နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ඒ භාග්‍යවත් අරහත් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට මාගේ නමස්කාරය වේවා!

ကစ္စာယနဗျာကရဏံ

කච්චායන ව්‍යාකරණය

၁. သန္ဓိ

1. සන්ධි

၁, ၁. အတ္ထော [Pg.1] အက္ခရသညာတော.

1, 1. අර්ථය අකුරු මඟින් මනාව හඳුනාගත හැකිය.

၂, ၂. အက္ခရာပါဒယော ဧကစတ္တာလိသံ.

2, 2. අකුරු 'අ' යන්නෙන් ආරම්භ වී හතළිස් එකක් (41) වෙති.

၃, ၃ တတ္ထောဒန္တာ သရာ အဋ္ဌ.

3, 3 ඒවා අතුරින් 'ඕ' යන්න අවසාන කොට ඇති අකුරු අට ස්වර (ප්‍රාණාක්ෂර) නම් වෙති.

၄, ၄. လဟုမတ္တာ တယော ရဿာ.

4, 4. ඒ ස්වර අතුරින් ලුහු (කෙටි) උච්චාරණ කාලයක් ඇති අකුරු තුන හ්‍රස්ව ස්වර නම් වෙති.

၅, ၅. အညေ ဒီဃာ.

5, 5. අනෙක් (ස්වර පහ) දීර්ඝ ස්වර නම් වෙති.

၆, ၈. သေသာ ဗျဉ္ဇနာ.

6, 8. ඉතිරි අකුරු (තිස්තුන) ව්‍යංජන (ගාත්‍රාක්ෂර) නම් වෙති.

၇, ၉. ဝဂ္ဂါ ပဉ္စပဉ္စသော မန္တာ.

7, 9. 'ම' යන්න අවසාන කොට ඇති (ව්‍යංජන විසිපහ) පස් නම බැගින් වූ වර්ග (වග්ග) නම් වෙති.

၈, ၁၀. အံဣတိ နိဂ္ဂဟိတံ.

8, 10. 'අං' යන මෙහි ඇති බින්දුව (බින්දු ප්‍රමාණය) නිග්ගහීතය නම් වේ.

၉, ၁၁. ပရသမညာ ပယောဂေ.

9, 11. භාෂා ව්‍යවහාරයෙහිදී (සංස්කෘත ආදී) වෙනත් ව්‍යාකරණ ග්‍රන්ථයන්හි එන සංඥා ද යෙදිය හැකිය.

၁၀, ၁၂. ပုဗ္ဗမဓောဌိတမဿရံ သရေန ဝိယောဇယေ.

10, 12. පූර්ව ව්‍යංජනය ස්වරයෙන් වෙන් කොට, ස්වර රහිතව යටින් තැබිය යුතුය.

၁၁, ၁၄. နယေ ပရံ ယုတ္တေ.

11, 14. ස්වර රහිත වූ පූර්ව ව්‍යංජනය ගැලපෙන පරිදි පර (පසුපස) අකුර හා සම්බන්ධ කළ යුතුය.

ဣတိ သန္ဓိကပ္ပေ ပဌမော ကဏ္ဍော.

මෙසේ සන්ධි කල්පයෙහි පළමුවන කාණ්ඩය නිමාවට පත් වේ.

၁၂, ၁၃. သရာ [Pg.2] သရေ လောပံ.

12, 13. පර ස්වරයක් ඇති කල්හි පූර්ව ස්වරයෝ ලොප් වෙති.

၁၃, ၁၅. ဝါ ပရော အသရူပေါ.

13, 15. අසමාන පර ස්වරයක් ඇති කල්හි (පූර්ව ස්වරය ලොප් කිරීම) විකල්පයෙන් සිදු වේ.

၁၄, ၁၆. ကွစာသဝဏ္ဏံ လုတ္တေ.

14, 16. පූර්ව ස්වරය ලොප් වූ කල්හි, පර ස්වරය ඇතැම් විට අසවර්ණ (ඒ, ඕ බවට) පත් වේ.

၁၅, ၁၇. ဒီဃံ.

15, 17. පූර්ව ස්වරය ලොප් වූ කල්හි, පර (හ්‍රස්ව) ස්වරය ඇතැම් විට දීර්ඝ වේ.

၁၆, ၁၈. ပုဗ္ဗော စ.

16, 18. පර ස්වරය ලොප් වූ කල්හි, පූර්ව (හ්‍රස්ව) ස්වරය ද ඇතැම් විට දීර්ඝ වේ.

၁၇, ၁၉. ယမေဒန္တဿာဒေသော.

17, 19. පර ස්වරයක් ඇති කල්හි, පදයක අවසානයේ ඇති 'ඒ' යන්නට 'ය' කාරය ආදේශ වේ.

၁၈, ၂၀. ဝမောဒုဒန္တာနံ.

18, 20. පර ස්වරයක් ඇති කල්හි, පදයක අවසානයේ ඇති 'ඕ' සහ 'උ' යන ස්වරයන්ට 'ව' කාරය ආදේශ වේ.

၁၉. ၂၂. သဗ္ဗော စံ တိ.

19. 22. පර ස්වරයක් ඇති කල්හි, (අති, පති, ඉති යන ශබ්දවල) මුළු 'ති' යන්නම 'ච' කාරය බවට පත් වේ.

၂၀, ၂၇. ဒေါ ဓဿ စ.

20, 27. පර ස්වරයක් ඇති කල්හි, 'ධ' යන්නට 'ද' කාරය ද ආදේශ වේ.

၂၁, ၂၂. ဣဝဏ္ဏော ယံ နဝါ.

21, 22. අසමාන පර ස්වරයක් ඇති කල්හි, 'ඉවණ්' (ඉ, ඊ) ස්වරය ඇතැම් විට 'ය' කාරය බවට පත් වේ.

၂၂, ၂၈. ဧဝါဒိဿ ရိ ပုဗ္ဗော စ ရဿော.

22, 28. 'ඒව' යන්නෙහි මුල ඇති 'ඒ' යන්න 'රි' බවට පත් වන අතර පූර්ව ස්වරය ද කෙටි (හ්‍රස්ව) වේ.

ဣတိ သန္ဓိကပ္ပေ ဒုတိယော ကဏ္ဍော.

මෙසේ සන්ධි කල්පයෙහි දෙවන කාණ්ඩය නිමාවට පත් වේ.

၂၃, ၃၆. သရာ ပကတိ ဗျဉ္ဇနေ.

23, 36. ව්‍යංජනයක් පරව ඇති කල්හි, පූර්ව ස්වරයෝ ප්‍රකෘති ස්වරූපයෙන්ම (වෙනස් නොවී) පවතිති.

၂၄, ၃၅. သရေ ကွစိ.

24, 35. පර ස්වරයක් ඇති කල්හි ද ඇතැම් විට (පූර්ව ස්වරය) ප්‍රකෘති ස්වරූපයෙන්ම පවතී.

၂၅, ၃၇. ဒီဃံ.

25, 37. ව්‍යංජනයක් පරව ඇති කල්හි, ඇතැම් විට (පූර්ව ස්වරය) දීර්ඝ වේ.

၂၆, ၃၈. ရဿံ.

26, 38. ව්‍යඤ්ජනයක් පර වූ කල්හි, ඇතැම් විට ස්වරයෝ හ්‍රස්ව බවට පැමිණෙත්.

၂၇, ၃၉. လောပဉ္စ တတြာကာရော.

27, 39. ව්‍යඤ්ජනයක් පර වූ කල්හි, ඇතැම් විට ස්වරයෝ ලොප් වෙති, එම ලොප් වූ ස්ථානයෙහි 'අ' කාරය ද පැමිණේ.

၂၈, ၄၀. ပရ ဒွေဘာဝေါ ဌာနေ.

28, 40. සුදුසු ස්ථානයෙහි, ස්වරයකට පර වූ ව්‍යඤ්ජනය ද්විත්ව භාවයට පැමිණේ.

၂၉, ၄၂. ဝဂ္ဂေ ဃောသာဃောသာနံ တတိယပဌမာ.

29, 42. වර්ගයෙහි, ඝෝෂ සහ අඝෝෂ අක්ෂරයන්ගේ ස්ථානයෙහි සුදුසු පරිදි තෘතීය හා ප්‍රථම අක්ෂරයෝ ද්විත්ව භාවයට පැමිණෙති.

ဣတိ သန္ဓိကပ္ပေ တတိယော ကဏ္ဍော.

මෙසේ සන්ධි කල්පයෙහි තුන්වන කාණ්ඩය නිම විය.

၃၀, ၅၈. အံ [Pg.3] ဗျဉ္ဇနေ နိဂ္ဂဟိတံ.

30, 58. ව්‍යඤ්ජනයක් පර වූ කල්හි, නිග්ගහීතය 'අං' බවට පැමිණේ.

၃၁. ၄၉. ဝဂ္ဂန္တံ ဝါ ဝဂ္ဂေ.

31. 49. වග ව්‍යඤ්ජනයක් පර වූ කල්හි, නිග්ගහීතය විකල්පයෙන් ඒ ඒ වර්ගයෙහි අවසාන අක්ෂරය බවට පැමිණේ.

၃၂, ၅၀. ဧဟေ ဉံ.

32, 50. 'ඒ' සහ 'හ' පර වූ කල්හි නිග්ගහීතය 'ඤ' බවට පැමිණේ.

၃၃. ၅၁. သ ယေ စ.

33. 51. 'ස' සහ 'ය' පර වූ කල්හි ද (නිග්ගහීතය 'ඤ' බවට පැමිණේ).

၃၄, ၅၂. မဒါ သရေ.

34, 52. ස්වරයක් පර වූ කල්හි, නිග්ගහීතය විකල්පයෙන් 'ම' සහ 'ද' බවට පැමිණේ.

၃၅, ၃၄. ယ ဝ မ ဒ န တ ရ လာ စာဂမာ.

35, 34. ස්වරයක් පර වූ කල්හි, ය, ව, ම, ද, න, ත, ර, ළ යන අක්ෂරයෝ ද ආගම වශයෙන් පැමිණෙත්.

၃၆, ၄၇. ကွစိ ဩ ဗျဉ္ဇနေ.

36, 47. ව්‍යඤ්ජනයක් පර වූ කල්හි, ඇතැම් විට (පූර්ව ස්වරය) 'ඕ' කාරය බවට පැමිණේ.

၃၇, ၅၇. နိဂ္ဂဟိတဉ္စ.

37, 57. ස්වරයක් හෝ ව්‍යඤ්ජනයක් පර වූ කල්හි ද නිග්ගහීතය ආගම වශයෙන් පැමිණේ.

၃၈, ၅၃. ကွစိ လောပံ.

38, 53. ස්වරයක් පර වූ කල්හි, ඇතැම් විට නිග්ගහීතය ලොප් වේ.

၃၉, ၅၄. ဗျဉ္ဇနေ စ.

39, 54. ව්‍යඤ්ජනයක් පර වූ කල්හි ද ඇතැම් විට නිග්ගහීතය ලොප් වේ.

၄၀, ၅၅. ပရော ဝါ သရော.

40, 55. නිග්ගහීතයට පර වූ ස්වරය විකල්පයෙන් ලොප් වේ.

၄၁, ၅၆. ဗျဉ္ဇနော စ ဝိသညောဂေါ.

41, 56. නිග්ගහීතයට පර වූ ස්වරය ලොප් වූ කල්හි, (ඊට පසුව ඇති) සංයුක්ත ව්‍යඤ්ජනය අසංයුක්ත බවට පැමිණේ.

ဣတိ သန္ဓိကပ္ပေ စတုတ္ထော ကဏ္ဍော.

මෙසේ සන්ධි කල්පයෙහි සිව්වන කාණ්ඩය නිම විය.

၄၂, ၃၂. ဂေါသရေ ပုထဿာဂမော ကွစိ.

42, 32. ස්වරයක් පර වූ කල්හි, 'පුථ' නිපාතයට පසුව ඇතැම් විට 'ග' කාරය ආගම වශයෙන් පැමිණේ.

၄၃, ၃၃. ပါဿ စန္တော ရဿော.

43, 33. 'පා' නිපාතයට පසුව ස්වරයක් පර වූ කල්හි 'ග' කාරය ආගම වශයෙන් පැමිණෙන අතර, 'පා' යන්නෙහි අවසාන ස්වරය හ්‍රස්ව වේ.

၄၄, ၂၄ အဗ္ဘော အဘိ.

44, 24 (ස්වරයක් පර වූ කල්හි) 'අභි' උපසර්ගය 'අබ්භ' බවට පැමිණේ.

၄၅, ၂၅. အဇ္ဈော အဓိ.

45, 25. (ස්වරයක් පර වූ කල්හි) 'අධි' උපසර්ගය 'අජ්ඣ' බවට පැමිණේ.

၄၆, ၂၆. တေ န ဝါ ဣဝဏ္ဏေ.

46, 26. ඉ-වර්ණයක් පර වූ කල්හි, එම (අභි -> අබ්භ, අධි -> අජ්ඣ යන) විධීන් විකල්පයෙන් සිදු නොවේ.

၄၇, ၂၃. အတိဿ စန္တဿ.

47, 23. ඉ-වර්ණයක් පර වූ කල්හි, 'අති' උපසර්ගයේ අවසාන භාගය 'ච' කාරය බවට පත් නොවේ.

၄၈, ၄၃. ကွစိ [Pg.4] ပဋိ ပတိဿ.

48, 43. ස්වරයක් හෝ ව්‍යඤ්ජනයක් පර වූ කල්හි, ඇතැම් විට 'පති' උපසර්ගය 'පටි' බවට පැමිණේ.

၄၉, ၄၄. ပုထဿု ဗျဉ္ဇနေ.

49, 44. ව්‍යඤ්ජනයක් පර වූ කල්හි, 'පුථ' ශබ්දයෙහි අවසාන ස්වරය 'උ' බවට පැමිණේ.

၅၀, ၄၅. ဩ အဝဿ.

50, 45. 'අව' උපසර්ගය 'ඕ' බවට පැමිණේ.

၅၁, ၅၉. အနုပဒိဋ္ဌာနံ ဝုတ္တယောဂတော.

51, 59. මෙහි ප්‍රකාශ නොකරන ලද වෙනත් සන්ධි කාර්යයන්, ප්‍රකාශිත සූත්‍ර ක්‍රමයන්ට අනුව සිදු කරගත යුතුය.

ဣတိ သန္ဓိကပ္ပေ ပဉ္စမော ကဏ္ဍော.

මෙසේ සන්ධි කල්පයෙහි පස්වන කාණ්ඩය නිම විය.

သန္ဓိသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ.

සන්ධි සූත්‍ර කොටස මෙයින් නිම විය.

၂. နာမ

2. නාම (නාම පද කාණ්ඩය).

၅၂, ၆၀. ဇိနဝစနယုတ္တံ ဟိ.

52, 60. "ජිනවචනයුත්තං හි" (සියලු ව්‍යාකරණ රීති බුද්ධ දේශනාවට අනුකූල විය යුතුය).

၅၃, ၆၁. လိင်္ဂဉ္စ နိပ္ပဇ္ဇတေ.

53, 61. "ලිංගඤ්ච නිපජ්ජතේ" (ප්‍රකෘති ලිංගය ද ස්ථිර වශයෙන් පිහිටුවිය යුතුය).

၅၄, ၆၂. တတော စ ဝိဘတ္တိယော.

54, 62. "තතෝ ච විභත්තියෝ" (එම ලිංගයන්ට පසුව විභක්ති ප්‍රත්‍යයන් පැමිණිය යුතුය).

၅၅, ၆၃. သိ ယော အံ ယော နာ ဟိ သ နံ သ္မာ ဟိ သနံ သ္မိံ သု.

55, 63. "සි යෝ, අං යෝ, නා හි, ස නං, ස්මා හි, ස නං, ස්මිං සු" යන මොහු විභක්තිහු වෙති.

၅၆, ၆၄. တဒနုပရောဓေန.

56, 64. "තදනුපරෝධේන" (බුද්ධ වචනයට පටහැනි නොවන පරිදි පද සිද්ධිය නිම කළ යුතුය).

၅၇, ၇၁. အာလပနေ သိ ဂသညော.

57, 71. "ආලපනේ සි ගසඤ්ඤෝ" (ආලපන විභක්තියෙහි ඇති 'සි' ප්‍රත්‍යය 'ග' යන නාමය ලබයි).

၅၈, ၂၉. ဣဝဏ္ဏုဝဏ္ဏာ ဈလာ.

58, 29. "ඉවණ්ණුවණ්ණා ඣලා" (ඉවර්ණයන් 'ඣ' යනුවෙන් ද උවර්ණයන් 'ල' යනුවෙන් ද නම් කරනු ලැබේ).

၅၉, ၁၈၂. တေ ဣတ္ထိဓျာ ပေါ.

59, 182. "තේ ඉත්ථිධ්‍යා පෝ" (ස්ත්‍රී ලිංගය හඟවන ඒ ඉවර්ණ උවර්ණයෝ 'ප' යන නාමය ලබති).

၆၀, ၁၇၇. အာ ဃော.

60, 177. "ආ ඝෝ" (ස්ත්‍රී ලිංගය හඟවන 'ආ' කාරය 'ඝ' යන නාමය ලබයි).

၆၁, ၈၆. သာဂမော သေ.

61, 86. "සාගමෝ සේ" ('ස' විභක්තිය පර කල්හි 'ස' කාර ආගමය සිදු වේ).

၆၂, ၂၀၆. သံသာသွေကဝစနေသု စ.

62, 206. "සංසාස්වේකවචනේසු ච" (ඒකවචන වූ 'සං' සහ 'සා' පර වූ කල්හි ද 'ස' කාර ආගමය සිදු වේ).

၆၃, ၂၁၇. ဧတိမာသမိ[Pg.5].

63, 217. "එතිමාසමි" (ඒකවචන සං, සා පර කල්හි 'ඒතා' සහ 'ඉමා' ශබ්දයන්ගේ අවසාන 'ආ' යන්න 'ඉ' බවට පත් වේ).

၆၄, ၂၁၆. တဿာ ဝါ.

64, 216. "තස්සා වා" (ඒකවචන සං, සා පර කල්හි 'තා' ශබ්දයේ අවසාන 'ආ' යන්න විකල්පයෙන් 'ඉ' බවට පත් වේ).

၆၅, ၂၁၅. တတော သဿ ဿာယ.

65, 215. "තතෝ සස්ස ස්සාය" (ඒ තා, ඒතා, ඉමා ශබ්දයන්ට පසුව එන 'ස' විභක්තිය විකල්පයෙන් 'ස්සාය' බවට පත් වේ).

၆၆, ၂၀၅. ဃော ရဿံ.

66, 205. "ඝෝ රස්සං" (ඒකවචන සං, සා පර කල්හි 'ඝ' සංඥක 'ආ' කාරය ලඝු (රස්ස) වේ).

၆၇, ၂၂၉. နော စ ဒွါဒိတော နံမှိ.

67, 229. "නෝ ච ද්වාදිතෝ නංම්හි" ('නං' විභක්තිය පර කල්හි, ද්වි ආදී සංඛ්‍යා ශබ්දයන්ට පසුව ද 'න' කාර ආගමය සිදු වේ).

၆၈, ၁၈၄. အမာ ပတော သ္မိံသ္မာနံ ဝါ.

68, 184. "අමා පතෝ ස්මිංස්මානං වා" ('ප' සංඥකයන්ගෙන් පසුව එන ස්මිං සහ ස්මා විභක්තීන් පිළිවෙළින් 'අං' සහ 'ආ' බවට විකල්පයෙන් පත් වේ).

၆၉, ၁၈၆. အာဒိတော ဩ စ.

69, 186. "ආදිතෝ ඕ ච" ('ආදි' ශබ්දයෙන් පර වූ 'ස්මිං' විභක්තිය 'ඕ' ද 'අං' ද බවට පත් වේ).

၇၀, ၃၀. ဈလာနမိယုဝါ သရေ ဝါ.

70, 30. "ඣලානමියුවා සරේ වා" (ස්වරයක් පර කල්හි 'ඣ' සහ 'ල' ශබ්දයෝ විකල්පයෙන් පිළිවෙළින් 'ඉය' සහ 'උව' බවට පත් වෙති).

၇၁, ၄၈၉. ယဝကာရာ စ.

71, 489. "යවකාරා ච" (ස්වරයක් පර කල්හි 'ඣ' සහ 'ල' ශබ්දයෝ පිළිවෙළින් 'ය' සහ 'ව' බවට ද පත් වෙති).

၇၂, ၁၈၅. ပသညဿ စ.

72, 185. "පසඤ්ඤස්ස ච" ('ප' සංඥක ඉවර්ණ උවර්ණයෝ ද 'ය' කාරය බවට පත් වෙති).

၇၃, ၁၇၄. ဂါဝ သေ.

73, 174. "ගාව සේ" ('ස' විභක්තිය පර කල්හි 'ගෝ' ශබ්දයේ 'ඕ' කාරය 'ආව' බවට පත් වේ).

၇၄, ၁၆၉. ယောသု စ.

74, 169. "යෝසු ච" ('යෝ' විභක්ති ආදිය පර කල්හි ද 'ගෝ' ශබ්දයේ 'ඕ' කාරය 'ආව' බවට පත් වේ).

၇၅, ၁၇၀. အဝံမှိ စ.

75, 170. "අවංම්හි ච" ('අං' විභක්තිය පර කල්හි ද 'ගෝ' ශබ්දයේ 'ඕ' කාරය 'අව' සහ 'ආව' බවට පත් වේ).

၇၆, ၁၇၁. အာဝဿု ဝါ.

76, 171. "ආවස්සු වා" ('අං' විභක්තිය පර කල්හි, 'ආව' ආදේශයේ 'අ' යන්න විකල්පයෙන් 'උ' බවට පත් වේ).

၇၇, ၁၇၅, တတော နမံ ပတိမှာလုတ္တေ စ သမာသေ.

77, 175, "තතෝ නමං පතිම්හාලුත්තේ ච සමාසේ" (අලුත්ත සමාසයෙහි 'පති' ශබ්දය පර කල්හි, 'ගෝ' ශබ්දයට පසුව එන 'නං' විභක්තිය 'අං' බවටත් 'ඕ' යන්න 'අව' බවටත් පත් වේ).

၇၈, ၃၁. ဩ သရေ စ.

78, 31. "ඕ සරේ ච" (ලුත්ත සමාසයෙහි ස්වරයක් පර වූ කල්හි 'ගෝ' ශබ්දයේ 'ඕ' කාරය 'අව' බවට පත් වේ).

၇၉, ၄၆. တဗ္ဗိပရီတူပပဒေ ဗျဉ္ဇနေ စ.

79, 46. "තබ්බිපරීතූපපදේ බ්‍යඤ්ජනේ ච" (ව්‍යඤ්ජනයක් පර කල්හි ද, උපපද ඇති කල්හි එහි විපරීතය සිදු වේ).

၈၀, ၁၇၃. ဂေါဏ နံမှိ ဝါ.

80, 173. "ගෝණ නංම්හි වා" ('නං' විභක්තිය පර කල්හි 'ගෝ' ශබ්දය විකල්පයෙන් 'ගෝණ' බවට පත් වේ).

၈၁, ၁၇၂. သုဟိနာသု စ.

81, 172. ‘සු’, ‘හි’ සහ ‘නා’ විභක්ති පර වූ කල්හි ද ‘ගෝ’ ශබ්දයට ‘ගෝණ’ ආදේශය වේ.

၈၂, ၁၄၉. အံမော [Pg.6] နိဂ္ဂဟိတံ ဈလပေဟိ.

82, 149. ‘ဈ’, ‘ල’ සහ ‘ප’ සංඥා ඇති ස්වරයන්ට පර වූ ‘අං’ විභක්තියෙහි ‘ම’ කාරය නිග්ගහීතය බවට පත් වේ.

၈၃, ၆၇. သရလောပေါ မာဒေသပစ္စယာဒိမှိ သရလောပေ တု ပကတိ.

83, 67. ආදේශ හෝ ප්‍රත්‍යය ආදියේ පර ස්වරය නිසා පූර්ව ස්වරය ලොප් වන කල්හි, පූර්ව ව්‍යඤ්ජනය ප්‍රකෘති ස්වරූපයෙන් පවතී.

၈၄, ၁၄၄. အဃော ရဿမေကဝစနယောသွပိ စ.

84, 144. ‘ඝ’ සංඥාව නොලත් දීර්ඝ ස්වරය, ඒකවචන විභක්ති සහ ‘යෝ’ විභක්ති පර වූ කල්හි ද හ්‍රස්ව වේ.

၈၅, ၁၅၀. န သိသ္မိမနပုံသကာနိ.

85, 150. ‘සි’ විභක්තිය පර වූ කල්හි, නපුංසක ලිංග නොවන (ස්ත්‍රී ලිංග සහ පුරුෂ ලිංග) ශබ්දයන්ගේ දීර්ඝ ස්වරය හ්‍රස්ව නොවේ.

၈၆, ၂၂၇. ဥဘာဒိတော နမိန္နံ.

86, 227. ‘උභ’ ආදී සංඛ්‍යා ශබ්දයන්ට පර වූ ‘නං’ විභක්තියට ‘ඉන්නං’ ආදේශය වේ.

၈၇, ၂၃၁. ဣဏ္ဏမိဏ္ဏန္နံ တီဟိ သင်္ချာဟိ.

87, 231. ‘ති’ සංඛ්‍යා ශබ්දයෙන් පර වූ ‘නං’ විභක්තියට ‘ඉණ්ණං’ සහ ‘ඉණ්ණන්නං’ යන ආදේශයන් වේ.

၈၈, ၁၄၇. ယာသု ကတနိကာရလောပေသု ဒီဃံ.

88, 147. ‘නි’ ආදේශය කරන ලද හෝ ලොප් කරන ලද හෝ ‘යෝ’ විභක්තීන් පර වූ කල්හි පූර්ව ස්වරයෝ දීර්ඝ බවට පැමිණෙති.

၈၉, ၈၇. သုနံဟိသု စ.

89, 87. ‘සු’, ‘නං’ සහ ‘හි’ විභක්තීන් පර වූ කල්හි ද ස්වරයෝ දීර්ඝ බවට පැමිණෙති.

၉၀, ၂၅၂. ပဉ္စာဒီနမတ္တံ.

90, 252. ‘පඤ්ච’ ආදී සංඛ්‍යා ශබ්දයන්ගේ අවසාන ස්වරයට ‘අ’ කාරය ම ආදේශ වේ.

၉၁, ၁၉၄. ပတိဿိနီမှိ.

91, 194. ‘ඉනී’ ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි, ‘පති’ ශබ්දයේ අවසාන ‘ඉ’ කාරයට ‘අ’ කාරය ආදේශ වේ.

၉၂, ၁၀၀. န္တုဿန္တော ယောသု စ.

92, 100. ‘යෝ’ විභක්තීන් පර වූ කල්හි ද ‘න්තු’ ප්‍රත්‍යයේ අවසාන ‘උ’ කාරයට ‘අ’ කාරය ආදේශ වේ.

၉၃, ၁၀၆. သဗ္ဗဿ ဝါ အံသေသု.

93, 106. ‘අං’ සහ ‘ස’ විභක්තීන් පර වූ කල්හි, මුළු ‘න්තු’ ප්‍රත්‍යයට ම විකල්පයෙන් ‘අ’ කාරය ආදේශ වේ.

၉၄, ၁၀၅. သိမှိ ဝါ.

94, 105. ‘සි’ විභක්තිය පර වූ කල්හි, ‘න්තු’ ප්‍රත්‍යයේ අවසාන ‘උ’ කාරයට විකල්පයෙන් ‘අ’ කාරය ආදේශ වේ.

၉၅, ၁၄၅. အဂ္ဂိဿိနိ.

95, 145. ‘සි’ විභක්තිය පර වූ කල්හි, ‘අග්ගි’ ශබ්දයේ අවසාන ‘ඉ’ කාරයට විකල්පයෙන් ‘ඉනි’ ආදේශය වේ.

၉၆, ၁၄၈. ယောသွကတရဿော ဈော.

96, 148. ‘යෝ’ විභක්තීන් පර වූ කල්හි, හ්‍රස්ව නොකරන ලද ස්වාභාවික ‘ဈ’ සංඥා ඇති ‘ඉ’ ස්වරය ‘අ’ කාරය බවට පැමිණේ.

၉၇, ၁၅၆. ဝေဝေါသု လော စ.

97, 156. ‘වේ’ සහ ‘වෝ’ ආදේශයන් පර වූ කල්හි ද, හ්‍රස්ව නොකරන ලද ස්වාභාවික ‘ල’ සංඥා ඇති ‘උ’ ස්වරය ද ‘අ’ කාරය බවට පැමිණේ.

၉၈, ၁၈၉. မာတုလာဒီနမာနတ္တမီကာရေ.

98, 189. ‘ඊ’ ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි, ‘මාතුල’ ආදී අකාරාන්ත ශබ්දයන්ගේ අවසාන ‘අ’ කාරයට ‘ආන’ ආදේශය වේ.

၉၉, ၈၁. သ္မာဟိသ္မိံနံ မှာဘိမှိ ဝါ.

99, 81. සියලු ලිංගයන්ට පර වූ ‘ස්මා’, ‘හි’ සහ ‘ස්මිං’ විභක්තීන්ට පිළිවෙළින් ‘ම්හා’, ‘භි’ සහ ‘ම්හි’ යන ආදේශයන් විකල්පයෙන් වේ.

၁၀၀, ၂၁၄. န တိမေဟိ ကတာကာရေဟိ.

100, 214. ‘අ’ කාරය ආදේශ කරන ලද ‘ත’ සහ ‘ඉම’ ශබ්දයන්ගෙන් පර වූ ‘ස්මා’ සහ ‘ස්මිං’ විභක්තීන්ට ‘ම්හා’ සහ ‘ම්හි’ ආදේශයන් නොවේ.

၁၀၁, ၈၀. သုဟိသွကာရော [Pg.7] ဧ.

101, 80. ‘සු’ සහ ‘හි’ විභක්තීන් පර වූ කල්හි, අකාරාන්ත ශබ්දයන්ගේ අවසාන ‘අ’ කාරයට ‘ඒ’ කාරය ආදේශ වේ.

၁၀၂, ၂၀၂. သဗ္ဗနာမာနံ နံမှိ စ.

102, 202. ‘නං’ විභක්තිය පර වූ කල්හි ද සර්වනාම ශබ්දයන්ගේ අවසාන ‘අ’ කාරයට ‘ඒ’ කාරය ආදේශ වේ.

၁၀၃, ၇၉. အတော နေန.

103, 79. අකාරාන්ත ශබ්දයන්ගෙන් පර වූ ‘නා’ විභක්තියට ‘ඒන’ ආදේශය වේ.

၁၀၄, ၆၆. သော.

104, 66. අකාරාන්ත ශබ්දයන්ගෙන් පර වූ ‘නා’ විභක්තියට ‘සෝ’ ආදේශය වේ.

၁၀၅, ၀. သော ဝါ.

105, 0. අකාරාන්ත ශබ්දයන්ගෙන් පර වූ ‘නා’ විභක්තියට විකල්පයෙන් ‘සෝ’ ආදේශය වේ.

၁၀၆, ၃၀၂. ဒီဃောရေဟိ.

106, 302. ‘දීඝ’ සහ ‘ඕර’ ශබ්දයන්ගෙන් පර වූ ‘ස්මා’ විභක්තියට විකල්පයෙන් ‘සෝ’ ආදේශය වේ.

၁၀၇, ၆၉. သဗ္ဗယောနီနမာဧ.

107, 69. අකාරාන්ත ශබ්දයන්ගෙන් පර වූ සියලු ‘යෝ’ විභක්තීන්ට පිළිවෙළින් ‘ආ’ සහ ‘ඒ’ ආදේශයන් වේ.

၁၀၈, ၉၀. သ္မာသ္မိံနံ ဝါ.

108, 90. අකාරාන්ත ශබ්දයන්ගෙන් පර වූ ‘ස්මා’ සහ ‘ස්මිං’ විභක්තීන්ට පිළිවෙළින් ‘ආ’ සහ ‘ඒ’ ආදේශයන් විකල්පයෙන් වේ.

၁၀၉, ၂၉၅. အာယ စတုတ္ထေကဝစနဿ တု.

109, 295. අකාරාන්ත ශබ්දයන්ගෙන් පර වූ චතුර්ථී ඒකවචන ‘ස’ විභක්තියට ‘ආය’ ආදේශය ද වේ.

၁၁၀, ၂၀၁. တယော နေဝ စ သဗ္ဗနာမေဟိ.

110, 201. සර්වනාම අකාරාන්ත ශබ්දයන්ගෙන් පර වූ ‘ස්මා’, ‘ස්මිං’ සහ ‘ස’ විභක්තීන්ට පිළිවෙළින් ‘ආ’, ‘ඒ’ සහ ‘ආය’ යන ආදේශයන් තුන සිදු නොවේ (නමුත් සමහර තැනක ස්වල්ප වශයෙන් සිදු වේ).

၁၁၁, ၁၇၉. ဃတော နာဒီနံ.

111, 179. ඝ (Gha) යන සංඥාව ඇති 'ආ' කාරාන්ත ස්ත්‍රී ලිංග නාම පදයන්ට පසුව යෙදෙන, 'නා' ආරම්භ කොට ඇති ඒකවචන විභක්ති පහ (නා, ස, ස්මා, ස, ස්මිං) සඳහා 'ආය' (āya) යන්න ආදේශ වේ.

၁၁၂, ၁၇၃. ပတော ယာ.

112, 173. 'ප' (Pa) යන සංඥාව ඇති ඉවර්ණ උවර්ණ (ඉ, ඊ, උ, ඌ) ස්ත්‍රී ලිංග නාම පදයන්ට පසුව යෙදෙන, 'නා' ආරම්භ කොට ඇති ඒකවචන විභක්ති පහ සඳහා 'යා' (yā) යන්න ආදේශ වේ.

၁၁၃, ၁၃၂. သခတော ဂဿေ ဝါ.

113, 132. 'සඛ' (Sakha) ශබ්දයට පසුව යෙදෙන, 'ග' (Ga) සංඥාව ඇති ආලපන 'සි' විභක්තිය සඳහා විකල්ප වශයෙන් 'ඒ' (e) කාරය ආදේශ වේ.

၁၁၄, ၁၇၈. ဃတေ စ.

114, 178. 'ඝ' (Gha) සංඥාව ඇති 'ආ' කාරාන්ත පදයකට පසුව යෙදෙන, 'ග' (Ga) සංඥාව ඇති ආලපන 'සි' විභක්තිය සඳහා නිසැකවම 'ඒ' (e) කාරය ආදේශ වේ.

၁၁၅, ၁၈၁. န အမ္မာဒိတော.

115, 181. 'අම්මා' (ammā) ආදී මව් යන අර්ථය දෙන 'ආ' කාරාන්ත ශබ්දයන්ට පසුව යෙදෙන, 'ග' (Ga) සංඥාව ඇති ආලපන 'සි' විභක්තිය සඳහා 'ඒ' (e) කාරය ආදේශ නොවේ.

၁၁၆, ၁၅၇. အကတရဿာ လတော ယွာလပနဿဝေဝေါ.

116, 157. දීර්ඝයෙන් ලුහු නොකරන ලද, ස්වභාවයෙන්ම රස්ව වූ 'ල' (La) සංඥාව ඇති 'උ' කාරයට පසුව යෙදෙන ආලපන 'යෝ' විභක්තිය සඳහා 'වේ' (ve) සහ 'වෝ' (vo) යන ආදේශයන් සිදු වේ.

၁၁၇, ၁၂၄. ဈလတော သဿ နော ဝါ.

117, 124. 'ඣ' (Jha) සංඥාව ඇති ඉවර්ණ (ඉ, ඊ) සහ 'ල' (La) සංඥාව ඇති උවර්ණ (උ, ඌ) ශබ්දයන්ට පසුව යෙදෙන 'ස' විභක්තිය සඳහා විකල්ප වශයෙන් 'නෝ' (no) යන්න ආදේශ වේ.

၁၁၈, ၁၄၆. ဃပတော စ ယောနံ လောပေါ.

118, 146. 'ඝ', 'ප' යන සංඥාවන්ගෙන් ද, 'ඣ', 'ල' යන සංඥාවන්ගෙන් ද පසුව යෙදෙන 'යෝ' විභක්තීන්ගේ ලෝපය (හැළී යාම) විකල්ප වශයෙන් සිදු වේ.

၁၁၉, ၁၁၅. လတော ဝေါကာရော စ.

119, 115. 'ල' (La) සංඥාව ඇති උවර්ණ (උ, ඌ) ශබ්දයන්ට පසුව යෙදෙන 'යෝ' විභක්තිය සඳහා විකල්ප වශයෙන් 'වෝ' (vo) කාරය ආදේශ වේ. සූත්‍රයේ 'ච' ශබ්දය නිසා 'නෝ' (no) ආදේශය ද සිදු වේ.

ဣတိ နာမကပ္ပေ ပဌမော ကဏ္ဍော.

මෙසේ නාම කල්පයෙහි පළමුවන කාණ්ඩය (පරිච්ඡේදය) නිමවා වදාරන ලදී.

၁၂၀, ၂၄၃. အမှဿ [Pg.8] မမံ သဝိဘတ္တိဿ သေ.

120, 243. 'ස' විභක්තිය පර වූ කල්හි, විභක්තිය ද සහිත වූ 'අම්හ' (amha) ශබ්දය සඳහා 'මමං' (mamaṃ) යන්න ආදේශ වේ.

၁၂၁, ၂၃၃. မယံ ယောမှိ ပဌမေ.

121, 233. ප්‍රථමා විභක්තිගත 'යෝ' විභක්තිය පර වූ කල්හි, විභක්තිය ද සහිත වූ 'අම්හ' ශබ්දය සඳහා 'මයං' (mayaṃ) යන්න ආදේශ වේ.

၁၂၂, ၉၉. န္တုဿ န္တော.

122, 99. ප්‍රථමා 'යෝ' විභක්තිය පර වූ කල්හි, විභක්තිය ද සහිත වූ 'න්තු' (ntu) ප්‍රත්‍යය සඳහා 'න්තෝ' (nto) යන්න ආදේශ වේ.

၁၂၃, ၁၀၃. န္တဿ သေ ဝါ.

123, 103. 'ස' විභක්තිය පර වූ කල්හි, විභක්තිය ද සහිත වූ 'න්තු' ප්‍රත්‍යය සඳහා විකල්ප වශයෙන් 'න්තස්ස' (ntassa) යන්න ආදේශ වේ.

၁၂၄, ၉၈. အာ သိမှိ.

124, 98. 'සි' විභක්තිය පර වූ කල්හි, විභක්තිය ද සහිත වූ 'න්තු' ප්‍රත්‍යය සඳහා 'ආ' (ā) කාරය ආදේශ වේ.

၁၂၅, ၁၉၈. အံ နပုံသကေ.

125, 198. නපුංසක ලිංගයෙහි 'සි' විභක්තිය පර වූ කල්හි, විභක්තිය ද සහිත වූ 'න්තු' ප්‍රත්‍යය සඳහා 'අං' (aṃ) යන්න ආදේශ වේ.

၁၂၆, ၁၀၁. အဝဏ္ဏာ စ ဂေ.

126, 101. 'ග' (Ga) සංඥාව ඇති ආලපන 'සි' විභක්තිය පර වූ කල්හි, විභක්තිය ද සහිත වූ 'න්තු' ප්‍රත්‍යය සඳහා 'අවර්ණ' (අ, ආ) සහ 'අං' (aṃ) ද ආදේශ වෙති.

၁၂၇, ၁၀၂. တော တိတာ သသ္မိံနာသု.

127, 102. 'ස', 'ස්මිං', 'නා' විභක්තීන් පර වූ කල්හි, විභක්තිය ද සහිත වූ 'න්තු' ප්‍රත්‍යය සඳහා පිළිවෙළින් 'තෝ' (to), 'ති' (ti), 'තා' (tā) යන්න ආදේශ වෙති.

၁၂၈, ၁၀၄. နံမှိ တံ ဝါ.

128, 104. 'නං' විභක්තිය පර වූ කල්හි, විභක්තිය ද සහිත වූ 'න්තු' ප්‍රත්‍යය සඳහා විකල්ප වශයෙන් 'තං' (taṃ) යන්න ආදේශ වේ.

၁၂၉, ၂၂၂. ဣမဿိဒမံသိသု နပုံသကေ.

129, 222. නපුංසක ලිංගයෙහි 'අං' සහ 'සි' විභක්තීන් පර වූ කල්හි, විභක්තිය ද සහිත වූ 'ඉම' (ima) ශබ්දය සඳහා 'ඉදං' (idaṃ) යන්න ආදේශ වේ.

၁၃၀, ၂၂၅. အမုဿာဒုံ.

130, 225. නපුංසක ලිංගයෙහි 'අං' සහ 'සි' විභක්තීන් පර වූ කල්හි, විභක්තිය ද සහිත වූ 'අමු' (amu) ශබ්දය සඳහා 'අදුං' (aduṃ) යන්න ආදේශ වේ.

၁၃၁, ၀. ဣတ္ထိပုမနပုံသကသင်္ချံ.

131, 0. 'ඉත්ථිපුමනපුංසකසංඛ්‍යං' යන මේ සූත්‍රය (ඉදිරි සූත්‍රයන් සඳහා බලපවත්වන) අධිකාර සූත්‍රයකි.

၁၃၂, ၂၂၈. ယောသု ဒွိန္နံ ဒွေ စ.

132, 228. 'යෝ' විභක්තීන් පර වූ කල්හි, ත්‍රිලිංගවාචී (ස්ත්‍රී, පුරුෂ, නපුංසක) වූ 'ද්වි' (dvi) සංඛ්‍යා ශබ්දය සඳහා විභක්තිය ද සහිතව 'ද්වේ' (dve) යන්න ආදේශ වේ. සූත්‍රයේ 'ච' ශබ්දය හේතුවෙන් 'දුවේ' (duve) යන ආදේශය ද, 'නං' විභක්තිය පර වූ කල්හි 'දුවි' (duvi) යන ආදේශය ද සිදු වේ.

၁၃၃, ၂၃၀. တိစတုန္နံ တိဿော စတဿော တယောစတ္တာရော တီဏိ စတ္တာရိ.

133, 230. 'යෝ' විභක්තීන් පර වූ කල්හි, විභක්තිය ද සහිත වූ 'ති' (ti) සහ 'චතු' (catu) සංඛ්‍යා ශබ්දයන් සඳහා පිළිවෙළින් ස්ත්‍රී ලිංගයෙහි 'තිස්සෝ, චතස්සෝ' ද, පුල්ලිංගයෙහි 'තයෝ, චත්තාරෝ' ද, නපුංසක ලිංගයෙහි 'තීණි, චත්තාරි' ද ආදේශ වෙති.

၁၃၄, ၂၅၁. ပဉ္စာဒီနမကာရော.

134, 251. පහ (පඤ්ච) යන සංඛ්‍යා ශබ්දය ආදී කොට ඇති, ඡ (6), සත්ත (7), අට්ඨ (8), නව (9), දස (10), ඒකාදස (11), ද්වාදස (12), තේරස (13), චුද්දස (14), පන්නရස (15), සෝළස (16), සත්තරස (17), අට්ඨාරස (18) යන ශබ්දයන් ද 'පඤ්ච' ශබ්දය මෙන් රූප සාදාගත යුතුය.

၁၃၅, ၁၁၈. ရာဇဿာ ရညော ရာဇိနော သေ.

135, 118. 'ස' විභක්තිය පර වූ කල්හි, විභක්තිය ද සහිත වූ 'රාජ' (rāja) ශබ්දය සඳහා 'රඤ්ඤෝ' (rañño) සහ 'රාජිනෝ' (rājino) යන ආදේශයන් සිදු වේ.

၁၃၆, ၁၁၉. ရညံ နံမှိ ဝါ.

136, 119. 'නං' විභක්තිය පර වූ කල්හි, විභක්තිය ද සහිත වූ 'රාජ' ශබ්දය සඳහා විකල්ප වශයෙන් 'රඤ්ඤං' (raññaṃ) යන්න ආදේශ වේ.

၁၃၇, ၁၁၆. နာမှိ ရညာ ဝါ.

137, 116. 'නා' විභක්තිය පර වූ කල්හි, විභක්තිය ද සහිත වූ 'රාජ' ශබ්දය සඳහා විකල්ප වශයෙන් 'රඤ්ඤා' (raññā) යන්න ආදේශ වේ.

၁၃၈, ၁၂၁. သ္မိံမှိ ရညေ ရာဇိနိ.

138, 121. 'ස්මිං' විභක්තිය පර වූ කල්හි, විභක්තිය ද සහිත වූ 'රාජ' ශබ්දය සඳහා 'රඤ්ඤේ' (raññe) සහ 'රාජිනි' (rājini) යන ආදේශයන් සිදු වේ.

၁၃၉, ၂၄၅. တုမှမှာကံ [Pg.9] တယိ မယိ.

139, 245. 'ස්මිං' විභක්තිය පර වූ කල්හි, විභක්තීන් ද සහිත වූ 'තුම්හ' (tumha) සහ 'අම්හ' (amha) ශබ්දයන් සඳහා පිළිවෙළින් 'තයි' (tayi) සහ 'මයි' (mayi) යන ආදේශයන් සිදු වේ.

၁၄၀, ၂၃၂. တွမဟံ သိမှိ စ.

140, 232. 'සි' (si) විභක්තිය පර කල්හි, විභක්තිය ද සහිත වූ 'තුම්හ' සහ 'අම්හ' ශබ්දයන්ට පිළිවෙළින් 'ත්වං' (tvaṃ) සහ 'අහං' (ahaṃ) යන ආදේශයෝ ද වෙති.

၁၄၁, ၂၄၁. တဝ မမ သေ.

141, 241. 'ස' (sa) විභක්තිය පර කල්හි, විභක්ති සහිත වූ 'තුම්හ' සහ 'අම්හ' ශබ්දයන්ට පිළිවෙළින් 'තව' (tava) සහ 'මම' (mama) යන ආදේශයෝ වෙති.

၁၄၂, ၂၄၂. တုယှံ မယှဉ္စ.

142, 242. 'ස' (sa) විභක්තිය පර කල්හි, විභක්ති සහිත වූ 'තුම්හ' සහ 'අම්හ' ශබ්දයන්ට පිළිවෙළින් 'තුය්හං' (tuyhaṃ) සහ 'මය්හං' (mayhaṃ) යන ආදේශයෝ ද වෙති.

၁၄၃, ၂၃၅. တံမမံမှိ.

143, 235. 'අං' (aṃ) විභක්තිය පර කල්හි, විභක්ති සහිත වූ 'තුම්හ' සහ 'අම්හ' ශබ්දයන්ට පිළිවෙළින් 'තං' (taṃ) සහ 'මං' (maṃ) යන ආදේශයෝ වෙති.

၁၄၄, ၂၃၄. တဝံမမဉ္စ န ဝါ.

144, 234. 'අං' (aṃ) විභක්තිය පර කල්හි, විභක්ති සහිත වූ 'තුම්හ' සහ 'අම්හ' ශබ්දයන්ට පිළිවෙළින් 'තවං' (tavaṃ) සහ 'මමං' (mamaṃ) යන ආදේශයෝ ද විකල්පයෙන් වෙති.

၁၄၅, ၂၃၈. နာမှိ တယာ မယာ.

145, 238. 'නා' (nā) විභක්තිය පර කල්හි, විභක්ති සහිත වූ 'තුම්හ' සහ 'අම්හ' ශබ්දයන්ට පිළිවෙළින් 'තයා' (tayā) සහ 'මයා' (mayā) යන ආදේශයෝ වෙති.

၁၄၆, ၂၃၆. တုမှဿ တုဝံတွမမှိ.

146, 236. 'අං' (aṃ) විභක්තිය පර කල්හි, විභක්ති සහිත වූ 'තුම්හ' ශබ්දයට 'තුවං' (tuvaṃ) සහ 'ත්වං' (tvaṃ) යන ආදේශයෝ වෙති.

၁၄၇, ၂၄၆. ပဒတော ဒုတိယာစတုတ္ထီဆဋ္ဌီသု ဝေါ နော.

147, 246. පදයකට පසුව යෙදෙන කල්හි, ද්විතීයා, චතුර්ථී සහ ෂෂ්ඨී (බහුවචන) විභක්තීන් පරව තිබියදී, විභක්ති සහිත වූ 'තුම්හ' සහ 'අම්හ' ශබ්දයන්ට පිළිවෙළින් 'වෝ' (vo) සහ 'නෝ' (no) යන ආදේශයෝ වෙති.

၁၄၈, ၂၄၇. ဟေမေကဝစနေသု စ.

148, 247. චතුර්ථී සහ ෂෂ්ඨී ඒකවචන විභක්තීන් පර කල්හි ද, පදයකට පසුව යෙදෙන විභක්ති සහිත වූ 'තුම්හ' සහ 'අම්හ' ශබ්දයන්ට පිළිවෙළින් 'තේ' (te) සහ 'මේ' (me) යන ආදේශයෝ වෙති.

၁၄၉, ၂၄၈. န အံမှိ.

149, 248. 'අං' (aṃ) විභක්තිය පර කල්හි, පදයකට පසුව යෙදුණ ද විභක්ති සහිත වූ 'තුම්හ' සහ 'අම්හ' ශබ්දයන්ට 'තේ' (te) සහ 'මේ' (me) යන ආදේශයෝ නොවෙති.

၁၅၀, ၂၄၉. ဝါ တတိယေ စ.

150, 249. තෘතීයා ඒකවචන විභක්තිය පර කල්හි ද, පදයකට පසුව යෙදෙන විභක්ති සහිත වූ 'තුම්හ' සහ 'අම්හ' ශබ්දයන්ට පිළිවෙළින් 'තේ' (te) සහ 'මේ' (me) යන ආදේශයෝ විකල්පයෙන් වෙති.

၁၅၁, ၂၅၀. ဗဟုဝစနေသု ဝေါ နော.

151, 250. (තෘතීයා ආදී) බහුවචන විභක්තීන් පර කල්හි, පදයකට පසුව යෙදෙන විභක්ති සහිත වූ 'තුම්හ' සහ 'අම්හ' ශබ්දයන්ට පිළිවෙළින් 'වෝ' (vo) සහ 'නෝ' (no) යන ආදේශයෝ වෙති.

၁၅၂, ၁၃၆. ပုမန္တဿာ သိမှိ.

152, 136. 'සි' (si) විභක්තිය පර කල්හි, 'පුම' (puma) ශබ්දයේ අවසානයට 'ආ' (ā) ආදේශය වේ.

၁၅၃, ၁၃၈. အမာလပနေကဝစနေ.

153, 138. ආලපන ඒකවචන විභක්තිය පර කල්හි, විභක්තිය සහිත වූ 'පුම' ශබ්දයේ අවසාන ස්වරයට 'අං' (aṃ) ආදේශය වේ.

၁၅၄, ၀. သမာသေ စ ဝိဘာသာ.

154, 0. සමාස පදයන්හි දී, ආලපන ඒකවචන විභක්තිය පර කල්හි ද විභක්තිය සහිත වූ 'පුම' ශබ්දයේ අවසාන ස්වරයට 'අං' (aṃ) ආදේශය විකල්පයෙන් වේ.

၁၅၅, ၁၃၇. ယောသွာနော.

155, 137. 'යෝ' (yo) විභක්තීන් පර කල්හි, විභක්ති සහිත වූ 'පුම' ශබ්දයේ අවසාන ස්වරයට 'ආනෝ' (āno) ආදේශය වේ.

၁၅၆, ၁၄၂. အာနေ သ္မိံမှိ ဝါ.

156, 142. 'ස්මිං' (smiṃ) විභක්තිය පර කල්හි, විභක්ති සහිත වූ 'පුම' ශබ්දයේ අවසාන ස්වරයට 'ආනේ' (āne) ආදේශය විකල්පයෙන් වේ.

၁၅၇, ၁၄၀. ဟိဝိဘတ္ထိမှိ စ.

157, 140. 'හි' (hi) විභක්තිය පර කල්හි ද, 'පුම' ශබ්දයේ අවසාන ස්වරයට 'ආනේ' (āne) ආදේශය වේ.

၁၅၁, ၁၄၃. သုသ္မိမာ [Pg.10] ဝါ.

151, 143. 'සු' (su) විභක්තිය පර කල්හි, 'පුම' ශබ්දයේ අවසාන ස්වරයට 'ආ' (ā) ආදේශය විකල්පයෙන් වේ.

၁၅၉, ၁၃၉. ဥ နာမှိ စ.

159, 139. 'නා' (nā) විභක්තිය පර කල්හි ද, 'පුම' ශබ්දයේ අවසාන ස්වරයට 'උ' (u) සහ 'ආ' (ā) යන ආදේශයෝ වෙති.

၁၆၀, ၁၉၇. အကမ္မန္တဿ စ.

160, 197. 'නා' (nā) විභක්තිය පර කල්හි, 'කම්ම' (kamma) ශබ්දයේ අවසාන ස්වරයට 'අ' (a) සහ 'උ' (u) යන ආදේශයෝ ද වෙති.

ဣတိ နာမကပ္ပေ ဒုတိယော ကဏ္ဍော.

මෙසේ නාම කල්පයෙහි දෙවැනි කාණ්ඩය නිමාවේ.

၁၆၁, ၂၄၄. တုမှမှေဟိ နမာကံ.

161, 244. 'තුම්හ' සහ 'අම්හ' ශබ්දයන්ට පර වූ 'නං' (naṃ) විභක්තියට 'ආකං' (ākaṃ) ආදේශය වේ.

၁၆၂, ၂၃၇. ဝါ ယွပ္ပဌမော.

162, 237. 'තුම්හ' සහ 'අම්හ' ශබ්දයන්ට පර වූ ප්‍රථමාව නොවන 'යෝ' (yo) විභක්තියට 'ආකං' (ākaṃ) ආදේශය විකල්පයෙන් වේ.

၁၆၃, ၂၄၀. သဿံ.

163, 240. 'තුම්හ' සහ 'අම්හ' ශබ්දයන්ට පර වූ 'ස' (sa) විභක්තියට 'අං' (aṃ) ආදේශය වේ.

၁၆၄, ၂၀၀. သဗ္ဗနာမကာရတေ ပဌမော.

164, 200. අකාරාන්ත සර්වනාම පදයන්ට පර වූ ප්‍රථමා 'යෝ' (yo) විභක්තියට 'ඒ' (e) ආදේශය වේ.

၁၆၅, ၂၀၈. ဒွန္ဒဋ္ဌာ ဝါ.

165, 208. ද්වන්ද සමාසයෙහි පවතින අකාරාන්ත සර්වනාම පදයන්ට පර වූ ප්‍රථමා 'යෝ' (yo) විභක්තියට 'ඒ' (e) ආදේශය විකල්පයෙන් වේ.

၁၆၆, ၂၀၉. နာညံ သဗ္ဗနာမိကံ.

166, 209. ද්වන්ද සමාසයෙහි පවතින සර්වනාම පද කෙරෙහි, (ප්‍රථමා 'යෝ' විභක්තිය 'ඒ' කිරීම හැර) සර්වනාමයන්ට උචිත අනෙකුත් විභක්ති කාර්යයන් සිදු නොවේ.

၁၆၇, ၂၁၀. ဗဟုဗ္ဗီဟိမှိ စ.

167, 210. බහුබ්බීහි සමාසයෙහි ද සර්වනාම පද කෙරෙහි සර්වනාමයන්ට උචිත වූ විභක්ති කාර්යයන් සිදු නොවේ.

၁၆၈, ၂၀၃. သဗ္ဗတော နံ သံသာနံ.

168, 203. සියලු සර්වනාම පදයන්ට පර වූ 'නං' (naṃ) විභක්තියට 'සං' (saṃ) සහ 'සානං' (sānaṃ) යන ආදේශයෝ වෙති.

၁၆၉, ၁၁၇. ရာဇဿ ရာဇု သုနံ ဟိသု စ.

169, 117. සු, නං සහ හි විභක්තීන් පර වූ කල්හි, ‘රාජ’ ශබ්දයේ ‘රාජ’ යන්නට විකල්පයෙන් ‘රාජු’ ආදේශය වේ.

၁၇၀, ၂၂၀. သဗ္ဗဿိမဿေ ဝါ.

170, 220. සු, නං සහ හි විභක්තීන් පර වූ කල්හි, මුළු ‘ඉම’ ශබ්දයට විකල්පයෙන් ‘ඒ’ ආදේශය වේ.

၁၇၁, ၂၁၉. အနိမိ နာမှိ စ.

171, 219. ‘නා’ විභක්තිය පර වූ කල්හි, මුළු ‘ඉම’ ශබ්දයට ‘අන’ සහ ‘ඉමි’ ආදේශයන් වෙති.

၁၇၂, ၂၁၈. အနပုံသကဿာ ယံ သိမှိ.

172, 218. ‘සි’ විභක්තිය පර වූ කල්හි, නපුංසක ලිංග නොවන මුළු ‘ඉම’ ශබ්දයට ‘අයං’ ආදේශය වේ.

၁၇၃, ၂၂၃. အမုဿ မော သံ.

173, 223. ‘සි’ විභක්තිය පර වූ කල්හි, නපුංසක ලිංග නොවන ‘අමු’ ශබ්දයේ ‘ම’ කාරයට විකල්පයෙන් ‘ස’ කාරය වේ.

၁၇၄, ၂၁၁. ဧတတေသံ တော.

174, 211. ‘සි’ විභක්තිය පර වූ කල්හි, නපුංසක ලිංග නොවන ‘ඒත’ සහ ‘ත’ ශබ්දයන්ගේ ‘ත’ කාරයට ‘ස’ කාරය වේ.

၁၇၅, ၂၁၂. တဿ ဝါ နတ္တံ သဗ္ဗတ္ထ.

175, 212. සියලු ලිංගයන්හි, ‘ත’ ශබ්දයට විකල්පයෙන් ‘න’ කාරය වේ.

၁၇၆, ၂၁၃. သသ္မာသ္မိံသံသာသွတ္တံ ၀.၀၀၁၁.

176, 213. ‘ස’ විභක්තිය, ‘ස්මා’ විභක්තිය, ‘ස්මිං’ විභක්තිය, ‘සං’ ආදේශය සහ ‘සා’ ආදේශය පර වූ කල්හි, සියලු ලිංගයන්හි ‘ත’ ශබ්දයට විකල්පයෙන් ‘අ’ කාරය වේ.

၁၇၇, ၂၂၁. ဣမသဒ္ဒဿ စ.

177, 221. ‘ස’ විභක්තිය, ‘ස්මා’ විභක්තිය, ‘ස්මිං’ විභක්තිය, ‘සං’ ආදේශය සහ ‘සා’ ආදේශය පර වූ කල්හි, සියලු ලිංගයන්හි ‘ඉම’ ශබ්දයට ද විකල්පයෙන් ‘අ’ කාරය වේ.

၁၇၈, ၂၂၄. သဗ္ဗတော ကော.

178, 224. සියලු පදයන්ට පසුව විකල්පයෙන් ‘ක’ අක්ෂරය පැමිණේ.

၁၇၉, ၂၀၄. ဃပတော သ္မိံ သာနံ သံသာ.

179, 204. ‘ඝ’ සංඥාව සහ ‘ප’ සංඥාව ඇති සර්වනාමයන්ට පර වූ ‘ස්මිං’ සහ ‘ස’ විභක්තීන්ට පිළිවෙළින් විකල්පයෙන් ‘සං’ සහ ‘සා’ ආදේශයෝ වෙති.

၁၈၀, ၂၀၇. နေတာဟိ သ္မိမာယယာ.

180, 207. මෙම ‘ඝ’ සහ ‘ප’ සංඥාව ඇති සර්වනාමයන්ට පර වූ ‘ස්මිං’ විභක්තියට ‘ආය’ සහ ‘යා’ ආදේශයෝ සිදු නොවෙති.

၁၈၁, ၉၅. မနောဂဏာဒိတော သ္မိံနာနမိအာ.

181, 95. ‘මනෝගණ’ ආදී ගණයේ ශබ්දයන්ට පර වූ ‘ස්මිං’ සහ ‘නා’ විභක්තීන්ට පිළිවෙළින් ‘ඉ’ සහ ‘ආ’ ආදේශයෝ වෙති.

၁၈၂, ၉၇. သဿ စော.

182, 97. ‘මනෝගණ’ ආදී ගණයේ ශබ්දයන්ට පර වූ ‘ස’ විභක්තියට ‘ඕ’ ආදේශය වේ; සූත්‍රයේ ‘ච’ ශබ්දයෙන් ‘අං’ විභක්තියට ද ‘ඕ’ ආදේශය වේ.

၁၈၃, ၄၈. ဧတေသမော လောပေ.

183, 48. විභක්තිය ලුප්ත වූ කල්හි, මෙම ‘මනෝගණ’ ආදී ශබ්දයන්ගේ අග ස්වරයට ‘ඕ’ ආදේශය වේ.

၁၈၄, ၉၆. သ သရေ ဝါဂမော.

184, 96. ස්වරයක් පර වූ කල්හි, ‘මනෝගණ’ ආදී ශබ්දයන්ට පසුව විකල්පයෙන් ‘ස’ කාරය ආගම වේ.

၁၈၅, ၁၁၂. သန္တသဒ္ဒဿာ သော ဘေ ဗော စန္တေ.

185, 112. ‘භ’ කාරය පර වූ කල්හි ‘සන්ත’ ශබ්දයට ‘ස’ ආදේශය වන අතර, එම ආදේශයේ අගට ‘භ’ කාරයක් ද පැමිණේ. (සූත්‍රයේ ‘ච’ ශබ්දයෙන් ‘භ’ කාරය පර නොවන කල්හි ද ‘සන්ත’ ශබ්දයට ‘ස’ ආදේශය වේ).

၁၈၆, ၁၀၇. သိမှိ ဂစ္ဆန္တာဒီနံ န္တသဒ္ဒေါ အံ.

186, 107. ‘සි’ විභක්තිය පර වූ කල්හි, ‘ගච්ඡන්ත’ ආදී ශබ්දයන්ගේ ‘න්ත’ ශබ්දයට ‘අං’ ආදේශය වේ.

၁၈၇, ၁၀၈. သေသေသု န္တုဝ.

187, 108. සෙසු විභක්තීන්හි ‘න්තු’ ප්‍රත්‍යාන්ත ශබ්දයන්ට මෙන් (මෙම ‘ගච්ඡන්ත’ ආදී ශබ්දයන්ට ද) ක්‍රියා සිදු වේ.

၁၈၈, ၁၅၅. ဗြဟ္မတ္တ သခ ရာဇာဒိတော အမာနံ.

188, 155. ‘බ්‍රහ්ම’, ‘අත්ත’, ‘සඛ’, ‘රාජ’ ආදී ශබ්දයන්ට පර වූ ‘අං’ විභක්තියට ‘ආනං’ ආදේශය වේ.

၁၈၉, ၁၁၃. သျာ စ.

189, 113. ‘බ්‍රහ්ම’, ‘අත්ත’, ‘සඛ’, ‘රාජ’ ආදී ශබ්දයන්ට පර වූ ‘සි’ විභක්තියට ‘ආ’ ආදේශය ද වේ.

၁၉၀, ၁၁၄. ယောနမာနော.

190, 114. ‘බ්‍රහ්ම’, ‘අත්ත’, ‘සඛ’, ‘රාජ’ ආදී ශබ්දයන්ට පර වූ ‘යෝ’ විභක්තීන්ට ‘ආනෝ’ ආදේශය වේ.

၁၉၁, ၁၃၀. သခတော စာယော နော.

191, 130. ‘සඛ’ ශබ්දයට පර වූ ‘යෝ’ විභක්තීන්ට ‘ආයෝ’ සහ ‘නෝ’ ආදේශයෝ වෙති.

၁၉၂, ၁၃၅. သ္မိမေ.

192, 135. ‘සඛ’ ශබ්දයට පර වූ ‘ස්මිං’ විභක්තියට ‘ඒ’ ආදේශය වේ.

၁၉၃, ၁၂၂. ဗြဟ္မတော ဝဿ စ.

193, 122. ‘බ්‍රහ්ම’ ශබ්දයට පර වූ ‘ග’ සංඥක විභක්තියට ද ‘ඒ’ ආදේශය වේ.

၁၉၄, ၁၃၁. သခန္တဿိ နောနာနံသေသု.

194, 131. ‘නෝ’ ආදේශය, ‘නා’ විභක්තිය, ‘නං’ විභක්තිය සහ ‘ස’ විභක්තිය පර වූ කල්හි, ‘සඛ’ ශබ්දයේ අග ‘අ’ කාරයට ‘ඉ’ කාරය වේ.

၁၉၅, ၁၃၄. အာရော [Pg.12] ဟိမှိ ဝါ.

195, 134. ‘හි’ විභක්තිය පර වූ කල්හි, ‘සඛ’ ශබ්දයේ අග ‘අ’ කාරයට විකල්පයෙන් ‘ආර’ ආදේශය වේ.

၁၉၆, ၁၃၃. သုနမံသု ဝါ.

196, 133. ‘සු’, ‘නං’ සහ ‘අං’ විභක්තීන් පර වූ කල්හි, ‘සඛ’ ශබ්දයේ අග ‘අ’ කාරයට විකල්පයෙන් ‘ආර’ ආදේශය වේ.

၁၉၇, ၁၂၅. ဗြဟ္မတော တု သ္မိံနိ.

197, 125. ‘බ්‍රහ්ම’ ශබ්දයට පර වූ ‘ස්මිං’ විභක්තියට ‘නි’ ආදේශය වේ. (සූත්‍රයේ ‘තු’ ශබ්දයෙන් කම්ම, චම්ම, මුද්ධ, අද්ධ ආදී ශබ්දයන්ට පර වූ ‘ස්මිං’ විභක්තියට ද ‘නි’ ආදේශය වේ).

၁၉၈, ၁၂၃. ဥတ္တံ သနာသု.

198, 123. ‘ස’ සහ ‘නා’ විභක්තීන් පර වූ කල්හි, ‘බ්‍රහ්ම’ ශබ්දයේ අග ‘අ’ කාරය ‘උ’ කාරය බවට පැමිණේ.

၁၉၉, ၁၅၈. သတ္ထုပိတာဒီနမာ သိသ္မိံ သိလောပေါ စ.

199, 158. 'සි' විභක්තිය පර වූ කල්හි, 'සත්ථු', 'පිතු' ආදී ශබ්දයන්ගේ අග පවත්නා 'උ' කාරයට 'ආ' කාරය ආදේශ වෙයි; 'සි' විභක්තිය ලොප් වීම ද සිදු වෙයි. (උදාහරණ: සත්ථා, පිතා).

၂၀၀, ၁၉၆. အညေသွာရတ္တံ.

200, 196. 'සි' විභක්තියෙන් තොර වූ සෙසු විභක්තීන් පර වූ කල්හි, 'සත්ථු', 'පිතු' ආදී ශබ්දයන්ගේ අග පවත්නා 'උ' කාරය 'ආර' බවට පැමිණෙයි. (උදාහරණ: සත්ථාරං, පිතරං).

၂၀၁, ၁၆၃. ဝါ နံမှိ.

201, 163. 'නං' විභක්තිය පර වූ කල්හි, 'සත්ථු', 'පිතු' ආදී ශබ්දයන්ගේ අග පවත්නා 'උ' කාරය විකල්පයෙන් 'ආර' බවට පැමිණෙයි. (උදාහරණ: සත්ථාරානං, සත්ථානං).

၂၀၂. ၁၆၄. သတ္ထုနတ္တဉ္စ.

202. 164. 'නං' විභක්තිය පර වූ කල්හි, 'සත්ථු' සහ 'පිතු' ආදී ශබ්දයන්ගේ අග පවත්නා 'උ' කාරය 'අ' බවට පැමිණෙයි. (උදාහරණ: සත්ථානං, පිතානං).

၂၀၃, ၁၆၂. ဥ သသ္မိံ သလောပေါ စ.

203, 162. 'ස' විභක්තිය පර වූ කල්හි, 'සත්ථු', 'පිතු' ආදී ශබ්දයන්ගේ අග පවත්නා 'උ' කාරයට විකල්පයෙන් 'උ' කාරය ම ආදේශ වන අතර, 'ස' විභක්තිය ලොප් වීම ද සිදු වෙයි. (උදාහරණ: සත්ථු, පිතු, සත්ථුස්ස, පිතුස්ස, සත්ථුනෝ, පිතුනෝ).

၂၀၄, ၁၆၇. သက္ကမန္ဓာတာဒီနဉ္စ.

204, 167. 'සක්කමන්ධාතු' ආදී ශබ්දයන්ගේ ද අග පවත්නා 'උ' කාරයට 'උ' කාරය ආදේශ වන අතර, 'ස' විභක්තිය ලොප් වීම ද සිදු වෙයි. (උදාහරණ: සක්කමන්ධාතු, මන්ධාතු).

၂၀၅, ၁၆၀. တတော ယောနမော တု.

205, 160. එම 'ආර' ආදේශයට පසුව එන 'යෝ' විභක්තීන්ට 'ඕ' කාරය ආදේශ වෙයි. (උදාහරණ: සත්ථාරෝ, පිතරෝ). සූත්‍රයෙහි 'තු' යන්නෙන් සෙසු ශබ්දයන්ගෙන් පරව ද 'යෝ' විභක්තියට 'ඕ' වීම සිදු වේ (උදාහරණ: ගාවෝ, උභෝ, චතුරෝ).

၂၀၆, ၁၆၅. တတော သ္မိမိ.

206, 165. එම 'ආර' ආදේශයට පසුව එන 'ස්මිං' විභක්තියට 'ඉ' කාරය ආදේශ වෙයි. (උදාහරණ: සත්ථරි). 'තතෝ' යන වචනයෙන් සෙසු ශබ්දයන්ගෙන් පරව ද 'ස්මිං' විභක්තියට 'ඉ' වීම සිදු වේ (උදාහරණ: භුවි, දිවි).

၂၀၇, ၁၆၁. နာ အာ.

207, 161. එම 'ආර' ආදේශයට පසුව එන 'නා' විභක්තියට 'ආ' කාරය ආදේශ වෙයි. (උදාහරණ: සත්ථාරා).

၂၀၈, ၁၆၆. အာရော ရဿမိကာရေ.

208, 166. 'ඉ' කාරය පර වූ කල්හි, 'ආර' ආදේශයේ පවත්නා 'ආ' කාරය ලඝු (රස්ස) බවට පැමිණෙයි. (උදාහරණ: සත්ථරි).

၂၀၉, ၁၆၈. ပိတာဒီနမသိမှိ.

209, 168. 'සි' විභක්තියෙන් තොර වූ සෙසු විභක්තීන් පර වූ කල්හි, 'පිතු' ආදී ශබ්දයන්ගේ 'ආර' ආදේශයේ පවත්නා 'ආ' කාරය ලඝු (රස්ස) බවට පැමිණෙයි. (උදාහරණ: පිතරං, පිතරෝ).

၂၁၀, ၂၃၉. တယာတယိနံ တကာရော တွတ္တံ ဝါ.

210, 239. 'තයා' සහ 'තයි' යන ආදේශයන්ගේ පවත්නා 'ත' කාරය විකල්පයෙන් 'ත්ව' බවට පැමිණෙයි. (උදාහරණ: ත්වයා, ත්වයි).

ဣတိ နာမကပ္ပေ တတိယော ကဏ္ဍော.

මෙසේ නාම කල්පයෙහි තෙවැනි කාණ්ඩය නිමාවට පත් විය.

၂၁၁, ၁၂၆. အတ္တန္တော ဟိသ္မိမနတ္တံ.

211, 126. 'හි' (සහ 'සු') විභක්ති පර වූ කල්හි, 'අත්ත' ශබ්දයේ අග පවත්නා 'අ' කාරය 'අන' බවට පැමිණෙයි. (උදාහරණ: අත්තනේහි, අත්තනේසු).

၂၁၂, ၁၂၉. တတော သ္မိံ နိ.

212, 129. එම 'අත්ත' ශබ්දයට පසුව එන 'ස්මිං' විභක්තියට 'නි' කාරය ආදේශ වෙයි. (උදාහරණ: අත්තනි).

၂၁၃, ၁၂၇. သဿနော.

213, 127. එම 'අත්ත' ශබ්දයට පසුව එන 'ස' විභක්තියට 'නෝ' කාරය ආදේශ වෙයි. (උදාහරණ: අත්තනෝ).

၂၁၄, ၁၂၈. သ္မာ [Pg.13] နာ.

214, 128. එම 'අත්ත' ශබ්දයට පසුව එන 'ස්මා' විභක්තියට 'නා' කාරය ආදේශ වෙයි. (උදාහරණ: අත්තනා).

၂၁၅, ၁၄၁. ဈလတော စ.

215, 141. 'ඣ' සහ 'ළ' සංඥා ඇති (එනම් 'ඉ, ඊ, උ, ඌ' යන) අකුරුවලින් පරව ද 'ස්මා' විභක්තියට 'නා' කාරය ආදේශ වෙයි. (උදාහරණ: අග්ගිනා, දණ්ඩිනා, භික්ඛුනා, සයම්භුනා).

၂၁၆, ၁၈၀. ဃပတော သ္မိံယံ ဝါ.

216, 180. 'ඝ' සහ 'ප' සංඥා ඇති ශබ්දයන්ගෙන් පරව එන 'ස්මිං' විභක්තියට විකල්පයෙන් 'යං' ආදේශ වෙයි. (උදාහරණ: කඤ්ඤායං, රත්තියං, ඉත්ථියං, යාගුයං, වධුයං).

၂၁၇, ၁၉၉. ယောနံ နိ နပုံသကေဟိ.

217, 199. නපුංසක ලිංග ශබ්දයන්ගෙන් පරව එන 'යෝ' විභක්තීන්ට විකල්පයෙන් 'නි' කාරය ආදේශ වෙයි. (උදාහරණ: අට්ඨීනි, සුඛකාරීනි).

၂၁၈, ၁၉၆. အတော နိစ္စံ.

218, 196. 'අ' කාරයෙන් කෙළවර වන නපුංසක ලිංග ශබ්දයන්ගෙන් පරව එන 'යෝ' විභක්තීන්ට නිතිපතා (සැමවිටම) 'නි' කාරය ආදේශ වෙයි. (උදාහරණ: යානි, චිත්තානි).

၂၁၉, ၁၉၅. သိံ.

219, 195. 'අ' කාරයෙන් කෙළවර වන නපුංසක ලිංග ශබ්දයන්ගෙන් පරව එන 'සි' විභක්තියට 'අං' කාරය ආදේශ වෙයි. (උදාහරණ: සබ්බං, චිත්තං).

၂၂၀, ၇၄. သေသတော လောပံ ဂသိပိ.

220, 74. සෙසු ශබ්දයන්ගෙන් පරව එන, 'ග' සංඥාව ඇති ආලෝපන 'සි' විභක්තිය සහ ප්‍රථමා 'සි' විභක්තිය ද ලොප් වීම සිදු වෙයි. (උදාහරණ: භෝති ඉත්ථි, සා ඉත්ථී).

၂၂၁, ၂၈၂. သဗ္ဗာသမာဝုသောပသဂ္ဂနိပါတာဒီဟိ စ.

221, 282. 'ආවුසෝ' යන ආලෝපන ශබ්දයෙන් ද, උපසර්ග, නිපාත ආදීන්ගෙන් පරව ද එන සියලුම විභක්තීන් ලොප් වීම සිදු වෙයි. (උදාහරණ: ත්වං පන ආවුසෝ, තුම්හේ පන ආවුසෝ, පහාරෝ, පරාභවෝ, පදසෝ, ස්වේ, ච, වා).

၂၂၂, ၃၂၇. ပုမဿ လိင်္ဂါဒီသု သမာသေသု.

222, 327. සමාසයන්හි දී 'ලිංග' ආදී ශබ්දයන් පර වූ කල්හි, 'පුම' ශබ්දයේ අග පවත්නා 'අ' කාරය ලොප් වීම සිදු වෙයි. (උදාහරණ: පුල්ලින්ගံ, පුම්භාවෝ, පුංකෝකිලෝ).

၂၂၃, ၁၈၈. အံ ယမီတော ပသညတော.

223, 188. 'ප' සංඥාව ඇති 'ඊ' කාරයෙන් පරව එන 'අං' විභක්තියට 'යං' කාරය ආදේශ වෙයි. (උදාහරණ: ඉත්ථියං).

၂၂၄, ၁၅၃. နံ ဈတော ကတရဿာ.

224, 153. ලඝු (රස්ස) කරන ලද 'ඣ' සංඥාව ඇති ශබ්දයකින් පරව එන 'අං' විභක්තියට 'නං' කාරය ආදේශ වෙයි. (උදාහරණ: දණ්ඩිනං).

၂၂၅, ၁၅၁. ယောနံ နော.

225, 151. ලඝු (රස්ස) කරන ලද 'ඣ' සංඥාව ඇති ශබ්දයකින් පරව එන 'යෝ' විභක්තීන්ට 'නෝ' කාරය ආදේශ වෙයි. (උදාහරණ: දණ්ඩිනෝ).

၂၂၆, ၁၅၄. သ္မိံနိ.

226, 154. ලඝු (රස්ස) කරන ලද 'ඣ' සංඥාව ඇති ශබ්දයකින් පරව එන 'ස්මිං' විභක්තියට 'නි' කාරය ආදේශ වෙයි. (උදාහරණ: දණ්ඩිනි).

၂၂၇, ၂၇၀. ကိဿ က ဝေ စ.

227, 270. 'ව' ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි, 'කිං' ශබ්දයට 'ක' කාරය ආදේශ වෙයි. (උදාහරණ: ක්ව).

၂၂၈, ၂၇၂. ကု ဟိံ ဟံသု စ.

228, 272. 'හිං', 'හං' යන ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි 'කිං' ශබ්දයට 'කු' ආදේශය වෙයි. (කුහිං, කුහံ)

၂၂၉, ၂၂၆. သေသေသု စ.

229, 226. ඉතිරි ප්‍රත්‍යයන් හා විභක්තීන් පර වූ කල්හි 'කිං' ශබ්දයට 'ක' ආදේශය වෙයි. (කථං, කං, කෝ)

၂၃၀, ၂၆၂. တြ တော ထေသု စ.

230, 262. 'ත්‍ර', 'තෝ', 'ථ' යන ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි 'කිං' ශබ්දයට 'කු' ආදේශය වෙයි. (කුත්‍ර, කුතෝ, කුත්ථ)

၂၃၁, ၂၆၃. သဗ္ဗဿေတဿာကာရော ဝါ.

231, 263. 'තෝ', 'ථ' යන ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි මුළු 'ඒත' ශබ්දයට ම විකල්පයෙන් 'අ' කාරය ආදේශ වෙයි. (අතෝ, ඒත්තෝ, අත්ථ, ඒත්ථ)

၂၃၂, ၂၆၇. တြေ နိစ္စံ.

232, 267. 'ත්‍ර' ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි මුළු 'ඒත' ශබ්දයට ම නිත්‍ය වශයෙන් ම 'අ' කාරය ආදේශ වෙයි. (අත්‍ර)

၂၃၃, ၂၆၄. ဧ တောထေသု စ.

233, 264. 'තෝ', 'ථ' යන ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි මුළු 'ඒත' ශබ්දයට ම 'ඒ' කාරය ආදේශ වෙයි. (ඒත්තෝ, ඒත්ථ)

၂၃၄, ၂၆၅. ဣမဿိ [Pg.14] ထံ ဒါနိ ဟ တော ဓေသု စ.

234, 265. 'ථං', 'දානි', 'හ', 'තෝ', 'ධ' යන ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි මුළු 'ඉම' ශබ්දයට ම 'ඉ' කාරය ආදේශ වෙයි. (ඉත්ථං, ඉදානි, ඉහ, ඉතෝ, ඉධ)

၂၃၅, ၂၈၁. အ ဓုနာမှိ စ.

235, 281. 'ධුනා' ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි මුළු 'ඉම' ශබ්දයට ම 'අ' කාරය ආදේශ වෙයි. (අධුනා)

၂၃၆, ၂၈၀. ဧတ ရဟိမှိ.

236, 280. 'රහි' ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි මුළු 'ඉම' ශබ්දයට ම 'ඒත' ආදේශය වෙයි. (ඒතරහි)

၂၃၇, ၁၇၆. ဣတ္ထိယမတော အာပစ္စယော.

237, 176. ස්ත්‍රී ලිංගයෙහි දී, අකාරාන්ත ශබ්දයන්ගෙන් පසුව 'ආ' ප්‍රත්‍යය වෙයි. (සබ්බා, කඤ්ඤා)

၂၃၈, ၁၈၇. နဒါဒိတော ဝါ ဤ.

238, 187. ස්ත්‍රී ලිංගයෙහි දී, 'නද' ආදී වූ අකාරාන්ත ශබ්දයන්ගෙන් පසුව ද 'නද' ආදී නොවන උකාරාන්ත හෝ ඕකාරාන්ත ශබ්දයන්ගෙන් පසුව ද විකල්පයෙන් 'ඊ' ප්‍රත්‍යය වෙයි. (නදී, පුථවී, ගාවී)

၂၃၉, ၁၉၀. ဏဝ ဏိက ဏေယျ ဏန္တုဟိ.

239, 190. ස්ත්‍රී ලිංගයෙහි දී, 'ණව', 'ණික', 'ණෙය්‍ය', 'ණ', 'න්තු' යන ප්‍රත්‍යයන්ට පසුව 'ඊ' ප්‍රත්‍යය වෙයි. (මානවී, නාවිකී, වේනතෙය්‍යී, ගෝතමී, සාමාවතී)

၂၄၀, ၁၉၃. ပတိဘိက္ခုရာဇီကာရန္တေဟိ ဣနီ.

240, 193. 'පති', 'භික්ඛු', 'රාජ' යන ශබ්දයන්ගෙන් සහ ඊ-කාරාන්ත ශබ්දයන්ගෙන් පසුව ස්ත්‍රී ලිංගයෙහි 'ඉනී' ප්‍රත්‍යය වෙයි. (භික්ඛුනී, රාජිනී, දණ්ඩිනී, යක්ඛිනී)

၂၄၁, ၁၉၁. န္တုဿ တဓီကာရေ.

241, 191. 'ඊ' ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි 'න්තු' ප්‍රත්‍යයෙහි 'න්තු' යන්නට විකල්පයෙන් 'ත' ආදේශ වෙයි. (ගුණවතී, ගුණවන්තී)

၂၄၂, ၁၉၂. ဘဝတော ဘောတော.

242, 192. 'ඊ' ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි 'භවන්ත' ශබ්දයට 'භෝත' ආදේශය වෙයි. (භෝතී, bhoti)

၂၄၃, ၁၁၀. ဘော ဂေ တု.

243, 110. 'ග' (ආලපන ඒකවචන) විභක්තිය පර වූ කල්හි 'භවන්ත' ශබ්දයට 'භෝ' ආදේශය වෙයි. (භෝ)

၂၄၄, ၇၂. အကာရပိတာဒျန္တာနမာ.

244, 72. 'ග' විභක්තිය පර වූ කල්හි, අකාරාන්ත ශබ්දයන්ගේ ද 'පිතෘ' ආදී ශබ්දයන්ගේ ද අන්ත ස්වරයට 'ආ' කාරය ආදේශ වෙයි. (භෝ පුරිසා, භෝ පිතා)

၂၄၅, ၁၅၂. ဈလပါ ရဿံ.

245, 152. 'ග' විභක්තිය පර වූ කල්හි 'ඣ', 'ළ', 'ප' යන සංඥා ලබන දීර්ඝ ස්වරයෝ (ඊ, ඌ) හ්‍රස්ව වෙති. (භෝ දණ්ඩි, භෝ සයම්භු, භෝති ඉත්ථි, භෝති වධු)

၂၄၆, ၇၃. အာကာရော ဝါ.

246, 73. 'ග' විභක්තිය පර වූ කල්හි, 'ආ' කාරය විකල්පයෙන් හ්‍රස්ව වෙයි. (භෝ පුරිස, භෝ පුරිසා, හේ ස, හේ සා, භෝ පිත, භෝ පිතා)

ဣတိ နာမကပ္ပေ စတုတ္ထော ကဏ္ဍော.

මෙසේ නාම කල්පයෙහි සතරවන කාණ්ඩය නිමවා වදාරන ලදී.

၂၄၇, ၂၆၁. တွာဒယော ဝိဘတ္တိသညာယော.

247, 261. 'තෝ' ආදී ප්‍රත්‍යයෝ 'විභක්ති' යන සංඥාව ලබති. (සබ්බතෝ)

၂၄၈, ၂၆၀. ကွစိ တော ပဉ္စမျတ္ထေ.

248, 260. පංචමී විභක්තියේ අර්ථයෙහි සමහර විට 'තෝ' ප්‍රත්‍යය වෙයි. (කුතෝ)

၂၄၉, ၂၆၆. တြထ သတ္တမိယာ သဗ္ဗနာမေဟိ.

249, 266. සප්තමී විභක්තියේ අර්ථයෙහි සර්වනාමයන්ගෙන් පසුව 'ත්‍ර', 'ථ' යන ප්‍රත්‍යයෝ වෙති. (කුත්‍ර, කුත්ථ, කත්ථ)

၂၅၀, ၂၆၈. သဗ္ဗတော ဓိ.

250, 268. සප්තමී විභක්තියේ අර්ථයෙහි 'සබ්බ' ශබ්දයෙන් පසුව 'ධි' ප්‍රත්‍යය වෙයි. (සබ්බධි)

၂၅၁, ၂၆၉. ကိံသ္မာ ဝေါ.

251, 269. සප්තමී විභක්තියේ අර්ථයෙහි 'කිං' ශබ්දයෙන් පසුව 'ව' ප්‍රත්‍යය වෙයි. (ක්ව)

၂၅၂, ၂၇၁. ဟိံဟံဟိဉ္စနံ

252, 271. සප්තමී විභක්තියේ අර්ථයෙහි 'හිං', 'හං', 'හිඤ්චනං' යන ප්‍රත්‍යයෝ වෙති. (කුහිං, කුහံ, කුහිඤ්චනං)

၂၅၃, ၂၇၃. တမှာ [Pg.15] စ.

253, 273. සප්තමී විභක්තියේ අර්ථයෙහි 'ත' ශබ්දයෙන් පසුව ද 'හිං', 'හං' යන ප්‍රත්‍යයෝ වෙති. (තහිං, තහံ)

၂၅၄, ၂၇၄. ဣမသ္မာ ဟဓာ စ.

254, 274. සප්තමී විභක්තියේ අර්ථයෙහි 'ඉම' ශබ්දයෙන් පසුව ද 'හ', 'ධ' යන ප්‍රත්‍යයෝ වෙති. (ඉහ, ඉධ)

၂၅၅, ၂၇၅. ယတော ဟိံ.

255, 275. සප්තමී විභක්තියේ අර්ථයෙහි 'ය' ශබ්දයෙන් පසුව 'හිං' ප්‍රත්‍යය වෙයි. (යහිං)

၂၅၆, ၀. ကာလေ.

256, 0. මේ 'කාලේ' (කාලයෙහි) යන්න ඉදිරි සූත්‍රයන් කරා යන අධිකාර සූත්‍රයකි.

၂၅၇, ၂၇၆. ကိံသဗ္ဗညေကယကုဟိ ဒါဒါစနံ.

257, 276. "කිං", "සබ්බ", "අඤ්ඤ", "ඒක", "ය", "කු" යන ශබ්දයන්ගෙන් පසුව (කාලාර්ථයෙහි) "දා" සහ "දාචනං" යන ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

၂၅၈, ၂၇၈. တမှာ ဒါနိ စ.

258, 278. "ත" ශබ්දයෙන් පසුව (කාලාර්ථයෙහි) "දානි" සහ "දා" ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

၂၅၉, ၂၇၉. ဣမသ္မာ ရဟိဓုနာဒါနိ စ.

259, 279. "ඉම" ශබ්දයෙන් පසුව "රහි", "ධුනා" සහ "දානි" යන ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

၂၆၀, ၂၇၇. သဗ္ဗဿ သော ဒါမှိ ဝါ.

260, 277. "දා" ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි "සබ්බ" ශබ්දයට "ස" ආදේශය විකල්පයෙන් වෙයි.

၂၆၁, ၃၆၉. အဝဏ္ဏော ယေ လောပဉ္စ.

261, 369. තද්ධිතයෙහි "ය" ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි පූර්ව ස්වරාන්ත වූ "අ" වර්ණය ලොප් වෙයි.

၂၆၂, ၃၉၁. ဝုဍ္ဎဿ ဇော ဣယိဋ္ဌေသု.

262, 391. "ඉය" සහ "ඉට්ඨ" ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි "වුඩ්ඪ" ශබ්දයට "ජ" ආදේශය වෙයි.

၂၆၃, ၃၉၂. ပသတ္ထဿ သော စ.

263, 392. "ඉය" සහ "ඉට්ඨ" ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි "පසත්ථ" ශබ්දයට "ස" ආදේශය ද "ජ" ආදේශය ද වෙති.

၂၆၄, ၃၉၃. အန္တိကဿ နေဒေါ.

264, 393. "ඉය" සහ "ඉට්ඨ" ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි "අන්තික" ශබ්දයට "නේද" ආදේශය වෙයි.

၂၆၅, ၃၉၄. ဗာဠှဿ သာဓော.

265, 394. "ඉය" සහ "ඉට්ඨ" ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි "බාළ්හ" ශබ්දයට "සාධ" ආදේශය වෙයි.

၂၆၆, ၃၉၅. အပ္ပဿ ကဏ.

266, 395. "ඉය" සහ "ඉට්ඨ" ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි "අප්ප" ශබ්දයට "කණ" ආදේශය වෙයි.

၂၆၇, ၃၉၆. ယုဝါနဉ္စ.

267, 396. "ඉය" සහ "ඉට්ඨ" ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි "යුව" ශබ්දයට ද "කණ" (කනි) ආදේශය වෙයි.

၂၆၈, ၃၉၇. ဝန္တုမန္တုဝီနဉ္စ လောပေါ.

268, 397. "ඉය" සහ "ඉට්ඨ" ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි "වන්තු", "මන්තු" සහ "වී" යන ප්‍රත්‍යයන්ගේ ලෝපය වෙයි.

၂၆၉, ၄၁. ယဝတံ တလဏဒကာရာနံ ဗျဉ္ဇနာနိ စလဉဇကာရတ္တံ.

269, 41. "ය" ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි "ත", "ල", "ණ", "ද" යන ව්‍යඤ්ජනයන්ට පිළිවෙළින් "ච", "ල", "ඤ", "ජ" යන ව්‍යඤ්ජන ආදේශයෝ වෙති.

၂၇၀, ၁၂၀. အမှ တုမှ န္တု ရာဇ ဗြဟ္မတ္တ သခ သတ္ထု– ပိတာဒီဟိ သ္မာ နာဝ.

270, 120. "අම්හ", "තුම්හ", "න්තු" (වන්තු/මන්තු), "රාජ", "බ්‍රහ්ම", "අත්ත", "සඛ", "සත්ථු", "පිතු" ආදී ශබ්දයන්ගෙන් පර වූ "ස්මා" විභක්තිය "නා" විභක්තිය මෙන් සැලකිය යුතුය.

ဣတိ နာမကပ္ပေ ပဉ္စမော ကဏ္ဍော.

මෙසේ නාම කල්පයෙහි පස්වන කාණ්ඩය නිමාවට පත් විය.

နာမသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ.

නාම සූත්‍ර පරිච්ඡේදය නිමවන ලදී.

၃. ကာရက

3. කාරක පරිච්ඡේදය (ක්‍රියාව සිදු කරන්නා වූ ශක්තිය කාරක නම් වේ).

၂၇၁, ၈၈. ယသ္မာ [Pg.16] ဒပေတိံ ဘယမာဒတ္တေ ဝါ တဒပါဒါနံ. (၃၀၈)

271, 88. යමකින් ඉවත් වේ ද, යමකින් බිය උපදී ද, යමකින් (ශිල්ප ආදිය) ග්‍රහණය කෙරේ ද, ඒ කාරකය "අපාදාන" නම් වෙයි.

၂၇၂, ၃၀၉. ဓာတုနာမာနမုပသဂ္ဂယောဂါဒီသွပိ စ.

272, 309. ධාතු, නාම සහ උපසර්ගයන්ගේ යෝගය ඇති කල්හි ද (අපාදාන කාරකය විකල්පයෙන්) වෙයි.

၂၇၃, ၃၁၀. ရက္ခဏတ္ထာနမိစ္ဆိတံ.

273, 310. ආරක්ෂා කිරීමේ අර්ථය ඇති ධාතූන්ගේ යෝගයෙහි දී, යමකින් ආරක්ෂා වීමට කැමති ද ඒ වස්තුව "අපාදාන" නම් වෙයි.

၂၇၄, ၃၁၁. ယေန ဝါ ဒဿနံ

274, 311. යමෙකුට නොපෙනී සිටීමට (සැඟවීමට) කැමති වේ ද, (නොපෙනී සිටීමට කැමති කරවන) ඒ තැනැත්තා "අපාදාන" නම් වෙයි.

၂၇၅, ၃၁၂. ဒူရန္တိကဒ္ဓကာလ နိမ္မာန တွာလောပ ဒိသာ ယောဂ ဝိဘတ္တာရပ္ပယောဂ သုဒ္ဓပ္ပမောစနဟေတု ဝိဝိတ္တပ္ပမာဏပုဗ္ဗယောဂ ဗန္ဓနဂုဏဝစန ပဉှကထန ထောကာတတ္တူသု စ.

275, 312. දුර, ළඟ, මාර්ග ප්‍රමාණය, කාල ප්‍රමාණය, "ත්වා" ප්‍රත්‍යය ලොප් වීම, දිශා යෝගය, විභාගය, වැළකීම, මිදීම, හේතුව, වෙන්වීම, ප්‍රමාණය, පූර්ව යෝගය, බැඳීම, ගුණ වචන, ප්‍රශ්න කථනය සහ ස්වල්ප අර්ථය යන මොවුන් කෙරෙහි ද (අපාදාන විභක්තිය) වෙයි.

၂၇၆, ၃၀၂. ယဿ ဒါတုကာမော ရောစတေ ဓာရယတေ ပါ တံ သမ္ပဒါနံ.

276, 302. යමෙකුට දීමට කැමති වේ ද, යමෙක් රුචි කෙරේ ද, යමෙක් (ණය ආදිය) දරයි ද, ඒ කාරකය "සම්ප්‍රදාන" නම් වෙයි.

၂၇၇, ၃၀၃. သိလာဃ ဟနု ဌာ သပ ဓာရ ပိဟ ကုဓ ဒုဟိဿော ဿူယ ရာဓိက္ခ ပစ္စာသုဏ အနုပတိဂိဏ ပုဗ္ဗကတ္တာရောစနတ္ထ တဒတ္ထ တုမတ္ထာလမတ္ထ မညာနာဒရပ္ပာဏိနိ ဂတျတ္ထကမ္မနိအာသိသတ္ထသမ္မုတိဘိယျသတ္တမျတ္ထေသု စ.

277, 303. සිලාඝ, හනු, ඨා, සප, ධාර, පිහ, කුධ, දුහ, ඉස්ස, උසූය, රාධ, ඉක්ඛ, පච්චාසුණ, අනුපතිගිණ යන ධාතූන්ගේ යෝගයෙහි ද, කර්තෘට දැන්වීම, ඒ සඳහා වන අර්ථය (තදත්ථ), තුම් ප්‍රත්‍යාර්ථය (තුමත්ථ), ප්‍රමාණවත් බව (අලමත්ථ), අප්‍රාණික වස්තූන් කෙරෙහි අනාදරය (මඤ්ඤානාදරප්පාණිණි), ගමනාර්ථ ධාතු යෝගය, ආශිංසනාර්ථය, සම්මුතිය, බහුලත්වය සහ සප්තමී විභක්ත්‍යාර්ථය යන මොවුන් කෙරෙහි ද (සම්ප්‍රදාන කාරකය) වෙයි.

၂၇၈, ၃၂၀. ယောဓာရော တမောကာသံ.

278, 320. යමක් (ක්‍රියාවෙහි) ආධාරය (පිහිට) වේ ද, එය "ඕකාශ" (අධිකරණ) කාරකය නම් වෙයි.

၂၇၉, ၂၉၂. ယေန ဝါ ကယိရတေ တံ ကရဏံ.

279, 292. යමකින් ක්‍රියාව සිදු කරනු ලැබේ ද, ඒ (උත්තම උපකාරක වූ) උපකරණය "කරණ" කාරකය නම් වෙයි.

၂၈၀, ၂၈၅, ယံ ကရောတိ တံ ကမ္မံ.

280, 285, යමක් (ක්‍රියාවෙන් ළඟා කර ගැනීමට) කරනු ලැබේ ද, එය "කර්ම" කාරකය නම් වෙයි.

၂၈၁, ၂၉၄. ယော ကရောတိ သ ကတ္တာ.

281, 294. යමෙක් ක්‍රියාව සිදු කරයි ද, ඔහු "කර්තෘ" කාරකය නම් වෙයි.

၂၈၂, ၂၉၅. ယော ကာရေဟိ သ ဟေတု.

282, 295. යමෙක් (වෙනත් කර්තෘවරයෙකු ලවා) ක්‍රියාව කරවයි ද, ඔහු "හේතු" (ප්‍රයෝජ්‍ය කර්තෘ) නම් වෙයි.

၂၈၃, ၃၁၆. ယဿ [Pg.17] ဝါ ပရိဂ္ဂဟော တံ သာမီ.

283, 316. යමෙකුගේ පරිග්‍රහය (අයිතිය) වේ ද, ඒ හිමිකරු "ස්වාමි" (සම්බන්ධය) නම් වෙයි.

၂၈၄, ၂၈၃. လိင်္ဂတ္ထေ ပဌမာ.

284, 283. ලිංගාර්ථයෙහි (ප්‍රාතිපදික අර්ථයෙහි පමණක්) ප්‍රථමා විභක්තිය වෙයි.

၂၈၅, ၇၀. အာလပနေ စ.

285, 70. ආමන්ත්‍රණ අර්ථයෙහි ද ප්‍රථමා විභක්තිය වෙයි.

၂၈၆, ၂၉၁. ကရဏေ တတိယာ.

286, 291. කරණ කාරකයෙහි (උපකරණ අර්ථයෙහි) තෘතීයා විභක්තිය වෙයි.

၂၈၇, ၂၉၆, သဟာဒိယောဂေ စ.

287, 296, 'සහ' ආදී ශබ්දයන් හා යෙදෙන කල්හි ද තෘතීයා විභක්තිය වෙයි.

၂၈၈, ၂၉၃. ကတ္တရိ စ.

288, 293. අනුක්ත කර්තෘ අර්ථයෙහි ද තෘතීයා විභක්තිය වෙයි.

၂၈၉, ၂၉၇. ဟေတွတ္ထေ စ.

289, 297. හේතු අර්ථයෙහි ද තෘතීයා විභක්තිය වෙයි.

၂၉၀, ၂၉၈. သတ္တမျတ္ထေ စ.

290, 298. සප්තමී විභක්තියේ අර්ථයෙහි ද තෘතීයා විභක්තිය වෙයි.

၂၉၁, ၂၉၉. ယေနင်္ဂဝိကာရော.

291, 299. යම් ශරීරාංගයක විකෘතිතාවයකින් මුළු ශරීරයේම විකෘති බව හැඟවෙන්නේ නම්, ඒ ශරීරාංගය හැඟවෙන පදයෙන් තෘතීයා විභක්තිය වෙයි.

၂၉၂, ၃၀၀. ဝိသေသနေ စ.

292, 300. විශේෂණ අර්ථයෙහි ද තෘතීයා විභක්තිය වෙයි.

၂၉၃, ၃၀၁. သမ္ပဒါနေ စတုတ္ထီ.

293, 301. සම්ප්‍රදාන කාරකයෙහි චතුර්ථී විභක්තිය වෙයි.

၂၉၄, ၃၀၅. နမောယောဂါဒီသွပိ စ.

294, 305. 'නමෝ' ආදී ශබ්දයන් හා යෙදෙන කල්හි ද චතුර්ථී විභක්තිය වෙයි.

၂၉၅, ၃၀၇. အပါဒါနေ ပဉ္စမီ.

295, 307. අපාදාන කාරකයෙහි පඤ්චමී විභක්තිය වෙයි.

၂၉၆, ၃၁၄. ကာရဏတ္ထေ စ.

296, 314. හේතු හෝ කාරණ අර්ථයෙහි ද පඤ්චමී විභක්තිය වෙයි.

၂၉၇, ၂၈၄. ကမ္မတ္ထေ ဒုတိယာ.

297, 284. කර්ම අර්ථයෙහි (අනුක්ත කර්මයෙහි) ද්විතීයා විභක්තිය වෙයි.

၂၉၈. ၂၈၇. ကာလဒ္ဓါနမစ္စန္တသံယောဂေ.

298. 287. කාලය සහ මාර්ගය අඛණ්ඩව සම්බන්ධ වන (අත්‍යන්ත සංයෝග) අර්ථයෙහි ද්විතීයා විභක්තිය වෙයි.

၂၉၉, ၂၈၈. ကမ္မပ္ပဝစနီယယုတ္တေ.

299, 288. කර්මප්‍රවචනීය පදයන් හා යෙදෙන කල්හි ද්විතීයා විභක්තිය වෙයි.

၃၀၀, ၂၈၆. ဂတိ ဗုဒ္ဓိ ဘုဇ ပဌ ဟရ ကရ သယာဒီနံကာ ရိတေ ဝါ.

300, 286. ගති, බුද්ධි, භුජ, පඨ, හර, කර, සය ආදී අර්ථ ඇති ධාතූන් කාරිත ප්‍රත්‍යයන් හා යෙදෙන කල්හි කර්ම අර්ථයෙහි විකල්පයෙන් ද්විතීයා විභක්තිය වෙයි.

၃၀၁, ၃၁၅. သာမိသ္မိံ ဆဋ္ဌီ

301, 315. ස්වාමි (හිමිකාරිත්ව) අර්ථයෙහි ෂෂ්ඨී විභක්තිය වෙයි.

၃၀၂, ၃၁၉. ဩကာသေ [Pg.18] သတ္တမီ.

302, 319. ඕකාශ කාරකයෙහි (අධිකරණ අර්ථයෙහි) සප්තමී විභක්තිය වෙයි.

၃၀၃, ၃၂၁. သာမိဿရာဓိပတိ ဒါယာဒ သက္ခီ ပထိဘူ ပသုတ ကုသလေဟိ စ.

303, 321. සාමි, ඊස්සර, අධිපති, දායාද, සක්ඛී, පටිභූ, පසුත, කුසල යන ශබ්දයන් හා යෙදෙන කල්හි ද ෂෂ්ඨී සහ සප්තමී විභක්තීහු වෙති.

၃၀၄, ၃၂၂. နိဒ္ဓါရဏေ စ.

304, 322. නිර්ධාරණ (සමූහයකින් වෙන් කිරීමේ) අර්ථයෙහි ද ෂෂ්ඨී සහ සප්තමී විභක්තීහු වෙති.

၃၀၅, ၃၂၃. အနာဒရေ စ.

305, 323. අනාදර අර්ථයෙහි ද (යම් ක්‍රියාවක් නොසලකා හරින කල්හි) ෂෂ්ඨී සහ සප්තමී විභක්තීහු වෙති.

၃၀၆, ၂၈၉. ကွစိ ဒုတိယာ ဆဋ္ဌီနမတ္ထေ.

306, 289. සමහර විට ෂෂ්ඨී විභක්තියේ අර්ථයෙහි ද්විතීයා විභක්තිය වෙයි.

၃၀၇, ၂၉၀. တတိယာသတ္တမီနဉ္စ.

307, 290. තෘතීයා සහ සප්තමී විභක්තීන්ගේ අර්ථයන්හි ද ද්විතීයා විභක්තිය වෙයි.

၃၀၈, ၃၁၇. ဆဋ္ဌီ စ.

308, 317. තෘතීයා සහ සප්තමී විභක්තීන්ගේ අර්ථයන්හි ෂෂ්ඨී විභක්තිය ද වෙයි.

၃၀၉, ၃၁၈. ဒုတိယာပဉ္စမီနဉ္စ.

309, 318. ද්විතීයා සහ පඤ්චමී විභක්තීන්ගේ අර්ථයන්හි ද සමහර විට ෂෂ්ඨී විභක්තිය වෙයි.

၃၁၀, ၃၂၄. ကမ္မကရဏနိမိတ္တတ္ထေသု သတ္တမီ.

310, 324. කර්ම, කරණ සහ නිමිත්ත යන අර්ථයන්හි සප්තමී විභක්තිය වෙයි.

၃၁၁, ၃၂၅. သမ္ပဒါနေ စ.

311, 325. සම්ප්‍රදාන අර්ථයෙහි ද සප්තමී විභක්තිය වෙයි.

၃၁၂, ၃၂၆. ပဉ္စမျတ္ထေ စ.

312, 326. පඤ්චමී විභක්තියේ (අපාදාන) අර්ථයෙහි ද සප්තමී විභක්තිය වෙයි.

၃၁၃, ၃၂၇. ကာလဘာဝေသု စ.

313, 327. කාලය සහ භාව ලක්ෂණ (ක්‍රියා ලක්ෂණ) අර්ථයන්හි ද සප්තමී විභක්තිය වෙයි.

၃၁၄, ၃၂၈. ဥပ’ဓျာဓိကိဿရဝစနေ.

314, 328. 'උප' සහ 'අධි' යන උපසර්ග පද, අධික බව (වැඩි බව) හෝ අධිපති බව (ස්වාමිත්වය) යන අර්ථ පැවසීමේදී සප්තමී විභක්තිය වෙයි.

၃၁၅, ၃၂၉. မဏ္ဍိတုဿုက္ကေသု တတိယာ စ.

315, 329. සැරසුණු (මණ්ඩිත්) සහ උත්සාහවත් (උස්සුක්ක) යන පදයන් සමඟ තෘතීයා විභක්තිය ද වෙයි.

ဣတိ နာမကပ္ပေ ကာရကကပ္ပော ဆဋ္ဌော ကဏ္ဍော.

මෙසේ නාම කණ්ඩයෙහි හයවැනි කොටස වූ කාරක කණ්ඩය නිම විය.

ကာရကသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ.

කාරක සූත්‍ර පරිච්ඡේදය නිම විය.

၄. သမာသ

4. සමාස (කාණ්ඩය)

၃၁၆, ၃၃၁. နာမာန သမာသော ယုတ္တတ္ထော.

316, 331. අර්ථ සම්බන්ධතාවයෙන් යුත් නාම පදයන්ගේ එකතු වීම සමාසය නම් වේ.

၃၁၇, ၃၃၂. တေသံ ဝိဘတ္တိယော လောပါ စ.

317, 332. එම සමාස පදයන්හි විභක්ති ප්‍රත්‍යයෝ ද ලොප් වෙත් (හැලෙත්).

၃၁၈, ၃၃၃. ပကတိ စဿ သရန္တဿ.

318, 333. ස්වරයකින් අවසන් වන එම ප්‍රකෘති පදය ස්වාභාවික තත්වයෙන් ම පවතියි.

၃၁၉, ၃၃၀. ဥပသဂ္ဂနိပါတပုဗ္ဗကော [Pg.19] အဗျယီဘာဝေါ.

319, 330. 'උපසර්ග' හෝ 'නිපාත' පද පූර්වයෙන් ඇති සමාසය 'අව්‍යයීභාව' සමාසය නම් වෙයි.

၃၂၀, ၃၃၅. သော နပုံသကလိင်္ဂေါ.

320, 335. එම අව්‍යයීභාව සමාසය නපුංසක ලිංගයෙහි පවතින බව දත යුතුය.

၃၂၁. ၃၄၉. ဒိဂုဿေကတ္တံ.

321. 349. ද්විගු සමාසය ඒක වචන සහ නපුංසක ලිංග වෙයි.

၃၂၂, ၃၅၉. တထာ ဒွန္ဒေ ပါဏိ တူရိယေ ယောဂ္ဂ သေနင်္ဂ ခုဒ္ဒဇန္တုက ဝိဝိဓ ဝိရုဒ္ဓ ဝိသဘာဂတ္ထာဒီနဉ္စ.

322, 359. එසේම ශරීර කොටස් (පාණි), තූර්ය භාණ්ඩ (තූරිය), රථ වාහන හා උපකරණ (යොග්ග), සේනාංග (සේනංග), කුඩා සතුන් (ඛුද්දජන්තුක), විවිධ සතුරු සතුන් (විවිධ විරුද්ධ) සහ වෙනස් ස්වභාව ඇති (විසභාග) අර්ථයන් ඇති ද්වන්ද සමාසයන්හි ද ඒක වචන සහ නපුංසක ලිංග වෙයි.

၃၂၃, ၃၆၀. ဝိဘာသာ ရုက္ခ တိဏ ပသု ဓန ဓည ဇနပဒါ ဒီနဉ္စ.

323, 360. වෘක්ෂ (රුක්ඛ), තෘණ (තිණ), පශු (පසු), ධන (ධන), ධාන්‍ය (ධඤ්ඤ) සහ ජනපද (ජනපද) ආදී අර්ථ දෙන පදයන්ගෙන් යුත් ද්වන්ද සමාසයන්හි ඒක වචන සහ නපුංසක ලිංග බව විකල්පයෙන් වෙයි.

၃၂၄, ၃၃၉. ဒွိပဒေ တုလျာဓိကရဏေ ကမ္မဓာရယော.

324, 339. සමාන විභක්ති ඇති (තුල්‍යාධිකරණ) පද දෙකක එකතුව කර්මධාරය සමාසය නම් වෙයි.

၃၂၅, ၃၄၈. သင်္ချာပုဗ္ဗော ဒိဂု.

325, 348. සංඛ්‍යා පදයක් පූර්වයෙන් ඇති කර්මධාරය සමාසය 'ද්විගු' සමාසය නම් වෙයි.

၃၂၆, ၃၄၁. ဥဘေ တပ္ပုရိသာ.

326, 341. එම කර්මධාරය සහ ද්විගු යන සමාස දෙකම 'තත්පුරුෂ' සමාස ද වෙයි.

၃၂၇, ၃၅၁. အမာဒယော ပရပဒေဘိ.

327, 351. 'අං' (දුතියා විභක්තිය) ආදී විභක්තීන්ගෙන් යුත් පූර්ව පදයන් පර පදයන් සමඟ එක්වීමෙන් තත්පුරුෂ සමාසය වෙයි.

၃၂၈, ၃၅၂. အညပဒတ္ထေသု ဗဟုဗ္ဗီဟိ.

328, 352. අන්‍ය පදයක අර්ථය ප්‍රධාන කොට පවතින සමාසය 'බහුබ්බීහි' සමාසය නම් වෙයි.

၃၂၉, ၃၅၇. နာမာနံ သမုစ္စယော ဒွန္ဒော.

329, 357. නාම පදයන්ගේ එක්තැන් වීම (සමුච්චයය) 'ද්වන්ද' සමාසය නම් වෙයි.

၃၃၀, ၃၄၀. မဟတံ မဟာ တုလျာဓိကရဏေ ပဒေ.

330, 340. සමාන විභක්ති ඇති (තුල්‍යාධිකරණ) පර පදයක් පසුව ඇති කල්හි, 'මහන්ත' යන පූර්ව පදය 'මහා' බවට පත්වෙයි.

၃၃၁, ၃၅၃. ဣတ္ထိယံ ဘာသိတပုမိတ္ထီ ပုမာဝ စေ.

331, 353. ස්ත්‍රී ලිංගයෙහි පවතින සමාන විභක්ති පර පදයක් පසුව ඇති කල්හි, කලින් පුරුෂ ලිංගයෙහි ව්‍යවහාර වූ ස්ත්‍රී ලිංග පූර්ව පදය පුරුෂ ලිංගයක මෙන් සැලකිය යුතුය.

၃၃၂, ၃၄၃. ကမ္မဓာရယသညေ စ.

332, 343. කර්මධාරය සමාසයෙහි ද එසේම වෙයි.

၃၃၃, ၃၄၄. အတ္တံ နဿ တပ္ပုရိသေ.

333, 344. තත්පුරුෂ සමාසයෙහි 'න' යන නිපාතය 'අ' බවට පත් වෙයි.

၃၃၄, ၃၄၅. သရေ အန.

334, 345. ස්වරයක් පර වූ කල්හි, 'න' යන්න 'අන්' බවට පත් වෙයි.

၃၃၅, ၃၄၆. ကဒိ ကုဿ.

335, 346. ස්වරයක් පර වූ කල්හි, 'කු' නිපාතය 'කද්' බවට පත් වෙයි.

၃၃၆, ၃၄၇. ကာ’ပ္ပတ္ထေသု စ.

336, 347. මඳක් හෝ ස්වල්පය යන අර්ථයේදී ද 'කු' නිපාතය 'කා' බවට පත් වෙයි.

၃၃၇, ၃၅၀. ကွစိ [Pg.20] သမာသန္တ ဂတာနမကာရန္တော.

337, 350. සමහර විටෙක සමාසයෙහි අවසානයෙහි ඇති අකුරු 'අ' කාරයෙන් කෙළවර වෙයි.

၃၃၈, ၃၅၆. နဒိမှာ စ.

338, 356. 'නදී' ආදී පදයන්ගෙන් පසුව 'ක' ප්‍රත්‍යය ද වෙයි.

၃၃၉, ၃၅၈. ဇာယာယ တုဒံ ဇာနိ ပတိမှိ.

339, 358. 'පති' යන පදය පර වූ කල්හි 'ජායා' යන පදය වෙනුවට 'දං' හෝ 'ජානි' (හෝ 'ජං') යන ආදේශයන් වෙයි.

၃၄၀, ၃၅၅. ဓနုမှာ စ.

340, 355. සමාසය අවසානයෙහි ඇති 'ධනු' යන පදයට පසුව 'ආ' ප්‍රත්‍යය ද වෙයි.

၃၄၁, ၃၃၆. အံဝိဘတ္တီနမကာရန္တာ အဗျာယိတာဝါ.

341, 336. අ-කාරාන්ත අව්‍යයීභාව සමාසයන්ගෙන් පසුව එන විභක්තීන්ට 'අං' ආදේශය වෙයි.

၃၄၂, ၃၃၇. သရော ရဿော နပုံသကေ.

342, 337. නපුංසක ලිංගයෙහි පවතින සමාසයන්හි අග ස්වරය ලඝු (රස්ස) වෙයි.

၃၄၃, ၃၃၈. အညသ္မာ လောပေါ စ.

343, 338. අ-කාරාන්ත හැර වෙනත් අව්‍යයීභාව සමාසයන්ගෙන් පසුව එන විභක්තීන් ලොප් වෙයි.

ဣတိ နာမကပ္ပေ သမာသကပ္ပော သတ္တမော ကဏ္ဍော.

මෙසේ නාම කල්පයෙහි සත්වැනි කාණ්ඩය වූ සමාස කල්පය නිමවන ලදී.

သမာသသုတ္ထံ နိဋ္ဌိတံ.

සමාස කොටස නිම කරන ලදී.

၅. တဒ္ဓိတ

5. තද්ධිත කල්පය (පරිච්ඡේදය)

၂၄၄, ၃၆၁. ဝါ ဏာ’ပစ္စေ.

244, 361. අපච්ච (දරු මුනුබුරු) අර්ථයෙහි විකල්පයෙන් 'ණ' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၃၄၅, ၃၆၆. ဏာယန ဏာန ဝစ္ဆာဒိတော.

345, 366. වච්ඡ ආදී ශබ්දයන්ගෙන් පසුව අපච්ච අර්ථයෙහි විකල්පයෙන් 'ණායන' සහ 'ණාන' ප්‍රත්‍යයන් වෙයි.

၃၄၆, ၃၆၇. ဏေယျော ကတ္တိယာဒီဟိ.

346, 367. කත්තිකා ආදී ස්ත්‍රී ලිංග ශබ්දයන්ගෙන් පසුව අපච්ච අර්ථයෙහි 'ණෙය්‍ය' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၃၄၇, ၃၆၈. အတော ဏိ ဝါ.

347, 368. අ-කාරාන්ත ශබ්දයන්ගෙන් පසුව අපච්ච අර්ථයෙහි විකල්පයෙන් 'ණි' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၃၄၈, ၃၇၁. ဏဝေါပကွာဒီဟိ.

348, 371. උපකු ආදී ශබ්දයන්ගෙන් පසුව අපච්ච අර්ථයෙහි 'ණ' ප්‍රත්‍යය වෙයි (එහිදී අග උ-කාරය 'ව' බවට පත්වේ).

၃၄၉, ၃၇၂. ဏေရ ဝိဓဝါဒိတော.

349, 372. විධවා ආදී ශබ්දයන්ගෙන් පසුව අපච්ච අර්ථයෙහි 'ණේර' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၃၅၀, ၃၇၃. ယေန ဝါ သံသဋ္ဌံ တရတိ စရတိ ဝဟတိ ဏိကော.

350, 373. යමකින් මිශ්‍ර වූ, එතෙර වන, හැසිරෙන හෝ උසුලාගෙන යන අර්ථයන්හි 'ණික' ප්‍රත්‍යය විකල්පයෙන් වෙයි.

၃၅၁, ၃၇၄. တမဓီတေ တေနကတာဓိ သန္နိဓာနနိယောဂ သိပ္ပ ဘဏ္ဍ ဇီဝိကတ္ထေသု စ.

351, 374. එය හදාරන, ඔහු විසින් කරන ලද, අධිෂ්ඨාන, සන්නිධාන, නියෝග, ශිල්ප, භාණ්ඩ සහ ජීවිකා යන අර්ථයන්හි ද ප්‍රත්‍යයන් වෙයි.

၃၅၂, ၃၇၆. ဏ [Pg.21] ရာဂါ တဿေဒမညတ္ထေသု စ.

352, 376. පාට කිරීම, 'ඔහුගේ මේ' (තස්සෙදං) සහ අනෙකුත් අර්ථයන්හි ද 'ණ' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၃၅၃, ၃၇၈. ဇာတာဒီနမိမိယာ စ.

353, 378. ජාත (උපන්) ආදී අර්ථයන්හි 'ඉම' සහ 'ඉය' ප්‍රත්‍යයන් ද වෙයි.

၃၅၄, ၃၇၉. သမူဟတ္ထေ ကဏ ဏာ.

354, 379. සමූහ (පිරිස) අර්ථයෙහි 'කණ' සහ 'ණ' ප්‍රත්‍යයන් වෙයි.

၃၅၅, ၃၈၀. ဂါမ ဇန ဗန္ဓု သဟာယာဒီဟိ တာ.

355, 380. ගාම, ජන, බන්ධු, සහාය ආදී ශබ්දයන්ගෙන් පසුව (සමූහ අර්ථයෙහි) 'තා' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၃၅၆, ၃၈၁. တဒဿ ဌာနမိယော စ.

356, 381. එය මෙයට හේතුව (ස්ථානය) වෙයි යන අර්ථයෙහි 'ඉය' ප්‍රත්‍යය ද වෙයි.

၃၅၇, ၃၈၂. ဥပမတ္ထာယိတတ္တံ.

357, 382. උපමා අර්ථයෙහි 'ආයිතත්ත' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၃၅၈, ၃၈၃. တန္နိဿိတတ္ထေ လော.

358, 383. එය ඇසුරු කළ අර්ථයෙහි සහ ස්ථාන අර්ථයෙහි 'ල' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၃၅၉, ၃၈၄. အာလု တဗ္ဗဟုလေ.

359, 384. එය බහුලව ඇති අර්ථයෙහි 'ආලු' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၃၆၀, ၃၈၇. ဏုတ္တတာ ဘာဝေ တု.

360, 387. භාව අර්ථයෙහි 'ණ', 'ත්ව' (උත්ත) සහ 'තා' ප්‍රත්‍යයන් වෙයි.

၃၆၁, ၃၈၈. ဏ ဝိသမာဒီဟိ.

361, 388. විසම ආදී ශබ්දයන්ගෙන් පසුව (භාව අර්ථයෙහි) 'ණ' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၃၆၂, ၃၈၉. ရမဏီယာဒိတော ကဏ

362, 389. රමණීය ආදී ශබ්දයන්ගෙන් පසුව (භාව අර්ථයෙහි) 'කණ්' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၃၆၃, ၃၉၀. ဝိသေသေ တရတမိသိကိယိဋ္ဌာ.

363, 390. විශේෂ අර්ථයෙහි 'තර', 'තම', 'ඉසික', 'ඉය' සහ 'ඉට්ඨ' ප්‍රත්‍යයන් වෙයි.

၃၆၄, ၃၉၈. တဒဿတ္ထီတိ ဝီ စ.

364, 398. එය මෙයට ඇත යන අර්ථයෙහි 'වී' ප්‍රත්‍යය ද වෙයි.

၃၆၅, ၃၉၉. တပါဒိတော သီ.

365, 399. තප ආදී ශබ්දයන්ගෙන් පසුව (ඇත යන අර්ථයෙහි) 'සී' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၃၆၆, ၄၀၀. ဒဏ္ဍာဒိတော ဣက ဤ.

366, 400. දණ්ඩ ආදී ශබ්දයන්ගෙන් පසුව (ඇත යන අර්ථයෙහි) 'ඉක' සහ 'ඊ' ප්‍රත්‍යයන් වෙයි.

၃၆၇, ၄၀၁. မဓွာဒိတော ရော.

367, 401. මධු ආදී ශබ්දයන්ගෙන් පසුව (ඇත යන අර්ථයෙහි) 'ර' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၃၆၈, ၄၀၂. ဂုဏာဒိတော ဝန္တု.

368, 402. ගුණ ආදී ශබ්දයන්ගෙන් 'වන්තු' ප්‍රත්‍යය වේ.

၃၆၉, ၄၀၃. သတျာဒီဟိ မန္တု.

369, 403. සති ආදී ශබ්දයන්ගෙන් 'මන්තු' ප්‍රත්‍යය වේ.

၃၇၀, ၄၀၅. သဒ္ဓါဒိတော ဏ.

370, 405. සද්ධා ආදී ශබ්දයන්ගෙන් 'ණ' ප්‍රත්‍යය වේ.

၃၇၁, ၄၀၄. အာယုဿုကာရာသ မန္တုမှိ.

371, 404. 'මන්තු' ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි, 'ආයු' ශබ්දයේ අන්ත ස්වරයට 'අස' ආදේශය ද උකාරයට අකාරය ද වේ.

၃၇၂, ၃၈၅. တပ္ပကတိဝစနေ [Pg.22] မယော.

372, 385. එම ප්‍රකෘති ද්‍රව්‍යයෙන් සාදන ලද බව ප්‍රකාශ කිරීමෙහි (විකාරාර්ථයෙහි) 'මය' ප්‍රත්‍යය වේ.

၃၇၃, ၄၀၆. သင်္ချာပူရဏေ မော.

373, 406. සංඛ්‍යා පූර්ණයෙහි (පූර්ණාර්ථයෙහි) 'ම' ප්‍රත්‍යය වේ.

၃၇၄, ၄၀၈. သ ဆဿ ဝါ.

374, 408. 'ඡ' ශබ්දයට පර වූ 'අහ' යන්නට වෛකල්පිකව 'ස' හෝ 'ඡ' ආදේශය වී, දීර්ඝ වීම් ද සිදු වේ.

၃၇၅, ၄၁၂. ဧကာဒိတော ဒသဿီ.

375, 412. 'එක' ආදී සංඛ්‍යාවන්ගෙන් පර වූ 'දස' ශබ්දයට ස්ත්‍රී ලිංගයෙහි 'ඊ' ප්‍රත්‍යය වේ.

၃၇၆, ၂၅၇. ဒသေ သော နိစ္စဉ္စ.

376, 257. 'දස' ශබ්දය පර වූ කල්හි, 'ඡ' (හය) යන සංඛ්‍යා ශබ්දයට නිතිපතා 'සෝ' ආදේශය වේ.

၃၇၇, ၀. အန္တေ နိဂ္ဂဟိတဉ္စ.

377, 0. සංඛ්‍යා ශබ්දයන්ගේ අගට නිග්ගහීතය (බින්දුව) ද පැමිණේ.

၃၇၈, ၄၁၄. တိ စ.

378, 414. සංඛ්‍යා ශබ්දයන්ගේ අගට 'ති' අකුර ද පැමිණේ.

၃၇၉, ၂၅၈. လ ဒ ရာနံ.

379, 258. 'ද' සහ 'ර' යන අක්ෂරයන්ට පිළිවෙළින් 'ළ' සහ 'ල' යන අක්ෂරයන් ආදේශ වෙති.

၃၈၀, ၂၅၅. ဝီသတိ ဒသေသု ဗာ ဒွိဿ တု.

380, 255. 'වීසති' සහ 'දස' ශබ්දයන් පර වූ කල්හි, 'ද්වි' ශබ්දයට 'බා' ආදේශය වේ.

၃၈၁, ၂၅၄. ဧကာဒိတော ဒဿ ရ သင်္ချာနေ.

381, 254. සංඛ්‍යා ගණනය කිරීමෙහි දී, 'එක' ආදී ශබ්දයන්ගෙන් පර වූ 'දස' ශබ්දයේ 'ද' කාරයට 'ර' කාරය ආදේශ වේ.

၃၈၂, ၂၅၉. အဋ္ဌာဒိတော စ.

382, 259. සංඛ්‍යා ගණනය කිරීමෙහි දී, 'අට්ඨ' ආදී ශබ්දයන්ගෙන් පර වූ 'දස' ශබ්දයේ 'ද' කාරයට ද 'ර' කාරය ආදේශ වේ.

၃၈၃, ၃၅၃. ဒွေကဋ္ဌာနမာကာရော ဝါ.

383, 353. පසුව ඇති සංඛ්‍යා ශබ්දය හේතුවෙන් 'ද්වි', 'එක', 'අට්ඨ' යන ශබ්දයන්ගේ අන්ත ස්වරයට වෛකල්පිකව 'ආ' කාරය ආදේශ වේ.

၃၈၄, ၄၀၇. စတုစ္ဆေ ဟိ ထ ဌာ.

384, 407. 'චතු' සහ 'ඡ' යන සංඛ්‍යා ශබ්දයන්ගෙන් පූර්ණාර්ථයෙහි පිළිවෙළින් 'ථ' සහ 'ඨ' ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

၃၈၅, ၄၀၉. ဒွိတီဟိ တိယော.

385, 409. 'ද්වි' සහ 'ති' යන ශබ්දයන්ගෙන් පූර්ණාර්ථයෙහි 'තිය' ප්‍රත්‍යය වේ.

၃၈၆, ၄၁၀. တိယေ ဒုတာပိ စ.

386, 410. 'තිය' ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි, 'ද්වි' සහ 'ති' යන ශබ්දයන්ට පිළිවෙළින් 'දු' සහ 'ත' ආදේශයෝ ද වෙති.

၃၈၇, ၄၁၁. တေသမဍ္ဎူပပဒေန အဍ္ဎုဍ္ဎဒိဝဍ္ဎ ဒိယဍ္ဎ’ ဍ္ဎတိယာ.

387, 411. එම පූර්ණාර්ථ ශබ්දයන්ට පූර්වයෙන් 'අඩ්ඪ' යන්න උපපද වූ කල්හි, පිළිවෙළින් 'අඩ්ඪුඩ්ඪ', 'දිවඩ්ඪ' හෝ 'දියඩ්ඪ', 'අඩ්ඪතිය' යන රූපයන් සිද්ධ වේ.

၃၈၈, ၆၈. သရူပါန မေကသေသွသကိံ.

388, 68. සමාන රූප ඇති ශබ්දයන්ගෙන් එක් වරක් පමණක් ශේෂ වීම (ඒකශේෂ වීම) සිදු වේ.

၃၈၉, ၄၁၃. ဂဏနေဒသဿ ဒွိ တိ စတု ပဉ္စ ဆ သတ္တ အဋ္ဌနဝကာနံ ဝီ တိ စတ္တာရ ပညာ ဆ သတ္တာသနဝါ ယောသု ယောနဉ္စီသမာသံဌိရိတီတုတိ.

389, 413. ගණන් කිරීමෙහි දී, දස ශබ්දය ද්වි, ති, චතු, පඤ්ච, ඡ, සත්ත, අට්ඨ, නව යන ශබ්දයන් හා යෙදෙන කල්හි පිළිවෙළින් වී, ති, චත්තාර, පඤ්ඤා, ඡ, සත්තා, අසීති, නවුති බවට පත් වේ, තවද 'යෝ' විභක්තිය පර වූ විට 'ඊ', 'සම', 'ආසං', 'ඨි', 'රි', 'ති', 'තු', 'ති' යන ආදේශයන් ද සිදු වේ.

၃၉၀, ၂၅၆. စတူပပဒဿ [Pg.23] လောပေါ တု’တ္တရပဒါဒိစဿ စု စောပိ နဝါ.

390, 256. 'චතු' උපපද කොට ඇති කල්හි 'තු' යන්න ලෝප් වේ, පර පදයේ මුල් අකුර ද්විත්ව වන අතර 'චු' හෝ 'චෝ' ආදේශයන් ද වෛකල්පිකව සිදු වේ.

၃၉၁, ၄၂၃. ယဒနုပပန္နာ နိပါတနာ သိဇ္ဈန္တိ.

391, 423. ව්‍යාකරණ නීතිවලින් නොසිද්ධ වන්නා වූ යම් පද කෙනෙක් වෙත් ද, ඔවුහු නිපාතයන්ගෙන් ම සිද්ධ වෙති.

၃၉၂, ၄၁၈. ဒွါဒိတော ကော’နေကတ္ထေ စ.

392, 418. 'ද්වි' ආදී ශබ්දයන්ගෙන් පසුව, නානා අර්ථයන්හි 'ක' ප්‍රත්‍යය වේ.

၃၉၃, ၄၁၅. ဒသဒသကံ သတံ ဒသကာနံ သတံ သဟဿဉ္စ ယောမှိ.

393, 415. දස වරක් දහය 'සත' (සියය) වන අතර, දස වරක් සියය 'සහස්ස' (දහස) වේ, 'යෝ' විභක්තිය පර වූ කල්හි බහුවචන රූප ද වේ.

၃၉၄, ၄၁၆. ယာဝ တဒုတ္တရိ ဒသဂုဏိတဉ္စ.

394, 416. එතැන් පටන් ඉහළට ඇති සංඛ්‍යාවන්හි දස ගුණයෙන් වැඩි කිරීම (ගුණ කිරීම) කටයුතු ය.

၃၉၅, ၄၁၇. သကနာမေဟိ.

395, 417. විශේෂයෙන් නොදක්වන ලද සංඛ්‍යාවන්ගේ නාමයන්, තම තමන්ගේ ම නාමයන්ගෙන් සිද්ධ වේ.

၃၉၆, ၃၆၃. တေသံ ဏော လောပံ.

396, 363. එම තද්ධිත ප්‍රත්‍යයන්ගේ 'ණ' කාර අනුබන්ධය ලෝප් වේ.

၃၉၇, ၄၂၀. ဝိဘာဂေ ဓာ စ.

397, 420. කොටස් කිරීම (බෙදීම) යන අර්ථයෙහි 'ධා' ප්‍රත්‍යය ද වේ.

၃၉၈, ၄၂၁. သဗ္ဗနာမေဟိ ပကာရဝစနေ တု ထာ.

398, 421. සර්වනාම පදයන්ට පසුව ප්‍රකාර (ආකාර) අර්ථය පැවසීමේදී ‘ථා’ (thā) ප්‍රත්‍යය ද වෙයි.

၃၉၉, ၄၂၂. ကိမိမေဟိ ထံ.

399, 422. ‘කිං’ සහ ‘ඉම’ යන ශබ්දයන්ට පසුව ප්‍රකාර අර්ථය පැවසීමේදී ‘ථං’ (thaṃ) ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၄၀၀, ၃၆၄. ဝုဒ္ဓါဒိသရဿ ဝါ’သံယောဂန္တဿ သဏေ စ.

400, 364. ‘ණ’ (ṇa) ඉත් (අනුබන්ධ) සහිත තද්ධිත ප්‍රත්‍යයක් පර වූ කල්හි, සංයුක්ත අක්ෂරයකින් කෙළවර නොවන පදයක මුල් ස්වරයාගේ ද (හෝ මුල් ව්‍යංජනයෙහි ඇති ස්වරයාගේ ද) වෘද්ධිය සමහර විට සිදු වෙයි.

၄၀၁, ၃၇၅. မာယူနမာဂမော ဌာနေ.

401, 375. ‘ණ’ ඉත් සහිත ප්‍රත්‍යයක් පර වූ කල්හි, සංයුක්ත අක්ෂරයකින් කෙළවර නොවන ‘ඉ’ සහ ‘උ’ යන අක්ෂරයන්ගේ වෘද්ධිය සුදුසු ස්ථානයන්හිදී සිදු නොවේ; එසේ වෘද්ධිය සිදු විය යුතු ස්ථානයෙහි ‘ඒ’ සහ ‘ඕ’ යන ආගමයන් පැමිණෙයි.

၄၀၂. ၃၇၇. အာတ္တဉ္စ.

402. 377. තවද (සමහර තැනකදී) ආ භාවය ද (දීර්ඝ බව ද) වෙයි.

၄၀၃, ၃၅၄. ကွစာဒိမဇ္ဈုတ္တရာနံ ဒီဃရဿ ပစ္စယေသု စ.

403, 354. ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි හෝ පර නොවූ කල්හි ද, සමහර විට පදයක මුල, මැද, අග යන ස්ථානයන්හි දීර්ඝ කිරීම හෝ රස්ස (කෙටි) කිරීම සිදු වෙයි.

၄၀၄, ၃၇၀. တေသု ဝုဒ္ဓိ လောပါဂမ ဝိကာရ ဝိပရိတာဒေသာ စ.

404, 370. ඒ ප්‍රත්‍යයන් කෙරෙහි (අවශ්‍ය පරිදි) වෘද්ධි කිරීම්, ලෝප කිරීම්, ආගම පැමිණවීම්, විකාර, විපරීත කිරීම් සහ ආදේශ කිරීම් ද සිදු වෙයි.

၄၀၅, ၃၆၅. အယုဝဏ္ဏာနဉ္စာယော ဝုဒ္ဓိ.

405, 365. අ-වර්ණ, ඉ-වර්ණ, උ-වර්ණ යන අකුරුවල වෘද්ධිය පිළිවෙළින් ආ, ඒ, ඕ වෙයි.

ဣတိ နာမကပ္ပေ တဒ္ဓိတကပ္ပော အဋ္ဌမော ကဏ္ဍော.

මෙසේ නාම කල්පයෙහි අටවන කොටස වූ තද්ධිත කල්පය නිමවා ලන ලදී.

တဒ္ဓိတသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ.

තද්ධිත සූත්‍ර පාඨයන් නිම කර ඇත.

၆. အာချာတိ

6. ආඛ්‍යාත කාණ්ඩය

၄၀၆, ၄၂၉. အထ [Pg.24] ပုဗ္ဗာနိ-ဝိဘတ္တီနံ ဆ ပရဿပဒါနိ.

406, 429. ඉක්බිති (මෙහි දක්වනු ලබන) විභක්තීන් අතුරින්, මුලින් පවතින පද හය ‘පරස්මෛපද’ (පරස්සපද) නම් වෙයි.

၄၀၇, ၄၃၉. ပရာဏုတ္တနောပဒါနိ.

407, 439. පසුව පවතින පද හය ‘ආත්මනේපද’ (අත්තනෝපද) නම් වෙයි.

၄၀၈, ၄၃၀. ဒွေ ဒွေ ပဌမမဇ္ဈိမုတ္တမပုရိသာ.

408, 430. (ඒ පරස්මෛපද සහ ආත්මනේපදයන්හි) එක වචන සහ බහු වචන වශයෙන් ඇති පද දෙක බැගින් පිළිවෙළින් ප්‍රථම පුරුෂ, මධ්‍යම පුරුෂ සහ උත්තම පුරුෂ නම් වෙයි.

၄၀၉, ၄၄၁. သဗ္ဗေသမေကာဘိဓာနေ ပရော ပုရိသော.

409, 441. ඒ සියල්ල එක් වී එක් අර්ථයක් ප්‍රකාශ කිරීමේදී, පර (ඊළඟ) පුරුෂය භාවිතා කළ යුතුය.

၄၁၀, ၄၃၂. နာမမှိ ပယုဇ္ဇမာနေပိ တုလျာဓိကရဏေ ပဌမော.

410, 432. සමාන අධිකරණ ඇති නාම පදයක් සෘජුව යෙදුණ ද නොයෙදුණ ද, ප්‍රථම පුරුෂය (පඨම පුරිස) යෙදේ.

၄၁၁, ၄၃၆. တုမှေ မဇ္ဈိမော.

411, 436. සමාන අධිකරණ ඇති ‘තුම්හ’ (යුෂ්මත්) ශබ්දය යෙදුණ ද නොයෙදුණ ද, මධ්‍යම පුරුෂය (මජ්ඣිම පුරිස) යෙදේ.

၄၁၂, ၄၃၇. အမှေ ဥတ္တမော.

412, 437. සමාන අධිකරණ ඇති ‘අම්හ’ (අස්මත්) ශබ්දය යෙදුණ ද නොයෙදුණ ද, උත්තම පුරුෂය (උත්තම පුරිස) යෙදේ.

၄၁၃, ၄၂၆. ကာလေ.

413, 426. ‘කාලයෙහි’ (කාලේ) යන්න පසු සූත්‍රයන් කරා යන අධිකාර සූත්‍රයකි.

၄၁၄, ၄၂၈. ဝတ္တမာနာ ပစ္စုပ္ပန္နေ.

414, 428. වර්තමාන (පච්චුප්පන්න) කාලයෙහි ‘වත්තමානා’ විභක්තිය වෙයි.

၄၁၅, ၄၅၁. အာဏာတျာသိဋ္ဌေ’နုတ္တကာလေ ပဉ္စမီ.

415, 451. නියත කාලයක් නොදැක්වෙන සාමාන්‍ය කාලයෙහි, අණ කිරීම (නියෝගය) හෝ ආශිර්වාදය පැවසීමේදී ‘පංචමී’ විභක්තිය වෙයි.

၄၁၆, ၄၅၄. အနုမတိပရိကပ္ပေတ္ထေသု သတ္တမီ.

416, 454. නියත කාලයක් නොදැක්වෙන සාමාන්‍ය කාලයෙහි, අනුමැතිය (අවසර දීම) හෝ පරිකල්පනය (උපකල්පනය) යන අර්ථයන්හිදී ‘සත්තමී’ විභක්තිය වෙයි.

၄၁၇, ၄၆၀. အပစ္စက္ခေ ပရောက္ခာ’တီတေ.

417, 460. ඉන්ද්‍රියයන්ට ගෝචර නොවන (ඇසට නොපෙනෙන) අතීත කාලයේදී ‘පරොක්ඛා’ විභක්තිය වෙයි.

၄၁၈, ၄၅၆. ဟိယျောပဘုတိ ပစ္စက္ခေ ဟိယျတ္တနီ.

418, 456. ඊයේ දින සිට ඇරඹි, ප්‍රත්‍යක්ෂ වූ හෝ ප්‍රත්‍යක්ෂ නොවූ හෝ අතීත කාලයේදී ‘හිය්‍යත්තනී’ විභක්තිය වෙයි.

၄၁၉, ၄၆၉. သမီပေ’ဇ္ဇတနီ.

419, 469. ආසන්න වූ (අද දින පටන් වූ), ප්‍රත්‍යක්ෂ වූ හෝ ප්‍රත්‍යක්ෂ නොවූ හෝ අතීත කාලයේදී ‘අජ්ජතනී’ විභක්තිය වෙයි.

၄၂၀, ၄၇၁. မာယောဂေ သဗ္ဗကာလေ စ.

420, 471. ‘මා’ (mā) නම් නිපාත පදය සමඟ යෙදෙන කල්හි, සියලු කාලයන්හිදී ‘හිය්‍යත්තනී’ සහ ‘අජ්ජතනී’ (තවද ‘පංචමී’) විභක්තීහු වෙති.

၄၂၁, ၄၇၃. အနာဂတေ ဘဝိဿန္တီ.

421, 473. අනාගත කාලයේදී ‘භවිස්සන්තී’ විභක්තිය වෙයි.

၄၂၂, ၄၇၅. ကြိယာတိပန္နေ’တီတေ ကာလာတိပတ္တိ.

422, 475. (යම් හේතුවක් නිසා) ක්‍රියාව සිදු නොවී ඉක්ම ගිය කල්හි, අතීත කාලයේදී ‘කාලාතිපත්ති’ විභක්තිය වෙයි.

၄၂၃, ၄၂၆. ဝတ္တမာနာ တီ အန္တိ, သိ ထ, မိ မ တေ အန္တေ, သေဝှေ, ဧ မှေ.

423, 426. වත්තමානා විභක්තීහු නම්: ති, අන්ති, si, ථ, මි, ම (පරස්මෛපද) සහ තේ, අන්තේ, සේ, ව්හේ, ඒ, ම්හේ (ආත්මනේපද) යන මේවා ය.

၄၂၄, ၄၅၀. ပဉ္စမီ [Pg.25] တု အန္တု, ဟိ ထ, မိ မ, တံ အန္တံ, ဿု ဝှော, ဧ အာမသေ.

424, 450. පංචමී විභක්තීහු නම්: තු, අන්තු, හි, ථ, මි, ම (පරස්මෛපද) සහ තං, අන්තං, ස්සු, ව්හෝ, ඒ, ආමසේ (ආත්මනේපද) යන මේවා ය.

၄၂၅, ၄၅၃. သတ္တမီ ဧယျ ဧယျုံ, ဧယျာသိ ဧယျာထ, ဧယျာမိ ဧယျာမ, ဧထ ဧရံ, ဧထော ဧယျာဝှော, ဧယျံ ဧယျာမှေ.

425, 453. එය්‍ය, එය්‍යුං, එය්‍යාසි, එය්‍යාථ, එය්‍යාමි, එය්‍යාම, එථ, එරං, එථො, එය්‍යාව්හො, එය්‍යං, එය්‍යාම්හෙ යන මේවා සත්තමී විභක්තිහු නම් වෙත්.

၄၂၆, ၄၅၉. ပရောက္ခာ အ ဥ, ဧ တ္ထ, အံ မှ, တ္ထ ရေ, တ္ထော ဝှော, ဣံ မှေ.

426, 459. අ, උ, එ, ත්ථ, අං, ම්හ, ත්ථ, රෙ, ත්ථො, ව්හො, ඉං, ම්හෙ යන මේවා පරොක්ඛා විභක්තිහු නම් වෙත්.

၄၂၇, ၄၅၅. ဟိယျတ္တနီ အာ ဦ, ဩ တ္ထ, အံ မှာ, တ္ထ တ္ထုံ, သေဝှံ, ဣံ မှသေ.

427, 455. ආ, ඌ, ඔ, ත්ථ, අං, ම්හා, ත්ථ, ත්ථුං, සෙ, ව්හං, ඉං, ම්හසෙ යන මේවා හිය්‍යත්තනී විභක්තිහු නම් වෙත්.

၄၂၈, ၄၆၈. အဇ္ဇတနီ ဤဉံ ဩတ္ထ, ဣံ မှာ, အာ ဦ, သေ ဝှံ, အံ မှေ.

428, 468. ඊ, උං, ඔ, ත්ථ, ඉං, ම්හා, ආ, ඌ, සෙ, ව්හං, අං, ම්හෙ යන මේවා අජ්ජතනී විභක්තිහු නම් වෙත්.

၄၂၉, ၄၇၂. ဿဝိဿန္တီ ဿတိ ဿန္တိ, ဿသိ ဿထ, ဿာမိ ဿာမ, ဿတေ ဿန္တေ, ဿသေ ဿဝှေ, ဿံ ဿာမှေ.

429, 472. ස්සති, ස්සන්ති, ස්සසි, ස්සථ, ස්සාමි, ස්සාම, ස්සතෙ, ස්සන්තෙ, ස්සසෙ, ස්සව්හෙ, ස්සං, ස්සාම්හෙ යන මේවා භවිස්සන්තී විභක්තිහු නම් වෙත්.

၄၃၀, ၄၇၄. ကာလာတိပတ္တိ ဿာ ဿံသု, ဿေ ဿထ, ဿံ ဿာမာ, ဿထ ဿိသု, ဿသေ ဿဝှေ, ဿိံ ဿာမှသေ.

430, 474. ස්සා, ස්සංසු, ස්සෙ, ස්සථ, ස්සං, ස්සාමා, ස්සථ, ස්සිංසු, ස්සසෙ, ස්සව්හෙ, ස්සිං, ස්සාම්හසෙ යන මේවා කාලාතිපත්ති විභක්තිහු නම් වෙත්.

၄၃၁, ၄၂၈. ဟိယျတ္တနီ သတ္တမီ ပဉ္စမီ ဝတ္တမာနာ သဗ္ဗဓာတုကံ.

431, 428. හිය්‍යත්තනී, සත්තමී, පඤ්චමී සහ වත්තමානා යන විභක්තීහු සබ්බධාතුක නම් වෙත්.

ဣတိ အာချာတကပ္ပေ ပဌမော ကဏ္ဍော.

මෙසේ ආඛ්‍යාත කල්පයෙහි පළමු වන පරිච්ඡේදය නිම විය.

၄၃၂, ၃၆၂. ဓာတုလိင်္ဂေဟိ ပရာ ပစ္စယာ.

432, 362. ධාතුන්ගෙන් සහ ප්‍රාතිපදිකයන්ගෙන් (ලිංගයන්ගෙන්) පරව යෙදෙන ශබ්දයෝ ප්‍රත්‍යයෝ (පච්චය) යි දත යුත්තාහ.

၄၃၃, ၅၂၈. တိဇဂုပကိတမာနေဟိ ခဆသာ ဝါ.

433, 528. තිජ, ගුප, කිත, මාන යන ධාතුන්ගෙන් පසුව පිළිවෙළින් 'ඛ', 'ඡ', 'ස' යන ප්‍රත්‍යයෝ විකල්පයෙන් වෙත්.

၄၃၄, ၅၃၄. ဘုဇဃသဟရသုပါဒီဟိတုမိစ္ဆတ္ထေသု.

434, 534. භුජ, ඝස, හර, සු ආදී ධාතුන්ගෙන් පසුව ද, 'තුං' ප්‍රත්‍යයයේ අර්ථයෙහි (පිණිස යන අර්ථයෙහි) සහ 'ඉච්ඡා' (කැමැත්ත) යන අර්ථයෙහි (ඛ, ඡ, ස ප්‍රත්‍යයෝ) වෙත්.

၄၃၅, ၅၃၆. အာယ [Pg.26] နာမတော ကတ္တူပမာနာဒါစာရေ.

435, 536. කර්තෘ උපමානයක් වූ නාම පදයකින් පසුව, හැසිරීම (ක්‍රියා කිරීම) යන අර්ථයෙහි 'ආය' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၄၃၆, ၅၃၇. ဤယူ’ပမာနာ စ.

436, 537. කර්ම උපමානයක් වූ නාම පදයකින් පසුව ද (හැසිරීම් අර්ථයෙහි) 'ඊය' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၄၃၇, ၅၃၈. နာမမှာ’တ္တိစ္ဆတ္ထေ.

437, 538. තමා උදෙසා කැමැති වීම (ස්වකීය කැමැත්ත) යන අර්ථයෙහි නාම පදයකින් පසුව ද ('ඊය' ප්‍රත්‍යය) වෙයි.

၄၃၈, ၅၄၀. ဓာတူဟိ ဏေ ဏယ ဏာပေ ဏာပယာ ကာရိတာနိ ဟေတွတ္ထေ.

438, 540. හේතු අර්ථයෙහි (මෙහෙයවීම් අර්ථයෙහි) ධාතුන්ගෙන් පසුව 'ණෙ', 'ණය', 'ණාපෙ', 'ණාපය' යන කාරිත ප්‍රත්‍යයෝ වෙත්.

၄၃၉, ၅၃၉. ဓာတုရူပေ နာမသ္မာ ဏ ယော စ.

439, 539. ධාතු ස්වරූපයෙහි වූ නාම පදයකින් පසුව 'ණ' සහ 'ය' ප්‍රත්‍යයෝ ද වෙත්.

၄၄၀, ၄၄၅. ဘာဝကမ္မေသု ယော.

440, 445. භාව සහ කර්ම යන අර්ථයන්හි 'ය' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၄၄၁, ၄၄၇. တဿ စဝဂ္ဂယကာရဝကာရတ္တံ သဓာတွန္တဿ.

441, 447. ධාතුවේ අග අකුර ද සමඟ ඒ 'ය' ප්‍රත්‍යයට ච-වර්ගය බව, ය-කාර බව සහ ව-කාර බව පැමිණෙයි.

၄၄၂, ၄၄၈. ဣဝဏ္ဏာဂမော ဝါ.

442, 448. විකල්පයෙන් ඉ-වර්ණ (ඉ, ඊ) ආගමය වෙයි.

၄၄၃, ၄၄၉. ပုဗ္ဗရူပဉ္စ.

443, 449. පූර්ව රූප වීම ද වෙයි.

၄၄၄, ၅၁၁. တထာ ကတ္တရိ စ.

444, 511. එසේම කර්තෘකාරකයෙහි ද (පූර්ව රූප වීම ආදිය) වෙයි.

၄၄၅, ၄၃၃. ဘူဝါဒိတော အ.

445, 433. භූ ආදී ධාතුන්ගෙන් පසුව 'අ' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၄၄၆, ၅၀၉. ရုဓာဒိတော နိဂ္ဂဟိတပုဗ္ဗဉ္စ.

446, 509. රුධ් ආදී ධාතුන්ගෙන් පසුව 'අ' ප්‍රත්‍යය ද, ධාතුවේ පූර්ව ස්වරයට ඉහළින් නිග්ගහීතය ද වෙයි.

၄၄၇, ၅၁၀. ဒိဝါဒိတော ယော.

447, 510. දිව් ආදී ධාතුන්ගෙන් පසුව 'ය' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၄၄၈, ၅၁၂. သွာဒိတော ဏုဏာ ဥဏာ စ.

448, 512. සු ආදී ධාතුන්ගෙන් පසුව 'ණු', 'ණා' සහ 'උණා' යන ප්‍රත්‍යයෝ වෙත්.

၄၄၉, ၅၁၃. ကိယာဒိတော နာ.

449, 513. කී ආදී ධාතුන්ගෙන් පසුව 'නා' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၄၅၀, ၅၁၇. ဂဟာဒိတော ပ္ပဏှာ.

450, 517. ගහ් ආදී ධාතුන්ගෙන් පසුව 'ප්ප' සහ 'ණ්හා' යන ප්‍රත්‍යයෝ වෙත්.

၄၅၁, ၅၂၀. တနာဒိတော ဩယိရာ.

451, 520. තන් ආදී ධාතුන්ගෙන් පසුව 'ඔ' සහ 'යිර' යන ප්‍රත්‍යයෝ වෙත්.

၄၅၂, ၅၂၅. စုရာဒိတော ဏေ ဏယာ.

452, 525. චුර් ආදී ධාතුන්ගෙන් පසුව 'ණෙ' සහ 'ණය' යන ප්‍රත්‍යයෝ වෙත්.

၄၅၃, ၄၄၄. အတ္တနောပဒါနိ ဘာဝေ စ ကမ္မနိ.

453, 444. අත්තනොපද විභක්තීහු භාව සහ කර්ම යන අර්ථයන්හි වෙත්.

၄၅၄, ၄၄၀. ကတ္တရိ စ.

454, 440. කර්තෘ අර්ථයෙහි ද (ආඛ්‍යාත ප්‍රත්‍යයෝ වෙති).

၄၅၅, ၅၃၀. ဓာတုပ္ပစ္စယေဟိ [Pg.27] ဝိဘတ္တိယော.

455, 530. ධාතු ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් පසුව (ආඛ්‍යාත) විභක්තීහු පැමිණෙති.

၄၅၆, ၄၂၀. ကတ္တရိ ပရဿပဒံ.

456, 420. කර්තෘ අර්ථයෙහි පරස්මෛපද විභක්තීහු වෙති.

၄၅၇, ၄၂၄. ဘူဝါဒယော ဓာတဝေါ.

457, 424. භූ ආදී ශබ්ද 'ධාතු' නම් වෙති.

ဣတိ အာချာတကပ္ပေ ဒုတိယော ကဏ္ဍော.

මෙසේ ආඛ්‍යාත කල්පයෙහි දෙවන කාණ්ඩය නිමිතියි.

၄၅၈, ၄၆၁. ကွစာဒိဝဏ္ဏာနမေကဿရာနံ ဒွေဘာဝေါ.

458, 461. සමහර තැනක එක් ස්වරයක් ඇති ආදි අක්ෂරයන්ගේ ද්විත්ව වීම (දෙගුණ වීම) සිදුවේ.

၄၅၉, ၄၆၂. ပုဗ္ဗော’ ဗ္ဘာသော.

459, 462. (ද්විත්ව වූ අක්ෂරයන්ගෙන්) පූර්ව කොටස 'අභ්‍යාස' නම් වේ.

၄၆၀, ၅၀၆. ရဿော.

460, 506. අභ්‍යාසයෙහි ඇති දීර්ඝ ස්වරය රස්ව (ලඝු) වෙයි.

၄၆၁, ၄၆၄. ဒုတိယစတုတ္ထာနံ ပဌမတတိယာ.

461, 464. අභ්‍යාසයෙහි වූ දෙවන සහ සිව්වන අක්ෂරයන් වෙනුවට පිළිවෙළින් පළමුවන සහ තෙවන අක්ෂරයෝ පැමිණෙති.

၄၆၂, ၄၆၇. ကဝဂ္ဂဿ စဝဂ္ဂေါ.

462, 467. අභ්‍යාසයෙහි වූ 'ක' වර්ගයේ අක්ෂරයන්ට 'ච' වර්ගයේ අක්ෂරයෝ පැමිණෙති.

၄၆၃, ၅၃၂. မာနကိတာနံ ဝ တတ္တံ ဝါ.

463, 532. මාන සහ කිත ධාතූන්ගේ අභ්‍යාසයට විකල්පයෙන් පිළිවෙළින් 'ව' කාරය සහ 'ත' කාරය පැමිණේ.

၄၆၄, ၅၀၄. ဟဿ ဇော.

464, 504. අභ්‍යාසයෙහි වූ 'හ' කාරයට 'ජ' කාරය පැමිණේ.

၄၆၅, ၄၆၃. အန္တဿိဝဏ္ဏာကာရော ဝါ.

465, 463. අභ්‍යාසයෙහි අවසාන ස්වරයට විකල්පයෙන් ඉ-වර්ණය හෝ අ-වර්ණය පැමිණේ.

၄၆၆, ၄၈၉. နိဂ္ဂဟိတဉ္စ.

466, 489. අභ්‍යාසය කෙළවරට නිග්ගහිතය ද පැමිණේ.

၄၆၇, ၅၃၃. တတော ပါမာနာနံ ဝါမံ သေသု.

467, 533. එම අභ්‍යාසයට පසුව ඇති 'පා' සහ 'මාන' ධාතූන්ට, 'ස' ප්‍රත්‍යය පර කල්හි පිළිවෙළින් 'වා' සහ 'මං' යන ආදේශයන් පැමිණෙති.

၄၆၈, ၄၉၂. ဌာ တိဋ္ဌော.

468, 492. 'ඨා' ධාතුවට 'තිට්ඨ' යන්න ආදේශ වෙයි.

၄၆၉, ၄၉၄. ပါ ပိဝေါ.

469, 494. 'පා' ධාතුවට 'පිව' යන්න ආදේශ වෙයි.

၄၇၀, ၅၁၄. ဉာဿ ဇာဇံနာ.

470, 514. 'ඤා' ධාතුවට 'ජා', 'ජං' සහ 'නා' යන ආදේශයන් පැමිණෙති.

၄၇၁, ၄၈၃. ဒိသဿ ပဿ ဒိဿ ဒက္ခာ ဝါ.

471, 483. 'දිස' ධාතුවට විකල්පයෙන් 'පස්ස', 'දිස්ස' සහ 'දක්ඛ' යන ආදේශයෝ පැමිණෙති.

၄၇၂, ၅၃၁. ဗျဉ္ဇနန္တဿ စော ဆပ္ပစ္စယေသု စ.

472, 531. 'ඡ' ප්‍රත්‍යයන් පර කල්හි ද, ව්‍යංජනයෙන් කෙළවර වන ධාතූන්ගේ අවසාන ව්‍යංජනයට 'ච' කාරය පැමිණේ.

၄၇၃, ၅၂၉. ကော ခေ စ.

473, 529. 'ඛ' ප්‍රත්‍යය පර කල්හි ද, (ධාතු කෙළවර ව්‍යංජනයට) 'ක' කාරය පැමිණේ.

၄၇၄, ၅၃၅. ဟရဿ ဂီ သေ.

474, 535. 'ස' ප්‍රත්‍යය පර කල්හි, 'හර' ධාතුවට 'ගී' ආදේශය පැමිණේ.

၄၇၅, ၄၆၅. ဗြူဘူနမာဟဘူဝါ [Pg.28] ပရောက္ခာယံ.

475, 465. පරොක්ඛා විභක්තිය පර කල්හි, 'බෲ' සහ 'භූ' ධාතූන්ට පිළිවෙළින් 'ආහ' සහ 'භූව' යන ආදේශයන් පැමිණෙති.

၄၇၆, ၄၄၂. ဂမိဿန္တော စ္ဆော ဝါ သဗ္ဗာသု.

476, 442. සියලු විභක්තීන් පර කල්හි, 'ගමු' ධාතුවේ අවසානයට විකල්පයෙන් 'ච්ඡ' කාරය පැමිණේ.

၄၇၇, ၄၇၉. ဝစဿ’ဇ္ဇတနိမှိ မကာရာ ဩ.

477, 479. අජ්ජතනී විභක්තිය පර කල්හි, 'වච' ධාතුවේ 'අ' කාරය 'ඕ' කාරය බවට පත්වේ.

၄၇၈, ၄၃၈. အကာရော ဒီဃံ ဟိမိမေသု.

478, 438. 'හි', 'මි', 'ම' යන විභක්තීන් පර කල්හි, (ඊට පූර්ව වූ) 'අ' කාරය දීර්ඝ වෙයි.

၄၇၉, ၄၅၂. ဟိ လောပံ ဝါ.

479, 452. 'හි' විභක්තිය විකල්පයෙන් ලොප් වෙයි.

၄၈၀, ၄၉၀. ဟောတိဿရေ’ ဟော’ဟေ ဘဝိဿန္တိမှိ ဿဿ စ.

480, 490. භවිස්සන්තී විභක්තිය පර කල්හි, 'හු' ධාතුවේ අවසානයට 'රේ', 'හෝ', 'හේ' යන ආදේශයන් පැමිණෙන අතර 'ස්ස' ප්‍රත්‍යය ද ලොප් වෙයි.

၄၈၁, ၅၂၄. ကရဿ သပ္ပစ္စယဿ ကာဟော.

481, 524. 'ස්ස' ප්‍රත්‍යය ද සහිත වූ 'කර' ධාතුවට 'කාහ' යන්න ආදේශ වන අතර 'ස්ස' ප්‍රත්‍යය ද ලොප් වෙයි.

ဣတိ အာချာတကပ္ပေ တတိယော ကဏ္ဍော.

මෙසේ ආඛ්‍යාත කල්පයෙහි තෙවන කාණ්ඩය නිමිතියි.

၄၈၂, ၅၀၈. ဒါဒန္တဿံ မိမေသု.

482, 508. 'මි' සහ 'ම' විභක්තීන් පර වූ කල්හි, 'දා' ධාතුවෙහි අග පවත්නා 'ආ' කාරයට 'අං' (නිග්ගහිතය) ආදේශ වේ.

၄၈၃, ၅၂၇. အသံယောဂန္တဿ ဝုဒ္ဓိ ကာရိတေ.

483, 527. කාරිත ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි, (අග සංයුක්ත අක්ෂර නොමැති) අසංයෝගාන්ත ධාතූන්ගේ ස්වරයන් වෘද්ධි ප්‍රාප්ත වේ.

၄၈၄, ၅၄၂. ဃဋာဒီနံ ဝါ.

484, 542. කාරිත ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි, 'ඝට' ආදී ධාතූන්ගේ ස්වරයන් විකල්පයෙන් වෘද්ධි ප්‍රාප්ත වේ.

၄၈၅, ၄၃၄. အညေသု စ.

485, 434. කාරිත ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් බාහිර වූ අනෙකුත් ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි ද (අසංයෝගාන්ත) ධාතූන්ගේ ස්වරයන් වෘද්ධි ප්‍රාප්ත වේ.

၄၈၆, ၅၄၃. ဂုဟဒုသာနံ ဒီဃံ.

486, 543. 'ගුහ්' සහ 'දුස්' යන ධාතූන්ගේ උපධා ස්වරය (උ කාරය) දීර්ඝ ප්‍රාප්ත වේ.

၄၈၇, ၄၇၈. ဝစ ဝသ ဝဟာဒီနမုကာရော ဝဿယေ.

487, 478. 'ය' ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි 'වච', 'වස', 'වහ' ආදී ධාතූන්ගේ 'ව' කාරයට 'උ' කාරය ආදේශ වේ.

၄၈၈, ၄၈၁. ဟ ဝိပရိယယော လော ဝါ.

488, 481. 'හ' කාරයට පර වූ 'ය' ප්‍රත්‍යය විපර්යාසයට (ස්ථාන මාරුවට) පත් වන අතර, විකල්පයෙන් 'ය' කාරය වෙනුවට 'ල' කාරය ආදේශ වේ.

၄၈၉, ၅၁၉. ဂဟဿ ဃေ ပ္ပေ.

489, 519. 'ප්ප' ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි 'ගහ' ධාතුව වෙනුවට 'ඝේ' ආදේශ වේ.

၄၉၀, ၅၁၈. ဟလောပေါ ဏှာမှိ.

490, 518. 'ණ්හා' ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි 'ගහ' ධාතුවෙහි 'හ' කාරය ලෝප් වේ.

၄၉၁, ၅၂၃. ကရဿ ကာသတ္တမဇ္ဇတနိမှိ.

491, 523. අජ්ජතනී විභක්ති පර වූ කල්හි 'කර' ධාතුව වෙනුවට 'කාස' ආදේශ වේ.

၄၉၂, ၄၉၉. အသသ္မာ မိမာနံ မိမှာ’န္တလောပေါ စ.

492, 499. 'අස' ධාතුවෙන් පර වූ 'මි' සහ 'ම' විභක්තීන්ට පිළිවෙළින් 'ම්හි' සහ 'ම්හ' ආදේශ වන අතර, ධාතුවෙහි අග වර්ණය ද ලෝප් වේ.

၄၉၃, ၄၉၈. ထဿ တ္ထတ္ထံ.

493, 498. 'අස' ධාතුවෙන් පර වූ 'ථ' විභක්තියට 'ත්ථ' ආදේශ වන අතර, ධාතුවෙහි අග වර්ණය ද ලෝප් වේ.

၄၉၄, ၄၉၅. တိဿ [Pg.29] တိဿ တ္ထိတ္ထံ.

494, 495. 'අස' ධාතුවෙන් පර වූ 'ති' විභක්තියට 'ත්ථි' ආදේශ වන අතර, ධාතුවෙහි අග වර්ණය ද ලෝප් වේ.

၄၉၅, ၅၀၀. တုဿ တ္ထုတ္တံ.

495, 500. 'අස' ධාතුවෙන් පර වූ 'තු' විභක්තියට 'ත්ථු' ආදේශ වන අතර, ධාතුවෙහි අග වර්ණය ද ලෝප් වේ.

၄၉၆, ၄၉၇. သိမှိ စ.

496, 497. 'සි' විභක්තිය පර වූ කල්හි ද 'අස' ධාතුවෙහි අග වර්ණය ලෝප් වේ.

၄၉၇, ၄၇၇. လဘသ္မာ ဤအံနံ တ္ထတ္တံ.

497, 477. 'ලභ්' ධාතුවෙන් පර වූ 'ඊ' සහ 'ඉං' විභක්තීන්ට පිළිවෙළින් 'ත්ථ' සහ 'ත්ථං' ආදේශ වන අතර, ධාතුවෙහි අග වර්ණය ලෝප් වේ.

၄၉၈, ၄၈၀. ကုသသ္မာ ဒီ စ္ဆိ.

498, 480. 'කුස්' ධාතුවෙන් පර වූ 'ඊ' විභක්තියට 'ච්ඡි' ආදේශ වන අතර, ධාතුවෙහි අග වර්ණය ලෝප් වේ.

၄၉၉, ၄၈၀. ဒါ ဓာတုဿ ဒဇ္ဇံ.

499, 480. 'දා' ධාතුව වෙනුවට 'දජ්ජ' ආදේශ වේ.

၅၀၀, ၄၈၆. ဝဒဿ ဝဇ္ဇံ.

500, 486. 'වද' ධාතුව වෙනුවට 'වජ්ජ' ආදේශ වේ.

၅၀၁, ၄၄၃. ဂမိဿ ဃမ္မံ.

501, 443. 'ගම්' ධාතුව වෙනුවට 'ඝම්ම' ආදේශ වේ.

၅၀၂, ၄၉၃. ယမှိ ဒါ ဓာ မာ ဌာ ဟာ ပါ မဟ မထာဒီနမီ.

502, 493. 'ය' ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි 'දා', 'ධා', 'මා', 'ඨා', 'හා', 'පා', 'මහ', 'මථ' ආදී ධාතූන්ගේ අග ස්වරයට 'ඊ' කාරය ආදේශ වේ.

၅၀၃, ၄၈၅. ယဇဿာဒိဿိ.

503, 485. 'යජ්' ධාතුවෙහි ආදිබූත 'ය' කාරයට 'ඉ' කාරය ආදේශ වේ.

၅၀၄, ၄၇၀. သဗ္ဗတော ဥံ ဣံသု.

504, 470. සියලු ධාතූන්ගෙන් පර වූ 'උං' විභක්තිය වෙනුවට 'ඉංසු' ආදේශ වේ.

၅၀၅, ၄၈၂. ဇရမရာနံ ဇီရ ဇီယျ မီယျာ ဝါ.

505, 482. 'ජර' සහ 'මර' යන ධාතූන් වෙනුවට පිළිවෙළින් 'ජීර', 'ජී‍ය්‍ය' සහ 'මී‍ය්‍ය' යන රූපයන් විකල්පයෙන් ආදේශ වේ.

၅၀၆, ၄၉၆. သဗ္ဗတ္ထာ’သဿာဒိလောပေါ စ.

506, 496. සියලු තන්හි 'අස' ධාතුවෙහි ආදි වර්ණය (අ කාරය) ලෝප් වන අතර, අනෙකුත් ප්‍රත්‍යයන් ද ලෝප් වේ.

၅၀၇, ၅၀၁. အသဗ္ဗဓာတုကေ ဉာ.

507, 501. අසබ්බධාතුක ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි 'ඤා' ධාතුව කෙරෙහි විශේෂ නීති ක්‍රියාත්මක වේ.

၅၀၈, ၅၁၅. ယေယျဿ ဉာတော ဣယာ ဉာ.

508, 515. 'ඤා' ධාතුවෙන් පර වූ 'එය්‍ය' විභක්තියට පිළිවෙළින් 'ඉයා' සහ 'ඤා' ආදේශ වේ.

၅၀၉, ၅၁၆. နာဿ လောပေါ ယကာရတ္တံ.

509, 516. 'නා' ප්‍රත්‍යය ලෝප් වන අතර, 'ය' කාරය ආදේශ වීම සිදු වේ.

၅၁၀, ၄၈၇. လောပဉ္စေတ္တမကာရော.

510, 487. 'අ' ප්‍රත්‍යය ලෝප් වීම ද 'එ' කාරය බවට පත්වීම ද සිදු වේ.

၅၁၁, ၅၂၁. ဥတ္တမောကာရော.

511, 521. උත්තම පුරුෂ විභක්තීන් පර වූ කල්හි 'උ' කාරය 'ඕ' කාරය බවට පත් වේ.

၅၁၂, ၅၂၂. ကရဿာကာရော စ.

512, 522. කර (kara) ධාතුවෙහි 'ක' යන්නෙහි අන්ත 'අ' ස්වරය 'උ' බවට පත් වේ.

၅၁၃, ၄၃၅. ဩ အဝ သရေ.

513, 435. ස්වරයක් පර වූ කල්හි 'ඕ' (o) යන්න 'අව' (ava) බවට පත් වේ.

၅၁၄, ၄၉၁. ဧ အယ.

514, 491. ස්වරයක් පර වූ කල්හි 'ඒ' (e) යන්න 'අය' (aya) බවට පත් වේ.

၅၁၅, ၅၄၁. တေ [Pg.30] အာဝါယာ ကာရိတေ.

515, 541. කාරිත (හේතුකාරක) ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි 'ඕ' සහ 'ඒ' ස්වරයන් පිළිවෙළින් 'ආව' (āva) සහ 'ආය' (āya) බවට පත් වේ.

၅၁၆, ၄၆၆. ဣကာရာဂမော အသဗ္ဗဓာတုကမှိ.

516, 466. අසබ්බධාතුක විභක්ති පර වූ කල්හි සමහර විට 'ඉ' (i) ස්වරය ආගම (අලුතින් පැමිණීමක්) ලෙස ලැබෙයි.

၅၁၇, ၄၈၈. ကွစိ ဓာတုဝိဘတ္တိပ္ပစ္စယာနံ ဒီဃဝိပရီတာဒေသ လောပါဂမာ စ.

517, 488. ධාතු, විභක්ති සහ ප්‍රත්‍යයන්ගේ සමහර ස්ථානවල දී දීර්ඝ වීම, විපරීත වීම, ආදේශ වීම, ලෝප වීම සහ ආගම ලැබීම ද සිදු වෙයි.

၅၁၈, ၄၄၆. အတ္တနောပဒါနိ ပရဿပဒတ္တံ.

518, 446. සමහර ස්ථානයන්හි දී අත්තනෝපද විභක්ති ප්‍රත්‍යයන් පරස්සපද විභක්ති ප්‍රත්‍යයන් බවට පත් වෙයි.

၅၁၉, ၄၅၇. အကာရာဂမော ဟိယျတ္ထနီအဇ္ဇတနီကာလာတိပတ္တီသု.

519, 457. හිය්යත්තනී, අජ්ජතනී සහ කාලාතිපත්ති විභක්තීන් පර වූ කල්හි, ධාතුවට මුලින් 'අ' (a) ස්වරය ආගම වශයෙන් පැමිණේ.

၅၂၀, ၅၀၂. ဗြူတော ဤ တိမှိ.

520, 502. 'බෲ' (brū) ධාතුවට පසුව 'ති' (ti) විභක්තිය පර වූ කල්හි 'ඊ' (ī) ස්වරය පැමිණේ.

၅၂၁, ၄၂၅. ဓာတုဿန္တော လောပေါ’ နေကသရဿ.

521, 425. එක් ස්වරයකට වඩා ඇති (අනේකස්වර) ධාතුවක අවසාන ස්වරය සමහර විට ලෝප වෙයි.

၅၂၂, ၄၇၆. ဣသုယမူနမန္တော စ္ဆော ဝါ.

522, 476. 'ඉසු' (isu) සහ 'යමු' (yamu) ධාතූන්ගේ අවසානය විකල්පයෙන් 'ච්ඡ' (ccha) බවට පත් වෙයි.

၅၂၃, ၅၂၆. ကာရိတာနံ ဏော လောပံ.

523, 526. කාරිත ප්‍රත්‍යයන්ගේ අනුබන්ධ 'ණ්' (ṇ) අක්ෂරය ලෝප යයි.

ဣတိ အာချာတကပ္ပေ စတုတ္ထော ကဏ္ဍော.

මෙසේ ආඛ්‍යාත කල්පයෙහි සිව්වැනි කාණ්ඩය නිමාවට පත් වේ.

အာချာတသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ.

ආඛ්‍යාත සූත්‍ර අවසන් විය.

၇. ကိဗ္ဗိဓာန

7. කිත් විධානය (කෘදන්ත කාණ්ඩය)

၅၂၄, ၅၆၁. ဓာတုယာ ကမ္မာဒိမှိ ဏော.

524, 561. කර්ම ආදී උපපදයන් ධාතුවට මුලින් ඇති කල්හි, එම ධාතුවෙන් පසුව 'ණ' (ṇa) ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၅၂၅, ၅၆၅. သညာယမ နု.

525, 565. සංඥා නාමයක් අඟවන කල්හි, උපපදය කෙළවර 'නු' (nu) අක්ෂරය පැමිණේ.

၅၂၆, ၅၆၇. ပုရေ ဒဒါ စ ဣံ.

526, 567. 'පුර' (pura) යන උපපදයට පසුව 'දා' (dā) ධාතුව ඇති කල්හි, 'පුර' යන්නෙහි අගට 'ඉං' (iṃ) ආදේශ වෙයි.

၅၂၇, ၅၆၈. သဗ္ဗတော ဏွုတွာ’ဝီ ဝါ.

527, 568. සියලු ධාතූන්ගෙන් පසුව විකල්පයෙන් 'ණ්වු' (ṇvu), 'තු' (tu) සහ 'ආවී' (āvī) ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

၅၂၈, ၅၇၇. ဝိသ ရုဇ ပဒါဒိတော ဏ.

528, 577. 'විස' (visa), 'රුජ' (ruja), 'පද' (pada) ආදී ධාතූන්ගෙන් පසුව 'ණ' (ṇa) ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၅၂၉, ၅၈၀. ဘာဝေ စ.

529, 580. භාව (ක්‍රියාව හෝ ස්වභාවය) අර්ථයෙහි ද 'ණ' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၅၃၀, ၅၈၄. ကွိ စ.

530, 584. ධාතූන්ගෙන් පසුව 'ක්වි' (kvi) ප්‍රත්‍යය ද වෙයි.

၅၃၁, ၅၈၉. ဓရာဒီဟိ [Pg.31] ရမ္မော.

531, 589. 'ධර' (dhara) ආදී ධාතූන්ගෙන් පසුව 'රම්ම' (ramma) ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၅၃၂, ၅၉၀. တဿီလာဒီသု ဏီ တွာ ဝီ စ.

532, 590. තච්ඡීල (ඒ ස්වභාවය ඇති බව) ආදී අර්ථයන්හි දී 'ණී' (ṇī) සහ 'තාවී' (tāvī) ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

၅၃၃, ၅၉၁. သဒ္ဒ ကုဓ စလ မဏ္ဍတ္ထ ရုစာဒီဟိ ယု.

533, 591. 'සද්ද' (sadda), 'කුධ' (kudha), 'චල' (cala), 'මණ්ඩ' (maṇḍa), 'අත්ථ' (attha), 'රුච' (ruca) ආදී ධාතූන්ගෙන් පසුව 'යු' (yu) ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၅၃၄, ၅၉၂. ပါရာဒိဂမိမှာ ရူ.

534, 592. 'පාර' (pāra) ආදී උපපදයන් මුලින් ඇති 'ගමු' (gamu) ධාතුවෙන් පසුව 'රූ' (rū) ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၅၃၅, ၅၉၃. ဘိက္ခာဒိတော စ.

535, 593. 'භික්ඛ' (bhikkha) ආදී ධාතූන්ගෙන් පසුව ද 'රූ' (rū) ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၅၃၆, ၅၉၄. ဟနတျာဒီနံ ဏုကော.

536, 594. 'හන' (hana) ආදී ධාතූන්ගෙන් පසුව 'ණුක' (ṇuka) ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၅၃၇, ၅၆၆. နု နိဂ္ဂဟိတံ ပဒန္တေ.

537, 566. පූර්ව පදයක කෙළවර ඇති 'නු' (nu) අක්ෂරය නිග්ගහීත (ං) බවට පත් වෙයි.

၅၃၈, ၅၉၅. သံဟနာ’ညာယ ဝါ ရော ဃော.

538, 595. ඝාතනය කිරීම හැර වෙනත් අර්ථයක දී, 'සං' උපසර්ගය සහිත 'හන' (hana) ධාතුවෙන් පසුව විකල්පයෙන් 'ර' (ra) ප්‍රත්‍යය වන අතර, ධාතුව 'ඝ' (gha) බවට ද පත් වෙයි.

၅၃၉, ၅၅၈. ရမှိ ရန္တော ရာဒိနော.

539, 558. ර ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි, ර-අනුබන්ධය සහිත ධාතු අන්ත ර කාරය ලොප් වේ.

၅၄၀, ၅၄၅. ဘာဝကမ္မေသု တဗ္ဗာ’နီယာ.

540, 545. භාව සහ කර්ම යන අර්ථයන්හි තබ්බ සහ අනීය ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

၅၄၁, ၅၅၂. ဏျော စ.

541, 552. (භාව සහ කර්ම යන අර්ථයන්හි) ණ්‍ය ප්‍රත්‍යය ද වෙයි.

၅၄၂, ၅၅၇. ကရမှာ ရိစ္စ.

542, 557. කර ධාතුවෙන් රිච්ච ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၅၄၃, ၅၅၅. ဘူတော’ဗ္ဗ.

543, 555. භූ ධාතුවට අයත් ඌ කාරය සහ ණ්‍ය ප්‍රත්‍යය එක්ව 'බ්බ' බවට පත් වේ.

၅၄၄, ၅၅၆. ဝဒ မဒ ဂမု ယုဇ ဂရဟာကာရာဒီဟိ ဇ္ဇ မ္မဂ္ဂယှေယျာဝါရော ဝါ.

544, 556. වද, මද, ගමු, යුජ, ගරහ සහ ආකාරාන්ත ධාතූන්ගෙන් පර වූ ණ්‍ය ප්‍රත්‍යය, ධාතු අග සමඟ පිළිවෙළින් ජ්ජ, ම්ම, ග්ග, ය්හ, එය්‍ය සහ ආර බවට විකල්පයෙන් පත් වේ.

၅၄၅, ၅၄၈. တေ ကိစ္စာ.

545, 548. ඒ (තබ්බ, අනීය, ණ්‍ය, තෙය්‍ය, රිච්ච යන පහ) 'කිච්ච' නම් වෙති.

၅၄၆, ၅၆၂. အညေ ကိတ.

546, 562. අනෙක් (කිච්ච ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් බාහිර වූ) ප්‍රත්‍යයෝ 'කිත්' නම් වෙති.

၅၄၇, ၅၉၆. နန္ဒာဒီဟိ ယု.

547, 596. නන්ද ආදී ධාතූන්ගෙන් යු ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၅၄၈, ၅၉၇. ကတ္တုကရဏပဒေသေသု စ.

548, 597. කර්තෘ, කරණ සහ අවකාශ (පදේශ) යන අර්ථයන්හි ද (යු ප්‍රත්‍යය වෙයි).

၅၄၉, ၅၅၀. ရဟာဒိတော ဏ.

549, 550. ර ආදී ධාතූන්ගෙන් පර වූ යු ප්‍රත්‍යයේ න කාරයට ණ කාරය වෙයි.

ဣတိ ကိဗ္ဗိဓာနကပ္ပေ ပဌမော ကဏ္ဍော.

මෙසේ කෘදන්ත විධානයෙහි පළමුවන පරිච්ඡේදය (කාණ්ඩය) නිමා විය.

၅၅၀, ၅၄၉. ဏာဒယော [Pg.32] တေကာလိကာ.

550, 549. ණ ප්‍රත්‍යයේ සිට (පළමු කාණ්ඩයේ දක්වන ලද) යු ප්‍රත්‍යය දක්වා වූ ප්‍රත්‍යයෝ තුන් කාලයටම සාධාරණ වෙති.

၅၅၁, ၅၉၈. သညာယံ ဒါဓာတော ဣ.

551, 598. සංඥාවන්හි (නාමයන්හි) දා ධාතුවෙන් ඉ ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၅၅၂, ၆၀၉. တိ ကိစ္စာ’သိဋ္ဌေ.

552, 609. ආශිංසන (ප්‍රාර්ථනා) අර්ථය ඇති සංඥාවන්හි ති ප්‍රත්‍යය සහ කිච්ච ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

၅၅၃, ၅၉၉. ဣတ္ထိယမတိယဝေါ ဝါ.

553, 599. ස්ත්‍රී ලිංගයෙහි (භාව සහ කර්ම අර්ථයන්හි) අ, ති, යු යන ප්‍රත්‍යයෝ විකල්පයෙන් වෙති.

၅၅၄, ၆၀၁. ကရတော ရိရိယ.

554, 601. කර ධාතුවෙන් රිරිය ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၅၅၅, ၆၁၂. အတီတေ တ တဝန္တု တာဝီ.

555, 612. අතීත කාලයෙහි ත, තවන්තු සහ තාවී යන ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

၅၅၆, ၆၂၂. ဘာဝကမ္မေသု တ.

556, 622. භාව සහ කර්ම යන අර්ථයන්හි ත ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၅၅၇, ၆၀၆. ဗုဓဂမာဒိတ္ထေ ကတ္တရိ.

557, 606. බුධ, ගම ආදී ධාතූන්ගෙන් කර්තෘ අර්ථයෙහි ද සියලු කාලයන්හි ත ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၅၅၈, ၆၀၂. ဇိတော ဣန သဗ္ဗတ္ထ.

558, 602. ජි ධාතුවෙන් (පර වූ ත ප්‍රත්‍යයට) සියලු තැන්හි ඉන ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၅၅၉, ၆၀၃. သုပတော စ.

559, 603. සුප ධාතුවෙන් ද (ඉන ප්‍රත්‍යය වෙයි).

၅၆၀, ၆၀၄. ဤသံဒုသူဟိ ခ.

560, 604. ඊසං, දු, සු යන උපසර්ග/නිපාත පූර්වක ධාතූන්ගෙන් ඛ ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၅၆၁, ၆၃၆. ဣစ္ဆတ္ထေသု သမာနကတ္တုကေသု တဝေ တုံ ဝါ.

561, 636. එකම කර්තෘකයක් ඇති ඉච්ඡා (කැමැත්ත) අර්ථයෙහි විකල්පයෙන් තවේ සහ තුං ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

၅၆၂, ၆၃၈. အရဟသက္ကာဒီသု စ.

562, 638. අරහ (සුදුසුකම), සක්ක (හැකියාව) ආදී අර්ථයන්හි ද (තුං ප්‍රත්‍යය වෙයි).

၅၆၃, ၆၃၉. ပတ္တဝစနေ အလမတ္ထေသု စ.

563, 639. ප්‍රාප්ත කාලය පැවසීමේදී සහ අලං (ප්‍රමාණවත්) යන අර්ථයන්හි ද (තුං ප්‍රත්‍යය වෙයි).

၅၆၄, ၆၄၀. ပုဗ္ဗကာလေ’ကကတ္တုကာနံ တုန တွာန တွာ ဝါ.

564, 640. එකම කර්තෘකයක් ඇති පූර්වකාලීන ක්‍රියාවන්හි විකල්පයෙන් තුන, ත්වාන සහ ත්වා යන ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

၅၆၅, ၆၄၆. ဝတ္တမာနေ မာန’န္တာ.

565, 646. වර්තමාන කාලයෙහි මාන සහ අන්ත (අන්තු) ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

၅၆၆, ၅၇၄. သာသာဒီဟိ ရတ္ထု.

566, 574. සාස ආදී ධාතූන්ගෙන් රත්ථු ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၅၆၇, ၅၇၅. ပါတိတော ရိတု.

567, 575. පා ආදී ධාතූන්ගෙන් රිතු ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၅၆၈, ၅၇၆. မာနာဒီဟိ [Pg.33] ရာတု.

568, 576. "මාන" ආදී ධාතූන්ගෙන් පසුව 'රාතු' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၅၆၉, ၆၁၀. အာဂမာ တုကော.

569, 610. 'ආ' උපසර්ගය පූර්ව කොට ඇති 'ගමු' ධාතුවෙන් පසුව 'තුක' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၅၇၀, ၆၁၁. ဘဗ္ဗေ ဣက.

570, 611. 'සුදුසුය' (භව්‍ය) යන අර්ථයෙහි 'ඉක' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဣတိ ကိဗ္ဗိဓာနကပ္ပေ ဒုတိယော ကဏ္ဍော.

මෙසේ කෘදන්ත විධානයෙහි (කිබ්බිධාන කප්පයෙහි) දෙවැනි කාණ්ඩය නිමාවට පත් වෙයි.

၅၇၁, ၆၂၄. ပစ္စယာဒနိဋ္ဌာ နိပါတနာ သိဇ္ဈန္တိ.

571, 624. ප්‍රත්‍යය ආදී ක්‍රමයන්ගෙන් සිද්ධ නොවන අභිමත රූපයෝ නිපාතනයෙන් (නිපාත සිද්ධියෙන්) සිද්ධ වෙති.

၅၇၂, ၆၂၅. သာသဒိသတော တဿ ရိဋ္ဌော စ.

572, 625. 'සාස' සහ 'දිස' යන ධාතූන්ගෙන් පර වූ 'ත' ප්‍රත්‍යයට 'රිට්ඨ' ආදේශය වෙයි.

၅၇၃, ၆၂၆. သာဒိသန္တ ပုစ္ဆ ဘန္ဇ ဟန္တာဒီဟိ ဋ္ဌော.

573, 626. 'ස' කාරයෙන් අවසන් වන ධාතූන්ගෙන් ද, 'පුච්ඡ', 'භඤ්ජ' සහ 'හස' (හන්ත) ආදී ධාතූන්ගෙන් ද පර වූ 'ත' ප්‍රත්‍යය (ධාතු කෙළවර සමග) 'ට්ඨ' බවට පත් වෙයි.

၅၇၄, ၆၁၃. ဝသတော ဥတ္ထ.

574, 613. 'වස' ධාතුවෙන් පර වූ 'ත' ප්‍රත්‍යය (ධාතු කෙළවර සමග) 'උට්ඨ' බවට පත් වෙයි.

၅၇၅, ၆၁၄. ဝသ ဝါဝု.

575, 614. 'වස' ධාතුවේ 'ව' කාරය විකල්පයෙන් 'උ' කාරය බවට පත් වෙයි.

၅၇၆, ၆၀၇. ဓ ဎ ဘ ဟေ ဟိ ဓဍ္ဎာ စ.

576, 607. 'ධ', 'ඪ', 'භ' සහ 'හ' යන්නෙන් අවසන් වන ධාතූන්ගෙන් පර වූ 'ත' ප්‍රත්‍යයට පිළිවෙළින් 'ධ' සහ 'ඪ' ආදේශ වෙයි.

၅၇၇, ၆၂၈. ဘန္ဇတော ဂ္ဂေါ စ.

577, 628. 'භඤ්ජ' ධාතුවෙන් පර වූ 'ත' ප්‍රත්‍යයට 'ග්ග' ආදේශය වෙයි.

၅၇၈, ၅၆၀. ဘုဇာဒီနမန္တော နော ဒွိ စ.

578, 560. 'භුජ' ආදී ධාතූන්ගේ අග අකුර ලෝප් වන අතර 'ත' ප්‍රත්‍යය ද්විත්ව (ත්ත) වෙයි.

၅၇၉, ၆၂၉. ဝစ ဝါ ဝု.

579, 629. 'වච' ධාතුවේ 'ව' කාරයට 'උ' කාරය ආදේශ වෙයි.

၅၈၀, ၆၃၀. ဂုပါဒီနဉ္စ.

580, 630. 'ගුප' ආදී ධාතූන්ගේ ද අග අකුර ලෝප් වන අතර 'ත' ප්‍රත්‍යය ද්විත්ව වෙයි.

၅၈၁, ၆၁၆. တရာဒီဟိ ဣဏ္ဏော.

581, 616. 'තර' ආදී ධාතූන්ගෙන් පර වූ 'ත' ප්‍රත්‍යයට 'ඉණ්ණ' ආදේශය වෙයි.

၅၈၂, ၆၃၁. ဘိဒါဒိတော ဣန္န အန္န ဤဏာ ဝါ.

582, 631. 'භිද' ආදී ධාතූන්ගෙන් පර වූ 'ත' ප්‍රත්‍යයට විකල්පයෙන් 'ඉන්න', 'අන්න' සහ 'ඊණ' යන ආදේශයන් වෙයි.

၅၈၃, ၆၁၇. သုသ ပစ သကတော က္ခ က္ကာ စ.

583, 617. 'සුස', 'පච' සහ 'සක' යන ධාතූන්ගෙන් පර වූ 'ත' ප්‍රත්‍යයට පිළිවෙළින් 'ක්ඛ' සහ 'ක්ක' ආදේශ වෙයි.

၅၈၄, ၆၁၈. ပက္ကမာဒီဟိ န္တော စ.

584, 618. 'පක්කම' ආදී ධාතූන්ගෙන් පර වූ 'ත' ප්‍රත්‍යයට 'න්ත' ආදේශය වෙයි.

၅၈၅, ၆၁၉. ဇနာဒီန မာ တိမှိ စ.

585, 619. 'ත' ප්‍රත්‍යය සහ 'ති' ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි 'ජන' ආදී ධාතූන්ගේ අග අකුරට 'ආ' කාරය ආදේශ වෙයි.

၅၈၆, ၆၀၀. ဂမ ခန ဟန ရမာဒီနမန္တော.

586, 600. 'ගමු', 'ඛනු', 'හන' සහ 'රමු' ආදී ධාතූන්ගේ අග අකුර ලෝප් වෙයි.

၅၈၇, ၆၃၂. ရကာရော စ.

587, 632. එසේම 'ර' කාරය ද ලෝප් වෙයි.

၅၈၈, ဌာပါနမိဤ [Pg.34] စ.

588, 'ඨා' සහ 'පා' යන ධාතූන්ගේ අග 'ආ' කාරයට පිළිවෙළින් 'ඉ' සහ 'ඊ' ආදේශ වෙයි.

၅၈၉, ၆၂၁. ဟန္တေဟိ ဟော ဟဿ ဠော ဝါ အဒဟနဟာနံ.

589, 621. 'හ' කාරයෙන් අවසන් වන ධාතූන්ගෙන් (දහ සහ නහ හැර) පර වූ 'ත' ප්‍රත්‍යයට 'හ' කාරය ද, ධාතුවේ 'හ' කාරයට විකල්පයෙන් 'ළ' කාරය ද ආදේශ වෙයි.

ဣတိ ကိဗ္ဗိဓာနကပ္ပေ တတိယော ကဏ္ဍော.

මෙසේ කෘදන්ත විධානයෙහි (කිබ්බිධාන කප්පයෙහි) තුන්වැනි කාණ්ඩය නිමාවට පත් වෙයි.

၅၉၀, ၅၇၉. ဏမှိ ရန္ဇဿ ဇော ဘာဝကရဏေသု.

590, 579. භාව සහ කරණ අර්ථයන්හි 'ණ' ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි 'රඤ්ජ' ධාතුවේ අග කොටසට 'ජ' කාරය ආදේශ වෙයි.

၅၉၁, ၅၄၄. ဟနဿ ဃာတော.

591, 544. 'හන' ධාතුවට 'ඝාත' ආදේශය වෙයි.

၅၉၂, ၅၀၃. ဝဓော ဝါ သဗ္ဗတ္ထ.

592, 503. 'හන' ධාතුවට සෑම තන්හි ම විකල්පයෙන් 'වධ' ආදේශය වෙයි.

၅၉၃, ၅၆၄. အာကာရန္တာနမာယော.

593, 564. 'ආ' කාරයෙන් අවසන් වන ධාතූන්ගේ අගට 'ආය' ආදේශය වෙයි.

၅၉၄, ၅၈၂. ပုရသမုပပရီဟိ ကရောတိဿ ခ ခရာ ဝါ တပ္ပစ္စယေသု စ.

594, 582. 'පුර', 'සම්', 'උප' සහ 'පරි' යන උපසර්ගයන්ගෙන් පසුව ඇති 'කර' ධාතුවට, 'ත' ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි විකල්පයෙන් 'ඛ' හෝ 'ඛရ' ආදේශ වෙයි.

၅၉၅, ၆၃၇. တဝေတုနာဒီသု ကာ.

595, 637. 'තවේ', 'තුන' ආදී ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි 'කර' ධාතුවට 'කා' ආදේශය වෙයි.

၅၉၆, ၅၅၁. ဂမခနဟနာဒီနံ တုံတဗ္ဗာဒီသု န.

596, 551. තුං, තබ්බ ආදී ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි ගමු, ඛනු, හන ආදී ධාතූන්ගේ අන්තයට 'න' කාරය පැමිණේ.

၅၉၇, ၆၄၁. သဗ္ဗေဟိ တုနာဒီနံ ယော.

597, 641. සියලු ධාතූන්ගෙන් පර වූ තුන ආදී ප්‍රත්‍යයන්ට 'ය' කාරය ආදේශ වේ.

၅၉၈, ၆၄၃. စနန္တေဟိ ရစ္စံ.

598, 643. ච කාරය හා න කාරය අන්ත කොට ඇති ධාතූන්ගෙන් පර වූ තුන ප්‍රත්‍යයට 'රච්ච' ආදේශය වේ.

၅၉၉, ၆၄၄. ဒိသာ သွာနသွန္တလောပေါ စ.

599, 644. දිස ධාතුවෙන් පර වූ තුන ප්‍රත්‍යයට 'ස්වාන' සහ 'ස්වා' ආදේශ වන අතර, ධාතුවේ අග කොටස ලුප්ත වේ.

၆၀၀, ၆၄၅. မဟဒဘေဟိ မ္မ ယှ ဇ္ဇ ဗ္ဘ ဒ္ဓါ စ.

600, 645. ම, හ, ද, බ, භ යන අකුරු අග ඇති ධාතූන්ගෙන් පර වූ තුන ප්‍රත්‍යයට පිළිවෙළින් ම්ම, ය්හ, ජ්ජ, බ්භ, ද්ධා යන ආදේශයන් පැමිණේ.

၆၀၁, ၃၃၄. တဒ္ဓိတသမာသကိတကာ နာမံ ဝါ’တဝေတုနာဒီသု စ.

601, 334. තද්ධිත, සමාස සහ කෘදන්ත (කිත්) පද 'නාම' යනුවෙන් හඳුන්වනු ලැබේ. තවෙ, තුන ආදී ප්‍රත්‍යයන් සම්බන්ධයෙන් ද එසේ වේ.

၆၀၂, ၆. ဒုမှိ ဂရု.

602, 6. ද්විත්ව ව්‍යඤ්ජනයක් (බැඳි අකුරක්) පර වූ කල්හි, ඊට පෙර ඇති ලඝු ස්වරය 'ගරු' (ගුරු) නම් වේ.

၆၀၃, ၇. ဒီဃော [Pg.35] စ.

603, 7. දීර්ඝ ස්වරය ද 'ගරු' (ගුරු) නම් වේ.

၆၀၄, ၆၈၄. အက္ခရေဟိ ကာရ.

604, 684. අක්ෂරයන්ට පසුව 'කාර' ප්‍රත්‍යය පැමිණේ.

၆၀၅, ၅၄၇. ယထာဂမမိကာရော.

605, 547. පාලි ප්‍රයෝගයන්ට අනුකූලව 'ඉ' කාරය ආගම වේ.

၆၀၆, ၆၄၂. ဒဓန္တတော ယော ကွစိ.

606, 642. ද කාරය සහ ධ කාරය අන්ත කොට ඇති ධාතූන්ගෙන් පර වූ කෘදන්ත ප්‍රත්‍යයන්ට සමහර විට 'ය' කාරය පැමිණේ.

ဣတိ ကိဗ္ဗိဓာနကပ္ပေ စတုတ္ထော ကဏ္ဍော.

මෙසේ කෘදන්ත (කිත්) විධාන කල්පයෙහි සිව්වන කාණ්ඩය නිමාවට පත්වේ.

၆၀၇, ၅၇၈. နိဂ္ဂဟိတ သံယောဂါဒိ နော.

607, 578. සංයෝගයට (බැඳි අකුරට) මුලින් ඇති අකුරට නිග්ගහිතය (අනුස්වාරය) පැමිණේ.

၆၀၈, ၆၂၃. သဗ္ဗတ္ထ ဂေ ဟီ.

608, 623. සියලු තැන්හි 'ගේ' (ගෙ) ධාතුවෙහි ස්වරයට 'ඊ' කාරය ආදේශ වේ.

၆၀၉, ၄၈၄. သဒဿ သီဒတ္ထံ.

609, 484. සද ධාතුව 'සීද' බවට පත්වේ.

၆၁၀, ၆၂၇. ယဇဿ သရဿိ ဋ္ဌေ.

610, 627. ට්ඨ ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි, යජ ධාතුවේ අග ස්වරයට 'ඉ' කාරය ආදේශ වේ.

၆၁၁, ၆၀၈. ဟစတုတ္ထာနမန္တာနံ ဒေါ ဓေ.

611, 608. හ කාරය හෝ වගයේ සිව්වන අකුරු (ඝ, ඣ, ඪ, ධ, භ) අන්ත කොට ඇති ධාතූන්ගෙන් පර වූ 'ත' ප්‍රත්‍යයට 'ධ' කාරය ද, ධාතුවේ අගට 'ද' කාරය ද පැමිණේ.

၆၁၂, ၆၁၅. ဎော ဎကာရေ.

612, 615. ඪ කාරය පර වන කල්හි, ධාත්වන්තයට 'ඪ' (ඩ) කාරය පැමිණේ.

၆၁၃, ၅၈၃. ဂဟဿ ဃရ ဏေ ဝါ.

613, 583. ණ ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි, ගහ ධාතුව වෙනුවට විකල්පයෙන් 'ඝර' යන්න ආදේශ වේ.

၆၁၄, ၅၈၁. ဒဟဿ ဒေါ ဠံ.

614, 581. දහ ධාතුවේ 'ද' කාරයට 'ළ' කාරය ආදේශ වේ.

၆၁၅, ၅၈၆. ဓာတွန္တဿ လောပေါ ကွိမှိ.

615, 586. ක්වි ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි, ධාතුවේ අග අකුර ලුප්ත වේ.

၆၁၆, ၅၈၇. ဝိဒန္တေ ဦ.

616, 587. ක්වි ප්‍රත්‍යය පර වන විට, විද ධාතුවේ අගට 'ඌ' කාරය පැමිණේ.

၆၁၇, ၆၃၃. န မ က ရာနမန္တာနံ နိယုတ္တတမှိ.

617, 633. නිශ්චිත ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි, න, ම, ක, ර යන අකුරු අග ඇති ධාතූන්ගේ අන්ත අකුර ලොප් නොවේ.

၆၁၈, ၅၇၁. န က ဝတ္ထံ စ ဇာ ဏွုမှိ.

618, 571. ණ්වු ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි, ච කාරයට හා ජ කාරයට 'ක' කාර සහ 'ග' කාර ආදේශ සිදු නොවේ.

၆၁၉, ၅၇၃. ကရဿ စ တတ္တံ ထုသ္မိံ.

619, 573. තු ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි, කර ධාතුවේ අගට 'ත' කාරය පැමිණේ.

၆၂၀, ၅၄၉. တုံတုနတဗ္ဗေသု ဝါ.

620, 549. තුං, තුන, තබ්බ යන ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි, කර ධාතුවේ අගට විකල්පයෙන් 'ත' කාරය පැමිණේ.

၆၂၁, ၅၅၃. ကာရိတံ [Pg.36] ဝိယ ဏာနုဗန္ဓော.

621, 553. ණ අනුබන්ධය (ඉත්කුර) සහිත ප්‍රත්‍යයෝ කාරිත (ප්‍රේරණ) ප්‍රත්‍යයන් මෙන් ක්‍රියා කරති.

၆၂၂, ၅၇၀. အနကာ ယု ဏွူနံ.

622, 570. යු සහ ණ්වු යන ප්‍රත්‍යයන්ට පිළිවෙළින් 'අන' සහ 'අක' යන ආදේශයන් පැමිණේ.

၆၂၃, ၅၅၄. က ဂါ စ ဇာနံ.

623, 554. ච කාරයට හා ජ කාරයට පිළිවෙළින් 'ක' කාරය සහ 'ග' කාරය ආදේශ වේ.

ဣတိ ကိဗ္ဗိဓာနကပ္ပေ ပဉ္စမော ကဏ္ဍော.

මෙසේ කෘදන්ත (කිත්) විධාන කල්පයෙහි පස්වන කාණ්ඩය නිමාවට පත්වේ.

ကိဗ္ဗိဓာနသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ.

කෘදන්ත විධානය නිම විය.

၈. ဥဏာဒိကပ္ပ

8. උණාදි කල්පය

၆၂၄, ၅၆၃. ကတ္တရိ ကိတ္တ.

624, 563. කර්තෘකාරක අර්ථයෙහි කෘත් ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

၆၂၅, ၆၀၅. ဘာဝကမ္မေသု ကိစ္စတ္တက္ခတ္ထာ.

625, 605. භාව සහ කර්ම අර්ථයන්හි කෘත්‍ය, ක්ත සහ ඛ ප්‍රත්‍යයන්ගේ අර්ථයෝ වෙති.

၆၂၆, ၆၃၄. ကမ္မနိ ဒုတိယာယ တ္တော.

626, 634. කර්ම අර්ථයෙහි ද්විතීයා විභක්ති පදයක් උපපදව ඇති කල්හි ක්ත ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၆၂၇, ၆၅၂. ချာဒီဟိ မန မ စ တော ဝါ.

627, 652. ඛී ආදී ධාතූන්ගෙන් පරව 'මන්' සහ 'ම' ප්‍රත්‍යයෝ ද, 'ත' ප්‍රත්‍යය වෙනුවට විකල්පයෙන් වෙති.

၆၂၈, ၆၅၃. သမာဒီဟိ ထမာ.

628, 653. සම ආදී ධාතූන්ගෙන් පරව 'ථ' සහ 'ම' ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

၆၂၉, ၅၆၉. ဂဟဿု’ပဓဿေ ဝါ.

629, 569. ගහ් ධාතුවේ උපධා ස්වරයට විකල්පයෙන් 'එ' කාරය වෙයි.

၆၃၀, ၆၅၄. မသုဿ သုဿ စ္ဆရစ္ဆေရာ.

630, 654. මසු ධාතුවේ 'සු' යන්නට 'ච්ඡර' සහ 'ච්ඡේර' දේශයෝ වෙති.

၆၃၁, ၆၅၅. အာပုဗ္ဗစရဿ စ.

631, 655. 'ආ' උපසර්ගය පූර්වව ඇති 'චර' ධාතුවට ද (ච්ඡර දේශය වෙයි).

၆၃၂, ၆၅၆. အလ ကလ သလေဟိ လ ယာ.

632, 656. අල, කල සහ සල යන ධාතූන්ගෙන් පරව 'ල' සහ 'ය' ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

၆၃၃, ၆၅၇. ယာဏ လာဏာ.

633, 657. ('කල' සහ 'සල' ධාතූන්ගෙන් පරව) 'යාණ' සහ 'ලාණ' ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

၆၃၄, ၆၅၈. မထိဿ ထဿ လော စ.

634, 658. මථ් ධාතුවේ 'ථ' යන්නට 'ල' කාරය දේශ වෙයි.

၆၃၅, ၅၅၉. ပေသာတိသဂ္ဂပတ္တကာလေသု ကိစ္စာ.

635, 559. නියෝග කිරීම (ප්‍රේෂණ), අනුමැතිය දීම (අතිසර්ග) සහ සුදුසු කාලය (පත්තකාල) යන අර්ථයන්හි කෘත්‍ය ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

၆၃၆, ၆၅၉. အဝဿကာဓမိဏေသု ဏီ စ.

636, 659. අනිවාර්ය බව (අවශ්‍යක) සහ ණය ගැති බව (ආධමර්ණය) යන අර්ථයන්හි 'ණී' ප්‍රත්‍යය ද වෙයි.

၆၃၇, ၀. အရဟသက္ကာဒီဟိ တုံ.

637, 0. අර්හ, සක්ක ආදී පද උපපදව ඇති කල්හි ධාතුවෙන් පරව 'තුං' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၆၃၈, ၆၆၈. ဝဇာဒီဟိ ပဗ္ဗဇ္ဇာဒယော နိပ္ပဇ္ဇန္တေ.

638, 668. වජ් ආදී ධාතූන්ගෙන් 'පබ්බජ්ජා' ආදී ශබ්ද නිපාතනයෙන් සිද්ධ වෙති.

၆၃၉, ၅၈၅. ကွိလောပေါ [Pg.37] စ.

639, 585. 'ක්වි' ප්‍රත්‍යය ලොප් වීම ද වෙයි.

၆၄၀, ၀. သစဇာနံ က ဂါ ဏာနုဗန္ဓေ.

640, 0. 'ණ' කාරය ඉත් වූ ප්‍රත්‍යයක් පරව ඇති කල්හි 'ච' සහ 'ජ' යන්නට පිළිවෙළින් 'ක' සහ 'ග' කාරයෝ දේශ වෙති.

၆၄၁, ၅၇၂. နုဒါဒီဟိ ယု ဏွူန မနာ န နာ ကာ န န ကာ သကာရိတေဟိ စ.

641, 572. නුද ආදී ධාතූන්ගෙන් පරව ඇති 'යු' සහ 'ණ්වු' ප්‍රත්‍යයන්ට 'අන', 'අනක', 'ආනන', 'ආනනක', 'අක' යන දේශයෝ ද, කාරිත ප්‍රත්‍යයන් සමඟ ද වෙති.

၆၄၂, ၅၈၈. ဣ ယ တ မ ကိံ ဧသာနမန္တဿရော ဒီဃံ ကွစိ ဒုသဿ ဂုဏံ ဒေါရံ သ က္ခီ စ.

642, 588. ඉ, ය, ත, ම, කිං, ඒස යන ශබ්දයන්ගේ අන්ත ස්වරය විකල්පයෙන් දීර්ඝ වෙයි, 'දිස' ධාතුවේ ස්වරයට ගුණ (දීර්ඝ) වෙයි, 'ද' යන්නට 'ර' කාරය දේශ වෙයි, තවද 'ස' කාරය ද්විත්ව (ක්ඛ) වෙයි.

၆၄၃, ၆၃၅. ဘျာဒီဟိ မတိ ဗုဓိ ပူဇာဒီဟိ စ တ္တော.

643, 635. භී ආදී ධාතූන්ගෙන් ද, මති, බුධි, පූජා ආදී ධාතූන්ගෙන් ද පරව 'ත' (ක්ත) ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၆၄၄, ၆၆၁. ဝေပု သီ ဒဝ ဝမု ကု ဒါ ဘူတွာဒီဟိ ထုတ္တိမ ဏိမာ နိဗ္ဗတ္တေ.

644, 661. වේපු, සී, දව, වමු, කු, දා, භූ ආදී ධාතූන්ගෙන් පරව ඇති වීම (උත්පත්තිය) යන අර්ථයෙහි 'ථු', 'ත්තිම' සහ 'ණිම' ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

၆၄၅, ၆၆၂. အက္ကောသေ နမှာနိ.

645, 662. ආක්‍රෝශ කිරීමෙහි 'න', 'ම' සහ 'හා' යන ධාතූන්ගෙන් 'ආනි' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၆၄၆, ၄၁၉. ဧကာဒိတော သကိဿ က္ခတ္တုံ.

646, 419. ඒක ආදී ශබ්දයන්ගෙන් පරව ඇති 'සකිං' ශබ්දයට 'ක්ඛත්තුං' දේශය වෙයි.

၆၄၇, ၆၆၃. သုနဿုနဿော ဏ ဝါနုဝါနူနနခုနာနာ.

647, 663. 'සුන' ශබ්දයේ 'උන' යන්නට පිළිවෙළින් 'ඕණ', 'වාන', 'උවාන', 'ඌන', 'උනඛ', 'උණ', 'ආ', 'ආන' යන දේශයෝ වෙති.

၆၄၈, ၆၆၄. တရုဏဿ သုသု စ.

648, 664. 'තරුණ' ශබ්දයට විකල්පයෙන් 'සුසු' දේශය ද වෙයි.

၆၄၉, ၆၆၅. ယုဝဿုဝဿုဝုဝါနနူနာ.

649, 665. 'යුව' ශබ්දයේ 'උව' යන්නට 'උව', 'උවාන', 'උන' සහ 'ඌන' යන දේශයෝ වෙති.

၆၅၀, ၆၅၁. ကာလေ ဝတ္တမာနာတီတေ ဏွာဒယော.

650, 651. වර්තමාන සහ අතීත කාලයන්හි 'ණ්වු' ආදී ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

၆၅၁, ၆၄၇. ဘဝိဿတိ ဂမာဒီဟိ ဏီ ဃိဏ.

651, 647. අනාගත කාලයෙහි 'ගමු' ආදී ධාතූන්ගෙන් පරව 'ණී' සහ 'ඝිණ' ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

၆၅၂, ၆၄၈. ကြိယာယံ ဏွု တဝေါ.

652, 648. ක්‍රියාව හැඟවීමේදී 'ණ්වු' සහ 'තව' ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

၆၅၃, ၃၀၇. ဘာဝဝါစိမှိ စတုတ္ထီ.

653, 307. අනාගත කාලයෙහි භාවය (ක්‍රියාව) ප්‍රකාශ වන කල්හි චතුර්ථී විභක්තිය වෙයි.

၆၅၄, ၆၄၉. ကမ္မနိ ဏော.

654, 649. කර්ම පදයක් උපපදව ඇති කල්හි 'ණ' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၆၅၅, ၆၅၀. သေသေ ဿံ န္တု မာနာနာ.

655, 650. ඉතිරි ධාතූන් කෙරෙන් 'ස්සන්තු', 'මාන' සහ 'ආන' ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

၆၅၆, ၆၆၆. ဆဒါဒီဟိ တ တြဏ.

656, 666. ඡද ආදී ධාතූන් කෙරෙන් 'ත' සහ 'ත්‍රණ' ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

၆၅၇, ၆၆၇. ဝဒါဒီဟိ ဏိတ္တော ဂဏေ.

657, 667. වද ආදී ධාතූන් කෙරෙන් සමූහය (ගණය) යන අර්ථයෙහි 'ණිත්ත' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၆၅၈, ၆၆၈. မိဒါဒီဟိ တ္တိ တိယော.

658, 668. මිද ආදී ධාතූන් කෙරෙන් 'ත්ති' සහ 'ති' ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

၆၅၉, ၆၆၉. ဥသုရန္ဇဒသာနံ [Pg.38] ဒံသဿ ဒဍ္ဎော ဎဌာ စ.

659, 669. උසු, රඤ්ජ සහ දංස ධාතූන් කෙරෙන් 'ඪ' සහ 'ඨ' ප්‍රත්‍යයෝ වෙති, දංස ධාතුවට 'දඩ්ඪ' ආදේශය ද වෙයි.

၆၆၀, ၆၇၀. သူဝုသာနမူဝုသာနမတော ထော စ.

660, 670. සූ සහ වු ධාතූන්ගේ ස්වරයන්ට 'අත්' ආදේශය ද, 'ථ' ප්‍රත්‍යය ද වෙයි.

၆၆၁, ၆၇၁. ရန္ဇုဒါဒီဟိ ဓဒိဒ္ဒကိရာ ကွစိ ဇဒလောပေါ စ.

661, 671. රඤ්ජු, උදි ආදී ධාතූන් කෙරෙන් 'ධ', 'ඉද්ද', 'ක' සහ 'ඉර' ප්‍රත්‍යයෝ වෙති, සමහර තැනක ධාතු අවසාන 'ජ' සහ 'ද' ලොප් වෙයි.

၆၆၂, ၆၇၂. ပဋိတော ဟိဿ ဟေရဏ ဟီရဏ.

662, 672. පති උපසර්ගයට පසුව ඇති 'හි' ධාතුවට 'හෙරණ' සහ 'හීරණ' ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

၆၆၃, ၆၇၃. ကဎာဒီဟိ ကော.

663, 673. කඪ ආදී ධාතූන් කෙරෙන් 'ක' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၆၆၄, ၆၇၄. ခါဒါမဂမာနံ ခန္ဓန္ဓဂန္ဓာ.

664, 674. ඛාද, അම සහ ගමු ධාතූන්ට පිළිවෙළින් 'ඛන්ධ', 'අන්ධ' සහ 'ගන්ධ' යන ආදේශයන් ද, 'ක' ප්‍රත්‍යය ද වෙයි.

၆၆၅, ၆၇၅. ပဋာဒီလျလံ.

665, 675. පට ආදී ධාතූන්ගෙන් 'අල' (ල) ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၆၆၆, ၆၇၆. ပုထဿ ပုထု ပထာ မော ဝါ.

666, 676. පුථ ධාතුවට 'පුථු' සහ 'පථ' ආදේශයන් ද, විකල්පයෙන් 'ම' ප්‍රත්‍යය ද වෙයි.

၆၆၇, ၆၇၇. သသွာဒီဟိ တု ဒဝေါ.

667, 677. සසු ආදී ධාතූන් කෙරෙන් 'තු' සහ 'දු' (දව) ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

၆၆၈, ၆၇၈. စျာဒီဟိ ဤဝရော.

668, 678. චි ආදී ධාතූන් කෙරෙන් 'ඊවර' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၆၆၉, ၆၇၉. မုနာဒီဟိ စိ.

669, 679. මුන ආදී ධාතූන් කෙරෙන් 'ඉ' (චි) ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၆၇၀, ၆၈၀. ဝိဒါဒီလျူရော.

670, 680. විද ආදී ධාතූන් කෙරෙන් 'ඌර' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၆၇၁, ၆၈၁. ဟနာဒီဟိ နု ဏု တဝေါ.

671, 681. හන ආදී ධාතූන් කෙරෙන් 'නු', 'ණු' සහ 'තව' ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

၆၇၂, ၆၈၂. ကုဋာဒီဟိ ဌော.

672, 682. කුට ආදී ධාතූන් කෙරෙන් 'ඨ' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

၆၇၃, ၆၈၃. မနုပူရသုဏာဒီဟိ ဥဿနုသိသာ.

673, 683. මනු, පූර සහ සුණ ආදී ධාතූන් කෙරෙන් පිළිවෙළින් 'උස්ස', 'නු' සහ 'ඉස' (සිසා) ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

ဣတိ ကိဗ္ဗိဓာနကပ္ပေ ဥဏာဒိကပ္ပော ဆဋ္ဌော ကဏ္ဍော.

මෙසේ කෘදන්ත විධාන විධියෙහි උණාදි කල්පය නම් වූ හයවන කාණ්ඩය නිමියේය.

ဥဏာဒိသုတ္တံ နိဋ္ဌိတံ.

උණාදි සූත්‍ර නිමියේය.

မဟာကစ္စာယနသဒ္ဒါပါဌ

මහා කච්චායන ව්‍යාකරණ පාඨය

၁. သန္ဓိကပ္ပ

1. සන්ධි කල්පය

ပဌမကဏ္ဍ

පළමු වන කාණ්ඩය

(က)

(ක)

သေဋ္ဌံ [Pg.39] တိလောကမဟိတံ အဘိဝန္ဒိယဂ္ဂံ,ဗုဒ္ဓဉ္စ ဓမ္မမမလံ ဂဏမုတ္တမဉ္စ;

သတ္ထုဿ တဿ ဝစနတ္ထဝရံ သုဗုဒ္ဓုံ,ဝက္ခာမိ သုတ္တဟိတမေတ္ထ သုသန္ဓိကပ္ပံ.

තුන් ලොවට උතුම් වූ, පිදිය යුතු වූ, අග්‍ර වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ ද, නිර්මල වූ ධර්ම රත්නය ද, ශ්‍රේෂ්ඨ වූ මහා සංඝ රත්නය ද වැඳ නමස්කාර කොට, ඒ ශාස්තෘන් වහන්සේගේ උතුම් වූ දේශනා අර්ථයන් මැනවින් වටහා ගනු පිණිස, සූත්‍රයන්ට අනුකූල වූ යහපත් වූ මෙම සන්ධි කල්පය මෙහි දක්වන්නෙමි.

(ခ)

(ඛ)

သေယျံ ဇိနေရိတနယေန ဗုဓာ လဘန္တိ,တဉ္စာပိ တဿ ဝစနတ္ထသုဗောဓနေန;

အတ္ထဉ္စ အက္ခရပဒေသု အမောဟဘာဝါ,သေယျတ္ထိကော ပဒမတော ဝိဝိဓံ သုဏေယျံ.

බුද්ධිමත්හු ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ දේශනා කළ ක්‍රමය අනුව යමින්, උන්වහන්සේගේ වචනයෙහි අර්ථය මැනවින් අවබෝධ කර ගැනීමෙන් ද, අකුරු සහ පදයන්හි අර්ථය පිළිබඳව මුළා නොවීමෙන් ද අභිවෘද්ධිය සලසා ගනිති. එබැවින් අභිවෘද්ධිය කැමති තැනැත්තා මෙහි විවිධ වූ පද (වචන) ශ්‍රවණය කෙරේවා.

၁, ၁. အတ္ထော အက္ခရသညာတော.

1, 1. අර්ථය වනාහි අක්ෂරයන්ගෙන් දත යුතුය.

သဗ္ဗဝစနာနမတ္ထော အက္ခရေဟေဝ သညာယတေ. အက္ခရဝိပတ္တိယံ ဟိ အတ္ထဿ ဒုန္နယထာ ဟောတိ, တသ္မာ အက္ခရကောသလ္လံ ဗဟူပကာရံ သုတ္တန္တေသု.

සියලු වචනයන්ගේ අර්ථය අකුරුවලින් ම හඳුනාගනු ලැබේ. අකුරු වැරදීමෙන් අර්ථය ද වැරදි ලෙස වටහා ගැනීමට මඟ පාදයි, එබැවින් සූත්‍ර දේශනාවන්හි අකුරු පිළිබඳ දක්ෂතාවය අතිශයින් ම උපකාරී වේ.

၂, ၂. အက္ခရာပါဒယော [Pg.40] ဧကစတ္တာလီသံ.

2, 2. ‘අ’ යන්නෙන් ආරම්භ වන අකුරු එක්සාළිසක් (41) වෙති.

တေ စ ခေါ အက္ခရာ အပိ အကာရာဒယော ဧကစတ္တာ လီသ သုတ္တန္တေသု သောပကာရာ.

‘අ’ කාරයේ සිට ආරම්භ වන ඒ එක්සාළිසක් වූ අකුරු ද සූත්‍ර දේශනාවලදී බෙහෙවින් උපකාරී වේ.

တံ ယထာ? အ အာ ဣ ဤ ဥ ဦ ဧ ဩ, က ခ ဂ ဃ င, စ ဆ ဇ ဈ ဉ, ဋ ဌ ဍ ဎ ဏ, တ ထ ဒ ဓ န, ပ ဖ ဗ ဘ မ, ယ ရ လ ဝ သ ဟ ဠ အံ, ဣတိ အက္ခရာ နာမ.

ඒවා කවරේද යත්? අ ආ ඉ ඊ උ ඌ එ ඕ, ක ඛ ග ඝ ඞ, ච ඡ ජ ඣ ඤ, ට ඨ ඩ ඪ ණ, ත ථ ද ධ න, ප ඵ බ භ ම, ය ර ල ව ස හ ළ අං, මේවා ‘අක්ෂර’ (අකුරු) නම් වෙති.

တေန ကွတ္ထော? အတ္ထော အက္ခရသညာတော.

එයින් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? 'අර්ථය අකුරුවලින් දත යුතුය' යන්නයි.

၃, ၃. တတ္ထောဒန္တာ သရာ အဋ္ဌ.

3, 3. ඒවා අතුරෙන් ‘ඕ’ කාරය අවසන් කොට ඇති අකුරු අට ස්වරයෝ වෙති.

တတ္ထ အက္ခရေသု အကာရာဒီသု ဩဒန္တာ အဋ္ဌ အက္ခရာ သရာ နာမ ဟောန္တိ.

ඒ අකුරු අතුරෙන් ‘අ’ කාරයේ සිට ‘ඕ’ කාරය අවසන් කොට ඇති අකුරු අට ‘ස්වර’ නම් වෙති.

တံ ယထာ? အ အာ ဣ ဤ ဥ ဦ ဧ ဩ, ဣတိ သရာ နာမ.

ඒවා කවරේද යත්? අ ආ ඉ ඊ උ ඌ එ ඕ, මේවා ‘ස්වර’ නම් වෙති.

တေန ကွတ္ထော? သရာ သရေ လောပံ.

එයින් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? 'ස්වරයක් පර වූ කල්හි පෙර ස්වරය ලොප් වේ' (ස්‍වරා සරෙ ලෝපං) යන්නයි.

၄, ၄. လဟုမတ္တာ တယော ရဿာ.

4, 4. ලඝු මාත්‍රා ඇති ස්වර තුන හ්‍රස්ව වෙති.

တတ္ထ အဋ္ဌသု သရေသု လဟုမတ္တာ တယော သရာ ရဿာ နာမ ဟောန္တိ.

ඒ ස්වර අට අතුරෙන් ලඝු මාත්‍රා ඇති ස්වර තුන ‘හ්‍රස්ව’ (කෙටි ස්වර) නම් වෙති.

တံ ယထာ? အ ဣ ဥ, ဣတိ ရဿာ နာမ.

ඒවා කවරේද යත්? අ ඉ උ, මේවා ‘හ්‍රස්ව’ නම් වෙති.

တေန ကွတ္ထော? ရဿံ.

එයින් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? 'හ්‍රස්ව කිරීම' (රස්සං) යන්නයි.

၅, ၅. အညေ [Pg.41] ဒီဃာ.

5, 5. සෙසු ස්වරයෝ දීර්ඝ වෙති.

တတ္ထ အဋ္ဌသု သရေသု ရဿေဟိ အညေ ပဉ္စ သရာ ဒီဃာ နာမ ဟောန္တိ.

ඒ ස්වර අට අතුරෙන් හ්‍රස්ව ස්වරයන්ට අමතරව ඇති අනෙක් ස්වර පහ ‘දීර්ඝ’ (දිගු ස්වර) නම් වෙති.

တံ ယထာ? အာ ဤ ဦ ဧ ဩ, ဣတိ ဒီဃာ နာမ.

ඒවා කවරේද යත්? ආ ඊ ඌ එ ඕ, මේවා ‘දීර්ඝ’ නම් වෙති.

တေန ကွတ္ထော? ဒီဃံ.

එයින් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? 'දීර්ඝ කිරීම' (දීඝං) යන්නයි.

၆, ၈. သေသာ ဗျဉ္ဇနာ.

6, 8. සෙසු අකුරු ව්‍යංජනයෝ වෙති.

ဌပေတွာ အဋ္ဌ သရေ သေသာ အက္ခရာ ကကာရာဒယော နိဂ္ဂဟိတန္တာ ဗျဉ္ဇနာ နာမ ဟောန္တိ.

ස්වර අට හැර, ‘ක’ කාරයේ සිට නිග්ගහිතය (අං) අවසන් කොට ඇති සෙසු අකුරු ‘ව්‍යංජන’ නම් වෙති.

တံ ယထာ? က ခ ဂ ဃ င, စ ဆ ဇ ဈ ဉ, ဋ ဌ ဍ ဎ ဏ, တ ထ ဒ ဓ န, ပ ဖ ဗ ဘ မ, ယ ရ လ ဝ သ ဟ ဠ အံ, ဣတိ ဗျဉ္ဇနာ နာမ.

ඒවා කවරේද යත්? ක ඛ ග ඝ ඞ, ච ඡ ජ ඣ ඤ, ට ඨ ඩ ඪ ණ, ත ථ ද ධ න, ප ඵ බ භ ම, ය ර ල ව ස හ ළ අං, මේවා ‘ව්‍යංජන’ නම් වෙති.

တေန ကွတ္ထော? သရာ ပကတိ ဗျဉ္ဇနေ.

එයින් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? 'ව්‍යංජනයක් පර වූ කල්හි ස්වරයෝ ප්‍රකෘති ස්වරූපයෙන් ම (වෙනස් නොවී) පවතිති' (සරා පකති බ්‍යඤ්ජනේ) යන්නයි.

၇, ၉. ဝဂ္ဂါ ပဉ္စပဉ္စသော မန္တာ.

7, 9. ‘ම’ කාරය අවසාන කොට ඇති අකුරු, පහ බැගින් වූ වර්ග වෙති.

တေသံ ခေါ ဗျဉ္ဇနာနံ ကကာရာဒယော မကာရန္တာ ပဉ္စပဉ္စသော အက္ခရဝန္တော ဝဂ္ဂါ နာမ ဟောန္တိ.

ඒ ව්‍යංජනයන් අතුරෙන් ‘ක’ කාරයේ සිට ‘ම’ කාරය අවසන් කොට ඇති, අකුරු පහ බැගින් වූ අක්ෂර සමූහයන් ‘වර්ග’ නම් වෙති.

တံ ယထာ? က ခ ဂ ဃ င, စ ဆ ဇ ဈ ဉ, ဋ ဌ ဍ ဎ ဏ, တ ထ ဒ ဓ န, ပ ဖ ဗ ဘ မ, ဣတိ ဝဂ္ဂါ နာမ.

ඒවා කවරේද යත්? ක ඛ ග ඝ ඞ, ච ඡ ජ ඣ ඤ, ට ඨ ඩ ඪ ණ, ත ථ ද ධ න, ප ඵ බ භ ම, මේවා ‘වර්ග’ නම් වෙති.

တေန ကွတ္ထော? ဝဂ္ဂန္တံ ဝါ ဝဂ္ဂေ.

එයින් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? 'වර්ග ව්‍යංජනයක් පර වූ කල්හි නිග්ගහිතය විකල්පයෙන් ඒ ඒ වර්ගයේ අවසාන අකුර බවට පත් වේ' (වග්ගන්තං වා වග්ගේ) යන්නයි.

၈, ၁၀. အံ [Pg.42] ဣတိ နိဂ္ဂဟိတံ.

8, 10. ‘අං’ යන්න නිග්ගහිතය වේ.

အံ ဣတိ နိဂ္ဂဟိတံ နာမ ဟောတိ.

‘අං’ යන්න ‘නිග්ගහිත’ නම් වේ.

တေန ကွတ္ထော? အံ ဗျဉ္ဇနေ နိဂ္ဂဟိတံ.

එයින් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? 'ව්‍යංජනයක් පර වූ කල්හි නිග්ගහිතය (අං) පැමිණේ' (අං බ්‍යඤ්ජනේ නිග්ගහිතං) යන්නයි.

၉, ၁၁. ပရသမညာ ပယောဂေ.

9, 11. අන්‍ය (සංස්කෘත වැනි) ව්‍යාකරණ ග්‍රන්ථයන්හි එන සංඥාවන් ද අවශ්‍යතාවක් ඇති කල්හි යොදාගනු ලැබේ.

ယာ စ ပန ပရေသု သက္ကတဂန္ထေသု သမညာ ဃောသာတိ ဝါ အဃောသာတိ ဝါ, တာ ပယောဂေ သတိ ဧတ္ထာပိ ယုဇ္ဇန္တေ.

තවද, අන්‍ය වූ සංස්කෘත ග්‍රන්ථයන්හි ‘ඝෝෂ’ හෝ ‘අඝෝෂ’ යනුවෙන් යම් සංඥාවෝ වෙත් ද, ප්‍රයෝගයන් ඇති කල්හි (අවශ්‍ය වූ විටෙක) ඒවා මෙහි ද යොදනු ලැබේ.

တတ္ထ ဃောသာ နာမ-ဂ ဃ င, ဇ ဈ ဉ, ဍ ဎ ဏ, ဒ ဓ န, ဗ ဘ မ, ယ ရ လ ဝ ဟ ဠ, ဣတိ ဃောသာ နာမ. အဃောသာ နာမ-က ခ, စ ဆ, ဋ ဌ, တ ထ, ပ ဖ, သ, ဣတိ အဃောသာ နာမ.

එහි ‘ඝෝෂ’ නම් වර්ණ වනාහි: ග, ඝ, ඞ, ජ, ඣ, ඤ, ඩ, ඪ, ණ, ද, ධ, න, බ, භ, ම, ය, ර, ල, ව, හ, ළ යන්නයි. මේවා ‘ඝෝෂ’ නම් වේ. ‘අඝෝෂ’ නම් වර්ණ වනාහි: ක, ඛ, ච, ඡ, ට, ඨ, ත, ථ, ප, ඵ, ස යන්නයි. මේවා ‘අඝෝෂ’ නම් වේ.

တေန ကွတ္ထော? ဝဂ္ဂေ ဃောသာဃောသာနံ တတိယပဌမာ.

එයින් කුමන ප්‍රයෝජනයක් ද? වර්ගීකරණය කරන ලද ව්‍යඤ්ජනයන් කෙරෙහි ඝෝෂ සහ අඝෝෂ වර්ණයන් වෙනුවට පිළිවෙළින් (එම වර්ගවල) තෙවැනි සහ පළමු වර්ණයන් ආදේශ වීම සිදු වේ.

၁၀, ၁၂. ပုဗ္ဗမဓောဌိတ မဿရံ သရေန ဝိယောဇယေ.

10, 12. පූර්වයෙහි වූ (ස්වර රහිත) ව්‍යඤ්ජනය පහළින් තබා ස්වරයෙන් වෙන් කළ යුතුය.

တတ္ထ သန္ဓိံ ကတ္တုကာမော ပုဗ္ဗဗျဉ္ဇနံ အဓောဌိတံ အဿရံ ကတွာ သရဉ္စ ဥပရိ ကတွာ သရေန ဝိယောဇယေ.

එහි සන්ධි කිරීමට කැමති වූවන් විසින්, පූර්ව ව්‍යඤ්ජනය ස්වරයෙන් තොර කොට පහළින් තබා, ස්වරය ඉහළින් තබා ස්වරයෙන් වෙන් කළ යුතුය.

တတြာယမာဒိ.

එයට උදාහරණයක් නම් 'තත්‍රායමාදි' (තත්‍ර + අයමාදි) යන්නයි.

၁၁, ၁၄. နယေ [Pg.43] ပရံ ယုတ္တေ.

11, 14. සුදුසු කල්හි (ස්වර රහිත ව්‍යඤ්ජනය) පර ස්වරය හා එක් කළ යුතුය.

အဿရံ ခေါ ဗျဉ္ဇနံ အဓောဌတံ ပရက္ခရံ နယေ ယုတ္တေ. တတြာဘိရတိမိစ္ဆေယျ.

ස්වර රහිත වූ ද, පහළින් තබන ලද්දා වූ ද ව්‍යඤ්ජනය සුදුසු කල්හි පර වර්ණය (ස්වරය) හා එක් කළ යුතුය. උදාහරණ: 'තත්‍රාභිරතිමිච්ඡෙය්‍ය'.

ယုတ္တေတိကသ္မာ? အက္ကောစ္ဆိ မံ အဝဓိ မံ, အဇိနိ မံ အဟာသိ မေ. ဧတ္ထ ပန ယုတ္တံ န ဟောတိ.

‘යුත්තේ’ (සුදුසු කල්හි) යැයි පැවසුවේ ඇයි? 'අක්කොච්ඡි මං අවධි මං, අජිනි මං අහාසි මෙ' යන තැනය. මෙහි වනාහි (ස්වර හා ව්‍යඤ්ජන එක් කිරීම) සුදුසු නොවේ.

ဣတိ သန္ဓိကပ္ပေ ပဌမော ကဏ္ဍော.

මෙසේ සන්ධි කල්පයෙහි පළමුවන කාණ්ඩය නිමාවට පත්වේ.

ဒုတိယကဏ္ဍ

දෙවන කාණ්ඩය

၁၂, ၁၃. သရာ သရေ လောပံ.

12, 13. පර ස්වරයක් ඇති කල්හි පූර්ව ස්වරයෝ ලෝපයට (කැපී යාමට) පත්වෙති.

သရာ ခေါ သရေ ပရေ လောပံ ပပ္ပောန္တိ.

පර ස්වරයක් ඇති කල්හි පූර්ව ස්වරයෝ ලෝපයට (කැපී යාමට) පත්වෙති.

ယဿိန္ဒြိယာနိ သမထင်္ဂတာနိ. နော ဟေတံ ဘန္တေ သမေတာယသ္မာ သံဃေန.

උදාහරණ: 'යස්සින්ද්‍රියානි සමථංගතානි' (යස්ස + ඉන්ද්‍රියානි), 'නො හේතං භන්තෙ' (නො හි + එතං), 'සමේතායස්මා සංඝෙන' (සමේතු + ආයස්මා).

၁၃, ၁၅. ဝါ ပရော အသရူပါ.

13, 15. අසමාන ස්වරයකට වඩා පර වූ ස්වරය විකල්පයෙන් ලෝපයට පත්වේ.

သရမှာ အသရူပါ ပရော သရော လောပံ ပပ္ပောတိ ဝါ.

ස්වරයකට වඩා පර වූ, අසමාන (විසදෘශ) ස්වරය විකල්පයෙන් ලෝපයට (කැපී යාමට) පත්වේ.

စတ္တာရော’မေ ဘိက္ခဝေ ဓမ္မာ, ကိန္နု’ မာဝသမဏိယော. ဝါတိ ကသ္မာ? ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ, တယဿု ဓမ္မာ ဇဟိတာ ဘဝန္တိ.

උදාහරණ: 'චත්තාරො’මෙ භික්ඛවෙ ධම්මා' (චත්තාරො + ඉමෙ), 'කින්නු’ මාවසමණියො' (කින්නු + ඉමාව). 'වා' (විකල්පයෙන්) යැයි පැවසුවේ ඇයි? 'පඤ්චින්ද්‍රියානි' (පඤ්ච + ඉන්ද්‍රියානි), 'තයස්සු ධම්මා ජහිතා භවන්ති' (තයො + අස්සු) යන තැන්හි ලෝපය වැළැක්වීම සඳහාය.

၁၄, ၁၆. ကွစာသစဏ္ဏံ [Pg.44] လုတ္တေ.

14, 16. පූර්ව ස්වරය ලෝප වූ කල්හි, පර ස්වරය සමහර විට අසමාන (විසදෘශ) ස්වරයක් බවට පත් වේ.

သရော ခေါ ပရော ပုဗ္ဗသရေ လုတ္တေ ကွစိ အသဝဏ္ဏံ ပပ္ပောတိ.

පූර්ව ස්වරය ලෝප වූ කල්හි, පර ස්වරය ඇතැම් විට අසමාන (විසදෘශ) ස්වරයක් බවට පත් වේ.

သင်္ချံ နောပေတိ ဝေဒဂူ, ဗန္ဓုဿေဝ သမာဂမော.

උදාහරණ: 'සංඛ්‍යං නොපෙති වෙදගූ' (න + උපෙති -> නොපෙති), 'බන්ධුස්සෙව සමාගමො' (බන්ධුස්ස + ඉව -> බන්ධුස්සෙව).

ကွစီတိ ကသ္မာ? ယဿိန္ဒြိယာနိ, တထူပမံ ဓမ္မဝရံ အဒေသယိ.

‘ක්වචි’ (ඇතැම් විට) යැයි පැවසුවේ ඇයි? 'යස්සින්ද්‍රියානි' (යස්ස + ඉන්ද්‍රියානි), 'තථූපමං ධම්මවරං අදෙසයි' (තථා + උපමං) යන තැන්හි මෙම විධිය වැළැක්වීම සඳහාය.

၁၅, ၁၇. ဒီဃံ.

15, 17. දීර්ඝ වේ.

သရော ခေါ ပရော ပုဗ္ဗသရေ လုတ္တေ ကွစိ ဒီဃံ ပပ္ပောတိ. သဒ္ဓီဓ ဝိတ္တံ ပုရိသဿ သေဋ္ဌံ, အနာဂါရေဟိ စူဘယံ.

පූර්ව ස්වරය ලෝප වූ කල්හි, පර ස්වරය ඇතැම් විට දීර්ඝ භාවයට පත් වේ. උදාහරණ: 'සද්ධීධ විත්තං පුරිසස්ස සෙට්ඨං' (සද්ධා + ඉධ -> සද්ධීධ), 'අනාගාරෙහි චූභයං' (ච + උභයං -> චූභයං).

ကွစီတိ ကသ္မာ? ပဉ္စဟုပါလိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော. နတ္ထညံ ကိဉ္စိ.

‘ක්වචි’ (ඇතැම් විට) යැයි පැවසුවේ ඇයි? 'පඤ්චහුපාලි අංගෙහි සමන්නාගතො' (පඤ්චහි + උපාලි), 'නත්ථඤ්ඤං කිඤ්චි' (නත්ථි + අඤ්ඤං) යන තැන්හි දීර්ඝ වීම වැළැක්වීම සඳහාය.

၁၆, ၁၈. ပုဗ္ဗော စ.

16, 18. පූර්ව ස්වරය ද (දීර්ඝ වේ).

ပုဗ္ဗော စ သရော ပရသရလောပေ ကတေ ကွစိ ဒီဃံ ပပ္ပောတိ.

පර ස්වරය ලෝප කරන ලද කල්හි, පූර්ව ස්වරය ද ඇතැම් විට දීර්ඝ භාවයට පත් වේ.

ကိံသူဓ ဝိတ္တံ ပုရိသဿ သေဋ္ဌံ, သာဓူတိ ပဋိဿုဏိတွာ, ကွစီတိ ကသ္မာ? ဣတိဿ မုဟုတ္တမ္ပိ.

උදාහරණ: 'කිංසූධ විත්තං පුරිසස්ස සෙට්ඨං' (කිංසු + ඉධ -> කිංසූධ), 'සාධූති පටිස්සුණිත්වා' (සාධු + ඉති -> සාධූති). 'ක්වචි' (ඇතැම් විට) යැයි පැවසුවේ ඇයි? 'ඉතිස්ස මුහුත්තම්පි' (ඉති + අස්ස -> ඉතිස්ස) යන තැන දීර්ඝ වීම වැළැක්වීම සඳහාය.

၁၇, ၁၉. ယမေဒန္တဿာဒေသော[Pg.45].

17, 19. අන්තයෙහි වූ 'එ' කාරය (පර ස්වරයෙක් ඇති කල්හි) 'ය' කාරය බවට ආදේශ වේ.

ဧကာရဿ အန္တဘူတဿ သရေ ပရေ ကွစိ ယကာရာဒေသော ဟောတိ.

පර ස්වරයක් ඇති කල්හි, පදයක අවසානයෙහි ඇති 'එ' කාරය ඇතැම් විට 'ය' කාරය බවට ආදේශ වේ.

အဓိဂတော ခေါ မျာယံ ဓမ္မော, တျာဟံ ဧဝံ ဝဒေယျံ, တျာဿ ပဟီနာ ဟောန္တိ.

මා විසින් මේ ධර්මය ඒකාන්තයෙන්ම අවබෝධ කරන ලදී, මම ඔවුන්ට මෙසේ කියන්නෙමි, ඔහුට ඒවා ප්‍රහීණ වූයේ වෙයි.

ကွစီတိ ကသ္မာ? နေ’နာဂတာ, ဣတိ နေတ္ထ.

‘ක්වචි’ (සමහර විට) යන්න කුමක් සඳහාද? ‘නේනාගතා’ (නෙ අනාගතා), ‘ඉති නෙත්ථ’ (ඉති න එත්ථ) යන මෙහි (මෙම රීතිය වැළැක්වීමටයි).

၁၈, ၂၀. ဝမောဒုဒန္တာနံ.

18, 20. ඕකාර උකාරයන් කෙළවර ඇති අකුරුවලට ‘ව’ කාරය ආදේශ වෙයි.

ဩကာရုကာရာနံ အန္တဘူတာနံ သရေ ပရေ ကွစိ ဝကာရာဒေသော ဟောတိ.

කෙළවර පවත්නා ඕකාර උකාරයන්ට, ස්වරයක් පර වූ කල්හි සමහර විට ‘ව’ කාරය ආදේශ වෙයි.

အထ ခွဿ, သွဿ ဟောတိ, ဗဟွာဗာဓော, ဝတ္ထွေတ္ထ ဝိဟိတံ နိစ္စံ စက္ခာပါထမာဂစ္ဆတိ.

උදාහරණ: ‘අථ ख्වස්ස’ (අථ ඛො අස්ස), ‘ස්වස්ස’ (සො අස්ස) වෙයි, ‘බහ්වාබාධො’ (බහු ආබාධො), ‘වත්ථ්වෙත්ථ’ (වත්ථු එත්ථ) නිරන්තරයෙන් නියම කරන ලදී, ‘චක්ඛ්වාපාථමාගච්ඡති’ (චක්ඛු ආපාථම් ආගච්ඡති - ඇසෙහි හමුවට පැමිණෙයි).

ကွစီတိကသ္မာ? စတ္တာရော’မေ ဘိက္ခဝေ ဓမ္မာ, ကိန္နုမာဝ သမဏိယော.

‘ක්වචි’ (සමහර විට) යන්න කුමක් සඳහාද? ‘චත්තාරොමෙ මහණෙනි ධම්මා’ (චත්තාරො ඉමෙ), ‘කින්නුමාව සමණියො’ (කින්නු ඉමාව) යන මෙහි (මෙම රීතිය නොවීමටයි).

၁၉, ၂၂. သဗ္ဗော စံတိ.

19, 22. සියලු ‘ති’ ශබ්දයම ‘ච’ කාරය වෙයි.

သဗ္ဗော ဣစ္စေသော တိသဒ္ဒေါ ဗျဉ္ဇနော သရေ ပရေ ကွစိ စကာရံ ပပ္ပောတိ.

ස්වරයක් පර වූ කල්හි, ‘ති’ යන මුළු ව්‍යඤ්ජන ශබ්දයම සමහර විට ‘ච’ කාරයට පැමිණෙයි (ච කාරය වෙයි).

ဣစ္စေတံ [Pg.46] ကုသလံ, ဣစ္စဿ ဝစနီယံ, ပစ္စုတ္တရိတွာ, ပစ္စာဟရတိ.

උදාහරණ: ‘ඉච්චෙතං’ (ඉති එතං) කුසලං, ‘ඉච්චස්ස’ (ඉති අස්ස) වචනීයං, ‘පච්චුත්තරිත්වා’ (පති උත්තරිත්වා), ‘පච්චාහරති’ (පති ආහරති).

ကွစီတိ ကသ္မာ? ဣတိဿ မုဟုတ္တမ္ပိ.

‘ක්වචි’ (සමහර විට) යන්න කුමක් සඳහාද? ‘ඉතිස්ස’ (ඉති අස්ස) මොහොතක් වුවද යන මෙහි (මෙම රීතිය නොවීමටයි).

၂၀, ၂၇. ဒေါ ဓဿ စ.

20, 27. ‘ධ’ කාරයට ‘ද’ කාරය ද වෙයි.

ဓဣစ္စေတဿ သရေ ပရေ ကွစိ ဒကာရာဒေသော ဟောတိ.

ස්වරයක් පර වූ කල්හි, ‘ධ’ යන මෙයට සමහර විට ‘ද’ කාරය ආදේශ වෙයි.

ဧကမိဒါဟံ ဘိက္ခဝေ သမယံ.

මහණෙනි, එක් සමයෙක්හි මම (එකමිදාහං < එකං ඉධ අහං).

ကွစီတိ ကသ္မာ? ဣဓေဝ မရဏံ ဘဝိဿတိ.

‘ක්වචි’ (සමහර විට) යන්න කුමක් සඳහාද? ‘ඉධෙව’ (ඉධ ඒව) මරණය වන්නේය යන මෙහි (මෙම රීතිය නොවීමටයි).

ဝဂ္ဂဟဏေန ဓကာရဿ ဟကာရာဒေသော ဟောတိ သာဟု ဒဿန မရိယာနံ.

‘ව’ (හෝ ‘ච’) ග්‍රහණයෙන් ‘ධ’ කාරයට ‘හ’ කාරය ආදේශ වෙයි; (උදාහරණ) ‘සාහු දස්සන මරියානං’ (සාධු දස්සනං අරියානං - ආර්යයන් වහන්සේලා දැකීම යහපත්ය).

သုတ္တဝိဘာဂေန ဗဟုဓာ သိယာ-

සූත්‍ර ප්‍රභේදයන්ට අනුව (අක්ෂර මාරුවීම්) බොහෝ ආකාරයෙන් සිදුවෙයි-

တော ဒဿ, ယထာ? သုဂတော.

‘ද’ කාරයට ‘ත’ කාරය වෙයි, කෙසේද යත්? ‘සුගතො’ (සුගදො -> සුගතො).

ဋော တဿ, ယထာ? ဒုက္ကဋံ.

‘ත’ කාරයට ‘ට’ කාරය වෙයි, කෙසේද යත්? ‘දුක්කටං’ (දුක්කතං -> දුක්කටං).

ဓော တဿ, ယထာ? ဂန္ဓဗ္ဗော.

‘ත’ කාරයට ‘ධ’ කාරය වෙයි, කෙසේද යත්? ‘ගන්ධබ්බො’ (ගන්තබ්බො -> ගන්ධබ්බො).

တြော တ္တဿ, ယထာ? အတြဇော.

‘ත්ත’ කාරයට ‘ත්‍ර’ කාරය වෙයි, කෙසේද යත්? ‘අත්‍රජො’ (අත්තජො -> අත්‍රජො).

ကော ဂဿ, ယထာ? ကုလူပကော.

‘ග’ කාරයට ‘ක’ කාරය වෙයි, කෙසේද යත්? ‘කුලූපකො’ (කුලූපගො -> kuලූපකො).

လော [Pg.47] ရဿ, ယထာ? မဟာသာလော.

‘ර’ කාරයට ‘ල’ කාරය වෙයි, කෙසේද යත්? ‘මහාසාලො’ (මහාසාරො -> මහාසාලො).

ဇော ယဿ, ယထာ? ဂဝဇော.

‘ය’ කාරයට ‘ජ’ කාරය වෙයි, කෙසේද යත්? ‘ගවජො’ (ගවයො -> ගවජො).

ဗ္ဗော ဝဿ, ယထာ? ကုဗ္ဗတော.

‘ව’ කාරයට ‘බ්බ’ කාරය වෙයි, කෙසේද යත්? ‘කුබ්බතො’ (කුව්වතො -> කුබ්බතො).

ကော ယဿ, ယထာ? သကေ.

‘ය’ කාරයට ‘ක’ කාරය වෙයි, කෙසේද යත්? ‘සකෙ’ (සයෙ -> සකෙ).

ယော ဇဿ, ယထာ? နိယံပုတ္တံ.

‘ජ’ කාරයට ‘ය’ කාරය වෙයි, කෙසේද යත්? ‘නියං පුත්තං’ (නිජං පුත්තං -> නියං පුත්තං).

ကော တဿ, ယထာ? နိယကော.

‘ත’ කාරයට ‘ක’ කාරය වෙයි, කෙසේද යත්? ‘නියකො’ (නියතො -> නියකො).

စ္စော တ္တဿ, ယထာ ဘစ္စော.

‘ත්ත’ කාරයට ‘ච්ච’ කාරය වෙයි, කෙසේද යත්? ‘භච්චො’ (භත්තො -> භච්චො).

ဖော ပဿ, ယထာ? နိပ္ဖတ္တိ.

‘ප’ කාරයට ‘ඵ’ කාරය වෙයි, කෙසේද යත්? ‘නිප්ඵත්ති’ (නිප්පත්ති -> නිප්ඵත්ති).

ခေါ ကဿ, ယထာ? နိက္ခမတိ. ဣစ္စေဝမာဒီ ယောဇေတဗ္ဗာ.

‘ක’ කාරයට ‘ඛ’ කාරය වෙයි, කෙසේද යත්? ‘නික්ඛමති’ (නික්කමති -> නික්ඛමති). මේ ආදී වශයෙන් යෙදිය යුතුය.

၂၁, ၂၁. ဣဝဏ္ဏော ယံ နဝါ.

21, 21. ඉවර්ණය (ඉ, ඊ) ස්වරයක් පර වූ කල්හි ඇතැම් විට 'ය' කාරය බවට පත් වෙයි.

ပုဗ္ဗော ဣဝဏ္ဏော သရေ ပရေ ယကာရံ ပပ္ပောတိ နဝါ. ပဋိသုန္ထာရဝုတျဿ, သဗ္ဗာ ဝိတျာနုဘူယတေ.

ස්වරයක් පර වූ කල්හි, පූර්වයෙහි වූ ඉ-වර්ණය ඇතැම් විට 'ය' කාරය බවට පත් වෙයි. නිදසුන්: 'පටිසන්ථාරවුත්‍යස්ස' (පටිසන්ථාරවුත්ති + අස්ස), 'සබ්බා විත්‍යානුභූයතේ' (විත්ති + අනුභූයතේ).

နဝါတိ ကသ္မာ? ပဉ္စဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော, မုတ္တစာဂီ အနုဒ္ဓတော.

"ඇතැම් විට" (නවා) යි පැවසුවේ කුමක් සඳහා ද? 'පඤ්චහඞ්ගෙහි සමන්නාගතෝ', 'මුත්තචාගී අනුද්ධතෝ' යනාදී ස්ථානයන්හි මෙම සන්ධි කාර්යය සිදු නොවීම සඳහා ය.

၂၂, ၂၈. ဧဝါဒိဿ ရိ ပုဗ္ဗော စ ရဿော.

22, 28. 'ඒව' යන්නෙහි මුල ඇති 'ඒ' ස්වරයට 'රි' කාරය ආදේශ වන අතර, පූර්ව ස්වරය ඇතැම් විට ලස්ස (කෙටි) වෙයි.

သရမှာ ပရဿ ဧဝဿ ဧကာရဿ အာဒိဿ ရိကာရော ဟောတိ, ပုဗ္ဗော စ သရော ရဿော ဟောတိ နဝါ.

ස්වරයකින් පර වූ 'ඒව' යන්නෙහි ආදියේ ඇති 'ඒ' කාරයට 'රි' කාරය ආදේශ වන අතර, පූර්ව ස්වරය ඇතැම් විට ලස්ස (කෙටි) වෙයි.

ယထရိဝ [Pg.48] ဝသုဓာတလဉ္စ သဗ္ဗံ, တထရိဝ ဂုဏဝါ သုပူဇနိယော.

නිදසුන්: 'යථරිව වසුධාතලඤ්ච සබ්බං' (යථා + ඒව -> යථරිව), 'තථරිව ගුණවා සුපූජනියෝ' (තථා + ඒව -> තථරිව).

နဝါတိ ကသ္မာ? ယထာ ဧဝ, တထာ ဧဝ.

"ඇතැම් විට" (නවා) යි පැවසුවේ කුමක් සඳහා ද? 'යථා ඒව', 'තථා ඒව' යන ස්ථානයන්හි (මෙම කාර්යය සිදු නොවීම සඳහා) ය.

ဣတိ သန္ဓိကပ္ပေ ဒုတိယော ကဏ္ဍော.

මෙසේ සන්ධි කල්පයෙහි දෙවන කාණ්ඩය අවසන් වේ.

တတိယကဏ္ဍ

තුන්වන කාණ්ඩය

၂၃, ၂၆. သရာ ပကတိ ဗျဉ္ဇနေ.

23, 26. ව්‍යංජනයක් පර වූ කල්හි ස්වරයෝ ප්‍රකෘති ස්වරූපයෙන් ම පවතිති.

သရာ ခေါ ဗျဉ္ဇနေ ပရေ ပကတိရူပါနိ ဟောန္တိ.

ඒකාන්තයෙන් ම ව්‍යංජනයක් පර වූ කල්හි ස්වරයෝ (කිසිදු වෙනසක් නොවී) ප්‍රකෘති ස්වරූපයෙන් ම පවතිති.

မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ, ပမာဒေါ မစ္စုနော ပဒံ, တိဏ္ဏော ပါရင်္ဂတော အဟု.

නිදසුන්: 'මනෝපුබ්බඞ්ගමා ධම්මා', 'පමාදෝ මච්චුනෝ පදං', 'තිණ්ණෝ පාරඞ්ගතෝ අහු'.

၂၄, ၃၅. သရေ ကွစိ.

24, 35. ස්වරයක් පර වූ කල්හි ඇතැම් විට (ස්වරයෝ ප්‍රකෘති ස්වරූපයෙන් ම පවතිති).

သရာ ခေါ သရေ ပရေ ကွစိ ပကတိရူပါနိ ဟောန္တိ.

ස්වරයක් පර වූ කල්හි ස්වරයෝ ඇතැම් විට ප්‍රකෘති ස්වරූපයෙන් ම පවතිති.

ကော ဣမံ ပထဝိံ ဝိစေဿတိ.

නිදසුන: 'කෝ ඉමං පථවිං විචෙස්සති' (මෙහි 'කෝ' යන්නෙහි 'ඕ' ස්වරය වෙනස් නොවී පවතී).

ကွစီတိ ကသ္မာ? အပ္ပဿုတာယံ ပုရိသော.

"ඇතැම් විට" (ක්වචි) යි පැවසුවේ කුමක් සඳහා ද? 'අප්පස්සුතායං පුරිසෝ' (අප්පස්සුතෝ + අයං) යනාදී තැන්හි ප්‍රකෘති භාවය වැළැක්වීම සඳහා ය.

၂၅, ၃၇. ဒီဃံ.

25, 37. (ව්‍යංජනයක් පර වූ කල්හි ඇතැම් විට ස්වරයෝ) දීර්ඝ වෙති.

သရာ ခေါ ဗျဉ္ဇနေ ပရေ ကွစိ ဒီဃံ ပပ္ပောန္တိ.

ව්‍යංජනයක් පර වූ කල්හි ස්වරයෝ ඇතැම් විට දීර්ඝ භාවයට පැමිණෙති.

သမ္မာ [Pg.49] ဓမ္မံ ဝိပဿတော, ဧဝံ ဂါမေ မုနီ စရေ, ခန္တီ ပရမံ တပေါ တိတိက္ခာ.

නිදසුන්: 'සම්මා ධම්මං විපස්සතෝ' (සම්ම -> සම්මා), 'ඒවං ගාමේ මුනී චරේ' (මුනි -> මුනී), 'ඛන්තී පරමං තපෝ තිතික්ඛා' (ඛන්ති -> ඛන්තී).

ကွစီတိ ကသ္မာ? ဣဓ မောဒတိ ပေစ္စ မောဒတိ, ပတိလီယတိ, ပဋိဟညတိ.

"ඇතැම් විට" (ක්වචි) යි පැවසුවේ කුමක් සඳහා ද? 'ඉධ මෝදති පෙච්ච මෝදති', 'පතිලීයකති', 'පටිහඤ්ඤති' යන ස්ථානයන්හි දීර්ඝ වීම වැළැක්වීම සඳහා ය.

၂၆, ၃၈. ရဿံ.

26, 38. (ව්‍යංජනයක් පර වූ කල්හි ඇතැම් විට ස්වරයෝ) ලස්ස (කෙටි) වෙති.

သရာ ခေါ ဗျဉ္ဇနေ ပရေ ကွစိ ရဿံ ပပ္ပောန္တိ.

ව්‍යංජනයක් පර වූ කල්හි ස්වරයෝ ඇතැම් විට ලස්ස (කෙටි) භාවයට පැමිණෙති.

ဘောဝါဒိနာမ သော ဟောတိ, ယထာဘာဝိ ဂုဏေန သော.

නිදසුන්: 'භෝවාදිනාම සෝ හෝති' (භෝවාදී -> භෝවාදි), 'යථාභාවි ගුණේන සෝ' (යථාභාවී -> යථාභාවි).

ကွစီတိ ကသ္မာ? သမ္မာသမာဓိ, သာဝိတ္တီ ဆန္ဒသော မုခံ, ဥပနီယတိ ဇီဝိတမပ္ပမာယု.

"ඇතැම් විට" (ක්වචි) යි පැවසුවේ කුමක් සඳහා ද? 'සම්මාසමාධි', 'සාවිත්තී ඡන්දසෝ මුඛං', 'උපනීයති ජීවිතමප්පමායු' යන ස්ථානයන්හි ලස්ස වීම වැළැක්වීම සඳහා ය.

၂၇, ၃၉. လောပဉ္စ တတြာကာရော.

27, 39. (ව්‍යංජනයක් පර වූ කල්හි ඇතැම් විට ස්වරයන්ගේ) ලෝපය (හැලීම) ද සිදු වන අතර, ඒ ලෝපය වූ ස්ථානයෙහි 'අ' කාරය පැමිණේ (ආගම වෙයි).

သရာ ခေါ ဗျဉ္ဇနေ ပရေ ကွစိ လောပံ ပပ္ပောန္တိ. တတြ စ လောပေ ကတေ အကာရာဂမော ဟောတိ.

ව්‍යංජනයක් පර වූ කල්හි ස්වරයෝ ඇතැම් විට ලෝපයට (හැලීමට) පැමිණෙති. එසේ ලෝපය කළ කල්හි, එම ස්ථානයෙහි 'අ' කාරය ආගම වෙයි.

သ သီလဝါ. သ ပညဝါ ဧသ ဓမ္မော သနန္တနော, သ ဝေ ကသာဝမရဟတိ, သ မာနကာမောပိ ဘဝေယျ, သ ဝေ မုနိ ဇာတိဘယံ အဒဿိ.

නිදසුන්: 'ස සීලවා' (සෝ + සීලවා -> ස සීලවා), 'ස පඤ්ඤවා', 'ඒස ධම්මෝ සනන්තනෝ' (ඒසෝ -> ඒස), 'ස වේ කසාවමරහති', 'ස මානකාමෝපි භවෙය්‍ය', 'ස වේ මුනි ජාතිභයං අදස්සි'.

ကွစီတိ [Pg.50] ကသ္မာ? သော မုနိ, ဧသော ဓမ္မော ပဒိဿတိ, န သော ကာသာဝမရဟတိ.

"ඇතැම් විට" (ක්වචි) යි පැවසුවේ කුමක් සඳහා ද? 'සෝ මුනි', 'ඒසෝ ධම්මෝ පදිස්සති', 'න සෝ කාසාවමරහති' යන ස්ථානයන්හි ලෝපය සහ අකාරාගමය සිදු නොවීම සඳහා ය.

၂၈, ၄၀. ပရ ဒွေဘာဝေါ ဌာနေ.

28, 40. සුදුසු ස්ථානයෙහි පර ව්‍යංජනය ද්විත්ව භාවයට (ද්විත්වකරණයට) පැමිණේ.

သရမှာ ပရဿ ဗျဉ္ဇနဿ ဒွေဘာဝေါ ဟောတိ ဌာနေ.

ස්වරයකින් පර වූ ව්‍යංජනයාගේ සුදුසු ස්ථානයෙහි ද්විත්ව භාවය (ද්විත්වකරණය) සිදු වෙයි.

ဣဓပ္ပမာဒေါ, ပုရိသဿ ဇန္တုနော, ပဗ္ဗဇ္ဇံ ကိတ္တယိဿာမိ, စာတုဒ္ဒသိ, ပဉ္စဒ္ဒသိ, အဘိက္ကန္တတရော စန္ဒော.

නිදසුන්: idhappamādo (මෙහි ප්‍රමාදය), purisassa jantuno (මිනිස් සත්වයාගේ), pabbajjaṃ kittayissāmi (මම පැවිද්ද වර්ණනා කරන්නෙමි), cātuddasi (තුදුස්වක), pañcaddasi (පසළොස්වක), abhikkantataro cando (බොහෝ සෙයින් බබළන චන්ද්‍රයා).

ဌာနေတိ ကသ္မာ? ဣဓ မောဒတိ ပေစ္စ မောဒတိ.

'යම් ස්ථානයක' යි පැවසුවේ කුමටද? 'Idha modati pecca modati' (මෙහිදී සතුටු වෙයි, පරලොවදී සතුටු වෙයි) යන්නෙහි (ද්විත්වය වැළැක්වීමටය).

၂၉, ၄၂. ဝဂ္ဂေ ဃောသာဃောသာနံ တတိယပဌမာ.

29, 42. වර්ගයෙහි ඝෝෂ සහ අඝෝෂ අක්ෂරයන්ට (පිළිවෙළින්) තෙවන හා පළමු වන අකුරු (ද්විත්ව වෙති).

ဝဂ္ဂေ ခေါ ပုဗ္ဗေသံ ဗျဉ္ဇနာနံ ဃောသာဃောသဘူတာနံ သရမှာ ယထာသင်္ချံ တတိယပဌမက္ခရာ ဒွေဘာဝံ ဂစ္ဆန္တိ ဌာနေ.

ස්වරයකට පසුව පිහිටි වර්ගයෙහි ඝෝෂ සහ අඝෝෂ වූ ව්‍යඤ්ජනයන්ගේ (එනම්, දෙවන හා හතරවන අකුරුවලට පෙර) යම් ස්ථානයකදී පිළිවෙළින් තෙවන සහ පළමුවන අක්ෂරයෝ ද්විත්ව භාවයට පැමිණෙති.

ဧသေဝ စဇ္ဈာနပ္ဖလော, ယတြဋ္ဌိတံ နပ္ပသဟေယျ မစ္စု, သေလေ ယထာ ပဗ္ဗတမုဒ္ဓနိဋ္ဌိတော, စတ္တာရိဋ္ဌာနာနိ နရော ပမတ္တော.

නිදසුන්: Eseva cajjhānapphalo (ඒ මේ ධ්‍යාන ඵලයම වේ), yatraṭṭhitaṃ nappasaheyya maccu (යමක පිහිටි කල්හි මාරයා මැඩපැවැත්විය නොහැකිද), sele yathā pabbatamuddhaniṭṭhito (පර්වත මුදුනෙහි සිටියා වූ යම් සේ ද), cattāriṭṭhānāni naro pamatto (ප්‍රමාද වූ මිනිසා කරුණු සතරකට පැමිණෙයි).

ဌာနေတိ ကသ္မာ? ဣဓ စေတသော ဒဠှံ ဂဏှာတိ ထာမသာ.

'යම් ස්ථානයක' යි පැවසුවේ කුමටද? 'Idha cetaso daḷhaṃ gaṇhāti thāmasā' යන්නෙහි (ද්විත්වය වැළැක්වීම සඳහාය).

ဣတိ သန္ဓိကပ္ပေ တတိယော ကဏ္ဍော.

මෙසේ සන්ධි කල්පයෙහි තෙවන කාණ්ඩය අවසන් වේ.

စတုတ္ထကဏ္ဍ

සිව්වන කාණ්ඩය

၃၀, ၅၈. အံ [Pg.51] ဗျဉ္ဇနေ နိဂ္ဂဟိတံ.

30, 58. ව්‍යඤ්ජනයක් පර වූ කල්හි නිග්ගහිතය (අං) වෙයි.

နိဂ္ဂဟိတံ ခေါ ဗျဉ္ဇနေ ပရေ အံ ဣတိ ဟောတိ.

ව්‍යඤ්ජනයක් පර වූ කල්හි නිග්ගහිතය 'අං' යනුවෙන් (වෙනස් නොවී) පවතී.

ဧဝံ ဝုတ္တေ, တံ သာဓူတိ ပဋိဿုဏိတွာ.

නිදසුන්: Evaṃ vutte (මෙසේ කී කල්හි), taṃ sādhūti paṭissuṇitvā (එය යහපතැයි පිළිගෙන).

၃၁, ၄၉. ဝဂ္ဂန္တံ ဝါ ဝဂ္ဂေ.

31, 49. වර්ග ව්‍යඤ්ජනයක් පර වූ කල්හි, නිග්ගහිතය විකල්පයෙන් වර්ගාන්තය (ඒ වර්ගයෙහි අවසාන අකුර) බවට පත් වෙයි.

ဝဂ္ဂဘူတေ ဗျဉ္ဇနေ ပရေ နိဂ္ဂဟိတံ ခေါ ဝဂ္ဂန္တံ ဝါ ပပ္ပောတိ.

වර්ගීභූත ව්‍යඤ්ජනයක් පර වූ කල්හි, නිග්ගහිතය විකල්පයෙන් වර්ගාන්තය (ඒ වර්ගයේ අවසන් අකුර) බවට පැමිණේ.

တန္နိစ္စုတံ, ဓမ္မဉ္စရေ သုစရိတံ, စိရပ္ပဝါသိံ ပုရိသံ. သန္တန္တဿ မနံ ဟောတိ, တင်္ကာရုဏိကံ, ဧဝင်္ခေါ ဘိက္ခဝေ သိက္ခိတဗ္ဗံ.

නිදසුන්: Tanniccutaṃ, dhammañcare sucaritaṃ (ධර්මයෙහි සුචරිතව හැසිරෙන්න), cirappavāsiṃ purisaṃ (බොහෝ කලක් විදේශගතව සිටි පුරුෂයා), Santantassa manaṃ hoti (ඔහුගේ සිත සන්සුන් වේ), taṅkāruṇikaṃ (ඒ කරුණාවන්ත වූ), evaṅkho bhikkhave sikkhitabbaṃ (මහණෙනි, මෙසේම හික්මිය යුතුය).

ဝါဂ္ဂဟဏေနနိဂ္ဂဟိတံ ခေါ လကာရာဒေသော ဟောတိ. ပုဂ္ဂလံ.

'වා' යන්න ග්‍රහණය කිරීමෙන් නිග්ගහිතයට 'ල' කාරය ආදේශ වෙයි. නිදසුන්: Puggalaṃ.

ဝါတိ ကသ္မာ? န တံ ကမ္မံ ကတံ သာဓု.

'වා' යයි පැවසුවේ කුමටද? 'Na taṃ kammaṃ kataṃ sādhu' (ඒ කළ කර්මය යහපත් නොවේ) යන්නෙහි (නිග්ගහිතය වර්ගාන්තය නොවීම සඳහාය).

၃၂, ၅၀. ဧဟေ ဥံ.

32, 50. 'එ' සහ 'හ' යන අකුරු පර වූ කල්හි (නිග්ගහිතය විකල්පයෙන් 'ඤ' කාරය බවට පැමිණේ).

ဧကာရဟကာရေ ပရေ နိဂ္ဂဟိတံ ခေါ ဉကာရံ ပပ္ပောတိ ဝါ.

'එ' කාරය හා 'හ' කාරය පර වූ කල්හි නිග්ගහිතය විකල්පයෙන් 'ඤ' කාරය බවට පැමිණේ.

ပစ္စတ္တညေဝ ပရိနိဗ္ဗာယိဿာမိ, တညေဝေတ္ထ ပဋိပုစ္ဆိဿာမိ, ဧဝဉှိ ဝေါ ဘိက္ခဝေ သိက္ခိတဗ္ဗံ. တဉှိ တဿ မုသာ ဟောတိ.

නිදසුන්: Paccattaññeva parinibbāyissāmi (තමා විසින්ම පිරිනිවන් පාන්නෙමි), taññevettha paṭipucchissāmi (එයම මෙහිදී නැවත ප්‍රශ්න කරන්නෙමි), evañhi vo bhikkhave sikkhitabbaṃ (මහණෙනි, ඔබ විසින් මෙසේම හික්මිය යුතුය), Tañhi tassa musā hoti (එය ඔහුට මුසාවක් වෙයි).

ဝါတိ [Pg.52] ကသ္မာ? ဧဝမေတံ အဘိညာယ, ဧဝံ ဟောတိ သုဘာသိတံ.

'වා' යයි පැවසුවේ කුමටද? 'Evametaṃ abhiññāya' (මෙසේ මෙය විශිෂ්ට ඥානයෙන් දැන), 'evaṃ hoti subhāsitaṃ' (මෙසේ සුභාෂිතය වෙයි) යන තැන්හි (ඤ-කාරාදේශය වැළැක්වීම සඳහාය).

၃၃, ၅၀. သယေ စ.

33, 50. 'ය' කාරය පර වූ කල්හි ද (නිග්ගහිතය 'ය' කාරය ද සමඟ විකල්පයෙන් 'ඤ' කාරය බවට පැමිණේ).

နိဂ္ဂဟိတံ ခေါ ယကာရေ ပရေ သဟ ယကာရေန ဉကာရံ ပပ္ပောတိ ဝါ.

'ය' කාරය පර වූ කල්හි නිග්ගහිතය, 'ය' කාරය ද සමඟ විකල්පයෙන් 'ඤ' කාරය බවට පැමිණේ.

သညောဂေါ, သညုတ္တံ.

නිදසුන්: Saññogo (සංයෝගය), saññuttaṃ (සංයුක්තය).

ဝါတိ ကသ္မာ? သံယောဂေါ, သံယုတ္တံ.

'වා' යයි පැවසුවේ කුමටද? 'Saṃyogo' (සංයෝගය), 'saṃyuttaṃ' (සංයුක්තය) යන තැන්හි (ද්විත්ව ඤ-කාරය වැළැක්වීම සඳහාය).

၃၄, ၅၂. မဒါ သရေ.

34, 52. ස්වරයක් පර වූ කල්හි (නිග්ගහිතයාගේ) 'ම' සහ 'ද' යන ආදේශයෝ විකල්පයෙන් වෙති.

နိဂ္ဂဟိတဿ ခေါ သရေ ပရေ မကာရဒကာရာဒေသာ ဟောန္တိ ဝါ.

ස්වරයක් පර වූ කල්හි නිග්ගහිතයට විකල්පයෙන් 'ම' කාරය සහ 'ද' කාරය ආදේශ වෙති.

တမဟံ ဗြူမိ ဗြာဟ္မဏံ, ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ.

නිදසුන්: Tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ (මම ඔහුව බ්‍රාහ්මණයෙකු යැයි කියමි), etadavoca satthā (ශාස්තෘන් වහන්සේ මෙය වදාළ සේක).

ဝါတိ ကသ္မာ? အက္ကောစ္ဆိ မံ အဝဓိ မံ, အဇိနိ မံ အဟာသိ မေ.

'වා' යයි පැවසුවේ කුමටද? 'Akkocchi maṃ avadhi maṃ, ajini maṃ ahāsi me' (මට බැන වැදුණේය, මා නැසුවේය, මා පැරදවූයේය, මගේ ධනය පැහැරගත්තේය) යන තැන්හි (ම-කාරාදේශය නොවීම සඳහාය).

၃၅, ၃၄. ယ ဝ မ ဒ န တ ရ လာ စာဂမာ.

35, 34. (ස්වරයක් පර වූ කල්හි) 'ය', 'ව', 'ම', 'ද', 'න', 'ත', 'ර', 'ළ' යන අකුරු ද ආගම වෙති.

သရေ ပရေ ယကာရော ဝကာရော မကာရော ဒကာရော နကာရော တကာရော ရကာရော လကာရော ဣမေ အာဂမာ ဟောန္တိ ဝါ.

ස්වරයක් පර වූ කල්හි 'ය' කාරය, 'ව' කාරය, 'ම' කාරය, 'ද' කාරය, 'න' කාරය, 'ත' කාරය, 'ර' කාරය, 'ළ' කාරය යන මොහු විකල්පයෙන් ආගම වෙති.

နယိမဿ ဝိဇ္ဇာ, ယထယိဒံ စိတ္တံ. မိဂီ ဘန္တာ ဝုဒိက္ခတိ, သိတ္တာ တေ လဟု မေဿတိ, အသိတ္တာ တေ ဂရု မေဿတိ. အဿော [Pg.53] ဘဒြော ကသာမိဝ, သမ္မဒညာ ဝိမုတ္တာနံ. မနသာဒညာ ဝိမုတ္တာနံ, အတ္တဒတ္ထမဘိညာယ. စိရံနာယတိ, ဣတော နာယတိ. ယသ္မာတိဟ ဘိက္ခဝေ, တသ္မာတိဟ ဘိက္ခဝေ, အဇ္ဇတဂ္ဂေ ပါဏုပေတံ. သဗ္ဘိရေဝ သမာသေထ, အာရဂ္ဂေရိဝ သာသပေါ, သာသပေါရိဝ အာရဂ္ဂါ. ဆဠဘိညာ, သဠာယတနံ.

නිදසුන්: ‘නයිමස්ස විජ්ජා’ (නයිමස්ස), ‘යථයිදං චිත්තං’ (යථයිදං). ‘මිගී භන්තා වුදික්ඛති’, ‘සිත්තා තේ ලහු මෙස්සති’, ‘අසිත්තා තේ ගරු මෙස්සති’. ‘අස්සෝ භද්‍රෝ කසාමිව’, ‘සම්මදඤ්ඤා විමුත්තානං’. ‘මනසාදඤ්ඤා විමුත්තානං’, ‘අත්තදත්ථමභිඤ්ඤාය’. ‘චිරංනායති’, ‘ඉතෝ නායති’. ‘යස්මාතිහ භික්ඛවේ’, ‘තස්මාතිහ භික්ඛවේ’, ‘අජ්ජතග්ගේ පාණුපේතං’. ‘සබ්භිරේව සමාසේථ’, ‘ආරග්ගේරිව සාසපෝ’, ‘සාසපෝරිව ආරග්ගා’. ‘ඡළභිඤ්ඤා’, ‘සළායතනං’.

ဝါတိ ကသ္မာ? ဧဝံ မဟိဒ္ဓိယာ ဧသာ, အက္ကောစ္ဆိ မံ အဝဓိ မံ, အဇိနိ မံ အဟာသိ မေ, အဇေယျော အနုဂါမိကော.

‘වා’ (විකල්පයෙන්) යැයි පවසන්නේ කුමටද? ‘ඒවං මහින්ධියා ඒසා’, ‘අක්කොච්ඡි මං අවධි මං, අජිනි මං අහාසි මේ’, ‘අජෙය්‍යෝ අනුගාමිකෝ’ යන මෙහි මෙම විධිය වැළැක්වීම සඳහාය.

စဂ္ဂဟဏေန ဣဓေဝ မကာရဿ ပကာရော ဟောတိ. စိရပ္ပဝါသိံ ပုရိသံ.

‘ච’ යන්න ග්‍රහණය කිරීමෙන් මෙහිම ‘ම’ කාරය වෙනුවට ‘ප’ කාරය ආදේශ වෙයි. නිදසුන්: ‘චිරප්පවාසිං පුරිසං’ (චිරං පවාසිං).

ကကာရဿ စ ဒကာရော ဟောတိ. သဒတ္ထပသုတော သိယာ.

තවද ‘ක’ කාරය වෙනුවට ‘ද’ කාරය ආදේශ වෙයි. නිදසුන්: ‘සදත්ථපසුතෝ සියා’ (සක අත්ථපසුතෝ).

ဒကာရဿ စ တကာရော ဟောတိ, သုဂတော.

තවද ‘ද’ කාරය වෙනුවට ‘ත’ කාරය ආදේශ වෙයි. නිදසුන්: ‘සුගතෝ’ (සුගදෝ).

၃၆, ၄၇. ကွစိ ဩ ဗျဉ္ဇနေ.

36, 47. ව්‍යඤ්ජනයක් පර වූ කල්හි සමහර විට ‘ඕ’ කාරය ආගම වෙයි.

ဗျဉ္ဇနေ ပရေ ကွစိ ဩကာရာဂမော ဟောတိ.

ව්‍යඤ්ජනයක් පර වූ කල්හි, සමහර විට ‘ඕ’ කාරය ආගම වෙයි.

အတိပ္ပဂေါ ခေါ တာဝ သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတုံ. ပရောသဟဿံ.

නිදසුන්: ‘අතිප්පගෝ ඛෝ තාව සාවත්ථියං පිණ්ඩාය චරිතුං’ (අතිප්ප ඛෝ), ‘පරෝසහස්සං’ (පර සහස්සං).

ကွစီကိ [Pg.54] ကသ္မာ? ဧထ ပဿထိမံ လောကံ, အန္ဓီဘူတော အယံ လောကော.

‘ක්වචි’ (සමහර විට) යැයි පවසන්නේ කුමටද? ‘ඒථ පස්සථිමං ලෝකං’, ‘අන්ධීභූතෝ අයං ලෝකෝ’ යන මෙහි මෙම විධිය වැළැක්වීම සඳහාය.

၃၇, ၅၇. နိဂ္ဂဟိတဉ္စ.

37, 57. නිග්ගහීතය ද (ආගම වෙයි).

နိဂ္ဂဟိတဉ္စာဂမော ဟောတိ သရေ ဝါ ဗျဉ္ဇနေ ဝါ ပရေ ကွစိ.

ස්වරයක් හෝ ව්‍යඤ්ජනයක් හෝ පර වූ කල්හි, සමහර විට නිග්ගහීතය ද ආගම වෙයි.

စက္ခုံဥဒပါဒိ, အဝံသိရော, ယာဝဉ္စိဓ ဘိက္ခဝေ ပုရိမံ ဇာတိံ သရာမိ, အဏုံထူလာနိ သဗ္ဗသော, မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ.

නිදසුන්: ‘චක්ඛුංඋදපාදි’ (චක්ඛු උදපාදි), ‘අවංසිරෝ’ (අව සිරෝ), ‘යාවඤ්චිධ භික්ඛවේ පුරිමං ජාතිං සරාමි’ (යාව ච ඉධ), ‘අණුංථූලානි සබ්බසෝ’ (අණු ථූලානි), ‘මනෝපුබ්බංගමා ධම්මා’ (මනෝපුබ්බ ගමා).

ကွစီတိ ကသ္မာ? ဣဓေဝ နံ ပသံသန္တိ, ပေစ္စ သဂ္ဂေ ပမောဒတိ, န ဟိ ဧတေဟိ ယာနေဟိ, ဂစ္ဆေယျ အဂတံ ဒိသံ.

‘ක්වචි’ (සමහර විට) යැයි පවසන්නේ කුමටද? ‘ඉධේව නං පසංසන්ති’, ‘පෙච්ච සග්ගේ පමෝදති’, ‘න හි ඒතේහි යානේහි ගච්ඡෙය්‍ය අගතං දිසං’ යන මෙහි මෙම විධිය වැළැක්වීම සඳහාය.

စဂ္ဂဟဏေန ဝိသဒ္ဒဿ စ ပကာရော ဟောတိ. ပစေဿတိ, ဝိစေဿတိ ဝါ.

‘ච’ යන්න ග්‍රහණය කිරීමෙන් ‘වි’ ශබ්දය වෙනුවට ‘ප’ කාරය ද ආදේශ වෙයි. නිදසුන්: ‘පචෙස්සති’ හෝ ‘විචෙස්සති’ වේ.

၃၈, ၅၃. ကွစိ လောပံ.

38, 53. සමහර විට (නිග්ගහීතය) ලෝප වෙයි.

နိဂ္ဂဟိတံ ခေါ သရေ ပရေ ကွစိ လောပံ ပပ္ပောတိ.

ස්වරයක් පර වූ කල්හි, සමහර විට නිග්ගහීතය ලෝපයට පත් වෙයි.

တာသာဟံ သန္တိကေ, ဝိဒူနဂ္ဂမိတိ.

නිදසුන්: ‘තාසාහං සන්තිකේ’ (තාසං අහං), ‘විදූනග්ගමිති’ (විදූනං අග්ගං ඉති).

ကွစီတိ ကသ္မာ? အဟမေဝ နူန ဗာလော ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာန.

‘ක්වචි’ (සමහර විට) යැයි පවසන්නේ කුමටද? ‘අහමේව නූන බාලෝ’, ‘ඒතමත්ථං විදිත්වාන’ යන මෙහි මෙම විධිය වැළැක්වීම සඳහාය.

၃၉, ၅၄. ဗျဉ္ဇနေ [Pg.55] စ.

39, 54. ව්‍යඤ්ජනයක් පර වූ කල්හි ද (නිග්ගහීතය ලෝප වෙයි).

နိဂ္ဂဟိတံ ခေါ ဗျဉ္ဇနေ ပရေ ကွစိ လောပံ ပပ္ပောတိ.

ව්‍යඤ්ජනයක් පර වූ කල්හි, සමහර විට නිග්ගහීතය ලෝපයට පත් වෙයි.

အရိယသစ္စာနဒဿနံ, ဧတံ ဗုဒ္ဓါနသာသနံ.

නිදසුන්: ‘අරියසච්චානදස්සනං’ (අරියසච්චානං දස්සනං), ‘ඒතං බුද්ධානසාසනං’ (බුද්ධානං සාසනං).

ကွစီတိ ကသ္မာ? ဧတံ မင်္ဂလမုတ္တမံ, တံ ဝေါ ဝဒါမိ ဘဒ္ဒန္တေ.

‘ක්වචි’ (සමහර විට) යැයි පවසන්නේ කුමටද? ‘ඒතං මංගලමුත්තමං’, ‘තං වෝ වදාමි භද්දන්තේ’ යන මෙහි මෙම විධිය වැළැක්වීම සඳහාය.

၄၀, ၅၅. ပရော ဝါသရော.

40, 55. පර ස්වරය විකල්පයෙන් ලෝප වෙයි.

နိဂ္ဂဟိတမှာ ပရော သရော လောပံ ပပ္ပောတိ ဝါ.

නිග්ගහීතයට පර ව ඇති ස්වරය විකල්පයෙන් ලෝපයට පත් වෙයි.

ဘာသိတံ အဘိနန္ဒုန္တိ, ဥတ္တတ္တံဝ, ယထာဗီဇံဝ, ယထာဓညံဝ.

නිදසුන්: ‘භාසිතං අභිනන්දුන්ති’ (අභිනන්දුං ඉති), ‘උත්තත්තංව’ (උත්තත්තං ඉව), ‘යථාබීජංව’ (යථාබීජං ඉව), ‘යථාධඤ්ඤංව’ (යථාධඤ්ඤං ඉව).

ဝါတိ ကသ္မာ? အဟမေဝ နူန ဗာလော, ဧတဒဟောသိ.

‘වා’ (විකල්පයෙන්) යැයි පවසන්නේ කුමටද? ‘අහමේව නූන බාලෝ’, ‘ඒතදහොසි’ (ඒතං අහොසි) යන මෙහි මෙම විධිය වැළැක්වීම සඳහාය.

၄၁, ၅၆. ဗျဉ္ဇနော စ ဝိသညောဂေါ.

41, 56. ව්‍යඤ්ජනය ද සංයෝග රහිත වෙයි.

နိဂ္ဂဟိတမှာ ပရသ္မိံ သရေ လုတ္တေ ယဒိ ဗျဉ္ဇနော သသညောဂေါ ဝိသညောဂေါ ဟောတိ.

නිග්ගහීතයට පර ව ඇති ස්වරය ලෝප වූ කල්හි, ඉදින් (ඊට පසු ඇති) ව්‍යඤ්ජනය සංයුක්ත එකක් (ද්විත්වයක්) නම්, එය අසංයුක්ත (තනි ව්‍යඤ්ජනයක්) වෙයි.

ဧဝံသ တေ အာသဝေါ, ပုပ္ဖံသာ ဥပ္ပဇ္ဇိ.

නිදසුන්: ‘ඒවංස තේ ආසවෝ’ (ඒවං අස්ස), ‘පුප්ඵංසා උප්පජ්ජි’ (පුප්ඵං අස්සා).

လုတ္တေတိ ကသ္မာ? ဧဝမဿ ဝိဒူနဂ္ဂမိတိ.

‘ලුත්තේ’ (ලෝප වූ කල්හි) යැයි පවසන්නේ කුමටද? ‘ඒවමස්ස’, ‘විදූනග්ගමිති’ යන මෙහි මෙම විධිය වැළැක්වීම සඳහාය.

စဂ္ဂဟဏေန [Pg.56] တိဏ္ဏံ ဗျဉ္ဇနာနမန္တရေ ယေ သရူပါ, တေသမ္ပိ လောပေါ ဟောတိ. အဂျာဂါရံ, ပဋိသန္ထာရဝုတျဿ.

'ච' යන්න ග්‍රහණය කිරීමෙන්, ව්‍යඤ්ජන තුනක් ඇති කල්හි, ඒවා අතර ඇති සමාන රූප සහිත ව්‍යඤ්ජනයන්ගේ ද ලෝපය සිදු වේ. උදාහරණ: අග්‍යාගාරං, පටිසන්ථාරවුත්‍යස්ස.

ဣတိ သန္ဓိကပ္ပေ စတုတ္ထော ကဏ္ဍော.

මෙසේ සන්ධි කල්පයෙහි සතරවන කාණ්ඩය නිමාවේ.

ပဉ္စမကဏ္ဍ

පස්වන කාණ්ඩය

၄၂, ၃၂. ဂေါသရေ ပုထဿာဂမော ကွစိ.

42, 32. ස්වරයක් පර වූ කල්හි 'පුථ' යන්නට සමහර විට 'ග' කාරය ආගම වේ.

ပုထဣစ္စေတဿ အန္တေ သရေ ပရေ ကွစိ ဂကာရာဂမော ဟောတိ.

'පුථ' යන මෙයට පසුව ස්වරයක් පර වූ කල්හි, සමහර විට 'ග' කාරය ආගම වේ.

ပုထဂေ ဝ.

උදාහරණ: පුථගේව.

၄၃, ၃၃. ပါဿ စန္တော ရဿော.

43, 33. 'පා' යන්නෙහි අග ස්වරය ලඝු (කෙටි) වේ.

ပါဣစ္စေတဿ အန္တေ သရေ ပရေ ကွစိ ဂကာရာဂမော ဟောတိ, အန္တော စ သရော ရဿော ဟောတိ.

'පා' යන මෙයට පසුව ස්වරයක් පර වූ කල්හි, සමහර විට 'ග' කාරය ආගම වන අතර, අග ස්වරය ද ලඝු (කෙටි) වේ.

ပဂေဝ ဝုတျဿ.

උදාහරණ: පගේව.

ကွစီတိ ကသ္မာ? ပါ ဧဝ ဝုတျဿ.

'සමහර විට' (ක්වචි) යන්න කුමක් සඳහාද? 'පා ඒව' (pā eva) යන්නෙහි මෙම කාර්යය සිදු නොවීම පිණිසයි.

၄၄, ၂၄. အဗ္ဘော အဘိ.

44, 24. 'අභි' යන්නට 'අබ්භ' යන්න ආදේශ වේ.

အဘိဣစ္စေတဿ သရေ ပရေ အဗ္ဘာဒေသော ဟောတိ. အဗ္ဘုဒီရိတံ, အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆတိ.

'අභි' යන මෙයට පසුව ස්වරයක් පර වූ කල්හි 'අබ්භ' ආදේශය සිදු වේ. උදාහරණ: අබ්භුදීරිතං, අබ්භුග්ගච්ඡති.

၄၅, ၂၅. အဇ္ဈော [Pg.57] အဓိ.

45, 25. 'අධි' යන්නට 'අජ්ඣ' යන්න ආදේශ වේ.

အဓိဣစ္စေတဿ သရေ ပရေ အဇ္ဈာဒေသော ဟောတိ.

'අධි' යන මෙයට පසුව ස්වරයක් පර වූ කල්හි 'අජ්ඣ' ආදේශය සිදු වේ.

အဇ္ဈောကာသေ, အဇ္ဈာဂမာ.

උදාහරණ: අජ්ඣෝකාසේ, අජ්ඣාගමා.

၄၆, ၂၆. တေ န ဝါ ဣဝဏ္ဏေ.

46, 26. 'ඉ' හෝ 'ඊ' (ඉවණ්ණ) පර වූ කල්හි ඒවා විකල්පයෙන් සිදු නොවේ.

တေ စ ခေါ အဘိအဓိဣစ္စေတေ ဣဝဏ္ဏေ ပရေ အဗ္ဘော အဇ္ဈောဣတိဝုတ္တရူပါ နံ ဟောန္တိ ဝါ.

'ඉ' හෝ 'ඊ' (ඉවණ්ණ) පර වූ කල්හි, 'අභි' සහ 'අධි' යන මේවාට කියන ලද 'අබ්භ' සහ 'අජ්ඣ' යන රූපයන් විකල්පයෙන් සිදු නොවේ.

အဘိစ္ဆိတံ, အဓီရိတံ.

උදාහරණ: අභිච්ඡිතං, අධීරිතං.

ဝါတိ ကသ္မာ? အဗ္ဘီရိတံ, အဇ္ဈိဏမုတ္တော.

'විකල්පයෙන්' (වා) යන්න කුමක් සඳහාද? [සමහර ස්ථානවල මෙම ආදේශයන් සිදු වීම පිණිසයි.] උදාහරණ: අබ්භීරිතං, අජ්ඣිණමුත්තෝ.

၄၇, ၂၃. အတိဿ စန္တဿ.

47, 23. 'අති' යන්නෙහි අග වූ 'ති' ශබ්දයට [නීතිය].

အတိဣစ္စေတဿ အန္တဘူတဿ တိသဒ္ဒဿ ဣဝဏ္ဏေ ပရေ ‘‘သဗ္ဗော စံ တီ’’တိ ဝုတ္တရူပံ န ဟောတိ.

'අති' යන මෙහි අග කොටස වූ 'ති' ශබ්දයට, 'ඉ' හෝ 'ඊ' (ඉවණ්ණ) පර වූ කල්හි, 'සබ්බෝ චං ති' යන සූත්‍රයෙන් කියන ලද ('ච' කාර ආදේශ) රූපය සිදු නොවේ.

အတီသိဂဏော, အတီရိတံ.

උදාහරණ: අතීසිගණෝ, අතීරිතං.

ဣဝဏ္ဏေတိ ကသ္မာ? အစ္စန္တံ.

'ඉවණ්ණ' (ඉ හෝ ඊ) පර වූ කල්හි කියා පැවසුවේ කුමක් සඳහාද? [වෙනත් ස්වරයක් පර වූ විට එම නීතිය ක්‍රියාත්මක වීම සඳහාය.] උදාහරණ: අච්චන්තං.

၄၈, ၄၃. ကွစိ ပဋိ ပတိဿ.

48, 43. 'පති' යන්නට සමහර විට 'පටි' යන්න ආදේශ වේ.

ပတိဣစ္စေတဿ သရေ ဝါ ဗျဉ္ဇနေ ဝါ ပရေ ကွစိ ပဋိအာဒေသော ဟောတိ.

'පති' යන මෙයට පසුව ස්වරයක් හෝ ව්‍යඤ්ජනයක් පර වූ කල්හි, සමහර විට 'පටි' ආදේශය සිදු වේ.

ပဋဂ္ဂိ ဒါတဗ္ဗော, ပဋိဟညတိ.

උදාහරණ: පටග්ගි දාතබ්බෝ, පටිහඤ්ඤති.

ကွစီတိ [Pg.58] ကသ္မာ? ပစ္စန္တိမေသု ဇနပဒေသု, ပတိလီယတိ, ပတိရူပဒေသဝါသော စ.

'සමහර විට' (ක්වචි) යන්න කුමක් සඳහාද? [මෙම ආදේශය සිදු නොවන ස්ථාන වැළැක්වීම සඳහාය.] උදාහරණ: පච්චන්තිමේසු ජනපදේසු, පතිලීයති, පතිරූපදේසවාසෝ.

၄၉, ၄၄. ပုထဿု ဗျဉ္ဇနေ.

49, 44. ව්‍යඤ්ජනයක් පර වූ කල්හි 'පුථ' යන්නෙහි අග ස්වරයට 'උ' කාරය වේ.

ပုထဣစ္စေတဿ အန္တော သရော ဗျဉ္ဇနေ ပရေ ဥကာရော ဟောတိ.

'පුථ' යන මෙහි අග ස්වරය, ව්‍යඤ්ජනයක් පර වූ කල්හි 'උ' කාරය බවට පත් වේ.

ပုထုဇ္ဇနော, ပုထုဘူတံ.

උදාහරණ: පුථුජ්ජනෝ, පුථුභූතං.

အန္တဂ္ဂဟဏေန အပုထဿာပိ သရေ ပရေ အန္တဿ ဥကာရော ဟောတိ, မနုညံ.

'අන්ත' ග්‍රහණයෙන්, ස්වරයක් පර වූ කල්හි, 'පුථ' ශබ්දයට හැර අන්‍ය ශබ්දයන්ගේ ද අන්ත ස්වරයට 'උ' කාරය වෙයි. නිදසුන්: manuññaṃ.

၅၀, ၄၅. ဩ အဝဿ.

50, 45. 'අව' යන්නට 'ඕ' කාරය වෙයි.

အဝဣစ္စေတဿ ဗျဉ္ဇနေ ပရေ ကွစိ ဩကာရော ဟောတိ.

ව්‍යඤ්ජනයක් පර වූ කල්හි, මේ 'අව' යන්නට සමහර විටෙක 'ඕ' කාරය වෙයි.

အန္ဓကာရေန ဩနဒ္ဓါ.

Andhakārena onaddhā (අන්ධකාරයෙන් වැසුණු).

ကွစီတိ ကသ္မာ? အဝသုဿတု မေ သရီရေ မံသလောဟိတံ.

'ක්වචි' (සමහර විටෙක) යැයි පැවසුවේ කුමටද? Avasussatu me sarīre maṃsalohitaṃ (මගේ ශරීරයෙහි මස් සහ ලේ වියළී යත්වා - මෙහි 'අව' යන්න 'ඕ' බවට පත් නොවේ).

၅၁, ၅၉. အနုပဒိဋ္ဌာနံ ဝုတ္တယောဂတော.

51, 59. ප්‍රකාශ නොකරන ලද (සන්ධි ක්‍රමයන්හි) පූර්වෝක්ත නීති රීතිවලට අනුකූලව (සන්ධි කළ යුතුය).

အနုပဒိဋ္ဌာနံ ဥပသဂ္ဂနိပါတာနံ သရသန္ဓီဟိ ဗျဉ္ဇနသန္ဓီဟိ ဝုတ္တသန္ဓီဟိ စ ယထာယောဂံ ယောဇေတဗ္ဗံ.

මෙහි ප්‍රකාශ නොකරන ලද උපසර්ග සහ නිපාතයන්, ස්වර සන්ධි, ව්‍යඤ්ජන සන්ධි සහ වෘත්ත සන්ධි නීතිරීතිවලට අනුව යෝග්‍ය පරිදි සන්ධි කළ යුතුය.

ပါပနံ[Pg.59], ပရာယဏံ, ဥပါယနံ, ဥပါဟနံ, နျာယောဂေါ, နိဂုပဓိ, အနုဗောဓော, ဒုဝူပသန္တံ, သုဝူပသန္တံ, ဒွါလယော, သွာလယော, ဒုရာချာတံ, သွာချာတော, ဥဒီရိတံ, သမုဒ္ဒိဋ္ဌံ, ဝိယဂ္ဂံ, ဝိဇ္ဈဂ္ဂံ, ဗျဂ္ဂံ, အဝယာဂမနံ, အနွေတိ, အနုပဃာတော, အနစ္ဆရိယံ, ပရိယေသနာ, ပရာမာသော, ဧဝံ သရေ စ ဟောန္တိ.

ස්වරයක් පර වූ කල්හි මෙසේ සන්ධි වෙයි: Pāpanaṃ, parāyaṇaṃ, upāyanaṃ, upāhanaṃ, nyāyogo, nigupadhi, anubodho, duvūpasantaṃ, suvūpasantaṃ, dvālayo, svālayo, durākhyātaṃ, svākhyāto, udīritaṃ, samuddiṭṭhaṃ, viyaggaṃ, vijjhaggaṃ, byaggaṃ, avayāgamanaṃ, anveti, anupaghāto, anacchariyaṃ, pariyesanā, parāmāso යනාදී වශයෙනි.

ပရိဂ္ဂဟော, ပဂ္ဂဟော, ပက္ကမော, ပရက္ကမော, နိက္ကမော, နိက္ကသာဝေါ, နိလ္လယနံ, ဒုလ္လယနံ, ဒုမ္ဘိက္ခံ, ဒုဗ္ဗုတ္တံ, သန္ဒိဋ္ဌံ, ဒုဂ္ဂဟော, ဝိဂ္ဂဟော, နိဂ္ဂတော, အဘိက္ကမော, ပဋိက္ကမော, ဧဝံ ဗျဉ္ဇနေ စ. သေသာ သဗ္ဗေ ယောဇေတဗ္ဗာ.

ව්‍යඤ්ජනයක් පර වූ කල්හි ද මෙසේ සන්ධි වෙයි: Pariggaho, paggaho, pakkamo, parakkamo, nikkamo, nikkasāvo, nillayanaṃ, dullayanaṃ, dumbhikkhaṃ, dubbuttaṃ, sandiṭṭhaṃ, duggaho, viggaho, niggato, abhikkamo, paṭikkamo යනාදී වශයෙනි. සෙසු සියලු සන්ධි ද මෙලෙසම යෙදිය යුතුය.

ဣတိ သန္ဓိကပ္ပေ ပဉ္စမော ကဏ္ဍော.

මෙසේ සන්ධි කල්පයෙහි පස්වන කාණ්ඩය අවසන් වේ.

သန္ဓိကပ္ပော နိဋ္ဌိတော.

සන්ධි කල්පය නිමවා දනිනු ලැබේ.

၂. နာမကပ္ပ

2. නාම කල්පය.

ပဌမကဏ္ဍ

පළමුවන කාණ්ඩය.

၅၂, ၆၀. ဇိနဝစနယုတ္တံ [Pg.60] ဟိ.

52, 60. (ප්‍රාතිපදිකය) ජින වචනයට (බුද්ධ දේශනාවට) අනුකූල විය යුතුය.

‘‘ဇိနဝစနယုတ္တံ ဟိ’’ ဣစ္စေတံ အဓိကာရတ္ထံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

'Jinavacanayuttaṃ hi' (ජින වචනයට අනුකූල විය යුතුය) යන මෙය මුළු නාම කල්පයටම බලපාන අධිකාර සූත්‍රයක් ලෙස දත යුතුය.

၅၃, ၆၁. လိင်္ဂဉ္စ နိပ္ပဇ္ဇတေ.

53, 61. ප්‍රාතිපදිකය (ලිංගය) ද සිද්ධ වෙයි.

ယထာ ယထာ ဇိနဝစနယုတ္တံ ဟိ လိင်္ဂံ, တထာ တထာ ဣဓ လိင်္ဂဉ္စ နိပ္ပဇ္ဇတေ.

යම් යම් අයුරකින් ජින වචනයට අනුකූල වන ප්‍රාතිපදික (ලිංග) වේ ද, එසේ එසේ මෙහි ප්‍රාතිපදිකය සිද්ධ කරනු ලැබේ.

တံ ယထာ? ဧသော နော သတ္ထာ, ဗြဟ္မာ အတ္တာ, သခါ, ရာဇာ.

ඒ කෙසේද යත්? Eso no satthā, brahmā, attā, sakhā, rājā යනාදියයි.

၅၄, ၆၂. တတော စ ဝိဘတ္တိယော.

54, 62. ඉන්පසු විභක්තීහු ද වෙති.

တတော ဇိနဝစနယုတ္တေဟိ လိင်္ဂေဟိ ဝိဘတ္တိယော ပရာ ဟောန္တိ.

ඒ ජින වචනයට අනුකූල වූ ප්‍රාතිපදිකයන්ගෙන් පසුව විභක්ති ප්‍රත්‍යයෝ පැමිණෙති.

၅၅, ၆၃. သိ ယော, အံ ယော, နာ ဟိ, သ နံ, သ္မာ ဟိ, သ နံ, သ္မိံ သု.

55, 63. සි-යෝ, අං-යෝ, නා-හි, ස-නං, ස්මා-හි, ස-නං, ස්මිං-සු (යනු විභක්තීහු වෙති).

ကာ စ ပန တာယော ဝိဘတ္တိယော? သိ, ယော ဣတိ ပဌမာ, အံ, ယောဣတိ ဒုတိယာ, နာ ဟိ ဣတိ တတိယာ, သ, နံဣတိ စတုတ္ထီ, သ္မာ, ဟိ ဣတိ ပဉ္စမီ, သ, နံ ဣတိ ဆဋ္ဌီ, သ္မိံ, သု ဣတိ သတ္တမီ.

ඒ විභක්තීහු කවරහුද යත්? සි, යෝ යනු ප්‍රථමා විභක්තියයි; අං, යෝ යනු ද්විතීයා විභක්තියයි; නා, හි යනු තෘතීයා විභක්තියයි; ස, නං යනු චතුර්ථී විභක්තියයි; ස්මා, හි යනු පංචමී විභක්තියයි; ස, නං යනු ෂෂ්ඨී විභක්තියයි; ස්මිං, සු යනු සප්තමී විභක්තියයි.

ဝိဘတ္တိဣစ္စနေန [Pg.61] ကွတ္ထော? အမှဿ မမံ သဝိဘတ္တိဿ သေ.

'විභක්ති' යන වචනයෙන් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? 'Amhassa mamaṃ savibhattissa se' (විභක්තිය සහිත වූ 'අම්හ' ශබ්දයට 'ස' ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි 'මමං' යන්න ආදේශ වෙයි) යනාදී සූත්‍රයන්හි ප්‍රයෝජනවත් වීමයි.

၅၆, ၆၄. တဒနုပရောဓေန.

56, 64. ඒ (ජින වචනයට) විරුද්ධ නොවන අයුරිනි.

ယထာ ယထာ တေသံ ဇိနဝစနာနံ အနုပရောဓော. တထာ တထာ ဣဓ လိင်္ဂဉ္စ နိပ္ပဇ္ဇတေ.

යම් යම් අයුරකින් ඒ ජින වචනයන්ට බාධාවක් නොවේ ද, එසේ එසේ මෙහි ප්‍රාතිපදිකයන් සිද්ධ කළ යුතුය.

၅၇, ၇၁. အာလပနေ သိ ဂ သညော.

57, 71. ආලපන අර්ථයෙහි 'සි' ප්‍රත්‍යය 'ග' යන සංඥාව ලබයි.

အာလပနတ္ထေ သိ ဂသညော ဟောတိ.

ආලපන අර්ථයෙහි (අමතන අරුතෙහි) යෙදෙන 'සි' ප්‍රත්‍යයට 'ග' යන නම (සංඥාව) ලැබෙයි.

ဘောတိ အယျေ, ဘောတိ ကညေ, ဘောတိ ခရာဒိယေ.

Bhoti ayye (ආර්යාවනි!), bhoti kaññe (කන්‍යාවනි!), bhoti kharādiye (ඛරාදියාණෙනි!) යනාදිය නිදසුන් වේ.

အာလပနေတိ ကိမတ္ထံ? သာ အယျာ.

'ආලපනෙ' (ආලපනයෙහි) යැයි පැවසුවේ කුමටද? 'Sā ayyā' (ඈ ආර්යාවයි - මෙහි ආලපනයක් නොවන බැවින් 'ග' සංඥාව නොවේ) යන්න වැළැක්වීම සඳහාය.

သီတိ ကိမတ္ထံ? ဘောတိယော အယျာယော.

'සි' ප්‍රත්‍යය කියා පැවසුවේ කුමටද? 'Bhotiyo ayyāyo' (භවතියනි, ආර්යාවනි! - මෙහි බහුවචන 'යෝ' ප්‍රත්‍යය ඇති බැවින් 'ග' සංඥාව නොවේ) යන්න වැළැක්වීම සඳහාය.

ဂဣစ္စနေန ကွတ္ထော? ဃတေ စ.

'ග' (ga) යනුවෙන් පැවසීමේ ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? 'ඝතේ ච' (Ghate ca) යන සූත්‍රයෙහි යෙදීම සඳහාය.

၅၈, ၂၉. ဣဝဏ္ဏုဝဏ္ဏာ ဈလာ.

58, 29. ඉවර්ණ (ඉ, ඊ) සහ උවර්ණ (උ, ඌ) පිළිවෙළින් 'ඣ' (jha) සහ 'ළ' (la) යන සංඥාවන් ලබති.

ဣဝဏ္ဏုဝဏ္ဏာဣစ္စေတေ ဈလသညာ ဟောန္တိ ယထာသင်္ချံ.

මේ ඉවර්ණ (ඉ, ඊ) සහ උවර්ණ (උ, ඌ) යන අකුරු පිළිවෙළින් 'ඣ' සහ 'ළ' යන සංඥාවලින් යුක්ත වෙති.

ဣသိနော[Pg.62], အဂ္ဂိနော, ဂဟပတိနော, ဒဏ္ဍိနော. သေတုနော, ကေတုနော, ဘိက္ခုနော. သယမ္ဘုနော, အဘိဘုနော.

ඉසිනො, අග්ගිනො, ගහපතිනො, දණ්ඩිනො. සේතුනො, කේතුනො, භික්ඛුනො. සයම්භුනො, අභිභුනො.

ဈလဣစ္စနေန ကွတ္ထော? ဈလတော သဿ နော ဝါ.

'ඣ' සහ 'ළ' (jhala) යනුවෙන් පැවසීමේ ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? 'ඣලතො සස්ස නො වා' යන සූත්‍රයෙහි යෙදීම සඳහාය.

၅၉, ၁၈၂. တေ ဣတ္ထိချာ ပေါ.

59, 182. ස්ත්‍රී ලිංගයෙහි යෙදෙන ඒ ඉවර්ණ සහ උවර්ණ අකුරු 'ප' (pa) යන සංඥාව ලබති.

တေ ဣဝဏ္ဏုဝဏ္ဏာ ယဒါ ဣတ္ထိချာ, တဒါ ပသညာ ဟောန္တိ.

ඒ ඉවර්ණ (ඉ, ඊ) සහ උවර්ණ (උ, ඌ) යන අකුරු යම් කලෙක ස්ත්‍රී ලිංගයෙහි වැටෙත්ද, එකල්හි 'ප' සංඥාව ලබති.

ရတ္တိယာ, ဣတ္ထိယာ, ဓေနုယာ, ဝဓုယာ.

රත්තියා, ඉත්ථියා, ධේනුයා, වධුයා.

ဣတ္ထိချာတိ ကိမတ္ထံ? ဣသိနာ, ဘိက္ခုနာ.

'ඉත්ථිඛ්‍යා' (ස්ත්‍රී ලිංගයෙහි වන) යනුවෙන් පැවසීමේ ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? පුරුෂ ලිංගයෙහි වන 'ඉසිනා', 'භික්ඛුනා' යන උදාහරණවල මෙම සූත්‍රය ක්‍රියාත්මක නොවීම සඳහාය.

သဣစ္စနေန [Pg.63] ကွတ္ထော? ပတော ယာ.

'ප' (pa) යනුවෙන් පැවසීමේ ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? 'පතො යා' (Pato yā) යන සූත්‍රයෙහි යෙදීම සඳහාය.

၆၀, ၁၇၇. အာ ဃော.

60, 177. ස්ත්‍රී ලිංගයෙහි වන 'ආ' (ā) අකුර 'ඝ' (gha) යන සංඥාව ලබයි.

အာကာရော ယဒါ ဣတ္ထိချော, တဒါ ဃသညော ဟောတိ.

ආකාරය (ආ අකුර) යම් කලෙක ස්ත්‍රී ලිංගයෙහි වැටෙයිද, එකල්හි 'ඝ' සංඥාව ලබයි.

သဒ္ဓါယ, ကညာယ, ဝီဏာယ, ဂင်္ဂါယ, ဒိသာယ သာလာယ, မာလာယ, တုလာယ, ဒေါလာယ, ပဘာယ, သောဘာယ, ပညာယ, ကရုဏာယ နာဝါယ, ကပါလိကာယ.

සද්ධයා, කඤ්ඤායා, වීණායා, ගංගායා, දිසායා, සාලායා, මාලායා, තුලායා, දෝලායා, පභායා, සෝභායා, පඤ්ඤායා, කරුණායා, නාවායා, කපාලිකායා.

အာတိ ကိမတ္ထံ? ရတ္တိယာ, ဣတ္ထိယာ.

'ආ' (ā) යනුවෙන් පැවසීමේ ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? 'ඉ' හෝ 'ඊ' අකුරු ඇති 'රත්තියා', 'ඉත්ථියා' යන උදාහරණවල මෙම සූත්‍රය ක්‍රියාත්මක නොවීම සඳහාය.

ဣတ္ထိချောတိ ကိမတ္ထံ? သတ္ထာရာ ဒေသိတော အယံ ဓမ္မော.

'ඉත්ථිඛ්‍යො' (ස්ත්‍රී ලිංගයෙහි වන) යනුවෙන් පැවසීමේ ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? පුරුෂ ලිංගයෙහි වන 'සත්ථාරා දේසිතො අයං ධම්මො' වැනි උදාහරණවල මෙම සූත්‍රය ක්‍රියාත්මක නොවීම සඳහාය.

ဃဣစ္စနေန ကွတ္ထော? ဃတော နာဒီနံ.

'ඝ' (gha) යනුවෙන් පැවසීමේ ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? 'ඝතො නාදීනං' (Ghato nādīnaṃ) වැනි සූත්‍රයන්හි යෙදීම සඳහාය.

၆၁, ၈၆. သာဂမော သေ.

61, 86. 'සෙ' (se) විභක්තිය පර වූ කල්හි 'ස්' (s) ආගමය වෙයි.

သကာရာဂမော ဟောတိ သေ ဝိဘတ္တိမှိ.

'සෙ' (se) විභක්තිය පර වූ කල්හි සකාර (ස්) ආගමය වෙයි.

ပုရိသဿ, အဂ္ဂိဿ, ဣသိဿ, ဒဏ္ဍိဿ, ဘိက္ခုဿ, သယမ္ဘုဿ, အဘိဘုဿ.

පුරිසස්ස, අග්ගිස්ස, ඉසිස්ස, දණ්ඩිස්ස, භික්ඛුස්ස, සයම්භුස්ස, අභිභුස්ස.

သေတိ ကိမတ္တံ? ပုရိသသ္မိံ.

'සෙ' (se) යනුවෙන් පැවසීමේ ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? 'සෙ' (ස) විභක්තියක් නැති 'පුරිසස්මිං' යන උදාහරණයෙහි මෙම සූත්‍රය ක්‍රියාත්මක නොවීම සඳහාය.

၆၂, ၂၀၆. သံသာသွေကဝစနေသု စ.

62, 206. ඒකවචන වූ 'සං' සහ 'සා' යන විභක්ති ආදේශයන්හි ද (සකාර ආගමය වෙයි).

သံသာသု ဧကဝစနေသု ဝိဘတ္တာဒေသေသု သကာရာဂမော ဟောတိ.

ඒකවචන වූ 'සං' සහ 'සා' යන විභක්ති ආදේශයන් පර වූ කල්හි සකාර (ස්) ආගමය වෙයි.

ဧတိဿံ, ဧတိဿာ ဣမိဿံ, ဣမိဿာ, တိဿံ, တိဿာ,

එතිස්සං, එතිස්සා, ඉමිස්සං, ඉමිස්සා, තිස්සං, තිස්සා.

တဿံ တဿာ, ယဿံ, ယဿာ, အမုဿံ, အမုဿာ.

තස්සං, තස්සා, යස්සං, යස්සා, අමුස්සං, අමුස්සා.

သံသာသွီတိ ကိမတ္ထံ? အဂ္ဂိနာ, ပါဏိနာ.

'සං සාසු' (saṃ-sāsu) යනුවෙන් පැවසීමේ ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? 'සං' හෝ 'සා' විභක්ති ආදේශ නොමැති 'අග්ගිනා', 'පාණිනා' යන වචනවල සකාර ආගමය වැළැක්වීම සඳහාය.

ဧကဝစနေသွီတိ ကိမတ္ထံ? တာသံ, သဗ္ဗာသံ.

'ඒකවචනේසු' (ekavacanesu) යනුවෙන් පැවසීමේ ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? ඒකවචන නොවන 'තාසං', 'සබ්බාසං' යන වචනවල සකාර ආගමය වැළැක්වීම සඳහාය.

ဝိဘတ္တာဒေသေသွီတိ ကိမတ္ထံ? မနသာ, ဝစသာ, ထာမသာ.

'විභත්ත්‍යාදේසේසු' (vibhattādesesu) යනුවෙන් පැවසීමේ ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? විභක්ති ආදේශයක් නොමැති 'මනසා', 'වචසා', 'ථාමසා' යන වචනවල සකාර ආගමය වැළැක්වීම සඳහාය.

၆၃, ၂၁၇. ဧတိမာသမိ.

63, 217. 'ඒතා' සහ 'ඉමා' යන ශබ්දයන්ගේ අග ස්වරය 'ඉ' (i) බවට පත් වෙයි.

ဧတာဣမာဣစ္စေတေသမန္တော သရော ဣကာရော ဟောတိ သံသာသု ဧကဝစနေသု ဝိဘတ္တာဒေသေသု.

ඒකවචන වූ 'සං' සහ 'සා' යන විභක්ති ආදේශයන් පර වූ කල්හි 'ඒතා' සහ 'ඉමා' යන මේවායේ අග ස්වරය ඉකාර (ඉ) බවට පත් වෙයි.

ဧတိဿံ, ဧတိဿာ, ဣမိဿံ, ဣမိဿာ.

එතිස්සං, එතිස්සා, ඉමිස්සං, ඉමිස්සා.

သံသာသွီတိ [Pg.64] ကိမတ္ထံ? ဧတာယ, ဣမာယ.

‘සං, සා’ යන විභක්ති ආදේශයන් පර වූ කල්හි යැයි පැවසුවේ කුමක් සඳහාද? ‘එතාය’, ‘ඉමාය’ යන පදයන්හි (ඉ-කාරය වීම වැළැක්වීම) සඳහාය.

ဧကဝစနေသွီတိ ကိမတ္ထံ? ဧတာသံ, ဣမာသံ.

‘ඒකවචනවලදී’ යැයි පැවසුවේ කුමක් සඳහාද? ‘එතාසං’, ‘ඉමාසං’ යන පදයන්හි (ඒකවචන නොවන කල්හි ඉ-කාරය වීම වැළැක්වීම) සඳහාය.

၆၄, ၂၁၆. တဿာ ဝါ.

64, 216. (සූත්‍රය:) ‘තස්සා වා’

တဿာ ဣတ္ထိယံ ဝတ္တမာနဿ အန္တဿ အာကာရဿ ဣကာရော ဟောတိ ဝါ သံသာသု ဧကဝစနေသု ဝိဘတ္တာဒေသေသု.

ස්ත්‍රී ලිංගයෙහි පවත්නා වූ ‘තා’ යන්නෙහි අවසාන ‘ආ’ කාරයට, ඒකවචන වූ ‘සං’, ‘සා’ යන විභක්ති ආදේශයන් පර වන කල්හි විකල්පයෙන් ‘ඉ’ කාරය වෙයි.

တိဿံ, တိဿာ, တဿံ, တဿာ.

උදාහරණ: තිස්සං, තිස්සා, තස්සං, තස්සා.

၆၅, ၂၁၅. တတော သဿ ဿာယ.

65, 215. (සූත්‍රය:) ‘තතෝ සස්ස ස්සාය’

တတော တာ ဧတာ ဣမာတော သဿ ဝိဘတ္တိဿ ဿာယာဒေသော ဟောတိ ဝါ.

එයින් පසු (එනම්, ඒ ‘තා’, ‘එතා’, ‘ඉමා’ යන ශබ්දයන්ගෙන් පසුව) ‘ස’ විභක්තියට විකල්පයෙන් ‘ස්සාය’ යන ආදේශය වෙයි.

တိဿာယ, ဧတိဿာယ, ဣမိဿာယ.

උදාහරණ: තිස්සාය, එතිස්සාය, ඉමිස්සාය.

ဝါတိ ကိမတ္ထံ? တိဿာ, ဧတိဿာ, ဣမိဿာ.

‘වා’ (විකල්පයෙන්) යැයි පැවසුවේ කුමක් සඳහාද? (ස්සාය ආදේශය නොවී) ‘තිස්සා’, ‘එතිස්සා’, ‘ඉමිස්සා’ යන රූපයන් ද සිද්ධ වීම සඳහාය.

၆၆, ၂၀၅. ဃော ရဿံ.

66, 205. (සූත්‍රය:) ‘ඝෝ රස්සං’

ဃော ရဿမာပဇ္ဇတေ သံသာသု ဧကဝစနေသု ဝိဘတ္တာဒေသေသု.

ඒකවචන වූ ‘සං’, ‘සා’ යන විභක්ති ආදේශයන් පර වන කල්හි ‘ඝ’ සංඥක (ආ-කාරාන්ත) ශබ්දය ලුහු (රස්ස) බවට පත් වෙයි.

တဿံ, တဿာ, ယဿံ, ယဿာ, သဗ္ဗဿံ, သဗ္ဗဿာ.

උදාහරණ: තස්සං, තස්සා, යස්සං, යස්සා, සබ්බස්සං, සබ්බස්සා.

သံသာသွီတိ ကိမတ္ထံ? တာယ, သဗ္ဗာယ.

‘සං, සා’ (විභක්ති ආදේශයන් පර වන කල්හි) යැයි පැවසුවේ කුමක් සඳහාද? ‘තාය’, ‘සබ්බාය’ යන පදයන්හි (රස්ස වීම වැළැක්වීම) සඳහාය.

ဧကဝစနေသွီတိ ကိမတ္ထံ? တာသံ, သဗ္ဗာသံ.

‘ඒකවචනවලදී’ යැයි පැවසුවේ කුමක් සඳහාද? ‘තාසං’, ‘සබ්බාසං’ යන පදයන්හි (රස්ස වීම වැළැක්වීම) සඳහාය.

၆၇, ၂၂၉. နော [Pg.65] စ ဒွါဒိတော နံမှိ.

67, 229. (සූත්‍රය:) ‘නෝ ච ද්වාදිතෝ නම්හි’

ဒွိဣစ္စေဝမာဒိတော သင်္ချာတော နကာရာဂမော ဟောတိ နံမှိ ဝိဘတ္တိမှိ.

‘ද්වි’ ආදී සංඛ්‍යා ශබ්දයන්ගෙන් පසුව, ‘නං’ විභක්තිය පර වන කල්හි ‘න’ කාරාගමය (න-කාරය පැමිණීම) වෙයි.

ဒွိန္နံ, တိန္နံ, စတုန္နံ, ပဉ္စန္နံ, ဆန္နံ, သတ္တန္နံ, အဋ္ဌန္နံ, နဝန္နံ, ဒသန္နံ.

උදාහරණ: ද්වින්නං, තින්නං, චතුන්නං, පඤ්චන්නං, ඡන්නං, සත්තන්නං, අට්ඨන්නං, නවන්නං, දසන්නං.

ဒွါဒိတောတိ ကိမတ္ထံ? သဟဿာနံ.

‘ද්වි’ ආදීන්ගෙන් පසුව යැයි පැවසුවේ කුමක් සඳහාද? ‘සහස්සානං’ වැනි පදයන්හි (න-කාරාගමය වීම වැළැක්වීම) සඳහාය.

နံမှီတိ ကိမတ္ထံ? ဒွီသု, တီသု.

‘නං’ විභක්තිය පර වන කල්හි යැයි පැවසුවේ කුමක් සඳහාද? ‘ද්වීසු’, ‘තීසු’ යන පදයන්හි (න-කාරාගමය වීම වැළැක්වීම) සඳහාය.

စဂ္ဂဟဏေနဿဉ္စာဂမော ဟောတိ. စတဿန္နံ ဣတ္ထီနံ တိဿန္နံ ဝေဒနာနံ.

(සූත්‍රයේ ඇති) ‘ච’ ශබ්දය ග්‍රහණය කිරීමෙන් ‘ස්සං’ යන්න ද ආගම වෙයි. උදාහරණ: චතස්සන්නං ඉත්ථීනං, තිස්සන්නං වේදනානං.

၆၈, ၁၈၄. အမာ ပတော သ္မိံသ္မာနံ ဝါ.

68, 184. (සූත්‍රය:) ‘අමා පතෝ ස්මිංස්මානං වා’

ပဣစ္စေတသ္မာ သ္မိံသ္မာဣစ္စေတေသံ အံအာအာဒေသာ ဟောန္တိ ဝါ ယထာသင်္ချံ.

‘ප’ සංඥක (ඉ-කාර, උ-කාරාන්ත ස්ත්‍රී ලිංග) ශබ්දයන්ගෙන් පසුව පර වන ‘ස්මිං’ සහ ‘ස්මා’ යන විභක්තීන්ට, පිළිවෙළින් ‘අං’ සහ ‘ආ’ යන ආදේශයන් විකල්පයෙන් වෙයි.

မတျံ, မတိယံ, မတျာ, မတိယာ, နိကတျံ. နိကတိယံ, နိကတျာ, နိကတိယာ, ဝိကတျံ, ဝိကတိယံ, ဝိကတျာ, ဝိကတိယာ, ဝိရတျံ, ဝိရတိယံ, ဝိရတျာ, ဝိရတိယာ, ရတျံ, ရတိယံ, ရတျာ, ရတိယာ, ပုထဗျံ, ပုထဝိယံ, ပုထဗျာ, ပုထဝိယာ, ပဝတျံ, ပဝတျာ, ပဝတ္တိယံ, ပဝတ္တိယာ.

උදාහරණ: මත්‍යං, මතියං, මත්‍යා, මතියා, නිකත්‍යං, නිකතියං, නිකත්‍යා, නිකතියා, විකත්‍යං, විකතියං, විකත්‍යා, විකතියා, විරත්‍යං, විරතියං, විරත්‍යා, විරතියා, රත්‍යං, ratiyaṃ, රත්‍යා, රතියා, පුථබ්‍යං, පුථවියං, පුථබ්‍යා, පුථවියා, පවත්‍යං, පවත්‍යා, පවත්තියං, පවත්තියා.

၆၉, ၁၈၆. အာဒိတော ဩ စ.

69, 186. (සූත්‍රය:) ‘ආදිතෝ ඕ ච’

အာဒိဣစ္စေတသ္မာ သ္မိံဝစနဿ အံဩအာဒေသာ ဟောန္တိ ဝါ.

‘ආදි’ යන ශබ්දයෙන් පසුව එන ‘ස්මිං’ විභක්තියට විකල්පයෙන් ‘අං’ සහ ‘ඕ’ යන ආදේශයන් වෙයි.

အာဒီံ[Pg.66], အာဒေါ.

උදාහරණ: ආදිං, ආදෝ.

ဝါတိ ကိမတ္ထံ? အာဒိသ္မိံ, အာဒိမှိ နာထံ နမဿိတွာန,

‘වා’ (විකල්පයෙන්) යැයි පැවසුවේ කුමක් සඳහාද? ‘ආදිස්මිං’, ‘ආදිම්හි’ යන රූපයන් ද සිද්ධ වීම සඳහාය. (නිදසුන්: ‘ආදිස්මිං, ආදිම්හි නාථං නමස්සිත්වාන’)

စဂ္ဂဟဏေန အညသ္မာပိ သ္မိံ ဝစနဿ အာ ဩ အံအာဒေသာ ဟောန္တိ. ဒိဝါ စ ရတ္တော စ ဟရန္တိ ယေ ဗလိ. ဗာရာဏသိံ အဟု ရာဇာ.

(සූත්‍රයෙහි ඇති) ‘ච’ ශබ්දය ග්‍රහණය කිරීමෙන් වෙනත් ශබ්දයන්ගෙන් පසුව ද එන ‘ස්මිං’ විභක්තියට ‘ආ’, ‘ඕ’ සහ ‘අං’ යන ආදේශයන් වෙයි. උදාහරණ: ‘දිවා ච රත්තෝ ච හරන්ති යේ බලී’ (යම් කෙනෙක් දහවලෙහි ද රාත්‍රියෙහි ද බිලි ගනිත්ද), ‘බාරාණසිං අහු රජා’ (බරණැස් නුවර රජෙක් විය).

၇၀, ၃၀. ဈလာနမိယုဝါ သရေ ဝါ.

70, 30. (සූත්‍රය:) ‘ඣලානමියුවා සරේ වා’

ဈလဣစ္စေတေသံ ဣယ ဥဝဣစ္စေတေ အာဒေသာ ဟောန္တိ ဝါ သရေ ပရေ ယထာသင်္ချံ.

ස්වරයක් පර වන කල්හි, ‘ඣ’ සහ ‘ල’ යන සංඥක (ඉ, ඊ සහ උ, ඌ) ශබ්දයන්ට පිළිවෙළින් ‘ඉය’ සහ ‘උව’ යන ආදේශයන් විකල්පයෙන් වෙයි.

တိယန္တံ ပစ္ဆိယာဂါရေ, အဂ္ဂိယာဂါရေ, ဘိက္ခုဝါသနေ နိသီဒတိ, ဝုထုဝါသနေ နိသီဒတိ.

ති‍යන්තං (tiyantaṃ), පච්ඡියාගාරේ (pacchiyāgāre), අග්ගියාගාරේ (aggiyāgāre), භික්ඛුවාසනේ නිසීදති (bhikkhuvāsane nisīdati), වුථුවාසනේ නිසීදති (vuthuvāsane nisīdati) යනු උදාහරණ වේ.

သရေတိ ကိမတ္ထံ? တိမလံ, တိဖလံ, တိစတုက္ကံ, တိဒဏ္ဍံ, တိလောကံ, တိနယနံ, တိပါသံ, တိဟံသံ, တိဘဝံ, တိခန္ဓံ, တိပိဋကံ, တိဝေဒနံ, စတုဒ္ဒိသံ, ပုထုဘူတံ.

‘ස්වරයක් පර වූ කල්හි’ (සරේ) යැයි කියන්නේ කුමකටද? 'තිමලං' (timalaṃ), 'තිඵලං' (tiphalaṃ), 'තිචතුක්කං' (ticatukkaṃ), 'තිදණ්ඩං' (tidaṇḍaṃ), 'තිලෝකං' (tilokaṃ), 'තිනයනං' (tinayanaṃ), 'තිපාසං' (tipāsaṃ), 'තිහංසං' (tihaṃsaṃ), 'තිභවං' (tibhavaṃ), 'තිඛන්ධං' (tikhandhaṃ), 'තිපිටකං' (tipiṭakaṃ), 'තිවේදනං' (tivedanaṃ), 'චතුද්දිසං' (catuddisaṃ), 'පුථුභූතං' (puthubhūtaṃ) යනාදී ස්වරයක් පර නොවන තැන්වලදී මෙම කාර්යය වැළැක්වීම සඳහාය.

ဝါတိ ကိမတ္ထံ? ပဉ္စဟင်္ဂေဟိ တီဟာကာရေဟိ. စက္ခာယတနံ.

‘වා’ (විකල්පයෙන්) යැයි කියන්නේ කුමකටද? 'පඤ්චහඞ්ගේහි' (pañcahaṅgehi), 'තීහාකාරේහි' (tīhākārehi) සහ 'චක්ඛායතනං' (cakkhāyatanaṃ) යනාදී ස්ථානවලදී මෙම විධිය ක්‍රියාත්මක වීම වැළැක්වීම සඳහාය.

ဝါတိ ဝိကပ္ပနတ္ထံ, ဣကာရဿ အယာဒေသော ဟောတိ, ဝတ္ထုတ္တယံ.

‘වා’ යන්න විකල්ප අර්ථය සඳහා වේ. (එයින්) ‘ඉ’ කාරයට ‘අය’ ආදේශය වෙයි; (උදාහරණ:) 'වත්ථුත්තයං' (vatthuttayaṃ) යන්නයි.

၇၁, ၅၀၅. ယဝကာရာ စ.

71, 505. ‘ය’ සහ ‘ව’ කාරයෝද (ආදේශ වෙත්).

ဈလာနံ ယကာရ ဝကာရာဒေသာ ဟောန္တိ သရေ ပရေ ယထာသင်္ချံ.

ස්වරයක් පර වූ කල්හි, ‘ඣ’ (ඉ, ඊ) සහ ‘ළ’ (උ, ඌ) යන අකුරුවලට පිළිවෙළින් ‘ය’ කාර සහ ‘ව’ කාර ආදේශයෝ වෙති.

အဂျာဂါရံ[Pg.67], ပက္ခာယတနံ, သွာဂတံ, တေ မဟာဝီရ.

‘අග්‍යාගාරං’ (agyāgāraṃ), ‘පක්ඛායතනං’ (pakkhāyatanaṃ), ‘ස්වාගතං’ (svāgataṃ), ‘තේ මහාවීර’ (te mahāvīra) යනු උදාහරණයි.

စဂ္ဂဟဏံ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထံ.

‘ච’ යන්න ග්‍රහණය කිරීම එක් රැස් කිරීමේ (සම්පිණ්ඩන) අර්ථය සඳහා වේ.

၇၂, ၁၈၅. ပသညဿ စ.

72, 185. ‘ප’ සංඥාව ඇත්තාටද (ය කාර ආදේශය වෙයි).

ပသညဿ စ ဣဝဏ္ဏဿ ဝိဘတ္တာဒေသေ သရေ ပရေ ယကာရာဒေသော ဟောတိ.

විභක්ති ආදේශ වූ ස්වරයක් පර වූ කල්හි, ‘ප’ සංඥාව ඇති ‘ඉ’ වර්ණයට (ඉ, ඊ අකුරුවලට) ‘ය’ කාර ආදේශය වෙයි.

ပုထဗျာ, ရတျာ, မတျာ.

‘පුථබ්‍යා’ (puthabyā), ‘රත්‍යා’ (ratyā), ‘මත්‍යා’ (matyā) යනු උදාහරණයි.

သရေတိ ကိမတ္ထံ? ပုထဝိယံ.

‘ස්වරයක් පර වූ කල්හි’ (සරේ) යැයි කියන්නේ කුමකටද? 'පුථවියං' (puthaviyaṃ) යනාදී ස්වරයක් පර නොවන තැනකදී මෙම කාර්යය වැළැක්වීම සඳහාය.

၇၃, ၁၇၄. ဂါဝ သေ.

73, 174. ‘ගාව සේ’ (gāva se) යනු සූත්‍රයයි.

ဂေါဣစ္စေတဿ ဩကာရဿ အာဝါဒေသော ဟောတိ သေ ဝိဘတ္တိမှိ.

‘සේ’ විභක්තිය පර කල්හි, ‘ගෝ’ යන මෙහි ‘ඕ’ කාරයට ‘ආව’ ආදේශය වෙයි.

ဂါဝဿ.

‘ගාවස්ස’ (gāvassa) යනු උදාහරණයි.

၇၄, ၁၆၉. ယောသု စ.

74, 169. ‘යෝසු ච’ (yosu ca) යනු සූත්‍රයයි.

ဂေါဣစ္စေတဿ ဩကာရဿ အာဝါဒေသော ဟောတိ ယောဣစ္စေတေသု ပရေသု.

‘යෝ’ විභක්තීන් පර වූ කල්හි, ‘ගෝ’ යන මෙහි ‘ඕ’ කාරයට ‘ආව’ ආදේශය වෙයි.

ဂါဝေါ ဂစ္ဆန္တိ, ဂါဝေါ ပဿန္တိ, ဂါဝီ ဂစ္ဆန္တိ, ဂါဝီ ပဿန္တိ.

‘ගාවෝ ගච්ඡන්ති’ (gāvo gacchanti), ‘ගාවෝ පස්සන්ති’ (gāvo passanti), ‘ගාවී ගච්ඡන්ති’ (gāvī gacchanti), ‘ගාවී පස්සන්ති’ (gāvī passanti) යනු උදාහරණයි.

စဂ္ဂဟဏံ ကိမတ္ထံ? နာသ္မာသ္မိံသု ဝစနေသု အာဝါ ဒေသော ဟောတိ.

‘ච’ ග්‍රහණය කර ඇත්තේ කුමකටද? නා, ස්මා, ස්මිං (සහ සු) යන විභක්ති වචන පරවන කල්හිද ‘ආව’ ආදේශය සිදුවීම සඳහාය.

ဂါဝေန, ဂါဝါ, ဂါဝေ, ဂါဝေသု.

‘ගාවේන’ (gāvena), ‘ගාවා’ (gāvā), ‘ගාවේ’ (gāve), ‘ගාවේසු’ (gāvesu) යනු උදාහරණයි.

၇၅, ၁၇၀. အဝမှိ [Pg.68] စ.

75, 170. ‘අවම්හි ච’ (avamhi ca) යනු සූත්‍රයයි.

ဂေါဣစ္စေတဿ ဩကာရဿ အာဝအဝဣစ္စေတေ အာဒေသာ ဟောန္တိ အံမှိ ဝိဘတ္တိမှိ.

‘අං’ විභක්තිය පරවන කල්හි, ‘ගෝ’ යන මෙහි ‘ඕ’ කාරයට ‘ආව’ සහ ‘අව’ යන මොහු ආදේශ වෙති.

ဂါဝံ, ဂဝံ.

‘ගාවං’ (gāvaṃ), ‘ගවං’ (gavaṃ) යනු උදාහරණයි.

စဂ္ဂဟဏေန သာဒိသေသေသု ပုဗ္ဗုတ္တဝစနေသု ဂေါဣစ္စေတဿ ဩကာရဿ အဝါဒေသော ဟောတိ.

‘ච’ ග්‍රහණය කිරීමෙන්, කලින් සඳහන් කරන ලද සමාන විභක්ති වචන පර වූ කල්හිද ‘ගෝ’ යන මෙහි ‘ඕ’ කාරයට ‘අව’ ආදේශය වෙයි.

ဂဝဿ, ဂဝေါ, ဂဝေန, ဂဝါ, ဂဝေ, ဂဝေသု.

‘ගවස්ස’ (gavassa), ‘ගවෝ’ (gavo), ‘ගවේන’ (gavena), ‘ගවා’ (gavā), ‘ගවේ’ (gave), ‘ගවේසු’ (gavesu) යනු උදාහරණයි.

၇၆, ၁၇၁. အာဝဿု ဝါ.

76, 171. ‘ආවස්සු වා’ (āvassu vā) යනු සූත්‍රයයි.

အာဝဣစ္စေတဿ ဂါဝါဒေသဿ အန္တ သရဿ ဥကာရာဒေသော ဟောတိ ဝါ အံမှိ ဝိဘတ္တိမှိ.

‘අං’ විභක්තිය පරවන කල්හි, ‘ගෝ’ ශබ්දයට ආදේශ වූ ‘ආව’ යන්නෙහි අවසාන ස්වරයට විකල්පයෙන් ‘උ’ කාර ආදේශය වෙයි.

ဂါဝုံ, ဂါဝံ.

‘ගාවුං’ (gāvuṃ), ‘ගාවං’ (gāvaṃ) යනු උදාහරණයි.

အာဝဿေတိ ကိမတ္ထံ? ဂါဝေါ တိဋ္ဌန္တိ.

‘ආවස්ස’ (āva යන්නට) යැයි කියන්නේ කුමකටද? 'ගාවෝ තිට්ඨන්ති' (gāvo tiṭṭhanti) යන්නෙහිදී මෙය වැළැක්වීම සඳහාය.

၇၇, ၁၇၅. တတော နမံ ပတိမှာ လုတ္တေ စ သမာသေ.

77, 175. ‘තතෝ නමං පතිම්හා ලුත්තේ ච සමාසේ’ (tato namaṃ patimhā lutte ca samāse) යනු සූත්‍රයයි.

တတော ဂေါသဒ္ဒတော နံဝစနဿ အံအာဒေသော ဟောတိ, ဂေါဣစ္စေတဿ ဩကာရဿ အဝါဒေသော ဟောတိ ပတိမှိ ပရေ အလုတ္တေ စ သမာသေ.

ඒ ‘ගෝ’ ශබ්දයෙන් පසුව එන ‘නං’ විභක්ති වචනයට ‘අං’ ආදේශය වෙයි; තවද විභක්ති ලොප් නොවන සමාසයකදී (අලුත්ත සමාසයෙහි) ‘පති’ ශබ්දය පරවන කල්හි ‘ගෝ’ යන මෙහි ‘ඕ’ කාරයට ‘අව’ ආදේශය වෙයි.

ဂဝပတိ.

‘ගවපති’ (gavapati) යනු උදාහරණයි.

အလုတ္တေတိ [Pg.69] ကိမတ္ထံ? ဂေါပတိ.

‘අලුත්ත’ (විභක්ති ලොප් නොවන) යැයි කියන්නේ කුමකටද? විභක්ති ලොප් වන 'ගෝපති' (gopati) යනාදී ස්ථානවලදී මෙම විධිය වැළැක්වීම සඳහාය.

စဂ္ဂဟဏေန အသမာသေပိ နံဝစနဿ အံအာဒေသော ဟောတိ, ဂေါဣစ္စေတဿ ဩကာရဿ အဝါဒေသော ဟောတိ.

‘ච’ ග්‍රහණය කිරීමෙන්, සමාස නොවන කල්හිද ‘නං’ විභක්ති වචනයට ‘අං’ ආදේශය වන අතර, ‘ගෝ’ යන මෙහි ‘ඕ’ කාරයට ‘අව’ ආදේශය වෙයි.

ဂဝံ.

‘ගවං’ (gavaṃ) යනු උදාහරණයි.

၇၈, ၃. ဩသရေ စ.

78, 3. ‘ඕසරේ ච’ (osare ca) යනු සූත්‍රයයි.

ဂေါဣစ္စေတဿ ဩကာရဿ အဝါဒေသော ဟောတိ သမာသေ စ သရေ ပရေ.

සමාසයෙහිද ස්වරයක් පර වූ කල්හි, ‘ගෝ’ යන මෙහි ‘ඕ’ කාරයට ‘අව’ ආදේශය වෙයි.

ဂဝဿကံ, ဂဝေဠကံ, ဂဝါဇိနံ.

‘ගවස්සකං’ (gavassakaṃ), ‘ගවේළකං’ (gaveḷakaṃ), ‘ගවාජිනං’ (gavājinaṃ) යනු උදාහරණයි.

စဂ္ဂဟဏေန ဥဝဏ္ဏဣစ္စေဝမန္တာနံ လိင်္ဂါနံ ဥဝအဝဥရာဒေသာ ဟောန္တိ သ္မိံယောဣစ္စေတေသု ကွစိ.

‘ච’ ග්‍රහණය කිරීමෙන්, ‘උ’ වර්ණය අවසානයෙහි ඇති ප්‍රාතිපදිකයන්ට, ‘ස්මිං’ සහ ‘යෝ’ විභක්තීන් පරවන කල්හි, ඇතැම් විට ‘උව’, ‘අව’ සහ ‘උර’ යන ආදේශයෝ වෙති.

ဘုဝိ, ပသဝေါ, ဂုရဝေါ, စတုရော.

‘භුවි’ (bhuvi), ‘පසවෝ’ (pasavo), ‘ගුරවෝ’ (guravo), ‘චතුරෝ’ (caturo) යනු උදාහරණයි.

သရေတိ ကိမတ္ထံ? ဂေါဓနော, ဂေါဝိန္ဒော.

‘සරේ’ (ස්වරයක් පර වූ කල්හි) යන්න කුමක් සඳහා ද? ගෝධනෝ, ගෝවින්දෝ (යන ස්ථානවල ස්වරයක් පර නොවන බැවින් මෙම ක්‍රියාව වැළැක්වීම සඳහා ය).

၇၉, ၄၆. တဗ္ဗိပရီတူပပဒေ ဗျဉ္ဇနေ စ.

79, 46. තබ්බිපරීතූපපදේ බ්‍යඤ්ජනේ ච.

တဿ အဝသဒ္ဒဿ ယဒါ ဥပပဒေ တိဋ္ဌမာနဿ တဿ ဩကာရဿ ဝိပရီတော ဟောတိ ဗျဉ္ဇနေ ပရေ.

උපපදයක පවතින ඒ ‘අව’ ශබ්දයේ ‘ඕ’ කාරයට විපරීත වූ (ප්‍රතිවිරුද්ධ වූ ‘උ’ කාරය) ව්‍යංජනයක් පර වූ කල්හි වෙයි.

ဥဂ္ဂတေ သူရိယေ, ဥဂ္ဂစ္ဆတိ, ဥဂ္ဂဟေတွာ.

උග්ගතේ සූරියේ (සූර්යයා උදා වූ කල්හි), උග්ගච්ඡති, උග්ගහෙත්වා.

စဂ္ဂဟဏမဝဓာရဏတ္ထံ. အဝသာနေ, အဝကိရဏေ, အဝကိရတိ.

‘ච’ ශබ්දය ග්‍රහණය කිරීම (මෙම නීතිය) සීමා කිරීම සඳහා ය. අවසානේ, අවකිරණේ, අවකිරති (යන ස්ථානවල මෙම නීතිය ක්‍රියාත්මක නොවේ).

၈၀, ၁၇၃. ဂေါဏ [Pg.70] နံမှိ ဝါ.

80, 173. ගෝණ නම්හි වා.

သဗ္ဗဿေဝ ဂေါသဒ္ဒဿ ဂေါဏာဒေသော ဟောတိ ဝါ နံမှိ ဝိဘတ္တိမှိ.

‘නං’ විභක්තිය පර වූ කල්හි මුළු ‘ගෝ’ ශබ්දයට ම විකල්ප වශයෙන් ‘ගෝණ’ ආදේශය වෙයි.

ဂေါဏာနံ သတ္တန္နံ.

ගෝණානං සත්තන්නං.

ဝါတိ ကိမတ္ထံ?

‘වා’ (විකල්ප වශයෙන්) යන්න කුමක් සඳහා ද?

ဂေါနဉ္စေ တရမာနာနံ, ဥဇုံ ဂစ္ဆတိ ပုင်္ဂဝေါ.

ගවයන් (ගඟකින්) එතෙර වන කල්හි, ඉදිරිපිට යන වෘෂභයා සෘජුව (කෙළින්) යන්නේ නම්,

သဗ္ဗာ ဂါဝီ ဥဇုံ ယန္တိ, နေတ္တေ ဥဇုံ ဂတေ သတိ.

නායක වෘෂභයා සෘජුව ගිය කල්හි, සියලු එළදෙනුන් ද සෘජුව ම යති.

ယောဂဝိဘာဂေန အညတြာပိ ဂေါဏာဒေသော ဟောတိ. ဂေါဏဘူတာနံ.

සූත්‍රය කොටස් වශයෙන් බෙදීමෙන් (යෝගවිභාගයෙන්) වෙනත් ස්ථානවල ද ‘ගෝණ’ ආදේශය වෙයි. උදාහරණ: ගෝණභූතානං.

၈၁, ၁၇၂. သုဟိနာသု စ.

81, 172. සුහිනාසු ච.

သုဟိနာဣစ္စေတေသု သဗ္ဗဿ ဂေါသဒ္ဒဿ ဂေါဏာဒေသော ဟောတိ ဝါ.

‘සු’, ‘හි’ සහ ‘නා’ යන මොවුන් පර වූ කල්හි මුළු ‘ගෝ’ ශබ්දයට ම විකල්ප වශයෙන් ‘ගෝණ’ ආදේශය වෙයි.

ဂေါဏေသု, ဂေါဏေဟိ, ဂေါဏေဘိ, ဂေါဏေန.

ගෝණේසු, ගෝණේහි, ගෝණේභි, ගෝණේන.

ဝါတိ ကိမတ္ထံ? ဂေါသု, ဂေါဟိ, ဂေါဘိ, ဂဝေန.

‘වා’ යන්න කුමක් සඳහා ද? ගෝසු, ගෝහි, ගෝභි, ගවේන (යන රූප සඳහා ය).

စဂ္ဂဟဏေန သျာဒိသေသေသု ပုဗ္ဗုတ္တရဝစနေသုပိ ဂေါဏ ဂု ဂဝယာဒေသာ ဟောန္တိ. ဂေါဏော, ဂေါဏာ, ဂေါဏံ, ဂေါဏေ, ဂေါဏဿ, ဂေါဏမှာ. ဂေါဏမှိ, ဂုန္နံ, ဂဝယေဟိ, ဂဝယေဘိ.

‘ච’ ශබ්දය ග්‍රහණය කිරීමෙන්, පෙර හා පසු ව කියන ලද ‘සි’ ආදී ඉතිරි විභක්ති පර වූ කල්හි ද ‘ගෝණ’, ‘ගු’ සහ ‘ගවය’ යන ආදේශයෝ වෙති. උදාහරණ: ගෝණෝ, ගෝණා, ගෝණං, ගෝණේ, ගෝණස්ස, ගෝණම්හා, ගෝණම්හි, ගුන්නං, ගවයේහි, ගවයේභි.

၈၂, ၁၄၉. အံမော [Pg.71] နိဂ္ဂဟိတံ ဈလပေဟိ.

82, 149. අංමෝ නිග්ගහිතං ඣලපේහි.

အံဝစနဿ မကာရဿ စ ဈလပဣစ္စေတေဟိ နိဂ္ဂဟိတံ ဟောတိ

‘ඣ’, ‘ල’ සහ ‘ප’ යන මොවුන්ට පසුව ඇති ‘අං’ විභක්තියේ ම කාරය නිග්ගහිත (ං) බවට පත් වෙයි.

အဂ္ဂိံ, ဣသိံ, ဂဟပတိံ, ဒဏ္ဍိံ, မဟေသိံ, ဘိက္ခုံ, ပဋုံ, သယမ္ဘုံ, အဘိဘုံ, ရတ္တိံ, ဣတ္ထိံ, ဝဓုံ, ပုလ္လိင်္ဂံ, ပုမ္ဘာဝေါ, ပုင်္ကောကိလော.

අග්ගිං, ඉසිං, ගහපතිං, දණ්ඩිං, මහෙසිං, භික්ඛුං, පටුං, සයම්භුං, අභිබුං, රත්තිං, ඉත්ථිං, වධුං, පුල්ලිංගං, පුම්භාවෝ, පුංකෝකිලෝ.

အံမောတိ ကိမတ္ထံ? အဂ္ဂိနာ, ပါဏိနာ, ဘိက္ခုနာ, ရတ္တိယာ, ဣတ္ထိယာ, ဝဓုယာ.

‘අං-ම’ යන්න කුමක් සඳහා ද? අග්ගිනා, පාණිනා, භික්ඛුනා, රත්තියා, ඉත්ථියා, වධුයා (යන ස්ථානවල නිග්ගහිතය නොවීම සඳහා ය).

ဈလပေဟီတိ ကိမတ္ထံ? သုခံ, ဒုက္ခံ.

‘ඣ-ල-පේහි’ යන්න කුමක් සඳහා ද? සුඛං, දුක්ඛං (යන ස්ථානවල මෙම නීතිය ක්‍රියාත්මක නොවීම සඳහා ය).

ပုနာရမ္ဘ ဟဏံ ဝိဘာသာနိဝတ္တနတ္ထံ. အဂ္ဂိံ, ပဋုံ, ဗုဒ္ဓိံ, ဝဓုံ.

නැවතත් ‘ඣ-ල-ප’ යන්න ග්‍රහණය කිරීම මෙහි ‘වා’ (විකල්ප) යන්න පැමිණීම වැළැක්වීම සඳහා ය. උදාහරණ: අග්ගිං, පටුං, බුද්ධිං, වධුං.

၈၃, ၆၇. သရလောပေါ’ မာဒေသ ပစ္စယာဒိမှိ သရလောပေ တု ပကတိ.

83, 67. සරලෝපෝ’මාදේස පච්චයාදිම්හි සරලෝපේ තු පකති.

သရလောပေါ ဟောတိ အမာဒေသပစ္စယာဒိမှိ သရ လောပေ တု ပကတိ ဟောတိ.

‘අං’ විභක්තිය, ආදේශයක් හෝ ප්‍රත්‍යයක් ආදී දෑ පර වූ කල්හි ස්වර ලෝපය (ස්වරය හැලී යාම) වෙයි. ස්වර ලෝපය වූ කල්හි පර ස්වරය ප්‍රකෘති ස්වරූපයෙන් ම පවතියි.

ပုရိသံ, ပုရိသေ, ပါပံ, ပါပေ, ပါပိယော, ပါပိဋ္ဌော.

පුරිසං, පුරිසේ, පාපං, පාපේ, පාපියෝ, පාපිට්ඨෝ.

အမာဒေသပစ္စယာဒိမှီတိ ကိ တ္ထံ? အပ္ပမာဒေါ အမတံ ပဒံ.

‘අමාදේසපච්චයාදිම්හි’ (අං විභක්තිය, ආදේශය, ප්‍රත්‍යය ආදිය පර වූ කල්හි) යන්න කුමක් සඳහා ද? ‘අප්පමාදෝ අමතං පදං’ (යන ස්ථානයේ ‘අමතං’ යන්නෙහි ‘අ’ කාරය විභක්තියක්, ආදේශයක් හෝ ප්‍රත්‍යයක් නොවන බැවින් එහි මෙම නීතිය ක්‍රියාත්මක නොවීම සඳහා ය).

သရလောပေတိ ကိမတ္ထံ? ပုရိသဿ, ဒဏ္ဍိနံ.

‘සරලෝපේ’ (ස්වරය ලොප් වූ කල්හි) යන්න කුමක් සඳහා ද? පුරිසස්ස, දණ්ඩිනං (යන ස්ථානවල ස්වර ලෝපයක් සිදු නොවන බැවින් මෙම නීතිය වැළැක්වීම සඳහා ය).

တုဂ္ဂဟဏမဝဓာရဏတ္ထံ. ဘိက္ခုနီ, ဂဟပတာနီ.

‘තු’ ශබ්දය ග්‍රහණය කිරීම සීමා කිරීම (වැළැක්වීම) සඳහා ය. භික්ඛුනී, ගහපතානී (යන ස්ථානවල මෙම නීතිය ක්‍රියාත්මක නොවීම සඳහා ය).

ပကတိဂ္ဂဟဏသာမတ္ထေန [Pg.72] ပုန သန္ဓိဘာဝေါ စ ဟောတိ. သေယျော, သေဋ္ဌော, ဇေယျော, ဇေဋ္ဌော.

‘පකති’ (ප්‍රකෘති) යන්න ග්‍රහණය කිරීමේ සාමර්ථ්‍යය හේතුවෙන් නැවතත් සන්ධි වීම ද සිදු වෙයි. උදාහරණ: සෙය්‍යෝ, සෙට්ඨෝ, ජෙය්‍යෝ, ජෙට්ඨෝ.

၈၄, ၁၄၄. အဃောရဿမေကဝစနယောသွပိ စ.

84, 144. අඝෝරස්සමේකවචනයෝස්වපි ච.

အဃော သရော ရဿမာပဇ္ဇတေ ဧကဝစနယောဣစ္စေတေသု.

‘ඝ’ සංඥාව නොලත් දීර්ඝ ස්වරය, ඒකවචන විභක්ති සහ ‘යෝ’ විභක්තිය පර වූ කල්හි හ්‍රස්ව බවට පත් වෙයි.

ဣတ္ထိံ, ဣတ္ထိယော, ဣတ္ထိယာ. ဝဓုံ, ဝဓုယော, ဝဓုယာ. ဒဏ္ဍိံ, ဒဏ္ဍိနော, ဒဏ္ဍိနာ. သယမ္ဘုံ, သယမ္ဘုဝေါ, သယမ္ဘုနာ.

ඉත්ථිං, ඉත්ථියෝ, ඉත්ථියා, වධුං, වධුයෝ, වධුයා, දණ්ඩිං, දණ්ඩිනෝ, දණ්ඩිනා, සයම්භුං, සයම්භුවෝ, සයම්භුනා.

အဃောတိ ကိမတ္ထံ? ကညံ, ကညာယော, ကညာယ.

‘අඝෝ’ (‘ඝ’ නොවන) යන්න කුමක් සඳහා ද? කඤ්ඤං, කඤ්ඤායෝ, කඤ්ඤාය (යන ස්ථානවල ‘ඝ’ සංඥාව පවතින බැවින් හ්‍රස්ව වීම වැළැක්වීම සඳහා ය).

ဧကဝစနယောသွီတိ ကိမတ္ထံ? ဣတ္ထီဟိ, သယမ္ဘူဟိ.

‘ඒකවචනයෝසු’ (ඒකවචන සහ යෝ විභක්ති පර වූ කල්හි) යන්න කුමක් සඳහා ද? ඉත්ථීහි, සයම්භූහි (යන ස්ථානවල මෙම නීතිය ක්‍රියාත්මක නොවීම සඳහා ය).

စဂ္ဂဟဏမဝဓာရဏတ္ထံ. နဒိံ, နဒိယော, နဒိယာ.

‘ච’ ශබ්දය ග්‍රහණය කිරීම අවධාරණය (සීමා කිරීම) සඳහා ය. නදිං, නදියෝ, නදියා.

အပိဂ္ဂဟဏေန န ရဿမာပဇ္ဇတေ. ဣတ္ထီ, ဘိက္ခုနီ.

‘අපි’ ශබ්දය ග්‍රහණය කිරීම නිසා හ්‍රස්ව බවට පත් නොවේ. උදාහරණ: ඉත්ථී, භික්ඛුනී.

၈၅, ၁၅၀. န သိသ္မိမနပုံသကာနိ.

85, 150. න සිස්මිමනපුංසකානි.

သိသ္မိံ အနပုံသကာနိ လိင်္ဂါနိ န ရဿမာပဇ္ဇန္တေ. ဣတ္ထီ, ဘိက္ခုနီ, ဝဓူ, ဒဏ္ဍီ, သယမ္ဘူ.

‘සි’ විභක්තිය පර වූ කල්හි නපුංසක නොවන ලිංගයන් හ්‍රස්ව බවට පත් නොවේ. උදාහරණ: ඉත්ථී, භික්ඛුනී, වධූ, දණ්ඩී, සයම්භූ.

သိသ္မိံန္တိ ကိမတ္ထံ? ဘောတိ ဣတ္ထိ, ဘောတိ ဝဓု, ဘော ဒဏ္ဍိ, ဘော သယမ္ဘု.

‘සිස්මිං’ (‘සි’ විභක්තිය පර වූ කල්හි) යන්න කුමක් සඳහා ද? භෝති ඉත්ථි, භෝති වධු, භෝ දණ්ඩි, භෝ සයම්භු (යන ආලෝපන ස්ථානවල හ්‍රස්ව වීම සිදු වීම සඳහා ය).

အနပုံသကာနီတိ [Pg.73] ကိမတ္ထံ? သုခကာရိ ဒါနံ, သုခကာရိ သီလံ, သီဃယာယိ စိတ္တံ.

‘නපුංසක නොවන’ (අනපුංසකානි) යන්න කුමකට ද? ‘සුඛකාරි දානං’ (සැප ලබා දෙන දානය), ‘සුඛකාරි සීලං’ (සැප ලබා දෙන සීලය), ‘සීඝයායි චිත්තං’ (වේගයෙන් යන සිත) යන නපුංසක ලිංග පදයන්හි මෙම විධිය වැළැක්වීම සඳහා ය.

၈၆, ၂၂၇. ဥဘာဒိတော နမိန္နံ.

86, 227. ‘උභ’ ආදී ශබ්දයන්ට පසුව එන ‘නං’ ප්‍රත්‍යය ‘ඉන්නං’ බවට පත් වෙයි.

ဥဘဣစ္စေဝမာဒိတော သင်္ချာတော နံဝစနဿ ဣန္နံ ဟောတိ.

‘උභ’ යනාදී සංඛ්‍යාවන්ට පසුව එන ‘නං’ විභක්ති ප්‍රත්‍යය වෙනුවට ‘ඉන්නං’ යන්න පැමිණෙයි.

ဥဘိန္နံ, ဒုဝိန္နံ.

උභින්නං, දුවින්නං.

ဥဘာဒိတောတိ ကိမတ္ထံ? ဥဘယေသံ.

‘උභාදිතො’ (උභ ආදීන්ගෙන්) යන්න කුමකට ද? ‘උභයෙසං’ (දෙපාර්ශ්වයටම) යනාදී ස්ථානයන්හි මෙම විධිය වැළැක්වීම සඳහා ය.

၈၇, ၂၃၁. ဣဏ္ဏမိဏ္ဏန္နံ တီဟိ သင်္ချာဟိ.

87, 231. ‘ති’ (තුන) යන සංඛ්‍යාවෙන් පසුව ‘නං’ ප්‍රත්‍යයට ‘ඉණ්ණං’ සහ ‘ඉණ්ණන්නං’ යන ආදේශයන් පැමිණෙයි.

နံဝစနဿ ဣဏ္ဏံ ဣဏ္ဏန္နံ ဣစ္စေတေ အာဒေသာ ဟောန္တိ တီဟိ သင်္ချာဟိ.

‘ති’ යන සංඛ්‍යාවෙන් පසුව ‘නං’ විභක්ති ප්‍රත්‍යය සඳහා ‘ඉණ්ණං’ සහ ‘ඉණ්ණන්නං’ යන මේ ආදේශයෝ පැමිණෙති.

တိဏ္ဏံ, တိဏ္ဏန္နံ.

තිණ්ණං, තිණ්ණන්නං.

တီဟီတိ ကိမတ္ထံ? ဒွိန္နံ.

‘තීහි’ (ති ශබ්දයෙන්) යන්න කුමකට ද? ‘ද්වින්නං’ (දෙදෙනෙකුට) යනාදී ස්ථානයන්හි මෙම විධිය වැළැක්වීම සඳහා ය.

၈၈, ၁၄၇. ယောသု ကတနိကာရလောပေသု ဒီဃံ.

88, 147. ‘යෝ’ විභක්ති ප්‍රත්‍යය ‘නි’ බවට පත් වූ කල හෝ ලුප්ත වූ කල, සියලු ස්වරයෝ දීර්ඝ වෙති.

သဗ္ဗေ သရာ ယောသု ကတနိကာရလောပေသု ဒီဃမာပဇ္ဇန္တေ.

‘යෝ’ ප්‍රත්‍යය ‘නි’ බවට පැමිණි කල්හි හෝ ලුප්ත වූ කල්හි, සියලු ස්වරයෝ දීර්ඝ භාවයට පැමිණෙති.

အဂ္ဂီ, ဘိက္ခူ, ရတ္တီ, ယာဂူ, အဋ္ဌီ, အဋ္ဌီနိ, အာယူ, အာယူနိ, သဗ္ဗာနိ, ယာနိ, တာနိ, ကာနိ, ကတမာနိ, ဧတာနိ, အပူနိ, ဣမာနိ.

අග්ගී, භික්ඛූ, රත්තී, යාගූ, අට්ඨී, අට්ඨීනි, ආයූ, ආයූනි, සබ්බානි, යානි, තානි, කානි, කතමානි, එතානි, අපූනි, imāනි.

ယောသွီတိ [Pg.74] ကိမတ္ထံ? အဂ္ဂိ, ဘိက္ခု, ရတ္တိ, ယာဂု, သဗ္ဗော, ယော, သော, ကော, အမုကော.

‘යෝස්වී’ (යෝ ප්‍රත්‍යයන්හි) යන්න කුමකට ද? ‘අග්ගි’, ‘භික්ඛු’, ‘රත්ති’, ‘යාගු’, ‘සබ්බෝ’, ‘යෝ’, ‘සෝ’, ‘කෝ’, ‘අමුකෝ’ යනාදී ස්ථානයන්හි මෙම විධිය වැළැක්වීම සඳහා ය.

ကတနိကာရလောပေသွီတိ ကိမတ္ထံ? ဣတ္ထိယော, ဝဓုယော, သယမ္ဘုဝေါ.

‘කතනිකාරලෝපේසු’ (ආදේශ හෝ ලෝප වූ කල්හි) යන්න කුමකට ද? ‘ඉත්ථියෝ’, ‘වධුයෝ’, ‘සයම්භුවෝ’ යනාදී ස්ථානයන්හි මෙම විධිය වැළැක්වීම සඳහා ය.

ပုနာရမ္ဘဂ္ဂဟဏံ ကိမတ္ထံ? နိစ္စဒီပနတ္ထံ. အဂ္ဂီ, ဘိက္ခူ, ရတ္တီ, ယာနိ, တာနိ, ကတမာနိ.

නැවතත් මෙම සූත්‍රය ආරම්භ කිරීම කුමකට ද? නිරන්තරයෙන්ම දීර්ඝ වන බව දැක්වීම සඳහා ය. නිදසුන්: අග්ගී, භික්ඛූ, rattී, යානි, තානි, කතමානි.

၈၉, ၈၇. သုနံဟိသု စ.

89, 87. ‘සු’, ‘නං’ සහ ‘හි’ ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි ද ස්වරයෝ දීර්ඝ වෙති.

သုနံဟိဣစ္စေတေသု သဗ္ဗေ သရာ ဒီဃမာပဇ္ဇန္တေ.

‘සු’, ‘නං’ සහ ‘හි’ යන මේ ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි සියලු ස්වරයෝ දීර්ඝ භාවයට පැමිණෙති.

အဂ္ဂီသု, အဂ္ဂီနံ, အဂ္ဂီဟိ, ရတ္တီသု, ရတ္တီနံ, ရတ္တီဟိ. ဘိက္ခူသု, ဘိက္ခူနံ, ဘိက္ခူဟိ. ပုရိသာနံ.

අග්ගීසු, අග්ගීනං, අග්ගීහි, රත්තීසු, රත්තීනං, රත්තීහි, භික්ඛූසු, භික්ඛූනං, භික්ඛූහි, පුරිසානං.

ဧတေသွီတီ ကိမတ္ထံ? အဂ္ဂိနာ, ပါဏိနာ, ဒဏ္ဍိနာ.

‘ඒතේසු’ (මේ ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි) යන්න කුමකට ද? ‘අග්ගිනා’, ‘පාණිනා’, ‘දණ්ඩිනා’ යනාදී ස්ථානයන්හි මෙම විධිය වැළැක්වීම සඳහා ය.

စဂ္ဂဟဏမဝဓာရဏတ္ထံ. သုခေတ္တေသု ဗြဟ္မစာရိသု, ဓမ္မမက္ခာသိ ဘဂဝါ ဘိက္ခုနံ ဒတွာ သကေဟိ ပါဏိဘိ.

‘ච’ යන්න ග්‍රහණය කිරීම සීමා කිරීම පිණිස ය. නිදසුන්: ‘සුඛෙත්තෙසු බ්‍රහ්මචාරිසු’ (යහපත් කෙත් බඳු බ්‍රහ්මචාරීන් කෙරෙහි), ‘භගවත් තෙමේ භික්ෂූන්ට ධර්මය දේශනා කොට තමන්ගේ අත්වලින් දී’ (ධම්මමක්ඛāසි භගවා භික්ඛුනං දත්වා සකෙහි පාණිභි).

၉၀, ၂၅၂. ပဉ္စာဒီနမတ္တံ.

90, 252. ‘පඤ්ච’ ආදී සංඛ්‍යාවන්ගේ අග ස්වරය ‘අ’ බවට පත් වෙයි.

ပဉ္စာဒီနံ သင်္ချာနံ အန္တော အတ္တမာပဇ္ဇတေ သုနံဟိဣစ္စေတေသု.

‘සු’, ‘නං’, ‘හි’ යන ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි, ‘පඤ්ච’ ආදී සංඛ්‍යාවන්ගේ අග ස්වරය ‘අ’ භාවයට පැමිණෙයි.

ပဉ္စသု, ပဉ္စန္နံ, ပဉ္စဟိ, ဆသု, ဆန္နံ, ဆဟိ, သတ္တသု, သတ္တန္နံ, သတ္တဟိ, အဋ္ဌသု, အဋ္ဌန္နံ, အဋ္ဌဟိ, နဝသု, နဝန္နံ, နဝဟိ, ဒသသု, ဒသန္နံ, ဒသဟိ.

පඤ්චසු, පඤ්චන්නං, පඤ්චහි, ඡසු, ඡන්නං, ඡහි, සත්තසු, සත්තන්නං, සත්තහි, අට්ඨසු, අට්ඨන්නං, අට්ඨහි, නවසු, නවන්නං, නවහි, දසසු, දසන්නං, දසහි.

ပဉ္စာဒီနမီတိ ကိမတ္ထံ? ဒွီသု, ဒွိန္နံ, ဒွီဟိ.

‘පඤ්චාදීනං’ (පඤ්ච ආදීන්ගේ) යන්න කුමකට ද? ‘ද්වීසු’, ‘ද්වින්නං’, ‘ද්වීහි’ යනාදී ස්ථානයන්හි මෙම විධිය වැළැක්වීම සඳහා ය.

အတ္တမိတိဘာဝနိဒ္ဒေသော [Pg.75] ဥဘယဿာဂမနတ္ထံ, အန္တော ဥကာရော အတ္တမာပဇ္ဇတေ. စတဿန္နံ ဣတ္ထီနံ. တိဿန္နံ ဝေဒနာနံ.

‘අත්තං’ යන්නෙන් භාවනිර්දේශය (අ-කාරයෙහි ස්වභාවය) දැක්වෙන්නේ කරුණු දෙකම පැමිණවීම සඳහා ය, එවිට අග ‘උ’ කාරය ‘අ’ බවට පැමිණේ. නිදසුන්: ‘චතස්සන්නං ඉත්ථීනං’ (ස්ත්‍රීන් සිව්දෙනාට), ‘තිස්සන්නං වේදනානං’ (වේදනාවන් තුනට).

၉၁, ၁၉၄. ပတိဿိနီမှိ.

91, 194. ‘ඉනී’ ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි ‘පති’ ශබ්දයේ අග ස්වරය ‘අ’ බවට පත් වෙයි.

ပတိဿန္တော အတ္တမာပဇ္ဇတေ ဣနီမှိ ပစ္စယေ ပရေ.

‘ඉනී’ ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි, ‘පති’ ශබ්දයේ අග ස්වරය ‘අ’ භාවයට පැමිණෙයි.

ဂဟပတာနီ.

ගහපතානී.

ဣနီမှီတိ ကိမတ္ထံ? ဂဟပတိ.

‘ඉනීම්හි’ (ඉනී ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි) යන්න කුමකට ද? ‘ගහපති’ යනාදී ස්ථානයන්හි මෙම විධිය වැළැක්වීම සඳහා ය.

၉၂, ၁၀၀. န္တုဿန္တော ယောသုစ.

92, 100. ‘සු’, ‘නං’, ‘හි’ සහ ‘යෝ’ ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි, ‘න්තු’ ප්‍රත්‍යයේ අග ස්වරය ‘අ’ බවට පත් වෙයි.

န္တုပစ္စယဿ အန္တော အတ္တမာပဇ္ဇတေ သုနံဟိယောဣစ္စေတေသု ပရေသု.

‘සු’, ‘නං’, ‘හි’, ‘යෝ’ යන මේ ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි, ‘න්තු’ ප්‍රත්‍යයේ අග ස්වරය ‘අ’ භාවයට පැමිණෙයි.

ဂုဏဝန္တေသု, ဂုဏဝန္တာနံ, ဂုဏဝန္တေဟိ, ဂုဏဝန္တာ, ဂုဏဝန္တေ.

ගුණවන්තේසු, ගුණවන්තානං, ගුණවන්තේහි, ගුණවන්තා, ගුණවන්තේ.

န္တုဿေတိ ကိမတ္ထံ? ဣသီနံ.

‘න්තුස්ස’ (න්තු ප්‍රත්‍යයේ) යන්න කුමකට ද? ‘ඉසීනං’ (ඉසිවරුන්ට) යනාදී ස්ථානයන්හි මෙම විධිය වැළැක්වීම සඳහා ය.

ဧတေသွီတိ ကိမတ္ထံ? ဂုဏဝါ.

‘ඒතේසු’ (මේ ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි) යන්න කුමකට ද? ‘ගුණවා’ යනාදී ස්ථානයන්හි මෙම විධිය වැළැක්වීම සඳහා ය.

စဂ္ဂဟဏေန အညေသု ဝစနေသု အတ္တဉ္စ ဟောတိ. ဂုဏဝန္တသ္မိံ, ဂုဏဝန္တေန.

‘ච’ යන්න ග්‍රහණය කිරීමෙන් වෙනත් විභක්ති ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි ද ‘අ’ කාරය පැමිණෙයි. නිදසුන්: ගුණවන්තස්මිං, ගුණවන්තේන.

အန္တဂ္ဂဟဏေန န္တုပစ္စယဿ အန္တော အတ္တမာပဇ္ဇတေ, ယောနဉ္စ ဣကာရော ဟောတိ. ဂုဏဝန္တိ.

‘අන්ත’ යන්න ග්‍රහණය කිරීමෙන් ‘න්තු’ ප්‍රත්‍යයේ අග ස්වරය ‘අ’ භාවයට පැමිණෙන අතර, ‘යෝ’ ප්‍රත්‍යය වෙනුවට ‘ඉ’ කාරය ද පැමිණෙයි. නිදසුන්: ගුණවන්ති.

၉၃, ၁၀၆. သဗ္ဗဿ [Pg.76] ဝါ အံသေသု.

93, 106. ‘අං’ සහ ‘ස’ ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි, මුළු ‘න්තු’ ප්‍රත්‍යයම විකල්පයෙන් ‘අ’ බවට පත් වෙයි.

သဗ္ဗဿေဝ န္တုပစ္စယဿ အတ္တံ ဟောတိ ဝါ အံသဣစ္စေတေသု.

‘අං’ සහ ‘ස’ යන ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි, මුළු ‘න්තු’ ප්‍රත්‍යයටම විකල්පයෙන් ‘අ’ කාරය පැමිණෙයි.

သတိမံ ဘိက္ခု, သတိမန္တံ ဘိက္ခုံ ဝါ, ဗန္ဓုမံ ရာဇာနံ, ဗန္ဓုမန္တံ ရာဇာနံ ဝါ, သတိမဿ ဘိက္ခုနော, သတိမတော ဘိက္ခုနော ဝါ, ဗန္ဓုမဿ ရညော သုင်္ကံ, ဗန္ဓုမတော ရညော ဝါ သုင်္ကံ ဒေတိ.

‘සතිමං භික්ඛු’ (සිහි ඇති භික්ෂුව) හෝ ‘සතිමන්තං භික්ඛුං’, ‘බන්ධුමං රාජානං’ (නෑයන් ඇති රජු) හෝ ‘බන්ධුමන්තං රාජානං’, ‘සතිමස්ස භික්ඛුනෝ’ (සිහි ඇති භික්ෂුවට) හෝ ‘සතිමතෝ භික්ඛුනෝ’, ‘බන්ධුමස්ස රඤ්ඤෝ සුංකං’ (නෑයන් ඇති රජුගේ බද්ද) හෝ ‘බන්ධුමතෝ රඤ්ඤෝ වා සුංකං දේති’ (බද්ද දෙයි).

ဧတေသွီတိ ကိမတ္ထံ? သတိမာ ဘိက္ခု, ဗန္ဓုမာ ရာဇာ.

‘ඒතේසු’ (මේ ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි) යන්න කුමකට ද? ‘සතිමා භික්ඛු’, ‘බන්ධුමා රාජා’ යනාදී ස්ථානයන්හි මෙම විධිය වැළැක්වීම සඳහා ය.

၉၄, ၁၀၅. သိမှိ ဝါ.

94, 105. 'සි' විභක්තිය පර වූ කල්හි විකල්පයෙන් (අන්තය 'අ' කාරය වෙයි).

န္တုပစ္စယဿ အန္တဿ အတ္တံ ဟောတိ ဝါ သိမှိ ဝိဘတ္တိမှိ.

'න්තු' ප්‍රත්‍යයේ අන්තයට, 'සි' විභක්තිය පර වූ කල්හි විකල්පයෙන් 'අ' කාරය වෙයි.

ဟိမဝန္တော ပဗ္ဗတော.

හිමවන්තෝ පබ්බතෝ (හිමවත් පර්වතය).

ဝါတိ ကိမတ္ထံ? ဟိမဝါ ပဗ္ဗတော.

'විකල්පයෙන්' (වා) යි පැවසුවේ කුමක් සඳහාද? 'හිමවා පබ්බතෝ' යන්නෙහි (මෙම කාර්යය නොවීම පිණිසයි).

၉၅, ၁၄၅. အဂ္ဂိဿိနိ[Pg.77].

95, 145. 'අග්ගි' යන්නෙහි අන්තයට 'ඉනි' වෙයි.

အဂ္ဂိဿန္တဿ ဣနိ ဟောတိ ဝါ သိမှိ ဝိဘတ္တိမှိ.

'අග්ගි' ශබ්දයේ අන්තයට, 'සි' විභක්තිය පර වූ කල්හි විකල්පයෙන් 'ඉනි' ආදේශය වෙයි.

ပုရတော အဂ္ဂိနိ, ပစ္ဆတော အဂ္ဂိနိ, ဒက္ခိဏတော အဂ္ဂိနိ, ဝါမတော အဂ္ဂိနိ.

පුරතෝ අග්ගිනි (ඉදිරියෙන් ගින්නයි), පච්ඡතෝ අග්ගිනි (පිටුපසින් ගින්නයි), දක්ඛිණතෝ අග්ගිනි (දකුණෙන් ගින්නයි), වාමතෝ අග්ගිනි (වමෙන් ගින්නයි).

ဝါတိ ကိမတ္ထံ? အဂ္ဂိ.

'විකල්පයෙන්' (වා) යි පැවසුවේ කුමක් සඳහාද? 'අග්ගි' යන්නෙහි (මෙම රීතිය ක්‍රියාත්මක නොවීම පිණිසයි).

၉၆, ၁၄၈. ယောသွကတရဿော ဈော.

96, 148. 'යෝ' විභක්තිය පර වූ කල්හි, හ්‍රස්ව නොකරන ලද 'ඡ' සංඥක වර්ණය 'අ' කාරය බවට පත්වේ.

ယောသု အကတရဿော ဈော အတ္တမာပဇ္ဇတေ.

'යෝ' විභක්තීන් පර වූ කල්හි, හ්‍රස්ව නොකරන ලද 'ඡ' සංඥක වර්ණය (ඉ, ඊ) 'අ' කාර බවට පැමිණේ.

အဂ္ဂယော မုနယော, ဣသယော, ဂဟပတယော.

අග්ගයෝ (ගිනිහු), මුනයෝ (මුනිවරු), ඉසයෝ (ඍෂිවරු), ගහපතයෝ (ගෘහපතිවරු).

ယောသွီတိ ကိမတ္ထံ? အဂ္ဂီသု.

'යෝ' විභක්ති පර වූ කල්හි (යෝසු) යි පැවසුවේ කුමක් සඳහාද? 'අග්ගීසු' යන්නෙහි (මෙම රීතිය ක්‍රියාත්මක නොවීම පිණිසයි).

အကတရဿောတိ ကိမတ္ထံ? ဒဏ္ဍိနော.

'හ්‍රස්ව නොකරන ලද' (අකතරස්සෝ) යි පැවසුවේ කුමක් සඳහාද? 'දණ්ඩිනෝ' යන්නෙහි (මෙම රීතිය ක්‍රියාත්මක නොවීම පිණිසයි).

ဈောတိ ကိမတ္ထံ? ရတ္တိယော.

'ඡ' සංඥාව ඇති (ඡෝ) යි පැවසුවේ කුමක් සඳහාද? 'රත්තියෝ' යන්නෙහි (මෙම රීතිය ක්‍රියාත්මක නොවීම පිණිසයි).

၉၇, ၁၅၆. ဝေဝေါသု လော စ.

97, 156. 'වේ' සහ 'වෝ' පර වූ කල්හි, 'ළ' (ළ සංඥක වර්ණය) ද (අ කාරය බවට පත්වේ).

ဝေဝေါဣစ္စေတေသု အကတရဿော လော အတ္တမာပဇ္ဇတေ.

'වේ', 'වෝ' යන මොවුන් පර වූ කල්හි, හ්‍රස්ව නොකරන ලද 'ළ' සංඥක වර්ණය 'අ' කාර බවට පැමිණේ.

ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခဝေါ, ဟေတဝေ, ဟေတဝေါ.

භික්ඛවේ, භික්ඛවෝ (මහණෙනි / මහණහු), හේතවේ, හේතවෝ (හේතූහු).

အကတရဿောတိ ကိမတ္ထံ? သယမ္ဘုဝေါ, ဝေဿဘုဝေါ, ပရာဘိဘုဝေါ.

'හ්‍රස්ව නොකරන ලද' (අකතරස්සෝ) යි පැවසුවේ කුමක් සඳහාද? 'සයම්භුවෝ', 'වෙස්සභුවෝ', 'පරාභිභුවෝ' යන්නෙහි (මෙම රීතිය ක්‍රියාත්මක නොවීම පිණිසයි).

ဝေဝေါသွီတိ ကိမတ္ထံ? ဟေတုနာ, ကေတုနာ, သေတုနာ.

'වේ' සහ 'වෝ' පර වූ කල්හි (වේවෝසු) යි පැවසුවේ කුමක් සඳහාද? 'හේතුනා', 'කේතුනා', 'සේතුනා' යන්නෙහි (මෙම රීතිය ක්‍රියාත්මක නොවීම පිණිසයි).

စဂ္ဂဟဏမနုကဍ္ဎနတ္ထံ.

'ච' කාරය ග්‍රහණය කිරීම (පූර්ව සූත්‍රයෙන් 'අත්තං' යන්න) අනුකර්ෂණය කිරීම පිණිස වෙයි.

၉၈, ၁၈၆. မာတုလာဒီနမာနတ္တမီကာရေ.

98, 186. 'ඊ' ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි 'මාතුල' ආදීන්ගේ අන්තයට 'ආන' බව වෙයි.

မာတုလဣစ္စေဝမာဒီနံ အန္တော အာနတ္တမာပဇ္ဇတေ ဤကာရေ ပစ္စယေ ပရေ.

'ඊ' කාර ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි, 'මාතුල' යනාදී ශබ්දයන්ගේ අන්තය 'ආන' බවට පැමිණේ.

မာတုလာနီ[Pg.78], အယျကာနီ, ဝရုဏာနီ.

මාතුලානී (නැන්දණිය), අය්‍යකානී (මිත්තණිය), වරුණානී (වරුණ දෙවඟන).

ဤကာရေတိ ကိမတ္ထံ? ဘိက္ခုနီ, ရာဇိနီ, ဇာလိနီ, ဂဟပတာနီ.

'ඊ' කාර ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි (ඊකාරේ) යි පැවසුවේ කුමක් සඳහාද? 'භික්ඛුනී' (මෙහෙණිය), 'රාජිනී' (රැජින), 'ජාලිනී' (ජාලිනිය), 'ගහපතානී' (ගෘහපතිනිය) යන්නෙහි (මෙම රීතිය ක්‍රියාත්මක නොවීම පිණිසයි).

အာနတ္တဂ္ဂဟဏေန နဒီဣစ္စေတဿ ဒီသဒ္ဒဿ ဇ္ဇောဇ္ဇာ အာဒေသာ ဟောန္တိ သဟ ဝိဘတ္တိယာ ယောနာသဣစ္စေတေသု. နဇ္ဇော သန္ဒန္တိ, နဇ္ဇာ ကတံ တရင်္ဂံ, နဇ္ဇာ နေရဉ္ဇရာယ တီရေ.

'ආන' ග්‍රහණය කිරීමෙන්, 'නදී' යන මෙහි 'දී' ශබ්දයට 'යෝ', 'නා', 'සා' යන විභක්තීන් පර වූ කල, විභක්තිය ද සමඟින් 'ජ්ජෝ' සහ 'ජ්ජා' යන ආදේශයෝ වෙති. උදාහරණ: නජ්ජෝ සන්දන්ති (ගංගාවෝ ගලති), නජ්ජා කතං තරංගං (ගඟ විසින් කරන ලද රල්ල), නජ්ජා නේරඤ්ජරාය තීරේ (නේරංජරා ගඟේ ඉවුරෙහි).

၉၉, ၈၁. သ္မာဟိသ္မိံနံမှာဘိမှိဝါ.

99, 81. 'ස්මා', 'හි', 'ස්මිං' යන මොවුන්ට පිළිවෙළින් 'ම්හා', 'භි', 'ම්හි' යන ආදේශයෝ විකල්පයෙන් වෙති.

သဗ္ဗတော လိင်္ဂတော သ္မာဟိသ္မိံ ဣစ္စေတေသံ မှာဘိမှိဣစ္စေတေ အာဒေသာ ဟောန္တိ ဝါ ယထာသင်္ချံ.

සියලුම ප්‍රාතිපදිකයන්ගෙන් පර වූ 'ස්මා', 'හි', 'ස්මිං' යන මොවුන්ට, පිළිවෙළින් 'ම්හා', 'භි', 'ම්හි' යන ආදේශයෝ විකල්පයෙන් වෙති.

ပုရိသမှာ, ပုရိသသ္မာ, ပုရိသေဘိ, ပုရိသေဟိ, ပုရိသမှိ, ပုရိသသ္မိံ.

පුරිසම්හා, purisasmā, පුරිසේභි, පුරිසේහි, පුරිසම්හි, purisasmiṃ.

သ္မာဟိသ္မိံနမိတိ ကိမတ္ထံ? ဝဏ္ဏဝန္တံ အဂန္ဓကံ ဝိရုဠှပုပ္ဖံ, မဟန္တံ ဆတ္တံ မဟာဆတ္တံ, မဟန္တံ ဓဇံ မဟာဓဇံ.

'ස්මා', 'හි', 'ස්මිං' යන විභක්තීන්ගේ (ස්මාහිස්මිංනං) යි පැවසුවේ කුමක් සඳහාද? 'වණ්ණවන්තං අගන්ධකං විරුළ්හපුප්ඵං' (වර්ණවත් වූ සුවඳ නැති පිපුණු මල), 'මහන්තං ඡත්තං m_a_h_a_chattaṃ' (මහත් කුඩය මහා කුඩයයි), 'මහන්තං ධජං mahādhajaṃ' (මහත් ධජය මහා ධජයයි) යන මෙහි (මෙම රීතිය ක්‍රියාත්මක නොවීම පිණිසයි).

၁၀၀, ၂၁၄. န တိမေဟိ ကတာကာရေဟိ.

100, 214. අ කාර බවට පත් කරන ලද 'ත' සහ 'ඉම' යන මොවුන්ගෙන් පර වූ විභක්තීන්ට (එම ආදේශයෝ) සිදු නොවෙති.

တ ဣမဣစ္စေတေဟိ ကတာကာရေဟိ သ္မာသ္မိံ နံမှာမှိဣစ္စေတေ အာဒေသာ နေဝ ဟောန္တိ.

'අ' කාර බවට පත් කරන ලද 'ත' සහ 'ඉම' යන ශබ්දයන්ගෙන් පර වූ 'ස්මා', 'ස්මිං' යන විභක්තීන්ට 'ම්හා', 'ම්හි' යන ආදේශයෝ කිසිසේත් නොවෙති.

အသ္မာ ဌာနာ ဘယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ, အသ္မိံ ဌာနေ ဘယံ တိဋ္ဌတိ, အသ္မာ, အသ္မိံ.

අස්මා ඨානා භයං උප්පජ්ජති (මේ ස්ථානයෙන් බිය උපදී), asmiṃ ඨානේ භයං තිට්ඨති (මේ ස්ථානයෙහි බිය පවතී), asmā, asmiṃ.

ကတာကာရေဟီတိ [Pg.79] ကိမတ္ထံ? တမှာ, တမှိ, ဣမမှာ, ဣမမှိ.

'අ' කාර බවට පත් කරන ලද (කතාකාරේහි) යි පැවසුවේ කුමක් සඳහාද? 'තම්හා', 'තම්හි', 'imamhā', 'imamhi' යන මෙහි (මෙම රීතිය ක්‍රියාත්මක නොවීම පිණිසයි).

၁၀၁, ၈၀. သုဟိသွကာရော ဧ.

101, 80. 'සු' සහ 'හි' විභක්තීන් පර වූ කල්හි (අන්ත) 'අ' කාරය 'ඒ' කාරය බවට පත්වේ.

သုဟိဣစ္စေတေသု အကာရော ဧတ္တမာပဇ္ဇတေ.

'සු' සහ 'හි' යන විභක්තීන් පර වූ කල්හි, 'අ' කාරය 'ඒ' කාර බවට පැමිණේ.

သဗ္ဗေသု, ယေသု, တေသု, ကေသု, ပုရိသေသု, ဣမေသု, ကုသလေသု, တုမှေသု, အမှေသု, သဗ္ဗေဟိ, ယေဟိ, တေဟိ, ကေဟိ, ပုရိသေဟိ, ဣမေဟိ, ကုသလေဟိ, တုမှေဟိ, အမှေဟိ.

සබ්බේසු, යේසු, තේසු, කේසු, පුරිසේසු, ඉමේසු, කුසලේසු, තුම්හේසු, අම්හේසු, සබ්බේහි, යේහි, තේහි, කේහි, පුරිසේහි, ඉමේහි, කුසලේහි, තුම්හේහි, අම්හේහි.

၁၀၂, ၂၀၂. သဗ္ဗနာမာနံ နံမှိ စ.

102, 202. සර්වනාමයන් කෙරෙන් පර වූ 'නං' විභක්තියෙහි ද (අන්ත අකාරය ඒකාරය වෙයි).

သဗ္ဗေသံ သဗ္ဗနာမာနံ အန္တော အကာရော ဧတ္တမာပဇ္ဇတေ နံမှိ ဝိဘတ္တိမှိ.

සියලු සර්වනාමයන්ගේ අන්ත 'අ' කාරය, 'නං' විභක්තිය පර වූ කල්හි 'ඒ' කාර බවට පැමිණේ.

သဗ္ဗေသံ, သဗ္ဗေသာနံ, ယေသံ, ယေသာနံ, တေသံ, တေသာနံ, ဣမေသံ, ဣမေသာနံ, ကေသံ, ကေသာနံ, ဣတရေသံ, ဣတရေသာနံ, ကတမေသံ, ကတမေသာနံ. သဗ္ဗနာမာနမိတိ ကိမတ္ထံ? ဗုဒ္ဓါနံ ဘဂဝန္တာနံ အာစိဏ္ဏသမာစိဏ္ဏော.

සබ්බේසං, සබ්බේසානං, යේසං, යේසානං, තේසං, තේසානං, ඉමේසං, ඉමේසානං, කේසං, කේසානං, ඉතරේසං, ඉතරේසානං, කතමේසං, කතමේසානං. 'සර්වනාමයන්ගේ (සබ්බනාමානං)' යි පැවසුවේ කුමක් සඳහාද? 'බුද්ධානං භගවන්තානං ආචිණ්ණසමාචිණ්ණෝ' (භාග්‍යවතුන් වහන්සේලා වන බුදුවරුන්ගේ ආචරණය කරන ලද හැසිරීමයි) යන මෙහි (මෙම රීතිය ක්‍රියාත්මක නොවීම පිණිසයි).

အကာရောတိ ကိမတ္ထံ? အမူသံ, အမူသာနံ.

'අ' කාරය (අකාරෝ) යි පැවසුවේ කුමක් සඳහාද? 'අමූසං', 'අමූසානං' යන මෙහි (මෙම රීතිය ක්‍රියාත්මක නොවීම පිණිසයි).

နံမှီတိ ကိမတ္ထံ? သဗ္ဗေ, ဣမေ.

'නංම්හි' (නං විභක්තිය පර වූ කල්හි) යන්න කුමක් සඳහාද? 'සබ්බේ', 'ඉමේ' යන්නෙහි (එසේ නොවීම සඳහාය).

စဂ္ဂဟဏ မနုကဍ္ဎနတ္ထံ.

'ච' කාරය ග්‍රහණය කිරීම (පෙර සූත්‍රයෙන් 'ඒ' යන්න) අනුකර්ෂණය කිරීම (ඇද ගැනීම) පිණිස වේ.

၁၀၃, ၇၉. အတော [Pg.80] နေန.

103, 79. අතෝ නේන.

တသ္မာ အကာရတော နာဝစနဿ ဧနာဒေသော ဟောတိ.

ඒ (හ්‍රස්ව) අකාරයෙන් පසුව වූ 'නා' විභක්තියට 'ඒන' ආදේශය වෙයි.

သဗ္ဗေန, ယေန, တေန, ကေန, အနေန, ပုရိသေန, ရူပေန.

සබ්බේන, යේන, තේන, කේන, අනේන, පුරිසේන, රූපේන.

အတောတိ ကိမတ္ထံ? မုနိနာ, အမုနာ, ဘိက္ခုနာ.

'අතෝ' (අකාරයෙන් පසු) යන්න කුමක් සඳහාද? 'මුනිනා', 'අමුනා', 'භික්ඛුනා' යන්නෙහි (එසේ නොවීම සඳහාය).

နာတိ ကိမတ္ထံ? တသ္မာ.

'නා' (නා විභක්තිය) යන්න කුමක් සඳහාද? 'තස්මා' යන්නෙහි (එසේ නොවීම සඳහාය).

၁၀၄, ၆၆. သော.

104, 66. සෝ.

တသ္မာ အကာရတော သိဝစနဿ ဩကာရာဒေသော ဟောတိ.

ඒ (හ්‍රස්ව) අකාරයෙන් පසුව වූ 'සි' විභක්තියට 'ඕ' කාර ආදේශය වෙයි.

သဗ္ဗော, ယော, သော, ကော, အမုကော, ပုရိသော.

සබ්බෝ, යෝ, සෝ, කෝ, අමුකෝ, පුරිසෝ.

သီတိ ကိမတ္ထံ? ပုရိသာနံ.

'සි' (සි විභක්තිය) යන්න කුමක් සඳහාද? 'පුරිසානං' යන්නෙහි (එසේ නොවීම සඳහාය).

အတောတိ ကိမတ္ထံ? သယမ္ဘူ.

'අතෝ' (අකාරයෙන් පසු) යන්න කුමක් සඳහාද? 'සයම්භූ' යන්නෙහි (එසේ නොවීම සඳහාය).

၁၀၅, ၀. သော ဝါ.

105, 0. සෝ වා.

တသ္မာ အကာရတော နာဝစနဿ သောအာဒေသော ဟောတိ ဝါ.

ඒ (හ්‍රස්ව) අකාරයෙන් පසුව වූ 'නා' විභක්තියට විකල්පයෙන් 'සෝ' ආදේශය වෙයි.

အတ္ထသော ဓမ္မံ ဇာနာတိ, ဗျဉ္ဇနသော အတ္ထံ ဇာနာတိ, အက္ခရသော, သုတ္တသော, ပဒသော, ယသသော. ဥပါယသော, သဗ္ဗသော, ထာမသော, ဌာနသော.

'අත්ථසෝ ධම්මං ජානාති' (අර්ථ වශයෙන් දහම දනියි), 'බ්‍යඤ්ජනසෝ අත්ථං ජානාති' (ව්‍යඤ්ජන වශයෙන් අර්ථය දනියි), අක්ඛරසෝ, සුත්තසෝ, පදසෝ, යසසෝ. උපායසෝ, සබ්බසෝ, ථාමසෝ, ඨානසෝ.

ဝါတိ [Pg.81] ကိမတ္ထံ? ပါဒေန ဝါ ပါဒါရဟေန ဝါ အတိရေကပါဒေန ဝါ ယော ဘိက္ခု ထေယျစိတ္တေန ပရဿ ဘဏ္ဍံ ဂဏှာတိ, သော ဘိက္ခု ပါရာဇိကော ဟောတိ အသံဝါသော.

'වා' (විකල්පයෙන්) යන්න කුමක් සඳහාද? 'පාදේන වා පාදාරහේන වා අතිරේකපාදේන වා යෝ භික්ඛු ථෙය්‍යචිත්තේන පරස්ස භණ්ඩං ගණ්හාති, සෝ භික්ඛු පාරාජිකෝ හෝති අසංවාසෝ' (පාදයක් හෝ පාදයක් වටිනා දෙයක් හෝ ඊට වැඩි යමක් හෝ සොර සිතින් අනුන් සන්තක දෙයක් ගන්නා යම් මහණෙක් වේද, ඒ මහණ තෙමේ පරාජිකා වෙයි, සංවාසයට සුදුසු නොවේ) යන්නෙහි (එසේ නොවීම සඳහාය).

၁၀၆, ၃၁၃. ဒီဃောရေဟိ.

106, 313. දීඝෝරේහි.

ဒီဃဩရဣစ္စေတေဟိ သ္မာဝစနဿ သောအာဒေသော ဟောတိ ဝါ.

'දීඝ' සහ 'ඕර' යන මොවුන්ගෙන් පසුව වූ 'ස්මා' විභක්තියට විකල්පයෙන් 'සෝ' ආදේශය වෙයි.

ဒီဃသော, ဩရသော, ဒီဃမှာ, ဩရမှာ.

දීඝසෝ, ඕරසෝ, දීඝම්හා, ඕරම්හා.

ဒီဃောရေဟိတိ ကိမတ္ထံ? သရမှာ, ဝစနမှာ.

'දීඝෝරේහි' (දීඝ සහ ඕර ශබ්දයන්ගෙන් පසුව) යන්න කුමක් සඳහාද? 'සරම්හා', 'වචනම්හා' යන්නෙහි (එසේ නොවීම සඳහාය).

၁၀၇, ၆၉. သဗ္ဗယောနီနမာဧ.

107, 69. සබ්බයෝනීනමාඒ.

တသ္မာ အကာရတော သဗ္ဗေသံ ယောနီနံအာဧ အာဒေသာ ဟောန္တိ ဝါ ယထာသင်္ချံ.

ඒ (හ්‍රස්ව) අකාරයෙන් පසුව වූ සියලු 'යෝ' සහ 'නී' විභක්තීන්ට පිළිවෙළින් 'ආ' සහ 'ඒ' යන ආදේශයෝ විකල්පයෙන් වෙති.

ပုရိသာ, ပုရိသေ, ရူပါ, ရူပေ.

පුරිසා, පුරිසේ, රූපා, රූපේ.

ဝါတိ ကိမတ္ထံ? အဂ္ဂယော, မုနယော, ဣသယော.

'වා' (විකල්පයෙන්) යන්න කුමක් සඳහාද? 'අග්ගයෝ', 'මුනයෝ', 'ඉසයෝ' යන්නෙහි (එසේ නොවීම සඳහාය).

ယောနီနန္တိ ကိမတ္ထံ? ပုရိသဿ, ရူပဿ.

'යෝනීනං' (යෝ සහ නී විභක්තීන්ට) යන්න කුමක් සඳහාද? 'පුරිසස්ස', 'රූපස්ස' යන්නෙහි (එසේ නොවීම සඳහාය).

အကာရတောတိ ကိမတ္ထံ? ဒဏ္ဍိနော, အဋ္ဌီနိ, အဂ္ဂီ ပဇ္ဇလန္တိ, မုနီ စရန္တိ.

'අකාරතෝ' (අකාරයෙන් පසු) යන්න කුමක් සඳහාද? 'දණ්ඩිනෝ', 'අට්ඨීනි', 'අග්ගී පජ්ජලන්ති' (ගිනි ඇවිළෙති), 'මුනී චරන්ති' (මුනිවරු හැසිරෙති) යන්නෙහි (එසේ නොවීම සඳහාය).

၁၀၈, ၉၀. သ္မာသ္မိံနံဝါ.

108, 90. ස්මාස්මිංනංවා.

တသ္မာ အကာရတော သဗ္ဗေသံ သ္မာသ္မိံဣစ္စေတေသံ အာ ဧ အာဒေသာ ဟောန္တိ ဝါ ယထာသင်္ချံ.

ඒ (හ්‍රස්ව) අකාරයෙන් පසුව වූ සියලු 'ස්මා' සහ 'ස්මිං' යන මොවුන්ට පිළිවෙළින් 'ආ' සහ 'ඒ' යන ආදේශයෝ විකල්පයෙන් වෙති.

ပုရိသာ[Pg.82], ပုရိသသ္မာ, ပုရိသေ, ပုရိသသ္မိံ.

පුරිසා, පුරිසස්මා, පුරිසේ, පුරිසස්මිං.

အကာရတောတိ ကိမတ္ထံ? ဒဏ္ဍိနာ, ဒဏ္ဍိသ္မိံ, ဘိက္ခုနာ, ဘိက္ခုသ္မိံ.

'අකාරතෝ' (අකාරයෙන් පසු) යන්න කුමක් සඳහාද? 'දණ්ඩිනා', 'දණ්ඩිස්මිං', 'භික්ඛුනා', 'භික්ඛුස්මිං' යන්නෙහි (එසේ නොවීම සඳහාය).

၁၀၉, ၃၀၄. အာယ စတုတ္ထေကဝစနဿတု.

109, 304. ආය චතුත්ථේකවචනස්සතු.

တသ္မာ အကာရတော စတုတ္ထေကဝစနဿ အာယာဒေသော ဟောတိ ဝါ.

ඒ (හ්‍රස්ව) අකාරයෙන් පසුව වූ චතුර්ථී ඒකවචන විභක්තියට විකල්පයෙන් 'ආය' ආදේශය වෙයි.

အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ.

'අත්ථාය හිතාය සුඛාය දේවමනුස්සානං බුද්ධෝ ලෝකේ උප්පජ්ජති' (දෙව්මිනිසුන්ගේ වැඩ පිණිස, හිත පිණිස, සුව පිණිස බුදුරජාණන් වහන්සේ ලෝකයෙහි උපදින සේක).

အတောတိ ကိမတ္ထံ? ဣသိဿ.

'අතෝ' (අකාරයෙන් පසු) යන්න කුමක් සඳහාද? 'ඉසිස්ස' යන්නෙහි (එසේ නොවීම සඳහාය).

စတုတ္ထီတိ ကိမတ္ထံ? ပုရိသဿ မုခံ.

'චතුත්ථී' (චතුර්ථී විභක්තිය) යන්න කුමක් සඳහාද? 'පුරිසස්ස මුඛං' (පුරුෂයාගේ මුහුණ) යන්නෙහි (එසේ නොවීම සඳහාය).

ဧကဝစနဿေတိ ကိမတ္ထံ? ပုရိသာနံ ဒဒါတိ.

'ඒකවචනස්ස' (ඒක වචනයට) යන්න කුමක් සඳහාද? 'පුරිසානං දදාති' (පුරුෂයන්ට දෙයි) යන්නෙහි (එසේ නොවීම සඳහාය).

ဝါတိ ကိမတ္ထံ? ဒါတာ ဟောတိ သမဏဿ ဝါ ဗြာဟ္မဏဿ ဝါ.

'වා' (විකල්පයෙන්) යන්න කුමක් සඳහාද? 'දාතා හෝති සමණස්ස වා බ්‍රාහ්මණස්ස වා' (මහණකුට හෝ බමුණකුට හෝ දායකයෙක් වෙයි) යන්නෙහි (එසේ නොවීම සඳහාය).

တုဂ္ဂဟဏေနတ္ထဉ္စ ဟောတိ. အတ္ထတ္ထံ, ဟိတတ္ထံ, သုခတ္ထံ.

'තු' ශබ්දය ග්‍රහණය කිරීමෙන් 'අත්ථ' ආදේශයද වෙයි. (නිදසුන්:) අත්ථත්ථං, හිතත්ථං, සුඛත්ථං.

၁၁၀, ၂၀၁. တယော နေဝ စ သဗ္ဗနာမေဟိ.

110, 201. තයෝ නේව ච සබ්බනාමේහි.

တေဟိ သဗ္ဗနာမေဟိ အကာရန္တေဟိ သ္မာသ္မိံ သဣစ္စေတေသံ တယော အာ ဧ အာယာဒေသာ နေဝ ဟောန္တိ.

අකාරාන්ත වූ ඒ සර්වනාමයන්ගෙන් පසුව වූ 'ස්මා', 'ස්මිං' සහ 'ස' යන මොවුන්ට (පිළිවෙළින්) 'ආ', 'ඒ' සහ 'ආය' යන ආදේශ තුන කිසිසේත් සිදු නොවේ.

သဗ္ဗသ္မာ[Pg.83], သဗ္ဗသ္မိံ, သဗ္ဗဿ. ယသ္မာ, ယသ္မိံ, ယဿ. တသ္မာ, တသ္မိံ, တဿ. ကသ္မာ, ကသ္မိံ, ကဿ. ဣမသ္မာ, ဣမသ္မိံ, ဣမဿ.

සබ්බස්මා, සබ්බස්මිං, සබ්බස්ස. යස්මා, යස්මිං, යස්ස. තස්මා, තස්මිං, තස්ස. කස්මා, කස්මිං, කස්ස. ඉමස්මා, ඉමස්මිං, ඉමස්ස.

သဗ္ဗနာမေဟီတိ ကိမတ္ထံ? ပါပါ, ပါပေ, ပါပါယ.

'සබ්බනාමේහි' (සර්වනාමයන්ගෙන් පසුව) යැයි පැවසුවේ කුමක් සඳහාද? පාපා, පාපේ, පාපාය (යන සර්වනාම නොවන තැන්වලදී මෙම රීතිය වැළැක්වීම සඳහාය).

စဂ္ဂဟဏမနုကဍ္ဎနတ္ထံ.

'ච' යන්න ග්‍රහණය කිරීම (පෙර සූත්‍රයෙන් 'අතෝ' යන්න) අනුකර්ෂණය කිරීම (මතක් කර ඇදගැනීම) පිණිස වේ.

၁၁၁, ၁၇၉. ဃတော နာဒီနံ.

111, 179. ඝ-සංඥකයන්ගෙන් පසුව ඇති 'නා' ආදී (ඒකවචන විභක්තීන්ට 'ආය' ආදේශ වෙයි).

တသ္မာ ဃတော နာဒီနမေကဝစနာနံ ဝိဘတ္တိဂဏာနံ အာယာဒေသော ဟောတိ.

එබැවින්, ඝ-සංඥක අකුරට පසුව ඇති 'නා' ආදී ඒකවචන විභක්ති සමූහයාට 'ආය' යන්න ආදේශ වෙයි.

ကညာယ ကတံ ကမ္မံ, ကညာယ ဒီယတေ, ကညာယ နိဿဋံ ဝတ္ထံ. ကညာယ ပရိဂ္ဂဟော, ကညာယ ပတိဋ္ဌိတံ သီလံ.

කඤ්ඤාය කතං කම්මං (කන්‍යාව විසින් කරන ලද කර්මය), කඤ්ඤාය දීයතේ (කන්‍යාවට දෙනු ලැබේ), කඤ්ඤාය නිස්සටං වත්ථං (කන්‍යාවගෙන් බැහැර කරන ලද වස්ත්‍රය), කඤ්ඤාය පරිග්ගහෝ (කන්‍යාවගේ අත්පත් කරගැනීම), කඤ්ඤාය පතිට්ඨිතං සීලං (කන්‍යාව කෙරෙහි පිහිටි සීලය).

ဃတောတိ ကိမတ္ထံ? ရတ္တိယာ, ဣတ္ထိယာ, ဓေနုယာ, ဝဓုယာ.

'ඝතෝ' (ඝ-සංඥකයන්ගෙන් පසුව) යැයි පැවසුවේ කුමක් සඳහාද? රත්තියා, ඉත්ථියා, ධෙනුයා, වධුයා (යන ඝ-සංඥක නොවන තැන්වලදී මෙම රීතිය වැළැක්වීම සඳහාය).

နာဒီနမိတိ ကိမတ္ထံ? ကညံ ပဿတိ, ဝိဇ္ဇံ, ဝီဏံ, ဂင်္ဂံ.

'නාදීනං' ('නා' ආදී විභක්තීන්ට) යැයි පැවසුවේ කුමක් සඳහාද? කඤ්ඤං පස්සති (කන්‍යාව දකී), විජ්ජං, වීණං, ගංගං (යන 'නා' නොවන වෙනත් විභක්ති ඇති තැන්වලදී මෙම රීතිය වැළැක්වීම සඳහාය).

ဧကဝစနာနမိတိ ကိမတ္ထံ? သဗ္ဗာသု, ယာသု, တာသု, ကာသု, ဣမာသု, ပဘာသု.

'ඒකවචනානං' (ඒකවචන විභක්තීන්ට) යැයි පැවසුවේ කුමක් සඳහාද? සබ්බාසු, යාසු, තාසු, කාසු, ඉමාසු, පභාසු (යන බහුවචන රූපයන්හිදී මෙම රීතිය වැළැක්වීම සඳහාය).

၁၁၂, ၁၈၃. ပတော ယာ.

112, 183. ප-සංඥකයන්ගෙන් පසුව (නා ආදී විභක්තීන්ට) 'යා' ආදේශ වෙයි.

တသ္မာ ပတော နာဒီနမေကဝစနာနံ ဝိဘတ္တိဂဏာနံ ယာအာဒေသော ဟောတိ.

එබැවින්, ප-සංඥකයන්ට පසුව ඇති 'නා' ආදී ඒකවචන විභක්ති සමූහයාට 'යා' යන්න ආදේශ වෙයි.

ရတ္တိယာ[Pg.84], ဣတ္ထိယာ, ဒေဝိယာ, ဓေနုယာ, ယာဂုယာ, ဝဓုယာ.

රත්තියා, ඉත්ථියා, දේවියා, ධෙනුයා, යාගුයා, vadhuyā.

နာဒီနမိတိ ကိမတ္ထံ? ရတ္တီ, ရတ္တိံ, ဣတ္ထီ, ဣတ္ထိံ.

'නාදීනං' ('නා' ආදී) යැයි පැවසුවේ කුමක් සඳහාද? රත්ති, රත්තිං, ඉත්ථී, ඉත්ථිං (යන ආදියේදී මෙම රීතිය වැළැක්වීම සඳහාය).

ပတောတိ ကိမတ္ထံ? ကညာယ, ဝီဏာယ, ဂင်္ဂါယ, ပဘာယ, သောဘာယ.

'පතෝ' (ප-සංඥකයන්ගෙන් පසුව) යැයි පැවසුවේ කුමක් සඳහාද? කඤ්ඤාය, වීණාය, ගංගාය, පභාය, සෝභාය (යන ප-සංඥක නොවන තැන්වලදී මෙම රීතිය වැළැක්වීම සඳහාය).

ဧကဝစနာနမိတိ ကိမတ္ထံ? ရတ္တီနံ, ဣတ္ထီနံ.

'ඒකවචනානං' (ඒකවචන විභක්තීන්ට) යැයි පැවසුවේ කුමක් සඳහාද? රත්තීනං, ඉත්ථීනං (යන බහුවචන රූපයන්හිදී මෙම රීතිය වැළැක්වීම සඳහාය).

၁၁၃, ၁၃၂. သခတော ဂဿေ ဝါ.

113, 132. සඛ-ශබ්දයෙන් පසුව ඇති 'ග' (සී ආලපන) විභක්තියට විකල්පයෙන් (අ, ආ, ඉ, ඊ, ඒ ආදේශ වෙයි).

တသ္မာ သခတော ဂဿ အကာရ အာကာရ ဣကာရ ဤကာရ ဧကာရာဒေသာ ဟောန္တိ ဝါ.

එබැවින්, සඛ-ශබ්දයට පසුව ඇති 'ග' (ආලපන සී) විභක්තියට විකල්පයෙන් අ-කාර, ආ-කාර, ඉ-කාර, ඊ-කාර සහ ඒ-කාර යන ආදේශයෝ වෙති.

ဘော သခ, ဘော သခါ, ဘော သခိ, ဘော သခီ, ဘော သခေ.

භෝ සඛ, භෝ සඛා, භෝ සඛි, භෝ සඛී, භෝ සඛේ.

၁၁၄, ၁၇၈. ဃတေ စ.

114, 178. ඝ-සංඥකයන්ගෙන් පසුව ද (ග විභක්තියට ඒ-කාරය ආදේශ වෙයි).

တသ္မာ ဃတော ဂဿ ဧကာရာဒေသော ဟောတိ.

එබැවින්, ඝ-සංඥකයට පසුව ඇති 'ග' විභක්තියට 'ඒ' යන්න ආදේශ වෙයි.

ဘောတိ အယျေ, ဘောတိ ကညေ, ဘောတိ ခရာဒိယေ.

භෝති අය්යේ, භෝති කඤ්ඤේ, භෝති ඛරාදියේ.

စဂ္ဂဟဏမဝဓာရဏတ္ထံ, သန္နိဋ္ဌာနံ.

'ච' යන්න ග්‍රහණය කිරීම අවධාරණය කිරීම පිණිස (නියත බව තහවුරු කිරීමට) වේ.

၁၁၅, ၁၈၁. န အမ္မာဒိတော.

115, 181. අම්මා ආදී ශබ්දයන්ගෙන් පසුව (ඇති ග විභක්තියට ඒ-කාරය ආදේශ) නොවේ.

တတော အမ္မာဒိတော ဂဿ ဧကာရတ္တံ န ဟောတိ.

එබැවින්, ඒ අම්මා ආදී ශබ්දයන්ට පසුව ඇති 'ග' විභක්තියට ඒ-කාර ආදේශය සිදු නොවේ.

ဘောတိ [Pg.85] အမ္မာ, ဘောတိ အန္နာ, ဘောတိ အမ္ဗာ, ဘောတိ တာတာ.

භෝති අම්මා, භෝති අන්නා, භෝති අම්බා, භෝති තාතා.

အမ္မာဒိတောတိ ကိမတ္ထံ? ဘောတိ ကညေ.

'අම්මාදිතෝ' (අම්මා ආදීන්ගෙන් පසුව) යැයි පැවසුවේ කුමක් සඳහාද? භෝති කඤ්ඤේ (යන තැන ඒ-කාරය ආදේශ වීම සඳහාය).

၁၁၆, ၁၅၇. အကတရဿာ လတော ယွာလပနဿ ဝေဝေါ.

116, 157. හ්‍රස්ව නොකරන ලද ල-සංඥකයෙන් පසුව ඇති ආලපන 'යෝ' විභක්තියට 'වේ' සහ 'වෝ' ආදේශ වෙති.

တသ္မာ အကတရဿာ လတော ယွာလပနဿ ဝေဝေါအာဒေသာ ဟောန္တိ.

එබැවින්, හ්‍රස්ව නොකරන ලද ල-සංඥකයෙන් පසුව ඇති ආලපන 'යෝ' විභක්තියට 'වේ' සහ 'වෝ' යන ආදේශයෝ වෙති.

ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခဝေါ, ဟေတဝေ, ဟေတဝေါ.

භික්ඛවේ, භික්ඛවෝ, හේතවේ, හේතවෝ.

အကတရဿာတိ ကိမတ္ထံ? သယမ္ဘုဝေါ.

'අකතතස්සා' (හ්‍රස්ව නොකරන ලද) යැයි පැවසුවේ කුමක් සඳහාද? සයම්භුවෝ (යන්නෙහිදී 'වේ' හෝ 'වෝ' ආදේශ නොවීම සඳහාය. මෙහි 'ඌ' යන්න හ්‍රස්ව වී 'උ' වී ඇත).

လတောတိ ကိမတ္ထံ? နာဂိယော, ဓေနုယော, ယာဂုယော.

'ලතෝ' (ල-සංඥකයෙන් පසුව) යැයි පැවසුවේ කුමක් සඳහාද? නාගියෝ, ධෙනුයෝ, යාගුයෝ (යන ල-සංඥක නොවන තැන්වලදී මෙම රීතිය වැළැක්වීම සඳහාය).

အာလပနဿေတိ ကိမတ္ထံ? တေ ဟေတဝေါ, တေ ဘိက္ခဝေါ.

'ආලපනස්ස' (ආලපන විභක්තියේ) යැයි පැවසුවේ කුමක් සඳහාද? තේ හේතවෝ, තේ භික්ඛවෝ (යන සාමාන්‍ය ප්‍රථමා බහුවචන රූපයන්හිදී මෙම රීතිය වැළැක්වීම සඳහාය).

၁၁၇, ၁၂၄. ဈလတော သဿနော ဝါ.

117, 124. ඣ-සංඥක සහ ල-සංඥකයන්ගෙන් පසුව ඇති 'ස' විභක්තියට විකල්පයෙන් 'නෝ' ආදේශ වෙයි.

တသ္မာ ဈလတော သဿ ဝိဘတ္တိဿ နော အာဒေသော ဟောတိ ဝါ.

එබැවින්, ඣ-සංඥක සහ ල-සංඥකයන්ගෙන් පසුව ඇති 'ස' විභක්තියට විකල්පයෙන් 'නෝ' ආදේශය වෙයි.

အဂ္ဂိနော, အဂ္ဂိဿ, သခိနော, သခိဿ, ဒဏ္ဍိနော, ဒဏ္ဍိဿ, ဘိက္ခုနော, ဘိက္ခုဿ, သယမ္ဘုနော, သယမ္ဘုဿ.

අග්ගිනෝ, අග්ගිස්ස, සඛිනෝ, සඛිස්ස, දණ්ඩිනෝ, දණ්ඩිස්ස, භික්ඛුනෝ, භික්ඛුස්ස, සයම්භුනෝ, සයම්භුස්ස.

သဿေတိ ကိမတ္ထံ? ဣသိနာ, ဘိက္ခုနာ.

'සස්ස' ('ස' විභක්තියට) යැයි පැවසුවේ කුමක් සඳහාද? ඉසිනා, භික්ඛුනා (යන 'ස' විභක්තිය නොවන තැන්වලදී මෙම රීතිය වැළැක්වීම සඳහාය).

ဈလတောတိ ကိမတ္ထံ? ပုရိသဿ.

'ඣලතෝ' (ඣ සහ ල සංඥකයන්ගෙන් පසුව) යැයි පැවසුවේ කුමක් සඳහාද? පුරිසස්ස (යන ඣ හෝ ල සංඥක නොවන තැන්වලදී මෙම රීතිය වැළැක්වීම සඳහාය).

၁၁၈, ၁၄၆. ဃပတော [Pg.86] စ ယောနံ လောပေါ.

118, 146. ඝ-සංඥක, ප-සංඥක, ඣ-සංඥක, ල-සංඥක ශබ්දයන්ගෙන් පසුව ඇති 'යෝ' විභක්තිය ලොප් වෙයි.

တေဟိ ဃပဈလဣစ္စေတေဟိ ယောနံ လောပေါ ဟောတိ ဝါ.

ඒ ඝ, ප, ඣ, ල යන සංඥකයන්ගෙන් පසුව ඇති 'යෝ' විභක්තීහු විකල්පයෙන් ලොප් වෙති.

ကညာ, ကညာယော. ရတ္တီ, ရတ္တိယော, ဣတ္ထီ, ဣတ္ထိယော, ယာဂူ, ယာဂုယော, ဝဓူ, ဝဓုယော. အဂ္ဂီ, အဂ္ဂယော. ဘိက္ခူ, ဘိက္ခဝေါ. သယမ္ဘူ, သယမ္ဘုဝေါ. အဋ္ဌီ, အဋ္ဌီနိ, အာယူ, အာယူနိ.

කඤ්ඤා, කඤ්ඤායෝ. රත්තී, රත්තියෝ, ඉත්ථී, ඉත්ථියෝ, යාගූ, යාගුයෝ, වධූ, වධුයෝ. අග්ගී, අග්ගයෝ. භික්ඛූ, භික්ඛවෝ. සයම්භූ, සයම්භුවෝ. අට්ඨී, අට්ඨීනි, ආයූ, ආයූනි.

စဂ္ဂဟဏမနုကဍ္ဎနတ္ထံ.

‘ච’ ශබ්දය ග්‍රහණය කිරීම (පෙර සූත්‍රවලින් ‘ඣ’ සහ ‘ළ’ යන්න) අනුකර්ෂණය කරනු පිණිස වේ.

၁၁၉, ၁၅၅. လတော ဝေါကာရော စ.

119, 155. ළ-කාරයෙන් පසුව ‘වෝ’ කාරය ද (වේ).

တသ္မာ လတော ယောနံ ဝေါကာရော ဟောတိ ဝါ.

එහෙයින් ළ-කාරයට පසුව වූ ‘යෝ’ විභක්තීන්ට විකල්පයෙන් ‘වෝ’ ආදේශය වෙයි.

ဘိက္ခဝေါ, ဘိက္ခူ, သယမ္ဘုဝေါ, သယမ္ဘူ.

භික්ඛවෝ, භික්ඛූ, සයම්භුවෝ, සයම්භූ.

ကာရဂ္ဂဟဏံ ကိမတ္ထံ? ယောနံ နော စ ဟောတိ. ဇန္တုနော.

‘කාර’ ග්‍රහණය කුමක් සඳහා ද? ‘යෝ’ විභක්තීන්ට ‘නෝ’ ආදේශය ද වෙයි. උදාහරණ: ජන්තුනෝ.

စဂ္ဂဟဏမဝဓာရဏတ္ထံ, အမူ ပုရိသာ တိဋ္ဌန္တိ, အမူ ပုရိသေ ပဿထ.

‘ච’ ශබ්දය ග්‍රහණය කිරීම නියම කිරීම (වැලැක්වීම) පිණිස වේ. උදාහරණ: අමූ පුරිසා තිට්ඨන්ති (ඒ පුරුෂයෝ සිටිති), අමූ පුරිසේ පස්සථ (ඒ පුරුෂයන් දකින්න).

ဣတိ နာမကပ္ပေ ပဌမော ကဏ္ဍော.

මෙසේ නාම කල්පයෙහි පළමුවන කාණ්ඩයයි.

ဒုတိယကဏ္ဍ

දෙවන කාණ්ඩය

၁၂၀, ၂၄၃. အမှဿ မမံ သပိဘတ္တိဿ သေ.

120, 243. ‘ස’ විභක්තිය පර වූ කල්හි, විභක්තිය සහිත ‘අම්හ’ ශබ්දයට ‘මමං’ ආදේශය වෙයි.

သဗ္ဗဿေဝ အမှသဒ္ဒဿ သဝိဘတ္တိဿ မမံ အာဒေသော ဟောတိ သေ ဝိဘတ္တိမှိ.

‘ස’ විභක්තිය පර වූ කල්හි, විභක්තිය සහිත වූ මුළු ‘අම්හ’ ශබ්දයට ම ‘මමං’ ආදේශය වෙයි.

မမံ [Pg.87] ဒီယတေ ပုရိသေန, မမံ ပရိဂ္ဂဟော.

මමං දීයතේ පුරිසේන (පුරුෂයා විසින් මට දෙනු ලැබේ), මමං පරිග්ගහෝ (මාගේ පරිග්‍රහයයි).

၁၂၁, ၂၃၃. မယံ ယောမှိ ပဌမေ.

121, 233. පළමුවන ‘යෝ’ විභක්තිය පර වූ කල්හි, (විභක්තිය සහිත ‘අම්හ’ ශබ්දයට) ‘මයං’ ආදේශය වෙයි.

သဗ္ဗဿေဝ အမှသဒ္ဒဿ သဝိဘတ္တိဿ မယံအာဒေသော ဟောတိ ယောမှိ ပဌမေ.

පළමුවන ‘යෝ’ විභක්තිය පර වූ කල්හි, විභක්තිය සහිත මුළු ‘අම්හ’ ශබ්දයට ම ‘මයං’ ආදේශය වෙයි.

မယံ ဂစ္ဆာမ, မယံ ဒေမ.

මයං ගච්ඡාම (අපි යමු), මයං දේම (අපි දෙමු).

အမှဿေတိ ကိမတ္ထံ? ပုရိသာ တိဋ္ဌန္တိ.

‘අම්හස්ස’ යි කීවේ කුමක් සඳහා ද? ‘පුරිසා තිට්ඨන්ති’ (පුරුෂයෝ සිටිති - මෙහි ‘මයං’ ආදේශය වැළැක්වීම සඳහාය).

ယောမှီတိ ကိမတ္ထံ? အဟံ ဂစ္ဆာမိ.

‘යෝම්හි’ යි කීවේ කුමක් සඳහා ද? ‘අහං ගච්ඡාමි’ (මම යමි - මෙහි ‘මයං’ ආදේශය වැළැක්වීම සඳහාය).

ပဌမေတိ ကိမတ္ထံ? အမှာကံ ပဿသိ တွံ.

‘පඨමේ’ යි කීවේ කුමක් සඳහා ද? ‘අම්හාකං පස්සසි ත්වං’ (තෝ අප බලන්නෙහි - මෙහි ‘මයං’ ආදේශය වැළැක්වීම සඳහාය).

၁၂၂, ၉၉. န္တုဿ န္တော.

122, 99. පළමු ‘යෝ’ විභක්තිය පර වූ කල්හි, ‘න්තු’ ප්‍රත්‍යයට ‘න්තෝ’ ආදේශය වෙයි.

သဗ္ဗဿေဝ န္တုပစ္စယဿ သဝိဘတ္တိဿ န္တောအာဒေသော ဟောတိ ယောမှိ ပဌမေ.

පළමුවන ‘යෝ’ විභක්තිය පර වූ කල්හි, විභක්තිය සහිත වූ මුළු ‘න්තු’ ප්‍රත්‍යයට ම ‘න්තෝ’ ආදේශය වෙයි.

ဂုဏဝန္တော တိဋ္ဌန္တိ.

ගුණවන්තෝ තිට්ඨන්ති (ගුණවත්හු සිටිති).

န္တုဿေတိ ကိမတ္ထံ? သဗ္ဗေ သတ္တာ ဂစ္ဆန္တိ.

‘න්තුස්ස’ යි කීවේ කුමක් සඳහා ද? ‘සබ්බේ සත්තා ගච්ඡන්ති’ (සියලු සත්ත්වයෝ යති - මෙහි ‘න්තෝ’ ආදේශය වැළැක්වීම සඳහාය).

ပဌမေတိ ကိမတ္ထံ? ဂုဏဝန္တေ ပဿန္တိ ဇနာ.

‘පඨමේ’ යි කීවේ කුමක් සඳහා ද? ‘ගුණවන්තේ පස්සන්ති ජනා’ (ජනයෝ ගුණවතුන් දකිති - මෙහි ‘න්තෝ’ ආදේශය වැළැක්වීම සඳහාය).

၁၂၃, ၁၀၃. န္တဿ သေ ဝါ.

123, 103. ‘ස’ විභක්තිය පර වූ කල්හි, ‘න්තු’ ප්‍රත්‍යයට විකල්පයෙන් ‘න්තස්ස’ ආදේශය වෙයි.

သဗ္ဗဿေဝ န္တုပစ္စယဿ သဝိဘတ္တိဿ န္တဿာဒေသော ဟောတိ ဝါ သေ ဝိဘတ္တိမှိ.

‘ස’ විභක්තිය පර වූ කල්හි, විභක්තිය සහිත මුළු ‘න්තු’ ප්‍රත්‍යයට ම විකල්පයෙන් ‘න්තස්ස’ ආදේශය වෙයි.

သီလဝန္တဿ ဈာယိနော, သီလဝတော ဈာယိနော ဝါ.

සීලවන්තස්ස ඣායිනෝ, සීලවතෝ ඣායිනෝ වා (සිල්වත් ධ්‍යාන වඩන්නාහට).

သေတိ ကိမတ္ထံ? သီလဝါ တိဋ္ဌတိ.

‘සේ’ යි කීවේ කුමක් සඳහා ද? ‘සීලවා තිට්ඨති’ (සිල්වතා සිටී - මෙහි ‘න්තස්ස’ ආදේශය වැළැක්වීම සඳහාය).

၁၂၄, ၉၈. အာ [Pg.88] သိမှိ.

124, 98. ‘සි’ විභක්තිය පර වූ කල්හි, (‘න්තු’ ප්‍රත්‍යයට) ‘ආ’ ආදේශය වෙයි.

သဗ္ဗဿေဝန္တုပစ္စယဿ သဝိဘတ္တိဿ အာအာဒေသော ဟောတိ သိမှိ ဝိဘတ္တိမှိ.

‘සි’ විභක්තිය පර වූ කල්හි, විභක්තිය සහිත වූ මුළු ‘න්තු’ ප්‍රත්‍යයට ම ‘ආ’ ආදේශය වෙයි.

ဂုဏဝါ, ပညဝါ, သီလဝါ, ဗလဝါ, ဓနဝါ, မတိမာ, သတိမာ, ဓိတိမာ.

ගුණවා, පඤ්ඤවා, සීලවා, බලවා, ධනවා, මතිමා, සතිමා, ධිතිමා.

န္တုဿေတိ ကိမတ္ထံ? ပုရိသော တိဋ္ဌတိ.

‘න්තුස්ස’ යි කීවේ කුමක් සඳහා ද? ‘පුරිසෝ තිට්ඨති’ (පුරුෂයා සිටී - මෙහි ‘ආ’ ආදේශය වැළැක්වීම සඳහාය).

သိမှီတိ ကိမတ္ထံ? သီလဝန္တော တိဋ္ဌန္တိ.

‘සිම්හි’ යි කීවේ කුමක් සඳහා ද? ‘සීලවන්තෝ තිට්ඨන්ති’ (සිල්වත්හු සිටිති - මෙහි ‘ආ’ ආදේශය වැළැක්වීම සඳහාය).

၁၂၅, ၁၉၈. အံ နပုံသကေ.

125, 198. නපුංසක ලිංගයෙහි (සි විභක්තිය පර වූ කල්හි ‘න්තු’ ප්‍රත්‍යයට) ‘අං’ ආදේශය වෙයි.

သဗ္ဗဿေဝ န္တုပစ္စယဿ သဝိဘတ္တိဿ အံအာဒေသော ဟောတိ သိမှိ ဝိဘတ္တိမှိ နပုံသကေ ဝတ္တမာနဿ.

නපුංසක ලිංගයෙහි පවත්නා වූ, ‘සි’ විභක්තිය පර වූ කල්හි, විභක්තිය සහිත වූ මුළු ‘න්තු’ ප්‍රත්‍යයට ම ‘අං’ ආදේශය වෙයි.

ဂုဏဝံ စိတ္တံ တိဋ္ဌတိ, ရုစိမံ ပုပ္ဖံ ဝိရောစတိ.

ගුණවං චිත්තං තිට්ඨති (ගුණවත් සිත පවතී), රුචිමං පුප්ඵං විරෝචති (දර්ශනීය මල බබළයි).

သိမှိတိ ကိမတ္ထံ? ဝဏ္ဏဝန္တံ အဂန္ဓကံ ဝိရူဠှပုပ္ဖံ ပဿသိ တွံ.

‘සිම්හි’ යි කීවේ කුමක් සඳහා ද? ‘වණ්ණවන්තං අගන්ධකං විරූළ්හපුප්ඵං පස්සසි ත්වං’ (වර්ණවත් වූ ගන්ධයක් නැති පිපුණු මල තෝ දකින්නෙහි - මෙහි ‘අං’ ආදේශය වැළැක්වීම සඳහාය).

၁၂၆, ၁၀၁. အဝဏ္ဏာ စ ဂေ.

126, 101. ‘ග’ සංඥක විභක්තිය (ආලපන සි විභක්තිය) පර වූ කල්හි, (‘න්තු’ ප්‍රත්‍යයට) ‘අං’ ආදේශය ද, ‘අ’ සහ ‘ආ’ යන අවර්ණ ආදේශයෝ ද වෙති.

သဗ္ဗဿေဝ န္တုပစ္စယဿ သဝိဘတ္တိဿ အံ အဝဏ္ဏာ စ ဟောန္တိ ဂေ ပရေ.

‘ග’ සංඥක විභක්තිය පර වූ කල්හි, විභක්තිය සහිත මුළු ‘න්තු’ ප්‍රත්‍යයට ම ‘අං’ ආදේශය ද, ‘අ’ සහ ‘ආ’ යන අවර්ණ ආදේශයෝ ද වෙති.

ဘော ဂုဏဝံ, ဘော ဂုဏဝ, ဘော ဂုဏဝါ.

භෝ ගුණවං, භෝ ගුණව, භෝ ගුණවා (පින්වත් ගුණවතාණෙනි).

စဂ္ဂဟဏမနုကဍ္ဎနတ္ထံ.

‘ච’ ශබ්දය ග්‍රහණය කිරීම (පෙර සූත්‍රයෙන් ‘අං’ යන්න) අනුකර්ෂණය කරනු පිණිස වේ.

၁၂၇, ၁၀၂. တော [Pg.89] တိ တာ သ သ္မိံ နာသု.

127, 102. ‘තෝ’, ‘ති’, ‘තා’, ‘ස’, ‘ස්මිං’, ‘නා’ යන විභක්තීන් පර වූ කල්හි...

သဗ္ဗဿေဝ န္တုပစ္စယဿ သဝိဘတ္တိဿ တောတိတာအာဒေသာ ဟောန္တိ ဝါ သသ္မိံ နာဣစ္စေတေသု ယထာသင်္ချံ.

sa, smiṃ සහ nā යන විභක්තීන් පර වූ කල, විභක්ති සහිත වූ මුළු 'ntu' ප්‍රත්‍යය සඳහා පිළිවෙළින් 'to', 'ti' සහ 'tā' යන ආදේශයෝ විකල්පයෙන් වෙති.

ဂုဏဝတော, ဂုဏဝန္တဿ, ဂုဏဝတိ, ဂုဏဝန္တသ္မိံ, ဂုဏဝတာ, ဂုဏဝန္တေန, သတိမတော, သတိမန္တဿ, သတိမတိ, သတိမန္တသ္မိံ, သတိမတာ, သတိမန္တေန.

ගුණවතො, ගුණවන්තස්ස, ගුණවති, ගුණවන්තස්මිං, ගුණවතා, ගුණවන්තෙන, සතිමතො, සතිමන්තස්ස, සතිමති, සතිමන්තස්මිං, සතිමතා, සතිමන්තෙන.

ဧတေသွီတိ ကိမတ္ထံ? ဂုဏဝါ. သတိမာ.

'මේවා පර වූ කල' (etesu) යන්න කුමක් සඳහා ද? (මේවා පර නොවන කල්හි මේ නීතිය වැළැක්වීම සඳහා ය.) උදාහරණ: ගුණවා, සතිමා.

၁၂၈, ၁၀၄. နံမှိ တံ ဝါ.

128, 104. naṃ විභක්තිය පර වූ කල 'taṃ' ආදේශය විකල්පයෙන් වෙයි.

သဗ္ဗဿေဝ န္တုပစ္စယဿ သဝိဘတ္တိဿ တံအာဒေသော ဟောတိ ဝါ နံမှိ ဝိဘတ္တိမှိ.

naṃ විභක්තිය පර වූ කල, විභක්ති සහිත වූ මුළු 'ntu' ප්‍රත්‍යය සඳහා 'taṃ' යන ආදේශය විකල්පයෙන් වෙයි.

ဂုဏဝတံ, ဂုဏဝန္တာနံ, သတိမတံ, သတိမန္တာနံ.

ගුණවතං, ගුණවන්තානං, සතිමතං, සතිමන්තානං.

နံမှီတိ ကိမတ္ထံ? ဂုဏဝန္တော တိဋ္ဌန္တိ, သတိမန္တော တိဋ္ဌန္တိ.

'naṃ විභක්තිය පර වූ කල' (naṃmhi) යන්න කුමක් සඳහා ද? naṃ විභක්තිය පර නොවන කල්හි මේ නීතිය වැළැක්වීම සඳහා ය. උදාහරණ: ගුණවන්තො තිට්ඨන්ති, සතිමන්තො තිට්ඨන්ති.

၁၂၉, ၂၂၂. ဣမဿိဒမံသိသု နပုံသကေ.

129, 222. නපුංසක ලිංගයෙහි aṃ සහ si විභක්තීන් පර වූ කල 'ima' ශබ්දයට 'idaṃ' ආදේශය වෙයි.

သဗ္ဗဿေဝ ဣမသဒ္ဒဿ သဝိဘတ္တိဿ ဣဒံအာဒေသော ဟောတိ ဝါ အံသိသု နပုံသကေ ဝတ္တမာနဿ.

නපුංසක ලිංගයෙහි පවතින, විභක්ති සහිත වූ මුළු 'ima' ශබ්දය සඳහා aṃ සහ si විභක්තීන් පර වූ කල 'idaṃ' ආදේශය විකල්පයෙන් වෙයි.

ဣဒံ စိတ္တံ ပဿသိ, ဣဒံ စိတ္တံ တိဋ္ဌတိ, ဣမံ စိတ္တံ ပဿသိ. ဣမံ စိတ္တံ တိဋ္ဌတိ.

ඉදං චිත්තං පස්සසි, ඉදං චිත්තං තිට්ඨති, ඉමං චිත්තං පස්සසි, ඉමං චිත්තං තිට්ඨති.

နထုံသကေတိ [Pg.90] ကိမတ္ထံ? ဣမံ ပုရိသံ ပဿသိ. အယံ ပုရိသော တိဋ္ဌတိ.

'නපුංසක ලිංගයෙහි' (napuṃsake) යන්න කුමක් සඳහා ද? නපුංසක ලිංග නොවන කල්හි මේ නීතිය වැළැක්වීම සඳහා ය. උදාහරණ: ඉමං පුරිසං පස්සසි, අයං පුරිසො තිට්ඨති.

၁၃၈, ၂၂၅. အမုဿာဒုံ.

138, 225. amu ශබ්දයට 'aduṃ' ආදේශය වෙයි.

သဗ္ဗဿေဝ အမုသဒ္ဒဿ သဝိဘတ္တိဿ အဒုံအာဒေသော ဟောတိ အံသိသု နပုံသကေ ဝတ္တမာနဿ.

නපුංසක ලිංගයෙහි පවතින, විභක්ති සහිත වූ මුළු 'amu' ශබ්දය සඳහා aṃ සහ si විභක්තීන් පර වූ කල 'aduṃ' ආදේශය වෙයි.

အဒုံ ပုပ္ဖံ ပဿသိ, အဒုံ ပုပ္ဖံ ဝိရောစတိ.

අදුං පුප්ඵං පස්සසි, අදුං පුප්ඵං විරොචති.

နပုံသကေတိ ကိမတ္ထံ? အမုံ ရာဇာနံ ပဿသိ, အသု ရာဇာ တိဋ္ဌတိ.

'නපුංසක ලිංගයෙහි' (napuṃsake) යන්න කුමක් සඳහා ද? නපුංසක ලිංග නොවන කල්හි මේ නීතිය වැළැක්වීම සඳහා ය. උදාහරණ: අමුං රාජානං පස්සසි, අසු රාජා තිට්ඨති.

၁၃၁, ၀. ဣတ္ထိပုမနပုံသကသင်္ချံ.

131, 0. ස්ත්‍රී, පුරුෂ, නපුංසක ලිංගයන්හි සංඛ්‍යා (ශබ්ද).

‘‘ဣတ္ထိပုမနပုံသကသင်္ချံ’’ ဣစ္စေတံ အဓိကာရတ္ထံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

‘‘ඉත්ථිපුමනපුංසකසංඛ්‍යං’’ යන්න අධිකාර සූත්‍රයක් (පසු සූත්‍රයන් කරා බලපාන නීතියක්) ලෙස දත යුතුය.

၁၃၂, ၂၂၈. ယောသု ဒွိန္နံ ဒွေ စ.

132, 228. yo විභක්තීන් පර වූ කල 'dvi' සංඛ්‍යාවට 'dve' ආදේශය ද වෙයි.

ဒွိန္နံ သင်္ချာနံ ဣတ္ထိပုမနပုံသကေ ဝတ္တမာနာနံ သဝိဘတ္တီနံ ဒွေ ဟောတိ ယောဣစ္စေတေသု.

ස්ත්‍රී, පුරුෂ සහ නපුංසක ලිංගයන්හි පවතින, විභක්ති සහිත වූ 'dvi' සංඛ්‍යා ශබ්දය සඳහා yo විභක්තීන් පර වූ කල 'dve' ආදේශය වෙයි.

ဒွေ ဣတ္ထိယော, ဒွေ ဓမ္မာ. ဒွေ ရူပါနိ.

ද්වෙ ඉත්ථියො, ද්වෙ ධම්මා, ද්වෙ රූපානි.

ယောသွီတိ ကိမတ္ထံ? ဒွီသု.

'yo විභක්තීන් පර වූ කල' (yosu) යන්න කුමක් සඳහා ද? yo විභක්තීන් පර නොවන කල්හි මේ නීතිය වැළැක්වීම සඳහා ය. උදාහරණ: ද්වීසු.

စဂ္ဂဟဏေန ဒုဝေ ဒွယ ဥဘ ဥဘယ ဒုဝိ စ ဟောန္တိ ယောနာအနမိစ္စေတေသု. ဒုဝေ သမဏာ. ဒုဝေ ဗြာဟ္မဏာ[Pg.91], ဒုဝေ ဇနာ, ဒွယေန, ဒွယံ, ဥဘိန္နံ, ဥဘယေသံ ဒုဝိန္နံ.

'ca' (ච) ශබ්දය ග්‍රහණය කිරීමෙන්, yo, nā, aṃ සහ naṃ යන විභක්තීන් පර වූ කල 'duve', 'dvaya', 'ubha', 'ubhaya' සහ 'duvi' යන ආදේශයෝ ද වෙති. උදාහරණ: ද්වෙ සමණා, ද්වෙ බ්‍රාහ්මණා, ද්වෙ ජනා, ද්වයෙන, ද්වයං, උභින්නං, උභයෙසං, දුවින්නං.

၁၃၃, ၂၃၀. တိ စတုန္နံ တိဿော စတဿော တယော စတ္တာရော တီဏိ စတ္တာရိ.

133, 230. ti, catu යන සංඛ්‍යාවන්ට yo විභක්තීන් පර වූ කල පිළිවෙළින් tisso, catasso, tayo, cattāro, tīṇi, cattāri යන ආදේශයෝ වෙති.

တိစတုန္နံ သင်္ချာနံ ဣတ္ထိပုမနပုံသကေ ဝတ္တမာနာနံ သဝိဘတ္တီနံ တိဿော စတဿော တယော စတ္တာရော တီဏိ စတ္တာရိဣစ္စေတေ အာဒေသာ ဟောန္တိ ယထာသင်္ချံ ယောဣစ္စေတေသု.

ස්ත්‍රී, පුරුෂ සහ නපුංසක ලිංගයන්හි පවතින, විභක්ති සහිත වූ 'ti' සහ 'catu' යන සංඛ්‍යා ශබ්දයන් සඳහා yo විභක්තීන් පර වූ කල පිළිවෙළින් tisso, catasso, tayo, cattāro, tīṇi, cattāri යන ආදේශයෝ වෙති.

တိဿော ဝေဒနာ စတဿော ဒိသာ, တယော ဇနာ, ဇနေ, စတ္တာရော ပုရိသာ, ပုရိသေ, တီဏိ အာယတနာနိ, စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ.

තිස්සො වෙදනා, චතස්සො දිසා, තයො ජනා, ජනෙ, චත්තාරො පුරිසා, පුරිසෙ, තීණi ආයතනානි, චත්තාරි අරියසච්චානි.

ယောသွီတိ ကိမတ္ထံ? တီသု, စတူသု.

'yo විභක්තීන් පර වූ කල' (yosu) යන්න කුමක් සඳහා ද? yo විභක්තීන් පර නොවන කල්හි මේ නීතිය වැළැක්වීම සඳහා ය. උදාහරණ: තීසු, චතූසු.

၁၃၄, ၂၅၁. ပဉ္စာဒီနမကာရော.

134, 251. pañca ආදී සංඛ්‍යා ශබ්දයන්ගේ අන්ත ස්වරය සඳහා 'a' (අකාරය) ආදේශ වෙයි.

ပဉ္စာဒီနံ သင်္ချာနံ ဣတ္ထိပုမနပုံသကေ ဝတ္တမာနာနံ သဝိဘတ္တိဿ အန္တဿ သရဿ အကာရော ဟောတိ ယောဣစ္စေတေသု.

ස්ත්‍රී, පුරුෂ සහ නපුංසක ලිංගයන්හි පවතින, 'pañca' ආදී සංඛ්‍යා ශබ්දයන්ගේ විභක්ති සහිත වූ අන්ත ස්වරය සඳහා yo විභක්තීන් පර වූ කල 'a' (අකාර) ආදේශය වෙයි.

ပဉ္စ, ပဉ္စ, ဆ, ဆ, သတ္တ, သတ္တ, အဋ္ဌ, အဋ္ဌ, နဝ, နဝ, ဒသ, ဒသ.

පඤ්ච, පඤ්ච, ඡ, ඡ, සත්ත, සත්ත, අට්ඨ, අට්ඨ, නව, නව, දස, දස.

ပဉ္စာဒီနမိတိ ကိမတ္ထံ? ဒွေ, တယော.

'pañca ආදී සංඛ්‍යා ශබ්දයන්ගේ' (pañcādīnaṃ) යන්න කුමක් සඳහා ද? pañca ආදී නොවන සංඛ්‍යා ශබ්දයන්හිදී මේ නීතිය වැළැක්වීම සඳහා ය. උදාහරණ: ද්වෙ, තයො.

၁၃၅, ၁၁၈. ရာဇဿ [Pg.92] ရညော ရာဇိနော သေ.

135, 118. sa විභක්තිය පර වූ කල 'rāja' ශබ්දයට 'rañño' සහ 'rājino' යන ආදේශයෝ වෙති.

သဗ္ဗဿေဝ ရာဇသဒ္ဒဿ သဝိဘတ္တိဿ ရညော ရာဇိနောဣစ္စေတေ အာဒေသာ ဟောန္တိ သေ ဝိဘတ္တိမှိ.

sa විභක්තිය පර වූ කල, විභක්ති සහිත වූ මුළු 'rāja' ශබ්දය සඳහා 'rañño' සහ 'rājino' යන ආදේශයෝ වෙති.

ရညော, ရာဇိနော.

රඤ්ඤො, රාජිනො.

သေတိ ကိမတ္ထံ? ရညာ.

'sa විභක්තිය පර වූ කල' (se) යන්න කුමක් සඳහා ද? sa විභක්තිය පර නොවන කල්හි මේ නීතිය වැළැක්වීම සඳහා ය. උදාහරණ: රඤ්ඤා.

၁၃၆, ၁၁၉. ရညံ နံမှိ ဝါ.

136, 119. naṃ විභක්තිය පර වූ කල 'rāja' ශබ්දයට 'raññaṃ' ආදේශය විකල්පයෙන් වෙයි.

သဗ္ဗဿေဝ ရာဇသဒ္ဒဿ သဝိဘတ္တိဿ ရညံအာဒေသော ဟောတိ ဝါ နံမှိ ဝိဘတ္တိမှိ.

naṃ විභක්තිය පර වූ කල, විභක්ති සහිත වූ මුළු 'rāja' ශබ්දය සඳහා 'raññaṃ' යන ආදේශය විකල්පයෙන් වෙයි.

ရညံ, ရာဇူနံ ဣဒံ ရဋ္ဌံ.

රඤ්ඤං, රාජූනං ඉදං රට්ඨං.

၁၃၇, ၁၁၆. နာမှိရညာ ဝါ.

137, 116. nā විභක්තිය පර වූ කල 'rāja' ශබ්දයට 'raññā' ආදේශය විකල්පයෙන් වෙයි.

သဗ္ဗဿေဝ ရာဇသဒ္ဒဿ သဝိဘတ္တိဿ ရညာအာဒေသော ဟောတိ ဝါ နာမှိ ဝိဘတ္တိမှိ.

nā විභක්තිය පර වූ කල, විභක්ති සහිත වූ මුළු 'rāja' ශබ්දය සඳහා 'raññā' යන ආදේශය විකල්පයෙන් වෙයි.

တေန ရညာ ကတံ. ရာဇေန ဝါ ကတံ.

තෙන රඤ්ඤා කතං, රාජෙන වා කතං.

နာမှီတိ ကိမတ္ထံ? ရညော သန္တကံ.

‘නාම්හි’ (නා විභක්තිය පර වූ කල්හි) යනු කුමක් සඳහා ද? ‘රඤ්ඤෝ සන්තකං’ (රජුගේ අයත් දෙය) යන්නෙහි (මෙම රීතිය වැළැක්වීම සඳහා ය).

၁၃၈, ၁၂၁. သ္မိံမှိ ရညေ ရာဇိနိ.

138, 121. ස්මිං විභක්තිය පර වූ කල්හි ‘රඤ්ඤේ’, ‘රාජිනි’ (යන ආදේශයෝ වෙති).

သဗ္ဗဿေဝ ရာဇသဒ္ဒဿ သဝိဘတ္တိဿ ရညေရာဇိနိဣစ္စေတေ အာဒေသာ ဟောန္တိ သ္မိံမှိဝိဘတ္တိမှိ.

ස්මිං විභක්තිය පර වූ කල්හි, විභක්ති සහිත වූ මුළු ‘රාජ’ ශබ්දයට ම ‘රඤ්ඤේ’, ‘රාජිනි’ යන මොහු ආදේශයෝ වෙති.

ရညေ, ရာဇိနိ သီလံ တိဋ္ဌတိ.

‘රඤ්ඤේ’, ‘රාජිනි’ සීලං තිට්ඨති (රජු කෙරෙහි සීලය පවතී).

၁၃၉, ၂၄၅. တုမှာကံ [Pg.93] တယိမယိ.

139, 245. ‘තුම්හාකං තයිමයි’

သဗ္ဗေသံ တုမှ အမှ သဒ္ဒါနံ သဝိဘတ္တီနံ တယိ မယိဣစ္စေတေ အာဒေသော ဟောန္တိ ယထာသင်္ချံ သ္မိံမှိ ဝိဘတ္တိမှိ.

ස්මිං විභක්තිය පර වූ කල්හි, විභක්ති සහිත වූ මුළු ‘තුම්හ’ සහ ‘අම්හ’ යන ශබ්දයන්ට පිළිවෙළින් ‘තයි’, ‘මයි’ යන මොහු ආදේශයෝ වෙති.

တယိ, မယိ.

‘තයි’ (තොප කෙරෙහි), ‘මයි’ (මා කෙරෙහි).

သ္မိံမှီတိ ကိမတ္ထံ? တွံ ဘဝသိ, အဟံ ဘဝါမိ.

‘ස්මිංම්හි’ (ස්මිං විභක්තිය පර වූ කල්හි) යනු කුමක් සඳහා ද? ‘ත්වං භවසි’ (තෝ වන්නෙහි), ‘අහං භවාමි’ (මම වෙමි) යනාදියෙහි (මෙම රීතිය වැළැක්වීම සඳහා ය).

၁၄၀, ၂၃၂. တွမဟံ သိမှိ စ.

140, 232. ‘ත්වමහං සිම්හි ච’

သဗ္ဗေသံ တုမှ အမှသဒ္ဒါနံ သဝိဘတ္တီနံ တွံ အဟံဣစ္စေတေ အာဒေသာ ဟောန္တိ ယထာသင်္ချံ သိမှိ ဝိဘတ္တိမှိ.

සි විභක්තිය පර වූ කල්හි, විභක්ති සහිත වූ මුළු ‘තුම්හ’ සහ ‘අම්හ’ යන ශබ්දයන්ට පිළිවෙළින් ‘ත්වං’, ‘අහං’ යන මොහු ආදේශයෝ වෙති.

တွံ, အဟံ.

‘ත්වං’ (තෝ), ‘අහං’ (මම).

သိမှိတိ ကိမတ္ထံ? တယိ, မယိ.

‘සිම්හි’ (සි විභක්තිය පර වූ කල්හි) යනු කුමක් සඳහා ද? ‘තයි’, ‘මයි’ යනාදියෙහි (මෙම රීතිය වැළැක්වීම සඳහා ය).

စဂ္ဂဟဏေန တုဝံ စ ဟောတိ. တုဝံ သတ္ထာ.

‘ච’ ශබ්දය ග්‍රහණය කිරීමෙන් ‘තුවං’ යන්න ද වෙයි. ‘තුවං සත්ථා’ (තෝ ශාස්තෘවරයා වෙහි).

၁၄၁, ၂၄၁. တဝ မမသေ.

141, 241. ‘තව මමසේ’

သဗ္ဗေသံ တုမှ အမှသဒ္ဒါနံ သဝိဘတ္တီနံ တဝမမဣစ္စေတေ အာဒေသာ ဟောန္တိ ယထာသင်္ချံ သေ ဝိဘတ္တိမှိ.

ස විභක්තිය පර වූ කල්හි, විභක්ති සහිත වූ මුළු ‘තුම්හ’ සහ ‘අම්හ’ යන ශබ්දයන්ට පිළිවෙළින් ‘තව’, ‘මම’ යන මොහු ආදේශයෝ වෙති.

တဝ, မမ.

‘තව’ (තොපගේ), ‘මම’ (මාගේ).

သေတိ ကိမတ္ထံ? တယိ, မယိ.

‘සේ’ (ස විභක්තිය පර වූ කල්හි) යනු කුමක් සඳහා ද? ‘තයි’, ‘මයි’ යනාදියෙහි (මෙම රීතිය වැළැක්වීම සඳහා ය).

၁၄၂, ၂၄၂. တုယှံ [Pg.94] မယှဉ္စ.

142, 242. ‘තුය්හං මය්හඤ්ච’

သဗ္ဗေသံ တုမှ အမှသဒ္ဒါနံ သဝိဘတ္တီနံ တုယှံ မယှံဣစ္စေတေ အာဒေသာ ဟောန္တိ ယထာသင်္ချံ သေ ဝိဘတ္တိမှိ.

ස විභක්තිය පර වූ කල්හි, විභක්ති සහිත වූ මුළු ‘තුම්හ’ සහ ‘අම්හ’ යන ශබ්දයන්ට පිළිවෙළින් ‘තුය්හං’, ‘මය්හං’ යන මොහු ආදේශයෝ වෙති.

တုယှံ, မယှံ ဓနံ ဒီယတေ.

‘තුය්හං’, ‘මය්හං’ ධනං දීයතේ (තොපට, මට ධනය දෙනු ලැබේ).

သေတိ ကိမတ္ထံ? တယာ, မယာ.

‘සේ’ (ස විභක්තිය පර වූ කල්හි) යනු කුමක් සඳහා ද? ‘තයා’, ‘මයා’ යනාදියෙහි (මෙම රීතිය වැළැක්වීම සඳහා ය).

၁၄၃, ၂၃၅. တံ မမံမှိ.

143, 235. ‘තං මමංම්හි’

သဗ္ဗေသံ တုမှ အမှသဒ္ဒါနံ သဝိဘတ္တီနံ တံ မဣစ္စေတေ အာဒေသာ ဟောန္တိ ယထာသင်္ချံ အံမှိ ဝိဘတ္တိမှိ.

අං විභක්තිය පර වූ කල්හි, විභක්ති සහිත වූ මුළු ‘තුම්හ’ සහ ‘අම්හ’ යන ශබ්දයන්ට පිළිවෙළින් ‘තං’, ‘මං’ යන මොහු ආදේශයෝ වෙති.

တံ, မံ.

‘තං’ (තොප), ‘මං’ (මා).

အံမှီတိ ကိမတ္ထံ? တယာ မယာ.

‘අංම්හි’ (අං විභක්තිය පර වූ කල්හි) යනු කුමක් සඳහා ද? ‘තයා’, ‘මයා’ යනාදියෙහි (මෙම රීතිය වැළැක්වීම සඳහා ය).

၁၄၄, ၂၃၄. တဝံ မမဉ္စ နဝါ.

144, 234. ‘තවං මමඤ්ච නවා’

သဗ္ဗေသံ တုမှ အမှသဒ္ဒါနံ သဝိဘတ္တီနံ တဝံ မမံဣစ္စေတေ အာဒေသာ ဟောန္တိ နဝါ ယထာသင်္ချံ အံမှိ ဝိဘတ္တိမှိ.

අං විභක්තිය පර වූ කල්හි, විභක්ති සහිත වූ මුළු ‘තුම්හ’ සහ ‘අම්හ’ යන ශබ්දයන්ට පිළිවෙළින් ‘තවං’, ‘මමං’ යන මොහු විකල්පයෙන් ආදේශ වෙති.

တဝံ, မမံ ပဿတိ.

‘තවං’, ‘මමං’ පස්සති (තොප, මා දකියි).

နဝါတိ ကိမတ္ထံ? တံ, မံ ပဿတိ.

‘නවා’ (විකල්පයෙන්) යනු කුමක් සඳහා ද? ‘තං’, ‘මං’ පස්සති (තොප, මා දකියි) යනාදී (නිත්‍ය රූප ද සිද්ධ වීම සඳහා ය).

စဂ္ဂဟဏမနုကဍ္ဎနတ္ထံ.

‘ච’ ශබ්දය ග්‍රහණය කිරීම (පූර්ව සූත්‍රයෙන් ‘අංම්හි’ යන්න) අනුකර්ෂණය කරනු පිණිස ය.

၁၄၅, ၂၃၈. နာမှီ တယာ မယာ.

145, 238. ‘නාම්හි තයා මයා’

သဗ္ဗေသံ တုမှ အမှသဒ္ဒါနံ သဝိဘတ္တီနံ တယာ မယာဣစ္စေတေ အာဒေသာ ဟောန္တိ ယထာသင်္ချံ နာမှိ ဝိဘတ္တိမှိ.

නා විභක්තිය පර වූ කල්හි, විභක්ති සහිත වූ මුළු ‘තුම්හ’ සහ ‘අම්හ’ යන ශබ්දයන්ට පිළිවෙළින් ‘තයා’, ‘මයා’ යන මොහු ආදේශයෝ වෙති.

တယာ[Pg.95], မယာ ကတံ.

‘තයා’, ‘මයා’ කතං (තොප විසින්, මා විසින් කරන ලදී).

နာမှိတိ ကိမတ္ထံ? တုမှေဟိ, အမှေဟိ.

‘නාම්හි’ (නා විභක්තිය පර වූ කල්හි) යනු කුමක් සඳහා ද? ‘තුම්හේහි’, ‘අම්හේහි’ යනාදියෙහි (මෙම රීතිය වැළැක්වීම සඳහා ය).

၁၄၆, ၂၃၆. တုမှဿ တုဝံ တွမံမှိ.

146, 236. ‘තුම්හස්ස තුවං ත්වමංම්හි’

သဗ္ဗဿ တုမှသဒ္ဒဿ သဝိဘတ္တိဿ တုဝံ တွံ ဣစ္စေတေ အာဒေသာ ဟောန္တိ အံမှိ ဝိဘတ္တိမှိ.

අං විභක්තිය පර වූ කල්හි, විභක්ති සහිත වූ මුළු ‘තුම්හ’ ශබ්දයට ‘තුවං’, ‘ත්වං’ යන මොහු ආදේශයෝ වෙති.

ကလိင်္ဂရဿ တုဝံ မညေ, ကဋ္ဌဿ တွံ မညေ.

‘කලිංගරස්ස තුවං මඤ්ඤේ’ (කළල් කැබැල්ලකට තොප සිතමි), ‘කට්ඨස්ස ත්වං මඤ්ඤේ’ (දර කැබැල්ලකට තොප සිතමි).

၁၄၇, ၂၄၆. ပဒတော ဒုတိယာ စတုတ္ထီ ဆဋ္ဌီသု ဝေါနော.

147, 246. ‘පදතෝ දුතියා චතුත්ථී ඡට්ඨීසු වෝනෝ’

သဗ္ဗေသံ တုမှအမှသဒ္ဒါနံ သဝိဘတ္တီနံ ယဒါ ပဒသ္မာ ပရေသံ ဝေါ နောအာဒေသာ ဟောန္တိ နဝါ ယထာသင်္ချံ ဒုတိယာ စတုတ္ထီဆဋ္ဌီဣစ္စေတေသု ဗဟုဝစနေသု.

වෙනත් පදයකට පසුව යෙදෙන කල්හි, විභක්ති සහිත වූ මුළු ‘තුම්හ’ සහ ‘අම්හ’ යන ශබ්දයන්ට ද්විතීයා, චතුර්ථී සහ ෂෂ්ඨී බහු වචන විභක්තීන් පර වූ කල පිළිවෙළින් ‘වෝ’, ‘නෝ’ යන මොහු විකල්පයෙන් ආදේශ වෙති.

ပဟာယ ဝေါ ဘိက္ခဝေ ဂမိဿာမိ, မာ နော အဇ္ဇ ဝိကန္တိံသု, ရညော သူဒါ မဟာနသေ, ဧဝံ ဒုတိယတ္ထေ.

‘පහාය වෝ භික්ඛවේ ගමිස්සාමි’ (මහණෙනි, තොප හැර යන්නෙමි), ‘මා නෝ අජ්ජ විකන්තිංසු’ (අද අප කැබලි නොකෙරෙත්වා), ‘රඤ්ඤෝ සූදා මහානසේ’ (රජුගේ සූපශාස්ත්‍රඥයෝ මුළුතැන්ගෙයිහි), මෙසේ ද්විතීයාර්ථයෙහි ද දත යුතු ය.

ဓမ္မံ ဝေါ ဘိက္ခဝေ ဒေသေဿာမိ, သံဝိဘဇေထ နော ရဇ္ဇေန, ဧဝံ စတုတ္ထျတ္ထေ.

මහණෙනි, මම තොපට ධර්මය දේශනා කරමි, අපට රාජ්‍යයෙන් කොටසක් බෙදා දෙන්න; මෙසේ චතුර්ථී විභක්ති අර්ථයෙහි වේ.

တုဋ္ဌောသ္မိ ဝေါ ဘိက္ခဝေ ပကတိယာ, သတ္ထာ နော ဘဂဝါ အနုပ္ပတ္တော, ဧဝံ ဆဋ္ဌျတ္ထေ.

මහණෙනි, මම තොපගේ ස්වභාවයෙන් සතුටු වෙමි, අපගේ ශාස්තෘ වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩම කළ සේක; මෙසේ ෂෂ්ඨී විභක්ති අර්ථයෙහි වේ.

နဝါတိ [Pg.96] ကိမတ္ထံ? ဧသော အမှာကံ သတ္ထာ.

'විකල්පයෙන්' යන්න කුමක් සඳහාද? 'එසෝ අම්හාකං සත්ථා' (මේ අපගේ ශාස්තෘවරයාණෝය) යනාදියේදී මෙම රීතිය ක්‍රියාත්මක නොවීම සඳහාය.

တုမှမှာကမိတိ ကိမတ္ထံ? ဧတေ ဣသယော ပဿသိ.

'තුම්හ සහ අම්හ' යන්න කුමක් සඳහාද? 'එතේ ඉසයෝ පස්සසි' (තෝ මේ ඍෂීන් දකින්නෙහිය) යනාදියේදී මෙම රීතිය ක්‍රියාත්මක නොවීම සඳහාය.

ပဒတောတိ ကိမတ္ထံ? တုမှာကံ သတ္ထာ.

'පදයට පසුව' යන්න කුමක් සඳහාද? 'තුම්හාකං සත්ථා' (තොපගේ ශාස්තෘවරයා) යනාදියේදී මෙම රීතිය ක්‍රියාත්මක නොවීම සඳහාය.

ဧတေသွီတိ ကိမတ္ထံ? ဂစ္ဆထ တုမှေ.

'ද්විතීයා, චතුර්ථී, ෂෂ්ඨී විභක්ති පර වූ කල්හි' යන්න කුමක් සඳහාද? 'ගච්ඡථ තුම්හේ' (තොප යව්) යනාදියේදී මෙම රීතිය ක්‍රියාත්මක නොවීම සඳහාය.

၁၄၈, ၂၄၇. တေမေကဝစနေသု စ.

148, 247. ඒක වචන විභක්ති පර වන කල්හි 'තේ' සහ 'මේ' ද වේ.

သဗ္ဗေသံ တုမှ အမှသဒ္ဒါနံ သဝိဘတ္တီနံ ယဒါ ပဒသ္မာ ပရေသံ တေ မေ အာဒေသာ ဟောန္တိ ယထာသင်္ချံ စတုတ္ထီဆဋ္ဌီဣစ္စေတေသု ဧကဝစနေသု.

පදයකට පසුව යෙදුණු, විභක්ති සහිත වූ සියලු 'තුම්හ' සහ 'අම්හ' ශබ්දයන්ට, චතුර්ථී සහ ෂෂ්ඨී ඒක වචන විභක්ති පර වන කල්හි, පිළිවෙළින් 'තේ' සහ 'මේ' යන ආදේශයන් වෙති.

ဒဒါမိ တေ ဂါမဝရာနိ ပဉ္စ, ဒဒါဟိ မေ ဂါမဝရံ, ဣဒံ တေ ရဋ္ဌံ, အယံ မေ ပုတ္တော.

මම තොපට උතුම් ගම් පහක් දෙමි, මට උතුම් ගමක් දෙන්න, මෙය තොපගේ රාජ්‍යයයි, මොහු මාගේ පුත්‍රයාය.

ပဒတောတိ ကိမတ္ထံ? တဝ ဉာတိ, မမ ဉာတိ.

'පදයට පසුව' යන්න කුමක් සඳහාද? 'තව ඤාති' (තොපගේ නෑයා), 'මම ඤාති' (මාගේ නෑයා) යනාදියේදී මෙම රීතිය ක්‍රියාත්මක නොවීම සඳහාය.

၁၄၉, ၁၄၈. န အံမှိ.

149, 148. 'අං' විභක්තිය පර වන කල්හි (තේ, මේ ආදේශයන්) නොවේ.

သဗ္ဗေသံ တုမှ အမှသဒ္ဒါနံ သဝိဘတ္တီနံ ယဒါ ပဒသ္မာ ပရေသံ တေ မေအာဒေသာ န ဟောန္တိ အံမှိ ဝိဘတ္တိမှိ.

පදයකට පසුව යෙදුණු, විභක්ති සහිත වූ සියලු 'තුම්හ' සහ 'අම්හ' ශබ්දයන්ට, 'අං' විභක්තිය පර වන කල්හි 'තේ' සහ 'මේ' යන ආදේශයන් සිදු නොවේ.

ပဿေယျ တံ ဝဿသတံ အရောဂံ, သော မံ ဗြဝီတိ.

ඔහු තොපව නිරෝගීව වසර සියයක් දකීවා, ඔහු මට පවසයි.

၁၅၀, ၂၄၉. ဝါ [Pg.97] တတိယေ စ.

150, 249. තෘතීයා ඒක වචන විභක්තිය පර වන කල්හිද විකල්පයෙන් (තේ, මේ ආදේශයන්) වේ.

သဗ္ဗေသံ တုမှအမှသဒ္ဒါနံ သဝိဘတ္တီနံ ယဒါ ပဒသ္မာ ပရေသံ တေမေအာဒေသာ ဟောန္တိ ဝါ ယထာသင်္ချံ တတိယေကဝစနေ ပရေ.

පදයකට පසුව යෙදුණු, විභක්ති සහිත වූ සියලු 'තුම්හ' සහ 'අම්හ' ශබ්දයන්ට, තෘතීයා ඒක වචන විභක්තිය පර වන කල්හි, පිළිවෙළින් 'තේ' සහ 'මේ' යන ආදේශයන් විකල්පයෙන් වෙති.

ကတံ တေ ပါပံ, ကတံ မေ ပါပံ, ကတံ တယာ ပါပံ, ကတံ မယာ ပါပံ.

තොප විසින් පාපයක් කරන ලදී, මා විසින් පාපයක් කරන ලදී, (ආදේශය නොවුණු කල්හි) තොප විසින් පාපයක් කරන ලදී, මා විසින් පාපයක් කරන ලදී.

ပဒတောတိ ကိမတ္ထံ? တယာ ကတံ, မယာ ကတံ.

'පදයට පසුව' යන්න කුමක් සඳහාද? 'තයා කතං' (තොප විසින් කරන ලදී), 'මයා කතං' (මා විසින් කරන ලදී) යනාදියේදී මෙම රීතිය ක්‍රියාත්මක නොවීම සඳහාය.

၁၅၁, ၂၅၀. ဗဟုဝစနေသု ဝေါနော.

151, 250. බහු වචන විභක්තීන් පර වන කල්හි 'වෝ' සහ 'නෝ' ආදේශයන් වෙති.

သဗ္ဗေသံ တုမှအမှသဒ္ဒါနံ သဝိဘတ္တီနံ ယဒါ ပဒသ္မာ ပရေသံ ဝေါနောအာဒေသာ ဟောန္တိ ယထာသင်္ချံ တတိယာဗဟုဝစနေသု ပရေသု.

පදයකට පසුව යෙදුණු, විභක්ති සහිත වූ සියලු 'තුම්හ' සහ 'අම්හ' ශබ්දයන්ට, තෘතීයා බහු වචන විභක්තීන් පර වන කල්හි, පිළිවෙළින් 'වෝ' සහ 'නෝ' යන ආදේශයන් වෙති.

ကတံ ဝေါ ကမ္မံ, ကတံ နော ကမ္မံ.

තොප විසින් ක්‍රියාව කරන ලදී, අප විසින් ක්‍රියාව කරන ලදී.

ပဒတောတိ ကိမတ္ထံ? တုမှေဟိ ကတံ, အမှေဟိ ကတံ.

'පදයට පසුව' යන්න කුමක් සඳහාද? 'තුම්හේහි කතං' (තොප විසින් කරන ලදී), 'අම්හේහි කතං' (අප විසින් කරන ලදී) යනාදියේදී මෙම රීතිය ක්‍රියාත්මක නොවීම සඳහාය.

ဗဟုဝစနဂ္ဂဟဏေန ယောမှိ ပဌမေ ဝေါ နောအာဒေသာ ဟောန္တိ. ဂါမံ ဝေါ ဂစ္ဆေယျာထ, ဂါမံ နော ဂစ္ဆေယျာမ.

'බහුවචන' යන්න ග්‍රහණය කිරීමෙන් ප්‍රථමා විභක්තියේ 'යෝ' ප්‍රත්‍යය පර වන කල්හිද 'වෝ' සහ 'නෝ' ආදේශයන් වෙති. (උදාහරණ:) තොප ගමට යන්නාහුය, අපි ගමට යන්නෙමු.

၁၅၂, ၂၃၆. ပုမန္တဿာ သိမှိ.

152, 236. 'සි' විභක්තිය පර වන කල්හි 'පුම' ශබ්දයේ අන්තයට 'ආ' ආදේශය වේ.

ပုမဣစ္စေဝမန္တဿ သဝိဘတ္တိဿ အာအာဒေသော ဟောတိ သိမှိ ဝိဘတ္တိမှိ.

'සි' විභක්තිය පර වන කල්හි, විභක්තිය සහිත වූ 'පුම' යන ශබ්දයේ අන්තයට 'ආ' ආදේශය වෙයි.

ပုမာ [Pg.98] တိဋ္ဌတိ.

පුරුෂයා සිටියි.

သိမှီတိ ကိမတ္ထံ? ပုမာနော တိဋ္ဌန္တိ.

'සි' විභක්තිය පර වන කල්හි යන්න කුමක් සඳහාද? 'සි' විභක්තිය පර නොවන 'පුමානෝ තිට්ඨන්ති' (පුරුෂයෝ සිටිති) යනාදියේදී මෙම රීතිය ක්‍රියාත්මක නොවීම සඳහාය.

အန္တဂ္ဂဟဏေန မဃဝ ယုဝဣစ္စေဝမာဒီနမန္တဿသဝိဘတ္တိဿ အာအာဒေသော ဟောတိ. မဃဝါ, ယုဝါ.

'අන්ත' යන්න ග්‍රහණය කිරීමෙන් 'මඝව', 'යුව' යනාදී ශබ්දයන්ගේ අන්තයටද විභක්තියත් සමඟ 'ආ' ආදේශය වෙයි. (උදාහරණ:) මඝවා, යුවා.

၁၅၃, ၁၃၈. အမာလပနေကဝစနေ.

153, 138. ආලපන ඒක වචන විභක්තිය පර වන කල්හි 'අං' ආදේශය වේ.

ပုမဣစ္စေဝမန္တဿ သဝိဘတ္တိဿ အံအာဒေသော ဟောတိ အာလပနေကဝစနေ ပရေ.

ආලපන ඒක වචන විභක්තිය පර වන කල්හි, විභක්තිය සහිත වූ 'පුම' යන ශබ්දයේ අන්තයට 'අං' ආදේශය වෙයි.

ဟေ ပုမံ.

එම්බා පුරුෂය!

အာလပနေတိ ကိမတ္ထံ? ပုမာ.

'ආලපන විභක්තියෙහි' යන්න කුමක් සඳහාද? ආලපන විභක්තිය පර නොවන 'පුමා' (පුරුෂයා) යන්නෙහි මෙම රීතිය ක්‍රියාත්මක නොවීම සඳහාය.

ဧကဝစနေတိ ကိမတ္ထံ? ဟေ ပုမာနော.

'ඒක වචනයෙහි' යන්න කුමක් සඳහාද? බහු වචන වූ 'හේ පුමානෝ' (එම්බා පුරුෂයෙනි!) යන්නෙහි මෙම රීතිය ක්‍රියාත්මක නොවීම සඳහාය.

၁၅၄, ၀. သမာသေ စ ဝိဘာသာ.

154, 0. සමාස වූ කල්හිද විකල්පයෙන් 'අං' ආදේශය වේ.

ပုမဣစ္စေဝမန္တဿ သမာသေ စ အံအာဒေသော ဟောတိ ဝိဘာသာ သမာသေ ကတေ.

සමාසයක් සිදු කළ කල්හි, 'පුම' යන ශබ්දයේ අන්තයට සමාසයෙහිදී විකල්පයෙන් 'අං' ආදේශය වෙයි.

ဣတ္ထီ စ ပုမာ စ နပုံသကံ စ ဣတ္ထိပုမနပုံသကာနိ. ဣတ္ထိပုမနပုံသကာနံ သမူဟော ဣတ္ထိပုမနပုံသကသမူဟော.

ස්ත්‍රිය ද, පුරුෂයා ද, නපුංසකය ද (එක්වූ කල්හි) 'ඉත්ථිපුමන්නපුංසකානි' (ස්ත්‍රී-පුරුෂ-නපුංසකයෝ) වෙති. ස්ත්‍රී-පුරුෂ-නපුංසකයන්ගේ සමූහය 'ඉත්ථිපුමන්නපුංසකසමූහෝ' (ස්ත්‍රී-පුරුෂ-නපුංසක සමූහය) වෙයි.

ဝိဘာသာတိ ကိမတ္ထံ? ဣတ္ထိပုမနပုံသကာနိ.

'විකල්පයෙන්' යන්න කුමක් සඳහාද? (ආදේශය සිදු නොවන විට) 'ඉත්ථිපුමානපුංසකානි' (ස්ත්‍රී පුරුෂ නපුංසකයෝ) යනාදී රූපයන් සිද්ධ වීම සඳහාය.

၁၅၅, ၁၃၇. ယောသွာနော[Pg.99].

155, 137. 'යෝ' විභක්තීන් පර වන කල්හි 'ආනෝ' ආදේශය වේ.

ပုမဣစ္စေဝမန္တဿ သဝိဘတ္တိဿ အာနောအာဒေသော ဟောတိ ယောသု ဝိဘတ္တီသု.

'යෝ' විභක්තීන් පර වන කල්හි, විභක්තිය සහිත වූ 'පුම' ශබ්දයේ අන්තයට 'ආනෝ' ආදේශය වෙයි.

ပုမာနော, ဟေ ပုမာနော.

පුරුෂයෝ, එම්බා පුරුෂයෙනි!

ယောသွီတိ ကိမတ္ထံ? ပုမာ.

'යෝ විභක්තීන් පර වන කල්හි' යන්න කුමක් සඳහාද? 'යෝ' විභක්තිය පර නොවන 'පුමා' (පුරුෂයා) යන්නෙහි මෙම රීතිය ක්‍රියාත්මක නොවීම සඳහාය.

၁၅၆, ၁၄၂. အာနေ သ္မိံမှိ ဝါ.

156, 142. ස්මිං විභක්තිය පර කල්හි (පුම ශබ්දාන්තයට) විකල්පයෙන් ‘ආනෙ’ ආදේශය වෙයි.

ပုမဣစ္စေဝမန္တဿ သဝိဘတ္တိဿ အာနေ အာဒေသော ဟောတိ ဝါ သ္မိံမှိ ဝိဘတ္တိမှိ.

‘පුම’ යනාදී ප්‍රාතිපදිකයන්ගේ අන්තයට, විභක්තිය ද සහිත ව, ස්මිං විභක්තිය පර වූ කල්හි විකල්පයෙන් ‘ආනෙ’ ආදේශය වෙයි.

ပုမာနေ, ပုမေ ဝါ.

‘පුමානෙ’, ‘පුමෙ’ යනු නිදසුන් වේ.

၁၅၇, ၁၄၀. ဟိဝိဘတ္တိမှိ စ.

157, 140. හි විභක්තිය පර වූ කල්හි ද (පුම ශබ්දාන්තයට ‘ආනෙ’ ආදේශය වෙයි).

ပုမဣစ္စေဝမန္တဿ ဟိဝိဘတ္တိမှိ စ အာနေအာဒေသော ဟောတိ.

‘පුම’ යනාදී ප්‍රාතිපදිකයන්ගේ අන්තයට, හි විභක්තිය පර වූ කල්හි ද ‘ආනෙ’ ආදේශය වෙයි.

ပုမာနေဟိ, ပုမာနေဘိ.

‘පුමානෙහි’, ‘පුමානෙභි’ යනු නිදසුන් වේ.

ပုန ဝိဘတ္တိဂ္ဂဟဏံ ကိမတ္ထံ? သဝိဘတ္တိဂ္ဂဟဏနိဝတ္တနတ္ထံ. ပုမာနေဟိ.

නැවත ‘විභත්ති’ යන්න (සූත්‍රයට) ගැනීම කුමක් සඳහා ද? ‘සවිභත්ති’ (විභක්තිය සහිත ව යන) ගැනීම වැළැක්වීම සඳහා ය. නිදසුන්: ‘පුමානෙහි’.

စဂ္ဂဟဏေန မဃဝ ယုဝဣစ္စေဝမာဒီနမန္တဿ အာနအာဒေသော ဟောတိ သိ ယော အံယော ဣစ္စေတေသု ဝိဘတ္တီသု, ပုမကမ္မထာမန္တဿ စုကာရော ဟောတိ သသ္မာ သု ဝိဘတ္တီသု. မဃဝါနော, မဃဝါနာ. မဃဝါနံ, မဃဝါနေ[Pg.100]. ယုဝါနော, ယုဝါနာ, ယုဝါနံ, ယုဝါနေ, ပုမုနော, ပုမုနာ. ကမ္မုနော, ကမ္မုနာ, ထာမုနော, ထာမုနာ.

‘ච’ ශබ්දය ගැනීමෙන්, සි, යො, අං, යො යන විභක්තීන් පර වූ කල්හි ‘මඝව’, ‘යුව’ යනාදී ප්‍රාතිපදිකයන්ගේ අන්තයට ‘ආන’ ආදේශය වෙයි; ස, ස්මා, සු විභක්තීන් පර වූ කල්හි ‘පුම’, ‘කම්ම’, ‘ථාම’ යන ප්‍රාතිපදිකයන්ගේ අන්තයට ‘උ’ කාරය ආදේශ වෙයි. නිදසුන්: මඝවානො, මඝවානා. මඝවානං, මඝවානෙ. යුවානො, යුවානා, යුවානං, යුවානෙ, පුමුනො, පුමුනා. කම්මුනො, කම්මුනා, ථාමුනො, ථාමුනා.

၁၅၈, ၁၄၃. သုသ္မိမာ ဝါ.

158, 143. සු විභක්තිය පර කල්හි (පුම ශබ්දාන්තයට) විකල්පයෙන් ‘ආ’ ආදේශය වෙයි.

ပုမဣစ္စေဝမန္တဿ သုဣစ္စေတသ္မိံဝိဘတ္တိမှိ အာအာဒေသော ဟောတိ ဝါ.

‘පුම’ යනාදී ප්‍රාතිපදිකයන්ගේ අන්තයට, ‘සු’ යන විභක්තිය පර වූ කල්හි විකල්පයෙන් ‘ආ’ ආදේශය වෙයි.

ပုမာသု, ပုမေသု ဝါ.

‘පුමාසු’, ‘පුමෙසු’ යනු නිදසුන් වේ.

၁၅၆, ၁၃၉. ဥနာမှိ စ.

156, 139. නා විභක්තිය පර කල්හි ද (පුම ශබ්දාන්තයට විකල්පයෙන් ‘උ’ සහ ‘ආ’ ආදේශ වෙති).

ပုမဣစ္စေဝမန္တဿ အာဥအာဒေသာ ဟောန္တိ ဝါ နာမှိ ဝိဘတ္တိမှိ.

‘පුම’ යනාදී ප්‍රාතිපදිකයන්ගේ අන්තයට, ‘නා’ විභක්තිය පර වූ කල්හි විකල්පයෙන් ‘ආ’ සහ ‘උ’ ආදේශයෝ වෙති.

ပုမာနာ, ပုမုနာ, ပုမေန ဝါ.

‘පුමානා’, ‘පුමුනා’ හෝ ‘පුමෙන’ යනු නිදසුන් වේ.

စဂ္ဂဟဏမနုကဍ္ဎနတ္ထံ.

‘ච’ ශබ්දය ගැනීම (පූර්ව සූත්‍රයෙන් ‘ආ’ යන්න) ඇද ගැනීම සඳහා ය.

၁၆၀, ၁၆၇. အ ကမ္မန္တဿ စ.

160, 167. කම්ම ශබ්දාන්තයට ද ‘අ’ (සහ ‘උ’ විකල්පයෙන් ආදේශ වෙති).

ကမ္မဣစ္စေဝမန္တဿ စ ဥအ အာဒေသာ ဟောန္တိ ဝါ နာမှိ ဝိဘတ္တိမှိ.

‘කම්ම’ යනාදී ප්‍රාතිපදිකයන්ගේ අන්තයට ද, නා විභක්තිය පර වූ කල්හි විකල්පයෙන් ‘උ’ සහ ‘අ’ ආදේශයෝ වෙති.

ကမ္မုနာ, ကမ္မနာ, ကမ္မေန ဝါ.

‘කම්මුනා’, ‘කම්මනා’ හෝ ‘කම්මෙන’ යනු නිදසුන් වේ.

စဂ္ဂဟဏေန မဃဝယုဝဣစ္စေဝမန္တဿ အာအာဒေ သော ဟောတိ ကွစိ နာသုဣစ္စေတေသု ဝိဘတ္တီသု. မဃဝါနာ, မဃဝါသု, မဃဝေသု, မဃဝေန ဝါ. ယုဝါနာ, ယုဝါသု, ယုဝေသု, ယုဝေန ဝါ.

‘ච’ ශබ්දය ගැනීමෙන්, ‘මඝව’, ‘යුව’ යනාදී ප්‍රාතිපදිකයන්ගේ අන්තයට නා, සු යන විභක්තීන් පර වූ කල්හි ඇතැම් විට ‘ආ’ ආදේශය වෙයි. නිදසුන්: මඝවානා, maghavāsu, මඝවෙසු හෝ මඝවෙන. යුවානා, yuvāsu, යුවෙසු හෝ යුවෙන.

ဣတိ နာမကပ္ပေ ဒုတိယော ကဏ္ဍော.

මෙසේ නාම කල්පයෙහි දෙවන කාණ්ඩය යි.

တတိယကဏ္ဍ

තෙවන කාණ්ඩය.

၁၆၁, ၂၄၄. တုမှ’မှေဟိ [Pg.101] နမာကံ.

161, 244. තුම්හ, අම්හ ශබ්දයන්ගෙන් පර වූ නං විභක්තියට ‘ආකං’ ආදේශ වෙයි.

တေဟိ တုမှအမှေဟိ နံဝစနဿ အာကံ ဟောတိ.

ඒ තුම්හ, අම්හ යන ශබ්දයන්ගෙන් පර වූ ‘නං’ විභක්තියට ‘ආකං’ ආදේශය වෙයි.

တုမှာကံ, အမှာကံ.

‘තුම්හාකං’, ‘අම්හාකං’ යනු නිදසුන් වේ.

နမိတိ ကိမတ္ထံ? တုမှေဟိ, အမှေဟိ.

‘නං’ කියා පැවසුවේ කුමක් සඳහා ද? ‘තුම්හෙහි’, ‘අම්හෙහි’ යනාදී (නං විභක්තිය නොවන තැන්වල) මෙම විධිය වැළැක්වීම සඳහා ය.

၁၆၂, ၂၃၇. ဝါ ယွပ္ပဌမော.

162, 237. තුම්හ, අම්හ ශබ්දයන්ගෙන් පර වූ, ප්‍රථමා නොවන යො විභක්තියට විකල්පයෙන් ‘ආකං’ ආදේශ වෙයි.

တေဟိ တုမှအမှေဟိ ယော အပ္ပဌမော အာကံဟောတိ ဝါ.

ඒ තුම්හ, අම්හ යන ශබ්දයන්ගෙන් පර වූ, ප්‍රථමා විභක්තිය නොවන ‘යො’ විභක්තියට විකල්පයෙන් ‘ආකං’ ආදේශය වෙයි.

တုမှာကံ ပဿာမိ, တုမှေ ပဿာမိ ဝါ. အမှာကံ ပဿသိ, အမှေ ပဿသိ ဝါ.

‘තුම්හාකං පස්සාමි’ හෝ ‘තුම්හෙ පස්සාමි’, ‘අම්හාකං පස්සසි’ හෝ ‘අම්හෙ පස්සසි’ යනු නිදසුන් වේ.

ယောတိ ကိမတ္ထံ? တုမှေဟိ, အမှေဟိ.

‘යො’ කියා පැවසුවේ කුමක් සඳහා ද? ‘තුම්හෙහි’, ‘අම්හෙහි’ යනාදී (යො විභක්තිය නොවන තැන්වල) මෙම විධිය වැළැක්වීම සඳහා ය.

အပ္ပဌမောတိ ကိမတ္ထံ? ဂစ္ဆထ တုမှေ, ဂစ္ဆာမ မယံ.

‘ප්‍රථමා නොවන’ යැයි පැවසුවේ කුමක් සඳහා ද? ‘ගච්ඡථ තුම්හෙ’, ‘ගච්ඡාම මයං’ යනාදී ප්‍රථමා විභක්තිය ඇති තැන්හි මෙම විධිය වැළැක්වීම සඳහා ය.

ဝါတိဝိကပ္ပနတ္ထေန ယောနံ အံ အာနံ ဟောန္တိ. တုမှံ တုမှာနံ. အမှံ, အမှာနံ.

‘වා’ යන්නෙන් විකල්ප අර්ථය දැක්වීමෙන්, යො විභක්තීන්ට ‘අං’ සහ ‘ආනං’ ආදේශයෝ වෙති. නිදසුන්: තුම්හං, තුම්හානං. අම්හං, අම්හානං.

၁၆၃, ၂၄၀. သဿံ.

163, 240. තුම්හ, අම්හ ශබ්දයන්ගෙන් පර වූ ස විභක්තියට ‘අං’ ආදේශ වෙයි.

တေဟိ ဟုမှအမှေဟိ သဿ ဝိဘတ္တိဿ အံ အာဒေသော ဟောတိ ဝါ.

ඒ තුම්හ, අම්හ යන ශබ්දයන්ගෙන් පර වූ ‘ස’ විභක්තියට විකල්පයෙන් ‘අං’ ආදේශය වෙයි.

တုမှံ ဒီယတေ, တဝ ဒီယတေ. တုမှံ ပရိဂ္ဂဟော, တဝ ပရိဂ္ဂဟော. အမှံ ဒီယတေ, မမ ဒီယတေ. အမှံ ပရိဂ္ဂဟော, မမ ပရိဂ္ဂဟော.

‘තුම්හං දීයතෙ’, ‘තව දීයතෙ’. ‘තුම්හං පරිග්ගහො’, ‘තව පරිග්ගහො’. ‘අම්හං දීයතෙ’, ‘මම දීයතෙ’. ‘අම්හං පරිග්ගහො’, ‘මම පරිග්ගහො’ යනු නිදසුන් වේ.

သဿေတိ [Pg.102] ကိမတ္ထံ? တုမှေသု, အမှေသု.

‘ස’ විභක්තියට යැයි පැවසුවේ කුමක් සඳහා ද? ‘තුම්හෙසු’, ‘අම්හෙසු’ යනාදී (ස විභක්තිය නොවන තැන්වල) මෙම විධිය වැළැක්වීම සඳහා ය.

၁၆၄, ၂၀၀. သဗ္ဗနာမ’ကာရတေ ပဌမော.

164, 200. සර්වනාමයන්ගේ අ කාරයෙන් පර වූ ප්‍රථමා (යො විභක්තිය ‘එ’ කාර බවට පත්වෙයි).

သဗ္ဗေသံ သဗ္ဗနာမာနံ အကာရတော ယော ပဌမော ဧတ္တမာပဇ္ဇတေ.

සියලු සර්වනාමයන්ගේ ‘අ’ කාරයෙන් පර වූ ප්‍රථමා ‘යො’ විභක්තිය ‘එ’ කාර බවට පැමිණේ.

သဗ္ဗေ, ယေ, တေ, ကေ, တုမှေ, အမှေ, ဣမေ.

‘සබ්බෙ’, ‘යෙ’, ‘තෙ’, ‘කෙ’, ‘තුම්හෙ’, ‘අම්හෙ’, ‘ඉමෙ’ යනු නිදසුන් වේ.

သဗ္ဗနာမာတိ ကိမတ္ထံ? ဒေဝါ, အသုရာ, နာဂါ, ဂန္ဓဗ္ဗာ, မနုဿာ.

‘සර්වනාම’ යැයි පැවසුවේ කුමක් සඳහා ද? සර්වනාම නොවන ‘දෙවා’, ‘අසුරා’, ‘නාගා’, ‘ගන්ධබ්බා’, ‘මනුස්සා’ යනාදී තැන්වල මෙම විධිය වැළැක්වීම සඳහා ය.

အကာရတောတိ ကိမတ္ထံ? အမူ ပုရိသာ တိဋ္ဌန္တိ.

‘අ කාරයෙන් පර වූ’ යැයි පැවසුවේ කුමක් සඳහා ද? ‘අමූ පුරිසා තිට්ඨන්ති’ යනාදී වශයෙන් (අ කාරයෙන් පර නොවන තැන්වල) මෙම විධිය වැළැක්වීම සඳහා ය.

ယောတိ ကိမတ္ထံ? သဗ္ဗော, ယော, သော, ကော, အယံ.

"යො" යන්න කුමක් සඳහාද? "සබ්බො", "යො", "සො", "කො", "අයං" යනාදී (යො-විභක්තිය නොමැති) තැන්හි මෙම විධානය වැළැක්වීම සඳහාය.

ပဌမဂ္ဂဟဏံ ဥတ္တရသုတ္တတ္ထံ.

"පඨම" යන්න ග්‍රහණය කිරීම ඊළඟ සූත්‍රයෙහි ප්‍රයෝජනය සඳහාය.

၁၆၅, ၂၀၈. ဒွန္ဒဋ္ဌာ ဝါ.

165, 208. ද්වන්ද සමාසයෙහිදී (ප්‍රථමා විභක්ති 'යො' යන්න 'එ' බවට) විකල්පයෙන් පත්වේ.

တသ္မာ သဗ္ဗနာမ’ကာရတော ဒွန္ဒဋ္ဌာ ယော ပဌမော ဧတ္တမာပဇ္ဇတေ ဝါ.

එබැවින්, සර්වනාමයන්ගේ (අවසන්) 'අ' කාරයට පසුව, ද්වන්ද සමාසයෙහි ඇති ප්‍රථමා විභක්ති 'යො' ප්‍රත්‍යය විකල්පයෙන් 'එ' බවට පත්වේ.

ကတရကတမေ, ကတရကတမာ ဝါ.

උදාහරණ: කතරකතමෙ (කතරකතම + යො, මෙහි 'යො' විභක්තිය 'එ' බවට පත්වේ) හෝ කතරකතමා.

သဗ္ဗနာမာတိ ကိမတ္ထံ? ဒေဝါသုရနာဂ ဂန္ဓဗ္ဗမနုဿာ.

"සර්වනාම" යන්න කුමක් සඳහාද? "දේවාසුරනාගගන්ධබ්බමනුස්සා" යනාදී සර්වනාම නොවන පදයන්හි මෙම විධානය වැළැක්වීම සඳහාය.

ဒွန္ဒဋ္ဌာတိ ကိမတ္ထံ တေ, သဗ္ဗေ.

"ද්වන්ද සමාසයෙහි ඇති" යන්න කුමක් සඳහාද? "තෙ", "සබ්බෙ" යනාදී ද්වන්ද සමාසයන් නොවන තැන්හි මෙම විධානය වැළැක්වීම සඳහාය.

၁၆၆, ၂၀၉. နာညံ [Pg.103] သဗ္ဗနာမိကံ.

166, 209. අනෙක් කිසිදු සර්වනාම කාර්යයක් සිදු නොවේ.

သဗ္ဗနာမိကာနံ ဒွန္ဒဋ္ဌေ နာညံ ကာရိယံ ဟောတိ,

සර්වනාමයන්ගෙන් සැදුණු ද්වන්ද සමාසයකදී, (ප්‍රථමා විභක්ති 'යො' යන්න 'එ' බවට පත්වීම හැර) වෙනත් කිසිදු සර්වනාම කාර්යයක් ('සං', 'සානං' ආදී ආදේශයන්) සිදු නොවේ.

ပုဗ္ဗာပရာနံ, ပုဗ္ဗုတ္တရာနံ, အဓရုတ္တရာနံ.

පුබ්බාපරානං (මෙහි 'නං' යන්න 'සං', 'සානං' ආදී වශයෙන් වෙනස් නොවේ), පුබ්බුත්තරානං, අධරුත්තරානං.

၁၆၇, ၂၁၀. ဗဟုဗ္ဗီဟိမှိ စ.

167, 210. බහුබ්බීහි සමාසයෙහිද එසේමය.

ဗဟုဗ္ဗီဟိမှိ စ သမာသေ သဗ္ဗနာမဝိဓာနဉ္စ နာညံ ကာရိယံ ဟောတိ.

බහුබ්බීහි සමාසයෙහිද (ප්‍රථමා විභක්ති 'යො' වෙනුවට 'එ' ආදේශ වීම හැර) වෙනත් කිසිදු සර්වනාම විධියක් ක්‍රියාත්මක නොවේ.

ပိယပုဗ္ဗာယ, ပိယပုဗ္ဗာနံ, ပိယပုဗ္ဗေ, ပိယပုဗ္ဗဿ.

පියපුබ්බාය (පියපුබ්බා + ස්මිං, මෙහි 'ස්මිං' යන්න 'සං' හෝ 'සා' බවට පත් නොවේ; කච්චායන 101 සූත්‍රයෙන් 'යා' බවට පත්වේ), පියපුබ්බානං, පියපුබ්බෙ, පියපුබ්බස්ස.

စေတိ ကိမတ္ထံ? သဗ္ဗနာမဝိဓာနံ ဟောတိ, ဒက္ခိဏ ပုဗ္ဗဿံ, ဒက္ခိဏပုဗ္ဗဿာ, ဥတ္တရပုဗ္ဗဿံ, ဥတ္တရပုဗ္ဗဿာ.

"ච" යන්න කුමක් සඳහාද? සර්වනාම විධි ක්‍රියාත්මක වන බැවිනි. උදාහරණ: දක්ඛිණපුබ්බස්සං (දක්ඛිණපුබ්බ + ස්මිං, මෙහි 'ස්මිං' යන්න 'සං' බවට පත්වන අතර කච්චායන 63 සූත්‍රයෙන් 'ස' කාරය ආගම වේ), දක්ඛිණපුබ්බස්සා, උත්තරපුබ්බස්සං, උත්තරපුබ්බස්සා.

၁၆၈, ၂၀၃. သဗ္ဗတော နံ သံ သာနံ.

168, 203. සියලු සර්වනාමයන්ට පසුව 'නං' විභක්තිය 'සං' හෝ 'සානං' බවට පත්වේ.

သဗ္ဗတော သဗ္ဗနာမတော နံဝစနဿ သံသာနံဣစ္စေတေ အာဒေသာ ဟောန္တိ.

සියලු සර්වනාමයන්ට පසුව, 'නං' විභක්ති ප්‍රත්‍යය වෙනුවට 'සං', 'සානං' යන ආදේශයන් සිදු වේ.

သဗ္ဗေသံ, သဗ္ဗေသာနံ, သဗ္ဗာသံ, သဗ္ဗာသာနံ. ယေသံ, ယေသာနံ, ယာသံ, ယာသာနံ. တေသံ, တေသာနံ, တာသံ, တာသာနံ. ကေသံ, ကေသာနံ, ကာသံ, ကာသာနံ. ဣမေသံ, ဣမေသာနံ, ဣမာသံ, ဣမာသာနံ. အမူသံ, အမူသာနံ.

සබ්බේසං (සබ්බ + නං, මෙහි 'නං' යන්න 'සං' බවට පත්වන අතර කච්චායන 109 සූත්‍රයෙන් 'අ' යන්න 'එ' බවට පත්වේ), සබ්බේසානං, සබ්බාසං, සබ්බාසානං; යේසං, යේසානං, යාසං, යාසානං; තේසං, තේසානං, තාසං, තාසානං; කේසං, කේසානං, කාසං, කාසානං; ඉමේසං, ඉමේසානං, ඉමාසං, ඉමාසානං; අමූසං, අමූසානං.

နမိတိ ကိမတ္ထံ? သဗ္ဗဿ, ယဿ, တဿ, ကဿ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ.

"නං" යන්න කුමක් සඳහාද? "සබ්බස්ස", "යස්ස", "තස්ස", "කස්ස" යනාදී වශයෙන් 'නං' විභක්තිය නොමැති තැන්හි මෙම විධානය වැළැක්වීම සඳහාය. සෑම තැනකදීම මෙසේම දත යුතුය.

၁၆၉, ၁၁၇. ရာဇဿ [Pg.104] ရာဇု သုနံဟိသု စ.

169, 117. 'සු', 'නං' සහ 'හි' විභක්තීන් පර වූ කල, 'රාජ' ශබ්දය 'රාජු' බවට පත්වේ.

သဗ္ဗဿေဝ ရာဇသဒ္ဒဿ ရာဇုအာဒေသော ဟောတိ သုနံဟိဣစ္စေတေသု.

'සු', 'නං' සහ 'හි' යන විභක්තීන් පර වූ කල්හි, සමස්ත 'රාජ' ශබ්දයම 'රාජු' බවට ආදේශ වේ.

ရာဇူသု, ရာဇူနံ, ရာဇူဟိ, ရာဇူဘိ.

රාජූසු (රාජ + සු, මෙහි 'රාජ' යන්න 'රාජු' බවට පත්වන අතර, කච්චායන 89 සූත්‍රයෙන් 'උ' යන්න 'ඌ' බවට දීර්ඝ වේ), රාජූනං, රාජූහි, රාජූභි.

သုနံဟိသူတိ ကိမတ္ထံ? ရာဇာ.

"සුනංහිසු" ('සු', 'නං', 'හි' පර වූ කල) යන්න කුමක් සඳහාද? 'රාජා' යන්නෙහි මෙන් 'සු', 'නං', 'හි' විභක්තීන් පර නොවන කල්හි මෙම විධානය වැළැක්වීම සඳහාය.

စဂ္ဂဟဏမဝဓာရဏတ္ထံ. ရာဇေသု, ရာဇာနံ, ရာဇေဟိ ရာဇေဘိ.

'ච' යන්න ග්‍රහණය කිරීම අවධාරණය (නියම කිරීම) සඳහාය. රාජේසු, රාජානං, රාජේහි, රාජේභි.

၁၇၀, ၂၂၀. သဗ္ဗဿိမဿေ ဝါ.

170, 220. 'සු', 'නං', 'හි' විභක්තීන් පර වූ කල, සමස්ත 'ඉම' ශබ්දය විකල්පයෙන් 'එ' බවට පත්වේ.

သဗ္ဗဿေဝ ဣမသဒ္ဒဿ ဧကာရော ဟောတိ ဝါ သုနံဟိဣစ္စေတေသု.

'සු', 'නං' සහ 'හි' යන විභක්තීන් පර වූ කල්හි, සමස්ත 'ඉම' ශබ්දයම විකල්පයෙන් 'එ' (එකාර) බවට පත්වේ.

ဧသု, ဣမေသု, ဧသံ, ဣမေသံ, ဧဟိ, ဧဘိ, ဣမေဟိ, ဣမေဘိ.

ඒසු (ඉම + සු, මෙහි 'ඉම' යන්න 'එ' බවට පත් වේ), ඉමේසු, ඒසං, ඉමේසං, ඒහි, ඒභි, ඉමේහි, ඉමේභි.

ဣမဿေတိ ကိမတ္ထံ? ဧတေသု, ဧတေသံ, ဧတေဟိ, ဧတေဘိ.

"ඉමස්ස" ('ඉම' ශබ්දයාගේ) යන්න කුමක් සඳහාද? "ඒතේසු", "ඒතේසං", "ඒතේහි", "ඒතේභි" යනාදී වශයෙන් 'ඉම' ශබ්දය නොවන තැන්හි මෙම විධානය වැළැක්වීම සඳහාය.

၁၇၁, ၂၁၉. အနိမိ နာမှိ စ.

171, 219. 'නා' විභක්තිය පර වූ කල, සමස්ත 'ඉම' ශබ්දය වෙනුවට 'අන' හෝ 'ඉමි' ආදේශ වේ.

ဣမသဒ္ဒဿ သဗ္ဗဿေဝ အန ဣမိဣစ္စေတေ အာဒေသာ ဟောန္တိ နာမှိ ဝိဘတ္တိမှိ.

'නා' විභක්ති ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි, සමස්ත 'ඉම' ශබ්දය වෙනුවට 'අන' සහ 'ඉමි' යන ආදේශයන් සිදු වේ.

အနေန ဓမ္မဒါနေန. သုခိတာ ဟောတု သာ ပဇာ.

"අනේන ධම්මදානේන, සුඛිතා හෝතු සා පජා" (මෙහි අනේන = ඉම + නා, 'ඉම' යන්න 'අන' බවට පත්වේ).

ဣမိနာ ဗုဒ္ဓပူဇေန, ပတွာန အမတံ ပဒံ.

"ඉමිනා බුද්ධපූජේන, පත්වාන අමතං පදං" (මෙහි ඉමිනා = ඉම + නා, 'ඉම' යන්න 'ඉමි' බවට පත්වේ).

နာမှီတိ ကိမတ္ထံ? ဣမေသု, ဣမေသံ, ဣမေဟိ, ဣမေဘိ.

"නාම්හි" ('නා' විභක්තිය පර වූ කල්හි) යන්න කුමක් සඳහාද? "ඉමේසු", "ඉමේසං", "ඉමේහි", "ඉමේභි" යනාදී වශයෙන් 'නා' විභක්තිය පර නොවන තැන්හි මෙම විධානය වැළැක්වීම සඳහාය.

၁၇၂, ၂၁၈. အနပုံသကဿာ [Pg.105] ယံ သိမှိ.

172, 218. 'සි' විභක්තිය පර වූ කල, නපුංසක ලිංග නොවන සමස්ත 'ඉම' ශබ්දය 'අයං' බවට පත්වේ.

ဣမသဒ္ဒဿ သဗ္ဗဿေဝ အနပုံသကဿ အယံအာဒေသော ဟောတိ သိမှိ ဝိဘတ္တိမှိ.

'සි' විභක්ති ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි, නපුංසක ලිංග නොවන සමස්ත 'ඉම' ශබ්දයටම 'අයං' යන ආදේශය සිදු වේ.

အယံ ပုရိသော, အယံ ဣတ္ထီ.

අයං පුරිසො (අයං = ඉම + si, මෙහි 'ඉම' යන්න 'අයං' බවට පත්වන අතර, කච්චායන 220 සූත්‍රයෙන් 'සි' ප්‍රත්‍යය ලොප් වේ), අයං ඉත්ථී.

အနပုံသကဿေတိ ကိမတ္ထံ? ဣဒံ စိတ္တံ တိဋ္ဌတိ.

"අනපුංසකස්ස" (නපුංසක ලිංග නොවන) යන්න කුමක් සඳහාද? "ඉදං චිත්තං තිට්ඨති" යන්නෙහි මෙන් නපුංසක ලිංග වූ කල්හි මෙම විධානය වැළැක්වීම සඳහාය.

သိမှိတိ ကိမတ္ထံ? ဣမံ ပုရိသံ ပဿသိ တွံ.

"සිම්හි" ('සි' විභක්තිය පර වූ කල) යන්න කුමක් සඳහාද? "ඉමං පුරිසං පස්සසි ත්වං" යන්නෙහි මෙන් 'සි' විභක්තිය පර නොවන කල්හි මෙම විධානය වැළැක්වීම සඳහාය.

၁၇၃, ၂၂၃. အမုဿ မော သံ.

173, 223. 'සි' විභක්තිය පර වූ කල, නපුංසක ලිංග නොවන 'අමු' ශබ්දයේ 'ම' කාරය විකල්පයෙන් 'ස' බවට පත්වේ.

အမုသဒ္ဒဿ အနပုံသကဿ မကာရော သကာရမာပဇ္ဇတေ ဝါ သိမှိ ဝိဘတ္တိမှိ.

'සි' විභක්ති ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි, නපුංසක ලිංග නොවන 'අමු' ශබ්දයේ 'ම' කාරය විකල්පයෙන් 'ස' කාරය බවට පත්වේ.

အသု ရာဇာ, အသု ဣတ္ထီ, အမုကော ရာဇာ, အမုကာ ဣတ္ထီ.

අසු රාජා (අසු = අමු + සි, මෙහි 'අමු' ශබ්දයේ 'ම' යන්න 'ස' බවට පත්වන අතර කච්චායන 220 සූත්‍රයෙන් 'සි' ප්‍රත්‍යය ලොප් වේ), අසු ඉත්ථී, අමුකො රාජා, අමුකා ඉත්ථී.

အနပုံသကဿေတိ ကိမတ္ထံ? အဒုံ ပုပ္ဖံ ဝိရောစတိ.

"අනපුංසකස්ස" (නපුංසක නොවන) යැයි කියන ලද්දේ කුමකටද? "අදුං පුප්ඵං විරෝචති" (ඒ මල බබළයි) යන්නෙහි මෙම රීතිය ක්‍රියාත්මක වීම වැළැක්වීම සඳහාය.

အမုဿေတိ ကိမတ္ထံ? အယံ ပုရိသော တိဋ္ဌတိ.

"අමුස්ස" (අමු ශබ්දයට) යැයි කියන ලද්දේ කුමකටද? "අයං පුරිසෝ තිට්ඨති" (මේ පුරුෂයා සිටියි) යන්නෙහි මෙම රීතිය ක්‍රියාත්මක වීම වැළැක්වීම සඳහාය.

သိမှိတိ ကိမတ္ထံ? အမှံ ပုရိသံ ပဿသိ.

"සිම්හි" ('සි' ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි) යැයි කියන ලද්දේ කුමකටද? "අම්හං පුරිසං පස්සසි" (අපගේ පුරුෂයා දකිමු) යන්නෙහි මෙම රීතිය ක්‍රියාත්මක වීම වැළැක්වීම සඳහාය.

၁၇၄, ၂၁၁. ဧတတေသံ တော.

174, 211. "ඒතතේසං තෝ." ('ඒත' සහ 'ත' යන ශබ්දයන්ගේ තකාරයට සකාරය වෙයි.)

ဧတ တဣစ္စေတေသံ အနပုံသကာနံ တကာရော သကာရမာပဇ္ဇတေ သိမှိ ဝိဘတ္တိမှိ.

'සි' විභක්ති ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි, නපුංසක ලිංග නොවන 'ඒත' සහ 'ත' යන ශබ්දයන්ගේ තකාරය සකාරය බවට පැමිණේ.

ဧသော ပုရိသော, ဧသာ ဣတ္ထီ, သော ပုရိသော, သာ ဣတ္ထီ.

ඒසෝ පුරිසෝ (ඒ පුරුෂයා), ඒසා ඉත්ථී (ඒ ස්ත්‍රිය), සෝ පුරිසෝ (ඔහු / ඒ පුරුෂයා), සා ඉත්ථී (ඇය / ඒ ස්ත්‍රිය).

ဧတတေသမိတိ [Pg.106] ကိမတ္ထံ? ဣတရော ပုရိသော, ဣတရာ ဣတ္ထီ.

"ඒතතේසං" ('ඒත' සහ 'ත' ශබ්දයන්ගේ) යැයි කියන ලද්දේ කුමකටද? "ඉතරෝ පුරිසෝ", "ඉතරා ඉත්ථී" යනාදී වශයෙන් 'ඒත' සහ 'ත' නොවන ශබ්දයන්හි මෙම රීතිය ක්‍රියාත්මක වීම වැළැක්වීම සඳහාය.

အနပုံသကာနမိတိ ကိမတ္ထံ? ဧတံ စိတ္တံ, ဧတံ ရူပံ. တံ စိတ္တံ, တံ ရူပံ.

"අනපුංසකානං" (නපුංසක නොවන) යැයි කියන ලද්දේ කුමකටද? "ඒතං චිත්තං, ඒතං රූපං, තං චිත්තං, තං රූපං" යනාදී නපුංසක ලිංගයන්හි මෙම රීතිය ක්‍රියාත්මක වීම වැළැක්වීම සඳහාය.

၁၅၇, ၂၁၂. တဿ ဝါ နတ္တံ သဗ္ဗတ္ထ.

157, 212. "තස්ස වා නත්තං සබ්බත්ථ." ('ත' සර්වනාමයේ තකාරයට සියලු ලිංගයන්හි විකල්පයෙන් නකාරය වෙයි.)

တဿ သဗ္ဗနာမဿ တကာရဿ နတ္တံ ဟောတိ ဝါ သဗ္ဗတ္ထ လိင်္ဂေသု.

සියලු ලිංගයන්හි 'ත' යන සර්වනාමයේ තකාරයට විකල්පයෙන් නකාරය වෙයි.

နာယ, တာယ, နံ, တံ, နေ, တေ, နေသု, တေသု, နမှိ, တမှိ, နာဟိ, တာဟိ, နာဘိ, တာဘိ.

නාය, තාය, නං, තං, නේ, තේ, නේසු, තේසු, නම්හි, තම්හි, නාහි, තාහි, නාභි, තාභි.

၁၇၆, ၂၁၃. သသ္မာသ္မိံသံသာသွတ္တံ.

176, 213. "සස්මාස්මිංසංසාස්වත්තං." (ස, ස්මා, ස්මිං, සං, සා යන ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි, 'ත' සර්වනාමයේ තකාරයට විකල්පයෙන් අකාරය වෙයි.)

တဿ သဗ္ဗနာမဿ တကာရဿ သဗ္ဗဿေဝ အတ္တံ ဟောတိ ဝါ သသ္မာသ္မိံ သံသာဣစ္စေတေသု သဗ္ဗတ္ထ လိင်္ဂေသု.

සියලු ලිංගයන්හි, 'ස', 'ස්මා', 'ස්මිං', 'සං', 'සා' යන ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි, 'ත' සර්වනාමයේ මුළු 'ත' ශබ්දයටම විකල්පයෙන් අකාරය වෙයි.

အဿ, တဿ, အသ္မာ, တသ္မာ, အသ္မိံ, တသ္မိံ, အဿံ, တဿံ, အဿာ, တဿာ.

අස්ස, තස්ස, අස්මා, තස්මා, අස්මිං, තස්මිං, අස්සං, තස්සං, අස්සා, තස්සා.

တကာရဿေတိ ကိမတ္ထံ? အမုဿံ, အမုဿာ.

"තකාරස්ස" (තකාරයට) යැයි කියන ලද්දේ කුමකටද? "අමුස්සං", "අමුස්සා" යනාදී වශයෙන් තකාරය නොමැති තැන්හි මෙම රීතිය ක්‍රියාත්මක වීම වැළැක්වීම සඳහාය.

ဧတေသွီတိ ကိမတ္ထံ? နေသု, တေသု.

"ඒතේසු" (මෙහි දක්වන ලද ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි) යැයි කියන ලද්දේ කුමකටද? "නේසු", "තේසු" යනාදී වශයෙන් එම ප්‍රත්‍යයන් පර නොවන කල්හි මෙම රීතිය ක්‍රියාත්මක වීම වැළැක්වීම සඳහාය.

၁၇၇, ၂၂၁. ဣမသဒ္ဒဿ စ.

177, 221. "ඉමසද්දස්ස ච." ('ඉම' ශබ්දයට ද එසේම අකාරය වෙයි.)

ဣမသဒ္ဒဿ စ သဗ္ဗဿေဝ အတ္တံ ဟောတိ ဝါ သသ္မာသ္မိံ သံ သာဣစ္စေတေသု သဗ္ဗတ္ထ လိင်္ဂေသု.

සියලු ලිංගයන්හි, 'ස', 'ස්මා', 'ස්මිං', 'සං', 'සා' යන ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි, 'ඉම' ශබ්දය මුළුමනින්ම විකල්පයෙන් අකාරය බවට පත්වෙයි.

အဿ[Pg.107], ဣမဿ, အသ္မာ, ဣမသ္မာ, အသ္မိံ, ဣမသ္မိံ, အဿံ, ဣမိဿံ, အဿာ, ဣမိဿာ.

අස්ස, ඉමස්ස, අස්මා, ඉමස්මා, අස්මිං, ඉමස්මිං, අස්සං, ඉමිස්සං, අස්සා, ඉමිස්සා.

ဣမသဒ္ဒဿေတိ ကိမတ္ထံ? ဧတိဿံ, ဧတိဿာ.

"ඉමසද්දස්ස" ('ඉම' ශබ්දයට) යැයි කියන ලද්දේ කුමකටද? "ඒතිස්සං", "ඒතිස්සා" යනාදී වශයෙන් 'ඉම' ශබ්දය නොමැති තැන්හි මෙම රීතිය ක්‍රියාත්මක වීම වැළැක්වීම සඳහාය.

၁၇၈, ၂၂. သဗ္ဗတော ကော.

178, 22. "සබ්බතෝ කෝ." (සියලු සර්වනාමයන්ගෙන් පසුව 'ක' කාරය පැමිණේ.)

သဗ္ဗတော သဗ္ဗနာမတော ကကာရာဂမော ဟောတိ ဝါ သိမှိ ဝိဘတ္တိမှိ.

'සි' විභක්ති ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි, සියලු සර්වනාමයන්ගෙන් පසුව විකල්පයෙන් 'ක' කාරය ආගමයක් ලෙස පැමිණේ.

သဗ္ဗကော, ယကော, သကော, အမုကော, အသုကော.

සබ්බකෝ, යකෝ, සකෝ, අමුකෝ, අසුකෝ.

ဝါတိ ကိမတ္ထံ? သဗ္ဗော, ယော, သော, ကော.

"වා" (විකල්පයෙන්) යැයි කියන ලද්දේ කුමකටද? "සබ්බෝ", "යෝ", "සෝ", "කෝ" යනාදී වශයෙන් මෙම රීතිය ක්‍රියාත්මක නොවන අවස්ථා ද සැලසීම සඳහාය.

သဗ္ဗနာမတောတိ ကိမတ္ထံ? ပုရိသော.

"සබ්බනාමතෝ" (සර්වනාමයන්ගෙන් පසුව) යැයි කියන ලද්දේ කුමකටද? "පුරිසෝ" යනාදී සර්වනාම නොවන ශබ්දයන්හි මෙම රීතිය ක්‍රියාත්මක වීම වැළැක්වීම සඳහාය.

ပုန သဗ္ဗတောဂ္ဂဟဏေန အညသ္မာပိ ကကာရာဂမော ဟောတိ, ဟီနကော, ပေါတကော.

නැවතත් "සබ්බතෝ" යන වචනය ග්‍රහණය කිරීමෙන්, සර්වනාම නොවන වෙනත් වචනවලින් පසුව ද 'ක' කාරය ආගමයක් ලෙස පැමිණේ. නිදසුන්: හීනකෝ, පෝතකෝ.

၁၇၉, ၂၀၄. ယပတော သ္မိံသာနံ သံသာ.

179, 204. "ඝපතෝ ස්මිංසානං සංසා." (ඝ සහ ප සංඥා ඇති සර්වනාමයන්ගෙන් පසුව 'ස්මිං' සහ 'ස' යන්නට 'සං' සහ 'සා' ආදේශ වෙයි.)

သဗ္ဗတော သဗ္ဗနာမတော ဃပသညတော သ္မိံသဣစ္စေတေသံ သံသာ အာဒေသာ ဟောန္တိ ဝါ ယထာသင်္ချံ.

ඝ සහ ප සංඥාවන් ඇති සියලු සර්වනාමයන්ගෙන් පසුව, 'ස්මිං' සහ 'ස' යන ප්‍රත්‍යයන්ට පිළිවෙළින් 'සං' සහ 'සා' යන ආදේශයන් විකල්පයෙන් සිදුවෙයි.

သဗ္ဗဿံ, သဗ္ဗဿာ, သဗ္ဗာယံ, သဗ္ဗာယ, ဣမိဿံ, ဣမိဿာ, ဣမာယံ, ဣမာယ, အမုဿံ, အမုဿာ, အမုယံ, အမုယာ.

සබ්බස්සං, sabbassā, සබ්බායං, සබ්බාය, ඉමිස්සං, ඉමිස්සා, ඉමායං, ඉමාය, අමුස්සං, අමුස්සා, අමුයං, අමුයා.

သဗ္ဗနာမတောတိ ကိမတ္ထံ? ဣတ္ထိယံ, ဣတ္ထိယာ.

"සබ්බනාමතෝ" (සර්වනාමයන්ගෙන් පසුව) යැයි කියන ලද්දේ කුමකටද? "ඉත්ථියං", "ඉත්ථියා" යනාදී වශයෙන් සර්වනාම නොවන ශබ්දයන්හි මෙම රීතිය ක්‍රියාත්මක වීම වැළැක්වීම සඳහාය.

သ္မိံသာနမိတိ ကိမတ္ထံ? အမုယော.

"ස්මිංසානං" ('ස්මිං' සහ 'ස' ප්‍රත්‍යයන්ගේ) යැයි කියන ලද්දේ කුමකටද? "අමුයෝ" යනාදී වශයෙන් 'ස්මිං' සහ 'ස' ප්‍රත්‍යයන් නොමැති තැන්හි මෙම රීතිය ක්‍රියාත්මක වීම වැළැක්වීම සඳහාය.

၁၈၀, ၂၀၇. နေတာဟိ [Pg.108] သ္မိမာယ ယာ.

180, 207. "නේතාහි ස්මිමාය යා." (මෙම සර්වනාමයන්ගෙන් පසුව 'ස්මිං' ප්‍රත්‍යයට 'ආය' හෝ 'යා' යන ආදේශයන් සිදු නොවේ.)

ဧတေဟိ သဗ္ဗနာမေဟိ ဃပသညေဟိ သ္မိံဝစနဿ နေဝ အာယ ယာအာဒေသာ ဟောန္တိ.

ඝ සහ ප සංඥාවන් ඇති මෙම සර්වනාමයන්ගෙන් පසුව එන 'ස්මිං' විභක්ති ප්‍රත්‍යය සඳහා 'ආය' හෝ 'යා' යන ආදේශයන් කිසිසේත් සිදු නොවේ.

ဧတိဿံ, ဧတာယံ, ဣမိဿံ, ဣမာယံ, အမုဿံ, အမုယံ.

ඒතිස්සං, ඒතායං, ඉමිස්සං, ඉමායං, අමුස්සං, අමුයං.

သ္မိံန္တိ ကိမတ္ထံ? တာယ ဣတ္ထိယာ မုခံ.

"ස්මිං" යැයි කියන ලද්දේ කුමකටද? "තාය ඉත්ථියා මුඛං" (ඒ ස්ත්‍රියගේ මුහුණ) යනාදී වශයෙන් 'ස්මිං' ප්‍රත්‍යය නොමැති තැන්හි මෙම රීතිය ක්‍රියාත්මක වීම වැළැක්වීම සඳහාය.

ဧတာဟီတိ ကိမတ္ထံ? ကညာယ, ဝီဏာယ, ဂင်္ဂါယ, ကပါလိကာယ.

"ඒතාහි" (මේවායින් පසුව) යැයි කියන ලද්දේ කුමකටද? සර්වනාම නොවන "කඤ්ඤාය", "වීණාය", "ගංගාය", "කපාලිකාය" යනාදී ශබ්දයන්හි මෙම රීතිය ක්‍රියාත්මක වීම වැළැක්වීම සඳහාය.

၁၈၁, ၉၅. မနောဂဏာဒိတော သ္မိံနာနမိအာ.

181, 95. "මනෝගණාදිතෝ ස්මිංනානමිආ." (මනෝගණ ආදී ශබ්දයන්ගෙන් පසුව 'ස්මිං' සහ 'නා' යන ප්‍රත්‍යයන්ට පිළිවෙළින් 'ඉ' සහ 'ආ' ආදේශ වෙයි.)

တသ္မာ မနောဂဏာဒိတော သ္မိံနာဣစ္စေတေသံ ဣကာရအာကာရာဒေသာ ဟောန္တိ ဝါ ယထာသင်္ချံ.

එම මනෝගණ ආදී ශබ්දයන්ගෙන් පසුව, 'ස්මිං' සහ 'නා' යන ප්‍රත්‍යයන්ට පිළිවෙළින් 'ඉ' කාරය සහ 'ආ' කාරය යන ආදේශයන් විකල්පයෙන් සිදු වෙයි.

မနသိ, မနုသ္မိံ, သိရသိ, သိရသ္မိံ, မနသာ, မနေန, ဝစသာ, ဝစေန, သိရသာ, သိရေန, သရသာ, သရေန, တပသာ, တပေန, ဝယသာ, ဝယေန, ယသသာ, ယသေန, တေဇသာ, တေဇေန, ဥရသာ, ဥရေန, ထာမသာ, ထာမေန.

මනසි, මනස්මිං, සිරසි, සිරස්මිං, මනසා, මනේන, වචසා, වචේන, සිරසා, සිරේන, සරසා, සරේන, තපසා, තපේන, වයසා, වයේන, යසසා, යසේන, තේජසා, තේජේන, උරසා, උරේන, ථාමසා, ථාමේන.

သ္မိံနာနမိတိ ကိမတ္ထံ? မနော, သိရော, တမော, တပေါ, တေဇော.

"ස්මිංනානං" ('ස්මිං' සහ 'නා' ප්‍රත්‍යයන්ගේ) යැයි කියන ලද්දේ කුමකටද? "මනෝ", "සිරෝ", "තමෝ", "තපෝ", "තේජෝ" යනාදී වශයෙන් 'ස්මිං' හෝ 'නා' ප්‍රත්‍යයන් නොමැති තැන්හි මෙම රීතිය ක්‍රියාත්මක වීම වැළැක්වීම සඳහාය.

အာဒိဂ္ဂဟဏေန အညာသ္မာပိ သ္မိံနာနံ ဣကာရအာကာရာဒေသာ ဟောန္တိ, ဗိလသိ, ဗိလသာ, ပဒသိ, ပဒသာ.

“ādi” (ආදි) යනුවෙන් ග්‍රහණය කිරීමෙන් වෙනත් ස්ථානයන්හිදී ද 'smiṃ' සහ 'nā' විභක්තීන්ට පිළිවෙළින් 'i' සහ 'ā' ආදේශයන් වේ. උදාහරණ: bilasi, bilasā, padasi, padasā.

၁၈၂, ၉၇. သဿ [Pg.109] စော.

182, 97. “Sassa co” යනු සූත්‍රයයි.

တသ္မာ မနောဂဏာဒိတော သဿ စ ဩကာရော ဟောတိ.

එබැවින් ඒ මනෝගණ ආදී ශබ්දවලින් පසුව 'sa' විභක්තියට 'o' (ඔකාර) ආදේශය ද වේ.

မနသော, ထာမသော, တပသော.

උදාහරණ: manaso, thāmaso, tapaso.

၁၈၃, ၄၈. ဧတေသမော လောပေ.

183, 48. “Etesamo lope” යනු සූත්‍රයයි.

ဧတေသံ မနောဂဏာဒီနံ အန္တော ဩတ္တမာပဇ္ဇတေ ဝိဘတ္တိလောပေ ကတေ.

විභක්ති ලෝපය කරන ලද කල්හි, මේ මනෝගණ ආදී ශබ්දයන්ගේ අන්ත ස්වරය 'o' (ඔකාර) බවට පැමිණේ.

မနောမယံ, အယောမယံ, တေဇောသမေန, တပေါဂုဏေန, သိရောရုဟေန.

උදාහරණ: manomayaṃ, ayomayaṃ, tejosamena, tapoguṇena, siroruhena.

အာဒိဂ္ဂဟဏံကိမတ္ထံ? အညေသမန္တော ဩတ္တမာပဇ္ဇတေ. အာပေါသမေန, ဝါယောသမေန.

“ādi” ග්‍රහණය කළේ කුමක් සඳහාද? වෙනත් වචනවල ද අන්තය 'o' බවට පැමිණීම සඳහාය. උදාහරණ: āposamena, vāyosamena.

လောပေတိ ကိမတ္ထံ? ပဒယာ, တပသာ, ယသသာ, ဝစသာ, မနသာ, ဧဝမညေပိ ယောဇေတဗ္ဗာ.

“lope” (ලෝපයෙහි) යැයි පැවසුවේ කුමක් සඳහාද? විභක්ති ලෝපය සිදු නොවන කල්හි මෙම නීතිය ක්‍රියාත්මක වීම වැළැක්වීමටය. උදාහරණ: padayā, tapasā, yasasā, vacasā, manasā. අනෙක් ඒවාද මෙලෙසම යොදාගත යුතුය.

၁၈၄, ၉၆. သ သရေ ဝါဂမော.

184, 96. “Sa sare vāgamo” යනු සූත්‍රයයි.

ဧတေဟေဝ မနောဂဏာဒီဟိ ဝိဘတ္တာဒေသေ သရေ ပရေ သကာရာဂမော ဟောတိ ဝါ.

මේ මනෝගණ ආදී ශබ්දයන්ගෙන් පසුව ස්වරයක් වූ විභක්ති ආදේශයක් පර වූ කල්හි, විකල්පයෙන් 's' (සකාර) ආගමය වේ.

မနသာ, ဝစသာ, မနသိ, ဝစသိ.

උදාහරණ: manasā, vacasā, manasi, vacasi.

ဝါတိ ကိမတ္ထံ? မနေန, တေဇေန, ဝသေန,

“vā” (විකල්පයෙන්) යැයි පැවසුවේ කුමක් සඳහාද? සකාරාගමය නොවන manena, tejena, vasena වැනි අවස්ථා සඳහාය.

သရေတိ [Pg.110] ကိမတ္ထံ? မနော, တေဇော, ယသော.

“sare” (ස්වරයකදී) යැයි පැවසුවේ කුමක් සඳහාද? ස්වර ආදේශයක් නොවන mano, tejo, yaso වැනි අවස්ථාවලදී සකාරාගමය වැළැක්වීම සඳහාය.

ပုန အာဒိဂ္ဂဟဏေန အညသ္မိမ္ပိ ပစ္စယေ ပရေ သကာရာဂမော ဟောတိ. မာနသိကံ, ဝါစသိကံ.

නැවත “ādi” ග්‍රහණය කිරීමෙන්, වෙනත් ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හිද 's' (සකාර) ආගමය වේ. උදාහරණ: mānasikaṃ, vācasikaṃ.

၁၈၅, ၁၁၂. သန္တသဒ္ဒဿ သော တေ ဗော စန္တေ.

185, 112. “Santasaddassa so te bo cante” යනු සූත්‍රයයි.

သဗ္ဗဿ သန္တသဒ္ဒဿ သကာရာဒေသော ဟောတိ ဘကာရေ ပရေ, အန္တေ စ ဗကာရာဂမော ဟောတိ.

භකාරය (bha) පර වූ කල්හි, මුළු 'santa' ශබ්දයටම 'sa' ආදේශය වේ, තවද අන්තයෙහි 'b' (බකාර) ආගමයද වේ.

သဗ္ဘိရေဝ သမာသေထ,

සත්පුරුෂයන් සමඟම ඇසුරු කළ යුතුය (සමීප විය යුතුය),

သဗ္ဘိကုဗ္ဗေထ သန္ထဝံ.

සත්පුරුෂයන් සමඟම මිත්‍රත්වය පැවැත්විය යුතුය.

သတံ သဒ္ဓမ္မမညာယ,

සත්පුරුෂයන්ගේ සද්ධර්මය අවබෝධ කරගෙන,

သေယျော ဟောတိ န ပါပိယော.

යහපතක්ම වේ, අයහපතක් (පාපයක්) නොවේ.

ဇီရန္တိ ဝေ ရာဇရထာ သုစိတ္တာ.

මැනවින් සරසන ලද රජ රථ පවා සැබවින්ම දිරාපත් වේ.

အထော သရီရမ္ပိ ဇရံ ဥပေတိ.

එසේම (මනුෂ්‍ය) ශරීරයද ජරාවට පත් වේ.

သတဉ္စ ဓမ္မော န ဇရံ ဥပေတိ,

නමුත් සත්පුරුෂයන්ගේ (උතුම්) ධර්මය ජරාවට පත් නොවේ.

သန္တော ဟဝေ သဗ္ဘိ ပဝေဒယန္တိ.

සත්පුරුෂයෝ සැබවින්ම එය සත්පුරුෂයන් සමඟ පවසති (දේශනා කරති).

သဗ္ဘူတော, သဗ္ဘာဝေါ.

උදාහරණ: sabbhūto, sabbhāvo.

ဘေတိ ကိမတ္ထံ? သန္တေဟိ ပူဇိတော ဘဂဝါ.

“bha” (භකාරය පර වූ කල්හි) යැයි පැවසුවේ කුමක් සඳහාද? භකාරයක් පර නොවන 'santehi pūjito bhagavā' (භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සත්පුරුෂයන් විසින් පුදන ලදහ) වැනි අවස්ථාවලදී මෙම නීතිය වැළැක්වීමටය.

စဂ္ဂဟဏံ ကွစိ သကာရဿေဝ ပသိဒ္ဓတ္ထံ. သက္ကာရော, သက္ကတော.

“ca” ග්‍රහණය සමහර තැනක 's' (සකාරය) ම සිද්ධ කිරීම සඳහාය. උදාහරණ: sakkāro, sakkato.

၁၉၆, ၁၀၇. သိမှိဂစ္ဆန္တာဒီနံ [Pg.111] န္တသဒ္ဒေါ အံ.

196, 107. “Simhigacchantādīnaṃ ntasaddo aṃ” යනු සූත්‍රයයි.

သိမှိ ဂစ္ဆန္တာဒီနံ န္တသဒ္ဒေါ အမာပဇ္ဇတေ ဝါ.

'si' විභක්තිය පර වූ කල්හි, gacchant ආදී ශබ්දයන්ගේ 'nta' ශබ්දය විකල්පයෙන් 'am' බවට පැමිණේ.

ဂစ္ဆံ, ဂစ္ဆန္တော, မဟံ, မဟန္တော, စရံ, စရန္တော, ခါဒံ, ခါဒန္တော.

උදාහරණ: gacchaṃ, gacchanto, mahaṃ, mahanto, caraṃ, caranto, khādaṃ, khādanto.

ဂစ္ဆန္တာဒီနမိတိ ကိမတ္ထံ? အန္တော, ဒန္တော, ဝန္တော, သန္တော.

“gacchantādīnaṃ” (ගච්ඡන්ත ආදීන්ගේ) යැයි පැවසුවේ කුමක් සඳහාද? 'anto, danto, vanto, santo' වැනි gacchant ආදී නොවන වචනවලදී මෙම නීතිය වැළැක්වීම සඳහාය.

၁၈၇, ၁၀၈. သေသေသု န္တုဝ.

187, 108. “Sesesu ntuva” යනු සූත්‍රයයි.

ဂစ္ဆန္တာဒီနံန္တသဒ္ဒေါန္တုပ္ပစ္စယောဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော သေသေသု ဝိဘတ္တိပ္ပစ္စယေသု.

ඉතිරි විභක්ති ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි, gacchant ආදී ශබ්දයන්ගේ 'nta' ශබ්දය 'ntu' ප්‍රත්‍යයක් ලෙසම සැලකිය යුතුය.

ဂစ္ဆတော, မဟတော, ဂစ္ဆတိ, မဟတိ, ဂစ္ဆတာ, မဟတာ.

උදාහරණ: gacchato, mahato, gacchati, mahati, gacchatā, mahatā.

သေသေသူတိ ကိမတ္ထံ? ဂစ္ဆံ, မဟံ, စရံ, ခါဒံ.

“sesesu” (ඉතිරි විභක්තිවලදී) යැයි පැවසුවේ කුමක් සඳහාද? 'si' විභක්තිය පර වන 'gacchaṃ, mahaṃ, caraṃ, khādaṃ' වැනි අවස්ථාවලදී මෙම නීතිය වැළැක්වීමටය.

၁၈၈, ၁၁၅. ဗြဟ္မတ္တ သခ ရာဇာဒိတော အမာနံ.

188, 115. “Brahmatta sakha rājādito amānaṃ” යනු සූත්‍රයයි.

ဗြဟ္မ အတ္တ သခ ရာဇဣစ္စေဝမာဒိတော အံဝစနဿ အာနံ ဟောတိ ဝါ.

brahma, atta, sakha, rāja යන මේ ආදී ශබ්දවලින් පසුව 'aṃ' විභක්තියට විකල්පයෙන් 'ānaṃ' ආදේශය වේ.

ဗြဟ္မာနံ, ဗြဟ္မံ, အတ္တာနံ, အတ္တံ, သခါနံ, သခံ, ရာဇာနံ, ရာဇံ.

උදාහරණ: brahmānaṃ, brahmaṃ, attānaṃ, attaṃ, sakhānaṃ, sakhaṃ, rājānaṃ, rājaṃ.

အမိတိ ကိမတ္ထံ? ရာဇာ.

“aṃ” (විභක්තියේදී) යැයි පැවසුවේ කුමක් සඳහාද? 'aṃ' විභක්තිය පර නොවන 'rājā' වැනි අවස්ථාවලදී මෙම නීතිය වැළැක්වීම සඳහාය.

၁၈၉, ၁၁၃. သျာ [Pg.112] စ.

189, 113. ‘සි’ ප්‍රත්‍යයට ‘ආ’ දේශය ද වේ.

ဗြဟ္မ အတ္တ သခ ရာဇဣစ္စေဝမာဒိတော သိဝစနဿ အာ စ ဟောတိ.

බ්‍රහ්ම, අත්ත, සඛ, රාජ යන මෙයින් පටන් ගන්නා ශබ්දයන්ගෙන් පසුව ‘සි’ විභක්ති ප්‍රත්‍යය සඳහා ‘ආ’ කාරය ද වේ.

ဗြဟ္မာ, အတ္တာ, သခါ, ရာဇာ, အာတုမာ.

බ්‍රහ්මා, අත්තා, සඛා, රාජා, ආතුමා.

၁၉၀, ၁၁၄. ယောနမာနော.

190, 114. ‘යෝ’ ප්‍රත්‍යයට ‘ආනෝ’ දේශය වේ.

ဗြဟ္မအတ္တ သခ ရာဇဣစ္စေဝမာဒိတော ယောနံ အာနောအာဒေသော ဟောတိ.

බ්‍රහ්ම, අත්ත, සඛ, රාජ යන මෙයින් පටන් ගන්නා ශබ්දයන්ගෙන් පසුව ‘යෝ’ විභක්ති ප්‍රත්‍යය සඳහා ‘ආනෝ’ දේශය වේ.

ဗြဟ္မာနော, အတ္တာနော, သခါနော, ရာဇာနော, အာတုမာနော.

බ්‍රහ්මානෝ, අත්තානෝ, සඛානෝ, රාජානෝ, ආතුමානෝ.

၁၉၁, ၁၃၀. သခတော စာယော နော.

191, 130. සඛ ශබ්දයෙන් පසුව ‘යෝ’ ප්‍රත්‍යයට ‘ආයෝ’ සහ ‘නෝ’ දේශයන් ද වෙති.

တသ္မာ သခတော စ ယောနံ အာယော နော အာဒေသာ ဟောန္တိ.

එහෙයින් සඛ ශබ්දයෙන් පසුව ද ‘යෝ’ ප්‍රත්‍යයට ‘ආයෝ’ සහ ‘නෝ’ දේශයන් වෙති.

သခါယော, သခိနော.

සඛායෝ, සඛිනෝ.

ယောနမိတိ ကိမတ္ထံ? သခါ.

‘යෝ ප්‍රත්‍යයට’ යැයි පැවසුවේ කුමකට ද? සඛා.

၁၉၂, ၁၃၅. သ္မိမေ.

192, 135. ‘ස්මිං’ ප්‍රත්‍යයට ‘ඒ’ කාරය වේ.

တသ္မာ သခတော သ္မိံဝစနဿ ဧကာရော ဟောတိ. သခေ.

එහෙයින් සඛ ශබ්දයෙන් පසුව ‘ස්මිං’ විභක්ති ප්‍රත්‍යය සඳහා ‘ඒ’ කාරය වේ. සඛේ.

၁၉၃, ၁၂၂. ဗြဟ္မတော [Pg.113] ဂဿ စ.

193, 122. බ්‍රහ්ම ශබ්දයෙන් පසුව ‘ග’ ප්‍රත්‍යයට ද ‘ඒ’ කාරය වේ.

တသ္မာ ဗြဟ္မတော ဂဿ စ ဧကာရော ဟောတိ. ဟေ ဗြဟ္မေ.

එහෙයින් බ්‍රහ්ම ශබ්දයෙන් පසුව ‘ග’ ප්‍රත්‍යයට ද ‘ඒ’ කාරය වේ. හේ බ්‍රහ්මේ.

၁၉၄, ၁၃၁. သခန္တဿိ နော နာ နံ သေသု.

194, 131. නෝ, නා, නං, ස යන ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි සඛ ශබ්දයේ අන්තය ‘ඉ’ කාරය වේ.

တဿ သခန္တဿ ဣကာရော ဟောတိ နောနာနံသဣစ္စေတေသု.

නෝ, නා, නං, ස යන මොවුන් පර වූ කල්හි එම සඛ ශබ්දයේ අන්තයට ‘ඉ’ කාරය වේ.

သခိနော, သခိနာ, သခီနံ, သခိဿ.

සඛිනෝ, සඛිනා, සඛීනං, සඛිස්ස.

ဧတေသွီတိ ကိမတ္ထံ? သခါရေဟိ.

‘මොවුන් පර වූ කල්හි’ යැයි පැවසුවේ කුමකට ද? සඛාරේහි.

၁၉၅, ၁၃၄. အာရော ဟိမှိ ဝါ.

195, 134. ‘හි’ ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි විකල්පයෙන් ‘ආර’ වේ.

တဿ သခန္တဿ အာရော ဟောတိ ဝါ ဟိမှိ ဝိဘတ္တိမှိ. သခါရေဟိ, သခေဟိ.

එම සඛ ශබ්දයේ අන්තයට ‘හි’ විභක්ති ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි විකල්පයෙන් ‘ආර’ දේශය වේ. සඛාරේහි, සඛේහි.

၁၉၆, ၁၃၃. သုနမံသု ဝါ.

196, 133. සු, නං, අං යන ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි විකල්පයෙන් ‘ආර’ වේ.

တဿ သခန္တဿ အာရော ဟောတိ ဝါ သုနံ အံဣစ္စေတေသု.

සු, නං, අං යන මොවුන් පර වූ කල්හි එම සඛ ශබ්දයේ අන්තයට විකල්පයෙන් ‘ආර’ දේශය වේ.

သခါရေသု, သခေသု, သခါရာနံ, သခီနံ, သခါရံ, သခံ.

සඛාරේසු, සඛේසු, සඛාරානං, සඛීනං, සඛාරං, සඛං.

၁၉၇, ၁၂၅. ဗြဟ္မတော တု သ္မိံ နိ.

197, 125. බ්‍රහ්ම ශබ්දයෙන් පසුව ‘තු’ ශබ්ද ග්‍රහණයෙන් ‘ස්මිං’ ප්‍රත්‍යයට ‘නි’ දේශය වේ.

တသ္မာ ဗြဟ္မတော သ္မိံဝစနဿ နိအာဒေသော ဟောတိ. ဗြဟ္မနိ.

එහෙයින් බ්‍රහ්ම ශබ්දයෙන් පසුව ‘ස්මිං’ විභක්ති ප්‍රත්‍යය සඳහා ‘නි’ දේශය වේ. බ්‍රහ්මනි.

တုဂ္ဂဟဏေန [Pg.114] အဗြဟ္မတောပိ သ္မိံ ဝစနဿ နိ ဟောတိ. ကမ္မနိ, စမ္မနိ, မုဒ္ဓနိ.

‘තු’ ශබ්ද ග්‍රහණයෙන් බ්‍රහ්ම නොවන ශබ්දයන්ගෙන් පසුව ද ‘ස්මිං’ ප්‍රත්‍යය සඳහා ‘නි’ දේශය වේ. කම්මනි, චම්මනි, මුද්ධනි.

၁၉၈, ၁၂၃. ဥတ္တံ သနာသု.

198, 123. ස, නා යන ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි ‘උ’ කාරය වේ.

တဿ ဗြဟ္မသဒ္ဒဿ အန္တော ဥတ္တမာပဇ္ဇတေ သနာဣစ္စေတေသု.

එම බ්‍රහ්ම ශබ්දයේ අන්තය ස, නා යන මොවුන් පර වූ කල්හි ‘උ’ කාරයට පැමිණේ.

ဗြဟ္မုနော, ဗြဟ္မုနာ.

බ්‍රහ්මුනෝ, බ්‍රහ්මුනා.

သနာသူတိ ကိမတ္ထံ? ဗြဟ္မာ.

‘ස, නා යන ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි’ යැයි පැවසුවේ කුමකට ද? බ්‍රහ්මා.

၁၉၉, ၁၅၈. သတ္ထုပိတာဒီနမာ သိသ္မိံသိလောပေါစ.

199, 158. සත්ථු, පිතු ආදී ශබ්දයන්ගේ අන්තයට ‘සි’ ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි ‘ආ’ කාරය ද, ‘සි’ ප්‍රත්‍යය ලොප් වීම ද වේ.

သတ္ထုပိတုအာဒီနမန္တော အတ္တမာပဇ္ဇတေ သိသ္မိံ, သိလောပေါ စ ဟောတိ.

සත්ථු, පිතු ආදී ශබ්දයන්ගේ අන්තය ‘සි’ ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි ‘ආ’ කාරයට පැමිණේ, ‘සි’ ප්‍රත්‍යය ලොප් වීම ද වේ.

သတ္ထာ, ပိတာ, မာတာ, ဘာတာ, ကတ္တာ.

සත්ථා, පිතා, මාතා, භාතා, කත්තා.

သိသ္မိန္တိ ကိမတ္ထံ? သတ္ထုဿ, ပိတုဿ, မာတုဿ, ဘာတုဿ, ကတ္တုဿ.

‘සි’ ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි යැයි පැවසුවේ කුමකට ද? සත්ථුස්ස, පිතුස්ස, මාතුස්ස, භාතුස්ස, කත්තුස්ස.

၂၀၀, ၁၅၉. အညေသွာရတ္တံ.

200, 159. අනෙක් විභක්ති ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි ‘ආර’ භාවයට පැමිණේ.

သတ္ထုပိတုအာဒီနမန္တော အညေသု ဝစနေသု အာရတ္တမာပဇ္ဇတေ.

සත්ථු, පිතු ආදී ශබ්දයන්ගේ අන්තය අනෙක් විභක්ති ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි ‘ආර’ භාවයට පැමිණේ.

သတ္ထာရံ, ပိတရံ, မာတရံ, ဘာတရံ, ကတ္တာရံ, သတ္ထာရေဟိ, ပိတရေဟိ, မာတရေဟိ, ဘာတရေဟိ, ကတ္တာရေဟိ.

සත්ථාරං, පිතරං, මාතරං, භාතරං, කත්තාරං, සත්ථාරේහි, පිතරේහි, මාතරේහි, භාතරේහි, කත්තාරේහි.

အညေသွီတိ [Pg.115] ကိမတ္ထံ? သတ္ထာ, ပိတာ, မာတာ, ဘာတာ, ကတ္တာ.

‘අනෙක් ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි’ යැයි පැවසුවේ කුමකට ද? සත්ථා, පිතා, මාතා, භාතා, කත්තා.

၂၀၁, ၁၆၃. ဝါ နံမှိ.

201, 163. ‘නං’ ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි විකල්පයෙන් ‘ආර’ භාවයට පැමිණේ.

သတ္ထုပိတုအာဒီနမန္တော အာရတ္တမာပဇ္ဇတေ ဝါ နံမှိ ဝိဘတ္တိမှိ.

සත්ථු, පිතු ආදී ශබ්දයන්ගේ අන්තය ‘නං’ විභක්ති ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි විකල්පයෙන් ‘ආර’ භාවයට පැමිණේ.

သတ္ထာရာနံ, ပိတရာနံ, မာတရာနံ, ဘာတရာနံ.

සත්ථාරානං, පිතාරානං, මාතාරානං, භාතාරානං.

ဝါတိ ကိမတ္ထံ? သတ္ထာနံ, ပိတူနံ, မာတူနံ, ဘာတူနံ.

'වා' (විකල්පයෙන්) යන්න කුමන ප්‍රයෝජනයක් සඳහාද? සත්ථානං, පිතුනං, මාතුනං, භාතුනං (යන රූප සිද්ධිය සඳහාය).

၂၀၂, ၁၆၄. သတ္ထုနတ္တဉ္စ.

202, 164. සත්ථුනත්තඤ්ච.

တဿ သတ္ထုသဒ္ဒဿ အန္တော အတ္တမာပဇ္ဇတေ ဝါ နံမှိ ဝိဘတ္တိမှိ.

නං විභක්තිය පර වූ කල්හි, එම සත්ථු ශබ්දයේ අන්තය (අන්තිම ස්වරය) විකල්පයෙන් 'අ' භාවයට පැමිණේ.

သတ္ထာနံ, ပိတာနံ, မာတာနံ, ဘာတာနံ, ကတ္တာနံ.

සත්ථානං, පිතානං, මාතානං, භාතානං, කත්තානං.

ဝါတိ ကိမတ္ထံ? သတ္ထာရာနံ, ပိတရာနံ, မာတရာနံ, ဘာတရာနံ, ဓီတရာနံ.

'වා' (විකල්පයෙන්) යන්න කුමන ප්‍රයෝජනයක් සඳහාද? සත්ථාරානං, පිතාරානං, මාතාරානං, භාතාරානං, ධීතාරානං (යන රූප සිද්ධිය සඳහාය).

စဂ္ဂဟဏံ အညေသမ္ပိ သင်္ဂဟဏတ္ထံ.

'ච' යන්න ග්‍රහණය කිරීම වෙනත් ශබ්දයන්ද සංග්‍රහ කරගැනීම පිණිස වේ.

၂၀၃, ၁၆၂. ဥသသ္မိံ သလောပေါ စ.

203, 162. උසස්මිං සලෝපෝ ච.

သတ္ထုပိတုဣစ္စေဝမာဒီနမန္တဿ ဥတ္တံ ဟောတိ ဝါ သသ္မိံ, သလောပေါ စ.

ස විභක්තිය පර වූ කල්හි, සත්ථු, පිතු යනාදී ශබ්දයන්ගේ අන්තයට විකල්පයෙන් 'උ' කාරය වේ, 'ස' කාරය ලොප් වීමද සිදුවේ.

သတ္ထု[Pg.116], သတ္ထုဿ, သတ္ထုနော ဒီယတေ, ပရိဂ္ဂဟော ဝါ. ပိတု, ပိတုဿ, ပိတုနော ဒီယတေ, ပရိဂ္ဂဟော ဝါ. ဘာတု, ဘာတုဿ, ဘာတုနော ဒီယတေ, ပရိဂ္ဂဟော ဝါ.

සත්ථු, සත්ථුස්ස, සත්ථුනෝ (යන පදයන්) දෙනු ලැබේ, නොහොත් අයිතිය (පරිග්‍රහය) යන අර්ථයන්හි යෙදේ. පිතු, පිතුස්ස, පිතුනෝ (යන පදයන්) දෙනු ලැබේ, නොහොත් අයිතිය යන අර්ථයන්හි යෙදේ. භාතු, භාතුස්ස, භාතුනෝ (යන පදයන්) දෙනු ලැබේ, නොහොත් අයිතිය යන අර්ථයන්හි යෙදේ.

စဂ္ဂဟဏံ ဒုတိယသမ္ပိဏ္ဍနတ္ထံ.

'ච' යන්න ග්‍රහණය කිරීම දෙවන අර්ථය (සකාර ලෝපය) එක් රැස් කර ගැනීම පිණිස වේ.

၂၀၄, ၁၆၇. သက္ကမန္ဓာတာဒီနဉ္စ.

204, 167. සක්කමන්ධාතාදීනඤ්ච.

သက္ကမန္ဓာတုဣစ္စေဝမာဒီနမန္တော ဥတ္တမာပဇ္ဇတေ သသ္မိံ, သလောပေါ စ ဟောတိ.

ස විභක්තිය පර වූ කල්හි, සක්කමන්ධාතු යනාදී ශබ්දයන්ගේ අන්තය 'උ' භාවයට පැමිණේ, 'ස' කාරය ලොප් වීමද සිදුවේ.

သက္ကမန္ဓာတု ဣဝ အဿ ရာဇိနော ဝိဘဝေါ. ဧဝံ ကတ္တု, ဂန္တု, ဒါတု ဣစ္စေဝမာဒီ.

එම රජුගේ සම්පත්තිය සක්කමන්ධාතු (ශක්‍ර මන්ධාතු රජුගේ සම්පත්තිය) මෙනි. කත්තු, ගන්තු, දාතු යනාදී ශබ්දයන්හිද මෙසේමය.

ပုနာရမ္ဘဂ္ဂဟဏံ ကိမတ္ထံ? နိစ္စဒီပနတ္ထံ. သက္ကမန္ဓာတု.

නැවත ආරම්භ කිරීම (ග්‍රහණය කිරීම) කුමක් සඳහාද? නිත්‍ය බව (ඒකාන්තයෙන්ම සිදුවන බව) හැඟවීම පිණිසය. (නිදසුන:) සක්කමන්ධාතු.

စဂ္ဂဟဏံ ဒုတိယသမ္ပိဏ္ဍနတ္ထံ.

'ච' යන්න ග්‍රහණය කිරීම දෙවන අර්ථය (සකාර ලෝපය) එක් රැස් කර ගැනීම පිණිස වේ.

၂၀၅, ၁၆၀. တတော ယောနမော တု.

205, 160. තතෝ යෝනමෝ තු.

တတော အာရာဒေသတော သဗ္ဗေသံ ယော နံ ဩကာရာဒေသော ဟောတိ.

එම 'ආර' ආදේශයට පසුව, සියලුම 'යෝ' විභක්තීන්ට 'ඕ' කාර ආදේශය වෙයි.

သတ္ထာရော, ပိတရော, မာတရော, ဘာတရော, ကတ္တာရော, ဝတ္တာရော.

සත්ථාරෝ, පිතරෝ, මාතරෝ, භාතරෝ, කත්තාරෝ, වත්තාරෝ.

တုဂ္ဂဟဏေန အညသ္မာပိ ယောနံ ဩကာရော ဟောတိ. စတုရော ဇနာ, ဂါဝေါ, ဥဘော ပုရိသာ.

'තු' යන්න ග්‍රහණය කිරීමෙන් වෙනත් ශබ්දයන්ගෙන් පර වූ 'යෝ' විභක්තියටද 'ඕ' කාරය වෙයි. (නිදසුන්:) චතුරෝ ජනා, ගාවෝ, උභෝ පුරිසා.

၂၀၆, ၁၆၅. တတော [Pg.117] သ္မိမိ.

206, 165. තතෝ ස්මිමි.

တတော အာရာဒေသတော သ္မိံဝစနဿ ဣကာရာဒေသော ဟောတိ.

එම 'ආර' ආදේශයට පසුව, 'ස්මිං' විභක්තියට 'ඉ' කාර ආදේශය වෙයි.

သတ္ထရိ, ပိတရိ, မာတရိ, ဓီတရိ, ဘာတရိ, ကတ္တရိ, ဝတ္တရိ.

සත්ථරි, පිතරි, මාතරි, ධීතරි, භාතරි, කත්තරි, වත්තරි.

ပုန တတောဂဟဏေန အညသ္မာပိ သ္မိံဝစနဿ ဣကာရော ဟောတိ. ဘုဝိ.

නැවත 'තතෝ' යන්න ග්‍රහණය කිරීමෙන් වෙනත් ශබ්දයන්ගෙන් පර වූ 'ස්මිං' විභක්තියටද 'ඉ' කාරය වෙයි. (නිදසුන:) භුවි.

၂၀၇, ၁၆၁. နာ အာ.

207, 161. නා ආ.

တတော အာရာဒေသတော နာဝစနဿ အာအာဒေသော ဟောတိ.

එම 'ආර' ආදේශයට පසුව, 'නා' විභක්තියට 'ආ' කාර ආදේශය වෙයි.

သတ္ထာရာ, ပိတရာ, မာတရာ, ဘာတရာ, ဓီတရာ, ကတ္တာရာ, ဝတ္တာရာ.

සත්ථාරා, පිතරා, මාතරා, භාතරා, ධීතරා, කත්තාරා, වත්තාරා.

၂၀၈, ၁၆၆. အာရော ရဿမိကာရေ.

208, 166. ආරෝ රස්සමිකාරේ.

အာရာဒေသော ရဿမာပဇ္ဇတေ ဣကာရေ ပရေ.

'ඉ' කාරය පර වූ කල්හි, 'ආර' ආදේශය ලඝු (රස්ස) බවට පැමිණේ.

သတ္ထရိ, ပိတရိ, မာတရိ, ဓီတရိ, ကတ္တရိ, ဝတ္တရိ.

සත්ථරි, පිතරි, මාතරි, ධීතරි, කත්තරි, වත්තරි.

၂၀၉, ၁၆၈. ပိတာဒီနမသိမှိ.

209, 168. පිතාදීනමසිම්හි.

ပိတာဒီန မာရာဒေသော ရဿမာပဇ္ဇတေ အသိမှိ ဝိဘတ္တိမှိ.

'සි' විභක්තිය හැර අන් විභක්තීන් පර වූ කල්හි, පිතු ආදී ශබ්දයන්ගේ 'ආර' ආදේශය ලඝු (රස්ස) බවට පැමිණේ.

ပိတရာ, မာတရာ, ဘာတရာ, မီတရာ ပိတရော, မာတရော, ဘာတရော, ဓီတရော.

පිතරා, මාතරා, භාතරා, මීතරා, පිතරෝ, මාතරෝ, භාතරෝ, ධීතරෝ.

အသိမှိဂ္ဂဟဏံ [Pg.118] တောမှိ ပရေ ဣကာရာဒေသဉာပနတ္ထံ. မာတိတော, ပိတိတော, ဘာတိတော, ဒုဟိတိတော.

'අසිම්හි' (සි-නොවන විභක්තීන්හි) යන්න ග්‍රහණය කිරීම, 'තෝ' ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි 'ඉ' කාර ආදේශය වන බව හැඟවීම පිණිස වේ. (නිදසුන්:) මාතිතෝ, පිතිතෝ, භාතිතෝ, දුහිතිතෝ.

၂၁၀, ၂၃၉. တယာတယီနံ တကာရော တွတ္တံ ဝါ.

210, 239. තයාතයීනං තකාරෝ තවත්තං වා.

တယာတယိ ဣစ္စေတေသံ တကာရော တွတ္တမာပဇ္ဇတေ ဝါ.

තයා, තයි යන මොවුන්ගේ 'ත' කාරය විකල්පයෙන් 'ත්ව' භාවයට පැමිණේ.

တွယာ, တယာ, တွယိ, တယိ.

ත්වයා, තයා, ත්වයි, තයි.

ဧတေသမိတိ ကိမတ္ထံ? တုဝံ, တဝံ.

('තයා තයීනං' යනුවෙන්) 'මොවුන්ගේ' යන්න ප්‍රකාශ කළේ කුමන ප්‍රයෝජනයක් සඳහාද? තුවං, තවං යනාදී (තයා, තයි නොවන) රූපයන්හි මෙම කාර්යය වැළැක්වීම පිණිසය.

ဣတိ နာဓကပ္ပေ တတိယော ကဏ္ဍော.

මෙසේ නාමකල්පයෙහි (නොහොත් නාධකල්පයෙහි) තෙවන කාණ්ඩය නිමාවේ.

စတုတ္ထကဏ္ဍ

හතරවන කාණ්ඩය (චතුත්ථ කණ්ඩය)

၂၁၁, ၁၂၆. အတ္တန္တော ဟိသ္မိ’မနတ္တံ.

211, 126. හි විභක්තිය පර වන කල්හි 'අත්ත' ශබ්දයාගේ අන්තය 'අන' බවට පත්වේ.

တဿ အတ္တနော အန္တော အနတ္တမာပဇ္ဇတေ ဟိမှိ ဝိဘတ္တိမှိ.

හි විභක්තිය පර වූ කල්හි, එම 'අත්ත' ශබ්දයාගේ අන්තය 'අන' භාවයට පැමිණේ.

အတ္တနေဟိ, အတ္တနေဘိ.

අත්තනෙහි, අත්තනෙභි.

အတ္တန္တောတိ ကိမတ္ထံ? ရာဇေဟိ, ရာဇေဘိ.

'අත්තන්තො' (අත්ත ශබ්දයේ අන්තය) යි කිමෙක් ද? රාජෙහි, රාජෙභි.

ဟိသ္မိန္တိ ကိမတ္ထံ? အတ္တနော.

'හිස්මිං' (හි විභක්තියෙහි) යි කිමෙක් ද? අත්තනො.

အနတ္တမိတိဘာဝနိဒ္ဒေသေန အတ္တသဒ္ဒဿ သကာဒေသော ဟောတိ သဗ္ဗာသု ဝိဘတ္တီသု. သကော, သကာ, သကံ, သကေ.

'අනත්තං' යන භාව නිර්දේශයෙන් සියලු විභක්තීන් පර වන කල්හි 'අත්ත' ශබ්දය වෙනුවට 'සක' යන ආදේශය වෙයි. සකො, සකා, සකං, සකෙ.

၂၁၂, ၃၂၉. တတော [Pg.119] သ္မိံနိ.

212, 329. එයින් පසු 'ස්මිං' විභක්තිය 'නි' බවට පත්වේ.

တတော အတ္တတော သ္မိံဝစနဿ နိ ဟောတိ. အတ္တနိ.

එම 'අත්ත' ශබ්දයෙන් පසු 'ස්මිං' විභක්තිය වෙනුවට 'නි' වෙයි. අත්තනි.

၂၁၃, ၁၂၇. သဿ နော.

213, 127. 'ස' විභක්තියට 'නො' වෙයි.

တတောအတ္တတော သဿ ဝိဘတ္တိဿ နော ဟောတိ, အတ္တနော.

එම 'අත්ත' ශබ්දයෙන් පසු 'ස' විභක්තිය වෙනුවට 'නො' වෙයි. අත්තනො.

၂၁၄, ၁၂၈. သ္မာ နာ.

214, 128. 'ස්මා' විභක්තියට 'නා' වෙයි.

တတော အတ္တတော သ္မာ ဝစနဿ နာ ဟောတိ. အတ္တနာ.

එම 'අත්ත' ශබ්දයෙන් පසු 'ස්මා' විභක්තිය වෙනුවට 'නා' වෙයි. අත්තනා.

ပုန တတောဂဟဏေန တဿ အတ္တနော တကာရဿေဝ ရကာရော ဟောတိ သဗ္ဗေသု ဝစနေသု. အတြဇော, အတြဇံ.

නැවත 'තතො' යන්න ග්‍රහණය කිරීමෙන් එම 'අත්ත' ශබ්දයේ 'ත' කාරයට ම 'ර' කාරය වෙයි සියලු වචනයන්හි. අත්‍රජො, අත්‍රජං.

၂၁၅, ၁၄၁. ဈလတော စ.

215, 141. ඣ, ල ශබ්දයන්ගෙන් පසුවද (ස්මා විභක්තියට නා වෙයි).

ဈလဣစ္စေတေဟိ သ္မာဝစနဿ နာ ဟောတိ.

ඣ, ල යන ශබ්දයන්ගෙන් පසු 'ස්මා' විභක්තිය වෙනුවට 'නා' වෙයි.

အဂ္ဂိနာ, ဒဏ္ဍိနာ, ဘိက္ခုနာ, သယမ္ဘုနာ.

අග්ගිනා, දණ්ඩිනා, භික්ඛුනා, සයම්භුනා.

သ္မာတိ ကိမတ္ထံ? အဂ္ဂယော, မုနယော, ဣသယော.

'ස්මා' යි කිමෙක් ද? අග්ගයො, මුනයො, ඉසයො.

၂၁၆, ၁၈၀. ဃပတော သ္မိံ ယံ ဝါ.

216, 180. ඝ, ප ශබ්දයන්ගෙන් පසු 'ස්මිං' විභක්තියට විකල්පයෙන් 'යං' වෙයි.

တသ္မာ ဃပတော သ္မိံ ဝစနဿ ယံ ဟောတိ ဝါ.

එම ඝ, ප ශබ්දයන්ගෙන් පසු 'ස්මිං' විභක්තිය වෙනුවට විකල්පයෙන් 'යං' වෙයි.

ကညာယံ[Pg.120], ကညာယ. ရတ္တိယံ, ရတ္တိယာ. ဣတ္ထိယံ, ဣတ္ထိယာ. ယာဂုယံ, ယာဂုယာ. ဝခုယံ, ဝဓုယာ.

කඤ්ඤායං, kaññāya. රත්තියං, rattiyā. ඉත්ථියං, itthiyā. යාගුයං, yāguyā. වඛුයං, vadhuyā.

၂၁၇, ၁၉၉. ယောနံ နိ နပုံသကေဟိ.

217, 199. නපුංසක ලිංගයන්ගෙන් පසු 'යො' විභක්තීන්ට 'නි' වෙයි.

သဗ္ဗေသံ ယောနံ နိ ဟောတိ ဝါ နပုံသကေဟိ လိင်္ဂေဟိ.

නපුංසක ලිංග ශබ්දයන්ගෙන් පසු සියලු 'යො' විභක්තීන් වෙනුවට විකල්පයෙන් 'නි' වෙයි.

အဋ္ဌီနိ, အဋ္ဌီ, အာယူနိ, အာယူ.

අට්ඨීනි, අට්ඨී, ආයූනි, ආයූ.

နပုံသကေဟီတိ ကိမတ္ထံ? ဣတ္ထိယော.

'නපුංසකෙහි' යි කිමෙක් ද? ඉත්ථියො.

၂၁၈, ၁၉၆. အတော နိစ္စံ.

218, 196. 'අ' කාරාන්තයන්ගෙන් පසු (යො විභක්තියට නි වීම) නිත්‍ය වෙයි.

အကာရန္တေဟိ နပုံသကလိင်္ဂေဟိ ယောနံ နိ ဟောတိ နိစ္စံ.

අකාරාන්ත නපුංසක ලිංග ශබ්දයන්ගෙන් පසු 'යො' විභක්තීන්ට නිත්‍ය වශයෙන්ම 'නි' වෙයි.

ယာနိ, ယာနိ. တာနိ, တာနိ. ကာနိ, ကာနိ. ဘယာနိ, ဘယာနိ. ရူပါနိ, ရူပါနိ.

යානි, යානි. තානි, තානි. කානි, කානි. භයානි, භයානි. රූපානි, රූපානි.

၂၁၉, ၁၉၆. သိံ.

219, 196. 'සි' විභක්තියට 'අං' වෙයි.

အကာရန္တေဟိ နပုံသကလိင်္ဂေဟိ သိဝစနဿ အံ ဟောတိ နိစ္စံ.

අකාරාන්ත නපුංසක ලිංග ශබ්දයන්ගෙන් පසු 'සි' විභක්තිය වෙනුවට නිත්‍ය වශයෙන්ම 'අං' වෙයි.

သဗ္ဗံ, ယံ, တံ, ကံ, ရူပံ.

සබ්බං, යං, තං, කං, රූපං.

၂၂၀, ၇၄. သေသတော လောပံ ပသိပိ.

220, 74. සෙසු (ශබ්දයන්ගෙන්) පසු 'ග' සහ 'සි' (විභක්තීහු) ලෝප වෙත්.

တတော နိဒ္ဒိဋ္ဌေဟိ လိဂေဟိ သေသခတာ ဂသိဣစ္စေတေ လောပမာပဇ္ဇန္တေ.

එයින් දක්වන ලද ලිංගයන්ගෙන් සෙසු ලිංගයන් කෙරෙන් පර වූ 'ග' සහ 'සි' යන මොහු ලෝපයට (හැලී යාමට) පැමිණෙත්.

ဘောတိ [Pg.121] ဣတ္ထိ, သာ ဣတ္ထီ. ဘော ဒဏ္ဍိ, သော ဒဏ္ဍီ. ဘော သတ္ထ, သော သတ္ထာ. ဘော ရာဇ, သော ရာဇာ. သေသတောတိ ကိမတ္ထံ? ပုရိသော ဂစ္ဆတိ.

භොති ඉත්ථි, sā itthī. භො දණ්ඩි, so daṇḍī. භො සත්ථ, so satthā. භො රාජ, so rājā. 'සෙසතො' යි කිමෙක් ද? පුරිසො ගච්ඡති.

ဂသီတိ ကိမတ္ထံ? ဣတ္ထိယာ, သတ္ထုဿ.

'ගසි' යි කිමෙක් ද? ඉත්ථියා, සත්ථුස්ස.

၂၂၁, ၂၈၂. သဗ္ဗာသမာဝုသော ပသဂ္ဂနိပါတာဒီဟိ စ.

221, 282. 'ආවුසො' ශබ්දයෙන් ද, උපසර්ග සහ නිපාත ආදියෙන් ද පර වූ සියලු විභක්තීන්ට ලෝපය වෙයි.

သဗ္ဗာသံ ဝိဘတ္တီနံ ဧကဝစနဗဟုဝစနာနံ ပဌမာ ဒုတိယာတတိယာ စတုတ္ထီ ပဉ္စမီ ဆဋ္ဌီ သတ္တမီနံ လောပေါ ဟောတိ, အာဝုသော ဥပသဂ္ဂ နိပါတဣစ္စေဝမာဒီဟိ စ,

ඒකවචන, බහුවචන වූ ප්‍රථමා, ද්විතීයා, තෘතීයා, චතුර්ථී, පඤ්චමී, ෂෂ්ඨී, සප්තමී යන සියලු විභක්තීන්ගේ ලෝපය, 'ආවුසො' ශබ්දයෙන් ද, උපසර්ග, නිපාත ආදීන්ගෙන් ද පර වූ කල්හි වෙයි.

တွံ ပနာဝုသော, တုမှေ ပနာဝုသော, ပဒသော ဓမ္မံ ဝါစေယျ, ဝိဟာရံ သွေ ဥပဂစ္ဆေယျ.

ත්වං පනාවුසො, තුම්හෙ පනාවුසො, පදසො ධම්මං වාචෙය්‍ය, විහාරං ස්වෙ උපගච්ඡෙය්‍ය.

ပ, ပရာ, နိ, နီ, ဥ, ဒု, သံ, ဝိ, အဝ, အနု, ပရိ, အဓိ, အဘိ, ပတိ, သု, အာ, အတိ, အပိ, အပ, ဥပ, ပဟာရော, ပရာဘဝေါ, နိဟာရော, နီဟာရော, ဥဟာရော, ဒုဟာရော, သံဟာရော, ဝိဟာရော, အဝဟာရော, အနုဟာရော, ပရိဟာရော, အဓိဟာရော, အဘိဟာရော, ပတိဟာရော, သုဟာရော, အာဟာရော, အတိဟာရော, အပိဟာရော, အပဟာရော, ဥပဟာရော, ဧဝံ ဝီသတိ ဥပသဂ္ဂေဟိ စ.

ප, පරා, නි, නී, උ, දු, සං, වි, අව, අනු, පරි, අධි, අභි, පති, සු, ආ, අති, අපි, අප, උප (යන විසි උපසර්ගයන්ගෙන් ද); පහාරො, පරාභවො, නිහාරො, නීහාරො, උහාරො, දුහාරො, සංහාරො, විහාරො, අවහාරො, අනුහාරො, පරිහාරො, අධිහාරො, අභිහාරො, පතිහාරො, සුහාරො, ආහාරො, අතිහාරො, අපිහාරො, අපහාරො, උපහාරො යන මෙසේ විසි උපසර්ගයන්ගෙන් ද (යෙදිය යුතුය).

ယထာ, တထာ, ဧဝံ, ခလု, ခေါ, တတြ, အထော, အထ, ဟိ, တု စ, ဝါ, ဝေါ, ဟံ, အဘံ, အလံ, ဧဝ, ဟော အဟော, ဟေ[Pg.122], အဟေ, ရေ, အရေ, ဧဝမာဒီဟိ နိပါတေဟိ စ ယောဇေတဗ္ဗာနိ.

යථා, තථා, එවං, ඛලු, ඛො, තත්‍ර, අථො, අථ, හි, තු, ච, වා, වො, හං, අභං, අලං, එව, හො, අහො, හෙ, අහෙ, රෙ, අරෙ යන මෙවැනි නිපාතයන්ගෙන් ද යුක්ත කළ යුතුය.

စဂ္ဂဟဏမ ဝဓာရဏတ္ထံ.

'ච' කාරය ග්‍රහණය කිරීම අවධාරණාර්ථය සඳහා වේ.

၂၂၂, ၃၄၂. ပုမဿ လိင်္ဂါဒီသု သမာသေသု.

222, 342. සමාසයන්හි ‘ලිඞ්ග’ ආදී පද පර වූ කල්හි, ‘පුම’ යන්නෙහි අන්ත ස්වරය ලොප් වේ.

ပုမဣစ္စေတဿ အန္တော လောပမာပဇ္ဇတေ လိင်္ဂါဒီသု ပရပဒေသု သမာသေသု.

සමාසයන්හි ‘ලිඞ්ග’ ආදී පරපදයන් ඇති කල්හි, ‘පුම’ යන මෙහි අන්තය (අන්තිම ස්වරය) ලොප් වීමට පැමිණේ.

ပုလ္လိင်္ဂံ, ပုမ္ဘာဝေါ, ပုင်္ကောကိလော.

පුල්ලීඞ්ගං, පුම්භාවො, පුඞ්කොකිලො.

ပုမဿေတိ ကိမတ္ထံ? ဣတ္ထိလိင်္ဂံ, နပုံသကလိင်္ဂံ.

‘පුමස්ස’ (පුම යන්නෙහි) යැයි පැවසුවේ කුමකටද? ඉත්ථිලිඞ්ගං, නපුංසකලිඞ්ගං යන්නෙහි මෙම රීතිය නොවීමටයි.

လိင်္ဂါဒီသူတိ ကိမတ္ထံ? ပုမိတ္ထီ.

‘ලිඞ්ගාදීසු’ (ලිඞ්ග ආදී පදයන්හි) යැයි පැවසුවේ කුමකටද? ‘පුමිත්ථී’ යන්නෙහි (ලිඞ්ග ආදී පද පර නොවන බැවින්) මෙම රීතිය නොවීමටයි.

သမာသေသူတိ ကိမတ္ထံ? ပုမဿ လိင်္ဂံ.

‘සමාසේසු’ (සමාසයන්හි) යැයි පැවසුවේ කුමකටද? ‘පුමස්ස ලිඞ්ගං’ යන්නෙහි මෙන් සමාස නොවන තන්හි මෙම රීතිය නොවීමටයි.

၂၂၃, ၁၈၈. အံ ယမီတော ပသညတော.

223, 188. ‘ප’ යන සංඥාව ඇති ‘ඊ’ කාරයට පසුව ‘අං’ ප්‍රත්‍යය විකල්පයෙන් ‘යං’ බවට පත් වේ.

အံ ဝစနဿ ယံ ဟောတိ ဝါ ဤတော ပသညတော.

‘ප’ යන සංඥාව ඇති ‘ඊ’ කාරයට පසුව ‘අං’ විභක්ති ප්‍රත්‍යය වෙනුවට විකල්පයෙන් ‘යං’ යන්න වේ.

ဣတ္ထိယံ, ဣတ္ထိံ.

ඉත්ථියං, ඉත්ථිං.

ပသညတောတိ ကိမတ္ထံ? ဒဏ္ဍိနံ, ဘောဂိနံ.

‘පසඤ්ඤතො’ (‘ප’ සංඥාව ඇති කල්හි) යැයි පැවසුවේ කුමකටද? ‘දණ්ඩිනං’, ‘භොගිනං’ ආදියෙහි මෙන් ‘ප’ සංඥාව නැති තන්හි මෙම රීතිය නොවීමටයි.

အမိတိ ကိမတ္ထံ? ဣတ္ထီဟိ.

‘අං’ යැයි පැවසුවේ කුමකටද? ‘ඉත්ථීහි’ යන්නෙහි මෙන් ‘අං’ විභක්තිය පර නොවන කල්හි මෙම රීතිය නොවීමටයි.

၂၂၄, ၁၅၃. နံ ဈတော ကတရဿာ.

224, 153. රස්ව කරන ලද ‘ඣ’ සංඥාවට පසුව ‘අං’ විභක්තිය ‘නං’ බවට පත් වේ.

တသ္မာ ဈတော ကတရဿာ အံ ဝစနဿ နံ ဟောတိ.

එබැවින්, රස්ව කරන ලද ‘ඣ’ සංඥාවට පසුව ‘අං’ විභක්ති ප්‍රත්‍යය වෙනුවට ‘නං’ යන්න වේ.

ဒဏ္ဍိနံ[Pg.123], ဘောဂိနံ.

දණ්ඩිනං, භොගිනං.

ဈတောတိ ကိမတ္ထံ? ဝေဿဘုံ.

‘ඣතො’ (‘ඣ’ සංඥාවෙන් පසුව) යැයි පැවසුවේ කුමකටද? ‘වෙස්සභුං’ යන්නෙහි මෙන් ‘ඣ’ සංඥාව නැති තන්හි මෙම රීතිය නොවීමටයි.

ကတရဿာတိ ကိမတ္ထံ? ကုစ္ဆိံ.

‘කතරස්සා’ (රස්ව කරන ලද) යැයි පැවසුවේ කුමකටද? ‘කුච්ඡිං’ යන්නෙහි මෙන් රස්ව නොකළ තන්හි මෙම රීතිය නොවීමටයි.

၂၂၅, ၁၅၁. ယောနံ နော.

225, 151. රස්ව කරන ලද ‘ඣ’ සංඥාවට පසුව සියලු ‘යො’ විභක්තීන් ‘නො’ බවට පත් වේ.

သဗ္ဗေသံ ယောနံ ဈတော ကတရဿာ နော ဟောတိ.

රස්ව කරන ලද ‘ඣ’ සංඥාවට පසුව සියලු ‘යො’ විභක්තීන් වෙනුවට ‘නො’ යන්න වේ.

ဒဏ္ဍိနော ဘောဂိနော, ဟေ ဒဏ္ဍိနော, ဟေ ဘောဂိနော.

දණ්ඩිනො භොගිනො, හේ දණ්ඩිනො, හේ භොගිනො.

ကတရဿာတိ ကိမတ္ထံ? အဂ္ဂယော, မုနယော, ဣသယော.

‘කතරස්සා’ (රස්ව කරන ලද) යැයි පැවසුවේ කුමකටද? ‘අග්ගයො’, ‘මුනයො’, ‘ඉසයො’ ආදියෙහි මෙන් රස්ව නොකළ තන්හි මෙම රීතිය නොවීමටයි.

ဈတောတိ ကိမတ္ထံ? သယမ္ဘုနော.

‘ඣතො’ (‘ඣ’ සංඥාවෙන් පසුව) යැයි පැවසුවේ කුමකටද? ‘සයම්භුනො’ යන්නෙහි මෙන් ‘ඣ’ සංඥාව නැති තන්හි මෙම රීතිය නොවීමටයි.

ယောနန္တိ ကိမတ္ထံ? ဒဏ္ဍိနာ, ဘောဂိနာ.

‘යොනං’ (‘යො’ විභක්තියෙහි) යැයි පැවසුවේ කුමකටද? ‘දණ්ඩිනා’, ‘භොගිනා’ ආදියෙහි මෙන් ‘යො’ විභක්තිය නොවන තන්හි මෙම රීතිය නොවීමටයි.

၂၂၆, ၁၅၄. သ္မိံနိ.

226, 154. රස්ව කරන ලද ‘ඣ’ සංඥාවට පසුව ‘ස්මිං’ විභක්තිය ‘නි’ බවට පත් වේ.

တသ္မာ ဈတော ကတရဿာ သ္မိံဝစနဿ နိအာဒေ သော ဟောတိ.

එබැවින්, රස්ව කරන ලද ‘ඣ’ සංඥාවට පසුව ‘ස්මිං’ විභක්ති ප්‍රත්‍යය වෙනුවට ‘නි’ යන ආදේශය වේ.

ဒဏ္ဍိနိ, ဘောဂိနိ.

දණ්ඩිනි, bhogini.

ကတရဿာတိ ကိမတ္ထံ? ဗျာဓိမှိ.

‘කතරස්සා’ (රස්ව කරන ලද) යැයි පැවසුවේ කුමකටද? ‘බ්‍යාධිම්හි’ යන්නෙහි මෙන් රස්ව නොකළ තන්හි මෙම රීතිය නොවීමටයි.

၂၂၇, ၂၇၀. ကိဿ ကဝေစ.

227, 270. ‘ව’ ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි ද ‘කිං’ යන්නට ‘ක’ යන්න වේ.

ကိမိစ္စေတဿ ကော စ ဟောတိ ဝပစ္စယေ ပရေ.

‘ව’ ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි, ‘කිං’ යන මෙයට ‘ක’ ආදේශය ද වේ.

ကွ [Pg.124] ဂတောသိ တွံ ဒေဝါနံ ပိယတိဿ.

“දේවානං පියතිස්ස, ඔබ කොහි ගියේද?” (ක්ව ගතොසි ත්වං දේවානං පියතිස්ස)

စဂ္ဂဟဏေန အဝပစ္စယေ ပရေပိ ကော စ ဟောတိ. ကော တံနိန္ဒိတု မရဟတိ, ကထံ ဗောဓယိတုံ ဓမ္မံ.

(සූත්‍රයෙහි) ‘ච’ යන්න ග්‍රහණය කිරීමෙන් ‘ව’ ප්‍රත්‍යය පර නොවන කල්හි ද ‘ක’ ආදේශය වේ. “කවරෙක් නම් ඔහුට නින්දා කිරීමට සුදුසු වේද? ධර්මය කෙසේ නම් වටහා දෙන්නද?” (කො තං නින්දිතුමරහති, කථං බොධයිතුං ධම්මං).

ဝေတိ ကိမတ္ထံ? ကုတော အာဂတောသိ တွံ.

‘ව’ යැයි පැවසුවේ කුමකටද? “ඔබ කොහෙන් පැමිණියේද?” (කුතො ආගතොසි ත්වං) යන්නෙහි මෙන් ‘ව’ ප්‍රත්‍යය පර නොවන කල්හි මෙම රීතිය නොවීමටයි.

၂၂၈, ၂၇၂. ကုဟိံ ဟံ သု စ.

228, 272. ‘හිං’ සහ ‘හං’ ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි ද ‘කිං’ යන්නට ‘කු’ ආදේශය වේ.

ကိမိစ္စေတဿ ကု ဟောတိ ဟိံ ဟံဣစ္စေတေသု စ. ကုဟိံ ဂစ္ဆသိ, ကုလံ ဂစ္ဆသိ.

‘හිං’ සහ ‘හං’ යන ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි, ‘කිං’ යන මෙයට ‘කු’ ආදේශය වේ. “කොහි යන්නෙහිද?” (කුහිං ගච්ඡසි), “කවර කුලයකට යන්නෙහිද?” (කුලං ගච්ඡසි)

စဂ္ဂဟဏေန ဟိဉ္စနံဒါစနံ ပစ္စယေသု ပရေသု အညတ္ထာပိ ကု ဟောတိ. ကုဟိဉ္စနံ, ကုဒါစနံ.

(සූත්‍රයෙහි) ‘ච’ යන්න ග්‍රහණය කිරීමෙන් ‘හිඤ්චනං’ සහ ‘දාචනං’ ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි සහ වෙනත් ස්ථානයන්හි ද ‘කු’ ආදේශය වේ. කුහිඤ්චනං, කුදාචනං.

၂၂၉, ၂၂၆. သေသေသု စ.

229, 226. සෙසු විභක්ති හා ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි ද (කිං යන්නට ක ආදේශය වේ).

ကိမိစ္စေတဿ ကော ဟောတိ သေသေသု ဝိဘတ္တိပစ္စယေသု ပရေသု.

සෙසු විභක්ති සහ ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි, ‘කිං’ යන මෙයට ‘ක’ ආදේශය වේ.

ကော ပကာရော ကထံ, ကံ ပကာရံ ကထံ.

කො පකාරො කථං, කං පකාරං කථං.

စဂ္ဂဟဏမနုကဍ္ဎနတ္ထံ.

(සූත්‍රයෙහි) ‘ච’ යන්න ග්‍රහණය කිරීම (පෙර සූත්‍රයෙන් ‘ක’ යන්න) අනුකර්ෂණය කිරීම සඳහා වේ.

၂၃၀, ၂၆၂. တြဘောထေသု စ.

230, 262. ‘ත්‍ර’, ‘තො’ සහ ‘ථ’ ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි ද (කිං යන්නට කු ආදේශය වේ).

ကိမိစ္စေတဿ ကု ဟောတိ တြတောထ ဣစ္စေတေသု စ.

‘ත්‍ර’, ‘තො’ සහ ‘ථ’ යන ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි ද ‘කිං’ යන මෙයට ‘කු’ ආදේශය වේ.

ကုတြ, ကုတော, ကုတ္ထ.

කුත්‍ර, කුතො, කුත්ථ.

စဂ္ဂဟဏမနုကဍ္ဎနတ္ထံ,

‘ච’ ශබ්දය ග්‍රහණය කිරීම ‘කිස්ස’ සහ ‘කු’ යන්න (පෙර සූත්‍රයෙන්) අනුකර්ෂණය කිරීම (ඇද ගැනීම) පිණිස වෙයි.

၂၃၁, ၂၆၃. သဗ္ဗဿေတဿ[Pg.125], ကာရော ဝါ.

231, 263. මුළු ‘එත’ ශබ්දයට විකල්පයෙන් ‘අ’ කාරය (අකුර) වෙයි.

သဗ္ဗဿ ဧတသဒ္ဒဿ အကာရော ဟောတိ ဝါ တောထဣစ္စေတေသု.

‘තො’ සහ ‘ථ’ යන ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි, මුළු ‘එත’ ශබ්දයට විකල්පයෙන් ‘අ’ කාරය වෙයි.

အတော, အတ္ထ, ဧတ္တော, ဧတ္ထ.

අතො, අත්ථ, එත්තො, එත්ථ.

၂၃၂, ၂၆၇. တြေ နိစ္စံ.

232, 267. ‘ත්‍ර’ ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි (එත ශබ්දයට ‘අ’ කාරය වීම) නිත්‍ය වෙයි.

သဗ္ဗဿ ဧတသဒ္ဒဿ အကာရော ဟောတိ နိစ္စံ တြပစ္စယေ ပရေ.

‘ත්‍ර’ ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි, මුළු ‘එත’ ශබ්දයට නිත්‍ය වශයෙන්ම ‘අ’ කාරය වෙයි.

အတြ.

අත්‍ර.

၂၃၃, ၂၆၄. ဧ တောထေသု စ.

233, 264. ‘තො’ සහ ‘ථ’ යන ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි ‘එ’ කාරය ද (වෙයි).

သဗ္ဗဿ ဧတသဒ္ဒဿ ဧကာရော ဟောတိ ဝါ တောထဣစ္စေတေသု.

‘තො’ සහ ‘ථ’ යන ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි, මුළු ‘එත’ ශබ්දයට විකල්පයෙන් ‘එ’ කාරය වෙයි.

ဧတ္တော, အတော, ဧတ္ထ, အတ္ထ.

එත්තො, අතො, එත්ථ, අත්ථ.

၂၃၄, ၂၆၅. ဣမဿိ ထံ ဒါနိ ဟ တော ဓေသု စ.

234, 265. ‘ථං’, ‘දානි’, ‘හ’, ‘තො’ සහ ‘ධ’ යන ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි ‘ඉම’ ශබ්දයට ‘ඉ’ කාරය ද වෙයි.

ဣမသဒ္ဒဿ သဗ္ဗဿေဝ ဣကာရော ဟောတိ ထံ ဒါနိဟတော ဓဣစ္စေတေသု.

‘ථං’, ‘දානි’, ‘හ’, ‘තො’ සහ ‘ධ’ යන ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි, මුළු ‘ඉම’ ශබ්දයටම ‘ඉ’ කාරය වෙයි.

ဣတ္ထံ, ဣဒါနိ, ဣဟ, ဣတော, ဣဓ.

ඉත්ථං, ඉදානි, ඉහ, ඉතො, ඉධ.

၂၃၅, ၂၈၁. အဓုနာမှိ [Pg.126] စ.

235, 281. ‘ධුනා’ ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි ද (ඉම ශබ්දයට ‘අ’ කාරය වෙයි).

ဣမသဒ္ဒဿ သဗ္ဗဿေဝ အကာရော ဟောတိ ဓုနာမှိ ပစ္စယေ ပရေ.

‘ධුනා’ ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි, මුළු ‘ඉම’ ශබ්දයටම ‘අ’ කාරය වෙයි.

အဓုနာ.

අධුනා.

စဂ္ဂဟဏမဝဓာရဏတ္ထံ.

(සූත්‍රයෙහි) ‘ච’ ශබ්දය ග්‍රහණය කිරීම අවධාරණය පිණිස වෙයි.

၂၃၆, ၂၈၀. ဧတ ရဟိမှိ.

236, 280. ‘රහි’ ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි ‘එත’ ආදේශය වෙයි.

သဗ္ဗဿေဝ ဣမသဒ္ဒဿ ဧတာဒေသော ဟောတိ ရဟိမှိ ပစ္စယေ ပရေ.

‘රහි’ ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි, මුළු ‘ඉම’ ශබ්දයටම ‘එත’ යන්න ආදේශ වෙයි.

ဧတရဟိ.

එතරහි.

၂၃၇, ၁၇၆. ဣတ္ထိယမတော အာပစ္စယော.

237, 176. ස්ත්‍රී ලිංගයෙහි ‘අ’ කාරයෙන් කෙළවර වන ශබ්දවලින් පසුව ‘ආ’ ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဣတ္ထိယံ ဝတ္တမာနာယ အကာရတော အာပစ္စယော ဟောတိ.

ස්ත්‍රී ලිංගයෙහි පවතින ‘අ’ කාරයෙන් කෙළවර වන ශබ්දවලින් පසුව ‘ආ’ ප්‍රත්‍යය වෙයි.

သဗ္ဗာ, ယာ, သာ, ကာ. ကတရာ.

සබ්බා, යා, සා, කා, කතරා.

၂၃၈, ၁၈၇. နဒါဒိတော ဝါ ဤ.

238, 187. ‘නද’ ආදී ශබ්දවලින් පසුව විකල්පයෙන් ‘ඊ’ ප්‍රත්‍යය වෙයි.

နဒါဒိတော ဝါအနဒါဒိတောဝါ ဣတ္ထိယံ ဝတ္တမာနာယ ဤပစ္စယော ဟောတိ.

‘නද’ ආදී ශබ්දවලින් හෝ නද ආදී නොවන ශබ්දවලින් හෝ පසුව ස්ත්‍රී ලිංගයෙහි පවතින කල්හි විකල්පයෙන් ‘ඊ’ ප්‍රත්‍යය වෙයි.

နဒီ, မဟီ, ကုမာရီ, တရုဏီ, သခီ, ဣတ္ထီ.

නදී, මහී, කුමාරී, තරුණී, සඛී, ඉත්ථී.

၂၃၉, ၁၉၀. ဏဝ [Pg.127] ဏိက ဏေယျ ဏ န္တုဟိ.

239, 190. ‘ණව’, ‘ණික’, ‘ණෙය්‍ය’, ‘ණ’ සහ ‘න්තු’ යන ප්‍රත්‍යයන් කෙළවර ඇති ශබ්දවලින් පසුව (ස්ත්‍රී ලිංගයෙහි ‘ඊ’ ප්‍රත්‍යය වෙයි).

ဏဝ ဏိက ဏေယျ ဏ န္တုဣစ္စေတေဟိ ဣတ္ထိယံ ဝတ္တမာနေဟိ ဤပစ္စယော ဟောတိ.

‘ණව’, ‘ණික’, ‘ණෙය්‍ය’, ‘ණ’ සහ ‘න්තු’ යන මොවුන් කෙළවර ඇති, ස්ත්‍රී ලිංගයෙහි පවතින ශබ්දවලින් පසුව ‘ඊ’ ප්‍රත්‍යය වෙයි.

မာဏဝီ, ပဏ္ဍဝီ, နာဝိကီ, ဝေနတေယျီ, ကုန္တေယျီ, ဂေါတမီ, ဂုဏဝတီ, သာမာဝတီ.

මාණවී, පණ්ඩවී, නාවිකී, වෙනතෙය්‍යී, කුන්තෙය්‍යී, ගොතමී, ගුණවතී, සාමාවතී.

၂၄၀, ၁၉၃. ပတိ ဘိက္ခုရာဇီကာရန္တေဟိ ဣနီ.

240, 193. ‘පති’, ‘භික්ඛු’, ‘රාජ’ සහ ‘ඊ’ කාරාන්ත ශබ්දවලින් පසුව (ස්ත්‍රී ලිංගයෙහි) ‘ඉනී’ ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ပတိ ဘိက္ခု ရာဇီကာရန္တေဟိ ဣတ္ထိယံ ဝတ္တမာနေဟိ ဣနီပစ္စယော ဟောတိ.

‘පති’, ‘භික්ඛු’, ‘රාජ’ සහ ‘ඊ’ කාරාන්ත වූ ස්ත්‍රී ලිංගයෙහි පවතින ශබ්දවලින් පසුව ‘ඉනී’ ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဂဟပတာနီ, ဘိက္ခုနီ, ရာဇိနီ, ဟတ္ထိနီ, ဒဏ္ဍိနီ, မေဓာဝိနီ, တပဿိနီ.

ගහපතානී, භික්ඛුනී, රාජිනී, හත්ථිනී, දණ්ඩිනී, මෙධාවිනී, තපස්සිනී.

၂၄၁, ၁၉၁. န္တုဿ တမီကာရေ.

241, 191. ‘ඊ’ කාරය පර වූ කල්හි ‘න්තු’ ප්‍රත්‍යයට ‘ත’ කාරය වෙයි.

သဗ္ဗဿေဝ န္တုပစ္စယဿ တကာရော ဟောတိ ဝါ ဤကာရေ ပရေ.

‘ඊ’ කාරය පර වූ කල්හි, මුළු ‘න්තු’ ප්‍රත්‍යයටම විකල්පයෙන් ‘ත’ කාරය වෙයි.

ဂုဏဝတီ, ဂုဏဝန္တီ, ကုလဝတီ, ကုလဝန္တီ, သတိမတီ. သတိမန္တီ, မဟတီ, မဟန္တီ, ဂေါတ္တမတီ, ဂေါတ္တမန္တီ.

ගුණවතී, ගුණවන්තී, කුලවතී, කුලවන්තී, සතිමතී, සතිමන්තී, මහතී, මහන්තී, ගොත්තමතී, ගොත්තමන්තී.

၂၄၂, ၁၉၂. ဘဝတော ဘောတော.

242, 192. ‘භවන්ත’ ශබ්දයට ‘භොත’ යන්න ආදේශ වෙයි.

သဗ္ဗဿေဝ ဘဝန္တသဒ္ဒဿ ဘောတာဒေသော ဟောတိ ဤကာရေ ဣတ္ထိဂတေ ပရေ.

ස්ත්‍රී ලිංගයෙහි පවතින ‘ඊ’ කාරය පර වූ කල්හි, මුළු ‘භවන්ත’ ශබ්දයටම ‘භොත’ යන්න ආදේශ වෙයි.

ဘောတိ အယျေ, ဘောတိ ကညေ, ဘောတိ ခရာဒိယေ.

භොති අය්‍යෙ, bhoti කඤ්ඤෙ, භොති ඛරාදියෙ.

၂၄၃, ၁၁၀. ဘောဂေ [Pg.128] တု.

243, 110. භොග (සම්පත්/භුක්ති විඳීම) යන අර්ථයෙහිදී වනාහි (වෙනස් වෙයි).

သဗ္ဗဿေဝ ဘဝန္တသဒ္ဒဿ ဘောအာဒေသော ဟောတိ ဂေ ပရေ.

‘ග’ (ආලෝපන ඒකවචන ප්‍රත්‍යය) පර වූ කල්හි, මුළු ‘භවන්ත’ ශබ්දයටම ‘භෝ’ යන ආදේශය වෙයි.

ဘော ပုရိသ, ဘော အဂ္ဂိ, ဘော ရာဇ, ဘော သတ္ထ, ဘော ဒဏ္ဍိ, ဘော သယမ္ဘု.

භෝ පුරිස, භෝ අග්ගි, භෝ රාජ, භෝ සත්ථ, භෝ දණ්ඩි, භෝ සයම්භු.

ဂေတိ ကိမတ္ထံ? ဘဝတာ, ဘဝံ.

‘ග’ යනුවෙන් පැවසුවේ කුමක් සඳහාද? ‘භවතා’, ‘භවං’ යනාදී ‘ග’ ප්‍රත්‍යය පර නොවන තැන්වලදී මෙම ආදේශය වැළැක්වීම සඳහාය.

တုဂ္ဂဟဏေန အညသ္မိမ္ပိ ဝစနေ သဗ္ဗဿ ဘဝန္တသဒ္ဒဿ ဘောန္တ ဘန္တေ ဘောန္တော ဘဒ္ဒေ ဘောတာ ဘော တောဣစ္စေတေ အာဒေသာ ဟောန္တိ.

සූත්‍රයේ ‘තු’ යන්න ග්‍රහණය කිරීමෙන් වෙනත් වචනවලදීද (වෙනත් ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හිද) මුළු ‘භවන්ත’ ශබ්දයටම භොන්ත, භන්තෙ, භොන්තෝ, භද්දෙ, භොතා, භොතෝ යන මේ ආදේශයෝ වෙති.

ဘောန္တ, ဘန္တေ, ဘောန္တော, ဘဒ္ဒေ, ဘောတာ, ဘောတော.

භොන්ත, භන්තෙ, භොන්තෝ, භද්දෙ, භොතා, bhoto.

၂၄၄, ၇၂. အကာရပိတာဒျန္တာနမာ.

244, 72. අකාරයද පිතු ආදීන්ගේ අන්ත ස්වරයද ආකාර (ආ) බවට පැමිණේ.

အကာရော စ ပိတာဒီနမန္တော စ အတ္တမာပဇ္ဇတေ ဂေ ပရေ.

‘ග’ පර වූ කල්හි, (ප්‍රාතිපදික කෙළවර ඇති) අකාරයද ‘පිතු’ ආදී ශබ්දයන්ගේ අන්ත ස්වරයද ආකාර බවට පැමිණේ.

ဘော ပုရိသာ, ဘော ရာဇာ, ဘော ပိတာ, ဘော မာတာ, ဘော သတ္ထာ.

භෝ පුරිසා, භෝ රාජා, භෝ පිතා, භෝ මාතා, භෝ සත්ථා.

၂၄၅, ၁၅၂. ဈလပါ ရဿံ.

245, 152. ඣ, ළ, ප යන මොවුන්ට ලුහු (කෙටි) ස්වරයක් වෙයි.

ဈလပဣစ္စေတေ ရဿမာပဇ္ဇန္တေ ဂေ ပရေ.

‘ග’ පර වූ කල්හි ‘ඣ’, ‘ළ’ සහ ‘ප’ යන මේවා ලුහු (කෙටි) බවට පැමිණෙත්.

ဘော ဒဏ္ဍိ, ဘော သယမ္ဘု, ဘောတိ ဣတ္ထိ, ဘောတိဝဓု,

භෝ දණ්ඩි, භෝ සයම්භු, භෝති ඉත්ථි, භෝති වධු.

၂၄၆, ၇၃. အာကာရော [Pg.129] ဝါ.

246, 73. ආකාරය විකල්පයෙන් ලුහු (කෙටි) වේ.

အာကာရော ရဿမာပဇ္ဇတေ ဝါ ဂေ ပရေ.

‘ග’ පර වූ කල්හි ආකාරය විකල්පයෙන් ලුහු (කෙටි) බවට පැමිණේ.

ဘော ရာဇ, ဘော ရာဇာ, ဘော အတ္တ, ဘော အတ္တာ, ဘော သခ, ဘော သခါ, ဘော သတ္ထ, ဘော သတ္ထာ.

භෝ රාජ, භෝ රාජා, භෝ අත්ත, භෝ අත්තා, භෝ සඛ, භෝ සඛා, භෝ සත්ථ, භෝ සත්ථා.

ဣတိ နာမကပ္ပေ စတုတ္ထော ကဏ္ဍော.

මෙසේ නාම කල්පයෙහි සතරවන කාණ්ඩයයි.

ပဉ္စမကဏ္ဍ

පස්වැනි කාණ්ඩය.

၂၄၇, ၂၆၁. တွာဒယော ဝိဘတ္တိသညာယော.

247, 261. ත්වාදී ප්‍රත්‍යයෝ විභක්ති සංඥා ඇත්තෝ වෙති.

တောအာဒိ ယေသံ ပစ္စယာနံ, တေ ဟောန္တိ တွာဒယော. တေ ပစ္စယာ တွာဒယော ဝိဘတ္တိသညာဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

‘තෝ’ යන්න මුලින් ඇති යම් ප්‍රත්‍යයෝ වෙත්ද, ඔවුහු ‘ත්වාදී’ නම් වෙති. ඒ ත්වාදී ප්‍රත්‍යයෝ විභක්ති සංඥා ඇත්තන් ලෙසම දත යුතුය.

သဗ္ဗတော, ယတော, တတော, ကုတော, အတော, ဣတော, သဗ္ဗဒါ, ယဒါ, တဒါ, ကဒါ, ဣဓ, ဣဒါနိ.

සබ්බතෝ, යතෝ, තතෝ, කුතෝ, අතෝ, ඉතෝ, sabbaදා, යදා, තදා, කදා, ඉධ, ඉදානි.

၂၄၈, ၂၆၀. ကွစိ တော ပဉ္စမျတ္ထေ.

248, 260. ඇතැම් විටෙක පංචමී විභක්ති අර්ථයෙහි ‘තෝ’ ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ကွစိ တောပစ္စယော ဟောတိ ပဉ္စမျတ္ထေ.

ඇතැම් විටෙක පංචමී විභක්ති අර්ථයෙහි ‘තෝ’ ප්‍රත්‍යය වෙයි.

သဗ္ဗတော, ယတော, တတော, ကုတော, အတော, ဣတော.

සබ්බතෝ, යතෝ, තතෝ, කුතෝ, අතෝ, ඉතෝ.

ကွစီတိ ကိမတ္ထံ? သဗ္ဗသ္မာ, ဣမသ္မာ.

‘ක්වචි’ යනුවෙන් පැවසුවේ කුමක් සඳහාද? ‘සබ්බස්මා’, ‘ඉමස්මා’ යනාදී රූපයන්හි (විකල්පය දැක්වීමට) ය.

၂၄၉, ၂၆၆. တြ [Pg.130] ထ သတ္တမိယာ သဗ္ဗနာမေဟိ.

249, 266. සර්වනාමයන්ගෙන් පසුව සප්තමී විභක්ති අර්ථයෙහි ‘ත්‍ර’ සහ ‘ථ’ ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

တြထဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ သတ္တမျတ္ထေ သဗ္ဗ နာမေဟိ.

සර්වනාමයන්ගෙන් පසුව සප්තමී විභක්ති අර්ථයෙහි ‘ත්‍ර’ සහ ‘ථ’ යන මේ ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

သဗ္ဗတြ, သဗ္ဗတ္ထ, ယတြ, ယတ္ထ, တတြ, တတ္ထ.

සබ්බත්‍ර, සබ්බත්ථ, යත්‍ර, යත්ථ, තත්‍ර, තත්ථ.

၂၅၀, ၂၆၈. သဗ္ဗတော ဓိ.

250, 268. ‘සබ්බ’ ශබ්දයෙන් සප්තමී අර්ථයෙහි ‘ධි’ ප්‍රත්‍යය වෙයි.

သဗ္ဗဣစ္စေတသ္မာ ဓိပစ္စယော ဟောတိ ကွစိ သတ္တမျတ္ထေ. သဗ္ဗဓိ, သဗ္ဗသ္မိံ.

‘සබ්බ’ යන මෙයින් ඇතැම් විටෙක සප්තමී විභක්ති අර්ථයෙහි ‘ධි’ ප්‍රත්‍යය වෙයි. උදාහරණ: සබ්බධි, සබ්බස්මිං.

၂၅၁, ၂၆၉. ကိံ သ္မာ ဝေါ.

251, 269. ‘කිං’ ශබ්දයෙන් සප්තමී අර්ථයෙහි ‘ව’ ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ကိမိစ္စေတသ္မာ ဝပစ္စယော ဟောတိ သတ္တမျတ္ထေ.

‘කිං’ යන මෙයින් සප්තමී විභක්ති අර්ථයෙහි ‘ව’ ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ကွ ဂတောသိ တွ ဒေဝါနံပိယတိဿ.

“දේවානම්පියතිස්සයෙනි, ඔබ කොහි ගියේද?”

၂၅၂, ၂၇၁. ဟိံ ဟံ ဟိဉ္စနံ.

252, 271. ‘කිං’ ශබ්දයෙන් සප්තමී අර්ථයෙහි ‘හිං’, ‘හං’ සහ ‘හිංචනං’ ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

ကိမိစ္စေတသ္မာ ဟိံဟံဟိဉ္စနံဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ သတ္တမျတ္ထေ.

‘කිං’ යන මෙයින් සප්තමී විභක්ති අර්ථයෙහි ‘හිං’, ‘හං’ සහ ‘හිංචනං’ යන මේ ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

ကုဟိံ, ကုလံ, ကုဟိဉ္စနံ.

කුහිං, කුලං, කුහිංචනං.

၂၅၃, ၂၇၃. တမှာ စ.

253, 273. ‘ත’ ශබ්දයෙන්ද සප්තමී අර්ථයෙහි ‘හිං’ සහ ‘හං’ ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

တမှာ စ ဟိ ဟံဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ သတ္တမျတ္ထေ. တဟိံ, တဟံ.

‘ත’ ශබ්දයෙන්ද සප්තමී විභක්ති අර්ථයෙහි ‘හිං’ සහ ‘හං’ යන මේ ප්‍රත්‍යයෝ වෙති. උදාහරණ: තහිං, තහං.

စဂ္ဂဟဏံ [Pg.131] ဟိဉ္စနဂ္ဂဟဏနိဝတ္တနတ္ထံ.

‘ච’ යන්න ග්‍රහණය කිරීම ‘හිංචන’ ප්‍රත්‍යය මෙහි පැමිණීම වැළැක්වීම සඳහාය.

၂၅၄, ၂၇၄. ဣမသ္မာ ဟ ဓာ စ.

254, 274. ‘ඉම’ ශබ්දයෙන් සප්තමී අර්ථයෙහි ‘හ’ සහ ‘ධ’ ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

ဣမသ္မာ ဟဓဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ သတ္တမျတ္ထေ. ဣဟ, ဣဓ.

‘ඉම’ ශබ්දයෙන් සප්තමී විභක්ති අර්ථයෙහි ‘හ’ සහ ‘ධ’ යන මේ ප්‍රත්‍යයෝ වෙති. උදාහරණ: ඉහ, ඉධ.

စဂ္ဂဟဏမဝဓာရဏတ္ထံ.

‘ච’ යන්න ග්‍රහණය කිරීම අවධාරණය කිරීම පිණිසය.

၂၅၅, ၂၇၅. ယတော ဟိံ.

255, 275. ‘Ya’ ශබ්දයෙන් පසු ‘hiṃ’ ප්‍රත්‍යය වෙයි.

တသ္မာ ယတော ဟိံပစ္စယော ဟောတိ သတ္တမျတ္ထေ. ယဟိံ.

එබැවින් ‘ya’ ශබ්දයෙන් පසු සප්තමී විභක්ති අර්ථයෙහි ‘hiṃ’ ප්‍රත්‍යය වෙයි. උදාහරණ: Yahiṃ.

၂၅၆, ၀. ကာလေ.

256, 0. කාලයෙහි.

‘‘ကာလေ’’ဣစ္စေတံ အဓိကာရတ္ထံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

‘Kāle’ (කාලයෙහි) යන්න අධිකාර අර්ථයෙහි (ඉදිරි සූත්‍ර සඳහා බලපැවැත්වෙන සේ) දත යුතුය.

၂၅၇, ၂၇၉. ကိံသဗ္ဗညေကယကုဟိဒါဒါစနံ.

257, 279. ‘Kiṃ’, ‘sabba’, ‘añña’, ‘eka’, ‘ya’, ‘ku’ යන ශබ්දයන්ගෙන් පසු ‘dā’ සහ ‘dācanaṃ’ ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

ကိံ သဗ္ဗအည ဧက ယ ကုဣစ္စေတေဟိ ဒါ ဒါစနံဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ ကာလေ သတ္တမျတ္ထေ.

‘Kiṃ’, ‘sabba’, ‘añña’, ‘eka’, ‘ya’, ‘ku’ යන මොවුන්ගෙන් පසු කාලය අර්ථවත් කරන සප්තමී විභක්ති අර්ථයෙහි ‘dā’ සහ ‘dācanaṃ’ යන ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

ကဒါ, သဗ္ဗဒါ, အညဒါ, ဧကဒါ, ယဒါ, ကုဒါစနံ.

Kadā, sabbadā, aññadā, ekadā, yadā, kudācanaṃ.

၂၅၈, ၂၇၈. တမှာ ဒါနိ စ.

258, 278. ‘Ta’ ශබ්දයෙන් පසු ‘dāni’ ද (dā ද) ප්‍රත්‍යය වෙයි.

တဣစ္စေတသ္မာ ဒါနိ ဒါဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ, ကာလေ သတ္တမျတ္ထေ.

‘Ta’ යන මෙයින් පසු කාලය අර්ථවත් කරන සප්තමී විභක්ති අර්ථයෙහි ‘dāni’ සහ ‘dā’ යන ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

တဒါနိ[Pg.132], တဒါ.

Tadāni, tadā.

စဂ္ဂဟဏမနုကဍ္ဎနတ္ထံ.

‘Ca’ යන්න (පෙර සූත්‍රයෙන් ‘dā’ ප්‍රත්‍යය) අනුකර්ෂණය කිරීම පිණිස වෙයි.

၂၅၉, ၂၇၉. ဣမသ္မာ ရဟိ ဓုနာ ဒါနိ စ.

259, 279. ‘Ima’ ශබ්දයෙන් පසු ‘rahi’, ‘dhunā’ සහ ‘dāni’ ද ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဣမသ္မာ ရဟိ ဓုနာ ဒါနိဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ ကာလေ သတ္တမျတ္ထေ.

‘Ima’ ශබ්දයෙන් පසු කාලය අර්ථවත් කරන සප්තමී විභක්ති අර්ථයෙහි ‘rahi’, ‘dhunā’ සහ ‘dāni’ යන ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

တေရဟိ, အဓုနာ, ဣဒါနိ.

Terahi, adhunā, idāni.

စဂ္ဂဟဏမနုကဍ္ဎနတ္ထံ.

‘Ca’ යන්න (පෙර සූත්‍රයෙන් ‘dāni’ ප්‍රත්‍යය) අනුකර්ෂණය කිරීම පිණිස වෙයි.

၂၆၀, ၂၇၇. သဗ္ဗဿ သော ဒါမှိ ဝါ.

260, 277. ‘Dā’ ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි ‘sabba’ යන්නට විකල්පයෙන් ‘sa’ ආදේශ වෙයි.

သဗ္ဗဣစ္စေတဿ သကာရာဒေသော ဟောတိ ဝါ ဒါမှိ ပစ္စယေ ပရေ.

‘Sabba’ යන මෙයට ‘dā’ ප්‍රත්‍යය පරවන කල්හි විකල්පයෙන් ‘sa’ කාරය ආදේශ වෙයි.

သဒါ, သဗ္ဗဒါ.

Sadā, sabbadā.

၂၆၁, ၃၆၉. အဝဏ္ဏော ယေ လောပဉ္စ.

261, 369. ‘Ya’ ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි අවර්ණය (අ, ආ) ලොප් වෙයි.

အဝဏ္ဏော ယေ ပစ္စယေ ပရေ လောပမာပဇ္ဇတေ.

‘Ya’ ප්‍රත්‍යය පරවන කල්හි අවර්ණය ලෝපයට පැමිණෙයි.

ဗာဟုဿစ္စံ, ပဏ္ဍိစ္စံ, ဝေပုလ္လံ, ကာရုညံ, ကောသလ္လံ, သာမညံ, သောဟဇ္ဇံ.

Bāhussaccaṃ, paṇḍiccaṃ, vepullaṃ, kāruññaṃ, kosallaṃ, sāmaññaṃ, sohajjaṃ.

၂၆၂, ၃၉၁. ဝုဍ္ဎဿ ဇော ဣယိဋ္ဌေသု.

262, 391. ‘Iya’ සහ ‘iṭṭha’ ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි ‘vuḍḍha’ යන්නට ‘jo’ ආදේශ වෙයි.

သဗ္ဗဿေဝ ဝုဍ္ဎသဒ္ဒဿ ဇောအာဒေသော ဟောတိ ဣယ ဣဋ္ဌဣစ္စေတေသု ပစ္စယေသု.

‘Iya’ සහ ‘iṭṭha’ යන ප්‍රත්‍යයන් පරවන කල්හි මුළු ‘vuḍḍha’ ශබ්දයටම ‘jo’ ආදේශය වෙයි.

ဇေယျော[Pg.133], ဇေဋ္ဌော.

Jeyyo, jeṭṭho.

၂၆၃, ၃၉၂. ပသတ္ထဿ သော စ.

263, 392. ‘Pasattha’ යන්නට ‘so’ ද (jo ද) ආදේශ වෙයි.

သဗ္ဗဿေဝ ပသတ္ထသဒ္ဒဿ သောအာဒေသော ဟောတိ, ဇာဒေသော စ ဣယဣဋ္ဌဣစ္စေတေသု ပစ္စယေသု.

‘Iya’ සහ ‘iṭṭha’ යන ප්‍රත්‍යයන් පරවන කල්හි මුළු ‘pasattha’ ශබ්දයටම ‘so’ ආදේශය ද ‘ja’ (jo) ආදේශය ද වෙයි.

သေယျော, သေဋ္ဌော, ဇေယျော, ဇေဋ္ဌော.

Seyyo, seṭṭho, jeyyo, jeṭṭho.

၂၆၄, ၃၉၃. အန္တိကဿ နေဒေါ.

264, 393. ‘Antika’ යන්නට ‘neda’ ආදේශ වෙයි.

သဗ္ဗဿ အန္တိကသဒ္ဒဿ နေဒါဒေသော ဟောတိ ဣယ ဣဋ္ဌဣစ္စေတေသု ပစ္စယေသု.

‘Iya’ සහ ‘iṭṭha’ යන ප්‍රත්‍යයන් පරවන කල්හි මුළු ‘antika’ ශබ්දයටම ‘neda’ ආදේශය වෙයි.

နေဒိယော, နေဒိဋ္ဌော.

Nediyo, nediṭṭho.

၂၆၅, ၃၉၄. ဗာဠှဿ သာဓော.

265, 394. ‘Bāḷha’ යන්නට ‘sādha’ ආදේශ වෙයි.

သဗ္ဗဿ ဗာဠှသဒ္ဒဿ သာဓာဒေသော ဟောတိ ဣယ ဣဋ္ဌဣစ္စေတေသု ပစ္စယေသု.

‘Iya’ සහ ‘iṭṭha’ යන ප්‍රත්‍යයන් පරවන කල්හි මුළු ‘bāḷha’ ශබ්දයටම ‘sādha’ ආදේශය වෙයි.

သာဓိယော, သာဓိဋ္ဌော.

Sādhiyo, sādhiṭṭho.

၂၆၆, ၃၉၅. အပ္ပဿ ကဏ.

266, 395. ‘Appa’ යන්නට ‘kaṇa’ ආදේශ වෙයි.

သဗ္ဗဿ အပ္ပသဒ္ဒဿ ကဏ အာဒေသော ဟောတိ ဣယ ဣဋ္ဌဣစ္စေတေသု ပစ္စယေသု.

‘Iya’ සහ ‘iṭṭha’ යන ප්‍රත්‍යයන් පරවන කල්හි මුළු ‘appa’ ශබ්දයටම ‘kaṇa’ ආදේශය වෙයි.

ကဏိယော, ကဏိဋ္ဌော.

Kaṇiyo, kaṇiṭṭho.

၂၆၇, ၃၉၆. ယုဝါနဉ္စ[Pg.134].

267, 396. ‘Yuva’ ශබ්දයට ද (kaṇa ආදේශ වෙයි).

သဗ္ဗဿ ယုဝသဒ္ဒဿ ကဏ အာဒေသော ဟောတိ ဣယ ဣဋ္ဌဣစ္စေတေသု ပစ္စယေသု.

‘Iya’ සහ ‘iṭṭha’ යන ප්‍රත්‍යයන් පරවන කල්හි මුළු ‘yuva’ ශබ්දයටම ‘kaṇa’ ආදේශය වෙයි.

ကနိယော, ကနိဋ္ဌော.

Kaniyo, kaniṭṭho.

စဂ္ဂဟဏမနုကဍ္ဎနတ္ထံ.

‘Ca’ යන්න (පෙර සූත්‍රයෙන් ‘kaṇa’ ආදේශය) අනුකර්ෂණය කිරීම පිණිස වෙයි.

၂၆၈, ၃၉၇. ဝန္တုမန္တု ဝီနဉ္စ လောပေါ.

268, 397. වන්තු, මන්තු සහ වී යන ප්‍රත්‍යයන්ගේ ලොප් වීමක් (හැලී යාමක්) සිදු වේ.

ဝန္တုမန္တုဝီဣစ္စေတေသံ ပစ္စယာနံ လောပေါ ဟောတိ ဣယဣဋ္ဌဣစ္စေတေသု ပစ္စယေသု.

'ඉය' සහ 'ඉට්ඨ' යන ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි, 'වන්තු', 'මන්තු' සහ 'වී' යන ප්‍රත්‍යයන්ගේ ලොප් වීමක් සිදු වේ.

ဂုဏိယော, ဂုဏိဋ္ဌော, သတိယော, သတိဋ္ဌော, မေဓိယော, မေဓိဋ္ဌော.

ගුණියො, ගුණිට්ඨො, සතියො, සතිට්ඨො, මේධියො, මේධිට්ඨො.

၂၆၉, ၄၀၁. ယဝတံ တ လ ဏ ဒကာရာနံ ဗျဉ္ဇနာနိ စ လ ဉ ဇကာရတ္တံ.

269, 401. 'ය' කාරය පර වූ 'ත', 'ල', 'ණ' සහ 'ද' යන ව්‍යඤ්ජනාක්ෂරයන් පිළිවෙළින් 'ච', 'ල', 'ඤ' සහ 'ජ' බවට පත් වේ.

ယကာရဝန္တာနံ တ လ ဏ ဒကာရာနံ ဗျဉ္ဇနာနိ စ လ ဉ ဇကာရတ္တမာပဇ္ဇန္တေ ယထာသင်္ချံ.

'ය' කාරය සහිත වූ 'ත', 'ල', 'ණ' සහ 'ද' යන ව්‍යඤ්ජනාක්ෂරයන්, පිළිවෙළින් (යථාසංඛ්‍ය ක්‍රමයට) 'ච', 'ල', 'ඤ' සහ 'ජ' බවට පත් වෙත්.

ဗာဟုဿစ္စံ, ပဏ္ဍိစ္စံ, ဝေပုလ္လံ, ကာရုညံ, ကောသလ္လံ, နေပုညံ, သာမညံ, သောဟဇ္ဇံ.

බාහුස්සච්චං, පණ්ඩච්චං, වේපුල්ලං, කාරුඤ්ඤං, කෝසල්ලං, නේපුඤ්ඤං, සාමඤ්ඤං, සෝහජ්ජං.

ယ ဝ တမိတိ ကိမတ္ထံ? တိဏဒလံ.

'ය' කාරය සහිත වූ (යවතං) යැයි පැවසුවේ කුමටද? 'තිණදලං' වැනි ස්ථානවල මෙම නීතිය ක්‍රියාත්මක වීම වැළැක්වීම සඳහාය.

တ လ ဏ ဒကာရာနမိတိ ကိမတ္ထံ? အာလသျံ, အာရောဂျံ.

'ත', 'ල', 'ණ' සහ 'ද' යන අක්ෂරයන්ගේ යැයි පැවසුවේ කුමටද? 'ආලස්‍යං', 'ආරෝග්‍යං' ආදියේ මෙන් එම අක්ෂර නොමැති ස්ථානවල මෙම නීතිය ක්‍රියාත්මක වීම වැළැක්වීම සඳහාය.

ဗျဉ္ဇနာနမိတိ [Pg.135] ကိမတ္ထံ? မစ္စုနာ.

'ව්‍යඤ්ජනයන්ගේ' යැයි පැවසුවේ කුමටද? 'මච්චුනා' වැනි ස්ථානවල මෙම නීතිය ක්‍රියාත්මක වීම වැළැක්වීම සඳහාය.

ကာရဂ္ဂဟဏံ ကိမတ္ထံ? ယကာရဿ မကာရာဒေသဉာပနတ္ထံ. ဩပမ္မံ.

'කාර' යන්න ග්‍රහණය කළේ කුමකටද? 'ඕපම්මං' යන්නෙහි මෙන් 'ය' කාරයට 'ම' කාරය ආදේශ වන බව හැඟවීම සඳහාය.

၂၇၀, ၁၂၀. အမှ တုမှန္တုရာဇ ဗြဟ္မတ္တ သခသတ္ထု ပိတာဒီဟိသ္မာ နာဝ.

270, 120. 'අම්හ', 'තුම්හ', 'න්තු', 'රාජ', 'බ්‍රහ්ම', 'අත්ත', 'සඛ', 'සත්ථු', 'පිතු' ආදී ශබ්දයන්ගෙන් පසුව එන 'ස්මා' විභක්ති ප්‍රත්‍යය 'නා' ලෙස සැලකිය යුතුය.

အမှ တုမှန္တုရာဇ ဗြဟ္မ အတ္တ သခ သတ္ထု ပိတုဣစ္စေဝမာဒီဟိ သ္မာဝစနံ နာဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

'අම්හ', 'තුම්හ', 'න්තු', 'රාජ', 'බ්‍රහ්ම', 'අත්ත', 'සඛ', 'සත්ථු', 'පිතු' යනාදී ශබ්දයන්ගෙන් පරව පවතින 'ස්මා' විභක්ති ප්‍රත්‍යය 'නා' ලෙස දැකිය යුතුය (සැලකිය යුතුය).

မယာ, တယာ, ဂုဏဝတာ, ရညာ, ဗြဟ္မုနာ, အတ္တနာ, သခိနာ, သတ္ထာရာ, ပိတရာ, မာတရာ, ဘာတရာ, ဓီတရာ, ကတ္တာရာ, ဝတ္တာရာ.

මයා, තයා, ගුණවතා, රඤ්ඤා, බ්‍රහ්මුනා, අත්තනා, sakhinā (සඛිනා), සත්ථාරා, පිතරා, මාතරා, භාතරා, ධීතරා, කත්තාරා, වත්තාරා.

ဧတေဟီတိ ကိမတ္ထံ? ပုရိသာ.

'මේවායින් පසුව' (ඒතේහි) යැයි පැවසුවේ කුමටද? 'පුරිසා' යන්නෙහි මෙන් එම ශබ්ද නොවන වෙනත් ස්ථානවල මෙම නීතිය ක්‍රියාත්මක වීම වැළැක්වීම සඳහාය.

ဣတိ နာမကပ္ပေ ပဉ္စမော ကဏ္ဍော

මෙසේ නාම කල්පයෙහි පස්වන කාණ්ඩය නිමාවේ.

နာမကပ္ပော နိဋ္ဌိတော.

නාම කල්පය අවසන් විය.

၃. ကာရကကပ္ပ

3. කාරක කල්පය (කාරක පරිච්ඡේදය)

ဆဋ္ဌကဏ္ဍ

හයවන කාණ්ඩය (සවන කොටස)

၂၇၁, ၈၈, ၃၀၈. ယသ္မာ [Pg.136] ဒပေတိ ဘယမာဒတ္တေ ဝါ တဒပါဒါနံ.

271, 88, 308. යමකින් ඉවත් වේද, යමකින් බියක් ඇති වේද, නැතහොත් යමකින් (දැනුම ආදිය) ලබා ගනීද, එය අපාදානය වේ.

ယသ္မာ ဝါ အပေတိ, ယသ္မာ ဝါ ဘယံ ဇာယတေ, ယသ္မာ ဝါ အာဒတ္တေ, တံ ကာရကံ အပါဒါနသညံ ဟောတိ.

යමකින් බැහැර වේද, යමකින් බිය උපදීද, නැතහොත් යමකින් (යමක්) ලබා ගනීද, ඒ කාරකය 'අපාදාන' යන සංඥාව ලබයි (අපාදාන නමින් හැඳින්වේ).

တံ ယထာ? ဂါမာ အပေန္တိ မုနယော, နဂရာ နိဂ္ဂတော ရာဇာ, စောရာ ဘယံ ဇာယတေ, အာစရိယုပဇ္ဈာယေဟိ သိက္ခံ ဂဏှာတိ သိဿော.

ඒ කෙසේද යත්? මුනිවරු ගමෙන් බැහැර වෙති; රජතුමා නගරයෙන් නික්මුණේය; සොරාගෙන් බිය උපදී; ශිෂ්‍යයා ආචාර්ය උපාධ්‍යායයන්ගෙන් ශිල්පය (හික්මීම) ලබා ගනියි.

အပါဒါနမိစ္စနေန ကွတ္ထော? အပါဒါနေ ပဉ္စမီ.

'අපාදාන' යන මෙයින් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? 'අපාදානෙ පඤ්චමී' (අපාදානයෙහි පස්වන විභක්තිය වේ) යන සූත්‍රයෙහි ප්‍රයෝජනය සඳහාය.

၂၇၂, ၃၀၉. ဓာတုနာ မာနမုပသဂ္ဂယောဂါဒွီသွပိ စ.

272, 309. ධාතු, නාම පද සහ උපසර්ග යෝග ආදියේදී ද (එම කාරකය අපාදාන සංඥාව ලබයි).

ဓာတုနာမာနံ ပယောဂေ စ ဥပသဂ္ဂယောဂါဒီသွပိ စ တံ ကာရကံ အပါဒါနသညံ ဟောတိ.

ධාතුන්ගේ සහ නාමයන්ගේ යෙදීමේදී ද, උපසර්ග යෝග ආදියේදී ද, ඒ කාරකය 'අපාදාන' යන සංඥාව ලබයි.

ဓာတူနံ ပယောဂေ တာဝ ဇိဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ ပရာပုဗ္ဗဿ ပယောဂေ ယော အသဟော, သော အပါဒါနသညော ဟောတိ.

ධාතුන් යෙදීමේදී පළමුව, 'පරා' යන්න පෙරටු කොට ඇති 'ජි' ධාතුව යෙදෙන කල්හි, යමෙක් (පරාජය) නොඉවසයිද, ඔහු අපාදාන සංඥාව ලබයි.

တံ ယထာ? ဗုဒ္ဓသ္မာ ပရာဇေန္တိ အညတိတ္ထိယာ.

ඒ කෙසේද යත්? බුදුරජාණන් වහන්සේ ඉදිරියෙහි අන්‍ය තීර්ථකයෝ පරාජයට පත් වෙති.

ဘူဣစ္စေတဿ [Pg.137] ဓာတုဿ ပပုဗ္ဗဿ ပယောဂေ ယတော အစ္ဆိန္နပ္ပဘဝေါ, သော အပါဒါနသညော ဟောတိ.

'ප' යන්න පෙරටු කොට ඇති 'භූ' ධාතුව යෙදෙන කල්හි, යමකින් නොකැඩුණු ගැලීමක් (ප්‍රභවයක්) සිදු වේද, එය අපාදාන සංඥාව ලබයි.

တံ ယထာ? ဟိမဝတာ ပဘဝန္တိ ပဉ္စ မဟာနဒိယော, အနဝတတ္တမှာ ပဘဝန္တိ မဟာသရာ, အစိရဝတိယာ ပဘဝန္တိ ကုန္နဒိယော.

ඒ කෙසේද යත්? හිමාලය කඳු වැටියෙන් මහා ගංගාවෝ පස්දෙනෙක් හටගනිති (ගලා බසිති); අනවතප්ත විලෙන් මහා විල් හටගනිති; අචිරවතී නදියෙන් කුඩා ගංගාවෝ හටගනිති.

နာမပ္ပယောဂေပိ တံ ကာရကံ အပါဒါနသညံ ဟောတိ.

නාම පද යෙදීමේදී ද ඒ කාරකය අපාදාන සංඥාව ලබයි.

တံ ယထာ? ဥရသ္မာ ဇာတော ပုတ္တော, ဘူမိတော နိဂ္ဂတော ရသော, ဥဘတော သုဇာတော ပုတ္တော မာတိတော စ ပိတိတော စ.

ඒ කෙසේද යත්? ළයෙහි උපන් පුත්‍රයා; පොළොවෙන් නික්මුණු රසය; මව්පිය දෙපාර්ශවයෙන්ම මනාව උපන් පුත්‍රයා.

ဥပသဂ္ဂယောဂေ တံ ကာရကံ အပါဒါနသညံ ဟောတိ.

උපසර්ග පද සමඟ යෙදීමේදී ද ඒ කාරකය අපාදාන සංඥාව ලබයි.

တံ ယထာ? အပသာလာယ အာယန္တိ ဝါဏိဇာ, အာဗြဟ္မလောကာ သဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆတိ ဥပရိ ပဗ္ဗတာ ဒေဝေါ ဝဿတိ, ဗုဒ္ဓသ္မာ ပတိ သာရိပုတ္တော ဓမ္မဒေသနာယ ဘိက္ခူ အာလပတိ တေမာသံ, ဃတမဿ တေလသ္မာ ပတိ ဒဒါတိ, ဥပ္ပလမဿ ပဒုမသ္မာ ပတိ ဒဒါတိ, ကနကမဿ ဟိရညသ္မာ ပတိ ဒဒါတိ.

ඒ කෙසේද යත්? වෙළෙන්දෝ ශාලාවෙන් පිටතට පැමිණෙති; බ්‍රහ්ම ලෝකය දක්වා ශබ්දය උස්ව පැනනඟී; පර්වතයට ඉහළින් වැසි වසී; බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙනුවට සාරිපුත්තයන් වහන්සේ තුන් මසක් තිස්සේ ධර්ම දේශනාවෙන් භික්ෂූන් වහන්සේලා අමතති; ඔහුගේ තෙල් වෙනුවට ගිතෙල් දෙයි; ඔහුගේ නෙළුම් මල වෙනුවට මානෙල් මල දෙයි; ඔහුගේ රන් කාසි වෙනුවට නොකළ රන් දෙයි.

အာဒိဂ္ဂဟဏေန ကာရကမဇ္ဈေပိ ပဉ္စမီဝိဘတ္တိ ဟောတိ. ဣတော ပက္ခသ္မာ ဝိဇ္ဈတိ မိဂံ လုဒ္ဒကော, ကောသာ ဝိဇ္ဈတိ ကုဉ္ဇရံ, မာသသ္မာ ဘုဉ္ဇတိ ဘောဇနံ.

'ආදි' යන්න ග්‍රහණය කිරීමෙන් කාරකයන් මධ්‍යයෙහි ද පස්වන (පංචමී) විභක්තිය වෙයි. මෙතැන් සිට පක්ෂයකින් (දින පහළොවකින්) වැද්දා මුවාට විදියි; මෙතැන් සිට ක්‍රෝශයකින් ඇතාට විදියි; මෙතැන් සිට මාසයකින් ආහාර අනුභව කරයි.

အပိဂ္ဂဟဏေန နိပါတပယောဂေပိ ပဉ္စမီဝိဘတ္တိ ဟောတိ ဒုတိယာ စ တတိယာ စ. ရဟိတာ မာတုဇာ ပုညံ ကတွာ [Pg.138] ဒါနံ ဒေတိ, ရဟိတာ မာတုဇံ, ရဟိတာ မာတုဇေန ဝါ. ရိတေ သဒ္ဓမ္မာ ကုတော သုခံ လဘတိ, ရိတေ သဒ္ဓမ္မံ, ရိတေ သဒ္ဓမ္မေန ဝါ. တေ ဘိက္ခူ နာနာ ကုလာ ပဗ္ဗဇိတာ, ဝိနာ သဒ္ဓမ္မာ နတ္ထညော ကောစိ နာထော လောကေ ဝိဇ္ဇတိ, ဝိနာ သဒ္ဓမ္မံ, ဝိနာ သဒ္ဓမ္မေန ဝါ. ဝိနာ ဗုဒ္ဓသ္မာ, ဝိနာ ဗုဒ္ဓံ, ဝိနာ ဗုဒ္ဓေန ဝါ.

'අපි' යන්න ග්‍රහණය කිරීමෙන් නිපාත පද යෙදීමේදී ද පංචමී විභක්තිය මෙන්ම ද්විතීයා සහ තෘතීයා විභක්තීහු ද වෙති. මවගෙන් තොරව පින් කොට දන් දෙයි ('රහිතා මාතුජා', 'රහිතා මාතුජං' හෝ 'රහිතා මාතුජෙන'); සද්ධර්මයෙන් තොරව කෙසේ නම් සැපයක් ලබයිද ('රිතේ සද්ධම්මා', 'රිතේ සද්ධම්මං' හෝ 'රිතේ සද්ධම්මේන'); ඒ භික්ෂූහු නානා කුලයන්ගෙන් පැවිදි වූහ; සද්ධර්මයෙන් තොරව මෙලොව අන් කිසිදු සරණක් නැත ('විනා සද්ධම්මා', 'විනා සද්ධම්මං' හෝ 'විනා සද්ධම්මේන'); බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් තොරව ('විනා බුද්ධස්මා', 'විනා බුද්ධං' හෝ 'විනා බුද්ධේන').

စဂ္ဂဟဏေန အညတ္ထာပိ ပဉ္စမီဝိဘတ္တိ ဟောတိ. ယတောဟံ ဘဂိနိ အရိယာယ ဇာတိယာ ဇာတော. ယတော သရာမိ အတ္တာနံ, ယတော ပတ္တောသ္မိ ဝိညုတံ, ယတွာဓိကရဏမေနံ စက္ခုန္ဒြိယံ အသံဝုတံ ဝိဟရန္တံ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အနွာသဝေယျုံ.

'ච' යන්න ග්‍රහණය කිරීමෙන් වෙනත් අර්ථයන්හි ද පංචමී විභක්තිය වෙයි. 'නැඟණියෙනි, මම යම් දිනක ආර්ය ජාතියෙහි උපන්නෙම්ද...'; 'යම් දිනක සිට මම තමන් ගැන සිහි කෙරෙම්ද'; 'යම් දිනක සිට මම බුද්ධිමත් බවට පත් වූයෙම්ද'; 'ඇස් ඉන්ද්‍රිය අසංවරව වෙසෙන කල්හි, ලෝභය හා දොම්නස යන ලාමක අකුසල් දහම්හු යම් හේතුවක් නිසා ලුහුබඳිත්ද (පෙළත්ද)'.

၂၇၃, ၃၁၀. ရက္ခဏတ္ထာနမိစ္ဆိတံ.

273, 310. ආරක්ෂා කිරීමේ අර්ථය ඇති ධාතූන් සමඟ යෙදෙන කල, යමෙකු (ආරක්ෂා කිරීමට) අදහස් කෙරේද, එය අපාදාන සංඥාව ලබයි.

ရက္ခဏတ္ထာနံ ဓာတူနံ ပယောဂေ ယံ ဣစ္ဆိတံ, တံ ကာရကံ အပါဒါနသညံ ဟောတိ.

ආරක්ෂා කිරීමේ අර්ථය සහිත ධාතූන් යෙදෙන කල්හි, යමක් (ආරක්ෂා කිරීමට) කැමති වන්නේද, ඒ කාරකය 'අපාදාන' යන සංඥාව ලබයි.

ကာကေ ရက္ခန္တိ တဏ္ဍုလာ, ယဝါ ပဋိသေဓေန္တိ ဂါဝေါ.

හාල්වලින් කපුටන් වළක්වති; යව වගාවෙන් ගවයන් වළක්වති.

၂၇၄, ၃၁၁. ယေန ဝါ’ ဒဿနံ.

274, 311. යමෙකු විසින් තමන්ව නොදැකීම (සැඟවීම) කැමති වේද, (එය අපාදාන සංඥාව ලබයි).

ယေန ဝါ အဒဿနမိစ္ဆိတံ, တံ ကာရကံ အပါဒါနသညံ ဟောတိ.

යමෙකු විසින් තමන්ව නොදැකීම කැමති වන්නේද, ඒ කාරකය 'අපාදාන' යන සංඥාව ලබයි.

ဥပဇ္ဈာယာ အန္တရဓာယတိ သိဿော, မာတရာ စ ပိတရာ စ အန္တရဓာယတိ ပုတ္တော.

ශිෂ්‍යයා උපාධ්‍යායන් වහන්සේගෙන් සැඟවෙයි; පුත්‍රයා මවගෙන් සහ පියාගෙන් සැඟවෙයි.

ဝါတိ [Pg.139] ကိမတ္ထံ? သတ္တမီဝိဘတျတ္တံ. ဇေတဝနေ အန္တရဓာယတိ ဘဂဝါ.

'වා' යන්න කුමක් සඳහාද? සප්තමී විභක්තියේ අර්ථය සඳහාය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ජේතවනයෙහි අතුරුදන් වූ සේක.

၂၇၅, ၃၁၂. ဒူရန္တိ ကဒ္ဓ ကာလ နိမ္မာန တွာလောပ ဒိသာယောဂဝိဘတ္တာရပ္ပယောဂ သုဒ္ဓပ္ပမောစန ဟေတု ဝိဝိတ္တပ္ပမာဏ ပုဗ္ဗယောဂဗန္ဓန ဂုဏဝစန ပဉှ ကထန ထောကာကတ္တူသု စ.

275, 312. දුර, ළඟ, මාර්ගයේ ප්‍රමාණය (දුර ප්‍රමාණය) සහ කාලය මැනීම, 'ත්වා' ප්‍රත්‍යය ලොප් වීම, දිශා යෝගය (දිශාවන් හා සම්බන්ධ වීම), වෙන් කිරීම, වැළකීම, පිරිසිදු බව, මිදීම, හේතුව, හුදෙකලා බව, මැනීම, අතීතය හා සම්බන්ධ වීම, බන්ධනය (බැඳීම), ගුණ ප්‍රකාශ කිරීම, ප්‍රශ්න ඇසීම, කථා කිරීම, ස්වල්පය සහ අකර්තෘ (හේතු කර්තෘ නොවන) යන අර්ථයන්හිදී ද (අපාදාන සංඥාව වේ).

ဒူရတ္ထေ, အန္တိကတ္ထေ, အဒ္ဓနိမ္မာနေ, ကာလနိမ္မာနေ, တွာလောပေ, ဒိသာယောဂေ, ဝိဘတ္တေ, အာရပ္ပယောဂေ, သုဒ္ဓေ, ပမောစနေ, ဟေတွတ္ထေ, ဝိဝိတ္တတ္ထေ, ပမာဏေ, ပုဗ္ဗယောဂေ, ဗန္ဓနတ္ထေ, ဂုဏဝစနေ, ပဉှေ, ကထနေ, ထောကေ, အကတ္တရိ စ ဣစ္စေတေသွတ္ထေသု, ပယောဂေသု စ, တံ ကာရကံ အပါဒါနသညံ ဟောတိ.

දුර අර්ථයෙහි, ළඟ අර්ථයෙහි, දුර ප්‍රමාණය මැනීමෙහි, කාලය මැනීමෙහි, 'ත්වා' ප්‍රත්‍යය ලොප් වීමෙහි, දිශා යෝගයෙහි, වෙන් කිරීමෙහි, වැළකීමෙහි, පිරිසිදු භාවයෙහි, මුදවාලීමෙහි, හේතු අර්ථයෙහි, හුදෙකලා අර්ථයෙහි, මැනීමෙහි, අතීතය හා සම්බන්ධ වීමෙහි, බන්ධන අර්ථයෙහි, ගුණ ප්‍රකාශ කිරීමෙහි, ප්‍රශ්න ඇසීමෙහි, කථා කිරීමෙහි, ස්වල්පයෙහි සහ අකර්තෘක යන මෙකී අර්ථයන්හි සහ යෙදුම්හි ඒ කාරකය 'අපාදාන' සංඥාව ලබයි.

ဒူရတ္ထေတာဝ – ကီဝ ဒူရော ဣတော နဠကာရဂါမော, ဒူရတော ဝါ ဂမ္မ, အာရကာ တေ မောဃပုရိသာ ဣမသ္မာ ဓမ္မဝိနယာ. ဒုတိယာ စ တတိယာ စ, ဒူရံ ဂါမံ အာဝတော, ဒူရေန ဂါမေန ဝါ အာဂတော. အာရကာ ဣမံ ဓမ္မဝိနယံ, အနေန ဓမ္မဝိနယေန ဝါ ဣစ္စေဝမာဒိ.

පළමුව දුර අර්ථයෙහි: මෙතැන සිට නළකාර ගමට කොපමණ දුරක් තිබේද? දුර සිට පැමිණ. ඒ හිස් මිනිස්සු මේ ධර්ම විනයෙන් ඉතා දුරස්ව සිටිති. ද්විතීයා සහ තෘතීයා විභක්තීන්හිද: දුර බැහැර ගමකට පැමිණියේය, දුර බැහැර ගමකින් පැමිණියේය. මේ ධර්ම විනයෙන් දුරස්ව, මේ ධර්ම විනයෙන් දුරස්ව යනාදී වශයෙනි.

အန္တိကတ္ထေ – အန္တိကံ ဂါမာ, အာသန္နံ ဂါမာ, သမီပံ ဂါမာ, သမီပံ သဒ္ဓမ္မာ. ဒုတိယာ စ တတိယာ စ, အန္တိကံ ဂါမံ, အန္တိကံ ဂါမေန ဝါ. အာသန္နံ ဂါမံ, အာသန္နံ ဂါမေန ဝါ. သမီပံ ဂါမံ. သမီပံ ဂါမေန ဝါ. သမီပံ သဒ္ဓမ္မံ, သမီပံ သဒ္ဓမ္မေန ဝါ ဣစ္စေဝမာဒိ.

ළඟ අර්ථයෙහි: ගමට ආසන්නව, ගමට ළඟින්, ගමට සමීපව, සද්ධර්මයට සමීපව. ද්විතීයා සහ තෘතීයා විභක්තීන්හිද: ගමට සමීපව, ගම සමීපයෙන් හෝ. ගමට ආසන්නව, ගම ආසන්නයෙන් හෝ. ගමට සමීපව. ගම සමීපයෙන් හෝ. සද්ධර්මයට සමීපව, සද්ධර්මය සමීපයෙන් හෝ යනාදී වශයෙනි.

အဒ္ဓနိမ္မာနေ [Pg.140] – ဣတော မထုရာယ စတူသု ယောဇနေသု သင်္ကဿံ နာမ နဂရံ အတ္ထိ, တတ္ထ ဗဟူ ဇနာ ဝသန္တိ ဣစ္စေဝမာဒိ.

දුර ප්‍රමාණය මැනීමෙහි: මථුරා නුවර සිට යොදුන් හතරක් දුරින් සංකස්ස නම් නගරය පිහිටා ඇත, එහි බොහෝ මිනිස්සු වාසය කරති යනාදී වශයෙනි.

ကာလနိမ္မာနေ – ဣတော ဘိက္ခဝေ ဧကနဝုတိကပ္ပေ ဝိပဿီ နာမ ဘဂဝါ လောကေ ဥဒပါဒိ, ဣတော တိဏ္ဏံ မာသာနံ အစ္စယေန ပရိနိဗ္ဗာယိဿတိ ဣစ္စေဝမာဒိ.

කාලය මැනීමෙහි: "මහණෙනි, මෙයින් කල්ප අනූ එකකට පෙර විපස්සී නම් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ලෝකයෙහි උපන් සේක." "මෙයින් මාස තුනක් ඇවෑමෙන් (භාග්‍යවතුන් වහන්සේ) පිරිනිවන් පාන සේක" යනාදී වශයෙනි.

တွာလောပေ ကမ္မာဓိကရဏေသု – ပါသာဒါ သင်္ကမေယျ, ပါသာဒံ အဘိရုဟိတွာ ဝါ. ပဗ္ဗတာ သင်္ကမေယျ, ပဗ္ဗတံ အဘိရုဟိတွာ ဝါ. ဟတ္ထိက္ခန္ဓာ သင်္ကမေယျ, ဟတ္ထိက္ခန္ဓံ အဘိရုဟိတွာ ဝါ. အာသနာ ဝုဋ္ဌဟေယျ. အာသနေ နိသီဒိတွာ ဝါ ဣစ္စေဝမာဒိ.

කර්ම සහ අධිකරණකාරකයන්හි 'ත්වා' ප්‍රත්‍යය ලොප් වූ කල්හි: ප්‍රාසාදයෙන් යා යුතුය, නැතහොත් ප්‍රාසාදයට නැඟී යා යුතුය. පර්වතයෙන් යා යුතුය, නැතහොත් පර්වතයට නැඟී යා යුතුය. ඇතාගේ පිටින් බැසිය යුතුය, නැතහොත් ඇතාගේ පිටට නැඟී බැසිය යුතුය. ආසනයෙන් නැඟී සිටිය යුතුය, නැතහොත් ආසනයෙහි හිඳගෙන නැඟී සිටිය යුතුය යනාදී වශයෙනි.

ဒိသာယောဂေ – အဝိစိတော ယာဝ ဥပရိဘဝဂ္ဂမန္တရေ ဗဟူ သတ္တနိကာယာ ဝသန္တိ, ယတော ခေမံ တတော ဘယံ, ပုရတ္ထိမတော, ဒက္ခိဏတော, ပစ္ဆိမတော, ဥတ္တရတော အဂ္ဂီ ပဇ္ဇလန္တိ, ယတော အဿောသုံ ဘဂဝန္တံ, ဥဒ္ဓံ ပါဒတလာ အဓော ကေသမတ္ထကာ ဣစ္စေဝမာဒိ.

දිශා යෝගයෙහි: අවීචි මහා නිරයේ සිට ඉහළ භවාග්‍රය දක්වා අතර මැද බොහෝ සත්ව සමූහයෝ වාසය කරති. යම් තැනක ආරක්ෂාව තිබේද, එතැනින්ම භය (බිය) හටගනී. නැගෙනහිරින්, දකුණෙන්, බටහිරින් සහ උතුරෙන් ගිනි ඇවිළෙයි. එතැන් සිට ඔවුහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් (ධර්මය) ඇසූහ. පතුලෙන් ඉහළට, කෙස් කෙළවරින් පහළට යනාදී වශයෙනි.

ဝိဘတ္တေ – ယတော ပဏီတတရော ဝါ ဝိသိဋ္ဌတရော ဝါ နတ္ထိ. ဆဋ္ဌီ စ, ဆန္နဝုတီနံ ပါသဏ္ဍာနံ, ဓမ္မာနံ ပဝရံ ယဒိဒံ သုဂတဝိနယော ဣစ္စေဝမာဒိ.

වෙන් කිරීමෙහි: යමකට වඩා උතුම් වූ හෝ සුවිශේෂී වූ හෝ වෙනත් දෙයක් නැත. ෂෂ්ඨී විභක්තියෙහිද: අනූහයක් බාහිර ලබ්ධීන්ගේ ධර්මයන්ට වඩා මේ සුගත විනය (බුද්ධ නීතිය) උතුම් වන්නේය යනාදී වශයෙනි.

အာရပ္ပယောဂေ – [Pg.141] ဂါမဓမ္မာ ဝသလဓမ္မာ အသဒ္ဓမ္မာ အာရတိ ဝိရတိ ပဋိဝိရတိ, ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏီ ဣစ္စေဝမာဒိ.

වැළකීමෙහි: ග්‍රාම ධර්මයෙන් (කාම සේවනයෙන්), වසල ධර්මයෙන්, අසද්ධර්මයෙන් වැළකීම, දුරු වීම, සම්පූර්ණයෙන්ම වැළකීම වේ. ප්‍රාණඝාතයෙන් වැළකීම යනාදී වශයෙනි.

သုဒ္ဓေ – လောဘနိယေဟိ ဓမ္မေဟိ သုဒ္ဓေါ အသံသဋ္ဌော, မာတိတော စ ပိတိတော စ သုဒ္ဓေါ အသံသဋ္ဌော အနုပကုဒ္ဓေါ အဂရဟိတော ဣစ္စေဝမာဒိ.

පිරිසිදු භාවයෙහි: ලෝභය උපදවන ධර්මයන්ගෙන් පිරිසිදු වූ, නොඇලුණු ස්වභාවය; මවු පාර්ශ්වයෙන් සහ පිය පාර්ශ්වයෙන් පිරිසිදු වූ, මිශ්‍ර නොවූ, උපද්‍රව රහිත වූ, නින්දා නොකටහැකි වූ යනාදී වශයෙනි.

ပမောစနေ – ပရိမုတ္တော ဒုက္ခသ္မာတိ ဝဒါမိ, မုတ္တောသ္မိ မာရဗန္ဓနာ, န တေ မုစ္စန္တိ မစ္စုနာ ဣစ္စေဝမာဒိ.

මුදවාලීමෙහි: "මම දුකෙන් මිදුණේ යැයි කියමි", "මම මාර බන්ධනයෙන් මිදුණෙමි", "ඔවුහු මරණයෙන් නොමිදෙති" යනාදී වශයෙනි.

ဟေတွတ္ထေ – ကသ္မာ ဟေတုနာ, ကေန ဟေတုနာ, ကိဿ ဟေတုနာ, ကသ္မာ နု တုမှံ ဒဟရာ န မီယရေ, ကသ္မာ ဣဓေဝ မရဏံ ဘဝိဿတိ ဣစ္စေဝမာဒိ.

හේතු අර්ථයෙහි: කුමන හේතුවක් නිසාද? කුමන කරුණකින්ද? කුමක් සඳහාද? "ඔබගේ බාලයෝ (තරුණයෝ) කිමෙක් නිසා නොමියෙත්ද?", "කිමෙක් නිසා මෙහිදීම මරණය සිදුවන්නේද?" යනාදී වශයෙනි.

ဝိဝိတ္တတ္ထေ – ဝိဝိတ္တော ပါပကာ ဓမ္မာ, ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ ဝိဝိစ္စ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ ဣစ္စေဝမာဒိ.

හුදෙකලා අර්ථයෙහි: ලාමක (පාපී) ධර්මයන්ගෙන් වෙන් වූ, කාමයන්ගෙන් වෙන්වම, අකුසල් ධර්මයන්ගෙන් වෙන්ව යනාදී වශයෙනි.

ပမာဏေ – ဒီဃသော နဝဝိဒတ္ထိယော သုဂတဝိဒတ္ထိယာ ပမာဏိကာ ကာရေတဗ္ဗာ, မဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ အဍ္ဎ တေဠသဟတ္ထာ ဣစ္စေဝမာဒိ.

මැනීමෙහි: දිගින් සුගත වියතින් වියත් නවයක් වන සේ නියමිත ප්‍රමාණයට කළ යුතුය, මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ මිනිසෙකුගේ රියන් දොළහමාරක් යනාදී වශයෙනි.

ပုဗ္ဗယောဂေ – ပုဗ္ဗေဝ သမ္မောဓာ ဣစ္စေဝမာဒိ.

පූර්ව යෝගයෙහි: එක්වීමට පෙරම යනාදී වශයෙනි.

ဗန္ဓနတ္ထေ – သတသ္မာ ဗန္ဓော နရော. တတိယာ စ, သတေန ဗန္ဓော နရော ရညာ ဣဏတ္ထေန ဣစ္စေဝမာဒိ.

බන්ධන අර්ථයෙහි: මිනිසා සියයක (ණය) නිසා බන්ධනයට නියම විය. තෘතීයා විභක්තියෙහිද: මිනිසා රජු විසින් සියයක ණය බන්ධනයෙන් බැඳ තබන ලදී යනාදී වශයෙනි.

ဂုဏဝစနေ [Pg.142] – ပုညာယ သုဂတိံ ယန္တိ, စာဂါယ ဝိပုလံ ဓနံ, ပညာယ ဝိမုတ္တိမနော, ဣဿရိယာယ ဇနံ ရက္ခတိ ရာဇာ ဣစ္စေဝမာဒိ.

ගුණ ප්‍රකාශ කිරීමෙහි: පින නිසා සුගතියට යති, පරිත්‍යාගශීලී බව නිසා මහත් ධනයක් ලැබේ, ප්‍රඥාව නිසා මිදුණු මනසක් ඇත, ඓශ්චර්යය නිසා රජු මහජනයා ආරක්ෂා කරයි යනාදී වශයෙනි.

ပဉှေ တွာလောပေ ကမ္မာဓိကရဏေသု – အဘိဓမ္မာ ပုစ္ဆန္တိ, အဘိဓမ္မံ သုတွာ, အဘိဓမ္မေ ဌတွာ ဝါ. ဝိနယာ ပုစ္ဆန္တိ, ဝိနယံ သုတွာ, ဝိနယေ ဌတွာ ဝါ. ဒုတိယာ စ တတိယာ စ, အဘိဓမ္မံ, အဘိဓမ္မေန ဝါ. ဝိနယံ, ဝိနယေန ဝါ. ဧဝ သုတ္တာ, ဂေယျာ, ဂါထာယ, ဝေယျာကရဏာ, ဥဒါနာ, ဣတိဝုတ္တကာ, ဇာတကာ, အဗ္ဘုတဓမ္မာ, ဝေဒလ္လာ ဣစ္စေဝမာဒိ.

ප්‍රශ්න ඇසීමෙහි 'ත්වා' ප්‍රත්‍යය ලොප් වූ කල්හි කර්ම හා අධිකරණයන්හි: අභිධර්මයෙන් අසති, අභිධර්මය අසා හෝ අභිධර්මයෙහි පිහිටා හෝ අසති. විනයෙන් අසති, විනය අසා හෝ විනයෙහි පිහිටා හෝ අසති. ද්විතීයා සහ තෘතීයා විභක්තීන්හිද: අභිධර්මය, අභිධර්මයෙන් හෝ, විනය, විනයෙන් හෝ. මෙසේ සූත්‍ර, ගෙය්‍ය, ගාථා, වෙය්‍යාකරණ, උදාන, ඉතිවුත්තක, ජාතක, අබ්භුතධම්ම, වේදල්ල යනාදී වශයෙනි.

ကထနေ တွာလောပေ ကမ္မာဓိကရဏေသု – အဘိဓမ္မာ ကထယန္တိ, အဘိဓမ္မံ သုတွာ, အဘိဓမ္မေ ဌတွာ ဝါ. ဝိနယာ ကထယန္တိ, ဝိနယံ သုတွာ, ဝိနယေ ဌတွာ ဝါ. ဒုတိယာ စ တတိယာ စ, အဘိဓမ္မံ, အဘိဓမ္မေန ဝါ. ဝိနယံ ဝိနယေန ဝါ. ဧဝံ သုတ္တာ, ဂေယျာ, ဂါထာယ, ဝေယျာကရဏာ, ဥဒါနာ, ဣတိဝုတ္တကာ, ဇာတကာ, အဗ္ဘုတဓမ္မာ, ဝေဒလ္လာ ဣစ္စေဝမာဒိ.

කථා කිරීමෙහි 'ත්වා' ප්‍රත්‍යය ලොප් වූ කල්හි කර්ම හා අධිකරණයන්හි: අභිධර්මයෙන් කථා කරති, අභිධර්මය අසා හෝ අභිධර්මයෙහි පිහිටා හෝ කථා කරති. විනයෙන් කථා කරති, විනය අසා හෝ විනයෙහි පිහිටා හෝ කථා කරති. ද්විතීයා සහ තෘතීයා විභක්තීන්හිද: අභිධර්මය, අභිධර්මයෙන් හෝ, විනය, විනයෙන් හෝ. මෙසේ සූත්‍ර, ගෙය්‍ය, ගාථා, වෙය්‍යාකරණ, උදාන, ඉතිවුත්තක, ජාතක, අබ්භුතධම්ම, වේදල්ල යනාදී වශයෙනි.

ထောကေ – ထောကာ မုစ္စန္တိ. အပ္ပမတ္တကာ မုစ္စန္တိ, ကိစ္ဆာ မုစ္စန္တိ. တတိယာ စ. ထောကေန, အပ္ပမတ္တကေန, ကိစ္ဆေန ဝါ ဣစ္စေဝမာဒိ.

ස්වල්පයෙහි: ස්වල්පයකින් මිදෙති, ඉතා සුළු ප්‍රමාණයකින් මිදෙති, අපහසුවෙන් මිදෙති. තෘතීයා විභක්තියෙහිද: ස්වල්පයකින්, ඉතා සුළු ප්‍රමාණයකින් හෝ අපහසුවෙන් හෝ යනාදී වශයෙනි.

အကတ္တရိစ – ကမ္မဿ ကတတ္တာ ဥပစိတတ္တာ ဥဿန္နတ္တာ ဝိပုလတ္တာ စက္ခုဝိညာဏံ ဥပ္ပန္နံ ဟောတိ ဣစ္စေဝမာဒိ.

අකර්තෘක කාරකයෙහිද: කර්මය කරන ලද බැවින්, රැස් කරන ලද බැවින්, බහුල කරන ලද බැවින් සහ විපුල වූ බැවින් චක්ඛුවිඤ්ඤාණය උපදී යනාදී වශයෙනි.

စဂ္ဂဟဏေန [Pg.143] သေသေသုပိ ယေ မယာ နောပဒိဋ္ဌာ အပါဒါနပယောဂိကာ, တေ ပယောဂဝိစက္ခဏေဟိ ယထာယောဂံ ယောဇေတဗ္ဗာ.

'ච' ශබ්දය ග්‍රහණය කිරීමෙන් මා විසින් මෙහි නොපෙන්වන ලද සෙසු අපාදාන යෙදුම්ද, යෙදුම් පිළිබඳ දක්ෂයන් විසින් නිසි පරිදි ගලපා ගත යුතුය.

၂၇၆, ၃၀၂. ယဿ ဒါတုကာမော ရောစတေ ဓာရယတေ ဝါ တံ သမ္ပဒါနံ.

276, 302. යමෙකුට දීමට කැමති වේද, යමෙකුට රුචි වේද, නැතහොත් යමෙකු උදෙසා දරා සිටීද, එය 'සම්ප්‍රදාන' නම් වේ.

ယဿ ဝါ ဒါတုကာမော ယဿ ဝါရောစတေ, ယဿ ဝါ ဓာရယတေ, တံ ကာရကံ သမ္ပဒါနသညံ ဟောတိ.

යමෙකුට දීමට කැමති වේද, යමෙකුට රුචි වේද, නැතහොත් යමෙකු උදෙසා දරා සිටීද, ඒ කාරකය 'සම්ප්‍රදාන' සංඥාව ලබයි.

သမဏဿ စီဝရံ ဒဒါတိ, သမဏဿ ရောစတေ သစ္စံ, ဒေဝဒတ္တဿ သုဝဏ္ဏစ္ဆတ္တံ ဓာရယတေ ယညဒတ္တော.

ශ්‍රමණයන් වහන්සේට සිවුරක් දෙයි, ශ්‍රමණයන් වහන්සේට සත්‍යය රුචි වෙයි, යඤ්ඤදත්ත දේවදත්ත උදෙසා රන් කුඩයක් දරා සිටී.

သမ္ပဒါနမိစ္စနေန ကွတ္ထော? သမ္ပဒါနေ စတုတ္ထီ.

"සම්ප්‍රදාන" යන මෙයින් කුමන ප්‍රයෝජනයක් තිබේද? "සම්පදානේ චතුත්ථී" යන සූත්‍රයෙහි "සම්ප්‍රදාන" යන නාමය භාවිත කිරීම සඳහාය.

ဝါတိ ဝိကပ္ပနတ္ထံ, ဓာတုနာမာနံ ပယောဂေ ဝါ ဥပသဂ္ဂပ္ပယောဂေ ဝါ နိပါတပ္ပယောဂေ ဝါ သတိ အတ္ထဝိကပ္ပနတ္ထံ ဝါတိ ပဒံ ပယုဇ္ဇတိ.

'වා' යන්න විකල්ප අර්ථය සඳහාය. ධාතු හා නාම පදයන්හි යෙදීමෙහිදී හෝ, උපසර්ග යෙදීමෙහිදී හෝ, නිපාත යෙදීමෙහිදී හෝ, අර්ථ විකල්ප කිරීම සඳහා 'වා' යන පදය යෙදේ.

၂၇၇, ၃၀၃. သိလာဃ ဟနု ဌာ သပ ဓာရ ပိဟ ကုဓ ဒုဟိဿောသူယ ရာဓိက္ခ ပစ္စာသုဏ အနုပတိဂိဏ ပုဗ္ဗကတ္တာရောစနတ္ထ တဒတ္ထ တုမတ္ထာလမတ္ထ မညာနာဒရပ္ပာဏိနိ, ဂတျတ္ထကမ္မနိ, အာသီသတ္ထ သမ္မုတိ ဘိယျ သတ္တမျတ္ထေသု စ.

277, 303. සිලාඝ් (ප්‍රශංසා කිරීම), හනු (හැඟවීම්), ඨා (සිටීම), සප (දිවුිරීම), ධාර (දැරීම), පිහ (කැමැත්ත), කුධ (කෝප වීම), දුහ් (ද්‍රෝහී වීම), ඉස්ස (ඊර්ෂ්‍යා කිරීම), උසූය (අසූයා කිරීම), රාධ් (ප්‍රසාදය), ඉක්ඛ (බැලීම), පච්චāසුණ (පොරොන්දු වීම), අනුපතිගිණ (පිළිගැනීම), පූර්වකර්තෘට දැන්වීම, ඒ සඳහා වන අර්ථය, 'තුං' ප්‍රත්‍යාර්ථය, 'අලං' ප්‍රත්‍යාර්ථය, නොසලකා හැරීම, ප්‍රාණීන් සම්බන්ධ කර්මය, ගමනාර්ථ ධාතූන්ගේ කර්මය, ආශීර්වාද අර්ථය, සම්මුතිය, අධික බව සහ සප්තමී විභක්ති අර්ථයන්හිද (චතුර්ථී විභක්තිය වේ).

သိလာဃ ဟနု ဌာ သပ ဓာရ ပိဟ ကုဓ ဒုဟ ဣဿဣစ္စေတေသံ ဓာတူနံ ပယောဂေ, ဥသူယတ္ထာနဉ္စ ပယောဂေ, ရာဓိက္ခပ္ပယောဂေ, ပစ္စာသုဏအနုပတိဂိဏာနံ ပုဗ္ဗကတ္တရိ, အာရောစနတ္ထေ[Pg.144], တဒတ္ထေ, တုမတ္ထေ, အလမတ္ထေ, မညတိပ္ပယောဂေ အနာဒရေ အပ္ပာဏိနိ, ဂတျတ္ထာနံ ဓာတူနံ ကမ္မနိ, အာသီသတ္ထေ စ သမ္မုတိ ဘိယျ သတ္တမျတ္ထေသု စ, တံ ကာရကံ သမ္ပဒါနသညံ ဟောတိ.

'සිලාඝ' (ප්‍රශංසා කිරීම), 'හනු' (සැඟවීම), 'ඨා' (පැවතීම/උපස්ථාන කිරීම), 'සප' (දිවුරීම), 'ධාර' (ණය වීම), 'පිහ' (කැමැත්ත), 'කුධ' (ක්‍රෝධ කිරීම), 'දුහ' (ද්‍රෝහී වීම), 'ඉස්ස' (ඊර්ෂ්‍යා කිරීම) යන ධාතූන්ගේ යෝගයෙහි ද, 'උසූයා' (ගුණමකුකම) යන අර්ථය ඇති ධාතූන්ගේ යෝගයෙහි ද, 'රාධ' සහ 'ඉක්ඛ' යන ධාතූන්ගේ යෝගයෙහි ද, 'පති' සහ 'ආ' උපසර්ග පූර්වක 'සු' ධාතුවෙහි ද 'අනු' සහ 'පති' උපසර්ග පූර්වක 'ගෙ' ධාතුවෙහි ද පූර්ව කර්තෘන් කෙරෙහි ද, ඇඟවීම් අර්ථයෙහි (ආරෝචන) ද, ඒ සඳහා වූ අර්ථයෙහි (තදත්ථ) ද, 'තුං' ප්‍රත්‍යාර්ථයෙහි (තුමත්‍ථ) ද, 'අලං' අර්ථයෙහි (අලමත්ථ) ද, අනාදරයෙහි සහ අප්‍රාණී විෂයයෙහි 'මඤ්ඤ' ධාතු යෝගයෙහි ද, ගමනාර්ථ ධාතූන්ගේ කර්මයෙහි ද, ආශීර්වාද අර්ථයෙහි ද, 'සම්මුති' හා 'භිය්‍යෝ' යන්නෙහි යෝගයෙහි ද සහ සප්තමී විභක්ත්‍යාර්ථයෙහි ද යන මෙකී තැන්හි ඒ කාරකය 'සම්ප්‍රදාන' සංඥාව ලබයි.

သိလာဃပ္ပယောဂေ တာဝ – ဗုဒ္ဓဿ သိလာဃတေ, ဓမ္မဿ သိလာဃတေ, သံဃဿ သိလာဃတေ, သကံဥပဇ္ဈာယဿ သိလာဃတေ, တဝ သိလာဃတေ မမ သိလာဃတေ ဣစ္စေဝမာဒိ.

පළමුව, 'සිලාඝ' (ප්‍රශංසා කිරීම) යෝගයෙහි: බුදු රජාණන් වහන්සේට ප්‍රශංසා කරයි, ධර්මයට ප්‍රශංසා කරයි, සංඝයා වහන්සේට ප්‍රශංසා කරයි; තම උපාධ්‍යායයන් වහන්සේට ප්‍රශංසා කරයි; ඔබට ප්‍රශංසා කරයි, මට ප්‍රශංසා කරයි ආදී වශයෙනි.

ဟနုပ္ပယောဂေ – ဟနုတေ တုယှမေဝ, ဟနုတေ မယှမေဝ ဣစ္စေဝမာဒိ.

'හනු' (සැඟවීම/බොරු කීම) යෝගයෙහි: ඔබට ම බොරු කියයි, මට ම බොරු කියයි ආදී වශයෙනි.

ဌာပယောဂေ – ဥပတိဋ္ဌေယျ သကျပုတ္တာနံ ဝဍ္ဎကီ, ဘိက္ခုဿ ဘုဉ္ဇန္တဿ ပါနီယေန ဝါ ဝိဓူပနေန ဝါ ဥပတိဋ္ဌေယျ ဘိက္ခုနီ ဣစ္စေဝမာဒိ.

'ඨා' (උපස්ථාන කිරීම) යෝගයෙහි: වඩුවා ශාක්‍ය පුත්‍රයන්ට උපස්ථාන කරන්නේ ය; වළඳමින් සිටින භික්ෂුවකට පැන්වලින් හෝ පවන්සලින් භික්ෂුණියක උපස්ථාන කරන්නේ ය ආදී වශයෙනි.

သပပ္ပယောဂေ – တုယှံ သပတေ, မယှံ သပတေ ဣစ္စေဝမာဒိ.

'සප' (දිවුරීම) යෝගයෙහි: ඔබට දිවුරයි, මට දිවුරයි ආදී වශයෙනි.

ဓာရပ္ပယောဂေ – သုဝဏ္ဏံ တေ ဓာရယတေ ဣစ္စေဝမာဒိ.

'ධාර' (ණය වීම) යෝගයෙහි: ඔහු ඔබට රන් ණය වෙයි ආදී වශයෙනි.

ပိဟပ္ပယောဂေ – ဗုဒ္ဓဿ အညတိတ္ထိယာ ပိဟယန္တိ, ဒေဝါ ဒဿနကာမာ တေ, ယတော ဣစ္ဆာမိ ဘဒ္ဒန္တဿ, သမိဒ္ဓါနံ ပိဟယန္တိ ဒလိဒ္ဒါ ဣစ္စေဝမာဒိ.

'පිහ' (කැමැත්ත/ප්‍රාර්ථනා කිරීම) යෝගයෙහි: අන්‍ය තීර්ථකයෝ බුදු රජාණන් වහන්සේට කැමති වෙති; දෙවියෝ ඔබ දැකීමට කැමති වෙති; යම් හෙයකින් මම ස්වාමීන් වහන්සේට කැමති වෙමි; දුප්පත්තු පොහොසතුන්ට කැමති වෙති ආදී වශයෙනි.

ကုဓဒုဟဣဿဥသူယပ္ပယောဂေ – ကောဓယတိ ဒေဝ ဒတ္တဿ, တဿ ကုဇ္ဈ မဟာဝီရ, မာ ရဋ္ဌံ ဝိနဿ ဣဒံ. ဒုဟယတိ [Pg.145] ဒိသာနံ မေဃော, တိတ္ထိယာ သမဏာနံ ဣဿယန္တိ ဂုဏဂိဒ္ဓေန, တိတ္ထိယာ သမဏာနံ ဣဿယန္တိ လာဘဂိဒ္ဓေန, ဒုဇ္ဇနာ ဂုဏဝန္တာနံ ဥသူယန္တိ ဂုဏဂိဒ္ဓေန, ကာ ဥသူယာ ဝိဇာနတံ ဣစ္စေဝမာဒိ.

'කුධ' (ක්‍රෝධ කිරීම), 'දුහ' (ද්‍රෝහී වීම/විනාශ කිරීම), 'ඉස්ස' (ඊර්ෂ්‍යා කිරීම) සහ 'උසූයා' (ගුණමකුකම/දොස් සෙවීම) යෝගයෙහි: දේවදත්තට ක්‍රෝධ කරයි; මහා වීරයෙනි, ඔහුට ක්‍රෝධ කරනු මැනවි, මේ රට විනාශ වන්නට නොදෙනු මැනවි. වලාකුළ දිශාවන්ට ද්‍රෝහී වෙයි (විනාශ කරයි); තීර්ථකයෝ ගුණයට ලොල් වූ බැවින් ශ්‍රමණයන්ට ඊර්ෂ්‍යා කරති; තීර්ථකයෝ ලාභයට ලොල් වූ බැවින් ශ්‍රමණයන්ට ඊර්ෂ්‍යා කරති; දුර්ජනයෝ ගුණයට ලොල් වූ බැවින් ගුණවතුන්ට දොස් නඟති; සැබෑව දන්නවුන්ගේ දොස් නැඟීමක් කෙසේ නම් විය හැකි ද? ආදී වශයෙනි.

ရာဓ ဣက္ခ ဣစ္စေတေသံ ဓာတူနံ ပယောဂေ ယဿ အကထိတဿ ပုစ္ဆနံ ကမ္မဝိက္ချာပနတ္ထဉ္စ, တံ ကာရကံ သမ္ပဒါနသညံ ဟောတိ, ဒုတိယာ စ.

'රාධ' සහ 'ඉක්ඛ' යන ධාතූන්ගේ යෝගයෙහි, යම් ප්‍රකාශ නොකළ (අකථිත) තැනැත්තෙකුගෙන් ප්‍රශ්න කරනු ලැබේද, ක්‍රියාව හැඟවීම පිණිස ඒ කාරකය 'සම්ප්‍රදාන' සංඥාව ලබයි; (එහි) ද්විතීයා විභක්තිය ද වෙයි.

အာရာဓောဟံ ရညော, အာရာဓောဟံ ရာဇာနံ, ကျာဟံ အယျာနံ အပရဇ္ဈာမိ, ကျာဟံ အယျေ အပရဇ္ဈာမိ, စက္ခုံ ဇနဿ ဒဿနာယ တံ ဝိယ မညေ, အာယသ္မတော ဥပါလိတ္ထေရဿ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခော ဥပတိဿော, အာယသ္မန္တံ ဝါ ဣစ္စေဝမာဒိ.

මම රජුට ප්‍රිය වෙමි, මම රජුට ප්‍රිය වෙමි (ද්විතීයා විභක්තියෙන්), මම ආර්යයන් වහන්සේලාට කුමන වරදක් කෙළෙම්ද? මම ආර්යයන් වහන්සේලාට කුමන වරදක් කෙළෙම්ද? ජනයාට දැකීම පිණිස ඇසක් මෙන් මම ඔබව සිතමි, උපතිස්ස තෙමේ ආයුෂ්මත් උපාලි තෙරුන් වහන්සේගෙන් උපසම්පදාව අපේක්ෂා කරයි (හෝ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේව අපේක්ෂා කරයි) ආදී වශයෙනි.

ပစ္စာသုဏ အနုပတိဂိဏာနံ ပုဗ္ဗကတ္တရိ သုဏောတိဿ ပစ္စာယောဂေ ယဿ ကမ္မုနော ပုဗ္ဗဿ ယော ကတ္တာ, သော သမ္ပဒါနသညော ဟောတိ.

'පති' සහ 'ආ' උපසර්ග පූර්වක 'සු' (ඇසීම) ධාතුවේ යෝගයෙහි, යම් කර්මයකට පෙර යමෙක් කර්තෘ වූයේ ද, හේ 'සම්ප්‍රදාන' සංඥාව ලබයි.

တံ ယထာ? ဘဂဝါ ဘိက္ခူ ဧတဒဝေါစ.

ඒ කෙසේද යත්? භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂූන්ට මෙය වදාළ සේක.

ဘိက္ခူတိ အကထီတ ကမ္မံ, ဧတန္တိ ကထိတကမ္မံ. ယဿ ကမ္မုနော ပုဗ္ဗဿ ယော ကတ္တာ, သော‘ဘဂဝါ’တိ ‘‘ယော ကရောတိ သ ကတ္တာ’’တိ သုတ္တဝစနေန ကတ္တုသညော. ဧဝံ ယဿ [Pg.146] ကမ္မုနော ပုဗ္ဗဿ ယော ကတ္တာ, သော သမ္ပဒါနသညော ဟောတိ.

මෙහි 'භික්ඛූ' යනු අකථිත කර්මයයි, 'එතං' යනු කථිත කර්මයයි. යම් කර්මයකට පෙර යමෙක් කර්තෘ වූයේ ද, ඒ 'භගවා' යන්න ‘‘යෝ කරෝති ස කත්තා’’ යන සූත්‍ර පාඨයෙන් කර්තෘ සංඥාව ලබයි. මෙසේ යම් කර්මයකට පෙර යමෙක් කර්තෘ වූයේ ද, ඔහු සම්ප්‍රදාන සංඥාව ලබයි.

တံ ယထာ? တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ, အာသုဏန္တိ ဗုဒ္ဓဿ ဘိက္ခူ.

ඒ කෙසේද යත්? ඒ භික්ෂූහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ වචනය පිළිගත්හ (ඇසූහ), භික්ෂූහු බුදු රජාණන් වහන්සේගේ වචනය අසති.

ဂိဏဿ အနုပတိယောဂေ ယဿ ကမ္မုနော ပုဗ္ဗဿ ယော ကတ္တာ, သော သမ္ပဒါနသညော ဟောတိ.

'අනු' සහ 'පති' උපසර්ග පූර්වක 'ගෙ' (ශබ්ද කිරීම) ධාතුවේ යෝගයෙහි, යම් කර්මයකට පෙර යමෙක් කර්තෘ වූයේ ද, ඔහු සම්ප්‍රදාන සංඥාව ලබයි.

တံ ယထာ? ဘိက္ခု ဇနံ ဓမ္မံ သာဝေတိ, တဿ ဘိက္ခုနော ဇနော အနုဂိဏာတိ, တဿ ဘိက္ခုနော ဇနော ပတိဂိဏာတိ.

ඒ කෙසේද යත්? භික්ෂුව ජනයාට ධර්මය ඇස්වයි. ඒ භික්ෂුවට ජනයා අනුශබ්ද කරයි (අනුමත කරයි), ඒ භික්ෂුවට ජනයා පිළිශබ්ද කරයි (පිළිගනියි).

ယော ဝဒေတိ သ‘ကတ္တာ’တိ,ဝုတ္တံ ‘ကမ္မ’န္တိ ဝုစ္စတိ;

ယော ပဋိဂ္ဂါဟကော တဿ,‘သမ္ပဒါနံ’ ဝိဇာနိယာ.

"යමෙක් කියයිද හෙතෙම 'කර්තෘ' නම් වේ, යමක් කියනු ලැබේද එය 'කර්ම' යයි කියනු ලැබේ; එහි යමෙක් පිළිගන්නා (ප්‍රතිග්‍රාහක) වේද, ඔහුව 'සම්ප්‍රදාන' යයි දැනගත යුතුය."

ဣစ္စေဝမာဒိ.

ආදී වශයෙනි.

အာရောစနတ္ထေ – အာရောစယာမိ ဝေါ ဘိက္ခဝေ, အာမန္တယာမိ ဝေါ ဘိက္ခဝေ, ပဋိဝေဒယာမိ ဝေါ ဘိက္ခဝေ, အာရောစယာမိ တေ မဟာရာဇ, အာမန္တယာမိ တေ မဟာရာဇ, ပဋိဝေဒယာမိ တေ မဟာရာဇ ဣစ္စေဝမာဒိ.

ආරෝචන (දැන්වීම්) අර්ථයෙහි: "මහණෙනි, මම ඔබට දන්වමි", "මහණෙනි, මම ඔබ අමතමි", "මහණෙනි, මම ඔබට ප්‍රකාශ කරමි", "මහරජ, මම ඔබට දන්වමි", "මහරජ, මම ඔබ අමතමි", "මහරජ, මම ඔබට ප්‍රකාශ කරමි" ආදී වශයෙනි.

တဒတ္ထေ – ဦနဿ ပါရိပူရိယာ တံ စီဝရံ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ. ဗုဒ္ဓဿ အတ္ထာယ, ဓမ္မဿ အတ္ထာယ, သံဃဿ အတ္ထာယ, ဇီဝိတံ ပရိစ္စဇာမိ ဣစ္စေဝမာဒိ.

තදත්ථ (ඒ සඳහා වූ) අර්ථයෙහි: "අඩුපාඩු සම්පූර්ණ කරගැනීම සඳහා ඒ සිවුර තැබිය යුතුය", "බුදු රජාණන් වහන්සේ උදෙසා, ධර්මය උදෙසා, සංඝයා වහන්සේ උදෙසා මම ජීවිතය පරිත්‍යාග කරමි" ආදී වශයෙනි.

တုမတ္ထေ [Pg.147] -လောကာနုကမ္ပာယ အတ္ထာယ ဟိတာယ သုခါယ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဘိက္ခူနံ ဖာသုဝိဟာရာယ ဝိနယော ပညတ္တော ဣစ္စေဝမာဒိ.

තුමත්‍ථ ('තුං' ප්‍රත්‍යයේ) අර්ථයෙහි: "ලෝකානුකම්පාව පිණිස, දෙවිමිනිසුන්ගේ යහපත පිණිස, හිතසුව පිණිස බුදු රජාණන් වහන්සේ ලෝකයෙහි උපදින සේක." "භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ පහසු විහරණය පිණිස විනය පනවන ලදී" ආදී වශයෙනි.

အလမတ္ထပ္ပယောဂေ-အလမိတိ အရဟတိ ပဋိက္ခိတ္တေသု. အလံ မေ ဗုဒ္ဓေါ, အလံ မေ ရဇ္ဇံ, အလံ ဘိက္ခု ပတ္တဿ, အလံ မလ္လော မလ္လဿ, အရဟတိ မလ္လော မလ္လဿ. ပဋိက္ခိတ္တေ အလံ တေ ရူပံ ကရဏီယံ, အလံ မေ ဟိရညသုဝဏ္ဏေန ဣစ္စေဝမာဒိ.

'අලං' අර්ථයේ යෝගයෙහි: 'අලං' යන්න සුදුසුකම (අරහති) සහ ප්‍රතික්ෂේප කිරීම (පටික්ඛිත්ත) යන අර්ථ දෙකෙහි වැටේ. සුදුසුකමෙහි: "බුදු රජාණන් වහන්සේ මට ප්‍රමාණවත්ය (සුදුසුය)", "රාජ්‍යය මට ප්‍රමාණවත්ය", "භික්ෂුව පාත්‍රයට සුදුසුය", "මල්ලවයා මල්ලවයාට සමානය", "මල්ලවයා මල්ලවයාට සුදුසුය". ප්‍රතික්ෂේප කිරීමෙහි: "ඔබේ රූපයෙන් මට වැඩක් නැත", "මට රන් රිදීවලින් වැඩක් නැත" ආදී වශයෙනි.

မညတိပ္ပယောဂေ အနာဒရေ အပ္ပာဏိနိ-ကဋ္ဌဿ တုဝံ မညေ, ကလိင်္ဂရဿ တုဝံ မညေ.

අනාදරයෙහි සහ අප්‍රාණී විෂයයෙහි 'මඤ්ඤ' ධාතු යෝගයෙහි: "මම ඔබව කොට කොටසක් (ලී කැබැල්ලක්) සේ සිතමි", "මම ඔබව දිරාගිය දර කැබැල්ලක් සේ සිතමි".

အနာဒရေတိ ကိမတ္ထံ? သုဝဏ္ဏံ ဝိယ တံ မညေ.

"අනාදරයෙහි" යැයි පැවසුවේ කුමක් හෙයින්ද? අනාදරයක් නැති විට යෙදීම වැළැක්වීම පිණිසය; "මම ඔබව රන් මෙන් සිතමි" යන්නෙහි මෙනි.

အပ္ပာဏိနီတိ ကိမတ္ထံ? ဂဒြဘံ တုဝံ မညေ ဣစ္စေဝမာဒိ.

"අප්‍රාණී" යැයි පැවසුවේ කුමක් හෙයින්ද? සප්‍රාණී වස්තුවක් ඇති විට චතුර්ථී විභක්තිය වැළැක්වීම පිණිසය; "මම ඔබව බූරුවෙකු සේ සිතමි" ආදී වශයෙනි.

ဂတျတ္ထကမ္မနိ-ဂါမဿ ပါဒေန ဂတော, နဂရဿ ပါဒေန ဂတော, အပ္ပော သဂ္ဂါယ ဂစ္ဆတိ, သဂ္ဂဿ ဂမနေန ဝါ, မူလာယ ပဋိကဿေယျ သံဃော. ဒုတိယာ စ, ဂါမံ ပါဒေန ဂတော, နဂရံ ပါဒေန ဂတော, အပ္ပော သဂ္ဂံ ဂစ္ဆတိ, သဂ္ဂံ ဂမနေန ဝါ, မူလံ ပဋိကဿေယျ သံဃော ဣစ္စေဝမာဒိ.

ගමනාර්ථ ධාතූන්ගේ කර්මයෙහි: "පා ගමනින් ගමට ගියේය", "පා ගමනින් නගරයට ගියේය", "ස්වල්ප දෙනෙක් ස්වර්ගයට යති", "ස්වර්ගයට යාමෙන්", "සංඝයා වහන්සේ මුලට ඇද දැමිය යුතුය". ද්විතීයා විභක්තිය ද වෙයි: "පා ගමනින් ගම බලා ගියේය", "පා ගමනින් නගරය බලා ගියේය", "ස්වල්ප දෙනෙක් ස්වර්ගය බලා යති", "ස්වර්ගය බලා යාමෙන්", "සංඝයා වහන්සේ මුල බලා ඇද දැමිය යුතුය" ආදී වශයෙනි.

အာသီသတ္ထေ-အာယသ္မတော ဒီဃာယုကော ဟောတု, ဘဒ္ဒံ ဘဝတော ဟောတု, ကုသလံ ဘဝတော ဟောတု, အနာမယံ [Pg.148] ဘဝတော ဟောတု, သုခံ ဘဝတော ဟောတု, သွာဂတံ ဘဝတော ဟောတု, အတ္ထော ဘဝတော ဟောတု, ဟိတံ ဘဝတော ဟောတု ဣစ္စေဝမာဒိ.

ආශීර්වාද අර්ථයෙහි: "ආයුෂ්මතුන් වහන්සේට දීර්ඝායුෂ වේවා!", "ඔබට යහපතක් වේවා!", "ඔබට නිරෝගී සුවය වේවා!", "ඔබට රෝගී බවක් නොවේවා!", "ඔබට සැපක් වේවා!", "ඔබට සාදර පිළිගැනීමක් වේවා!", "ඔබට අභිවෘද්ධියක් වේවා!", "ඔබට හිතසුව පිණිස පවතීවා!" ආදී වශයෙනි.

သမ္မုတိပ္ပယောဂေ– အညတြ သံဃသမ္မုတိယာ ဘိက္ခုဿ ဝိပ္ပဝတ္ထုံ န ဝဋ္ဋတိ, သာဓု သမ္မုတိ မေ တဿ ဘဂဝတော ဒဿနာယ ဣစ္စေဝမာဒိ.

'සම්මුති' (අනුමැතිය) යෝගයෙහි: "සංඝ සම්මුතියෙන් තොරව භික්ෂුවකට සිවුරෙන් තොරව වසන්නට සුදුසු නැත", "ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැකීම පිණිස මට අවසර දීම යහපති" ආදී වශයෙනි.

ဘိယျပ္ပယောဂေ – ဘိယျောသော မတ္တာယံ ဣစ္စေဝမာဒိ.

'භිය්‍යෝ' (වැඩිමනත්) යෝගයෙහි: "ප්‍රමාණයට වඩා බෙහෙවින් වැඩි" ආදී වශයෙනි.

သတ္တမျတ္ထေ – တုယှဉ္စဿ အာဝိ ကရောမိ, တဿ မေ သက္ကော ပါတုရဟောသိ ဣစ္စေဝမာဒိ.

සප්තමී විභක්ත්‍යාර්ථයෙහි: "මම ඔබට එය ප්‍රකාශ කරමි", "ඒ මට ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා පහළ විය (පෙනී සිටියේය)" ආදී වශයෙනි.

အတ္ထဂ္ဂဟဏေန ဗဟူသု အက္ခရပ္ပယောဂေသု ဒိဿတိ.

'අර්ථ' යන වචනය ග්‍රහණය කර ගැනීමෙන් බොහෝ අක්ෂර යෝගයන්හි මේ සම්ප්‍රදාන විභක්තිය දක්නට ලැබේ.

တံ ယထာ? ဥပမံ မတ ကရိဿာမိ, ဓမ္မံ ဝေါ ဒေသေဿာမိ.

ඒ කෙසේද යත්? "මම ඔබට උපමාවක් කරන්නෙමි", "මම ඔබට ධර්මය දේශනා කරන්නෙමි."

သာရတ္ထေ စ – ဒေသေတု ဘန္တေ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဘိက္ခူနံ. တဿ ဖာသု ဝိဟာရာယ ဟောတိ, ဧတဿ ပဟိဏေယျ, ယထာ နော ဘဂဝါ ဗျာကရေယျ, တထာပိ တေသံ ဗျာကရိဿာမ[Pg.149], ကပ္ပတိ သမဏာနံ အာယောဂေါ, အမှာကံ မဏိနာ အတ္ထော, ကိမတ္ထော မေ ဗုဒ္ဓေန, သေယျော မေ အတ္ထော, ဗဟူပကာရာ ဘန္တေ မဟာပဇာ ပတိဂေါတမီ ဘဂဝတော, ဗဟူပကာရာ ဘိက္ခဝေ မာတာပိတရော ပုတ္တာနံ ဣစ္စေဝမာဒိ.

සරණ/අර්ථ (උවමනා/උපකාරී) අර්ථයෙහි ද: "ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂූන්ට ධර්මය දේශනා කරන සේක්වා." "එය ඔහුගේ පහසු විහරණය පිණිස වෙයි", "ඔහුට එය යැවිය යුතුය", "භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අපට යම් සේ ප්‍රකාශ කළ සේක්ද, අපිද ඔවුන්ට එසේම ප්‍රකාශ කරන්නෙමු", "ශ්‍රමණයන් වහන්සේලාට වීර්යය කිරීම (ආයෝගය) කැපය", "අපට මැණිකෙන් ප්‍රයෝජනයක් ඇත", "බුදු රජාණන් වහන්සේගෙන් මට ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද?", "මට යහපත උතුම්ය", "ස්වාමීනි, මහාපජාපතී ගෝතමිය භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මහා උපකාරී වූවාය", "මහණෙනි, මව්පියෝ දරුවන්ට බොහෝ උපකාරී වෙති" ආදී වශයෙනි.

သေသေသု အက္ခရပ္ပယောဂေသုပိ အညေပိ ပယောဂါ ပယောဂဝိစက္ခဏေဟိ ယောဇေတဗ္ဗာ.

ඉතිරි අක්ෂර යෝගයන්හිද, ක්‍රම භාවිතයන්හි දක්ෂයන් විසින් වෙනත් යෙදුම්ද මෙසේම ගලපාගත යුතුය.

စဂ္ဂဟဏံ ဝိကပ္ပနတ္ထဝါဂ္ဂဟဏာနုကဍ္ဎနတ္ထံ. ယေ ကေစိ သဒ္ဒါ သမ္ပဒါနပ္ပယောဂိကာ မယာ နောပဒိဋ္ဌာ, တေသံ ဂဟဏတ္ထံ ဣဓ ဝိကပ္ပီယတိ ဝါသဒ္ဒေါ.

'ච' යන්න ග්‍රහණය කිරීම විකල්ප අර්ථය දෙන 'වා' යන්න ආකර්ෂණය කර ගැනීම පිණිසය. මෙහි මා විසින් නොදක්වන ලද යම් සම්ප්‍රදාන යෙදුම් වේද, ඒවා ග්‍රහණය කරගැනීම පිණිස 'වා' ශබ්දය විකල්ප කෙරේ.

တံ ယထာ? ဘိက္ခုသံဃဿ ပဘူ အယံ ဘဂဝါ, ဒေသဿ ပဘူ အယံ ရာဇာ. ခေတ္တဿ ပဘူ အယံ ဂဟပတိ, အရညဿ ပဘူ အယံ လုဒ္ဒကော ဣစ္စေဝမာဒိ. ကွစိ ဒုတိယာ တတိယာ ပဉ္စမီ ဆဋ္ဌီ သတ္တမျတ္ထေသု စ.

ඒ කෙසේද යත්? මේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයාගේ අධිපතියා වන සේක, මේ රජු රටේ අධිපතියාය. මේ ගෘහපතියා කුඹුරෙහි අධිපතියාය, මේ වැද්දා වනාන්තරයෙහි අධිපතියාය යනාදී වශයෙනි. සමහර තැනක ද්විතීයා, තෘතීයා, පංචමී, ෂෂ්ඨී සහ සප්තමී විභක්ති අර්ථයන්හි ද වේ.

၁၇၈, ၃၂၀. ယောဓာရော တမောကာသံ.

178, 320. යම් ආධාරයක් වේ ද, එය 'ඕකාශ' (අවකාශ) නම් වේ.

ယော အာဓာရော, တံ ဩကာသသညံ ဟောတိ. သွာဓာရော စတုဗ္ဗိဓော ဗျာပိကော, ဩပသိလေသိကော, ဝေသယိကော သာမီပိကော စာတိ.

යම් ආධාරයක් වේ ද, එය 'ඕකාශ' යන සංඥාව ලබයි. ඒ ආධාරය ව්‍යාපික, ඕපසිලෙසික, වෛෂයික සහ සාමීපික යැයි සිව්වැදෑරුම් වේ.

တတ္ထ [Pg.150] ဗျာပိကော တာဝ–ဇလေသု ခီရံ တိဋ္ဌတိ, တိလေသု တေလံ, ဥစ္ဆူသု ရသော.

එහි ව්‍යාපික යනු: ජලයෙහි කිරි පවතී, තලවල තෙල් පවතී, උක්වල යුෂ පවතී.

ဩပသိလေသိကော–ပရိယင်္ကေ ရာဇာ သေတိ, အာသနေ ဥပဝိဋ္ဌော သံဃော.

ඕපසිලෙසික යනු: රජු යහනෙහි සැතපෙයි, සංඝයා වහන්සේ අසුනෙහි වැඩසිටිති.

ဝေသယိကော–ဘူမီသု မနုဿာ စရန္တိ, အန္တလိက္ခေ ဝါယူ ဝါယန္တိ. အာကာသေ သကုဏာ ပက္ခန္ဒန္တိ.

වෛෂයික යනු: පොළොවෙහි මිනිස්සු හැසිරෙති, අහසෙහි සුළඟ හමයි, ආකාශයෙහි පක්ෂීහු පියාසර කරති.

သာမီပိကော–ဝနေ ဟတ္ထိနော စရန္တိ, ဂင်္ဂါယံ ဃောသော တိဋ္ဌတိ, ဝဇေ ဂါဝေါ ဒုဟန္တိ, သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ.

සාමීපික යනු: වනය අසල අලි ඇතුන් හැසිරෙති, ගංගාව අසල ගොපලු ගම්මානය පවතී, ගාල අසල එළදෙනුන්ගෙන් කිරි දොවති, සැවැත්නුවර ඇසුරු කොට ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක.

ဩကာသမိစ္စနေန ကွတ္ထော? ဩကာသေ သတ္တမီ.

'ඕකාශ' යන මෙයින් කුමන ප්‍රයෝජනයක් වේද? 'ඕකාශයෙහි සප්තමී විභක්තිය වෙයි' යන සූත්‍රය සඳහාය.

၂၇၉, ၂၉၂. ယေန ဝါ ကယိရတေ တံ ကရဏံ.

279, 292. යමකින් කරනු ලැබේද, එය 'කරණ' නම් වේ.

ယေန ဝါ ကယိရတေ, ယေန ဝါ ပဿတိ, ယေန ဝါ သုဏာတိ, တံ ကာရကံ ကရဏသညံ ဟောတိ.

යමකින් කරනු ලැබේද, යමකින් දකීද, යමකින් අසයිද, ඒ කාරකය 'කරණ' යන සංඥාව ලබයි.

ဒတ္တေန ဝိဟိံ လုနာတိ, ဝါသိယာ ကဋ္ဌံ တစ္ဆတိ, ဖရသုနာ ရုက္ခံ ဆိန္ဒတိ, ကုဒါလေန ပထဝိံ ခဏတိ, သတ္ထေန ကမ္မံ ကရောတိ. စက္ခုနာ ရူပံ ပဿတိ.

දැකැත්තෙන් වී කපයි, වෑයෙන් ලීය සූරයි, පොරවෙන් ගස කපයි, උදැල්ලෙන් පොළොව හාරයි, ආයුධයෙන් වැඩ කරයි, ඇසින් රූප දකී.

ကရဏမိစ္စနေန ကွတ္ထော? ကရဏေ တတိယာ.

'කරණ' යන මෙයින් කුමන ප්‍රයෝජනයක් වේද? 'කරණයෙහි තෘතීයා විභක්තිය වෙයි' යන සූත්‍රය සඳහාය.

၂၈၀, ၂၈၅. ယံ [Pg.151] ကရောတိ တံ ကမ္မံ.

280, 285. යමක් කෙරේද, එය 'කර්ම' නම් වේ.

ယံ ဝါ ကရောတိ, ယံ ဝါ ပဿတိ, ယံ ဝါ သုဏာတိ, တံ ကာရကံ ကမ္မသညံ ဟောတိ.

යමක් කෙරේද, යමක් දකීද, යමක් අසයිද, ඒ කාරකය 'කර්ම' යන සංඥාව ලබයි.

ဆတ္တံ ကရောတိ, ရထံ ကရောတိ, ရူပံ ပဿတိ, သဒ္ဒံ သုဏာတိ, ကဏ္ဋကံ မဒ္ဒတိ, ဝိသံ ဂိလတိ.

කුඩයක් සාදයි, රථයක් සාදයි, රූපයක් දකී, ශබ්දයක් අසයි, කටුවක් පාගයි, වස ගිලියි.

ကမ္မမိစ္စနေန ကွတ္ထော? ကမ္မတ္ထေ ဒုတိယာ.

'කර්ම' යන මෙයින් කුමන ප්‍රයෝජනයක් වේද? 'කර්මාර්ථයෙහි ද්විතීයා විභක්තිය වෙයි' යන සූත්‍රය සඳහාය.

၂၈၁, ၂၉၄. ယော ကရောတိ သ ကတ္တာ.

281, 294. යමෙක් කෙරේද, ඔහු 'කර්තෘ' නම් වේ.

ယော ကရောတိ, သော ကတ္တုသညော ဟောတိ.

යමෙක් කෙරේද, ඔහු 'කර්තෘ' යන සංඥාව ලබයි.

အဟိနာ ဒဋ္ဌော နရော, ဂရုဠေန ဟတော နာဂေါ. ဗုဒ္ဓေန ဇိတော မာရော, ဥပဂုတ္တေန မာရော ဗန္ဓော.

සර්පයෙකු විසින් මිනිසා දෂ්ට කරනු ලැබීය, ගුරුළෙකු විසින් නාගයා මරනු ලැබීය, බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් මාරයා පරාජය කරනු ලැබීය, උපගුප්ත හිමියන් විසින් මාරයා බඳිනු ලැබීය.

ကတ္တုဣစ္စနေန ကွတ္ထော? ကတ္တရိ စ.

'කර්තෘ' යන මෙයින් කුමන ප්‍රයෝජනයක් වේද? 'කර්තෘ කෙරෙහිද තෘතීයා විභක්තිය වෙයි' යන සූත්‍රය සඳහාය.

၂၈၂, ၂၉၅. ယော ကာရေတိ သ ဟေတု.

282, 295. යමෙක් කරවයිද, ඔහු 'හේතු' නම් වේ.

ယော ကတ္တာရံ ကာရေတိ, သော ဟေတုသညော ဟောတိ, ကတ္တာ စ.

යමෙක් කරන්නා ලවා කරවයිද, ඔහු 'හේතු' සහ 'කර්තෘ' යන සංඥාවන් ලබයි.

သော ပုရိသော တံ ပုရိသံ ကမ္မံ ကာရေတိ သော ပုရိသော တေန ပုရိသေန ကမ္မံ ကာရေတိ, သော ပုရိသော တဿ ပုရိသဿ ကမ္မံ ကာရေတိ. ဧဝံ ဟာရေတိ ပါဌေတိ ပါစေတိ, ဓာရေတိ.

ඒ මිනිසා ඒ මිනිසා ලවා වැඩ කරවයි, ඒ මිනිසා ඒ මිනිසා ලවා (තෘතීයා විභක්තියෙන්) වැඩ කරවයි, ඒ මිනිසා ඒ මිනිසා ලවා (ෂෂ්ඨී විභක්තියෙන්) වැඩ කරවයි. මෙසේම ගෙන්වයි, කියවයි, පිස්සවයි, දරවයි.

ဟေတုဣစ္စနေန ကွတ္ထော? ဓာတူဟိ ဏေ ဏယ ဏာပေ ဏာပယာ ကာရိတာနိ ဟေတွတ္ထေ.

'හේතු' යන මෙයින් කුමන ප්‍රයෝජනයක් වේද? 'හේතු අර්ථයෙහි ධාතූන්ගෙන් ණේ, ණය, ණාපේ, ණාපය යන කාරිත ප්‍රත්‍යයෝ වෙති' යන සූත්‍රය සඳහාය.

၂၈၃, ၃၁၆. ယဿ [Pg.152] ဝါ ပရိဂ္ဂဟော တံ သာမီ.

283, 316. යමෙකුගේ පරිග්‍රහය (හිමිකම) වේද, ඔහු 'ස්වාමී' නම් වේ.

ယဿ ဝါ ပရိဂ္ဂဟော, တံ သာမီသညံ ဟောတိ.

යමෙකුගේ පරිග්‍රහය වේද, එය 'ස්වාමී' යන සංඥාව ලබයි.

တဿ ဘိက္ခုနော ပဋိဝီသော, တဿ ဘိက္ခုနော ပတ္တော, တဿ ဘိက္ခုနော စီဝရံ, အတ္တနော မုခံ.

ඒ භික්ෂුවගේ කොටස, ඒ භික්ෂුවගේ පාත්‍රය, ඒ භික්ෂුවගේ සිවුර, තමාගේ මුහුණ.

သာမီဣစ္စနေန ကွတ္ထော? သာမိသ္မိံ ဆဋ္ဌီ.

'ස්වාමී' යන මෙයින් කුමන ප්‍රයෝජනයක් වේද? 'ස්වාමි අර්ථයෙහි ෂෂ්ඨී විභක්තිය වෙයි' යන සූත්‍රය සඳහාය.

၂၈၄, ၂၈၃. လိင်္ဂတ္ထေ ပဌမာ.

284, 283. ලිංගාර්ථයෙහි (නාම ප්‍රකෘතියේ අර්ථයෙහි) ප්‍රථමා විභක්තිය වෙයි.

လိင်္ဂတ္ထာဘိဓာနမတ္တေ ပဌမာဝိဘတ္တိ ဟောတိ.

ලිංගාර්ථය ප්‍රකාශ කිරීමෙහි පමණක් ප්‍රථමා විභක්තිය වෙයි.

ပုရိသော, ပုရိသာ, ဧကော, ဒွေ, စ, ဝါ, ဟေ, အဟေ, ရေ, အရေ.

පුරුෂයා, පුරුෂයෝ, එකෙක්, දෙදෙනෙක්, ද, හෝ, හේ, අහේ, රේ, අරේ.

၂၈၅, ၇၀. အာလပနေ စ.

285, 70. ආමන්ත්‍රණයෙහි ද ප්‍රථමා විභක්තිය වෙයි.

အာလပနတ္ထာ ဓိကေ လိင်္ဂတ္ထာဘိဓာနမတ္တေ စ ပဌမာဝိဘတ္တိ ဟောတိ.

ලිංගාර්ථය ප්‍රකාශ කිරීමට අමතරව ආමන්ත්‍රණ අර්ථයෙහි ද ප්‍රථමා විභක්තිය වෙයි.

ဘော ပုရိသ, ဘဝန္တော ပုရိသာ, ဘော ရာဇ, ဘဝန္တော ရာဇာနော, ဟေ သခေ, ဟေ သခိနော.

එම්බා පුරුෂය, එම්බා පුරුෂයෙනි; පින්වත් රජතුමනි, පින්වත් රජවරුනි; හේ යහළුව, හේ යහළුවනි.

၂၈၆, ၂၉၁. ကရဏေ တတိယာ.

286, 291. කරණයෙහි තෘතීයා විභක්තිය වෙයි.

ကရဏကာရကေ တတိယာဝိဘတ္တိ ဟောတိ.

කරණ කාරකයෙහි තෘතීයා විභක්තිය වෙයි.

အဂ္ဂိနာ ကုဋိံ ဈာပေတိ, မနသာ စေ ပဒုဋ္ဌေန, မနသာ စေ ပသန္နေန, ကာယေန ကမ္မံ ကရောတိ.

ගින්නෙන් පැල පුළුස්සයි, ඉදින් දූෂිත සිතින් යුක්තව (යමක් කෙරේද), ඉදින් පහන් වූ සිතින් යුක්තව (යමක් කෙරේද), කයින් වැඩ කරයි.

၂၈၇, ၂၉၉. သဟာဒိယောဂေ [Pg.153] စ.

287, 299. 'සහ' ආදී ශබ්දයන් හා යෝග වීමෙහි ද (තෘතීයා විභක්තිය වෙයි).

သဟာဒိယောဂတ္ထေ စ တတိယာဝိဘတ္တိ ဟောတိ.

'සහ' ආදී ශබ්දයන් හා එක්වන අර්ථයෙහි ද තෘතීයා විභක්තිය වෙයි.

သဟာပိ ဂဂ္ဂေန သံဃော ဥပေါသထံ ကရေယျ, ဝိနာပိ ဂဂ္ဂေန, မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ, သဟဿေန သမံ မိတာ.

සංඝයා වහන්සේ ගග්ග සමඟ ද උපෝසථය කරන්නේය, ගග්ග නැතිව ද, මහත් වූ භික්ෂු සංඝයා වහන්සේ සමඟ, දහසක් හා සමව මනින ලදී.

၂၈၈, ၂၉၃. ကတ္တရိ စ.

288, 293. කර්තෘ අර්ථයෙහි ද.

ကတ္တရိ စ တတိယာဝိဘတ္တိ ဟောတိ.

කර්තෘ අර්ථයෙහි ද තෘතීයා විභක්තිය වෙයි.

ရညာ ဟတော ပေါသော, ယက္ခေန ဒိန္နော ဝရော, အဟိနာ ဒဋ္ဌော နရော.

රජු විසින් පුරුෂයා මරන ලදී, යක්ෂයා විසින් වරයක් දෙන ලදී, සර්පයා විසින් මිනිසා දෂ්ට කරන ලදී.

၂၈၉, ၂၉၇. ဟေတွတ္ထေ စ.

289, 297. හේතු අර්ථයෙහි ද.

ဟေတွတ္ထေ စ တတိယာဝိဘတ္တိ ဟောတိ.

හේතු අර්ථයෙහි ද තෘතීයා විභක්තිය වෙයි.

အန္နေန ဝသတိ, ဓမ္မေန ဝသတိ, ဝိဇ္ဇာယ ဝသတိ, သက္ကာရေန ဝသတိ.

ආහාරය නිසා ජීවත් වෙයි, ධර්මය නිසා ජීවත් වෙයි, විද්‍යාව නිසා ජීවත් වෙයි, සත්කාරය නිසා ජීවත් වෙයි.

၂၉၀, ၂၉၈. သတ္တမျတ္ထေ စ.

290, 298. සප්තමී විභක්ති අර්ථයෙහි ද.

သတ္တမျတ္ထေ စ တတိယာဝိဘတ္တိ ဟောတိ.

සප්තමී විභක්ති අර්ථයෙහි ද තෘතීයා විභක්තිය වෙයි.

တေန [Pg.154] ကာလေန, တေန သမယေန. (ယေန ကာလေန, ယေန သမယေန,) တေန ခေါ ပန သမယေန.

ඒ කාලයෙහි, ඒ සමයෙහි. (යම් කාලයක, යම් සමයක,) ඒ සමයෙහි වනාහි...

၂၉၁, ၂၉၉. ယေနင်္ဂဝိကာရော.

291, 299. යම් අවයවයක විකෘතිතාවක් ඇත්ද (එයින් ශරීරයේ විකෘතිතාව හැඟවේ).

ယေန ဗျာဓိမတာ အင်္ဂေန အင်္ဂိနော ဝိကာရော လက္ခီယတေ. တတ္ထ တတိယာဝိဘတ္တိ ဟောတိ.

රෝගී වූ යම් අවයවයකින් ශරීරය ඇත්තාගේ විකෘති භාවය ලක්ෂණය කරනු ලැබේද, එහි තෘතීයා විභක්තිය වෙයි.

အက္ခိနာ ကာဏော, ဟတ္ထေန ကုဏီ, ကာဏံ ပဿတိ နေတ္တေန, ပါဒေန ခဉ္ဇော, ပိဋ္ဌိယာ ခုဇ္ဇော.

ඇසෙන් කණ වූයේය, අතින් කොර වූයේය, ඇසෙන් කණ වූවෙකු දකී, පයෙන් කොර වූයේය, පිටින් කුදු වූයේය.

၂၉၂, ၃၀၀. ဝိသေသနေ စ.

292, 300. විශේෂණ අර්ථයෙහි ද.

ဝိသေသနတ္ထေ စ တတိယာဝိဘတ္တိ ဟောတိ.

විශේෂණ අර්ථයෙහි ද තෘතීයා විභක්තිය වෙයි.

ဂေါတ္တေန ဂေါတမော နာထော, သုဝဏ္ဏေန အဘိရူပေါ, တပသာ ဥတ္တမော.

ගෝත්‍රයෙන් ගෝතම නම් වූ නාථයන් වහන්සේය, රන්වන් පැහැයෙන් අතිශයින් රූපවත්ය, තපසින් උදාර (උත්තම) වූයේය.

၂၉၃, ၃၀၁. သမ္ပဒါနေ စတုတ္ထီ.

293, 301. සම්ප්‍රදාන අර්ථයෙහි චතුර්ථී විභක්තිය වෙයි.

သမ္ပဒါနကာရကေ စတုတ္ထီဝိဘတ္တိ ဟောတိ.

සම්ප්‍රදාන කාරකයෙහි චතුර්ථී විභක්තිය වෙයි.

ဗုဒ္ဓဿ ဝါ ဓမ္မဿ ဝါ သံဃဿ ဝါ ဒါနံ ဒေတိ, ဒါတာ ဟောတိ သမဏဿ ဝါ ဗြာဟ္မဏဿ ဝါ.

බුදුරජාණන් වහන්සේට හෝ ධර්මයට හෝ සංඝයා වහන්සේට හෝ දානය දෙයි, ශ්‍රමණයෙකුට හෝ බ්‍රාහ්මණයෙකුට හෝ දායකයෙක් වෙයි.

၂၉၄, ၃၀၅. နမောယောဂါဒီသွပိ စ.

294, 305. නමෝ යනාදී පද සමඟ යෝග වීමේදී ද.

နမောယောဂါဒီသွပိ စ စတုတ္ထီဝိဘတ္တိ ဟောတိ.

නමෝ යනාදී පද සමඟ යෝග වීමේදී ද චතුර්ථී විභක්තිය වෙයි.

နမော [Pg.155] တေ ဗုဒ္ဓ ဝီရတ္ထု, သောတ္ထိ ပဇာနံ, နမော ကရောဟိ နာဂဿ, သွာဂတံ တေ မဟာရာဇ.

වීර වූ බුදුරජාණන් වහන්ස, ඔබට නමස්කාර වේවා; ප්‍රජාවට සෙත් වේවා; රහත් උතුමාණන්ට නමස්කාර කරනු; මහාරාජයෙනි, ඔබට සාදර පිළිගැනීමක් වේවා.

၂၉၅, ၃၀၇. အပါဒါနေ ပဉ္စမီ.

295, 307. අපාදාන අර්ථයෙහි පංචමී විභක්තිය වෙයි.

အပါဒါနကာရကေ ပဉ္စမီဝိဘတ္တိ ဟောတိ.

අපාදාන කාරකයෙහි පංචමී විභක්තිය වෙයි.

ပါပါ စိတ္တံ နိဝါရယေ, အဗ္ဘာ မုတ္တောဝ စန္ဒိမာ, ဘယာ မုစ္စတိ သော နရော.

පවෙන් සිත වැළැක්විය යුතුය; වලාකුළෙන් මිදුණු සඳ මෙනි; ඒ මිනිසා බියෙන් මිදෙයි.

၂၉၆, ၃၁၄. ကာရဏတ္ထေ ဎ.

296, 314. හේතු අර්ථයෙහි ද.

ကာရဏတ္ထေ စ ပဉ္စမီဝိဘတ္တိ ဟောတိ.

හේතු අර්ථයෙහි ද පංචමී විභක්තිය වෙයි.

အနနုဗောဓာ အပ္ပဋိဝေဓာ စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ ယထာဘူတံ အဒဿနာ.

චතුරාර්ය සත්‍යයන් අවබෝධ නොකිරීමෙන්, විනිවිද නොදැකීමෙන් සහ ඇති සැටියෙන් නොදැකීමෙන් (සංසාරයේ සැරිසරති).

၂၉၇, ၂၈၄. ကမ္မတ္ထေ ဒုတိယာ.

297, 284. කර්ම අර්ථයෙහි ද්විතීයා විභක්තිය වෙයි.

ကမ္မတ္ထေ ဒုတိယာဝိဘတ္တိ ဟောတိ.

කර්ම අර්ථයෙහි ද්විතීයා විභක්තිය වෙයි.

ဂါဝံ ဟနတိ, ဝီဟယော လုနာတိ, သတ္ထံ ကရောတိ, ဃဋံ ကရောတိ, ရထံ ကရောတိ, ဓမ္မံ သုဏာတိ, ဗုဒ္ဓံ ပူဇေတိ, ဝါစံ ဘာသတီ, တဏ္ဍုလံ ဝစတိ, စောရံ ဃာတေတိ.

ගවයා මරයි, වී කපයි, ආයුධය (හෝ පොත) සාදයි, කළය සාදයි, රථය සාදයි, ධර්මය අසයි, බුදුරජාණන් වහන්සේ පුදයි, වචනයක් පවසයි, සහල් පිසෙයි, සොරා මරවයි.

၂၉၈, ၂၈၇. ကာလဒ္ဓါနမစ္စန္တသံယောဂေ.

298, 287. කාලය හා මාර්ගය (දේශය) පිළිබඳ අත්‍යන්ත (නිරන්තර) සම්බන්ධයෙහිදී.

ကာလဒ္ဓါနံ အစ္စန္တသံယောဂေ ဒုတိယာဝိဘတ္တိ ဟောတိ.

කාලය හා දේශය පිළිබඳ අත්‍යන්ත සම්බන්ධයෙහිදී ද්විතීයා විභක්තිය වෙයි.

မာသံ [Pg.156] မံသောဒနံ ဘုဉ္ဇတိ, သရဒံ ရမဏီယာ နဒီ, မာသံ သဇ္ဈာယတိ, ယောဇနံ ဝနရာဇိ, ယောဇနံ ဒီဃော ပဗ္ဗတော, ကောသံ သဇ္ဈာယတိ.

මසක් මුළුල්ලෙහි මස් බත් අනුභව කරයි, සරත් කාලයෙහි ගඟ රමණීය වෙයි, මසක් මුළුල්ලෙහි පාඩම් කරයි. යොදුනක් දිගට වනාන්තර පෙළ පිහිටා ඇත, කන්ද යොදුනක් දිගය, ක්‍රෝශයක් දුර පාඩම් කරයි.

အစ္စန္တသံယောဂေတိ ကိမတ္ထံ? သံဝစ္ဆရေ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇတိ.

'අත්‍යන්තසංයෝගේ' (නිරන්තර සම්බන්ධයේදී) යැයි පැවසීමෙන් කුමක් අදහස් වේද? වසරකට වරක් ආහාර අනුභව කරයි.

၂၉၉, ၂၈၈. ကမ္မပ္ပဝဓနီယယုတ္တေ.

299, 288. කර්මප්‍රවචනීය පද සමඟ යෝග වීමේදී.

ကမ္မပ္ပဝစနီယယုတ္တေ ဒုတိယာဝိဘတ္တိ ဟောတိ.

කර්මප්‍රවචනීය පද සමඟ යෝග වීමේදී ද්විතීයා විභක්තිය වෙයි.

တံ ခေါ ပန ဘဝန္တံ ဂေါတမံ ဧဝံ ကလျာဏော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂတော, ပဗ္ဗဇိတမနုပဗ္ဗဇိံသု.

ඒ භාග්‍යවත් ගෞතමයන් වහන්සේ පිළිබඳව මෙබඳු යහපත් කීර්ති ඝෝෂාවක් පැනනැඟුණි; උන්වහන්සේ මහණ වූ පසු (අනෙක් අයද) අනුකරණය කරමින් මහණ වූහ.

၃၀၀, ၂၈၆. ဂတိ ဗုဒ္ဓိ ဘုဇ ပဌ ဟရ ကရ သယာဒီနံ ကာရိတေ ဝါ.

300, 286. ගති (යෑම), බුද්ධි (දැනීම), භුජ (අනුභව කිරීම), පඨ (කියවීම), හර (ගෙන යෑම), කර (කිරීම), සය (සැතපීම) යනාදී ධාතූන්ගේ ප්‍රයෝජ්‍ය (කාරිත) ක්‍රියාවන්හිදී ද.

ဂတိ ဗုဒ္ဓိ ဘုဇ ပဌ ဟရ ကရ သယာဒီနံ ပယောဂေ ကာရိတေ ဒုတိယာဝိဘတ္တိ ဟောတိ ဝါ.

ගති (යෑම), බුද්ධි (දැනීම), භුජ (භුක්ති විඳීම), පඨ (කියවීම), හර (ගෙන යෑම), කර (කිරීම), සය (සැතපීම) යනාදී ධාතූන්ගේ ප්‍රයෝජ්‍ය (කාරිත) ක්‍රියාවන්හි යෙදීමේදී විකල්පයෙන් ද්විතීයා විභක්තිය වෙයි.

ပုရိသော ပုရိသံ (ဂါမံ) ဂါမယတိ, ပုရိသော ပုရိသေန ဝါ, ပုရိသော ပုရိသဿ ဝါ. ဧဝံ ဗောဓယတိ, ဘောဇယတိ, ပါဌယတိ, ဟာရယတိ, ကာရယတိ, သယာပယတိ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ ကာရိတေ.

මිනිසා මිනිසාව (ගමට) යවයි, 'මිනිසා විසින්' (තෘතීයා විභක්තියෙන්) හෝ 'මිනිසාට' (ෂෂ්ඨී විභක්තියෙන්) ද යෙදිය හැකිය. මෙසේම බෝධයති (අවබෝධ කරවයි), භෝජයති (අනුභව කරවයි), පාඨයති (කියවවයි), hārayati (ගෙන යවයි), කාරයති (කරවයි), සයාපයති (සැතපෙන්නට සලස්වයි). සියලු කාරිත (ප්‍රයෝජ්‍ය) ක්‍රියාවන්හිදී මෙසේමය.

၃၀၁, ၂၁၅. သာမိသ္မိံ ဆဋ္ဌီ.

301, 215. හිමිකම (ස්වාමිත්වය) හැඟවීමේදී සයවන (ෂෂ්ඨී) විභක්තිය වෙයි.

သာမိသ္မိံ ဆဋ္ဌီဝိဘတ္တိ ဟောတိ.

හිමිකම හැඟවීමේදී ෂෂ්ඨී විභක්ති ප්‍රත්‍යය වෙයි.

တဿ [Pg.157] ဘိက္ခုနော ပဋိဝီသော, တဿ ဘိက္ခုနော ပတ္တော, တဿ ဘိက္ခုနော စီဝရံ, အတ္တနော မုခံ.

ඒ භික්ෂුවගේ කොටස, ඒ භික්ෂුවගේ පාත්‍රය, ඒ භික්ෂුවගේ සිවුර, තමාගේ මුහුණ.

၃၀၂, ၃၁၉. ဩကာသေ သတ္တမီ.

302, 319. ආධාරය (ස්ථානය) හැඟවීමේදී සත්වන (සප්තමී) විභක්තිය වෙයි.

ဩကာသကာရကေ သတ္တမီဝိဘတ္တိ ဟောတိ.

ආධාර කාරකයෙහි සප්තමී විභක්ති ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဂမ္ဘီရေ ဩဒကန္တိကေ, ပါပသ္မိံ ရမတိ မနော, ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတိ ကုလပုတ္တော.

ගැඹුරු වූ දියෙහි (ජලාශයෙහි), සිත පාපයෙහි ඇලෙයි, කුලපුත්‍රයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි බ්‍රහ්මචර්යාව රකියි.

၃၀၃, ၃၂၁. သာမိဿရာဓိပတိ ဒါယာဒ သက္ခီပတိဘူ ပသုတကုသလေဟိ စ.

303, 321. 'සාමී' (හිමියා), 'ඉස්සර' (පාලකයා), 'අධිපති' (නායකයා), 'දායාද' (උරුමක්කාරයා), 'සක්ඛී' (සාක්ෂිකරුවා), 'පටිභූ' (ඇපකරුවා), 'පසුත' (නිරත වූවා), 'කුසල' (දක්ෂයා) යන වචන සමඟ ද (ෂෂ්ඨී සහ සප්තමී විභක්ති වෙයි).

သာမီ ဣဿရ အဓိပတိ ဒါယာဒ သက္ခီပတိဘူ ပသုတကုသလ ဣစ္စေတေဟိ ပယောဂေ ဆဋ္ဌီဝိဘတ္တိ ဟောတိ, သတ္တမီ စ.

'සාමී', 'ඉස්සර', 'අධිපති', 'දායාද', 'සක්ඛී', 'පටිභූ', 'පසුත', 'කුසල' යන වචන යෙදීමේදී ෂෂ්ඨී විභක්තිය ද සප්තමී විභක්තිය ද වෙයි.

ဂေါဏာနံ သာမီ, ဂေါဏေသု သာမီ, ဂေါဏာနံ ဣဿရော, ဂေါဏေသု ဣဿရော. ဂေါဏာနံ အဓိပတိ, ဂေါဏေသု အဓိပတိ. ဂေါဏာနံ ဒါယာဒေါ, ဂေါဏေသု ဒါယာဒေါ. ဂေါဏာနံ သက္ခီ, ဂေါဏေသု သက္ခီ, ဂေါဏာနံ ပတိဘူ, ဂေါဏေသု ပတိဘူ. ဂေါဏာနံ ပသုတော, ဂေါဏေသု ပသုတော. ဂေါဏာနံ ကုသလော, ဂေါဏေသု ကုသလော.

ගොනුන්ගේ හිමිකරුවා, ගොනුන් කෙරෙහි හිමිකරුවා; ගොනුන්ගේ පාලකයා, ගොනුන් කෙරෙහි පාලකයා; ගොනුන්ගේ අධිපතියා, ගොනුන් කෙරෙහි අධිපතියා; ගොනුන්ගේ දායාදවන්තයා, ගොනුන් කෙරෙහි දායාදවන්තයා; ගොනුන්ගේ සාක්ෂිකරුවා, ගොනුන් කෙරෙහි සාක්ෂිකරුවා; ගොනුන්ගේ ඇපකරුවා, ගොනුන් කෙරෙහි ඇපකරුවා; ගොනුන් කෙරෙහි නිරත වන්නා, ගොනුන් කෙරෙහි නිරත වන්නා; ගොනුන් කෙරෙහි දක්ෂයා, ගොනුන් කෙරෙහි දක්ෂයා.

၃၀၄, ၃၂၂. နိဒ္ဓါရဏေ စ.

304, 322. නිර්ධාරණයෙහි (සමූහයකින් වෙන් කොට දැක්වීම්) ද (ෂෂ්ඨී සහ සප්තමී විභක්ති වෙයි).

နိဒ္ဓါရဏတ္ထေ စ ဆဋ္ဌီဝိဘတ္တိ ဟောတိ, သတ္တမီ စ.

නිර්ධාරණ අර්ථයෙහි ද ෂෂ්ඨී විභක්තිය සහ සප්තමී විභක්තිය වෙයි.

ကဏှာ [Pg.158] ဂါဝီနံ သမ္ပန္နခီရတမာ, ကဏှာ ဂါဝီသု သမ္ပန္နခီရတမာ. သာမာ နာရီနံ ဒဿနီယတမာ, သာမာ နာရီသု ဒဿနီယတမာ. မနုဿာနံ ခတ္တိယော သူရတမော, မနုဿေသု ခတ္တိယော သူရတမော. ပထိကာနံ ဓာဝန္တော သီဃတမော, ပထိကေသု ဓာဝန္တော သီဃတမော.

දෙනුන් කෙරෙන් කළු දෙන වඩාත් කිරි ඇත්තියයි, දෙනුන් අතුරෙන් කළු දෙන වඩාත් කිරි ඇත්තියයි; ස්ත්‍රීන් කෙරෙන් රන්වන් තැනැත්තිය වඩාත් දර්ශනීය වෙයි, ස්ත්‍රීන් අතුරෙන් රන්වන් තැනැත්තිය වඩාත් දර්ශනීය වෙයි; මිනිසුන් කෙරෙන් ක්ෂත්‍රියයා වඩාත් නිර්භීත වෙයි, මිනිසුන් අතුරෙන් ක්ෂත්‍රියයා වඩාත් නිර්භීත වෙයි; මඟ යන්නන් කෙරෙන් දුවන්නා වඩාත් වේගවත් වෙයි, මඟ යන්නන් අතුරෙන් දුවන්නා වඩාත් වේගවත් වෙයි.

၃၀၅, ၃၂၃. အနာဒရေ စ.

305, 323. අනාදරයෙහි (නොසලකා හැරීමෙහි) ද (ෂෂ්ඨී සහ සප්තමී විභක්ති වෙයි).

အနာဒရေ ဆဋ္ဌီဝိဘတ္တိ ဟောတိ, သတ္တမီ စ.

අනාදරයෙහි ෂෂ්ඨී විභක්තිය ද සප්තමී විභක්තිය ද වෙයි.

ရုဒတော ဒါရကဿ ပဗ္ဗဇိ, ရုဒန္တသ္မိံ ဒါရကေ ပဗ္ဗဇိ.

හඬන්නා වූ ළදරුවා නොසලකා හැර (ඔහු) මහණ විය, හඬන්නා වූ ළදරුවා කෙරෙහි නොතකා හැර මහණ විය.

၃၀၆, ၂၈၉. ကွစိ ဒုတိယာ ဆဋ္ဌီနမတ္ထေ.

306, 289. සමහර විට ෂෂ්ඨී විභක්තියේ අර්ථයෙහි ද්විතීයා විභක්තිය වෙයි.

ဆဋ္ဌီနမတ္ထေ ကွစိ ဒုတိယာဝိဘတ္တိ ဟောတိ.

ඇතැම් විට ෂෂ්ඨී විභක්තියේ අර්ථයෙහි ද්විතීයා විභක්ති ප්‍රත්‍යය වෙයි.

အပိဿု မံ အဂ္ဂိဝေဿန တိဿော ဥပမာ ပဋိဘံသု.

අග්ගිවෙස්සන, සැබවින්ම මට උපමා තුනක් වැටහුණි.

၃၀၇, ၂၉၀. တတိယာသတ္တမီနဉ္စ.

307, 290. තෘතීයා සහ සප්තමී විභක්තිවල අර්ථයෙහි ද (ද්විතීයා විභක්තිය වෙයි).

တတိယာသတ္တမီနံ အတ္ထေ စ ကွစိ ဒုတိယာဝိဘတ္တိ ဟောတိ.

තවද ඇතැම් විට තෘතීයා සහ සප්තමී විභක්තිවල අර්ථයෙහි ද්විතීයා විභක්ති ප්‍රත්‍යය වෙයි.

သစေ မံ သမဏော ဂေါတမော အာလပိဿတိ, တွဉ္စ မံ နာဘိဘာသသိ. ဧဝံ တတိယတ္ထေ.

"ඉදින් ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ මා හා කථා කරන්නේ නම්", "ඔබ ද මා සමඟ කථා නොකරන්නෙහිය". මෙසේ තෘතීයා විභක්තියේ අර්ථයෙහි යෙදේ.

ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ, ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ. ဧဝံ သတ္တမျတ္ထေ.

"පෙරවරු කාලයෙහි හැඳ පෙරවාගෙන", "එක් සමයෙක්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ". මෙසේ සප්තමී විභක්තියේ අර්ථයෙහි යෙදේ.

၃၀၈, ၃၁၇. ဆဋ္ဌီ [Pg.159] စ.

308, 317. ෂෂ්ඨී විභක්තිය ද (තෘතීයා සහ සප්තමී විභක්තිවල අර්ථයෙහි වෙයි).

တတိယာသတ္တမီနံ အတ္ထေ စ ကွစိ ဆဋ္ဌီဝိဘတ္တိ ဟောတိ.

තවද ඇතැම් විට තෘතීයා සහ සප්තමී විභක්තිවල අර්ථයෙහි ෂෂ්ඨී විභක්තිය ද වෙයි.

ကတော မေ ကလျာဏော, ကတံ မေ ပါပံ. ဧဝံ တတိယတ္ထေ.

"මා විසින් යහපතක් කරන ලදී", "මා විසින් පවක් කරන ලදී". මෙසේ තෘතීයා විභක්තියේ අර්ථයෙහි යෙදේ.

ကုသလာ နစ္စဂီတဿ သိက္ခိတာ စာတုရိတ္ထိယော, ကုသလော တွံ ရထဿ အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနံ. ဧဝံ သတ္တမျတ္ထေ.

"නැටුම් ගැයුම්හි පුහුණුව ලැබූ, දක්ෂ වූ රූමත් ස්ත්‍රීහු", "ඔබ රථයේ අඟපසඟ කෙරෙහි (කොටස් පිළිබඳව) දක්ෂද?". මෙසේ සප්තමී විභක්තියේ අර්ථයෙහි යෙදේ.

ကွစီတိ ကိမတ္ထံ? ယော ဝေါ အာနန္ဒ မယာ ဓမ္မော စ ဝိနယော စ ဒေသိတော ပညတ္တော, အာနန္ဒော အတ္ထေသု ဝိစက္ခဏော.

"ක්වචි" (ඇතැම් විට) යන්නෙන් කුමක් අදහස් කෙරේද? "ආනන්දය, මා විසින් යම් ධර්මයක් හා විනයක් දේශනා කරන ලද ද පනවන ලද ද", "ආනන්ද තෙමේ අර්ථයන්හි දක්ෂයෙකි" වැනි රීතියෙන් බැහැර වූ උදාහරණ පෙන්වීමටය.

၃၀၉, ၃၁၈. ဒုတိယာပဉ္စမီနဉ္စ.

309, 318. ද්විතීයා සහ පංචමී විභක්තිවල අර්ථයෙහි ද (ෂෂ්ඨී විභක්තිය වෙයි).

ဒုတိယာပဉ္စမီနဉ္စ အတ္ထေ ကွစိ ဆဋ္ဌီဝိဘတ္တိ ဟောတိ.

තවද ඇතැම් විට ද්විතීයා සහ පංචමී විභක්තිවල අර්ථයෙහි ෂෂ්ඨී විභක්තිය වෙයි.

တဿ ဘဝန္တိ ဝတ္တာရော, သဟသာ ကမ္မဿ ကတ္တာရော, ဧဝံ ဒုတိယတ္ထေ.

"ඔහුට පවසන්නෝ වෙති", "වහා ක්‍රියාව කරන්නෝ වෙති". මෙසේ ද්විතීයා විභක්තියේ අර්ථයෙහි යෙදේ.

အဿဝနတာ ဓမ္မဿ ပရိဟာယန္တိ, ကိန္နု ခေါ အဟံ တဿ သုခဿ ဘာယာမိ, သဗ္ဗေ တသန္တိ ဒဏ္ဍဿ, သဗ္ဗေ ဘာယန္တိ မစ္စုနော, ဘီတော စတုန္နံ အာသီဝိသာနံ ဃောရဝိသာနံ, ဘာယာမိ ဃောရဝိသဿ နာဂဿ. ဧဝံ ပဉ္စမျတ္ထေ.

"ධර්මය නොඇසීම නිසා පිරිහෙති", "මම ඒ සැපයට කුමට බිය වෙම්ද?", "හැමදෙන දඬුවමට තැති ගනිති", "හැමදෙන මරණයට බිය වෙති", "දරුණු විෂ ඇති සර්පයන් සතර දෙනාට බිය වූයේ", "දරුණු විෂ ඇති නාගයාට බිය වෙමි". මෙසේ පංචමී විභක්තියේ අර්ථයෙහි යෙදේ.

၃၁၀, ၃၂၄. ကမ္မ [Pg.160] ကရဏ နိမိတ္တတ္ထေသု သတ္တမီ.

310, 324. කර්ම, කරණ සහ නිමිත්ත (හේතු) අර්ථයන්හි සප්තමී විභක්තිය වෙයි.

ကမ္မကရဏနိမိတ္တတ္ထေသု သတ္တမီဝိဘတ္တိ ဟောတိ.

කර්ම අර්ථයෙහි ද, කරණ අර්ථයෙහි ද, නිමිත්ත අර්ථයෙහි ද සප්තමී විභක්ති ප්‍රත්‍යය වෙයි.

သုန္ဒရာဝုသော ဣမေ အာဇီဝကာ ဘိက္ခူသု အဘိဝါဒေန္တိ. ဧဝံ ကမ္မတ္ထေ.

"ඇවැත්නි, මේ ආජීවකයෝ භික්ෂූන්ට වඳිති." මෙසේ කර්ම අර්ථයෙහි යෙදේ.

ဟတ္ထေသု ပိဏ္ဍာယ စရန္တိ, ပတ္တေသု ပိဏ္ဍာယ စရန္တိ, ပထေသု ဂစ္ဆန္တိ. ဧဝံ ကရဏတ္ထေ.

"අත්වලින් (පිණ්ඩපාතය රැගෙන) පිණ්ඩපාතයෙහි හැසිරෙති", "පාත්‍රවලින් පිණ්ඩපාතයෙහි හැසිරෙති", "මාවත් ඔස්සේ යති". මෙසේ කරණ අර්ථයෙහි යෙදේ.

ဒီပိ စမ္မေသု ဟညတေ, ကုဉ္ဇရော ဒန္တေသု ဟညတေ, ဧဝံ နိမိတ္တတ္ထေ.

"සම නිසා දිවියා මරනු ලැබේ", "දළ නිසා ඇතා මරනු ලැබේ". මෙසේ නිමිත්ත අර්ථයෙහි යෙදේ.

၃၁၁, ၃၂၅. သမ္ပဒါနေ စ.

311, 325. සම්ප්‍රදාන අර්ථයෙහි ද (සප්තමී විභක්තිය වෙයි).

သမ္ပဒါနေ စ သတ္တမီဝိဘတ္တိ ဟောတိ.

සම්ප්‍රදාන අර්ථයෙහි ද සප්තමී විභක්ති ප්‍රත්‍යය වෙයි.

သံဃေ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလ, သံဃေ ဂေါတမီ ဒေဟိ, သံဃေ တေ ဒိန္နေ အဟဉ္စေဝ ပူဇိတော ဘဝိဿာမိ.

"සංඝයා කෙරෙහි දෙන ලද්ද මහත් ඵල ඇත්තේය", "ගෝතමිය, සංඝයා උදෙසා (සංඝයාට) දෙන්න", "ඔබ විසින් සංඝයා කෙරෙහි දෙන කල්හි මම ද පුදන ලද්දෙක් වෙමි".

၃၁၂, ၃၂၆. ပဉ္စမျတ္ထေ စ.

312, 326. පංචමී විභක්තියේ අර්ථයෙහි ද (සප්තමී විභක්තිය වෙයි).

ပဉ္စမျတ္ထေ စ သတ္တမီဝိဘတ္တိ ဟောတိ.

පංචමී (පස්වන) විභක්තියේ අර්ථයෙහි ද සප්තමී (හත්වන) විභක්තිය වෙයි.

ကဒလီသု ဂဇေ ရက္ခန္တိ.

ඔවුහු කෙසෙල් ගස්වලින් අලින් වළක්වති.

၃၁၃, ၃၂၇. ကာလဘာဝေသု စ.

313, 327. කාලය සහ භාවය (ක්‍රියාව) අර්ථයෙහි ද (සප්තමී විභක්තිය වෙයි).

ကာလဘာဝေသု စ ကတ္တရိ ပယုဇ္ဇမာနေ သတ္တမီဝိဘတ္တိ ဟောတိ.

කාලය සහ භාවය (ක්‍රියාව) අඟවන කර්තෘන් යෙදෙන කල්හි ද සප්තමී විභක්තිය වෙයි.

ပုဗ္ဗဏှသမယေ [Pg.161] ဂတော, သာယနှသမယေ အာဂတော. ဘိက္ခူသု ဘောဇီယမာနေသု ဂတော, ဘုတ္တေသု အာဂတော. ဂေါသုဒုယှမာနေသု ဂတော, ဒုဒ္ဓါသု အာဂတော.

පෙරවරු කාලයෙහි ගියේය, පස්වරු කාලයෙහි පැමිණියේය. භික්ෂූන් වහන්සේලා වළඳමින් සිටින කල්හි ගියේය, වැළඳූ කල්හි පැමිණියේය. දෙනුන් දොවමින් සිටින කල්හි ගියේය, දොවා අවසන් වූ කල්හි පැමිණියේය.

၃၁၄, ၃၂၈. ဥပ’ဈာဓိကိဿရဝစနေ.

314, 328. 'උප' සහ 'අධි' යන උපසර්ග යෙදෙන කල්හි, අධික (වැඩි) සහ ඊශ්වර (අධිපතිභාවය) යන අර්ථයන්හි (සප්තමී විභක්තිය වෙයි).

ဥပအဓိဣစ္စေတေသံ ပယောဂေ အဓိကဣဿရဝစနေ သတ္တမီဝိဘတ္တိ ဟောတိ.

'උප' සහ 'අධි' යන මොවුන්ගේ යෙදීම ඇති කල්හි, අධික සහ අධිපති (ඊශ්වර) යන අර්ථයන්හි සප්තමී විභක්තිය වෙයි.

ဥပ ခါရိယံ ဒေါဏော, ဥပ နိက္ခေ ကဟာပဏံ. အဓိ ဗြဟ္မဒတ္တေ ပဉ္စာလာ, အဓိ နစ္စေသု ဂေါတမီ, အဓိ ဒေဝေသု ဗုဒ္ဓေါ.

කාරියකට වඩා ද්‍රෝණයක් වැඩිය, නික්ඛයකට වඩා කහවණුවක් වැඩිය. පංචාල දේශවාසීහු බ්‍රහ්මදත්ත රජුට යටත්ය, ගෝතමිය නළඟනන් පරදා උසස්ව සිටියි, බුදුරජාණන් වහන්සේ දෙවියන්ට වඩා ශ්‍රේෂ්ඨ වන සේක.

၃၁၅, ၃၂၉. မဏ္ဍိတု’ဿုက္ကေသု တတိယာ.

315, 329. 'මණ්ඩිත' (ප්‍රසන්න වූ/ශෝභිත) සහ 'උස්සුක්ක' (උත්සාහවත් වූ) යන අර්ථයන්හි තෘතීයා විභක්තිය වෙයි.

မဏ္ဍိတဥဿုက္ကဣစ္စေတေသွတ္ထေသု တတိယာဝိဘတ္တိ ဟောတိ, သတ္တမီ စ.

'මණ්ඩිත' සහ 'උස්සුක්ක' යන මේ අර්ථයන්හි තෘතීයා විභක්තිය ද සප්තමී විභක්තිය ද වෙයි.

ဉာဏေန ပသီဒိတော, ဉာဏသ္မိံ ဝါ ပသီဒိတော, ဉာဏေန ဥဿုက္ကော, ဉာဏသ္မိံ ဝါ ဥဿုက္ကော တထာဂတော ဝါ တထာဂတဂေါတ္တော ဝါ.

නුවණින් පහන් වූයේ හෝ නුවණ කෙරෙහි පහන් වූයේ වෙයි; තථාගතයන් වහන්සේ හෝ තථාගත ගෝත්‍රිකයෙක් නුවණින් උත්සාහවත් වූයේ හෝ නුවණ කෙරෙහි උත්සාහවත් වූයේ වෙයි.

ဣတိ နာမကပ္ပေ ကာရကကပ္ပော ဆဋ္ဌော ကဏ္ဍော.

මෙසේ නාම කල්පයෙහි කාරක කල්පය නම් වූ හයවන කාණ්ඩය නිමවෙයි.

ကာရကကပ္ပော နိဋ္ဌိတော.

කාරක කල්පය නිමවන ලදී.

၄. သမာသကပ္ပ

4. සමාස කල්පය (සමාස පරිච්ඡේදය)

သတ္တမကဏ္ဍ

සත්වන කාණ්ඩය

၃၁၆, ၃၃၁. နာမာနံ [Pg.162] သမာသော ယုတ္တတ္ထော.

316, 331. නාම පදයන්ගේ සම්බන්ධ වූ අර්ථය සමාස නම් වෙයි.

တေသံ နာမာနံ ပယုဇ္ဇမာနပဒတ္ထာနံ ယော ယုတ္တတ္ထော, သော သမာသသညော ဟောတိ.

යෙදෙන්නා වූ පදාර්ථ ඇති ඒ නාමපදයන්ගේ යම් සම්බන්ධ වූ අර්ථයක් වේ ද, එය 'සමාස' යන සංඥාව ලබයි.

ကထိနဒုဿံ, အာဂန္တုကဘတ္တံ, ဇီဝိတိန္ဒြိယံ, သမဏဗြာဟ္မဏာ, သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနာ, ဗြာဟ္မဏ ဂဟပတိကာ.

කඨින වස්ත්‍රය, ආගන්තුක බත, ජීවිතේන්ද්‍රිය, මහණ බමුණෝ, සැරියුත් මුගලන් දෙනම, බමුණු ගෘහපතියෝ.

နာမာနမိတိ ကိမတ္ထံ? ဒေဝဒတ္တော ပစတိ, ယညဒတ္တော ပစတိ.

'නාමානං' (නාම පදයන්ගේ) යැයි පැවසුවේ කුමක් සඳහා ද? 'දේවදත්ත පිසෙයි' (දේවදත්තො පචති), 'යඤ්ඤදත්ත පිසෙයි' (යඤ්ඤදත්තො පචති) යනාදී වශයෙන් නාම පද නොවන පදයන් සමඟ සමාස වීම වැළැක්වීම සඳහාය.

ယုတ္တတ္ထောတိ ကိမတ္ထံ? ဘတော ရညော ပုတ္တော ဒေဝဒတ္တဿ.

'යුත්තත්ථෝ' (සම්බන්ධ වූ අර්ථ ඇති) යැයි පැවසුවේ කුමක් සඳහා ද? 'රජුගේ සේවකයා, දේවදත්තගේ පුත්‍රයා' (භතෝ රඤ්ඤෝ පුත්තෝ දේවදත්තස්ස) යනාදී වශයෙන් අර්ථයෙන් සම්බන්ධ නොවන පදයන් සමාස වීම වැළැක්වීම සඳහාය.

သမာသဣစ္စနေန ကွတ္ထော? ကွစိ သမာသန္တဂတာနမကာရန္တော.

'සමාස' යන්නෙන් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? "ක්වචි සමාසන්තගතානමකාරන්තෝ" (සූත්‍ර අංක 337) යන සූත්‍රයෙහි 'සමාස' යන නාමය භාවිත කිරීම සඳහාය.

၃၁၇, ၃၃၂. တေသံ ဝိဘတ္တိယော လောပါ စ.

317, 332. ඒ (සමාස වූ පදයන්ගේ) විභක්ති ලොප් වෙයි.

တေသံ ယုတ္တတ္ထာနံ သမာသာနံ ဝိဘတ္တိယော လောပါ စ ဟောန္တိ.

සම්බන්ධ වූ අර්ථ ඇති ඒ සමාසයන්ගේ විභක්තීහු ලොප් වෙති.

ကထိနဒုဿံ[Pg.163], အာဂန္တုကဘတ္တံ.

කඨින වස්ත්‍රය, ආගන්තුක බත.

တေသံဂဟဏေန သမာသတဒ္ဓိတာချာတကိတကာနံ ဝိဘတ္တိပစ္စယပဒက္ခရာဂမာ စ လောပါ ဟောန္တိ. ဝါသိဋ္ဌော, ဝေနတေယျော.

'තේසං' (ඔවුන්ගේ) යන්න ග්‍රහණය කිරීමෙන් සමාස, තද්ධිත, ආඛ්‍යාත, කෘදන්ත (කිතක) යන මොවුන්ගේ විභක්ති, ප්‍රත්‍ය, පද, අක්ෂර සහ ආගමයන් ද ලොප් වෙති. උදාහරණ: වාසිට්ඨෝ, වේනතෙය්‍යෝ.

စဂ္ဂဟဏ မဝဓာရဏတ္ထံ, ပဘင်္ကရော, အမတဒ္ဒဒေါ, မေဓင်္ကရော, ဒီပင်္ကရော.

'ච' ශබ්දය ග්‍රහණය කිරීම නියම කිරීම (අවධාරණය) සඳහාය. ප්‍රභංකර (ආලෝකය කරන්නා), අමතද්දද (අමා නිවන් දෙන්නා), මේධංකර, දීපංකර.

၃၁၈, ၃၃၃. ပကတိ စဿ သရန္တဿ.

318, 333. ස්වරයකින් කෙළවර වන ඒ ප්‍රකෘති පදය (විභක්ති ලොප් වූ කල්හි) ස්වභාවික රූපයෙන් (ප්‍රකෘති රූපයෙන්) පවතියි.

လုတ္တာသု ဝိဘတ္တီသု အဿ သရန္တဿ လိင်္ဂဿ ပကတိရူပါနိ ဟောန္တိ.

විභක්තීන් ලොප් වූ කල්හි, ස්වරයකින් කෙළවර වන ඒ ලිංගයන්ගේ ප්‍රකෘති රූපයෝම වෙති.

စက္ခုသောတံ, မုခနာသိကံ, ရာဇပုတ္တော, ရာဇပုရိသော.

ඇස සහ කන (චක්ඛුසෝතං), කට සහ නාසය (මුඛනාසිකං), රජපුත්‍රයා (රාජපුත්තෝ), රාජපුරුෂයා (රාජපුරිසෝ).

၃၁၉, ၃၃၀. ဥပသဂ္ဂနိပါတပုဗ္ဗကော အဗျယီဘာဝေါ.

319, 330. උපසර්ගයක් හෝ නිපාතයක් මුලින් ඇති සමාසය 'අව්‍යයීභාව' (අව්‍යයීභාව සමාස) නම් වෙයි.

ဥပသဂ္ဂနိပါတပုဗ္ဗကော သမာသော အဗျယီဘာဝသညော ဟောတိ.

උපසර්ගයක් හෝ නිපාතයක් මුලින් ඇති සමාසය 'අව්‍යයීභාව' යන සංඥාව ලබයි.

နဂရဿ [Pg.164] သမီပေ ပဝတ္တတိ ကထာ ဣတိ ဥပနဂရံ, ဒရထာနံ အဘာဝေါ နိဒ္ဒရထံ, မကသာနံ အဘာဝေါ နိမ္မကသံ, ဝုဍ္ဎာနံ ပဋိပါဋိ ယထာဝုဍ္ဎံ, ယေ ယေ ဝုဍ္ဎာ ဝါ ယထာဝုဍ္ဎံ, ဇီဝဿ ယတ္တကော ပရိစ္ဆေဒေါ ယာဝဇီဝံ, စိတ္တမဓိကိစ္စ ပဝတ္တန္တိ တေ ဓမ္မာတိ အဓိစိတ္တံ, ပဗ္ဗတဿ တိရော တိရောပဗ္ဗတံ, သောတဿ ပတိ ပဝတ္တတိ နာဝါ ဣတိ ပတိသောတံ, ပါသာဒဿ အန္တော အန္တောပါသာဒံ.

නගරය සමීපයෙහි පවත්නා කථාව 'උපනගරං' නම් වෙයි, ක්ලේශ දරථයන්ගේ (පීඩාවන්ගේ) අභාවය 'නිද්දරථං' නම් වෙයි, මදුරුවන්ගේ අභාවය 'නිම්මකසං' නම් වෙයි, වැඩිහිටියන්ගේ අනුපිළිවෙළ 'යථාවුඩ්ඪං' නම් වෙයි (හෙවත් යම් යම් වැඩිහිටියෝ වෙත්ද ඒ අනුපිළිවෙළයි), ජීවිතයේ යම්තාක් ප්‍රමාණයක් වේද ඒ තාක් 'යාවජීවං' නම් වෙයි, සිත අරභයා පවත්නා වූ යම් ධර්ම කෙනෙක් වෙත්ද ඒ ධර්මයෝ 'අධිචිත්තං' නම් වෙති, පර්වතයට එතෙර 'තිරෝපබ්බතං' නම් වෙයි, සැඩපහරට ප්‍රතිවිරුද්ධව යන නැව 'පටිසෝතං' නම් වෙයි, ප්‍රාසාදය ඇතුළත 'අන්තෝපාසාදං' නම් වෙයි.

အဗျယီဘာဝမိစ္စနေန ကွတ္ထော? အံဝိဘတ္တီန မကာရန္တာ အဗျယီဘာဝါ.

'අව්‍යයීභාව' යන්නෙන් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? "අං විභත්තීනමකාරන්තා අව්‍යයීභාවා" (සූත්‍ර අංක 341) යනාදී සූත්‍රයන්හි ඒ නාමය භාවිත කිරීම සඳහාය.

၃၂၀, ၃၃၅. သော နပုံသကလိင်္ဂေါ.

320, 335. එය නපුංසක ලිංග වෙයි.

သော အဗျယီဘာဝသမာသော နပုံသကလိင်္ဂေါဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ඒ අව්‍යයීභාව සමාසය නපුංසක ලිංග වශයෙන්ම දත යුතුය.

ကုမာရီသု အဓိကိစ္စ ပဝတ္တတိ ကထာ ဣတိ အဓိကုမာရိ, ဝဓုယာ သမီပေ ပဝတ္တတိ ကထာ ဣတိ ဥပဝဓု, ဂင်္ဂါယ သမီပေ ပဝတ္တတိ ကထာ ဣတိ ဥပဂင်္ဂံ, မဏိကာယ သမီပေ ပဝတ္တတိ ကထာ ဣတိ ဥပမဏိကံ.

කුමාරියන් අරභයා පවත්නා කථාව 'අධිකුමාරි' නම් වෙයි, යෙහෙළිය (හෝ ලේලිය) සමීපයෙහි පවත්නා කථාව 'උපවධු' නම් වෙයි, ගංගාව සමීපයෙහි පවත්නා කථාව 'උපගංගං' නම් වෙයි, මැණිකා (විශාල කළය) සමීපයෙහි පවත්නා කථාව 'උපමණිකං' නම් වෙයි.

၃၂၁, ၃၄၉. ဒိဂုဿေကတ္တံ.

321, 349. දිගු සමාසය ඒක වචන වෙයි.

ဒိဂုဿ သမာသဿ ဧကတ္တံ ဟောတိ, နပုံသကလိင်္ဂတ္တဉ္စ.

දිගු සමාසයට ඒකවචන භාවය ද නපුංසක ලිංග භාවය ද වෙයි.

တယော [Pg.165] လောကာ တိလောကံ, တယော ဒဏ္ဍာ တိဒဏ္ဍံ, တီဏိ နယနာနိ တိနယနံ, တယော သိင်္ဂါ တိသိင်္ဂံ. စတဿော ဒိသာ စတုဒ္ဒိသံ, ပဉ္စ ဣန္ဒြိယာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယံ.

තුන් ලෝකය 'තිලෝකං' නම් වෙයි, තුන් දණ්ඩ 'තිදණ්ඩං' නම් වෙයි, තුන් ඇස 'තිනයනං' නම් වෙයි, තුන් අඟ 'තිසිංගං' නම් වෙයි, සතර දිශාව 'චතුද්දිසං' නම් වෙයි, පංච ඉන්ද්‍රියයෝ 'පංචින්ද්‍රියං' නම් වෙති.

၃၂၂, ၃၅၉. တထာ ဒွန္ဒေ ပါဏိ တူရိယ ယောဂ္ဂသေနင်္ဂခုဒ္ဒဇန္တုက ဝိဝိဓဝိရုဒ္ဓ ဝိသဘာဂတ္ထာဒီနဉ္စ.

322, 359. එමෙන්ම, ද්වන්ද සමාසයෙහි ද සත්ත්ව අවයව (පාණ්‍යංග), තූර්ය භාණ්ඩ අවයව (තූර්ය්‍යංග), රථ වාහන අවයව (යෝග්‍යංග), සේනාංග, කුඩා සත්ත්වයන් (ඛුද්දජන්තුක), විවිධ සතුරන් (විවිධවිරුද්ධ) සහ වෙනස් අර්ථ ඇති (විසභාගත්ථ) ආදී පදයන්ට ද (ඒකවචන භාවය සහ නපුංසක ලිංග භාවය වෙයි).

တထာ ဒွန္ဒေ သမာသေ ပါဏိ တူရိယ ယောဂ္ဂ သေနင်္ဂခုဒ္ဒဇန္တုက ဝိဝိဓဝိရုဒ္ဓ ဝိသဘာဂတ္ထဣစ္စေဝမာဒီနံ ဧကတ္တံ ဟောတိ, နပုံသကလိင်္ဂတ္တဉ္စ.

එලෙසම, ද්වන්ද සමාසයේදී සත්ව අවයව, තූර්ය භාණ්ඩ, රථ වාහන අවයව, සේනා අංග, කුඩා සතුන්, විවිධ සතුරන්, ප්‍රතිවිරුද්ධ අර්ථ ඇත්තන් යනාදියේ ඒක වචනය සහ නපුංසක ලිංගය වෙයි.

တံ ယထာ? စက္ခု စ သောတဉ္စ စက္ခုသောတံ, မုခဉ္စ နာသိကာ စ မုခနာသိကံ, ဆဝိ စ မံသဉ္စ လောဟိတဉ္စ ဆဝိမံသလောဟိတံ. ဧဝံ ပါဏျင်္ဂတ္ထေ.

ඒ කෙසේ ද? ඇස ද කන ද 'චක්ඛුසෝතං' (ඇස සහ කන) වෙයි. කට ද නාසය ද 'මුඛනාසිකං' (කට සහ නාසය) වෙයි. සම ද මස් ද ලේ ද 'ඡවිමංසලෝහිතං' (සම, මස් සහ ලේ) වෙයි. සත්ව අවයව අර්ථයෙහි මෙසේ වෙයි.

သင်္ခေါ စ ပဏဝေါ စ သင်္ခပဏဝံ, ဂီတဉ္စ ဝါဒိတဉ္စ ဂီတဝါဒိတံ, ဒဒ္ဒရိ စ ဍိဏ္ဍိမော စ ဒဒ္ဒရိဍိဏ္ဍိမံ. ဧဝံ တူရိယင်္ဂတ္ထေ.

හක්ගෙඩිය ද පණව බෙරය ද 'සංඛපණවං' වෙයි. ගායනය ද වාදනය ද 'ගීතවාදිතං' වෙයි. දද්දරී බෙරය ද ඩිණ්ඩිම බෙරය ද 'දද්දරීඩිණ්ඩිමං' වෙයි. තූර්ය භාණ්ඩ අර්ථයෙහි මෙසේ වෙයි.

ဖာလော စ ပါစနဉ္စ ဖာလပါစနံ, ယုဂဉ္စ နင်္ဂလဉ္စ ယုဂနင်္ဂလံ. ဧဝံ ယောဂ္ဂင်္ဂတ္ထေ.

නගුල් තලය ද කෙවිට ද 'ඵාලපාචනං' වෙයි. වියගහ ද නගුල ද 'යුගනංගලං' වෙයි. රථ වාහන අවයව අර්ථයෙහි මෙසේ වෙයි.

အသိ စ စမ္မဉ္စ အသိစမ္မံ, ဓနု စ ကလာပေါ စ ဓနုကလာပံ, ဟတ္ထီ စ အဿော စ ဟတ္ထိအဿံ, ရထော စ ပတ္တိကော စ ရထပတ္တိကံ. ဧဝံ သေနင်္ဂတ္ထေ.

කඩුව ද පලිහ ද 'අසිචම්මං' වෙයි. දුන්න ද ඊතල කොපු ද 'ධනුකලාපං' වෙයි. ඇතා ද අශ්වයා ද 'හත්ථිඅස්සං' වෙයි. රථය ද පාබල සෙනඟ ද 'rථපත්තිකං' වෙයි. සේනා අංග අර්ථයෙහි මෙසේ වෙයි.

ဍံသာ [Pg.166] စ မကသာ စ ဍံသမကသံ, ကုန္ထော စ ကိပိလ္လိကော စ ကုန္ထကိပိလ္လိကံ, ကီဋော စ သရီသပေါ စ ကီဋသရီသပံ. ဧဝံ ခုဒ္ဒဇန္တုကတ္ထေ.

මැස්සා ද මදුරුවා ද 'ඩංසමකසං' වෙයි. කුඩා කෘමියා ද කූඹියා ද 'කුන්ථකිපිල්ලිකං' වෙයි. පණුවා ද උරගයා ද 'කීටසරීසපං' වෙයි. කුඩා සතුන්ගේ අර්ථයෙහි මෙසේ වෙයි.

အဟိ စ နကုလော စ အဟိနကုလံ, ဗိဠာရော စ မူသိကော စ ဗိဠာရမူသိကံ, ကာကော စ ဥလူကော စ ကာကောလူကံ. ဧဝံ ဝိဝိဓဝိရုဒ္ဓတ္ထေ.

නයා ද මුගටියා ද 'අහිනකුලං' වෙයි. බළලා ද මීයා ද 'බිළාරමූසිකං' වෙයි. කපුටා ද බකමූණා ද 'කාකෝලූකං' වෙයි. විවිධ ප්‍රතිවිරුද්ධ (සතුරු) අර්ථයෙහි මෙසේ වෙයි.

သီလဉ္စ ပညာဏဉ္စ သီလပညာဏံ, သမထော စ ဝိပဿနာ စ သမထဝိပဿနံ, ဝိဇ္ဇာ စ စရဏဉ္စ ဝိဇ္ဇာစရဏံ. ဧဝံ ဝိသဘာဂတ္ထေ.

සීලය ද ප්‍රඥාව ද 'සීලපඤ්ඤාණං' වෙයි. සමථය ද විපස්සනාව ද 'සමථවිපස්සනං' වෙයි. විද්‍යාව ද චරණය ද 'විජ්ජාචරණං' වෙයි. නොගැළපෙන (ප්‍රතිවිරුද්ධ) අර්ථයෙහි මෙසේ වෙයි.

အာဒိဂ္ဂဟဏံ ကိမတ္ထံ? ဒါသီ စ ဒါသော စ ဒါသိဒါသံ, ဣတ္ထီ စ ပုမာ စ ဣတ္ထိပုမံ, ပတ္တော စ စီဝရဉ္စ ပတ္တစီဝရံ, ဆတ္တဉ္စ ဥပါဟနာ စ ဆတ္တုပါဟနံ, တိကဉ္စ စတုက္ကဉ္စ တိကစတုက္ကံ, ဝေနော စ ရထကာရော စ ဝေနရထကာရံ, သာကုဏိကော စ မာဂဝိကော စ သဝကုဏိကမာဂဝိကံ, ဒီဃော စ မဇ္ဈိမော စ ဒီဃမဇ္ဈိမံ ဣစ္စေဝမာဒိ.

'ආදි' යන වචනය ගැනීම කුමන අර්ථයක් සඳහා ද? පහත දැක්වෙන දෑ ඇතුළත් කරනු පිණිස ය: දැසිය ද දාසයා ද 'දාසිදාසං' වෙයි. ස්ත්‍රිය ද පුරුෂයා ද 'ඉත්ථිපුමං' වෙයි. පාත්‍රය ද සිවුර ද 'පත්තචීවරං' වෙයි. කුඩය ද වහන් සඟල ද 'ඡත්තුපාහනං' වෙයි. තුන ද හතර ද 'තිකචතුක්කං' වෙයි. වේණ කුලැත්තා ද රථ සාදන්නා ද 'වේණරථකාරං' වෙයි. වැද්දා ද දඩයක්කාරයා ද 'සකුණිකමාගවිකං' වෙයි. දිගු ද මධ්‍යම ද 'දීඝමජ්ඣිමං' වෙයි. මෙසේ යනාදියයි.

၃၂၃, ၃၆၀. ဝိဘာသာ ရုက္ခ တိဏ ပသုခ န ဓည ဇနပဒါဒီနဉ္စ.

323, 360. ගස්, තණකොළ, තිරිසනුන්, ධනය, ධාන්‍ය, ජනපද යනාදිය ද විකල්ප වශයෙන් (මෙසේ) වෙයි.

ရုက္ခတိဏ ပသု ဓန ဓည ဇနပဒဣစ္စေဝမာဒီနံ ဝိဘာသာ ဧကတ္တံ ဟောတိ, နပုံသကလိင်္ဂတ္တဉ္စ ဒွန္ဒေ သမာသေ. အဿတ္ထော [Pg.167] စ ကပီတနော စ အဿတ္ထကပီတနံ, အဿတ္ထကပီတနာ ဝါ. ဥသီရဉ္စ ဗီရဏဉ္စ ဥသီရဗီရဏံ, ဥသီရဗီရဏာ ဝါ. အဇော စ ဧဠကော စ အဇေဠကံ, အဇေဠကာ ဝါ. ဟိရညဉ္စ သုဝဏ္ဏဉ္စ ဟိရညသုဝဏ္ဏံ, ဟိရညသုဝဏ္ဏာ ဝါ. သာလိ စ ယဝေါ စ သာလိယဝံ, သာလိယဝါ ဝါ. ကာသီ စ ကောသလာ စ ကာသိကောသလံ, ကာသိကောသလာ ဝါ.

ද්වන්ද සමාසයේදී ගස්, තණකොළ, සතුන්, ධනය, ධාන්‍ය, ජනපද යනාදී වචන විකල්පයෙන් ඒක වචන සහ නපුංසක ලිංග වෙයි. ඇසතු ගස ද දිවුල් ගස ද 'අස්සත්ථකපීතනං' හෝ 'අස්සත්ථකපීතනා' වෙයි. සැවැන්න ද බීරණ තණ ද 'උසීරබීරණං' හෝ 'උසීරබීරණා' වෙයි. එළුවා ද බැටළුවා ද 'අජේළකං' හෝ 'අජේළකා' වෙයි. රිදී ද රන් ද 'හිරඤ්ඤසුවණ්ණං' හෝ 'හිරඤ්ඤසුවණ්ණා' වෙයි. හැල් වී ද යව ද 'සාලියවං' හෝ 'සාලියවා' වෙයි. කාසී ද කෝසල ද 'කාසිකෝසලං' හෝ 'කාසිකෝසලා' වෙයි.

အာဒိဂ္ဂဟဏံ ကိမတ္ထံ? သာဝဇ္ဇဉ္စ အနဝဇ္ဇဉ္စ သာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇံ, သာဝဇ္ဇာ နဝဇ္ဇာ ဝါ. ဟီနဉ္စ ပဏီတဉ္စ ဟီနပဏီတံ. ဟီနပဏီတာ ဝါ. ကဏှော စ သုက္ကော စ ကဏှသုက္ကံ, ကဏှသုက္ကာ ဝါ.

'ආදි' යන වචනය ගැනීම කුමන අර්ථයක් සඳහා ද? වැරදි සහිත බව ද නිවැරදි බව ද 'සාවජ්ජානවජ්ජං' හෝ 'සාවජ්ජානවජ්ජා' වෙයි. හීන බව ද ප්‍රණීත බව ද 'හීනපණීතං' හෝ 'හීනපණීතා' වෙයි. කළු පාට ද සුදු පාට ද 'කණ්හසුක්කං' හෝ 'කණ්හසුක්කා' වෙයි.

၃၂၄, ၃၃၉. ဒွိပဒေ တုလျာဓိကရဏေ ကမ္မဓာရယော.

324, 339. සමානාධිකරණ පද දෙකක් එක් වූ කල කර්මධාරය සමාසය වෙයි.

ဒွေ ပဒါနိ တုလျာဓိကရဏာနိ ယဒါ သမသျန္တေ, တဒါ သော သမာသော ကမ္မဓာရယသညော ဟောတိ.

සමානාධිකරණ වූ පද දෙකක් යම් කලෙක සමාස කරනු ලැබේද, එකල්හි එම සමාසය 'කර්මධාරය' යන නම ලබයි.

မဟန္တော [Pg.168] စ သော ပုရိသော စာတိ မဟာပုရိသော, ကဏှော စ သော သပ္ပော စာတိ ကဏှသပ္ပော, နီလဉ္စ တံ ဥပ္ပလဉ္စာတိ နီလုပ္ပလံ, လောဟိတဉ္စ တံ စန္ဒနဉ္စာတိ လောဟိတစန္ဒနံ, ဗြာဟ္မဏီ စ သာ ဒါရိကာ စာတိ ဗြာဟ္မဏဒါရိကာ, ခတ္တိယာ စ သာ ကညာ စာတိ ခတ္တိယကညာ.

මහා වූ ද ඒ පුරුෂයා ද 'මහාපුරිසෝ' වෙයි. කළු වූ ද ඒ සර්පයා ද 'kණ්හසප්පෝ' වෙයි. නිල් වූ ද ඒ නෙළුම ද 'නීලුප්පලං' වෙයි. රතු වූ ද ඒ සඳුන් ද 'ලෝහිතචන්දනං' වෙයි. බ්‍රාහ්මණ වූ ද ඒ දැරිය ද 'බ්‍රාහ්මණදාරිකා' වෙයි. ක්ෂත්‍රිය වූ ද ඒ කන්‍යාව ද 'ඛත්තියකඤ්ඤා' වෙයි.

ကမ္မဓာရယဣစ္စနေန ကွတ္ထော? ကမ္မဓာရယသညေ စ.

'කර්මධාරය' යන මෙයින් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? 'කම්මධාරයසඤ්ඤේ ච' යන සූත්‍රයෙහි කර්මධාරය යන නාමය භාවිත කරනු පිණිස ය.

၃၂၅, ၃၄၈. သင်္ချာပုဗ္ဗော ဒိဂု.

325, 348. සංඛ්‍යාවක් මුලින් ඇති (කර්මධාරය සමාසය) ද්විගු සමාසය නම් වෙයි.

သင်္ချာပုဗ္ဗော ကမ္မဓာရယသမာသော ဒိဂုသညော ဟောတိ.

සංඛ්‍යා පදයක් මුලින් ඇති කර්මධාරය සමාසය 'ද්විගු' යන නම ලබයි.

တီဏိ မလာနိ တိမလံ, တီဏိ ဖလာနိ တိဖလံ, တယော လောကာ တိလောကံ, တယော ဒဏ္ဍာ တိဒဏ္ဍံ, စတဿော ဒိသာ စတုဒ္ဒိသံ, ပဉ္စ ဣန္ဒြိယာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယံ, သတ္တ ဂေါဒါဝရိယော သတ္တဂေါဒါဝရံ.

මල තුන 'තිමලං' වෙයි. ඵල තුන 'තිඵලං' වෙයි. ලෝක තුන 'තිලෝකං' වෙයි. දණ්ඩ තුන 'තිදණ්ඩං' වෙයි. දිශා සතර 'චතුද්දිසං' වෙයි. ඉන්ද්‍රියයන් පහ 'පඤ්චින්ද්‍රියං' වෙයි. ගෝදාවරී ගංගා සත 'සත්තගෝදාවරං' වෙයි.

ဒိဂုဣစ္စနေန ကွတ္ထော? ဒိဂုဿေ ကတ္တံ.

'ද්විගු' යන මෙයින් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? 'දිගුස්සේකත්තං' යන සූත්‍රයෙහි ද්විගු යන නාමය භාවිත කරනු පිණිස ය.

၃၂၆, ၃၄၁. ဥဘေ တပ္ပုရိသာ.

326, 341. මේ දෙකම තත්පුරුෂ සමාස වෙති.

ဥဘေ ဒိဂုကမ္မဓာရယသမာသာ တပ္ပုရိသသညာ ဟောန္တိ.

ද්විගු සහ කර්මධාරය යන සමාස යුගලයම 'තත්පුරුෂ' යන නාමය ලබති.

န ဗြာဟ္မဏော အဗြာဟ္မဏော, န ဝသလော အဝသလော, န ဘိက္ခု အဘိက္ခု, န ပဉ္စဝဿံ အပဉ္စဝဿံ, န [Pg.169] ပဉ္စပူလီ အပဉ္စပူလီ, န သတ္တဂေါဒါဝရံအသတ္တဂေါဒါဝရံ, န ဒသဂဝံ အဒသဂဝံ, န ပဉ္စဂဝံ အပဉ္စဂဝံ.

බ්‍රාහ්මණයෙක් නොවන තැනැත්තා 'අබ්‍රාහ්මණෝ' වෙයි. වසලයෙක් නොවන තැනැත්තා 'අවසලෝ' වෙයි. භික්ෂුවක් නොවන තැනැත්තා 'අභික්ඛු' වෙයි. වර්ෂ පහක් නොවන කාලය 'අපඤ්චවස්සං' වෙයි. මිටි පහක් නොවන දේ 'අපඤ්චපූලී' වෙයි. ගෝදාවරී ගංගා හතක් නොවන දේ 'අසත්තගෝදාවරං' වෙයි. ගවයන් දසදෙනෙක් නොවන ප්‍රමාණය 'අදසගවං' වෙයි. ගවයන් පස්දෙනෙක් නොවන ප්‍රමාණය 'අපඤ්චගවං' වෙයි.

တပ္ပုရိသဣစ္စနေန ကွတ္ထော? အတ္တံ နဿ တပ္ပုရိသေ.

'තත්පුරුෂ' යන මෙයින් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? 'අත්තං නස්ස තප්පුරිසේ' යන සූත්‍රයෙහි කාර්යය සඳහා ය.

၃၂၇, ၃၅၁. အမာဒယော ပရပဒေဘိ.

327, 351. 'අං' යනාදිය පරපද සමඟ (සමාස වෙයි).

တာ အမာဒယော နာမေဟိ ပရပဒေဘိ ယဒါ သမသျန္တေ, တဒါ သော သမာသော တပ္ပုရိသသညော ဟောတိ.

ඒ 'අං' යනාදී විභක්ති ප්‍රත්‍යයන් පරපද වන නාමපද සමඟ යම් කලෙක සමාස කරනු ලැබේද, එකල්හි එම සමාසය 'තත්පුරුෂ' යන නම ලබයි.

ဘူမိံ ဂတော ဘူမိဂတော, သဗ္ဗရတ္တိံ သောဘဏော သဗ္ဗရတ္တိသောဘဏော. အပါယံ ဂတော အပါယဂတော, ဣဿရေန ကတံ ဣဿရကတံ, သလ္လေန ဝိဒ္ဓေါ သလ္လဝိဒ္ဓေါ, ကထိနဿ ဒုဿံ ကထိနဒုဿံ, အာဂန္တုကဿ ဘတ္တံ အာဂန္တုကဘတ္တံ, မေထုနာ အပေတော မေထုနာပေတော, စောရာ ဘယံ စောရဘယံ, ရညော ပုတ္တော ရာဇပုတ္တော, ဓညာနံ ရာသိ ဓညရာသိ, ရူပေ သညာ ရူပသညာ, သံသာရေ ဒုက္ခံ သံသာရဒုက္ခံ.

පොළොවට ගියේ 'භූමිගතෝ' වෙයි. මුළු රාත්‍රියෙහිම ශෝභමාන වූයේ 'සබ්බරත්තිසෝභණෝ' වෙයි. අපායට ගියේ 'අපායගතෝ' වෙයි. ඊශ්වරයා විසින් කරන ලද්දේ 'ඉස්සරකතං' වෙයි. හීයකින් විදින ලද්දේ 'සල්ලවිද්ධෝ' වෙයි. කඨිනය සඳහා වූ රෙද්ද 'කඨිනදුස්සං' වෙයි. ආගන්තුකයා සඳහා වූ බත 'අගන්තුකභත්තං' වෙයි. මෛථුනයෙන් වැළකුණේ 'මෙථුනාපේතෝ' වෙයි. සොරුන්ගෙන් ඇති වන බිය 'චෝරභයං' වෙයි. රජුගේ පුත්‍රයා 'රාජපුත්තෝ' වෙයි. ධාන්‍යයන්ගේ රාශිය 'ධඤ්ඤරාසි' වෙයි. rūපයෙහි ඇති වන සංඥාව 'රූපසඤ්ඤා' වෙයි. සංසාරයෙහි ඇති වන දුක 'සංසාරදුක්ඛං' වෙයි.

၃၂၈, ၃၅၂. အညပဒတ္ထေသု ဗဟုဗ္ဗီဟိ.

328, 352. අන්‍ය පදයන්ගේ අර්ථයන්හි බහුබ්‍රීහි සමාසය වෙයි.

အညေသံ ပဒါနံ အတ္ထေသု ဒွေ နာမာနိ ဗဟူနိ နာမာနိ ယဒါ သမသျန္တေ, တဒါ သော သမာသော ဗဟုဗ္ဗီဟိ သညော ဟောတိ.

අන්‍ය පදයන්ගේ අර්ථයන්හි නාමපද දෙකක් හෝ බොහෝ නාමපද යම් කලෙක සමාස කරනු ලැබේද, එකල්හි එම සමාසය 'බහුබ්‍රීහි' යන නම ලබයි.

အာဂတာ [Pg.170] သမဏာ ဣမံ သံဃာရာမံ သောယံ အာဂတသမဏော, သံဃာရာမော. ဇိတာနိ ဣန္ဒြိယာနိ အနေန သမဏေန သောယံ ဇိတိန္ဒြိယော, သမဏော. ဒိန္နော သုင်္ကော ယဿ ရညော သောယံ ဒိန္နသုင်္ကော, ရာဇာ. နိဂ္ဂတာ ဇနာ အသ္မာ ဂါမာ သောယံ နိဂ္ဂတဇနော, ဂါမော. ဆိန္နော ဟတ္တော ယဿ ပုရိသဿ သောယံ ဆိန္နဟတ္ထော, ပုရိသော. သမ္ပန္နာနိ သဿာနိ ယသ္မိံ ဇနပဒေ သောယံ သမ္ပန္နသဿော, ဇနပဒေါ.

මහණහු මේ සංඝාරාමයට පැමිණියාහු වෙත් ද, ඒ මේ සංඝාරාමය පැමිණි මහණුන් ඇති බැවින් 'ආගතසමණෝ සංඝාරාමෝ' වෙයි. මේ මහණහු විසින් ඉන්ද්‍රියයෝ දමනය කරන ලද්දාහු වෙත් ද, හෙතෙම දමනය කරන ලද ඉන්ද්‍රියයන් ඇති බැවින් 'ජිතින්ද්‍රියෝ සමණෝ' වෙයි. යම් රජෙකුට බදු දෙන ලද්දේ ද, ඒ රජු බදු දෙන ලද බැවින් 'දින්නසුංඛෝ රාජා' වෙයි. මේ ගමෙන් ජනයා පිටව ගියාහු වෙත් ද, ඒ ගම පිටව ගිය ජනයන් ඇති බැවින් 'නිග්ගතජනෝ ගාමෝ' වෙයි. යම් පුරුෂයෙකුගේ අත කපා දමන ලද්දේ ද, ඒ පුරුෂයා කපන ලද අතක් ඇති බැවින් 'ඡින්නහත්ථෝ පුරිසෝ' වෙයි. යම් ජනපදයක භෝගයන් සශ්‍රීක වූයේ ද, ඒ ජනපදය සශ්‍රීක භෝගයන් ඇති බැවින් 'සම්පන්නසස්සෝ ජනපදෝ' වෙයි.

နိဂြောဓဿ ပရိမဏ္ဍလော နိဂြောဓပရိမဏ္ဍလော, နိဂြောဓပရိမဏ္ဍလော ဣဝ ပရိမဏ္ဍလော ယော ရာဇကုမာရော သောယံ နိဂြောဓပရိမဏ္ဍလော. အထ ဝါ နိဂြောဓပရိမဏ္ဍလော ဣဝ ပရိမဏ္ဍလော ယဿ ရာဇကုမာရဿ သောယံ နိဂြောဓပရိမဏ္ဍလော, ရာဇကုမာရော.

නුග ගසක වටප්‍රමාණය 'නිග්‍රෝධපරිමණ්ඩල' වෙයි. යම් රාජකුමාරයෙකුගේ ශරීර මණ්ඩලය නුග ගසක වටප්‍රමාණය මෙන් වටකුරු වේ ද, ඒ මේ රාජකුමාරයා 'නිග්‍රෝධපරිමණ්ඩලෝ' වෙයි. නැතහොත්, යම් රාජකුමාරයෙකුගේ සිරුරේ ප්‍රමාණය නුග ගසක වටප්‍රමාණය මෙන් වේ ද, ඒ මේ රාජකුමාරයා 'නිග්‍රෝධපරිමණ්ඩලෝ රාජකුමාරෝ' නම් වෙයි.

စက္ခုနော ဘူတော စက္ခုဘူတော, စက္ခုဘူတော ဣဝ ဘူတော ယော ဘဂဝါ သောယံ စက္ခုဘူတော, ဘဂဝါ.

ප්‍රඥා ඇස මෙන් වූයේ 'චක්ඛුභූත' වෙයි. යම් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙනෙක් ලෝකයාට ප්‍රඥා ඇසක් බඳු වූ සේක් ද, ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ 'චක්ඛුභූතෝ භගවා' නම් වන සේක.

သုဝဏ္ဏဿ ဝဏ္ဏော သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော, သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော ဝိယ ဝဏ္ဏော ယဿ ဘဂဝတော သောယံ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော, ဘဂဝါ.

රන්වන් පැහැය 'සුවණ්ණවණ්ණ' වෙයි. යම් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නමකගේ ශරීර වර්ණය රන්වන් පැහැය බඳු වේ ද, ඒ මේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ 'සුවණ්ණවණ්ණෝ භගවා' නම් වන සේක.

ဗြဟ္မုနော သရော ဗြဟ္မဿရော, ဗြဟ္မဿရော ဝိယ သရော ယဿ ဘဂဝတော သောယံ ဗြဟ္မဿရော, ဘဂဝါ.

මහා බ්‍රහ්මයාගේ හඬ 'බ්‍රහ්මස්සර' වෙයි. යම් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නමකගේ ශබ්දය බ්‍රහ්ම ස්වරය බඳු වේ ද, ඒ මේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ 'බ්‍රහ්මස්සරෝ භගවා' නම් වන සේක.

သယံ [Pg.171] ပတိတ ပဏ္ဏ ပုပ္ဖဖလဝါယုတောယာဟာရာတိ ပဏ္ဏဉ္စ ပုပ္ဖဉ္စ ဖလဉ္စ ပဏ္ဏပုပ္ဖဖလာနိ, သယမေဝ ပတိတာနိ သယံပတိတာနိ, သယံပတိတာနိ စ တာနိ ပဏ္ဏပုပ္ဖဖလာနိ စေတိ သယံပတိတပဏ္ဏပုပ္ဖဖလာနိ ဝါယု စ တောယဉ္စ ဝါယုတောယာနိ, သယံပတိတပဏ္ဏပုပ္ဖဖလာနိ စ ဝါယုတောယာနိ စ သယံပတိတပဏ္ဏပုပ္ဖဖလဝါယုတောယာနိ. သယံပတိတပဏ္ဏပုပ္ဖဖလဝါယုတောယာနိ အာဟာရာ ယေသံ တေ သယံပတိတပဏ္ဏပုပ္ဖဖလဝါယုတောယာဟာရာ, ဣသယော. ယမေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ, တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ. အယံ ပန ဒွန္ဒကမ္မဓာရယဂဗ္ဘော တုလျာဓိကရဏပဟုဗ္ဗီဟိ.

"ස්වයංපතිතපණ්ණපුප්ඵඵලවායුතෝයාහාරා" යනු: පත්‍රය ද (කොළ ද) පුෂ්පය ද (මල් ද) ඵලය ද (ගෙඩි ද) 'පණ්ණපුප්ඵඵලානි' (කොළ, මල් හා ගෙඩි) නම් වේ (ද්වන්ද සමාසය). තමන් විසින්ම (ස්වයං ඒව) වැටුණා වූ (පතිතානි) දෑ 'ස්වයංපතිතානි' නම් වේ (කර්මධාරය සමාසය). තමන් විසින්ම වැටුණා වූ ද, ඒ කොළ, මල් හා ගෙඩි ද වූයේ 'ස්වයංපතිතපණ්ණපුප්ඵඵලානි' නම් වේ (කර්මධාරය සමාසය). වායුව ද (සුළඟ ද) ජලය ද (තෝය ද) 'වායුතෝයානි' නම් වේ (ද්වන්ද සමාසය). තමන් විසින්ම වැටුණු කොළ, මල් හා ගෙඩි ද, වායුව හා ජලය ද 'ස්වයංපතිතපණ්ණපුප්ඵඵලවායුතෝයානි' නම් වේ (ද්වන්ද සමාසය). යමෙකුට තමන් විසින්ම වැටුණු කොළ, මල් හා ගෙඩි ද, වායුව හා ජලය ද ආහාරය (ආහාරා යේසං) වේ ද, ඔවුහු 'ස්වයංපතිතපණ්ණපුප්ඵඵලවායුතෝයාහාරා' (තමන් විසින්ම වැටුණු කොළ, මල්, ගෙඩි හා සුළඟ, ජලය ආහාර කොට ඇත්තෝ) නම් වෙති (මෙහි සෘෂිවරුන් අදහස් කෙරේ). මෙහි යමක් කිව යුතු ද, එය ඉහත දී පවසන ලදී. මේ වනාහි ද්වන්ද හා කර්මධාරය ගැබ් වූ තුල්‍යාධිකරණ බහුබ්බීහි සමාසයකි.

အထ ဝါ – သယံပတိတပဏ္ဏပုပ္ဖဖလဝါယုတောယေဟိ အာဟာရာ ယေသံ တေ သယံပတိတပဏ္ဏပုပ္ဖဖလဝါယုတောယာဟာရာ. အယံ ပန ဘိန္နာဓိကရဏဗဟုဗ္ဗီဟိ.

නොහොත්, යමෙකුගේ ආහාරය තමන් විසින්ම වැටුණු කොළ, මල් හා ගෙඩි ද, වායුව හා ජලය ද මඟින් (ස්වයංපතිතපණ්ණපුප්ඵඵලවායුතෝයේහි) වේ ද, ඔවුහු 'ස්වයංපතිතපණ්ණපුප්ඵඵලවායුතෝයාහාරා' නම් වෙති. මේ වනාහි භින්නාධිකරණ බහුබ්බීහි සමාසයකි.

နာနာ ဒုမပတိတ ပုပ္ဖဝါသိတ သာနူတိ နာနာပကာရာ ဒုမာ နာနာဒုမာ, နာနာဒုမေဟိ ပတိတာနိ နာနာဒုမပတိ တာနိ, နာနာဒုမပတိတာနိ စ တာနိ ပုပ္ဖာနိ စေတိ နာနာဒုမပတိတပုပ္ဖာနိ, နာနာဒုမပတိတပုပ္ဖေဟိ ဝါသိတာ နာနာဒုမပတိတပုပ္ဖဝါသိတာ, နာနာဒုမပတိတပုပ္ဖဝါသိတာ သာနူ ယဿ ပဗ္ဗတရာဇဿ သောယံ နာနာဒုမပတိတပုပ္ဖဝါသိတသာနု, ပဗ္ဗတရာဇာ. အယံ ပန ကမ္မဓာရယတပ္ပုရိသဂဗ္ဘော တုလျာဓိကရဏဗဟုဗ္ဗီဟိ.

"නානාදුමපතිතපුප්ඵවාසිතසානූ" යනු: නොයෙක් ආකාර වූ (නානාපකාරා) වෘක්ෂයෝ (දුමා) 'නානාදුමා' (නානාවිධ වෘක්ෂයෝ) නම් වෙති (කර්මධාරය සමාසය). නොයෙක් වෘක්ෂයන්ගෙන් (නානාදුමේහි) වැටුණා වූ (පතිතානි) දෑ 'නානාදුමපතිතානි' නම් වේ (තත්පුරුෂ සමාසය). නොයෙක් වෘක්ෂයන්ගෙන් වැටුණා වූ ද, ඒ පුෂ්පයන් ද වූයේ 'නානාදුමපතිතපුප්ඵානි' (නොයෙක් වෘක්ෂයන්ගෙන් වැටුණු මල්) නම් වේ (කර්මධාරය සමාසය). නොයෙක් වෘක්ෂයන්ගෙන් වැටුණු මල්වලින් (නානාදුමපතිතපුප්ඵෙහි) සුවඳවත් කරන ලද (වාසිතා) දෑ 'නානාදුමපතිතපුප්ඵවාසිතා' නම් වේ (තත්පුරුෂ සමාසය). යම් පර්වත රාජයෙකුගේ (යස්ස පබ්බතරාජස්ස), නොයෙක් වෘක්ෂයන්ගෙන් වැටුණු මල්වලින් සුවඳවත් වූ සානු (තැන්න හෝ කඳුවැටිය) ඇත්ද, ඒ මේ පර්වත රාජයා 'නානාදුමපතිතපුප්ඵවාසිතසානු' නම් වේ. මේ වනාහි කර්මධාරය හා තත්පුරුෂ ගැබ් වූ තුල්‍යාධිකරණ බහුබ්බීහි සමාසයකි.

အထ [Pg.172] ဝါ – ဝါသိတာ သာနူ ဝါသိတသာနု, သာပေက္ခတ္တေ သတိပိ ဂမကတ္တာ သမာသော. နာနာဒုမပတိတပုပ္ဖေဟိ ဝါသိတသာနူ ယဿ ပဗ္ဗတရာဇဿ သောယံ နာနာဒုမပတိတပုပ္ဖဝါသိတသာနု, ပဗ္ဗတရာဇာ. အယံ ပန ဘိန္နာဓိကရဏဗဟုဗ္ဗီဟိ.

නොහොත්, සුවඳවත් කරන ලද (වාසිතා) සානු (සානූ) 'වාසිතසානූ' නම් වේ (කර්මධාරය සමාසය). සාපේක්ෂ බවක් (වෙනත් පදයකට අපේක්ෂාවක්) තිබුණ ද, අර්ථය වැටහෙන සුළු බැවින් (ගමක බැවින්) මෙය සමාසයකි. යම් පර්වත රාජයෙකුගේ, නොයෙක් වෘක්ෂයන්ගෙන් වැටුණු මල්වලින් සුවඳවත් වූ සානු ඇත්ද, ඒ මේ පර්වත රාජයා 'නානාදුමපතිතපුප්ඵවාසිතසානු' නම් වේ. මේ වනාහි භින්නාධිකරණ බහුබ්බීහි සමාසයකි.

ဗျာလမ္ဗမ္ဗုဓရဗိန္ဒုစုမ္ဗိတကူဋောတိ အမ္ဗုံ ဓာရေတီတိ အမ္ဗုဓရော, ကော သော? ပဇ္ဇုန္နော. ဝိဝိဓာ အာလမ္ဗော ဗျာလမ္ဗော, ဗျာလမ္ဗော စ သော အမ္ဗုဓရော စာတိ ဗျာလမ္ဗမ္ဗုဓရော, ဗျာလမ္ဗမ္ဗုဓရဿ ဗိန္ဒူ ဗျာလမ္ဗမ္ဗုဓရဗိန္ဒူ, ဗျာလမ္ဗမ္ဗုဓရဗိန္ဒူဟိ စုမ္ဗိတော ဗျာလမ္ဗမ္ဗုဓရဗိန္ဒုစုမ္ဗိတော, ဗျာလမ္ဗမ္ဗုရေဗိန္ဒုစုမ္ဗိတော ကူဋော ယဿ ပဗ္ဗတရာဇဿ သောယံ ဗျာလမ္ဗမ္ဗုဓရဗိန္ဒုစုမ္ဗိတကူဋော. အယံ ပန ကမ္မဓာရယတပ္ပုရိသဂဗ္ဘော တုလျာဓိကရဏဗဟုဗ္ဗီဟိ.

"බ්‍යාලම්බම්බුධරබින්දුචුම්බිතකූටෝ" යනු: ජලය (අම්බුං) දරයි (ධාරේති) යන අර්ථයෙන් 'අම්බුධරෝ' (ජලධරයා/වැහි වලාකුළ) නම් වේ. ඔහු කවරෙක්ද? වැහි වලාකුළයි (පජ්ජුන්නෝ). විවිධාකාරයෙන් (විවිධා) එල්ලෙන (ආලම්බෝ) යනු 'බ්‍යාලම්බෝ' නම් වේ (කර්මධාරය සමාසය). විවිධාකාරයෙන් එල්ලෙන ද වූ, ඒ වැහි වලාකුළ ද වූයේ 'බ්‍යාලම්බම්බුධරෝ' නම් වේ (කර්මධාරය සමාසය). විවිධාකාරයෙන් එල්ලෙන වැහි වලාකුළේ බිංදු (බින්දූ) 'බ්‍යාලම්බම්බුධරබින්දූ' (වැහි බිඳු) නම් වේ (තත්පුරුෂ සමාසය). විවිධාකාරයෙන් එල්ලෙන වැහි වලාකුළේ බිඳුවලින් සිප ගන්නා ලද (චුම්බිතෝ) යනු 'බ්‍යාලම්බම්බුධරබින්දුචුම්බිතෝ' නම් වේ (තත්පුරුෂ සමාසය). යම් පර්වත රාජයෙකුගේ, විවිධාකාරයෙන් එල්ලෙන වැහි වලාකුළේ බිඳුවලින් සිප ගන්නා ලද (ස්පර්ශ කරන ලද) කූටයක් (කඳු මුදුනක්) ඇත්ද, ඒ මේ පර්වත රාජයා 'බ්‍යාලම්බම්බුධරබින්දුචුම්බිතකූටෝ' නම් වේ. මේ වනාහි කර්මධාරය හා තත්පුරුෂ ගැබ් වූ තුල්‍යාධිකරණ බහුබ්බීහි සමාසයකි.

အထ ဝါ – စုမ္ဗိတော ကူဋော စုမ္ဗိတကူဋော, သာပေက္ခတ္တေ သတိပိ ဂမကတ္တာ သမာသော. ဗျာလမ္ဗမ္ဗုဓရဗိန္ဒူဟိ စုမ္ဗိတကူဋော ယဿ ပဗ္ဗတရာဇဿ သောယံ ဗျာလမ္ဗမ္ဗုဓရဗိန္ဒုစုမ္ဗိတကူဋော. အယံ ပန ဘိန္နာဓိကရဏဗဟုဗ္ဗီဟိ.

නොහොත්, සිප ගන්නා ලද (චුම්බිතෝ) කූටය (කූටෝ) 'චුම්බිතකූටෝ' නම් වේ (කර්මධාරය සමාසය). සාපේක්ෂ බවක් තිබුණ ද, අර්ථය වැටහෙන සුළු බැවින් මෙය සමාසයකි. යම් පර්වත රාජයෙකුගේ, විවිධාකාරයෙන් එල්ලෙන වැහි වලාකුළේ බිඳුවලින් සිප ගන්නා ලද කඳු මුදුනක් ඇත්ද, ඒ මේ පර්වත රාජයා 'බ්‍යාලම්බම්බුධරබින්දුචුම්බිතකූටෝ' නම් වේ. මේ වනාහි භින්නාධිකරණ බහුබ්බීහි සමාසයකි.

အမိတ ဗလ ပရက္ကမဇုတီတိ န မိတာ အမိတာ, ဗလဉ္စ ပရက္ကမော စ ဇုတိ စ ဗလပရက္ကမဇုတိယော, အမိတာ ဗလပရက္ကမဇုတိယော ယဿ သောယံ အမိတဗလပရက္ကမဇုတိ, အယံ ပန ကမ္မဓာရယဒွန္ဒဂဗ္ဘော တုလျာဓိကရဏဗဟုဗ္ဗီဟိ.

"අමිතබලපරක්කමජුති" යනු: මනින ලද (මිතා) නොවන (න) දෑ 'අමිතා' (අප්‍රමාණ) නම් වේ (කර්මධාරය සමාසය). බලය ද (බලං) වීර්යය ද (පරක්කමෝ) දීප්තිය ද (ජුති) 'බලපරක්කමජුතියෝ' නම් වෙති (ද්වන්ද සමාසය). යමෙකුගේ අප්‍රමාණ වූ බලය, වීර්යය හා දීප්තිය ඇත්ද, ඒ මේ තැනැත්තා 'අමිතබලපරක්කමජුති' නම් වේ. මේ වනාහි කර්මධාරය හා ද්වන්ද ගැබ් වූ තුල්‍යාධිකරණ බහුබ්බීහි සමාසයකි.

ပီဏောရက္ခံသ [Pg.173] ဗာဟူတိ ဥရော စ အက္ခဉ္စ အံသော စ ဗာဟု စ ဥရက္ခံသဗာဟဝေါ, ပီဏာ ဥရက္ခံသဗာဟဝေါ ယဿ ဘဂဝတော သောယံ ပီဏောရက္ခံသဗာဟု. အယံ ပန ဒွန္ဒဝဗ္ဘော တုလျာဓိကရဏဗဟုဗ္ဗီဟိ.

"පීණොරක්ඛංසබාහු" යනු: ළය ද (උරෝ) අක්ෂක අස්ථිය ද (අක්ඛං) උරහිස ද (අංසෝ) බාහූන් ද (බාහු) 'උරක්ඛංසබාහවෝ' නම් වෙති (ද්වන්ද සමාසය). යම් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නමකගේ පිරුණු (පීණා) ළය, අක්ෂක අස්ථිය, උරහිස් හා බාහූන් ඇත්ද, ඒ මේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ 'පීණොරක්ඛංසබාහු' නම් වන සේක. මේ වනාහි ද්වන්ද ගැබ් වූ තුල්‍යාධිකරණ බහුබ්බීහි සමාසයකි.

ပီဏ ဂဏ္ဍ ဝဒန ထနူရုဇဃနာတိ ဂဏ္ဍော စ ဝဒနဉ္စ ထနော စ ဦရု စ ဇဃနဉ္စ ဂဏ္ဍဝဒနထနူရုဇဃနာ, ပီဏာ ဂဏ္ဍဝဒနထနူရုဇဃနာ ယဿာ သာယံ ပီဏဂဏ္ဍဝဒနထနူရုဇဃနာ. အယမ္ပိ ဒွန္ဒဂဗ္ဘော တုလျာဓိကရဏဗဟုဗ္ဗီဟိ.

"පීණගණ්ඩවදනතනූරුජඝනා" යනු: කම්මුල් ද (ගණ්ඩෝ) මුහුණ ද (වදනං) පියයුරු ද (තනෝ) කළවා ද (ඌරු) නිතඹ ද (ජඝනං) 'ගණ්ඩවදනතනූරුජඝනා' නම් වෙති (ද්වන්ද සමාසය). යම් ස්ත්‍රියකගේ පිරුණු (පීණා) කම්මුල්, මුහුණ, පියයුරු, කළවා හා නිතඹ ඇත්ද, ඕ තොමෝ 'පීණගණ්ඩවදනතනූරුජඝනා' නම් වන්නීය. මෙය ද ද්වන්ද ගැබ් වූ තුල්‍යාධිකරණ බහුබ්බීහි සමාසයකි.

ဝဝရ သုရာသုရ ဂရုဍ မနုဇ ဘုဇဂ ဂန္ဓဗ္ဗ မကုဋ ကူဋ စုမ္ဗိတ သေလသံဃဋ္ဋိတ စရဏောတိ သုရာ စ အသုရာ စ ဂရုဍာ စ မနုဇာ စ ဘုဇဂါ စ ဂန္ဓဗ္ဗာ စ သုရာသုရဂရုဍမနုဇဘုဇဂဂန္ဓဗ္ဗာ, ပဝရာ စ တေ သုရာသုရဂရုဍမနုဇဘုဇဂ ဂန္ဓဗ္ဗာ စေတိ ပဝရသုရာသုရဂရုဍမနုဇဘုဇဂဂန္ဓဗ္ဗာ, ပဝရသုရာသုရဂရုဍမနုဇဘုဇဂဂန္ဓဗ္ဗာနံ မကုဋာနိ ပဝရသုရာသုရဂရုဍမနုဇဘုဇဂဂန္ဓဗ္ဗမကုဋာနိ, ပဝရသုရာသုရဂရုဍမနုဇဘုဇဂဂန္ဓဗ္ဗမကုဋာနံ ကူဋာနိ ပဝရသုရာသုရဂရုဍမနုဇဘုဇဂဂန္ဓဗ္ဗမကုဋကူဋာနိ, ပဝရသုရာသုရဂရုဍမနုဇဘုဇဂဂန္ဓဗ္ဗမကုဋကူဋေသု စုမ္ဗိတာ ပဝရသုရာသုရဂရုဍမနုဇဘုဇဂဂန္ဓဗ္ဗမကုဋကူဋစုမ္ဗိတာ, ပဝရသုရာသုရဂရုဍမနုဇဘုဇဂဂန္ဓဗ္ဗမကုဋကူဋစုမ္ဗိတာ စ တေ သေလာ စာတိ ပဝရသုရာသုရဂရုဍမနုဇဘုဇဂဂန္ဓဗ္ဗမကုဋကူဋစုမ္ဗိတသေလာ, ပဝရသုရာသုရ ဂရုဍမနုဇဘုဇဂဂန္ဓဗ္ဗမကုဋကူဋစုမ္ဗိတသေလေဟိ သံဃဋ္ဋိတာ ပဝရသုရာသုရ ဂရုဍမနုဇဘုဇဂဂန္ဓဗ္ဗမကုဋကူဋစုမ္ဗိတသေလသံဃဋ္ဋိတာ, ပဝရသုရာသုရဂရုဍမနုဇဘုဇဂဂန္ဓဗ္ဗမကုဋကူဋစုမ္ဗိတသေလသံဃဋ္ဋိတာ စရဏာ ယဿ တထာဂတဿ သောယံ [Pg.174] ပဝရသုရာသုရဂရုဍမနုဇဘုဇဂဂန္ဓဗ္ဗမကုဋကူဋစုမ္ဗိတသေလသံဃဋ္ဋိတစရဏော, တထာဂတော, အယံ ပန ဒွန္ဒကမ္မဓာရယတပ္ပုရိသဂဗ္ဘော တုလျာဓိကရဏဗဟုဗ္ဗီဟိ.

"පවරාසුරාසුරගරුඩමනුජභුජගගන්ධබ්බමකුටකූටචුම්බිතසේලසංඝට්ඨිතචරණෝ" යනු: සුරයෝ ද (සුරා) අසුරයෝ ද (අසුරා) ගරුඩයෝ ද (ගරුඩා) මනුෂ්‍යයෝ ද (මනුජා) නාගයෝ ද (භුජගා) ගන්ධර්වයෝ ද (ගන්ධබ්බා) 'සුරාසුරගරුඩමනුජභුජගගන්ධබ්බා' නම් වෙති (ද්වන්ද සමාසය). ශ්‍රේෂ්ඨ වූ (පවරා) ඒ සුර, අසුර, ගරුඩ, මනුෂ්‍ය, නාග හා ගන්ධර්වයෝ 'පවරාසුරාසුරගරුඩමනුජභුජගගන්ධබ්බා' නම් වෙති (කර්මධාරය සමාසය). ශ්‍රේෂ්ඨ වූ ඒ සුර, අසුර, ගරුඩ, මනුෂ්‍ය, නාග හා ගන්ධර්වයන්ගේ ඔටුනු (මකුටානි) 'පවරාසුරාසුරගරුඩමනුජභුජගගන්ධබ්බමකුටානි' නම් වේ (තත්පුරුෂ සමාසය). ශ්‍රේෂ්ඨ වූ ඒ සුර, අසුර, ගරුඩ, මනුෂ්‍ය, නාග හා ගන්ධර්වයන්ගේ ඔටුනු මුදුන් (කූටානි) 'පවරාසුරාසුරගරුඩමනුජභුජගගන්ධබ්බමකුටකූටානි' නම් වේ (තත්පුරුෂ සමාසය). ශ්‍රේෂ්ඨ වූ ඒ සුර, අසුර, ගරුඩ, මනුෂ්‍ය, නාග හා ගන්ධර්වයන්ගේ ඔටුනු මුදුන්හි ස්පර්ශ වූ (චුම්බිතා) දෑ 'පවරාසුරාසුරගරුඩමනුජභුජගගන්ධබ්බමකුටකූටචුම්බිතා' නම් වේ (තත්පුරුෂ සමාසය). ශ්‍රේෂ්ඨ වූ ඒ සුර, අසුර, ගරුඩ, මනුෂ්‍ය, නාග හා ගන්ධර්වයන්ගේ ඔටුනු මුදුන්හි ස්පර්ශ වූ ද, ඒ ගල් (සේලා) ද වූයේ 'පවරාසුරාසුරගරුඩමනුජභුජගගන්ධබ්බමකුටකූටචුම්බිතසේලා' නම් වේ (කර්මධාරය සමාසය). ශ්‍රේෂ්ඨ වූ ඒ සුර, අසුර, ගරුඩ, මනුෂ්‍ය, නාග හා ගන්ධර්වයන්ගේ ඔටුනු මුදුන්හි ස්පර්ශ වූ ගල්වල ගැටුණා වූ (සංඝට්ඨිතා) දෑ 'පවරාසුරාසුරගරුඩමනුජභුජගගන්ධබ්බමකුටකූටචුම්බිතසේලසංඝට්ඨිතා' නම් වේ (තත්පුරුෂ සමාසය). ශ්‍රේෂ්ඨ වූ ඒ සුර, අසුර, ගරුඩ, මනුෂ්‍ය, නාග හා ගන්ධර්වයන්ගේ ඔටුනු මුදුන්හි ස්පර්ශ වූ ගල්වල ගැටුණා වූ ශ්‍රී පාදයන් (චරණා) යම් තථාගතයන් වහන්සේ නමකගේ (යස්ස තථාගතස්ස) ඇත්ද, ඒ මේ තථාගතයන් වහන්සේ 'පවරාසුරාසුරගරුඩමනුජභුජගගන්ධබ්බමකුටකූටචුම්බිතසේලසංඝට්ඨිතචරණෝ' නම් වන සේක. මේ වනාහි ද්වන්ද, කර්මධාරය හා තත්පුරුෂ ගැබ් වූ තුල්‍යාධිකරණ බහුබ්බීහි සමාසයකි.

အထ ဝါ–သံဃဋ္ဋိတာ စရဏာ သံဃဋ္ဋိတစရဏာ, သာပေက္ခတ္တေ သတိပိ ဂမကတ္တာ သမာသော. ပဝရသုရာသုရ ဂရုဍမနုဇဘုဇဂ ဂန္ဓဗ္ဗမကုဋကူဋစုမ္ဗိတသေလေဟိ သံဃဋ္ဋိတစရဏာ ယဿ တထာဂတဿ သောယံ ပဝရသုရာသုရဂရုဍ မနုဇဘုဇဂ ဂန္ဓဗ္ဗမကုဋကူဋစုမ္ဗိတသေလသံဃဋ္ဋိတ စရဏော. အယံ ပန ဘိန္နာဓိကရဏဗဟုဗ္ဗီဟိ.

නොහොත්, ගැටුණා වූ (සංඝට්ඨිතා) ශ්‍රී පාදයන් (චරණා) 'සංඝට්ඨිතචරණා' නම් වේ (කර්මධාරය සමාසය). සාපේක්ෂ බවක් තිබුණ ද, අර්ථය වැටහෙන සුළු බැවින් මෙය සමාසයකි. යම් තථාගතයන් වහන්සේ නමකගේ ශ්‍රී පාදයන්, ශ්‍රේෂ්ඨ වූ ඒ සුර, අසුර, ගරුඩ, මනුෂ්‍ය, නාග හා ගන්ධර්වයන්ගේ ඔටුනු මුදුන්හි ස්පර්ශ වූ ගල්වල ගැටුණේ ද, ඒ මේ තථාගතයන් වහන්සේ 'පවරාසුරාසුරගරුඩමනුජභුජගගන්ධබ්බමකුටකූටචුම්බිතසේලසංඝට්ඨිතචරණෝ' නම් වන සේක. මේ වනාහි භින්නාධිකරණ බහුබ්බීහි සමාසයකි.

စတုဒ္ဒိသောတိ စတဿော ဒိသာ ယဿ သောယံ စတုဒ္ဒိသော, ဘဂဝါ.

"චතුද්දිසෝ" යනු: යම් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නමකට සතර දිශාවන් (චතස්සෝ දිසා) ඇත්ද, ඒ මේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ 'චතුද්දිසෝ' නම් වන සේක.

ပဉ္စစက္ခူတိ ပဉ္စ စက္ခူနိ ယဿ တထာဂတဿ သောယံ ပဉ္စစက္ခု, တထာဂတော.

"පඤ්චචක්ඛු" යනු: යම් තථාගතයන් වහන්සේ නමකට පස් ඇස් (පඤ්ච චක්ඛූනි) ඇත්ද, ඒ මේ තථාගතයන් වහන්සේ 'පඤ්චචක්ඛු' නම් වන සේක.

ဒသဗလောတိ ဒသ ဗလာနိ ယဿ သောယံ ဒသဗလော, ဘဂဝါ.

"දසබලෝ" යනු: යම් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නමකට දස බලයන් (දස බලානි) ඇත්ද, ඒ මේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ 'දසබලෝ' නම් වන සේක.

အနန္တဉာဏောတိ နဿ အန္တော အနန္တံ, အနန္တံ ဉာဏံ ယဿ တထာဂတဿ သောယံ အနန္တဉာဏော, တထာဂတော.

"අනන්තඤාණෝ" යනු: යමෙකුගේ කෙළවරක් (අන්තෝ) නැත්ද, එය 'අනන්ත' (කෙළවරක් නැති) නම් වේ (කර්මධාරය සමාසය). යම් තථාගතයන් වහන්සේ නමකගේ අනන්ත වූ ඥානය (ඤාණං) ඇත්ද, ඒ මේ තථාගතයන් වහන්සේ 'අනන්තඤාණෝ' නම් වන සේක.

အမိတ ဃန သရီရောတိ န မိတံ အမိတံ, ဃနံ ဧဝ သရီရံ ဃနသရီရံ, အမိတံ ဃနသရီရံ ယဿ တထာဂတဿ သောယံ အမိတဃနသရီရော, တထာဂတော.

"අමිතඝනසරීරෝ" යනු: මනින ලද නොවන දෑ 'අමිත' (අප්‍රමාණ) නම් වේ (කර්මධාරය සමාසය). ඝන වූම (ඝනං ඒව) ශරීරය 'ඝනසරීරං' නම් වේ (කර්මධාරය සමාසය). යම් තථාගතයන් වහන්සේ නමකගේ අප්‍රමාණ වූ ඝන ශරීරයක් ඇත්ද, ඒ මේ තථාගතයන් වහන්සේ 'අමිතඝනසරීරෝ' නම් වන සේක.

အမိတ ဗလ ပရက္ကမ ပတ္တောတိ န မိတာ အမိတာ, ဗလဉ္စ ပရက္ကမော စ ဗလပရက္ကမာ, အမိတာ ဧဝ ဗလပရက္ကမာ အမိတဗလပရက္ကမာ[Pg.175], အမိတဗလပရက္ကမာ ပတ္တာ ယေန သောယံ အမိတဗလပရက္ကမပတ္တော, ဘဂဝါ. အယံ ပန ကမ္မဓာရယဒွန္ဒဂဗ္ဘော တုလျာဓိကရဏဗဟုဗ္ဗီဟိ.

"අමිතබලපරක්කමපත්තෝ" යනු: මනිනු නොලැබූයේ (na mitā) "අමිත" (ප්‍රමාණ කළ නොහැකි) නම් වේ. බලය ද (balañ ca) වීර්යය ද (parakkamo ca) "බලපරක්කම" (බලවීර්යයෝ) නම් වෙත්. ප්‍රමාණ කළ නොහැකි වූ ම (amitā eva) බලවීර්යයෝ "අමිතබලපරක්කම" නම් වෙත්. යමෙකු විසින් (yena) ඒ අප්‍රමාණ වූ බලවීර්යයෝ පමුණුවන ලද්දාහු ද (pattā), ඒ මේ තැනැත්තේ (so ayaṃ) අප්‍රමාණ බලවීර්යයට පැමිණි තැනැත්තේ (amitabalaparakkamapatto) නම් වෙයි, එනම් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ය. මෙය වනාහි කම්මධාරය සහ ද්වන්ද ගර්භ කොට ඇති තුල්‍යාධිකරණ බහුබ්බීහි සමාසයකි.

မတ္တ ဘမရ ဂဏ စုမ္ဗိတ ဝိကသိတပုပ္ဖဝလ္လိနာဂရုက္ခော ပသောဘိတ ကန္ဒရောတိ မတ္တာ ဧဝ ဘမရာ မတ္တဘမရာ, မတ္တဘမရာနံ ဂဏာ မတ္တဘမရဂဏာ, မတ္တဘမရဂဏေဟိ စုမ္ဗိတာနိ မတ္တဘမရဏစုမ္ဗိတာနိ, ဝိကသိတာနိ ဧဝ ပုပ္ဖာနိ ဝိကသိတပုပ္ဖာနိ, မတ္တဘမရဂဏစုမ္ဗိတာနိ ဝိကသိတပုပ္ဖာနိ ယေသံ တေဟိ မတ္တဘမရဂဏစုမ္ဗိတဝိကသိတပုပ္ဖာ, ဝလ္လိ စ နာဂရုက္ခော စ မလ္လိနာဂရုက္ခာ, မတ္တဘမရဂဏစုမ္ဗိတဝိကသိတပုပ္ဖာ စ တေ ဝလ္လိနာဂရုက္ခာ စေတိ မတ္တဘမရဂဏစုမ္ဗိတဝိကသိတပုပ္ဖဝလ္လိနာဂရုက္ခာ, မတ္တဘမရဂဏစုမ္ဗိတဝိကသိတပုပ္ဖဝလ္လိနာဂရုက္ခေဟိ ဥပသောဘိတာနိ မတ္တဘမရဂဏစုမ္ဗိတဝိကသိတပုပ္ဖဝလ္လိနာဂရုက္ခော ပသောဘိတာနိ, မတ္တဘမရဂဏစုမ္ဗိတဝိကသိတပုပ္ဖဝလ္လိနာဂရုက္ခော ပသောဘိတာနိ ကန္ဒရာနိ ယဿ ပဗ္ဗတရာဇဿ သောယံ မတ္တဘမရဂဏစုမ္ဗိတဝိကသိတပုပ္ဖ ဝလ္လိနာဂရုက္ခော ပသော ဘိတကန္ဒရော, ပဗ္ဗတရာဇာ. အယံ ပန ဒွန္ဒကမ္မဓာရယတပ္ပုရိသဂဗ္ဘော တုလျာဓိကရဏဗဟုဗ္ဗီဟိ.

"මත්තභමරගණචුම්බිතවිකසිතපුප්ඵවල්ලිනාගරුක්ඛෝපසෝභිතකන්දරෝ" යනු: මත් වූවා වූ ම (mattā eva) බඹරහු (bhamarā) "මත්තභමර" නම් වෙති. මත් වූ බඹරුන්ගේ (mattabhamarānaṃ) සමූහයෝ (gaṇā) "මත්තභමරගණ" නම් වෙති. මත් වූ බඹර සමූහයා විසින් (mattabhamaragaṇehi) සිපගන්නා ලද්දාහු (cumbitāni) "මත්තභමරගණචුම්බිත" නම් වෙති. පිපුණා වූ ම (vikasitāni eva) මල් (pupphāni) "විකසිතපුප්ඵ" නම් වෙත්. මත් වූ බඹර සමූහයා විසින් සිපගන්නා ලද, පිපුණු මල් යම් ලතා සහ නාග වෘක්ෂයන්ගේ ඇද්ද, ඔවුහු "මත්තභමරගණචුම්බිතවිකසිතපුප්ඵ" නම් වෙති. වැල් ද (valli ca) නාග වෘක්ෂ (නා ගස්) ද (nāgarukkho ca) "වල්ලිනාගරුක්ඛ" නම් වෙත්. මත් වූ බඹර සමූහයා විසින් සිපගන්නා ලද පිපුණු මල් ඇති වැල් සහ නාග වෘක්ෂයෝ "මත්තභමරගණචුම්බිතවිකසිතපුප්ඵවල්ලිනාගරුක්ඛ" නම් වෙත්. මත් වූ බඹර සමූහයා විසින් සිපගන්නා ලද පිපුණු මල් සහිත වැල් හා නාග වෘක්ෂයන්ගෙන් (mattabhamaragaṇacumbitavikasitapupphavallināgarukkhehi) හොබවන ලද්දාහු (upasobhitāni) "මත්තභමරගණචුම්බිතවිකසිතපුප්ඵවල්ලිනාගරුක්ඛෝපසෝභිත" නම් වෙති. මත් වූ බඹර සමූහයා විසින් සිපගන්නා ලද පිපුණු මල් සහිත වැල් හා නාග වෘක්ෂයන්ගෙන් හොබවන ලද ලෙන් (kandarāni) යම් පර්වත රාජයෙකුට (yassa pabbatarājassa) ඇද්ද, ඒ මේ පර්වත රාජයා (so ayaṃ) "මත්තභමරගණචුම්බිතවිකසිතපුප්ඵවල්ලිනාගරුක්ඛෝපසෝභිතකන්දර" නම් වෙයි, එනම් පර්වත රාජයා ය. මෙය වනාහි ද්වන්ද, කම්මධාරය සහ තප්පුරිස ගර්භ කොට ඇති තුල්‍යාධිකරණ බහුබ්බීහි සමාසයකි.

အထ ဝါ–ဥပသောဘိတာနိ ကန္ဒရာနိ ဥပသောဘိတကန္ဒရာနိ, သာပေက္ခတ္တေ သတိပိ ဂမကတ္တာ သမာသော. မတ္တဘမရဂဏစုမ္ဗိတဝိကသိတပုပ္ဖဝလ္လိနာဂရုက္ခေဟိ ဥပသောဘိတကန္ဒရာနိ ယဿ ပဗ္ဗတရာဇဿ သောယံ မတ္တဘမရဂဏစုမ္ဗိတဝိကသိတပုပ္ဖဝလ္လိနာဂရုက္ခော ပသောဘိတကန္ဒရော, ပဗ္ဗတရာဇာ. အယံ ပန ဘိန္နာဓိကရဏဗဟုဗ္ဗီဟိ.

එසේත් නැතහොත් - හොබවන ලද ලෙන් "උපසෝභිතකන්දර" නම් වේ. සාපේක්ෂතාවයක් තිබුණ ද, අර්ථය පහසුවෙන් වටහාගත හැකි බැවින් (gamakattā) සමාසය සිදු වේ. යම් පර්වත රාජයෙකුට (yassa pabbatarājassa) මත් වූ බඹර සමූහයා විසින් සිපගන්නා ලද පිපුණු මල් සහිත වැල් හා නාග වෘක්ෂයන්ගෙන් හොබවන ලද ලෙන් ඇද්ද, ඒ මේ පර්වත රාජයා "මත්තභමරගණචුම්බිතවිකසිතපුප්ඵවල්ලිනාගරුක්ඛෝපසෝභිතකන්දර" නම් වෙයි, එනම් පර්වත රාජයා ය. මෙය වනාහි භින්නාධිකරණ බහුබ්බීහි සමාසයකි.

နာနာ [Pg.176] ရုက္ခ တိဏ ပတိတ ပုပ္ဖောပသောဘိတ ကန္ဒရောတိ ရုက္ခော စ တိဏဉ္စ ရုက္ခတိဏာနိ, နာနာ ပကာရာနိ ဧဝ ရုက္ခတိဏာနိ နာနာရုက္ခတိဏာနိ, နာနာရုက္ခတိဏေဟိ ပတိတာနိ နာနာရုက္ခတိဏပတိတာနိ, နာနာရုက္ခတိဏပတိတာနိ စ တာနိ ပုပ္ဖာနိ စေတိ နာနာရုက္ခတိဏပတိတပုပ္ဖာနိ, နာနာရုက္ခတိဏပတိတပုပ္ဖေဟိ ဥပသောဘိတာနိ နာနာရုက္ခတိဏပတိတ ပုပ္ဖောပသောဘိတာနိ, နာနာရုက္ခတိဏပတိတပုပ္ဖောပသောဘိတာနိ ကန္ဒရာနိ ယဿ ပဗ္ဗတရာဇဿ သောယံ နာနာရုက္ခတိဏပတိတပုပ္ဖောပသောဘိတကန္ဒရော, ပဗ္ဗတရာဇာ. အယံ ပန ဒွန္ဒကမ္မဓာရယတပ္ပုရိသဂဗ္ဘော တုလျာဓိကရဏဗဟုဗ္ဗီဟိ.

"නානාරුක්ඛතිණපතිතපුප්ඵෝපසෝභිතකන්දරෝ" යනු: වෘක්ෂය ද (rukkho ca) තණකොළ ද (tiṇañ ca) "රුක්ඛතිණ" නම් වෙත්. නොයෙක් ආකාර වූ ම (nānā pakārāni eva) වෘක්ෂ හා තණකොළ "නානාරුක්ඛතිණ" නම් වෙත්. නොයෙක් වෘක්ෂ හා තණකොළවලින් (nānārukkhatiṇehi) ගිලිහී වැටුණාහු (patitāni) "නානාරුක්ඛතිණපතිත" නම් වෙත්. නොයෙක් වෘක්ෂ හා තණකොළවලින් ගිලිහී වැටුණා වූ ද (nānārukkhatiṇapatitāni ca) ඒ මල් ද (tāni pupphāni ca) යන මෙසේ "නානාරුක්ඛතිණපතිතපුප්ඵ" නම් වෙත්. නොයෙක් වෘක්ෂ හා තණකොළවලින් ගිලිහී වැටුණු මල්වලින් (nānārukkhatiṇapatitapupphehi) හොබවන ලද්දාහු (upasobhitāni) "නානාරුක්ඛතිණපතිතපුප්ඵෝපසෝභිත" නම් වෙත්. නොයෙක් වෘක්ෂ හා තණකොළවලින් ගිලිහී වැටුණු මල්වලින් හොබවන ලද ලෙන් (kandarāni) යම් පර්වත රාජයෙකුට (yassa pabbatarājassa) ඇද්ද, ඒ මේ පර්වත රාජයා (so ayaṃ) "නානාරුක්ඛතිණපතිතපුප්ඵෝපසෝභිතකන්දර" නම් වෙයි, එනම් පර්වත රාජයා ය. මෙය වනාහි ද්වන්ද, කම්මධාරය සහ තප්පුරිස ගර්භ කොට ඇති තුල්‍යාධිකරණ බහුබ්බීහි සමාසයකි.

အထ ဝါ–ဥပသောဘိတာနိ ဧဝ ကန္ဒရာနိ ဥပသောဘိတကန္ဒရာနိ, (သာပေက္ခတ္တေ သတိပိ ဂမကတ္တာ သမာသော.) နာနာရုက္ခတိဏပတိတပုပ္ဖေဟိ ဥပသောဘိတကန္ဒရာနိ ယဿ ပဗ္ဗတရာဇဿ သောယံ နာနာရုက္ခတိဏပတိတပုပ္ဖောပသောဘိတကန္ဒရော, ပဗ္ဗတရာဇာ. အယံ ပန ဘိန္နာဓိကရဏဗဟုဗ္ဗီဟိ.

එසේත් නැතහොත් - හොබවන ලද ම ලෙන් "උපසෝභිතකන්දර" නම් වෙයි, (සාපේක්ෂතාවයක් තිබුණ ද, අර්ථය වටහාගත හැකි බැවින් සමාසය සිදු වේ). නොයෙක් වෘක්ෂ හා තණකොළවලින් ගිලිහී වැටුණු මල්වලින් හොබවන ලද ලෙන් යම් පර්වත රාජයෙකුට ඇද්ද, ඒ මේ පර්වත රාජයා "නානාරුක්ඛතිණපතිතපුප්ඵෝපසෝභිතකන්දර" නම් වෙයි, එනම් පර්වත රාජයා ය. මෙය වනාහි භින්නාධිකරණ බහුබ්බීහි සමාසයකි.

နာနာ မုသလ ဖာလ ပဗ္ဗတ တရု ကလိင်္ဂရ သရ ဓနုဂဒါသိ တောမရဟတ္ထာတိ မုသလော စ ဖာလော စ ပဗ္ဗတော စ တရု စ ကလိင်္ဂရော စ သရော စ ဓနု စ ဂဒါ စအသိ စ တောမရော, စ မုသလဖာလပဗ္ဗတတရုကလိင်္ဂရသရဓနုဂဒါသိတောမရာ, နာနာ ပကာရာ ဧဝ မုသလဖာလပဗ္ဗတတရုကလိင်္ဂရသရဓနုဂဒါသိတောမရာ နာနာမုသလဖာလပဗ္ဗတတရုကလိင်္ဂရသရဓနုဂဒါသိတောမရာ, နာနာမုသလဖာလပဗ္ဗတတရုကလိင်္ဂရသရဓနုဂဒါသိတောမရာ ဟတ္ထေသု [Pg.177] ယေသံ တေ နာနာမုသလဖာလပဗ္ဗတတရုကလိင်္ဂရ သရဓနုဂဒါသိတောမရဟတ္ထာ. အယံ ပန ဒွန္ဒကမ္မဓာရယဂဗ္ဘော ဘိန္နာဓိကရဏဗဟုဗ္ဗီဟိ.

"නානාමුසලඵාලපබ්බතතරුකළිංගරසරධනුගදාසිතෝමරහත්ථා" යනු: මිටිය ද (musalo ca) නඟුල්තල ද (phālo ca) පර්වතය ද (pabbato ca) වෘක්ෂය ද (taru ca) ලී කැබැල්ල ද (kaliṅgaro ca) ඊතලය ද (saro ca) දුන්න ද (dhanu ca) මුගුර ද (gadā ca) කඩුව ද (asi ca) හෙල්ල ද (tomaro ca) යන මොහු "මුසලඵාලපබ්බතතරුකළිංගරසරධනුගදාසිතෝමර" නම් වෙත්. නොයෙක් ආකාර වූ ම (nānā pakārā eva) මිටි, නඟුල්තල, පර්වත, වෘක්ෂ, ලී කැබලි, ඊතල, දුනු, මුගුරු, කඩු හා හෙල්ලයෝ "නානාමුසලඵාලපබ්බතතරුකළිංගරසරධනුගදාසිතෝමර" නම් වෙත්. යමෙකුගේ අත්වල (hatthesu yesaṃ) නොයෙක් ආකාර වූ මිටි, නඟුල්තල, පර්වත, වෘක්ෂ, ලී කැබලි, ඊතල, දුනු, මුගුරු, කඩු හා හෙල්ලයෝ ඇද්ද, ඔවුහු (te) "නානාමුසලඵාලපබ්බතතරුකළිංගරසරධනුගදාසිතෝමරහත්ථා" නම් වෙත්. මෙය වනාහි ද්වන්ද සහ කම්මධාරය ගර්භ කොට ඇති භින්නාධිකරණ බහුබ්බීහි සමාසයකි.

ဗဟုဗ္ဗီဟိ ဣစ္စနေန ကွတ္ထော? ဗဟုဗ္ဗီဟိမှိ စ.

"බහුබ්බීහි" යන මෙයින් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? "බහුබ්බීහිම්හි ච" යන්න සඳහා ය.

၃၂၉, ၃၅၇. နာမာနံ သမုစ္စယော ဒွန္ဒော.

329, 357. නාමපදයන්ගේ එකතු වීම ද්වන්ද සමාසය යි.

နာမာနံ ဧကဝိဘတ္တိကာနံ ယော သမုစ္စယော, သော ဒွန္ဒသညော ဟောတိ.

සමාන විභක්ති ඇති නාමපදයන්ගේ යම් එකතු වීමක් වේ ද, එය "ද්වන්ද" යන සංඥාව ලබයි.

စန္ဒိမာ စ သူရိယော စ စန္ဒိမသူရိယာ, သမဏော စ ဗြာဟ္မဏော စ သမဏဗြာဟ္မဏာ, သာရိပုတ္တော စ မောဂ္ဂလ္လာနော စ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနာ, ဗြာဟ္မဏော စ ဂဟပတိကော စ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ, ယမော စ ဝရုဏော စ ယမဝရုဏာ, ကုဝေရော စ ဝါသဝေါ စ ကုဝေရဝါသဝါ.

චන්ද්‍රයා ද (candimā ca) සූර්යයා ද (sūriyo ca) "චන්දිමසූරියා" (සඳ හිරු දෙදෙනා) නම් වෙත්. ශ්‍රමණයා ද (samaṇo ca) බ්‍රාහ්මණයා ද (brāhmaṇo ca) "සමණබ්‍රාහ්මණා" (ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ) නම් වෙත්. සාරිපුත්තයන් වහන්සේ ද (sāriputto ca) මොග්ගල්ලානයන් වහන්සේ ද (moggallāno ca) "සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානා" (සාරිපුත්ත මොග්ගල්ලාන දෙනම) නම් වෙත්. බ්‍රාහ්මණයා ද (brāhmaṇo ca) ගෘහපතියා ද (gahapatiko ca) "බ්‍රාහ්මණගහපතිකා" (බ්‍රාහ්මණ ගෘහපතියෝ) නම් වෙත්. යමයා ද (yamo ca) වරුණයා ද (varuṇo ca) "යමවරුණා" (යම සහ වරුණ) නම් වෙත්. කුවේරයා ද (kuvero ca) වාසවයා ද (vāsavo ca) "කුවේරවාසවා" (කුවේර සහ වාසව) නම් වෙත්.

ဒွန္ဒဣစ္စနေန ကွတ္ထော? ဒွန္ဒဋ္ဌာ ဝါ.

"ද්වන්ද" යන මෙයින් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? "ද්වන්දට්ඨා වා" (සූත්‍රයෙහි භාවිතය සඳහා) ය.

၃၃၀, ၃၄၀. မဟတံ မဟာ တုလျာဓိကရဏေ ပဒေ.

330, 340. තුල්‍යාධිකරණ පදයක් පර වූ කල්හි "මහත" යන්නට "මහා" යන්න ආදේශ වේ.

တေသံ မဟန္တသဒ္ဒါနံ မဟာအာဒေသော ဟောတိ တုလျာဓိကရဏေ ပဒေ.

තුල්‍යාධිකරණ පදයක් පර වූ කල්හි, ඒ "මහන්ත" ශබ්දයන්ට "මහා" යන ආදේශය වෙයි.

မဟန္တော [Pg.178] စ သော ပုရိသော စာတိ မဟာပုရိသော, မဟန္တီ စ သာ ဒေဝီ စာတိ မဟာဒေဝီ, မဟန္တဉ္စ တံ ဗလဉ္စာတိ မဟာဗလံ, မဟန္တော စ သော နာဂေါ စာတိ မဟာနာဂေါ, မဟန္တော စ သော ယသော စာတိ မဟာယသော, မဟန္တဉ္စ တံ ပဒုမဝနဉ္စာတိ မဟာပဒုမဝနံ, မဟန္တီ စ သာ နဒီ စာတိ မဟာနဒီ, မဟန္တော စ သော မဏိ စာတိ မဟာမဏိ, မဟန္တော စ သော ဂဟပတိကော စာတိ မဟာဂဟပတိကော, မဟန္တဉ္စ တံ ဓနဉ္စာတိ မဟာဓနံ, မဟန္တော စ သော ပုညော စာတိ မဟာပုညော.

මහත් වූ ද (mahanto ca) ඒ පුරුෂයා ද (so puriso ca) යන මෙයින් "මහාපුරිස" (මහා පුරුෂයා) නම් වේ. මහත් වූ ද (mahantī ca) ඒ දේවිය ද (sā devī ca) යන මෙයින් "මහාදේවී" (මහා දේවිය) නම් වේ. මහත් වූ ද (mahantañ ca) ඒ බලය ද (taṃ balañ ca) යන මෙයින් "මහාබල" (මහා බලය) නම් වේ. මහත් වූ ද (mahanto ca) ඒ නාගයා ද (so nāgo ca) යන මෙයින් "මහානාග" (මහා නාගයා) නම් වේ. මහත් වූ ද (mahanto ca) ඒ කීර්තිය ද (so yaso ca) යන මෙයින් "මහායස" (මහා යසස) නම් වේ. මහත් වූ ද (mahantañ ca) ඒ පියුම් වනය ද (taṃ padumavanañ ca) යන මෙයින් "මහාපදුමවන" (මහා පියුම් වනය) නම් වේ. මහත් වූ ද (mahantī ca) ඒ ගංගාව ද (sā nadī ca) යන මෙයින් "මහානදී" (මහා ගංගාව) නම් වේ. මහත් වූ ද (mahanto ca) ඒ මැණික ද (so maṇi ca) යන මෙයින් "මහාමණි" (මහා මැණික) නම් වේ. මහත් වූ ද (mahanto ca) ඒ ගෘහපතියා ද (so gahapatiko ca) යන මෙයින් "මහාගහපතික" (මහා ගෘහපතියා) නම් වේ. මහත් වූ ද (mahantañ ca) ඒ ධනය ද (taṃ dhanañ ca) යන මෙයින් "මහාධන" (මහා ධනය) නම් වේ. මහත් වූ ද (mahanto ca) ඒ පින ඇති තැනැත්තා ද (so puñño ca) යන මෙයින් "මහාපුඤ්ඤ" (මහා පින්වතා) නම් වේ.

ဗဟုဝစနဂ္ဂဟဏေန ကွစိ မဟန္တ သဒ္ဒဿ မဟာဒေသော ဟောတိ. မဟန္တဉ္စ တံ ဖလဉ္စာတိ မဟပ္ဖလံ, မဟဗ္ဗလံ, ဧဝံ မဟဒ္ဓနံ, မဟဗ္ဘယံ.

බහුවචන ග්‍රහණය කිරීම නිසා සමහර තැනක "මහන්ත" ශබ්දයට "මහා" ආදේශය (වෙනුවට වෙනත් ආදේශ ද) වෙයි. මහත් වූ ද (mahantañ ca) ඒ ඵලය ද (taṃ phalañ ca) යන මෙයින් "මහප්ඵල" (මහත් ඵල) ද, "මහබ්බල" (මහත් බල) ද, එසේ ම "මහද්ධන" (මහා ධනය) ද, "මහබ්භය" (මහා භය) ද වේ.

၃၃၁, ၃၅၃. ဣတ္ထိယံ ဘာသိတပုမိတ္ထီ ပုမာဝ စေ.

331, 353. ස්ත්‍රී ලිංගයෙහි (තුල්‍යාධිකරණ පදයක් පර වූ කල්හි) පෙර පුරුෂ ලිංගව පැවති ස්ත්‍රී ලිංග ශබ්දය පුරුෂ ලිංගයක් මෙන් සැලකිය යුතු ය.

ဣတ္ထိယံ တုလျာဓိကရဏေ ပဒေ စေ ဘာသိတပုမိတ္ထီ ပုမာဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

ස්ත්‍රී ලිංගයෙහි තුල්‍යාධිකරණ පදයක් පර වන කල්හි, පෙර පුරුෂ ලිංගව පැවති ස්ත්‍රී ලිංග ශබ්දය පුරුෂ ලිංගයක් මෙන් ම දැකිය යුතු ය.

ဒီဃာ ဇင်္ဃာ ယဿ သောယံ ဒီဃဇင်္ဃော, ကလျာဏဘရိယော, ပဟူတပညော.

යමෙකුට දිගු කෙණ්ඩයන් (dīghā jaṅghā) ඇද්ද, ඒ මේ තැනැත්තේ "දීඝජංඝ" නම් වෙයි. කල්‍යාණ භාර්යාවක ඇති තැනැත්තා "කල්‍යාණභරිය" නම් වෙයි. බොහෝ ප්‍රඥාව ඇති තැනැත්තා "පහූතපඤ්ඤ" නම් වෙයි.

ဘာသိတပုပေတိ [Pg.179] ကိမတ္ထံ? ဗြာဟ္မဏဗန္ဓု စ သာ ဘရိယာ စာတိဗြာဟ္မဏဗန္ဓုဘရိယာ.

"භාසිතපුම" (පෙර පුරුෂ ලිංගව පැවති) යැයි පැවසුවේ කුමට ද? බ්‍රාහ්මණයාගේ ඥාති වූ ද (brāhmaṇabandhu ca) ඒ භාර්යාව ද (sā bhariyā ca) යන මෙයින් "බ්‍රාහ්මණබන්ධුභරියා" (බ්‍රාහ්මණයාගේ ඥාති බිරිඳ) යන්නෙහි (පුරුෂ ලිංගභාවය වැළැක්වීම සඳහා) ය.

၃၃၂, ၃၄၃. ကမ္မဓာရယသညေ စ.

332, 343. කම්මධාරය සංඥාව ඇති සමාසයෙහි ද (මෙම නීතිය ක්‍රියාත්මක වේ).

ကမ္မဓာရယသညေ စ သမာသေ ဣတ္ထိယံ တုလျာဓိကရဏေ ပဒေ ပုဗ္ဗေ ဘာသိတပုမိတ္ထီ စေ, ပုမာဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဗြာဟ္မဏဒါရိကာ, ခတ္တိယကညာ, ခတ္တိယကုမာရိကာ.

කම්මධාරය සංඥාව ඇති සමාසයෙහි ද ස්ත්‍රී ලිංගයෙහි තුල්‍යාධිකරණ පදයක් පර වන කල්හි, පෙර පුරුෂ ලිංගව පැවති ස්ත්‍රී ලිංග ශබ්දය පුරුෂ ලිංගයක් මෙන් දැකිය යුතු ය. නිදසුන්: "බ්‍රාහ්මණදාරිකා" (බ්‍රාහ්මණ දැරිය), "ඛත්තියකඤ්ඤා" (ක්ෂත්‍රිය කන්‍යාව), "ඛත්තියකුමාරිකා" (ක්ෂත්‍රිය කුමරිය).

ဘာသိတပုမေတိ ကိမတ္ထံ? ခတ္တိယဗန္ဓုဒါရိကာ, ဗြာဟ္မဏဗန္ဓုဒါရိကာ.

"භාසිතපුම" යැයි පැවසුවේ කුමට ද? "ඛත්තියබන්ධුදාරිකා" (ක්ෂත්‍රියයන්ගේ නෑ දැරිය), "බ්‍රාහ්මණබන්ධුදාරිකා" (බ්‍රාහ්මණයන්ගේ නෑ දැරිය) යන්නෙහි පුරුෂ ලිංගභාවය වැළැක්වීම සඳහා ය.

၃၃၃, ၃၄၄. အတ္တံ နဿ တပ္ပုရိသေ.

333, 344. තප්පුරිස සමාසයෙහි 'න' යන්නට 'අ' කාරය පැමිණේ.

နဿ ပဒဿ တပ္ပုရိသေ ဥတ္တရပဒေ အတ္တံ ဟောတိ.

තප්පුරිස සමාසයෙහි පරපදයක් ඇති කල්හි, 'න' යන පදයට 'අ' කාරය ආදේශ වෙයි.

နဗြာဟ္မဏော အဗြာဟ္မဏော, အဝသလော, အဘိက္ခု, အပဉ္စဝဿံ, အပဉ္စဂဝံ.

බ්‍රාහ්මණ නොවේ (na brāhmaṇo) යන මෙයින් "අබ්‍රාහ්මණ" ද, "අවසල" (වසලයෙකු නොවන) ද, "අභික්ඛු" (භික්ෂුවක නොවන) ද, "අපඤ්චවස්සං" (පස් වසක් නොවන) ද, "අපඤ්චගවං" (ගවයින් පස් දෙනෙකු නොවන) ද වේ.

၃၃၄, ၃၄၅. သရေ အန.

334, 345. ස්වරයක් පර වූ කල්හි 'අන්' (ana) බවට පත් වේ.

နဿ ပဒဿ တပ္ပုရိသေ အန အာဒေသော ဟောတိ သရေ ပရေ.

තප්පුරිස සමාසයෙහි ස්වරයක් පර වූ කල්හි, 'න' ශබ්දයට 'අන්' ආදේශය වෙයි.

န အဿော အနဿော, အနိဿရော, အနရိယော.

අශ්වයෙක් නොවේ යන අර්ථයෙන් 'අනස්ස' (කොටළුවා), ඊශ්වරයෙක් නොවේ යන අර්ථයෙන් 'අනිස්සර', ආර්යයෙක් නොවේ යන අර්ථයෙන් 'අනරිය' යනුයි.

၃၃၅, ၃၄၆. ကဒ [Pg.180] ကုဿ.

335, 346. 'කු' යන්නට 'කද' ආදේශය වෙයි.

ကုဣစ္စေတဿ ကဒ ဟောတိ သရေ ပရေ.

ස්වරයක් පර වූ කල්හි 'කු' යන මෙයට 'කද' ආදේශය වෙයි.

ကုစ္ဆိတံ အန္နံ ကဒန္နံ, ကုစ္ဆိတံ အသနံ ကဒဿနံ.

පිළිකුල් කටයුතු වූ ආහාරය 'කදන්න' නම් වෙයි, පිළිකුල් කටයුතු වූ භෝජනය 'කදසන' නම් වෙයි.

သရေတိ ကိမတ္ထံ? ကုစ္ဆိတာ ဒါရာ ယေသံ (အပုညကာရာနံ) တေ ဟောန္တီတိ ကုဒါရာ, ကုဇနာ. ဧဝံ ကုပုတ္တာ, ကုဂေဟာ, ကုဝတ္ထာ, ကုဒါသာ.

'සරේ' (ස්වරයක් පර වූ කල්හි) යැයි පැවසුවේ කුමටද? ස්වරයක් පර නොවන කල්හි මේ කාර්යය වැළැක්වීම පිණිසය. නිදසුන්: පව් කරන්නවුන්ගේ යම් ලාමක වූ භාර්යාවෝ වෙත්ද, ඔවුහු 'කුදාරා' (ලාමක භාර්යාවන් ඇත්තෝ) වෙති, ලාමක වූ ජනයා 'කුජන' නම් වෙති. මෙසේම 'කුපුත්ත' (ලාමක පුත්‍රයෝ), 'කුගේහ' (ලාමක ගෙවල්), 'කුවත්ථ' (ලාමක වස්ත්‍ර), 'කුදාස' (ලාමක දාසයෝ) යනාදිය ද වේ.

၃၃၆, ၃၄၇. ကာ’ပ္ပတ္ထေသု စ.

336, 347. අල්ප (ස්වල්ප) යන අර්ථයෙහි ද 'කා' ආදේශය වෙයි.

ကုဣစ္စေတဿ ကာ ဟောတိ အပ္ပတ္ထေသု စ.

අල්ප යන අර්ථයන්හි ද 'කු' යන මෙයට 'කා' ආදේශය වෙයි.

ကာလဝဏံ, ကာပုပ္ဖံ.

ස්වල්ප වූ ලුණු 'කාලවණ' නම් වෙයි, ස්වල්ප වූ මල 'කාපුප්ඵ' නම් වෙයි.

ဗဟုဝစနဂ္ဂဟဏံ ကိမတ္ထံ? ကုဣစ္စေတဿ အနပ္ပတတ္ထေသုပိ ကွစိ ကာ ဟောတိ, ကာပုရိသာ.

බහුවචනයෙන් (අප්පත්ථේසු යනුවෙන්) දැක්වීම කුමටද? 'කු' යන මෙයට අල්ප නොවන වෙනත් අර්ථවලදී ද ඇතැම් විට 'කා' ආදේශය වීම පිණිසය. නිදසුන්: ලාමක වූ පුරුෂයෝ 'කාපුරිස' නම් වෙති.

၃၃၇, ၃၅၀. ကွစိ သမာသန္တဂတာနမကာရန္တော.

337, 350. ඇතැම් විට සමාසාන්තයට පැමිණි නාම පදවල අන්ත ස්වරය 'අ' කාරය වෙයි.

သမာသန္တဂတာနံ နာမာနမန္တော သရော ကွစိ အကာရော ဟောတိ.

සමාසාන්තයට පැමිණි නාමයන්ගේ අන්ත ස්වරය ඇතැම් විට 'අ' කාරය වෙයි.

ဒေဝါနံ ရာဇာ ဒေဝရာဇော, ဒေဝရာဇာ, ဒေဝါနံ သခါ ဒေဝသခေါ, ဒေဝသခါ, ပဉ္စ အဟာနိ ပဉ္စာဟံ, သတ္တာဟံ, ပဉ္စဂဝံ, ဆတ္တုပါဟနံ, ဥပသရဒံ, ဝိသာလက္ခော, ဝိမုခေါ.

දෙවියන්ගේ රජ 'දේවරාජ' (හෝ දේවරාජා), දෙවියන්ගේ යහළුවා 'දේවසඛ' (හෝ දේවසඛා), දින පහක් 'පඤ්චාහ', සතියක් 'සත්තාහ', ගවයන් පස්දෙනෙක් 'පඤ්චගව', කුඩය සහ සෙරෙප්පු 'ඡත්තුපාහන', සරත් කාලයට සමීප වූ 'උපසරද', විශාල ඇස් ඇති 'විසාලක්ඛ', පහ වූ මුහුණ ඇති 'විමුඛ' යනාදියයි.

ကာရဂ္ဂဟဏံ [Pg.181] ကိမတ္ထံ? အာကာရန္တ ဣကာရန္တာ စ ဟောန္တိ, ပစ္စက္ခာ ဓမ္မာ ယဿ သောယန္တိ ပစ္စက္ခဓမ္မာ, သုရဘိနော ဂန္ဓော သုရဘိဂန္ဓိ, သုန္ဒရော ဂန္ဓော သုဂန္ဓိ, ပူတိနော ဂန္ဓော ပူတိဂန္ဓိ, ကုစ္ဆိတော ဂန္ဓော ကုဂန္ဓိ, ဒုဋ္ဌု ဂန္ဓော ယဿ သောယန္တိ ဒုဂန္ဓိ, ပူတိ ဧဝ ဂန္ဓော ပူတိဂန္ဓိ.

'කාර' යන වචනය (අකාරන්තෝ කියා) යෙදීම කුමටද? 'ආ' කාරය සහ 'ඉ' කාරය ද අන්තයට පැමිණීම පිණිසය. නිදසුන්: යමෙකුට ධර්මයන් ප්‍රත්‍යක්ෂ වීද, හෙතෙම 'පච්චක්ඛධම්මා' නම් වෙයි. සුවඳවත් පුෂ්පයක ගන්ධය 'surabhigandhi' (සුරභිගන්ධි) නම් වෙයි. යහපත් සුවඳ 'සුගන්ධි' නම් වෙයි. කුණු වූ ගන්ධය 'පූතිගන්ධි' නම් වෙයි. පිළිකුල් වූ ගන්ධය 'කුගන්ධි' නම් වෙයි. යමෙකුට නරක ගන්ධයක් ඇත්ද, හෙතෙම 'දුග්ගන්ධි' නම් වෙයි. කුණු වූම ගන්ධය 'පූතිගන්ධි' නම් වෙයි.

နဒီအန္တာ စ ကတ္တုအန္တာ စ ကပစ္စယော ဟောတိ သမာသန္တေ.

'නදී' (ඊකාරාන්ත/ඌකාරාන්ත ස්ත්‍රී ලිංග) ශබ්දයන් සහ 'කත්තු' ශබ්දය අන්තයේ ඇති සමාසයන්හි අගට 'ක' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဗဟူ နဒိယော ယသ္မိံ သောယံ ဗဟုနဒိကော, ဇနပဒေါ. ဗဟဝေါ ကတ္တာရော ယဿ သောယံ ဗဟုကတ္တုကော, ပုရိသော.

යම් ජනපදයක බොහෝ ගංගාවෝ වෙත්ද, ඒ ජනපදය 'බහුනදික' (බොහෝ ගංගා ඇති ජනපදය) නම් වෙයි. යමෙකුට බොහෝ උපකාර කරන්නෝ වෙත්ද, ඒ පුරුෂයා 'බහුකත්තුක' (බොහෝ උපකාරකයින් ඇත්තා) නම් වෙයි.

၃၃၈, ၃၅၆. နဒိမှာ စ.

338, 356. 'නදී' ශබ්දයෙන් පසුවද (ක ප්‍රත්‍යය වෙයි).

နဒိမှာ စ ကပစ္စယော ဟောတိ သမာသန္တေ.

සමාසාන්තයෙහි 'නදී' ශබ්දයෙන් පසුව ද 'ක' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဗဟူ နဒိယော ယသ္မိံ သောယန္တိ ဗဟုနဒိကော. ဗဟူ ကန္တိယော ယဿ သောယန္တိ ဗဟုကန္တိကော. ဗဟုနာရိကော.

යමක බොහෝ ගංගාවෝ වෙත්ද, එය 'බහුනදික' නම් වෙයි. යමෙකුට බොහෝ ශෝභනයන් ඇත්ද, හෙතෙම 'බහුකන්තික' නම් වෙයි. බොහෝ ස්ත්‍රීන් සිටින තැනැත්තා 'බහුනාරික' නම් වෙයි.

၃၃၉, ၃၅၈. ဇာယာယ တုဒံ ဇာနိ ပတိမှိ.

339, 358. 'පති' ශබ්දය පර වූ කල්හි 'ජායා' ශබ්දයට 'තුදං' සහ 'ජානි' යන ආදේශයෝ වෙති.

ဇာယာဣစ္စေတာယ တုဒံ ဇာနိဣစ္စေတေ အာဒေသာ ဟောန္တိ ပတိမှိ ပရေ.

'පති' ශබ්දය පර වූ කල්හි 'ජායා' යන මෙයට 'තුදං' සහ 'ජානි' යන මේ ආදේශයෝ වෙති.

တုဒံပတီ, ဇာနိပတီ.

'තුදම්පතී' (භාර්යාව සහ සැමියා), 'ජානිපතී' (භාර්යාව සහ සැමියා) යනුයි.

၃၄၀, ၃၅၅. ဓနုမှာ စ.

340, 355. 'ධනු' ශබ්දයෙන් පසුවද (ආ ප්‍රත්‍යය වෙයි).

ဓနုမှာ စ အာပစ္စယော ဟောတိ သမာသန္တေ.

සමාසාන්තයෙහි 'ධනු' ශබ්දයෙන් පසුව 'ආ' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဂါဏ္ဍီဝေါ [Pg.182] ဓနု ယဿ သောယံ ဂါဏ္ဍီဝဓနွာ.

යමෙකුගේ දුන්න ගාණ්ඩීව නම් වේද, හෙතෙම 'ගාණ්ඩීවධන්වා' නම් වෙයි.

၃၄၁, ၃၃၆. အံ ဝိဘတ္တီနမကာရန္တာ အဗျယီဘာဝါ.

341, 336. අකාරාන්ත අව්‍යයීභාව සමාසයෙන් පසුව විභක්තීන්ට 'අං' ආදේශය වෙයි.

တသ္မာ အကာရန္တာ အဗျယီဘာဝသမာသာ ပရာသံ ဝိဘတ္တီနံ ကွစိ အံ ဟောတိ.

එබැවින්, අකාරාන්ත අව්‍යයීභාව සමාසයෙන් පරව ඇති විභක්තීන්ට ඇතැම් විට 'අං' ආදේශය වෙයි.

အဓိစိတ္တံ, ယထာဝုဍ္ဎံ, ဥပကုမ္ဘံ, ယာဝဇီဝံ, တိရောပဗ္ဗတံ, တိရောပါကာရံ, တိရောကုဋ္ဋံ, အန္တောပါသာဒံ.

'අධිචිත්තං' (අධි සිතෙහි), 'යථාවුඩ්ඪං' (වැඩිහිටි පිළිවෙළට අනුව), 'උපකුම්භං' (කළය අසල), 'යාවජීවං' (ජීවිතය පවතින තාක්), 'තිරෝපබ්බතං' (පර්වතයෙන් එතෙර), 'තිරෝපාකාරං' (ප්‍රාකාරයෙන් එතෙර), 'තිරෝකුඩ්ඪං' (බිත්තියෙන් එතෙර), 'අන්තෝපාසාදං' (ප්‍රාසාදය ඇතුළත) යනාදියයි.

ကွစီတိ ကိမတ္ထံ? အဓိစိတ္တဿ ဘိက္ခုနော.

'ක්වචි' (ඇතැම් විට) යැයි පැවසුවේ කුමටද? මෙම රීතියට ව්‍යතිරේකයන් දැක්වීම පිණිසය. නිදසුන්: භික්ෂුවගේ අධි සිතෙහි යන අර්ථයේදී 'අධිචිත්තස්ස භික්ඛුනෝ' යනුවෙන් (අං ආදේශය නොවී) යෙදේ.

၃၄၂, ၃၃၇. သရော ရဿော နပုံသကေ.

342, 337. නපුංසක ලිංගයෙහි ස්වරය ලඝු (කොට) වෙයි.

နပုံသကေ ဝတ္တမာနဿ အဗျယီဘာဝသမာသဿ လိင်္ဂဿ သရော ရဿော ဟောတိ.

නපුංසක ලිංගයෙහි පවතින අව්‍යයීභාව සමාස ප්‍රාතිපදිකයේ ස්වරය ලඝු වෙයි.

ကုမာရီသု အဓိကိစ္စ ပဝတ္တတိ ကထာ ဣတိ အဓိကုမာရိ. ဥပဝဓု, ဥပဂင်္ဂံ, ဥပမဏိကံ.

කුමාරිකාවන් පිළිබඳව පවතින කථාව 'අධිකුමාරි' නම් වෙයි. ලෙලි අසල පවතින කථාව 'උපවධු' නම් වෙයි. ගඟ අසල 'උපගංගං' නම් වෙයි. මණිකය (කුම්භය) අසල 'උපමණිකං' නම් වෙයි.

၃၄၃, ၃၃၈. အညသ္မာ လောပေါ စ.

343, 338. අන්‍යයන්ගෙන් (අකාරාන්ත නොවන ඒවායින්) පසුව විභක්ති ලෝපය ද වෙයි.

အညသ္မာ အဗျယီဘာဝသမာသာ အနကာရန္တာ ပရာသံ ဝိဘတ္တီနံ လောပေါ စ ဟောတိ.

අකාරාන්ත නොවන වෙනත් අව්‍යයීභාව සමාසයන්ගෙන් පරව ඇති විභක්තීන්ගේ ලෝපය ද ඇතැම් විට සිදුවෙයි.

အဓိတ္ထိ, အဓိကုမာရိ, ဥပဝဓု.

ස්ත්‍රිය පිළිබඳව පවතින කථාව 'අධිත්ථි' නම් වෙයි, කුමාරිකාවන් පිළිබඳව පවතින කථාව 'අධිකුමාරි' නම් වෙයි, ලෙලි අසල 'උපවධු' නම් වෙයි.

ဣတိ နာမကပ္ပေ သမာသကပ္ပော သတ္တမော ကဏ္ဍော.

මෙසේ නාම කල්පයෙහි සමාස කල්පය නම් වූ සත්වැනි කොටස නිමාවට පත් වෙයි.

သမာသကပ္ပော နိဋ္ဌိတော.

සමාස කල්පය නිමවා ලන ලදී.

၅. တဒ္ဓိတကပ္ပ

5. තද්ධිත කල්පය.

အဋ္ဌမကဏ္ဍ

අටවැනි කොටස.

၃၄၄, ၃၆၁. ဝါဏ’ပစ္စေ[Pg.183].

344, 361. අපත්‍ය (දරුවන්) පිළිබඳ අර්ථයෙහි ඇතැම් විට 'ණ' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဏပစ္စယော ဟောတိ ဝါ ‘‘တဿာပစ္စ’’ မိစ္စေတသ္မိံ အတ္ထေ.

‘ඔහුගේ දරුවා’ (තස්සාපච්චං) යන මේ අර්ථයෙහි ‘ණ’ ප්‍රත්‍යය (විකල්පයෙන්) වෙයි.

ဝသိဋ္ဌဿ အပစ္စံ ဝါသိဋ္ဌော, ဝသိဋ္ဌဿ အပစ္စံ ဝါ, ဝသိဋ္ဌဿ အပစ္စံ ဝါသိဋ္ဌီ, ဝသိဋ္ဌဿ အပစ္စံ ဝါသိဋ္ဌံ. ဧဝံ ဘာရဒွါဇော, ဘာရဒွါဇီ, ဘာရဒွါဇံ. ဂေါတမော, ဂေါတမီ, ဂေါတမံ. ဝါသုဒေဝေါ, ဝါသုဒေဝီ, ဝါသုဒေဝံ. ဗာလဒေဝေါ, ဗာလဒေဝီ, ဗာလဒေဝံ. ဝေသာမိတ္တော, ဝေသာမိတ္တီ ဝေသာမိတ္တံ.

වසිෂ්ඨයාගේ දරුවා ‘වාසිෂ්ඨො’ හෝ ‘වාසිෂ්ඨී’ හෝ ‘වාසිෂ්ඨං’ (යනුවෙන් හැඳින්වේ). එමෙන්ම භරද්වාජගේ දරුවා ‘භාරද්වාජො’ හෝ ‘භාරද්වාජී’ හෝ ‘භාරද්වාජං’ (යනුවෙන් හැඳින්වේ). ගෝතමගේ දරුවා ‘ගෝතමො’, ‘ගෝතමී’, ‘ගෝතමං’ ද; වාසුදේවගේ දරුවා ‘වාසුදේවො’, ‘වාසුදේවී’, ‘වාසුදේවං’ ද; බාලදේවගේ දරුවා ‘බාලදේවො’, ‘බාලදේවී’, ‘බාලදේවං’ ද; විස්වාමිත්‍රගේ දරුවා ‘වේසාමිත්තො’, ‘වේසාමිත්තී’, ‘වේසාමිත්තං’ ද වේ.

၃၄၅, ၃၆၆. ဏာယန ဏာန ဝစ္ဆာဒိတော.

345, 366. ‘වච්ඡ’ යනාදීන්ගෙන් පසුව ‘ණායන’ සහ ‘ණාන’ ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

တသ္မာ ဝစ္ဆာဒိတော ဂေါတ္တဂဏတော ဏာယနဏာနပစ္စယာ ဟောန္တိ ဝါ ‘‘တဿာပစ္စ’’မိစ္စေတသ္မိံ အတ္ထေ.

එහෙයින්, ‘වච්ඡ’ ආදී ගෝත්‍ර සමූහයන්ගෙන් පසුව ‘ඔහුගේ දරුවා’ යන මේ අර්ථයෙහි ‘ණායන’ සහ ‘ණාන’ ප්‍රත්‍යයෝ (විකල්පයෙන්) වෙති.

ဝစ္ဆဿ အပစ္စံဝစ္ဆာယနော, ဝစ္ဆာနော, ဝစ္ဆဿ အပစ္စံ ဝါ, ဝစ္ဆဿ အပစ္စံ ဝစ္ဆာယနီ, ဝစ္ဆာနီ, ဝစ္ဆဿ အပစ္စံ ဝစ္ဆာယနံ, ဝစ္ဆာနံ. သကဋဿ အပစ္စံ သာကဋာယနော, သာကဋာနော[Pg.184], သကဋဿ အပစ္စံ ဝါ, သာကဋာယနီ, သာ ကဋာနီ, သာကဋာယနံ, သာကဋာနံ. ဧဝံ ကဏှာယနော, ကဏှာနော, ကဏှဿ အပစ္စံ ဝါ. ကဏှာယနီ, ကဏှာနီ, ကဏှာယနံ, ကဏှာနံ. အဂ္ဂိဝေဿာယနော, အဂ္ဂိဝေဿာနော, အဂ္ဂိဝေဿာယနီ, အဂ္ဂိဝေဿာနီ, အဂ္ဂိဝေဿာယနံ, အဂ္ဂိဝေဿာနံ. ဂစ္ဆာယနော, ဂစ္ဆာနော, ဂစ္ဆာယနီ, ဂစ္ဆာနီ, ဂစ္ဆာယနံ, ဂစ္ဆာနံ. ကပ္ပာယနော, ကပ္ပာနော, ကပ္ပာယနီ, ကပ္ပာနီ, ကပ္ပာယနံ, ကပ္ပာနံ. မောဂ္ဂလ္လာယနော, မောဂ္ဂလ္လာနော, မောဂ္ဂလ္လာယနီ, မောဂ္ဂလ္လာနီ, မောဂ္ဂလ္လာယနံ, မောဂ္ဂလ္လာနံ. မုဉ္စာယနော, မုဉ္စာနော, မုဉ္စာယနီ, မုဉ္စာနီ, မုဉ္စာယနံ, မုဉ္စာနံ. သံဃာယနော, သံဃာနော, သံဃာယနီ, သံဃာနီ, သံဃာယနံ, သံဃာနံ. လောမာယနော, လောမာနော, လောမာယနီ, လောမာနီ, လောမာယနံ, လောမာနံ, သာကမာယနော, သာကမာနော, သာကမာယနီ, သာကမာနီ, သာကမာယနံ, သာကမာနံ. နာရာယနော, နာရာနော, နာရာယနီ, နာရာနီ, နာရာယနံ, နာရာနံ. စောရာယနောစောရာနော, စောရာယနီ, စောရာနီ, စောရာယနံ, စောရာနံ, အာဝသာလာယနော, အာဝသာလာနော, အာဝသာလာယနီ, အာဝသာလာနီ, အာဝသာလာယနံ, အာဝသာလာနံ. ဒွေပါယနော, ဒွေပါနော, ဒွေပါယနီ, ဒွေပါနီ, ဒွေပါယနံ, ဒွေပါနံ. ကုဉ္စာယနော, ကုဉ္စာနော, ကုဉ္စာယနီ, ကုဉ္စာနီ, ကုဉ္စာယနံ, ကုဉ္စာနံ. ကစ္စာယနော, ကစ္စာနော, ကစ္စာယနီ, ကစ္စာနီ, ကစ္စာယနံ, ကစ္စာနံ.

වච්ඡගේ දරුවා ‘වච්ඡායනො’ හෝ ‘වච්ඡානො’ හෝ ‘වච්ඡායනී’ හෝ ‘වච්ඡානී’ හෝ ‘වච්ඡායනං’ හෝ ‘වච්ඡානං’ (යනුවෙන් හැඳින්වේ). සකටගේ දරුවා ‘සාකටායනො’ හෝ ‘සාකටානො’ හෝ ‘සාකටායනී’ හෝ ‘සාකටානී’ හෝ ‘සාකටායනං’ හෝ ‘සාකටානං’ වේ. එමෙන්ම කණ්හගේ දරුවා ‘කණ්හායනො’, ‘කණ්හානො’, ‘කණ්හායනී’, ‘කණ්හානී’, ‘කණ්හායනං’, ‘කණ්හානං’ වේ. අග්ගිවෙස්සගේ දරුවා ‘අග්ගිවෙස්සායනො’, ‘අග්ගිවෙස්සානො’, ‘අග්ගිවෙස්සායනී’, ‘අග්ගිවෙස්සානී’, ‘අග්ගිවෙස්සායනං’, ‘අග්ගිවෙස්සානං’ වේ. ගච්ඡගේ දරුවා ‘ගච්ඡායනො’, ‘ගච්ඡානො’, ‘ගච්ඡායනී’, ‘ගච්ඡානී’, ‘ගච්ඡායනං’, ‘ගච්ඡානං’ වේ. කප්පගේ දරුවා ‘Kappāyano’, ‘Kappāno’ (කප්පායනො, කප්පානො) ආදී වශයෙන් ද, මොග්ගල්ලගේ දරුවා ‘මොග්ගල්ලායනො’, ‘මොග්ගල්ලානො’ ආදී වශයෙන් ද වේ. (ශේෂය ද මේ ආකාරයෙන්ම සිද්ධ වේ): මුඤ්චගේ දරුවා ‘මුඤ්චායනො’, ‘මුඤ්චානො’ ආදී වශයෙන් ද; සංඝගේ දරුවා ‘සංඝායනො’, ‘සංඝානො’ ආදී වශයෙන් ද; ලෝමගේ දරුවා ‘ලෝමායනො’, ‘ලෝමානො’ ආදී වශයෙන් ද; සාකමගේ දරුවා ‘සාකමායනො’, ‘සාකමානො’ ආදී වශයෙන් ද; නාරායනගේ දරුවා ‘නාරායනො’, ‘නාරානො’ ආදී වශයෙන් ද; චෝරගේ දරුවා ‘චෝරායනො’, ‘චෝරානො’ ආදී වශයෙන් ද; ආවසාලගේ දරුවා ‘ආවසාලායනො’, ‘ආවසාලානො’ ආදී වශයෙන් ද; ද්විපගේ දරුවා ‘ද්වේපායනො’, ‘ද්වේපානො’ ආදී වශයෙන් ද; කුඤ්චගේ දරුවා ‘කුඤ්චායනො’, ‘කුඤ්චානො’ ආදී වශයෙන් ද; කච්චගේ දරුවා ‘කච්චායනො’, ‘Kaccāno’ (කච්චානො) ආදී වශයෙන් ද වේ.

၃၄၆, ၃၆၇. ဏေယျော [Pg.185] ကတ္တိကာဒီဟိ.

346, 367. ‘කත්තිකා’ ආදීන්ගෙන් පසුව ‘ණෙය්‍ය’ ප්‍රත්‍යය වෙයි.

တေဟိ ဂေါတ္တဂဏေဟိ ကတ္တိကာဒီဟိ ဏေယျပစ္စယော ဟောတိ ဝါ ‘‘တဿာပစ္စ’’မိစ္စေတသ္မိံ အတ္ထေ.

කත්තිකා මුල් කොට ඇති ඒ ගෝත්‍ර සමූහයන්ගෙන් පසුව, ‘ඔහුගේ දරුවා’ යන මේ අර්ථයෙහි ‘ණෙය්‍ය’ ප්‍රත්‍යය (විකල්පයෙන්) වෙයි.

ကတ္တိကာယ အပစ္စံ ကတ္တိကေယျော, ကတ္တိကာယ အပစ္စံ ဝါ. ဧဝံ ဝေနတေယျော, ရောဟိဏေယျော, ဂင်္ဂေယျော, ကဒ္ဒမေယျော, နာဒေယျော, အာလေယျော, အာဟေယော, ကာမေယျော, သုစိယာ အပစ္စံ သောစေယျော, သာလေယျော, ဗာလေယျော, မာလေယျော, ကာလေယျော.

කත්තිකාගේ දරුවා ‘කත්තිකෙය්‍යො’ (යනුවෙන් හැඳින්වේ). එමෙන්ම විනතාගේ දරුවා ‘වේනතෙය්‍යො’ ද, රෝහිණීගේ දරුවා ‘රෝහිණෙය්‍යො’ ද, ගංගාගේ දරුවා ‘ගංගෙය්‍යො’ ද, කද්දමාගේ දරුවා ‘කද්දමෙය්‍යො’ ද, නදීගේ දරුවා ‘නාදෙය්‍යො’ ද, ආලීගේ දරුවා ‘ආලෙය්‍යො’ ද, ආහීගේ දරුවා ‘ආහෙය්‍යො’ (ආහෙයො) ද, කාමීගේ දරුවා ‘කාමෙය්‍යො’ ද, සුචීගේ දරුවා ‘සෝචෙය්‍යො’ ද, සලාගේ දරුවා ‘සාලෙය්‍යො’ ද, බලාගේ දරුවා ‘බාලෙය්‍යො’ ද, මලාගේ දරුවා ‘මාලෙය්‍යො’ ද, කලාගේ දරුවා ‘කාලෙය්‍යො’ ද වේ.

၃၄၇, ၃၆၈. အတော ဏိ ဝါ.

347, 368. අකාරයෙන් කෙළවර වන ශබ්දවලින් පසුව විකල්පයෙන් ‘ණි’ ප්‍රත්‍යය වෙයි.

တသ္မာ အကာရတော ဏိပစ္စယော ဟောတိ ဝါ ‘‘တဿာပစ္စ’’မိစ္စေတသ္မိံ အတ္ထေ.

එහෙයින්, අකාරයෙන් කෙළවර වන ශබ්දවලින් පසුව ‘ඔහුගේ දරුවා’ යන මේ අර්ථයෙහි විකල්පයෙන් ‘ණි’ ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဒက္ခဿ အပစ္စံ ဒက္ခိ, ဒက္ခဿ အပစ္စံ ဝါ. ဒုဏဿ အပစ္စံ ဒေါဏိ, ဒုဏဿ အပစ္စံ ဝါ, ဧဝံ ဝါသဝိ, သကျပုတ္တိ, နာဋပုတ္တိ, ဒါသပုတ္တိ, ဒါသဝိ, ဝါရုဏိ, ဂဏ္ဍိ, ဗာလဒေဝိ, ပါဝကိ, ဇေနဒတ္တိ, ဗုဒ္ဓိ, ဓမ္မိ, သံဃိ, ကပ္ပိ, အနုရုဒ္ဓိ.

දක්ඛගේ දරුවා ‘දක්ඛි’ (යනුවෙන් හැඳින්වේ). දුණගේ දරුවා ‘දෝණි’ වේ. එමෙන්ම වාසවගේ දරුවා ‘වාසවි’ ද, ශාක්‍යපුත්තගේ දරුවා ‘සක්‍යපුත්ති’ ද, නටපුත්තගේ දරුවා ‘නාටපුත්ති’ ද, දසපුත්තගේ දරුවා ‘දාසපුත්ති’ ද, දසවගේ දරුවා ‘දාසවි’ ද, වරුණගේ දරුවා ‘වාරුණි’ ද, ගණ්ඩගේ දරුවා ‘ගණ්ඩි’ ද, බාලදේවගේ දරුවා ‘බාලදේවි’ ද, පාවකගේ දරුවා ‘පාවකි’ ද, ජිනදත්තගේ දරුවා ‘ජේනදත්ති’ ද, බුද්ධගේ දරුවා ‘බුද්ධි’ ද, ධම්මගේ දරුවා ‘ධම්මි’ ද, සංඝගේ දරුවා ‘සංඝි’ ද, කප්පගේ දරුවා ‘කප්පි’ ද, අනුරුද්ධගේ දරුවා ‘අනුරුද්ධි’ ද වේ.

ဝါတိ ဝိကပ္ပနတ္ထေန ဏိကပစ္စယော ဟောတိ ‘‘တဿာပစ္စ’’မိစ္စေတသ္မိံ အတ္ထေ. သကျပုတ္တဿ အပစ္စံ သကျပုတ္တိကော. ဧဝံ နာဋပုတ္တိကော, ဇေနဒတ္တိကော.

‘වා’ යන්න විකල්ප අර්ථයෙහි (පැතිරීම සඳහා) යෙදෙන බැවින් ‘ඔහුගේ දරුවා’ යන මේ අර්ථයෙහි ‘ණික’ ප්‍රත්‍යය ද වෙයි. ශාක්‍යපුත්තගේ දරුවා ‘සක්‍යපුත්තිකෝ’ (යනුවෙන් හැඳින්වේ). එමෙන්ම නටපුත්තගේ දරුවා ‘නාටපුත්තිකෝ’ ද, ජිනදත්තගේ දරුවා ‘ජේනදත්තිකෝ’ ද වේ.

၁၄၈, ၃၇၁. ဏဝေါ’ [Pg.186] ပကွာဒီဟိ.

148, 371. ‘උපකු’ ආදීන්ගෙන් පසුව (විකල්පයෙන්) ‘ණව’ ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဥပကုဣစ္စေဝမာဒီဟိ ဏဝပစ္စယော ဟောတိ ဝါ ‘‘တဿာပစ္စ’’မိစ္စေတသ္မိံ အတ္ထေ.

‘උපකු’ යනාදීන්ගෙන් පසුව ‘ඔහුගේ දරුවා’ යන මේ අර්ථයෙහි විකල්පයෙන් ‘ණව’ ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဥပကုဿ အပစ္စံ ဩပကဝေါ, ဥပကုဿ အပစ္စံ ဝါ. မနုနော အပစ္စံ မာနဝေါ, မနုနော အပစ္စံ ဝါ. ဘဂ္ဂုဿ အပစ္စံ ဘဂ္ဂဝေါ, ဘဂ္ဂုဿ အပစ္စံ ဝါ, ပဏ္ဍုဿ အပစ္စံ ပဏ္ဍဝေါ, ပဏ္ဍုဿ အပစ္စံ ဝါ, ဗဟုဿ အပစ္စံ ဗာဟဝေါ, ဗဟုဿ အပစ္စံ ဝါ.

උපකුගේ දරුවා ‘ඕපකවෝ’ (යනුවෙන් හැඳින්වේ). මනුගේ දරුවා ‘මානවෝ’ වේ. භග්ගුගේ දරුවා ‘භග්ගවෝ’ ද, පණ්ඩුගේ දරුවා ‘පණ්ඩවෝ’ ද, බහුගේ දරුවා ‘බාහවෝ’ ද වේ.

၃၄၉, ၃၇၂. ဏေရ ဝိဓဝါဒိတော.

349, 372. ‘විධවා’ ආදීන්ගෙන් පසුව ‘ණේර’ ප්‍රත්‍යය වෙයි.

တသ္မာ ဝိဓဝါဒိတော ဏေရပစ္စယော ဟောတိ ဝါ ‘‘တဿာပစ္စ’’မိစ္စေတသ္မိံ အတ္ထေ.

එහෙයින්, ‘විධවා’ ආදීන්ගෙන් පසුව ‘ඔහුගේ දරුවා’ යන මේ අර්ථයෙහි විකල්පයෙන් ‘ණේර’ ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဝိဓဝါယ အပစ္စံ ဝေဓဝေရော, ဝိဓဝါယ အပစ္စံ ဝါ. ဗန္ဓုကိယာ အပစ္စံ ဗန္ဓုကေရော, ဗန္ဓုကိယာ အပစ္စံ ဝါ. သမဏဿ အပစ္စံ သာမဏေရော, သမဏဿ အပစ္စံ ဝါ. ဧဝံ သာမဏေရီ, သာမဏေရံ, နာဠိကေရော, နာဠိကေရီ, နာဠိကေရံ.

වැන්දඹුවකගේ (විධවාවකගේ) දරුවා ‘වේධවේරෝ’ (වැන්දඹු පුත්‍රයා) (යනුවෙන් හැඳින්වේ). අනාචාරී ස්ත්‍රියකගේ (බන්ධුකීගේ) දරුවා ‘බන්ධුකේරෝ’ වේ. ශ්‍රමණයෙකුගේ දරුවා (ශිෂ්‍යයා) ‘සාමණේරෝ’ (සාමණේර නම) වේ. එමෙන්ම ස්ත්‍රී ලිංගයෙහි ‘සාමණේරී’ ද, නපුංසක ලිංගයෙහි ‘සාමණේරං’ ද වේ; (පොල් ගස සම්බන්ධයෙන්) ‘නාළිකේරෝ’, ‘නාළිකේරී’, ‘නාළිකේරං’ (පොල්) ද වේ.

၃၅၀, ၃၇၃. ယေန ဝါ သံသဋ္ဌံ တရတိ စရတိ ဝဟတိ ဏိကော.

350, 373. යමකින් මිශ්‍ර වූයේ ද, යමකින් එතෙර වන්නේ ද, යමකින් හැසිරෙන්නේ (ගමන් කරන්නේ) ද, යමකින් උසුලාගෙන යන්නේ ද යන මේ අර්ථයන්හි ‘ණික’ ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ယေန ဝါ သံသဋ္ဌံ, ယေန ဝါ တရတိ, ယေန ဝါ စရတိ, ယေန ဝါ ဝဟတိ ဣစ္စေတေသွတ္ထေသု ဏိကပစ္စယော ဟောတိ ဝါ.

යමකින් මිශ්‍ර වූයේ ද, යමකින් එතෙර වන්නේ ද, යමකින් හැසිරෙන්නේ ද, යමකින් උසුලාගෙන යන්නේ ද යන මේ අර්ථයන්හි විකල්පයෙන් ‘ණික’ ප්‍රත්‍යය වෙයි.

တိလေန [Pg.187] သံသဋ္ဌံ ဘောဇနံ တေလိကံ, တိလေန သံသဋ္ဌံ ဝါ. ဧဝံ ဂေါဠိကံ, ဃာတိကံ.

තලවලින් මිශ්‍ර වූ ආහාරය ‘තේලිකං’ (තල මිශ්‍ර ආහාරය) (යනුවෙන් හැඳින්වේ). එමෙන්ම හකුරු (ගුළ) වලින් මිශ්‍ර වූයේ ‘ගෝළිකං’ ද, ගිතෙල් (ඝත) වලින් මිශ්‍ර වූයේ ‘ඝාතිකං’ ද වේ.

နာဝါယ တရတီတိ နာဝိကော, နာဝါယ တရတိ ဝါ. ဧဝံ ဩဠုမ္ပိကော.

ඔරුවෙන් (නාවාවෙන්) එතෙර වන්නේ ‘නාවිකෝ’ (නාවිකයා) (යනුවෙන් හැඳින්වේ). එමෙන්ම පහුරෙන් (උළුම්පයෙන්) එතෙර වන්නේ ‘ඕළුම්පිකෝ’ වේ.

သကဋေန စရတီတိ သာကဋိကော, သကဋေန စရတိ ဝါ. ဧဝံ ပတ္တိကော, ဒဏ္ဍိကော, ဓမ္မိကော, ပါဒိကော.

කරත්තයෙන් (සකටයෙන්) ගමන් කරන්නේ ‘සාකටිකෝ’ (යනුවෙන් හැඳින්වේ). එමෙන්ම පයින් (පත්ත) යන්නේ ‘පත්තිකෝ’ ද, සැරයටියෙන් (දණ්ඩෙන්) යන්නේ ‘දණ්ඩිකෝ’ ද, ධර්මයෙන් හැසිරෙන්නේ (ජීවත් වන්නේ) ‘ධම්මිකෝ’ (ධාර්මිකයා) ද, පියවරෙන් (පදයෙන්) යන්නේ ‘පාදිකෝ’ ද වේ.

သီသေန ဝဟတီတိ သီသိကော, သီသေန ဝဟတိ ဝါ. အံသေန ဝဟတီတိ အံသိကော, အံသေန ဝဟတိ ဝါ. ဧဝံ ခန္ဓိကော, အင်္ဂုလိကော.

හිසින් (සීසයෙන්) බර උසුලන්නේ ‘සීසිකෝ’ (යනුවෙන් හැඳින්වේ). උරහිසින් (අංසයෙන්) බර උසුලන්නේ ‘අංසිකෝ’ වේ. එමෙන්ම කරෙන් (ඛන්ධයෙන්) උසුලන්නේ ‘ඛන්ධිකෝ’ ද, ඇඟිලිවලින් (අංගුලිවලින්) උසුලන්නේ ‘අංගුලිකෝ’ ද වේ.

ဝါတိ ဝိကပ္ပနတ္ထေန အညေသုပိ ဏိကပစ္စယော ဟောတိ. ရာဇဂဟေ ဝသတီတိ ရာဇဂဟိကော, ရာဇဂဟေ ဝသတိ ဝါ. ရာဇဂဟေ ဇာတော ရာဇဂဟိကော, ရာဇဂဟေ ဇာတော ဝါ. ဧဝံ မာဂဓိကော, သာဝတ္ထိကော, ကာပိလ ဝတ္ထိကော, ပါဋလိပုတ္တိကော, ဝေသာလိကော.

‘වා’ යන්න විකල්ප අර්ථයෙහි (අර්ථ ව්‍යාප්තිය සඳහා) යෙදෙන බැවින් වෙනත් අර්ථයන්හි ද ‘ණික’ ප්‍රත්‍යය වෙයි. රජගහනුවර වසනුයේ ‘රාජගහිකෝ’ (යනුවෙන් හැඳින්වේ). රජගහනුවර උපන්නේ ‘රාජගහිකෝ’ වේ. එමෙන්ම මගධ රටෙහි වසනුයේ ‘මාගධිකෝ’ ද, සැවැත්නුවර වසනුයේ ‘සාවත්ථිකෝ’ ද, කිඹුල්වත්පුර වසනුයේ ‘කාපිලවත්ථිකෝ’ ද, පැලලුප්නුවර වසනුයේ ‘පාටලිපුත්තිකෝ’ ද, විශාලා මහනුවර වසනුයේ ‘වේසාලිකෝ’ ද වේ.

၃၅၁, ၃၇၄. တမဓီတေ တေနကတာဒိ သန္နိဓာန နိယောဂ သိပ္ပ ဘဏ္ဍ ဇီဝိကတ္ထေသု စ.

351, 374. එය ඉගෙනගන්නේය, එයින් කරන ලද්දේය යන ආදී අර්ථයන්හි ද, එහි පිහිටියේය, එහි යෙදුණේය, ඔහුගේ ශිල්පය එයයි, ඔහුගේ වෙළඳ භාණ්ඩය එයයි, ඔහුගේ ජීවිකාව (රැකියාව) එයයි යන මේ අර්ථයන්හි ද (විකල්පයෙන් ‘ණික’ ප්‍රත්‍යය වෙයි).

တမဓီတေ, တေနကတာဒိအတ္ထေ, တမှိ သန္နိဓာနာ, တတ္ထ နိယုတ္တော, တမဿ သိပ္ပံ, တမဿ ဘဏ္ဍံ, တမဿ ဇီဝိကံ ဣစ္စေတေသွတ္ထေသု စ ဏိကပစ္စယော ဟောတိ ဝါ.

එය ඉගෙනගන්නේය යන අර්ථයෙහි ද, එයින් කරන ලද්දේය යන ආදී අර්ථයන්හි ද, එහි පිහිටියේය, එහි නියුක්ත වූයේය, ඔහුගේ ශිල්පය එයයි, ඔහුගේ වෙළඳ භාණ්ඩය එයයි, ඔහුගේ ජීවිකාව එයයි යන මේ අර්ථයන්හි ද විකල්පයෙන් ‘ණික’ ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဝိနယမဓီတေ [Pg.188] ဝေနယိကော, ဝိနယမဓီတေ ဝါ. ဧဝံ သုတ္တန္တိကော, အာဘိဓမ္မိကော, ဝေယျာကရဏိကော.

විනය ඉගෙනගන්නේ ‘වේනයිකෝ’ (විනයධරයා) (යනුවෙන් හැඳින්වේ). එමෙන්ම සූත්‍රන්ත ඉගෙනගන්නේ ‘සුත්තන්තිකෝ’ ද, අභිධර්මය ඉගෙනගන්නේ ‘ආභිධම්මිකෝ’ ද, ව්‍යාකරණ ඉගෙනගන්නේ ‘වෙය්‍යාකරණිකෝ’ ද වේ.

ကာယေန ကတံ ကမ္မံ ကာယိကံ, ကာယေန ကတံ ကမ္မံ ဝါ. ဧဝံ ဝါစသိကံ, မာနသိကံ.

කයින් (කායෙන්) කරන ලද ක්‍රියාව ‘කායිකං’ (කායික කර්මය) (යනුවෙන් හැඳින්වේ). එමෙන්ම වචනයෙන් කරන ලද්දේ ‘වාචසිකං’ ද, සිතින් කරන ලද්දේ ‘මානසිකං’ ද වේ.

သရီရေ သန္နိဓာနာ ဝေဒနာ သာရီရိကာ, သရီရေ သန္နိဓာနာ ဝါ, ဧဝံ မာနသိကာ.

ශරීරයෙහි උපදින (පිහිටි) වේදනාව ‘සාරීරිකා’ (කායික වේදනාව) (යනුවෙන් හැඳින්වේ). එමෙන්ම සිතෙහි උපදින වේදනාව ‘මානසිකා’ වේ.

ဒွါရေ နိယုတ္တော ဒေါဝါရိကော, ဒွါရေ နိယုတ္တော ဝါ. ဧဝံ ဘဏ္ဍာဂါရိကော, နာဂရိကော, နာဝကမ္မိကော.

දොරටුවෙහි නියුක්ත වූයේ ‘දෝවාරිකෝ’ (දොරටුපාලයා) (යනුවෙන් හැඳින්වේ). එමෙන්ම භාණ්ඩාගාරයෙහි නියුක්ත වූයේ ‘භාණ්ඩාගාරිකෝ’ ද, නගරයෙහි නියුක්ත වූයේ ‘නාගරිකෝ’ ද, නවකර්මාන්තයෙහි (අලුත් වැඩවල) නියුක්ත වූයේ ‘නාවකම්මිකෝ’ ද වේ.

ဝီဏာ အဿ သိပ္ပံ ဝေဏိကော, ဝီဏာ အဿ သိပ္ပံ ဝါ. ဧဝံ ပါဏဝိကော, မောဒိင်္ဂိကော, ဝံသိကော.

වීණා වාදනය තමාගේ ශිල්පය කොට ඇත්තේ ‘වේණිකෝ’ (වීණා වාදකයා) (යනුවෙන් හැඳින්වේ). එමෙන්ම පණව බෙර වාදනය තමාගේ ශිල්පය කොට ඇත්තේ ‘පාණවිකෝ’ ද, මුදින්ග බෙර වාදනය තමාගේ ශිල්පය කොට ඇත්තේ ‘මෝදිංගිකෝ’ ද, වංශ (වේණූ) නළා පිඹීම තමාගේ ශිල්පය කොට ඇත්තේ ‘වංශිකෝ’ ද වේ.

ဂန္ဓော အဿ ဘဏ္ဍံ ဂန္ဓိကော, ဂန္ဓော အဿ ဘဏ္ဍံ ဝါ. ဧဝံ တေလိကော, ဂေါဠိကော.

සුවඳ විලවුන් (ගන්ධ) තමාගේ වෙළඳ භාණ්ඩය කොට ඇත්තේ ‘ගන්ධිකෝ’ (සුවඳ විලවුන් වෙළෙන්දා) (යනුවෙන් හැඳින්වේ). එමෙන්ම තෙල් වෙළඳ භාණ්ඩය කොට ඇත්තේ ‘තේලිකෝ’ ද, හකුරු වෙළඳ භාණ්ඩය කොට ඇත්තේ ‘ගෝළිකෝ’ ද වේ.

ဥရဗ္ဘံ ဟန္တွာ ဇီဝတီတိ ဩရဗ္ဘိကော, ဥရဗ္ဘံ ဟန္တွာ ဇီဝတိ ဝါ. မဂံ ဟန္တွာ ဇီဝတီတိ မာဂဝိကော, မဂံ ဟန္တွာ ဇီဝတိ ဝါ. ဧဝံ သောကရိကော, သာကုဏိကော.

බැටළුවන් මරා ජීවත් වන්නා 'ඕරබ්භික' (බැටළු වෙළෙන්දා හෝ මස් මරන්නා) නම් වේ, නැතහොත් බැටළුවන් මරා ජීවත් වෙයි. මෘගයන් (වන සතුන්) මරා ජීවත් වන්නා 'මාගවික' (වැද්දා හෝ දඩයක්කාරයා) නම් වේ, නැතහොත් මෘගයන් මරා ජීවත් වෙයි. එසේම 'සෝකරික' (ඌරන් මරන්නා), 'සාකුණික' (කුරුල්ලන් මරන්නා) ද වේ.

အာဒိဂ္ဂဟဏေန အညတ္ထာပိ ဏိက ပစ္စယော ယောဇေတဗ္ဗော. ဇာလေန ဟတော ဇာလိကော, ဇာလေန ဟတော ဝါ.

'ආදි' යන්න ග්‍රහණය කිරීමෙන් වෙනත් අර්ථයන්හි ද 'ණික' ප්‍රත්‍යය යෙදිය යුතුය. දැලෙන් නසන ලද්දා 'ජාලික' නම් වේ, නැතහොත් දැලෙන් නසන ලද්දේය.

သုတ္တေန ဗန္ဓော သုတ္တိကော, သုတ္တေန ဗန္ဓော ဝါ.

නූලෙන් බඳින ලද්දා 'සුත්තික' නම් වේ, නැතහොත් නූලෙන් බඳින ලද්දේය.

စာပေါ [Pg.189] အဿ အာဝုဓော စာပိကော, စာပေါ အဿ အာဝုဓော ဝါ. ဧဝံ တောမရိကော, မုဂ္ဂရိကော, မောသလိကော.

දුන්න තමාගේ ආයුධය කොට ඇත්තා 'චාපික' (දුනු ශිල්පියා) නම් වේ, නැතහොත් දුන්න ඔහුගේ ආයුධයයි. එසේම 'තෝමරික' (තෝමරය ආයුධය කොට ඇත්තා), 'මුග්ගරික' (මුගුර ආයුධය කොට ඇත්තා), 'මෝසලික' (මෝල්ගස ආයුධය කොට ඇත්තා) ද වේ.

ဝါတော အဿ အာဗာဓော ဝါတိကော, ဝါတော အဿ အာဗာဓော ဝါ. ဧဝံ သေမှိကော, ပိတ္တိကော.

වාතය තමාගේ රෝගය (ආබාධය) කොට ඇත්තා 'වාතික' නම් වේ, නැතහොත් වාතය ඔහුගේ රෝගයයි. එසේම 'සෙම්හික' (සෙම රෝගය ඇත්තා), 'පිත්තික' (පිත රෝගය ඇත්තා) ද වේ.

ဗုဒ္ဓေ ပသန္နော ဗုဒ္ဓိကော, ဗုဒ္ဓေ ပသန္နော ဝါ. ဧဝံ ဓမ္မိကော, သံဃိကော.

බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදුණේ 'බුද්ධික' නම් වේ, නැතහොත් බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදුණේය. එසේම 'ධම්මික' (ධර්මය කෙරෙහි පැහැදුණේ), 'සංඝික' (සංඝයා වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදුණේ) ද වේ.

ဗုဒ္ဓဿ သန္တကံ ဗုဒ္ဓိကံ, ဗုဒ္ဓဿ သန္တကံ ဝါ. ဧဝံ ဓမ္မိကံ, သံဃိကံ.

බුදුරජාණන් වහන්සේ සතු දෙය (සන්තකය) 'බුද්ධික' නම් වේ, නැතහොත් බුදුරජාණන් වහන්සේ සතු දෙයයි. එසේම 'ධම්මික' (ධර්මයට අයත් දෙය), 'සංඝික' (සංඝයා වහන්සේ සතු දෙය) ද වේ.

ဝတ္ထေန ကီတံ ဘဏ္ဍံ ဝတ္ထိကံ, ဝတ္ထေန ကီတံ ဘဏ္ဍံ ဝါ. ဧဝံ ကုမ္ဘိကံ, ဖာလိကံ, ကိံ ကဏိကံ, သောဝဏ္ဏိကံ.

වස්ත්‍රයෙන් (රෙදිපිළිවලින්) මිලදී ගත් බඩු බාහිරාදිය 'වත්ථික' නම් වේ, නැතහොත් වස්ත්‍රයෙන් මිලදී ගත් බඩු බාහිරාදියයි. එසේම 'කුම්භික', 'ඵාලික', 'කිං කණික', 'සෝවණ්ණික' ද වේ.

ကုမ္ဘော အဿ ပရိမာဏံ ကုမ္ဘိကံ, ကုမ္ဘော အဿ ပရိမာဏံ ဝါ.

කුම්භයක් (කලයක්) ප්‍රමාණය කොට ඇත්තේ 'කුම්භික' නම් වේ, නැතහොත් කුම්භය එහි ප්‍රමාණයයි.

ကုမ္ဘဿ ရာသိ ကုမ္ဘိကံ, ကုမ္ဘဿ ရာသိ ဝါ.

කළ ගොඩ (කළ සමූහය) 'කුම්භික' නම් වේ, නැතහොත් කළ ගොඩයි.

ကုမ္ဘံ အရဟတီတိ ကုမ္ဘိကော, ကုမ္ဘံ အရဟတိ ဝါ.

කුම්භයක් (කලයක්) වටින්නේ 'කුම්භික' නම් වේ, නැතහොත් කුම්භයක් වටී.

အက္ခေန ဒိဗ္ဗတီတိ အက္ခိကော, အက္ခေန ဒိဗ္ဗတိ ဝါ. ဧဝံ သာလာကိကော, တိန္ဒုကိကော, အမ္ဗဖလိကော. ကပိဋ္ဌဖလိကော, နာဠိကေရိကော ဣစ္စေဝမာဒိ.

දාදු කැටවලින් සූදු කෙළින්නා 'අක්ඛික' නම් වේ, නැතහොත් දාදු කැටවලින් සූදු කෙළියි. එසේම 'සාලාකික' (සලාකුවලින් සූදු කෙළින්නා), 'තිඳුකික' (තිඳුක ඵලවලින් සූදු කෙළින්නා), 'අම්බඵලික' (අඹ ඵලවලින් සූදු කෙළින්නා), 'කපිට්ඨඵලික' (දිවුල් ඵලවලින් සූදු කෙළින්නා), 'නාළිකේරික' (පොල්වලින් සූදු කෙළින්නා) ආදී වශයෙන් යෙදේ.

၃၅၂, ၃၇၆. ဏ ရာဂါ တဿေ ဒမညတ္ထေသု စ.

352, 376. 'රාග' (සායම්) ශබ්දයෙන් පසුව 'එය මෙයට අයත්ය' යන අර්ථයෙහි සහ වෙනත් අර්ථයන්හි 'ණ' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဏပစ္စယော ဟောတိ ဝါ ရာဂမှာ ‘‘တေန ရတ္တံ’’ ဣစ္စေတသ္မိံ အတ္ထေ, ‘‘တဿေဒံ’’ အညတ္ထေသု စ.

'එයින් සායම් පොවන ලද' යන අර්ථයෙහි 'රාග' (සායම්) ශබ්දයෙන් ද, 'ඔහුට අයත් මේ' යන අර්ථයෙහි ද, වෙනත් අර්ථයන්හි ද විකල්ප වශයෙන් 'ණ' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ကသာဝေန [Pg.190] ရတ္တံ ဝတ္ထံ ကာသာဝံ, ကသာဝေန ရတ္တံ ဝတ္ထံ ဝါ. ဧဝံ ကောသုမ္ဘံ, ဟာလိဒ္ဒံ, ပါဋင်္ဂံ, ရတ္တင်္ဂ, မဉ္ဇိဋ္ဌံ, ကုင်္ကုမံ.

කසායෙන් (කසට පැහැයෙන්) පොවන ලද වස්ත්‍රය 'කාසාව' (කසට වත්) නම් වේ, නැතහොත් කසායෙන් පොවන ලද වස්ත්‍රයයි. එසේම 'කෝසුම්භ' (කුසුම්බයෙන් සායම් කළ), 'හාලිද්ද' (කහ පැහැයෙන් සායම් කළ), 'පාටංග', 'රත්තංග', 'මංජිට්ඨ', 'කුංකුම' ද වේ.

သူကရဿ ဣဒံ မံသံ သောကရံ, သူကရဿ ဣဒံ မံသံ ဝါ. ဧဝံ မာဟိသံ.

ඌරාගේ මේ මස් 'සෝකර' (ඌරු මස්) නම් වේ, නැතහොත් ඌරාගේ මේ මස්ය. එසේම 'මාහිස' (මී හරකාගේ මස්) ද වේ.

ဥဒုမ္ဗရဿ အဝိဒူရေ ပဝတ္တံ ဝိမာနံ ဩဒုမ္ဗရံ, ဥဒုမ္ဗရဿ အဝိဒူရေ ပဝတ္တံ ဝိမာနံ ဝါ.

දිඹුල් ගසට නුදුරින් පිහිටි විමානය 'ඕදුම්බර' නම් වේ, නැතහොත් දිඹුල් ගසට නුදුරින් පිහිටි විමානයයි.

ဝိဒိသာယ အဝိဒူရေ နိဝါသော ဝေဒိသော, ဝိဒိသာယ အဝိဒူရေ နိဝါသော ဝါ.

අනුදිශාවට නුදුරින් පිහිටි වාසස්ථානය 'වේදිස' නම් වේ, නැතහොත් අනුදිශාවට නුදුරින් වූ වාසස්ථානයයි.

မထုရာယ ဇာတော မာထုရော, မထုရာယ ဇာတော ဝါ.

මධුරා නුවර උපන්නා 'මාථුර' නම් වේ, නැතහොත් මධුරා නුවර උපන්නේය.

မထုရာယ အာဂတော မာထုရော, မထုရာယ အာဂတော ဝါ.

මධුරා නුවරින් පැමිණියා 'මාථුර' නම් වේ, නැතහොත් මධුරා නුවරින් පැමිණියේය.

ကတ္တိကာယ နိယုတ္တော မာသော ကတ္တိကော, ကတ္တိကာယ နိယုတ္တော မာသော ဝါ. ဧဝံ မာဂသိရော, ဖုဿော, မာဃော, ဖဂ္ဂုနော, စိတ္တော, ဝေသာခေါ, ဇေဋ္ဌော, အာသဠှော, သာဝဏော, ဘဒ္ဒေါ, အဿယုဇော.

කැති නැකතින් යුක්ත වූ මාසය 'කත්තික' (කාර්තික) නම් වේ, නැතහොත් කැති නැකතින් යුක්ත වූ මාසයයි. එසේම 'මාගසිර', 'ඵුස්ස', 'මාඝ', 'ඵග්ගුන', 'චිත්ත', 'වේසාඛ', 'ජෙට්ඨ', 'ආසළ්හ', 'සාවණ', 'භද්ද', 'අස්සයුජ' ද වේ.

န ဝုဒ္ဓိ နီလပီတာဒေါ, ပစ္စယေ သဏကာရကေ.

'ණ' ඉත් ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි, 'නීල', 'පීත' ආදී ශබ්දයන්හි ස්වරයන්ගේ වෘද්ධියක් සිදු නොවේ.

ဖကာရော ဖုဿသဒ္ဒဿ, ‘‘သိရော’’တိ သိရသံ ဝဒေ.

'ඵුස්ස' ශබ්දයෙහි 'ඵ' කාරයේ (ස්වරයට වෘද්ධි නොවේ) සහ 'සිර' ශබ්දයෙහි 'සිරස' යන්නක් නොකිව යුතුය.

သိက္ခာနံ [Pg.191] သမူဟော သိက္ခော, ဘိက္ခာနံ သမူဟော ဘိက္ခော. ဧဝံ ကာပေါတော, မာယူရော, ကောကိလော.

ශික්ෂාවන්ගේ (හික්මීම්වල) සමූහය 'සික්ඛ' නම් වේ. භික්ෂාවන්ගේ (සිඟා ලැබූ ආහාරවල) සමූහය 'භික්ඛ' නම් වේ. එසේම 'කාපෝත' (පරෙවියන්ගේ සමූහය), 'මායූර' (මොනරුන්ගේ සමූහය), 'කෝකිල' (කොවුලන්ගේ සමූහය) ද වේ.

ဗုဒ္ဓေ, အဿ ဒေဝတာ ဗုဒ္ဓေါ. ဧဝံ ဘဒ္ဒေါ, မာရော, မာဟိန္ဒော, ဝေဿဝဏော, ယာမော, သောမော, နာရာယဏော.

බුදුරජාණන් වහන්සේ තමාගේ දේවතාවා (අධිපති දෙවියා) කොට ඇත්තා 'බුද්ධ' නම් වේ. එසේම 'භද්ද' (භද්‍රයා දේවතාවා කොට ඇත්තා), 'මාර' (මාරයා දේවතාවා කොට ඇත්තා), 'මාහින්ද' (මහේන්ද්‍රයා දේවතාවා කොට ඇත්තා), 'වෙස්සවණ' (වෛශ්‍රවණයා දේවතාවා කොට ඇත්තා), 'යාම' (යමයා දේවතාවා කොට ඇත්තා), 'සෝම' (සෝමයා දේවතාවා කොට ඇත්තා), 'නාරායණ' (නාරායණයා දේවතාවා කොට ඇත්තා) ද වේ.

သံဝစ္ဆရမဓီတေ သံဝစ္ဆရော. ဧဝံ မောဟုတ္တော, နေမိတ္တော, အင်္ဂဝိဇ္ဇော, ဝေယျာကရဏော, ဆန္ဒော, ဘာဿော, စန္ဒော.

වසරක් මුළුල්ලේ ඉගෙනගන්නා (හදාරන) තැනැත්තා 'සංවච්ඡර' නම් වේ. එසේම 'මෝහුත්ත' (මුහුර්තය හදාරන්නා), 'නේමිත්ත' (නිමිති ශාස්ත්‍රය හදාරන්නා), 'අංගවිජ්ජ' (අංග විද්‍යාව හදාරන්නා), 'වෙය්‍යාකරණ' (ව්‍යාකරණ හදාරන්නා), 'ඡන්ද' (ඡන්දස් ශාස්ත්‍රය හදාරන්නා), 'භාස්ස' (භාෂාව හදාරන්නා), 'චන්ද' (චන්ද්‍ර විද්‍යාව හදාරන්නා) ද වේ.

ဝသာဒါနံ ဝိသယော ဒေသော ဝါသာဒေါ. ဧဝံ ကုမ္ဘော, သာကုန္တော, အာတိသာရော.

සිංහයන්ගේ (හෝ තෙල් කන්නන්ගේ) විෂය (ගොදුරු බිම) වූ ප්‍රදේශය 'වාසාද' නම් වේ. එසේම 'කුම්භ', 'සාකුන්ත', 'ආතිසාර' ද වේ.

ဥဒုမ္ဗရာ အသ္မိံ ပဒေသေ သန္တီတိ ဩဒုမ္ဗရော. သာဂရေဟိ နိဗ္ဗတ္တော သာဂရော. သာဂလမဿ နိဝါသော သာဂလော. မထုရာ အဿ နိဝါသော မာထုရော. မထုရာယ ဣဿရော မာထုရော. ဣစ္စေဝမာဒယော ယောဇေတဗ္ဗာ.

මේ ප්‍රදේශයෙහි දිඹුල් ගස් ඇත්තාහුය, එහෙයින් එය 'ඕදුම්බර' නම් වේ. සාගර කුමාරවරුන් විසින් මවන ලද (කණින ලද) බැවින් 'සාගර' (මහා සමුද්‍රය) නම් වේ. සාගල නුවර තමාගේ වාසස්ථානය කොට ඇත්තා 'සාගල' නම් වේ. මධුරා නුවර තමාගේ වාසස්ථානය කොට ඇත්තා 'මාථුර' නම් වේ. මධුරා නුවරෙහි අධිපතියා (ඊශ්වරයා) 'මාථුර' නම් වේ. මෙසේම තවත් දෑ ද යෙදිය යුතුය.

၃၅၃, ၃၇၈. ဇာတာဒီနမိမိယာ စ.

353, 378. උපන් (ජාත) ආදී අර්ථයන්හි 'ඉම' සහ 'ඉය' යන ප්‍රත්‍යයෝ ද වෙති.

ဇာတဣစ္စေဝမာဒီနမတ္ထေ ဣမဣယပစ္စယာ ဟောန္တိ.

උපන් (ජාත) යනාදී අර්ථයන්හි 'ඉම' සහ 'ඉය' යන ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

ပစ္ဆာ ဇာတော ပစ္ဆိမော. ဧဝံ အန္တိမော, မဇ္ဈိမော, ပုရိမော, ဥပရိမော, ဟေဋ္ဌိမော, ဂေါပ္ဖိမော. ဗောဓိသတ္တဇာတိယာ ဇာတော ဗောဓိသတ္တဇာတိယော, ဧဝံ [Pg.192] အဿဇာတိယော, ဟတ္ထိဇာတိယော, မနုဿဇာတိယော.

පසුව උපන්නේ 'පච්ඡිම' (පසුපස/අවසාන) නම් වේ. එසේම 'අන්තිම' (කෙළවර උපන්), 'මජ්ඣිම' (මැද උපන්), 'පුරිම' (පෙර උපන්), 'උපරිම' (මතුයෙහි උපන්), 'හෙට්ඨිම' (යට උපන්), 'ගොප්ඵිම' (ගොප් ඇටයෙහි උපන්) ද වේ. බෝධිසත්ව ජාතියෙහි උපන්නේ 'බෝධිසත්තජාතිය' නම් වේ. එසේම 'අස්සජාතිය' (අශ්ව ජාතියෙහි උපන්), 'හත්ථිජාතිය' (ඇත් ජාතියෙහි උපන්), 'මනුස්සජාතිය' (මනුෂ්‍ය ජාතියෙහි උපන්) ද වේ.

အာဒိဂ္ဂဟဏေန နိယုတ္တတ္ထာဒိတောပိ တဒဿတ္ထာဒိတောပိ ဣမ ဣယ ဣက ဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ. အန္တော နိယုတ္တော အန္တိမော. ဧဝံ အန္တိယော, အန္တိကော.

'ආදි' යන්න ග්‍රහණය කිරීමෙන් 'යෙදුණු' (නියුක්ත) ආදී අර්ථයන්හි ද, 'ඔහුට මෙය ඇත්තේය' යන අර්ථයන්හි ද 'ඉම', 'ඉය', 'ඉක' යන ප්‍රත්‍යයෝ වෙති. කෙළවරෙහි යෙදුණේ 'අන්තිම', 'අන්තිය', 'අන්තික' නම් වේ.

ပုတ္တော အဿ အတ္ထိ, တသ္မိံ ဝါ ဝိဇ္ဇတီတိ ပုတ္တိမော. ဧဝံ ပုတ္တိယေဝ, ပုတ္တိကော, ကပ္ပိမော, ကပ္ပိယော, ကပ္ပိကော.

ඔහුට පුත්‍රයෙක් ඇත්තේය, නැතහොත් ඔහු කෙරෙහි පුත්‍රයෙක් විද්‍යාමාන වන්නේය යන අර්ථයෙන් 'පුත්තිම' නම් වේ. එසේම 'පුත්තිය', 'පුත්තික' ද, 'කප්පිම', 'කප්පිය', 'කප්පික' ද වේ.

စဂ္ဂဟဏေန ကိယပစ္စယော ဟောတိ နိယုတ္တတ္ထေ. ဇာတိယံ နိယုတ္တော ဇာတိကိယော, အန္ဓေ နိယုတ္တော အန္ဓကိယော, ဇာတိယာ အန္ဓော ဇစ္စန္ဓော, ဇစ္စန္ဓေ နိယုတ္တော ဇစ္စန္ဓကိယော.

'ච' යන්න ග්‍රහණය කිරීමෙන් 'නියුක්ත' (යෙදුණු) යන අර්ථයෙහි 'කිය' ප්‍රත්‍යය වෙයි. ජාතියෙහි (උපතෙහි) නියුක්ත වූයේ 'ජාතිකිය' නම් වේ, අන්ධභාවයෙහි නියුක්ත වූයේ 'අන්ධකිය' නම් වේ, උපතින්ම අන්ධ වූයේ 'ජච්චන්ධ' නම් වේ, උපතින් අන්ධභාවයෙහි නියුක්ත වූයේ 'ජච්චන්ධකිය' නම් වේ.

၃၅၄, ၃၇၉. သမူဟတ္ထေ ကဏ ဏာ.

354, 379. සමූහ (එකතුව) යන අර්ථයෙහි 'කණ' සහ 'ණ' ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

သမူဟတ္ထေ ကဏ ဏဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ.

සමූහ අර්ථයෙහි 'කණ' සහ 'ණ' යන මේ ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

ရာဇပုတ္တာနံ သမူဟော ရာဇပုတ္တကော. ဧဝံ ရာဇပုတ္တော, မာနုဿကော, မာနုဿော, မာယူရကော, မာယူရော, မာဟိံသကော, မာဟိံသော.

රාජකුමාරවරුන්ගේ සමූහය 'රාජපුත්තක' (හෝ රාජපුත්ත) නම් වේ. එසේම 'මානුස්සක' (හෝ මානුස්ස - මනුෂ්‍යයන්ගේ සමූහය), 'මායූරක' (හෝ මායූර - මොනරුන්ගේ සමූහය), 'මාහිංසක' (හෝ මාහිංස - මීහරකුන්ගේ සමූහය) ද වේ.

၃၅၅, ၃၈၀. ဂါမ ဇန ဗန္ဓု သဟာယာဒီဟိတာ.

355, 380. 'ගාම' (ගම), 'ජන' (ජනයා), 'බන්ධු' (නෑයා), 'සහාය' (මිතුරා) යනාදීන්ගෙන් පසුව 'තා' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဂါမ ဇန ဗန္ဓု သဟာယဣစ္စေဝမာဒီဟိ တာပစ္စယော ဟောတိ သမူဟတ္ထေ.

සමූහ අර්ථයෙහි 'ගාම', 'ජන', 'බන්ධු', 'සහාය' යනාදී ශබ්දයන්ගෙන් පසුව 'තා' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဂါမာနံ [Pg.193] သမူဟော ဂါမတာ. ဧဝံ ဇနတာ, ဗန္ဓုတာ, သဟာယတာ, နဂရတာ.

ගම්වල සමූහය 'ගාමතා' නම් වේ. එසේම 'ජනතා' (ජනයාගේ සමූහය), 'බන්ධුතා' (නෑයන්ගේ සමූහය), 'සහායතා' (මිතුරන්ගේ සමූහය), 'නගරතා' (නගරයන්ගේ සමූහය) ද වේ.

၃၅၆, ၃၈၁. တဒဿ ဌာနမိယော စ.

356, 381. "මෙය එහි හේතුවයි" යන අර්ථයෙහි 'ඉය' (iya) ප්‍රත්‍යය ද වේ.

‘‘တဒဿ ဌာန’’ မိစ္စေတသ္မိံ အတ္ထေ ဣယပစ္စယော ဟောတိ.

"මෙය එහි ස්ථානයයි (හේතුවයි)" යන මේ අර්ථයෙහි 'ඉය' (iya) ප්‍රත්‍යය වෙයි.

မဒနဿ ဌာနံ မဒနိယံ, ဗန္ဓနဿ ဌာနံ ဗန္ဓနိယံ, မုစ္ဆနဿ ဌာနံ မုစ္ဆနိယံ, ဧဝံ ရဇနိယံ, ကမနိယံ, ဂမနိယံ, ဒုဿနိယံ, ဒဿနိယံ.

මත්වීමේ හේතුව 'මදනීයං' (madaniyaṃ) වේ, බැඳීමේ හේතුව 'බන්ධනීයං' (bandhaniyaṃ) වේ, මුර්ඡා වීමේ හේතුව 'මුච්ඡනීයං' (mucchaniyaṃ) වේ, එමෙන්ම 'රජනීයං' (රාගයට හේතුව), 'කමනීයං' (කැමැත්තට හේතුව), 'ගමනීයං' (යෑමට හේතුව), 'දුස්සනීයං' (දූෂණයට හේතුව), 'දස්සනීයං' (දැකීමට හේතුව) ද වේ.

၃၅၇, ၃၈၂. ဥပမတ္ထာယိတတ္တံ.

357, 382. උපමා අර්ථයෙහි 'ආයිතත්ත' (āyitatta) ප්‍රත්‍යය වේ.

ဥပမတ္ထေ အာယိတတ္တပစ္စယော ဟောတိ.

උපමා අර්ථයෙහි 'ආයිතත්ත' (āyitatta) ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဓူမော ဝိယ ဒိဿတိ အဒုံ ဝနံ တဒိဒံ ဓူမာယိတတ္တံ, တိမိရံ ဝိယ ဒိဿတိ အဒုံ ဝနံ တဒိဒံ တိမိရာယိတတ္တံ.

අසවල් වනය දුම මෙන් පෙනෙයි, එබැවින් එය 'ධූමායිතත්තං' (dhūmāyitattaṃ) නම් වේ. අසවල් වනය අඳුර මෙන් පෙනෙයි, එබැවින් එය 'තිමිරායිතත්තං' (timirāyitattaṃ) නම් වේ.

၃၅၈, ၃၈၃. တန္နိဿိတတ္ထေ လော.

358, 383. "එය ඇසුරු කළ" යන අර්ථයෙහි 'ල' (la) ප්‍රත්‍යය වේ.

‘‘တန္နိဿိတတ္ထေ, တဒဿ ဌာန’’မိစ္စေတသ္မိံ အတ္ထေ စ လပစ္စယော ဟောတိ.

"එය ඇසුරු කළ" යන අර්ථයෙහි ද, "මෙය එහි හේතුවයි" යන අර්ථයෙහි ද 'ල' (la) ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဒုဋ္ဌု [Pg.194] နိဿိတံ ဒုဋ္ဌုလ္လံ, ဝေဒံ နိဿိတံ ဝေဒလ္လံ, ဒုဋ္ဌု ဌာနံ ဒုဋ္ဌုလ္လံ, ဝေဒဿ ဌာနံ ဝေဒလ္လံ.

නරක දෙයක් ඇසුරු කළ බැවින් 'දුට්ඨුල්ලං' (duṭṭhullaṃ - ලාමක ඇසුර) වේ, වේදය (ඥානය) ඇසුරු කළ බැවින් 'වේදල්ලං' (vedallaṃ) වේ. නරක ස්ථානය 'දුට්ඨුල්ලං' (duṭṭhullaṃ) වේ, වේදයේ (ඥානයේ) ස්ථානය 'වේදල්ලං' (vedallaṃ) වේ.

၃၅၉, ၃၈၄. အာလု တဗ္ဗဟုလေ.

359, 384. බහුල බව (වැඩි බව) යන අර්ථයෙහි 'ආලු' (ālu) ප්‍රත්‍යය වේ.

အာလုပစ္စယော ဟောတိ တဗ္ဗဟုလတ္ထေ.

බහුල බව ඇති අර්ථයෙහි 'ආලු' (ālu) ප්‍රත්‍යය වෙයි.

အဘိဇ္ဈာ အဿ ပကတိ အဘိဇ္ဈာလု, အဘိဇ္ဈာ အဿ ဗဟုလာ ဝါ အဘိဇ္ဈာလု. ဧဝံ သီတာလု, ဓဇာလု, ဒယာလု.

අභිද්‍යාව (විෂම ලෝභය) ඔහුගේ ස්වභාවය වේද හෙතෙම 'අභිජ්ඣාලු' (abhijjhālu) නම් වේ, නැතහොත් ඔහුගේ අභිද්‍යාව බහුල වේද හෙතෙම 'අභිජ්ඣාලු' නම් වේ. එමෙන්ම 'සීතාලු' (ශීතල බහුල තැනැත්තා), 'ධජාලු' (ධජ/කොඩි බහුල ස්ථානය), 'දයාලු' (දයානුකම්පාව බහුල තැනැත්තා) ද වේ.

၃၆၀, ၃၈၇. ဏျ တ္တ တာ ဘာဝေ တု.

360, 387. භාව (ස්වභාවය/බව) අර්ථයෙහි 'ණ්‍ය' (ṇya), 'ත්ත' (tta) සහ 'තා' (tā) ප්‍රත්‍යයන් ද වේ.

ဏျတ္တတာဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ ဘာဝတ္ထေ.

භාව අර්ථයෙහි 'ණ්‍ය' (ṇya), 'ත්ත' (tta), 'තා' (tā) යන මේ ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

အလသဿ ဘာဝေါ အာလသျံ, အရောဂဿ ဘာဝေါ အာရောဂျံ. ပံသုကူလိကဿ ဘာဝေါ ပံသုကူလိကတ္တံ, အနောဒရိကဿ ဘာဝေါ အနောဒရိကတ္တံ. သင်္ဂဏိကာရာမဿ ဘာဝေါ သင်္ဂဏိကာရာမတာ, နိဒ္ဒါရာမဿ ဘာဝေါ နိဒ္ဒါရာမတာ.

අලසයාගේ (කම්මැලියාගේ) ස්වභාවය 'ආලස්‍යං' (ālasyaṃ) වේ, නිරෝගී තැනැත්තාගේ ස්වභාවය 'ආරෝග්‍යං' (ārogyaṃ) වේ. පාංශුකූලික (පාංශුකූල සිවුරු දරන) භික්ෂුවකගේ ස්වභාවය 'පාංසුකූලිකත්තං' (paṃsukūlikattaṃ) වේ, පමණට වඩා නොකන තැනැත්තාගේ ස්වභාවය 'අනෝදරිකත්තං' (anodarikattaṃ) වේ. සමූහයා අතර ඇලී වාසය කිරීම ප්‍රිය කරන්නාගේ ස්වභාවය 'සංගණිකාරාමතා' (saṅgaṇikārāmatā) වේ, නිද්‍රාවෙහි (නින්දෙහි) ඇලී සිටින්නාගේ ස්වභාවය 'නිද්දාරාමතා' (niddārāmatā) වේ.

တုဂ္ဂဟဏေန တ္တနပစ္စယော ဟောတိ. ပုထုဇ္ဇနတ္တနံ, ဝေဒနတ္တနံ.

සූත්‍රයෙහි 'තු' (tu) යන්න ග්‍රහණය කිරීමෙන් 'ත්තන' (ttana) ප්‍රත්‍යය ද වෙයි. (උදාහරණ:) පෘථග්ජනයාගේ ස්වභාවය 'පුථුජ්ජනත්තනං' (puthujjanattanaṃ) වේ, වේදනාවෙහි ස්වභාවය 'වේදනත්තනං' (vedanattanaṃ) වේ.

၃၆၁, ၃၈၈. ဏ [Pg.195] ဝိသမာဒီဟိ.

361, 388. 'විසම' (visama - විෂම) ආදී ශබ්දයන්ගෙන් පසුව 'ණ' (ṇa) ප්‍රත්‍යය වේ.

ဏပစ္စယော ဟောတိ ဝိသမာဒီဟိ ‘‘တဿ ဘာဝေါ’’ဣစ္စေတသ္မိံ အတ္ထေ.

'විසම' ආදී ශබ්දයන්ගෙන් පසුව "එහි භාවය (ස්වභාවය)" යන අර්ථයෙහි 'ණ' (ṇa) ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဝိသမဿ ဘာဝေါ ဝေသမံ, သုစိဿ ဘာဝေါ သောစံ.

විෂම බවෙහි (අසමාන බවෙහි) ස්වභාවය 'වේසමං' (vesamaṃ) වේ, පවිත්‍ර බවෙහි (ශුචි බවෙහි) ස්වභාවය 'සෝචං' (socaṃ) වේ.

၃၆၂, ၃၈၉. ရမဏီယာဒိတော ကဏ.

362, 389. 'රමණීය' (ramaṇīya) ආදී ශබ්දයන්ගෙන් පසුව 'කණ' (kaṇa) ප්‍රත්‍යය වේ.

ရမဏီယဣစ္စေဝမာဒိတော ကဏ ပစ္စယော ဟောတိ ‘‘တဿ ဘာဝေါ’’ဣစ္စေတသ္မိံ အတ္ထေ.

'රමණීය' යනාදී ශබ්දයන්ගෙන් පසුව "එහි භාවය" යන අර්ථයෙහි 'කණ' (kaṇa) ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ရမဏီယဿ ဘာဝေါ ရာမဏီယကံ, မနုညဿ ဘာဝေါ မာနုညကံ.

රමණීය බවෙහි ස්වභාවය 'රාමණීයකං' (rāmaṇīyakaṃ) වේ, මනෝඥ (මන බඳින) බවෙහි ස්වභාවය 'මානුඤ්ඤකං' (mānuññakaṃ) වේ.

၃၆၃, ၃၉၀. ဝိသေသေ တရတမိသိကိယိဋ္ဌာ.

363, 390. විශේෂ (අතිශය/සුවිශේෂී) අර්ථයෙහි 'තර' (tara), 'තම' (tama), 'ඉසික' (isika), 'ඉය' (iya), 'ඉට්ඨ' (iṭṭha) ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

ဝိသေသတ္ထေ တရ တမ ဣသိက ဣယ ဣဋ္ဌဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ.

විශේෂ (වෙනසක් හෝ අතිශයත්වයක් දක්වන) අර්ථයෙහි 'තර', 'තම', 'ඉසික', 'ඉය', 'ඉට්ඨ' යන මේ ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

သဗ္ဗေ ဣမေ ပါပါ, အယမိမေသံ ဝိသေသေန ပါပေါတိ ပါပတရော. ဧဝံ ပါပတမော, ပါပိသိကော, ပါပိယော, ပါပိဋ္ဌော.

මොවුන් සියලු දෙනාම පවිටුය, මොවුන් අතුරින් මොහු විශේෂයෙන්ම පවිටුය, එබැවින් හෙතෙම 'පාපතරෝ' (pāpataro) නම් වේ. එමෙන්ම 'පාපතමෝ' (pāpatamo), 'පාපිසිකෝ' (pāpisiko), 'පාපියෝ' (pāpiyo), 'පාපිට්ඨෝ' (pāpiṭṭho) ද වේ.

၃၆၄, ၃၉၈. တဒဿတ္ထီတိ ဝီ စ.

364, 398. "එය මොහුට ඇත" යන අර්ථයෙහි 'වී' (vī) ප්‍රත්‍යය ද වේ.

‘‘တဒဿတ္ထိ’’ဣစ္စေတသ္မိံ အတ္ထေ ဝီပစ္စယော ဟောတိ.

"එය මොහුට ඇත" යන අර්ථයෙහි 'වී' (vī) ප්‍රත්‍යය වෙයි.

မေဓာ [Pg.196] ယဿ အတ္ထိ, တသ္မိံ ဝါ ဝိဇ္ဇတီတိမေဓာဝီ. ဧဝံ မာယာဝီ.

යමෙකුට ප්‍රඥාව (නුවණ) ඇත්ද, නැතහොත් යමෙකු කෙරෙහි ප්‍රඥාව පවතීද, එබැවින් හෙතෙම 'මේධාවී' (medhāvī) නම් වේ. එමෙන්ම 'මායාවී' (māyāvī) ද වේ.

စဂ္ဂဟဏေန သောပစ္စယော ဟောတိ. သုမေဓာ ယဿ အတ္ထိ, တသ္မိံ ဝါ ဝိဇ္ဇတီတိ သုမေဓသော.

සූත්‍රයෙහි 'ච' (ca) යන්න ග්‍රහණය කිරීමෙන් 'ස' (sa/so) ප්‍රත්‍යය ද වෙයි. යමෙකුට මනා ප්‍රඥාව (සුමේධා) ඇත්ද, නැතහොත් යමෙකු කෙරෙහි එය පවතීද, එබැවින් හෙතෙම 'සුමේධසෝ' (sumedhaso) නම් වේ.

၃၆၅, ၃၉၉. တပါဒိတော သီ.

365, 399. 'තප' (tapa - තපස්) ආදී ශබ්දයන්ගෙන් පසුව 'සී' (sī) ප්‍රත්‍යය වේ.

တပါဒိတော သီပစ္စယော ဟောတိ ‘‘တဒဿတ္ထိ’’ဣစ္စေတသ္မိံ အတ္ထေ.

'තප' ආදී ශබ්දයන්ගෙන් පසුව "එය මොහුට ඇත" යන අර්ථයෙහි 'සී' (sī) ප්‍රත්‍යය වෙයි.

တပေါ ယဿ အတ္ထိ တသ္မိံ ဝါ ဝိဇ္ဇတီတိ တပဿီ. ဧဝံ ယသဿီ, တေဇဿီ.

යමෙකුට තපස ඇත්ද, නැතහොත් යමෙකු කෙරෙහි තපස පවතීද, එබැවින් හෙතෙම 'තපස්සී' (tapassī) නම් වේ. එමෙන්ම 'යසස්සී' (yasassī), 'තේජස්සී' (tejassī) ද වේ.

၂၆၆, ၄၀၀. ဒဏ္ဍာဒိတော ဣကဤ.

266, 400. 'දණ්ඩ' (daṇḍa - සැරයටිය) ආදී ශබ්දයන්ගෙන් පසුව 'ඉක' (ika) සහ 'ඊ' (ī) ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

ဒဏ္ဍာဒိတော ဣက ဤဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ ‘‘တဒဿတ္ထိ’’ဣစ္စေတသ္မိံ အတ္ထေ.

'දණ්ඩ' ආදී ශබ්දයන්ගෙන් පසුව "එය මොහුට ඇත" යන අර්ථයෙහි 'ඉක' (ika) සහ 'ඊ' (ī) යන මේ ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

ဒဏ္ဍော ယဿ အတ္ထိ, တသ္မိံ ဝါ ဝိဇ္ဇတီတိ ဒဏ္ဍိကော, ဒဏ္ဍီ. ဧဝံ မာလိကော, မာလီ.

යමෙකුට දණ්ඩක් ඇත්ද, නැතහොත් යමෙකු කෙරෙහි දණ්ඩක් පවතීද, එබැවින් හෙතෙම 'දණ්ඩිකෝ' (daṇḍiko) හෝ 'දණ්ඩී' (daṇḍī) නම් වේ. එමෙන්ම 'මාලිකෝ' (māliko), 'මාලී' (mālī) ද වේ.

၃၆၇, ၄၀၁. မဓွာဒိတော ရော.

367, 401. 'මධු' (madhu - මීපැණි) ආදී ශබ්දයන්ගෙන් පසුව 'ර' (ra) ප්‍රත්‍යය වේ.

မဓုဣစ္စေဝမာဒိတော ရပစ္စယော ဟောတိ ‘‘တဒဿတ္ထိ’’ဣစ္စေတသ္မိံ အတ္ထေ.

'මධු' යනාදී ශබ්දයන්ගෙන් පසුව "එය මොහුට ඇත" යන අර්ථයෙහි 'ර' (ra) ප්‍රත්‍යය වෙයි.

မဓု [Pg.197] ယဿ အတ္ထိ, တသ္မိံ ဝါ ဝိဇ္ဇတီတိ မဓုရော. ဧဝံ ကုဉ္ဇရော, မုဂ္ဂရော, မုခရော, သုသိရော, (သီသရော, သုကရော, သုင်္ကရော), သုဘရော, သုစိရော, ရုစိရော.

යමක මීපැණි (මිහිරි බව) ඇත්ද, නැතහොත් යමක් කෙරෙහි මිහිරි බව පවතීද, එබැවින් එය 'මධුරෝ' (madhuro) නම් වේ. එමෙන්ම 'කුඤ්ජරෝ' (kuñjaro), 'මුග්ගරෝ' (muggaro), 'මුඛරෝ' (mukharo), 'සුසිරෝ' (susiro), 'සුභරෝ' (subharo), 'සුචිරෝ' (suciro), 'රුචිරෝ' (ruciro) ද වේ.

၃၆၈, ၄၀၂. ဂုဏာဒိတော ဝန္တု.

368, 402. 'ගුණ' (guṇa) ආදී ශබ්දයන්ගෙන් පසුව 'වන්තු' (vantu) ප්‍රත්‍යය වේ.

ဂုဏဣစ္စေဝမာဒိတော ဝန္တုပစ္စယော ဟောတိ ‘‘တဒဿတ္ထိ’’ဣစ္စေတသ္မိံ အတ္ထေ.

'ගුණ' යනාදී ශබ්දයන්ගෙන් පසුව "එය මොහුට ඇත" යන අර්ථයෙහි 'වන්තු' (vantu) ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဂုဏော ယဿ အတ္ထိ, တသ္မိံ ဝါ ဝိဇ္ဇတီတိ ဂုဏဝါ. ဧဝံ ယသဝါ, ဓနဝါ, ပညဝါ, ဗလဝါ, ဘဂဝါ.

යමෙකුට ගුණ ඇද්ද, නැතහොත් ඔහු කෙරෙහි ගුණය පවතීද, එහෙයින් ඔහු 'ගුණවා' (ගුණවත් තැනැත්තා) නම් වේ. එසේම 'යසවා' (කීර්තිමත් තැනැත්තා), 'ධනවා' (ධනවත් තැනැත්තා), 'පඤ්ඤවා' (ප්‍රඥාවන්ත තැනැත්තා), 'බලවා' (බලවත් තැනැත්තා), 'භගවා' (භාග්‍යවන්ත තැනැත්තා) යනාදී වශයෙන් වේ.

၃၆၉, ၄၀၃. သတျာဒီဟိ မန္တု.

369, 403. සති (සිහිය) යනාදී ශබ්දයන්ට පසුව 'මන්තු' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

သတိဣစ္စေဝမာဒီဟိ မန္တုပစ္စယောဟောတိ ‘‘တဒဿတ္ထိ’’ ဣစ္စေတသ္မိံ အတ္ထေ.

"එය ඔහුට ඇත" යන අර්ථයෙහි 'සති' යනාදී ශබ්දයන්ගෙන් පසුව 'මන්තු' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

သတိ ယဿ အတ္ထိ, တသ္မိံ ဝါ ဝိဇ္ဇတီတိ သတိမာ, ဧဝံ ဇုတိမာ, ရုစိမာ, ထုတိမာ, ဓိတိမာ, မတိမာ, ဘာဏုမာ.

යමෙකුට සිහිය ඇද්ද, නැතහොත් ඔහු කෙරෙහි සිහිය පවතීද, එහෙයින් ඔහු 'සතිමා' (සිහි බුද්ධිය ඇති තැනැත්තා) නම් වේ. එසේම 'ජුතිමා' (දීප්තිමත් තැනැත්තා), 'රුචිමා' (ප්‍රභාවත් තැනැත්තා), 'ථුතිමා' (ප්‍රශංසාව ලත් තැනැත්තා), 'ධිතිමා' (ධෛර්යවන්ත තැනැත්තා), 'මතිමා' (බුද්ධිමත් තැනැත්තා), 'භාණුමා' (කිරණ ඇත්තා - සූර්යයා) යනාදී වශයෙන් වේ.

၃၇၀, ၄၀၅. သဒ္ဓါဒိတောဏ.

370, 405. 'සද්ධා' (ශ්‍රද්ධාව) යනාදී ශබ්දයන්ට පසුව 'ණ' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

သဒ္ဓါဣစ္စေဝမာဒိတော ဏ ပစ္စယော ဟောတိ ‘‘တဒဿတ္ထိ’’ဣစ္စေတသ္မိံ အတ္ထေ.

"එය ඔහුට ඇත" යන අර්ථයෙහි 'සද්ධා' යනාදී ශබ්දයන්ගෙන් පසුව 'ණ' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

သဒ္ဓါ [Pg.198] ယဿ အတ္ထိ, တသ္မိံ ဝါ ဝိဇ္ဇတီဘိ သဒ္ဓေါ, ဧဝံ ပညော, အမစ္ဆရော.

යමෙකුට ශ්‍රද්ධාව ඇද්ද, නැතහොත් ඔහු කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාව පවතීද, එහෙයින් ඔහු 'සද්ධෝ' (ශ්‍රද්ධාවන්ත තැනැත්තා) නම් වේ. එසේම 'පඤ්ඤෝ' (ප්‍රඥාවන්ත තැනැත්තා), 'අමච්ඡරෝ' (මසුරුකම් නැති තැනැත්තා) යනාදී වශයෙන් වේ.

၃၇၁, ၄၀၄. အာယုဿုကာရာသ မန္တုမှိ.

371, 404. 'මන්තු' ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි 'ආයු' යන ශබ්දයේ අග පවතින 'උ' කාරය 'අස' බවට පත් වෙයි.

အာယုဿ အန္တော ဥကာရော အသာဒေသော ဟောတိမန္တုမှိ ပစ္စယေ ပရေ.

'මන්තු' ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි 'ආයු' ශබ්දයේ අග පවතින 'උ' කාරය සඳහා 'අස' ආදේශය වෙයි.

အာယု အဿ အတ္ထိ, တသ္မိံ ဝါ ဝိဇ္ဇတီတိ အာယသ္မာ.

යමෙකුට ආයුෂ ඇද්ද, නැතහොත් ඔහු කෙරෙහි ආයුෂ පවතීද, එහෙයින් ඔහු 'ආයස්මා' (ආයුෂ්මත් තැනැත්තා) නම් වේ.

၃၇၂, ၃၈၅. တပ္ပကတိဝစနေ မယော.

372, 385. යමකින් සාදන ලද්දක් ප්‍රකාශ කිරීමේදී 'මය' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

တပ္ပကတိဝစနတ္ထေ မယပစ္စယော ဟောတိ.

එයින් සාදන ලද්දක් යන අර්ථයෙහි 'මය' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

သုဝဏ္ဏေန ပကတံ ကမ္မံ သောဝဏ္ဏမယံ. ဧဝံ ရူပိယမယံ ဇတုမယံ, ရဇတမယံ, ဣဋ္ဌကမယံ, အယောမယံ, မတ္တိကာ မယံ, ဒါရုမယံ, ဂေါမယံ.

රනින් කරන ලද කර්මාන්තය 'සෝවණ්ණමය' (රන්මුවා) නම් වෙයි. එසේම 'රූපියමය' (රිදීමුවා), 'ජතුමය' (ලෑමුවා), 'රජතමය' (රිදීමුවා), 'ඉට්ඨකමය' (ගඩොලින් කළ), 'අයෝමය' (යකඩින් කළ), 'මත්තිකාමය' (මැටියෙන් කළ), 'දාරුමය' (ලීයෙන් කළ), 'ගෝමය' (ගොම) යනාදී වශයෙන් වෙයි.

၃၇၃, ၄၀၆. သင်္ချာပူရဏေ မော.

373, 406. සංඛ්‍යාවන් පූර්ණය කිරීමේදී (ක්‍රමසූචක සංඛ්‍යාවලදී) 'ම' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

သင်္ချာပူရဏတ္ထေ မပစ္စယော ဟောတိ.

සංඛ්‍යාවන් පූර්ණය කිරීමේ අර්ථයෙහි (ක්‍රමසූචක අර්ථයෙහි) 'ම' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ပဉ္စန္နံ ပူရဏော ပဉ္စမော, ဧဝံ သတ္တမော, အဋ္ဌမော, နဝမော, ဒသမော.

පස්දෙනෙකුගේ (හෝ පහක) පූර්ණය කරන්නා 'පඤ්චම' (පස්වැන්නා) නම් වෙයි. එසේම 'සත්තම' (හත්වැන්නා), 'අට්ඨම' (අටවැන්නා), 'නවම' (නමවැන්නා), 'දසම' (දහවැන්නා) යනාදී වශයෙන් වෙයි.

၃၇၄, ၄၀၈. သ [Pg.199] ဆဿဝါ.

374, 408. විකල්ප වශයෙන් 'ඡ' (හය) යන්නට 'ස' ආදේශය වෙයි.

ဆဿ သကာရာဒေသော ဟောတိ ဝါ သင်္ချာပူရဏတ္ထေ.

සංඛ්‍යා පූර්ණ අර්ථයෙහි විකල්ප වශයෙන් 'ඡ' යන්නට සකාර ආදේශය වෙයි.

ဆန္နံ ပူရဏော သဋ္ဌော, ဆဋ္ဌော ဝါ.

හයක පූර්ණය කරන්නා 'සට්ඨ' හෝ 'ඡට්ඨ' (හයවැන්නා) නම් වෙයි.

၃၇၅, ၄၁၂. ဧကာဒိတော ဒသဿီ.

375, 412. 'ඒක' යනාදී ශබ්දයන්ට පසුව එන 'දස' යන්නෙහි අගට 'ඊ' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဧကာဒိတော ဒသဿ အန္တေ ဤပစ္စယော ဟောတိ ဝါ သင်္ချာပူရဏတ္ထေ.

සංඛ්‍යා පූර්ණ අර්ථයෙහි, 'ඒක' යනාදී ශබ්දයන්ට පසුව එන 'දස' යන්නෙහි අගට විකල්ප වශයෙන් 'ඊ' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဧကော စ ဒသ စ ဧကာဒသ, ဧကာဒသန္နံ ပူရဏီ ဧကာဒသီ. ပဉ္စစ ဒသ စ ပဉ္စဒသ, ပဉ္စဒသန္နံ ပူရဏီ ပဉ္စဒသီ. စတ္တာရော စ ဒသ စ စတုဒ္ဒသ, စတုဒ္ဒသန္နံ ပူရဏီ စာတုဒ္ဒသီ.

එකක්ද දහයක්ද එකතු වූ විට 'ඒකාදස' (එකොළහ) වෙයි. එකොළහේ පූර්ණය කරන්නිය 'ඒකාදසී' (එකොළොස්වැන්නී) නම් වෙයි. පහක්ද දහයක්ද එකතු වූ විට 'පඤ්චදස' (හතළිහ/පහළොව) වෙයි. පහළොවේ පූර්ණය කරන්නිය 'පඤ්චදසී' (පසළොස්වැන්නී) නම් වෙයි. හතරක්ද දහයක්ද එකතු වූ විට 'චතුද්දස' (දහහතර) වෙයි. දහහතරේ පූර්ණය කරන්නිය 'චාතුද්දසී' (තුදුස්වැන්නී) නම් වෙයි.

ပူရဏေတိ ကိမတ္ထံ? ဧကာဒသ, ပဉ္စဒသ.

"පූර්ණ" (පූර්ණ කිරීම් අර්ථයෙහි) යැයි කියන්නේ කුමකටද? 'ඒකාදස' (එකොළහ), 'පඤ්චදස' (පහළොව) යනාදී සංඛ්‍යාවන් පූර්ණ අර්ථයෙහි නොයෙදෙන විට මෙම නීතිය ක්‍රියාත්මක වීම වැළැක්වීම සඳහාය.

၃၇၆, ၂၅၇. ဒသေ သော နိစ္စဉ္စ.

376, 257. 'දස' යන්න පර වූ විට, 'ඡ' යන්නට සැමවිටම 'සෝ' ආදේශය වෙයි.

ဒသသဒ္ဒေ ပရေ နိစ္စံ ဆဿ သော ဟောတိ.

'දස' ශබ්දය පර වූ කල්හි සැමවිටම 'ඡ' යන්න සඳහා 'සෝ' ආදේශය වෙයි.

သောဠသ.

'සෝළස' (දහසය) යන්නයි.

၃၇၇, ၀. အန္တေ နိဂ္ဂဟိတဉ္စ.

377, 0. අගට නිග්ගහිතය (ං) ද වෙයි.

တာသံ သင်္ချာနံ အန္တေ နိဂ္ဂဟိတာဂမော ဟောတိ.

එම සංඛ්‍යාවන්ගේ අගට නිග්ගහිතාගමය (නිග්ගහිතය පැමිණීම) වෙයි.

ပဉ္စဒသိ, စာတုဒ္ဒသိ.

'පඤ්චදසිං', 'චාතුද්දසිං' (පසළොස්වැන්න, තුදුස්වැන්න) යන්නයි.

၃၇၈, ၄၁၄. တိ [Pg.200] စ.

378, 414. 'ති' (අකුර) ද වෙයි.

တာသံ သင်္ချာနံ အန္တေ တိကာရာဂမော ဟောတိ. ဝီသတိ, တိံသတိ.

එම සංඛ්‍යාවන්ගේ අගට තිකාරාගමය (ති අක්ෂරය පැමිණීම) වෙයි. නිදසුන්: 'වීසති' (විස්ස), 'තිංසති' (තිහ).

၃၇၉, ၂၅၈. လ ဒရာနံ.

379, 258. 'ද' සහ 'ර' යන්නන් සඳහා 'ල' ආදේශය වෙයි.

ဒကာရ ရကာရာနံ သင်္ချာနံ လကာရာဒေသော ဟောတိ. သောဠသ, စတ္တာလီသံ.

සංඛ්‍යාවන්හි දකාර සහ රකාරයන් සඳහා ලකාරය ආදේශ වෙයි. නිදසුන්: 'සෝළස' (දහසය), 'චත්තාලීසං' (හතළිහ).

၃၈၀, ၂၅၅. ဝီသတိ ဒသေသု ဗာ ဒွိဿ တု.

380, 255. 'වීසති' සහ 'දස' යන්න පර වූ විට, 'ද්වි' සඳහා 'බා' ආදේශය වෙයි.

ဝီသတိ ဒသဣစ္စေတေသု ဒွိဿ ဗာ ဟောတိ.

'වීසති' සහ 'දස' යන මොවුන් පර වූ කල්හි 'ද්වි' සඳහා 'බා' ආදේශය වෙයි.

ဗာဝီသတိန္ဒြိယာနိ, ဗာရသ မနုဿာ.

'බාවීසතින්ද්‍රියානි' (ඉන්ද්‍රියයන් විසිදෙක), 'බාරස මනුස්සා' (මිනිසුන් දොළොස්දෙනා).

တုဂ္ဂဟဏေန ဒွိဿ ဒု ဒိ ဒေါ အာဒေသာ စ ဟောန္တိ. ဒုရတ္တံ, ဒိရတ္တံ, ဒိဂုဏံ, ဒေါဟဠိနီ.

'තු' ශබ්දය ග්‍රහණය කිරීමෙන් 'ද්වි' යන්න සඳහා 'දු', 'දි', 'දෝ' යන ආදේශයන්ද වෙයි. නිදසුන්: 'දුරත්තං' / 'දිරත්තං' (රාත්‍රී දෙක), 'දිගුණං' (දෙගුණයක්), 'දෝහළිනී' (දොළදුක් ඇති ගැබිනි කාන්තාව).

၃၈၁, ၂၅၄. ဧကာဒိတော ဒဿ ရ သင်္ချာနေ.

381, 254. සංඛ්‍යාවන්හි, 'ඒක' යනාදී ශබ්දයන්ට පසුව එන 'දස' යන්නෙහි 'ද' කාරය සඳහා 'ර' ආදේශය වෙයි.

ဧကာဒိတော ဒသဿ ဒကာရဿ ရကာရော ဟောတိ ဝါ သင်္ချာနေ.

සංඛ්‍යාවන්හි, 'ඒක' යනාදී ශබ්දයන්ට පසුව එන 'දස' යන්නෙහි දකාරය සඳහා විකල්ප වශයෙන් රකාරය ආදේශ වෙයි.

ဧကာရသ, ဧကာဒသ, ဗာရသ, ဒွါဒသ.

'ඒකාරස', 'ඒකාදස' (එකොළහ), 'බාරස', 'ද්වාදස' (දොළහ).

သင်္ချာနေတိ ကိမတ္ထံ? ဒွါဒသာယတနာနိ.

"සංඛ්‍යානෙ" (සංඛ්‍යාවන්හි) යන්න කුමක් සඳහාද? ද්වාදසායතන (ආයතන දොළහ - යන්නෙහි මෙම කාර්යය වැළැක්වීම පිණිසයි).

၃၈၂, ၂၅၉. အဋ္ဌာဒိတော [Pg.201] စ.

382, 259. "අට්ඨ" (අට) ආදියෙන් පසුවද (මෙය වෙයි).

အဋ္ဌဣစ္စေဝမာဒိတော စ ဒသသဒ္ဒဿ ဒကာရဿ ရကာရာဒေသော ဟောတိ ဝါ သင်္ချာနေ.

සංඛ්‍යාවන්හි "අට්ඨ" ආදී ශබ්දයන්ට පසුව ඇති "දස" ශබ්දයේ "ද" කාරයට විකල්පයෙන් "ර" කාරය ආදේශ වෙයි.

အဋ္ဌာရသ, အဋ္ဌဒသ.

අට්ඨාරස, අට්ඨදස (දහඅට).

အဋ္ဌာဒိတောတိ ကိမတ္ထံ? ပဉ္စဒသ, သောဠသ.

"අට්ඨාදිතෝ" (අට ආදියෙන් පසුව) යන්න කුමක් සඳහාද? පඤ්චදස (පහළොව), සෝළස (දහසය) යනාදී අට ආදියට පසුව නොවන තැන්වලදී මෙම නියමය වැළැක්වීම පිණිසයි.

သင်္ချာနေတိ ကိမတ္ထံ? အဋ္ဌဒသိကော.

"සංඛ්‍යානෙ" (සංඛ්‍යාවන්හි) යන්න කුමක් සඳහාද? අට්ඨදසිකෝ (කණු දහඅටක් ඇති නිවස - වැනි සංඛ්‍යාවන් නොවන තැන්වලදී මෙම නියමය වැළැක්වීම පිණිසයි).

၃၈၃, ၂၅၃. ဒွေကဋ္ဌာနမာကာရော ဝါ.

383, 253. ද්වි (දෙක), ඒක (එක) සහ අට්ඨ (අට) යන ශබ්දයන්ගේ අගට විකල්පයෙන් "ආ" කාරය පැමිණේ.

ဒွိ ဧက အဋ္ဌဣစ္စေတေသမန္တော အာကာရော ဟောတိ ဝါ သင်္ချာနေ.

සංඛ්‍යාවන්හි ද්වි, ඒක, අට්ඨ යන ශබ්දයන්ගේ අවසානයට විකල්පයෙන් "ආ" කාරය ආදේශ වෙයි.

ဒွါဒသ, ဧကာဒသ, အဋ္ဌာရသ.

ද්වාදස (දොළහ), ඒකාදස (එකොළහ), අට්ඨාරස (දහඅට).

သင်္ချာနေတိ ကိမတ္ထံ? ဒွိဒန္တော, ဧကဒန္တော, ဧကစ္ဆန္နော, အဋ္ဌတ္ထမ္ဘော.

"සංඛ්‍යානෙ" (සංඛ්‍යාවන්හි) යන්න කුමක් සඳහාද? ද්විදන්තෝ (දළ දෙකක් ඇත්තා), ඒකදන්තෝ (එක් දළක් ඇත්තා), ඒකච්ඡන්නෝ (එක් වහලක් ඇත්තා), අට්ඨත්ථම්භෝ (කණු අටක් ඇත්තා) යනාදී සංඛ්‍යාවක් නොවන තැන්වලදී මෙම නියමය වැළැක්වීම පිණිසයි.

၃၈၄, ၄၀၇. စတုစ္ဆေဟီ ထ ဌာ.

384, 407. "චතු" (හතර) සහ "ඡ" (හය) යන ශබ්දයන්ගෙන් පසුව "ථ" සහ "ඨ" යන ප්‍රත්‍යයෝ පැමිණෙති.

စတု ဆဣစ္စေတေဟိ ထ ဌဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ သင်္ချာပူရဏတ္ထေ.

පූර්ණ සංඛ්‍යා අර්ථයෙහි, චතු සහ ඡ යන ශබ්දයන්ගෙන් පසුව පිළිවෙළින් "ථ" සහ "ඨ" යන ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

စတုတ္ထော, ဆဋ္ဌော.

චතුත්ථෝ (හතරවන), ඡට්ඨෝ (හයවන).

၃၈၅, ၄၀၉. ဒွိတီဟိ [Pg.202] တိယော.

385, 409. "ද්වි" (දෙක) සහ "ති" (තුන) යන ශබ්දයන්ගෙන් පසුව "තිය" ප්‍රත්‍යය පැමිණේ.

ဒွိ တိဣစ္စေတေဟိ တိယပစ္စယော ဟောတိ သင်္ချာပူရဏတ္ထေ.

පූර්ණ සංඛ්‍යා අර්ථයෙහි, ද්වි සහ ති යන ශබ්දයන්ගෙන් පසුව "තිය" ප්‍රත්‍යය පැමිණේ.

ဒုတိယော, တတိယော.

දුතියෝ (දෙවන), තතියෝ (තුන්වන).

၃၈၆, ၄၁၀. တိယေ ဒုတာပိ စ.

386, 410. "තිය" ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි (ද්වි සහ ති යන්නට) පිළිවෙළින් "දු" සහ "ත" ද ආදේශ වෙයි.

ဒွိ တိဣစ္စေတေသံ ဒု တဣစ္စေတေ အာဒေသာ ဟောန္တိ တိယပစ္စယေ ပရေ.

"තිය" ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි, ද්වි සහ ති යන ශබ්දයන්ට පිළිවෙළින් "දු" සහ "ත" යන ආදේශයෝ වෙති.

ဒုတိယော, တတိယော.

දුතියෝ (දෙවන), තතියෝ (තුන්වන).

အပိဂ္ဂဟဏေန အညေသုပိ ဒွိဣစ္စေတဿ ဒုအာဒေသော ဟောတိ. ဒုရတ္တံ.

"අපි" යන්න ග්‍රහණය කිරීමෙන්, වෙනත් ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි ද ද්වි ශබ්දයට "දු" ආදේශය වෙයි. උදාහරණ: දුරත්තං (රාත්‍රී දෙක).

စဂ္ဂဟဏေန ဒွိဣစ္စေတဿ ဒိကာရော ဟောတိ. ဒိရတ္တံ, ဒိဂုဏံ သံဃာဋိံ ပါရုပေတွာ.

"ච" යන්න ග්‍රහණය කිරීමෙන් ද්වි ශබ්දයට "දි" කාරය ආදේශ වෙයි. උදාහරණ: දිරත්තං (රාත්‍රී දෙක), දිගුණං සංඝාටිං පාරුපිත්වා (දෙපට සිවුර පෙරවා).

၃၈၇, ၄၁၁. တေသမဍ္ဎူပပဒေန အဍ္ဎုဍ္ဎ ဒိဝဍ္ဎ ဒိယဍ္ဎဍ္ဎတိယာ.

387, 411. "අඩ්ඪ" (අඩක්) යන්න මුලින් ඇති ඒ (පූර්ණ සංඛ්‍යා) ශබ්දයන්ට "අඩ්ඪුඩ්ඪ", "දිවඩ්ඪ", "දියඩ්ඪ", "අඩ්ඪතිය" යන ආදේශයන් වෙයි.

တေသံ [Pg.203] စတုတ္ထ ဒုတိယ တတိယာနံ အဍ္ဎူပပဒါနံ အဍ္ဎဍ္ဎုဒိဝဍ္ဎ ဒိယဍ္ဎ အဍ္ဎတိယာဒေသာ ဟောန္တိ, အဍ္ဎူပပဒေန သဟနိပ္ပဇ္ဇန္တေ.

"අඩ්ඪ" යන්න පූර්ව පද කොට ඇති චතුත්ථ (හතරවන), දුතිය (දෙවන) සහ තතිය (තුන්වන) යන පදයන්ට, "අඩ්ඪ" පදය සමඟ එක්ව සිද්ධ වන කල්හි පිළිවෙළින් "අඩ්ඪුඩ්ඪ", "දිවඩ්ඪ", "දියඩ්ඪ" සහ "අඩ්ඪතිය" යන ආදේශයෝ වෙති.

အဍ္ဎေန စတုတ္ထော အဍ္ဎုဍ္ဎော, အဍ္ဎေန ဒုတိယော ဒိဝဍ္ဎော, အဍ္ဎေန ဒုတိယော ဒိယဍ္ဎော, အဍ္ဎေန တတိယော အဍ္ဎတိယော.

අඩක් සහිත සිව්වැන්න අඩ්ඪුඩ්ඪ (තුනහමාර) නම් වේ, අඩක් සහිත දෙවැන්න දිවඩ්ඪ (එකහමාර) නම් වේ, අඩක් සහිත දෙවැන්න දියඩ්ඪ (එකහමාර) නම් වේ, අඩක් සහිත තෙවැන්න අඩ්ඪතිය (දෙකහමාර) නම් වේ.

၃၈၈, ၆၈. သရူပါနမေကသေသွသကိံ.

388, 68. එක් වරකට වඩා (අසකිං) යෙදෙන කල්හි, එකම රූපයක් ඇති පදයන්ගෙන් එක් පදයක් පමණක් ඉතිරි වේ (ඒකශේෂය වේ).

သရူပါနံ ပဒဗျဉ္ဇနာနံ ဧကသေသော ဟောတိ အသကိံ. ပုရိသော စ ပုရိသော စ ပုရိသာ.

එකම රූප ඇති පද හා ව්‍යඤ්ජනයන්ගේ එක් වරකට වඩා යෙදෙන කල්හි එකක් ඉතිරි වීම (ඒකශේෂය) වෙයි. උදාහරණ: පුරිසෝ ච පුරිසෝ ච (පුරුෂයෙක් ද පුරුෂයෙක් ද) යන්න "පුරිසා" (පුරුෂයෝ) යැයි වේ.

သရူပါနမိတိ ကိမတ္ထံ? ဟတ္ထီ စ အဿော စ ရထော စ ပတ္တိကော စ ဟတ္ထိအဿရထပတ္တိကာ,

"සරූපානං" (එකම රූප ඇති පදයන්ගේ) යන්න කුමක් සඳහාද? වෙනස් රූප ඇති පදයන්හි මෙම නියමය වැළැක්වීම පිණිසයි. උදාහරණ: හත්ථී ච අස්සෝ ච රථෝ ච පත්තිකෝ ච (ඇතා ද අශ්වයා ද රථය ද පාබල සෙනඟ ද) යන්න "හත්ථිඅස්සරථපත්තිකා" (ඇතුන්, අසුන්, රථ හා පාබල සේනාව) යැයි වේ.

အသကိန္တိ ကိမတ္ထံ? ပုရိသော.

"අසකිං" (එක් වරකට වඩා යෙදෙන කල්හි) යන්න කුමක් සඳහාද? එක් වරක් පමණක් යෙදෙන තැනදී මෙම නියමය වැළැක්වීම පිණිසයි. උදාහරණ: පුරිසෝ (පුරුෂයා).

၃၈၉, ၄၁၃. ဂဏနေ ဒသဿ ဒွိတိစတုပဉ္စဆသတ္တအဋ္ဌနဝကာနံ ဝီ တိ စတ္တာရ ပညာ ဆ သတ္တာသနဝါ ယောသု, ယောနဉ္စီသမာသံ ဌိ ရိ တီ တုတိ.

389, 413. ගණන් කිරීමේදී "යෝ" (ප්‍රත්‍යය) පර වූ කල්හි, දස ශබ්දය හා යෙදුණු ද්වි, ති, චතු, පඤ්ච, ඡ, සත්ත, අට්ඨ, නව යන ශබ්දයන්ට පිළිවෙළින් "වී", "ති", "චත්තාර", "පඤ්ඤා", "ඡ", "සත්ත", "අස", "නව" යන ආදේශයෝ ද, "යෝ" ප්‍රත්‍යයට පිළිවෙළින් "ඊසං", "ආසං", "ඨි", "රි", "ති", "ඊති", "උති" යන ආදේශයෝ ද වෙති.

ဂဏနေ ဒသဿ ဒွိက တိက စတုက္က ပဉ္စက ဆက္က သတ္တကအဋ္ဌက နဝကာနံ သရူပါနံ ကတေကသေသာနံ ယထာသင်္ချံ ဝီ တိ စတ္တာရ ပညာ ဆ သတ္တ အသ နဝဣစ္စာဒေသာ ဟောန္တိ အသကိံ ယောသု, ယောနဉ္စ ဤသံ အာသံ ဌိ ရိ တိ ဤတိ ဥတိဣစ္စာဒေသာ ဟောန္တိ. ပစ္ဆာ ပုန နိပ္ပဇ္ဇန္တေ.

ගණන් කිරීමේදී, "දස" ශබ්දය සහිත වූ ද්වික, තික, චතුක්ක, පඤ්චක, ඡක්ක, සත්තක, අට්ඨක, නවක යන සමාන රූප ඇති පදයන්ගේ ඒකශේෂය කළ පසු, "යෝ" ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි පිළිවෙළින් "වී", "ති", "චත්තාර", "පඤ්ඤා", "ඡ", "සත්ත", "අස", "නව" යන ආදේශයෝ ද, "යෝ" ප්‍රත්‍යයට පිළිවෙළින් "ඊසං", "ආසං", "ඨි", "රි", "ති", "ඊති", "උති" යන ආදේශයෝ ද වෙති. පසුව නැවත (පදයන්) සිද්ධ වෙති.

ဝီသံ[Pg.204], တိံသံ, စတ္တာလီသံ, ပညာသံ, သဋ္ဌိ, သတ္တရိ, သတ္တတိ, အသီတိ, နဝုတိ.

වීසං (විස්ස), තිංසං (තිහ), චත්තාලීසං (හතළිහ), පඤ්ඤාසං (පනහ), සට්ඨි (හැට), සත්තරි, සත්තති (හැත්තෑව), අසීති (අසූව), නවුති (අනූව).

အသကိန္တိ ကိမတ္ထံ? ဒသ.

"අසකිං" (එක් වරකට වඩා යෙදෙන කල්හි) යන්න කුමක් සඳහාද? එක් වරක් පමණක් යෙදෙන තැනදී මෙම නියමය වැළැක්වීම පිණිසයි. උදාහරණ: දස (දහය).

ဂဏနေတိ ကိမတ္ထံ? ဒသဒသကာ ပုရိသာ.

"ගණනෙ" (ගණන් කිරීමෙහි) යන්න කුමක් සඳහාද? දසදසකා පුරිසා (දහයෙන් දහය බැගින් වූ පුරුෂයෝ - යන තැන මෙම නියමය වැළැක්වීම පිණිසයි).

၃၉၀, ၂၅၆. စတူပပဒဿ လောပေါ တုတ္တရပဒါဒိစဿ စုစောပိ နဝါ.

390, 256. "චතු" යන පූර්ව පදයේ "තු" කාරයට ලෝපය (හැලීම) ද, පර පදයේ මුල ඇති "ච" කාරයට විකල්පයෙන් "චු" සහ "චෝ" යන ආදේශයෝ ද වෙති.

စတူပပဒဿ ဂဏနေ ပရိယာပန္နဿ တုကာရဿ လောပေါ ဟောတိ, ဥတ္တရပဒါဒိစကာရဿ စုစောပိ အာဒေသာ ဟောန္တိ နဝါ.

ගණන් කිරීමෙහි ඇතුළත් වන "චතු" යන පූර්ව පදයේ "තු" කාරයට ලෝපය වෙයි, පර පදයේ මුල ඇති "ච" කාරයට විකල්පයෙන් "චු" සහ "චෝ" යන ආදේශයෝ වෙති.

စုဒ္ဒသ, စောဒ္ဒသ, စတုဒ္ဒသ.

චුද්දස, චොද්දස, චතුද්දස (දහහතර).

အပိဂ္ဂဟဏေန အနုပပဒဿာပိ ပဒါဒိစကာရဿ. လောပေါဟောတိ နဝါ, စဿ စုစောပိ ဟောန္တိ. တာလီသံ, စတ္တာလီသံ, စုတ္တာလီသံ, စောတ္တာလီသံ.

"අපි" යන්න ග්‍රහණය කිරීමෙන්, පූර්ව පදයක් නොමැති තැන ද පදයේ මුල ඇති "ච" කාරයට විකල්පයෙන් ලෝපය වෙයි, "ච" කාරයට "චු" සහ "චෝ" ද වෙති. උදාහරණ: තාලීසං, චත්තාලීසං, චුත්තාලීසං, චොත්තාලීසං (හතළිහ).

၃၉၁, ၄၂၃. ယဒနုပပန္နာ နိပါတနာ သိဇ္ဈန္တိ.

391, 423. යම් (ව්‍යාකරණ නීතිවලින්) සිද්ධ නොකළ හැකි ශබ්ද වෙත් ද, ඒවා නිපාතනයෙන් (විශේෂ ක්‍රමයකින්) සිද්ධ වෙති.

ယေ သဒ္ဒါ အနိဒ္ဒိဋ္ဌလက္ခဏာ, အက္ခရပဒဗျဉ္ဇနတော, ဣတ္ထိပုမနပုံသကလိင်္ဂတော[Pg.205], နာမုပသဂ္ဂနိပါတတော, အဗျယီဘာဝသမာသတဒ္ဓိတာချာတတော, ဂဏနသင်္ချာကာလကာရကပ္ပယောဂသညာတော, သန္ဓိပကတိဝုဒ္ဓိလောပါဂမဝိကာရဝိပရိတတော, ဝိဘတ္တိဝိဘဇနတော စ, တေ နိပါတနာ သိဇ္ဈန္တိ.

අකුරු, පද සහ ව්‍යඤ්ජන වශයෙන් ද, ස්ත්‍රී, පුරුෂ සහ නපුංසක ලිංග වශයෙන් ද, නාම, උපසර්ග සහ නිපාත වශයෙන් ද, අව්‍යයීභාව සමාස, තද්ධිත සහ ආඛ්‍යාත වශයෙන් ද, ගණන්, සංඛ්‍යා, කාල, කාරක, ප්‍රයෝග සහ සංඥා වශයෙන් ද, සන්ධි, ප්‍රකෘති, වෘද්ධි, ලෝප, ආගම, විකාර සහ විපරීත වශයෙන් ද, විභක්ති බෙදීම් වශයෙන් ද යම් ශබ්ද කෙනෙක් (පෙර සූත්‍ර මඟින්) ලක්ෂණ දක්වා නොමැති වෙත් ද, ඒ ශබ්දයෝ නිපාතනයෙන් සිද්ධ වෙති.

၃၉၂, ၄၁၈. ဒွါဒိတော ကော’နေကတ္ထေစ.

392, 418. බහු අර්ථයෙහි (අනේකාර්ථයෙහි) "ද්වි" ආදී ශබ්දයන්ට පසුව "ක" ප්‍රත්‍යය ද වෙයි.

ဒွိဣစ္စေဝမာဒိတော ကပစ္စယော ဟောတိ အနေကတ္ထေ စ, နိပါတနာ သိဇ္ဈန္တိ.

ද්වි (දෙක) යනාදී ශබ්දයන්ගෙන් පසුව අනේකාර්ථයන්හි 'ක' ප්‍රත්‍යයය ද වෙයි. ඒවා නිපාතනයෙන් (නිපාතනා සූත්‍රය මඟින්) සිද්ධ වේ.

သတဿ ဒွိကံ ဒွိသတံ, သတဿ တိကံ တိသတံ, သတဿ စတုက္ကံ စတုသတံ, သတဿ ပဉ္စကံ ပဉ္စသတံ, သတဿ ဆက္ကံ ဆသတံ, သတဿ သတ္တကံ သတ္တသတံ, သတဿ အဋ္ဌကံ အဋ္ဌသတံ, သတဿ နဝကံ နဝသတံ, သတဿ ဒသကံ ဒသသတံ, သဟဿံ ဟောတိ.

සියයේ දෙකක එකතුව (ද්විකය) ද්විශතය (දෙසීය) යි; සියයේ තුනක එකතුව (ත්‍රිකය) ත්‍රිශතය (තුන්සීය) යි; සියයේ හතරක එකතුව (චතුෂ්කය) චතුස්සතය (හාරසීය) යි; සියයේ පහක එකතුව (පඤ්චකය) පඤ්චසතය (පන්සීය) යි; සියයේ හයක එකතුව (ඡක්කය) ඡස්සතය (හයසීය) යි; සියයේ හතක එකතුව (සප්තකය) සත්තසතය (හත්සීය) යි; සියයේ අටක එකතුව (අෂ්ටකය) අට්ඨසතය (අටසීය) යි; සියයේ නවයක එකතුව (නවකය) නවසතය (නවසිය) යි; සියයේ දහයක එකතුව (දශකය) දසසතය හෙවත් සහස්සය (දහස) වේ.

၃၉၃, ၄၁၅. ဒသဒသကံ သတံ ဒသကာနံ သတံ သဟဿဉ္စ ယောမှိ.

393, 415. 'යෝ' ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි, දහයේ දහයක එකතුව 'ශතය' (සියය) ද, දහයේ සියයක එකතුව 'සහස්සය' (දහස) ද වේ.

ဂဏနေ ပရိယာပန္နဿ ဒသဒသကဿ သတံ ဟောတိ, သတဒသကဿ သဟဿံ ဟောတိ ယောမှိ ပရေ.

'යෝ' ප්‍රත්‍යය පර කල්හි, ගණනයට ඇතුළත් වූ දහයේ දහයක එකතුව සියය (ශතය) ද, සියයේ දහයක එකතුව දහස (සහස්සය) ද වෙයි.

သတံ, သဟဿံ.

ශතය (සියය), සහස්සය (දහස).

ဒွိကာဒီနံ တဒုတ္တရပဒါနဉ္စ နိပ္ပဇ္ဇန္တေ ယထာသင်္ချံ. သတဿ ဒွိကံ (တဒိဒံ ဟောတိ) ဒွိသတံ, ဧဝံ တိသတံ, စတုသတံ[Pg.206], ပဉ္စသတံ, ဆသတံ, သတ္တသတံ, အဋ္ဌသတံ, နဝသတံ, ဒသသတံ, သဟဿံ ဟောတိ.

ද්විකාදීන්ගේ ද, 'ශත' සහ 'සහස්ස' යන වචනවලට පසුව යෙදෙන පදයන්ගේ ද රූපයන් පිළිවෙළින් නිපාතනයෙන් සිද්ධ කළ යුතුය. සියයේ දෙකක එකතුව (ද්විකය) මෙය (ද්විශතය - දෙසීය) වේ. එමෙන්ම ත්‍රිශතය (තුන්සීය), චතුස්සතය (හාරසීය), පඤ්චසතය (පන්සීය), ඡස්සතය (හයසීය), සත්තසතය (හත්සීය), අට්ඨසතය (අටසීය), නවසතය (නවසිය), දසසතය හෙවත් සහස්සය (දහස) ද වේ.

၃၉၄, ၄၁၆. ယာဝ တဒုတ္တရိ ဒသဂုဏိတဉ္စ.

394, 416. ගණනය කිරීම්වලදී, ඉන් ඔබ්බට ඇති සංඛ්‍යා දහයෙන් ගුණ කරනු ලැබේ.

ယာဝ တာသံ သင်္ချာနံ ဥတ္တရိ ဒသဂုဏိတဉ္စ ကာတဗ္ဗံ.

ඒ සංඛ්‍යාවන්ගෙන් ඔබ්බට දහයෙන් ගුණ කිරීම් කළ යුතුය.

တံ ယထာ? ဒသဿ ဂဏနဿ ဒသဂုဏိတံ ကတွာ သတံ ဟောတိ, သတဿ ဒသဂုဏိတံ ကတွာ သဟဿံ ဟောတိ, သဟဿဿ ဒသဂုဏိတံ ကတွာ ဒသသဟဿံ ဟောတိ, ဒသသဟဿဿ ဒသဂုဏိတံ ကတွာသတသဟဿံ ဟောတိ, သတသဟဿဿ ဒသဂုဏိတံ ကတွာဒသသတသဟဿံ ဟောတိ, ဒသသတသဟဿဿဒသဂုဏိတံ ကတွာ ကောဋိ ဟောတိ, ကောဋိသတသဟဿဿ သတဂုဏိတံ ကတွာ ပကောဋိ ဟောတိ. ဧဝံ သေသာပိ ယောဇေတဗ္ဗာ.

ඒ කෙසේද යත්? දහයේ ගණන දස ගුණයකින් වැඩි කළ විට සියය (ශතය) වෙයි; සියය දස ගුණයකින් වැඩි කළ විට දහස (සහස්සය) වෙයි; දහස දස ගුණයකින් වැඩි කළ විට දසදහස (දසසහස්සය) වෙයි; දසදහස දස ගුණයකින් වැඩි කළ විට ලක්ෂය (ශතසහස්සය) වෙයි; ලක්ෂය දස ගුණයකින් වැඩි කළ විට දසලක්ෂය (දසශතසහස්සය) වෙයි; දසලක්ෂය දස ගුණයකින් වැඩි කළ විට කෝටිය වෙයි; කෝටිය සිය ගුණයකින් වැඩි කළ විට ප්‍රකෝටිය වෙයි. මෙසේ ඉතිරි ඒවා ද යෙදිය යුතුය.

စဂ္ဂဟဏံ ဝိသေသနတ္ထံ.

'ච' ශබ්දය ග්‍රහණය කිරීම විශේෂ අර්ථයක් සඳහා වේ.

၃၉၅, ၄၁၇. သကနာမေဟိ.

395, 417. තමන්ගේම නාමයන්ගෙන් (සිද්ධ වේ).

ယာသံ ပန သင်္ချာနံ အနိဒ္ဒိဋ္ဌနာမဓေယျာနံ သကေဟိ သကေဟိ နာမေဟိ နိပ္ပဇ္ဇန္တေ.

යම් සංඛ්‍යාවන්ගේ නම් දක්වා නොමැති නම්, ඒවා තම තමන්ගේම නාමයන්ගෙන් සිද්ධ කළ යුතුය.

သတသဟဿာနံ သတံ ကောဋိ, ကောဋိသတသဟဿာနံ သတံ ပကောဋိ, ပကောဋိသတသဟဿာနံ သတံ ကောဋိပကောဋိ[Pg.207], ကောဋိပကောဋိသတသဟဿာနံ သတံ နဟုတံ, နဟုတသတသဟဿာနံ သတံ နိန္နဟုတံ, နိန္နဟုတသတသဟဿာနံ သတံ အက္ခောဘိဏီ. တထာ ဗိန္ဒု, အဗ္ဗုဒံ, နိရဗ္ဗုဒံ, အဟဟံ, အဗဗံ, အဋဋံ, သောဂန္ဓိကံ, ဥပ္ပလံ, ကုမုဒံ, ပဒုမံ, ပုဏ္ဍရိကံ, ကထာနံ, မဟာကထာနံ, အသင်္ချေယျံ.

ලක්ෂයේ සියයක් කෝටියක් නම් වේ; කෝටි ලක්ෂයේ සියයක් ප්‍රකෝටියක් නම් වේ; ප්‍රකෝටි ලක්ෂයේ සියයක් කෝටිප්‍රකෝටියක් නම් වේ; කෝටිප්‍රකෝටි ලක්ෂයේ සියයක් නහුතයක් නම් වේ; නහුත ලක්ෂයේ සියයක් නින්නහුතයක් නම් වේ; නින්නහුත ලක්ෂයේ සියයක් අක්ඛෝභිණියක් නම් වේ. එලෙසම බින්දුව, අබ්බුදය, නිරබ්බුදය, අහහය, අබබය, අටටය, සෝගන්ධිකය, උප්පලය, කුමුදය, පදුමය, පුණ්ඩරීකය, කථානය, මහාකථානය, අසංඛ්‍යෙය්‍ය යනාදී වශයෙන් ද වේ.

၃၉၆, ၃၆၃. တေသံ ဏော လောပံ.

396, 363. ඒවායේ (ප්‍රත්‍යයන්ගේ) 'ණ' කාරය ලොප් වේ.

တေသံ ပစ္စယာနံ ဏော လောပမာပဇ္ဇတေ.

ඒ ප්‍රත්‍යයන්ගේ 'ණ' කාරය ලොප් වීමට පැමිණේ.

ဂေါတမဿ အပစ္စံ ဂေါတမော. ဧဝံ ဝါသိဋ္ဌော. ဝေနတေယျော, အာလသျံ, အာရောဂျံ.

ගෝතමගේ දරුවා (අපත්‍යයා) 'ගෝතම' නම් වේ. එලෙසම 'වාසිට්ඨ' ද වේ. වේනතෙය්‍ය (විනතාගේ පුත්‍රයා), ආලස්‍ය (අලසයාගේ ස්වභාවය - කෝද්‍යය), ආරෝග්‍ය (නිරෝගී බවේ ස්වභාවය) යනාදී වශයෙන් ද වේ.

၃၉၇, ၄၂၀. ဝိဘာဂေ ဓာ စ.

397, 420. බෙදීම (විභාගය) යන අර්ථයේදී 'ධා' ප්‍රත්‍යය ද වෙයි.

ဝိဘာဂတ္ထေ စ ဓာပစ္စယော ဟောတိ.

බෙදීම යන අර්ථයෙහි 'ධා' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဧကေန ဝိဘာဂေန ဧကဓာ. ဧဝံ ဒွိဓာ, တိဓာ, စတုဓာ, ပဉ္စဓာ, ဆဓာ.

එක් ආකාරයකින් බෙදීම 'ඒකධා' (එක් ආකාරයකින්) නම් වේ. එලෙසම ද්විධා (දෙයාකාරයකින්), ත්‍රිධා (තුන් ආකාරයකින්), චතුධා (හතර ආකාරයකින්), පඤ්චධා (පස් ආකාරයකින්), ඡධා (හය ආකාරයකින්) වශයෙන් ද වේ.

စေတိ ကိမတ္ထံ? သောပစ္စယော ဟောတိ. သုတ္တသော, ဗျဉ္ဇနသော, ပဒသော.

'ච' කාරය ග්‍රහණය කළේ කුමක් සඳහාද? 'සෝ' ප්‍රත්‍යය ද වීම සඳහාය. සූත්‍ර වශයෙන් (සුත්තසෝ), ව්‍යඤ්ජන වශයෙන් (බ්‍යඤ්ජනසෝ), පද වශයෙන් (පදසෝ) යනාදී වශයෙනි.

၃၉၈, ၄၂၁. သဗ္ဗနာမေဟိ [Pg.208] ပကာရဝစနေ တု ထာ.

398, 421. ප්‍රකාරය (ආකාරය) පැවසීමේදී සියලු සර්වනාමයන්ගෙන් පසුව 'ථා' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

သဗ္ဗနာမေဟိ ပကာရဝစနတ္ထေ ထာပစ္စယော ဟောတိ.

ප්‍රකාරය (ආකාරය) ප්‍රකාශ කරන අර්ථයෙහි සියලු සර්වනාමයන්ගෙන් පසුව 'ථා' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

သော ပကာရော တထာ, တံ ပကာရံ တထာ, တေန ပကာရေန တထာ, တဿ ပကာရဿ တထာ, တသ္မာ ပကာရာ တထာ, တဿ ပကာရဿ တထာ, တသ္မိံ ပကာရေ တထာ. ဧဝံ ယထာ, သဗ္ဗထာ, အညထာ, ဣတရထာ.

ඒ ආකාරය 'තථා' (එසේ) නම් වේ; ඒ ආකාරයට 'තථා' නම් වේ; ඒ ආකාරයෙන් 'තථා' නම් වේ; ඒ ආකාරය සඳහා 'තථා' නම් වේ; ඒ ආකාරයෙන් (හේතුවෙන්) 'තථා' නම් වේ; ඒ ආකාරයේ 'තථා' නම් වේ; ඒ ආකාරයෙහි 'තථා' නම් වේ. එලෙසම යථා (යම් සේද), සබ්බථා (සියලු ආකාරයෙන්), අඤ්ඤථා (වෙනත් ආකාරයකින්), ඉතරථා (අනෙක් ආකාරයකින්) ද වෙයි.

တုဂ္ဂဟဏံ ကိမတ္ထံ? တတ္ထာပစ္စယော ဟောတိ. သော ပကာရော တထတ္ထာ. ဧဝံ ယထတ္ထာ. သဗ္ဗထတ္ထာ, အညထတ္ထာ, ဣတရထတ္ထာ.

'තු' කාරය ග්‍රහණය කළේ කුමක් සඳහාද? 'තත්ථා' ප්‍රත්‍යය වීම සඳහාය. ඒ ආකාරය 'තතත්ථා' (එසේම) නම් වේ. එලෙසම යතත්ථා (යම් ආකාරයකින්ම), සබ්බතත්ථා (සියලු ආකාරයෙන්ම), අඤ්ඤතත්ථා (වෙනත් ආකාරයකින්ම), ඉතරතත්ථා (අනෙක් ආකාරයකින්ම) ද වේ.

၃၉၉, ၄၂၂. ကိမိမေဟိ ထံ.

399, 422. 'කිං' සහ 'ඉම' ශබ්දයන්ගෙන් පසුව 'ථං' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ကိံ ဣမဣစ္စေတေဟိ ထံပစ္စယော ဟောတိ ပကာရဝစနတ္ထေ.

ප්‍රකාරය (ආකාරය) දක්වන අර්ථයෙහි 'කිං' සහ 'ඉම' යන මේ ශබ්දයන්ගෙන් පසුව 'ථං' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ကော ပကာရော ကထံ, ကံ ပကာရံ ကထံ, ကေန ပကာရေန ကထံ, ကဿ ပကာရဿ ကထံ, ကသ္မာ ပကာရာ ကထံ. ကဿ ပကာရဿ ကထံ, ကသ္မိံ ပကာရေ ကထံ, အယံ ပကာရော ဣတ္ထံ, ဣမံ ပကာရံ ဣတ္ထံ, ဣမိနာ ပကာရေန ဣတ္ထံ, ဣမဿ ပကာရဿ ဣတ္ထံ, ဣမသ္မာ ပကာရာ ဣတ္ထံ, ဣမဿ ပကာရဿ ဣတ္ထံ, ဣမသ္မိံ ပကာရေ ဣတ္ထံ.

කවර ආකාරයක්ද එය 'කථං' (කෙසේද) නම් වේ; කවර ආකාරයකටද එය 'කථං' නම් වේ; කවර ආකාරයකින්ද එය 'කථං' නම් වේ; කවර ආකාරයක් සඳහාද එය 'කථං' නම් වේ; කවර ආකාරයකින් (හේතුවෙන්) ද එය 'කථං' නම් වේ; කවර ආකාරයකද එය 'කථං' නම් වේ; කවර ආකාරයෙහිද එය 'කථං' නම් වේ. මේ ආකාරය 'ඉත්ථං' (මෙසේ) නම් වේ; මේ ආකාරයට 'ඉත්ථං' නම් වේ; මේ ආකාරයෙන් 'ඉත්ථං' නම් වේ; මේ ආකාරය සඳහා 'ඉත්ථං' නම් වේ; මේ ආකාරයෙන් (හේතුවෙන්) 'ඉත්ථං' නම් වේ; මේ ආකාරයේ 'ඉත්ථං' නම් වේ; මේ ආකාරයෙහි 'ඉත්ථං' නම් වේ.

၄၀၀, ၃၆၄. ဝုဒ္ဓါဒိသရဿ [Pg.209] ဝါ’သံယောဂန္တဿ သဏေ စ.

400, 364. 'ණ' කාරය සහිත ප්‍රත්‍යයක් පර වූ කල්හි, සංයුක්ත අක්ෂරයකින් අවසන් නොවන වචනයක මුල් ස්වරය විකල්පයෙන් වෘද්ධි වෙයි.

အာဒိသရဿ ဝါ အသံယောဂန္တဿ အာဒိဗျဉ္ဇနဿ ဝါ သရဿ ဝုဒ္ဓိ ဟောတိ သဏကာရကေ ပစ္စယေ ပရေ.

සංඥක වූ (ණ කාරය ඉත් වූ) ප්‍රත්‍යයක් පර වූ කල්හි, සංයුක්ත අක්ෂරයකින් අවසන් නොවන මුල් ස්වරයේ හෝ මුල් ව්‍යඤ්ජනයෙහි ඇති ස්වරයේ හෝ වෘද්ධිය (දීර්ඝ වීම) වෙයි.

အာဘိဓမ္မိကော, ဝေနတေယျော, ဝါသိဋ္ဌော, အာလသျံ, အာရောဂျံ.

අභිධර්මය හදාරන තැනැත්තා 'ආභිධම්මික' නම් වේ; විනතාගේ දරුවා (අපත්‍යයා) 'වේනතෙය්‍ය' නම් වේ; වාසිට්ඨගේ දරුවා (අපත්‍යයා) 'වාසිට්ඨ' නම් වේ; අලසයාගේ ස්වභාවය 'ආලස්‍ය' (කෝද්‍යය/අලස බව) නම් වේ; නිරෝගී පුද්ගලයාගේ ස්වභාවය 'ආරෝග්‍ය' (නිරෝගී බව) නම් වේ.

အသံယောဂန္တဿေတိ ကိမတ္ထံ? ဘဂ္ဂဝေါ, မန္တေယျော, ကုန္တေယျော.

'අසංයෝගන්තස්ස' (සංයුක්ත අක්ෂරයකින් අවසන් නොවන) යැයි පැවසුවේ කුමක් සඳහාද? භග්ගව, මන්තෙය්‍ය, කුන්තෙය්‍ය යනාදී රූපයන් සඳහාය (මෙහි වෘද්ධිය සිදු නොවේ).

၄၀၁, ၃၇၅. မာယူနမာဂမော ဌာနေ.

401, 375. සුදුසු කල්හි (ප්‍රමාණවත් ස්ථානයකදී), මුලින් පවතින 'ඉ' සහ 'උ' ස්වරයන්ට වෘද්ධියක් සිදු නොවේ. ඒ වෙනුවට එම ස්ථානයන්හි 'ඒ' සහ 'ඕ' යන වෘද්ධි ආගමයන් (දේශයන්) පැමිණේ.

ဣဥဣစ္စေတေသံ အာဒိဘူတာနံ မာ ဝုဒ္ဓိ ဟောတိ. တေသု စ ဧ ဩ ဝုဒ္ဓါဂမော ဟောတိ ဌာနေ.

ආදියේ පවතින 'ඉ' සහ 'උ' යන මේවාට වෘද්ධිය සිදු නොවේ. සුදුසු ස්ථානයන්හි ඒවා වෙනුවට 'ඒ' සහ 'ඕ' යන වෘද්ධි ආගමයන් (දේශයන්) පැමිණේ.

ဗျာကရဏမဓီတေ ဝေယျာကရဏိကော, နျာယမဓီတေ နေယျာယိကော, ဗျာဝစ္ဆဿ အပစ္စံ ဝေယျာဝစ္ဆော, ဒွါရေ နိယုတ္တော ဒေါဝါရိကော.

ව්‍යාකරණය හදාරන තැනැත්තා 'වෙය්‍යාකරණික' (ව්‍යාකරණඥයා) නම් වේ; න්‍යාය ශාස්ත්‍රය හදාරන තැනැත්තා 'නෙය්‍යායික' (තර්ක ශාස්ත්‍රඥයා) නම් වේ; ව්‍යාවච්ඡගේ දරුවා 'වෙය්‍යාවච්ඡ' නම් වේ; ද්වාරයෙහි (දොරෙහි) නියුක්ත වූ තැනැත්තා 'දෝවාරික' (දොරටුපාලයා) නම් වේ.

၄၀၂, ၃၇၇. အာတ္တဉ္စ[Pg.210].

402, 377. 'ආ' කාරය ද වෙයි.

ဣဥဣစ္စေတေသံ အာတ္တဉ္စ ဟောတိ, ရိကာရာဂမော စ ဌာနေ.

'ඉ' සහ 'උ' යන මේ ස්වරයන්ට 'ආ' බව පැමිණීම ද, සුදුසු ස්ථානයෙහි 'රි' කාර ආගමය පැමිණීම ද සිදු වේ.

ဣသိဿ ဘာဝေါ အာရိသျံ, ဣဏဿ ဘာဝေါ အာဏျံ, ဥသဘဿ ဘာဝေါ အာသဘံ, ဥဇုနော ဘာဝေါ အဇ္ဇဝံ, ဣစ္စေဝမာဒီ ယောဇေတဗ္ဗာ.

ඍෂිවරයාගේ ස්වභාවය 'ආරිස්‍ය' (ඍෂිභාවය) නම් වේ; ණයගැති බව 'ආණ්‍ය' නම් වේ; වෘෂභයාගේ (ගොනාගේ) ස්වභාවය 'ආසභ' නම් වේ; අවංක බව (ඍජු බව) 'අජ්ජව' නම් වේ. මෙසේ යනාදී වශයෙන් යෙදිය යුතුය.

ယူနမိတိ ကိမတ္ထံ? အပါယေသု ဇာတော အာပါယိ ကော.

'යූනං' ('ඉ' සහ 'උ' යන ස්වරයන්ගේ) යැයි පැවසුවේ කුමක් සඳහාද? අපායෙහි උපන් තැනැත්තා 'ආපායික' (අපායගාමී තැනැත්තා) වැනි 'ඉ' සහ 'උ' නොවන ස්ථානයන්හි මේ කාර්යය වැළැක්වීම සඳහාය.

ဌာနေတိ ကိမတ္ထံ? ဝေမတိကော, ဩပနယိကော, ဩပမာယိကော, ဩပါယိကော.

'ඨානේ' (සුදුසු ස්ථානයෙහි) යැයි පැවසුවේ කුමක් සඳහාද? සුදුසු ස්ථානය නොවන කල්හි මේ රීතිය ක්‍රියාත්මක වීම වැළැක්වීම සඳහාය. නිදසුන්: වේමතික (සැක සහිත වූ), ඕපනයික (ළඟට පැමිණවිය යුතු), ඕපමායික (උපමා සහිත වූ), ඕපායික (උපායශීලී වූ) යන්නයි.

၄၀၃, ၃၅၄. ကွစာဒိမဇ္ဈုတ္တရာနံ ဒီဃရဿာ ပစ္စယေသု စ.

403, 354. ප්‍රත්‍යයන් පර වන කල්හි, ඇතැම් විට (පදයක) මුල, මැද සහ අග අකුරු දීර්ඝ හෝ හ්‍රස්ව හෝ වෙයි.

ကွစိ အာဒိမဇ္ဈဥတ္တရဣစ္စေတေသံ ဒီဃရဿာ ဟောန္တိ ပစ္စယေသု စ အပစ္စယေသု စ.

ප්‍රත්‍යයන් ඇති කල්හි ද ප්‍රත්‍යයන් නැති කල්හි ද, ඇතැම් විට මුල, මැද හෝ අග (අකුරු) දීර්ඝ හෝ හ්‍රස්ව වෙති.

အာဒိဒီဃော တာဝ – ပါကာရော, နီဝါရော, ပါသာဒေါ, ပါကဋော, ပါတိမောက္ခော, ပါဋိကင်္ခေါ ဣစ္စေဝမာဒိ.

පළමුව, මුල දීර්ඝ වීම: pākāro (පවුර), nīvāro (වී විශේෂයක්), pāsādo (ප්‍රාසාදය), pākaṭo (ප්‍රසිද්ධ), pātimokkho (පාතිමොක්ඛ), pāṭikaṅkho (අපේක්ෂා කටයුතු) යනාදියයි.

မဇ္ဈေဒီဃော [Pg.211] တာဝ – အင်္ဂမာဂဓိကော, ဩရဗ္ဘမာဂဝီကော ဣစ္စေဝမာဒိ.

මැද දීර්ඝ වීම: aṅgamāgadhiko (අංග හා මගධ රටවලට අයත්), orabbhamāgavīko (එළුවන් දඩයම් කරන්නා) යනාදියයි.

ဥတ္တရဒီဃော တာဝ – ခန္တီ ပရမံ တပေါ တိတိက္ခာ, အဉ္ဇနာ ဂိရိ, ကောဋရာ ဝနံ, အင်္ဂုလီ ဣစ္စေဝမာဒိ.

අග දීර්ඝ වීම: khantī paramaṃ tapo titikkhā (ඉවසීම උතුම්ම තපසයි), añjanā giri (අංජන පර්වතය), koṭarā vanaṃ (කොටර වනය), aṅgulī (ඇඟිල්ල) යනාදියයි.

အာဒိရဿော တာဝ – ပဂေဝ ဣစ္စေဝမာဒိ.

මුල හ්‍රස්ව වීම: pageva (වඩාත්ම) යනාදියයි.

မဇ္ဈေရဿော တာဝ – သုမေဓသော သုဝဏ္ဏဓရေဟိ ဣစ္စေဝမာဒိ.

මැද හ්‍රස්ව වීම: sumedhaso (ප්‍රඥාවන්ත), suvaṇṇadharehi (රන් දහරාවන්ගෙන්) යනාදියයි.

ဥတ္တရရဿော တာဝ – ဘောဝါဒိ နာမ သော ဟောတိ, ယထာဘာဝိ ဂုဏေန သော ဣစ္စေဝမာဒိ. အညေပိ ယထာဇိနဝစနာနုပရောဓေန ယောဇေတဗ္ဗာ.

අග හ්‍රස්ව වීම: bhovādi nāma so hoti (ඔහු නමින් භෝවාදී නම් වේ), yathābhāvi guṇena so (ඔහු ගුණයෙන් යථාභාවී නම් වේ) යනාදියයි. අනෙක්වා ද ජින වචනයට (බුද්ධ දේශනාවට) පටහැනි නොවන පරිදි ගැලපිය යුතුය.

စဂ္ဂဟဏေန အပစ္စယေသု စာတိ အတ္ထံ သမုစ္စေတိ,

‘ච’ ශබ්දය ග්‍රහණය කිරීමෙන් ‘ප්‍රත්‍යයන් නොමැති කල්හි ද’ යන අර්ථය එක් කරනු ලබයි.

၄၀၄, ၃၇၀. တေသု ဝုဒ္ဓိလောပါဂမဝိကာရဝိပရီတာဒေသာ စ.

404, 370. ඒ (මුල, මැද, අග) ස්ථානයන්හි වෘද්ධි, ලෝප, ආගම, විකාර, විපරීත සහ ආදේශ ද වෙති.

တေသု အာဒိမဇ္ဈုတ္တရေသု ယထာဇိနဝစနာနုပရောဓေန ကွစိ ဝုဒ္ဓိ ဟောတိ, ကွစိ လောပေါ ဟောတိ, ကွစိ အာဂမော ဟောတိ, ကွစိ ဝိကာရော ဟောတိ, ကွစိ ဝိပရီတော ဟောတိ, ကွစိ အာဒေသော ဟောတိ.

ඒ මුල, මැද සහ අග ස්ථානයන්හි ජින වචනයට පටහැනි නොවන පරිදි ඇතැම් විට වෘද්ධිය ද, ඇතැම් විට ලෝපය ද, ඇතැම් විට ආගමය ද, ඇතැම් විට විකාරය ද, ඇතැම් විට විපරීතය ද, ඇතැම් විට ආදේශය ද සිදු වේ.

အာဒိဝုဒ္ဓိ တာဝ – အာဘိဓမ္မိကော, ဝေနတေယျော ဣစ္စေဝမာဒိ.

පළමුව, මුල වෘද්ධි වීම: ābhidhammiko, venateyyo යනාදියයි.

မဇ္ဈေဝုဒ္ဓိ [Pg.212] တာဝ – သုခသေယျံ, သုခကာရိ ဒါနံ, သုခကာရိ သီလံ ဣစ္စေဝမာဒိ.

මැද වෘද්ධි වීම: sukhaseyyaṃ (සුවසේ සැතපීම), sukhakāri dānaṃ (සුව එළවන දානය), sukhakāri sīlaṃ (සුව එළවන සීලය) යනාදියයි.

ဥတ္တရဝုဒ္ဓိ တာဝ – ကာလိင်္ဂေါ, မာဂဓိကော, ပစ္စက္ခဓမ္မာ ဣစ္စေဝမာဒိ.

අග වෘද්ධි වීම: kāliṅgo, māgadhiko (මගධ රටට අයත්), paccakkhadhammā (ප්‍රත්‍යක්ෂ ධර්ම ඇති තැනැත්තා) යනාදියයි.

အာဒိလောပေါ တာဝ – တာလီသံ ဣစ္စေဝမာဒိ.

මුල ලෝප වීම: tālīsaṃ (හතළිහ) යනාදියයි.

မဇ္ဈေလောပေါ တာဝ – ကတ္တုကာမော, ကုမ္ဘကာရပုတ္တော, ဝေဒလ္လံ ဣစ္စေဝမာဒိ.

මැද ලෝප වීම: kattukāmo (කිරීමට කැමති), kumbhakāraputto (කුඹල්කරුගේ පුත්‍රයා), vedallaṃ (වේදල්ල) යනාදියයි.

ဥတ္တရလောပေါ တာဝ – ဘိက္ခု, ဘိက္ခုနီ ဣစ္စေဝမာဒိ.

අග ලෝප වීම: bhikkhu (භික්ෂුව), bhikkhunī (භික්ෂුණිය) යනාදියයි.

အာဒိအာဂမော တာဝ – ဝုတ္တော ဘဂဝတာ ဣစ္စေဝမာဒိ.

මුලට ආගම වීම: vutto bhagavatā (භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී) යනාදියයි.

မဇ္ဈေအာဂမော တာဝ – သသီလဝါ, သပညဝါဣစ္စေဝမာဒိ.

මැදට ආගම වීම: sasīlavā (ඔහු සිල්වත් ය), sapaññavā (ඔහු ප්‍රඥාවන්ත ය) යනාදියයි.

ဥတ္တရအာဂမော တာဝ – ဝေဒလ္လံ ဣစ္စေဝမာဒိ.

අගට ආගම වීම: vedallaṃ යනාදියයි.

အာဒိဝိကာရော တာဝ – အာရိသျံ, အာဏျံ, အာသဘံ, အဇ္ဇဝံ ဣစ္စေဝမာဒိ.

මුල විකාර (වෙනස්) වීම: ārisyaṃ (ඍෂිභාවය), āṇyaṃ (ණයගැතිභාවය), āsabhaṃ (වෘෂභ ස්වභාවය / ශ්‍රේෂ්ඨත්වය), ajjavaṃ (ඍජුභාවය) යනාදියයි.

မဇ္ဈေဝိကာရော တာဝ – ဝရာရိသျံ, ပရာရိသျံ ဣစ္စေဝမာဒိ.

මැද විකාර වීම: varārisyaṃ (උතුම් ඍෂිභාවය), parārisyaṃ (අන්‍ය ඍෂිභාවය) යනාදියයි.

ဥတ္တရဝိကာရော တာဝ – ယာနိ, တာနိ, သုခါနိ ဣစ္စေဝမာဒိ.

අග විකාර වීම: yāni (යම් ඒවා), tāni (ඒවා), sukhāni (සැපයන්) යනාදියයි.

အာဒိဝိပရီတော [Pg.213] တာဝ – ဥဂ္ဂတေ သူရိယေ ဥဂ္ဂစ္ဆတိ ဣစ္စေဝမာဒိ.

මුල විපරීත (පෙරළීම) වීම: uggate sūriye (හිරු උදාවූ කල්හි), uggacchati (උදාවෙයි) යනාදියයි.

မဇ္ဈေဝိပရီတော တာဝ – သမုဂ္ဂစ္ဆတိ, သမုဂ္ဂတေ သူရိယေ ဣစ္စေဝမာဒိ.

මැද විපරීත වීම: samuggacchati (මනා කොට උදාවේ), samuggate sūriye (මනා කොට හිරු උදාවූ කල්හි) යනාදියයි.

ဥတ္တရဝိပရီတော တာဝ – ဒိဂု, ဒိဂုဏံ ဣစ္စေဝမာဒိ.

අග විපරීත වීම: digu (ගවයන් දෙදෙනෙක් ඇති), diguṇaṃ (දෙගුණයක්) යනාදියයි.

အာဒိအာဒေသော တာဝ – ယူနံ ဣစ္စေဝမာဒိ.

මුලට ආදේශ වීම: yūnaṃ යනාදියයි.

မဇ္ဈေအာဒေသော တာဝ – နျာယောဂါ ဣစ္စေဝမာဒိ.

මැදට ආදේශ වීම: nyāyogā (නිරන්තරයෙන් වීර්යය කිරීම) යනාදියයි.

ဥတ္တရအာဒေသော တာဝ – သဗ္ဗသေယျော, သဗ္ဗသေဋ္ဌော, စိတ္တံ ဣစ္စေဝမာဒိ. ဧဝံ ယထာဇိနဝစနာနုပရောဓေန သဗ္ဗတ္ထ ယောဇေတဗ္ဗာ.

අගට ආදේශ වීම: sabbaseyyo (සියල්ලටම වඩා උතුම්), sabbaseṭṭho (සියල්ලටම වඩා ශ්‍රේෂ්ඨ), cittaṃ (සිත) යනාදියයි. මෙසේ සෑම තන්හිම ජින වචනයට (බුද්ධ දේශනාවට) පටහැනි නොවන පරිදි යෙදිය යුතුය.

၄၀၅, ၃၆၅. အယုဝဏ္ဏာနဉ္စာယော ဝုဒ္ဓိ.

405, 365. ‘අ’ අකුරට ද, ‘ඉ, ඊ’ (ඉවර්ණයට) ද, ‘උ, ඌ’ (උවර්ණයට) ද පිළිවෙළින් ‘ආ, ඒ, ඕ’ යනු වෘද්ධීහු වෙති.

အ ဣတိ အကာရော, ဣ ဤဣတိ ဣဝဏ္ဏော, ဥ ဦဣတိ ဥဝဏ္ဏော, တေသံ အကာရဣဝဏ္ဏုဝဏ္ဏာနံ အာ ဧ ဩဝုဒ္ဓိယော ဟောန္တိ ယထာသင်္ချံ, အာ ဤ ဦဝုဒ္ဓိ စ.

‘අ’ යනු අකාරයයි, ‘ඉ ඊ’ යනු ඉවර්ණයයි, ‘උ ඌ’ යනු උවර්ණයයි. ඒ අකාර, ඉවර්ණ, උවර්ණයන්ට පිළිවෙළින් ‘ආ, ඒ, ඕ’ යන මොහු වෘද්ධීහු වෙති. එමෙන්ම ‘ආ, ඊ, ඌ’ ද වෘද්ධීහු වෙති.

အာဘိဓမ္မိကော, ဝေနတေယျော, ဩဠုမ္ပိကော.

ābhidhammiko, venateyyo, oḷumpiko යනාදියයි.

ပုန ဝုဒ္ဓိဂ္ဂဟဏံ ကိမတ္ထံ? ဥတ္တရပဒဝုဒ္ဓိဘာဝတ္ထံ, အင်္ဂမဂဓေဟိ အာဂတာတိ အင်္ဂမာဂဓိကာ. နိဂမဇနပဒေသု ဇာတာတိ [Pg.214] နေဂမဇာနပဒါ. ပုရိမဇနပဒေသု ဇာတာတိ ပေါရိမဇာနပဒါ. သတ္တာဟေ နိယုတ္တောတိ သတ္တာဟိကာ, စတုဝိဇ္ဇေ နိယုတ္တောတိ စာတုဝိဇ္ဇိကာ. ဣစ္စေဝမာဒီ ယောဇေတဗ္ဗာ.

නැවත ‘වෘද්ධි’ යන්න ග්‍රහණය කරන්නේ කුමක් සඳහා ද? උත්තර පදය (පසු පදය) වෘද්ධි වීම සඳහා ය. අංග සහ මගධ රටවලින් පැමිණියෝ ‘aṅgamāgadhikā’ නම් වෙති. නියම්ගම් සහ ජනපදයන්හි උපන්නෝ ‘negamajānapadā’ නම් වෙති. පෙරදිග ජනපදයන්හි උපන්නෝ ‘porimajānapadā’ නම් වෙති. සත් දිනක් සඳහා නියුක්ත වූයේ ‘sattāhikā’ නම් වේ. සිව් වැදෑරුම් විද්‍යාවන්හි නියුක්ත වූයේ ‘cātuvijjikā’ නම් වේ. මේ ආකාරයෙන් ගලපාගත යුතුය.

ဝုဒ္ဓိဣစ္စနေန ကွတ္ထော? ဝုဒ္ဓါဒိသရဿ ဝါ’သံယောဂန္တဿ သဏေ စ.

‘වෘද්ධි’ යන මෙයින් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? 'Vuddhādisarassa vā’saṃyogantassa saṇe ca' යන සූත්‍රයෙහි ‘වෘද්ධි’ යන වචනය භාවිත කිරීම සඳහා ය.

ဣတိ နာမကပ္ပေ တဒ္ဓိတကပ္ပော အဋ္ဌမော ကဏ္ဍော.

මෙසේ නාම කල්පයෙහි තද්ධිත කල්පය නම් වූ අටවැනි කාණ්ඩය නිමාවට පත් වේ.

တဒ္ဓိတကပ္ပော နိဋ္ဌိတော.

තද්ධිත කල්පය නිමයි.

၆. အာချာတကပ္ပ

6. ආඛ්‍යාත කල්පය

ပဌမကဏ္ဍ

පළමුවැනි කාණ්ඩය

(က)

(ක)

အာချာတသာဂရမထဇ္ဇတနီတရင်္ဂံ[Pg.215],ဓာတုဇ္ဇလံ ဝိကရဏာဂမကာလမီနံ;

လောပါနုဗန္ဓရိယမတ္ထဝိဘာဂတီရံ,ဓီရာ တရန္တိ ကဝိနော ပုထုဗုဒ္ဓိနာဝါ.

ආඛ්‍යාත විභක්ති නමැති රළ පෙළින් යුක්ත වූ ද, ධාතූන් නමැති ජලයෙන් පිරී ගියා වූ ද, විකරණ ප්‍රත්‍ය, ආගම සහ කාල (ලකාර) නමැති මත්ස්‍යයන්ගෙන් ගැවසී ගත්තා වූ ද, ලෝප හා අනුබන්ධයන්ගෙන් යුත් අර්ථ විභාග නමැති වෙරළක් ඇත්තා වූ ද මේ ආඛ්‍යාත නමැති මහා සාගරය, ප්‍රඥාවන්ත කවියෝ සිය මහා ප්‍රඥා නමැති නැවෙන් තරණය කරති.

(ခ)

(ඛ)

ဝိစိတ္တသင်္ခါရပရိက္ခိတံ ဣမံ,အာချာတသဒ္ဒံ ဝိပုလံ အသေသတော;

ပဏမျ သမ္ဗုဒ္ဓမနန္တဂေါစရံ,သုဂေါစရံ ယံ ဝဒတော သုဏာထ မေ.

අනන්ත ගෝචර වූ ද (අනන්ත වූ ඥාන විෂය ඇති), යහපත් අරමුණු (නිර්වාණය) ඇත්තා වූ ද සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට වැඳ නමස්කාර කොට, විවිධ වූ ප්‍රත්‍ය ආදී සංස්කාරයන්ගෙන් වට වූ (යුක්ත වූ) මෙම අතිවිශාල ආඛ්‍යාත ව්‍යාකරණය මා පවසන කල්හි කිසිදු අඩුවක් නොමැතිව සම්පූර්ණයෙන් ම සවන් දෙත්වා.

(ဂ)

(ග)

အဓိကာရေ မင်္ဂလေ စေဝ, နိပ္ဖန္နေ စာဝဓာရဏေ;

အနန္တရေ စ ပါဒါနေ, အထသဒ္ဒေါ ပဝတ္တတိ.

"අථ" යන නිපාත ශබ්දය (i) අධිකාර (ඉදිරියට ගෙන යාම), (ii) මංගල්‍යය, (iii) නිෂ්පන්න (නිමවීම), (iv) අවධාරණය (සීමා කිරීම), (v) අනන්තර (අතරක් නොමැති බව) සහ (vi) අපාදාන (වෙන් කිරීම) යන අර්ථයන්හි පවතී.

၄၁၆, ၄၂၉. အထ ပုဗ္ဗာနိ ဝိဘတ္တီနံ ဆ ပရဿပဒါနိ.

416, 429. ඉක්බිති, විභක්තීන්ගේ මුල් ප්‍රත්‍යයෝ හය "පරස්සපද" (පරස්මෛපද) නම් වෙති.

အထ သဗ္ဗာသံ ဝိဘတ္တီနံ ယာနိ ယာနိ ပုဗ္ဗကာနိ ဆ ပဒါနိ, တာနိ တာနိ ပရဿပဒသညာနိ ဟောန္တိ.

එසේ හෙයින්, සියලු ආඛ්‍යාත විභක්තීන්ගේ යම් යම් පළමු ප්‍රත්‍යයෝ හයක් වෙත් ද, ඒ ඒ ප්‍රත්‍යයෝ "පරස්සපද" යන සංඥාව ලබති.

တံ ယထာ? တိ အန္တိ, သိ ထ, မိ မ.

ඒ කෙසේද යත්? ති (ti), අන්ති (anti), සි (si), ථ (tha), මි (mi), ම (ma) යන්නයි.

ပရဿပဒမိစ္စနေန ကွတ္ထော? ကတ္တရိ ပရဿပဒံ.

"පරස්සපද" යන සංඥාවෙන් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? "කත්තරි පරස්සපදං" (කර්තෘ කාරකයෙහි පරස්මෛපද වෙයි) යන සූත්‍රයෙහි යෙදීම සඳහා ය.

၄၀၇, ၄၃၉. ပရာဏျတ္တနောပဒါနိ[Pg.216].

407, 439. පසුපස ඇති ප්‍රත්‍යයෝ හය "අත්තනෝපද" (ආත්මනෛපද) නම් වෙති.

သဗ္ဗာသံ ဝိဘတ္တီနံ ယာနိ ယာနိ ပရာနိ ဆ ပဒါနိ. တာနိ တာနိ အတ္တနောပဒသညာနိ ဟောန္တိ.

සියලු විභක්තීන්ගේ යම් යම් පසුපස ඇති ප්‍රත්‍යයෝ හයක් වෙත් ද, ඒ ඒ ප්‍රත්‍යයෝ "අත්තනෝපද" යන සංඥාව ලබති.

တံ ယထာ? တေ အန္တေ, သေ ဝှေ, ဧ မှေ.

ඒ කෙසේද යත්? තේ (te), අන්තේ (ante), සේ (se), ව්හේ (vhe), ඒ (e), ම්හේ (mhe) යන්නයි.

အတ္တနောပဒမိစ္စနေန ကွတ္ထော? အတ္တနောပဒါနိ ဘာဝေ စ ကမ္မနိ.

"අත්තනෝපද" යන සංඥාවෙන් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? "අත්තනෝපදානි භාවේ ච කම්මනි" (භාව කාරකයෙහි සහ කර්ම කාරකයෙහි ආත්මනෛපද වෙයි) යන සූත්‍රයෙහි යෙදීම සඳහා ය.

၄၀၈, ၄၃၁. ဒွေ ဒွေ ပဌမ မဇ္ဈိမုတ္တမပုရိသာ.

408, 431. (පරස්සපද සහ අත්තනෝපද යන) දෙක බැගින් වූ ප්‍රත්‍යයෝ පිළිවෙළින් ප්‍රථම පුරුෂ, මධ්‍යම පුරුෂ සහ උත්තම පුරුෂ නම් වෙති.

တာသံ သဗ္ဗာသံ ဝိဘတ္တီနံ ပရဿပဒါနံ, အတ္တနောပဒါနဉ္စ ဒွေ ဒွေ ပဒါနိ ပဌမမဇ္ဈိမုတ္တမပုရိသသညာနိ ဟောန္တိ.

ඒ සියලු විභක්තීන්ගේ පරස්මෛපද හා ආත්මනෛපද යන ප්‍රත්‍යයන් කෙරෙන් දෙක බැගින් වූ පද සමූහයන් පිළිවෙළින් ප්‍රථම පුරුෂ, මධ්‍යම පුරුෂ සහ උත්තම පුරුෂ යන සංඥාවන් ලබයි.

တံ ယထာ? တိ အန္တိ ဣတိ ပဌမပုရိသာ, သိ ထ ဣတိ မဇ္ဈိမပုရိသာ, မိ မ ဣတိ ဥတ္တမပုရိသာ. အတ္တနောပဒါနမ္ပိ တေ အန္တေ ဣတိ ပဌမပုရိသာ, သေ ဝှေ ဣတိ မဇ္ဈိမပုရိသာ, ဧ မှေ ဣတိ ဥတ္တမပုရိသာ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ.

ඒ කෙසේද යත්? 'ති', 'අන්ති' (ti, anti) යන ප්‍රත්‍යයෝ ප්‍රථම පුරුෂ වෙති; 'සි', 'ථ' (si, tha) යන ප්‍රත්‍යයෝ මධ්‍යම පුරුෂ වෙති; 'මි', 'ම' (mi, ma) යන ප්‍රත්‍යයෝ උත්තම පුරුෂ වෙති. අත්තනෝපදයන්හි ද 'තේ', 'අන්තේ' (te, ante) යන ප්‍රත්‍යයෝ ප්‍රථම පුරුෂ වෙති; 'සේ', 'ව්හේ' (se, vhe) යන ප්‍රත්‍යයෝ මධ්‍යම පුරුෂ වෙති; 'ඒ', 'ම්හේ' (e, mhe) යන ප්‍රත්‍යයෝ උත්තම පුරුෂ වෙති. සෑම තැනකදීම මෙසේ ම ය.

ပဌမမဇ္ဈိမုတ္တမပုရိသမိစ္စနေန ကွတ္ထော? နာမမှိ ပယုဇ္ဇမာနေပိ တုလျာဓိကရဏေ ပဌမော, တုမှေ မဇ္ဈိမော, အမှေ ဥတ္တမော.

"ප්‍රථම, මධ්‍යම, උත්තම පුරුෂ" යන සංඥාවන්ගෙන් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? "නාමම්හි පයුජ්ජමානේපි තුල්‍යාධිකරණේ පඨමෝ, තුම්හේ මජ්ඣිමෝ, අම්හේ උත්තමෝ" (නාම පදයක් සමානාධිකරණව යෙදුණ ද නොයෙදුණ ද ප්‍රථම පුරුෂය ද, තුම්හ යෙදෙන කල්හි මධ්‍යම පුරුෂය ද, අම්හ යෙදෙන කල්හි උත්තම පුරුෂය ද වේ) යන සූත්‍රයෙහි භාවිතය සඳහා ය.

၄၀၉, ၄၄၁. သဗ္ဗေသမေကာဘိဓာနေ ပရော ပုရိသော.

409, 441. (පුරුෂයන්) සියල්ල එක්ව පවසන කල්හි, පර (පසුපස ඇති) පුරුෂයා ගත යුතුය.

သဗ္ဗေသံ တိဏ္ဏံ ပဌမမဇ္ဈိမုတ္တမ ပုရိသာနံ ဧကာဘိဓာနေ ပရော ပုရိသော ဂဟေတဗ္ဗော.

ප්‍රථම, මධ්‍යම, උත්තම යන තුන් පුරුෂයන් ම එක්ව පවසන කල්හි, පසුපසින් ඇති පුරුෂයා (ක්‍රියා පදය සඳහා) තෝරාගත යුතුය.

သော [Pg.217] စ ပဌတိ, တွဉ္စ ပဌသိ, တုမှေ ပဌထ. သော စ ပစတိ, တွဉ္စ ပစသိ. တုမှေ ပစထ. ဧဝံ သေသာသု ဝိဘတ္တီသု ပရော ပုရိသော ယောဇေတဗ္ဗော.

ඔහු ද කියවයි, ඔබ ද කියවයි; (මෙහි ප්‍රථම හා මධ්‍යම පුරුෂයන් දෙදෙනා එක් වූ විට පසුපස ඇති මධ්‍යම පුරුෂය ගෙන) "ඔබලා කියවති" (tumhe paṭhatha) යනු වෙයි. ඔහු ද පිසෙයි, ඔබ ද පිසෙයි; "ඔබලා පිසෙති" (tumhe pacatha). මෙසේ ම සෙසු විභක්තීන්හි ද පසුපස ඇති පුරුෂයා යෙදිය යුතුය.

၄၁၀, ၄၃၂. နာမမှိ ပယုဇ္ဇမာနေပိ တုလျာဓိကရဏေ ပဌမော.

410, 432. සමානාධිකරණ වූ නාම පදයක් යෙදුණු කල්හි ද ප්‍රථම පුරුෂය වේ.

နာမမှိ ပယုဇ္ဇမာနေပိ အပ္ပယုဇ္ဇမာနေပိ တုလျာဓိကရဏေ ပဌမပုရိသော ဟောတိ.

සමානාධිකරණ වූ නාම පදයක් යෙදුණ ද, නොයෙදුණ ද ප්‍රථම පුරුෂය ම වේ.

သော ဂစ္ဆတိ, တေ ဂစ္ဆန္တိ.

ඔහු යයි (so gacchati), ඔවුහු යති (te gacchanti).

အပ္ပယုဇ္ဇမာနေပိ – ဂစ္ဆတိ, ဂစ္ဆန္တိ.

නොයෙදුණු කල්හි ද: යයි (gacchati), යති (gacchanti).

တုလျာဓိကရဏေတိ ကိမတ္ထံ? တေန ဟညသေ တွံ ဒေဝဒတ္တေန.

"තුල්‍යාධිකරණේ" (සමානාධිකරණ වූ කල්හි) යැයි පැවසුවේ කුමකට ද? සමානාධිකරණ නොවන කල්හි මෙම නීතිය ක්‍රියාත්මක වීම වැළැක්වීම සඳහා ය. නිදසුනක් ලෙස: "ඒ දේවදත්තයා විසින් ඔබ මරනු ලැබෙයි" (tena haññase tvaṃ devadattena) යන්නෙහි මෙනි.

၄၁၁, ၄၃၆. တုမှေ မဇ္ဈိမော.

411, 436. "තුම්හ" (යුෂ්මත් / ඔබ) ශබ්දය යෙදෙන කල්හි මධ්‍යම පුරුෂය වේ.

တုမှေ ပယုဇ္ဇမာနေပိ အပ္ပယုဇ္ဇမာနေပိ တုလျာဓိကရဏေ မဇ္ဈိမပုရိသော ဟောတိ.

සමානාධිකරණ වූ "තුම්හ" (යුෂ්මත්) ශබ්දය යෙදුණ ද නොයෙදුණ ද මධ්‍යම පුරුෂය වේ.

တွံ ယာသိ, တုမှေ ယာထ.

ඔබ යන්නෙහිය (tvaṃ yāsi), ඔබලා යන්නහුය (tumhe yātha).

အပ္ပယုဇ္ဇမာနေပိ – ယာသိ, ယာထ.

නොයෙදුණු කල්හි ද: යන්නෙහිය (yāsi), යන්නහුය (yātha).

တုလျာဓိကရဏေတိ ကိမတ္ထံ? တယာ ပစ္စတေ ဩဒနော.

"තුල්‍යාධිකරණේ" යැයි පැවසුවේ කුමකට ද? සමානාධිකරණ නොවන කල්හි මෙම නීතිය ක්‍රියාත්මක වීම වැළැක්වීම සඳහා ය. නිදසුනක් ලෙස: "ඔබ විසින් බත පිසිනු ලැබෙයි" (tayā paccate odano) යන්නෙහි මෙනි.

၄၁၂, ၄၃၇. အမှေ [Pg.218] ဥတ္တမော.

412, 437. "අම්හ" (අස්මත් / මම, අපි) ශබ්දය යෙදෙන කල්හි උත්තම පුරුෂය වේ.

အမှေ ပယုဇ္ဇမာနေပိ အပ္ပယုဇ္ဇမာနေပိ တုလျာဓိကရဏေ ဥတ္တမပုရိသော ဟောတိ.

සමානාධිකරණ වූ "අම්හ" (අස්මත්) ශබ්දය යෙදුණ ද නොයෙදුණ ද උත්තම පුරුෂය වේ.

အဟံ ယဇာမိ, မယံ ယဇာမ.

මම පුදමි (ahaṃ yajāmi), අපි පුදමු (mayaṃ yajāma).

အပ္ပယုဇ္ဇမာနေပိ – ယဇာမိ, ယဇာမ.

නොයෙදුණු කල්හි ද: පුදමි (yajāmi), පුදමු (yajāma).

တုလျာဓိကရဏေတိ ကိမတ္ထံ? မယာ ဣဇ္ဇတေ ဗုဒ္ဓေါ.

"තුල්‍යාධිකරණේ" යැයි පැවසුවේ කුමකට ද? සමානාධිකරණ නොවන කල්හි මෙම නීතිය ක්‍රියාත්මක වීම වැළැක්වීම සඳහා ය. නිදසුනක් ලෙස: "මා විසින් බුදුරජාණන් වහන්සේ පුදනු ලබති" (mayā ijjate buddho) යන්නෙහි මෙනි.

၄၁၃, ၄၂၇. ကာလေ.

413, 427. කාලයෙහි.

‘‘ကာလေ’’ ဣစ္စေတံ အဓိကာရတ္ထံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

"කාලේ" යන්න (පසු සූත්‍රයන්ට අනුවර්තනය වීම සඳහා වූ) අධිකාර අර්ථයෙන් යුක්ත යැයි දත යුතුය.

၄၁၄, ၄၂၈. ဝတ္တမာနာ ပစ္စုပ္ပန္နေ.

414, 428. වර්තමාන කාලයෙහි "වත්තමානා" (වර්තමාන විභක්තිය) වෙයි.

ပစ္စုပ္ပန္နေ ကာလေ ဝတ္တမာနာဝိဘတ္တိ ဟောတိ.

වර්තමාන කාලයෙහි වත්තමානා විභක්තිය යෙදේ.

ပါဋလိပုတ္တံ ဂစ္ဆတိ, သာဝတ္ထိံ ပဝိသတိ.

පාටලීපුත්‍රයට යයි, සැවැත් නුවරට ඇතුළු වෙයි.

၄၁၅, ၄၅၁. အာဏတျာ သိဋ္ဌေ’နုတ္တကာလေ ပဉ္စမီ.

415, 451. නියෝග කිරීමෙහි ද, ආශීර්වාද කිරීමෙහි ද, (විශේෂ කොට) ප්‍රකාශ නොකළ කාලයෙහි ද "පඤ්චමී" විභක්තිය වෙයි.

အာဏတျတ္ထေ စ အာသီသတ္ထေ စ အနုတ္တကာလေ ပဉ္စမီ ဝိဘတ္တိ ဟောတိ.

නියෝග කිරීමේ අර්ථයෙහි ද, ආශීර්වාද කිරීමේ අර්ථයෙහි ද, විශේෂයෙන් නොදැක්වූ කාලයෙහි ද පඤ්චමී විභක්තිය වෙයි.

ကရောတု ကုသလံ, သုခံ တေ ဟောတု.

ඔහු කුසල් කරත්වා, ඔබට සැපතක් වේවා!

၄၁၆, ၄၅၄. အနုမတိပရိကပ္ပတ္ထေသု သတ္တမီ.

416, 454. අනුමැතිය සහ කල්පනා කිරීම (අනුමානය) යන අර්ථයන්හි සත්තමී විභක්තිය වෙයි.

အနုမတျတ္ထေ စ ပရိကပ္ပတ္ထေ စ အနုတ္တကာလေ သတ္တမီ ဝိဘတ္တိ ဟောတိ.

අනුමැතිය යන අර්ථයෙහි ද, කල්පනා කිරීම (අනුමානය) යන අර්ථයෙහි ද, ප්‍රකාශ නොකළ කාලයෙහි ද සත්තමී විභක්තිය වෙයි.

တွံ [Pg.219] ဂစ္ဆေယျာသိ, ကိမဟံ ကရေယျာမိ.

ඔබ යා හැකිය, මම කුමක් කරන්නෙම්ද?

၄၁၇, ၄၆၀. အပစ္စက္ခေ ပရောက္ခာတီတေ.

417, 460. ප්‍රත්‍යක්ෂ නොවූ (ඇසින් නොදුටු) අතීතයෙහි පරොක්ඛා විභක්තිය වෙයි.

အပစ္စက္ခေ အတီတေ ကာလေ ပရောက္ခာဝိဘတ္တိ ဟောတိ.

ප්‍රත්‍යක්ෂ නොවූ අතීත කාලයෙහි පරොක්ඛා විභක්තිය වෙයි.

သုပိနေ ကိလမာဟ, ဧဝံ ကိလ ပေါရာဏာဟု.

ඔහු සිහිනයෙන් කීවේ යැයි කියනු ලැබේ, පැරැන්නෝ මෙසේ කීහයි කියනු ලැබේ.

၄၁၈, ၄၅၆. ဟိယျောပဘုတိ ပစ္စက္ခေ ဟိယျတ္တနီ.

418, 456. ඊයේ පටන් ප්‍රත්‍යක්ෂ වූ අතීතයෙහි හිය්‍යත්තනී විභක්තිය වෙයි.

ဟိယျောပဘုတိ အတီတေ ကာလေ ပစ္စက္ခေ ဝါ အပစ္စက္ခေ ဝါ ဟိယျတ္တနီ ဝိဘတ္တိ ဟောတိ.

ඊයේ පටන් අතීත කාලයෙහි ප්‍රත්‍යක්ෂ වූ හෝ ප්‍රත්‍යක්ෂ නොවූ හෝ අර්ථයෙහි හිය්‍යත්තනී විභක්තිය වෙයි.

သော အဂမာ မဂ္ဂံ, တေ အဂမူ မဂ္ဂံ.

ඔහු මාර්ගයට ගියේය, ඔවුහු මාර්ගයට ගියහ.

၄၁၉, ၄၆၉. သမီပေ’ဇ္ဇတနီ.

419, 469. සමීප අතීතයෙහි අජ්ජතනී විභක්තිය වෙයි.

အဇ္ဇပ္ပဘုတိ အတီတေ ကာလေ ပစ္စက္ခေ ဝါ အပစ္စက္ခေ ဝါ သမီပေ အဇ္ဇတနီဝိဘတ္တိ ဟောတိ.

අද පටන් අතීත කාලයෙහි ප්‍රත්‍යක්ෂ වූ හෝ ප්‍රත්‍යක්ෂ නොවූ හෝ සමීපයෙහි අජ්ජතනී විභක්තිය වෙයි.

သော မဂ္ဂံ အဂမီ, တေ မဂ္ဂံ အဂမုံ.

ඔහු මාර්ගයට ගියේය, ඔවුහු මාර්ගයට ගියහ.

၄၂၀, ၄၇၁. မာယောဂေ သဗ္ဗကာလေ စ.

420, 471. ‘මා’ නිපාතය සමඟ යෙදීමේදී සියලු කාලයෙහි ද (හිය්‍යත්තනී සහ අජ්ජතනී විභක්ති වෙයි).

ဟိယျတ္တနီအဇ္ဇတနီဣစ္စေတာ ဝိဘတ္တိယော ယဒါ မာယောဂါ, တဒါ သဗ္ဗကာလေ စ ဟောန္တိ.

යම් කලෙක ‘මා’ නිපාතය සමඟ යෙදේ ද, එකල්හි හිය්‍යත්තනී සහ අජ්ජතනී යන මෙම විභක්තීහු සියලු කාලයෙහිම වෙති.

မာ ဂမာ, မာ ဝစာ, မာ ဂမီ, မာ ဝစီ.

නොයන්න, නොකියන්න; නොයන්න, නොකියන්න.

စဂ္ဂဟဏေန [Pg.220] ပဉ္စမီဝိဘတ္တိပိ ဟောတိ. မာ ဂစ္ဆာဟိ.

‘ච’ යන්න ග්‍රහණය කිරීමෙන් පංචමී විභක්තිය ද වෙයි. (නිදසුන:) නොයන්න.

၄၂၁, ၄၇၃. အနာဂတေ ဘဝိဿန္တီ.

421, 473. අනාගතයෙහි භවිස්සන්තී විභක්තිය වෙයි.

အနာဂတေ ကာလေ ဘဝိဿန္တီ ဝိဘတ္တိ ဟောတိ.

අනාගත කාලයෙහි භවිස්සන්තී විභක්තිය වෙයි.

သော ဂစ္ဆိဿတိ, ကရိဿတိ. တေ ဂစ္ဆိဿန္တိ, ကရိဿန္တိ.

ඔහු යන්නේය, කරන්නේය. ඔවුහු යන්නාහ, කරන්නාහ.

၄၂၂, ၄၇၅. ကြိယာတိပန္နေ’တီတေ ကာလာတိပတ္တိ.

422, 475. ක්‍රියාව සිදු නොවී ඉක්ම ගිය අතීතයෙහි කාලාතිපත්ති විභක්තිය වෙයි.

ကြိယာတိပန္နမတ္တေ အတီတေ ကာလေ ကာလာတိပတ္တိ ဝိဘတ္တိ ဟောတိ.

ක්‍රියාව සිදු නොවී ඉක්ම ගිය අතීත කාලයෙහි කාලාතිපත්ති විභක්තිය වෙයි.

သော စေ တံ ယာနံ အလဘိဿာ, အဂစ္ဆိဿာ. တေ စေ တံ ယာနံ အလဘိဿံသု, အဂစ္ဆိဿံသု.

ඉදින් ඔහුට ඒ වාහනය ලැබුණේ නම්, ඔහු යන්නට තිබුණි. ඉදින් ඔවුන්ට ඒ වාහනය ලැබුණේ නම්, ඔවුහු යන්නට තිබුණි.

၄၂၃, ၄၂၆. ဝတ္တမာနာ တိ အန္တိ, သိ ထ, မိ မ, တေ အန္တေ, သေ ဝှေ, ဧ မှေ.

423, 426. ති, අන්ති, සි, ථ, මි, ම; තේ, අන්තේ, සේ, ව්හේ, ඒ, ම්හේ යනු වත්තමානා ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

ဝတ္တမာနာ ဣစ္စေသာ သညာ ဟောတိ တိ အန္တိ, သိ ထ, မိ မ, တေ အန္တေ, သေ ဝှေ, ဧ မှေ ဣစ္စေတေသံ ဒွါဒသန္နံ ပဒါနံ.

ති, අන්ති, සි, ථ, මි, ම; තේ, අන්තේ, සේ, ව්හේ, ඒ, ම්හේ යන මෙම පද දොළොසට ‘වත්තමානා’ යන නම (සංඥාව) වෙයි.

ဝတ္တမာနာ ဣစ္စနေန ကွတ္ထော? ဝတ္တမာနာ ပစ္စုပ္ပန္နေ.

‘වත්තමානා’ යන මෙයින් කුමන ප්‍රයෝජනයක්ද? ‘වත්තමානා පච්චුප්පන්නෙ’ යන සූත්‍රයෙහි ප්‍රයෝජනය සඳහාය.

၄၂၄, ၄၅၀. ပဉ္စမီ တု အန္တု, ဟိထ, မိမ, တံ အန္တံ, ဿု ဝှော, ဧ အာမသေ.

424, 450. තු, අන්තු, හි, ථ, මි, ම; තං, අන්තං, ස්සු, ව්හෝ, ඒ, ආමසේ යනු පංචමී ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

ပဉ္စမီဣစ္စေသာ [Pg.221] သညာ ဟောတိ တု အန္တု, ဟိ ထ, မိမ, တံ အန္တံ, ဿု ဝှော, ဧ အာမသေ ဣစ္စေတေသံ ဒွါဒသန္နံ ပဒါနံ.

තු, අන්තු, හි, ථ, මි, ම; තං, අන්තං, ස්සු, ව්හෝ, ඒ, ආමසේ යන මෙම පද දොළොසට ‘පංචමී’ යන නම (සංඥාව) වෙයි.

ပဉ္စမီဣစ္စနေန ကွတ္ထော? အာဏတျာသိဋ္ဌေ, နုတ္တကာလေ ပဉ္စမီ.

‘පංචමී’ යන මෙයින් කුමන ප්‍රයෝජනයක්ද? ‘ආණත්‍යාසිට්ඨෙ’නුත්තකාලෙ පංචමී’ යන සූත්‍රයෙහි ප්‍රයෝජනය සඳහාය.

၄၂၅, ၄၅၃. သတ္တမီ ဧယျ ဧယျုံ, ဧယျာ သိ ဧယျာ ထ, ဧယျာမိ ဧယျာမ, ဧထ ဧရံ, ဧထော ဧယျာဝှော, ဧယျံ ဧယျာမှေ.

425, 453. එය්‍ය, එය්‍යුං, එය්‍යාසි, එය්‍යාථ, එය්‍යාමි, එය්‍යාම; එථ, එරං, එථෝ, එය්‍යාව්හෝ, එය්‍යං, එය්‍යාම්හේ යනු සත්තමී ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

သတ္တမီ ဣစ္စေသာ သညာ ဟောတိ ဧယျ ဧယျုံ, ဧယျာသိ ဧယျာထ, ဧယျာမိ ဧယျာမ, ဧထ ဧရံ, ဧထော, ဧယျာဝှော, ဧယျံ ဧယျာမှေ ဣစ္စေတေသံ ဒွါဒသန္နံ ပဒါနံ.

එය්‍ය, එය්‍යුං, එය්‍යාසි, එය්‍යාථ, එය්‍යාමි, එය්‍යාම; එථ, එරං, එථෝ, එය්‍යාව්හෝ, එය්‍යං, එය්‍යාම්හේ යන මෙම පද දොළොසට ‘සත්තමී’ යන නම (සංඥාව) වෙයි.

သတ္တမီ ဣစ္စနေန ကွတ္ထော? အနုမတိပရိကပ္ပတ္ထေသု သတ္တမီ.

‘සත්තමී’ යන මෙයින් කුමන ප්‍රයෝජනයක්ද? ‘අනුමතිපරිකප්පත්ථෙසු සත්තමී’ යන සූත්‍රයෙහි ප්‍රයෝජනය සඳහාය.

၄၂၆, ၄၅၉. ပရောက္ခာ အဥ ဧတ္ထ, အံမှ, တ္ထရေ, တ္ထော ဝှော, ဣံ မှေ.

426, 459. අ, උ, එත්ථ, අං, ම්හ; ත්ථ, රේ, ත්ථෝ, ව්හෝ, ඉං, ම්හේ යනු පරොක්ඛා ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

ပရောက္ခာ ဣစ္စေသာ သညာ ဟောတိ အ ဥ, ဧတ္ထ, အံ မှ, တ္ထ ရေ တ္ထော ဝှော, ဣံ မှေ ဣစ္စေတေသံ ဒွါဒသန္နံ ပဒါနံ.

අ, උ, එත්ථ, අං, ම්හ; ත්ථ, රේ, ත්ථෝ, ව්හෝ, ඉං, ම්හේ යන මෙම පද දොළොසට ‘පරොක්ඛා’ යන නම (සංඥාව) වෙයි.

ပရောက္ခာ ဣစ္စနေန ကွတ္ထော? အပစ္စက္ခေ ပရောက္ခာတီတေ.

‘පරොක්ඛා’ යන මෙයින් කුමන ප්‍රයෝජනයක්ද? ‘අපච්චක්ඛේ පරොක්ඛාතීතෙ’ යන සූත්‍රයෙහි ප්‍රයෝජනය සඳහාය.

၄၂၇, ၄၅၅. ဟိယျတ္တနီ [Pg.222] အာဦ, ဩတ္ထ, အံမှာ, တ္ထတ္ထုံ, သေ ဝှံ, ဣံ မှသေ.

427, 455. ආ, ඌ, ඕ, ත්ථ, අං, ම්හා; ත්ථ, ත්ථුං, සේ, ව්හං, ඉං, ම්හසේ යනු හිය්‍යත්තනී ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

ဟိယျတ္တနီ ဣစ္စေသာ သညာ ဟောတိ အာ ဦ, ဩ တ္ထ, အံ မှာ, တ္ထ တ္ထုံ, သေ ဝှံ, ဣံ မှသေ ဣစ္စေတေသံ ဒွါဒသန္နံ ပဒါနံ.

ආ, ඌ, ඕ, ත්ථ, අං, ම්හා; ත්ථ, ත්ථුං, සේ, ව්හං, ඉං, ම්හසේ යන මෙම පද දොළොසට ‘හිය්‍යත්තනී’ යන නම (සංඥාව) වෙයි.

ဟိယျတ္တနီ ဣစ္စနေန ကွတ္ထော? ဟိယျောပဘုတိ ပစ္စက္ခေ ဟိယျတ္တနီ.

‘හිය්‍යත්තනී’ යන මෙයින් කුමන ප්‍රයෝජනයක්ද? ‘හිය්‍යොපභුති පච්චක්ඛෙ හිය්‍යත්තනී’ යන සූත්‍රයෙහි ප්‍රයෝජනය සඳහාය.

၄၂၈, ၄၆၈. အဇ္ဇတနီ ဤ ဥံ, ဩ တ္ထ, ဣံ မှာ, အာ ဦ, သေ ဝှံ, အံ မှေ.

428, 468. ඊ, උං, ඕ, ත්ථ, ಇං, ම්හා; ආ, ඌ, සೇ, ව්හං, අං, ම්හේ යනු අජ්ජතනී ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

အဇ္ဇတနီ ဣစ္စေသာ သညာ ဟောတိ ဤ ဥံ, ဩ တ္ထ, ဣံမှာ, အာ ဦ, သေဝှံ, အံ မှေ ဣစ္စေတေသံ ဒွါဒသန္နံ ပဒါနံ.

ඊ, උං, ඕ, ත්ථ, ಇං, ම්හා; ආ, ඌ, සේ, ව්හං, අං, ම්හේ යන මෙම පද දොළොසට ‘අජ්ජතනී’ යන නම (සංඥාව) වෙයි.

အဇ္ဇတနီ ဣစ္စနေန ကွတ္ထော? သမီပေဇ္ဇတနီ.

‘අජ්ජතනී’ යන්නෙන් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? ‘සමීපෙජ්ජතනී’ (යන සූත්‍රයෙහි භාවිතය සඳහාය).

၄၂၉, ၄၇၂. ဘဝိဿန္တီ ဿတိ ဿန္တိ, ဿသိ ဿထ, ဿာမိ ဿာမ, ဿတေ ဿန္တေ, ဿသေ ဿဝှေ, ဿံ ဿာမှေ.

429, 472. ssati ssanti, ssasi ssatha, ssāmi ssāma, ssate ssante, ssase ssavhe, ssaṃ ssāmhe යන මොහු ‘භවිස්සන්තී’ (විභක්තීහු) වෙති.

ဘဝိဿန္တီ ဣစ္စေသာ သညာ ဟောတိ ဿတိ ဿန္တိ, ဿသိ ဿထ, ဿာမိ ဿာမ, ဿတေ ဿန္တေ, ဿသေ ဿဝှေ, ဿံ ဿာမှေ ဣစ္စေတေသံ ဒွါဒသန္နံ ပဒါနံ.

ssati ssanti, ssasi ssatha, ssāmi ssāma, ssate ssante, ssase ssavhe, ssaṃ ssāmhe යන මෙම ප්‍රත්‍යයන් (පද) දොළසට ‘භවිස්සන්තී’ යන සංඥාව (නම) වේ.

ဘဝိဿန္တီ ဣစ္စနေန ကွတ္ထော? အနာဂတေ ဘဝိဿန္တီ.

‘භවිස්සන්තී’ යන්නෙන් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? ‘අනාගතේ භවිස්සන්තී’ (යන සූත්‍රයෙහි භාවිතය සඳහාය).

၄၃၀, ၃၇၃. ကာလာတိပတ္တိ [Pg.223] ဿာ ဿံသု, ဿေ ဿထ, ဿံ ဿာမှာ, ဿထ သိဿု, ဿသေ ဿဝှေ, ဿိံ ဿာမှသေ.

430, 373. ssā ssaṃsu, sse ssatha, ssaṃ ssāmhā, ssatha sissu, ssase ssavhe, ssiṃ ssāmhase යන මොහු ‘කාලාතිපත්ති’ (විභක්තීහු) වෙති.

ကာလာတိပတ္တိ ဣစ္စေသာ သညာ ဟောတိ ဿာ ဿံသု, ဿေ ဿထ, ဿံ ဿာမှာ, ဿထ ဿိသု, ဿသေ ဿဝှေ, ဿိံ ဿာမှသေ ဣစ္စေတေသံ ဒွါဒသန္နံ ပဒါနံ.

ssā ssaṃsu, sse ssatha, ssaṃ ssāmhā, ssatha sissu, ssase ssavhe, ssiṃ ssāmhase යන මෙම ප්‍රත්‍යයන් (පද) දොළසට ‘කාලාතිපත්ති’ යන සංඥාව (නම) වේ.

ကာလာတိပတ္တိ ဣစ္စနေန ကွတ္ထော? ကြိယာတိပန္နေ’ တီတေ ကာလာတိပတ္တိ.

‘කාලාතිපත්ති’ යන්නෙන් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? ‘ක්‍රියාතිපන්නේ’තීතේ කාලාතිපත්ති’ (යන සූත්‍රයෙහි භාවිතය සඳහාය).

၄၃၁, ၄၅၈. ဟိယျတ္တနီ သတ္တမီ ပဉ္စမီ ဝတ္တမာနာ သဗ္ဗဓာတုကံ.

431, 458. හිය්‍යත්තනී, සත්තමී, පඤ්චමී, වත්තමානා යන මොහු ‘සබ්බධාතුක’ වෙති.

ဟိယျတ္တနာဒယော စတဿော ဝိဘတ္တိယော သဗ္ဗဓာတုက သညာ ဟောန္တိ.

හිය්‍යත්තනී ආදී වූ සතර විභක්තීහු ‘සබ්බධාතුක’ යන සංඥාව ලබති.

အဂမာ, ဂစ္ဆေယျ, ဂစ္ဆတု, ဂစ္ဆတိ.

ගියේය (අගමා), යන්නේය (ගච්ඡෙය්‍ය), යාවා (ගච්ඡතු), යයි (ගච්ඡති).

သဗ္ဗဓာတုက ဣစ္စနေန ကွတ္ထော? ဣကာရာဂမော အသဗ္ဗဓာတုကမှိ.

‘සබ්බධාතුක’ යන්නෙන් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? ‘ඉකාරාගමො අසබ්බධාතුකම්හි’ (යන සූත්‍රයෙහි භාවිතය සඳහාය).

ဣတိ အာချာတကပ္ပေ ပဌမော ကဏ္ဍော.

මෙසේ ආඛ්‍යාත කල්පයෙහි පළමුවන කාණ්ඩය නිමාවේ.

ဒုတိယကဏ္ဍ

දෙවන කාණ්ඩය

၄၃၂, ၃၆၂. ဓာတုလိင်္ဂေဟိ [Pg.224] ပရာ ပစ္စယာ.

432, 362. ධාතූන්ගෙන් සහ ලිංගයන්ගෙන් පරව ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

ဓာတုလိင်္ဂဣစ္စေတေဟိ ပရာ ပစ္စယာ ဟောန္တိ.

ධාතු සහ ලිංග යන මොවුන්ගෙන් පරව ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

ကရောတိ, ဂစ္ဆတိ. ယော ကောစိ ကရောတိ, တံ အညော ‘‘ကရောဟိ ကရောဟိ’’ ဣစ္စေဝံ ဗြဝီတိ, အထ ဝါ ကရောန္တံ ပယောဇယတိ = ကာရေတိ. သံဃော ပဗ္ဗတမိဝ အတ္တာနမာစရတိ = ပဗ္ဗတာယတိ. တဠာကံ သမုဒ္ဒမိဝ အတ္တာနမာစရတိ = သမုဒ္ဒါယတိ, သဒ္ဒေါ စိစ္စိဋမိဝ အတ္တာနမာစရတိ = စိစ္စိဋာယတိ, ဝသိဋ္ဌဿ အပစ္စံ ဝါသိဋ္ဌော. ဧဝမညေပိ ယောဇေတဗ္ဗာ.

කරයි (කරොති), යයි (ගච්ඡති). යමෙක් කරයිද, ඔහුව වෙනත් අයෙක් ‘කරව, කරව’ යයි කියයි, නැතහොත් කරන්නා මෙහෙයවයි = කරවයි (කාරේති). සංඝයා වහන්සේ කන්දක් මෙන් තමන් වහන්සේව පවත්වති = කන්දක් මෙන් හැසිරෙති (පබ්බතායති). පොකුණ මුහුදක් මෙන් තමන් පවත්වයි = මුහුදක් මෙන් හැසිරෙයි (සමුද්දායති). ශබ්දය ‘චිචි’ හඬක් මෙන් තමන් පවත්වයි = ‘චිචි’ හඬක් මෙන් හැසිරෙයි (චිච්චිටායති). වසිෂ්ඨයාගේ දරුවා = වාසිෂ්ඨ (වාසිට්ඨො). මෙසේම අනෙක්වාද යෙදිය යුතුය.

၄၃၃, ၅၂၈. တိဇ ဂုပ ကိတ မာနေ ဟိ ခ ဆ သာ ဝါ.

433, 528. තිජ්, ගුප්, කිත්, මාන් යන ධාතූන්ගෙන් පරව ‘ඛ’, ‘ඡ’, ‘ස’ යන ප්‍රත්‍යයෝ විකල්පයෙන් වෙති.

တိဇ ဂုပ ကိတ မာနု ဣစ္စေတေဟိ ဓာတူဟိ ခ ဆ သ ဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ ဝါ.

තිජ්, ගුප්, කිත්, මාන් යන මෙම ධාතූන්ගෙන් පරව ‘ඛ’, ‘ඡ’, ‘ස’ යන ප්‍රත්‍යයෝ විකල්පයෙන් වෙති.

တိတိက္ခတိ, ဇိဂုစ္ဆတိ, တိကိစ္ဆတိ, ဝီမံသတိ.

ඉවසයි (තිතික්ඛති), පිළිකුල් කරයි (ජิගුච්ඡති), ප්‍රතිකාර කරයි (තිකිච්ඡති), විමසයි (වීමංසති).

ဝါတိ ကိမတ္ထံ? တေဇတိ, ဂေါပတိ, မာနေတိ.

‘වා’ (විකල්පයෙන්) යන්නෙන් කුමක් අදහස් කෙරේද? තේජති (දිලෙයි), ගෝපති (රකී), මානේති (පුදයි) යනාදිය සඳහාය.

၄၃၄, ၅၃၄. ဘုဇ ဃသ ဟရ သု ပါဒီဟိ တုမိစ္ဆတ္ထေသု.

434, 534. භුජ්, ඝස්, හර්, සු, පා ආදී ධාතූන්ගෙන් පරව, කිරීමට කැමැත්ත යන අර්ථයෙහි (තුමුන්නර්ථයෙහි) ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

ဘုဇ [Pg.225] ဃသ ဟရ သု ပါဣစ္စေဝမာဒီဟိ ဓာတူဟိ တုမိစ္ဆတ္ထေသု ခ ဆ သဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ ဝါ.

භුජ්, ඝස්, හර්, සු, පා යනාදී වූ ධාතූන්ගෙන් පරව, කිරීමට කැමැත්ත යන අර්ථයෙහි (තුමුන්නර්ථයෙහි) ‘ඛ’, ‘ඡ’, ‘ස’ යන ප්‍රත්‍යයෝ විකල්පයෙන් වෙති.

ဘောတ္တုမိစ္ဆတိ=ဗုဘုက္ခတိ, ဃသိတုမိစ္ဆတိ=ဇိဃစ္ဆတိ, ဟရိတုမိစ္ဆတိ=ဇိဂီသတိ, သောတုမိစ္ဆတိ=သုဿုသတိ, ပါတုမိစ္ဆတိ=ပိဝါသတိ.

අනුභව කිරීමට කැමති වෙයි = බුභුක්ඛති, කෑමට කැමති වෙයි = ජිඝච්ඡති, ගෙන යාමට කැමති වෙයි = ජිගීසති, ඇසීමට කැමති වෙයි = සුස්සූසති, බීමට කැමති වෙයි = පිවාසති.

ဝါတိ ကိမတ္ထံ? ဘောတ္တုမိစ္ဆတိ.

‘වා’ (විකල්පයෙන්) යන්නෙන් කුමක් අදහස් කෙරේද? (මෙම ප්‍රත්‍යයන් නොයෙදී සාමාන්‍ය පරිදි යෙදෙන) ‘භොත්තුමිච්ඡති’ (අනුභව කිරීමට කැමති වෙයි) යන්න සඳහාය.

တုမိစ္ဆတ္ထေသူတိ ကိမတ္ထံ? ဘုဉ္ဇတိ.

‘තුමිච්ඡත්ථෙසු’ (කිරීමට කැමැත්ත ඇති කල්හි) යන්නෙන් කුමක් අදහස් කෙරේද? කිරීමට කැමැත්තක් නොමැති විට ‘භුඤ්ජති’ (අනුභව කරයි) යන තන්හි මෙම රීතිය වැළැක්වීම සඳහාය.

၄၃၅, ၅၃၆. အာယ နာမတော ကတ္တူပမာနာဒါစာရေ.

435, 536. කර්තෘ උපමානයෙන් යුක්ත නාම පදයකින් පරව ආචාර (හැසිරීම්) අර්ථයෙහි ‘ආය’ ප්‍රත්‍යය වෙයි.

နာမတော ကတ္တူပမာနာ အာစာရတ္ထေ အာယပစ္စယော ဟောတိ.

කර්තෘ උපමානයෙන් යුක්ත නාම පදයකින් පරව ආචාර (හැසිරීම්) අර්ථයෙහි ‘ආය’ ප්‍රත්‍යය වෙයි.

သံဃော ပဗ္ဗတမိဝ အတ္တာနမာစရတိ = ပဗ္ဗတာယတိ, တဠာကံ သမုဒ္ဒမိဝ အတ္တာနမာစရတိ = သမုဒ္ဒါယတိ, သဒ္ဒေါ စိစ္စိဋမိဝ အတ္တာနမာစရတိ = စိစ္စိဋာယတိ. ဧဝမညေပိ ယောဇေတဗ္ဗာ.

සංඝයා වහන්සේ කන්දක් මෙන් තමන් වහන්සේව පවත්වති = කන්දක් මෙන් හැසිරෙති (පබ්බතායති), පොකුණ මුහුදක් මෙන් තමන් පවත්වයි = මුහුදක් මෙන් හැසිරෙයි (සමුද්දායති), ශබ්දය ‘චිචි’ හඬක් මෙන් තමන් පවත්වයි = ‘චිචි’ හඬක් මෙන් හැසිරෙයි (චිච්චිටායති). මෙසේම අනෙක්වාද යෙදිය යුතුය.

၄၃၆, ၅၃၇. ဤယူပမာနာ စ.

436, 537. උපමානාර්ථයෙහි ‘ඊය’ ප්‍රත්‍යයද වෙයි.

နာမတော ဥပမာနာ အာစာရတ္ထေ စ ဤယပစ္စယော ဟောတိ.

උපමාන වූ නාම පදවලින් පරව ආචාර (හැසිරීම්) අර්ථයෙහි ‘ඊය’ ප්‍රත්‍යයද වෙයි.

အဆတ္တံ [Pg.226] ဆတ္တမိဝ အာစရတိ =ဆတ္တီယတိ, အပုတ္တံ ပုတ္တမိဝ အာစရတိ=ပုတ္တီယတိ.

කුඩයක් නොවන දෙයක් කුඩයක් මෙන් සලකයි = කුඩයක් සේ පවත්වයි (ඡත්තීයති), පුතෙකු නොවන අයෙකු පුතෙකු මෙන් සලකයි = පුතෙකු සේ පවත්වයි (පුත්තීයති).

ဥပမာနာတိ ကိမတ္ထံ? ဓမ္မံ အာစရတိ.

‘උපමාන’ (සැසඳීම) යන්නෙන් කුමක් අදහස් කෙරේද? උපමානයක් නොවන විට ‘ධම්මං ආචරති’ (දහමෙහි හැසිරෙයි) යන තන්හි මෙම රීතිය වැළැක්වීම සඳහාය.

အာစာရေတိ ကိမတ္ထံ? အဆတ္တံ ဆတ္တမိဝ ရက္ခတိ. ဧဝမညေပိ ယောဇေတဗ္ဗာ.

‘ආචාර’ (හැසිරීම) යන්නෙන් කුමක් අදහස් කෙරේද? හැසිරීම් අර්ථයක් නොමැති විට ‘අඡත්තං ඡත්තමිව රක්ඛති’ (කුඩයක් නොවන දෙයක් කුඩයක් මෙන් රකියි) යන තන්හි මෙම රීතිය වැළැක්වීම සඳහාය. මෙසේම අනෙක්වාද යෙදිය යුතුය.

၄၃၇, ၅၃၈. နာမမှာ’တ္တိစ္ဆတ္ထေ.

437, 538. නාම පදයකින් පරව තමාගේ කැමැත්ත යන අර්ථයෙහි (ඊය ප්‍රත්‍යය වෙයි).

နာမမှာ အတ္တနော ဣစ္ဆတ္ထေ ဤယပစ္စယော ဟောတိ.

නාම පදයකින් පරව තමා සඳහා වූ කැමැත්ත යන අර්ථයෙහි ‘ඊය’ ප්‍රත්‍යය වෙයි.

အတ္တနော ပတ္တမိစ္ဆတိ = ပတ္တီယတိ. ဧဝံ ဝတ္ထီယတိ, ပရိက္ခာရီယတိ, စီဝရီယတိ, ဓနီယတိ, ဃဋီယတိ.

තමා සඳහා පාත්‍රයක් කැමති වෙයි = පත්තීයති. මෙසේම වත්ථීයති (වස්ත්‍රය කැමති වෙයි), පරික්ඛාරීයති (පිරිකර කැමති වෙයි), cීවරීයති (සිවුර කැමති වෙයි), ධනීයති (ධනය කැමති වෙයි), ඝටීයති (කළය කැමති වෙයි) යනාදී වශයෙන් දත යුතුය.

အတ္တိစ္ဆတ္ထေတိ ကိမတ္ထံ? အညဿ ပတ္တမိစ္ဆတိ. ဧဝမညေပိ ယောဇေတဗ္ဗာ.

‘අත්තිච්ඡත්ථේ’ (තමාගේ කැමැත්තෙහි) යන්නෙන් කුමක් අදහස් කෙරේද? තමා සඳහා නොව අන් අයෙකු වෙනුවෙන් කැමති වන විට ‘අඤ්ඤස්ස පත්තමිච්ඡති’ (අන්‍යයෙකුගේ පාත්‍රය කැමති වෙයි) යන තන්හි මෙම රීතිය වැළැක්වීම සඳහාය. මෙසේම අනෙක්වාද යෙදිය යුතුය.

၄၃၈, ၅၄၀. ဓာတူဟိ ဏေ ဏယ ဏာပေ ဏာပယာ ကာရိတာနိ ဟေတွတ္ထေ.

438, 540. ධාතූන්ගෙන් පරව, හේත්වර්ථයෙහි (මෙහෙයවන අර්ථයෙහි) ‘ණේ’, ‘ණ්‍ය’, ‘ණාපේ’, ‘ණාපය’ යන ‘කාරිත’ ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

သဗ္ဗေဟိ ဓာတူဟိ ဏေဏယ ဏာပေ ဏာပယဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ ကာရိတသညာ စ ဟေတွတ္ထေ.

සියලුම ධාතූන්ගෙන් පරව, හේත්වර්ථයෙහි ‘ණේ’, ‘ණ්‍ය’, ‘ණාපේ’, ‘ණාපය’ යන ප්‍රත්‍යයෝ වෙති, ඔවුහු ‘කාරිත’ යන සංඥාවද ලබති.

ယော ကောစိ ကရောတိ, တံ အညော ‘‘ကရောဟိ ကရောဟိ’’ ဣစ္စေဝံ ဗြဝီတိ, အထ ဝါ ကရောန္တံ ပယောဇယတိ [Pg.227] = ကာရေတိ, ကာရယတိ, ကာရာပေတိ, ကာရာ ပယတိ. ယေ ကေစိ ကရောန္တိ, တေ အညေ ‘‘ကရောထ ကရောထ’’ ဣစ္စေဝံ ဗြုဝန္တိ = ကာရေန္တိ, ကာရယန္တိ, ကာရာပေန္တိ, ကာရာပယန္တိ. ယော ကောစိ ပစတိ, တံ အညော ‘‘ပစာဟိ ပစာဟိ’’ဣစ္စေဝံ ဗြဝီတိ, အထ ဝါ ပစန္တံ ပယောဇယတိ = ပါစေတိ, ပါစယတိ, ပါစာပေတိ, ပါစာပယတိ. ယေ ကေစိ ပစန္တိ, တေ အညေ ‘‘ပစထ ပစထ’’ ဣစ္စေဝံ ဗြုဝန္တိ = ပါစေန္တိ, ပါစယန္တိ, ပါစာပေန္တိ. ပါစာပယန္တိ. ဧဝံ ဘဏေတိ, ဘဏယတိ, ဘဏာပေတိ, ဘဏာပယတိ. ဘဏေန္တိ, ဘဏယန္တိ, ဘဏာပေန္တိ, ဘဏာပယန္တိ. တထရိဝ အညေပိ ယောဇေတဗ္ဗာ.

යමෙක් කරයිද, ඔහුව වෙනත් අයෙක් ‘කරව, කරව’ යයි කියයි, නැතහොත් කරන්නා මෙහෙයවයි = කරවයි (කාරේති, කාරයති, කාරාපේති, කාරාපයති). යම් කෙනෙක් කරත්ද, ඔවුන්ව වෙනත් අය ‘කරව්, කරව්’ යයි කියති = කරවති (කාරේන්ති, කාරයන්ති, kාරාපේන්ති, කාරාපයන්ති). යමෙක් පිසයිද, ඔහුව වෙනත් අයෙක් ‘පිසව, පිසව’ යයි කියයි, නැතහොත් පිසින්නා මෙහෙයවයි = පිසවයි (පාචේති, පාචයති, පාචාපේති, පාචාපයති). යම් කෙනෙක් පිසත්ද, ඔවුන්ව වෙනත් අය ‘පිසව්, පිසව්’ යයි කියති = පිසවති (පාචේන්ති, පාචයන්ති, පාචාපේන්ති, පාචාපයන්ති). මෙසේම භණේති, භණයති, භණාපේති, භණාපයති (කියවයි) ද, භණේන්ති, භණයන්ති, භණාපේන්ති, භණාපයන්ති (කියවති) ද වේ. එලෙසම අනෙක්වාද යෙදිය යුතුය.

ဟေတွတ္ထေတိ ကိမတ္ထံ? ကရောတိ, ပစတိ.

"හේත්වත්ථෙහි" (හේතු අර්ථයෙහි) යැයි කියන ලද්දේ කුමක් සඳහාද? 'කරොති' (කරයි), 'පචති' (පිසයි) යනාදී හේතු අර්ථයක් නොමැති තැන්වල (මෙම ප්‍රත්‍යය වැළැක්වීම සඳහාය).

အတ္ထဂ္ဂဟဏေန အလပစ္စယော ဟောတိ, ဇောတလတိ.

(සූත්‍රයෙහි) 'අත්ථ' යන්න ග්‍රහණය කිරීමෙන් 'අල' ප්‍රත්‍යය ද වෙයි. (නිදසුනක් ලෙස) 'ජොතලති' (බබළවයි) යන්නයි.

၄၃၉, ၅၃၉. ဓာတုရူပေ နာမသ္မာ ဏယော စ.

439, 539. ධාතු ස්වරූපය ඇති කල්හි නාම පදයකින් පසුව 'ණය' ප්‍රත්‍යය ද වෙයි.

တသ္မာ နာမသ္မာ ဏယပစ္စယော ဟောတိ ကာရိတသညော စ ဓာတုရူပေ သတိ.

එබැවින් ධාතු ස්වරූපය ඇති කල්හි, එම නාම පදයෙන් පසුව 'ණය' ප්‍රත්‍යය ද වන අතර, එය 'කාරිත' සංඥාවෙන් (කාරිත යැයි) ද හඳුන්වනු ලැබේ.

ဟတ္ထိနာ အတိက္ကမတိ မဂ္ဂံ = အတိဟတ္ထယတိ, ဝီဏာယ ဥပဂါယတိ ဂီတံ = ဥပဝီဏယတိ, ဒဠှံ ကရောတိ ဝီရိယံ [Pg.228] = ဒဠှယတိ, ဝိသုဒ္ဓါ ဟောတိ ရတ္တိ = ဝိသုဒ္ဓယတိ.

'හත්ථිනා අතික්කමති මග්ගං' = 'අතිහත්ථයති' (ඇතු පිටින් මාර්ගය ඉක්මවා යයි), 'වීණාය උපගායති ගීතං' = 'උපවීණයති' (වීණාවෙන් ගීතයක් ගායනා කරයි), 'දළ්හං කරොති වීරියං' = 'දළ්හයති' (වීර්යය ස්ථිර කරයි), 'විසුද්ධා හොති රත්ති' = 'විසුද්ධයති' (රාත්‍රිය පිරිසිදු වෙයි).

စဂ္ဂဟဏေန အာရ အာလဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ. သန္တံ ကရောတိ = သန္တာရတိ, ဥပက္ကမံ ကရောတိ = ဥပက္ကမာလတိ.

'ච' යන්න ග්‍රහණය කිරීමෙන් 'ආර' සහ 'ආල' යන ප්‍රත්‍යයන් ද වෙති. 'සන්තං කරොති' = 'සන්තාරති' (සන්සුන් කරයි), 'උපක්කමං කරොති' = 'උපක්කමාලති' (උත්සාහ කරයි).

၄၄၀, ၄၄၅. ဘာဝကမ္မေသု ယော.

440, 445. භාව සහ කර්ම අර්ථයන්හි 'ය' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

သဗ္ဗေဟိ ဓာတူဟိ ဘာဝကမ္မေသု ယပစ္စယော ဟောတိ.

සියලු ධාතූන්ගෙන් පසුව භාව සහ කර්ම අර්ථයන්හි 'ය' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဌီယတေ, ဗုဇ္ဈတေ, ပစ္စတေ, လဗ္ဘတေ, ကရီယတေ, ယုဇ္ဇတေ, ဥစ္စတေ.

'ථීයතෙ' (සිටිනු ලැබේ), 'බුජ්ඣතෙ' (අවබෝධ කරගනු ලැබේ), 'පච්චතෙ' (පිසිනු ලැබේ), 'ලබ්භතෙ' (ලබනු ලැබේ), 'කරීයතෙ' (කරනු ලැබේ), 'යුජ්ජතෙ' (යොදනු ලැබේ), 'උච්චතෙ' (කියනු ලැබේ).

ဘာဝကမ္မေသူတိ ကိမတ္ထံ? ကရောတိ, ပစတိ, ပဌတိ.

'භාවකම්මෙසූති' (භාව සහ කර්ම අර්ථයන්හි) යැයි කියන ලද්දේ කුමක් සඳහාද? 'කරොති' (කරයි), 'පචති' (පිසයි), 'පඨති' (කියවයි) යනාදී භාව හෝ කර්ම අර්ථයන් නොමැති තැන්වල මෙම ප්‍රත්‍යය වැළැක්වීම සඳහාය.

၄၄၁, ၄၄၇. တဿ စဝဂ္ဂယကာရဝကာရတ္တံ သဓာတွန္တဿ.

441, 447. ධාතුවේ අන්ත අක්ෂරය සමඟ ඒ (ය ප්‍රත්‍යයට) ච-වර්ගය, ය-කාරය සහ ව-කාරය බවට පත්වීම සිදුවේ.

တဿ ယပစ္စယဿ စဝဂ္ဂယကာရဝကာရတ္တံ ဟောတိ ဓာတူနံ အန္တေန သဟ ယထာသမ္ဘဝံ.

එම 'ය' ප්‍රත්‍යයට ධාතූන්ගේ අන්ත අක්ෂරය සමඟ යෝග්‍ය පරිදි ච-වර්ගය, ය-කාරය සහ ව-කාරය බවට පත්වීම සිදුවේ.

ဝုစ္စတေ, ဝုစ္စန္တေ, ဥစ္စတေ, ဥစ္စန္တေ, ပစ္စတေ, ပစ္စန္တေ. မဇ္ဇတေ, မဇ္ဇန္တေ, ယုဇ္ဇတေ, ယုဇ္ဇန္တေ. ဗုဇ္ဈတေ, ဗုဇ္ဈန္တေ, ကုဇ္ဈတေ, ကုဇ္ဈန္တေ, ဥဇ္ဈတေ, ဥဇ္ဈန္တေ. ဟညတေ, ဟညန္တေ. ကယျတေ, ကယျန္တေ. ဒိဗ္ဗတေ, ဒိဗ္ဗန္တေ.

'වුච්චතෙ', 'වුච්චන්තෙ', 'උච්චතෙ', 'උච්චන්තෙ' (කියනු ලැබේ, කියනු ලැබෙත්), 'පච්චතෙ', 'පච්චන්තෙ' (පිසිනු ලැබේ, පිසිනු ලැබෙත්). 'මජ්ජතෙ', 'මජ්ජන්තෙ' (මදිනු ලැබේ, මදිනු ලැබෙත්), 'යුජ්ජතෙ', 'යුජ්ජන්තෙ' (යොදනු ලැබේ, යොදනු ලැබෙත්). 'බුජ්ඣතෙ', 'බුජ්ඣන්තෙ' (අවබෝධ කරගනු ලැබේ, අවබෝධ කරගනු ලැබෙත්), 'කුජ්ඣතෙ', 'කුජ්ඣන්තෙ' (කිපෙනු ලැබේ, කිපෙනු ලැබෙත්), 'උජ්ඣතෙ', 'උජ්ඣන්තෙ' (අත්හරිනු ලැබේ, අත්හරිනු ලැබෙත්). 'හඤ්ඤතෙ', 'හඤ්ඤන්තෙ' (නසනු ලැබේ, නසනු ලැබෙත්). 'කය්‍යතෙ', 'කය්‍යන්තෙ' (කරනු ලැබේ, කරනු ලැබෙත්). 'දිබ්බතෙ', 'දිබ්බන්තෙ' (ක්‍රීඩා කරනු ලැබේ, ක්‍රීඩා කරනු ලැබෙත්).

၄၄၂, ၄၄၈. ဣဝဏ္ဏာဂမော [Pg.229] ဝါ.

442, 448. සමහර විට 'ඉ' හෝ 'ඊ' ස්වර ආගමයක් වෙයි.

သဗ္ဗေဟိ ဓာတူဟိ ယမှိ ပစ္စယေ, ပရေ ဣဝဏ္ဏာဂမော ဟောတိ ဝါ.

සියලු ධාතූන්ගෙන් පසුව 'ය' ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි, සමහර විට 'ඉ' හෝ 'ඊ' ස්වර ආගමයක් වෙයි.

ကရီယတေ, ကရီယတိ, ဂစ္ဆီယတေ, ဂစ္ဆီယတိ.

'කරීයතෙ', 'කරීයති' (කරනු ලැබේ), 'ගච්ඡීයතෙ', 'ගච්ඡීයති' (යනු ලැබේ).

ဝါတိ ကိမတ္ထံ? ကယျတေ.

'වා' (සමහර විට) යැයි කියන ලද්දේ කුමක් සඳහාද? 'කය්‍යතෙ' (කරනු ලැබේ) යනාදී වශයෙන් (ඉ/ඊ ආගමය නොවන) විකල්ප රූප සඳහාය.

၄၄၃, ၄၄၉. ပုဗ္ဗရူပဉ္စ.

443, 449. පූර්ව රූපය ද (වෙයි).

သဗ္ဗေဟိ ဓာတူဟိ ယပစ္စယော ပုဗ္ဗရူပမာပဇ္ဇတေ ဝါ.

සියලු ධාතූන්ගෙන් පසුව ඇති 'ය' ප්‍රත්‍යය, සමහර විට පූර්ව රූපයට (තමන්ට පෙර ඇති ව්‍යංජනයට සමාන රූපයට) පැමිණෙයි.

ဝုဍ္ဎတေ, ဖလ္လတေ, ဒမ္မတေ, သက္ကတေ, လဗ္ဘတေ, ဒိဿတေ.

'වුඩ්ඪතෙ' (වැඩෙයි), 'ඵල්ලතෙ' (පැලෙයි/ඵල දරයි), 'දම්මතෙ' (දමනය කරනු ලැබේ), 'සක්කතෙ' (හැකි වෙයි), 'ලබ්භතෙ' (ලබනු ලැබේ), 'දිස්සතෙ' (දකිනු ලැබේ).

၄၄၄, ၅၀၁. တထာ ကတ္တရိ စ.

444, 501. එසේම කර්තෘ කාරකයෙහි ද (වෙයි).

ယထာ ဟေဋ္ဌာ ဘာဝကမ္မေသု ယပစ္စယဿ အာဒေသော ဟောတိ တထာ ကတ္တရိပိ ယပစ္စယဿ အာဒေသော ကာတဗ္ဗော.

යට සඳහන් කළ පරිදි, භාව සහ කර්ම කාරකයන්හි 'ය' ප්‍රත්‍යයේ යම් ආදේශයක් වේද, එලෙසම කර්තෘ කාරකයෙහි ද 'ය' ප්‍රත්‍යයේ ආදේශය කටයුතුය.

ဗုဇ္ဈတိ, ဝိဇ္ဈတိ, မညတိ, သိဗ္ဗတိ.

'බුජ්ඣති' (අවබෝධ කරයි), 'විජ්ඣති' (විදියි), 'මඤ්ඤති' (හිතයි), 'සිබ්බති' (මසයි).

၄၄၅, ၄၃၃. ဘူဝါဒိတော အ.

445, 433. භූ ආදී ධාතූන්ගෙන් පසුව 'අ' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဘူဣစ္စေဝမာဒိတော ဓာတုဂဏတော အပစ္စယော ဟောတိ ကတ္တရိ.

භූ යනාදී ධාතු ගණයෙන් පසුව, කර්තෘ කාරකයෙහි 'අ' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဘဝတိ[Pg.230], ပဌတိ, ပစတိ, ဇယတိ.

'භවති' (වෙයි), 'පඨති' (කියවයි), 'පචති' (පිසයි), 'ජයති' (දිනයි).

၄၄၆, ၅၀၉. ရုဓာဒိတော နိဂ္ဂဟိတပုဗ္ဗဉ္စ.

446, 509. රුධ ආදී ධාතූන්ගෙන් පසුව (අ ප්‍රත්‍යය ද) පූර්වයෙහි නිග්ගහීතය (අනුස්වාරය) ද වෙයි.

ရုဓဣစ္စေဝမာဒိတော ဓာတုဂဏတော အပစ္စယော ဟောတိ ကတ္တရိ, ပုဗ္ဗေ နိဂ္ဂဟိတာဂမော ဟောတိ.

රුධ යනාදී ධාතු ගණයෙන් පසුව කර්තෘ කාරකයෙහි 'අ' ප්‍රත්‍යය වන අතර, පූර්වයෙහි නිග්ගහීත ආගමය (අනුස්වාරය එක්වීම) ද වෙයි.

ရုန္ဓတိ, ဆိန္ဒတိ, ဘိန္ဒတိ.

'රුන්ධති' (වළක්වයි), 'ඡින්දති' (කපයි), 'භින්දති' (බිඳියි).

စဂ္ဂဟဏေန ဣ ဤ ဧ ဩဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ နိဂ္ဂဟိတပုဗ္ဗဉ္စ.

'ච' යන්න ග්‍රහණය කිරීමෙන් 'ඉ', 'ඊ', 'එ', 'ඔ' යන ප්‍රත්‍යයන් ද පූර්වයෙහි නිග්ගහීතය (අනුස්වාරය) ද වෙති.

ရုန္ဓိတိ, ရုန္ဓီတိ, ရုန္ဓေတိ, ရုန္ဓောတိ, သုမ္ဘောတိ, ပရိသုမ္ဘောတိ.

'රුන්ධිති', 'රුන්ධීති', 'රුන්ධෙති', 'රුන්ධොති' (වළක්වයි), 'සුම්භොති', 'පරිසුම්භොති' (පහර දෙයි/පෙළයි).

၄၄၇, ၅၁၀. ဒိဝါဒိတော ယော.

447, 510. දිව ආදී ධාතූන්ගෙන් පසුව 'ය' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဒိဝုဣစ္စေဝမာဒိတော ဓာတုဂဏတော ယပစ္စယော ဟောတိ ကတ္တရိ.

දිවු යනාදී ධාතු ගණයෙන් පසුව, කර්තෘ කාරකයෙහි 'ය' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဒိဗ္ဗတိ, ထိဗ္ဗတိ, ယုဇ္ဈတိ, ဝိဇ္ဈတိ, ဗုဇ္ဈတိ.

'දිබ්බති' (ක්‍රීඩා කරයි), 'ථිබ්බති' (කෙළ ගසයි/නිශ්චල වෙයි), 'යුජ්ඣති' (සටන් කරයි), 'විජ්ඣති' (විදියි), 'බුජ්ඣති' (අවබෝධ කරයි).

၄၄၈, ၅၁၂. သွာဒိတော ဏု ဏာ ဥဏာ စ.

448, 512. සු ආදී ධාතූන්ගෙන් පසුව 'ණු', 'ණා' සහ 'උණා' යන ප්‍රත්‍යයන් ද වෙති.

သုဣစ္စေဝမာဒိတော ဓာတုဂဏတော ဏု ဏာ ဥ ဏာဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ ကတ္တရိ.

සු යනාදී ධාතු ගණයෙන් පසුව, කර්තෘ කාරකයෙහි 'ණු', 'ණා', 'උ' සහ 'ණා' (උණා) යන ප්‍රත්‍යයන් වෙති.

အဘိသုဏောတိ[Pg.231], အဘိသုဏာတိ, သံဝုဏောတိ, သံဝုဏာတိ, အာဝုဏောတိ, အာဝုဏာတိ, ပါပုဏောတိ, ပါပုဏာတိ.

'අභිසුණොති', 'අභිසුණාති' (අසයි/ශ්‍රවණය කරයි), 'සංවුණොති', 'සංවුණාති' (වසා දමයි/සංවර කරයි), 'ආවුණොති', 'ආවුණාති' (අමුණයි), 'පාපුණොති', 'පාපුණාති' (ළඟා වෙයි/පැමිණෙයි).

၄၄၉, ၅၁၃. ကိယာဒိတော နာ.

449, 513. කී ආදී ධාතූන්ගෙන් පසුව 'නා' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ကီဣစ္စေဝမာဒိတော ဓာတုဂဏတော နာပစ္စယော ဟောတိ ကတ္တရိ.

කී යනාදී ධාතු ගණයෙන් පසුව, කර්තෘ කාරකයෙහි 'නා' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ကိဏာတိ, ဇိနာတိ, ဓုနာတိ, မုနာတိ, လုနာတိ, ပုနာတိ.

'කිණාති' (මිලදී ගනියි), 'ජිනාති' (දිනයි), 'ධුනාති' (සලිත කරයි), 'මුනාති' (මනියි/දකියි), 'ලුනාති' (කපයි), 'පුනාති' (පිරිසිදු කරයි).

၄၅၀, ၅၁၇. ဂဟာဒိတော ပ္ပ ဏှာ.

450, 517. "ගහ" ආදී ධාතූන්ගෙන් පසුව "ප්ප" සහ "ණ්හා" ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

ဂဟဣစ္စေဝမာဒိတော ဓာတုဂဏတော ပ္ပဏှာဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ ကတ္တရိ.

"ගහ" යනාදී ධාතු ගණයෙන් පසුව කර්තෘ කාරකයෙහි "ප්ප" සහ "ණ්හා" යන මෙම ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

ဃေပ္ပတိ, ဂဏှာတိ.

ගෙප්පති (ගනියි), ගණ්හාති (ගනියි).

၄၅၁, ၅၂၀. တနာဒိတော ဩယိရာ.

451, 520. "තනු" ආදී ධාතූන්ගෙන් පසුව "ඔ" සහ "යිර" ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

တနုဣစ္စေဝမာဒိတော ဓာတုဂဏတော ဩ ယိရဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ ကတ္တရိ.

"තනු" යනාදී ධාතු ගණයෙන් පසුව කර්තෘ කාරකයෙහි "ඔ" සහ "යිර" යන මෙම ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

တနောတိ[Pg.232], တနောဟိ, ကရောတိ, ကရောဟိ, ကယိ ရတိ, ကယိရာဟိ.

තනෝති (පතුරුවයි), තනෝහි (පතුරුවව), කරෝති (කරයි), කරෝහි (කරව), කයිරති (කරයි), කයිරාහි (කරව).

၄၅၂, ၅၂၅. စုရာဒိတော, ဏေ ဏယာ.

452, 525. "චුර" ආදී ධාතූන්ගෙන් පසුව "ණේ" සහ "ණය" ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

စုရဣစ္စေဝမာဒိတော ဓာတုဂဏတော ဏေ ဏယဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ ကတ္တရိ, ကာရိတသညာ စ.

"චුර" යනාදී ධාතු ගණයෙන් පසුව කර්තෘ කාරකයෙහි "ණේ" සහ "ණය" යන මෙම ප්‍රත්‍යයෝ ද, "කාරිත" සංඥාව ද වෙති.

စောရေတိ, စောရယတိ, စိန္တေတိ, စိန္တယတိ, မန္တေတိ, မန္တယတိ.

චෝරේති, චෝරයති (සොරකම් කරයි), චින්තේති, චින්තයති (සිතයි), මන්තේති, මන්තයති (මන්ත්‍රණය කරයි).

၄၅၃, ၄၄၄. အတ္တနောပဒါနိ ဘာဝေ စ ကမ္မနိ.

453, 444. භාව කාරකයෙහි සහ කර්ම කාරකයෙහි ද ආත්මනෝපද ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

ဘာဝေ စ ကမ္မနိ စ အတ္တနောပဒါနိ ဟောန္တိ.

භාව කාරකයෙහි ද කර්ම කාරකයෙහි ද ආත්මනෝපද ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

ဥစ္စတေ, ဥစ္စန္တေ, မဇ္ဇတေ, မဇ္ဇန္တေ, ယုဇ္ဇတေ, ယုဇ္ဇန္တေ, ကုဇ္ဈတေ, ကုဇ္ဈန္တေ, လဗ္ဘတေ, လဗ္ဘန္တေ, ကယျတေ, ကယျန္တေ.

උච්චතේ (කියනු ලැබේ), උච්චන්තේ (කියනු ලැබෙති), මජ්ජතේ (මදිනු ලැබේ), මජ්ජන්තේ (මදිනු ලැබෙති), යුජ්ජතේ (යොදනු ලැබේ), යුජ්ජන්තේ (යොදනු ලැබෙති), කුජ්ඣතේ (කිපෙනු ලැබේ), කුජ්ඣන්තේ (කිපෙනු ලැබෙති), ලබ්භතේ (ලබනු ලැබේ), ලබ්භන්තේ (ලබනු ලැබෙති), කය්‍යතේ (කරනු ලැබේ), කය්‍යන්තේ (කරනු ලැබෙති).

၄၅၄, ၄၄၀. ကတ္တရိ စ.

454, 440. කර්තෘ කාරකයෙහි ද (ආත්මනෝපද ප්‍රත්‍යයෝ වෙති).

ကတ္တရိ စ အတ္တနောပဒါနိ ဟောန္တိ.

කර්තෘ කාරකයෙහි ද ආත්මනෝපද ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

မညတေ, ရောစတေ, သောစတေ, ဗုဇ္ဈတေ, ဇာယတေ.

මඤ්ඤතේ (සිතයි), රෝචතේ (කැමති වෙයි), සෝචතේ (ශෝක කරයි), බුජ්ඣතේ (අවබෝධ කරයි), ජායතේ (උපදියි).

၄၅၅, ၅၃၀. ဓာတုပ္ပစ္စယေဟိ ဝိဘတ္တိယော.

455, 530. ධාතු ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් පසුව (ආඛ්‍යාත) විභක්ති වෙති.

ဓာတုနိဒ္ဒိဋ္ဌေဟိ ပစ္စယေဟိ ခါဒိကာရိတန္တေဟိ ဝိဘတ္တိယော ဟောန္တိ.

ධාතූන් කෙරෙන් දක්වන ලද, "ඛ" ප්‍රත්‍යයේ සිට "කාරිත" ප්‍රත්‍යය දක්වා අවසන් වන ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් පසුව විභක්ති වෙති.

တိတိက္ခတိ[Pg.233], ဇိဂုစ္ဆတိ, ဝီမံသတိ, သမုဒ္ဒါယတိ, ပုတ္တီယတိ, ကာရေတိ, ပါစေတိ.

තිතික්ඛති (ඉවසයි), ජිගුච්ඡති (පිළිකුල් කරයි), වීමංසති (විමසයි), සමුද්දායති (සමුද්‍රය මෙන් හැසිරෙයි), පුත්තීයති (පුතෙකු මෙන් සලකයි), කාරේති (කරවයි), පාචේති (පිසවයි).

၄၅၆, ၄၃၀. ကတ္တရိ ပရဿပဒံ.

456, 430. කර්තෘ කාරකයෙහි පරස්සපද ප්‍රත්‍යය වේ.

ကတ္တရိ ပရဿပဒံ ဟောတိ.

කර්තෘ කාරකයෙහි පරස්සපද ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ကရောတိ, ပစတိ, ပဌတိ, ဂစ္ဆတိ.

කරෝති (කරයි), පචති (පිසයි), පඨති (කියවයි), ගච්ඡති (යයි).

၄၅၇, ၄၂၄. ဘူဝါဒယော ဓာတဝေါ.

457, 424. "භූ" ආදීහු ධාතූහු වෙති.

ဘူဣစ္စေဝမာဒယော ယေ သဒ္ဒဂဏာ, တေ ဓာတုသညာ ဟောန္တိ.

"භූ" යනාදී වූ යම් ශබ්ද සමූහයක් වෙත් ද, ඔවුහු "ධාතු" යන සංඥාව ලබති.

ဘဝတိ, ဘဝန္တိ, စရတိ, စရန္တိ, ပစတိ, ပစန္တိ, စိန္တယတိ, စိန္တယန္တိ, ဟောတိ, ဟောန္တိ, ဂစ္ဆတိ, ဂစ္ဆန္တိ.

භවති (වෙයි), භවන්ති (වෙති), චරති (හැසිරෙයි), චරන්ති (හැසිරෙති), පචති (පිසයි), පචන්ති (පිසති), චින්තයති (සිතයි), චින්තයන්ති (සිතති), හෝති (වෙයි), හෝන්ති (වෙති), ගච්ඡති (යයි), ගච්ඡන්ති (යති).

ဣတိ အာချာတကပ္ပေ ဒုတိယော ကဏ္ဍော.

මෙසේ ආඛ්‍යාත කල්පයෙහි දෙවැනි කොටස නිමාවට පත් වේ.

တတိယကဏ္ဍ

තුන්වැනි කොටස.

၄၅၈, ၄၆၁. ကွစာဒိဝဏ္ဏာနမေကဿရာနံ ဒွေဘာဝေါ.

458, 461. සමහරවිට එක් ස්වරයක් ඇති ආදි අකුරුවල ද්විත්ව වීම සිදුවේ.

အာဒိဘူတာနံ ဝဏ္ဏာနံ ဧကဿရာနံ ကွစိ ဒွေဘာဝေါ ဟောတိ.

ආදියේ පවතින එක් ස්වරයක් ඇති අකුරුවලට සමහරවිට ද්විත්ව භාවය (දෙගුණ වීම) වෙයි.

တိတိက္ခတိ[Pg.234], ဇိဂုစ္ဆတိ, တိကိစ္ဆတိ, ဝီမံသတိ, ဗုဘုက္ခတိ, ပိဝါသတိ, ဒဒ္ဒလ္လတိ, ဒဒါတိ, ဇဟာတိ, စင်္ကမတိ.

තිතික්ඛති (ඉවසයි), ජිගුච්ඡති (පිළිකුල් කරයි), තිකිච්ඡති (සුව කරයි), වීමංසති (විමසයි), බුභුක්ඛති (කෑමට කැමති වෙයි), පිවාසති (බීමට කැමති වෙයි), දද්දල්ලති (අතිශයින් බබළයි), දදාති (දෙයි), ජහාති (අත්හරියි), චංකමති (සක්මන් කරයි).

ကွစီတိ ကိမတ္ထံ? ကမ္ပတိ, စလတိ.

"ක්වචි" (සමහරවිට) යන්න කුමක් සඳහා ද? කම්පති (කම්පා වෙයි), චලති (සැලෙයි) යන්නෙහි ද්විත්ව වීම වැළැක්වීම සඳහා ය.

၄၅၉, ၄၆၂. ပုဗ္ဗော’ဗ္ဘာသော.

459, 462. පූර්ව කොටස "අබ්භාස" නම් වේ.

ဒွေဘူတဿ ဓာတုဿ ယော ပုဗ္ဗော, သော အဗ္ဘာသသညော ဟောတိ.

ද්විත්ව වූ ධාතුවෙහි යම් පූර්ව කොටසක් වේ ද, එය "අබ්භාස" යන සංඥාව ලබයි.

ဒဓာတိ, ဒဒါတိ, ဗဘူဝ.

දධාති (දරයි), දදාති (දෙයි), බභූව (විය).

၄၆၀, ၅၀၆. ရဿော.

460, 506. හ්‍රස්ව වෙයි.

အဗ္ဘာသေ ဝတ္တမာနဿ သရဿ ရဿော ဟောတိ. ဒဓာတိ, ဇဟာတိ.

අබ්භාසයෙහි පවතින ස්වරයාගේ හ්‍රස්ව වීම වෙයි. දධාති (දරයි), ජහාති (අත්හරියි).

၄၆၁, ၄၆၄. ဒုတိယစတုတ္ထာနံ ပဌမတတိယာ.

461, 464. දෙවැනි හා සිව්වැනි අකුරුවලට පළමුවැනි හා තුන්වැනි අකුරුවෝ වෙති.

အဗ္ဘာသဂတာနံ ဒုတိယစတုတ္ထာနံ ပဌမတတိယာ ဟောန္တိ.

අබ්භාසයට පැමිණි දෙවැනි සහ සිව්වැනි අකුරුවලට පිළිවෙළින් පළමුවැනි සහ තුන්වැනි අකුරුවෝ වෙති.

စိစ္ဆေဒ, ဗုဘုက္ခတိ, ဗဘူဝ, ဒဓာတိ.

චිච්ඡේද (කැපුවේ ය), බුභුක්ඛති (කෑමට කැමති වෙයි), බභූව (විය), දධාති (දරයි).

၄၆၂, ၄၇၆. ကဝဂ္ဂဿ စဝဂ္ဂေါ.

462, 476. ක-වර්ගයට ච-වර්ගය වෙයි.

အဗ္ဘာသေ ဝတ္တမာနဿ ကဝဂ္ဂဿ စ ဝဂ္ဂေါ ဟောတိ.

අබ්භාසයෙහි පවතින ක-වර්ගයට ච-වර්ගය වෙයි.

စိကိစ္ဆတိ[Pg.235], ဇိဂုစ္ဆတိ, ဇိဃစ္ဆတိ, ဇိဂီသတိ, ဇင်္ဂမတိ, စင်္ကမတိ.

(ඔහු) පිළියම් කරයි, පිළිකුල් කරයි, බඩගිනි වෙයි (කෑමට කැමති වෙයි), දිනන්නට කැමති වෙයි, නැවත නැවත යයි, සක්මන් කරයි.

၄၆၃, ၅၃၂. မာနကိတာနံ ဝတတ္တံ ဝါ.

463, 532. 'මාන' සහ 'කිත' යන ධාතූන්ගේ (අබ්භාසයට) 'ව' සහ 'ත' ආදේශ වීම් සමහරවිට සිදු වෙයි.

မာနကိတဣစ္စေတေသံ ဓာတူနံ အဗ္ဘာသဂတာနံ ဝကာရ တကာရတ္တံ ဟောတိ ဝါ ယထာသင်္ချံ.

'මාන' සහ 'කිත' යන මේ ධාතූන්ගේ අබ්භාසයට පැමිණි අකුරට, පිළිවෙළින් 'ව' කාරය සහ 'ත' කාරය ආදේශ වීම සමහරවිට සිදු වෙයි.

ဝီမံသတိ, တိကိစ္ဆတိ.

(ඔහු) විමසයි, පිළියම් කරයි (වෙදකම් කරයි).

ဝါတိ ကိမတ္ထံ? စိကိစ္ဆတိ.

'වා' (සමහරවිට) යන්න කුමකටද? 'චිකිච්ඡති' (පිළියම් කරයි) යන්නෙහි (එම ආදේශය නොවීම සඳහාය).

၄၆၄, ၅၀၄. ဟဿ ဇော.

464, 504. 'හ' යන්නට 'ජ' කාරය වෙයි.

အဗ္ဘာသေ ဝတ္တမာနဿ ဟကာရဿ ဇော ဟောတိ.

අබ්භාසයෙහි පවතින 'හ' කාරයට 'ජ' කාරය ආදේශ වෙයි.

ဇဟာတိ, ဇုဟွတိ, ဇုဟောတိ, ဇဟာရ.

(ඔහු) අතහරියයි, පුදයි (හෝම කරයි), පුදයි (හෝම කරයි), හැරියේය.

၄၆၅, ၄၆၃. အန္တဿိဝဏ္ဏာကာရော ဝါ.

465, 463. (අබ්භාසයේ) කෙළවරට 'ඉ' වර්ණය (ඉ, ඊ) හෝ 'අ' කාරය හෝ සමහරවිට වෙයි.

အဗ္ဘာသဿ အန္တဿ ဣဝဏ္ဏော ဟောတိ, အကာရော ဝါ.

අබ්භාසයේ කෙළවරට 'ඉ' වර්ණය (ඉ, ඊ) හෝ 'අ' කාරය හෝ සමහරවිට වෙයි.

ဇိဂုစ္ဆတိ, ပိဝါသတိ, ဝီမံသတိ, ဇိဃစ္ဆတိ, ဗဘူဝ, ဒဓာတိ.

(ඔහු) පිළිකුල් කරයි, බොන්නට කැමති වෙයි, විමසයි, කෑමට කැමති වෙයි, වූයේය, දරයි (පිහිටුවයි).

ဝါတိ ကိမတ္ထံ? ဗုဘုက္ခတိ.

'වා' (සමහරවිට) යන්න කුමකටද? 'බුභුක්ඛති' (කෑමට කැමති වෙයි) යන්නෙහි (එම ආදේශය නොවීම සඳහාය).

၄၆၆, ၄၈၉. နိဂ္ဂဟိတဉ္စ[Pg.236].

466, 489. නිග්ගහිතය ද (සමහරවිට) වෙයි.

အဗ္ဘာသဿ အန္တေ နိဂ္ဂဟိတာဂမော ဟောတိ ဝါ.

අබ්භාසයෙහි කෙළවරට නිග්ගහිත ආගමය සමහරවිට වෙයි.

စင်္ကမတိ, စဉ္စလတိ, ဇင်္ဂမတိ.

(ඔහු) සක්මන් කරයි, සෙලවෙයි (චංචල වෙයි), නැවත නැවත යයි.

ဝါတိ ကိမတ္ထံ? ပိဝါသတိ, ဒဒ္ဒလ္လတိ.

'වා' (සමහරවිට) යන්න කුමකටද? 'පිවාසති' (බොන්නට කැමති වෙයි), 'දද්දල්ලති' (බැබළෙයි) යන තන්හි (නිග්ගහිත ආගමය නොවීම සඳහාය).

၄၆၇, ၅၃၃. တတော ပါမာနာနံ ဝါ မံ သေသု.

467, 533. ඒ (අබ්භාසයට) පසුව, 'ස' ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි, 'පා' සහ 'මාන' යන ධාතූන්ට පිළිවෙළින් 'වා' සහ 'මං' යන ආදේශයන් සමහරවිට වෙයි.

တတော အဗ္ဘာသတော ပါမာနဣစ္စေတေသံ ဓာတူနံ ဝါမံဣစ္စေတေ အာဒေသာ ဟောန္တိ ယထာသင်္ချံ သပစ္စယေ ပရေ.

ඒ අබ්භාසයට පසුව, 'ස' ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි, 'පා' සහ 'මාන' යන මේ ධාතූන්ට පිළිවෙළින් 'වා' සහ 'මං' යන ආදේශයන් සිදු වෙයි.

ပိဝါသတိ, ဝီမံသတိ.

(ඔහු) බොන්නට කැමති වෙයි, විමසයි.

၄၆၈, ၄၆၂. ဌာ တိဋ္ဌော.

468, 462. 'ඨා' ධාතුවට 'තිට්ඨ' ආදේශය වෙයි.

ဌာဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ တိဋ္ဌာဒေသော ဟောတိ ဝါ.

'ඨා' යන මේ ධාතුවට 'තිට්ඨ' යන ආදේශය සමහරවිට වෙයි.

တိဋ္ဌတိ, တိဋ္ဌတု, တိဋ္ဌေယျ, တိဋ္ဌေယျုံ.

(ඔහු) සිටියි, (ඔහු) සිටීවා, (ඔහු) සිටින්නේය, (ඔවුහු) සිටින්නාහුය.

ဝါတိ ကိမတ္ထံ? ဌာတိ.

'වා' (සමහරවිට) යන්න කුමකටද? 'ඨාති' (සිටියි) යන්නෙහි (එම ආදේශය නොවීම සඳහාය).

၄၆၉, ၄၉၄. ပါ ပိဝေါ.

469, 494. 'පා' ධාතුවට 'පිව' ආදේශය වෙයි.

ပါဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ ပိဝါဒေသော ဟောတိ ဝါ.

'පා' යන මේ ධාතුවට 'පිව' යන ආදේශය සමහරවිට වෙයි.

ပိဝတိ, ပိဝတု, ပိဝေယျ, ပိဝေယျုံ.

(ඔහු) බොයි, (ඔහු) බොත්වා, (ඔහු) බොන්නේය, (ඔවුහු) බොන්නාහුය.

ဝါတိ ကိမတ္ထံ? ပါတိ.

'වා' (සමහරවිට) යන්න කුමකටද? 'පාති' (බොයි) යන්නෙහි (එම ආදේශය නොවීම සඳහාය).

၄၇၀, ၅၁၄. ဉာဿ [Pg.237] ဇာ ဇံ နာ.

470, 514. 'ඤා' ධාතුවට 'ජා', 'ජං' සහ 'නා' ආදේශයන් වෙයි.

ဉာဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ ဇာ ဇံ နာအာဒေသာ ဟောန္တိ ဝါ.

'ඤා' යන මේ ධාතුවට 'ජා', 'ජං' සහ 'නා' යන ආදේශයෝ සමහරවිට වෙති.

ဇာနာတိ, ဇာနေယျ, ဇာနိယာ, ဇညာ, နာယတိ.

(ඔහු) දනියි, (ඔහු) දන්නේය, (එය) දන්නා ලැබෙයි.

၄၇၁, ၄၈၃. ဒိသဿ ပဿ ဒိဿ ဒက္ခာ ဝါ.

471, 483. 'දිස' ධාතුවට 'පස්ස', 'දිස්ස' සහ 'දක්ඛ' යන ආදේශයන් සමහරවිට වෙයි.

ဒိသဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ ပဿ ဒိဿ ဒက္ခဣစ္စေတေ အာဒေသာ ဟောန္တိ ဝါ.

'දිස' යන මේ ධාතුවට 'පස්ස', 'දිස්ස' සහ 'දක්ඛ' යන මේ ආදේශයන් සමහරවිට වෙති.

ပဿတိ, ဒိဿတိ, ဒက္ခတိ, အဒက္ခ.

(ඔහු) දකියි, පෙනෙයි (දකිනු ලැබෙයි), දකින්නේය, දැක්කේය.

ဝါတိ ကိမတ္ထံ? အဒ္ဒသ.

'වා' (සමහරවිට) යන්න කුමකටද? 'අද්දස' (දැක්කේය) යන්නෙහි (එම ආදේශයන් නොවීම සඳහාය).

၄၇၂, ၅၃၁. ဗျဉ္ဇနန္တဿ စော ဆပစ္စယေသု စ.

472, 531. 'ඡ' ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි, ව්‍යංජනයක් කෙළවර කොට ඇති ධාතුවෙහි අවසාන ව්‍යංජනයට 'ච' කාරය ද වෙයි.

ဗျဉ္ဇနန္တဿ ဓာတုဿ စော ဟောတိ ဆပစ္စယေသု ပရေသု.

'ඡ' ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි, ව්‍යංජනයක් කෙළවර කොට ඇති ධාතුවෙහි අවසාන ව්‍යංජනයට 'ච' කාරය වෙයි.

ဇိဂုစ္ဆတိ, တိကိစ္ဆတိ, ဇိဃစ္ဆတိ.

(ඔහු) පිළිකුල් කරයි, පිළියම් කරයි (වෙදකම් කරයි), කෑමට කැමති වෙයි (බඩගිනි වෙයි).

၄၇၃, ၅၂၉. ကော ခေ စ.

473, 529. 'ඛ' ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි (අවසාන ව්‍යංජනයට) 'ක' කාරය ද වෙයි.

ဗျဉ္ဇနန္တဿ ဓာတုဿ ကော ဟောတိ ခပစ္စယေ ပရေ.

'ඛ' ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි, ව්‍යංජනයක් කෙළවර කොට ඇති ධාතුවෙහි අවසාන ව්‍යංජනයට 'ක' කාරය වෙයි.

တိတိက္ခတိ[Pg.238], ဗုဘုက္ခတိ.

(ඔහු) ඉවසයි, කෑමට කැමති වෙයි.

၄၇၄, ၅၃၅. ဟရဿ ဂီသေ.

474, 535. 'ස' ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි 'හර' ධාතුවට 'ගී' ආදේශය වේ.

ဟရဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ သဗ္ဗဿေဝ ဂီအာဒေသော ဟောတိ သပစ္စယေ ပရေ.

'හර' යන මුළු ධාතුවට ම 'ස' ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි 'ගී' ආදේශය වෙයි.

ဇိဂီသတိ.

ජිගීසති.

၄၇၅, ၅၆၅. ဗြူဘူနမာဟဘူဝါ ပရောက္ခာယံ.

475, 565. පරොක්ඛා විභක්තිය පර වූ කල්හි 'බ්‍රූ' සහ 'භූ' යන ධාතූන්ට පිළිවෙළින් 'ආහ' සහ 'භූව' ආදේශ වෙති.

ဗြူဘူဣစ္စေတေသံ ဓာတူနံ အာဟဘူဝဣစ္စေတေ အာဒေသာ ဟောန္တိ ယထာသင်္ချံ ပရောက္ခာယံ ဝိဘတ္တိယံ.

පරොක්ඛා විභක්තිය පර වූ කල්හි 'බ්‍රූ' සහ 'භූ' යන ධාතූන් සඳහා පිළිවෙළින් 'ආහ' සහ 'භූව' යන ආදේශයෝ වෙති.

အာဟ, အာဟု, ဗဘူဝ, ဗဘူဝု.

ආහ, ආහු, බභූව, බභූවු.

ပရောက္ခာယမိတိ ကိမတ္ထံ? အဗြစုံ.

'පරොක්ඛායං' (පරොක්ඛා විභක්තියෙහි) යැයි පැවසුවේ කුමකට ද? පරොක්ඛා විභක්තිය නොවන කල්හි මෙම කාර්යය වැළැක්වීම සඳහා ය. උදාහරණ: අබ්‍රවුං.

၄၇၆, ၄၄၂. ဂမိဿန္တော စ္ဆော ဝါ သဗ္ဗာသု.

476, 442. සියලු විභක්ති හා ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි, 'ගමු' ධාතුවේ අවසානයට සමහර විට 'ච්ඡ' ආදේශ වේ.

ဂမုဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ အန္တော မကာရော စ္ဆော ဟောတိ ဝါ သဗ္ဗာသု ပစ္စယဝိဘတ္တီသု.

සියලු ප්‍රත්‍යය සහ විභක්තීන් පර වන කල්හි, 'ගමු' යන ධාතුවේ අවසාන 'ම'කාරයට විකල්පයෙන් 'ච්ඡ' ආදේශය වෙයි.

ဂစ္ဆမာနော, ဂစ္ဆန္တော. ဂစ္ဆတိ, ဂမေတိ. ဂစ္ဆတု, ဂမေတု. ဂစ္ဆေယျ. ဂမေယျ. အဂစ္ဆာ, အဂမာ. အဂစ္ဆီ, အဂမီ. ဂစ္ဆိဿတိ, ဂမိဿတိ. အဂစ္ဆိဿာ, အဂမိဿာ.

ගච්ඡමානෝ, ගච්ඡන්තෝ. ගච්ඡති, ගමේති. ගච්ඡතු, ගමේතු. ගච්ඡෙය්‍ය, ගමේය්‍ය. අගච්ඡා, අගමා. අගච්ඡී, අගමී. ගච්ඡිස්සති, ගමිස්සති. අගච්ඡිස්සා, අගමිස්සා.

ဂမိဿေတိ [Pg.239] ကိမတ္ထံ? ဣစ္ဆတိ.

'ගමිස්ස' (ගමු ධාතුවෙහි) යැයි පැවසුවේ කුමකට ද? 'ගමු' ධාතුව නොවන කල්හි මෙම කාර්යය වැළැක්වීම සඳහා ය. උදාහරණ: ඉච්ඡති.

၄၇၇, ၄၇၉. ဝစဿဇ္ဇတနိမှိ မကာရော ဩ.

477, 479. අජ්ජතනී විභක්තිය පර වූ කල්හි 'වච' ධාතුවේ 'අ'කාරයට 'ඔ'කාරය වෙයි.

ဝစဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ အကာရော ဩတ္တမာပဇ္ဇတေ အဇ္ဇတနိမှိ ဝိဘတ္တိမှိ.

අජ්ජතනී විභක්තිය පර වූ කල්හි 'වච' යන ධාතුවේ 'අ'කාරය 'ඔ' බවට පැමිණෙයි (ඔකාරය වෙයි).

အဝေါစ. အဝေါစုံ.

අවෝච, අවෝචුං.

အဇ္ဇတနိမှီတိ ကိမတ္ထံ? အဝစ, အဝစူ.

'අජ්ජතනිම්හි' (අජ්ජතනියෙහි) යැයි පැවසුවේ කුමකට ද? අජ්ජතනී විභක්තිය නොවන කල්හි මෙම කාර්යය වැළැක්වීම සඳහා ය. උදාහරණ: අවච, අවචූ.

၄၇၈, ၄၃၈. အကာရော ဒီဃံ ဟိ မိ မေသု.

478, 438. 'හි', 'මි' සහ 'ම' විභක්තීන් පර වූ කල්හි 'අ'කාරය දීර්ඝ වෙයි.

အကာရော ဒီဃမာပဇ္ဇတေ ဟိမိမဣစ္စေတေသု ဝိဘတ္တီသု.

'හි', 'මි', 'ම' යන විභක්තීන් පර වූ කල්හි 'අ'කාරය දීර්ඝ භාවයට පැමිණෙයි.

ဂစ္ဆာဟိ, ဂစ္ဆာမိ, ဂစ္ဆာမ, ဂစ္ဆာမှေ.

ගච්ඡාහි, ගච්ඡාමි, ගච්ඡාම, ගච්ඡාම්හේ.

မိကာရဂ္ဂဟဏေန ဟိဝိဘတ္တိမှိ အကာရော ကွစိ န ဒီဃမာပဇ္ဇတေ. ဂစ္ဆဟိ.

සූත්‍රයෙහි 'මි' යන්න ග්‍රහණය කිරීමෙන් 'හි' විභක්තිය පර වූ කල්හි ද සමහර විට 'අ'කාරය දීර්ඝ නොවේ. උදාහරණ: ගච්ඡහි.

၄၇၉, ၄၅၂. ဟ လောပံ ဝါ.

479, 452. සමහර විට 'හි' විභක්තිය ලොප් වෙයි.

ဟိဝိဘတ္တိ လောပမာပဇ္ဇတေ ဝါ.

'හි' විභක්තිය විකල්පයෙන් ලොප් වීම කරා පැමිණෙයි.

ဂစ္ဆ, ဂစ္ဆာဟိ, ဂမ, ဂမာဟိ, ဂမယ, ဂမယာဟိ.

ගච්ඡ, ගච්ඡාහි, ගම, ගමාහි, ගමය, ගමයාහි.

ဟီတိ ကိမတ္ထံ? ဂစ္ဆတိ, ဂမယတိ.

'හි' යැයි පැවසුවේ කුමකට ද? 'හි' විභක්තිය නොවන කල්හි මෙම ලෝපය වැළැක්වීම සඳහා ය. උදාහරණ: ගච්ඡති, ගමයති.

၄၈၀, ၄၉၀. ဟောတိဿရေဟောဟေ ဘဝိဿန္တိမှိဿဿ စ.

480, 490. භවිස්සන්තී විභක්තිය පර වූ කල්හි 'හූ' ධාතුවේ ස්වරයට 'ඒහ', 'ඕහ' සහ 'ඒ' ආදේශ වන අතර, 'ස්ස' යන්න ද ලොප් වෙයි.

ဟူဣစ္စေတဿ [Pg.240] ဓာတုဿ သရော ဧ ဟ ဩဟ ဧတ္တမာပဇ္ဇ တေ ဘဝိဿန္တိမှိ, ဿဿ စ လောပေါ ဟောတိ ဝါ.

'හූ' යන ධාතුවේ ස්වරය භවිස්සන්තී විභක්තිය පර වූ කල්හි 'ඒහ', 'ඕහ' සහ 'ඒ' බවට පැමිණෙන අතර, 'ස්ස' යන්න ද විකල්පයෙන් ලොප් වෙයි.

ဟေဟိတိ, ဟေဟိန္တိ, ဟောဟိတိ, ဟောဟိန္တိ, ဟေတိ, ဟေန္တိ, ဟေဟိဿတိ, ဟေဟိဿန္တိ, ဟောဟိဿတိ, ဟောဟိဿန္တိ, ဟေဿတိ, ဟေဿန္တိ.

හේහිති, හේහින්ති, හෝහිති, හෝහින්ති, හේති, හේන්ති, හේහිස්සති, හේහිස්සන්ති, හෝහිස්සති, හෝහිස්සන්ති, හේස්සති, හේස්සන්ති.

ဟူတိ ကိမတ္ထံ? ဘဝိဿတိ, ဘဝိဿန္တိ.

'හූ' යැයි පැවසුවේ කුමකට ද? 'හූ' ධාතුව නොවන කල්හි මෙම ආදේශයන් වැළැක්වීම සඳහා ය. උදාහරණ: භවිස්සති, භවිස්සන්ති.

ဘဝိဿန္တိမှီတိ ကိမတ္ထံ? ဟောတိ.

'භවිස්සන්තිම්හි' (භවිස්සන්තියෙහි) යැයි පැවසුවේ කුමකට ද? භවිස්සන්තී විභක්තිය නොවන කල්හි මෙම විධිය වැළැක්වීම සඳහා ය. උදාහරණ: හෝති.

၄၈၁, ၅၂၄. ကရဿ သပစ္စယဿ ကာဟော.

481, 524. භවිස්සන්තී විභක්තියෙහි ප්‍රත්‍යය ද සහිත 'කර' ධාතුවට 'කාහ' ආදේශය වේ.

ကရဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ သပစ္စယဿ ကာဟာဒေသော ဟောတိ ဝါ ဘဝိဿန္တိမှိ ဝိဘတ္တိမှိ, သဿ စ နိစ္စံ လောပေါ ဟောတိ.

භවිස්සන්තී විභක්තිය පර වූ කල්හි ප්‍රත්‍යය ද සහිත වූ 'කර' යන ධාතුවට විකල්පයෙන් 'කාහ' ආදේශය වන අතර, 'ස්ස' යන්න නිරන්තරයෙන් ම ලොප් වෙයි.

ကာဟတိ, ကာဟိတိ, ကာဟသိ, ကာဟိသိ, ကာဟာမိ, ကာဟာမ.

කාහති, කාහිති, කාහසි, කාහිසි, කාහාමි, කාහාම.

ဝါတိ ကိမတ္ထံ? ကရိဿတိ, ကရိဿန္တိ.

'වා' (විකල්පයෙන්) යැයි පැවසුවේ කුමකට ද? මෙම රීතියට විකල්ප ක්‍රමයක් ද ඇති බව පෙන්වීම සඳහා ය. උදාහරණ: කරිස්සති, කරිස්සන්ති.

သပစ္စယဂ္ဂဟဏေန အညေဟိပိ ဘဝိဿန္တိယာ ဝိဘတ္တိယာ ခါမိ ခါမ ဆာမိ ဆာမဣစ္စာဒယော အာဒေသာ ဟောန္တိ. ဝက္ခာမိ, ဝက္ခာမ, ဝစ္ဆာမိ, ဝစ္ဆာမ.

සූත්‍රයේ 'සපච්චය' යන ග්‍රහණය නිසා වෙනත් ධාතූන්ගෙන් ද පර වූ භවිස්සන්තී විභක්තියට 'ඛාමි', 'ඛාම', 'ඡාමි', 'ඡාම' ආදී ආදේශයෝ වෙති. උදාහරණ: වක්ඛාමි, වක්ඛාම, වච්ඡාමි, වච්ඡාම.

ဣတိ အာချာတကပ္ပေ တတိယော ကဏ္ဍော.

මෙසේ ආඛ්‍යාත කල්පයෙහි තුන්වන කාණ්ඩය නිමියේ ය.

စတုတ္ထကဏ္ဍ

සිව්වන කාණ්ඩය

၄၈၂, ၅၀၈. ဒါဒန္တဿံ [Pg.241] မိ မေသု.

482, 508. 'මි' සහ 'ම' විභක්තීන් පර වූ කල්හි 'දා' ධාතුවේ අවසානයට 'අං' ආදේශය වේ.

ဒါဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ အန္တဿ အံ ဟောတိ မိမဣစ္စေတေသု.

'මි' සහ 'ම' යන විභක්තීන් පර වූ කල්හි, 'දා' යන ධාතුවේ අවසාන ස්වරයට 'අං' ආදේශ වෙයි.

ဒမ္မိ, ဒမ္မ.

දම්මි, දම්ම.

၄၈၃, ၅၂၇. အသံယောဂန္တဿ ဝုဒ္ဓိ ကာရိတေ.

483, 527. කාරිත ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි, සංයුක්තාක්ෂරයකින් කෙළවර නොවන ධාතූන්ගේ ස්වරයට වෘද්ධිය වෙයි.

အသံယောဂန္တဿ ဓာတုဿ ကာရိတေ ဝုဒ္ဓိ ဟောတိ.

කාරිත ප්‍රත්‍යයක් පර වන කල්හි, සංයුක්තාක්ෂරයකින් අවසන් නොවන ධාතුවේ ස්වරයට වෘද්ධිය වෙයි.

ကာရေတိ, ကာရေန္တိ, ကာရယတိ, ကာရယန္တိ, ကာရာပေတိ, ကာရာပေန္တိ, ကာရာပယတိ, ကာရာပယန္တိ.

(ඔහු) කරවයි, (ඔවුහු) කරවති, (ඔහු) කරවයි, (ඔවුහු) කරවති, (ඔහු) කරවයි, (ඔවුහු) කරවති, (ඔහු) කරවයි, (ඔවුහු) කරවති.

အသံယောဂန္တဿေတိ ကိမတ္ထံ? စိန္တယတိ, မန္တယတိ.

‘අසංයෝගන්තස්ස’ (සංයුක්ත ව්‍යංජනයකින් කෙළවර නොවන) යැයි පැවසුවේ කුමකටද? චින්තයති (සිතයි), මන්තයති (මඟ පෙන්වයි/කතාබස් කරයි).

၄၈၄, ၅၄၂. ဃဋာဒီနံ ဝါ.

484, 542. සමහර විට ‘ඝට’ ආදී ධාතූන්ට (වෘද්ධිය සිදු වේ).

ဃဋာဒီနံ ဓာတူနံ အသံယောဂန္တာနံ ဝုဒ္ဓိ ဟောတိ ဝါ ကာရိတေ.

කාරිත ප්‍රත්‍යය පර වන කල්හි, සංයුක්ත ව්‍යංජනයකින් කෙළවර නොවන ‘ඝට’ ආදී ධාතූන්ගේ ස්වරයට සමහර විට වෘද්ධියක් සිදු වේ.

ဃာဋေတိ, ဃဋေတိ, ဃာဋယတိ, ဃဋယတိ, ဃာဋာပေတိ, ဃဋာပေတိ, ဃာဋာပယတိ, ဃဋာပယတိ, ဂါမေတိ, ဂမေတိ, ဂါမယတိ, ဂမယတိ, ဂါမာပေတိ, ဂမာပေတိ. ဂါမာပယတိ, ဂမာပယတိ.

ඝාටේති, ඝටේති, ඝාටයති, ඝටයති, ඝාටාපේති, ඝටාපේති, ඝාටාපයති, ඝටාපයති (උත්සාහ කරවයි); ගාමේති, ගමේති, ගාමයති, ගමයති, ගාමාපේති, ගමාපේති, ගාමාපයති, ගමාපයති (යවයි).

ဃဋာဒီနမိတိ ကိမတ္ထံ? ကာရေတိ.

‘ඝටාදීනං’ (ඝට ආදීන්ගේ) යැයි පැවසුවේ කුමකටද? ඝට ආදී නොවන ධාතූන් සඳහා මෙම රීතිය වැළැක්වීමටයි. නිදසුනක් ලෙස: කාරේති (කරවයි).

၄၈၅, ၄၃၄. အညေသု [Pg.242] စ.

485, 434. අනෙකුත් ප්‍රත්‍යයන්හිදී ද (වෘද්ධිය සිදු වේ).

အညေသု စ ပစ္စယေသု သဗ္ဗေသံ ဓာတူနံ အသံယောဂန္တာနံ ဝုဒ္ဓိ ဟောတိ.

අනෙකුත් ප්‍රත්‍යයන් පර වන කල්හි ද සංයුක්ත ව්‍යංජනයකින් කෙළවර නොවන සියලුම ධාතූන්ගේ (ස්වරයට) වෘද්ධිය සිදු වේ.

ဇယတိ, ဟောတိ, ဘဝတိ.

ජයති (දිනයි), හෝති (වෙයි), භවති (වෙයි).

စဂ္ဂဟဏေန ဏုပစ္စယဿာပိ ဝုဒ္ဓိ ဟောတိ. အဘိသုဏောတိ.

‘ච’ ශබ්දය ග්‍රහණය කිරීමෙන් ‘ණු’ ප්‍රත්‍යය පර වූ විට ද වෘද්ධිය සිදු වේ. අභිසුණෝති (අසයි).

၄၈၆, ၅၄၃. ဂုဟ ဒုသာနံ ဒီဃံ.

486, 543. ‘ගුහ්’ සහ ‘දුස්’ යන ධාතූන්ගේ (ස්වරය) දීර්ඝ වේ.

ဂုဟ ဒုသဣစ္စေတေသံ ဓာတူနံ သရော ဒီဃမာပဇ္ဇတေ ကာရိတေ.

කාරිත ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි ‘ගුහ්’ සහ ‘දුස්’ යන ධාතූන්ගේ ස්වරය දීර්ඝත්වයට පැමිණේ.

ဂူဟယတိ, ဒူသယတိ.

ගූහයති (සඟවයි), දූසයති (කෙලෙසයි/නස්නා කරයි).

၄၈၇, ၄၇၈. ဝစ ဝသ ဝဟာဒီနမုကာရော ဝဿ ယေ.

487, 478. ‘ය’ ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි ‘වච්’, ‘වස්’, ‘වහ්’ ආදී ධාතූන්ගේ ‘ව්’ කාරයට ‘උ’ කාරය වේ.

ဝစ ဝသ ဝဟဣစ္စေဝမာဒီနံ ဓာတူနံ ဝကာရဿ ဥကာရော ဟောတိ ယပစ္စယေ ပရေ.

‘ය’ ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි ‘වච්’, ‘වස්’, ‘වහ්’ ආදී ධාතූන්ගේ ‘ව’ කාරය වෙනුවට ‘උ’ කාරය පැමිණේ.

ဥစ္စတေ, ဝုစ္စတိ, ဂုဿတိ, ဝုယှတိ.

උච්චතේ (කියනු ලැබේ), වුච්චති (කියනු ලැබේ), ගුස්සති (වාසය කරනු ලැබේ), වුය්හති (ගෙනයනු ලැබේ).

၄၈၈, ၄၈၁. ဟ ဝိပရိယယော လော ဝါ.

488, 481. සමහර විට ‘හ’ කාරයේ ස්ථාන මාරුවක් ද ‘ය’ කාරය වෙනුවට ‘ල’ කාරය වීමක් ද සිදු වේ.

ဟကာရဿ ဝိပရိယယော ဟောတိ ယပစ္စယေ ပရေ, ယပစ္စယဿ စ လော ဟောတိ ဝါ.

‘ය’ ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි ‘හ’ කාරයේ පෙරළීමක් (ස්ථාන මාරුවක්) සිදු වන අතර, සමහර විට ‘ය’ ප්‍රත්‍යය වෙනුවට ‘ල’ කාරය ද වේ.

ဝုလှတိ, ဝုယှတိ.

වුල්හති, වුය්හති (ගෙනයනු ලැබේ).

၄၈၉, ၅၁၉. ဂဟဿ [Pg.243] ဃေ ပ္ပေ.

489, 519. ‘ප්ප’ ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි ‘ගහ්’ ධාතුව වෙනුවට ‘ඝේ’ යන්න පැමිණේ.

ဂဟဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ သဗ္ဗဿ ဃေကာရော ဟောတိ ပ္ပပစ္စယေ ပရေ.

‘ප්ප’ ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි ‘ගහ්’ යන මුළු ධාතුවම ‘ඝේ’ කාරය බවට පත් වේ.

ဃေပ္ပတိ.

ඝෙප්පති (ගනියි).

၄၉၀, ၅၁၈. ဟလော ပေါ ဏှာမှိ.

490, 518. ‘ණ්හා’ ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි ‘හ’ කාරයේ ලෝපය (හැලීම) සිදු වේ.

ဂဟဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ ဟကာရဿ လောပေါ ဟောတိ ဏှာမှိ ပစ္စယေ ပရေ.

‘ණ්හා’ ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි ‘ගහ්’ යන ධාතුවේ ‘හ’ කාරය ලෝප වේ (හැලී යයි).

ဂဏှာတိ.

ගණ්හාති (ගනියි).

၄၉၁, ၅၂၃. ကရဿ ကာသတ္တမဇ္ဇတနိမှိ.

491, 523. අජ්ජතනී (අතීත කාල) විභක්තිය පර වූ කල්හි ‘කර්’ ධාතුවට ‘කාස’ බව පැමිණේ.

ကရဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ သဗ္ဗဿ ကာသတ္တံ ဟောတိ ဝါ အဇ္ဇတနိမှိ ဝိဘတ္တိမှိ.

අජ්ජතනී විභක්තිය පර වූ කල්හි සමහර විට මුළු ‘කර්’ ධාතුවටම ‘කාස’ භාවය සිදු වේ.

အကာသိ, အကာသုံ. အကရိ, အကရုံ.

අකාසි (කළේය), අකාසුං (කළෝය); අකරි (කළේය), අකරුං (කළෝය).

ကာသတ္တမိတိဘာဝနိဒ္ဒေသေန အညတ္ထာပိ သာဂမော ဟောတိ. အဟောသိ, အဒါသိ.

‘කාසත්ත’ කියා භාව නිර්දේශ කිරීමෙන් අනෙකුත් විභක්තීන් පර වන කල්හි ද ‘ස’ කාරයේ ආගමය සිදු වේ. අහෝසි (විය), අදාසි (දුන්නේය).

၄၉၂, ၄၉၉. အသသ္မာ မိမာနံ မှိမှာ’ န္တလောပေါ စ.

492, 499. ‘අස්’ ධාතුවෙන් පර වූ ‘මි’ සහ ‘ම’ විභක්තිවලට ‘ම්හි’ සහ ‘ම්හ’ ආදේශයන් ද, (ධාතුවේ) අග වර්ණයාගේ ලෝපය ද සිදු වේ.

အသဣစ္စေတာယ ဓာတုယာ မိမဣစ္စေတေသံ ဝိဘတ္တီနံ မှိမှာဒေသာ ဟောန္တိ ဝါ, ဓာတွန္တဿ လောပေါ စ.

‘අස්’ යන ධාතුවෙන් පර වූ ‘මි’ සහ ‘ම’ යන විභක්තීන්ට සමහර විට ‘ම්හි’ සහ ‘ම්හ’ යන ආදේශයන් සිදු වන අතර, ධාතුවේ අග වර්ණයාගේ ලෝපය ද සිදු වේ.

အမှိ[Pg.244], အမှ, အသ္မိ, အသ္မ.

අම්හි, අස්මි (මම වෙමි); අම්හ, අස්ම (අපි වෙමු).

၄၉၃, ၄၉၈. ထဿ တ္ထတ္တံ.

493, 498. ‘ථ’ විභක්තියට ‘ත්ථ’ භාවය සිදු වේ.

အသဣစ္စေတာယ ဓာတုယာ ထဿ ဝိဘတ္တိဿ တ္ထတ္တံ ဟောတိ, ဓာတွန္တဿ လောပေါ စ.

‘අස්’ යන ධාතුවෙන් පර වූ ‘ථ’ විභක්තියට ‘ත්ථ’ භාවය සිදු වන අතර, ධාතුවේ අග වර්ණයාගේ ලෝපය ද සිදු වේ.

အတ္ထ.

අත්ථ (තෙපි වන්නහුය).

၄၉၄, ၄၉၅. တိဿ တ္ထိတ္တံ.

494, 495. ‘ති’ විභක්තියට ‘ත්ථි’ භාවය සිදු වේ.

အသဣစ္စေတာယ ဓာတုယာ တိဿ ဝိဘတ္တိဿ တ္ထိတ္တံ ဟောတိ, ဓာတွန္တဿ လောပေါ စ.

‘අස්’ යන ධාතුවෙන් පර වූ ‘ති’ විභක්තියට ‘ත්ථි’ භාවය සිදු වන අතර, ධාතුවේ අග වර්ණයාගේ ලෝපය ද සිදු වේ.

အတ္ထိ.

අත්ථි (වෙයි/ඇත).

၄၉၅, ၅၀၀. တုဿ တ္ထုတ္တံ.

495, 500. ‘තු’ විභක්තියට ‘ත්ථු’ භාවය සිදු වේ.

အသဣစ္စေတာယ ဓာတုယာ တုဿ ဝိဘတ္တိဿ တ္ထုတ္တံ ဟောတိ, ဓာတွန္တဿ လောပေါ စ.

‘අස්’ යන ධාතුවෙන් පර වූ ‘තු’ විභක්තියට ‘ත්ථු’ භාවය සිදු වන අතර, ධාතුවේ අග වර්ණයාගේ ලෝපය ද සිදු වේ.

အတ္ထု.

වේවා.

၄၉၆, ၄၉၇. သိမှိ စ.

496, 497. ‘සි’ විභක්තිය ඇති කල්හි ද (අන්තය ලොප් වේ).

အသဿေဝ ဓာတုဿ သိမှိ ဝိဘတ္တိမှိ အန္တဿ လောပေါ စ ဟောတိ.

‘සි’ විභක්තිය පර වූ කල්හි ‘අස’ ධාතුවේ ම අග අකුර ලොප් වීම ද වෙයි.

ကော နု တွမသိ မာရိသ.

නිදුකාණෙනි, සැබවින් ම ඔබ කවරෙක් ද?

၄၉၇, ၄၇၇. လဘသ္မာ [Pg.245] ဤ ဣံနံ တ္ထ တ္ထံ.

497, 477. ‘ලභ’ ධාතුවෙන් පර වූ ‘ඊ’ සහ ‘ඉං’ යන විභක්තීන්ට පිළිවෙළින් ‘ත්ථ’ සහ ‘ත්ථං’ වෙත්.

လဘဣစ္စေတာယ ဓာတုယာ ဤ ဣံနံ ဝိဘတ္တီနံ တ္ထ တ္ထံအာဒေသာ ဟောန္တိ, ဓာတွန္တဿ လောပေါ စ.

‘ලභ’ යන මේ ධාතුවෙන් පර වූ ‘ඊ’ සහ ‘ඉං’ විභක්තීන්ට ‘ත්ථ’ සහ ‘ත්ථං’ යන ආදේශයන් වෙයි, ධාතුවේ අග අකුර ලොප් වීම ද වෙයි.

အလတ္ထ, အလတ္ထံ.

(ඔහු) ලැබුවේය (අලත්ථ), (මම) ලැබුවෙමි (අලත්ථං).

၄၉၈, ၄၈၀. ကုသသ္မာ ဒီ စ္ဆိ.

498, 480. ‘කුස’ ධාතුවෙන් පර වූ ‘ඊ’ විභක්තියට ‘ච්ඡි’ වේ.

ကုသဣစ္စေတာယ ဓာတုယာ ဤဝိဘတ္တိဿ စ္ဆိဟောတိ, ဓာတွန္တဿ လောပေါ စ.

‘කුස’ යන මේ ධාතුවෙන් පර වූ ‘ඊ’ විභක්තියට ‘ච්ඡි’ ආදේශය වෙයි, ධාතුවේ අග අකුර ලොප් වීම ද වෙයි.

အက္ကောစ္ဆိ.

(ඔහු) ආක්‍රෝශ කළේය (අක්කොච්ඡි).

၄၉၉, ၅၀၇. ဒါဓာတုဿ ဒဇ္ဇံ.

499, 507. ‘දා’ ධාතුවට ‘දජ්ජ’ වේ.

ဒါဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ သဗ္ဗဿ ဒဇ္ဇာဒေသော ဟောတိ ဝါ.

‘දා’ යන මේ මුළු ධාතුවට ම විකල්පයෙන් ‘දජ්ජ’ ආදේශය වෙයි.

ဒဇ္ဇာမိ, ဒဇ္ဇေယျ, ဒဒါမိ, ဒဒေယျ.

(මම) දෙමි (දජ්ජාමි, දදාමි), (ඔහු) දිය යුතුය (දජ්ජෙය්‍ය, දදෙය්‍ය).

၅၀၀, ၄၈၆. ဝဒဿ ဝဇ္ဇံ.

500, 486. ‘වද’ ධාතුවට ‘වජ්ජ’ වේ.

ဝဒဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ သဗ္ဗဿ ဝဇ္ဇာဒေသော ဟောတိ ဝါ.

‘වද’ යන මේ මුළු ධාතුවට ම විකල්පයෙන් ‘වජ්ජ’ ආදේශය වෙයි.

ဝဇ္ဇာမိ, ဝဇ္ဇေယျ, ဝဒါမိ, ဝဒေယျ.

(මම) කියමි (වජ්ජාමි, වදාමි), (ඔහු) කිව යුතුය (වජ්ජෙය්‍ය, වදෙය්‍ය).

၅၀၁, ၄၄၃. ဂမိဿ [Pg.246] ဃမ္မံ.

501, 443. ‘ගමු’ ධාතුවට ‘ඝම්ම’ වේ.

ဂမုဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ သဗ္ဗဿ ဃမ္မာဒေသော ဟောတိ ဝါ.

‘ගමු’ යන මේ මුළු ධාතුවට ම විකල්පයෙන් ‘ඝම්ම’ ආදේශය වෙයි.

ဃမ္မတု. ဃမ္မာဟိ, ဃမ္မာမိ.

(ඔහු) යේවා (ඝම්මතු), (නුඹ) යව (ඝම්මාහි), (මම) යමි (ඝම්මාමි).

ဝါတိ ကိမတ္ထံ? ဂစ္ဆတု, ဂစ္ဆာဟိ, ဂစ္ဆာမိ.

‘වා’ (විකල්පයෙන්) යන්න කුමකට ද? (මෙම රීතියෙන් බැහැරව) යේවා (ගච්ඡතු), (නුඹ) යව (ගච්ඡාහි), (මම) යමි (ගච්ඡාමි) යන්න සඳහා ය.

၅၀၂, ၄၉၃. ယမှိ ဒါ ဓာ မာ ဌာ ဟာ ပါ မဟမထာဒီနမီ.

502, 493. ‘ය’ ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි ‘දා’, ‘ධා’, ‘මා’, ‘ඨා’, ‘හා’, ‘පා’, ‘මහ’, ‘මථ’ ආදී ධාතූන්ගේ (අන්තයට) ‘ඊ’ කාරය වෙයි.

ယမှိ ပစ္စယေ ပရေ ဒါ ဓာ မာ ဌာ ဟာ ပါ မဟ မထ ဣစ္စေဝမာဒီနံ ဓာတူနံ အန္တော ဤကာရမာပဇ္ဇတေ.

‘ය’ ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි, ‘දා’, ‘ධා’, ‘මා’, ‘ඨා’, ‘හා’, ‘පා’, ‘මහ’, ‘මථ’ යන මේ ආදී ධාතූන්ගේ අන්තය ‘ඊ’ කාරත්වයට පැමිණේ.

ဒီယတိ, ဓီယတိ, မီယတိ, ဌီယတိ, ဟီယတိ, ပီယတိ, မဟီယတိ, မထီယတိ.

දෙනු ලැබේ (දීයති), දරනු ලැබේ (ධීයති), මනිනු ලැබේ (මීයති), සිටිනු ලැබේ (ඨීයති), පිරිහෙයි (හීයති), බොනු ලැබේ (පීයති), පුදනු ලැබේ (මහීයති), කලඹනු ලැබේ (මථීයති).

၅၀၃, ၄၈၅. ယဇဿာဒိဿိ.

503, 485. ‘යජ’ ධාතුවේ ආදියේ (පළමු අකුරට) ‘ඉ’ කාරය වේ.

ယဇဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ အာဒိဿ ဣကာရာဒေသော ဟောတိ ယပစ္စယေ ပရေ.

‘ය’ ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි ‘යජ’ යන මේ ධාතුවේ ආදි අකුරට ‘ඉ’ කාර ආදේශය වෙයි.

ဣဇ္ဇတေ မယာ ဗုဒ္ဓေါ.

මා විසින් බුදුරජාණන් වහන්සේ පුදනු ලැබෙති.

၅၀၄, ၄၇၀. သဗ္ဗတော ဥံ ဣံသု.

504, 470. සියලු ධාතූන්ගෙන් පර වූ ‘උං’ විභක්තියට ‘ඉංසු’ වේ.

သဗ္ဗေဟိ ဓာတူဟိ ဥံဝိဘတ္တိဿ ဣံသုအာဒေသော ဟောတိ.

සියලු ම ධාතූන්ගෙන් පර වූ ‘උං’ විභක්තියට ‘ඉංසු’ ආදේශය වෙයි.

ဥပသင်္ကမိံသု[Pg.247], နိသီဒိံသု.

(ඔවුහු) එළඹියහ (උපසංකමිංසු), (ඔවුහු) හිඳගත්හ (නිසීදිංසු).

၅၀၅, ၄၈၂. ဇရ မရာနံ ဇီရ ဇိယျ မိယျာ ဝါ.

505, 482. ‘ජර’ සහ ‘මර’ ධාතූන්ට විකල්පයෙන් ‘ජීර’, ‘ජිය්‍ය’ සහ ‘මිය්‍ය’ (ආදේශ වෙත්).

ဇရ မရ ဣစ္စေတေသံ ဓာတူနံ ဇီရ ဇိယျ မိယျာဒေသာ ဟောန္တိ ဝါ.

‘ජර’ සහ ‘මර’ යන මේ ධාතූන්ට විකල්පයෙන් ‘ජීර’, ‘ජිය්‍ය’ සහ ‘මිය්‍ය’ යන ආදේශයෝ වෙති.

ဇီရတိ, ဇီရန္တိ, ဇိယျတိ, ဇိယျန္တိ, မိယျတိ, မိယျန္တိ, မရတိ, မရန္တိ.

දිරයි (ජීරති), දිරති (ජීරන්ති), දිරයි (ජිය්‍යති), දිරති (ජිය්‍යන්ති); මැරෙයි (මිය්‍යති), මැරෙති (මිය්‍යන්ති), මැරෙයි (මරති), මැරෙති (මරන්ති).

၅၀၆, ၄၉၆. သဗ္ဗတ္ထာ’ သဿာဒိလောပေါ စ.

506, 496. සෑම තන්හි ම ‘අස’ ධාතුවේ ආදි ලොප් වීම ද (වෙයි).

သဗ္ဗတ္ထ ဝိဘတ္တိပစ္စယေသု အသဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ အာဒိဿ လောပေါ ဟောတိ ဝါ.

සියලු ම විභක්ති හා ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි ‘අස’ යන මේ ධාතුවේ ආදි අකුර විකල්පයෙන් ලොප් වෙයි.

သိယာ, သန္တိ, သန္တေ, သမာနော.

විය හැකිය (සියා), වෙති (සන්ති, සන්තේ), වන්නා වූ (සමානෝ).

ဝါတိ ကိမတ္ထံ? အသိ.

‘වා’ (විකල්පයෙන්) යන්න කුමකට ද? (මෙම රීතියෙන් බැහැරව) ‘අසි’ (නුඹ වෙහි) යන්න සඳහා ය.

၅၀၇, ၅၀၁. အသဗ္ဗဓာတုကေ ဘူ.

507, 501. අසබ්බධාතුක විභක්ති පර වූ කල්හි (අස් ධාතුවට) ‘භූ’ වේ.

အသဿေဝ ဓာတုဿ ဘူဟောတိ ဝါ အသဗ္ဗဓာတုကေ.

අසබ්බධාතුක විභක්ති පර වූ කල්හි ‘අස’ ධාතුවට ම විකල්පයෙන් ‘භූ’ ආදේශය වෙයි.

ဘဝိဿတိ. ဘဝိဿန္တိ.

වන්නේය (භවිස්සති), වන්නාහ (භවිස්සන්ති).

ဝါတိ ကိမတ္ထံ? အာသုံ.

‘වා’ (විකල්පයෙන්) යන්න කුමකට ද? (මෙම රීතියෙන් බැහැරව) ‘ආසුං’ (වූහ) යන්න සඳහා ය.

၅၀၈, ၅၁၅. ဧယျဿ [Pg.248] ဉာတော ဣယာ ဉာ.

508, 515. “ඤා” (ධාතුවට) පසුව, “එය්‍ය” (විභක්තිය) වෙනුවට “ඉය” සහ “ඤා” ආදේශ වෙති.

ဧယျဿ ဝိဘတ္တိဿ ဉာဣစ္စေတာယ ဓာတုယာ ပရဿ ဣယာ ဉာအာဒေသာ ဟောန္တိ ဝါ.

“ඤා” යන ධාතුවට පසුව ඇති “එය්‍ය” විභක්තිය වෙනුවට “ඉය” සහ “ඤා” යන ආදේශයෝ ඇතැම් විට වෙති.

ဇာနိယာ, ဇညာ.

ජානියා, ජඤ්ඤා (දන්නේය).

ဝါတိ ကိမတ္ထံ? ဇာနေယျ.

“වා” (ඇතැම් විට) යන්න කුමක් සඳහාද? ජානෙය්‍ය (දන්නේය - යන රූපය සඳහායි).

၅၀၉, ၅၁၆. နာဿ လောပေါ ယကာရတ္တံ.

509, 516. “නා” ප්‍රත්‍යයයාගේ ලෝපය (හැලීම) ද යකාර බව (ය් බවට පත්වීම) ද වෙයි.

ဉာဣစ္စေတာယ ဓာတုယာ ပရဿ နာပစ္စယဿ လောပေါ ဟောတိ ဝါ, ယကာရတ္တဉ္စ.

“ඤා” යන ධාතුවට පර වූ “නා” ප්‍රත්‍යයයාගේ ලෝපය ද ඇතැම් විට යකාර බව (ය් බවට පත්වීම) ද වෙයි.

ဇညာ, နာယတိ.

ජඤ්ඤා (දන්නේය), නායති (දනියි).

ဝါတိ ကိမတ္ထံ? ဇာနာတိ.

“වා” යන්න කුමක් සඳහාද? ජානාති (දනියි - යන රූපය සඳහායි).

၅၁၀, ၄၈၇. လောပဉ္စေတ္တမကာရော.

510, 487. (අන්‍ය ප්‍රත්‍යයන්හි) අකාරය ලෝප වීම සහ ඒකාර බවට පැමිණීම ද වෙයි.

အကာရပစ္စယော လောပမာပဇ္ဇတေ, ဧတ္တဉ္စ ဟောတိ ဝါ.

අකාර ප්‍රත්‍යය ලෝපයට (හැලීමට) පැමිණෙයි, ඇතැම් විට ඒකාර බව ද වෙයි.

ဝဇ္ဇေမိ, ဝဒေမိ, ဝဇ္ဇာမိ, ဝဒါမိ.

වජ්ජේමි, වදේමි, වජ්ජාමි, වදාමි (මම කියමි).

၅၁၁, ၅၂၁. ဥတ္တမောကာရော.

511, 521. ඕකාරය උකාර බවට පැමිණෙයි.

ဩကာရပစ္စယော ဥတ္တမာပဇ္ဇတေ ဝါ.

ඕකාර ප්‍රත්‍යය ඇතැම් විට උකාර බවට පැමිණෙයි.

ကုရုတေ, ကရောတိ.

කුරුතෙ, කරෝති (කරයි).

ဩကာရောတိ [Pg.249] ကိမတ္ထံ? ဟောတိ.

“ඕකාරෝ” (ඕකාරය) යන්න කුමක් සඳහාද? හෝති (වෙයි - යන රූපයෙහි උකාරය නොවීම සඳහායි).

၅၁၂, ၅၂၂. ကရဿာကာရော စ.

512, 522. “කර” ධාතුවෙහි අකාරය ද (උකාර වෙයි).

ကရဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ အကာရော ဥတ္တမာပဇ္ဇတေ ဝါ.

“කර” යන ධාතුවෙහි අකාරය ඇතැම් විට උකාර බවට පැමිණෙයි.

ကုရုတေ, တရောတိ, တုဗ္ဗန္တိ, ကယိရတိ.

කුරුතෙ, තරෝති, තුබ්බන්ති, කයිරති.

ကရဿေတိ ကိမတ္ထံ? သရတိ, မရတိ.

“කරස්ස” (කර ධාතුවෙහි) යන්න කුමක් සඳහාද? සරති (සිහි කරයි), මරති (මැරෙයි - යන රූපයන්හි අකාරය උකාර නොවීම සඳහායි).

၅၁၃, ၄၃၅. ဩ အဝ သရေ.

513, 435. ස්වරයක් පර කල්හි ඕකාරය වෙනුවට “අව” ආදේශ වෙයි.

ဩကာရဿ ဓာတွန္တဿ သရေ ပရေ အဝါဒေသော ဟောတိ.

ධාතු කෙළවර ඇති ඕකාරය වෙනුවට, ස්වරයක් පර වූ කල්හි “අව” ආදේශය වෙයි.

စဝတိ. ဘဝတိ.

චවති (චුත වෙයි), භවති (වෙයි).

ဩတိ ကိမတ္ထံ? ဇယတိ.

“ඕ” (ඕකාරය) යන්න කුමක් සඳහාද? ජයති (ජය ගනියි - යන රූපය සඳහායි).

၅၁၄, ၄၉၁. ဧ အယ.

514, 491. ඒකාරය වෙනුවට “අය” ආදේශ වෙයි.

ဧကာရဿ ဓာတွန္တဿ သရေ ပရေ အယာဒေသော ဟောတိ.

ධාතු කෙළවර ඇති ඒකාරය වෙනුවට, ස්වරයක් පර වූ කල්හි “අය” ආදේශය වෙයි.

နယတိ, ဇယတိ.

නයති (පමුණුවයි), ජයති (ජය ගනියි).

၅၁၅, ၅၄၁. တေ [Pg.250] အာဝါယာ ကာရိတေ.

515, 541. කාරිත (ප්‍රේරණ) ප්‍රත්‍යයන්හිදී ඒ (ඕකාර සහ ඒකාර) දෙක “ආව” සහ “ආය” බවට පැමිණෙති.

တေ ဩ ဧဣစ္စေတေ အာဝ အာယာဒေသေ ပါပုဏန္တိ ကာရိတေ.

කාරිත (ප්‍රේරණ) ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි ඒ ඕකාර සහ ඒකාරයෝ “ආව” සහ “ආය” යන ආදේශයන්ට පැමිණෙති.

လာဝေတိ, နာယေတိ.

ලාවේති (කප්පවයි), නායේති (පමුණුවවයි).

ယောဂဝိဘာဂေန အညသ္မိမ္ပိ ဧကာရဿ အာယာဒေသော ဟောတိ. ဂါယတိ, ဂါယန္တိ.

සූත්‍ර බෙදීමෙන් (යෝගවිභාගයෙන්) අන්‍ය ස්ථානයන්හි ද ඒකාරයට “ආය” ආදේශය වෙයි; ගායති (ගයයි), ගායන්ති (ගයති).

၅၁၆, ၄၆၆. ဣကာရာဂမော အသဗ္ဗဓာတုကမှိ.

516, 466. අසබ්බධාතුක විභක්ති පර කල්හි “ඉ” කාරාගමය (ඉ අකුරක් පැමිණීම) වෙයි.

သဗ္ဗသ္မိံ အသဗ္ဗဓာတုကမှိ ဣကာရာဂမော ဟောတိ.

සියලු අසබ්බධාතුක විභක්තීන්හි “ඉ” කාරාගමය වෙයි.

ဂမိဿတိ, ကရိဿတိ, လဘိဿတိ, ပစိဿတိ.

ගමිස්සති (යන්නේය), කරිස්සති (කරන්නේය), ලභිස්සති (ලබන්නේය), පචිස්සති (පිසින්නේය).

အသဗ္ဗဓာတုကမှီတိ ကိမတ္ထံ? ဂစ္ဆတိ, ကရောတိ, လဘတိ, ပစတိ.

“අසබ්බධාතුකම්හි” යන්න කුමක් සඳහාද? ගච්ඡති (යයි), කරෝති (කරයි), ලභති (ලබයි), පචති (පිසයි - යන සබ්බධාතුක විභක්තීන්හි “ඉ” කාරාගමය නොවීම සඳහායි).

၅၁၇, ၄၈၈. ကွစိ ဓာတုဝိဘတ္တိပစ္စယာနံ ဒီဃ ဝိပရီတာဒေသလောပါဂမာ စ.

517, 488. ඇතැම් විට ධාතු, විභක්ති සහ ප්‍රත්‍යයන්ගේ දීර්ඝ වීම්, විපරීත (පෙරළීම්), ආදේශ, ලෝප (හැලීම්) සහ ආගමයෝ (අලුතින් අකුරු පැමිණීම්) ද වෙති.

ဣဓ အာချာတေ အနိဒ္ဒိဋ္ဌေသု သာဓနေသု ကွစိ ဓာတုဝိဘတ္တိပစ္စယာနံ ဒီဃဝိပရီတာဒေသလောပါဂမဣစ္စေတာနိ ကာရိယာနိ ဇိနဝစနာနုရူပါနိ ကာတဗ္ဗာနိ.

මෙහි ආඛ්‍යාතයෙහි දක්වා නොමැති රූපයන්හි (සාධනයන්හි), ඇතැම් විට ධාතු, විභක්ති සහ ප්‍රත්‍යයන්ගේ දීර්ඝ වීම, විපරීත වීම, ආදේශ වීම, ලෝප වීම සහ ආගම වීම යන මේ කාර්යයන් බුද්ධ දේශනාවට අනුකූලව කළ යුතුය.

ဇာယတိ[Pg.251], ကရေယျ, ဇာနိယာ, သိယာ, ကရေ, ဂစ္ဆေ, ဇညာ, ဝက္ခေထ, ဒက္ခေထ, ဒိစ္ဆတိ, အဂစ္ဆိ, အဂစ္ဆုံ, အဟောသိ, အဟေသုံ ဣစ္စေဝမာဒီနိ အညာနိပိ သာဓနာနိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ.

ජායති, කරෙය්‍ය, ජානියා, සියා, කරේ, ගච්ඡේ, ජඤ්ඤා, වක්ඛේථ, දක්ඛේථ, දිච්ඡති, අගච්ඡි, අගච්ඡුං, අහෝසි, අහේසුං යනාදී වශයෙන් වෙනත් රූප ද (සාධන ද) යොදාගත යුතුය.

၅၁၈, ၄၄၆. အတ္တနောပဒါနိ ပရဿပဒတ္တံ.

518, 446. අත්තනොපද විභක්තීහු පරස්සපද බවට පැමිණෙති.

အတ္တနောပဒါနိ ကွစိ ပရဿပဒတ္တမာပဇ္ဇန္တေ.

අත්තනොපද විභක්තීහු ඇතැම් විට පරස්සපද බවට පැමිණෙති.

ဝုစ္စတိ, လဗ္ဘတိ, ပစ္စတိ.

වුච්චති, ලබ්භති, පච්චති.

ကွစီတိ ကိမတ္ထံ? ကရီယတေ, လဗ္ဘတေ, ပစ္စတေ.

"kvaci" (ඇතැම් විට) යන්න කුමක් සඳහාද? (මෙම රීතියට ව්‍යතිරේකයන් දැක්වීමටය, එනම්:) කරනු ලැබේ (කරීයතෙ), ලබනු ලැබේ (ලබ්භතෙ), පිසිනු ලැබේ (පච්චතෙ).

၅၁၉, ၄၅၇. အကာရာဂမော ဟိယျတ္တနီအဇ္ဇတနီကာလာတိပတ္တီသု.

519, 457. හිය්‍යත්තනී, අජ්ජතනී සහ කාලාතිපත්ති විභක්තීන් පර වූ කල්හි 'අ' කාර ආගමය වෙයි.

ကွစိ အကာရာဂမော ဟောတိ ဟိယျတ္တနီ အဇ္ဇတနီကာလာတိပတ္တိဣစ္စေတာသု ဝိဘတ္တီသု.

හිය්‍යත්තනී, අජ්ජතනී, කාලාතිපත්ති යන මෙම විභක්තීන් පර වූ කල්හි ඇතැම් විට 'අ' කාර ආගමයක් වෙයි.

အဂမာ, အဂမီ, အဂမိဿာ.

(ඔහු) ගියේය (අගමා, අගමී), (ඔහු) යන්නට තිබුණි (අගමිස්සා).

ကွစီတိ ကိမတ္ထံ? ဂမာ, ဂမီ, ဂမိဿာ.

"kvaci" (ඇතැම් විට) යන්න කුමක් සඳහාද? (මෙම රීතිය සිදු නොවන ව්‍යතිරේකයන් සඳහාය, එනම්:) (ඔහු) ගියේය (ගමා, ගමී), (ඔහු) යන්නට තිබුණි (ගමිස්සා).

၅၂၀, ၅၀၂. ဗြူတော ဤ တိမှိ.

520, 502. 'බෲ' ධාතුවට පසු 'ති' විභක්තිය ඇති කල්හි 'ඊ' කාරය (ආගම) වෙයි.

ဗြူဣစ္စေတာယ ဓာတုယာ ဤကာရာဂမော ဟောတိ တိမှိ ဝိဘတ္တိမှိ.

'බෲ' නම් වූ මෙම ධාතුවෙන් පසු 'ති' විභක්තිය පර වූ කල්හි 'ඊ' කාර ආගමයක් වෙයි.

ဗြဝီတိ.

(ඔහු) පවසයි (බ්‍රවීති).

၅၂၁, ၄၂၅. ဓာတုဿန္တော [Pg.252] လောပေါ’နေကသရဿ.

521, 425. අනේක ස්වර ඇති ධාතූන්ගේ අන්ත ස්වරය ලොප් වෙයි.

ဓာတုဿ အန္တော ကွစိ လောပေါ ဟောတိ အနေကသရဿ.

අනේක ස්වර ඇති ධාතුවක අග කොටස ඇතැම් විට ලොප් වෙයි.

ဂစ္ဆတိ, သရတိ, မရတိ.

යයි (ගච්ඡති), සිහි කරයි (සරති), මියයයි (මරති).

အနေကသရဿေတိ ကိမတ္ထံ? ပါတိ, ယာတိ, ဝါတိ.

"anekasarassa" (අනේක ස්වර ඇති) යන්න කුමක් සඳහාද? (එක් ස්වරයක් පමණක් ඇති ධාතූන් සඳහා මෙම රීතිය වැළැක්වීමටය, එනම්:) රකියි (පාති), යයි (යාති), හමයි (වාති).

ကွစီတိ ကိမတ္ထံ? မဟီယတိ, မထီယတိ.

"kvaci" (ඇතැම් විට) යන්න කුමක් සඳහාද? (අන්ත ස්වරය ලොප් නොවන අවස්ථා සඳහාය, එනම්:) පූජා කරනු ලැබේ (මහීයති), කලඹනු ලැබේ (මථීයති).

၅၂၂, ၄၇၆. ဣသုယမူနမန္တော စ္ဆော ဝါ.

522, 476. 'ඉසු' සහ 'යමු' ධාතූන්ගේ අග කොටස ඇතැම් විට 'ච්ඡ' වෙයි.

ဣသု ယမု ဣစ္စေတေသံ ဓာတူနံ အန္တော စ္ဆော ဟောတိ ဝါ. ဣစ္ဆတိ, နိယစ္ဆတိ.

'ඉසු' සහ 'යමු' යන මෙම ධාතූන්ගේ අග කොටස ඇතැම් විට 'ච්ඡ' වෙයි. කැමති වෙයි (ඉච්ඡති), පාලනය කරයි/නියම කරයි (නියච්ඡති).

ဝါတိ ကိမတ္ထံ? ဧသတိ, နိယမတိ.

"vā" (ඇතැම් විට) යන්න කුමක් සඳහාද? (මෙම රීතිය සිදු නොවන ව්‍යතිරේකයන් සඳහාය, එනම්:) සොයයි (එසති), නියම කරයි (නියමති).

၅၂၃, ၅၂၆. ကာရိတာနံ ဏော လောပံ.

523, 526. කාරිත ප්‍රත්‍යයන්ගේ 'ණ' කාරය ලොප් වෙයි.

ကာရိတဣစ္စေတေသံ ပစ္စယာနံ ဏော လောပမာပဇ္ဇတေ.

කාරිත නම් වූ මෙම ප්‍රත්‍යයන්ගේ 'ණ' කාරය ලොප් වීම සිදුවෙයි.

ကာရေတိ, ကာရယတိ, ကာရာပေတိ, ကာရာပယတိ.

කරවයි (කාරේති, kārāpeti, කාරාපයති).

သာသနတ္ထံ သမုဒ္ဒိဋ္ဌံ, မယာချာတံ သမာသတော;

သကံ ဗုဒ္ဓိဝိသေသေန, စိန္တယန္တု ဝိစက္ခဏာ.

ශාසනයේ යහපත උදෙසා මා විසින් මෙම ආඛ්‍යාත කාණ්ඩය කෙටියෙන් දක්වන ලදී. නුවණැත්තෝ තම තමන්ගේ විශේෂ ඥානයෙන් යුතුව මෙය නැවත නැවතත් විමසා බලත්වා.

ဣတိ အာချာတကပ္ပေ စတုတ္ထော ကဏ္ဍော.

මෙසේ ආඛ්‍යාත කාණ්ඩයෙහි හතරවන කොටස නිමාවට පත් වෙයි.

အာချာတကပ္ပော နိဋ္ဌိတော.

ආඛ්‍යාත කාණ්ඩය නිමාවට පත් විය.

၇. ကိဗ္ဗိဓာနကပ္ပ

7. කිත් විධාන කාණ්ඩය (කෘදන්ත පරිච්ඡේදය)

ပဌမကဏ္ဍ

පළමුවන කොටස

(က)

(ක)

ဗုဒ္ဓံ [Pg.253] ဉာဏသမုဒ္ဒံ, သဗ္ဗညုံ လောကဟေတု’ခီဏမတိံ;

ဝန္ဒိတွာ ပုဗ္ဗမဟံ, ဝက္ခာမိ သသာဓနံ ဟိ ကိတကပ္ပံ.

ප්‍රඥා සාගරයක් වූ ද, සර්වඥ වූ ද, ලෝකයාගේ යහපත උදෙසා කෙතරම් දේශනා කළ ද නොසිඳෙන මහා ප්‍රඥාවෙන් යුක්ත වූ ද බුදුරජාණන් වහන්සේට පළමුව වැඳ නමස්කාර කොට, මම සාධන සහිත වූ කිත් කාණ්ඩය (කෘදන්ත පරිච්ඡේදය) ප්‍රකාශ කරමි.

(ခ)

(ඛ)

သာဓနမူလံ ဟိ ပယောဂံ,အာဟု ပယောဂမူလမတ္ထဉ္စ;

အတ္ထေသု ဝိသာရဒမတယော,သာသနဿုဓရာ ဇိနဿ မတာ.

අර්ථයන්හි විශාරද ඥානය ඇති, ජිනශාසනය දරන්නා වූ නුවණැත්තෝ, නිදසුන (ප්‍රයෝගය) සාධනය මුල් කරගෙන පවතින බවත්, අර්ථය නිදසුන මුල් කරගෙන පවතින බවත් පවසති.

(ဂ)

(ග)

အန္ဓော ဒေသကဝိကလော,ဃတမဓုတေလာနိ ဘာဇနေန ဝိနာ;

နဋ္ဌော နဋ္ဌာနိ ယထာ,ပယောဂဝိကလော တထာ အတ္ထော.

මඟ පෙන්වන්නෙකු නොමැති අන්ධයෙකු අතරමං වන්නා සේ ද, භාජනයක් නොමැතිව ගිතෙල්, මීපැණි සහ තෙල් විනාශ වී යන්නා සේ ද, නිදසුනෙන් තොර වූ අර්ථය විනාශ වී යයි.

(ဃ)

(ඝ)

တသ္မာ သံရက္ခဏတ္ထံ, မုနိဝစနတ္ထဿ ဒုလ္လဘဿာဟံ;

ဝက္ခာမိ သိဿကဟိတံ, ကိတကပ္ပံ သာဓနေန ယုတံ.

එබැවින්, ලබා ගැනීමට අසීරු වූ ඒ මුනිවර වචනවල අර්ථය සුරැකීම පිණිස ද, සිසුන්ට වැඩදායක වනු පිණිස ද, මම සාධන සහිත වූ කිත් කාණ්ඩය පවසමි.

၅၂၄, ၅၆၁. ဓာတုယာ ကမ္မာဒိမှိ ဏော.

524, 561. කර්ම ආදිය පෙරටුව ඇති කල්හි ධාතුවට පසුව 'ණ' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဓာတုယာ ကမ္မာဒိမှိ ဏပစ္စယော ဟောတိ.

කර්මය ආදී උපපදයන් මුලින් ඇති කල්හි, ධාතුවෙන් පසුව 'ණ' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ကမ္မံ ကရောတီတိ ကမ္မကာရော, ဧဝံ ကုမ္ဘကာရော, မာလာကာရော, ကဋ္ဌကာရော, ရထကာရော, ရဇတကာရော[Pg.254], သုဝဏ္ဏကာရော, ပတ္တဂ္ဂါဟော, တန္တဝါယော, ဓညမာယော, ဓမ္မကာမော, ဓမ္မစာရော.

කර්මය (වැඩය) කරයිද, එහෙයින් හේ 'කම්මකාරෝ' (වැඩකරන්නා) නම් වේ. එසේම, කුම්භකාරෝ (වලං සාදන්නා), මාලාකාරෝ (මල්මාලා සාදන්නා), කට්ඨකාරෝ (ලී වැඩ කරන්නා), රථකාරෝ (රථ සාදන්නා), රජතකාරෝ (රිදී වැඩ කරන්නා), සුවණ්ණකාරෝ (රන්කරුවා), පත්තග්ගාහෝ (පාත්‍රය දරන්නා), තන්තවායෝ (රෙදි වියන්නා), ධඤ්ඤමායෝ (ධාන්‍ය මනින්නා), ධම්මකාමෝ (ධර්මයට කැමති තැනැත්තා), ධම්මචාරෝ (ධර්මයෙහි හැසිරෙන්නා) යනාදී වශයෙන් ද වේ.

၅၂၅, ၅၆၅. သညာယမ နု.

525, 565. සංඥාවක (නමක) දී 'අ' ප්‍රත්‍යය ද 'නු' ආගමය ද වෙයි.

သညာယမဘိဓေယျာယံ ဓာတုယာ ကမ္မာဒိမှိ အကာရပစ္စယော ဟောတိ, နာမမှိ စ နုကာရာဂမော ဟောတိ.

සංඥාවක් (නමක්) පැවසිය යුතු කල්හි සහ කර්මය ආදිය මුලින් ඇති කල්හි, ධාතුවට පසුව 'අ' ප්‍රත්‍යය වන අතර, නාම පදයට පසුව 'නු' කාර ආගමය ද වෙයි.

အရိံ ဒမေတီတိ အရိန္ဒမော, ရာဇာ. ဝေဿံ တရတီတိ ဝေဿန္တရော, ရာဇာ. တဏှံ ကရောတီတိ တဏှင်္ကရော, ဘဂဝါ. မေဓံ ကရောတီတိ မေဓင်္ကရော, ဘဂဝါ. သရဏံ ကရောတီတိ သရဏင်္ကရော, ဘဂဝါ. ဒီပံ ကရောတီတိ ဒီပင်္ကရော, ဘဂဝါ.

සතුරන් දමනය කරයිද, එහෙයින් හේ 'අරින්දමෝ' නම් වූ රජුය. වෙස්සයන් (වෛශ්‍යයන්) තරණය කරයිද (එතෙර කරයිද), එහෙයින් හේ 'වෙස්සන්තරෝ' නම් වූ රජුය. තෘෂ්ණාව (හෝ අඳුර) දුරු කරයිද (සිඳලයිද), එහෙයින් උන්වහන්සේ 'තණ්හංකරෝ' නම් වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේය. ප්‍රඥාව ඇති කරයිද, එහෙයින් උන්වහන්සේ 'මේධංකරෝ' නම් වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේය. සරණ (පිහිට) ලබා දෙයිද, එහෙයින් උන්වහන්සේ 'සරණංකරෝ' නම් වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේය. (ධර්ම නමැති) දීපය (පහන) දල්වයිද, එහෙයින් උන්වහන්සේ 'දීපංකරෝ' නම් වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේය.

၅၂၆, ၅၆၇. ပုရေ ဒဒါ စ ဣံ.

526, 567. 'පුර' යන්න පෙරටුව ඇති කල්හි, 'දදා' (දා) ධාතුවට පසුව 'අ' ප්‍රත්‍යය ද, 'පුර' යන්නෙහි අගට 'ඉං' ද වෙයි.

ပုရသဒ္ဒေ အာဒိမှိ ဒဒဣစ္စေတာယ ဓာတုယာ အကာရပစ္စယော ဟောတိ, ပုရသဒ္ဒဿ အကာရဿ စ ဣံ ဟောတိ.

'පුර' ශබ්දය මුලින් ඇති කල්හි, 'දද' නම් වූ මෙම ධාතුවට පසුව 'අ' ප්‍රත්‍යය වන අතර, 'පුර' ශබ්දයේ අග 'අ' කාරය වෙනුවට 'ඉං' කාරය වෙයි.

ပုရေ ဒါနံ အဒါသီတိ ပုရိန္ဒဒေါ ဒေဝရာဇာ.

පෙර දන් දුන්නේ ය, එබැවින් (ඔහු) ‘පුරින්දද’ නම් වූ දෙව්රජා (ශක්‍රයා) ය.

၅၂၇, ၅၆၈. သဗ္ဗတော ဏွု တွာဝီ ဝါ.

527, 568. සියලු ධාතූන්ගෙන් පසුව ‘ණ්වු’ (ṇvu), ‘තු’ (tu) සහ ‘ආවී’ (āvī) යන ප්‍රත්‍යයෝ ඇතැම් විට වෙති.

သဗ္ဗတော ဓာတုတော ကမ္မာဒိမှိ ဝါ အကမ္မာဒိမှိ ဝါ အကာရ ဏွု တု အာဝီဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ.

සියලු ධාතූන්ගෙන් පසුව, (පූර්වයෙහි) කර්මයක් ඇති කල්හි හෝ කර්මයක් නැති කල්හි හෝ, ‘අ’ (a), ‘ණ්වු’ (ṇvu), ‘තු’ (tu) සහ ‘ආවී’ (āvī) යන ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

တံ [Pg.255] ကရောတီတိ တက္ကရော, ဟိတံ ကရောတီတိ ဟိတကရော, ဝိနေတိ ဧတ္ထ, ဧတေနာတိ ဝါ ဝိနယော နိဿာယ နံ ဝသတီတိ နိဿယော.

එය කරන්නේ ය, එබැවින් ‘තක්කර’ (එය කරන්නා) ය; යහපත කරන්නේ ය, එබැවින් ‘හිතකර’ ය; මෙහි හෝ මෙයින් හික්මවනු ලැබේ, එබැවින් ‘විනය’ ය; මෙය ඇසුරු කොට වසන්නේ ය, එබැවින් ‘නිස්සය’ ය.

ဏွုမှိ – ရထံ ကရောတီတိ ရထကာရကော, အန္နံ, ဒဒါတီတိ အန္နဒါယကော, ဝိနေတိ သတ္တေတိ ဝိနာယကော, ကရောတီတိ ကာရကော, ဒဒါတီတိ ဒါယကော, နေတီတိ နာယကော.

‘ණ්වු’ ප්‍රත්‍යයෙහි දී – රථයක් කරයි, එබැවින් ‘රථකාරක’ (රථ සාදන්නා) ය; ආහාර දෙයි, එබැවින් ‘අන්නදායක’ ය; සත්ත්වයන් හික්මවයි, එබැවින් ‘විනායක’ ය; කරයි, එබැවින් ‘කාරක’ (කරන්නා) ය; දෙයි, එබැවින් ‘දායක’ (දෙන්නා) ය; පමුණුවයි, එබැවින් ‘නායක’ (නායකයා) ය.

တုမှိ – တံ ကရောတီတိ တက္ကတ္တာ, တဿ ကတ္တာတိ ဝါ တက္ကတ္တာ. ဘောဇနံ ဒဒါတီတိ ဘောဇနဒါတာ, ဘောဇနဿ ဒါတာတိ ဝါ ဘောဇနဒါတာ. ကရောတီတိ ကတ္တာ. သရတီတိ သရိတာ.

‘තු’ ප්‍රත්‍යයෙහි දී – එය කරයි, එබැවින් ‘තක්කත්තා’ (එය කරන්නා) ය, නැතහොත් එහි කරන්නා ය, එබැවින් ‘තක්කත්තා’ ය; භෝජනය දෙයි, එබැවින් ‘භෝජනදාතා’ (භෝජනය දෙන්නා) ය, නැතහොත් භෝජනයෙහි දෙන්නා ය, එබැවින් ‘භෝජනදාතා’ ය; කරයි, එබැවින් ‘කත්තා’ (කරන්නා) ය; සිහි කරයි, එබැවින් ‘සිරිතා’ (සිහි කරන්නා) ය.

အာဝီမှိ – ဘယံ ပဿတီတိ ဘယဒဿာဝီ ဣစ္စေဝမာဒိ.

‘ආවී’ ප්‍රත්‍යයෙහි දී – භය (බිය) දකියි, එබැවින් ‘භයදස්සාවී’ (බිය දකින්නා) යනාදියයි.

၅၂၈, ၅၇၇. ဝိသ ရုဇ ပဒါဒိတော ဏ.

528, 577. ‘විස’ (visa), ‘රුජ’ (ruja), ‘පද’ (pada) ආදී ධාතූන්ගෙන් පසුව ‘ණ’ (ṇa) ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဝိသ ရုဇ ပဒဣစ္စေဝမာဒီဟိ ဓာတူဟိ ဏ ပစ္စယော ဟောတိ.

‘විස’, ‘රුජ’, ‘පද’ යනාදී ධාතූන්ගෙන් ‘ණ’ ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ပဝိသတီတိ ပဝေသော, ရုဇတီတိ ရောဂေါ, ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဥပ္ပာဒေါ, ဖုသတီတိ ဖဿော, ဥစတီတိ ဩကော, ဘဝတီတိ ဘာဝေါ, အယတီတိ အာယော, သမ္မာ ဗုဇ္ဈတီတိ သမ္ဗောဓော, ဝိဟရတီတိ ဝိဟာရော.

ඇතුළු වෙයි, එබැවින් ‘පවේස’ (පිවිසීම) ය; රෝගාතුර වෙයි, එබැවින් ‘රෝග’ ය; උපදියි, එබැවින් ‘උත්පාද’ (ඉපදීම) ය; ස්පර්ශ කරයි, එබැවින් ‘ඵස්ස’ (ස්පර්ශය) ය; එක් රැස් වෙයි, එබැවින් ‘ඕක’ (නිවස) ය; වෙයි, එබැවින් ‘භාව’ (පැවැත්ම) ය; ලැබෙයි, එබැවින් ‘ආය’ (ආදායම) ය; මැනවින් අවබෝධ කරයි, එබැවින් ‘සම්බෝධ’ ය; වාසය කරයි, එබැවින් ‘විහාර’ ය.

၅၂၉, ၅၈၀. ဘာဝေ [Pg.256] စ.

529, 580. භාව සාධනයෙහි (භාව අර්ථයෙහි) ද (වෙයි).

ဘာဝတ္ထာဘိဓေယျေ သဗ္ဗဓာတူဟိ ဏပစ္စယော ဟောတိ.

භාවාර්ථය ප්‍රකාශ කරන කල්හි, සියලු ධාතූන්ගෙන් පසුව ‘ණ’ ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ပစ္စတေ, ပစနံ ဝါ ပါတော, စဇတေ, စဇနံ ဝါ စာဂေါ, ဧဝံ ယာဂေါ, ယောဂေါ, ဘာဂေါ, ပရိဒါဟော.

පිසිනු ලැබේ, නැතහොත් පිසීම යනු ‘පාක’ (පිසීම) යි; අත්හරිනු ලැබේ, නැතහොත් අත්හැරීම යනු ‘චාග’ (පරිත්‍යාගය) යි; මෙසේ ම ‘යාග’ (පූජාව), ‘යෝග’ (යෙදීම), ‘භාග’ (කොටස), ‘පරිදාහ’ (දැවීම) යනාදිය ද වේ.

၅၃၀, ၅၈၄. ကွိ စ.

530, 584. ‘ක්වි’ (kvi) ප්‍රත්‍යය ද වෙයි.

သဗ္ဗဓာတူဟိ ကွိပစ္စယော ဟောတိ.

සියලු ධාතූන්ගෙන් පසුව ‘ක්වි’ ප්‍රත්‍යය වෙයි.

သမ္ဘဝတီတိ သမ္ဘူ, ဝိသေသေန ဘဝတီတိ ဝိဘူ, ဘုဇေန ဂစ္ဆတီတိ ဘုဇဂေါ, သံ အတ္တာနံ ခနတိ, သံ သဋ္ဌု ခနတီတိ ဝါ သင်္ခေါ.

මැනවින් උපදියි, එබැවින් ‘සම්භූ’ ය; විශේෂයෙන් පවතියි, එබැවින් ‘විභූ’ ය; ඇදෙමින් (දඟර ගැසෙමින්) යයි, එබැවින් ‘භුජග’ (සර්පයා) ය; තමා විසින් ම හාරනු ලබයි, නැතහොත් මැනවින් හාරනු ලබයි, එබැවින් ‘සංඛ’ (හක්ගෙඩිය) යි.

၅၃၁, ၅၈၉. ဓရာဒီဟိ ရမ္မော.

531, 589. ‘ධර’ ආදී ධාතූන්ගෙන් පසුව ‘රම්ම’ (ramma) ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဓရဣစ္စေဝမာဒီဟိ ဓာတူဟိ ရမ္မပစ္စယော ဟောတိ.

‘ධර’ යනාදී ධාතූන්ගෙන් ‘රම්ම’ ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဓရတိ တေနာတိ ဓမ္မော, ကရီယတေ တန္တိ ကမ္မံ.

එයින් (ලෝකය හෝ තමා) දරයි, එබැවින් ‘ධම්ම’ (ධර්මය) ය; කරනු ලැබේ, එබැවින් ‘කම්ම’ (කර්මය) ය.

၅၃၂, ၅၉၀. တဿီလာဒီသု ဏီတွာဝီ စ.

532, 590. තච්ඡීල (එබඳු ස්වභාවය ඇති බව) ආදී අර්ථයන්හි දී ‘ණී’ (ṇī), ‘තු’ (tu) සහ ‘ආවී’ (āvī) යන ප්‍රත්‍යයෝ ද වෙති.

သဗ္ဗေဟိ ဓာတူဟိ တဿီလာဒီသွတ္ထေသု ဏီ တု အာဝီ ဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ.

සියලු ධාතූන්ගෙන් පසුව, තච්ඡීල ආදී අර්ථයන්හි දී ‘ණී’, ‘තු’ සහ ‘ආවී’ යන ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

ပိယံ ပသံသိတုံ သီလံ ယဿ ရညော, သော ဟောတိ ရာဇာ ပိယပသံသီ, ဗြဟ္မံ စရိတုံ သီလံ ယဿ ပုဂ္ဂလဿ သော [Pg.257] ဟောတိ ပုဂ္ဂလော ဗြဟ္မစာရီ, ပသယှ ပဝတ္တိတုံ သီလံ ယဿ ရညော, သော ဟောတိ ရာဇာ ပသယှပဝတ္ထာ, ဘယံ ပဿိတုံ သီလံ ယဿ သမဏဿ, သော ဟောတိ သမဏော ဘယဒဿာဝီ ဣစ္စေဝမာဒိ.

යම් රජෙකුගේ ස්වභාවය ප්‍රිය දේ පැසසීම ද, ඒ රජු ‘පියපසංසී’ වෙයි; යම් පුද්ගලයෙකුගේ ස්වභාවය බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි හැසිරීම ද, ඒ පුද්ගලයා ‘බ්‍රහ්මචාරී’ වෙයි; යම් රජෙකුගේ ස්වභාවය බලහත්කාරයෙන් පැවැත්ම ද, ඒ රජු ‘පසය්හපවත්තා’ වෙයි; යම් මහණෙකුගේ ස්වභාවය සංසාර භය දැකීම ද, ඒ මහණ ‘භයදස්සාවී’ වෙයි; යනාදී වශයෙනි.

၅၃၃, ၅၉၁. သဒ္ဒ ကု ဓ စလ မဏ္ဍတ္ထရုဓာဒီဟိယု.

533, 591. ‘සද්ද’ (ශබ්ද කිරීම), ‘කුධ’ (කිපීම), ‘චල’ (සැලීම), ‘මණ්ඩ’ (සැරසීම) යන අර්ථ ඇති ධාතූන්ගෙන් සහ ‘රුච’ (බැබළීම) ආදී ධාතූන්ගෙන් පසුව ‘යු’ (yu) ප්‍රත්‍යය වෙයි.

သဒ္ဒ ကုဓ စလ မဏ္ဍတ္ထေဟိ စ ရုစာဒီဟိ စ ဓာတူဟိ ယုပစ္စယော ဟောတိ တဿီလာဒီသွတ္ထေသု.

ශබ්ද කිරීමේ අර්ථය ඇති ‘සද්ද’, ක්‍රෝධ කිරීමේ අර්ථය ඇති ‘කුධ’, සැලීමේ අර්ථය ඇති ‘චල’, සැරසීමේ අර්ථය ඇති ‘මණ්ඩ’ සහ බැබළීමේ අර්ථය ඇති ‘රුච’ ආදී ධාතූන්ගෙන්, තච්ඡීල ආදී අර්ථයන්හි දී ‘යු’ ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဃောသနသီလော ဃောသနော, ဘာသနသီလော ဘာသနော. ဧဝံ ဝိဂ္ဂဟော ကာတဗ္ဗော. ကောဓနော, ဒေါသနော, စလနော, ကမ္ပနော, ဖန္ဒနော, မဏ္ဍနော, ဝိဘူသနော, ရောစနော, ဇောတနော, ဝဍ္ဎနော.

ශබ්ද කරන (ඝෝෂා කරන) ස්වභාවය ඇත්තේ ‘ඝෝසන’ ය, කථා කරන ස්වභාවය ඇත්තේ ‘භාසන’ ය. විග්‍රහය මෙසේ කළ යුතු ය: ක්‍රෝධ කරන ස්වභාව ඇත්තේ ‘කෝධන’ ය, ද්වේෂ කරන (කිපෙන) ස්වභාව ඇත්තේ ‘දෝසන’ ය, සැලෙන ස්වභාව ඇත්තේ ‘චලන’ ය, කම්පා වන ස්වභාව ඇත්තේ ‘කම්පන’ ය, සැලෙන ස්වභාව ඇත්තේ ‘ඵන්දන’ ය, සරසන ස්වභාව ඇත්තේ ‘මණ්ඩන’ ය, විශේෂයෙන් සරසන ස්වභාව ඇත්තේ ‘විභූසන’ ය, බබළන ස්වභාව ඇත්තේ ‘රෝචන’ ය, බබළන ස්වභාව ඇත්තේ ‘ජෝතන’ ය, දියුණු වන (වැඩෙන) ස්වභාව ඇත්තේ ‘වඩ්ඪන’ ය.

၅၃၄, ၅၆၂. ပါရာဒိဂမိမှာ ရူ.

534, 562. ‘පාර’ ආදී වචන මුලට ඇති ‘ගමු’ (gamu) ධාතුවෙන් පසුව ‘රූ’ (rū) ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဂမုဣစ္စေတမှာ ဓာတုမှာ ပါရသဒ္ဒါဒိမှာ ရူပစ္စယော ဟောတိ တဿီလာဒီသွတ္ထေသု.

පාර ආදී ශබ්ද පූර්වයෙහි ඇති ‘ගමු’ ධාතුවෙන් පසුව, තච්ඡීල ආදී අර්ථයන්හි දී ‘රූ’ ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဘဝဿ ပါရံ ဘဝပါရံ, ဘဝပါရံ ဂန္တုံ သီလံ ယဿ ပုရိသဿ, သော ဟောတိ ပုရိသော ဘဝပါရဂူ.

භවයේ එතෙර ‘භවපාර’ නම් වේ; භවයෙන් එතෙරට යාම යම් පුරුෂයෙකුගේ ස්වභාවය ද, ඒ පුරුෂයා ‘භවපාරගූ’ වෙයි.

တဿီလာဒီသွီတိ ကိမတ္ထံ? ပါရင်္ဂတော.

‘තච්ඡීලාදීන්හි’ (tassīlādīsu) යැයි කියන ලද්දේ කුමකට ද? ‘පාරඞ්ගත’ (එතෙරට ගිය) යන්නෙහි මෙන් තච්ඡීල ආදී අර්ථයන් නොවන කල්හි මෙම නීතිය ක්‍රියාත්මක වීම වැළැක්වීම සඳහා ය.

ပါရာဒိဂမိမှာတိ ကိမတ္ထံ? အနုဂါမီ.

‘පාරාදීන් මුලට ඇති ගමු ධාතුවෙන්’ (pārādigamimhā) යැයි කියන ලද්දේ කුමකට ද? ‘අනුගාමී’ (පසුපස යන ස්වභාවය ඇති) යන්නෙහි මෙන් පාර ආදී වචන මුලට නොමැති කල්හි මෙම නීතිය ක්‍රියාත්මක වීම වැළැක්වීම සඳහා ය.

၅၃၅, ၅၉၃. ဘိက္ခာဒိတော [Pg.258] စ.

535, 593. ‘භික්ඛ’ (bhikkha) ආදී ධාතූන්ගෙන් ද (පසුව ‘රූ’ ප්‍රත්‍යය වෙයි).

ဘိက္ခဣစ္စေဝမာဒီဟိ ဓာတူဟိ ရူပစ္စယော ဟောတိ တဿီလာဒီသွတ္ထေသု.

‘භික්ඛ’ යනාදී ධාතූන්ගෙන් පසුව, තච්ඡීල ආදී අර්ථයන්හි දී ‘රූ’ ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဘိက္ခနသီလော ယာစနသီလော ဘိက္ခု, ဝိဇာနနသီလော ဝိညူ.

පිණ්ඩපාතය (සිඟීම) ස්වභාවය කොට ඇත්තේ හෝ යාඥා කිරීම (ඉල්ලීම) ස්වභාවය කොට ඇත්තේ ‘භික්ඛු’ (භික්ෂුව) ය; විශේෂයෙන් දැනගැනීම ස්වභාව කොට ඇත්තේ ‘විඤ්ඤූ’ (වියතා) ය.

၅၃၆, ၅၉၄. တနတျာဒီနံ ဏုကော.

536, 594. ‘හන’ (hana) ආදී ධාතූන්ගෙන් පසුව ‘ණුක’ (ṇuka) ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဟနတျာဒီနံ ဓာတူနံ အန္တေ ဏုကပစ္စယော ဟောတိ တဿီလာဒီသွတ္ထေသု.

‘හන’ ආදී ධාතූන් කෙරෙහි, තච්ඡීල ආදී අර්ථයන්හි දී අවසානයට ‘ණුක’ ප්‍රත්‍යය වෙයි.

အာဟနနသီလော အာဃာတုကော, ကရဏသီလော ကာရုကော.

පහර දෙන ස්වභාවය ඇත්තේ ‘ආඝාතුක’ ය; වැඩ කරන ස්වභාවය ඇත්තේ ‘කාරුක’ (කර්මාන්තකරුවා) ය.

၅၃၇, ၅၆၆. နု နိဂ္ဂဟိတံ ပဒန္တေ.

537, 566. පදයක අවසානයෙහි ඇති ‘නු’ (nu) යන්න නිග්ගහීතය (අං) බවට පත් වෙයි.

ပဒန္တေ နုကာရာဂမော နိဂ္ဂဟိတမာပဇ္ဇတေ.

පදයක අවසානයෙහි වන ‘නු’ කාරයේ පැමිණීම (ආගමය) නිග්ගහීතය බවට පත් වෙයි.

အရိံ ဒမေတီတိ အရိန္ဒမော, ရာဇာ. ဝေဿံ တရတီတိ ဝေဿန္တရော, ရာဇာ. ပဘံ ကရောတီတိ ပဘင်္ကရော, ဘဂဝါ.

සතුරා දමනය කරයි, එබැවින් ‘අරින්දම’ නම් වූ රජු ය; වෙස්ස (වෛශ්‍ය ජනයා) තරණය කරයි, එබැවින් ‘වෙස්සන්තර’ නම් වූ රජු ය; ආලෝකය කරයි, එබැවින් ‘පභංකර’ නම් වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ය.

၅၃၈, ၅၉၅. သံဟနာညာယ ဝါ ရော ဃော.

538, 595. ඇතැම් විට ‘සං’ උපසර්ගය සහිත ‘හන’ ධාතුවෙන් සහ වෙනත් ධාතූන්ගෙන් ‘ර’ (ra) සහ ‘ඝ’ (gha) ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

သံပုဗ္ဗာယ ဟနဣစ္စေတာယ ဓာတုယာ, အညာယ ဝါ ဓာတုယာ ရပစ္စယော, ဟနဿ စ ဃော ဟောတိ.

'සං' උපසර්ගය පූර්ව කොට ඇති 'හන' යන ධාතුවෙන් ද, වෙනත් ධාතුවකින් ද පසුව 'ර' ප්‍රත්‍යය වෙයි; තවද 'හන' ධාතුවේ (අගට) 'ඝ' දේශය වෙයි.

သမဂ္ဂံ [Pg.259] ကမ္မံ သမုပဂစ္ဆတီတိ သံဃော, သမန္တတော နဂရဿ မာဟိရေ ခညတီတိ ပရိခါ, အန္တံ ကရောတီတိ အန္တကော.

සමගිව කර්මයට (පොදු කටයුතුවලට) පැමිණෙන්නේ යම් සේ ද, එබැවින් 'සංඝ' නම් වෙයි. නගරයෙන් පිටත හාත්පසින් හාරනු ලබන්නේ යම් සේ ද, එබැවින් 'පරිඛා' (දිය අගල) නම් වෙයි. කෙළවරක් කරන්නේ යම් සේ ද, එබැවින් 'අන්තක' නම් වෙයි.

သံဣတိ ကိမတ္ထံ? ဥပဟနနံ ဥပဃာတော.

'සං' යන්න කුමක් සඳහා ද? (සං උපසර්ගය නොමැති තැන මෙම විධිය වළක්වනු පිණිස ය.) උදාහරණ: 'උපහනනං' (පෙළීම), 'උපඝාතො' (මරණය).

၅၃၉, ၅၅၈. ရမှိ ရန္တော ရာဒိနော.

539, 558. රකාරය පර වූ කල්හි, රකාරය ආදී කොට ඇති ධාතු කෙළවර ලොප් වෙයි.

ရမှိ ပစ္စယေ ပရေ သဗ္ဗော ဓာတွန္တော ရကာရာဒိ လောပေါ ဟောတိ.

'ර' ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි, රකාරය ආදී කොට ඇති සියලුම ධාතු කෙළවර ලොප් වෙයි.

အန္တကော, ပါရဂူ, သတ္ထာ, ဒိဋ္ဌော ဣစ္စေဝမာဒိ.

'අන්තක' (කෙළවර කරන්නා), 'පාරගූ' (එතෙරට ගියා වූ තැනැත්තා), 'සත්ථා' (ශාස්තෘවරයා), 'දිට්ඨො' (දක්නා ලද්දේ) යනාදීහු මීට උදාහරණ වෙති.

၅၄၀, ၅၄၅. ဘာဝကမ္မေသု တဗ္ဗာနီယာ.

540, 545. භාව සහ කර්ම යන අර්ථයන්හි 'තබ්බ' සහ 'අනීය' ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

ဘာဝကမ္မဣစ္စေတေသွတ္ထေသု တဗ္ဗ အနီယဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ သဗ္ဗဓာတူဟိ.

සියලු ධාතූන්ගෙන් පසුව භාව සහ කර්ම යන අර්ථයන්හි 'තබ්බ' සහ 'අනීය' යන ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

ဘဝိတဗ္ဗံ, ဘဝနီယံ, အာသိတဗ္ဗံ, အာသနီယံ, ပဇ္ဇိတဗ္ဗံ, ပဇ္ဇနီယံ, ကတ္တဗ္ဗံ, ကရဏီယံ, ဂန္တဗ္ဗံ, ဂမနီယံ.

'භවිතබ්බං' - 'භවනීයං' (විය යුතු බව), 'ආසිතබ්බං' - 'ආසනීයං' (හිඳගත යුතු බව), 'පජ්ජිතබ්බං' - 'පජ්ජනීයං' (පැමිණිය යුතු බව), 'කත්තබ්බං' - 'කරණීයං' (කටයුතු බව), 'ගන්තබ්බං' - 'ගමනීයං' (යා යුතු බව).

၅၄၁, ၅၅၂. ဏျော စ.

541, 552. තවද 'ණ්‍ය' ප්‍රත්‍යය ද වෙයි.

ဘာဝကမ္မေသု သဗ္ဗဓာတူဟိ ဏျပစ္စယော ဟောတိ.

සියලු ධාතූන්ගෙන් පසුව භාව සහ කර්ම යන අර්ථයන්හි 'ණ්‍ය' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ကတ္တဗ္ဗံ ကာရိယံ, ဇေတဗ္ဗံ ဇေယျံ, နေတဗ္ဗံ နေယျံ, ဣစ္စေဝမာဒိ.

'කත්තබ්බං' - 'කාරියං' (කටයුතු බව), 'ජේතබ්බං' - 'ජෙය්‍යං' (ජය ගත යුතු බව), 'නේතබ්බං' - 'නෙය්‍යං' (පැමිණවිය යුතු බව) යනාදීහු මීට උදාහරණ වෙති.

စဂ္ဂဟဏေန [Pg.260] တေယျပစ္စယော ဟောတိ. ဉာတဗ္ဗံ ဉာတေယျံ, ဒဋ္ဌေယျံ, ပတ္တေယျံ ဣစ္စေဝမာဒိ.

'ච' ශබ්දය ග්‍රහණය කිරීමෙන් 'තෙය්‍ය' ප්‍රත්‍යය ද වෙයි. උදාහරණ: 'ඤාතබ්බං' - 'ඤාතෙය්‍යං' (දත යුතු බව), 'දට්ඨෙය්‍යං' (දැකිය යුතු බව), 'පත්තෙය්‍යං' (පැමිණිය යුතු බව) යනාදියයි.

၅၄၂, ၅၅၇. ကရမှာ ရိစ္စ.

542, 557. 'කර' ධාතුවෙන් පසුව 'රිච්ච' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ကရဣစ္စေတမှာ ဓာတုမှာ ရိစ္စပစ္စယော ဟောတိ ဘာဝကမ္မေသု.

භාව සහ කර්ම යන අර්ථයන්හි, 'කර' යන ධාතුවෙන් පසුව 'රිච්ච' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ကတ္တဗ္ဗံ ကိစ္စံ.

'කත්තබ්බං' - 'කිච්චං' (කටයුතු බව).

၅၄၃, ၅၅၅. ဘူတော’ဗ္ဗ.

543, 555. 'භූ' ධාතුවෙන් පසුව 'අබ්බ' (ආදේශය) වෙයි.

ဘူဣစ္စေတာယ ဓာတုယာ ဏျပစ္စယဿ ဦကာရေန သဟ အဗ္ဗာဒေသော ဟောတိ ဘာဝကမ္မေသု.

භාව සහ කර්ම යන අර්ථයන්හි, 'භූ' යන ධාතුවේ 'ඌ' කාරය ද සමඟ 'ණ්‍ය' ප්‍රත්‍යයට 'අබ්බ' ආදේශය වෙයි.

ဘဝိတဗ္ဗော ဘဗ္ဗော, ဘဝိတဗ္ဗံ ဘဗ္ဗံ.

'භවිතබ්බො' - 'භබ්බො' (විය යුතු තැනැත්තා), 'භවිතබ්බං' - 'භබ්බං' (විය යුතු බව).

၅၄၄, ၅၅၆. ဝဒ မဒ ဂမု ယုဇ ဂရဟာကာရာဒီဟိ ဇ္ဇ မ္မ ဂ္ဂ ယှေယျာ ဂါရော ဝါ.

544, 556. ඇතැම් විට 'වද', 'මද', 'ගමු', 'යුජ', 'ගරහ' යන ධාතූන්ගෙන් සහ 'ආ' කාරය අග කොට ඇති ධාතූන්ගෙන් පසුව (ප්‍රත්‍යය සමඟ) 'ජ්ජ', 'ම්ම', 'ග්ග', 'ය්හ' සහ 'එය්‍ය' ආදේශයන් ද, 'ගරහ' ධාතුවේ 'ගාර්' දේශය ද වෙයි.

ဝဒ မဒ ဂမု ယုဇ ဂရဟာကာရန္တဣစ္စေဝမာဒီဟိ ဓာတူဟိ ဏျပစ္စယဿ ယထာသင်္ချံ ဇ္ဇ မ္မ ဂ္ဂ ယှ ဧယျာဒေသာ ဟောန္တိ ဝါ ဓာတွန္တေန သဟ, ဂရဿံ စ ဂါရော ဟောတိ ဘာဝကမ္မေသု.

භාව සහ කර්ම යන අර්ථයන්හි, 'වද', 'මද', 'ගමු', 'යුජ', 'ගරහ' සහ 'ආ' කාරයෙන් කෙළවර වන ධාතූන්ගෙන් පරව, ධාතු කෙළවර ද සමඟ 'ණ්‍ය' ප්‍රත්‍යයට පිළිවෙළින් 'ජ්ජ', 'ම්ම', 'ග්ග', 'ය්හ' සහ 'එය්‍ය' යන ආදේශයෝ ඇතැම් විට වෙති; තවද 'ගරහ' ධාතුවට 'ගාර්' දේශය ද වෙයි.

ဝတ္တဗ္ဗံ ဝဇ္ဇံ, မဒနီယံ မဇ္ဇံ, ဂမနီယံ ဂမ္မံ, ယောဇနီယံ ယောဂ္ဂံ, ဂရဟိတဗ္ဗံ ဂါရယှံ, ဒါတဗ္ဗံ ဒေယျံ, ပါတဗ္ဗံ ပေယျံ, ဟာတဗ္ဗံ [Pg.261] ဟေယျံ, မာတဗ္ဗံ မေယျံ, ဉာတဗ္ဗံ ဉေယျံ, ဣစ္စေဝမာဒိ.

'වත්තබ්බං' - 'වජ්ජං' (කිය යුතු බව), 'මදනීයං' - 'මජ්ජං' (මත්විය යුතු බව / මත්පැන්), 'ගමනීයං' - 'ගම්මං' (යා යුතු බව), 'යෝජනීයං' - 'යොග්ගං' (යෙදිය යුතු බව), 'ගරහිතබ්බං' - 'ගාරය්හං' (ගරහා කටයුතු බව), 'දාතබ්බං' - 'දෙය්‍යං' (දිය යුතු බව), 'පාතබ්බං' - 'පෙය්‍යං' (පැන් / පානය කටයුතු බව), 'හාතබ්බං' - 'හෙය්‍යං' (අත්හළ යුතු බව), 'මාතබ්බං' - 'මෙය්‍යං' (මැනිය යුතු බව), 'ඤාතබ්බං' - 'ඤෙය්‍යං' (දත යුතු බව) යනාදීහු මීට උදාහරණ වෙති.

၅၄၅, ၅၄၈. တေ ကိစ္စာ.

545, 548. ඔවුහු 'කිච්ච' (කෘත්‍ය) නම් වෙති.

ယေ ပစ္စယာ တဗ္ဗာဒယော ရိစ္စန္တာ, တေ ကိစ္စသညာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

'තබ්බ' ප්‍රත්‍යයෙන් ආරම්භ වී 'රිච්ච' ප්‍රත්‍යයෙන් කෙළවර වන යම් ප්‍රත්‍යයෝ වෙත් ද, ඔවුහු 'කිච්ච' (කෘත්‍ය) යන සංඥාවෙන් යුක්ත වන බව දත යුතුය.

ကိစ္စသညာယ ကိံပယောဇနံ? ဘာဝကမ္မေသု ကိစ္စတ္တခတ္ထာ.

'කිච්ච' (කෘත්‍ය) යන සංඥාවෙන් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? "භාවකම්මේසු කිච්චත්තඛත්ථා" යන සූත්‍රයෙහි 'කිච්ච' (කෘත්‍ය) ශබ්දය භාවිත කිරීම එහි ප්‍රයෝජනයයි.

၅၄၆, ၅၆၂. အညေ ကိတ.

546, 562. අනෙක් ප්‍රත්‍යයෝ 'කිත්' (කෘත්) නම් වෙති.

အညေ ပစ္စယာ ကိတ ဧဝ သညာ ဟောန္တိ.

අනෙකුත් ප්‍රත්‍යයෝ 'කිත්' (කෘත්) යන සංඥාවෙන්ම යුක්ත වෙති.

ကိတ သညာယ ကိံပယောဇနံ? ကတ္တရိ ကိတ.

'කිත්' (කෘත්) යන සංඥාවෙන් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද? "කත්තරි කිත්" යන සූත්‍රයෙහි 'කිත්' (කෘත්) ශබ්දය භාවිත කිරීම එහි ප්‍රයෝජනයයි.

၅၄၇, ၅၉၆. နန္ဒာဒီဟိ ယု.

547, 596. 'නන්ද' ආදී ධාතූන්ගෙන් පසුව 'යු' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

နန္ဒာဒီဟိ ဓာတူဟိ ယုပစ္စယော ဟောတိ ဘာဝကမ္မေသု.

නන්ද ආදී ධාතූන්ගෙන් පසුව භාව සහ කර්ම යන අර්ථයන්හි 'යු' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

နန္ဒီယတေ နန္ဒနံ, နိန္ဒိတဗ္ဗံ ဝါ နန္ဒနံ, ဂဟဏီယံ ဂဟဏံ, စရိတဗ္ဗံ စရဏံ, ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ ယောဇေတဗ္ဗာ.

'නන්දීයතේ' - 'නන්දනං' (සතුටු වීම), 'නින්දිතබ්බං' හෝ 'නන්දනං' (ගැරහිය යුතු බව), 'ගහණීයං' - 'ගහණං' (ග්‍රහණය කිරීම), 'චරිතබ්බං' - 'චරණං' (හැසිරීම) යනාදී වශයෙන් සෑම තැනකදීම පද ගැලපිය යුතුය.

၅၄၈, ၅၉၇. ကတ္တုကရဏပဒေသေသု စ.

548, 597. කර්තෘ, කරණ සහ ප්‍රදේශ (අධිකරණ) යන අර්ථයන්හි ද (යු ප්‍රත්‍යය වෙයි).

ကတ္တုကရဏပဒေသဣစ္စေတေသွတ္ထေသု စ ယုပစ္စယော ဟောတိ.

කර්තෘ, කරණ සහ ප්‍රදේශ (අධිකරණ) යන අර්ථයන්හි ද 'යු' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ကတ္တရိ [Pg.262] တာဝ – ရဇံ ဟရတီတိ ရဇောဟရဏံ တောယံ.

පළමුව කර්තෘ අර්ථයෙහි: දූවිලි (රජං) හරණය කෙරේද (හරති), එබැවින් 'රජෝහරණං' (දූවිලි හරණය කරන දෙය) නම් වෙයි, එනම් පැන් (දිය) ය.

ကရဏေ တာဝ – ကရောတိ တေနာတိ ကရဏံ.

කරණ අර්ථයෙහි: එයින් (තේන) කරයිද (කරෝති), එබැවින් 'කරණං' (කරන උපකරණය) නම් වෙයි.

ပဒေသေ တာဝ – တိဋ္ဌန္တိ တသ္မိန္တိ ဌာနံ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ ယောဇေတဗ္ဗာ.

ප්‍රදේශ (අධිකරණ) අර්ථයෙහි: එහි (තස්මිං) සිටිත්ද (තිට්ඨන්ති), එබැවින් 'ඨානං' (සිටින ස්ථානය) නම් වෙයි. මෙසේ සෑම තැනකදීම යෙදිය යුතුය.

၅၄၉, ၅၅၀. ရဟာဒိတော ဏ.

549, 550. 'ර', 'හ' ආදී ධාතූන්ගෙන් පසුව 'ණ' (ආදේශය) වෙයි.

ရကာရဟကာရာဒျန္တေဟိ ဓာတူဟိ အနာဒေသဿ နဿ ဏော ဟောတိ.

රකාරය සහ හකාරය කෙළවර කොට ඇති ආදී ධාතූන්ගෙන් පසුව, 'අන' ආදේශයෙහි 'න' කාරයට 'ණ' කාරය වෙයි.

ကရောတိ တေနာတိ ကရဏံ, ပူရေတိ တေနာတိ ပူရဏံ. ဂဟဏီယံ တေနာတိ ဂဟဏံ. ဧဝမညေပိ ယောဇေတဗ္ဗာ.

එයින් (තේන) කරයිද (කරෝති), එබැවින් 'කරණං' (කරන උපකරණය) නම් වෙයි; එයින් (තේන) පුරවයිද (පූරේති), එබැවින් 'පූරණං' (පුරවන දෙය) නම් වෙයි; එයින් (තේන) ගනු ලැබේද (ගහණීයං), එබැවින් 'ගහණං' (ගන්නා උපකරණය) නම් වෙයි. මෙසේ සෙසු පද ද යෙදිය යුතුය.

ဣတိ ကိဗ္ဗိဓာနကပ္ပေ ပဌမော ကဏ္ဍော.

මෙසේ කෘත් විධාන කල්පයෙහි පළමු වන කාණ්ඩය නිම විය.

ဒုတိယကဏ္ဍ

ද්විතීය කාණ්ඩය

၅၅၀, ၅၄၆. ဏာဒယော တေကာလိကာ.

550, 546. "ණ" ආදී ප්‍රත්‍යයෝ ත්‍රෛකාලික වෙති.

ဏာဒယော ပစ္စယာ ယုပစ္စယန္တာ တေကာလိကာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

"ණ" ප්‍රත්‍යයෙන් ආරම්භ වී "යු" ප්‍රත්‍යයෙන් කෙළවර් වන ප්‍රත්‍යයෝ ත්‍රෛකාලික (කාලත්‍රයටම අයත්) බව දත යුතුය.

ကုမ္ဘံ ကရောတိ အကာသိ ကရိဿတီတိ ကုမ္ဘကာရော, ကရောတိ အကာသိ ကရိဿတိ တေနာတိ ကရဏံ. ဧဝမညေပိ ယောဇေတဗ္ဗာ.

(යමෙක්) කලයක් කෙරේ ද, කෙළේ ද, කරන්නේ ද, එබැවින් (හෙතෙම) කුම්භකාර (වලං සාදන්නා) නම් වේ; (යමෙක්) එයින් කෙරේ ද, කෙළේ ද, කරන්නේ ද, එබැවින් (එය) කරණ (උපකරණය) නම් වේ. මෙසේ අනෙක් ඒවා ද යෙදිය යුතුය.

၅၅၁, ၅၉၈. သညာယံ [Pg.263] ဒါ ဓာတော ဣ.

551, 598. සංඥාවක දී (නමක දී) "දා" සහ "ධා" ධාතූන්ගෙන් පසුව "ඉ" ප්‍රත්‍යය වෙයි.

သညာယမဘိဓေယျာယံ ဒါ ဓာတော ဣပစ္စယော ဟောတိ.

සංඥා නාමයක් අඟවන කල්හි, "දා" සහ "ධා" ධාතූන්ගෙන් පසුව "ඉ" ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ပဌမံ အာဒီယတီတိ အာဒိ, ဥဒကံ ဒဓာတီတိ ဥဒမိ, မဟောဒကာနိ ဒဓာတီတိ မဟောဒဓိ, ဝါလာနိ ဒဓာတိ တသ္မိန္တိ ဝါလဓိ, သမ္မာ ဓီယတီတိ သန္ဓိ.

පළමුව ගනු ලැබේ ද, එබැවින් (එය) 'ආදි' (ආරම්භය) යි; ජලය දරයි ද, එබැවින් (එය) 'උදධි' (සාගරය) යි; මහත් ජල සමූහයක් දරයි ද, එබැවින් (එය) 'මහෝදධි' (මහ සයුර) යි; කෙඳි (කෙස්) දරයි ද, එබැවින් (එය) 'වාලධි' (වලිගය) යි; මැනවින් පිහිටුවනු ලැබේ ද, එබැවින් (එය) 'සන්ධි' යි.

၅၅၂, ၆၀၉. တိ ကိတ စာသိဋ္ဌေ.

552, 609. ආශිංසනයේ දී (ආශිර්වාදයේ දී) "ති" සහ "කිත්" ප්‍රත්‍යයෝ ද වෙති.

သညာယမဘိဓေယျာယံ သဗ္ဗဓာတူဟိ တိပစ္စယော ဟောတိ, ကိတ စ အာသိဋ္ဌေ.

ආශිර්වාද අර්ථයෙහි සංඥා නාමයක් අඟවන කල්හි, සියලු ධාතූන්ගෙන් පසුව "ති" ප්‍රත්‍යය සහ "කිත්" ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဇိနော ဇနံ ဗုဇ္ဈတူတိ ဇိနဗုဒ္ဓိ, ဓနံ အဿ ဘဝတူတိ ဓနဘူတိ, ဘဝတူတိ ဘူတော, ဘဝတူတိ ဘာဝေါ, ဓမ္မော ဇနံ ဒဒါတူတိ ဓမ္မဒိန္နော, ဝဍ္ဎတူတိ ဝဍ္ဎမာနော. ဧဝမညေပိ ယောဇေတဗ္ဗာ.

ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ මොහු අවබෝධ කරගනිත්වා, එබැවින් (ඔහු) 'ජිනබුද්ධි' නම් වේ; ඔහුට ධනය වේවා, එබැවින් (ඔහු) 'ධනභූති' නම් වේ; (හෙතෙම) වේවා, එබැවින් (ඔහු) 'භූත' හෝ 'භාව' නම් වේ; ධර්මය මොහුට (යහපත) දේවා, එබැවින් (ඔහු) 'ධම්මදින්න' නම් වේ; (හෙතෙම) වැඩේවා, එබැවින් (ඔහු) 'වඩ්ඪමාන' නම් වේ. මෙසේ අනෙක් ඒවා ද යෙදිය යුතුය.

၅၅၃, ၅၉၉. ဣတ္ထိယမတိယဝေါ ဝါ.

553, 599. ස්ත්‍රී ලිංගයෙහි (අර්ථයෙහි) සමහර විට "අ", "ති" සහ "යු" ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

ဣတ္ထိယမဘိဓေယျာယံ သဗ္ဗဓာတူဟိ အကာရ တိ ယု ဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ ဝါ.

ස්ත්‍රී ලිංගය අඟවන කල්හි, සමහර විට සියලු ධාතූන්ගෙන් පසුව "අ", "ති" සහ "යු" යන මේ ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

ဇီရတီတီ ဇရာ, မညတီတိ မတိ, စေတယတီတိ စေတနာ, ဝေဒယတီတိ ဝေဒနာ. ဧဝမညေပိ ယောဇေတဗ္ဗာ.

දිරාපත් වේ ද, එබැවින් (එය) 'ජරා' (මහලු බව) යි; සිතයි ද, එබැවින් (එය) 'මති' (ප්‍රඥාව) යි; චේතනා කරයි ද, එබැවින් (එය) 'චේතනා' යි; විඳිනු ලැබේ ද, එබැවින් (එය) 'වේදනා' යි. මෙසේ අනෙක් ඒවා ද යෙදිය යුතුය.

၅၅၄, ၆၀၁. ကရတော [Pg.264] ရိရိယ.

554, 601. "කර" ධාතුවෙන් පසුව "රිරිය" ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ကရတော ဣတ္ထိယမနိတ္ထိယံ ဝါ အဘိခေယျာယံ ရိရီယပစ္စယော ဟောတိ ဝါ.

සමහර විට, "කර" ධාතුවෙන් පසුව, ස්ත්‍රී ලිංගයෙහි හෝ ස්ත්‍රී නොවන ලිංගයෙහි අර්ථය අඟවන කල්හි "රිරිය" ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ကတ္တဗ္ဗာ ကိရိယာ, ကရဏီယံ ကိရိယံ.

[ස්ත්‍රී ලිංගයෙහි] කටයුතු වූයේ 'කිරියා' (ක්‍රියාව) යි. [නපුංසක ලිංගයෙහි] කටයුතු වූයේ 'කිරියං' (ක්‍රියාව) යි.

၅၅၅, ၆၁၂. အတီတေ တတဝန္တုတာဝီ.

555, 612. අතීත කාලයෙහි "ත", "තවන්තු" සහ "තාවී" ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

အတီတေ ကာလေ သဗ္ဗဓာတူဟိ တတဝန္တုတာဝီဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ.

අතීත කාලයෙහි, සියලු ධාතූන්ගෙන් පසුව "ත", "තවන්තු" සහ "තාවී" යන මේ ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

ဟုတော, ဟုတဝါ, ဟုတာဝီ. ဝုသိတော, ဝုသိတဝါ, ဝုသိတာဝီ. ဘုတ္တော, ဘုတ္တဝါ, ဘုတ္တာဝီ.

පූජා කරන ලදී (හුතෝ, හුතවා, හුතාවී). වාසය කරන ලදී (වුසිතෝ, vusitavā, vusitāvī). අනුභව කරන ලදී (භුත්තෝ, bhuttavā, bhuttāvī).

၅၅၆, ၆၂၂. ဘာဝကမ္မေသု တ.

556, 622. භාව අර්ථයෙහි සහ කර්ම අර්ථයෙහි "ත" ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဘာဝကမ္မေသု အတီတေ ကာလေ တပစ္စယော ဟောတိ သဗ္ဗဓာတူဟိ.

අතීත කාලයෙහි, භාව අර්ථයෙහි සහ කර්ම අර්ථයෙහි, සියලු ධාතූන්ගෙන් පසුව "ත" ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဘာဝေ တာဝ – တဿ ဂီတံ, နစ္စံ, နဋ္ဋံ, ဟသိတံ.

භාව අර්ථයෙහි පළමුව: ඔහුගේ ගැයීම (gītaṃ); ඔහුගේ නැටීම (naccaṃ, naṭṭaṃ); ඔහුගේ සිනාසීම (hasitaṃ).

ကမ္မနိ တာဝ – တေန ဘာသိတံ, ဒေသိတံ.

කර්ම අර්ථයෙහි: ඔහු විසින් පවසන ලදී (bhāsitaṃ); ඔහු විසින් දේශනා කරන ලදී (desitaṃ).

၅၅၇, ၆၀၆. ဗုဓဂမာဒိတ္ထေ ကတ္တရိ.

557, 606. "බුධ", "ගමු" ආදී ධාතූන්ගේ අර්ථයෙහි කර්තෘ කාරකයෙහි ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဗုဓဂမုဣစ္စေဝမာဒီဟိ ဓာတူဟိ တဒတ္ထေ ဂမျမာနေ တပစ္စယော ဟောတိ ကတ္တရိ သဗ္ဗကာလေ.

"බුධ", "ගමු" ආදී ධාතූන්ගෙන් එම අර්ථය හැඟවෙන කල්හි, සියලු කාලයන්හි කර්තෘ කාරකයෙහි "ත" ප්‍රත්‍යය වෙයි.

သဗ္ဗေ [Pg.265] သင်္ခတာသင်္ခတေ ဓမ္မေ ဗုဇ္ဈတိ အဗုဇ္ဈိ ဗုဇ္ဈိဿတီတိ ဗုဒ္ဓေါ, သရဏင်္ဂတော, သမထင်္ဂတော, အမထင်္ဂတော, ဇာနာတိ အဇာနိ ဇာနိဿတီတိ ဉာတော, ဣစ္စေဝမာဒိ.

සියලු සංස්කෘත සහ අසංස්කෘත ධර්මයන් අවබෝධ කරයි ද, අවබෝධ කළේ ද, අවබෝධ කරන්නේ ද, එබැවින් (උන්වහන්සේ) 'බුද්ධ' නම් වන සේක; සරණ ගියේ ද, ගියේ ද, යන්නේ ද, එබැවින් 'සරණංගත' නම් වේ; සමථයට පැමිණියේ ද, පැමිණියේ ද, පැමිණෙන්නේ ද, එබැවින් 'සමථංගත' නම් වේ; අමෘතයට (නිවනට) පැමිණියේ ද, පැමිණියේ ද, පැමිණෙන්නේ ද, එබැවින් 'අමතංගත' නම් වේ; දනියි ද, දැනගත්තේ ද, දැනගන්නේ ද, එබැවින් 'ඤාත' (දන්නා තැනැත්තා) නම් වේ; මෙසේ ආදී වශයෙනි.

၅၅၈, ၆၀၂. ဇိတော ဣန သဗ္ဗတ္ထ.

558, 602. සියලු තන්හි "ජි" ධාතුවෙන් පසුව "ඉන" ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဇိဣစ္စေတာယ ဓာတုယာ ဣနပစ္စယော ဟောတိ သဗ္ဗကာလေ ကတ္တရိ.

සියලු කාලයන්හි කර්තෘ කාරකයෙහි, "ජි" යන මේ ධාතුවෙන් පසුව "ඉන" ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ပါပကေ အကုသလေ ဓမ္မေ ဇိနာတိ အဇိနိ ဇိနိဿတီတိ ဇိနော.

ලාමක වූ අකුසල් දහම් දිනයි ද, දිනුවේ ද, දිනන්නේ ද, එබැවින් (හෙතෙම) 'ජින' (ජයග්‍රාහකයා) නම් වේ.

၅၅၉, ၆၀၃. သုပတော စ.

559, 603. සහ "සුප" ධාතුවෙන් පසුව ද ප්‍රත්‍යය වෙයි.

သုပဣစ္စေတာယ ဓာတုယာ ဣနပစ္စယော ဟောတိ ကတ္တရိ, ဘာဝေ စ.

කර්තෘ කාරකයෙහි සහ භාව අර්ථයෙහි, "සුප" යන මේ ධාතුවෙන් පසුව "ඉන" ප්‍රත්‍යය වෙයි.

သုပတီတိ သုပိနံ, သုပီယတေ သုပိနံ.

නිදයි ද, එබැවින් (හෙතෙම) නිදන්නා (supinaṃ) යි; නිදනු ලැබේ ද, එබැවින් (එය) නිදීම (supinaṃ) යි.

၅၆၀, ၆၀၄. ဤသံဒုသူဟိ ခ.

560, 604. "ඊසං", "දු" සහ "සු" යන උපසර්ගයන්ගෙන් පසුව "ඛ" ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဤသံဒုသုသဒ္ဒါဒီဟိ သဗ္ဗဓာတူဟိ ခပစ္စယော ဟောတိ.

"ඊසං", "දු" සහ "සු" යන ශබ්දයන් මුල් වූ සියලු ධාතූන්ගෙන් පසුව "ඛ" ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဤသဿယော, ဒုဿယော, သုဿယော ဘဝတာ, ဤသက္ကရံ, ဒုက္ကရံ, သုကရံ, ဘဝတာ.

ඔබ වහන්සේ විසින් පහසුවෙන් සැතපීම 'ඊසස්සය' යි; ඔබ වහන්සේ විසින් අපහසුවෙන් සැතපීම 'දුස්සය' යි; ඔබ වහන්සේ විසින් සුවසේ සැතපීම 'සුස්සය' යි. ඔබ වහන්සේ විසින් පහසුවෙන් කිරීම 'ඊසක්කරං' යි; ඔබ වහන්සේ විසින් අපහසුවෙන් කිරීම 'දුක්කරං' යි; ඔබ වහන්සේ විසින් සුවසේ කිරීම 'සුකරං' යි.

၅၆၁, ၆၃၆. ဣစ္ဆတ္ထေသု [Pg.266] သမာနကတ္တုကေသု တဝေ တုံ ဝါ.

561, 636. සමාන කර්තෘක වූ කැමැත්ත අඟවන අර්ථයන්හි, සමහර විට "තවේ" සහ "තුං" ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

ဣစ္ဆတ္ထေသု သမာနကတ္တုကေသု သဗ္ဗဓာတူဟိတဝေတုံဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ သဗ္ဗကာလေ ကတ္တရိ.

සමාන කර්තෘක වූ කැමැත්ත අඟවන අර්ථයන්හි, සියලු කාලයන්හි කර්තෘ කාරකයෙහි, සියලු ධාතූන්ගෙන් පසුව "තවේ" සහ "තුං" යන මේ ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

ပုညာနိ ကာတဝေ, သဒ္ဓမ္မံ သောတု မိစ္ဆတိ.

(හෙතෙම) පින් කිරීමට (kātave) කැමති වෙයි; සද්ධර්මය ඇසීමට (sotuṃ) කැමති වෙයි.

၅၆၂, ၆၃၈. အရဟသက္ကာဒီသု စ.

562, 638. සහ "අරහ", "සක්ක" ආදී අර්ථයන්හි ද ප්‍රත්‍යය වෙයි.

အရဟသက္ကာဒီသု စ အတ္ထေသု သဗ္ဗဓာတူဟိ တုံပစ္စယော ဟောတိ.

තවද සුදුසුකම (araha) සහ හැකියාව (sakka) ආදී අර්ථයන්හි, සියලු ධාතූන්ගෙන් පසුව "තුං" ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ကော တံ နိန္ဒိတုမရဟတိ, သက္ကာ ဇေတုံ ဓနေန ဝါ. ဧဝမညေပိ ယောဇေတဗ္ဗာ.

ඔහුට නින්දා කිරීමට කවුද සුදුසු වන්නේ? ධනයෙන් ජය ගැනීමට ද හැකිය. මේ අයුරින් අනෙක්වා ද යොදාගත යුතුය.

၅၆၃, ၆၃၉. ပတ္တဝစနေ အလမတ္ထေသု စ.

563, 639. ළඟාවීම ප්‍රකාශ කිරීමෙහි ද, 'අලං' (ප්‍රමාණවත් වීම ආදී) අර්ථයන්හි ද (ප්‍රත්‍යයන් වේ).

ပတ္တဝစနေ အလမတ္ထေသု သဗ္ဗဓာတူဟိ တုံပစ္စယော ဟောတိ.

ළඟාවීම ප්‍රකාශ කිරීමෙහි ද, 'අලං' යන අර්ථයන්හි ද සියලු ධාතූන්ගෙන් පසු 'තුං' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

အလမေဝ ဒါနာနိ ဒါတုံ, အလမေဝ ပုညာနိ ကာတုံ.

දන් දීමට මෙයම සුදුසු කාලයයි; පින් කිරීමට මෙයම සුදුසු කාලයයි.

၅၆၄, ၆၄၀. ပုဗ္ဗကာလေ’ ကကတ္တုကာနံ တုန တွာန တွာဝါ.

564, 640. එක් කර්තෘවරයෙකු ඇති ක්‍රියාවන්හි, පූර්ව කාලීන ක්‍රියාව සඳහා 'තුන', 'ත්වාන', 'ත්වා' යන ප්‍රත්‍යයන් විකල්පයෙන් වෙයි.

ပုဗ္ဗကာလေ ဧကကတ္တုကာနံ ဓာတူနံ တုနတွာန တွာဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ ဝါ.

පූර්ව කාලයෙහි එකම කර්තෘවරයෙකු ඇති ධාතූන් කෙරෙන් 'තුන', 'ත්වාන', 'ත්වා' යන මේ ප්‍රත්‍යයෝ විකල්පයෙන් වෙති.

ကာတုန [Pg.267] ကမ္မံ ဂစ္ဆတိ, အကာတုန ပုညံ ကိလိဿတိ, သတ္တာ သုတွာန ဓမ္မံ မောဒန္တိ, ရိပုံ ဇိတွာန ဝသတိ, ဓမ္မံ သုတွာန’ဿ ဧတဒဟောသိ, ဣတော သုတွာန အမုတြ ကထယန္တိ, သုတွာ ဇာနိဿာမ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ ယောဇေတဗ္ဗာ.

වැඩ කොට යයි, පින් නොකොට කෙලෙසෙයි, සත්වයෝ ධර්මය අසා සතුටු වෙති, සතුරා ජයගෙන වාසය කරයි, ඔහු ධර්මය ඇසූ නිසා ඔහුට මෙසේ සිතුණි, මෙයින් අසා එහි කියති, අසා දැනගන්නෙමු. මෙසේ හැමතැනම යොදාගත යුතුය.

၅၆၅, ၆၄၆. ဝတ္တမာနေ မာနန္တာ.

565, 646. වර්තමාන කාලයෙහි 'මාන' සහ 'අන්ත' ප්‍රත්‍යයන් වෙයි.

ဝတ္တမာနေ ကာလေ သဗ္ဗဓာတူဟိ မာနအန္တဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ.

වර්තමාන කාලයෙහි සියලු ධාතූන්ගෙන් පසුව 'මාන' සහ 'අන්ත' යන මේ ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

သရမာနော ရောဒတိ. ဂစ္ဆန္တော ဂဏှာတိ.

සිහි කරමින් හඬයි. යමින් ගනියි.

၅၆၆, ၅၇၄. သာသာဒီဟိ ရတ္ထု.

566, 574. ශාස් (අනුශාසනා කිරීම) ආදී ධාතූන්ගෙන් පසු 'රත්ථු' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

သာသဣစ္စေဝမာဒီဟိ ဓာတူဟိ ရတ္ထုပစ္စယော ဟောတိ.

ශාස් ආදී මෙවැනි ධාතූන්ගෙන් පසු 'රත්ථු' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

သာသတီတိ သတ္ထာ, သာသတိ ဟိံသတီတိ ဝါ သတ္ထာ.

අනුශාසනා කරයිද, එහෙයින් 'සත්ථා' (ශාස්තෘ) නම් වේ. නැතහොත් අනුශාසනා කරයිද, කෙලෙසුන් නසයිද, එහෙයින් 'සත්ථා' නම් වේ.

၅၆၇, ၅၇၅. ပါတိတောရိတု.

567, 575. 'පා' ධාතුවෙන් පසු 'රිතු' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ပါဣစ္စေတာယ ဓာတုယာ ရိတုပစ္စယော ဟောတိ.

'පා' යන මේ ධාතුවෙන් පසු 'රිතු' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ပါတိ ပုတ္တန္တိ ပိတာ.

පුත්‍රයාව රකියිද, එහෙයින් 'පිතා' (පියා) නම් වේ.

၅၆၈, ၅၇၆. မာနာဒီဟိ [Pg.268] ရာတု.

568, 576. මාන ආදී ධාතූන්ගෙන් පසු 'රාතු' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

မာနဣစ္စေဝမာဒီဟိ ဓာတူဟိ ရာတုပစ္စယော ဟောတိ, ရိတု ပစ္စယော စ.

මාන ආදී මෙවැනි ධාතූන්ගෙන් පසු 'රාතු' ප්‍රත්‍යය ද, 'රිතු' ප්‍රත්‍යය ද වෙයි.

ဓမ္မေန ပုတ္တံ မာနေတီတိ မာတာ, ပုဗ္ဗေ ဘာသတီတိ ဘာတာ, မာတာပိတူဟိ ဓာရီယတီတိ ဓီတာ.

ධර්මානුකූලව පුත්‍රයාට ආදරය කරයිද, එහෙයින් 'මාතා' (මව) නම් වේ. කලින් කතා කරයිද, එහෙයින් 'භාතා' (සහෝදරයා) නම් වේ. මව්පියන් විසින් දරා සිටිනු ලබයිද (පෝෂණය කරනු ලබයිද), එහෙයින් 'ධීතා' (දියණිය) නම් වේ.

၅၆၉, ၆၁၀. အာဂမာ တုကော.

569, 610. ආ' උපසර්ගය මුලට ඇති 'ගමු' ධාතුවෙන් පසු 'තුක' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

အာဣစ္စာဒိမှာ ဂမိတော တုကပစ္စယော ဟောတိ.

ආ' යන්න මුලින් ඇති 'ගමු' ධාතුවෙන් පසු 'තුක' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

အာဂစ္ဆတီတိ အာဂန္တုကော, ဘိက္ခု.

පැමිණෙයිද, එහෙයින් 'ආගන්තුක' නම් වේ, (ආගන්තුක) භික්ෂුව.

၅၇၀, ၆၁၁. ဘဗ္ဗေ ဣက.

570, 611. යෝග්‍යතාවය (හැකියාව) යන අර්ථයේදී 'ඉක' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဂမုဣစ္စေတမှာ ဓာတုမှာ ဣကပစ္စယော ဟောတိ ဘဗ္ဗေ. ဂမိဿတိ ဂန္တုံ ဘဗ္ဗောတိ ဂမိကော, ဘိက္ခု.

'ගමු' යන මේ ධාතුවෙන් පසු යෝග්‍යතාවය අර්ථයෙහි 'ඉක' ප්‍රත්‍යය වෙයි. යාමට සුදුසු වූයේ 'ගමික' නම් වේ, (ගමන් යන) භික්ෂුව.

ဣတိ ကိဗ္ဗိဓာနကပ္ပေ ဒုတိယော ကဏ္ဍော.

මෙසේ කෘදන්ත විධාන කල්පයෙහි දෙවන කාණ්ඩය නිමාවේ.

တတိယကဏ္ဍ

තුන්වන කාණ්ඩය

၅၇၁, ၆၂၄. ပစ္စယာဒနိဋ္ဌာ နိပါတနာ သိဇ္ဈန္တိ,

571, 624. ප්‍රත්‍යය ආදීන්ගෙන් නිශ්චිත නොවන රූප නිපාතනයෙන් (නිපාත සිද්ධියෙන්) සාදාගත යුතුය.

သင်္ချာနာမသမာသတဒ္ဓိတာချာတကိတကပ္ပမှိ သပ္ပစ္စယာ ယေ သဒ္ဒါ အနိဋ္ဌင်္ဂတာ, တေ သာဓနေန နိရက္ခိတွာ သကေဟိ သကေဟိ နာမေဟိ နိပါတနာ သိဇ္ဈန္တိ.

සංඛ්‍යා, නාම, සමාස, තද්ධිත, ආඛ්‍යාත, කෘදන්ත යන කල්පයන්හි ප්‍රත්‍යය සහිත වූ යම් ශබ්ද කෙනෙක් ව්‍යාකරණ නීති මගින් සිද්ධියට නොපැමිණියේ ද, ඒවා සාධනයෙන් පරීක්ෂා කොට තම තමන්ට සුදුසු නාමයන්ගෙන් නිපාතන වශයෙන් සිද්ධ කටයුතුය.

သင်္ချာယံ [Pg.269] တာဝ – ဧကဿ ဧတာ ဟောတိ, ဒသဿ စ ဒကာရဿ ရကာရာဒေသော ဟောတိ. ဧကော စ ဒသ စ ဧကာရသ.

පළමුව සංඛ්‍යාවන්හි - 'ඒක' යන්නට 'ඒකා' ද, 'දස' යන්නෙහි 'ද' කාරයට 'ර' කාරය ද ආදේශ වෙයි. එකක් සහ දහයක් යනු එකොළහ (ඒකාරස) වෙයි.

ဒွိဿ ဗာ ဟောတိ, ဒသဿ စ ဒကာရဿ ရကာရာဒေသော ဟောတိ, ဒွေ စ ဒသ စ ဗာရသ.

'ද්වි' යන්නට 'බා' ද, 'දස' යන්නෙහි 'ද' කාරයට 'ර' කාරය ද ආදේශ වෙයි. දෙකක් සහ දහයක් යනු දොළහ (බාරස) වෙයි.

ဒွိဿ ဗာ ဟောတိ, ဒသဿ စ ဝီသံ ဟောတိ. ဒွေ စ ဝီသဉ္စ ဗာဝီသံ.

'ද්වි' යන්නට 'බා' ද, 'දස' යන්නට 'වීසං' ද වෙයි. දෙකක් සහ විස්සක් යනු විසිදෙක (බාවීසං) වෙයි.

ဆဿ သော ဟောတိ, ဒသဿ စ ဒကာရဿ ဠော ဟောတိ, ဆ စ ဒသ စ သောဠသ.

'ඡ' යන්නට 'සෝ' ද, 'දස' යන්නෙහි 'ද' කාරයට 'ළ' කාරය ද ආදේශ වෙයි. හයක් සහ දහයක් යනු දහසය (සෝළස) වෙයි.

ဆအာယတနမှိ ဆဿ သဠော ဟောတိ, သဠာယတနံ. ဧဝံ သေသာ သင်္ချာ ကာတဗ္ဗာ.

'ඡආයතන' යන්නෙහි 'ඡ' යන්නට 'සළ්' වෙයි, එනම් සළායතනය (සළායතනං) වෙයි. මේ අයුරින් ඉතිරි සංඛ්‍යාවන් ද කළ යුතුය.

နာမိကေ တာဝ-ဣမ သမာန အပရဣစ္စေတေဟိ ဇ္ဇဇ္ဇု ပစ္စယာ ဟောန္တိ, ဣမ သမာနသဒ္ဒါနဉ္စ အကာရသကာရာဒေသာ ဟောန္တိ. ဣမသ္မိံ ကာလေ အဇ္ဇ, အဇ္ဇု, သမာနေ ကာလေ သဇ္ဇ, သဇ္ဇု, အပရသ္မိံ ကာလေ အပရဇ္ဇ, အပရဇ္ဇု.

නාම පදයන්හි - 'ඉම', 'සමාන', 'අපර' යන මේවායින් පසු 'ජ්ජ', 'ජ්ජු' ප්‍රත්‍යයෝ වෙති, 'ඉම', 'සමාන' යන ශබ්දයන්ට 'අ' කාර සහ 'ස' කාර ආදේශයෝ වෙති. මේ කාලයෙහි (අද) යන්න 'අජ්ජ', 'අජ්ජු' ද, සමාන කාලයෙහි යන්න 'සජ්ජ', 'සජ්ජු' ද, වෙනත් කාලයෙහි යන්න 'අපරජ්ජ', 'අපරජ්ජු' ද වෙයි.

သမာသေ တာဝ – ဘူမိဂတော, အပါယဂတော, ဣဿရကတံ. သလ္လဝိဒ္ဓေါ, ကထိနဒုဿံ, စောရဘယံ, ဓညရာသိ, သံသာရဒုက္ခံ, ပုဗ္ဗာပရံ.

සමාසයන්හි - පොළොවට ගිය (භූමිගතෝ), අපායට ගිය (අපායගතෝ), ඊශ්වරයා විසින් කරන ලද (ඊස්සරකතං), ඊතලයකින් විදින ලද (සල්ලවිද්ධෝ), කඨින වස්ත්‍රය (කඨිනදුස්සං), සොරුන් කෙරෙන් බිය (චෝරභයං), ධාන්‍ය රාශිය (ධඤ්ඤරාසි), සංසාර දුක (සංසාරදුක්ඛං), පෙර පසු (පුබ්බාපරං) යනාදියයි.

တဒ္ဓိတေ [Pg.270] တာဝ – ဝါသိဋ္ဌော, ဘာရဒွါဇော, ဘဂ္ဂဝေါ, ပဏ္ဍဝေါ, ကာလေယျော.

තද්ධිතයන්හි - වාසිට්ඨෝ, භාරද්වාජෝ, භග්ගවෝ, පණ්ඩවෝ, කාලෙය්‍යෝ යනාදියයි.

အာချာတေ တာဝ – ‘‘အသ ဘာဝေ’’တိ ဓာတုတော ဝတ္တမာနေသု ဧကဝစနဗဟုဝစနေသု ဧကဝစနဿ တိဿ ဿော ဟောတိ အန္တေန သဟ, ဗဟုဝစနဿ အန္တိဿ ဿု ဟောတိ အန္တေန သဟ. ဧဝမဿ ဝစနီယော, ဧဝမဿု ဝစနီယာ.

ආඛ්‍යාතයන්හි - 'අස වීමෙහි' යන ධාතුවෙන් වර්තමාන කාලයෙහි ඒකවචන, බහුවචන ප්‍රත්‍යයන්හි, ඒකවචනයෙහි 'ති' ප්‍රත්‍යයට අග අකුර සමග 'ස්ස' වෙයි. බහුවචනයෙහි 'අන්ති' ප්‍රත්‍යයට අග අකුර සමග 'ස්සු' වෙයි. මෙසේ විය යුතුය (එවමස්ස වචනීයෝ), මෙසේ විය යුතුය (එවමස්සු වචනීයා) යනාදියයි.

အာဏတ္တိယံ ဟိဿ ဿု ဟောတိ ဝါ, ဂစ္ဆဿု, ဂစ္ဆာဟိ.

ආණත්ති (අණකිරීම්) අර්ථයේදී 'හි' ප්‍රත්‍යයට විකල්පයෙන් 'ස්සු' වෙයි. (නුඹ) යව (ගච්ඡස්සු, ගච්ඡාහි).

ကိတကေ တာဝ – ဝဒ ဟနဣစ္စေဝမာဒီဟိ ဓာတူဟိ ကပစ္စယော ဟောတိ, ဝဒဿ စ ဝါဒေါ ဟောတိ, ဟနဿ စ ဃာတော ဟောတိ. ဝါဒကော, ဃာတကော.

කෘදන්තයන්හි - වද, හන ආදී මෙවැනි ධාතූන්ගෙන් පසු 'ක' ප්‍රත්‍යය වෙයි, 'වද' යන්නට 'වාද' ද, 'හන' යන්නට 'ඝාත' ද වෙයි. කථා කරන්නා (වාදකෝ), මරන්නා (ඝාතකෝ) යනාදියයි.

နဋဓာတုတော တပဉ္စယဿ စ္စ ဋ္ဋာဒေသာ ဟောန္တိ အန္တေန သဟ. နစ္စံ, နဋ္ဋံ. ဣစ္စေဝမာဒယော နိပါတနာ သိဇ္ဈန္တိ.

'නට' ධාතුවෙන් පසු 'ත' ප්‍රත්‍යයට අග අකුර සමග 'ච්ච' සහ 'ට්ඨ' ආදේශ වෙති. නැටුම (නච්චං, නට්ඨං). මෙවැනි දේ නිපාතනයෙන් සිද්ධ වෙයි.

၅၇၂, ၆၂၅. သာသ ဒိသတော တဿ ရိဋ္ဌော စ.

572, 625. "සාස" සහ "දිස" යන ධාතූන්ට පසුව ඇති "ත" ප්‍රත්‍යයට "රිට්ඨ" ආදේශය ද වෙයි.

သာသ ဒိသဣစ္စေဝမာဒီဟိ ဓာတူဟိ တပစ္စယဿ ရိဋ္ဌာဒေသော ဟောတိ ဌာနေ.

"සාස", "දිස" යනාදී ධාතූන්ගෙන් පසුව ඇති "ත" ප්‍රත්‍යයට සුදුසු කල්හි "රිට්ඨ" ආදේශය වෙයි.

အနုသိဋ္ဌော သော မယာ, ဒိဋ္ဌံ မေ ရူပံ.

ඔහු මා විසින් අනුශාසනා කරන ලද්දේය (අනුසිට්ඨො); මා විසින් රූපය දක්නා ලද්දේය (දිට්ඨං මෙ රූපං).

စဂ္ဂဟဏေန [Pg.271] ကိစ္စတကာရဿ စ တုံ ပစ္စယဿ စ ရဋ္ဌရဋ္ဌုံအာဒေသာ ဟောန္တိ. ဒဿနီယံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဒဋ္ဌုံ ဝိဟာရံ ဂစ္ဆန္တိ သမဏာနံ.

"ච" යන්න ග්‍රහණය කිරීමෙන් කෘත්‍ය ප්‍රත්‍යයට අයත් "ත" යන්නට සහ "තුං" ප්‍රත්‍යයට පිළිවෙළින් "රට්ඨ" සහ "රට්ඨුං" ආදේශයන් වෙති. දැකිය යුතුය (දස්සනීයං, දට්ඨබ්බං); මහණුන්ගේ විහාරය දැකීම පිණිස (දට්ඨුං) යති (ගච්ඡන්ති).

၅၇၃, ၆၂၆. သာဒိသန္တ ပုစ္ဆ ဘန္ဇ ဟန္သာဒီဟိဋ္ဌော.

573, 626. "ස" කාරයෙන් කෙළවර වන සහ "පුච්ඡ", "භඤ්ජ", "හංස" යනාදී ධාතූන්ගෙන් පසුව "ට්ඨ" ආදේශය වෙයි.

သကာရန္တ ပုစ္ဆ ဘန္ဇ ဟန္သ ဣစ္စေဝမာဒီဟိ ဓာတူဟိ တပစ္စယဿ သဟာဒိဗျဉ္ဇနေန ဋ္ဌာဒေသော ဟောတိ ဌာနေ.

"ස" කාරයෙන් කෙළවර වන සහ "පුච්ඡ", "භඤ්ජ", "හංස" යනාදී ධාතූන්ගෙන් පසුව, "ත" ප්‍රත්‍යය එහි ආදි ව්‍යංජනය ද සමඟ සුදුසු කල්හි "ට්ඨ" බවට පත් වෙයි.

တုဋ္ဌော, အဟိနာ ဒဋ္ဌော နရော, မယာ ပုဋ္ဌော, ဘဋ္ဌော, ပဘဋ္ဌော, ဟဋ္ဌော, ပဟဋ္ဌော, ယိဋ္ဌော. ဧဝမညေပိ ဓာတဝေါ သဗ္ဗတ္ထ ယောဇေတဗ္ဗာ.

සතුටු වූයේය (තුට්ඨො); සර්පයා විසින් දෂ්ට කරන ලද මිනිසා (අහිනා දට්ඨො නරො); මා විසින් විමසන ලද්දේය (මයා පුට්ඨො); බිඳුණු (භට්ඨො); බෙහෙවින් බිඳුණු (පභට්ඨො); සතුටු වූ (හට්ඨො); බෙහෙවින් සතුටු වූ (පහට්ඨො); පූජා කරන ලද්දේය (යිට්ඨො). මෙසේ අනෙකුත් ධාතූන් කෙරෙහි ද සෑම තැනකම යෙදිය යුතුය.

၅၇၄, ၆၁၃. ဝသတော ဥဋ္ဌ.

574, 613. "වස" ධාතුවෙන් පසුව "උට්ඨ" ආදේශය වෙයි.

ဝသဣစ္စေတမှာ ဓာတုမှာ တကာရပစ္စယဿ သဟာဒိဗျဉ္ဇနေန ဥဋ္ဌာဒေသော ဟောတိ ဌာနေ.

"වස" යන මෙම ධාතුවෙන් පසුව ඇති "ත" ප්‍රත්‍යයට එහි ආදි ව්‍යංජනය ද සමඟ සුදුසු කල්හි "උට්ඨ" ආදේශය වෙයි.

ဝဿံဝုဋ္ဌော.

වස් විසූයේය (වස්සංවුට්ඨො).

၅၇၅, ၆၁၄. ဝဿ ဝါ ဝု.

575, 614. සමහර විට "වස්ස" යන්නෙහි "උ" හෝ "වු" වෙයි.

ဝသဿေဝ ဓာတုဿ တပစ္စယေ ပရေ ဝကာရဿ ဥကာရာဒေသော ဟောတိ ဝါ.

"ත" ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි, "වස" ධාතුවේම "ව" කාරයට විකල්පයෙන් "උ" කාරය ආදේශ වෙයි.

ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ, ဥဋ္ဌော. ဝုဌော ဝါ.

බඹසර වැස නිමවන ලදී (වුසිතං බ්‍රහ්මචරියං); වැසූයේය (උට්ඨො, හෝ වුට්ඨො).

၅၇၆, ၆၀၇. ဓ [Pg.272] ဎ ဘ ယေ ဟိ ဓ ဎာ စ.

576, 607. "ධ", "ඪ", "භ" සහ "හ" යන්නෙන් පසුව පිළිවෙළින් "ධ" සහ "ඪ" ආදේශයෝ ද වෙති.

ဓ ဎ ဘ ဟဣစ္စေဝမန္တေဟိ ဓာတူဟိ တကာရပစ္စယဿ ယထာက္ကမံ ဓ ဎာဒေသာ ဟောန္တိ.

"ධ", "ඪ", "භ" සහ "හ" යනාදී අකුරුවලින් කෙළවර වන ධාතූන්ගෙන් පසුව ඇති "ත" ප්‍රත්‍යයට පිළිවෙළින් "ධ" සහ "ඪ" ආදේශයෝ වෙති.

ယထာ? ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ, ဝဍ္ဎော ဘိက္ခု, လဒ္ဓံ မေ ပတ္ထစီဝရံ, အဂ္ဂိနာ ဒဍ္ဎံ ဝနံ.

කෙසේද යත්? බුදු වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ (බුද්ධො භගවා); වැඩුණු භික්ෂුව (වඩ්ඪො භික්ඛු); මා විසින් ලබන ලද පාත්‍ර සිවුර (ලද්ධං මෙ පත්තචීවරං); ගින්නෙන් දැවුණු වනය (අග්ගිනා දද්ධං වනං).

၅၇၇, ၆၂၈. ဘန္ဇတော ဂွော စ.

577, 628. "භඤ්ජ" ධාතුවෙන් පසුව "ග්ග" ආදේශය ද වෙයි.

ဘန္ဇတော ဓာတုမှာ တကာရပစ္စယဿ ဂ္ဂေါ အာဒေသော ဟောတိ သဟာဒိဗျဉ္ဇနေန.

"භඤ්ජ" ධාතුවෙන් පසුව ඇති "ත" ප්‍රත්‍යයට, එහි ආදි ව්‍යංජනය ද සමඟ "ග්ග" ආදේශය වෙයි.

ဘဂ္ဂေါ.

බිඳුණු (භග්ගො).

၅၇၈, ၅၆၀. ဘုဇာဒီနမန္တော နော ဒွိ စ.

578, 560. "භුජ" යනාදී ධාතූන්ගේ අවසානය ලොප් වන අතර, ද්විත්ව වීමක් ද වෙයි.

ဘုဇဣစ္စေဝမာဒီနံ ဓာတူနံ အန္တော နော ဟောတိ, တပစ္စယဿ စ ဒွိတာဝေါ ဟောတိ.

"භුජ" යනාදී ධාතූන්ගේ අවසානය ලොප් වන අතර, "ත" ප්‍රත්‍යය ද්විත්ව භාවයට පත් වෙයි.

ဘုတ္တော, ဘုတ္တာဝီ, စတ္တော, သတ္တော, ရတ္တော, ယုတ္တော, ဝိဝိတ္တော.

අනුභව කරන ලද (භුත්තො, භුත්තාවී); අත්හරින ලද (චත්තො); ඇලුණු (සත්තො); රතු වූ හෝ ඇලුණු (රත්තො); යෙදුණු (යුත්තො); විවේකී වූ (විවිත්තො).

၅၇၉, ၆၂၉. ဝစ ဝါဝု.

579, 629. විකල්පයෙන් "වච" ධාතුවෙහි "උ" කාරය වෙයි.

ဝစဣစ္စေတဿ [Pg.273] ဓာတွဿ ဝကာရဿ ဥကာရာဒေသော ဟောတိ အန္တော စကာရော နော ဟောတိ, တပစ္စယဿ စ ဒွေဘာဝေါ ဟောတိ ဝါ.

විකල්පයෙන් "වච" යන මෙම ධාතුවෙහි "ව" කාරයට "උ" කාරය ආදේශ වන අතර, අවසාන "ච" කාරය ලොප් වෙයි, තවද "ත" ප්‍රත්‍යය ද්විත්ව භාවයට පත් වෙයි.

ဝုတ္တံ ဘဂဝတာ, ဥတ္တံ ဝါ.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලදී (වුත්තං භගවතා, හෝ උත්තං).

၅၈၀, ၆၃၀. ဂုပါဒီနဉ္စ.

580, 630. "ගුප" යනාදී ධාතූන්ගේ ද අවසානය ලොප් වෙයි.

ဂုပဣစ္စေဝမာဒီနံ ဓာတူနံ အန္တော စ ဗျဉ္ဇနော နော ဟောတိ, တပစ္စယဿ စ ဒွေဘာဝေါ ဟောတိ.

"ගුප" යනාදී ධාතූන්ගේ අවසාන ව්‍යංජනය ලොප් වන අතර, "ත" ප්‍රත්‍යය ද්විත්ව භාවයට පත් වෙයි.

သုဂုတ္တော, စတ္တော, လိတ္တော, သန္တတ္တော, ဥတ္တော, ဝိဝိတ္တော, သိတ္တော. ဧဝမညေပိ ယောဇေတဗ္ဗာ.

මැනවින් සුරකින ලද (සුගුත්තො); අත්හරින ලද (චත්තො); තැවරූ (ලිත්තො); බෙහෙවින් තැවුණු (සන්තත්තො); කියන ලද (උත්තො); විවේකී වූ (විවිත්තො); ඉසින ලද (සිත්තො). මෙසේ අනෙකුත් ද යෙදිය යුතුය.

၅၈၁, ၆၁၆. တရာဒီဟိ ဣဏ္ဏော.

581, 616. "තර" යනාදීන්ගෙන් පසුව "ඉණ්ණ" ආදේශය වෙයි.

တရဣစ္စေဝမာဒီဟိ ဓာတူဟိ တပစ္စယဿ ဣဏ္ဏာဒေသော ဟောတိ, အန္တော စ ဗျဉ္ဇနော နော ဟောတိ.

"තර" යනාදී ධාතූන්ගෙන් පසුව "ත" ප්‍රත්‍යයට "ඉණ්ණ" ආදේශය වන අතර, අවසාන ව්‍යංජනය ලොප් වෙයි.

တရတီတိ တိဏ္ဏော, ဥတ္တရတီတိ ဥတ္တိဏ္ဏော, သံပူရတီတိ သမ္ပုဏ္ဏော, တုရတီတိ တုဏ္ဏော, ပရိဇီရတီတိ ပရိဇိဏ္ဏော, အာကိရတီတိ အာကိဏ္ဏော.

තරණය කෙරේද එහෙයින් එතෙර වූයේ (තිණ්ණො); උත්තරණය කෙරේද එහෙයින් උත්තරණය කළේ (උත්තිණ්ණො); සම්පූර්ණ වේද එහෙයින් සම්පූර්ණ වූයේ (සම්පුණ්ණො); වේගවත් වේද එහෙයින් වේගවත් වූයේ (තුණ්ණො); දිරාපත් වේද එහෙයින් දිරාපත් වූයේ (පරිජිණ්ණො); ඉසීද එහෙයින් ඉසින ලද්දේ (ආකිණ්ණො).

၅၈၂, ၆၃၁. ဘိဒါဒိတော [Pg.274] ဣန္န အန္န ဤဏာဝါ.

582, 631. විකල්පයෙන් "භිදි" යනාදී ධාතූන්ගෙන් පසුව "ඉන්න", "අන්න" සහ "ඊණ" ආදේශයන් වෙති.

ဘိဒိဣစ္စေဝမာဒီဟိ ဓာတူဟိ တပစ္စယဿ ဣန္န အန္န ဤဏာဒေသာ ဟောန္တိ ဝါ, အန္တော စ ဗျဉ္ဇနော နော ဟောတိ.

"භිදි" යනාදී ධාතූන්ගෙන් පසුව ඇති "ත" ප්‍රත්‍යයට විකල්පයෙන් "ඉන්න", "අන්න" සහ "ඊණ" ආදේශයෝ වන අතර, අවසාන ව්‍යංජනය ලොප් වෙයි.

ဘိန္ဒိတဗ္ဗောတိ ဘိန္နော, ဆိန္ဒီယတီတိ ဆိန္နော, ဥစ္ဆိန္ဒီယိတ္ထာတိ ဥစ္ဆိန္နော, ဒီယတီတိ ဒိန္နော, နိသီဒတီတိ နိသိန္နော, သုဋ္ဌု ဆာဒီယတီတိ သုဆန္နော, ခိဒတီတိ ခိန္နော, ရောဒတီတိ ရုန္နော, ခီဏာ ဇာတိ.

බිඳිය යුතු බැවින් බිඳුණු (භින්නො); සිඳිනු ලබන බැවින් සිඳුණු (ඡින්නො); උච්ඡේදනය කරන ලද බැවින් උච්ඡින්න (උච්ඡින්නො); දෙනු ලබන බැවින් දෙන ලද (දින්නො); හිඳිනු ලබන බැවින් හුන් හෝ හිඳගත් (නිසින්නො); මැනවින් වසන ලද්දේ බැවින් මැනවින් වැසුණු (සුඡන්නො); ක්ලාන්ත වන බැවින් ක්ලාන්ත වූ (ඛින්නො); හඬන බැවින් හැඬූ (රුන්නො); ගෙවී ගිය ජාතිය (ඛීණා ජාති).

ဝါတိ ကိမတ္ထံ? ဘိဇ္ဇတီတိ ဘိတ္တိ.

"වා" (විකල්පයෙන්) යන්න කුමක් සඳහාද? බිඳෙනු ලබන බැවින් බිත්තිය (භිත්ති) යන මෙවැනි රූප සිද්ධීන් සඳහාය.

၅၈၃, ၆၁၇. သုသ ပစ သကတော က္ခ က္ကာ စ.

583, 617. "සුස", "පච" සහ "සක" යන ධාතූන්ගෙන් පසුව පිළිවෙළින් "ක්ඛ" සහ "ක්ක" ආදේශයන් ද වෙති.

သုသ ပစ သကဣစ္စေဝမာဒီဟိ ဓာတူဟိ တပစ္စယဿ က္ခက္ကာဒေသာ ဟောန္တိ, အန္တော စ ဗျဉ္ဇနော နော ဟောတိ.

"සුස", "පච", "සක" යනාදී ධාතූන්ගෙන් පසුව ඇති "ත" ප්‍රත්‍යයට පිළිවෙළින් "ක්ඛ" සහ "ක්ක" ආදේශයෝ වන අතර, අවසාන ව්‍යංජනය ලොප් වෙයි.

သုဿတီတိ သုက္ခံ, ကဋ္ဌံ, ပစ္စတီတိ ပက္ကံ, ဖလံ. သကတိ သမတ္ထေတိ, ပူဇေတီတိ ဝါ သက္ကော, သုဇမ္ပတိ.

වියළේද එහෙයින් වියළි ලී කැබැල්ල (සුක්ඛං කට්ඨං); පැසෙයිද එහෙයින් පැසුණු ඵලය (පක්කං ඵලං). හැකියා ඇත්තේය (සකති, සමත්ථෙති) එහෙයින් ශක්‍රයා (සක්කො) වේ, නැතහොත් පිදේ (පූජෙති) එහෙයින් ශක්‍රයා (සක්කො) නම් වන සුජම්පති වේ.

၅၈၄, ၆၁၈. ပက္ကမာဒီဟိ န္တော စ.

584, 618. "පක්කම" යනාදීන්ගෙන් පසුව "න්ත" ආදේශය ද වෙයි.

ပက္ကမဣစ္စေဝမာဒီဟိ ဓာတူဟိ တပစ္စယဿ န္တောအာဒေသော ဟောတိ, အန္တော စ နော ဟောတိ.

"පක්කම" යනාදී ධාතූන්ගෙන් පසුව ඇති "ත" ප්‍රත්‍යයට "න්ත" ආදේශය වන අතර, අවසාන ව්‍යංජනය ලොප් වෙයි.

ပက္ကမတီတိ [Pg.275] ပက္ကန္တော, ဝိဗ္ဘမတီတိ ဝိဗ္ဘန္တော, သင်္ကန္တော, ခန္တော, သန္တော, ဒန္တော, ဝန္တော.

පක්කමති (නික්ම යයි) යන අර්ථයෙන් ‘පක්කන්ත’ (නික්ම ගිය තැනැත්තා) වේ; විබ්භමති (සිවුරු හරියි/ගිහි බවට හැරෙයි) යන අර්ථයෙන් ‘විබ්භන්ත’ (ගිහි බවට පත් වූ තැනැත්තා) වේ; ‘සංකන්ත’ (සංක්‍රමණය වූ තැනැත්තා), ‘ඛන්ත’ (ඉවසන සුලු තැනැත්තා), ‘සන්ත’ (සන්සුන් වූ තැනැත්තා), ‘දන්ත’ (දමනය වූ තැනැත්තා), ‘වන්ත’ (වමනය කළ තැනැත්තා හෝ වමනය කරන ලද්දක්) වේ.

စဂ္ဂဟဏံ ကိမတ္ထံ? တေဟေဝ ဓာတူဟိ တပစ္စယဿန္တိ ဟောတိ. အန္တော စ နော ဟောတိ. ကန္တိ, ခန္တိ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ.

‘ච’ යන්න ග්‍රහණය කිරීම කුමන ප්‍රයෝජනයක් සඳහා ද? එම ධාතූන්ගෙන් ම පසුව එන ‘ත’ ප්‍රත්‍යය ‘න්ති’ බවට පත් වේ. ධාතු කෙළවර ව්‍යංජනය ද ලොප් වේ. (උදාහරණ:) ‘කන්ති’ (කැමැත්ත), ‘ඛන්ති’ (ඉවසීම) යන්නයි. සෑම තැනක දී ම මෙසේ ම වේ.

၅၈၅, ၆၁၉. ဇနာဒီနမာ တိမှိ စ.

585, 619. ජන ආදී ධාතූන්ගේ (අවසාන ව්‍යංජනයට) ‘ති’ ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි ද ‘ආ’ කාරය පැමිණේ.

ဇနဣစ္စေဝမာဒီနံ ဓာတူနံ အန္တဿ ဗျဉ္ဇနဿ အာတ္တံ ဟောတိ တပစ္စယေ ပရေ, တိမှိ စ.

‘ත’ ප්‍රත්‍යය හෝ ‘ති’ ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි, ‘ජන’ ආදී ධාතූන්ගේ අවසාන ව්‍යංජනයට ‘ආ’ කාරය ආදේශ වේ.

အဇနီတိ ဇာတော, ဇနနံ ဇာတိ.

අජනි (උපන්නේ ය) යන අර්ථයෙන් ‘ජාත’ (උපන් තැනැත්තා) වේ; ජනනං (උපදවීම) යන අර්ථයෙන් ‘ජාති’ (උපත) වේ.

တိမှီတိ ကိမတ္ထံ? အညသ္မိမ္ပိ ပစ္စယေ ပရေ အာကာရနိဝတ္တနတ္ထံ. ဇနိတွာ, ဇနိတာ, ဇနိတုံ, ဇနိတဗ္ဗံ ဣစ္စေဝမာဒိ.

‘තිම්හි’ (ති ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි) යැයි පැවසීම කුමන ප්‍රයෝජනයක් සඳහා ද? වෙනත් ප්‍රත්‍යයක් පර වූ කල්හි ‘ආ’ කාරය පැමිණීම වැළැක්වීම සඳහා ය. (උදාහරණ:) ‘ජනිත්වා’ (ඉපදී), ‘ජනිතා’ (උපදවන්නා), ‘ජනිතුං’ (උපදවනු පිණිස), ‘ජනිතබ්බං’ (උපදවිය යුතු) යනාදියයි.

၅၈၆, ၆၀၀. ဂမ ခန ဟန ရမာဒီနမန္တော.

586, 600. ගම, ඛන, හන, රමු ආදී ධාතූන්ගේ අවසානය (ලොප් වේ).

ဂမ ခန ဟန ရမုဣစ္စေဝမာဒီနံ ဓာတူနံ အန္တော ဗျဉ္ဇနော နော ဟောတိ ဝါ တပစ္စယေ ပရေ တိမှိ စ.

‘ත’ ප්‍රත්‍යය හෝ ‘ති’ ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි, ‘ගම’, ‘ඛන’, ‘හන’, ‘රමු’ ආදී ධාතූන්ගේ අවසාන ව්‍යංජනය ඇතැම් විට ලොප් වේ.

သုန္ဒရံ နိဗ္ဗာနံ ဂစ္ဆတီတိ သုဂတော. သုန္ဒရံ နိဗ္ဗာနံ ဂစ္ဆတီတိ သုဂတိ, ခတံ, ခတိ. ဥပဟတံ, ဥပဟတိ. ရတော, ရတိ, မတော, မတိ.

යහපත් වූ නිවනට යන්නේ ය යන අර්ථයෙන් ‘සුගත’ (යහපත් මගක ගිය බුදුරජාණන් වහන්සේ) වේ. යහපත් වූ නිවන කරා යාම යන අර්ථයෙන් ‘සුගති’ වේ; ‘ඛත’ (කණින ලද), ‘ඛති’ (කැනීම) වේ. ‘උපහත’ (විනාශ කරන ලද), ‘උපහති’ (විනාශ කිරීම) වේ. ‘රත’ (ඇලුනු තැනැත්තා), ‘රති’ (ඇල්ම) ද, ‘මත’ (මනින ලද / සිතන ලද තැනැත්තා), ‘මති’ (බුද්ධිය/සිතීම) ද වේ.

ဝါတိ [Pg.276] ကိမတ္ထံ? ရမတော, ရမတိ.

‘වා’ (ඇතැම් විට) යැයි පැවසීම කුමන ප්‍රයෝජනයක් සඳහා ද? (මෙම රීතිය සිදු නොවන අවස්ථා සඳහා ය, උදාහරණ:) ‘රමතෝ’ (ඇලුනු තැනැත්තා), ‘රමති’ (කැමැත්ත) යනාදී තැන්වල දී (අග ව්‍යංජනය ලොප් නොවේ).

၅၈၇, ၆၃၂. ရကာရော စ.

587, 632. ‘ර’ කාරය ද (ලොප් වේ).

ရကာရော စ ဓာတူနမန္တဘူတော နော ဟောတိ တပစ္စယေ, ပရေ တိမှိ စ.

‘ත’ ප්‍රත්‍යය හෝ ‘ති’ ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි, ධාතූන් කෙළවර පවතින ‘ර’ කාරය ද ලොප් වේ.

ပကာရေန ကရီယတီတိ ပကတော, ပဌမံ ကရီယတီတိ ပကတိ, ဝိသရီယတီတိ ဝိသတော, ဝိသတိ.

ප්‍රකාරයෙන් (විශේෂ ක්‍රමයකින්) කරනු ලැබේ යන අර්ථයෙන් ‘පකත’ (විශේෂයෙන් කරන ලද) වේ; පළමුවෙන්ම කරනු ලැබේ යන අර්ථයෙන් ‘පකති’ (ප්‍රකෘතිය) වේ; පතුරුවනු ලැබේ යන අර්ථයෙන් ‘විසත’ (පැතිරුණු), ‘විසති’ (පැතිරීම) වේ.

၅၈၈, ၆၂၀. ဌာပါနမိ ဤ စ.

588, 620. ‘ඨා’ සහ ‘පා’ ධාතූන්ට (පිළිවෙළින්) ‘ඉ’ සහ ‘ඊ’ කාරයන් ආදේශ වේ.

ဌာ ပါဣစ္စေတေသံ ဓာတူနံ အန္တဿ အာကာရဿ ဣကာရ ဤကာရာဒေသာ ဟောန္တိ ယထာသင်္ချံ တပစ္စယေ ပရေ, တိမှိ စ.

‘ත’ ප්‍රත්‍යය හෝ ‘ති’ ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි, ‘ඨා’ සහ ‘පා’ යන ධාතූන්ගේ අවසාන ‘ආ’ කාරයට පිළිවෙළින් ‘ඉ’ කාරය සහ ‘ඊ’ කාරය ආදේශ වේ.

ယတြ ဌိတော, ဌိတိ, ပီတော, ပီတိ.

(යම් තැනක) සිටි තැනැත්තා යන අර්ථයෙන් ‘ඨිත’ ද, සිටීම යන අර්ථයෙන් ‘ඨිති’ ද, බොන ලද යන අර්ථයෙන් ‘පීත’ ද, බීම යන අර්ථයෙන් ‘පීති’ ද වේ.

၅၈၉, ၆၂၁. ဟန္တေဟိ ဟော ဟဿ ဠော ဝါ အဒဟနဟာနံ.

589, 621. ‘දහ’ සහ ‘නහ’ හැර අවසානයට ‘හ’ කාරය ඇති ධාතූන්ගෙන් පසුව (එන ‘ත’ ප්‍රත්‍යයට) ඇතැම් විට ‘හ’ කාරය ද, ධාතු කෙළවර වූ ‘හ’ කාරයට ‘ළ’ කාරය ද ආදේශ වේ.

ဟကာရန္တေဟိ ဓာတူဟိ တပစ္စယဿ ဟကာရာဒေသော ဟောတိ, ဟကာရဿ ဓာတွန္တဿ ဠော ဟောတိ ဝါ အဒဟနဟာနံ.

‘දහ’ සහ ‘නහ’ ධාතූන් හැර, අගට ‘හ’ කාරය ඇති ධාතූන්ගෙන් පරව එන ‘ත’ ප්‍රත්‍යයට ඇතැම් විට ‘හ’ කාරය ද, ධාතු කෙළවර ‘හ’ කාරයට ‘ළ’ කාරය ද ආදේශ වේ.

အာရုဟိတ္ထာတိ အာရုဠှော. ဂါဠှော, ဗာဠှော. မူဠော.

නැග්ගේ ය යන අර්ථයෙන් ‘ආරුළ්හ’ (නැගි තැනැත්තා) වේ; ‘ගාළ්හ’ (ගැඹුරු/තදින් අල්ලාගත්), ‘බාළ්හ’ (දැඩි/බලවත්) සහ ‘මූළ්හ’ (මුළා වූ තැනැත්තා) වේ.

အဒဟနဟာနမိတိ [Pg.277] ကိမတ္ထံ? ဒယှတီတိ ဒဍ္ဎော, သံသုဋ္ဌု နယှတီတိ သန္နဒ္ဓေါ.

‘අදහනහානං’ (දහ සහ නහ ධාතූන් හැර) යැයි පැවසීම කුමන ප්‍රයෝජනයක් සඳහා ද? ‘දහ’ සහ ‘නහ’ ධාතූන් ඇති කල්හි මෙම රීතිය ක්‍රියාත්මක වීම වැළැක්වීම සඳහා ය. (උදාහරණ:) ‘දය්හති’ (දවනු ලැබේ) යන අර්ථයෙන් ‘දඩ්ඪ’ (දවන ලද/දැවුණු) ද, ‘සං’ - ‘සුට්ඨු’ (මැනවින්) ‘නය්හති’ (බඳිනු ලැබේ) යන අර්ථයෙන් ‘සන්නද්ධ’ (මැනවින් සන්නද්ධ වූ/බැඳුණු) ද වේ.

ဣတိ ကိဗ္ဗိဓာနကပ္ပေ တတိယော ကဏ္ဍော.

මෙසේ කෘදන්ත විධි කාණ්ඩයෙහි තුන්වන කොටස නිමාවට පත් වේ.

စတုတ္ထကဏ္ဍ

හතරවන කොටස

၅၉၀, ၅၇၉. ဏမှိရန္ဇဿ ဇော ဘာဝကရဏေသု.

590, 579. භාව හා කරණ සාධනයන්හි ‘ණ’ ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි, ‘රඤ්ජ’ ධාතුවෙහි ‘ඤ්ජ’ යන්නට ‘ජ’ කාරය ආදේශ වේ.

ဏမှိ ပစ္စယေ ပရေ ရန္ဇဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ အန္တဘူတဿ န္ဇကာရဿ ဇောအာဒေသော ဟောတိ ဘာဝကရဏေသု.

භාව හා කරණ සාධනයන්හි ‘ණ’ ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි, ‘රඤ්ජ’ යන ධාතුවේ අවසානයෙහි වූ ‘ඤ්ජ’ යන්නට ‘ජ’ කාරය ආදේශ වේ.

ရဉ္ဇနံ ရာဂေါ, ရန္ဇန္တိ ဧတေနာတိ ရာဂေါ.

රක්ත වීම (ඇලීම) යන අර්ථයෙන් ‘රාග’ වේ; මෙයින් රක්ත වෙත් (ඇලෙත්) යන අර්ථයෙන් ‘රාග’ (ඇල්ම/රාගය) වේ.

ဘာဝကရဏေသူတိ ကိမတ္ထံ? ရန္ဇတီတိ ရင်္ဂေါ.

‘භාවකරණේසු’ (භාව සහ කරණ සාධනයන්හි) යැයි පැවසීම කුමන ප්‍රයෝජනයක් සඳහා ද? භාව හා කරණ සාධන නොවන කල්හි මෙම රීතිය වැළැක්වීම සඳහා ය. (උදාහරණ:) ‘රඤ්ජති’ (සායම් පොවනු ලැබේ/වර්ණවත් කරනු ලැබේ) යන අර්ථයෙන් ‘රංග’ (සායම/වේදිකාව) වේ.

၅၉၁, ၅၄၄. ဟနဿ ဃာတော.

591, 544. ‘හන’ ධාතුවට ‘ඝාත’ යන්න ආදේශ වේ.

ဟနဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ သဗ္ဗဿ ဃာတာဒေသော ဟောတိ ဏမှိ ပစ္စယေ ပရေ.

‘ණ’ ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි, මුළු ‘හන’ ධාතුවට ම ‘ඝාත’ යන්න ආදේශ වේ.

ဥပဟနတီတိ ဥပဃာတော, ဂါဝေါ ဟနတီတိ ဂေါဃာတကော.

විනාශ කරයි යන අර්ථයෙන් ‘උපඝාත’ (විනාශය/පහරදීම) වේ; ගවයන් මරයි යන අර්ථයෙන් ‘ගෝඝාතක’ (ගවයන් මරන්නා) වේ.

၅၉၂, ၅၀၃. ဝဓော [Pg.278] ဝါ သဗ္ဗတ္ထ.

592, 503. සියලු තන්හි ‘හන’ ධාතුවට ඇතැම් විට ‘වධ’ ආදේශය වේ.

ဟနဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ ဝဓာဒေသော ဟောတိ ဝါ သဗ္ဗတ္ထ ဌာနေသု.

සියලු අවස්ථාවන්හි දී (කෘදන්ත මෙන් ම ආඛ්‍යාත ආදියේ දී ද) ‘හන’ ධාතුවට ඇතැම් විට ‘වධ’ යන ආදේශය සිදු වේ.

ဟနတီတိ ဝဓော, ဝဓကော, အဝဓိ, အဟနိ ဝါ.

මරයි යන අර්ථයෙන් ‘වධ’ (මැරීම) හෝ ‘වධක’ (මරන්නා) වේ; (ආඛ්‍යාතයේ දී:) මැරුවේ ය යන අර්ථයෙන් ‘අවධි’ හෝ ‘අහනි’ වේ.

၅၉၃, ၅၆၄. အာကာရန္တာနမာယော.

593, 564. ආ-කාරාන්ත ධාතූන්ගේ (අවසාන ‘ආ’ අකුරට) ‘ආය’ ආදේශ වේ.

အာကာရန္တာနံ ဓာတူနံ အန္တဿ အာကာရဿ အာယာဒေသော ဟောတိ ဏမှိ ပစ္စယေ ပရေ.

‘ණ’ ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි, ආ-කාරාන්ත ධාතූන්ගේ අවසාන ‘ආ’ කාරයට ‘ආය’ ආදේශය වේ.

ဒဒါတီတိ ဒါယကော, ဒါနံ ဒါတုံ သီလံ ယဿာတိ ဒါနဒါယီ, မဇ္ဇံ ဒါတုံ သီလံ ယဿာတိ မဇ္ဇဒါယီ, နဂရံ ယာတုံ သီလံ ယဿာတိ နဂရယာယီ.

දෙයි යන අර්ථයෙන් ‘දායක’ (දෙන්නා) වේ; දන් දීම තමාගේ ස්වභාවය (සීලය) කොට ඇත්තේ ය යන අර්ථයෙන් ‘දානදායී’ වේ; මත්පැන් දීම තමාගේ ස්වභාවය කොට ඇත්තේ ය යන අර්ථයෙන් ‘මජ්ජදායී’ වේ; නගරයට යාම තමාගේ ස්වභාවය කොට ඇත්තේ ය යන අර්ථයෙන් ‘නගරයායී’ වේ.

၅၉၄, ၅၈၂. ပုရ သမုပ ပရီဟိ ကရောတိဿ ခ ခရာ ဝါ တပ္ပစ္စယေသုစ.

594, 582. ‘පුර’, ‘සං’, ‘උප’, ‘පරි’ යන උපසර්ගයන්ට පසුව එන ‘කර’ ධාතුවට, ‘ත’ ප්‍රත්‍යයන් සහ ‘ණ’ ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි, ඇතැම් විට ‘ඛ’ සහ ‘ඛර’ ආදේශයන් සිදු වේ.

ပုရ သံ ဥပ ပရိဣစ္စေတေဟိ ကရောတိဿ ဓာတုဿ ခ ခရာဒေသာ ဟောန္တိ ဝါ တပစ္စယေ ပရေ, ဏမှိ စ.

‘පුර’, ‘සං’, ‘උප’, ‘පරි’ යන උපසර්ගයන්ට පසුව පවතින ‘කර’ ධාතුවට, ‘ත’ ප්‍රත්‍යය සහ ‘ණ’ ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි ඇතැම් විට ‘ඛ’ සහ ‘ඛර’ ආදේශයන් සිදු වේ.

ပုရေ ကရီယတီတိ ပုရက္ခတော, သမ္မာ ကရီယတီတိ သင်္ခတော, ဥပဂန္တွာ ကရီယတီတိ ဥပက္ခတော, ပရိသမန္တတော ကရောတီတိ ပရိက္ခာရော, သံကရီယတီတိ သင်္ခါရော.

ඉදිරියෙන් කරනු ලැබේ යන අර්ථයෙන් ‘පුරක්ඛත’ (පෙරටු කරගත්/ගරු බුහුමන් කළ) වේ; මැනවින් සකස් කරනු ලැබේ යන අර්ථයෙන් ‘සංඛත’ (සකස් කරන ලද) වේ; ළඟට ගොස් කරනු ලැබේ යන අර්ථයෙන් ‘උපක්ඛත’ (සූදානම් කරන ලද) වේ; හාත්පසින් කරනු ලැබේ (වට කරනු ලැබේ) යන අර්ථයෙන් ‘පරික්ඛාර’ (පිරිකර) වේ; මැනවින් එක් රැස් කර කරනු ලැබේ යන අර්ථයෙන් ‘සංඛාර’ (සංස්කාර) වේ.

ဝါတိ ကိမတ္ထံ? ဥပဂန္တွာ ကရောတီတိ ဥပကာရော.

‘වා’ (ඇතැම් විට) යැයි පැවසීම කුමන ප්‍රයෝජනයක් සඳහා ද? (මෙම ආදේශයන් සිදු නොවන අවස්ථා සඳහා ය, උදාහරණ:) ළඟට ගොස් කරනු ලැබේ යන අර්ථයෙන් ‘උපකාර’ (උපකාරය) යන්නයි (මෙහි දී ‘ඛ’ ආදේශය සිදු නොවේ).

၅၉၅, ၆၃၇. တဝေ [Pg.279] တုနာဒီသု ကာ.

595, 637. ‘තවේ’ සහ ‘තුනා’ ආදී ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි (ධාතුවට) ‘කා’ යන්න (ආදේශ) වේ.

တဝေ တုနဣစ္စေဝမာဒီသု ပစ္စယေသု ကရောတိဿ ဓာတုဿ ကာအာဒေသော ဟောတိ ဝါ.

"තවේ", "තුන" යනාදී ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි, "කර" (kara) ධාතුව වෙනුවට සමහරවිට "කා" (kā) ආදේශය වේ.

ကာတဝေ, ကာတုံ, ကတ္တုံ ဝါ, ကာတုန, ကတ္တုန ဝါ.

කරනු පිණිස (කාතවේ, කාතුං, කත්තුං); කොට / කර (කාතුන, කත්තුන).

၅၉၆, ၅၅၁. ဂမ ခန ဟနာဒီနံ တုံ တဗ္ဗာဒီသု န.

596, 551. "තුං", "තබ්බ" යනාදී ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි, "ගම", "ඛන", "හන" යනාදී ධාතූන්ගේ අවසානයට "න" (නකාරය) පැමිණේ.

ဂမ ခန ဟနဣစ္စေဝမာဒီနံ ဓာတူနံ အန္တဿ နကာရော ဟောတိ ဝါ တုံ တဗ္ဗာဒီသု ပစ္စယေသု.

"තුං", "තබ්බ" යනාදී ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි, "ගම", "ඛන", "හන" යනාදී ධාතූන්ගේ අවසාන අකුරට සමහරවිට නකාරය (න) ආදේශ වේ.

ဂန္တုံ, ဂမိတုံ, ဂန္တဗ္ဗံ, ဂမိတဗ္ဗံ. ခန္တုံ. ခနိတုံ, ခန္တဗ္ဗံ, ခနိတဗ္ဗံ. ဟန္တုံ, ဟနိတုံ, ဟန္တဗ္ဗံ. ဟနိတဗ္ဗံ. မန္တုံ, မနိတုံ, မန္တဗ္ဗံ, မနိတဗ္ဗံ.

යන්නට (ගන්තුං, ගමිතුං); යා යුතුය (ගන්තබ්බං, ගමිතබ්බං). කණින්නට (ඛන්තුං, ඛනිතුං); කැනිය යුතුය (ඛන්තබ්බං, ඛනිතබ්බං). මරන්නට (හන්තුං, හනිතුං); මැරිය යුතුය (හන්තබ්බං, හනිතබ්බං). සිතන්නට/දැනගන්නට (මන්තුං, මනිතුං); සිතිය/දැනගත යුතුය (මන්තබ්බං, මනිතබ්බං).

အာဒိဂ္ဂဟဏံ ကိမတ္ထံ? တုနဂ္ဂဟဏတ္ထံ. ဂန္တုန, ခန္တုန, ဟန္တုန, မန္တုန.

"ආදි" (යනාදී) යනුවෙන් ගැනීම කුමක් සඳහාද? "තුන" (tuna) ප්‍රත්‍යය ගැනීම සඳහාය. ගොස් (ගන්තුන), කණිනු ලැබ (ඛන්තුන), මරා (හන්තුන), සිතා/දැනගෙන (මන්තුන).

၅၉၇, ၆၄၁. သဗ္ဗေဟိ တုနာဒီနံ ယော.

597, 641. සියලුම ධාතූන්ට පසුව "තුන" යනාදී ප්‍රත්‍යයන් වෙනුවට "ය" (ya) පැමිණේ.

သဗ္ဗေဟိ ဓာတူဟိ တုနာဒီနံ ပစ္စယာနံ ယကာရာဒေသော ဟောတိ ဝါ.

සියලුම ධාතූන්ගෙන් පරව, "තුන" යනාදී ප්‍රත්‍යයන් වෙනුවට සමහරවිට "ය" (යකාර) ආදේශය වේ.

အဘိဝန္ဒိယ, အဘိဝန္ဒိတွာ, ဩဟာယ, ဩဟိတွာ, ဥပနီယ, ဥပနေတွာ, ပဿိယ, ပဿိတွာ, ဥဒ္ဒိဿ, ဥဒ္ဒိသိတွာ, အာဒါယ, အာဒိယိတွာ.

වැඳ (අභිවන්දිය, අභිවන්දිත්වා); හැරදමා (ඕහාය, ඕහිත්වා); පමුණුවා / රැගෙන අවුත් (උපනීය, උපනේත්වා); දැක (පස්සිය, පස්සිත්වා); දක්වා / උදෙසා (උද්දිස්ස, උද්දිසිත්වා); ගෙන (ආදාය, ಆදියිත්වා).

၅၉၈, ၆၄၃. စနန္တေဟိ [Pg.280] ရစ္စံ.

598, 643. "ච" සහ "න" අකුරුවලින් කෙළවර වන ධාතූන්ට පසුව "රච්ච" (racca) ආදේශය වේ.

စကာရနကာရန္တေဟိ ဓာတူဟိ တုနာဒီနံ ပစ္စယာနံ ရစ္စာဒေသော ဟောတိ ဝါ.

චකාරයෙන් හා නකාරයෙන් කෙළවර වන ධාතූන්ගෙන් පරව, "තුන" යනාදී ප්‍රත්‍යයන් වෙනුවට සමහරවිට "රච්ච" ආදේශය වේ.

ဝိဝိစ္စ, အာဟစ္စ, ဥဟစ္စ.

වෙන්ව (විවිච්ච), පහර දී / හැප්පී (ආහච්ච), උදුරා (උහච්ච).

ဝါတိ ကိမတ္ထံ? ဟန္တွာ.

"වා" (සමහරවිට) යනුවෙන් පැවසුවේ කුමක් සඳහාද? මෙම රීතියට ව්‍යතිරේකයක් දැක්වීම සඳහාය. නිදසුනක් ලෙස: මරා (හන්ත්වා).

၅၉၉, ၆၄၄. ဒိသာ သွာန သွာန္တလောပေါ စ.

599, 644. "දිස" (disa) ධාතුවට පසුව "ස්වාන" (svāna) සහ "ස්වා" (svā) ආදේශ වන අතර ධාතුවේ අග අකුර ලොප් වේ.

ဒိသဣစ္စေတာယ ဓာတုယာ တုနာဒီနံ ပစ္စယာနံ သွာနသွာဒေသာ ဟောန္တိ, အန္တလောပေါ စ.

"දිස" නම් වූ ධාතුවෙන් පර වූ "තුන" යනාදී ප්‍රත්‍යයන්ට "ස්වාන" සහ "ස්වා" යන ආදේශයන් වන අතර ධාතුවේ අග අකුර (සකාරය) ලොප් වේ.

ဒိသွာန, ဒိသွာ.

දැක (දිස්වාන, දිස්වා).

၆၀၀, ၆၄၅. မ ဟ ဒ ဘေဟိ မ္မ ယှ ဇ္ဇ ဗ္ဘ ဒ္ဓါ စ.

600, 645. "ම", "හ", "ද", "භ" යන අකුරුවලින් කෙළවර වන ධාතූන්ට පසුව "ම්ම", "ය්හ", "ජ්ජ", "බ්භ", "ද්ධ" යන ආදේශයන් ද වේ.

မ ဟ ဒ ဘ ဣစ္စေဝမန္တေဟိ ဓာတူဟိ တုနာဒီနံ ပစ္စယာနံ မ္မ ယှ ဇ္ဇ ဗ္ဘ ဒ္ဓါ အာဒေသာ ဟောန္တိ ဝါ အန္တလောပေါ စ.

"ම", "හ", "ද", "භ" යනාදී අකුරුවලින් කෙළවර වන ධාතූන්ගෙන් පරව, "තුන" යනාදී ප්‍රත්‍යයන් වෙනුවට සමහරවිට "ම්ම", "ය්හ", "ජ්ජ", "බ්භ", "ද්ධ" යන ආදේශයන් වන අතර ධාතුවේ අග අකුර ද ලොප් වේ.

အာဂမ္မ, အာဂမိတွာ, ဩက္ကမ္မ. ဩက္ကမိတွာ, ပဂ္ဂယှ, ပဂ္ဂဏှိတွာ, ဥပ္ပဇ္ဇ, ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ, အာရဗ္ဘ, အာရဘိတွာ, အာရဒ္ဓ, အာရဘိတွာ.

පැමිණ (ආගම්ම, ආගමිත්වා); බැසගෙන (ඔක්කම්ම, ඔක්කමිත්වා); ඔසවා (පග්ගය්හ, පග්ගණ්හිත්වා); උපදවා / ඉපිද (උප්පජ්ජ, උප්පජ්ජිත්වා); පටන්ගෙන (ආරබ්භ, ආරභිත්වා); පටන්ගෙන (ආරද්ධ, ආරභිත්වා).

၆၀၁, ၃၃၄. တဒ္ဓိတသမာသကိတကာ [Pg.281] နာမံ ဝါ’ တဝေ တုနာဒီသု စ.

601, 334. "තවේ", "තුන" යනාදී ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් කෙළවර වන පද හැර, තද්ධිත, සමාස සහ කිදක (කෘදන්ත) පද නාම පද සේ සැලකිය යුතුය.

တဒ္ဓိတသမာသကိတကဣစ္စေဝမန္တာ သဒ္ဒါနာမံဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ တဝေ တုန တွာန တွာဒိပစ္စယန္တေ ဝဇ္ဇေတွာ.

තවේ, තුන, ත්වාන, ත්වා යනාදී ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් කෙළවර වන පද හැර, තද්ධිත, සමාස සහ කිදක (කෘදන්ත) යනාදියෙන් කෙළවර වන ශබ්ද නාම පදයන් සේම සැලකිය යුතුය.

ဝါသိဋ္ဌော, ပတ္တဓမ္မော, ကုမ္ဘကာရော ဣစ္စေဝမာဒိ.

වාසිෂ්ඨයා (වාසිට්ඨෝ), ධර්මය අවබෝධ කළ තැනැත්තා (පත්තධම්මෝ), වළං සාදන්නා (කුම්භකාරෝ) යනාදියයි.

၆၀၂, ၆. ဒုမှိ ဂရု.

602, 6. අකුරු දෙකක් (බැඳි අකුරක්) ඇති කල්හි, (ඊට) පූර්ව අකුර "ගුරු" (garu) වේ.

ဒုမှိ အက္ခရေ ယော ပုဗ္ဗော အက္ခရော, သော ဂရုကောဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

බැඳි අකුරක් (ද්විත්ව අක්ෂරයක්) ඇති කල්හි, ඊට පෙර ඇති අකුර ගුරු අකුරක් ලෙසම සැලකිය යුතුය.

ဘိတွာ, ဆိတွာ, ဒတွာ, ဟုတွာ.

බිඳ (භිත්වා), කපා (ඡිත්වා), දී (දත්වා), වී (හුත්වා).

၆၀၃, ၇. ဒီဃော စ.

603, 7. දීර්ඝ (ස්වරය) ද (ගුරු වේ).

ဒီဃော စ သရော ဂရုကောဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

දීර්ඝ ස්වරය ද ගුරු ස්වරයක් ලෙසම සැලකිය යුතුය.

အာဟာရော, နဒီ, ဝဓူ, တေ ဓမ္မာ, ဩပနယိကော.

ආහාරය (ආහාරෝ), ගඟ (නදී), ලේලිය / කාන්තාව (වධූ), ඒ ධර්මයෝ (තේ ධම්මා), (නිවනට) පමුණුවන (ඕපනයිකෝ).

၆၀၄, ၆၈၄. အက္ခရေဟိ ကာရ.

604, 684. අකුරු අර්ථවත් කරන ශබ්දයන්ගෙන් පසුව, ව්‍යවහාරයේදී "කාර" (kāra) ප්‍රත්‍යය පැමිණේ.

အက္ခရတ္ထေဟိ အက္ခရာဘိဓေယျေဟိ ကာရပစ္စယော ဟောတိ ပယောဂေ သတိ.

අකුරු හඟවන්නා වූ ශබ්දයන්ගෙන් පසුව, ව්‍යවහාරය ඇති කල්හි "කාර" ප්‍රත්‍යය වෙයි.

အ ဧဝ အကာရော, အာ ဧဝ အာကာရော, ယ ဧဝ ယကာရော.

"අ" යනුම අකාරයයි (අකාරෝ), "ආ" යනුම ආකාරයයි (ආකාරෝ), "ය" යනුම යකාරයයි (යකාරෝ).

၆၀၅, ၆၄၇. ယထာဂမမိကာရော[Pg.282].

605, 647. ප්‍රමාණවත් පරිදි (පෙළෙහි එන පරිදි) "ඉ" (i) ස්වරය පැමිණේ (ඉකාරාගමය සිදු වේ).

ယထာဂမံ သဗ္ဗဓာတူဟိ သဗ္ဗပစ္စယေသု ဣကာရာဂမော ဟောတိ.

පෙළෙහි එන පරිදි, සියලු ධාතූන්ගෙන් පරව සියලු ප්‍රත්‍යයන් ඇති කල්හි, "ඉ" (i) ස්වරය ආගමයක් ලෙස පැමිණේ.

ကာရိယံ, ဘဝိတဗ္ဗံ, ဇနိတဗ္ဗံ, ဝိဒိတဗ္ဗံ, ကရိတွာ, ဣစ္ဆိတံ.

කටයුතුය (කාරියං), විය යුතුය (භවිතබ්බං), ඉපදවිය යුතුය (ජනිතබ්බං), දත යුතුය (විදිතබ්බං), කොට (කරිත්වා), කැමති වූ / ඉච්ඡිත (ඉච්ඡිතං).

၆၀၆, ၆၄၂. ဒဓန္တတော ယော ကွစိ.

606, 642. "ද" සහ "ධ" අකුරුවලින් කෙළවර වන ධාතූන්ට පසුව සමහරවිට "ය" (ya) පැමිණේ.

ဒကာရဓကာရန္တာယ ဓာတုယာ ယထာဂမံ ယကာရာဂမော ဟောတိ ကွစိ တုနာဒီသု ပစ္စယေသု.

දකාරයෙන් සහ ධකාරයෙන් කෙළවර වන ධාතූන්ට පසුව, පෙළෙහි එන පරිදි "තුන" යනාදී ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි සමහරවිට "ය" (යකාර) ආගමය සිදු වේ.

ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ, ဓမ္မံ ဗုဇ္ဈိတွာ.

බුදුරජාණන් වහන්සේ ලෝකයෙහි උපදවා / ඉපිද (බුද්ධෝ ලෝකේ උප්පජ්ජිත්වා), ධර්මය අවබෝධ කොට (ධම්මං බුජ්ඣිත්වා).

ဒဓန္တတောတိ ကိမတ္ထံ? လဘိတွာ.

"දකාර ධකාරයෙන් කෙළවර වන" (දධන්තතෝ) යනුවෙන් පැවසුවේ කුමක් සඳහාද? දකාර ධකාර නොවන ධාතූන් ලැබුණු විට මෙම රීතිය ක්‍රියාත්මක වීම වැළැක්වීම සඳහාය. නිදසුනක් ලෙස: ලබා (ලභිත්වා).

ကွစီတိ ကိမတ္ထံ? ဥပ္ပာဒေတွာ.

"ක්වචි" (සමහරවිට) යනුවෙන් පැවසුවේ කුමක් සඳහාද? මෙම රීතිය ව්‍යතිරේක සහිතව යෙදෙන බැවිනි; නිදසුනක් ලෙස: උපදවා (උප්පාදෙත්වා).

ဣတိ ကိဗ္ဗိဓာနကပ္ပေ စတုတ္ထော ကဏ္ဍော.

මෙසේ කෘදන්ත (කිබ්බිධාන) කල්පයෙහි සිව්වන කාණ්ඩය නිමාවට පත් වේ.

ပဉ္စမကဏ္ဍ

පස්වන කාණ්ඩය

၆၀၇, ၅၇၈. နိဂ္ဂဟိတ သံယောဂါဒိနော.

607, 578. නිග්ගහීත සංයෝගාදිය.

သံယောဂါဒိဘူတော နကာရော နိဂ္ဂဟိတမာပဇ္ဇတေ.

සංයෝගයේ ආරම්භයෙහි වූ 'න' කාරය නිග්ගහීත (බිංදුව) බවට පැමිණෙයි.

ရင်္ဂေါ, ဘင်္ဂေါ, သင်္ဂေါ.

රංගෝ (රඟහල), භංගෝ (බිඳීම), සංගෝ (ඇලීම).

၆၀၈, ၆၂၃. သဗ္ဗတ္ထ [Pg.283] ဂေ ဂီ.

608, 623. සියලු තන්හි 'ගේ' ධාතුවට 'ගී' වෙයි.

ဂေဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ ဂီအာဒေသော ဟောတိ သဗ္ဗတ္ထ ဌာနေ.

'ගේ' යන මේ ධාතුවට සියලු ස්ථානයන්හිදී 'ගී' යන ආදේශය වෙයි.

ဂီတံ ဂါယတိ.

ගීතං (ගීතය), ගායති (ගයයි).

၆၀၉, ၄၈၄. သဒဿ သီဒတ္တံ.

609, 484. 'සද' ධාතුවට 'සීද' බව වෙයි.

သဒဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ သီဒါဒေသော ဟောတိ သဗ္ဗတ္ထ ဌာနေ.

'සද' යන මේ ධාතුවට සියලු ස්ථානයන්හිදී 'සීද' යන ආදේශය වෙයි.

နိသိန္နော, နိသီဒတိ.

නිසින්නෝ (හිඳගත්තේ), නිසීදති (හිඳියි).

၆၁၀, ၆၂၇. ယဇဿ သရဿိ ဋ္ဌေ.

610, 627. 'ට්ඨ' ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි 'යජ' ධාතුවේ ස්වරයට 'ඉ' කාරය වෙයි.

ယဇဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ သရဿ ဣကာရာဒေသော ဟောတိ ဋ္ဌေ ပရေ.

'ට්ඨ' ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි 'යජ' යන මේ ධාතුවේ ස්වරයට 'ඉ' කාර ආදේශය වෙයි.

ယိဋ္ဌော, ယိဋ္ဌာ.

යිට්ඨෝ, යිට්ඨා (පුදන ලදී).

ဋ္ဌေတိ ကိမတ္ထံ? ယဇနံ.

'ට්ඨ' ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි යැයි කීවේ කුමක් සඳහාද? 'යජනං' (පිදීම) යන තන්හි නොවීම සඳහාය.

၆၁၁, ၆၀၈. ဟစတုတ္ထာနမန္တာနံ ဒေါ ဓေ.

611, 608. 'ධ' ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි ධාතු කෙළවර වූ 'හ' කාරයට සහ වර්ගයේ සිව්වන අකුරට 'ද' කාරය වෙයි.

ဟစတုတ္ထာနံ ဓာတွန္တာနံ ဒေါ အာဒေသော ဟောတိ ဓေ ပရေ.

'ධ' ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි ධාතු කෙළවර වූ 'හ' කාරයට සහ වර්ගයේ සිව්වන අකුරට 'ද' කාර ආදේශය වෙයි.

သန္နဒ္ဓေါ, ကုဒ္ဓေါ, ယုဒ္ဓေါ, သိဒ္ဓေါ, လဒ္ဓေါ, အာရဒ္ဓေါ.

සන්නද්ධෝ (සන්නද්ධ වූ), කුද්ධෝ (කිපුණු), යුද්ධෝ (යුද්ධ කළ), සිද්ධෝ (සිද්ධ වූ), ලද්ධෝ (ලද), ආරද්ධෝ (පටන් ගන්නා ලද).

၆၁၂, ၆၁၅. ဍော [Pg.284] ဎကာရေ.

612, 615. 'ඪ' කාරය පර වූ කල්හි 'ඩ' කාරය වෙයි.

ဟစတုတ္ထာနံ ဓာတွန္တာနံ ဍော အာဒေသော ဟောတိ ဎကာရေ ပရေ.

'ඪ' කාරය පර වූ කල්හි ධාතු කෙළවර වූ 'හ' කාරයට සහ වර්ගයේ සිව්වන අකුරට 'ඩ' කාර ආදේශය වෙයි.

ဒယှတီတိ ဒဍ္ဎော, ဝဍ္ဎတီတိ ဝုဍ္ဎော.

දවනු ලැබෙයි යන අර්ථයෙන් 'දඩ්ඪෝ' (දැවුණු) ද, වැඩෙයි යන අර්ථයෙන් 'වුඩ්ඪෝ' (වැඩුණු/මහලු වූ) ද වෙයි.

ဎကာရေတိ ကိမတ္ထံ? ဒါဟော.

'ඪ' කාරය පර වූ කල්හි යැයි කීවේ කුමක් සඳහාද? 'දාහෝ' (දැවීම) යන තන්හි නොවීම සඳහාය.

၆၁၃, ၅၈၃. ဂဟဿ ဃရ ဏေ ဝါ.

613, 583. 'ණ' ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි 'ගහ' ධාතුවට වෛකල්පිකව 'ඝර' වෙයි.

ဂဟဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ သဗ္ဗဿ ဃရာဒေသော ဟောတိ ဝါ ဏပစ္စယေ ပရေ.

'ණ' ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි 'ගහ' යන මේ මුළු ධාතුවටම වෛකල්පිකව 'ඝර' යන ආදේශය වෙයි.

ဃရံ, ဃရာနိ.

ඝරං (ගෙය), ඝරානි (ගෙවල්).

ဝါတိ ကိမတ္ထံ? ဂါဟော.

'වෛකල්පිකව' (වා) යැයි කීවේ කුමක් සඳහාද? 'ගාහෝ' (ගැනීම) යන රූපය සඳහාය.

၆၁၄, ၅၈၁. ဒဟဿ ဒေါ ဠံ.

614, 581. 'දහ' ධාතුවේ 'ද' කාරයට 'ළ' කාරය වෙයි.

ဒဟဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ ဒကာရော ဠတ္တမာပဇ္ဇတေ ဝါ ဏပစ္စယေ ပရေ.

'ණ' ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි 'දහ' යන මේ ධාතුවේ 'ද' කාරය වෛකල්පිකව 'ළ' බවට පැමිණෙයි.

ပရိဒဟနံ ပရိဠာဟော.

පරිදහනං (දැවීම), පරිළාහෝ (මහත් දැවිල්ල).

ဝါတိ ကိမတ္ထံ? ပရိဒါဟော.

'වෛකල්පිකව' (වා) යැයි කීවේ කුමක් සඳහාද? 'පරිදාහෝ' (පරිදාහය/දැවීම) යන රූපය සඳහාය.

၆၁၅, ၅၈၆. ဓာတွန္တဿ လောပေါ ကွိမှိ.

615, 586. 'ක්වි' ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි ධාතු කෙළවර ලොප් වෙයි.

ဓာတွန္တဿ ဗျဉ္ဇနဿ လောပေါ ဟောတိ ကွိမှိ ပစ္စယေ ပရေ.

'ක්වි' ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි ධාතු කෙළවර වූ ව්‍යඤ්ජනය ලොප් වෙයි.

ဘုဇေန [Pg.285] ဂစ္ဆတီတိ, ဘုဇဂေါ. ဥရေန ဂစ္ဆတီတိ ဥရဂေါ, တုရဂေါ, သင်္ခေါ.

ඇද වෙමින් (භුජයෙන්) යෙයි යන අර්ථයෙන් 'භුජගෝ' (සර්පයා) ද, ළරෙන් (පපුවෙන්) යෙයි යන අර්ථයෙන් 'උරගෝ' (සර්පයා) ද, 'තුරගෝ' (අශ්වයා) ද, 'සංඛෝ' (හක්ගෙඩිය) ද වෙති.

၆၁၆, ၅၈၇. ဝိဒန္တေ ဦ.

616, 587. 'විද' ධාතුව කෙළවර 'ඌ' කාරය වෙයි.

ဝိဒဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ အန္တေ ဦကာရာဂမော ဟောတိ ကွိမှိ ပစ္စယေ ပရေ.

'ක්වි' ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි 'විද' යන මේ ධාතුව කෙළවර 'ඌ' කාර ආගමය වෙයි.

လောကံ ဝိဒတိ ဇာနာတီတိ လောကဝိဒူ.

ලෝකය දනියි (අවබෝධ කරයි) යන අර්ථයෙන් 'ලෝකවිදූ' (ලෝකය දන්නා බුදුරජාණන් වහන්සේ) වෙයි.

၆၁၇, ၆၃၃. န မ က ရာနမန္တာနံ နိယုတ္တတမှိ.

617, 633. 'ඉ' කාරයෙන් යුක්ත වූ 'ත' ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි ධාතු කෙළවර වූ 'න', 'ම', 'ක' සහ 'ර' යන අකුරු ලොප් නොවේ.

နကာရ မကာရ ကကာရ ရကာရာနံ ဓာတွန္တာနံ လောပေါ န ဟောတိ ဣကာရယုတ္တေ တပစ္စယေ ပရေ.

'ඉ' කාරයෙන් යුක්ත වූ 'ත' ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි ධාතු කෙළවර වූ 'න' කාර, 'ම' කාර, 'ක' කාර, 'ර' කාරයන්ගේ ලොප් වීමක් සිදු නොවේ.

ဟနိဘုံ, ဂမိတော, ရမိတော, သကိတော, သရိတော, ကရိတွာ.

හනිතුං (මරන්නට), ගමිතෝ (ගිය), රමිතෝ (ඇලුණු), සකිතෝ (සැක කළ), සරිතෝ (සිහි කළ), කරිත්වා (කොට).

ဣယုတ္တတမှီတိ ကိမတ္ထံ? ဂတော, သတော.

'ඉ' කාරයෙන් යුක්ත වූ ත ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි යැයි කීවේ කුමක් සඳහාද? 'ගතෝ' (ගිය), 'සතෝ' (සිහි ඇති) යන තන්හි නොවීම පිණිසය.

၆၁၈, ၅၇၁. န က ဂတ္တံ စ ဇာဏွုမှိ.

618, 571. 'ණ්වු' ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි 'ච' සහ 'ජ' කාරයන්ට 'ක' සහ 'ග' බව සිදු නොවේ.

စကာရ ဇကာရာ ကကာရ ဂကာရတ္တံ နာပဇ္ဇန္တေ ဏွုမှိ ပစ္စယေ ပရေ.

ණුවු (ṇvu) ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි, ච කාරය සහ ජ කාරය (පිළිවෙළින්) ක කාර සහ ග කාර බවට පත් නොවේ.

ပစတီတိ ပါစကော, ယဇတီတိ ယာဇကော.

පිසිනු ලබන්නේද එහෙයින් ‘පාචක’ (පිසින්නා) වේ, පුදනු ලබන්නේද එහෙයින් ‘යාජක’ (පුදන්නා) වේ.

၆၁၉, ၅၇၃. ကရဿ [Pg.286] စ တတ္တံ တုသ္မိံ.

619, 573. ‘තු’ ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි ද ‘කර’ ධාතුවෙහි (ර කාරයට) ‘ත’ කාර බව පැමිණේ.

ကရဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ အန္တဿ ရကာရဿ တကာရတ္တံ ဟောတိ တုပစ္စယေ ပရေ.

‘තු’ ප්‍රත්‍යය පර වූ කල්හි ‘කර’ යන මෙම ධාතුවේ අවසාන ‘ර’ කාරයට ‘ත’ කාර බව (තත්තය) වෙයි.

ကရောတီတိ ကတ္တာ, ကရောန္တီတိ ကတ္တာရော.

කරන්නේද එහෙයින් ‘කත්තා’ (කරන්නා) වේ, කරත්ද එහෙයින් ‘කත්තාරෝ’ (කරන්නෝ) වෙති.

၆၂၀, ၅၄၉. တုံ တုန တဗ္ဗေသု ဝါ.

620, 549. ‘තුං’, ‘තුන’ සහ ‘තබ්බ’ ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි ද ඇතැම් විට (ත කාර බව වෙයි).

ကရဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ အန္တဿ ရကာရဿ တကာရတ္တံ ဟောတိ ဝါ တုံ တုန တဗ္ဗဣစ္စေတေသု ပစ္စယေသု.

‘තුං’, ‘තුන’ සහ ‘තබ්බ’ යන මෙම ප්‍රත්‍යයන් පර වූ කල්හි, ‘කර’ යන ධාතුවේ අවසාන ‘ර’ කාරයට විකල්පයෙන් (ඇතැම් විට) ‘ත’ කාර බව (තත්තය) වෙයි.

ကတ္တုံ, ကာတုံ, ကတ္တုန. ကာတုန, ကတ္တဗ္ဗံ, ကာတဗ္ဗံ.

කත්තුං (කරනු පිණිස), කාතුං (කරනු පිණිස); කත්තුන (කොට), කාතුන (කොට); කත්තබ්බං (කළ යුතුය), කාතබ්බං (කළ යුතුය).

၆၂၁, ၅၅၃. ကာရိတံ ဝိယ ဏာနုဗန္ဓော.

621, 553. ණ (ණකාර) අනුබන්ධය (ඉත්කුර) ඇති ප්‍රත්‍යය කාරිත ප්‍රත්‍යයක් මෙනි.

ဏကာရာနုဗန္ဓော ပစ္စယော ကာရိတံ ဝိယ ဒဋ္ဌဗ္ဗော ဝါ.

ණකාරය අනුබන්ධ කොට ඇති ප්‍රත්‍යය කාරිත ප්‍රත්‍යයක් මෙන් දත යුතුය.

ဒါဟော, ဒေဟော, ဝါဟော, ဗာဟော, စာဂေါ, ဝါရော, စာရော, ပရိက္ခာရော, ဒါယကော, နာယကော, လာဝကော, ဘာဝကော, ကာရီ, ဃာတီ, ဒါယီ.

දාහෝ, දේහෝ, වාහෝ, බාහෝ, චාගෝ, වාරෝ, චාරෝ, පරික්ඛාරෝ, දායකෝ, නායකෝ, ලාවකෝ, භාවකෝ, කාරී, ඝාතී, දායී.

ဝါတိ ကိမတ္ထံ? ဥပက္ခရော.

‘වා’ (විකල්පයෙන්) යන්න කුමකටද? උපක්ඛරෝ (සහකාරයා/පරික්ඛාරය) යන මෙබඳු උදාහරණයක මෙම නීතියට ව්‍යතිරේකයක් (නොවීම) දැක්වීම සඳහාය.

၆၂၂, ၅၇၀. အနကာ [Pg.287] ယု ဏွူနံ.

622, 570. යු (yu) සහ ණුවු (ṇvu) යන ප්‍රත්‍යයන්ට පිළිවෙළින් අන (ana) සහ අක (aka) යන ආදේශයෝ වෙති.

ယုဏွုဣစ္စေတေသံ ပစ္စယာနံ အန အကဣစ္စေတေ အာဒေသာ ဟောန္တိ.

‘යු’, ‘ණුවු’ යන මෙම ප්‍රත්‍යයන්ට පිළිවෙළින් ‘අන’ සහ ‘අක’ යන මේ ආදේශයෝ වෙති.

နန္ဒနံ, ကာရကော.

නන්දනං (සතුටු වීම/නන්දන වනය), කාරකෝ (කරන්නා).

၆၂၃, ၅၅၄. က ဂါ စ ဇာနံ.

623, 554. ච කාර සහ ජ කාරයන්ට පිළිවෙළින් ක කාර සහ ග කාර ආදේශයෝ වෙති.

စ ဇဣစ္စေတေသံ ဓာတွန္တာနံ ကကာရဂကာရာဒေသာ ဟောန္တိ ဏာနုဗန္ဓေ ပစ္စယေ ပရေ.

ණකාරය අනුබන්ධ වූ ප්‍රත්‍යයක් පර වූ කල්හි, ධාතු කෙළවර වූ ‘ච’ සහ ‘ජ’ යන්නන්ට පිළිවෙළින් ‘ක’ කාර සහ ‘ග’ කාර ආදේශයෝ වෙති.

ပါကော, ယောဂေါ.

පාකෝ (පිසීම/පැසීම), යෝගෝ (යෙදීම/සංයෝගය).

ဣတိ ကိဗ္ဗိဓာနကပ္ပေ ပဉ္စမော ကဏ္ဍော.

මෙසේ කෘත් විධාන කල්පයෙහි පස්වන කාණ්ඩය නිමාවේ.

ကိတကပ္ပော နိဋ္ဌိတော.

කෘත් කල්පය (කෘදන්ත කාණ්ඩය) නිමවන ලදී.

၈. ဥဏာဒိကပ္ပ

8. උණාදි කල්පය

ဆဋ္ဌကဏ္ဍ

හයවන කාණ්ඩය

၆၂၄, ၅၆၃. ကတ္တရိ [Pg.288] ကိတ.

624, 563. කෘත් (කිත) ප්‍රත්‍යයෝ කර්තෘ අර්ථයෙහි වෙති.

ကတ္တုဣစ္စေတသ္မိံ အတ္ထေ ကိတ ပစ္စယာ ဟောန္တိ.

කර්තෘ (කරන්නා) යන අර්ථයෙහි කෘත් (කිත) ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

ကာရု, ကာရုကော, ကာရကော, ပါစကော, ကတ္တာ, ဇနိတာ, ပစိတာ, နေတာ.

කාරු (වඩුවා/කර්මාන්තකරු), කාරුකෝ (කර්මාන්තකරු), කාරකෝ (කරන්නා), පාචකෝ (පිසින්නා), කත්තා (කරන්නා), ජනිතා (උපදවන්නා), පචිතා (පිසින්නා), නේතා (මඟ පෙන්වන්නා/නෙතන්නා).

၆၂၅, ၆၀၅. ဘာဝကမ္မေသု ကိစ္စတ္တ ခတ္ထာ.

625, 605. භාව (ක්‍රියාව) සහ කර්ම යන අර්ථයන්හි ‘කිච්ච’ (කෘත්‍ය), ‘ත’ සහ ‘ඛ’ අර්ථ ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

ဘာဝကမ္မဣစ္စေတေသွတ္ထေသု ကိစ္စ တ္တ ခတ္ထဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ.

භාව සහ කර්ම යන මේ අර්ථයන්හි ‘කිච්ච’, ‘ත’ සහ ‘ඛත්ථ’ (ඛ-අර්ථ) යන මේ ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗံ ဥပသမ္ပာဒနီယံ ဘဝတာ, သယိတဗ္ဗံ ဘဝတာ, ကတ္တဗ္ဗံ ဘဝတာ, ဘောတ္တဗ္ဗော ဩဒနော ဘဝတာ, အသိတဗ္ဗံ ဘောဇနံ ဘဝတာ, အသိတံ ဘဝတာ, သယိတံ ဘဝတာ, ပစိတံ ဘဝတာ, အသိတံ အသနံ ဘဝတာ, သယိတံ သယနံ ဘဝတာ, ပစိတော ဩဒနော ဘဝတာ, ကိဉ္စိဿယော, ဤသဿယော, ဒုဿယော, သုဿယော ဘဝတာ.

ඔබ විසින් උපසම්පදා කටයුතුය (උපසම්පාදේතබ්බං), ඔබ විසින් උපසම්පදා කටයුතුය (උපසම්පාදනීයං), ඔබ විසින් සැතපිය යුතුය, ඔබ විසින් කටයුතුය, ඔබ විසින් බත අනුභව කටයුතුය, ඔබ විසින් භෝජනය අනුභව කටයුතුය, ඔබ විසින් අනුභව කරන ලදී, ඔබ විසින් සැතපෙන ලදී, ඔබ විසින් පිසින ලදී, ඔබ විසින් අනුභව කරන ලද ආහාරය වේ, ඔබ විසින් සැතපෙන ලද යහන වේ, ඔබ විසින් පිසින ලද බත වේ, ඔබ විසින් කිඳිසි සෙය්‍යාව (වාසය) කටයුතුය, මඳක් සෙය්‍යාව කටයුතුය, දුකසේ සෙය්‍යාව කටයුතුය, පහසුවෙන් සෙය්‍යාව කටයුතුය.

၆၂၆, ၆၃၄. ကမ္မနိ [Pg.289] ဒုတိယာယ တ္တော.

626, 634. ද්විතීයා විභක්ති අර්ථයෙහි කර්මකාරකයෙහි කර්තෘ සඳහා ‘ත’ ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ကမ္မနိ ဣစ္စေတသ္မိံ အတ္ထေ ဒုတိယာယံ ဝိဘတ္တိယံ ကတ္တရိ တ္တပစ္စယော ဟောတိ.

කර්ම අර්ථයෙහි ද්විතීයා විභක්තියෙහි කර්තෘ සඳහා ‘ත’ ප්‍රත්‍යය (ත-ප්‍රත්‍යය) වෙයි.

ဒါနံ ဒိန္နော ဒေဝဒတ္တော, သီလံ ရက္ခိတော ဒေဝဒတ္တော, ဘတ္တံ ဘုတ္တော ဒေဝဒတ္တော, ဂရုံ ဥပါသိတော ဒေဝဒတ္တော.

දානය දුන් දේවදත්ත, සීලය රැක්කා වූ දේවදත්ත, බත අනුභව කළා වූ දේවදත්ත, ගුරුන් ඇසුරු කළා වූ (සේවය කළා වූ) දේවදත්ත.

၆၂၇, ၆၅၂. ချာဒီဟိ မာန မ စ တော ဝါ.

627, 652. ‘ඛ්‍යා’ (khyā) ආදී ධාතූන්ගෙන් ‘මාන’, ‘ම’ ප්‍රත්‍යයෝ ද, ‘ම’ කාරයට විකල්පයෙන් ‘ත’ කාරය ද වෙති.

ခိ ဘီ သု ရု ဟု ဝါ ဓူ ဟိ လူ ပီ အဒဣစ္စေဝမာဒီဟိ ဓာတူဟိ မန ပစ္စယော ဟောတိ, မဿ စ တော ဟောတိ ဝါ.

ඛි, භී, සු, රු, හු, වා, ධූ, හි, ලූ, පී, අද යනාදී ධාතූන්ගෙන් ‘මාන’ (මන) ප්‍රත්‍යය වෙයි, ‘ම’ කාරයට විකල්පයෙන් ‘ත’ කාර ආදේශය ද වෙයි.

ခီယန္တိ ဥပဒ္ဒဝါ ဧတ္ထာတိ ခေမော, ဘာယိတဗ္ဗောတိ ဘေမော, ဘာယန္တိ ဧတသ္မာတိ ဝါ ဘေမော, ရံသိယော အဘိဿဝေတီတိ သောမော, ရဝတိ ဂစ္ဆတီတိ ရောမော, ဟုဝတိ ဇုဟွတိ ဧတေနာတိ ဟောမော, ပဋိလောမဝသေန ဝါတိ ဂစ္ဆတီတိ ဝါမော, လာမကဝသေန ဝါတိ ဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတီတိ ဝါ ဝါမော, ဓုနာတိ ကမ္ပတီတိ ဓူမော, သေဋ္ဌဘာဝေန ဟိနောတိ ပဝတ္တတိ စိတ္တံ ဧတသ္မိန္တိ ဟေမော, လုနိတဗ္ဗောတိ လောမော, မံသစမ္မာနိ လုနာတိ ဆိန္ဒတီတိ ဝါ လောမော, ပိယနံ ပေမော, ပိယာယိတဗ္ဗောတိ ဝါ ပေမော, သုခဒုက္ခံ အဒတိ ဘက္ခတီတိ အတ္တာ, ဇာတိဇရာမရဏာဒီဟိ အဒီယတေ ဘက္ခီယတေတိ ဝါ အတ္တာ, အာတုမာ.

මෙහි උපද්‍රවයෝ ක්ෂය වෙත්ද එහෙයින් ‘ඛේම’ (ක්ෂේම/සෙම) වේ; බිය විය යුතු බැවින් ‘භේම’ වේ, නැතහොත් මෙයින් බිය වෙත්ද එහෙයින් ‘භේම’ වේ; රශ්මීන් වහනය කෙරේද (ගලයිද) එහෙයින් ‘සෝම’ (චන්ද්‍රයා) වේ; ශබ්ද කෙරේද (යයිද) එහෙයින් ‘රෝම’ (ලොම්) වේ; මෙයින් හෝම පූජා කෙරෙත්ද එහෙයින් ‘හෝම’ වේ; පටහැනි අතට හමා යයිද එහෙයින් ‘වාම’ (වම/ඇදය) වේ, නැතහොත් ළාමක (පහත්) ලෙස පවතීද එහෙයින් ද ‘වාම’ වේ; කම්පා කෙරේද (සොලවයිද) එහෙයින් ‘ධූම’ (දුම) වේ; ශ්‍රේෂ්ඨත්වය නිසා සිත පවතීද එහෙයින් ‘හේම’ (රන්) වේ; කපා දැමිය යුතු බැවින් ‘ලෝම’ වේ, නැතහොත් මස් සහ සම කපා දමයිද එහෙයින් ද ‘ලෝම’ වේ; ප්‍රිය කිරීම ‘පේම’ (ප්‍රේමය) වේ, නැතහොත් ප්‍රිය කටයුතු බැවින් ‘පේම’ වේ; සැප දුක් අනුභව කෙරේද එහෙයින් ‘අත්තා’ (ආත්මය) වේ, නැතහොත් ජාති ජරා මරණාදියෙන් අනුභව කරනු ලැබේද (පෙළනු ලැබේද) එහෙයින් ද ‘අත්තා’ හෝ ‘ආතුමා’ වේ.

၆၂၈, ၆၅၃. သမာဒီဟိ [Pg.290] ထ မာ.

628, 653. ‘සමු’ (samu) ආදී ධාතූන්ගෙන් ‘ථ’ සහ ‘ම’ ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

သမု ဒမု ဒရ ရဟ ဒု ဟိ သိ ဘီ ဒါ ယာ သာ ဌာဘသဣစ္စေဝမာဒီဟိ ဓာတူဟိ ထ မ ပစ္စယာ ဟောန္တိ.

සමු, දමු, දර, රහ, දු, හි, සි, භී, දා, යා, සා, ඨා, භස යනාදී ධාතූන්ගෙන් ‘ථ’ සහ ‘ම’ ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

သမေတီတိ သမထော, ဒမတီတိ ဒမထော, ဒမနံ ဝါ ဒမထော, ဒမိတဗ္ဗောတိ ဝါ ဒမထော, ဒရတီတိ ဒရထော, ဇိဏ္ဏဘာဝံ ရဟိဿတိ ဂဏှိဿတီတိ ရထော, ဒဗ္ဗသမ္ဘာရေ ရဟတိ ဂဏှာတီတိ ဝါ ရထော, ဒဝတိ ဂစ္ဆတီတိ ဒုမော, ဒဝတိ ဝုဒ္ဓိ ဝိရုဠှိ ဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတီတိ ဥဒ္ဓံ ဝါ ဒုမော, ပထဝီပဗ္ဗတာဒီသု ဂစ္ဆတိ ပတတီတိ ဟိမော, ကမ္မဝါစာယ ဗန္ဓတိ ဧတ္ထာတိ သီမာ. ဗန္ဓိတဗ္ဗာတိ ဝါ သီမာ. ဘာယန္တိ ဧတသ္မာတိ ဘီမော, သတ္တေ အဝခဏ္ဍေန္တိ နိဝါရေန္တိ ဧတေနာတိ ဒါမော, မူသိကာဒီဟိ ခါဒီယတိ အဝခဏ္ဍီယတီတိ ဝါ ဒါမော, ယာတိ ဂစ္ဆတီတိ ယာမော, ပရေသံ စိတ္တံ ဂဏှိတုံ သမတ္ထေတီတိ သာမော, တိဋ္ဌန္တိ ဧတေနာတိ ထာမော, ဘသတိ ဘသ္မီကရီယတီတိ ဘသ္မာ.

සංසිඳෙන්නේද එහෙයින් ‘සමථ’ වේ; දමනය කෙරේද එහෙයින් ‘දමථ’ වේ, නැතහොත් දමනය කිරීම ‘දමථ’ වේ, නැතහොත් දමනය කටයුතු බැවින් ද ‘දමථ’ වේ; විදාරණය කෙරේද (කලකිරේද) එහෙයින් ‘දරථ’ (ක්ලේශ දරථය) වේ; දිරාපත් බව ලබාගනීද එහෙයින් ‘රථ’ වේ, නැතහොත් ද්‍රව්‍ය සම්භාරයන් ලබාගනීද එහෙයින් ද ‘රථ’ වේ; වේගයෙන් වැඩෙන්නේද එහෙයින් ‘දුම’ (වෘක්ෂය) වේ, නැතහොත් උඩු අතට වර්ධනය වෙමින් පවතීද එහෙයින් ද ‘දුම’ වේ; පෘථිවි පර්වත ආදියෙහි ගමන් කෙරේද (පතිත වේද) එහෙයින් ‘හිම’ වේ; කර්ම වාක්‍යයෙන් (සීමා සම්මතියෙන්) මෙහි බඳීද එහෙයින් ‘සීමා’ වේ, නැතහොත් බැඳිය යුතු බැවින් ද ‘සීමා’ වේ; මෙයින් බිය වෙත්ද එහෙයින් ‘භීම’ වේ; සතුන් මෙයින් වළක්වත්ද (බඳිත්ද) එහෙයින් ‘දාම’ (කයිර/දම) වේ, නැතහොත් මීයන් ආදීන් විසින් කනු ලැබේද (කැබලි කරනු ලැබේද) එහෙයින් ද ‘දාම’ වේ; යන්නේද එහෙයින් ‘යාම’ (ප්‍රහරය) වේ; අනෙකාගේ සිත ගැනීමට සමත් කෙරේද එහෙයින් ‘සාම’ (සාමකාමී/මෘදු) වේ; මෙයින් පිහිටත්ද එහෙයින් ‘ථාම’ (ශක්තිය/බලය) වේ; දැවී අළු කෙරේද එහෙයින් ‘භස්මා’ (අළු) වේ.

၆၂၉, ၅၆၉. ဂဟဿု’ပဓဿေ ဝါ.

629, 569. ‘ගහ’ (gaha) ධාතුවෙහි උපධා (අවසානයට පෙර) ‘අ’ කාරයට විකල්පයෙන් ‘ඒ’ කාරය වෙයි.

ဂဟဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ ဥပဓဿ အကာရဿ ဧတ္တ ဟောတိ ဝါ.

‘ගහ’ යන මෙම ධාතුවේ උපධා වූ ‘අ’ කාරයට විකල්පයෙන් ‘ඒ’ කාර බව (එත්තය) වෙයි.

ဒဗ္ဗသမ္ဘာရ ဂဏှာတီတိ ဂေဟံ, ဂဟံ.

ද්‍රව්‍ය සම්භාරයන් ලබාගන්නේද (එක්රැස් කරන්නේද) එහෙයින් ‘ගේහං’ (ගෙය) හෝ ‘ගහං’ (ගෘහය) වේ.

၆၃၀, ၆၅၄. မသုဿ [Pg.291] သုဿ စ္ဆရ စ္ဆေရာ.

630, 654. 'මසු' සහ 'සුස්ස' යන ශබ්දයන්ට 'ච්ඡර' සහ 'ච්ඡේර' යන ආදේශයෝ වෙති.

မသုဣစ္စေတဿ ပါဋိပဒိကဿ သုဿ စ္ဆရစ္ဆေရာဒေသာ ဟောန္တိ.

'මසු' යන මේ ප්‍රාතිපදිකයේ 'සුස්ස' යන්නට 'ච්ඡර' සහ 'ච්ඡේර' යන ආදේශයෝ වෙති.

မစ္ဆရတီတိ မစ္ဆရော, ဧဝံ မစ္ဆေရော.

'මසුරුකම් කෙරේනුයි මච්ඡර (මසුරු) නම් වේ. එසේම මච්ඡේර ද වේ.'

၆၃၁, ၆၅၅. အာပုဗ္ဗစရဿ စ.

631, 655. 'ආ' යන්න පූර්වයෙහි ඇති 'චර' ධාතුවට ද (මෙම ආදේශයෝ වෙති).

အာပုဗ္ဗဿ စရဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ စ္ဆရိယစ္ဆရစ္ဆေရာ ဒေသာ ဟောန္တိ, အာပုဗ္ဗဿ စ ရဿော ဟောတိ.

'ආ' යන්න පූර්වයෙහි ඇති 'චර' යන මේ ධාතුවට 'ච්ඡරිය', 'ච්ඡර' සහ 'ච්ඡේර' යන ආදේශයෝ වෙති. පූර්වයෙහි ඇති 'ආ' යන්නට ලුහු බව ද වෙයි.

အာဘုသော စရိတဗ္ဗန္တိ အစ္ဆရိယံ. ဧဝံ အစ္ဆရံ, အစ္ဆေရံ.

'නිතර හැසිරිය යුතු බැවින් අච්ඡරිය (අසිරිමත්) නම් වේ. එසේම අච්ඡර, අච්ඡේර ද වෙයි.'

စဂ္ဂဟဏေန မသုဿ သုဿာပိ စ္ဆရိယာဒေသော ဟောတိ, မစ္ဆရိယံ.

'ච' ශබ්දය ග්‍රහණය කිරීමෙන් 'මසු' යන්නෙහි 'සුස්ස' කොටසට 'ච්ඡරිය' යන ආදේශය ද වෙයි; එවිට 'මච්ඡරිය' (මසුරුකම) යන්න සිද්ධ වේ.

၆၃၂, ၆၅၆. အလ ကလ သလေဟိ လယာ.

632, 656. 'අල', 'කල', 'සල' යන ධාතූන්ගෙන් 'ල' සහ 'ය' ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

အလ ကလ သလဣစ္စေတေဟိ ဓာတူဟိ လ ယပစ္စယာ ဟောန္တိ.

'අල', 'කල', 'සල' යන මේ ධාතූන්ගෙන් 'ල' සහ 'ය' ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

အလတိ သမတ္ထေတီတိ အလ္လံ, ကလိတဗ္ဗံ သင်္ချာတဗ္ဗန္တိ ကလ္လံ, သလတိ ဂစ္ဆတိ ပဝိသတီတိ သလ္လံ. ဧဝံ အလျံ, ကလျံ, သလျံ.

'සමත් වෙයි, ප්‍රමාණවත් වෙයි යන අර්ථයෙන් අල්ල (තෙත් වූ) ද, ගිනිය යුතු, දත යුතු යන අර්ථයෙන් කල්ල (යෝග්‍ය වූ) ද, සිදුරු කරමින් ඇතුළු වෙයි යන අර්ථයෙන් සල්ල (හී සැරය) ද වේ. එසේම අල්‍ය, කල්‍ය, සල්‍ය ද වෙති.'

၆၃၃, ၆၅၇. ယာဏ [Pg.292] လာဏာ.

633, 657. 'යාණ' සහ 'ලාණ' ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

တေဟိ ကလ သလဣစ္စေတေဟိ ဓာတူဟိ ယာဏ လာဏပစ္စယာ ဟောန္တိ.

එම 'කල' සහ 'සල' යන ධාතූන්ගෙන් 'යාණ' සහ 'ලාණ' ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

ကလိတဗ္ဗံ သင်္ချာတဗ္ဗန္တိ ကလျာဏံ, ဂဏတော ပဋိက္ကမိတွာ သလန္တိ ဧတ္ထာတိ ပဋိသလျာဏံ. ဧဝံ သလ္လာဏော, ပဋိသလ္လာဏော.

'භාග්‍යවත් වූ, ප්‍රශංසනීය වූ යන අර්ථයෙන් කල්‍යාණ ද, සමූහයාගෙන් ඉවත්ව හුදෙකලාව වෙසෙයි යන අර්ථයෙන් පටිසල්‍යාණ (විවේකය) ද වේ. එසේම සල්ලාණ, පටිසල්ලාණ ද වෙති.'

၆၃၄, ၆၅၈. မထိဿ ထဿ လော စ.

634, 658. 'මථ' ධාතුවේ 'ථ' යන්නට 'ල' කාරය ආදේශ වෙයි.

မထဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ ထဿ လာဒေသောဟောတိ. အညမညံ မထတိ ဝိလောဠတီတိ မလ္လော, မလ္လံ.

'මථ' යන මේ ධාතුවේ 'ථ' යන්නට 'ල' කාරය ආදේශ වෙයි. ඔවුනොවුන් පොර බදයි, මථනය කරයි යන අර්ථයෙන් මල්ල (පොර බදන්නා) හෝ මල්ල (භාජනය) වේ.

စဂ္ဂဟဏေန လတော ကော စ အာဂမော ဟောတိ. မလ္လကော, မလ္လကံ.

'ච' ශබ්දය ග්‍රහණය කිරීමෙන් 'ල' කාරයට පසුව 'ක' කාරය ආගමයක් ලෙස ද පැමිණෙයි; එවිට මල්ලක, මල්ලකං යන රූපයන් සිද්ධ වේ.

၆၃၅, ၅၅၉. ပေသာတိသဂ္ဂပတ္တကာလေသုကိစ္စာ.

635, 559. 'පේස' (නියෝගය), 'අතිසග්ග' (කැමැත්ත පරිදි පැවරීම) සහ 'පත්තකාල' (සුදුසු කාලය) යන අර්ථයන්හි 'කිච්ච' ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

ပေသ အတိသဂ္ဂ ပတ္တကာလဣစ္စေတေသွတ္ထေသု ကိစ္စပစ္စယာ ဟောန္တိ.

නියෝගය, පැවරීම සහ සුදුසු කාලය යන මේ අර්ථයන්හි 'කිච්ච' ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

ကတ္တဗ္ဗံ ကမ္မံ ဘဝတာ, ကရဏီယံ ကိစ္စံ ဘဝတာ, ဘောတ္တဗ္ဗံ ဘောဇနံ ဘဝတာ, ဘောဇနီယံ ဘောဇနံ ဘဝတာ, အဇ္ဈယိတဗ္ဗံ အဇ္ဈေယျံ ဘဝတာ, အဇ္ဈယနီယံ အဇ္ဈေယျံ ဘဝတာ.

'ඔබ විසින් කටයුත්ත කළ යුතුය, ඔබ විසින් කර්තව්‍යය කළ යුතුය, ඔබ විසින් භෝජනය අනුභව කළ යුතුය, ඔබ විසින් භෝජනය අනුභව කටයුතුය, ඔබ විසින් අධ්‍යයනය කටයුතුය, ඔබ විසින් ඉගෙන ගත යුතුය.'

၆၃၆, ၆၅၉. အဝဿကာ’ဓမိဏေသု [Pg.293] ဏီ စ.

636, 659. 'අවස්සක' (ඒකාන්තයෙන් කළ යුතු බව) සහ 'අධමිණ' (ණයගැති බව) යන අර්ථයන්හි 'ණී' ප්‍රත්‍යය ද, 'කිච්ච' ප්‍රත්‍යයෝ ද වෙති.

အဝဿက အဓမိဏဣစ္စေတေသွတ္ထေသု ဏီပစ္စယော ဟောတိ, ကိစ္စာ စ.

ඒකාන්තයෙන් කළ යුතු බව සහ ණයගැති බව යන මේ අර්ථයන්හි 'ණී' ප්‍රත්‍යය ද, 'කිච්ච' ප්‍රත්‍යයෝ ද වෙති.

အဝဿတေ တာဝ – ကာရီသိ မေ ကမ္မံ အဝဿံ ဟာရီသိ မေ ဘာရံ အဝဿံ.

පළමුව ඒකාන්තයෙන් කළ යුතු බව (අවස්සක) අර්ථයෙහි: 'ඔබ මාගේ වැඩය ඒකාන්තයෙන් කරන්නෙහිය, ඔබ මාගේ බර ඒකාන්තයෙන් ගෙන යන්නෙහිය.'

အဓမိဏေ – ဒါယီသိ မေ သတံ ဣဏံ, ဓာရီသိ မေ သဟဿံ ဣဏံ.

ණයගැති (අධමිණ) අර්ථයෙහි: 'ඔබ මට සියයක් ණය දිය යුත්තෙහිය, ඔබ මට දහසක් ණය දැරිය යුත්තෙහිය.'

ကိစ္စာ စ – ဒါတဗ္ဗံ မေ ဘဝတာ သတံ ဣဏံ. ဓာရယိတဗ္ဗံ မေ ဘဝတာ သဟဿံ ဣဏံ, ကတ္တဗ္ဗံ မေ ဘဝတာ ဂေဟံ, ကရဏီယံ မေ ဘဝတာ ကိစ္စံ, ကာရိယံ မေ ဘဝတာ သယနံ.

'කිච්ච' ප්‍රත්‍යයන් සම්බන්ධයෙන් ද: 'ඔබ විසින් මට සියයක ණයක් දිය යුතුය. ඔබ විසින් මට දහසක ණයක් දැරිය යුතුය, ඔබ විසින් මට ගෙයක් කළ යුතුය, ඔබ විසින් මට කටයුත්තක් කළ යුතුය, ඔබ විසින් මට යහනක් තැනිය යුතුය.'

၆၃၇, ၀. အရဟသက္ကာဒီဟိ တုံ.

637, 0. 'අරහ', 'සක්ක' ආදී ශබ්දයන් යෙදෙන කල්හි සියලු ධාතූන්ගෙන් 'තුං' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

အရဟ သက္က ဘဗ္ဗဣစ္စေဝမာဒီဟိ ပယောဂေ သတိ သဗ္ဗဓာတူဟိ တုံပစ္စယော ဟောတိ.

'අරහ', 'සක්ක', 'භබ්බ' යන මේ ආදී ශබ්දයන්ගේ යෙදීමක් ඇති කල්හි, සියලු ධාතූන්ගෙන් 'තුං' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

အရဟာ ဘဝံ ဝတ္တုံ, အရဟာ ဘဝံ ကတ္တုံ, သက္ကာ ဘဝံ ဟန္တုံ, သက္ကာ ဘဝံ ဇနေတုံ, ဇနိတုံ, ဘဝိတုံ, သက္ကာ ဘဝံ ဒါတုံ, သက္ကာ ဘဝံ ဂန္တုံ, တဗ္ဗော ဘဝံ ဇနေတုံ ဣစ္စေဝမာဒိ.

'ඔබ වහන්සේ කීමට සුදුසුය, ඔබ වහන්සේ කිරීමට සුදුසුය, ඔබ වහන්සේට මරන්නට හැක්කේය, ඔබ වහන්සේට උපදවන්නට හැක්කේය, වන්නට හැක්කේය, ඔබ වහන්සේට දෙන්නට හැක්කේය, ඔබ වහන්සේට යන්නට හැක්කේය, ඔබ වහන්සේ උපදවන්නට සුදුසුය යනාදී වශයෙනි.'

၆၃၈, ၆၆၀. ဝဇာဒီဟိပဗ္ဗဇ္ဇာဒယော [Pg.294] နိပ္ပဇ္ဇန္တေ.

638, 660. 'වජ' ආදී ධාතූන්ගෙන් 'පබ්බජ්ජා' (පැවිද්ද) ආදී ශබ්දයන් නිපදවෙති.

ဝဇဣစ္စေဝမာဒီဟိ ဓာတူဟိ, ဥပသဂ္ဂပစ္စယာဒီဟိ စ ပဗ္ဗဇ္ဇာဒယော သဒ္ဒါ နိပ္ပဇ္ဇန္တေ.

'වජ' යන මේ ආදී ධාතූන්ගෙන් ද උපසර්ග සහ ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් ද 'පබ්බජ්ජා' (පැවිද්ද) ආදී ශබ්දයන් නිපදවෙති.

ပဌမမေဝ ဝဇိတဗ္ဗာတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာ, ဣဉ္ဇနံ ဧဇ္ဇာ, သမဇ္ဇနံ သမဇ္ဇာ, နိသီဒနံ နိသဇ္ဇာ, ဝိဇာနနံ ဝိဇ္ဇာ ဝိသဇ္ဇနံ ဝိသဇ္ဇာ, ပဒနံ ပဇ္ဇာ, ဟနနံ ဝဇ္ဈာ, ဧသနံ ဣစ္ဆာ, အတိဧသနံ အတိစ္ဆာ, သဒနံ သဇ္ဇာ, သယန္တိ ဧတ္ထာတိ သေယျာ, သမ္မာ စိတ္တံ နိဓေတိ ဧတာယာတိ သဒ္ဓါ, စရိတဗ္ဗာ စရိယာ, ကရဏံ ကိရိယာ, ရုဇနံ ရုစ္ဆာ, ပဒနံ ပစ္ဆာ, ရိဉ္စနံ ရိစ္ဆာ, တိကိစ္ဆနံ တိတိစ္ဆာ, သံကောစနံ သံကုစ္ဆာ, မဒနံ မစ္ဆာ, လဘနံ လစ္ဆာ, ရဒိဟဗ္ဗာတိ ရစ္ဆာ, ရဒနံ ဝိလေခနံ ဝါရစ္ဆာ, အဓော ဘာဂေန ဂစ္ဆတီတိ တိရစ္ဆာ, တိရစ္ဆာနော, အဇနံ အစ္ဆာ, တိတိက္ခတီတိ တိတိက္ခာ, သဟ အာဂမနံ သာဂစ္ဆာ, ဒုဋ္ဌု ဘက္ခနံ ဒေါဘစ္ဆာ, ဒုဋ္ဌု ရောသနံ ဒုရုစ္ဆာ, ပုစ္ဆနံ ပုစ္ဆာ, မုဟနံ မုစ္ဆာ, ဝသနံ ဝစ္ဆာ, ကစနံ ကစ္ဆာ, သဟ ကထနံ သာကစ္ဆာ, တုဒနံ တုစ္ဆာ, ဝိသနံ ဝိစ္ဆာ, ပိသနံ ပိစ္ဆိလ္လာ, သုခဒုက္ခံ မုဒတိ ဘက္ခတီတိ မစ္ဆော[Pg.295], သတ္တာနံ ပါဏံ မုသေတိ စဇေတီတိ မစ္စု, သတနံ သစ္စံ, ဥဒ္ဓံ ဓုနာတိ ကမ္ပတီတိ ဥဒ္ဓစ္စံ, နဋနံ နစ္စံ, နိတနံ နိစ္စံ, တထနံ တစ္ဆံ ဣစ္စေဝမာဒိ.

පළමුවෙන්ම යා යුතුය යන අර්ථයෙන් 'පබ්බජ්ජා' (පැවිද්ද) ද, සෙලවීම යන අර්ථයෙන් 'ඒජ්ජා' (තෘෂ්ණාව) ද, රැස්වීම යන අර්ථයෙන් 'සමජ්ජා' ද, හිඳීම යන අර්ථයෙන් 'නිසජ්ජා' ද, විශේෂයෙන් දැනගැනීම යන අර්ථයෙන් 'විජ්ජා' (විද්‍යාව) ද, බැහැර කිරීම යන අර්ථයෙන් 'විසජ්ජා' ද, ගමන යන අර්ථයෙන් 'පජ්ජා' ද, නැසීම යන අර්ථයෙන් 'වජ්ඣා' ද, සෙවීම යන අර්ථයෙන් 'ඉච්ඡා' ද, දැඩිව සෙවීම යන අර්ථයෙන් 'අතිච්ඡා' ද, හිඳිනා තැන යන අර්ථයෙන් 'සජ්ජා' ද, මෙහි සයනය කෙරෙයි යන අර්ථයෙන් 'සෙය්‍යා' (යහන) ද, මනාව සිත තබයි යන අර්ථයෙන් 'සද්ධා' (ශ්‍රද්ධාව) ද, හැසිරිය යුතු බැවින් 'චරියා' ද, කිරීම යන අර්ථයෙන් 'කිරියා' (ක්‍රියාව) ද, රිදීම යන අර්ථයෙන් 'රුච්ඡා' ද, පසුව යන අර්ථයෙන් 'පච්ඡා' ද, හැරදැමීම යන අර්ථයෙන් 'රිච්ඡා' ද, පිළියම් කිරීම යන අර්ථයෙන් 'තිතිච්ඡා' ද, හැකිලීම යන අර්ථයෙන් 'සංකුච්ඡා' ද, මත්වීම යන අර්ථයෙන් 'මච්ඡා' ද, ලැබීම යන අර්ථයෙන් 'ලච්ඡා' ද, වීථිය යන අර්ථයෙන් 'රච්ඡා' ද, ලේඛනය යන අර්ථයෙන් 'වාරච්ඡා' ද, හරහට (බඩගාමින්) යයි යන අර්ථයෙන් 'තිරච්ඡා', 'තිරච්ඡාන' ද, යෑම යන අර්ථයෙන් 'අච්ඡා' ද, ඉවසන්නේය යන අර්ථයෙන් 'තිතික්ඛා' ද, එක්ව පැමිණීම යන අර්ථයෙන් 'Double Quote' 'සාගච්ඡා' ද, නරකට අනුභව කිරීම යන අර්ථයෙන් 'දොභච්ඡා' ද, නපුරු ලෙස කෝප වීම යන අර්ථයෙන් 'දුරුච්ඡා' ද, විමසීම යන අර්ථයෙන් 'පුච්ඡා' (ප්‍රශ්නය) ද, මුළාවීම යන අර්ථයෙන් 'මුච්ඡා' ද, වාසය කිරීම යන අර්ථයෙන් 'වච්ඡා' ද, බැබළීම යන අර්ථයෙන් 'kacchā' ද, එක්ව කථා කිරීම යන අර්ථයෙන් 'සාකච්ඡා' ද, හිස්බව යන අර්ථයෙන් 'තුච්ඡා' ද, ඇතුළු වීම යන අර්ථයෙන් 'විච්ඡා' ද, ලිස්සන සුළු බව යන අර්ථයෙන් 'පිච්ඡිල්ලා' ද, සැප දුක විඳියි යන අර්ථයෙන් 'මච්ඡෝ' (මත්ස්‍යයා) ද, සත්ත්වයන්ගේ ප්‍රාණය නැති කරයි යන අර්ථයෙන් 'මච්චු' (මරණය) ද, පවතින සුළු බව යන අර්ථයෙන් 'සච්චං' (සත්‍යය) ද, සිත ඉහළට සලයි/නොසන්සුන් කෙරෙයි යන අර්ථයෙන් 'උද්ධච්ච' (උද්ධච්චය) ද, නැටීම යන අර්ථයෙන් 'නච්චං' (නැටුම) ද, නිරන්තර පැවැත්ම යන අර්ථයෙන් 'නිච්චං' (නිත්‍ය) ද, සැබෑ බව යන අර්ථයෙන් 'තච්ඡං' ද යනාදීහු නිපදවෙති.

၆၃၉, ၅၈၅. ကွိလောပေါ စ.

639, 585. 'ක්වි' ප්‍රත්‍යය ලොප් වීම ද වෙයි, (ඉන්පසු ද ශබ්ද නිපදවෙති).

ကွိလောပေါ ဟောတိ, ပုန စ နိပ္ပဇ္ဇန္တေ.

'ක්වි' ප්‍රත්‍යය ලොප් වීම වෙයි, නැවත ද ශබ්ද නිපදවෙති.

ဝိဝိဓေဟိ သီလာဒိဂုဏေဟိ ဘဝတီတိ ဝိဘူ, ဝိသေသေန ဝါ ဘဝတီတိ ဝိဘူ, သယံ အတ္တနာ ဘဝတီတိ သယမ္ဘူ, အဘိဝိတွာ ဘဝတီတိ အဘိဘူ, သံ သုဋ္ဌု ဓုနာတိ ကမ္ပတီတိ သန္ဓူ, ဝိသေသေန ဘာတိ ဒိဗ္ဗတီတိ ဝိဘာ, နိဿေသေန ဘာတိ ဒိဗ္ဗတီတိ နိဘာ, ပကာရေန ဘာတိ ဒိဗ္ဗတီတိ ပဘာ, သဟ ဘာသန္တိ ဧတ္ထာတိ သဘာ, အာဘုသော ဘာတိ ဒိဗ္ဗတီတိ အာဘာ, ဘုဇေန ကုဋိလေန ဂစ္ဆတီတိ ဘုဇဂေါ, တုရိတတုရိတော ဂစ္ဆတီတိ တုရဂေါ, သံ သုဋ္ဌု ပထဝိံ ခနတီတိ သင်္ခေါ, ဝိသေသေန ယမတိ ဥပရမတီတိ ဝိယော, သုဋ္ဌု မနတိ ဇာနာတီတိ သုမော, ပရိ သမန္တတော တနောတိ ဝိတ္ထာရေတီတိ ပရိတော ဣစ္စေဝမာဒိ.

විවිධ වූ සීලාදී ගුණයෙන් යුක්ත වෙයි යන අර්ථයෙන් හෝ විශේෂයෙන් පවතී යන අර්ථයෙන් 'විභූ' ද, තමාම (ස්වයංභූතව) පවතී යන අර්ථයෙන් 'සයම්භූ' ද, මැඩපවත්වා සිටී යන අර්ථයෙන් 'අභිභූ' ද, මැනවින් සලයි/කම්පා කරයි යන අර්ථයෙන් 'සන්ධූ' ද, විශේෂයෙන් බබළයි යන අර්ථයෙන් 'විභා' (බැබළීම) ද, මුළුමනින්ම බබළයි යන අර්ථයෙන් 'නිභා' ද, ප්‍රකාරයෙන් බබළයි යන අර්ථයෙන් 'පභා' (ප්‍රභාව) ද, මෙහි එක්ව භාෂණය කෙරෙති යන අර්ථයෙන් 'සභා' ද, හාත්පසින් බබළයි යන අර්ථයෙන් 'ஆභා' ද, ඇදට/වක්‍රව යයි යන අර්ථයෙන් 'භුජග' (සර්පයා) ද, වේගයෙන් යයි යන අර්ථයෙන් 'තුරග' (අශ්වයා) ද, පොළොව මැනවින් හාරයි යන අර්ථයෙන් 'සංඛ' ද, විශේෂයෙන් සංයමයට පැමිණෙයි යන අර්ථයෙන් 'වියෝ' ද, මැනවින් සිතයි/දැනගනියි යන අර්ථයෙන් 'සුමෝ' ද, හාත්පසින් පතුරුවයි යන අර්ථයෙන් 'පරිතෝ' ද යනාදීහු නිපදවෙති.

၆၄၀, ၀. သစဇာနံ ကဂါ ဏာနုဗန္ဓေ.

640, 0. 'ණ' කාරය ඉත් (අනුබන්ධ) කොට ඇති ප්‍රත්‍යයක් පර වූ කල්හි, 'ච' සහ 'ජ' යන අකුරු අග ඇති ධාතූන්ගේ 'ච' සහ 'ජ' යන්නට පිළිවෙළින් 'ක' සහ 'ග' යන ආදේශයෝ වෙති.

သစ ဇာနံ ဓာတူနမန္တာနံ စဇာနံ ကဂါဒေသာ ဟောန္တိ ယထာသင်္ချံ ဏာနုဗန္ဓေ ပစ္စယေ ပရေ.

'ණ' කාරය අනුබන්ධ (ඉත්) වූ ප්‍රත්‍යයක් පරවන කල්හි, ධාතූන්ගේ අග පවත්නා 'ච' සහ 'ජ' යන අකුරුවලට පිළිවෙළින් 'ක' සහ 'ග' යන ආදේශයෝ වෙති.

ဩကော[Pg.296], ပါကော, သေကော, သောကော, ဝိဝေကော, စာဂေါ, ယောဂေါ, ဘောဂေါ, ရောဂေါ, ရာဂေါ, ဘာဂေါ, ဘင်္ဂေါ, ရင်္ဂေါ, သင်္ဂေါ.

'ඕක, පාක, සේක, සෝක, විවේක, චාග, යෝග, භෝග, රෝග, රාග, භාග, භංග, රංග, සංග' යනු උදාහරණයි.

၆၄၁, ၅၇၂. နုဒါဒီဟိ ယုဏွူနမနာနနာကာနနကာ သကာရိတေဟိ စ.

641, 572. 'නුද' ආදී ධාතූන්ගෙන් ද, කාරිත (ප්‍රේරණ) ප්‍රත්‍යය සහිත ධාතූන්ගෙන් ද පර වූ 'යු' සහ 'ණ්වු' ප්‍රත්‍යයන්ට පිළිවෙළින් 'අන', 'ආනන', 'අක' සහ 'ආනනක' යන ආදේශයෝ වෙති.

နုဒ သူဒ ဇန သု လူ ဟု ပု ဘူ ဉာ အ သ သမုဣစ္စေဝမာဒီဟိ ဓာတူဟိ, ဖန္ဒ စိတိ အာဏ ဣစ္စေဝမာဒီဟိ သကာရိတေဟိ စ ယုဏွူနံ ပစ္စယာနံ အန အာနန အက အာနနကာဒေသာ ဟောန္တိ ယထာသင်္ချံ ကတ္တရိ, ဘာဝကရဏေသု စ.

'නුද', 'සූද', 'ජන', 'සු', 'ලූ', 'හු', 'පු', 'භූ', 'ඤා', 'අ', 'ස', 'සමු' යන මේ ආදී ධාතූන්ගෙන් ද, කාරිත ප්‍රත්‍යය සහිත වූ 'ඵන්ද', 'චිති', 'ආණ' යන මේ ආදී ධාතූන්ගෙන් ද පර වූ 'යු' සහ 'ණ්වු' ප්‍රත්‍යයන්ට කර්තෘ, භාව සහ කරණ යන අර්ථයන්හි පිළිවෙළින් 'අන', 'ආනන', 'අක', 'ආනනක' යන ආදේශයෝ වෙති.

ကတ္တရိ တာဝ – ပနုဒတီတိ ပနူဒနော. ဧဝံ သူဒနော, ဇနနော, သဝဏော, လဝနော, ဟဝနော, ပဝနော, ဘဝနော, ဉာဏော, အသနော, သမဏော.

පළමුව කර්තෘ අර්ථයෙහි: 'දුරු කරයි යන අර්ථයෙන් පනූදන (දුරු කරන්නා) ද, එසේම සූදන, ජනන, සවණ, ලවන, හවන, පවන, භවන, ඤාණ, අසන, සමණ ද වෙති.'

ဘာဝေ စ – ပနုဒတေ ပနူဒနံ. ဧဝံ သူဒနံ, ဇနနံ, သဝဏံ, လဝနံ, ဟဝနံ, ပဝနံ, ဘဝနံ, ဉာဏံ, အသနံ, သမဏံ, သဉ္ဇာနနံ, ကုယတေ ကာနနံ.

භාව අර්ථයෙහි ද: 'දුරු කිරීම යන අර්ථයෙන් පනූදනං ද, එසේම සූදනං, ජනනං, සවණං, ලවනං, හවනං, පවනං, භවනං, ඤාණං, අසනං, සමණං, සංජානනං ද, ශබ්ද කරනු ලැබේ යන අර්ථයෙන් කානනං ද වෙති.'

ကာရိတေ စ – ဖန္ဒာပီယတေ ဖန္ဒာပနံ, စေတာပီယတေ စေတာပနံ, အာဏာပီယတေ အာဏာပနံ.

ප්‍රයෝජ්‍ය (කාරිත) අර්ථයෙහි ද - සැලීමට සලස්වනු ලැබේ යන අර්ථයෙන් 'ඵන්දාපන' ද, සිතීමට/සපයා ගැනීමට සලස්වනු ලැබේ යන අර්ථයෙන් 'චේතාපන' ද, අණ කිරීමට සලස්වනු ලැබේ යන අර්ථයෙන් 'ආණාපන' ද වේ.

ကရဏေ – နုဒန္တိ အနေနာတိ နူဒနံ, ဧဝံ သူဒနံ, ဇနနံ, သဝဏံ, လဝဏံ, ဟဝနံ, ပဝနံ, ဘဂနံ, ဉာဏံ, အသနံ, သဝဏံ.

කරණ (සාධන) අර්ථයෙහි - මෙයින් බැහැර කෙරෙත් යන අර්ථයෙන් 'නූදන' වේ, එලෙසම සූදන, ජනන, සවණ, ලවණ, හවන, පවන, භගන, ඤාණ, අසන, සවණ ද වේ.

ပုန [Pg.297] ကတ္တရိ – နုဒတီတိ နူဒကော, သူဒတီတိ သူဒဓကာ, ဇနေတီတိ ဇနကော, သုဏောတီတိ သာဝကော, လုနာတီတိ လာဝကော, ဇုဟောတီတိ ဟာဝကော, ပုနာတီတိ ပါဝကော, ဘဝတီတိ ဘာဝကော, ဇာနာတီတိ ဇာနကော, အသတီတိ အသကော, ဥပါသတီတိ ဥပါသကော, သမေတီတိ သမကော.

නැවතත් කර්තෘ අර්ථයෙහි - බැහැර කෙරේ යන අර්ථයෙන් 'නූදක' ද, පිසිනු ලබයි යන අර්ථයෙන් 'සූදධක' ද, උපදවයි යන අර්ථයෙන් 'ජනක' ද, අසයි යන අර්ථයෙන් 'සාවක' ද, කපයි යන අර්ථයෙන් 'ලාවක' ද, පුදයි යන අර්ථයෙන් 'හාවක' ද, පවිත්‍ර කරයි යන අර්ථයෙන් 'පාවක' ද, වෙයි යන අර්ථයෙන් 'භාවක' ද, දනියි යන අර්ථයෙන් 'ජානක' ද, අනුභව කරයි යන අර්ථයෙන් 'අසක' ද, ඇසුරු කරයි/උවටැන් කරයි යන අර්ථයෙන් 'උපාසක' ද, සන්සිඳෙයි යන අර්ථයෙන් 'සමක' ද වේ.

ကာရိတေ တု – ဖန္ဒာပယတီတိ ဖန္ဒာပယကော. ဧဝံ အာဏာပယကော, စေတာပယကော, သဉ္ဇာနနကော.

කාරිත (ප්‍රයෝජ්‍ය) අර්ථයෙහි වනාහි - සලිත කරවයි යන අර්ථයෙන් 'ඵන්දාපයක' වේ. එලෙසින්ම ආණාපයක, චේතාපයක, සංජානනක ද වේ.

၆၄၂, ၅၈၈. ဣ ယ တ မ ကိ ဧ သာန’မန္တဿရော ဒီဃံ ကွစိ ဒု သ ဿ ဂုဏံ ဒေါ ရံ သက္ခီ စ.

642, 588. 'ඉ', 'ය', 'ත', 'ම', 'කි', 'එ', 'ස' යන මොවුන්ගේ අන්ත්‍ය ස්වරය සමහර විට දීර්ඝ වේ; සමහර විට 'දු' යන්නෙහි උකාරය ගුණ (ඕකාර) වේ, දකාරය රකාරය වේ, ධාතු කෙළවර වූ සකාරයට 'ස', 'ක්ඛ', 'ඊ' යන ආදේශයෝ ද වෙති.

ဣယ တ မ ကိ ဧ သဣစ္စေတေသံ သဗ္ဗနာမာနမန္တော သရော ဒီဃမာပဇ္ဇတေ, ကွစိ ဒုသဣစ္စေတဿ ဓာတုဿ ဥကာရော ဂုဏမာပဇ္ဇတေ, ဒကာရော ရကာရမာပဇ္ဇတေ, ဓာတွန္တဿ သဿ စ သ က္ခ ဤဣစ္စေတေ အာဒေသာ ဟောန္တိ ယထာသမ္ဘဝံ. ဧတေ သဒ္ဒါ သကေန သကေန နာမေန ယထာနုပရောဓေန ဗုဒ္ဓသာသနေ ပစ္ဆာ ပုန နိပ္ပဇ္ဇန္တေ.

'ඉ', 'ය', 'ත', 'ම', 'කි', 'එ', 'ස' යන මේ සියලු සර්වනාමයන්ගේ අන්ත්‍ය ස්වරය දීර්ඝත්වයට පැමිණේ. සමහර විට 'දු' යන ධාතුවෙහි උකාරය ගුණ (ඕකාර) භාවයට පැමිණේ, දකාරය රකාර බවට පැමිණේ, ධාතු කෙළවර සකාරයට 'ස', 'ක්ඛ', 'ඊ' යන මේ ආදේශයෝ සුදුසු පරිදි වෙති. මේ ශබ්ද ස්වකීය නාමයෙන් යුක්තව බුද්ධ ශාසනයෙහි (ව්‍යාකරණයෙහි) කිසිදු බාධාවකින් තොරව පසුව නැවත නිපදවනු ලැබෙත්.

ဣမမိဝ နံ ပဿတီတိ ဤဒိသော, ယမိဝ နံ ပဿတီတိ ယာဒိသော, တမိဝ နံ ပဿတီတိ တာဒိသော, မမိဝ နံ ပဿတီတိ မာဒိသော, ကိမိဝ နံ ပဿတီတိ ကီဒိသော, ဧတမိဝ နံ ပဿတီတိ ဧဒိသော, သမာနမိဝ နံ ပဿတီတိ သာဒိသော[Pg.298]. ဣမမိဝ နံ ပဿတီတိ ဤရိသော, ယမိဝ နံ ပဿတီတိ ယာရိသော, တမိဝ နံ ပဿတီတိ တာရိသော, မမိဝ နံ ပဿတီတိ မာရိသော, ကိမိဝ နံ ပဿတီတိ ကီရိသော, ဧတမိဝ နံ ပဿတီတိ ဧရိသော, သမာနမိဝ နံ ပဿတီတိ သာရိသော. ဣမမိဝ နံ ပဿတီတိ ဤဒိက္ခော, ယမိဝ နံ ပဿတီတိ ယာဒိက္ခော, တမိဝ နံ ပဿတီတိ တာဒိက္ခော, ဧဝံ မာဒိက္ခော, ကီဒိက္ခော, ဧဒိက္ခော, သာဒိက္ခော. ဤဒီ, ယာဒီ, တာဒီ, မာဒီ, ကီဒီ, ဧဒီ, သာဒီ.

"මොහු මෙන් මොහුව දකියි" යන අර්ථයෙන් 'ඊදිස' ද, "යමෙකු මෙන් මොහුව දකියි" යන අර්ථයෙන් 'යාදිස' ද, "ඔහු මෙන් මොහුව දකියි" යන අර්ථයෙන් 'තාදිස' ද, "මා මෙන් මොහුව දකියි" යන අර්ථයෙන් 'මාදිස' ද, "කවුරුන් මෙන් මොහුව දකියි" යන අර්ථයෙන් 'කීදිස' ද, "මොහු මෙන් මොහුව දකියි" යන අර්ථයෙන් 'ඒදිස' ද, "සමාන කෙනෙකු මෙන් මොහුව දකියි" යන අර්ථයෙන් '...සාදිස' ද වේ. "මොහු මෙන් මොහුව දකියි" යන අර්ථයෙන් 'ඊරිස' ද, "යමෙකු මෙන් මොහුව දකියි" යන අර්ථයෙන් 'යාරිස' ද, "ඔහු මෙන් මොහුව දකියි" යන අර්ථයෙන් 'තාරිස' ද, "මා මෙන් මොහුව දකියි" යන අර්ථයෙන් 'මාරිස' ද, "කවුරුන් මෙන් මොහුව දකියි" යන අර්ථයෙන් 'කීරිස' ද, "මොහු මෙන් මොහුව දකියි" යන අර්ථයෙන් 'ඒරිස' ද, "සමාන කෙනෙකු මෙන් මොහුව දකියි" යන අර්ථයෙන් 'සාරිස' ද වේ. "මොහු මෙන් මොහුව දකියි" යන අර්ථයෙන් 'ඊදික්ඛ' ද, "යමෙකු මෙන් මොහුව දකියි" යන අර්ථයෙන් 'යාදික්ඛ' ද, "ඔහු මෙන් මොහුව දකියි" යන අර්ථයෙන් 'තාදික්ඛ' ද වේ. එලෙසම මාදික්ඛ, කීදික්ඛ, ඒදික්ඛ, සාදික්ඛ ද වේ. ඊදී, යෑදී, තෑදී, මෑදී, කීදී, ඒදී, සෑදී ද වේ.

စဂ္ဂဟဏေန တေသမေဝ သဒ္ဒါနံ ဣယဣစ္စေဝမာဒီနမန္တော စ သရော ကွစိ ဒီဃတ္ထမာဟု. ဤဒိက္ခော, ယာဒိက္ခော, တာဒိက္ခော, မာဒိက္ခော, ကီဒိက္ခော, ဧဒိက္ခော, သာဒိက္ခော. ဣဒိသော, သဒိသော, သရိသော, သရိက္ခော.

සූත්‍රයෙහි 'ච' යන්න ග්‍රහණය කිරීමෙන් 'ඉය' ආදී වූ ඒ ශබ්දයන්ගේම අවසාන ස්වරය සමහර විට දීර්ඝ වන බව පවසනු ලැබේ. නිදසුන්: ඊදික්ඛ, යාදික්ඛ, තාදික්ඛ, මාදික්ඛ, කීදික්ඛ, ඒදික්ඛ, සාදික්ඛ යනුයි. (දීර්ඝ නොවන විට) ඉදිස, සදිස, සරිස, සරික්ඛ යන්න ද වේ.

၆၄၃, ၆၃၅. ဘျာဒီဟိ မတိ ဗုဓိ ပူဇာဒီဟိ စ တ္တော.

643, 635. 'භී' ආදී ධාතූන්ගෙන් ද, 'මති', 'බුධි', 'පූජා' ආදී ධාතූන්ගෙන් ද 'ත' (ත්ත) ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဘီဣစ္စေဝမာဒီဟိ ဓာတူဟိ, မတိ. ဗုဓိ ပူဇာဒိတော စ တ္တ ပစ္စယော ဟောတိ.

'භී' ආදී ධාතූන්ගෙන් ද, 'මති', 'බුධි', 'පූජා' ආදී ධාතූන්ගෙන් ද 'ත' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဘာယိတဗ္ဗောတိ ဘီတော, သုပိတဗ္ဗောတိ သုတ္တော, မိဇ္ဇိတဗ္ဗော သိနေဟေတဗ္ဗောတိ မိတ္တော, သမ္မန္နိတဗ္ဗောတိ သမ္မတော, သံ သုဋ္ဌု မာနိတဗ္ဗော ပူဇေတဗ္ဗောတိ သမ္မတော, သမ္မာနီယိတ္ထာတိ သမ္မတော, သံကပ္ပီယတေတိ သင်္ကပ္ပိတော[Pg.299], သံကပ္ပီယိတ္ထာတိ သင်္ကပ္ပိတော, သမ္ပာဒီယတေတိ သမ္ပာဒိတော, သမ္ပာဒီယိတ္ထာတိ သမ္ပာဒိတော, အဝဓာရီယတေတိ အဝဓာရိတော, အဝဓာရီယိတ္ထာတိ အဝဓာရိတော, ဗုဇ္ဈိတဗ္ဗော ဉာတဗ္ဗောတိ ဗုဒ္ဓေါ, အဇ္ဈယိတဗ္ဗောတိ ဣတော, ဧတဗ္ဗော ဂန္တဗ္ဗောတိ ဣတော, ဝိဒိတဗ္ဗော ဉာတဗ္ဗောတိ ဝိဒိတော, တက္ကီယတေတိ တက္ကိတော, ပူဇီယတေတိ ပူဇိတော, ပူဇီယိတ္ထာတိ ပူဇိတော, အပစာယိတဗ္ဗောတိ အပစာယိတော, မာနိတဗ္ဗော ပူဇေတဗ္ဗောတိ မာနိတော, အပစီယတေတိ အပစိတော, ဝန္ဒီယတေတိ ဝန္ဒိတော, ဝန္ဒီယိတ္ထာတိ ဝန္ဒိတော, သက္ကရီယတေတိ သက္ကာရိတော, သက္ကရီယိတ္ထာတိ သက္ကာရိတော.

බිය විය යුතුයි යන අර්ථයෙන් 'භීත' ද, නිදිය යුතුයි යන අර්ථයෙන් 'සුත්ත' ද, සෙනෙහස දැක්විය යුතුයි යන අර්ථයෙන් 'මිත්ත' ද, සම්මත කළ යුතුයි යන අර්ථයෙන් 'සම්මත' ද, මැනවින් පිදිය යුතුයි/ගරු කළ යුතුයි යන අර්ථයෙන් 'සම්මත' ද, මැනවින් පුදන ලදී යන අර්ථයෙන් 'සම්මත' ද, සිතනු ලැබේ/කල්පනා කරනු ලැබේ යන අර්ථයෙන් 'සංකප්පිත' ද, සිතන ලදී යන අර්ථයෙන් 'සංකප්පිත' ද, සම්පාදනය කරනු ලැබේ/සිද්ධ කරනු ලැබේ යන අර්ථයෙන් 'සම්පාදිත' ද, සම්පාදනය කරන ලදී යන අර්ථයෙන් 'සම්පාදිත' ද, ධාරණය කරනු ලැබේ/තීරණය කරනු ලැබේ යන අර්ථයෙන් 'අවධාරිත' ද, ධාරණය කරන ලදී යන අර්ථයෙන් 'අවධාරිත' ද, අවබෝධ කටයුතුයි/දත යුතුයි යන අර්ථයෙන් 'බුද්ධ' ද, ඉගෙන ගත යුතුයි යන අර්ථයෙන් 'ඉත' ද, යා යුතුයි යන අර්ථයෙන් 'ඉත' ද, දත යුතුයි යන අර්ථයෙන් 'විදිත' ද, තර්ක කරනු ලැබේ යන අර්ථයෙන් 'තක්කිත' ද, පුදනු ලැබේ යන අර්ථයෙන් 'පූජිත' ද, පුදන ලදී යන අර්ථයෙන් 'පූජිත' ද, ගරු කළ යුතුයි යන අර්ථයෙන් 'අපචායිත' ද, බහුමාන කළ යුතුයි/පිදිය යුතුයි යන අර්ථයෙන් 'මානිත' ද, පුදනු ලැබේ යන අර්ථයෙන් 'අපචිත' ද, වඳිනු ලැබේ යන අර්ථයෙන් 'වන්දිත' ද, වඳින ලදී යන අර්ථයෙන් 'වන්දිත' ද, සත්කාර කරනු ලැබේ යන අර්ථයෙන් 'සක්කාරිත' ද, සත්කාර කරන ලදී යන අර්ථයෙන් 'සක්කාරිත' ද වේ.

၆၄၄, ၆၆၁. ဝေပု သီ ဒဝ ဝမု ကု ဒါ ဘူ ဟွာဒီဟိ ထု တ္တိမ ဏိမာ နိဗ္ဗတ္တေ.

644, 661. 'වේපු', 'සී', 'දව', 'වමු', 'කු', 'දා', 'භූ', 'හු' යන ආදී ධාතූන්ගෙන්, උපන්/හටගත් (නිෂ්පන්න) යන අර්ථයෙහි 'ථු', 'ත්තිම', 'ණිම' යන ප්‍රත්‍යයෝ සුදුසු පරිදි වෙති.

ဝေပု သီ ဒဝ ဝမု ကု ဒါ ဘူ ဟုဣစ္စေဝမာဒီဟိ ဓာတူဟိ ယထာသမ္ဘဝံ ထု တ္တိမ ဏိမပစ္စယာ ဟောန္တိ နိဗ္ဗတ္တတ္ထေ.

'වේපු', 'සී', 'දව', 'වමු', 'කු', 'දා', 'භූ', 'හු' යන ආදී ධාතූන්ගෙන්, හටගත් යන අර්ථයෙහි සුදුසු පරිදි 'ථු', 'ත්තිම', 'ණිම' යන ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

ဝေပနံ ဝေပေါ, တေန နိဗ္ဗတ္တော ဝေပထု, သယနံ သယော, တေန နိဗ္ဗတ္တော သယထု, ဒဝနံ ဒဝေါ, တေန နိဗ္ဗတ္တော ဒဝထု. ဝမနံ ဝမော, တေန နိဗ္ဗတ္တော ဝမထု. ကုတ္တိ ကရဏံ, တေန နိဗ္ဗတ္တံ ကုတ္တိမံ. ဒါတိ ဒါနံ, တေန နိဗ္ဗတ္တံ ဒတ္တိမံ. ဘူတိ ဘဝနံ, တေန နိဗ္ဗတ္တံ ဘောတ္တိမံ. အဝဟုတိ အဝဟနံ, တေန နိဗ္ဗတ္တံ ဩဟာဝိမံ.

සෙලවීම 'වේප' නම් වේ, එයින් හටගත්තේ 'වේපථු' (වෙව්ලීම) වේ; සැතපීම 'සය' නම් වේ, එයින් හටගත්තේ 'සයථු' වේ; දැවීම/වෙහෙස 'දව' නම් වේ, එයින් හටගත්තේ 'දවථු' (තැවීම) වේ; වමනය කිරීම 'වම' නම් වේ, එයින් හටගත්තේ 'වමථු' වේ; ක්‍රියාව 'කුත්ති' නම් වේ, එයින් හටගත්තේ 'කුත්තිම' (කෘතිම) වේ; දීම 'දාති' නම් වේ, එයින් හටගත්තේ 'දත්තිම' (දෙන ලද දෙය) වේ; පැවැත්ම 'භූති' නම් වේ, එයින් හටගත්තේ 'භොත්තිම' වේ; පහළට ගෙනයෑම 'අවහුති' නම් වේ, එයින් හටගත්තේ 'ඕහාවිම' වේ.

၆၄၅, ၆၆၂. အက္ကောသေ [Pg.300] နမှာနိ.

645, 662. ආක්‍රෝශ (බැනවැදීම්) අර්ථයෙහි, 'න' යන්නෙන් යුත් ප්‍රතිෂේධ වාචක ධාතූන්ගෙන් 'ආනි' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

အက္ကောသဣစ္စေတသ္မိံ အတ္ထေ နမှိ ပဋိသေဓယုတ္တေ အာနိပစ္စယော ဟောတိ ဓာတူဟိ.

ආක්‍රෝශය නම් වූ මේ අර්ථයෙහි, 'න' යන්නෙන් යුත් ප්‍රතිෂේධයෙහි ධාතූන්ගෙන් 'ආනි' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

န ဂမိတဗ္ဗံ အဂမာနိ တေ ဇမ္မ ဒေသံ, န ကတ္တဗ္ဗံ အကရာဏိ တေ ဇမ္မ ကမ္မံ.

"හීනයාණෙනි, තොප විසින් ඒ දේශයට නොයා යුතුය" යන අර්ථයෙන් 'අගමානි තේ ජම්ම දේසං' ද, "හීනයාණෙනි, තොප විසින් ඒ ක්‍රියාව නොකළ යුතුය" යන අර්ථයෙන් 'අකරාණි තේ ජම්ම කම්මං' ද වේ.

နမှီတိ ကိမတ္ထံ? ဝိပတ္တိ တေ ဇမ္မ, ဝိကတိ တေ ဇမ္မ.

"නකාරය ඇති කල්හි" යැයි පැවසුවේ කුමකටද? (නකාරය නැති තැන්හි මේ ප්‍රත්‍යය නොවනු පිණිසයි). නිදසුන්: 'විපත්ති තේ ජම්ම', 'විකති තේ ජම්ම'.

အက္ကောသေတိ ကိမတ္ထံ? န ဂန္တဗ္ဗာ အဂတိ တေ.

"ආක්‍රෝශයෙහි" යැයි පැවසුවේ කුමකටද? (ආක්‍රෝශයක් නොවන තන්හි 'ආනි' ප්‍රත්‍යය නොවනු පිණිසයි). නිදසුන්: 'න ගන්තබ්බා අගති තේ' (තොපට නොයා යුතු මඟ අගතියයි).

၆၄၆, ၄၁၉. ဧကာဒိတော သကိဿ က္ခတ္တုံ.

646, 419. 'ඒක' ආදී ශබ්දයන්ගෙන් 'සකිං' (වරක්) යන අර්ථයෙහි 'ක්ඛත්තුං' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဧကာဒိတော သကိဿ က္ခတ္တုံ ဟောတိ.

'ඒක' ආදී ශබ්දයන්ගෙන් 'සකිං' (වරක්) යන අර්ථයෙහි 'ක්ඛත්තුං' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဧကဿ ပဒတ္ထဿ သကိံ ဝါရံ ဧကက္ခတ္တုံ, ဒွိန္နံ ပဒတ္ထာနံ သကိံ ဝါရံ ဒွိက္ခတ္တုံ, တိဏ္ဏံ ပဒတ္ထာနံ သကိံ ဝါရံ တိက္ခတ္တုံ, ဧဝံ စတုက္ခတ္တုံ, ပဉ္စက္ခတ္တုံ, ဆက္ခတ္တုံ, သတ္တက္ခတ္တုံ, အဋ္ဌက္ခတ္တုံ, နဝက္ခတ္တုံ, ဒသက္ခတ္တုံ. ဣစ္စေဝမာဒယော သဒ္ဒါ ယောဇေတဗ္ဗာ.

එක් පදාර්ථයක එක් වරක් යන අර්ථයෙන් 'ඒකක්ඛත්තුං' (එක් වරක්) ද, පදාර්ථ දෙකක එක් වරක් යන අර්ථයෙන් 'ද්වික්ඛත්තුං' (දෙවරක්) ද, පදාර්ථ තුනක එක් වරක් යන අර්ථයෙන් 'තික්ඛත්තුං' (තුන් වරක්) ද වේ. එලෙසම චතුක්ඛත්තුං (සතර වරක්), පඤ්චක්ඛත්තුං (පස් වරක්), ඡක්ඛත්තුං (හය වරක්), සත්තක්ඛත්තුං (හත් වරක්), අට්ඨක්ඛත්තුං (අට වරක්), නවක්ඛත්තුං (නව වරක්), දසක්ඛත්තුං (දස වරක්) ද වේ. මෙබඳු ශබ්දයන් යෙදිය යුතුය.

၆၄၇, ၆၆၃. သုနဿုနဿောဏ ဝါနုဝါနူနုနခုနာနာ.

647, 663. 'සුන' (බල්ලා) යන ප්‍රාතිපදිකයට 'ඔණ', 'වාන', 'උවාන', 'ඌන', 'උනඛ', 'උන', 'ආ', 'ආනා' යන ආදේශයෝ වෙති.

သုနဣစ္စေတဿ ပါဋိပဒိကဿ ဥနဿ ဩဏ ဝါန ဥဝါန ဦန ဥနခ ဥန အာ အာနာဒေသာ ဟောန္တိ.

'සුන' යන මේ ප්‍රාතිපදිකයට 'ඔණ', 'වාන', 'උවාන', 'ඌන', 'උනඛ', 'උන', 'ආ', 'ආනා' යන ආදේශයෝ වෙති.

သာမိကဿ [Pg.301] သဒ္ဒံ သုဏာတီတိ သောဏော, သာမိကဿ သဒ္ဒံ သုဏာတီတိ သွာနော, ဧဝံ သုဝါနော, သူနော, သုနခေါ, သုနော, သာ, သာနော.

"ස්වාමියාගේ ශබ්දය (කැඳවීම) අසයි" යන අර්ථයෙන් 'සෝණ' ද, 'ස්වාන' ද වේ. එලෙසම සුවාන, සූන, සුනඛ, සුන, සා, සාන ද (බල්ලා යන අර්ථයෙන්) වේ.

၆၄၈, ၆၆၄. တရုဏဿ သုသု စ.

648, 664. 'තරුණ' යන ප්‍රාතිපදිකයට 'සුසු' යන ආදේශය ද වෙයි.

တရုဏဣစ္စေတဿ ပါဋိပဒိကဿ သုသု အာဒေသော ဟောတိ.

'තරුණ' යන මේ ප්‍රාතිපදිකයට 'සුසු' යන ආදේශය වෙයි.

သုသု ကာဠကေသော.

'සුසු කාළකේසෝ' යනු කළු කෙස් ඇති තරුණයා යන්නයි.

၆၄၉, ၆၆၅. ယုဝဿုဝဿုဝုဝါနုနူနာ.

649, 665. 'යුව' යන ප්‍රාතිපදිකයට 'උව', 'උවාන', 'උන', 'ඌන' යන ආදේශයෝ වෙති.

ယုဝဣစ္စေတဿ ပါဋိပဒိကဿ ဥဝဿ ဥဝဥဝါန ဥနဦနာဒေသာ ဟောန္တိ.

'යුව' යන මේ ප්‍රාතිපදිකයට 'උව', 'උවාන', 'උන', 'ඌන' යන ආදේශයෝ වෙති.

ယုဝါ, ယုဝါနော, ယုနော, ယူနော.

යුවා, يුවානෝ, යුනෝ, යූනෝ යන මොවුහු (තරුණයා යන අර්ථයෙහි) වෙති.

၆၅၀, ၆၅၁. ကာလေ ဝတ္တမာနာတီတေ ဏွာဒယော.

650, 651. වර්තමාන කාලයෙහි සහ අතීත කාලයෙහි 'ණු', 'යු', 'ත' යන ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

ကာလေ ဝတ္တမာနတ္ထေ စ အတီတတ္ထေ စ ဏု ယု တပစ္စယာ ဟောန္တိ.

වර්තමාන කාලීන අර්ථයෙහි සහ අතීත කාලීන අර්ථයෙහි 'ණු', 'යු', 'ත' යන ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

အကာသိ, ကရောတီတိ ကာရု, အဂစ္ဆိ, ဂစ္ဆတီတိ, ဝါယု, အဘဝိ, ဘဝတီတိ ဘူတံ.

"කෙළේය, කරයි" යන අර්ථයෙන් 'කාරු' (කර්මාන්තකරු) ද, "ගියේය, යයි" යන අර්ථයෙන් 'වායු' (සුළඟ) ද, "වූයේය, වෙයි" යන අර්ථයෙන් 'භූත' (පැවති දෙය/සත්ත්වයා) ද වේ.

၆၅၁, ၆၄၇. တဝိဿတိ [Pg.302] ဂမာဒီဟိ ဏီ ဃိဏ.

651, 647. අනාගත කාලීන අර්ථයෙහි, 'ගමු' ආදී ධාතූන්ගෙන් 'ණී' සහ 'ඝිණ' යන ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

ဘဝိဿတိကာလတ္ထေ ဂမု ဘဇ သု ဌာဣစ္စေဝမာဒီဟိ ဓာတူဟိ ဏီ ဃိဏ ပစ္စယာ ဟောန္တိ.

අනාගත කාලීන අර්ථයෙහි, 'ගමු', 'භජ', 'සු', 'ඨා' ආදී ධාතූන්ගෙන් 'ණී' සහ 'ඝිණ' යන ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

အာယတိံ ဂမိတုံ သီလံ ယဿ, သော ဟောတီတိ ဂါမီ, အာယတိံ ဘဇိတုံ သီလံ ယဿ, သော ဟောတီတိ ဘာဇီ, အာယတိံ ပဿာပိတုံ သီလံ ယဿ, သော ဟောတီတိ ပဿာဝိ, အာယတိံ ပဋ္ဌာယိတုံ သီလံ ယဿ, သော ဟောတီတိ ပဋ္ဌာယိ.

"මතු කාලයෙහි යෑම ස්වභාවය කොට ඇත්තේ යමෙක්ද, හෙතෙමේ වේ" යන අර්ථයෙන් 'ගාමී' ද, "මතු කාලයෙහි භජනය කිරීම ස්වභාවය කොට ඇත්තේ යමෙක්ද, හෙතෙමේ වේ" යන අර්ථයෙන් 'භාජී' ද, "මතු කාලයෙහි ගැලීමට/වැගිරීමට සැලැස්වීම ස්වභාවය කොට ඇත්තේ යමෙක්ද, හෙතෙමේ වේ" යන අර්ථයෙන් 'පස්සාවී' ද, "මතු කාලයෙහි පටන් ගැනීම ස්වභාවය කොට ඇත්තේ යමෙක්ද, හෙතෙමේ වේ" යන අර්ථයෙන් 'පට්ඨායී' ද වේ.

၆၅၂, ၆၄၈. ကြိယာယံ ဏွု တဝေါ.

652, 648. ක්‍රියාර්ථයෙහි, අනාගත කාලයෙහි 'ණ්වු' සහ 'තු' යන ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

ကြိယာယမတ္ထေ ဏွု တုဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ ဘဝိဿတိကာလေ.

ක්‍රියාර්ථයෙහි, අනාගත කාලයෙහි 'ණ්වු' සහ 'තු' යන මේ ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

‘‘ကရိဿ’’န္တိ ကာရကော ဝဇတိ, ‘‘ဘုဉ္ဇိဿ’’န္တိ ဘောတ္တာ ဝဇတိ.

"කරන්නෙමි" යි සිතා කරන්නා (කර්තෘ) යයි, "අනුභව කරන්නෙමි" යි සිතා අනුභව කරන්නා (භෝක්තෘ) යයි.

၆၅၃, ၃၀၆. ဘာဝဝါစိမှိ စတုတ္ထီ.

653, 306. භාව වාචී අර්ථයෙහි චතුර්ථී විභක්තිය වෙයි.

ဘာဝဝါစိမှိ စတုတ္ထီဝိဘတ္တိ ဟောတိ ဘဝိဿတိကာလေ,

අනාගත කාලයෙහි භාව වාචී අර්ථයෙහි චතුර්ථී විභක්තිය වෙයි.

ပစိဿတေ, ပစနံ ဝါ ပါကော, ပါကာယ ဝဇတိ. ဘုဉ္ဇိဿတေ, ဘောဇနံ ဝါ ဘောဂေါ, ဘောဂါယ ဝဇတိ. နစ္စိဿတေ, နစ္စနံ ဝါ နစ္စံ, နစ္စာယ ဝဇတိ.

'පිසින්නේය, පිසීම හෝ පාකය (පිසීම), පිසීම පිණිස යයි'. 'භුක්ති විඳින්නේය, භුක්ති විඳීම හෝ භෝගය, භෝගය පිණිස යයි'. 'නටන්නේය, නැටීම හෝ නෘත්‍යය, නැටීම පිණිස යයි'.

၆၅၄, ၆၄၉. ကမ္မနိ [Pg.303] ဏော.

654, 649. කර්මවාචක උපපදයක් ඇති කල්හි 'ණ' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ကမ္မနိ ဥပပဒေ ဏပစ္စယော ဟောတိ ဘဝိဿတိကာလေ.

කර්මය උපපද කොට ඇති කල්හි, අනාගත කාලයෙහි 'ණ' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

နဂရံ ကရိဿတိ နဂရကာရော ဝဇတိ, သာလိံ လာဝိဿတိ သာလိလာဝေါ ဝဇတိ, ဓညံ ဝပိဿတိ ဓညဝါပေါ ဝဇတိ, ဘောဂံ ဒဒိဿတိ ဘောဂဒါယော ဝဇတိ, သိန္ဓုံ ပိဝိဿတိ သိန္ဓုပါယော ဝဇတိ.

'නගරය කරන්නේය යන අර්ථයෙන් නගරකාරයා යයි', 'හැල් වී කපන්නේය යන අර්ථයෙන් හැල් කපන්නා යයි', 'ධාන්‍ය වපුරන්නේය යන අර්ථයෙන් ධාන්‍ය වපුරන්නා යයි', 'භෝග (සම්පත්) දෙන්නේය යන අර්ථයෙන් භෝග දෙන්නා යයි', 'සින්ධු නදිය බොන්නේය යන අර්ථයෙන් සින්ධු නදිය බොන්නා යයි'.

၆၅၅, ၆၅၀. သေသေ ဿံ န္တုမာနာနာ.

655, 650. ශේෂ වූ අර්ථයෙහි 'ස්සං', 'න්තු', 'මාන', 'ආන' යන ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

သေသဣစ္စေတသ္မိံ အတ္ထေ ဿံ န္တု မာန အာန ဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ ဘဝိဿတိကာလေ ကမ္မူပပဒေ.

මේ ශේෂ වූ අර්ථයෙහි, කර්ම උපපද කොට ඇති කල්හි, අනාගත කාලයෙහි 'ස්සං', 'න්තු', 'මාන', 'ආන' යන ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

ကမ္မံ ကရိဿတိ ကမ္မံ ကရိဿံ, ဧဝံ ကမ္မံ ကရောန္တော, ကမ္မံ ကုရုမာနော, ကမ္မံ ကရာနော ဝဇတိ. ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိဿတိ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိဿံ, ဧဝံ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇန္တော, ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇမာနော, ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇာနော ဝဇတိ. ခါဒနံ ခါဒိဿတိ ခါဒနံ ခါဒိဿံ, ဧဝံ ခါဒနံ ခါဒန္တော, ခါဒနံ ခါဒမာနော, ခါဒနံ ခါဒါနော ဝဇတိ. မဂ္ဂံ စရိဿတိ မဂ္ဂံ စရိဿံ, ဧဝံ မဂ္ဂံ စရန္တော, မဂ္ဂံ စရမာနော, မဂ္ဂံ စရာနော ဝဇတိ. ဘိက္ခံ ဘိက္ခိဿတိ ဘိက္ခံ ဘိက္ခိဿံ, ဧဝံ ဘိက္ခံ ဘိက္ခန္တော, ဘိက္ခံ ဘိက္ခမာနော, ဘိက္ခံ ဘိက္ခာနော ဝဇတိ.

'කර්මය (වැඩය) කරන්නේය' යන අර්ථයෙන් 'කර්මය කරන්නා වූ', මෙසේ 'කර්මය කරමින්', 'කර්මය කරන්නා වූ', 'කර්මය කරන්නා වූ' පුද්ගලයා යයි. 'භෝජනය බුදින්නේය' යන අර්ථයෙන් 'භෝජනය බුදින්නා වූ', මෙසේ 'භෝජනය බුදින්නා වූ', 'භෝජනය බුදින්නා වූ' පුද්ගලයා යයි. 'ඛාදනය (කැවිලි) කන්නේය' යන අර්ථයෙන් 'කැවිලි කන්නා වූ', මෙසේ 'කැවිලි කන්නා වූ', 'කැවිලි කන්නා වූ' පුද්ගලයා යයි. 'මාර්ගයෙහි හැසිරෙන්නේය' යන අර්ථයෙන් 'මඟ යන්නා වූ', මෙසේ 'මඟ යන්නා වූ', 'මඟ යන්නා වූ' පුද්ගලයා යයි. 'භික්ෂාව (සිඟමන්) යදින්නේය' යන අර්ථයෙන් 'සිඟමන් යදින්නා වූ', මෙසේ 'සිඟමන් යදින්නා වූ', 'සිඟමන් යදින්නා වූ' පුද්ගලයා යයි.

၆၅၆, ၆၆၆. ဆဝါဒီတိ [Pg.304] တတြဏ.

656, 666. 'ඡ' ආදී ධාතූන් කෙරෙන් 'තත්‍ර', 'ණ' (හෝ 'තත්‍රණ') ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

ဆ ဒ စိ တိ သု နီ ဝိ ဒ ပဒ တနု ယတ အဒ မဒ ယုဇ ဝတုမိဒ မာ ပု က လ ဝရ ဝေ ပု ဂုပ ဒါ ဣစ္စေဝမာဒီဟိ ဓာတူဟိ တတြဏ ဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ ယထာသမ္ဘဝံ.

ඡ, ද, චි, ති, සු, නී, වි, ද, පද, තනු, යත, අද, මද, යුජ, වතු, මිද, මා, පු, ක, ල, වර, වේ, පු, ගුප, දා යන මේ ආදී ධාතූන් කෙරෙන් ඒ ඒ සැටියට 'තත්‍ර', 'ණ' යන ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

အာတပံ ဆာဒေတီတိ ဆတ္တံ, ဆတြံ. အာရမ္မဏံ စိန္တေတီတိ စိတ္တံ, စိတြံ. စိန္တေန္တိ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာ ဧထေနာတိ ဝါ စိတ္တံ, စိတြံ. အတ္ထေ အဘိဿဝေတီတိ သုတ္တံ, သုတြံ. အတ္ထေ သူစေတီတိ ဝါ သုတ္တံ, သုတြံ. သတ္တေ နေတီတိ နေတ္တံ, နေတြံ. သတ္တေ ဣစ္ဆိတဋ္ဌာနံ နေန္တိ ဧတေနာတိ ဝါ နေတ္တံ, နေတြံ. ပကာရေန ဝိဒတီတိ ပဝိတ္တံ, ပဝိတြံ. ဝိဝိဓေန အာကာရေန မင်္ဂ ပါပံ ပုနာတိ, သောဓေတီတိ ပဝိတ္တံ, ပဝိတြံ. သုစိဘာဝံ ဝါ ပါပုဏာတီတိ ပဝိတ္တံ, ပဝိတြံ. ပဒတိ ပါပုဏာတီတိ ပတ္တော, ပတြော. အာဟာရာ ပတန္တိ ဧတ္ထ ဘာဇနေတိ ပတ္တံ, ပတြံ. ပဒတိ ပဝတ္တတီတိ ဝါ ပတ္တံ, ပတြံ. တနောတိ ဝိတ္ထာရေတီတိ တန္တံ, တန္တြံ, တနိတဗ္ဗံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗန္တိ ဝါ တန္တံ, တန္တြ. ယတတီတိ ယတ္တံ, ယတြံ. ယတတိ ဝီရိယံ ကရောတိ ဧတေနာတိ ဝါ ယတ္တံ, ယတြံ. ယတနံ ဝါ ယတ္တံ, ယတြံ. သုခဒုက္ခံ အဒတိ ဘက္ခတီတိ အတ္တာ, အတြာ. မဒတီတိ မတ္တံ, မတြံ. ဝတ္ထုံ ယုဇ္ဇန္တိ ဧတေနာတိ ယောတ္တံ, ယောတြံ. ဝတ္တတီတိ ဝတ္တံ, ဝတြံ. မိဒတိ [Pg.305] သိနေဟံ ကရောတီတိ မိတ္တံ. မိတြံ. မိဒတိ သိနေဟတိ ဧတာယာတိ မေတ္တာ, မေတြာ. ပရိ သမန္တ တော သဗ္ဗာကာရေန မိနန္တိ ဧတာယာတိ မတ္တာ, မတြာ. မာနနံ ဝါ မတ္တံ, မတြံ. အတ္တနော ကုလံ ပုနာတိ သောဓေတီတိ ပုတ္တော, ပုတြော. ကလိတဗ္ဗံ သင်္ချာတဗ္ဗန္တိ ကလတ္တံ, ကလတြံ. သံသုဋ္ဌု ဝါရေတိ ဧတေနာတိ ဝရတ္တံ, ဝရတြံ. ဝေပတိ ကမ္ပတီတိ ဝေတ္တံ, ဝေတြံ. ဂေါပိတဗ္ဗံ ရက္ခိတဗ္ဗန္တိ ဂုတ္တံ. ဂုတြံ, ဂေါတ္တံ, ဂေါတြံ. ဒါတိ အဝခဏ္ဍတိ ဧတေနာတိ ဒါတ္တံ, ဒါတြံ ဣစ္စေဝမာဒိ.

'අව්ව වසන්නේය යන අර්ථයෙන් ඡත්ත (කුඩය) හෙවත් ඡත්‍රය යයි'. 'අරමුණ සිතන්නේය යන අර්ථයෙන් චිත්තය (සිත) හෙවත් චිත්‍රය යයි'. 'සම්ප්‍රයුක්ත ධර්මයෝ මෙයින් සිතත් යන අර්ථයෙන් හෝ චිත්තය, චිත්‍රය යයි'. 'අර්ථයන් ප්‍රකාශ කරන්නේය යන අර්ථයෙන් සුත්ත (සූත්‍රය) යයි'. 'අර්ථයන් හඟවන්නේය යන අර්ථයෙන් හෝ සූත්‍රය යයි'. 'සත්වයන් නයනය කරන්නේය (ගෙන යන්නේය) යන අර්ථයෙන් නෙත්ත (ඇස) හෙවත් නේත්‍රය යයි'. 'සතුන් කැමති තැනට මෙයින් පමුණුවත් යන අර්ථයෙන් හෝ නේත්‍රය යයි'. 'මැනවින් දන්නේය යන අර්ථයෙන් පවිත්ත (පවිත්‍ර) යයි'. 'විවිධ ආකාරයෙන් පාපයන් පිරිසිදු කරන්නේය යන අර්ථයෙන් පවිත්‍ර යයි'. 'ශුද්ධ භාවයට පැමිණෙන්නේය යන අර්ථයෙන් පවිත්‍ර යයි'. 'පැමිණෙන්නේය යන අර්ථයෙන් පත්ත (පාත්‍රය) හෙවත් පාත්‍රය යයි'. 'මෙහි ආහාර වැටෙන්නේය (පිහිටන්නේය) යන අර්ථයෙන් පාත්‍රය යයි'. 'පවතින්නේය යන අර්ථයෙන් හෝ පත්‍ර (කොළය) යයි'. 'පතුරුවන්නේය යන අර්ථයෙන් තන්ත (නූල) හෙවත් තන්ත්‍රය යයි'. 'පැතිරවිය යුතු යන අර්ථයෙන් හෝ තන්ත්‍රය යයි'. 'උත්සාහ කරන්නේය යන අර්ථයෙන් යත්ත හෙවත් යන්ත්‍රය යයි'. 'මොහු විසින් වීර්යය කෙරෙයි යන අර්ථයෙන් හෝ යන්ත්‍රය යයි'. 'උත්සාහය හෝ යන්ත්‍රය යයි'. 'සැප දුක් අනුභව කරන්නේය යන අර්ථයෙන් අත්තා (ආත්මය) හෙවත් අත්‍රා යයි'. 'මත්වන්නේය (සතුටු වන්නේය) යන අර්ථයෙන් මත්ත හෙවත් මාත්‍රය යයි'. 'මෙයින් වස්තුව බඳිත් යන අර්ථයෙන් යොත්ත (රණපට) හෙවත් යෝත්‍රය යයි'. 'පවතින්නේය යන අර්ථයෙන් වත්ත (වත) හෙවත් වත්‍රය යයි'. 'සෙනෙහස කරන්නේය යන අර්ථයෙන් මිත්ත (මිතුරා) හෙවත් මිත්‍රයා යයි'. 'මෙයින් සෙනෙහස කෙරෙයි යන අර්ථයෙන් මෙත්තා (මෛත්‍රිය) හෙවත් මෛත්‍රාව යයි'. 'හාත්පසින් හැම ආකාරයෙන් මනින්නේය යන අර්ථයෙන් මත්තා (මාත්‍රාව) යයි'. 'මැනීම හෝ මාත්‍රය යයි'. 'තම කුලය පිරිසිදු කරන්නේය යන අර්ථයෙන් පුත්ත (පුතා) හෙවත් පුත්‍රයා යයි'. 'ගිණිය යුතු (සැලකිය යුතු) යන අර්ථයෙන් කලත්ත (භාර්යාව) හෙවත් කලත්‍රය යයි'. 'මැනවින් වාරණය කරන්නේය යන අර්ථයෙන් වරත්ත (වරපට) හෙවත් වරත්‍රය යයි'. 'වෙවුලන්නේය යන අර්ථයෙන් වෙත්ත (වේවැල) හෙවත් වේත්‍රය යයි'. 'ආරක්ෂා කළ යුතු යන අර්ථයෙන් ගුත්ත (රක්නා ලද) හෝ ගුත්‍ර, ගොත්ත (ගෝත්‍රය), ගෝත්‍රය යයි'. 'කපන්නේය යන අර්ථයෙන් දාත්ත (දැති පිහිය) හෙවත් දාත්‍රය යයි'. මේ ආදී වශයෙනි.

၆၅၇, ၆၆၇. ဝဒါဒီဟိ ဏိတ္တော ဂဏေ.

657, 667. වද ආදී ධාතූන් කෙරෙන් සමූහ (ගණ) අර්ථයෙහි 'ණිත්ත' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဝဒ စရ ဝရဣစ္စေဝမာဒီဟိ ဓာတူဟိ ဏိတ္တပစ္စယော ဟောတိ ဂဏတ္ထေ.

වද, චර, වර යන මේ ආදී ධාතූන් කෙරෙන් සමූහ අර්ථයෙහි 'ණිත්ත' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဝါဒိတာနံ ဂဏော ဝါဒိတ္တံ. ဧဝံ စာရိတ္တံ, ဝါရိတ္တံ, ဣစ္စေဝမာဒိ.

'වාද්‍ය භාණ්ඩයන්ගේ සමූහය වාද්‍යය (වාදිතය) වෙයි'. මෙසේ ම චාරිත්තය (චාරිත්‍රය), වාරිත්තය (වාරිත්‍රය) මේ ආදී වශයෙනි.

၆၅၈, ၆၆၈. မိဒါဒီဟိ တ္တိတိယော.

658, 668. මිද ආදී ධාතූන් කෙරෙන් 'ත්ති', 'ති' යන ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

မိဒ ပဒ ရန္ဇ တနု ဓာဣစ္စေဝမာဒီဟိ ဓာတူဟိ တ္တိ တိ ဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ.

මිද, පද, රඤ්ජ, තනු, ධා යන මේ ආදී ධාතූන් කෙරෙන් 'ත්ති', 'ති' යන ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

မိဒတိ သိနေဟတီတိ မေတ္တိ, ပဒတိ ဂစ္ဆတီတိ ပတ္တိ, ရန္ဇတိ ဧတ္ထာတိ ရတ္တိ, တနောတိ ဝိတ္ထာရေတီတိ တန္တိ, အတ္တနော [Pg.306] ကုလံ တနောတိ ဝိတ္ထာရေတီတိ ဝါ တန္တိ, ပရေသံ ဣတ္ထီနံ ပုတ္တံ ဓာရေတီတိ ဓာတိ, ခီရံ ဓာရေတီတိ ဝါ ဓာတိ, အတ္တနော သဘာဝံ ဓာရေတီတိ ဝါ ဓာတိ ဣစ္စေဝမာဒိ.

'මිදෙයි (සෙනෙහස් කරයි) යන අර්ථයෙන් මෙත්ති (මෛත්‍රිය) යයි', 'යන්නේය යන අර්ථයෙන් පත්ති (පාබල සේනාව හෝ පැමිණීම) යයි', 'මෙහි ඇලෙන්නේය යන අර්ථයෙන් රත්ති (රාත්‍රිය) යයි', 'පතුරුවන්නේය යන අර්ථයෙන් තන්ති (තන්ත්‍රය / පෙළ) යයි', 'තම කුලය පතුරුවන්නේය යන අර්ථයෙන් හෝ තන්ති යයි', 'අන් ස්ත්‍රීන්ගේ දරුවන් දරන්නේය (රකින්නේය) යන අර්ථයෙන් ධාති (කිරිමව) යයි', 'කිරි දරන්නේය යන අර්ථයෙන් හෝ ධාති යයි', 'තම ස්වභාවය දරන්නේය යන අර්ථයෙන් හෝ ධාති යයි'. මේ ආදී වශයෙනි.

၆၅၉, ၆၆၉. ဥသု ရန္ဇ ဒံသာနံ ဒံသဿ ဒဍ္ဎောဎ ဌာ စ.

659, 669. උසු, රඤ්ජ, දංස යන ධාතූන් කෙරෙන් දංස ධාතුවට 'දඩ්ඪ' යන ආදේශය ද, 'ඪ', 'ඨ' ප්‍රත්‍යයෝ ද වෙති.

ဥသု ရန္ဇ ဒံသဣစ္စေတေသံ ဓာတူနံ ဒံသဿ ဒဍ္ဎာဒေသော ဟောတိ, ဎ ဌပစ္စယာ စ ဟောန္တိ.

උසු, රඤ්ජ, දංස යන මේ ධාතූන් කෙරෙන් දංස ධාතුවට 'දඩ්ඪ' ආදේශය ද, 'ඪ' සහ 'ඨ' ප්‍රත්‍යයෝ ද වෙති.

ဥသီယတေ ဥဍ္ဎော, ရန္ဇန္တိ ဧတ္ထာတိ ရဋ္ဌံ, ဒံသီယတေတိ ဒဍ္ဎော.

'කැමති වනු ලැබේ යන අර්ථයෙන් උඩ්ඪ (උසස් වූ) යයි', 'මෙහි ඇලෙත් (සතුටු වෙත්) යන අර්ථයෙන් රට්ඨ (රට) යයි', 'ඩසිනු (දවනු) ලැබේ යන අර්ථයෙන් දඩ්ඪ (දැවුණු) යයි'.

၆၆၀, ၆၇၀. သူဝုသာနမူဝုသာနမတောထောစ.

660, 670. සූ, වු, අස යන ධාතූන්ගේ ඌ, උ, අ යන අකුරුවලට 'අත' යන ආදේශය ද, 'ථ' ප්‍රත්‍යය ද වෙයි.

သူဝု အသဣစ္စေတေသံ ဓာတူနံ ဦဥအသာနံ အတာဒေသော ဟောတိ, ထပစ္စယော စ.

සූ, වු, අස යන මේ ධාතූන්ගේ ඌ, උ, අ යන අකුරුවලට 'අත' ආදේශය ද, 'ථ' ප්‍රත්‍යය ද වෙයි.

သဝတိ ဟိံသတိ ဧတေနာတိ သတ္ထံ, ဟိရောတ္တပ္ပံ သံဝရတိ ဧတေနာတိဝတ္ထံ, သဒ္ဒါနုရူပံ အသတိဘဝတီတိ အတ္ထော,

'මොහු විසින් හිංසා කෙරෙයි යන අර්ථයෙන් සත්ථ (ආයුධය හෝ ශාස්ත්‍රය) යයි', 'හිරිඔතප් මෙයින් සංවර කෙරෙයි යන අර්ථයෙන් වත්ථ (වස්ත්‍රය) යයි', 'ශබ්දයට අනුරූපව පවතී (වෙයි) යන අර්ථයෙන් අත්ථ (අර්ථය) යයි'.

၆၆၁, ၆၇၁. ရန္ဇုဒါဒီဟိ [Pg.307] ဓ ဒိဒ္ဒ ကိရာ ကွစိ ဇဒလောပေါစ.

661, 671. රඤ්ජ, උද ආදී ධාතූන් කෙරෙන් 'ධ', 'ද', 'ඉද්ද', 'ක', 'ඉර' යන ප්‍රත්‍යයෝ වෙති. ඇතැම් තැනක 'ජ', 'ද' යන අකුරුවල ලෝපය ද වෙයි.

ရန္ဇ ဥဒ ဣဒိ စဒိ မဒိ ခုဒ ဆိဒိ ရုဒိ ဒလ သုသ သုစ ဝစ ဝဇ ဣစ္စေဝမာဒီဟိ ဓာတူဟိ ဓ ဒ ဣဒ္ဒ က ဣရဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ, ကွစိ ဇ ဒ လောပေါ စ, ပုန နိပ္ပဇ္ဇန္တေ.

රඤ්ජ, උද, ඉදි, චදි, මදි, ඛුද, ඡිදි, රුදි, දල, සුස, සුච, වච, වජ යන මේ ආදී ධාතූන් කෙරෙන් 'ධ', 'ද', 'ඉද්ද', 'ක', 'ඉර' යන මේ ප්‍රත්‍යයෝ වෙති. ඇතැම් තැනක 'ජ', 'ද' ලෝපය ද වී නැවත වචන නිපදවෙයි.

ရဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ရန္ဓံ, ရန္ဇယိတ္ထာတိ ဝါ ရန္ဓံ, အတ္တနိ သန္နိဿိတာနံ မစ္ဆမကရာနံ ပီတိသောမနဿံ ဥန္ဒတိ ပသဝတိ ဇနေတီတိ သမုဒ္ဒေါ, ဣန္ဒတိ ပရမိဿရိယံ ကရောတီတိ ဣန္ဒော, ဣန္ဒတ္တံ အဓိပတိဘာဝံ ကရောတီတိ ဝါ ဣန္ဒော, စန္ဒိတဗ္ဗော ဣစ္ဆိတဗ္ဗောတိ စန္ဒော, မန္ဒတိ ဟာသေတီတိ မန္ဒော, မဒိတဗ္ဗော ဟာသေတဗ္ဗောတိ ဝါ မန္ဒော, ခုဒတိ ပိပါသေတီတိ ခုဒ္ဒေါ, ဆိန္ဒိတဗ္ဗောတိ ဆိဒ္ဒေါ, ရုဒတိ ဟိံသတီတိ ရုဒ္ဒေါ, ဒလတိ ဒုဂ္ဂတဘာဝံ ဂစ္ဆတီတိ ဒလိဒ္ဒေါ, သုဿတီတိ သုက္ကံ, သုစတီတိသောကော, ဝစိတဗ္ဗန္တိ ဝက္ကံ, အပ္ပဋိဟတော ဟုတွာ ဝဇတိ ဂစ္ဆတီတိ ဝဇိရံ ဣစ္စေဝမာဒိ.

'ඇලිය යුතු (පිරවිය යුතු) යන අර්ථයෙන් රන්ධ (සිදුර) යයි, හෝ සතුටු කරවන ලද්දේ යන අර්ථයෙන් රන්ධ යයි'. 'තමා ඇසුරු කළ මත්ස්‍ය, මකර ආදීන්ට ප්‍රීති සෝමනස්සයන් උපදවන්නේය යන අර්ථයෙන් සමුද්ද (සමුද්‍රය) යයි'. 'පරම ඓශ්චර්යය කරන්නේය යන අර්ථයෙන් ඉන්ද (ඉන්ද්‍ර) යයි, හෝ අධිපති භාවය කරන්නේය යන අර්ථයෙන් ඉන්ද්‍ර යයි'. 'ප්‍රාර්ථනා කටයුතුය යන අර්ථයෙන් චන්ද (සඳ) යයි'. 'සිනහසෙන්නේය යන අර්ථයෙන් මන්ද (මඳ වූ) යයි, හෝ සිනහසිය යුතු යන අර්ථයෙන් මන්ද යයි'. 'බඩගිනි වන්නේය යන අර්ථයෙන් ඛුද්ද (කුඩා වූ) යයි'. 'කැපිය යුතු (සිඳිය යුතු) යන අර්ථයෙන් ඡිද්ද (සිදුර) යයි'. 'හඬවන්නේය (හිංසා කරන්නේය) යන අර්ථයෙන් රුද්ද (භයානක වූ) යයි'. 'දුගී බවට පැමිණෙන්නේය යන අර්ථයෙන් දලිද්ද (දිළිඳු) යයි'. 'වියළෙන්නේය යන අර්ථයෙන් සුක්ක (සුදු) යයි'. 'ශෝක කරන්නේය යන අර්ථයෙන් සෝක (ශෝකය) යයි'. 'කිය යුතු යන අර්ථයෙන් වක්ක (වකුගඩුව) යයි'. 'නොවැළැක්විය හැකිව යන්නේය යන අර්ථයෙන් වජිර (වජ්‍රය) යයි'. මේ ආදී වශයෙනි.

၆၆၂, ၆၇၂. ပဋိတော ဟိဿ ဟေရဏ ဟီရဏ.

662, 672. 'පටි' උපසර්ගයට පසුව ඇති 'හි' ධාතුවට 'හේරණ', 'හීරණ' යන ආදේශයෝ වෙති.

ပဋိဣစ္စေတသ္မာ ဟိဿ ဓာတုဿ ဟေရဏ ဟီရဏ အာဒေသာ ဟောန္တိ.

'පටි' යන මෙයින් පසු ඇති 'හි' ධාතුවට 'හේරණ', 'හීරණ' යන ආදේශයෝ වෙති.

ပဋိပက္ခေမဒ္ဒိတွာဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတီတိ ပါဋိဟေရံ, ပါဋိဟီရံ.

'ප්‍රතිපක්ෂයන් මඩනා කොට පැමිණෙන්නේය (පවතින්නේය) යන අර්ථයෙන් පාටිහේර (ප්‍රාතිහාර්යය) හෙවත් පාටිහීර යයි'.

၆၆၃, ၆၇၃. ကဍျာဒီဟိ [Pg.308] ကော.

663, 673. 'කඩි' ආදී ධාතූන් කෙරෙන් 'ක' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ကဍိ ဃဍိ ဝဍိ ကရဍိ မဍိ သဍိ ကုဌိ ဘဍိ ပဍိ ဒဍိ ရဍိ တဍိ ဣသိဍိ စဍိ ဂဍိ အဍိ လဍိ မေဍိ ဧရဍိ ခဍိ ဣစ္စေဝမာဒီဟိ ဓာတူဟိ ကပစ္စယော ဟောတိ သဟ ပစ္စယေန စ နိပ္ပဇ္ဇန္တေ ယထာသမ္ဘဝံ.

'කඩි, ඝඩි, වඩි, කරඩි, මඩි, සඩි, කුඨි, භඩි, පඩි, දඩි, රඩි, තඩි, ඉසිඩි, චඩි, ගඩි, අඩි, ලඩි, මෙඩි, එරඩි, ඛඩි' යන මෙවැනි ධාතූන්ගෙන් 'ක' ප්‍රත්‍යය වෙයි. ප්‍රත්‍යය ද සමඟ ඒ ඒ ධාතූහු සුදුසු පරිදි නිපදවෙති.

ကဏ္ဍိတဗ္ဗော ဆိန္ဒိတဗ္ဗောတိ ကဏ္ဍော, ဃဏ္ဍိတဗ္ဗော ဃဋေတဗ္ဗောတိ ဃဏ္ဍော, ဝဏ္ဍန္တိ ဧတ္ထာတိ ဝဏ္ဍော, ကရဏ္ဍိတဗ္ဗော ဘာဇေတဗ္ဗောတိ ကရဏ္ဍော, မဏ္ဍီယတေ ဝိဘူသီယတေ ဧတေနာတိ မဏ္ဍော, သဏ္ဍန္တိ ဂုမ္ဗန္တိ ဧတ္ထာတိ သဏ္ဍော, အင်္ဂမင်္ဂါနိ ကုဏ္ဌတိ ဆိန္ဒတီတိ ကုဋ္ဌံ, ဘဏ္ဍိတဗ္ဗန္တိ ဘဏ္ဍံ, ပဏ္ဍတိ လိင်္ဂဝေကလ္လဘာဝံ ဂစ္ဆတီတိ ပဏ္ဍကော. ဒဏ္ဍတိ အာဏံ ကရောတိ ဧတေနာတိ ဒဏ္ဍော, ရဏ္ဍတိ ဟိံသတီတိ ရဏ္ဍော, ဝိသေသေန တဏ္ဍတိ စာလေတိ ပရေသံ ဝိညူနံ ဟဒယံ ကမ္ပေတီတိ ဝိတဏ္ဍော, ဣသိဏ္ဍတိ ပရေသံ မဒ္ဒတီတိ ဣသိဏ္ဍော, စဏ္ဍတိ စဏ္ဍိက္ကဘာဝံ ကရောတီတိ စဏ္ဍော, ဂဏ္ဍတိ သန္နိစယတိ သမူဟံ ကရောတိ ဧတ္ထာတိ ဂဏ္ဍော, အဏ္ဍီယတိ နိဗ္ဗတ္တီယတီတိ အဏ္ဍော, လဏ္ဍိတဗ္ဗော ဇိဂုစ္ဆိတဗ္ဗောတိ လဏ္ဍော, မေဏ္ဍတိ [Pg.309] ကုဋိလဘာဝံ ဂစ္ဆတီတိ မေဏ္ဍော, ဧရဏ္ဍတိ ရောဂံ ဟိံသတီတိ ဧရဏ္ဍော, ခဏ္ဍိတဗ္ဗော ဆိန္ဒိတဗ္ဗောတိ ခဏ္ဍော ဣစ္စေဝမာဒိ.

කණ්ඩනය (කැපීම) කළ යුතු බැවින් 'කණ්ඩ' නම් වේ. ඝටනය (එක් කිරීම) කළ යුතු බැවින් 'ඝණ්ඩ' නම් වේ. මෙහි හැසිරෙති (වෙසෙති) යන අර්ථයෙන් 'වණ්ඩ' නම් වේ. බෙදා වෙන් කළ යුතු බැවින් 'කරණ්ඩ' නම් වේ. මෙයින් සරසනු ලැබේ යන අර්ථයෙන් 'මණ්ඩ' නම් වේ. මෙහි පඳුරු වශයෙන් එක් වෙති යන අර්ථයෙන් 'සණ්ඩ' නම් වේ. අතපය ආදී අවයවයන් කපයි/කොර කරයි යන අර්ථයෙන් 'කුට්ඨ' නම් වේ. රැස් කළ යුතු බැවින් 'භණ්ඩ' නම් වේ. ලිංග විකල් භාවයට (නපුංසක භාවයට) පැමිණේ යන අර්ථයෙන් 'පණ්ඩක' නම් වේ. මෙයින් අණ පනවයි යන අර්ථයෙන් 'දණ්ඩ' නම් වේ. හිංසා කරයි යන අර්ථයෙන් 'රණ්ඩ' නම් වේ. විශේෂයෙන් (තර්ක විතර්ක මඟින්) අන්‍ය ඥානවන්තයන්ගේ හදවත් සලිත කරයි යන අර්ථයෙන් 'විතණ්ඩ' නම් වේ. අන්‍යන් මඩියි යන අර්ථයෙන් 'ඉසිණ්ඩ' නම් වේ. චණ්ඩ බව ඇති කරයි යන අර්ථයෙන් 'චණ්ඩ' නම් වේ. මෙහි රැස් කරයි, සමූහයක් කරයි යන අර්ථයෙන් 'ගණ්ඩ' නම් වේ. උපදවනු ලැබේ යන අර්ථයෙන් 'අණ්ඩ' නම් වේ. පිළිකුල් කළ යුතු බැවින් 'ලණ්ඩ' නම් වේ. ඇද කුද ස්වභාවයට පැමිණේ යන අර්ථයෙන් 'මෙණ්ඩ' නම් වේ. රෝගයන් නසයි යන අර්ථයෙන් 'එරණ්ඩ' නම් වේ. කණ්ඩනය (කැපීම) කළ යුතු බැවින් 'ඛණ්ඩ' නම් වේ. මෙසේ ආදී වශයෙනි.

၆၆၄, ၆၇၄. ခါဒါမဂမာနံ ခ န္ဓ’န္ဓ ဂန္ဓာ.

664, 674. 'ඛාද', 'අම', 'ගමු' යන ධාතූන්ට පිළිවෙළින් 'ඛන්ධ', 'අන්ධ', 'ගන්ධ' යන ආදේශයන් වෙති.

ခါဒ အမ ဂမုဣစ္စေတေသံ ဓာတူနံ ခန္ဓ အန္ဓ ဂန္ဓာဒေသာ ဟောန္တိ, ကပစ္စယော စ ဟောတိ.

'ඛාද', 'අම', 'ගමු' යන ධාතූන්ට 'ඛන්ධ', 'අන්ධ', 'ගන්ධ' යන ආදේශයෝ වෙති, 'ක' ප්‍රත්‍යය ද වෙයි.

ဇာတိဇရာမရဏာဒီဟိ သံသာရဒုက္ခေဟိ ခါဒိတဗ္ဗောတိ ခန္ဓော, အမတိ အင်္ဂမင်္ဂဿ ရုဇ္ဇနဘာဝံ ဂစ္ဆတီတိ အန္ဓော, စက္ခုနာ အမတိ ရုဇ္ဇတီတိ ဝါ အန္ဓော, တံ တံ ဌာနံ ဝါတေန ဂစ္ဆတီတိ ဂန္ဓော. ဧဝံ ခန္ဓကော, အန္ဓကော, ဂန္ဓကော.

ජාති, ජරා, මරණ ආදී සංසාර දුක්වලින් කා දැමිය යුතු (පෙළිය යුතු) බැවින් 'ඛන්ධ' (ස්කන්ධය) නම් වේ. අවයවයන්ගේ රෝගී භාවයට (වේදනාකාරී බවට) පැමිණේ යන අර්ථයෙන් 'අන්ධ' නම් වේ. නැතහොත් ඇසින් රෝගී වේ (පෙනීම නැති වේ) යන අර්ථයෙන් ද 'අන්ධ' නම් වේ. සුළඟ මඟින් ඒ ඒ තැනට යයි යන අර්ථයෙන් 'ගන්ධ' නම් වේ. මෙසේ 'ඛන්ධක', 'අන්ධක', 'ගන්ධක' යන්න ද වේ.

၆၆၅, ၆၇၅. ပဋာဒီဟျလံ.

665, 675. 'පට' ආදී ධාතූන්ගෙන් හා ප්‍රාතිපදිකයන්ගෙන් 'අල' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ပဋ ကလ ကုသ ကဒ ဘဂန္ဒ မေခ ဝက္က တက္က ပလ္လ သဒ္ဒ မူလ ဗိလ ဝိဒ စဍံ ပဉ္စ ဝါ ဝသ ပစိ မစ မုသ ဂေါတ္ထု ပုထု ဗဟု မင်္ဂ ဗဟ ကမ္ဗ သမ္ဗ အဂ္ဂဣစ္စေဝမာဒီဟိ ဓာတူဟိ ပါဋိ ပဒိကေဟိ စ ဥတ္တရပဒေသု အလပစ္စယော ဟောတိ, ပစ္ဆာ ပုန နိပ္ပဇ္ဇန္တေ.

'පට, කල, කුස, කද, භගන්ද, මේඛ, වක්ක, තක්ක, පල්ල, සද්ද, mūල, බිල, විද, චඩ, පඤ්ච, වා, වස, පචි, මච, මුස, ගොත්ථු, පුථු, බහු, මංග, බහ, කම්බ, සම්බ, අග්ග' යන මෙවැනි ධාතූන්ගෙන් ද ප්‍රාතිපදිකයන්ගෙන් ද පරපදයන්හි 'අල' ප්‍රත්‍යය වෙයි. පසුව නැවත (රූප) නිපදවෙති.

ပဋေ အလန္တိ ပဋလံ, ကလေ အလန္တိ ကလလံ, ပါပကေ အကုသလေ ဓမ္မေ ကုသတိ ဆိန္ဒတီတိ ကုသလံ, ကုသဘူတေ ယထာသဘာဝဓမ္မေ အလန္တိ ဝါ ကုသလံ, ကုသေ ဥဒ္ဒိဿ ဒါနေ အလန္တိ ဝါ ကုသလံ, ကုသေ သဉ္စယေ ဓမ္မသမုဒါယေ အလန္တိ [Pg.310] ဝါ ကုသလံ, ကဒ္ဒေ မဒ္ဒေ အလန္တိ ကဒလံ, ဘဂန္ဒေ သေစနေ အလန္တိ ဘဂန္ဒလံ, ဘဂန္ဒေ မုတ္တကရီသဟရဏေ အလန္တိ ဝါ ဘဂန္ဒလံ, မေခေ ကဋိဝိစိတ္တေ အလန္တိ မေခလံ, ဝက္ကေ ရုက္ခတစေ အလန္တိ ဝက္ကလံ, တက္ကေ ရုက္ခသိလေသေ အလန္တိ တက္ကလံ, ပလ္လေ နိန္နဋ္ဌာနေ အလန္တိ ပလ္လလံ, သဒ္ဒေ ဟရိတေ အလန္တိ သဒ္ဒလံ, မူလေ ပတိဋ္ဌာနေ အလန္တိ မုလာလံ, ဗိဠေ နိဿယေ အလန္တိ ဗိလာလံ, ဝိဒေ ဝိဇ္ဇမာနေ အလန္တိ ဝိဒလံ, စဏ္ဍေ အလန္တိ စဏ္ဍာလော, ပဉ္စန္နံ ရာဇူနံ အလန္တိ ပဉ္စာလော, ဝါ ဂတိဂန္ဓနေသု အလန္တိ ဝါလံ, ဝါ ပဒဂမနေ အလန္တိ ဝါ ဝါဠော, ဝသေ အစ္ဆာဒနေ အလန္တိ ဝသလော, ပစေ ဝိတ္ထာရေ အလန္တိ ပစလော, မစေ စောရကမ္မေ အလန္တိ မစလော, မုသေ ထေယျေ, မုသေ ပါဏစာဂေ ဝါ အလန္တိ မုသလော, ဂေါတ္တေ ဝံသေ သိင်္ဂါလဇာတိယံ အလန္တိ ဂေါတ္ထုလော, ပုထုမှိ ဝိတ္ထာရေ အလန္တိ ပုထုလော, ဗဟုမှိ သင်္ချာနေ အလန္တိ ဗဟုလော, ဗဟုမှိ ဝုဒ္ဓိမှိ အလန္တိ ဝါ ဗဟုလော, မင်္ဂမှိ ဂမနေ အလန္တိ မင်္ဂလံ, ဗဟုမှိ ဝုဒ္ဓိမှိ အလန္တိ ဗဟလံ, ကမ္ဗမှိ သဉ္စလနေ အလန္တိ [Pg.311] ကမ္ဗလံ. သမ္ဗမှိ မဏ္ဍလေ အလန္တိ သမ္ဗလံ, အဂ္ဂေ ဂတိကောဋိလ္လေ အလန္တိ အဂ္ဂဠံ. ဣစ္စေဝမာဒယော အညေပိ သဒ္ဒါ ဘဝန္တိ.

'පට' (වැස්මෙහි) ප්‍රමාණවත් වන බැවින් 'පටල' නම් වේ. 'කල' (මඩෙහි) ප්‍රමාණවත් වන බැවින් 'කලල' නම් වේ. පාපී වූ අකුසල් දහම් කපයි (නසයි) යන අර්ථයෙන් 'කුසල' නම් වේ. නැතහොත් කුස (මතු වූ) ස්වභාව ධර්මයන්හි සුදුසු (ප්‍රමාණවත්) වන බැවින් 'කුසල' නම් වේ. නැතහොත් කුස (තණ) උදෙසා දීමේදී සුදුසු වන බැවින් 'කුසල' නම් වේ. නැතහොත් කුස (රැස් කිරීමෙහි) ධර්ම සමූහයෙහි සුදුසු වන බැවින් 'කුසල' නම් වේ. 'කද්ද' (මඩෙහි) ප්‍රමාණවත් වන බැවින් 'කදල' (කෙසෙල් ගස) නම් වේ. 'භගන්ද' (තෙත් කිරීමෙහි) ප්‍රමාණවත් වන බැවින් 'භගන්දල' නම් වේ. නැතහොත් මලමූත්‍ර පිට කිරීමෙහි ප්‍රමාණවත් වන බැවින් 'භගන්දල' නම් වේ. ඉණ වටා සරසන සුදුසු දෙය 'මේඛලා' නම් වේ. 'වක්ක' (ගස් පොත්තෙහි) සුදුසු බැවින් 'වක්කල' නම් වේ. 'තක්ක' (ගස් මැලියම්වල) සුදුසු බැවින් 'තක්කල' නම් වේ. 'පල්ල' (පහත් බිමෙහි) ප්‍රමාණවත් වන බැවින් 'පල්ලල' (කුඩා පොකුණ) නම් වේ. නිල් පැහැයෙන් යුත් තණබිමෙහි සුදුසු වන බැවින් 'සද්දල' නම් වේ. මුල් පිහිටීමෙහි සුදුසු වන බැවින් 'මුලාල' (නෙළුම් අල) නම් වේ. 'බිළ' (බිලෙහි/ආශ්‍රයෙහි) සුදුසු වන බැවින් 'බිලාල' (බළලා) නම් වේ. විද්‍යමාන දෙයෙහි සුදුසු වන බැවින් 'විදල' නම් වේ. චණ්ඩ (දරුණු) බවෙහි සුදුසු වන බැවින් 'චණ්ඩාල' නම් වේ. රජවරු පස්දෙනෙකුට සුදුසු වන බැවින් 'පඤ්චාල' නම් වේ. ගමනෙහි හෝ සුවඳ විහිදුවීමෙහි සුදුසු වන බැවින් 'වාල' (කෙස්/රෝම) නම් වේ. පාද ගමනෙහි සුදුසු වන බැවින් 'වාළ' නම් වේ. වැස්මෙහි (ඇඳුමෙහි) සුදුසු වන බැවින් 'වසල' නම් වේ. පැතිරීමෙහි සුදුසු වන බැවින් 'පචල' නම් වේ. සොරකමෙහි සුදුසු වන බැවින් 'මචල' නම් වේ. සොරකමෙහි හෝ ජීවිතය අත්හැරීමෙහි සුදුසු වන බැවින් 'මුසල' (මෝල්ගස) නම් වේ. හිවලුන්ගේ වර්ගයෙහි (ගෝත්‍රයෙහි) සුදුසු වන බැවින් 'ගොත්ථුල' නම් වේ. පළලින් යුක්ත බැවින් 'පුථුල' නම් වේ. බොහෝ ගණනෙහි සුදුසු බැවින් 'බහුල' නම් වේ. නැතහොත් මහත් වර්ධනයෙහි සුදුසු බැවින් 'බහුල' නම් වේ. ගමනෙහි (ශුභ ගමනෙහි) සුදුසු වන බැවින් 'මංගල' නම් වේ. වර්ධනයෙහි සුදුසු බැවින් 'බහල' (ඝන/මහත්) නම් වේ. සෙලවීමෙහි සුදුසු බැවින් 'කම්බල' (රතු පලස) නම් වේ. මණ්ඩලයෙහි (වටකුරු බවෙහි) සුදුසු බැවින් 'සම්බල' (මඟ වියදම්) නම් වේ. ඇද වූ ගමන වැළැක්වීමට සුදුසු බැවින් 'අග්ගළ' (අගුල) නම් වේ. මෙසේ ආදී වශයෙන් වෙනත් වචන ද වෙති.

၆၆၆, ၆၇၆. ပုထဿ ပုထု ပထာ မော ဝါ.

666, 676. 'පුථ' යන ප්‍රාතිපදිකයට 'පුථු', 'පථා' යන ආදේශයෝ වෙති, ඇතැම් විට 'ම' ප්‍රත්‍යය ද වෙයි.

ပုထဣစ္စေတဿ ပါဋိပဒိကဿ ပုထု ပထာဒေသာ ဟောန္တိ, ကွစိ အမပစ္စယော ဟောတိ.

'පුථ' යන මේ ප්‍රාතිපදිකයට 'පුථු' සහ 'පථා' යන ආදේශයෝ වෙති, ඇතැම් තැනක 'අම' ප්‍රත්‍යය ද වෙයි.

ပုထ ဟုတွာ ဇာတန္တိ ပုထဝီ ပထမေ ဇာတော ပထမော, ပထဝီ, ပဌမော ဝါ, ပုထု ကိလေသေ ဇနေတီတိ ပုထုဇ္ဇနော, ပုထု ဟုတွာ ဇာတန္တိ ပထဝီ, ပထဝီ ဝါ.

පුළුල් (විශාල) වී උපන් බැවින් 'පුථවී' (පොළොව) නම් වේ. පළමුව උපන් බැවින් 'පථම' හෝ 'පඨම' (පළමුවැනි) නම් වේ, 'පථවී' ද වෙයි. බොහෝ වූ කෙලෙස් උපදවන බැවින් 'පුථුජ්ජන' (පෘථග්ජනයා) නම් වේ. විශාල වී උපන් බැවින් 'පථවී' හෝ 'පථවී' (පොළොව) නම් වේ.

၆၆၇, ၆၇၇. သသွာဒီဟိ တု ဒဝေါ.

667, 677. 'සසු' ආදී ධාතූන්ගෙන් 'තු', 'දු' යන ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

သသု ဒဒ အဒ မဒဣစ္စေဝမာဒီဟိ ဓာတူဟိ တု ဒုဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ.

'සසු, දද, අද, මද' යන මෙවැනි ධාතූන්ගෙන් 'තු', 'දු' යන මේ ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

အညေ သတ္တေ သသတိ ဟိံသတီတိ သတ္တု, ဒုက္ခံ ဒဒါတီတိ ဒဒ္ဒု, ဒုက္ခေန အဒတိ ဘက္ခတိ ဧတ္ထာတိ အဒ္ဒု, ဒုက္ခံ အဒတိ အနုဘဝတိ ဇနော ဧတေနာတိ ဝါ အဒ္ဒု, ဒုက္ခံ ဘာဇနံ [Pg.312] အာဓာရံ ဘာဝတီတိ ဝါ အဒ္ဒု, မဒတိ ဥမ္မတ္တံ ကရောတီတိ မဒ္ဒု, မဒတိ မဒ္ဒဘာဝံ ကရောတီတိ ဝါ မဒ္ဒု.

අන්‍ය සත්ත්වයන්ට හිංසා කරයි යන අර්ථයෙන් 'සත්තු' (සතුරා) නම් වේ. දුක දෙයි යන අර්ථයෙන් 'දද්දු' (දද වර්ගය) නම් වේ. දුකෙන් කෑමට (භුක්ති විඳීමට) සිදුවන බැවින් 'අද්දු' නම් වේ. නැතහොත් මිනිසුන් මෙයින් දුක අත්විඳින බැවින් 'අද්දු' නම් වේ. නැතහොත් දුකට භාජනයක් (ආධාරයක්) වන බැවින් 'අද්දු' නම් වේ. මත් කරයි යන අර්ථයෙන් 'මද්දු' නම් වේ. නැතහොත් මෘදු ස්වභාවයක් ඇති කරයි යන අර්ථයෙන් 'මද්දු' නම් වේ.

၆၆၈, ၆၇၈. ဈာဒီဟိ ဤဝရော.

668, 678. 'ඡා' (හෝ 'ජ්හා') ආදී ධාතූන්ගෙන් 'ඊවර' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

စိ ပါ ဓာဣစ္စေဝမာဒီဟိ ဓာတူဟိ ဤဝရပစ္စယောဟောတိ.

'චි, පා, ධා' යන මෙවැනි ධාතූන්ගෙන් 'ඊවර' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

စီယတီတိ စီဝရံ, ပိဝတီတိ ပီဝရော, ပါတဗ္ဗံ ရက္ခိတဗ္ဗန္တိ ဝါ ပီဝရံ. ဓာရေတိ ဓာရေတွာ ဇီဝိတံ ကပ္ပေတီတိ ဓီဝရော, ဓီဝရံ.

රැස් කරනු ලබන (මසා සකස් කරනු ලබන) බැවින් 'චීවර' (සිවුර) නම් වේ. (කිරි ආදිය) බොන බැවින් 'පීවර' (මහත් වූ) නම් වේ, නැතහොත් රැකගත යුතු බැවින් 'පීවර' නම් වේ. දරා සිටින, දරාගෙන ජීවත් වන බැවින් 'ධීවර' (ධීවරයා) නම් වේ.

၆၆၉, ၆၇၉. မုနာဒီဟိ စိ.

669, 679. 'මුන' ආදී ධාතූන්ගෙන් 'ඉ' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

မုန ယတ အဂ္ဂ ပတ ကဝ သုစ ရုစ မဟာလ ဘဒ္ဒါလ မနဣဣစ္စေဝမာဒီဟိ ဓာတူဟိ, ပါဋိပဒိကေဟိ စ ဣပစ္စယော ဟောတိ.

'මුන, යත, අග්ග, පත, කව, සුච, රුච, මහාල, භද්දාල, මන' යන මෙවැනි ධාතූන්ගෙන් ද ප්‍රාතිපදිකයන්ගෙන් ද 'ඉ' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

အတ္ထာနတ္ထံ မုနာတိ, ဉေယျဓမ္မံ လက္ခဏာဒိဝသေန ဝါ ဇာနာတီတိ မုနိ, ယတတိ ဝီရိယံ ကရောတီတိ ယတိ, အဂ္ဂတိ ကုဋိလဘာဝံ ဂစ္ဆတီတိ အဂ္ဂိ, ပတတိ သေဋ္ဌော ဟုတွာ ပုရတော ဂစ္ဆတီတိ ပတိ, ကဗျံ ဗန္ဓတီတိ ကဝိ, ကန္တံ မနာပဝစနံ ဝဒတီတိ ဝါ ကဝိ. သုစတိ ပရိသုဒ္ဓံ ဘဝတီတိ သုစိ, ရုစတိ ဒိဗ္ဗတီတိ ရုစိ, မဟန္တံ ဝိဘာဝံ ဘောဂက္ခန္ဓံ လာတီတိ မဟာလိ, ဘဒ္ဒံ ယသံ လာတီတိ ဘဒ္ဒါလိ, မနံ တတ္ထ ရတနေ နယတီတိ မဏိ.

වැඩ අවැඩ වටහා ගනී, නැතහොත් ලක්ෂණ ආදී වශයෙන් දත යුතු ධර්මයන් දනී යන අර්ථයෙන් 'මුනි' (මුනිවරයා) නම් වේ. උත්සාහ කරයි යන අර්ථයෙන් 'යති' (යතිවරයා) නම් වේ. ඇද කුද ස්වභාවයට (දැල්වෙමින්) යයි යන අර්ථයෙන් 'අග්ගි' (ගින්න) නම් වේ. ශ්‍රේෂ්ඨ වී පෙරට යයි යන අර්ථයෙන් 'පති' (ස්වාමියා) නම් වේ. කාව්‍ය බඳියි යන අර්ථයෙන් 'කවි' (කවියා) නම් වේ, නැතහොත් ප්‍රියජනක වචන පවසයි යන අර්ථයෙන් 'කවි' නම් වේ. පිරිසිදු වේ යන අර්ථයෙන් 'සුචි' (පිරිසිදු) නම් වේ. බබළයි යන අර්ථයෙන් 'රුචි' (කැමැත්ත) නම් වේ. මහත් වූ විභූතිය (භෝග සම්පත්) ලබා ගනී යන අර්ථයෙන් 'මහාලි' නම් වේ. භද්‍ර වූ යසස ලබා ගනී යන අර්ථයෙන් 'භද්දාලි' නම් වේ. සිත එහි (රත්නයෙහි) යොමු කරවයි යන අර්ථයෙන් 'මණි' (මැණික) නම් වේ.

၆၇၀, ၆၈၀. ဝိဒါဒီဟျူရော[Pg.313].

670, 680. 'විද' ආදී ධාතූන්ගෙන් 'ඌර' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဝိဒ ဝလ္လ မသ သိဒ ဒုကုကပု မယ ဥဒိ ခဇ္ဇ ကုရဣစ္စေဝမာဒီဟိ ဓာတူဟိ, ပါဋိပဒိကေဟိ စ ဦရပစ္စယောဟောတိ.

'විද, වල්ල, මස, සිද, දුකුකපු, මය, උදි, ඛජ්ජ, කුර' යන මෙවැනි ධාතූන්ගෙන් ද ප්‍රාතිපදිකයන්ගෙන් ද 'ඌර' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ဝိဒိတုံ အလန္တိ ဝိဒူရော, ဝိဒူရဋ္ဌာနေ ဇာတော ဝေဒူရော, ဝလ္လတိ ဝလ္လဘာဝေန ဘဝတီတိ ဝလ္လူရော, ဝလ္လတိ အညမညံ ဗန္ဓတီတိ ဝါ ဝလ္လူရော, အာမသိတဗ္ဗောတိ မသူရော, သိန္ဒတိ သိင်္ဂါရဘာဝံ ဂစ္ဆတီတိ သိန္ဒူရော, သိန္ဒတိ ဝိရောစတီတိ ဝါ သိန္ဒူရော, ဂမိတုံ အလံ အနာသန္နတ္တာတိ ဒူရော, ကုတိ သဒ္ဒံ ကရောတီတိ ကူရော, အတ္တနော ဂန္ဓေန အညံ ဂန္ဓံ ကပတိ ဟနတိ ဟိံသတီတိ ကပ္ပူရော, ကပ္ပတိ ရောဂါပနယနေ သမတ္ထေတီတိ ဝါ ကပ္ပူရော, မဟိယံ ရဝတီတိ မယူရော, မဟိယံ ယာတိ ဂစ္ဆတီတိ မယူရော, ပံသုံ ဥန္ဒတိ ပသဝတီတိ ဥန္ဒူရော, ခဇ္ဇိတဗ္ဗော ခါဒိတဗ္ဗောတိ ခဇ္ဇူရော, ကုရတိ အက္ကောသတီတိ ကုရူရော.

දැනගැනීමට සුදුසු බැවින් 'විදූර' (පණ්ඩිතයා) නම් වේ. ඈත ප්‍රදේශයක උපන් බැවින් 'වේදූර' (වෛදූර්ය මණිය) නම් වේ. ප්‍රිය බවට පැමිණෙන බැවින් හෝ එකිනෙක බැඳෙන බැවින් 'වල්ලූර' (වියළි මස්) නම් වේ. ඇල්ලිය යුතු (පිරිමැදිය යුතු) බැවින් 'මසූර' (මසූරම් ධාන්‍ය) නම් වේ. ශෘංගාර භාවයට පත්වන බැවින් හෝ බබළන බැවින් 'සින්දූර' (සිංදූරම්) නම් වේ. ළඟ නොවන බැවින් යාමට අපහසු බැවින් 'දූර' (දුර) නම් වේ. 'කු' යනුවෙන් හඬ නගන බැවින් 'කූර' නම් වේ. තමාගේ සුවඳින් අන් සුවඳ කපන (නසන) බැවින් හෝ රෝග දුරු කිරීමට සමත් වන බැවින් 'කප්පූර' (කපුරු) නම් වේ. පොළොවෙහි හඬ නගන බැවින් හෝ පොළොවෙහි හැසිරෙන බැවින් 'මයූර' (මොනරා) නම් වේ. පස් තෙත් කරන බැවින් 'උන්දූර' (මීයා) නම් වේ. අනුභව කළ යුතු බැවින් 'ඛජ්ජූර' (ඉඳි) නම් වේ. කොඳුරන (බණින) බැවින් 'කුරූර' (කෲර) නම් වේ.

၆၇၁, ၆၈၁. ဟနာဒီဟိ နု ဏုတဝေါ.

671, 681. හන් (Hana) ආදී ධාතූන්ගෙන් 'නු', 'ණු' සහ 'තු' යන ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

ဟန ဇန ဘာရိ ခနု အမ ဝေ ဝေဓာ သိကိ ဟိ ဣစ္စေဝမာဒီဟိ ဓာတူဟိ နု ဏု ကုဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ.

හන, ජන, භාරි, ඛනු, අම, වේ, වේධා, සිකි, හි යනාදී ධාතූන්ගෙන් 'නු', 'ණු', 'තු' (හෝ 'කු') යන ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

ဘောဇနံ [Pg.314] ဟနတိ ဟိံသတိ ဧတေနာတိ ဟဏု, ဟနု ဝါ. ဂမနံ ဇနေတီတီ ဇာဏု, ဘာဏု ဒိဗ္ဗတီတိ ဘာဏု, နိဝါတေ ရိတိ ဂစ္ဆတီတီ ရေဏု, ခဏိတဗ္ဗော အဝဒါရိတဗ္ဗောတိ ခါဏု. အင်္ဂမင်္ဂဿ ရုဇ္ဇနဘာဝံ ဝိဇ္ဈနဘာဝံ အမတိ ဂစ္ဆတီတိ အဏု, ဝေဏု, ဝေတိ တန္တသန္တာနေ ဘဝတီတီ ဝေဏု, ဗဟိသာရေအလန္တိဝါဝေဏု ဝစ္ဆံ, ပါယေတီတီ ဓေနု, အတ္ထံ ဓာရေတီတီ ဓာတု, ဂမနပစနာဒိကံ ကြိယံ ဓာရေတီတီ ဝါ ဓာတု, သီယတီ ဗန္ဓီယတီတီ သေတု, ဥဒ္ဓံ ဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတီတီ ကေတု, အတ္တနော ဖလံ ဟိနောတိ ပဝတ္တတီတီ ဟေတု.

මොහු විසින් ආහාරය හපනු ලබයි (නසනු ලබයි) යන අර්ථයෙන් 'හණු' හෝ 'හනු' (හනුව) නම් වේ. ගමන උපදවයි යන අර්ථයෙන් 'ජාණු' (දණහිස) නම් වේ. බබළයි යන අර්ථයෙන් 'භාණු' (හිරු/රශ්මිය) නම් වේ. සුළං නැති තැනක පාවී යයි යන අර්ථයෙන් 'රේණු' (මල් රේණු) නම් වේ. හෑරිය යුතු බැවින් 'ඛාණු' (කණුව) නම් වේ. අවයවයන්ගේ රුජාව (වේදනාව) හෝ විදින ස්වභාවයට පැමිණෙන්නේ 'අණු' (සියුම් කොටස) නම් වේ. තන්තු සමූහයෙහි පවතී යන අර්ථයෙන් 'වේණු' (උණ බම්බුව) නම් වේ. වස්සාට කිරි පොවයි යන අර්ථයෙන් 'ධේනු' (කිරි දෙන) නම් වේ. අර්ථය දරයි යන අර්ථයෙන් හෝ ගමන, පිසීම ආදී ක්‍රියාවන් දරයි යන අර්ථයෙන් 'ධාතු' නම් වේ. බැඳෙනු ලබයි යන අර්ථයෙන් 'සේතු' (පාලම) නම් වේ. උඩට යයි (පවතියි) යන අර්ථයෙන් 'කේතු' (කොඩිය) නම් වේ. තමාගේ ඵලය උපදවයි යන අර්ථයෙන් 'හේතු' නම් වේ.

၆၇၂, ၆၈၂. ကုဋာဒီဟိ ဌော.

672, 682. කුට් (Kuṭa) ආදී ධාතූන්ගෙන් 'ඨ' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

ကုဋ ကုသ ကဋဣစ္စေဝမာဒီဟိ ဓာတူဟိ, ပါဋိပဒိကေဟိ စ ဌပစ္စယော ဟောတီ.

කුට, කුස, කට යනාදී ධාතූන්ගෙන් ද, ප්‍රාතිපදිකයන්ගෙන් ද 'ඨ' ප්‍රත්‍යය වෙයි.

အင်္ဂမင်္ဂံ ကုဋတိ ဆိန္ဒတီတီ ကုဋ္ဌံ, ဓညေန ဆာဒေတဗ္ဗော ပူရေတဗ္ဗောတီ ကောဋ္ဌော, ကဋိတဗ္ဗံ မဒ္ဒိတဗ္ဗန္တိ, ကဋ္ဌံ.

අඟ පසඟ කපයි (කොර කරයි) යන අර්ථයෙන් 'කුට්ඨ' (කුෂ්ඨය) නම් වේ. ධාන්‍යයෙන් වැසිය යුතු (පිරවිය යුතු) බැවින් 'කොට්ඨ' (ධාන්‍යාගාරය) නම් වේ. කපා දැමිය යුතු (පෑගිය යුතු) බැවින් 'කට්ඨ' (දර/ලී) නම් වේ.

၆၇၃, ၆၈၃. မနု ပူရ သုဏာဒီဟိ ဥဿ နုသိသာ.

673, 683. මනු, පූර, සුණ ආදී ධාතූන්ගෙන් 'උස්ස', 'නුස', 'ඉසා' යන ප්‍රත්‍යයෝ වෙති.

မနု ပူရ သုဏ ကုသု ဣလ အလ မဟ သိ ကိ ဣစ္စေဝမာဒီဟိ ဓာတူဟိ, ပါဋိပဒိကေဟိ စ ဥသ နုသ ဣသဣစ္စေတေ ပစ္စယာ ဟောန္တိ, ပုန နိပ္ပဇ္ဇန္တေ.

මනු, පූර, සුණ, කුසු, ඉල, අල, මහ, si, ki යනාදී ධාතූන්ගෙන් ද, ප්‍රාතිපදිකයන්ගෙන් ද 'උස', 'නුස', 'ඉස' යන ප්‍රත්‍යයෝ වෙති. නැවත (ශබ්ද) නිපදවනු ලැබෙත්.

ကုသလာကုသလေ [Pg.315] ဓမ္မေ မနတိ ဇာနာတီတိ မနုဿော, မာနုသော. ကာရဏာ ကာရဏံ မနတိ ဇာနာတီတိ ဝါ မနုဿော, မာနုဿော. အတ္ထာနတ္ထံ မနတိ ဇာနာတီတိ ဝါ မနုဿော, မာနုဿော. မာတာပိတူနံ ဟဒယံ ပူရေတီတိ ပုရိသော, အတ္တနော မနောရထံ ပူရေတီတိ ဝါ ပုရိသော, ပူရေတီတိ ဝါ ပေါသော, သသုရေဟိ သုဏိတဗ္ဗာ ဟိံသိတဗ္ဗာတိ သုဏိသာ, ဒွိန္နံ ဇာနာနံ ကုလသန္တာနံ ကရောတီတိ ဝါ သုဏိသာ, ကုစ္ဆိတဗ္ဗန္တိ ကရီသံ, ဂဗ္ဘံ ဝိမောစေတီတိ သုရိသော, တမန္ဓကာရဝိဓမနေန သတ္တာနံ ဘယံ သုရတိ ဟိံသတီတိ သူရိယော, ရောဂံ ဟိံသတီတိ သိရီသော, ဣလတိ ကမ္ပတီတိ ဣလ္လိသော, တဏှာယ ဒုဗ္ဗလော ဟုတွာ ဣလတိ ကမ္ပတီတိ ဝါ ဣလ္လိဃော, ပါပကရဏေ အလတိ သမတ္ထေတီတိ အလသော, မဟိတဗ္ဗော ပူဇေတဗ္ဗောတိ မဟိသော, သီယတိ ဗန္ဓီယတီတိ သီသံ, ကိတဗ္ဗံ ဟိံသိတဗ္ဗန္တိ ကိသံ, ဣစ္စေဝမာဒိ.

කුසල් අකුසල් දහම් දන්නේ (හඳුනන්නේ) යන අර්ථයෙන් 'මනුස්ස' (මිනිසා) හෝ 'මානුස' නම් වේ. හේතු අහේතු දන්නේ යන අර්ථයෙන් 'මනුස්ස' හෝ 'මානුස' නම් වේ. වැඩ අවැඩ දන්නේ යන අර්ථයෙන් 'මනුස්ස' හෝ 'මානුස' නම් වේ. මව්පියන්ගේ හෘදය පුරවන්නේ (සතුටු කරන්නේ) යන අර්ථයෙන් හෝ තමාගේ මනෝරථයන් පුරවන්නේ යන අර්ථයෙන් 'පුරිස' (පුරුෂයා) නම් වේ. පුරවයි යන අර්ථයෙන් 'පෝස' (පුරුෂයා) නම් වේ. නැන්දම්මා මාමණ්ඩියන් විසින් ඇසිය යුතු (හෝ පෙළිය යුතු) බැවින් 'සුණිසා' (ලේලි) නම් වේ. දෙපාර්ශ්වයක ජනයාගේ කුල පරම්පරාව පවත්වන (කරන) බැවින් ද 'සුණිසා' නම් වේ. පිළිකුල් කටයුතු බැවින් 'කරීස' (මලපහ) නම් වේ. ගර්භය මුදවයි යන අර්ථයෙන් 'සුරිස' නම් වේ. අඳුර දුරු කිරීමෙන් සත්ත්වයන්ගේ බිය නසන (දුරු කරන) බැවින් 'සූරිය' (සූර්යයා) නම් වේ. රෝගයන් නසන බැවින් 'සිරීස' (සූරිය/මාර ගස) නම් වේ. සෙලවෙයි (කම්පා වෙයි) යන අර්ථයෙන් 'ඉල්ලිස' (කඩුව/මත්ස්‍ය විශේෂයක්) නම් වේ. තණ්හාවෙන් දුර්වල වී සෙලවෙයි යන අර්ථයෙන් 'ඉල්ලිඝ' නම් වේ. පාපකර්ම කිරීමෙහි පසුබට වන බැවින් 'අලස' (අලසයා) නම් වේ. පිදිය යුතු බැවින් 'මහිස' (මීහරකා) නම් වේ. නිදනු ලබයි (බැඳෙනු ලබයි) යන අර්ථයෙන් 'සීස' (හිස) නම් වේ. වැහැරිය යුතු (කෘශ විය යුතු) බැවින් 'කිස' (කෘශ) නම් වේ. මෙසේ යනාදියයි.

ဣတိ ကိဗ္ဗိဓာနကပ္ပေ ဥဏာဒိကပ္ပော ဆဋ္ဌော ကဏ္ဍော.

මෙසේ කෘදන්ත විධාන කල්පයෙහි උණාදි කල්පය නම් වූ හයවැනි කාණ්ඩය නිමවා වදාරන ලදී.

ဥဏာဒိကပ္ပော နိဋ္ဌိတော.

උණාදි කල්පය නිමවා වදාරන ලදී.

ကစ္စာယနပကရဏံ နိဋ္ဌိတံ.

කච්චායන ප්‍රකරණය නිමවා වදාරන ලදී.