤ්ඤා විමුත්තානං. මනසාදඤ්ඤා විමුත්තානං, අත්තදත්ථමභිඤ්ඤාය. චිරංනායති, ඉතො නායති. යස්මාතිහ භික්ඛවෙ, තස්මාතිහ භික්ඛවෙ, අජ්ජතග්ගෙ පාණුපෙතං. සබ්භිරෙව සමාසෙථ, ආරග්ගෙරිව සාසපො, සාසපොරිව ආරග්ගා. ඡළභිඤ්ඤා, සළායතනං.

ဤသူအား ဝိဇ္ဇာမရှိ (nayimassa vijjā)၊ ဤစိတ်ကဲ့သို့ (yathayidaṃ cittaṃ)၊ တုန်လှုပ်သော သမင်မသည် မျှော်ကြည့်၏ (migī bhantā vudikkhati)၊ သင်၏ လှေကို သွန်းလောင်းအပ်မူ သင့်အား လျင်မြန်စွာ သွားလတ္တံ့ (sittā te lahu messati)၊ မသွန်းလောင်းအပ်မူ လေးလံစွာ သွားလတ္တံ့ (asittā te garu messati)၊ မြင်းကောင်းသည် ကြိမ်လုံးဖြင့် ရိုက်အပ်သကဲ့သို့ (asso bhadro kasāmiva)၊ ကောင်းစွာသိ၍ လွတ်မြောက်ကုန်သော သူတို့၏ (sammadaññā vimuttānaṃ)၊ စိတ်ဖြင့် ကောင်းစွာသိ၍ လွတ်မြောက်ကုန်သော သူတို့၏ (manasādaññā vimuttānaṃ)၊ မိမိ၏ အကျိုးစီးပွားကို အထူးသိ၍ (attadatthamabhiññāya)၊ အကြာကြီး မလာ (ciraṃnāyati)၊ ဤမှ မလာ (ito nāyati)၊ ရဟန်းတို့၊ ထိုသို့ဖြစ်သောကြောင့် (yasmātiha bhikkhave)၊ ရဟန်းတို့၊ ထိုသို့ဖြစ်သောကြောင့် (tasmātiha bhikkhave)၊ ယနေ့မှစ၍ အသက်ထက်ဆုံး (ajjatagge pāṇupetaṃ)၊ သူတော်ကောင်းတို့နှင့်သာ ပေါင်းဖော်ရာ၏ (sabbhireva samāsetha)၊ အပ်ဖျား၌ မုန်ညင်းစေ့ကဲ့သို့ (āraggeriva sāsapo)၊ မုန်ညင်းစေ့သည် အပ်ဖျား၌ ကဲ့သို့ (sāsaporiva āraggā)၊ အဘိညာဉ်ခြောက်ပါး (chaḷabhiññā)၊ သဠာယတန (saḷāyatanaṃ)။

වාති කස්මා? එවං මහිද්ධියා එසා, අක්කොච්ඡි මං අවධි මං, අජිනි මං අහාසි මෙ, අජෙය්‍යො අනුගාමිකො.

'ဝါ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ 'Evaṃ mahiddhiyā esā' (ဤမိန်းမသည် ဤသို့ တန်ခိုးကြီး၏)၊ 'akkocchi maṃ avadhi maṃ, ajini maṃ ahāsi me' (ငါ့ကို ဆဲရေးပြီ၊ ငါ့ကို သတ်ပြီ၊ ငါ့ကို အောင်ပြီ၊ ငါ့ဥစ္စာကို လုယူပြီ)၊ 'ajeyyo anugāmiko' (မအောင်နိုင်ရာသော နောက်သို့ လိုက်တတ်သော ကောင်းမှုစု) တို့၌ (အာဂုံမလာစေရန် ဖြစ်သည်။)

චග්ගහණෙන ඉධෙව මකාරස්ස පකාරො හොති. චිරප්පවාසිං පුරිසං.

ဤသုတ်၌ 'စ' သဒ္ဒါကို ယူခြင်းဖြင့် မအက္ခရာကို ပအက္ခရာသို့ အာဒေသပြု၏။ အခါမြင့်စွာ ကင်းကွာ၍ နေသော ယောက်ျားကို (cirappavāsiṃ purisaṃ)။

කකාරස්ස ච දකාරො හොති. සදත්ථපසුතො සියා.

ကအက္ခရာကိုလည်း ဒအက္ခရာသို့ အာဒေသပြု၏။ မိမိ၏ အကျိုးစီးပွား၌ အားထုတ်သောသူ ဖြစ်ရာ၏ (sadatthapasuto siyā)။

දකාරස්ස ච තකාරො හොති, සුගතො.

ဒအက္ခရာကိုလည်း တအက္ခရာသို့ အာဒေသပြု၏။ ကောင်းသော သွားခြင်းရှိတော်မူသော မြတ်စွာဘုရား (sugato)။

36, 47. ක්වචි ඔ බ්‍යඤ්ජනෙ.

၃၆, ၄၇. ဗျည်းနောက်၌ ရှိသော် အချို့သောနေရာတို့၌ ဩကာရ (အိုအက္ခရာ) အာဂုံလာ၏။

බ්‍යඤ්ජනෙ පරෙ ක්වචි ඔකාරාගමො හොති.

ဗျည်းနောက်၌ ရှိသော် အချို့သောနေရာတို့၌ ဩကာရ (အိုအက္ခရာ) အာဂုံဖြစ်၏။

අතිප්පගො ඛො තාව සාවත්ථියං පිණ්ඩාය චරිතුං. පරොසහස්සං.

သာဝတ္ထိပြည်၌ ဆွမ်းအလို့ငှာ လှည့်လည်ရန် အလွန်စောသေး၏ (atippago kho tāva sāvatthiyaṃ piṇḍāya carituṃ)၊ တစ်ထောင်ထက် လွန်သော (parosahassaṃ)။

ක්වචීකි [Pg.54] කස්මා? එථ පස්සථිමං ලොකං, අන්ධීභූතො අයං ලොකො.

'ကွစိ' (အချို့သောနေရာ၌) ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ 'Etha passathimaṃ lokaṃ' (လာကြကုန်၊ ဤလောကကို ကြည့်ရှုကြကုန်)၊ 'andhībhūto ayaṃ loko' (ဤလောကသည် အကန်းသဖွယ် ဖြစ်လျက်ရှိ၏) တို့၌ (ဩကာရ အာဂုံမလာစေရန် ဖြစ်သည်။)

37, 57. නිග්ගහිතඤ්ච.

၃၇, ၅၇. နဂ္ဂဟိတ်သည်လည်း (အချို့သောနေရာ၌ ဩကာရသို့ ရောက်၏။)

නිග්ගහිතඤ්චාගමො හොති සරෙ වා බ්‍යඤ්ජනෙ වා පරෙ ක්වචි.

သရ သို့မဟုတ် ဗျည်း နောက်၌ ရှိသော် အချို့သော နေရာတို့၌ နိဂ္ဂဟိတ် အာဂုံ ဖြစ်၏။

චක්ඛුංඋදපාදි, අවංසිරො, යාවඤ්චිධ භික්ඛවෙ පුරිමං ජාතිං සරාමි, අණුංථූලානි සබ්බසො, මනොපුබ්බඞ්ගමා ධම්මා.

စက္ခုံဥဒပါဒိ၊ အဝံသိရော၊ ‘ယာဝဉ္စိဓ ဘိက္ခဝေ ပုရိမံ ဇာတိံ သရာမိ’၊ ‘အဏုံထူလာနိ သဗ္ဗသော’၊ ‘မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ’ ဟူ၍ ဖြစ်၏။

ක්වචීති කස්මා? ඉධෙව නං පසංසන්ති, පෙච්ච සග්ගෙ පමොදති, න හි එතෙහි යානෙහි, ගච්ඡෙය්‍ය අගතං දිසං.

‘ကွစိ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ‘ဣဓေဝ နံ ပသံသန္တိ’၊ ‘ပေစ္စ သဂ္ဂေ ပမောဒတိ’၊ ‘န ဟိ ဧတေဟိ ယာနေဟိ၊ ဂစ္ဆေယျ အဂတံ ဒိသံ’ ဟူသော နေရာတို့၌ နိဂ္ဂဟိတ် အာဂုံ မဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။

චග්ගහණෙන විසද්දස්ස ච පකාරො හොති. පචෙස්සති, විචෙස්සති වා.

စသဒ္ဒါကို ယူခြင်းဖြင့် ‘ဝိ’ သဒ္ဒါ၏ ‘ပ’ အက္ခရာ ဖြစ်ခြင်းလည်း ဖြစ်၏။ ပစေဿတိ၊ ဝိစေဿတိ ဝါ ဟူ၍ ဖြစ်၏။

38, 53. ක්වචි ලොපං.

၃၈, ၅၃. အချို့သော နေရာတို့၌ (နိဂ္ဂဟိတ်ကို) ချေရမည်။

නිග්ගහිතං ඛො සරෙ පරෙ ක්වචි ලොපං පප්පොති.

သရနောက်၌ ရှိသော် အချို့သော နေရာတို့၌ နိဂ္ဂဟိတ်သည် အချေသို့ ရောက်၏။

තාසාහං සන්තිකෙ, විදූනග්ගමිති.

တာသာဟံ သန္တိကေ၊ ဝိဒူနဂ္ဂမိတိ ဟူ၍ ဖြစ်၏။

ක්වචීති කස්මා? අහමෙව නූන බාලො එතමත්ථං විදිත්වාන.

‘ကွစိ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ‘အဟမေဝ နူန ဗာလော ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာန’ ဟူသော နေရာ၌ ဤသုတ်ဖြင့် နိဂ္ဂဟိတ် ချေခြင်းကို တားမြစ်ရန် ဖြစ်သည်။ (သာဓက - အဟမေဝ၊ ဧတမတ္ထံ။)

39, 54. බ්‍යඤ්ජනෙ [Pg.55] ච.

၃၉, ၅၄. ဗျည်းနောက်၌ ရှိသောအခါ၌လည်း (နိဂ္ဂဟိတ်ကို အချို့ ချေရမည်)။

නිග්ගහිතං ඛො බ්‍යඤ්ජනෙ පරෙ ක්වචි ලොපං පප්පොති.

ဗျည်းနောက်၌ ရှိသော် အချို့သော နေရာတို့၌ နိဂ္ဂဟိတ်သည် အချေသို့ ရောက်၏။

අරියසච්චානදස්සනං, එතං බුද්ධානසාසනං.

အရိယသစ္စာနဒဿနံ၊ ဧတံ ဗုဒ္ဓါနသာသနံ ဟူ၍ ဖြစ်၏။

ක්වචීති කස්මා? එතං මඞ්ගලමුත්තමං, තං වො වදාමි භද්දන්තෙ.

‘ကွစိ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ‘ဧတံ မင်္ဂလမုတ္တမံ’၊ ‘တံ ဝေါ ဝဒါမိ ဘဒ္ဒန္တေ’ ဟူသော နေရာတို့၌ (နိဂ္ဂဟိတ် ချေခြင်းကို) တားမြစ်ရန် ဖြစ်သည်။

40, 55. පරො වාසරො.

၄၀, ၅၅. နိဂ္ဂဟိတ်၏ နောက်၌ ရှိသော သရသည် ဝါ (အလိုအလျောက်) ချေခြင်းသို့ ရောက်၏။

නිග්ගහිතම්හා පරො සරො ලොපං පප්පොති වා.

နိဂ္ဂဟိတ်၏ နောက်၌ ရှိသော သရသည် အလိုအလျောက် (ဝါ) အချေသို့ ရောက်၏။

භාසිතං අභිනන්දුන්ති, උත්තත්තංව, යථාබීජංව, යථාධඤ්ඤංව.

ဘာသိတံ အဘိနန္ဒုန္တိ၊ ဥတ္တတ္တံဝ၊ ယထာဗီဇံဝ၊ ယထာဓညံဝ ဟူ၍ ဖြစ်၏။

වාති කස්මා? අහමෙව නූන බාලො, එතදහොසි.

‘ဝါ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ‘အဟမေဝ နူန ဗာလော’၊ ‘ဧတဒဟောသိ’ ဟူသော နေရာတို့၌ သရချေခြင်းကို တားမြစ်ရန် ဖြစ်သည်။

41, 56. බ්‍යඤ්ජනො ච විසඤ්ඤොගො.

၄၁, ၅၆. ဗျည်းသည်လည်း နှစ်လုံးဆင့် မဟုတ်သည် (တစ်လုံးတည်း) ဖြစ်၏။

නිග්ගහිතම්හා පරස්මිං සරෙ ලුත්තෙ යදි බ්‍යඤ්ජනො සසඤ්ඤොගො විසඤ්ඤොගො හොති.

နိဂ္ဂဟိတ်၏ နောက်၌ ရှိသော သရကို ချေအပ်ပြီးသော် အကယ်၍ (နှစ်လုံးဆင့်) ကပ်လျက်ရှိသော ဗျည်းသည် ဆင့်ပွားမဟုတ်သော (တစ်လုံးတည်းသော) ဗျည်း ဖြစ်၏။

එවංස තෙ ආසවො, පුප්ඵංසා උප්පජ්ජි.

ဧဝံသ တေ အာသဝေါ၊ ပုပ္ဖံသာ ဥပ္ပဇ္ဇိ ဟူ၍ ဖြစ်၏။

ලුත්තෙති කස්මා? එවමස්ස විදූනග්ගමිති.

‘လုတ္တေ’ (ချေအပ်ပြီးသော်) ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ‘ဧဝမဿ’၊ ‘ဝိဒူနဂ္ဂမိတိ’ ဟူသော နေရာတို့၌ တားမြစ်ရန် ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတို့၌ နိဂ္ဂဟိတ်၏နောက် သရကို မချေသောကြောင့် ‘ဿ’ သို့မဟုတ် ‘ဂ္ဂ’ ကဲ့သို့သော ဗျည်းဆင့်များ တစ်လုံးတည်း မဖြစ်ပေ။

චග්ගහණෙන [Pg.56] තිණ්ණං බ්‍යඤ්ජනානමන්තරෙ යෙ සරූපා, තෙසම්පි ලොපො හොති. අග්‍යාගාරං, පටිසන්ථාරවුත්‍යස්ස.

စသဒ္ဒါကို ယူခြင်းဖြင့် ဗျည်းသုံးလုံးတို့၏ အလယ်၌ တူညီသော ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော ဗျည်းတို့ကိုလည်း ချေခြင်း ဖြစ်၏။ အဂျာဂါရံ၊ ပဋိသန္ထာရဝုတျဿ ဟူ၍ ဖြစ်၏။

ඉති සන්ධිකප්පෙ චතුත්ථො කණ්ඩො.

ဤသို့ သန္ဓိကျမ်း၌ စတုတ္ထကဏ္ဍ (စတုတ္ထပိုင်း) ပြီး၏။

පඤ්චමකණ්ඩ

ပဉ္စမကဏ္ဍ (ပဉ္စမပိုင်း)

42, 32. ගොසරෙ පුථස්සාගමො ක්වචි.

၄၂, ၃၂. သရနောက်၌ ရှိသော် ‘ပုထ’ သဒ္ဒါ၏ နောက်၌ အချို့သော နေရာတို့၌ ဂ-ကာရ အာဂုံ ဖြစ်၏။

පුථඉච්චෙතස්ස අන්තෙ සරෙ පරෙ ක්වචි ගකාරාගමො හොති.

‘ပုထ’ ဟူသော ဤသဒ္ဒါ၏ နောက်၌ သရရှိသော် အချို့သော နေရာတို့၌ ဂ-ကာရ အာဂုံ ဖြစ်၏။

පුථගෙ ව.

ပုထဂေဝ ဟူ၍ ဖြစ်၏။

43, 33. පාස්ස චන්තො රස්සො.

၄၃, ၃၃. သရနောက်၌ ရှိသော် ‘ပါ’ သဒ္ဒါ၏ အဆုံးသရကို ရုဿ (အသံတို) ဖြစ်စေ၍ (ဂ-ကာရ အာဂုံ ဖြစ်၏)။

පාඉච්චෙතස්ස අන්තෙ සරෙ පරෙ ක්වචි ගකාරාගමො හොති, අන්තො ච සරො රස්සො හොති.

‘ပါ’ ဟူသော ဤသဒ္ဒါ၏ နောက်၌ သရရှိသော် အချို့သော နေရာတို့၌ ဂ-ကာရ အာဂုံ ဖြစ်၍ အဆုံးသရသည်လည်း ရုဿ (အသံတို) ဖြစ်၏။

පගෙව වුත්‍යස්ස.

ပဂေဝ ဝုတျဿ ဟူ၍ ဖြစ်၏။

ක්වචීති කස්මා? පා එව වුත්‍යස්ස.

‘ကွစိ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ‘ပါ ဧဝ ဝုတျဿ’ ဟူသော နေရာ၌ ဤသို့ မဖြစ်စေရန် တားမြစ်ရန် ဖြစ်သည်။

44, 24. අබ්භො අභි.

၄၄, ၂၄. သရနောက်၌ ရှိသော် ‘အဘိ’ ကို ‘အဗ္ဘ’ အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲရမည်။

අභිඉච්චෙතස්ස සරෙ පරෙ අබ්භාදෙසො හොති. අබ්භුදීරිතං, අබ්භුග්ගච්ඡති.

‘အဘိ’ ဟူသော ဤသဒ္ဒါ၏ နောက်၌ သရရှိသော် ‘အဗ္ဘ’ အာဒေသ (အပြောင်းလဲ) ဖြစ်၏။ အဗ္ဘုဒီရိတံ၊ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆတိ ဟူ၍ ဖြစ်၏။

45, 25. අජ්ඣො [Pg.57] අධි.

၄၅, ၂၅. သရနောက်၌ ရှိသော် ‘အဓိ’ ကို ‘အဇ္ဈ’ အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲရမည်။

අධිඉච්චෙතස්ස සරෙ පරෙ අජ්ඣාදෙසො හොති.

‘အဓိ’ ဟူသော ဤသဒ္ဒါ၏ နောက်၌ သရရှိသော် ‘အဇ္ဈ’ အာဒေသ (အပြောင်းလဲ) ဖြစ်၏။

අජ්ඣොකාසෙ, අජ්ඣාගමා.

အဇ္ဈောကာသေ၊ အဇ္ဈာဂမာ ဟူ၍ ဖြစ်၏။

46, 26. තෙ න වා ඉවණ්ණෙ.

၄၆, ၂၆. ဣဝဏ္ဏ (ဣ၊ ဤ) နောက်၌ ရှိသော် ထို ‘အဘိ’ နှင့် ‘အဓိ’ တို့သည် (အဗ္ဘ၊ အဇ္ဈ သို့) ဝါ-အလိုအလျောက် မပြောင်းလဲပေ။

තෙ ච ඛො අභිඅධිඉච්චෙතෙ ඉවණ්ණෙ පරෙ අබ්භො අජ්ඣොඉතිවුත්තරූපා නං හොන්ති වා.

ထို ‘အဘိ’ နှင့် ‘အဓိ’ သဒ္ဒါတို့၏ နောက်၌ ဣဝဏ္ဏ (ဣ၊ ဤ သရ) ရှိသော် ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော ‘အဗ္ဘ’ နှင့် ‘အဇ္ဈ’ ပုံသဏ္ဌာန်တို့သို့ ဝါ-အလိုအလျောက် မပြောင်းလဲပေ။

අභිච්ඡිතං, අධීරිතං.

အဘိစ္ဆိတံ၊ အဓီရိတံ ဟူ၍ ဖြစ်၏။

වාති කස්මා? අබ්භීරිතං, අජ්ඣිණමුත්තො.

‘ဝါ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ‘အဗ္ဘီရိတံ’၊ ‘အဇ္ဈိဏမုတ္တော’ ဟူသော နေရာတို့၌ အဗ္ဘ၊ အဇ္ဈ အပြောင်းအလဲ ပြုလုပ်နိုင်ရန် ဖြစ်သည်။

47, 23. අතිස්ස චන්තස්ස.

၄၇, ၂၃. ‘အတိ’ သဒ္ဒါ၏လည်းကောင်း၊ အဆုံးသရ၏လည်းကောင်း...

අතිඉච්චෙතස්ස අන්තභූතස්ස තිසද්දස්ස ඉවණ්ණෙ පරෙ ‘‘සබ්බො චං තී’’ති වුත්තරූපං න හොති.

"ati" ဟူသော ပုဒ်၏ အဆုံးဖြစ်သော "ti" သဒ္ဒါ၏ နောက်၌ "i" ဝဏ္ဏ (i, ī) တို့ ရှိခဲ့သော် "sabbo caṃ ti" သုတ်ဖြင့် ပြဋ္ဌာန်းအပ်သော ပုံစံ (ca ပြုခြင်း စသည်) သည် မဖြစ်။

අතීසිගණො, අතීරිතං.

အတီသိဂဏော (ati isi gaṇo)၊ အတီရိတံ (ati īritaṃ)။

ඉවණ්ණෙති කස්මා? අච්චන්තං.

"i, ī" သရနောက်၌ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ အစ္စန္တံ (ati antaṃ)။

48, 43. ක්වචි පටි පතිස්ස.

၄၈, ၄၃. ကွစိ ပဋိ ပတိဿ။

පතිඉච්චෙතස්ස සරෙ වා බ්‍යඤ්ජනෙ වා පරෙ ක්වචි පටිආදෙසො හොති.

"pati" ဟူသော ပုဒ်၏နောက်၌ သရသော်လည်းကောင်း၊ ဗျည်းသော်လည်းကောင်း ရှိခဲ့သော် အချို့သော နေရာတို့၌ "pati" ကို "paṭi" ဟု အပြုဖြစ်၏။

පටග්ගි දාතබ්බො, පටිහඤ්ඤති.

ပဋဂ္ဂိ ဒါတဗ္ဗော၊ ပဋိဟည္ဉတိ။

ක්වචීති [Pg.58] කස්මා? පච්චන්තිමෙසු ජනපදෙසු, පතිලීයති, පතිරූපදෙසවාසො ච.

"အချို့သောနေရာ၌" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ပစ္စန္တိမေသု ဇနပဒေသု၊ ပတိလီယတိ၊ ပတိရူပဒေသဝါသော စ။

49, 44. පුථස්සු බ්‍යඤ්ජනෙ.

၄၉, ၄၄. ပုထဿု ဗျဉ္ဇနေ။

පුථඉච්චෙතස්ස අන්තො සරො බ්‍යඤ්ජනෙ පරෙ උකාරො හොති.

"putha" ဟူသော ပုဒ်၏ အဆုံးသရသည် ဗျည်းနောက်၌ ရှိခဲ့သော် "u" သရ ဖြစ်၏။

පුථුජ්ජනො, පුථුභූතං.

ပုထုဇ္ဇနော၊ ပုထုဘူတံ။

අන්තග්ගහණෙන අපුථස්සාපි සරෙ පරෙ අන්තස්ස උකාරො හොති, මනුඤ්ඤං.

သုတ်၌ "anta" ဟူသော စကားလုံးကို ယူခြင်းဖြင့် "putha" မဟုတ်သော အခြားပုဒ်တို့၌လည်း သရနောက်၌ ရှိခဲ့သော် အဆုံးသရကို "u" သရ ပြုနိုင်၏။ ပုံစံ - မနုညှံ (manuññaṃ)။

50, 45. ඔ අවස්ස.

၅၀, ၄၅. အော အဝဿ။

අවඉච්චෙතස්ස බ්‍යඤ්ජනෙ පරෙ ක්වචි ඔකාරො හොති.

"ava" ဟူသော ပုဒ်၏နောက်၌ ဗျည်းရှိခဲ့သော် အချို့သောနေရာတို့၌ "o" သရ အပြု ဖြစ်၏။

අන්ධකාරෙන ඔනද්ධා.

အန္ဓကာရေန အောနဒ္ဓါ။

ක්වචීති කස්මා? අවසුස්සතු මෙ සරීරෙ මංසලොහිතං.

"အချို့သောနေရာ၌" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ အဝသုဿတု မေ သရီရေ မံသလောဟိတံ။

51, 59. අනුපදිට්ඨානං වුත්තයොගතො.

၅၁, ၅၉. အနုပဒိဋ္ဌာနံ ဝုတ္တယောဂတော။

අනුපදිට්ඨානං උපසග්ගනිපාතානං සරසන්ධීහි බ්‍යඤ්ජනසන්ධීහි වුත්තසන්ධීහි ච යථායොගං යොජෙතබ්බං.

သီးခြားပြဋ္ဌာန်းမထားသော ဥပသာရ၊ နိပါတ်တို့၏ ပြီးစီးပုံကို သရသန္ဓိ၊ ဗျည်းသန္ဓိ၊ ဂါထာသန္ဓိ တို့ဖြင့် လျော်ညီစွာ ယှဉ်စပ်အပ်၏။

පාපනං[Pg.59], පරායණං, උපායනං, උපාහනං, න්‍යායොගො, නිගුපධි, අනුබොධො, දුවූපසන්තං, සුවූපසන්තං, ද්වාලයො, ස්වාලයො, දුරාඛ්‍යාතං, ස්වාඛ්‍යාතො, උදීරිතං, සමුද්දිට්ඨං, වියග්ගං, විජ්ඣග්ගං, බ්‍යග්ගං, අවයාගමනං, අන්වෙති, අනුපඝාතො, අනච්ඡරියං, පරියෙසනා, පරාමාසො, එවං සරෙ ච හොන්ති.

ပါပနံ၊ ပရာယဏံ၊ ဥပါယဏံ၊ ဥပါဟနံ၊ နျာယောဂေါ၊ နိရုပဓိ၊ အနုဗောဓေါ၊ ဒုဝူပသန္တံ၊ သုဝူပသန္တံ၊ ဒွါလယော၊ သွာလယော၊ ဒုရာချာတံ၊ သွာချာတော၊ ဥဒီရိတံ၊ သမုဒ္ဒိဋ္ဌံ၊ ဝိယဂ္ဂံ၊ ဝိဇ္ဈဂ္ဂံ၊ ဗျဂ္ဂံ၊ အဝယာဂမနံ၊ အနွေတိ၊ အနုပဃာတော၊ အနစ္ဆရိယံ၊ ပရိယေသနာ၊ ပရာမာသော၊ ဤသို့ သရနောက်၌ ရှိသောအခါ ဖြစ်ကုန်၏။

පරිග්ගහො, පග්ගහො, පක්කමො, පරක්කමො, නික්කමො, නික්කසාවො, නිල්ලයනං, දුල්ලයනං, දුම්භික්ඛං, දුබ්බුත්තං, සන්දිට්ඨං, දුග්ගහො, විග්ගහො, නිග්ගතො, අභික්කමො, පටික්කමො, එවං බ්‍යඤ්ජනෙ ච. සෙසා සබ්බෙ යොජෙතබ්බා.

ပရိဂ္ဂဟော၊ ပဂ္ဂဟော၊ ပက္ကမော၊ ပရက္ကမော၊ နိက္ကမော၊ နိက္ကသာဝေါ၊ နိလ္လယနံ၊ ဒုလ္လယနံ၊ ဒုဗ္ဘိက္ခံ၊ ဒုဗ္ဗုတ္တံ၊ သန္ဒိဋ္ဌံ၊ ဒုဂ္ဂဟော၊ ဝိဂ္ဂဟော၊ နိဂ္ဂတော၊ အဘိက္ကမော၊ ပဋိက္ကမော၊ ဤသို့ ဗျည်းနောက်၌ ရှိသောအခါ၌လည်း ဖြစ်ကုန်၏။ ကြွင်းကုန်သော စကားလုံးတို့အားလုံးကို လျော်ညီစွာ ယှဉ်အပ်ကုန်၏။

ඉති සන්ධිකප්පෙ පඤ්චමො කණ්ඩො.

ဤသို့ သန္ဓိကျမ်း၌ ငါးခုမြောက် ကဏ္ဍ ပြီး၏။

සන්ධිකප්පො නිට්ඨිතො.

သန္ဓိကျမ်း ပြီးဆုံးပြီ။

2. නාමකප්ප

၂. နာမကပ္ပ (နာမ်ကျမ်း)။

පඨමකණ්ඩ

ပထမကဏ္ဍ။

52, 60. ජිනවචනයුත්තං [Pg.60] හි.

၅၂, ၆၀. ဇိနဝစနယုတ္တံ ဟိ။

‘‘ජිනවචනයුත්තං හි’’ ඉච්චෙතං අධිකාරත්ථං වෙදිතබ්බං.

"Jinavacanayuttaṃ hi" ဟူသော ဤသုတ်ကို အခွင့်ရသော သုတ် (အဓိကာရသုတ်) အဖြစ် သိအပ်၏။

53, 61. ලිඞ්ගඤ්ච නිප්පජ්ජතෙ.

၅၃, ၆၁. လိင်္ဂဉ္စ နိပ္ပဇ္ဇတေ။

යථා යථා ජිනවචනයුත්තං හි ලිඞ්ගං, තථා තථා ඉධ ලිඞ්ගඤ්ච නිප්පජ්ජතෙ.

မြတ်စွာဘုရား၏ စကားတော်နှင့် လျော်ညီစွာ နာမ်ပုဒ် (လိင်) ဖြစ်ပေါ်သကဲ့သို့၊ ထို့အတူ ဤကျမ်း၌ နာမ်ပုဒ် (လိင်) ကိုလည်း ပြီးစေအပ်၏။

තං යථා? එසො නො සත්ථා, බ්‍රහ්මා අත්තා, සඛා, රාජා.

ပုံစံအားဖြင့် အဘယ်သို့နည်း။ ဧသော နော သတ္ထာ၊ ဗြဟ္မာ၊ အတ္တာ၊ သခါ၊ ရာဇာ။

54, 62. තතො ච විභත්තියො.

၅၄, ၆၂. တတော စ ဝိဘတ္တိယော။

තතො ජිනවචනයුත්තෙහි ලිඞ්ගෙහි විභත්තියො පරා හොන්ති.

ထိုမှတစ်ပါး မြတ်စွာဘုရား၏ နှုတ်ကပတ်တော်နှင့် ညီညွတ်သော နာမ်ပုဒ် (လိင်) တို့၏ နောက်၌ ဝိဘတ်တို့သည် သက်ကုန်၏။

55, 63. සි යො, අං යො, නා හි, ස නං, ස්මා හි, ස නං, ස්මිං සු.

၅၅, ၆၃. သိ ယော၊ အံ ယော၊ နာ ဟိ၊ သ နံ၊ သ္မာ ဟိ၊ သ နံ၊ သ္မိံ သု။

කා ච පන තායො විභත්තියො? සි, යො ඉති පඨමා, අං, යොඉති දුතියා, නා හි ඉති තතියා, ස, නංඉති චතුත්ථී, ස්මා, හි ඉති පඤ්චමී, ස, නං ඉති ඡට්ඨී, ස්මිං, සු ඉති සත්තමී.

ထိုဝိဘတ်တို့သည် အဘယ်တို့နည်း။ "si, yo" သည် ပထမာဝိဘတ်၊ "aṃ, yo" သည် ဒုတိယာဝိဘတ်၊ "nā, hi" သည် တတိယာဝိဘတ်၊ "sa, naṃ" သည် စတုတ္ထီဝိဘတ်၊ "smā, hi" သည် ပဉ္စမီဝိဘတ်၊ "sa, naṃ" သည် ဆဋ္ဌီဝိဘတ်၊ "smiṃ, su" သည် သတ္တမီဝိဘတ် ဖြစ်ကုန်၏။

විභත්තිඉච්චනෙන [Pg.61] ක්වත්ථො? අම්හස්ස මමං සවිභත්තිස්ස සෙ.

"ဝိဘတ်" ဟူသော သညာခေါ်ဝေါ်ခြင်းဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း။ "Amhassa mamaṃ savibhattissa se" စသော သုတ်တို့၌ အကျိုးရှိ၏။

56, 64. තදනුපරොධෙන.

၅၆, ၆၄. တဒနုပရောဓေန။

යථා යථා තෙසං ජිනවචනානං අනුපරොධො. තථා තථා ඉධ ලිඞ්ගඤ්ච නිප්පජ්ජතෙ.

ထိုမြတ်စွာဘုရား၏ နှုတ်ကပတ်တော်များကို မပျက်စီးစေဘဲ (မဆန့်ကျင်စေဘဲ) ဖြစ်သကဲ့သို့၊ ထို့အတူ ဤကျမ်း၌ နာမ်ပုဒ် (လိင်) ကို ပြီးစေအပ်၏။

57, 71. ආලපනෙ සි ග සඤ්ඤො.

၅၇, ၇၁. အာလပနေ သိ ဂသညော။

ආලපනත්ථෙ සි ගසඤ්ඤො හොති.

အာလပန (ခေါ်တောက်ခြင်း) အနက်၌ ရှိသော "si" ဝိဘတ်သည် "ga" ဟူသော အမည်ရှိ၏။

භොති අය්‍යෙ, භොති කඤ්ඤෙ, භොති ඛරාදියෙ.

ဘောတိ အယျေ (အရှင်မ!)၊ ဘောတိ ကညေ (နှမငယ်!)၊ ဘောတိ ခရာဒိယေ (ခရာဒိယ!)။

ආලපනෙති කිමත්ථං? සා අය්‍යා.

"အာလပန၌" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ သာ အယျာ (ထိုအရှင်မသည်)။ ဤ၌ အာလပနအနက် မဟုတ်ဘဲ ပထမာဝိဘတ်ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။

සීති කිමත්ථං? භොතියො අය්‍යායො.

"si" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ဘောတိယော အယျာယော။ ဤ၌ ဝိဘတ်သည် "yo" ဝိဘတ်ဖြစ်၍ "si" ဝိဘတ်မဟုတ်သောကြောင့်တည်း။

ගඉච්චනෙන ක්වත්ථො? ඝතෙ ච.

"Ga" (ဂ) ဟု ပြောခြင်းဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း။ "Ghate ca" (သုတ် ၁၁၄) ၌ သုံးရန် ဖြစ်သည်။

58, 29. ඉවණ්ණුවණ්ණා ඣලා.

၅၈, ၂၉. ဣဝဏ္ဏ၊ ဥဝဏ္ဏတို့သည် 'ဈ' 'လ' အမည်ရှိကုန်၏။

ඉවණ්ණුවණ්ණාඉච්චෙතෙ ඣලසඤ්ඤා හොන්ති යථාසඞ්ඛ්‍යං.

ဣဝဏ္ဏ (ဣ၊ ဤ) နှင့် ဥဝဏ္ဏ (ဥ၊ ဦ) တို့သည် အစဉ်အတိုင်း 'ဈ' 'လ' အမည်ရှိကုန်၏။

ඉසිනො[Pg.62], අග්ගිනො, ගහපතිනො, දණ්ඩිනො. සෙතුනො, කෙතුනො, භික්ඛුනො. සයම්භුනො, අභිභුනො.

သာဓကများမှာ Isino စသည်တို့ဖြစ်သည်။ 'Isino' ပုဒ်ကို ပြီးစေလိုသောအခါ ရှေးဦးစွာ တည်ပုဒ်ကို 'isi' ဟု ထား၍၊ ထို့နောက် ဆဋ္ဌီဝိဘတ် 'sa' ကို သက်စေသည်။ ထို့နောက် 'isi' ၏ ဒုတိယ 'i' ကို ဤသုတ်ဖြင့် 'jha' ဟု အမည်ပေးသည်။ 'ī, u, ū' သရအဆုံးရှိသော နာမ်ပုဒ်များ၌လည်း ဤနည်းတူ ပြုအပ်၏။

ඣලඉච්චනෙන ක්වත්ථො? ඣලතො සස්ස නො වා.

"ဈ" နှင့် "လ" ဟု ပြောခြင်းဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း။ "Jhalato sassa no vā" သုတ်၌ သုံးရန် ဖြစ်သည်။

59, 182. තෙ ඉත්ථිඛ්‍යා පො.

၅၉, ၁၈၂. ၎င်းတို့သည် ဣတ္ထိလိင်ကို ဟောသောအခါ 'ပ' အမည်ရှိကုန်၏။

තෙ ඉවණ්ණුවණ්ණා යදා ඉත්ථිඛ්‍යා, තදා පසඤ්ඤා හොන්ති.

ထို ဣဝဏ္ဏ၊ ဥဝဏ္ဏတို့သည် ဣတ္ထိလိင်ကို ဟောသောအခါ 'ပ' အမည်ရှိကုန်၏။

රත්තියා, ඉත්ථියා, ධෙනුයා, වධුයා.

သာဓကများမှာ Rattiyā, itthiyā, dhenuyā, vadhuyā တို့ဖြစ်သည်။ Rattiyā ကို ပြီးစေလိုသောအခါ ရှေးဦးစွာ တည်ပုဒ်ကို 'ratti' ဟုထား၍ ဝိဘတ် 'nā' ကို သက်စေ၏။ ထို့နောက် 'ratti' ၏ 'i' ကို ဤသုတ်ဖြင့် 'pa' အမည်ပေး၍ 'Pato yā' စသော သုတ်များဖြင့် ဆက်လက်ပြီးစေ၏။

ඉත්ථිඛ්‍යාති කිමත්ථං? ඉසිනා, භික්ඛුනා.

"Itthikhyā" (ဣတ္ထိလိင်) ဟု အဘယ်ကြောင့် ပြောရသနည်း။ Isinā, bhikkhunā စသည်တို့သည် ပုလ္လိင်ဖြစ်သောကြောင့် ဤသုတ်ကို မသုံးနိုင်ရန် ဖြစ်သည်။

සඉච්චනෙන [Pg.63] ක්වත්ථො? පතො යා.

"Pa" (ပ) ဟု ပြောခြင်းဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း။ "Pato yā" စသော သုတ်၌ သုံးရန် ဖြစ်သည်။

60, 177. ආ ඝො.

၆၀, ၁၇၇. အာ သရသည် 'ဃ' အမည်ရှိ၏။

ආකාරො යදා ඉත්ථිඛ්‍යො, තදා ඝසඤ්ඤො හොති.

အာကာရ (အာသရ) သည် ဣတ္ထိလိင်ကို ဟောသောအခါ 'ဃ' အမည်ရှိ၏။

සද්ධාය, කඤ්ඤාය, වීණාය, ගඞ්ගාය, දිසාය සාලාය, මාලාය, තුලාය, දොලාය, පභාය, සොභාය, පඤ්ඤාය, කරුණාය නාවාය, කපාලිකාය.

သာဓကများမှာ Saddhāya, kaññāya, vīṇāya, gaṅgāya, disāya, sālāya, mālāya, tulāya, dolāya, pabhāya, sobhāya, paññāya, karuṇāya, nāvāya, kapālikāya တို့ဖြစ်သည်။ Saddhāya စသည်ကို ပြီးစေလိုသောအခါ တည်ပုဒ်ကို 'saddhā' စသည်ဖြင့် ထားကာ ဝိဘတ် 'nā' ကို သက်စေသည်။ ထို့နောက် 'saddhā' စသည်တို့၏ 'ā' ကို 'gha' ဟု အမည်ပေး၍ အခြားသုတ်များဖြင့် ဆက်လက်ပြီးစေသည်။

ආති කිමත්ථං? රත්තියා, ඉත්ථියා.

"Ā" ဟု အဘယ်ကြောင့် ပြောရသနည်း။ Rattiyā, itthiyā စသည်တို့၌ သရသည် 'i' သို့မဟုတ် 'ī' ဖြစ်ပြီး 'ā' မဟုတ်သောကြောင့် ဤသုတ်ကို မသုံးနိုင်ရန် ဖြစ်သည်။

ඉත්ථිඛ්‍යොති කිමත්ථං? සත්ථාරා දෙසිතො අයං ධම්මො.

"Itthikhyo" (ဣတ္ထိလိင်) ဟု အဘယ်ကြောင့် ပြောရသနည်း။ "Satthārā desito ayaṃ dhammo" စသည်တို့သည် ပုလ္လိင်ဖြစ်သောကြောင့် ဤသုတ်ကို မသုံးနိုင်ရန် ဖြစ်သည်။

ඝඉච්චනෙන ක්වත්ථො? ඝතො නාදීනං.

"Gha" ဟု ပြောခြင်းဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း။ "Ghato nādīnaṃ" စသော သုတ်၌ သုံးရန် ဖြစ်သည်။

61, 86. සාගමො සෙ.

၆၁, ၈၆. သေ ဝိဘတ်၌ သ် (s) အာဂမ် ဖြစ်၏။

සකාරාගමො හොති සෙ විභත්තිම්හි.

သေ ဝိဘတ် (sa ဝိဘတ်) နောက်၌ ရှိသော် သကာရ (s) အာဂမ် ဖြစ်၏။

පුරිසස්ස, අග්ගිස්ස, ඉසිස්ස, දණ්ඩිස්ස, භික්ඛුස්ස, සයම්භුස්ස, අභිභුස්ස.

သာဓကများမှာ Purisassa, aggissa, isissa, daṇḍissa, bhikkhussa, sayambhussa, abhibhussa တို့ဖြစ်သည်။ (Purisassa: purisa + sa။ ဤသုတ်ဖြင့် တည်ပုဒ်နောက်၌ 's' အာဂမ် ဖြစ်၏။ ကြွင်းသည်တို့ကိုလည်း ဤနည်းတူ သိအပ်၏။)

සෙති කිමත්තං? පුරිසස්මිං.

"Se" ဟု အဘယ်ကြောင့် ပြောရသနည်း။ "Purisasmiṃ" ၌ 'sa' ဝိဘတ် မဟုတ်သောကြောင့် ဤသုတ်ကို မသုံးနိုင်ရန် ဖြစ်သည်။

62, 206. සංසාස්වෙකවචනෙසු ච.

၆၂, ၂၀၆. သံ၊ သာ ဟူသော ဧကဝုစ်ဝိဘတ်များ၌လည်းကောင်း (သ် အာဂမ် ဖြစ်၏)။

සංසාසු එකවචනෙසු විභත්තාදෙසෙසු සකාරාගමො හොති.

သံ၊ သာ ဟူ၍ အစားထိုးသော ဧကဝုစ်ဝိဘတ်များ နောက်၌ ရှိသော် သကာရ (s) အာဂမ် ဖြစ်၏။

එතිස්සං, එතිස්සා ඉමිස්සං, ඉමිස්සා, තිස්සං, තිස්සා,

သာဓကများမှာ Etissaṃ, etissā, imissaṃ, imissā, tissaṃ, tissā တို့ ဖြစ်သည်။ (Etissaṃ = etā + smiṃ။ 'etā' ၏ 'ā' ကို 'i' သို့ ပြောင်းပြီး၊ 'smiṃ' ကို 'saṃ' သို့ ပြောင်းကာ 's' အာဂမ် ထည့်သွင်းသည်။ "ထို (ဣတ္ထိလိင်) ၌" ဟု အနက်ရသည်။)

තස්සං තස්සා, යස්සං, යස්සා, අමුස්සං, අමුස්සා.

Tassaṃ, tassā, yassaṃ, yassā, amussaṃ, amussā။ (Etissā = etā + sa။ 'etā' ၏ 'ā' ကို 'i' သို့ ပြောင်းပြီး၊ 'sa' ကို 'sā' သို့ ပြောင်းကာ 's' အာဂမ် ထည့်သွင်းသည်။)

සංසාස්වීති කිමත්ථං? අග්ගිනා, පාණිනා.

"Saṃsāsu" ဟု အဘယ်ကြောင့် ပြောရသနည်း။ Agginā, pāṇinā စသည်တို့၌ သံ၊ သာ ဟူ၍ ဝိဘတ်အစားထိုးခြင်း မရှိသဖြင့် သကာရ (s) အာဂမ် မလာစေရန် ဖြစ်သည်။

එකවචනෙස්වීති කිමත්ථං? තාසං, සබ්බාසං.

"Ekavacanesu" ဟု အဘယ်ကြောင့် ပြောရသနည်း။ Tāsaṃ, sabbāsaṃ စသည်တို့သည် ဗဟုဝုစ်ဖြစ်ပြီး ဧကဝုစ်မဟုတ်သဖြင့် သကာရ (s) အာဂမ် မလာစေရန် ဖြစ်သည်။

විභත්තාදෙසෙස්වීති කිමත්ථං? මනසා, වචසා, ථාමසා.

"Vibhattādesesu" ဟု အဘယ်ကြောင့် ပြောရသနည်း။ Manasā, vacasā, thāmasā စသည်တို့၌ ဝိဘတ်အစားထိုးခြင်း မဟုတ်သဖြင့် သကာရ (s) အာဂမ် မလာစေရန် ဖြစ်သည်။

63, 217. එතිමාසමි.

၆၃, ၂၁၇. ဧတာ၊ ဣမာ သဒ္ဒါတို့၏ အဆုံးသရသည် ဣကာရ ဖြစ်၏။

එතාඉමාඉච්චෙතෙසමන්තො සරො ඉකාරො හොති සංසාසු එකවචනෙසු විභත්තාදෙසෙසු.

Etā နှင့် Imā တို့၏ အဆုံးသရသည် သံ၊ သာ ဟူ၍ အစားထိုးသော ဧကဝုစ်ဝိဘတ်များ နောက်၌ ရှိသော် ဣကာရ (i) သို့ ပြောင်းလဲ၏။

එතිස්සං, එතිස්සා, ඉමිස්සං, ඉමිස්සා.

သာဓကများမှာ ရှေးသုတ်အတိုင်း Etissaṃ, etissā, imissaṃ, imissā တို့ ဖြစ်သည်။

සංසාස්වීති [Pg.64] කිමත්ථං? එතාය, ඉමාය.

"Saṃsāsu" ဟု အဘယ်ကြောင့် ပြောရသနည်း။ Etāya, imāya စသည်တို့၌ သံ၊ သာ ဟူ၍ ဝိဘတ်အစားထိုးခြင်း မရှိသဖြင့် ဣကာရ (i) သို့ မပြောင်းလဲစေရန် ဖြစ်သည်။

එකවචනෙස්වීති කිමත්ථං? එතාසං, ඉමාසං.

"Ekavacanesu" ဟု အဘယ်ကြောင့် ပြောရသနည်း။ Etāsaṃ, imāsaṃ စသည်တို့သည် ဧကဝုစ်မဟုတ်သဖြင့် ဣကာရ (i) သို့ မပြောင်းလဲစေရန် ဖြစ်သည်။

64, 216. තස්සා වා.

၆၄, ၂၁၆. တာ သဒ္ဒါ၏ (အဆုံးသရသည်) ဝါ (လည်းကောင်း) ဣကာရ ဖြစ်၏။

තස්සා ඉත්ථියං වත්තමානස්ස අන්තස්ස ආකාරස්ස ඉකාරො හොති වා සංසාසු එකවචනෙසු විභත්තාදෙසෙසු.

ဣတ္ထိလိင်၌ ဖြစ်သော တာ (tā) သဒ္ဒါ၏ အဆုံး အာကာရ (ā) ကို သံ၊ သာ ဟူ၍ အစားထိုးသော ဧကဝုစ်ဝိဘတ်များ နောက်၌ ရှိသော် ဣကာရ (i) သို့ ဝါ (လည်းကောင်း) အားဖြင့် ပြောင်းလဲ၏။

තිස්සං, තිස්සා, තස්සං, තස්සා.

Tissaṃ, tissā, tassaṃ, tassā။ (Tissaṃ = tā + smiṃ။ 'smiṃ' ကို 'saṃ' သို့ပြောင်း၊ 'tā' ၏ 'ā' ကို 'i' သို့ပြောင်းကာ 's' အာဂမ်သွင်းသည်။ Tissā = tā + sa။ 'sa' ကို 'sā' သို့ပြောင်း၊ 'tā' ၏ 'ā' ကို 'i' သို့ပြောင်းကာ 's' အာဂမ်သွင်းသည်။)

65, 215. තතො සස්ස ස්සාය.

၆၅, ၂၁၅. ထို (တာ၊ ဧတာ၊ ဣမာ) တို့မှနောက် သ ဝိဘတ်ကို ဝါ (လည်းကောင်း) သ္သာယ အစားထိုး၏။

තතො තා එතා ඉමාතො සස්ස විභත්තිස්ස ස්සායාදෙසො හොති වා.

ထို တာ (tā)၊ ဧတာ (etā)၊ ဣမာ (imā) တို့၏ နောက်၌ ရှိသော သ (sa) ဝိဘတ်ကို သ္သာယ (ssāya) ဟု ဝါ (လည်းကောင်း) အားဖြင့် အစားထိုး၏။

තිස්සාය, එතිස්සාය, ඉමිස්සාය.

Tissāya, etissāya, imissāya။ (Tissāya = tā + sa။ 'sa' ကို 'ssāya' သို့ပြောင်း၍ 'tā' ၏ 'ā' ကို 'i' သို့ ပြောင်းသည်။)

වාති කිමත්ථං? තිස්සා, එතිස්සා, ඉමිස්සා.

"Vā" (ဝါ) ဟု အဘယ်ကြောင့် ပြောရသနည်း။ Tissā, etissā, imissā စသည်တို့၌ သ ဝိဘတ်ကို သ္သာယ (ssāya) သို့ မပြောင်းလဲစေရန် ဖြစ်သည်။

66, 205. ඝො රස්සං.

၆၆, ၂၀၅. ဃအမည်ရှိသော သရသည် ရဿ ဖြစ်၏။

ඝො රස්සමාපජ්ජතෙ සංසාසු එකවචනෙසු විභත්තාදෙසෙසු.

ဃသညာရှိသော သရသည် ဧကဝုစ်ဝိဘတ်အပြုဖြစ်သော သံ၊ သာ-တို့ နောင်သောအခါ ရဿအဖြစ်သို့ ရောက်၏။

තස්සං, තස්සා, යස්සං, යස්සා, සබ්බස්සං, සබ්බස්සා.

ဥပမာ - တဿံ၊ တဿာ၊ ယဿံ၊ ယဿာ၊ သဗ္ဗဿံ၊ သဗ္ဗဿာ။

සංසාස්වීති කිමත්ථං? තාය, සබ්බාය.

“သံသာသု” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? တာယ၊ သဗ္ဗာယ-ဟူသော ပုဒ်တို့၌ ရဿမဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။

එකවචනෙස්වීති කිමත්ථං? තාසං, සබ්බාසං.

“ဧကဝစနေသု” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? တာသံ၊ သဗ္ဗာသံ-ဟူသော ပုဒ်တို့၌ ရဿမဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။

67, 229. නො [Pg.65] ච ද්වාදිතො නංම්හි.

၆၇, ၂၂၉. ဒွိအစရှိသော သဒ္ဒါမှနောင် နံဝိဘတ်၌ န-အက္ခရာအာဂမ်သည်လည်း ဖြစ်၏။

ද්විඉච්චෙවමාදිතො සඞ්ඛ්‍යාතො නකාරාගමො හොති නංම්හි විභත්තිම්හි.

ဒွိအစရှိသော ကိန်းဂဏန်း (သံချာ) တို့၏ နောက်၌ နံဝိဘတ် ရှိသောအခါ န-အက္ခရာ အာဂမ်ဖြစ်၏။

ද්වින්නං, තින්නං, චතුන්නං, පඤ්චන්නං, ඡන්නං, සත්තන්නං, අට්ඨන්නං, නවන්නං, දසන්නං.

ဥပမာ - ဒွိန္နံ၊ တိန္နံ၊ စတုန္နံ၊ ပဉ္စန္နံ၊ ဆန္နံ၊ သတ္တန္နံ၊ အဋ္ဌန္နံ၊ နဝန္နံ၊ ဒသန္နံ။

ද්වාදිතොති කිමත්ථං? සහස්සානං.

“ဒွါဒိတော” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? သဟဿာနံ-ဟူသော ပုဒ်၌ န-အာဂမ် မဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။

නංම්හීති කිමත්ථං? ද්වීසු, තීසු.

“နမ္ဟိ” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဒွီသု၊ တီသု-ဟူသော ပုဒ်တို့၌ န-အာဂမ် မဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။

චග්ගහණෙනස්සඤ්චාගමො හොති. චතස්සන්නං ඉත්ථීනං තිස්සන්නං වෙදනානං.

စ-သဒ္ဒါကို ယူခြင်းဖြင့် ဿံ-အာဂမ်လည်း ဖြစ်၏။ ဥပမာ - စတဿန္နံ ဣတ္ထီနံ၊ တိဿန္နံ ဝေဒနာနံ။

68, 184. අමා පතො ස්මිංස්මානං වා.

၆၈, ၁၈၄. ပ-သညာရှိသော သရ၏နောင်၌ သ္မိံနှင့် သ္မာဝိဘတ်တို့သည် အံနှင့် အာအပြုသို့ အလှည့်ကျ ရောက်ကုန်၏။

පඉච්චෙතස්මා ස්මිංස්මාඉච්චෙතෙසං අංආආදෙසා හොන්ති වා යථාසඞ්ඛ්‍යං.

ပ-သညာရှိသော သဒ္ဒါမှနောင် သ္မိံနှင့် သ္မာဝိဘတ်တို့၏ နေရာ၌ အံနှင့် အာအပြုတို့သည် အစဉ်အတိုင်း အလှည့်ကျ ဖြစ်ကုန်၏။

මත්‍යං, මතියං, මත්‍යා, මතියා, නිකත්‍යං. නිකතියං, නිකත්‍යා, නිකතියා, විකත්‍යං, විකතියං, විකත්‍යා, විකතියා, විරත්‍යං, විරතියං, විරත්‍යා, විරතියා, රත්‍යං, රතියං, රත්‍යා, රතියා, පුථබ්‍යං, පුථවියං, පුථබ්‍යා, පුථවියා, පවත්‍යං, පවත්‍යා, පවත්තියං, පවත්තියා.

ဥပမာ - မတျံ၊ မတိယံ၊ မတျာ၊ မတိယာ၊ နိကတျံ၊ နိကတိယံ၊ နိကတျာ၊ နိကတိယာ၊ ဝိကတျံ၊ ဝိကတိယံ၊ ဝိကတျာ၊ ဝိကတိယာ၊ ဝိရတျံ၊ ဝိရတိယံ၊ ဝိရတျာ၊ ဝိရတိယာ၊ ရတျံ၊ ရတိယံ၊ ရတျာ၊ ရတိယာ၊ ပုထဗျံ၊ ပုထဝိယံ၊ ပုထဗျာ၊ ပုထဝိယာ၊ ပဝတျံ၊ ပဝတျာ၊ ပဝတ္တိယံ၊ ပဝတ္တိယာ။

69, 186. ආදිතො ඔ ච.

၆၉, ၁၈၆. အာဒိသဒ္ဒါမှနောင် သ္မိံဝိဘတ်၏ အံအပြုနှင့် ဩအပြုတို့သည်လည်း ဖြစ်ကုန်၏။

ආදිඉච්චෙතස්මා ස්මිංවචනස්ස අංඔආදෙසා හොන්ති වා.

အာဒိ-ဟူသော သဒ္ဒါမှနောင် သ္မိံဝိဘတ်၏ နေရာ၌ အံနှင့် ဩအပြုတို့သည် အလှည့်ကျ ဖြစ်ကုန်၏။

ආදීං[Pg.66], ආදො.

ဥပမာ - အာဒိံ၊ အာဒေါ။

වාති කිමත්ථං? ආදිස්මිං, ආදිම්හි නාථං නමස්සිත්වාන,

“ဝါ” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? အာဒိသ္မိံ၊ အာဒိမှိ နာထံ နမဿိတွာန-စသော ပုဒ်တို့၌ အံနှင့် ဩအပြု မဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။

චග්ගහණෙන අඤ්ඤස්මාපි ස්මිං වචනස්ස ආ ඔ අංආදෙසා හොන්ති. දිවා ච රත්තො ච හරන්ති යෙ බලි. බාරාණසිං අහු රාජා.

စ-သဒ္ဒါကို ယူခြင်းဖြင့် အခြားသော သဒ္ဒါမှနောင်သောအခါ၌လည်း သ္မိံဝိဘတ်၏ နေရာ၌ အာ၊ ဩ၊ အံ အပြုတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဥပမာ - ‘ဒိဝါ စ ရတ္တော စ ဟရန္တိ ယေ ဗလိံ’၊ ‘ဗာရာဏသိံ အဟု ရာဇာ’။

70, 30. ඣලානමියුවා සරෙ වා.

၇၀, ၃၀. ဈနှင့် လအမည်ရှိသော သရတို့၏ နေရာ၌ သရနောင်သောအခါ ဣယနှင့် ဥဝ အပြုတို့သည် အလှည့်ကျ ဖြစ်ကုန်၏။

ඣලඉච්චෙතෙසං ඉය උවඉච්චෙතෙ ආදෙසා හොන්ති වා සරෙ පරෙ යථාසඞ්ඛ්‍යං.

သရနောင်သောအခါ ဈ၊ လ အမည်ရှိကုန်သော သရတို့၏ နေရာ၌ ဣယ၊ ဥဝ-ဟူသော ဤအပြုတို့သည် အစဉ်အတိုင်း အလှည့်ကျ ဖြစ်ကုန်၏။

තියන්තං පච්ඡියාගාරෙ, අග්ගියාගාරෙ, භික්ඛුවාසනෙ නිසීදති, වුථුවාසනෙ නිසීදති.

ဥပမာ - တိယန္တံ၊ ပစ္ဆိယာဂါရေ၊ အဂ္ဂိယာဂါရေ၊ ဘိက္ခုဝါသနေ နိသီဒတိ၊ ဝုထုဝါသနေ နိသီဒတိ။

සරෙති කිමත්ථං? තිමලං, තිඵලං, තිචතුක්කං, තිදණ්ඩං, තිලොකං, තිනයනං, තිපාසං, තිහංසං, තිභවං, තිඛන්ධං, තිපිටකං, තිවෙදනං, චතුද්දිසං, පුථුභූතං.

“သရေ” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? တိမလံ၊ တိဖလံ၊ တိစတုက္ကံ၊ တိဒဏ္ဍံ၊ တိလောကံ၊ တိနယနံ၊ တိပါသံ၊ တိဟံသံ၊ တိဘဝံ၊ တိခန္ဓံ၊ တိပိဋကံ၊ တိဝေဒနံ၊ စတုဒ္ဒိသံ၊ ပုထုဘူတံ-စသော သရမနောင်သော ပုဒ်တို့၌ ဤစည်းကမ်း မဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။

වාති කිමත්ථං? පඤ්චහඞ්ගෙහි තීහාකාරෙහි. චක්ඛායතනං.

“ဝါ” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ပဉ္စဟင်္ဂေဟိ၊ တီဟာကာရေဟိ၊ စက္ခာယတနံ-စသော ပုဒ်တို့၌ ဤစည်းကမ်း မဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။

වාති විකප්පනත්ථං, ඉකාරස්ස අයාදෙසො හොති, වත්ථුත්තයං.

“ဝါ” သဒ္ဒါသည် ဝိကပ္ပနတ္ထ (အလှည့်ကျပြုခြင်း) အနက်၌ ရှိ၏၊ ထို ဝါသဒ္ဒါဖြင့် ဣကာရ၏ နေရာ၌ အယအပြု ဖြစ်၏။ ဥပမာ - ဝတ္ထုတ္တယံ။

71, 505. යවකාරා ච.

၇၁, ၅၀၅. ဈ၊ လ အမည်ရှိသော သရတို့၏ နေရာ၌ သရနောင်သောအခါ ယနှင့် ဝ အပြုတို့သည်လည်း ဖြစ်ကုန်၏။

ඣලානං යකාර වකාරාදෙසා හොන්ති සරෙ පරෙ යථාසඞ්ඛ්‍යං.

သရနောင်သောအခါ ဈ၊ လ အမည်ရှိကုန်သော သရတို့၏ နေရာ၌ ယကာရ၊ ဝကာရအပြုတို့သည် အစဉ်အတိုင်း အလှည့်ကျ ဖြစ်ကုန်၏။

අග්‍යාගාරං[Pg.67], පක්ඛායතනං, ස්වාගතං, තෙ මහාවීර.

ဥပမာ - အဂျာဂါရံ၊ ပက္ခာယတနံ၊ သွာဂတံ တေ မဟာဝီရ။

චග්ගහණං සම්පිණ්ඩනත්ථං.

စ-သဒ္ဒါကို ယူခြင်းသည် စုပေါင်းခြင်း (သမ္ပိဏ္ဍန) အနက်ကို ဆောင်ရန် ဖြစ်သည်။

72, 185. පසඤ්ඤස්ස ච.

၇၂, ၁၈၅. ပ-သညာရှိသော သရ၏ ယကာရအပြုသည်လည်း ဖြစ်၏။

පසඤ්ඤස්ස ච ඉවණ්ණස්ස විභත්තාදෙසෙ සරෙ පරෙ යකාරාදෙසො හොති.

ဝိဘတ်အပြုဖြစ်သော သရနောင်သောအခါ ပ-သညာရှိသော ဣဝဏ္ဏ (ဣ၊ ဤ) ၏ နေရာ၌ ယကာရအပြု ဖြစ်၏။

පුථබ්‍යා, රත්‍යා, මත්‍යා.

ဥပမာ - ပုထဗျာ၊ ရတျာ၊ မတျာ။

සරෙති කිමත්ථං? පුථවියං.

“သရေ” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ပုထဝိယံ-ဟူသော သရမနောင်သော ပုဒ်၌ ဤစည်းကမ်း မဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။

73, 174. ගාව සෙ.

၇၃, ၁၇၄. သဝိဘတ်နောင်သောအခါ ဂေါသဒ္ဒါ၏ ဩကာရကို အာဝအပြု ဖြစ်၏။

ගොඉච්චෙතස්ස ඔකාරස්ස ආවාදෙසො හොති සෙ විභත්තිම්හි.

သဝိဘတ်နောင်သောအခါ ဂေါ-ဟူသော သဒ္ဒါ၏ ဩကာရ၏ နေရာ၌ အာဝအပြု ဖြစ်၏။

ගාවස්ස.

ဥပမာ - ဂါဝဿ။

74, 169. යොසු ච.

၇၄, ၁၆၉. ယောဝိဘတ်တို့ နောင်သောအခါ၌လည်း (ဂေါသဒ္ဒါ၏ ဩကာရကို အာဝအပြု ဖြစ်၏)။

ගොඉච්චෙතස්ස ඔකාරස්ස ආවාදෙසො හොති යොඉච්චෙතෙසු පරෙසු.

ယောဝိဘတ်တို့ နောင်သောအခါ၌ ဂေါ-ဟူသော သဒ္ဒါ၏ ဩကာရ၏ နေရာ၌ အာဝအပြု ဖြစ်၏။

ගාවො ගච්ඡන්ති, ගාවො පස්සන්ති, ගාවී ගච්ඡන්ති, ගාවී පස්සන්ති.

ဥပမာ - ဂါဝေါ ဂစ္ဆန္တိ၊ ဂါဝေါ ပဿန္တိ၊ ဂါဝီ ဂစ္ဆန္တိ၊ ဂါဝီ ပဿန္တိ။

චග්ගහණං කිමත්ථං? නාස්මාස්මිංසු වචනෙසු ආවා දෙසො හොති.

စ-သဒ္ဒါကို ယူခြင်းသည် အဘယ်ကြောင့်နည်း? နာ၊ သ္မာ၊ သ္မိံ၊ သု-ဟူသော ဝိဘတ်တို့ နောင်သောအခါ၌လည်း အာဝအပြု ဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။

ගාවෙන, ගාවා, ගාවෙ, ගාවෙසු.

ဥပမာ - ဂါဝေန၊ ဂါဝါ၊ ဂါဝေ၊ ဂါဝေသု။

75, 170. අවම්හි [Pg.68] ච.

၇၅, ၁၇၀. အံဝိဘတ်နှောင်းသော်လည်း (ဂေါသဒ္ဒါ၏ ဩကို အာဝ၊ အဝ ပြု၏)။

ගොඉච්චෙතස්ස ඔකාරස්ස ආවඅවඉච්චෙතෙ ආදෙසා හොන්ති අංම්හි විභත්තිම්හි.

အံဝိဘတ်နှောင်းသောအခါ ဂေါဟူသော ဤသဒ္ဒါ၏ ဩကာရကို အာဝ၊ အဝ ဟူသော ဤအာဒေသတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

ගාවං, ගවං.

ဂါဝံ၊ ဂဝံ။

චග්ගහණෙන සාදිසෙසෙසු පුබ්බුත්තවචනෙසු ගොඉච්චෙතස්ස ඔකාරස්ස අවාදෙසො හොති.

စသဒ္ဒါကို ယူခြင်းဖြင့် ရှေး၌ ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော ဝိဘတ်တို့နှင့်တူကုန်သော ကြွင်းသော ဝိဘတ်တို့နှောင်းသောအခါ ဂေါဟူသော ဤသဒ္ဒါ၏ ဩကာရကို အဝ-အာဒေသ ပြု၏။

ගවස්ස, ගවො, ගවෙන, ගවා, ගවෙ, ගවෙසු.

ဂဝဿ၊ ဂဝေါ၊ ဂဝေန၊ ဂဝါ၊ ဂဝေ၊ ဂဝေသု။

76, 171. ආවස්සු වා.

၇၆, ၁၇၁. အာဝ-အာဒေသ၏ အဆုံးသရကို အံဝိဘတ်နှောင်းသော် ဝိကပ်အားဖြင့် ဥ-ပြု၏။

ආවඉච්චෙතස්ස ගාවාදෙසස්ස අන්ත සරස්ස උකාරාදෙසො හොති වා අංම්හි විභත්තිම්හි.

အံဝိဘတ်နှောင်းသောအခါ အာဝဟူသော ဂေါ၏အာဒေသ (ဂါဝါဒေသ) ၏ အဆုံးသရကို ဝိကပ်အားဖြင့် ဥကာရအာဒေသ ပြု၏။

ගාවුං, ගාවං.

ဂါဝုံ၊ ဂါဝံ။

ආවස්සෙති කිමත්ථං? ගාවො තිට්ඨන්ති.

"အာဝဿ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဂါဝေါ တိဋ္ဌန္တိ (နွားတို့သည် ရပ်ကုန်၏) ဟူသော ပုဒ်၌ မဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။

77, 175. තතො නමං පතිම්හා ලුත්තෙ ච සමාසෙ.

၇၇, ၁၇၅. အလုတ္တသမာသ၌ ပတိသဒ္ဒါနှောင်းသောအခါ ဂေါသဒ္ဒါမှ နံဝိဘတ်ကို အံပြု၍ ဂေါ၏ ဩကို အဝပြု၏။

තතො ගොසද්දතො නංවචනස්ස අංආදෙසො හොති, ගොඉච්චෙතස්ස ඔකාරස්ස අවාදෙසො හොති පතිම්හි පරෙ අලුත්තෙ ච සමාසෙ.

ထို ဂေါသဒ္ဒါမှ နံဝိဘတ်ကို အံအာဒေသ ပြု၏၊ အလုတ္တသမာသ၌ ပတိသဒ္ဒါနှောင်းသောအခါ ဂေါဟူသော ဤသဒ္ဒါ၏ ဩကာရကို အဝ-အာဒေသ ပြု၏။

ගවපති.

ဂဝံပတိ။

අලුත්තෙති [Pg.69] කිමත්ථං? ගොපති.

"အလုတ္တေ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဂေါပတိ (ဝိဘတ်ချေသော သမာသ၌ မဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်)။

චග්ගහණෙන අසමාසෙපි නංවචනස්ස අංආදෙසො හොති, ගොඉච්චෙතස්ස ඔකාරස්ස අවාදෙසො හොති.

စသဒ္ဒါကို ယူခြင်းဖြင့် သမာသမဟုတ်သော နေရာ၌လည်း နံဝိဘတ်ကို အံအာဒေသ ပြု၏၊ ဂေါဟူသော ဤသဒ္ဒါ၏ ဩကာရကို အဝ-အာဒေသ ပြု၏။

ගවං.

ဂဝံ။

78, 3. ඔසරෙ ච.

၇၈, ၃. သမာသ၌ သရနှောင်းသော်လည်း (ဂေါ၏ ဩကို အဝ ပြု၏)။

ගොඉච්චෙතස්ස ඔකාරස්ස අවාදෙසො හොති සමාසෙ ච සරෙ පරෙ.

သမာသ၌ သရနှောင်းသောအခါ ဂေါဟူသော ဤသဒ္ဒါ၏ ဩကာရကို အဝ-အာဒေသ ပြု၏။

ගවස්සකං, ගවෙළකං, ගවාජිනං.

ဂဝဿကံ၊ ဂဝေဠကံ၊ ဂဝါဇိနံ။

චග්ගහණෙන උවණ්ණඉච්චෙවමන්තානං ලිඞ්ගානං උවඅවඋරාදෙසා හොන්ති ස්මිංයොඉච්චෙතෙසු ක්වචි.

စသဒ္ဒါကို ယူခြင်းဖြင့် ဥ၊ ဦ အဆုံးရှိကုန်သော လိင်တို့၏ ဥ၊ ဦ-သရတို့ကို သ္မိံ၊ ယော ဝိဘတ်တို့နှောင်းသောအခါ အချို့နေရာ၌ ဥဝ၊ အဝ၊ ဥရ အာဒေသတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

භුවි, පසවො, ගුරවො, චතුරො.

ဘုဝိ၊ ပသဝေါ၊ ဂုရဝေါ၊ စတုရော။

සරෙති කිමත්ථං? ගොධනො, ගොවින්දො.

"သရေ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဂေါဓနော၊ ဂေါဝိန္ဒော (သရမနှောင်းသော နေရာတို့၌ မဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်)။

79, 46. තබ්බිපරීතූපපදෙ බ්‍යඤ්ජනෙ ච.

၇၉, ၄၆. ဗျည်းနှောင်းသော်လည်း ဥပပုဒ်၌ တည်သော ထိုအဝ၏ ဩကာရ၏ ဆန့်ကျင်ဘက် (ဥကာရ) သည် ဖြစ်၏။

තස්ස අවසද්දස්ස යදා උපපදෙ තිට්ඨමානස්ස තස්ස ඔකාරස්ස විපරීතො හොති බ්‍යඤ්ජනෙ පරෙ.

ဗျည်းနှောင်းသောအခါ ဥပပုဒ်၌ တည်ရှိသော ထိုအဝသဒ္ဒါ၏ ဩကာရ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော (ဥကာရ) အာဒေသသည် ဖြစ်၏။

උග්ගතෙ සූරියෙ, උග්ගච්ඡති, උග්ගහෙත්වා.

ဥဂ္ဂတေ သူရိယေ၊ ဥဂ္ဂစ္ဆတိ၊ ဥဂ္ဂဟေတွာ။

චග්ගහණමවධාරණත්ථං. අවසානෙ, අවකිරණෙ, අවකිරති.

စသဒ္ဒါကို ယူခြင်းသည် ကန့်သတ်ခြင်းအကျိုးရှိ၏။ အဝသာနေ၊ အဝkိရဏေ၊ အဝကိရတိ (စသည်တို့၌ မဖြစ်စေရန် တားမြစ်၏)။

80, 173. ගොණ [Pg.70] නංම්හි වා.

၈၀, ၁၇၃. နံဝိဘတ်နှောင်းသော် ဂေါသဒ္ဒါကို ဝိကပ်အားဖြင့် ဂေါဏ ပြု၏။

සබ්බස්සෙව ගොසද්දස්ස ගොණාදෙසො හොති වා නංම්හි විභත්තිම්හි.

နံဝိဘတ်နှောင်းသောအခါ ဂေါသဒ္ဒါတစ်ခုလုံးကို ဝိကပ်အားဖြင့် ဂေါဏ-အာဒေသ ပြု၏။

ගොණානං සත්තන්නං.

ဂေါဏာနံ သတ္တန္နံ။

වාති කිමත්ථං?

"ဝါ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။

ගොනඤ්චෙ තරමානානං, උජුං ගච්ඡති පුඞ්ගවො.

ဂေါနဉ္စေ တရမာနာနံ၊ ဥဇုံ ဂစ္ဆတိ ပုင်္ဂဝေါ။

සබ්බා ගාවී උජුං යන්ති, නෙත්තෙ උජුං ගතෙ සති.

နွားလားဥသဘသည် ဖြောင့်မတ်စွာ သွားသည်ရှိသော် လမ်းပြသူ ဖြောင့်မတ်စွာ သွားသောကြောင့် နွားမအားလုံးတို့သည် ဖြောင့်မတ်စွာ သွားကြကုန်၏။

යොගවිභාගෙන අඤ්ඤත්‍රාපි ගොණාදෙසො හොති. ගොණභූතානං.

သုတ်ကို ခွဲခြားခြင်းဖြင့် အခြားသော နေရာတို့၌လည်း ဂေါဏအာဒေသ ဖြစ်၏။ ဂေါဏဘူတာနံ။

81, 172. සුහිනාසු ච.

၈၁, ၁၇၂. သု၊ ဟိ၊ နာ ဝိဘတ်တို့နှောင်းသော်လည်း (ဂေါသဒ္ဒါတစ်ခုလုံးကို ဝိကပ်အားဖြင့် ဂေါဏ ပြု၏)။

සුහිනාඉච්චෙතෙසු සබ්බස්ස ගොසද්දස්ස ගොණාදෙසො හොති වා.

သု၊ ဟိ၊ နာ ဟူသော ဤဝိဘတ်တို့နှောင်းသောအခါ ဂေါသဒ္ဒါတစ်ခုလုံးကို ဂေါဏ-အာဒေသ ဝိကပ်အားဖြင့် ပြု၏။

ගොණෙසු, ගොණෙහි, ගොණෙභි, ගොණෙන.

ဂေါဏေသု၊ ဂေါဏေဟိ၊ ဂေါဏေဘိ၊ ဂေါဏေန။

වාති කිමත්ථං? ගොසු, ගොහි, ගොභි, ගවෙන.

"ဝါ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဂေါသု၊ ဂေါဟိ၊ ဂေါဘိ၊ ဂဝေန။

චග්ගහණෙන ස්‍යාදිසෙසෙසු පුබ්බුත්තරවචනෙසුපි ගොණ ගු ගවයාදෙසා හොන්ති. ගොණො, ගොණා, ගොණං, ගොණෙ, ගොණස්ස, ගොණම්හා. ගොණම්හි, ගුන්නං, ගවයෙහි, ගවයෙභි.

စသဒ္ဒါကို ယူခြင်းဖြင့် ရှေး၌ ဆိုအပ်ပြီးသော ဝိဘတ်နှင့် နောက်၌ ဆိုလတ္တံ့သော သိဝိဘတ်အစရှိသော ကြွင်းသော ဝိဘတ်တို့နှောင်းသောအခါ၌လည်း ဂေါဏ၊ ဂု၊ ဂဝယ အာဒေသတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ ဂေါဏော၊ ဂေါဏာ၊ ဂေါဏံ၊ ဂေါဏေ၊ ဂေါဏဿ၊ ဂေါဏမှာ။ ဂေါဏမှိ၊ ဂုန္နံ၊ ဂဝယေဟိ၊ ဂဝယေဘိ။

82, 149. අංමො [Pg.71] නිග්ගහිතං ඣලපෙහි.

၈၂, ၁၄၉. ဈ၊ လ၊ ပ တို့၏နောက်၌ အံဝိဘတ်နှင့် မကာရကို နိဂ္ဂဟိတ်ပြု၏။

අංවචනස්ස මකාරස්ස ච ඣලපඉච්චෙතෙහි නිග්ගහිතං හොති

ဈ၊ လ၊ ပ-ဟု ဆိုအပ်သော အက္ခရာတို့၏နောက်၌ အံဝိဘတ်ကိုလည်းကောင်း၊ မကာရကိုလည်းကောင်း နိဂ္ဂဟိတ် ပြု၏။

අග්ගිං, ඉසිං, ගහපතිං, දණ්ඩිං, මහෙසිං, භික්ඛුං, පටුං, සයම්භුං, අභිභුං, රත්තිං, ඉත්ථිං, වධුං, පුල්ලිඞ්ගං, පුම්භාවො, පුඞ්කොකිලො.

အဂ္ဂိံ၊ ဣသိံ၊ ဂဟပတိံ၊ ဒဏ္ဍိံ၊ မဟေသိံ၊ ဘိက္ခုံ၊ ပဋုံ၊ သယမ္ဘုံ၊ အဘိဘုံ၊ ရတ္တိံ၊ ဣတ္ထိံ၊ ဝဓုံ၊ ပုလ္လိင်္ဂံ၊ ပုမ္ဘာဝေါ၊ ပုင်္ကောကိလော။

අංමොති කිමත්ථං? අග්ගිනා, පාණිනා, භික්ඛුනා, රත්තියා, ඉත්ථියා, වධුයා.

"အံမ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ "agginā"၊ "pāṇinā"၊ "bhikkhunā"၊ "rattiyā"၊ "itthiyā"၊ "vadhuyā" စသည်တို့၌ ဤသုတ် အလုပ်မလုပ်စေရန် တားမြစ်ခြင်းငှာ ဖြစ်သည်။

ඣලපෙහීති කිමත්ථං? සුඛං, දුක්ඛං.

"ဈ၊ လ၊ ပ တို့မှ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ "sukhaṃ"၊ "dukkhaṃ" စသည်တို့၌ ဤသုတ် အလုပ်မလုပ်စေရန် တားမြစ်ခြင်းငှာ ဖြစ်သည်။

පුනාරම්භ හණං විභාසානිවත්තනත්ථං. අග්ගිං, පටුං, බුද්ධිං, වධුං.

တစ်ဖန်ပြန်၍ "ဈ-လ-ပ" ဟု ယူခြင်းသည် "ဝါ" (ဝိဘာသာ) ၏ အစဉ်လိုက်ခြင်းကို တားမြစ်ရန် ဖြစ်သည်။ ဥပမာ - "aggiṃ"၊ "paṭuṃ"၊ "buddhiṃ"၊ "vadhuṃ"။

83, 67. සරලොපො’ මාදෙස පච්චයාදිම්හි සරලොපෙ තු පකති.

၈၃, ၆၇. သရလောပေါ အမာဒေသပစ္စယာဒိမှိ သရလောပေ တု ပကတိ။

සරලොපො හොති අමාදෙසපච්චයාදිම්හි සර ලොපෙ තු පකති හොති.

အံဝိဘတ်၊ အာဒေသ၊ ပစ္စည်း စသည်တို့ နောက်၌ ရှိသောအခါ ရှေ့သရကို ချေရမည်၊ ရှေ့သရကို ချေသောအခါ၌လည်း ကျန်ရှိသော သရသည် (မူလအတိုင်း) ပြောင်းလဲမှုမရှိ ပကတိ ဖြစ်ရမည်။

පුරිසං, පුරිසෙ, පාපං, පාපෙ, පාපියො, පාපිට්ඨො.

ဥပမာ - "purisaṃ"၊ "purise"၊ "pāpaṃ"၊ "pāpe"၊ "pāpiyo"၊ "pāpiṭṭho"။

අමාදෙසපච්චයාදිම්හීති කි ත්ථං? අප්පමාදො අමතං පදං.

"အံဝိဘတ်၊ အာဒေသ၊ ပစ္စည်း စသည်တို့ နောက်၌ ရှိသောအခါ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ထိုသို့မဟုတ်သော "appamādo amataṃ padaṃ" စသည်တို့၌ ဤသုတ် အလုပ်မလုပ်စေရန် တားမြစ်ခြင်းငှာ ဖြစ်သည်။ ဤနေရာ၌ "amataṃ" ၏ "a" သည် အံဝိဘတ်လည်းမဟုတ်၊ အာဒေသလည်းမဟုတ်၊ ပစ္စည်းလည်းမဟုတ်သောကြောင့် ဤသုတ်ဖြင့် သရချေခြင်း မရှိပါ။

සරලොපෙති කිමත්ථං? පුරිසස්ස, දණ්ඩිනං.

"သရကို ချေရမည်" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ သရမရှိသော "purisassa"၊ "daṇḍinaṃ" စသည်တို့၌ ဤသုတ် အလုပ်မလုပ်စေရန် တားမြစ်ခြင်းငှာ ဖြစ်သည်။

තුග්ගහණමවධාරණත්ථං. භික්ඛුනී, ගහපතානී.

"တု" သဗ္ဗဒါကို ယူခြင်းသည် ကန့်သတ်ခြင်းငှာ ဖြစ်သည်။ ဥပမာ - "bhikkhunī"၊ "gahapatānī"။

පකතිග්ගහණසාමත්ථෙන [Pg.72] පුන සන්ධිභාවො ච හොති. සෙය්‍යො, සෙට්ඨො, ජෙය්‍යො, ජෙට්ඨො.

"ပကတိ" ဟု ယူခြင်း၏ စွမ်းအားကြောင့် တစ်ဖန် သန္ဓေစပ်ခြင်းသည်လည်း ဖြစ်၏။ ဥပမာ - "seyyo"၊ "seṭṭho"၊ "jeyyo"၊ "jeṭṭho"။

84, 144. අඝොරස්සමෙකවචනයොස්වපි ච.

၈၄, ၁၄၄. အဃောရဿမေကဝစနယောသွပိ စ။

අඝො සරො රස්සමාපජ්ජතෙ එකවචනයොඉච්චෙතෙසු.

ဃအမည်မရသော သရသည် ဧကဝုစ်ဝိဘတ်နှင့် ယိုဝိဘတ်တို့ နောက်၌ ရှိသောအခါ ရဿ (အသံတို) သို့ ရောက်၏။

ඉත්ථිං, ඉත්ථියො, ඉත්ථියා. වධුං, වධුයො, වධුයා. දණ්ඩිං, දණ්ඩිනො, දණ්ඩිනා. සයම්භුං, සයම්භුවො, සයම්භුනා.

ဥပမာ - "itthiṃ"၊ "itthiyo"၊ "itthiyā"။ "vadhuṃ"၊ "vadhuyo"၊ "vadhuyā"။ "daṇḍiṃ"၊ "daṇḍino"၊ "daṇḍinā"။ "sayambhuṃ"၊ "sayambhuvo"၊ "sayambhunā"။

අඝොති කිමත්ථං? කඤ්ඤං, කඤ්ඤායො, කඤ්ඤාය.

"ဃအမည်မရသော" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ဃအမည်ရသော သရရှိသည့် "kaññaṃ"၊ "kaññāyo"၊ "kaññāya" စသည်တို့၌ ဤသုတ် အလုပ်မလုပ်စေရန် တားမြစ်ခြင်းငှာ ဖြစ်သည်။

එකවචනයොස්වීති කිමත්ථං? ඉත්ථීහි, සයම්භූහි.

"ဧကဝုစ်ဝိဘတ်နှင့် ယိုဝိဘတ်တို့ နောက်၌ ရှိသောအခါ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ထိုသို့မဟုတ်သော "itthīhi"၊ "sayambhūhi" စသည်တို့၌ ဤသုတ် အလုပ်မလုပ်စေရန် တားမြစ်ခြင်းငှာ ဖြစ်သည်။

චග්ගහණමවධාරණත්ථං. නදිං, නදියො, නදියා.

"စ

අපිග්ගහණෙන න රස්සමාපජ්ජතෙ. ඉත්ථී, භික්ඛුනී.

"အပိ" ဟု ယူခြင်းကြောင့် ရဿမဖြစ်ပေ။ ဥပမာ - "itthī"၊ "bhikkhunī"။

85, 150. න සිස්මිමනපුංසකානි.

၈၅, ၁၅၀. န သိသ္မိမနပုံသကာနိ။

සිස්මිං අනපුංසකානි ලිඞ්ගානි න රස්සමාපජ්ජන්තෙ. ඉත්ථී, භික්ඛුනී, වධූ, දණ්ඩී, සයම්භූ.

သိဝိဘတ် နောက်၌ ရှိသောအခါ နပုန်းလိင်မဟုတ်သော လိင်တို့သည် ရဿမဖြစ်ကုန်။ ဥပမာ - "itthī"၊ "bhikkhunī"၊ "vadhū"၊ "daṇḍī"၊ "sayambhū"။

සිස්මිංන්ති කිමත්ථං? භොති ඉත්ථි, භොති වධු, භො දණ්ඩි, භො සයම්භු.

"သိဝိဘတ် နောက်၌ ရှိသောအခါ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ သိဝိဘတ် နောက်၌မရှိသော "bhoti itthi"၊ "bhoti vadhu"၊ "bho daṇḍi"၊ "bho sayambhu" စသည်တို့၌ ဤသုတ် အလုပ်မလုပ်စေရန် တားမြစ်ခြင်းငှာ ဖြစ်သည်။

අනපුංසකානීති [Pg.73] කිමත්ථං? සුඛකාරි දානං, සුඛකාරි සීලං, සීඝයායි චිත්තං.

"နပုန်းလိင်မဟုတ်သော" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ နပုန်းလိင်ဖြစ်သော "sukhakāri dānaṃ"၊ "sukhakāri sīlaṃ"၊ "sīghayāyi cittaṃ" စသည်တို့၌ ဤသုတ် အလုပ်မလုပ်စေရန် တားမြစ်ခြင်းငှာ ဖြစ်သည်။

86, 227. උභාදිතො නමින්නං.

၈၆, ၂၂၇. ဥဘာဒိတော နမိန္နံ။

උභඉච්චෙවමාදිතො සඞ්ඛ්‍යාතො නංවචනස්ස ඉන්නං හොති.

"ubha" စသော သင်္ချာတို့၏ နောက်၌ ရှိသော နံဝိဘတ်ကို "innaṃ" သို့ အာဒေသပြုရမည်။

උභින්නං, දුවින්නං.

ဥပမာ - "ubhinnaṃ"၊ "duvinnaṃ"။

උභාදිතොති කිමත්ථං? උභයෙසං.

"ubha စသည်တို့မှ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ "ubha" စသည်တို့ မဟုတ်သော "ubhayesaṃ" စသည်တို့၌ ဤသုတ် အလုပ်မလုပ်စေရန် တားမြစ်ခြင်းငှာ ဖြစ်သည်။

87, 231. ඉණ්ණමිණ්ණන්නං තීහි සඞ්ඛ්‍යාහි.

၈၇, ၂၃၁. ဣဏ္ဏမိဏ္ဏန္နံ တီဟိ သင်္ချာဟိ။

නංවචනස්ස ඉණ්ණං ඉණ්ණන්නං ඉච්චෙතෙ ආදෙසා හොන්ති තීහි සඞ්ඛ්‍යාහි.

"ti" (သုံးခု) ဟူသော သင်္ချာ၏ နောက်၌ ရှိသော နံဝိဘတ်ကို "iṇṇaṃ" နှင့် "iṇṇannaṃ" သို့ အာဒေသပြုရမည်။

තිණ්ණං, තිණ්ණන්නං.

ဥပမာ - "tiṇṇaṃ"၊ "tiṇṇannaṃ"။

තීහීති කිමත්ථං? ද්වින්නං.

"ti သင်္ချာမှ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ "ti" မဟုတ်သော "dvinnaṃ" စသည်တို့၌ ဤသုတ် အလုပ်မလုပ်စေရန် တားမြစ်ခြင်းငှာ ဖြစ်သည်။

88, 147. යොසු කතනිකාරලොපෙසු දීඝං.

၈၈, ၁၄၇. ယောသု ကတနိကာရလောပေသု ဒီဃံ။

සබ්බෙ සරා යොසු කතනිකාරලොපෙසු දීඝමාපජ්ජන්තෙ.

ယိုဝိဘတ်ကို နိအာဒေသပြုခြင်း သို့မဟုတ် ချေခြင်း ပြုလုပ်ပြီးသောအခါ အလုံးစုံသော သရတို့သည် ဒီဃ (အသံရှည်) သို့ ရောက်ကုန်၏။

අග්ගී, භික්ඛූ, රත්තී, යාගූ, අට්ඨී, අට්ඨීනි, ආයූ, ආයූනි, සබ්බානි, යානි, තානි, කානි, කතමානි, එතානි, අපූනි, ඉමානි.

ဥပမာ - "aggī"၊ "bhikkhū"၊ "rattī"၊ "yāgū"၊ "aṭṭhī"၊ "aṭṭhīni"၊ "āyū"၊ "āyūni"၊ "sabbāni"၊ "yāni"၊ "tāni"၊ "kāni"၊ "katamāni"၊ "etāni"၊ "apūni"၊ "imāni"။

යොස්වීති [Pg.74] කිමත්ථං? අග්ගි, භික්ඛු, රත්ති, යාගු, සබ්බො, යො, සො, කො, අමුකො.

"ယိုဝိဘတ်၌" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ယိုဝိဘတ် နောက်၌မရှိသော "aggi"၊ "bhikkhu"၊ "ratti"၊ "yāgu"၊ "sabbo"၊ "yo"၊ "so"၊ "ko"၊ "amuko" စသည်တို့၌ ဤသုတ် အလုပ်မလုပ်စေရန် တားမြစ်ခြင်းငှာ ဖြစ်သည်။

කතනිකාරලොපෙස්වීති කිමත්ථං? ඉත්ථියො, වධුයො, සයම්භුවො.

"နိအာဒေသပြုခြင်း သို့မဟုတ် ချေခြင်း ပြုလုပ်ပြီးသောအခါ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ထိုသို့မပြုလုပ်ရသေးသော "itthiyo"၊ "vadhuyo"၊ "sayambhuvo" စသည်တို့၌ ဤသုတ် အလုပ်မလုပ်စေရန် တားမြစ်ခြင်းငှာ ဖြစ်သည်။

පුනාරම්භග්ගහණං කිමත්ථං? නිච්චදීපනත්ථං. අග්ගී, භික්ඛූ, රත්තී, යානි, තානි, කතමානි.

တစ်ဖန်ပြန်၍ ယူခြင်းသည် အဘယ်ကြောင့်နည်း။ အမြဲဖြစ်စေရန် (နိစ္စဒေသနာ) အတွက် ဖြစ်သည်။ ဥပမာ - "aggī"၊ "bhikkhū"၊ "rattī"၊ "yāni"၊ "tāni"၊ "katamāni"။

89, 87. සුනංහිසු ච.

၈၉, ၈၇. သုနံဟိသု စ။

සුනංහිඉච්චෙතෙසු සබ්බෙ සරා දීඝමාපජ්ජන්තෙ.

သု၊ နံ၊ ဟိ ဝိဘတ်တို့ နောက်၌ ရှိသောအခါ အလုံးစုံသော သရတို့သည် ဒီဃ သို့ ရောက်ကုန်၏။

අග්ගීසු, අග්ගීනං, අග්ගීහි, රත්තීසු, රත්තීනං, රත්තීහි. භික්ඛූසු, භික්ඛූනං, භික්ඛූහි. පුරිසානං.

ဥပမာ - "aggīsu"၊ "aggīnaṃ"၊ "aggīhi"၊ "rattīsu"၊ "rattīnaṃ"၊ "rattīhi"။ "bhikkhūsu"၊ "bhikkhūnaṃ"၊ "bhikkhūhi"။ "purisānaṃ"။

එතෙස්වීතී කිමත්ථං? අග්ගිනා, පාණිනා, දණ්ඩිනා.

"ထိုဝိဘတ်တို့ နောက်၌ ရှိသောအခါ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ သု၊ နံ၊ ဟိ ဝိဘတ်တို့ နောက်၌မရှိသော "agginā"၊ "pāṇinā"၊ "daṇḍinā" စသည်တို့၌ ဤသုတ် အလုပ်မလုပ်စေရန် တားမြစ်ခြင်းငှာ ဖြစ်သည်။

චග්ගහණමවධාරණත්ථං. සුඛෙත්තෙසු බ්‍රහ්මචාරිසු, ධම්මමක්ඛාසි භගවා භික්ඛුනං දත්වා සකෙහි පාණිභි.

"စ" သဗ္ဗဒါကို ယူခြင်းသည် ကန့်သတ်ခြင်းငှာ ဖြစ်သည်။ ဥပမာ - "sukhettesu brahmacārisu, dhammamakkhāsi bhagavā bhikkhunaṃ datvā sakehi pāṇibhi"။

90, 252. පඤ්චාදීනමත්තං.

၉၀, ၂၅၂. ပဉ္စစသည်တို့၏ အဆုံးသရသည် ‘အ’ အဖြစ်သို့ ရောက်၏။

පඤ්චාදීනං සඞ්ඛ්‍යානං අන්තො අත්තමාපජ්ජතෙ සුනංහිඉච්චෙතෙසු.

သု၊ ဏံ၊ ဟိ ဟူသော ဝိဘတ်တို့ နောင်သောအခါ ပဉ္စအစရှိသော သင်္ချာတို့၏ အဆုံးသရသည် ‘အ’ အဖြစ်သို့ ရောက်၏။

පඤ්චසු, පඤ්චන්නං, පඤ්චහි, ඡසු, ඡන්නං, ඡහි, සත්තසු, සත්තන්නං, සත්තහි, අට්ඨසු, අට්ඨන්නං, අට්ඨහි, නවසු, නවන්නං, නවහි, දසසු, දසන්නං, දසහි.

ပဉ္စသု၊ ပဉ္စန္နံ၊ ပဉ္စဟိ၊ ဆသု၊ ဆန္နံ၊ ဆဟိ၊ သတ္တသု၊ သတ္တန္နံ၊ သတ္တဟိ၊ အဋ္ဌသု၊ အဋ္ဌန္နံ၊ အဋ္ဌဟိ၊ နဝသု၊ နဝန္နံ၊ နဝဟိ၊ ဒသသု၊ ဒသန္နံ၊ ဒသဟိ။

පඤ්චාදීනමීති කිමත්ථං? ද්වීසු, ද්වින්නං, ද්වීහි.

‘ပဉ္စစသည်တို့၏’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဒွီသု၊ ဒွိန္နံ၊ ဒွီဟိ။

අත්තමිතිභාවනිද්දෙසො [Pg.75] උභයස්සාගමනත්ථං, අන්තො උකාරො අත්තමාපජ්ජතෙ. චතස්සන්නං ඉත්ථීනං. තිස්සන්නං වෙදනානං.

‘အတ္တံ’ ဟူသော ပုဒ်သည် အခြင်းအရာအားဖြင့် ညွှန်ပြခြင်း (ဘာဝနိဒ္ဒေသ) ဖြစ်၍ (နှစ်ခုသော ‘ဿ’ လာခြင်းနှင့် ‘ဥ’ သရသည် ‘အ’ သရသို့ ပြောင်းလဲခြင်း) နှစ်မျိုးလုံး ပြီးမြောက်စေရန် ဖြစ်၏၊ အဆုံး ‘ဥ’ သရသည် ‘အ’ အဖြစ်သို့ ရောက်၏။ စတဿန္နံ ဣတ္ထီနံ၊ တိဿန္နံ ဝေဒနာနံ။

91, 194. පතිස්සිනීම්හි.

၉၁, ၁၉၄. ဣနီပစ္စည်း နောင်သောအခါ ပတိသဒ္ဒါ၏ အဆုံးသရသည် ‘အ’ အဖြစ်သို့ ရောက်၏။

පතිස්සන්තො අත්තමාපජ්ජතෙ ඉනීම්හි පච්චයෙ පරෙ.

ဣနီပစ္စည်း နောက်၌ ရှိသော် ပတိသဒ္ဒါ၏ အဆုံးသည် ‘အ’ အဖြစ်သို့ ရောက်၏။

ගහපතානී.

ဂဟပတာနီ။

ඉනීම්හීති කිමත්ථං? ගහපති.

‘ဣနီပစ္စည်း နောင်သော်’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဂဟပတိ။

92, 100. න්තුස්සන්තො යොසුච.

၉၂, ၁၀၀. ယောဝိဘတ်တို့၌လည်းကောင်း၊ (သု၊ ဏံ၊ ဟိ ဝိဘတ်တို့၌လည်းကောင်း) န္တုပစ္စည်း၏ အဆုံးသည် ‘အ’ အဖြစ်သို့ ရောက်၏။

න්තුපච්චයස්ස අන්තො අත්තමාපජ්ජතෙ සුනංහියොඉච්චෙතෙසු පරෙසු.

သု၊ ဏံ၊ ဟိ၊ ယော ဟူသော ဝိဘတ်တို့ နောက်၌ ရှိသောအခါ န္တုပစ္စည်း၏ အဆုံးသည် ‘အ’ အဖြစ်သို့ ရောက်၏။

ගුණවන්තෙසු, ගුණවන්තානං, ගුණවන්තෙහි, ගුණවන්තා, ගුණවන්තෙ.

ဂုဏဝန္တေသု၊ ဂုဏဝန္တာနံ၊ ဂုဏဝန္တေဟိ၊ ဂုဏဝန္တာ၊ ဂုဏဝန္တေ။

න්තුස්සෙති කිමත්ථං? ඉසීනං.

‘န္တုပစ္စည်း၏’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဣသီနံ။

එතෙස්වීති කිමත්ථං? ගුණවා.

‘ဤဝိဘတ်တို့ နောင်သောအခါ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဂုဏဝါ။

චග්ගහණෙන අඤ්ඤෙසු වචනෙසු අත්තඤ්ච හොති. ගුණවන්තස්මිං, ගුණවන්තෙන.

‘စ’ သဒ္ဒါကို ယူခြင်းဖြင့် အခြားသော ဝိဘတ်တို့ နောင်သောအခါ၌လည်း ‘အ’ အဖြစ်သို့ ရောက်ခြင်း ဖြစ်၏။ ဂုဏဝန္တသ္မိံ၊ ဂုဏဝန္တေန။

අන්තග්ගහණෙන න්තුපච්චයස්ස අන්තො අත්තමාපජ්ජතෙ, යොනඤ්ච ඉකාරො හොති. ගුණවන්ති.

‘အန္တ’ သဒ္ဒါကို ယူခြင်းဖြင့် န္တုပစ္စည်း၏ အဆုံးသည် ‘အ’ အဖြစ်သို့ ရောက်၏၊ ယောဝိဘတ်သည်လည်း ‘ဣ’ အဖြစ်သို့ ရောက်၏။ ဂုဏဝန္တိ။

93, 106. සබ්බස්ස [Pg.76] වා අංසෙසු.

၉၃, ၁၀၆. အံဝိဘတ်နှင့် သဝိဘတ်တို့ နောင်သောအခါ န္တုပစ္စည်းအားလုံးသည် ‘အ’ အဖြစ်သို့ လည်းကောင်း (ဝါ) ရောက်၏။

සබ්බස්සෙව න්තුපච්චයස්ස අත්තං හොති වා අංසඉච්චෙතෙසු.

အံ၊ သ ဟူသော ဝိဘတ်တို့ နောက်၌ ရှိသောအခါ န္တုပစ္စည်း အားလုံးသည်ပင်လျှင် ‘အ’ အဖြစ်သို့ လည်းကောင်း (ဝါ) ရောက်၏။

සතිමං භික්ඛු, සතිමන්තං භික්ඛුං වා, බන්ධුමං රාජානං, බන්ධුමන්තං රාජානං වා, සතිමස්ස භික්ඛුනො, සතිමතො භික්ඛුනො වා, බන්ධුමස්ස රඤ්ඤො සුඞ්කං, බන්ධුමතො රඤ්ඤො වා සුඞ්කං දෙති.

သတိမံ ဘိက္ခု၊ သတိမန္တံ ဘိက္ခုံ ဝါ၊ ဗန္ဓုမံ ရာဇာနံ၊ ဗန္ဓုမန္တံ ရာဇာနံ ဝါ၊ သတိမဿ ဘိက္ခုနော၊ သတိမတော ဘိက္ခုနော ဝါ၊ ဗန္ဓုမဿ ရညော သုင်္ကံ၊ ဗန္ဓုမတော ရညော ဝါ သုင်္ကံ ဒေတိ။

එතෙස්වීති කිමත්ථං? සතිමා භික්ඛු, බන්ධුමා රාජා.

‘အံ၊ သ ဝိဘတ်တို့ နောင်သောအခါ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? သတိမာ ဘိက္ခု၊ ဗန္ဓုမာ ရာဇာ။

94, 105. සිම්හි වා.

၉၄, ၁၀၅. သိဝိဘတ် နောင်သောအခါ န္တုပစ္စည်း၏ အဆုံးသည် ‘အ’ အဖြစ်သို့ လည်းကောင်း (ဝါ) ရောက်၏။

න්තුපච්චයස්ස අන්තස්ස අත්තං හොති වා සිම්හි විභත්තිම්හි.

သိဝိဘတ် နောက်၌ ရှိသောအခါ န္တုပစ္စည်း၏ အဆုံးသရသည် ‘အ’ အဖြစ်သို့ လည်းကောင်း (ဝါ) ရောက်၏။

හිමවන්තො පබ්බතො.

ဟိမဝန္တော ပဗ္ဗတော။

වාති කිමත්ථං? හිමවා පබ්බතො.

‘ဝါ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဟိမဝါ ပဗ္ဗတော။

95, 145. අග්ගිස්සිනි[Pg.77].

၉၅, ၁၄၅. သိဝိဘတ် နောင်သောအခါ အဂ္ဂိသဒ္ဒါ၏ အဆုံးသရသည် ‘ဣနိ’ အဖြစ်သို့ လည်းကောင်း (ဝါ) ရောက်၏။

අග්ගිස්සන්තස්ස ඉනි හොති වා සිම්හි විභත්තිම්හි.

သိဝိဘတ် နောက်၌ ရှိသောအခါ အဂ္ဂိသဒ္ဒါ၏ အဆုံးသရသည် ‘ဣနိ’ အဖြစ်သို့ လည်းကောင်း (ဝါ) ရောက်၏။

පුරතො අග්ගිනි, පච්ඡතො අග්ගිනි, දක්ඛිණතො අග්ගිනි, වාමතො අග්ගිනි.

ပုရတော အဂ္ဂိနိ၊ ပစ္ဆတော အဂ္ဂိနိ၊ ဒက္ခိဏတော အဂ္ဂိနိ၊ ဝါမတော အဂ္ဂိနိ။

වාති කිමත්ථං? අග්ගි.

‘ဝါ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? အဂ္ဂိ။

96, 148. යොස්වකතරස්සො ඣො.

၉၆, ၁၄၈. ယောဝိဘတ်တို့ နောင်သောအခါ ရဿမပြုအပ်သော ဈအမည်ရှိသော သရသည် ‘အ’ အဖြစ်သို့ ရောက်၏။

යොසු අකතරස්සො ඣො අත්තමාපජ්ජතෙ.

ယောဝိဘတ်တို့ နောက်၌ ရှိသောအခါ ရဿမပြုအပ်သော ဈအမည်ရှိသော သရသည် ‘အ’ အဖြစ်သို့ ရောက်၏။

අග්ගයො මුනයො, ඉසයො, ගහපතයො.

အဂ္ဂယော မုနယော၊ ဣသယော၊ ဂဟပတယော။

යොස්වීති කිමත්ථං? අග්ගීසු.

‘ယောဝိဘတ်တို့ နောင်သောအခါ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? အဂ္ဂီသု။

අකතරස්සොති කිමත්ථං? දණ්ඩිනො.

‘ရဿမပြုအပ်သော’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဒဏ္ဍိနော။

ඣොති කිමත්ථං? රත්තියො.

‘ဈအမည်ရှိသော’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ရတ္တိယော။

97, 156. වෙවොසු ලො ච.

၉၇, ၁၅၆. ဝေ၊ ဝေါ ဝိဘတ်တို့ နောင်သောအခါ ရဿမပြုအပ်သော လအမည်ရှိသော သရသည်လည်း ‘အ’ အဖြစ်သို့ ရောက်၏။

වෙවොඉච්චෙතෙසු අකතරස්සො ලො අත්තමාපජ්ජතෙ.

ဝေ၊ ဝေါ ဟူသော ဝိဘတ်တို့ နောက်၌ ရှိသောအခါ ရဿမပြုအပ်သော လအမည်ရှိသော သရသည် ‘အ’ အဖြစ်သို့ ရောက်၏။

භික්ඛවෙ, භික්ඛවො, හෙතවෙ, හෙතවො.

ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခဝေါ၊ ဟေတဝေ၊ ဟေတဝေါ။

අකතරස්සොති කිමත්ථං? සයම්භුවො, වෙස්සභුවො, පරාභිභුවො.

‘ရဿမပြုအပ်သော’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? သယမ္ဘုဝေါ၊ ဝေဿဘုဝေါ၊ ပရာဘိဘုဝေါ။

වෙවොස්වීති කිමත්ථං? හෙතුනා, කෙතුනා, සෙතුනා.

‘ဝေ၊ ဝေါ ဝိဘတ်တို့ နောင်သောအခါ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဟေတုနာ၊ ကေတုနာ၊ သေတုနာ။

චග්ගහණමනුකඩ්ඪනත්ථං.

‘စ’ သဒ္ဒါကို ယူခြင်းသည် (အထက်သုတ်မှ ‘အတ္တံ’ ကို) အစဉ်ဆောင်ယူခြင်း အကျိုးရှိ၏။

98, 186. මාතුලාදීනමානත්තමීකාරෙ.

၉၈, ၁၈၆. ဤကာရပစ္စည်း နောင်ပါး၌ရှိသော် မာတုလအစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏ အဆုံးသရသည် အာနအဖြစ်သို့ ရောက်၏။

මාතුලඉච්චෙවමාදීනං අන්තො ආනත්තමාපජ්ජතෙ ඊකාරෙ පච්චයෙ පරෙ.

ဤကာရပစ္စည်းသည် နောက်၌ အဖြစ်ရှိသော် မာတုလ စသည်တို့၏ အဆုံးသရသည် အာနအဖြစ်သို့ ရောက်၏။

මාතුලානී[Pg.78], අය්‍යකානී, වරුණානී.

မာတုလာနီ၊ အယျကာနီ၊ ဝရုဏာနီ။

ඊකාරෙති කිමත්ථං? භික්ඛුනී, රාජිනී, ජාලිනී, ගහපතානී.

"ဤကာရ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဘိက္ခုနီ၊ ရာဇိနီ၊ ဇာလိနီ၊ ဂဟပတာနီ စသည်တို့၌ (ဤကာရပစ္စည်း မဟုတ်သဖြင့် အာနအဖြစ်သို့ မပြောင်းစေရန်) ဖြစ်သည်။

ආනත්තග්ගහණෙන නදීඉච්චෙතස්ස දීසද්දස්ස ජ්ජොජ්ජා ආදෙසා හොන්ති සහ විභත්තියා යොනාසඉච්චෙතෙසු. නජ්ජො සන්දන්ති, නජ්ජා කතං තරඞ්ගං, නජ්ජා නෙරඤ්ජරාය තීරෙ.

"အာန" ဟု ယူခြင်းဖြင့် "နဒီ" ဟူသော သဒ္ဒါ၏ "ဒီ" အက္ခရာကို ယို၊ နာ၊ သ ဝိဘတ်တို့ နောင်ပါး၌ ရှိသော် ဝိဘတ်နှင့်တကွ ဇ္ဇော၊ ဇ္ဇာ အာဒေသတိုသည် ဖြစ်ကုန်၏။ ဥပမာ - နဇ္ဇော သန္ဒန္တိ (မြစ်တို့သည် စီးဆင်းကုန်၏)၊ နဇ္ဇာ ကတံ တရင်္ဂံ (မြစ်ကြောင့်ဖြစ်သော လှိုင်းတံပိုး)၊ နဇ္ဇာ နေရဉ္ဇရာယ တီရေ (နေရဉ္ဇရာမြစ်၏ ကမ်းနား၌)။

99, 81. ස්මාහිස්මිංනංම්හාභිම්හිවා.

၉၉, ၈၁. သ္မာ၊ ဟိ၊ သ္မိံ ဝိဘတ်တို့သည် မှာ၊ ဘိ၊ မှိ အာဒေသသို့ ဝိကပ္ပအားဖြင့် ရောက်ကုန်၏။

සබ්බතො ලිඞ්ගතො ස්මාහිස්මිං ඉච්චෙතෙසං ම්හාභිම්හිඉච්චෙතෙ ආදෙසා හොන්ති වා යථාසඞ්ඛ්‍යං.

ခပ်သိမ်းသော လိင်တို့မှ နောက်၌ရှိသော သ္မာ၊ ဟိ၊ သ္မိံ ဟူသော ဝိဘတ်တို့၏ နေရာ၌ မှာ၊ ဘိ၊ မှိ ဟူသော အာဒေသတို့သည် အစဉ်အတိုင်း ဝိကပ္ပအားဖြင့် ဖြစ်ကုန်၏။

පුරිසම්හා, පුරිසස්මා, පුරිසෙභි, පුරිසෙහි, පුරිසම්හි, පුරිසස්මිං.

ပုရိသမှာ၊ ပုရိသသ္မာ၊ ပုရိသေဘိ၊ ပုရိသေဟိ၊ ပုရိသမှိ၊ ပုရိသသ္မိံ။

ස්මාහිස්මිංනමිති කිමත්ථං? වණ්ණවන්තං අගන්ධකං විරුළ්හපුප්ඵං, මහන්තං ඡත්තං මහාඡත්තං, මහන්තං ධජං මහාධජං.

"သ္မာ၊ ဟိ၊ သ္မိံ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဝဏ္ဏဝန္တံ အဂန္ဓကံ ဝိရုဠှပုပ္ဖံ၊ မဟန္တံ ဆတ္တံ မဟာဆတ္တံ၊ မဟန္တံ ဓဇံ မဟာဓဇံ စသည်တို့၌ (သ္မာ၊ ဟိ၊ သ္မိံ ဝိဘတ်များ မဟုတ်သဖြင့် ဤစည်းမျဉ်း မသက်ရောက်စေရန်) ဖြစ်သည်။

100, 214. න තිමෙහි කතාකාරෙහි.

၁၀၀, ၂၁၄. အက္ခရာ အ သို့ ပြုအပ်ပြီးသော တ၊ ဣမ သဒ္ဒါတို့မှ နောက်၌ သ္မာ၊ သ္မိံ ဝိဘတ်တို့ကို မှာ၊ မှိ အဖြစ်သို့ မပြုရ။

ත ඉමඉච්චෙතෙහි කතාකාරෙහි ස්මාස්මිං නංම්හාම්හිඉච්චෙතෙ ආදෙසා නෙව හොන්ති.

အအက္ခရာသို့ ပြုအပ်ပြီးသော တ၊ ဣမ ဟူသော ဤသဒ္ဒါတို့မှ နောက်၌ သ္မာ၊ သ္မိံ ဝိဘတ်တို့သည် မှာ၊ မှိ ဟူသော အာဒေသတို့သို့ မရောက်ကုန်။

අස්මා ඨානා භයං උප්පජ්ජති, අස්මිං ඨානෙ භයං තිට්ඨති, අස්මා, අස්මිං.

အသ္မာ ဌာနာ ဘယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ (ဤအရပ်မှ ဘေးသည် ဖြစ်ပေါ်၏)၊ အသ္မိံ ဌာနေ ဘယံ တိဋ္ဌတိ (ဤအရပ်၌ ဘေးသည် တည်၏)၊ အသ္မာ၊ အသ္မိံ။

කතාකාරෙහීති [Pg.79] කිමත්ථං? තම්හා, තම්හි, ඉමම්හා, ඉමම්හි.

"အ သို့ ပြုအပ်ပြီးသော" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? တမှာ၊ တမှိ၊ ဣမမှာ၊ ဣမမှိ စသည်တို့၌ (တ နှင့် ဣမ တို့ကို အ သို့ မပြုဘဲ ထားသဖြင့် ဤတားမြစ်ချက် မသက်ရောက်စေရန်) ဖြစ်သည်။

101, 80. සුහිස්වකාරො එ.

၁၀၁, ၈၀. သု၊ ဟိ ဝိဘတ်တို့ နောင်ရှိသော် အက္ခရာ အ သည် ဧ အဖြစ်သို့ ရောက်၏။

සුහිඉච්චෙතෙසු අකාරො එත්තමාපජ්ජතෙ.

သု၊ ဟိ ဟူသော ဝိဘတ်တို့ နောက်၌ရှိသော် အက္ခရာ အ သည် ဧအဖြစ်သို့ ရောက်၏။

සබ්බෙසු, යෙසු, තෙසු, කෙසු, පුරිසෙසු, ඉමෙසු, කුසලෙසු, තුම්හෙසු, අම්හෙසු, සබ්බෙහි, යෙහි, තෙහි, කෙහි, පුරිසෙහි, ඉමෙහි, කුසලෙහි, තුම්හෙහි, අම්හෙහි.

သဗ္ဗေသု၊ ယေသု၊ တေသု၊ ကေသု၊ ပုရိသေသု၊ ဣမေသု၊ ကုသလေသု၊ တုမှေသု၊ အမှေသု၊ သဗ္ဗေဟိ၊ ယေဟိ၊ တေဟိ၊ ကေဟိ၊ ပုရိသေဟိ၊ ဣမေဟိ၊ ကုသလေဟိ၊ တုမှေဟိ၊ အမှေဟိ။

102, 202. සබ්බනාමානං නංම්හි ච.

၁၀၂, ၂၀၂. သဗ္ဗနာမ်တို့၏ နောက်၌ နံဝိဘတ်ရှိသော်လည်း အက္ခရာ အ သည် ဧ အဖြစ်သို့ ရောက်၏။

සබ්බෙසං සබ්බනාමානං අන්තො අකාරො එත්තමාපජ්ජතෙ නංම්හි විභත්තිම්හි.

ခပ်သိမ်းသော သဗ္ဗနာမ်တို့၏ အဆုံးဖြစ်သော အက္ခရာ အ သည် နံဝိဘတ် နောက်၌ ရှိသော် ဧအဖြစ်သို့ ရောက်၏။

සබ්බෙසං, සබ්බෙසානං, යෙසං, යෙසානං, තෙසං, තෙසානං, ඉමෙසං, ඉමෙසානං, කෙසං, කෙසානං, ඉතරෙසං, ඉතරෙසානං, කතමෙසං, කතමෙසානං. සබ්බනාමානමිති කිමත්ථං? බුද්ධානං භගවන්තානං ආචිණ්ණසමාචිණ්ණො.

သဗ္ဗေသံ၊ သဗ္ဗေသာနံ၊ ယေသံ၊ ယေသာနံ၊ တေသံ၊ တေသာနံ၊ ဣမေသံ၊ ဣမေသာနံ၊ ကေသံ၊ ကေသာနံ၊ ဣတရေသံ၊ ဣတရေသာနံ၊ ကတမေသံ၊ ကတမေသာနံ။ "သဗ္ဗနာမ်တို့၏" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဗုဒ္ဓါနံ ဘဂဝန္တာနံ အာစိဏ္ဏသမာစိဏ္ဏော စသည်တို့၌ (သဗ္ဗနာမ် မဟုတ်သဖြင့် ဤစည်းမျဉ်း မသက်ရောက်စေရန်) ဖြစ်သည်။

අකාරොති කිමත්ථං? අමූසං, අමූසානං.

"အက္ခရာ အ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? အမူသံ၊ အမူသာနံ စသည်တို့၌ (အဆုံးသရသည် အက္ခရာ အ မဟုတ်သဖြင့် ဤစည်းမျဉ်း မသက်ရောက်စေရန်) ဖြစ်သည်။

නංම්හීති කිමත්ථං? සබ්බෙ, ඉමෙ.

"နံဝိဘတ် နောက်၌ရှိသော်" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? သဗ္ဗေ၊ ဣမေ စသည်တို့၌ (နံဝိဘတ် နောက်၌ မရှိသဖြင့် ဤစည်းမျဉ်း မသက်ရောက်စေရန်) ဖြစ်သည်။

චග්ගහණ මනුකඩ්ඪනත්ථං.

စသဒ္ဒါကို ယူခြင်းသည် (ရှေ့သုတ်မှ "ဧ" အက္ခရာကို) ဆွဲဆောင်ရန် အကျိုးရှိသည်။

103, 79. අතො [Pg.80] නෙන.

၁၀၃, ၇၉. အက္ခရာ အ မှ နောက်၌ နာဝိဘတ်ကို ဧန အဖြစ်သို့ ပြု၏။

තස්මා අකාරතො නාවචනස්ස එනාදෙසො හොති.

ထိုအက္ခရာ အ မှ နောက်၌ နာဝိဘတ်၏ နေရာ၌ ဧနအာဒေသသည် ဖြစ်၏။

සබ්බෙන, යෙන, තෙන, කෙන, අනෙන, පුරිසෙන, රූපෙන.

သဗ္ဗေန၊ ယေန၊ တေန၊ ကေန၊ အနေန၊ ပုရိသေန၊ ရူပေန။

අතොති කිමත්ථං? මුනිනා, අමුනා, භික්ඛුනා.

"အက္ခရာ အ မှ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? မုနိနာ၊ အမုနာ၊ ဘိက္ခုနာ စသည်တို့၌ (အဆုံးသည် အက္ခရာ အ မဟုတ်သဖြင့် ဤစည်းမျဉ်း မသက်ရောက်စေရန်) ဖြစ်သည်။

නාති කිමත්ථං? තස්මා.

"နာဝိဘတ်" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? တသ္မာ စသည်တို့၌ (နာဝိဘတ် မဟုတ်သဖြင့် ဤစည်းမျဉ်း မသက်ရောက်စေရန်) ဖြစ်သည်။

104, 66. සො.

၁၀၄, ၆၆. အက္ခရာ အ မှ နောက်၌ သိဝိဘတ်ကို သော အဖြစ်သို့ ပြု၏။

තස්මා අකාරතො සිවචනස්ස ඔකාරාදෙසො හොති.

ထိုအက္ခရာ အ မှ နောက်၌ သိဝိဘတ်၏ နေရာ၌ အိုကာရအာဒေသသည် ဖြစ်၏။

සබ්බො, යො, සො, කො, අමුකො, පුරිසො.

သဗ္ဗော၊ ယော၊ သော၊ ကော၊ အမုကော၊ ပုရိသော။

සීති කිමත්ථං? පුරිසානං.

"သိဝိဘတ်" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ပုရိသာနံ စသည်တို့၌ (သိဝိဘတ် မဟုတ်သဖြင့် ဤစည်းမျဉ်း မသက်ရောက်စေရန်) ဖြစ်သည်။

අතොති කිමත්ථං? සයම්භූ.

"အက္ခရာ အ မှ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? သယမ္ဘူ စသည်တို့၌ (အဆုံးသည် အက္ခရာ အ မဟုတ်သဖြင့် ဤစည်းမျဉ်း မသက်ရောက်စေရန်) ဖြစ်သည်။

105, 0. සො වා.

၁၀၅, ၀. အက္ခရာ အ မှ နောက်၌ နာဝိဘတ်ကို သော အဖြစ်သို့ ဝိကပ္ပအားဖြင့် ပြု၏။

තස්මා අකාරතො නාවචනස්ස සොආදෙසො හොති වා.

ထိုအက္ခရာ အ မှ နောက်၌ နာဝိဘတ်၏ နေရာ၌ သောအာဒေသသည် ဝိကပ္ပအားဖြင့် ဖြစ်၏။

අත්ථසො ධම්මං ජානාති, බ්‍යඤ්ජනසො අත්ථං ජානාති, අක්ඛරසො, සුත්තසො, පදසො, යසසො. උපායසො, සබ්බසො, ථාමසො, ඨානසො.

အတ္ထသော ဓမ္မံ ဇာနာတိ (အနက်အားဖြင့် တရားကို သိ၏)၊ ဗျဉ်ဇနသော အတ္ထံ ဇာနာတိ (ဗျည်းအက္ခရာအားဖြင့် အနက်ကို သိ၏)၊ အက္ခရသော၊ သုတ္တသော၊ ပဒသော၊ ယသသော၊ ဥပါယသော၊ သဗ္ဗသော၊ ထာမသော၊ ဌာနသော။

වාති [Pg.81] කිමත්ථං? පාදෙන වා පාදාරහෙන වා අතිරෙකපාදෙන වා යො භික්ඛු ථෙය්‍යචිත්තෙන පරස්ස භණ්ඩං ගණ්හාති, සො භික්ඛු පාරාජිකො හොති අසංවාසො.

"ဝါ" (ဝိကပ္ပ) ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? "ပါဒေန ဝါ ပါဒါရဟေန ဝါ အတိရေကပါဒေန ဝါ ယော ဘိက္ခု ထေယျစိတ္တေန ပရဿ ဘဏ္ဍံ ဂဏှာတိ၊ သော ဘိက္ခု ပါရာဇိကော ဟောတိ အသံဝါသော" (အကြင်ရဟန်းသည် ခိုးလိုသောစိတ်ဖြင့် သူတစ်ပါးဥစ္စာ တစ်မတ်တန်သော်လည်းကောင်း၊ တစ်မတ်ထိုက်တန်သော်လည်းကောင်း၊ တစ်မတ်ထက်ပိုသော်လည်းကောင်း ယူငြားအံ့၊ ထိုရဟန်းသည် သာသနာတော်မှ ဆုံးရှုံးသော ပါရာဇိကကျသူ၊ အတူတကွ သံဝါသ မပြုထိုက်သူ ဖြစ်၏) စသည်တို့၌ (နာဝိဘတ်ကို သော အဖြစ်သို့ မပြုဘဲ ထားရန်) ဖြစ်သည်။

106, 313. දීඝොරෙහි.

၁၀၆, ၃၁၃. ဒီဃ၊ ဩရ သဒ္ဒါတို့မှ နောက်၌ သ္မာဝိဘတ်ကို သော အဖြစ်သို့ ဝိကပ္ပအားဖြင့် ပြု၏။

දීඝඔරඉච්චෙතෙහි ස්මාවචනස්ස සොආදෙසො හොති වා.

ဒီဃ၊ ဩရ ဟူသော ဤသဒ္ဒါတို့မှ နောက်၌ သ္မာဝိဘတ်၏ နေရာ၌ သောအာဒေသသည် ဝိကပ္ပအားဖြင့် ဖြစ်၏။

දීඝසො, ඔරසො, දීඝම්හා, ඔරම්හා.

ဒီဃသော၊ ဩရသော၊ ဒီဃမှာ၊ ဩရမှာ။

දීඝොරෙහිති කිමත්ථං? සරම්හා, වචනම්හා.

"ဒီဃ၊ ဩရ တို့မှ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? သရမှာ၊ ဝစနမှာ စသည်တို့၌ (ဒီဃ၊ ဩရ သဒ္ဒါတို့ မဟုတ်သဖြင့် သောအာဒေသမပြုရန်) ဖြစ်သည်။

107, 69. සබ්බයොනීනමාඑ.

၁၀၇, ၆၉. သဗ္ဗယောနီနမာဧ။

තස්මා අකාරතො සබ්බෙසං යොනීනංආඑ ආදෙසා හොන්ති වා යථාසඞ්ඛ්‍යං.

ထို အကာရန္တနောင်မှ ဖြစ်ကုန်သော ခပ်သိမ်းသော ယောဝိဘတ်တို့အား အာ နှင့် ဧ အာဒေသ်တို့သည် အသီးသီး အစဉ်အတိုင်း (ဝါ) အလိုအလျောက် ဖြစ်ကုန်၏။

පුරිසා, පුරිසෙ, රූපා, රූපෙ.

ပုရိသာ၊ ပုရိသေ၊ ရူပါ၊ ရူပေ။

වාති කිමත්ථං? අග්ගයො, මුනයො, ඉසයො.

'ဝါ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? အဂ္ဂယော၊ မုနယော၊ ဣသယော။

යොනීනන්ති කිමත්ථං? පුරිසස්ස, රූපස්ස.

'ယောနီနံ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ပုရိသဿ၊ ရူပဿ။

අකාරතොති කිමත්ථං? දණ්ඩිනො, අට්ඨීනි, අග්ගී පජ්ජලන්ති, මුනී චරන්ති.

'အကာရတော' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဒဏ္ဍိနော၊ အဋ္ဌီနိ၊ အဂ္ဂီ ပဇ္ဇလန္တိ၊ မုနီ စရန္တိ။

108, 90. ස්මාස්මිංනංවා.

၁၀၈, ၉၀. သ္မာသ္မိံနံဝါ။

තස්මා අකාරතො සබ්බෙසං ස්මාස්මිංඉච්චෙතෙසං ආ එ ආදෙසා හොන්ති වා යථාසඞ්ඛ්‍යං.

ထို အကာရန္တနောင်မှ ဖြစ်ကုန်သော ခပ်သိမ်းသော သ္မာနှင့် သ္မိံဝိဘတ်တို့အား အာ၊ ဧ အာဒေသ်တို့သည် အသီးသီး အစဉ်အတိုင်း (ဝါ) အလိုအလျောက် ဖြစ်ကုန်၏။

පුරිසා[Pg.82], පුරිසස්මා, පුරිසෙ, පුරිසස්මිං.

ပုရိသာ၊ ပုရိသသ္မာ၊ ပုရိသေ၊ ပုရိသသ္မိံ။

අකාරතොති කිමත්ථං? දණ්ඩිනා, දණ්ඩිස්මිං, භික්ඛුනා, භික්ඛුස්මිං.

'အကာရတော' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဒဏ္ဍိနာ၊ ဒဏ္ဍိသ္မိံ၊ ဘိက္ခုနာ၊ ဘိက္ခုသ္မိံ။

109, 304. ආය චතුත්ථෙකවචනස්සතු.

၁၀၉, ၃၀၄. အာယ စတုတ္ထေကဝစနဿတု။

තස්මා අකාරතො චතුත්ථෙකවචනස්ස ආයාදෙසො හොති වා.

ထို အကာရန္တနောင်မှ စတုတ္ထီဧကဝုစ်ဝိဘတ်အား အာယအာဒေသ်သည် (ဝါ) အလိုအလျောက် ဖြစ်၏။

අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං බුද්ධො ලොකෙ උප්පජ්ජති.

အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ။

අතොති කිමත්ථං? ඉසිස්ස.

'အတော' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဣသိဿ။

චතුත්ථීති කිමත්ථං? පුරිසස්ස මුඛං.

'စတုတ္ထီ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ပုရိသဿ မုခံ။

එකවචනස්සෙති කිමත්ථං? පුරිසානං දදාති.

'ဧကဝစနဿ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ပုရိသာနံ ဒဒါတိ။

වාති කිමත්ථං? දාතා හොති සමණස්ස වා බ්‍රාහ්මණස්ස වා.

'ဝါ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဒါတာ ဟောတိ သမဏဿ ဝါ ဗြာဟ္မဏဿ ဝါ။

තුග්ගහණෙනත්ථඤ්ච හොති. අත්ථත්ථං, හිතත්ථං, සුඛත්ථං.

'တု'သဒ္ဒါကို ယူခြင်းဖြင့် အတ္ထတ္ထံ အာဒေသ်လည်း ဖြစ်၏။ သာဓကများမှာ - အတ္ထတ္ထံ၊ ဟိတတ္ထံ၊ သုခတ္ထံ။

110, 201. තයො නෙව ච සබ්බනාමෙහි.

၁၁၀, ၂၀၁. တယော နေဝ စ သဗ္ဗနာမေဟိ။

තෙහි සබ්බනාමෙහි අකාරන්තෙහි ස්මාස්මිං සඉච්චෙතෙසං තයො ආ එ ආයාදෙසා නෙව හොන්ති.

ထို အကာရန္တဖြစ်ကုန်သော သဗ္ဗနမ်တို့၏နောင်၌ရှိသော သ္မာ၊ သ္မိံ၊ သ ဝိဘတ်တို့အား အာ၊ ဧ၊ အာယ ဟူသော ထိုသုံးပါးသော အာဒေသ်တို့သည် လုံးဝမဖြစ်ကုန်။

සබ්බස්මා[Pg.83], සබ්බස්මිං, සබ්බස්ස. යස්මා, යස්මිං, යස්ස. තස්මා, තස්මිං, තස්ස. කස්මා, කස්මිං, කස්ස. ඉමස්මා, ඉමස්මිං, ඉමස්ස.

သဗ္ဗသ္မာ၊ သဗ္ဗသ္မိံ၊ သဗ္ဗဿ။ ယသ္မာ၊ ယသ္မိံ၊ ယဿ။ တသ္မာ၊ တသ္မိံ၊ တဿ။ ကသ္မာ၊ ကသ္မိံ၊ ကဿ။ ဣမသ္မာ၊ ဣမသ္မိံ၊ ဣမဿ။

සබ්බනාමෙහීති කිමත්ථං? පාපා, පාපෙ, පාපාය.

'သဗ္ဗနာမေဟိ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ပါပါ၊ ပါပေ၊ ပါပါယ။

චග්ගහණමනුකඩ්ඪනත්ථං.

'စ' သဒ္ဒါကို ယူခြင်းသည် (ရှေ့သုတ်မှ 'အတော' ပုဒ်ကို) ဆွဲဆောင်ရန် ဖြစ်သည်။

111, 179. ඝතො නාදීනං.

၁၁၁, ၁၇၉. ဃတော နာဒီနံ။

තස්මා ඝතො නාදීනමෙකවචනානං විභත්තිගණානං ආයාදෙසො හොති.

ထို 'ဃ' အမည်ရှိသော အာကာရန္တနောင်မှ နာ-အစရှိသော ဧကဝုစ်ဝိဘတ်အစုတို့အား အာယအာဒေသ် ဖြစ်၏။

කඤ්ඤාය කතං කම්මං, කඤ්ඤාය දීයතෙ, කඤ්ඤාය නිස්සටං වත්ථං. කඤ්ඤාය පරිග්ගහො, කඤ්ඤාය පතිට්ඨිතං සීලං.

ကညာယ ကတံ ကမ္မံ၊ ကညာယ ဒီယတေ၊ ကညာယ နိဿဋံ ဝတ္ထံ။ ကညာယ ပရိဂ္ဂဟော၊ ကညာယ ပတိဋ္ဌိတံ သီလံ။

ඝතොති කිමත්ථං? රත්තියා, ඉත්ථියා, ධෙනුයා, වධුයා.

'ဃတော' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ရတ္တိယာ၊ ဣတ္ထိယာ၊ ဓေနုယာ၊ ဝဓုယာ။

නාදීනමිති කිමත්ථං? කඤ්ඤං පස්සති, විජ්ජං, වීණං, ගඞ්ගං.

'နာဒီနံ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ကညံ ပဿတိ၊ ဝိဇ္ဇံ၊ ဝီဏံ၊ ဂင်္ဂံ။

එකවචනානමිති කිමත්ථං? සබ්බාසු, යාසු, තාසු, කාසු, ඉමාසු, පභාසු.

'ဧကဝစနာနံ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? သဗ္ဗာသု၊ ယာသု၊ တာသု၊ ကာသု၊ ဣမာသု၊ ပဘာသု။

112, 183. පතො යා.

၁၁၂, ၁၈၃. ပတော ယာ။

තස්මා පතො නාදීනමෙකවචනානං විභත්තිගණානං යාආදෙසො හොති.

ထို 'ပ' အမည်ရှိသော ဣ၊ ဤ၊ ဥ၊ ဦ ကာရန္တနောင်မှ နာ-အစရှိသော ဧကဝုစ်ဝိဘတ်အစုတို့အား ယာအာဒေသ် ဖြစ်၏။

රත්තියා[Pg.84], ඉත්ථියා, දෙවියා, ධෙනුයා, යාගුයා, වධුයා.

ရတ္တိယာ၊ ဣတ္ထိယာ၊ Devia၊ ဓေနုယာ၊ ယာဂုယာ၊ ဝဓုယာ။

නාදීනමිති කිමත්ථං? රත්තී, රත්තිං, ඉත්ථී, ඉත්ථිං.

'နာဒီနံ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ရတ္တီ၊ ရတ္တိံ၊ ဣတ္ထီ၊ ဣတ္ထိံ။

පතොති කිමත්ථං? කඤ්ඤාය, වීණාය, ගඞ්ගාය, පභාය, සොභාය.

'ပတော' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ကညာယ၊ ဝီဏာယ၊ ဂင်္ဂါယ၊ ပဘာယ၊ သောဘာယ။

එකවචනානමිති කිමත්ථං? රත්තීනං, ඉත්ථීනං.

'ဧကဝစနာနံ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ရတ္တီနံ၊ ဣတ္ထီနံ။

113, 132. සඛතො ගස්සෙ වා.

၁၁၃, ၁၃၂. သခတော ဂဿေ ဝါ။

තස්මා සඛතො ගස්ස අකාර ආකාර ඉකාර ඊකාර එකාරාදෙසා හොන්ති වා.

ထို သခသဒ္ဒါနောင်မှ ဂ-အမည်ရှိသော သိဝိဘတ်အား အ၊ အာ၊ ဣ၊ ဤ၊ ဧ အာဒေသ်တို့သည် (ဝါ) အလိုအလျောက် ဖြစ်ကုန်၏။

භො සඛ, භො සඛා, භො සඛි, භො සඛී, භො සඛෙ.

ဘော သခ၊ ဘော သခါ၊ ဘော သခိ၊ ဘော သခီ၊ ဘော သခေ။

114, 178. ඝතෙ ච.

၁၁၄, ၁၇၈. ဃတေ စ။

තස්මා ඝතො ගස්ස එකාරාදෙසො හොති.

ထို 'ဃ' အမည်ရှိသော အာကာရန္တနောင်မှ ဂ-အမည်ရှိသော သိဝိဘတ်အား ဧအာဒေသ် ဖြစ်၏။

භොති අය්‍යෙ, භොති කඤ්ඤෙ, භොති ඛරාදියෙ.

အရှင်မ အာယေ၊ သတို့သမီး ကညေ၊ ခရာဒိယ မိန်းမပျို ခရာဒိယေ။

චග්ගහණමවධාරණත්ථං, සන්නිට්ඨානං.

စ-သဒ္ဒါကို ယူခြင်းသည် အမြဲသတ်မှတ်ခြင်း (အဝဓာရဏ)၊ ဆုံးဖြတ်ခြင်း (သန္နိဋ္ဌာန) အနက် ရှိ၏။

115, 181. න අම්මාදිතො.

၁၁၅, ၁၈၁. အမ္မာ အစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏ နောင်၌ (ဂ-အမည်ရှိသော ဝိဘတ်ကို ဧ-အဖြစ်သို့) မပြောင်းလဲရာ။

තතො අම්මාදිතො ගස්ස එකාරත්තං න හොති.

ထိုအမ္မာ အစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏ နောင်မှ ဖြစ်သော ဂ-အမည်ရှိသော ဝိဘတ်အား ဧ-အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲခြင်းသည် မဖြစ်။

භොති [Pg.85] අම්මා, භොති අන්නා, භොති අම්බා, භොති තාතා.

ဟယ် အမိ အမ္မာ၊ ဟယ် အမိ အန္နာ၊ ဟယ် အမိ အမ္ဗာ၊ ဟယ် အမိ တာတာ။

අම්මාදිතොති කිමත්ථං? භොති කඤ්ඤෙ.

‘အမ္မာဒိတော’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ‘ဘောတိ ကညေ’ ဟူသော သာဓက၌ (ဧ-အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲခြင်း ဖြစ်စေရန်) အတွက် ဖြစ်သည်။

116, 157. අකතරස්සා ලතො ය්වාලපනස්ස වෙවො.

၁၁၆, ၁၅၇. ရဿ မပြုအပ်သော လ-အမည်ရှိသော သဒ္ဒါ၏ နောင်၌ရှိသော အာလပန ‘ယော’ ဝိဘတ်အား ဝေ၊ ဝေါ-အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲစေကုန်၏။

තස්මා අකතරස්සා ලතො ය්වාලපනස්ස වෙවොආදෙසා හොන්ති.

ထို့ကြောင့် ရဿ မပြုအပ်သော လ-အမည်ရှိသော သဒ္ဒါ၏ နောင်၌ရှိသော အာလပန ‘ယော’ ဝိဘတ်အား ဝေ၊ ဝေါ အာဒေသတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

භික්ඛවෙ, භික්ඛවො, හෙතවෙ, හෙතවො.

ရဟန်းတို့ ဘိက္ခဝေ၊ ရဟန်းတို့ ဘိက္ခဝေါ၊ အကြောင်းတို့ ဟေတဝေ၊ အကြောင်းတို့ ဟေတဝေါ။

අකතරස්සාති කිමත්ථං? සයම්භුවො.

‘အကတရဿာ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ‘သယမ္ဘုဝေါ’ ဟူသော သာဓက၌ (ဝေ၊ ဝေါ-သို့ ပြောင်းလဲခြင်း မဖြစ်စေရန်) အတွက် ဖြစ်သည်။

ලතොති කිමත්ථං? නාගියො, ධෙනුයො, යාගුයො.

‘လတော’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ‘နာဂိယော’၊ ‘ဓေနုယော’၊ ‘ယာဂုယော’ ဟူသော သာဓကတို့၌ (ဝေ၊ ဝေါ-သို့ ပြောင်းလဲခြင်း မဖြစ်စေရန်) အတွက် ဖြစ်သည်။

ආලපනස්සෙති කිමත්ථං? තෙ හෙතවො, තෙ භික්ඛවො.

‘အာလပနဿ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ‘တေ ဟေတဝေါ’၊ ‘တေ ဘိက္ခဝေါ’ ဟူသော သာဓကတို့၌ (ဝေ၊ ဝေါ-သို့ ပြောင်းလဲခြင်း မဖြစ်စေရန်) အတွက် ဖြစ်သည်။

117, 124. ඣලතො සස්සනො වා.

၁၁၇, ၁၂၄. ဈ-အမည်၊ လ-အမည်ရှိသော သဒ္ဒါတို့၏ နောင်၌ ‘သ’ ဝိဘတ်အား ‘နော’ အဖြစ်သို့ အချို့ (ဝါ) ပြောင်းလဲစေကုန်၏။

තස්මා ඣලතො සස්ස විභත්තිස්ස නො ආදෙසො හොති වා.

ထို့ကြောင့် ဈ-အမည်၊ လ-အမည်ရှိသော သဒ္ဒါ၏ နောင်၌ရှိသော ‘သ’ ဝိဘတ်အား ‘နော’ အာဒေသသည် အချို့ (ဝါ) ဖြစ်၏။

අග්ගිනො, අග්ගිස්ස, සඛිනො, සඛිස්ස, දණ්ඩිනො, දණ්ඩිස්ස, භික්ඛුනො, භික්ඛුස්ස, සයම්භුනො, සයම්භුස්ස.

မီးအား အဂ္ဂိနော၊ အဂ္ဂိဿ၊ အဆွေခင်ပွန်းအား သခိနော၊ သခိဿ၊ တုတ်ရှိသူအား ဒဏ္ဍိနော၊ ဒဏ္ဍิဿ၊ ရဟန်းအား ဘိက္ခုနော၊ ဘိက္ခုဿ၊ ကိုယ်တိုင်ဖြစ်သော အရှင်အား သယမ္ဘုနော၊ သယမ္ဘုဿ။

සස්සෙති කිමත්ථං? ඉසිනා, භික්ඛුනා.

‘သဿ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ‘ဣသိနာ’၊ ‘ဘိက္ခုနာ’ ဟူသော သာဓကတို့၌ (နော-သို့ ပြောင်းလဲခြင်း မဖြစ်စေရန်) အတွက် ဖြစ်သည်။

ඣලතොති කිමත්ථං? පුරිසස්ස.

‘ဈလတော’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ‘ပုရိသဿ’ ဟူသော သာဓက၌ (နော-သို့ ပြောင်းလဲခြင်း မဖြစ်စေရန်) အတွက် ဖြစ်သည်။

118, 146. ඝපතො [Pg.86] ච යොනං ලොපො.

၁၁၈, ၁၄၆. ဃ-အမည်၊ ပ-အမည် (ဈ-အမည်၊ လ-အမည်) ရှိသော သဒ္ဒါတို့၏ နောင်၌ရှိသော ‘ယော’ ဝိဘတ်တို့ကိုလည်း ချေဖျက်စေကုန်၏။

තෙහි ඝපඣලඉච්චෙතෙහි යොනං ලොපො හොති වා.

ထို ဃ၊ ပ၊ ဈ၊ လ အမည်ရှိသော သဒ္ဒါတို့၏ နောင်၌ရှိသော ‘ယော’ ဝိဘတ်တို့ကို ချေဖျက်ခြင်းသည် အချို့ (ဝါ) ဖြစ်၏။

කඤ්ඤා, කඤ්ඤායො. රත්තී, රත්තියො, ඉත්ථී, ඉත්ථියො, යාගූ, යාගුයො, වධූ, වධුයො. අග්ගී, අග්ගයො. භික්ඛූ, භික්ඛවො. සයම්භූ, සයම්භුවො. අට්ඨී, අට්ඨීනි, ආයූ, ආයූනි.

သတို့သမီးတို့ ကညာ၊ ကညာယော။ ညဉ့်တို့ ရတ္တီ၊ ရတ္တိယော၊ မိန်းမတို့ ဣတ္ထီ၊ ဣတ္ထိယော၊ ယာဂုတို့ ယာဂူ၊ ယာဂုယော၊ သမီးချွေးမတို့ ဝဓူ၊ ဝဓုယော။ မီးတို့ အဂ္ဂီ၊ အဂ္ဂယော။ ရဟန်းတို့ ဘိက္ခူ၊ ဘိက္ခဝေါ။ ကိုယ်တိုင်ဖြစ်သော အရှင်တို့ သယမ္ဘူ၊ သယမ္ဘုဝေါ။ အရိုးတို့ အဋ္ဌီ၊ အဋ္ဌီနိ၊ အသက်တို့ အာယူ၊ အာယူနိ။

චග්ගහණමනුකඩ්ඪනත්ථං.

စ-သဒ္ဒါကို ယူခြင်းသည် (ဈ-အမည်၊ လ-အမည်ရှိသော သဒ္ဒါတို့ကို) အောက်သို့ ဆွဲငင်ရန် အကျိုးရှိသည်။

119, 155. ලතො වොකාරො ච.

၁၁၉, ၁၅၅. လ-အမည်ရှိသော သဒ္ဒါ၏ နောင်၌ ‘ယော’ ဝိဘတ်အား ဝေါ-အဖြစ်သို့လည်း ပြောင်းလဲစေကုန်၏။

තස්මා ලතො යොනං වොකාරො හොති වා.

ထို့ကြောင့် လ-အမည်ရှိသော သဒ္ဒါ၏ နောင်၌ရှိသော ‘ယော’ ဝိဘတ်တို့အား ‘ဝေါ’ အာဒေသသည် အချို့ (ဝါ) ဖြစ်၏။

භික්ඛවො, භික්ඛූ, සයම්භුවො, සයම්භූ.

ရဟန်းတို့ ဘိက္ခဝေါ၊ ဘိက္ခူ၊ ကိုယ်တိုင်ဖြစ်သော အရှင်တို့ သယမ္ဘုဝေါ၊ သယမ္ဘူ။

කාරග්ගහණං කිමත්ථං? යොනං නො ච හොති. ජන්තුනො.

‘ကာရ’ သဒ္ဒါကို ယူခြင်းသည် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း။ ‘ယော’ ဝိဘတ်အား ‘နော’ အဖြစ်သို့လည်း ပြောင်းလဲစေရန် ဖြစ်သည်။ ဥပမာ- ဇန္တုနော (သတ္တဝါတို့)။

චග්ගහණමවධාරණත්ථං, අමූ පුරිසා තිට්ඨන්ති, අමූ පුරිසෙ පස්සථ.

စ-သဒ္ဒါကို ယူခြင်းသည် အဝဓာရဏ (တားမြစ်ခြင်း) အကျိုးရှိ၏၊ (ထို့ကြောင့်) ထိုယောက်ျားတို့သည် တည်ကုန်၏ ‘အမူ ပုရိသာ တိဋ္ဌန္တိ’၊ ထိုယောက်ျားတို့ကို ကြည့်ကြကုန်လော့ ‘အမူ ပုရိသေ ပဿထ’။

ඉති නාමකප්පෙ පඨමො කණ්ඩො.

ဤသို့ နာမကပ္ပ၌ ပထမကဏ္ဍ ပြီး၏။

දුතියකණ්ඩ

ဒုတိယကဏ္ဍ

120, 243. අම්හස්ස මමං සපිභත්තිස්ස සෙ.

၁၂၀, ၂၄၃. သေ-ဝိဘတ် နောင်သောအခါ ဝိဘတ်နှင့်တကွဖြစ်သော အမှ-သဒ္ဒါအား ‘မမံ’ အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲစေကုန်၏။

සබ්බස්සෙව අම්හසද්දස්ස සවිභත්තිස්ස මමං ආදෙසො හොති සෙ විභත්තිම්හි.

သေ-ဝိဘတ် နောင်သောအခါ ဝိဘတ်နှင့်တကွဖြစ်သော အမှ-သဒ္ဒါအားလုံးကိုပင် ‘မမံ’ အာဒေသ ဖြစ်၏။

මමං [Pg.87] දීයතෙ පුරිසෙන, මමං පරිග්ගහො.

ယောက်ျားသည် ငါ့အား ပေးလှူအပ်၏ ‘မမံ ဒီယတေ ပုရိသေန’၊ ငါ၏ အသိမ်းအဆည်း ‘မမံ ပရိဂ္ဂဟော’။

121, 233. මයං යොම්හි පඨමෙ.

၁၂၁, ၂၃၃. ပထမ-ယောဝိဘတ် နောင်သောအခါ ဝိဘတ်နှင့်တကွဖြစ်သော အမှ-သဒ္ဒါအားလုံးကို ‘မယံ’ အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲစေကုန်၏။

සබ්බස්සෙව අම්හසද්දස්ස සවිභත්තිස්ස මයංආදෙසො හොති යොම්හි පඨමෙ.

ပထမ-ယောဝိဘတ် နောင်သောအခါ ဝိဘတ်နှင့်တကွဖြစ်သော အမှ-သဒ္ဒါအားလုံးကိုပင် ‘မယံ’ အာဒေသ ဖြစ်၏။

මයං ගච්ඡාම, මයං දෙම.

ငါတို့သည် သွားကုန်အံ့ ‘မယံ ဂစ္ဆာမ’၊ ငါတို့သည် ပေးလှူကုန်အံ့ ‘မယံ ဒေမ’။

අම්හස්සෙති කිමත්ථං? පුරිසා තිට්ඨන්ති.

‘အမှဿ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ‘ပုရိသာ တိဋ္ဌန္တိ’ ဟူသော သာဓက၌ (မယံ-သို့ ပြောင်းလဲခြင်း မဖြစ်စေရန်) အတွက် ဖြစ်သည်။

යොම්හීති කිමත්ථං? අහං ගච්ඡාමි.

‘ယောမှိ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ‘အဟံ ဂစ္ဆာမိ’ ဟူသော သာဓက၌ (မယံ-သို့ ပြောင်းလဲခြင်း မဖြစ်စေရန်) အတွက် ဖြစ်သည်။

පඨමෙති කිමත්ථං? අම්හාකං පස්සසි ත්වං.

‘ပထမေ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ‘အမှာကံ ပဿသိ တွံ’ ဟူသော သာဓက၌ (မယံ-သို့ ပြောင်းလဲခြင်း မဖြစ်စေရန်) အတွက် ဖြစ်သည်။

122, 99. න්තුස්ස න්තො.

၁၂၂, ၉၉. ပထမ-ယောဝိဘတ် နောင်သောအခါ ဝိဘတ်နှင့်တကွဖြစ်သော န္တု-ပစ္စည်းအား ‘န္တော’ အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲစေကုန်၏။

සබ්බස්සෙව න්තුපච්චයස්ස සවිභත්තිස්ස න්තොආදෙසො හොති යොම්හි පඨමෙ.

ပထမ-ယောဝိဘတ် နောင်သောအခါ ဝိဘတ်နှင့်တကွဖြစ်သော န္တု-ပစ္စည်းအားလုံးကိုပင် ‘န္တော’ အာဒေသ ဖြစ်၏။

ගුණවන්තො තිට්ඨන්ති.

ဂုဏ်ရှိသောသူတို့သည် တည်ကုန်၏ ‘ဂုဏဝန္တော တိဋ္ဌန္တိ’။

න්තුස්සෙති කිමත්ථං? සබ්බෙ සත්තා ගච්ඡන්ති.

“ntu-ပစ္စည်း၏” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ “sabbe sattā gacchanti” စသည်တို့၌ ဤစည်းမျဉ်း မသက်ရောက်စေရန် ဖြစ်သည်။

පඨමෙති කිමත්ථං? ගුණවන්තෙ පස්සන්ති ජනා.

“ပထမာဝိဘတ် နောက်၌ရှိသော်” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ “guṇavante passanti janā” စသည်တို့၌ ဤစည်းမျဉ်း မသက်ရောက်စေရန် ဖြစ်သည်။

123, 103. න්තස්ස සෙ වා.

၁၂၃, ၁၀၃. “Ntassa se vā” (သုတ်)။

සබ්බස්සෙව න්තුපච්චයස්ස සවිභත්තිස්ස න්තස්සාදෙසො හොති වා සෙ විභත්තිම්හි.

“sa” ဝိဘတ် နောက်၌ရှိသောအခါ၊ ဝိဘတ်နှင့်တကွဖြစ်သော ntu-ပစ္စည်းအားလုံးကို “ntassa” အဖြစ်သို့ ဆန္ဒအလျောက် ပြောင်းလဲစေရမည်။

සීලවන්තස්ස ඣායිනො, සීලවතො ඣායිනො වා.

“sīlavantassa jhāyino” သို့မဟုတ် “sīlavato jhāyino”။

සෙති කිමත්ථං? සීලවා තිට්ඨති.

“sa ဝိဘတ် နောက်၌ရှိသော်” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ “sīlavā tiṭṭhati” စသည်တို့၌ ဤစည်းမျဉ်း မသက်ရောက်စေရန် ဖြစ်သည်။

124, 98. ආ [Pg.88] සිම්හි.

၁၂၄, ၉၈. “Ā simhi” (သုတ်)။

සබ්බස්සෙවන්තුපච්චයස්ස සවිභත්තිස්ස ආආදෙසො හොති සිම්හි විභත්තිම්හි.

“si” ဝိဘတ် နောက်၌ရှိသောအခါ၊ ဝိဘတ်နှင့်တကွဖြစ်သော ntu-ပစ္စည်းအားလုံးကို “ā” အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲစေရမည်။

ගුණවා, පඤ්ඤවා, සීලවා, බලවා, ධනවා, මතිමා, සතිමා, ධිතිමා.

“guṇavā”၊ “paññavā”၊ “sīlavā”၊ “balavā”၊ “dhanavā”၊ “matimā”၊ “satimā”၊ “dhitimā”။

න්තුස්සෙති කිමත්ථං? පුරිසො තිට්ඨති.

“ntu-ပစ္စည်း၏” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ “puriso tiṭṭhati” စသည်တို့၌ ဤစည်းမျဉ်း မသက်ရောက်စေရန် ဖြစ်သည်။

සිම්හීති කිමත්ථං? සීලවන්තො තිට්ඨන්ති.

“si ဝိဘတ် နောက်၌ရှိသော်” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ “sīlavanto tiṭṭhanti” စသည်တို့၌ ဤစည်းမျဉ်း မသက်ရောက်စေရန် ဖြစ်သည်။

125, 198. අං නපුංසකෙ.

၁၂၅, ၁၉၈. “Aṃ napuṃsake” (သုတ်)။

සබ්බස්සෙව න්තුපච්චයස්ස සවිභත්තිස්ස අංආදෙසො හොති සිම්හි විභත්තිම්හි නපුංසකෙ වත්තමානස්ස.

နပုံသကလိင်၌ ရှိသော၊ ဝိဘတ်နှင့်တကွဖြစ်သော ntu-ပစ္စည်းအားလုံးကို “si” ဝိဘတ် နောက်၌ရှိသောအခါ “aṃ” အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲစေရမည်။

ගුණවං චිත්තං තිට්ඨති, රුචිමං පුප්ඵං විරොචති.

“guṇavaṃ cittaṃ tiṭṭhati”၊ “rucimaṃ pupphaṃ virocati”။

සිම්හිති කිමත්ථං? වණ්ණවන්තං අගන්ධකං විරූළ්හපුප්ඵං පස්සසි ත්වං.

“si ဝိဘတ် နောက်၌ရှိသော်” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ “vaṇṇavantaṃ agandhakaṃ virūḷhapupphaṃ passasi tvaṃ” စသည်တို့၌ ဤစည်းမျဉ်း မသက်ရောက်စေရန် ဖြစ်သည်။

126, 101. අවණ්ණා ච ගෙ.

၁၂၆, ၁၀၁. “Avaṇṇā ca ge” (သုတ်)။

සබ්බස්සෙව න්තුපච්චයස්ස සවිභත්තිස්ස අං අවණ්ණා ච හොන්ති ගෙ පරෙ.

“ga” (အာလပန သိဝိဘတ်) နောက်၌ရှိသောအခါ၊ ဝိဘတ်နှင့်တကွဖြစ်သော ntu-ပစ္စည်းအားလုံးကို “aṃ”၊ “a” နှင့် “ā” အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲစေရမည်။

භො ගුණවං, භො ගුණව, භො ගුණවා.

“bho guṇavaṃ”၊ “bho guṇava”၊ “bho guṇavā”။

චග්ගහණමනුකඩ්ඪනත්ථං.

“စ” သဒ္ဒါကို ယူခြင်းသည် (နောင်သုတ်သို့ မလိုက်စေဘဲ “aṃ” ကိုသာ) ဆွဲငင်ရန် ဖြစ်သည်။

127, 102. තො [Pg.89] ති තා ස ස්මිං නාසු.

၁၂၇, ၁၀၂. “To ti tā sa smiṃ nāsu” (သုတ်)။

සබ්බස්සෙව න්තුපච්චයස්ස සවිභත්තිස්ස තොතිතාආදෙසා හොන්ති වා සස්මිං නාඉච්චෙතෙසු යථාසඞ්ඛ්‍යං.

“sa”၊ “smiṃ” နှင့် “nā” ဝိဘတ်များ နောက်၌ရှိသောအခါ၊ ဝိဘတ်နှင့်တကွဖြစ်သော ntu-ပစ္စည်းအားလုံးကို အစဉ်အတိုင်း “to”၊ “ti” နှင့် “tā” အဖြစ်သို့ ဆန္ဒအလျောက် ပြောင်းလဲစေရမည်။

ගුණවතො, ගුණවන්තස්ස, ගුණවති, ගුණවන්තස්මිං, ගුණවතා, ගුණවන්තෙන, සතිමතො, සතිමන්තස්ස, සතිමති, සතිමන්තස්මිං, සතිමතා, සතිමන්තෙන.

“guṇavato”၊ “guṇavantassa”၊ “guṇavati”၊ “guṇavantasmiṃ”၊ “guṇavatā”၊ “guṇavantena”၊ “satimato”၊ “satimantassa”၊ “satimati”၊ “satimantasmiṃ”၊ “satimatā”၊ “satimantena”။

එතෙස්වීති කිමත්ථං? ගුණවා. සතිමා.

“ဤဝိဘတ်များ နောက်၌ရှိသော်” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ “guṇavā”၊ “satimā” စသည်တို့၌ ဤစည်းမျဉ်း မသက်ရောက်စေရန် ဖြစ်သည်။

128, 104. නංම්හි තං වා.

၁၂၈, ၁၀၄. “Naṃmhi taṃ vā” (သုတ်)။

සබ්බස්සෙව න්තුපච්චයස්ස සවිභත්තිස්ස තංආදෙසො හොති වා නංම්හි විභත්තිම්හි.

“naṃ” ဝိဘတ် နောက်၌ရှိသောအခါ၊ ဝိဘတ်နှင့်တကွဖြစ်သော ntu-ပစ္စည်းအားလုံးကို “taṃ” အဖြစ်သို့ ဆန္ဒအလျောက် ပြောင်းလဲစေရမည်။

ගුණවතං, ගුණවන්තානං, සතිමතං, සතිමන්තානං.

“guṇavataṃ”၊ “guṇavantānaṃ”၊ “satimataṃ”၊ “satimantānaṃ”။

නංම්හීති කිමත්ථං? ගුණවන්තො තිට්ඨන්ති, සතිමන්තො තිට්ඨන්ති.

“naṃ ဝိဘတ် နောက်၌ရှိသော်” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ “guṇavanto tiṭṭhanti”၊ “satimanto tiṭṭhanti” စသည်တို့၌ ဤစည်းမျဉ်း မသက်ရောက်စေရန် ဖြစ်သည်။

129, 222. ඉමස්සිදමංසිසු නපුංසකෙ.

၁၂၉, ၂၂၂. “Imassidamaṃsisu napuṃsake” (သုတ်)။

සබ්බස්සෙව ඉමසද්දස්ස සවිභත්තිස්ස ඉදංආදෙසො හොති වා අංසිසු නපුංසකෙ වත්තමානස්ස.

နပုံသကလိင်၌ ရှိသော၊ ဝိဘတ်နှင့်တကွဖြစ်သော ima-သဒ္ဒါအားလုံးကို “aṃ” နှင့် “si” ဝိဘတ်များ နောက်၌ရှိသောအခါ “idaṃ” အဖြစ်သို့ ဆန္ဒအလျောက် ပြောင်းလဲစေရမည်။

ඉදං චිත්තං පස්සසි, ඉදං චිත්තං තිට්ඨති, ඉමං චිත්තං පස්සසි. ඉමං චිත්තං තිට්ඨති.

“idaṃ cittaṃ passasi”၊ “idaṃ cittaṃ tiṭṭhati”၊ “imaṃ cittaṃ passasi”၊ “imaṃ cittaṃ tiṭṭhati”။

නථුංසකෙති [Pg.90] කිමත්ථං? ඉමං පුරිසං පස්සසි. අයං පුරිසො තිට්ඨති.

“နပုံသကလိင်၌” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ နပုံသကလိင် မဟုတ်သော “imaṃ purisaṃ passasi”၊ “ayaṃ puriso tiṭṭhati” စသည်တို့၌ ဤစည်းမျဉ်း မသက်ရောက်စေရန် ဖြစ်သည်။

138, 225. අමුස්සාදුං.

၁၃၈, ၂၂၅. “Amussāduṃ” (သုတ်)။

සබ්බස්සෙව අමුසද්දස්ස සවිභත්තිස්ස අදුංආදෙසො හොති අංසිසු නපුංසකෙ වත්තමානස්ස.

နပုံသကလိင်၌ ရှိသော၊ ဝိဘတ်နှင့်တကွဖြစ်သော amu-သဒ္ဒါအားလုံးကို “aṃ” နှင့် “si” ဝိဘတ်များ နောက်၌ရှိသောအခါ “aduṃ” အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲစေရမည်။

අදුං පුප්ඵං පස්සසි, අදුං පුප්ඵං විරොචති.

“aduṃ pupphaṃ passasi”၊ “aduṃ pupphaṃ virocati”။

නපුංසකෙති කිමත්ථං? අමුං රාජානං පස්සසි, අසු රාජා තිට්ඨති.

“နပုံသကလိင်၌” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ နပုံသကလိင် မဟုတ်သော “amuṃ rājānaṃ passasi”၊ “asu rājā tiṭṭhati” စသည်တို့၌ ဤစည်းမျဉ်း မသက်ရောက်စေရန် ဖြစ်သည်။

131, 0. ඉත්ථිපුමනපුංසකසඞ්ඛ්‍යං.

၁၃၁, ၀. “Itthipumanapuṃsakasaṅkhyaṃ” (သုတ်)။

‘‘ඉත්ථිපුමනපුංසකසඞ්ඛ්‍යං’’ ඉච්චෙතං අධිකාරත්ථං වෙදිතබ්බං.

“itthipumanapuṃsakasaṅkhyaṃ” ဟူသော ဤသုတ်သည် နောင်သုတ်များသို့ လိုက်ပါရန် (အာဏာပျံ့နှံ့ရန် အခွင့်အာဏာရှိသောသုတ်) ဖြစ်သည်ဟု သိအပ်၏။

132, 228. යොසු ද්වින්නං ද්වෙ ච.

၁၃၂, ၂၂၈. “Yosu dvinnaṃ dve ca” (သုတ်)။

ද්වින්නං සඞ්ඛ්‍යානං ඉත්ථිපුමනපුංසකෙ වත්තමානානං සවිභත්තීනං ද්වෙ හොති යොඉච්චෙතෙසු.

ဣတ္ထိလိင်၊ ပုလ္လိင်၊ နပုံသကလိင်တို့၌ရှိသော၊ ဝိဘတ်နှင့်တကွဖြစ်သော “dvi” (နှစ်) သင်္ချာကို “yo” ဝိဘတ်များ နောက်၌ရှိသောအခါ “dve” အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲစေရမည်။

ද්වෙ ඉත්ථියො, ද්වෙ ධම්මා. ද්වෙ රූපානි.

“dve itthiyo”၊ “dve dhammā”၊ “dve rūpāni”။

යොස්වීති කිමත්ථං? ද්වීසු.

"ယောသု" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ "ဒွီသု" စသည်တို့၌ ဤစည်းမျဉ်း မသက်ရောက်စေရန် ဖြစ်သည်။

චග්ගහණෙන දුවෙ ද්වය උභ උභය දුවි ච හොන්ති යොනාඅනමිච්චෙතෙසු. දුවෙ සමණා. දුවෙ බ්‍රාහ්මණා[Pg.91], දුවෙ ජනා, ද්වයෙන, ද්වයං, උභින්නං, උභයෙසං දුවින්නං.

"စ" သဒ္ဒါကို ယူခြင်းဖြင့် ယော၊ နာ၊ အံ၊ နံ ဝိဘတ်တို့ နောက်မှ လိုက်သောအခါ "ဒုဝေ"၊ "ဒွယ"၊ "ဥဘ"၊ "ဥဘယ" နှင့် "ဒုဝိ" အာဒေသများလည်း ဖြစ်ကုန်၏။ ပုံစံများမှာ- ဒုဝေ သမဏာ၊ ဒုဝေ ဗြာဟ္မဏာ၊ ဒုဝေ ဇနာ၊ ဒွယေန၊ ဒွယံ၊ ဥဘိန္နံ၊ ဥဘယေသံ၊ ဒုဝိန္နံ။

133, 230. ති චතුන්නං තිස්සො චතස්සො තයො චත්තාරො තීණි චත්තාරි.

၁၃၃, ၂၃၀. တိ၊ စတု သင်္ချာသဒ္ဒါတို့၏ နေရာ၌ တိဿော၊ စတဿော၊ တယော၊ စတ္တာရော၊ တီဏိ၊ စတ္တာရိ (အာဒေသများ ဖြစ်ကုန်၏။)

තිචතුන්නං සඞ්ඛ්‍යානං ඉත්ථිපුමනපුංසකෙ වත්තමානානං සවිභත්තීනං තිස්සො චතස්සො තයො චත්තාරො තීණි චත්තාරිඉච්චෙතෙ ආදෙසා හොන්ති යථාසඞ්ඛ්‍යං යොඉච්චෙතෙසු.

ယောဝိဘတ်တို့ နောက်မှ လိုက်သောအခါ ဣတ္ထိလိင်၊ ပုလ္လိင်၊ နပုံသကလိင်တို့၌ ဖြစ်ကုန်သော "တိ" နှင့် "စတု" သင်္ချာသဒ္ဒါတို့သည် ဝိဘတ်နှင့်တကွ အသီးသီး "တိဿော"၊ "စတဿော"၊ "တယော"၊ "စတ္တာရော"၊ "တီဏိ"၊ "စတ္တာရိ" အာဒေသများ ဖြစ်ကုန်၏။

තිස්සො වෙදනා චතස්සො දිසා, තයො ජනා, ජනෙ, චත්තාරො පුරිසා, පුරිසෙ, තීණි ආයතනානි, චත්තාරි අරියසච්චානි.

ပုံစံများမှာ- တိဿော ဝေဒနာ၊ စတဿော ဒိသာ၊ တယော ဇနာ၊ ဇနေ၊ စတ္တာရော ပုရိသာ၊ ပုရိသေ၊ တီဏိ အာယတနာနိ၊ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ။

යොස්වීති කිමත්ථං? තීසු, චතූසු.

"ယောသု" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ "တီသု"၊ "စတူသု" စသည်တို့၌ ဤစည်းမျဉ်း မသက်ရောက်စေရန် ဖြစ်သည်။

134, 251. පඤ්චාදීනමකාරො.

၁၃၄, ၂၅၁. ပဉ္စစသော သင်္ချာတို့၏ အဆုံးသရသည် ဝိဘတ်နှင့်တကွ အကာရ ဖြစ်၏။

පඤ්චාදීනං සඞ්ඛ්‍යානං ඉත්ථිපුමනපුංසකෙ වත්තමානානං සවිභත්තිස්ස අන්තස්ස සරස්ස අකාරො හොති යොඉච්චෙතෙසු.

ယောဝိဘတ်တို့ နောက်မှ လိုက်သောအခါ ဣတ္ထိလိင်၊ ပုလ္လိင်၊ နပုံသကလိင်တို့၌ ဖြစ်ကုန်သော "ပဉ္စ" စသော သင်္ချာသဒ္ဒါတို့၏ ဝိဘတ်နှင့်တကွ ဖြစ်သော အဆုံးသရကို "အ" ကာရသို့ ပြောင်းလဲ၏။

පඤ්ච, පඤ්ච, ඡ, ඡ, සත්ත, සත්ත, අට්ඨ, අට්ඨ, නව, නව, දස, දස.

ပုံစံများမှာ- ပဉ္စ၊ ပဉ္စ၊ ဆ၊ ဆ၊ သတ္တ၊ သတ္တ၊ အဋ္ဌ၊ အဋ္ဌ၊ နဝ၊ နဝ၊ ဒသ၊ ဒသ။

පඤ්චාදීනමිති කිමත්ථං? ද්වෙ, තයො.

"ပဉ္စာဒီနံ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ "ဒွေ"၊ "တယော" စသည်တို့၌ ဤစည်းမျဉ်း မသက်ရောက်စေရန် ဖြစ်သည်။

135, 118. රාජස්ස [Pg.92] රඤ්ඤො රාජිනො සෙ.

၁၃၅, ၁၁၈. သေဝိဘတ်၌ ရာဇသဒ္ဒါကို ဝိဘတ်နှင့်တကွ ရညော၊ ရာဇိနော ဟု ပြု၏။

සබ්බස්සෙව රාජසද්දස්ස සවිභත්තිස්ස රඤ්ඤො රාජිනොඉච්චෙතෙ ආදෙසා හොන්ති සෙ විභත්තිම්හි.

"သ" ဝိဘတ် နောက်မှ လိုက်သောအခါ ရာဇသဒ္ဒါ အားလုံးကို ဝိဘတ်နှင့်တကွ "ရညော" နှင့် "ရာဇိနော" အာဒေသများ ဖြစ်ကုန်၏။

රඤ්ඤො, රාජිනො.

ပုံစံများမှာ- ရညော၊ ရာဇိနော။

සෙති කිමත්ථං? රඤ්ඤා.

"သေ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ "ရညာ" စသည်တို့၌ ဤစည်းမျဉ်း မသက်ရောက်စေရန် ဖြစ်သည်။

136, 119. රඤ්ඤං නංම්හි වා.

၁၃၆, ၁၁၉. နံဝိဘတ်၌ ရာဇသဒ္ဒါကို ဝိဘတ်နှင့်တကွ ရညံ ဟု အဆန်းအားဖြင့် ပြု၏။

සබ්බස්සෙව රාජසද්දස්ස සවිභත්තිස්ස රඤ්ඤංආදෙසො හොති වා නංම්හි විභත්තිම්හි.

"နံ" ဝိဘတ် နောက်မှ လိုက်သောအခါ ရာဇသဒ္ဒါ အားလုံးကို ဝိဘတ်နှင့်တကွ "ရညံ" အာဒေသသို့ အဆန်းအားဖြင့် ပြောင်းလဲ၏။

රඤ්ඤං, රාජූනං ඉදං රට්ඨං.

ပုံစံများမှာ- ရညံ၊ ရာဇူနံ ဣဒံ ရဋ္ဌံ။

137, 116. නාම්හිරඤ්ඤා වා.

၁၃၇, ၁၁၆. နာဝိဘတ်၌ ရာဇသဒ္ဒါကို ဝိဘတ်နှင့်တကွ ရညာ ဟု အဆန်းအားဖြင့် ပြု၏။

සබ්බස්සෙව රාජසද්දස්ස සවිභත්තිස්ස රඤ්ඤාආදෙසො හොති වා නාම්හි විභත්තිම්හි.

"နာ" ဝိဘတ် နောက်မှ လိုက်သောအခါ ရာဇသဒ္ဒါ အားလုံးကို ဝိဘတ်နှင့်တကွ "ရညာ" အာဒေသသို့ အဆန်းအားဖြင့် ပြောင်းလဲ၏။

තෙන රඤ්ඤා කතං. රාජෙන වා කතං.

ပုံစံများမှာ- တေန ရညာ ကတံ၊ ရာဇေန ဝါ ကတံ။

නාම්හීති කිමත්ථං? රඤ්ඤො සන්තකං.

"နာမ္ဟိ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ "ရညော သန္တကံ" စသည်တို့၌ ဤစည်းမျဉ်း မသက်ရောက်စေရန် ဖြစ်သည်။

138, 121. ස්මිංම්හි රඤ්ඤෙ රාජිනි.

၁၃၈, ၁၂၁. သ္မိံဝိဘတ်၌ ရာဇသဒ္ဒါကို ဝိဘတ်နှင့်တကွ ရညေ၊ ရာဇိနိ ဟု ပြု၏။

සබ්බස්සෙව රාජසද්දස්ස සවිභත්තිස්ස රඤ්ඤෙරාජිනිඉච්චෙතෙ ආදෙසා හොන්ති ස්මිංම්හිවිභත්තිම්හි.

"သ္မိံ" ဝိဘတ် နောက်မှ လိုက်သောအခါ ရာဇသဒ္ဒါ အားလုံးကို ဝိဘတ်နှင့်တကွ "ရညေ" နှင့် "ရာဇိနိ" အာဒေသများ ဖြစ်ကုန်၏။

රඤ්ඤෙ, රාජිනි සීලං තිට්ඨති.

ပုံစံများမှာ- ရညေ သီလံ တိဋ္ဌတိ၊ ရာဇိနိ သီလံ တိဋ္ဌတိ။

139, 245. තුම්හාකං [Pg.93] තයිමයි.

၁၃၉, ၂၄၅. တုမှ၊ အမှသဒ္ဒါတို့ကို သ္မိံဝိဘတ်၌ တယိ၊ မယိ ဟု အသီးသီး ပြု၏။

සබ්බෙසං තුම්හ අම්හ සද්දානං සවිභත්තීනං තයි මයිඉච්චෙතෙ ආදෙසො හොන්ති යථාසඞ්ඛ්‍යං ස්මිංම්හි විභත්තිම්හි.

"သ္မိံ" ဝိဘတ် နောက်မှ လိုက်သောအခါ တုမှနှင့် အမှသဒ္ဒါ အားလုံးကို ဝိဘတ်နှင့်တကွ "တယိ" နှင့် "မယိ" အာဒေသများသို့ အသီးသီး ပြောင်းလဲကုန်၏။

තයි, මයි.

ပုံစံများမှာ- တယိ၊ မယိ။

ස්මිංම්හීති කිමත්ථං? ත්වං භවසි, අහං භවාමි.

"သ္မိံမှိ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ "တွံ ဘဝသိ"၊ "အဟံ ဘဝါမိ" စသည်တို့၌ ဤစည်းမျဉ်း မသက်ရောက်စေရန် ဖြစ်သည်။

140, 232. ත්වමහං සිම්හි ච.

၁၄၀, ၂၃၂. သိဝိဘတ်၌ တုမှ၊ အမှသဒ္ဒါတို့ကို တွံ၊ အဟံ ဟု ပြု၏။ "စ" သဒ္ဒါအရ တုဝံ လည်း ဖြစ်၏။

සබ්බෙසං තුම්හ අම්හසද්දානං සවිභත්තීනං ත්වං අහංඉච්චෙතෙ ආදෙසා හොන්ති යථාසඞ්ඛ්‍යං සිම්හි විභත්තිම්හි.

"သိ" ဝိဘတ် နောက်မှ လိုက်သောအခါ တုမှနှင့် အမှသဒ္ဒါ အားလုံးကို ဝိဘတ်နှင့်တကွ "တွံ" နှင့် "အဟံ" အာဒေသများသို့ အသီးသီး ပြောင်းလဲကုန်၏။

ත්වං, අහං.

ပုံစံများမှာ- တွံ၊ အဟံ။

සිම්හිති කිමත්ථං? තයි, මයි.

"သိမှိ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ "တယိ"၊ "မယိ" စသည်တို့၌ ဤစည်းမျဉ်း မသက်ရောက်စေရန် ဖြစ်သည်။

චග්ගහණෙන තුවං ච හොති. තුවං සත්ථා.

"စ" သဒ္ဒါကို ယူခြင်းဖြင့် "တုဝံ" လည်း ဖြစ်၏။ ပုံစံမှာ- တုဝံ သတ္ထာ။

141, 241. තව මමසෙ.

၁၄၁, ၂၄၁. သေဝိဘတ်၌ တုမှ၊ အမှသဒ္ဒါတို့ကို တဝ၊ မမ ဟု ပြု၏။

සබ්බෙසං තුම්හ අම්හසද්දානං සවිභත්තීනං තවමමඉච්චෙතෙ ආදෙසා හොන්ති යථාසඞ්ඛ්‍යං සෙ විභත්තිම්හි.

"သ" ဝိဘတ် နောက်မှ လိုက်သောအခါ တုမှနှင့် အမှသဒ္ဒါ အားလုံးကို ဝိဘတ်နှင့်တကွ "တဝ" နှင့် "မမ" အာဒေသများသို့ အသီးသီး ပြောင်းလဲကုန်၏။

තව, මම.

ပုံစံများမှာ- တဝ၊ မမ။

සෙති කිමත්ථං? තයි, මයි.

"သေ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ "တယိ"၊ "မယိ" စသည်တို့၌ ဤစည်းမျဉ်း မသက်ရောက်စေရန် ဖြစ်သည်။

142, 242. තුය්හං [Pg.94] මය්හඤ්ච.

၁၄၂, ၂၄၂. သေဝိဘတ်၌ တုမှ၊ အမှသဒ္ဒါတို့ကို တုယှံ၊ မယှံ ဟုလည်း ပြု၏။

සබ්බෙසං තුම්හ අම්හසද්දානං සවිභත්තීනං තුය්හං මය්හංඉච්චෙතෙ ආදෙසා හොන්ති යථාසඞ්ඛ්‍යං සෙ විභත්තිම්හි.

"သ" ဝိဘတ် နောက်မှ လိုက်သောအခါ တုမှနှင့် အမှသဒ္ဒါ အားလုံးကို ဝိဘတ်နှင့်တကွ "တုယှံ" နှင့် "မယှံ" အာဒေသများသို့ အသီးသီး ပြောင်းလဲကုန်၏။

තුය්හං, මය්හං ධනං දීයතෙ.

ပုံစံများမှာ- တုယှံ ဓနံ ဒီယတေ၊ မယှံ ဓနံ ဒီယတေ။

සෙති කිමත්ථං? තයා, මයා.

"သေ" ဟူသော ပုဒ်ကို အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ "တယာ"၊ "မယာ" စသည်တို့၌ (ဤသုတ်ဖြင့် အမိန့်မရှိစေရန်) တားမြစ်ရန် ဖြစ်သည်။

143, 235. තං මමංම්හි.

၁၄၃, ၂၃၅. "တံ မမံမှိ" သုတ်။

සබ්බෙසං තුම්හ අම්හසද්දානං සවිභත්තීනං තං මඉච්චෙතෙ ආදෙසා හොන්ති යථාසඞ්ඛ්‍යං අංම්හි විභත්තිම්හි.

အံဝိဘတ် နောက်၌ ရှိသောအခါ ဝိဘတ်နှင့်တကွဖြစ်ကုန်သော အလုံးစုံသော တုမှ၊ အမှသဒ္ဒါတို့၏ နေရာ၌ "တံ"၊ "မံ" ဟူသော ဤအပြုတို့သည် အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ကုန်၏။

තං, මං.

"တံ"၊ "မံ"။

අංම්හීති කිමත්ථං? තයා මයා.

"အံမှိ" ဟူသော ပုဒ်ကို အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ "တယာ"၊ "မယာ" စသည်တို့၌ တားမြစ်ရန် ဖြစ်သည်။

144, 234. තවං මමඤ්ච නවා.

၁၄၄, ၂၃၄. "တဝံ မမဉ္စ နဝါ" သုတ်။

සබ්බෙසං තුම්හ අම්හසද්දානං සවිභත්තීනං තවං මමංඉච්චෙතෙ ආදෙසා හොන්ති නවා යථාසඞ්ඛ්‍යං අංම්හි විභත්තිම්හි.

အံဝိဘတ် နောက်၌ ရှိသောအခါ ဝိဘတ်နှင့်တကွဖြစ်ကုန်သော အလုံးစုံသော တုမှ၊ အမှသဒ္ဒါတို့၏ နေရာ၌ "တဝံ"၊ "မမံ" ဟူသော ဤအပြုတို့သည် အစဉ်အတိုင်း အချို့ (ဝါ) အဆန္ဒအလျောက် ဖြစ်ကုန်၏။

තවං, මමං පස්සති.

"တဝံ"၊ "မမံ ပဿတိ"။

නවාති කිමත්ථං? තං, මං පස්සති.

"နဝါ" ဟူသော ပုဒ်ကို အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ "တံ၊ မံ ပဿတိ" စသည်တို့၌လည်း အခွင့်ပေးရန် (ဤသုတ်ကို မပြုစေရန်) ဖြစ်သည်။

චග්ගහණමනුකඩ්ඪනත්ථං.

စ-ဝေါဟာရကို (အထက်သုတ်မှ အံဝိဘတ်ကို) သိမ်းသွင်းဆွဲယူခြင်းအကျိုးငှာ ပြုအပ်သည်။

145, 238. නාම්හී තයා මයා.

၁၄၅, ၂၃၈. "နာမှိ တယာ မယာ" သုတ်။

සබ්බෙසං තුම්හ අම්හසද්දානං සවිභත්තීනං තයා මයාඉච්චෙතෙ ආදෙසා හොන්ති යථාසඞ්ඛ්‍යං නාම්හි විභත්තිම්හි.

နာဝိဘတ် နောက်၌ ရှိသောအခါ ဝိဘတ်နှင့်တကွဖြစ်ကုန်သော အလုံးစုံသော တုမှ၊ အမှသဒ္ဒါတို့၏ နေရာ၌ "တယာ"၊ "မယာ" ဟူသော ဤအပြုတို့သည် အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ကုန်၏။

තයා[Pg.95], මයා කතං.

"တယာ"၊ "မယာ ကတံ"။

නාම්හිති කිමත්ථං? තුම්හෙහි, අම්හෙහි.

"နာမှိ" ဟူသော ပုဒ်ကို အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ "တုမှေဟိ"၊ "အမှေဟိ" စသည်တို့၌ တားမြစ်ရန် ဖြစ်သည်။

146, 236. තුම්හස්ස තුවං ත්වමංම්හි.

၁၄၆, ၂၃၆. "တုမှဿ တုဝံ တွမံမှိ" သုတ်။

සබ්බස්ස තුම්හසද්දස්ස සවිභත්තිස්ස තුවං ත්වං ඉච්චෙතෙ ආදෙසා හොන්ති අංම්හි විභත්තිම්හි.

အံဝိဘတ် နောက်၌ ရှိသောအခါ ဝိဘတ်နှင့်တကွဖြစ်သော အလုံးစုံသော တုမှသဒ္ဒါ၏ နေရာ၌ "တုဝံ"၊ "တွံ" ဟူသော ဤအပြုတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

කලිඞ්ගරස්ස තුවං මඤ්ඤෙ, කට්ඨස්ස ත්වං මඤ්ඤෙ.

"ကလိင်္ဂရဿ တုဝံ မညေ"၊ "ကဋ္ဌဿ တွံ မညေ"။

147, 246. පදතො දුතියා චතුත්ථී ඡට්ඨීසු වොනො.

၁၄၇, ၂၄၆. "ပဒတော ဒုတိယာ စတုတ္ထီ ဆဋ္ဌီသု ဝေါနော" သုတ်။

සබ්බෙසං තුම්හඅම්හසද්දානං සවිභත්තීනං යදා පදස්මා පරෙසං වො නොආදෙසා හොන්ති නවා යථාසඞ්ඛ්‍යං දුතියා චතුත්ථීඡට්ඨීඉච්චෙතෙසු බහුවචනෙසු.

အခြားပုဒ်၏ နောက်၌ ရှိကုန်သော၊ ဒုတိယ၊ စတုတ္ထ၊ ဆဋ္ဌီ ဤဗဟုဝုစ်ဝိဘတ်တို့ နောက်၌ ရှိသောအခါ ဝိဘတ်နှင့်တကွဖြစ်ကုန်သော အလုံးစုံသော တုမှ၊ အမှသဒ္ဒါတို့၏ နေရာ၌ "ဝေါ"၊ "နော" ဟူသော ဤအပြုတို့သည် အစဉ်အတိုင်း အချို့ (ဝါ) အဆန္ဒအလျောက် ဖြစ်ကုန်၏။

පහාය වො භික්ඛවෙ ගමිස්සාමි, මා නො අජ්ජ විකන්තිංසු, රඤ්ඤො සූදා මහානසෙ, එවං දුතියත්ථෙ.

"ပဟာယ ဝေါ ဘိက္ခဝေ ဂမိဿာမိ"၊ "မာ နော အဇ္ဇ ဝိကန္တိံသု"၊ "ရညော သူဒါ မဟာနသေ"၊ ဤသို့ ဒုတိယတ္ထ၌ ဖြစ်ကုန်၏။

ධම්මං වො භික්ඛවෙ දෙසෙස්සාමි, සංවිභජෙථ නො රජ්ජෙන, එවං චතුත්ථ්‍යත්ථෙ.

"ဓမ္မံ ဝေါ ဘိက္ခဝေ ဒေသေဿာမိ"၊ "သံဝိဘဇေထ နော ရဇ္ဇေန"၊ ဤသို့ စတုတ္ထျတ္ထ၌ ဖြစ်ကုန်၏။

තුට්ඨොස්මි වො භික්ඛවෙ පකතියා, සත්ථා නො භගවා අනුප්පත්තො, එවං ඡට්ඨ්‍යත්ථෙ.

"တုဋ္ဌောသ္မိ ဝေါ ဘိက္ခဝေ ပကတိယာ"၊ "သတ္ထာ နော ဘဂဝါ အနုပ္ပတ္တော"၊ ဤသို့ ဆဋ္ဌျတ္ထ၌ ဖြစ်ကုန်၏။

නවාති [Pg.96] කිමත්ථං? එසො අම්හාකං සත්ථා.

"နဝါ" ဟူသော ပုဒ်ကို အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ "ဧသော အမှာကံ သတ္ထာ" စသည်တို့၌ တားမြစ်ရန် ဖြစ်သည်။

තුම්හම්හාකමිති කිමත්ථං? එතෙ ඉසයො පස්සසි.

"တုမှမှာကံ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ "ဧတေ ဣသယော ပဿသိ" စသည်တို့၌ တားမြစ်ရန် ဖြစ်သည်။

පදතොති කිමත්ථං? තුම්හාකං සත්ථා.

"ပဒတော" ဟူသော ပုဒ်ကို အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ "တုမှာကံ သတ္ထာ" စသည်တို့၌ တားမြစ်ရန် ဖြစ်သည်။

එතෙස්වීති කිමත්ථං? ගච්ඡථ තුම්හෙ.

"ဧတေသု" ဟူသော ပုဒ်ကို အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ "ဂစ္ဆထ တုမှေ" စသည်တို့၌ တားမြစ်ရန် ဖြစ်သည်။

148, 247. තෙමෙකවචනෙසු ච.

၁၄၈, ၂၄၇. "တေမေကဝစနေသု စ" သုတ်။

සබ්බෙසං තුම්හ අම්හසද්දානං සවිභත්තීනං යදා පදස්මා පරෙසං තෙ මෙ ආදෙසා හොන්ති යථාසඞ්ඛ්‍යං චතුත්ථීඡට්ඨීඉච්චෙතෙසු එකවචනෙසු.

အခြားပုဒ်၏ နောက်၌ ရှိကုန်သော၊ စတုတ္ထီ၊ ဆဋ္ဌီ ဤဧကဝုစ်ဝိဘတ်တို့ နောက်၌ ရှိသောအခါ ဝိဘတ်နှင့်တကွဖြစ်ကုန်သော အလုံးစုံသော တုမှ၊ အမှသဒ္ဒါတို့၏ နေရာ၌ "တေ"၊ "မေ" ဟူသော ဤအပြုတို့သည် အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ကုန်၏။

දදාමි තෙ ගාමවරානි පඤ්ච, දදාහි මෙ ගාමවරං, ඉදං තෙ රට්ඨං, අයං මෙ පුත්තො.

"ဒဒါမိ တေ ဂါမဝရာနိ ပဉ္စ"၊ "ဒဒါဟိ မေ ဂါမဝရံ"၊ "ဣဒံ တေ ရဋ္ဌံ"၊ "အယံ မေ ပုတ္တော"။

පදතොති කිමත්ථං? තව ඤාති, මම ඤාති.

"ပဒတော" ဟူသော ပုဒ်ကို အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ "တဝ ဉာတိ"၊ "မမ ဉာတိ" စသည်တို့၌ တားမြစ်ရန် ဖြစ်သည်။

149, 148. න අංම්හි.

၁၄၉, ၁၄၈. "န အံမှိ" သုတ်။

සබ්බෙසං තුම්හ අම්හසද්දානං සවිභත්තීනං යදා පදස්මා පරෙසං තෙ මෙආදෙසා න හොන්ති අංම්හි විභත්තිම්හි.

အခြားပုဒ်၏ နောက်၌ ရှိကုန်သော၊ အံဝိဘတ် နောက်၌ ရှိသောအခါ ဝိဘတ်နှင့်တကွဖြစ်ကုန်သော အလုံးစုံသော တုမှ၊ အမှသဒ္ဒါတို့၏ နေရာ၌ "တေ"၊ "မေ" ဟူသော ဤအပြုတို့သည် မဖြစ်ကုန်။

පස්සෙය්‍ය තං වස්සසතං අරොගං, සො මං බ්‍රවීති.

"ပဿေယျ တံ ဝဿသတံ အရောဂံ"၊ "သော မံ ဗြဝီတိ"။

150, 249. වා [Pg.97] තතියෙ ච.

၁၅၀, ၂၄၉. "ဝါ တတိယေ စ" သုတ်။

සබ්බෙසං තුම්හඅම්හසද්දානං සවිභත්තීනං යදා පදස්මා පරෙසං තෙමෙආදෙසා හොන්ති වා යථාසඞ්ඛ්‍යං තතියෙකවචනෙ පරෙ.

အခြားပုဒ်၏ နောက်၌ ရှိကုန်သော၊ တတိယာဧကဝုစ်ဝိဘတ် နောက်၌ ရှိသောအခါ ဝိဘတ်နှင့်တကွဖြစ်ကုန်သော အလုံးစုံသော တုမှ၊ အမှသဒ္ဒါတို့၏ နေရာ၌ "တေ"၊ "မေ" ဟူသော ဤအပြုတို့သည် အစဉ်အတိုင်း အချို့ (ဝါ) အဆန္ဒအလျောက် ဖြစ်ကုန်၏။

කතං තෙ පාපං, කතං මෙ පාපං, කතං තයා පාපං, කතං මයා පාපං.

"ကတံ တေ ပါပံ"၊ "ကတံ မေ ပါပံ"၊ "ကတံ တယာ ပါပံ"၊ "ကတံ မယာ ပါပံ"။

පදතොති කිමත්ථං? තයා කතං, මයා කතං.

"ပဒတော" ဟူသော ပုဒ်ကို အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ "တယာ ကတံ"၊ "မယာ ကတံ" စသည်တို့၌ တားမြစ်ရန် ဖြစ်သည်။

151, 250. බහුවචනෙසු වොනො.

၁၅၁, ၂၅၀. "ဗဟုဝစနေသု ဝေါနော" သုတ်။

සබ්බෙසං තුම්හඅම්හසද්දානං සවිභත්තීනං යදා පදස්මා පරෙසං වොනොආදෙසා හොන්ති යථාසඞ්ඛ්‍යං තතියාබහුවචනෙසු පරෙසු.

အခြားပုဒ်၏ နောက်၌ ရှိကုန်သော၊ တတိယာဗဟုဝုစ်ဝိဘတ်တို့ နောက်၌ ရှိသောအခါ ဝိဘတ်နှင့်တကွဖြစ်ကုန်သော အလုံးစုံသော တုမှ၊ အမှသဒ္ဒါတို့၏ နေရာ၌ "ဝေါ"၊ "နော" ဟူသော ဤအပြုတို့သည် အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ကုန်၏။

කතං වො කම්මං, කතං නො කම්මං.

"ကတံ ဝေါ ကမ္မံ"၊ "ကတံ နော ကမ္မံ"။

පදතොති කිමත්ථං? තුම්හෙහි කතං, අම්හෙහි කතං.

'Padato' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ပုဒ်၏နောက်၌ မရှိကုန်သော 'tumhehi kataṃ', 'amhehi kataṃ' စသည်တို့၌ ဤစည်းမျဉ်း မဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။

බහුවචනග්ගහණෙන යොම්හි පඨමෙ වො නොආදෙසා හොන්ති. ගාමං වො ගච්ඡෙය්‍යාථ, ගාමං නො ගච්ඡෙය්‍යාම.

Bahuvacana (ဗဟုဝုစ်) ကို ယူခြင်းဖြင့် ပထမာ ဝိဘတ် 'yo' နောက်သို့ ရောက်သောအခါ 'vo' နှင့် 'no' အာဒေသပြုခြင်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဥပမာ - Gāmaṃ vo gaccheyyātha, gāmaṃ no gaccheyyāma။

152, 236. පුමන්තස්සා සිම්හි.

၁၅၂, ၂၃၆. si ဝိဘတ်နောက်၌ Puma သဒ္ဒါ၏ အဆုံးသည် (ဝိဘတ်နှင့်တကွ) 'ā' အာဒေသ ဖြစ်၏။

පුමඉච්චෙවමන්තස්ස සවිභත්තිස්ස ආආදෙසො හොති සිම්හි විභත්තිම්හි.

Puma အစရှိသော သဒ္ဒါ၏ အဆုံးသည် si ဝိဘတ် နောက်၌ရှိသော် ဝိဘတ်နှင့်တကွ 'ā' အာဒေသ ဖြစ်၏။

පුමා [Pg.98] තිට්ඨති.

Pumā tiṭṭhati။

සිම්හීති කිමත්ථං? පුමානො තිට්ඨන්ති.

'Simhi' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? si ဝိဘတ် နောက်၌မရှိသော 'pumāno tiṭṭhanti' စသည်တို့၌ ဤစည်းမျဉ်း မဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။

අන්තග්ගහණෙන මඝව යුවඉච්චෙවමාදීනමන්තස්සසවිභත්තිස්ස ආආදෙසො හොති. මඝවා, යුවා.

'Anta' (အဆုံး) ဟု ယူခြင်းဖြင့် maghava, yuva အစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏ အဆုံးသည် ဝိဘတ်နှင့်တကွ 'ā' အာဒေသ ဖြစ်၏။ ဥပမာ - Maghavā, yuvā။

153, 138. අමාලපනෙකවචනෙ.

၁၅၃, ၁၃၈. အာလပန ဧကဝုစ် ဝိဘတ်နောက်၌ Puma ၏ အဆုံးသည် (ဝိဘတ်နှင့်တကွ) 'aṃ' ဖြစ်၏။

පුමඉච්චෙවමන්තස්ස සවිභත්තිස්ස අංආදෙසො හොති ආලපනෙකවචනෙ පරෙ.

Puma အစရှိသော သဒ္ဒါ၏ အဆုံးသည် အာလပန ဧကဝုစ် ဝိဘတ် နောက်၌ရှိသော် ဝိဘတ်နှင့်တကွ 'aṃ' အာဒေသ ဖြစ်၏။

හෙ පුමං.

He pumaṃ။

ආලපනෙති කිමත්ථං? පුමා.

'Ālapane' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? အာလပန ဝိဘတ် နောက်၌မရှိသော 'pumā' စသည်တို့၌ ဤစည်းမျဉ်း မဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။

එකවචනෙති කිමත්ථං? හෙ පුමානො.

'Ekavacane' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဧကဝုစ် ဝိဘတ် နောက်၌မရှိသော 'he pumāno' စသည်တို့၌ ဤစည်းမျဉ်း မဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။

154, 0. සමාසෙ ච විභාසා.

၁၅၄, ၀. သမာသ်ပြုအပ်သည်ရှိသော်လည်း Puma ၏ အဆုံးသည် ဝိဘတ်နှင့်တကွ 'aṃ' အလိုအလျောက် ဖြစ်၏။

පුමඉච්චෙවමන්තස්ස සමාසෙ ච අංආදෙසො හොති විභාසා සමාසෙ කතෙ.

Puma အစရှိသော သဒ္ဒါ၏ အဆုံးသည် သမာသ်ပြုအပ်သည်ရှိသော် အလိုအလျောက် (ဝါ) 'aṃ' အာဒေသ ဖြစ်၏။

ඉත්ථී ච පුමා ච නපුංසකං ච ඉත්ථිපුමනපුංසකානි. ඉත්ථිපුමනපුංසකානං සමූහො ඉත්ථිපුමනපුංසකසමූහො.

မိန်းမလည်းကောင်း၊ ယောက်ျားလည်းကောင်း၊ နပုံစကလည်းကောင်း (ပေါင်းသော်) 'itthipumanapuṃsakāni' ဖြစ်၏။ ထို 'itthipumanapuṃsakāni' တို့၏ အစုသည် 'itthipumanapuṃsakasamūho' ဖြစ်၏။

විභාසාති කිමත්ථං? ඉත්ථිපුමනපුංසකානි.

'Vibhāsā' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? 'itthipumanapuṃsakāni' ဟူသော အရာ၌ ဤစည်းမျဉ်းမှ ကင်းလွတ်ခွင့် ရရှိစေရန် ဖြစ်သည်။

155, 137. යොස්වානො[Pg.99].

၁၅၅, ၁၃၇. yo ဝိဘတ်နောက်၌ Puma သဒ္ဒါ၏ အဆုံးသည် (ဝိဘတ်နှင့်တကွ) 'āno' ဖြစ်၏။

පුමඉච්චෙවමන්තස්ස සවිභත්තිස්ස ආනොආදෙසො හොති යොසු විභත්තීසු.

Puma အစရှိသော သဒ္ဒါ၏ အဆုံးသည် yo ဝိဘတ်တို့ နောက်၌ရှိသော် ဝိဘတ်နှင့်တကွ 'āno' အာဒေသ ဖြစ်၏။

පුමානො, හෙ පුමානො.

Pumāno, he pumāno။

යොස්වීති කිමත්ථං? පුමා.

'Yosu' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? yo ဝိဘတ် နောက်၌မရှိသော 'pumā' စသည်၌ ဤစည်းမျဉ်း မဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။

156, 142. ආනෙ ස්මිංම්හි වා.

၁၅၆, ၁၄၂. smiṃ ဝိဘတ်နောက်၌ Puma သဒ္ဒါ၏ အဆုံးသည် (ဝိဘတ်နှင့်တကွ) 'āne' အလိုအလျောက် ဖြစ်၏။

පුමඉච්චෙවමන්තස්ස සවිභත්තිස්ස ආනෙ ආදෙසො හොති වා ස්මිංම්හි විභත්තිම්හි.

Puma အစရှိသော သဒ္ဒါ၏ အဆုံးသည် smiṃ ဝိဘတ် နောက်၌ရှိသော် ဝိဘတ်နှင့်တကွ အလိုအလျောက် 'āne' အာဒေသ ဖြစ်၏။

පුමානෙ, පුමෙ වා.

Pumāne, pume vā။

157, 140. හිවිභත්තිම්හි ච.

၁၅၇, ၁၄၀. hi ဝိဘတ်နောက်၌လည်း Puma ၏ အဆုံးသည် 'āne' ဖြစ်၏။

පුමඉච්චෙවමන්තස්ස හිවිභත්තිම්හි ච ආනෙආදෙසො හොති.

Puma အစရှိသော သဒ္ဒါ၏ အဆုံးသည် hi ဝိဘတ် နောက်၌ရှိသော်လည်း 'āne' အာဒေသ ဖြစ်၏။

පුමානෙහි, පුමානෙභි.

Pumānehi, pumānebhi။

පුන විභත්තිග්ගහණං කිමත්ථං? සවිභත්තිග්ගහණනිවත්තනත්ථං. පුමානෙහි.

တစ်ဖန် 'vibhatti' (ဝိဘတ်) ကို ယူခြင်းသည် အဘယ်ကြောင့်နည်း? ဝိဘတ်နှင့်တကွ ဖြစ်ခြင်း (savibhatti) ဟူသော စကားစဉ် ဤသုတ်သို့ မလိုက်စေရန် ဖြစ်သည်။ ဥပမာ - Pumānehi။

චග්ගහණෙන මඝව යුවඉච්චෙවමාදීනමන්තස්ස ආනආදෙසො හොති සි යො අංයො ඉච්චෙතෙසු විභත්තීසු, පුමකම්මථාමන්තස්ස චුකාරො හොති සස්මා සු විභත්තීසු. මඝවානො, මඝවානා. මඝවානං, මඝවානෙ[Pg.100]. යුවානො, යුවානා, යුවානං, යුවානෙ, පුමුනො, පුමුනා. කම්මුනො, කම්මුනා, ථාමුනො, ථාමුනා.

Ca ကို ယူခြင်းဖြင့် maghava, yuva အစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏ အဆုံးသည် si, yo, aṃ, yo ဟူသော ဤဝိဘတ်တို့ နောက်၌ရှိသော် 'āna' အာဒေသ ဖြစ်၏။ puma, kamma, thāma သဒ္ဒါတို့၏ အဆုံးသည် sa, smā, su ဝိဘတ်တို့ နောက်၌ရှိသော် 'u' အာဒေသ ဖြစ်၏။ ဥပမာ - Maghavāno, maghavānā။ Maghavānaṃ, maghavāne။ Yuvāno, yuvānā, yuvānaṃ, yuvāne, pumuno, pumunā။ Kammuno, kammunā, thāmuno, thāmunā။

158, 143. සුස්මිමා වා.

၁၅၈, ၁၄၃. su ဝိဘတ်နောက်၌ Puma သဒ္ဒါ၏ အဆုံးသည် 'ā' အလိုအလျောက် ဖြစ်၏။

පුමඉච්චෙවමන්තස්ස සුඉච්චෙතස්මිංවිභත්තිම්හි ආආදෙසො හොති වා.

Puma အစရှိသော သဒ္ဒါ၏ အဆုံးသည် su ဟူသော ဤဝိဘတ် နောက်၌ရှိသော် အလိုအလျောက် 'ā' အာဒေသ ဖြစ်၏။

පුමාසු, පුමෙසු වා.

Pumāsu, pumesu vā။

156, 139. උනාම්හි ච.

၁၅၆, ၁၃၉. nā ဝိဘတ်နောက်၌လည်း Puma ၏ အဆုံးသည် 'u' နှင့် 'ā' အလိုအလျောက် ဖြစ်ကုန်၏။

පුමඉච්චෙවමන්තස්ස ආඋආදෙසා හොන්ති වා නාම්හි විභත්තිම්හි.

Puma အစရှိသော သဒ္ဒါ၏ အဆုံးသည် nā ဝိဘတ် နောက်၌ရှိသော် အလိုအလျောက် 'ā' နှင့် 'u' အာဒေသတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

පුමානා, පුමුනා, පුමෙන වා.

Pumānā, pumunā, pumena vā။

චග්ගහණමනුකඩ්ඪනත්ථං.

Ca ကို ယူခြင်းသည် ('ā' အက္ခရာကို) ဆွဲငင်ဆောင်ယူရန် ဖြစ်သည်။

160, 167. අ කම්මන්තස්ස ච.

၁၆၀, ၁၆၇. nā ဝိဘတ်နောက်၌ kamma သဒ္ဒါ၏ အဆုံးသည်လည်း 'u' နှင့် 'a' ဖြစ်ကုန်၏။

කම්මඉච්චෙවමන්තස්ස ච උඅ ආදෙසා හොන්ති වා නාම්හි විභත්තිම්හි.

Kamma အစရှိသော သဒ္ဒါ၏ အဆုံးသည်လည်း nā ဝိဘတ် နောက်၌ရှိသော် အလိုအလျောက် 'u' နှင့် 'a' အာဒေသတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

කම්මුනා, කම්මනා, කම්මෙන වා.

Kammunā, kammanā, kammena vā။

චග්ගහණෙන මඝවයුවඉච්චෙවමන්තස්ස ආආදෙ සො හොති ක්වචි නාසුඉච්චෙතෙසු විභත්තීසු. මඝවානා, මඝවාසු, මඝවෙසු, මඝවෙන වා. යුවානා, යුවාසු, යුවෙසු, යුවෙන වා.

Ca ကို ယူခြင်းဖြင့် maghava, yuva အစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏ အဆုံးသည် အချို့သော nā, su ဟူသော ဤဝိဘတ်တို့ နောက်၌ရှိသော် 'ā' အာဒေသ ဖြစ်၏။ ဥပမာ - Maghavānā, maghavāsu, maghavesu, maghavena vā။ Yuvānā, yuvāsu, yuvesu, yuvena vā။

ඉති නාමකප්පෙ දුතියො කණ්ඩො.

ဤသို့ နာမကပ်၌ ဒုတိယကဏ္ဍ ပြီး၏။

තතියකණ්ඩ

တတိယကဏ္ဍ။

161, 244. තුම්හ’ම්හෙහි [Pg.101] නමාකං.

၁၆၁, ၂၄၄. တုမှ၊ အမှတို့၏ နောက်၌ နံဝိဘတ်ကို အာကံ အပြု ဖြစ်စေ၏။

තෙහි තුම්හඅම්හෙහි නංවචනස්ස ආකං හොති.

ထို တုမှ၊ အမှ သဗ္ဗနမ်တို့၏ နောက်၌ ရှိသော နံဝိဘတ်အား အာကံ အပြု ဖြစ်၏။

තුම්හාකං, අම්හාකං.

တုမှာကံ၊ အမှာကံ။

නමිති කිමත්ථං? තුම්හෙහි, අම්හෙහි.

"နံ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ "တုမှေဟိ"၊ "အမှေဟိ" စသည်တို့၌ နံဝိဘတ်မဟုတ်လျှင် ဤစည်းကမ်း မသက်ရောက်စေရန် ဖြစ်သည်။

162, 237. වා ය්වප්පඨමො.

၁၆၂, ၂၃၇. တုမှ၊ အမှတို့၏ နောက်၌ ပထမာဝိဘတ်မဟုတ်သော ယောဝိဘတ်ကို အာကံ အပြုသို့ ဝါ (အဆန်းအားဖြင့်) ရောက်စေ၏။

තෙහි තුම්හඅම්හෙහි යො අප්පඨමො ආකංහොති වා.

ထို တုမှ၊ အမှတို့၏ နောက်၌ ပထမာဝိဘတ် မဟုတ်သော ယောဝိဘတ်သည် အာကံ အပြုသို့ ဝါ (အဆန်းအားဖြင့်) ဖြစ်၏။

තුම්හාකං පස්සාමි, තුම්හෙ පස්සාමි වා. අම්හාකං පස්සසි, අම්හෙ පස්සසි වා.

တုမှာကံ ပဿာမိ သို့မဟုတ် တုမှေ ပဿာမိ။ အမှာကံ ပဿသိ သို့မဟုတ် အမှေ ပဿသိ။

යොති කිමත්ථං? තුම්හෙහි, අම්හෙහි.

"ယော" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ "တုမှေဟိ"၊ "အမှေဟိ" စသည်တို့၌ ယောဝိဘတ်မဟုတ်လျှင် ဤစည်းကမ်း မသက်ရောက်စေရန် ဖြစ်သည်။

අප්පඨමොති කිමත්ථං? ගච්ඡථ තුම්හෙ, ගච්ඡාම මයං.

"ပထမာမဟုတ်သော" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ "ဂစ္ဆထ တုမှေ" နှင့် "ဂစ္ဆာမ မယံ" စသည်တို့၌ ပထမာဝိဘတ်ဖြစ်လျှင် ဤစည်းကမ်း မသက်ရောက်စေရန် ဖြစ်သည်။

වාතිවිකප්පනත්ථෙන යොනං අං ආනං හොන්ති. තුම්හං තුම්හානං. අම්හං, අම්හානං.

"ဝါ" သဒ္ဒါဖြင့် ဝိကပ် (ရွေးချယ်မှု) ပြုလုပ်သောကြောင့် ယောဝိဘတ်တို့သည် အံ သို့မဟုတ် အာနံ အပြု ဖြစ်ကုန်၏။ တုမှံ၊ တုမှာနံ။ အမှံ၊ အမှာနံ။

163, 240. සස්සං.

၁၆၃, ၂၄၀. တုမှ၊ အမှတို့၏ နောက်၌ သဝိဘတ်ကို အံ အပြုသို့ ဖြစ်စေ၏။

තෙහි හුම්හඅම්හෙහි සස්ස විභත්තිස්ස අං ආදෙසො හොති වා.

ထို တုမှ၊ အမှတို့၏ နောက်၌ သဝိဘတ်အား အံ အပြုသည် ဝါ ဖြစ်၏။

තුම්හං දීයතෙ, තව දීයතෙ. තුම්හං පරිග්ගහො, තව පරිග්ගහො. අම්හං දීයතෙ, මම දීයතෙ. අම්හං පරිග්ගහො, මම පරිග්ගහො.

တုမှံ ဒီယတေ၊ တဝ ဒီယတေ။ တုမှံ ပရိဂ္ဂဟော၊ တဝ ပရိဂ္ဂဟော။ အမှံ ဒီယတေ၊ မမ ဒီယတေ။ အမှံ ပရိဂ္ဂဟော၊ မမ ပရိဂ္ဂဟော။

සස්සෙති [Pg.102] කිමත්ථං? තුම්හෙසු, අම්හෙසු.

"သ" ဝိဘတ်အား ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ "တုမှေသု"၊ "အမှေသု" စသည်တို့၌ သဝိဘတ်မဟုတ်လျှင် ဤစည်းကမ်း မသက်ရောက်စေရန် ဖြစ်သည်။

164, 200. සබ්බනාම’කාරතෙ පඨමො.

၁၆၄, ၂၀၀. သဗ္ဗနမ်တို့၏ အကာရနောက်၌ ရှိသော ပထမာယောဝိဘတ်ကို ဧ အပြုသို့ ရောက်စေ၏။

සබ්බෙසං සබ්බනාමානං අකාරතො යො පඨමො එත්තමාපජ්ජතෙ.

ခပ်သိမ်းသော သဗ္ဗနမ်တို့၏ အကာရနောက်၌ ရှိသော ပထမာယောဝိဘတ်သည် ဧ အပြုသို့ ရောက်၏။

සබ්බෙ, යෙ, තෙ, කෙ, තුම්හෙ, අම්හෙ, ඉමෙ.

သဗ္ဗေ၊ ယေ၊ တေ၊ ကေ၊ တုမှေ၊ အမှေ၊ ဣမေ။

සබ්බනාමාති කිමත්ථං? දෙවා, අසුරා, නාගා, ගන්ධබ්බා, මනුස්සා.

"သဗ္ဗနမ်" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ "ဒေဝါ"၊ "အသုရာ"၊ "နာဂါ"၊ "ဂန္ဓဗ္ဗာ"၊ "မနုဿာ" စသည်တို့၌ သဗ္ဗနမ်မဟုတ်လျှင် ဤစည်းကမ်း မသက်ရောက်စေရန် ဖြစ်သည်။

අකාරතොති කිමත්ථං? අමූ පුරිසා තිට්ඨන්ති.

"အကာရနောက်မှ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ "အမူ ပုရိသာ တိဋ္ဌန္တိ" စသည်တို့၌ အကာရမဟုတ်လျှင် ဤစည်းကမ်း မသက်ရောက်စေရန် ဖြစ်သည်။

යොති කිමත්ථං? සබ්බො, යො, සො, කො, අයං.

"ယော" ဝိဘတ်ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ "သဗ္ဗော"၊ "ယော"၊ "သော"၊ "ကော

පඨමග්ගහණං උත්තරසුත්තත්ථං.

"ပဌမော" ဟု ယူခြင်းသည် နောက်သုတ်အတွက် လိုက်ပါစေရန် ဖြစ်သည်။

165, 208. ද්වන්දට්ඨා වා.

၁၆၅, ၂၀၈. ဒွန္ဒသမာပုဒ်၌ တည်သော သဗ္ဗနမ် အကာရနောက်မှ ပထမာယောဝိဘတ်သည် ဝါ (အဆန်းအားဖြင့်) ဧ အပြုသို့ ရောက်စေ၏။

තස්මා සබ්බනාම’කාරතො ද්වන්දට්ඨා යො පඨමො එත්තමාපජ්ජතෙ වා.

ထို့ကြောင့် ဒွန္ဒသမာပုဒ်၌ တည်သော သဗ္ဗနမ်အကာရနောက်မှ ပထမာယောဝိဘတ်သည် ဝါ (အဆန်းအားဖြင့်) ဧ အပြုသို့ ရောက်၏။

කතරකතමෙ, කතරකතමා වා.

ကတရကတမေ သို့မဟုတ် ကတရကတမာ။

සබ්බනාමාති කිමත්ථං? දෙවාසුරනාග ගන්ධබ්බමනුස්සා.

"သဗ္ဗနမ်" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ "ဒေဝါသုရနာဂ ဂန္ဓဗ္ဗမနုဿာ" စသည်တို့၌ သဗ္ဗနမ်မဟုတ်လျှင် ဤစည်းကမ်း မသက်ရောက်စေရန် ဖြစ်သည်။

ද්වන්දට්ඨාති කිමත්ථං තෙ, සබ්බෙ.

"ဒွန္ဒ၌ တည်သော" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ "တေ"၊ "သဗ္ဗေ" စသည်တို့၌ ဒွန္ဒသမာပုဒ် မဟုတ်လျှင် ဤစည်းကမ်း မသက်ရောက်စေရန် ဖြစ်သည်။

166, 209. නාඤ්ඤං [Pg.103] සබ්බනාමිකං.

၁၆၆, ၂၀၉. ဒွန္ဒသမာပုဒ်၌ တည်သော သဗ္ဗနမ်တို့အား ဧ အပြုမှတစ်ပါး အခြားသော သဗ္ဗနမ်ဆိုင်ရာ ကိစ္စကို မပြုရ။

සබ්බනාමිකානං ද්වන්දට්ඨෙ නාඤ්ඤං කාරියං හොති,

ဒွန္ဒသမာပုဒ်၌ တည်ကုန်သော သဗ္ဗနမ်တို့အား (ဧ အပြုမှတစ်ပါး) အခြားသော သဗ္ဗနမ်ဆိုင်ရာ ကိစ္စကို မပြုရ။

පුබ්බාපරානං, පුබ්බුත්තරානං, අධරුත්තරානං.

ပုဗ္ဗာပရာနံ၊ ပုဗ္ဗုတ္တရာနံ၊ အဓရုတ္တရာနံ။

167, 210. බහුබ්බීහිම්හි ච.

၁၆၇, ၂၁၀. ဗဟုဗ္ဗီဟိ သမာသ်၌လည်း (ဧ အပြုမှတစ်ပါး) သဗ္ဗနမ်ဆိုင်ရာ စည်းကမ်းကို မပြုရ။

බහුබ්බීහිම්හි ච සමාසෙ සබ්බනාමවිධානඤ්ච නාඤ්ඤං කාරියං හොති.

ဗဟုဗ္ဗီဟိ သမာသ်၌လည်း သဗ္ဗနမ်ဆိုင်ရာ စည်းကမ်းကို မပြုရ။

පියපුබ්බාය, පියපුබ්බානං, පියපුබ්බෙ, පියපුබ්බස්ස.

ပိယပုဗ္ဗာယ၊ ပိယပုဗ္ဗာနံ၊ ပိယပုဗ္ဗေ၊ ပိယပုဗ္ဗဿ။

චෙති කිමත්ථං? සබ්බනාමවිධානං හොති, දක්ඛිණ පුබ්බස්සං, දක්ඛිණපුබ්බස්සා, උත්තරපුබ්බස්සං, උත්තරපුබ්බස්සා.

"စ" သဒ္ဒါကို အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ သဗ္ဗနမ်ဆိုင်ရာ စည်းကမ်း ပြုလုပ်ခွင့်ရရန် ဖြစ်သည်။ ပုံစံ - ဒက္ခိဏပုဗ္ဗဿံ၊ ဒက္ခိဏပုဗ္ဗဿာ၊ ဥတ္တရပုဗ္ဗဿံ၊ ဥတ္တရပုဗ္ဗဿာ။

168, 203. සබ්බතො නං සං සානං.

၁၆၈, ၂၀၃. ခပ်သိမ်းသော သဗ္ဗနမ်တို့၏ နောက်၌ ရှိသော နံဝိဘတ်ကို သံ သို့မဟုတ် သာနံ အပြုသို့ ဖြစ်စေ၏။

සබ්බතො සබ්බනාමතො නංවචනස්ස සංසානංඉච්චෙතෙ ආදෙසා හොන්ති.

ခပ်သိမ်းသော သဗ္ဗနမ်တို့၏ နောက်၌ နံဝိဘတ်အား သံ၊ သာနံ ဟူသော ဤအပြုတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

සබ්බෙසං, සබ්බෙසානං, සබ්බාසං, සබ්බාසානං. යෙසං, යෙසානං, යාසං, යාසානං. තෙසං, තෙසානං, තාසං, තාසානං. කෙසං, කෙසානං, කාසං, කාසානං. ඉමෙසං, ඉමෙසානං, ඉමාසං, ඉමාසානං. අමූසං, අමූසානං.

သဗ္ဗေသံ၊ သဗ္ဗေသာနံ၊ သဗ္ဗာသံ၊ သဗ္ဗာသာနံ။ ယေသံ၊ ယေသာနံ၊ ယာသံ၊ ယာသာနံ။ တေသံ၊ တေသာနံ၊ တာသံ၊ တာသာနံ။ ကေသံ၊ ကေသာနံ၊ ကာသံ၊ ကာသာနံ။ ဣမေသံ၊ ဣမေသာနံ၊ ဣမာသံ၊ ဣမာသာနံ။ အမူသံ၊ အမူသာနံ။

නමිති කිමත්ථං? සබ්බස්ස, යස්ස, තස්ස, කස්ස. එවං සබ්බත්ථ.

"နံ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ "သဗ္ဗဿ"၊ "ယဿ"၊ "တဿ"၊ "ကဿ" စသည်တို့၌ နံဝိဘတ်မဟုတ်လျှင် ဤစည်းကမ်း မသက်ရောက်စေရန် ဖြစ်သည်။ ဤသို့ ခပ်သိမ်းသော အရပ်၌ သိအပ်၏။

169, 117. රාජස්ස [Pg.104] රාජු සුනංහිසු ච.

၁၆၉, ၁၁၇. သု၊ နံ၊ ဟိ ဝိဘတ်တို့ နောက်၌ ရှိသောအခါ ရာဇသဒ္ဒါတစ်ခုလုံးကို ရာဇု အပြုသို့ ရောက်စေ၏။

සබ්බස්සෙව රාජසද්දස්ස රාජුආදෙසො හොති සුනංහිඉච්චෙතෙසු.

သု၊ နံ၊ ဟိ ဟူသော ဤဝိဘတ်တို့ နောက်၌ ရှိသောအခါ ရာဇသဒ္ဒါတစ်ခုလုံးအား ရာဇု အပြုသည် ဖြစ်၏။

රාජූසු, රාජූනං, රාජූහි, රාජූභි.

ရာဇူသု၊ ရာဇူနံ၊ ရာဇူဟိ၊ ရာဇူဘိ။

සුනංහිසූති කිමත්ථං? රාජා.

“သုနံဟိသု” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ရာဇာ (ဟူသော ပုဒ်၌ မဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။)

චග්ගහණමවධාරණත්ථං. රාජෙසු, රාජානං, රාජෙහි රාජෙභි.

စ-သဒ္ဒါကို ယူခြင်းသည် ကန့်သတ်ခြင်း (တားမြစ်ခြင်း) အကျိုးငှာ ဖြစ်၏။ ရာဇေသု၊ ရာဇာနံ၊ ရာဇေဟိ၊ ရာဇေဘိ။

170, 220. සබ්බස්සිමස්සෙ වා.

၁၇၀, ၂၂၀. သဗ္ဗဿိမဿေ ဝါ။

සබ්බස්සෙව ඉමසද්දස්ස එකාරො හොති වා සුනංහිඉච්චෙතෙසු.

သု၊ နံ၊ ဟိ ဟူသော ဝိဘတ်တို့ နောင်သောအခါ ဣမသဒ္ဒါတစ်ခုလုံး၏ နေရာ၌ ဧ-အပြုသည် ဝါ (အချို့) ဖြစ်၏။

එසු, ඉමෙසු, එසං, ඉමෙසං, එහි, එභි, ඉමෙහි, ඉමෙභි.

ဧသု၊ ဣမေသု၊ ဧသံ၊ ဣမေသံ၊ ဧဟိ၊ ဧဘိ၊ ဣမေဟိ၊ ဣမေဘိ။

ඉමස්සෙති කිමත්ථං? එතෙසු, එතෙසං, එතෙහි, එතෙභි.

“ဣမဿ” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ဧတေသု၊ ဧတေသံ၊ ဧတေဟိ၊ ဧတေဘိ (စသော ပုဒ်တို့၌ မဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။)

171, 219. අනිමි නාම්හි ච.

၁၇၁, ၂၁၉. အနိမိ နာမှိ စ။

ඉමසද්දස්ස සබ්බස්සෙව අන ඉමිඉච්චෙතෙ ආදෙසා හොන්ති නාම්හි විභත්තිම්හි.

နာဝိဘတ် နောင်သောအခါ ဣမသဒ္ဒါတစ်ခုလုံး၏ နေရာ၌ အန၊ ဣမိ ဟူသော ဤအပြုတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

අනෙන ධම්මදානෙන. සුඛිතා හොතු සා පජා.

အနေန ဓမ္မဒါနေန။ သုခိတာ ဟောတု သာ ပဇာ။

ඉමිනා බුද්ධපූජෙන, පත්වාන අමතං පදං.

ဣမိနာ ဗုဒ္ဓပူဇေန၊ ပတွာန အမတံ ပဒံ။

නාම්හීති කිමත්ථං? ඉමෙසු, ඉමෙසං, ඉමෙහි, ඉමෙභි.

“နာမှိ” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ဣမေသု၊ ဣမေသံ၊ ဣမေဟိ၊ ဣမေဘိ (စသော ပုဒ်တို့၌ မဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။)

172, 218. අනපුංසකස්සා [Pg.105] යං සිම්හි.

၁၇၂, ၂၁၈. အနပုံသကဿာ ယံ သိမှိ။

ඉමසද්දස්ස සබ්බස්සෙව අනපුංසකස්ස අයංආදෙසො හොති සිම්හි විභත්තිම්හි.

သိဝိဘတ် နောင်သောအခါ နပုံသကလိင်မဟုတ်သော ဣမသဒ္ဒါတစ်ခုလုံး၏ နေရာ၌ အယံ-အပြုသည် ဖြစ်၏။

අයං පුරිසො, අයං ඉත්ථී.

အယံ ပုရိသော၊ အယံ ဣတ္ထီ။

අනපුංසකස්සෙති කිමත්ථං? ඉදං චිත්තං තිට්ඨති.

“အနပုံသကဿ” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ဣဒံ စိတ္တံ တိဋ္ဌတိ (ဟူသော ပုဒ်၌ မဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။)

සිම්හිති කිමත්ථං? ඉමං පුරිසං පස්සසි ත්වං.

“သိမှိ” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ဣမံ ပုရိသံ ပဿသိ တွံ (ဟူသော ပုဒ်၌ မဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။)

173, 223. අමුස්ස මො සං.

၁၇၃, ၂၂၃. အမုဿ မော သံ။

අමුසද්දස්ස අනපුංසකස්ස මකාරො සකාරමාපජ්ජතෙ වා සිම්හි විභත්තිම්හි.

သိဝိဘတ် နောင်သောအခါ နပုံသကလိင်မဟုတ်သော အမုသဒ္ဒါ၏ မ-အက္ခရာသည် သ-အက္ခရာသို့ ဝါ (အချို့) ရောက်၏။

අසු රාජා, අසු ඉත්ථී, අමුකො රාජා, අමුකා ඉත්ථී.

အသု ရာဇာ၊ အသု ဣတ္ထီ၊ အမုကော ရာဇာ၊ အမုကာ ဣတ္ထီ။

අනපුංසකස්සෙති කිමත්ථං? අදුං පුප්ඵං විරොචති.

“အနပုံသကဿ” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ အဒုံ ပုပ္ဖံ ဝိရောစတိ (ဟူသော ပုဒ်၌ မဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။)

අමුස්සෙති කිමත්ථං? අයං පුරිසො තිට්ඨති.

“အမုဿ” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ အယံ ပုရိသော တိဋ္ဌတိ (ဟူသော ပုဒ်၌ မဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။)

සිම්හිති කිමත්ථං? අම්හං පුරිසං පස්සසි.

“သိမှိ” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ အမှံ ပုရိသံ ပဿသိ (ဟူသော ပုဒ်၌ မဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။)

174, 211. එතතෙසං තො.

၁၇၄, ၂၁၁. ဧတတေသံ တော။

එත තඉච්චෙතෙසං අනපුංසකානං තකාරො සකාරමාපජ්ජතෙ සිම්හි විභත්තිම්හි.

သိဝိဘတ် နောင်သောအခါ နပုံသကလိင်မဟုတ်ကုန်သော ဧတ၊ တ ဤသဒ္ဒါတို့၏ တ-အက္ခရာသည် သ-အက္ခရာသို့ ရောက်၏။

එසො පුරිසො, එසා ඉත්ථී, සො පුරිසො, සා ඉත්ථී.

ဧသော ပုရိသော၊ ဧသာ ဣတ္ထီ၊ သော ပုရိသော၊ သာ ဣတ္ထီ။

එතතෙසමිති [Pg.106] කිමත්ථං? ඉතරො පුරිසො, ඉතරා ඉත්ථී.

“ဧတတေသံ” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ဣတရော ပုရိသော၊ ဣတရာ ဣတ္ထီ (စသော ပုဒ်တို့၌ မဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။)

අනපුංසකානමිති කිමත්ථං? එතං චිත්තං, එතං රූපං. තං චිත්තං, තං රූපං.

“အနပုံသကာနံ” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ဧတံ စိတ္တံ၊ ဧတံ ရူပံ။ တံ စိတ္တံ၊ တံ ရူပံ (ဟူသော ပုဒ်တို့၌ မဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။)

157, 212. තස්ස වා නත්තං සබ්බත්ථ.

၁၅၇, ၂၁၂. တဿ ဝါ နတ္တံ သဗ္ဗတ္ထ။

තස්ස සබ්බනාමස්ස තකාරස්ස නත්තං හොති වා සබ්බත්ථ ලිඞ්ගෙසු.

ခပ်သိမ်းသော လိင်တို့၌ တ-သဗ္ဗနာမ်၏ တ-အက္ခရာသည် န-အက္ခရာ ဖြစ်၏ (ဝါ) န-အပြု ဖြစ်၏။

නාය, තාය, නං, තං, නෙ, තෙ, නෙසු, තෙසු, නම්හි, තම්හි, නාහි, තාහි, නාභි, තාභි.

နာယ၊ တာယ၊ နံ၊ တံ၊ နေ၊ တေ၊ နေသု၊ တေသု၊ နမှိ၊ တမှိ၊ နာဟိ၊ တာဟိ၊ နာဘိ၊ တာဘိ။

176, 213. සස්මාස්මිංසංසාස්වත්තං.

၁၇၆, ၂၁၃. သသ္မာသ္မိံသံသာသွတ္တံ။

තස්ස සබ්බනාමස්ස තකාරස්ස සබ්බස්සෙව අත්තං හොති වා සස්මාස්මිං සංසාඉච්චෙතෙසු සබ්බත්ථ ලිඞ්ගෙසු.

သ၊ သ္မာ၊ သ္မိံ၊ သံ၊ သာ ဟူသော ဝိဘတ်တို့ နောင်သောအခါ ခပ်သိမ်းသော လိင်တို့၌ တ-သဗ္ဗနာမ်တစ်ခုလုံး၏ နေရာ၌ အ-အပြုသည် ဝါ (အချို့) ဖြစ်၏။

අස්ස, තස්ස, අස්මා, තස්මා, අස්මිං, තස්මිං, අස්සං, තස්සං, අස්සා, තස්සා.

အဿ၊ တဿ၊ အသ္မာ၊ တသ္မာ၊ အသ္မိံ၊ တသ္မိံ၊ အဿံ၊ တဿံ၊ အဿာ၊ တဿာ။

තකාරස්සෙති කිමත්ථං? අමුස්සං, අමුස්සා.

“တကာရဿ” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ အမုဿံ၊ အမုဿာ (ဟူသော ပုဒ်တို့၌ မဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။)

එතෙස්වීති කිමත්ථං? නෙසු, තෙසු.

“ဧတေသု” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ နေသု၊ တေသု (ဟူသော ပုဒ်တို့၌ မဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။)

177, 221. ඉමසද්දස්ස ච.

၁၇၇, ၂၂၁. ဣမသဒ္ဒဿ စ။

ඉමසද්දස්ස ච සබ්බස්සෙව අත්තං හොති වා සස්මාස්මිං සං සාඉච්චෙතෙසු සබ්බත්ථ ලිඞ්ගෙසු.

သ၊ သ္မာ၊ သ္မိံ၊ သံ၊ သာ ဟူသော ဝိဘတ်တို့ နောင်သောအခါ ခပ်သိမ်းသော လိင်တို့၌ ဣမသဒ္ဒါတစ်ခုလုံး၏ နေရာ၌လည်း အ-အပြုသည် ဝါ (အချို့) ဖြစ်၏။

අස්ස[Pg.107], ඉමස්ස, අස්මා, ඉමස්මා, අස්මිං, ඉමස්මිං, අස්සං, ඉමිස්සං, අස්සා, ඉමිස්සා.

အဿ၊ ဣမဿ၊ အသ္မာ၊ ဣမသ္မာ၊ အသ္မိံ၊ ဣမသ္မိံ၊ အဿံ၊ ဣမိဿံ၊ အဿာ၊ ဣမိဿာ။

ඉමසද්දස්සෙති කිමත්ථං? එතිස්සං, එතිස්සා.

“ဣမသဒ္ဒဿ” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ဧတိဿံ၊ ဧတိဿာ (ဟူသော ပုဒ်တို့၌ မဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်။)

178, 22. සබ්බතො කො.

၁၇၈, ၂၂. သဗ္ဗနာမ်အားလုံးတို့၏ နောက်၌ ‘က’ အာဂုံ ဖြစ်၏။

සබ්බතො සබ්බනාමතො කකාරාගමො හොති වා සිම්හි විභත්තිම්හි.

သဗ္ဗနာမ်အားလုံးတို့၏ နောက်၌ ‘သိ’ ဝိဘတ် နောင်သောအခါ ‘က’ အာဂုံသည် အချို့ ဖြစ်၏။

සබ්බකො, යකො, සකො, අමුකො, අසුකො.

သဗ္ဗကော၊ ယကော၊ သကော၊ အမုကော၊ အသုကော။

වාති කිමත්ථං? සබ්බො, යො, සො, කො.

‘ဝါ’ ဟူသော ပုဒ်သည် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း? သဗ္ဗော၊ ယော၊ သော၊ ကော။

සබ්බනාමතොති කිමත්ථං? පුරිසො.

‘သဗ္ဗနာမ်တို့၏ နောက်၌’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ပုရိသော။

පුන සබ්බතොග්ගහණෙන අඤ්ඤස්මාපි කකාරාගමො හොති, හීනකො, පොතකො.

‘သဗ္ဗတော’ ဟူသော ပုဒ်ကို တစ်ဖန် ယူခြင်းဖြင့် အခြားပုဒ်တို့၏ နောက်၌လည်း ‘က’ အာဂုံ ဖြစ်၏။ ဟီနကော၊ ပေါတကော။

179, 204. යපතො ස්මිංසානං සංසා.

၁၇၉, ၂၀၄. ‘ဃ’ နှင့် ‘ပ’ အမည်ရှိသော သဗ္ဗနာမ်တို့၏ နောက်၌ ‘သ္မိံ’ နှင့် ‘သ’ ဝိဘတ်တို့ကို ‘သံ’ နှင့် ‘သာ’ အာဒေသ ပြု၏။

සබ්බතො සබ්බනාමතො ඝපසඤ්ඤතො ස්මිංසඉච්චෙතෙසං සංසා ආදෙසා හොන්ති වා යථාසඞ්ඛ්‍යං.

သဗ္ဗနာမ်အားလုံး ဖြစ်ကုန်သော ဃ၊ ပ သညာ ရှိကုန်သော ပုဒ်တို့၏ နောက်၌ ‘သ္မိံ’ နှင့် ‘သ’ ဤဝိဘတ်တို့အား ‘သံ’ နှင့် ‘သာ’ အာဒေသတို့သည် အချို့ အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ကုန်၏။

සබ්බස්සං, සබ්බස්සා, සබ්බායං, සබ්බාය, ඉමිස්සං, ඉමිස්සා, ඉමායං, ඉමාය, අමුස්සං, අමුස්සා, අමුයං, අමුයා.

သဗ္ဗဿံ၊ သဗ္ဗဿာ၊ သဗ္ဗာယံ၊ သဗ္ဗာယ၊ ဣမိဿံ၊ ဣမိဿာ၊ ဣမာယံ၊ ဣမာယ၊ အမုဿံ၊ အမုဿာ၊ အမုယံ၊ အမုယာ။

සබ්බනාමතොති කිමත්ථං? ඉත්ථියං, ඉත්ථියා.

‘သဗ္ဗနာမ်တို့၏ နောက်၌’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဣတ္ထိယံ၊ ဣတ္ထိယာ။

ස්මිංසානමිති කිමත්ථං? අමුයො.

‘သ္မိံ’ နှင့် ‘သ’ ဝိဘတ်တို့အား ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? အမုယော။

180, 207. නෙතාහි [Pg.108] ස්මිමාය යා.

၁၈၀, ၂၀၇. ထို (ဃ၊ ပ သညာရှိသော သဗ္ဗနာမ်) တို့၏ နောက်၌ ‘သ္မိံ’ ဝိဘတ်အား ‘အာယ’၊ ‘ယာ’ အာဒေသ မပြုရ။

එතෙහි සබ්බනාමෙහි ඝපසඤ්ඤෙහි ස්මිංවචනස්ස නෙව ආය යාආදෙසා හොන්ති.

ဤ ဃ၊ ပ သညာရှိသော သဗ္ဗနာမ်တို့၏ နောက်၌ ဖြစ်သော ‘သ္မိံ’ ဝိဘတ်အား ‘အာယ’၊ ‘ယာ’ အာဒေသတို့သည် လုံးဝ မဖြစ်ကုန်။

එතිස්සං, එතායං, ඉමිස්සං, ඉමායං, අමුස්සං, අමුයං.

ဧတိဿံ၊ ဧတာယံ၊ ဣမိဿံ၊ ဣမာယံ၊ အမုဿံ၊ အမုယံ။

ස්මිංන්ති කිමත්ථං? තාය ඉත්ථියා මුඛං.

‘သ္မိံ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? တာယ ဣတ္ထိယာ မုခံ။

එතාහීති කිමත්ථං? කඤ්ඤාය, වීණාය, ගඞ්ගාය, කපාලිකාය.

‘ထို (သဗ္ဗနာမ်) တို့၏ နောက်၌’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ကညာယ၊ ဝီဏာယ၊ ဂင်္ဂါယ၊ ကပါလိကာယ။

181, 95. මනොගණාදිතො ස්මිංනානමිආ.

၁၈၁, ၉၅. မနောဂိုဏ်း အစရှိသည်တို့၏ နောက်၌ ‘သ္မိံ’ နှင့် ‘နာ’ ဝိဘတ်တို့ကို ‘ဣ’ နှင့် ‘အာ’ အာဒေသ ပြု၏။

තස්මා මනොගණාදිතො ස්මිංනාඉච්චෙතෙසං ඉකාරආකාරාදෙසා හොන්ති වා යථාසඞ්ඛ්‍යං.

ထို မနောဂိုဏ်း အစရှိသည်တို့၏ နောက်၌ ဖြစ်ကုန်သော ‘သ္မိံ’၊ ‘နာ’ ဤဝိဘတ်တို့အား ‘ဣ’ ကာရ၊ ‘အာ’ ကာရ အာဒေသတို့သည် အချို့ အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ကုန်၏။

මනසි, මනුස්මිං, සිරසි, සිරස්මිං, මනසා, මනෙන, වචසා, වචෙන, සිරසා, සිරෙන, සරසා, සරෙන, තපසා, තපෙන, වයසා, වයෙන, යසසා, යසෙන, තෙජසා, තෙජෙන, උරසා, උරෙන, ථාමසා, ථාමෙන.

မနသိ၊ မနုသ္မိံ၊ သိရသိ၊ သိရသ္မိံ၊ မနသာ၊ မနေန၊ ဝစသာ၊ ဝစေန၊ သိရသာ၊ သိရေန၊ သရသာ၊ သရေန၊ တပသာ၊ တပေန၊ ဝယသာ၊ ဝယေန၊ ယသသာ၊ ယသေန၊ တေဇသာ၊ တေဇေန၊ ဥရသာ၊ ဥရေန၊ thāmasā၊ thāmena။

ස්මිංනානමිති කිමත්ථං? මනො, සිරො, තමො, තපො, තෙජො.

‘သ္မိံ’ နှင့် ‘နာ’ ဝိဘတ်တို့အား ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? မနော၊ သိရော၊ တမော၊ တပေါ၊ တေဇော။

ආදිග්ගහණෙන අඤ්ඤාස්මාපි ස්මිංනානං ඉකාරආකාරාදෙසා හොන්ති, බිලසි, බිලසා, පදසි, පදසා.

‘အာဒိ’ ကို ဂဟဏပြုသဖြင့် အခြားပုဒ်တို့၏ နောက်၌လည်း ‘သ္မိံ’ နှင့် ‘နာ’ ဝိဘတ်တို့အား ‘ဣ’ ကာရ၊ ‘အာ’ ကာရ အာဒေသတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဗိလသိ၊ ဗိလသာ၊ ပဒသိ၊ ပဒသာ။

182, 97. සස්ස [Pg.109] චො.

၁၈၂, ၉၇. မနောဂိုဏ်းစသော ပုဒ်တို့၏ နောက်၌ ‘သ’ ဝိဘတ်အား ‘ဩ’ အာဒေသလည်း ဖြစ်၏။

තස්මා මනොගණාදිතො සස්ස ච ඔකාරො හොති.

ထို မနောဂိုဏ်း အစရှိသည်တို့၏ နောက်၌ ဖြစ်သော ‘သ’ ဝိဘတ်အား ‘ဩ’ ကာရ အာဒေသလည်း ဖြစ်၏။

මනසො, ථාමසො, තපසො.

မနသော၊ ထာမသော၊ တပသော။

183, 48. එතෙසමො ලොපෙ.

၁၈၃, ၄၈. ဝိဘတ်ကို ချေဖျက်လတ်သော် ထို (မနောဂိုဏ်းစသော) ပုဒ်တို့၏ အဆုံးသရသည် ‘ဩ’ သို့ ရောက်၏။

එතෙසං මනොගණාදීනං අන්තො ඔත්තමාපජ්ජතෙ විභත්තිලොපෙ කතෙ.

ဝိဘတ်ကို ချေဖျက်ခြင်းကို ပြုအပ်လတ်သော် ထို မနောဂိုဏ်း အစရှိသည်တို့၏ အဆုံးသည် ‘ဩ’ အဖြစ်သို့ ရောက်၏။

මනොමයං, අයොමයං, තෙජොසමෙන, තපොගුණෙන, සිරොරුහෙන.

မနောမယံ၊ အယောမယံ၊ တေဇောသမေန၊ တပေါဂုဏေန၊ သိရောရုဟေန။

ආදිග්ගහණංකිමත්ථං? අඤ්ඤෙසමන්තො ඔත්තමාපජ්ජතෙ. ආපොසමෙන, වායොසමෙන.

‘အာဒိ’ ကို ဂဟဏပြုခြင်းသည် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း? အခြားပုဒ်တို့၏ အဆုံးသည်လည်း ‘ဩ’ အဖြစ်သို့ ရောက်၏။ အာပေါသမေန၊ ဝါယောသမေန။

ලොපෙති කිමත්ථං? පදයා, තපසා, යසසා, වචසා, මනසා, එවමඤ්ඤෙපි යොජෙතබ්බා.

‘ချေဖျက်လတ်သော်’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ပဒယာ၊ တပသာ၊ ယသသာ၊ ဝစသာ၊ မနသာ၊ ဤသို့ အခြားပုဒ်တို့ကိုလည်း ယှဉ်စပ်အပ်ကုန်၏။

184, 96. ස සරෙ වාගමො.

၁၈၄, ၉၆. သရနောင်လတ်သော် ‘သ’ အာဂုံသည် အချို့ ဖြစ်၏။

එතෙහෙව මනොගණාදීහි විභත්තාදෙසෙ සරෙ පරෙ සකාරාගමො හොති වා.

ထို မနောဂိုဏ်း အစရှိသည်တို့၏ နောက်၌ ဝိဘတ်အာဒေသ ဖြစ်သော သရသည် နောင်လတ်သော် ‘သ’ အာဂုံသည် အချို့ ဖြစ်၏။

මනසා, වචසා, මනසි, වචසි.

မနသာ၊ ဝစသာ၊ မနသိ၊ ဝစသိ။

වාති කිමත්ථං? මනෙන, තෙජෙන, වසෙන,

‘ဝါ’ ဟူသော ပုဒ်သည် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း? မနေန၊ တေဇေန၊ ဝသေန။

සරෙති [Pg.110] කිමත්ථං? මනො, තෙජො, යසො.

‘သရနောင်လတ်သော်’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? မနော၊ တေဇော၊ ယသော။

පුන ආදිග්ගහණෙන අඤ්ඤස්මිම්පි පච්චයෙ පරෙ සකාරාගමො හොති. මානසිකං, වාචසිකං.

‘အာဒိ’ ကို တစ်ဖန် ဂဟဏပြုသဖြင့် အခြားပစ္စယ နောင်သောအခါ၌လည်း ‘သ’ အာဂုံ ဖြစ်၏။ မာနသိကံ၊ ဝါစသိကံ။

185, 112. සන්තසද්දස්ස සො තෙ බො චන්තෙ.

၁၈၅, ၁၁၂. ‘ဘ’ ဝိဘတ် နောင်လတ်သော် ‘သန္တ’ သဒ္ဒါအား ‘သ’ အာဒေသ ဖြစ်၍၊ အဆုံး၌ ‘ဗ’ အာဂုံလည်း ဖြစ်၏။

සබ්බස්ස සන්තසද්දස්ස සකාරාදෙසො හොති භකාරෙ පරෙ, අන්තෙ ච බකාරාගමො හොති.

‘ဘ’ ကာရ နောင်လတ်သော် ‘သန္တ’ သဒ္ဒါတစ်ခုလုံးအား ‘သ’ အာဒေသ ဖြစ်၏၊ အဆုံး၌လည်း ‘ဗ’ အာဂုံ ဖြစ်၏။

සබ්භිරෙව සමාසෙථ,

သူတော်ကောင်းတို့နှင့်သာလျှင် ပေါင်းဖော်ရာ၏၊

සබ්භිකුබ්බෙථ සන්ථවං.

သူတော်ကောင်းတို့နှင့်သာ အကျွမ်းဝင်မှုကို ပြုရာ၏။

සතං සද්ධම්මමඤ්ඤාය,

သူတော်ကောင်းတို့၏ သူတော်ကောင်းတရားကို သိ၍၊

සෙය්‍යො හොති න පාපියො.

ပို၍ မြတ်သည် ဖြစ်၏၊ ပို၍ ယုတ်ညံ့သည် မဟုတ်။

ජීරන්ති වෙ රාජරථා සුචිත්තා.

ကောင်းစွာ ဆန်းကြယ်သော မင်းစီးရထားတို့သည် စင်စစ် ပျက်စီးကုန်၏။

අථො සරීරම්පි ජරං උපෙති.

ထို့ပြင် ခန္ဓာကိုယ်သည်လည်း အိုမင်းခြင်းသို့ ရောက်၏။

සතඤ්ච ධම්මො න ජරං උපෙති,

သူတော်ကောင်းတို့၏ တရားသည်ကား အိုမင်းခြင်းသို့ မရောက်။

සන්තො හවෙ සබ්භි පවෙදයන්ති.

သူတော်ကောင်းတို့သည် စင်စစ် သူတော်ကောင်းတို့အား ဟောကြားကုန်၏။

සබ්භූතො, සබ්භාවො.

သဗ္ဘူတော၊ သဗ္ဘာဝေါ။

භෙති කිමත්ථං? සන්තෙහි පූජිතො භගවා.

“ဘိမှိ” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? သန္တေဟိ ပူဇိတော ဘဂဝါ စသည်၌ မဖြစ်စေရန် ဖြစ်၏။

චග්ගහණං ක්වචි සකාරස්සෙව පසිද්ධත්ථං. සක්කාරො, සක්කතො.

စသဒ္ဒါကို ယူခြင်းသည် အချို့သောနေရာ၌ ‘သ’ အက္ခရာသာ ပြီးစေခြင်းအကျိုးငှာ ဖြစ်၏။ ဥပမာ - သက္ကာရော၊ သက္ကတော။

196, 107. සිම්හිගච්ඡන්තාදීනං [Pg.111] න්තසද්දො අං.

၁၉၆, ၁၀၇. သိဝိဘတ်နှောင်းပါက ဂစ္ဆန္တစသော ပုဒ်တို့၏ ‘န္တ’သဒ္ဒါကို ‘အံ’ အာဒေသ ပြု၏။

සිම්හි ගච්ඡන්තාදීනං න්තසද්දො අමාපජ්ජතෙ වා.

သိဝိဘတ်နှောင်းသောအခါ ဂစ္ဆန္တစသော ပုဒ်တို့၏ ‘န္တ’သဒ္ဒါသည် ဝါ ‘အံ’ သို့ ရောက်၏။

ගච්ඡං, ගච්ඡන්තො, මහං, මහන්තො, චරං, චරන්තො, ඛාදං, ඛාදන්තො.

ဂစ္ဆံ၊ ဂစ္ဆန္တော၊ မဟံ၊ မဟန္တော၊ စရံ၊ စရန္တော၊ ခါဒံ၊ ခါဒန္တော။

ගච්ඡන්තාදීනමිති කිමත්ථං? අන්තො, දන්තො, වන්තො, සන්තො.

“ဂစ္ဆန္တာဒီနံ” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? အန္တော၊ ဒန္တော၊ ဝန္တော၊ သန္တော စသည်တို့၌ မဖြစ်စေရန် ဖြစ်၏။

187, 108. සෙසෙසු න්තුව.

၁၈၇, ၁၀၈. ကြွင်းသော ဝိဘတ်တို့နှောင်းသောအခါ ‘န္တု’ ကဲ့သို့သာ ဖြစ်၏။

ගච්ඡන්තාදීනංන්තසද්දොන්තුප්පච්චයොව දට්ඨබ්බො සෙසෙසු විභත්තිප්පච්චයෙසු.

ကြွင်းသော ဝိဘတ်ပစ္စည်းတို့နှောင်းသောအခါ ဂစ္ဆန္တစသော ပုဒ်တို့၏ ‘န္တ’သဒ္ဒါကို ‘န္တု’ပစ္စည်းကဲ့သို့သာ ရှုမြင်အပ်၏။

ගච්ඡතො, මහතො, ගච්ඡති, මහති, ගච්ඡතා, මහතා.

ဂစ္ဆတော၊ မဟတော၊ ဂစ္ဆတိ၊ မဟတိ၊ ဂစ္ဆတာ၊ မဟတာ။

සෙසෙසූති කිමත්ථං? ගච්ඡං, මහං, චරං, ඛාදං.

“သေသေသု” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဂစ္ဆံ၊ မဟံ၊ စရံ၊ ခါဒံ စသည်တို့၌ မဖြစ်စေရန် ဖြစ်၏။

188, 115. බ්‍රහ්මත්ත සඛ රාජාදිතො අමානං.

၁၈၈, ၁၁၅. ဗြဟ္မ၊ အတ္တ၊ သခ၊ ရာဇ စသည်တို့နောင် ‘အံ’ဝိဘတ်ကို ‘အာနံ’ ပြု၏။

බ්‍රහ්ම අත්ත සඛ රාජඉච්චෙවමාදිතො අංවචනස්ස ආනං හොති වා.

ဗြဟ္မ၊ အတ္တ၊ သခ၊ ရာဇ ဤသို့စသော ပုဒ်တို့နောင် ‘အံ’ဝိဘတ်သည် ဝါ ‘အာနံ’ ဖြစ်၏။

බ්‍රහ්මානං, බ්‍රහ්මං, අත්තානං, අත්තං, සඛානං, සඛං, රාජානං, රාජං.

ဗြဟ္မာနံ၊ ဗြဟ္မံ၊ အတ္တာနံ၊ အတ္တံ၊ သခါနံ၊ သခံ၊ ရာဇာနံ၊ ရာဇံ။

අමිති කිමත්ථං? රාජා.

“အံ” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ရာဇာ စသည်၌ မဖြစ်စေရန် ဖြစ်၏။

189, 113. ස්‍යා [Pg.112] ච.

၁၈၉, ၁၁၃. သိဝိဘတ်သည်လည်း ‘အာ’ ဖြစ်၏။

බ්‍රහ්ම අත්ත සඛ රාජඉච්චෙවමාදිතො සිවචනස්ස ආ ච හොති.

ဗြဟ္မ၊ အတ္တ၊ သခ၊ ရာဇ ဤသို့စသော ပုဒ်တို့နောင် သိဝိဘတ်သည်လည်း ‘အာ’ ဖြစ်၏။

බ්‍රහ්මා, අත්තා, සඛා, රාජා, ආතුමා.

ဗြဟ္မာ၊ အတ္တာ၊ သခါ၊ ရာဇာ၊ အာတုမာ။

190, 114. යොනමානො.

၁၉၀, ၁၁၄. ယောဝိဘတ်ကို ‘အာနော’ ပြု၏။

බ්‍රහ්මඅත්ත සඛ රාජඉච්චෙවමාදිතො යොනං ආනොආදෙසො හොති.

ဗြဟ္မ၊ အတ္တ၊ သခ၊ ရာဇ ဤသို့စသော ပုဒ်တို့နောင် ယောဝိဘတ်အား ‘အာနော’ အာဒေသ ဖြစ်၏။

බ්‍රහ්මානො, අත්තානො, සඛානො, රාජානො, ආතුමානො.

ဗြဟ္မာနော၊ အတ္တာနော၊ သခါနော၊ ရာဇာနော၊ အာတုမာနော။

191, 130. සඛතො චායො නො.

၁၉၁, ၁၃၀. သခပုဒ်နောင် ယောဝိဘတ်ကို ‘အာယော’ နှင့် ‘နော’ ပြု၏။

තස්මා සඛතො ච යොනං ආයො නො ආදෙසා හොන්ති.

ထိုသခပုဒ်နောင် ယောဝိဘတ်တို့အား ‘အာယော’၊ ‘နော’ အာဒေသတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

සඛායො, සඛිනො.

သခါယော၊ သခိနော။

යොනමිති කිමත්ථං? සඛා.

“ယောနံ” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? သခါ စသည်၌ မဖြစ်စေရန် ဖြစ်၏။

192, 135. ස්මිමෙ.

၁၉၂, ၁၃၅. သ္မိံဝိဘတ်ကို ‘ဧ’ ပြု၏။

තස්මා සඛතො ස්මිංවචනස්ස එකාරො හොති. සඛෙ.

ထိုသခပုဒ်နောင် သ္မိံဝိဘတ်အား ‘ဧ’အက္ခရာ ဖြစ်၏။ ဥပမာ - သခေ။

193, 122. බ්‍රහ්මතො [Pg.113] ගස්ස ච.

၁၉၃, ၁၂၂. ဗြဟ္မပုဒ်နောင် ဂဝိဘတ်ကိုလည်း ‘ဧ’ ပြု၏။

තස්මා බ්‍රහ්මතො ගස්ස ච එකාරො හොති. හෙ බ්‍රහ්මෙ.

ထိုဗြဟ္မပုဒ်နောင် ဂဝိဘတ်အားလည်း ‘ဧ’အက္ခရာ ဖြစ်၏။ ဥပမာ - ဟေ ဗြဟ္မေ။

194, 131. සඛන්තස්සි නො නා නං සෙසු.

၁၉၄, ၁၃၁. နော၊ နာ၊ နံ၊ သ ဝိဘတ်တို့နှောင်းသောအခါ သခပုဒ်၏အဆုံးကို ‘ဣ’ ပြု၏။

තස්ස සඛන්තස්ස ඉකාරො හොති නොනානංසඉච්චෙතෙසු.

ထိုသခပုဒ်၏ အဆုံးအက္ခရာအား နော၊ နာ၊ နံ၊ သ ဤဝိဘတ်တို့နှောင်းသောအခါ ‘ဣ’အက္ခရာ ဖြစ်၏။

සඛිනො, සඛිනා, සඛීනං, සඛිස්ස.

သခိနော၊ သခိနာ၊ သခီနံ၊ သခိဿ။

එතෙස්වීති කිමත්ථං? සඛාරෙහි.

“ဧတေသု” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? သခါရေဟိ စသည်၌ မဖြစ်စေရန် ဖြစ်၏။

195, 134. ආරො හිම්හි වා.

၁၉၅, ၁၃၄. ဟိဝိဘတ်နှောင်းပါက ‘အာရ’ ဝါ ပြု၏။

තස්ස සඛන්තස්ස ආරො හොති වා හිම්හි විභත්තිම්හි. සඛාරෙහි, සඛෙහි.

ဟိဝိဘတ်နှောင်းသောအခါ ထိုသခပုဒ်၏ အဆုံးအက္ခရာအား ဝါ ‘အာရ’ ဖြစ်၏။ ဥပမာ - သခါရေဟိ၊ သခေဟိ။

196, 133. සුනමංසු වා.

၁၉၆, ၁၃၃. သု၊ နံ၊ အံ ဝိဘတ်တို့ နောင်သောအခါ (သခသဒ္ဒါ၏ အဆုံးသရသည် အာရ) အချို့ ဖြစ်၏။

තස්ස සඛන්තස්ස ආරො හොති වා සුනං අංඉච්චෙතෙසු.

ထို သခသဒ္ဒါ၏ အဆုံးသရသည် သု၊ နံ၊ အံ ဟူသော ဤဝိဘတ်တို့ နောင်သောအခါ အချို့သောအားဖြင့် အာရ ဖြစ်၏။

සඛාරෙසු, සඛෙසු, සඛාරානං, සඛීනං, සඛාරං, සඛං.

သခါရေသု၊ သခေသု၊ သခါရာနံ၊ သခီနံ၊ သခါရံ၊ သခံ။

197, 125. බ්‍රහ්මතො තු ස්මිං නි.

၁၉၇, ၁၂၅. ဗြဟ္မသဒ္ဒါ၏နောင် စမိံဝိဘတ်သည် နိ ဖြစ်၏။

තස්මා බ්‍රහ්මතො ස්මිංවචනස්ස නිආදෙසො හොති. බ්‍රහ්මනි.

ထို ဗြဟ္မသဒ္ဒါ၏နောင် စမိံဝိဘတ်၏ နေရာတွင် နိ အာဒေသ ဖြစ်၏။ ပုံစံ - ဗြဟ္မနိ။

තුග්ගහණෙන [Pg.114] අබ්‍රහ්මතොපි ස්මිං වචනස්ස නි හොති. කම්මනි, චම්මනි, මුද්ධනි.

တု-သဒ္ဒါကို ယူခြင်းဖြင့် ဗြဟ္မသဒ္ဒါမဟုတ်သော အခြားသော သဒ္ဒါတို့၏နောင်၌လည်း စမိံဝိဘတ်သည် နိ ဖြစ်၏။ ပုံစံ - ကမ္မနိ၊ စမ္မနိ၊ မုဒ္ဓနိ။

198, 123. උත්තං සනාසු.

၁၉၈, ၁၂၃. သ နှင့် နာ ဝိဘတ်တို့ နောင်သောအခါ (ဗြဟ္မသဒ္ဒါ၏ အဆုံးသရကို) ဥ ပြု၏။

තස්ස බ්‍රහ්මසද්දස්ස අන්තො උත්තමාපජ්ජතෙ සනාඉච්චෙතෙසු.

ထို ဗြဟ္မသဒ္ဒါ၏ အဆုံးသရသည် သ၊ နာ ဟူသော ဝိဘတ်တို့ နောင်သောအခါ ဥ အဖြစ်သို့ ရောက်၏။

බ්‍රහ්මුනො, බ්‍රහ්මුනා.

ဗြဟ္မုနော၊ ဗြဟ္မုနာ။

සනාසූති කිමත්ථං? බ්‍රහ්මා.

သ၊ နာ ဝိဘတ်တို့ နောင်သောအခါဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ (အခြားဝိဘတ်တို့ နောင်သောအခါ) ဗြဟ္မာ ဟု ဖြစ်ရန် ဖြစ်သည်။

199, 158. සත්ථුපිතාදීනමා සිස්මිංසිලොපොච.

၁၉၉, ၁၅၈. သိဝိဘတ် နောင်သောအခါ သတ္ထု၊ ပိတု အစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏ အဆုံးသရသည် အာ ဖြစ်၏၊ သိဝိဘတ်ကိုလည်း ချေ၏။

සත්ථුපිතුආදීනමන්තො අත්තමාපජ්ජතෙ සිස්මිං, සිලොපො ච හොති.

သတ္ထု၊ ပိတု အစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏ အဆုံးသရသည် သိဝိဘတ် နောင်သောအခါ အာ အဖြစ်သို့ ရောက်၏၊ သိဝိဘတ်ကိုလည်း ချေ၏။

සත්ථා, පිතා, මාතා, භාතා, කත්තා.

သတ္ထာ၊ ပိတာ၊ မာတာ၊ ဘာတာ၊ ကတ္တာ။

සිස්මින්ති කිමත්ථං? සත්ථුස්ස, පිතුස්ස, මාතුස්ස, භාතුස්ස, කත්තුස්ස.

သိဝိဘတ် နောင်သောအခါဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ သတ္ထုဿ၊ ပိတုဿ၊ မာတုဿ၊ ဘာတုဿ၊ ကတ္တုဿ (စသည်တို့၌ ဤစည်းကမ်း မဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်)။

200, 159. අඤ්ඤෙස්වාරත්තං.

၂၀၀, ၁၅၉. အခြားဝိဘတ်တို့ နောင်သောအခါ (သတ္ထု၊ ပိတု အစရှိသည်တို့၏ အဆုံးသရသည်) အာရ ဖြစ်၏။

සත්ථුපිතුආදීනමන්තො අඤ්ඤෙසු වචනෙසු ආරත්තමාපජ්ජතෙ.

သတ္ထု၊ ပိတု အစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏ အဆုံးသရသည် အခြားဝိဘတ်တို့ နောင်သောအခါ အာရ အဖြစ်သို့ ရောက်၏။

සත්ථාරං, පිතරං, මාතරං, භාතරං, කත්තාරං, සත්ථාරෙහි, පිතරෙහි, මාතරෙහි, භාතරෙහි, කත්තාරෙහි.

သတ္ထာရံ၊ ပိတရံ၊ မာတရံ၊ ဘာတရံ၊ ကတ္တာရံ၊ သတ္ထာရေဟိ၊ ပိတရေဟိ၊ မာတရေဟိ၊ ဘာတရေဟိ၊ ကတ္တာရေဟိ။

අඤ්ඤෙස්වීති [Pg.115] කිමත්ථං? සත්ථා, පිතා, මාතා, භාතා, කත්තා.

အခြားဝိဘတ်တို့ နောင်သောအခါဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ သတ္ထာ၊ ပိတာ၊ မာတာ၊ ဘာတာ၊ ကတ္တာ (စသည်တို့၌ ဤစည်းကမ်း မဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်)။

201, 163. වා නංම්හි.

၂၀၁, ၁၆၃. နံဝိဘတ် နောင်သောအခါ (သတ္ထု၊ ပိတု အစရှိသည်တို့၏ အဆုံးသရသည်) အာရ အချို့ ဖြစ်၏။

සත්ථුපිතුආදීනමන්තො ආරත්තමාපජ්ජතෙ වා නංම්හි විභත්තිම්හි.

သတ္ထု၊ ပိတု အစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏ အဆုံးသရသည် နံဝိဘတ် နောင်သောအခါ အာရ အဖြစ်သို့ အချို့ ရောက်၏။

සත්ථාරානං, පිතරානං, මාතරානං, භාතරානං.

သတ္ထာရာနံ၊ ပိတရာနံ၊ မာတရာနံ၊ ဘာတရာနံ။

වාති කිමත්ථං? සත්ථානං, පිතූනං, මාතූනං, භාතූනං.

အချို့ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ သတ္ထာနံ၊ ပိတူနံ၊ မာတူနံ၊ ဘာတူနံ (စသည်တို့ ဖြစ်ခွင့်ရရန် ဖြစ်သည်)။

202, 164. සත්ථුනත්තඤ්ච.

၂၀၂, ၁၆၄. သတ္ထုသဒ္ဒါ၏ အဆုံးသရကို (နံဝိဘတ် နောင်သောအခါ) အ အဖြစ်လည်း အချို့ ပြု၏။

තස්ස සත්ථුසද්දස්ස අන්තො අත්තමාපජ්ජතෙ වා නංම්හි විභත්තිම්හි.

ထို သတ္ထုသဒ္ဒါ၏ အဆုံးသရသည် နံဝိဘတ် နောင်သောအခါ အ အဖြစ်သို့ အချို့ ရောက်၏။

සත්ථානං, පිතානං, මාතානං, භාතානං, කත්තානං.

သတ္ထာနံ၊ ပိတာနံ၊ မာတာနံ၊ ဘာတာနံ၊ ကတ္တာနံ။

වාති කිමත්ථං? සත්ථාරානං, පිතරානං, මාතරානං, භාතරානං, ධීතරානං.

အချို့ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ သတ္ထာရာနံ၊ ပိတရာနံ၊ မာတရာနံ၊ ဘာတရာနံ၊ ဓီတရာနံ (စသည်တို့ ဖြစ်ခွင့်ရရန် ဖြစ်သည်)။

චග්ගහණං අඤ්ඤෙසම්පි සඞ්ගහණත්ථං.

စ-သဒ္ဒါကို ယူခြင်းသည် အခြားသဒ္ဒါတို့ကိုလည်း သိမ်းကျုံးယူရန် ဖြစ်သည်။

203, 162. උසස්මිං සලොපො ච.

၂၀၃, ၁၆၂. သဝိဘတ် နောင်သောအခါ (သတ္ထု၊ ပိတု အစရှိသည်တို့၏ အဆုံးသရသည်) ဥ ဖြစ်၏၊ သဝိဘတ်ကိုလည်း ချေ၏။

සත්ථුපිතුඉච්චෙවමාදීනමන්තස්ස උත්තං හොති වා සස්මිං, සලොපො ච.

သတ္ထု၊ ပိတု အစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏ အဆုံးသရသည် သဝိဘတ် နောင်သောအခါ ဥ အချို့ ဖြစ်၏၊ သဝိဘတ်ကိုလည်း ချေ၏။

සත්ථු[Pg.116], සත්ථුස්ස, සත්ථුනො දීයතෙ, පරිග්ගහො වා. පිතු, පිතුස්ස, පිතුනො දීයතෙ, පරිග්ගහො වා. භාතු, භාතුස්ස, භාතුනො දීයතෙ, පරිග්ගහො වා.

သတ္ထု၊ သတ္ထုဿ၊ သတ္ထုနော ဒီယတေ၊ ပရိဂ္ဂဟော ဝါ။ ပိတု၊ ပိတုဿ၊ ပိတုနော ဒီယတေ၊ ပရိဂ္ဂဟော ဝါ။ ဘာတု၊ ဘာတုဿ၊ ဘာတုနော ဒီယတေ၊ ပရိဂ္ဂဟော ဝါ။

චග්ගහණං දුතියසම්පිණ්ඩනත්ථං.

စ-သဒ္ဒါကို ယူခြင်းသည် ဒုတိယအနက် (သဝိဘတ်ကို ချေခြင်း) ကို သိမ်းကျုံးစုစည်းရန် ဖြစ်သည်။

204, 167. සක්කමන්ධාතාදීනඤ්ච.

၂၀၄, ၁၆၇. သက္ကမန္ဓာတု အစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏ အဆုံးသရသည်လည်း (သဝိဘတ် နောင်သောအခါ ဥ ဖြစ်၏၊ သဝိဘတ်ကိုလည်း ချေ၏)။

සක්කමන්ධාතුඉච්චෙවමාදීනමන්තො උත්තමාපජ්ජතෙ සස්මිං, සලොපො ච හොති.

သက္ကမန္ဓာတု အစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏ အဆုံးသရသည် သဝိဘတ် နောင်သောအခါ ဥ အဖြစ်သို့ ရောက်၏၊ သဝိဘတ်ကိုလည်း ချေ၏။

සක්කමන්ධාතු ඉව අස්ස රාජිනො විභවො. එවං කත්තු, ගන්තු, දාතු ඉච්චෙවමාදී.

သက္ကမန္ဓာတု ဣဝ အဿ ရာဇိနော ဝိဘဝေါ။ ဤနည်းတူ ကတ္တု၊ ဂန္တု၊ ဒါတု အစရှိသည်တို့ ဖြစ်သည်။

පුනාරම්භග්ගහණං කිමත්ථං? නිච්චදීපනත්ථං. සක්කමන්ධාතු.

သုတ်ကို တစ်ဖန်ပြန်လည်စတင်ခြင်း (ပုနုရမ္ဘ) သည် အဘယ်ကြောင့်နည်း။ မြဲသောအနက် (နိစ္စ) ကို ပြရန် ဖြစ်သည်။ ပုံစံ - သက္ကမန္ဓာတု။

චග්ගහණං දුතියසම්පිණ්ඩනත්ථං.

စ-သဒ္ဒါကို ယူခြင်းသည် ဒုတိယအနက် (သဝိဘတ်ကို ချေခြင်း) ကို သိမ်းကျုံးစုစည်းရန် ဖြစ်သည်။

205, 160. තතො යොනමො තු.

၂၀၅, ၁၆၀. ထို (အာရအာဒေသ) မှနောင် ယိုဝိဘတ်သည် အို ဖြစ်၏။

තතො ආරාදෙසතො සබ්බෙසං යො නං ඔකාරාදෙසො හොති.

ထို အာရအာဒေသမှနောင် ခပ်သိမ်းသော ယိုဝိဘတ်တို့၏ နေရာတွင် အိုအာဒေသ ဖြစ်၏။

සත්ථාරො, පිතරො, මාතරො, භාතරො, කත්තාරො, වත්තාරො.

သတ္ထာရော၊ ပိတရော၊ မာတရော၊ ဘာတရော၊ ကတ္တာရော၊ ဝတ္တာရော။

තුග්ගහණෙන අඤ්ඤස්මාපි යොනං ඔකාරො හොති. චතුරො ජනා, ගාවො, උභො පුරිසා.

တု-သဒ္ဒါကို ယူခြင်းဖြင့် အခြားသော သဒ္ဒါတို့၏နောင်၌လည်း ယိုဝိဘတ်သည် အို ဖြစ်၏။ ပုံစံ - စတုရော ဇနာ၊ ဂါဝေါ၊ ဥဘော ပုရိသာ။

206, 165. තතො [Pg.117] ස්මිමි.

၂၀၆, ၁၆၅. ထို (အာရ-အပြု)၏ နောက်၌ ‘သ္မိံ’ ဝိဘတ်ကို ‘ဣ’ ပြု၏။

තතො ආරාදෙසතො ස්මිංවචනස්ස ඉකාරාදෙසො හොති.

ထို အာရ-အပြု၏ နောက်၌ ရှိသော သ္မိံဝိဘတ်ကို ‘ဣ’အက္ခရာ အပြု ပြု၏။

සත්ථරි, පිතරි, මාතරි, ධීතරි, භාතරි, කත්තරි, වත්තරි.

သတ္ထရိ၊ ပိတရိ၊ မာတရိ၊ ဓီတရိ၊ ဘာတရိ၊ ကတ္တရိ၊ ဝတ္တရိ။

පුන තතොගහණෙන අඤ්ඤස්මාපි ස්මිංවචනස්ස ඉකාරො හොති. භුවි.

‘တတော’ ဟူသော ပုဒ်ကို တဖန် ယူခြင်းဖြင့် အခြားသော ပုဒ်၏ နောက်၌လည်း သ္မိံဝိဘတ်ကို ‘ဣ’ ပြု၏။ ပုံစံ - ဘုဝိ။

207, 161. නා ආ.

၂၀၇, ၁၆၁. နာဝိဘတ်ကို ‘အာ’ ပြု၏။

තතො ආරාදෙසතො නාවචනස්ස ආආදෙසො හොති.

ထို အာရ-အပြု၏ နောက်၌ ရှိသော နာဝိဘတ်ကို ‘အာ’အပြု ပြု၏။

සත්ථාරා, පිතරා, මාතරා, භාතරා, ධීතරා, කත්තාරා, වත්තාරා.

သတ္ထာရာ၊ ပိတာရာ၊ မာတာရာ၊ ဘာတာရာ၊ ဓီတာရာ၊ ကတ္တာရာ၊ ဝတ္တာရာ။

208, 166. ආරො රස්සමිකාරෙ.

၂၀၈, ၁၆၆. ဣကာရ နောက်၌ ရှိသော် အာရ-အပြုကို ရဿပြု၏။

ආරාදෙසො රස්සමාපජ්ජතෙ ඉකාරෙ පරෙ.

ဣကာရ နောက်၌ ရှိသော် အာရ-အပြုသည် ရဿသို့ ရောက်၏။

සත්ථරි, පිතරි, මාතරි, ධීතරි, කත්තරි, වත්තරි.

သတ္ထရိ၊ ပိတရိ၊ မာတရိ၊ ဓီတရိ၊ ကတ္တရိ၊ ဝတ္တရိ။

209, 168. පිතාදීනමසිම්හි.

၂၀၉, ၁၆၈. သိဝိဘတ်မှတစ်ပါးသော ဝိဘတ်တို့ နောက်၌ ရှိသော် ပိတုအစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏ အာရ-အပြုသည် ရဿသို့ ရောက်၏။

පිතාදීන මාරාදෙසො රස්සමාපජ්ජතෙ අසිම්හි විභත්තිම්හි.

သိဝိဘတ်မှတစ်ပါးသော ဝိဘတ် နောက်၌ ရှိသော် ပိတုအစရှိသော သဒ္ဒါတို့၏ အာရ-အပြုသည် ရဿသို့ ရောက်၏။

පිතරා, මාතරා, භාතරා, මීතරා පිතරො, මාතරො, භාතරො, ධීතරො.

ပိတရာ၊ မာတရာ၊ ဘာတရာ၊ မိတရာ၊ ပိတရော၊ မာတရော၊ ဘာတရော၊ ဓီတရော။

අසිම්හිග්ගහණං [Pg.118] තොම්හි පරෙ ඉකාරාදෙසඤාපනත්ථං. මාතිතො, පිතිතො, භාතිතො, දුහිතිතො.

‘အသိမှိ’ ဟု ယူခြင်းသည် တောပစ္စည်း နောက်၌ ရှိသော် ဣကာရအပြုကို သိစေခြင်းအကျိုးငှာ ဖြစ်၏။ ပုံစံ - မာတိတော၊ ပိတိတော၊ ဘာတိတော၊ ဒုဟိတိတော။

210, 239. තයාතයීනං තකාරො ත්වත්තං වා.

၂၁၀, ၂၃၉. တယာ၊ တယိ ဟူသော သဒ္ဒါတို့၏ တကာရကို ဝါ (အချို့) ‘တဝ’ အဖြစ်သို့ ရောက်စေ၏။

තයාතයි ඉච්චෙතෙසං තකාරො ත්වත්තමාපජ්ජතෙ වා.

တယာ၊ တယိ ဟူသော ဤသဒ္ဒါတို့၏ တကာရသည် ဝါ (အချို့) ‘တဝ’အဖြစ်သို့ ရောက်၏။

ත්වයා, තයා, ත්වයි, තයි.

တွယာ၊ တယာ၊ တွယိ၊ တယိ။

එතෙසමිති කිමත්ථං? තුවං, තවං.

‘ဧတေသံ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ တုဝံ၊ တဝံ။

ඉති නාධකප්පෙ තතියො කණ්ඩො.

ဤသို့ နာမကပ္ပ၌ တတိယတွဲ ပြီး၏။

චතුත්ථකණ්ඩ

စတုတ္ထတွဲ။

211, 126. අත්තන්තො හිස්මි’මනත්තං.

၂၁၁, ၁၂၆. ဟိဝိဘတ် နောက်၌ ရှိသော် အတ္တသဒ္ဒါ၏ အဆုံးကို ‘အန’ ပြု၏။

තස්ස අත්තනො අන්තො අනත්තමාපජ්ජතෙ හිම්හි විභත්තිම්හි.

ထို အတ္တသဒ္ဒါ၏ အဆုံးသည် ဟိဝိဘတ် နောက်၌ ရှိသော် အန-အဖြစ်သို့ ရောက်၏။

අත්තනෙහි, අත්තනෙභි.

အတ္တနေဟိ၊ အတ္တနေဘိ။

අත්තන්තොති කිමත්ථං? රාජෙහි, රාජෙභි.

‘အတ္တန္တော’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ရာဇေဟိ၊ ရာဇေဘိ။

හිස්මින්ති කිමත්ථං? අත්තනො.

‘ဟိသ္မိံ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ အတ္တနော။

අනත්තමිතිභාවනිද්දෙසෙන අත්තසද්දස්ස සකාදෙසො හොති සබ්බාසු විභත්තීසු. සකො, සකා, සකං, සකෙ.

‘အနတ္တံ’ ဟု အဖြစ်ကို ညွှန်ပြခြင်းဖြင့် အလုံးစုံသော ဝိဘတ်တို့ နောက်၌ ရှိသော် အတ္တသဒ္ဒါကို သက-အပြု ပြု၏။ ပုံစံ - သကော၊ သကာ၊ သကံ၊ သကေ။

212, 329. තතො [Pg.119] ස්මිංනි.

၂၁၂, ၃၂၉. ထို အတ္တသဒ္ဒါ၏ နောက်၌ ‘သ္မိံ’ ဝိဘတ်ကို ‘နိ’ ပြု၏။

තතො අත්තතො ස්මිංවචනස්ස නි හොති. අත්තනි.

ထို အတ္တသဒ္ဒါ၏ နောက်၌ ရှိသော သ္မိံဝိဘတ်ကို ‘နိ’ ပြု၏။ ပုံစံ - အတ္တနိ။

213, 127. සස්ස නො.

၂၁၃, ၁၂၇. သဝိဘတ်ကို ‘နော’ ပြု၏။

තතොඅත්තතො සස්ස විභත්තිස්ස නො හොති, අත්තනො.

ထို အတ္တသဒ္ဒါ၏ နောက်၌ ရှိသော သဝိဘတ်ကို ‘နော’ ပြု၏။ ပုံစံ - အတ္တနော။

214, 128. ස්මා නා.

၂၁၄, ၁၂၈. သ္မာဝိဘတ်ကို ‘နာ’ ပြု၏။

තතො අත්තතො ස්මා වචනස්ස නා හොති. අත්තනා.

ထို အတ္တသဒ္ဒါ၏ နောက်၌ ရှိသော သ္မာဝိဘတ်ကို ‘နာ’ ပြု၏။ ပုံစံ - အတ္တနာ။

පුන තතොගහණෙන තස්ස අත්තනො තකාරස්සෙව රකාරො හොති සබ්බෙසු වචනෙසු. අත්‍රජො, අත්‍රජං.

‘တတော’ ဟူသော ပုဒ်ကို တဖန် ယူခြင်းဖြင့် ထို အတ္တသဒ္ဒါ၏ တကာရကိုသာလျှင် အလုံးစုံသော ဝုစ်တို့၌ ရကာရ ပြု၏။ ပုံစံ - အတြဇော၊ အတြဇံ။

215, 141. ඣලතො ච.

၂၁၅, ၁၄၁. ဈ၊ လ-အမည်ရှိသော အက္ခရာတို့၏ နောက်၌လည်း သ္မာဝိဘတ်ကို ‘နာ’ ပြု၏။

ඣලඉච්චෙතෙහි ස්මාවචනස්ස නා හොති.

ဈ၊ လ ဟူသော ဤအက္ခရာတို့၏ နောက်၌ ရှိသော သ္မာဝိဘတ်ကို ‘နာ’ ပြု၏။

අග්ගිනා, දණ්ඩිනා, භික්ඛුනා, සයම්භුනා.

အဂ္ဂိနာ၊ ဒဏ္ဍိနာ၊ ဘိက္ခုနာ၊ သယမ္ဘုနာ။

ස්මාති කිමත්ථං? අග්ගයො, මුනයො, ඉසයො.

‘သ္မာ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ အဂ္ဂယော၊ မုနယော၊ ဣသယော။

216, 180. ඝපතො ස්මිං යං වා.

၂၁၆, ၁၈၀. ဃ၊ ပ-အမည်ရှိသော အက္ခရာတို့၏ နောက်၌ ‘သ္မိံ’ ဝိဘတ်ကို ဝါ (အချို့) ‘ယံ’ ပြု၏။

තස්මා ඝපතො ස්මිං වචනස්ස යං හොති වා.

ထို ဃ၊ ပ-အမည်ရှိသော အက္ခရာတို့၏ နောက်၌ ရှိသော သ္မိံဝိဘတ်ကို ဝါ (အချို့) ‘ယံ’ အပြု ပြု၏။

කඤ්ඤායං[Pg.120], කඤ්ඤාය. රත්තියං, රත්තියා. ඉත්ථියං, ඉත්ථියා. යාගුයං, යාගුයා. වඛුයං, වධුයා.

ကညာယံ၊ ကညာယ။ ရတ္တိယံ၊ ရတ္တိယာ။ ဣတ္ထိယံ၊ ဣတ္ထိယာ။ ယာဂုယံ၊ ယာဂုယာ။ ဝခုယံ၊ ဝဓုယာ။

217, 199. යොනං නි නපුංසකෙහි.

၂၁၇, ၁၉၉. နပုမ်သကလိင်တို့၏နောက်၌ ယောဝိဘတ်တို့ကို နိပြု၏။

සබ්බෙසං යොනං නි හොති වා නපුංසකෙහි ලිඞ්ගෙහි.

နပုမ်သကလိင်တို့၏နောက်၌ ယောဝိဘတ်အားလုံးတို့ကို နိ ဝိကပ်အားဖြင့် (အချို့) ပြု၏။

අට්ඨීනි, අට්ඨී, ආයූනි, ආයූ.

အဋ္ဌီနိ၊ အဋ္ဌီ၊ အာယူနိ၊ အာယူ။

නපුංසකෙහීති කිමත්ථං? ඉත්ථියො.

"နပုမ်သကေဟိ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဣတ္ထိယော (ဟူသော ပုဒ်၌ မပြုလိုသောကြောင့် ဖြစ်၏)။

218, 196. අතො නිච්චං.

၂၁၈, ၁၉၆. အကာရန္တ၏နောက်၌ (ယောဝိဘတ်ကို နိ) အမြဲပြု၏။

අකාරන්තෙහි නපුංසකලිඞ්ගෙහි යොනං නි හොති නිච්චං.

အကာရန္တ နပုမ်သကလိင်တို့၏နောက်၌ ယောဝိဘတ်တို့ကို အမြဲတစေ နိပြု၏။

යානි, යානි. තානි, තානි. කානි, කානි. භයානි, භයානි. රූපානි, රූපානි.

ယာနိ၊ ယာနိ။ တာနိ၊ တာနိ။ ကာနိ၊ ကာနိ။ ဘယာနိ၊ ဘယာနိ။ ရူပါနိ၊ ရူပါနိ။

219, 196. සිං.

၂၁၉, ၁၉၆. သိံ။ (သိဝိဘတ်ကို အံပြု၏။)

අකාරන්තෙහි නපුංසකලිඞ්ගෙහි සිවචනස්ස අං හොති නිච්චං.

အကာရန္တ နပုမ်သကလိင်တို့၏နောက်၌ သိဝိဘတ်ကို အမြဲတစေ အံပြု၏။

සබ්බං, යං, තං, කං, රූපං.

သဗ္ဗံ၊ ယံ၊ တံ၊ ကံ၊ ရူပံ။

220, 74. සෙසතො ලොපං පසිපි.

၂၂၀, ၇၄. ကြွင်းသော လိင်တို့၏နောက်၌ ဂသညာရှိသော သိဝိဘတ်နှင့် သိဝိဘတ်ကို ချေ၏။

තතො නිද්දිට්ඨෙහි ලිගෙහි සෙසඛතා ගසිඉච්චෙතෙ ලොපමාපජ්ජන්තෙ.

ထိုပြအပ်ပြီးသော လိင်တို့မှ ကြွင်းကုန်သော လိင်တို့၏နောက်၌ ဂသညာရှိသော သိဝိဘတ်နှင့် သိဝိဘတ်တို့သည် ချေခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။

භොති [Pg.121] ඉත්ථි, සා ඉත්ථී. භො දණ්ඩි, සො දණ්ඩී. භො සත්ථ, සො සත්ථා. භො රාජ, සො රාජා. සෙසතොති කිමත්ථං? පුරිසො ගච්ඡති.

ဘောတိ ဣတ္ထိ၊ သာ ဣတ္ထီ။ ဘော ဒဏ္ဍိ၊ သော ဒဏ္ဍီ။ ဘော သတ္ထ၊ သော သတ္ထာ။ ဘော ရာဇ၊ သော ရာဇာ။ "သေသတော" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ပုရိသော ဂစ္ဆတိ (ဟူသော ပုဒ်၌ မချေလိုသောကြောင့် ဖြစ်၏)။

ගසීති කිමත්ථං? ඉත්ථියා, සත්ථුස්ස.

"ဂသိ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဣတ္ထိယာ၊ သတ္ထုဿ (ဟူသော ပုဒ်တို့၌ မချေလိုသောကြောင့် ဖြစ်၏)။

221, 282. සබ්බාසමාවුසො පසග්ගනිපාතාදීහි ච.

၂၂၁, ၂၈၂. အာဝုသောသဒ္ဒါ၊ ဥပသဂ်၊ နိပါတ် စသည်တို့၏နောက်၌ ဝိဘတ်အားလုံးတို့ကိုလည်း (ချေ၏)။

සබ්බාසං විභත්තීනං එකවචනබහුවචනානං පඨමා දුතියාතතියා චතුත්ථී පඤ්චමී ඡට්ඨී සත්තමීනං ලොපො හොති, ආවුසො උපසග්ග නිපාතඉච්චෙවමාදීහි ච,

အာဝုသောသဒ္ဒါ၊ ဥပသဂ်၊ နိပါတ် စသည်တို့၏နောက်၌ ဧကဝုစ်၊ ဗဟုဝုစ်ဖြစ်ကုန်သော ပထမာ၊ ဒုတိယာ၊ တတိယာ၊ စတုတ္ထီ၊ ပဉ္စမီ၊ ဆဋ္ဌီ၊ သတ္တမီ ဖြစ်ကုန်သော ဝိဘတ်အားလုံးတို့ကို ချေခြင်း ဖြစ်၏။

ත්වං පනාවුසො, තුම්හෙ පනාවුසො, පදසො ධම්මං වාචෙය්‍ය, විහාරං ස්වෙ උපගච්ඡෙය්‍ය.

တွံ ပနာဝုသော၊ တုမှေ ပနာဝုသော၊ ပဒသော ဓမ္မံ ဝါစေယျ၊ ဝိဟာရံ သွေ ဥပဂစ္ဆေယျ။

ප, පරා, නි, නී, උ, දු, සං, වි, අව, අනු, පරි, අධි, අභි, පති, සු, ආ, අති, අපි, අප, උප, පහාරො, පරාභවො, නිහාරො, නීහාරො, උහාරො, දුහාරො, සංහාරො, විහාරො, අවහාරො, අනුහාරො, පරිහාරො, අධිහාරො, අභිහාරො, පතිහාරො, සුහාරො, ආහාරො, අතිහාරො, අපිහාරො, අපහාරො, උපහාරො, එවං වීසති උපසග්ගෙහි ච.

ပ၊ ပရာ၊ နိ၊ နီ၊ ဥ၊ ဒု၊ သံ၊ ဝိ၊ အဝ၊ အနု၊ ပရိ၊ အဓိ၊ အဘိ၊ ပတိ၊ သု၊ အာ၊ အတိ၊ အပိ၊ အပ၊ ဥပ၊ ပဟာရော၊ ပရာဘဝေါ၊ နိဟာရော၊ နီဟာရော၊ ဥဟာရော၊ ဒုဟာရော၊ သံဟာရော၊ ဝိဟာရော၊ အဝဟာရော၊ အနုဟာရော၊ ပရိဟာရော၊ အဓိဟာရော၊ အဘိဟာရော၊ ပတိဟာရော၊ သုဟာရော၊ အာဟာရော၊ အတိဟာရော၊ အပိဟာရော၊ အပဟာရော၊ ဥပဟာရော၊ ဤသို့အားဖြင့် နှစ်ဆယ်သော ဥပသဂ်တို့၏နောက်၌လည်းကောင်း။

යථා, තථා, එවං, ඛලු, ඛො, තත්‍ර, අථො, අථ, හි, තු ච, වා, වො, හං, අභං, අලං, එව, හො අහො, හෙ[Pg.122], අහෙ, රෙ, අරෙ, එවමාදීහි නිපාතෙහි ච යොජෙතබ්බානි.

ယထာ၊ တထာ၊ ဧဝံ၊ ခလု၊ ခေါ၊ တတြ၊ အထော၊ အထ၊ ဟိ၊ တု၊ စ၊ ဝါ၊ ဝေါ၊ ဟံ၊ အဘံ၊ အလံ၊ ဧဝ၊ ဟော၊ အဟော၊ ဟေ၊ အဟေ၊ ရေ၊ အရေ၊ ဤသို့စသော နိပါတ်တို့နှင့်လည်း ယှဉ်စပ်အပ်ကုန်၏။

චග්ගහණම වධාරණත්ථං.

စသဒ္ဒါကို ယူခြင်းသည် ကန့်သတ်ခြင်းအနက်ရှိ၏။

222, 342. පුමස්ස ලිඞ්ගාදීසු සමාසෙසු.

၂၂၂, ၃၄၂. သမတ်တို့၌ လိင်စသည်တို့ နောက်၌ရှိသော် ပုမသဒ္ဒါ၏ (အဆုံးသရကို ချေ၏)။

පුමඉච්චෙතස්ස අන්තො ලොපමාපජ්ජතෙ ලිඞ්ගාදීසු පරපදෙසු සමාසෙසු.

သမတ်တို့၌ လိင်စသော နောက်ပုဒ်တို့ ရှိလတ်သော် ပုမဟူသော ဤသဒ္ဒါ၏ အဆုံးသရသည် ချေခြင်းသို့ ရောက်၏။

පුල්ලිඞ්ගං, පුම්භාවො, පුඞ්කොකිලො.

ပုလ္လိင်္ဂံ၊ ပုမ္ဘာဝေါ၊ ပုင်္ဂေါကိလော။

පුමස්සෙති කිමත්ථං? ඉත්ථිලිඞ්ගං, නපුංසකලිඞ්ගං.

"ပုမဿ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဣတ္ထီလိင်္ဂံ၊ နပုမ်သကလိင်္ဂံ (ဟူသော ပုဒ်တို့၌ မချေလိုသောကြောင့် ဖြစ်၏)။

ලිඞ්ගාදීසූති කිමත්ථං? පුමිත්ථී.

"လိင်္ဂါဒီသု" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ပုမိတ္ထီ (ဟူသော ပုဒ်၌ မချေလိုသောကြောင့် ဖြစ်၏)။

සමාසෙසූති කිමත්ථං? පුමස්ස ලිඞ්ගං.

"သမာသေသု" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ပုမဿ လိင်္ဂံ (ဟူသော ဝါကျ၌ သမတ်မဖြစ်သဖြင့် အဆုံးသရကို မချေလိုသောကြောင့် ဖြစ်၏)။

223, 188. අං යමීතො පසඤ්ඤතො.

၂၂၃, ၁၈၈. ပသညာရှိသော ဤ၏နောက်၌ အံဝိဘတ်ကို ယံပြု၏။

අං වචනස්ස යං හොති වා ඊතො පසඤ්ඤතො.

ပသညာရှိသော ဤ၏နောက်၌ အံဝိဘတ်ကို ယံ ဝိကပ်အားဖြင့် ပြု၏။

ඉත්ථියං, ඉත්ථිං.

ဣတ္ထိယံ၊ ဣတ္ထိံ။

පසඤ්ඤතොති කිමත්ථං? දණ්ඩිනං, භොගිනං.

"ပသညတော" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဒဏ္ဍိနံ၊ ဘောဂိနံ (ဟူသော ပုဒ်တို့၌ မပြုလိုသောကြောင့် ဖြစ်၏)။

අමිති කිමත්ථං? ඉත්ථීහි.

"အံ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဣတ္ထီဟိ (ဟူသော ပုဒ်၌ မပြုလိုသောကြောင့် ဖြစ်၏)။

224, 153. නං ඣතො කතරස්සා.

၂၂၄, ၁၅၃. ရဿပြုအပ်ပြီးသော ဈသညာရှိသော ကာရန်၏နောက်၌ အံဝိဘတ်ကို နံပြု၏။

තස්මා ඣතො කතරස්සා අං වචනස්ස නං හොති.

ထိုရဿပြုအပ်ပြီးသော ဈသညာရှိသော ကာရန်၏နောက်၌ အံဝိဘတ်ကို နံပြု၏။

දණ්ඩිනං[Pg.123], භොගිනං.

ဒဏ္ဍိနံ၊ ဘောဂိနံ။

ඣතොති කිමත්ථං? වෙස්සභුං.

"ဈတော" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဝေဿဘုံ (ဟူသော ပုဒ်၌ မပြုလိုသောကြောင့် ဖြစ်၏)။

කතරස්සාති කිමත්ථං? කුච්ඡිං.

"ကတရဿာ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ကုစ္ဆိံ (ဟူသော ပုဒ်၌ မပြုလိုသောကြောင့် ဖြစ်၏)။

225, 151. යොනං නො.

၂၂၅, ၁၅၁. ရဿပြုအပ်ပြီးသော ဈသညာရှိသော ကာရန်၏နောက်၌ ယောဝိဘတ်တို့ကို နောပြု၏။

සබ්බෙසං යොනං ඣතො කතරස්සා නො හොති.

ရဿပြုအပ်ပြီးသော ဈသညာရှိသော ကာရန်၏နောက်၌ ယောဝိဘတ်အားလုံးတို့ကို နောပြု၏။

දණ්ඩිනො භොගිනො, හෙ දණ්ඩිනො, හෙ භොගිනො.

ဒဏ္ဍိနော၊ ဘောဂိနော၊ ဟေ ဒဏ္ဍိနော၊ ဟေ ဘောဂိနော။

කතරස්සාති කිමත්ථං? අග්ගයො, මුනයො, ඉසයො.

"ကတရဿာ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? အဂ္ဂယော၊ မုနယော၊ ဣသယော (ဟူသော ပုဒ်တို့၌ မပြုလိုသောကြောင့် ဖြစ်၏)။

ඣතොති කිමත්ථං? සයම්භුනො.

„jhato“ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ „sayambhuno“ စသည့် (jha-သဒ္ဒါ မဟုတ်သော) နေရာ၌ ဤစည်းမျဉ်း မသက်ရောက်စေရန် ဖြစ်သည်။

යොනන්ති කිමත්ථං? දණ්ඩිනා, භොගිනා.

„yonanti“ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ „daṇḍinā“၊ „bhoginā“ စသည့် (yo-ဝိဘတ် မဟုတ်သော) နေရာ၌ ဤစည်းမျဉ်း မသက်ရောက်စေရန် ဖြစ်သည်။

226, 154. ස්මිංනි.

၂၂၆, ၁၅၄. smiṃni သုတ်။

තස්මා ඣතො කතරස්සා ස්මිංවචනස්ස නිආදෙ සො හොති.

ထို့ကြောင့် ရဿပြုပြီးသော jha-သဒ္ဒါ၏ နောက်၌ ရှိသော သ္မိံဝိဘတ်ကို နိ-အာဒေသ ပြု၏။

දණ්ඩිනි, භොගිනි.

ဥပမာ- daṇḍini၊ bhogini။

කතරස්සාති කිමත්ථං? බ්‍යාධිම්හි.

„katarassā“ (ရဿပြုပြီးသော) ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ရဿမပြုထားသော „byādhimhi“ စသည်တို့၌ ဤစည်းမျဉ်း မသက်ရောက်စေရန် ဖြစ်သည်။

227, 270. කිස්ස කවෙච.

၂၂၇, ၂၇၀. kissa kaveca သုတ်။

කිමිච්චෙතස්ස කො ච හොති වපච්චයෙ පරෙ.

va-ပစ္စည်း နောက်၌ ရှိသောအခါ ဤ kiṃ-သဒ္ဒါ၏ နေရာ၌ ka-အာဒေသသည်လည်း ဖြစ်၏။

ක්ව [Pg.124] ගතොසි ත්වං දෙවානං පියතිස්ස.

ဥပမာ- kva (Kva gatosi tvaṃ devānaṃ piyatissa - နတ်တို့၏ အချစ်တော် တိဿ၊ သင်သည် အဘယ်သို့ သွားသနည်း)။

චග්ගහණෙන අවපච්චයෙ පරෙපි කො ච හොති. කො තංනින්දිතු මරහති, කථං බොධයිතුං ධම්මං.

စ-သဒ္ဒါကို ယူခြင်းဖြင့် va-ပစ္စည်း မဟုတ်သော အခြားပစ္စည်းတို့ နောင်သောအခါ၌လည်း ka-အာဒေသ ဖြစ်၏။ ဥပမာ- „Ko taṃ ninditu marahati, kathaṃ bodhayituṃ dhammaṃ“ (ထိုသူကို အဘယ်သူ ကဲ့ရဲ့ထိုက်အံ့နည်း၊ တရားတော်ကို အဘယ်သို့ သိစေနိုင်အံ့နည်း)။

වෙති කිමත්ථං? කුතො ආගතොසි ත්වං.

„va“ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ va-ပစ္စည်း မဟုတ်သော „kuto āgatosi tvaṃ“ (သင်သည် အဘယ်မှ လာသနည်း) စသည့် နေရာမျိုး၌ ဤစည်းမျဉ်း မသက်ရောက်စေရန် ဖြစ်သည်။

228, 272. කුහිං හං සු ච.

၂၂၈, ၂၇၂. kuhiṃ haṃ su ca သုတ်။

කිමිච්චෙතස්ස කු හොති හිං හංඉච්චෙතෙසු ච. කුහිං ගච්ඡසි, කුලං ගච්ඡසි.

hiṃ, haṃ ပစ္စည်းတို့ နောင်သောအခါ၌ ဤ kiṃ-သဒ္ဒါ၏ နေရာ၌ ku-အာဒေသသည်လည်း ဖြစ်၏။ ဥပမာ- kuhiṃ gacchasi၊ kuhaṃ gacchasi။

චග්ගහණෙන හිඤ්චනංදාචනං පච්චයෙසු පරෙසු අඤ්ඤත්ථාපි කු හොති. කුහිඤ්චනං, කුදාචනං.

စ-သဒ္ဒါကို ယူခြင်းဖြင့် hiñcanaṃ, dācanaṃ ပစ္စည်းတို့ နောင်သောအခါ၌လည်းကောင်း၊ အခြားနေရာတို့၌လည်းကောင်း ku-အာဒေသ ဖြစ်၏။ ဥပမာ- kuhiñcanaṃ၊ kudācanaṃ။

229, 226. සෙසෙසු ච.

၂၂၉, ၂၂၆. sesesu ca သုတ်။

කිමිච්චෙතස්ස කො හොති සෙසෙසු විභත්තිපච්චයෙසු පරෙසු.

ကြွင်းသော ဝိဘတ်ပစ္စည်းတို့ နောင်သောအခါ၌ ဤ kiṃ-သဒ္ဒါ၏ နေရာ၌ ka-အာဒေသ ဖြစ်၏။

කො පකාරො කථං, කං පකාරං කථං.

ဥပမာ- ko pakāro kathaṃ၊ kaṃ pakāraṃ kathaṃ။

චග්ගහණමනුකඩ්ඪනත්ථං.

စ-သဒ္ဒါကို သိမ်းယူခြင်းသည် (ka-အာဒေသကို) ပြန်လည်ဆွဲဆောင်ရန် ဖြစ်သည်။

230, 262. ත්‍රභොථෙසු ච.

၂၃၀, ၂၆၂. trabhothesu ca သုတ်။

කිමිච්චෙතස්ස කු හොති ත්‍රතොථ ඉච්චෙතෙසු ච.

tra, to, tha ပစ္စည်းတို့ နောင်သောအခါ၌လည်း ဤ kiṃ-သဒ္ဒါ၏ နေရာ၌ ku-အာဒေသ ဖြစ်၏။

කුත්‍ර, කුතො, කුත්ථ.

ဥပမာ- kutra၊ kuto၊ kuttha။

චග්ගහණමනුකඩ්ඪනත්ථං,

စ-သဒ္ဒါကို သိမ်းယူခြင်းသည် (kissa နှင့် ku-သဒ္ဒါတို့ကို) ပြန်လည်ဆွဲဆောင်ရန် ဖြစ်သည်။

231, 263. සබ්බස්සෙතස්ස[Pg.125], කාරො වා.

၂၃၁, ၂၆၃. sabbassetassa, kāro vā သုတ်။

සබ්බස්ස එතසද්දස්ස අකාරො හොති වා තොථඉච්චෙතෙසු.

to, tha ပစ္စည်းတို့ နောင်သောအခါ၌ eta-သဒ္ဒါတစ်ခုလုံး၏ နေရာ၌ အ-ကာရ (a) အာဒေသသည် အချို့ဝါဒ၌ ဖြစ်၏။

අතො, අත්ථ, එත්තො, එත්ථ.

ဥပမာ- ato၊ attha၊ etto၊ ettha။

232, 267. ත්‍රෙ නිච්චං.

၂၃၂, ၂၆၇. tre niccaṃ သုတ်။

සබ්බස්ස එතසද්දස්ස අකාරො හොති නිච්චං ත්‍රපච්චයෙ පරෙ.

tra-ပစ္စည်း နောင်သောအခါ၌ eta-သဒ္ဒါတစ်ခုလုံး၏ နေရာ၌ အ-ကာရ (a) အာဒေသသည် အမြဲတစေ ဖြစ်၏။

අත්‍ර.

ဥပမာ- atra။

233, 264. එ තොථෙසු ච.

၂၃၃, ၂၆၄. e tothesu ca သုတ်။

සබ්බස්ස එතසද්දස්ස එකාරො හොති වා තොථඉච්චෙතෙසු.

to, tha ပစ္စည်းတို့ နောင်သောအခါ၌လည်း eta-သဒ္ဒါတစ်ခုလုံး၏ နေရာ၌ ဧ-ကာရ (e) အာဒေသသည် အချို့ဝါဒ၌ ဖြစ်၏။

එත්තො, අතො, එත්ථ, අත්ථ.

ဥပမာ- etto၊ ato၊ ettha၊ attha။

234, 265. ඉමස්සි ථං දානි හ තො ධෙසු ච.

၂၃၄, ၂၆၅. imassi thaṃ dāni ha to dhesu ca သုတ်။

ඉමසද්දස්ස සබ්බස්සෙව ඉකාරො හොති ථං දානිහතො ධඉච්චෙතෙසු.

thaṃ, dāni, ha, to, dha ပစ္စည်းတို့ နောင်သောအခါ၌ ima-သဒ္ဒါတစ်ခုလုံး၏ နေရာ၌ ဣ-ကာရ (i) အာဒေသသည် စင်စစ်ဖြစ်၏။

ඉත්ථං, ඉදානි, ඉහ, ඉතො, ඉධ.

ဥပမာ- itthaṃ၊ idāni၊ iha၊ ito၊ idha။

235, 281. අධුනාම්හි [Pg.126] ච.

၂၃၅, ၂၈၁. adhunāmhi ca သုတ်။

ඉමසද්දස්ස සබ්බස්සෙව අකාරො හොති ධුනාම්හි පච්චයෙ පරෙ.

dhunā-ပစ္စည်း နောင်သောအခါ၌ ima-သဒ္ဒါတစ်ခုလုံး၏ နေရာ၌ အ-ကာရ (a) အာဒေသသည် စင်စစ်ဖြစ်၏။

අධුනා.

ဥပမာ- adhunā။

චග්ගහණමවධාරණත්ථං.

စ-သဒ္ဒါကို သိမ်းယူခြင်းသည် အဝဓာရဏ (အနက်ကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ခြင်း) အနက်ကို ပြရန် ဖြစ်သည်။

236, 280. එත රහිම්හි.

၂၃၆, ၂၈၀. eta rahimhi သုတ်။

සබ්බස්සෙව ඉමසද්දස්ස එතාදෙසො හොති රහිම්හි පච්චයෙ පරෙ.

rahimhi-ပစ္စည်း နောင်သောအခါ၌ ima-သဒ္ဒါတစ်ခုလုံး၏ နေရာ၌ eta-အာဒေသသည် စင်စစ်ဖြစ်၏။

එතරහි.

ဧတရဟိ။

237, 176. ඉත්ථියමතො ආපච්චයො.

၂၃၇, ၁၇၆. ဣတ္ထိလိင်၌ အကာရန္တမှ အာပစ္စည်း ဖြစ်၏။

ඉත්ථියං වත්තමානාය අකාරතො ආපච්චයො හොති.

ဣတ္ထိလိင်၌ ဖြစ်သော အကာရန္တမှ အာပစ္စည်း ဖြစ်၏။

සබ්බා, යා, සා, කා. කතරා.

သဗ္ဗာ၊ ယာ၊ သာ၊ ကာ။ ကတရာ။

238, 187. නදාදිතො වා ඊ.

၂၃၈, ၁၈၇. နဒီအစရှိသော ပုဒ်တို့မှ ဝါ ဤပစ္စည်း ဖြစ်၏။

නදාදිතො වාඅනදාදිතොවා ඉත්ථියං වත්තමානාය ඊපච්චයො හොති.

နဒီအစရှိသော ပုဒ်တို့မှလည်းကောင်း၊ နဒီအစမရှိသော ပုဒ်တို့မှလည်းကောင်း ဣတ္ထိလိင်၌ ဖြစ်သော ဤပစ္စည်း ဖြစ်၏။

නදී, මහී, කුමාරී, තරුණී, සඛී, ඉත්ථී.

နဒီ၊ မဟီ၊ ကုမာရီ၊ တရုဏီ၊ သခီ၊ ဣတ္ထီ။

239, 190. ණව [Pg.127] ණික ණෙය්‍ය ණ න්තුහි.

၂၃၉, ၁၉၀. ဏဝ၊ ဏိက၊ ဏေယျ၊ ဏ၊ န္တုပစ္စည်းတို့မှ (ဤပစ္စည်း ဖြစ်၏)။

ණව ණික ණෙය්‍ය ණ න්තුඉච්චෙතෙහි ඉත්ථියං වත්තමානෙහි ඊපච්චයො හොති.

ဏဝ၊ ဏိက၊ ဏေယျ၊ ဏ၊ န္တု ဤပစ္စည်းတို့ဖြင့် အဆုံးရှိကုန်သော ဣတ္ထိလိင်၌ ဖြစ်သော ပုဒ်တို့မှ ဤပစ္စည်း ဖြစ်၏။

මාණවී, පණ්ඩවී, නාවිකී, වෙනතෙය්‍යී, කුන්තෙය්‍යී, ගොතමී, ගුණවතී, සාමාවතී.

မာဏဝီ၊ ပဏ္ဍဝီ၊ နာဝိကီ၊ ဝေနတေယျီ၊ ကုန္တေယျီ၊ ဂေါတမီ၊ ဂုဏဝတီ၊ သာမာဝတီ။

240, 193. පති භික්ඛුරාජීකාරන්තෙහි ඉනී.

၂၄၀, ၁၉၃. ပတိ၊ ဘိက္ခု၊ ရာဇ သဗ္ဗဒါတို့မှလည်းကောင်း၊ ဤကာရန္တတို့မှလည်းကောင်း ဣနီပစ္စည်း ဖြစ်၏။

පති භික්ඛු රාජීකාරන්තෙහි ඉත්ථියං වත්තමානෙහි ඉනීපච්චයො හොති.

ပတိ၊ ဘိက္ခု၊ ရာဇ သဗ္ဗဒါတို့မှလည်းကောင်း၊ ဤကာရန္တတို့မှလည်းကောင်း ဣတ္ထိလိင်၌ ဖြစ်သော ဣနီပစ္စည်း ဖြစ်၏။

ගහපතානී, භික්ඛුනී, රාජිනී, හත්ථිනී, දණ්ඩිනී, මෙධාවිනී, තපස්සිනී.

ဂဟပတာနီ၊ ဘိက္ခုနီ၊ ရာဇိနီ၊ ဟတ္ထိနီ၊ ဒဏ္ဍိနီ၊ မေဓာဝိနီ၊ တပဿိနီ။

241, 191. න්තුස්ස තමීකාරෙ.

၂၄၁, ၁၉၁. ဤပစ္စည်းနောင်ပါက န္တုပစ္စည်းအား တအာဒေသ ဖြစ်၏။

සබ්බස්සෙව න්තුපච්චයස්ස තකාරො හොති වා ඊකාරෙ පරෙ.

ဤပစ္စည်း နောင်သောအခါ န္တုပစ္စည်းတစ်ခုလုံးအား ဝါ တကာရ ဖြစ်၏။

ගුණවතී, ගුණවන්තී, කුලවතී, කුලවන්තී, සතිමතී. සතිමන්තී, මහතී, මහන්තී, ගොත්තමතී, ගොත්තමන්තී.

ဂုဏဝတီ၊ ဂုဏဝန္တီ၊ ကုလဝတီ၊ ကုလဝန္တီ၊ သတိမတီ၊ သတိမန္တီ၊ မဟတီ၊ မဟန္တီ၊ ဂေါတ္တမတီ၊ ဂေါတ္တမန္တီ။

242, 192. භවතො භොතො.

၂၄၂, ၁၉၂. ဘဝန္တသဒ္ဒါအား ဘောတအာဒေသ ဖြစ်၏။

සබ්බස්සෙව භවන්තසද්දස්ස භොතාදෙසො හොති ඊකාරෙ ඉත්ථිගතෙ පරෙ.

ဣတ္ထိလိင်၌ ဖြစ်သော ဤပစ္စည်း နောင်သောအခါ ဘဝန္တသဒ္ဒါတစ်ခုလုံး၏ နေရာ၌ ဘောတအာဒေသ ဖြစ်၏။

භොති අය්‍යෙ, භොති කඤ්ඤෙ, භොති ඛරාදියෙ.

ဘောတိ အယျေ၊ ဘောတိ ကညေ၊ ဘောတိ ခရာဒိယေ။

243, 110. භොගෙ [Pg.128] තු.

၂၄၃, ၁၁၀. ဂသညာရှိသော ဝိဘတ်နောင်သောအခါ၌ကား (ဘဝန္တသဒ္ဒါအား ဘောအာဒေသ ဖြစ်၏)။

සබ්බස්සෙව භවන්තසද්දස්ස භොආදෙසො හොති ගෙ පරෙ.

ဂသညာရှိသော ဝိဘတ်နောင်သောအခါ ဘဝန္တသဒ္ဒါတစ်ခုလုံး၏ နေရာ၌ ဘောအာဒေသ ဖြစ်၏။

භො පුරිස, භො අග්ගි, භො රාජ, භො සත්ථ, භො දණ්ඩි, භො සයම්භු.

ဘော ပုရိသ၊ ဘော အဂ္ဂိ၊ ဘော ရာဇ၊ ဘော သတ္ထ၊ ဘော ဒဏ္ဍိ၊ ဘော သယမ္ဘု။

ගෙති කිමත්ථං? භවතා, භවං.

ဂေ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ဘဝတာ၊ ဘဝံ (စသော ပုဒ်တို့၌ မဖြစ်စေရန် ဖြစ်၏)။

තුග්ගහණෙන අඤ්ඤස්මිම්පි වචනෙ සබ්බස්ස භවන්තසද්දස්ස භොන්ත භන්තෙ භොන්තො භද්දෙ භොතා භො තොඉච්චෙතෙ ආදෙසා හොන්ති.

တုသဒ္ဒါကို ယူခြင်းဖြင့် အခြားသော ဝိဘတ်တို့ နောင်သောအခါ၌လည်း ဘဝန္တသဒ္ဒါတစ်ခုလုံး၏ နေရာ၌ ဘောန္တ၊ ဘန္တေ၊ ဘောန္တော၊ ဘဒ္ဒေ၊ ဘောတာ၊ ဘောတော ဟူသော ဤအာဒေသတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

භොන්ත, භන්තෙ, භොන්තො, භද්දෙ, භොතා, භොතො.

ဘောန္တ၊ ဘန္တေ၊ ဘောန္တော၊ ဘဒ္ဒေ၊ ဘောတာ၊ ဘောတော။

244, 72. අකාරපිතාද්‍යන්තානමා.

၂၄၄, ၇၂. အကာရန္တနှင့် ပိတုအစရှိသော ပုဒ်တို့၏ အဆုံးသရအား အာ ဖြစ်၏။

අකාරො ච පිතාදීනමන්තො ච අත්තමාපජ්ජතෙ ගෙ පරෙ.

ဂသညာရှိသော ဝိဘတ်နောင်သောအခါ အကာရန္တသည်လည်းကောင်း၊ ပိတုအစရှိသော ပုဒ်တို့၏ အဆုံးသရသည်လည်းကောင်း အာ ဖြစ်ခြင်းသို့ ရောက်၏။

භො පුරිසා, භො රාජා, භො පිතා, භො මාතා, භො සත්ථා.

ဘော ပုရိသာ၊ ဘော ရာဇာ၊ ဘော ပိတာ၊ ဘော မာတာ၊ ဘော သတ္ထာ။

245, 152. ඣලපා රස්සං.

၂၄၅, ၁၅၂. ဂသညာရှိသော ဝိဘတ်နောင်သောအခါ ဇျ၊ လ၊ ပ သညာရှိသော သရတို့သည် ရဿ ဖြစ်ကုန်၏။

ඣලපඉච්චෙතෙ රස්සමාපජ්ජන්තෙ ගෙ පරෙ.

ဂသညာရှိသော ဝိဘတ်နောင်သောအခါ ဇျ၊ လ၊ ပ ဟူသော ဤသရတို့သည် ရဿ ဖြစ်ခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။

භො දණ්ඩි, භො සයම්භු, භොති ඉත්ථි, භොතිවධු,

ဘော ဒဏ္ဍိ၊ ဘော သယမ္ဘု၊ ဘောတိ ဣတ္ထိ၊ ဘောတိ ဝဓု။

246, 73. ආකාරො [Pg.129] වා.

၂၄၆, ၇၃. အာကာရသည် ဝါ ရဿ ဖြစ်၏။

ආකාරො රස්සමාපජ්ජතෙ වා ගෙ පරෙ.

ဂသညာရှိသော ဝိဘတ်နောင်သောအခါ အာကာရသည် ဝါ ရဿ ဖြစ်ခြင်းသို့ ရောက်၏။

භො රාජ, භො රාජා, භො අත්ත, භො අත්තා, භො සඛ, භො සඛා, භො සත්ථ, භො සත්ථා.

ဘော ရာဇ၊ ဘော ရာဇာ၊ ဘော အတ္တ၊ ဘော အတ္တာ၊ ဘော သခ၊ ဘော သခါ၊ ဘော သတ္ထ၊ ဘော သတ္ထာ။

ඉති නාමකප්පෙ චතුත්ථො කණ්ඩො.

ဤသို့ နာမကပ်၌ စတုတ္ထကဏ္ဍ ပြီး၏။

පඤ්චමකණ්ඩ

ပဉ္စမကဏ္ဍ။

247, 261. ත්වාදයො විභත්තිසඤ්ඤායො.

၂၄၇, ၂၆၁. တောအစရှိသော ပစ္စည်းတို့သည် ဝိဘတ်သညာ ရှိကုန်၏။

තොආදි යෙසං පච්චයානං, තෙ හොන්ති ත්වාදයො. තෙ පච්චයා ත්වාදයො විභත්තිසඤ්ඤාව දට්ඨබ්බා.

တောပစ္စည်း အစရှိသည်တို့သည် အကြင်ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ ထိုပစ္စည်းတို့သည် တောအစရှိသည် (တ္ဝါဒိ) မည်ကုန်၏။ ထိုတောအစရှိသော ပစ္စည်းတို့ကို ဝိဘတ်သညာဟူ၍သာ သိအပ်ကုန်၏။

සබ්බතො, යතො, තතො, කුතො, අතො, ඉතො, සබ්බදා, යදා, තදා, කදා, ඉධ, ඉදානි.

သဗ္ဗတော၊ ယတော၊ တတော၊ ကုတော၊ အတော၊ ဣတော၊ သဗ္ဗဒါ၊ ယဒါ၊ တဒါ၊ ကဒါ၊ ဣဓ၊ ဣဒါနိ။

248, 260. ක්වචි තො පඤ්චම්‍යත්ථෙ.

၂၄၈, ၂၆၀. ပဉ္စမီဝိဘတ်၏ အနက်၌ တောပစ္စည်းသည် အချို့သော ပုဒ်တို့မှ ဖြစ်၏။

ක්වචි තොපච්චයො හොති පඤ්චම්‍යත්ථෙ.

ပဉ္စမီဝိဘတ်အနက်၌ အချို့ 'တော' ပစ္စည်း သက်၏။

සබ්බතො, යතො, තතො, කුතො, අතො, ඉතො.

သဗ္ဗတော၊ ယတော၊ တတော၊ ကုတော၊ အတော၊ ဣတော။

ක්වචීති කිමත්ථං? සබ්බස්මා, ඉමස්මා.

"ကွစိ" ဟု အဘယ်အတွက် ဆိုသနည်း? သဗ္ဗသ္မာ၊ ဣမသ္မာ။

249, 266. ත්‍ර [Pg.130] ථ සත්තමියා සබ්බනාමෙහි.

၂၄၉, ၂၆၆. သဗ္ဗနာမ်တို့ထက် သတ္တမီဝိဘတ်အနက်၌ 'တြ' 'ထ' ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

ත්‍රථඉච්චෙතෙ පච්චයා හොන්ති සත්තම්‍යත්ථෙ සබ්බ නාමෙහි.

သဗ္ဗနာမ်တို့ထက် သတ္တမီဝိဘတ်အနက်၌ 'တြ' 'ထ' ဟူသော ဤပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

සබ්බත්‍ර, සබ්බත්ථ, යත්‍ර, යත්ථ, තත්‍ර, තත්ථ.

သဗ္ဗတြ၊ သဗ္ဗတ္ထ၊ ယတြ၊ ယတ္ထ၊ တတြ၊ တတ္ထ။

250, 268. සබ්බතො ධි.

၂၅၀, ၂၆၈. 'သဗ္ဗ' သဒ္ဒါထက် 'ဓိ' ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

සබ්බඉච්චෙතස්මා ධිපච්චයො හොති ක්වචි සත්තම්‍යත්ථෙ. සබ්බධි, සබ්බස්මිං.

'သဗ္ဗ' ဟူသော ဤသဒ္ဒါထက် သတ္တမီဝိဘတ်အနက်၌ အချို့ 'ဓိ' ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ သဗ္ဗဓိ၊ သဗ္ဗသ္မိံ။

251, 269. කිං ස්මා වො.

၂၅၁, ၂၆၉. 'ကိံ' သဒ္ဒါထက် 'ဝ' ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

කිමිච්චෙතස්මා වපච්චයො හොති සත්තම්‍යත්ථෙ.

'ကိံ' ဟူသော ဤသဒ္ဒါထက် သတ္တမီဝိဘတ်အနက်၌ 'ဝ' ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

ක්ව ගතොසි ත්ව දෙවානංපියතිස්ස.

"ဒေဝါနံပိယတိဿ၊ သင်သည် အဘယ်အရပ်သို့ သွားသနည်း။" (ကွ ဂတောသိ တွံ ဒေဝါနံပိယတိဿ)

252, 271. හිං හං හිඤ්චනං.

၂၅၂, ၂၇၁. 'ဟိံ' 'ဟံ' 'ဟိဉ္စနံ' ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

කිමිච්චෙතස්මා හිංහංහිඤ්චනංඉච්චෙතෙ පච්චයා හොන්ති සත්තම්‍යත්ථෙ.

'ကိံ' ဟူသော ဤသဒ္ဒါထက် သတ္တမီဝိဘတ်အနက်၌ 'ဟိံ'၊ 'ဟံ'၊ 'ဟိဉ္စနံ' ဟူသော ဤပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

කුහිං, කුලං, කුහිඤ්චනං.

ကုဟိံ၊ ကုဟံ၊ ကုဟိဉ္စနံ။

253, 273. තම්හා ච.

၂၅၃, ၂၇၃. 'တ' သဒ္ဒါထက်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။

තම්හා ච හි හංඉච්චෙතෙ පච්චයා හොන්ති සත්තම්‍යත්ථෙ. තහිං, තහං.

'တ' သဒ္ဒါထက်လည်း သတ္တမီဝိဘတ်အနက်၌ 'ဟိံ' 'ဟံ' ဟူသော ဤပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ တဟိံ၊ တဟံ။

චග්ගහණං [Pg.131] හිඤ්චනග්ගහණනිවත්තනත්ථං.

စသဒ္ဒါကို သိမ်းယူခြင်းသည် 'ဟိဉ္စန' ပစ္စည်း မသက်စေရန် တားမြစ်ခြင်းအကျိုးရှိ၏။

254, 274. ඉමස්මා හ ධා ච.

၂၅၄, ၂၇၄. 'ဣမ' သဒ္ဒါထက် 'ဟ' 'ဓ' ပစ္စည်းတို့လည်းကောင်း ဖြစ်ကုန်၏။

ඉමස්මා හධඉච්චෙතෙ පච්චයා හොන්ති සත්තම්‍යත්ථෙ. ඉහ, ඉධ.

'ဣမ' သဒ္ဒါထက် သတ္တမီဝိဘတ်အနက်၌ 'ဟ' 'ဓ' ဟူသော ဤပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဣဟ၊ ဣဓ။

චග්ගහණමවධාරණත්ථං.

စသဒ္ဒါကို သိမ်းယူခြင်းသည် ကန့်သတ်ခြင်း (အခြားသဒ္ဒါများကို တားမြစ်ခြင်း) အကျိုးရှိ၏။

255, 275. යතො හිං.

၂၅၅, ၂၇၅. 'ယ' သဒ္ဒါထက် 'ဟိံ' ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

තස්මා යතො හිංපච්චයො හොති සත්තම්‍යත්ථෙ. යහිං.

ထို 'ယ' သဒ္ဒါထက် သတ္တမီဝိဘတ်အနက်၌ 'ဟိံ' ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ယဟိံ။

256, 0. කාලෙ.

၂၅၆, ၀. ကာလအနက်၌။

‘‘කාලෙ’’ඉච්චෙතං අධිකාරත්ථං වෙදිතබ්බං.

''ကာလေ'' ဟူသော ဤသဒ္ဒါကို နောက်သုတ်များသို့ လိုက်ပါ စီရင်ရန်အလို့ငှာ သိအပ်၏။

257, 279. කිංසබ්බඤ්ඤෙකයකුහිදාදාචනං.

၂၅၇, ၂၇၉. 'ကိံ' 'သဗ္ဗ' 'အည' 'ဧက' 'ယ' 'ကု' သဒ္ဒါတို့ထက် 'ဒါ' 'ဒါစနံ' ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

කිං සබ්බඅඤ්ඤ එක ය කුඉච්චෙතෙහි දා දාචනංඉච්චෙතෙ පච්චයා හොන්ති කාලෙ සත්තම්‍යත්ථෙ.

'ကိံ' 'သဗ္ဗ' 'အည' 'ဧက' 'ယ' 'ကု' ဟူသော ဤသဒ္ဒါတို့ထက် ကာလသတ္တမီဝိဘတ်အနက်၌ 'ဒါ' 'ဒါစနံ' ဟူသော ဤပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

කදා, සබ්බදා, අඤ්ඤදා, එකදා, යදා, කුදාචනං.

ကဒါ၊ သဗ္ဗဒါ၊ အညဒါ၊ ဧကဒါ၊ ယဒါ၊ ကုဒါစနံ။

258, 278. තම්හා දානි ච.

၂၅၈, ၂၇၈. 'တ' သဒ္ဒါထက် 'ဒါနိ' ပစ္စည်းလည်းကောင်း ဖြစ်၏။

තඉච්චෙතස්මා දානි දාඉච්චෙතෙ පච්චයා හොන්ති, කාලෙ සත්තම්‍යත්ථෙ.

'တ' ဟူသော ဤသဒ္ဒါထက် ကာလသတ္တမီဝိဘတ်အနက်၌ 'ဒါနိ' 'ဒါ' ဟူသော ဤပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

තදානි[Pg.132], තදා.

တဒါနိ၊ တဒါ။

චග්ගහණමනුකඩ්ඪනත්ථං.

စသဒ္ဒါကို သိမ်းယူခြင်းသည် (ဒါပစ္စည်းကို) ဆွဲငင်ရန် အကျိုးရှိ၏။

259, 279. ඉමස්මා රහි ධුනා දානි ච.

၂၅၉, ၂၇၉. 'ဣမ' သဒ္ဒါထက် 'ရဟိ' 'ဓုနာ' 'ဒါနိ' ပစ္စည်းတို့လည်းကောင်း ဖြစ်ကုန်၏။

ඉමස්මා රහි ධුනා දානිඉච්චෙතෙ පච්චයා හොන්ති කාලෙ සත්තම්‍යත්ථෙ.

'ဣမ' သဒ္ဒါထက် ကာလသတ္တမီဝိဘတ်အနက်၌ 'ရဟိ' 'ဓုနာ' 'ဒါနိ' ဟူသော ဤပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

තෙරහි, අධුනා, ඉදානි.

တေရဟိ၊ အဓုနာ၊ ဣဒါနိ။

චග්ගහණමනුකඩ්ඪනත්ථං.

စသဒ္ဒါကို သိမ်းယူခြင်းသည် (ဒါနိပစ္စည်းကို) ဆွဲငင်ရန် အကျိုးရှိ၏။

260, 277. සබ්බස්ස සො දාම්හි වා.

၂၆၀, ၂၇၇. 'ဒါ' ပစ္စည်းနောင်သော် 'သဗ္ဗ' သဒ္ဒါ၏ 'သ' အပြုသည် အချို့ ဖြစ်၏။

සබ්බඉච්චෙතස්ස සකාරාදෙසො හොති වා දාම්හි පච්චයෙ පරෙ.

'ဒါ' ပစ္စည်း နောက်၌ ရှိလတ်သော် 'သဗ္ဗ' ဟူသော ဤသဒ္ဒါ၏ 'သ' အပြုသည် အချို့ ဖြစ်၏။

සදා, සබ්බදා.

သဒါ၊ သဗ္ဗဒါ။

261, 369. අවණ්ණො යෙ ලොපඤ්ච.

၂၆၁, ၃၆၉. 'ယ' ပစ္စည်းနောင်သော် အဝဏ္ဏ (အ၊ အာ) ချေခြင်းလည်း ဖြစ်၏။

අවණ්ණො යෙ පච්චයෙ පරෙ ලොපමාපජ්ජතෙ.

'ယ' ပစ္စည်း နောက်၌ ရှိလတ်သော် အဝဏ္ဏ (အ၊ အာ) သည် ကျေခြင်းသို့ ရောက်၏။

බාහුස්සච්චං, පණ්ඩිච්චං, වෙපුල්ලං, කාරුඤ්ඤං, කොසල්ලං, සාමඤ්ඤං, සොහජ්ජං.

Bāhussaccaṃ၊ paṇḍiccaṃ၊ vepullaṃ၊ kāruññaṃ၊ kosallaṃ၊ sāmaññaṃ၊ sohajjaṃ (ဗာဟုသစ္စံ၊ ပဏ္ဍိစ္စံ၊ ဝေပုလ္လံ၊ ကာရုညံ၊ ကောသလ္လံ၊ သာမညံ၊ သောဟဇ္ဇံ)။

262, 391. වුඩ්ඪස්ස ජො ඉයිට්ඨෙසු.

၂၆၂, ၃၉၁. iya, iṭṭha ပစ္စည်းတို့ နောင်သောအခါ (vuḍḍha သဒ္ဒါ၏ နေရာ၌) jo အပြု ဖြစ်၏။

සබ්බස්සෙව වුඩ්ඪසද්දස්ස ජොආදෙසො හොති ඉය ඉට්ඨඉච්චෙතෙසු පච්චයෙසු.

iya, iṭṭha ဟူကုန်သော ဤပစ္စည်းတို့ နောင်သောအခါ vuḍḍha သဒ္ဒါတစ်ခုလုံး၏ နေရာ၌ jo အပြု ဖြစ်၏။

ජෙය්‍යො[Pg.133], ජෙට්ඨො.

Jeyyo, jeṭṭho (ဇေယျော၊ ဇေဋ္ဌော)။

263, 392. පසත්ථස්ස සො ච.

၂၆၃, ၃၉၂. (iya, iṭṭha ပစ္စည်းတို့ နောင်သောအခါ) pasattha သဒ္ဒါ၏ နေရာ၌ so အပြု လည်းကောင်း၊ (ja အပြု လည်းကောင်း ဖြစ်၏)။

සබ්බස්සෙව පසත්ථසද්දස්ස සොආදෙසො හොති, ජාදෙසො ච ඉයඉට්ඨඉච්චෙතෙසු පච්චයෙසු.

iya, iṭṭha ဟူကုန်သော ဤပစ္စည်းတို့ နောင်သောအခါ pasattha သဒ္ဒါတစ်ခုလုံး၏ နေရာ၌ so အပြုလည်းကောင်း၊ ja အပြုလည်းကောင်း ဖြစ်၏။

සෙය්‍යො, සෙට්ඨො, ජෙය්‍යො, ජෙට්ඨො.

Seyyo, seṭṭho, jeyyo, jeṭṭho (သေယျော၊ သေဋ္ဌော၊ ဇေယျော၊ ဇေဋ္ဌော)။

264, 393. අන්තිකස්ස නෙදො.

၂၆၄, ၃၉၃. (iya, iṭṭha ပစ္စည်းတို့ နောင်သောအခါ) antika သဒ္ဒါ၏ နေရာ၌ neda အပြု ဖြစ်၏။

සබ්බස්ස අන්තිකසද්දස්ස නෙදාදෙසො හොති ඉය ඉට්ඨඉච්චෙතෙසු පච්චයෙසු.

iya, iṭṭha ဟူကုန်သော ဤပစ္စည်းတို့ နောင်သောအခါ antika သဒ္ဒါတစ်ခုလုံး၏ နေရာ၌ neda အပြု ဖြစ်၏။

නෙදියො, නෙදිට්ඨො.

Nediyo, nediṭṭho (နေဒိယော၊ နေဒိဋ္ဌော)။

265, 394. බාළ්හස්ස සාධො.

၂၆၅, ၃၉၄. (iya, iṭṭha ပစ္စည်းတို့ နောင်သောအခါ) bāḷha သဒ္ဒါ၏ နေရာ၌ sādha အပြု ဖြစ်၏။

සබ්බස්ස බාළ්හසද්දස්ස සාධාදෙසො හොති ඉය ඉට්ඨඉච්චෙතෙසු පච්චයෙසු.

iya, iṭṭha ဟူကုန်သော ဤပစ္စည်းတို့ နောင်သောအခါ bāḷha သဒ္ဒါတစ်ခုလုံး၏ နေရာ၌ sādha အပြု ဖြစ်၏။

සාධියො, සාධිට්ඨො.

Sādhiyo, sādhiṭṭho (သာဓိယော၊ သာဓိဋ္ဌော)။

266, 395. අප්පස්ස කණ.

၂၆၆, ၃၉၅. (iya, iṭṭha ပစ္စည်းတို့ နောင်သောအခါ) appa သဒ္ဒါ၏ နေရာ၌ kaṇa အပြု ဖြစ်၏။

සබ්බස්ස අප්පසද්දස්ස කණ ආදෙසො හොති ඉය ඉට්ඨඉච්චෙතෙසු පච්චයෙසු.

iya, iṭṭha ဟူကုန်သော ဤပစ္စည်းတို့ နောင်သောအခါ appa သဒ္ဒါတစ်ခုလုံး၏ နေရာ၌ kaṇa အပြု ဖြစ်၏။

කණියො, කණිට්ඨො.

Kaṇiyo, kaṇiṭṭho (ကဏိယော၊ ကဏိဋ္ဌော)။

267, 396. යුවානඤ්ච[Pg.134].

၂၆၇, ၃၉၆. (iya, iṭṭha ပစ္စည်းတို့ နောင်သောအခါ) yuva သဒ္ဒါ၏ နေရာ၌လည်း (kaṇa အပြု ဖြစ်၏)။

සබ්බස්ස යුවසද්දස්ස කණ ආදෙසො හොති ඉය ඉට්ඨඉච්චෙතෙසු පච්චයෙසු.

iya, iṭṭha ဟူကုန်သော ဤပစ္စည်းတို့ နောင်သောအခါ yuva သဒ္ဒါတစ်ခုလုံး၏ နေရာ၌ kaṇa အပြု ဖြစ်၏။

කනියො, කනිට්ඨො.

Kaniyo, kaniṭṭho (ကနိယော၊ ကနိဋ္ဌော)။

චග්ගහණමනුකඩ්ඪනත්ථං.

Ca-သဒ္ဒါကို ယူခြင်းသည် (kaṇa အပြုကို) ဆွဲဆောင်ခြင်းအကျိုး ရှိ၏။

268, 397. වන්තුමන්තු වීනඤ්ච ලොපො.

၂၆၈, ၃၉၇. (iya, iṭṭha ပစ္စည်းတို့ နောင်သောအခါ) vantu, mantu, vī ပစ္စည်းတို့ကို ချေခြင်းလည်း ဖြစ်၏။

වන්තුමන්තුවීඉච්චෙතෙසං පච්චයානං ලොපො හොති ඉයඉට්ඨඉච්චෙතෙසු පච්චයෙසු.

iya, iṭṭha ဟူကုန်သော ဤပစ္စည်းတို့ နောင်သောအခါ vantu, mantu, vī ဟူကုန်သော ဤပစ္စည်းတို့ကို ချေခြင်း ဖြစ်၏။

ගුණියො, ගුණිට්ඨො, සතියො, සතිට්ඨො, මෙධියො, මෙධිට්ඨො.

Guṇiyo, guṇiṭṭho, satiyo, satiṭṭho, medhiyo, medhiṭṭho (ဂုဏိယော၊ ဂုဏိဋ္ဌော၊ သတိယော၊ သတိဋ္ဌော၊ မေဓိယော၊ မေဓိဋ္ဌော)။

269, 401. යවතං ත ල ණ දකාරානං බ්‍යඤ්ජනානි ච ල ඤ ජකාරත්තං.

၂၆၉, ၄၀၁. Ya-သဒ္ဒါရှိကုန်သော ta, la, ṇa, da-အက္ခရာတို့၏ ဗျည်းများသည် ca, la, ña, ja-အက္ခရာအဖြစ်သို့ (အသီးသီး) ရောက်ကုန်၏။

යකාරවන්තානං ත ල ණ දකාරානං බ්‍යඤ්ජනානි ච ල ඤ ජකාරත්තමාපජ්ජන්තෙ යථාසඞ්ඛ්‍යං.

Ya-အက္ခရာရှိကုန်သော ta, la, ṇa, da-အက္ခရာတို့၏ ဗျည်းများသည် ca, la, ña, ja-အက္ခရာအဖြစ်သို့ အစဉ်အတိုင်း ရောက်ကုန်၏။

බාහුස්සච්චං, පණ්ඩිච්චං, වෙපුල්ලං, කාරුඤ්ඤං, කොසල්ලං, නෙපුඤ්ඤං, සාමඤ්ඤං, සොහජ්ජං.

Bāhussaccaṃ၊ paṇḍiccaṃ၊ vepullaṃ၊ kāruññaṃ၊ kosallaṃ၊ nepuññaṃ၊ sāmaññaṃ၊ sohajjaṃ (ဗာဟုသစ္စံ၊ ပဏ္ဍိစ္စံ၊ ဝေပုလ္လံ၊ ကာရုညံ၊ ကောသလ္လံ၊ နေပုညံ၊ သာမညံ၊ သောဟဇ္ဇံ)။

ය ව තමිති කිමත්ථං? තිණදලං.

“Yavataṃ” (ya-သဒ္ဒါရှိကုန်သော) ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ Tiṇadalaṃ (တိဏဒလံ) စသော ပုဒ်တို့၌ မဖြစ်စေရန် ဖြစ်၏။

ත ල ණ දකාරානමිති කිමත්ථං? ආලස්‍යං, ආරොග්‍යං.

“Ta, la, ṇa, dakārānaṃ” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ Ālasyaṃ, ārogyaṃ (အာလသျံ၊ အာရောဂျံ) စသော ပုဒ်တို့၌ မဖြစ်စေရန် ဖြစ်၏။

බ්‍යඤ්ජනානමිති [Pg.135] කිමත්ථං? මච්චුනා.

“Byañjanānaṃ” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ Maccunā (မစ္စုနာ) စသော ပုဒ်၌ မဖြစ်စေရန် ဖြစ်၏။

කාරග්ගහණං කිමත්ථං? යකාරස්ස මකාරාදෙසඤාපනත්ථං. ඔපම්මං.

Kāra-သဒ္ဒါကို ယူခြင်းသည် အဘယ်ကြောင့်နည်း။ Ya-အက္ခရာ၏ နေရာ၌ ma-အက္ခရာအပြုကို သိစေရန် ဖြစ်၏။ ပုံစံကား- Opammaṃ (ဩပမ္မံ)။

270, 120. අම්හ තුම්හන්තුරාජ බ්‍රහ්මත්ත සඛසත්ථු පිතාදීහිස්මා නාව.

၂၇၀, ၁၂၀. Amha, tumha, ntu, rāja, brahma, atta, sakha, satthu, pitu စသည်တို့နောင် smā-ဝိဘတ်ကို nā အဖြစ်သို့သာ (ပြုအပ်၏)။

අම්හ තුම්හන්තුරාජ බ්‍රහ්ම අත්ත සඛ සත්ථු පිතුඉච්චෙවමාදීහි ස්මාවචනං නාව දට්ඨබ්බං.

Amha, tumha, ntu, rāja, brahma, atta, sakha, satthu, pitu ဟူသော ဤသို့စသော ပုဒ်တို့နောင်၌ smā-ဝိဘတ်ကို nā အဖြစ်ဖြင့်သာ မှတ်အပ်၏။

මයා, තයා, ගුණවතා, රඤ්ඤා, බ්‍රහ්මුනා, අත්තනා, සඛිනා, සත්ථාරා, පිතරා, මාතරා, භාතරා, ධීතරා, කත්තාරා, වත්තාරා.

Mayā, tayā, guṇavatā, raññā, brahmunā, attanā, sakhinā, satthārā, pitarā, mātarā, bhātarā, dhītarā, kattārā, vattārā (မယာ၊ တယာ၊ ဂုဏဝတာ၊ ရညာ၊ ဗြဟ္မုနာ၊ အတ္တနာ၊ သခိနာ၊ သတ္ထာရာ၊ ပိတရာ၊ မာတရာ၊ ဘာတရာ၊ ဓီတရာ၊ ကတ္တာရာ၊ ဝတ္တာရာ)။

එතෙහීති කිමත්ථං? පුරිසා.

“Etehi” (ဤသို့စသော ပုဒ်တို့နောင်) ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ Purisā (ပုရိသာ) ဟူသော ပုဒ်၌ မဖြစ်စေရန် ဖြစ်၏။

ඉති නාමකප්පෙ පඤ්චමො කණ්ඩො

ဤသို့ နာမကပ်၌ ငါးခုမြောက် ကဏ္ဍ ပြီး၏။

නාමකප්පො නිට්ඨිතො.

နာမကပ် ပြီးဆုံးပြီ။

3. කාරකකප්ප

၃. ကာရကကပ်။

ඡට්ඨකණ්ඩ

ဆဋ္ဌမကဏ္ဍ။

271, 88, 308. යස්මා [Pg.136] දපෙති භයමාදත්තෙ වා තදපාදානං.

၂၇၁, ၈၈, ၃၀၈. အကြင်မှ ဖဲသွား၏၊ (အကြင်မှ) ကြောက်လန့်ခြင်းဖြစ်၏၊ သို့မဟုတ် (အကြင်မှ) ယူ၏၊ ထို (အရာ) သည် အပါဒါန် မည်၏။

යස්මා වා අපෙති, යස්මා වා භයං ජායතෙ, යස්මා වා ආදත්තෙ, තං කාරකං අපාදානසඤ්ඤං හොති.

သို့မဟုတ် အကြင်မှ ဖဲသွား၏၊ သို့မဟုတ် အကြင်မှ ကြောက်လန့်ခြင်း ဖြစ်၏၊ သို့မဟုတ် အကြင်မှ ယူ၏၊ ထိုကာရကသည် အပါဒါန်ဟူသော အမည်ရှိ၏။

තං යථා? ගාමා අපෙන්ති මුනයො, නගරා නිග්ගතො රාජා, චොරා භයං ජායතෙ, ආචරියුපජ්ඣායෙහි සික්ඛං ගණ්හාති සිස්සො.

ပုံစံကား အဘယ်နည်း? ရသေ့တို့သည် ရွာမှ ဖဲခွာကုန်၏၊ မင်းကြီးသည် ပြည်မှ ထွက်တော်မူ၏၊ ခိုးသူကြောင့် ဘေးဖြစ်ပေါ်၏၊ တပည့်သည် ဆရာ၊ ဥပဇ္ဈာယ်တို့ထံမှ အတတ်ပညာကို သင်ယူ၏။

අපාදානමිච්චනෙන ක්වත්ථො? අපාදානෙ පඤ්චමී.

‘အပါဒါန’ ဟူသော ဤအမည်ဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း? ‘အပါဒါနေ ပဉ္စမီ’ သုတ်၌ အသုံးပြုရန် ဖြစ်သည်။

272, 309. ධාතුනා මානමුපසග්ගයොගාද්වීස්වපි ච.

၂၇၂, ၃၀၉. ဓာတ်၊ နာမ်၊ ဥပသရတို့နှင့် ယှဉ်ခြင်း အစရှိသည်တို့၌လည်းကောင်း။

ධාතුනාමානං පයොගෙ ච උපසග්ගයොගාදීස්වපි ච තං කාරකං අපාදානසඤ්ඤං හොති.

ဓာတ်၊ နာမ်တို့နှင့် ယှဉ်ရာ၌လည်းကောင်း၊ ဥပသရနှင့် ယှဉ်ခြင်း အစရှိသည်တို့၌လည်းကောင်း ထိုကာရကသည် ‘အပါဒါန’ အမည် ရသည်။

ධාතූනං පයොගෙ තාව ජිඉච්චෙතස්ස ධාතුස්ස පරාපුබ්බස්ස පයොගෙ යො අසහො, සො අපාදානසඤ්ඤො හොති.

ဓာတ်တို့နှင့် ယှဉ်ရာတွင် ဦးစွာပထမ ‘ပရာ’ ရှေ့ရှိသော ‘ဇိ’ ဓာတ်နှင့် ယှဉ်သောအခါ မခံမရပ်နိုင်သောသူ (သို့မဟုတ် ရှုံးနိမ့်သူ) သည် ‘အပါဒါန’ အမည် ရသည်။

තං යථා? බුද්ධස්මා පරාජෙන්ති අඤ්ඤතිත්ථියා.

ပုံစံကား အဘယ်နည်း? တခြားသော တိတ္ထိတို့သည် မြတ်စွာဘုရားအား ရှုံးနိမ့်ကြကုန်၏။

භූඉච්චෙතස්ස [Pg.137] ධාතුස්ස පපුබ්බස්ස පයොගෙ යතො අච්ඡින්නප්පභවො, සො අපාදානසඤ්ඤො හොති.

‘ပ’ ရှေ့ရှိသော ‘ဘူ’ ဓာတ်နှင့် ယှဉ်ရာ၌ အကြင်အရပ်မှ မပြတ်မတောက် စီးဆင်း/ဖြစ်ပေါ်ရာ ဖြစ်၏၊ ထိုအရပ်သည် ‘အပါဒါန’ အမည် ရသည်။

තං යථා? හිමවතා පභවන්ති පඤ්ච මහානදියො, අනවතත්තම්හා පභවන්ති මහාසරා, අචිරවතියා පභවන්ති කුන්නදියො.

ပုံစံကား အဘယ်နည်း? ဟိမဝန္တာတောင်မှ ကြီးစွာသော မြစ်ငါးသွယ်တို့သည် စီးဆင်းကုန်၏၊ အနဝတတ်အိုင်မှ ကြီးစွာသော အိုင်တို့သည် ဖြစ်ပေါ်ကုန်၏၊ အစိရဝတီမြစ်မှ မြစ်ငယ်တို့သည် စီးဆင်းကုန်၏။

නාමප්පයොගෙපි තං කාරකං අපාදානසඤ්ඤං හොති.

နာမ်နှင့် ယှဉ်ရာ၌လည်း ထိုကာရကသည် ‘အပါဒါန’ အမည် ရသည်။

තං යථා? උරස්මා ජාතො පුත්තො, භූමිතො නිග්ගතො රසො, උභතො සුජාතො පුත්තො මාතිතො ච පිතිතො ච.

ပုံစံကား အဘယ်နည်း? ရင်မှမွေးဖွားသော သား၊ မြေမှထွက်သော မြေဆီလွှာ (အရသာ)၊ မိခင်ဘက်မှလည်းကောင်း၊ ဖခင်ဘက်မှလည်းကောင်း နှစ်ဖက်လုံးမှ ကောင်းစွာမွေးဖွားသော သား။

උපසග්ගයොගෙ තං කාරකං අපාදානසඤ්ඤං හොති.

ဥပသရနှင့် ယှဉ်ရာ၌ ထိုကာရကသည် ‘အပါဒါန’ အမည် ရသည်။

තං යථා? අපසාලාය ආයන්ති වාණිජා, ආබ්‍රහ්මලොකා සද්දො අබ්භුග්ගච්ඡති උපරි පබ්බතා දෙවො වස්සති, බුද්ධස්මා පති සාරිපුත්තො ධම්මදෙසනාය භික්ඛූ ආලපති තෙමාසං, ඝතමස්ස තෙලස්මා පති දදාති, උප්පලමස්ස පදුමස්මා පති දදාති, කනකමස්ස හිරඤ්ඤස්මා පති දදාති.

ပုံစံကား အဘယ်နည်း? ကုန်သည်တို့သည် ဇရပ်မှ (သို့မဟုတ် အရောင်းဆိုင်မှ) လာကြကုန်၏၊ သံပြိုင်ဟစ်အော်သံသည် ဗြဟ္မာ့ပြည်တိုင်အောင် ပျံ့လွင့်တက်သွား၏၊ မိုးသည် တောင်၏အထက်မှ ရွာသွန်း၏၊ အရှင်သာရိပုတ္တရာသည် ဘုရားရှင်ကိုယ်စား သုံးလပတ်လုံး တရားဟောကြားသဖြင့် ရဟန်းတို့အား နှုတ်ဆက်ဖိတ်မန်၏၊ သူသည် ထိုသူအား ဆီနှင့်လဲလှယ်၍ ထောပတ်ကို ပေး၏၊ သူသည် ထိုသူအား ပဒုမ္မာကြာနှင့်လဲလှယ်၍ ကြာညိုကို ပေး၏၊ သူသည် ထိုသူအား ငွေနှင့်လဲလှယ်၍ ရွှေကို ပေး၏။

ආදිග්ගහණෙන කාරකමජ්ඣෙපි පඤ්චමීවිභත්ති හොති. ඉතො පක්ඛස්මා විජ්ඣති මිගං ලුද්දකො, කොසා විජ්ඣති කුඤ්ජරං, මාසස්මා භුඤ්ජති භොජනං.

‘အာဒိ’ သဒ္ဒါကို ယူခြင်းဖြင့် ကာရကတို့၏ အလယ်၌လည်း ပဉ္စမီဝိဘတ် သက်ရောက်နိုင်သည်။ ယနေ့မှ တစ်ဆယ့်ငါးရက် (တစ်ပက္ခ) ရှိသောအခါ မုဆိုးသည် သားကောင်ကို ပစ်လိမ့်မည်၊ ဤနေရာမှ တစ်ကောသအကွာရှိ ဆင်ကို ပစ်၏၊ ယနေ့မှ တစ်လရှိသောအခါ ဆွမ်းခဲဖွယ်ကို စား၏။

අපිග්ගහණෙන නිපාතපයොගෙපි පඤ්චමීවිභත්ති හොති දුතියා ච තතියා ච. රහිතා මාතුජා පුඤ්ඤං කත්වා [Pg.138] දානං දෙති, රහිතා මාතුජං, රහිතා මාතුජෙන වා. රිතෙ සද්ධම්මා කුතො සුඛං ලභති, රිතෙ සද්ධම්මං, රිතෙ සද්ධම්මෙන වා. තෙ භික්ඛූ නානා කුලා පබ්බජිතා, විනා සද්ධම්මා නත්ථඤ්ඤො කොචි නාථො ලොකෙ විජ්ජති, විනා සද්ධම්මං, විනා සද්ධම්මෙන වා. විනා බුද්ධස්මා, විනා බුද්ධං, විනා බුද්ධෙන වා.

‘အပိ’ သဒ္ဒါကို ယူခြင်းဖြင့် နိပါတ်နှင့် ယှဉ်ရာ၌လည်း ပဉ္စမီဝိဘတ်၊ ဒုတိယဝိဘတ်နှင့် တတိယဝိဘတ်တို့သည် သက်ရောက်ကုန်၏။ သားနှင့် ကင်းဆိတ်၍ ကုသိုလ်ကို ပြုလျက် အလှူပေး၏၊ သားနှင့် ကင်းဆိတ်၍ ဖြစ်စေ၊ သားနှင့် ကင်းဆိတ်၍ ဖြစ်စေ။ သူတော်ကောင်းတရားမှ ကင်း၍ အဘယ်မှာ ချမ်းသာကို ရအံ့နည်း၊ သူတော်ကောင်းတရားမှ ကင်း၍ ဖြစ်စေ၊ သူတော်ကောင်းတရားမှ ကင်း၍ ဖြစ်စေ။ ထိုရဟန်းတို့သည် အမျိုးမျိုးသော အမျိုးတို့မှ ဖဲခွာ၍ ရဟန်းပြုကြကုန်၏၊ သူတော်ကောင်းတရားမှ ကင်း၍ လောက၌ အခြားကိုးကွယ်ရာ တစ်စုံတစ်ခုမျှ မရှိ၊ သူတော်ကောင်းတရားမှ ကင်း၍ ဖြစ်စေ၊ သူတော်ကောင်းတရားမှ ကင်း၍ ဖြစ်စေ။ မြတ်စွာဘုရားမှ ကင်း၍၊ မြတ်စွာဘုရားမှ ကင်း၍ ဖြစ်စေ၊ မြတ်စွာဘုရားမှ ကင်း၍ ဖြစ်စေ။

චග්ගහණෙන අඤ්ඤත්ථාපි පඤ්චමීවිභත්ති හොති. යතොහං භගිනි අරියාය ජාතියා ජාතො. යතො සරාමි අත්තානං, යතො පත්තොස්මි විඤ්ඤුතං, යත්වාධිකරණමෙනං චක්ඛුන්ද්‍රියං අසංවුතං විහරන්තං අභිජ්ඣාදොමනස්සා පාපකා අකුසලා ධම්මා අන්වාසවෙය්‍යුං.

‘စ’ သဒ္ဒါကို ယူခြင်းဖြင့် အခြားသော အနက်တို့၌လည်း ပဉ္စမီဝိဘတ် သက်ရောက်နိုင်သည်။ နှမ၊ ငါသည် အရိယာမျိုး၌ မွေးဖွားသည်မှ စ၍။ ငါသည် ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် သတိရသည်မှစ၍၊ ငါသည် အရွယ်ရောက် အသိဉာဏ်ရှိသည်မှစ၍၊ အကြင် စက္ခုန္ဒြေကို မစောင့်စည်းဘဲ နေသောသူအား ထိုမစောင့်စည်းခြင်း အကြောင်းကြောင့် လောဘနှင့် ဒေါသဟူသော ယုတ်ညံ့သော အကုသိုလ်တရားတို့သည် စီးဝင်ကုန်အံ့။

273, 310. රක්ඛණත්ථානමිච්ඡිතං.

၂၇၃, ၃၁၀. စောင့်ရှောက်ခြင်းအနက်ရှိသော (ဓာတ်တို့နှင့် ယှဉ်ရာ၌) အလိုရှိအပ်သော အရာသည် (အပါဒါနအမည် ရ၏)။

රක්ඛණත්ථානං ධාතූනං පයොගෙ යං ඉච්ඡිතං, තං කාරකං අපාදානසඤ්ඤං හොති.

စောင့်ရှောက်ခြင်း ကာကွယ်ခြင်း အနက်ရှိသော ဓာတ်တို့နှင့် ယှဉ်ရာ၌ အလိုရှိအပ်သော အရပ်၊ သို့မဟုတ် အရာဝတ္ထုသည် ‘အပါဒါန’ အမည် ရသည်။

කාකෙ රක්ඛන්ති තණ්ඩුලා, යවා පටිසෙධෙන්ති ගාවො.

ဆန်မှ ကျီးတို့ကို မစားရန် စောင့်ရှောက်ကုန်၏၊ မုယောစပါးမှ နွားတို့ကို မစားရန် တားမြစ်ကုန်၏။

274, 311. යෙන වා’ දස්සනං.

၂၇၄, ၃၁၁. သို့မဟုတ် အကြင်သူအား (မိမိကိုယ်ကို) အမြင်မခံလိုခြင်းသည် (အပါဒါနအမည် ရ၏)။

යෙන වා අදස්සනමිච්ඡිතං, තං කාරකං අපාදානසඤ්ඤං හොති.

သို့မဟုတ် အကြင်သူအား မိမိကိုယ်ကို အမြင်မခံလိုရာအရပ်သည် ‘အပါဒါန’ အမည် ရသည်။

උපජ්ඣායා අන්තරධායති සිස්සො, මාතරා ච පිතරා ච අන්තරධායති පුත්තො.

တပည့်သည် ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာမှ ကွယ်ပျောက်၏၊ သားသည် မိခင် ဖခင်တို့မှ ကွယ်ပျောက်၏။

වාති [Pg.139] කිමත්ථං? සත්තමීවිභත්‍යත්තං. ජෙතවනෙ අන්තරධායති භගවා.

‘ဝါ’ သဒ္ဒါကို အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? သတ္တမီဝိဘတ်၏ အနက်၌ သုံးစွဲနိုင်ရန် ဖြစ်သည်။ မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ ကွယ်ပျောက်တော်မူ၏။

275, 312. දූරන්ති කද්ධ කාල නිම්මාන ත්වාලොප දිසායොගවිභත්තාරප්පයොග සුද්ධප්පමොචන හෙතු විවිත්තප්පමාණ පුබ්බයොගබන්ධන ගුණවචන පඤ්හ කථන ථොකාකත්තූසු ච.

၂၇၅, ၃၁၂. ဝေးခြင်း၊ နီးခြင်း၊ ခရီးတာကို ပိုင်းခြားခြင်း၊ ကာလကို ပိုင်းခြားခြင်း၊ ‘တွာ’ ပစ္စည်း ကျေခြင်း၊ အရပ်မျက်နှာနှင့် ယှဉ်ခြင်း၊ ခွဲခြားခြင်း၊ ဖဲခွာခြင်း၊ စင်ကြယ်ခြင်း၊ လွတ်မြောက်ခြင်း၊ အကြောင်းဖြစ်ခြင်း၊ ဆိတ်ငြိမ်ခြင်း၊ ပမာဏပြခြင်း၊ ရှေး၌ ယှဉ်ခြင်း၊ နှောင်ဖွဲ့ခြင်း၊ ဂုဏ်ဟောပုဒ်ဖြစ်ခြင်း၊ မေးမြန်းခြင်း၊ ပြောဆိုခြင်း၊ နည်းငယ်ဖြစ်ခြင်းနှင့် ကတ္တားမဟုတ်သည်တို့၌လည်းကောင်း။

දූරත්ථෙ, අන්තිකත්ථෙ, අද්ධනිම්මානෙ, කාලනිම්මානෙ, ත්වාලොපෙ, දිසායොගෙ, විභත්තෙ, ආරප්පයොගෙ, සුද්ධෙ, පමොචනෙ, හෙත්වත්ථෙ, විවිත්තත්ථෙ, පමාණෙ, පුබ්බයොගෙ, බන්ධනත්ථෙ, ගුණවචනෙ, පඤ්හෙ, කථනෙ, ථොකෙ, අකත්තරි ච ඉච්චෙතෙස්වත්ථෙසු, පයොගෙසු ච, තං කාරකං අපාදානසඤ්ඤං හොති.

ဝေးခြင်းအနက်၊ နီးခြင်းအနက်၊ ခရီးတာကို ပိုင်းခြားခြင်းအနက်၊ ကာလကို ပိုင်းခြားခြင်းအနက်၊ ‘တွာ’ ပစ္စည်း ကျေခြင်းအနက်၊ အရပ်မျက်နှာနှင့် ယှဉ်ခြင်းအနက်၊ ခွဲခြားခြင်းအနက်၊ ရှောင်ကြဉ်ခြင်းအနက်၊ စင်ကြယ်ခြင်းအနက်၊ လွတ်မြောက်ခြင်းအနက်၊ အကြောင်းအနက်၊ ဆိတ်ငြိမ်ခြင်းအနက်၊ ပမာဏပြခြင်းအနက်၊ ရှေး၌ ယှဉ်ခြင်းအနက်၊ နှောင်ဖွဲ့ခြင်းအနက်၊ ဂုဏ်ဟောပုဒ်အနက်၊ မေးမြန်းခြင်းအနက်၊ ပြောဆိုခြင်းအနက်၊ နည်းငယ်ဟောသောအနက်၊ ကတ္တားမဟုတ်သောအနက် ဤအနက်တို့၌လည်းကောင်း၊ အသုံးအနှုန်းတို့၌လည်းကောင်း ထိုကာရကသည် ‘အပါဒါန’ အမည် ရသည်။

දූරත්ථෙතාව – කීව දූරො ඉතො නළකාරගාමො, දූරතො වා ගම්ම, ආරකා තෙ මොඝපුරිසා ඉමස්මා ධම්මවිනයා. දුතියා ච තතියා ච, දූරං ගාමං ආවතො, දූරෙන ගාමෙන වා ආගතො. ආරකා ඉමං ධම්මවිනයං, අනෙන ධම්මවිනයෙන වා ඉච්චෙවමාදි.

ဝေးခြင်းအနက်၌ ဦးစွာပထမ - ဤနေရာမှ ကျူထရံသည်တို့ရွာသည် ဘယ်မျှ ဝေးသနည်း? သို့မဟုတ် ဝေးသောအရပ်မှ လာပြီးသော်၊ ထိုအချည်းနှီးသော ယောကျ်ားတို့သည် ဤဓမ္မဝိနယတရားတော်မှ အလွန်ဝေးကွာကုန်၏။ ဒုတိယဝိဘတ်နှင့် တတိယဝိဘတ်တို့၌လည်း (ဖြစ်နိုင်၏)၊ ဝေးသောရွာသို့ လာ၏၊ ဝေးသောရွာမှ လာ၏။ ဤဓမ္မဝိနယတရားတော်မှ ဝေးကွာ၏၊ သို့မဟုတ် ဤဓမ္မဝိနယတရားတော်ဖြင့် ဝေးကွာ၏ စသည်တို့ ဖြစ်သည်။

අන්තිකත්ථෙ – අන්තිකං ගාමා, ආසන්නං ගාමා, සමීපං ගාමා, සමීපං සද්ධම්මා. දුතියා ච තතියා ච, අන්තිකං ගාමං, අන්තිකං ගාමෙන වා. ආසන්නං ගාමං, ආසන්නං ගාමෙන වා. සමීපං ගාමං. සමීපං ගාමෙන වා. සමීපං සද්ධම්මං, සමීපං සද්ධම්මෙන වා ඉච්චෙවමාදි.

နီးခြင်းအနက်၌ - ရွာနှင့် နီးသောအရပ်၊ ရွာ၏အနီး၊ ရွာ၏အနီး၊ သူတော်ကောင်းတရား၏ အနီး။ ဒုတိယဝိဘတ်နှင့် တတိယဝိဘတ်တို့၌လည်း (ဖြစ်နိုင်၏)၊ ရွာ၏အနီးသို့၊ ရွာ၏အနီးဖြင့်။ ရွာ၏အပါးသို့၊ ရွာ၏အပါးဖြင့်။ ရွာ၏အနီးသို့၊ ရွာ၏အနီးဖြင့်။ သူတော်ကောင်းတရား၏ အနီးသို့၊ သူတော်ကောင်းတရား၏ အနီးဖြင့် စသည်တို့ ဖြစ်သည်။

අද්ධනිම්මානෙ [Pg.140] – ඉතො මථුරාය චතූසු යොජනෙසු සඞ්කස්සං නාම නගරං අත්ථි, තත්ථ බහූ ජනා වසන්ති ඉච්චෙවමාදි.

ခရီးတာကို ပိုင်းခြားခြင်း၌ - မဓုရာပြည်မှ ဤဘက် ၄ ယူဇနာအကွာ၌ သင်္ကဿအမည်ရှိသော မြို့ရှိ၏၊ ထိုမြို့၌ လူအများ နေထိုင်ကြကုန်၏ စသည်တို့ ဖြစ်သည်။

කාලනිම්මානෙ – ඉතො භික්ඛවෙ එකනවුතිකප්පෙ විපස්සී නාම භගවා ලොකෙ උදපාදි, ඉතො තිණ්ණං මාසානං අච්චයෙන පරිනිබ්බායිස්සති ඉච්චෙවමාදි.

ကာလကို ပိုင်းခြားခြင်း၌ - ရဟန်းတို့၊ ယခုကမ္ဘာမှ ကိုးဆယ့်တစ်ကမ္ဘာထက်၌ ဝိပဿီအမည်ရှိသော မြတ်စွာဘုရားသည် လောက၌ ပွင့်တော်မူ၏၊ ယခုမှ သုံးလလွန်သောအခါ ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုတော်မူလတ္တံ့ စသည်တို့ ဖြစ်သည်။

ත්වාලොපෙ කම්මාධිකරණෙසු – පාසාදා සඞ්කමෙය්‍ය, පාසාදං අභිරුහිත්වා වා. පබ්බතා සඞ්කමෙය්‍ය, පබ්බතං අභිරුහිත්වා වා. හත්ථික්ඛන්ධා සඞ්කමෙය්‍ය, හත්ථික්ඛන්ධං අභිරුහිත්වා වා. ආසනා වුට්ඨහෙය්‍ය. ආසනෙ නිසීදිත්වා වා ඉච්චෙවමාදි.

ကံနှင့် အဓိကရဏတို့၌ ‘တွာ’ ပစ္စည်း ကျေခြင်း၌ - ပြာသာဒ်မှ ကူးရာ၏၊ သို့မဟုတ် ပြာသာဒ်သို့ တက်၍ ကူးရာ၏။ တောင်မှ ကူးရာ၏၊ သို့မဟုတ် တောင်သို့ တက်၍ ကူးရာ၏။ ဆင်ကျောက်ကုန်းမှ သွားရာ၏၊ သို့မဟုတ် ဆင်ကျောက်ကုန်းသို့ တက်၍ သွားရာ၏။ နေရာမှ ထရာ၏၊ သို့မဟုတ် နေရာ၌ ထိုင်ပြီးမှ ထရာ၏ စသည်တို့ ဖြစ်သည်။

දිසායොගෙ – අවිචිතො යාව උපරිභවග්ගමන්තරෙ බහූ සත්තනිකායා වසන්ති, යතො ඛෙමං තතො භයං, පුරත්ථිමතො, දක්ඛිණතො, පච්ඡිමතො, උත්තරතො අග්ගී පජ්ජලන්ති, යතො අස්සොසුං භගවන්තං, උද්ධං පාදතලා අධො කෙසමත්ථකා ඉච්චෙවමාදි.

အရပ်မျက်နှာနှင့် ယှဉ်ခြင်း၌ - အဝီစိငရဲမှ စ၍ အထက်ဘဝဂ်တိုင်အောင် အကြား၌ များစွာသော သတ္တဝါအပေါင်းတို့သည် နေထိုင်ကြကုန်၏၊ ဘေးကင်းရာအရပ်မှ ဘေးသည် ဖြစ်၏၊ အရှေ့အရပ်မှ၊ တောင်အရပ်မှ၊ အနောက်အရပ်မှ၊ မြောက်အရပ်မှ မီးတို့သည် တောက်လောင်ကုန်၏၊ ထိုအရပ်မှ မြတ်စွာဘုရား၏ တရားတော်ကို ကြားနာကြကုန်၏၊ ခြေဖဝါးမှ အထက်သို့၊ ဆံပင်အဖျားမှ အောက်သို့ စသည်တို့ ဖြစ်သည်။

විභත්තෙ – යතො පණීතතරො වා විසිට්ඨතරො වා නත්ථි. ඡට්ඨී ච, ඡන්නවුතීනං පාසණ්ඩානං, ධම්මානං පවරං යදිදං සුගතවිනයො ඉච්චෙවමාදි.

ခွဲခြားခြင်း (ဝိဘတ်) အနက်၌ - အကြင်တရားထက် ပို၍ မွန်မြတ်သည်လည်းကောင်း၊ ထူးမြတ်သည်လည်းကောင်း မရှိ။ ဆဋ္ဌီဝိဘတ်၌လည်း (ဖြစ်၏)၊ ကိုးဆယ့်ခြောက်ပါးသော တိတ္ထိတို့၏ အယူဝါဒတရားတို့ထက် ဤမြတ်စွာဘုရား၏ ဝိနည်းတရားတော်သည် အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သည် စသည်တို့ ဖြစ်သည်။

ආරප්පයොගෙ – [Pg.141] ගාමධම්මා වසලධම්මා අසද්ධම්මා ආරති විරති පටිවිරති, පාණාතිපාතා වෙරමණී ඉච්චෙවමාදි.

ဖဲခွာခြင်း (ရှောင်ကြဉ်ခြင်း) နှင့် ယှဉ်ခြင်း၌ - ရွာသူရွာသားတို့၏ တရားမှ၊ ယုတ်ညံ့သော တရားမှ၊ မသူတော်တရားမှ ဖဲခြင်း၊ ရှောင်ခြင်း၊ အထူးရှောင်ခြင်း၊ သူ့အသက်သတ်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း စသည်တို့ ဖြစ်သည်။

සුද්ධෙ – ලොභනියෙහි ධම්මෙහි සුද්ධො අසංසට්ඨො, මාතිතො ච පිතිතො ච සුද්ධො අසංසට්ඨො අනුපකුද්ධො අගරහිතො ඉච්චෙවමාදි.

စင်ကြယ်ခြင်း၌ - သာယာဖွယ်ရှိသော တရားတို့မှ စင်ကြယ်သဖြင့် မရောနှောသောသူ၊ မိခင်ဘက်မှလည်းကောင်း၊ ဖခင်ဘက်မှလည်းကောင်း စင်ကြယ်သဖြင့် မရောနှောသူ၊ အပြစ်မရှိသူ၊ ကဲ့ရဲ့မခံရသူ စသည်တို့ ဖြစ်သည်။

පමොචනෙ – පරිමුත්තො දුක්ඛස්මාති වදාමි, මුත්තොස්මි මාරබන්ධනා, න තෙ මුච්චන්ති මච්චුනා ඉච්චෙවමාදි.

လွတ်မြောက်ခြင်း၌ - ဆင်းရဲမှ ကောင်းစွာ လွတ်မြောက်၏ဟု ငါဆို၏၊ ငါသည် မာရ်မင်း၏ အနှောင်အဖွဲ့မှ လွတ်မြောက်ပြီ၊ ထိုသူတို့သည် သေခြင်းမှ မလွတ်မြောက်ကြကုန် စသည်တို့ ဖြစ်သည်။

හෙත්වත්ථෙ – කස්මා හෙතුනා, කෙන හෙතුනා, කිස්ස හෙතුනා, කස්මා නු තුම්හං දහරා න මීයරෙ, කස්මා ඉධෙව මරණං භවිස්සති ඉච්චෙවමාදි.

အကြောင်းအနက်၌ - အဘယ်အကြောင်းကြောင့်နည်း? အဘယ်အကြောင်းကြောင့်နည်း? အဘယ်အကျိုး အကြောင်းကြောင့်နည်း? အဘယ်ကြောင့် သင်တို့၏ လူငယ်တို့သည် မသေကြသနည်း? အဘယ်ကြောင့် ဤနေရာ၌ပင် သေခြင်းဖြစ်လတ္တံ့နည်း စသည်တို့ ဖြစ်သည်။

විවිත්තත්ථෙ – විවිත්තො පාපකා ධම්මා, විවිච්චෙව කාමෙහි විවිච්ච අකුසලෙහි ධම්මෙහි ඉච්චෙවමාදි.

ဆိတ်ငြိမ်ခြင်းအနက်၌ - ယုတ်ညံ့သော တရားတို့မှ ဆိတ်ငြိမ်သောသူ၊ ကာမဂုဏ်တို့မှ ဆိတ်ငြိမ်၍သာလျှင်၊ အကုသိုလ်တရားတို့မှ ဆိတ်ငြိမ်၍ စသည်တို့ ဖြစ်သည်။

පමාණෙ – දීඝසො නවවිදත්ථියො සුගතවිදත්ථියා පමාණිකා කාරෙතබ්බා, මජ්ඣිමස්ස පුරිසස්ස අඩ්ඪ තෙළසහත්ථා ඉච්චෙවමාදි.

အတိုင်းအရှည်၌ - အလျားအားဖြင့် မြတ်စွာဘုရား၏ အထွာတော်ဖြင့် ကိုးထွာရှိသော အတိုင်းအရှည်ရှိသော သင်္ကန်းကို ပြုလုပ်အပ်၏၊ အလတ်စားယောက်ျား၏ အတောင်အားဖြင့် တစ်ဆယ့်နှစ်တောင်ခွဲ စသည်တို့ဖြစ်သည်။

පුබ්බයොගෙ – පුබ්බෙව සම්මොධා ඉච්චෙවමාදි.

ရှေး၌ စပ်ယှဉ်ခြင်း၌ - သစ္စာမသိမီ ရှေး၌သာလျှင် စသည်တည်း။

බන්ධනත්ථෙ – සතස්මා බන්ධො නරො. තතියා ච, සතෙන බන්ධො නරො රඤ්ඤා ඉණත්ථෙන ඉච්චෙවමාදි.

အနှောင်အဖွဲ့အနက်၌ - အသပြာတစ်ရာကြောင့် နှောင်ဖွဲ့အပ်သောလူ။ တတိယဝိဘတ်လည်း ရှိ၏၊ အသပြာတစ်ရာဖြင့် (ကြွေးမြီအနက်ကြောင့်) မင်းသည် နှောင်ဖွဲ့အပ်သောလူ စသည်တည်း။

ගුණවචනෙ [Pg.142] – පුඤ්ඤාය සුගතිං යන්ති, චාගාය විපුලං ධනං, පඤ්ඤාය විමුත්තිමනො, ඉස්සරියාය ජනං රක්ඛති රාජා ඉච්චෙවමාදි.

ဂုဏ်ကို ပြဆိုရာ၌ - ကောင်းမှုကြောင့် ကောင်းရာသုဂတိသို့ သွားကြကုန်၏၊ စွန့်ကြဲမှုကြောင့် များပြားသော စည်းစိမ်ရှိ၏၊ ပညာကြောင့် လွတ်မြောက်သော စိတ်ရှိ၏၊ တန်ခိုးအာဏာကြောင့် မင်းသည် လူအများကို စောင့်ရှောက်၏ စသည်တည်း။

පඤ්හෙ ත්වාලොපෙ කම්මාධිකරණෙසු – අභිධම්මා පුච්ඡන්ති, අභිධම්මං සුත්වා, අභිධම්මෙ ඨත්වා වා. විනයා පුච්ඡන්ති, විනයං සුත්වා, විනයෙ ඨත්වා වා. දුතියා ච තතියා ච, අභිධම්මං, අභිධම්මෙන වා. විනයං, විනයෙන වා. එව සුත්තා, ගෙය්‍යා, ගාථාය, වෙය්‍යාකරණා, උදානා, ඉතිවුත්තකා, ජාතකා, අබ්භුතධම්මා, වෙදල්ලා ඉච්චෙවමාදි.

မေးမြန်းခြင်း၌ ကံနှင့် အာဓာရတို့တွင် တွာပစ္စည်းကို ချေရာ၌ - အဘိဓမ္မာကို မေးကြကုန်၏၊ အဘိဓမ္မာကို ကြားနာ၍ဖြစ်စေ၊ အဘိဓမ္မာ၌ တည်၍ဖြစ်စေ မေးကြကုန်၏။ ဝိနည်းကို မေးကြကုန်၏၊ ဝိနည်းကို ကြားနာ၍ဖြစ်စေ၊ ဝိနည်း၌ တည်၍ဖြစ်စေ မေးကြကုန်၏။ ဒုတိယဝိဘတ်နှင့် တတိယဝိဘတ်လည်း ရှိ၏၊ အဘိဓမ္မာကို၊ အဘိဓမ္မာဖြင့်ဖြစ်စေ၊ ဝိနည်းကို၊ ဝိနည်းဖြင့်ဖြစ်စေ မေးကြကုန်၏။ ဤသို့လျှင် သုတ်၊ ဂေယျ၊ ဂါထာ၊ ဝေယျာကရဏ၊ ဥဒါန်း၊ ဣတိဝုတ္တက၊ ဇာတ်၊ အဗ္ဘုတဓမ္မ၊ ဝေဒလ္လ စသည်တည်း။

කථනෙ ත්වාලොපෙ කම්මාධිකරණෙසු – අභිධම්මා කථයන්ති, අභිධම්මං සුත්වා, අභිධම්මෙ ඨත්වා වා. විනයා කථයන්ති, විනයං සුත්වා, විනයෙ ඨත්වා වා. දුතියා ච තතියා ච, අභිධම්මං, අභිධම්මෙන වා. විනයං විනයෙන වා. එවං සුත්තා, ගෙය්‍යා, ගාථාය, වෙය්‍යාකරණා, උදානා, ඉතිවුත්තකා, ජාතකා, අබ්භුතධම්මා, වෙදල්ලා ඉච්චෙවමාදි.

ပြောဆိုခြင်း၌ ကံနှင့် အာဓာရတို့တွင် တွာပစ္စည်းကို ချေရာ၌ - အဘိဓမ္မာကို ပြောဆိုကြကုန်၏၊ အဘိဓမ္မာကို ကြားနာ၍ဖြစ်စေ၊ အဘိဓမ္မာ၌ တည်၍ဖြစ်စေ ပြောဆိုကြကုန်၏။ ဝိနည်းကို ပြောဆိုကြကုန်၏၊ ဝိနည်းကို ကြားနာ၍ဖြစ်စေ၊ ဝိနည်း၌ တည်၍ဖြစ်စေ ပြောဆိုကြကုန်၏။ ဒုတိယဝိဘတ်နှင့် တတိယဝိဘတ်လည်း ရှိ၏၊ အဘိဓမ္မာကို၊ အဘိဓမ္မာဖြင့်ဖြစ်စေ၊ ဝိနည်းကို၊ ဝိနည်းဖြင့်ဖြစ်စေ ပြောဆိုကြကုန်၏။ ဤသို့လျှင် သုတ်၊ ဂေယျ၊ ဂါထာ၊ ဝေယျာကရဏ၊ ဥဒါန်း၊ ဣတိဝုတ္တက၊ ဇာတ်၊ အဗ္ဘုတဓမ္မ၊ ဝေဒလ္လ စသည်တည်း။

ථොකෙ – ථොකා මුච්චන්ති. අප්පමත්තකා මුච්චන්ති, කිච්ඡා මුච්චන්ති. තතියා ච. ථොකෙන, අප්පමත්තකෙන, කිච්ඡෙන වා ඉච්චෙවමාදි.

အနည်းငယ် အနက်၌ - နည်းပါးသော အားထုတ်မှုဖြင့် လွတ်မြောက်ကြကုန်၏၊ မများသော အားထုတ်မှုဖြင့် လွတ်မြောက်ကြကုန်၏၊ ခဲယဉ်းစွာ လွတ်မြောက်ကြကုန်၏။ တတိယဝိဘတ်လည်း ရှိ၏၊ နည်းပါးသောအားဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ မများသောအားဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ ခဲယဉ်းသောအားဖြင့်သော်လည်းကောင်း လွတ်မြောက်ကြကုန်၏ စသည်တည်း။

අකත්තරිච – කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා උස්සන්නත්තා විපුලත්තා චක්ඛුවිඤ්ඤාණං උප්පන්නං හොති ඉච්චෙවමාදි.

ကတ္တားမဟုတ်သည်၌လည်းကောင်း - ကံကို ပြုအပ်သည်ဖြစ်၍၊ ဆည်းပူးအပ်သည်ဖြစ်၍၊ များပြားပြန့်ပြောသည်ဖြစ်၍၊ ကျယ်ပြန့်သည်ဖြစ်၍ စက္ခုဝိညာဉ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏ စသည်တည်း။

චග්ගහණෙන [Pg.143] සෙසෙසුපි යෙ මයා නොපදිට්ඨා අපාදානපයොගිකා, තෙ පයොගවිචක්ඛණෙහි යථායොගං යොජෙතබ්බා.

စသဒ္ဒါကို ယူခြင်းဖြင့် ငါမပြအပ်သေးသော ကြွင်းကျန်သော အပါဒါန်အသုံးအနှုန်းတို့ကို အသုံးအနှုန်း၌ လိမ္မာကျွမ်းကျင်သူတို့သည် သင့်လျော်သလို ယှဉ်စပ်အပ်ကုန်၏။

276, 302. යස්ස දාතුකාමො රොචතෙ ධාරයතෙ වා තං සම්පදානං.

၂၇၆, ၃၀၂. အကြင်သူအား ပေးလိုသည်ဖြစ်စေ၊ နှစ်သက်စေအပ်သည်ဖြစ်စေ၊ (အကြွေး) ဆောင်ထားစေအပ်သည်ဖြစ်စေ ထိုသူသည် သမ္ပဒါန်မည်၏။

යස්ස වා දාතුකාමො යස්ස වාරොචතෙ, යස්ස වා ධාරයතෙ, තං කාරකං සම්පදානසඤ්ඤං හොති.

သို့မဟုတ် အကြင်သူအား ပေးလိုသည်ဖြစ်စေ၊ အကြင်သူအား နှစ်သက်စေအပ်သည်ဖြစ်စေ၊ အကြင်သူအား ဆောင်ထားစေအပ်သည်ဖြစ်စေ ထိုကတ္တား (ကာရက) သည် သမ္ပဒါန်အမည်ရှိ၏။

සමණස්ස චීවරං දදාති, සමණස්ස රොචතෙ සච්චං, දෙවදත්තස්ස සුවණ්ණච්ඡත්තං ධාරයතෙ යඤ්ඤදත්තො.

ရဟန်းအား သင်္ကန်းကို ပေး၏၊ ရဟန်းအား သစ္စာတရားသည် နှစ်သက်ဖွယ်ဖြစ်၏၊ ဒေဝဒတ်အား ရွှေထီးကို ယညဒတ်သည် ဆောင်ထား၏။

සම්පදානමිච්චනෙන ක්වත්ථො? සම්පදානෙ චතුත්ථී.

သမ္ပဒါန်ဟု သတ်မှတ်ခြင်းဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း။ 'သမ္ပဒါနေ စတုတ္ထီ' သုတ်၌ သမ္ပဒါန်အမည်ကို အသုံးပြုရန်အတွက် ဖြစ်သည်။

වාති විකප්පනත්ථං, ධාතුනාමානං පයොගෙ වා උපසග්ගප්පයොගෙ වා නිපාතප්පයොගෙ වා සති අත්ථවිකප්පනත්ථං වාති පදං පයුජ්ජති.

'ဝါ' သဒ္ဒါသည် ဝိကပ္ပနတ္ထ (အနက်အမျိုးမျိုးကို ယူခြင်း) အကျိုးရှိ၏။ ဓာတ်၊ နာမ်တို့၏ အသုံးရှိသော်လည်းကောင်း၊ ဥပသာရ၏ အသုံးရှိသော်လည်းကောင်း၊ နိပါတ်၏ အသုံးရှိသော်လည်းကောင်း အနက်ကို ထပ်မံယူဆရန်အလို့ငှာ 'ဝါ' ဟူသော ပုဒ်ကို သုံးစွဲရသည်။

277, 303. සිලාඝ හනු ඨා සප ධාර පිහ කුධ දුහිස්සොසූය රාධික්ඛ පච්චාසුණ අනුපතිගිණ පුබ්බකත්තාරොචනත්ථ තදත්ථ තුමත්ථාලමත්ථ මඤ්ඤානාදරප්පාණිනි, ගත්‍යත්ථකම්මනි, ආසීසත්ථ සම්මුති භිය්‍ය සත්තම්‍යත්ථෙසු ච.

၂၇၇, ၃၀၃. သိလာဃ (ချီးမွမ်းခြင်း)၊ ဟနု (ဖုံးကွယ်ခြင်း)၊ ဌာ (လုပ်ကျွေးခြင်း)၊ သပ (ကျိန်ဆိုခြင်း)၊ ဓာရ (အကြွေးတင်ခြင်း)၊ ပိဟ (လိုလားခြင်း)၊ ကုဓ (အမျက်ထွက်ခြင်း)၊ ဒုဟ (ပြစ်မှားခြင်း)၊ ဣဿ (ငြူစူခြင်း)၊ ဥသူယ (ကဲ့ရဲ့ခြင်း) ဓာတ်တို့၏ အသုံး၌လည်းကောင်း၊ ရာဓ (ကျေနပ်စေခြင်း)၊ ဣက္ခ (ရှုကြည့်ခြင်း) ဓာတ်တို့၏ အသုံး၌လည်းကောင်း၊ ပစ္စာသုဏ (ဝန်ခံခြင်း)၊ အနုပတိဂိဏ (သာဓုခေါ်ခြင်း) တို့၏ ရှေးကတ္တား၌လည်းကောင်း၊ အာရောစနတ္ထ (ကြားပြောခြင်း) အနက်၌လည်းကောင်း၊ တဒတ္ထ (ထိုအကျိုးငှာ) အနက်၌လည်းကောင်း၊ တုမတ္ထ (တုံပစ္စည်းအနက်) ၌လည်းကောင်း၊ အလမတ္ထ (စွမ်းနိုင်ခြင်းအနက်) ၌လည်းကောင်း၊ မညတိဓာတ်၏ အသုံး၌ အသက်မရှိသော ဝတ္ထုကို မရိုသေခြင်းအနက်၌လည်းကောင်း၊ သွားခြင်းအနက်ရှိသော ဓာတ်တို့၏ ကံ၌လည်းကောင်း၊ အာသီသတ္ထ (ဆုတောင်းခြင်း) အနက်၌လည်းကောင်း၊ သမ္မုတိ (သဘောတူခြင်း)၊ ဘိယျ (သာလွန်ခြင်း) နှင့် သတ္တမီအနက်တို့၌လည်းကောင်း သမ္ပဒါန်အမည် ရ၏။

සිලාඝ හනු ඨා සප ධාර පිහ කුධ දුහ ඉස්සඉච්චෙතෙසං ධාතූනං පයොගෙ, උසූයත්ථානඤ්ච පයොගෙ, රාධික්ඛප්පයොගෙ, පච්චාසුණඅනුපතිගිණානං පුබ්බකත්තරි, ආරොචනත්ථෙ[Pg.144], තදත්ථෙ, තුමත්ථෙ, අලමත්ථෙ, මඤ්ඤතිප්පයොගෙ අනාදරෙ අප්පාණිනි, ගත්‍යත්ථානං ධාතූනං කම්මනි, ආසීසත්ථෙ ච සම්මුති භිය්‍ය සත්තම්‍යත්ථෙසු ච, තං කාරකං සම්පදානසඤ්ඤං හොති.

သိလာဃ၊ ဟနု၊ ဌာ၊ သပ၊ ဓာရ၊ ပိဟ၊ ကုဓ၊ ဒုဟ၊ ဣဿ ဤဓာတ်တို့၏ အသုံး၌လည်းကောင်း၊ ဥသူယအနက်ရှိသော ဓာတ်တို့၏ အသုံး၌လည်းကောင်း၊ ရာဓ၊ ဣက္ခ ဓာတ်တို့၏ အသုံး၌လည်းကောင်း၊ ပစ္စာသုဏ၊ အနုပတိဂိဏ တို့၏ ရှေးကတ္တား၌လည်းကောင်း၊ အာရောစနတ္ထ၌လည်းကောင်း၊ တဒတ္ထ၌လည်းကောင်း၊ တုမတ္ထ၌လည်းကောင်း၊ အလမတ္ထ၌လည်းကောင်း၊ မညတိဓာတ်အသုံး၌ အသက်မရှိသော ဝတ္ထုကို မရိုသေခြင်း၌လည်းကောင်း၊ သွားခြင်းအနက်ရှိသော ဓာတ်တို့၏ ကံ၌လည်းကောင်း၊ အာသီသတ္ထ၌လည်းကောင်း၊ သမ္မုတိ၊ ဘိယျ၊ သတ္တမီအနက်တို့၌လည်းကောင်း ထိုကတ္တား (ကာရက) သည် သမ္ပဒါန်အမည်ရှိ၏။

සිලාඝප්පයොගෙ තාව – බුද්ධස්ස සිලාඝතෙ, ධම්මස්ස සිලාඝතෙ, සඞ්ඝස්ස සිලාඝතෙ, සකංඋපජ්ඣායස්ස සිලාඝතෙ, තව සිලාඝතෙ මම සිලාඝතෙ ඉච්චෙවමාදි.

သိလာဃဓာတ်အသုံး၌ ရှေးဦးစွာ - ဘုရားကို ချီးမွမ်း၏၊ တရားကို ချီးမွမ်း၏၊ သံဃာကို ချီးမွမ်း၏၊ မိမိ၏ ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာကို ချီးမွမ်း၏၊ သင့်ကို ချီးမွမ်း၏၊ ငါ့ကို ချီးမွမ်း၏ စသည်တည်း။

හනුප්පයොගෙ – හනුතෙ තුය්හමෙව, හනුතෙ මය්හමෙව ඉච්චෙවමාදි.

ဟနုဓာတ်အသုံး၌ - သင့်အားသာလျှင် ဖုံးကွယ်၏ (လိမ်လည်၏)၊ ငါ့အားသာလျှင် ဖုံးကွယ်၏ စသည်တည်း။

ඨාපයොගෙ – උපතිට්ඨෙය්‍ය සක්‍යපුත්තානං වඩ්ඪකී, භික්ඛුස්ස භුඤ්ජන්තස්ස පානීයෙන වා විධූපනෙන වා උපතිට්ඨෙය්‍ය භික්ඛුනී ඉච්චෙවමාදි.

ဌာဓာတ်အသုံး၌ - လက်သမားသည် သာကီဝင်မင်းသားတို့အား လုပ်ကျွေးရာ၏၊ ဘိက္ခုနီမသည် ဆွမ်းဘုဉ်းပေးနေသော ရဟန်းအား ရေဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ ယပ်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း လုပ်ကျွေးရာ၏ စသည်တည်း။

සපප්පයොගෙ – තුය්හං සපතෙ, මය්හං සපතෙ ඉච්චෙවමාදි.

သပဓာတ်အသုံး၌ - သင့်အား ကျိန်ဆို၏၊ ငါ့အား ကျိန်ဆို၏ စသည်တည်း။

ධාරප්පයොගෙ – සුවණ්ණං තෙ ධාරයතෙ ඉච්චෙවමාදි.

ဓာရဓာတ်အသုံး၌ - သင့်အား ရွှေကို ဆောင်ထား၏ (သင့်ထံမှ ရွှေအကြွေးတင်နေ၏) စသည်တည်း။

පිහප්පයොගෙ – බුද්ධස්ස අඤ්ඤතිත්ථියා පිහයන්ති, දෙවා දස්සනකාමා තෙ, යතො ඉච්ඡාමි භද්දන්තස්ස, සමිද්ධානං පිහයන්ති දලිද්දා ඉච්චෙවමාදි.

ပိဟဓာတ်အသုံး၌ - တစ်ပါးသော သာသနာပြင်ပရှိသူတို့သည် မြတ်စွာဘုရားအား လိုလားကုန်၏၊ နတ်တို့သည် သင့်ကို ဖူးမြော်လိုကုန်၏၊ အကြင်ကြောင့် အရှင်မြတ်အား လိုလားအလိုရှိ၏၊ ဆင်းရဲသားတို့သည် ချမ်းသာသူတို့ကို လိုလား (အားကျ) ကုန်၏ စသည်တည်း။

කුධදුහඉස්සඋසූයප්පයොගෙ – කොධයති දෙව දත්තස්ස, තස්ස කුජ්ඣ මහාවීර, මා රට්ඨං විනස්ස ඉදං. දුහයති [Pg.145] දිසානං මෙඝො, තිත්ථියා සමණානං ඉස්සයන්ති ගුණගිද්ධෙන, තිත්ථියා සමණානං ඉස්සයන්ති ලාභගිද්ධෙන, දුජ්ජනා ගුණවන්තානං උසූයන්ති ගුණගිද්ධෙන, කා උසූයා විජානතං ඉච්චෙවමාදි.

ကုဓ၊ ဒုဟ၊ ဣဿ၊ ဥသူယဓာတ်တို့၏ အသုံး၌ - ဒေဝဒတ်အား အမျက်ထွက်၏၊ ကြီးမြတ်သောသူရဲကောင်း... ထိုသူအား အမျက်ထွက်တော်မူပါ၊ ဤတိုင်းပြည် မပျက်စီးပါစေနှင့်။ မိုးသက်မုန်တိုင်းသည် အရပ်မျက်နှာတို့ကို ပြစ်မှားဖျက်ဆီး၏၊ သာသနာပလူတို့သည် ဂုဏ်၌ တပ်မက်သဖြင့် ရဟန်းတို့အား ငြူစူကြကုန်၏၊ သာသနာပလူတို့သည် လာဘ်၌ တပ်မက်သဖြင့် ရဟန်းတို့အား ငြူစူကြကုန်၏၊ လူဆိုးတို့သည် ဂုဏ်၌ တပ်မက်သဖြင့် သီလဂုဏ်ရှိသူတို့အား ကဲ့ရဲ့ကြကုန်၏၊ သိတတ်သူတို့အား အဘယ်မှာ ကဲ့ရဲ့ခြင်း ရှိအံ့နည်း စသည်တည်း။

රාධ ඉක්ඛ ඉච්චෙතෙසං ධාතූනං පයොගෙ යස්ස අකථිතස්ස පුච්ඡනං කම්මවික්ඛ්‍යාපනත්ථඤ්ච, තං කාරකං සම්පදානසඤ්ඤං හොති, දුතියා ච.

ရာဓ၊ ဣက္ခ ဤဓာတ်တို့၏ အသုံး၌ မပြောကြားရသေးသော မေးမြန်းခြင်းခံရသူနှင့် ကံ၏ အပြုအမူကို ထင်ရှားစေခြင်း အကျိုးငှာ ထိုကတ္တားသည် သမ္ပဒါန်အမည်ရှိ၏၊ ဒုတိယဝိဘတ်လည်း ရှိ၏။

ආරාධොහං රඤ්ඤො, ආරාධොහං රාජානං, ක්‍යාහං අය්‍යානං අපරජ්ඣාමි, ක්‍යාහං අය්‍යෙ අපරජ්ඣාමි, චක්ඛුං ජනස්ස දස්සනාය තං විය මඤ්ඤෙ, ආයස්මතො උපාලිත්ථෙරස්ස උපසම්පදාපෙක්ඛො උපතිස්සො, ආයස්මන්තං වා ඉච්චෙවමාදි.

ငါသည် မင်းကို ကျေနပ်စေ၏၊ ငါသည် မင်းကို ကျေနပ်စေ၏ (ဒုတိယဝိဘတ်)၊ ငါသည် အရှင်မြတ်တို့အား အဘယ်အပြစ်ကို ပြုမိသနည်း၊ ငါသည် အရှင်မြတ်တို့အား အဘယ်အပြစ်ကို ပြုမိသနည်း (ဒုတိယဝိဘတ်)၊ လူအများအား မြင်စိမ့်သောငှာ မျက်စိကဲ့သို့ သင့်ကို ထင်မှတ်၏၊ ဥပတိဿသည် အရှင်ဥပါလိထေရ်ထံမှ ပဥ္စင်းအဖြစ်ကို အလိုရှိ၏၊ သို့မဟုတ် အရှင်မြတ်ကို (ဒုတိယဝိဘတ်) စသည်တည်း။

පච්චාසුණ අනුපතිගිණානං පුබ්බකත්තරි සුණොතිස්ස පච්චායොගෙ යස්ස කම්මුනො පුබ්බස්ස යො කත්තා, සො සම්පදානසඤ්ඤො හොති.

ပစ္စာသုဏ၊ အနုပတိဂိဏ တို့၏ ရှေးဦးကတ္တား ဖြစ်သောအခါ၊ နာကြားခြင်းအနက်ရှိသော သုဏောတိဓာတ်၏ ယှဉ်ရာ၌ အကြင်ရှေးဦးကံ၏ ကတ္တားဖြစ်သောသူသည် သမ္ပဒါန်အမည်ရှိ၏။

තං යථා? භගවා භික්ඛූ එතදවොච.

ဥပမာ အဘယ်သို့နည်း။ မြတ်စွာဘုရားသည် ရဟန်းတို့အား ဤစကားကို မိန့်တော်မူ၏။

භික්ඛූති අකථීත කම්මං, එතන්ති කථිතකම්මං. යස්ස කම්මුනො පුබ්බස්ස යො කත්තා, සො‘භගවා’ති ‘‘යො කරොති ස කත්තා’’ති සුත්තවචනෙන කත්තුසඤ්ඤො. එවං යස්ස [Pg.146] කම්මුනො පුබ්බස්ස යො කත්තා, සො සම්පදානසඤ්ඤො හොති.

'ဘိက္ခူ' ဟူသည် အကထိတကံ မည်၏၊ 'ဧတံ' ဟူသည် ကထိတကံ မည်၏။ ထိုရှေးကံ၏ ကတ္တားဖြစ်သော ထို 'ဘဂဝါ' သည် 'ယော ကရောတိ သ ကတ္တာ' ဟူသော သုတ်တော်စကားဖြင့် ကတ္တားအမည်ရှိ၏။ ဤသို့လျှင် အကြင်ရှေးကံ၏ ကတ္တားဖြစ်သောသူသည် သမ္ပဒါန်အမည်ရှိ၏။

තං යථා? තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං, ආසුණන්ති බුද්ධස්ස භික්ඛූ.

ဥပမာ အဘယ်သို့နည်း။ ထိုရဟန်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားအား ဝန်ခံကြားနာကြကုန်၏၊ ရဟန်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားအား နာယူကြကုန်၏။

ගිණස්ස අනුපතියොගෙ යස්ස කම්මුනො පුබ්බස්ස යො කත්තා, සො සම්පදානසඤ්ඤො හොති.

အနု၊ ပတိ ဥပသာရရှေ့ရှိသော ဂိဏဓာတ်၏ အသုံး၌ အကြင်ရှေးဦးကံ၏ ကတ္တားဖြစ်သောသူသည် သမ္ပဒါန်အမည်ရှိ၏။

තං යථා? භික්ඛු ජනං ධම්මං සාවෙති, තස්ස භික්ඛුනො ජනො අනුගිණාති, තස්ස භික්ඛුනො ජනො පතිගිණාති.

ဥပမာ အဘယ်သို့နည်း။ ရဟန်းသည် လူအများအား တရားတော်ကို ကြားနာစေ၏၊ ထိုရဟန်းအား လူအများက လိုက်လံသာဓုခေါ်ကြကုန်၏၊ ထိုရဟန်းအား လူအများက ဝန်ခံထောက်ခံကြကုန်၏။

යො වදෙති ස‘කත්තා’ති,වුත්තං ‘කම්ම’න්ති වුච්චති;

යො පටිග්ගාහකො තස්ස,‘සම්පදානං’ විජානියා.

ပြောဆိုတတ်သူကို 'ကတ္တား' ဟုလည်းကောင်း၊ ပြောဆိုအပ်သောစကားကို 'ကံ' ဟုလည်းကောင်း ခေါ်ဆိုအပ်၏။ ထိုကံကို လက်ခံသူအား 'သမ္ပဒါန်' ဟူ၍ သိအပ်၏။

ඉච්චෙවමාදි.

စသည်တည်း။

ආරොචනත්ථෙ – ආරොචයාමි වො භික්ඛවෙ, ආමන්තයාමි වො භික්ඛවෙ, පටිවෙදයාමි වො භික්ඛවෙ, ආරොචයාමි තෙ මහාරාජ, ආමන්තයාමි තෙ මහාරාජ, පටිවෙදයාමි තෙ මහාරාජ ඉච්චෙවමාදි.

ကြားပြောခြင်းအနက်၌ - ရဟန်းတို့၊ ငါသည် သင်တို့အား ကြားပြော၏၊ ရဟန်းတို့၊ ငါသည် သင်တို့အား ခေါ်တော်မူ၏၊ ရဟန်းတို့၊ ငါသည် သင်တို့အား သိစေ၏၊ မြတ်သောမင်းကြီး၊ ငါသည် သင့်အား ကြားပြော၏၊ မြတ်သောမင်းကြီး၊ ငါသည် သင့်အား ခေါ်တော်မူ၏၊ မြတ်သောမင်းကြီး၊ ငါသည် သင့်အား သိစေ၏ စသည်တည်း။

තදත්ථෙ – ඌනස්ස පාරිපූරියා තං චීවරං නික්ඛිපිතබ්බං. බුද්ධස්ස අත්ථාය, ධම්මස්ස අත්ථාය, සඞ්ඝස්ස අත්ථාය, ජීවිතං පරිච්චජාමි ඉච්චෙවමාදි.

ထိုအကျိုးငှာ (ဟူသောအနက်၌) - လိုအပ်သည်ကို ဖြည့်စွက်ရန် ထိုသင်္ကန်းကို သိမ်းဆည်းထားအပ်၏။ မြတ်စွာဘုရား၏ အကျိုးငှာ၊ တရားတော်၏ အကျိုးငှာ၊ သံဃာတော်၏ အကျိုးငှာ အသက်ကို စွန့်ပါ၏ စသည်တို့ ဖြစ်သည်။

තුමත්ථෙ [Pg.147] -ලොකානුකම්පාය අත්ථාය හිතාය සුඛාය දෙවමනුස්සානං බුද්ධො ලොකෙ උප්පජ්ජති. භික්ඛූනං ඵාසුවිහාරාය විනයො පඤ්ඤත්තො ඉච්චෙවමාදි.

‘တုံ’ ပစ္စည်း၏ အနက်၌ - လူနတ်တို့၏ အစီးအပွား၊ အကျိုးရှိစေရန်နှင့် ချမ်းသာစေရန်အတွက် လောကကို သနားစောင့်ရှောက်သောအားဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် လောက၌ ပွင့်တော်မူ၏။ ရဟန်းတို့ ချမ်းသာစွာ နေထိုင်နိုင်ရန်အတွက် ဝိနည်းကို ပညတ်တော်မူအပ်၏ စသည်တို့ ဖြစ်သည်။

අලමත්ථප්පයොගෙ-අලමිති අරහති පටික්ඛිත්තෙසු. අලං මෙ බුද්ධො, අලං මෙ රජ්ජං, අලං භික්ඛු පත්තස්ස, අලං මල්ලො මල්ලස්ස, අරහති මල්ලො මල්ලස්ස. පටික්ඛිත්තෙ අලං තෙ රූපං කරණීයං, අලං මෙ හිරඤ්ඤසුවණ්ණෙන ඉච්චෙවමාදි.

‘အလံ’ ဟူသောအနက်နှင့် ယှဉ်သောအခါ - ‘အလံ’ ဟူသည် ထိုက်တန်ခြင်း (အရဟတိ) နှင့် ငြင်းပယ်ခြင်း (ပဋိက္ခိတ္တ) တို့ကို ဆိုလိုသည်။ ငါ့အား ဘုရားရှင်သည် ထိုက်တန်၏။ ငါ့အား မင်းအဖြစ်သည် ထိုက်တန်၏။ ရဟန်းသည် သပိတ်နှင့် ထိုက်တန်၏။ နပန်းသမားတစ်ဦးသည် အခြားနပန်းသမားတစ်ဦးနှင့် ထိုက်တန်၏ (တူမျှ၏)။ ငြင်းပယ်ခြင်း အနက်၌ - သင်၏ ရုပ်ဖြင့် ပြုဖွယ်ကိစ္စသည် ငါ့အား မလိုတော့ပြီ။ ငါ့အား ရွှေငွေဖြင့် မလိုတော့ပြီ စသည်တို့ ဖြစ်သည်။

මඤ්ඤතිප්පයොගෙ අනාදරෙ අප්පාණිනි-කට්ඨස්ස තුවං මඤ්ඤෙ, කලිඞ්ගරස්ස තුවං මඤ්ඤෙ.

အသက်မရှိသော ဝတ္ထုဖြစ်၍ မလေးစားခြင်း (အနာဒရ) ကို ပြသောအခါ ‘မန’ ဓာတ်နှင့် ယှဉ်၍ - သင့်ကို သစ်တုံးတစ်တုံးကဲ့သို့ ငါမှတ်၏၊ သင့်ကို ဆွေးမြည့်သော သစ်စတစ်ခုကဲ့သို့ ငါမှတ်၏။

අනාදරෙති කිමත්ථං? සුවණ්ණං විය තං මඤ්ඤෙ.

အဘယ်ကြောင့် ‘အနာဒရေ (မလေးစားခြင်း၌)’ ဟု ဆိုသနည်း။ မလေးစားခြင်းမရှိဘဲ ‘သင့်ကို ရွှေကဲ့သို့ ငါမှတ်၏’ ဟု သုံးသောအခါ၌ တားမြစ်ရန် ဖြစ်သည်။

අප්පාණිනීති කිමත්ථං? ගද්‍රභං තුවං මඤ්ඤෙ ඉච්චෙවමාදි.

အဘယ်ကြောင့် ‘အပ္ပါဏိနိ (အသက်မရှိသော ဝတ္ထု၌)’ ဟု ဆိုသနည်း။ သက်ရှိဖြစ်သောအခါ ‘သင့်ကို မြည်းကဲ့သို့ ငါမှတ်၏’ ဟု သုံးခြင်းကို တားမြစ်ရန် ဖြစ်သည်။

ගත්‍යත්ථකම්මනි-ගාමස්ස පාදෙන ගතො, නගරස්ස පාදෙන ගතො, අප්පො සග්ගාය ගච්ඡති, සග්ගස්ස ගමනෙන වා, මූලාය පටිකස්සෙය්‍ය සඞ්ඝො. දුතියා ච, ගාමං පාදෙන ගතො, නගරං පාදෙන ගතො, අප්පො සග්ගං ගච්ඡති, සග්ගං ගමනෙන වා, මූලං පටිකස්සෙය්‍ය සඞ්ඝො ඉච්චෙවමාදි.

သွားခြင်းအနက်ရှိသော ဓာတ်တို့၏ ကမ္မ (ကံ) အနက်၌ - ရွာသို့ ခြေဖြင့် သွား၏၊ ပြည်သို့ ခြေဖြင့် သွား၏၊ နည်းပါးသောသူတို့သည် နတ်ပြည်သို့ သွားကြကုန်၏၊ နတ်ပြည်သို့ သွားခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ သံဃာတော်သည် မူလပတ်သို့ ပြန်ဆုတ်စေရာ၏။ ဒုတိယဝိဘတ်လည်း ရှိ၏ - ရွာသို့ ခြေဖြင့် သွား၏၊ ပြည်သို့ ခြေဖြင့် သွား၏၊ နည်းပါးသောသူတို့သည် နတ်ပြည်သို့ သွားကြကုန်၏၊ နတ်ပြည်သို့ သွားခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ သံဃာတော်သည် မူလပတ်သို့ ပြန်ဆုတ်စေရာ၏ စသည်တို့ ဖြစ်သည်။

ආසීසත්ථෙ-ආයස්මතො දීඝායුකො හොතු, භද්දං භවතො හොතු, කුසලං භවතො හොතු, අනාමයං [Pg.148] භවතො හොතු, සුඛං භවතො හොතු, ස්වාගතං භවතො හොතු, අත්ථො භවතො හොතු, හිතං භවතො හොතු ඉච්චෙවමාදි.

ကောင်းချီးပေးခြင်း (အာသီသ) အနက်၌ - အရှင်ဘုရားအား အသက်ရှည်ပါစေ၊ သင့်အား ကောင်းကျိုးမင်္ဂလာ ဖြစ်ပါစေ၊ သင့်အား ဘေးကင်းချမ်းသာ ဖြစ်ပါစေ၊ သင့်အား ရောဂါကင်းပါစေ၊ သင့်အား ချမ်းသာခြင်း ဖြစ်ပါစေ၊ သင့်အား ကောင်းသော လာခြင်း ဖြစ်ပါစေ (ကြိုဆိုပါ၏)၊ သင့်အား အစီးအပွား ဖြစ်ပါစေ၊ သင့်အား အကျိုးရှိပါစေ စသည်တို့ ဖြစ်သည်။

සම්මුතිප්පයොගෙ– අඤ්ඤත්‍ර සඞ්ඝසම්මුතියා භික්ඛුස්ස විප්පවත්ථුං න වට්ටති, සාධු සම්මුති මෙ තස්ස භගවතො දස්සනාය ඉච්චෙවමාදි.

‘သမ္မုတိ’ (သဘောတူညီချက်) နှင့် ယှဉ်သောအခါ - သံဃာ၏ သမ္မုတိမှတစ်ပါး ရဟန်းသည် တိစီဝရိက်နှင့် ကင်း၍ နေခြင်းငှာ မအပ်။ ထိုမြတ်စွာဘုရားကို ဖူးမြော်ရန် ငါ့အား သမ္မုတိ ပေးခြင်းသည် ကောင်းလှ၏ စသည်တို့ ဖြစ်သည်။

භිය්‍යප්පයොගෙ – භිය්‍යොසො මත්තායං ඉච්චෙවමාදි.

‘ဘိယျော’ (သာလွန်ခြင်း) နှင့် ယှဉ်သောအခါ - အတိုင်းအတာထက် သာလွန်၍ စသည်တို့ ဖြစ်သည်။

සත්තම්‍යත්ථෙ – තුය්හඤ්චස්ස ආවි කරොමි, තස්ස මෙ සක්කො පාතුරහොසි ඉච්චෙවමාදි.

သတ္တမီဝိဘတ်၏ အနက်၌ - သင့်အား ထိုအရာကို ထင်ရှားစွာ ပြုအံ့ (ပြောအံ့)၊ ထိုငါ့အား သိကြားမင်းသည် ထင်ရှားဖြစ်လာ၏ စသည်တို့ ဖြစ်သည်။

අත්ථග්ගහණෙන බහූසු අක්ඛරප්පයොගෙසු දිස්සති.

‘အတ္ထ’ ဟူသော စကားလုံးကို ယူခြင်းဖြင့် များစွာသော အက္ခရာအသုံးအနှုန်းတို့၌ တွေ့ရသည်။

තං යථා? උපමං මත කරිස්සාමි, ධම්මං වො දෙසෙස්සාමි.

အဘယ်သို့နည်း။ သင့်အား ဥပမာတစ်ခု ပြုအံ့၊ သင်တို့အား တရားဟောအံ့။

සාරත්ථෙ ච – දෙසෙතු භන්තෙ භගවා ධම්මං භික්ඛූනං. තස්ස ඵාසු විහාරාය හොති, එතස්ස පහිණෙය්‍ය, යථා නො භගවා බ්‍යාකරෙය්‍ය, තථාපි තෙසං බ්‍යාකරිස්සාම[Pg.149], කප්පති සමණානං ආයොගො, අම්හාකං මණිනා අත්ථො, කිමත්ථො මෙ බුද්ධෙන, සෙය්‍යො මෙ අත්ථො, බහූපකාරා භන්තෙ මහාපජා පතිගොතමී භගවතො, බහූපකාරා භික්ඛවෙ මාතාපිතරො පුත්තානං ඉච්චෙවමාදි.

သရအနက်၌လည်းကောင်း - ‘အရှင်ဘုရား၊ မြတ်စွာဘုရားသည် ရဟန်းတို့အား တရားတော်ကို ဟောတော်မူပါလော့။’ ထိုသူ၏ ချမ်းသာစွာ နေထိုင်ခြင်းငှာ ဖြစ်၏။ ထိုသူအား ပို့အပ်၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ငါတို့အား ဖြေကြားတော်မူသကဲ့သို့၊ ထို့အတူ ထိုသူတို့အားလည်း ငါတို့ ဖြေကြားကုန်အံ့။ ရဟန်းတို့အား အားထုတ်ခြင်းသည် အပ်စပ်သလော။ ငါတို့အား ပတ္တမြားဖြင့် အလိုရှိ၏။ ငါ့အား ဘုရားရှင်ဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိအံ့နည်း။ ငါ့အား အစီးအပွားသည်သာ မြတ်၏။ အရှင်ဘုရား၊ မဟာပဇာပတိဂေါတမီသည် မြတ်စွာဘုရားအား များစွာ ကျေးဇူးပြုဖူးပါ၏။ ရဟန်းတို့၊ မိဘတို့သည် သားသမီးတို့အား များစွာ ကျေးဇူးပြုတတ်ကုန်၏ စသည်တို့ ဖြစ်သည်။

සෙසෙසු අක්ඛරප්පයොගෙසුපි අඤ්ඤෙපි පයොගා පයොගවිචක්ඛණෙහි යොජෙතබ්බා.

ကြွင်းသော အက္ခရာအသုံးအနှုန်းတို့၌လည်း အခြားသော အသုံးအနှုန်းတို့ကို သာဓကတို့၌ ကျွမ်းကျင်လိမ္မာသူတို့က နှိုင်းယှဉ်၍ စပ်ဆိုင်ရာ၏။

චග්ගහණං විකප්පනත්ථවාග්ගහණානුකඩ්ඪනත්ථං. යෙ කෙචි සද්දා සම්පදානප්පයොගිකා මයා නොපදිට්ඨා, තෙසං ගහණත්ථං ඉධ විකප්පීයති වාසද්දො.

‘စ’ သဒ္ဒါကို ယူခြင်းသည် ဝိကပ်ပြုခြင်းအနက်ရှိသော ‘ဝါ’ သဒ္ဒါကို ဆွဲငင်ရန် ဖြစ်သည်။ ငါမပြရသေးသော သမ္ပဒါန်အသုံးရှိသော စကားလုံးဟူသမျှကို ယူဆောင်ရန် ဤနေရာ၌ ‘ဝါ’ သဒ္ဒါကို ဝိကပ်ပြုအပ်၏။

තං යථා? භික්ඛුසඞ්ඝස්ස පභූ අයං භගවා, දෙසස්ස පභූ අයං රාජා. ඛෙත්තස්ස පභූ අයං ගහපති, අරඤ්ඤස්ස පභූ අයං ලුද්දකො ඉච්චෙවමාදි. ක්වචි දුතියා තතියා පඤ්චමී ඡට්ඨී සත්තම්‍යත්ථෙසු ච.

အဘယ်သို့နည်း။ ဤမြတ်စွာဘုရားသည် ရဟန်းသံဃာ၏ အရှင်သခင် ဖြစ်၏။ ဤမင်းသည် တိုင်းပြည်၏ အရှင်သခင် ဖြစ်၏။ ဤသူဌေးသည် လယ်ယာ၏ အရှင်သခင် ဖြစ်၏။ ဤမုဆိုးသည် တော၏ အရှင်သခင် ဖြစ်၏ စသည်တို့ ဖြစ်သည်။ အချို့သော နေရာတို့၌ ဒုတိယ၊ တတိယ၊ ပဉ္စမီ၊ ဆဋ္ဌီ၊ သတ္တမီဝိဘတ်တို့၏ အနက်တို့၌လည်း ဖြစ်တတ်၏။

178, 320. යොධාරො තමොකාසං.

၁၇၈, ၃၂၀. အကြင် တည်ရာ (အာဓာရ) သည် ရှိ၏၊ ထိုတည်ရာကို ‘ဩကာသ’ ဟု ခေါ်၏။

යො ආධාරො, තං ඔකාසසඤ්ඤං හොති. ස්වාධාරො චතුබ්බිධො බ්‍යාපිකො, ඔපසිලෙසිකො, වෙසයිකො සාමීපිකො චාති.

အကြင် တည်ရာသည် ရှိ၏၊ ထိုတည်ရာသည် ‘ဩကာသ’ အမည်ရှိ၏။ ထိုဩကာသသည် ဗျာပိက၊ ဩပသီလေသိက၊ ဝေသယိက၊ သာမီပိက ဟု လေးပါး ရှိ၏။

තත්ථ [Pg.150] බ්‍යාපිකො තාව–ජලෙසු ඛීරං තිට්ඨති, තිලෙසු තෙලං, උච්ඡූසු රසො.

ထိုလေးပါးတို့တွင် ပျံ့နှံ့သော ‘ဗျာပိက’ တည်ရာဟူသည် - ရေတို့၌ နို့ရည်သည် တည်၏၊ နှမ်းတို့၌ ဆီသည် တည်၏၊ ကြံတို့၌ အရည်သည် တည်၏။

ඔපසිලෙසිකො–පරියඞ්කෙ රාජා සෙති, ආසනෙ උපවිට්ඨො සඞ්ඝො.

ထိစပ်သော ‘ဩပသီလေသိက’ တည်ရာဟူသည် - ညောင်စောင်းထက်၌ မင်းသည် အိပ်၏၊ နေရာထက်၌ သံဃာတော်သည် ထိုင်တော်မူ၏။

වෙසයිකො–භූමීසු මනුස්සා චරන්ති, අන්තලික්ඛෙ වායූ වායන්ති. ආකාසෙ සකුණා පක්ඛන්දන්ති.

တည်ရာအရပ်ဖြစ်သော ‘ဝေသယိက’ တည်ရာဟူသည် - မြေပြင်တို့၌ လူတို့သည် သွားလာကြကုန်၏၊ ကောင်းကင်ယံ၌ လေတို့သည် တိုက်ခတ်ကုန်၏၊ ကောင်းကင်၌ ငှက်တို့သည် ပျံသန်းကြကုန်၏။

සාමීපිකො–වනෙ හත්ථිනො චරන්ති, ගඞ්ගායං ඝොසො තිට්ඨති, වජෙ ගාවො දුහන්ති, සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ.

နီးကပ်သော ‘သာမီပိက’ တည်ရာဟူသည် - တောအနီး၌ ဆင်တို့သည် ကျက်စားကြကုန်၏၊ ဂင်္ဂါမြစ်နား၌ နွားကျောင်းရွာသည် တည်၏၊ ခြံအနီး၌ နွားတို့ကို ညှစ်ကုန်၏၊ သာဝတ္ထိပြည်အနီး ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူ၏။

ඔකාසමිච්චනෙන ක්වත්ථො? ඔකාසෙ සත්තමී.

‘ဩကာသ’ ဟု ဆိုခြင်းဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း။ ‘ဩကာသေ သတ္တမီ’ ဟူသော သုတ်၌ အသုံးပြုရန် ဖြစ်သည်။

279, 292. යෙන වා කයිරතෙ තං කරණං.

၂၇၉, ၂၉၂. အကြင် ဝတ္ထုဖြင့် ပြုအပ်၏၊ ထိုဝတ္ထုသည် ‘ကရဏ’ မည်၏။

යෙන වා කයිරතෙ, යෙන වා පස්සති, යෙන වා සුණාති, තං කාරකං කරණසඤ්ඤං හොති.

အကြင် ဝတ္ထုဖြင့် ပြုလုပ်၏၊ အကြင် ဝတ္ထုဖြင့် မြင်၏၊ အကြင် ဝတ္ထုဖြင့် ကြား၏၊ ထိုကာရကသည် ‘ကရဏ’ အမည်ရှိ၏။

දත්තෙන විහිං ලුනාති, වාසියා කට්ඨං තච්ඡති, ඵරසුනා රුක්ඛං ඡින්දති, කුදාලෙන පථවිං ඛණති, සත්ථෙන කම්මං කරොති. චක්ඛුනා රූපං පස්සති.

တံစဉ်ဖြင့် စပါးကို ရိတ်၏၊ ပဲခွတ်ဖြင့် သစ်ကို ရွှေ၏၊ ပုဆိန်ဖြင့် သစ်ပင်ကို ခုတ်၏၊ ပေါက်ပြားဖြင့် မြေကို တူး၏၊ ဓားဖြင့် အမှုကိစ္စကို ပြု၏၊ မျက်စိဖြင့် ရုပ်ကို မြင်၏။

කරණමිච්චනෙන ක්වත්ථො? කරණෙ තතියා.

‘ကရဏ’ ဟု ဆိုခြင်းဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း။ ‘ကရဏေ တတိယာ’ ဟူသော သုတ်၌ အသုံးပြုရန် ဖြစ်သည်။

280, 285. යං [Pg.151] කරොති තං කම්මං.

၂၈၀, ၂၈၅. အကြင် ဝတ္ထုကို ပြု၏၊ ထိုဝတ္ထုသည် ‘ကမ္မ’ မည်၏။

යං වා කරොති, යං වා පස්සති, යං වා සුණාති, තං කාරකං කම්මසඤ්ඤං හොති.

အကြင် ဝတ္ထုကို ပြု၏၊ အကြင် ဝတ္ထုကို မြင်၏၊ အကြင် ဝတ္ထုကို ကြား၏၊ ထိုကာရကသည် ‘ကမ္မ’ အမည်ရှိ၏။

ඡත්තං කරොති, රථං කරොති, රූපං පස්සති, සද්දං සුණාති, කණ්ටකං මද්දති, විසං ගිලති.

ထီးကို ပြုလုပ်၏၊ ရထားကို ပြုလုပ်၏၊ ရုပ်ကို မြင်၏၊ အသံကို ကြား၏၊ ဆူးကို နင်း၏၊ အဆိပ်ကို မျို၏။

කම්මමිච්චනෙන ක්වත්ථො? කම්මත්ථෙ දුතියා.

‘ကမ္မ’ ဟု ဆိုခြင်းဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း။ ‘ကမ္မတ္ထေ ဒုတိယာ’ ဟူသော သုတ်၌ အသုံးပြုရန် ဖြစ်သည်။

281, 294. යො කරොති ස කත්තා.

၂၈၁, ၂၉၄. အကြင်သူသည် ပြု၏၊ ထိုသူသည် ‘ကတ္တု’ မည်၏။

යො කරොති, සො කත්තුසඤ්ඤො හොති.

အကြင်သူသည် ပြု၏၊ ထိုသူသည် ‘ကတ္တု’ အမည်ရှိ၏။

අහිනා දට්ඨො නරො, ගරුළෙන හතො නාගො. බුද්ධෙන ජිතො මාරො, උපගුත්තෙන මාරො බන්ධො.

မြွေသည် ကိုက်အပ်သော လူ၊ ဂဠုန်သည် သတ်အပ်သော နဂါး၊ မြတ်စွာဘုရားသည် အောင်တော်မူအပ်သော မာရ်နတ်၊ ဥပဂုတ္တမထေရ်သည် နှောင်ဖွဲ့အပ်သော မာရ်နတ်။

කත්තුඉච්චනෙන ක්වත්ථො? කත්තරි ච.

‘ကတ္တု’ ဟု ဆိုခြင်းဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း။ ‘ကတ္တရိ စ’ ဟူသော သုတ်၌ အသုံးပြုရန် ဖြစ်သည်။

282, 295. යො කාරෙති ස හෙතු.

၂၈၂, ၂၉၅. အကြင်သူသည် စေခိုင်း၏၊ ထိုသူသည် ‘ဟေတု’ မည်၏။

යො කත්තාරං කාරෙති, සො හෙතුසඤ්ඤො හොති, කත්තා ච.

အကြင်သူသည် ပြုလုပ်သူ (ကတ္တား) ကို စေခိုင်း၏၊ ထိုသူသည် ‘ဟေတု’ အမည်လည်းရှိ၏၊ ‘ကတ္တု’ အမည်လည်းရှိ၏။

සො පුරිසො තං පුරිසං කම්මං කාරෙති සො පුරිසො තෙන පුරිසෙන කම්මං කාරෙති, සො පුරිසො තස්ස පුරිසස්ස කම්මං කාරෙති. එවං හාරෙති පාඨෙති පාචෙති, ධාරෙති.

ထိုယောက်ျားသည် ထိုယောက်ျားကို အလုပ်ကို လုပ်စေ၏၊ ထိုယောက်ျားသည် ထိုယောက်ျားဖြင့် အလုပ်ကို လုပ်စေ၏၊ ထိုယောက်ျားသည် ထိုယောက်ျားအား အလုပ်ကို လုပ်စေ၏။ ဤနည်းတူစွာ ဆောင်ယူစေ၏၊ ဖတ်ရှုစေ၏၊ ချက်ပြုတ်စေ၏၊ ဆောင်ထားစေ၏။

හෙතුඉච්චනෙන ක්වත්ථො? ධාතූහි ණෙ ණය ණාපෙ ණාපයා කාරිතානි හෙත්වත්ථෙ.

‘ဟေတု’ ဟု ဆိုခြင်းဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း။ ‘ဓာတူဟိ ဏေ ဏယ ဏာပေ ဏာပယာ ကာရိတာနိ ဟေတွတ္ထေ’ ဟူသော သုတ်၌ အသုံးပြုရန် ဖြစ်သည်။

283, 316. යස්ස [Pg.152] වා පරිග්ගහො තං සාමී.

၂၈၃, ၃၁၆. သို့မဟုတ် အကြင်သူ၏ သိမ်းပိုက်ပိုင်ဆိုင်ခြင်းသည် ရှိ၏၊ ထိုသူသည် သာမိမည်၏။

යස්ස වා පරිග්ගහො, තං සාමීසඤ්ඤං හොති.

သို့မဟုတ် အကြင်သူ၏ သိမ်းပိုက်ပိုင်ဆိုင်ခြင်းသည် ရှိ၏၊ ထိုသူသည် သာမိဟူသော အမည်ရှိ၏။

තස්ස භික්ඛුනො පටිවීසො, තස්ස භික්ඛුනො පත්තො, තස්ස භික්ඛුනො චීවරං, අත්තනො මුඛං.

ထိုရဟန်း၏ အဖို့အစု၊ ထိုရဟန်း၏ သပိတ်၊ ထိုရဟန်း၏ သင်္ကန်း၊ မိမိ၏ မျက်နှာ။

සාමීඉච්චනෙන ක්වත්ථො? සාමිස්මිං ඡට්ඨී.

'သာမိ' ဟူသော ဤအမည်ဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း? 'သာမိသ္မိံ ဆဋ္ဌီ' ဟူသော သုတ်၌ (ဆဋ္ဌီဝိဘတ် သက်စေရန် အကျိုးရှိ၏)။

284, 283. ලිඞ්ගත්ථෙ පඨමා.

၂၈၄, ၂၈၃. လိင်၏ အနက်၌ ပထမာဝိဘတ် သက်၏။

ලිඞ්ගත්ථාභිධානමත්තෙ පඨමාවිභත්ති හොති.

လိင်၏ အနက်ကိုမျှသာ ပြဆိုရာ၌ ပထမာဝိဘတ် ဖြစ်၏။

පුරිසො, පුරිසා, එකො, ද්වෙ, ච, වා, හෙ, අහෙ, රෙ, අරෙ.

ယောက်ျား၊ ယောက်ျားတို့၊ တစ်ယောက်၊ နှစ်ယောက်၊ လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ်၊ ဟယ်၊ အို၊ ဟဲ့၊ ဟယ်-ယောက်ျား။

285, 70. ආලපනෙ ච.

၂၈၅, ၇၀. အာလုပ်၌လည်း (ပထမာဝိဘတ် သက်၏)။

ආලපනත්ථා ධිකෙ ලිඞ්ගත්ථාභිධානමත්තෙ ච පඨමාවිභත්ති හොති.

လိင်၏ အနက်ကိုမျှသာ ပြဆိုရာ၌ အာလုပ်အနက်သည် အလွန်အမင်း ရှိလတ်သော်လည်း ပထမာဝိဘတ် ဖြစ်၏။

භො පුරිස, භවන්තො පුරිසා, භො රාජ, භවන්තො රාජානො, හෙ සඛෙ, හෙ සඛිනො.

အို-ယောက်ျား၊ အို-ယောက်ျားတို့၊ အို-မင်းကြီး၊ အို-မင်းကြီးတို့၊ ဟဲ့-အဆွေ၊ ဟဲ့-အဆွေတို့။

286, 291. කරණෙ තතියා.

၂၈၆, ၂၉၁. ကရုဏ်း၌ တတိယာဝိဘတ် သက်၏။

කරණකාරකෙ තතියාවිභත්ති හොති.

ကရုဏ်းကာရက၌ တတိယာဝိဘတ် ဖြစ်၏။

අග්ගිනා කුටිං ඣාපෙති, මනසා චෙ පදුට්ඨෙන, මනසා චෙ පසන්නෙන, කායෙන කම්මං කරොති.

မီးဖြင့် ကျောင်းကို ဖျက်ဆီး၏၊ ပြစ်မှားသော စိတ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကြည်လင်သော စိတ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်ဖြင့် အမှုကို ပြု၏။

287, 299. සහාදියොගෙ [Pg.153] ච.

၂၈၇, ၂၉၉. သဟစသော ပုဒ်တို့နှင့် ယှဉ်ရာ၌လည်း (တတိယာဝိဘတ် သက်၏)။

සහාදියොගත්ථෙ ච තතියාවිභත්ති හොති.

သဟစသော ပုဒ်တို့နှင့် ယှဉ်သောအနက်၌လည်း တတိယာဝိဘတ် ဖြစ်၏။

සහාපි ගග්ගෙන සඞ්ඝො උපොසථං කරෙය්‍ය, විනාපි ගග්ගෙන, මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං, සහස්සෙන සමං මිතා.

သံဃာသည် ဂဂ္ဂရဟန်းနှင့် အတူတကွဖြစ်စေ ဥပုသ်ပြုရာ၏၊ ဂဂ္ဂရဟန်းမပါဘဲလည်းကောင်း၊ များစွာသော ရဟန်းသံဃာနှင့် အတူတကွ၊ တစ်ထောင်နှင့် အမျှ တိုင်းတာအပ်သော။

288, 293. කත්තරි ච.

၂၈၈, ၂၉၃. ကတ္တား၌လည်း (တတိယာဝိဘတ် သက်၏)။

කත්තරි ච තතියාවිභත්ති හොති.

ကတ္တား၌လည်း တတိယာဝိဘတ် ဖြစ်၏။

රඤ්ඤා හතො පොසො, යක්ඛෙන දින්නො වරො, අහිනා දට්ඨො නරො.

မင်း သတ်အပ်သော ယောက်ျား၊ ဘီလူး ပေးအပ်သော ဆု၊ မြွေ ကိုက်အပ်သော လူ။

289, 297. හෙත්වත්ථෙ ච.

၂၈၉, ၂၉၇. ဟိတ်၏ အနက်၌လည်း (တတိယာဝိဘတ် သက်၏)။

හෙත්වත්ථෙ ච තතියාවිභත්ති හොති.

ဟိတ်၏ အနက်၌လည်း တတိယာဝိဘတ် ဖြစ်၏။

අන්නෙන වසති, ධම්මෙන වසති, විජ්ජාය වසති, සක්කාරෙන වසති.

ဆွမ်းကြောင့် နေ၏၊ တရားကြောင့် နေ၏၊ အတတ်ပညာကြောင့် နေ၏၊ ပူဇော်သက္ကာရကြောင့် နေ၏။

290, 298. සත්තම්‍යත්ථෙ ච.

၂၉၀, ၂၉၈. သတ္တမီ၏ အနက်၌လည်း (တတိယာဝိဘတ် သက်၏)။

සත්තම්‍යත්ථෙ ච තතියාවිභත්ති හොති.

သတ္တမီ၏ အနက်၌လည်း တတိယာဝိဘတ် ဖြစ်၏။

තෙන [Pg.154] කාලෙන, තෙන සමයෙන. (යෙන කාලෙන, යෙන සමයෙන,) තෙන ඛො පන සමයෙන.

ထိုအခါ၌၊ ထိုအချိန်၌။ ထိုအချိန်၌ကား။

291, 299. යෙනඞ්ගවිකාරො.

၂၉၁, ၂၉၉. အကြင်ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းဖြင့် (ကိုယ်အင်္ဂါရှိသူ၏) ချို့ယွင်းပျက်စီးခြင်း ရှိ၏။

යෙන බ්‍යාධිමතා අඞ්ගෙන අඞ්ගිනො විකාරො ලක්ඛීයතෙ. තත්ථ තතියාවිභත්ති හොති.

အနာရောဂါရှိသော အကြင်ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းဖြင့် ကိုယ်အင်္ဂါရှိသူ၏ ချို့ယွင်းပျက်စီးခြင်းကို သိအပ်၏၊ ထိုအစိတ်အပိုင်း၌ တတိယာဝိဘတ် ဖြစ်၏။

අක්ඛිනා කාණො, හත්ථෙන කුණී, කාණං පස්සති නෙත්තෙන, පාදෙන ඛඤ්ජො, පිට්ඨියා ඛුජ්ජො.

မျက်စိဖြင့် ကန်းသောသူ၊ လက်ဖြင့် ကောက်သောသူ၊ မျက်စိဖြင့် ကန်းသောသူကို မြင်၏၊ ခြေဖြင့် ခွင်သောသူ၊ ကျောဖြင့် ကုန်းသောသူ။

292, 300. විසෙසනෙ ච.

၂၉၂, ၃၀၀. ဝိသေသန၌လည်း (တတိယာဝိဘတ် သက်၏)။

විසෙසනත්ථෙ ච තතියාවිභත්ති හොති.

ဝိသေသန၏ အနက်၌လည်း တတိယာဝိဘတ် ဖြစ်၏။

ගොත්තෙන ගොතමො නාථො, සුවණ්ණෙන අභිරූපො, තපසා උත්තමො.

အနွယ်အားဖြင့် ဂေါတမမည်သော ကိုးကွယ်ရာအရှင်၊ ရွှေအဆင်းကဲ့သို့ လှပသောသူ၊ အကျင့်အားဖြင့် မြတ်သောသူ။

293, 301. සම්පදානෙ චතුත්ථී.

၂၉၃, ၃၀၁. သမ္ပဒါန်၌ စတုတ္ထီဝိဘတ် သက်၏။

සම්පදානකාරකෙ චතුත්ථීවිභත්ති හොති.

သမ္ပဒါန်ကာရက၌ စတုတ္ထီဝိဘတ် ဖြစ်၏။

බුද්ධස්ස වා ධම්මස්ස වා සඞ්ඝස්ස වා දානං දෙති, දාතා හොති සමණස්ස වා බ්‍රාහ්මණස්ස වා.

မြတ်စွာဘုရားအားလည်းကောင်း၊ တရားတော်အားလည်းကောင်း၊ သံဃာတော်အားလည်းကောင်း အလှူကို ပေး၏၊ သမဏအားလည်းကောင်း၊ ဗြာဟ္မဏအားလည်းကောင်း ပေးလှူသူ ဖြစ်၏။

294, 305. නමොයොගාදීස්වපි ච.

၂၉၄, ၃၀၅. နမောပုဒ်နှင့် ယှဉ်ခြင်းစသည်တို့၌လည်း (စတုတ္ထီဝိဘတ် သက်၏)။

නමොයොගාදීස්වපි ච චතුත්ථීවිභත්ති හොති.

နမောပုဒ်နှင့် ယှဉ်ခြင်းစသည်တို့၌လည်း စတုတ္ထီဝိဘတ် ဖြစ်၏။

නමො [Pg.155] තෙ බුද්ධ වීරත්ථු, සොත්ථි පජානං, නමො කරොහි නාගස්ස, ස්වාගතං තෙ මහාරාජ.

ရဲရင့်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရား၊ ကိုယ်တော်အား ရှိခိုးခြင်း ဖြစ်ပါစေသတည်း၊ သတ္တဝါတို့အား ဘေးရန်ကင်းခြင်း ဖြစ်ပါစေသတည်း၊ နဂါးအား ရှိခိုးခြင်းကို ပြုလော့၊ မင်းကြီး၊ သင်အား ကောင်းသော လာခြင်း ဖြစ်ပါစေ။

295, 307. අපාදානෙ පඤ්චමී.

၂၉၅, ၃၀၇. အပါဒါန်၌ ပဉ္စမီဝိဘတ် သက်၏။

අපාදානකාරකෙ පඤ්චමීවිභත්ති හොති.

အပါဒါန်ကာရက၌ ပဉ္စမီဝိဘတ် ဖြစ်၏။

පාපා චිත්තං නිවාරයෙ, අබ්භා මුත්තොව චන්දිමා, භයා මුච්චති සො නරො.

မကောင်းမှုမှ စိတ်ကို တားမြစ်ရာ၏၊ တိမ်တိုက်မှ လွတ်သော လကဲ့သို့၊ ထိုလူသည် ဘေးမှ လွတ်၏။

296, 314. කාරණත්ථෙ ඪ.

၂၉၆, ၃၁၄. အကြောင်းအနက်၌လည်း ပဉ္စမီဝိဘတ် သက်ရောက်သည်။

කාරණත්ථෙ ච පඤ්චමීවිභත්ති හොති.

အကြောင်းပြချက်အနက်၌လည်း ပဉ္စမီဝိဘတ် ဖြစ်၏။

අනනුබොධා අප්පටිවෙධා චතුන්නං අරියසච්චානං යථාභූතං අදස්සනා.

အရိယသစ္စာလေးပါးတို့ကို ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ မသိခြင်းကြောင့်၊ ထိုးထွင်း၍ မသိခြင်းကြောင့်၊ မမြင်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်၏။

297, 284. කම්මත්ථෙ දුතියා.

၂၉၇, ၂၈၄. ကံအနက်၌ ဒုတိယဝိဘတ် သက်ရောက်သည်။

කම්මත්ථෙ දුතියාවිභත්ති හොති.

ကံအနက်၌ ဒုတိယဝိဘတ် ဖြစ်၏။

ගාවං හනති, වීහයො ලුනාති, සත්ථං කරොති, ඝටං කරොති, රථං කරොති, ධම්මං සුණාති, බුද්ධං පූජෙති, වාචං භාසතී, තණ්ඩුලං වචති, චොරං ඝාතෙති.

နွားကို သတ်၏၊ စပါးကို ရိတ်၏၊ ဓား (သို့မဟုတ်) ကျမ်းစာကို ပြုလုပ်၏၊ အိုးကို ပြုလုပ်၏၊ ရထားကို ပြုလုပ်၏၊ တရားတော်ကို နာယူ၏၊ မြတ်စွာဘုရားကို ပူဇော်၏၊ စကားကို ပြောဆို၏၊ ဆန်ကို ချက်၏၊ သူခိုးကို သတ်စေ၏။

298, 287. කාලද්ධානමච්චන්තසංයොගෙ.

၂၉၈, ၂၈၇. ကာလနှင့် ခရီးလမ်းတို့ အမြဲမပြတ် ဆက်စပ်ခြင်းအနက်၌။

කාලද්ධානං අච්චන්තසංයොගෙ දුතියාවිභත්ති හොති.

ကာလနှင့် ခရီးလမ်းတို့ အမြဲမပြတ် ဆက်စပ်မှုရှိသော် ဒုတိယဝိဘတ် ဖြစ်၏။

මාසං [Pg.156] මංසොදනං භුඤ්ජති, සරදං රමණීයා නදී, මාසං සජ්ඣායති, යොජනං වනරාජි, යොජනං දීඝො පබ්බතො, කොසං සජ්ඣායති.

တစ်လပတ်လုံး အသားဆွမ်းကို စား၏၊ ဆောင်းဦးကာလပတ်လုံး မြစ်သည် သာယာလှပ၏၊ တစ်လပတ်လုံး စာပေသင်အံရွတ်ဖတ်၏။ တောတန်းသည် တစ်ယူဇနာပတ်လုံး တည်၏၊ တောင်သည် တစ်ယူဇနာပတ်လုံး ရှည်လျား၏၊ တစ်ဂါဝုတ်ပတ်လုံး စာပေသင်အံရွတ်ဖတ်၏။

අච්චන්තසංයොගෙති කිමත්ථං? සංවච්ඡරෙ භොජනං භුඤ්ජති.

'အစ္စန္တသံယောဂေ' (အမြဲမပြတ် ဆက်စပ်ခြင်း) ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? 'နှစ်ပတ်လုံး၌ တစ်ကြိမ်သာ ထမင်းကို စား၏' (အမြဲမပြတ် ဆက်စပ်မှုမရှိသည်ကို ပြလိုသောကြောင့် ဖြစ်၏)။

299, 288. කම්මප්පවධනීයයුත්තෙ.

၂၉၉, ၂၈၈. ကမ္မပဝစနီယနှင့် ယှဉ်သော် (ဒုတိယဝိဘတ် သက်ရောက်၏)။

කම්මප්පවචනීයයුත්තෙ දුතියාවිභත්ති හොති.

ကမ္မပဝစနီယနှင့် ယှဉ်သော် ဒုတိယဝိဘတ် ဖြစ်၏။

තං ඛො පන භවන්තං ගොතමං එවං කල්‍යාණො කිත්තිසද්දො අබ්භුග්ගතො, පබ්බජිතමනුපබ්බජිංසු.

ထိုအရှင်ဂေါတမ၏ ကောင်းသော ကျော်စောသတင်းသည် ဤသို့ ပျံ့နှံ့၍ သွား၏၊ ရဟန်းပြုတော်မူသော ထိုအရှင်မြတ်နောက်သို့ လိုက်၍ ရဟန်းပြုကြကုန်၏။

300, 286. ගති බුද්ධි භුජ පඨ හර කර සයාදීනං කාරිතෙ වා.

၃၀၀, ၂၈၆. သွားခြင်း (ဂတိ)၊ သိခြင်း (ဗုဒ္ဓိ)၊ စားခြင်း (ဘုဇ)၊ ရွတ်ဖတ်ခြင်း (ပဌ)၊ ဆောင်ခြင်း (ဟရ)၊ ပြုခြင်း (ကရ)၊ အိပ်ခြင်း (သယ) စသည်တို့၏ ကားရိတ် (စေခိုင်းခြင်း) အနက်၌လည်း ဖြစ်၏။

ගති බුද්ධි භුජ පඨ හර කර සයාදීනං පයොගෙ කාරිතෙ දුතියාවිභත්ති හොති වා.

သွားခြင်း၊ သိခြင်း၊ စားခြင်း၊ ရွတ်ဖတ်ခြင်း၊ ဆောင်ခြင်း၊ ပြုခြင်း၊ အိပ်ခြင်း စသည်တို့နှင့် စပ်ယှဉ်သော ကားရိတ်အနက်၌ ဒုတိယဝိဘတ် ဖြစ်၏။

පුරිසො පුරිසං (ගාමං) ගාමයති, පුරිසො පුරිසෙන වා, පුරිසො පුරිසස්ස වා. එවං බොධයති, භොජයති, පාඨයති, හාරයති, කාරයති, සයාපයති. එවං සබ්බත්ථ කාරිතෙ.

ယောက်ျားသည် ယောက်ျားကို ရွာသို့ သွားစေ၏၊ သို့မဟုတ် ယောက်ျားဖြင့် (purisena) ဖြစ်စေ၊ ယောက်ျားအား (purisassa) ဖြစ်စေ ရှိနိုင်၏။ ဤသို့လျှင် သိစေ၏၊ ကျွေးမွေး၏၊ ဖတ်စေ၏၊ ဆောင်စေ၏၊ ပြုစေ၏၊ အိပ်စေ၏။ ဤသို့ ကားရိတ်အနက်ရှိသော နေရာအားလုံး၌ ဖြစ်၏။

301, 215. සාමිස්මිං ඡට්ඨී.

၃၀၁, ၂၁၅. ပိုင်ရှင် (သာမီ) အနက်၌ ဆဋ္ဌီဝိဘတ် သက်ရောက်သည်။

සාමිස්මිං ඡට්ඨීවිභත්ති හොති.

ပိုင်ရှင်အနက်၌ ဆဋ္ဌီဝိဘတ် ဖြစ်၏။

තස්ස [Pg.157] භික්ඛුනො පටිවීසො, තස්ස භික්ඛුනො පත්තො, තස්ස භික්ඛුනො චීවරං, අත්තනො මුඛං.

ထိုရဟန်း၏ အဖို့အစု၊ ထိုရဟန်း၏ သပိတ်၊ ထိုရဟန်း၏ သင်္ကန်း၊ မိမိ၏ မျက်နှာ။

302, 319. ඔකාසෙ සත්තමී.

၃၀၂, ၃၁၉. တည်ရာ (ဩကာသ) အနက်၌ သတ္တမီဝိဘတ် သက်ရောက်သည်။

ඔකාසකාරකෙ සත්තමීවිභත්ති හොති.

တည်ရာ ကာရကအနက်၌ သတ္တမီဝိဘတ် ဖြစ်၏။

ගම්භීරෙ ඔදකන්තිකෙ, පාපස්මිං රමති මනො, භගවති බ්‍රහ්මචරියං වුස්සති කුලපුත්තො.

နက်ရှိုင်းသော ရေကန်နား၌၊ စိတ်သည် မကောင်းမှု၌ မွေ့လျော်တတ်၏၊ အမျိုးသားသည် မြတ်စွာဘုရားသာသနာတော်၌ မြတ်သော အကျင့်ကို ကျင့်သုံး၏။

303, 321. සාමිස්සරාධිපති දායාද සක්ඛීපතිභූ පසුතකුසලෙහි ච.

၃၀၃, ၃၂၁. သာမီ (အရှင်/ပိုင်ရှင်)၊ ဣဿရ (အစိုးရသူ)၊ အဓိပတိ (အကြီးအမှူး)၊ ဒါယာဒ (အမွေခံ)၊ သက္ခီ (သက်သေ)၊ ပဋိဘူ (အာမခံသူ)၊ ပသုတ (အားထုတ်သူ)၊ ကုသလ (လိမ္မာကျွမ်းကျင်သူ) တို့နှင့် ယှဉ်ရာ၌လည်း (ဆဋ္ဌီနှင့် သတ္တမီဝိဘတ်တို့ သက်ရောက်၏)။

සාමී ඉස්සර අධිපති දායාද සක්ඛීපතිභූ පසුතකුසල ඉච්චෙතෙහි පයොගෙ ඡට්ඨීවිභත්ති හොති, සත්තමී ච.

သာမီ၊ ဣဿရ၊ အဓိပတိ၊ ဒါယာဒ၊ သက္ခီ၊ ပဋိဘူ၊ ပသုတ၊ ကုသလ ဟူသော ဤပုဒ်တို့နှင့် စပ်ယှဉ်ရာ၌ ဆဋ္ဌီဝိဘတ်လည်း ဖြစ်၏၊ သတ္တမီဝိဘတ်လည်း ဖြစ်၏။

ගොණානං සාමී, ගොණෙසු සාමී, ගොණානං ඉස්සරො, ගොණෙසු ඉස්සරො. ගොණානං අධිපති, ගොණෙසු අධිපති. ගොණානං දායාදො, ගොණෙසු දායාදො. ගොණානං සක්ඛී, ගොණෙසු සක්ඛී, ගොණානං පතිභූ, ගොණෙසු පතිභූ. ගොණානං පසුතො, ගොණෙසු පසුතො. ගොණානං කුසලො, ගොණෙසු කුසලො.

နွားတို့၏ ပိုင်ရှင်၊ နွားတို့၌ ပိုင်ရှင်။ နွားတို့၏ အစိုးရသူ၊ နွားတို့၌ အစိုးရသူ။ နွားတို့၏ အကြီးအမှူး၊ နွားတို့၌ အကြီးအမှူး။ နွားတို့၏ အမွေခံ၊ နွားတို့၌ အမွေခံ။ နွားတို့၏ သက်သေ၊ နွားတို့၌ သက်သေ။ နွားတို့၏ အာမခံသူ၊ နွားတို့၌ အာမခံသူ။ နွားတို့၌ အားစိုက်သူ၊ နွားတို့၌ အားစိုက်သူ။ နွားတို့၌ ကျွမ်းကျင်သူ၊ နွားတို့၌ ကျွမ်းကျင်သူ။

304, 322. නිද්ධාරණෙ ච.

၃၀၄, ၃၂၂. သီးခြားထုတ်ယူခြင်း (နိဒ္ဓါရဏ) အနက်၌လည်း။

නිද්ධාරණත්ථෙ ච ඡට්ඨීවිභත්ති හොති, සත්තමී ච.

သီးခြားထုတ်ယူခြင်းအနက်၌ ဆဋ္ဌီဝိဘတ်လည်း ဖြစ်၏၊ သတ္တမီဝိဘတ်လည်း ဖြစ်၏။

කණ්හා [Pg.158] ගාවීනං සම්පන්නඛීරතමා, කණ්හා ගාවීසු සම්පන්නඛීරතමා. සාමා නාරීනං දස්සනීයතමා, සාමා නාරීසු දස්සනීයතමා. මනුස්සානං ඛත්තියො සූරතමො, මනුස්සෙසු ඛත්තියො සූරතමො. පථිකානං ධාවන්තො සීඝතමො, පථිකෙසු ධාවන්තො සීඝතමො.

နွားမတို့အနက် နွားမမည်းသည် နို့ရည်အများဆုံးရှိ၏၊ နွားမတို့တွင် နွားမမည်းသည် နို့ရည်အများဆုံးရှိ၏။ မိန်းမတို့အနက် ရွှေအဆင်းရှိသော မိန်းမသည် ရှုချင်စဖွယ် အကောင်းဆုံးဖြစ်၏၊ မိန်းမတို့တွင် ရွှေအဆင်းရှိသော မိန်းမသည် ရှုချင်စဖွယ် အကောင်းဆုံးဖြစ်၏။ လူတို့အနက် မင်းမျိုးသည် အရဲရင့်ဆုံးဖြစ်၏၊ လူတို့တွင် မင်းမျိုးသည် အရဲရင့်ဆုံးဖြစ်၏။ ခရီးသွားတို့အနက် ပြေးသွားသောသူသည် အမြန်ဆုံးဖြစ်၏၊ ခရီးသွားတို့တွင် ပြေးသွားသောသူသည် အမြန်ဆုံးဖြစ်၏။

305, 323. අනාදරෙ ච.

၃၀၅, ၃၂၃. မရိုသေသမှု (အနာဒရ) အနက်၌လည်း။

අනාදරෙ ඡට්ඨීවිභත්ති හොති, සත්තමී ච.

မရိုသေသမှုအနက်၌ ဆဋ္ဌီဝိဘတ်လည်း ဖြစ်၏၊ သတ္တမီဝိဘတ်လည်း ဖြစ်၏။

රුදතො දාරකස්ස පබ්බජි, රුදන්තස්මිං දාරකෙ පබ්බජි.

ငိုယိုနေသော သားငယ်ကို ဂရုမစိုက်ဘဲ ရဟန်းပြုလေ၏ (ဆဋ္ဌီဝိဘတ်)၊ ငိုယိုနေသော သားငယ်ကို ဂရုမစိုက်ဘဲ ရဟန်းပြုလေ၏ (သတ္တမီဝိဘတ်)။

306, 289. ක්වචි දුතියා ඡට්ඨීනමත්ථෙ.

၃၀၆, ၂၈၉. အချို့သောနေရာတို့၌ ဆဋ္ဌီဝိဘတ်၏ အနက်၌ ဒုတိယဝိဘတ် သက်ရောက်သည်။

ඡට්ඨීනමත්ථෙ ක්වචි දුතියාවිභත්ති හොති.

အချို့သောနေရာတို့၌ ဆဋ္ဌီဝိဘတ်၏ အနက်၌ ဒုတိယဝိဘတ် ဖြစ်၏။

අපිස්සු මං අග්ගිවෙස්සන තිස්සො උපමා පටිභංසු.

အဂ္ဂိဝေဿန၊ ငါ့အား (maṃ) ဥပမာသုံးခုတို့သည် ထင်ရှားလာကုန်၏။

307, 290. තතියාසත්තමීනඤ්ච.

၃၀၇, ၂၉၀. တတိယဝိဘတ်နှင့် သတ္တမီဝိဘတ်တို့၏ အနက်၌လည်း။

තතියාසත්තමීනං අත්ථෙ ච ක්වචි දුතියාවිභත්ති හොති.

အချို့သောနေရာတို့၌ တတိယဝိဘတ်နှင့် သတ္တမီဝိဘတ်တို့၏ အနက်၌ ဒုတိယဝိဘတ် ဖြစ်၏။

සචෙ මං සමණො ගොතමො ආලපිස්සති, ත්වඤ්ච මං නාභිභාසසි. එවං තතියත්ථෙ.

"အကယ်၍ ရဟန်းဂေါတမသည် ငါနှင့်အတူ ပြောဆိုလတ္တံ့၊ သင်သည်လည်း ငါနှင့်အတူ မပြောဆိုပေ" ဤသို့လျှင် တတိယဝိဘတ်၏ အနက်၌ ဖြစ်၏။

පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා, එකං සමයං භගවා. එවං සත්තම්‍යත්ථෙ.

"နံနက်အချိန်၌ သင်းပိုင်ကို ဝတ်ဆင်တော်မူ၍"၊ "အခါတစ်ပါး၌ မြတ်စွာဘုရားသည်" ဤသို့လျှင် သတ္တမီဝိဘတ်၏ အနက်၌ ဖြစ်၏။

308, 317. ඡට්ඨී [Pg.159] ච.

၃၀၈, ၃၁၇. ဆဋ္ဌီဝိဘတ်လည်း (သက်ရောက်၏)။

තතියාසත්තමීනං අත්ථෙ ච ක්වචි ඡට්ඨීවිභත්ති හොති.

အချို့သောနေရာတို့၌ တတိယဝိဘတ်နှင့် သတ္တမီဝိဘတ်တို့၏ အနက်၌ ဆဋ္ဌီဝိဘတ် ဖြစ်၏။

කතො මෙ කල්‍යාණො, කතං මෙ පාපං. එවං තතියත්ථෙ.

ငါသည် ကောင်းမှုကို ပြုအပ်ပြီ၊ ငါသည် မကောင်းမှုကို ပြုအပ်ပြီ။ ဤသို့ တတိယဝိဘတ်၏ အနက်၌ ဖြစ်၏။

කුසලා නච්චගීතස්ස සික්ඛිතා චාතුරිත්ථියො, කුසලො ත්වං රථස්ස අඞ්ගපච්චඞ්ගානං. එවං සත්තම්‍යත්ථෙ.

ကခြင်း သီခြင်း၌ လိမ္မာကုန်လျက် သင်ကြားအပ်သော ပညာရှိကုန်သော အမျိုးသမီးတို့သည်လည်းကောင်း၊ သင်သည် ရထား၏ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းတို့၌ လိမ္မာသော်လည်းကောင်း (ဖြစ်၏)။ ဤသို့ သတ္တမီဝိဘတ်၏ အနက်၌ ဖြစ်၏။

ක්වචීති කිමත්ථං? යො වො ආනන්ද මයා ධම්මො ච විනයො ච දෙසිතො පඤ්ඤත්තො, ආනන්දො අත්ථෙසු විචක්ඛණො.

‘ကွစိ’ ဟူသော ပုဒ်ကို အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? အာနန္ဒာ... ငါသည် သင်တို့အား ဟောကြားအပ် ပညတ်အပ်သော တရားတော်နှင့် ဝိနည်းတော်သည် (ရှိ၏)၊ အာနန္ဒာသည် အနက်အဓိပ္ပာယ်တို့၌ လိမ္မာ၏ (အစရှိသော ဥပမာတို့၌ ဝိဘတ်မချေခြင်း စသည်ကို ပြလိုသောကြောင့် ဖြစ်၏)။

309, 318. දුතියාපඤ්චමීනඤ්ච.

၃၀၉, ၃၁၈. ဒုတိယဝိဘတ်၊ ပဉ္စမီဝိဘတ်တို့၏ အနက်၌လည်းကောင်း။

දුතියාපඤ්චමීනඤ්ච අත්ථෙ ක්වචි ඡට්ඨීවිභත්ති හොති.

ဒုတိယဝိဘတ်၊ ပဉ္စမီဝိဘတ်တို့၏ အနက်၌လည်း အချို့သောနေရာ၌ ဆဋ္ဌီဝိဘတ် ဖြစ်၏။

තස්ස භවන්ති වත්තාරො, සහසා කම්මස්ස කත්තාරො, එවං දුතියත්ථෙ.

သူ့ကို ပြောဆိုသူတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အမှုကိစ္စကို ချက်ချင်း ပြုလုပ်သူတို့သည် (ဖြစ်ကုန်၏)။ ဤသို့ ဒုတိယဝိဘတ်၏ အနက်၌ ဖြစ်၏။

අස්සවනතා ධම්මස්ස පරිහායන්ති, කින්නු ඛො අහං තස්ස සුඛස්ස භායාමි, සබ්බෙ තසන්ති දණ්ඩස්ස, සබ්බෙ භායන්ති මච්චුනො, භීතො චතුන්නං ආසීවිසානං ඝොරවිසානං, භායාමි ඝොරවිසස්ස නාගස්ස. එවං පඤ්චම්‍යත්ථෙ.

တရားတော်ကို မကြားနာရခြင်းကြောင့် တရားတော်မှ ဆုတ်ယုတ်ကုန်၏၊ ငါသည် ထိုချမ်းသာမှ အဘယ်ကြောင့် ကြောက်ရအံ့နည်း၊ ခပ်သိမ်းသောသူတို့သည် ဒဏ်မှ ထိတ်လန့်ကုန်၏၊ ခပ်သိမ်းသောသူတို့သည် သေမင်းမှ ကြောက်ကုန်၏၊ ပြင်းထန်သော အဆိပ်ရှိသော မြွေဟောက်ကြီး လေးကောင်မှ ကြောက်၏၊ ပြင်းထန်သော အဆိပ်ရှိသော မြွေဆိုးမှ ငါကြောက်၏။ ဤသို့ ပဉ္စမီဝိဘတ်၏ အနက်၌ ဖြစ်၏။

310, 324. කම්ම [Pg.160] කරණ නිමිත්තත්ථෙසු සත්තමී.

၃၁၀, ၃၂၄. ကံ၊ ကရုဏ်းနှင့် နိမိတ် (အကြောင်း) အနက်တို့၌ သတ္တမီဝိဘတ် ဖြစ်၏။

කම්මකරණනිමිත්තත්ථෙසු සත්තමීවිභත්ති හොති.

ကံ၊ ကရုဏ်း၊ နိမိတ် (အကြောင်း) ဟူသော အနက်တို့၌ သတ္တမီဝိဘတ် ဖြစ်၏။

සුන්දරාවුසො ඉමෙ ආජීවකා භික්ඛූසු අභිවාදෙන්ති. එවං කම්මත්ථෙ.

ငါ့ရှင်... ဤအာဇီဝကတို့သည် ရဟန်းတို့ကို ရိုသေစွာ ရှိခိုးကြကုန်၏။ ဤသို့ ကမ္မအနက် (ကံအနက်) ၌ ဖြစ်၏။

හත්ථෙසු පිණ්ඩාය චරන්ති, පත්තෙසු පිණ්ඩාය චරන්ති, පථෙසු ගච්ඡන්ති. එවං කරණත්ථෙ.

လက်တို့ဖြင့် ဆွမ်းအလို့ငှာ လှည့်လည်ကုန်၏၊ သပိတ်တို့ဖြင့် ဆွမ်းအလို့ငှာ လှည့်လည်ကုန်၏၊ ခရီးလမ်းတို့ဖြင့် သွားကြကုန်၏။ ဤသို့ ကရုဏအနက်၌ ဖြစ်၏။

දීපි චම්මෙසු හඤ්ඤතෙ, කුඤ්ජරො දන්තෙසු හඤ්ඤතෙ, එවං නිමිත්තත්ථෙ.

သစ်ကျားသည် သားရေကြောင့် အသတ်ခံရ၏၊ ဆင်ပြောင်သည် စွယ်တို့ကြောင့် အသတ်ခံရ၏။ ဤသို့ နိမိတ်အနက်၌ ဖြစ်၏။

311, 325. සම්පදානෙ ච.

၃၁၁, ၃၂၅. သမ္ပဒါန်အနက်၌လည်းကောင်း။

සම්පදානෙ ච සත්තමීවිභත්ති හොති.

သမ္ပဒါန်အနက်၌လည်း သတ္တမီဝိဘတ် ဖြစ်၏။

සඞ්ඝෙ දින්නං මහප්ඵල, සඞ්ඝෙ ගොතමී දෙහි, සඞ්ඝෙ තෙ දින්නෙ අහඤ්චෙව පූජිතො භවිස්සාමි.

သံဃာအား လှူအပ်သော အလှူသည် အကျိုးကြီး၏၊ ဂေါတမီ... သံဃာအား လှူဒါန်းလော့၊ သံဃာအား သင်လှူဒါန်းသော် ငါသည်လည်း ပူဇော်အပ်သည် ဖြစ်လတ္တံ့။

312, 326. පඤ්චම්‍යත්ථෙ ච.

၃၁၂, ၃၂၆. ပဉ္စမီဝိဘတ်၏ အနက်၌လည်းကောင်း။

පඤ්චම්‍යත්ථෙ ච සත්තමීවිභත්ති හොති.

ပဉ္စမီဝိဘတ်၏ အနက်၌လည်း သတ္တမီဝိဘတ် ဖြစ်၏။

කදලීසු ගජෙ රක්ඛන්ති.

ငှက်ပျောပင်တို့မှ ဆင်တို့ကို တားမြစ်ကုန်၏။

313, 327. කාලභාවෙසු ච.

၃၁၃, ၃၂၇. ကာလနှင့် ဘာဝ (အမူအရာ) တို့၌လည်းကောင်း။

කාලභාවෙසු ච කත්තරි පයුජ්ජමානෙ සත්තමීවිභත්ති හොති.

ကာလနှင့် ဘာဝ (ကြိယာ) တို့၌ ကတ္တားကို သုံးစွဲအပ်သည်ရှိသော် သတ္တမီဝိဘတ် ဖြစ်၏။

පුබ්බණ්හසමයෙ [Pg.161] ගතො, සායන්හසමයෙ ආගතො. භික්ඛූසු භොජීයමානෙසු ගතො, භුත්තෙසු ආගතො. ගොසුදුය්හමානෙසු ගතො, දුද්ධාසු ආගතො.

နံနက်အချိန်၌ သွား၏၊ ညနေအချိန်၌ ပြန်လာ၏။ ရဟန်းတို့ကို ဆွမ်းကျွေးစဉ်တွင် သွား၏၊ ဆွမ်းဘုဉ်းပေးပြီးသော် ပြန်လာ၏။ နွားမတို့ကို နို့ညှစ်စဉ်တွင် သွား၏၊ နို့ညှစ်ပြီးသော် ပြန်လာ၏။

314, 328. උප’ඣාධිකිස්සරවචනෙ.

၃၁၄, ၃၂၈. ‘ဥပ’ နှင့် ‘အဓိ’ သဒ္ဒါတို့၏ အနက်ဖြစ်သော လွန်ကဲခြင်းနှင့် အစိုးရခြင်းတို့၌။

උපඅධිඉච්චෙතෙසං පයොගෙ අධිකඉස්සරවචනෙ සත්තමීවිභත්ති හොති.

‘ဥပ’ နှင့် ‘အဓိ’ ဟူသော ဤသဒ္ဒါတို့နှင့် ယှဉ်ရာ၌ လွန်ကဲခြင်း (အဓိက) နှင့် အစိုးရခြင်း (အိဿရ) အနက်တို့တွင် သတ္တမီဝိဘတ် ဖြစ်၏။

උප ඛාරියං දොණො, උප නික්ඛෙ කහාපණං. අධි බ්‍රහ්මදත්තෙ පඤ්චාලා, අධි නච්චෙසු ගොතමී, අධි දෙවෙසු බුද්ධො.

ခါရီ (တင်း) ထက် ဒေါဏ (စိတ်) သည် လွန်ကဲ၏၊ နိက္ခ (ရွှေပြား) ထက် ကဟာပဏသည် လွန်ကဲ၏။ ဗြဟ္မဒတ်မင်းသည် ပဉ္စာလတိုင်းသားတို့ကို အစိုးရ၏၊ ဂေါတမီသည် ကချေသည်တို့ထက် သာလွန်၏ (ကချေသည်တို့ကို အစိုးရ၏)၊ မြတ်စွာဘုရားသည် နတ်တို့ထက် သာလွန်၏ (နတ်တို့ကို အစိုးရ၏)။

315, 329. මණ්ඩිතු’ස්සුක්කෙසු තතියා.

၃၁၅, ၃၂၉. တန်ဆာဆင်ခြင်း (မဏ္ဍိတ) နှင့် လုံ့လပြုခြင်း (ဥဿုက္က) အနက်တို့၌ တတိယဝိဘတ် ဖြစ်၏။

මණ්ඩිතඋස්සුක්කඉච්චෙතෙස්වත්ථෙසු තතියාවිභත්ති හොති, සත්තමී ච.

တန်ဆာဆင်ခြင်း၊ လုံ့လပြုခြင်း ဟူသော ဤအနက်တို့၌ တတိယဝိဘတ် ဖြစ်၏၊ သတ္တမီဝိဘတ်လည်း ဖြစ်၏။

ඤාණෙන පසීදිතො, ඤාණස්මිං වා පසීදිතො, ඤාණෙන උස්සුක්කො, ඤාණස්මිං වා උස්සුක්කො තථාගතො වා තථාගතගොත්තො වා.

ဉာဏ်ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော်လည်းကောင်း၊ ဉာဏ်၌ တန်ဆာဆင်အပ်သော်လည်းကောင်း၊ မြတ်စွာဘုရားသည်လည်းကောင်း၊ ဘုရား၏ အနွယ်ဝင်သည်လည်းကောင်း ဉာဏ်ဖြင့် လုံ့လပြုသော်လည်းကောင်း၊ ဉာဏ်၌ လုံ့လပြုသော်လည်းကောင်း (ဖြစ်၏)။

ඉති නාමකප්පෙ කාරකකප්පො ඡට්ඨො කණ්ඩො.

ဤသို့ နာမကပ်၌ ကာရကကပ်ဟူသော ဆဋ္ဌမကဏ္ဍသည် ပြီး၏။

කාරකකප්පො නිට්ඨිතො.

ကာရကကပ် ပြီးဆုံးပြီ။

4. සමාසකප්ප

၄. သမာသကပ်

සත්තමකණ්ඩ

သတ္တမကဏ္ဍ

316, 331. නාමානං [Pg.162] සමාසො යුත්තත්ථො.

၃၁၆, ၃၃၁. နမ်တို့၏ အနက်ချင်းစပ်ခြင်းသည် သမာသ (သမာသ်) မည်၏။

තෙසං නාමානං පයුජ්ජමානපදත්ථානං යො යුත්තත්ථො, සො සමාසසඤ්ඤො හොති.

သုံးစွဲအပ်သော ပုဒ်အနက်ရှိကုန်သော ထိုနမ်တို့၏ အနက်ချင်း စပ်ယှဉ်ခြင်းသည် သမာသ်ဟူသော အမည်ရှိ၏။

කථිනදුස්සං, ආගන්තුකභත්තං, ජීවිතින්ද්‍රියං, සමණබ්‍රාහ්මණා, සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානා, බ්‍රාහ්මණ ගහපතිකා.

ကထိန်သင်္ကန်း၊ ဧည့်သည်တို့အား ပေးလှူအပ်သော ဆွမ်း၊ ဇီဝိတိန္ဒြေ၊ သမဏဗြာဟ္မဏတို့၊ သာရိပုတ္တရာနှင့် မောဂ္ဂလန်တို့၊ ဗြာဟ္မဏနှင့် သူကြွယ်တို့။

නාමානමිති කිමත්ථං? දෙවදත්තො පචති, යඤ්ඤදත්තො පචති.

‘နာမာနံ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဒေဝဒတ်သည် ချက်၏၊ ယညဒတ်သည် ချက်၏ (အစရှိသော နာမ်မဟုတ်သော ပုဒ်တို့နှင့် သမာသ်မဖြစ်စေရန် တားမြစ်လိုသောကြောင့် ဖြစ်၏)။

යුත්තත්ථොති කිමත්ථං? භතො රඤ්ඤො පුත්තො දෙවදත්තස්ස.

‘ယုတ္တတ္ထော’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? မင်း၏ စစ်သည်တော်၊ ဒေဝဒတ်၏ သား (စသည်ဖြင့် အနက်ချင်း မစပ်စပ်သော ပုဒ်တို့ သမာသ်မဖြစ်စေရန် တားမြစ်လိုသောကြောင့် ဖြစ်၏)။

සමාසඉච්චනෙන ක්වත්ථො? ක්වචි සමාසන්තගතානමකාරන්තො.

‘သမာသ’ ဟူသော အမည်ဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း? ‘ကွစိ သမာသန္တဂတာနမကာရန္တော’ ဟူသော သုတ်၌ သမာသဟူသော အမည်ကို သုံးစွဲနိုင်ရန် ဖြစ်၏။

317, 332. තෙසං විභත්තියො ලොපා ච.

၃၁၇, ၃၃၂. ထို (သမာသ်ဖြစ်သော နာမ်) တို့၏ ဝိဘတ်တို့ကို ချေခြင်းလည်းကောင်း ဖြစ်၏။

තෙසං යුත්තත්ථානං සමාසානං විභත්තියො ලොපා ච හොන්ති.

အနက်ချင်း စပ်စပ်ကုန်သော ထိုသမာသ်တို့၏ ဝိဘတ်တို့ကို ချေခြင်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

කථිනදුස්සං[Pg.163], ආගන්තුකභත්තං.

ကထိန်သင်္ကန်း၊ ဧည့်သည်တို့အား ပေးလှူအပ်သော ဆွမ်း။

තෙසංගහණෙන සමාසතද්ධිතාඛ්‍යාතකිතකානං විභත්තිපච්චයපදක්ඛරාගමා ච ලොපා හොන්ති. වාසිට්ඨො, වෙනතෙය්‍යො.

"တေသံ" ဟူသော ဂြဟဏ် (ယူခြင်း) ဖြင့် သမာသ်၊ တဒ္ဓိတ်၊ အာချာတ်၊ ကိတ် တို့၏ ဝိဘတ်၊ ပစ္စည်း၊ ပုဒ်၊ အက္ခရာ၊ အာဂမ် တို့သည်လည်း ကျေကုန်၏။ ဝါသိဋ္ဌော၊ ဝေနတေယျော။

චග්ගහණ මවධාරණත්ථං, පභඞ්කරො, අමතද්දදො, මෙධඞ්කරො, දීපඞ්කරො.

"စ" သဒ္ဒါကို ယူခြင်းသည် ကန့်သတ်ခြင်း (အဝဓာရဏ) အနက်အကျိုးရှိ၏။ ပဘင်္ကရော (အလင်းကို ပြုတတ်သောသူ)၊ အမတဒ္ဒေါ (မသေရာ နိဗ္ဗာန်ကို ပေးတတ်သောသူ)၊ မေဓင်္ကရော၊ ဒီပင်္ကရော။

318, 333. පකති චස්ස සරන්තස්ස.

၃၁၈, ၃၃၃. သရအဆုံးရှိသော ထိုလိင်၏ မူလရုပ် (ပကတိရုပ်) သည်လည်း ဖြစ်၏။

ලුත්තාසු විභත්තීසු අස්ස සරන්තස්ස ලිඞ්ගස්ස පකතිරූපානි හොන්ති.

ဝိဘတ်တို့ ကျေသွားသောအခါ သရအဆုံးရှိသော ထိုလိင်၏ မူလရုပ် (ပကတိရုပ်) တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

චක්ඛුසොතං, මුඛනාසිකං, රාජපුත්තො, රාජපුරිසො.

စက္ခုသောတံ (မျက်စိနှင့်နား)၊ မုခနာသိကံ (ခံတွင်းနှင့်နှာခေါင်း)၊ ရာဇပုတ္တော (မင်း၏သား)၊ ရာဇပုရိသော (မင်း၏ယောက်ျား)။

319, 330. උපසග්ගනිපාතපුබ්බකො අබ්‍යයීභාවො.

၃၁၉, ၃၃၀. ဥပသရ်၊ နိပါတ် ရှေ့ရှိသော သမာသ်သည် အဗျယီဘာဝသမာသ် မည်၏။

උපසග්ගනිපාතපුබ්බකො සමාසො අබ්‍යයීභාවසඤ්ඤො හොති.

ဥပသရ်၊ နိပါတ် ရှေ့ရှိသော သမာသ်သည် အဗျယီဘာဝ ဟူသော အမည်ရှိ၏။

නගරස්ස [Pg.164] සමීපෙ පවත්තති කථා ඉති උපනගරං, දරථානං අභාවො නිද්දරථං, මකසානං අභාවො නිම්මකසං, වුඩ්ඪානං පටිපාටි යථාවුඩ්ඪං, යෙ යෙ වුඩ්ඪා වා යථාවුඩ්ඪං, ජීවස්ස යත්තකො පරිච්ඡෙදො යාවජීවං, චිත්තමධිකිච්ච පවත්තන්ති තෙ ධම්මාති අධිචිත්තං, පබ්බතස්ස තිරො තිරොපබ්බතං, සොතස්ස පති පවත්තති නාවා ඉති පතිසොතං, පාසාදස්ස අන්තො අන්තොපාසාදං.

မြို့၏ အနီး၌ ဖြစ်သော စကားသည် "ဥပနဂရံ"၊ ပူပန်ခြင်း ကင်းခြင်းသည် "နိဒ္ဒရထံ"၊ ခြင် ကင်းခြင်းသည် "နိမ္မကသံ"၊ ကြီးသူတို့၏ အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် ကြီးသူဟူသမျှသည် "ယထာဝုဍ္ဎံ"၊ အသက်၏ အတိုင်းအရှည်ပမာဏသည် "ယာဝဇီဝံ"၊ စိတ်ကို အမှီပြု၍ ဖြစ်ကုန်သော တရားတို့သည် "အဓိစိတ္တံ"၊ တောင်၏ ကန့်လန့်သည် "တိရောပဗ္ဗတံ"၊ ရေအယဉ်ကို ဆန့်ကျင်၍ သွားသော လှေသည် "ပတိသောတံ"၊ ပြာသာဒ်၏ အတွင်းသည် "အန္တောပါသာဒံ" မည်၏။

අබ්‍යයීභාවමිච්චනෙන ක්වත්ථො? අංවිභත්තීන මකාරන්තා අබ්‍යයීභාවා.

"အဗျယီဘာဝ" ဟု သတ်မှတ်ခြင်းဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း။ "အံဝိဘတ္တီန မကာရန္တာ အဗျယီဘာဝါ" သုတ်၌ အဗျယီဘာဝ ဟူသော အမည်ကို သုံးစွဲရန် အကျိုးရှိ၏။

320, 335. සො නපුංසකලිඞ්ගො.

၃၂၀, ၃၃၅. ထိုအဗျယီဘာဝသမာသ်သည် နပုံသကလိင် ရှိ၏။

සො අබ්‍යයීභාවසමාසො නපුංසකලිඞ්ගොව දට්ඨබ්බො.

ထိုအဗျယီဘာဝသမာသ်ကို နပုံသကလိင်ဟူ၍သာ မှတ်အပ်၏။

කුමාරීසු අධිකිච්ච පවත්තති කථා ඉති අධිකුමාරි, වධුයා සමීපෙ පවත්තති කථා ඉති උපවධු, ගඞ්ගාය සමීපෙ පවත්තති කථා ඉති උපගඞ්ගං, මණිකාය සමීපෙ පවත්තති කථා ඉති උපමණිකං.

သတို့သမီးတို့ကို အမှီပြု၍ ဖြစ်သော စကားသည် "အဓိကုမာရိ"၊ ချွေးမ၏ အနီး၌ ဖြစ်သော စကားသည် "ဥပဝဓု"၊ ဂင်္ဂါမြစ်၏ အနီး၌ ဖြစ်သော စကားသည် "ဥပဂင်္ဂံ"၊ ရေအိုးကြီး၏ အနီး၌ ဖြစ်သော စကားသည် "ဥပမဏိကံ" မည်၏။

321, 349. දිගුස්සෙකත්තං.

၃၂၁, ၃၄၉. ဒိဂုသမာသ်၌ ဧကဝုစ် ဖြစ်ခြင်းသည် ရှိ၏။

දිගුස්ස සමාසස්ස එකත්තං හොති, නපුංසකලිඞ්ගත්තඤ්ච.

ဒိဂုသမာသ်အား ဧကဝုစ်ဖြစ်ခြင်းနှင့် နပုံသကလိင်ဖြစ်ခြင်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

තයො [Pg.165] ලොකා තිලොකං, තයො දණ්ඩා තිදණ්ඩං, තීණි නයනානි තිනයනං, තයො සිඞ්ගා තිසිඞ්ගං. චතස්සො දිසා චතුද්දිසං, පඤ්ච ඉන්ද්‍රියානි පඤ්චින්ද්‍රියං.

လောကသုံးပါးသည် "တိလောကံ"၊ တုတ်သုံးချောင်းသည် "တိဒဏ္ဍံ"၊ မျက်စိသုံးလုံးသည် "တိနယနံ"၊ ဂျိုသုံးချောင်းသည် "တိသိင်္ဂံ"၊ အရပ်လေးမျက်နှာသည် "စတုဒ္ဒိသံ"၊ အိန္ဒြေငါးပါးသည် "ပဉ္စိန္ဒြိယံ" မည်၏။

322, 359. තථා ද්වන්දෙ පාණි තූරිය යොග්ගසෙනඞ්ගඛුද්දජන්තුක විවිධවිරුද්ධ විසභාගත්ථාදීනඤ්ච.

၃၂၂, ၃၅၉. ထို့အတူ ဒွန္ဒသမာသ်၌ သတ္တဝါတို့၏ အင်္ဂါရပ် (ပါဏင်္ဂ)၊ တူရိယာအင်္ဂါ (တူရိယင်္ဂ)၊ ရထားအင်္ဂါ (ယောဂ္ဂင်္ဂ)၊ စစ်အင်္ဂါ (သေနင်္ဂ)၊ သတ္တဝါငယ် (ခုဒ္ဒဇန္တုက)၊ အချင်းချင်းဆန့်ကျင်ဘက် ရန်သူ (ဝိဝိဓဝိရုဒ္ဓ)၊ ဆန့်ကျင်ဘက် အနက်ရှိသော တရား (ဝိသဘာဂတ္ထ) စသည်တို့အားလည်း (ဧကဝုစ်နှင့် နပုံသကလိင် ဖြစ်ခြင်းသည် ရှိ၏)။

තථා ද්වන්දෙ සමාසෙ පාණි තූරිය යොග්ග සෙනඞ්ගඛුද්දජන්තුක විවිධවිරුද්ධ විසභාගත්ථඉච්චෙවමාදීනං එකත්තං හොති, නපුංසකලිඞ්ගත්තඤ්ච.

ထို့အတူ ဒွန္ဒသမာသ်၌ သတ္တဝါတို့၏ အင်္ဂါရပ်၊ တူရိယာအင်္ဂါ၊ ရထားအင်္ဂါ၊ စစ်အင်္ဂါ၊ သတ္တဝါငယ်၊ အချင်းချင်းဆန့်ကျင်ဘက် ရန်သူ၊ ဆန့်ကျင်ဘက် အနက်ရှိသော တရား စသည်တို့အား ဧကဝုစ်ဖြစ်ခြင်းနှင့် နပုံသကလိင်ဖြစ်ခြင်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

තං යථා? චක්ඛු ච සොතඤ්ච චක්ඛුසොතං, මුඛඤ්ච නාසිකා ච මුඛනාසිකං, ඡවි ච මංසඤ්ච ලොහිතඤ්ච ඡවිමංසලොහිතං. එවං පාණ්‍යඞ්ගත්ථෙ.

ထိုအရာသည် အဘယ်သို့နည်း။ မျက်စိနှင့် နားသည် "စက္ခုသောတံ"၊ ခံတွင်းနှင့် နှာခေါင်းသည် "မုခနာသိကံ"၊ အရေ၊ အသားနှင့် သွေးသည် "ဆဝိမံသလောဟိတံ" မည်၏။ ဤသို့လျှင် သတ္တဝါတို့၏ အင်္ဂါရပ် (ပါဏင်္ဂ) အနက်၌ ဖြစ်၏။

සඞ්ඛො ච පණවො ච සඞ්ඛපණවං, ගීතඤ්ච වාදිතඤ්ච ගීතවාදිතං, දද්දරි ච ඩිණ්ඩිමො ච දද්දරිඩිණ්ඩිමං. එවං තූරියඞ්ගත්ථෙ.

ခရုသင်းနှင့် စည်ငယ်သည် "သင်္ခပဏဝံ"၊ သီချင်းဆိုခြင်းနှင့် တီးမှုတ်ခြင်းသည် "ဂီတဝါဒိတံ"၊ ပတ်သာနှင့် စည်တိုသည် "ဒဒ္ဒရိဍိဏ္ဍိမံ" မည်၏။ ဤသို့လျှင် တူရိယာအင်္ဂါ (တူရိယင်္ဂ) အနက်၌ ဖြစ်၏။

ඵාලො ච පාචනඤ්ච ඵාලපාචනං, යුගඤ්ච නඞ්ගලඤ්ච යුගනඞ්ගලං. එවං යොග්ගඞ්ගත්ථෙ.

ထွန်သွားနှင့် နှင်တံသည် "ဖာလပါစနံ"၊ ထမ်းပိုးနှင့် ထွန်သည် "ယုဂနင်္ဂလံ" မည်၏။ ဤသို့လျှင် ရထားအင်္ဂါ (ယောဂ္ဂင်္ဂ) အနက်၌ ဖြစ်၏။

අසි ච චම්මඤ්ච අසිචම්මං, ධනු ච කලාපො ච ධනුකලාපං, හත්ථී ච අස්සො ච හත්ථිඅස්සං, රථො ච පත්තිකො ච රථපත්තිකං. එවං සෙනඞ්ගත්ථෙ.

သန်လျက်နှင့် ဒိုင်းလွှားသည် "အသိစမ္မံ"၊ လေးနှင့် မြားတောင့်သည် "ဓနုကလာပံ"၊ ဆင်နှင့် မြင်းသည် "ဟတ္ထိအဿံ"၊ ရထားနှင့် ခြေလျင်စစ်သည်သည် "ရထပတ္တိကံ" မည်၏။ ဤသို့လျှင် စစ်အင်္ဂါ (သေနင်္ဂ) အနက်၌ ဖြစ်၏။

ඩංසා [Pg.166] ච මකසා ච ඩංසමකසං, කුන්ථො ච කිපිල්ලිකො ච කුන්ථකිපිල්ලිකං, කීටො ච සරීසපො ච කීටසරීසපං. එවං ඛුද්දජන්තුකත්ථෙ.

မှက်နှင့် ခြင်သည် "ဍံသမကသံ"၊ သန်းနှင့် ပုရွက်ဆိတ်သည် "ကုန္ထကိပိလ္လိကံ"၊ ပိုးကောင်နှင့် တွားသွားသတ္တဝါသည် "ကီဋသရီသပံ" မည်၏။ ဤသို့လျှင် သတ္တဝါငယ် (ခုဒ္ဒဇန္တုက) အနက်၌ ဖြစ်၏။

අහි ච නකුලො ච අහිනකුලං, බිළාරො ච මූසිකො ච බිළාරමූසිකං, කාකො ච උලූකො ච කාකොලූකං. එවං විවිධවිරුද්ධත්ථෙ.

မြွေနှင့် မြွေပါသည် "အဟိနကုလံ"၊ ကြောင်နှင့် ကြွက်သည် "ဗိဠာရမူသိကံ"၊ ကျီးနှင့် ဇီးကွက်သည် "ကာကောလူကံ" မည်၏။ ဤသို့လျှင် အချင်းချင်းဆန့်ကျင်ဘက် ရန်သူ (ဝိဝိဓဝိရုဒ္ဓ) အနက်၌ ဖြစ်၏။

සීලඤ්ච පඤ්ඤාණඤ්ච සීලපඤ්ඤාණං, සමථො ච විපස්සනා ච සමථවිපස්සනං, විජ්ජා ච චරණඤ්ච විජ්ජාචරණං. එවං විසභාගත්ථෙ.

သီလနှင့် ပညာသည် "သီလပညာဏံ"၊ သမထနှင့် ဝိပဿနာသည် "သမထဝိပဿနံ"၊ ဝိဇ္ဇာနှင့် စရဏသည် "ဝိဇ္ဇာစရဏံ" မည်၏။ ဤသို့လျှင် ဆန့်ကျင်ဘက်အနက် (ဝိသဘာဂတ္ထ) အနက်၌ ဖြစ်၏။

ආදිග්ගහණං කිමත්ථං? දාසී ච දාසො ච දාසිදාසං, ඉත්ථී ච පුමා ච ඉත්ථිපුමං, පත්තො ච චීවරඤ්ච පත්තචීවරං, ඡත්තඤ්ච උපාහනා ච ඡත්තුපාහනං, තිකඤ්ච චතුක්කඤ්ච තිකචතුක්කං, වෙනො ච රථකාරො ච වෙනරථකාරං, සාකුණිකො ච මාගවිකො ච සවකුණිකමාගවිකං, දීඝො ච මජ්ඣිමො ච දීඝමජ්ඣිමං ඉච්චෙවමාදි.

"အာဒိ" သဒ္ဒါကို ယူခြင်းသည် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း။ ကျွန်မနှင့် ကျွန်သည် "ဒါသိဒါသံ"၊ မိန်းမနှင့် ယောက်ျားသည် "ဣတ္ထိပုမံ"၊ သပိတ်နှင့် သင်္ကန်းသည် "ပတ္တစီဝရံ"၊ ထီးနှင့် ဖိနပ်သည် "ဆတ္တုပါဟနံ"၊ တိကနှင့် စတုက္ကသည် "တိကစတုက္ကံ"၊ နှီးသမားနှင့် ရထားသမားသည် "ဝေဏရထကာရံ"၊ ငှက်မုဆိုးနှင့် သားမုဆိုးသည် "သာကုဏိကမာဂဝိကံ"၊ အရှည်နှင့် အလတ်သည် "ဒီဃမဇ္ဈိမံ" စသည်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ဤသို့စသော အရာတို့ကို သိမ်းကျုံးယူရန် ဖြစ်၏။

323, 360. විභාසා රුක්ඛ තිණ පසුඛ න ධඤ්ඤ ජනපදාදීනඤ්ච.

၃၂၃, ၃၆၀. သစ်ပင်၊ မြက်၊ တိရစ္ဆာန်၊ ရွှေငွေ၊ ကောက်ပဲသီးနှံ၊ ဇနပုဒ် စသည်တို့အားလည်း ဝိကပ်အားဖြင့် (ဧကဝုစ်နှင့် နပုံသကလိင် ဖြစ်၏)။

රුක්ඛතිණ පසු ධන ධඤ්ඤ ජනපදඉච්චෙවමාදීනං විභාසා එකත්තං හොති, නපුංසකලිඞ්ගත්තඤ්ච ද්වන්දෙ සමාසෙ. අස්සත්ථො [Pg.167] ච කපීතනො ච අස්සත්ථකපීතනං, අස්සත්ථකපීතනා වා. උසීරඤ්ච බීරණඤ්ච උසීරබීරණං, උසීරබීරණා වා. අජො ච එළකො ච අජෙළකං, අජෙළකා වා. හිරඤ්ඤඤ්ච සුවණ්ණඤ්ච හිරඤ්ඤසුවණ්ණං, හිරඤ්ඤසුවණ්ණා වා. සාලි ච යවො ච සාලියවං, සාලියවා වා. කාසී ච කොසලා ච කාසිකොසලං, කාසිකොසලා වා.

ဒွန္ဒသမာသ်၌ သစ်ပင်၊ မြက်၊ တိရစ္ဆာန်၊ ရွှေငွေ၊ ကောက်ပဲသီးနှံ၊ ဇနပုဒ် စသည်တို့အား ဝိကပ်အားဖြင့် ဧကဝုစ်ဖြစ်ခြင်းနှင့် နပုံသကလိင်ဖြစ်ခြင်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ညောင်ဗုဒ္ဓဟေနှင့် ဖက်သက်ပင်သည် "အဿတ္ထကပီတနံ" သို့မဟုတ် "အဿတ္ထကပီတနာ"၊ ပန်းမြက်ချေနှင့် သက်ကယ်မြက်သည် "ဥသီရဗီရဏံ" သို့မဟုတ် "ဥသီရဗီရဏာ"၊ ဆိတ်နှင့် သိုးသည် "အဇေဠကံ" သို့မဟုတ် "အဇေဠကာ"၊ ရွှေဖြူနှင့် ရွှေသည် "ဟိရညသုဝဏ္ဏံ" သို့မဟုတ် "ဟိရညသုဝဏ္ဏာ"၊ သလေးစပါးနှင့် မုယောစပါးသည် "သာလိယဝံ" သို့မဟုတ် "သာလိယဝါ"၊ ကာသိတိုင်းနှင့် ကောသလတိုင်းသည် "ကာသိကောသလံ" သို့မဟုတ် "ကာသိကောသလာ" မည်၏။

ආදිග්ගහණං කිමත්ථං? සාවජ්ජඤ්ච අනවජ්ජඤ්ච සාවජ්ජානවජ්ජං, සාවජ්ජා නවජ්ජා වා. හීනඤ්ච පණීතඤ්ච හීනපණීතං. හීනපණීතා වා. කණ්හො ච සුක්කො ච කණ්හසුක්කං, කණ්හසුක්කා වා.

"အာဒိ" သဒ္ဒါကို ယူခြင်းသည် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း။ အပြစ်ရှိသောအရာနှင့် အပြစ်ကင်းသောအရာသည် "သာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇံ" သို့မဟုတ် "သာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇာ"၊ ယုတ်ညံ့သောအရာနှင့် မွန်မြတ်သောအရာသည် "ဟီနပဏီတံ" သို့မဟုတ် "ဟီနပဏီတာ"၊ အမည်းနှင့် အဖြူသည် "ကဏှသုက္ကံ" သို့မဟုတ် "ကဏှသုက္ကာ" မည်၏။

324, 339. ද්විපදෙ තුල්‍යාධිකරණෙ කම්මධාරයො.

၃၂၄, ၃၃၉. တူညီသော အနက်ရှိသော ပုဒ်နှစ်ခု၌ ကမ္မဓာရယသမာသ် ဖြစ်၏။

ද්වෙ පදානි තුල්‍යාධිකරණානි යදා සමස්‍යන්තෙ, තදා සො සමාසො කම්මධාරයසඤ්ඤො හොති.

တူညီသော အနက်ရှိသော ပုဒ်နှစ်ခုတို့ကို စပ်အပ်သောအခါ ထိုသမာသ်သည် ကမ္မဓာရယဟူသော အမည်ရှိ၏။

මහන්තො [Pg.168] ච සො පුරිසො චාති මහාපුරිසො, කණ්හො ච සො සප්පො චාති කණ්හසප්පො, නීලඤ්ච තං උප්පලඤ්චාති නීලුප්පලං, ලොහිතඤ්ච තං චන්දනඤ්චාති ලොහිතචන්දනං, බ්‍රාහ්මණී ච සා දාරිකා චාති බ්‍රාහ්මණදාරිකා, ඛත්තියා ච සා කඤ්ඤා චාති ඛත්තියකඤ්ඤා.

ကြီးမြတ်လည်းကြီးမြတ်ထိုယောက်ျားလည်းဖြစ်သောကြောင့် "မဟာပုရိသော"၊ မည်းလည်းမည်းထိုမြွေလည်းဖြစ်သောကြောင့် "ကဏှသပ္ပေါ"၊ ညိုလည်းညိုထိုကြာလည်းဖြစ်သောကြောင့် "နီလုပ္ပလံ"၊ နီလည်းနီထိုစန္ဒကူးလည်းဖြစ်သောကြောင့် "လောဟိတစန္ဒနံ"၊ ဗြာဟ္မဏီလည်းဖြစ်ထိုမိန်းကလေးလည်းဖြစ်သောကြောင့် "ဗြာဟ္မဏဒါရိကာ"၊ ခတ္တိယလည်းဖြစ်ထိုအမျိုးသမီးငယ်လည်းဖြစ်သောကြောင့် "ခတ္တိယကညာ" မည်၏။

කම්මධාරයඉච්චනෙන ක්වත්ථො? කම්මධාරයසඤ්ඤෙ ච.

"ကမ္မဓာရယ" ဟု သတ်မှတ်ခြင်းဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း။ "ကမ္မဓာရယသညေ စ" သုတ်၌ ကမ္မဓာရယ ဟူသော အမည်ကို သုံးစွဲရန် အကျိုးရှိ၏။

325, 348. සඞ්ඛ්‍යාපුබ්බො දිගු.

၃၂၅, ၃၄၈. သင်္ချာပုဒ် ရှေ့ရှိသော ကမ္မဓာရယသမာသ်သည် ဒိဂုသမာသ် မည်၏။

සඞ්ඛ්‍යාපුබ්බො කම්මධාරයසමාසො දිගුසඤ්ඤො හොති.

သင်္ချာပုဒ် ရှေ့ရှိသော ကမ္မဓာရယသမာသ်သည် ဒိဂု ဟူသော အမည်ရှိ၏။

තීණි මලානි තිමලං, තීණි ඵලානි තිඵලං, තයො ලොකා තිලොකං, තයො දණ්ඩා තිදණ්ඩං, චතස්සො දිසා චතුද්දිසං, පඤ්ච ඉන්ද්‍රියානි පඤ්චින්ද්‍රියං, සත්ත ගොදාවරියො සත්තගොදාවරං.

မြူသုံးပါးသည် "တိမလံ"၊ သစ်သီးသုံးလုံးသည် "တိဖလံ"၊ လောကသုံးပါးသည် "တိလောကံ"၊ တုတ်သုံးချောင်းသည် "တိဒဏ္ဍံ"၊ အရပ်လေးမျက်နှာသည် "စတုဒ္ဒိသံ"၊ အိန္ဒြေငါးပါးသည် "ပဉ္စိန္ဒြိယံ"၊ ဂေါဒါဝရီမြစ် ခုနစ်စင်းသည် "သတ္တဂေါဒါဝရံ" မည်၏။

දිගුඉච්චනෙන ක්වත්ථො? දිගුස්සෙ කත්තං.

"ဒိဂု" ဟု သတ်မှတ်ခြင်းဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း။ "ဒိဂုဿေကတ္တံ" သုတ်၌ ဒိဂု ဟူသော အမည်ကို သုံးစွဲရန် အကျိုးရှိ၏။

326, 341. උභෙ තප්පුරිසා.

၃၂၆, ၃၄၁. ထိုသမာသ်နှစ်ပါးလုံးသည် တပ္ပုရိသသမာသ် မည်ကုန်၏။

උභෙ දිගුකම්මධාරයසමාසා තප්පුරිසසඤ්ඤා හොන්ති.

ဒိဂုသမာသ်နှင့် ကမ္မဓာရယသမာသ် နှစ်ပါးလုံးသည် တပ္ပုရိသ ဟူသော အမည်ရှိကုန်၏။

න බ්‍රාහ්මණො අබ්‍රාහ්මණො, න වසලො අවසලො, න භික්ඛු අභික්ඛු, න පඤ්චවස්සං අපඤ්චවස්සං, න [Pg.169] පඤ්චපූලී අපඤ්චපූලී, න සත්තගොදාවරංඅසත්තගොදාවරං, න දසගවං අදසගවං, න පඤ්චගවං අපඤ්චගවං.

ပုဏ္ဏားမဟုတ်သည်ကား "အဗြာဟ္မဏော"၊ ဖုန်းဆိုးမဟုတ်သည်ကား "အဝသလော"၊ ရဟန်းမဟုတ်သည်ကား "အဘိက္ခု"၊ ငါးဝါမဟုတ်သည်ကား "အပဉ္စဝဿံ"၊ ငါးစည်းမဟုတ်သည်ကား "အပဉ္စပူလီ"၊ ခုနစ်စင်းသော ဂေါဒါဝရီမြစ်မဟုတ်သည်ကား "အသတ္တဂေါဒါဝရံ"၊ နွားတစ်ဆယ်မဟုတ်သည်ကား "အဒသဂဝံ"၊ နွားငါးကောင်မဟုတ်သည်ကား "အပဉ္စဂဝံ" မည်၏။

තප්පුරිසඉච්චනෙන ක්වත්ථො? අත්තං නස්ස තප්පුරිසෙ.

"တပ္ပုရိသ" ဟု သတ်မှတ်ခြင်းဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း။ "အတ္တံ နဿ တပ္ပုရိသေ" သုတ်၌ တပ္ပုရိသ ဟူသော အမည်ကို သုံးစွဲရန် အကျိုးရှိ၏။

327, 351. අමාදයො පරපදෙභි.

၃၂၇, ၃၅၁. "အံ" စသော ဝိဘတ်တို့သည် နောက်ပုဒ်တို့နှင့် ပေါင်းစပ်ကုန်၏။

තා අමාදයො නාමෙහි පරපදෙභි යදා සමස්‍යන්තෙ, තදා සො සමාසො තප්පුරිසසඤ්ඤො හොති.

ထို "အံ" စသော ဝိဘတ်တို့သည် နောက်၌ရှိသော နာမ်ပုဒ်တို့နှင့် ပေါင်းစပ်သောအခါ ထိုသမာသ်ကို တပ္ပုရိသသမာသ်ဟု ခေါ်သည်။

භූමිං ගතො භූමිගතො, සබ්බරත්තිං සොභණො සබ්බරත්තිසොභණො. අපායං ගතො අපායගතො, ඉස්සරෙන කතං ඉස්සරකතං, සල්ලෙන විද්ධො සල්ලවිද්ධො, කථිනස්ස දුස්සං කථිනදුස්සං, ආගන්තුකස්ස භත්තං ආගන්තුකභත්තං, මෙථුනා අපෙතො මෙථුනාපෙතො, චොරා භයං චොරභයං, රඤ්ඤො පුත්තො රාජපුත්තො, ධඤ්ඤානං රාසි ධඤ්ඤරාසි, රූපෙ සඤ්ඤා රූපසඤ්ඤා, සංසාරෙ දුක්ඛං සංසාරදුක්ඛං.

"မြေသို့ သွားသောသူ" ဟူသော အနက်၌ "ဘူမိဂတ"၊ "တစ်ညဉ့်လုံး တင့်တယ်သော" ဟူသော အနက်၌ "သဗ္ဗရတ္တိသောဘဏ"၊ "ငရဲသို့ ရောက်သောသူ" ဟူသော အနက်၌ "အပါယဂတ"၊ "ဖန်ဆင်းရှင် ပြုအပ်သော" ဟူသော အနက်၌ "ဣဿရကတ"၊ "မြားဖြင့် စူးဝင်အပ်သော" ဟူသော အနက်၌ "သလ္လဝိဒ္ဓ"၊ "ကထိန်အလှူအတွက် အဝတ်" ဟူသော အနက်၌ "ကထိနဒုဿ"၊ "ဧည့်သည်အတွက် ဆွမ်း" ဟူသော အနက်၌ "အာဂန္တုကဘတ္တ"၊ "မေထုန်မှ ကင်းသောသူ" ဟူသော အနက်၌ "မေထုနာပေတ"၊ "ခိုးသူမှ ကြောက်ခြင်း (ဘေး)" ဟူသော အနက်၌ "စောရဘယ"၊ "မင်း၏သား" ဟူသော အနက်၌ "ရာဇပုတ္တ"၊ "ကောက်ပဲသီးနှံတို့၏ အစု" ဟူသော အနက်၌ "ဓညရာသိ"၊ "ရုပ်၌ အမှတ်ပြုခြင်း" ဟူသော အနက်၌ "ရူပသညာ"၊ "သံသရာ၌ ဆင်းရဲခြင်း" ဟူသော အနက်၌ "သံသာရဒုက္ခ" တို့ ဖြစ်ကြသည်။

328, 352. අඤ්ඤපදත්ථෙසු බහුබ්බීහි.

၃၂၈, ၃၅၂. အခြားပုဒ်တို့၏ အနက်၌ ဗဟုဗ္ဗီဟိသမာသ် ဖြစ်၏။

අඤ්ඤෙසං පදානං අත්ථෙසු ද්වෙ නාමානි බහූනි නාමානි යදා සමස්‍යන්තෙ, තදා සො සමාසො බහුබ්බීහි සඤ්ඤො හොති.

အခြားပုဒ်တို့၏ အနက်တို့၌ နာမ်ပုဒ်နှစ်ခု သို့မဟုတ် နာမ်ပုဒ်အများအပြား ပေါင်းစပ်သောအခါ ထိုသမာသ်ကို ဗဟုဗ္ဗီဟိသမာသ်ဟု ခေါ်သည်။

ආගතා [Pg.170] සමණා ඉමං සඞ්ඝාරාමං සොයං ආගතසමණො, සඞ්ඝාරාමො. ජිතානි ඉන්ද්‍රියානි අනෙන සමණෙන සොයං ජිතින්ද්‍රියො, සමණො. දින්නො සුඞ්කො යස්ස රඤ්ඤො සොයං දින්නසුඞ්කො, රාජා. නිග්ගතා ජනා අස්මා ගාමා සොයං නිග්ගතජනො, ගාමො. ඡින්නො හත්තො යස්ස පුරිසස්ස සොයං ඡින්නහත්ථො, පුරිසො. සම්පන්නානි සස්සානි යස්මිං ජනපදෙ සොයං සම්පන්නසස්සො, ජනපදො.

"ရဟန်းတို့သည် ဤသံဃာ့အရာမ်သို့ ကြွလာကုန်ပြီ၊ ရဟန်းတို့ ကြွလာရာဖြစ်သော ထိုဤအရာမ်သည် 'အာဂတသမဏ' မည်၏"၊ သံဃာ့အရာမ်ကို ဆိုလိုသည်။ "ဤရဟန်းသည် ဣန္ဒြေတို့ကို အောင်အပ်ပြီ၊ ဣန္ဒြေတို့ကို အောင်ပြီးသော ထိုဤရဟန်းသည် 'ဇိတိန္ဒြိယ' မည်၏"၊ ရဟန်းကို ဆိုလိုသည်။ "အခွန်ကို ထိုမင်းအား ပေးအပ်ပြီ၊ အခွန်ကို ပေးအပ်ပြီးသော ထိုဤမင်းသည် 'ဒိန္နသုင်္က' မည်၏"၊ မင်းကို ဆိုလိုသည်။ "လူတို့သည် ဤရွာမှ ထွက်သွားကုန်ပြီ၊ လူတို့ ထွက်သွားရာဖြစ်သော ထိုဤရွာသည် 'နိဂ္ဂတဇန' မည်၏"၊ ရွာကို ဆိုလိုသည်။ "ထိုယောက်ျား၏ လက်သည် ပြတ်အပ်ပြီ၊ လက်ပြတ်သော ထိုဤယောက်ျားသည် 'ဆိန္နဟတ္ထ' မည်၏"၊ ယောက်ျားကို ဆိုလိုသည်။ "ကောက်ပဲသီးနှံတို့သည် ဤဇနပုဒ်၌ ပြည့်စုံကုန်၏၊ ကောက်ပဲသီးနှံ ပြည့်စုံသော ထိုဤဇနပုဒ်သည် 'သမ္ပန္နသဿ' မည်၏"၊ ဇနပုဒ်ကို ဆိုလိုသည်။

නිග්‍රොධස්ස පරිමණ්ඩලො නිග්‍රොධපරිමණ්ඩලො, නිග්‍රොධපරිමණ්ඩලො ඉව පරිමණ්ඩලො යො රාජකුමාරො සොයං නිග්‍රොධපරිමණ්ඩලො. අථ වා නිග්‍රොධපරිමණ්ඩලො ඉව පරිමණ්ඩලො යස්ස රාජකුමාරස්ස සොයං නිග්‍රොධපරිමණ්ඩලො, රාජකුමාරො.

ညောင်ပင်၏ ဝန်းဝိုင်းခြင်းသည် "နိဂြောဓပရိမဏ္ဍလ" မည်၏၊ ညောင်ပင်၏ ဝန်းဝိုင်းခြင်းကဲ့သို့ ဝန်းဝိုင်းသော ကိုယ်အချိုးအစားရှိသော ထိုမင်းသားသည် "နိဂြောဓပရိမဏ္ဍလ" မည်၏။ သို့မဟုတ် တစ်နည်းကား— အကြင်မင်းသား၏ ကိုယ်အချိုးအစားသည် ညောင်ပင်၏ ဝန်းဝိုင်းခြင်းကဲ့သို့ ဝန်းဝိုင်း၏၊ ကိုယ်အချိုးအစား ဝန်းဝိုင်းသော ထိုမင်းသားသည် "နိဂြောဓပရိမဏ္ဍလ" မည်၏၊ မင်းသားကို ဆိုလိုသည်။

චක්ඛුනො භූතො චක්ඛුභූතො, චක්ඛුභූතො ඉව භූතො යො භගවා සොයං චක්ඛුභූතො, භගවා.

မျက်စိအဖြစ်သို့ ရောက်သည်သည် "စက္ခုဘူတ" မည်၏၊ မျက်စိအဖြစ်သို့ ရောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်ကဲ့သို့ ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် "စက္ခုဘူတ" မည်၏၊ မြတ်စွာဘုရားကို ဆိုလိုသည်။

සුවණ්ණස්ස වණ්ණො සුවණ්ණවණ්ණො, සුවණ්ණවණ්ණො විය වණ්ණො යස්ස භගවතො සොයං සුවණ්ණවණ්ණො, භගවා.

ရွှေ၏ အဆင်းသည် "သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏ" မည်၏၊ ရွှေ၏အဆင်းကဲ့သို့သော အဆင်းရှိတော်မူသော ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် "သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏ" မည်၏၊ မြတ်စွာဘုရားကို ဆိုလိုသည်။

බ්‍රහ්මුනො සරො බ්‍රහ්මස්සරො, බ්‍රහ්මස්සරො විය සරො යස්ස භගවතො සොයං බ්‍රහ්මස්සරො, භගවා.

ဗြဟ္မာ၏ အသံသည် "ဗြဟ္မဿရ" မည်၏၊ ဗြဟ္မာ၏အသံကဲ့သို့သော အသံရှိတော်မူသော ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် "ဗြဟ္မဿရ" မည်၏၊ မြတ်စွာဘုရားကို ဆိုလိုသည်။

සයං [Pg.171] පතිත පණ්ණ පුප්ඵඵලවායුතොයාහාරාති පණ්ණඤ්ච පුප්ඵඤ්ච ඵලඤ්ච පණ්ණපුප්ඵඵලානි, සයමෙව පතිතානි සයංපතිතානි, සයංපතිතානි ච තානි පණ්ණපුප්ඵඵලානි චෙති සයංපතිතපණ්ණපුප්ඵඵලානි වායු ච තොයඤ්ච වායුතොයානි, සයංපතිතපණ්ණපුප්ඵඵලානි ච වායුතොයානි ච සයංපතිතපණ්ණපුප්ඵඵලවායුතොයානි. සයංපතිතපණ්ණපුප්ඵඵලවායුතොයානි ආහාරා යෙසං තෙ සයංපතිතපණ්ණපුප්ඵඵලවායුතොයාහාරා, ඉසයො. යමෙත්ථ වත්තබ්බං, තං හෙට්ඨා වුත්තමෙව. අයං පන ද්වන්දකම්මධාරයගබ්භො තුල්‍යාධිකරණපහුබ්බීහි.

"သယံပတိတပဏ္ဏပုပ္ဖဖလဝါယုတောယာဟာရာ" ဟူသော ပုဒ်၌— သစ်ရွက်လည်းကောင်း၊ ပန်းလည်းကောင်း၊ သစ်သီးလည်းကောင်း "ပဏ္ဏပုပ္ဖဖလာနိ" မည်၏။ မိမိအလိုအလျောက်သာလျှင် ကြွေကျကုန်သောကြောင့် "သယံပတိတာနိ" မည်၏။ မိမိအလိုအလျောက် ကြွေကျကုန်သော ထိုသစ်ရွက်၊ ပန်း၊ သစ်သီးတို့ ဖြစ်ကြသောကြောင့် "သယံပတိတပဏ္ဏပုပ္ဖဖလာနိ" မည်၏။ လေလည်းကောင်း၊ ရေလည်းကောင်း "ဝါယုတောယာနိ" မည်၏။ မိမိအလိုအလျောက် ကြွေကျသော သစ်ရွက်၊ ပန်း၊ သစ်သီးတို့လည်းကောင်း၊ လေနှင့် ရေတို့လည်းကောင်း "သယံပတိတပဏ္ဏပုပ္ဖဖလဝါယုတောယာနိ" မည်၏။ မိမိအလိုအလျောက် ကြွေကျသော သစ်ရွက်၊ ပန်း၊ သစ်သီးနှင့် လေ၊ ရေတို့သည် အာဟာရ ရှိကုန်သော ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် "သယံပတိတပဏ္ဏပုပ္ဖဖလဝါယုတောယာဟာရာ" မည်ကုန်၏၊ ရသေ့တို့ကို ဆိုလိုသည်။ ဤ၌ ပြောဆိုအပ်သော စကားကို အထက်၌ ဆိုခဲ့ပြီးလေပြီ။ ဤသမာသ်သည်ကား ဒွန္ဒသမာသ်နှင့် ကမ္မဓာရယသမာသ်တို့ အပါအဝင်ရှိသော တုလျာဓိကရဏဗဟုဗ္ဗီဟိသမာသ် ဖြစ်သည်။

අථ වා – සයංපතිතපණ්ණපුප්ඵඵලවායුතොයෙහි ආහාරා යෙසං තෙ සයංපතිතපණ්ණපුප්ඵඵලවායුතොයාහාරා. අයං පන භින්නාධිකරණබහුබ්බීහි.

သို့မဟုတ် တစ်နည်းကား— မိမိအလိုအလျောက် ကြွေကျသော သစ်ရွက်၊ ပန်း၊ သစ်သီးနှင့် လေ၊ ရေတို့ဖြင့် အာဟာရပြုခြင်းရှိကုန်သော ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် "သယံပတိတပဏ္ဏပုပ္ဖဖလဝါယုတောယာဟာရာ" မည်ကုန်၏။ ဤသမာသ်သည်ကား ဘိန္နာဓိကရဏဗဟုဗ္ဗီဟိသမာသ် ဖြစ်သည်။

නානා දුමපතිත පුප්ඵවාසිත සානූති නානාපකාරා දුමා නානාදුමා, නානාදුමෙහි පතිතානි නානාදුමපති තානි, නානාදුමපතිතානි ච තානි පුප්ඵානි චෙති නානාදුමපතිතපුප්ඵානි, නානාදුමපතිතපුප්ඵෙහි වාසිතා නානාදුමපතිතපුප්ඵවාසිතා, නානාදුමපතිතපුප්ඵවාසිතා සානූ යස්ස පබ්බතරාජස්ස සොයං නානාදුමපතිතපුප්ඵවාසිතසානු, පබ්බතරාජා. අයං පන කම්මධාරයතප්පුරිසගබ්භො තුල්‍යාධිකරණබහුබ්බීහි.

"နာနာဒုမပတိတပုပ္ဖဝါသိတသာနု" ဟူသော ပုဒ်၌— အထူးထူးအပြားပြားကုန်သော သစ်ပင်တို့သည် "နာနာဒုမ" မည်ကုန်၏။ အထူးထူးအပြားပြားသော သစ်ပင်တို့မှ ကြွေကျကုန်သောကြောင့် "နာနာဒုမပတိတာနိ" မည်ကုန်၏။ အထူးထူးအပြားပြားသော သစ်ပင်တို့မှ ကြွေကျကုန်သော ထိုပန်းတို့ ဖြစ်ကြသောကြောင့် "နာနာဒုမပတိတပုပ္ဖာနိ" မည်ကုန်၏။ အထူးထူးအပြားပြားသော သစ်ပင်တို့မှ ကြွေကျသော ပန်းတို့ဖြင့် သင်းပျံ့စေအပ်သောကြောင့် "နာနာဒုမပတိတပုပ္ဖဝါသိတာ" မည်၏။ အထူးထူးအပြားပြားသော သစ်ပင်တို့မှ ကြွေကျသော ပန်းတို့ဖြင့် သင်းပျံ့အပ်သော တောင်ကုန်းရှိသော ထိုတောင်မင်းသည် "နာနာဒုမပတိတပုပ္ဖဝါသိတသာနု" မည်၏၊ တောင်မင်းကို ဆိုလိုသည်။ ဤသမာသ်သည်ကား ကမ္မဓာရယသမာသ်နှင့် တပ္ပုရိသသမာသ်တို့ အပါအဝင်ရှိသော တုလျာဓိကရဏဗဟုဗ္ဗီဟိသမာသ် ဖြစ်သည်။

අථ [Pg.172] වා – වාසිතා සානූ වාසිතසානු, සාපෙක්ඛත්තෙ සතිපි ගමකත්තා සමාසො. නානාදුමපතිතපුප්ඵෙහි වාසිතසානූ යස්ස පබ්බතරාජස්ස සොයං නානාදුමපතිතපුප්ඵවාසිතසානු, පබ්බතරාජා. අයං පන භින්නාධිකරණබහුබ්බීහි.

သို့မဟုတ် တစ်နည်းကား— သင်းပျံ့အပ်ကုန်သော တောင်ကုန်းတို့သည် "ဝါသိတသာနု" မည်၏။ အခြားပုဒ်သို့ ငဲ့ကွက်ခြင်းရှိသော်လည်း အနက်ကို သိစေနိုင်သောကြောင့် သမာသ်ဖြစ်၏။ အထူးထူးအပြားပြားသော သစ်ပင်တို့မှ ကြွေကျသော ပန်းတို့ဖြင့် သင်းပျံ့သော တောင်ကုန်းရှိသော ထိုတောင်မင်းသည် "နာနာဒုမပတိတပုပ္ဖဝါသိတသာနု" မည်၏၊ တောင်မင်းကို ဆိုလိုသည်။ ဤသမာသ်သည်ကား ဘိန္နာဓိကရဏဗဟုဗ္ဗီဟိသမာသ် ဖြစ်သည်။

බ්‍යාලම්බම්බුධරබින්දුචුම්බිතකූටොති අම්බුං ධාරෙතීති අම්බුධරො, කො සො? පජ්ජුන්නො. විවිධා ආලම්බො බ්‍යාලම්බො, බ්‍යාලම්බො ච සො අම්බුධරො චාති බ්‍යාලම්බම්බුධරො, බ්‍යාලම්බම්බුධරස්ස බින්දූ බ්‍යාලම්බම්බුධරබින්දූ, බ්‍යාලම්බම්බුධරබින්දූහි චුම්බිතො බ්‍යාලම්බම්බුධරබින්දුචුම්බිතො, බ්‍යාලම්බම්බුරෙබින්දුචුම්බිතො කූටො යස්ස පබ්බතරාජස්ස සොයං බ්‍යාලම්බම්බුධරබින්දුචුම්බිතකූටො. අයං පන කම්මධාරයතප්පුරිසගබ්භො තුල්‍යාධිකරණබහුබ්බීහි.

"ဗျာလမ္ဗမ္ဗုဓရဗိန္ဒုစုမ္ဗိတကူဋ" ဟူသော ပုဒ်၌— ရေကို ဆောင်တတ်သောကြောင့် "အမ္ဗုဓရ" မည်၏။ ထိုအမ္ဗုဓရသည် အဘယ်နည်း? မိုးတိမ်တည်း။ အထူးထူးအပြားပြား ဆွဲလဲကျနေခြင်းသည် "ဗျာလမ္ဗ" မည်၏။ ထိုသို့ အထူးထူးအပြားပြား ဆွဲလဲကျနေသော မိုးတိမ်ဖြစ်သောကြောင့် "ဗျာလမ္ဗမ္ဗုဓရ" မည်၏။ အထူးထူးအပြားပြား ဆွဲလဲကျနေသော မိုးတိမ်၏ ရေစက်တို့သည် "ဗျာလမ္ဗမ္ဗုဓရဗိန္ဒု" မည်ကုန်၏။ အထူးထူးအပြားပြား ဆွဲလဲကျနေသော မိုးတိမ်၏ ရေစက်တို့ဖြင့် ထိတွေ့အပ်သောကြောင့် "ဗျာလမ္ဗမ္ဗုဓရဗိန္ဒုစုမ္ဗိတ" မည်၏။ အထူးထူးအပြားပြား ဆွဲလဲကျနေသော မိုးတိမ်၏ ရေစက်တို့ဖြင့် ထိတွေ့အပ်သော တောင်ထွတ်ရှိသော ထိုတောင်မင်းသည် "ဗျာလမ္ဗမ္ဗုဓရဗိန္ဒုစုမ္ဗိတကူဋ" မည်၏။ ဤသမာသ်သည်ကား ကမ္မဓာရယသမာသ်နှင့် တပ္ပုရိသသမာသ်တို့ အပါအဝင်ရှိသော တုလျာဓိကရဏဗဟုဗ္ဗီဟိသမာသ် ဖြစ်သည်။

අථ වා – චුම්බිතො කූටො චුම්බිතකූටො, සාපෙක්ඛත්තෙ සතිපි ගමකත්තා සමාසො. බ්‍යාලම්බම්බුධරබින්දූහි චුම්බිතකූටො යස්ස පබ්බතරාජස්ස සොයං බ්‍යාලම්බම්බුධරබින්දුචුම්බිතකූටො. අයං පන භින්නාධිකරණබහුබ්බීහි.

သို့မဟုတ် တစ်နည်းကား— ထိတွေ့အပ်သော တောင်ထွတ်သည် "စုမ္ဗိတကူဋ" မည်၏။ အခြားပုဒ်သို့ ငဲ့ကွက်ခြင်းရှိသော်လည်း အနက်ကို သိစေနိုင်သောကြောင့် သမာသ်ဖြစ်၏။ အထူးထူးအပြားပြား ဆွဲလဲကျနေသော မိုးတိမ်၏ ရေစက်တို့ဖြင့် ထိတွေ့အပ်သော တောင်ထွတ်ရှိသော ထိုတောင်မင်းသည် "ဗျာလမ္ဗမ္ဗုဓရဗိန္ဒုစုမ္ဗိတကူဋ" မည်၏။ ဤသမာသ်သည်ကား ဘိန္နာဓိကရဏဗဟုဗ္ဗီဟိသမာသ် ဖြစ်သည်။

අමිත බල පරක්කමජුතීති න මිතා අමිතා, බලඤ්ච පරක්කමො ච ජුති ච බලපරක්කමජුතියො, අමිතා බලපරක්කමජුතියො යස්ස සොයං අමිතබලපරක්කමජුති, අයං පන කම්මධාරයද්වන්දගබ්භො තුල්‍යාධිකරණබහුබ්බීහි.

"အမိတဗလပရက္ကမဇုတိ" ဟူသော ပုဒ်၌— အတိုင်းအရှည်မရှိသောကြောင့် "အမိတ" မည်ကုန်၏။ အားလည်းကောင်း၊ လုံ့လလည်းကောင်း၊ တန်ခိုးအရောင်လည်းကောင်း "ဗလပရက္ကမဇုတိယော" မည်ကုန်၏။ အတိုင်းအရှည်မရှိသော အား၊ လုံ့လ၊ တန်ခိုးအရောင်တို့ ရှိသော ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် "အမိတဗလပရက္ကမဇုတိ" မည်၏။ ဤသမာသ်သည်ကား ကမ္မဓာရယသမာသ်နှင့် ဒွန္ဒသမာသ်တို့ အပါအဝင်ရှိသော တုလျာဓိကရဏဗဟုဗ္ဗီဟိသမာသ် ဖြစ်သည်။

පීණොරක්ඛංස [Pg.173] බාහූති උරො ච අක්ඛඤ්ච අංසො ච බාහු ච උරක්ඛංසබාහවො, පීණා උරක්ඛංසබාහවො යස්ස භගවතො සොයං පීණොරක්ඛංසබාහු. අයං පන ද්වන්දවබ්භො තුල්‍යාධිකරණබහුබ්බීහි.

"ပီဏောရက္ခံသဗာဟု" ဟူသော ပုဒ်၌— ရင်ပတ်လည်းကောင်း၊ ညှပ်ရိုးလည်းကောင်း၊ ပခုံးလည်းကောင်း၊ လက်မောင်းလည်းကောင်း "ဥရက္ခံသဗာဟဝေါ" မည်ကုန်၏။ စည်ပင်ပြည့်ဖြိုးသော ရင်ပတ်၊ ညှပ်ရိုး၊ ပခုံး၊ လက်မောင်းတို့ ရှိတော်မူသော ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် "ပီဏောရက္ခံသဗာဟု" မည်၏။ ဤသမာသ်သည်ကား ဒွန္ဒသမာသ် အပါအဝင်ရှိသော တုလျာဓိကရဏဗဟုဗ္ဗီဟိသမာသ် ဖြစ်သည်။

පීණ ගණ්ඩ වදන ථනූරුජඝනාති ගණ්ඩො ච වදනඤ්ච ථනො ච ඌරු ච ජඝනඤ්ච ගණ්ඩවදනථනූරුජඝනා, පීණා ගණ්ඩවදනථනූරුජඝනා යස්සා සායං පීණගණ්ඩවදනථනූරුජඝනා. අයම්පි ද්වන්දගබ්භො තුල්‍යාධිකරණබහුබ්බීහි.

"ပီဏဂဏ္ဍဝဒနထနူရုဇဃနာ" ဟူသော ပုဒ်၌— ပါးလည်းကောင်း၊ မျက်နှာလည်းကောင်း၊ သားမြတ်လည်းကောင်း၊ ပေါင်လည်းကောင်း၊ တင်ပါးလည်းကောင်း "ဂဏ္ဍဝဒနထနူရုဇဃနာ" မည်ကုန်၏။ စည်ပင်ပြည့်ဖြိုးသော ပါး၊ မျက်နှာ၊ သားမြတ်၊ ပေါင်၊ တင်ပါးတို့ ရှိသော ထိုမိန်းမသည် "ပီဏဂဏ္ဍဝဒနထနူရုဇဃနာ" မည်၏။ ဤသမာသ်သည်လည်း ဒွန္ဒသမာသ် အပါအဝင်ရှိသော တုလျာဓိကရဏဗဟုဗ္ဗီဟိသမာသ် ဖြစ်သည်။

වවර සුරාසුර ගරුඩ මනුජ භුජග ගන්ධබ්බ මකුට කූට චුම්බිත සෙලසඞ්ඝට්ටිත චරණොති සුරා ච අසුරා ච ගරුඩා ච මනුජා ච භුජගා ච ගන්ධබ්බා ච සුරාසුරගරුඩමනුජභුජගගන්ධබ්බා, පවරා ච තෙ සුරාසුරගරුඩමනුජභුජග ගන්ධබ්බා චෙති පවරසුරාසුරගරුඩමනුජභුජගගන්ධබ්බා, පවරසුරාසුරගරුඩමනුජභුජගගන්ධබ්බානං මකුටානි පවරසුරාසුරගරුඩමනුජභුජගගන්ධබ්බමකුටානි, පවරසුරාසුරගරුඩමනුජභුජගගන්ධබ්බමකුටානං කූටානි පවරසුරාසුරගරුඩමනුජභුජගගන්ධබ්බමකුටකූටානි, පවරසුරාසුරගරුඩමනුජභුජගගන්ධබ්බමකුටකූටෙසු චුම්බිතා පවරසුරාසුරගරුඩමනුජභුජගගන්ධබ්බමකුටකූටචුම්බිතා, පවරසුරාසුරගරුඩමනුජභුජගගන්ධබ්බමකුටකූටචුම්බිතා ච තෙ සෙලා චාති පවරසුරාසුරගරුඩමනුජභුජගගන්ධබ්බමකුටකූටචුම්බිතසෙලා, පවරසුරාසුර ගරුඩමනුජභුජගගන්ධබ්බමකුටකූටචුම්බිතසෙලෙහි සඞ්ඝට්ටිතා පවරසුරාසුර ගරුඩමනුජභුජගගන්ධබ්බමකුටකූටචුම්බිතසෙලසඞ්ඝට්ටිතා, පවරසුරාසුරගරුඩමනුජභුජගගන්ධබ්බමකුටකූටචුම්බිතසෙලසඞ්ඝට්ටිතා චරණා යස්ස තථාගතස්ස සොයං [Pg.174] පවරසුරාසුරගරුඩමනුජභුජගගන්ධබ්බමකුටකූටචුම්බිතසෙලසඞ්ඝට්ටිතචරණො, තථාගතො, අයං පන ද්වන්දකම්මධාරයතප්පුරිසගබ්භො තුල්‍යාධිකරණබහුබ්බීහි.

"Pavara-surāsura-garuḍa-manuja-bhujaga-gandhabba-makuṭa-kūṭa-cumbita-selasaṅghaṭṭita-caraṇo" ဟူသည်မှာ - နတ်တို့သည်လည်းကောင်း (surā ca)၊ အသူရာတို့သည်လည်းကောင်း (asurā ca)၊ ဂဠုန်တို့သည်လည်းကောင်း (garuḍā ca)၊ လူတို့သည်လည်းကောင်း (manujā ca)၊ နဂါးတို့သည်လည်းကောင်း (bhujagā ca)၊ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့သည်လည်းကောင်း (gandhabbā ca) (ရှိကြကုန်၏)၊ ထို့ကြောင့် နတ်၊ အသူရာ၊ ဂဠုန်၊ လူ၊ နဂါးနှင့် ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့ (surāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbā) ဟု ခေါ်အပ်ကုန်၏။ [ဒွန္ဒသမာတ်] မြတ်ကုန်လည်း ဖြစ်ကုန်၏ (pavarā ca)၊ ထိုနတ်၊ အသူရာ၊ ဂဠုန်၊ လူ၊ နဂါး၊ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့လည်း ဖြစ်ကုန်၏ (te surāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbā ca)၊ ထို့ကြောင့် မြတ်သော နတ်၊ အသူရာ၊ ဂဠုန်၊ လူ၊ နဂါး၊ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့ (pavarasurāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbā) ဟု ခေါ်အပ်ကုန်၏။ [ကမ္မဓာရယသမာတ်] မြတ်သော နတ်၊ အသူရာ၊ ဂဠုန်၊ လူ၊ နဂါး၊ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့၏ (pavarasurāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbānaṃ) မကိုဋ်တို့သည် (makuṭāni) မြတ်သော နတ်၊ အသူရာ၊ ဂဠုန်၊ လူ၊ နဂါး၊ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့၏ မကိုဋ်တို့ (pavarasurāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbamakuṭāni) ဟု ခေါ်အပ်ကုန်၏။ [တပ္ပုရိသသမာတ်] မြတ်သော နတ်၊ အသူရာ၊ ဂဠုန်၊ လူ၊ နဂါး၊ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့၏ မကိုဋ်တို့၏ (pavarasurāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbamakuṭānaṃ) အထွတ်တို့သည် (kūṭāni) မြတ်သော နတ်၊ အသူရာ၊ ဂဠုန်၊ လူ၊ နဂါး၊ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့၏ မကိုဋ်အထွတ်တို့ (pavarasurāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbamakuṭakūṭāni) ဟု ခေါ်အပ်ကုန်၏။ [တပ္ပုရိသသမာတ်] မြတ်သော နတ်၊ အသူရာ၊ ဂဠုန်၊ လူ၊ နဂါး၊ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့၏ မကိုဋ်အထွတ်တို့၌ (pavarasurāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbamakuṭakūṭesu) ထိစပ်အပ်ကုန်သည်ဖြစ်၍ (cumbitā) မြတ်သော နတ်၊ အသူရာ၊ ဂဠုန်၊ လူ၊ နဂါး၊ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့၏ မကိုဋ်အထွတ်တို့ဖြင့် ထိစပ်အပ်ကုန်သော (pavarasurāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbamakuṭakūṭacumbitā) ဟု ခေါ်အပ်ကုန်၏။ [တပ္ပုရိသသမာတ်] မြတ်သော နတ်၊ အသူရာ၊ ဂဠုန်၊ လူ၊ နဂါး၊ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့၏ မကိုဋ်အထွတ်တို့ဖြင့် ထိစပ်အပ်ကုန်သည်လည်း ဖြစ်ကုန်၏ (pavarasurāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbamakuṭakūṭacumbitā ca)၊ ကျောက်တုံးတို့သည်လည်း ဖြစ်ကုန်၏ (te selā ca)၊ ထို့ကြောင့် မြတ်သော နတ်၊ အသူရာ၊ ဂဠုန်၊ လူ၊ နဂါး၊ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့၏ မကိုဋ်အထွတ်တို့ဖြင့် ထိစပ်အပ်ကုန်သော ကျောက်တုံးတို့ (pavarasurāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbamakuṭakūṭacumbitaselā) ဟု ခေါ်အပ်ကုန်၏။ [ကမ္မဓာရယသမာတ်] မြတ်သော နတ်၊ အသူရာ၊ ဂဠုန်၊ လူ၊ နဂါး၊ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့၏ မကိုဋ်အထွတ်တို့ဖြင့် ထိစပ်အပ်ကုန်သော ကျောက်တုံးတို့နှင့် (pavarasurāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbamakuṭakūṭacumbitaselehi) တိုက်ခတ်အပ်ကုန်သော (saṅghaṭṭitā)၊ (ထို့ကြောင့်) မြတ်သော နတ်၊ အသူရာ၊ ဂဠုန်၊ လူ၊ နဂါး၊ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့၏ မကိုဋ်အထွတ်တို့ဖြင့် ထိစပ်အပ်ကုန်သော ကျောက်တုံးတို့နှင့် တိုက်ခတ်အပ်ကုန်သော (pavarasurāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbamakuṭakūṭacumbitaselasaṅghaṭṭitā) ဟု ခေါ်အပ်ကုန်၏။ [တပ္ပုရိသသမာတ်] မြတ်သော နတ်၊ အသူရာ၊ ဂဠုန်၊ လူ၊ နဂါး၊ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့၏ မကိုဋ်အထွတ်တို့ဖြင့် ထိစပ်အပ်ကုန်သော ကျောက်တုံးတို့နှင့် တိုက်ခတ်အပ်ကုန်သော (pavarasurāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbamakuṭakūṭacumbitaselasaṅghaṭṭitā) ခြေတော်တို့သည် (caraṇā) အကြင်တထာဂတမြတ်စွာဘုရားအား (yassa tathāgatassa) ရှိကုန်၏၊ ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် (so ayaṃ) မြတ်သော နတ်၊ အသူရာ၊ ဂဠုန်၊ လူ၊ နဂါး၊ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့၏ မကိုဋ်အထွတ်တို့ဖြင့် ထိစပ်အပ်ကုန်သော ကျောက်တုံးတို့နှင့် တိုက်ခတ်အပ်သော ခြေတော်ရှိတော်မူသော မြတ်စွာဘုရား (pavarasurāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbamakuṭakūṭacumbitaselasaṅghaṭṭitacaraṇo) မည်၏၊ တထာဂတမြတ်စွာဘုရား (tathāgato) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤသမာတ်သည်ကား ဒွန္ဒသမာတ်၊ ကမ္မဓာရယသမာတ်၊ တပ္ပုရိသသမာတ်တို့ အောင်းဝင်လျက်ရှိသော တူညီသော အနက်ရှိသော ဗဟုဗ္ဗီဟိသမာတ် (dvandakammadhārayatappurisagabbho tulyādhikaraṇabahubbīhi) ဖြစ်သည်။

අථ වා–සඞ්ඝට්ටිතා චරණා සඞ්ඝට්ටිතචරණා, සාපෙක්ඛත්තෙ සතිපි ගමකත්තා සමාසො. පවරසුරාසුර ගරුඩමනුජභුජග ගන්ධබ්බමකුටකූටචුම්බිතසෙලෙහි සඞ්ඝට්ටිතචරණා යස්ස තථාගතස්ස සොයං පවරසුරාසුරගරුඩ මනුජභුජග ගන්ධබ්බමකුටකූටචුම්බිතසෙලසඞ්ඝට්ටිත චරණො. අයං පන භින්නාධිකරණබහුබ්බීහි.

တစ်နည်းအားဖြင့် (atha vā) - တိုက်ခတ်အပ်ကုန်သော (saṅghaṭṭitā) ခြေတော်တို့သည် (caraṇā) တိုက်ခတ်အပ်သော ခြေတော်တို့ (saṅghaṭṭitacaraṇā) ဟု ခေါ်အပ်ကုန်၏။ [ကမ္မဓာရယသမာတ်]။ အခြားပုဒ်သို့ မျှော်ကိုးခြင်းရှိသော်လည်း (sāpekkhatte satipi) အနက်ကို သိစေနိုင်သောကြောင့် (gamakattā) သမာတ် ဖြစ်ခွင့်ရှိ၏ (samāso)။ မြတ်သော နတ်၊ အသူရာ၊ ဂဠုန်၊ လူ၊ နဂါး၊ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့၏ မကိုဋ်အထွတ်တို့ဖြင့် ထိစပ်အပ်ကုန်သော ကျောက်တုံးတို့ဖြင့် (pavarasurāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbamakuṭakūṭacumbitaselehi) တိုက်ခတ်အပ်သော ခြေတော်တို့သည် (saṅghaṭṭitacaraṇā) အကြင်တထာဂတမြတ်စွာဘုရားအား (yassa tathāgatassa) ရှိကုန်၏၊ ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် (so ayaṃ) မြတ်သော နတ်၊ အသူရာ၊ ဂဠုန်၊ လူ၊ နဂါး၊ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့၏ မကိုဋ်အထွတ်တို့ဖြင့် ထိစပ်အပ်ကုန်သော ကျောက်တုံးတို့ဖြင့် တိုက်ခတ်အပ်သော ခြေတော်ရှိတော်မူသော မြတ်စွာဘုရား (pavarasurāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbamakuṭakūṭacumbitaselasaṅghaṭṭitacaraṇo) ဟု ခေါ်အပ်၏။ ဤသမာတ်သည်ကား မတူညီသော အနက်ရှိသော ဗဟုဗ္ဗီဟိသမာတ် (bhinnādhikaraṇabahubbīhi) ဖြစ်သည်။

චතුද්දිසොති චතස්සො දිසා යස්ස සොයං චතුද්දිසො, භගවා.

"Catuddiso" ဟူသည်မှာ - အရပ်လေးမျက်နှာတို့သည် (catasso disā) အကြင်မြတ်စွာဘုရားအား (yassa) ရှိကုန်၏၊ ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် (so ayaṃ) အရပ်လေးမျက်နှာရှိတော်မူသော မြတ်စွာဘုရား (catuddiso) မည်၏၊ မြတ်စွာဘုရား (bhagavā) ဟု ဆိုလိုသည်။

පඤ්චචක්ඛූති පඤ්ච චක්ඛූනි යස්ස තථාගතස්ස සොයං පඤ්චචක්ඛු, තථාගතො.

"Pañcacakkhu" ဟူသည်မှာ - စက္ခုငါးပါးတို့သည် (pañca cakkhūni) အကြင်တထာဂတမြတ်စွာဘုရားအား (yassa tathāgatassa) ရှိကုန်၏၊ ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် (so ayaṃ) စက္ခုငါးပါးရှိတော်မူသော တထာဂတမြတ်စွာဘုရား (pañcacakkhu) မည်၏၊ တထာဂတမြတ်စွာဘုရား (tathāgato) ဟု ဆိုလိုသည်။

දසබලොති දස බලානි යස්ස සොයං දසබලො, භගවා.

"Dasabalo" ဟူသည်မှာ - အားတော်ဆယ်ပါးတို့သည် (dasa balāni) အကြင်မြတ်စွာဘုရားအား (yassa) ရှိကုန်၏၊ ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် (so ayaṃ) အားတော်ဆယ်ပါးရှိတော်မူသော မြတ်စွာဘုရား (dasabalo) မည်၏၊ မြတ်စွာဘုရား (bhagavā) ဟု ဆိုလိုသည်။

අනන්තඤාණොති නස්ස අන්තො අනන්තං, අනන්තං ඤාණං යස්ස තථාගතස්ස සොයං අනන්තඤාණො, තථාගතො.

"Anantañāṇo" ဟူသည်မှာ - အဆုံးမရှိသောကြောင့် (na anto) အဆုံးမရှိသော (anantaṃ) ဟု ခေါ်အပ်၏။ [ကမ္မဓာရယသမာတ်]။ အဆုံးမရှိသော (anantaṃ) ဉာဏ်တော်သည် (ñāṇaṃ) အကြင်တထာဂတမြတ်စွာဘုရားအား (yassa tathāgatassa) ရှိ၏၊ ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် (so ayaṃ) အဆုံးမရှိသော ဉာဏ်တော်ရှိတော်မူသော မြတ်စွာဘုရား (anantañāṇo) မည်၏၊ တထာဂတမြတ်စွာဘုရား (tathāgato) ဟု ဆိုလိုသည်။

අමිත ඝන සරීරොති න මිතං අමිතං, ඝනං එව සරීරං ඝනසරීරං, අමිතං ඝනසරීරං යස්ස තථාගතස්ස සොයං අමිතඝනසරීරො, තථාගතො.

"Amitaghanasarīro" ဟူသည်မှာ - အတိုင်းအရှည်မရှိသောကြောင့် (na mitaṃ) အတိုင်းအရှည်မရှိသော (amitaṃ) ဟု ခေါ်အပ်၏။ [ကမ္မဓာရယသမာတ်]။ အပိန်း (အပိတ်) သာလျှင်ဖြစ်သော (ghanaṃ eva) ကိုယ်တော်သည် (sarīraṃ) အပိန်းကိုယ်တော် (ghanasarīraṃ) ဟု ခေါ်အပ်၏။ [ကမ္မဓာရယသမာတ်]။ အတိုင်းအရှည်မရှိသော (amitaṃ) အပိန်းကိုယ်တော်သည် (ghanasarīraṃ) အကြင်တထာဂတမြတ်စွာဘုရားအား (yassa tathāgatassa) ရှိ၏၊ ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် (so ayaṃ) အတိုင်းအရှည်မရှိသော အပိန်းကိုယ်တော်ရှိတော်မူသော မြတ်စွာဘုရား (amitaghanasarīro) မည်၏၊ တထာဂတမြတ်စွာဘုရား (tathāgato) ဟု ဆိုလိုသည်။

අමිත බල පරක්කම පත්තොති න මිතා අමිතා, බලඤ්ච පරක්කමො ච බලපරක්කමා, අමිතා එව බලපරක්කමා අමිතබලපරක්කමා[Pg.175], අමිතබලපරක්කමා පත්තා යෙන සොයං අමිතබලපරක්කමපත්තො, භගවා. අයං පන කම්මධාරයද්වන්දගබ්භො තුල්‍යාධිකරණබහුබ්බීහි.

"Amitabalaparakkamapatto" ဟူသည်မှာ - အတိုင်းအရှည်မရှိကုန်သောကြောင့် (na mitā) အတိုင်းအရှည်မရှိကုန်သော (amitā) ဟု ခေါ်အပ်ကုန်၏။ [ကမ္မဓာရယသမာတ်]။ အားတော်သည်လည်းကောင်း (balañca)၊ လုံ့လတော်သည်လည်းကောင်း (parakkamo ca) (ရှိကြကုန်၏)၊ ထို့ကြောင့် အားတော်နှင့် လုံ့လတော် (balaparakkamā) ဟု ခေါ်အပ်ကုန်၏။ [ဒွန္ဒသမာတ်]။ အတိုင်းအရှည်မရှိကုန်သည်သာလျှင်ဖြစ်သော (amitā eva) အားတော်နှင့် လုံ့လတော်တို့သည် (balaparakkamā) အတိုင်းအရှည်မရှိသော အားတော်နှင့် လုံ့လတော် (amitabalaparakkamā) ဟု ခေါ်အပ်ကုန်၏။ [ကမ္မဓာရယသမာတ်]။ အတိုင်းအရှည်မရှိသော အားတော်နှင့် လုံ့လတော်သို့ (amitabalaparakkamā) အကြင်မြတ်စွာဘုရားသည် (yena) ရောက်တော်မူအပ်ပြီ (pattā)၊ ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် (so ayaṃ) အတိုင်းအရှည်မရှိသော အားတော်နှင့် လုံ့လတော်သို့ ရောက်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရား (amitabalaparakkamapatto) မည်၏၊ မြတ်စွာဘုရား (bhagavā) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤသမာတ်သည်ကား ကမ္မဓာရယသမာတ်နှင့် ဒွန္ဒသမာတ်တို့ အောင်းဝင်လျက်ရှိသော တူညီသော အနက်ရှိသော ဗဟုဗ္ဗီဟိသမာတ် (kammadhārayadvandagabbho tulyādhikaraṇabahubbīhi) ဖြစ်သည်။

මත්ත භමර ගණ චුම්බිත විකසිතපුප්ඵවල්ලිනාගරුක්ඛො පසොභිත කන්දරොති මත්තා එව භමරා මත්තභමරා, මත්තභමරානං ගණා මත්තභමරගණා, මත්තභමරගණෙහි චුම්බිතානි මත්තභමරණචුම්බිතානි, විකසිතානි එව පුප්ඵානි විකසිතපුප්ඵානි, මත්තභමරගණචුම්බිතානි විකසිතපුප්ඵානි යෙසං තෙහි මත්තභමරගණචුම්බිතවිකසිතපුප්ඵා, වල්ලි ච නාගරුක්ඛො ච මල්ලිනාගරුක්ඛා, මත්තභමරගණචුම්බිතවිකසිතපුප්ඵා ච තෙ වල්ලිනාගරුක්ඛා චෙති මත්තභමරගණචුම්බිතවිකසිතපුප්ඵවල්ලිනාගරුක්ඛා, මත්තභමරගණචුම්බිතවිකසිතපුප්ඵවල්ලිනාගරුක්ඛෙහි උපසොභිතානි මත්තභමරගණචුම්බිතවිකසිතපුප්ඵවල්ලිනාගරුක්ඛො පසොභිතානි, මත්තභමරගණචුම්බිතවිකසිතපුප්ඵවල්ලිනාගරුක්ඛො පසොභිතානි කන්දරානි යස්ස පබ්බතරාජස්ස සොයං මත්තභමරගණචුම්බිතවිකසිතපුප්ඵ වල්ලිනාගරුක්ඛො පසො භිතකන්දරො, පබ්බතරාජා. අයං පන ද්වන්දකම්මධාරයතප්පුරිසගබ්භො තුල්‍යාධිකරණබහුබ්බීහි.

"Mattabhamaragaṇacumbitavikasitapupphavallināgarukkhopasobhitakandaro" ဟူသည်မှာ - မူးယစ်ကုန်သည်သာလျှင်ဖြစ်သော (mattā eva) ပျားပိတုန်းတို့သည် (bhamarā) မူးယစ်သော ပျားပိတုန်းတို့ (mattabhamarā) ဟု ခေါ်အပ်ကုန်၏။ [ကမ္မဓာရယသမာတ်]။ မူးယစ်သော ပျားပိတုန်းတို့၏ (mattabhamarānaṃ) အအုပ်အသင်းတို့သည် (gaṇā) မူးယစ်သော ပျားပိတုန်းအအုပ်အသင်းတို့ (mattabhamaragaṇā) ဟု ခေါ်အပ်ကုန်၏။ [တပ္ပုရိသသမာတ်]။ မူးယစ်သော ပျားပိတုန်းအအုပ်အသင်းတို့ဖြင့် (mattabhamaragaṇehi) ထိစပ် (နမ်းရှုပ်) အပ်ကုန်သော (cumbitāni)၊ (ထို့ကြောင့်) မူးယစ်သော ပျားပိတုန်းအအုပ်အသင်းတို့ဖြင့် ထိစပ်အပ်ကုန်သော (mattabhamaragaṇacumbitāni) ဟု ခေါ်အပ်ကုန်၏။ [တပ္ပုရိသသမာတ်]။ ပွင့်ထွန်းပွင့်လန်းကုန်သည်သာလျှင်ဖြစ်သော (vikasitāni eva) ပန်းတို့သည် (pupphāni) ပွင့်လန်းသော ပန်းတို့ (vikasitapupphāni) ဟု ခေါ်အပ်ကုန်၏။ [ကမ္မဓာရယသမာတ်]။ မူးယစ်သော ပျားပိတုန်းအအုပ်အသင်းတို့ဖြင့် ထိစပ်အပ်ကုန်သော (mattabhamaragaṇacumbitāni) ပွင့်လန်းသော ပန်းတို့သည် (vikasitapupphāni) အကြင်နွယ်နှင့် ကံ့ကော်ပင်တို့အား (yesaṃ) ရှိကုန်၏၊ ထိုနွယ်နှင့် ကံ့ကော်ပင်တို့သည် (tehi) မူးယစ်သော ပျားပိတုန်းအအုပ်အသင်းတို့ဖြင့် ထိစပ်အပ်ကုန်သော ပွင့်လန်းသော ပန်းရှိကုန်သော (mattabhamaragaṇacumbitavikasitapupphā) ဟု ခေါ်အပ်ကုန်၏။ [ဗဟုဗ္ဗီဟိသမာတ်]။ နွယ်သည်လည်းကောင်း (valli ca)၊ ကံ့ကော်ပင်သည်လည်းကောင်း (nāgarukkho ca) (ရှိကြကုန်၏)၊ ထို့ကြောင့် နွယ်နှင့် ကံ့ကော်ပင်တို့ (vallināgarukkhā) ဟု ခေါ်အပ်ကုန်၏။ [ဒွန္ဒသမာတ်]။ မူးယစ်သော ပျားပိတုန်းအအုပ်အသင်းတို့ဖြင့် ထိစပ်အပ်ကုန်သော ပွင့်လန်းသော ပန်းရှိကုန်သည်လည်း ဖြစ်ကုန်၏ (mattabhamaragaṇacumbitavikasitapupphā ca)၊ ထိုနွယ်နှင့် ကံ့ကော်ပင်တို့လည်း ဖြစ်ကုန်၏ (te vallināgarukkhā ca)၊ ထို့ကြောင့် မူးယစ်သော ပျားပိတုန်းအအုပ်အသင်းတို့ဖြင့် ထိစပ်အပ်ကုန်သော ပွင့်လန်းသော ပန်းရှိကုန်သော နွယ်နှင့် ကံ့ကော်ပင်တို့ (mattabhamaragaṇacumbitavikasitapupphavallināgarukkhā) ဟု ခေါ်အပ်ကုန်၏။ [ကမ္မဓာရယသမာတ်]။ မူးယစ်သော ပျားပိတုန်းအအုပ်အသင်းတို့ဖြင့် ထိစပ်အပ်ကုန်သော ပွင့်လန်းသော ပန်းရှိကုန်သော နွယ်နှင့် ကံ့ကော်ပင်တို့ဖြင့် (mattabhamaragaṇacumbitavikasitapupphavallināgarukkhehi) တင့်တယ်စုတ်ဆိုင်းအပ်ကုန်သော (upasobhitāni)၊ (ထို့ကြောင့်) မူးယစ်သော ပျားပိတုန်းအအုပ်အသင်းတို့ဖြင့် ထိစပ်အပ်ကုန်သော ပွင့်လန်းသော ပန်းရှိကုန်သော နွယ်နှင့် ကံ့ကော်ပင်တို့ဖြင့် တင့်တယ်အပ်ကုန်သော (mattabhamaragaṇacumbitavikasitapupphavallināgarukkhopasobhitāni) ဟု ခေါ်အပ်ကုန်၏။ [တပ္ပုရိသသမာတ်]။ မူးယစ်သော ပျားပိတုန်းအအုပ်အသင်းတို့ဖြင့် ထိစပ်အပ်ကုန်သော ပွင့်လန်းသော ပန်းရှိကုန်သော နွယ်နှင့် ကံ့ကော်ပင်တို့ဖြင့် တင့်တယ်အပ်ကုန်သော (mattabhamaragaṇacumbitavikasitapupphavallināgarukkhopasobhitāni) လိုဏ်ဂူတို့သည် (kandarāni) အကြင်တောင်မင်းအား (yassa pabbatarājassa) ရှိကုန်၏၊ ထိုတောင်မင်းသည် (so ayaṃ) မူးယစ်သော ပျားပိတုန်းအအုပ်အသင်းတို့ဖြင့် ထိစပ်အပ်ကုန်သော ပွင့်လန်းသော ပန်းရှိကုန်သော နွယ်နှင့် ကံ့ကော်ပင်တို့ဖြင့် တင့်တယ်သော လိုဏ်ဂူရှိသော တောင်မင်း (mattabhamaragaṇacumbitavikasitapupphavallināgarukkhopasobhitakandaro) မည်၏၊ တောင်မင်း (pabbatarājā) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤသမာတ်သည်ကား ဒွန္ဒသမာတ်၊ ကမ္မဓာရယသမာတ်၊ တပ္ပုရိသသမာတ်တို့ အောင်းဝင်လျက်ရှိသော တူညီသော အနက်ရှိသော ဗဟုဗ္ဗီဟိသမာတ် (dvandakammadhārayatappurisagabbho tulyādhikaraṇabahubbīhi) ဖြစ်သည်။

අථ වා–උපසොභිතානි කන්දරානි උපසොභිතකන්දරානි, සාපෙක්ඛත්තෙ සතිපි ගමකත්තා සමාසො. මත්තභමරගණචුම්බිතවිකසිතපුප්ඵවල්ලිනාගරුක්ඛෙහි උපසොභිතකන්දරානි යස්ස පබ්බතරාජස්ස සොයං මත්තභමරගණචුම්බිතවිකසිතපුප්ඵවල්ලිනාගරුක්ඛො පසොභිතකන්දරො, පබ්බතරාජා. අයං පන භින්නාධිකරණබහුබ්බීහි.

တစ်နည်းအားဖြင့် (atha vā) - တင့်တယ်အပ်ကုန်သော (upasobhitāni) လိုဏ်ဂူတို့သည် (kandarāni) တင့်တယ်သော လိုဏ်ဂူတို့ (upasobhitakandarāni) ဟု ခေါ်အပ်ကုန်၏။ [ကမ္မဓာရယသမာတ်]။ အခြားပုဒ်သို့ မျှော်ကိုးခြင်းရှိသော်လည်း (sāpekkhatte satipi) အနက်ကို သိစေနိုင်သောကြောင့် (gamakattā) သမာတ် ဖြစ်ခွင့်ရှိ၏ (samāso)။ မူးယစ်သော ပျားပိတုန်းအအုပ်အသင်းတို့ဖြင့် ထိစပ်အပ်ကုန်သော ပွင့်လန်းသော ပန်းရှိကုန်သော နွယ်နှင့် ကံ့ကော်ပင်တို့ဖြင့် (mattabhamaragaṇacumbitavikasitapupphavallināgarukkhehi) တင့်တယ်သော လိုဏ်ဂူတို့သည် (upasobhitakandarāni) အကြင်တောင်မင်းအား (yassa pabbatarājassa) ရှိကုန်၏၊ ထိုတောင်မင်းသည် (so ayaṃ) မူးယစ်သော ပျားပိတုန်းအအုပ်အသင်းတို့ဖြင့် ထိစပ်အပ်ကုန်သော ပွင့်လန်းသော ပန်းရှိကုန်သော နွယ်နှင့် ကံ့ကော်ပင်တို့ဖြင့် တင့်တယ်သော လိုဏ်ဂူရှိသော တောင်မင်း (mattabhamaragaṇacumbitavikasitapupphavallināgarukkhopasobhitakandaro) မည်၏၊ တောင်မင်း (pabbatarājā) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤသမာတ်သည်ကား မတူညီသော အနက်ရှိသော ဗဟုဗ္ဗီဟိသမာတ် (bhinnādhikaraṇabahubbīhi) ဖြစ်သည်။

නානා [Pg.176] රුක්ඛ තිණ පතිත පුප්ඵොපසොභිත කන්දරොති රුක්ඛො ච තිණඤ්ච රුක්ඛතිණානි, නානා පකාරානි එව රුක්ඛතිණානි නානාරුක්ඛතිණානි, නානාරුක්ඛතිණෙහි පතිතානි නානාරුක්ඛතිණපතිතානි, නානාරුක්ඛතිණපතිතානි ච තානි පුප්ඵානි චෙති නානාරුක්ඛතිණපතිතපුප්ඵානි, නානාරුක්ඛතිණපතිතපුප්ඵෙහි උපසොභිතානි නානාරුක්ඛතිණපතිත පුප්ඵොපසොභිතානි, නානාරුක්ඛතිණපතිතපුප්ඵොපසොභිතානි කන්දරානි යස්ස පබ්බතරාජස්ස සොයං නානාරුක්ඛතිණපතිතපුප්ඵොපසොභිතකන්දරො, පබ්බතරාජා. අයං පන ද්වන්දකම්මධාරයතප්පුරිසගබ්භො තුල්‍යාධිකරණබහුබ්බීහි.

"Nānārukkhatiṇapatitapupphopasobhitakandaro" ဟူသည်မှာ - သစ်ပင်သည်လည်းကောင်း (rukkho ca)၊ မြက်သည်လည်းကောင်း (tiṇañca) (ရှိကြကုန်၏)၊ ထို့ကြောင့် သစ်ပင်နှင့် မြက်တို့ (rukkhatiṇāni) ဟု ခေါ်အပ်ကုန်၏။ [ဒွန္ဒသမာတ်]။ အထူးထူးအပြားပြားဖြစ်ကုန်သည်သာလျှင်ဖြစ်သော (nānā pakārāni eva) သစ်ပင်နှင့် မြက်တို့သည် (rukkhatiṇāni) အထူးထူးအပြားပြားသော သစ်ပင်နှင့် မြက်တို့ (nānārukkhatiṇāni) ဟု ခေါ်အပ်ကုန်၏။ [ကမ္မဓာရယသမာတ်]။ အထူးထူးအပြားပြားသော သစ်ပင်နှင့် မြက်တို့မှ (nānārukkhatiṇehi) ကြွေကျကုန်သော (patitāni)၊ (ထို့ကြောင့်) အထူးထူးအပြားပြားသော သစ်ပင်နှင့် မြက်တို့မှ ကြွေကျကုန်သော (nānārukkhatiṇapatitāni) ဟု ခေါ်အပ်ကုန်၏။ [တပ္ပုရိသသမာတ်]။ အထူးထူးအပြားပြားသော သစ်ပင်နှင့် မြက်တို့မှ ကြွေကျကုန်သည်လည်း ဖြစ်ကုန်၏ (nānārukkhatiṇapatitāni ca)၊ ထိုပန်းတို့လည်း ဖြစ်ကုန်၏ (tāni pupphāni ca)၊ ထို့ကြောင့် အထူးထူးအပြားပြားသော သစ်ပင်နှင့် မြက်တို့မှ ကြွေကျကုန်သော ပန်းတို့ (nānārukkhatiṇapatitapupphāni) ဟု ခေါ်အပ်ကုန်၏။ [ကမ္မဓာရယသမာတ်]။ အထူးထူးအပြားပြားသော သစ်ပင်နှင့် မြက်တို့မှ ကြွေကျကုန်သော ပန်းတို့ဖြင့် (nānārukkhatiṇapatitapupphehi) တင့်တယ်အပ်ကုန်သော (upasobhitāni)၊ (ထို့ကြောင့်) အထူးထူးအပြားပြားသော သစ်ပင်နှင့် မြက်တို့မှ ကြွေကျကုန်သော ပန်းတို့ဖြင့် တင့်တယ်အပ်ကုန်သော (nānārukkhatiṇapatitapupphopasobhitāni) ဟု ခေါ်အပ်ကုန်၏။ [တပ္ပုရိသသမာတ်]။ အထူးထူးအပြားပြားသော သစ်ပင်နှင့် မြက်တို့မှ ကြွေကျကုန်သော ပန်းတို့ဖြင့် တင့်တယ်အပ်ကုန်သော (nānārukkhatiṇapatitapupphopasobhitāni) လိုဏ်ဂူတို့သည် (kandarāni) အကြင်တောင်မင်းအား (yassa pabbatarājassa) ရှိကုန်၏၊ ထိုတောင်မင်းသည် (so ayaṃ) အထူးထူးအပြားပြားသော သစ်ပင်နှင့် မြက်တို့မှ ကြွေကျကုန်သော ပန်းတို့ဖြင့် တင့်တယ်သော လိုဏ်ဂူရှိသော တောင်မင်း (nānārukkhatiṇapatitapupphopasobhitakandaro) မည်၏၊ တောင်မင်း (pabbatarājā) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤသမာတ်သည်ကား ဒွန္ဒသမာတ်၊ ကမ္မဓာရယသမာတ်၊ တပ္ပုရိသသမာတ်တို့ အောင်းဝင်လျက်ရှိသော တူညီသော အနက်ရှိသော ဗဟုဗ္ဗီဟိသမာတ် (dvandakammadhārayatappurisagabbho tulyādhikaraṇabahubbīhi) ဖြစ်သည်။

අථ වා–උපසොභිතානි එව කන්දරානි උපසොභිතකන්දරානි, (සාපෙක්ඛත්තෙ සතිපි ගමකත්තා සමාසො.) නානාරුක්ඛතිණපතිතපුප්ඵෙහි උපසොභිතකන්දරානි යස්ස පබ්බතරාජස්ස සොයං නානාරුක්ඛතිණපතිතපුප්ඵොපසොභිතකන්දරො, පබ්බතරාජා. අයං පන භින්නාධිකරණබහුබ්බීහි.

တစ်နည်းအားဖြင့် (atha vā) - တင့်တယ်ကုန်သည်သာလျှင်ဖြစ်သော (upasobhitāni eva) လိုဏ်ဂူတို့သည် (kandarāni) တင့်တယ်သော လိုဏ်ဂူတို့ (upasobhitakandarāni) ဟု ခေါ်အပ်ကုန်၏။ (အခြားပုဒ်သို့ မျှော်ကိုးခြင်းရှိသော်လည်း အနက်ကို သိစေနိုင်သောကြောင့် သမာတ် ဖြစ်ခွင့်ရှိ၏)။ အထူးထူးအပြားပြားသော သစ်ပင်နှင့် မြက်တို့မှ ကြွေကျကုန်သော ပန်းတို့ဖြင့် (nānārukkhatiṇapatitapupphehi) တင့်တယ်သော လိုဏ်ဂူတို့သည် (upasobhitakandarāni) အကြင်တောင်မင်းအား (yassa pabbatarājassa) ရှိကုန်၏၊ ထိုတောင်မင်းသည် (so ayaṃ) အထူးထူးအပြားပြားသော သစ်ပင်နှင့် မြက်တို့မှ ကြွေကျကုန်သော ပန်းတို့ဖြင့် တင့်တယ်သော လိုဏ်ဂူရှိသော တောင်မင်း (nānārukkhatiṇapatitapupphopasobhitakandaro) မည်၏၊ တောင်မင်း (pabbatarājā) ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤသမာတ်သည်ကား မတူညီသော အနက်ရှိသော ဗဟုဗ္ဗီဟိသမာတ် (bhinnādhikaraṇabahubbīhi) ဖြစ်သည်။

නානා මුසල ඵාල පබ්බත තරු කලිඞ්ගර සර ධනුගදාසි තොමරහත්ථාති මුසලො ච ඵාලො ච පබ්බතො ච තරු ච කලිඞ්ගරො ච සරො ච ධනු ච ගදා චඅසි ච තොමරො, ච මුසලඵාලපබ්බතතරුකලිඞ්ගරසරධනුගදාසිතොමරා, නානා පකාරා එව මුසලඵාලපබ්බතතරුකලිඞ්ගරසරධනුගදාසිතොමරා නානාමුසලඵාලපබ්බතතරුකලිඞ්ගරසරධනුගදාසිතොමරා, නානාමුසලඵාලපබ්බතතරුකලිඞ්ගරසරධනුගදාසිතොමරා හත්ථෙසු [Pg.177] යෙසං තෙ නානාමුසලඵාලපබ්බතතරුකලිඞ්ගර සරධනුගදාසිතොමරහත්ථා. අයං පන ද්වන්දකම්මධාරයගබ්භො භින්නාධිකරණබහුබ්බීහි.

မောင်းထောင်းကျည်ပွတ်လည်းကောင်း၊ သံသျှားပြားလည်းကောင်း၊ ကျောက်တောင်လည်းကောင်း၊ သစ်ပင်လည်းကောင်း၊ ထင်းတုံးလည်းကောင်း၊ မြားလည်းကောင်း၊ လေးလည်းကောင်း၊ သံလျက်လည်းကောင်း၊ ဓားလည်းကောင်း၊ လှံကန်လည်းကောင်း... ဤသို့လျှင် အမျိုးမျိုးသော လက်နက်တို့ကို လက်၌ ကိုင်ဆောင်ထားကြကုန်သောသူတို့ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ဤသမာသ်သည် ဒွန်းသမာသ်နှင့် ကမ္မဓာရိတ်သမာသ်တို့ အပါး၌ရှိသော ဘိန္နာဓိကရဏဗဟုဗ္ဗီဟိသမာသ် ဖြစ်သည်။

බහුබ්බීහි ඉච්චනෙන ක්වත්ථො? බහුබ්බීහිම්හි ච.

"ဗဟုဗ္ဗီဟိ" ဟူသော ပုဒ်ဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း? "ဗဟုဗ္ဗီဟိမှိ စ" ဟူသော သုတ်၌ သုံးနိုင်ရန် ဖြစ်သည်။

329, 357. නාමානං සමුච්චයො ද්වන්දො.

၃၂၉, ၃၅၇. နာမ်ပုဒ်တို့၏ စုပေါင်းခြင်းသည် ဒွန်းသမာသ် ဖြစ်သည်။

නාමානං එකවිභත්තිකානං යො සමුච්චයො, සො ද්වන්දසඤ්ඤො හොති.

ဝိဘတ်တူညီကြကုန်သော နာမ်ပုဒ်တို့၏ အပေါင်းစုစည်းမှုကို ဒွန်းသမာသ်ဟု ခေါ်သည်။

චන්දිමා ච සූරියො ච චන්දිමසූරියා, සමණො ච බ්‍රාහ්මණො ච සමණබ්‍රාහ්මණා, සාරිපුත්තො ච මොග්ගල්ලානො ච සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානා, බ්‍රාහ්මණො ච ගහපතිකො ච බ්‍රාහ්මණගහපතිකා, යමො ච වරුණො ච යමවරුණා, කුවෙරො ච වාසවො ච කුවෙරවාසවා.

လစန္ဒာလည်းကောင်း၊ နေမင်းလည်းကောင်း "စန္ဒိမသူရိယာ" (လနှင့်နေတို့)၊ ရဟန်းလည်းကောင်း၊ ပုဏ္ဏားလည်းကောင်း "သမဏဗြာဟ္မဏာ" (ရဟန်းနှင့်ပုဏ္ဏားတို့)၊ သာရိပုတ္တရာလည်းကောင်း၊ မောဂ္ဂလာန်လည်းကောင်း "သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလာနာ" (သာရိပုတ္တရာနှင့်မောဂ္ဂလာန်တို့)၊ ပုဏ္ဏားလည်းကောင်း၊ လူကြွယ်လည်းကောင်း "ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ" (ပုဏ္ဏားနှင့်လူကြွယ်တို့)၊ ယမမင်းလည်းကောင်း၊ ဝရုဏနတ်မင်းလည်းကောင်း "ယမဝရုဏာ"၊ ကုဝေရနတ်မင်းလည်းကောင်း၊ ဝါသဝနတ်မင်းလည်းကောင်း "ကုဝေရဝါသဝါ"။

ද්වන්දඉච්චනෙන ක්වත්ථො? ද්වන්දට්ඨා වා.

"ဒွန္ဒ" ဟူသော ပုဒ်ဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း? "ဒွန္ဒဋ္ဌာ ဝါ" ဟူသော သုတ်၌ ဒွန်းအမည်ကို အသုံးပြုနိုင်ရန် ဖြစ်သည်။

330, 340. මහතං මහා තුල්‍යාධිකරණෙ පදෙ.

၃၃၀, ၃၄၀. အနက်တူညီသော ပုဒ်နောက်မှ လိုက်သောအခါ "မဟန္တ" ပုဒ်ကို "မဟာ" ဟု ပြောင်းလဲရမည်။

තෙසං මහන්තසද්දානං මහාආදෙසො හොති තුල්‍යාධිකරණෙ පදෙ.

အနက်တူညီသော ပုဒ်နောက်မှ ရှိသောအခါ ထို "မဟန္တ" သဒ္ဒါတို့ကို "မဟာ" အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲအာဒေသပြုရမည်။

මහන්තො [Pg.178] ච සො පුරිසො චාති මහාපුරිසො, මහන්තී ච සා දෙවී චාති මහාදෙවී, මහන්තඤ්ච තං බලඤ්චාති මහාබලං, මහන්තො ච සො නාගො චාති මහානාගො, මහන්තො ච සො යසො චාති මහායසො, මහන්තඤ්ච තං පදුමවනඤ්චාති මහාපදුමවනං, මහන්තී ච සා නදී චාති මහානදී, මහන්තො ච සො මණි චාති මහාමණි, මහන්තො ච සො ගහපතිකො චාති මහාගහපතිකො, මහන්තඤ්ච තං ධනඤ්චාති මහාධනං, මහන්තො ච සො පුඤ්ඤො චාති මහාපුඤ්ඤො.

ကြီးမြတ်သော ယောက်ျားဖြစ်သောကြောင့် "မဟာပုရိသ"၊ ကြီးမြတ်သော နတ်သမီး (သို့မဟုတ် မိဖုရား) ဖြစ်သောကြောင့် "မဟာဒေဝီ"၊ ကြီးမားသော အားဖြစ်သောကြောင့် "မဟာဗလ"၊ ကြီးမြတ်သော နဂါးဖြစ်သောကြောင့် "မဟာနာဂ"၊ ကြီးမြတ်သော အခြံအရံရှိသောကြောင့် "မဟာယသ"၊ ကြီးကျယ်သော ပဒုမ္မာကြာတောဖြစ်သောကြောင့် "မဟာပဒုမဝန"၊ ကြီးမားသော မြစ်ဖြစ်သောကြောင့် "မဟာနဒီ"၊ ကြီးမြတ်သော ပတ္တမြားဖြစ်သောကြောင့် "မဟာမဏိ"၊ ကြီးမြတ်သော လူကြွယ်ဖြစ်သောကြောင့် "မဟာဂဟပတိက"၊ ကြီးမားသော ဥစ္စာဖြစ်သောကြောင့် "မဟာဓန"၊ ကြီးမြတ်သော ကောင်းမှုရှိသောကြောင့် "မဟာပုည"။

බහුවචනග්ගහණෙන ක්වචි මහන්ත සද්දස්ස මහාදෙසො හොති. මහන්තඤ්ච තං ඵලඤ්චාති මහප්ඵලං, මහබ්බලං, එවං මහද්ධනං, මහබ්භයං.

ဗဟုဝုစ်အဖြစ် ယူခြင်းကြောင့် အချို့သော နေရာတို့၌ "မဟန္တ" သဒ္ဒါကို "မဟာ" ပြု၍ ဒွေးဘော်ဖြစ်စေခြင်း ရှိတတ်သည်။ ကြီးမားသောအသီး ဖြစ်သောကြောင့် "မဟပ္ဖလ" (အကျိုးကြီးသော)၊ ကြီးမားသောအား ဖြစ်သောကြောင့် "မဟဗ္ဗလ"၊ ဤနည်းတူစွာ "မဟဒ္ဓန" (ဥစ္စာကြီးသော)၊ "မဟဗ္ဘယ" (ဘေးကြီးသော)။

331, 353. ඉත්ථියං භාසිතපුමිත්ථී පුමාව චෙ.

၃၃၁, ၃၅၃. ဣတ္ထိလိင်၌ ယခင်က ပုလ္လိင်အဖြစ် ပြောဆိုအပ်ဖူးသော ဣတ္ထိလိင်ပုဒ်သည် ပုလ္လိင်ကဲ့သို့ပင် ဖြစ်ရမည်။

ඉත්ථියං තුල්‍යාධිකරණෙ පදෙ චෙ භාසිතපුමිත්ථී පුමාව දට්ඨබ්බා.

ဣတ္ထိလိင်၌ အနက်တူညီသော ပုဒ်နောက်မှ ရှိခဲ့သော် ယခင်က ပုလ္လိင်အဖြစ် ပြောဆိုအပ်ဖူးသော ဣတ္ထိလိင်ပုဒ်ကို ပုလ္လိင်ကဲ့သို့ပင် ရှုမြင်အပ်၏။

දීඝා ජඞ්ඝා යස්ස සොයං දීඝජඞ්ඝො, කල්‍යාණභරියො, පහූතපඤ්ඤො.

ရှည်သော ဖလားခြေသလုံးရှိသောသူသည် "ဒီဃဇင်္ဃ"၊ ကောင်းသော ဇနီးရှိသောသူသည် "ကလျာဏဘရိယ"၊ များပြားသော ပညာရှိသောသူသည် "ပဟူတပည"။

භාසිතපුපෙති [Pg.179] කිමත්ථං? බ්‍රාහ්මණබන්ධු ච සා භරියා චාතිබ්‍රාහ්මණබන්ධුභරියා.

"ဘာသိတပုမ" (ယခင်က ပုလ္လိင်အဖြစ် ပြောဆိုအပ်ဖူးသော) ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ယခင်က ပုလ္လိင်အဖြစ် ပြောဆိုဖူးခြင်း မရှိသော ပုဒ်များ၌ ဤစည်းကမ်း မသက်ရောက်စေရန် ဖြစ်သည်။ ဥပမာ- ပုဏ္ဏား၏ ဆွေမျိုးလည်းဖြစ်သော ထိုဇနီးလည်းဖြစ်သောကြောင့် "ဗြာဟ္မဏဗန္ဓုဘရိယာ"။

332, 343. කම්මධාරයසඤ්ඤෙ ච.

၃၃၂, ၃၄၃. ကမ္မဓာရိတ်သမာသ် အမည်ရှိသော သမာသ်၌လည်း (ဤစည်းကမ်း သက်ရောက်၏)။

කම්මධාරයසඤ්ඤෙ ච සමාසෙ ඉත්ථියං තුල්‍යාධිකරණෙ පදෙ පුබ්බෙ භාසිතපුමිත්ථී චෙ, පුමාව දට්ඨබ්බා. බ්‍රාහ්මණදාරිකා, ඛත්තියකඤ්ඤා, ඛත්තියකුමාරිකා.

ကမ္မဓာရိတ်သမာသ်၌ ဣတ္ထိလိင်၌ အနက်တူညီသော ပုဒ်နောက်မှ ရှိခဲ့သော် ရှေ့၌ရှိသော ယခင်က ပုလ္လိင်အဖြစ် ပြောဆိုအပ်ဖူးသော ဣတ္ထိလိင်ပုဒ်ကို ပုလ္လိင်ကဲ့သို့ပင် ရှုမြင်အပ်၏။ ဥပမာ- "ဗြာဟ္မဏဒါရိကာ" (ပုဏ္ဏားမိန်းကလေး)၊ "ခတ္တိယကညာ" (မင်းသမီးငယ်)၊ "ခတ္တိယကုမာရိကာ" (မင်းသမီးပျို)။

භාසිතපුමෙති කිමත්ථං? ඛත්තියබන්ධුදාරිකා, බ්‍රාහ්මණබන්ධුදාරිකා.

"ဘာသိတပုမ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ယခင်က ပုလ္လိင်အဖြစ် ပြောဆိုဖူးခြင်း မရှိသော ပုဒ်များ၌ ဤစည်းကမ်း မသက်ရောက်စေရန် ဖြစ်သည်။ ဥပမာ- "ခတ္တိယဗန္ဓုဒါရိကာ" (မင်းမျိုး၏ဆွေမျိုးဖြစ်သော မိန်းကလေး)၊ "ဗြာဟ္မဏဗန္ဓုဒါရိကာ" (ပုဏ္ဏားမျိုး၏ဆွေမျိုးဖြစ်သော မိန်းကလေး)။

333, 344. අත්තං නස්ස තප්පුරිසෙ.

၃၃၃, ၃၄၄. တပ္ပုရိသသမာသ်၌ "န" သဒ္ဒါကို "အ" ပြုရမည်။

නස්ස පදස්ස තප්පුරිසෙ උත්තරපදෙ අත්තං හොති.

တပ္ပုရိသသမာသ်၌ နောက်ပုဒ်ရှိသော် "န" ပုဒ်ကို "အ" အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲရမည်။

නබ්‍රාහ්මණො අබ්‍රාහ්මණො, අවසලො, අභික්ඛු, අපඤ්චවස්සං, අපඤ්චගවං.

ပုဏ္ဏားမဟုတ်သည်မှာ "အဗြာဟ္မဏ"၊ ဖျင်းအသူမဟုတ်သည်မှာ "အဝသလ"၊ ရဟန်းမဟုတ်သည်မှာ "အဘိက္ခု"၊ ငါးဝါမဟုတ်သည်မှာ "အပဉ္စဝဿ"၊ နွားငါးကောင်မဟုတ်သည်မှာ "အပဉ္စဂဝ"။

334, 345. සරෙ අන.

၃၃၄, ၃၄၅. သရနောက်၌ ရှိသောအခါ "အန" ပြုရမည်။

නස්ස පදස්ස තප්පුරිසෙ අන ආදෙසො හොති සරෙ පරෙ.

တပ္ပုရိသသမာသ်၌ သရနောက်မှ လိုက်ခဲ့သော် "န" ပုဒ်ကို "အန" ဟု အာဒေသပြုရမည်။

න අස්සො අනස්සො, අනිස්සරො, අනරියො.

မြင်းမဟုတ်သည်မှာ "အနဿ" (လားမြင်း)၊ အစိုးရသူမဟုတ်သည်မှာ "အနိဿရ"၊ အရိယာမဟုတ်သည်မှာ "အနရိယ"။

335, 346. කද [Pg.180] කුස්ස.

၃၃၅, ၃၄၆. "ကု" သဒ္ဒါကို "ကဒ်" ပြုရမည်။

කුඉච්චෙතස්ස කද හොති සරෙ පරෙ.

သရနောက်မှ လိုက်ခဲ့သော် "ကု" သဒ္ဒါကို "ကဒ်" ဟု ပြောင်းလဲရမည်။

කුච්ඡිතං අන්නං කදන්නං, කුච්ඡිතං අසනං කදස්සනං.

စက်ဆုပ်ဖွယ်သော ဆွမ်း/ဘောဇဉ်သည် "ကဒန္န"၊ စက်ဆုပ်ဖွယ်သော စားဖွယ်သည် "ကဒသန"။

සරෙති කිමත්ථං? කුච්ඡිතා දාරා යෙසං (අපුඤ්ඤකාරානං) තෙ හොන්තීති කුදාරා, කුජනා. එවං කුපුත්තා, කුගෙහා, කුවත්ථා, කුදාසා.

"သရေ" (သရနောက်၌ ရှိသော်) ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? သရနောက်မှ မလိုက်သောအခါ ဤစည်းကမ်း မသက်ရောက်စေရန် ဖြစ်သည်။ ဥပမာ- မကောင်းသောဇနီး ရှိကြကုန်သောသူ (အကုသိုလ်ပြုသူတို့) သည် "ကုဒါရ"၊ ယုတ်ညံ့သောသူတို့သည် "ကုဇန"။ ဤနည်းတူစွာ "ကုပုတ္တ" (မကောင်းသောသား)၊ "ကုဂေဟ" (မကောင်းသောအိမ်)၊ "ကုဝတ္ထ" (မကောင်းသောအဝတ်)၊ "ကုဒါသ" (မကောင်းသောကျွန်)။

336, 347. කා’ප්පත්ථෙසු ච.

၃၃၆, ၃၄၇. "နည်းငယ်" ဟူသော အနက်၌လည်း "ကာ" ပြုရမည်။

කුඉච්චෙතස්ස කා හොති අප්පත්ථෙසු ච.

နည်းငယ်သော အနက်တို့၌လည်း "ကု" သဒ္ဒါကို "ကာ" ပြုရမည်။

කාලවණං, කාපුප්ඵං.

နည်းငယ်သောဆားသည် "ကာလဝဏ"၊ နည်းငယ်သော ပန်းသည် "ကာပုပ္ဖ"။

බහුවචනග්ගහණං කිමත්ථං? කුඉච්චෙතස්ස අනප්පතත්ථෙසුපි ක්වචි කා හොති, කාපුරිසා.

ဗဟုဝုစ်အဖြစ် ယူခြင်းသည် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း? မနည်းငယ်သော အနက်တို့၌လည်း အချို့သောနေရာ၌ "ကု" သဒ္ဒါကို "ကာ" ပြုနိုင်ရန် ဖြစ်သည်။ ဥပမာ- ယုတ်ညံ့သော ယောက်ျားတို့သည် "ကာပုရိသ"။

337, 350. ක්වචි සමාසන්තගතානමකාරන්තො.

၃၃၇, ၃၅၀. သမာသ်အဆုံး၌ ရှိကုန်သော ပုဒ်တို့၏ အဆုံးသရသည် အချို့သောနေရာ၌ "အ" သရ ဖြစ်တတ်သည်။

සමාසන්තගතානං නාමානමන්තො සරො ක්වචි අකාරො හොති.

သမာသ်၏ အဆုံး၌ တည်ရှိကုန်သော နာမ်ပုဒ်တို့၏ အဆုံးသရသည် အချို့သောနေရာ၌ "အ" သရ ဖြစ်တတ်သည်။

දෙවානං රාජා දෙවරාජො, දෙවරාජා, දෙවානං සඛා දෙවසඛො, දෙවසඛා, පඤ්ච අහානි පඤ්චාහං, සත්තාහං, පඤ්චගවං, ඡත්තුපාහනං, උපසරදං, විසාලක්ඛො, විමුඛො.

နတ်တို့၏မင်းသည် "ဒေဝရာဇ" (သို့မဟုတ် ဒေဝရာဇာ)၊ နတ်တို့၏အဆွေသည် "ဒေဝသခ" (သို့မဟုတ် ဒေဝသခါ)၊ ငါးရက်တို့၏အပေါင်းသည် "ပဉ္စာဟ"၊ ခုနစ်ရက်တို့၏အပေါင်းသည် "သတ္တာဟ"၊ နွားငါးကောင်သည် "ပဉ္စဂဝ"၊ ထီးနှင့် ဖိနပ်သည် "ဆတ္တုပါဟန"၊ ဆောင်းဦးရာသီသို့ ချဉ်းကပ်ခြင်းသည် "ဥပသရဒ"၊ ကျယ်ပြန့်သော မျက်စိရှိသောသူသည် "ဝိသာလက္ခ"၊ မျက်နှာလွှဲသောသူသည် "ဝိမုခ"။

කාරග්ගහණං [Pg.181] කිමත්ථං? ආකාරන්ත ඉකාරන්තා ච හොන්ති, පච්චක්ඛා ධම්මා යස්ස සොයන්ති පච්චක්ඛධම්මා, සුරභිනො ගන්ධො සුරභිගන්ධි, සුන්දරො ගන්ධො සුගන්ධි, පූතිනො ගන්ධො පූතිගන්ධි, කුච්ඡිතො ගන්ධො කුගන්ධි, දුට්ඨු ගන්ධො යස්ස සොයන්ති දුගන්ධි, පූති එව ගන්ධො පූතිගන්ධි.

"ကာရ" (အကာရန္တော) ဟု ယူခြင်းသည် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း? "အာ" ကာရန္တနှင့် "အိ" ကာရန္တတို့ ဖြစ်နိုင်စေရန် ဖြစ်သည်။ မျက်မှောက်ပြုအပ်သော တရားရှိသောသူသည် "ပစ္စက္ခဓမ္မ"၊ မွှေးကြိုင်သော အနံ့သည် "သူရဘိဂန္ဓိ"၊ ကောင်းသော အနံ့သည် "သုဂန္ဓိ"၊ ပုပ်စပ်သောအနံ့သည် "ပူတိဂန္ဓိ"၊ စက်ဆုပ်ဖွယ်သော အနံ့သည် "ကုဂန္ဓိ"၊ မကောင်းသော အနံ့ရှိသောသူသည် "ဒုဂ္ဂန္ဓိ"၊ ပုပ်စပ်သောအနံ့သက်သက်သည် "ပူတိဂန္ဓိ"။

නදීඅන්තා ච කත්තුඅන්තා ච කපච්චයො හොති සමාසන්තෙ.

သမာသ်အဆုံး၌ "နဒီ" အဆုံးရှိသော ပုဒ်နှင့် "ကတ္တု" အဆုံးရှိသော ပုဒ်တို့၏ နောက်၌ "က" ပစ္စည်း သက်ရောက်တတ်သည်။

බහූ නදියො යස්මිං සොයං බහුනදිකො, ජනපදො. බහවො කත්තාරො යස්ස සොයං බහුකත්තුකො, පුරිසො.

များစွာသော မြစ်တို့ ရှိရာအရပ်သည် "ဗဟုနဒိက" (ဇနပုဒ်)၊ များစွာသော ပြုလုပ်သူ (အကူအညီပေးသူ) ရှိသောသူသည် "ဗဟုကတ္တုက" (ယောက်ျား)။

338, 356. නදිම්හා ච.

၃၃၈, ၃၅၆. "နဒီ" ပုဒ်၏ နောက်၌လည်း (ကပစ္စည်း သက်ရောက်၏)။

නදිම්හා ච කපච්චයො හොති සමාසන්තෙ.

သမာသ်အဆုံး၌ "နဒီ" ပုဒ်၏ နောက်၌လည်း "က" ပစ္စည်း သက်ရောက်တတ်သည်။

බහූ නදියො යස්මිං සොයන්ති බහුනදිකො. බහූ කන්තියො යස්ස සොයන්ති බහුකන්තිකො. බහුනාරිකො.

များစွာသော မြစ်တို့ ရှိရာအရပ်သည် "ဗဟုနဒိက"၊ များစွာသော အဆင်းအရောင် (သို့မဟုတ် နှစ်သက်ဖွယ်) ရှိသောသူသည် "ဗဟုကန္တိက"၊ များစွာသော မိန်းမတို့ ရှိသောသူသည် "ဗဟုနာရိက"။

339, 358. ජායාය තුදං ජානි පතිම්හි.

၃၃၉, ၃၅၈. "ပတိ" သဒ္ဒါ နောက်၌ ရှိသော် "ဇာယာ"သဒ္ဒါ၏ "တုဒံ" နှင့် "ဇာနိ" အာဒေသတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

ජායාඉච්චෙතාය තුදං ජානිඉච්චෙතෙ ආදෙසා හොන්ති පතිම්හි පරෙ.

"ပတိ" သဒ္ဒါ နောက်၌ ရှိသော် "ဇာယာ" ဟူသော ဤသဒ္ဒါ၏ "တုဒံ"၊ "ဇာနိ" ဟူသော ဤအာဒေသတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

තුදංපතී, ජානිපතී.

"တုဒံပတီ"၊ "ဇာနိပတီ"။ (လင်နှင့်မယား။)

340, 355. ධනුම්හා ච.

၃၄၀, ၃၅၅. "ဓနု" သဒ္ဒါမှလည်း "အာ" ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

ධනුම්හා ච ආපච්චයො හොති සමාසන්තෙ.

သမာသ်၏အဆုံး၌ "ဓနု" သဒ္ဒါမှလည်း "အာ" ပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

ගාණ්ඩීවො [Pg.182] ධනු යස්ස සොයං ගාණ්ඩීවධන්වා.

အကြင်သူအား ဂဏ္ဍိဝမည်သော လေးသည် ရှိ၏၊ ထိုသူသည် ဂဏ္ဍီဝဓနွါ မည်၏။ (အဆစ်အပိုင်းများသော လေးရှိသူ။)

341, 336. අං විභත්තීනමකාරන්තා අබ්‍යයීභාවා.

၃၄၁, ၃၃၆. အကာရန္တရှိသော အဗျယီဘောသမာသ်မှ နောက်၌ ဝိဘတ်တို့သည် "အံ" အဖြစ်သို့ ရောက်ကုန်၏။

තස්මා අකාරන්තා අබ්‍යයීභාවසමාසා පරාසං විභත්තීනං ක්වචි අං හොති.

ထိုအကာရန္တရှိသော အဗျယီဘောသမာသ်မှ နောက်ရှိကုန်သော ဝိဘတ်တို့သည် အချို့သော နေရာ၌ "အံ" ဖြစ်၏။

අධිචිත්තං, යථාවුඩ්ඪං, උපකුම්භං, යාවජීවං, තිරොපබ්බතං, තිරොපාකාරං, තිරොකුට්ටං, අන්තොපාසාදං.

အဓိစိတ္တံ (မြတ်သောစိတ်၌)၊ ယထာဝုဍ္ḓံ (ကြီးသူတို့၏ အစဉ်အတိုင်း)၊ ဥပကုမ္ဘံ (ရေအိုး၏ အနီး၌)၊ ယာဝဇီဝံ (အသက်ထက်ဆုံး)၊ တိရောပဗ္ဗတံ (တောင်၏ ဟိုဘက်၌)၊ တိရောပါကာရံ (တံတိုင်း၏ ဟိုဘက်၌)၊ တိရောကုဋ္ဋံ (နံရံ၏ ဟိုဘက်၌)၊ အန္တောပါသာဒံ (ပြာသာဒ်၏ အတွင်း၌)။

ක්වචීති කිමත්ථං? අධිචිත්තස්ස භික්ඛුනො.

"ကွစိ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? "အဓိစိတ္တဿ ဘိက္ခုနော" (အဆင့်မြင့်သော စိတ်ရှိသော ရဟန်းအား) စသည်တို့၌ ဝိဘတ် မချေခြင်း ကင်းလွတ်ခွင့် ရရှိစေရန် ဖြစ်သည်။

342, 337. සරො රස්සො නපුංසකෙ.

၃၄၂, ၃၃၇. နပုံသကလိင်၌ သရသည် ရဿ ဖြစ်၏။

නපුංසකෙ වත්තමානස්ස අබ්‍යයීභාවසමාසස්ස ලිඞ්ගස්ස සරො රස්සො හොති.

နပုံသကလိင်၌ ဖြစ်သော အဗျယီဘောသမာသ်၏ လိင်အဆုံးသရသည် ရဿ ဖြစ်၏။

කුමාරීසු අධිකිච්ච පවත්තති කථා ඉති අධිකුමාරි. උපවධු, උපගඞ්ගං, උපමණිකං.

သမီးကညာတို့နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဖြစ်ပွားသော စကားသည် "အဓိကုမရိ" မည်၏။ ဥပဝဓု (သမီးချွေးမ၏ အနီး၌ ဖြစ်သောစကား)၊ ဥပဂင်္ဂံ (ဂင်္ဂါမြစ်၏ အနီး၌ ဖြစ်သောစကား)၊ ဥပမဏိကံ (ရေအိုးကြီး၏ အနီး၌ ဖြစ်သောစကား)။

343, 338. අඤ්ඤස්මා ලොපො ච.

၃၄၃, ၃၃၈. Aññasmā lopo ca.

අඤ්ඤස්මා අබ්‍යයීභාවසමාසා අනකාරන්තා පරාසං විභත්තීනං ලොපො ච හොති.

အကာရန္တမဟုတ်သော အခြားသော အဗျယီဘောသမာသ်မှ နောက်ရှိကုန်သော ဝိဘတ်တို့ကို ချေခြင်းသည်လည်း ဖြစ်၏။

අධිත්ථි, අධිකුමාරි, උපවධු.

အဓိတ္ထိ (မိန်းမနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ဖြစ်သောစကား)၊ အဓိကုမရိ (သမီးကညာနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ဖြစ်သောစကား)၊ ဥပဝဓု (သမီးချွေးမ၏ အနီး၌ ဖြစ်သောစကား)။

ඉති නාමකප්පෙ සමාසකප්පො සත්තමො කණ්ඩො.

ဤသို့ နာမ်ကျမ်း၌ သမာသကပ် ဟုခေါ်သော သတ္တမအစု (သတ္တမကဏ္ဍ) ပြီး၏။

සමාසකප්පො නිට්ඨිතො.

သမာသကပ် ပြီးပြီ။

5. තද්ධිතකප්ප

၅. တဒ္ဓိတ်ကပ်။

අට්ඨමකණ්ඩ

အဋ္ဌမကဏ္ဍ။

344, 361. වාණ’පච්චෙ[Pg.183].

၃၄၄, ၃၆၁. အနွယ် (သားမြေး) အနက်၌ "ဏ" ပစ္စည်းသည် အချို့ ဖြစ်၏။

ණපච්චයො හොති වා ‘‘තස්සාපච්ච’’ මිච්චෙතස්මිං අත්ථෙ.

"ထိုသူ၏ အနွယ်" ဟူသော ဤအနက်၌ "ဏ" ပစ္စည်းသည် အချို့ ဖြစ်၏။

වසිට්ඨස්ස අපච්චං වාසිට්ඨො, වසිට්ඨස්ස අපච්චං වා, වසිට්ඨස්ස අපච්චං වාසිට්ඨී, වසිට්ඨස්ස අපච්චං වාසිට්ඨං. එවං භාරද්වාජො, භාරද්වාජී, භාරද්වාජං. ගොතමො, ගොතමී, ගොතමං. වාසුදෙවො, වාසුදෙවී, වාසුදෙවං. බාලදෙවො, බාලදෙවී, බාලදෙවං. වෙසාමිත්තො, වෙසාමිත්තී වෙසාමිත්තං.

ဝသိဋ္ဌ၏ အနွယ်သည် ဝါသိဋ္ဌော၊ ဝါသိဋ္ဌီ၊ ဝါသိဋ္ဌံ မည်၏။ ထို့အတူ ဘာရဒွါဇော၊ ဘာရဒွါဇီ၊ ဘာရဒွါဇံ။ ဂေါတမော၊ ဂေါတမီ၊ ဂေါတမံ။ ဝါသုဒေဝေါ၊ ဝါသုဒေဝီ၊ ဝါသုဒေဝံ။ ဗာလဒေဝေါ၊ ဗာလဒေဝီ၊ ဗာလဒေဝံ။ ဝေသာမိတ္တော၊ ဝေသာမိတ္တီ၊ ဝေသာမိတ္တံ။

345, 366. ණායන ණාන වච්ඡාදිතො.

၃၄၅, ၃၆၆. "ဝစ္ဆ" အစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ "ဏာယန" နှင့် "ဏာန" ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

තස්මා වච්ඡාදිතො ගොත්තගණතො ණායනණානපච්චයා හොන්ති වා ‘‘තස්සාපච්ච’’මිච්චෙතස්මිං අත්ථෙ.

ထို "ဝစ္ဆ" အစရှိသော အနွယ်ဂိုဏ်းတို့မှ "ထိုသူ၏ အနွယ်" ဟူသော ဤအနက်၌ "ဏာယန"၊ "ဏာန" ပစ္စည်းတို့သည် အချို့ ဖြစ်ကုန်၏။

වච්ඡස්ස අපච්චංවච්ඡායනො, වච්ඡානො, වච්ඡස්ස අපච්චං වා, වච්ඡස්ස අපච්චං වච්ඡායනී, වච්ඡානී, වච්ඡස්ස අපච්චං වච්ඡායනං, වච්ඡානං. සකටස්ස අපච්චං සාකටායනො, සාකටානො[Pg.184], සකටස්ස අපච්චං වා, සාකටායනී, සා කටානී, සාකටායනං, සාකටානං. එවං කණ්හායනො, කණ්හානො, කණ්හස්ස අපච්චං වා. කණ්හායනී, කණ්හානී, කණ්හායනං, කණ්හානං. අග්ගිවෙස්සායනො, අග්ගිවෙස්සානො, අග්ගිවෙස්සායනී, අග්ගිවෙස්සානී, අග්ගිවෙස්සායනං, අග්ගිවෙස්සානං. ගච්ඡායනො, ගච්ඡානො, ගච්ඡායනී, ගච්ඡානී, ගච්ඡායනං, ගච්ඡානං. කප්පායනො, කප්පානො, කප්පායනී, කප්පානී, කප්පායනං, කප්පානං. මොග්ගල්ලායනො, මොග්ගල්ලානො, මොග්ගල්ලායනී, මොග්ගල්ලානී, මොග්ගල්ලායනං, මොග්ගල්ලානං. මුඤ්චායනො, මුඤ්චානො, මුඤ්චායනී, මුඤ්චානී, මුඤ්චායනං, මුඤ්චානං. සඞ්ඝායනො, සඞ්ඝානො, සඞ්ඝායනී, සඞ්ඝානී, සඞ්ඝායනං, සඞ්ඝානං. ලොමායනො, ලොමානො, ලොමායනී, ලොමානී, ලොමායනං, ලොමානං, සාකමායනො, සාකමානො, සාකමායනී, සාකමානී, සාකමායනං, සාකමානං. නාරායනො, නාරානො, නාරායනී, නාරානී, නාරායනං, නාරානං. චොරායනොචොරානො, චොරායනී, චොරානී, චොරායනං, චොරානං, ආවසාලායනො, ආවසාලානො, ආවසාලායනී, ආවසාලානී, ආවසාලායනං, ආවසාලානං. ද්වෙපායනො, ද්වෙපානො, ද්වෙපායනී, ද්වෙපානී, ද්වෙපායනං, ද්වෙපානං. කුඤ්චායනො, කුඤ්චානො, කුඤ්චායනී, කුඤ්චානී, කුඤ්චායනං, කුඤ්චානං. කච්චායනො, කච්චානො, කච්චායනී, කච්චානී, කච්චායනං, කච්චානං.

ဝစ္ဆ၏ အနွယ်သည် ဝစ္ဆာယနော၊ ဝစ္ဆာနော၊ ဝစ္ဆာယနီ၊ ဝစ္ဆာနီ၊ ဝစ္ဆာယနံ၊ ဝစ္ဆာနံ မည်၏။ သကဋ၏ အနွယ်သည် သာကဋာယနော၊ သာကဋာနော၊ သာကဋာယနီ၊ သာကဋာနီ၊ သာကဋာယနံ၊ သာကဋာနံ မည်၏။ ထို့အတူ ကဏှာယနော၊ ကဏှာနော၊ ကဏှာယနီ၊ ကဏှာနီ၊ ကဏှာယနံ၊ ကဏှာနံ။ အဂ္ဂိဝေဿာယနော၊ အဂ္ဂိဝေဿာနော၊ အဂ္ဂိဝေဿာယနီ၊ အဂ္ဂိဝေဿာနီ၊ အဂ္ဂိဝေဿာယနံ၊ အဂ္ဂိဝေဿာနံ။ ဂစ္ဆာယနော၊ ဂစ္ဆာနော၊ ဂစ္ဆာယနီ၊ ဂစ္ဆာနီ၊ ဂစ္ဆာယနံ၊ ဂစ္ဆာနံ။ ကပ္ပါယနော၊ ကပ္ပါနော၊ ကပ္ပါယနီ၊ ကပ္ပါနီ၊ ကပ္ပါယနံ၊ ကပ္ပါနံ။ မောဂ္ဂလ္လာယနော၊ မောဂ္ဂလ္လာနော၊ မောဂ္ဂလ္လာယနီ၊ မောဂ္ဂလ္လာနီ၊ မောဂ္ဂလ္လာယနံ၊ မောဂ္ဂလ္လာနံ။ မုဉ္စာယနော၊ မုဉ္စာနော၊ မုဉ္စာယနီ၊ မုဉ္စာနီ၊ မုဉ္စာယနံ၊ မုဉ္စာနံ။ သံဃာယနော၊ သံဃာနော၊ သံဃာယနီ၊ သံဃာနီ၊ သံဃာယနံ၊ သံဃာနံ။ လောမာယနော၊ လောမာနော၊ လောမာယနီ၊ လောမာနီ၊ လောမာယနံ၊ လောမာနံ။ သာကမာယနော၊ သာကမာနော၊ သာကမာယနီ၊ သာကမာနီ၊ သာကမာယနံ၊ သာကမာနံ။ နာရာယနော၊ နာရာနော၊ နာရာယနီ၊ နာရာနီ၊ နာရာယနံ၊ နာရာနံ။ စောရာယနော၊ စောရာနော၊ စောရာယနီ၊ စောရာနီ၊ စောရာယနံ၊ စောရာနံ။ အာဝသာလာယနော၊ အာဝသာလာနော၊ အာဝသာလာယနီ၊ အာဝသာလာနီ၊ အာဝသာလာယနံ၊ အာဝသာလာနံ။ ဒွေပါယနော၊ ဒွေပါနော၊ ဒွေပါယနီ၊ ဒွေပါနီ၊ ဒွေပါယနံ၊ ဒွေပါနံ။ ကုဉ္စာယနော၊ ကုဉ္စာနော၊ ကုဉ္စာယနီ၊ ကုဉ္စာနီ၊ ကုဉ္စာယနံ၊ ကုဉ္စာနံ။ ကစ္စာယနော၊ ကစ္စာနော၊ ကစ္စာယနီ၊ ကစ္စာနီ၊ ကစ္စာယနံ၊ ကစ္စာနံ။

346, 367. ණෙය්‍යො [Pg.185] කත්තිකාදීහි.

၃၄၆, ၃၆၇. "ကတ္တိကာ" အစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ "ဏေယျ" ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

තෙහි ගොත්තගණෙහි කත්තිකාදීහි ණෙය්‍යපච්චයො හොති වා ‘‘තස්සාපච්ච’’මිච්චෙතස්මිං අත්ථෙ.

ထို "ကတ္တိကာ" အစရှိသော အနွယ်ဂိုဏ်းတို့မှ "ထိုသူ၏ အနွယ်" ဟူသော ဤအနက်၌ "ဏေယျ" ပစ္စည်းသည် အချို့ ဖြစ်၏။

කත්තිකාය අපච්චං කත්තිකෙය්‍යො, කත්තිකාය අපච්චං වා. එවං වෙනතෙය්‍යො, රොහිණෙය්‍යො, ගඞ්ගෙය්‍යො, කද්දමෙය්‍යො, නාදෙය්‍යො, ආලෙය්‍යො, ආහෙයො, කාමෙය්‍යො, සුචියා අපච්චං සොචෙය්‍යො, සාලෙය්‍යො, බාලෙය්‍යො, මාලෙය්‍යො, කාලෙය්‍යො.

ကတ္တိကာ၏ အနွယ်သည် ကတ္တိကေယျော မည်၏။ ထို့အတူ ဝေနတေယျော၊ ရောဟိဏေယျော၊ ဂင်္ဂေယျော၊ ကဒ္ဒမေယျော၊ နာဒေယျော၊ အာလေယျော၊ အာဟေယျော၊ ကာမေယျော။ သုစိ၏ အနွယ်သည် သောစေယျော၊ သာလေယျော၊ ဗာလေယျော၊ မာလေယျော၊ ကာလေယျော။

347, 368. අතො ණි වා.

၃၄၇, ၃၆၈. အကာရန္တမှ "ဏိ" ပစ္စည်းသည် အချို့ ဖြစ်၏။

තස්මා අකාරතො ණිපච්චයො හොති වා ‘‘තස්සාපච්ච’’මිච්චෙතස්මිං අත්ථෙ.

ထို အကာရန္တမှ "ထိုသူ၏ အနွယ်" ဟူသော ဤအနက်၌ "ဏိ" ပစ္စည်းသည် အချို့ ဖြစ်၏။

දක්ඛස්ස අපච්චං දක්ඛි, දක්ඛස්ස අපච්චං වා. දුණස්ස අපච්චං දොණි, දුණස්ස අපච්චං වා, එවං වාසවි, සක්‍යපුත්ති, නාටපුත්ති, දාසපුත්ති, දාසවි, වාරුණි, ගණ්ඩි, බාලදෙවි, පාවකි, ජෙනදත්ති, බුද්ධි, ධම්මි, සඞ්ඝි, කප්පි, අනුරුද්ධි.

ဒက္ခ၏ အနွယ်သည် ဒက္ခိ မည်၏။ ဒုဏ၏ အနွယ်သည် ဒေါဏိ မည်၏။ ထို့အတူ ဝါသဝိ၊ သကျပုတ္တိ၊ နာဋပုတ္တိ၊ ဒါသပုတ္တိ၊ ဒါသဝိ၊ ဝါရုဏိ၊ ဂဏ္ဍိ၊ ဗာလဒေဝိ၊ ပါဝကိ၊ ဇေနဒတ္တိ၊ ဗုဒ္ဓိ၊ ဓမ္မိ၊ သံဃိ၊ ကပ္ပိ၊ အနုရုဒ္ဓိ။

වාති විකප්පනත්ථෙන ණිකපච්චයො හොති ‘‘තස්සාපච්ච’’මිච්චෙතස්මිං අත්ථෙ. සක්‍යපුත්තස්ස අපච්චං සක්‍යපුත්තිකො. එවං නාටපුත්තිකො, ජෙනදත්තිකො.

"ဝါ" သဒ္ဒါသည် ဝိကပ္ပန (ဝေဖန်ခြင်း) အနက်ရှိသောကြောင့် "ထိုသူ၏ အနွယ်" ဟူသော ဤအနက်၌ "ဏိက" ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ သကျပုတ္တ၏ အနွယ်သည် သကျပုတ္တိကော မည်၏။ ထို့အတူ နာဋပုတ္တိကော၊ ဇေနဒတ္တိကော။

148, 371. ණවො’ [Pg.186] පක්වාදීහි.

၁၄၈, ၃၇၁. "ဥပကု" အစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ "ဏဝ" ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

උපකුඉච්චෙවමාදීහි ණවපච්චයො හොති වා ‘‘තස්සාපච්ච’’මිච්චෙතස්මිං අත්ථෙ.

"ဥပကု" အစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ "ထိုသူ၏ အနွယ်" ဟူသော ဤအနက်၌ "ဏဝ" ပစ္စည်းသည် အချို့ ဖြစ်၏။

උපකුස්ස අපච්චං ඔපකවො, උපකුස්ස අපච්චං වා. මනුනො අපච්චං මානවො, මනුනො අපච්චං වා. භග්ගුස්ස අපච්චං භග්ගවො, භග්ගුස්ස අපච්චං වා, පණ්ඩුස්ස අපච්චං පණ්ඩවො, පණ්ඩුස්ස අපච්චං වා, බහුස්ස අපච්චං බාහවො, බහුස්ස අපච්චං වා.

ဥပကု၏ အနွယ်သည် ဩပကဝေါ မည်၏။ မနု၏ အနွယ်သည် မာဏဝေါ မည်၏။ ဘဂ္ဂု၏ အနွယ်သည် ဘဂ္ဂဝေါ မည်၏။ ပဏ္ဍု၏ အနွယ်သည် ပဏ္ဍဝေါ မည်၏။ ဗဟု၏ အနွယ်သည် ဗာဟဝေါ မည်၏။

349, 372. ණෙර විධවාදිතො.

၃၄၉, ၃၇၂. "ဝိဓဝါ" အစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ "ဏေရ" ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

තස්මා විධවාදිතො ණෙරපච්චයො හොති වා ‘‘තස්සාපච්ච’’මිච්චෙතස්මිං අත්ථෙ.

ထို "ဝိဓဝါ" အစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ "ထိုသူ၏ အနွယ်" ဟူသော ဤအနက်၌ "ဏေရ" ပစ္စည်းသည် အချို့ ဖြစ်၏။

විධවාය අපච්චං වෙධවෙරො, විධවාය අපච්චං වා. බන්ධුකියා අපච්චං බන්ධුකෙරො, බන්ධුකියා අපච්චං වා. සමණස්ස අපච්චං සාමණෙරො, සමණස්ස අපච්චං වා. එවං සාමණෙරී, සාමණෙරං, නාළිකෙරො, නාළිකෙරී, නාළිකෙරං.

မုဆိုးမ၏ အနွယ် (သား) သည် ဝေဓဝေရော မည်၏။ လင်ပျက်မ၏ သားသည် ဗန္ဓုကေရော မည်၏။ သမဏ (ရဟန်း) ၏ သား (တပည့်) သည် သာမဏေရော မည်၏။ ထို့အတူ သာမဏေရီ၊ သာမဏေရံ၊ နာဠိကေရော၊ နာဠိကေရီ၊ နာဠိကေရံ။

350, 373. යෙන වා සංසට්ඨං තරති චරති වහති ණිකො.

၃၅၀, ၃၇၃. ထိုအရာနှင့် ရောနှောအပ်သော အရာ၊ ထိုအရာဖြင့် ကူးမြောက်တတ်သောသူ၊ ထိုအရာဖြင့် သွားလာတတ်သောသူ၊ ထိုအရာဖြင့် ဆောင်တတ်သောသူ ဟူသော အနက်တို့၌ "ဏိက" ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

යෙන වා සංසට්ඨං, යෙන වා තරති, යෙන වා චරති, යෙන වා වහති ඉච්චෙතෙස්වත්ථෙසු ණිකපච්චයො හොති වා.

ထိုအရာနှင့် ရောနှောအပ်သော၊ ထိုအရာဖြင့် ကူးမြောက်တတ်သော၊ ထိုအရာဖြင့် သွားတတ်သော၊ ထိုအရာဖြင့် ဆောင်တတ်သော ဟူသော ဤအနက်တို့၌ ဏိကပစ္စည်းသည် အလိုရှိသော် ဖြစ်၏။

තිලෙන [Pg.187] සංසට්ඨං භොජනං තෙලිකං, තිලෙන සංසට්ඨං වා. එවං ගොළිකං, ඝාතිකං.

နှမ်းနှင့် ရောနှောအပ်သော ဘောဇဉ်သည် တေလိက မည်၏၊ (သို့မဟုတ်) နှမ်းနှင့် ရောနှောအပ်သော အရာသည်။ ထို့အတူ တင်လဲနှင့် ရောနှောအပ်သော ဘောဇဉ်သည် ဂေါဠိက မည်၏။ ထောပတ်နှင့် ရောနှောအပ်သော ဘောဇဉ်သည် ဃာတိက မည်၏။

නාවාය තරතීති නාවිකො, නාවාය තරති වා. එවං ඔළුම්පිකො.

လှေဖြင့် ကူးမြောက်တတ်သောသူသည် နာဝိက မည်၏၊ (သို့မဟုတ်) လှေဖြင့် ကူးမြောက်တတ်သောသူ။ ထို့အတူ ဖောင်ဖြင့် ကူးမြောက်တတ်သောသူသည် ဩဠုမ္ပိက မည်၏။

සකටෙන චරතීති සාකටිකො, සකටෙන චරති වා. එවං පත්තිකො, දණ්ඩිකො, ධම්මිකො, පාදිකො.

လှည်းဖြင့် သွားတတ်သောသူသည် သာကဋိက မည်၏၊ (သို့မဟုတ်) လှည်းဖြင့် သွားတတ်သောသူ။ ထို့အတူ ခြေကျင်သွားသောသူသည် ပတ္တိက မည်၏၊ တုတ်ဖြင့် သွားသောသူသည် ဒဏ္ဍိက မည်၏၊ တရားသဖြင့် ကျင့်ကြံသွားလာတတ်သောသူသည် ဓမ္မိက မည်၏၊ ခြေဖဝါးဖြင့် သွားသောသူသည် ပါဒိက မည်၏။

සීසෙන වහතීති සීසිකො, සීසෙන වහති වා. අංසෙන වහතීති අංසිකො, අංසෙන වහති වා. එවං ඛන්ධිකො, අඞ්ගුලිකො.

ဦးခေါင်းဖြင့် ရွက်ဆောင်တတ်သောသူသည် သီသိက မည်၏၊ (သို့မဟုတ်) ဦးခေါင်းဖြင့် ရွက်ဆောင်တတ်သောသူ။ ပခုံးဖြင့် ထမ်းဆောင်တတ်သောသူသည် အံသိက မည်၏၊ (သို့မဟုတ်) ပခုံးဖြင့် ထမ်းဆောင်တတ်သောသူ။ ထို့အတူ ပခုံးကုန်းဖြင့် ထမ်းဆောင်တတ်သောသူသည် ခန္ဓိက မည်၏၊ လက်ချောင်းတို့ဖြင့် ဆောင်တတ်သောသူသည် အင်္ဂုလိက မည်၏။

වාති විකප්පනත්ථෙන අඤ්ඤෙසුපි ණිකපච්චයො හොති. රාජගහෙ වසතීති රාජගහිකො, රාජගහෙ වසති වා. රාජගහෙ ජාතො රාජගහිකො, රාජගහෙ ජාතො වා. එවං මාගධිකො, සාවත්ථිකො, කාපිල වත්ථිකො, පාටලිපුත්තිකො, වෙසාලිකො.

ဝါ သဒ္ဒါသည် ဝိကပ္ပနနက်ကို ပြသဖြင့် အခြားသောအနက်တို့၌လည်း ဏိကပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။ ရာဇဂြိုဟ်ပြည်၌ နေတတ်သောသူသည် ရာဇဂဟိက မည်၏၊ (သို့မဟုတ်) ရာဇဂြိုဟ်ပြည်၌ နေတတ်သောသူ။ ရာဇဂြိုဟ်ပြည်၌ မွေးဖွားသောသူသည် ရာဇဂဟိက မည်၏၊ (သို့မဟုတ်) ရာဇဂြိုဟ်ပြည်၌ မွေးဖွားသောသူ။ ထို့အတူ မဂဓတိုင်း၌ နေတတ်သောသူသည် မာဂဓိက မည်၏၊ သာဝတ္ထိပြည်၌ နေတတ်သောသူသည် သာဝတ္ထိက မည်၏၊ ကပိလဝတ်ပြည်၌ နေတတ်သောသူသည် ကာပိလဝတ္ထိက မည်၏၊ ပါဋလိပုတ်ပြည်၌ နေတတ်သောသူသည် ပါဋလိပုတ္တိက မည်၏၊ ဝေသာလီပြည်၌ နေတတ်သောသူသည် ဝေသာလိက မည်၏။

351, 374. තමධීතෙ තෙනකතාදි සන්නිධාන නියොග සිප්ප භණ්ඩ ජීවිකත්ථෙසු ච.

၃၅၁, ၃၇၄. ထိုကျမ်းကို သင်အံအပ်သော၊ ထိုအရာဖြင့် ပြုအပ်သည်စသော အနက်၊ တည်ရာ၊ ခန့်အပ်ရာ (အလုပ်လုပ်ရာ)၊ အတတ်ပညာ၊ ကုန်စည်၊ အသက်မွေးမှု အနက်တို့၌လည်းကောင်း (ဏိကပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏)။

තමධීතෙ, තෙනකතාදිඅත්ථෙ, තම්හි සන්නිධානා, තත්ථ නියුත්තො, තමස්ස සිප්පං, තමස්ස භණ්ඩං, තමස්ස ජීවිකං ඉච්චෙතෙස්වත්ථෙසු ච ණිකපච්චයො හොති වා.

ထိုကျမ်းကို သင်အံတတ်သော၊ ထိုအရာဖြင့် ပြုအပ်သည်စသော အနက်၊ ထိုအရာ၌ တည်ရှိသော၊ ထိုအရာ၌ ခန့်အပ်အပ်သော၊ ထိုအတတ်သည် ထိုသူ၏ အတတ်ပညာဖြစ်သော၊ ထိုကုန်သည် ထိုသူ၏ ကုန်စည်ဖြစ်သော၊ ထိုအသက်မွေးမှုသည် ထိုသူ၏ အသက်မွေးမှုဖြစ်သော ဟူသော ဤအနက်တို့၌လည်း ဏိကပစ္စည်းသည် အလိုရှိသော် ဖြစ်၏။

විනයමධීතෙ [Pg.188] වෙනයිකො, විනයමධීතෙ වා. එවං සුත්තන්තිකො, ආභිධම්මිකො, වෙය්‍යාකරණිකො.

ဝိနည်းကျမ်းကို သင်အံတတ်သောသူသည် ဝေနယိက မည်၏၊ (သို့မဟုတ်) ဝိနည်းကျမ်းကို သင်အံတတ်သောသူ။ ထို့အတူ သုတ္တန်ကျမ်းကို သင်အံတတ်သောသူသည် သုတ္တန္တိက မည်၏၊ အဘိဓမ္မာကျမ်းကို သင်အံတတ်သောသူသည် အာဘိဓမ္မိက မည်၏၊ သဒ္ဒါကျမ်းကို သင်အံတတ်သောသူသည် ဝေယျာကရဏိက မည်၏။

කායෙන කතං කම්මං කායිකං, කායෙන කතං කම්මං වා. එවං වාචසිකං, මානසිකං.

ကိုယ်ဖြင့် ပြုအပ်သော ကံသည် ကာယိက မည်၏၊ (သို့မဟုတ်) ကိုယ်ဖြင့် ပြုအပ်သော ကံ။ ထို့အတူ နှုတ်ဖြင့် ပြုအပ်သော ကံသည် ဝါစသိက မည်၏၊ စိတ်ဖြင့် ပြုအပ်သော ကံသည် မာနသိက မည်၏။

සරීරෙ සන්නිධානා වෙදනා සාරීරිකා, සරීරෙ සන්නිධානා වා, එවං මානසිකා.

ကိုယ်၌ တည်ရှိသော ဝေဒနာသည် သာရီရိက မည်၏၊ (သို့မဟုတ်) ကိုယ်၌ တည်ရှိသော ဝေဒနာ။ ထို့အတူ စိတ်၌ တည်ရှိသော ဝေဒနာသည် မာနသိကာ မည်၏။

ද්වාරෙ නියුත්තො දොවාරිකො, ද්වාරෙ නියුත්තො වා. එවං භණ්ඩාගාරිකො, නාගරිකො, නාවකම්මිකො.

တံခါး၌ ခန့်အပ်အပ်သော တံခါးစောင့်သည် ဒေါဝါရိက မည်၏၊ (သို့မဟုတ်) တံခါး၌ ခန့်အပ်အပ်သောသူ။ ထို့အတူ ဘဏ္ဍာတိုက်၌ ခန့်အပ်အပ်သောသူသည် ဘဏ္ဍာဂါရိက မည်၏၊ မြို့၌ ခန့်အပ်အပ်သောသူ (သို့မဟုတ်) မြို့သားသည် နာဂရိက မည်၏၊ အဆောက်အအုံသစ် လုပ်ငန်း၌ ခန့်အပ်အပ်သောသူသည် နာဝကမ္မိက မည်၏။

වීණා අස්ස සිප්පං වෙණිකො, වීණා අස්ස සිප්පං වා. එවං පාණවිකො, මොදිඞ්ගිකො, වංසිකො.

စောင်းတီးခြင်းသည် ထိုသူ၏ အတတ်ပညာဖြစ်သော စောင်းသမားသည် ဝေဏိက မည်၏၊ (သို့မဟုတ်) စောင်းတီးခြင်းသည် ထိုသူ၏ အတတ်ပညာ ဖြစ်သောသူ။ ထို့အတူ ပတ်သာတီးခြင်းသည် ထိုသူ၏ အတတ်ပညာဖြစ်သောသူသည် ပါဏဝိက မည်၏၊ စည်ပုတ်တီးခြင်းသည် ထိုသူ၏ အတတ်ပညာဖြစ်သောသူသည် မောဒိင်္ဂိက မည်၏၊ ပလွေမှုတ်ခြင်းသည် ထိုသူ၏ အတတ်ပညာဖြစ်သောသူသည် ဝံသိက မည်၏။

ගන්ධො අස්ස භණ්ඩං ගන්ධිකො, ගන්ධො අස්ස භණ්ඩං වා. එවං තෙලිකො, ගොළිකො.

နံ့သာသည် ထိုသူ၏ ကုန်စည်ဖြစ်သော နံ့သာသည်သည် ဂန္ဓိက မည်၏၊ (သို့မဟုတ်) နံ့သာသည် ထိုသူ၏ ကုန်စည်ဖြစ်သောသူ။ ထို့အတူ ဆီသည် ထိုသူ၏ ကုန်စည်ဖြစ်သော ဆီသည်သည် တေလိက မည်၏၊ တင်လဲသည် ထိုသူ၏ ကုန်စည်ဖြစ်သော တင်လဲသည်သည် ဂေါဠိက မည်၏။

උරබ්භං හන්ත්වා ජීවතීති ඔරබ්භිකො, උරබ්භං හන්ත්වා ජීවති වා. මගං හන්ත්වා ජීවතීති මාගවිකො, මගං හන්ත්වා ජීවති වා. එවං සොකරිකො, සාකුණිකො.

သိုးကို သတ်၍ အသက်မွေးတတ်သောသူသည် ဩရဗ္ဘိက မည်၏၊ (သို့မဟုတ်) သိုးကို သတ်၍ အသက်မွေးတတ်သောသူ။ သားကောင်ကို သတ်၍ အသက်မွေးတတ်သောသူ (မုဆိုး) သည် မာဂဝိက မည်၏၊ (သို့မဟုတ်) သားကောင်ကို သတ်၍ အသက်မွေးတတ်သောသူ။ ထို့အတူ ဝက်ကို သတ်၍ အသက်မွေးတတ်သောသူသည် သောကရိက မည်၏၊ ငှက်ကို သတ်၍ အသက်မွေးတတ်သောသူသည် သာကုဏိက မည်၏။

ආදිග්ගහණෙන අඤ්ඤත්ථාපි ණික පච්චයො යොජෙතබ්බො. ජාලෙන හතො ජාලිකො, ජාලෙන හතො වා.

အာဒိသဒ္ဒါကို ယူခြင်းဖြင့် အခြားသောအနက်တို့၌လည်း ဏိကပစ္စည်းကို ယှဉ်စပ်အပ်၏။ ပိုက်ကွန်ဖြင့် သတ်အပ်သော တိရစ္ဆာန်သည် ဇာလိက မည်၏၊ (သို့မဟုတ်) ပိုက်ကွန်ဖြင့် သတ်အပ်သော တိရစ္ဆာန်။

සුත්තෙන බන්ධො සුත්තිකො, සුත්තෙන බන්ධො වා.

ချည်ကြိုးဖြင့် ဖွဲ့ချည်အပ်သောအရာသည် သုတ္တိက မည်၏၊ (သို့မဟုတ်) ချည်ကြိုးဖြင့် ဖွဲ့ချည်အပ်သောအရာ။

චාපො [Pg.189] අස්ස ආවුධො චාපිකො, චාපො අස්ස ආවුධො වා. එවං තොමරිකො, මුග්ගරිකො, මොසලිකො.

လေးသည် ထိုသူ၏ လက်နက်ဖြစ်သော လေးသမားသည် စာပိက မည်၏၊ (သို့မဟုတ်) လေးသည် ထိုသူ၏ လက်နက်ဖြစ်သောသူ။ ထို့အတူ လှံကတုတ်သည် ထိုသူ၏ လက်နက်ဖြစ်သောသူသည် တောမရိက မည်၏၊ ဆောက်ပုတ်သည် ထိုသူ၏ လက်နက်ဖြစ်သောသူသည် မုဂ္ဂရိက မည်၏၊ ကျည်ပွေ့သည် ထိုသူ၏ လက်နက်ဖြစ်သောသူသည် မောသလိက မည်၏။

වාතො අස්ස ආබාධො වාතිකො, වාතො අස්ස ආබාධො වා. එවං සෙම්හිකො, පිත්තිකො.

လေနာသည် ထိုသူ၏ အနာရောဂါဖြစ်သော လေနာသည်သည် ဝါတိက မည်၏၊ (သို့မဟုတ်) လေနာသည် ထိုသူ၏ အနာရောဂါဖြစ်သောသူ။ ထို့အတူ သလိပ်နာသည် ထိုသူ၏ အနာဖြစ်သောသူသည် သေမှိက မည်၏၊ သည်းခြေနာသည် ထိုသူ၏ အနာဖြစ်သောသူသည် ပိတ္တိက မည်၏။

බුද්ධෙ පසන්නො බුද්ධිකො, බුද්ධෙ පසන්නො වා. එවං ධම්මිකො, සඞ්ඝිකො.

မြတ်စွာဘုရား၌ ကြည်ညိုသောသူသည် ဗုဒ္ဓိက မည်၏၊ (သို့မဟုတ်) မြတ်စွာဘုရား၌ ကြည်ညိုသောသူ။ ထို့အတူ တရားတော်၌ ကြည်ညိုသောသူသည် ဓမ္မိက မည်၏၊ သံဃာတော်၌ ကြည်ညိုသောသူသည် သံဃိက မည်၏။

බුද්ධස්ස සන්තකං බුද්ධිකං, බුද්ධස්ස සන්තකං වා. එවං ධම්මිකං, සඞ්ඝිකං.

မြတ်စွာဘုရား၏ ဥစ္စာပစ္စည်းသည် ဗုဒ္ဓိက မည်၏၊ (သို့မဟုတ်) မြတ်စွာဘုရား၏ ဥစ္စာပစ္စည်း။ ထို့အတူ တရားတော်၏ ဥစ္စာပစ္စည်းသည် ဓမ္မိကံ မည်၏၊ သံဃာတော်၏ ဥစ္စာပစ္စည်းသည် သံဃိကံ မည်၏။

වත්ථෙන කීතං භණ්ඩං වත්ථිකං, වත්ථෙන කීතං භණ්ඩං වා. එවං කුම්භිකං, ඵාලිකං, කිං කණිකං, සොවණ්ණිකං.

အဝတ်ပုဆိုးဖြင့် ဝယ်အပ်သော ကုန်စည်သည် ဝတ္ထိက မည်၏၊ (သို့မဟုတ်) အဝတ်ပုဆိုးဖြင့် ဝယ်အပ်သော ကုန်စည်။ ထို့အတူ အိုးဖြင့် ဝယ်အပ်သော ကုန်စည်သည် ကုမ္ဘိက မည်၏၊ ထွန်သွားဖြင့် ဝယ်အပ်သော ကုန်စည်သည် ဖာလိက မည်၏၊ ဆည်းလည်းဖြင့် ဝယ်အပ်သော ကုန်စည်သည် ကိင်္ကဏိက မည်၏၊ ရွှေဖြင့် ဝယ်အပ်သော ကုန်စည်သည် သောဝဏ္ဏိက မည်၏။

කුම්භො අස්ස පරිමාණං කුම්භිකං, කුම්භො අස්ස පරිමාණං වා.

အိုးသည် ထိုအရာ၏ အတိုင်းအရှည်ပမာဏဖြစ်သော ဝတ္ထုသည် ကုမ္ဘိက မည်၏၊ (သို့မဟုတ်) အိုးသည် ထိုအရာ၏ အတိုင်းအရှည်ပမာဏ ဖြစ်သောဝတ္ထု။

කුම්භස්ස රාසි කුම්භිකං, කුම්භස්ස රාසි වා.

ရေအိုးတို့၏ အစုအပုံသည် ကုမ္ဘိက မည်၏၊ (သို့မဟုတ်) ရေအိုးတို့၏ အစုအပုံ။

කුම්භං අරහතීති කුම්භිකො, කුම්භං අරහති වා.

အိုးတစ်လုံး၏ တန်ဖိုးနှင့် ထိုက်တန်သော ဝတ္ထုသည် ကုမ္ဘိက မည်၏၊ (သို့မဟုတ်) အိုးတစ်လုံး၏ တန်ဖိုးနှင့် ထိုက်တန်သော ဝတ္ထု။

අක්ඛෙන දිබ්බතීති අක්ඛිකො, අක්ඛෙන දිබ්බති වා. එවං සාලාකිකො, තින්දුකිකො, අම්බඵලිකො. කපිට්ඨඵලිකො, නාළිකෙරිකො ඉච්චෙවමාදි.

အန်စာတုံးဖြင့် ကစားတတ်သောသူသည် အက္ခိက မည်၏၊ (သို့မဟုတ်) အန်စာတုံးဖြင့် ကစားတတ်သောသူ။ ထို့အတူ စာရေးတံတို့ဖြင့် ကစားတတ်သောသူသည် သာလာကိက မည်၏၊ တည်သီးဖြင့် ကစားတတ်သောသူသည် တိန္ဒုကိက မည်၏၊ သရက်သီးဖြင့် ကစားတတ်သောသူသည် အမ္ဗဖလိက မည်၏၊ သီးသီးဖြင့် ကစားတတ်သောသူသည် ကပိတ္ထဖလိက မည်၏၊ အုန်းသီးဖြင့် ကစားတတ်သောသူသည် နာဠိကေရိက မည်၏ စသည်တို့ဖြစ်သည်။

352, 376. ණ රාගා තස්සෙ දමඤ්ඤත්ථෙසු ච.

၃၅၂, ၃၇၆. ဆိုးဆေး (ရာဂ)၊ ထိုသူ၏ ဥစ္စာဟူသော အနက်နှင့် အခြားသော အနက်တို့၌လည်း ဏပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

ණපච්චයො හොති වා රාගම්හා ‘‘තෙන රත්තං’’ ඉච්චෙතස්මිං අත්ථෙ, ‘‘තස්සෙදං’’ අඤ්ඤත්ථෙසු ච.

ဆိုးဆေးဟူသော အနက်မှ 'ထိုဆိုးဆေးဖြင့် ဆိုးအပ်သော' ဟူသော ဤအနက်၌လည်းကောင်း၊ 'ထိုသူ၏ ဤအရာ' ဟူသော အနက်၌လည်းကောင်း၊ အခြားသော အနက်တို့၌လည်းကောင်း ဏပစ္စည်းသည် အလိုရှိသော် ဖြစ်၏။

කසාවෙන [Pg.190] රත්තං වත්ථං කාසාවං, කසාවෙන රත්තං වත්ථං වා. එවං කොසුම්භං, හාලිද්දං, පාටඞ්ගං, රත්තඞ්ග, මඤ්ජිට්ඨං, කුඞ්කුමං.

ဖန်ရည်ဖြင့် ဆိုးအပ်သော အဝတ်သည် ကာသာဝ မည်၏၊ (သို့မဟုတ်) ဖန်ရည်ဖြင့် ဆိုးအပ်သော အဝတ်။ ထို့အတူ လိမ္မော်ရည်ဖြင့် ဆိုးအပ်သောအဝတ်သည် ကောသုမ္ဘ မည်၏၊ နနွင်းရည်ဖြင့် ဆိုးအပ်သောအဝတ်သည် ဟာလိဒ္ဒ မည်၏၊ ပုန်းညက်ရည်ဖြင့် ဆိုးအပ်သောအဝတ်သည် ပါတင်္ဂ မည်၏၊ ဖက်သက်ရည်ဖြင့် ဆိုးအပ်သောအဝတ်သည် ရတ္တင်္ဂ မည်၏၊ မုရန်ရည်ဖြင့် ဆိုးအပ်သောအဝတ်သည် မဉ္ဇိဋ္ဌ မည်၏၊ ကုံကုမံရည်ဖြင့် ဆိုးအပ်သောအဝတ်သည် ကုင်္ကုမ မည်၏။

සූකරස්ස ඉදං මංසං සොකරං, සූකරස්ස ඉදං මංසං වා. එවං මාහිසං.

ဝက်၏ ဤအသားသည် သောကရ မည်၏၊ (သို့မဟုတ်) ဝက်၏ ဤအသား။ ထို့အတူ ကျွဲ၏ အသားသည် မာဟိသ မည်၏။

උදුම්බරස්ස අවිදූරෙ පවත්තං විමානං ඔදුම්බරං, උදුම්බරස්ස අවිදූරෙ පවත්තං විමානං වා.

ရေသဖန်းပင်၏ မနီးမဝေးသောအရပ်၌ ဖြစ်သော ဗိမာန်သည် ဩဒုမ္ဗရ မည်၏၊ (သို့မဟုတ်) ရေသဖန်းပင်၏ မနီးမဝေးသောအရပ်၌ ဖြစ်သော ဗိမာန်။

විදිසාය අවිදූරෙ නිවාසො වෙදිසො, විදිසාය අවිදූරෙ නිවාසො වා.

ဝိဒိသာပြည် (သို့မဟုတ် အရပ်မျက်နှာငယ်) ၏ မနီးမဝေးသောအရပ်၌ တည်ရှိသော အိမ်ရာသည် ဝေဒိသ မည်၏၊ (သို့မဟုတ်) ဝိဒိသာပြည်၏ မနီးမဝေးသောအရပ်၌ တည်ရှိသော အိမ်ရာ။

මථුරාය ජාතො මාථුරො, මථුරාය ජාතො වා.

မဓုရာပြည်၌ မွေးဖွားသောသူသည် မာထုရ မည်၏၊ (သို့မဟုတ်) မဓုရာပြည်၌ မွေးဖွားသောသူ။

මථුරාය ආගතො මාථුරො, මථුරාය ආගතො වා.

မဓုရာပြည်မှ လာသောသူသည် မာထုရ မည်၏၊ (သို့မဟုတ်) မဓုရာပြည်မှ လာသောသူ။

කත්තිකාය නියුත්තො මාසො කත්තිකො, කත්තිකාය නියුත්තො මාසො වා. එවං මාගසිරො, ඵුස්සො, මාඝො, ඵග්ගුනො, චිත්තො, වෙසාඛො, ජෙට්ඨො, ආසළ්හො, සාවණො, භද්දො, අස්සයුජො.

ကြတ္တိကာနက္ခတ်နှင့် ယှဉ်အပ်သော လသည် ကတ္တိက (တန်ဆောင်မုန်းလ) မည်၏၊ (သို့မဟုတ်) ကြတ္တိကာနက္ခတ်နှင့် ယှဉ်အပ်သော လ။ ထို့အတူ မိဂသီနက္ခတ်နှင့် ယှဉ်အပ်သောလသည် မာဂသီရ (နတ်တော်လ) မည်၏၊ ဖုဿနက္ခတ်နှင့် ယှဉ်အပ်သောလသည် ဖုဿ (ပြာသိုလ) မည်၏၊ မာဃနက္ခတ်နှင့် ယှဉ်အပ်သောလသည် မာဃ (တပို့တွဲလ) မည်၏၊ ဖဂ္ဂုဏီနက္ခတ်နှင့် ယှဉ်အပ်သောလသည် ဖဂ္ဂုဏ (တပေါင်းလ) မည်၏၊ စိတြနက္ခတ်နှင့် ယှဉ်အပ်သောလသည် စိတ္တ (တန်ခူးလ) မည်၏၊ ဝိသာခါနက္ခတ်နှင့် ယှဉ်အပ်သောလသည် ဝေသာခ (ကဆုန်လ) မည်၏၊ ဇေဋ္ဌနက္ခတ်နှင့် ယှဉ်အပ်သောလသည် ဇေဋ္ဌ (နယုန်လ) မည်၏၊ အာသဠှနက္ခတ်နှင့် ယှဉ်အပ်သောလသည် အာသဠှ (ဝါဆိုလ) မည်၏၊ သရဝဏ်နက္ခတ်နှင့် ယှဉ်အပ်သောလသည် သာဝဏ (ဝါခေါင်လ) မည်၏၊ ဘဒ္ဒြပဒနက္ခတ်နှင့် ယှဉ်အပ်သောလသည် ဘဒ္ဒ (တော်သလင်းလ) မည်၏၊ အဿဝတီနက္ခတ်နှင့် ယှဉ်အပ်သောလသည် အဿယုဇ (သီတင်းကျွတ်လ) မည်၏။

න වුද්ධි නීලපීතාදො, පච්චයෙ සණකාරකෙ.

ဏအနုဗန္ဓုပါရှိသော ပစ္စည်းသည် ဖြစ်လတ်သော် နီလ၊ ပီတ စသည်တို့၌ ဝုဒ္ဓိမဖြစ်။

ඵකාරො ඵුස්සසද්දස්ස, ‘‘සිරො’’ති සිරසං වදෙ.

ဖုဿသဒ္ဒါ၏ ဥကာရ (သို့မဟုတ် ဖအက္ခရာ) ကိုလည်းကောင်း ဝုဒ္ဓိမပြုရာ၊ 'သိရော' သဒ္ဒါကို 'သိရသ' ဟု မပြောဆိုအပ်။

සික්ඛානං [Pg.191] සමූහො සික්ඛො, භික්ඛානං සමූහො භික්ඛො. එවං කාපොතො, මායූරො, කොකිලො.

သိက္ခာတို့၏ အစုအပေါင်းသည် သိက္ခ မည်၏၊ ဆွမ်းတို့၏ အစုအပေါင်းသည် ဘိက္ခ မည်၏။ ထို့အတူ ခိုတို့၏ အစုအပေါင်းသည် ကာပေါတ မည်၏၊ ဥဒေါင်းတို့၏ အစုအပေါင်းသည် မာယူရ မည်၏၊ ဥဩငှက်တို့၏ အစုအပေါင်းသည် ကောကိလ မည်၏။

බුද්ධෙ, අස්ස දෙවතා බුද්ධො. එවං භද්දො, මාරො, මාහින්දො, වෙස්සවණො, යාමො, සොමො, නාරායණො.

မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုသူ၏ ကိုးကွယ်ရာနတ်ဖြစ်သောကြောင့် ဗုဒ္ဓ မည်၏။ ထို့အတူ ဘဒ္ဒသည် ကိုးကွယ်ရာနတ်ဖြစ်သောကြောင့် ဘဒ္ဒ မည်၏၊ မာရ်နတ်သည် ကိုးကွယ်ရာနတ်ဖြစ်သောကြောင့် မာရ မည်၏၊ မဟိန္ဒနတ်သည် ကိုးကွယ်ရာနတ်ဖြစ်သောကြောင့် မာဟိန္ဒ မည်၏၊ ဝေဿဝဏ်နတ်သည် ကိုးကွယ်ရာနတ်ဖြစ်သောကြောင့် ဝေဿဝဏ မည်၏၊ ယမမင်းသည် ကိုးကွယ်ရာနတ်ဖြစ်သောကြောင့် ယာမ မည်၏၊ သောမနတ်သည် ကိုးကွယ်ရာနတ်ဖြစ်သောကြောင့် သောမ မည်၏၊ နာရာယဏနတ်သည် ကိုးကွယ်ရာနတ်ဖြစ်သောကြောင့် နာရာယဏ မည်၏။

සංවච්ඡරමධීතෙ සංවච්ඡරො. එවං මොහුත්තො, නෙමිත්තො, අඞ්ගවිජ්ජො, වෙය්‍යාකරණො, ඡන්දො, භාස්සො, චන්දො.

တစ်နှစ်ပတ်လုံး သင်အံတတ်သောသူသည် သံဝစ္ဆရ မည်၏။ ထို့အတူ တစ်မုဟုတ်ချင်း သင်အံတတ်သောသူသည် မောဟုတ္တ မည်၏၊ နိမိတ်ကျမ်းကို သင်အံတတ်သောသူသည် နေမိတ္တ မည်၏၊ အင်္ဂဝိဇ္ဇာကျမ်းကို သင်အံတတ်သောသူသည် အင်္ဂဝိဇ္ဇ မည်၏၊ ဗျာကရုဏ်းကျမ်းကို သင်အံတတ်သောသူသည် ဝေယျာကရဏ မည်၏၊ ဆန်းကျမ်းကို သင်အံတတ်သောသူသည် ဆန္ဒ မည်၏၊ ဘာသကျမ်းကို သင်အံတတ်သောသူသည် ဘာဿ မည်၏၊ စန္ဒကျမ်းကို သင်အံတတ်သောသူသည် စန္ဒ မည်၏။

වසාදානං විසයො දෙසො වාසාදො. එවං කුම්භො, සාකුන්තො, ආතිසාරො.

ခြင်္သေ့တို့၏ ကျက်စားရာဖြစ်သော အရပ်သည် ‘ဝါသာဒ’ (ခြင်္သေ့တို့ ကျက်စားရာအရပ်) မည်၏။ ထို့အတူ ကွမ်းဘ (အိုး)၊ သာကုန္တ (ငှက်)၊ အာတိသာရ (ဝမ်းလျှောခြင်း) တို့ကိုလည်း ယှဉ်စပ်အပ်ကုန်၏။

උදුම්බරා අස්මිං පදෙසෙ සන්තීති ඔදුම්බරො. සාගරෙහි නිබ්බත්තො සාගරො. සාගලමස්ස නිවාසො සාගලො. මථුරා අස්ස නිවාසො මාථුරො. මථුරාය ඉස්සරො මාථුරො. ඉච්චෙවමාදයො යොජෙතබ්බා.

ဤအရပ်၌ ရေခမည်းသီးပင်တို့သည် ရှိကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် ထိုအရပ်သည် ‘ဩဒုမ္ဗရ’ (ရေခမည်းသီးပင်ရှိရာအရပ်) မည်၏။ သာဂရမင်းသားတို့သည် ဖြစ်စေအပ်သောကြောင့် ‘သာဂရ’ (သမုဒ္ဒရာ) မည်၏။ သာဂလပြည်သည် ထိုသူ၏ နေရာဖြစ်၏၊ ထို့ကြောင့် ထိုသူသည် ‘သာဂလ’ (သာဂလပြည်၌ နေသူ) မည်၏။ မဓုရာပြည်သည် ထိုသူ၏ နေရာဖြစ်၏၊ ထို့ကြောင့် ထိုသူသည် ‘မာသုရ’ (မဓုရာပြည်၌ နေသူ) မည်၏။ မဓုရာပြည်၏ အစိုးရဖြစ်သောကြောင့် ‘မာသုရ’ (မဓုရာပြည်၏ အစိုးရ) မည်၏။ ဤသို့စသည်ဖြင့် ယှဉ်စပ်အပ်ကုန်၏။

353, 378. ජාතාදීනමිමියා ච.

၃၅၃, ၃၇၈. ဖြစ်ခြင်း (ဇာတ) စသည်တို့၏ အနက်၌ ‘ဣမ’ နှင့် ‘ဣယ’ ပစ္စည်းတို့လည်း ဖြစ်ကုန်၏။

ජාතඉච්චෙවමාදීනමත්ථෙ ඉමඉයපච්චයා හොන්ති.

ဖြစ်ခြင်း ‘ဇာတ’ စသည်တို့၏ အနက်၌ ‘ဣမ’၊ ‘ဣယ’ ပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

පච්ඡා ජාතො පච්ඡිමො. එවං අන්තිමො, මජ්ඣිමො, පුරිමො, උපරිමො, හෙට්ඨිමො, ගොප්ඵිමො. බොධිසත්තජාතියා ජාතො බොධිසත්තජාතියො, එවං [Pg.192] අස්සජාතියො, හත්ථිජාතියො, මනුස්සජාතියො.

နောက်၌ ဖြစ်သောသူသည် ‘ပစ္ဆိမ’ (နောက်ဖြစ်သောသူ) မည်၏။ ထို့အတူ အန္တိမ (အဆုံး၌ ဖြစ်သောသူ)၊ မဇ္ဈိမ (အလယ်၌ ဖြစ်သောသူ)၊ ပုရိမ (ရှေး၌ ဖြစ်သောသူ)၊ ဥပရိမ (အထက်၌ ဖြစ်သောသူ)၊ ဟေဋ္ဌိမ (အောက်၌ ဖြစ်သောသူ)၊ ဂေါပ္ဖိမ (ခြေမျက်စိ၌ ဖြစ်သောသူ) တို့ကိုလည်း ယှဉ်စပ်အပ်ကုန်၏။ ဘုရားလောင်းအမျိုး၌ ဖြစ်သောသူသည် ‘ဗောဓိသတ္တဇာတိယ’ (ဘုရားလောင်းအမျိုး၌ ဖြစ်သောသူ) မည်၏။ ထို့အတူ အဿဇာတိယ (မြင်းမျိုး၌ ဖြစ်သောသူ)၊ ဟတ္ထိဇာတိယ (ဆင်မျိုး၌ ဖြစ်သောသူ)၊ မနုဿဇာတိယ (လူမျိုး၌ ဖြစ်သောသူ) တို့ကိုလည်း ယှဉ်စပ်အပ်ကုန်၏။

ආදිග්ගහණෙන නියුත්තත්ථාදිතොපි තදස්සත්ථාදිතොපි ඉම ඉය ඉක ඉච්චෙතෙ පච්චයා හොන්ති. අන්තො නියුත්තො අන්තිමො. එවං අන්තියො, අන්තිකො.

‘အာဒိ’ သဒ္ဒါကို ယူခြင်းဖြင့် ယှဉ်စပ်အပ်သောအနက် (နိယုတ္တတ္ထ) စသည်၌လည်းကောင်း၊ ထိုသူအား ဤအရာရှိ၏ဟူသောအနက် (တဒဿတ္ထ) စသည်၌လည်းကောင်း ‘ဣမ’၊ ‘ဣယ’၊ ‘ဣက’ ဤပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ အဆုံး၌ ယှဉ်စပ်အပ်သောကြောင့် ‘အန္တိမ’ မည်၏။ ထို့အတူ အန္တိယ၊ အန္တိက တို့ကိုလည်း ယှဉ်စပ်အပ်ကုန်၏။

පුත්තො අස්ස අත්ථි, තස්මිං වා විජ්ජතීති පුත්තිමො. එවං පුත්තියෙව, පුත්තිකො, කප්පිමො, කප්පියො, කප්පිකො.

ထိုသူအား သားသည် ရှိ၏၊ သို့မဟုတ် ထိုသူ၌ သားသည် ထင်ရှားရှိ၏၊ ထို့ကြောင့် ‘ပုတ္တိမ’ (သားရှိသောသူ) မည်၏။ ထို့အတူ ‘ပုတ္တိယ’၊ ‘ပုတ္တိက’၊ ‘ကပ္ပိမ’ (ကြံစည်ခြင်းရှိသောသူ)၊ ‘ကပ္ပိယ’၊ ‘ကပ္ပိက’ တို့ကိုလည်း ယှဉ်စပ်အပ်ကုန်၏။

චග්ගහණෙන කියපච්චයො හොති නියුත්තත්ථෙ. ජාතියං නියුත්තො ජාතිකියො, අන්ධෙ නියුත්තො අන්ධකියො, ජාතියා අන්ධො ජච්චන්ධො, ජච්චන්ධෙ නියුත්තො ජච්චන්ධකියො.

‘စ’ သဒ္ဒါကို ယူခြင်းဖြင့် ယှဉ်စပ်အပ်သောအနက် (နိယုတ္တတ္ထ) ၌ ‘ကိယ’ ပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။ ဇာတ် (အမျိုး) ၌ ယှဉ်စပ်အပ်သောကြောင့် ‘ဇာတိကိယ’ မည်၏။ ကန်းခြင်း၌ ယှဉ်စပ်အပ်သောကြောင့် ‘အန္ဓကိယ’ (မျက်စိကန်းသူ) မည်၏။ ဇာတ် (ပဋိသန္ဓေ) အားဖြင့် ကန်းသောသူသည် ‘ဇစ္စန္ဓ’ (မွေးရာပါကန်းသူ) မည်၏။ မွေးရာပါကန်းသူ၌ ယှဉ်စပ်အပ်သောကြောင့် ‘ဇစ္စန္ဓကိယ’ မည်၏။

354, 379. සමූහත්ථෙ කණ ණා.

၃၅၄, ၃၇၉. အပေါင်း (သမူဟ) အနက်၌ ‘ကဏ’ နှင့် ‘ဏ’ ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

සමූහත්ථෙ කණ ණඉච්චෙතෙ පච්චයා හොන්ති.

အပေါင်း ‘သမူဟ’ အနက်၌ ‘ကဏ’၊ ‘ဏ’ ဤပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

රාජපුත්තානං සමූහො රාජපුත්තකො. එවං රාජපුත්තො, මානුස්සකො, මානුස්සො, මායූරකො, මායූරො, මාහිංසකො, මාහිංසො.

မင်းသားတို့၏ အပေါင်းသည် ‘ရာဇပုတ္တက’ မည်၏။ ထို့အတူ ရာဇပုတ္တ၊ မာနုဿက (လူအပေါင်း)၊ မာနုဿ၊ မာယူရက (ဥဒေါင်းအပေါင်း)၊ မာယူရ၊ မာဟိံသက (ကျွဲအပေါင်း)၊ မာဟိံသ တို့ကိုလည်း ယှဉ်စပ်အပ်ကုန်၏။

355, 380. ගාම ජන බන්ධු සහායාදීහිතා.

၃၅၅, ၃၈၀. ရွာ (ဂါမ)၊ လူ (ဇန)၊ ဆွေမျိုး (ဗန္ဓု)၊ အဆွေခင်ပွန်း (သဟာယ) စသည်တို့၏ နောက်၌ ‘တာ’ ပစ္စည်းလည်း ဖြစ်၏။

ගාම ජන බන්ධු සහායඉච්චෙවමාදීහි තාපච්චයො හොති සමූහත්ථෙ.

ရွာ (ဂါမ)၊ လူ (ဇန)၊ ဆွေမျိုး (ဗန္ဓု)၊ အဆွေခင်ပွန်း (သဟာယ) စသည်တို့၏ နောက်၌ အပေါင်း ‘သမူဟ’ အနက်၌ ‘တာ’ ပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

ගාමානං [Pg.193] සමූහො ගාමතා. එවං ජනතා, බන්ධුතා, සහායතා, නගරතා.

ရွာတို့၏ အပေါင်းသည် ‘ဂါမတာ’ (ရွာအစု) မည်၏။ ထို့အတူ ဇနတာ (လူစု)၊ ဗန္ဓုတာ (ဆွေမျိုးစု)၊ သဟာယတာ (အဆွေခင်ပွန်းစု)၊ နဂရတာ (မြို့စု) တို့ကိုလည်း ယှဉ်စပ်အပ်ကုန်၏။

356, 381. තදස්ස ඨානමියො ච.

၃၅၆, ၃၈၁. ထိုအရာသည် ဤသူ၏ အကြောင်း (ဌာန) ဖြစ်၏ဟူသောအနက်၌ ‘ဣယ’ ပစ္စည်းလည်း ဖြစ်၏။

‘‘තදස්ස ඨාන’’ මිච්චෙතස්මිං අත්ථෙ ඉයපච්චයො හොති.

‘‘ထိုအရာသည် ဤသူ၏ အကြောင်းဖြစ်၏’’ ဟူသော ဤအနက်၌ ‘ဣယ’ ပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

මදනස්ස ඨානං මදනියං, බන්ධනස්ස ඨානං බන්ධනියං, මුච්ඡනස්ස ඨානං මුච්ඡනියං, එවං රජනියං, කමනියං, ගමනියං, දුස්සනියං, දස්සනියං.

မူးယစ်ခြင်း၏ အကြောင်းသည် ‘မဒနီယ’ (မူးယစ်စေတတ်သောအရာ၊ သေရည်) မည်၏။ အနှောင်အဖွဲ့၏ အကြောင်းသည် ‘ဗန္ဓနီယ’ မည်၏။ မိန်းမောတွေဝေခြင်း၏ အကြောင်းသည် ‘မုစ္ဆနီယ’ မည်၏။ ထို့အတူ ရဇနီယ (တပ်မက်ခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်သော အဆင်းလှလှ)၊ ကမနီယ (နှစ်သက်ခြင်း၏ အကြောင်း)၊ ဂမနီယ (သွားခြင်း၏ အကြောင်း)၊ ဒုဿနီယ (ဖျက်ဆီးခြင်း၏ အကြောင်း)၊ ဒဿနီယ (ရှုချင်စဖွယ် အကြောင်းဖြစ်သော အဆင်း) တို့ကိုလည်း ယှဉ်စပ်အပ်ကုန်၏။

357, 382. උපමත්ථායිතත්තං.

၃၅၇, ၃၈၂. နှိုင်းယှဉ်ခြင်း (ဥပမာ) အနက်၌ ‘အာယိတတ္တ’ ပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

උපමත්ථෙ ආයිතත්තපච්චයො හොති.

နှိုင်းယှဉ်ခြင်း ‘ဥပမာ’ အနက်၌ ‘အာယိတတ္တ’ ပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

ධූමො විය දිස්සති අදුං වනං තදිදං ධූමායිතත්තං, තිමිරං විය දිස්සති අදුං වනං තදිදං තිමිරායිතත්තං.

ထိုတောသည် မီးခိုးကဲ့သို့ ထင်ရ၏၊ ထို့ကြောင့် ထိုတောသည် ‘ဓူမာယိတတ္တ’ (မီးခိုးကဲ့သို့ ထင်ရသောတော) မည်၏။ ထိုတောသည် မှောင်မိုက်ခြင်းကဲ့သို့ ထင်ရ၏၊ ထို့ကြောင့် ထိုတောသည် ‘တိမိရာယိတတ္တ’ (မှောင်မိုက်ခြင်းကဲ့သို့ ထင်ရသောတော) မည်၏။

358, 383. තන්නිස්සිතත්ථෙ ලො.

၃၅၈, ၃၈၃. ထိုအရာကို မှီသောအနက်၌ ‘လ’ ပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

‘‘තන්නිස්සිතත්ථෙ, තදස්ස ඨාන’’මිච්චෙතස්මිං අත්ථෙ ච ලපච්චයො හොති.

‘‘ထိုအရာကို မှီသောအနက်၌လည်းကောင်း၊ ထိုအရာသည် ဤသူ၏ အကြောင်းဖြစ်၏ဟူသောအနက်၌လည်းကောင်း’’ ‘လ’ ပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

දුට්ඨු [Pg.194] නිස්සිතං දුට්ඨුල්ලං, වෙදං නිස්සිතං වෙදල්ලං, දුට්ඨු ඨානං දුට්ඨුල්ලං, වෙදස්ස ඨානං වෙදල්ලං.

ယုတ်ညံ့သောအရာကို မှီသောကြောင့် ‘ဒုဋ္ဌုလ္လ’ (ကြီးလေးသော အာပတ်) မည်၏။ ဝေဒ (ဉာဏ်ပညာ) ကို မှီသောကြောင့် ‘ဝေဒလ္လ’ မည်၏။ ယုတ်ညံ့သော ဌာနသည် ‘ဒုဋ္ဌုလ္လ’ မည်၏။ ဝေဒ (ဉာဏ်ပညာ) ၏ ဌာနသည် ‘ဝေဒလ္လ’ မည်၏။

359, 384. ආලු තබ්බහුලෙ.

၃၅၉, ၃၈၄. များပြားခြင်း (တဗ္ဗဟုလ) အနက်၌ ‘အာလု’ ပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

ආලුපච්චයො හොති තබ්බහුලත්ථෙ.

များပြားခြင်း ‘တဗ္ဗဟုလ’ အနက်၌ ‘အာလု’ ပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

අභිජ්ඣා අස්ස පකති අභිජ්ඣාලු, අභිජ්ඣා අස්ස බහුලා වා අභිජ්ඣාලු. එවං සීතාලු, ධජාලු, දයාලු.

အဘိဇ္ဈာ (သူတပါးစည်းစိမ်ကို ရှေးရှုကြံစည်ခြင်း) သည် ထိုသူ၏ ပင်ကိုယ်သဘောဖြစ်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘အဘိဇ္ဈာလု’ (လောဘကြီးသောသူ) မည်၏။ သို့မဟုတ် ထိုသူအား အဘိဇ္ဈာသည် များပြား၏၊ ထို့ကြောင့် ‘အဘိဇ္ဈာလု’ မည်၏။ ထို့အတူ သီတာလု (အလွန်အေးသောသူ)၊ ဓဇာလု (အလံများစွာရှိသော အရာ)၊ ဒယာလု (သနားခြင်းများသောသူ) တို့ကိုလည်း ယှဉ်စပ်အပ်ကုန်၏။

360, 387. ණ්‍ය ත්ත තා භාවෙ තු.

၃၆၀, ၃၈၇. အဖြစ် (ဘာဝ) အနက်၌ ‘ဏျ’၊ ‘တ္တ’၊ ‘တာ’ ပစ္စည်းတို့သည်လည်း ဖြစ်ကုန်၏။

ණ්‍යත්තතාඉච්චෙතෙ පච්චයා හොන්ති භාවත්ථෙ.

အဖြစ် ‘ဘာဝ’ အနက်၌ ‘ဏျ’၊ ‘တ္တ’၊ ‘တာ’ ဤပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

අලසස්ස භාවො ආලස්‍යං, අරොගස්ස භාවො ආරොග්‍යං. පංසුකූලිකස්ස භාවො පංසුකූලිකත්තං, අනොදරිකස්ස භාවො අනොදරිකත්තං. සඞ්ගණිකාරාමස්ස භාවො සඞ්ගණිකාරාමතා, නිද්දාරාමස්ස භාවො නිද්දාරාමතා.

ပျင်းရိသောသူ၏ အဖြစ်သည် ‘အာလသျ’ (ပျင်းရိခြင်း) မည်၏။ အနာကင်းသောသူ၏ အဖြစ်သည် ‘အာရောဂျ’ (ကျန်းမာခြင်း) မည်၏။ ပံသုကူဆောင်သောသူ၏ အဖြစ်သည် ‘ပံသုကူလိကတ္တ’ မည်၏။ အစားအသောက်၌ လောဘမကြီးသောသူ၏ အဖြစ်သည် ‘အနောဒရိကတ္တ’ မည်၏။ အပေါင်းအဖော်၌ မွေ့လျော်သောသူ၏ အဖြစ်သည် ‘သဂင်္ဏိကာရာမတာ’ မည်၏။ အိပ်စက်ခြင်း၌ မွေ့လျော်သောသူ၏ အဖြစ်သည် ‘နိဒ္ဒါရာမတာ’ မည်၏။

තුග්ගහණෙන ත්තනපච්චයො හොති. පුථුජ්ජනත්තනං, වෙදනත්තනං.

‘တု’ သဒ္ဒါကို ယူခြင်းဖြင့် ‘တ္တန’ ပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။ ပုထုဇဉ်၏ အဖြစ်သည် ‘ပုထုဇ္ဇနတ္တန’ (ပုထုဇဉ်အဖြစ်) မည်၏။ ဝေဒနာ၏ အဖြစ်သည် ‘ဝေဒနတ္တန’ (ဝေဒနာအဖြစ်) မည်၏။

361, 388. ණ [Pg.195] විසමාදීහි.

၃၆၁, ၃၈၈. မညီညွတ်သော ‘ဝိသမ’ စသည်တို့၏ နောက်၌ ‘ဏ’ ပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

ණපච්චයො හොති විසමාදීහි ‘‘තස්ස භාවො’’ඉච්චෙතස්මිං අත්ථෙ.

မညီညွတ်သော ‘ဝိသမ’ စသည်တို့၏ နောက်၌ ‘‘ထိုအရာ၏ အဖြစ်’’ ဟူသော ဤအနက်၌ ‘ဏ’ ပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

විසමස්ස භාවො වෙසමං, සුචිස්ස භාවො සොචං.

မညီညွတ်သည်၏ အဖြစ်သည် ‘ဝေသမ’ (မညီညွတ်ခြင်း) မည်၏။ စင်ကြယ်သည်၏ အဖြစ်သည် ‘သောစ’ (စင်ကြယ်ခြင်း) မည်၏။

362, 389. රමණීයාදිතො කණ.

၃၆၂, ၃၈၉. မွေ့လျော်ဖွယ်ရှိသော ‘ရမဏီယ’ စသည်တို့၏ နောက်၌ ‘ကဏ’ ပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

රමණීයඉච්චෙවමාදිතො කණ පච්චයො හොති ‘‘තස්ස භාවො’’ඉච්චෙතස්මිං අත්ථෙ.

မွေ့လျော်ဖွယ်ရှိသော ‘ရမဏီယ’ စသည်တို့၏ နောက်၌ ‘‘ထိုအရာ၏ အဖြစ်’’ ဟူသော ဤအနက်၌ ‘ကဏ’ ပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

රමණීයස්ස භාවො රාමණීයකං, මනුඤ්ඤස්ස භාවො මානුඤ්ඤකං.

မွေ့လျော်ဖွယ်ရှိသည်၏ အဖြစ်သည် ‘ရာမဏီယက’ (သာယာဖွယ်ရှိခြင်း) မည်၏။ နှစ်သက်ဖွယ်ရှိသည်၏ အဖြစ်သည် ‘မာနုညက’ (နှစ်သက်ဖွယ်ရှိခြင်း) မည်၏။

363, 390. විසෙසෙ තරතමිසිකියිට්ඨා.

၃၆၃, ၃၉၀. ထူးကဲခြင်း (ဝိသေသ) အနက်၌ ‘တရ’၊ ‘တမ’၊ ‘ဣသိက’၊ ‘ဣယ’၊ ‘ဣဋ္ဌ’ ပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

විසෙසත්ථෙ තර තම ඉසික ඉය ඉට්ඨඉච්චෙතෙ පච්චයා හොන්ති.

ထူးကဲခြင်း ‘ဝိသေသ’ အနက်၌ ‘တရ’၊ ‘တမ’၊ ‘ဣသိက’၊ ‘ဣယ’၊ ‘ဣဋ္ဌ’ ဤပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

සබ්බෙ ඉමෙ පාපා, අයමිමෙසං විසෙසෙන පාපොති පාපතරො. එවං පාපතමො, පාපිසිකො, පාපියො, පාපිට්ඨො.

ဤသူတို့အားလုံးသည် ယုတ်မာသောသူတို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ ဤသူသည် ထိုသူတို့ထက် အထူးသဖြင့် ယုတ်မာ၏၊ ထို့ကြောင့် ‘ပါပတရ’ (အလွန်ယုတ်မာသောသူ) မည်၏။ ထို့အတူ ပါပတမ၊ ပါပိသိက၊ ပါပိယ၊ ပါပိဋ္ဌ တို့ကိုလည်း ယှဉ်စပ်အပ်ကုန်၏။

364, 398. තදස්සත්ථීති වී ච.

၃၆၄, ၃၉၈. “ထိုသူအား ဤအရာသည် ရှိ၏” ဟူသောအနက်၌ ‘ဝီ’ ပစ္စည်းလည်း ဖြစ်၏။

‘‘තදස්සත්ථි’’ඉච්චෙතස්මිං අත්ථෙ වීපච්චයො හොති.

"ထိုသူအား ဤအရာသည် ရှိ၏" (တဒဿတ္ထိ) ဟူသော ဤအနက်၌ 'ဝီ' (vī) ပစ္စည်း သက်၏။

මෙධා [Pg.196] යස්ස අත්ථි, තස්මිං වා විජ්ජතීතිමෙධාවී. එවං මායාවී.

အကြင်သူအား ပညာသည် ရှိ၏၊ သို့မဟုတ် ထိုသူ၌ ပညာသည် ထင်ရှားရှိ၏၊ ထို့ကြောင့် 'မေဓာဝီ' (ပညာရှိသူ) မည်၏။ ထို့အတူ 'မာယာဝီ' (လှည့်ပတ်တတ်သူ) မည်၏။

චග්ගහණෙන සොපච්චයො හොති. සුමෙධා යස්ස අත්ථි, තස්මිං වා විජ්ජතීති සුමෙධසො.

စ-သဒ္ဒါကို ယူခြင်းဖြင့် 'သော' (so) ပစ္စည်း သက်၏။ အကြင်သူအား ကောင်းသောပညာသည် ရှိ၏၊ သို့မဟုတ် ထိုသူ၌ ကောင်းသောပညာသည် ထင်ရှားရှိ၏၊ ထို့ကြောင့် 'သုမေဓသ' (ကောင်းသောပညာရှိသူ) မည်၏။

365, 399. තපාදිතො සී.

၃၆၅, ၃၉၉. တပ-စသော ပုဒ်တို့၏ နောက်၌ 'သီ' (sī) ပစ္စည်း သက်၏။

තපාදිතො සීපච්චයො හොති ‘‘තදස්සත්ථි’’ඉච්චෙතස්මිං අත්ථෙ.

တပ-စသော ပုဒ်တို့၏ နောက်၌ "ထိုသူအား ဤအရာသည် ရှိ၏" ဟူသော ဤအနက်၌ 'သီ' (sī) ပစ္စည်း သက်၏။

තපො යස්ස අත්ථි තස්මිං වා විජ්ජතීති තපස්සී. එවං යසස්සී, තෙජස්සී.

အကြင်သူအား အကျင့်သည် ရှိ၏၊ သို့မဟုတ် ထိုသူ၌ အကျင့်သည် ထင်ရှားရှိ၏၊ ထို့ကြောင့် 'တပဿီ' (အကျင့်ရှိသူ/ရသေ့) မည်၏။ ထို့အတူ 'ယသဿီ' (အခြံအရံရှိသူ/ကျော်စောသူ)၊ 'တေဇဿီ' (တန်ခိုးတေဇာရှိသူ) မည်၏။

266, 400. දණ්ඩාදිතො ඉකඊ.

၂၆၆, ၄၀၀. ဒဏ္ဍ-စသော ပုဒ်တို့၏ နောက်၌ 'ဣက' (ika) နှင့် 'ဤ' (ī) ပစ္စည်းများ သက်ကုန်၏။

දණ්ඩාදිතො ඉක ඊඉච්චෙතෙ පච්චයා හොන්ති ‘‘තදස්සත්ථි’’ඉච්චෙතස්මිං අත්ථෙ.

ဒဏ္ဍ-စသော ပုဒ်တို့၏ နောက်၌ "ထိုသူအား ဤအရာသည် ရှိ၏" ဟူသော ဤအနက်၌ 'ဣက' (ika) နှင့် 'ဤ' (ī) ဟူသော ဤပစ္စည်းတို့သည် သက်ကုန်၏။

දණ්ඩො යස්ස අත්ථි, තස්මිං වා විජ්ජතීති දණ්ඩිකො, දණ්ඩී. එවං මාලිකො, මාලී.

အကြင်သူအား တုတ်သည် ရှိ၏၊ သို့မဟုတ် ထိုသူ၌ တုတ်သည် ထင်ရှားရှိ၏၊ ထို့ကြောင့် 'ဒဏ္ဍိက' သို့မဟုတ် 'ဒဏ္ဍီ' (တုတ်ကိုင်ဆောင်သူ) မည်၏။ ထို့အတူ 'မာလိက'၊ 'မာလီ' (ပန်းကုံးရှိသူ) မည်၏။

367, 401. මධ්වාදිතො රො.

၃၆၇, ၄၀၁. မဓု-စသော ပုဒ်တို့၏ နောက်၌ 'ရ' (ro) ပစ္စည်း သက်၏။

මධුඉච්චෙවමාදිතො රපච්චයො හොති ‘‘තදස්සත්ථි’’ඉච්චෙතස්මිං අත්ථෙ.

မဓု-စသည်တို့၏ နောက်၌ "ထိုသူအား ဤအရာသည် ရှိ၏" ဟူသော ဤအနက်၌ 'ရ' (ra) ပစ္စည်း သက်၏။

මධු [Pg.197] යස්ස අත්ථි, තස්මිං වා විජ්ජතීති මධුරො. එවං කුඤ්ජරො, මුග්ගරො, මුඛරො, සුසිරො, (සීසරො, සුකරො, සුඞ්කරො), සුභරො, සුචිරො, රුචිරො.

အကြင်အရာ၌ ချိုသောအရသာသည် ရှိ၏၊ သို့မဟုတ် ထိုအရာ၌ ချိုသောအရသာသည် ထင်ရှားရှိ၏၊ ထို့ကြောင့် 'မဓုရ' (ချိုသောအရာ) မည်၏။ ထို့အတူ 'ကုဉ္ဇရ' (ဆင်ပြောင်)၊ 'မုဂ္ဂရ' (တူရွင်း)၊ 'မုခရ' (နှုတ်ကြမ်းသူ)၊ 'သုသိရ' (အခေါင်းရှိသောအရာ)၊ ('သီသရ'၊ 'သုကရ'၊ 'သုင်္ကရ')၊ 'သုဘရ' (မွေးမြူလွယ်သူ)၊ 'သုစိရ' (ကြာမြင့်စွာရှိသောအရာ)၊ 'ရုစိရ' (နှစ်သက်ဖွယ်ရှိသောအရာ) မည်၏။

368, 402. ගුණාදිතො වන්තු.

၃၆၈, ၄၀၂. ဂုဏ-စသော ပုဒ်တို့၏ နောက်၌ 'ဝန္တု' (vantu) ပစ္စည်း သက်၏။

ගුණඉච්චෙවමාදිතො වන්තුපච්චයො හොති ‘‘තදස්සත්ථි’’ඉච්චෙතස්මිං අත්ථෙ.

ဂုဏ-စသည်တို့၏ နောက်၌ "ထိုသူအား ဤအရာသည် ရှိ၏" ဟူသော ဤအနက်၌ 'ဝန္တု' (vantu) ပစ္စည်း သက်၏။

ගුණො යස්ස අත්ථි, තස්මිං වා විජ්ජතීති ගුණවා. එවං යසවා, ධනවා, පඤ්ඤවා, බලවා, භගවා.

အကြင်သူအား ဂုဏ်သည် ရှိ၏၊ သို့မဟုတ် ထိုသူ၌ ဂုဏ်သည် ထင်ရှားရှိ၏၊ ထို့ကြောင့် 'ဂုဏဝါ' (ဂုဏ်ရှိသူ) မည်၏။ ထို့အတူ 'ယသဝါ' (အခြံအရံရှိသူ)၊ 'ဓနဝါ' (ဥစ္စာရှိသူ)၊ 'ပညာဝါ' (ပညာရှိသူ)၊ 'ဗလဝါ' (ခွန်အားရှိသူ)၊ 'ဘဂဝါ' (ဘုန်းတော်ရှိသူ) မည်၏။

369, 403. සත්‍යාදීහි මන්තු.

၃၆၉, ၄၀၃. သတိ-စသော ပုဒ်တို့၏ နောက်၌ 'မန္တု' (mantu) ပစ္စည်း သက်၏။

සතිඉච්චෙවමාදීහි මන්තුපච්චයොහොති ‘‘තදස්සත්ථි’’ ඉච්චෙතස්මිං අත්ථෙ.

သတိ-စသည်တို့၏ နောက်၌ "ထိုသူအား ဤအရာသည် ရှိ၏" ဟူသော ဤအနက်၌ 'မန္တု' (mantu) ပစ္စည်း သက်၏။

සති යස්ස අත්ථි, තස්මිං වා විජ්ජතීති සතිමා, එවං ජුතිමා, රුචිමා, ථුතිමා, ධිතිමා, මතිමා, භාණුමා.

အကြင်သူအား သတိသည် ရှိ၏၊ သို့မဟုတ် ထိုသူ၌ သတိသည် ထင်ရှားရှိ၏၊ ထို့ကြောင့် 'သတိမာ' (သတိရှိသူ) မည်၏။ ထို့အတူ 'ဇုတိမာ' (တောက်ပခြင်းရှိသူ)၊ 'ရုစိမာ' (နှစ်သက်ဖွယ်ရှိသူ)၊ 'ထုတိမာ' (ချီးမွမ်းခြင်းရှိသူ)၊ 'ဓိတိမာ' (လုံ့လဝီရိယရှိသူ)၊ 'မတိမာ' (ဉာဏ်ရှိသူ)၊ 'ဘာဏုမာ' (အလင်းရောင်ရှိသော နေမင်း) မည်၏။

370, 405. සද්ධාදිතොණ.

၃၇၀, ၄၀၅. သဒ္ဓါ-စသော ပုဒ်တို့၏ နောက်၌ 'ဏ' (ṇa) ပစ္စည်း သက်၏။

සද්ධාඉච්චෙවමාදිතො ණ පච්චයො හොති ‘‘තදස්සත්ථි’’ඉච්චෙතස්මිං අත්ථෙ.

သဒ္ဓါ-စသည်တို့၏ နောက်၌ "ထိုသူအား ဤအရာသည် ရှိ၏" ဟူသော ဤအနက်၌ 'ဏ' (ṇa) ပစ္စည်း သက်၏။

සද්ධා [Pg.198] යස්ස අත්ථි, තස්මිං වා විජ්ජතීභි සද්ධො, එවං පඤ්ඤො, අමච්ඡරො.

အကြင်သူအား သဒ္ဓါတရားသည် ရှိ၏၊ သို့မဟုတ် ထိုသူ၌ သဒ္ဓါတရားသည် ထင်ရှားရှိ၏၊ ထို့ကြောင့် 'သဒ္ဓေါ' (သဒ္ဓါတရားရှိသူ) မည်၏။ ထို့အတူ 'ပညော' (ပညာရှိသူ)၊ 'အမစ္ဆရော' (ဝန်တိုခြင်းမရှိသူ) မည်၏။

371, 404. ආයුස්සුකාරාස මන්තුම්හි.

၃၇၁, ၄၀၄. 'မန္တု' (mantu) ပစ္စည်း နောက်၌ရှိသော် 'အာယု' ပုဒ်၏ အဆုံး 'ဥ' အက္ခရာကို 'အသ' (asa) အပြု ပြု၏။

ආයුස්ස අන්තො උකාරො අසාදෙසො හොතිමන්තුම්හි පච්චයෙ පරෙ.

'မန္တု' ပစ္စည်း နောက်၌ရှိသော် 'အာယု' ပုဒ်၏ အဆုံးဖြစ်သော 'ဥ' အက္ခရာကို 'အသ' (asa) အပြု ပြု၏။

ආයු අස්ස අත්ථි, තස්මිං වා විජ්ජතීති ආයස්මා.

အကြင်သူအား အသက်သည် ရှိ၏၊ သို့မဟုတ် ထိုသူ၌ အသက်သည် ထင်ရှားရှိ၏၊ ထို့ကြောင့် 'အာယသ္မာ' (သက်တော်ရှည်သောသူ/အရှင်) မည်၏။

372, 385. තප්පකතිවචනෙ මයො.

၃၇၂, ၃၈၅. ထိုအရာဖြင့် ပြုအပ်သော အနက်ကို ပြောဆိုရာ၌ 'မယ' (mayo) ပစ္စည်း သက်၏။

තප්පකතිවචනත්ථෙ මයපච්චයො හොති.

ထိုအရာဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော အနက်၌ 'မယ' (maya) ပစ္စည်း သက်၏။

සුවණ්ණෙන පකතං කම්මං සොවණ්ණමයං. එවං රූපියමයං ජතුමයං, රජතමයං, ඉට්ඨකමයං, අයොමයං, මත්තිකා මයං, දාරුමයං, ගොමයං.

ရွှေဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော အမှုသည် 'သောဝဏ္ဏမယ' (ရွှေဖြင့်ပြီးသောအရာ) မည်၏။ ထို့အတူ 'ရူပိယမယ' (ငွေဖြူဖြင့်ပြီးသောအရာ)၊ 'ဇတုမယ' (ချိပ်ဖြင့်ပြီးသောအရာ)၊ 'ရဇတမယ' (ငွေဖြင့်ပြီးသောအရာ)၊ 'ဣဋ္ဌကမယ' (အုတ်ဖြင့်ပြီးသောအရာ)၊ 'အယောမယ' (သံဖြင့်ပြီးသောအရာ)၊ 'မတ္တိကာမယ' (မြေစေးဖြင့်ပြီးသောအရာ)၊ 'ဒါရုမယ' (သစ်သားဖြင့်ပြီးသောအရာ)၊ 'ဂေါမယ' (နွားချေး) မည်၏။

373, 406. සඞ්ඛ්‍යාපූරණෙ මො.

၃၇၃, ၄၀၆. အရေအတွက်ကို ပြည့်စေသော အနက်၌ 'မ' (mo) ပစ္စည်း သက်၏။

සඞ්ඛ්‍යාපූරණත්ථෙ මපච්චයො හොති.

အရေအတွက်ကို ပြည့်စေသော အနက်၌ 'မ' (ma) ပစ္စည်း သက်၏။

පඤ්චන්නං පූරණො පඤ්චමො, එවං සත්තමො, අට්ඨමො, නවමො, දසමො.

ငါးခုမြောက်သော အရေအတွက်ကို ပြည့်စေတတ်သော အရာသည် 'ပဉ္စမ' (ငါးခုမြောက်) မည်၏။ ထို့အတူ 'သတ္တမ' (ခုနစ်ခုမြောက်)၊ 'အဋ္ဌမ' (ရှစ်ခုမြောက်)၊ 'နဝမ' (ကိုးခုမြောက်)၊ 'ဒသမ' (ဆယ်ခုမြောက်) မည်၏။

374, 408. ස [Pg.199] ඡස්සවා.

၃၇၄, ၄၀၈. 'ဆ' (cha) ၏ 'သ' (sa) အပြုသည် အရေအတွက်ပြည့်ခြင်းအနက်၌ ဝိကပ် (အားဖြင့်) ဖြစ်၏။

ඡස්ස සකාරාදෙසො හොති වා සඞ්ඛ්‍යාපූරණත්ථෙ.

အရေအတွက်ပြည့်ခြင်းအနက်၌ 'ဆ' (cha) ကို 'သ' (sa) အပြု ပြုခြင်းသည် ဝိကပ်အားဖြင့် ဖြစ်၏။

ඡන්නං පූරණො සට්ඨො, ඡට්ඨො වා.

ခြောက်ခုမြောက်သော အရေအတွက်ကို ပြည့်စေတတ်သော အရာသည် 'သဋ္ဌ' သို့မဟုတ် 'ဆဋ္ဌ' (ခြောက်ခုမြောက်) မည်၏။

375, 412. එකාදිතො දසස්සී.

၃၇၅, ၄၁၂. ဧက-စသည်တို့၏ နောက်၌ရှိသော 'ဒသ' ပုဒ်၏ အဆုံး၌ 'ဤ' (ī) ပစ္စည်း သက်၏။

එකාදිතො දසස්ස අන්තෙ ඊපච්චයො හොති වා සඞ්ඛ්‍යාපූරණත්ථෙ.

အရေအတွက်ပြည့်ခြင်းအနက်၌ ဧက-စသည်တို့၏ နောက်၌ရှိသော 'ဒသ' ပုဒ်၏ အဆုံး၌ 'ဤ' (ī) ပစ္စည်းသည် ဝိကပ်အားဖြင့် သက်၏။

එකො ච දස ච එකාදස, එකාදසන්නං පූරණී එකාදසී. පඤ්චච දස ච පඤ්චදස, පඤ්චදසන්නං පූරණී පඤ්චදසී. චත්තාරො ච දස ච චතුද්දස, චතුද්දසන්නං පූරණී චාතුද්දසී.

တစ်ခုလည်းဖြစ် ဆယ်ခုလည်းဖြစ်သော အရာသည် 'ဧကာဒသ' (တစ်ဆယ့်တစ်) မည်၏၊ တစ်ဆယ့်တစ်ယောက်မြောက်သော အရေအတွက်ကို ပြည့်စေတတ်သော အရာသည် 'ဧကာဒသီ' (တစ်ဆယ့်တစ်ရက်မြောက်) မည်၏။ ငါးခုလည်းဖြစ် ဆယ်ခုလည်းဖြစ်သော အရာသည် 'ပဉ္စဒသ' (တစ်ဆယ့်ငါး) မည်၏၊ တစ်ဆယ့်ငါးယောက်မြောက်သော အရေအတွက်ကို ပြည့်စေတတ်သော အရာသည် 'ပဉ္စဒသီ' (တစ်ဆယ့်ငါးရက်မြောက်) မည်၏။ လေးခုလည်းဖြစ် ဆယ်ခုလည်းဖြစ်သော အရာသည် 'စတုဒ္ဒသ' (တစ်ဆယ့်လေး) မည်၏၊ တစ်ဆယ့်လေးယောက်မြောက်သော အရေအတွက်ကို ပြည့်စေတတ်သော အရာသည် 'စာတုဒ္ဒသီ' (တစ်ဆယ့်လေးရက်မြောက်) မည်၏။

පූරණෙති කිමත්ථං? එකාදස, පඤ්චදස.

'ပူရဏေ' (ပြည့်စေခြင်းအနက်၌) ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ 'ဧကာဒသ' (တစ်ဆယ့်တစ်)၊ 'ပဉ္စဒသ' (တစ်ဆယ့်ငါး) စသော အရေအတွက်ပြည့်ခြင်း အနက်မဟုတ်သော အရာတို့၌ ဤစည်းကမ်း မသက်ရောက်စေရန် ဖြစ်၏။

376, 257. දසෙ සො නිච්චඤ්ච.

၃၇၆, ၂၅၇. 'ဒသ' (dasa) သဒ္ဒါ နောက်၌ ရှိသော် 'ဆ' (cha) ၏ 'သော' (so) အပြုသည် အမြဲတစေ ဖြစ်၏။

දසසද්දෙ පරෙ නිච්චං ඡස්ස සො හොති.

'ဒသ' သဒ္ဒါ နောက်၌ ရှိသော် 'ဆ' (cha) ကို 'သ' (sa) အပြု ပြုခြင်းသည် အမြဲတစေ ဖြစ်၏။

සොළස.

'သောဠသ' (တစ်ဆယ့်ခြောက်)။

377, 0. අන්තෙ නිග්ගහිතඤ්ච.

၃၇၇, ၀. အဆုံး၌ နိဂ္ဂဟိတ်လည်း (သက်)၏။

තාසං සඞ්ඛ්‍යානං අන්තෙ නිග්ගහිතාගමො හොති.

ထိုသင်္ချာတို့၏ အဆုံး၌ နိဂ္ဂဟိတ်အာဂုံ ဖြစ်၏။

පඤ්චදසි, චාතුද්දසි.

ပဉ္စဒသိံ၊ စာတုဒ္ဒသိံ။

378, 414. ති [Pg.200] ච.

၃၇၈, ၄၁၄. "တိ" အက္ခရာလည်း (သက်)၏။

තාසං සඞ්ඛ්‍යානං අන්තෙ තිකාරාගමො හොති. වීසති, තිංසති.

ထိုသင်္ချာတို့၏ အဆုံး၌ တိကာရအာဂုံ ဖြစ်၏။ ဝီသတိ (နှစ်ဆယ်)၊ တိံသတိ (သုံးဆယ်)။

379, 258. ල දරානං.

၃၇၉, ၂၅၈. ဒကာရ၊ ရကာရတို့၏ နေရာ၌ လကာရ ဖြစ်၏။

දකාර රකාරානං සඞ්ඛ්‍යානං ලකාරාදෙසො හොති. සොළස, චත්තාලීසං.

သင်္ချာတို့၌ ဒကာရနှင့် ရကာရတို့၏ နေရာ၌ လကာရအမိန့် (အာဒေသ) ဖြစ်၏။ သောဠသ (တစ်ဆယ့်ခြောက်)၊ စတ္တာလီသံ (လေးဆယ်)။

380, 255. වීසති දසෙසු බා ද්විස්ස තු.

၃၈၀, ၂၅၅. ဝီသတိ၊ ဒသတို့ နောင်၌ ရှိသော် ဒွိ၏ နေရာ၌ ဗာ ဖြစ်၏။

වීසති දසඉච්චෙතෙසු ද්විස්ස බා හොති.

ဝီသတိ၊ ဒသ ဤသည်တို့ နောင်၌ ရှိသော် ဒွိ၏ နေရာ၌ ဗာ ဖြစ်၏။

බාවීසතින්ද්‍රියානි, බාරස මනුස්සා.

ဗာဝီသတိန္ဒြိယာနိ (ဣန္ဒြေနှစ်ဆယ့်နှစ်ပါးတို့)၊ ဗာရသ မနုဿာ (လူတစ်ဆယ့်နှစ်ယောက်တို့)။

තුග්ගහණෙන ද්විස්ස දු දි දො ආදෙසා ච හොන්ති. දුරත්තං, දිරත්තං, දිගුණං, දොහළිනී.

"တု" သဗ္ဒကို ယူခြင်းဖြင့် ဒွိ၏ နေရာ၌ ဒု၊ ဒိ၊ ဒေါ အာဒေသတို့လည်း ဖြစ်ကုန်၏။ ဒုရတ္တံ (နှစ်ညဉ့်)၊ ဒိရတ္တံ (နှစ်ညဉ့်)၊ ဒိဂုဏံ (နှစ်ထပ်)၊ ဒေါဟဠိနီ (ချဉ်ခြင်းတပ်သော ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိခင်)။

381, 254. එකාදිතො දස්ස ර සඞ්ඛ්‍යානෙ.

၃၈၁, ၂၅၄. သင်္ချာ၌ ဧက-စသည်တို့၏ နောက်၌ ဒသ၏ ဒကာရကို ရကာရ ပြု၏။

එකාදිතො දසස්ස දකාරස්ස රකාරො හොති වා සඞ්ඛ්‍යානෙ.

သင်္ချာ၌ ဧက-စသည်တို့၏ နောက်၌ ရှိသော ဒသသဗ္ဒ၏ ဒကာရကို ရကာရ အလိုအလျောက် (ဝါ) ဖြစ်၏။

එකාරස, එකාදස, බාරස, ද්වාදස.

ဧကာရသ၊ ဧကာဒသ (တစ်ဆယ့်တစ်)၊ ဗာရသ၊ ဒွါဒသ (တစ်ဆယ့်နှစ်)။

සඞ්ඛ්‍යානෙති කිමත්ථං? ද්වාදසායතනානි.

"သင်္ချာနေ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဒွါဒသာယတနာနိ (အာယတန တစ်ဆယ့်နှစ်ပါးတို့)။

382, 259. අට්ඨාදිතො [Pg.201] ච.

၃၈၂, ၂၅၉. အဋ္ဌ-စသည်တို့၏ နောက်၌လည်း (ဒသ၏ ဒကာရကို ရကာရ ပြု၏)။

අට්ඨඉච්චෙවමාදිතො ච දසසද්දස්ස දකාරස්ස රකාරාදෙසො හොති වා සඞ්ඛ්‍යානෙ.

သင်္ချာ၌ အဋ္ဌ-စသည်တို့၏ နောက်၌ ရှိသော ဒသသဗ္ဒ၏ ဒကာရကို ရကာရ အမိန့် (အာဒေသ) အလိုအလျောက် (ဝါ) ဖြစ်၏။

අට්ඨාරස, අට්ඨදස.

အဋ္ဌာရသ၊ အဋ္ဌာဒသ (တစ်ဆယ့်ရှစ်)။

අට්ඨාදිතොති කිමත්ථං? පඤ්චදස, සොළස.

"အဋ္ဌာဒိတော" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ပဉ္စဒသ (တစ်ဆယ့်ငါး)၊ သောဠသ (တစ်ဆယ့်ခြောက်)။

සඞ්ඛ්‍යානෙති කිමත්ථං? අට්ඨදසිකො.

"သင်္ချာနေ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? အဋ္ဌဒသိကော (တိုင်တစ်ဆယ့်ရှစ်လုံးရှိသောအိမ်)။

383, 253. ද්වෙකට්ඨානමාකාරො වා.

၃၈၃, ၂၅၃. ဒွိ၊ ဧက၊ အဋ္ဌတို့၏ အဆုံး၌ အာကာရ အလိုအလျောက် (ဝါ) ပြု၏။

ද්වි එක අට්ඨඉච්චෙතෙසමන්තො ආකාරො හොති වා සඞ්ඛ්‍යානෙ.

သင်္ချာ၌ ဒွိ၊ ဧက၊ အဋ္ဌ ဤသည်တို့၏ အဆုံးသည် အာကာရ အလိုအလျောက် (ဝါ) ဖြစ်၏။

ද්වාදස, එකාදස, අට්ඨාරස.

ဒွါဒသ (တစ်ဆယ့်နှစ်)၊ ဧကာဒသ (တစ်ဆယ့်တစ်)၊ အဋ္ဌာရသ (တစ်ဆယ့်ရှစ်)။

සඞ්ඛ්‍යානෙති කිමත්ථං? ද්විදන්තො, එකදන්තො, එකච්ඡන්නො, අට්ඨත්ථම්භො.

"သင်္ချာနေ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဒွိဒန္တော (အစွယ်နှစ်ခုရှိသောဆင်)၊ ဧကဒန္တော (အစွယ်တစ်ခုရှိသောဆင်)၊ ဧကဆန္နော (အမိုးတစ်ခုတည်းရှိသောအိမ်)၊ အဋ္ဌတ္ထမ္ဘော (တိုင်ရှစ်လုံးရှိသောအဆောက်အအုံ)။

384, 407. චතුච්ඡෙහී ථ ඨා.

၃၈၄, ၄၀၇. စတု၊ ဆတို့နောက်၌ သ၊ ဌ ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

චතු ඡඉච්චෙතෙහි ථ ඨඉච්චෙතෙ පච්චයා හොන්ති සඞ්ඛ්‍යාපූරණත්ථෙ.

အရေအတွက် ပြည့်ကြောင်း (သင်္ချာပူရဏ) အနက်၌ စတု၊ ဆ ဤသည်တို့၏ နောက်၌ သ၊ ဌ ဤပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

චතුත්ථො, ඡට්ඨො.

စတုတ္ထော (စတုတ္ထမြောက်)၊ ဆဋ္ဌော (ဆဋ္ဌမမြောက်)။

385, 409. ද්විතීහි [Pg.202] තියො.

၃၈၅, ၄၀၉. ဒွိ၊ တိတို့နောက်၌ တိယပစ္စည်း ဖြစ်၏။

ද්වි තිඉච්චෙතෙහි තියපච්චයො හොති සඞ්ඛ්‍යාපූරණත්ථෙ.

အရေအတွက် ပြည့်ကြောင်း (သင်္ချာပူရဏ) အနက်၌ ဒွိ၊ တိ ဤသည်တို့၏ နောက်၌ တိယပစ္စည်း ဖြစ်၏။

දුතියො, තතියො.

ဒုတိယော (ဒုတိယမြောက်)၊ တတိယော (တတိယမြောက်)။

386, 410. තියෙ දුතාපි ච.

၃၈၆, ၄၁၀. တိယပစ္စည်း နောင်၌ ရှိသော် ဒု၊ တတို့လည်း ဖြစ်ကုန်၏။

ද්වි තිඉච්චෙතෙසං දු තඉච්චෙතෙ ආදෙසා හොන්ති තියපච්චයෙ පරෙ.

တိယပစ္စည်း နောင်၌ ရှိသော် ဒွိ၊ တိ ဤသည်တို့၏ နေရာ၌ ဒု၊ တ ဤအာဒေသတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

දුතියො, තතියො.

ဒုတိယော၊ တတိယော။

අපිග්ගහණෙන අඤ්ඤෙසුපි ද්විඉච්චෙතස්ස දුආදෙසො හොති. දුරත්තං.

"အပိ" သဗ္ဒကို ယူခြင်းဖြင့် အခြားသော ပုဒ်တို့ နောင်၌ ရှိသောအခါ၌လည်း ဒွိ၏ နေရာ၌ ဒုအာဒေသ ဖြစ်၏။ ဒုရတ္တံ (နှစ်ညဉ့်)။

චග්ගහණෙන ද්විඉච්චෙතස්ස දිකාරො හොති. දිරත්තං, දිගුණං සඞ්ඝාටිං පාරුපෙත්වා.

"စ" သဗ္ဒကို ယူခြင်းဖြင့် ဒွိ၏ နေရာ၌ ဒိကာရ ဖြစ်၏။ ဒိရတ္တံ (နှစ်ညဉ့်)၊ ဒိဂုဏံ သံဃာဋိံ ပါရုပိတွာ (နှစ်ထပ်သော သံဃာဋိကုဋ်ကို ရုံပယ်၍)။

387, 411. තෙසමඩ්ඪූපපදෙන අඩ්ඪුඩ්ඪ දිවඩ්ඪ දියඩ්ඪඩ්ඪතියා.

၃၈၇, ၄၁၁. အဍ္ဎပုဒ် ရှေ့၌ ရှိသော ထိုပူရဏသင်္ချာတို့၏ နေရာ၌ အဍ္ဎုဍ္ဎ၊ ဒိဝဍ္ဎ၊ ဒိယဍ္ဎ၊ အဍ္ဎတိယတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

තෙසං [Pg.203] චතුත්ථ දුතිය තතියානං අඩ්ඪූපපදානං අඩ්ඪඩ්ඪුදිවඩ්ඪ දියඩ්ඪ අඩ්ඪතියාදෙසා හොන්ති, අඩ්ඪූපපදෙන සහනිප්පජ්ජන්තෙ.

အဍ္ဎပုဒ် ရှေ့၌ ရှိကုန်သော ထို စတုတ္ထ၊ ဒုတိယ၊ တတိယတို့၏ နေရာ၌ အဍ္ဎုဍ္ဎ၊ ဒိဝဍ္ဎ၊ ဒိယဍ္ဎ၊ အဍ္ဎတိယ အာဒေသတို့သည် အဍ္ဎသဗ္ဒနှင့် အတူတကွ ပြီးကုန်၏။

අඩ්ඪෙන චතුත්ථො අඩ්ඪුඩ්ඪො, අඩ්ඪෙන දුතියො දිවඩ්ඪො, අඩ්ඪෙන දුතියො දියඩ්ඪො, අඩ්ඪෙන තතියො අඩ්ඪතියො.

ထက်ဝက်နှင့်တကွသော စတုတ္ထသည် အဍ္ဎုဍ္ဎော (သုံးခုခွဲ) မည်၏၊ ထက်ဝက်နှင့်တကွသော ဒုတိယသည် ဒိဝဍ္ဎော (တစ်ခုခွဲ) မည်၏၊ ထက်ဝက်နှင့်တကွသော ဒုတိယသည် ဒိယဍ္ဎော (တစ်ခုခွဲ) မည်၏၊ ထက်ဝက်နှင့်တကွသော တတိယသည် အဍ္ဎတိယော (နှစ်ခုခွဲ) မည်၏။

388, 68. සරූපානමෙකසෙස්වසකිං.

၃၈၈, ၆၈. အသွင်တူသော ပုဒ်တို့တွင် တစ်ကြိမ်မက ရှိသော် တစ်ခုသာ ကြွင်းကျန်ခြင်း (ဧကသေသ်) ဖြစ်၏။

සරූපානං පදබ්‍යඤ්ජනානං එකසෙසො හොති අසකිං. පුරිසො ච පුරිසො ච පුරිසා.

အသွင်တူသော ပုဒ်ဗျည်းတို့တွင် တစ်ကြိမ်မက ရှိသော် တစ်ခုသာ ကြွင်းကျန်ခြင်း (ဧကသေသ်) ဖြစ်၏။ ပုရိသော စ ပုရိသော စ (ယောက်ျားသည်လည်းကောင်း၊ ယောက်ျားသည်လည်းကောင်း)၊ ပုရိသာ (ယောက်ျားတို့)။

සරූපානමිති කිමත්ථං? හත්ථී ච අස්සො ච රථො ච පත්තිකො ච හත්ථිඅස්සරථපත්තිකා,

"Sarūpānaṃ" ဟု အဘယ်ကြောင့်ဆိုသနည်း? ဆင်လည်းကောင်း၊ မြင်းလည်းကောင်း၊ ရထားလည်းကောင်း၊ ခြေလျင်စစ်သည်လည်းကောင်း (ထိုစကားတို့သည် မတူညီသော သဏ္ဌာန်ရှိကြကုန်၏)၊ ဆင်၊ မြင်း၊ ရထား၊ ခြေလျင်စစ်သည်တို့ (hatthi-assa-ratha-pattikā) ဟူသော ဥပမာ၌ ဤစည်းမျဉ်းမသက်ရောက်စေရန် ဖြစ်သည်။

අසකින්ති කිමත්ථං? පුරිසො.

"Asakiṃ" ဟု အဘယ်ကြောင့်ဆိုသနည်း? ယောက်ျား (puriso) ဟူသော ဥပမာ၌ တစ်ကြိမ်သာဖြစ်သောအခါ ဤစည်းမျဉ်းမသက်ရောက်စေရန် ဖြစ်သည်။

389, 413. ගණනෙ දසස්ස ද්විතිචතුපඤ්චඡසත්තඅට්ඨනවකානං වී ති චත්තාර පඤ්ඤා ඡ සත්තාසනවා යොසු, යොනඤ්චීසමාසං ඨි රි තී තුති.

၃၈၉, ၄၁၃. ရေတွက်ရာ၌ "yo" ဝိဘတ် နောက်၌ရှိသော် နှစ်ဆယ်၊ သုံးဆယ်၊ လေးဆယ်၊ ငါးဆယ်၊ ခြောက်ဆယ်၊ ခုနစ်ဆယ်၊ ရှစ်ဆယ်နှင့် ကိုးဆယ်တို့၌ အသီးသီး "vī", "ti", "cattāra", "paññā", "cha", "satta", "asa", "nava" တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ "yo" ဝိဘတ်၏ အစား "īsaṃ", "āsaṃ", "ṭhi", "ri", "ti", "īti", "uti" တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

ගණනෙ දසස්ස ද්වික තික චතුක්ක පඤ්චක ඡක්ක සත්තකඅට්ඨක නවකානං සරූපානං කතෙකසෙසානං යථාසඞ්ඛ්‍යං වී ති චත්තාර පඤ්ඤා ඡ සත්ත අස නවඉච්චාදෙසා හොන්ති අසකිං යොසු, යොනඤ්ච ඊසං ආසං ඨි රි ති ඊති උතිඉච්චාදෙසා හොන්ති. පච්ඡා පුන නිප්පජ්ජන්තෙ.

ရေတွက်ရာ၌ "yo" ဝိဘတ်ရှိသောအခါ၊ တစ်ကြိမ်ထက်မကသော အနက်၌၊ တူညီသောသဏ္ဌာန်ရှိသော ထိုပုဒ်တို့အနက် တစ်ခုကိုသာ ကြွင်းကျန်စေပြီးနောက်၊ နှစ်ဆယ်အစု၊ သုံးဆယ်အစု၊ လေးဆယ်အစု၊ ငါးဆယ်အစု၊ ခြောက်ဆယ်အစု၊ ခုနစ်ဆယ်အစု၊ ရှစ်ဆယ်အစု၊ ကိုးဆယ်အစုတို့၏ အစားတွင် အသီးသီး "vī", "ti", "cattāra", "paññā", "cha", "satta", "asa", "nava" ဟူသော အစားထိုးခြင်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ "yo" ၏ အစားတွင်လည်း အသီးသီး "īsaṃ", "āsaṃ", "ṭhi", "ri", "ti", "īti", "uti" ဟူသော အစားထိုးခြင်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ထို့နောက်မှ တစ်ဖန် ပြီးဆုံးခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။

වීසං[Pg.204], තිංසං, චත්තාලීසං, පඤ්ඤාසං, සට්ඨි, සත්තරි, සත්තති, අසීති, නවුති.

နှစ်ဆယ် (vīsaṃ)၊ သုံးဆယ် (tiṃsaṃ)၊ လေးဆယ် (cattālīsaṃ)၊ ငါးဆယ် (paññāsaṃ)၊ ခြောက်ဆယ် (saṭṭhi)၊ ခုနစ်ဆယ် (sattari, sattati)၊ ရှစ်ဆယ် (asīti)၊ ကိုးဆယ် (navuti)။

අසකින්ති කිමත්ථං? දස.

"Asakiṃ" ဟု အဘယ်ကြောင့်ဆိုသနည်း? တစ်ကြိမ်သာ ရှိသောအခါ ဆယ် (dasa) ဟူသော ဥပမာ၌ ဤစည်းမျဉ်းမသက်ရောက်စေရန် ဖြစ်သည်။

ගණනෙති කිමත්ථං? දසදසකා පුරිසා.

"Gaṇane" ဟု အဘယ်ကြောင့်ဆိုသနည်း? ဆယ်ခုစီရှိသော ယောက်ျားတို့ (dasadasakā purisā)။

390, 256. චතූපපදස්ස ලොපො තුත්තරපදාදිචස්ස චුචොපි නවා.

၃၉၀, ၂၅၆. ရှေ့ပုဒ်ဖြစ်သော "catu" ၏ "tu" ကို ချေရမည်။ နောင်ပုဒ်၏ အစဖြစ်သော "ca" ၏ အစား "cu" နှင့် "co" သို့လည်း အလှည့်ကျ အစားထိုးနိုင်သည်။

චතූපපදස්ස ගණනෙ පරියාපන්නස්ස තුකාරස්ස ලොපො හොති, උත්තරපදාදිචකාරස්ස චුචොපි ආදෙසා හොන්ති නවා.

ရေတွက်ခြင်း၌ ပါဝင်သော ရှေ့ပုဒ် "catu" ၏ "tu" အက္ခရာကို ချေခြင်း ဖြစ်၏။ နောင်ပုဒ်၏ အစဖြစ်သော "ca" အက္ခရာ၏ အစား "cu" နှင့် "co" အစားထိုးခြင်းတို့သည်လည်း အလှည့်ကျ ဖြစ်ကုန်၏။

චුද්දස, චොද්දස, චතුද්දස.

တစ်ဆယ်လေး (cuddasa, coddasa, catuddasa)။

අපිග්ගහණෙන අනුපපදස්සාපි පදාදිචකාරස්ස. ලොපොහොති නවා, චස්ස චුචොපි හොන්ති. තාලීසං, චත්තාලීසං, චුත්තාලීසං, චොත්තාලීසං.

"Api" သဒ္ဒါကို ယူခြင်းဖြင့် ရှေ့ပုဒ်မဟုတ်သော်လည်း ပုဒ်၏ အစဖြစ်သော "ca" အက္ခရာကို အလှည့်ကျ ချေခြင်း ဖြစ်၏။ "ca" ၏ အစား "cu" နှင့် "co" တို့သည်လည်း ဖြစ်ကုန်၏။ လေးဆယ် (tālīsaṃ, cattālīsaṃ, cuttālīsaṃ, cottālīsaṃ)။

391, 423. යදනුපපන්නා නිපාතනා සිජ්ඣන්ති.

၃၉၁, ၄၂၃. သာမန်သုတ်တို့ဖြင့် မပြီးနိုင်သော စကားလုံးတို့ကို ဤ (နိပါတန) သုတ်ဖြင့် ပြီးစေအပ်၏။

යෙ සද්දා අනිද්දිට්ඨලක්ඛණා, අක්ඛරපදබ්‍යඤ්ජනතො, ඉත්ථිපුමනපුංසකලිඞ්ගතො[Pg.205], නාමුපසග්ගනිපාතතො, අබ්‍යයීභාවසමාසතද්ධිතාඛ්‍යාතතො, ගණනසඞ්ඛ්‍යාකාලකාරකප්පයොගසඤ්ඤාතො, සන්ධිපකතිවුද්ධිලොපාගමවිකාරවිපරිතතො, විභත්තිවිභජනතො ච, තෙ නිපාතනා සිජ්ඣන්ති.

အက္ခရာ၊ ပုဒ်၊ ဗျည်းအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဣတ္ထိလိင်၊ ပုလ္လိင်၊ နပုံသကလိင် အားဖြင့်လည်းကောင်း၊ နာမ်၊ ဥပသာရ၊ နိပါတ် အားဖြင့်လည်းကောင်း၊ အဗျယီဘောသမာတ်၊ တဒ္ဓိတ်၊ အာခ်ယတ် အားဖြင့်လည်းကောင်း၊ ရေတွက်ခြင်း၊ ကိန်းဂဏန်း၊ ကာလ၊ ကာရက၊ ပယောဂ၊ သညာ အားဖြင့်လည်းကောင်း၊ သန္ဓိ၊ ပကတိ၊ ဝုဒ္ဓိ၊ လောပ၊ အာဂမ၊ ဝိကာရ၊ ဝိပရိတ အားဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဝိဘတ်ဝေဖန်ခြင်း အားဖြင့်လည်းကောင်း သုတ်နည်းစနစ်ကို မပြသရသေးသော ထိုစကားလုံးတို့သည် ဤ (နိပါတန) သုတ်ဖြင့် ပြီးစီးခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။

392, 418. ද්වාදිතො කො’නෙකත්ථෙච.

၃၉၂, ၄၁၈. များစွာသောအနက်၌ "dvi" အစရှိသော ပုဒ်တို့၏ နောက်၌ "ka" ပစ္စည်းလည်း ဖြစ်၏။

ද්විඉච්චෙවමාදිතො කපච්චයො හොති අනෙකත්ථෙ ච, නිපාතනා සිජ්ඣන්ති.

များစွာသောအနက်၌ "dvi" အစရှိသည်တို့၏ နောက်၌ "ka" ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ထိုစကားလုံးတို့သည် နိပါတနသုတ်ဖြင့် ပြီးစီးကုန်၏။

සතස්ස ද්විකං ද්විසතං, සතස්ස තිකං තිසතං, සතස්ස චතුක්කං චතුසතං, සතස්ස පඤ්චකං පඤ්චසතං, සතස්ස ඡක්කං ඡසතං, සතස්ස සත්තකං සත්තසතං, සතස්ස අට්ඨකං අට්ඨසතං, සතස්ස නවකං නවසතං, සතස්ස දසකං දසසතං, සහස්සං හොති.

ရာ၏ နှစ်ခုအစုသည် နှစ်ရာ (dvisataṃ) မည်၏။ ရာ၏ သုံးခုအစုသည် သုံးရာ (tisataṃ) မည်၏။ ရာ၏ လေးခုအစုသည် လေးရာ (catusataṃ) မည်၏။ ရာ၏ ငါးခုအစုသည် ငါးရာ (pañcasataṃ) မည်၏။ ရာ၏ ခြောက်ခုအစုသည် ခြောက်ရာ (chasataṃ) မည်၏။ ရာ၏ ခုနစ်ခုအစုသည် ခုနစ်ရာ (sattasataṃ) မည်၏။ ရာ၏ ရှစ်ခုအစုသည် ရှစ်ရာ (aṭṭhasataṃ) မည်၏။ ရာ၏ ကိုးခုအစုသည် ကိုးရာ (navasataṃ) မည်၏။ ရာ၏ ဆယ်ခုအစုသည် တစ်ထောင် (dasasataṃ, sahassaṃ) ဖြစ်၏။

393, 415. දසදසකං සතං දසකානං සතං සහස්සඤ්ච යොම්හි.

၃၉၃, ၄၁၅. "yo" ဝိဘတ် နောက်၌ရှိသော် ဆယ်ခုသော ဆယ်အစုသည် ရာ (sataṃ) ဖြစ်၏။ ဆယ်ခုသော ရာအစုသည် ထောင် (sahassaṃ) ဖြစ်၏။

ගණනෙ පරියාපන්නස්ස දසදසකස්ස සතං හොති, සතදසකස්ස සහස්සං හොති යොම්හි පරෙ.

ရေတွက်ခြင်း၌ ပါဝင်သော ဆယ်ခုသော ဆယ်အစုသည် "yo" ဝိဘတ် နောက်၌ရှိသော် ရာ (sataṃ) ဖြစ်၏။ ဆယ်ခုသော ရာအစုသည် ထောင် (sahassaṃ) ဖြစ်၏။

සතං, සහස්සං.

တစ်ရာ (sataṃ)၊ တစ်ထောင် (sahassaṃ)။

ද්විකාදීනං තදුත්තරපදානඤ්ච නිප්පජ්ජන්තෙ යථාසඞ්ඛ්‍යං. සතස්ස ද්විකං (තදිදං හොති) ද්විසතං, එවං තිසතං, චතුසතං[Pg.206], පඤ්චසතං, ඡසතං, සත්තසතං, අට්ඨසතං, නවසතං, දසසතං, සහස්සං හොති.

"dvika" အစရှိသည်တို့နှင့် "sata"၊ "sahassa" နောက်ဆက်တွဲပုဒ်တို့သည် အသီးသီး နိပါတနသုတ်ဖြင့် ပြီးစီးအပ်ကုန်၏။ ရာ၏ နှစ်ခုအစု (ထိုအစုသည်) နှစ်ရာ (dvisataṃ) ဖြစ်၏။ ထိုနည်းတူစွာ သုံးရာ (tisataṃ)၊ လေးရာ (catusataṃ)၊ ငါးရာ (pañcasataṃ)၊ ခြောက်ရာ (chasataṃ)၊ ခုနစ်ရာ (sattasataṃ)၊ ရှစ်ရာ (aṭṭhasataṃ)၊ ကိုးရာ (navasataṃ)၊ တစ်ထောင် (dasasataṃ, sahassaṃ) ဖြစ်၏။

394, 416. යාව තදුත්තරි දසගුණිතඤ්ච.

၃၉၄, ၄၁၆. ရေတွက်ခြင်းသည် ထိုထက်လွန်ကဲသမျှ ကာလပတ်လုံး ဆယ်ဆ တိုးပွားစေအပ်၏။

යාව තාසං සඞ්ඛ්‍යානං උත්තරි දසගුණිතඤ්ච කාතබ්බං.

ထိုကိန်းဂဏန်းတို့၏ အထက်သို့ ဆယ်ဆ တိုးပွားခြင်းကို ပြုအပ်၏။

තං යථා? දසස්ස ගණනස්ස දසගුණිතං කත්වා සතං හොති, සතස්ස දසගුණිතං කත්වා සහස්සං හොති, සහස්සස්ස දසගුණිතං කත්වා දසසහස්සං හොති, දසසහස්සස්ස දසගුණිතං කත්වාසතසහස්සං හොති, සතසහස්සස්ස දසගුණිතං කත්වාදසසතසහස්සං හොති, දසසතසහස්සස්සදසගුණිතං කත්වා කොටි හොති, කොටිසතසහස්සස්ස සතගුණිතං කත්වා පකොටි හොති. එවං සෙසාපි යොජෙතබ්බා.

၎င်းသည် အဘယ်သို့နည်း? ဆယ်ဂဏန်းကို ဆယ်ဆမြှောက်သော် တစ်ရာ (sataṃ) ဖြစ်၏။ တစ်ရာကို ဆယ်ဆမြှောက်သော် တစ်ထောင် (sahassaṃ) ဖြစ်၏။ တစ်ထောင်ကို ဆယ်ဆမြှောက်သော် တစ်သောင်း (dasasahassaṃ) ဖြစ်၏။ တစ်သောင်းကို ဆယ်ဆမြှောက်သော် တစ်သိန်း (satasahassaṃ) ဖြစ်၏။ တစ်သိန်းကို ဆယ်ဆမြှောက်သော် ဆယ်သိန်း (dasasatasahassaṃ) ဖြစ်၏။ ဆယ်သိန်းကို ဆယ်ဆမြှောက်သော် ကုဋေ (koṭi) ဖြစ်၏။ ကုဋေတစ်သိန်းကို အဆတစ်ရာမြှောက်သော် ပကုဋေ (pakoṭi) ဖြစ်၏။ ဤနည်းအတိုင်း ကြွင်းသော ကိန်းများကိုလည်း ယှဉ်စပ်အပ်၏။

චග්ගහණං විසෙසනත්ථං.

"ca" သဒ္ဒါကို ယူခြင်းသည် ထူးခြားသောအနက် (အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း) အတွက် ဖြစ်သည်။

395, 417. සකනාමෙහි.

၃၉၅, ၄၁၇. မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်အမည်များဖြင့်။

යාසං පන සඞ්ඛ්‍යානං අනිද්දිට්ඨනාමධෙය්‍යානං සකෙහි සකෙහි නාමෙහි නිප්පජ්ජන්තෙ.

အမည်ကို မဖော်ပြရသေးသော ထိုသင်္ချာ (ကိန်းဂဏန်း) တို့ကို မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်အမည်များဖြင့် ပြီးစေအပ်ကုန်၏။

සතසහස්සානං සතං කොටි, කොටිසතසහස්සානං සතං පකොටි, පකොටිසතසහස්සානං සතං කොටිපකොටි[Pg.207], කොටිපකොටිසතසහස්සානං සතං නහුතං, නහුතසතසහස්සානං සතං නින්නහුතං, නින්නහුතසතසහස්සානං සතං අක්ඛොභිණී. තථා බින්දු, අබ්බුදං, නිරබ්බුදං, අහහං, අබබං, අටටං, සොගන්ධිකං, උප්පලං, කුමුදං, පදුමං, පුණ්ඩරිකං, කථානං, මහාකථානං, අසඞ්ඛ්‍යෙය්‍යං.

တစ်သိန်း၏ တစ်ရာသည် ကုဋေ (koṭi) ဖြစ်၏။ ကုဋေတစ်သိန်း၏ တစ်ရာသည် ပကုဋေ (pakoṭi) ဖြစ်၏။ ပကုဋေတစ်သိန်း၏ တစ်ရာသည် ကောဋိပကုဋေ (koṭipakoṭi) ဖြစ်၏။ ကောဋိပကုဋေတစ်သိန်း၏ တစ်ရာသည် နဟုတံ (nahutaṃ) ဖြစ်၏။ နဟုတံတစ်သိန်း၏ တစ်ရာသည် နိန်နဟုတံ (ninnahutaṃ) ဖြစ်၏။ နိန်နဟုတံတစ်သိန်း၏ တစ်ရာသည် အက္ခောဘိဏီ (akkhobhiṇī) ဖြစ်၏။ ထိုနည်းတူစွာ ဗိန္ဒု (bindu)၊ အဗ္ဗုဒ (abbudaṃ)၊ နိရဗ္ဗုဒ (nirabbudaṃ)၊ အဟဟ (ahahaṃ)၊ အဗဗ (ababa)၊ အဋဋ (aṭaṭaṃ)၊ သောဂန္ဓိက (sogandhikaṃ)၊ ဥပ္ပလ (uppalaṃ)၊ ကုမုဒ (kumudaṃ)၊ ပဒုမ (padumaṃ)၊ ပုဏ္ဍရိက (puṇḍarikaṃ)၊ ကထာန (kathānaṃ)၊ မဟာကထာန (mahākathānaṃ)၊ အသင်္ချေ (asaṅkhyeyyaṃ) တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

396, 363. තෙසං ණො ලොපං.

၃၉၆, ၃၆၃. ထို (ပစ္စည်း) တို့၏ "ṇ" အက္ခရာကို ချေရမည်။

තෙසං පච්චයානං ණො ලොපමාපජ්ජතෙ.

ထိုပစ္စည်းတို့၏ "ṇ" အက္ခရာသည် ချေခြင်းသို့ ရောက်၏။

ගොතමස්ස අපච්චං ගොතමො. එවං වාසිට්ඨො. වෙනතෙය්‍යො, ආලස්‍යං, ආරොග්‍යං.

ဂေါတမ၏ အနွယ်အဆက်သည် ဂေါတမ (gotamo) မည်၏။ ထိုနည်းတူစွာ ဝါသီဋ္ဌ (vāsiṭṭho)၊ ဝိနတာ၏ အနွယ်အဆက်သည် ဝေနတေယျ (venateyyo)၊ ပျင်းရိသောသူ၏ အဖြစ်သည် ပျင်းရိခြင်း (ālasyaṃ)၊ အနာရောဂါကင်းသောသူ၏ အဖြစ်သည် ကျန်းမာခြင်း (ārogyaṃ)။

397, 420. විභාගෙ ධා ච.

၃၉၇, ၄၂၀. ဝေဖန်ခြင်း (အစုခွဲခြင်း) အနက်၌ "dhā" ပစ္စည်းလည်း ဖြစ်၏။

විභාගත්ථෙ ච ධාපච්චයො හොති.

ဝေဖန်ခြင်းအနက်၌ "dhā" ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

එකෙන විභාගෙන එකධා. එවං ද්විධා, තිධා, චතුධා, පඤ්චධා, ඡධා.

တစ်ခုသော ဝေဖန်ခြင်းဖြင့် တစ်ခုတည်းသော အစု (ekadhā) မည်၏။ ထိုနည်းတူစွာ နှစ်စု (dvidhā)၊ သုံးစု (tidhā)၊ လေးစု (catudhā)၊ ငါးစု (pañcadhā)၊ ခြောက်စု (chadhā)။

චෙති කිමත්ථං? සොපච්චයො හොති. සුත්තසො, බ්‍යඤ්ජනසො, පදසො.

"ca" သဒ္ဒါကို အဘယ်ကြောင့်ဆိုသနည်း? "so" ပစ္စည်းလည်း ဖြစ်၏။ သုတ်အားဖြင့် (suttaso)၊ ဗျည်းအားဖြင့် (byañjanaso)၊ ပုဒ်အားဖြင့် (padaso)။

398, 421. සබ්බනාමෙහි [Pg.208] පකාරවචනෙ තු ථා.

၃၉၈, ၄၂၁. သဗ္ဗနာမ်တို့၏ နောက်၌ အပြား (အခြင်းအရာ) ကို ဆိုရာ၌ "thā" ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

සබ්බනාමෙහි පකාරවචනත්ථෙ ථාපච්චයො හොති.

သဗ္ဗနာမ်တို့၏ နောက်၌ အခြင်းအရာကို ပြောဆိုခြင်း အနက်၌ "thā" ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

සො පකාරො තථා, තං පකාරං තථා, තෙන පකාරෙන තථා, තස්ස පකාරස්ස තථා, තස්මා පකාරා තථා, තස්ස පකාරස්ස තථා, තස්මිං පකාරෙ තථා. එවං යථා, සබ්බථා, අඤ්ඤථා, ඉතරථා.

ထိုအခြင်းအရာသည် ထိုကဲ့သို့ (tathā) ဖြစ်၏။ ထိုအခြင်းအရာကို ထိုကဲ့သို့ (tathā)။ ထိုအခြင်းအရာဖြင့် ထိုကဲ့သို့ (tathā)။ ထိုအခြင်းအရာအား ထိုကဲ့သို့ (tathā)။ ထိုအခြင်းအရာမှ ထိုကဲ့သို့ (tathā)။ ထိုအခြင်းအရာ၏ ထိုကဲ့သို့ (tathā)။ ထိုအခြင်းအရာ၌ ထိုကဲ့သို့ (tathā)။ ထိုနည်းတူစွာ အကြင်ကဲ့သို့ (yathā)၊ ခပ်သိမ်းသော အခြင်းအရာအားဖြင့် (sabbathā)၊ တစ်ပါးသော အခြင်းအရာအားဖြင့် (aññathā)၊ တစ်ပါးသော အခြင်းအရာအားဖြင့် (itarathā)။

තුග්ගහණං කිමත්ථං? තත්ථාපච්චයො හොති. සො පකාරො තථත්ථා. එවං යථත්ථා. සබ්බථත්ථා, අඤ්ඤථත්ථා, ඉතරථත්ථා.

"tu" သဒ္ဒါကို အဘယ်ကြောင့် ယူသနည်း? "tatthā" ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ထိုအခြင်းအရာသည် ထိုကဲ့သို့သော သဘော (tathatthā) ဖြစ်၏။ ထိုနည်းတူစွာ အကြင်ကဲ့သို့သော သဘော (yathatthā)၊ ခပ်သိမ်းသော အခြင်းအရာအားဖြင့် (sabbathatthā)၊ တစ်ပါးသော အခြင်းအရာအားဖြင့် (aññathatthā)၊ တစ်ပါးသော အခြင်းအရာအားဖြင့် (itarathatthā)။

399, 422. කිමිමෙහි ථං.

၃၉၉, ၄၂၂. "kiṃ" နှင့် "ima" တို့၏ နောက်၌ "thaṃ" ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

කිං ඉමඉච්චෙතෙහි ථංපච්චයො හොති පකාරවචනත්ථෙ.

"kiṃ" နှင့် "ima" ဟူသော ဤပုဒ်တို့၏ နောက်၌ အခြင်းအရာကို ဆိုခြင်းအနက်၌ "thaṃ" ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

කො පකාරො කථං, කං පකාරං කථං, කෙන පකාරෙන කථං, කස්ස පකාරස්ස කථං, කස්මා පකාරා කථං. කස්ස පකාරස්ස කථං, කස්මිං පකාරෙ කථං, අයං පකාරො ඉත්ථං, ඉමං පකාරං ඉත්ථං, ඉමිනා පකාරෙන ඉත්ථං, ඉමස්ස පකාරස්ස ඉත්ථං, ඉමස්මා පකාරා ඉත්ථං, ඉමස්ස පකාරස්ස ඉත්ථං, ඉමස්මිං පකාරෙ ඉත්ථං.

အဘယ်သို့သော အပြားသည် (ko pakāro)၊ အဘယ်သို့ (kathaṃ)။ အဘယ်သို့သော အပြားကို (kaṃ pakāraṃ)၊ အဘယ်သို့ (kathaṃ)။ အဘယ်သို့သော အပြားဖြင့် (kena pakārena)၊ အဘယ်သို့ (kathaṃ)။ အဘယ်သို့သော အပြားအား (kassa pakārassa)၊ အဘယ်သို့ (kathaṃ)။ အဘယ်သို့သော အပြားမှ (kasmā pakārā)၊ အဘယ်သို့ (kathaṃ)။ အဘယ်သို့သော အပြား၏ (kassa pakārassa)၊ အဘယ်သို့ (kathaṃ)။ အဘယ်သို့သော အပြား၌ (kasmiṃ pakāre)၊ အဘယ်သို့ (kathaṃ)။ ဤသို့သော အပြားသည် (ayaṃ pakāro)၊ ဤသို့ (itthaṃ)။ ဤသို့သော အပြားကို (imaṃ pakāraṃ)၊ ဤသို့ (itthaṃ)။ ဤသို့သော အပြားဖြင့် (iminā pakārena)၊ ဤသို့ (itthaṃ)။ ဤသို့သော အပြားအား (imassa pakārassa)၊ ဤသို့ (itthaṃ)။ ဤသို့သော အပြားမှ (imasmā pakārā)၊ ဤသို့ (itthaṃ)။ ဤသို့သော အပြား၏ (imassa pakārassa)၊ ဤသို့ (itthaṃ)။ ဤသို့သော အပြား၌ (imasmiṃ pakāre)၊ ဤသို့ (itthaṃ)။

400, 364. වුද්ධාදිසරස්ස [Pg.209] වා’සංයොගන්තස්ස සණෙ ච.

၄၀၀, ၃၆၄. ဏအက္ခရာ အမှိတ်ရှိသော ပစ္စည်း နောင်သောအခါ သံယုတ်အဆုံးမရှိသော ပုဒ်၏ ရှေ့ဦးစွာသော သရကို အစရှိသည်ဖြင့် အချို့ အရပ်၌ ဝုဒ္ဓိပြုအပ်၏။

ආදිසරස්ස වා අසංයොගන්තස්ස ආදිබ්‍යඤ්ජනස්ස වා සරස්ස වුද්ධි හොති සණකාරකෙ පච්චයෙ පරෙ.

ဏအက္ခရာ အမှိတ်ရှိသော ပစ္စည်းသည် နောင်လတ်သော် သံယုတ်အဆုံးမရှိသော ပုဒ်၏ ရှေ့ဦးစွာသော သရအားလည်းကောင်း၊ ရှေ့ဦးစွာသော ဗျည်းနှင့်တကွသော သရအားလည်းကောင်း၊ အချို့ အရပ်၌ ဝုဒ္ဓိ ဖြစ်၏။

ආභිධම්මිකො, වෙනතෙය්‍යො, වාසිට්ඨො, ආලස්‍යං, ආරොග්‍යං.

အဘိဓမ္မာကို သင်အာသောသူသည် အာဘိဓမ္မိက (Ābhidhammiko) မည်၏၊ ဝိနတာ၏ သားသည် ဝေနတေယျ (Venateyyo) မည်၏၊ ဝသိဋ္ဌ၏ သားသည် ဝါသိဋ္ဌ (Vāsiṭṭho) မည်၏၊ ပျင်းရိသောသူ၏ အဖြစ်သည် အာလသျ (Ālasyaṃ) မည်၏၊ အနာမရှိသောသူ၏ အဖြစ်သည် အာရောဂျ (Ārogyaṃ) မည်၏။

අසංයොගන්තස්සෙති කිමත්ථං? භග්ගවො, මන්තෙය්‍යො, කුන්තෙය්‍යො.

"အသံယောဂန္တဿ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ (သံယုတ်အဆုံးရှိသော ပုဒ်များ၌ ဝုဒ္ဓိမဖြစ်စေရန် ဖြစ်၏။) ဥပမာ - ဘဂ္ဂဝ (Bhaggavo)၊ မန္တေယျ (Manteyyo)၊ ကုန္တေယျ (Kunteyyo)။

401, 375. මායූනමාගමො ඨානෙ.

၄၀၁, ၃၇၅. သင့်လျော်သော အရပ်၌ အစ၌ ရှိသော 'ဣ' နှင့် 'ဥ' တို့အား ဝုဒ္ဓိမဖြစ်။ ထိုအရပ်တို့၌ 'ဧ' နှင့် 'ဩ' ဝုဒ္ဓိအာဂုံ ဖြစ်၏။

ඉඋඉච්චෙතෙසං ආදිභූතානං මා වුද්ධි හොති. තෙසු ච එ ඔ වුද්ධාගමො හොති ඨානෙ.

အစဦး၌ ဖြစ်ကုန်သော ဣ၊ ဥ ဤသို့သော အက္ခရာတို့အား ဝုဒ္ဓိ မဖြစ်စေရာ။ သင့်လျော်သော အရပ်၌ ထို ဣ၊ ဥ တို့၏ အရပ်၌ ဧ၊ ဩ ဟူသော ဝုဒ္ဓိအာဂုံသည် ဖြစ်၏။

බ්‍යාකරණමධීතෙ වෙය්‍යාකරණිකො, න්‍යායමධීතෙ නෙය්‍යායිකො, බ්‍යාවච්ඡස්ස අපච්චං වෙය්‍යාවච්ඡො, ද්වාරෙ නියුත්තො දොවාරිකො.

ဗျာကရုဏ်းကျမ်းကို သင်အာသောသူသည် ဝေယျာကရဏိက (Veyyākaraṇiko) မည်၏၊ နျာယကျမ်းကို သင်အာသောသူသည် နေယျာယိက (Neyyāyiko) မည်၏၊ ဗျာဝစ္ဆ၏ သားသည် ဝေယျာဝစ္ဆ (Veyyāvaccho) မည်၏၊ တံခါး၌ ခန့်အပ်အပ်သောသူသည် ဒေါဝါရိက (Dovāriko) မည်၏။

402, 377. ආත්තඤ්ච[Pg.210].

၄၀၂, ၃၇၇. အာ အဖြစ်လည်း ဖြစ်၏။

ඉඋඉච්චෙතෙසං ආත්තඤ්ච හොති, රිකාරාගමො ච ඨානෙ.

ထို ဣ၊ ဥ ဤသို့သော အက္ခရာတို့အား အာ အဖြစ်သည်လည်း ဖြစ်၏၊ သင့်လျော်သော အရပ်၌ ရိအက္ခရာ အာဂုံသည်လည်း ဖြစ်၏။

ඉසිස්ස භාවො ආරිස්‍යං, ඉණස්ස භාවො ආණ්‍යං, උසභස්ස භාවො ආසභං, උජුනො භාවො අජ්ජවං, ඉච්චෙවමාදී යොජෙතබ්බා.

ရသေ့၏ အဖြစ်သည် အာရိသျ (Ārisyaṃ) မည်၏၊ အကြွေး၏ အဖြစ်သည် အာဏျ (Āṇyaṃ) မည်၏၊ ဥသဘနွား၏ အဖြစ်သည် အာသဘ (Āsabhaṃ) မည်၏၊ ဖြောင့်မတ်သောသူ၏ အဖြစ်သည် အဇ္ဇဝ (Ajjava) မည်၏၊ ဤသို့စသော ပုံစံတို့ကို ယှဉ်စပ်အပ်ကုန်၏။

යූනමිති කිමත්ථං? අපායෙසු ජාතො ආපායි කො.

"ယူနံ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ဣ၊ ဥ မဟုတ်သော အရပ်တို့၌ ဤစည်းကမ်း မကျရောက်စေရန် ဖြစ်၏။ ဥပမာ - အပါယ်တို့၌ ဖြစ်သောသူသည် အာပါယိက (Āpāyiko) မည်၏။

ඨානෙති කිමත්ථං? වෙමතිකො, ඔපනයිකො, ඔපමායිකො, ඔපායිකො.

"ဌာနေ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ မသင့်လျော်သော အရပ်တို့၌ ဤစည်းကမ်း မကျရောက်စေရန် ဖြစ်၏။ ဥပမာ - ယုံမှားခြင်း 'ဝိမတိ' ၌ ယှဉ်စပ်သောသူသည် ဝေမတိက (Vematiko)၊ အပါးသို့ ဆောင်ခြင်း 'ဥပနယ' ၌ ယှဉ်စပ်အပ်သည်သည် သော်လည်းကောင်း၊ ညွှန်ပြအပ်သည်သည် သော်လည်းကောင်း ဩပနယိက (Opanayiko)၊ ဥပမာ 'ဥပမာ' ၌ ယှဉ်စပ်အပ်သည်သည် ဩပမာယိက (Opamāyiko)၊ ဥပါယ် 'ဥပါယ' ၌ ယှဉ်စပ်အပ်သည်သည် ဩပါယိက (Opāyiko) မည်၏။

403, 354. ක්වචාදිමජ්ඣුත්තරානං දීඝරස්සා පච්චයෙසු ච.

၄၀၃, ၃၅၄. ပစ္စည်းတို့သည် နောင်သောအခါ၌ လည်းကောင်း၊ ပစ္စည်းမရှိသော အခါ၌ လည်းကောင်း အချို့သော ပုဒ်တို့၏ အစ၊ အလယ်၊ အဆုံး အက္ခရာတို့ကို ရဿ၊ ဒီဃ ပြုအပ်ကုန်၏။

ක්වචි ආදිමජ්ඣඋත්තරඉච්චෙතෙසං දීඝරස්සා හොන්ති පච්චයෙසු ච අපච්චයෙසු ච.

ပစ္စည်းတို့သည် နောင်သောအခါ၌ လည်းကောင်း၊ ပစ္စည်းမရှိသော အခါ၌ လည်းကောင်း အချို့ အရပ်၌ အစ၊ အလယ်၊ အဆုံး ဖြစ်ကုန်သော ဤအက္ခရာတို့အား ဒီဃ၊ ရဿတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

ආදිදීඝො තාව – පාකාරො, නීවාරො, පාසාදො, පාකටො, පාතිමොක්ඛො, පාටිකඞ්ඛො ඉච්චෙවමාදි.

ရှေ့ဦးစွာ အစအက္ခရာကို ဒီဃပြုခြင်းကား - ပါကာရ (ပြာသာဒ်တံတိုင်း)၊ နီဝါရ (တောစပါး)၊ ပါသာဒ (ပြာသာဒ်)၊ ပါကဋ (ထင်ရှားသော)၊ ပါတိမောက္ခ (ပါတိမောက်)၊ ပါဋိကင်္ခ (တောင့်တအပ်သော) စသည်တို့ ဖြစ်၏။

මජ්ඣෙදීඝො [Pg.211] තාව – අඞ්ගමාගධිකො, ඔරබ්භමාගවීකො ඉච්චෙවමාදි.

အလယ်အက္ခရာကို ဒီဃပြုခြင်းကား - အင်္ဂမာဂဓိက (အင်္ဂတိုင်း၊ မဂဓတိုင်းသား)၊ ဩရဗ္ဘမာဂဝိက (ဆိတ်သတ်သမား) စသည်တို့ ဖြစ်၏။

උත්තරදීඝො තාව – ඛන්තී පරමං තපො තිතික්ඛා, අඤ්ජනා ගිරි, කොටරා වනං, අඞ්ගුලී ඉච්චෙවමාදි.

အဆုံးအက္ခရာကို ဒီဃပြုခြင်းကား - ခန္တီ ပရမံ တပေါ တိတိက္ခာ (သည်းခံခြင်းသည် မြတ်သော အကျင့် ဖြစ်၏)၊ အဉ္ဇနာဂိရိ (အဉ္ဇနတောင်)၊ ကောဋရာဝန (ကောဋရတော)၊ အင်္ဂုလီ (လက်ချောင်း) စသည်တို့ ဖြစ်၏။

ආදිරස්සො තාව – පගෙව ඉච්චෙවමාදි.

ရှေ့ဦးစွာ အစအက္ခရာကို ရဿပြုခြင်းကား - ပဂေဝ (အဘယ်ဆိုဖွယ်ရာ ရှိအံ့နည်း) စသည်တို့ ဖြစ်၏။

මජ්ඣෙරස්සො තාව – සුමෙධසො සුවණ්ණධරෙහි ඉච්චෙවමාදි.

အလယ်အက္ခရာကို ရဿပြုခြင်းကား - သုမေဓသ (ပညာရှိသော)၊ သုဝဏ္ဏဓရေဟိ (ရွှေအဆင်းကို ဆောင်ကုန်သော သူတို့ဖြင့်) စသည်တို့ ဖြစ်၏။

උත්තරරස්සො තාව – භොවාදි නාම සො හොති, යථාභාවි ගුණෙන සො ඉච්චෙවමාදි. අඤ්ඤෙපි යථාජිනවචනානුපරොධෙන යොජෙතබ්බා.

အဆုံးအက္ခရာကို ရဿပြုခြင်းကား - ဘောဝါဒိ နာမ သော ဟောတိ (ထိုသူသည် အမည်အားဖြင့် ဘောဝါဒီ [ဗြာဟ္မဏ] မည်၏)၊ ယထာဘာဝိ ဂုဏေန သော (ထိုသူသည် ဂုဏ်အားဖြင့် ယထာဘာဝီ မည်၏) စသည်တို့ ဖြစ်၏။ အခြားသော ပုဒ်တို့ကိုလည်း ဇိနဝစန (ဘုရားဟောပါဠိတော်) ကို မဆန့်ကျင်ဘဲ သင့်သလို ယှဉ်စပ်အပ်ကုန်၏။

චග්ගහණෙන අපච්චයෙසු චාති අත්ථං සමුච්චෙති,

စ-သဒ္ဒါကို ယူခြင်းဖြင့် "အပစ္စယေသု စ" (ပစ္စည်းမရှိသော အခါ၌လည်းကောင်း) ဟူသော အနက်ကို သိမ်းယူ၏။

404, 370. තෙසු වුද්ධිලොපාගමවිකාරවිපරීතාදෙසා ච.

၄၀၄, ၃၇၀. ထို အစ၊ အလယ်၊ အဆုံး အက္ခရာတို့၌ ဝုဒ္ဓိပြုခြင်း၊ ချေခြင်း၊ အာဂုံပြုခြင်း၊ ဝိကာရပြုခြင်း၊ ဝိပရိတပြုခြင်း၊ အာဒေသပြုခြင်းတို့သည်လည်း ဖြစ်ကုန်၏။

තෙසු ආදිමජ්ඣුත්තරෙසු යථාජිනවචනානුපරොධෙන ක්වචි වුද්ධි හොති, ක්වචි ලොපො හොති, ක්වචි ආගමො හොති, ක්වචි විකාරො හොති, ක්වචි විපරීතො හොති, ක්වචි ආදෙසො හොති.

ထို အစ၊ အလယ်၊ အဆုံး ဖြစ်ကုန်သော အက္ခရာတို့၌ ဘုရားဟောပါဠိတော်ကို မဆန့်ကျင်ဘဲ အချို့အရပ်၌ ဝုဒ္ဓိ ဖြစ်၏၊ အချို့အရပ်၌ ချေခြင်း (လောပ) ဖြစ်၏၊ အချို့အရပ်၌ အာဂုံ ဖြစ်၏၊ အချို့အရပ်၌ ဝိကာရ ဖြစ်၏၊ အချို့အရပ်၌ ဝိပရိတ (ပြောင်းပြန်) ဖြစ်၏၊ အချို့အရပ်၌ အာဒေသ (အလဲ) ဖြစ်၏။

ආදිවුද්ධි තාව – ආභිධම්මිකො, වෙනතෙය්‍යො ඉච්චෙවමාදි.

ရှေ့ဦးစွာ အစ၌ ဝုဒ္ဓိပြုခြင်းကား - အာဘိဓမ္မိက (Ābhidhammiko)၊ ဝေနတေယျ (Venateyyo) စသည်တို့ ဖြစ်၏။

මජ්ඣෙවුද්ධි [Pg.212] තාව – සුඛසෙය්‍යං, සුඛකාරි දානං, සුඛකාරි සීලං ඉච්චෙවමාදි.

အလယ်၌ ဝုဒ္ဓိပြုခြင်းကား - သုခသေယျံ (ချမ်းသာစွာ အိပ်စက်ခြင်း)၊ သုခကာရိ ဒါနံ (ချမ်းသာကို ပြုတတ်သော အလှူ)၊ သုခကာရိ သီလံ (ချမ်းသာကို ပြုတတ်သော သီလ) စသည်တို့ ဖြစ်၏။

උත්තරවුද්ධි තාව – කාලිඞ්ගො, මාගධිකො, පච්චක්ඛධම්මා ඉච්චෙවමාදි.

အဆုံး၌ ဝုဒ္ဓိပြုခြင်းကား - ကာလိင်္ဂေါ (ကာလိင်္ဂတိုင်းသား)၊ မာဂဓိကော (မဂဓတိုင်းသား)၊ ပစ္စက္ခဓမ္မာ (တရားတော်ကို ကိုယ်တိုင် မျက်မှောက်ပြုပြီးသောသူ) စသည်တို့ ဖြစ်၏။

ආදිලොපො තාව – තාලීසං ඉච්චෙවමාදි.

အစ၌ ချေခြင်းကား - တာလီသံ (လေးဆယ်) စသည်တို့ ဖြစ်၏။

මජ්ඣෙලොපො තාව – කත්තුකාමො, කුම්භකාරපුත්තො, වෙදල්ලං ඉච්චෙවමාදි.

အလယ်၌ ချေခြင်းကား - ကတ္တုကာမ (ပြုအံ့သောငှာ အလိုရှိသော)၊ ကုမ္ဘကာရပုတ္တ (အိုးထိန်းသည်၏ သား)၊ ဝေဒလ္လ (ဝေဒလ္လကျမ်း) စသည်တို့ ဖြစ်၏။

උත්තරලොපො තාව – භික්ඛු, භික්ඛුනී ඉච්චෙවමාදි.

အဆုံး၌ ချေခြင်းကား - ဘိက္ခု (ရဟန်း)၊ ဘိက္ခုနီ (ရဟန်းမိန်းမ) စသည်တို့ ဖြစ်၏။

ආදිආගමො තාව – වුත්තො භගවතා ඉච්චෙවමාදි.

အစ၌ အာဂုံပြုခြင်းကား - ဝုတ္တော ဘဂဝတာ (မြတ်စွာဘုရားသည် မိန့်တော်မူအပ်သော) စသည်တို့ ဖြစ်၏။

මජ්ඣෙආගමො තාව – සසීලවා, සපඤ්ඤවාඉච්චෙවමාදි.

အလယ်၌ အာဂုံပြုခြင်းကား - သသီလဝါ (သီလရှိသောသူ)၊ သပညာဝါ (ပညာရှိသောသူ) စသည်တို့ ဖြစ်၏။

උත්තරආගමො තාව – වෙදල්ලං ඉච්චෙවමාදි.

အဆုံး၌ အာဂုံပြုခြင်းကား - ဝေဒလ္လံ (ဝေဒလ္လကျမ်း) စသည်တို့ ဖြစ်၏။

ආදිවිකාරො තාව – ආරිස්‍යං, ආණ්‍යං, ආසභං, අජ්ජවං ඉච්චෙවමාදි.

အစ၌ ဝိကာရပြုခြင်းကား - အာရိသျ (ရသေ့၏အဖြစ်)၊ အာဏျ (အကြွေး၏အဖြစ်)၊ အာသဘ (ဥသဘနွား၏အဖြစ်)၊ အဇ္ဇဝ (ဖြောင့်မတ်သောသူ၏အဖြစ်) စသည်တို့ ဖြစ်၏။

මජ්ඣෙවිකාරො තාව – වරාරිස්‍යං, පරාරිස්‍යං ඉච්චෙවමාදි.

အလယ်၌ ဝိကာရပြုခြင်းကား - ဝရာရိသျ (မြတ်သော ရသေ့၏အဖြစ်)၊ ပရာရိသျ (တစ်ပါးသော ရသေ့၏အဖြစ်) စသည်တို့ ဖြစ်၏။

උත්තරවිකාරො තාව – යානි, තානි, සුඛානි ඉච්චෙවමාදි.

အဆုံး၌ ဝိကာရပြုခြင်းကား - ယာနိ (အကြင်ဝတ္ထုတို့သည်)၊ တာနိ (ထိုဝတ္ထုတို့သည်)၊ သုခါနိ (ချမ်းသာတို့သည်) စသည်တို့ ဖြစ်၏။

ආදිවිපරීතො [Pg.213] තාව – උග්ගතෙ සූරියෙ උග්ගච්ඡති ඉච්චෙවමාදි.

အစ၌ ဝိပရိတ (ပြောင်းပြန်) ပြုခြင်းကား - ဥဂ္ဂတေ သူရိယေ (နေထွက်သော်)၊ ဥဂ္ဂစ္ဆတိ (ထွက်၏) စသည်တို့ ဖြစ်၏။

මජ්ඣෙවිපරීතො තාව – සමුග්ගච්ඡති, සමුග්ගතෙ සූරියෙ ඉච්චෙවමාදි.

အလယ်၌ ဝိပရိတ (ပြောင်းပြန်) ပြုခြင်းကား - သမုဂ္ဂစ္ဆတိ၊ သမုဂ္ဂတေ သူရိယေ စသည်တို့ ဖြစ်၏။

උත්තරවිපරීතො තාව – දිගු, දිගුණං ඉච්චෙවමාදි.

အဆုံး၌ ဝိပရိတ (ပြောင်းပြန်) ပြုခြင်းကား - ဒိဂု (နွားနှစ်ကောင်အုပ်စု)၊ ဒိဂုဏံ (နှစ်ဆ) စသည်တို့ ဖြစ်၏။

ආදිආදෙසො තාව – යූනං ඉච්චෙවමාදි.

အစ၌ အာဒေသ (အလဲ) ပြုခြင်းကား - ယူနံ (ဣ၊ ဥ တို့၏) စသည်တို့ ဖြစ်၏။

මජ්ඣෙආදෙසො තාව – න්‍යායොගා ඉච්චෙවමාදි.

အလယ်၌ အာဒေသပြုခြင်းကား- ‘ဉာယောဂါ’ အစရှိသည်တို့တည်း။

උත්තරආදෙසො තාව – සබ්බසෙය්‍යො, සබ්බසෙට්ඨො, චිත්තං ඉච්චෙවමාදි. එවං යථාජිනවචනානුපරොධෙන සබ්බත්ථ යොජෙතබ්බා.

နောက်ပုဒ်၌ အာဒေသပြုခြင်းကား- ‘သဗ္ဗသေယျော’၊ ‘သဗ္ဗသေဋ္ဌော’၊ ‘စိတ္တံ’ အစရှိသည်တို့တည်း။ ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရား၏ ဒေသနာတော်နှင့် မဆန့်ကျင်ဘဲ ခပ်သိမ်းသောပုဒ်တို့၌ ယှဉ်စပ်အပ်ကုန်၏။

405, 365. අයුවණ්ණානඤ්චායො වුද්ධි.

၄၀၅, ၃၆၅. အ၊ ဣဝဏ္ဏ၊ ဥဝဏ္ဏတို့၏ ‘အာ’၊ ‘ဧ’၊ ‘ဩ’ တို့သည် ဝုဒ္ဓိမည်ကုန်၏။

අ ඉති අකාරො, ඉ ඊඉති ඉවණ්ණො, උ ඌඉති උවණ්ණො, තෙසං අකාරඉවණ්ණුවණ්ණානං ආ එ ඔවුද්ධියො හොන්ති යථාසඞ්ඛ්‍යං, ආ ඊ ඌවුද්ධි ච.

‘အ’ ဟူသည် အကာရတည်း။ ‘ဣ၊ ဤ’ ဟူသည် ဣဝဏ္ဏတည်း။ ‘ဥ၊ ဦ’ ဟူသည် ဥဝဏ္ဏတည်း။ ထို အကာရ၊ ဣဝဏ္ဏ၊ ဥဝဏ္ဏတို့၏ နေရာ၌ ‘အာ’၊ ‘ဧ’၊ ‘ဩ’ တို့သည် အစဉ်အတိုင်း ဝုဒ္ဓိ ဖြစ်ကုန်၏။ ‘အာ’၊ ‘ဤ’၊ ‘ဦ’ တို့သည်လည်း ဝုဒ္ဓိမည်ကုန်၏။

ආභිධම්මිකො, වෙනතෙය්‍යො, ඔළුම්පිකො.

အာဘိဓမ္မိကော၊ ဝေနတေယျော၊ ဩဠုမ္ပိကော။

පුන වුද්ධිග්ගහණං කිමත්ථං? උත්තරපදවුද්ධිභාවත්ථං, අඞ්ගමගධෙහි ආගතාති අඞ්ගමාගධිකා. නිගමජනපදෙසු ජාතාති [Pg.214] නෙගමජානපදා. පුරිමජනපදෙසු ජාතාති පොරිමජානපදා. සත්තාහෙ නියුත්තොති සත්තාහිකා, චතුවිජ්ජෙ නියුත්තොති චාතුවිජ්ජිකා. ඉච්චෙවමාදී යොජෙතබ්බා.

‘ဝုဒ္ဓိ’ ဟူသော ပုဒ်ကို အဘယ်ကြောင့် တစ်ဖန်ယူရသနည်း။ နောက်ပုဒ်၏ ဝုဒ္ဓိဖြစ်ခြင်းအကျိုးငှာ ယူရ၏။ (ဥပမာ-) အင်္ဂတိုင်း၊ မဂဓတိုင်းတို့မှ လာကုန်သောသူတို့သည် ‘အင်္ဂမာဂဓိကာ’ မည်ကုန်၏။ နိဂုံးဇနပုဒ်တို့၌ ဖြစ်ကုန်သောသူတို့သည် ‘နေဂမဇာနပဒါ’ မည်ကုန်၏။ ရှေ့ ဇနပုဒ်တို့၌ ဖြစ်ကုန်သောသူတို့သည် ‘ပေါရိမဇာနပဒါ’ မည်ကုန်၏။ ခုနစ်ရက်ပတ်လုံး ယှဉ်စပ်အပ်သော အမှုသည် ‘သတ္တာဟိကာ’ မည်၏။ ဝိဇ္ဇာလေးပါး၌ ယှဉ်စပ်အပ်သောသူသည် ‘စာတုဝိဇ္ဇိကာ’ မည်၏။ ဤသို့စသည်ဖြင့် ယှဉ်စပ်အပ်ကုန်၏။

වුද්ධිඉච්චනෙන ක්වත්ථො? වුද්ධාදිසරස්ස වා’සංයොගන්තස්ස සණෙ ච.

‘ဝုဒ္ဓိ’ ဟူသော ပုဒ်ဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း။ ‘ဝုဒ္ဓါဒိသရဿ ဝါသံယောဂန္တဿ သဏေ စ’ သုတ်၌ ဝုဒ္ဓိဟူသော ပုဒ်ကို သုံးစွဲရန် ဖြစ်သည်။

ඉති නාමකප්පෙ තද්ධිතකප්පො අට්ඨමො කණ්ඩො.

ဤသို့လျှင် နာမ်ကျမ်း၌ တဒ္ဓိတ်ပိုင်းသည် ရှစ်ခုမြောက် အခန်းကဏ္ဍတည်း။

තද්ධිතකප්පො නිට්ඨිතො.

တဒ္ဓိတ်ပိုင်း ပြီး၏။

6. ආඛ්‍යාතකප්ප

၆. အာခယာတကပ်

පඨමකණ්ඩ

ပထမကဏ္ဍ

(ක)

(က)

ආඛ්‍යාතසාගරමථජ්ජතනීතරඞ්ගං[Pg.215],ධාතුජ්ජලං විකරණාගමකාලමීනං;

ලොපානුබන්ධරියමත්ථවිභාගතීරං,ධීරා තරන්ති කවිනො පුථුබුද්ධිනාවා.

ဝိဘတ်တည်းဟူသော လှိုင်းတံပိုးရှိသော၊ ဓာတ်တည်းဟူသော ရေရှိသော၊ ဝိကရိုဏ်း၊ အာဂုံ၊ ကာလတည်းဟူသော ငါးကြီးများရှိသော၊ ချေခြင်း (လောပ) နှင့် အနုဗန္ဓတည်းဟူသော ရေစီးကြောင်းရှိသော၊ အနက်ကို ခွဲခြားခြင်းတည်းဟူသော ကမ်းနားရှိသော အာချာတ်တည်းဟူသော သမုဒ္ဒရာကို ပညာရှိကုန်သော ကဗျာဆရာတို့သည် ကြီးမြတ်သော ပညာတည်းဟူသော လှေဖြင့် ကူးမြောက်ကြကုန်၏။

(ඛ)

(ခ)

විචිත්තසඞ්ඛාරපරික්ඛිතං ඉමං,ආඛ්‍යාතසද්දං විපුලං අසෙසතො;

පණම්‍ය සම්බුද්ධමනන්තගොචරං,සුගොචරං යං වදතො සුණාථ මෙ.

အဆုံးမရှိသော ကျက်စားရာအာရုံ ရှိတော်မူသော၊ ကောင်းသော ကျက်စားရာအာရုံ (နိဗ္ဗာန်) ရှိတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားကို ရှိခိုးပူဇော်၍၊ ဆန်းကြယ်သော ပြုပြင်စီရင်ချက်တို့ဖြင့် ဝန်းရံအပ်သော၊ ကျယ်ပြန့်သော ဤအာချာတ်ပုဒ်ကို အကြွင်းမဲ့ ငါဟောကြားလတ္တံ့၊ ငါ၏စကားကို ကောင်းစွာ နာယူကြကုန်လော့။

(ග)

(ဂ)

අධිකාරෙ මඞ්ගලෙ චෙව, නිප්ඵන්නෙ චාවධාරණෙ;

අනන්තරෙ ච පාදානෙ, අථසද්දො පවත්තති.

‘အထ’ သဒ္ဒါသည် အဓိကာရ (အောက်သို့ လိုက်ခြင်း)၊ မင်္ဂလ (မင်္ဂလာဖြစ်ခြင်း)၊ နိပ္ဖန္န (ပြီးမြောက်ခြင်း)၊ အဝဓာရဏ (ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ခြင်း)၊ အနန္တရ (အခြားမဲ့ မခြားမလပ်ဖြစ်ခြင်း)၊ အပါဒါန် (ကင်းကွာခြင်း) အနက်တို့၌ ဖြစ်၏။

416, 429. අථ පුබ්බානි විභත්තීනං ඡ පරස්සපදානි.

၄၁၆, ၄၂၉. ထို့နောက် ဝိဘတ်တို့၏ ရှေ့ခြောက်လုံးတို့သည် ‘ပရဿပုဒ်’ မည်ကုန်၏။

අථ සබ්බාසං විභත්තීනං යානි යානි පුබ්බකානි ඡ පදානි, තානි තානි පරස්සපදසඤ්ඤානි හොන්ති.

ခပ်သိမ်းသော ဝိဘတ်တို့၏ ရှေ့ဖြစ်ကုန်သော ခြောက်လုံးစီသော ပုဒ်တို့သည် ‘ပရဿပုဒ်’ ဟူသော အမည်ရှိကုန်၏။

තං යථා? ති අන්ති, සි ථ, මි ම.

ထိုပုဒ်တို့ကား အဘယ်နည်း။ တိ၊ အန္တိ၊ သိ၊ ထ၊ မိ၊ မ တို့တည်း။

පරස්සපදමිච්චනෙන ක්වත්ථො? කත්තරි පරස්සපදං.

‘ပရဿပုဒ်’ ဟူသော အမည်ဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း။ ‘ကတ္တရိ ပရဿပဒံ’ သုတ်၌ သုံးစွဲရန် ဖြစ်သည်။

407, 439. පරාණ්‍යත්තනොපදානි[Pg.216].

၄၀၇, ၄၃၉. နောက်ခြောက်လုံးတို့သည် ‘အတ္တနောပုဒ်’ မည်ကုန်၏။

සබ්බාසං විභත්තීනං යානි යානි පරානි ඡ පදානි. තානි තානි අත්තනොපදසඤ්ඤානි හොන්ති.

ခပ်သိမ်းသော ဝိဘတ်တို့၏ နောက်ဖြစ်ကုန်သော ခြောက်လုံးစီသော ပုဒ်တို့သည် ‘အတ္တနောပုဒ်’ ဟူသော အမည်ရှိကုန်၏။

තං යථා? තෙ අන්තෙ, සෙ ව්හෙ, එ ම්හෙ.

ထိုပုဒ်တို့ကား အဘယ်နည်း။ တေ၊ အန္တေ၊ သေ၊ ဝှေ၊ ဧ၊ မှေ တို့တည်း။

අත්තනොපදමිච්චනෙන ක්වත්ථො? අත්තනොපදානි භාවෙ ච කම්මනි.

‘အတ္တနောပုဒ်’ ဟူသော အမည်ဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း။ ‘အတ္တနောပဒါနိ ဘာဝေ စ ကမ္မနိ’ သုတ်၌ သုံးစွဲရန် ဖြစ်သည်။

408, 431. ද්වෙ ද්වෙ පඨම මජ්ඣිමුත්තමපුරිසා.

၄၀၈, ၄၃၁. နှစ်လုံးစီ၊ နှစ်လုံးစီတို့သည် ပထမပုရိသ၊ မဇ္ဈိမပုရိသ၊ ဥတ္တမပုရိသ မည်ကုန်၏။

තාසං සබ්බාසං විභත්තීනං පරස්සපදානං, අත්තනොපදානඤ්ච ද්වෙ ද්වෙ පදානි පඨමමජ්ඣිමුත්තමපුරිසසඤ්ඤානි හොන්ති.

ထိုခပ်သိမ်းသော ဝိဘတ်တို့၏ ပရဿပုဒ်၊ အတ္တနောပုဒ်တို့တွင် နှစ်လုံးစီသော ပုဒ်တို့သည် ပထမပုရိသ၊ မဇ္ဈိမပုရိသ၊ ဥတ္တမပုရိသ ဟူသော အမည်ရှိကုန်၏။

තං යථා? ති අන්ති ඉති පඨමපුරිසා, සි ථ ඉති මජ්ඣිමපුරිසා, මි ම ඉති උත්තමපුරිසා. අත්තනොපදානම්පි තෙ අන්තෙ ඉති පඨමපුරිසා, සෙ ව්හෙ ඉති මජ්ඣිමපුරිසා, එ ම්හෙ ඉති උත්තමපුරිසා. එවං සබ්බත්ථ.

ထိုပုဒ်တို့ကား အဘယ်နည်း။ ပရဿပုဒ်၌ ‘တိ၊ အန္တိ’ သည် ပထမပုရိသ၊ ‘သိ၊ ထ’ သည် မဇ္ဈိမပုရိသ၊ ‘မိ၊ မ’ သည် ဥတ္တမပုရိသ မည်၏။ အတ္တနောပုဒ်၌လည်း ‘တေ၊ အန္တေ’ သည် ပထမပုရိသ၊ ‘သေ၊ ဝှေ’ သည် မဇ္ဈိမပုရိသ၊ ‘ဧ၊ မှေ’ သည် ဥတ္တမပုရိသ မည်၏။ ဤသို့ ခပ်သိမ်းသော ဝိဘတ်တို့၌ သိအပ်၏။

පඨමමජ්ඣිමුත්තමපුරිසමිච්චනෙන ක්වත්ථො? නාමම්හි පයුජ්ජමානෙපි තුල්‍යාධිකරණෙ පඨමො, තුම්හෙ මජ්ඣිමො, අම්හෙ උත්තමො.

ပထမ၊ မဇ္ဈိမ၊ ဥတ္တမပုရိသ ဟူသော အမည်တို့ဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း။ ‘နာမမှိ ပယုဇ္ဇမာနေပိ တုလျာဓicကရဏေ ပထမော’၊ ‘တုမှေ မဇ္ဈိမော’၊ ‘အမှေ ဥတ္တမော’ သုတ်တို့၌ သုံးစွဲရန် ဖြစ်သည်။

409, 441. සබ්බෙසමෙකාභිධානෙ පරො පුරිසො.

၄၀၉, ၄၄၁. အလုံးစုံသော ပုရိသတို့ကို တစ်ပေါင်းတည်း ဟောရသော် နောက်နောက်သော ပုရိသကို ယူအပ်၏။

සබ්බෙසං තිණ්ණං පඨමමජ්ඣිමුත්තම පුරිසානං එකාභිධානෙ පරො පුරිසො ගහෙතබ්බො.

အလုံးစုံကုန်သော ပထမ၊ မဇ္ဈိမ၊ ဥတ္တမ သုံးပါးသော ပုရိသတို့ကို တစ်ပေါင်းတည်း ဟောကြားရာ၌ နောက်နောက်သော ပုရိသကို ယူအပ်၏။

සො [Pg.217] ච පඨති, ත්වඤ්ච පඨසි, තුම්හෙ පඨථ. සො ච පචති, ත්වඤ්ච පචසි. තුම්හෙ පචථ. එවං සෙසාසු විභත්තීසු පරො පුරිසො යොජෙතබ්බො.

ထိုသူလည်း ဖတ်၏၊ သင်လည်း ဖတ်၏၊ (နှစ်ဦးပေါင်းသော်) သင်တို့ ဖတ်ကုန်၏ ‘တုမှေ ပဌထ’။ ထိုသူလည်း ချက်၏၊ သင်လည်း ချက်၏၊ (နှစ်ဦးပေါင်းသော်) သင်တို့ ချက်ကုန်၏ ‘တုမှေ ပစထ’။ ဤနည်းတူ ကြွင်းသော ဝိဘတ်တို့၌လည်း နောက်နောက်သော ပုရိသကို ယှဉ်စပ်အပ်၏။

410, 432. නාමම්හි පයුජ්ජමානෙපි තුල්‍යාධිකරණෙ පඨමො.

၄၁၀, ၄၃၂. တူသော အာဓာရရှိသော နာမ်ပုဒ်ကို သုံးစွဲအပ်သည်ရှိသော်လည်း ပထမပုရိသ ဖြစ်၏။

නාමම්හි පයුජ්ජමානෙපි අප්පයුජ්ජමානෙපි තුල්‍යාධිකරණෙ පඨමපුරිසො හොති.

တူသော အာဓာရရှိသော နာမ်ပုဒ်ကို သုံးစွဲအပ်သည်ရှိသော်လည်းကောင်း၊ မသုံးစွဲအပ်သည်ရှိသော်လည်းကောင်း ပထမပုရိသ ဖြစ်၏။

සො ගච්ඡති, තෙ ගච්ඡන්ති.

ထိုသူသည် သွား၏ ‘သော ဂစ္ဆတိ’၊ ထိုသူတို့သည် သွားကုန်၏ ‘တေ ဂစ္ဆန္တိ’။

අප්පයුජ්ජමානෙපි – ගච්ඡති, ගච්ඡන්ති.

မသုံးစွဲအပ်သည်ရှိသော်လည်းကောင်း- သွား၏ ‘ဂစ္ဆတိ’၊ သွားကုန်၏ ‘ဂစ္ဆန္တိ’။

තුල්‍යාධිකරණෙති කිමත්ථං? තෙන හඤ්ඤසෙ ත්වං දෙවදත්තෙන.

‘တုလျာဓိကရဏေ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ တူသော အာဓာရ မရှိရာ၌ မဖြစ်စေရန် ဆို၏။ (ဥပမာ-) ‘တေန ဟညသေ တွံ ဒေဝဒတ္တေန’ စသည်တို့၌ တူသော အာဓာရ မရှိသောကြောင့်တည်း။

411, 436. තුම්හෙ මජ්ඣිමො.

၄၁၁, ၄၃၆. ‘တုမှ’ သဒ္ဒါ၌ မဇ္ဈိမပုရိသ ဖြစ်၏။

තුම්හෙ පයුජ්ජමානෙපි අප්පයුජ්ජමානෙපි තුල්‍යාධිකරණෙ මජ්ඣිමපුරිසො හොති.

တူသော အာဓာရရှိသော ‘တုမှ’ သဒ္ဒါကို သုံးစွဲအပ်သည်ရှိသော်လည်းကောင်း၊ မသုံးစွဲအပ်သည်ရှိသော်လည်းကောင်း မဇ္ဈိမပုရိသ ဖြစ်၏။

ත්වං යාසි, තුම්හෙ යාථ.

သင်သည် သွား၏ ‘တွံ ယာသိ’၊ သင်တို့သည် သွားကုန်၏ ‘တုမှေ ယာထ’။

අප්පයුජ්ජමානෙපි – යාසි, යාථ.

(တုမှသဒ္ဒါကို) မသုံးစွဲသော်လည်း - yāsi (သင်) သွား၏၊ yātha (သင်တို့) သွားကြကုန်၏။

තුල්‍යාධිකරණෙති කිමත්ථං? තයා පච්චතෙ ඔදනො.

"တုလျာဓိကရဏေ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? (တုလျာဓိကရဏ မဟုတ်သော နေရာ၌ ဤသုတ်ဖြင့် အလယ်ပုဒ် မဖြစ်စေရန် တားမြစ်လိုသောကြောင့် ဖြစ်၏။) ဥပမာ - Tayā paccate odano (သင့်သည် ဆွမ်းကို ချက်အပ်၏)။

412, 437. අම්හෙ [Pg.218] උත්තමො.

၄၁၂, ၄၃၇. အမှသဒ္ဒါနှင့် ယှဉ်သော် ဥတ္တမပုရုသ (အမြတ်ဆုံးပုဒ်) ဖြစ်သည်။

අම්හෙ පයුජ්ජමානෙපි අප්පයුජ්ජමානෙපි තුල්‍යාධිකරණෙ උත්තමපුරිසො හොති.

အာဓာရတူညီသော အမှသဒ္ဒါကို သုံးစွဲသည်ဖြစ်စေ၊ မသုံးစွဲသည်ဖြစ်စေ ဥတ္တမပုရုသ (အမြတ်ဆုံးပုဒ်) ဖြစ်သည်။

අහං යජාමි, මයං යජාම.

Ahaṃ (ငါသည်) yajāmi (ပူဇော်၏)၊ mayaṃ (ငါတို့သည်) yajāma (ပူဇော်ကြကုန်၏)။

අප්පයුජ්ජමානෙපි – යජාමි, යජාම.

(အမှသဒ္ဒါကို) မသုံးစွဲသော်လည်း - yajāmi (ပူဇော်၏)၊ yajāma (ပူဇော်ကြကုန်၏)။

තුල්‍යාධිකරණෙති කිමත්ථං? මයා ඉජ්ජතෙ බුද්ධො.

"တုလျာဓိကရဏေ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? (တုလျာဓိကရဏ မဟုတ်သော နေရာ၌ ဤသုတ်ဖြင့် ဥတ္တမပုဒ် မဖြစ်စေရန် တားမြစ်လိုသောကြောင့် ဖြစ်၏။) ဥပမာ - Mayā ijjate buddho (ငါသည် မြတ်စွာဘုရားကို ပူဇော်အပ်၏)။

413, 427. කාලෙ.

၄၁၃, ၄၂၇. ကာလ၌ (ကာလဟူသော ပုဒ်သည်)။

‘‘කාලෙ’’ ඉච්චෙතං අධිකාරත්ථං වෙදිතබ්බං.

"Kāle" ဟူသော ဤပုဒ်သည် နောက်သုတ်များသို့ လိုက်ပါရန် (အဓိကာရ) အနက်ရှိသည်ဟု သိအပ်၏။

414, 428. වත්තමානා පච්චුප්පන්නෙ.

၄၁၄, ၄၂၈. ပစ္စုပ္ပန်ကာလ၌ ဝတ္တမာနာဝိဘတ် သက်၏။

පච්චුප්පන්නෙ කාලෙ වත්තමානාවිභත්ති හොති.

ပစ္စုပ္ပန်ဖြစ်သော ကာလ၌ ဝတ္တမာနာဝိဘတ် ဖြစ်၏။

පාටලිපුත්තං ගච්ඡති, සාවත්ථිං පවිසති.

ပါဋလိပုတ်ပြည်သို့ သွား၏၊ သာဝတ္ထိပြည်သို့ ဝင်၏။

415, 451. ආණත්‍යා සිට්ඨෙ’නුත්තකාලෙ පඤ්චමී.

၄၁၅, ၄၅၁. အမိန့်ပေးခြင်း၊ ဆုတောင်းခြင်းနှင့် အထူးမဆိုအပ်သော ကာလတို့၌ ပဉ္စမီဝိဘတ် သက်၏။

ආණත්‍යත්ථෙ ච ආසීසත්ථෙ ච අනුත්තකාලෙ පඤ්චමී විභත්ති හොති.

အမိန့်ပေးခြင်းအနက်၊ ဆုတောင်းခြင်းအနက်နှင့် အထူးသတ်မှတ်၍ မပြောအပ်သော ကာလတို့၌ ပဉ္စမီဝိဘတ် ဖြစ်၏။

කරොතු කුසලං, සුඛං තෙ හොතු.

သူသည် ကုသိုလ်ကို ပြုပါစေ၊ သင့်အား ချမ်းသာခြင်း ဖြစ်ပါစေ။

416, 454. අනුමතිපරිකප්පත්ථෙසු සත්තමී.

၄၁၆, ၄၅၄. ခွင့်ပြုခြင်းအနက်၊ ကြံစည်မှန်းဆခြင်းအနက်တို့၌ သတ္တမီဝိဘတ် သက်၏။

අනුමත්‍යත්ථෙ ච පරිකප්පත්ථෙ ච අනුත්තකාලෙ සත්තමී විභත්ති හොති.

ခွင့်ပြုခြင်းအနက်၊ ကြံစည်မှန်းဆခြင်းအနက်နှင့် အထူးသတ်မှတ်၍ မပြောအပ်သော ကာလတို့၌ သတ္တမီဝိဘတ် ဖြစ်၏။

ත්වං [Pg.219] ගච්ඡෙය්‍යාසි, කිමහං කරෙය්‍යාමි.

သင်သည် သွားရာ၏၊ ငါသည် အဘယ်အမှုကို ပြုရအံ့နည်း။

417, 460. අපච්චක්ඛෙ පරොක්ඛාතීතෙ.

၄၁၇, ၄၆၀. မျက်မှောက်မဟုတ်သော အတိတ်ကာလ၌ ပရောက္ခာဝိဘတ် သက်၏။

අපච්චක්ඛෙ අතීතෙ කාලෙ පරොක්ඛාවිභත්ති හොති.

မျက်မှောက်မဟုတ်သော အတိတ်ကာလ၌ ပရောက္ခာဝိဘတ် ဖြစ်၏။

සුපිනෙ කිලමාහ, එවං කිල පොරාණාහු.

အိပ်မက်၌ ပြောဆို၏ဟူတတ်၊ ဤသို့ ရှေးပညာရှိတို့သည် ပြောဆိုကြကုန်သတတ်။

418, 456. හිය්‍යොපභුති පච්චක්ඛෙ හිය්‍යත්තනී.

၄၁၈, ၄၅၆. မနေ့ကမှစ၍ မျက်မှောက်ဖြစ်သော အတိတ်ကာလ၌ ဟီယတ္တနီဝိဘတ် သက်၏။

හිය්‍යොපභුති අතීතෙ කාලෙ පච්චක්ඛෙ වා අපච්චක්ඛෙ වා හිය්‍යත්තනී විභත්ති හොති.

မနေ့ကမှစ၍ အတိတ်ကာလ၌ မျက်မှောက်ဖြစ်စေ၊ မျက်ကွယ်ဖြစ်စေ ဟီယတ္တနီဝိဘတ် ဖြစ်၏။

සො අගමා මග්ගං, තෙ අගමූ මග්ගං.

ထိုသူသည် ခရီးသို့ သွားပြီ၊ ထိုသူတို့သည် ခရီးသို့ သွားကြပြီ။

419, 469. සමීපෙ’ජ්ජතනී.

၄၁၉, ၄၆၉. နီးစပ်သော အတိတ်ကာလ၌ အဇ္ဇတနီဝိဘတ် သက်၏။

අජ්ජප්පභුති අතීතෙ කාලෙ පච්චක්ඛෙ වා අපච්චක්ඛෙ වා සමීපෙ අජ්ජතනීවිභත්ති හොති.

ယနေ့မှစ၍ အတိတ်ကာလ၌ မျက်မှောက်ဖြစ်စေ၊ မျက်ကွယ်ဖြစ်စေ နီးစပ်သောကာလ၌ အဇ္ဇတနီဝိဘတ် ဖြစ်၏။

සො මග්ගං අගමී, තෙ මග්ගං අගමුං.

ထိုသူသည် ခရီးသို့ သွားပြီ၊ ထိုသူတို့သည် ခရီးသို့ သွားကြပြီ။

420, 471. මායොගෙ සබ්බකාලෙ ච.

၄၂၀, ၄၇၁. မာသဒ္ဒါနှင့် ယှဉ်သော် ခပ်သိမ်းသော ကာလတို့၌လည်း (ဟီယတ္တနီ၊ အဇ္ဇတနီဝိဘတ်တို့ သက်ကုန်၏)။

හිය්‍යත්තනීඅජ්ජතනීඉච්චෙතා විභත්තියො යදා මායොගා, තදා සබ්බකාලෙ ච හොන්ති.

ဟီယတ္တနီဝိဘတ်၊ အဇ္ဇတနီဝိဘတ်တို့သည် မာသဒ္ဒါနှင့် ယှဉ်ကုန်သည်ရှိသော် ခပ်သိမ်းသော ကာလတို့၌ ဖြစ်ကုန်၏။

මා ගමා, මා වචා, මා ගමී, මා වචී.

မသွားလင့်၊ မပြောလင့်၊ မသွားလင့်၊ မပြောလင့်။

චග්ගහණෙන [Pg.220] පඤ්චමීවිභත්තිපි හොති. මා ගච්ඡාහි.

စသဒ္ဒါကို ယူခြင်းဖြင့် ပဉ္စမီဝိဘတ်လည်း ဖြစ်၏။ ဥပမာ - Mā gacchāhi (မသွားလင့်)။

421, 473. අනාගතෙ භවිස්සන්තී.

၄၂၁, ၄၇၃. အနာဂတ်ကာလ၌ ဘဝိဿန္တီဝိဘတ် သက်၏။

අනාගතෙ කාලෙ භවිස්සන්තී විභත්ති හොති.

အနာဂတ်ကာလ၌ ဘဝိဿန္တီဝိဘတ် ဖြစ်၏။

සො ගච්ඡිස්සති, කරිස්සති. තෙ ගච්ඡිස්සන්ති, කරිස්සන්ති.

ထိုသူသည် သွားလတ္တံ့၊ ပြုလတ္တံ့။ ထိုသူတို့သည် သွားကြလတ္တံ့၊ ပြုကြလတ္တံ့။

422, 475. ක්‍රියාතිපන්නෙ’තීතෙ කාලාතිපත්ති.

၄၂၂, ၄၇၅. ပြုဆဲကိစ္စ လွန်သွားသော အတိတ်ကာလ၌ ကာလာတိပတ္တိဝိဘတ် သက်၏။

ක්‍රියාතිපන්නමත්තෙ අතීතෙ කාලෙ කාලාතිපත්ති විභත්ති හොති.

အကြောင်းမညီညွတ်၍ အမှုကိစ္စ မပြီးစီးဘဲ လွန်ကာမျှဖြစ်သော အတိတ်ကာလ၌ ကာလာတိပတ္တိဝိဘတ် ဖြစ်၏။

සො චෙ තං යානං අලභිස්සා, අගච්ඡිස්සා. තෙ චෙ තං යානං අලභිස්සංසු, අගච්ඡිස්සංසු.

ထိုသူသည် အကယ်၍ ထိုယာဉ်ကို ရငြားအံ့၊ သွားလေရာ၏။ ထိုသူတို့သည် အကယ်၍ ထိုယာဉ်ကို ရကြငြားအံ့၊ သွားကြလေကုန်ရာ၏။

423, 426. වත්තමානා ති අන්ති, සි ථ, මි ම, තෙ අන්තෙ, සෙ ව්හෙ, එ ම්හෙ.

၄၂၃, ၄၂၆. ti anti, si tha, mi ma, te ante, se vhe, e mhe တို့သည် ဝတ္တမာနာဝိဘတ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။

වත්තමානා ඉච්චෙසා සඤ්ඤා හොති ති අන්ති, සි ථ, මි ම, තෙ අන්තෙ, සෙ ව්හෙ, එ ම්හෙ ඉච්චෙතෙසං ද්වාදසන්නං පදානං.

ti anti, si tha, mi ma, te ante, se vhe, e mhe ဟူသော ဤတစ်ဆယ့်နှစ်ပါးသော ဝိဘတ်ပုဒ်တို့အား "ဝတ္တမာနာ" ဟူသော အမည် သမုတ်ခြင်း ဖြစ်၏။

වත්තමානා ඉච්චනෙන ක්වත්ථො? වත්තමානා පච්චුප්පන්නෙ.

"ဝတ္တမာနာ" ဟူသော အမည်ဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း? "Vattamānā paccuppanne" ဟူသော သုတ်၌ သုံးစွဲရန် အကျိုးရှိ၏။

424, 450. පඤ්චමී තු අන්තු, හිථ, මිම, තං අන්තං, ස්සු ව්හො, එ ආමසෙ.

၄၂၄, ၄၅၀. တု အန္တု၊ ဟိ ထ၊ မိ မ၊ တံ အန္တံ၊ ဿု ဝှေ၊ ဧ အာမသေ တို့သည် ပဉ္စမီ ဝိဘတ်များ ဖြစ်ကြသည်။

පඤ්චමීඉච්චෙසා [Pg.221] සඤ්ඤා හොති තු අන්තු, හි ථ, මිම, තං අන්තං, ස්සු ව්හො, එ ආමසෙ ඉච්චෙතෙසං ද්වාදසන්නං පදානං.

တု အန္တု၊ ဟိ ထ၊ မိ မ၊ တံ အန္တံ၊ ဿု ဝှေ၊ ဧ အာမသေ ဟူသော ဤတစ်ဆယ့်နှစ်ပါးသော ပုဒ်တို့အား "ပဉ္စမီ" ဟူသော အမည် ရှိ၏။

පඤ්චමීඉච්චනෙන ක්වත්ථො? ආණත්‍යාසිට්ඨෙ, නුත්තකාලෙ පඤ්චමී.

"ပဉ္စမီ" ဟူသော အမည်ဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း? "အာဏတျာသိဋ္ဌေနုတ္တကာလေ ပဉ္စမီ" သုတ်၌ "ပဉ္စမီ" ဟူသော စကားလုံးကို သုံးစွဲရန်အတွက် ဖြစ်သည်။

425, 453. සත්තමී එය්‍ය එය්‍යුං, එය්‍යා සි එය්‍යා ථ, එය්‍යාමි එය්‍යාම, එථ එරං, එථො එය්‍යාව්හො, එය්‍යං එය්‍යාම්හෙ.

၄၂၅, ၄၅၃. ေယျ ေယျုံ၊ ေယျာသိ ေယျာထ၊ ေယျာမိ ေယျာမ၊ ေထ ေရံ၊ ေထာ ေယျာဝှေ၊ ေယျံ ေယျာမှေ တို့သည် သတ္တမီ ဝိဘတ်များ ဖြစ်ကြသည်။

සත්තමී ඉච්චෙසා සඤ්ඤා හොති එය්‍ය එය්‍යුං, එය්‍යාසි එය්‍යාථ, එය්‍යාමි එය්‍යාම, එථ එරං, එථො, එය්‍යාව්හො, එය්‍යං එය්‍යාම්හෙ ඉච්චෙතෙසං ද්වාදසන්නං පදානං.

ေယျ ေယျုံ၊ ေယျာသိ ေယျာထ၊ ေယျာမိ ေယျာမ၊ ေထ ေရံ၊ ေထာ ေယျာဝှေ၊ ေယျံ ေယျာမှေ ဟူသော ဤတစ်ဆယ့်နှစ်ပါးသော ပုဒ်တို့အား "သတ္တမီ" ဟူသော အမည် ရှိ၏။

සත්තමී ඉච්චනෙන ක්වත්ථො? අනුමතිපරිකප්පත්ථෙසු සත්තමී.

"သတ္တမီ" ဟူသော အမည်ဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း? "အနုမတိပရိကပ္ပတ္ထေသု သတ္တမီ" သုတ်၌ "သတ္တမီ" ဟူသော စကားလုံးကို သုံးစွဲရန်အတွက် ဖြစ်သည်။

426, 459. පරොක්ඛා අඋ එත්ථ, අංම්හ, ත්ථරෙ, ත්ථො ව්හො, ඉං ම්හෙ.

၄၂၆, ၄၅၉. အ ဥ၊ ဧတ္ထ၊ အံ မှ၊ တ္ထ ေရ၊ ေတ္ထာ ဝှေ၊ ဣံ မှေ တို့သည် ပရောက္ခာ ဝိဘတ်များ ဖြစ်ကြသည်။

පරොක්ඛා ඉච්චෙසා සඤ්ඤා හොති අ උ, එත්ථ, අං ම්හ, ත්ථ රෙ ත්ථො ව්හො, ඉං ම්හෙ ඉච්චෙතෙසං ද්වාදසන්නං පදානං.

အ ဥ၊ ဧတ္ထ၊ အံ မှ၊ တ္ထ ေရ၊ ေတ္ထာ ဝှေ၊ ဣံ မှေ ဟူသော ဤတစ်ဆယ့်နှစ်ပါးသော ပုဒ်တို့အား "ပရောက္ခာ" ဟူသော အမည် ရှိ၏။

පරොක්ඛා ඉච්චනෙන ක්වත්ථො? අපච්චක්ඛෙ පරොක්ඛාතීතෙ.

"ပရောက္ခာ" ဟူသော အမည်ဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း? "အပစ္စက္ခေ ပရောက္ခာတီတေ" သုတ်၌ "ပရောက္ခာ" ဟူသော စကားလုံးကို သုံးစွဲရန်အတွက် ဖြစ်သည်။

427, 455. හිය්‍යත්තනී [Pg.222] ආඌ, ඔත්ථ, අංම්හා, ත්ථත්ථුං, සෙ ව්හං, ඉං ම්හසෙ.

၄၂၇, ၄၅၅. အာ ဦး၊ အို တ္ထ၊ အံ မ္ဟာ၊ တ္ထ တ္ထုံ၊ သေ ဝှံ၊ ဣံ မ္ဟသေ တို့သည် ဟိယျတ္တနီ ဝိဘတ်များ ဖြစ်ကြသည်။

හිය්‍යත්තනී ඉච්චෙසා සඤ්ඤා හොති ආ ඌ, ඔ ත්ථ, අං ම්හා, ත්ථ ත්ථුං, සෙ ව්හං, ඉං ම්හසෙ ඉච්චෙතෙසං ද්වාදසන්නං පදානං.

အာ ဦး၊ အို တ္ထ၊ အံ မ္ဟာ၊ တ္ထ တ္ထုံ၊ သေ ဝှံ၊ ဣံ မ္ဟသေ ဟူသော ဤတစ်ဆယ့်နှစ်ပါးသော ပုဒ်တို့အား "ဟိယျတ္တနီ" ဟူသော အမည် ရှိ၏။

හිය්‍යත්තනී ඉච්චනෙන ක්වත්ථො? හිය්‍යොපභුති පච්චක්ඛෙ හිය්‍යත්තනී.

"ဟိယျတ္တနီ" ဟူသော အမည်ဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း? "ဟိယျောပဘုတိ ပစ္စက္ခေ ဟိယျတ္တနီ" သုတ်၌ "ဟိယျတ္တနီ" ဟူသော စကားလုံးကို သုံးစွဲရန်အတွက် ဖြစ်သည်။

428, 468. අජ්ජතනී ඊ උං, ඔ ත්ථ, ඉං ම්හා, ආ ඌ, සෙ ව්හං, අං ම්හෙ.

၄၂၈, ၄၆၈. ဤ အုံ၊ အို တ္ထ၊ ဣံ မ္ဟာ၊ အာ ဦး၊ သေ ဝှံ၊ အံ မှေ တို့သည် အဇ္ဇတနီ ဝိဘတ်များ ဖြစ်ကြသည်။

අජ්ජතනී ඉච්චෙසා සඤ්ඤා හොති ඊ උං, ඔ ත්ථ, ඉංම්හා, ආ ඌ, සෙව්හං, අං ම්හෙ ඉච්චෙතෙසං ද්වාදසන්නං පදානං.

ဤ အုံ၊ အို တ္ထ၊ ဣံ မ္ဟာ၊ အာ ဦး၊ သေ ဝှံ၊ အံ မှေ ဟူသော ဤတစ်ဆယ့်နှစ်ပါးသော ပုဒ်တို့အား "အဇ္ဇတနီ" ဟူသော အမည် ရှိ၏။

අජ්ජතනී ඉච්චනෙන ක්වත්ථො? සමීපෙජ්ජතනී.

"အဇ္ဇတနီ" ဟူသော အမည်ဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း? "သမီပေဇ္ဇတနီ" သုတ်၌ "အဇ္ဇတနီ" ဟူသော စကားလုံးကို သုံးစွဲရန်အတွက် ဖြစ်သည်။

429, 472. භවිස්සන්තී ස්සති ස්සන්ති, ස්සසි ස්සථ, ස්සාමි ස්සාම, ස්සතෙ ස්සන්තෙ, ස්සසෙ ස්සව්හෙ, ස්සං ස්සාම්හෙ.

၄၂၉, ၄၇၂. ဿတိ ဿန္တိ၊ ဿသိ ဿထ၊ ဿာမိ ဿာမ၊ ဿတေ ဿန္တေ၊ ဿသေ ဿဝှေ၊ ဿံ ဿာမှေ တို့သည် ဘဝိဿန္တီ ဝိဘတ်များ ဖြစ်ကြသည်။

භවිස්සන්තී ඉච්චෙසා සඤ්ඤා හොති ස්සති ස්සන්ති, ස්සසි ස්සථ, ස්සාමි ස්සාම, ස්සතෙ ස්සන්තෙ, ස්සසෙ ස්සව්හෙ, ස්සං ස්සාම්හෙ ඉච්චෙතෙසං ද්වාදසන්නං පදානං.

ဿတိ ဿန္တိ၊ ဿသိ ဿထ၊ ဿာမိ ဿာမ၊ ဿတေ ဿန္တေ၊ ဿသေ ဿဝှေ၊ ဿံ ဿာမှေ ဟူသော ဤတစ်ဆယ့်နှစ်ပါးသော ပုဒ်တို့အား "ဘဝိဿန္တီ" ဟူသော အမည် ရှိ၏။

භවිස්සන්තී ඉච්චනෙන ක්වත්ථො? අනාගතෙ භවිස්සන්තී.

"ဘဝိဿန္တီ" ဟူသော အမည်ဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း? "အနာဂတေ ဘဝိဿန္တီ" သုတ်၌ "ဘဝိဿန္တီ" ဟူသော စကားလုံးကို သုံးစွဲရန်အတွက် ဖြစ်သည်။

430, 373. කාලාතිපත්ති [Pg.223] ස්සා ස්සංසු, ස්සෙ ස්සථ, ස්සං ස්සාම්හා, ස්සථ සිස්සු, ස්සසෙ ස්සව්හෙ, ස්සිං ස්සාම්හසෙ.

၄၃၀, ၃၇၃. ဿာ ဿံသု၊ ဿေ ဿထ၊ ဿံ ဿာမ္ဟာ၊ ဿထ ဿိသု၊ ဿသေ ဿဝှေ၊ ဿိံ ဿာမ္ဟသေ တို့သည် ကာလာတိပတ္တိ ဝိဘတ်များ ဖြစ်ကြသည်။

කාලාතිපත්ති ඉච්චෙසා සඤ්ඤා හොති ස්සා ස්සංසු, ස්සෙ ස්සථ, ස්සං ස්සාම්හා, ස්සථ ස්සිසු, ස්සසෙ ස්සව්හෙ, ස්සිං ස්සාම්හසෙ ඉච්චෙතෙසං ද්වාදසන්නං පදානං.

ဿာ ဿံသု၊ ဿေ ဿထ၊ ဿံ ဿာမ္ဟာ၊ ဿထ ဿိသု၊ ဿသေ ဿဝှေ၊ ဿိံ ဿာမ္ဟသေ ဟူသော ဤတစ်ဆယ့်နှစ်ပါးသော ပုဒ်တို့အား "ကာလာတိပတ္တိ" ဟူသော အမည် ရှိ၏။

කාලාතිපත්ති ඉච්චනෙන ක්වත්ථො? ක්‍රියාතිපන්නෙ’ තීතෙ කාලාතිපත්ති.

"ကာလာတိပတ္တိ" ဟူသော အမည်ဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း? "ကြိယာတိပန္နေ တီတေ ကာလာတိပတ္တိ" သုတ်၌ "ကာလာတိပတ္တိ" ဟူသော စကားလုံးကို သုံးစွဲရန်အတွက် ဖြစ်သည်။

431, 458. හිය්‍යත්තනී සත්තමී පඤ්චමී වත්තමානා සබ්බධාතුකං.

၄၃၁, ၄၅၈. ဟိယျတ္တနီ၊ သတ္တမီ၊ ပဉ္စမီ၊ ဝတ္တမာန ဝိဘတ်တို့သည် "သဗ္ဗဓာတုက" မည်ကုန်၏။

හිය්‍යත්තනාදයො චතස්සො විභත්තියො සබ්බධාතුක සඤ්ඤා හොන්ති.

ဟိယျတ္တနီ အစရှိသော ဝိဘတ်လေးခုတို့သည် "သဗ္ဗဓာတုက" ဟူသော အမည် ရှိကြကုန်၏။

අගමා, ගච්ඡෙය්‍ය, ගච්ඡතු, ගච්ඡති.

သွားပြီ (အဂမာ)၊ သွားရာ၏ (ဂစ္ဆေယျ)၊ သွားလော့ (ဂစ္ဆတု)၊ သွား၏ (ဂစ္ဆတိ)။

සබ්බධාතුක ඉච්චනෙන ක්වත්ථො? ඉකාරාගමො අසබ්බධාතුකම්හි.

"သဗ္ဗဓာတုက" ဟူသော အမည်ဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း? "ဣကာရာဂမော အသဗ္ဗဓာတုမှိ" သုတ်၌ "သဗ္ဗဓာတုက" ဟူသော စကားလုံးကို သုံးစွဲရန်အတွက် ဖြစ်သည်။

ඉති ආඛ්‍යාතකප්පෙ පඨමො කණ්ඩො.

ဤသို့လျှင် အာချာတကဏ္ဍတွင် ပထမအခန်း ပြီးဆုံးပြီ။

දුතියකණ්ඩ

ဒုတိယအခန်း။

432, 362. ධාතුලිඞ්ගෙහි [Pg.224] පරා පච්චයා.

၄၃၂, ၃၆၂. ဓာတ်နှင့် လိင်တို့၏ နောက်၌ ပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

ධාතුලිඞ්ගඉච්චෙතෙහි පරා පච්චයා හොන්ති.

ဓာတ်၊ လိင် ဟူသော ဤအရာတို့၏ နောက်၌ ပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

කරොති, ගච්ඡති. යො කොචි කරොති, තං අඤ්ඤො ‘‘කරොහි කරොහි’’ ඉච්චෙවං බ්‍රවීති, අථ වා කරොන්තං පයොජයති = කාරෙති. සඞ්ඝො පබ්බතමිව අත්තානමාචරති = පබ්බතායති. තළාකං සමුද්දමිව අත්තානමාචරති = සමුද්දායති, සද්දො චිච්චිටමිව අත්තානමාචරති = චිච්චිටායති, වසිට්ඨස්ස අපච්චං වාසිට්ඨො. එවමඤ්ඤෙපි යොජෙතබ්බා.

ပြု၏ (ကရောတိ)၊ သွား၏ (ဂစ္ဆတိ)။ တစ်စုံတစ်ယောက်သောသူသည် ပြုလုပ်၏၊ ထိုသူအား အခြားသူတစ်ယောက်က "ပြုလော့ ပြုလော့" ဟု ပြောဆိုတိုက်တွန်း၏၊ သို့မဟုတ် ပြုလုပ်သူကို စေခိုင်း၏ = ပြုစေ၏ (ကာရေတိ)။ သံဃာတော်သည် တောင်ကဲ့သို့ မိမိကိုယ်ကို ကျင့်ဆောင်၏ = တောင်ကဲ့သို့ ပြုမူ၏ (ပဗ္ဗတာယတိ)။ ရေကန်သည် သမုဒ္ဒရာကဲ့သို့ မိမိကိုယ်ကို ကျင့်ဆောင်၏ = သမုဒ္ဒရာကဲ့သို့ ပြုမူ၏ (သမုဒ္ဒါယတိ)။ အသံသည် စစ်စစ်မြည်သံကဲ့သို့ မိမိကိုယ်ကို ကျင့်ဆောင်၏ = စစ်စစ်မြည်၏ (စိစ္စိဋာယတိ)။ ဝသိဋ္ဌ၏ သားမြေးအနွယ်သည် ဝါသိဋ္ဌ မည်၏။ ဤသို့လျှင် အခြားသော ပုဒ်တို့ကိုလည်း ယှဉ်စပ်အပ်ကုန်၏။

433, 528. තිජ ගුප කිත මානෙ හි ඛ ඡ සා වා.

၄၃၃, ၅၂၈. တိဇ၊ ဂုပ၊ ကိတ၊ မာန ဓာတ်တို့၏နောက်၌ ခ၊ ဆ၊ သ ပစ္စည်းတို့သည် အချို့သော အခါ၌ ဖြစ်ကုန်၏။

තිජ ගුප කිත මානු ඉච්චෙතෙහි ධාතූහි ඛ ඡ ස ඉච්චෙතෙ පච්චයා හොන්ති වා.

သည်းခံခြင်းအနက်ရှိသော တိဇဓာတ်၊ စက်ဆုပ်ခြင်းအနက်ရှိသော ဂုပဓာတ်၊ ကုသခြင်းအနက်ရှိသော ကိတဓာတ်၊ စုံစမ်းခြင်းအနက်ရှိသော မာနဓာတ် ဟူသော ဤဓာတ်တို့၏နောက်၌ ခ၊ ဆ၊ သ ပစ္စည်းတို့သည် အချို့သော အခါ၌ ဖြစ်ကြကုန်၏။

තිතික්ඛති, ජිගුච්ඡති, තිකිච්ඡති, වීමංසති.

သည်းခံ၏ (တိတိက္ခတိ)၊ စက်ဆုပ်၏ (ဇိဂုစ္ဆတိ)၊ ကုသ၏ (တိကိစ္ဆတိ)၊ စုံစမ်းစစ်ဆေး၏ (ဝီမံသတိ)။

වාති කිමත්ථං? තෙජති, ගොපති, මානෙති.

"ဝါ" (အချို့သောအခါ၌) ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? တေဇတိ၊ ဂေါပတိ၊ မာနေတိ တို့ကို ရရှိစေရန် ဖြစ်သည်။

434, 534. භුජ ඝස හර සු පාදීහි තුමිච්ඡත්ථෙසු.

၄၃၄, ၅၃၄. ဘုဇ၊ ဃသ၊ ဟရ၊ သု၊ ပါ အစရှိသော ဓာတ်တို့၏နောက်၌ အလိုရှိခြင်းနှင့် ပြုခြင်းအနက်တို့၌ (ခ၊ ဆ၊ သ ပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။)

භුජ [Pg.225] ඝස හර සු පාඉච්චෙවමාදීහි ධාතූහි තුමිච්ඡත්ථෙසු ඛ ඡ සඉච්චෙතෙ පච්චයා හොන්ති වා.

မျိုချခြင်းအနက်ရှိသော ဘုဇဓာတ်၊ စားခြင်းအနက်ရှိသော ဃသဓာတ်၊ ဆောင်ယူခြင်းအနက်ရှိသော ဟရဓာတ်၊ ကြားခြင်းအနက်ရှိသော သုဓာတ်၊ သောက်ခြင်းအနက်ရှိသော ပါဓာတ် အစရှိသော ဤဓာတ်တို့၏နောက်၌ စားခြင်း၊ သောက်ခြင်း စသည်ကို ပြုရန် အလိုရှိခြင်းအနက်တို့၌ ခ၊ ဆ၊ သ ပစ္စည်းတို့သည် အချို့သော အခါ၌ ဖြစ်ကြကုန်၏။

භොත්තුමිච්ඡති=බුභුක්ඛති, ඝසිතුමිච්ඡති=ජිඝච්ඡති, හරිතුමිච්ඡති=ජිගීසති, සොතුමිච්ඡති=සුස්සුසති, පාතුමිච්ඡති=පිවාසති.

စားအံ့သောငှာ အလိုရှိ၏ = စားလို၏ (ဗုဘုက္ခတိ)၊ စားအံ့သောငှာ အလိုရှိ၏ = စားလို၏ (ဇိဃစ္ဆတိ)၊ ဆောင်အံ့သောငှာ အလိုရှိ၏ = ဆောင်လို၏ (ဇိဂီသတိ)၊ ကြားအံ့သောငှာ အလိုရှိ၏ = ကြားလို၏ (သုဿုသတိ)၊ သောက်အံ့သောငှာ အလိုရှိ၏ = သောက်လို၏ (ပိဝါသတိ)။

වාති කිමත්ථං? භොත්තුමිච්ඡති.

"ဝါ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? စားအံ့သောငှာ အလိုရှိ၏ (ဘောတ္တုံ ဣစ္ဆတိ) ဟု ပစ္စည်းမသက်ဘဲ ပုံမှန်အတိုင်း သုံးစွဲခွင့်ရှိစေရန် ဖြစ်သည်။

තුමිච්ඡත්ථෙසූති කිමත්ථං? භුඤ්ජති.

"တုမိစ္ဆတ္ထေသု" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? စား၏ (ဘုဉ္ဇတိ) ဟု အလိုရှိခြင်းအနက် မရှိသောအခါ ဤပစ္စည်းများ မသက်စေရန် တားမြစ်လိုသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

435, 536. ආය නාමතො කත්තූපමානාදාචාරෙ.

၄၃၅, ၅၃၆. နာမ်ပုဒ်၏နောက်၌ ကတ္တားနှင့် တူသည်ကို ပြုမူခြင်းအနက်၌ "အာယ" ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

නාමතො කත්තූපමානා ආචාරත්ථෙ ආයපච්චයො හොති.

နာမ်တို့၏နောက်၌ ကတ္တားချင်း နှိုင်းယှဉ်ခြင်းရှိသော် အပြုအမူ (အာစာရ) အနက်၌ ‘အာယ’ ပစ္စည်း သက်ရောက်၏။

සඞ්ඝො පබ්බතමිව අත්තානමාචරති = පබ්බතායති, තළාකං සමුද්දමිව අත්තානමාචරති = සමුද්දායති, සද්දො චිච්චිටමිව අත්තානමාචරති = චිච්චිටායති. එවමඤ්ඤෙපි යොජෙතබ්බා.

သံဃာသည် မိမိကိုယ်ကို တောင်ကဲ့သို့ ကျင့်၏ = ပဗ္ဗတာယတိ (တောင်ကဲ့သို့ ကျင့်၏)၊ ရေကန်သည် မိမိကိုယ်ကို သမုဒ္ဒရာကဲ့သို့ ကျင့်၏ = သမုဒ္ဒါယတိ (သမုဒ္ဒရာကဲ့သို့ ဖြစ်၏)၊ အသံသည် မိမိကိုယ်ကို စိစိဟူသောအသံကဲ့သို့ ကျင့်၏ = စိစ္စိဋာယတိ (စိစိမြည်၏)။ ဤနည်းတူ အခြားသော ပုဒ်တို့ကိုလည်း ယှဉ်စပ်အပ်ကုန်၏။

436, 537. ඊයූපමානා ච.

၄၃၆, ၅၃၇. နှိုင်းယှဉ်ခြင်း၌ ‘ဤယ’ ပစ္စည်းလည်း သက်ရောက်၏။

නාමතො උපමානා ආචාරත්ථෙ ච ඊයපච්චයො හොති.

နာမ်တို့၏နောက်၌ နှိုင်းယှဉ်ခြင်းရှိသော် အပြုအမူအနက်၌ ‘ဤယ’ ပစ္စည်းလည်း သက်ရောက်၏။

අඡත්තං [Pg.226] ඡත්තමිව ආචරති =ඡත්තීයති, අපුත්තං පුත්තමිව ආචරති=පුත්තීයති.

ထီးမဟုတ်သည်ကို ထီးကဲ့သို့ ကျင့်၏ = ဆတ္တီယတိ (ထီးကဲ့သို့ ပြုမူ၏)၊ သားမဟုတ်သည်ကို သားကဲ့သို့ ကျင့်၏ = ပုတ္တီယတိ (သားကဲ့သို့ ပြုမူ၏)။

උපමානාති කිමත්ථං? ධම්මං ආචරති.

‘ဥပမာနာ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? တရားကို ကျင့်၏ (ဓမ္မံ အာစရတိ) ဟူသော ပုဒ်၌ နှိုင်းယှဉ်ခြင်းမရှိသဖြင့် ‘ဤယ’ ပစ္စည်း မသက်ရောက်စေရန် ဖြစ်သည်။

ආචාරෙති කිමත්ථං? අඡත්තං ඡත්තමිව රක්ඛති. එවමඤ්ඤෙපි යොජෙතබ්බා.

‘အာစာရေ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? အပြုအမူအနက် မဟုတ်သောအခါ ဤစည်းကမ်း မသက်ရောက်စေရန် ဖြစ်သည်။ ဥပမာ- ထီးမဟုတ်သည်ကို ထီးကဲ့သို့ စောင့်ရှောက်၏ (အဆတ္တံ ဆတ္တမိဝ ရက္ခတိ)။ ဤနည်းတူ အခြားသော ပုဒ်တို့ကိုလည်း ယှဉ်စပ်အပ်ကုန်၏။

437, 538. නාමම්හා’ත්තිච්ඡත්ථෙ.

၄၃၇, ၅၃၈. နာမ်တို့၏နောက်၌ မိမိအလိုရှိခြင်းအနက်၌ (ပစ္စည်းသက်ရောက်၏)။

නාමම්හා අත්තනො ඉච්ඡත්ථෙ ඊයපච්චයො හොති.

နာမ်တို့၏နောက်၌ မိမိအတွက် အလိုရှိခြင်း (အတ္တိစ္ဆတ္ထ) အနက်၌ ‘ဤယ’ ပစ္စည်း သက်ရောက်၏။

අත්තනො පත්තමිච්ඡති = පත්තීයති. එවං වත්ථීයති, පරික්ඛාරීයති, චීවරීයති, ධනීයති, ඝටීයති.

မိမိအတွက် သပိတ်ကို အလိုရှိ၏ = ပတ္တီယတိ (မိမိအတွက် သပိတ်ကို အလိုရှိ၏)။ ဤနည်းတူ ဝတ္ထီယတိ (အဝတ်ကို အလိုရှိ၏)၊ ပရိက္ခာရီယတိ (ပရိက္ခရာကို အလိုရှိ၏)၊ စီဝရီယတိ (သင်္ကန်းကို အလိုရှိ၏)၊ ဓနီယတိ (ဥစ္စာကို အလိုရှိ၏)၊ ဃဋီယတိ (ရေအိုးကို အလိုရှိ၏) တို့ ဖြစ်ကြသည်။

අත්තිච්ඡත්ථෙති කිමත්ථං? අඤ්ඤස්ස පත්තමිච්ඡති. එවමඤ්ඤෙපි යොජෙතබ්බා.

‘အတ္တိစ္ဆတ္ထေ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? မိမိအတွက် အလိုရှိခြင်းအနက် မဟုတ်သောအခါ ဤစည်းကမ်း မသက်ရောက်စေရန် ဖြစ်သည်။ ဥပမာ- သူတစ်ပါးအတွက် သပိတ်ကို အလိုရှိ၏ (အညဿ ပတ္တမိစ္ဆတိ)။ ဤနည်းတူ အခြားသော ပုဒ်တို့ကိုလည်း ယှဉ်စပ်အပ်ကုန်၏။

438, 540. ධාතූහි ණෙ ණය ණාපෙ ණාපයා කාරිතානි හෙත්වත්ථෙ.

၄၃၈, ၅၄၀. ဓာတ်တို့၏နောက်၌ စေခိုင်းခြင်း (ဟေတု) အနက်၌ ‘ဏေ၊ ဏယ၊ ဏာပေ၊ ဏာပယ’ ဟူသော ကာရိတ်ပစ္စည်းတို့ သက်ရောက်ကုန်၏။

සබ්බෙහි ධාතූහි ණෙණය ණාපෙ ණාපයඉච්චෙතෙ පච්චයා හොන්ති කාරිතසඤ්ඤා ච හෙත්වත්ථෙ.

ခပ်သိမ်းသော ဓာတ်တို့၏နောက်၌ စေခိုင်းခြင်းအနက်၌ ‘ဏေ၊ ဏယ၊ ဏာပေ၊ ဏာပယ’ ဟူသော ပစ္စည်းတို့ သက်ရောက်ကုန်၏၊ ထိုပစ္စည်းတို့ကို ကာရိတ်ဟူသော အမည်လည်း ရကုန်၏။

යො කොචි කරොති, තං අඤ්ඤො ‘‘කරොහි කරොහි’’ ඉච්චෙවං බ්‍රවීති, අථ වා කරොන්තං පයොජයති [Pg.227] = කාරෙති, කාරයති, කාරාපෙති, කාරා පයති. යෙ කෙචි කරොන්ති, තෙ අඤ්ඤෙ ‘‘කරොථ කරොථ’’ ඉච්චෙවං බ්‍රුවන්ති = කාරෙන්ති, කාරයන්ති, කාරාපෙන්ති, කාරාපයන්ති. යො කොචි පචති, තං අඤ්ඤො ‘‘පචාහි පචාහි’’ඉච්චෙවං බ්‍රවීති, අථ වා පචන්තං පයොජයති = පාචෙති, පාචයති, පාචාපෙති, පාචාපයති. යෙ කෙචි පචන්ති, තෙ අඤ්ඤෙ ‘‘පචථ පචථ’’ ඉච්චෙවං බ්‍රුවන්ති = පාචෙන්ති, පාචයන්ති, පාචාපෙන්ති. පාචාපයන්ති. එවං භණෙති, භණයති, භණාපෙති, භණාපයති. භණෙන්ති, භණයන්ති, භණාපෙන්ති, භණාපයන්ති. තථරිව අඤ්ඤෙපි යොජෙතබ්බා.

တစ်စုံတစ်ယောက်သောသူသည် ပြုလုပ်၏၊ ထိုသူကို အခြားသူတစ်ယောက်က "ပြုလော့၊ ပြုလော့" ဟု ဤသို့ ဆို၏။ သို့မဟုတ် ပြုလုပ်နေသောသူကို စေခိုင်း၏ = ကာရေတိ၊ ကာရယတိ၊ ကာရာပေတိ၊ ကာရာပယတိ (စေခိုင်း၏)။ အချို့သောသူတို့သည် ပြုလုပ်ကြကုန်၏၊ ထိုသူတို့ကို အခြားသူတို့က "ပြုလုပ်ကြကုန်လော့၊ ပြုလုပ်ကြကုန်လော့" ဟု ဤသို့ ဆိုကုန်၏ = ကာရေန္တိ၊ ကာရယန္တိ၊ ကာရာပေန္တိ၊ ကာရာပယန္တိ။ တစ်စုံတစ်ယောက်သောသူသည် ချက်ပြုတ်၏၊ ထိုသူကို အခြားသူတစ်ယောက်က "ချက်ပြုတ်လော့၊ ချက်ပြုတ်လော့" ဟု ဤသို့ ဆို၏။ သို့မဟုတ် ချက်ပြုတ်နေသောသူကို စေခိုင်း၏ = ပါစေတိ၊ ပါစယတိ၊ ပါစာပေတိ၊ ပါစာပယတိ။ အချို့သောသူတို့သည် ချက်ပြုတ်ကြကုန်၏၊ ထိုသူတို့ကို အခြားသူတို့က "ချက်ပြုတ်ကြကုန်လော့၊ ချက်ပြုတ်ကြကုန်လော့" ဟု ဤသို့ ဆိုကုန်၏ = ပါစေန္တိ၊ ပါစယန္တိ၊ ပါစာပေန္တိ၊ ပါစာပယန္တိ။ ဤနည်းတူ ဘဏေတိ၊ ဘဏယတိ၊ ဘဏာပေတိ၊ ဘဏာပယတိ (ရွတ်ဖတ်စေ၏)၊ ဘဏေန္တိ၊ ဘဏယန္တိ၊ ဘဏာပေန္တိ၊ ဘဏာပယန္တိ (ရွတ်ဖတ်စေကုန်၏) ဟု ဖြစ်၏။ ထိုနည်းတူစွာ အခြားသော ပုဒ်တို့ကိုလည်း ယှဉ်စပ်အပ်ကုန်၏။

හෙත්වත්ථෙති කිමත්ථං? කරොති, පචති.

‘ဟေတွတ္ထေ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? စေခိုင်းခြင်းအနက် မဟုတ်သောအခါ ဤစည်းကမ်း မသက်ရောက်စေရန် ဖြစ်သည်။ ဥပမာ- ပြုလုပ်၏ (ကရောတိ)၊ ချက်ပြုတ်၏ (ပစတိ)။

අත්ථග්ගහණෙන අලපච්චයො හොති, ජොතලති.

‘အတ္ထ’ သဒ္ဒါကို ယူခြင်းဖြင့် ‘အလ’ ပစ္စည်းလည်း သက်ရောက်၏။ ဥပမာ- ဇောတလတိ (တောက်ပစေ၏)။

439, 539. ධාතුරූපෙ නාමස්මා ණයො ච.

၄၃၉, ၅၃၉. ဓာတ်၏အသွင်သဏ္ဌာန်ရှိသော် နာမ်၏နောက်၌ ‘ဏယ’ ပစ္စည်းလည်း သက်ရောက်၏။

තස්මා නාමස්මා ණයපච්චයො හොති කාරිතසඤ්ඤො ච ධාතුරූපෙ සති.

ဓာတ်၏အသွင်သဏ္ဌာန်ရှိသော် ထိုနာမ်၏နောက်၌ ‘ဏယ’ ပစ္စည်း သက်ရောက်၏၊ ထိုပစ္စည်းသည် ကာရိတ်အမည်လည်း ရ၏။

හත්ථිනා අතික්කමති මග්ගං = අතිහත්ථයති, වීණාය උපගායති ගීතං = උපවීණයති, දළ්හං කරොති වීරියං [Pg.228] = දළ්හයති, විසුද්ධා හොති රත්ති = විසුද්ධයති.

ဆင်ဖြင့် လမ်းခရီးကို ဖြတ်သန်း၏ = အတိဟတ္ထယတိ၊ စောင်းဖြင့် သီချင်းကို သီဆို၏ = ဥပဝီဏယတိ၊ ဝီရိယကို ခိုင်ခံ့မြဲမြံအောင် ပြု၏ = ဒဠှယတိ၊ ညဉ့်သည် စင်ကြယ်၏ = ဝိသုဒ္ဓယတိ။

චග්ගහණෙන ආර ආලඉච්චෙතෙ පච්චයා හොන්ති. සන්තං කරොති = සන්තාරති, උපක්කමං කරොති = උපක්කමාලති.

‘စ’ သဒ္ဒါကို ယူခြင်းဖြင့် ‘အာရ၊ အာလ’ ဟူသော ပစ္စည်းတို့လည်း သက်ရောက်ကုန်၏။ ငြိမ်သက်အောင် ပြု၏ = သန္တာရတိ၊ လုံ့လပြု၏ = ဥပက္ကမာလတိ။

440, 445. භාවකම්මෙසු යො.

၄၄၀, ၄၄၅. ဘာဝအနက်နှင့် ကမ္မအနက်တို့၌ ‘ယ’ ပစ္စည်း သက်ရောက်၏။

සබ්බෙහි ධාතූහි භාවකම්මෙසු යපච්චයො හොති.

ခပ်သိမ်းသော ဓာတ်တို့၏နောက်၌ ဘာဝအနက်၊ ကမ္မအနက်တို့၌ ‘ယ’ ပစ္စည်း သက်ရောက်၏။

ඨීයතෙ, බුජ්ඣතෙ, පච්චතෙ, ලබ්භතෙ, කරීයතෙ, යුජ්ජතෙ, උච්චතෙ.

ဌီယတေ (တည်အပ်၏)၊ ဗုဇ္ဈတေ (သိအပ်၏)၊ ပစ္စတေ (ချက်အပ်၏)၊ လဗ္ဘတေ (ရအပ်၏)၊ ကရီယတေ (ပြုအပ်၏)၊ ယုဇ္ဇတေ (ယှဉ်အပ်၏)၊ ဥစ္စတေ (ဆိုအပ်၏)။

භාවකම්මෙසූති කිමත්ථං? කරොති, පචති, පඨති.

‘ဘာဝကမ္မေသု’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဘာဝအနက်၊ ကမ္မအနက် မဟုတ်သောအခါ ဤစည်းကမ်း မသက်ရောက်စေရန် ဖြစ်သည်။ ဥပမာ- ပြုလုပ်၏ (ကရောတိ)၊ ချက်ပြုတ်၏ (ပစတိ)၊ ရွတ်ဖတ်၏ (ပဌတိ)။

441, 447. තස්ස චවග්ගයකාරවකාරත්තං සධාත්වන්තස්ස.

၄၄၁, ၄၄၇. ထို ‘ယ’ ပစ္စည်းသည် ဓာတ်၏အဆုံးဗျည်းနှင့်တကွ စဝဂ်ဗျည်း၊ ယက္ခာရ၊ ဝက္ခာရ အဖြစ်သို့ ရောက်၏။

තස්ස යපච්චයස්ස චවග්ගයකාරවකාරත්තං හොති ධාතූනං අන්තෙන සහ යථාසම්භවං.

ထို ‘ယ’ ပစ္စည်းသည် ဓာတ်တို့၏ အဆုံးဗျည်းနှင့်တကွ စဝဂ်ဗျည်း၊ ယက္ခာရ၊ ဝက္ခာရ အဖြစ်သို့ သင့်လျော်သလို ရောက်၏။

වුච්චතෙ, වුච්චන්තෙ, උච්චතෙ, උච්චන්තෙ, පච්චතෙ, පච්චන්තෙ. මජ්ජතෙ, මජ්ජන්තෙ, යුජ්ජතෙ, යුජ්ජන්තෙ. බුජ්ඣතෙ, බුජ්ඣන්තෙ, කුජ්ඣතෙ, කුජ්ඣන්තෙ, උජ්ඣතෙ, උජ්ඣන්තෙ. හඤ්ඤතෙ, හඤ්ඤන්තෙ. කය්‍යතෙ, කය්‍යන්තෙ. දිබ්බතෙ, දිබ්බන්තෙ.

ဝုစ္စတေ၊ ဝုစ္စန္တေ (ဆိုအပ်၏၊ ဆိုအပ်ကုန်၏)၊ ဥစ္စတေ၊ ဥစ္စန္တေ (ဆိုအပ်၏၊ ဆိုအပ်ကုန်၏)၊ ပစ္စတေ၊ ပစ္စန္တေ (ချက်အပ်၏၊ ချက်အပ်ကုန်၏)။ မဇ္ဇတေ၊ မဇ္ဇန္တေ (ပွတ်တိုက်အပ်၏၊ ပွတ်တိုက်အပ်ကုန်၏)၊ ယုဇ္ဇတေ၊ ယုဇ္ဇန္တေ (ယှဉ်အပ်၏၊ ယှဉ်အပ်ကုန်၏)။ ဗုဇ္ဈတေ၊ ဗုဇ္ဈန္တေ (သိအပ်၏၊ သိအပ်ကုန်၏)၊ ကုဇ္ဈတေ၊ ကုဇ္ဈန္တေ (အမျက်ထွက်အပ်၏၊ အမျက်ထွက်အပ်ကုန်၏)၊ ဥဇ္ဈတေ၊ ဥဇ္ဈန္တေ (စွန့်ပယ်အပ်၏၊ စွန့်ပယ်အပ်ကုန်၏)။ ဟည္ညတေ၊ ဟည္ညန္တေ (သတ်အပ်၏၊ သတ်အပ်ကုန်၏)။ ကယျတေ၊ ကယျန္တေ (ပြုအပ်၏၊ ပြုအပ်ကုန်၏)။ ဒိဗ္ဗတေ၊ ဒိဗ္ဗန္တေ (ကစားအပ်၏၊ ကစားအပ်ကုန်၏)။

442, 448. ඉවණ්ණාගමො [Pg.229] වා.

၄၄၂, ၄၄၈. ‘ဣ၊ ဤ’ အက္ခရာ အာဂုံသည် အချို့သောနေရာ၌ သက်ရောက်၏။

සබ්බෙහි ධාතූහි යම්හි පච්චයෙ, පරෙ ඉවණ්ණාගමො හොති වා.

ခပ်သိမ်းသော ဓာတ်တို့၏နောက်၌ ‘ယ’ ပစ္စည်းနောက်၌ ရှိသော် ‘ဣ၊ ဤ’ အက္ခရာ အာဂုံသည် အချို့သောနေရာ၌ သက်ရောက်၏။

කරීයතෙ, කරීයති, ගච්ඡීයතෙ, ගච්ඡීයති.

ကရီယတေ၊ ကရီယတိ (ပြုအပ်၏)၊ ဂစ္ဆီယတေ၊ ဂစ္ဆီယတိ (သွားအပ်၏)။

වාති කිමත්ථං? කය්‍යතෙ.

‘ဝါ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ‘ဣ၊ ဤ’ အာဂုံမဖြစ်သော ကယျတေ (ပြုအပ်၏) စသော ပုဒ်တို့ကို သိစေရန် ဖြစ်သည်။

443, 449. පුබ්බරූපඤ්ච.

၄၄၃, ၄၄၉. ရှေ့ဓာတ်၏အဆုံးဗျည်းနှင့် တူသောပုံစံ (ပုဗ္ဗရူပ) သို့လည်း ရောက်၏။

සබ්බෙහි ධාතූහි යපච්චයො පුබ්බරූපමාපජ්ජතෙ වා.

ခပ်သိမ်းသော ဓာတ်တို့၏နောက်၌ ‘ယ’ ပစ္စည်းသည် အချို့သောနေရာ၌ ရှေ့ဓာတ်၏အဆုံးဗျည်းနှင့် တူသောပုံစံသို့ ရောက်၏။

වුඩ්ඪතෙ, ඵල්ලතෙ, දම්මතෙ, සක්කතෙ, ලබ්භතෙ, දිස්සතෙ.

ဝုဍ္ဎတေ (ကြီးပွားအပ်၏)၊ ဖလ္လတေ (အသီးသီးအပ်၏)၊ ဒမ္မတေ (ဆုံးမအပ်၏)၊ သက္ကတေ (စွမ်းဆောင်အပ်၏)၊ လဗ္ဘတေ (ရအပ်၏)၊ ดိဿတေ (မြင်အပ်၏)။

444, 501. තථා කත්තරි ච.

၄၄၄, ၅၀၁. ထိုနည်းတူ ကတ္တားအနက်၌လည်း (ဗျည်းပြောင်းလဲခြင်းကို ပြုအပ်၏)။

යථා හෙට්ඨා භාවකම්මෙසු යපච්චයස්ස ආදෙසො හොති තථා කත්තරිපි යපච්චයස්ස ආදෙසො කාතබ්බො.

အောက်၌ ဖော်ပြခဲ့သော ဘာဝအနက်၊ ကမ္မအနက်တို့၌ ‘ယ’ ပစ္စည်း၏ အာဒေသ (ပြောင်းလဲခြင်း) ဖြစ်သကဲ့သို့ ကတ္တားအနက်၌လည်း ‘ယ’ ပစ္စည်း၏ အာဒေသကို ပြုအပ်၏။

බුජ්ඣති, විජ්ඣති, මඤ්ඤති, සිබ්බති.

ဗုဇ္ဈတိ (သိ၏)၊ ဝိဇ္ဈတိ (ပစ်ခတ်၏)၊ မညတိ (ထင်မှတ်၏)၊ သိဗ္ဗတိ (ချုပ်လုပ်၏)။

445, 433. භූවාදිතො අ.

၄၄၅, ၄၃၃. ဘူဓာတ်အစရှိသည်တို့၏နောက်၌ ‘အ’ ပစ္စည်း သက်ရောက်၏။

භූඉච්චෙවමාදිතො ධාතුගණතො අපච්චයො හොති කත්තරි.

ဘူဓာတ်အစရှိသော ဓာတ်အစုတို့၏နောက်၌ ကတ္တားအနက်၌ ‘အ’ ပစ္စည်း သက်ရောက်၏။

භවති[Pg.230], පඨති, පචති, ජයති.

ဘဝတိ (ဖြစ်၏)၊ ပဌတိ (ရွတ်ဖတ်၏)၊ ပစတိ (ချက်ပြုတ်၏)၊ ဇယတိ (အောင်နိုင်၏)။

446, 509. රුධාදිතො නිග්ගහිතපුබ්බඤ්ච.

၄၄၆, ၅၀၉. ရုဓအစရှိသော ဓာတ်တို့နောက်၌ (အပစ္စည်းဖြစ်၏၊ ရှေ့၌) နိဂ္ဂဟိတ်လည်း သက်၏။

රුධඉච්චෙවමාදිතො ධාතුගණතො අපච්චයො හොති කත්තරි, පුබ්බෙ නිග්ගහිතාගමො හොති.

ရုဓအစရှိသော ဓာတ်ဂိုဏ်းမှ ကတ္တားကာရက၌ အပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ ရှေ့၌လည်း နိဂ္ဂဟိတ်အာဂုံ သက်၏။

රුන්ධති, ඡින්දති, භින්දති.

ရုန္ဓတိ၊ ဆိန္ဒတိ၊ ဘိန္ဒတိ။

චග්ගහණෙන ඉ ඊ එ ඔඉච්චෙතෙ පච්චයා හොන්ති නිග්ගහිතපුබ්බඤ්ච.

စသဒ္ဒါကို ယူခြင်းဖြင့် ဣ၊ ဤ၊ ဧ၊ ဩ ဟူသော ဤပစ္စည်းတို့လည်း ဖြစ်ကုန်၏၊ ရှေ့၌လည်း နိဂ္ဂဟိတ် သက်၏။

රුන්ධිති, රුන්ධීති, රුන්ධෙති, රුන්ධොති, සුම්භොති, පරිසුම්භොති.

ရုန္ဓိတိ၊ ရုန္ဓီတိ၊ ရုန္ဓေတိ၊ ရုန္ဓောတိ၊ သုမ္ဘောတိ၊ ပရိသုမ္ဘောတိ။

447, 510. දිවාදිතො යො.

၄၄၇, ၅၁၀. ဒိဝုအစရှိသော ဓာတ်တို့နောက်၌ ယပစ္စည်း ဖြစ်၏။

දිවුඉච්චෙවමාදිතො ධාතුගණතො යපච්චයො හොති කත්තරි.

ဒိဝုအစရှိသော ဓာတ်ဂိုဏ်းမှ ကတ္တားကာရက၌ ယပစ္စည်း ဖြစ်၏။

දිබ්බති, ථිබ්බති, යුජ්ඣති, විජ්ඣති, බුජ්ඣති.

ဒိဗ္ဗတိ၊ ထိဗ္ဗတိ၊ ယုဇ္ဈတိ၊ ဝိဇ္ဈတိ၊ ဗုဇ္ဈတိ။

448, 512. ස්වාදිතො ණු ණා උණා ච.

၄၄၈, ၅၁၂. သုအစရှိသော ဓာတ်တို့နောက်၌ ဏု၊ ဏာ၊ ဥဏာ ပစ္စည်းတို့လည်း ဖြစ်ကုန်၏။

සුඉච්චෙවමාදිතො ධාතුගණතො ණු ණා උ ණාඉච්චෙතෙ පච්චයා හොන්ති කත්තරි.

သုအစရှိသော ဓာတ်ဂိုဏ်းမှ ကတ္တားကာရက၌ ဏု၊ ဏာ၊ ဥဏာ ဟူသော ဤပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

අභිසුණොති[Pg.231], අභිසුණාති, සංවුණොති, සංවුණාති, ආවුණොති, ආවුණාති, පාපුණොති, පාපුණාති.

အဘိသုဏောတိ၊ အဘိသုဏာတိ၊ သံဝုဏောတိ၊ သံဝုဏာတိ၊ အာဝုဏောတိ၊ အာဝုဏာတိ၊ ပါပုဏောတိ၊ ပါပုဏာတိ။

449, 513. කියාදිතො නා.

၄၄၉, ၅၁၃. ကီအစရှိသော ဓာတ်တို့နောက်၌ နာပစ္စည်း ဖြစ်၏။

කීඉච්චෙවමාදිතො ධාතුගණතො නාපච්චයො හොති කත්තරි.

ကီအစရှိသော ဓာတ်ဂိုဏ်းမှ ကတ္တားကာရက၌ နာပစ္စည်း ဖြစ်၏။

කිණාති, ජිනාති, ධුනාති, මුනාති, ලුනාති, පුනාති.

ကိဏာတိ၊ ဇိနာတိ၊ ဓုနာတိ၊ မုဏာတိ၊ လုဏာတိ၊ ပုဏာတိ။

450, 517. ගහාදිතො ප්ප ණ්හා.

၄၅၀, ၅၁၇. ဂဟအစရှိသော ဓာတ်တို့နောက်၌ ပ္ပ၊ ဏှာ ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

ගහඉච්චෙවමාදිතො ධාතුගණතො ප්පණ්හාඉච්චෙතෙ පච්චයා හොන්ති කත්තරි.

ဂဟအစရှိသော ဓာတ်ဂိုဏ်းမှ ကတ္တားကာရက၌ ပ္ပ၊ ဏှာ ဟူသော ဤပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

ඝෙප්පති, ගණ්හාති.

ဃပ္ပတိ၊ ဂဏှာတိ။

451, 520. තනාදිතො ඔයිරා.

၄၅၁, ၅၂၀. တနုအစရှိသော ဓာတ်တို့နောက်၌ ဩ၊ ယိရ ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

තනුඉච්චෙවමාදිතො ධාතුගණතො ඔ යිරඉච්චෙතෙ පච්චයා හොන්ති කත්තරි.

တနုအစရှိသော ဓာတ်ဂိုဏ်းမှ ကတ္တားကာရက၌ ဩ၊ ယိရ ဟူသော ဤပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

තනොති[Pg.232], තනොහි, කරොති, කරොහි, කයි රති, කයිරාහි.

တနောတိ၊ တနောဟိ၊ ကရောတိ၊ ကရောဟိ၊ ကယိရတိ၊ ကယိရာဟိ။

452, 525. චුරාදිතො, ණෙ ණයා.

၄၅၂, ၅၂၅. စုရအစရှိသော ဓာတ်တို့နောက်၌ ဏေ၊ ဏယ ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

චුරඉච්චෙවමාදිතො ධාතුගණතො ණෙ ණයඉච්චෙතෙ පච්චයා හොන්ති කත්තරි, කාරිතසඤ්ඤා ච.

စုရအစရှိသော ဓာတ်ဂိုဏ်းမှ ကတ္တားကာရက၌ ဏေ၊ ဏယ ဟူသော ဤပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ ကာရိတအမည်လည်း ရကုန်၏။

චොරෙති, චොරයති, චින්තෙති, චින්තයති, මන්තෙති, මන්තයති.

စောရေတိ၊ စောရယတိ၊ စိန္တေတိ၊ စိန္တယတိ၊ မန္တေတိ၊ မန္တယတိ။

453, 444. අත්තනොපදානි භාවෙ ච කම්මනි.

၄၅၃, ၄၄၄. ဘာဝကာရကနှင့် ကမ္မကာရကတို့၌ အတ္တနောပုဒ်ဝိဘတ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

භාවෙ ච කම්මනි ච අත්තනොපදානි හොන්ති.

ဘာဝကာရက၌လည်းကောင်း၊ ကမ္မကာရက၌လည်းကောင်း အတ္တနောပုဒ်ဝိဘတ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

උච්චතෙ, උච්චන්තෙ, මජ්ජතෙ, මජ්ජන්තෙ, යුජ්ජතෙ, යුජ්ජන්තෙ, කුජ්ඣතෙ, කුජ්ඣන්තෙ, ලබ්භතෙ, ලබ්භන්තෙ, කය්‍යතෙ, කය්‍යන්තෙ.

ဥစ္စတေ၊ ဥစ္စန္တေ၊ မဇ္ဇတေ၊ မဇ္ဇန္တေ၊ ယုဇ္ဇတေ၊ ယုဇ္ဇန္တေ၊ ကုဇ္ဈတေ၊ ကုဇ္ဈန္တေ၊ လဗ္ဘတေ၊ လဗ္ဘန္တေ၊ ကယျတေ၊ ကယျန္တေ။

454, 440. කත්තරි ච.

၄၅၄, ၄၄၀. ကတ္တားကာရက၌လည်း ဖြစ်ကုန်၏။

කත්තරි ච අත්තනොපදානි හොන්ති.

ကတ္တားကာရက၌လည်း အတ္တနောပုဒ်ဝိဘတ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

මඤ්ඤතෙ, රොචතෙ, සොචතෙ, බුජ්ඣතෙ, ජායතෙ.

မညတေ၊ ရောစတေ၊ သောစတေ၊ ဗုဇ္ဈတေ၊ ဇာယတေ။

455, 530. ධාතුප්පච්චයෙහි විභත්තියො.

၄၅၅, ၅၃၀. ဓာတ်ပစ္စည်းတို့နောက်မှ ဝိဘတ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

ධාතුනිද්දිට්ඨෙහි පච්චයෙහි ඛාදිකාරිතන්තෙහි විභත්තියො හොන්ති.

ဓာတ်ဖြင့် ပြအပ်ကုန်သော ခအစရှိသည်မှ ကာရိတအဆုံးရှိသော ပစ္စည်းတို့နောက်မှ ဝိဘတ်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

තිතික්ඛති[Pg.233], ජිගුච්ඡති, වීමංසති, සමුද්දායති, පුත්තීයති, කාරෙති, පාචෙති.

တိတိက္ခတိ၊ ဇိဂုစ္ဆတိ၊ ဝီမံသတိ၊ သမုဒ္ဒါယတိ၊ ပုတ္တီယတိ၊ ကာရေတိ၊ ပါစေတိ။

456, 430. කත්තරි පරස්සපදං.

၄၅၆, ၄၃၀. ကတ္တားကာရက၌ ပရဿပုဒ်ဝိဘတ် ဖြစ်၏။

කත්තරි පරස්සපදං හොති.

ကတ္တားကာရက၌ ပရဿပုဒ်ဝိဘတ် ဖြစ်၏။

කරොති, පචති, පඨති, ගච්ඡති.

ကရောတိ၊ ပစတိ၊ ပဌတိ၊ ဂစ္ဆတိ။

457, 424. භූවාදයො ධාතවො.

၄၅၇, ၄၂၄. ဘူအစရှိသော သဒ္ဒါတို့သည် ဓာတ်မည်ကုန်၏။

භූඉච්චෙවමාදයො යෙ සද්දගණා, තෙ ධාතුසඤ්ඤා හොන්ති.

ဘူအစရှိသော သဒ္ဒါအစုတို့သည် ဓာတ်အမည် ရကုန်၏။

භවති, භවන්ති, චරති, චරන්ති, පචති, පචන්ති, චින්තයති, චින්තයන්ති, හොති, හොන්ති, ගච්ඡති, ගච්ඡන්ති.

ဘဝတိ၊ ဘဝန္တိ၊ စရတိ၊ စရန္တိ၊ ပစတိ၊ ပစန္တိ၊ စိန္တယတိ၊ စိန္တယန္တိ၊ ဟောတိ၊ ဟောန္တိ၊ ဂစ္ဆတိ၊ ဂစ္ဆန္တိ။

ඉති ආඛ්‍යාතකප්පෙ දුතියො කණ්ඩො.

ဤသို့ အာချာတ်ကျမ်း၌ ဒုတိယကဏ္ဍ ပြီး၏။

තතියකණ්ඩ

တတိယကဏ္ဍ

458, 461. ක්වචාදිවණ්ණානමෙකස්සරානං ද්වෙභාවො.

၄၅၈, ၄၆၁. အချို့သော နေရာတို့၌ သရတစ်ခုတည်းရှိသော ရှေးဦးအက္ခရာတို့အား နှစ်ကြိမ်ထပ်ခြင်း (ဒွေဘော်) ဖြစ်၏။

ආදිභූතානං වණ්ණානං එකස්සරානං ක්වචි ද්වෙභාවො හොති.

အစဦး၌ ဖြစ်ကုန်သော သရတစ်ခုတည်းရှိကုန်သော အက္ခရာတို့၏ အချို့သော နေရာတို့၌ နှစ်ကြိမ်ထပ်ခြင်း (ဒွေဘော်) ဖြစ်၏။

තිතික්ඛති[Pg.234], ජිගුච්ඡති, තිකිච්ඡති, වීමංසති, බුභුක්ඛති, පිවාසති, දද්දල්ලති, දදාති, ජහාති, චඞ්කමති.

တိတိက္ခတိ၊ ဇိဂုစ္ဆတိ၊ တိကိစ္ဆတိ၊ ဝီမံသတိ၊ ဗုဘုက္ခတိ၊ ပိဝါသတိ၊ ဒဒ္ဒလ္လတိ၊ ဒဒါတိ၊ ဇဟာတိ၊ စင်္ကမတိ။

ක්වචීති කිමත්ථං? කම්පති, චලති.

"ကွစိ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ကမ္ပတိ၊ စလတိ။

459, 462. පුබ්බො’බ්භාසො.

၄၅၉, ၄၆၂. ရှေ့အက္ခရာသည် အဗ္ဘသမည်၏။

ද්වෙභූතස්ස ධාතුස්ස යො පුබ්බො, සො අබ්භාසසඤ්ඤො හොති.

နှစ်ကြိမ်ထပ်အပ်သော ဓာတ်၏ ရှေ့၌ရှိသော အက္ခရာသည် အဗ္ဘသဟူသော အမည်ရှိ၏။

දධාති, දදාති, බභූව.

ဒဓာတိ၊ ဒဒါတိ၊ ဗဘူဝ။

460, 506. රස්සො.

၄၆၀, ၅၀၆. ရဿ (အသံတို) ဖြစ်ခြင်း။

අබ්භාසෙ වත්තමානස්ස සරස්ස රස්සො හොති. දධාති, ජහාති.

အဗ္ဘသ၌ ရှိသော သရသည် ရဿ ဖြစ်၏။ ဒဓာတိ၊ ဇဟာတိ။

461, 464. දුතියචතුත්ථානං පඨමතතියා.

၄၆၁, ၄၆၄. ဒုတိယနှင့် စတုတ္ထအက္ခရာတို့၏ နေရာ၌ ပထမနှင့် တတိယအက္ခရာတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

අබ්භාසගතානං දුතියචතුත්ථානං පඨමතතියා හොන්ති.

အဗ္ဘသသို့ ရောက်ကုန်သော ဒုတိယနှင့် စတုတ္ထအက္ခရာတို့၏ နေရာ၌ ပထမနှင့် တတိယအက္ခရာတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

චිච්ඡෙද, බුභුක්ඛති, බභූව, දධාති.

စိစ္ဆေဒ၊ ဗုဘုက္ခတိ၊ ဗဘူဝ၊ ဒဓာတိ။

462, 476. කවග්ගස්ස චවග්ගො.

၄၆၂, ၄၇၆. ကဝဂ်၏ နေရာ၌ စဝဂ်ဖြစ်၏။

අබ්භාසෙ වත්තමානස්ස කවග්ගස්ස ච වග්ගො හොති.

အဗ္ဘသ၌ ရှိသော ကဝဂ်၏ နေရာ၌ စဝဂ်ဖြစ်၏။

චිකිච්ඡති[Pg.235], ජිගුච්ඡති, ජිඝච්ඡති, ජිගීසති, ජඞ්ගමති, චඞ්කමති.

စိကိစ္ဆတိ၊ ဇိဂုစ္ဆတိ၊ ဇိဃစ္ဆတိ၊ ဇိဂီသတိ၊ ဇင်္ဂမတိ၊ စင်္ကမတိ။

463, 532. මානකිතානං වතත්තං වා.

၄၆၃, ၅၃၂. မာနဓာတ်၊ ကိတဓာတ်တို့၏ အဗ္ဘသအား ဝကာရ၊ တကာရဖြစ်ခြင်းသည် အချို့သော နေရာတို့၌ ဖြစ်၏။

මානකිතඉච්චෙතෙසං ධාතූනං අබ්භාසගතානං වකාර තකාරත්තං හොති වා යථාසඞ්ඛ්‍යං.

မာန၊ ကိတ ဟူသော ဤဓာတ်တို့၏ အဗ္ဘသသို့ ရောက်ကုန်သော အက္ခရာတို့အား ဝကာရ၊ တကာရအဖြစ်သို့ ရောက်ခြင်းသည် အစဉ်အတိုင်း အချို့သော နေရာတို့၌ ဖြစ်၏။

වීමංසති, තිකිච්ඡති.

ဝီမံသတိ၊ တိကိစ္ဆတိ။

වාති කිමත්ථං? චිකිච්ඡති.

"ဝါ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? စိကိစ္ဆတိ။

464, 504. හස්ස ජො.

၄၆၄, ၅၀၄. ဟကာရ၏ နေရာ၌ ဇကာရဖြစ်၏။

අබ්භාසෙ වත්තමානස්ස හකාරස්ස ජො හොති.

အဗ္ဘသ၌ ရှိသော ဟကာရ၏ နေရာ၌ ဇကာရဖြစ်၏။

ජහාති, ජුහ්වති, ජුහොති, ජහාර.

ဇဟာတိ၊ ဇုဟွတိ၊ ဇုဟောတိ၊ ဇဟာရ။

465, 463. අන්තස්සිවණ්ණාකාරො වා.

၄၆၅, ၄၆၃. အဗ္ဘသ၏ အဆုံး၌ ဣဝဏ်နှင့် အကာရဖြစ်ခြင်းသည် အချို့သော နေရာတို့၌ ဖြစ်၏။

අබ්භාසස්ස අන්තස්ස ඉවණ්ණො හොති, අකාරො වා.

အဗ္ဘသ၏ အဆုံးသရအား ဣဝဏ်ဖြစ်ခြင်း၊ သို့မဟုတ် အကာရဖြစ်ခြင်းသည် အချို့သော နေရာတို့၌ ဖြစ်၏။

ජිගුච්ඡති, පිවාසති, වීමංසති, ජිඝච්ඡති, බභූව, දධාති.

ဇိဂုစ္ဆတိ၊ ပိဝါသတိ၊ ဝီမံသတိ၊ ဇိဃစ္ဆတိ၊ ဗဘူဝ၊ ဒဓာတိ။

වාති කිමත්ථං? බුභුක්ඛති.

"ဝါ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဗုဘုk္ခတိ။

466, 489. නිග්ගහිතඤ්ච[Pg.236].

၄၆၆, ၄၈၉. နိဂ္ဂဟိတလာခြင်းလည်း ဖြစ်၏။

අබ්භාසස්ස අන්තෙ නිග්ගහිතාගමො හොති වා.

အဗ္ဘသ၏ အဆုံး၌ နိဂ္ဂဟိတလာခြင်းသည် အချို့သော နေရာတို့၌ ဖြစ်၏။

චඞ්කමති, චඤ්චලති, ජඞ්ගමති.

စင်္ကမတိ၊ စဉ္စလတိ၊ ဇင်္ဂမတိ။

වාති කිමත්ථං? පිවාසති, දද්දල්ලති.

"ဝါ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ပိဝါသတိ၊ ဒဒ္ဒလ္လတိ။

467, 533. තතො පාමානානං වා මං සෙසු.

၄၆၇, ၅၃၃. ထိုအဗ္ဘသ၏ နောက်၌ သပစ္စည်းနောင်သောအခါ ပါဓာတ်၊ မာနဓာတ်တို့အား "ဝါ" နှင့် "မံ" ဖြစ်ခြင်းသည် ဖြစ်၏။

තතො අබ්භාසතො පාමානඉච්චෙතෙසං ධාතූනං වාමංඉච්චෙතෙ ආදෙසා හොන්ති යථාසඞ්ඛ්‍යං සපච්චයෙ පරෙ.

ထိုအဗ္ဘသ၏ နောက်၌ သပစ္စည်းသည် နောင်လတ်သော် ပါ၊ မာန ဟူသော ဤဓာတ်တို့၏ နေရာ၌ "ဝါ"၊ "မံ" ဟူသော ဤအပြုတို့သည် အစဉ်အတိုင်း အချို့သော နေရာတို့၌ ဖြစ်ကုန်၏။

පිවාසති, වීමංසති.

ပိဝါသတိ၊ ဝီမံသတိ။

468, 462. ඨා තිට්ඨො.

၄၆၈, ၄၆၂. ဌာဓာတ်၏ နေရာ၌ တိဋ္ဌဖြစ်၏။

ඨාඉච්චෙතස්ස ධාතුස්ස තිට්ඨාදෙසො හොති වා.

ဌာ ဟူသော ဤဓာတ်၏ နေရာ၌ တိဋ္ဌအပြုသည် အချို့သော နေရာတို့၌ ဖြစ်၏။

තිට්ඨති, තිට්ඨතු, තිට්ඨෙය්‍ය, තිට්ඨෙය්‍යුං.

တိဋ္ဌတိ၊ တိဋ္ဌတု၊ တိဋ္ဌေယျ၊ တိဋ္ဌေယျုံ။

වාති කිමත්ථං? ඨාති.

"ဝါ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဌာတိ။

469, 494. පා පිවො.

၄၆၉, ၄၉၄. ပါဓာတ်၏ နေရာ၌ ပိဝဖြစ်၏။

පාඉච්චෙතස්ස ධාතුස්ස පිවාදෙසො හොති වා.

ပါ ဟူသော ဤဓာတ်၏ နေရာ၌ ပိဝအပြုသည် အချို့သော နေရာတို့၌ ဖြစ်၏။

පිවති, පිවතු, පිවෙය්‍ය, පිවෙය්‍යුං.

ပိဝတိ၊ ပိဝတု၊ ပိဝေယျ၊ ပိဝေယျုံ။

වාති කිමත්ථං? පාති.

“ဝါ” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ စည်းမျဉ်းမှ လွတ်ကင်းစေရန် ဖြစ်သည်။ သာဓက - သောက်၏ (ပါတိ)။

470, 514. ඤාස්ස [Pg.237] ජා ජං නා.

၄၇၀, ၅၁၄. “ဉာ” ဓာတ်၏ “ဇာ”၊ “ဇံ” နှင့် “နာ” အပြုတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

ඤාඉච්චෙතස්ස ධාතුස්ස ජා ජං නාආදෙසා හොන්ති වා.

“ဉာ” ဟူသော ဤဓာတ်၏ “ဇာ”၊ “ဇံ”၊ “နာ” အပြုတို့သည် အချို့ (ဝါ) ဖြစ်ကုန်၏။

ජානාති, ජානෙය්‍ය, ජානියා, ජඤ්ඤා, නායති.

ဇာနာတိ၊ ဇာနေယျ၊ ဇာနိယာ၊ ဇညာ၊ နာယတိ။

471, 483. දිසස්ස පස්ස දිස්ස දක්ඛා වා.

၄၇၁, ၄၈၃. “ဒိသ” ဓာတ်၏ “ပဿ”၊ “ဒိဿ” နှင့် “ဒက္ခ” အပြုတို့သည် အချို့ ဖြစ်ကုန်၏။

දිසඉච්චෙතස්ස ධාතුස්ස පස්ස දිස්ස දක්ඛඉච්චෙතෙ ආදෙසා හොන්ති වා.

“ဒိသ” ဟူသော ဤဓာတ်၏ “ပဿ”၊ “ဒိဿ”၊ “ဒက္ခ” ဟူသော ဤအပြုတို့သည် အချို့ ဖြစ်ကုန်၏။

පස්සති, දිස්සති, දක්ඛති, අදක්ඛ.

ပဿတိ၊ ဒိဿတိ၊ ဒက္ခတိ၊ အဒက္ခ။

වාති කිමත්ථං? අද්දස.

“ဝါ” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ စည်းမျဉ်းမှ လွတ်ကင်းစေရန် ဖြစ်သည်။ သာဓက - မြင်ပြီ (အဒ္ဒသ)။

472, 531. බ්‍යඤ්ජනන්තස්ස චො ඡපච්චයෙසු ච.

၄၇၂, ၅၃၁. ဆပစ္စည်းများ နောင်၌ ရှိသောအခါ အဆုံးဗျည်း၏ “စ” အပြုသည်လည်း ဖြစ်၏။

බ්‍යඤ්ජනන්තස්ස ධාතුස්ස චො හොති ඡපච්චයෙසු පරෙසු.

ဆပစ္စည်းများ နောင်၌ ရှိကုန်သောအခါ အဆုံးဗျည်းရှိသော ဓာတ်၏ “စ” အပြုသည် ဖြစ်၏။

ජිගුච්ඡති, තිකිච්ඡති, ජිඝච්ඡති.

ဇိဂုစ္ဆတိ (စက်ဆုပ်၏)၊ တိကိစ္ဆတိ (ဆေးကု၏)၊ ဇိဃစ္ဆတိ (စားလို၏)။

473, 529. කො ඛෙ ච.

၄၇၃, ၅၂၉. ခပစ္စည်း နောင်၌ ရှိသောအခါတွင်လည်း “က” အပြုသည် ဖြစ်၏။

බ්‍යඤ්ජනන්තස්ස ධාතුස්ස කො හොති ඛපච්චයෙ පරෙ.

ခပစ္စည်း နောင်၌ ရှိသောအခါ အဆုံးဗျည်းရှိသော ဓာတ်၏ “က” အပြုသည် ဖြစ်၏။

තිතික්ඛති[Pg.238], බුභුක්ඛති.

တိတိက္ခတိ (သည်းခံ၏)၊ ဗုဘုက္ခတိ (စားလို၏)။

474, 535. හරස්ස ගීසෙ.

၄၇၄, ၅၃၅. သပစ္စည်း နောင်၌ ရှိသောအခါ “ဟရ” ဓာတ်၏ “ဂီ” အပြုသည် ဖြစ်၏။

හරඉච්චෙතස්ස ධාතුස්ස සබ්බස්සෙව ගීආදෙසො හොති සපච්චයෙ පරෙ.

သပစ္စည်း နောင်၌ ရှိသောအခါ “ဟရ” ဟူသော ဤဓာတ်အားလုံး၏ “ဂီ” အပြုသည်သာလျှင် ဖြစ်၏။

ජිගීසති.

ဇိဂီသတိ (တောင့်တ၏)။

475, 565. බ්‍රූභූනමාහභූවා පරොක්ඛායං.

၄၇၅, ၅၆၅. ပရောက္ခာဝိဘတ် နောင်၌ ရှိသောအခါ “ဗြူ” နှင့် “ဘူ” ဓာတ်တို့၏ “အာဟ” နှင့် “ဘူဝ” အပြုတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

බ්‍රූභූඉච්චෙතෙසං ධාතූනං ආහභූවඉච්චෙතෙ ආදෙසා හොන්ති යථාසඞ්ඛ්‍යං පරොක්ඛායං විභත්තියං.

ပရောက္ခာဝိဘတ် နောင်၌ ရှိသောအခါ “ဗြူ” နှင့် “ဘူ” ဟူသော ဤဓာတ်တို့၏ “အာဟ” နှင့် “ဘူဝ” ဟူသော ဤအပြုတို့သည် အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ကုန်၏။

ආහ, ආහු, බභූව, බභූවු.

အာဟ (ပြောပြီ)၊ အာဟု (ပြောကုန်ပြီ)၊ ဗဘူဝ (ဖြစ်ပြီ)၊ ဗဘူဝု (ဖြစ်ကုန်ပြီ)။

පරොක්ඛායමිති කිමත්ථං? අබ්‍රචුං.

“ပရောက္ခာယံ” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ပရောက္ခာဝိဘတ် မဟုတ်သောအခါ၌ ဤစည်းမျဉ်းကို တားမြစ်ရန် ဖြစ်သည်။ သာဓက - ပြောကုန်ပြီ (အဗြဝုံ)။

476, 442. ගමිස්සන්තො ච්ඡො වා සබ්බාසු.

၄၇၆, ၄၄၂. ဝိဘတ် ပစ္စည်းအားလုံးတို့ နောင်၌ ရှိသောအခါ ဂမုဓာတ်၏ အဆုံးသည် “စ္ဆ” အချို့ ဖြစ်၏။

ගමුඉච්චෙතස්ස ධාතුස්ස අන්තො මකාරො ච්ඡො හොති වා සබ්බාසු පච්චයවිභත්තීසු.

ဝိဘတ် ပစ္စည်းအားလုံးတို့ နောင်၌ ရှိသောအခါ “ဂမု” ဟူသော ဤဓာတ်၏ အဆုံးဖြစ်သော မကာရသည် “စ္ဆ” အချို့ ဖြစ်၏။

ගච්ඡමානො, ගච්ඡන්තො. ගච්ඡති, ගමෙති. ගච්ඡතු, ගමෙතු. ගච්ඡෙය්‍ය. ගමෙය්‍ය. අගච්ඡා, අගමා. අගච්ඡී, අගමී. ගච්ඡිස්සති, ගමිස්සති. අගච්ඡිස්සා, අගමිස්සා.

ဂစ္ဆမာနော၊ ဂစ္ဆန္တော (သွားသော)။ ဂစ္ဆတိ၊ ဂမေတိ (သွား၏)။ ဂစ္ဆတု၊ ဂမေတု (သွားပါစေ)။ ဂစ္ဆေယျ၊ ဂမေယျ (သွားရာ၏)။ အဂစ္ဆာ၊ အဂမာ (သွားပြီ)။ အဂစ္ဆီ၊ အဂမီ (သွားပြီ)။ ဂစ္ဆိဿတိ၊ ဂမိဿတိ (သွားလတ္တံ့)။ အဂစ္ဆိဿာ၊ အဂမိဿာ (သွားပေအံ့)။

ගමිස්සෙති [Pg.239] කිමත්ථං? ඉච්ඡති.

“ဂမိဿ” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ဂမုဓာတ် မဟုတ်သောအခါ၌ ဤစည်းမျဉ်းကို တားမြစ်ရန် ဖြစ်သည်။ သာဓက - အလိုရှိ၏ (ဣစ္ဆတိ)။

477, 479. වචස්සජ්ජතනිම්හි මකාරො ඔ.

၄၇၇, ၄၇၉. အဇ္ဇတနီဝိဘတ် နောင်၌ ရှိသောအခါ ဝစဓာတ်၏ “အ” သရသည် “အို” အပြုသို့ ရောက်၏။

වචඉච්චෙතස්ස ධාතුස්ස අකාරො ඔත්තමාපජ්ජතෙ අජ්ජතනිම්හි විභත්තිම්හි.

အဇ္ဇတနီဝိဘတ် နောင်၌ ရှိသောအခါ “ဝစ” ဟူသော ဤဓာတ်၏ “အ” သရသည် “အို” အဖြစ်သို့ ရောက်၏။

අවොච. අවොචුං.

အဝေါစ (ပြောပြီ)၊ အဝေါစုံ (ပြောကုန်ပြီ)။

අජ්ජතනිම්හීති කිමත්ථං? අවච, අවචූ.

“အဇ္ဇတနီမှိ” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ အဇ္ဇတနီဝိဘတ် မဟုတ်သောအခါ၌ ဤစည်းမျဉ်းကို တားမြစ်ရန် ဖြစ်သည်။ သာဓက - ပြောပြီ (အဝစ)၊ ပြောကုန်ပြီ (အဝစူ)။

478, 438. අකාරො දීඝං හි මි මෙසු.

၄၇၈, ၄၃၈. ဟိ၊ မိ၊ မ ဝိဘတ်တို့ နောင်၌ ရှိသောအခါ “အ” သရသည် ဒီဃ (အရှည်) သို့ ရောက်၏။

අකාරො දීඝමාපජ්ජතෙ හිමිමඉච්චෙතෙසු විභත්තීසු.

ဟိ၊ မိ၊ မ ဟူသော ဤဝိဘတ်တို့ နောင်၌ ရှိသောအခါ “အ” သရသည် ဒီဃ (အရှည်) သို့ ရောက်၏။

ගච්ඡාහි, ගච්ඡාමි, ගච්ඡාම, ගච්ඡාම්හෙ.

ဂစ္ဆာဟိ (သွားလော့)၊ ဂစ္ဆာမိ (သွားအံ့)၊ ဂစ္ဆာမ၊ ဂစ္ဆာမှေ (သွားကုန်အံ့)။

මිකාරග්ගහණෙන හිවිභත්තිම්හි අකාරො ක්වචි න දීඝමාපජ්ජතෙ. ගච්ඡහි.

“မိ” သဒ္ဒါကို ယူခြင်းဖြင့် ဟိဝိဘတ် နောင်၌ ရှိသော်လည်း “အ” သရသည် အချို့သောနေရာ၌ ဒီဃသို့ မရောက်ပေ။ သာဓက - သွားလော့ (ဂစ္ဆဟိ)။

479, 452. හ ලොපං වා.

၄၇၉, ၄၅၂. ဟိဝိဘတ်သည် အချို့ ချေခြင်းသို့ ရောက်၏။

හිවිභත්ති ලොපමාපජ්ජතෙ වා.

ဟိဝိဘတ်သည် အချို့ ချေခြင်းသို့ ရောက်၏။

ගච්ඡ, ගච්ඡාහි, ගම, ගමාහි, ගමය, ගමයාහි.

ဂစ္ဆ၊ ဂစ္ဆာဟိ၊ ဂမ၊ ဂမာဟိ (သွားလော့)၊ ဂမယ၊ ဂမယာဟိ (သွားစေလော့)။

හීති කිමත්ථං? ගච්ඡති, ගමයති.

“ဟိ” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ဟိဝိဘတ် မဟုတ်သောအခါ၌ ဤစည်းမျဉ်းကို တားမြစ်ရန် ဖြစ်သည်။ သာဓက - သွား၏ (ဂစ္ဆတိ)၊ သွားစေ၏ (ဂမယတိ)။

480, 490. හොතිස්සරෙහොහෙ භවිස්සන්තිම්හිස්සස්ස ච.

၄၈၀, ၄၉၀. ဘဝိဿန္တီဝိဘတ် နောင်၌ ရှိသောအခါ “ဟု” သရသည် “ဧဟ”၊ “ဩဟ” နှင့် “ဧ” အပြုသို့ ရောက်၏၊ “ဿ” သည်လည်း ချေခြင်းသို့ ရောက်၏။

හූඉච්චෙතස්ස [Pg.240] ධාතුස්ස සරො එ හ ඔහ එත්තමාපජ්ජ තෙ භවිස්සන්තිම්හි, ස්සස්ස ච ලොපො හොති වා.

ဘဝိဿန္တီဝိဘတ် နောင်၌ ရှိသောအခါ “ဟူ” ဟူသော ဤဓာတ်၏ သရသည် “ဧဟ”၊ “ဩဟ” နှင့် “ဧ” အဖြစ်သို့ ရောက်၏၊ “ဿ” သည်လည်း အချို့ ချေခြင်းသို့ ရောက်၏။

හෙහිති, හෙහින්ති, හොහිති, හොහින්ති, හෙති, හෙන්ති, හෙහිස්සති, හෙහිස්සන්ති, හොහිස්සති, හොහිස්සන්ති, හෙස්සති, හෙස්සන්ති.

ဟေဟိတိ၊ ဟေဟိန္တိ၊ ဟောဟိတိ၊ ဟောဟိန္တိ၊ ဟေတိ၊ ဟေန္တိ၊ ဟေဟိဿတိ၊ ဟေဟိဿန္တိ၊ ဟောဟိဿတိ၊ ဟောဟိဿန္တိ၊ ဟေဿတိ၊ ဟေဿန္တိ။

හූති කිමත්ථං? භවිස්සති, භවිස්සන්ති.

"hū" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? "hū" မရှိသော bhavissati, bhavissanti စသော သာဓကတို့၌ ဤသုတ်၏ အမိန့်မရှိစေရန် တားမြစ်ခြင်းအကျိုးရှိသည်။

භවිස්සන්තිම්හීති කිමත්ථං? හොති.

"bhavissantimhi" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? "bhavissantī" ဝိဘတ် မရှိသော hoti စသော သာဓကတို့၌ ဤသုတ်ဖြင့် အမိန့်မရှိစေရန် တားမြစ်ခြင်းအကျိုးရှိသည်။

481, 524. කරස්ස සපච්චයස්ස කාහො.

၄၈၁, ၅၂၄. ပစ္စည်းနှင့်တကွဖြစ်သော kara ဓာတ်အား kāha အမိန့်ရှိသည်။

කරඉච්චෙතස්ස ධාතුස්ස සපච්චයස්ස කාහාදෙසො හොති වා භවිස්සන්තිම්හි විභත්තිම්හි, සස්ස ච නිච්චං ලොපො හොති.

bhavissantī ဝိဘတ် နောင်သောအခါ ပစ္စည်းနှင့်တကွဖြစ်သော kara ဟူသော ဤဓာတ်အား kāha အမိန့်သည် အချို့သော အခါ၌ ဖြစ်၏၊ ssa ကိုလည်း အမြဲ ချေရ၏။

කාහති, කාහිති, කාහසි, කාහිසි, කාහාමි, කාහාම.

kāhati၊ kāhiti၊ kāhasi၊ kāhisi၊ kāhāmi၊ kāhāma။

වාති කිමත්ථං? කරිස්සති, කරිස්සන්ති.

"vā" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဤသုတ်ဖြင့် အမိန့်မရှိသော karissati, karissanti စသည်တို့လည်း ရှိစေရန် ဖြစ်သည်။

සපච්චයග්ගහණෙන අඤ්ඤෙහිපි භවිස්සන්තියා විභත්තියා ඛාමි ඛාම ඡාමි ඡාමඉච්චාදයො ආදෙසා හොන්ති. වක්ඛාමි, වක්ඛාම, වච්ඡාමි, වච්ඡාම.

sapaccaya (ပစ္စည်းနှင့်တကွ) ဟူသော စကားရပ်ကို ယူခြင်းဖြင့် အခြားသော ဓာတ်တို့၏ နောင်၌လည်း bhavissantī ဝိဘတ်ကို khāmi, khāma, chāmi, chāma စသည်တို့အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသည်။ vakkhāmi, vakkhāma, vacchāmi, vacchāma တို့ ဖြစ်ကြသည်။

ඉති ආඛ්‍යාතකප්පෙ තතියො කණ්ඩො.

ဤသို့ဖြင့် အာချာတ်ကျမ်း၌ တတိယအခဏ်း ပြီး၏။

චතුත්ථකණ්ඩ

စတုတ္ထအခဏ်း

482, 508. දාදන්තස්සං [Pg.241] මි මෙසු.

၄၈၂, ၅၀၈. mi နှင့် ma ဝိဘတ်တို့ နောင်သောအခါ dā ဓာတ်၏ အဆုံးကို aṃ ပြု၏။

දාඉච්චෙතස්ස ධාතුස්ස අන්තස්ස අං හොති මිමඉච්චෙතෙසු.

mi နှင့် ma ဝိဘတ်တို့ နောင်သောအခါ dā ဟူသော ဤဓာတ်၏ အဆုံးအက္ခရာကို aṃ ပြု၏။

දම්මි, දම්ම.

dammi၊ damma။

483, 527. අසංයොගන්තස්ස වුද්ධි කාරිතෙ.

၄၈၃, ၅၂၇. ကာရိတ်ပစ္စည်း နောင်သောအခါ သံယုတ်အဆုံးမရှိသော ဓာတ်၏ (သရကို) ဝုဒ္ဓိပြု၏။

අසංයොගන්තස්ස ධාතුස්ස කාරිතෙ වුද්ධි හොති.

ကာရိတ်ပစ္စည်း နောင်သောအခါ သံယုတ်အဆုံးမရှိသော ဓာတ်၏ သရကို ဝုဒ္ဓိပြု၏။

කාරෙති, කාරෙන්ති, කාරයති, කාරයන්ති, කාරාපෙති, කාරාපෙන්ති, කාරාපයති, කාරාපයන්ති.

kāreti, kārenti, kārayati, kārayanti, kārāpeti, kārāpenti, kārāpayati, kārāpayanti တို့ ဖြစ်သည်။

අසංයොගන්තස්සෙති කිමත්ථං? චින්තයති, මන්තයති.

"asaṃyogantassa" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? သံယုတ်အဆုံးရှိသော cintayati, mantayati စသည်တို့၌ ဝုဒ္ဓိမပြုစေရန် တားမြစ်ခြင်းအကျိုးရှိသည်။

484, 542. ඝටාදීනං වා.

၄၈၄, ၅၄၂. ghaṭa စသော ဓာတ်တို့၏ သရကို အချို့သော အခါ၌ ဝုဒ္ဓိပြု၏။

ඝටාදීනං ධාතූනං අසංයොගන්තානං වුද්ධි හොති වා කාරිතෙ.

ကာရိတ်ပစ္စည်း နောင်သောအခါ သံယုတ်အဆုံးမရှိသော ghaṭa စသော ဓာတ်တို့၏ သရကို အချို့သော အခါ၌ ဝုဒ္ဓိပြု၏။

ඝාටෙති, ඝටෙති, ඝාටයති, ඝටයති, ඝාටාපෙති, ඝටාපෙති, ඝාටාපයති, ඝටාපයති, ගාමෙති, ගමෙති, ගාමයති, ගමයති, ගාමාපෙති, ගමාපෙති. ගාමාපයති, ගමාපයති.

ghāṭeti, ghaṭeti, ghāṭayati, ghaṭayati, ghāṭāpeti, ghaṭāpeti, ghāṭāpayati, ghaṭāpayati, gāmeti, gameti, gāmayati, gamayati, gāmāpeti, gamāpeti, gāmāpayati, gamāpayati တို့ ဖြစ်သည်။

ඝටාදීනමිති කිමත්ථං? කාරෙති.

"ghaṭādīnaṃ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ghaṭa စသည်တို့ မဟုတ်သော kāreti စသော သာဓကတို့၌ ဤဝုဒ္ဓိပြုခြင်းအမိန့် မသက်ရောက်စေရန် (အမြဲဝုဒ္ဓိဖြစ်စေရန်) ဖြစ်သည်။

485, 434. අඤ්ඤෙසු [Pg.242] ච.

၄၈၅, ၄၃၄. အခြားသော ပစ္စည်းတို့ နောင်သောအခါ၌လည်း ဝုဒ္ဓိပြု၏။

අඤ්ඤෙසු ච පච්චයෙසු සබ්බෙසං ධාතූනං අසංයොගන්තානං වුද්ධි හොති.

အခြားသော ပစ္စည်းတို့ နောင်သောအခါ၌လည်း သံယုတ်အဆုံးမရှိသော ခပ်သိမ်းကုန်သော ဓာတ်တို့၏ သရကို ဝုဒ္ဓိပြု၏။

ජයති, හොති, භවති.

jayati၊ hoti၊ bhavati။

චග්ගහණෙන ණුපච්චයස්සාපි වුද්ධි හොති. අභිසුණොති.

ca သဒ္ဒါကို ယူခြင်းဖြင့် ṇu ပစ္စည်းကိုလည်း ဝုဒ္ဓိပြု၏။ သာဓကမှာ abhisuṇoti ဖြစ်သည်။

486, 543. ගුහ දුසානං දීඝං.

၄၈၆, ၅၄၃. guha နှင့် dusa ဓာတ်တို့၏ သရကို ဒီဃပြု၏။

ගුහ දුසඉච්චෙතෙසං ධාතූනං සරො දීඝමාපජ්ජතෙ කාරිතෙ.

ကာရိတ်ပစ္စည်း နောင်သောအခါ guha နှင့် dusa ဟူသော ဤဓာတ်တို့၏ သရသည် ဒီဃအဖြစ်သို့ ရောက်၏။

ගූහයති, දූසයති.

gūhayati၊ dūsayati။

487, 478. වච වස වහාදීනමුකාරො වස්ස යෙ.

၄၈၇, ၄၇၈. ya ပစ္စည်း နောင်သောအခါ vaca, vasa, vaha စသော ဓာတ်တို့၏ v အက္ခရာကို u ပြု၏။

වච වස වහඉච්චෙවමාදීනං ධාතූනං වකාරස්ස උකාරො හොති යපච්චයෙ පරෙ.

ya ပစ္စည်း နောင်သောအခါ vaca, vasa, vaha စသော ဓာတ်တို့၏ v အက္ခရာကို u အက္ခရာ ပြု၏။

උච්චතෙ, වුච්චති, ගුස්සති, වුය්හති.

uccate၊ vuccati၊ gussati၊ vuyhati။

488, 481. හ විපරියයො ලො වා.

၄၈၈, ၄၈၁. ha အက္ခရာ၏ ရှေ့နောက်ပြောင်းလဲခြင်းဖြစ်၍၊ အချို့သော အခါ၌ ya ပစ္စည်းကို la ပြု၏။

හකාරස්ස විපරියයො හොති යපච්චයෙ පරෙ, යපච්චයස්ස ච ලො හොති වා.

ya ပစ္စည်း နောင်သောအခါ h အက္ခရာ၏ ရှေ့နောက်ပြောင်းလဲခြင်း (ဖလှယ်ခြင်း) သည် ဖြစ်၏၊ ya ပစ္စည်းကိုလည်း အချို့သော အခါ၌ la ပြု၏။

වුල්හති, වුය්හති.

vulhati၊ vuyhati။

489, 519. ගහස්ස [Pg.243] ඝෙ ප්පෙ.

၄၈၉, ၅၁၉. ppa ပစ္စည်း နောင်သောအခါ gaha ဓာတ်အား ghe ပြု၏။

ගහඉච්චෙතස්ස ධාතුස්ස සබ්බස්ස ඝෙකාරො හොති ප්පපච්චයෙ පරෙ.

ppa ပစ္စည်း နောင်သောအခါ gaha ဟူသော ဤဓာတ်တစ်လုံးလုံးကို ghe အက္ခရာ ပြု၏။

ඝෙප්පති.

gheppati။

490, 518. හලො පො ණ්හාම්හි.

၄၉၀, ၅၁၈. ṇhā ပစ္စည်း နောင်သောအခါ ha အက္ခရာကို ချေ၏။

ගහඉච්චෙතස්ස ධාතුස්ස හකාරස්ස ලොපො හොති ණ්හාම්හි පච්චයෙ පරෙ.

ṇhā ပစ္စည်း နောင်သောအခါ gaha ဟူသော ဤဓာတ်၏ ha အက္ခရာကို ချေ၏။

ගණ්හාති.

gaṇhāti။

491, 523. කරස්ස කාසත්තමජ්ජතනිම්හි.

၄၉၁, ၅၂၃. ajjatanī ဝိဘတ် နောင်သောအခါ kara ဓာတ်ကို kāsa ပြု၏။

කරඉච්චෙතස්ස ධාතුස්ස සබ්බස්ස කාසත්තං හොති වා අජ්ජතනිම්හි විභත්තිම්හි.

အဇ္ဇတနီဝိဘတ် နောင်သောအခါ ကရဓာတ်တစ်ခုလုံးကို အချို့သောနေရာ၌ ကာသအဖြစ်သို့ ရောက်စေ၏။

අකාසි, අකාසුං. අකරි, අකරුං.

အကာသိ (သူသည် ပြုပြီ)၊ အကာသုံ (သူတို့သည် ပြုကြပြီ)။ အကရိ (သူသည် ပြုပြီ)၊ အကရုံ (သူတို့သည် ပြုကြပြီ)။

කාසත්තමිතිභාවනිද්දෙසෙන අඤ්ඤත්ථාපි සාගමො හොති. අහොසි, අදාසි.

"ကာသတ္တ" ဟု ဘာဝနိဒ္ဒေသ ပြုခြင်းကြောင့် အခြားသော ဝိဘတ်တို့၌လည်း သ-လာဘ် (သ-အာဂမ်) သက်ခြင်း ဖြစ်၏။ အဟောသိ (ဖြစ်ပြီ)၊ အဒါသိ (ပေးပြီ)။

492, 499. අසස්මා මිමානං ම්හිම්හා’ න්තලොපො ච.

၄၉၂, ၄၉၉. အသဓာတ်နောက်ရှိ မိ-မ ဝိဘတ်တို့သည် မှိ-မှ အဖြစ်သို့ ရောက်၍၊ ဓာတ်အဆုံးသရ (သ) ကျေ၏။

අසඉච්චෙතාය ධාතුයා මිමඉච්චෙතෙසං විභත්තීනං ම්හිම්හාදෙසා හොන්ති වා, ධාත්වන්තස්ස ලොපො ච.

အသဓာတ်၏ နောင်၌ရှိသော မိ၊ မ ဝိဘတ်တို့သည် အချို့သောနေရာ၌ မှိ၊ မှ အာဒေသသို့ ရောက်ကုန်၏၊ ဓာတ်အဆုံး (သ) ကိုလည်း ချေ၏။

අම්හි[Pg.244], අම්හ, අස්මි, අස්ම.

အမှိ၊ အမှ၊ အသ္မိ၊ အသ္မ။

493, 498. ථස්ස ත්ථත්තං.

၄၉၃, ၄၉၈. ထ-ဝိဘတ်သည် တ္ထ-အဖြစ်သို့ ရောက်၏။

අසඉච්චෙතාය ධාතුයා ථස්ස විභත්තිස්ස ත්ථත්තං හොති, ධාත්වන්තස්ස ලොපො ච.

အသဓာတ်၏ နောင်၌ရှိသော ထဝိဘတ်သည် တ္ထအဖြစ်သို့ ရောက်၏၊ ဓာတ်အဆုံး (သ) ကိုလည်း ချေ၏။

අත්ථ.

အတ္ထ။

494, 495. තිස්ස ත්ථිත්තං.

၄၉၄, ၄၉၅. တိ-ဝိဘတ်သည် တ္ထိ-အဖြစ်သို့ ရောက်၏။

අසඉච්චෙතාය ධාතුයා තිස්ස විභත්තිස්ස ත්ථිත්තං හොති, ධාත්වන්තස්ස ලොපො ච.

အသဓာတ်၏ နောင်၌ရှိသော တိဝိဘတ်သည် တ္ထိအဖြစ်သို့ ရောက်၏၊ ဓာတ်အဆုံး (သ) ကိုလည်း ချေ၏။

අත්ථි.

အတ္ထိ။

495, 500. තුස්ස ත්ථුත්තං.

၄၉၅, ၅၀၀. တု-ဝိဘတ်သည် တ္ထု-အဖြစ်သို့ ရောက်၏။

අසඉච්චෙතාය ධාතුයා තුස්ස විභත්තිස්ස ත්ථුත්තං හොති, ධාත්වන්තස්ස ලොපො ච.

အသဓာတ်၏ နောင်၌ရှိသော တုဝိဘတ်သည် တ္ထုအဖြစ်သို့ ရောက်၏၊ ဓာတ်အဆုံး (သ) ကိုလည်း ချေ၏။

අත්ථු.

အတ္ထု။

496, 497. සිම්හි ච.

၄၉၆, ၄၉၇. သိ-ဝိဘတ် နောင်သောအခါ၌လည်း ဓာတ်အဆုံးသရကို ချေ၏။

අසස්සෙව ධාතුස්ස සිම්හි විභත්තිම්හි අන්තස්ස ලොපො ච හොති.

အသဓာတ်၏ နောင်၌ သိဝိဘတ်ရှိသောအခါ ဓာတ်အဆုံး (သ) ကို ချေ၏။

කො නු ත්වමසි මාරිස.

အို-အချင်း... သင်သည် အဘယ်သူဖြစ်သနည်း။

497, 477. ලභස්මා [Pg.245] ඊ ඉංනං ත්ථ ත්ථං.

၄၉၇, ၄၇၇. လဘဓာတ်နောက်ရှိ ဤ-အုံ ဝိဘတ်တို့သည် တ္ထ-တ္ထံ အဖြစ်သို့ ရောက်ကုန်၏။

ලභඉච්චෙතාය ධාතුයා ඊ ඉංනං විභත්තීනං ත්ථ ත්ථංආදෙසා හොන්ති, ධාත්වන්තස්ස ලොපො ච.

လဘဓာတ်၏ နောင်၌ရှိသော ဤ၊ အုံ ဝိဘတ်တို့သည် တ္ထ၊ တ္ထံ အာဒေသသို့ ရောက်ကုန်၏၊ ဓာတ်အဆုံး (ဘ) ကိုလည်း ချေ၏။

අලත්ථ, අලත්ථං.

အလတ္ထ (သူသည် ရပြီ)၊ အလတ္ထံ (ငါသည် ရပြီ)။

498, 480. කුසස්මා දී ච්ඡි.

၄၉၈, ၄၈၀. ကုသဓာတ်နောက်ရှိ ဤဝိဘတ်သည် စ္ဆိ အဖြစ်သို့ ရောက်၏။

කුසඉච්චෙතාය ධාතුයා ඊවිභත්තිස්ස ච්ඡිහොති, ධාත්වන්තස්ස ලොපො ච.

ကုသဓာတ်၏ နောင်၌ရှိသော ဤဝိဘတ်သည် စ္ဆိ အဖြစ်သို့ ရောက်၏၊ ဓာတ်အဆုံး (သ) ကိုလည်း ချေ၏။

අක්කොච්ඡි.

အက္ကောစ္ဆိ (သူသည် ဆဲရေးပြီ)။

499, 507. දාධාතුස්ස දජ්ජං.

၄၉၉, ၅၀၇. ဒါဓာတ်ကို ဒဇ္ဇအာဒေသ ပြု၏။

දාඉච්චෙතස්ස ධාතුස්ස සබ්බස්ස දජ්ජාදෙසො හොති වා.

ဒါဓာတ်တစ်ခုလုံးကို အချို့သောနေရာ၌ ဒဇ္ဇအာဒေသ ပြု၏။

දජ්ජාමි, දජ්ජෙය්‍ය, දදාමි, දදෙය්‍ය.

ဒဇ္ဇာမိ၊ ဒဇ္ဇေယျ၊ ဒဒါမိ၊ ဒဒေယျ။

500, 486. වදස්ස වජ්ජං.

၅၀၀, ၄၈၆. ဝဒဓာတ်ကို ဝဇ္ဇအာဒေသ ပြု၏။

වදඉච්චෙතස්ස ධාතුස්ස සබ්බස්ස වජ්ජාදෙසො හොති වා.

ဝဒဓာတ်တစ်ခုလုံးကို အချို့သောနေရာ၌ ဝဇ္ဇအာဒေသ ပြု၏။

වජ්ජාමි, වජ්ජෙය්‍ය, වදාමි, වදෙය්‍ය.

ဝဇ္ဇာမိ၊ ဝဇ္ဇေယျ၊ ဝဒါမိ၊ ဝဒေယျ။

501, 443. ගමිස්ස [Pg.246] ඝම්මං.

၅၀၁, ၄၄၃. ဂမုဓာတ်ကို ဃမ္မအာဒေသ ပြု၏။

ගමුඉච්චෙතස්ස ධාතුස්ස සබ්බස්ස ඝම්මාදෙසො හොති වා.

ဂမုဓာတ်တစ်ခုလုံးကို အချို့သောနေရာ၌ ဃမ္မအာဒေသ ပြု၏။

ඝම්මතු. ඝම්මාහි, ඝම්මාමි.

ဃမ္မတု။ ဃမ္မာဟိ၊ ဃမ္မာမိ။

වාති කිමත්ථං? ගච්ඡතු, ගච්ඡාහි, ගච්ඡාමි.

"ဝါ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ဂစ္ဆတု၊ ဂစ္ဆာဟိ၊ ဂစ္ဆာမိ။

502, 493. යම්හි දා ධා මා ඨා හා පා මහමථාදීනමී.

၅၀၂, ၄၉၃. ယပစ္စည်းနောင်သောအခါ ဒါ၊ ဓာ၊ မာ၊ ဌာ၊ ဟာ၊ ပါ၊ မဟ၊ မထ-အစရှိသော ဓာတ်တို့၏အဆုံးကို ဤကာရ် ပြု၏။

යම්හි පච්චයෙ පරෙ දා ධා මා ඨා හා පා මහ මථ ඉච්චෙවමාදීනං ධාතූනං අන්තො ඊකාරමාපජ්ජතෙ.

ယပစ္စည်းသည် နောက်၌ရှိလတ်သော် ဒါ၊ ဓာ၊ မာ၊ ဌာ၊ ဟာ၊ ပါ၊ မဟ၊ မထ-အစရှိသော ဓာတ်တို့၏ အဆုံးသည် ဤကာရ်အဖြစ်သို့ ရောက်၏။

දීයති, ධීයති, මීයති, ඨීයති, හීයති, පීයති, මහීයති, මථීයති.

ဒီယတိ၊ ဓီယတိ၊ မီယတိ၊ ဌီယတိ၊ ဟီယတိ၊ ပီယတိ၊ မဟီယတိ၊ မထီယတိ။

503, 485. යජස්සාදිස්සි.

၅၀၃, ၄၈၅. ယဇဓာတ်၏ အစသရကို ဣကာရ် ပြု၏။

යජඉච්චෙතස්ස ධාතුස්ස ආදිස්ස ඉකාරාදෙසො හොති යපච්චයෙ පරෙ.

ယဇဓာတ်၏ အစသရသည် နောက်၌ ယပစ္စည်းရှိသောအခါ ဣကာရ်အာဒေသ ဖြစ်၏။

ඉජ්ජතෙ මයා බුද්ධො.

မယာ (ငါသည်) ဗုဒ္ဓေါ (မြတ်စွာဘုရားကို) ဣဇ္ဇတေ (ပူဇော်အပ်၏)။

504, 470. සබ්බතො උං ඉංසු.

၅၀၄, ၄၇၀. ခပ်သိမ်းသော ဓာတ်တို့၏ နောက်၌ရှိသော ‘ဥံ’ ဝိဘတ်ကို ‘ဣံသု’ အပြု ဖြစ်၏။

සබ්බෙහි ධාතූහි උංවිභත්තිස්ස ඉංසුආදෙසො හොති.

ခပ်သိမ်းသော ဓာတ်တို့၏ နောက်၌ရှိသော ‘ဥံ’ ဝိဘတ်၏ ‘ဣံသု’ အပြုသည် ဖြစ်၏။

උපසඞ්කමිංසු[Pg.247], නිසීදිංසු.

ဥပသင်္ကမိံသု (ချဉ်းကပ်ကြကုန်ပြီ)၊ နိသီဒိံသု (ထိုင်ကြကုန်ပြီ)။

505, 482. ජර මරානං ජීර ජිය්‍ය මිය්‍යා වා.

၅၀၅, ၄၈၂. ဇရ၊ မရ ဓာတ်တို့၏ ‘ဇီရ’၊ ‘ဇိယျ’၊ ‘မိယျ’ အပြုတို့သည် အချို့ (ဝါ) ဖြစ်ကုန်၏။

ජර මර ඉච්චෙතෙසං ධාතූනං ජීර ජිය්‍ය මිය්‍යාදෙසා හොන්ති වා.

‘ဇရ’ ‘မရ’ ဟူသော ဤဓာတ်တို့၏ ‘ဇီရ’ ‘ဇိယျ’ ‘မိယျ’ အပြုတို့သည် အချို့ (ဝါ) ဖြစ်ကုန်၏။

ජීරති, ජීරන්ති, ජිය්‍යති, ජිය්‍යන්ති, මිය්‍යති, මිය්‍යන්ති, මරති, මරන්ති.

ဇီရတိ၊ ဇီရန္တိ၊ ဇိယျတိ၊ ဇိယျန္တိ (အိုတတ်၏၊ အိုတတ်ကုန်၏)၊ မိယျတိ၊ မိယျန္တိ၊ မရတိ၊ မရန္တိ (သေတတ်၏၊ သေတတ်ကုန်၏)။

506, 496. සබ්බත්ථා’ සස්සාදිලොපො ච.

၅၀၆, ၄၉၆. ခပ်သိမ်းသော ဝိဘတ်၊ ပစ္စည်းတို့၌ ‘အသ’ ဓာတ်၏ အစ ‘အ’ အက္ခရာကို ချေခြင်းလည်း ဖြစ်၏။

සබ්බත්ථ විභත්තිපච්චයෙසු අසඉච්චෙතස්ස ධාතුස්ස ආදිස්ස ලොපො හොති වා.

ခပ်သိမ်းသော ဝိဘတ်၊ ပစ္စည်းတို့သည် နောက်၌ ရှိလတ်သော် ‘အသ’ ဟူသော ဤဓာတ်၏ အစအက္ခရာကို အချို့ (ဝါ) ချေခြင်း ဖြစ်၏။

සියා, සන්ති, සන්තෙ, සමානො.

သိယာ (ဖြစ်ရာ၏)၊ သန္တိ (ရှိကုန်၏)၊ သန္တေ (ရှိလတ်သော်)၊ သမာနော (ရှိသည်ဖြစ်၍)။

වාති කිමත්ථං? අසි.

‘ဝါ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ အသိ (မင်းသည် ဖြစ်၏)။

507, 501. අසබ්බධාතුකෙ භූ.

၅၀၇, ၅၀၁. အသဗ္ဗဓာတုကဝိဘတ် နောက်၌ရှိသော် ‘အသ’ ဓာတ်ကို ‘ဘူ’ အပြု ဖြစ်၏။

අසස්සෙව ධාතුස්ස භූහොති වා අසබ්බධාතුකෙ.

အသဗ္ဗဓာတုကဝိဘတ် နောက်၌ရှိသော် ‘အသ’ ဓာတ်အားသာလျှင် ‘ဘူ’ အပြုသည် အချို့ (ဝါ) ဖြစ်၏။

භවිස්සති. භවිස්සන්ති.

ဘဝိဿတိ (ဖြစ်လတ္တံ့)၊ ဘဝိဿန္တိ (ဖြစ်လတ္တံ့ကုန်၏)။

වාති කිමත්ථං? ආසුං.

‘ဝါ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ အာသုံ (ဖြစ်ကုန်ပြီ)။

508, 515. එය්‍යස්ස [Pg.248] ඤාතො ඉයා ඤා.

၅၀၈, ၅၁၅. ‘ဉာ’ ဓာတ်၏နောက်၌ ‘ဧယျ’ ဝိဘတ်ကို ‘ဣယာ’၊ ‘ဉာ’ အပြု ဖြစ်၏။

එය්‍යස්ස විභත්තිස්ස ඤාඉච්චෙතාය ධාතුයා පරස්ස ඉයා ඤාආදෙසා හොන්ති වා.

‘ဉာ’ ဟူသော ဤဓာတ်၏နောက်၌ရှိသော ‘ဧယျ’ ဝိဘတ်၏ ‘ဣယာ’၊ ‘ဉာ’ အပြုတို့သည် အချို့ (ဝါ) ဖြစ်ကုန်၏။

ජානියා, ජඤ්ඤා.

ဇာနိယာ၊ ဇညာ (သိရာ၏)။

වාති කිමත්ථං? ජානෙය්‍ය.

‘ဝါ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ဇာနေယျ (သိရာ၏)။

509, 516. නාස්ස ලොපො යකාරත්තං.

၅၀၉, ၅၁၆. ‘နာ’ ပစ္စည်းကို ချေခြင်းနှင့် ‘ယ’ အက္ခရာ အပြုသည် ဖြစ်၏။

ඤාඉච්චෙතාය ධාතුයා පරස්ස නාපච්චයස්ස ලොපො හොති වා, යකාරත්තඤ්ච.

‘ဉာ’ ဟူသော ဤဓာတ်၏ နောက်၌ရှိသော ‘နာ’ ပစ္စည်းကို အချို့ (ဝါ) ချေခြင်းသည်လည်းကောင်း၊ ‘ယ’ အက္ခရာအဖြစ်သို့ ရောက်ခြင်းသည်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။

ජඤ්ඤා, නායති.

ဇညာ (သိရာ၏)၊ နာယတိ (သိအပ်၏)။

වාති කිමත්ථං? ජානාති.

‘ဝါ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ဇာနာတိ (သိ၏)။

510, 487. ලොපඤ්චෙත්තමකාරො.

၅၁၀, ၄၈၇. ‘အ’ ပစ္စည်းကို ချေခြင်းနှင့် ‘ဧ’ အပြုသည် ဖြစ်၏။

අකාරපච්චයො ලොපමාපජ්ජතෙ, එත්තඤ්ච හොති වා.

‘အ’ ပစ္စည်းသည် အချို့ (ဝါ) ချေခြင်းသို့ ရောက်၏၊ ‘ဧ’ အက္ခရာ အဖြစ်သို့လည်း ရောက်၏။

වජ්ජෙමි, වදෙමි, වජ්ජාමි, වදාමි.

ဝဇ္ဇေမိ၊ ဝဒေမိ၊ ဝဇ္ဇာမိ၊ ဝဒါမိ (ငါ ပြောဆို၏)။

511, 521. උත්තමොකාරො.

၅၁၁, ၅၂၁. ‘ဩ’ ပစ္စည်းသည် ‘ဥ’ အဖြစ်သို့ ရောက်၏။

ඔකාරපච්චයො උත්තමාපජ්ජතෙ වා.

‘ဩ’ ပစ္စည်းသည် အချို့ (ဝါ) ‘ဥ’ အဖြစ်သို့ ရောက်၏။

කුරුතෙ, කරොති.

ကုရုတေ၊ ကရောတိ (ပြု၏)။

ඔකාරොති [Pg.249] කිමත්ථං? හොති.

‘ဩကာရော’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ဟောတိ (ဖြစ်၏)။

512, 522. කරස්සාකාරො ච.

၅၁၂, ၅၂၂. ‘ကရ’ ဓာတ်၏ ‘အ’ အက္ခရာကိုလည်း ‘ဥ’ အပြု ဖြစ်၏။

කරඉච්චෙතස්ස ධාතුස්ස අකාරො උත්තමාපජ්ජතෙ වා.

‘ကရ’ ဟူသော ဤဓာတ်၏ ‘အ’ အက္ခရာသည် အချို့ (ဝါ) ‘ဥ’ အဖြစ်သို့ ရောက်၏။

කුරුතෙ, තරොති, තුබ්බන්ති, කයිරති.

ကုရုတေ၊ ကရောတိ၊ ကုဗ္ဗန္တိ၊ ကယိရတိ (ပြု၏၊ ပြုကြကုန်၏၊ ပြုအပ်၏)။

කරස්සෙති කිමත්ථං? සරති, මරති.

‘ကရဿ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ သရတိ (အောက်မေ့၏)၊ မရတိ (သေ၏)။

513, 435. ඔ අව සරෙ.

၅၁၃, ၄၃၅. သရ နောက်၌ရှိသော် ‘ဩ’ ကို ‘အဝ’ အပြု ဖြစ်၏။

ඔකාරස්ස ධාත්වන්තස්ස සරෙ පරෙ අවාදෙසො හොති.

သရ နောက်၌ရှိသော် ဓာတ်၏အဆုံးဖြစ်သော ‘ဩ’ အက္ခရာ၏ ‘အဝ’ အပြုသည် ဖြစ်၏။

චවති. භවති.

စဝတိ (ရွေ့လျော၏)၊ ဘဝတိ (ဖြစ်၏)။

ඔති කිමත්ථං? ජයති.

‘ဩ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ဇယတိ (အောင်၏)။

514, 491. එ අය.

၅၁၄, ၄၉၁. သရ နောက်၌ရှိသော် ‘ဧ’ ကို ‘အယ’ အပြု ဖြစ်၏။

එකාරස්ස ධාත්වන්තස්ස සරෙ පරෙ අයාදෙසො හොති.

သရ နောက်၌ရှိသော် ဓာတ်၏အဆုံးဖြစ်သော ‘ဧ’ အက္ခရာ၏ ‘အယ’ အပြုသည် ဖြစ်၏။

නයති, ජයති.

နယတိ (ဆောင်၏)၊ ဇယတိ (အောင်၏)။

515, 541. තෙ [Pg.250] ආවායා කාරිතෙ.

၅၁၅, ၅၄၁. ကာရိတ်ပစ္စည်းတို့၌ ထို (ဧ၊ ဩ) တို့သည် အာဝ၊ အာယ ဖြစ်ကုန်၏။

තෙ ඔ එඉච්චෙතෙ ආව ආයාදෙසෙ පාපුණන්ති කාරිතෙ.

ကာရိတ်ပစ္စည်း နောင်သောအခါ ထို ဩ နှင့် ဧ အက္ခရာတို့သည် အာဝ၊ အာယ အပြုသို့ ရောက်ကုန်၏။

ලාවෙති, නායෙති.

လာဝေတိ (ရိတ်စေ၏)၊ နာယေတိ (ဆောင်စေ၏)။

යොගවිභාගෙන අඤ්ඤස්මිම්පි එකාරස්ස ආයාදෙසො හොති. ගායති, ගායන්ති.

သုတ်ကိုခွဲခြင်းဖြင့် အခြားသောပစ္စည်း နောင်သောအခါ၌လည်း ဧအက္ခရာ၏ အာယအပြုသည် ဖြစ်၏။ ဂါယတိ (သီဆို၏)၊ ဂါယန္တိ (သီဆိုကုန်၏)။

516, 466. ඉකාරාගමො අසබ්බධාතුකම්හි.

၅၁၆, ၄၆၆. အသဗ္ဗဓာတုကဝိဘတ် နောင်သောအခါ ဣကာရလာ ဖြစ်၏။

සබ්බස්මිං අසබ්බධාතුකම්හි ඉකාරාගමො හොති.

ခပ်သိမ်းသော အသဗ္ဗဓာတုကဝိဘတ် နောင်သောအခါ၌ ဣကာရလာ ဖြစ်၏။

ගමිස්සති, කරිස්සති, ලභිස්සති, පචිස්සති.

ဂမိဿတိ (သွားလတ္တံ့)၊ ကရိဿတိ (ပြုလတ္တံ့)၊ လဘိဿတိ (ရလတ္တံ့)၊ ပစိဿတိ (ချက်လတ္တံ့)။

අසබ්බධාතුකම්හීති කිමත්ථං? ගච්ඡති, කරොති, ලභති, පචති.

“အသဗ္ဗဓာတုကမှိ” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ဂစ္ဆတိ (သွား၏)၊ ကရောတိ (ပြု၏)၊ လဘတိ (ရ၏)၊ ပစတိ (ချက်၏) ဟူသော အသဗ္ဗဓာတုကဝိဘတ် မဟုတ်သော နေရာများ၌ ဤဥပဒေ မသက်ရောက်စေရန် ဖြစ်သည်။

517, 488. ක්වචි ධාතුවිභත්තිපච්චයානං දීඝ විපරීතාදෙසලොපාගමා ච.

၅၁၇, ၄၈၈. အချို့သော ဓာတ်၊ ဝိဘတ်၊ ပစ္စည်းတို့၏ အသံရှည်ပြုခြင်း (ဒီဃ)၊ ပြောင်းပြန်ဖြစ်ခြင်း (ဝိပရီတ)၊ အစားထိုးခြင်း (အာဒေသ)၊ ချေဖျက်ခြင်း (လောပ) နှင့် အက္ခရာအသစ်သွင်းခြင်း (အာဂမ) တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

ඉධ ආඛ්‍යාතෙ අනිද්දිට්ඨෙසු සාධනෙසු ක්වචි ධාතුවිභත්තිපච්චයානං දීඝවිපරීතාදෙසලොපාගමඉච්චෙතානි කාරියානි ජිනවචනානුරූපානි කාතබ්බානි.

ဤအာချာတ်ကျမ်း၌ မပြရသေးသော သာဓန (ဥပမာ) တို့တွင် အချို့သော ဓာတ်၊ ဝိဘတ်၊ ပစ္စည်းတို့၌ ဒီဃ၊ ဝိပရီတ၊ အာဒေသ၊ လောပ၊ အာဂမ ဟူသော ဤပြုဖွယ်ကိစ္စတို့ကို ဇိနဝုစ် (ဘုရားဟောတော်မူချက်) နှင့်အညီ ပြုအပ်ကုန်၏။

ජායති[Pg.251], කරෙය්‍ය, ජානියා, සියා, කරෙ, ගච්ඡෙ, ජඤ්ඤා, වක්ඛෙථ, දක්ඛෙථ, දිච්ඡති, අගච්ඡි, අගච්ඡුං, අහොසි, අහෙසුං ඉච්චෙවමාදීනි අඤ්ඤානිපි සාධනානි යොජෙතබ්බානි.

ဇာယတိ (ဖြစ်၏)၊ ကရေယျ (ပြုရာ၏)၊ ဇာနိယာ (သိရာ၏)၊ သိယာ (ဖြစ်ရာ၏)၊ ကရေ (ပြုရာ၏)၊ ဂစ္ဆေ (သွားရာ၏)၊ ညညာ (သိရာ၏)၊ ဝက္ခေထ (ပြောရာ၏)၊ ဒက္ခေထ (မြင်ရာ၏)၊ ဒိစ္ဆတိ (မြင်၏)၊ အဂစ္ဆိ (သွားပြီ)၊ အဂစ္ဆုံ (သွားကုန်ပြီ)၊ အဟောသိ (ဖြစ်ပြီ)၊ အဟေသုံ (ဖြစ်ကုန်ပြီ) ဤသို့စသော အခြားသော သာဓန (ဥပမာ) တို့ကိုလည်း ယှဉ်စပ်အပ်ကုန်၏။

518, 446. අත්තනොපදානි පරස්සපදත්තං.

၅၁၈, ၄၄၆. အတ္တနောပုဒ်ဝိဘတ်တို့သည် ပရဿပုဒ်အဖြစ်သို့ ရောက်ကုန်၏။

අත්තනොපදානි ක්වචි පරස්සපදත්තමාපජ්ජන්තෙ.

အချို့သော အတ္တနောပုဒ်ဝိဘတ်တို့သည် ပရဿပုဒ်အဖြစ်သို့ ရောက်ကုန်၏။

වුච්චති, ලබ්භති, පච්චති.

ဝုစ္စတိ (ပြောအပ်၏)၊ လဗ္ဘတိ (ရအပ်၏)၊ ပစ္စတေ (ချက်အပ်၏)။

ක්වචීති කිමත්ථං? කරීයතෙ, ලබ්භතෙ, පච්චතෙ.

“ကွစိ” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ကရီယတေ (ပြုအပ်၏)၊ လဗ္ဘတေ (ရအပ်၏)၊ ပစ္စတေ (ချက်အပ်၏) ဟူသော ဤဥပဒေ မသက်ရောက်သည့် နေရာများ ရှိစေရန် ဖြစ်သည်။

519, 457. අකාරාගමො හිය්‍යත්තනීඅජ්ජතනීකාලාතිපත්තීසු.

၅၁၉, ၄၅၇. ဟိယျတ္တနီ၊ အဇ္ဇတ္တနီ၊ ကာလာတိပတ္တိ ဝိဘတ်တို့၌ အကာရလာ ဖြစ်၏။

ක්වචි අකාරාගමො හොති හිය්‍යත්තනී අජ්ජතනීකාලාතිපත්තිඉච්චෙතාසු විභත්තීසු.

အချို့သော ဟိယျတ္တနီ၊ အဇ္ဇတ္တနီ၊ ကာလာတိပတ္တိ ဟူသော ဝိဘတ်တို့ နောင်သောအခါ အကာရလာ ဖြစ်၏။

අගමා, අගමී, අගමිස්සා.

အဂမာ၊ အဂမီ (သွားပြီ)၊ အဂမိဿာ (သွားလေပြီးရာ၏)။

ක්වචීති කිමත්ථං? ගමා, ගමී, ගමිස්සා.

“ကွစိ” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ဂမာ၊ ဂမီ (သွားပြီ)၊ ဂမိဿာ (သွားလေပြီးရာ၏) ဟူသော ဤဥပဒေ မသက်ရောက်သည့် နေရာများ ရှိစေရန် ဖြစ်သည်။

520, 502. බ්‍රූතො ඊ තිම්හි.

၅၂၀, ၅၀၂. “ဗြူ” ဓာတ်နောက် “တိ” ဝိဘတ်ရှိသော် ဤ ဖြစ်၏။

බ්‍රූඉච්චෙතාය ධාතුයා ඊකාරාගමො හොති තිම්හි විභත්තිම්හි.

“ဗြူ” ဟူသော ဤဓာတ်၏နောက် တိဝိဘတ်ရှိသောအခါ ဤကာရလာ ဖြစ်၏။

බ්‍රවීති.

ဗြဝီတိ (ပြောဆို၏)။

521, 425. ධාතුස්සන්තො [Pg.252] ලොපො’නෙකසරස්ස.

၅၂၁, ၄၂၅. များစွာသော သရရှိသော ဓာတ်၏ အဆုံးကို ချေခြင်း ဖြစ်၏။

ධාතුස්ස අන්තො ක්වචි ලොපො හොති අනෙකසරස්ස.

များစွာသော သရရှိသော ဓာတ်၏ အဆုံး (ဗျည်း သို့မဟုတ် သရ) ကို အချို့သောနေရာ၌ ချေခြင်း ဖြစ်၏။

ගච්ඡති, සරති, මරති.

ဂစ္ဆတိ (သွား၏)၊ သရတိ (အောက်မေ့၏)၊ မရတိ (သေ၏)။

අනෙකසරස්සෙති කිමත්ථං? පාති, යාති, වාති.

“အနေကသရဿ” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ သရတစ်ခုတည်းသာရှိသော ပါတိ (စောင့်ရှောက်၏)၊ ယာတိ (သွား၏)၊ ဝါတိ (တိုက်ခတ်၏) ဟူသော နေရာများ၌ ဤဥပဒေ မသက်ရောက်စေရန် ဖြစ်သည်။

ක්වචීති කිමත්ථං? මහීයති, මථීයති.

“ကွစိ” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ မဟီယတိ၊ မထီယတိ ဟူသော နေရာများ၌ ဓာတ်၏ အဆုံးသရ “အ” ကို မချေဘဲ “ဤ” အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲရန် ဖြစ်သည်။

522, 476. ඉසුයමූනමන්තො ච්ඡො වා.

၅၂၂, ၄၇၆. “ဣသု” နှင့် “ယမု” ဓာတ်တို့၏ အဆုံးသည် အချို့သောနေရာ၌ “စ္ဆ” ဖြစ်၏။

ඉසු යමු ඉච්චෙතෙසං ධාතූනං අන්තො ච්ඡො හොති වා. ඉච්ඡති, නියච්ඡති.

“ဣသု” နှင့် “ယမု” ဟူသော ဤဓာတ်တို့၏ အဆုံးသည် အချို့သောနေရာ၌ “စ္ဆ” ဖြစ်၏။ ဣစ္ဆတိ (အလိုရှိ၏)၊ နိယစ္ဆတိ (ချုပ်တည်း၏)။

වාති කිමත්ථං? එසති, නියමති.

“ဝါ” ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ဧသတိ (ရှာမှီး၏)၊ နိယမတိ (သတ်မှတ်၏) ဟူသော ဤဥပဒေ မသက်ရောက်သည့် နေရာများ ရှိစေရန် ဖြစ်သည်။

523, 526. කාරිතානං ණො ලොපං.

၅၂၃, ၅၂၆. ကာရိတ်ပစ္စည်းတို့၏ “ဏ” ကို ချေ၏။

කාරිතඉච්චෙතෙසං පච්චයානං ණො ලොපමාපජ්ජතෙ.

ကာရိတ်ပစ္စည်း ဟူသော ဤပစ္စည်းတို့၏ “ဏ” သည် ချေခြင်းသို့ ရောက်၏။

කාරෙති, කාරයති, කාරාපෙති, කාරාපයති.

ကာရေတိ၊ ကာရယတိ၊ ကာရာပေတိ၊ ကာရာပယတိ (ပြုစေ၏)။

සාසනත්ථං සමුද්දිට්ඨං, මයාඛ්‍යාතං සමාසතො;

සකං බුද්ධිවිසෙසෙන, චින්තයන්තු විචක්ඛණා.

သာသနာတော်အကျိုးငှာ ငါသည် ဤအာချာတ်ကျမ်းကို အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့် ပြသခဲ့ပြီးပြီ။ ပညာရှိတို့သည် မိမိတို့၏ ထူးခြားသော ဉာဏ်ပညာဖြင့် အဖန်ဖန် စဉ်းစားဆင်ခြင်ကြကုန်လော့။

ඉති ආඛ්‍යාතකප්පෙ චතුත්ථො කණ්ඩො.

ဤသို့ဖြင့် အာချာတ်ကျမ်း၌ စတုတ္ထကဏ္ဍ ပြီး၏။

ආඛ්‍යාතකප්පො නිට්ඨිතො.

အာချာတ်ကျမ်း ပြီးဆုံးပြီ။

7. කිබ්බිධානකප්ප

၇. ကိတ်ကျမ်း

පඨමකණ්ඩ

ပထမကဏ္ဍ

(ක)

(က)

බුද්ධං [Pg.253] ඤාණසමුද්දං, සබ්බඤ්ඤුං ලොකහෙතු’ඛීණමතිං;

වන්දිත්වා පුබ්බමහං, වක්ඛාමි සසාධනං හි කිතකප්පං.

ဉာဏ်တော်သမုဒ္ဒရာရှိတော်မူသော၊ အလုံးစုံကို သိတော်မူသော၊ လောက၏အကြောင်းရင်း ဖြစ်တော်မူသော၊ ကုန်ခမ်းခြင်းမရှိသော ပညာတော်ရှိတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားကို ရှေးဦးစွာ ရှိခိုးပြီး၍၊ ငါသည် သာဓနနှင့်တကွဖြစ်သော ကိတ်ကျမ်းကို ဟောကြားပေအံ့။

(ඛ)

(ခ)

සාධනමූලං හි පයොගං,ආහු පයොගමූලමත්ථඤ්ච;

අත්ථෙසු විසාරදමතයො,සාසනස්සුධරා ජිනස්ස මතා.

အနက်တို့၌ ရဲရင့်သော ပညာရှိကုန်သော၊ အောင်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ကို ဆောင်တော်မူကုန်သော ပညာရှိတို့သည် ဝါကျ (ဥပမာ) သည် သာဓနလျှင် အရင်းရှိ၏၊ အနက်သည်လည်း ဝါကျ (ဥပမာ) လျှင် အရင်းရှိ၏ဟု မိန့်ဆိုတော်မူကြကုန်၏။

(ග)

(ဂ)

අන්ධො දෙසකවිකලො,ඝතමධුතෙලානි භාජනෙන විනා;

නට්ඨො නට්ඨානි යථා,පයොගවිකලො තථා අත්ථො.

လမ်းညွှန်ပြသပေးမည့်သူ ကင်းမဲ့သော မျက်မမြင်သည် လမ်းမှား၍ ပျက်စီးရသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ထောပတ်၊ ပျားရည်၊ ဆီတို့သည် ခွက်မရှိဘဲ ပျက်စီးကြရသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ထို့အတူပင် ဥပမာဝါကျ ကင်းမဲ့သော အနက်သည် ပျက်စီးရလေ၏။

(ඝ)

(ဃ)

තස්මා සංරක්ඛණත්ථං, මුනිවචනත්ථස්ස දුල්ලභස්සාහං;

වක්ඛාමි සිස්සකහිතං, කිතකප්පං සාධනෙන යුතං.

ထို့ကြောင့် ရရှိနိုင်ခဲသော မြတ်စွာဘုရား၏ နှုတ်ကပတ်တော် အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို စောင့်ရှောက်ရန်အလို့ငှာ၊ တပည့်တို့အား အကျိုးရှိစေမည့် သာဓနနှင့်တကွသော ကိတ်ကဏ္ဍ (ကိတကပ္ပ) ကို ငါသည် ဟောကြားပေအံ့။

524, 561. ධාතුයා කම්මාදිම්හි ණො.

၅၂၄, ၅၆၁. ရှေ့၌ ကံစသည်ရှိသော် ဓာတ်၏နောင်၌ "ဏ" ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

ධාතුයා කම්මාදිම්හි ණපච්චයො හොති.

ရှေ့၌ ကံစသည်ရှိသော် ဓာတ်၏နောင်၌ "ဏ" ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

කම්මං කරොතීති කම්මකාරො, එවං කුම්භකාරො, මාලාකාරො, කට්ඨකාරො, රථකාරො, රජතකාරො[Pg.254], සුවණ්ණකාරො, පත්තග්ගාහො, තන්තවායො, ධඤ්ඤමායො, ධම්මකාමො, ධම්මචාරො.

အလုပ် (ကမ္မံ) ကို လုပ်တတ်၏ (ကရောတိ)၊ ထို့ကြောင့် အလုပ်သမား (ကမ္မကာရော)။ ဤနည်းတူပင် အိုးထိန်းသည် (ကုမ္ဘကာရော)၊ ပန်းကုံးသည် (မာလာကာရော)၊ သစ်လုပ်ငန်းလုပ်သူ (ကဋ္ဌကာရော)၊ ရထားလုပ်သူ (ရထကာရော)၊ ပန်းတိမ်သည် (ရဇတကာရော)၊ ရွှေပန်းတိမ်သည် (သုဝဏ္ဏကာရော)၊ သပိတ်ကို ကိုင်သောသူ (ပတ္တဂ္ဂါဟော)၊ ရက်ကန်းသည် (တန္တဝါယော)၊ ကောက်ပဲသီးနှံ ခြင်သူ (ဓညမာယော)၊ တရားတော်ကို အလိုရှိသောသူ (ဓမ္မကာမော)၊ တရားတော်ကို ကျင့်သောသူ (ဓမ္မစာရော) တို့ ဖြစ်ကြသည်။

525, 565. සඤ්ඤායම නු.

၅၂၅, ၅၆၅. အမည်ဖြစ်ပါက "အ" ပစ္စည်းနှင့် "နု" အာဂုံ ဖြစ်၏။

සඤ්ඤායමභිධෙය්‍යායං ධාතුයා කම්මාදිම්හි අකාරපච්චයො හොති, නාමම්හි ච නුකාරාගමො හොති.

အမည်ကို ဖော်ပြလိုသောအခါနှင့် ရှေ့၌ ကံရှိသောအခါ ဓာတ်၏နောက်၌ "အ" ပစ္စည်း ဖြစ်၍၊ ရှေ့နာမ် (ကံ) ၏နောက်၌ "နု" အာဂုံ သက်ရောက်မှု ဖြစ်၏။

අරිං දමෙතීති අරින්දමො, රාජා. වෙස්සං තරතීති වෙස්සන්තරො, රාජා. තණ්හං කරොතීති තණ්හඞ්කරො, භගවා. මෙධං කරොතීති මෙධඞ්කරො, භගවා. සරණං කරොතීති සරණඞ්කරො, භගවා. දීපං කරොතීති දීපඞ්කරො, භගවා.

ရန်သူ (အရိံ) ကို နှိမ်နင်းတတ်၏ (ဒမေတိ)၊ ထို့ကြောင့် ရန်နှိမ်မင်း (အရိန္ဒမော)။ ပြည်သူလူထု၏ တစ်ဖက်ကမ်းသို့ ကူးမြောက်စေတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဝေဿန္တရာမင်း (ဝေဿန္တရော)။ တဏှာကို ပြုတတ်၏ (တဏှာကို ပယ်ဖျက်တတ်၏)၊ ထို့ကြောင့် တဏှင်္ကရ မြတ်စွာဘုရား (တဏှင်္ကရော)။ ပညာကို ပြုတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် မေဓင်္ကရ မြတ်စွာဘုရား (မေဓင်္ကရော)။ ကိုးကွယ်ရာကို ပြုတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် သရဏင်္ကရ မြတ်စွာဘုရား (သရဏင်္ကရော)။ တရားတည်းဟူသော ဆီမီးတန်ဆောင်ကို ပြုတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဒီပင်္ကရာ မြတ်စွာဘုရား (ဒီပင်္ကရော)။

526, 567. පුරෙ දදා ච ඉං.

၅၂၆, ၅၆၇. ရှေ့၌ "ပုရ" ရှိသော် "ဒဒ" ဓာတ်နောက်၌ "အ" ပစ္စည်းနှင့် "ဣံ" အာဂုံ ဖြစ်၏။

පුරසද්දෙ ආදිම්හි දදඉච්චෙතාය ධාතුයා අකාරපච්චයො හොති, පුරසද්දස්ස අකාරස්ස ච ඉං හොති.

ရှေ့၌ "ပုရ" သဒ္ဒါရှိသော် "ဒဒ" ဟူသော ဤဓာတ်၏နောက်၌ "အ" ပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ "ပုရ" သဒ္ဒါ၏ အဆုံး "အ" အက္ခရာကိုလည်း "ဣံ" ဖြစ်စေ၏။

පුරෙ දානං අදාසීති පුරින්දදො දෙවරාජා.

ရှေး၌ (ပုရေ) အလှူဒါန (ဒါနံ) ကို ပေးလှူခဲ့၏ (အဒါသိ)၊ ထို့ကြောင့် ပုရိန္ဒဒ မည်သော နတ်မင်းကြီး (ပုရိန္ဒဒေါ)။

527, 568. සබ්බතො ණ්වු ත්වාවී වා.

၅၂၇, ၅၆၈. တစ်ခါတစ်ရံ ဓာတ်အားလုံး၏နောက်၌ "ဏွု"၊ "တု"၊ "အာဝီ" ပစ္စည်းများ ဖြစ်၏။

සබ්බතො ධාතුතො කම්මාදිම්හි වා අකම්මාදිම්හි වා අකාර ණ්වු තු ආවීඉච්චෙතෙ පච්චයා හොන්ති.

တစ်ခါတစ်ရံ ကံစသည် ရှေ့၌ ရှိသည်ဖြစ်စေ၊ မရှိသည်ဖြစ်စေ ဓာတ်အားလုံး၏နောက်၌ "အ"၊ "ဏွု"၊ "တု" နှင့် "အာဝီ" ဟူသော ဤပစ္စည်းများ ဖြစ်ကြကုန်၏။

තං [Pg.255] කරොතීති තක්කරො, හිතං කරොතීති හිතකරො, විනෙති එත්ථ, එතෙනාති වා විනයො නිස්සාය නං වසතීති නිස්සයො.

ထိုအမှုကို (တံ) ပြုတတ်၏ (ကရောတိ)၊ ထို့ကြောင့် ပြုတတ်သူ (တက္ကရော)။ အကျိုးစီးပွား (ဟိတံ) ကို ပြုတတ်၏ (ကရောတိ)၊ ထို့ကြောင့် အကျိုးပြုသူ (ဟိတကရော)။ ဤ၌ ဆုံးမတတ်၏ သို့မဟုတ် ဤတရားဖြင့် ဆုံးမတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဝိနည်း (ဝိနယော)။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို အမှီပြု၍ နေထိုင်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် မှီခိုရာ (နိဿယော)။

ණ්වුම්හි – රථං කරොතීති රථකාරකො, අන්නං, දදාතීති අන්නදායකො, විනෙති සත්තෙති විනායකො, කරොතීති කාරකො, දදාතීති දායකො, නෙතීති නායකො.

ဏွု ပစ္စည်း၌ - ရထား (ရထံ) ကို ပြုလုပ်တတ်၏ (ကရောတိ)၊ ထို့ကြောင့် ရထားလုပ်သူ (ရထကာရကော)။ ဆွမ်း/ခဲဖွယ် (အန္နံ) ကို ပေးလှူတတ်၏ (ဒဒါတိ)၊ ထို့ကြောင့် အလှူရှင် (အန္နဒါယကော)။ သတ္တဝါတို့ကို ဆုံးမတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် သတ္တဝါတို့ကို ဆုံးမသောသူ (ဝိနာယကော)။ ပြုလုပ်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ပြုလုပ်သူ (ကာရကော)။ ပေးလှူတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် အလှူရှင် (ဒါယကော)။ လမ်းပြတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် လမ်းပြဦးဆောင်သူ (နာယကော)။

තුම්හි – තං කරොතීති තක්කත්තා, තස්ස කත්තාති වා තක්කත්තා. භොජනං දදාතීති භොජනදාතා, භොජනස්ස දාතාති වා භොජනදාතා. කරොතීති කත්තා. සරතීති සරිතා.

တု ပစ္စည်း၌ - ထိုအမှုကို (တံ) ပြုလုပ်တတ်၏ (ကရောတိ)၊ ထို့ကြောင့် ထိုအမှုကို ပြုလုပ်သူ (တက္ကတ္တာ) သို့မဟုတ် ထိုအမှု၏ (တဿ) ပြုလုပ်သူ (ကတ္တာ) ဖြစ်သောကြောင့် ထိုအမှုကို ပြုလုပ်သူ (တက္ကတ္တာ)။ ဆွမ်းဘောဇဉ် (ဘောဇနံ) ကို ပေးလှူတတ်၏ (ဒဒါတိ)၊ ထို့ကြောင့် ဆွမ်းအလှူရှင် (ဘောဇနဒါတာ) သို့မဟုတ် ဆွမ်းဘောဇဉ်၏ (ဘောဇနဿ) ပေးလှူသူ (ဒါတာ) ဖြစ်သောကြောင့် ဆွမ်းအလှူရှင် (ဘောဇနဒါတာ)။ ပြုလုပ်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ပြုလုပ်သူ (ကတ္တာ)။ အောက်မေ့တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် အောက်မေ့တတ်သူ (သရိတာ)။

ආවීම්හි – භයං පස්සතීති භයදස්සාවී ඉච්චෙවමාදි.

အာဝီ ပစ္စည်း၌ - ဘေးဘယ (ဘယံ) ကို ရှုမြင်တတ်၏ (ပဿတိ)၊ ထို့ကြောင့် ဘေးကို ရှုမြင်တတ်သူ (ဘယဒဿာဝီ) စသည်တို့ ဖြစ်သည်။

528, 577. විස රුජ පදාදිතො ණ.

၅၂၈, ၅၇၇. "ဝိသ"၊ "ရုဇ"၊ "ပဒ" စသော ဓာတ်တို့၏နောက်၌ "ဏ" ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

විස රුජ පදඉච්චෙවමාදීහි ධාතූහි ණ පච්චයො හොති.

"ဝိသ"၊ "ရုဇ"၊ "ပဒ" ဟူသော ဤသို့စသော ဓာတ်တို့၏နောက်၌ "ဏ" ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

පවිසතීති පවෙසො, රුජතීති රොගො, උප්පජ්ජතීති උප්පාදො, ඵුසතීති ඵස්සො, උචතීති ඔකො, භවතීති භාවො, අයතීති ආයො, සම්මා බුජ්ඣතීති සම්බොධො, විහරතීති විහාරො.

ဝင်ရောက်တတ်၏ (ပဝိသတိ)၊ ထို့ကြောင့် ဝင်ခြင်း (ပဝေသော)။ နာကျင်စေတတ်၏ (ရုဇတိ)၊ ထို့ကြောင့် ရောဂါ (ရောဂေါ)။ ဖြစ်ပေါ်တတ်၏ (ဥပ္ပဇ္ဇတိ)၊ ထို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ခြင်း (ဥပ္ပါဒေါ)။ တွေ့ထိတတ်၏ (ဖုသတိ)၊ ထို့ကြောင့် တွေ့ထိမှု/ဖဿ (ဖဿော)။ စုဝေးရာဖြစ်၏ (ဥစတိ)၊ ထို့ကြောင့် အိမ်/နေရာ (အောကော)။ ဖြစ်တတ်၏ (ဘဝတိ)၊ ထို့ကြောင့် သဘာဝ/အဖြစ် (ဘာဝေါ)။ တိုးပွားဝင်လာတတ်၏ (အယတိ)၊ ထို့ကြောင့် ဝင်ငွေ (အာယော)။ ကောင်းစွာ သိမြင်တတ်၏ (သမ္မာ ဗုဇ္ဈတိ)၊ ထို့ကြောင့် ကောင်းစွာသိမြင်ခြင်း/သမ္ဗောဓိ (သမ္ဗောဓေါ)။ နေထိုင်တတ်၏ (ဝိဟရတိ)၊ ထို့ကြောင့် ကျောင်း/နေထိုင်ရာ (ဝိဟာရော)။

529, 580. භාවෙ [Pg.256] ච.

၅၂၉, ၅၈၀. ဘာဝသာဓန အနက်၌လည်း ဖြစ်၏။

භාවත්ථාභිධෙය්‍යෙ සබ්බධාතූහි ණපච්චයො හොති.

ဘာဝအနက်ကို ဖော်ပြလိုသောအခါ ဓာတ်အားလုံး၏နောက်၌ "ဏ" ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

පච්චතෙ, පචනං වා පාතො, චජතෙ, චජනං වා චාගො, එවං යාගො, යොගො, භාගො, පරිදාහො.

ချက်အပ်၏ (ပစ္စတေ) သို့မဟုတ် ချက်ခြင်း (ပစနံ) သည် ချက်ခြင်း (ပါကော) မည်၏၊ စွန့်လွှတ်အပ်၏ (စဇတေ) သို့မဟုတ် စွန့်လွှတ်ခြင်း (စဇနံ) သည် စွန့်လွှတ်ခြင်း (စာဂေါ) မည်၏။ ဤနည်းတူပင် ပူဇော်ခြင်း (ယာဂေါ)၊ ယှဉ်စပ်ခြင်း (ယောဂေါ)၊ ဝေဖန်ခြင်း (ဘာဂေါ)၊ ပူပန်ခြင်း (ပရိဒါဟော) တို့ ဖြစ်ကြသည်။

530, 584. ක්වි ච.

၅၃၀, ၅၈၄. "ကွိ" ပစ္စည်းလည်း ဖြစ်၏။

සබ්බධාතූහි ක්විපච්චයො හොති.

ဓာတ်အားလုံးတို့၏နောက်၌ "ကွိ" ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

සම්භවතීති සම්භූ, විසෙසෙන භවතීති විභූ, භුජෙන ගච්ඡතීති භුජගො, සං අත්තානං ඛනති, සං සට්ඨු ඛනතීති වා සඞ්ඛො.

ကောင်းစွာ ဖြစ်ပေါ်တတ်၏ (သမ္ဘဝတိ)၊ ထို့ကြောင့် မြတ်သောသူ/ကောင်းစွာဖြစ်သူ (သမ္ဘူ)။ ထူးခြားစွာ ဖြစ်ပေါ်တတ်၏ (ဝိသေသေန ဘဝတိ)၊ ထို့ကြောင့် အစိုးရသောသူ (ဝိဘူ)။ ရင်ဘတ်ဖြင့် သွားတတ်၏ (ဘုဇေန ဂစ္ဆတိ)၊ ထို့ကြောင့် မြွေ (ဘုဇဂေါ)။ မိမိကိုယ်ကို တူးတတ်၏ (သံ အတ္တာနံ ခနတိ) သို့မဟုတ် ကောင်းစွာ တူးတတ်၏ (သံ သုဋ္ဌု ခနတိ)၊ ထို့ကြောင့် ခရုသင်း (သင်္ခေါ)။

531, 589. ධරාදීහි රම්මො.

၅၃၁, ၅၈၉. "ဓရ" စသော ဓာတ်တို့၏နောက်၌ "ရမ္မ" ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

ධරඉච්චෙවමාදීහි ධාතූහි රම්මපච්චයො හොති.

"ဓရ" ဟူသော ဤသို့စသော ဓာတ်တို့၏နောက်၌ "ရမ္မ" ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

ධරති තෙනාති ධම්මො, කරීයතෙ තන්ති කම්මං.

ထိုတရားဖြင့် ဆောင်ထားအပ်၏ (ဓရတိ တေန)၊ ထို့ကြောင့် တရား (ဓမ္မော)။ ထိုအမှုကို ပြုအပ်၏ (ကရီယတေ တံ)၊ ထို့ကြောင့် ကံ/အမှု (ကမ္မံ)။

532, 590. තස්සීලාදීසු ණීත්වාවී ච.

၅၃၂, ၅၉၀. တဿီလ စသောအနက်တို့၌လည်း "ဏီ"၊ "တု"၊ "အာဝီ" ပစ္စည်းများ ဖြစ်၏။

සබ්බෙහි ධාතූහි තස්සීලාදීස්වත්ථෙසු ණී තු ආවී ඉච්චෙතෙ පච්චයා හොන්ති.

ဓာတ်အားလုံးတို့၏နောက်၌ တဿီလ (ထိုသူ၏အလေ့အထ) စသောအနက်တို့၌ "ဏီ"၊ "တု"၊ "အာဝီ" ဟူသော ဤပစ္စည်းများ ဖြစ်ကြကုန်၏။

පියං පසංසිතුං සීලං යස්ස රඤ්ඤො, සො හොති රාජා පියපසංසී, බ්‍රහ්මං චරිතුං සීලං යස්ස පුග්ගලස්ස සො [Pg.257] හොති පුග්ගලො බ්‍රහ්මචාරී, පසය්හ පවත්තිතුං සීලං යස්ස රඤ්ඤො, සො හොති රාජා පසය්හපවත්ථා, භයං පස්සිතුං සීලං යස්ස සමණස්ස, සො හොති සමණො භයදස්සාවී ඉච්චෙවමාදි.

ချစ်မြတ်နိုးဖွယ်ကောင်းသော စကားကို ပြောဆိုချီးမွမ်းတတ်သော အလေ့ရှိသော ထိုမင်းသည် ချစ်ခင်ဖွယ်ရာကို ချီးမွမ်းလေ့ရှိသောမင်း (ပိယပသံသီ) ဖြစ်၏။ မြတ်သော အကျင့်ကို ကျင့်တတ်သော အလေ့ရှိသော ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် မြတ်သော အကျင့်ကို ကျင့်သောသူ (ဗြဟ္မစာရီ) ဖြစ်၏။ နိုင်ထက်စီးနင်း နှိပ်စက်၍ နေထိုင်တတ်သော အလေ့ရှိသော ထိုမင်းသည် နိုင်ထက်စီးနင်းပြု၍ နေထိုင်လေ့ရှိသောမင်း (ပသယှပဝတ္တာ) ဖြစ်၏။ ဘေးဘယကို ရှုမြင်တတ်သော အလေ့ရှိသော ထိုရဟန်းသည် ဘေးကို ရှုမြင်လေ့ရှိသောရဟန်း (ဘယဒဿာဝီ) ဖြစ်၏ စသည်ဖြင့် သိအပ်၏။

533, 591. සද්ද කු ධ චල මණ්ඩත්ථරුධාදීහියු.

၅၃၃, ၅၉၁. "သဒ္ဒ"၊ "ကုဓ"၊ "စလ"၊ "မဏ္ဍ" ဟူသောအနက်ရှိသော ဓာတ်တို့နှင့် "ရုစ" စသော ဓာတ်တို့၏နောက်၌ "ယု" ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

සද්ද කුධ චල මණ්ඩත්ථෙහි ච රුචාදීහි ච ධාතූහි යුපච්චයො හොති තස්සීලාදීස්වත්ථෙසු.

အသံပြုခြင်းအနက်ရှိသော "သဒ္ဒ" ဓာတ်၊ စိတ်ဆိုးခြင်းအနက်ရှိသော "ကုဓ" ဓာတ်၊ လှုပ်ရှားခြင်းအနက်ရှိသော "စလ

ඝොසනසීලො ඝොසනො, භාසනසීලො භාසනො. එවං විග්ගහො කාතබ්බො. කොධනො, දොසනො, චලනො, කම්පනො, ඵන්දනො, මණ්ඩනො, විභූසනො, රොචනො, ජොතනො, වඩ්ඪනො.

မြည်ဟီးတတ်သော အလေ့ရှိသူသည် မြည်ဟီးတတ်သောသူ (ဃောသနော)၊ ပြောဆိုတတ်သော အလေ့ရှိသူသည် ပြောဆိုတတ်သောသူ (ဘာသနော)။ ဤနည်းအတိုင်း ဝိဂြိုဟ်ပြုအပ်၏။ အမျက်ထွက်တတ်သော အလေ့ရှိသူသည် အမျက်ထွက်တတ်သူ (ကောဓနော)၊ ပြစ်မှားတတ်သော အလေ့ရှိသူသည် ပြစ်မှားတတ်သူ (ဒေါသနော)၊ တုန်လှုပ်တတ်သော အလေ့ရှိသူသည် တုန်လှုပ်တတ်သူ (စလနော)၊ တုန်ခါတတ်သော အလေ့ရှိသူသည် တုန်ခါတတ်သူ (ကမ္ပနော)၊ လှုပ်ရှားတတ်သော အလေ့ရှိသူသည် လှုပ်ရှားတတ်သူ (ဖန္ဒနော)၊ တန်ဆာဆင်တတ်သော အလေ့ရှိသူသည် တန်ဆာဆင်တတ်သူ (မဏ္ဍနော)၊ အထူးတန်ဆာဆင်တတ်သော အလေ့ရှိသူသည် အထူးတန်ဆာဆင်တတ်သူ (ဝိဘူသနော)၊ တောက်ပတတ်သော အလေ့ရှိသူသည် တောက်ပတတ်သူ (ရောစနော)၊ ထွန်းလင်းတတ်သော အလေ့ရှိသူသည် ထွန်းလင်းတတ်သူ (ဇောတနော)၊ တိုးပွားတတ်သော အလေ့ရှိသူသည် တိုးပွားတတ်သူ (ဝဍ္ဎနော)။

534, 562. පාරාදිගමිම්හා රූ.

၅၃၄, ၅၆၂. ရှေ့၌ "ပါရ" စသည်ရှိသော "ဂမု" ဓာတ်၏နောက်၌ "ရူ

ගමුඉච්චෙතම්හා ධාතුම්හා පාරසද්දාදිම්හා රූපච්චයො හොති තස්සීලාදීස්වත්ථෙසු.

"pāra" သဒ္ဒါအစရှိသော ပုဒ်ရှေ့ရှိသော "gamu" ဓာတ်နောက်၌ "ထိုသူ၏အလေ့" အစရှိသော အနက်တို့၌ "rū" ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

භවස්ස පාරං භවපාරං, භවපාරං ගන්තුං සීලං යස්ස පුරිසස්ස, සො හොති පුරිසො භවපාරගූ.

ဘဝ၏တစ်ဖက်ကမ်းသည် "ဘဝပါရ" မည်၏။ အကြင်ယောက်ျား၏အလေ့သည် ဘဝ၏တစ်ဖက်ကမ်းသို့ သွားခြင်းဖြစ်၏။ ထိုယောက်ျားသည် ဘဝ၏တစ်ဖက်ကမ်းသို့ သွားလေ့ရှိသောသူ (bhavapāragū) မည်၏။

තස්සීලාදීස්වීති කිමත්ථං? පාරඞ්ගතො.

"tassīlādīsu" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ (ထိုသူ၏အလေ့ စသည် မဟုတ်သောအခါ၌ ဤသုတ်ဖြင့် ပစ္စည်းမဖြစ်စေရန် ဖြစ်၏။) ဥပမာ - "pāraṅgato" (တစ်ဖက်ကမ်းသို့ ရောက်ပြီးသောသူ)။

පාරාදිගමිම්හාති කිමත්ථං? අනුගාමී.

"pārādigamimhā" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ "pāra" အစရှိသည် ရှေ့၌ မရှိသောအခါ ဤသုတ်ဖြင့် ပစ္စည်းမဖြစ်စေရန် ဖြစ်၏။ ဥပမာ - "anugāmī" (အစဉ်လိုက်၍ သွားလေ့ရှိသောသူ)။

535, 593. භික්ඛාදිතො [Pg.258] ච.

၅၃၅, ၅၉၃. "bhikkha" အစရှိသော ဓာတ်တို့နောက်၌လည်း (ရူပစ္စည်းဖြစ်၏)။

භික්ඛඉච්චෙවමාදීහි ධාතූහි රූපච්චයො හොති තස්සීලාදීස්වත්ථෙසු.

"bhikkha" အစရှိသော ဓာတ်တို့နောက်၌ "ထိုသူ၏အလေ့" အစရှိသော အနက်တို့၌ "rū" ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

භික්ඛනසීලො යාචනසීලො භික්ඛු, විජානනසීලො විඤ්ඤූ.

ဆွမ်းခံလေ့ရှိသောသူ၊ တောင်းခံလေ့ရှိသောသူသည် "bhikkhu" (ရဟန်း) မည်၏။ သိလေ့ရှိသောသူသည် "viññū" (ပညာရှိ) မည်၏။

536, 594. තනත්‍යාදීනං ණුකො.

၅၃၆, ၅၉၄. "tana" အစရှိသော ဓာတ်တို့နောက်၌ "ṇuka" ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

හනත්‍යාදීනං ධාතූනං අන්තෙ ණුකපච්චයො හොති තස්සීලාදීස්වත්ථෙසු.

"hana" အစရှိသော ဓာတ်တို့၏ နောက်၌ "ထိုသူ၏အလေ့" အစရှိသော အနက်တို့၌ "ṇuka" ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

ආහනනසීලො ආඝාතුකො, කරණසීලො කාරුකො.

ညှဉ်းဆဲလေ့ရှိသောသူသည် "āghātuko" မည်၏။ ပြုလုပ်လေ့ရှိသောသူသည် "kāruko" မည်၏။

537, 566. නු නිග්ගහිතං පදන්තෙ.

၅၃၇, ၅၆၆. ပုဒ်၏အဆုံး၌ "nu" အက္ခရာသည် နိဂ္ဂဟိတ် ဖြစ်၏။

පදන්තෙ නුකාරාගමො නිග්ගහිතමාපජ්ජතෙ.

ပုဒ်၏အဆုံး၌ သက်ရောက်သော "nu" အက္ခရာသည် နိဂ္ဂဟိတ်သို့ ရောက်၏။

අරිං දමෙතීති අරින්දමො, රාජා. වෙස්සං තරතීති වෙස්සන්තරො, රාජා. පභං කරොතීති පභඞ්කරො, භගවා.

ရန်သူကို ဆုံးမတတ်သောမင်းသည် "arindamo" မည်၏။ ဝေဿတိုင်းသားတို့ကို ကူးမြောက်စေတတ်သောမင်းသည် "vessantaro" မည်၏။ အလင်းကို ပြုတော်မူတတ်သော မြတ်စွာဘုရားသည် "pabhaṅkaro" မည်၏။

538, 595. සංහනාඤ්ඤාය වා රො ඝො.

၅၃၈, ၅၉၅. "saṃ" ရှေ့ရှိသော "hana" ဓာတ်နှင့် အခြားဓာတ်တို့နောက်၌ "ra" ပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ "hana" ဓာတ်၏ "gha" အမိန့်လည်း တစ်ခါတစ်ရံ ဖြစ်၏။

සංපුබ්බාය හනඉච්චෙතාය ධාතුයා, අඤ්ඤාය වා ධාතුයා රපච්චයො, හනස්ස ච ඝො හොති.

"saṃ" ရှေ့ရှိသော "hana" ဓာတ်နောက်၌လည်းကောင်း၊ အခြားဓာတ်နောက်၌လည်းကောင်း "ra" ပစ္စည်းဖြစ်၏၊ "hana" ဓာတ်၏ "gha" အမိန့်လည်း ဖြစ်၏။

සමග්ගං [Pg.259] කම්මං සමුපගච්ඡතීති සඞ්ඝො, සමන්තතො නගරස්ස මාහිරෙ ඛඤ්ඤතීති පරිඛා, අන්තං කරොතීති අන්තකො.

ညီညွတ်သော ကံသို့ အညီအမျှ ဆည်းကပ်တတ်သောကြောင့် "saṅgho" (သံဃာ) မည်၏။ မြို့၏ ပတ်ပတ်လည် ပြင်ပ၌ တူးအပ်သောကြောင့် "parikhā" (ကျုံး) မည်၏။ အဆုံးကို ပြုတတ်သောကြောင့် "antako" (မရဏမင်း) မည်၏။

සංඉති කිමත්ථං? උපහනනං උපඝාතො.

"saṃ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ "upahananaṃ" (နှိပ်စက်ခြင်း)၊ "upaghāto" (ဖျက်ဆီးခြင်း)။

539, 558. රම්හි රන්තො රාදිනො.

၅၃၉, ၅၅၈. "ra" ပစ္စည်းနောင်ပါး၌ ဓာတ်၏အဆုံးသည် "ra" နှင့်တကွ ကျေ၏။

රම්හි පච්චයෙ පරෙ සබ්බො ධාත්වන්තො රකාරාදි ලොපො හොති.

"ra" ပစ္စည်း နောင်ပါး၌ ရှိလတ်သော် ဓာတ်၏အဆုံးအားလုံးသည် "rakāra" အစရှိသည်နှင့်တကွ ကျေ၏။

අන්තකො, පාරගූ, සත්ථා, දිට්ඨො ඉච්චෙවමාදි.

"antako"၊ "pāragū"၊ "satthā"၊ "diṭṭho" အစရှိသည်တို့ ဖြစ်၏။

540, 545. භාවකම්මෙසු තබ්බානීයා.

၅၄၀, ၅၄၅. ဘာဝအနက်၊ ကမ္မအနက်တို့၌ "tabba" နှင့် "anīya" ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

භාවකම්මඉච්චෙතෙස්වත්ථෙසු තබ්බ අනීයඉච්චෙතෙ පච්චයා හොන්ති සබ්බධාතූහි.

ဘာဝ၊ ကမ္မ ဟူသော ဤအနက်တို့၌ ခပ်သိမ်းသော ဓာတ်တို့နောက်၌ "tabba"၊ "anīya" ဟူသော ဤပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

භවිතබ්බං, භවනීයං, ආසිතබ්බං, ආසනීයං, පජ්ජිතබ්බං, පජ්ජනීයං, කත්තබ්බං, කරණීයං, ගන්තබ්බං, ගමනීයං.

ဖြစ်အပ်ခြင်း-ဖြစ်ထိုက်ခြင်း (bhavitabbaṃ, bhavanīyaṃ)၊ နေအပ်ခြင်း-နေထိုက်ခြင်း (āsitabbaṃ, āsanīyaṃ)၊ သွားအပ်ခြင်း-သွားထိုက်ခြင်း (pajjitabbaṃ, pajjanīyaṃ)၊ ပြုအပ်ခြင်း-ပြုထိုက်ခြင်း (kattabbaṃ, karaṇīyaṃ)၊ သွားအပ်ခြင်း-သွားထိုက်ခြင်း (gantabbaṃ, gamanīyaṃ)။

541, 552. ණ්‍යො ච.

၅၄၁, ၅၅၂. "ṇya" ပစ္စည်းလည်း ဖြစ်၏။

භාවකම්මෙසු සබ්බධාතූහි ණ්‍යපච්චයො හොති.

ဘာဝ၊ ကမ္မအနက်တို့၌ ခပ်သိမ်းသော ဓာတ်တို့နောက်၌ "ṇya" ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

කත්තබ්බං කාරියං, ජෙතබ්බං ජෙය්‍යං, නෙතබ්බං නෙය්‍යං, ඉච්චෙවමාදි.

ပြုအပ်ခြင်း-ပြုအပ်သော အမှု (kattabbaṃ, kāriyaṃ)၊ အောင်အပ်ခြင်း-အောင်အပ်သော အရာ (jetabbaṃ, jeyyaṃ)၊ ဆောင်အပ်ခြင်း-ဆောင်အပ်သော အရာ (netabbaṃ, neyyaṃ) အစရှိသည်တို့ ဖြစ်၏။

චග්ගහණෙන [Pg.260] තෙය්‍යපච්චයො හොති. ඤාතබ්බං ඤාතෙය්‍යං, දට්ඨෙය්‍යං, පත්තෙය්‍යං ඉච්චෙවමාදි.

"ca" သဒ္ဒါကို ယူခြင်းဖြင့် "teyya" ပစ္စည်းလည်း ဖြစ်၏။ သိအပ်ခြင်း-သိထိုက်ခြင်း (ñātabbaṃ, ñāteyyaṃ)၊ မြင်အပ်ခြင်း-မြင်ထိုက်ခြင်း (daṭṭheyyaṃ)၊ ရောက်အပ်ခြင်း-ရောက်ထိုက်ခြင်း (patteyyaṃ) အစရှိသည်တို့ ဖြစ်၏။

542, 557. කරම්හා රිච්ච.

၅၄၂, ၅၅၇. "kara" ဓာတ်နောက်၌ "ricca" ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

කරඉච්චෙතම්හා ධාතුම්හා රිච්චපච්චයො හොති භාවකම්මෙසු.

"kara" ဟူသော ဤဓာတ်နောက်၌ ဘာဝ၊ ကမ္မအနက်တို့၌ "ricca" ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

කත්තබ්බං කිච්චං.

ပြုအပ်ခြင်း-ပြုထိုက်သောအမှု (kattabbaṃ, kiccaṃ)။

543, 555. භූතො’බ්බ.

၅၄၃, ၅၅၅. "bhū" ဓာတ်နောက်၌ "abba" ဖြစ်၏။

භූඉච්චෙතාය ධාතුයා ණ්‍යපච්චයස්ස ඌකාරෙන සහ අබ්බාදෙසො හොති භාවකම්මෙසු.

"bhū" ဟူသော ဤဓာတ်နောက်၌ ဘာဝ၊ ကမ္မအနက်တို့၌ "ṇya" ပစ္စည်းကို (ဓာတ်၏) "ū" ကာရနှင့်တကွ "abba" ဟု အမိန့်ဖြစ်၏။

භවිතබ්බො භබ්බො, භවිතබ්බං භබ්බං.

ဖြစ်ထိုက်သောသူ (bhavitabbo bhabbo)၊ ဖြစ်အပ်ခြင်း-ဖြစ်ထိုက်ခြင်း (bhavitabbaṃ bhabbaṃ)။

544, 556. වද මද ගමු යුජ ගරහාකාරාදීහි ජ්ජ ම්ම ග්ග ය්හෙය්‍යා ගාරො වා.

၅၄၄, ၅၅၆. "vada"၊ "mada"၊ "gamu"၊ "yuja"၊ "garaha" ဓာတ်တို့နောက်နှင့် "ā" အဆုံးရှိသော ဓာတ်တို့နောက်၌ "jja"၊ "mma"၊ "gga"၊ "yha"၊ "eyya" အမိန့်တို့လည်းကောင်း၊ "gara" ဓာတ်၏ "gāra" အမိန့်လည်းကောင်း တစ်ခါတစ်ရံ ဖြစ်၏။

වද මද ගමු යුජ ගරහාකාරන්තඉච්චෙවමාදීහි ධාතූහි ණ්‍යපච්චයස්ස යථාසඞ්ඛ්‍යං ජ්ජ ම්ම ග්ග ය්හ එය්‍යාදෙසා හොන්ති වා ධාත්වන්තෙන සහ, ගරස්සං ච ගාරො හොති භාවකම්මෙසු.

ဘာဝ၊ ကမ္မအနက်တို့၌ "vada"၊ "mada"၊ "gamu"၊ "yuja"၊ "garaha" နှင့် "ā" အဆုံးရှိသော ဓာတ်တို့နောက်၌ "ṇya" ပစ္စည်းအား ဓာတ်၏အဆုံးနှင့်တကွ အစဉ်အတိုင်း "jja"၊ "mma"၊ "gga"၊ "yha"၊ "eyya" ဟူသော အမိန့်တို့သည် တစ်ခါတစ်ရံ ဖြစ်ကုန်၏၊ "gara" ဓာတ်၏အဆုံးနှင့်တကွ "gāra" အမိန့်လည်း ဖြစ်၏။

වත්තබ්බං වජ්ජං, මදනීයං මජ්ජං, ගමනීයං ගම්මං, යොජනීයං යොග්ගං, ගරහිතබ්බං ගාරය්හං, දාතබ්බං දෙය්‍යං, පාතබ්බං පෙය්‍යං, හාතබ්බං [Pg.261] හෙය්‍යං, මාතබ්බං මෙය්‍යං, ඤාතබ්බං ඤෙය්‍යං, ඉච්චෙවමාදි.

ပြောဆိုအပ်ခြင်း-အပြစ် (vattabbaṃ, vajjaṃ)၊ ယစ်မူးစေတတ်သော အရာ-သေရည် (madanīyaṃ, majjaṃ)၊ သွားအပ်သော အရပ်-အယုတ်တရား (gamanīyaṃ, gammaṃ)၊ ယှဉ်အပ်သော ဝတ္ထု-လှည်းယာဉ် (yojanīyaṃ, yoggaṃ)၊ ကဲ့ရဲ့အပ်သောသူ (garahitabbaṃ, gārayhaṃ)၊ ပေးလှူအပ်သောဝတ္ထု (dātabbaṃ, deyyaṃ)၊ သောက်အပ်သော အဖျော် (pātabbaṃ, peyyaṃ)၊ စွန့်အပ်သော အရာ (hātabbaṃ, heyyaṃ)၊ ခြင်အပ်သော အရာ (mātabbaṃ, meyyaṃ)၊ သိအပ်သော အရာ (ñātabbaṃ, ñeyyaṃ) အစရှိသည်တို့ ဖြစ်၏။

545, 548. තෙ කිච්චා.

၅၄၅, ၅၄၈. ထိုပစ္စည်းတို့သည် "kicca" မည်ကုန်၏။

යෙ පච්චයා තබ්බාදයො රිච්චන්තා, තෙ කිච්චසඤ්ඤාති වෙදිතබ්බා.

"tabba" အစရှိ၍ "ricca" အဆုံးရှိသော အကြင်ပစ္စည်းတို့သည် ရှိကုန်၏၊ ထိုပစ္စည်းတို့ကို "kicca" ဟု မှတ်အပ်ကုန်၏။

කිච්චසඤ්ඤාය කිංපයොජනං? භාවකම්මෙසු කිච්චත්තඛත්ථා.

"kicca" အမည်မှည့်ခြင်း၏ အကျိုးကား အဘယ်နည်း။ "Bhāva-kammesu kicca-kta-khatthā" သုတ်၌ သုံးစွဲရန် ဖြစ်၏။

546, 562. අඤ්ඤෙ කිත.

၅၄၆, ၅၆၂. အကြွင်းရှိသော ပစ္စည်းတို့သည် "kit" (ကိတ်) မည်ကုန်၏။

අඤ්ඤෙ පච්චයා කිත එව සඤ්ඤා හොන්ති.

ကြွင်းသောပစ္စည်းတို့သည် ကိတ်ဟူ၍သာ အမည်ရှိကုန်၏။

කිත සඤ්ඤාය කිංපයොජනං? කත්තරි කිත.

ကိတ်ဟု အမည်မှည့်ခြင်း၏ အကျိုးကား အဘယ်နည်း။ 'ကတ္တရိ ကိတ်' ဟူသော သုတ်၌ အကျိုးရှိ၏။

547, 596. නන්දාදීහි යු.

၅၄၇, ၅၉၆. နန္ဒစသော ဓာတ်တို့နောက်၌ ယုပစ္စည်း ဖြစ်၏။

නන්දාදීහි ධාතූහි යුපච්චයො හොති භාවකම්මෙසු.

နန္ဒစသော ဓာတ်တို့နောက်၌ ဘာဝနှင့် ကမ္မအနက်တို့၌ ယုပစ္စည်း ဖြစ်၏။

නන්දීයතෙ නන්දනං, නින්දිතබ්බං වා නන්දනං, ගහණීයං ගහණං, චරිතබ්බං චරණං, එවං සබ්බත්ථ යොජෙතබ්බා.

နှစ်သက်အပ်သည်ဖြစ်၍ နန္ဒန၊ သို့မဟုတ် နှစ်သက်ထိုက်သည်ဖြစ်၍ နန္ဒန၊ ယူအပ်သည်ဖြစ်၍ ဂဟဏ၊ ကျင့်အပ်သည်ဖြစ်၍ စရဏ၊ ဤသို့ ခပ်သိမ်းသောနေရာ၌ တွဲစပ်အပ်ကုန်၏။

548, 597. කත්තුකරණපදෙසෙසු ච.

၅၄၈, ၅၉၇. ကတ္တု၊ ကရဏ၊ ပဒေသ (အဓိကရဏ) အနက်တို့၌လည်း (ယုပစ္စည်း ဖြစ်၏)။

කත්තුකරණපදෙසඉච්චෙතෙස්වත්ථෙසු ච යුපච්චයො හොති.

ကတ္တု၊ ကရဏ၊ ပဒေသ ဟူသော ဤအနက်တို့၌လည်း ယုပစ္စည်း ဖြစ်၏။

කත්තරි [Pg.262] තාව – රජං හරතීති රජොහරණං තොයං.

ရှေးဦးစွာ ကတ္တုအနက်၌ - မြူကို ဆောင်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် မြူကို ဆောင်တတ်သော ရေသည် ရဇောဟရဏ မည်၏။

කරණෙ තාව – කරොති තෙනාති කරණං.

ရှေးဦးစွာ ကရဏအနက်၌ - ထိုတန်ဆာဖြင့် ပြုတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ပြုလုပ်ကြောင်းဖြစ်သော တန်ဆာသည် ကရဏ မည်၏။

පදෙසෙ තාව – තිට්ඨන්ති තස්මින්ති ඨානං. එවං සබ්බත්ථ යොජෙතබ්බා.

ရှေးဦးစွာ ပဒေသအနက်၌ - ထိုအရပ်၌ တည်ကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် တည်ရာဖြစ်သော အရပ်သည် ဌာန မည်၏။ ဤသို့ ခပ်သိမ်းသောနေရာ၌ တွဲစပ်အပ်ကုန်၏။

549, 550. රහාදිතො ණ.

၅၄၉, ၅၅၀. ရ၊ ဟ စသော ဓာတ်တို့နောက်၌ ဏ ဖြစ်၏။

රකාරහකාරාද්‍යන්තෙහි ධාතූහි අනාදෙසස්ස නස්ස ණො හොති.

ရကာရ၊ ဟကာရ စသည်တို့ အဆုံးရှိသော ဓာတ်တို့နောက်၌ အနပစ္စည်း၏ နကာရကို ဏကာရ ပြု၏။

කරොති තෙනාති කරණං, පූරෙති තෙනාති පූරණං. ගහණීයං තෙනාති ගහණං. එවමඤ්ඤෙපි යොජෙතබ්බා.

ထိုတန်ဆာဖြင့် ပြုတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ပြုလုပ်ကြောင်းဖြစ်သော တန်ဆာသည် ကရဏ မည်၏။ ထိုအရာဖြင့် ပြည့်စေတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ပြည့်စေကြောင်းဖြစ်သော အရာသည် ပူရဏ မည်၏။ ထိုလက်ဖြင့် ယူအပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ယူကြောင်းဖြစ်သော လက်သည် ဂဟဏ မည်၏။ ဤသို့ အခြားသော ပုဒ်တို့ကိုလည်း တွဲစပ်အပ်ကုန်၏။

ඉති කිබ්බිධානකප්පෙ පඨමො කණ්ඩො.

ဤသို့ ကိတ်ဝိဓာနအခန်း၌ ပထမကဏ္ဍ ပြီး၏။

දුතියකණ්ඩ

ဒုတိယကဏ္ဍ

550, 546. ණාදයො තෙකාලිකා.

၅၅၀, ၅၄၆. ဏအစရှိသော ပစ္စည်းတို့သည် ကာလသုံးပါး၌ ဖြစ်ကုန်၏။

ණාදයො පච්චයා යුපච්චයන්තා තෙකාලිකාති වෙදිතබ්බා.

ဏအစရှိ၍ ယုပစ္စည်းအဆုံးရှိသော ပစ္စည်းတို့သည် ကာလသုံးပါးလုံး၌ ဖြစ်ကုန်၏ဟု သိအပ်ကုန်၏။

කුම්භං කරොති අකාසි කරිස්සතීති කුම්භකාරො, කරොති අකාසි කරිස්සති තෙනාති කරණං. එවමඤ්ඤෙපි යොජෙතබ්බා.

အိုးကို ပြုတတ်၏၊ ပြုခဲ့ပြီ၊ ပြုလတ္တံ့၊ ထို့ကြောင့် အိုးထိန်းသည်သည် ကုမ္ဘကာရ မည်၏။ ထိုတန်ဆာဖြင့် ပြုတတ်၏၊ ပြုခဲ့ပြီ၊ ပြုလတ္တံ့၊ ထို့ကြောင့် ပြုလုပ်ကြောင်းဖြစ်သော တန်ဆာသည် ကရဏ မည်၏။ ဤသို့ အခြားသော ပုဒ်တို့ကိုလည်း တွဲစပ်အပ်ကုန်၏။

551, 598. සඤ්ඤායං [Pg.263] දා ධාතො ඉ.

၅၅၁, ၅၉၈. အမည်ကို ပြရာ၌ ဒါး၊ ဓါး ဓာတ်တို့နောက်၌ အိပစ္စည်း ဖြစ်၏။

සඤ්ඤායමභිධෙය්‍යායං දා ධාතො ඉපච්චයො හොති.

ဟောအပ်သော အမည်ကို ပြရာ၌ ဒါး၊ ဓါး ဓာတ်တို့နောက်၌ အိပစ္စည်း ဖြစ်၏။

පඨමං ආදීයතීති ආදි, උදකං දධාතීති උදමි, මහොදකානි දධාතීති මහොදධි, වාලානි දධාති තස්මින්ති වාලධි, සම්මා ධීයතීති සන්ධි.

ရှေးဦးစွာ ယူအပ်၏၊ ထို့ကြောင့် အစဦးဖြစ်သော အရာသည် အာဒိ မည်၏။ ရေကို ဆောင်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဥဒဓိ (ဥဒမိ) မည်၏။ များစွာသော ရေတို့ကို ဆောင်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် မဟောဒဓိ မည်၏။ အမွေးတို့ကို ထို၌ ဆောင်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဝါလdhိ မည်၏။ ကောင်းစွာ စပ်အပ်၏၊ ထို့ကြောင့် သန္ဓိ မည်၏။

552, 609. ති කිත චාසිට්ඨෙ.

၅၅၂, ၆၀၉. တောင်းဆုပြုခြင်း (အာသီသ) အနက်၌ တိပစ္စည်းနှင့် ကိတ်ပစ္စည်းတို့လည်း ဖြစ်ကုန်၏။

සඤ්ඤායමභිධෙය්‍යායං සබ්බධාතූහි තිපච්චයො හොති, කිත ච ආසිට්ඨෙ.

တောင်းဆုပြုရာ၌ ဟောအပ်သော အမည်ကို ပြလိုသော် ခပ်သိမ်းသော ဓာတ်တို့နောက်၌ တိပစ္စည်းနှင့် ကိတ်ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

ජිනො ජනං බුජ්ඣතූති ජිනබුද්ධි, ධනං අස්ස භවතූති ධනභූති, භවතූති භූතො, භවතූති භාවො, ධම්මො ජනං දදාතූති ධම්මදින්නො, වඩ්ඪතූති වඩ්ඪමානො. එවමඤ්ඤෙපි යොජෙතබ්බා.

မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုသူကို သိတော်မူပါစေသတည်း၊ ထို့ကြောင့် ဇိနဗုဒ္ဓိ မည်၏။ ထိုသူအား စည်းစိမ်ဥစ္စာသည် ဖြစ်ပါစေသတည်း၊ ထို့ကြောင့် ဓနဘူတိ မည်၏။ ဖြစ်ပါစေသတည်း၊ ထို့ကြောင့် ဘူတ မည်၏။ ဖြစ်ပါစေသတည်း၊ ထို့ကြောင့် ဘာဝ မည်၏။ တရားတော်သည် ထိုသူအား ပေးပါစေသတည်း၊ ထို့ကြောင့် ဓမ္မဒိန်န မည်၏။ ကြီးပွားပါစေသတည်း၊ ထို့ကြောင့် ဝဍ္ဎမာန မည်၏။ ဤသို့ အခြားသော ပုဒ်တို့ကိုလည်း တွဲစပ်အပ်ကုန်၏။

553, 599. ඉත්ථියමතියවො වා.

၅၅၃, ၅၉၉. ဣတ္ထိလိင်၌ အ၊ တိ၊ ယု ပစ္စည်းတို့သည် အချို့သော အရပ်၌ ဖြစ်ကုန်၏။

ඉත්ථියමභිධෙය්‍යායං සබ්බධාතූහි අකාර ති යු ඉච්චෙතෙ පච්චයා හොන්ති වා.

ဟောအပ်သော ဣတ္ထိလိင်၌ ခပ်သိမ်းသော ဓာတ်တို့နောက်၌ အကာရ (အ)၊ တိ၊ ယု ဟူသော ဤပစ္စည်းတို့သည် အချို့သော အရပ်၌ ဖြစ်ကုန်၏။

ජීරතීතී ජරා, මඤ්ඤතීති මති, චෙතයතීති චෙතනා, වෙදයතීති වෙදනා. එවමඤ්ඤෙපි යොජෙතබ්බා.

ဆွေးမြည့်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဆွေးမြည့်ခြင်းသည် ဇရာ မည်၏။ သိတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် အသိဉာဏ်သည် မတိ မည်၏။ စေ့ဆော်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် စေ့ဆော်မှုသည် စေတနာ မည်၏။ ခံစားတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ခံစားမှုသည် ဝေဒနာ မည်၏။ ဤသို့ အခြားသော ပုဒ်တို့ကိုလည်း တွဲစပ်အပ်ကုန်၏။

554, 601. කරතො [Pg.264] රිරිය.

၅၅၄, ၆၀၁. ကရဓာတ်နောက်၌ ရိရိယပစ္စည်း ဖြစ်၏။

කරතො ඉත්ථියමනිත්ථියං වා අභිඛෙය්‍යායං රිරීයපච්චයො හොති වා.

ကရဓာတ်နောက်၌ ဟောအပ်သော ဣတ္ထိလိင် သို့မဟုတ် ဣတ္ထိလိင်မဟုတ်သည် (နပုလ္လိင်) ၌ ရိရိယပစ္စည်းသည် အချို့သော အရပ်၌ ဖြစ်၏။

කත්තබ්බා කිරියා, කරණීයං කිරියං.

(ဣတ္ထိလိင်၌) ပြုအပ်သောကြောင့် ကိရိယာ၊ (နပုလ္လိင်၌) ပြုအပ်သောကြောင့် ကိရိယံ။

555, 612. අතීතෙ තතවන්තුතාවී.

၅၅၅, ၆၁၂. အတိတ်ကာလ၌ တ၊ တဝန္တု၊ တာဝီ ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

අතීතෙ කාලෙ සබ්බධාතූහි තතවන්තුතාවීඉච්චෙතෙ පච්චයා හොන්ති.

အတိတ်ကာလ၌ ခပ်သိမ်းသော ဓာတ်တို့နောက်၌ တ၊ တဝန္တု၊ တာဝီ ဟူသော ဤပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

හුතො, හුතවා, හුතාවී. වුසිතො, වුසිතවා, වුසිතාවී. භුත්තො, භුත්තවා, භුත්තාවී.

ပူဇော်အပ်ပြီ (ဟုတ၊ ဟုတဝါ၊ ဟုတာဝီ)။ နေအပ်ပြီ (ဝုသိတ၊ ဝုသိတဝါ၊ ဝုသိတာဝီ)။ စားအပ်ပြီ (ဘုတ္တ၊ ဘုတ္တဝါ၊ ဘုတ္တာဝီ)။

556, 622. භාවකම්මෙසු ත.

၅၅၆, ၆၂၂. ဘာဝနှင့် ကမ္မအနက်တို့၌ တပစ္စည်း ဖြစ်၏။

භාවකම්මෙසු අතීතෙ කාලෙ තපච්චයො හොති සබ්බධාතූහි.

အတိတ်ကာလ၌ ဘာဝနှင့် ကမ္မအနက်တို့၌ ခပ်သိမ်းသော ဓာတ်တို့နောက်၌ တပစ္စည်း ဖြစ်၏။

භාවෙ තාව – තස්ස ගීතං, නච්චං, නට්ටං, හසිතං.

ရှေးဦးစွာ ဘာဝအနက်၌ - ထိုသူ၏ သီဆိုခြင်း (ဂီတ)၊ ကခြင်း (နစ္စ၊ နတ္တ)၊ ရယ်ခြင်း (ဟသိတ)။

කම්මනි තාව – තෙන භාසිතං, දෙසිතං.

ရှေးဦးစွာ ကမ္မအနက်၌ - ထိုသူသည် ပြောဆိုအပ်သောစကား (ဘာသိတ)၊ ဟောကြားအပ်သောတရား (ဒေသိတ)။

557, 606. බුධගමාදිත්ථෙ කත්තරි.

၅၅၇, ၆၀၆. ဗုဓ၊ ဂမု စသော ဓာတ်တို့၏ အနက်၌ ကတ္တုအနက်၌ (တပစ္စည်း ဖြစ်၏)။

බුධගමුඉච්චෙවමාදීහි ධාතූහි තදත්ථෙ ගම්‍යමානෙ තපච්චයො හොති කත්තරි සබ්බකාලෙ.

ဗုဓ၊ ဂမု ဟူသော ဤသို့စသော ဓာတ်တို့နောက်၌ ထိုအနက်ကို သိစေအပ်သည်ရှိသော် ခပ်သိမ်းသော ကာလ၌ ကတ္တုအနက်၌ တပစ္စည်း ဖြစ်၏။

සබ්බෙ [Pg.265] සඞ්ඛතාසඞ්ඛතෙ ධම්මෙ බුජ්ඣති අබුජ්ඣි බුජ්ඣිස්සතීති බුද්ධො, සරණඞ්ගතො, සමථඞ්ගතො, අමථඞ්ගතො, ජානාති අජානි ජානිස්සතීති ඤාතො, ඉච්චෙවමාදි.

ခပ်သိမ်းသော သင်္ခတနှင့် အသင်္ခတတရားတို့ကို သိတတ်၏၊ သိခဲ့ပြီ၊ သိလတ္တံ့၊ ထို့ကြောင့် ဘုရား (ဗုဒ္ဓ) မည်၏။ ကိုးကွယ်ရာသို့ ရောက်သောသူ (သရဏင်္ဂတ)၊ သမထသို့ ရောက်သောသူ (သမထင်္ဂတ)၊ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်သောသူ (အမတင်္ဂတ)။ သိတတ်၏၊ သိခဲ့ပြီ၊ သိလတ္တံ့၊ ထို့ကြောင့် သိသူ (ညာတ) မည်၏။ ဤသို့စသည်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

558, 602. ජිතො ඉන සබ්බත්ථ.

၅၅၈, ၆၀၂. 'Ji' ဓာတ်နောက်၌ အလုံးစုံသော အနက်တို့၌ 'ina' ပစ္စည်း သက်၏။

ජිඉච්චෙතාය ධාතුයා ඉනපච්චයො හොති සබ්බකාලෙ කත්තරි.

ဤ 'ji' ဟူသော ဓာတ်နောက်၌ အလုံးစုံသော ကာလတို့၌ ကတ္တားအနက်၌ 'ina' ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

පාපකෙ අකුසලෙ ධම්මෙ ජිනාති අජිනි ජිනිස්සතීති ජිනො.

ယုတ်ညံ့သော အကုသိုလ်တရားတို့ကို အောင်တတ်၏၊ အောင်ပြီ၊ အောင်လတ္တံ့၊ ထို့ကြောင့် 'jino' (အောင်တော်မူသောမြတ်စွာဘုရား) မည်၏။

559, 603. සුපතො ච.

၅၅၉, ၆၀၃. 'Supa' ဓာတ်နောက်၌လည်း (ina ပစ္စည်း သက်၏)။

සුපඉච්චෙතාය ධාතුයා ඉනපච්චයො හොති කත්තරි, භාවෙ ච.

ဤ 'supa' ဟူသော ဓာတ်နောက်၌ ကတ္တားအနက်၌လည်းကောင်း၊ ဘာဝအနက်၌လည်းကောင်း 'ina' ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

සුපතීති සුපිනං, සුපීයතෙ සුපිනං.

အိပ်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် 'supinaṃ' (အိပ်မက်) မည်၏။ အိပ်အပ်၏၊ ထို့ကြောင့် 'supinaṃ' (အိပ်စက်ခြင်း) မည်၏။

560, 604. ඊසංදුසූහි ඛ.

၅၆၀, ၆၀၄. 'Īsaṃ'၊ 'du'၊ 'su' တို့နောက်၌ 'kha' ပစ္စည်း သက်၏။

ඊසංදුසුසද්දාදීහි සබ්බධාතූහි ඛපච්චයො හොති.

'Īsaṃ'၊ 'du'၊ 'su' ဟူသော သဒ္ဒါရှေ့ရှိသော အလုံးစုံသော ဓာတ်တို့နောက်၌ 'kha' ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

ඊසස්සයො, දුස්සයො, සුස්සයො භවතා, ඊසක්කරං, දුක්කරං, සුකරං, භවතා.

အရှင်သည် အနည်းငယ် အိပ်စက်အပ်၏ (īsassayo)၊ အရှင်သည် ခဲယဉ်းစွာ အိပ်စက်အပ်၏ (dussayo)၊ အရှင်သည် လွယ်ကူစွာ အိပ်စက်အပ်၏ (sussayo)။ အရှင်သည် အနည်းငယ် ပြုအပ်၏ (īsakkaraṃ)၊ အရှင်သည် ခဲယဉ်းစွာ ပြုအပ်၏ (dukkaraṃ)၊ အရှင်သည် လွယ်ကူစွာ ပြုအပ်၏ (sukaraṃ)။

561, 636. ඉච්ඡත්ථෙසු [Pg.266] සමානකත්තුකෙසු තවෙ තුං වා.

၅၆၁, ၆၃၆. ကတ္တားတူရှိကြကုန်သော အလိုရှိခြင်း (iccha) အနက်တို့၌ 'tave' နှင့် 'tuṃ' ပစ္စည်းတို့သည် အချို့သော အခါ၌ သက်ကုန်၏။

ඉච්ඡත්ථෙසු සමානකත්තුකෙසු සබ්බධාතූහිතවෙතුංඉච්චෙතෙ පච්චයා හොන්ති සබ්බකාලෙ කත්තරි.

ကတ္တားတူရှိကြကုန်သော အလိုရှိခြင်းအနက်တို့၌ အလုံးစုံသော ဓာတ်တို့နောက်၌ ကတ္တားအနက်၌ အလုံးစုံသော ကာလတို့၌ 'tave' နှင့် 'tuṃ' ဟူသော ဤပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

පුඤ්ඤානි කාතවෙ, සද්ධම්මං සොතු මිච්ඡති.

ကောင်းမှုတို့ကို ပြုခြင်းငှာ (kātave)၊ သူတော်ကောင်းတရားကို နာခြင်းငှာ (sotuṃ) အလိုရှိ၏ (icchati)။

562, 638. අරහසක්කාදීසු ච.

၅၆၂, ၆၃၈. 'Araha'၊ 'sakka' အစရှိသည်တို့၌လည်း (tuṃ ပစ္စည်း သက်၏)။

අරහසක්කාදීසු ච අත්ථෙසු සබ්බධාතූහි තුංපච්චයො හොති.

'Araha' (ထိုက်တန်ခြင်း)၊ 'sakka' (စွမ်းနိုင်ခြင်း) အစရှိသော အနက်တို့၌လည်းကောင်း၊ အလုံးစုံသော ဓာတ်တို့နောက်၌ 'tuṃ' ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

කො තං නින්දිතුමරහති, සක්කා ජෙතුං ධනෙන වා. එවමඤ්ඤෙපි යොජෙතබ්බා.

အဘယ်သူသည် ထိုသူကို ကဲ့ရဲ့ခြင်းငှာ ထိုက်တန်သနည်း၊ ဥစ္စာဖြင့်လည်း အောင်ခြင်းငှာ စွမ်းနိုင်၏။ ဤသို့ အခြားသော ပုံစံတို့ကိုလည်း ညှိနှိုင်း၍ ပြီးစေအပ်ကုန်၏။

563, 639. පත්තවචනෙ අලමත්ථෙසු ච.

၅၆၃, ၆၃၉. ဆိုက်ရောက်ရာ ကာလကို ပြောဆိုခြင်း၌လည်းကောင်း၊ အလံအနက်တို့၌လည်းကောင်း (tuṃ ပစ္စည်း သက်၏)။

පත්තවචනෙ අලමත්ථෙසු සබ්බධාතූහි තුංපච්චයො හොති.

ဆိုက်ရောက်ရာ ကာလကို ပြောဆိုခြင်းနှင့် အလံအနက်တို့၌ အလုံးစုံသော ဓာတ်တို့နောက်၌ 'tuṃ' ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

අලමෙව දානානි දාතුං, අලමෙව පුඤ්ඤානි කාතුං.

အလှူတို့ကို ပေးခြင်းငှာ ဆီလျော်သော အခါတည်း၊ ကောင်းမှုတို့ကို ပြုခြင်းငှာ ဆီလျော်သော အခါတည်း။

564, 640. පුබ්බකාලෙ’ කකත්තුකානං තුන ත්වාන ත්වාවා.

၅၆၄, ၆၄၀. ကတ္တားတစ်လုံးတည်းရှိသော ရှေးဦးစွာဖြစ်သော ကာလ၌ 'tuna'၊ 'tvāna'၊ 'tvā' ပစ္စည်းတို့သည် အချို့သော အခါ၌ သက်ကုန်၏။

පුබ්බකාලෙ එකකත්තුකානං ධාතූනං තුනත්වාන ත්වාඉච්චෙතෙ පච්චයා හොන්ති වා.

ရှေးဦးစွာဖြစ်သော ကာလ၌ ရှိသော၊ ကတ္တားတစ်လုံးတည်းရှိသော ဓာတ်တို့နောက်၌ 'tuna'၊ 'tvāna'၊ 'tvā' ဟူသော ဤပစ္စည်းတို့သည် အချို့သော အခါ၌ ဖြစ်ကုန်၏။

කාතුන [Pg.267] කම්මං ගච්ඡති, අකාතුන පුඤ්ඤං කිලිස්සති, සත්තා සුත්වාන ධම්මං මොදන්ති, රිපුං ජිත්වාන වසති, ධම්මං සුත්වාන’ස්ස එතදහොසි, ඉතො සුත්වාන අමුත්‍ර කථයන්ති, සුත්වා ජානිස්සාම. එවං සබ්බත්ථ යොජෙතබ්බා.

အမှုကို ပြုပြီး၍ သွား၏၊ ကောင်းမှုကို မပြုဘဲ ပင်ပန်းဆင်းရဲ၏၊ သတ္တဝါတို့သည် တရားကို နာရပြီး၍ ဝမ်းမြောက်ကုန်၏၊ ရန်သူကို အောင်ပြီး၍ နေ၏၊ တရားကို နာရသောကြောင့် ထိုသူအား ဤအကြံသည် ဖြစ်၏၊ ဤအရပ်မှ ကြားပြီး၍ ဟိုအရပ်၌ ပြောဆိုကုန်၏၊ ကြားနာရပြီးမှ သိရလတ္တံ့။ ဤသို့ အလုံးစုံသော အရပ်၌ ညှိနှိုင်း၍ ပြီးစေအပ်ကုန်၏။

565, 646. වත්තමානෙ මානන්තා.

၅၆၅, ၆၄၆. ပစ္စုပ္ပန်ကာလ၌ 'māna' နှင့် 'anta' ပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

වත්තමානෙ කාලෙ සබ්බධාතූහි මානඅන්තඉච්චෙතෙ පච්චයා හොන්ති.

ပစ္စုပ္ပန်ကာလ၌ အလုံးစုံသော ဓာတ်တို့နောက်၌ 'māna' နှင့် 'anta' ဟူသော ဤပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

සරමානො රොදති. ගච්ඡන්තො ගණ්හාති.

အောက်မေ့စဉ် ငို၏၊ သွားစဉ် ယူ၏။

566, 574. සාසාදීහි රත්ථු.

၅၆၆, ၅၇၄. 'Sāsa' အစရှိသော ဓာတ်တို့နောက်၌ 'ratthu' ပစ္စည်း သက်၏။

සාසඉච්චෙවමාදීහි ධාතූහි රත්ථුපච්චයො හොති.

'Sāsa' ဟူသော ဤသို့အစရှိသော ဓာတ်တို့နောက်၌ 'ratthu' ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

සාසතීති සත්ථා, සාසති හිංසතීති වා සත්ථා.

ဆုံးမတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် 'satthā' (ဆရာ) မည်၏။ သို့မဟုတ် ဆုံးမတတ်၏၊ ညှဉ်းဆဲတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် 'satthā' (မြတ်စွာဘုရား) မည်၏။

567, 575. පාතිතොරිතු.

၅၆၇, ၅၇၅. 'Pā' ဓာတ်နောက်၌ 'ritu' ပစ္စည်း သက်၏။

පාඉච්චෙතාය ධාතුයා රිතුපච්චයො හොති.

ဤ 'pā' ဟူသော ဓာတ်နောက်၌ 'ritu' ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

පාති පුත්තන්ති පිතා.

သားကို စောင့်ရှောက်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် 'pitā' (ဖခင်) မည်၏။

568, 576. මානාදීහි [Pg.268] රාතු.

၅၆၈, ၅၇၆. 'Māna' အစရှိသော ဓာတ်တို့နောက်၌ 'rātu' ပစ္စည်း သက်၏။

මානඉච්චෙවමාදීහි ධාතූහි රාතුපච්චයො හොති, රිතු පච්චයො ච.

ဤ 'māna' အစရှိသော ဓာတ်တို့နောက်၌ 'rātu' ပစ္စည်းသည်လည်းကောင်း၊ 'ritu' ပစ္စည်းသည်လည်းကောင်း ဖြစ်၏။

ධම්මෙන පුත්තං මානෙතීති මාතා, පුබ්බෙ භාසතීති භාතා, මාතාපිතූහි ධාරීයතීති ධීතා.

သားကို တရားသဖြင့် မြတ်နိုးတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် 'mātā' (မိခင်) မည်၏။ ရှေးဦးစွာ စကားပြောတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် 'bhātā' (ညီနောင်) မည်၏။ မိဘတို့သည် ပွေ့ချီဆောင်ယူအပ်၏၊ ထို့ကြောင့် 'dhītā' (သမီး) မည်၏။

569, 610. ආගමා තුකො.

၅၆၉, ၆၁၀. 'Ā' ရှေ့ရှိသော 'gamu' ဓာတ်နောက်၌ 'tuka' ပစ္စည်း သက်၏။

ආඉච්චාදිම්හා ගමිතො තුකපච්චයො හොති.

'Ā' လျှင် အစရှိသော 'gamu' ဓာတ်နောက်၌ 'tuka' ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

ආගච්ඡතීති ආගන්තුකො, භික්ඛු.

လာတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် 'āgantuko' (ဧည့်သည်ရဟန်း) မည်၏။

570, 611. භබ්බෙ ඉක.

၅၇၀, ၆၁၁. ထိုက်တန်ခြင်းအနက်၌ 'ika' ပစ္စည်း သက်၏။

ගමුඉච්චෙතම්හා ධාතුම්හා ඉකපච්චයො හොති භබ්බෙ. ගමිස්සති ගන්තුං භබ්බොති ගමිකො, භික්ඛු.

ဤ 'gamu' ဟူသော ဓာတ်နောက်၌ ထိုက်တန်ခြင်းအနက်၌ 'ika' ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ သွားလတ္တံ့ သို့မဟုတ် သွားခြင်းငှာ ထိုက်တန်၏၊ ထို့ကြောင့် 'gamiko' (ခရီးသွားရဟန်း) မည်၏။

ඉති කිබ්බිධානකප්පෙ දුතියො කණ්ඩො.

ဤသို့ ကိတ်ဝိဓာနကပ်၌ ဒုတိယကဏ္ဍ ပြီး၏။

තතියකණ්ඩ

တတိယကဏ္ဍ။

571, 624. පච්චයාදනිට්ඨා නිපාතනා සිජ්ඣන්ති,

၅၇၁, ၆၂၄. ပစ္စည်းစသည်တို့ဖြင့် အဆုံးအဖြတ်မပြီးပြတ်သော ပုဒ်တို့သည် နိပါတနနည်းဖြင့် ပြီးကြကုန်၏။

සඞ්ඛ්‍යානාමසමාසතද්ධිතාඛ්‍යාතකිතකප්පම්හි සප්පච්චයා යෙ සද්දා අනිට්ඨඞ්ගතා, තෙ සාධනෙන නිරක්ඛිත්වා සකෙහි සකෙහි නාමෙහි නිපාතනා සිජ්ඣන්ති.

သင်္ချာ၊ နာမ်၊ သမာသ်၊ တဒ္ဓိတ်၊ အာချာတ်၊ ကိတ် ကဏ္ဍတို့၌ ပစ္စည်းနှင့်တကွဖြစ်၍ စည်းကမ်းသတ်မှတ်ချက်သို့ မရောက်သေးသော ထိုထိုသဒ္ဒါတို့ကို သာဓနနည်းဖြင့် ဆင်ခြင်ကြည့်ရှု၍ မိမိတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ အမည်တို့ဖြင့် နိပါတနနည်းအရ ပြီးစေအပ်ကုန်၏။

සඞ්ඛ්‍යායං [Pg.269] තාව – එකස්ස එතා හොති, දසස්ස ච දකාරස්ස රකාරාදෙසො හොති. එකො ච දස ච එකාරස.

ရှေးဦးစွာ သင်္ချာကဏ္ဍ၌ - 'eka' သဒ္ဒါ၏ 'ekā' ဖြစ်၏။ 'dasa' သဒ္ဒါ၏ 'da' အက္ခရာကို 'ra' အပြု ဖြစ်၏။ 'eko ca dasa ca' (တစ်နှင့် တစ်ဆယ်) သည် 'ekārasa' (တစ်ဆယ့်တစ်) ဖြစ်၏။

ද්විස්ස බා හොති, දසස්ස ච දකාරස්ස රකාරාදෙසො හොති, ද්වෙ ච දස ච බාරස.

'dvi' သဒ္ဒါ၏ 'bā' ဖြစ်၏။ 'dasa' သဒ္ဒါ၏ 'da' အက္ခရာကို 'ra' အပြု ဖြစ်၏။ 'dve ca dasa ca' (နှစ်နှင့် တစ်ဆယ်) သည် 'bārasa' (တစ်ဆယ့်နှစ်) ဖြစ်၏။

ද්විස්ස බා හොති, දසස්ස ච වීසං හොති. ද්වෙ ච වීසඤ්ච බාවීසං.

'dvi' သဒ္ဒါ၏ 'bā' ဖြစ်၏။ 'dasa' သဒ္ဒါ၏ 'vīsaṃ' ဖြစ်၏။ 'dve ca vīsañca' (နှစ်နှင့် နှစ်ဆယ်) သည် 'bāvīsaṃ' (နှစ်ဆယ့်နှစ်) ဖြစ်၏။

ඡස්ස සො හොති, දසස්ස ච දකාරස්ස ළො හොති, ඡ ච දස ච සොළස.

'cha' သဒ္ဒါ၏ 'so' ဖြစ်၏။ 'dasa' သဒ္ဒါ၏ 'da' အက္ခရာကို 'ḷa' အပြု ဖြစ်၏။ 'cha ca dasa ca' (ခြောက်နှင့် တစ်ဆယ်) သည် 'soḷasa' (တစ်ဆယ့်ခြောက်) ဖြစ်၏။

ඡආයතනම්හි ඡස්ස සළො හොති, සළායතනං. එවං සෙසා සඞ්ඛ්‍යා කාතබ්බා.

'cha-āyatana' ၌ 'cha' သဒ္ဒါ၏ 'saḷa' ဖြစ်၏။ 'saḷāyatana' (အာယတန ခြောက်ပါး) ဖြစ်၏။ ဤနည်းတူ ကြွင်းသော သင်္ချာတို့ကိုလည်း ပြုအပ်ကုန်၏။

නාමිකෙ තාව-ඉම සමාන අපරඉච්චෙතෙහි ජ්ජජ්ජු පච්චයා හොන්ති, ඉම සමානසද්දානඤ්ච අකාරසකාරාදෙසා හොන්ති. ඉමස්මිං කාලෙ අජ්ජ, අජ්ජු, සමානෙ කාලෙ සජ්ජ, සජ්ජු, අපරස්මිං කාලෙ අපරජ්ජ, අපරජ්ජු.

နာမ်ကဏ္ဍ၌ - 'ima'၊ 'samāna'၊ 'apara' သဒ္ဒါတို့၏ နောက်၌ 'jja' နှင့် 'jju' ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ 'ima' နှင့် 'samāna' သဒ္ဒါတို့ကို 'a' နှင့် 'sa' အပြု ဖြစ်ကုန်၏။ 'imasmiṃ kāle' (ဤအခါ၌) ဟူသော အနက်၌ 'ajja'၊ 'ajju' (ယနေ့)၊ 'samāne kāle' (တူညီသောအခါ၌) ဟူသော အနက်၌ 'sajja'၊ 'sajju' (ထိုခဏ၌)၊ 'aparasmiṃ kāle' (အခြားတစ်ပါးသောအခါ၌) ဟူသော အနက်၌ 'aparajja'၊ 'aparajju' (နောင်အခါ၌) ဖြစ်ကုန်၏။

සමාසෙ තාව – භූමිගතො, අපායගතො, ඉස්සරකතං. සල්ලවිද්ධො, කථිනදුස්සං, චොරභයං, ධඤ්ඤරාසි, සංසාරදුක්ඛං, පුබ්බාපරං.

သမာသ်ကဏ္ဍ၌ - 'bhūmigato' (မြေသို့ ရောက်သောသူ)၊ 'apāyagato' (အပါယ်သို့ ရောက်သောသူ)၊ 'issarakataṃ' (အရှင်ဖန်ဆင်းအပ်သော အရာ)၊ 'sallaviddho' (မြှားစူးအပ်သောသူ)၊ 'kathinadussaṃ' (ကထိန်သင်္ကန်း)၊ 'corabhayaṃ' (သူခိုးဘေး)၊ 'dhaññarāsi' (စပါးပုံ)၊ 'saṃsāradukkhaṃ' (သံသရာဆင်းရဲ)၊ 'pubbāparaṃ' (ရှေ့နှင့်နောက်) စသည်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

තද්ධිතෙ [Pg.270] තාව – වාසිට්ඨො, භාරද්වාජො, භග්ගවො, පණ්ඩවො, කාලෙය්‍යො.

တဒ္ဓိတ်ကဏ္ဍ၌ - 'vāsiṭṭho'၊ 'bhāradvājo'၊ 'bhaggavo'၊ 'paṇḍavo'၊ 'kāleyyo' စသည်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

ආඛ්‍යාතෙ තාව – ‘‘අස භාවෙ’’ති ධාතුතො වත්තමානෙසු එකවචනබහුවචනෙසු එකවචනස්ස තිස්ස ස්සො හොති අන්තෙන සහ, බහුවචනස්ස අන්තිස්ස ස්සු හොති අන්තෙන සහ. එවමස්ස වචනීයො, එවමස්සු වචනීයා.

အာချာတ်ကဏ္ဍ၌ - 'asa bhuvi (ဖြစ်ခြင်း၌)' ဟူသော ဓာတ်နောက်ရှိ ဝတ္တမုန်ဝိဘတ်တို့တွင် ဧကဝုစ်၊ ဗဟုဝုစ်တို့၌ ဧကဝုစ် 'ti' ဝိဘတ်ကို ဓာတ်၏ အဆုံးအက္ခရာနှင့်တကွ 'ssa' အပြု ဖြစ်၏။ ဗဟုဝုစ် 'anti' ဝိဘတ်ကို ဓာတ်၏ အဆုံးအက္ခရာနှင့်တကွ 'ssu' အပြု ဖြစ်၏။ 'evaṃ assa vacanīyo' (ဤသို့ ပြောအပ်ရာ၏)၊ 'evaṃ assu vacanīyā' (ဤသို့ ပြောအပ်ကုန်ရာ၏)။

ආණත්තියං හිස්ස ස්සු හොති වා, ගච්ඡස්සු, ගච්ඡාහි.

အာဏတ္တိ (ပဉ္စမီဝိဘတ်) ၌ 'hi' ဝိဘတ်ကို 'ssu' အပြု အချို့ ဖြစ်၏။ 'gacchassu'၊ 'gacchāhi' (သွားလော့)။

කිතකෙ තාව – වද හනඉච්චෙවමාදීහි ධාතූහි කපච්චයො හොති, වදස්ස ච වාදො හොති, හනස්ස ච ඝාතො හොති. වාදකො, ඝාතකො.

ကိတ်ကဏ္ဍ၌ - 'vada'၊ 'hana' စသော ဓာတ်တို့၏ နောက်၌ 'ka' ပစ္စည်း ဖြစ်၏။ 'vada' ဓာတ်ကို 'vāda' အပြု ဖြစ်၏။ 'hana' ဓာတ်ကို 'ghāta' အပြု ဖြစ်၏။ 'vādako' (ပြောဆိုတတ်သောသူ)၊ 'ghātako' (သတ်ဖြတ်တတ်သောသူ)။

නටධාතුතො තපඤ්චයස්ස ච්ච ට්ටාදෙසා හොන්ති අන්තෙන සහ. නච්චං, නට්ටං. ඉච්චෙවමාදයො නිපාතනා සිජ්ඣන්ති.

'naṭa' ဓာတ်နောက်ရှိ 'ta' ပစ္စည်းကို ဓာတ်၏ အဆုံးအက္ခရာနှင့်တကွ 'cca' နှင့် 'ṭṭa' အပြု ဖြစ်ကုန်၏။ 'naccaṃ'၊ 'naṭṭaṃ' (ကခြင်း)။ ဤသို့စသော ပုဒ်တို့သည် နိပါတနနည်းဖြင့် ပြီးကုန်၏။

572, 625. සාස දිසතො තස්ස රිට්ඨො ච.

၅၇၂, ၆၂၅. 'sāsa' နှင့် 'disa' ဓာတ်တို့၏ နောက်၌ 'ta' ပစ္စည်းကို 'riṭṭha' အပြုလည်း ဖြစ်၏။

සාස දිසඉච්චෙවමාදීහි ධාතූහි තපච්චයස්ස රිට්ඨාදෙසො හොති ඨානෙ.

'sāsa'၊ 'disa' စသော ဓာတ်တို့၏ နောက်၌ သင့်လျော်ရာ အရပ်၌ 'ta' ပစ္စည်း၏နေရာ၌ 'riṭṭha' အပြု ဖြစ်၏။

අනුසිට්ඨො සො මයා, දිට්ඨං මෙ රූපං.

'anusiṭṭho so mayā' (ထိုသူသည် ငါ ဆုံးမအပ်ပြီ)၊ 'diṭṭhaṃ me rūpaṃ' (ရူပရုံကို ငါမြင်အပ်ပြီ)။

චග්ගහණෙන [Pg.271] කිච්චතකාරස්ස ච තුං පච්චයස්ස ච රට්ඨරට්ඨුංආදෙසා හොන්ති. දස්සනීයං දට්ඨබ්බං. දට්ඨුං විහාරං ගච්ඡන්ති සමණානං.

'ca' သဒ္ဒါကို သိမ်းယူခြင်းဖြင့် ကိစ္စ 'ta' ပစ္စည်းကို 'raṭṭha' အပြု၊ 'tuṃ' ပစ္စည်းကို 'raṭṭhuṃ' အပြု ဖြစ်ကုန်၏။ 'dassanīyaṃ'၊ 'daṭṭhabbaṃ' (ရှုအပ်သော)၊ 'daṭṭhuṃ vihāraṃ gacchanti samaṇānaṃ' (ရဟန်းတို့၏ ကျောင်းသို့ ဖူးမြင်ခြင်းငှာ သွားကြကုန်၏)။

573, 626. සාදිසන්ත පුච්ඡ භන්ජ හන්සාදීහිට්ඨො.

၅၇၃, ၆၂၆. 's' အဆုံးရှိသော ဓာတ်၊ 'puccha'၊ 'bhañja'၊ 'haṃsa' စသော ဓာတ်တို့၏ နောက်၌ 'ṭṭha' ဖြစ်၏။

සකාරන්ත පුච්ඡ භන්ජ හන්ස ඉච්චෙවමාදීහි ධාතූහි තපච්චයස්ස සහාදිබ්‍යඤ්ජනෙන ට්ඨාදෙසො හොති ඨානෙ.

's' အက္ခရာအဆုံးရှိသော ဓာတ်၊ 'puccha'၊ 'bhañja'၊ 'haṃsa' စသော ဓာတ်တို့၏ နောက်၌ 'ta' ပစ္စည်းကို ရှေးဗျည်းနှင့်တကွ သင့်လျော်ရာ၌ 'ṭṭha' အပြု ဖြစ်၏။

තුට්ඨො, අහිනා දට්ඨො නරො, මයා පුට්ඨො, භට්ඨො, පභට්ඨො, හට්ඨො, පහට්ඨො, යිට්ඨො. එවමඤ්ඤෙපි ධාතවො සබ්බත්ථ යොජෙතබ්බා.

'tuṭṭho' (နှစ်သက်အပ်သော)၊ 'ahinā daṭṭho naro' (မြွေကိုက်အပ်သော လူ)၊ 'mayā puṭṭho' (ငါမေးအပ်သော)၊ 'bhaṭṭho' (ကြော်အပ်သော/ပြုတ်ကျသော)၊ 'pabhaṭṭho' (ပြုတ်ကျသော)၊ 'haṭṭho' (ဝမ်းမြောက်သော)၊ 'pahaṭṭho' (လွန်စွာ ဝမ်းမြောက်သော)၊ 'yiṭṭho' (ပူဇော်အပ်သော)။ ဤနည်းတူ အခြားသော ဓာတ်တို့ကိုလည်း ခပ်သိမ်းသော နေရာတို့၌ ယှဉ်စပ်အပ်ကုန်၏။

574, 613. වසතො උට්ඨ.

၅၇၄, ၆၁၃. 'vasa' ဓာတ်နောက်၌ 'uṭṭha' ဖြစ်၏။

වසඉච්චෙතම්හා ධාතුම්හා තකාරපච්චයස්ස සහාදිබ්‍යඤ්ජනෙන උට්ඨාදෙසො හොති ඨානෙ.

'vasa' ဟူသော ဓာတ်မှ 'ta' ပစ္စည်းကို ရှေးဗျည်းနှင့်တကွ သင့်လျော်ရာ၌ 'uṭṭha' အပြု ဖြစ်၏။

වස්සංවුට්ඨො.

'vassaṃvuṭṭho' (ဝါဆိုပြီးသောသူ)။

575, 614. වස්ස වා වු.

၅၇၅, ၆၁၄. 'vasa' ဓာတ်ကို 'vu' အပြု အချို့ ဖြစ်၏။

වසස්සෙව ධාතුස්ස තපච්චයෙ පරෙ වකාරස්ස උකාරාදෙසො හොති වා.

'vasa' ဓာတ်၏ 'va' အက္ခရာကို 'ta' ပစ္စည်း နောက်၌ရှိသော် 'u' အပြု အချို့ ဖြစ်၏။

වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං, උට්ඨො. වුඨො වා.

'vusitaṃ brahmacariyaṃ' (ကျင့်အပ်သော မြတ်သောအကျင့်)၊ 'uṭṭho' (နေအပ်သော) သို့မဟုတ် 'vuṭṭho' (နေအပ်သော)။

576, 607. ධ [Pg.272] ඪ භ යෙ හි ධ ඪා ච.

၅၇၆, ၆၀၇. 'dha'၊ 'ḍha'၊ 'bha'၊ 'ha' အဆုံးရှိသော ဓာတ်တို့၏ နောက်၌ 'dha' နှင့် 'ḍha' အပြုတို့လည်း ဖြစ်ကုန်၏။

ධ ඪ භ හඉච්චෙවමන්තෙහි ධාතූහි තකාරපච්චයස්ස යථාක්කමං ධ ඪාදෙසා හොන්ති.

'dha'၊ 'ḍha'၊ 'bha'၊ 'ha' ဟူသော အဆုံးရှိသော ဓာတ်တို့၏ နောက်၌ 'ta' ပစ္စည်းကို အစဉ်အတိုင်း 'dha' နှင့် 'ḍha' အပြုတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

යථා? බුද්ධො භගවා, වඩ්ඪො භික්ඛු, ලද්ධං මෙ පත්ථචීවරං, අග්ගිනා දඩ්ඪං වනං.

ပုံစံအားဖြင့် - 'buddho bhagavā' (သိအပ်ပြီးသော မြတ်စွာဘုရား)၊ 'vaḍḍho bhikkhu' (ကြီးပွားသော ရဟန်း)၊ 'laddhaṃ me pattacīvaraṃ' (ငါသည် သပိတ်သင်္ကန်းကို ရအပ်ပြီ)၊ 'agginā daḍḍhaṃ vanaṃ' (မီးသည် တောကို လောင်အပ်ပြီ)။

577, 628. භන්ජතො ග්වො ච.

၅၇၇, ၆၂၈. 'bhañja' ဓာတ်နောက်၌ 'gga' အပြုလည်း ဖြစ်၏။

භන්ජතො ධාතුම්හා තකාරපච්චයස්ස ග්ගො ආදෙසො හොති සහාදිබ්‍යඤ්ජනෙන.

'bhañja' ဓာတ်မှ 'ta' ပစ္စည်းကို ရှေးဗျည်းနှင့်တကွ 'gga' အပြု ဖြစ်၏။

භග්ගො.

'bhaggo' (ကျိုးပဲ့အပ်သော)။

578, 560. භුජාදීනමන්තො නො ද්වි ච.

၅၇၈, ၅၆၀. 'bhuja' စသော ဓာတ်တို့၏ အဆုံးအက္ခရာကို ချေ၍ 'ta' ပစ္စည်းကို ဒွေးဘော်လည်း ပြုအပ်၏။

භුජඉච්චෙවමාදීනං ධාතූනං අන්තො නො හොති, තපච්චයස්ස ච ද්විතාවො හොති.

'bhuja' စသော ဓာတ်တို့၏ အဆုံးအက္ခရာသည် ချေခြင်း ဖြစ်၏။ 'ta' ပစ္စည်းသည်လည်း ဒွေးဘော် ဖြစ်၏။

භුත්තො, භුත්තාවී, චත්තො, සත්තො, රත්තො, යුත්තො, විවිත්තො.

'bhutto'၊ 'bhuttāvī' (စားအပ်ပြီးသောသူ)၊ 'catto' (စွန့်အပ်သောသူ)၊ 'satto' (ငြိကပ်သောသူ)၊ 'ratto' (တပ်မက်သောသူ)၊ 'yutto' (ယှဉ်စပ်အပ်သောသူ)၊ 'vivitto' (ဆိတ်ငြိမ်သောသူ)။

579, 629. වච වාවු.

၅၇၉, ၆၂၉. 'vaca' ဓာတ်၏ 'va' ကို 'u' အပြု အချို့ ဖြစ်၏။

වචඉච්චෙතස්ස [Pg.273] ධාත්වස්ස වකාරස්ස උකාරාදෙසො හොති අන්තො චකාරො නො හොති, තපච්චයස්ස ච ද්වෙභාවො හොති වා.

'vaca' ဟူသော ဓာတ်၏ 'va' အက္ခရာကို 'u' အပြု ဖြစ်၏။ အဆုံး 'ca' အက္ခရာသည် ချေခြင်း ဖြစ်၏။ 'ta' ပစ္စည်းသည်လည်း ဒွေးဘော် အချို့ ဖြစ်၏။

වුත්තං භගවතා, උත්තං වා.

'vuttaṃ bhagavatā' သို့မဟုတ် 'uttaṃ vā' (မြတ်စွာဘုရားသည် ဟောတော်မူအပ်ပြီ)။

580, 630. ගුපාදීනඤ්ච.

၅၈၀, ၆၃၀. 'gupa' စသော ဓာတ်တို့၌လည်း ထိုနည်းတူ ပြုအပ်၏။

ගුපඉච්චෙවමාදීනං ධාතූනං අන්තො ච බ්‍යඤ්ජනො නො හොති, තපච්චයස්ස ච ද්වෙභාවො හොති.

ဂုပအစရှိသော ဓာတ်တို့၏ အဆုံးဗျည်းသည် ကွယ်ပျောက်၏၊ တပစ္စည်း၏လည်း ဒွေဘော်ဖြစ်၏။

සුගුත්තො, චත්තො, ලිත්තො, සන්තත්තො, උත්තො, විවිත්තො, සිත්තො. එවමඤ්ඤෙපි යොජෙතබ්බා.

သုဂုတ္တော၊ စတ္တော၊ လိတ္တော၊ သန္တတ္တော၊ ဥတ္တော၊ ဝိဝိတ္တော၊ သိတ္တော။ ဤသို့လျှင် အခြားသော ပုဒ်တို့ကိုလည်း ဖွဲ့စပ်အပ်ကုန်၏။

581, 616. තරාදීහි ඉණ්ණො.

၅၈၁, ၆၁၆. တရအစရှိသော ဓာတ်တို့၏ နောက်၌ (တပစ္စည်းကို) ဣဏ္ဏ ပြုရ၏။

තරඉච්චෙවමාදීහි ධාතූහි තපච්චයස්ස ඉණ්ණාදෙසො හොති, අන්තො ච බ්‍යඤ්ජනො නො හොති.

တရအစရှိသော ဓာတ်တို့၏နောက်၌ တပစ္စည်းကို ဣဏ္ဏအာဒေသပြု၏၊ အဆုံးဗျည်းသည်လည်း ကွယ်ပျောက်၏။

තරතීති තිණ්ණො, උත්තරතීති උත්තිණ්ණො, සංපූරතීති සම්පුණ්ණො, තුරතීති තුණ්ණො, පරිජීරතීති පරිජිණ්ණො, ආකිරතීති ආකිණ්ණො.

ကူးမြောက်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် တိဏ္ဏော (ကူးမြောက်ပြီးသူ)။ လွန်၍ ကူးတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဥတ္တိဏ္ဏော (လွန်မြောက်ပြီးသူ)။ ပြည့်စုံစေတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် သမ္ပုဏ္ဏော (ပြည့်စုံသူ)။ လျင်မြန်စွာ ပြုတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် တုဏ္ဏော (လျင်မြန်သူ)။ အလွန် ဆွေးမြေ့တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ပရိဇိဏ္ဏော (အလွန်ဆွေးမြေ့သူ)။ ကြဲဖြန့်အပ်၏၊ ထို့ကြောင့် အာကိဏ္ဏော (ပြည့်နှက်သောသူ)။

582, 631. භිදාදිතො [Pg.274] ඉන්න අන්න ඊණාවා.

၅၈၂, ၆၃၁. ဘိဒိအစရှိသော ဓာတ်တို့၏နောက်၌ (တပစ္စည်းကို) ဣန္န၊ အန္န၊ ဤဏ အာဒေသ အချို့ ပြုရ၏။

භිදිඉච්චෙවමාදීහි ධාතූහි තපච්චයස්ස ඉන්න අන්න ඊණාදෙසා හොන්ති වා, අන්තො ච බ්‍යඤ්ජනො නො හොති.

ဘိဒိအစရှိသော ဓာတ်တို့၏နောက်၌ တပစ္စည်းကို ဣန္န၊ အန္န၊ ဤဏ အာဒေသတို့သည် အချို့ဖြစ်ကုန်၏၊ အဆုံးဗျည်းသည်လည်း ကွယ်ပျောက်၏။

භින්දිතබ්බොති භින්නො, ඡින්දීයතීති ඡින්නො, උච්ඡින්දීයිත්ථාති උච්ඡින්නො, දීයතීති දින්නො, නිසීදතීති නිසින්නො, සුට්ඨු ඡාදීයතීති සුඡන්නො, ඛිදතීති ඛින්නො, රොදතීති රුන්නො, ඛීණා ජාති.

ခွဲဖျက်အပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဘိန္နော (ကွဲအပ်သောသူ)။ ဖြတ်အပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဆိန္နော (ဖြတ်အပ်သောသူ)။ ပြတ်စဲအပ်ပြီ၊ ထို့ကြောင့် ဥစ္ဆိန္နော (ပြတ်စဲအပ်သောသူ)။ ပေးအပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဒိန္နော (ပေးအပ်သောသူ)။ ထိုင်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် နိသိန္နော (ထိုင်သောသူ)။ ကောင်းစွာ ဖုံးအုပ်အပ်၏၊ ထို့ကြောင့် သုဆန္နော (ကောင်းစွာ ဖုံးအုပ်အပ်သောသူ)။ ပင်ပန်းတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ခိန္နော (ပင်ပန်းသောသူ)။ ငိုတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ရုန္နော (ငိုသောသူ)။ ကုန်ဆုံးအပ်သော ပဋိသန္ဓေနေခြင်းသည် ခီဏာ (ဇာတိ)။

වාති කිමත්ථං? භිජ්ජතීති භිත්ති.

"ဝါ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ကွဲတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဘိတ္တိ (အုတ်နံရံ)။

583, 617. සුස පච සකතො ක්ඛ ක්කා ච.

၅၈၃, ၆၁၇. သုသ၊ ပစ၊ သက ဓာတ်တို့၏ နောက်၌ (တပစ္စည်းကို) က္ခ၊ က္က တို့ကိုလည်း ပြုရ၏။

සුස පච සකඉච්චෙවමාදීහි ධාතූහි තපච්චයස්ස ක්ඛක්කාදෙසා හොන්ති, අන්තො ච බ්‍යඤ්ජනො නො හොති.

သုသ၊ ပစ၊ သက အစရှိသော ဓာတ်တို့၏နောက်၌ တပစ္စည်းကို က္ခ၊ က္က အာဒေသတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အဆုံးဗျည်းသည်လည်း ကွယ်ပျောက်၏။

සුස්සතීති සුක්ඛං, කට්ඨං, පච්චතීති පක්කං, ඵලං. සකති සමත්ථෙති, පූජෙතීති වා සක්කො, සුජම්පති.

ခြောက်သွေ့တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် သုက္ခံ (ခြောက်သွေ့သော) သစ်သား။ ကျက်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ပက္ကံ (မှည့်သော) အသီး။ စွမ်းဆောင်နိုင်၏၊ သို့မဟုတ် ပူဇော်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် သက္ကော (သိကြားမင်း)။

584, 618. පක්කමාදීහි න්තො ච.

၅၈၄, ၆၁၈. ပက္ကမအစရှိသော ဓာတ်တို့၏ နောက်၌ (တပစ္စည်းကို) န္တ လည်း ပြုရ၏။

පක්කමඉච්චෙවමාදීහි ධාතූහි තපච්චයස්ස න්තොආදෙසො හොති, අන්තො ච නො හොති.

ပက္ကမအစရှိသော ဓာတ်တို့၏နောက်၌ တပစ္စည်းကို န္တ အာဒေသဖြစ်၏၊ အဆုံးဗျည်းသည်လည်း ကွယ်ပျောက်၏။

පක්කමතීති [Pg.275] පක්කන්තො, විබ්භමතීති විබ්භන්තො, සඞ්කන්තො, ඛන්තො, සන්තො, දන්තො, වන්තො.

ဖဲသွားတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ပက္ကန္တော (ဖဲသွားသောသူ)။ လည်ပတ်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဝိဗ္ဘန္တော (လူထွက်သောသူ)။ သံကန္တော (ကူးပြောင်းသောသူ)၊ ခန္တော (သည်းခံသောသူ)၊ သန္တော (ငြိမ်းအေးသောသူ)၊ ဒန္တော (ဆုံးမပြီးသောသူ)၊ ဝန္တော (အန်ဖတ်ကိုစွန့်သောသူ)။

චග්ගහණං කිමත්ථං? තෙහෙව ධාතූහි තපච්චයස්සන්ති හොති. අන්තො ච නො හොති. කන්ති, ඛන්ති. එවං සබ්බත්ථ.

"စ" ဝေါဟာရကို ယူခြင်းသည် အဘယ်ကြောင့်နည်း။ ထိုဓာတ်တို့၏နောက်၌ တပစ္စည်းကို န္တိ ဖြစ်၏၊ အဆုံးဗျည်းလည်း ကွယ်ပျောက်၏။ ကန္တိ (နှစ်သက်ခြင်း)၊ ခန္တိ (သည်းခံခြင်း)။ ဤသို့ အလုံးစုံသော နေရာ၌ သိအပ်၏။

585, 619. ජනාදීනමා තිම්හි ච.

၅၈၅, ၆၁၉. တပစ္စည်းနှင့် တိပစ္စည်းတို့ နောက်၌ရှိသော် ဇနအစရှိသော ဓာတ်တို့၏ (အဆုံးဗျည်းကို) အာ ပြုရ၏။

ජනඉච්චෙවමාදීනං ධාතූනං අන්තස්ස බ්‍යඤ්ජනස්ස ආත්තං හොති තපච්චයෙ පරෙ, තිම්හි ච.

တပစ္စည်းနှင့် တိပစ္စည်းတို့ နောက်၌ရှိသော် ဇနအစရှိသော ဓာတ်တို့၏ အဆုံးဗျည်းကို အာအဖြစ် ပြုရ၏။

අජනීති ජාතො, ජනනං ජාති.

ဖြစ်လေပြီ၊ ထို့ကြောင့် ဇာတော (ဖြစ်သောသူ)။ ဖြစ်ခြင်းသည် ဇာတိ။

තිම්හීති කිමත්ථං? අඤ්ඤස්මිම්පි පච්චයෙ පරෙ ආකාරනිවත්තනත්ථං. ජනිත්වා, ජනිතා, ජනිතුං, ජනිතබ්බං ඉච්චෙවමාදි.

"တိပစ္စည်း၌" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ အခြားသော ပစ္စည်းတို့ နောက်၌ရှိသော် အာပြုခြင်းကို တားမြစ်ရန် ဖြစ်၏။ (ပုံစံအားဖြင့်-) ဇနိတွာ၊ ဇနိတာ၊ ဇနိတုံ၊ ဇနိတဗ္ဗံ ဤသို့အစရှိသည်တို့တည်း။

586, 600. ගම ඛන හන රමාදීනමන්තො.

၅၈၆, ၆၀၀. ဂမ၊ ခန၊ ဟန၊ ရမု အစရှိသော ဓာတ်တို့၏ အဆုံးဗျည်းသည် (ကွယ်ပျောက်၏)။

ගම ඛන හන රමුඉච්චෙවමාදීනං ධාතූනං අන්තො බ්‍යඤ්ජනො නො හොති වා තපච්චයෙ පරෙ තිම්හි ච.

တပစ္စည်းနှင့် တိပစ္စည်းတို့ နောက်၌ရှိသော် ဂမ၊ ခန၊ ဟန၊ ရမု အစရှိသော ဓာတ်တို့၏ အဆုံးဗျည်းသည် အချို့ ကွယ်ပျောက်၏။

සුන්දරං නිබ්බානං ගච්ඡතීති සුගතො. සුන්දරං නිබ්බානං ගච්ඡතීති සුගති, ඛතං, ඛති. උපහතං, උපහති. රතො, රති, මතො, මති.

ကောင်းသော နိဗ္ဗာန်သို့ သွားတော်မူတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် သုဂတော။ ကောင်းသော နိဗ္ဗာန်သို့ သွားခြင်းသည် သုဂတိ။ တူးအပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ခတံ၊ တူးခြင်းသည် ခတိ။ ညှဉ်းဆဲအပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဥပဟတံ၊ ညှဉ်းဆဲခြင်းသည် ဥပဟတိ။ မွေ့လျော်အပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ရတော၊ မွေ့လျော်ခြင်းသည် ရတိ။ သိအပ်၏၊ ထို့ကြောင့် မတော၊ သိခြင်းသည် မတိ။

වාති [Pg.276] කිමත්ථං? රමතො, රමති.

"ဝါ" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ မွေ့လျော်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ရမတော။ မွေ့လျော်ခြင်းသည် ရမတိ။

587, 632. රකාරො ච.

၅၈၇, ၆၃၂. ရကာရသည်လည်း (ကွယ်ပျောက်၏)။

රකාරො ච ධාතූනමන්තභූතො නො හොති තපච්චයෙ, පරෙ තිම්හි ච.

တပစ္စည်းနှင့် တိပစ္စည်းတို့ နောက်၌ရှိသော် ဓာတ်တို့၏ အဆုံးဖြစ်သော ရကာရသည်လည်း ကွယ်ပျောက်၏။

පකාරෙන කරීයතීති පකතො, පඨමං කරීයතීති පකති, විසරීයතීති විසතො, විසති.

အပြားအားဖြင့် ပြုအပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ပကတော။ ရှေးဦးစွာ ပြုအပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ပကတိ။ ပျံ့နှံ့အပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဝိသတော၊ ပျံ့နှံ့ခြင်းသည် ဝိသတိ။

588, 620. ඨාපානමි ඊ ච.

၅၈၈, ၆၂၀. ဌာ၊ ပါ ဓာတ်တို့၏ (အဆုံးအာကို) ဣ၊ ဤ လည်း ပြုရ၏။

ඨා පාඉච්චෙතෙසං ධාතූනං අන්තස්ස ආකාරස්ස ඉකාර ඊකාරාදෙසා හොන්ති යථාසඞ්ඛ්‍යං තපච්චයෙ පරෙ, තිම්හි ච.

တပစ္စည်းနှင့် တိပစ္စည်းတို့ နောက်၌ရှိသော် ဌာ၊ ပါ ဤဓာတ်တို့၏ အဆုံးဖြစ်သော အာကာရကို ဣကာရ၊ ဤကာရ အာဒေသတို့သည် အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ကုန်၏။

යත්‍ර ඨිතො, ඨිති, පීතො, පීති.

တည်ရာ၌ တည်၏၊ ထို့ကြောင့် ထိတော (တည်သောသူ)၊ တည်ခြင်းသည် ထိတိ။ သောက်အပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ပီတော၊ သောက်ခြင်းသည် ပီတိ။

589, 621. හන්තෙහි හො හස්ස ළො වා අදහනහානං.

၅၈၉, ၆၂၁. ဒဟနှင့် နဟ ဓာတ်တို့ကို ချန်လှပ်၍ ဟအဆုံးရှိသော ဓာတ်တို့၏ နောက်၌ (တပစ္စည်းကို) ဟ ပြုရ၏၊ ဓာတ်၏ အဆုံးဖြစ်သော ဟကာရကို ဠ ပြုရ၏။

හකාරන්තෙහි ධාතූහි තපච්චයස්ස හකාරාදෙසො හොති, හකාරස්ස ධාත්වන්තස්ස ළො හොති වා අදහනහානං.

ဒဟနှင့် နဟ ဓာတ်တို့ကို ချန်လှပ်၍ ဟကာရအဆုံးရှိသော ဓာတ်တို့၏နောက်၌ တပစ္စည်းကို ဟကာရအာဒေသဖြစ်၏၊ ဓာတ်အဆုံးဖြစ်သော ဟကာရကို ဠကာရသည် အချို့ဖြစ်၏။

ආරුහිත්ථාති ආරුළ්හො. ගාළ්හො, බාළ්හො. මූළො.

တက်လေပြီ၊ ထို့ကြောင့် အာရုဠှော (တက်သောသူ)။ ဂါဠှော၊ ဗာဠှော၊ မူဠှော။

අදහනහානමිති [Pg.277] කිමත්ථං? දය්හතීති දඩ්ඪො, සංසුට්ඨු නය්හතීති සන්නද්ධො.

"ဒဟနှင့် နဟ ဓာတ်တို့ကို ချန်လှပ်၍" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ပူလောင်အပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဒဍ္ဎော။ ကောင်းစွာ ချည်နှောင်အပ်၏၊ ထို့ကြောင့် သန္နဒ္ဓေါ။

ඉති කිබ්බිධානකප්පෙ තතියො කණ්ඩො.

ဤသို့ ကိတ်ဝိဓာနကပ်၌ တတိယကဏ္ဍ ပြီး၏။

චතුත්ථකණ්ඩ

စတုတ္ထကဏ္ဍ

590, 579. ණම්හිරන්ජස්ස ජො භාවකරණෙසු.

၅၉၀, ၅၇၉. ဘာဝနှင့် ကရဏတို့၌ ဏပစ္စည်း နောက်၌ရှိသော် ရဉ္ဇဓာတ်၏ (အဆုံးဗျည်းကို) ဇ ပြုရ၏။

ණම්හි පච්චයෙ පරෙ රන්ජඉච්චෙතස්ස ධාතුස්ස අන්තභූතස්ස න්ජකාරස්ස ජොආදෙසො හොති භාවකරණෙසු.

ဘာဝနှင့် ကရဏတို့၌ ဏပစ္စည်း နောက်၌ရှိသော် ရဉ္ဇဓာတ်၏ အဆုံးဖြစ်သော ဉ္ဇကာရကို ဇကာရအာဒေသ ပြုရ၏။

රඤ්ජනං රාගො, රන්ජන්ති එතෙනාති රාගො.

စွဲလမ်းခြင်းသည် ရာဂေါ၊ ထိုစွဲလမ်းခြင်းဖြင့် စွဲလမ်းတတ်ကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် ရာဂေါ။

භාවකරණෙසූති කිමත්ථං? රන්ජතීති රඞ්ගො.

"ဘာဝနှင့် ကရဏတို့၌" ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ဆိုးအပ်၏ (စွဲလမ်းတတ်၏)၊ ထို့ကြောင့် ရင်္ဂေါ (ကပွဲဇာတ်စင်/ဆေးဆိုးရာအရပ်)။

591, 544. හනස්ස ඝාතො.

၅၉၁, ၅၄၄. ဟနဓာတ်၏နေရာ၌ ဃာတအပြု ဖြစ်၏။

හනඉච්චෙතස්ස ධාතුස්ස සබ්බස්ස ඝාතාදෙසො හොති ණම්හි පච්චයෙ පරෙ.

ဏပစ္စည်း နောက်၌ရှိသော် ဟနဟူသော ဤဓာတ်တစ်ခုလုံးကို ဃာတအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲ၏။

උපහනතීති උපඝාතො, ගාවො හනතීති ගොඝාතකො.

နှိပ်စက်တတ်၏ (ဥပဟနတိ)၊ ထို့ကြောင့် ဥပဃာတ (ဥပဃာတော)။ နွားတို့ကို သတ်တတ်၏ (ဟနတိ)၊ ထို့ကြောင့် နွားသတ်သမား (ဂေါဃာတကော)။

592, 503. වධො [Pg.278] වා සබ්බත්ථ.

၅၉၂, ၅၀၃. ခပ်သိမ်းသောအရပ်၌ ဟနဓာတ်၏နေရာ၌ ဝဓအပြုသည် အချို့ ဖြစ်၏။

හනඉච්චෙතස්ස ධාතුස්ස වධාදෙසො හොති වා සබ්බත්ථ ඨානෙසු.

ခပ်သိမ်းသောဌာန (ကိတ်၊ ကိရိယာ စသည်) တို့၌ ဟနဟူသော ဤဓာတ်၏နေရာ၌ ဝဓအပြုသည် အချို့ ဖြစ်၏။

හනතීති වධො, වධකො, අවධි, අහනි වා.

သတ်တတ်၏ (ဟနတိ)၊ ထို့ကြောင့် သတ်တတ်သူ (ဝဓ၊ ဝဓက)။ သတ်ခဲ့ပြီ (အဝဓိ သို့မဟုတ် အဟနိ)။

593, 564. ආකාරන්තානමායො.

၅၉၃, ၅၆၄. အာအဆုံးရှိသော ဓာတ်တို့၏အဆုံးကို အာယပြု၏။

ආකාරන්තානං ධාතූනං අන්තස්ස ආකාරස්ස ආයාදෙසො හොති ණම්හි පච්චයෙ පරෙ.

ဏပစ္စည်း နောက်၌ရှိသော် အာအဆုံးရှိသော ဓာတ်တို့၏ အဆုံးဖြစ်သော အာအက္ခရာကို အာယအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲ၏။

දදාතීති දායකො, දානං දාතුං සීලං යස්සාති දානදායී, මජ්ජං දාතුං සීලං යස්සාති මජ්ජදායී, නගරං යාතුං සීලං යස්සාති නගරයායී.

ပေးတတ်၏ (ဒဒါတိ)၊ ထို့ကြောင့် ပေးလှူသူ (ဒါယက)။ အလှူကို ပေးလှူခြင်း အလေ့ရှိသူ (ဒါနဒါယီ)။ သေရည်ကို ပေးလှူခြင်း အလေ့ရှိသူ (မဇ္ဇဒါယီ)။ မြို့သို့ သွားခြင်းအလေ့ရှိသူ (နဂရယာယီ)။

594, 582. පුර සමුප පරීහි කරොතිස්ස ඛ ඛරා වා තප්පච්චයෙසුච.

၅၉၄, ၅၈၂. ပုရ၊ သံ၊ ဥပ၊ ပရိ တို့၏ နောက်၌ရှိသော ကရ်ဓာတ်ကို တပစ္စည်း သို့မဟုတ် ဏပစ္စည်း နောက်၌ရှိသော် ခ နှင့် ခရ အဖြစ်သို့ အချို့ ပြောင်းလဲ၏။

පුර සං උප පරිඉච්චෙතෙහි කරොතිස්ස ධාතුස්ස ඛ ඛරාදෙසා හොන්ති වා තපච්චයෙ පරෙ, ණම්හි ච.

ပုရ၊ သံ၊ ဥပ၊ ပရိ ဟူသော ဤပုဒ်တို့၏ နောက်၌ရှိသော ကရ်ဓာတ်၏ နေရာ၌ တပစ္စည်း သို့မဟုတ် ဏပစ္စည်း နောက်၌ရှိသော် ခ နှင့် ခရ အပြုတို့သည် အချို့ ဖြစ်ကုန်၏။

පුරෙ කරීයතීති පුරක්ඛතො, සම්මා කරීයතීති සඞ්ඛතො, උපගන්ත්වා කරීයතීති උපක්ඛතො, පරිසමන්තතො කරොතීති පරික්ඛාරො, සංකරීයතීති සඞ්ඛාරො.

ရှေ့တန်းတင်၍ ပြုအပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ပူဇော်ချီးမြှောက်အပ်သူ (ပုရက္ခတ)။ ကောင်းစွာ ပြုပြင်အပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ပြုပြင်အပ်သောတရား (သင်္ခတ)။ ချဉ်းကပ်၍ ပြင်ဆင်အပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ပြင်ဆင်အပ်သောအရာ (ဥပက္ခတ)။ ပတ်ပတ်လည် ပြုလုပ်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် အသုံးအဆောင်/ပရိက္ခရာ (ပရိက္ခာရ)။ ကောင်းစွာ ပြုပြင်အပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ပြုပြင်တတ်သောတရား/သင်္ခါရ (သင်္ခါရ)။

වාති කිමත්ථං? උපගන්ත්වා කරොතීති උපකාරො.

“ဝါ” (အချို့) ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ချဉ်းကပ်၍ ပြုအပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ကျေးဇူးပြုခြင်း (ဥပကာရ) ဟူသော သာဓက၌ ဤစည်းကမ်းကို တားမြစ်ရန် ဖြစ်သည်။

595, 637. තවෙ [Pg.279] තුනාදීසු කා.

၅၉၅, ၆၃၇. တဝေ၊ တုန္ စသော ပစ္စည်းတို့ နောက်၌ရှိသော် (ကရ်ဓာတ်ကို) ကာ ပြု၏။

තවෙ තුනඉච්චෙවමාදීසු පච්චයෙසු කරොතිස්ස ධාතුස්ස කාආදෙසො හොති වා.

တဝေ၊ တုန္ အစရှိသော ပစ္စည်းတို့ နောက်၌ရှိသော် ကရ်ဓာတ်၏ နေရာ၌ ကာအပြုသည် အချို့ ဖြစ်၏။

කාතවෙ, කාතුං, කත්තුං වා, කාතුන, කත්තුන වා.

ပြုခြင်းငှာ (ကာတဝေ၊ ကာတုံ သို့မဟုတ် ကတ္တုံ)။ ပြုပြီး၍ (ကာတုန သို့မဟုတ် ကတ္တုန)။

596, 551. ගම ඛන හනාදීනං තුං තබ්බාදීසු න.

၅၉၆, ၅၅၁. ဂမ၊ ခန၊ ဟန စသော ဓာတ်တို့၏ အဆုံး၌ တုံ၊ တဗ္ဗ စသော ပစ္စည်းတို့ နောက်၌ရှိသော် နအက္ခရာ ဖြစ်၏။

ගම ඛන හනඉච්චෙවමාදීනං ධාතූනං අන්තස්ස නකාරො හොති වා තුං තබ්බාදීසු පච්චයෙසු.

ဂမ၊ ခန၊ ဟန ဟူသော ဤသို့အစရှိသော ဓာတ်တို့၏ အဆုံးဗျည်းကို တုံ၊ တဗ္ဗ စသော ပစ္စည်းတို့ နောက်၌ရှိသော် နကာရအဖြစ်သို့ အချို့ ပြောင်းလဲ၏။

ගන්තුං, ගමිතුං, ගන්තබ්බං, ගමිතබ්බං. ඛන්තුං. ඛනිතුං, ඛන්තබ්බං, ඛනිතබ්බං. හන්තුං, හනිතුං, හන්තබ්බං. හනිතබ්බං. මන්තුං, මනිතුං, මන්තබ්බං, මනිතබ්බං.

သွားခြင်းငှာ (ဂန္တုံ၊ ဂမိတုံ)၊ သွားအပ်၏ (ဂန္တဗ္ဗံ၊ ဂမိတဗ္ဗံ)။ တူးခြင်းငှာ (ခန္တုံ၊ ခနိတုံ)၊ တူးအပ်၏ (ခန္တဗ္ဗံ၊ ခနိတဗ္ဗံ)။ သတ်ခြင်းငှာ (ဟန္တုံ၊ ဟနိတုံ)၊ သတ်အပ်၏ (ဟန္တဗ္ဗံ၊ ဟနိတဗ္ဗံ)။ သိခြင်းငှာ (မန္တုံ၊ မနိတုံ)၊ သိအပ်၏ (မန္တဗ္ဗံ၊ မနိတဗ္ဗံ)။

ආදිග්ගහණං කිමත්ථං? තුනග්ගහණත්ථං. ගන්තුන, ඛන්තුන, හන්තුන, මන්තුන.

“အာဒိ” (စသည်) ဟူသော ပုဒ်ကို ယူခြင်းသည် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း။ တုနပစ္စည်းကို သိမ်းကျုံးယူရန် ဖြစ်သည်။ သွား၍ (ဂန္တုန)၊ တူး၍ (ခန္တုန)၊ သတ်၍ (ဟန္တုန)၊ သိ၍ (မန္တုန)။

597, 641. සබ්බෙහි තුනාදීනං යො.

၅၉၇, ၆၄၁. ခပ်သိမ်းသော ဓာတ်တို့၏ နောက်၌ တုနစသော ပစ္စည်းတို့ကို ယပြု၏။

සබ්බෙහි ධාතූහි තුනාදීනං පච්චයානං යකාරාදෙසො හොති වා.

ခပ်သိမ်းသော ဓာတ်တို့၏ နောက်ရှိ တုနစသော ပစ္စည်းတို့ကို ယကာရအဖြစ်သို့ အချို့ ပြောင်းလဲ၏။

අභිවන්දිය, අභිවන්දිත්වා, ඔහාය, ඔහිත්වා, උපනීය, උපනෙත්වා, පස්සිය, පස්සිත්වා, උද්දිස්ස, උද්දිසිත්වා, ආදාය, ආදියිත්වා.

ရှိခိုး၍ (အဘိဝန္ဒိယ သို့မဟုတ် အဘိဝန္ဒိတွာ)၊ စွန့်လွှတ်၍ (ဩဟာယ သို့မဟုတ် ဩဟိတွာ)၊ ဆောင်ယူ၍ (ဥပနီယ သို့မဟုတ် ဥပနေတွာ)၊ မြင်၍ (ပဿိယ သို့မဟုတ် ပဿိတွာ)၊ ရည်ညွှန်း၍ (ဥဒ္ဒိဿ သို့မဟုတ် ဥဒ္ဒိသိတွာ)၊ ယူ၍ (အာဒါယ သို့မဟုတ် အာဒိယိတွာ)။

598, 643. චනන්තෙහි [Pg.280] රච්චං.

၅၉၈, ၆၄၃. စကာရ၊ နကာရ အဆုံးရှိသော ဓာတ်တို့၏ နောက်၌ ရစ္စအပြု ဖြစ်၏။

චකාරනකාරන්තෙහි ධාතූහි තුනාදීනං පච්චයානං රච්චාදෙසො හොති වා.

စကာရ၊ နကာရ အဆုံးရှိသော ဓာတ်တို့၏ နောက်ရှိ တုနစသော ပစ္စည်းတို့ကို ရစ္စအဖြစ်သို့ အချို့ ပြောင်းလဲ၏။

විවිච්ච, ආහච්ච, උහච්ච.

ဆိတ်ငြိမ်၍ (ဝိဝိစ္စ)၊ ထိခိုက်၍/စပ်၍ (အာဟစ္စ)၊ နှုတ်ယူ၍ (ဥဟစ္စ)။

වාති කිමත්ථං? හන්ත්වා.

“ဝါ” (အချို့) ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ သတ်၍ (ဟန္တွာ) ဟူသော သာဓက၌ ဤစည်းကမ်းကို တားမြစ်ရန် ဖြစ်သည်။

599, 644. දිසා ස්වාන ස්වාන්තලොපො ච.

၅၉၉, ၆၄၄. ဒိသဓာတ်၏ နောက်၌ သွာန၊ သွာ အပြုတို့ ဖြစ်ပြီး ဓာတ်အဆုံးဗျည်းကိုလည်း ချေ၏။

දිසඉච්චෙතාය ධාතුයා තුනාදීනං පච්චයානං ස්වානස්වාදෙසා හොන්ති, අන්තලොපො ච.

ဒိသဟူသော ဤဓာတ်၏ နောက်ရှိ တုနစသော ပစ္စည်းတို့ကို သွာန၊ သွာ အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲ၍ ဓာတ်အဆုံးဗျည်းကိုလည်း ချေ၏။

දිස්වාන, දිස්වා.

မြင်၍ (ဒိသွာန သို့မဟုတ် ဒိသွာ)။

600, 645. ම හ ද භෙහි ම්ම ය්හ ජ්ජ බ්භ ද්ධා ච.

၆၀၀, ၆၄၅. မ၊ ဟ၊ ဒ၊ ဘ တို့၏ နောက်၌ မ္မ၊ ယှ၊ ဇ္ဇ၊ ဗ္ဘ၊ ด္ဓ အပြုတို့ ဖြစ်ပြီး ဓာတ်အဆုံးဗျည်းကိုလည်း ချေ၏။

ම හ ද භ ඉච්චෙවමන්තෙහි ධාතූහි තුනාදීනං පච්චයානං ම්ම ය්හ ජ්ජ බ්භ ද්ධා ආදෙසා හොන්ති වා අන්තලොපො ච.

မ၊ ဟ၊ ဒ၊ ဘ ဟူသော အဆုံးရှိသော ဓာတ်တို့၏ နောက်ရှိ တုနစသော ပစ္စည်းတို့ကို မ္မ၊ ယှ၊ ဇ္ဇ၊ ဗ္ဘ၊ ဒ္ဓ အဖြစ်သို့ အချို့ ပြောင်းလဲ၍ ဓာတ်အဆုံးဗျည်းကိုလည်း ချေ၏။

ආගම්ම, ආගමිත්වා, ඔක්කම්ම. ඔක්කමිත්වා, පග්ගය්හ, පග්ගණ්හිත්වා, උප්පජ්ජ, උප්පජ්ජිත්වා, ආරබ්භ, ආරභිත්වා, ආරද්ධ, ආරභිත්වා.

လာ၍ (အာဂမ္မ သို့မဟုတ် အာဂမိတွာ)၊ ဖဲခွါ၍ (အုက္ကမ္မ သို့မဟုတ် အုက္ကမိတွာ)၊ ကိုင်မြှောက်၍ (ပဂ္ဂယှ သို့မဟုတ် ပဂ္ဂဏှိတွာ)၊ ဖြစ်၍ (ဥပ္ပဇ္ဇ သို့မဟုတ် ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ)၊ အားထုတ်၍ (အာရဗ္ဘ သို့မဟုတ် အာရဘိတွာ)၊ အားထုတ်အပ်သော/စတင်အပ်သော (အာရဒ္ဓ သို့မဟုတ် အာရဘိတွာ)။

601, 334. තද්ධිතසමාසකිතකා [Pg.281] නාමං වා’ තවෙ තුනාදීසු ච.

၆၀၁, ၃၃၄. တဒ္ဓိတ်၊ သမတ်၊ ကိတ်တို့သည် နာမ် မည်ကုန်၏။ တဝေ၊ တုနစသော ပစ္စည်းတို့၌လည်း (နာမ်ကဲ့သို့) ဖြစ်၏။

තද්ධිතසමාසකිතකඉච්චෙවමන්තා සද්දානාමංව දට්ඨබ්බා තවෙ තුන ත්වාන ත්වාදිපච්චයන්තෙ වජ්ජෙත්වා.

တဝေ၊ တုန၊ တွာန၊ တွာ စသော ပစ္စည်းတို့ဖြင့် အဆုံးသတ်ထားသည်တို့ကို ချန်လှပ်၍ တဒ္ဓိတ်၊ သမတ်၊ ကိတ်တို့ဖြင့် အဆုံးသတ်ထားသော သဒ္ဒါတို့ကို နာမ်ကဲ့သို့သာ မှတ်ယူအပ်ကုန်၏။

වාසිට්ඨො, පත්තධම්මො, කුම්භකාරො ඉච්චෙවමාදි.

ဝါသိဋ္ဌ (ဝါသိဋ္ဌော)၊ တရားကို ရပြီးသူ (ပတ္တဓမ္မော)၊ အိုးထိန်းသည် (ကုမ္ဘကာရော) ဤသို့အစရှိသည်တို့ ဖြစ်၏။

602, 6. දුම්හි ගරු.

၆၀၂, ၆. ဗျည်းနှစ်ခု (ဆင့်လျက်) ရှိသော် ရှေ့အက္ခရာသည် ဂရု ဖြစ်၏။

දුම්හි අක්ඛරෙ යො පුබ්බො අක්ඛරො, සො ගරුකොව දට්ඨබ්බො.

ဗျည်းနှစ်ခု (ဆင့်လျက်) ရှိသော် ရှေ့အက္ခရာကို ဂရု (အသံလေး/ဂရုသံ) ဟူ၍သာ မှတ်ယူအပ်၏။

භිත්වා, ඡිත්වා, දත්වා, හුත්වා.

ဘိတွာ၊ ဆိတွာ၊ ဒတွာ၊ ဟုတွာ တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

603, 7. දීඝො ච.

၆၀၃, ၇. ဒီဃ (အသံရှည်) အက္ခရာသည်လည်း ဂရု ဖြစ်၏။

දීඝො ච සරො ගරුකොව දට්ඨබ්බො.

ဒီဃသရ (အသံရှည်သရ) ကိုလည်း ဂရုဟူ၍သာ မှတ်အပ်၏။

ආහාරො, නදී, වධූ, තෙ ධම්මා, ඔපනයිකො.

အာဟာရော၊ နဒီ၊ ဝဓူ၊ တေ ဓမ္မာ၊ ဩပနယိကော။

604, 684. අක්ඛරෙහි කාර.

၆၀၄, ၆၈၄. အက္ခရာတို့၏နောက်၌ ကာရပစ္စည်း ဖြစ်၏။

අක්ඛරත්ථෙහි අක්ඛරාභිධෙය්‍යෙහි කාරපච්චයො හොති පයොගෙ සති.

အက္ခရာဟူသောအနက်ကို ဟောတတ်ကုန်သော သရဗျည်းတို့၏နောက်၌ သုံးစွဲမှုရှိလတ်သော် ကာရပစ္စည်း ဖြစ်၏။

අ එව අකාරො, ආ එව ආකාරො, ය එව යකාරො.

‘အ’ ဟူသည်သာလျှင် အကာရ၊ ‘အာ’ ဟူသည်သာလျှင် အာကာရ၊ ‘ယ’ ဟူသည်သာလျှင် ယကာရ မည်၏။

605, 647. යථාගමමිකාරො[Pg.282].

၆၀၅, ၆၄၇. ပါဠိတော်လာနည်းအတိုင်း ဣကာရအာဂုံ ဖြစ်၏။

යථාගමං සබ්බධාතූහි සබ්බපච්චයෙසු ඉකාරාගමො හොති.

ပါဠိတော်လာနည်းအတိုင်း ခပ်သိမ်းကုန်သော ဓာတ်တို့၏နောက်၌ ခပ်သိမ်းကုန်သော ပစ္စည်းတို့ နောင်သောအခါ ဣကာရအာဂုံ ဖြစ်၏။

කාරියං, භවිතබ්බං, ජනිතබ්බං, විදිතබ්බං, කරිත්වා, ඉච්ඡිතං.

ကာရိယံ၊ ဘဝိတဗ္ဗံ၊ ဇနိတဗ္ဗံ၊ ဝိဒိတဗ္ဗံ၊ ကရိတွာ၊ ဣစ္ဆိတံ။

606, 642. දධන්තතො යො ක්වචි.

၆၀၆, ၆၄၂. ဒကာရ ဓကာရ အဆုံးရှိသော ဓာတ်၏နောက်၌ ယကာရအာဂုံသည် အချို့သောအရပ်၌ ဖြစ်၏။

දකාරධකාරන්තාය ධාතුයා යථාගමං යකාරාගමො හොති ක්වචි තුනාදීසු පච්චයෙසු.

ဒကာရ ဓကာရ အဆုံးရှိသော ဓာတ်၏နောက်၌ တုနစသော ပစ္စည်းတို့ နောင်သောအခါ ပါဠိတော်လာနည်းအတိုင်း ယကာရအာဂုံသည် အချို့သောအရပ်၌ ဖြစ်၏။

බුද්ධො ලොකෙ උප්පජ්ජිත්වා, ධම්මං බුජ්ඣිත්වා.

ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ၊ ဓမ္မံ ဗုဇ္ဈိတွာ။

දධන්තතොති කිමත්ථං? ලභිත්වා.

‘ဒဓန္တတော’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ‘လဘိတွာ’ ဟူသော သာဓက၌ မလိုလားအပ်သော အာဂုံကို တားမြစ်ရန် ဖြစ်၏။

ක්වචීති කිමත්ථං? උප්පාදෙත්වා.

‘ကွစိ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ‘ဥပ္ပါဒေတွာ’ ဟူသော သာဓက၌ မလိုလားအပ်သော အာဂုံကို တားမြစ်ရန် ဖြစ်၏။

ඉති කිබ්බිධානකප්පෙ චතුත්ථො කණ්ඩො.

ဤသို့ ကိတ်ဝိဓာနကပ်၌ စတုတ္ထကဏ္ဍ ပြီး၏။

පඤ්චමකණ්ඩ

ပဉ္စမကဏ္ဍ။

607, 578. නිග්ගහිත සංයොගාදිනො.

၆၀၇, ၅၇၈. သံယုတ်၏ အစဖြစ်သော နကာရကို နိဂ္ဂဟိတ် ပြုအပ်၏။

සංයොගාදිභූතො නකාරො නිග්ගහිතමාපජ්ජතෙ.

သံယုတ်၏ အစဖြစ်သော နကာရသည် နိဂ္ဂဟိတ်သို့ ရောက်၏။

රඞ්ගො, භඞ්ගො, සඞ්ගො.

ရင်္ဂေါ၊ ဘင်္ဂေါ၊ သင်္ဂေါ။

608, 623. සබ්බත්ථ [Pg.283] ගෙ ගී.

၆၀၈, ၆၂၃. ခပ်သိမ်းသောအရပ်၌ ‘ဂေ’ ဓာတ်ကို ‘ဂီ’ ပြု၏။

ගෙඉච්චෙතස්ස ධාතුස්ස ගීආදෙසො හොති සබ්බත්ථ ඨානෙ.

‘ဂေ’ ဟူသော ဤဓာတ်အား ခပ်သိမ်းသောအရပ်၌ ‘ဂီ’ အပြု ဖြစ်၏။

ගීතං ගායති.

ဂီတံ ဂါယတိ။

609, 484. සදස්ස සීදත්තං.

၆၀၉, ၄၈၄. ‘သဒ’ ဓာတ်ကို ‘သီဒ’ ပြု၏။

සදඉච්චෙතස්ස ධාතුස්ස සීදාදෙසො හොති සබ්බත්ථ ඨානෙ.

‘သဒ’ ဟူသော ဤဓာတ်အား ခပ်သိမ်းသောအရပ်၌ ‘သီဒ’ အပြု ဖြစ်၏။

නිසින්නො, නිසීදති.

နိသိန္နော၊ နိသီဒတိ။

610, 627. යජස්ස සරස්සි ට්ඨෙ.

၆၁၀, ၆၂၇. ဋ္ဌပစ္စည်း နောင်သောအခါ ‘ယဇ’ ဓာတ်၏ သရကို ဣကာရ ပြု၏။

යජඉච්චෙතස්ස ධාතුස්ස සරස්ස ඉකාරාදෙසො හොති ට්ඨෙ පරෙ.

‘ယဇ’ ဟူသော ဤဓာတ်၏ သရအား ဋ္ဌပစ္စည်း နောင်သောအခါ ဣကာရအပြု ဖြစ်၏။

යිට්ඨො, යිට්ඨා.

ယိဋ္ဌော၊ ယိဋ္ဌာ။

ට්ඨෙති කිමත්ථං? යජනං.

‘ဋ္ဌေ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ‘ယဇနံ’ ဟူသော သာဓက၌ မလိုလားအပ်သော အပြုကို တားမြစ်ရန် ဖြစ်၏။

611, 608. හචතුත්ථානමන්තානං දො ධෙ.

၆၁၁, ၆၀၈. ဓကာရပစ္စည်း နောင်သောအခါ ဓာတ်အဆုံးဖြစ်ကုန်သော ဟကာရနှင့် စတုတ္ထအက္ခရာတို့ကို ဒကာရ ပြု၏။

හචතුත්ථානං ධාත්වන්තානං දො ආදෙසො හොති ධෙ පරෙ.

ဓာတ်အဆုံးဖြစ်ကုန်သော ဟကာရနှင့် စတုတ္ထအက္ခရာတို့အား ဓကာရပစ္စည်း နောင်သောအခါ ဒကာရအပြု ဖြစ်၏။

සන්නද්ධො, කුද්ධො, යුද්ධො, සිද්ධො, ලද්ධො, ආරද්ධො.

သန္နဒ္ဓေါ၊ ကုဒ္ဓေါ၊ ယုဒ္ဓေါ၊ သိဒ္ဓေါ၊ လဒ္ဓေါ၊ အာရဒ္ဓေါ။

612, 615. ඩො [Pg.284] ඪකාරෙ.

၆၁၂, ၆၁၅. ဎကာရပစ္စည်း နောင်သောအခါ ဍကာရ ပြု၏။

හචතුත්ථානං ධාත්වන්තානං ඩො ආදෙසො හොති ඪකාරෙ පරෙ.

ဓာတ်အဆုံးဖြစ်ကုန်သော ဟကာရနှင့် စတုတ္ထအက္ခရာတို့အား ဎကာရပစ္စည်း နောင်သောအခါ ဍကာရအပြု ဖြစ်၏။

දය්හතීති දඩ්ඪො, වඩ්ඪතීති වුඩ්ඪො.

ဒယှတီတိ ဒဍ္ဎော၊ ဝဍ္ဎတီတိ ဝုဍ္ဎော။

ඪකාරෙති කිමත්ථං? දාහො.

‘ဎကာရေ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ‘ဒါဟော’ ဟူသော သာဓက၌ မလိုလားအပ်သော အပြုကို တားမြစ်ရန် ဖြစ်၏။

613, 583. ගහස්ස ඝර ණෙ වා.

၆၁၃, ၅၈၃. ဏပစ္စည်း နောင်သောအခါ ‘ဂဟ’ ဓာတ်ကို အချို့သောအရပ်၌ ‘ဃရ’ ပြု၏။

ගහඉච්චෙතස්ස ධාතුස්ස සබ්බස්ස ඝරාදෙසො හොති වා ණපච්චයෙ පරෙ.

‘ဂဟ’ ဟူသော ဤဓာတ်တစ်ပြင်လုံးအား ဏပစ္စည်း နောင်သောအခါ အချို့သောအရပ်၌ ‘ဃရ’ အပြု ဖြစ်၏။

ඝරං, ඝරානි.

ဃရံ၊ ဃရာနိ။

වාති කිමත්ථං? ගාහො.

‘ဝါ’ ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း။ ‘ဂါဟော’ ဟူသော သာဓက၌ မလိုလားအပ်သော အပြုကို တားမြစ်ရန် ဖြစ်၏။

614, 581. දහස්ස දො ළං.

၆၁၄, ၅၈၁. ‘ဒဟ’ ဓာတ်၏ ဒကာရကို ဠကာရ ပြု၏။

දහඉච්චෙතස්ස ධාතුස්ස දකාරො ළත්තමාපජ්ජතෙ වා ණපච්චයෙ පරෙ.

ဏ-ပစ္စည်း နောင်သောအခါ 'ဒဟ' ဓာတ်၏ 'ဒ' ကို အချို့သောနေရာ၌ 'ဠ' ပြု၏။

පරිදහනං පරිළාහො.

ပရိဒဟနံ၊ ပရိဠာဟော (ပူလောင်ခြင်း)။

වාති කිමත්ථං? පරිදාහො.

'ဝါ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ပရိဒါဟော (ပူလောင်ခြင်း) ဟူသော ဥပမာ၌ ဤစည်းမျဉ်းကို ချွင်းချက်ပြုရန် ဖြစ်သည်။

615, 586. ධාත්වන්තස්ස ලොපො ක්විම්හි.

၆၁၅, ၅၈၆. ကွိပစ္စည်း နောင်သောအခါ ဓာတ်၏အဆုံးကို ချေရမည်။

ධාත්වන්තස්ස බ්‍යඤ්ජනස්ස ලොපො හොති ක්විම්හි පච්චයෙ පරෙ.

ကွိပစ္စည်း နောင်သောအခါ ဓာတ်၏အဆုံးဖြစ်သော ဗျည်းသည် ကျေ၏။

භුජෙන [Pg.285] ගච්ඡතීති, භුජගො. උරෙන ගච්ඡතීති උරගො, තුරගො, සඞ්ඛො.

လက်မောင်းဖြင့် သွားတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဘုဇဂေါ (မြွေ)။ ရင်ဘတ်ဖြင့် သွားတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဥရဂေါ (မြွေ)၊ တုရဂေါ (မြင်း)၊ သင်္ခေါ (ခရုသင်း)။

616, 587. විදන්තෙ ඌ.

၆၁၆, ၅၈၇. ဝိဒ-ဓာတ်၏ အဆုံး၌ 'ဦ' သရ ရှိ၏။

විදඉච්චෙතස්ස ධාතුස්ස අන්තෙ ඌකාරාගමො හොති ක්විම්හි පච්චයෙ පරෙ.

ကွိပစ္စည်း နောင်သောအခါ 'ဝိဒ' ဟူသော ဓာတ်၏ အဆုံး၌ 'ဦ' ကာရ လာ၏။

ලොකං විදති ජානාතීති ලොකවිදූ.

လောကကို သိတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် လောကဝိဒူ (လောကကို သိတော်မူသောမြတ်စွာဘုရား)။

617, 633. න ම ක රානමන්තානං නියුත්තතම්හි.

၆၁၇, ၆၃၃. ဣကာရနှင့်တကွဖြစ်သော တ-ပစ္စည်း နောင်သောအခါ န၊ မ၊ က၊ ရ အဆုံးရှိသော ဓာတ်တို့သည် မကျေကြကုန်။

නකාර මකාර කකාර රකාරානං ධාත්වන්තානං ලොපො න හොති ඉකාරයුත්තෙ තපච්චයෙ පරෙ.

ဣကာရနှင့် ယှဉ်သော တပစ္စည်း နောင်သောအခါ ဓာတ်၏အဆုံးဖြစ်သော နကာရ၊ မကာရ၊ ကကာရ၊ ရကာရတို့၏ ချေခြင်းသည် မဖြစ်။

හනිභුං, ගමිතො, රමිතො, සකිතො, සරිතො, කරිත්වා.

ဟနိတုံ (သတ်ခြင်းငှာ)၊ ဂမိတော (သွားအပ်သော)၊ ရမိတော (မွေ့လျော်အပ်သော)၊ သကိတော (ပူဇော်အပ်သော)၊ သရိတော (အောက်မေ့အပ်သော)၊ ကရိတွာ (ပြု၍)။

ඉයුත්තතම්හීති කිමත්ථං? ගතො, සතො.

'ဣကာရနှင့် ယှဉ်သော တပစ္စည်း၌' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဂတော၊ သတော။

618, 571. න ක ගත්තං ච ජාණ්වුම්හි.

၆၁၈, ၅၇၁. ဏွုပစ္စည်း နောင်သောအခါ စကာရနှင့် ဇကာရတို့သည် ကကာရနှင့် ဂကာရအဖြစ်သို့ မရောက်ကုန်။

චකාර ජකාරා කකාර ගකාරත්තං නාපජ්ජන්තෙ ණ්වුම්හි පච්චයෙ පරෙ.

ဏွုပစ္စည်း နောင်သောအခါ စကာရနှင့် ဇကာရတို့သည် ကကာရနှင့် ဂကာရအဖြစ်သို့ မရောက်ကုန်။

පචතීති පාචකො, යජතීති යාජකො.

ချက်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ပါစကော (ချက်ပြုတ်သူ)။ ပူဇော်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ယာဇကော (ပူဇော်သူ)။

619, 573. කරස්ස [Pg.286] ච තත්තං තුස්මිං.

၆၁၉, ၅၇၃. တုပစ္စည်း နောင်သောအခါ ကရ-ဓာတ်၏ ရကာရကို တကာရ ပြု၏။

කරඉච්චෙතස්ස ධාතුස්ස අන්තස්ස රකාරස්ස තකාරත්තං හොති තුපච්චයෙ පරෙ.

တုပစ္စည်း နောင်သောအခါ 'ကရ' ဟူသော ဓာတ်၏ အဆုံးဖြစ်သော ရကာရကို တကာရပြုခြင်းသည် ဖြစ်၏။

කරොතීති කත්තා, කරොන්තීති කත්තාරො.

ပြုတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ကတ္တာ (ပြုလုပ်သူ)။ ပြုတတ်ကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် ကတ္တာရော (ပြုလုပ်သူတို့)။

620, 549. තුං තුන තබ්බෙසු වා.

၆၂၀, ၅၄၉. တုံ၊ တုန၊ တဗ္ဗ ပစ္စည်းတို့ နောင်သောအခါ အချို့သောအားဖြင့် တကာရပြု၏။

කරඉච්චෙතස්ස ධාතුස්ස අන්තස්ස රකාරස්ස තකාරත්තං හොති වා තුං තුන තබ්බඉච්චෙතෙසු පච්චයෙසු.

တုံ၊ တုန၊ တဗ္ဗ ဟူသော ဤပစ္စည်းတို့ နောင်သောအခါ ကရ-ဓာတ်၏ အဆုံးဖြစ်သော ရကာရကို တကာရပြုခြင်းသည် အချို့သောအားဖြင့် ဖြစ်၏။

කත්තුං, කාතුං, කත්තුන. කාතුන, කත්තබ්බං, කාතබ්බං.

ကတ္တုံ၊ ကာတုံ၊ ကတ္တုန၊ ကာတုန၊ ကတ္တဗ္ဗံ၊ ကာတဗ္ဗံ။

621, 553. කාරිතං විය ණානුබන්ධො.

၆၂၁, ၅၅၃. ဏ-အနုဗန္ဓသည် ကာရိတပစ္စည်း ကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

ණකාරානුබන්ධො පච්චයො කාරිතං විය දට්ඨබ්බො වා.

ဏကာရ အနုဗန္ဓရှိသော ပစ္စည်းကို ကာရိတပစ္စည်းကဲ့သို့ မှတ်အပ်၏။

දාහො, දෙහො, වාහො, බාහො, චාගො, වාරො, චාරො, පරික්ඛාරො, දායකො, නායකො, ලාවකො, භාවකො, කාරී, ඝාතී, දායී.

ဒါဟော၊ ဒေဟော၊ ဝါဟော၊ ဗာဟော၊ စာဂေါ၊ ဝါရော၊ စာရော၊ ပရိက္ခာရော၊ ဒါယကော၊ နာယကော၊ လာဝကော၊ ဘာဝကော၊ ကာရီ၊ ဃာတီ၊ ဒါယီ။

වාති කිමත්ථං? උපක්ඛරො.

'ဝါ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? ဥပက္ခရော (အခြံအရံ၊ အသုံးအဆောင်)။

622, 570. අනකා [Pg.287] යු ණ්වූනං.

၆၂၂, ၅၇၀. ယုနှင့် ဏွုပစ္စည်းတို့၏ အရပ်၌ အနနှင့် အကတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

යුණ්වුඉච්චෙතෙසං පච්චයානං අන අකඉච්චෙතෙ ආදෙසා හොන්ති.

ယု၊ ဏွု ဟူသော ဤပစ္စည်းတို့၏ အစား 'အန'၊ 'အက' ဟူသော ဤအာဒေသတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

නන්දනං, කාරකො.

နန္ဒနံ (နှစ်သက်ခြင်း)၊ ကာရကော (ပြုလုပ်သူ)။

623, 554. ක ගා ච ජානං.

၆၂၃, ၅၅၄. စကာရနှင့် ဇကာရတို့၏ အရပ်၌ ကကာရနှင့် ဂကာရတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

ච ජඉච්චෙතෙසං ධාත්වන්තානං කකාරගකාරාදෙසා හොන්ති ණානුබන්ධෙ පච්චයෙ පරෙ.

ဏ-အမှတ်ရှိသော ပစ္စည်း နောင်သောအခါ ဓာတ်၏အဆုံးဖြစ်သော စကာရ၊ ဇကာရတို့၏ အစား ကကာရ၊ ဂကာရ အာဒေသတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

පාකො, යොගො.

ပါကော (ချက်ခြင်း)၊ ယောဂေါ (ယှဉ်ခြင်း)။

ඉති කිබ්බිධානකප්පෙ පඤ්චමො කණ්ඩො.

ဤသို့ ကိတ်ဝိဓာနကပ်၌ ငါးခုမြောက် အခန်း (ကဏ္ဍ) ပြီး၏။

කිතකප්පො නිට්ඨිතො.

ကိတ်ကပ် ပြီးဆုံးပြီ။

8. උණාදිකප්ප

၈. ဥဏာဒိကပ်

ඡට්ඨකණ්ඩ

ဆဋ္ဌမကဏ္ဍ (ခြောက်ခုမြောက် အခန်း)

624, 563. කත්තරි [Pg.288] කිත.

၆၂၄, ၅၆၃. ကတ္တားအနက်၌ ကိတ်ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

කත්තුඉච්චෙතස්මිං අත්ථෙ කිත පච්චයා හොන්ති.

ကတ္တားဟူသော ဤအနက်၌ ကိတ်ပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

කාරු, කාරුකො, කාරකො, පාචකො, කත්තා, ජනිතා, පචිතා, නෙතා.

ကာရု၊ ကာရုကော၊ ကာရကော၊ ပါစကော၊ ကတ္တာ၊ ဇနိတာ၊ ပစိတာ၊ နေတာ။

625, 605. භාවකම්මෙසු කිච්චත්ත ඛත්ථා.

၆၂၅, ၆၀၅. ကိစ္စပစ္စည်းနှင့် ခ-အနက်ရှိသော ပစ္စည်းတို့သည် ဘာဝနှင့် ကမ္မအနက်တို့၌ ဖြစ်ကုန်၏။

භාවකම්මඉච්චෙතෙස්වත්ථෙසු කිච්ච ත්ත ඛත්ථඉච්චෙතෙ පච්චයා හොන්ති.

ဘာဝ၊ ကမ္မဟူသော ဤအနက်တို့၌ ကိစ္စ၊ တ္တ၊ ခတ္ထဟူသော ဤပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

උපසම්පාදෙතබ්බං උපසම්පාදනීයං භවතා, සයිතබ්බං භවතා, කත්තබ්බං භවතා, භොත්තබ්බො ඔදනො භවතා, අසිතබ්බං භොජනං භවතා, අසිතං භවතා, සයිතං භවතා, පචිතං භවතා, අසිතං අසනං භවතා, සයිතං සයනං භවතා, පචිතො ඔදනො භවතා, කිඤ්චිස්සයො, ඊසස්සයො, දුස්සයො, සුස්සයො භවතා.

အရှင်သည် ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်စေအပ်၏၊ အရှင်သည် ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်စေအပ်သည်၊ အရှင်သည် အိပ်အပ်၏၊ အရှင်သည် ပြုအပ်၏၊ အရှင်သည် ဆွမ်းကို စားအပ်၏၊ အရှင်သည် ဘောဇဉ်ကို စားအပ်၏၊ အရှင်သည် စားအပ်ပြီ၊ အရှင်သည် အိပ်အပ်ပြီ၊ အရှင်သည် ချက်အပ်ပြီ၊ အရှင်သည် အစာကို စားအပ်ပြီ၊ အရှင်သည် အိပ်ရာကို အိပ်အပ်ပြီ၊ အရှင်သည် ဆွမ်းကို ချက်အပ်ပြီ၊ အရှင်သည် အနည်းငယ် မှီဝဲအပ်၏၊ အနည်းငယ်မျှ မှီဝဲအပ်၏၊ ခဲယဉ်းစွာ မှီဝဲအပ်၏၊ လွယ်ကူစွာ မှီဝဲအပ်၏။

626, 634. කම්මනි [Pg.289] දුතියාය ත්තො.

၆၂၆, ၆၃၄. ကမ္မအနက်ရှိသော ဒုတိယောဝိဘတ်နှောင်းရာ၌ တ္တပစ္စည်း ဖြစ်၏။

කම්මනි ඉච්චෙතස්මිං අත්ථෙ දුතියායං විභත්තියං කත්තරි ත්තපච්චයො හොති.

ကမ္မဟူသော ဤအနက်၌ ဒုတိယောဝိဘတ်ရှိလတ်သော် ကတ္တုအနက်၌ တ္တပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

දානං දින්නො දෙවදත්තො, සීලං රක්ඛිතො දෙවදත්තො, භත්තං භුත්තො දෙවදත්තො, ගරුං උපාසිතො දෙවදත්තො.

အလှူကို ပေးပြီးသော ဒေဝဒတ်၊ သီလကို စောင့်ရှောက်ပြီးသော ဒေဝဒတ်၊ ဆွမ်းကို စားပြီးသော ဒေဝဒတ်၊ ဆရာကို ဆည်းကပ်ပြီးသော ဒေဝဒတ်။

627, 652. ඛ්‍යාදීහි මාන ම ච තො වා.

၆၂၇, ၆၅၂. ချာအစရှိသော ဓာတ်တို့နောက်၌ မာနပစ္စည်း၊ မပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ မပစ္စည်း၏ မအက္ခရာကိုလည်း တအက္ခရာသို့ ဝိဘာသာ ပြု၏။

ඛි භී සු රු හු වා ධූ හි ලූ පී අදඉච්චෙවමාදීහි ධාතූහි මන පච්චයො හොති, මස්ස ච තො හොති වා.

ခီ၊ ဘီ၊ သု၊ ရု၊ ဟု၊ ဝါ၊ ဓူ၊ ဟိ၊ လူ၊ ပီ၊ အဒ် အစရှိကုန်သော ဤသို့သော ဓာတ်တို့နောက်၌ မနပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏၊ မနပစ္စည်း၏ မအက္ခရာကိုလည်း တအက္ခရာသို့ ဝိဘာသာ ပြု၏။

ඛීයන්ති උපද්දවා එත්ථාති ඛෙමො, භායිතබ්බොති භෙමො, භායන්ති එතස්මාති වා භෙමො, රංසියො අභිස්සවෙතීති සොමො, රවති ගච්ඡතීති රොමො, හුවති ජුහ්වති එතෙනාති හොමො, පටිලොමවසෙන වාති ගච්ඡතීති වාමො, ලාමකවසෙන වාති ගච්ඡති පවත්තතීති වා වාමො, ධුනාති කම්පතීති ධූමො, සෙට්ඨභාවෙන හිනොති පවත්තති චිත්තං එතස්මින්ති හෙමො, ලුනිතබ්බොති ලොමො, මංසචම්මානි ලුනාති ඡින්දතීති වා ලොමො, පියනං පෙමො, පියායිතබ්බොති වා පෙමො, සුඛදුක්ඛං අදති භක්ඛතීති අත්තා, ජාතිජරාමරණාදීහි අදීයතෙ භක්ඛීයතෙති වා අත්තා, ආතුමා.

ဤအရပ်၌ ဘေးဥပဒ်တို့သည် ကုန်ခန်းတတ်ကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် ခေမ (ဘေးကင်းရာ) မည်၏။ ကြောက်အပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဘေမ မည်၏။ သို့မဟုတ် ထိုသူမှ ကြောက်တတ်ကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် ဘေမ မည်၏။ ရောင်ခြည်တို့ကို စီးဆင်းစေတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် သောမ မည်၏။ အော်ဟစ်တတ်၏ သွားတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ရောမ မည်၏။ ဤအရာဖြင့် ပူဇော်တတ်ကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် ဟောမ မည်၏။ အလိုမကျသောအားဖြင့် သွားတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဝါမ မည်၏။ သို့မဟုတ် ယုတ်ညံ့သောအားဖြင့် သွားတတ် ဖြစ်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဝါမ မည်၏။ တုန်လှုပ်စေတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဓူမ (အငွေ့၊ မီးခိုး) မည်၏။ မြတ်သောအဖြစ်ဖြင့် စိတ်သည် ထိုရွှေ၌ ဖြစ်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဟေမ (ရွှေ) မည်၏။ ဖြတ်အပ်၏၊ ထို့ကြောင့် လောမ (အမွေး) မည်၏။ သို့မဟုတ် အသားနှင့် အရေတို့ကို ဖြတ်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် လောမ မည်၏။ ချစ်ခြင်းသည် ပေမ (အချစ်) မည်၏။ သို့မဟုတ် ချစ်အပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ပေမ မည်၏။ ချမ်းသာဆင်းရဲကို စားတတ် ခံစားတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် အတ္တာ (ကိုယ်၊ အတ္တ) မည်၏။ သို့မဟုတ် ပဋိသန္ဓေနေခြင်း၊ အိုခြင်း၊ သေခြင်း စသည်တို့သည် စားအပ် ဖျက်ဆီးအပ်၏၊ ထို့ကြောင့် အတ္တာ (သို့မဟုတ်) အာတုမာ မည်၏။

628, 653. සමාදීහි [Pg.290] ථ මා.

၆၂၈, ၆၅၃. သမ်အစရှိသော ဓာတ်တို့နောက်၌ ထပစ္စည်း၊ မပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

සමු දමු දර රහ දු හි සි භී දා යා සා ඨාභසඉච්චෙවමාදීහි ධාතූහි ථ ම පච්චයා හොන්ති.

သမု၊ ဒမု၊ ဒရ၊ ရဟ၊ ဒု၊ ဟိ၊ သိ၊ ဘီ၊ ဒါ၊ ယာ၊ သာ၊ ဌာ၊ ဘသ် အစရှိကုန်သော ဤသို့သော ဓာတ်တို့နောက်၌ ထပစ္စည်း၊ မပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

සමෙතීති සමථො, දමතීති දමථො, දමනං වා දමථො, දමිතබ්බොති වා දමථො, දරතීති දරථො, ජිණ්ණභාවං රහිස්සති ගණ්හිස්සතීති රථො, දබ්බසම්භාරෙ රහති ගණ්හාතීති වා රථො, දවති ගච්ඡතීති දුමො, දවති වුද්ධි විරුළ්හි ගච්ඡති පවත්තතීති උද්ධං වා දුමො, පථවීපබ්බතාදීසු ගච්ඡති පතතීති හිමො, කම්මවාචාය බන්ධති එත්ථාති සීමා. බන්ධිතබ්බාති වා සීමා. භායන්ති එතස්මාති භීමො, සත්තෙ අවඛණ්ඩෙන්ති නිවාරෙන්ති එතෙනාති දාමො, මූසිකාදීහි ඛාදීයති අවඛණ්ඩීයතීති වා දාමො, යාති ගච්ඡතීති යාමො, පරෙසං චිත්තං ගණ්හිතුං සමත්ථෙතීති සාමො, තිට්ඨන්ති එතෙනාති ථාමො, භසති භස්මීකරීයතීති භස්මා.

ငြိမ်းစေတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် သမထ မည်၏။ ဆုံးမတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဒမထ မည်၏။ သို့မဟုတ် ဆုံးမခြင်းသည် ဒမထ မည်၏။ သို့မဟုတ် ဆုံးမအပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဒမထ မည်၏။ ပူပန်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဒရထ (ပင်ပန်းခြင်း) မည်၏။ ဆွေးမြည့်သောအဖြစ်သို့ ရောက်လတ္တံ့ ယူလတ္တံ့၊ ထို့ကြောင့် ရထ (ရထား) မည်၏။ သို့မဟုတ် သစ် အစရှိသော အဆောက်အဦတို့ကို ယူတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ရထ မည်၏။ ပြေးသွားတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဒုမ (သစ်ပင်) မည်၏။ သို့မဟုတ် အထက်သို့ ကြီးပွားခြင်း စည်ပင်ခြင်းသို့ သွားတတ် ဖြစ်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဒုမ မည်၏။ မြေ၊ တောင် အစရှိသည်တို့၌ သွားတတ် ကျတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဟိမ (နှင်း) မည်၏။ ကမ္မဝါစာဖြင့် ဤအရပ်၌ ဖွဲ့စပ်အပ်၏၊ ထို့ကြောင့် သီမာ (သိမ်) မည်၏။ သို့မဟုတ် ဖွဲ့စပ်အပ်၏၊ ထို့ကြောင့် သီမာ မည်၏။ ထိုသူမှ ကြောက်တတ်ကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် ဘီမ (ကြောက်ဖွယ်ရှိသောသူ) မည်၏။ သတ္တဝါတို့ကို ဤကြိုးဖြင့် ချည်နှောင်တတ် တားမြစ်တတ်ကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် ဒါမ (ကြိုး) မည်၏။ သို့မဟုတ် ကြွက်အစရှိသည်တို့သည် ကိုက်ခဲအပ် ဖြတ်တောက်အပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဒါမ မည်၏။ သွားတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ယာမ (ညဉ့်ယံ) မည်၏။ သူတပါး၏ စိတ်ကို ယူခြင်းငှါ စွမ်းနိုင်၏၊ ထို့ကြောင့် သာမ (ငြိမ်းချမ်းစေသောတရား) မည်၏။ ဤအစွမ်းဖြင့် တည်တတ်ကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် ထာမ (အစွမ်းသတ္တိ) မည်၏။ တောက်ပတတ်၏ (သို့မဟုတ်) ပြာဖြစ်စေအပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဘသ္မာ (ပြာ) မည်၏။

629, 569. ගහස්සු’පධස්සෙ වා.

၆၂၉, ၅၆၉. ဂဟဓာတ်၏ ဥပဓာဖြစ်သော အက္ခရာကို ဧအက္ခရာအဖြစ်သို့ ဝိဘာသာ ပြု၏။

ගහඉච්චෙතස්ස ධාතුස්ස උපධස්ස අකාරස්ස එත්ත හොති වා.

ဂဟဟူသော ဤဓာတ်၏ ဥပဓာဖြစ်သော အအက္ခရာကို ဧအက္ခရာအဖြစ်သို့ ဝိဘာသာ ပြု၏။

දබ්බසම්භාර ගණ්හාතීති ගෙහං, ගහං.

အဆောက်အဦ အဆောက်အအုံကို ယူတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် ဂေဟ (အိမ်)၊ ဂဟ မည်၏။

630, 654. මසුස්ස [Pg.291] සුස්ස ච්ඡර ච්ඡෙරා.

၆၃၀, ၆၅၄. မသုဟူသော ပုဒ်၏ သုအက္ခရာကို စ္ဆရ၊ စ္ဆေရ အာဒေသပြုကုန်၏။

මසුඉච්චෙතස්ස පාටිපදිකස්ස සුස්ස ච්ඡරච්ඡෙරාදෙසා හොන්ති.

မသုဟူသော ဤပဒမာလာပုဒ်၏ သုအက္ခရာကို စ္ဆရ၊ စ္ဆေရ အာဒေသပြုကုန်၏။

මච්ඡරතීති මච්ඡරො, එවං මච්ඡෙරො.

ဝန်တိုတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် မစ္ဆရ မည်၏၊ ထို့အတူ မစ္ဆေရလည်း ဖြစ်၏။

631, 655. ආපුබ්බචරස්ස ච.

၆၃၁, ၆၅၅. အာရှေ့ရှိသော စရဓာတ်၏ စ္ဆရိယ၊ စ္ဆရ၊ စ္ဆေရ အာဒေသတို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ အာအက္ခရာကိုလည်း ရဿပြု၏။

ආපුබ්බස්ස චරඉච්චෙතස්ස ධාතුස්ස ච්ඡරියච්ඡරච්ඡෙරා දෙසා හොන්ති, ආපුබ්බස්ස ච රස්සො හොති.

အာရှေ့ရှိသော စရဟူသော ဤဓာတ်၏ စ္ဆရိယ၊ စ္ဆရ၊ စ္ဆေရ အာဒေသတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အာရှေ့ရှိသော အက္ခရာကိုလည်း ရဿပြု၏။

ආභුසො චරිතබ්බන්ති අච්ඡරියං. එවං අච්ඡරං, අච්ඡෙරං.

အဖန်တလဲလဲ ကျင့်အပ်၏၊ ထို့ကြောင့် အစ္ဆရိယ (အံ့ဖွယ်) မည်၏၊ ထို့အတူ အစ္ဆရ၊ အစ္ဆေရလည်း ဖြစ်၏။

චග්ගහණෙන මසුස්ස සුස්සාපි ච්ඡරියාදෙසො හොති, මච්ඡරියං.

စသဒ္ဒါကို ယူခြင်းဖြင့် မသုဟူသော ပုဒ်၏ သုအက္ခရာကိုလည်း စ္ဆရိယအာဒေသ ပြု၏၊ မစ္ဆရိယ (ဝန်တိုခြင်း) ဟူ၍ ဖြစ်၏။

632, 656. අල කල සලෙහි ලයා.

၆၃၂, ၆၅၆. အလ၊ ကလ၊ သလဟူသော ဓာတ်တို့နောက်၌ လပစ္စည်း၊ ယပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

අල කල සලඉච්චෙතෙහි ධාතූහි ල යපච්චයා හොන්ති.

အလ၊ ကလ၊ သလဟူသော ဤဓာတ်တို့နောက်၌ လပစ္စည်း၊ ယပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

අලති සමත්ථෙතීති අල්ලං, කලිතබ්බං සඞ්ඛ්‍යාතබ්බන්ති කල්ලං, සලති ගච්ඡති පවිසතීති සල්ලං. එවං අල්‍යං, කල්‍යං, සල්‍යං.

စွမ်းနိုင်၏၊ ထို့ကြောင့် အလ္လ (စိုစွတ်သော) မည်၏။ ရေတွက်အပ် ကြံစည်အပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ကလ္လ (အပ်စပ်သော) မည်၏။ သွားတတ် ဝင်တတ်၏၊ ထို့ကြောင့် သလ္လ (ငြောင့်တံစို့) မည်၏။ ထို့အတူ အလျ၊ ကလျ၊ သလျလည်း ဖြစ်၏။

633, 657. යාණ [Pg.292] ලාණා.

၆၃၃, ၆၅၇. ယာဏပစ္စည်း၊ လာဏပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

තෙහි කල සලඉච්චෙතෙහි ධාතූහි යාණ ලාණපච්චයා හොන්ති.

ထိုကလ၊ သလဟူသော ဓာတ်တို့နောက်၌ ယာဏပစ္စည်း၊ လာဏပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

කලිතබ්බං සඞ්ඛ්‍යාතබ්බන්ති කල්‍යාණං, ගණතො පටික්කමිත්වා සලන්ති එත්ථාති පටිසල්‍යාණං. එවං සල්ලාණො, පටිසල්ලාණො.

ချီးမွမ်းအပ် ရေတွက်အပ်၏၊ ထို့ကြောင့် ကလျာဏ (ကောင်းမြတ်သော) မည်၏။ အပေါင်းအဖော်မှ ဖဲခွာ၍ ဤအရပ်၌ ကပ်ရောက်တတ်ကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် ပဋိသလျာဏ (တစ်ယောက်တည်း ကိန်းအောင်းခြင်း) မည်၏။ ထို့အတူ သလ္လာဏ၊ ပဋိသလ္လာဏလည်း ဖြစ်၏။

634, 658. මථිස්ස ථස්ස ලො ච.

၆၃၄, ၆၅၈. မထဓာတ်၏ ထအက္ခရာကို လအက္ခရာအာဒေသ ပြု၏၊ (စသဒ္ဒါကြောင့် လပစ္စည်းလည်း ဖြစ်၏။)

මථඉච්චෙතස්ස ධාතුස්ස ථස්ස ලාදෙසොහොති. අඤ්ඤමඤ්ඤං මථති විලොළතීති මල්ලො, මල්ලං.

မထဟူသော ဤဓာတ်၏ ထအက္ခရာကို လအက္ခရာအာဒေသ ပြု၏။ အချင်းချင်း ညှဉ်းဆဲတတ်၏ တုန်လှုပ်စေတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် မလ္လ (လက်ဝှေ့သမား၊ ခွက်) မည်၏။

චග්ගහණෙන ලතො කො ච ආගමො හොති. මල්ලකො, මල්ලකං.

စသဒ္ဒါကို ယူခြင်းဖြင့် လအက္ခရာ၏နောက်၌ ကအက္ခရာလာ (အာဂမ်) လည်း ဖြစ်၏၊ မလ္လက၊ မလ္လကံ ဟူ၍ ဖြစ်၏။

635, 559. පෙසාතිසග්ගපත්තකාලෙසුකිච්චා.

၆၃၅, ၅၅၉. စေခိုင်းခြင်း၊ ခွင့်ပြုခြင်း၊ ရောက်သောအခါဟူသော ဤအနက်တို့၌ ကိစ္စပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

පෙස අතිසග්ග පත්තකාලඉච්චෙතෙස්වත්ථෙසු කිච්චපච්චයා හොන්ති.

စေခိုင်းခြင်း၊ ခွင့်ပြုခြင်း၊ ရောက်သောအခါဟူသော ဤအနက်တို့၌ ကိစ္စပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

කත්තබ්බං කම්මං භවතා, කරණීයං කිච්චං භවතා, භොත්තබ්බං භොජනං භවතා, භොජනීයං භොජනං භවතා, අජ්ඣයිතබ්බං අජ්ඣෙය්‍යං භවතා, අජ්ඣයනීයං අජ්ඣෙය්‍යං භවතා.

အရှင်သည် အမှုကို ပြုအပ်၏၊ အရှင်သည် ကိစ္စကို ပြုအပ်၏၊ အရှင်သည် ဘောဇဉ်ကို စားအပ်၏၊ အရှင်သည် ဘောဇဉ်ကို စားအပ်၏၊ အရှင်သည် စာပေကို သင်အံ့အပ်၏၊ အရှင်သည် စာပေကို သင်အံ့အပ်၏။

636, 659. අවස්සකා’ධමිණෙසු [Pg.293] ණී ච.

၆၃၆, ၆၅၉. မချွတ်မလွဲပြုခြင်း၊ အကြွေးရှိခြင်းဟူသော ဤအနက်တို့၌ ဏီပစ္စည်းလည်း ဖြစ်၏၊ ကိစ္စပစ္စည်းတို့လည်း ဖြစ်ကုန်၏။

අවස්සක අධමිණඉච්චෙතෙස්වත්ථෙසු ණීපච්චයො හොති, කිච්චා ච.

မချွတ်မလွဲပြုခြင်း၊ အကြွေးရှိခြင်းဟူသော ဤအနက်တို့၌ ဏီပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏၊ ကိစ္စပစ္စည်းတို့လည်း ဖြစ်ကုန်၏။

අවස්සතෙ තාව – කාරීසි මෙ කම්මං අවස්සං හාරීසි මෙ භාරං අවස්සං.

ရှေးဦးစွာ မချွတ်မလွဲပြုခြင်းအနက်၌—သင်သည် ငါ၏အမှုကို မချွတ်မလွဲ ပြုလတ္တံ့၊ သင်သည် ငါ၏ဝန်ကို မချွတ်မလွဲ ဆောင်လတ္တံ့။

අධමිණෙ – දායීසි මෙ සතං ඉණං, ධාරීසි මෙ සහස්සං ඉණං.

အကြွေးရှိခြင်းအနက်၌—သင်သည် ငါ့အား အသပြာတစ်ရာ အကြွေးပေးရန် ရှိ၏၊ သင်သည် ငါ့အား အသပြာတစ်ထောင် အကြွေးဆောင်ရန် ရှိ၏။

කිච්චා ච – දාතබ්බං මෙ භවතා සතං ඉණං. ධාරයිතබ්බං මෙ භවතා සහස්සං ඉණං, කත්තබ්බං මෙ භවතා ගෙහං, කරණීයං මෙ භවතා කිච්චං, කාරියං මෙ භවතා සයනං.

ကိစ္စပစ္စည်းတို့ဖြင့်လည်း—အရှင်သည် ငါ့အား အသပြာတစ်ရာ အကြွေးကို ပေးအပ်၏၊ အရှင်သည် ငါ့အား အသပြာတစ်ထောင် အကြွေးကို ဆောင်အပ်၏၊ အရှင်သည် ငါ့အား အိမ်ကို ဆောက်အပ်၏၊ အရှင်သည် ငါ့အား ကိစ္စကို ပြုအပ်၏၊ အရှင်သည် ငါ့အား အိပ်ရာကို ပြုအပ်၏။

637, 0. අරහසක්කාදීහි තුං.

၆၃၇, ၀. အရဟ၊ သက္က အစရှိသည်တို့နှင့် ယှဉ်လတ်သော် ခပ်သိမ်းသော ဓာတ်တို့နောက်၌ တုံပစ္စည်း ဖြစ်၏။

අරහ සක්ක භබ්බඉච්චෙවමාදීහි පයොගෙ සති සබ්බධාතූහි තුංපච්චයො හොති.

အရဟ၊ သက္က၊ ဘဗ္ဗ အစရှိကုန်သော ဤသို့သော ပုဒ်တို့နှင့် ယှဉ်ခြင်းရှိလတ်သော် ခပ်သိမ်းသော ဓာတ်တို့နောက်၌ တုံပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

අරහා භවං වත්තුං, අරහා භවං කත්තුං, සක්කා භවං හන්තුං, සක්කා භවං ජනෙතුං, ජනිතුං, භවිතුං, සක්කා භවං දාතුං, සක්කා භවං ගන්තුං, තබ්බො භවං ජනෙතුං ඉච්චෙවමාදි.

“Arahā bhavaṃ vattuṃ” (အရှင်သည် ပြောဆိုခြင်းငှာ ထိုက်၏)၊ “arahā bhavaṃ kattuṃ” (အရှင်သည် ပြုခြင်းငှာ ထိုက်၏)၊ “sakkā bhavaṃ hantuṃ” (အရှင်သည် သတ်ခြင်းငှာ စွမ်းနိုင်၏)၊ “sakkā bhavaṃ janetuṃ, janituṃ, bhavituṃ” (အရှင်သည် ဖြစ်ပွားစေခြင်းငှာ၊ ဖြစ်ခြင်းငှာ စွမ်းနိုင်၏)၊ “sakkā bhavaṃ dātuṃ” (အရှင်သည် ပေးခြင်းငှာ စွမ်းနိုင်၏)၊ “sakkā bhavaṃ gantuṃ” (အရှင်သည် သွားခြင်းငှာ စွမ်းနိုင်၏)၊ “tabbo bhavaṃ janetuṃ” (ထိုအရှင်သည် ဖြစ်ပွားစေအပ်၏) စသည်တို့ဖြစ်သည်။

638, 660. වජාදීහිපබ්බජ්ජාදයො [Pg.294] නිප්පජ්ජන්තෙ.

၆၃၈, ၆၆၀. ဝဇဓာတ် စသည်တို့ဖြင့် ပဗ္ဗဇ္ဇာ စသောပုဒ်တို့သည် ပြီးကြကုန်၏။

වජඉච්චෙවමාදීහි ධාතූහි, උපසග්ගපච්චයාදීහි ච පබ්බජ්ජාදයො සද්දා නිප්පජ්ජන්තෙ.

ဝဇ စသော ဓာတ်တို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဥပသဂ် ပစ္စည်းစသည်တို့ဖြင့်လည်းကောင်း ပဗ္ဗဇ္ဇာစသော သဒ္ဒါတို့သည် ပြီးကြကုန်၏။

පඨමමෙව වජිතබ්බාති පබ්බජ්ජා, ඉඤ්ජනං එජ්ජා, සමජ්ජනං සමජ්ජා, නිසීදනං නිසජ්ජා, විජානනං විජ්ජා විසජ්ජනං විසජ්ජා, පදනං පජ්ජා, හනනං වජ්ඣා, එසනං ඉච්ඡා, අතිඑසනං අතිච්ඡා, සදනං සජ්ජා, සයන්ති එත්ථාති සෙය්‍යා, සම්මා චිත්තං නිධෙති එතායාති සද්ධා, චරිතබ්බා චරියා, කරණං කිරියා, රුජනං රුච්ඡා, පදනං පච්ඡා, රිඤ්චනං රිච්ඡා, තිකිච්ඡනං තිතිච්ඡා, සංකොචනං සංකුච්ඡා, මදනං මච්ඡා, ලභනං ලච්ඡා, රදිහබ්බාති රච්ඡා, රදනං විලෙඛනං වාරච්ඡා, අධො භාගෙන ගච්ඡතීති තිරච්ඡා, තිරච්ඡානො, අජනං අච්ඡා, තිතික්ඛතීති තිතික්ඛා, සහ ආගමනං සාගච්ඡා, දුට්ඨු භක්ඛනං දොභච්ඡා, දුට්ඨු රොසනං දුරුච්ඡා, පුච්ඡනං පුච්ඡා, මුහනං මුච්ඡා, වසනං වච්ඡා, කචනං කච්ඡා, සහ කථනං සාකච්ඡා, තුදනං තුච්ඡා, විසනං විච්ඡා, පිසනං පිච්ඡිල්ලා, සුඛදුක්ඛං මුදති භක්ඛතීති මච්ඡො[Pg.295], සත්තානං පාණං මුසෙති චජෙතීති මච්චු, සතනං සච්චං, උද්ධං ධුනාති කම්පතීති උද්ධච්චං, නටනං නච්චං, නිතනං නිච්චං, තථනං තච්ඡං ඉච්චෙවමාදි.

ရှေးဦးစွာ သွားအပ်၏ဟု ပဗ္ဗဇ္ဇာ (ရဟန်းပြုခြင်း)၊ လှုပ်ရှားခြင်းသည် ဧဇာ (တဏှာ)၊ ကောင်းစွာစုဝေးခြင်းသည် သမဇ္ဇာ၊ ထိုင်ခြင်းသည် နိသဇ္ဇာ၊ ထူးခြားစွာသိခြင်းသည် ဝိဇ္ဇာ၊ စွန့်လွှတ်ခြင်းသည် ဝိသဇ္ဇာ၊ သွားခြင်းသည် ပဇ္ဇာ၊ သတ်ခြင်းသည် ဝဇ္ဈာ၊ ရှာမှီးခြင်းသည် ဣစ္ဆာ၊ လွန်ကဲစွာ ရှာမှီးခြင်းသည် အတိစ္ဆာ၊ ထိုင်ခြင်းသည် သဇ္ဇာ၊ ဤနေရာ၌ အိပ်စက်ကြကုန်၏ဟု သေယျာ (အိပ်ရာ)၊ ဤသဘောတရားဖြင့် စိတ်ကို ကောင်းစွာထားတတ်၏ဟု သဒ္ဓါ၊ ကျင့်အပ်၏ဟု စရိယာ၊ ပြုခြင်းသည် ကိရိယာ၊ နာကျင်ခြင်းသည် ရုစ္ဆာ၊ သွားခြင်းသည် ပစ္ဆာ၊ စွန့်ခြင်းသည် ရိစ္ဆာ၊ ကုသခြင်း (သည်းခံခြင်း) သည် တိတိစ္ဆာ၊ ကျုံ့ခြင်းသည် သံကုစ္ဆာ၊ ယစ်မူးခြင်းသည် မစ္ဆာ၊ ရခြင်းသည် လစ္ဆာ၊ တူးဆွအပ်၏ဟု ရစ္ဆာ (လမ်းမ)၊ တူးဆွခြင်း သို့မဟုတ် ခြစ်ခြင်းသည် ရစ္ဆာ သို့မဟုတ် အရစ္ဆာ၊ အောက်ပိုင်းဖြင့် သွားတတ်၏ဟု တိရစ္ဆာ၊ တိရစ္ဆာန၊ မောင်းနှင်ခြင်းသည် အစ္ဆာ၊ သည်းခံတတ်၏ဟု တိတိက္ခာ၊ အတူတူလာခြင်းသည် သာဂစ္ဆာ၊ မကောင်းသဖြင့် စားခြင်းသည် ဒေါဘစ္ဆာ၊ မကောင်းသဖြင့် ပြစ်မှားခြင်းသည် ဒုရုစ္ဆာ၊ မေးမြန်းခြင်းသည် ပုစ္ဆာ၊ မိန်းမောတွေဝေခြင်းသည် မုစ္ဆာ၊ နေထိုင်ခြင်းသည် ဝစ္ဆာ၊ တောက်ပြောင်ခြင်းသည် ကစ္ဆာ၊ အတူတူပြောဆိုခြင်းသည် သာကစ္ဆာ၊ ထိုးဆွခြင်းသည် တုစ္ဆာ၊ ဝင်ခြင်းသည် ဝိစ္ဆာ၊ ကြိတ်ခြင်းသည် ပိစ္ဆိလ္လာ၊ ချမ်းသာဆင်းရဲကို ခံစားတတ်၏၊ သို့မဟုတ် စားတတ်၏ဟု မစ္ဆော (ငါး)၊ သတ္တဝါတို့၏ အသက်ကို လုယူဖျက်ဆီးတတ်၏ဟု မစ္စု (သေခြင်း)၊ ရှိသည်ဖြစ်၍ ကောင်းစွာဖြစ်ပေါ်ခြင်းသည် သစ္စာ၊ အထက်သို့ ပျံ့လွင့်တုန်လှုပ်တတ်၏ဟု ဥဒ္ဓစ္စ၊ ကခုန်ခြင်းသည် နစ္စ၊ အမြဲတည်ခြင်းသည် နိစ္စ၊ ဟုတ်မှန်ခြင်းသည် တစ္ဆ စသည်တို့ဖြစ်သည်။

639, 585. ක්විලොපො ච.

၆၃၉, ၅၈၅. ကွိပစ္စည်းကို ချေခြင်းလည်း ဖြစ်၏။

ක්විලොපො හොති, පුන ච නිප්පජ්ජන්තෙ.

ကွိပစ္စည်းကို ချေခြင်းသည် ဖြစ်၏၊ တဖန်လည်း သဒ္ဒါတို့သည် ပြီးကြကုန်၏။

විවිධෙහි සීලාදිගුණෙහි භවතීති විභූ, විසෙසෙන වා භවතීති විභූ, සයං අත්තනා භවතීති සයම්භූ, අභිවිත්වා භවතීති අභිභූ, සං සුට්ඨු ධුනාති කම්පතීති සන්ධූ, විසෙසෙන භාති දිබ්බතීති විභා, නිස්සෙසෙන භාති දිබ්බතීති නිභා, පකාරෙන භාති දිබ්බතීති පභා, සහ භාසන්ති එත්ථාති සභා, ආභුසො භාති දිබ්බතීති ආභා, භුජෙන කුටිලෙන ගච්ඡතීති භුජගො, තුරිතතුරිතො ගච්ඡතීති තුරගො, සං සුට්ඨු පථවිං ඛනතීති සඞ්ඛො, විසෙසෙන යමති උපරමතීති වියො, සුට්ඨු මනති ජානාතීති සුමො, පරි සමන්තතො තනොති විත්ථාරෙතීති පරිතො ඉච්චෙවමාදි.

အမျိုးမျိုးသော သီလစသော ဂုဏ်တို့ဖြင့် ဖြစ်တတ်၏၊ သို့မဟုတ် ထူးခြားစွာ ဖြစ်တတ်၏ဟု ဝိဘူ၊ မိမိအလိုအလျောက် ကိုယ်တိုင် ဖြစ်တော်မူ၏ဟု သယမ္ဘူ၊ လွှမ်းမိုး၍ ဖြစ်တတ်၏ဟု အဘိဘူ၊ ကောင်းစွာ လှုပ်ခါတုန်လှုပ်စေတတ်၏ဟု သန္ဓူ၊ ထူးခြားစွာ လင်းလက်တောက်ပတတ်၏ဟု ဝိဘာ၊ အကြွင်းမဲ့ လင်းလက်တောက်ပတတ်၏ဟု နိဘာ၊ အပြားအားဖြင့် လင်းလက်တောက်ပတတ်၏ဟု ပဘာ၊ ဤနေရာ၌ အတူတူ ပြောဆိုကြကုန်၏ဟု သဘာ (အစည်းအဝေးခန်းမ)၊ အလွန်အမင်း လင်းလက်တောက်ပတတ်၏ဟု အာဘာ၊ ကွေ့ကောက်သော ကိုယ်လက်အင်္ဂါဖြင့် သွားတတ်၏ဟု ဘုဇဂေါ (မြွေ)၊ လျင်မြန်စွာ သွားတတ်၏ဟု တုရဂေါ (မြင်း)၊ မြေကြီးကို ကောင်းစွာ တူးတတ်၏ဟု သင်္ခေါ (ခရုသင်း)၊ ထူးခြားစွာ ငြိမ်းအေးတတ်၏ဟု ဝိယော၊ ကောင်းစွာ သိတတ်၏ဟု သုမော၊ ပတ်ဝန်းကျင် အလုံးစုံတို့၌ ပျံ့နှံ့စေတတ်၏ဟု ပရိတော စသည်တို့ဖြစ်သည်။

640, 0. සචජානං කගා ණානුබන්ධෙ.

၆၄၀, ၀. “သစဇာနံ ကဂါ ဏာနုဗန္ဓေ” သုတ်။

සච ජානං ධාතූනමන්තානං චජානං කගාදෙසා හොන්ති යථාසඞ්ඛ්‍යං ණානුබන්ධෙ පච්චයෙ පරෙ.

ဏအနုဗန္ဓရှိသော ပစ္စည်းသည် နောက်၌ရှိသော် စဓာတ်၊ ဇဓာတ်တို့၏ အဆုံးဖြစ်ကုန်သော စ၊ ဇ တို့အား က၊ ဂ အာဒေသုတို့သည် အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ကုန်၏။

ඔකො[Pg.296], පාකො, සෙකො, සොකො, විවෙකො, චාගො, යොගො, භොගො, රොගො, රාගො, භාගො, භඞ්ගො, රඞ්ගො, සඞ්ගො.

ဩကော၊ ပါကော၊ သေကော၊ သောကော၊ ဝိဝေကော၊ စာဂေါ၊ ယောဂေါ၊ ဘောဂေါ၊ ရောဂေါ၊ ရာဂေါ၊ ဘာဂေါ၊ ဘင်္ဂေါ၊ ရင်္ဂေါ၊ သင်္ဂေါ စသည်တို့ ဖြစ်ကြ၏။

641, 572. නුදාදීහි යුණ්වූනමනානනාකානනකා සකාරිතෙහි ච.

၆၄၁, ၅၇၂. “နုဒါဒီဟိ ယုဏွူနမနာနနာကာနနကာ သကာရိတေဟိ စ” သုတ်။

නුද සූද ජන සු ලූ හු පු භූ ඤා අ ස සමුඉච්චෙවමාදීහි ධාතූහි, ඵන්ද චිති ආණ ඉච්චෙවමාදීහි සකාරිතෙහි ච යුණ්වූනං පච්චයානං අන ආනන අක ආනනකාදෙසා හොන්ති යථාසඞ්ඛ්‍යං කත්තරි, භාවකරණෙසු ච.

နုဒ၊ သူဒ၊ ဇန၊ သု၊ လူ၊ ဟု၊ ပု၊ ဘူ၊ ဉာ၊ အသ၊ သမု စသော ဓာတ်တို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဖန္ဒ၊ စိတိ၊ အာဏ စသော ကာရိတ်ပစ္စည်းရှိသော ဓာတ်တို့ဖြင့်လည်းကောင်း ယု၊ ဏွု ပစ္စည်းတို့၏ နေရာ၌ အန၊ အာနန၊ အက၊ အာနနက အာဒေသုတို့သည် ကတ္တု၊ ဘာဝ၊ ကရဏ သာဓနတို့၌ အစဉ်အတိုင်း ဖြစ်ကုန်၏။

කත්තරි තාව – පනුදතීති පනූදනො. එවං සූදනො, ජනනො, සවණො, ලවනො, හවනො, පවනො, භවනො, ඤාණො, අසනො, සමණො.

ကတ္တုသာဓန၌ ဦးစွာ - ဖယ်ရှားတတ်၏ဟု ပနူဒနော။ ဤအတူ သူဒနော၊ ဇနနော၊ သဝဏော၊ လဝနော၊ ဟဝနော၊ ပဝနော၊ ဘဝနော၊ ဉာဏော၊ အသနော၊ သမဏော။

භාවෙ ච – පනුදතෙ පනූදනං. එවං සූදනං, ජනනං, සවණං, ලවනං, හවනං, පවනං, භවනං, ඤාණං, අසනං, සමණං, සඤ්ජානනං, කුයතෙ කානනං.

ဘာဝသာဓန၌လည်း - ဖယ်ရှားခြင်းသည် ပနူဒနံ။ ဤအတူ သူဒနံ၊ ဇနနံ၊ သဝဏံ၊ လဝနံ၊ ဟဝနံ၊ ပဝနံ၊ ဘဝနံ၊ ဉာဏံ၊ အသနံ၊ သမဏံ၊ သဉ္ဇာနနံ၊ တောင့်တအပ်၏ဟု ကာနနံ။

කාරිතෙ ච – ඵන්දාපීයතෙ ඵන්දාපනං, චෙතාපීයතෙ චෙතාපනං, ආණාපීයතෙ ආණාපනං.

ကာရိတ်၌လည်း - လှုပ်ရှားစေအပ်၏ဟု ဖန္ဒာပနံ၊ သိစေအပ်၏ဟု စေတာပနံ၊ စေခိုင်းအပ်၏ဟု အာဏာပနံ။

කරණෙ – නුදන්ති අනෙනාති නූදනං, එවං සූදනං, ජනනං, සවණං, ලවණං, හවනං, පවනං, භගනං, ඤාණං, අසනං, සවණං.

ကရဏသာဓန၌ - ဤတရားဖြင့် ဖယ်ရှားတတ်ကုန်၏ဟု နူဒနံ။ ဤအတူ သူဒနံ၊ ဇနနံ၊ သဝဏံ၊ လဝဏံ၊ ဟဝနံ၊ ပဝနံ၊ ဘဂနံ၊ ဉာဏံ၊ အသနံ၊ သဝဏံ။

පුන [Pg.297] කත්තරි – නුදතීති නූදකො, සූදතීති සූදධකා, ජනෙතීති ජනකො, සුණොතීති සාවකො, ලුනාතීති ලාවකො, ජුහොතීති හාවකො, පුනාතීති පාවකො, භවතීති භාවකො, ජානාතීති ජානකො, අසතීති අසකො, උපාසතීති උපාසකො, සමෙතීති සමකො.

တဖန် ကတ္တုသာဓန၌ - ဖယ်ရှားတတ်၏ဟု နူဒကော၊ ချက်ပြုတ်တတ်၏ဟု သူဒကော (သူဒဓကာ)၊ ဖြစ်ပွားစေတတ်၏ဟု ဇနကော၊ ကြားတတ်၏ဟု သာဝကော၊ ရိတ်ဖြတ်တတ်၏ဟု လာဝကော၊ ပူဇော်တတ်၏ဟု ဟာဝကော၊ သန့်ရှင်းစေတတ်၏ဟု ပါဝကော၊ ဖြစ်တတ်၏ဟု ဘာဝကော၊ သိတတ်၏ဟု ဇာနကော၊ စားတတ်၏ဟု အသကော၊ ဆည်းကပ်တတ်၏ဟု ဥပါသကော၊ ငြိမ်းအေးစေတတ်၏ဟု သမကော။

කාරිතෙ තු – ඵන්දාපයතීති ඵන්දාපයකො. එවං ආණාපයකො, චෙතාපයකො, සඤ්ජානනකො.

ကာရိတ်၌မူ - လှုပ်ရှားစေတတ်၏ဟု ဖန္ဒာပယကော။ ဤအတူ အာဏာပယကော၊ စေတာပယကော၊ သဉ္ဇာနနကော။

642, 588. ඉ ය ත ම කි එ සාන’මන්තස්සරො දීඝං ක්වචි දු ස ස්ස ගුණං දො රං සක්ඛී ච.

၆၄၂, ၅၈၈. “ဣ ယ တ မ ကိ ဧ သာနမန္တဿရော ဒီဃံ ကွစိ ဒု သဿ ဂုဏံ ဒေါ ရံ သက္ခီ စ” သုတ်။

ඉය ත ම කි එ සඉච්චෙතෙසං සබ්බනාමානමන්තො සරො දීඝමාපජ්ජතෙ, ක්වචි දුසඉච්චෙතස්ස ධාතුස්ස උකාරො ගුණමාපජ්ජතෙ, දකාරො රකාරමාපජ්ජතෙ, ධාත්වන්තස්ස සස්ස ච ස ක්ඛ ඊඉච්චෙතෙ ආදෙසා හොන්ති යථාසම්භවං. එතෙ සද්දා සකෙන සකෙන නාමෙන යථානුපරොධෙන බුද්ධසාසනෙ පච්ඡා පුන නිප්පජ්ජන්තෙ.

ဣ၊ ယ၊ တ၊ မ၊ ကိ၊ ဧ၊ သ ဟူသော ဤသဗ္ဗနမ်တို့၏ အဆုံးဖြစ်သော သရသည် ဒီဃသို့ ရောက်၏၊ အချို့သောနေရာ၌ “ဒုသ” ဟူသော ဤဓာတ်၏ ဥကာရသည် ဂုဏ်သို့ ရောက်၏၊ ဒကာရသည် ရကာရသို့ ရောက်၏၊ ဓာတ်၏ အဆုံးဖြစ်သော သကာရအား သ၊ က္ခ၊ ဤ ဟူသော ဤအာဒေသုတို့သည် အားလျော်စွာ ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုသဒ္ဒါတို့သည် မိမိမိမိ၏ အမည်ဖြင့် မဆန့်ကျင်ဘဲ မြတ်စွာဘုရားသာသနာတော်၌ နောက်၌ တဖန် ပြီးကြကုန်၏။

ඉමමිව නං පස්සතීති ඊදිසො, යමිව නං පස්සතීති යාදිසො, තමිව නං පස්සතීති තාදිසො, මමිව නං පස්සතීති මාදිසො, කිමිව නං පස්සතීති කීදිසො, එතමිව නං පස්සතීති එදිසො, සමානමිව නං පස්සතීති සාදිසො[Pg.298]. ඉමමිව නං පස්සතීති ඊරිසො, යමිව නං පස්සතීති යාරිසො, තමිව නං පස්සතීති තාරිසො, මමිව නං පස්සතීති මාරිසො, කිමිව නං පස්සතීති කීරිසො, එතමිව නං පස්සතීති එරිසො, සමානමිව නං පස්සතීති සාරිසො. ඉමමිව නං පස්සතීති ඊදික්ඛො, යමිව නං පස්සතීති යාදික්ඛො, තමිව නං පස්සතීති තාදික්ඛො, එවං මාදික්ඛො, කීදික්ඛො, එදික්ඛො, සාදික්ඛො. ඊදී, යාදී, තාදී, මාදී, කීදී, එදී, සාදී.

ဤသူ့ကဲ့သို့ ထိုသူကို မြင်တတ်၏ဟု ဤဒိသော၊ အကြင်သူ့ကဲ့သို့ ထိုသူကို မြင်တတ်၏ဟု ယာဒိသော၊ ထိုသူ့ကဲ့သို့ ထိုသူကို မြင်တတ်၏ဟု တာဒိသော၊ ငါ့ကဲ့သို့ ထိုသူကို မြင်တတ်၏ဟု မာဒိသော၊ အဘယ်သူ့ကဲ့သို့ ထိုသူကို မြင်တတ်၏ဟု ကီဒိသော၊ ဤသူ့ကဲ့သို့ ထိုသူကို မြင်တတ်၏ဟု ဧဒိသော၊ တူညီသောသူကဲ့သို့ ထိုသူကို မြင်တတ်၏ဟု သာဒိသော။ ဤသူ့ကဲ့သို့ ထိုသူကို မြင်တတ်၏ဟု ဤရိသော၊ အကြင်သူ့ကဲ့သို့ ထိုသူကို မြင်တတ်၏ဟု ယာရိသော၊ ထိုသူ့ကဲ့သို့ ထိုသူကို မြင်တတ်၏ဟု တာရိသော၊ ငါ့ကဲ့သို့ ထိုသူကို မြင်တတ်၏ဟု မာရိသော၊ အဘယ်သူ့ကဲ့သို့ ထိုသူကို မြင်တတ်၏ဟု ကီရိသော၊ ဤသူ့ကဲ့သို့ ထိုသူကို မြင်တတ်၏ဟု ဧရိသော၊ တူညီသောသူကဲ့သို့ ထိုသူကို မြင်တတ်၏ဟု သာရိသော။ ဤသူ့ကဲ့သို့ ထိုသူကို မြင်တတ်၏ဟု ဤဒိက္ခော၊ အကြင်သူ့ကဲ့သို့ ထိုသူကို မြင်တတ်၏ဟု ယာဒိက္ခော၊ ထိုသူ့ကဲ့သို့ ထိုသူကို မြင်တတ်၏ဟု တာဒိက္ခော၊ ဤအတူ မာဒိက္ခော၊ ကီဒိက္ခော၊ ဧဒိက္ခော၊ သာဒိက္ခော။ ဤဒီ၊ ယာဒီ၊ တာဒီ၊ မာဒီ၊ ကီဒီ၊ ဧဒီ၊ သာဒီ။

චග්ගහණෙන තෙසමෙව සද්දානං ඉයඉච්චෙවමාදීනමන්තො ච සරො ක්වචි දීඝත්ථමාහු. ඊදික්ඛො, යාදික්ඛො, තාදික්ඛො, මාදික්ඛො, කීදික්ඛො, එදික්ඛො, සාදික්ඛො. ඉදිසො, සදිසො, සරිසො, සරික්ඛො.

“စ”သဒ္ဒါကို ယူခြင်းဖြင့် ထို ဣယ စသော သဒ္ဒါတို့၏ အဆုံးဖြစ်သော သရကိုလည်း အချို့သောနေရာ၌ ဒီဃဖြစ်စေရန် ဆိုကုန်၏။ ဤဒိက္ခော၊ ယာဒိက္ခော၊ တာဒိက္ခော၊ မာဒိက္ခော၊ ကီဒိက္ခော၊ ဧဒိက္ခော၊ သာဒိက္ခော။ ဣဒိသော၊ သဒိသော၊ သရိသော၊ သရိက္ခော။

643, 635. භ්‍යාදීහි මති බුධි පූජාදීහි ච ත්තො.

၆၄၃, ၆၃၅. “ဘျာဒီဟိ မတိ ဗုဓိ ပူဇာဒီဟိ စ တ္တော” သုတ်။

භීඉච්චෙවමාදීහි ධාතූහි, මති. බුධි පූජාදිතො ච ත්ත පච්චයො හොති.

ဘီ ဟူသော ဤသို့စသော ဓာတ်တို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ မတိ၊ ဗုဓိ၊ ပူဇာ စသည်တို့မှလည်းကောင်း တ္တပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

භායිතබ්බොති භීතො, සුපිතබ්බොති සුත්තො, මිජ්ජිතබ්බො සිනෙහෙතබ්බොති මිත්තො, සම්මන්නිතබ්බොති සම්මතො, සං සුට්ඨු මානිතබ්බො පූජෙතබ්බොති සම්මතො, සම්මානීයිත්ථාති සම්මතො, සංකප්පීයතෙති සඞ්කප්පිතො[Pg.299], සංකප්පීයිත්ථාති සඞ්කප්පිතො, සම්පාදීයතෙති සම්පාදිතො, සම්පාදීයිත්ථාති සම්පාදිතො, අවධාරීයතෙති අවධාරිතො, අවධාරීයිත්ථාති අවධාරිතො, බුජ්ඣිතබ්බො ඤාතබ්බොති බුද්ධො, අජ්ඣයිතබ්බොති ඉතො, එතබ්බො ගන්තබ්බොති ඉතො, විදිතබ්බො ඤාතබ්බොති විදිතො, තක්කීයතෙති තක්කිතො, පූජීයතෙති පූජිතො, පූජීයිත්ථාති පූජිතො, අපචායිතබ්බොති අපචායිතො, මානිතබ්බො පූජෙතබ්බොති මානිතො, අපචීයතෙති අපචිතො, වන්දීයතෙති වන්දිතො, වන්දීයිත්ථාති වන්දිතො, සක්කරීයතෙති සක්කාරිතො, සක්කරීයිත්ථාති සක්කාරිතො.

ကြောက်အပ်သောကြောင့် 'ဘီတ' မည်၏၊ အိပ်အပ်သောကြောင့် 'သုတ္တ' မည်၏၊ ချစ်အပ်စေးကပ်အပ်သောကြောင့် 'မိတ္တ' မည်၏၊ ကောင်းစွာသမုတ်အပ်သောကြောင့် 'သမ္မတ' မည်၏၊ ကောင်းစွာမြတ်နိုးအပ်ပူဇော်အပ်သောကြောင့် 'သမ္မတ' မည်၏၊ ကောင်းစွာမြတ်နိုးအပ်ပြီဖြစ်သောကြောင့် 'သမ္မတ' မည်၏၊ ကြံစည်အပ်သောကြောင့် 'သင်္ကပ္ပိတ' မည်၏၊ ကြံစည်အပ်ပြီဖြစ်သောကြောင့် 'သင်္ကပ္ပိတ' မည်၏၊ ပြည့်စုံစေအပ်သောကြောင့် 'သမ္ပာဒိတ' မည်၏၊ ပြည့်စုံစေအပ်ပြီဖြစ်သောကြောင့် 'သမ္ပာဒိတ' မည်၏၊ ဆုံးဖြတ်အပ်သောကြောင့် 'အဝဓာရိတ' မည်၏၊ ဆုံးဖြတ်အပ်ပြီဖြစ်သောကြောင့် 'အဝဓာရိတ' မည်၏၊ သိအပ်သောကြောင့် 'ဗုဒ္ဓ' မည်၏၊ သင်ယူအပ်သောကြောင့် 'ဣတ' မည်၏၊ သွားအပ်သောကြောင့် 'ဣတ' မည်၏၊ သိအပ်သောကြောင့် 'ဝိဒိတ' မည်၏၊ ကြံစည်အပ်သောကြောင့် 'တက္ကိတ' မည်၏၊ ပူဇော်အပ်သောကြောင့် 'ပူဇိတ' မည်၏၊ ပူဇော်အပ်ပြီဖြစ်သောကြောင့် 'ပူဇိတ' မည်၏၊ ရိုသေအပ်သောကြောင့် 'အပစာယိတ' မည်၏၊ မြတ်နိုးအပ်ပူဇော်အပ်သောကြောင့် 'မာနိတ' မည်၏၊ ရိုသေအပ်သောကြောင့် 'အပစိတ' မည်၏၊ ရှိခိုးအပ်သောကြောင့် 'ဝန္ဒိတ' မည်၏၊ ရှိခိုးအပ်ပြီဖြစ်သောကြောင့် 'ဝန္ဒိတ' မည်၏၊ အရိုအသေပြုအပ်သောကြောင့် 'သက္ကာရိတ' မည်၏၊ အရိုအသေပြုအပ်ပြီဖြစ်သောကြောင့် 'သက္ကာရိတ' မည်၏။

644, 661. වෙපු සී දව වමු කු දා භූ හ්වාදීහි ථු ත්තිම ණිමා නිබ්බත්තෙ.

၆၄၄, ၆၆၁. ဝေပု၊ သီ၊ ဒဝ၊ ဝမု၊ ကု၊ ဒါ၊ ဘူ၊ ဟွာ ဟူသော အစရှိသည့် ဓာတ်တို့နောက်၌ ဖြစ်ခြင်း (နိဗ္ဗတ္တ) အနက်၌ ထု၊ တ္တိမ၊ ဏိမ ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

වෙපු සී දව වමු කු දා භූ හුඉච්චෙවමාදීහි ධාතූහි යථාසම්භවං ථු ත්තිම ණිමපච්චයා හොන්ති නිබ්බත්තත්ථෙ.

ဝေပု၊ သီ၊ ဒဝ၊ ဝမု၊ ကု၊ ဒါ၊ ဘူ ဟူသော အစရှိသည့် ဓာတ်တို့မှ အားလျော်စွာ ဖြစ်ခြင်း (နိဗ္ဗတ္တ) အနက်၌ ထု၊ တ္တိမ၊ ဏိမ ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

වෙපනං වෙපො, තෙන නිබ්බත්තො වෙපථු, සයනං සයො, තෙන නිබ්බත්තො සයථු, දවනං දවො, තෙන නිබ්බත්තො දවථු. වමනං වමො, තෙන නිබ්බත්තො වමථු. කුත්ති කරණං, තෙන නිබ්බත්තං කුත්තිමං. දාති දානං, තෙන නිබ්බත්තං දත්තිමං. භූති භවනං, තෙන නිබ්බත්තං භොත්තිමං. අවහුති අවහනං, තෙන නිබ්බත්තං ඔහාවිමං.

တုန်လှုပ်ခြင်းသည် ဝေပ မည်၏၊ ထိုတုန်လှုပ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သောအရာသည် ဝေပထု မည်၏။ အိပ်ခြင်းသည် သယ မည်၏၊ ထိုအိပ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သောအရာသည် သယထု မည်၏။ ပြေးသွားခြင်းသည် ဒဝ မည်၏၊ ထိုပြေးသွားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သောအရာသည် ဒဝထု မည်၏။ အန်ခြင်းသည် ဝမ မည်၏၊ ထိုအန်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သောအရာသည် ဝမထု မည်၏။ ပြုလုပ်ခြင်းသည် ကုတ္တိ မည်၏၊ ထိုပြုလုပ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သောအရာသည် ကုတ္တိမ မည်၏။ ပေးလှူခြင်းသည် ဒါ မည်၏၊ ထိုပေးလှူခြင်းကြောင့် ဖြစ်သောအရာသည် ဒတ္တိမ မည်၏။ ဖြစ်ခြင်းသည် ဘူတိ မည်၏၊ ထိုဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သောအရာသည် ဘောတ္တိမ မည်၏။ ဆောင်ယူခြင်းသည် အဝဟုတိ မည်၏၊ ထိုဆောင်ယူခြင်းကြောင့် ဖြစ်သောအရာသည် အိုဟာဝိမ မည်၏။

645, 662. අක්කොසෙ [Pg.300] නම්හානි.

၆၄၅, ၆၆၂. ဆဲရေးခြင်းအနက်၌ တားမြစ်ခြင်းနှင့် ယှဉ်သော ဓာတ်တို့မှ အာနိ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

අක්කොසඉච්චෙතස්මිං අත්ථෙ නම්හි පටිසෙධයුත්තෙ ආනිපච්චයො හොති ධාතූහි.

ဆဲရေးခြင်းဟူသော ဤအနက်၌ တားမြစ်ခြင်း (နဉ့်) နှင့် ယှဉ်သော ဓာတ်တို့မှ အာနိ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

න ගමිතබ්බං අගමානි තෙ ජම්ම දෙසං, න කත්තබ්බං අකරාණි තෙ ජම්ම කම්මං.

အချင်းလူယုတ်၊ သင့်အား ထိုပြည်သို့ မသွားအပ်၊ အချင်းလူယုတ်၊ သင့်အား ဤအမှုကို မပြုအပ်။

නම්හීති කිමත්ථං? විපත්ති තෙ ජම්ම, විකති තෙ ජම්ම.

'နမှိ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? အချင်းလူယုတ်၊ သင့်အား ပျက်စီးခြင်းဖြစ်လတ္တံ့၊ အချင်းလူယုတ်၊ သင့်အား ဖောက်ပြန်ခြင်းဖြစ်လတ္တံ့ ဟူသော နေရာမျိုး၌ တားမြစ်ရန် ဖြစ်သည်။

අක්කොසෙති කිමත්ථං? න ගන්තබ්බා අගති තෙ.

'အက္ကောသေ' ဟု အဘယ်ကြောင့် ဆိုသနည်း? သင့်အား မသွားအပ်သောအရပ်သည် အဂတိတည်း (ဟု ဆဲရေးခြင်းမဟုတ်သော အရပ်၌ မဖြစ်စေရန် ဖြစ်သည်)။

646, 419. එකාදිතො සකිස්ස ක්ඛත්තුං.

၆၄၆, ၄၁၉. ဧက အစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ တစ်ကြိမ်ဟူသော အနက်၌ က္ခတ္တုံ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

එකාදිතො සකිස්ස ක්ඛත්තුං හොති.

ဧက အစရှိသော သဒ္ဒါတို့မှ တစ်ကြိမ်ဟူသော အနက်၌ က္ခတ္တုံ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

එකස්ස පදත්ථස්ස සකිං වාරං එකක්ඛත්තුං, ද්වින්නං පදත්ථානං සකිං වාරං ද්වික්ඛත්තුං, තිණ්ණං පදත්ථානං සකිං වාරං තික්ඛත්තුං, එවං චතුක්ඛත්තුං, පඤ්චක්ඛත්තුං, ඡක්ඛත්තුං, සත්තක්ඛත්තුං, අට්ඨක්ඛත්තුං, නවක්ඛත්තුං, දසක්ඛත්තුං. ඉච්චෙවමාදයො සද්දා යොජෙතබ්බා.

တစ်ခုသော အနက်၏ တစ်ကြိမ်သော အလှည့်သည် ဧကက္ခတ္တုံ၊ နှစ်ခုသော အနက်တို့၏ တစ်ကြိမ်သော အလှည့်သည် ဒွိက္ခတ္တုံ၊ သုံးခုသော အနက်တို့၏ တစ်ကြိမ်သော အလှည့်သည် တိက္ခတ္တုံ၊ ဤနည်းတူစွာ စတုက္ခတ္တုံ၊ ပဉ္စက္ခတ္တုံ၊ ဆက္ခတ္တုံ၊ သတ္တက္ခတ္တုံ၊ အဋ္ဌက္ခတ္တုံ၊ နဝက္ခတ္တုံ၊ ဒသက္ခတ္တုံ ဟူ၍ ဤသို့စသော သဒ္ဒါတို့ကို ယှဉ်စပ်အပ်ကုန်၏။

647, 663. සුනස්සුනස්සොණ වානුවානූනුනඛුනානා.

၆၄၇, ၆၆၃. သုန ပုဒ်၏ ဥန အစိတ်အပိုင်းအား ဩဏ၊ ဝါန၊ ဥဝါန၊ ဦန၊ ဥနခ၊ ဥန၊ အာ၊ အာနာ အာဒေသတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

සුනඉච්චෙතස්ස පාටිපදිකස්ස උනස්ස ඔණ වාන උවාන ඌන උනඛ උන ආ ආනාදෙසා හොන්ති.

သုန ဟူသော ပဒပုဒ်၏ ဥန အစိတ်အပိုင်းအား ဩဏ၊ ဝါန၊ ဥဝါန၊ ဦန၊ ဥနခ၊ ဥန၊ အာ၊ အာနာ အာဒေသတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

සාමිකස්ස [Pg.301] සද්දං සුණාතීති සොණො, සාමිකස්ස සද්දං සුණාතීති ස්වානො, එවං සුවානො, සූනො, සුනඛො, සුනො, සා, සානො.

အရှင်၏ အသံကို နားထောင်တတ်သောကြောင့် သောဏ မည်၏၊ အရှင်၏ အသံကို နားထောင်တတ်သောကြောင့် သွာန မည်၏၊ ဤနည်းတူစွာ သုဝါန၊ သူန၊ သုနခ၊ သုန၊ သာ၊ သာန ဟူ၍ ဖြစ်ကုန်၏။

648, 664. තරුණස්ස සුසු ච.

၆၄၈, ၆၆၄. Taruṇa သဒ္ဒါအား သုသု အာဒေသလည်း ဖြစ်၏။

තරුණඉච්චෙතස්ස පාටිපදිකස්ස සුසු ආදෙසො හොති.

Taruṇa ဟူသော ပဒပုဒ်အား သုသု အာဒေသ ဖြစ်၏။

සුසු කාළකෙසො.

သုသု ကာဠကေသော (ဆံပင်နက်သော လူငယ်)။

649, 665. යුවස්සුවස්සුවුවානුනූනා.

၆၄၉, ၆၆၅. ယုဝ သဒ္ဒါ၏ ဥဝ အစိတ်အပိုင်းအား ဥဝ၊ ဥဝါန၊ ဥန၊ ဦန အာဒေသတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

යුවඉච්චෙතස්ස පාටිපදිකස්ස උවස්ස උවඋවාන උනඌනාදෙසා හොන්ති.

ယုဝ ဟူသော ပဒပုဒ်၏ ဥဝ အစိတ်အပိုင်းအား ဥဝ၊ ဥဝါန၊ ဥန၊ ဦန အာဒေသတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

යුවා, යුවානො, යුනො, යූනො.

ယုဝါ၊ ယုဝါနော၊ ယုနော၊ ယူနော။

650, 651. කාලෙ වත්තමානාතීතෙ ණ්වාදයො.

၆၅၀, ၆၅၁. ပစ္စုပ္ပန်ကာလနှင့် အတိတ်ကာလတို့၌ ဏု အစရှိသော ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

කාලෙ වත්තමානත්ථෙ ච අතීතත්ථෙ ච ණු යු තපච්චයා හොන්ති.

ပစ္စုပ္ပန်အနက်နှင့် အတိတ်အနက်တို့၌ ဏု၊ ယု၊ တ ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

අකාසි, කරොතීති කාරු, අගච්ඡි, ගච්ඡතීති, වායු, අභවි, භවතීති භූතං.

ပြုခဲ့ပြီ သို့မဟုတ် ပြုတတ်၏ ဟူသော အနက်၌ 'ကာရု'၊ သွားခဲ့ပြီ သို့မဟုတ် သွားတတ်၏ ဟူသော အနက်၌ 'ဝါယု'၊ ဖြစ်ခဲ့ပြီ သို့မဟုတ် ဖြစ်တတ်၏ ဟူသော အနက်၌ 'ဘူတ'။

651, 647. තවිස්සති [Pg.302] ගමාදීහි ණී ඝිණ.

၆၅၁, ၆၄၇. အနာဂတ်ကာလဝယ် ဂမု အစရှိသော ဓာတ်တို့မှ ဏီ၊ ဃိဏ ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

භවිස්සතිකාලත්ථෙ ගමු භජ සු ඨාඉච්චෙවමාදීහි ධාතූහි ණී ඝිණ පච්චයා හොන්ති.

အနာဂတ်ကာလအနက်၌ ဂမု၊ ဘဇ၊ သု၊ ဌာ ဟု အစရှိသော ဓာတ်တို့မှ ဏီ၊ ဃိဏ ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

ආයතිං ගමිතුං සීලං යස්ස, සො හොතීති ගාමී, ආයතිං භජිතුං සීලං යස්ස, සො හොතීති භාජී, ආයතිං පස්සාපිතුං සීලං යස්ස, සො හොතීති පස්සාවි, ආයතිං පට්ඨායිතුං සීලං යස්ස, සො හොතීති පට්ඨායි.

နောင်အခါ၌ သွားခြင်းသဘောရှိသောသူသည် ဂါမီ မည်၏၊ နောင်အခါ၌ ဆည်းကပ်ခြင်းသဘောရှိသောသူသည် ဘာဂျီ မည်၏၊ နောင်အခါ၌ ထင်ရှားစေခြင်းသဘောရှိသောသူသည် ပဿာဝီ မည်၏၊ နောင်အခါ၌ တည်တံ့ခြင်းသဘောရှိသောသူသည် ပဋ္ဌာယီ မည်၏။

652, 648. ක්‍රියායං ණ්වු තවො.

၆၅၂, ၆၄၈. ကြိယာအနက်၌ အနာဂတ်ကာလဝယ် ဏွု နှင့် တု ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

ක්‍රියායමත්ථෙ ණ්වු තුඉච්චෙතෙ පච්චයා හොන්ති භවිස්සතිකාලෙ.

ကြိယာအနက်၌ အနာဂတ်ကာလဝယ် ဏွု၊ တု ဟူသော ဤပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

‘‘කරිස්ස’’න්ති කාරකො වජති, ‘‘භුඤ්ජිස්ස’’න්ති භොත්තා වජති.

'ပြုအံ့' ဟု ပြုမည့်သူ (ကာရက) သည် သွား၏၊ 'စားအံ့' ဟု စားမည့်သူ (ဘောတ္တု) သည် သွား၏။

653, 306. භාවවාචිම්හි චතුත්ථී.

၆၅၃, ၃၀၆. ဘာဝအနက်ကို ပြောဆိုတတ်သော ပုဒ်၌ စတုတ္ထီဝိဘတ် ဖြစ်၏။

භාවවාචිම්හි චතුත්ථීවිභත්ති හොති භවිස්සතිකාලෙ,

အနာဂတ်ကာလဝယ် ဘာဝအနက်ကို ပြောဆိုတတ်သော ပုဒ်၌ စတုတ္ထီဝိဘတ် ဖြစ်၏။

පචිස්සතෙ, පචනං වා පාකො, පාකාය වජති. භුඤ්ජිස්සතෙ, භොජනං වා භොගො, භොගාය වජති. නච්චිස්සතෙ, නච්චනං වා නච්චං, නච්චාය වජති.

ချက်လတ္တံ့၊ ချက်ခြင်းသည် 'ပါက' မည်၏၊ ချက်ခြင်းအကျိုးငှာ သွား၏။ စားလတ္တံ့၊ စားခြင်းသည် 'ဘောဂ' မည်၏၊ စားခြင်းအကျိုးငှာ သွား၏။ ကလတ္တံ့၊ ကခြင်းသည် 'နစ္စ' မည်၏၊ ကခြင်းအကျိုးငှာ သွား၏။

654, 649. කම්මනි [Pg.303] ණො.

၆၅၄, ၆၄၉. ကံပုဒ်သည် ဥပပုဒ် ဖြစ်လတ်သော် အနာဂတ်ကာလ၌ ဏ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

කම්මනි උපපදෙ ණපච්චයො හොති භවිස්සතිකාලෙ.

ကံပုဒ်သည် ဥပပုဒ် ဖြစ်လတ်သော် အနာဂတ်ကာလ၌ ဏ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

නගරං කරිස්සති නගරකාරො වජති, සාලිං ලාවිස්සති සාලිලාවො වජති, ධඤ්ඤං වපිස්සති ධඤ්ඤවාපො වජති, භොගං දදිස්සති භොගදායො වජති, සින්ධුං පිවිස්සති සින්ධුපායො වජති.

မြို့ကို ပြုလတ္တံ့၊ မြို့ကို ပြုမည့်သူသည် သွား၏။ သလေးစပါးကို ရိတ်လတ္တံ့၊ သလေးစပါးကို ရိတ်မည့်သူသည် သွား၏။ ကောက်ပဲသီးနှံကို စိုက်ပျိုးလတ္တံ့၊ ကောက်ပဲသီးနှံကို စိုက်ပျိုးမည့်သူသည် သွား၏။ စည်းစိမ်ကို ပေးလတ္တံ့၊ စည်းစိမ်ကို ပေးမည့်သူသည် သွား၏။ မြစ်ရေကို သောက်လတ္တံ့၊ မြစ်ရေကို သောက်မည့်သူသည် သွား၏။

655, 650. සෙසෙ ස්සං න්තුමානානා.

၆၅၅, ၆၅၀. ကြွင်းသော အနက်၌ အနာဂတ်ကာလဝယ် ဿံ၊ န္တု၊ မာန၊ အာန ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

සෙසඉච්චෙතස්මිං අත්ථෙ ස්සං න්තු මාන ආන ඉච්චෙතෙ පච්චයා හොන්ති භවිස්සතිකාලෙ කම්මූපපදෙ.

ကြွင်းသော ဤအနက်၌ ကံဥပပုဒ် ရှိလတ်သော် အနာဂတ်ကာလဝယ် ဿံ၊ န္တု၊ မာန၊ အာန ဟူသော ဤပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

කම්මං කරිස්සති කම්මං කරිස්සං, එවං කම්මං කරොන්තො, කම්මං කුරුමානො, කම්මං කරානො වජති. භොජනං භුඤ්ජිස්සති භොජනං භුඤ්ජිස්සං, එවං භොජනං භුඤ්ජන්තො, භොජනං භුඤ්ජමානො, භොජනං භුඤ්ජානො වජති. ඛාදනං ඛාදිස්සති ඛාදනං ඛාදිස්සං, එවං ඛාදනං ඛාදන්තො, ඛාදනං ඛාදමානො, ඛාදනං ඛාදානො වජති. මග්ගං චරිස්සති මග්ගං චරිස්සං, එවං මග්ගං චරන්තො, මග්ගං චරමානො, මග්ගං චරානො වජති. භික්ඛං භික්ඛිස්සති භික්ඛං භික්ඛිස්සං, එවං භික්ඛං භික්ඛන්තො, භික්ඛං භික්ඛමානො, භික්ඛං භික්ඛානො වජති.

အမှုကို ပြုလတ္တံ့၊ အမှုကို ပြုအံ့သောသူသည်လည်းကောင်း၊ ဤနည်းတူစွာ အမှုကို ပြုဆဲဖြစ်သောသူ၊ အမှုကို ပြုဆဲဖြစ်သောသူ၊ အမှုကို ပြုဆဲဖြစ်သောသူသည်လည်းကောင်း သွား၏။ အစာကို စားလတ္တံ့၊ အစာကို စားအံ့သောသူသည်လည်းကောင်း၊ ဤနည်းတူစွာ အစာကို စားဆဲဖြစ်သောသူ၊ အစာကို စားဆဲဖြစ်သောသူ၊ အစာကို စားဆဲဖြစ်သောသူသည်လည်းကောင်း သွား၏။ ခဲဖွယ်ကို ခဲစားလတ္တံ့၊ ခဲဖွယ်ကို ခဲစားအံ့သောသူသည်လည်းကောင်း၊ ဤနည်းတူစွာ ခဲဖွယ်ကို ခဲစားဆဲဖြစ်သောသူ၊ ခဲဖွယ်ကို ခဲစားဆဲဖြစ်သောသူ၊ ခဲဖွယ်ကို ခဲစားဆဲဖြစ်သောသူသည်လည်းကောင်း သွား၏။ ခရီးကို သွားလတ္တံ့၊ ခရီးကို သွားအံ့သောသူသည်လည်းကောင်း၊ ဤနည်းတူစွာ ခရီးကို သွားဆဲဖြစ်သောသူ၊ ခရီးကို သွားဆဲဖြစ်သောသူ၊ ခရီးကို သွားဆဲဖြစ်သောသူသည်လည်းကောင်း သွား၏။ ဆွမ်းကို ခံလတ္တံ့၊ ဆွမ်းကို ခံအံ့သောသူသည်လည်းကောင်း၊ ဤနည်းတူစွာ ဆွမ်းကို ခံဆဲဖြစ်သောသူ၊ ဆွမ်းကို ခံဆဲဖြစ်သောသူ၊ ဆွမ်းကို ခံဆဲဖြစ်သောသူသည်လည်းကောင်း သွား၏။

656, 666. ඡවාදීති [Pg.304] තත්‍රණ.

၆၅၆, ၆၆၆. ဆဝ အစရှိသော သဒ္ဒါတို့နောက်၌ တတြဏ ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

ඡ ද චි ති සු නී වි ද පද තනු යත අද මද යුජ වතුමිද මා පු ක ල වර වෙ පු ගුප දා ඉච්චෙවමාදීහි ධාතූහි තත්‍රණ ඉච්චෙතෙ පච්චයා හොන්ති යථාසම්භවං.

ချ၊ ဒ၊ စိ၊ တိ၊ သု၊ နီ၊ ဝိ၊ ဒ၊ ပဒ၊ တနု၊ ယတ၊ အဒ၊ မဒ၊ ယုဇ၊ ဝတု၊ မိဒ၊ မာ၊ ပု၊ က၊ လ၊ ဝရ၊ ဝေ၊ ပု၊ ဂုပ၊ ဒါ အစရှိသော ဓာတ်တို့နောက်၌ သင့်လျော်သလို 'တတြဏ' စသော ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

ආතපං ඡාදෙතීති ඡත්තං, ඡත්‍රං. ආරම්මණං චින්තෙතීති චිත්තං, චිත්‍රං. චින්තෙන්ති සම්පයුත්තධම්මා එථෙනාති වා චිත්තං, චිත්‍රං. අත්ථෙ අභිස්සවෙතීති සුත්තං, සුත්‍රං. අත්ථෙ සූචෙතීති වා සුත්තං, සුත්‍රං. සත්තෙ නෙතීති නෙත්තං, නෙත්‍රං. සත්තෙ ඉච්ඡිතට්ඨානං නෙන්ති එතෙනාති වා නෙත්තං, නෙත්‍රං. පකාරෙන විදතීති පවිත්තං, පවිත්‍රං. විවිධෙන ආකාරෙන මඞ්ග පාපං පුනාති, සොධෙතීති පවිත්තං, පවිත්‍රං. සුචිභාවං වා පාපුණාතීති පවිත්තං, පවිත්‍රං. පදති පාපුණාතීති පත්තො, පත්‍රො. ආහාරා පතන්ති එත්ථ භාජනෙති පත්තං, පත්‍රං. පදති පවත්තතීති වා පත්තං, පත්‍රං. තනොති විත්ථාරෙතීති තන්තං, තන්ත්‍රං, තනිතබ්බං විත්ථාරෙතබ්බන්ති වා තන්තං, තන්ත්‍ර. යතතීති යත්තං, යත්‍රං. යතති වීරියං කරොති එතෙනාති වා යත්තං, යත්‍රං. යතනං වා යත්තං, යත්‍රං. සුඛදුක්ඛං අදති භක්ඛතීති අත්තා, අත්‍රා. මදතීති මත්තං, මත්‍රං. වත්ථුං යුජ්ජන්ති එතෙනාති යොත්තං, යොත්‍රං. වත්තතීති වත්තං, වත්‍රං. මිදති [Pg.305] සිනෙහං කරොතීති මිත්තං. මිත්‍රං. මිදති සිනෙහති එතායාති මෙත්තා, මෙත්‍රා. පරි සමන්ත තො සබ්බාකාරෙන මිනන්ති එතායාති මත්තා, මත්‍රා. මානනං වා මත්තං, මත්‍රං. අත්තනො කුලං පුනාති සොධෙතීති පුත්තො, පුත්‍රො. කලිතබ්බං සඞ්ඛ්‍යාතබ්බන්ති කලත්තං, කලත්‍රං. සංසුට්ඨු වාරෙති එතෙනාති වරත්තං, වරත්‍රං. වෙපති කම්පතීති වෙත්තං, වෙත්‍රං. ගොපිතබ්බං රක්ඛිතබ්බන්ති ගුත්තං. ගුත්‍රං, ගොත්තං, ගොත්‍රං. දාති අවඛණ්ඩති එතෙනාති දාත්තං, දාත්‍රං ඉච්චෙවමාදි.

ပူပြင်းသော နေပူရှိန်ကို ကွယ်ကာတတ်သောကြောင့် ဆတ္တ (ထီး) မည်၏။ အာရုံကို ကြံစည်တတ်သောကြောင့် စိတ္တ (စိတ်) မည်၏။ သို့မဟုတ် ယှဉ်ဖက်တရားတို့သည် ဤစိတ်ဖြင့် ကြံစည်တတ်ကုန်သောကြောင့် စိတ္တ မည်၏။ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ယိုစီးပြန့်ပွားစေတတ်သောကြောင့် သုတ္တ (သုတ်) မည်၏။ သို့မဟုတ် အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ညွှန်ပြတတ်သောကြောင့် သုတ္တ မည်၏။ သတ္တဝါတို့ကို ဆောင်တတ်သောကြောင့် နေတ္တ (မျက်စိ) မည်၏။ သို့မဟုတ် သတ္တဝါတို့သည် အလိုရှိအပ်သော အရပ်သို့ ဤမျက်စိဖြင့် သွားကုန်သောကြောင့် နေတ္တ မည်၏။ အထူးသဖြင့် သိတတ်သောကြောင့် ပဝိတ္တ မည်၏။ အထူးထူးသော အခြင်းအရာဖြင့် မကောင်းမှုကို စင်ကြယ်စေတတ်သောကြောင့် ပဝိတ္တ မည်၏။ သို့မဟုတ် သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော အဖြစ်သို့ ရောက်တတ်သောကြောင့် ပဝိတ္တ မည်၏။ ရောက်တတ်သောကြောင့် ပတ္တ မည်၏။ ဤခွက်၌ အာဟာရတို့ ကျကုန်သောကြောင့် ပတ္တ မည်၏။ သို့မဟုတ် ဖြစ်ပေါ်တတ်သောကြောင့် ပတ္တ မည်၏။ ပြန့်ပွားစေတတ်သောကြောင့် တန္တ မည်၏။ သို့မဟုတ် ပြန့်ပွားအောင် ပြုအပ်သောကြောင့် တန္တ မည်၏။ လုံ့လပြုအပ်သောကြောင့် ယတ္တ မည်၏။ သို့မဟုတ် ဤစက်တန်ဆာဖြင့် လုံ့လပြုတတ်သောကြောင့် ယတ္တ မည်၏။ သို့မဟုတ် လုံ့လပြုခြင်းသည် ယတ္တ မည်၏။ ချမ်းသာဆင်းရဲကို ခံစားတတ်သောကြောင့် အတ္တ (ကိုယ်) မည်၏။ မူးယစ်တတ်သောကြောင့် မတ္တ မည်၏။ ဤကြိုးဖြင့် ဝတ္ထုပစ္စည်းကို ချည်နှောင်တတ်ကုန်သောကြောင့် ယောတ္တ မည်၏။ ဖြစ်တတ်သောကြောင့် ဝတ္တ (ဝတ်) မည်၏။ ချစ်ခင်တတ်သောကြောင့် မိတ္တ (မိတ်ဆွေ) မည်၏။ ဤတရားဖြင့် ချစ်ခင်တတ်သောကြောင့် မေတ္တာ မည်၏။ ပတ်ဝန်းကျင်၌ ခပ်သိမ်းသော အခြင်းအရာဖြင့် တိုင်းတာအပ်သောကြောင့် မတ္တာ (အတိုင်းအရှည်) မည်၏။ သို့မဟုတ် တိုင်းတာခြင်းသည် မတ္တ မည်၏။ မိမိ၏ အမျိုးအနွယ်ကို စင်ကြယ်စေတတ်သောကြောင့် ပုတ္တ (သား) မည်၏။ ရေတွက်အပ်သောကြောင့် ကလတ္တ (မယား) မည်၏။ ဤကြိုးဖြင့် ကောင်းစွာ တားမြစ်အပ်သောကြောင့် ဝရတ္တ (သားရေကြိုး) မည်၏။ တုန်လှုပ်တတ်သောကြောင့် ဝေတ္တ (ကြိမ်လုံး) မည်၏။ စောင့်ရှောက်အပ်သောကြောင့် ဂုတ္တ မည်၏။ ဂုတြ၊ ဂေါတ္တ၊ ဂေါတြ (အနွယ်) ဟူ၍လည်း ရှိ၏။ ဤတံစဉ်ဖြင့် ဖြတ်တောက်အပ်သောကြောင့် ဒါတ္တ (တံစဉ်) မည်၏။ ဤသို့စသည် ဖြစ်၏။

657, 667. වදාදීහි ණිත්තො ගණෙ.

၆၅၇, ၆၆၇. ဝဒ စသော ဓာတ်တို့နောက်၌ အပေါင်း (ဂိုဏ်း) အနက်၌ 'ဏိတ္တ' ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

වද චර වරඉච්චෙවමාදීහි ධාතූහි ණිත්තපච්චයො හොති ගණත්ථෙ.

ဝဒ၊ စရ၊ ဝရ အစရှိသော ဓာတ်တို့နောက်၌ အပေါင်း (ဂိုဏ်း) အနက်၌ 'ဏိတ္တ' ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

වාදිතානං ගණො වාදිත්තං. එවං චාරිත්තං, වාරිත්තං, ඉච්චෙවමාදි.

တီးမှုတ်အပ်သော တူရိယာတို့၏ အပေါင်းသည် ဝါဒိတ္တ မည်၏။ ထိုနည်းတူ စာရိတ္တ၊ ဝါရိတ္တ အစရှိသည်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

658, 668. මිදාදීහි ත්තිතියො.

၆၅၈, ၆၆၈. မိဒ စသော ဓာတ်တို့နောက်၌ 'တ္တိ'၊ 'တိ' ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

මිද පද රන්ජ තනු ධාඉච්චෙවමාදීහි ධාතූහි ත්ති ති ඉච්චෙතෙ පච්චයා හොන්ති.

မိဒ၊ ပဒ၊ ရဉ္ဇ၊ တနု၊ ဓာ အစရှိသော ဓာတ်တို့နောက်၌ 'တ္တိ'၊ 'တိ' ဟူသော ဤပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

මිදති සිනෙහතීති මෙත්ති, පදති ගච්ඡතීති පත්ති, රන්ජති එත්ථාති රත්ති, තනොති විත්ථාරෙතීති තන්ති, අත්තනො [Pg.306] කුලං තනොති විත්ථාරෙතීති වා තන්ති, පරෙසං ඉත්ථීනං පුත්තං ධාරෙතීති ධාති, ඛීරං ධාරෙතීති වා ධාති, අත්තනො සභාවං ධාරෙතීති වා ධාති ඉච්චෙවමාදි.

ချစ်ခင်တတ်သောကြောင့် မေတ္တိ မည်၏။ သွားတတ်သောကြောင့် ပတ္တိ မည်၏။ ဤအခါ၌ တပ်မက်တတ်သောကြောင့် ရတ္တိ (ညဉ့်) မည်၏။ ပြန့်ပွားစေတတ်သောကြောင့် တန္တိ (စာပေ) မည်၏။ သို့မဟုတ် မိမိ၏ အမျိုးအနွယ်ကို ပြန့်ပွားစေတတ်သောကြောင့် တန္တိ မည်၏။ သူတစ်ပါးတို့၏ သားကို ထိန်းသိမ်းတတ်သောကြောင့် ဓာတိ (အထိန်းတော်) မည်၏။ သို့မဟုတ် နို့ရည်ကို ဆောင်တတ်သောကြောင့် ဓာတိ မည်၏။ သို့မဟုတ် မိမိ၏ သဘောကို ဆောင်တတ်သောကြောင့် ဓာတိ မည်၏။ ဤသို့စသည် ဖြစ်၏။

659, 669. උසු රන්ජ දංසානං දංසස්ස දඩ්ඪොඪ ඨා ච.

၆၅၉, ၆၆၉. ဥသု၊ ရဉ္ဇ၊ ဒံသ ဓာတ်တို့တွင် ဒံသဓာတ်၏ 'ဒဍ္ဎ' အပြု ဖြစ်၍ 'ဎ'၊ 'ဌ' ပစ္စည်းတို့လည်း ဖြစ်ကုန်၏။

උසු රන්ජ දංසඉච්චෙතෙසං ධාතූනං දංසස්ස දඩ්ඪාදෙසො හොති, ඪ ඨපච්චයා ච හොන්ති.

ဥသု၊ ရဉ္ဇ၊ ဒံသ ဟူသော ဤဓာတ်တို့တွင် ဒံသဓာတ်အား 'ဒဍ္ဎ' အပြု ဖြစ်၍ 'ဎ'၊ 'ဌ' ပစ္စည်းတို့လည်း ဖြစ်ကုန်၏။

උසීයතෙ උඩ්ඪො, රන්ජන්ති එත්ථාති රට්ඨං, දංසීයතෙති දඩ්ඪො.

ပူလောင်စေအပ်သောကြောင့် ဥဍ္ဎ မည်၏။ ဤအရပ်၌ မွေ့လျော်တတ်ကုန်သောကြောင့် ရဋ္ဌ (တိုင်းပြည်) မည်၏။ ကိုက်ခဲအပ်သောကြောင့် ဒဍ္ဎ မည်၏။

660, 670. සූවුසානමූවුසානමතොථොච.

၆၆၀, ၆၇၀. သူ၊ ဝု၊ အသ ဓာတ်တို့၏ 'ဦး၊ ဝု၊ အသ' အက္ခရာတို့ကို 'အတ' အပြု ဖြစ်၍ 'ထ' ပစ္စည်းလည်း ဖြစ်၏။

සූවු අසඉච්චෙතෙසං ධාතූනං ඌඋඅසානං අතාදෙසො හොති, ථපච්චයො ච.

သူ၊ ဝု၊ အသ ဟူသော ဤဓာတ်တို့၏ 'ဦး၊ ဝု၊ အသ' တို့အား 'အတ' အပြု ဖြစ်၍ 'ထ' ပစ္စည်းလည်း ဖြစ်၏။

සවති හිංසති එතෙනාති සත්ථං, හිරොත්තප්පං සංවරති එතෙනාතිවත්ථං, සද්දානුරූපං අසතිභවතීති අත්ථො,

ဤလက်နက်ဖြင့် သတ်ဖြတ်တတ်သောကြောင့် သတ္ထ (လက်နက်) မည်၏။ ဤအဝတ်ဖြင့် ဟိရိဩတ္တပ္ပတရားကို ကွယ်ကာတတ်သောကြောင့် ဝတ္ထ (အဝတ်) မည်၏။ အသံအားလျော်စွာ တည်ရှိတတ်၏ဟူသော အနက်ကြောင့် [အတ္ထ] မည်၏။

661, 671. රන්ජුදාදීහි [Pg.307] ධ දිද්ද කිරා ක්වචි ජදලොපොච.

၆၆၁, ၆၇၁. ရဉ္ဇု အစရှိသော ဓာတ်တို့နောက်၌ 'ဓ'၊ 'ဒိဒ္ဒ'၊ 'ကိရ' စသော ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ အချို့၌ ဇကာရ ဒကာရတို့ ကျေခြင်းလည်း ဖြစ်၏။

රන්ජ උද ඉදි චදි මදි ඛුද ඡිදි රුදි දල සුස සුච වච වජ ඉච්චෙවමාදීහි ධාතූහි ධ ද ඉද්ද ක ඉරඉච්චෙතෙ පච්චයා හොන්ති, ක්වචි ජ ද ලොපො ච, පුන නිප්පජ්ජන්තෙ.

ရဉ္ဇ၊ ဥဒ၊ အိဒိ၊ စဒိ၊ မဒိ၊ ခုဒ၊ ဆိဒ၊ ရုဒ၊ ဒလ၊ သုသ၊ သုစ၊ ဝစ၊ ဝဇ အစရှိသော ဓာတ်တို့နောက်၌ 'ဓ'၊ 'ဒ'၊ 'အိဒ္ဒ'၊ 'က'၊ 'ဣရ' ဟူသော ဤပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ အချို့၌ ဇကာရ ဒကာရတို့ ကျေခြင်းလည်း ဖြစ်၍ နောက်၌ ပြီးကုန်၏။

රඤ්ජිතබ්බන්ති රන්ධං, රන්ජයිත්ථාති වා රන්ධං, අත්තනි සන්නිස්සිතානං මච්ඡමකරානං පීතිසොමනස්සං උන්දති පසවති ජනෙතීති සමුද්දො, ඉන්දති පරමිස්සරියං කරොතීති ඉන්දො, ඉන්දත්තං අධිපතිභාවං කරොතීති වා ඉන්දො, චන්දිතබ්බො ඉච්ඡිතබ්බොති චන්දො, මන්දති හාසෙතීති මන්දො, මදිතබ්බො හාසෙතබ්බොති වා මන්දො, ඛුදති පිපාසෙතීති ඛුද්දො, ඡින්දිතබ්බොති ඡිද්දො, රුදති හිංසතීති රුද්දො, දලති දුග්ගතභාවං ගච්ඡතීති දලිද්දො, සුස්සතීති සුක්කං, සුචතීතිසොකො, වචිතබ්බන්ති වක්කං, අප්පටිහතො හුත්වා වජති ගච්ඡතීති වජිරං ඉච්චෙවමාදි.

တပ်မက်အပ်သောကြောင့် ရန္ဓ မည်၏။ သို့မဟုတ် မွေ့လျော်စေတတ်သောကြောင့် ရန္ဓ မည်၏။ မိမိ၌ မှီတင်းနေထိုင်ကြသော ငါး၊ မကာရ်း အစရှိသော သတ္တဝါတို့အား ဝမ်းမြောက်ခြင်းကို ဖြစ်ထွန်းစေတတ်သောကြောင့် သမုဒ္ဒ (သမုဒ္ဒရာ) မည်၏။ အစိုးရခြင်းကို ပြုတတ်သောကြောင့် ဣန္ဒ (အရှင်) မည်၏။ သို့မဟုတ် ကြီးမှူးသောအဖြစ်ကို ပြုတတ်သောကြောင့် ဣန္ဒ မည်၏။ အလိုရှိအပ်သောကြောင့် စန္ဒ (လ) မည်၏။ ရယ်မောစေတတ်သောကြောင့် မန္ဒ (နုနယ်သူ) မည်၏။ သို့မဟုတ် နှစ်သက်စေအပ်သောကြောင့် မန္ဒ မည်၏။ ဆာလောင်မွတ်သိပ်တတ်သောကြောင့် ခုဒ္ဒ (ငယ်သောသူ) မည်၏။ ဖြတ်တောက်အပ်သောကြောင့် ဆိဒ္ဒ (အပေါက်) မည်၏။ ညှဉ်းဆဲတတ်သောကြောင့် ရုဒ္ဒ မည်၏။ ဆင်းရဲခြင်းသို့ ရောက်တတ်သောကြောင့် ဒလိဒ္ဒ (ဆင်းရဲသား) မည်၏။ ခြောက်သွေ့တတ်သောကြောင့် သုက္က (ဖြူသောအရာ) မည်၏။ စိုးရိမ်တတ်သောကြောင့် သောက (စိုးရိမ်ခြင်း) မည်၏။ ပြောဆိုအပ်သောကြောင့် ဝက္က (ကျောက်ကပ်) မည်၏။ ဆီးတားခြင်းမရှိဘဲ သွားတတ်သောကြောင့် ဝဇိရ (ဝဇီရစိန်) မည်၏။ ဤသို့စသည် ဖြစ်၏။

662, 672. පටිතො හිස්ස හෙරණ හීරණ.

၆၆၂, ၆၇၂. ပဋိ ဥပသာရ ရှေ့ရှိသော ဟိဓာတ်၏နောက်၌ 'ဟေရဏ'၊ 'ဟီရဏ' အပြုတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

පටිඉච්චෙතස්මා හිස්ස ධාතුස්ස හෙරණ හීරණ ආදෙසා හොන්ති.

ပဋိဟူသော ဤဥပသာရနောက်၌ ရှိသော ဟိဓာတ်အား 'ဟေရဏ'၊ 'ဟီရဏ' အပြုတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

පටිපක්ඛෙමද්දිත්වාගච්ඡති පවත්තතීති පාටිහෙරං, පාටිහීරං.

ဆန့်ကျင်ဘက်ရန်သူတို့ကို နှိပ်စက်၍ ဖြစ်ပေါ်တတ်သောကြောင့် ပါဋိဟေရ၊ ပါဋိဟီရ (ပြာဋိဟာရ်) မည်၏။

663, 673. කඩ්‍යාදීහි [Pg.308] කො.

၆၆၃, ၆၇၃. ကဍိ အစရှိသော ဓာတ်တို့နောက်၌ 'က' ပစ္စည်း ဖြစ်၏။

කඩි ඝඩි වඩි කරඩි මඩි සඩි කුඨි භඩි පඩි දඩි රඩි තඩි ඉසිඩි චඩි ගඩි අඩි ලඩි මෙඩි එරඩි ඛඩි ඉච්චෙවමාදීහි ධාතූහි කපච්චයො හොති සහ පච්චයෙන ච නිප්පජ්ජන්තෙ යථාසම්භවං.

ကဍိ၊ ဃဍိ၊ ဝဍိ၊ ကရဍိ၊ မဍိ၊ သဍိ၊ ကုဌိ၊ ဘဍိ၊ paဍိ၊ ဒဍိ၊ ရဍိ၊ တဍိ၊ ဣသိဍိ၊ စဍိ၊ ဂဍိ၊ အဍိ၊ လဍိ၊ မေဍိ၊ ဧရဍိ၊ ခဍိ အစရှိသော ဓာတ်တို့နောက်၌ 'က' ပစ္စည်း ဖြစ်၏၊ သင့်လျော်သလို ပစ္စည်းနှင့်တကွ ပြီးကုန်၏။

කණ්ඩිතබ්බො ඡින්දිතබ්බොති කණ්ඩො, ඝණ්ඩිතබ්බො ඝටෙතබ්බොති ඝණ්ඩො, වණ්ඩන්ති එත්ථාති වණ්ඩො, කරණ්ඩිතබ්බො භාජෙතබ්බොති කරණ්ඩො, මණ්ඩීයතෙ විභූසීයතෙ එතෙනාති මණ්ඩො, සණ්ඩන්ති ගුම්බන්ති එත්ථාති සණ්ඩො, අඞ්ගමඞ්ගානි කුණ්ඨති ඡින්දතීති කුට්ඨං, භණ්ඩිතබ්බන්ති භණ්ඩං, පණ්ඩති ලිඞ්ගවෙකල්ලභාවං ගච්ඡතීති පණ්ඩකො. දණ්ඩති ආණං කරොති එතෙනාති දණ්ඩො, රණ්ඩති හිංසතීති රණ්ඩො, විසෙසෙන තණ්ඩති චාලෙති පරෙසං විඤ්ඤූනං හදයං කම්පෙතීති විතණ්ඩො, ඉසිණ්ඩති පරෙසං මද්දතීති ඉසිණ්ඩො, චණ්ඩති චණ්ඩික්කභාවං කරොතීති චණ්ඩො, ගණ්ඩති සන්නිචයති සමූහං කරොති එත්ථාති ගණ්ඩො, අණ්ඩීයති නිබ්බත්තීයතීති අණ්ඩො, ලණ්ඩිතබ්බො ජිගුච්ඡිතබ්බොති ලණ්ඩො, මෙණ්ඩති [Pg.309] කුටිලභාවං ගච්ඡතීති මෙණ්ඩො, එරණ්ඩති රොගං හිංසතීති එරණ්ඩො, ඛණ්ඩිතබ්බො ඡින්දිතබ්බොති ඛණ්ඩො ඉච්චෙවමාදි.

ဖြတ်တောက်အပ်သောကြောင့် ကဏ္ဍ မည်၏။ စုဝေးအပ်သောကြောင့် ဃဏ္ဍ မည်၏။ ဤအရပ်၌ မှီတင်းနေထိုင်ကြသောကြောင့် ဝဏ္ဍ မည်၏။ ထည့်သွင်းအပ်သောကြောင့် ကရဏ္ဍ မည်၏။ ဤတန်ဆာဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သောကြောင့် မဏ္ဍ မည်၏။ ဤအရပ်၌ စုဝေးတည်ရှိသောကြောင့် သဏ္ဍ မည်၏။ အင်္ဂါကြီးငယ်ကို ဖြတ်တောက်တတ်သောကြောင့် ကုဋ္ဌ မည်၏။ သိမ်းဆည်းအပ်သောကြောင့် ဘဏ္ဍ မည်၏။ အင်္ဂါချို့ယွင်းသောအဖြစ်သို့ ရောက်တတ်သောကြောင့် ပဏ္ဍက (ပဏ္ဍုက်) မည်၏။ ဤတုတ်ဖြင့် အမိန့်ပေးတတ်သောကြောင့် ဒဏ္ဍ မည်၏။ ညှဉ်းဆဲတတ်သောကြောင့် ရဏ္ဍ မည်၏။ အထူးသဖြင့် လှုပ်ရှားစေတတ်သောကြောင့် ဝိတဏ္ဍ မည်၏။ သူတစ်ပါးကို နှိပ်စက်တတ်သောကြောင့် ဣသိဏ္ဍ မည်၏။ ကြမ်းကြုတ်သောအဖြစ်ကို ပြုတတ်သောကြောင့် စဏ္ဍ (ကြမ်းကြုတ်သူ) မည်၏။ ဤနေရာ၌ စုဝေးတတ်သောကြောင့် ဂဏ္ဍ မည်၏။ ဖြစ်ပေါ်အပ်သောကြောင့် အဏ္ဍ မည်၏။ စက်ဆုပ်အပ်သောကြောင့် လဏ္ဍ မည်၏။ ကောက်ကွေ့သောအဖြစ်သို့ ရောက်တတ်သောကြောင့် မေဏ္ဍ မည်၏။ ရောဂါကို နှိပ်စက်တတ်သောကြောင့် ဧရဏ္ဍ မည်၏။ ဖြတ်တောက်အပ်သောကြောင့် ခဏ္ဍ မည်၏။ ဤသို့စသည် ဖြစ်၏။

664, 674. ඛාදාමගමානං ඛ න්ධ’න්ධ ගන්ධා.

၆၆၄, ၆၇၄. ခါဒ၊ အမ၊ ဂမု ဓာတ်တို့၏ 'ခန္ဓ'၊ 'အန္ဓ'၊ 'ဂန္ဓ' အပြုတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

ඛාද අම ගමුඉච්චෙතෙසං ධාතූනං ඛන්ධ අන්ධ ගන්ධාදෙසා හොන්ති, කපච්චයො ච හොති.

ခါဒ၊ အမ၊ ဂမု ဟူသော ဤဓာတ်တို့အား 'ခန္ဓ'၊ 'အန္ဓ'၊ 'ဂန္ဓ' အပြုတို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ 'က' ပစ္စည်းလည်း ဖြစ်၏။

ජාතිජරාමරණාදීහි සංසාරදුක්ඛෙහි ඛාදිතබ්බොති ඛන්ධො, අමති අඞ්ගමඞ්ගස්ස රුජ්ජනභාවං ගච්ඡතීති අන්ධො, චක්ඛුනා අමති රුජ්ජතීති වා අන්ධො, තං තං ඨානං වාතෙන ගච්ඡතීති ගන්ධො. එවං ඛන්ධකො, අන්ධකො, ගන්ධකො.

ပဋိသန္ဓေနေခြင်း၊ အိုခြင်း၊ သေခြင်း အစရှိသော သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲတို့က ကိုက်ခဲအပ်သောကြောင့် ခန္ဓ (ခန္ဓာ) မည်၏။ အင်္ဂါကြီးငယ်၏ နာကျင်ခြင်းသို့ ရောက်တတ်သောကြောင့် အန္ဓ မည်၏။ သို့မဟုတ် မျက်စိဖြင့် နာကျင်တတ်သောကြောင့် အန္ဓ မည်၏။ လေဖြင့် ထိုထိုအရပ်သို့ သွားတတ်သောကြောင့် ဂန္ဓ မည်၏။ ထိုနည်းတူ ခန္ဓက၊ အန္ဓက၊ ဂန္ဓက ဟုလည်း ရှိ၏။

665, 675. පටාදීහ්‍යලං.

၆၆၅, ၆၇၅. ပဋ-စသော ပုဒ်တို့နောက်၌ အလပစ္စည်း ဖြစ်၏။

පට කල කුස කද භගන්ද මෙඛ වක්ක තක්ක පල්ල සද්ද මූල බිල විද චඩං පඤ්ච වා වස පචි මච මුස ගොත්ථු පුථු බහු මඞ්ග බහ කම්බ සම්බ අග්ගඉච්චෙවමාදීහි ධාතූහි පාටි පදිකෙහි ච උත්තරපදෙසු අලපච්චයො හොති, පච්ඡා පුන නිප්පජ්ජන්තෙ.

ပဋ၊ ကလ၊ ကုသ၊ ကဒ၊ ဘဂန္ဒ၊ မေခ၊ ဝက္က၊ တက္က၊ ပလ္လ၊ သဒ္ဒ၊ မူလ၊ ဗိလ၊ ဝိဒ၊ စဏ္ဍ၊ ပဉ္စ၊ ဝါ၊ ဝသ၊ ပစိ၊ မစ၊ မုသ၊ ဂေါတ္ထု၊ ပုထု၊ ဗဟု၊ မင်္ဂ၊ ဗဟ၊ ကမ္ဗ၊ သမ္ဗ၊ အဂ္ဂ ဤသို့စသော ဓာတ်တို့နှင့် ပဋိပဒိက်တို့နောက်၌ အလပစ္စည်း ဖြစ်၏။ ထိုမှတစ်ပါး နောက်၌ တစ်ဖန် ပြီးပုံကို ပြဦးအံ့။

පටෙ අලන්ති පටලං, කලෙ අලන්ති කලලං, පාපකෙ අකුසලෙ ධම්මෙ කුසති ඡින්දතීති කුසලං, කුසභූතෙ යථාසභාවධම්මෙ අලන්ති වා කුසලං, කුසෙ උද්දිස්ස දානෙ අලන්ති වා කුසලං, කුසෙ සඤ්චයෙ ධම්මසමුදායෙ අලන්ති [Pg.310] වා කුසලං, කද්දෙ මද්දෙ අලන්ති කදලං, භගන්දෙ සෙචනෙ අලන්ති භගන්දලං, භගන්දෙ මුත්තකරීසහරණෙ අලන්ති වා භගන්දලං, මෙඛෙ කටිවිචිත්තෙ අලන්ති මෙඛලං, වක්කෙ රුක්ඛතචෙ අලන්ති වක්කලං, තක්කෙ රුක්ඛසිලෙසෙ අලන්ති තක්කලං, පල්ලෙ නින්නට්ඨානෙ අලන්ති පල්ලලං, සද්දෙ හරිතෙ අලන්ති සද්දලං, මූලෙ පතිට්ඨානෙ අලන්ති මුලාලං, බිළෙ නිස්සයෙ අලන්ති බිලාලං, විදෙ විජ්ජමානෙ අලන්ති විදලං, චණ්ඩෙ අලන්ති චණ්ඩාලො, පඤ්චන්නං රාජූනං අලන්ති පඤ්චාලො, වා ගතිගන්ධනෙසු අලන්ති වාලං, වා පදගමනෙ අලන්ති වා වාළො, වසෙ අච්ඡාදනෙ අලන්ති වසලො, පචෙ විත්ථාරෙ අලන්ති පචලො, මචෙ චොරකම්මෙ අලන්ති මචලො, මුසෙ ථෙය්‍යෙ, මුසෙ පාණචාගෙ වා අලන්ති මුසලො, ගොත්තෙ වංසෙ සිඞ්ගාලජාතියං අලන්ති ගොත්ථුලො, පුථුම්හි විත්ථාරෙ අලන්ති පුථුලො, බහුම්හි සඞ්ඛ්‍යානෙ අලන්ති බහුලො, බහුම්හි වුද්ධිම්හි අලන්ති වා බහුලො, මඞ්ගම්හි ගමනෙ අලන්ති මඞ්ගලං, බහුම්හි වුද්ධිම්හි අලන්ති බහලං, කම්බම්හි සඤ්චලනෙ අලන්ති [Pg.311] කම්බලං. සම්බම්හි මණ්ඩලෙ අලන්ති සම්බලං, අග්ගෙ ගතිකොටිල්ලෙ අලන්ති අග්ගළං. ඉච්චෙවමාදයො අඤ්ඤෙපි සද්දා භවන්ති.

အဝတ်၌ စွမ်းနိုင်သောကြောင့် ပဋလ မည်၏။ ညွန်၌ စွမ်းနိုင်သောကြောင့် ကလလ မည်၏။ ယုတ်မာသော အကုသိုလ်တရားတို့ကို ဖြတ်တောက်တတ်သောကြောင့် ကုသလ မည်၏။ သို့မဟုတ် ကုသမြက်နှင့်တူသော သဘာဝတရား၌ စွမ်းနိုင်သောကြောင့် ကုသလ မည်၏။ သို့မဟုတ် ကုသမြက်ကို ရည်မှန်း၍ ပေးလှူအပ်သော အလှူ၌ စွမ်းနိုင်သောကြောင့် ကုသလ မည်၏။ သို့မဟုတ် တရားအစုအပေါင်းဖြစ်သော ကုသဟူသော အစု၌ စွမ်းနိုင်သောကြောင့် ကုသလ မည်၏။ ညွန်ကို နင်းနယ်ခြင်း၌ စွမ်းနိုင်သောကြောင့် ကဒလ မည်၏။ အနာပေါက်ခြင်း သွန်းလောင်းခြင်း၌ စွမ်းနိုင်သောကြောင့် ဘဂန္ဒလ မည်၏။ သို့မဟုတ် ကျင်ကြီးကျင်ငယ်ကို ဆောင်ယူခြင်း၌ စွမ်းနိုင်သောကြောင့် ဘဂန္ဒလ မည်၏။ ခါးတန်ဆာ၌ စွမ်းနိုင်သောကြောင့် မေခလာ မည်၏။ သစ်ခေါက်၌ စွမ်းနိုင်သောကြောင့် ဝက္ကလ မည်၏။ သစ်စေး၌ စွမ်းနိုင်သောကြောင့် တက္ကလ မည်၏။ နိမ့်သောအရပ်၌ စွမ်းနိုင်သောကြောင့် ပလ္လလ မည်၏။ စိမ်းစိုသောမြက်၌ စွမ်းနိုင်သောကြောင့် သဒ္ဒလ မည်၏။ အမြစ်အခြေတည်ရာ၌ စွမ်းနိုင်သောကြောင့် မုလာလ မည်၏။ တွင်းကို မှီ၍ နေခြင်း၌ စွမ်းနိုင်သောကြောင့် ဗိလာလ မည်၏။ ထင်ရှားရှိသော အရာ၌ စွမ်းနိုင်သောကြောင့် ဝိဒလ မည်၏။ ကြမ်းတမ်းခြင်း၌ စွမ်းနိုင်သောကြောင့် စဏ္ဍာလ မည်၏။ မင်းငါးပါးတို့အား စွမ်းနိုင်သော တိုင်းပြည်ဖြစ်သောကြောင့် ပဉ္စာလ မည်၏။ သွားခြင်း၊ အနံ့သိခြင်း၌ စွမ်းနိုင်သောကြောင့် ဝါလ မည်၏။ သို့မဟုတ် ခြေဖြင့် သွားခြင်း၌ စွမ်းနိုင်သောကြောင့် ဝါဠ မည်၏။ ဖုံးလွှမ်းခြင်း၌ စွမ်းနိုင်သောကြောင့် ဝသလ မည်၏။ ပြန့်ပြောခြင်း၌ စွမ်းနိုင်သောကြောင့် ပစလ မည်၏။ ခိုးမှု၌ စွမ်းနိုင်သောကြောင့် မစလ မည်၏။ ခိုးခြင်း၌ သို့မဟုတ် အသက်သတ်ခြင်း၌ စွမ်းနိုင်သောကြောင့် မုသလ မည်၏။ အမျိုးနွယ်အားဖြင့် မြေခွေးအမျိုး၌ စွမ်းနိုင်သောကြောင့် ဂေါတ္ထုလ မည်၏။ ပြန့်ပြောကျယ်ဝန်းခြင်း၌ စွမ်းနိုင်သောကြောင့် ပုထုလ မည်၏။ များပြားစွာ ရေတွက်ခြင်း၌ စွမ်းနိုင်သောကြောင့် ဗဟုလ မည်၏။ သို့မဟုတ် ကြီးပွားများပြားခြင်း၌ စွမ်းနိုင်သောကြောင့် ဗဟုလ မည်၏။ သွားခြင်း (ကောင်းကျိုးသို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်ခြင်း) ၌ စွမ်းနိုင်သောကြောင့် မင်္ဂလ မည်၏။ ထူထပ်ကြီးပွားခြင်း၌ စွမ်းနိုင်သောကြောင့် ဗဟလ မည်၏။ တုန်လှုပ်ခြုံရုံခြင်း၌ စွမ်းနိုင်သောကြောင့် ကမ္ဗလ မည်၏။ ဝန်းဝိုင်းသော အရပ်၌ စွမ်းနိုင်သောကြောင့် သမ္ဗလ မည်၏။ ကွေးကောက်သော အဖျားသို့ သွားခြင်း၌ စွမ်းနိုင်သောကြောင့် အဂ္ဂဠ မည်၏။ ဤသို့စသော အခြားသော ပုဒ်တို့သည်လည်း ဖြစ်ကုန်၏။

666, 676. පුථස්ස පුථු පථා මො වා.

၆၆၆, ၆၇၆. ပုထ-ဟူသော နာမ်ပကတိ၏ ‘ပုထု’ ‘ပထ’ အာဒေသတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အချို့ ‘မ’ ပစ္စည်းသည်လည်း ဖြစ်၏။

පුථඉච්චෙතස්ස පාටිපදිකස්ස පුථු පථාදෙසා හොන්ති, ක්වචි අමපච්චයො හොති.

‘ပုထ’ ဟူသော ဤပဋိပဒိက်၏ ‘ပုထု’၊ ‘ပထ’ အာဒေသတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏၊ အချို့အရပ်၌ ‘အမ’ ပစ္စည်းသည် ဖြစ်၏။

පුථ හුත්වා ජාතන්ති පුථවී පථමෙ ජාතො පථමො, පථවී, පඨමො වා, පුථු කිලෙසෙ ජනෙතීති පුථුජ්ජනො, පුථු හුත්වා ජාතන්ති පථවී, පථවී වා.

ပြန့်ပြောသည်ဖြစ်၍ ဖြစ်သောကြောင့် ပုထဝီ မည်၏။ အစဦး၌ ဖြစ်သောကြောင့် ပထမော မည်၏။ ပထဝီ၊ ပဌမော ဟူ၍လည်း ရှိ၏။ များပြားသော ကိလေသာတို့ကို ဖြစ်စေတတ်သောကြောင့် ပုထုဇ္ဇနော မည်၏။ ပြန့်ပြောသည်ဖြစ်၍ ဖြစ်သောကြောင့် ပထဝီ သို့မဟုတ် ပထဝီ မည်၏။

667, 677. සස්වාදීහි තු දවො.

၆၆၇, ၆၇၇. သသ-စသော ဓာတ်တို့နောက်၌ တု၊ ဒု ပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

සසු දද අද මදඉච්චෙවමාදීහි ධාතූහි තු දුඉච්චෙතෙ පච්චයා හොන්ති.

သသု၊ ဒဒ၊ အဒ၊ မဒ ဤသို့စသော ဓာတ်တို့နောက်၌ တု၊ ဒု ဟူသော ဤပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

අඤ්ඤෙ සත්තෙ සසති හිංසතීති සත්තු, දුක්ඛං දදාතීති දද්දු, දුක්ඛෙන අදති භක්ඛති එත්ථාති අද්දු, දුක්ඛං අදති අනුභවති ජනො එතෙනාති වා අද්දු, දුක්ඛං භාජනං [Pg.312] ආධාරං භාවතීති වා අද්දු, මදති උම්මත්තං කරොතීති මද්දු, මදති මද්දභාවං කරොතීති වා මද්දු.

Aññe satte sasati hiṃsatīti sattu, dukkhaṃ dadātīti daddu, dukkhena adati bhakkhati etthāti addu, dukkhaṃ adati anubhavati jano etenāti vā addu, dukkhaṃ bhājanaṃ ādhāraṃ bhāvatīti vā addu, madati ummattaṃ karotīti maddu, madati maddabhāvaṃ karotīti vā maddu.

668, 678. ඣාදීහි ඊවරො.

၆၆၈, ၆၇၈. ဈာ-စသော ဓာတ်တို့နောက်၌ ဤဝရပစ္စည်း ဖြစ်၏။

චි පා ධාඉච්චෙවමාදීහි ධාතූහි ඊවරපච්චයොහොති.

စိ၊ ပါ၊ ဓာ ဤသို့စသော ဓာတ်တို့နောက်၌ ဤဝရပစ္စည်း ဖြစ်၏။

චීයතීති චීවරං, පිවතීති පීවරො, පාතබ්බං රක්ඛිතබ්බන්ති වා පීවරං. ධාරෙති ධාරෙත්වා ජීවිතං කප්පෙතීති ධීවරො, ධීවරං.

ချုပ်စပ်အပ်သောကြောင့် စီဝရံ မည်၏။ သောက်တတ်သောကြောင့် ပီဝရော မည်၏၊ သို့မဟုတ် စောင့်ရှောက်အပ် သောက်အပ်သောကြောင့် ပီဝရံ မည်၏။ ဆောင်ယူ၍ အသက်မွေးတတ်သောကြောင့် ဓီဝရော၊ ဓီဝရံ မည်၏။

669, 679. මුනාදීහි චි.

၆၆၉, ၆၇၉. မုန-စသော ဓာတ်တို့နောက်၌ ဣပစ္စည်း ဖြစ်၏။

මුන යත අග්ග පත කව සුච රුච මහාල භද්දාල මනඉඉච්චෙවමාදීහි ධාතූහි, පාටිපදිකෙහි ච ඉපච්චයො හොති.

မုန၊ ယတ၊ အဂ္ဂ၊ ပတ၊ ကဝ၊ သုစ၊ ရုစ၊ မဟာလ၊ ဘဒ္ဒါလ၊ မန ဤသို့စသော ဓာတ်တို့နှင့် ပဋိပဒိက်တို့နောက်၌ ဣပစ္စည်း ဖြစ်၏။

අත්ථානත්ථං මුනාති, ඤෙය්‍යධම්මං ලක්ඛණාදිවසෙන වා ජානාතීති මුනි, යතති වීරියං කරොතීති යති, අග්ගති කුටිලභාවං ගච්ඡතීති අග්ගි, පතති සෙට්ඨො හුත්වා පුරතො ගච්ඡතීති පති, කබ්‍යං බන්ධතීති කවි, කන්තං මනාපවචනං වදතීති වා කවි. සුචති පරිසුද්ධං භවතීති සුචි, රුචති දිබ්බතීති රුචි, මහන්තං විභාවං භොගක්ඛන්ධං ලාතීති මහාලි, භද්දං යසං ලාතීති භද්දාලි, මනං තත්ථ රතනෙ නයතීති මණි.

အကျိုးအပြစ်ကို သိတတ်သောကြောင့်၊ သို့မဟုတ် သိအပ်သော တရားကို လက္ခဏာစသည်ဖြင့် သိတတ်သောကြောင့် မုနိ မည်၏။ အားထုတ်တတ်သောကြောင့် ယတိ မည်၏။ ကောက်ကွေ့သော အဖြစ်သို့ သွားတတ်သောကြောင့် အဂ္ဂိ မည်၏။ မြတ်သည်ဖြစ်၍ ရှေ့မှ သွားတတ်သောကြောင့် ပတိ မည်၏။ ကဗျာကို စပ်တတ်သောကြောင့် ကဝိ မည်၏၊ သို့မဟုတ် ချစ်ဖွယ် နှစ်သက်ဖွယ် စကားကို ပြောတတ်သောကြောင့် ကဝိ မည်၏။ စင်ကြယ်တတ်သောကြောင့် သုစိ မည်၏။ တောက်ပတတ်သောကြောင့် ရုစိ မည်၏။ ကြီးမြတ်သော စည်းစိမ်ဥစ္စာအစုကို ယူတတ်သောကြောင့် မဟာလိ မည်၏။ ကောင်းမြတ်သော အခြံအရံ အကျော်အစောကို ယူတတ်သောကြောင့် ဘဒ္ဒါလိ မည်၏။ ထိုရတနာ၌ စိတ်ကို ဆောင်တတ်သောကြောင့် မဏိ မည်၏။

670, 680. විදාදීහ්‍යූරො[Pg.313].

၆၇၀, ၆၈၀. ဝိဒ-စသော ဓာတ်တို့နောက်၌ ဦရပစ္စည်း ဖြစ်၏။

විද වල්ල මස සිද දුකුකපු මය උදි ඛජ්ජ කුරඉච්චෙවමාදීහි ධාතූහි, පාටිපදිකෙහි ච ඌරපච්චයොහොති.

ဝိဒ၊ ဝလ္လ၊ မသ၊ သိဒ၊ ဒု၊ ကု၊ ကပု၊ မယ၊ ဥဒိ၊ ခဇ္ဇ၊ ကုရ ဤသို့စသော ဓာတ်တို့နှင့် ပဋိပဒိက်တို့နောက်၌ ဦရပစ္စည်း ဖြစ်၏။

විදිතුං අලන්ති විදූරො, විදූරට්ඨානෙ ජාතො වෙදූරො, වල්ලති වල්ලභාවෙන භවතීති වල්ලූරො, වල්ලති අඤ්ඤමඤ්ඤං බන්ධතීති වා වල්ලූරො, ආමසිතබ්බොති මසූරො, සින්දති සිඞ්ගාරභාවං ගච්ඡතීති සින්දූරො, සින්දති විරොචතීති වා සින්දූරො, ගමිතුං අලං අනාසන්නත්තාති දූරො, කුති සද්දං කරොතීති කූරො, අත්තනො ගන්ධෙන අඤ්ඤං ගන්ධං කපති හනති හිංසතීති කප්පූරො, කප්පති රොගාපනයනෙ සමත්ථෙතීති වා කප්පූරො, මහියං රවතීති මයූරො, මහියං යාති ගච්ඡතීති මයූරො, පංසුං උන්දති පසවතීති උන්දූරො, ඛජ්ජිතබ්බො ඛාදිතබ්බොති ඛජ්ජූරො, කුරති අක්කොසතීති කුරූරො.

သိခြင်းငှာ စွမ်းနိုင်သောကြောင့် ဝိဒူရော မည်၏။ ဝေးသော အရပ်၌ ဖြစ်သောကြောင့် ဝေဒူရော မည်၏။ ချစ်ခင်မြတ်နိုးအပ်သော အဖြစ်ဖြင့် ဖြစ်တတ်သောကြောင့် ဝလ္လူရော မည်၏။ သို့မဟုတ် အချင်းချင်း ဖွဲ့နှောင်တတ်သောကြောင့် ဝလ္လူရော မည်၏။ သုံးသပ်အပ်သောကြောင့် မသူရော မည်၏။ တင့်တယ်ခြင်းသို့ သွားတတ်သောကြောင့် သိန္ဒူရော မည်၏။ သို့မဟုတ် ထွန်းလင်းတောက်ပတတ်သောကြောင့် သိန္ဒူရော မည်၏။ မနီးသောကြောင့် သွားခြင်းငှာ စွမ်းနိုင်သောကြောင့် ဒူရော မည်၏။ အသံပြုတတ်သောကြောင့် ကူရော မည်၏။ မိမိ၏ အနံ့ဖြင့် အခြားသော အနံ့ကို နှိမ်နင်းသတ်ဖြတ်တတ်သောကြောင့် ကပ္ပူရော မည်၏။ သို့မဟုတ် ရောဂါကို ပယ်ဖျောက်ခြင်း၌ စွမ်းနိုင်သောကြောင့် ကပ္ပူရော မည်၏။ မြေ၌ တွန်တတ်သောကြောင့် မယူရော မည်၏။ သို့မဟုတ် မြေ၌ သွားတတ်သောကြောင့် မယူရော မည်၏။ မြေမှုန့်ကို စိုစွတ်စေတတ်သောကြောင့် ဥန္ဒူရော မည်၏။ စားအပ်သောကြောင့် ခဇ္ဇူရော မည်၏။ ဆဲရေးတတ်သောကြောင့် ကုရူရော မည်၏။

671, 681. හනාදීහි නු ණුතවො.

၆၇၁, ၆၈၁. ဟန-စသော ဓာတ်တို့နောက်၌ နု၊ ဏု၊ တု၊ ဝု ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

හන ජන භාරි ඛනු අම වෙ වෙධා සිකි හි ඉච්චෙවමාදීහි ධාතූහි නු ණු කුඉච්චෙතෙ පච්චයා හොන්ති.

ဟန၊ ဇန၊ ဘာရိ၊ ခနု၊ အမ၊ ဝေ၊ ဝေဓာ၊ သိကိ၊ ဟိ ဤသို့စသော ဓာတ်တို့နောက်၌ နု၊ ဏု၊ ကု ဟူသော ဤပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။

භොජනං [Pg.314] හනති හිංසති එතෙනාති හණු, හනු වා. ගමනං ජනෙතීතී ජාණු, භාණු දිබ්බතීති භාණු, නිවාතෙ රිති ගච්ඡතීතී රෙණු, ඛණිතබ්බො අවදාරිතබ්බොති ඛාණු. අඞ්ගමඞ්ගස්ස රුජ්ජනභාවං විජ්ඣනභාවං අමති ගච්ඡතීති අණු, වෙණු, වෙති තන්තසන්තානෙ භවතීතී වෙණු, බහිසාරෙඅලන්තිවාවෙණු වච්ඡං, පායෙතීතී ධෙනු, අත්ථං ධාරෙතීතී ධාතු, ගමනපචනාදිකං ක්‍රියං ධාරෙතීතී වා ධාතු, සීයතී බන්ධීයතීතී සෙතු, උද්ධං ගච්ඡති පවත්තතීතී කෙතු, අත්තනො ඵලං හිනොති පවත්තතීතී හෙතු.

ဤအင်္ဂါဖြင့် ဆွမ်းကို ဝါးစားတတ်သောကြောင့် ဟဏု သို့မဟုတ် ဟနု မည်၏။ သွားခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်သောကြောင့် ဇာဏု မည်၏။ တောက်ပတတ်သောကြောင့် ဘာဏု မည်၏။ လေငြိမ်သော အရပ်၌ သွားတတ်သောကြောင့် ရေဏု မည်၏။ တူးဆွအပ်သောကြောင့် ခါဏု မည်၏။ အင်္ဂါကြီးငယ်၏ ကျိုးပျက်ခြင်း၊ ထိုးကျင်ခြင်းသို့ ရောက်တတ်သောကြောင့် အဏု မည်၏။ ကွန်ရက်သဖွယ် တည်ရှိတတ်သောကြောင့် ဝေဏု မည်၏။ သို့မဟုတ် အပြင်ဘက်၌ အနှစ်ရှိခြင်း၌ စွမ်းနိုင်သောကြောင့် ဝေဏု မည်၏။ နွားငယ်ကို နို့ရည်သောက်စိမ့်သောကြောင့် ဓေနု မည်၏။ မိမိသဘောကို ဆောင်တတ်သောကြောင့် ဓာတု မည်၏။ သို့မဟုတ် သွားခြင်း၊ ချက်ခြင်းစသော ကိရိယာကို ဆောင်တတ်သောကြောင့် ဓာတု မည်၏။ ချည်နှောင်အပ်သောကြောင့် သေတု မည်၏။ အထက်သို့ သွားတတ်သောကြောင့် ကေတု မည်၏။ မိမိ၏ အကျိုးကို ဖြစ်စေတတ်သောကြောင့် ဟေတု မည်၏။

672, 682. කුටාදීහි ඨො.

၆၇၂, ၆၈၂. ကုဋ-စသော ဓာတ်တို့နောက်၌ ဌပစ္စည်း ဖြစ်၏။

කුට කුස කටඉච්චෙවමාදීහි ධාතූහි, පාටිපදිකෙහි ච ඨපච්චයො හොතී.

ကုဋ၊ ကုသ၊ ကဋ ဤသို့စသော ဓာတ်တို့နှင့် ပဋိပဒိက်တို့နောက်၌ ဌပစ္စည်း ဖြစ်၏။

අඞ්ගමඞ්ගං කුටති ඡින්දතීතී කුට්ඨං, ධඤ්ඤෙන ඡාදෙතබ්බො පූරෙතබ්බොතී කොට්ඨො, කටිතබ්බං මද්දිතබ්බන්ති, කට්ඨං.

အင်္ဂါကြီးငယ်ကို ဖြတ်တောက်တတ်သောကြောင့် ကုဋ္ဌံ မည်၏။ စပါးဖြင့် ပြည့်စေအပ်သောကြောင့် ကောဋ္ဌော မည်၏။ နင်းနယ်အပ်သောကြောင့် ကဋ္ဌံ မည်၏။

673, 683. මනු පූර සුණාදීහි උස්ස නුසිසා.

၆၇၃, ၆၈၃. မနု၊ ပူရ၊ သုဏ စသည်တို့နောက်၌ ဥသ၊ နုသ၊ ဣသ ပစ္စည်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

මනු පූර සුණ කුසු ඉල අල මහ සි කි ඉච්චෙවමාදීහි ධාතූහි, පාටිපදිකෙහි ච උස නුස ඉසඉච්චෙතෙ පච්චයා හොන්ති, පුන නිප්පජ්ජන්තෙ.

မနု၊ ပူရ၊ သုဏ၊ ကုသု၊ ဣလ၊ အလ၊ မဟ၊ သိ၊ ကိ ဤသို့စသော ဓာတ်တို့နှင့် ပဋိပဒိက်တို့နောက်၌ ဥသ၊ နုသ၊ ဣသ ဟူသော ဤပစ္စည်းတို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုမှတစ်ပါး နောက်၌ တစ်ဖန် ပြီးကုန်၏။

කුසලාකුසලෙ [Pg.315] ධම්මෙ මනති ජානාතීති මනුස්සො, මානුසො. කාරණා කාරණං මනති ජානාතීති වා මනුස්සො, මානුස්සො. අත්ථානත්ථං මනති ජානාතීති වා මනුස්සො, මානුස්සො. මාතාපිතූනං හදයං පූරෙතීති පුරිසො, අත්තනො මනොරථං පූරෙතීති වා පුරිසො, පූරෙතීති වා පොසො, සසුරෙහි සුණිතබ්බා හිංසිතබ්බාති සුණිසා, ද්වින්නං ජානානං කුලසන්තානං කරොතීති වා සුණිසා, කුච්ඡිතබ්බන්ති කරීසං, ගබ්භං විමොචෙතීති සුරිසො, තමන්ධකාරවිධමනෙන සත්තානං භයං සුරති හිංසතීති සූරියො, රොගං හිංසතීති සිරීසො, ඉලති කම්පතීති ඉල්ලිසො, තණ්හාය දුබ්බලො හුත්වා ඉලති කම්පතීති වා ඉල්ලිඝො, පාපකරණෙ අලති සමත්ථෙතීති අලසො, මහිතබ්බො පූජෙතබ්බොති මහිසො, සීයති බන්ධීයතීති සීසං, කිතබ්බං හිංසිතබ්බන්ති කිසං, ඉච්චෙවමාදි.

ကုသိုလ် အကုသိုလ် တရားတို့ကို သိတတ်သောကြောင့် မနုဿ၊ မာနုသ မည်၏။ သို့မဟုတ် အကြောင်းနှင့် အကြောင်းမဟုတ်သည်ကို သိတတ်သောကြောင့် မနုဿ၊ မာနုဿ မည်၏။ သို့မဟုတ် အကျိုးနှင့် အကျိုးမဟုတ်သည်ကို သိတတ်သောကြောင့် မနုဿ၊ မာနုဿ မည်၏။ မိဘတို့၏ နှလုံးကို ပြည့်စေတတ်သောကြောင့် ပုရိသ မည်၏၊ သို့မဟုတ် မိမိ၏ စိတ်အလိုကို ပြည့်စေတတ်သောကြောင့် ပုရိသ မည်၏၊ သို့မဟုတ် ပြည့်စေတတ်သောကြောင့် ပေါသ မည်၏၊ ယောက္ခမတို့ နားထောင်အပ် နှိပ်စက်အပ်သောကြောင့် သုဏိသာ မည်၏၊ သို့မဟုတ် နှစ်ဦးသောသူတို့၏ အမျိုးအနွယ်ကို ပြုတတ်သောကြောင့် သုဏိသာ မည်၏၊ စက်ဆုပ်အပ်သောကြောင့် ကရီသ မည်၏၊ ကိုယ်ဝန်ကို လွတ်စေတတ်သောကြောင့် သုရိသ မည်၏၊ အမိုက်မှောင်ကို ပယ်ဖျက်ခြင်းဖြင့် သတ္တဝါတို့၏ ဘေးကို ပယ်ဖျက်တတ်သောကြောင့် သူရိယ မည်၏၊ ရောဂါကို ဖျက်ဆီးတတ်သောကြောင့် သိရီသ မည်၏၊ တုန်လှုပ်တတ်သောကြောင့် ဣလ္လိသ မည်၏၊ သို့မဟုတ် တဏှာကြောင့် အားနည်းသည်ဖြစ်၍ တုန်လှုပ်တတ်သောကြောင့် ဣလ္လိဃ မည်၏၊ မကောင်းမှုပြုခြင်း၌ စွမ်းဆောင်နိုင်သောကြောင့် အလသ မည်၏၊ ပူဇော်အပ်သောကြောင့် မဟိသ မည်၏၊ ဖွဲ့ချည်အပ်သောကြောင့် သီသ မည်၏၊ နှိပ်စက်အပ်သောကြောင့် ကိသ မည်၏၊ ဤသို့စသည်ဖြင့် ဖြစ်၏။

ඉති කිබ්බිධානකප්පෙ උණාදිකප්පො ඡට්ඨො කණ්ඩො.

ဤသို့လျှင် ကိတ်ဝိဓာနကျမ်း၌ ဥဏာဒိကပ်သည် ဆဋ္ဌမမြောက် အပိုင်း ဖြစ်၏။

උණාදිකප්පො නිට්ඨිතො.

ဥဏာဒိကပ် ပြီးဆုံးပြီ။

කච්චායනපකරණං නිට්ඨිතං.

ကစ္စည်းကျမ်း ပြီးဆုံးပြီ။