Tipiṭaka Translation

? නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

Kính lễ Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, bậc Chánh Đẳng Chánh Giác.

මොග්ගල්ලානසුත්තපාඨො

Bài đọc Kinh Moggallāna.

(1) පඨමො කණ්ඩො (සඤ්ඤාදි)

Chương thứ nhất (Thuật ngữ, v.v.).

1. අආදයො [Pg.1] තිතාලීස වණ්ණා.

1. Bốn mươi ba chữ cái bắt đầu bằng 'a'.

2. දසා-දො සරා.

2. Mười (âm) đầu là nguyên âm.

3. ද්වෙද්වෙ සවණ්ණා.

3. Từng cặp hai là đồng loại.

4. පුබ්බො රස්සො.

4. Âm trước là âm ngắn.

5. පරො දීඝො.

5. Âm sau là âm dài.

6. කාදයො බ්‍යඤ්ජනා.

6. (Các âm) bắt đầu bằng 'ka' là phụ âm.

7. පඤ්ච පඤ්චකා වග්ගා.

7. Năm nhóm năm (chữ) là các phẩm.

8. බින්දු නිග්ගහීතං.

8. Dấu chấm là niggahīta.

9. ඉයුවණ්ණා ඣලා නාමස්සන්තෙ.

9. Các chữ 'i' và 'u' ở cuối danh từ được gọi là jhalā.

10. පිත්ථියං.

10. Trong (sách) Piṭṭhi.

11. ඝා.

11. Ghā.

12. ගො ස්‍යාලපනෙ.

12. 'Go' trong hô cách.

(සඤ්ඤා)

(Thuật ngữ)

13. විධිබ්බිසෙසනන්තස්ස.

13. (Áp dụng) cho phần cuối của đối tượng được định rõ.

14. සත්තමියං පුබ්බස්ස.

14. Khi ở cách thứ bảy, (áp dụng) cho cái đứng trước.

15. පඤ්චමියං පරස්ස.

15. Khi ở cách thứ năm, (áp dụng) cho cái đứng sau.

16. ආදිස්ස[Pg.2].

16. Của cái đầu tiên.

17. ඡට්ඨියන්තස්ස.

17. Khi ở cách thứ sáu, (áp dụng) cho cái cuối cùng.

18. වානුබන්ධො.

18. Chỉ tố 'vā' (biểu thị sự tùy chọn).

19. ටානුබන්ධා-නෙකවණ්ණා සබ්බස්ස.

19. (Thế tố) nhiều âm có chỉ tố 'ṭa' (thay thế) cho toàn bộ.

20. ඤකානුබන්ධාද්‍යන්තා.

20. (Thế tố) có chỉ tố 'ña' và 'ka' (thay thế) cho phần đầu và phần cuối.

21. මානුබන්ධො සරානමන්තා පරො.

21. (Tăng tố) có chỉ tố 'ma' được thêm vào sau nguyên âm cuối cùng.

22. විප්පටිසෙධෙ.

22. Trong trường hợp xung đột.

23. සඞ්කෙතො-නවයවො-නුබන්ධො.

23. Chỉ tố là ký hiệu, không phải là một thành phần.

24. වණ්ණපරෙන සවණ්ණො-පි.

24. Một chữ cái được theo sau bởi từ 'vaṇṇa' cũng chỉ các âm đồng loại của nó.

25. න්තු වන්තුමන්ත්වාවන්තුතවන්තුසම්බන්ධී.

25. (Các từ) liên quan đến (các tiếp vị ngữ) 'ntu', 'vantu', 'mantvā', 'avantu', 'tavantu'.

පරිභාසා

Quy ước.

26. සරො ලොපො සරෙ.

26. Nguyên âm đứng trước bị lược bỏ khi có nguyên âm theo sau.

27. පරො ක්වචි.

27. Đôi khi là nguyên âm sau.

28. න ද්වෙ වා.

28. Hoặc tùy chọn không [hợp âm].

29. යුවණ්ණානමෙඔ ලුත්තා.

29. E và O của Y và V bị lược bỏ.

30. යවා සරෙ.

30. Y và V [được xen vào] khi có nguyên âm theo sau.

31. එඔනං.

31. E thành ay, O thành av.

32. ගොස්සාවඞ.

32. Đối với từ 'go', 'ava' là thể thay thế.

33. බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා.

33. Trước phụ âm, nguyên âm dài và ngắn [thay đổi độ dài].

34. සරම්හා ද්වෙ.

34. Sau một nguyên âm, [phụ âm] được nhân đôi.

35. චතුත්ථදුතියෙස්වෙසං තතියපඨමා.

35. Đối với các chữ cái thứ tư và thứ hai của một nhóm, các chữ cái thứ ba và thứ nhất lần lượt là thể thay thế.

36. වී-තිස්සෙ-වෙ [Pg.3] වො.

36. Quy tắc này (Vī-tisse-ve vo) không rõ nghĩa.

37. එඔනම වණ්ණෙ.

37. E và O được mũi hóa trước một phụ âm.

38. නිග්ගහීතං.

38. Về Niggahīta (ṃ).

39. ලොපො.

39. [Niggahīta] bị lược bỏ.

40. පරසරස්ස.

40. [Và] nguyên âm theo sau [được kéo dài].

41. වග්ගෙ වග්ගන්තො.

41. Khi có phụ âm nhóm theo sau, [niggahīta] biến thành âm mũi của nhóm đó.

42. යෙවහිසු ඤො.

42. Trước y, [niggahīta] thành ñ.

43. යෙ සංස්ස.

43. Trước l, [niggahīta] thành l.

44. මයදා සරෙ.

44. M, y, d được xen vào khi có nguyên âm theo sau.

45. වනතරගා චා-ගමා.

45. V, n, t, r, g, và c là các thể xen vào.

46. ඡා ළො.

46. Và ḷ [cũng là một thể xen vào].

47. තදමිනාදීනි.

47. Các từ như 'tadamina', v.v.

48. තවග්ගවරණානං යෙ චවග්ගබයඤා.

48. Đối với nhóm t và các chữ v, r, ṇ, các thể thay thế là nhóm c, b, y, ñ.

49. වග්ගලසෙහි තෙ.

49. [Những thay đổi đó xảy ra] khi có các phụ âm nhóm, l, và s theo sau.

50. හස්ස විපල්ලාසො.

50. Sự hoán vị của chữ h.

51. වෙ වා.

51. Đối với chữ v, [sự thay đổi là] tùy chọn.

52. තථනරානං ටඨණලා.

52. Đối với t, th, n, r, các thể thay thế lần lượt là ṭ, ṭh, ṇ, ḷ.

53. සංයොගාදිලොපො.

53. Lược bỏ phụ âm đầu của một cụm phụ âm.

54. විච්ඡාභික්ඛඤ්ඤෙසු ද්වෙ.

54. Trong các từ 'vicchā', 'bhikkha', và 'añña', có sự nhân đôi.

55. ස්‍යාදිලොපො පුබ්බස්සෙ-කස්ස.

55. Lược bỏ 'sya' v.v. và một chữ đứng trước.

56. සබ්බාදීනං වීතිහාරෙ.

56. Trong trường hợp tương hoán của các từ bắt đầu bằng sabba.

57. යාවබොධං [Pg.4] සම්භමෙ.

57. Trong sự bối rối, cho đến khi hiểu rõ.

58. බහුලං.

58. Một cách đa dạng.

ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ සඤ්ඤාදිකණ්ඩො පඨමො.

Như vậy là kết thúc chương thứ nhất, chương về định danh, trong ngữ pháp Moggallāna.

(2) දුතියො කණ්ඩො (ස්‍යාදි)

(2) Chương thứ hai (về các biến cách bắt đầu bằng si)

1. ද්වෙ ද්වෙකා-නෙකෙසු නාමස්මා සි යො, අං යො, නා හි, ස නං, ස්මා හි, ස නං, ස්මිං සු.

1. Sau danh từ, có hai (bộ vĩ tự) cho số ít và số nhiều (tương ứng): si, yo; aṃ, yo; nā, hi; sa, naṃ; smā, hi; sa, naṃ; smiṃ, su.

2. කම්මෙ දුතියා.

2. Đối cách được dùng cho túc từ.

3. කාලද්ධානමච්චන්තසංයොගෙ.

3. Khi có sự liên tục về thời gian và không gian.

4. ගතිබොධාහාරසද්දත්ථාකම්මකභජ්ජාදීනං පයොජ්ජෙ.

4. Trong thể sai khiến của các (động từ) có nghĩa là chuyển động, hiểu biết, ăn uống, có âm thanh làm nghĩa, tự động từ, ăn uống, v.v.

5. හරාදීනං වා.

5. Hoặc đối với các (động từ) bắt đầu bằng harati.

6. න ඛාදාදීනං.

6. Không (áp dụng) đối với các (động từ) bắt đầu bằng khādati.

1. වහිස්සා-නියන්තුකෙ (ගණ).

1. Đối với (động từ) vahati khi tác nhân không phải là người điều khiển.

2. භක්ඛිස්සාහිංසායං (ගණ).

2. Đối với (động từ) bhakkhati khi không có nghĩa là làm hại.

7. ධ්‍යාදීහි යුත්තා.

7. Khi đi cùng với các (từ) bắt đầu bằng dhi.

8. ලක්ඛණිත්තම්භූතවිච්ඡාස්වභිනා.

8. Với (tiếp đầu ngữ) abhi, trong các nghĩa: dấu hiệu, trạng thái như vậy, và sự phân phối.

9. පතිපරීහි භාගෙ ච.

9. Và với pati và pari trong nghĩa là một phần.

10. අනුනා.

10. Với anu.

11. සහත්ථෙ.

11. Trong nghĩa là 'cùng với'.

12. හීනෙ.

12. Trong nghĩa là 'kém hơn'.

13. උපෙන.

13. Với upa.

14. සත්තම්‍යාධික්‍යෙ.

14. Bằng biến cách thứ bảy trong nghĩa là 'hơn'.

15. සාමිත්තෙ-ධිනා[Pg.5].

15. Với adhi trong nghĩa là sở hữu.

16. කත්තුකරණෙසු තතියා.

16. Biến cách thứ ba được dùng cho tác nhân và công cụ.

17. සහත්ථෙන.

17. Trong nghĩa là 'cùng với'.

18. ලක්ඛණෙ.

18. Trong nghĩa là dấu hiệu.

19. හෙතුම්හි.

19. Trong nghĩa là nguyên nhân.

20. පඤ්චමීණෙ වා.

20. Hoặc biến cách thứ năm (cũng được dùng cho nguyên nhân).

21. ගුණෙ.

21. Trong nghĩa là phẩm chất.

22. ඡට්ඨී හෙත්වත්ථෙහි.

22. Biến cách thứ sáu được dùng với các từ có nghĩa là nguyên nhân.

23. සබ්බාදිතො සබ්බා.

23. Từ (các từ như) sabba, v.v., (có thể dùng) tất cả (các biến cách).

24. චතුත්ථී සම්පදානෙ.

24. Biến cách thứ tư (được dùng) trong ý nghĩa chỉ định.

25. තාදත්ථ්‍යෙ.

25. Trong ý nghĩa vị lai.

26. පඤ්චම්‍යවධිස්මා.

26. Biến cách thứ năm (được dùng) trong ý nghĩa xuất xứ.

27. අපපරීහි වජ්ජනෙ.

27. (Biến cách thứ năm được dùng) với apa và pari trong ý nghĩa loại trừ.

28. පටිනිධිපටිදානෙසු පතිනා.

28. (Biến cách thứ năm được dùng) với pati trong ý nghĩa thay thế và trao đổi.

29. රිතෙ දුතියා ච.

29. Và biến cách thứ hai (cũng được dùng) với rite.

30. විනා-ඤ්ඤත්‍ර තතියා ච.

30. Và biến cách thứ ba (cũng được dùng) với vinā và aññatra.

31. පුථනානාහි.

31. (Biến cách thứ năm được dùng) với putha và nānā.

32. සත්තම්‍යාධාරෙ.

32. Biến cách thứ bảy (được dùng) trong ý nghĩa vị trí.

33. නිමිත්තෙ.

33. Trong ý nghĩa nguyên nhân.

34. යබ්භොවො භාවලක්ඛණං.

34. Khi trạng thái của một vật là đặc điểm (cho trạng thái khác).

35. ඡට්ඨී චා-නාදරෙ.

35. Và biến cách thứ sáu (được dùng) trong ý nghĩa bất kính.

36. යතො [Pg.6] නිද්ධාරණං.

36. (Biến cách thứ sáu và thứ bảy được dùng) để chỉ sự xác định từ một nhóm.

37. පඨමා-ත්ථමත්තෙ.

37. Biến cách thứ nhất (được dùng) chỉ để diễn tả ý nghĩa (của từ).

38. ආමන්තණෙ.

38. Trong ý nghĩa hô cách.

39. ඡට්ඨී සම්බන්ධෙ.

39. Biến cách thứ sáu (được dùng) trong ý nghĩa sở hữu.

40. තුල්‍යත්ථෙන වා තතියා.

40. Hoặc biến cách thứ ba (được dùng) với (những từ) có ý nghĩa tương đương.

41. අතො යොනං ටාටෙ.

41. Sau (thân từ tận cùng bằng) a, (vĩ tự) yo được đổi thành ā và e.

42. නිනං වා.

42. Hoặc (vĩ tự) ni (cũng được đổi thành e).

43. ස්මාස්මින්නං.

43. Về (các vĩ tự) smā và smiṃ.

44. සස්සා-ය චතුත්ථියා.

44. (Vĩ tự) sa của biến cách thứ sáu được đổi thành āya cho biến cách thứ tư.

45. ඝපතෙ-කස්මිං නාදීනං යයා.

45. Trừ các thân từ gha, đối với nhóm nadī, (vĩ tự) smiṃ được đổi thành yā.

46. ස්සා වා තෙ-ති-මාමූහි.

46. Sau (các đại từ) ta, eta, ima, amu, (vĩ tự) ssa là tùy chọn.

47. නම්හි නුක ද්වාදීනං සත්තරසන්නං.

47. Đối với (các số từ) từ dvi (hai) đến sattarasa (mười bảy), (tiếp tố) nu được thêm vào trước (vĩ tự) naṃ.

48. බහුකතින්නං.

48. Đối với (từ) bahu và kati, (vĩ tự sở hữu cách số nhiều là) innaṃ.

49. ණ්ණංණ්ණන්නං තිතො ඣා.

49. Sau (số từ) ti (ba), (các vĩ tự sở hữu cách số nhiều là) ṇṇaṃ và naṃ.

50. උභින්නං.

50. (Sở hữu cách số nhiều của ubha là) ubhinnaṃ.

51. සුඋ සස්ස.

51. Đối với sa, (dùng) suu.

52. ස්සංස්සාස්සායෙස්විතරෙකඤ්ඤෙතිමානමි.

52. Đối với itara, eka, añña, eta, ima, (các vĩ tự là) ssaṃ, ssā, ssāya, esu.

53. තාය වා.

53. Hoặc (dùng) tāya.

54. තෙතිමාතො සස්ස ස්සාය.

54. Sau ba mươi (thân từ), `sa` được đổi thành `ssāya`.

55. රත්ත්‍යාදීහි ටො ස්මිනො.

55. Sau (các từ như) `ratti` v.v..., `smiṃ` được đổi thành `o`.

56. සුහිසු-භස්සො.

56. Trước `su` và `hisu`, `bha` được đổi thành `o`.

57. ල්තුපිතාදීන [Pg.7] මා සිම්හි.

57. Đối với (các từ như) `itu`, `pitu` v.v..., (nguyên âm cuối) được đổi thành `ā` trước `smiṃ`.

58. ගෙ අ ච.

58. Và (được đổi thành) `a` trước `ge`.

59. අයූනං වා දීඝො.

59. Đối với (các từ như) `ayu` v.v..., (nguyên âm cuối) tùy chọn được trường hóa.

60. ඝ බ්‍රහ්මාදිතෙ.

60. (Các từ như) `brahma` v.v... được gọi là `gha`.

61. නා-ම්මාදීහි.

61. Sau (các từ như) `nāma` v.v...

62. රස්සො වා.

62. Tùy chọn được đoản hóa.

63. ඝො ස්සංස්සාස්සායංතිංසු.

63. Đối với `gha`, trước các biến cách `ssaṃ`, `ssā`, `ssāyaṃ`, `tiṃ`, `su`.

64. එකවචනයොස්වඝොනං.

64. Đối với các (từ) không phải `gha`, trong số ít, (trước) `yo` và `su`.

65. ගෙ වා.

65. Tùy chọn trước `ge`.

66. සිස්මිංනා-නපුංසකස්ස.

66. Đối với trung tính, trước `si`, `smiṃ`, `nā`.

67. ගොස්සාගසිහිනංසු ගාවගවා.

67. Trước `ssa`, `ā`, `si`, `hi`, `naṃ`, `su`, `go` được đổi thành `gāva` và `gavā`.

68. සුම්හි වා.

68. Tùy chọn trước `su` và `smiṃ`.

69. ගවං සෙන.

69. Dạng `gavaṃ` (cũng được thấy).

70. ගුන්නං ච නංනා.

70. Và dạng `gunnaṃ` trước `naṃ` và `nā`.

71. නාස්සා.

71. Trước `nā` và `ssā`.

72. ගාවුම්හි.

72. Dạng `gāvuṃ` (cũng được dùng).

73. යං පීතො.

73. Cũng (là) `yaṃ` từ (thân từ) này.

74. නංඣීතො.

74. `naṃ` (thay cho) `jhi` từ (thân từ) này.

75. යොනං නොනෙ පුමෙ.

75. Trong nam tính, `no` và `ne` (thay cho) `yo`.

76. නො.

76. `no`.

77. ස්මිංනො නි.

77. `smiṃ` được đổi thành `ni`.

78. අම්බ්වාදීහි[Pg.8].

78. Sau (các từ như) `ambu` v.v...

79. කම්මාදිතො.

79. Sau (các từ như) `kamma` v.v...

80. නාස්සෙ-නො.

80. `nā` (được đổi thành) `e`, `ssa` (được đổi thành) `no`.

81. ඣලා සස්ස නො.

81. Sau các phụ âm `jhal`, `sa` được đổi thành `no`.

3. ඉතො ක්වචි සස්ස ටානුබන්ධො (ගණ).

3. Từ đây, đôi khi `sa` có tùy tùng tự `ṭa` (nhóm từ).

82. නා ස්මාස්ස.

82. `nā`, `smā`, `ssa`.

83. ලා යොනං වො පුමෙ.

83. Trong nam tánh, các biến cách `yo` đôi khi được đổi thành `vo`.

84. ජන්ත්වාදිතො නො ච.

84. Và không (áp dụng) sau các từ `jantu`, v.v.

85. කූතො.

85. Biến cách `to` (được dùng cho cách năm).

86. ලොපො-මුස්මා.

86. Tiêu biến `a` trước `smā`.

87. න නො සස්ස.

87. `no` không thay thế cho `ssa`.

88. යොලොපනිසු දීඝො.

88. Khi `yo` bị tiêu biến, và trước `naṃ` và `su`, (nguyên âm trước đó) được trường hóa.

89. සුනංහිසු.

89. Trước `su`, `naṃ`, và `hi`.

90. පඤ්චාදීනං චුද්දසන්නම.

90. Đối với mười bốn (số đếm) bắt đầu bằng `pañca`, (nguyên âm cuối) là `a`.

91. ය්වාදො න්තුස්ස.

91. Sau `yuvan` và các từ tương tự, `nta` đổi thành `o`.

92. න්තස්ස ච ට වංසෙ.

92. Và `nta` đổi thành `ṭa` khi có nghĩa là dòng dõi.

93. යොසු ඣිස්ස පුමෙ.

93. Trong nam tánh, trước các biến cách `yo` và `su`, đối với (danh từ) nhóm `ghi`...

94. වෙවොසු ලුස්ස.

94. Của `lu`, (có sự tiêu biến) trước `ve`, `vo`, và `su`.

95. යොම්හි වා ක්වචි.

95. Đôi khi, một cách tùy chọn, trước `yo` và `mhi`.

96. පුමා-ලපනෙ වෙවො.

96. Trong hô cách nam tánh, (các biến cách là) `ve` và `vo`.

97. ස්මාහිස්මින්නං ම්හාභිම්හි.

97. Các biến cách `smā`, `hi`, `smiṃ` (lần lượt) đổi thành `mhā`, `bhi`, `mhi`.

98. සුහිස්වස්සෙ[Pg.9].

98. Trước `su` và `hi`, `a` (của thân từ) đổi thành `e`.

99. සබ්බාදීනං නංම්හි ච.

99. Và đối với các từ `sabba` v.v., (cũng vậy) trước `naṃ` và `mhi`.

4. පුබ්බපරාවරදක්ඛිණුත්තරාධරානි වවත්ථායමසඤ්ඤායං (ගණ).

4. Các từ `pubba`, `para`, `avara`, `dakkhiṇa`, `uttara`, `adhara` khi có nghĩa sắp xếp vị trí và không phải là danh từ riêng (là một nhóm).

100. සංසානං.

100. (Biến cách `naṃ` đổi thành) `saṃ` và `sānaṃ`.

101. ඝපා සස්ස ස්සා වා.

101. Sau (danh từ nhóm) `gha` và `pa`, biến cách `ssa` đôi khi đổi thành `ssā`.

102. ස්මිනො ස්සං.

102. (Biến cách) `smiṃ` đổi thành `ssaṃ`.

103. යං.

103. (Thêm phụ âm) `y`.

104. තිංසභාපරිසාය.

104. (Đối với các từ như) `tiṃsa`, `bhā`, `parisā`.

105. පදාදීහි සි.

105. Sau các từ `pada` v.v., (đối với biến cách) `si`...

106. නාස්ස සා.

106. (Biến cách) `nā` đổi thành `sā`.

107. කොධාදීහි.

107. Sau các từ `kodha` v.v.

108. අතෙන.

108. (Sau `a`), (biến cách là) `ena`.

109. සිස්සො.

109. (Sau `a`), `si` đổi thành `o`.

110. ක්වචෙ වා.

110. Đôi khi, một cách tùy chọn, (là) `e`.

111. අං නපුංසකෙ.

111. Trong trung tánh, (biến cách là) `aṃ`.

112. යොනං නි.

112. Biến cách `yo` thành `ni`.

113. ඣලා වා.

113. Hoặc sau `jhala`.

114. ලොපො.

114. Lược bỏ.

115. ජන්තුහෙත්වීඝපෙහි වා.

115. Hoặc sau `jantu`, `hetu`, `ī`, `gha`, `pa`.

116. යෙ පස්සිවණ්ණස්ස.

116. Đối với nguyên âm được thấy.

117. ගසීනං[Pg.10].

117. Của (các từ tận cùng bằng) `ga` và `sī`.

118. අසඞ්ඛ්‍යෙහි සබ්බාසං.

118. Sau các số từ, của tất cả (đại danh từ nữ tánh).

119. එකත්ථතායං.

119. Khi có nghĩa là một.

120. පුබ්බස්මා මාදිතො.

120. Từ `m` đứng đầu của (chữ) đứng trước.

121. නා-තො-මපඤ්චමියා.

121. Biến cách `nā`, `to`, `ma` trong cách thứ năm.

122. වා තතියාසත්තමීනං.

122. Hoặc của cách thứ ba và cách thứ bảy.

123. රාජස්සි නාම්හි.

123. Của `rājan`, (biến thành) `i` trước `nāmhi`.

124 සුනංහිසූ.

124. Các biến cách `su`, `naṃ`, `hi`, `su`.

125. ඉමස්සානිත්ථියං ටෙ.

125. Của `ima` không phải nữ tánh là `ṭe`.

126. නාම්හ-නිමි.

126. Biến cách `nāmha` và `nimi`.

127. සිම්හ-නපුංසකස්සායං.

127. Của `smiṃ` trong trung tánh là `āyaṃ`.

128. ත්‍යතෙතානං තස්ස සො.

128. Của `tya`, `ta`, `eta`, `so` là (chủ cách số ít).

129. මස්සා-මුස්ස.

129. Biến cách `massa` và `mussa`.

130. කෙ වා.

130. Hoặc là `ke`.

131. තතස්ස නො සබ්බාසු.

131. Không phải của `ta` trong tất cả các cách.

132. ට සස්මාස්මිංස්සායස්සංස්සාසංම්හාම්හිස්විමස්ස ච.

132. Và `ṭa` thay cho `sasmā`, `smiṃ`, `ssa`, `āya`, `ssaṃ`, `ssā`, `saṃ`, `mhā`, `mhi`, `sviṃ`, `assa`.

133. ටෙ සිස්සිසිස්මා.

133. `Ṭe` thay cho `si`, `ssi`, `si`, `smā`.

134. දුතියස්ස යොස්ස.

134. Của `yo` trong cách thứ hai.

135. එකච්චාදීහ-තො.

135. Sau `ekacca` v.v... ở đây là `to`.

136. න නිස්ස ටා.

136. Không phải `ṭā` của `ni`.

137. සබ්බාදීහි.

137. Sau `sabba` v.v...

138. යොනමෙට[Pg.11].

138. Của `yo` là `eṭa`.

139. නාඤ්ඤං-ච නාමප්පධානා.

139. Và không phải cho các danh từ chính khác.

140. තතියත්ථයොගෙ.

140. Khi kết hợp với ý nghĩa của cách thứ ba.

141. චත්ථසමාසෙ.

141. Trong hợp thể từ đẳng lập.

142. වෙට.

142. Về Veṭa.

143. පුබ්බාදීහි ඡහි.

143. Bởi sáu (biến cách) sau các từ bắt đầu bằng pubba.

144. මනාදීහි ස්මිංසංනාස්මානං සිසොඔසාසා.

144. Sau các từ bắt đầu bằng mana, (các biến cách là) smiṃ, saṃ, nā, smā, naṃ, và si (thành) so, o, sā.

5. සුමෙධාදීන මවුද්ධිච (ගණ).

5. Và không có sự tăng trưởng (vuddhi) đối với các từ bắt đầu bằng Sumedha (nhóm từ).

6. සරවයායවාසචෙතා ජලාසයක්ඛයලොහපටමනෙසු (ගණ).

6. Trong các từ sara, vaya, āyava, āsa, ceta, jalāsaya, khaya, loha, paṭa, mana (nhóm từ).

145. සතොසබභෙ.

145. (Thân từ) sant được thay bằng sabba trước bhi.

146. භවතො වා භොන්තො ගයොනාසෙ.

146. Đối với (từ) bhavant, bhonto là (sự thay thế) tùy chọn trước (các biến cách) si, yo, nā, su.

147. සිස්සග්ගිතො නි.

147. Đối với (biến cách) si (hô cách), tùy chọn thêm a.

148. න්තස්සං.

148. Của (hậu tố) nta, (thay thế bằng) aṃ.

149. භූතො.

149. Đối với (từ) bhavant, (nta thành) o.

150. මහන්තාරහන්තානං ටා වා.

150. Đối với (các từ) mahant và arahant, (sự thay thế bằng) ā là tùy chọn.

151. න්තුස්ස.

151. Của (hậu tố) nta, (a thành) u trước ssa.

152. අංඞං නපුංසකෙ.

152. Trong trung tánh, (các biến cách là) aṃ và ni.

153. හිමවතො වා ඔ.

153. Đối với (từ) himavant, (nta thành) o là tùy chọn.

154. රාජාදියුවාදිත්වා.

154. Tùy chọn sau các từ rājan, yuvan, v.v.

7. ධම්මො වා-ඤ්ඤත්ථෙ (ගණ).

7. Và (từ) dhamman trong nghĩa khác (cũng thuộc nhóm này) (nhóm từ).

8. ඉමො [Pg.12] භාවෙ (ගණ).

8. Những từ này trong một nghĩa (nhất định) (nhóm từ).

155. වා-ම්හානඞ.

155. Tùy chọn, trước smiṃ và naṃ.

156. යොනමානො.

156. Trước yo và naṃ, (an thành) āno.

157. ආයොනො ච සඛා.

157. Đối với (từ) sakhan, (si thành) ā, và không có no (āno).

158. ටෙ ස්මිනො.

158. E (là sự thay thế) trước smiṃ và no (naṃ).

159. නොනාසෙස්වි.

159. Không (áp dụng) trong các (biến cách) còn lại bắt đầu từ nā.

160 ස්මානංසු වා.

Tùy chọn, trước smā, naṃ, su.

161. යොස්වංහිසු චාරඞ.

161. Và āraṅa trong (các biến cách) yo, su, aṃ, hi, su.

162. ල්තුපිතාදීනමසෙ.

162. Đối với các từ bắt đầu bằng pitu, (si thành) ā.

163. නංම්හි වා.

163. Tùy chọn, trước naṃ và mhi (smiṃ).

164. ආ.

164. Ā (là sự thay thế).

165. සලොපො.

165. Sự lược bỏ sa.

166. සුහිස්වාරඞ්.

166. Trước su và hi, (u thành) āra.

167. නජ්ජායොස්වාම.

167. Đối với (nhóm từ) nadī, trước yo và su, (ī thành) ā.

168. ටි කතිම්හා.

168. Sau kati, (biến cách là) ṭi.

169. ට පඤ්චාදීහි චුද්දසහි.

169. Ṭa sau các (số từ) từ pañca trở đi cho đến cuddasa.

170. උභගොහි ටො.

170. Sau ubha, (biến cách là) ṭo.

171. ආරඞස්මා.

171. Āraṅa (thay thế) cho smā.

172. ටොටෙ වා.

172. Ṭo tùy chọn (thành) ṭe.

173. ටා නාස්මානං.

173. Ṭā (thay thế) cho nā, smā, và naṃ.

174. ටි ස්මිනො.

174. Ṭi (thay thế) cho smiṃ và no.

175. දිවාදිතො[Pg.13].

175. Sau (động từ) nhóm divādi, (dùng) to.

176. රස්සාරඞ.

176. Āraṅa được rút ngắn.

177. පිතාදීනමනත්වාදීනං.

177. Đối với pitā, v.v., an (thành) atva, v.v.

178. යුවාදීනං සුහිස්වානඞ.

178. Đối với yuvā, v.v., trong (biến cách) su và hi, (thay thế là) ānaṅa.

179. නොනානෙස්වා.

179. Trước no, nā, ne, su, (nguyên âm) thành ā.

180. ස්මාස්මිංනං නානෙ.

180. Smā (thành) nā, smiṃ (thành) ne.

181. යොනං නොනෙ වා.

181. Yo (số nhiều) tùy chọn thành no hoặc ne.

182. ඉතො-ඤ්ඤත්ථෙ පුමෙ.

182. Từ đây, trong nghĩa khác, ở nam tính.

183. නෙ ස්මිනො ක්වචි.

183. Smiṃ đôi khi (thành) ne.

184. පුමා.

184. Nam tính.

185. නාම්හි.

185. Nā (thành) amhi.

186. සුම්හා ච.

186. Và su, mhā.

187. ගස්සං.

187. Của ga (thân từ), (dùng) aṃ.

188. සාස්සං සෙ චානඞ.

188. Đối với sa, (dùng) aṃ và se, và (có sự thay thế) ānaṅa.

189. වත්තහා සනන්නං නොනානං.

189. Đối với vattu, sanaṃ (thành) no và nānaṃ.

190. බ්‍රහ්මස්සු වා.

190. Đối với brahman, (nguyên âm) tùy chọn thành u.

191. නාම්හි.

191. Nā (thành) amhi.

192. පුමකම්මථාමද්ධානං වා සස්මාසු ච.

192. Đối với puma, kamma, thāma, và addhan, tùy chọn trong (biến cách) sa và smā.

193. යුවා සස්සිනො.

193. Đối với yuvā, trong (biến cách) sa và smiṃ, (thay thế là) ino.

194. නො-ත්තාතුමා.

194. Không (áp dụng) cho ttā và tumā.

195. සුහිසු නක.

195. Trong (biến cách) su và hi, (thay thế là) naka.

196. ස්මාස්ස [Pg.14] නා බ්‍රහ්මා ච.

196. Và đối với brahman, smā (thành) nā.

197. ඉමෙතානමෙනා-න්වාදෙසෙ දුතියායං.

197. Đối với ima và eta, trong cách thứ hai (đối cách), khi hồi chỉ, (thay thế là) ena.

198. කිස්ස කො සබ්බාසු.

198. Đối với `kiṃ`, `ko` (là hình thức) trong tất cả (các tánh).

199. කි සස්මිංසු වා-නිත්ථියං.

199. Sau `kiṃ`, `ki` được dùng tùy chọn trước `sa` và `smiṃ`, không dùng trong nữ tánh.

200. කිමංසිසු සහ නපුංසකෙ.

200. `Kiṃ` được dùng với `aṃ` và `si` trong trung tánh.

201. ඉමස්සිදං වා.

201. Sau `ima`, `idaṃ` được dùng tùy chọn.

202. අමුස්සාදුං.

202. Sau `amu` là `aduṃ`.

203. සුම්හා-මුස්සා-ස්මා.

203. (Các hình thức của `amu` là) `su`, `mhā`, `amussā`, `smā`.

204. නංම්හි තිචතුන්නමිත්ථියං තිස්සචතස්සා.

204. Trước `naṃ`, `ti` và `catu` trong nữ tánh trở thành `tissa` và `catassā`.

205. තිස්සො චතස්සො යොම්හි සවිභත්තීනං.

205. `Tisso` và `catasso` là những hình thức có luôn biến cách `yo`.

206. තීණිචත්තාරි නපුංසකෙ.

206. `Tīṇi` và `cattāri` (là những hình thức) trong trung tánh.

207. පුමෙ තයොචත්තාරො.

207. Trong nam tánh, (các hình thức là) `tayo` và `cattāro`.

208. චතුරො වා චතුස්ස.

208. Sau `catu`, `caturo` là hình thức tùy chọn.

209. මයමස්මා-ම්හාස්ස.

209. (Các hình thức của `amha` là) `mayaṃ`, `asmā`, `mhā`.

210. නංසෙස්ව-ස්මාකංමමං.

210. Trước `naṃ` và `sa`, (các hình thức là) `asmākaṃ` và `mamaṃ`.

211. සිම්හ-හං.

211. Sau `amha`, `si` trở thành `ahaṃ`.

212. තුම්හස්ස තුවං ත්වමම්හි ච.

212. Sau `tumha`, `tuvaṃ` và `tvaṃ` (là hình thức) trong `si`.

213. තයාතයීනං ත්ව වා තස්ස.

213. Sau `tumha`, `tayā` và `tayī` là các hình thức; `tva` là thân từ tùy chọn.

214. ස්මාම්හි ත්වම්හා.

214. Trước `smā`, (sau `tumha` là) `tvamhā`.

215. න්තන්තූනං න්තො යොම්හි පඨමෙ.

215. Sau các thân từ tận cùng bằng `nta` và `ntu`, `nto` (thay thế cho) `yo` trong biến cách thứ nhất (số nhiều).

216. තං නංම්හි.

216. Trước `naṃ` (biến cách thứ hai số ít), (hình thức là) `taṃ`.

217. තොතාතිතා [Pg.15] සස්මාස්මිංනාසු.

217. (Các hình thức là) `to`, `tā`, `ti`, `tā` tương ứng với các biến cách `sa`, `smā`, `smiṃ`, `nā`.

218. ටටාඅං ගෙ.

218. Sau `go`, biến cách `ge` (thứ tư) được thay bằng `ṭa`, `ṭā`, `aṃ`.

219. යොම්හි ද්වින්නං දුවෙ ද්වෙ.

219. Trước `yo`, sau `dvi`, (các hình thức là) `duve` và `dve`.

220. දුවින්නං නංම්හි වා.

220. Trước `naṃ`, `duvinnaṃ` là hình thức tùy chọn (của `dvi`).

221. රාජස්ස රඤ්ඤං.

221. Sau `rāja`, (thân từ là) `rañña`.

222. නාස්මාසු රඤ්ඤා.

222. Trước `nā` và `smā`, (sau `rāja` là) `raññā`.

223. රඤ්ඤොරඤ්ඤස්සරාජිනො සෙ.

223. Trước `sa`, (sau `rāja` là các hình thức) `rañño`, `raññassa`, `rājino`.

224. ස්මිංම්හි රඤ්ඤෙරාජිනි.

224. Trước `smiṃ`, (sau `rāja` là các hình thức) `raññe`, `rājini`.

225. සමාසෙ වා.

225. Trong hợp thể, (dùng `rāja`) một cách tùy chọn.

226. ස්මිංම්හි තුම්හම්හානං තයිමයි.

226. Trước `smiṃ`, sau `tumha` và `amha`, (các hình thức là) `tayi` và `mayi`.

227. අංම්හි තං මං තවං මමං.

227. Trước `aṃ`, (các hình thức là) `taṃ`, `maṃ`, `tavaṃ`, `mamaṃ`.

228. නාස්මාසු තයාමයා.

228. Không (áp dụng) cho asmāsu, tayā, mayā.

229. තව මම තුය්හං මය්හං සෙ.

229. Te, me (thay thế) cho tava, mama, tuyhaṃ, mayhaṃ.

230. වංවාකං නංම්හි.

230. Vaṃ (là dạng) tùy chọn; kaṃ, naṃ (đứng trước) amhi.

231. දුතියෙ යොම්හි වා.

231. Trong đối cách số nhiều (yo), (sự thay thế là) tùy chọn.

232. අපාදාදො පදතෙකවාක්‍යෙ.

232. Không ở đầu câu kệ, và (phải ở) trong cùng một câu.

233. යොනංහිස්ම-පඤ්චම්‍යා වොනො.

233. Vo và no (dùng cho các biến cách) yo, naṃ, hi, sma, và cách thứ năm.

234. තෙමෙ නාසෙ.

234. Te và me (cũng thay thế) trong sử dụng cách (nā) và sở thuộc cách (se).

235. අන්වාදෙසෙ.

235. Khi đề cập lại.

236. සපුබ්බා පඨමන්තා වා.

236. Tùy chọn khi đi sau một từ ở chủ cách.

237. න ච වාහාහෙවයොගෙ.

237. Và không (dùng) khi kết hợp với ca, vā, hā, ha, eva.

238. දස්සනත්තෙ-නාලොචනෙ[Pg.16].

238. Hô cách (ālocana) có nghĩa là để thu hút sự chú ý (dassanattha).

239. ආමන්තණං පුබ්බමසන්තංව.

239. Từ ở hô cách đứng đầu (câu) được xem như không có.

240. න සාමඤ්ඤවචනමෙකත්ථෙ.

240. Không (dùng) danh từ chung khi (chúng) có cùng một thực thể.

241. බහූසු වා.

241. Hoặc tùy chọn trong số nhiều.

ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ ස්‍යාදිකණ්ඩො දුතියො.

Như vậy là kết thúc chương thứ hai, chương về biến cách (syādi), trong văn phạm Moggallāna.

(3) තතියො කණ්ඩො (සමාසො)

(3) Chương thứ ba (Hợp thể)

1. ස්‍යාදි ස්‍යාදිනෙකත්ථං.

1. Một từ có biến cách (syādi) hợp với một từ có biến cách khác thành một nghĩa.

2. අසඞ්ඛ්‍යං විභත්තිසම්පත්තිසමීපසාකල්‍යා-භාවයථා පච්ඡායුගපදත්ථෙ.

2. Một bất biến từ (asaṅkhyaṃ) được hợp thể trong các nghĩa: biến cách, tương hợp, gần gũi, toàn thể, vắng mặt, tương tự, theo sau, và đồng thời.

3. යථා න තුල්‍යෙ.

3. Yathā không (hợp thể) trong nghĩa tương đương.

4. යාවා-වධාරණෙ.

4. Yāva (hợp thể) trong nghĩa giới hạn.

5. පය්‍යපාබහිතිරොපුරෙපච්ඡා වා පඤ්චම්‍යා.

5. Pari, apa, ā, bahi, tiro, pure, pacchā tùy chọn hợp thể với (từ ở) cách thứ năm.

6. සමීපායාමෙස්වනු.

6. Anu (hợp thể) trong nghĩa gần và chiều dài.

7. තිට්ඨග්වාදීනි.

7. Các từ như tiṭṭhagu, v.v.

8. ඔරෙ පරි වති පාරෙ මජ්ඣෙ හෙට්ඨුද්ධා ධොන්තො වා ඡට්ඨියා.

8. Ore, pari, vati, pāre, majjhe, heṭṭhā, uddhaṃ, adhaḥ, anto tùy chọn hợp thể với (từ ở) cách thứ sáu.

9. තං නපුංසකං.

9. Hợp thể đó là trung tính.

10. අමාදි.

10. (Biến cách được thay) bằng aṃ.

11. විසෙසනමෙකත්ථෙන.

11. Tính từ (hợp thể) với một (danh từ) có cùng một thực thể.

12. නඋ.

12. Tiểu từ na (được hợp thể).

13. කුපාදයො [Pg.17] නිච්චමස්‍යාදිවිධිම්හි.

13. Các từ như ku, pa, v.v. được hợp thể một cách bắt buộc.

9. පාදයො ගතාද්‍යත්ථෙ පඨමාය. (ගණ)

9. Các từ như pa, v.v. (hợp thể) với (một từ ở) chủ cách trong nghĩa gata (đã đi), v.v. (Nhóm từ).

10. අච්චාදයො කන්තාද්‍යත්ථෙ දුතියාය. (ගණ)

10. Các từ bắt đầu bằng acca, trong ý nghĩa của các từ bắt đầu bằng kanta, (được dùng) với biến cách thứ hai.

11. අවාදයො කුට්ඨාද්‍යත්ථෙ තතියාය. (ගණ)

11. Các từ bắt đầu bằng ava, trong ý nghĩa của các từ bắt đầu bằng kuṭṭha, (được dùng) với biến cách thứ ba.

12. පරියාදයො ගිලානාද්‍යත්ථෙ චතුත්ථියා. (ගණ)

12. Các từ bắt đầu bằng pari, trong ý nghĩa của các từ bắt đầu bằng gilāna, (được dùng) với biến cách thứ tư.

13. න්‍යාදයො කන්තාද්‍යත්ථෙ පඤ්චමියා. (ගණ)

13. Các từ bắt đầu bằng ni, trong ý nghĩa của các từ bắt đầu bằng kanta, (được dùng) với biến cách thứ năm.

14. චී ක්‍රියත්ථෙහි.

14. (Bất biến từ) ci (được dùng) với (những từ có) ý nghĩa của hành động.

15. භූසනා-දරා-නාදරෙස්වලංසාසා.

15. Trong các ý nghĩa trang sức, tôn trọng, và không tôn trọng, (có các từ) alaṃ và sā.

16. අඤ්ඤෙ ච.

16. Và những (từ) khác nữa.

17. වා-නෙකඤ්ඤත්ථෙ.

17. (Từ) vā (được dùng) trong nhiều ý nghĩa khác nhau.

18. තත්ථ ගහෙත්වා තෙන පහරිත්වා යුද්ධෙ සරූපං.

18. Ở đó, sau khi nắm lấy, sau khi đánh bằng cái đó, trong trận chiến, (là hợp thể) sarūpa (đồng hình).

19. චත්ථෙ.

19. Trong ý nghĩa của 'ca' (và).

20. සමාහාරෙ නපුංසකං.

20. Trong (hợp thể) samāhāra (tập hợp), (kết quả là) trung tánh.

21. සඞ්ඛ්‍යාදි.

21. (Hợp thể tập hợp được thành lập với các từ chỉ) số đếm v.v...

22. ක්වචෙ-කත්තඤ්ච ඡට්ඨියා.

22. Và đôi khi (có) sự hợp nhất (số ít) của biến cách thứ sáu.

23. ස්‍යාදීසු රස්සො.

23. Trước các biến cách vị ngữ, (nguyên âm dài) được rút ngắn.

24. ඝපස්සන්තස්සා-ප්පධානස්ස.

24. (Việc rút ngắn nguyên âm được áp dụng) cho thành phần cuối không chính yếu có ký hiệu 'gha' hoặc 'pa'.

25. ගොස්සු.

25. (Nguyên âm của từ) 'go' (được rút ngắn) trước (biến cách vị ngữ) 'su'.

26. ඉත්ථියමත්වා.

26. Trong giống cái, (dùng các tiếp vị ngữ) ā và tvā.

27. නදාදිතො ඞී.

27. Sau các từ bắt đầu bằng nadī, (dùng tiếp vị ngữ) ṅī (tức là ī).

14. ගොතො වා. (ගණ)

14. Sau (từ) 'go', (tiếp vị ngữ ṅī được thêm vào) một cách tùy chọn.

28. යක්ඛාදිත්විනී [Pg.18] ච.

28. Và (tiếp vị ngữ) inī (được thêm vào) sau các từ bắt đầu bằng yakkha.

29. ආරාමිකාදීහි.

29. (Cũng được thêm vào) sau các từ bắt đầu bằng ārāmika.

15. සඤ්ඤායං මානුසො. (ගණ)

15. Khi là một danh xưng, (tiếp vị ngữ nữ tính được thêm vào sau từ) mānusa.

30. යුවණ්ණෙහි නී.

30. Sau (các thân từ) tận cùng bằng nguyên âm 'u' và 'ū', (dùng tiếp vị ngữ) nī (tức là ī).

31. ක්තිම්හා-ඤ්ඤත්ථෙ.

31. Sau (thân từ tận cùng bằng) kti, (chỉ được thêm vào) trong một ý nghĩa khác.

32. ඝරණ්‍යාදයො.

32. (Các từ như) gharaṇī v.v... (là những trường hợp ngoại lệ).

16. ආචරියා වා යලොපො ච. (ගණ)

16. (Từ) ācariyā (là một dạng nữ tính) tùy chọn, và (cũng có sự) lược bỏ 'ya'.

33. මාතුලාදිත්වානී භරියායං.

33. Sau các từ bắt đầu bằng mātula, (dùng tiếp vị ngữ) ānī trong ý nghĩa 'vợ'.

17. අභරියායං ඛත්තියා වා. (ගණ)

17. Khi không có ý nghĩa 'vợ', (dạng nữ tính) khattiyā (được thành lập) một cách tùy chọn.

18. පුන්නාමස්මා යොගා අපාලකන්තා. (ගණ)

18. Từ một danh từ nam tính không tận cùng bằng 'pālaka', (dạng nữ tính được thành lập) bằng cách áp dụng (tiếp vị ngữ).

34. උපමාසංහිතසහිතසංයතසහසඵවාමලක්ඛණාදිතූරුතූ.

34. Sau các từ bắt đầu bằng upamā, saṃhita, sahita, saṃyata, saha, sapha, vāma, lakkhaṇa, (dạng nữ tính của từ) ūru (được thành lập bằng tiếp vị ngữ ū).

35. යුවා ති.

35. Đối với (từ) yuvā.

36. න්තන්තූනං ඞීම්හිතො වා.

36. Đối với các từ tận cùng bằng -nta và -ntu, (hậu tố) ṅī được tùy chọn thêm vào.

37. භවතො භොතො.

37. Bhavato (biến thành) bhoto.

38. ගොස්සා-වඞ.

38. Của (từ) go, (trở thành) gava.

39. පුථුස්ස පථවපුථවා.

39. Của (từ) puthu, (trở thành) pathava và puthavā.

40. සමාසන්ත්ව.

40. Hoặc ở cuối một hợp từ.

41. පාපාදීහි භූමියා.

41. Từ (các từ) pāpa, vân vân, (và) của (từ) bhūmi.

42. සඞ්ඛ්‍යාහි.

42. Bởi các số từ.

43. නදීගොදාවරීනං.

43. Của (các từ) nadī và godāvarī.

44. අසඞ්ඛ්‍යෙහි චාඞ්ගුල්‍යානඤ්ඤාසඞ්ඛ්‍යත්ථෙසු.

44. Và bởi (từ) asaṅkhya, của (từ) aṅguli, trong các ý nghĩa khác ngoài 'vô số'.

45. දීඝාහොවස්සෙකදෙසෙහි [Pg.19] ච රත්ත්‍යා.

45. Và bởi (các từ) dīghāha, các phần của năm, và của (từ) ratti.

46. ගොත්වචත්ථෙ චාලොපෙ.

46. Và đối với (từ) go, trong ý nghĩa của 'da', khi có sự lược bỏ.

47. රත්තින්දිවදාරගවචතුරස්සා.

47. (Các từ) rattindiva, dāra, gava, và caturassa.

48. ආයාමෙ-නුගවං.

48. Trong ý nghĩa chiều dài, (ví dụ) anugavaṃ.

49. අක්ඛිස්මා-ඤ්ඤත්ථෙ.

49. Từ (từ) akkhi, trong một ý nghĩa khác.

50. දාරුමහ්‍යඞ්ගුල්‍යා.

50. Của (các từ) dāru và aṅguli.

51. චි වීතිහාරෙ.

51. (Hậu tố) ci trong ý nghĩa tương hỗ.

52. ල්ත්විත්ථියූහි කො.

52. Đối với (các từ) nữ tính, (hậu tố) ka.

53. වා-ඤ්ඤතො.

53. Hoặc từ một (quy tắc) khác.

54. උත්තරපදෙ.

54. Khi có từ theo sau.

55. ඉමස්සිදං.

55. Imassa (trở thành) idaṃ.

56. පුං පුමස්ස වා.

56. (Từ) puṃ (thay cho) pumassa, hoặc là không.

57. ට න්තන්තූනං.

57. (Hậu tố) ṭa (được thêm vào) sau các từ tận cùng bằng -nta và -ntu.

58. අ.

58. (Hậu tố) a.

59. මනාද්‍යාපාදීන මො මයෙච.

59. Đối với nhóm từ mana, vân vân, và nhóm từ āpā, vân vân, (hậu tố) ma, và khi maye theo sau.

60. පරස්ස සඞ්ඛ්‍යාසු.

60. Của (số từ) theo sau, trong các số từ.

61. ජනෙ පුථස්සු.

61. Khi (từ) jana theo sau, của (từ) puthu (có hậu tố) u.

62. සො ඡස්සා-හායතනෙ වා.

62. (Chữ) sa của (từ) chassa, trong (trường hợp) āyatana, hoặc là không.

63. ල්තුපිතාදීන මාරඞ්ගරඞ්ග.

63. Đối với (nhóm từ) pitu, vân vân, (sự thay thế là) āra, aṅga, raṅga.

64. විජ්ජායොනිසම්බන්ධානමා තත්‍ර චත්ථෙ.

64. Đối với những (từ chỉ) mối quan hệ về học vấn và huyết thống, (hậu tố) ā được thêm vào, và trong ý nghĩa đó.

65. පුත්තෙ.

65. Trong trường hợp (từ) putta.

66. චිස්මිං.

66. Trong trường hợp 'ci'.

67. ඉත්ථියං [Pg.20] භාසිතපුමිත්ථී පුමෙවෙ-කත්ථෙ.

67. Khi chỉ về nữ, từ chỉ nam và nữ được xem như nam tính trong số ít.

68. ක්වචි පච්චයෙ.

68. Đôi khi, do một hậu tố.

69. සබ්බාදයො වුත්තිමත්ථෙ.

69. Các từ sabba v.v... (được dùng) theo nghĩa của chúng.

70. ජායාය ජයං පතිම්හි.

70. Từ jāyā được biến thành jayaṃ khi từ pati theo sau.

71. සඤ්ඤාය මුදොදකස්ස.

71. Trong một danh từ riêng, đối với (từ) mudodaka.

72. කුම්භාදීසු වා.

72. Hoặc trong trường hợp các từ kumbha v.v...

73. සොතාදීසූ ලොපො.

73. Sự lược bỏ (xảy ra) trong trường hợp các từ sota v.v...

74. ට නඋස්ස.

74. Hậu tố ṭa (được thêm) sau từ nau.

75. අන සරෙ.

75. (Biến thành) ana khi một nguyên âm theo sau.

76. නඛාදයො.

76. Các từ nakha v.v...

77. නගො වා-ප්පාණිනි.

77. Hoặc (dùng) nago khi chỉ vật vô tri.

78. සහස්ස සොඤ්ඤත්ථෙ.

78. Từ saha được biến thành so trong một nghĩa khác.

79. සඤ්ඤායං.

79. Trong một danh từ riêng.

80. අප්පච්චක්ඛෙ.

80. Khi không trực tiếp chứng kiến.

81. අකාලෙ සකත්ථෙ.

81. Vào lúc không thích hợp, (dùng) theo nghĩa riêng của nó.

82. ගන්ථන්තා-ධික්‍යෙ.

82. Khi có nghĩa là vượt quá phần cuối của một quyển sách.

83. සමානස්ස පක්ඛාදීසු වා.

83. Hoặc, từ samāna (được biến đổi) trong trường hợp các từ pakkha v.v...

84. උදරෙ ඉයෙ.

84. (Biến thành) iya khi (từ) udara (theo sau).

85. රීරික්ඛකෙසු.

85. Trong trường hợp các từ rī, rikkha, và ka.

86. සබ්බාදීනමා.

86. Nguyên âm cuối của các từ sabba v.v... được kéo dài thành ā.

87. න්තකිමිමානං ටාකීටී.

87. Đối với nta, kiṃ, và ima, (sự thay thế là) ṭā, kī, ṭī.

88. තුම්හා-ම්හානං තාමෙකස්මිං.

88. Đối với tumha và amha, (sự thay thế là) tāma trong số ít.

89. තං [Pg.21] මම-ඤ්ඤත්‍ර.

89. Điều đó, ngoại trừ đối với mama.

90. වෙ-තස්සෙට.

90. Ve (là hình thức) được quy định cho tassa.

91. විධාදීසු ද්විස්ස දු.

91. Trong trường hợp các từ vidhā v.v..., từ dvi được biến thành du.

92. දි ගුණාදීසු.

92. (Biến thành) di trong trường hợp các từ guṇa v.v...

93. තීස්ව.

93. Hoặc trong trường hợp (số) ba.

94. ආ සඞ්ඛ්‍යායාසතාදොනඤ්ඤත්ථෙ.

94. (Nguyên âm cuối) của một số đếm được kéo dài thành ā, (khi số đó) không phải là sata trở lên, và không mang nghĩa khác.

95. තිස්සෙ.

96. චත්තාලීසාදො වා.

97. ද්විස්සා ච.

98. බාචත්තාලීසා දො.

99. වීසතිදසෙසු පඤ්චස්ස පණ්ණපන්නා.

100. චතුස්ස චුචො දසෙ.

101. ඡස්ස සො.

102. එකට්ඨානමා.

103. ර සඞ්ඛ්‍යාතො වා.

104. ඡතීහි ළො ච.

105. චතුත්ථතතියානමඩ්ඪුඩ්ඪභියා.

106. දුතියස්ස සහ දියඩ්ඪදිවඩ්ඪා.

107. සරෙ කද කුස්සුත්තරත්ථෙ.

108. කා-ප්පත්ථෙ.

109. පුරිසෙ වා.

110. පුබ්බා-පරජ්ජසායමජ්ඣෙහා-හස්ස ණ්හො.

ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ සමාසකණ්ඩො තතියො.

(4) චතුත්ථො කණ්ඩො (ණාදි)

1. ණො [Pg.22] වා පච්චෙ.

2. වච්ඡාදිතො ණානණායනා.

19. කතා ණියොව. (ගණ)

20. කණ්හො බ්‍රාහ්මණෙ. (ගණ)

3. කත්තිකාවිධවාදීහි ණෙය්‍යණෙරා.

4. ණ්‍ය දිච්චාදීහි.

5. ආ ණි.

6. රාජතො ඤ්ඤො ජාතියං.

7. ඛත්තා යියා.

8. මනුතො ස්සසණ.

9. ජනපදනාමස්මා ඛත්තියා රඤ්ඤෙ ච ණො.

10. ණ්‍ය කුරුසිවීහි.

11. ණ රාගා තෙන රත්තං.

11. Hậu tố Ṇa (được dùng) sau (từ) rāga (sự tham ái) trong ý nghĩa ‘được nhuộm bởi cái đó’.

12. නක්ඛත්තෙ-නින්දුයුත්තෙන කාලෙ.

12. Sau (từ chỉ) chòm sao, (hậu tố được dùng) trong ý nghĩa ‘thời gian được kết hợp với mặt trăng’.

13. සා-ස්ස දෙවතා පුණ්ණමාසී.

13. (Hậu tố được dùng) trong ý nghĩa ‘đó là vị trời của nó’ (và để chỉ) ngày rằm.

14. තමධීතෙ තං ජානාති කණිකා ච.

14. Và hậu tố kaṇikā (được dùng) trong ý nghĩa ‘người học điều đó’, ‘người biết điều đó’.

15. තස්ස විසයෙ දෙසෙ.

15. (Hậu tố được dùng) trong ý nghĩa ‘ở xứ sở, ở quốc độ của vị ấy’.

16. නිවාසෙ තන්නාමෙ.

16. (Hậu tố được dùng) trong ý nghĩa ‘nơi ở’ (khi) có tên gọi đó.

17. අදූරභවෙ.

17. (Hậu tố được dùng) trong ý nghĩa ‘sự hiện hữu không xa’.

18. තෙන නිබ්බත්තෙ.

18. (Hậu tố được dùng) trong ý nghĩa ‘được làm ra bởi cái đó’.

19. තමීධත්ථි[Pg.23].

19. (Hậu tố được dùng) trong ý nghĩa ‘cái đó có ở đây’.

20. තත්‍ර භවෙ.

20. (Hậu tố được dùng) trong ý nghĩa ‘hiện hữu ở nơi đó’.

21. අජ්ජාදීහි තනො.

21. Sau (các từ) ajja (hôm nay), v.v... (dùng hậu tố) tana.

22. පුරාතො ණො ච.

22. Và (hậu tố) ṇa (được dùng) sau (từ) purā (xưa kia).

23. අමාත්වච්චො.

23. Amātvacco (bộ trưởng, cận thần).

24. මජ්ඣාදිත්විමො.

24. Sau (các từ) majjha (ở giữa), v.v... (dùng hậu tố) ima.

25. කණ ණෙය්‍ය ණෙය්‍යක යියා.

25. (Các hậu tố) Kaṇa, ṇeyya, ṇeyyaka, yiyā.

26. ණිකො.

26. (Hậu tố) Ṇika.

27. තමස්ස සිප්පං සීලං පණ්‍යං පහරණං පයොජනං.

27. (Hậu tố được dùng trong các ý nghĩa:) đó là nghề thủ công của người ấy, là giới hạnh của người ấy, là hàng hóa của người ấy, là vũ khí của người ấy, là mục đích của người ấy.

28. තං හන්ත රහති ගච්ඡතුඤ්ඡති චරති.

28. (Hậu tố được dùng trong các ý nghĩa:) người ấy giết bằng cái đó, sống bằng cái đó, đi bằng cái đó, lượm lặt bằng cái đó, hành động bằng cái đó.

29. තෙන කතං කීතං බද්ධමභිසඞ්ඛතං සංසට්ඨං හතං හන්ති ජිතං ජයති දිබ්බති ඛණති තරති චරති වහති ජීවති.

29. (Hậu tố được dùng trong các ý nghĩa:) được làm bởi cái đó, được mua bởi cái đó, được trói buộc bởi cái đó, được chuẩn bị bởi cái đó, được trộn lẫn với cái đó, bị giết bởi cái đó, người ấy giết bằng cái đó, được chiến thắng bởi cái đó, người ấy chiến thắng bằng cái đó, người ấy chơi bằng cái đó, người ấy đào bằng cái đó, người ấy vượt qua bằng cái đó, người ấy đi lại bằng cái đó, người ấy mang vác bằng cái đó, người ấy sống bằng cái đó.

30. තස්ස සංවත්තති.

30. (Hậu tố được dùng trong ý nghĩa) ‘nó dẫn đến điều đó cho người ấy’.

31. තතො සම්භූතමාගතං.

31. (Hậu tố được dùng trong ý nghĩa) ‘được sinh ra từ đó, đến từ đó’.

32. තත්ථ වසති විදිතො භත්තො නියුත්තො.

32. (Hậu tố được dùng trong các ý nghĩa:) người ấy cư ngụ ở đó, được biết đến ở đó, được nuôi dưỡng ở đó, được bổ nhiệm ở đó.

33. තස්සිදං.

33. (Hậu tố được dùng trong ý nghĩa) ‘cái này là của người ấy’.

34. ණො.

34. (Hậu tố) Ṇa.

35. ගවාදීහි යො.

35. Sau (các từ) gava (con bò), v.v... (dùng hậu tố) ya.

36. පිතිතො භාතරි රෙය්‍යණ.

36. Sau (từ) pitu (cha) trong ý nghĩa ‘anh/em trai’, (dùng các hậu tố) eyya, ṇa.

37. මාතිතො ච භගිනියං ඡො.

37. Và sau (từ) mātu (mẹ) trong ý nghĩa ‘chị/em gái’, (dùng hậu tố) cha.

38. මාතාපිතූස්වා-මහො.

38. Sau (các từ) mātā (mẹ) và pitā (cha), (dùng hậu tố) āmaha (để chỉ người cha của họ).

39. හිතෙ [Pg.24] රෙය්‍යණ.

39. Trong ý nghĩa ‘lợi ích cho’, (dùng các hậu tố) eyya, ṇa.

40. නින්දා-ඤ්ඤාත-ප්පපටිභාගරස්ස දයාසඤ්ඤාසු කො.

40. Hậu tố ka (được dùng) trong các ý nghĩa: khiển trách, không biết, tương tự, nhỏ bé, thương mến, và danh xưng.

21. වත්ථිතො ඉවත්ථෙ එය්‍යො. (ගණ)

21. Sau (nhóm từ bắt đầu bằng) `vatthu`, (hậu tố) `eyya` được dùng theo nghĩa `iva` (giống như).

22. සිලාය ණෙය්‍යො ච. (ගණ)

22. Và sau (nhóm từ bắt đầu bằng) `silā`, (hậu tố) `ṇeyya` (được dùng).

23. සාඛාදීහි ඉයො. (ගණ)

23. Sau (nhóm từ bắt đầu bằng) `sākhā`, (hậu tố) `iya` (được dùng).

24. මුඛාදීහි යො. (ගණ)

24. Sau (nhóm từ bắt đầu bằng) `mukha`, (hậu tố) `ya` (được dùng).

25. ආකස්මිකෙ භිධෙයෙ ඊයො. (ගණ)

25. Theo nghĩa `ākasmika` (bất ngờ, ngẫu nhiên), (hậu tố) `īya` (được dùng).

26. සක්කරාදීහි ණො. (ගණ)

26. Sau (nhóm từ bắt đầu bằng) `sakkarā`, (hậu tố) `ṇa` (được dùng).

27. අඞ්ගුල්‍යාදීහි ණිකො. (ගණ)

27. Sau (nhóm từ bắt đầu bằng) `aṅguli`, (hậu tố) `ṇika` (được dùng).

41. තමස්ස පරිමාණං ණිකො ච.

41. Và (hậu tố) `ṇika` (được dùng) theo nghĩa 'số lượng của nó'.

42. යතෙ-තෙහි ත්තකො.

42. Sau `ya` và `ta`, (hậu tố) `ttaka` (được dùng).

43. සබ්බා චා-වන්ථු.

43. Và sau `sabba`, (hậu tố) `āvantu` (được dùng).

44. කිම්හා රති රීව රීවතක රිත්තකා.

44. Sau `kiṃ`, (các hậu tố) `rati`, `rīva`, `rīvataka`, `rittaka` (được dùng).

45. සඤ්ජාතං තාරකාදිත්විතො.

45. Sau (nhóm từ bắt đầu bằng) `tārakā`, (hậu tố) `ita` (được dùng) theo nghĩa `sañjāta` (hiện ra, có mặt).

46. මානෙ මත්තො.

46. Theo nghĩa `māna` (số lượng, chừng mực), (hậu tố) `matta` (được dùng).

47. තග්ඝො චුද්ධං.

47. Theo nghĩa `taggha` (xứng đáng với điều đó), (hậu tố) `cuddhaṃ` (được dùng).

48. ණො ච පුරිසා.

48. Và sau `purisa`, (hậu tố) `ṇa` (được dùng).

49. අයුභද්විතීහංසෙ.

49. Trong trường hợp phần thứ hai của `ayubhada`.

50. සඞ්ඛ්‍යාය සච්චුතීසා-ස, දසන්තා-ධිකා-ස්මිං සතසහස්සෙ ඩො.

50. Đối với số đếm `saccutīsā-sa`, và khi nhiều hơn một số tận cùng bằng `dasa` (mười), trong trường hợp `sata` (trăm) và `sahassa` (ngàn), (hậu tố) `ḍa` (được dùng).

51. තස්ස පූරණෙ-කාදසාදිතො වා.

51. Để tạo số thứ tự của nó, (hậu tố được dùng) sau (nhóm từ bắt đầu bằng) `ekādasa` (mười một), một cách tùy chọn.

52. ම [Pg.25] පඤ්චාදිකතීහි.

52. (Hậu tố) `ma` (được dùng) sau (nhóm từ bắt đầu bằng) `pañca` và `kati`.

53. සතාදීනමි ච.

53. Và (hậu tố) `i` (được dùng) sau (nhóm từ bắt đầu bằng) `sata`.

54. ඡා ට්ඨට්ඨමා.

54. Sau `cha` (sáu), (các hậu tố) `ṭṭha` và `ṭhama` (được dùng).

55. එකා කාක්‍ය-සහායෙ.

55. Sau `eka`, (hậu tố) `ākya` (được dùng) theo nghĩa `sahāya` (bạn đồng hành).

56. වච්ඡාදීහි තනුත්තෙ තරො.

56. Sau (nhóm từ bắt đầu bằng) `vaccha`, (hậu tố) `tara` (được dùng) theo nghĩa `tanutta` (nhỏ bé, non trẻ).

57. කිම්හා නිද්ධාරණෙ රතර රතමා.

57. Sau `kiṃ`, (các hậu tố) `ratara` và `ratama` (được dùng) theo nghĩa `niddhāraṇa` (xác định, lựa chọn).

58. තෙන දත්තෙ ලියා.

58. Theo nghĩa `tena datta` (được cho bởi người ấy), (hậu tố) `liya` (được dùng).

59. තස්ස භාවකම්මෙසු ත්ත තා ත්තන ණ්‍ය ණෙය්‍යණිය ණියා.

59. Theo nghĩa `bhāva` (trạng thái) và `kamma` (hành động) của nó, (các hậu tố) `tta`, `tā`, `ttana`, `ṇya`, `ṇeyya`, `ṇiya`, `ṇiyā` (được dùng).

60. බ්‍ය වද්ධදාසා වා.

60. Sau `vaddha` và `dāsa`, (hậu tố) `ṇya` (được dùng) một cách tùy chọn.

61. නණ යුවා බො ච වස්ස.

61. (Các hậu tố) `na`, `ṇa` (được dùng) sau `yuvan`, và `ba` thay cho `va` (của `yuvan`).

62. අණ්වාදිත්විමො.

62. Sau (nhóm từ bắt đầu bằng) `aṇu`, (hậu tố) `ima` (được dùng).

63. භාවා තෙන නිබ්බත්තෙ.

63. Sau (một từ chỉ) `bhāva` (trạng thái), (hậu tố được dùng) theo nghĩa `tena nibbatta` (được tạo ra bởi cái đó).

64. තර තමි-ස්සිකියිට්ඨාතිසයෙ.

64. Các hậu tố tara, tama, issika, iya, iṭṭha được dùng theo nghĩa vượt trội.

65. තන්නිස්සිතෙ ල්ලො.

65. Hậu tố lla (được dùng) theo nghĩa liên quan đến nó.

66. තස්ස විකාරාවයවෙසු ණ ණික ණෙය්‍ය මයා.

66. Các hậu tố ṇa, ṇika, ṇeyya, maya (được dùng) theo nghĩa biến thể và bộ phận của nó.

67. ජතුතො ස්සණ වා.

67. Sau (từ) jatu, hậu tố ssaṇa (được dùng) một cách tùy chọn.

68. සමූහෙ කණ ණ ණිකා.

68. Các hậu tố kaṇa, ṇa, ṇikā (được dùng) theo nghĩa tập hợp.

69. ජනාදීහි තා.

69. Sau các từ trong nhóm jana, v.v..., (dùng hậu tố) tā.

70. ඉයො හිතෙ.

70. Hậu tố iya (được dùng) theo nghĩa lợi ích.

71. චක්ඛ්වාදිතො ස්සො.

71. Sau các từ trong nhóm cakkhu, v.v..., (dùng hậu tố) ssa.

72. ණ්‍යො තත්ථ සාධු.

72. Hậu tố ṇya (được dùng) theo nghĩa 'giỏi về việc ấy'.

73. කම්මා [Pg.26] නියඤ්ඤා.

73. Sau (từ) kamma, (dùng các hậu tố) niya, ñña.

74. කථාදිත්විකො.

74. Sau các từ trong nhóm kathā, v.v..., (dùng hậu tố) ika.

75. පථාදීහි ණෙය්‍යො.

75. Sau các từ trong nhóm patha, v.v..., (dùng hậu tố) ṇeyya.

76. දක්ඛිණායා-රහෙ.

76. Hậu tố eyya (được dùng) theo nghĩa xứng đáng (với vật cúng dường).

77. රායො තුමන්තා.

77. Sau (các từ tận cùng bằng) tu và mantu, (dùng hậu tố) rāya.

78. තමෙත්ථ-ස්ස-ත්ථීති මන්තු.

78. Theo nghĩa 'cái đó là của nó' hoặc 'cái đó có ở đây', (dùng hậu tố) mantu.

79. වන්ත්වවණ්ණා.

79. Sau (một từ) không tận cùng bằng 'a', (dùng hậu tố) vantu.

80. දණ්ඩාදිත්වික ඊ වා.

80. Sau các từ trong nhóm daṇḍa, v.v..., các hậu tố ika và ī (được dùng) một cách tùy chọn.

28. උත්තමීණෙ ව ධනා ඉකො. (ගණ)

28. Sau (từ) dhana, hậu tố ika (được dùng) theo nghĩa chủ nợ, một cách tùy chọn. (Nhóm từ)

29. අසන්නිහිතෙ අත්ථා. (ගණ)

29. Hậu tố attha (được dùng) theo nghĩa không có sẵn. (Nhóm từ)

30. තදන්තා ච. (ගණ)

30. Và (hậu tố ī được dùng) sau các từ tận cùng bằng hậu tố ấy (attha). (Nhóm từ)

31. වණ්ණන්තා ඊයෙව. (ගණ)

31. Sau (các từ) tận cùng bằng vaṇṇa, chỉ (dùng hậu tố) ī. (Nhóm từ)

32. හත්ථ දන්තෙහි ජාතියං. (ගණ)

32. Sau (các từ) hattha và danta, (dùng hậu tố ī) theo nghĩa chủng loại. (Nhóm từ)

33. වණ්ණතො බ්‍රහ්මචාරිම්හි. (ගණ)

33. Sau (từ) vaṇṇa, (dùng hậu tố ī) theo nghĩa người sống đời phạm hạnh. (Nhóm từ)

34. පොක්ඛරාදිතො දෙසෙ. (ගණ)

34. Sau các từ trong nhóm pokkhara, v.v..., (dùng hậu tố ī) theo nghĩa địa phương. (Nhóm từ)

35. නාවායි-කො. (ගණ)

35. Sau (từ) nāvā, (dùng hậu tố) ika. (Nhóm từ)

36. සුඛදුක්ඛා ඊ. (ගණ)

36. Sau (các từ) sukha và dukkha, (dùng hậu tố) ī. (Nhóm từ)

37. බලා බාහූරුපුබ්බා ච. (ගණ)

37. Và sau (từ) bala, khi được đi trước bởi bāhu và ūru. (Nhóm từ)

81. තපාදීහි ස්සී.

81. Sau các từ trong nhóm tapa, v.v..., (dùng hậu tố) ssī.

82. මුඛාදිතො රො.

82. Sau các từ trong nhóm mukha, v.v..., (dùng hậu tố) ra.

38. දන්තස්සු ච උන්නතදන්තෙ. (ගණ)

38. Và sau (từ) danta, (dùng hậu tố) u, theo nghĩa 'răng nhô ra'. (Nhóm từ)

83. තුන්ද්‍යාදීහි භො.

83. Này, bởi (nhóm từ) Tundyādi.

84. සද්ධාදිත්ව[Pg.27].

84. Từ (nhóm) Saddhādi, (có hậu tố) tva.

85. ණො තපා.

85. Từ tapa, (có hậu tố) ṇa.

86. ආල්වභිජ්ඣාදීහි.

86. Bởi (nhóm từ) Ālvabhijjhādi.

87. පිච්ඡාදිත්විලො.

87. Từ (nhóm) Picchādi, (có hậu tố) tva và ila.

88. සීලාදිතො වො.

88. Từ (nhóm) Sīlādi, (có hậu tố) va.

39. අණ්ණා නිච්චං. (ගණ)

39. (Hậu tố) a và ṇṇa (được dùng) luôn luôn. (Nhóm)

40. ගාණ්ඩිරාජීහි සඤ්ඤායං. (ගණ)

40. Từ (nhóm) Gāṇḍirāji, theo nghĩa là tên gọi. (Nhóm)

89. මායාමෙධාහි වී.

89. Sau Māyā và Medhā, (dùng hậu tố) vī.

90. සිස්සරෙ ආම්‍යුවාමී.

90. Ở Sissara, (có các hậu tố) ām, yu, va, āmī.

91. ලක්ඛ්‍යා ණො අ ච.

91. Và sau Lakkhī, (dùng hậu tố) ṇa và a.

92. අඞ්ගා නො කල්‍යාණෙ.

92. Sau aṅga, (dùng hậu tố) ṇa, theo nghĩa là 'tốt đẹp'.

93. සො ලොමා.

93. Sau loma, (dùng hậu tố) sa.

94. ඉමියා.

94. (Hậu tố) iya.

95. තො පඤ්චම්‍යා.

95. (Hậu tố) to (dùng) trong xuất xứ cách.

96. ඉතො තෙත්තො කුතො.

96. Ito, tetto, kuto.

97. අභ්‍යාදීහි.

97. Bởi (nhóm từ) Abhyādi.

98. ආද්‍යාදීහි.

98. Bởi (nhóm từ) Ādyādi.

99. සබ්බාදිතො සත්තම්‍යා ත්‍රත්ථා.

99. Từ nhóm Sabbādi, (dùng) tra và ttha trong sở tại cách.

100. කත්ථෙ-ත්ථකුත්‍රා-ත්‍රක්වෙ-හිධ.

100. Kattha, ittha, kutra, atra, kve, iha, idha.

101. ධි සබ්බා වා.

101. Sau sabba, (hậu tố) dhi (được dùng) tùy ý.

102. යා හිං.

102. Sau ya, (dùng hậu tố) hiṃ.

103. තා [Pg.28] හං ච.

103. Và sau ta, (dùng hậu tố) haṃ.

104. කුහිං කහං.

104. Kuhiṃ, kahaṃ.

105. සබ්බෙ-කඤ්ඤ ය තෙහි කාලෙ දා.

105. Sau sabba, eka, añña, ya, ta; (dùng hậu tố) dā theo nghĩa thời gian.

106. කදා කුදා සදා-ධුනෙ-දානි.

106. Kadā, kudā, sadā, adhunā, idāni.

107. අජ්ජසජ්ජ්වපරජ්ජ්වෙ-තරහිකරහා.

107. Ajja, sajju, aparajju, etarahi, karahi.

108. සබ්බාදීහි පකාරෙ ථා.

108. Từ (nhóm) Sabbādi, (dùng hậu tố) thā theo nghĩa là cách thức.

109. කථමිත්ථං.

109. Kathaṃ, itthaṃ.

110. ධා සඞ්ඛ්‍යාහි.

110. Sau các số từ, (dùng hậu tố) dhā.

111. වෙකා ජ්ඣං.

111. Hậu tố jjhaṃ (được dùng) sau eka.

112. ද්විතීහෙධා.

112. Hậu tố dhā (được dùng) sau dvi và ti.

113. තබ්බති ජාතියො.

113. Hậu tố so (được dùng) sau sabba với ý nghĩa là jāti (chủng loại).

114. වාරසඞ්ඛ්‍යාය ක්ඛත්තුං.

114. Hậu tố kkhattuṃ (được dùng) sau các số từ với ý nghĩa là vāra (lần).

115. කතිම්හා.

115. (Hậu tố dhā cũng được dùng) sau kati.

116. බහුම්හා ධා ච පච්චාසත්තියං.

116. Và hậu tố dhā (được dùng) sau bahu với ý nghĩa là paccāsatti (sự gần gũi).

117. සකිං වා.

117. Hoặc là (dạng) sakiṃ.

118. සො වීච්ඡා පකාරෙසු.

118. Hậu tố so (được dùng) với ý nghĩa là vīcchā (sự lặp lại) và pakāra (phương cách).

119. අභූතතබ්භාවෙ කරාසභූයොගෙ විකාරා චී.

119. Hậu tố cī (được dùng) cho sự biến đổi (vikāra) với ý nghĩa là abhūtatabbhāva (trở thành cái mà trước đó không phải là), khi kết hợp với (các động từ) kar, as, và bhū.

120. දිස්සන්තඤ්ඤෙපි පච්චයා.

120. Các hậu tố khác cũng được thấy.

121. අඤ්ඤස්මිං.

121. Với ý nghĩa khác.

122. සකත්ථෙ.

122. Với ý nghĩa của chính nó.

123. ලොපො.

123. Sự lược bỏ.

124. සරානමාදිස්සා-යුවණ්ණස්සා [Pg.29] එ ඔ ණානුබන්ධෙ.

124. Nguyên âm đầu i và u được đổi thành e và o khi có hậu tố với anubandha ṇ theo sau.

125. සංයොගෙ ක්වචි.

125. Đôi khi (cũng xảy ra) khi có phụ âm kép.

126. මජ්ඣෙ.

126. (Đôi khi cũng xảy ra) ở giữa.

127. කොසජ්ජාජ්ජව පාරිසජ්ජ සොහජ්ජ මද්දවාරිස්සාසභාජඤ්ඤ ථෙය්‍ය බාහුසච්චා.

127. Kosajja, ājjava, pārisajja, sohajja, maddava, ārissāsa, sabhājañña, theyya, bāhusaccā.

128. මනාදීනං සක.

128. saka (được thêm vào) sau nhóm từ mana, v.v.

129. උවණ්ණස්සා-වඞ සරෙ.

129. Nguyên âm u được đổi thành ava khi có một nguyên âm theo sau.

130. යම්හි ගොස්ස ච.

130. Và (sự thay đổi đó cũng xảy ra) đối với go khi ya theo sau.

131. ලොපො-වණ්ණිවණ්ණානං.

131. Sự lược bỏ của vaṇṇī và vaṇṇa.

132. රානුබන්ධෙ-න්තසරාදිස්ස.

132. Khi có hậu tố với anubandha r theo sau, (sự lược bỏ xảy ra) đối với nguyên âm cuối và (phụ âm) theo sau nó.

133. කිසමහතමිමෙ කසමහා.

133. Kisa và mahant (được đổi thành) kasa và mahā.

134. ආයුස්සා-යස මන්තුම්හි.

134. Āyu (được đổi thành) āyasa khi hậu tố mantu theo sau.

135. ජො වුද්ධස්සියිට්ඨෙසු.

135. Vuddha (được đổi thành) jya khi các hậu tố iya và iṭṭha theo sau.

136. බාළ්හන්තිකපසත්ථානං සාධ නෙද සා.

136. Bāḷha, antika, và pasattha (lần lượt được đổi thành) sādha, neda, và sā.

137. කණකනා-ප්පයුවානං.

137. Appa và yuvan (lần lượt được đổi thành) kaṇa và kanā.

138. ලොපො වීමන්තුවන්තූනං.

138. Sự lược bỏ (xảy ra) đối với (các hậu tố) vī, mantu, và vantu.

139. ඩෙ සතිස්ස තිස්ස.

139. Khi (hậu tố) ḍa theo sau, sati được đổi thành tissa.

140. එතස්සෙට ත්තකෙ.

140. Eta (được đổi thành) iṭa khi (hậu tố) ttaka theo sau.

141. ණිකස්සි යො වා.

141. Hoặc yo sau ṇikas.

142. අධාතුස්ස කෙ-ස්‍යාදිතො ඝෙ-ස්සි.

142. Đối với phi-căn, sau sya v.v., ghe thay thế cho ssi.

ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ කාදිකණ්ඩො චතුත්ථො.

Như vậy là kết thúc chương thứ tư, chương ka, trong ngữ pháp Moggallāna.

(5) පඤ්චමො කණ්ඩො (ඛාදි)

(5) Chương thứ năm (bắt đầu bằng kha)

1. තිජමානෙහි [Pg.30] ඛසා ඛමාවීමංසාසු.

1. Sau (các căn) tij, mān, (các hậu tố) kha, sa được dùng theo nghĩa khamā (kiên nhẫn) và vīmaṃsā (khảo sát).

2. කිතා තිකිච්ඡාසංසයෙසු ඡො.

2. Sau (căn) kit, (hậu tố) cha được dùng theo nghĩa tikicchā (chữa trị) và saṃsaya (nghi ngờ).

3. නින්දායං ගුපබධා බස්ස භොච.

3. Theo nghĩa nindā (chỉ trích), sau gup và badh là ba và sa, và bho.

4. තුංස්මා ලොපො චිච්ඡායං තෙ.

4. Sau tuṃ, có sự lược bỏ của ta theo nghĩa mong muốn.

5. ඊයො කම්මා.

5. Sau (danh từ làm) túc từ, (dùng hậu tố) īya.

6. උපමා-නාචාරෙ.

6. Theo nghĩa so sánh và cách hành xử.

7. ආධාරා.

7. Sau (danh từ làm) vị trí cách.

8. කත්තුතා-යො.

8. Theo nghĩa chủ thể, (dùng hậu tố) ya.

9. ච්‍යත්ථෙ.

9. Theo nghĩa của cvi.

10. සද්දාදීනි කරොති.

10. Làm ra âm thanh, v.v.

11. නමොත්වස්සො.

11. Đối với namo, (dùng) tvā và so.

12. ධාත්වත්ථෙ නාමස්මි.

12. Khi một danh từ (được dùng) theo nghĩa của một động từ căn.

13. සච්චාදීහාපි.

13. Cũng (dùng āpi) sau sacca, v.v.

14. ක්‍රියත්ථා.

14. Với mục đích của một hành động.

15. චුරාදිතො ණි.

15. Sau (nhóm căn) cur, v.v., (dùng hậu tố) ṇi.

16. පයොජකබ්‍යාපාරෙ කාපි ච.

16. Và cũng (dùng) kāpi trong hoạt động của tác nhân sai khiến.

17. ක්‍යො භාවකම්මෙස්වපරොක්ඛෙසු මානන්තත්‍යාදීසු.

17. (Hậu tố) kya (được dùng) trong thể thụ động và vô nhân xưng, trong thì quá khứ (aparokkha), và với (các hậu tố) māna, nta, tya, v.v.

18. කත්තරි ලො.

18. Trong thể chủ động, (dùng hậu tố) la.

19. මං ච රුධාදීනං.

19. Và (trung tố) ṃ cho (nhóm căn) rudh, v.v.

20. ණිණාප්‍යාපීහි වා.

20. Hoặc sau (các hậu tố) ṇi, ṇāpi, āpī.

21. දිවාදීහි [Pg.31] යක.

21. Sau (nhóm căn) div, v.v., (dùng) yaka.

22. තුදාදීහි කො.

22. Sau (nhóm căn) tud, v.v., (dùng hậu tố) ko.

23. ජ්‍යාදීහික්නා.

23. Sau (nhóm căn) ji, v.v., (dùng hậu tố) knā.

24. ක්‍යාදීහි ක්ණා.

24. Sau (nhóm căn) kī, v.v., (dùng hậu tố) kṇā.

25. ස්වාදීහි ක්ණො.

25. Sau (nhóm căn) su, v.v., (dùng hậu tố) kṇo.

26. තනාදිත්වො.

26. Sau (nhóm căn) tan, v.v., (dùng hậu tố) tvo.

27. භාවකම්මෙසු තබ්බානීයා.

27. Các hậu tố -tabba và -anīya được dùng trong ý nghĩa của trạng thái (bhāva) và đối tượng (kamma).

28. ඝ්‍යණ.

28. Hậu tố -ṇa (được dùng) sau các động từ căn được gọi là ghya.

29. ආස්සෙ ච.

29. Và sau động từ căn ās.

30. වදාදීහි යො.

30. Hậu tố -ya (được dùng) sau các động từ căn vad, v.v...

41. භුජාන්නෙ. (ගණ)

41. Hậu tố -aṇṇa (được dùng) sau động từ căn bhuj. (Đây là một gaṇasutta).

31. කිච්ච ඝච්ච භච්ච භබ්බ ලෙය්‍යා.

31. Các từ kicca, ghacca, bhacca, bhabba, và leyya (được hình thành một cách bất quy tắc).

42. සඤ්ඤායං භරා. (ගණ)

42. Hậu tố -a (được dùng) sau động từ căn bhar khi có ý nghĩa là một tên gọi. (Đây là một gaṇasutta).

32. ගුහාදීහි යක.

32. Hậu tố -yaka (được dùng) sau các động từ căn guh, v.v...

33. කත්තරි ල්තුණකා.

33. Các hậu tố -l, -tu, và -ṇaka được dùng trong ý nghĩa của tác nhân (kattari).

34. ආවී.

34. Hậu tố -āvī (cũng được dùng).

35. ආසිංසාය-මකො.

35. Hậu tố -maka (được dùng) trong ý nghĩa của sự mong ước.

36. කරා ණනො.

36. Hậu tố -ṇana (được dùng) sau động từ căn kar.

37. හාතො වීහිකාලෙසු.

37. Hậu tố -yana (được dùng) sau động từ căn hā khi có ý nghĩa là 'lúa' và 'thời gian'.

38. විදා කූ.

38. Hậu tố -kū (được dùng) sau động từ căn vid.

39. විතො ඤාතො.

39. Các từ vitta và ñāta (được hình thành một cách bất quy tắc).

40. කම්මා[Pg.32].

40. Hậu tố -ma (được dùng) sau động từ căn kam.

41. ක්ව චණ.

41. Hậu tố -caṇa (được dùng) sau động từ căn kar.

42. ගමා රූ.

42. Hậu tố -rū (được dùng) sau động từ căn gam.

43. සමානඤ්ඤභවන්තයාදිතූපමානා දිසා කම්මෙරීරික්ඛාකා.

43. Các hậu tố -rī, -rikkha, và -ākā được dùng sau các động từ căn có các từ đi trước như samāna, añña, bhavanta, yādi, tūpamāna, sādisa, v.v... trong ý nghĩa của đối tượng.

44. භාවකාරකෙ ස්වඝණඝකා.

44. Các hậu tố -sva, -ghaṇa, và -ghaka được dùng trong ý nghĩa của trạng thái (bhāva) và tác nhân (kāraka).

45. දාධාත්වි.

45. Hậu tố -i (được dùng) sau các động từ căn dā và dhā.

46. වමාදීහ්‍යථු.

46. Hậu tố -athu (được dùng) sau các động từ căn vam, v.v...

47. ක්වි.

47. Hậu tố zero kvi (cũng được dùng).

48. අනො.

48. Hậu tố -ana (cũng được dùng).

49. ඉත්ථියමණ ත්ති ක යකයා ච.

49. Trong giống cái, các hậu tố -aṇa, -tti, -ka, -yaka, và -yā cũng được dùng.

50. ජාහාහි නි.

50. Hậu tố -ni (được dùng) sau các động từ căn jā và hā.

51. කරා රිරියො.

51. Các hậu tố -ririya và -iriya (được dùng) sau động từ căn kar.

52. ඉ කි තී සරූපෙ.

52. Các hậu tố -i, -ki, và -tī được dùng trong ý nghĩa của chính động từ căn.

53. සීලා-භික්ඛඤ්ඤා-වස්සකෙසු ණී.

53. Hậu tố -ṇī được dùng trong ý nghĩa của thói quen (sīla), sự lặp lại (ābhikkhañña), và sự cần thiết (āvassaka).

54. ථාවරි-ත්තර, භඞ්ගුර, භිදුර, භාසුර, භස්සරා.

54. Các từ thāvara, ittara, bhaṅgura, bhidura, bhāsura, và bhassara được hình thành một cách bất quy tắc.

55. කත්තරි භූතෙ ක්ත්වන්තුත්තාවී.

55. Ktvantu, ttāvī (được dùng) trong tác động cách ở quá khứ.

56. ක්තො භාවකම්මෙසු.

56. Kta (được dùng) trong trạng thái và nghiệp cách.

57. කත්තරි චාරම්භෙ.

57. Và trong tác động cách với nghĩa khởi đầu.

58. ඨා-ස, වස, සිලිස, සී, රුහ, ජර, ජනීහි.

58. Với (các căn) ṭhā, sa, vasa, silisa, sī, ruha, jara, janī.

59. ගමනත්ථා කම්මකාධාරෙ ච.

59. Và với các căn có nghĩa là đi, trong nghiệp cách và sở y cách.

60. ආහාරත්ථා[Pg.33].

60. Với các căn có nghĩa là ăn.

61. තුං තායෙ තවෙ භාවෙ භවිස්සති ක්‍රියායං තදත්ථායං.

61. Tuṃ, tāye, tave (được dùng) trong nghĩa trạng thái, trong hành động ở tương lai, và với mục đích ấy.

62. පටිසෙධෙ-ලංඛලූනං, තුනක්ත්වාන, ක්ත්වා වා.

62. Trong sự cấm đoán (với alaṃ và khalu), (dùng) tuna, ktvāna, hoặc ktvā.

63. පුබ්බෙ-කකත්තුකානං.

63. (Dùng cho) hành động trước của cùng một tác nhân.

64. න්තො කත්තරි වත්තමානෙ.

64. Nta (được dùng) trong tác động cách ở hiện tại.

65. මානො.

65. Và māna.

66. භාවකම්මෙසු.

66. (Māna được dùng) trong trạng thái và nghiệp cách.

67. තෙ ස්සපුබ්බා-නාගතෙ.

67. Hai hậu tố ấy, khi đi trước bởi ssa, (được dùng) trong tương lai.

68. ණ්වාදයො.

68. Ṇva và các hậu tố khác.

69. ඛඡසානමෙකස්සරොදි ද්වෙ.

69. Âm đầu của một căn không phải đơn âm được lặp lại trước kha, cha, sa.

70. පරොක්ඛායඤ්ච.

70. Và trong thì quá khứ hoàn thành.

71. ආදිස්මා සරා.

71. Nguyên âm của âm tiết đầu (được lặp lại) là a.

72. න පුන.

72. Không (lặp lại) lần nữa.

73. යථිට්ඨං ස්‍යාදිනො.

73. (Sự lặp lại là) tùy chọn trước sya và các hậu tố khác.

74. රස්සො පුබ්බස්ස.

74. (Nguyên âm của) âm tiết trước được rút ngắn.

75. ලොපො-නාදිබ්‍යඤ්ජනස්ස.

75. Lược bỏ phụ âm không phải là âm đầu.

76. ඛඡසෙස්වස්සි.

76. A trở thành i trước kha, cha, sa.

77. ගුපිස්සුස්ස.

77. (Nguyên âm của âm tiết lặp lại) của (căn) gup là u.

78. චතුත්ථ දුතියානං තතියපඨමා.

78. Phụ âm thứ tư và thứ hai (của một nhóm) trở thành phụ âm thứ ba và thứ nhất.

79. කවග්ගහානං චවග්ගජා.

79. (Phụ âm) thuộc nhóm ka và ha trở thành (phụ âm) thuộc nhóm ca và ja.

80. මානස්ස [Pg.34] වී පරස්ස ච මං.

80. Đối với căn māna, âm tiết lặp lại là vī và phần sau là maṃ.

81. කිතස්සා-සංසයෙ ති වා.

81. (Tiểu từ) ti được tùy chọn thêm vào sau một (từ có hậu tố) kita trong nghĩa xác quyết.

82. යුවණ්ණානමෙ ඔ පච්චයෙ.

82. (Các nguyên âm) i và u trở thành e và o khi một hậu tố theo sau.

83. ලහුස්සුපාන්තස්ස.

83. (Điều này xảy ra) với nguyên âm ngắn ở âm tiết áp cuối.

84. අස්සා ණානුබන්ධෙ.

84. (Nguyên âm) a trở thành ā khi (hậu tố) có chỉ tố ṇ.

85. න තෙ කානුබන්ධනාගමෙසු.

85. Không (áp dụng) trong các tiếp vĩ ngữ có chỉ định từ ‘ka’ và các tiếp đầu ngữ ‘na’.

86. වා ක්වචි.

86. Đôi khi tùy chọn.

87. අඤ්ඤත්‍රා පි.

87. Cũng ở các trường hợp khác.

88. ප්‍යෙ සිස්සා.

88. Của (căn) pī, (ī) thành e (trước) ssa.

89. එඔනමයවා සරෙ.

89. (E và o) của các căn theo thứ tự trở thành ay và av khi một nguyên âm theo sau.

90. ආයාවා ණානුබන්ධෙ.

90. (E và o) thành āy và āv (trước) tiếp vĩ ngữ có chỉ định từ ‘ṇa’.

91. ආස්සා ණාපිම්හි යුක.

91. Đối với (căn) ās, (sự biến đổi) cũng tùy chọn (trước) tiếp vĩ ngữ có chỉ định từ ‘ṇa’.

92. පදාදීනං ක්වචි.

92. Đối với (các căn) pad, v.v..., đôi khi.

93. මං වා රුධාදීනං.

93. Hoặc (chèn) ‘ṃ’ (vào) các (căn) rudh, v.v...

94. ක්විම්හි ලොපො-න්ත බ්‍යඤ්ජනස්ස.

94. Khi có (tiếp vĩ ngữ) ‘kvi’, phụ âm cuối bị xóa bỏ.

95. පරරූපමයකාරෙ බ්‍යඤ්ජනෙ.

95. Đồng hóa theo hình thức sau (xảy ra) khi phụ âm là ‘y’.

96. මනානං නිග්ගහීතං.

96. Của ‘m’ và ‘n’, (trở thành) niggahīta (ṃ).

97. න බ්‍රූස්සො.

97. Không (áp dụng) cho (căn) brū.

98. කගා චජානං ඝානුබන්ධෙ.

98. Của ‘ca’ và ‘ja’, (thành) ‘ka’ và ‘ga’ (trước) tiếp vĩ ngữ có chỉ định từ ‘gha’.

99. හනස්ස ඝාතො ණානුබන්ධෙ.

99. Của (căn) han, (thành) ghāta (trước) tiếp vĩ ngữ có chỉ định từ ‘ṇa’.

100. ක්විම්හි ඝො පරිපච්චාසමොහි.

100. Khi có (tiếp vĩ ngữ) ‘kvi’, (phụ âm cuối của các căn) pac, ās, muh (trở thành) gha.

101. පරස්ස [Pg.35] ඝංසෙ.

101. Của (phụ âm) sau, (thành) gha (trước) sa.

102. ජිහරානං ගී.

102. (Căn) ji (trở thành) gī.

103. ධාස්ස හො.

103. Của (căn) dhā, (thành) ha.

104. ණිම්හි දීඝො දුසස්ස.

104. Khi có (tiếp vĩ ngữ) ‘ṇi’, (nguyên âm của căn) dus được trường hóa.

105. ගුහිස්ස සරෙ.

105. Của (căn) guh, (nguyên âm được trường hóa khi) một nguyên âm theo sau.

106. මුහබහානඤ්ච තෙ කානුබන්ධෙ ත්වෙ.

106. Và của (các căn) muh và vah, các (biến đổi) ấy (xảy ra trước) tiếp vĩ ngữ có chỉ định từ ‘ka’ và (trước) ‘tva’.

107. වහස්සුස්ස.

107. Của (căn) vah, (a) thành u.

108. ධාස්ස හි.

108. Của (căn) dhā, (thành) hi.

109. ගමාදිරානං ලොපො-න්තස්ස.

109. Đối với (các căn) gam, v.v..., phụ âm cuối bị xóa bỏ.

110. වචාදීනං වස්සුට වා.

110. Đối với (các căn) vac, v.v..., ‘va’ tùy chọn (thành) ‘u’.

111. අස්සු.

111. Của (căn) as, (thành) u.

112. වද්ධස්ස වා.

112. Đối với (căn) vadh, tùy chọn.

113. යජස්ස යස්ස ටියී.

113. Của (căn) yaj, ‘ya’ (thành) ‘i’.

114. ඨාස්සි.

114. Của (căn) ṭhā, (thành) i.

115. ගාපානමී.

115. Đối với (các động từ căn) gā, pā, mī.

116. ජනිස්සා.

116. Jan được biến thành jā.

117. සාසස්ස සිස වා.

117. Sās đôi khi được biến thành sisa.

118. කරස්සා තවෙ.

118. A của kar được trường hóa trước tave.

119. තුංතුනතබ්බෙසු වා.

119. Đôi khi cũng (được trường hóa) trước tuṃ, tuna, và tabba.

120. ඤාස්ස නෙ ජා.

120. Ñā được biến thành jā trước na.

121. සකාපානං කුණකූ ණෙ.

121. (Các động từ căn) saka và āpa được biến thành kuṇa và kū trước ṇa.

122. නිතො [Pg.36] චිස්ස ඡො.

122. C của ci được biến thành ch sau ni.

123. ජරසදානමීම වා.

123. Đối với jara, sad, āna, mī, mā, (sự thay đổi là) tùy chọn.

124. දිසස්ස පස්ස දස්ස දස ද දක්ඛා.

124. Dis được biến thành passa, dassa, dasa, da, dakkhā.

125. සමානා රො රීරික්ඛකෙසු.

125. Những (hình thức) tương tự trong ro, rī, rikkha, và ka.

126. දහස්ස දස්ස ඩො.

126. Dah được biến thành dassa, ḍa.

127. අනඝණස්වාපරීහි ළො.

127. Sau anaghaṇa, svā, và parī là ḷa.

128. අත්‍යාදින්තෙස්වත්ථිස්ස භූ.

128. Atthi được biến thành bhū ở cuối các từ như ati, v.v.

129. අආස්සආදීසු.

129. Đối với (các động từ căn) bắt đầu bằng a, ā.

130. න්තමානාන්තියියුං ස්වාදිලොපො.

130. Lược bỏ (biến cách vĩ ngữ) su, v.v. trước nta, māna, ānti, yi, yuṃ.

131. පාදිතො ඨාස්ස වා ඨහො ක්වචි.

131. Sau pa, ṭhā đôi khi được biến thành ṭhaha, tùy chọn.

132. දාස්සි යඞ.

132. Dā được biến thành i trước yaṅa.

133. කරොතිස්ස ඛො.

133. R của kar được biến thành kh.

134. පුරා ස්මා.

134. Smā (được dùng để chỉ) quá khứ.

135. නිතො කමස්ස.

135. Đối với (động từ căn) kam sau (tiếp đầu ngữ) ni.

136. යුවණ්ණානමියඞුවඞ සරෙ.

136. I, u được biến thành iyaṃ, uvaṃ khi có nguyên âm theo sau.

137. අඤ්ඤාදිස්සාස්සී ක්‍යෙ.

137. Nguyên âm cuối của añña, v.v. được biến thành ī trước kya.

138. තනස්සා වා.

138. A của tan đôi khi được biến thành ā.

139. දීඝො සරස්ස.

139. Nguyên âm được trường hóa.

140. සා-නන්තරස්ස තස්ස ඨො.

140. T ngay sau s được biến thành ṭh.

141. කසස්සිම ච වා.

141. A của kas cũng đôi khi được biến thành ima.

142. ධස්තොත්‍රස්තා.

142. Dhasta, utra, sta.

143. පුච්ඡාදිතො.

143. Từ (các động từ căn) như pucch, v.v.

144. සාස[Pg.37], වස, සංස, සසා ථො.

144. S của sās, vas, saṃs, sas được biến thành th.

145. ධො ධහභෙහි.

145. Sau `dha`, `ha`, và `bha` là `dha`.

146. දහා ඪො.

146. Sau `dah` là `ḍha`.

147. බහස්සුම ච.

147. Và `ma` của `bahassu`.

148. රුහාදීහි හො ළ ච.

148. Và sau nhóm (căn) `ruh`, `h` (và `t`) trở thành `ḷa`.

149. මුහා වා.

149. Đối với (căn) `muh`, thì tùy chọn.

150. භිදාදිතො නො ක්තක්තවන්තූනං.

150. Sau nhóm (căn) `bhid`, `na` (thay thế cho `t`) của `kta` và `ktavantu`.

151. දාත්වින්නො.

151. Đối với (căn) `dā`, (thay thế bằng) `i` và `inna`.

152. කිරාදීහි ණො.

152. Sau nhóm (căn) `kir`, (sự thay thế là) `ṇa`.

153. තරාදීහි රිණ්ණො.

153. Sau nhóm (căn) `tar`, (sự thay thế là) `riṇṇa`.

154. ගො භන්ජාදීහි.

154. Sau nhóm (căn) `bhanj`, (sự thay thế là) `ga`.

155. සුසා ඛො.

155. Sau (căn) `sus`, (sự thay thế là) `kha`.

156. පචා කො.

156. Sau (căn) `pac`, (sự thay thế là) `ka`.

157. මුචා වා.

157. Đối với (căn) `muc`, thì tùy chọn.

158. ලොපො වඩ්ඪා ක්තිස්ස.

158. Sau (căn) `vaḍḍh`, có sự lược bỏ (phụ âm `t`) của `kti`.

159. ක්විස්ස.

159. (Sự lược bỏ) của (tiếp vĩ ngữ) `kvi`.

160. ණිණාපීනං තෙසු.

160. (Sự lược bỏ) của `ṇi`, `ṇā`, `pī` khi đi với những (tiếp vĩ ngữ) ấy.

161. ක්වචි විකරණානං.

161. Đôi khi (có sự lược bỏ) của các `vikaraṇa` (tiếp vĩ ngữ của động từ).

162. මානස්ස මස්ස.

162. Đối với `māna`, (thay bằng) `ma`.

163. ඤි ලස්සෙ.

163. (Tiếp vĩ ngữ) `ñi` (thay) cho `la`.

164. ප්‍යො වා ත්වාස්ස සමාසෙ.

164. Trong hợp từ (samāsa), `pya` là sự thay thế tùy chọn cho `tvā`.

165. තුංයානා.

165. (Các tiếp vĩ ngữ) `tuṃ`, `yā`, `nā`.

166. හනා [Pg.38] රච්චො.

166. Sau (căn) `han`, (sự thay thế là) `racca`.

167. සාසාධිකරා ච ච රිච්චා.

167. Và cũng `riccā` từ (nhóm) `sāsādhikara`.

168. ඉතො ච්චො.

168. Sau (căn) `i`, (sự thay thế là) `cca`.

169. දිසා වානවාස ච.

169. Và sau (căn) `dis`, (các tiếp vĩ ngữ là) `vāna` và `vā`.

170. ඤි බ්‍යඤ්ජනස්ස.

170. (Sự lặp lại) của phụ âm (sau) `ñi`.

171. රා නස්ස ණො.

171. Sau `ra`, `ṇa` (thay) cho `na`.

172. න න්තමානත්‍යාදීනං.

172. Không (áp dụng) cho (các tiếp vĩ ngữ) `nta`, `māna`, `tya`, v.v...

173. ගමයමිසාසදිසානං වා ච්ඡඞ.

173. Đối với (các căn) `gama`, `yami`, `sāsa`, `disa`, (sự thay thế là) `ccha` một cách tùy chọn.

174. ජරමරානමීයඞ.

174. Đối với (các căn) `jara` và `mara`, (sự thay thế là) `īya`.

175. ඨාපානං තිට්ඨ පිවා.

175. Của (căn) `ṭhā` và `pā` (lần lượt là) `tiṭṭha` và `pivā`.

176. ගමවදදානං ඝම්ම වජ්ජ දජ්ජා.

176. Của (các căn) `gam`, `vad`, `dā` (lần lượt là) `ghamma`, `vajja`, `dajjā`.

177. කරස්ස සොස්ස කුබ්බ කුරු කයිරා.

177. Của (căn) `kar` và của (căn) `su` (là) `kubba`, `kuru`, `kayirā`.

178. ගහස්ස ඝෙප්පො.

178. Của (căn) `gah` (là) `gheppa`.

179. ණො නිග්ගහීතස්ස.

179. Không (áp dụng) cho niggahīta.

ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ ඛාදිකණ්ඩො පඤ්චමො.

Như vậy, trong ngữ pháp Moggallāna, chương thứ năm về các căn (đã kết thúc).

(6) ඡට්ඨො කණ්ඩො (ත්‍යාදි)

(6) Chương thứ sáu (về các vĩ tố `ti`, v.v...)

1. වත්තමානෙ ති අන්ති, සි ථ, මි ම, තෙ අන්තෙ, සෙ ව්හෙ, එ ම්හෙ.

1. Ở thì hiện tại (là): `ti`, `anti`; `si`, `tha`; `mi`, `ma`; (và) `te`, `ante`; `se`, `vhe`; `e`, `mhe`.

2. භවිස්සති ස්සති ස්සන්ති, ස්සසි ස්සථ, ස්සාමි ස්සාම, ස්සතෙ ස්සන්තෙ, ස්සසෙ ස්සව්හෙ, ස්සං ස්සාම්හෙ.

2. Ở thì tương lai (là): `ssati`, `ssanti`; `ssasi`, `ssatha`; `ssāmi`, `ssāma`; (và) `ssate`, `ssante`; `ssase`, `ssavhe`; `ssaṃ`, `ssāmhe`.

3. නාමෙ [Pg.39] ගරහාවිම්හයෙසු.

3. (Các vĩ tố tương lai cũng được dùng) với (tiểu từ) `nāma` trong ý nghĩa khiển trách và ngạc nhiên.

4. භූතෙ ඊ උං, ඔ ත්ථ, ඉං ම්හා, ආ ඌ, සෙ ව්හං, අ ම්හෙ.

4. Ở thì quá khứ (Aorist) (là): `ī`, `uṃ`; `o`, `ttha`; `iṃ`, `mhā`; (và) `ā`, `ū`; `se`, `vhaṃ`; `a`, `mhe`.

5. අනජ්ජතනෙ ආ ඌ, ඔ ත්ථ, අ ම්හා, ත්ථ ත්ථුං, සෙ ව්හං, ඉං මුසෙ.

5. Ở thì quá khứ (Bất định) (là): `ā`, `ū`; `o`, `ttha`; `a`, `mhā`; (và) `ttha`, `tthuṃ`; `se`, `vhaṃ`; `iṃ`, `muse`.

6. පරොක්ඛෙ අ උ, එ ත්ථ, අ ම්හ, ත්ථ රෙ, ත්ථො ව්හො, ඉ ම්හෙ.

6. Ở thì quá khứ (Hoàn thành) (là): `a`, `u`; `e`, `ttha`; `a`, `mha`; (và) `ttha`, `re`; `ttho`, `vho`; `i`, `mhe`.

7. එය්‍යාදො වා තිපත්තියං ස්සා ස්සංසු, ස්සෙ ස්සථ, ස්සං ස්සාම්හා, ස්සථ ස්සිංසු, ස්සසෙ ස්සව්හෙ, ස්සිං ස්සාම්හසෙ.

7. Ở lối điều kiện (là): `ssā`, `ssaṃsu`; `sse`, `ssatha`; `ssaṃ`, `ssāmhā`; (và) `ssatha`, `ssiṃsu`; `ssase`, `ssavhe`; `ssiṃ`, `ssāmhase`; hoặc (dùng các vĩ tố bắt đầu bằng) `eyya`.

8. හෙතුඵලෙස්වෙය්‍ය එය්‍යුං, එය්‍යාසි එය්‍යාථ, එය්‍යාමි එය්‍යාම, එථ එරං, එථො එය්‍යාව්හො, එය්‍යං එය්‍යාම්හෙ.

8. Trong (ý nghĩa) nhân và quả (lối khả năng) (là): `eyya`, `eyyuṃ`; `eyyāsi`, `eyyātha`; `eyyāmi`, `eyyāma`; (và) `etha`, `eraṃ`; `etho`, `eyyāvho`; `eyyaṃ`, `eyyāmhe`.

9. පඤ්චපත්ථනාවිධීසු.

9. Trong (ý nghĩa) cầu mong và mệnh lệnh.

10. තු අන්තු, හි ථ, මිම, තං අන්තං, ස්සු ව්හො, එ ආමධස.

10. (Các vĩ tố là): `tu`, `antu`; `hi`, `tha`; `mi`, `ma`; (và) `taṃ`, `antaṃ`; `ssu`, `vho`; `e`, `āmadhasa`.

11. සත්‍යරහෙස්වෙය්‍යාදී.

11. Trong (ý nghĩa) khả năng và kín đáo, (dùng các vĩ tố bắt đầu bằng) `eyya`.

12. සම්භාවනෙ වා.

12. Hoặc trong (ý nghĩa) phỏng đoán.

13. මායොගෙ ඊආආදී.

13. Khi đi cùng với `mā`, (dùng các vĩ tố bắt đầu bằng) `ī`, `ā`.

14. පුබ්බාපරච්ඡක්කාන මෙකානෙකෙසු තුම්හාම්හසෙසෙසු ද්වෙද්වෙ මජ්ඣිමුත්තමපඨමා.

14. Của sáu vĩ tố đầu và sáu vĩ tố sau, trong (số) ít và (số) nhiều, khi (chủ từ là) `tumha`, `amha`, và các (danh từ) còn lại, (thì) hai vĩ tố một (lần lượt là) ngôi trung, ngôi thượng, và ngôi sơ.

15. ආඊස්සාදීස්වඋ වා.

15. Đối với (các vĩ tố) bắt đầu bằng `ā`, `ī`, `ssā`, (các vĩ tố) `a` và `u` (được dùng) tùy chọn.

16. අආදීස්වාහො බ්‍රූස්ස.

16. Đối với (các vĩ tố) bắt đầu bằng `a`, (hình thức) `āha` (được dùng) cho (căn) `brū`.

17. භූස්ස වුක.

17. Của (căn) `bhū` (là) `vuka`.

18. පුබ්බස්ස අ.

18. Của (vĩ tố) đầu tiên (là) `a`.

19. උස්සං ස්වාහා වා.

19. Của `u` (là) `ssu` và `āha` tùy chọn.

20. ත්‍යන්තීනං ටටූ.

20. Của `ti` và `anti` (là) `ṭa` và `ṭū`.

21. ඊආදො [Pg.40] වචස්සොම.

21. Của (các vĩ tố) `ī` và `ā` (là) `o` và `ma` đối với (căn) `vac`.

22. දාස්ස දං වා මිමෙස්වද්විත්තෙ.

22. Của (căn) `dā` không lặp lại, (là) `daṃ` tùy chọn trước `mi` và `ma`.

23. කරස්ස සොස්ස කුං.

23. Của (căn) `kar` và `su` (là) `kuṃ`.

24. කා ඊආදීසු.

24. Chữ 'k' được thêm vào trước các vĩ ngữ bắt đầu bằng 'ī'.

25. හාස්ස චාහඞ ස්සෙන.

25. Đối với (căn) 'hā' và 'āha', vĩ ngữ 'ssa' (được dùng).

26. ලභවසච්ඡිදභිදරුදානං ච්ඡඞ.

26. Đối với các (căn) 'labha', 'vasa', 'saccha', 'chida', 'bhida', 'ruda', (vĩ ngữ tương lai) là 'ccha'.

27. භුජ මූච වච විසානං ක්ඛඞ.

27. Đối với các (căn) 'bhuja', 'muca', 'vaca', 'visa', (vĩ ngữ tương lai) là 'kkha'.

28. ආඊආදීසු හරස්සා.

28. Nguyên âm được rút ngắn trước các vĩ ngữ bắt đầu bằng 'ā' và 'ī'.

29. ගමිස්ස.

29. Đối với (căn) 'gam', (vĩ ngữ là) 'issa'.

30. ඩංසස්ස ච ඡඞ.

30. Và đối với (căn) 'ḍaṃsa', (vĩ ngữ là) 'cha'.

31. හූස්ස හෙ හෙහි හොහී ස්සත්‍යාදො.

31. Đối với (căn) 'hū', các dạng 'he', 'hehi', 'hohī' (được thay thế) trước các vĩ ngữ 'ssati' v.v.

32. ණානාසු රස්සො.

32. Nguyên âm được rút ngắn trước các vĩ ngữ 'ṇā' v.v.

33. ආඊඌම්හාස්සාස්සම්හානං වා.

33. Các vĩ ngữ 'ā', 'ī', 'ū', 'mhā', 'ssā', 'ssamhā' tùy chọn được rút ngắn.

34. කුසරුහෙහී-ස්ස ඡි.

34. Đối với 'kusa', 'ru', 'hehi', 'chi' được thay thế cho 'ssa'.

35. අඊස්සආදීනං බ්‍යඤ්ජනස්සිඋ.

35. Chữ 'i' và 'u' được chèn vào sau phụ âm đứng trước các vĩ ngữ 'a', 'ī', 'ssa' v.v.

36. බ්‍රූතො තිස්සීඋ.

36. Sau (căn) 'brū', 'ī' và 'u' (được chèn vào) trước vĩ ngữ 'ti'.

37. ක්‍යස්ස.

37. (Cũng áp dụng) đối với 'kya'.

38. එය්‍යාථස්සෙඅආඊථානං ඔඅඅංත්ථත්ථොව්හොක.

38. Đối với các vĩ ngữ 'eyyātha', 'ssa', 'e', 'ā', 'ī', 'tha', (các dạng thay thế lần lượt là) 'o', 'a', 'aṃ', 'ttha', 'ttho', 'vho', 'ka'.

39. උංස්සිං ස්වංසු.

39. (Vĩ ngữ) 'uṃ' (trở thành) 'su', (vĩ ngữ) 'ssiṃ' (trở thành) 'svaṃ'.

40. එඔත්තා සුං.

40. Đối với 'e', 'o', 'tta', (dạng thay thế là) 'suṃ'.

41. හූතො රෙසුං.

41. Sau (căn) 'hū', (vĩ ngữ là) 're' và 'suṃ'.

42. ඔස්ස අඉත්ථත්ථො.

42. Đối với (vĩ ngữ) 'o', (các dạng thay thế là) 'ai', 'ttha', 'ttho'.

43. සි[Pg.41].

43. (Vĩ ngữ) 'si'.

44. දීඝා ඊස්ස.

44. Nguyên âm dài đối với 'ī'.

45. ම්හාත්ථාන ම්හ.

45. Đối với 'mhā' và 'ttha', (dạng thay thế là) 'mha'.

46. ඉංස්ස ච සිඋ.

46. Và đối với 'iṃ', (các dạng thay thế là) 'si' và 'u'.

47. එය්‍යුංස්සුං.

47. (Vĩ ngữ) 'eyyuṃ' (trở thành) 'ssuṃ'.

48. හිස්ස-තො ලොපො.

48. Vĩ ngữ 'hi' bị xóa bỏ sau 'ta'.

49. ක්‍යස්ස ස්සෙ.

49. Đối với 'kya', (dạng thay thế là) 'sse'.

50. අත්ථිතෙය්‍යාදිච්ඡන්නං ස සු ස සථ සං සාම.

50. Đối với 'atthi', 'te', 'eyya' v.v. và 'ccha', (các dạng thay thế là) 'sa', 'su', 'sa', 'satha', 'saṃ', 'sāma'.

51. ආදිද්වින්නමියාඉයුං.

51. Đối với hai (ngôi) đầu, (vĩ ngữ là) 'iyā' và 'iyuṃ'.

52. තස්ස ථො.

52. Đối với 'ta', (dạng thay thế là) 'tho'.

53. සිහිස්වට.

53. (Các vĩ ngữ) 'si', 'hi', 'sva'.

54. මිමානං වා මිම්හා ච.

54. Và `mimā` hoặc `mimhā`.

55. එසුඞ.

55. Thay cho toàn bộ `su`.

56. ඊආදො දීඝො.

56. Trường âm `ī` ở đầu.

57. හිමිමෙස්වස්ස.

57. `A` thay cho nguyên âm cuối của `hi, mi, ma, su, assa`.

58. සකා ණාස්ස ඛ ඊආදො.

58. `Sa` và `kāṇa` thay cho `khā`, và tăng đầu âm là `ī`.

59. ස්සෙ වා.

59. Hoặc là `se`.

60. තෙසු සුතො ක්ණොක්ණානං රොට.

60. Sau `su`, `r` thay cho `ṭ` của các yếu tố `kṇo` và `kṇā`.

61. ඤාස්ස සනාස්ස නායො තිම්හි.

61. `Nāya` thay cho `ñā` và `sanā` trước `ti`.

62. ඤාම්හි ජං.

62. Trong `ñā`, `ja` thay cho `ñ`.

63. එය්‍යාස්සියාඤා වා.

63. Hoặc `eyyāsi` và `yā` thay cho `ñā`.

64. ඊස්සත්‍යාදීසු ක්නාලොපො.

64. Trong `īssati` và các từ tương tự, yếu tố `knā` bị lược bỏ.

65. ස්සස්ස [Pg.42] හි කම්මෙ.

65. Quả vậy, đối với `ssa` trong thể bị động.

66. එතිස්මා.

66. Sau `eti`.

67. හනා ඡ ඛා.

67. `Cha` thay cho `h` của `han`.

68. හතො හ.

68. `Ha` thay cho `t` của `hata`.

69. දක්ඛඛහෙහි හොහීහි ලොපො.

69. Sự lược bỏ nguyên âm cuối của `dakkha, khahe, hohi, īhi`.

70. කයිරෙය්‍යස්සෙය්‍යුමාදීනං.

70. Của `kayireyya, sse, yyum`, và các từ tương tự.

71. ටා.

71. `Ṭā`.

72. එථස්සා.

72. `Ssa` và `ā` thay cho `etha`.

73. ලභා ඉංඊනං ථංථා වා.

73. Sau `labh`, `thaṃ` và `thā` tùy chọn thay cho `iṃ` và `ī`.

74. ගුරුපුබ්බා රස්සා රෙ-න්තෙ-න්තිනං.

74. Nguyên âm của `re, nte, nti` được rút ngắn khi đi sau một âm tiết nặng.

75. එය්‍යෙය්‍යාසෙය්‍යන්නං ටෙ.

75. `Ṭa` thay cho `eyye, yyāse, yyan`.

76. ඔවිකරණස්සු පරච්ඡක්කෙ.

76. Sự lược bỏ yếu tố `o` trước các vĩ tố parasakka.

77. පුබ්බච්ඡක්කෙ වා ක්වචි.

77. Đôi khi cũng tùy chọn trước các vĩ tố pubbasakka.

78. එය්‍යාමස්සෙ මුච.

78. `Mu` thay cho `eyyāma` và `sse`.

ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ ත්‍යාදිකණ්ඩො ඡට්ඨො.

Như vậy là kết thúc chương thứ sáu, chương về `ti` và các vĩ tố tương tự, trong ngữ pháp Moggallāna.

(7) සත්තමො කණ්ඩො (ණ්වාදි)

(7) Chương thứ bảy (về `ṇva` và các yếu tố tương tự).

1. චර [Pg.43] දර කර රහ ජන සන තල සාද සාධ කසාස චටා ය වාහි ණු.

1. Sau các động từ căn `car, dar, kar, rah, jan, san, tal, sād, sādh, kas, ās, caṭ`, yếu tố là `ṇu`.

2. භර මර චර තර අර ගර හන තන මන භම කිත ධන බංහ කම්බම්බ චක්ඛ භික්ඛ සංකින්දන්ද යජ පටාණාස වස පස පංස බන්ධා උ.

2. Sau các động từ căn `bhar, mar, car, tar, ar, gar, han, tan, man, bham, kit, dhan, baṃh, kamb, amb, cakkh, bhikkh, saṃki, dand, yaj, paṭāṇ, ās, vas, pas, paṃs, bandh`, yếu tố là `u`.

3. බන්ධා ඌ වධො ච.

3. Và sau `bandh` và `vadh`, yếu tố là `ū`.

4. ජම්බාදයො.

4. Nhóm từ Jamba, v.v.

5. තපුස විධ කුර පුථ මුදා කු.

5. Sau các động từ căn tap, us, vidh, kur, puth, và mud, có hậu tố ku.

6. සින්ධාදයො.

6. Nhóm từ Sindhu, v.v.

7. ඉ.

7. Hậu tố i.

8. දධ්‍යාදයො.

8. Nhóm từ Dadhi, v.v.

9. යුවණ්ණුපන්තා කි.

9. Sau các từ tận cùng bằng yu và vaṇṇu, có hậu tố ki.

10. වප වර වස රස නභ හර හන පණා ඊණ.

10. Sau các động từ căn vap, var, vas, ras, nabh, har, han, và paṇ, có hậu tố īṇa.

11. භූ ගමා ඊණ.

11. Sau các động từ căn bhū và gam, có hậu tố īṇa.

12. තන්ද ලක්ඛා ඊ.

12. Sau các động từ căn tand và lakkh, có hậu tố ī.

13. ගමා රො.

13. Sau động từ căn gam, có hậu tố ro.

(ඉති සරපච්චයා)

(Đây là các hậu tố sara)

14. ඉ භී කා කරාර වක සක වාහි කො.

14. Sau các động từ căn i, bhī, kā, kar, ār, vak, sak, và vāh, có hậu tố ko.

15. ඌකාදකො.

15. Sau nhóm từ Ūka, v.v., có hậu tố ko.

16. භීත්වා [Pg.44] නකො.

16. Sau động từ căn bhī, có hậu tố nako.

17. සිඞ්ඝා ආණි කාටකා.

17. Sau động từ căn siṅgh, có hậu tố āṇi; sau kāṭ, có hậu tố akā.

18. කරාදිත්වකො.

18. Sau nhóm từ kara, v.v., có hậu tố tvako.

19. බල පතෙ හ්‍යාකො.

19. Sau các động từ căn bal và pat, có hậu tố hyāko.

20. සාමාකාදයො.

20. Nhóm từ Sāmāka, v.v.

21. විච්ඡා ල ගම මුසා කිකො.

21. Sau các động từ căn vicch, la, gam, và mus, có hậu tố kiko.

22. කිං කණිකාදයො.

22. Nhóm từ Kiṃkaṇika, v.v.

23. ඉ සා කීකො.

23. Sau các động từ căn i và sā, có hậu tố kīko.

24. කම පදා ණුකො.

24. Sau các động từ căn kam và pad, có hậu tố ṇuko.

25. මණ්ඩ සලා ණූකො.

25. Sau các động từ căn maṇḍ và sal, có hậu tố ṇūko.

26. ලූකාදයො.

26. Nhóm từ Lūka, v.v.

27. කසා සකො.

27. Sau động từ căn kas, có hậu tố sako.

28. කරා තිකො.

28. Sau động từ căn kar, có hậu tố tiko.

29. ඉසා ඨකන.

29. Sau động từ căn is, có hậu tố ṭhakana.

30. සමා ඛො.

30. Sau động từ căn sam, có hậu tố kho.

31. මුඛාදයො.

31. Nhóm từ Mukha, v.v.

32. අජ වජ මුද ගද ගමා ගක.

32. Sau các động từ căn aj, vaj, mud, gad, và gam, có hậu tố gaka.

33. සිඞ්ගාදයො.

33. Nhóm từ siṅga.

34. අගා ගි.

34. Hậu tố gi (được thêm) từ (căn) ag.

35. යාවලා ගු.

35. Hậu tố gu (được thêm) từ (các căn) yā, va, lā.

36. ඵෙග්වාදයො.

36. Nhóm từ phegva.

37. ජනා ඝො.

37. Hậu tố gho (được thêm) từ (căn) jan.

38. මෙඝාදයො[Pg.45].

38. Nhóm từ megha.

(ඉති කවග්ගපච්චයා)

(Như vậy là các hậu tố thuộc nhóm ka.)

39. චුසර වරා චො.

39. Hậu tố co (được thêm) từ (các căn) cu, sar, var.

40. මරා චුඊචීච.

40. Từ (căn) mar, (có các hậu tố) u và īcī.

41. කුස පසා ඡික.

41. Hậu tố chika (được thêm) từ (các căn) kus, pas.

42. කසඋසා ඡුක.

42. Hậu tố chuka (được thêm) từ (các căn) kas, us.

43. අස මස වස කුච කචා ඡො.

43. Hậu tố cho (được thêm) từ (các căn) as, mas, vas, kuc, kac.

44. ගුච්ඡාදයො.

44. Nhóm từ guccha.

45. අරා ජු උට ච.

45. Từ (căn) ar, (có các hậu tố) ju và uṭa.

46. රජ්ජාදයො.

46. Nhóm từ rajja.

47. ගිධා ඣක.

47. Hậu tố jhaka (được thêm) từ (căn) gidh.

48. වඤ්ච්‍යාදයො.

48. Nhóm từ vañca.

49. කම යජා ඤො.

49. Hậu tố ño (được thêm) từ (các căn) kam, yaj.

50. පුඤ්ඤං.

50. Puññaṃ.

51. අරහාඤ්ඤො හාස්ස හිර ච.

51. Từ (căn) arah, (có hậu tố) ñño, và hira thay thế cho ha.

(ඉති චවග්ගපච්චයා)

(Như vậy là các hậu tố thuộc nhóm ca.)

52. කිර තරා කීටො.

52. Hậu tố kīṭo (được thêm) từ (các căn) kir, tar.

53. සකාදීහ්‍යටො.

53. Từ (các từ) saka, v.v., (có hậu tố) aṭo.

54. මකුටාවාට කවාට කුක්කුටා.

54. Makuṭa, āvāṭa, kavāṭa, kukkuṭa.

55. කමුස කුස කසා ඨො.

55. Hậu tố ṭho (được thêm) từ (các căn) kam, us, kus, kas.

56. කුට්ඨාදයො.

56. Nhóm từ kuṭṭha.

57. වර කරා අණ්ඩො.

57. Hậu tố aṇḍo (được thêm) từ (các căn) var, kar.

58. මනන්තා ඩො.

58. Hậu tố ḍo (được thêm) từ (căn) man.

59. කුණ්ඩාදයො.

59. Nhóm từ kuṇḍa.

60. තිජ [Pg.46] කස තස දක්ඛා කිණො ජස්ස ඛො ච.

60. Từ (các căn) tij, kas, tas, dakkh, (có hậu tố) kiṇo, và kha thay thế cho ja.

61. වීආදිතො ණි.

61. Sau vī v.v. là hậu tố ṇi.

62. ගහාදීහ්‍ය ණි.

62. Sau gah v.v. là hậu tố ṇi.

63. රීවීභාහි ණු.

63. Sau rī, vī, bhā là hậu tố ṇu.

64. ඛාණ්වාදයො.

64. Khāṇu v.v.

65. ක්වාදිතොණො.

65. Sau ku v.v. là hậu tố ṇo.

66. සුවීහි ණක.

66. Sau su, vī là hậu tố ṇaka.

67. තිණාදයො.

67. Tiṇa v.v.

68. රවණ වරණ පූරණාදයො.

68. Ravaṇa, varaṇa, pūraṇa v.v.

(ඉති ටවග්ගපච්චයා)

(Kết thúc các hậu tố thuộc nhóm ṭa).

69. පාවසා අති.

69. Sau pā, vas là hậu tố ati.

70. ධාහිසි තන ජන ජර ගම සචා තු.

70. Sau dhā, hi, si, tan, jan, jar, gam, sac là hậu tố tu.

71. අරිස්සුට ච.

71. Và sau ar, is, su là hậu tố ṭa.

72. පිත්වාදයො.

72. Pitu v.v.

73. ජන කරා රතු.

73. Sau jan, kar là hậu tố ratu.

74. සකා උන්තො.

74. Sau sak là hậu tố unto.

75. කපා ඔතො.

75. Sau kap là hậu tố oto.

76. වසාදීහ්‍යන්තො.

76. Sau vas v.v. là hậu tố anto.

77. හිසීනං මුක ච.

77. Và muk thay thế cho hi và sī.

78. හර රුහ කුලා ඉතො.

78. Sau har, ruh, kul là hậu tố ito.

79. භරාදීහ්‍යතො.

79. Sau bhar v.v. là hậu tố ato.

80. කිරාදීහ්‍යා-තක.

80. Sau kir v.v. là hậu tố ātaka.

81. අමාදීහ්‍ය-ත්තො.

81. Sau am v.v. là hậu tố atto.

82. වාදීහි [Pg.47] තො.

82. Sau vā v.v. là hậu tố to.

83. ඝරාදීහි තක.

83. Sau ghar v.v. là hậu tố taka.

84. නෙත්තාදයො.

84. Netta v.v.

85. සමාදීහ්‍යථො.

85. Sau sam v.v. là hậu tố atho.

86. උපවසා වස්සොට ච.

86. Và sau upa-vas, vassa được thay thế và dùng hậu tố oṭa.

87. රමා ථක.

87. Sau ram là hậu tố thaka.

88. තිත්ථාදයො.

88. Tittha v.v.

89. වස මස කුසා ථු.

89. Sau vas, mas, kus là hậu tố thu.

90. සක වසා ථි.

90. Sau (động từ căn) sak, vas là (hậu tố) thi.

91. වීතො ථික.

91. Sau (động từ căn) vī là (hậu tố) thika.

92. සාරිස්මා රථි.

92. Sau (các động từ căn) sar, smi là (hậu tố) rathi.

93. තා තා ඉථි.

93. Sau (động từ căn) tā là (hậu tố) ithi.

94. ඉසා ථී.

94. Sau (động từ căn) is là (hậu tố) thī.

95. රුද ඛුද මුද මද ඡිද සූද සප කමා දක.

95. Sau (các động từ căn) rud, khud, mud, mad, chid, sūd, sap, kam là (hậu tố) daka.

96. කුන්දාදයො.

96. Nhóm từ kuṇḍa v.v...

97. දදා දු.

97. Sau (động từ căn) dā là (hậu tố) du.

98. ඛනාන දම රමා ධො.

98. Sau (các động từ căn) khan, dam, ram là (hậu tố) dho.

99. මුද්ධාදයො.

99. Nhóm từ muddha v.v...

100. සීතො ධුක.

100. Sau (động từ căn) sī là (hậu tố) dhuka.

101. වරාර කර තර දර යමඅජ්ජ මිථසකා කුනො.

101. Sau (các động từ căn) var, kar, tar, dar, yam, aj, mith, sak là (hậu tố) kuno.

102. අජා ඉනො.

102. Sau (động từ căn) aj là (hậu tố) ino.

103. විපිනාදයො.

103. Nhóm từ vipina v.v...

104. කිරා [Pg.48] කනො.

104. Sau (động từ căn) kir là (hậu tố) kano.

105. දී ජි ඉ මීහි නක.

105. Sau (các động từ căn) dī, ji, i, mī là (hậu tố) naka.

106. සි ධා වී වාහි නො.

106. Sau (các động từ căn) si, dhā, vī, vā là (hậu tố) no.

107. ඌනාදයො.

107. Nhóm từ ūna v.v...

108. වීපතා තනො.

108. Sau (các động từ căn) vī, pat là (hậu tố) tano.

109. රමා තනක.

109. Sau (động từ căn) ram là (hậu tố) tanaka.

110. සූ භාහි නුක.

110. Sau (các động từ căn) sū, bhā là (hậu tố) nuka.

111. ධාස්සෙ ච.

111. Và (hậu tố) e (cũng được thêm) sau (động từ căn) dhā.

112. වත්තා ටාව ධමාසෙහ්‍යනි.

112. Sau (các động từ căn) vat, ṭhā, dham, as, i là (hậu tố) ani.

113. යුතො නි.

113. Sau (động từ căn) yu là (hậu tố) ni.

(ඉති තවග්ගපච්චයා)

(Dứt các hậu tố thuộc nhóm ta.)

114. චමාප පා වපා පො.

114. Sau (các động từ căn) cam, pā, vap là (hậu tố) po.

115. යු ථු කුනං දීඝො ච.

115. Sau (các động từ căn) yu, thu, ku là (hậu tố) na, và (nguyên âm của động từ căn) được trường hóa.

116. ඛිප සුප නී සූ පූහි පක.

116. Sau (các động từ căn) khip, sup, nī, sū, pū là (hậu tố) paka.

117. සිප්පාදයො.

117. Nhóm từ sippa v.v...

118. සාසා අපො.

118. Sau (động từ căn) sās là (hậu tố) apo.

119. විටපාදයො.

119. Nhóm từ viṭapa.

120. ගුපා ඵො.

120. Sau (căn) gup là (tiếp vị ngữ) pha.

121. ගර සරාදීහි බො.

121. Sau các (từ) gara, sara, v.v... là (tiếp vị ngữ) ba.

122. නිම්බාදයො.

122. Nhóm từ nimba.

123. දරා බි.

123. Sau (căn) dar là (tiếp vị ngữ) bi.

124. කර සර සල කල වල්ල වසා අභො.

124. Sau kara, sara, sala, kala, valla, vasa là (tiếp vị ngữ) abha.

125. ගදා රභො.

125. Sau (căn) gad là (tiếp vị ngữ) rabha.

126. උසරා [Pg.49] සා කතො.

126. Sau (căn) us là (tiếp vị ngữ) sāka.

127. ඉතො භක.

127. Sau (căn) i là (tiếp vị ngữ) bhaka.

128. ගරාවා භො.

128. Sau (căn) gar là (tiếp vị ngữ) bha.

129. සොබ්භාදයො.

129. Nhóm từ sobbha.

130. උස කුස පද සුඛා කුමො.

130. Sau usa, kusa, pada, sukha là (tiếp vị ngữ) kuma.

131. වටුමාදයො.

131. Nhóm từ vaṭuma.

132. ගුධා උමො.

132. Sau (căn) gudh là (tiếp vị ngữ) uma.

133. පඨ චරා අමිමා.

133. Sau paṭha, cara là (tiếp vị ngữ) amima.

134. හි ධූහි මක.

134. Sau (các căn) hi, dhū là (tiếp vị ngữ) maka.

135. තීතො රීසනො ච.

135. Và sau (căn) tī là (tiếp vị ngữ) rīsana.

136. ඛී සු වී යා ගා හි සා ලූ ඛු හු මර ධර කර ඝර ජමා ම සාමා මො.

136. Sau các (căn) khī, su, vī, yā, gā, hi, sā, lū, khu, hu, mara, dhara, kara, ghara, jama, sama là (tiếp vị ngữ) ma.

137. අස්මාදයො.

137. Nhóm từ asma.

138. නීතො මි.

138. Sau (căn) nī là (tiếp vị ngữ) mi.

139. ඌමි භූමි නිමි රස්මි.

139. Ūmi, bhūmi, nimi, rasmi.

(ඉති පවග්ගපච්චයා)

(Dứt các tiếp vị ngữ thuộc nhóm pavagga)

140. මා ඡාහි යො.

140. Sau (các căn) mā, chā là (tiếp vị ngữ) ya.

141. ජනිස්ස ජා ච.

141. Và (căn) jan được đổi thành jā.

142. හදයාදයො.

142. Nhóm từ hadaya.

143. ඛී සි සිනී සී සු වී කු සූ හි රක.

143. Sau các (căn) khī, si, sinī, sī, su, vī, ku, sū, hi là (tiếp vị ngữ) raka.

144. හිචි දු මිනං දීඝො ච.

144. Và nguyên âm của (các căn) hi, ci, du, mi được trường hóa.

145. ධාතා නමී ච.

145. Và sau (căn) dhā là (tiếp vị ngữ) namī.

146. භද්‍රාදයො[Pg.50].

146. Nhóm từ bhadra.

147. මන්දඞ්ක සසා ස ම ධ චතා උරො.

147. Sau manda, aṅka, sasa, sa, ma, dha, cata là (tiếp vị ngữ) ura.

148. විධුරාදයො.

148. Vidhura, v.v.

149. තිමරුහරුධබධමදමන්දවජා ජරුචකසා කිරො.

149. Sau các từ timaru, harudha, badha, mada, manda, vaja, jaru, caka, sā là hậu tố kiro.

150. ථිරාදයො.

150. Thira, v.v.

151. දදගරෙහි දුර භරා.

151. Sau dada và gara là các hậu tố dura và bharā.

152. චර දර ජර ගර මරෙහිතෙ.

152. Sau cara, dara, jara, gara, mara là hậu tố ite.

153. පීතො ක්වරො.

153. Sau pīta là hậu tố kvaro.

154. චීවරාදයො.

154. Cīvara, v.v.

155. කුතො ක්‍රරො.

155. Sau kuta là hậu tố kraro.

156. වසාසා ඡරො.

156. Sau vasā và sā là hậu tố charo.

157. මසා ඡෙරො ච.

157. Và sau masā là hậu tố chero.

158. ධූවාතො සරො.

158. Sau dhūva là hậu tố saro.

159. භමාදීහ්‍යරො.

159. Sau nhóm từ bắt đầu bằng bhama là hậu tố hyaro.

160. වදිස්ස බද ච.

160. Và vada (được thay thế bằng) bada.

161. වදජනානං ඨඞ ච.

161. Và sau vada và jana là hậu tố ṭhaṅa.

162. පචිස්සිඨඞ ච.

162. Và sau paci là hậu tố iṭhaṅa.

163. වකා අරණ.

163. Sau vaka là hậu tố araṇa.

164. සිග්‍යඞ්ගාග මජ්ජකලා ලා ආරො.

164. Sau sigyaṅga, āga, majja, kalā, lā là hậu tố āro.

165. කමිස්ස ස්සු ච.

165. Và sau kami là hậu tố ssu.

166. භිඞ්ගා (ඞ්කා) රාදයො.

166. Bhiṅgāra (hay bhiṅkāra), v.v.

167. කරා මාරො.

167. Sau kara là hậu tố māro.

168. පුස [Pg.51] සරෙහි ඛරො.

168. Sau pusa và sara là hậu tố kharo.

169. සර වස කලා කීරො වස්සුට ච.

169. Sau sara, vasa, kalā là hậu tố kīro, và vassa (trở thành) uṭa.

170. ගබ්භීරාදයො.

170. Gabbhīra, v.v.

171. ඛජ්ජ වල්ල මසා ඌරො.

171. Sau khajja, valla, masā là hậu tố ūro.

172. කප්පූරාදයො.

172. Kappūra, v.v.

173. කඨ චකා ඔරො.

173. Sau kaṭha và caka là hậu tố oro.

174. මොරාදයො.

174. Mora, v.v.

175. කුතො එරක.

175. Sau kuta là hậu tố eraka.

176. භූසූහි රික.

176. Sau bhū và sū là hậu tố rika.

177. මීකසීනීහි රු.

177. Sau mīka và sīnī là hậu tố ru.

178. සිනා එරු.

178. Sau (gốc từ) si là eru.

179. භීරුහි රුක.

179. Sau (gốc từ) bhīru là ruka.

180. තමා බූලො.

180. Sau (gốc từ) tama là būla.

181. සිතො ලකවාලා.

181. Sau (gốc từ) si là la, ka, vāla.

182. මඞ්ග කම සම්බ සබ සක වස විස කෙව කල පල්ල කඨ පට කුණ්ඩ මණ්ඩා අලො.

182. Sau các (gốc từ) maṅga, kama, samba, saba, saka, vasa, visa, keva, kala, palla, kaṭha, paṭa, kuṇḍa, maṇḍa là ala.

183. මුසා කලො.

183. Sau (gốc từ) musa là kala.

184. ථලාදයො.

184. (Các gốc từ) thala, v.v.

185. කුලා කාලො ච.

185. Và sau (gốc từ) kula là kāla.

186. මුළාලාදයො.

186. (Các gốc từ) muḷāla, v.v.

187. චණ්ඩ පතා ණාලො.

187. Sau (các gốc từ) caṇḍa, pata là ṇāla.

188. මාදිතො ලො.

188. Sau các (gốc từ) bắt đầu bằng mā là la.

189. අන සන කල කුක සඨ මහා ඉලො.

189. Sau các (gốc từ) ana, sana, kala, kuka, saṭha, mahā là ila.

190. කුටා [Pg.52] කිලො.

190. Sau (gốc từ) kuṭa là kila.

191. සිථිලාදයො.

191. (Các gốc từ) sithila, v.v.

192. චට කණ්ඩ වට්ට පුථා කුලො.

192. Sau (các gốc từ) caṭa, kaṇḍa, vaṭṭa, putha là kula.

193. තුමුලාදයො.

193. (Các gốc từ) tumula, v.v.

194. කල්ල කප තක්ක පටා ඔලො.

194. Sau (các gốc từ) kalla, kapa, takka, paṭa là ola.

195. අඞ්ගා උලො ලි.

195. Sau (gốc từ) aṅga là ula, li.

196. අඤ්ජා ලි.

196. Sau (gốc từ) añj là li.

197. ඡදා ලි.

197. Sau (gốc từ) chad là li.

198. අල්‍යාදයො.

198. (Các gốc từ) alya, v.v.

199. පිලාදී හ්‍ය වො.

199. Sau các (gốc từ) bắt đầu bằng pila là ya, va.

200. සාළවාදයො.

200. (Các gốc từ) sāḷava, v.v.

201. සරා ආවො.

201. Sau (gốc từ) sara là āva.

202. අල මල බිලා ණුවො.

202. Sau (các gốc từ) ala, mala, bila là ṇuva.

203. ගාත්වීවො.

203. Sau (gốc từ) gātu là īva.

204. සුතො ක්ව ක්වා.

204. Sau (gốc từ) su là kva, kvā.

205. විද්වා.

205. Sau (gốc từ) vid là vā.

206. ථුතො රෙ වො.

206. Sau (gốc từ) thu là re, va.

207. සමා රිවො.

207. Sau (gốc từ) sam là riva.

208. ඡදා රවි.

208. Sau (động từ căn) chad là (hậu tố) ravi.

209. පූර තිමා කිසො රස්සො ච.

209. (Các động từ căn) pūra, timā, kiso, và rasso.

210. කරා ඊසො.

210. Sau (động từ căn) kar là (hậu tố) īso.

211. සිරීසාදයො.

211. (Các từ như) sirīsa, v.v.

212. කරා [Pg.53] රිබ්බි සො.

212. Sau (động từ căn) kar là (các hậu tố) ribbi, so.

213. සසාස වස විස හන වන මනාන කමා සො.

213. Sau (các động từ căn) sas, ās, vas, vis, han, van, man, và kam là (hậu tố) so.

214. ආමි ථු කුසීතො සක.

214. Sau (các từ/căn) āmi, thu, kusīta là (hậu tố) saka.

215. ඵස්සාදයො.

215. (Các từ như) phassa, v.v.

216. සුතො ණිසක.

216. Sau (động từ căn) su là (hậu tố) ṇisaka.

217. වෙ තා ත යු පනා ල කල චමා අසො.

217. Sau (các từ/căn) ve, tā, ta, yu, panā, la, kala, camā là (hậu tố) aso.

218. වය දිව කර කරෙ හ්‍ය සණසකපාස කසා.

218. Vaya, diva, kara, kare, hya, saṇa, saka, pāsa, kasā.

219. සස මස දංසා සා සු.

219. Sau (các động từ căn) sas, mas, daṃs là (các hậu tố) sā, su.

220. විදා දසුක.

220. Sau (động từ căn) vid là (hậu tố) dasuka.

221. සසා රීහො.

221. Sau (động từ căn) sas là (hậu tố) rīho.

222. ජීවාමා හො වමා ච.

222. Sau (các động từ căn) jīv và vam là (hậu tố) mā, ho.

223. තණ්හාදයො.

223. (Các từ như) taṇhā, v.v.

224. පණුස්සහා හීහී ණොලඞ ච.

224. Sau (các động từ căn) paṇud, sah là (các hậu tố) hīhī, ṇo, và laṅa.

225. ඛී මි පී චු මා වා කාහි ළො උස්ස වා දීඝො ච.

225. Sau (các động từ căn) khī, mi, pī, cu là (các hậu tố) mā, vā, kāhi, ḷo, ussa, và (nguyên âm) được trường hóa.

226. ගුතො ළක ච.

226. Sau (động từ căn) gup là (hậu tố) ḷaka.

227. පඞ්ගුළාදයො.

227. (Các từ như) paṅguḷa, v.v.

228. පාතො ළි.

228. Sau (động từ căn) pā là (hậu tố) ḷi.

229. වීතො ළු.

229. Sau (động từ căn) vī là (hậu tố) ḷu.

ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ ණ්වාදිකණ්ඩො සත්තමො.

Dứt chương thứ bảy, chương về các hậu tố ṇva, trong bộ Ngữ Pháp của ngài Moggallāna.

නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස

Con đem hết lòng thành kính đảnh lễ Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Chánh Giác.

මොග්ගල්ලානබ්‍යාකරණං

Ngữ pháp Moggallāna.

1. පඨමො සඤ්ඤාදිකණ්ඩො

1. Chương thứ nhất: Chương về các thuật ngữ.

සිද්ධමිද්ධගුණං සාධු, නමස්සිත්වා තථාගතං;

සධම්මසඞ්ඝං භාසිස්සං, මාගධං සද්දලක්ඛණං.

Sau khi đã thành kính đảnh lễ bậc Như Lai, người có các đức tính đã được thành tựu viên mãn, cùng với Chánh pháp và Tăng đoàn, tôi sẽ giảng giải về ngữ pháp Māgadha (Pāli).

1. අආදයො [Pg.54] තිතාලීස වණ්ණා.

1. Có bốn mươi ba mẫu tự, bắt đầu bằng A.

අකාරාදයො නිග්ගහීතන්තා තෙචත්තාලීස-ක්ඛරා වණ්ණා නාම හොන්ති. අ ආ ඉ ඊ උ ඌ එ එ ඔ ඔ, ක ඛ ග ඝ ඞ ච ඡ ජ ඣ ඤ්ඤ, ට ඨ ඩ ඪ ණ, ත ථ ද ධ න, ප ඵ බ භ ම, ය ර ල ව ස හ ළ අං. තෙන ක්වත්ථො? ‘‘එ ඔ න මවණ්ණෙ’’ 1. 37. තිතාලීසාභි වචනං කත්ථචි වණ්ණලොපං ඤාපෙති. තෙන ‘පටිසඞ්ඛා යොනිසො’තිආදි සිද්ධං.

Bốn mươi ba chữ cái, bắt đầu bằng mẫu tự 'a' và kết thúc bằng niggahīta ('aṃ'), được gọi là 'vaṇṇa'. (Chúng là:) A ā i ī u ū e e o o, ka kha ga gha ṅa ca cha ja jha ñña, ṭa ṭha ḍa ḍha ṇa, ta tha da dha na, pa pha ba bha ma, ya ra la va sa ha ḷa aṃ. Mục đích của điều này là gì? (Để áp dụng quy tắc) «E o na mavaṇṇe» (1. 37). Việc nói đến 'bốn mươi ba' (mẫu tự) cho biết rằng ở một số nơi có sự lược bỏ mẫu tự. Do đó, (các dạng như) ‘paṭisaṅkhā yoniso’, v.v. được hình thành.

2. දසාදො සරා.

2. Mười mẫu tự đầu tiên là nguyên âm.

තත්ථාදිම්හි දස වණ්ණා සරා නාම හොන්ති. තෙන ක්වත්ථො? ‘‘සරො ලොපො සරෙ’’ 1, 26 ඉච්චාදි.

Trong đó, mười mẫu tự đầu tiên được gọi là nguyên âm. Lợi ích của nó là gì? (Để áp dụng cho các quy tắc như) «Saro lopo sare» 1, 26, v.v.

3. ද්වෙද්වෙ සවණ්ණා. තෙසු ද්වෙද්වෙ සරා සවණ්ණා නාම හොන්ති. තෙන ක්වත්ථො? ‘‘වණ්ණපරෙන සවණ්ණොපි’’ 1, 24.

3. Từng cặp là đồng âm. Trong số đó, từng cặp hai nguyên âm được gọi là đồng âm. Lợi ích của nó là gì? (Để áp dụng cho quy tắc) «Vaṇṇaparena savaṇṇopi» 1, 24.

4. පුබ්බො රස්සො.

4. Âm trước là đoản âm.

තෙසු [Pg.55] ද්වීසු යො යො පුබ්බො, සො සො රස්සසඤ්ඤො හොති. තෙසු එ.ඔ.සංයොගතො පුබ්බාව දිස්සන්ති. තෙන ක්වත්ථො? ‘‘රස්සො වා’’ 2,62 ඉච්චාදි.

Trong hai âm đó, âm nào đứng trước, âm đó có tên gọi là đoản âm. Trong số đó, e và o được xem là đứng trước một phụ âm kép. Lợi ích của nó là gì? (Để áp dụng cho quy tắc) «Rasso vā» 2,62, v.v.

5. පරො දීඝො.

5. Âm sau là trường âm.

තෙ ස්වෙව ද්වීසුයො යො පරො, සො සො දීඝසඤ්ඤො හොති. තෙන ක්වත්ථො? ‘‘යො ලො පනිසු දීඝො’’ 2,88 ඉච්චාදි.

Cũng trong hai âm đó, âm nào đứng sau, âm đó có tên gọi là trường âm. Lợi ích của nó là gì? (Để áp dụng cho quy tắc) «Yo lo panisu dīgho» 2,88, v.v.

6. කාදයො බ්‍යඤ්ජනා.

6. Các âm bắt đầu bằng ka là phụ âm.

කකාරාදයො වණ්ණා නිග්ගහීතපරියන්තා බ්‍යඤ්ජනසඤ්ඤාහොන්ති. තෙන ක්වත්ථො? ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ 1,33 ඉච්චාදි.

Các mẫu tự bắt đầu bằng ka cho đến niggahīta được gọi là phụ âm. Lợi ích của nó là gì? (Để áp dụng cho quy tắc) «Byañjane dīgharassā» 1,33, v.v.

7. පඤ්ච පඤ්චකා වග්ගා.

7. Năm nhóm năm âm là các phẩm (vaggā).

කාදයො පඤ්ච පඤ්චකා වග්ග, නාම හොන්ති. තෙන ක්වත්ථො? ‘‘වග්ගෙ වග්ගන්තො’’ 1,41 ඉච්චාදි.

Năm nhóm năm âm bắt đầu bằng ka được gọi là phẩm. Lợi ích của nó là gì? (Để áp dụng cho quy tắc) «Vagge vagganto» 1,41, v.v.

8. බින්දු නිග්ගහීතං.

8. Dấu chấm (bindu) là niggahīta.

ය්වායං වණ්ණො බින්දුමත්තො, සො නිග්ගහීතසඤ්ඤො හොති. තෙන ක්වත්ථො? ‘‘නිග්ගහීතං’’ 1,38 ඉචාදි. ගරුසඤ්ඤාකරණං අන්වත්ථසඤ්ඤත්ථං.

Mẫu tự nào chỉ là một dấu chấm, mẫu tự đó có tên gọi là niggahīta. Lợi ích của nó là gì? (Để áp dụng cho quy tắc) «Niggahītaṃ» 1,38, v.v. Việc đặt tên là 'garu' (trọng âm) là để cho tên gọi có ý nghĩa tương ứng.

9. ඉයුවණ්ණා [Pg.56] ඣලා නාමස්සන්තෙ.

9. Các âm i và u ở cuối danh từ là jhalā.

නාමං පාටිපදිකං, තස්සඅන්තෙ වත්තමානා ඉවණ්ණුවණ්ණා ඣලසඤ්ඤා හොන්ති යථාක්කමං. තෙන ක්වත්ථො? ‘‘ඣලා වා’’ 2,111 ඉච්චාදි.

Danh từ là từ gốc (pāṭipadikaṃ), các âm i và u hiện hữu ở cuối của nó lần lượt có tên gọi là jhalā. Lợi ích của nó là gì? (Để áp dụng cho quy tắc) «Jhalā vā» 2,111, v.v.

10. පිත්ථියං.

10. Pa trong giống cái.

ඉත්ථියං වත්තමානස්ස නාමස්ස-න්තෙ වත්තමානා ඉවණ්ණුවණ්ණා පසඤ්ඤා හොන්ති. තෙන ක්වත්ථො? යෙ පස්සිවණ්ණස්ස’’ 2,116 ඉච්චාදි.

Các âm i và u hiện hữu ở cuối của danh từ giống cái có tên gọi là pa. Lợi ích của nó là gì? (Để áp dụng cho quy tắc) «Ye passivaṇṇassa» 2,116, v.v.

11. ඝා.

11. Gha.

ඉත්ථියං වත්තමානස්ස නාමස්ස-න්තෙ වත්ථමානො ආකාරො ඝසඤ්ඤො හොති. තෙන ක්වත්ථො? ‘‘ඝබ්‍රහ්මාදිතෙ’’ 2,60 ඉච්චාදි.

Âm ā hiện hữu ở cuối của danh từ giống cái có tên gọi là gha. Lợi ích của nó là gì? (Để áp dụng cho quy tắc) «Ghabrahmādite» 2,60, v.v.

12. ගො ස්‍යාලපනෙ.

12. Ga là si trong hô cách.

ආලපනෙ සි ගසඤ්ඤො හොති.

Trong hô cách, si có tên gọi là ga.

තෙන ක්වත්ථො? ‘‘ගෙවා’’ 2,65 ඉච්චාදි.

Lợi ích của nó là gì? (Để áp dụng cho quy tắc) «Gevā» 2,65, v.v.

(සඤ්ඤා)

(Tên gọi)

13. විධිබ්බිසෙසනන්තස්ස.

13. Quy tắc áp dụng cho phần cuối của từ được bổ nghĩa.

යං විසෙසනං, තදන්තස්ස විධි ඤාතබ්බො ‘‘අතො යොනං ටාටෙ’’ 2,41 නරානරෙ.

Cái gì là từ bổ nghĩa, quy tắc cần được hiểu là áp dụng cho phần cuối của từ đó, (ví dụ trong) «ato yonaṃ ṭāṭe» 2,41 (trong từ) narānare.

14. සත්තමියං පුබ්බස්ස.

14. Trong sở thuộc cách, (áp dụng) cho âm trước.

සත්තමීනිද්දෙසෙ [Pg.57] පුබ්බස්සෙව කාරියං ඤාතබ්බං ‘‘සරො ලොපො සරෙ’’ 1,26 වෙළග්ගං. ‘තමහ’න්තීධ කස්මා න හොති?, සරෙතොපසිලෙසිකාධාරො තත්ථෙතාව වුච්චතෙ ‘පුබ්බස්සෙව හොති න පරස්සා’ති.

Khi được chỉ định bằng sở thuộc cách, tác vụ cần được hiểu là áp dụng cho chính âm trước, (ví dụ trong) «saro lopo sare» 1,26 (trong từ) veḷaggaṃ. Tại sao ở đây (trong) ‘Tamahaṃ’ lại không xảy ra? Vì trong (quy tắc) ‘sare’, đó là sở thuộc cách chỉ sự tiếp cận, ở đó chỉ nói rằng ‘chỉ xảy ra cho âm trước, không phải cho âm sau’.

15. පඤ්චමියං පරස්ස.

15. Trong xuất xứ cách, (áp dụng) cho âm sau.

පඤ්චමීනිද්දෙසෙ පරස්ස කාරියං ඤාතබ්බං ‘‘අතොයොනං ටාටෙ’’ 2,41 නරානරෙ. ඉධ න හොතං ‘ජන්තුහො අනත්තා’. ඉධ කස්මා න හොති? ඔසඛ්‍යො, අනන්තරෙ කතත්ථතාය න බ්‍යවහිතස්ස කාරියං.

Khi được chỉ định bằng xuất xứ cách, tác vụ cần được hiểu là áp dụng cho âm sau, (ví dụ trong) «atoyonaṃ ṭāṭe» 2,41 (trong từ) narānare. Ở đây (trong) ‘jantuho anattā’ thì không xảy ra. Tại sao ở đây (trong) Osakhyo lại không xảy ra? Vì tác vụ đã được thực hiện cho âm liền kề, nên không áp dụng cho âm bị ngăn cách.

16. ආදිස්ස.

16. Của âm đầu.

පරස්ස ස්සිස්සමානං කාරියමාදිවණ්ණස්ස ඤාතබ්බං ‘‘ර සඞ්ඛ්‍යාතො වා’’ 3,103 තෙරස.

Tác vụ được quy định cho âm sau cần được hiểu là áp dụng cho âm đầu của nó, (ví dụ trong) «ra saṅkhyāto vā» 3,103 (trong từ) terasa.

17. ඡට්ඨියන්තස්ස.

17. Đối với từ được chỉ định ở biến cách thứ sáu.

ඡට්ඨීනිද්දිට්ඨස්ස යං කාරියං, තදන්තස්ස වණ්ණස්ස විඤ්ඤෙය්‍යං ‘‘රාජස්සි නාම්හි’’ 2,23 රාජිනා.

Việc cần được thực hiện đối với từ được chỉ định ở biến cách thứ sáu, nên được hiểu là dành cho mẫu tự cuối cùng của từ ấy. Ví dụ: ‘rājassi nāmhi’ 2,23 thành rājinā.

18. ඞානුබන්ධො.

18. Tùng thuộc âm Ṅa.

ඞකාරො අනුබන්ධො යස්ස, සො අන්තස්ස හොති ‘‘ගොස්සා වඞ’’ 1,32 ගවාස්සං.

Từ nào có mẫu tự ṅa làm tùng thuộc âm, nó thay thế cho mẫu tự cuối cùng. Ví dụ: ‘gossā vaṅa’ 1,32 thành gavāssaṃ.

19. ටානුබන්ධානෙකවණ්ණා සබ්බස්ස.

19. Tùng thuộc âm Ṭa và nhiều mẫu tự thì thay thế cho toàn bộ.

ටකාරො-නුබන්ධො [Pg.58] යස්ස, සො-නෙකක්ඛරො චාදෙසො සබ්බස්ස හොති ‘‘ඉමස්සානිත්ථියං ටෙ’’ 2,128 එසු, ‘‘නාම්හ-නිමි’’ 2,126 අනෙන.

Từ nào có mẫu tự ṭa làm tùng thuộc âm, và từ thay thế ấy có nhiều mẫu tự, thì nó thay thế cho toàn bộ. Ví dụ: ‘imassānitthiyaṃ ṭe’ 2,128 thành esu; ‘nāmha-nimi’ 2,126 thành anena.

20. ඤකානුබන්ධාද්‍යන්තා.

20. Tùng thuộc âm Ña và Ka ở đầu và cuối.

ඡට්ඨීනිද්දිට්ඨස්ස ඤානුබන්ධකානුබන්ධා ආද්‍යන්තා හොන්ති ‘‘බ්‍රූතො තිස්සීඤ’’ 6,36 බ්‍රවීති, ‘‘භූස්ස වුක’’ 6,17 බභූව.

Đối với từ được chỉ định ở biến cách thứ sáu, tùng thuộc âm ñ và tùng thuộc âm ka được thêm vào đầu và cuối. Ví dụ: ‘brūto tissīña’ 6,36 thành bravīti; ‘bhūssa vuka’ 6,17 thành babhūva.

21. මානුබන්ධො සරානමන්තා පරො.

21. Tùng thuộc âm Ma đứng sau nguyên âm cuối.

මකාරො-නුබන්ධො යස්ස, සො සරා නමන්තා සරා පරො හොති ‘‘මඤ්ච රුධාදීනං’’ 5-19 රුන්ධති.

Từ nào có mẫu tự ma làm tùng thuộc âm, nó đứng sau nguyên âm cuối cùng. Ví dụ: ‘mañca rudhādīnaṃ’ 5-19 thành rundhati.

22. විප්පටිසෙධෙ.

22. Khi có sự xung đột.

ද්වින්නං සාවකාසානමෙකත්ථප්පසඞ්ගෙ පරො හොති. යථා ද්වින්නං තිණ්ණං වාපුරිසානං සහප්පත්තියං පරො, සො ච (ගච්ඡති) ත්වං ච (ගච්ඡසි, තුම්හෙ) ගච්ඡථ. සො ච (ගච්ඡති,) ත්වං ච (ගච්ඡසි,) අහං ච (ගච්ඡාමි, මයං) ගච්ඡාම.

Khi hai quy tắc có phạm vi riêng cùng áp dụng tại một chỗ, quy tắc sau sẽ có hiệu lực. Giống như khi hai hoặc ba người cùng đến, người sau được ưu tiên. Ví dụ: so ca (gacchati) tvaṃ ca (gacchasi, tumhe) gacchatha. So ca (gacchati,) tvaṃ ca (gacchasi,) ahaṃ ca (gacchāmi, mayaṃ) gacchāma.

23. සඞ්කෙතො-නවයවො-නුබන්ධො.

23. Ký hiệu không phải là thành phần cấu thành là tùng thuộc âm.

යො නවයවභූතොසඞ්කෙතො, සො-නුබන්ධොති ඤාතබ්බො, ‘‘ලුපිතාදීනමාසිම්හි’’ 2-57 කත්තා.

Bất kỳ ký hiệu nào không phải là thành phần cấu thành, nên được biết đó là tùng thuộc âm. Ví dụ: ‘lupitādīnamāsimhi’ 2-57 thành kattā.

සඞ්කෙතග්ගහණං කිං? පකතියාදිසමුදායස්සානුබන්ධතා මා හොතූති, අනවයවොහි සමුදායො… සමුදායරූපත්තායෙව.

Tại sao lại dùng từ 'ký hiệu'? Để cho một tập hợp như thân từ, v.v., không trở thành tùng thuộc âm, vì một tập hợp không phải là thành phần cấu thành... chính vì nó có hình thức của một tập hợp.

අනවයවග්ගහණං කිං? ‘‘අතෙන’’ 2-108 ජනෙන. ඉමිනාව ලොපස්සාවගතත්තා නානුබන්ධලොපාය වචනමාරද්ධං.

Tại sao lại dùng từ 'không phải là thành phần cấu thành'? Ví dụ: ‘Atena’ 2-108 thành janena. Vì sự lược bỏ đã được hiểu bởi chính quy tắc này, nên không cần lập ra một quy tắc cho việc lược bỏ tùng thuộc âm.

24. වණ්ණපරෙන සවණ්ණොපි.

24. Bởi một mẫu tự theo sau bởi 'vaṇṇa', các mẫu tự đồng loại cũng được bao gồm.

වණ්ණසද්දො [Pg.59] පරො යස්මා තෙන සවණ්ණොපි ගය්හති සංච රූපං ‘‘යුවණ්ණානමෙඔ ලුත්තා’’ 1-29 වාකෙරිතං, සමොනා.

Từ nào được theo sau bởi từ 'vaṇṇa', bởi từ đó các mẫu tự đồng loại của nó cũng được bao gồm, và cả hình thức của chính nó. Ví dụ: ‘yuvaṇṇānameo luttā’ 1-29 thành vākeritaṃ, samonā.

25. න්තු වන්තුමන්ත්වාවන්තුතවන්තුසම්බන්ධී.

25. Ntu liên quan đến vantu, mantu, āvantu, tavantu.

වන්ත්වාදිසම්බන්ධීයෙවන්තු ගය්හති, ‘‘න්තන්තූනං න්තො යොම්හි පඨමෙ’’ 2-215 ගුණවන්තො.

Chỉ 'ntu' liên quan đến 'vantu', v.v., mới được lấy. Ví dụ: ‘ntantūnaṃ nto yomhi paṭhame’ 2-215 thành guṇavanto.

වන්ත්වාදිසම්බන්ධීති කිං? ජන්තූ තන්තූ.

Tại sao nói 'liên quan đến vantu, v.v.'? (Để loại trừ các trường hợp như:) Jantū, tantū.

(පරිභාසායො.)

(Các định nghĩa.)

26. සරො ලොපො සරෙ.

26. Nguyên âm bị lược bỏ khi có nguyên âm theo sau.

සරෙ සරො ලොපනීයො හොති. තත්‍රි-මෙ, සද්ධි-න්ද්‍රියං, නොහෙ-තං, භික්ඛුනො-වාදො, සමෙතා-යස්මා, අභිභා-යතනං, පුත්තාම-ත්ථි, අසන්තෙ-ත්ථ.

Khi có nguyên âm theo sau, nguyên âm đứng trước cần được lược bỏ. Ví dụ: Tatri-me, saddhi-ndriyaṃ, nohe-taṃ, bhikkhuno-vādo, sametā-yasmā, abhibhā-yatanaṃ, puttāma-tthi, asante-ttha.

27. පරො ක්වචි.

27. Đôi khi là nguyên âm sau.

සරම්හා පරො සරො ක්වචි ලොපනීයො හොති. සො-පි, සාව, යතො-දකං, තතො-ව. ක්වචීතිකිං? සද්ධි-න්ද්‍රියං, අයමධිකාරො ආපරිච්ඡෙදාවසානා, තෙන නාතිප්පසඞ්ගො.

Nguyên âm đứng sau một nguyên âm đôi khi cần được lược bỏ. Ví dụ: So-pi, sāva, yato-dakaṃ, tato-va. Tại sao nói 'đôi khi'? (Để loại trừ trường hợp như) Saddhi-ndriyaṃ. Quy tắc chi phối này kéo dài đến cuối chương, do đó không có sự áp dụng quá rộng.

28. න ද්වෙවා.

28. Hoặc không phải cả hai.

පුබ්බපරසරා ද්වෙපි වා ක්වචි න ලුප්‍යන්තෙ, ලතා ඉව, ලතෙ-ව, ලතා-ව.

Hoặc đôi khi cả hai nguyên âm trước và sau đều không bị lược bỏ. Ví dụ: latā iva, late-va, latā-va.

29. යුවණ්ණානමෙඔ ලුත්තා.

29. Đối với các mẫu tự i và u, thay thế là e và o khi (nguyên âm sau) bị lược bỏ.

ලුත්තා [Pg.60] සරා පරෙසං ඉවණ්ණුවණ්ණානං එඔ හොන්ති වා යථාක්කමං.

Khi nguyên âm (sau) bị lược bỏ, đối với các mẫu tự i và u đứng trước, e và o tùy chọn trở thành từ thay thế theo thứ tự.

තස්සෙ-දං, වාතෙ-රිතං, නො-පෙති, වාමො-රූ, අතෙ-වඤ්ඤෙහි, වො-දකං. කථං ‘‘පච්චොරස්මි’’න්ති? යොගවිභාගා. වාත්වෙව? තස්සිදං.

Tasse-daṃ, vāte-ritaṃ, no-peti, vāmo-rū, ate-vaññehi, vo-dakaṃ. Làm thế nào có dạng ‘paccorasmi’? Do sự phân chia quy tắc. Còn (dạng) vātveva thì sao? (Là do) Tassidaṃ.

ලුත්තෙති කිං? ලතා ඉව.

Tại sao nói ‘lutta’? (Ví dụ như) Latā iva.

30. යවා සරෙ.

30. Y và v (thay thế) khi có nguyên âm theo sau.

සරෙ පරෙ ඉවණ්ණුවණ්ණානං යකාරවකාරා හොන්ති වා යථාක්කමං. බ්‍යාකතො, ඉච්චස්ස, අජ්ඣිණමුත්තො, ස්වාගතං, ස්වාපනලානිලං, වාත්වෙව? ඉති-ස්ස. ක්වචිත්වෙව? යානී-ධ, සූ-පට්ඨිතං.

Khi có nguyên âm theo sau, các âm i và u được thay thế tương ứng bằng y và v, một cách tùy chọn. (Ví dụ:) Byākato, iccassa, ajjhiṇamutto, svāgataṃ, svāpanalānilaṃ. Còn (dạng) vātveva thì sao? (Là do) Iti-ssa. Còn (dạng) kvacitveva thì sao? (Ví dụ:) Yānī-dha, sū-paṭṭhitaṃ.

31. එඔනං.

31. Của e và o.

එඔනංයවායොන්ති වා සරෙ යථාක්කමං. ත්‍යජ්ජ තෙ-ජ්ජ, ස්වාහං සො-හං. ක්වචිත්වෙව? පුත්තාම-ත්ථි, අසන්තෙ-ත්ථ.

E và o được thay thế tương ứng bằng ay và av, một cách tùy chọn, khi có nguyên âm theo sau. (Ví dụ:) Tyajja te-jja, svāhaṃ so-haṃ. Còn (dạng) kvacitveva thì sao? (Ví dụ:) Puttāma-tthi, asante-ttha.

32. ගොස්සා-වඞ.

32. Avaṅa (thay thế) cho go.

සරෙ ගොස්ස අවඞ හොති. ගවා-ස්සං. ‘යථරීව, තථරිවෙ’ති නිපාතාව, ‘භුසාමිවෙ’ති ඉවසද්දො එවත්ථො.

Khi có nguyên âm theo sau, go được thay thế bằng avaṅa. (Ví dụ:) Gavā-ssaṃ. ‘Yatharīva, tatharive’ là các bất biến từ, trong ‘bhusāmive’ từ iva có nghĩa là eva.

33. බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා.

33. Trường âm và đoản âm khi có phụ âm (theo sau).

රස්සදීඝානං [Pg.61] ක්වචි දීඝරස්සා හොන්ති බ්‍යඤ්ජනෙ. තත්‍රා-යං, මුනීචරෙ, සම්මදෙව, මාලභාරී.

Đôi khi, đoản âm và trường âm trở thành trường âm và đoản âm khi có phụ âm theo sau. (Ví dụ:) Tatrā-yaṃ, munīcare, sammadeva, mālabhārī.

34. සරම්හා ද්වෙ.

34. Sau nguyên âm, (phụ âm) được nhân đôi.

සරම්හා පරස්ස බ්‍යඤ්ජනස්ස ක්වචි ද්වෙ රූපානි හොන්ති. පග්ගහො. සරම්හාති කිං? තං ඛණං.

Đôi khi, phụ âm đứng sau một nguyên âm được nhân đôi. (Ví dụ:) Paggaho. Tại sao nói ‘sau nguyên âm’? (Ví dụ:) Taṃ khaṇaṃ.

35. චතුත්ථදුතියෙස්වෙසං තතියපඨමා.

35. Khi có âm thứ tư và thứ hai (của một phẩm) theo sau, chúng (âm thứ tư và thứ hai) trở thành âm thứ ba và thứ nhất.

චතුත්ථදුතියෙසු පරෙස්වෙසං චතුත්ථදුතියානං තබ්බග්ගෙ තතිය පඨමා හොන්ති. පච්චාසත්ථ්‍යා, නිග්ඝොසො, අක්ඛන්ති, බොජ්ඣඞ්ගා, සෙතච්ඡත්තං, දඩ්ඪො, නිට්ඨානං, මහද්ධනො, යසත්ථෙරො, අප්ඵුටං, අබ්භුග්ගතො. එස්වීති කිං? ථෙරො. එසන්ති කිං? පත්ථො.

Khi có các phụ âm thứ tư và thứ hai theo sau, các phụ âm thứ tư và thứ hai này trở thành phụ âm thứ ba và thứ nhất trong cùng phẩm của chúng. (Ví dụ:) Paccāsatthyā, nigghoso, akkhanti, bojjhaṅgā, setacchattaṃ, daḍḍho, niṭṭhānaṃ, mahaddhano, yasatthero, apphuṭaṃ, abbhuggato. Tại sao nói ‘khi có chúng theo sau’? (Ví dụ:) Thero. Tại sao nói ‘của chúng’? (Ví dụ:) Pattho.

36. විතිස්සෙවෙ වා.

36. V (thay thế) cho iti, một cách tùy chọn, khi có eva theo sau.

එවසද්දෙ පරෙ ඉතිස්ස වො හොති වා. ඉත්වෙව, ඉච්චෙව. එවෙති කිං? ඉච්චාහ.

Khi từ eva theo sau, iti được thay thế bằng v, một cách tùy chọn. (Ví dụ:) Itveva, icceva. Tại sao nói ‘khi có eva’? (Ví dụ:) Iccāha.

37. එඔනම වණ්ණෙ.

37. E và o thành a trong một từ.

එඔනං වණ්ණෙ ක්වචි අ හොති වා. දිස්වා යාචක මාගතෙ, අකරම්හස තෙ, එස අත්ථො, එස ධම්මො, අග්ගමක්ඛායති, ස්වාතනං[Pg.62], හිය්‍යත්තනං, කරස්සු. වාත්වෙව? යාචකෙ ආගතෙ එසො ධම්මො. වණ්ණෙති කිං? සො.

Đôi khi, e và o trở thành a, một cách tùy chọn, trong một từ. (Ví dụ:) Disvā yācaka māgate, akaramhasa te, esa attho, esa dhammo, aggamakkhāyati, svātanaṃ, hiyyattanaṃ, karassu. Tại sao nói ‘một cách tùy chọn’? (Ví dụ:) Yācake āgate eso dhammo. Tại sao nói ‘trong một từ’? (Ví dụ:) So.

38. නිග්ගහීතං.

38. Niggahīta (ṃ).

නිග්ගහීතමාගමො හොති වා ක්වචි. චක්ඛුං උදපාදි චක්ඛුඋදපාදි, පුරිමං ජාතිං පුරිමජාතිං, කත්තබ්බං කුසලං බහුං. අවංසිරොතිආදීසු නිච්චං… වවත්ථිතවිභාසත්තා වාධිකාරස්ස, සාමත්තියෙනාගමොව, ස ච රස්ස සරස්සෙව හොති… තස්ස රස්සානුගතත්තා.

Đôi khi, niggahīta được thêm vào, một cách tùy chọn. (Ví dụ:) Cakkhuṃ udapādi cakkhuudapādi, purimaṃ jātiṃ purimajātiṃ, kattabbaṃ kusalaṃ bahuṃ. Trong các trường hợp như avaṃsiro, v.v., (việc thêm vào) là bắt buộc… do quyền hạn của quy tắc tùy chọn có hệ thống, đây chỉ là sự thêm vào theo khả năng, và nó chỉ xảy ra sau một nguyên âm ngắn… vì nó đi theo nguyên âm ngắn.

39. ලොපො.

39. Sự lược bỏ.

නිග්ගහීතස්ස ලොපො හොති වා ක්වචි. ක්‍යාහං කිමහංසාරත්තො සංරත්තො. සල්ලෙ ඛො-ගන්තුකාමො ගන්තුමනොති, ආදීසු නිච්චං.

Đôi khi, niggahīta bị lược bỏ, một cách tùy chọn. (Ví dụ:) Kyāhaṃ kimahaṃsāratto saṃratto. Trong các trường hợp như Salle kho-gantukāmo gantumanoti, v.v., (sự lược bỏ) là bắt buộc.

40. පරසරස්ස.

40. Của nguyên âm theo sau.

නිග්ගහීතම්හා පරස්ස සරස්ස ලොපො හොති වා ක්වචි. ත්වං-සි ත්වමසි.

Đôi khi, nguyên âm đứng sau niggahīta bị lược bỏ, một cách tùy chọn. (Ví dụ:) Tvaṃ-si tvamasi.

41. වග්ගෙ වග්ගන්තො.

41. Khi có một phụ âm trong phẩm (theo sau), (niggahīta) trở thành phụ âm cuối phẩm.

නිග්ගහීතස්ස ඛො වග්ගෙ වග්ගන්තො වා හොති පච්චාසත්ත්‍යා. තඞ්කරොති තං කරොති, තඤ්චරති තං චරති, තණ්ඨානං තං ඨානං, තන්ධනං තං ධනං, තම්පාති තං පාති. නිච්චං පදමජ්ඣෙ ගන්ත්වා, ක්වචඤ්ඤාත්‍රපි සන්තිට්ඨති.

Khi có một phụ âm trong phẩm theo sau, niggahīta được thay thế bằng phụ âm cuối phẩm tương ứng, một cách tùy chọn. (Ví dụ:) Taṅkaroti taṃ karoti, tañcarati taṃ carati, taṇṭhānaṃ taṃ ṭhānaṃ, tandhanaṃ taṃ dhanaṃ, tampāti taṃ pāti. Ở giữa một từ thì (sự thay thế) là bắt buộc, như trong gantvā, và đôi khi ở những nơi khác cũng vậy, như trong santiṭṭhati.

42. යෙවහිසු ඤො.

42. Khi có ya, eva, hi theo sau, (niggahīta) trở thành ñ.

ය [Pg.63] එව හි සද්දෙසු නිග්ගහීතස්ස වා ඤො හොති. යඤ්ඤදෙව, තඤ්ඤෙව, තඤ්හි, වාත්වෙව? යං යදෙව.

Khi các từ ya, eva, hi theo sau, niggahīta trở thành ñ, một cách tùy chọn. (Ví dụ:) Yaññadeva, taññeva, tañhi. Tại sao nói ‘một cách tùy chọn’? (Ví dụ:) Yaṃ yadeva.

43. යෙ සංස්ස.

43. Của (niggahīta trong) saṃ, khi có ya theo sau.

සංසද්දස්ස යං නිග්ගහීතං තස්ස වා ඤො හොති යකාරෙ. සඤ්ඤමො සංයමො.

Niggahīta của từ saṃ trở thành ñ, một cách tùy chọn, khi có ya theo sau. (Ví dụ:) Saññamo saṃyamo.

44. මයදා සරෙ.

44. M, y, d khi có nguyên âm theo sau.

නිග්ගහීතස්ස මයදා හොන්ති වා සරෙ ක්වචි. තමහං, තයිදං, තදලං. වා ත්වෙව? තං අහං.

Niggahīta (ṃ) đôi khi được đổi thành m, y, d một cách tùy chọn khi có nguyên âm theo sau. Ví dụ: Tamahaṃ, tayidaṃ, tadalaṃ. Tại sao lại nói tùy chọn? (Bởi vì cũng có trường hợp) Taṃ ahaṃ.

45. වනතරගා චාගමා.

45. Và v, n, t, r, g là các phụ âm xen vào.

එතෙ මයදා ච ආගමා හොන්ති සරෙ වා ක්වචි. තිවඞ්ගිකං, ඉතො නායති, චිනිත්වා, තස්මාතිහ, නිරොජං, පුථගෙව, ඉධමාහු, යථයිදං, අත්තදත්ථං. වා ත්වෙව? අත්තත්ථං. ‘අතිප්පගො ඛො තාවා’ති-පඨමන්තො පගසද්දොව.

Những phụ âm này (m, y, d, v.v.) đôi khi được xen vào một cách tùy chọn khi có nguyên âm theo sau. Ví dụ: Tivaṅgikaṃ, ito nāyati, cinitvā, tasmātiha, nirojaṃ, puthageva, idhamāhu, yathayidaṃ, attadatthaṃ. Tại sao lại nói tùy chọn? (Bởi vì cũng có trường hợp) Attatthaṃ. Trong câu ‘Atippago kho tāvā’ti, phần đầu chỉ là từ pagasadda.

46. ඡා ළො.

46. Sau 'cha' là 'ḷa'.

ඡසද්දා පරස්ස සරස්ස ළකාරො ආගමො හොති වා. ඡළඞ්ගං, ඡළායතනං. වාත්වෙව? ඡඅභිඤ්ඤා.

Sau từ 'cha', phụ âm 'ḷa' được xen vào một cách tùy chọn trước một nguyên âm theo sau. Ví dụ: Chaḷaṅgaṃ, chaḷāyatanaṃ. Tại sao lại nói tùy chọn? (Bởi vì cũng có trường hợp) Chaabhiññā.

47. තදමිනාදීනි.

47. (Các trường hợp như) Tadaminā, v.v.

තදමිනාදීනි [Pg.64] සාධූනි භවන්ති. තං ඉමිනා තදමිනා, සකිං ආගාමී සකදාගාමී, එකං ඉධ අහං එකමිදාහං, සංවිධාය අවහාරො සංවිදාවහාරො, වාරිනො වාහකො වලාහකො, ජීවනස්ස මූතො ජීමූතො, ඡවස්ස සයනං සුසානං, උද්ධං ඛමස්ස උදුක්ඛලං, පිසිතාසො පිසාචො, මහියං රවතීති මයූරො, එවමඤ්ඤෙපි පයොගතො-නුගන්තබ්බා, පරෙසං පිසොදරාදිමිවෙදං දට්ඨබ්බං.

Các dạng như Tadaminā, v.v. được xem là đúng. Taṃ iminā thành tadaminā, sakiṃ āgāmī thành sakadāgāmī, ekaṃ idha ahaṃ thành ekamidāhaṃ, saṃvidhāya avahāro thành saṃvidāvahāro, vārino vāhako thành valāhako, jīvanassa mūto thành jīmūto, chavassa sayanaṃ thành susānaṃ, uddhaṃ khamassa thành udukkhalaṃ, pisitāso thành pisāco, mahiyaṃ ravatīti thành mayūro. Các trường hợp khác cũng nên được hiểu theo cách sử dụng tương tự. Điều này nên được xem giống như nhóm pisodara, v.v. của các nhà ngữ pháp khác.

48. තවග්ගවරණානං යෙ චවග්ගබයඤා.

48. Các phụ âm nhóm 'ta', 'va', 'ra', 'ṇa' (được đổi thành) các phụ âm nhóm 'ca', 'ba', 'ya', 'ña' khi có 'y' theo sau.

තවග්ගවරණානං ක්වචි චවග්ගබයඤා හොන්ති යථාක්කමං යකාරෙ. අපුච්චණ්ඩතාය, තච්ඡං, යජ්ජෙවං, අජ්ඣත්තං, ථඤ්ඤං, දිබ්බං, පය්‍යොසනා, පොක්ඛරඤ්ඤො. ක්වචිත්වෙව? රත්ත්‍යා

Đôi khi, các phụ âm nhóm 'ta', 'va', 'ra', 'ṇa' được đổi thành các phụ âm nhóm 'ca', 'ba', 'ya', 'ña' theo thứ tự tương ứng khi có phụ âm 'ya' theo sau. Ví dụ: Apuccaṇḍatāya, tacchaṃ, yajjevaṃ, ajjhattaṃ, thaññaṃ, dibbaṃ, payyosanā, pokkharañño. Tại sao lại nói đôi khi? (Bởi vì cũng có trường hợp) Rattyā.

49. වග්ගලසෙහි තෙ.

49. Sau các phụ âm nhóm, 'la', và 'sa', chúng (tức là 'y') (bị biến đổi).

වග්ගලසෙහි පරස්ස යකාරස්ස ක්වචි තෙ වග්ගලසා හොන්ති.

Đôi khi, phụ âm 'ya' theo sau các phụ âm nhóm, 'la', và 'sa' được đổi thành chính các phụ âm đó.

සක්කතෙ, පච්චතෙ, අට්ටතෙ, කුප්පතෙ, ඵල්ලතෙ, අස්සතෙ. ක්වචිත්වෙව? ක්‍යාහං.

Ví dụ: Sakkate, paccate, aṭṭate, kuppate, phallate, assate. Tại sao lại nói đôi khi? (Bởi vì cũng có trường hợp) Kyāhaṃ.

50. හස්ස විපල්ලාසො.

50. Sự hoán vị của 'ha'.

හස්ස විපල්ලාසො හොති යකාරෙ. ගුය්හං.

Sự hoán vị của 'ha' xảy ra với phụ âm 'ya' theo sau. Ví dụ: Guyhaṃ.

51. වෙ වා.

51. Với 'va' thì tùy chọn.

හස්ස විපල්ලාසො හොති වා වකාරෙ. බව්හාබාධො බව්හාබාධො.

Sự hoán vị của 'ha' với phụ âm 'va' theo sau là tùy chọn. Ví dụ: Bavhābādho, bavhābādho.

52. තථානරානං ටඨණලා

52. 'Ta', 'tha', 'na', 'ra' (trở thành) 'ṭa', 'ṭha', 'ṇa', 'ḷa'.

තථනරානං [Pg.65] ටඨණලා හොන්ති වා. දුක්කටං, අට්ඨකථා, ගහණං, පලිඝො, පලායති. වාත්වෙව? දුක්කතං. ක්වචිත්වෙව? සුගතො.

'Ta', 'tha', 'na', 'ra' được đổi thành 'ṭa', 'ṭha', 'ṇa', 'ḷa' một cách tùy chọn. Ví dụ: Dukkaṭaṃ, aṭṭhakathā, gahaṇaṃ, paligho, palāyati. Tại sao lại nói tùy chọn? (Bởi vì cũng có trường hợp) Dukkataṃ. Tại sao lại nói đôi khi? (Bởi vì cũng có trường hợp) Sugato.

53. සංයොගාදි ලොපො.

53. Sự lược bỏ phụ âm đầu của cụm phụ âm.

සංයොගස්ස යො ආදීභූතො-වයවො තස්ස වා ක්වචි ලොපො හොති. පුප්ඵං-සා ජායතෙ-ගිනි.

Đôi khi, phụ âm đầu của một cụm phụ âm được lược bỏ một cách tùy chọn. Ví dụ: Pupphaṃ-sā jāyate-gini.

54. විච්ඡාභික්ඛඤ්ඤෙසු ද්වෙ.

54. Trong ý nghĩa phân phối (vicchā) và lặp lại (ābhikkhañña), (từ được) nhân đôi.

විච්ඡායමාභික්ඛඤ්ඤෙ ච යං වත්තතෙ, තස්ස ද්වෙ රූපානි හොන්ති. ක්‍රියාය ගුණෙන දබ්බෙන වා භින්නෙ අත්ථෙ බ්‍යාපිතුමිච්ඡා විච්ඡා. රුක්ඛං රුක්ඛං සිඤ්චති, ගාමො ගාමො රමණීයො, ගාමෙ ගාමෙ පානීයං, ගෙහෙ ගෙහෙ ඉස්සරො, රසං රසං භක්ඛයති, කිරියං කිරියමාරභතෙ.

Một từ được dùng trong ý nghĩa phân phối (vicchā) và lặp lại (ābhikkhañña) thì được nhân đôi. Vicchā là ý muốn bao hàm các sự vật khác nhau về hành động, phẩm chất, hoặc vật chất. Ví dụ: Rukkhaṃ rukkhaṃ siñcati (tưới từng cây một), gāmo gāmo ramaṇīyo (làng nào làng nấy đềuน่า thích), gāme gāme pānīyaṃ (làng nào cũng có nước uống), gehe gehe issaro (nhà nào cũng có chủ), rasaṃ rasaṃ bhakkhayati (ăn từng vị một), kiriyaṃ kiriyamārabhate (làm từng việc một).

අත්ථියෙවා-නුපුබ්බියෙපි විච්ඡා මූලෙ මූලෙ ථූලා, අග්ගෙ අග්ගෙ සුඛුමා, යදි හි එත්ථ මූලග්ගභෙදො න සියා, ආනුපුබ්බියම්පි න භවෙය්‍ය. මාසකං මාසකං ඉමම්හා කහාපණා භවන්ථානං ද්වින්නං දෙහීති මාසකං මාසකමිච්චෙතස්මා විච්ඡාගම්‍යතෙ, සද්දන්තරතො පන ඉමම්හා කහාපණාති අවධාරණං. පුබ්බං පුබ්බං පුප්ඵන්ති, පඨමං පඨමං පච්චන්තීත්‍යත්‍රාපි විච්ඡාව. ඉමෙ උභො අඩ්ඪා කතරා කතරා එසං ද්වින්නමඩ්ඪතා, සබ්බෙ ඉමෙ අඩ්ඪා කතමා කතමා ඉමෙසං අඩ්ඪුතා ඉහාපි [Pg.66] විච්ඡාව. ආභික්ඛඤ්ඤං පොනොපුඤ්ඤං පචති පචති, පපචති පපචති, ලුනාහි ලුනාහිත්වෙවායං ලුනාති, භුත්වා භුත්වා ගච්ඡති, පටපටා කරොති, පටපටායති.

Vicchā cũng có trong ý nghĩa thứ tự. Ví dụ: mūle mūle thūlā, agge agge sukhumā (mỗi phần ở gốc thì thô, mỗi phần ở ngọn thì nhỏ). Vì nếu ở đây không có sự phân biệt gốc ngọn, thì cũng không có thứ tự. Trong câu 'Māsakaṃ māsakaṃ imamhā kahāpaṇā bhavanthānaṃ dvinnaṃ dehīti' (Từ đồng kahāpaṇa này, hãy đưa cho mỗi người trong hai vị một māsaka), từ 'māsakaṃ māsakaṃ' được hiểu theo nghĩa phân phối, còn từ 'imamhā kahāpaṇā' được hiểu theo nghĩa giới hạn. Trong các câu 'Pubbaṃ pubbaṃ pupphanti' (nở hết cái này đến cái khác) và 'paṭhamaṃ paṭhamaṃ paccantīti' (chín hết quả này đến quả khác) cũng là nghĩa phân phối. Trong câu 'Ime ubho aḍḍhā katarā katarā esaṃ dvinnamaḍḍhatā' (Cả hai người này đều giàu, sự giàu có của mỗi người trong hai người là thế nào?) và 'sabbe ime aḍḍhā katamā katamā imesaṃ aḍḍhutā' (Tất cả những người này đều giàu, sự giàu có của mỗi người trong số họ là thế nào?) cũng là nghĩa phân phối. Ābhikkhaññaṃ có nghĩa là sự lặp đi lặp lại (ponopuññaṃ). Ví dụ: pacati pacati (nấu đi nấu lại), papacati papacati (nấu mãi), lunāhi lunāhitvevāyaṃ lunāti ('cắt đi, cắt đi!' - anh ta cứ cắt như vậy), bhutvā bhutvā gacchati (ăn xong rồi lại ăn rồi mới đi), paṭapaṭā karoti, paṭapaṭāyati (làm ra tiếng 'pata pata').

55. ස්‍යාදිලොපො පුබ්බස්සෙකස්ස.

55. Sự lược bỏ biến cách vĩ tự (si, v.v.) của từ đứng trước trong cặp từ được nhân đôi.

විච්ඡායමෙකස්ස ද්විත්තෙ පුබ්බස්ස ස්‍යාදිලොපො හොති. එකෙකස්ස. කථං මත්ථකමත්ථකෙනාති? ‘ස්‍යාදිලොපො පුබ්බස්සා’ති යොගවිභාගා, නාචාතිප්පසඞ්ගො යොගවිභාගා ඉට්ඨප්පසිද්ධීති.

Trong ý nghĩa phân phối, khi một từ được nhân đôi, biến cách vĩ tự của từ đứng trước sẽ bị lược bỏ. Ví dụ: Ekekassa. Vậy làm thế nào (để giải thích dạng) matthakamatthakena? (Điều này được giải thích) bằng cách tách quy tắc (yogavibhāga) thành ‘Syādilopo pubbassā’. Sẽ không có sự áp dụng quá rộng vì việc tách quy tắc là để đạt được các dạng mong muốn.

56. සබ්බාදීනං වීතිහාරෙ.

56. (Nhân đôi) các đại từ như 'sabba' trong ý nghĩa tương hỗ.

සබ්බාදීනං වීතිහාරෙ ද්වෙ භවන්ති පුබ්බස්ස ස්‍යාදිලොපො ච. අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස භොජකා, ඉතරීතරස්ස භොජකා.

Các đại từ như 'sabba', v.v. được nhân đôi trong ý nghĩa tương hỗ, và biến cách vĩ tự của từ đứng trước bị lược bỏ. Ví dụ: Aññamaññassa bhojakā, itarītarassa bhojakā.

57. යාවබොධං සම්භමෙ.

57. Trong sự hốt hoảng, (lặp lại) cho đến khi được hiểu.

තුරිතෙනාපායහෙතුපදස්සනං සම්භමො, තස්මිංසති වත්ථු යාවන්තෙහි සද්දෙහි සො-ත්ථො විඤ්ඤායතෙ, තාවන්තො සද්දා පයුජ්ජන්තෙ. සප්පො සප්පො සප්පො, බුජ්ඣස්සු බුජ්ඣස්සු බුජ්ඣස්සු, භින්නො භික්ඛුසඞ්ඝො භින්නො භික්ඛුසඞ්ඝො.

Sambhama là sự chỉ ra nguyên nhân nguy hiểm một cách vội vã. Khi có sự hốt hoảng đó, người ta dùng bấy nhiêu từ cần thiết để ý nghĩa được hiểu rõ. Ví dụ: Sappo sappo sappo (Rắn! Rắn! Rắn!), bujjhassu bujjhassu bujjhassu (Dậy đi! Dậy đi! Dậy đi!), bhinno bhikkhusaṅgho bhinno bhikkhusaṅgho (Tăng chúng bị chia rẽ! Tăng chúng bị chia rẽ!).

58. බහුලං.

58. Một cách đa dạng.

අයමධිකාරො ආසත්ථපරිසමත්තියා. තෙන නාතිප්පසඞ්ගො ඉට්ඨප්පසිද්ධි ච.

Quyền hạn này (kéo dài) cho đến khi kết thúc bộ luận. Do đó, không có sự áp dụng thái quá và sự thành tựu mong muốn (được thực hiện).

ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ වුත්තියං

Như vậy trong tập chú giải về ngữ pháp Moggallāna.

පඨමො කණ්ඩො.

Chương thứ nhất.

2. දුතියො කණ්ඩො (ස්‍යාදි)

2. Chương thứ hai (syādi).

1. ද්වෙ [Pg.67] ද්වෙ-කානෙකෙසු නාමස්මා සි යො, අං යො, නා හි, ස නං, ස්මා හි, ස නං, ස්මිං සු.

1. Đối với số ít và số nhiều, (các biến cách vĩ tự) theo từng cặp đôi từ một danh từ là: si yo, aṃ yo, nā hi, sa naṃ, smā hi, sa naṃ, smiṃ su.

එතෙසං ද්වෙ ද්වෙ හොන්ති එකානෙකත්ථෙසු වත්තමානතො නාමස්මා. මුනි මුනයො, මුනිං මුනයො, මුනිනා මුනීහි, මුනිස්ස මුනීනං, මුනිස්මා මුනීහි, මුනිස්ස මුනීනං, මුනිස්මිං මුනීසු, එවං කුමාරී කුමාරියො, කඤ්ඤා කඤ්ඤායොති. එතානි සත්ත දුකානි සත්ත විභත්තියො විභාගො විභතීති කත්වා, එත්ථ සිඅමිතී-කාරා-කාරා ‘‘කිමං සිසු’’ 2,200 ති සංකෙතත්ථා.

Từ một danh từ hiện hữu trong ý nghĩa số ít và số nhiều, chúng (các vĩ tự) là từng cặp đôi. (Ví dụ:) Muni munayo, muniṃ munayo, muninā munīhi, munissa munīnaṃ, munismā munīhi, munissa munīnaṃ, munismiṃ munīsu. Tương tự kumārī kumāriyo, kaññā kaññāyo. Bảy cặp này là bảy biến cách (vibhatti), được gọi là vibhatti vì nó phân chia (ý nghĩa). Ở đây, các mẫu tự -i và -ā trong si, am, v.v... là để chỉ định, theo (quy tắc) 'kimaṃ sisu' 2.200.

2. කම්මෙ දුතියා.

2. Đối cách được dùng cho đối tượng.

කරීයති කත්තු කිරියායා-භිසම්බන්ධීයතීති කම්මං, තස්මිං දුතියාවිභත්ති හොතං. කටං කරොති, ඔදනං පචති, ආදිච්චං පස්සති.

Cái bị tác động, cái được liên kết với hành động của chủ thể, được gọi là đối tượng (kamma). Trong (trường hợp) đó, đối cách được sử dụng. (Ví dụ:) Kaṭaṃ karoti (làm một tấm chiếu), odanaṃ pacati (nấu cơm), ādiccaṃ passati (thấy mặt trời).

‘ඔදනො පච්චතී’ති ඔදනසද්දතො කම්මතා නප්පතීයතෙ, කිඤ්චරහි? ආඛ්‍යාතතො. ‘කටං කරොති විපුලං දස්සනීය’න්ති අත්ථෙව ගුණයුත්තස්ස කම්මතා, ඉච්ඡිතෙපි කම්මත්තාව දුතියා සිද්ධා ගාවුං පයො දොහති, ගොමන්තං ගාවං යාචති, ගාවමවරුන්ධති වජං, මාණවකං මග්ගං පුච්ඡති, ගොමන්තං ගාවං භික්ඛතෙ, රුක්ඛමවචිනාති ඵලානි, සිස්සං ධම්මං බ්‍රූතෙ, සිස්සං ධම්මමනුසාසතීති. එවං අනිච්ඡිතෙපි අහිං ලඞ්ඝයති, විසං භක්ඛෙති. යංනෙවිච්ඡිතං නාපි [Pg.68] අනිච්ඡිතං, තත්ථාපි දුතියා සිද්ධා. ගාමං ගච්ඡන්තො රුක්ඛමූලමුපසප්පති.

Trong câu ‘Odano paccatī’ (Cơm được nấu), tính chất đối tượng không được hiểu từ từ ‘odana’. Vậy thì từ đâu? Từ động từ (ākhyāta). Trong câu ‘Kaṭaṃ karoti vipulaṃ dassanīya’ (làm một tấm chiếu rộng và đẹp), tính chất đối tượng của vật có phẩm chất vẫn tồn tại. Đối với đối tượng được mong muốn, đối cách cũng được xác lập do tính chất đối tượng của nó: gāvuṃ payo dohati (vắt sữa từ con bò), gomantaṃ gāvaṃ yācati (xin người chăn bò một con bò), gāvamavarundhati vajaṃ (nhốt con bò vào chuồng), māṇavakaṃ maggaṃ pucchati (hỏi cậu bé con đường), gomantaṃ gāvaṃ bhikkhate (xin người chăn bò một con bò), rukkhamavacināti phalāni (hái trái cây từ cây), sissaṃ dhammaṃ brūte (nói pháp cho đệ tử), sissaṃ dhammamanusāsati (dạy pháp cho đệ tử). Tương tự, đối với đối tượng không mong muốn cũng vậy: ahiṃ laṅghayati (bước qua con rắn), visaṃ bhakkheti (ăn thuốc độc). Đối với cái không được mong muốn cũng không bị ghét bỏ, đối cách cũng được xác lập ở đó. Gāmaṃ gacchanto rukkhamūlamupasappati (Đi đến làng, anh ta tiến đến gốc cây).

පථවිං අධිසෙස්සති, ගාමමධිතිට්ඨති, රුක්ඛමජ්ඣාසතෙතිඅධිසීඨාසානංපයොගෙ-ධිකරණෙ කම්මවචනිච්ඡා, වත්තිච්ඡාතො හි කාරකානි හොන්ති. තං යථා-වලාහකා විජ්ජොතතෙ, වලාහකස්ස විජ්ජොතතෙ, වලාහකො විජ්ජොතතෙ, වලාහකෙ විජ්ජොතතෙ, වලාහකෙන විජ්ජොතතෙති. එවමභිනිවිසස්ස වා ධම්මමභිනිවිසතෙ ධම්මෙ වා.

Trong các câu Pathaviṃ adhisessati (sẽ nằm trên mặt đất), gāmamadhitiṭṭhati (đứng trên làng), rukkhamajjhāsate (ngồi trên cây), khi sử dụng (các động từ) sī, ṭhā, ās (với tiếp đầu ngữ) adhi, có ý muốn diễn đạt vị trí cách (adhikaraṇa) như là đối tượng (kamma). Bởi vì các cách (kāraka) phụ thuộc vào ý muốn của người nói. Ví dụ như: valāhakā vijjotate, valāhakassa vijjotate, valāhako vijjotate, valāhake vijjotate, valāhakena vijjotate. Tương tự, với (động từ) abhinivisa, có thể là dhammamabhinivisate hoặc dhamme vā.

තථා උපන්වජ්ඣාවසස්සාභොජන නිවුත්තිවචනස්ස ගාමමුපවසති, ග, මමනුවසති, පබ්බතමධිවසති, ඝරමාවසති. අභොජනනිවුත්ති වචනස්සාති කිං? ගාමෙ උපවසති, භොජනනිවුත්තිං කරොතීති අත්ථො. තප්පානාචාරෙපි කම්මත්තාව දුතියා සියා නදිම්පිවති, ගාමං චරති, එවං ‘සචෙ මං ආලපිස්සතී’තිආදීසුපි. විහිතාව පතිධයොගෙ දුතියා – ‘පටිභන්තු තං චුන්ද බොජ්ඣඞ්ගා’ති. තං පති බොජ්ඣඞ්ගා භාසන්තූති අත්ථො, යදාතු ධාතුනායුත්තො පති, තදා තෙනා-යොගා සම්බන්ධෙ ඡට්ඨීව ‘තස්ස නප්පටිභාතී’ති. අක්ඛෙ දිබ්බති, අක්ඛෙහි දිබ්බති, අක්ඛෙසු දිබ්බතීති කම්මකරණාධිකරණවචනිච්ඡා.

Tương tự, đối với (động từ) vas có tiếp đầu ngữ upa, anu, adhi, ā, khi không có nghĩa là nhịn ăn: gāmamupavasati (sống gần làng), gāmaṃ anuvasati (sống dọc theo làng), pabbatamadhivasati (sống trên núi), gharamāvasati (cư ngụ trong nhà). Tại sao nói 'khi không có nghĩa là nhịn ăn'? (Ví dụ:) Gāme upavasati, có nghĩa là 'nhịn ăn trong làng'. Trong ý nghĩa đi lại trên đường, đối cách cũng được dùng do tính chất đối tượng: nadimpivati (uống (nước) sông), gāmaṃ carati (đi dạo trong làng), tương tự trong các câu như ‘sace maṃ ālapissatī’ (nếu y sẽ nói với tôi). Đối cách được quy định khi kết hợp với pati: ‘paṭibhantu taṃ cunda bojjhaṅgā’ (mong rằng các giác chi sẽ hiện khởi đến ngài, Cunda). Nghĩa là, mong rằng các giác chi sẽ soi sáng đến ngài. Nhưng khi pati được kết hợp với một căn động từ, thì do sự kết hợp đó, sở thuộc cách được dùng trong mối quan hệ: ‘tassa nappaṭibhāti’ (điều đó không hiện khởi đến y). Trong các câu Akkhe dibbati, akkhehi dibbati, akkhesu dibbati (chơi xúc xắc), có ý muốn diễn đạt đối tượng, công cụ, hoặc vị trí.

3. කාලද්ධානමච්චන්තසංයොගෙ.

3. Đối với thời gian và không gian trong sự liên tục.

කිරියා, ගුණ, දබ්බෙහි සාකල්ලෙන කාලද්ධානං සම්බන්ධො අච්චන්තසංයොගො. තස්මිං විඤ්ඤායමානෙ කාලසද්දෙහි අද්ධඅද්දෙහි ච දුතියා හොති. මාසමධීතෙ, මාසං කල්‍යාණි, මාසං [Pg.69] ගුළධානා, කොසමධීතෙ, කොසං කුටිලා නදී, කොසං පබ්බතො. අචන්තසංයොගෙති කිං? මාසස්ස ද්වීහමධීතෙ, කොසස්සෙකදෙසෙ පබ්බතො.

Sự liên tục (accantasaṃyoga) là sự kết nối hoàn toàn của thời gian và không gian với một hành động, phẩm chất, hoặc vật chất. Khi điều này được hiểu, đối cách được dùng với các từ chỉ thời gian và không gian. (Ví dụ:) Māsamadhīte (học trong một tháng), māsaṃ kalyāṇi (xinh đẹp trong một tháng), māsaṃ guḷadhānā (mật đường và ngũ cốc trong một tháng), kosamadhīte (học suốt một kosa), kosaṃ kuṭilā nadī (sông uốn khúc suốt một kosa), kosaṃ pabbato (núi (trải dài) suốt một kosa). Tại sao nói 'trong sự liên tục'? (Ví dụ:) Māsassa dvīhamadhīte (học hai ngày của tháng), kosassekadese pabbato (núi ở một phần của kosa).

පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා, එකං සමයං භගවා, ඉමං රත්තිං චත්තාරො මහාරාජාති එවමාදීසු කාලවාචී හි අච්චන්තසංයොගත්තාව දුතියා සිද්ධා. විභත්තිවිපල්ලාසෙනපි වා බහුලංවිධානා.

Trong các ví dụ như Pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā (đắp y vào buổi sáng), ekaṃ samayaṃ bhagavā (vào một thời, đức Thế Tôn), imaṃ rattiṃ cattāro mahārājā (trong đêm này, bốn vị đại vương), đối cách được xác lập cho các từ chỉ thời gian do sự liên tục. Hoặc cũng có thể do sự hoán đổi biến cách, theo quy tắc đa dạng (bahulaṃ).

ඵලප්පත්තියං කිරියාපරිසමත්ත්‍යපවග්ගො, තස්මිං විඤ්ඤායමානෙ කාලද්ධානං කිරියායාච්චන්තසංයොගෙ තතියාභිමතා, සාපි කරණත්තාව සිද්ධා ‘මාසෙනානුවාකො-ධීතො, කොසෙනානුවාකො-ධීතො’ති. අනපවග්ගෙතු අසාධකතමත්තාකරණත්තාභාවෙ දුතියාව ‘මාසමධීතො-නුවාකො, න චානෙ න ගහිතො’ති.

Sự hoàn tất (apavagga) là sự kết thúc hành động khi đạt được kết quả. Khi điều này được hiểu, trong sự liên tục của hành động với thời gian và không gian, công cụ cách (tatiyā) được ưa dùng, và nó được xác lập do tính chất công cụ: ‘māsenānuvāko-dhīto’ (chương kinh được học xong trong một tháng), ‘kosenānuvāko-dhīto’ (chương kinh được học xong trong một kosa). Nhưng khi không có sự hoàn tất, do không phải là phương tiện hiệu quả nhất (công cụ), đối cách được dùng: ‘māsamadhīto-nuvāko, na cāne na gahito’ (chương kinh được học trong một tháng, nhưng chưa thuộc, chưa nắm vững).

කාරකමජ්ඣෙ යෙ කාලද්ධානවාචිනො, තතො සත්තමීපඤ්චමියො අභිමතා ‘අජ්ජ භුත්වා දෙවදත්තො ද්විහෙ භුඤ්ජිස්සති, ද්වීහා භුඤ්ජිස්සති, අත්‍රට්ඨො-යමිස්සාසො කොසෙ ලක්ඛං විජ්ඣති, කොසා ලක්ඛං විජ්ඣතී’ති, තාපීහ සකසකකාරකවචනිච්ඡායෙව සිද්ධා.

Đối với những từ chỉ thời gian và không gian ở giữa một mối quan hệ ngữ pháp (kāraka), vị trí cách (sattamī) và xuất xứ cách (pañcamī) được ưa dùng: ‘ajja bhutvā devadatto dvihe bhuñjissati, dvīhā bhuñjissati’ (hôm nay ăn xong, Devadatta sẽ ăn trong hai ngày nữa, hoặc sau hai ngày nữa), ‘atraṭṭho-yamissāso kose lakkhaṃ vijjhati, kosā lakkhaṃ vijjhatī’ (người bắn cung này đứng đây bắn mục tiêu ở khoảng cách một kosa, hoặc từ khoảng cách một kosa). Ở đây, chúng cũng được xác lập chỉ do ý muốn diễn đạt các mối quan hệ ngữ pháp tương ứng của chúng.

4. ගති බොධාහාර සද්දත්ථාකම්මක භජ්ජාදීනං පයොජ්ජෙ.

4. Trong thể sai khiến của (các động từ có nghĩa) chuyển động, nhận thức, ăn uống, âm thanh, tự động từ, và nhóm bhajjādi.

ගමනත්ථානං බොධත්ථානං ආහාරත්ථානං සද්දත්ථානමකම්මකානං භජ්ජාදීනඤ්ච පයොජ්ජෙ කත්තරි දුතියා හොති. සාමත්ථියා ච පයොජකබ්‍යාපාරෙන කම්මතාවස්ස හොතීති පතීයතෙ. ගමයති මාණවකං ගාමං, යාපයති මාණවකං ගාමං, බොධයති මාණවකං ධම්මං, වෙදයති මාණවකං ධම්මං, භොජයති මාණ-වකං [Pg.70] මොදකං, ආසයති මාණවකං මොදකං, අජ්ඣාපයති මාණවකං වෙදං, පාඨයති මාණවකං වෙදං, ආසයති දෙවදත්තං, සායයති දෙවදත්තං, අඤ්ඤං භජ්ජාපෙති, අඤ්ඤං කොට්ටාපෙති, අඤ්ඤං සන්ථරාපෙති. එතෙසමෙවාති කිං? පාචෙති ඔදනං දෙවදත්තෙන යඤ්ඤදත්තො. පයොජ්ජෙති කිං? ගච්ඡති දෙවදත්තො. යදා චරහි ගමයති දෙවදත්තං යඤ්ඤදත්තො, තමපරො පයොජෙති, තදා ගමයති දෙවදත්තං යඤ්ඤදත්තෙනෙති භවිතබ්බං … ගමයතිස්සා-ගමනත්ථත්තා.

Đối với chủ thể trong thể sai khiến của các động từ có nghĩa là đi, hiểu, ăn, phát âm, tự động từ, và nhóm bhajjādi, đối cách được sử dụng. Và theo năng lực (của quy tắc), được hiểu rằng nó trở thành đối tượng bởi hành động của tác nhân sai khiến. (Ví dụ:) Gamayati māṇavakaṃ gāmaṃ (khiến cậu bé đi đến làng), yāpayati māṇavakaṃ gāmaṃ (khiến cậu bé đi đến làng), bodhayati māṇavakaṃ dhammaṃ (khiến cậu bé hiểu pháp), vedayati māṇavakaṃ dhammaṃ (khiến cậu bé biết pháp), bhojayati māṇavakaṃ modakaṃ (khiến cậu bé ăn bánh ngọt), āsayati māṇavakaṃ modakaṃ (khiến cậu bé ăn bánh ngọt), ajjhāpayati māṇavakaṃ vedaṃ (khiến cậu bé học Veda), pāṭhayati māṇavakaṃ vedaṃ (khiến cậu bé đọc Veda), āsayati devadattaṃ (khiến Devadatta ngồi), sāyayati devadattaṃ (khiến Devadatta nằm), aññaṃ bhajjāpeti (khiến người khác chiên), aññaṃ koṭṭāpeti (khiến người khác giã), aññaṃ santharāpeti (khiến người khác trải). Tại sao nói 'chỉ của những động từ này'? (Ví dụ:) Pāceti odanaṃ devadattena yaññadatto (Yaññadatta khiến Devadatta nấu cơm). Tại sao nói 'trong thể sai khiến'? (Ví dụ:) Gacchati devadatto (Devadatta đi). Tuy nhiên, khi Yaññadatta khiến Devadatta đi, và một người khác lại sai khiến y (Yaññadatta), thì phải là gamayati devadattaṃ yaññadattena... vì gamayati (lúc này) không có nghĩa là chuyển động.

5. හරාදීනං වා.

5. Hoặc đối với (nhóm) harādi.

හරාදීනං පයොජ්ජෙ කත්තරි දුතියා හොති වා. හාරෙති භාරං දෙවදත්තං දෙවදත්තෙනෙති වා, අජ්ඣොහාරෙති සත්තුං දෙවදත්තං දෙවදත්තෙනෙති වා, කාරෙති කටං දෙවදත්තං දෙවදත්තෙනෙති වා දස්සයතෙ ජනං රාජං ජනෙනෙති වා, අභිවාදයතෙ ගුරුං දෙවදත්තං දෙවදත්තෙනෙති වා.

Trong tác nhân của động từ sai khiến bắt đầu bằng 'har', cách thứ hai được dùng tùy chọn. Ví dụ: Hāreti bhāraṃ devadattaṃ hoặc devadattena (khiến Devadatta mang gánh nặng), ajjhohāreti sattuṃ devadattaṃ hoặc devadattena (khiến Devadatta ăn cháo), kāreti kaṭaṃ devadattaṃ hoặc devadattena (khiến Devadatta làm chiếc chiếu), dassayate janaṃ rājaṃ hoặc janena (nhà vua cho dân chúng thấy mình), abhivādayate guruṃ devadattaṃ hoặc devadattena (khiến Devadatta đảnh lễ vị thầy).

6. න ඛාදාදීනං.

6. Không áp dụng cho các động từ bắt đầu bằng 'khād'.

ඛාදාදීනං පයොජ්ජෙ කත්තරි දුතියා න හොති. ඛාදයති දෙවදත්තෙන, ආදයති දෙවදත්තෙන, අව්හ, පයති දෙවදත්තෙන, සද්දායයති දෙවදත්තෙන, කන්දයති දෙවදත්තෙන, නායයති දෙවදත්තෙන.

Trong tác nhân của động từ sai khiến bắt đầu bằng 'khād', cách thứ hai không được dùng. Ví dụ: Khādayati devadattena (khiến Devadatta ăn), ādayati devadattena (khiến Devadatta lấy), avha, payati devadattena (khiến Devadatta uống), saddāyayati devadattena (khiến Devadatta la lên), kandayati devadattena (khiến Devadatta khóc), nāyayati devadattena (khiến Devadatta tắm).

(1) වහිස්සානියන්තුකෙ. වාහයති භාරං දෙවදත්තෙන අනියන්තුකෙති කිං? වාහ-යති භාරං බලීබද්දෙ.

(1) Đối với động từ 'vah' khi tác nhân không phải là người điều khiển. Ví dụ: Vāhayati bhāraṃ devadattena (khiến Devadatta mang gánh nặng). Tại sao lại nói 'khi tác nhân không phải là người điều khiển'? (Để phân biệt với trường hợp): Vāhayati bhāraṃ balībadde (khiến con bò đực kéo gánh nặng).

(2) භක්ඛිස්සාහිං [Pg.71] සායං. භක්ඛයති මොදකෙ දෙවදත්තෙන. අහිංසායන්ති කිං? භක්ඛයති බලීබද්දෙ සස්සං.

(2) Đối với động từ 'bhakkh' khi không có nghĩa là làm hại. Ví dụ: Bhakkhayati modake devadattena (khiến Devadatta ăn bánh). Tại sao lại nói 'khi không có nghĩa là làm hại'? (Để phân biệt với trường hợp): Bhakkhayati balībadde sassaṃ (khiến con bò đực ăn lúa).

7. ඣාදීහි යුත්තා.

7. (Cách thứ hai được dùng) khi đi cùng với các từ bắt đầu bằng 'dhī'.

ධීආදීහි යුත්තතො දුතියා හොති. ධිරත්ථු මං පූතිකායං, අන්තරා ච රාජගහං අන්තරා ච නාලන්දං, සමාධානමන්තරෙන, මුචලින්දමභිතො සරමිච්චාදි, ඡට්ඨියාපවාදො-යං.

Khi đi cùng với các từ bắt đầu bằng 'dhī', cách thứ hai được dùng. Ví dụ: Dhiratthu maṃ pūtikāyaṃ (Thật đáng ghét cho ta, cái thân hôi thối này!), antarā ca rājagahaṃ antarā ca nālandaṃ (giữa thành Rājagaha và thành Nālandā), samādhānamantarena (không có định tâm), mucalindamabhito saramiccādi (hồ nước gần cây Mucalinda, v.v...). Đây là trường hợp ngoại lệ của cách thứ sáu.

8. ලක්ඛණිත්ථම්භූතවිච්ඡාස්වභිනා.

8. (Cách thứ hai được dùng) với 'abhi' trong các nghĩa: đặc điểm, trạng thái, và sự bao trùm.

ලක්ඛණාදීස්වත්ථෙස්වභිනා යුත්තම්හා දුතියා මහාති. රුක්ඛමභි විජ්ජොතතෙ විජ්ජු, සාධු දෙවදත්තො මාතරමභි, රුක්ඛං රුක්ඛමභිතිට්ඨති.

Khi đi cùng với 'abhi' trong các nghĩa như đặc điểm v.v..., cách thứ hai được dùng. Ví dụ: Rukkhamabhi vijjotate vijju (sấm sét đánh về phía cây), sādhu devadatto mātaramabhi (Devadatta tốt với mẹ), rukkhaṃ rukkhamabhitiṭṭhati (nó đứng ở mỗi cây).

9. පතිපරීහි භාගෙ ච.

9. (Cách thứ hai cũng được dùng) với 'pati' và 'pari', và trong nghĩa là 'phần'.

පතිපරීහි යුත්තම්හා ලක්ඛණාදීසු භාගෙ චත්ථෙ දුතියා හොති. රුක්ඛං පති විජ්ජොතතෙ විජ්ජු, සාධු දෙවදත්තො මාතරං පති, රුක්ඛං රුක්ඛං පති තිට්ඨති, යදෙත්ථ මං පති සියා. රුක්ඛං පරි විජ්ජොතතෙ විජ්ජු, සාධු දෙවදත්තො මාතරං පරි, රුක්ඛං රුක්ඛං පරි තිට්ඨති, යදෙත්ථ මං පරි සියා.

Khi đi cùng với 'pati' và 'pari' trong các nghĩa như đặc điểm v.v... và trong nghĩa là 'phần', cách thứ hai được dùng. Ví dụ: Rukkhaṃ pati vijjotate vijju (sấm sét đánh về phía cây), sādhu devadatto mātaraṃ pati (Devadatta tốt với mẹ), rukkhaṃ rukkhaṃ pati tiṭṭhati (nó đứng ở mỗi cây), yadettha maṃ pati siyā (bất cứ phần nào ở đây thuộc về tôi). Rukkhaṃ pari vijjotate vijju (sấm sét đánh về phía cây), sādhu devadatto mātaraṃ pari (Devadatta tốt với mẹ), rukkhaṃ rukkhaṃ pari tiṭṭhati (nó đứng ở mỗi cây), yadettha maṃ pari siyā (bất cứ phần nào ở đây thuộc về tôi).

10. අනුනා.

10. (Cách thứ hai được dùng) với 'anu'.

ලක්ඛණාදීස්වත්ථෙස්වනුනා යුත්තම්හා දුතියා හොති. රුක්ඛමනු විජ්ජොතතෙ විජ්ජු, සච්චකිරියමනු වුට්ඨි පාවස්සි, හෙතු ච ලක්ඛණං භවති, සාධු දෙවදත්තො මාතරමනු, රුක්ඛං රුක්ඛමනු තිට්ඨති, යදෙත්ථ මං අනු සියා.

Khi đi cùng với 'anu' trong các nghĩa như đặc điểm v.v..., cách thứ hai được dùng. Ví dụ: Rukkhamanu vijjotate vijju (sấm sét đánh dọc theo cây), saccakiriyamanu vuṭṭhi pāvassi (mưa đã rơi do hành động chân thật), và nguyên nhân cũng là một đặc điểm, sādhu devadatto mātaramanu (Devadatta tốt giống như mẹ), rukkhaṃ rukkhamanu tiṭṭhati (nó đứng ở mỗi cây), yadettha maṃ anu siyā (bất cứ phần nào ở đây thuộc về tôi).

11. සහත්ථෙ.

11. Trong nghĩa là 'cùng với'.

සහත්ථෙ-නුනා [Pg.72] යුත්තම්හා දුතියා හොති. පබ්බතමනු සෙනා තිට්ඨති.

Khi đi cùng với 'anu' trong nghĩa là 'cùng với', cách thứ hai được dùng. Ví dụ: Pabbatamanu senā tiṭṭhati (quân đội đóng dọc theo ngọn núi).

12. හීනෙ.

12. Trong nghĩa là 'kém hơn'.

හීනත්ථෙ-නුනා යුත්තම්හා දුතියා හොති. අනු සාරිපුත්තං පඤ්ඤවන්තො.

Khi đi cùng với 'anu' trong nghĩa là 'kém hơn', cách thứ hai được dùng. Ví dụ: Anu sāriputtaṃ paññavanto (những người có trí tuệ ấy đều kém hơn ngài Sāriputta).

13. උපෙන.

13. (Cách thứ hai được dùng) với 'upa'.

හීනත්ථෙ උපෙන යුත්තම්හා දුතියා හොති. උප සාරිපුත්තං පඤ්ඤවන්ථො.

Khi đi cùng với 'upa' trong nghĩa là 'kém hơn', cách thứ hai được dùng. Ví dụ: Upa sāriputtaṃ paññavanto (những người có trí tuệ ấy đều kém hơn ngài Sāriputta).

14. සත්තම්‍යාධික්‍යෙ.

14. Cách thứ bảy trong nghĩa là 'hơn'.

ආධික්‍යත්ථෙ උපෙන යුත්තම්හා සත්තමී හොති. උප ඛාරියං දොණො.

Khi đi cùng với 'upa' trong nghĩa là 'hơn', cách thứ bảy được dùng. Ví dụ: Upa khāriyaṃ doṇo (một doṇa thì hơn một khāri).

15. සාමිත්තෙ-ධිනා.

15. (Cách thứ bảy được dùng) với 'adhi' trong nghĩa là 'quyền sở hữu'.

සාමිභාවත්ථෙ-ධිනා යුත්තම්හා සත්තමී හොති. අධි බ්‍රහ්මදත්තෙ පඤ්චාලා, අධි පඤ්චාලෙසු බ්‍රහ්මදත්තො.

Khi đi cùng với 'adhi' trong nghĩa là 'quyền sở hữu', cách thứ bảy được dùng. Ví dụ: Adhi brahmadatte pañcālā (xứ Pañcāla thuộc quyền của vua Brahmadatta), adhi pañcālesu brahmadatto (vua Brahmadatta cai trị xứ Pañcāla).

16. කත්තුකරෙණෙසු තතියා.

16. Cách thứ ba được dùng cho tác nhân và công cụ cách.

කත්තරි කරණෙ ච කාරකෙ තතියා හොති. පුරිසෙන කතං, අසිනා ඡින්දති. පකතියා-භිරූපො, ගොත්ථෙන ගොතමො, සුමෙධො නාම නාමෙන, ජාතියා සත්තවස්සිකොති භූධාතුස්ස සම්භවා කරණෙ එව තතියා. එවං සමෙන ධාවති විසමෙන [Pg.73] ධාවති, ද්විදොණෙන ධඤ්ඤං කිණාති, පඤ්චකෙන පසවො කිණාතීති.

Trong tác nhân cách và công cụ cách, cách thứ ba được dùng. Ví dụ: Purisena kataṃ (được làm bởi người đàn ông), asinā chindati (chặt bằng gươm). Pakatiyā-bhirūpo (đẹp tự nhiên), gotthena gotamo (thuộc dòng họ Gotama), sumedho nāma nāmena (tên là Sumedha), jātiyā sattavassikoti (bảy tuổi tính từ lúc sinh). Do sự hiện hữu của động từ căn 'bhū', đây chính là cách thứ ba trong nghĩa công cụ. Tương tự: samena dhāvati (chạy đều), visamena dhāvati (chạy không đều), dvidoṇena dhaññaṃ kiṇāti (mua ngũ cốc với giá hai doṇa), pañcakena pasavo kiṇātīti (mua gia súc với giá năm đồng).

17. සහත්ථෙන.

17. Trong nghĩa là 'cùng với'.

සහත්ථෙන යොගෙ තතියා සියා. පුත්තෙන සහ ගතො, පුත්තෙන සද්ධිං ආගතො, තතියාපි ඡට්ඨීව අප්පධානෙ එව භවති.

Khi đi cùng với từ có nghĩa là 'cùng với', cách thứ ba được dùng. Ví dụ: Puttena saha gato (đi cùng với con trai), puttena saddhiṃ āgato (đến cùng với con trai). Cách thứ ba, cũng như cách thứ sáu, được dùng cho thành phần phụ.

18. ලක්ඛණෙ.

18. Trong nghĩa là 'dấu hiệu'.

ලක්ඛණෙ වත්තමානතො තතියා සියා. තිදණ්ඩකෙන පරිබ්බාජකමද්දක්ඛී, අක්ඛිනා කාණො, තෙන හි අඞ්ගෙන අඞ්ගිනො විකාරො ලක්ඛීයතෙ.

Từ (danh từ) biểu thị một dấu hiệu, cách thứ ba được dùng. Ví dụ: Tidaṇḍakena paribbājakamaddakkhī (nhận ra vị du sĩ qua cây gậy ba chấu), akkhinā kāṇo (chột mắt). Bởi vì, qua bộ phận đó, khiếm khuyết của người sở hữu bộ phận được nhận biết.

19. හෙතුම්හි.

19. Trong nghĩa là 'nguyên nhân'.

තක්කිරියා යොග්ගෙ තතියා සියා. අන්නෙන වසති, විජ්ජාය යසො.

Biến cách thứ ba được dùng trong sự tương hợp với hành động ấy. (Ví dụ:) Sống bằng vật thực, danh tiếng (có được) nhờ học thức.

20. පඤ්චමීණෙ වා.

20. Hoặc biến cách thứ năm trong (trường hợp) nợ.

ඉණෙ හෙතුම්හි පඤ්චමී හොති වා. සතස්මා බද්ධො, සතෙන වා.

Trong ý nghĩa nguyên nhân là món nợ, biến cách thứ năm được dùng, hoặc (biến cách thứ ba cũng được dùng). (Ví dụ:) Bị trói buộc vì một trăm (tiền nợ), hoặc bằng một trăm.

21. ගුණෙ.

21. Trong (ý nghĩa) phẩm chất.

පරඞ්ගභූතෙ හෙතුම්හි පඤ්චමී හොති වා. ජළත්තා බද්ධො ජළත්තෙන වා, පඤ්ඤාය මුත්තො, හුත්වා අභාවතොඅනිච්චා, සඞ්ඛාරනිරොධා විඤ්ඤාණනිරොධො.

Trong ý nghĩa nguyên nhân là một phẩm chất thuộc về đối tượng khác, biến cách thứ năm hoặc (biến cách thứ ba) được dùng. (Ví dụ:) Bị trói buộc vì sự ngu đần, hoặc bởi sự ngu đần; được giải thoát nhờ trí tuệ; vì có rồi không có nên (là) vô thường; do các hành diệt nên thức diệt.

22. ඡට්ඨී [Pg.74] හෙත්වත්ථෙහි.

22. Biến cách thứ sáu (dùng) với (những từ có) ý nghĩa nguyên nhân.

හෙත්වත්ථවාචීහි යොගෙ හෙතුම්හි ඡට්ඨී සියා. උදරස්ස හෙතු, උදරස්ස කාරණා.

Khi kết hợp với những từ diễn đạt ý nghĩa nguyên nhân, biến cách thứ sáu nên được dùng cho (từ chỉ) nguyên nhân. (Ví dụ:) Vì cái bụng, do nguyên nhân cái bụng.

23. සබ්බාදිතො සබ්බා.

23. Từ (đại từ) 'sabba' trở đi, tất cả (các biến cách được dùng).

හෙත්වත්ථෙහි යොගෙ සබ්බාදීහි සබ්බා විභත්තියො හොන්ති. කො හෙතු, කං හෙතුං, කෙන හෙතුනා, කස්ස හෙතුස්ස, කස්මා හෙතුස්මා, කස්ස හෙතුස්ස, කස්මිං හෙතුස්මිං, කිං කාරණං, කෙන කාරණෙන, කිං නිමිත්තං, කෙන නිමිත්තෙන, කිං පයොජනං, කෙන පයොජනෙන ඉච්චෙවමාදි. හෙත්වත්ථෙහීත්වෙව? කෙන කතං.

Khi kết hợp với những từ có ý nghĩa nguyên nhân, tất cả các biến cách được dùng với (đại từ) 'sabba' và các đại từ khác. (Ví dụ:) Nguyên nhân nào?, vì nguyên nhân nào?, bởi nguyên nhân nào?, cho nguyên nhân nào?, từ nguyên nhân nào?, của nguyên nhân nào?, trong nguyên nhân nào?; duyên cớ gì?, bởi duyên cớ gì?; nhân gì?, bởi nhân gì?; mục đích gì?, bởi mục đích gì?, v.v... (Phải chăng) chỉ với những từ có ý nghĩa nguyên nhân? (Ví dụ:) Được làm bởi ai?

24. චතුත්ථී සම්පදානෙ.

24. Biến cách thứ tư (dùng trong ý nghĩa) chỉ định cách (người nhận).

යස්ස සම්මා පදීයතෙ තස්මිං චතුත්ථී සියා. සඞ්ඝස්ස දදාති. ආධාරවිවක්ඛායං සත්තමීපි සියා සඞ්ඝෙ දෙහි.

Biến cách thứ tư nên được dùng cho người mà vật gì đó được trao cho một cách đúng đắn. (Ví dụ:) (Vị ấy) cúng dường đến Tăng đoàn. Khi muốn diễn đạt ý nghĩa vị trí, biến cách thứ bảy cũng có thể được dùng: Hãy cúng dường trong Tăng đoàn.

25. තාදත්ථ්‍යෙ.

25. Trong (ý nghĩa) mục đích.

තස්සෙ-දං තදත්ථං, තදත්ථභාවෙ ජොතනීයෙ නාමස්මා චතුත්ථී සියා. සීතස්ස පටිඝාතාය, අත්ථාය හිතාය (සුඛාය) දෙවමනුස්සානං, නාලං දාරභරණාය, යූපාය දාරු, පාකාය වජතීත්වෙවමාදි.

'Cái này là cho cái đó' có nghĩa là 'cho mục đích đó'; khi trạng thái 'cho mục đích đó' cần được biểu thị, biến cách thứ tư nên được dùng sau danh từ. (Ví dụ:) Để ngăn ngừa cái lạnh; vì sự lợi ích, vì sự tốt đẹp (vì sự an lạc) cho chư thiên và loài người; không đủ khả năng để nuôi vợ; gỗ cho cột tế thần; đi để nấu ăn, v.v...

කස්ස සාදුං න රුච්චභි, මා-යස්මන්තානම්පි සඞ්ඝභෙදො රුච්චිත්ථ, ඛමති සඞ්ඝස්ස, භත්තමස්ස නච්ඡාදෙසීති ඡට්ඨී සම්බන්ධවචනිච්ඡායං, න චෙවං විරොධො සියා සදිසරූපත්තා, එවංවිධෙසු ච සම්බන්ධස්ස සද්දිකානුමතත්තා[Pg.75], කස්ස වා ත්වං ධම්මං රොචෙසීති අත්ථමත්තෙ පඨමා.

(Trong các câu như:) 'Đối với ai mà vị ngọt không làm hài lòng?', 'Mong rằng sự chia rẽ Tăng đoàn cũng không làm hài lòng các ngài tôn giả', 'Điều đó được Tăng đoàn chấp thuận', 'Vật thực không đủ cho vị ấy', biến cách thứ sáu được dùng khi muốn diễn đạt sự liên hệ. Và như vậy sẽ không có sự mâu thuẫn, vì hình thức (của biến cách thứ tư và thứ sáu) tương tự nhau, và trong những trường hợp như vậy, (việc dùng ý nghĩa) liên hệ được các nhà ngữ pháp học chấp thuận. (Trong câu) 'bạn thích Pháp của ai?', (từ 'dhammaṃ' là đối cách), còn (khi danh từ được dùng) trong ý nghĩa đơn thuần thì dùng biến cách thứ nhất.

එවමඤ්ඤාපි විධඤ්ඤය්‍යා, පරතොපි යථාගමං.

Cũng vậy, những (trường hợp) khác nên được hiểu, và xa hơn nữa, (cần phải) y theo kinh điển.

රඤ්ඤො සතං ධාරෙති, රඤ්ඤො ඡත්තං ධාරෙතීති සම්බන්ධෙ ඡට්ඨී, එවං රඤ්ඤො සිලාඝතෙ, රඤ්ඤො හනුතෙ, රඤ්ඤො උපතිට්ඨතෙ, රඤ්ඤො සපතෙ, දෙවාපි තස්ස පිහයන්ති තාදිනො, තස්ස කුජ්ඣ මහාවීර, යදිහං තස්ස පකුප්පෙය්‍යං, දුහයති දිසානං මෙඝො, යො මිත්තානං න දූභති, යො අප්පදුට්ඨස්ස නරස්ස දුස්සති, ක්‍යාහං අය්‍යානං අපරජ්ඣාමි, ඉස්සයන්ති සමණානං තිත්ථියා, ධම්මෙන නයමානානං කා උසූයා රඤ්ඤො භාග්‍යමාරජ්ඣති, රඤ්ඤො භාග්‍යමික්ඛතෙ, තෙන යාචිතො අයාචිතො වා තස්ස ගාවො පටිසුණාති, ගාවො ආසුණාති, භගවතො පච්චස්සොසුං, හොතු පතිගිණාති, හොත්වනුගිණාති, ආරොචයාමි වො පතිවෙදයාමි වො, ධම්මං තෙ දෙසෙස්සාමි, යථා වො භගවා බ්‍යාකරෙය්‍ය, අලං තෙ ඉධ වාසෙන, කිං තෙ ජටාහි දුම්මෙධ, අරහති මල්ලො මල්ලස්සාති.

(Trong câu) 'Vị ấy nợ đức vua một trăm', (và) 'Vị ấy che lọng cho đức vua', (đây là) biến cách thứ sáu trong ý nghĩa liên hệ. Tương tự: 'vị ấy ca tụng đức vua', 'vị ấy giấu giếm đức vua', 'vị ấy hầu hạ đức vua', 'vị ấy thề với đức vua'. 'Ngay cả chư thiên cũng ganh tị với bậc như vậy'. 'Hỡi đại anh hùng, hãy tức giận với kẻ ấy'. 'Nếu tôi nổi giận với kẻ ấy'. 'Mây thù nghịch với các phương'. 'Người không thù nghịch với bạn bè'. 'Kẻ xúc phạm người không lỗi lầm'. 'Tôi có phạm lỗi gì với các ngài chăng?'. 'Ngoại đạo ganh tị với các sa-môn'. 'Có sự ganh ghét nào đối với những người sống đúng theo Chánh pháp?'. 'Kẻ ấy cản trở vận may của đức vua'. 'Kẻ ấy nhìn vào vận may của đức vua'. 'Dù được vị ấy yêu cầu hay không, kẻ ấy hứa cho vị ấy những con bò'. 'Kẻ ấy lắng nghe về những con bò'. 'Họ đã đáp lời Đức Thế Tôn'. 'Kẻ ấy chấp nhận 'mong là vậy''. 'Kẻ ấy đồng ý 'mong là vậy''. 'Tôi xin báo cho các ngài, tôi xin trình cho các ngài'. 'Tôi sẽ thuyết Pháp cho bạn'. 'Như Đức Thế Tôn sẽ giải thích cho các ngài'. 'Thôi đủ rồi việc ông ở đây'. 'Này kẻ ngu si, bím tóc có ích gì cho ngươi?'. 'Một lực sĩ xứng với một lực sĩ'.

ජීවිතං තිණායපි න මඤ්ඤමානොති තාදත්ථ්‍ය චතුත්ථී, තිණෙන යො අත්ථො තදත්ථායපීති අත්ථො, ‘‘යො ච සීතඤ්ච උණ්හඤ්ච, තිණා භිය්‍යො න මඤ්ඤති’’ තිණමිව ජීවිතං මඤ්ඤමානොති සවිසයාව විභත්තියො. සග්ගාය ගච්ඡතීති තාදත්ථ්‍යෙ චතුත්ථී, යො හි සග්ගං ගච්ඡති තදත්ථං තස්ස ගමනන්ති, කම්මවචනිච්ඡායන්තු දුතියාව සග්ගං ගච්ඡතීති.

Trong câu 'không xem mạng sống (đáng giá) bằng một cọng cỏ', (từ 'tiṇāya') là biến cách thứ tư trong ý nghĩa mục đích; nghĩa là 'ngay cả cho mục đích (nhỏ nhoi) của một cọng cỏ'. (Trong câu) 'người không xem nóng và lạnh hơn một cọng cỏ', (từ 'tiṇā' là xuất xứ cách). (Trong câu) 'xem mạng sống như một cọng cỏ', (từ 'tiṇaṃ' là đối cách). Các biến cách (được dùng) theo phạm vi riêng của chúng. (Trong câu) 'đi đến cõi trời' ('saggāya gacchati'), (từ 'saggāya') là biến cách thứ tư trong ý nghĩa mục đích; vì người nào đi đến cõi trời, thì việc đi của người ấy là vì mục đích đó. Nhưng khi muốn diễn đạt ý nghĩa đối tượng, thì chính là biến cách thứ hai: 'đi đến cõi trời' ('saggaṃ gacchati').

ආයු [Pg.76] භොතො හොතු, චිරං ජීවිතං, භද්දං කල්‍යාණං අත්ථං පයොජනං, කුසලං අනාමයං, හිතං පථ්‍යං සුඛං සාතං භොතො හොතු, සාධු සම්මුති මෙතස්ස, පුත්තස්සාවිකරෙය්‍ය ගුය්හමත්ථං, තස්ස මෙ සක්කො පාතුරහොසි, තස්ස පහිණෙය්‍ය, භික්ඛූනං දුතං පාහෙසි, කප්පති සමණානං ආයොගො, එකස්ස ද්වින්නං තිණ්ණං වා පහොති, උපමං තෙ කරිස්සාමි, අඤ්ජලිං තෙ පග්ගණ්හාමි, තස්ස ඵාසු, ලොකස්සත්ථො, නමො තෙ පුරිසාජඤ්ඤ, සොත්ථි තස්ස, අලං මල්ලො මල්ලස්ස, සමත්ථො මල්ලො මල්ලස්ස, තස්ස හිතං, තස්ස සුඛං, ස්වාගතං තෙ මහාරාජාති සබ්බත්ථ ඡට්ඨී සම්බන්ධෙ, එවංවිධමඤ්ඤම්පෙව විඤ්ඤෙය්‍යං යථාගමං.

'Mong ngài được trường thọ', 'sống lâu', 'mong ngài được tốt lành, thịnh vượng, lợi ích, mục đích, thiện xảo, vô bệnh, an vui, thích hợp, hạnh phúc, thoải mái'. 'Sự đồng thuận của người này là tốt cho tôi'. 'Vị ấy sẽ tiết lộ bí mật cho con trai mình'. 'Đế Thích đã hiện ra cho tôi'. 'Vị ấy sẽ gửi đến cho người đó'. 'Vị ấy đã gửi một sứ giả đến các vị tỳ-khưu'. 'Ách buộc là thích hợp cho các sa-môn'. 'Điều đó đủ cho một, hai, hoặc ba người'. 'Tôi sẽ đưa ra một ví dụ cho bạn'. 'Tôi chắp tay lạy bạn'. 'Điều đó thoải mái cho vị ấy'. 'Lợi ích của thế gian'. 'Kính lễ ngài, bậc nhân trung anh tú'. 'An lành cho vị ấy'. 'Một lực sĩ đủ sức với một lực sĩ'. 'Một lực sĩ có khả năng đối với một lực sĩ'. 'Lợi ích cho vị ấy'. 'Hạnh phúc cho vị ấy'. 'Kính chào đại vương'. Trong tất cả các trường hợp, biến cách thứ sáu (được dùng) trong ý nghĩa liên hệ. Những (trường hợp) tương tự khác cũng nên được hiểu như vậy theo kinh điển.

26. පඤ්චම්‍යවධිස්මා.

26. Biến cách thứ năm (dùng) từ một giới hạn (xuất xứ cách).

පදත්ථාවධිස්මා පඤ්චමීවිභත්ති හොති. ගාමස්මා ආගච්ඡතු, එවං චොරස්මා භායති, චොරස්මා උත්තසති, ඔරස්මා තායති, චොරස්මා රක්ඛතීති, සචෙ භායථ දුක්ඛස්ස, පමාදෙ භයදස්සිවා, තසන්ති දණ්ඩස්සාති ඡට්ඨී සත්තමියොපි හොන්තෙව සම්බන්ධාධාරවචනිච්ඡායං.

Biến cách thứ năm được dùng (để chỉ) giới hạn của ý nghĩa một từ. (Ví dụ:) 'Hãy đi từ làng'. Tương tự: 'sợ tên trộm', 'kinh hãi tên trộm', 'bảo vệ khỏi tên trộm', 'che chở khỏi tên trộm'. (Trong các câu) 'nếu các ngươi sợ khổ', 'thấy sự đáng sợ trong sự dễ duôi', 'họ sợ cây gậy', biến cách thứ sáu và thứ bảy cũng được dùng khi muốn diễn đạt ý nghĩa liên hệ và vị trí.

අජ්ඣෙනා පරාජෙති, පටිපක්ඛෙ පරාජෙතීති සවිසයාව විභත්තියො. සචෙ කෙවට්ටස්ස පරජ්ජිස්සාමීති ඡට්ඨීපි හොති සම්බන්ධවචනිච්ඡායං. යවෙහි ගාවො වාරෙති, පාපා චිත්තං නිවාරයෙ, කාකෙ රක්ඛති තණ්ඩුලාති සවිසයෙව පඤ්චමී. චිත්තං රක්ඛෙථ මෙධාවීති දුතියාව දිස්සති කම්මත්ථෙ. උපජ්ඣායා අන්තරධායති[Pg.77], උපජ්ඣායා අධිතෙ, කාමතො ජායතෙ සොකොති සවිසයෙ පඤ්චමී.

(Trong câu) 'bị đánh bại bởi việc học' (công cụ cách), 'bị đánh bại ở phe đối lập' (vị trí cách), các biến cách (được dùng) theo phạm vi riêng của chúng. (Trong câu) 'nếu tôi bị người đánh cá đánh bại', biến cách thứ sáu cũng được dùng khi muốn diễn đạt ý nghĩa liên hệ. (Trong các câu) 'ngăn bò khỏi lúa mạch', 'ngăn tâm khỏi điều ác', 'bảo vệ gạo khỏi quạ', chính là biến cách thứ năm theo phạm vi của nó. (Trong câu) 'bậc trí nên hộ trì tâm', biến cách thứ hai được thấy trong ý nghĩa đối tượng. (Trong các câu) 'biến mất khỏi vị thầy tế độ', 'học từ vị thầy tế độ', 'từ ái dục, sầu muộn sinh ra', (đây là) biến cách thứ năm trong phạm vi của nó.

තත්ථෙව-න්තරධායි සු, නටස්ස සුණොති, පදුමං තත්ථ ජායෙථාති සත්තමීඡට්ඨියොපි හොන්තෙව සවිසයෙ. හිමවන්තා පභවති ගඞ්ගා, පාණාතිපාතා විරමස්සු ඛිප්පං, අඤ්ඤො දෙවදත්තා, භින්නො දෙවදත්තාති සවිසයෙව පඤ්චමී. එවං ආරා සො ආසවක්ඛයා, ඉතරො දෙවදත්තා, උද්ධං පාදතලා අධො කෙසමත්ථකා, පුබ්බො ගාමා, පුබ්බෙව සම්බොධා, තතො පරං, තතො අපරෙන සමයෙන, තතුත්තරින්ති. සම්බන්ධවචනිච්ඡායං ඡට්ඨීපි පුරතො ගාමස්ස, දක්ඛිණතො ගාමස්ස, උපරි පබ්බතස්ස, හෙට්ඨා පාසාදස්සාති. පාසාදමාරුය්හ පෙක්ඛති පාසාදා පෙක්ඛති, ආසනෙ උපවිසිත්වා පෙක්ඛති ආසනා පෙක්ඛතීති අවධිවචනිච්ඡායං පඤ්චමී.

Tattheva-ntaradhāyi su (đã biến mất ngay tại đó), naṭassa suṇoti (lắng nghe người vũ công), padumaṃ tattha jāyethā (hoa sen có thể mọc ở đó), như vậy cách thứ bảy và cách thứ sáu cũng hiện hữu trong phạm vi của chúng. Himavantā pabhavati gaṅgā (sông Hằng bắt nguồn từ Hy-mã-lạp sơn), pāṇātipātā viramassu khippaṃ (hãy mau chóng từ bỏ sát sanh), añño devadattā (khác với Devadatta), bhinno devadattā (tách biệt với Devadatta), như vậy cách thứ năm ở trong phạm vi của nó. Tương tự, ārā so āsavakkhayā (vị ấy xa lìa sự đoạn tận các lậu hoặc), itaro devadattā (người khác với Devadatta), uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā (trên từ lòng bàn chân, dưới từ đỉnh đầu), pubbo gāmā (phía đông của làng), pubbeva sambodhā (trước khi giác ngộ), tato paraṃ (sau đó), tato aparena samayena (vào một thời điểm sau đó), tatuttari (xa hơn nữa). Khi muốn diễn đạt sự liên hệ, cũng có cách thứ sáu: purato gāmassa (phía trước làng), dakkhiṇato gāmassa (phía nam làng), upari pabbatassa (trên núi), heṭṭhā pāsādassā (dưới cung điện). Pāsādamāruyha pekkhati (sau khi leo lên cung điện, người ấy nhìn) (tương đương) pāsādā pekkhati (người ấy nhìn từ cung điện), āsane upavisitvā pekkhati (sau khi ngồi trên ghế, người ấy nhìn) (tương đương) āsanā pekkhati (người ấy nhìn từ ghế), như vậy cách thứ năm được dùng khi muốn diễn đạt giới hạn (điểm khởi đầu).

පුච්ඡානාඛ්‍යානෙසු කුතො භවං? පාතටලිපුත්තස්මාති. තථා දෙසකාලමානෙපි පාටලිපුත්තස්මා රාජගහං සත්ත යොජනානි, සත්තසු යොජනෙසූති වා. එවං ඉතො තිණ්ණං මාසාන-මච්චයෙනාති, කිච්ඡාලද්ධන්ති ගුණෙ පඤ්චමී. කිච්ඡෙන මෙ අධිගතන්ති හෙතුම්හි කරණෙ වා තතියා. එවං ථොකා මුත්තො, ථොකෙන මුත්තොති. ථොකං චලතීති කිරියාවිසෙසනෙ කම්මනි දුතියා.

Trong các câu hỏi và câu trả lời: kuto bhavaṃ? (Ngài từ đâu đến?), Pātaṭaliputtasmā (Từ thành Pāṭaliputta). Tương tự, trong việc đo lường không gian và thời gian: pāṭaliputtasmā rājagahaṃ satta yojanāni (từ Pāṭaliputta đến Rājagaha là bảy do-tuần), hoặc sattasu yojanesu (trong bảy do-tuần). Tương tự, ito tiṇṇaṃ māsāna-maccayena (sau ba tháng kể từ bây giờ). Trong câu kicchāladdha (đạt được một cách khó khăn), cách thứ năm được dùng với ý nghĩa phẩm chất. Trong câu Kicchena me adhigata (được tôi chứng đắc một cách khó khăn), cách thứ ba được dùng với ý nghĩa nguyên nhân hoặc công cụ. Tương tự, thokā mutto (được giải thoát khỏi một chút), thokena mutto (được giải thoát bằng một chút). Trong câu Thokaṃ calati (di chuyển một chút), cách thứ hai được dùng trong nghiệp cách với ý nghĩa trạng từ chỉ hành động.

දූරන්ති කත්ථයොගෙපි සවිසයෙව පඤ්චමීඡට්ඨියො සියුං, දූරං ගාමස්මා, අන්තිකං ගාමස්මා, දූරං ගාමස්ස, අන්තිකං ගාමස්සාති, දූරන්ති කත්ථෙහි තු සබ්බාව සවිසයෙ සියුං බාධකාභාවා දූරො ගාමො, අන්තිකො ගාමොත්වෙවමාදි.

Khi kết hợp với các từ có nghĩa là dūra (xa), v.v., cách thứ năm và cách thứ sáu sẽ ở trong phạm vi của chúng: dūraṃ gāmasmā (xa làng), antikaṃ gāmasmā (gần làng), dūraṃ gāmassa (xa của làng), antikaṃ gāmassa (gần của làng). Tuy nhiên, với các từ có nghĩa là dūra (xa), v.v., tất cả các cách đều có thể ở trong phạm vi của chúng vì không có sự cản trở, ví dụ: dūro gāmo (ngôi làng thì xa), antiko gāmo (ngôi làng thì gần), v.v.

කෙචි [Pg.78] පනාහු ‘අසත්තවචනහෙතෙහි පාටිපදිකත්ථෙ දුතියාතතියාපඤ්චමීසත්තමියො, සත්තවචනෙහි තු සබ්බාව සවිසයෙ’ති, තෙ පනඤ්ඤෙහෙව පටික්ඛිත්තා. දූරං මග්ගො, අන්තිකං මග්ගොති කිරියාවිසෙසනං… භූධාතුස්ස ගම්මමානත්තා. විසුද්ධො ලොභනීයෙහි ධම්මෙහි, පරිමුත්තො සො දුක්ඛස්මා විවිච්චෙව කාමෙහි, ගම්භීරතො ච පුථුලතො ච යොජනං, ආයාමෙන යොජනං, තතො පභුති, යතො සරාමි අත්තානන්ති සවිසයෙව විභත්තියො.

Tuy nhiên, một số người nói: ‘Với những từ không phải là danh từ (asattavacana), cách thứ hai, thứ ba, thứ năm và thứ bảy được dùng theo nghĩa của từ gốc; còn với những từ là danh từ (sattavacana), tất cả các cách đều ở trong phạm vi của chúng’. Nhưng quan điểm này đã bị những người khác bác bỏ. Trong các câu Dūraṃ maggo (con đường thì xa), antikaṃ maggo (con đường thì gần), (đây là) trạng từ chỉ hành động... vì động từ gốc bhū (là, thì) được ngầm hiểu. Visuddho lobhanīyehi dhammehi (thanh tịnh khỏi các pháp đáng tham ái), parimutto so dukkhasmā (vị ấy giải thoát khỏi khổ đau), vivicceva kāmehi (ly dục), gambhīrato ca puthulato ca yojanaṃ (một do-tuần về chiều sâu và chiều rộng), āyāmena yojanaṃ (một do-tuần về chiều dài), tato pabhuti (kể từ đó), yato sarāmi attānaṃ (từ khi tôi nhớ về bản thân mình), (trong các ví dụ này) các biến cách đều ở trong phạm vi của chúng.

27. අපපරීහි වජ්ජනෙ.

27. (Cách thứ năm được dùng) với apa và pari trong ý nghĩa loại trừ.

වජ්ජනෙ වත්තමානෙහි අපපරීහි යොගෙ පඤ්චමී හොති. අප සාලාය ආයන්ති වාණිජා, පරි සාලාය ආයන්ති වාණිජා, සාලං වජ්ජෙත්වාති අත්ථො. වජ්ජනෙති කිං? රුක්ඛං පරිවිජ්ජොතතෙ විජ්ජු. ආපාටලිපුත්තස්මා වස්සි දෙවොති මරියාදා-භිවිධීස්වවධි විසයෙව පඤ්චමී, විනා පාටලිපුත්තෙන සහ වෙති විසෙසො, එවං යාව පාටලිපුත්තස්මා වස්සි දෙවොති.

Khi kết hợp với apa và pari được dùng trong ý nghĩa loại trừ, cách thứ năm được sử dụng. Apa sālāya āyanti vāṇijā, pari sālāya āyanti vāṇijā, có nghĩa là sālaṃ vajjetvā (các thương nhân đến, loại trừ (không vào) ngôi nhà). Tại sao phải nói ‘trong ý nghĩa loại trừ’? (Ví dụ:) Rukkhaṃ parivijjotate vijju (sấm sét lóe sáng quanh cái cây). Trong câu Āpāṭaliputtasmā vassi devo (trời mưa cho đến thành Pāṭaliputta), cách thứ năm được dùng trong phạm vi giới hạn (mariyādā) và bao hàm (abhividhi); sự khác biệt là (trời mưa) không bao gồm Pāṭaliputta hoặc bao gồm cả Pāṭaliputta. Tương tự, yāva pāṭaliputtasmā vassi devo (trời mưa cho đến tận thành Pāṭaliputta).

28. පටිනිධිපටිදානෙසු පතිනා.

28. (Cách thứ năm được dùng) với pati trong ý nghĩa thay thế và trao đổi.

පටිනිධිම්හි පටිදානෙ ච වත්තමානෙන පතිනා යොගෙ නාමස්මා පඤ්චමී විභත්ති හොති. බුද්ධස්මා පති සාරිපුත්තො, ඝතමස්ස තෙසස්මා පති දදාති, පටිනිධිපටිදානෙසූති කිං? රුක්ඛං පති විජ්ජොතතෙ.

Khi kết hợp với pati được dùng trong ý nghĩa thay thế và trao đổi, biến cách thứ năm được dùng sau danh từ. Buddhasmā pati sāriputto (Sāriputta thay thế cho Đức Phật), ghatamassa tesasmā pati dadāti (người ấy cho vị kia bơ để đổi lấy mè). Tại sao phải nói ‘trong ý nghĩa thay thế và trao đổi’? (Ví dụ:) Rukkhaṃ pati vijjotate (nó chiếu sáng về phía cái cây).

29. රිතෙ දුතියා ච.

29. (Khi kết hợp) với rite, cách thứ hai cũng (được dùng).

රිතෙසද්දෙන [Pg.79] යොගෙ නාමස්මා දුතියා හොති පඤ්චමී ච. රිතෙ සද්ධම්මං, රිතෙ සද්ධම්මා.

Khi kết hợp với từ rite, cách thứ hai và cách thứ năm được dùng sau danh từ. Rite saddhammaṃ, rite saddhammā (ngoại trừ Chánh pháp).

30. විනා-ඤ්ඤත්‍ර තතියා ච.

30. (Khi kết hợp) với vinā và aññatra, cách thứ ba cũng (được dùng).

විනා-ඤ්ඤත්‍රසද්දෙහි යොගෙ නාමස්මා තතියා ච හොති දුතියා පඤ්චමියො ච. විනා වාතෙන, විනා වාතං, විනා වාතස්මා, අඤ්ඤත්‍ර එකෙන පිණ්ඩපාතනීහාරකෙන, අඤ්ඤත්‍ර ධම්මං, අඤ්ඤත්‍ර ධම්මා.

Khi kết hợp với các từ vinā và aññatra, cách thứ ba, cũng như cách thứ hai và cách thứ năm được dùng sau danh từ. Vinā vātena, vinā vātaṃ, vinā vātasmā (không có gió); aññatra ekena piṇḍapātanīhārakena (ngoại trừ một người mang vật thực khất thực); aññatra dhammaṃ, aññatra dhammā (ngoại trừ Pháp).

31. පුථනානාහි.

31. (Khi kết hợp) với putha và nānā.

එතෙහි යොගෙ තතියා හොති පඤ්චමී ච. පුථගෙව ජනෙන, පුථගෙව ජනස්මා, ජනෙන නානා, ජනස්මා නානා.

Khi kết hợp với những từ này, cách thứ ba và cách thứ năm được dùng. Puthageva janena, puthageva janasmā (tách biệt với mọi người); janena nānā, janasmā nānā (khác biệt với mọi người).

32. සත්තම්‍යාධාරෙ.

32. Cách thứ bảy (được dùng) trong ý nghĩa vị trí.

කිරියාධාර භූත කත්තු කම්මානං ධාරණෙන යො කිරියායාධාරො තස්මිං කාරකෙ නාමස්මා සත්තමී හොති. කටෙ නිසීදති (දෙවදත්තො), ථාලියං ඔදනං පචති, ආකාසෙ සකුනා, භිලෙසු තෙලං, ගඞ්ගායං වජො.

Cái gì là nơi chốn của hành động, bằng cách nâng đỡ chủ từ và nghiệp từ vốn là nền tảng của hành động, trong tác nhân đó, cách thứ bảy được dùng sau danh từ. Kaṭe nisīdati (devadatto) ((Devadatta) ngồi trên chiếu), thāliyaṃ odanaṃ pacati (nấu cơm trong nồi), ākāse sakunā (chim trên trời), tilesu telaṃ (dầu trong hạt mè), gaṅgāyaṃ vajo (chuồng bò trên bờ sông Hằng).

33. නිමිත්තෙ.

33. (Cách thứ bảy được dùng) trong ý nghĩa nguyên nhân.

නිමිත්තත්ථෙ සත්තමී හොති. අජිනම්හි හඤ්ඤතෙ දීපි, මුසාවාදෙ පාචිත්ථියං.

Cách thứ bảy được dùng trong ý nghĩa nguyên nhân. Ajinamhi haññate dīpi (con báo bị giết vì bộ da), musāvāde pācitthiyaṃ (phạm tội pācittiya vì nói dối).

34. යබ්භාවොභාවලක්ඛණං.

34. Khi trạng thái của một sự việc là dấu hiệu cho trạng thái của một sự việc khác.

යස්ස [Pg.80] භාවො භාවන්තරස්ස ලක්ඛණං භවති, තතො සත්තමී හොති. ගාවීසු දුය්හමානාසු ගතො, දුද්ධාසු ආගතො. භාවොති කිං? යො ජටාහි සො භුඤ්ජති. භාවලක්ඛණන්ති කිං? යො භුඤ්ජති සො දෙවදත්තො, ‘‘අකාලෙ වස්සති තස්ස, තාලෙ තස්ස න වස්සතී’’ති විසයසත්තමී.

Khi trạng thái của một sự việc trở thành dấu hiệu cho trạng thái của một sự việc khác, cách thứ bảy được dùng sau đó. Gāvīsu duyhamānāsu gato (anh ta đã đi trong khi những con bò đang được vắt sữa), duddhāsu āgato (anh ta đã đến khi chúng đã được vắt sữa xong). Tại sao nói ‘trạng thái’? (Ví dụ:) Yo jaṭāhi so bhuñjati (người có bím tóc đang ăn). Tại sao nói ‘dấu hiệu cho trạng thái’? (Ví dụ:) Yo bhuñjati so devadatto (người đang ăn là Devadatta). Câu ‘‘akāle vassati tassa, kāle tassa na vassati’’ (trời mưa cho người ấy không đúng lúc, trời không mưa cho người ấy đúng lúc) là cách thứ bảy chỉ phạm vi.

35. ඡට්ඨී චානාදරෙ.

35. Và cách thứ sáu (được dùng) trong ý nghĩa bất chấp.

යස්ස භාවො භාවන්තරස්ස ලක්ඛණං භවති, තතො ඡට්ඨී භවති සත්තමී ච අනාදරෙ ගම්‍යමානෙ. ‘‘ආකොටයන්තො සො නෙති, සිවිරාජස්ස පෙක්ඛතො’’, ‘‘මච්චු ගච්ඡති ආදාය, පෙක්ඛමානෙ මහාජනෙ’’.

Khi trạng thái của một sự việc trở thành dấu hiệu cho trạng thái của một sự việc khác, cách thứ sáu và cách thứ bảy được dùng sau đó khi ý nghĩa bất chấp được ngầm hiểu. ‘‘Ākoṭayanto so neti, sivirājassa pekkhato’’ (nó lôi người ấy đi trong khi đánh đập, bất chấp vua Sivi đang nhìn), ‘‘maccu gacchati ādāya, pekkhamāne mahājane’’ (thần chết đến và mang đi, bất chấp đám đông đang nhìn).

ගුන්නං සාමීති සම්බන්ධෙ ඡට්ඨී, ගොසු සාමීති විසයසත්තමී, එවං ගුන්නමිස්සරො, ගොස්විස්සරො, ගුන්නං අධිපති, ගොසු අධිපති, ගුන්නං දායාදො, ගොසු දාහාදො, දුන්නං සක්ඛි, ගොසු සක්ඛි, ගුන්නං පතිභූ, ගොසු පතිභූ, ගුන්නං පසූතො, ගොසු පසූතො, කුසලා නච්චගීතස්ස, කුසලා නච්චගීතෙ, ආයුත්තො කටකරණස්ස, ආයුත්තො කටකරණෙති.

Gunnaṃ sāmī (chủ của những con bò) là cách thứ sáu chỉ sự liên hệ; gosu sāmī (chủ trong đàn bò) là cách thứ bảy chỉ phạm vi. Tương tự: gunnamissaro (chúa tể của những con bò), gosvissaro (chúa tể trong đàn bò); gunnaṃ adhipati (người thống lĩnh của những con bò), gosu adhipati (người thống lĩnh trong đàn bò); gunnaṃ dāyādo (người thừa kế của những con bò), gosu dāyādo (người thừa kế trong đàn bò); gunnaṃ sakkhi (nhân chứng của những con bò), gosu sakkhi (nhân chứng trong đàn bò); gunnaṃ patibhū (người bảo lãnh của những con bò), gosu patibhū (người bảo lãnh trong đàn bò); gunnaṃ pasūto (chuyên tâm vào những con bò), gosu pasūto (chuyên tâm trong đàn bò); kusalā naccagītassa (khéo léo về ca múa), kusalā naccagīte (khéo léo trong ca múa); āyutto kaṭakaraṇassa (được giao phó việc làm chiếu), āyutto kaṭakaraṇe (được giao phó trong việc làm chiếu).

තථාධාරවචනිච්ඡායං සත්තමී, භික්ඛූසු අභිවාදෙන්ති, මුද්ධනි ධුම්බිත්වා, බාහාසු ගහෙත්වා, හත්ථෙසු පිණ්ඩාය චරන්ති, පථෙසු ගච්ඡන්ති, කදලීසු ගජෙ රක්ඛන්තීති. ඤාණස්මිං පසන්නොති විසයසත්තමී, ඤාණෙන පසන්නොති කරණෙ තතියා, එවං ඤාණස්මිං උස්සුක්කො ඤාණෙන උස්සුක්කොති.

Tương tự, cách thứ bảy được dùng khi muốn diễn đạt nơi chốn: bhikkhūsu abhivādenti (đảnh lễ các vị tỳ-khưu), muddhani cumbitvā (hôn lên đầu), bāhāsu gahetvā (nắm lấy cánh tay), hatthesu piṇḍāya caranti (đi khất thực với bát trong tay), pathesu gacchanti (đi trên đường), kadalīsu gaje rakkhanti (canh giữ voi trong các lùm chuối). Ñāṇasmiṃ pasanno (hoan hỷ trong trí tuệ) là cách thứ bảy chỉ phạm vi; ñāṇena pasanno (hoan hỷ nhờ trí tuệ) là cách thứ ba chỉ công cụ. Tương tự, ñāṇasmiṃ ussukko (nhiệt tâm trong trí tuệ) và ñāṇena ussukko (nhiệt tâm nhờ trí tuệ).

36. යතො නිද්ධාරණං.

36. (Cách thứ sáu và thứ bảy được dùng) khi có sự xác định (chọn ra một từ một nhóm).

ජාතිගුණකිරියාහි [Pg.81] සමුදායතෙකදෙසස්ස පුථක්කරණං නිද්ධාරණං. යතො තං කරීයති, තතො ඡට්ඨීසත්තමියො හොන්ති. සාලයො සූකධඤ්ඤානං පථ්‍යතමා, සාලයො සූකධඤ්ඤෙසු පථ්‍යතමා, කණ්හා ගාවීනං සම්පන්නඛීරතමා, කණ්හා ගාවීසු සම්පන්නඛීරතමා, ගච්ඡතං ධාවන්තො සීඝතමො, ගච්ඡන්තෙසු ධාවන්තො සීඝතමො. සීලමෙව සුතා සෙය්‍යොති අවධිම්හියෙව පඤ්චමී.

Sự tách biệt một phần ra khỏi tập thể dựa vào chủng loại, phẩm chất, và hành động được gọi là sự xác định (niddhāraṇa). Từ tập thể nào mà sự tách biệt ấy được thực hiện, thì từ đó có biến cách thứ sáu và thứ bảy. Sālayo sūkadhaññānaṃ pathyatamā (lúa gạo là loại ngũ cốc có gai bổ dưỡng nhất), sālayo sūkadhaññesu pathyatamā (trong các loại ngũ cốc có gai, lúa gạo là bổ dưỡng nhất), kaṇhā gāvīnaṃ sampannakhīratamā (con bò cái đen là con cho nhiều sữa nhất trong đàn bò), kaṇhā gāvīsu sampannakhīratamā (trong đàn bò, con bò cái đen là con cho nhiều sữa nhất), gacchataṃ dhāvanto sīghatamo (trong những người đang đi, người đang chạy là nhanh nhất), gacchantesu dhāvanto sīghatamo (trong số những người đang đi, người đang chạy là nhanh nhất). Trong câu ‘sīlameva sutā seyyo’ (giới đức tốt hơn văn tuệ), biến cách thứ năm được dùng trong ý nghĩa giới hạn.

37. පඨමාත්ථමත්තෙ.

37. Chỉ trong ý nghĩa của biến cách thứ nhất.

නාමස්සාභිධෙය්‍යමත්තෙ පඨමාවිභත්ති හොති. රුක්ඛො. ඉත්ථි පුමා නපුංසකන්ති ලිඞ්ගම්පි සද්දත්ථොව, තථා දොණො ඛාරී ආළ්හකන්ති පරිමාණම්පි සද්දත්ථොව, එකො ද්වෙ බහවොති සඞ්ඛ්‍යාපි සද්දත්ථොව.

Biến cách thứ nhất được dùng chỉ trong ý nghĩa biểu thị của danh từ. Ví dụ: rukkho (cây). Giới tính như là nữ tính, nam tính, và trung tính cũng là ý nghĩa của từ; tương tự như vậy, sự đo lường như là doṇa, khārī, và āḷhaka cũng là ý nghĩa của từ; số lượng như là một, hai, và nhiều cũng là ý nghĩa của từ.

38. ආමන්තණෙ.

38. Trong cách hô gọi.

සතො සද්දෙනාභිමුඛීකරණමාමන්තණං. තස්මිං විසයෙ පඨමා විභත්ති හොති. භොපුරිස, භොක්කත්ථි, භො නපුංසක.

Sự hướng đến đối tượng hiện hữu bằng lời nói được gọi là hô cách (āmantaṇa). Trong trường hợp đó, biến cách thứ nhất được dùng. Ví dụ: bhopurisa (này ông), bhokkatthi (này bà), bho napuṃsaka (này người trung tính).

39. ඡට්ඨී සම්බන්ධෙ.

39. Biến cách thứ sáu trong ý nghĩa liên hệ.

කිරියාකාරකසඤ්ජාතො අස්සෙදම්භාවහෙතුකො සම්බන්ධො නාම. තස්මිං ඡට්ඨී විභත්ති හොති. රඤ්ඤො පුරිසො, සරති රජ්ජස්සාති සම්බන්ධෙ ඡට්ඨී, රජ්ජසම්බන්ධිනිං සතිං කරොතීති අත්ථො, කම්මවචනිච්ඡාරන්තු දුතියාව සරති රජ්ජං. තථා රජකස්ස වත්ථං [Pg.82] දදාති, පහරතො පිට්ඨිං දදාති, බාලො පූරති පාපස්ස, අමච්චෙ තාත ජානාහි, ධීරෙ අත්ථස්ස කොවිදෙ, දිවසස්ස තික්ඛත්තුං, සකිං පක්ඛස්ස, පූරං හිරඤ්ඤසුවණ්ණස්ස කුම්භන්ත්වෙවමාදි.

Mối liên hệ (sambandha) là mối quan hệ phát sinh từ hành động và tác nhân, và là nguyên nhân của trạng thái ‘cái này là của cái kia’. Trong ý nghĩa đó, biến cách thứ sáu được dùng. Ví dụ: rañño puriso (người của vua), trong câu sarati rajjassa (nó nhớ đến vương quốc), biến cách thứ sáu được dùng trong ý nghĩa liên hệ, có nghĩa là ‘nó tạo ra sự ghi nhớ liên quan đến vương quốc’. Nhưng khi muốn diễn đạt ý nghĩa đối cách thì dùng biến cách thứ hai: sarati rajjaṃ. Tương tự: rajakassa vatthaṃ dadāti (nó đưa quần áo cho người thợ giặt), paharato piṭṭhiṃ dadāti (nó đưa lưng cho người đang đánh), bālo pūrati pāpassa (kẻ ngu đầy dẫy điều ác), amacce tāta jānāhi, dhīre atthassa kovide (này con, hãy biết các vị bộ trưởng, những bậc hiền trí thông thạo ý nghĩa), divasassa tikkhattuṃ (ba lần một ngày), sakiṃ pakkhassa (một lần nửa tháng), pūraṃ hiraññasuvaṇṇassa kumbhaṃ (bình đầy vàng bạc), v.v...

කිතකප්පයොගෙ කක්තුකම්මෙසු බහුලං සම්බන්ධවචනිච්ඡායං ඡට්ඨී, සාධු සම්මතො බහුජනස්ස, සුප්පටිවිද්ධා බුද්ධානං ධම්මධාතු, ධම්මස්ස ගුත්තො මෙධාවී, අමතං තෙසං පරිභුත්තං, තස්ස භවන්ති වත්තාරො, අවිසංවාදකො ලොකස්ස, අලජ්ජීනං නිස්සාය, චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදොත්වෙවමාදි.

Khi dùng với các tạo từ (kitaka), biến cách thứ sáu thường được dùng cho chủ cách và đối cách khi muốn diễn đạt ý nghĩa liên hệ. Ví dụ: sādhu sammato bahujanassa (được nhiều người kính trọng), suppaṭividdhā buddhānaṃ dhammadhātu (pháp giới được chư Phật thấu suốt), dhammassa gutto medhāvī (người trí bảo vệ chánh pháp), amataṃ tesaṃ paribhuttaṃ (bất tử được họ hưởng dụng), tassa bhavanti vattāro (họ trở thành những người nói về điều đó), avisaṃvādako lokassa (người không lừa dối thế gian), alajjīnaṃ nissāya (nhờ vào những kẻ không biết hổ thẹn), catunnaṃ mahābhūtānaṃ upādāya pasādo (sự trong sáng nương vào bốn đại), v.v...

කත්තුකම්මවචනිච්ඡායන්තු තතියා දුතියායො ච, සඤ්චත්තො පිතරා අහං, සරසි ත්වං එවරූපිං වාචං භාසිතා, භගවන්තං දස්සනායත්වෙවමාදි.

Nhưng khi muốn diễn đạt ý nghĩa chủ cách và đối cách thì dùng biến cách thứ ba và thứ hai. Ví dụ: sañcatto pitarā ahaṃ (tôi bị cha từ bỏ), sarasi tvaṃ evarūpiṃ vācaṃ bhāsitā (bạn có nhớ đã nói lời như vậy không?), bhagavantaṃ dassanāya (để thấy Đức Thế Tôn), v.v...

40. තුල්‍යත්ථෙන වා තතියා.

40. Hoặc biến cách thứ ba với từ có nghĩa tương đương.

තුල්‍යත්ථෙන යොගෙ ඡට්ඨී හොති තතියා වා, තුල්‍යො පිතු, තුල්‍යො පිතරා, සදිසො පිතු, සදිසො පිතරා, ඉහ කථං තතියා න හොති? අජ්ජුනස්ස තුලා නත්ථි, කෙසවස්සුපමා න චෙති, නෙතෙ තුල්‍යත්ථා, කිඤ්ජරහි තුල්‍යානමොපම්මත්ථා.

Khi đi cùng với từ có nghĩa tương đương, biến cách thứ sáu hoặc thứ ba được dùng. Ví dụ: tulyo pitu (tương đương với cha), tulyo pitarā (tương đương với cha), sadiso pitu (giống như cha), sadiso pitarā (giống như cha). Tại sao ở đây không dùng biến cách thứ ba: Ajjunassa tulā natthi (không có sự tương đương với Ajjuna), kesavassupamā na ca (và không có sự so sánh với Kesava)? (Bởi vì) những từ này không có nghĩa là ‘tương đương’, mà chúng là những danh từ có nghĩa là ‘sự tương đương’ và ‘sự so sánh’.

41. අතො යොනං ටාටෙ.

41. Sau nguyên âm 'a', các biến cách 'yo' (số nhiều) lần lượt thành 'ā' và 'e'.

අකාරන්ථතො නාමස්මා යොනං ටාටෙ හොන්ති යථාක්කමං, ටකාරා සබ්බදෙසත්ථා, බුද්ධා බුද්ධෙ, අතොති කිං? කඤ්ඤායො, ඉත්ථියො, වධුයො, ඉධ කස්මා න භවති අග්ගයො. අවිධානසාමත්ථියා.

Sau danh từ tận cùng bằng ‘a’, các biến cách ‘yo’ lần lượt thành ‘ā’ và ‘e’. Phụ âm ‘ṭ’ có nghĩa là thay thế toàn bộ. Ví dụ: buddhā, buddhe. Tại sao nói ‘sau a’? Để không áp dụng cho: kaññāyo, itthiyo, vadhuyo. Tại sao ở đây không thành aggayo? Do năng lực của việc không quy định.

42. නිනං වා.

42. Hoặc ‘ni’ (thành ‘ā’ và ‘e’).

අකාරන්තතො [Pg.83] නාමස්මා නිනං ටාටෙ වා හොන්ති යථාක්කමං. රූපා, රූපෙ, රූපානි, අතොත්වෙව අට්ඨීනි.

Sau danh từ tận cùng bằng ‘a’, biến cách ‘ni’ có thể tùy chọn trở thành ‘ā’ và ‘e’ một cách lần lượt. Ví dụ: rūpā, rūpe, rūpāni. Chính vì quy định ‘sau a’ nên có dạng aṭṭhīni.

43. ස්මාස්මිංනං.

43. ‘smā’ và ‘smiṃ’ (thành ‘ā’ và ‘e’).

අකාරන්තතො නාමස්මා ස්මාස්මින්නං ටාටෙ වා හොන්ති යථාක්කමං. බුද්ධා බුද්ධස්මා, බුද්ධෙ බුද්ධස්මිං, අතොත්වෙව අග්ගිස්මා අග්ගිස්මිං.

Sau danh từ tận cùng bằng ‘a’, các biến cách ‘smā’ và ‘smiṃ’ có thể tùy chọn trở thành ‘ā’ và ‘e’ một cách lần lượt. Ví dụ: buddhā (thay cho buddhasmā), buddhe (thay cho buddhasmiṃ). Chính vì quy định ‘sau a’ nên có dạng aggismā, aggismiṃ.

44. සස්සාය චතුත්ථියා.

44. Của biến cách thứ tư ‘sa’ thành ‘āya’.

අකාරන්තතො පරස්ස සස්ස චතුත්ථියා ආයො හොති වා. බුද්ධාය බුද්ධස්ස, භිය්‍යො තාදත්ථ්‍යෙයෙවායමායො දිස්සතෙ, ක්වචිදෙවඤ්ඤත්ථ, අතොත්වෙව ඉසිස්ස, චතුත්ථියාති කිං? බුද්ධස්ස මුඛං, අත්තත්ථන්ති අත්ථසද්දෙන සමාසො.

Sau từ tận cùng bằng ‘a’, biến cách thứ tư ‘sa’ có thể tùy chọn thành ‘āya’. Ví dụ: buddhāya, buddhassa. Dạng ‘āya’ này được thấy nhiều hơn trong ý nghĩa ‘vì mục đích đó’, và hiếm khi ở những nơi khác. Chính vì quy định ‘sau a’ nên có dạng isissa. Tại sao nói ‘biến cách thứ tư’? Để không áp dụng cho: buddhassa mukhaṃ (mặt của Đức Phật). Trong từ attatthaṃ là một hợp từ với từ attha.

සබ්බාදිතොපි ස්මාස්මිංසානං ටාටෙආයා හොන්තෙව… නිරුත්තිකාරානුමතත්තා බුද්ධවචනෙ සන්දස්සනවතො ච, තත්‍රොදමුදාහරණං ‘අස්මා ලොකා පරම්හා ච, උභයා ධංසතෙ නරො’, ‘ත්‍යාහං මන්තෙ පරත්ථද්ධො’, ‘යායෙව ඛො පනත්ථාය ආගච්ඡෙය්‍යාථො තමෙවත්ථං සාධුකං මනසිකරෙය්‍යාථො’ති.

Cũng sau các từ bắt đầu bằng sabba, các biến cách smā, smiṃ, và sa trở thành ā, e, và āya… vì được các nhà từ nguyên học chấp thuận và vì được thấy trong lời Phật dạy. Đây là ví dụ: ‘asmā lokā paramhā ca, ubhayā dhaṃsate naro’ (từ đời này và từ đời sau, con người từ bỏ cả hai), ‘tyāhaṃ mante paratthaddho’, ‘yāyeva kho panatthāya āgaccheyyātho tamevatthaṃ sādhukaṃ manasikareyyātho’ti (các ông đến vì mục đích nào, hãy tác ý kỹ lưỡng đến chính mục đích ấy).

45. ඝපතෙකස්මිං නාදීනං යයා.

45. Trong số ít của các từ có ký hiệu gha, pa, và nadī, (biến cách) thành ‘yā’.

ඝපතො නාදීනමෙකස්මිං යයා හොනි යථාක්කමං. කඤ්ඤාය, රත්තියා, ඉත්ථියා, ධෙනුයා, වධුයා, එකස්මින්ති කිං? කඤ්ඤාහි, රත්තීහි.

Sau các từ có ký hiệu gha, pa, và các từ nhóm nadī, trong số ít, (các biến cách) lần lượt trở thành ‘yā’. Ví dụ: kaññāya, rattiyā, itthiyā, dhenuyā, vadhuyā. Tại sao nói ‘trong số ít’? Để không áp dụng cho: kaññāhi, rattīhi.

46. ස්සා වා තෙතිමාමූහි.

46. Hoặc thành ‘ssā’ sau ta, eta, ima, và amu.

ඝපසඤ්ඤෙහි [Pg.84] තෙතිමාමූහි නාදීනමෙකස්මිංස්සා වා හොති, තස්සා කතං, තස්සා දීයතෙ, තස්සා නිස්සටං, තස්සා පරිග්ගහො, තස්සා පතිට්ඨිතං, තාය වා, එවං එතිස්සා එතාය, ඉමිස්සා ඉමාය, අමුස්සා අමුයා, එතෙහීති කිං? සබ්බාය, නාදීනං ත්වෙව? සා, ඝපතොත්වෙව? තාහි අමූහි.

Sau các từ có ký hiệu gha và pa, các từ ta, eta, ima, amu, và các từ nhóm nadī, trong số ít, (biến cách) có thể tùy chọn thành ‘ssā’. Ví dụ: tassā kataṃ, tassā dīyate, tassā nissaṭaṃ, tassā pariggaho, tassā patiṭṭhitaṃ, hoặc tāya. Tương tự: etissā hoặc etāya, imissā hoặc imāya, amussā hoặc amuyā. Tại sao nói ‘sau những từ này’? Để không áp dụng cho: sabbāya. Tại sao nói ‘nhóm nadī’? Để không áp dụng cho: sā. Tại sao nói ‘sau gha và pa’? Để không áp dụng cho: tāhi, amūhi.

47. නංම්හි නුක ද්වාදීනං සත්තරසන්නං.

47. Khi ‘naṃ’ theo sau, thêm ‘nuka’ cho mười bảy số bắt đầu từ dvi.

ද්වාදීනං සත්තරසන්නං සඞ්ඛ්‍යානං නුක හොති නංම්හි විභත්තම්හි, ද්වින්නං චතුන්නං, පඤ්චන්නං, එවං යාව අට්ඨාරසන්නං, උකාරො උච්චාරණත්ථො, කකාරො අන්තාවයවත්ථො, තෙන නංම්හි න දීඝො.

Đối với mười bảy số bắt đầu từ dvi, tiếp tố ‘nuka’ được thêm vào khi biến cách ‘naṃ’ theo sau. Ví dụ: dvinnaṃ, catunnaṃ, pañcannaṃ, và cứ thế cho đến aṭṭhārasannaṃ. Nguyên âm ‘u’ chỉ để phát âm, phụ âm ‘k’ chỉ rằng nó là thành phần cuối cùng. Do đó, không có sự kéo dài nguyên âm trước ‘naṃ’.

48. බසුකතින්නං.

48. Cũng cho bahu, sabba, và kati.

නංම්හි බහුනො කතිස්ස ච නුක හොති, බහුන්නං, කතින්නං.

Khi ‘naṃ’ theo sau, tiếp tố ‘nuka’ cũng được thêm vào cho bahu và kati. Ví dụ: bahunnaṃ, katinnaṃ.

49. ණ්ණංණ්ණන්නං තිතො ඣා.

49. Sau ti có ký hiệu jha, (naṃ) thành ṇṇaṃ và ṇṇannaṃ.

ඣසඤ්ඤා තිතො නංවචනස්ස ණ්ණංණ්ණන්නං හොති, තිණ්ණං, තිණ්ණන්නං, ඣාති කිං තිස්සන්නං.

Sau ti có ký hiệu jha, biến cách naṃ trở thành ṇṇaṃ và ṇṇannaṃ. Ví dụ: tiṇṇaṃ, tiṇṇannaṃ. Tại sao nói ‘jha’? Để không áp dụng cho: tissannaṃ.

50. උභින්නං.

50. Ubhinnaṃ.

උභා නංවචනස්ස ඉන්නං හොති, උභින්නං.

Sau ubha, biến cách naṃ được chuyển thành innaṃ. Ví dụ: ubhinnaṃ.

51. සුඤ සස්ස.

51. Biến cách sa thành suña.

නාමස්මා සස්ස සුඤ හොති, බුද්ධස්ස, ද්විසකාරපාඨෙන සිද්ධෙ ලාඝවත්ථමිදං.

Sau danh từ, biến cách sa được chuyển thành suña (biến mất). Ví dụ: buddhassa. Khi đã thành tựu bằng cách đọc hai chữ sa, (quy tắc) này là để cho sự ngắn gọn.

52. ස්සංස්සාස්සායෙස්විතරෙ කඤ්ඤෙභිමානමි.

52. Đối với itara v.v..., i (thay thế) trước ssaṃ, ssā, ssāya, esu.

ස්සමාදීස්විතරාදීනමි [Pg.85] හොති, ඉතරිස්සං, ඉතරිස්සා, එකිස්සං, එකිස්සා, අඤ්ඤිස්සං, අඤ්ඤිස්සා, එතිස්සං, එතිස්සා, එතිස්සාය, ඉමිස්සං, ඉමිස්සා, ඉමිස්සාය, එස්විති කිං? ඉතරාය, එසන්ති කිං? සබ්බස්සං, සබ්බස්සා.

Trước các biến cách ssaṃ v.v..., (nguyên âm cuối) của itara v.v... được chuyển thành i. Ví dụ: itarissaṃ, itarissā, ekissaṃ, ekissā, aññissaṃ, aññissā, etissaṃ, etissā, etissāya, imissaṃ, imissā, imissāya. Tại sao nói esu (v.v...)? (Để loại trừ trường hợp như) Itarāya. Tại sao nói e (v.v... trong danh sách các từ)? (Để loại trừ trường hợp như) Sabbassaṃ, sabbassā.

53. තාය වා.

53. Đối với tā, tùy chọn.

ස්සමාදීසු තස්සා වා ඉ හොති, තිස්සං තස්සං, තිස්සා තස්සා, තිස්සාය තස්සාය, ස්සංස්සාස්සායෙස්විත්වෙව? තාය.

Trước các biến cách ssaṃ v.v..., (nguyên âm cuối) của tā được tùy chọn chuyển thành i. Ví dụ: tissaṃ hoặc tassaṃ, tissā hoặc tassā, tissāya hoặc tassāya. Có phải chỉ trong trường hợp ssaṃ, ssā, ssāya, esu không? (Đúng vậy, ví dụ:) Tāya.

54. තෙතිමාතො සස්ස ස්සාය.

54. Sau tā, etā, imā, biến cách sa thành ssāya.

තාඑතාඉමාතො සස්ස ස්සායො හොති වා. තස්සාය තාය, එතිස්සාය එතාය, ඉමිස්සාය ඉමාය.

Sau tā, etā, imā, biến cách sa tùy chọn được chuyển thành ssāya. Ví dụ: Tassāya hoặc tāya, etissāya hoặc etāya, imissāya hoặc imāya.

55. රත්‍යාදීහි ටො ස්මිනො.

55. Sau ratti v.v..., ṭo của smiṃ.

රත්‍යාදීහි ස්මිනො ටො හොති වා, රත්තො රත්තියං, ආදො ආදිස්මිං.

Sau ratti v.v..., biến cách smiṃ tùy chọn được chuyển thành o. Ví dụ: ratto hoặc rattiyaṃ, ādo hoặc ādismiṃ.

56. සුහිසුභස්සො.

56. Đối với ubha, su và hi thành o.

උභස්ස සුහිස්වො හොති. උභොසු, උභොහි.

Đối với ubha, các biến cách su và hi được chuyển thành o. Ví dụ: Ubhosu, ubhohi.

57. ල්තුපිතාදිනමා සිම්හි.

57. Đối với các từ tận cùng bằng ttu và pitu v.v..., (nguyên âm cuối) thành ā khi đi với biến cách si.

ල්තුප්පච්චයන්තානං පිතාදීනං ච ආ හොති සිම්හි. කත්තා, පිතා. පිතු, මාතු, භාවු, මීතු, දුහිතු, ජාමාතු, නත්තු, හොතු, පොතු.

Đối với các từ tận cùng bằng tiếp vị ngữ ttu và đối với pitu v.v..., (nguyên âm cuối) được chuyển thành ā khi đi với biến cách si. Ví dụ: Kattā, pitā. (Nhóm pitu gồm:) Pitu, mātu, bhātu, mītu, duhitu, jāmātu, nattu, hotu, potu.

58. ගෙ අ ච.

58. Trong hô cách, cũng thành a.

ල්තුපිතාදීනං [Pg.86] අ හොති ගෙ ආ ච, භො කත්ත, භො කත්තා, භො පිත, භො පිතා.

Đối với các từ (tận cùng bằng) ttu và pitu v.v..., trong hô cách (ge), (nguyên âm cuối) được chuyển thành a và cũng thành ā. Ví dụ: bho katta, bho kattā, bho pita, bho pitā.

59. අයුනං වා දීඝො.

59. Trường hóa tùy chọn đối với a, i, u.

අ ඉ උ ඉච්චෙසං වා දීඝො හොති ගෙ පරෙ තිලිඞ්ගෙ. භො පුරිසා, භො පුරිස, භො අග්ගී, භො අග්ගි, භො භික්ඛූ, භො භික්ඛූ.

Đối với các nguyên âm a, i, u, chúng tùy chọn được trường hóa khi có hô cách (ge) theo sau, trong cả ba tính. Ví dụ: Bho purisā hoặc bho purisa, bho aggī hoặc bho aggi, bho bhikkhū hoặc bho bhikkhu.

60. ඝබ්‍රහ්මාදිතෙ.

60. Đối với các từ nhóm gha và brahman v.v..., (hô cách) thành e.

ඝතො බ්‍රහ්මාදිතො ච ගස්සෙ වා හොති. භොති කඤ්ඤෙ, භොති කඤ්ඤා, භො බ්‍රහ්මෙ, භො බ්‍රහ්ම, භො ඛත්තෙ, භො ඛත්ත, භො ඉසෙ, භො ඉසි, භො සඛෙ, භො සඛ. සඛි සඛීති ඉත්ථියං සිද්ධමෙව. ආකතිගණො-යං, එවමඤ්ඤත්‍රාපි.

Sau các từ nhóm gha và brahman v.v..., biến cách ga (hô cách) tùy chọn được chuyển thành e. Ví dụ: Bhoti kaññe hoặc bhoti kaññā, bho brahme hoặc bho brahma, bho khatte hoặc bho khatta, bho ise hoặc bho isi, bho sakhe hoặc bho sakha. Trong nữ tính, các dạng sakhi và sakhī đã được hình thành sẵn. Đây là một nhóm không xác định (ākatigaṇa), tương tự như vậy ở những nơi khác.

61. නම්මාදීහි.

61. Không áp dụng cho ammā v.v...

අම්මාදීහි ගස්සෙ න හොති. භොති අම්මා, භොති අන්නා, භොති අම්බා.

Sau ammā v.v..., biến cách ga (hô cách) không được chuyển thành e. Ví dụ: Bhoti ammā, bhoti annā, bhoti ambā.

62. රස්සො වා.

62. Tùy chọn đoản hóa.

අම්මාදීනං ගෙ රස්සො හොති වා. භොති අම්ම, භොති අම්මා.

Đối với ammā v.v..., trong hô cách (ge), (nguyên âm cuối) tùy chọn được đoản hóa. Ví dụ: Bhoti amma hoặc bhoti ammā.

63. ඝො ස්සං, ස්සා, ස්සායං තිංසු.

63. Đoản hóa gha trước ssaṃ, ssā, ssāya.

ස්සමාදීසු ඝො රස්සො හොති. තස්සං, තස්සා, තස්සාය, තං, සභතිං, එස්විති කිං? තාය, සභාය.

Trước các biến cách ssaṃ v.v..., từ nhóm gha được đoản hóa. Ví dụ: Tassaṃ, tassā, tassāya, taṃ, sabhatiṃ. Tại sao nói esu (v.v...)? (Để loại trừ trường hợp như) Tāya, sabhāya.

64. එකවචන යොස්ව-ඝොනං.

64. Đoản hóa các từ không thuộc nhóm gha trong số ít và trước yo.

එකවචනෙ [Pg.87] යොසු ච ඝඔකාරන්තවජ්ජිතා නං නාමානං රස්සො හොති තිලිඞ්ගෙ. ඉත්ථිං, ඉත්ථියා, ඉත්ථියො, වධුං වධුයා, වධුයො, දණ්ඩිං, දණ්ඩිනා, දණ්ඩිනො, සයම්භුං, සයම්භුනා, සයම්භුවො, අඝො නන්ති කිං? කඤ්ඤාය, කඤ්ඤායො, ඔග්ගහණමුත්තරත්ථං.

Trong các biến cách số ít và trước yo, đối với các danh từ ngoại trừ nhóm gha và các từ tận cùng bằng o, (nguyên âm cuối) được đoản hóa, trong cả ba tính. Ví dụ: Itthiṃ, itthiyā, itthiyo, vadhuṃ vadhuyā, vadhuyo, daṇḍiṃ, daṇḍinā, daṇḍino, sayambhuṃ, sayambhunā, sayambhuvo. Tại sao nói 'không phải gha'? (Để loại trừ trường hợp như) Kaññāya, kaññāyo. Việc bao gồm (từ tận cùng bằng) o là cho quy tắc sau.

65. ගෙ වා.

65. Đối với ge, là tùy chọn.

අඝොනං ගෙ වා රස්සො හොති තිලිඞ්ගෙ, ඉත්ථි, ඉත්ථී, වධු, වධූ, දණ්ඩි, දණ්ඩී, සයම්භු, සයම්භූ. අඝොනංත්වෙව? භොති කඤ්ඤා, භො ගො.

Đối với các danh từ không phải là gha, trong biến cách ge, nguyên âm cuối được rút ngắn tùy chọn ở cả ba tánh, (ví dụ:) itthi, itthī, vadhu, vadhū, daṇḍi, daṇḍī, sayambhu, sayambhū. (Nói) ‘không phải là gha’ để làm gì? (Để loại trừ các trường hợp như:) Bhoti kaññā, bho go.

66. සිස්මිං නානපුංසකස්ස.

66. Đối với (danh từ) không phải trung tánh, (sự rút ngắn) không (xảy ra) trong biến cách si và smiṃ.

නපුංසකවජ්ජිතස්ස නාමස්ස සිස්මිං රස්සො න හොති. ඉත්ථී, දණ්ඩී, වධූ, සයම්භූ. සිස්මින්ති කිං? ඉත්ථිං, අනපුංසකස්සාති කිං? දණ්ඩි කුලං.

Đối với danh từ không phải trung tánh, sự rút ngắn không xảy ra trong biến cách si và smiṃ. (Ví dụ:) Itthī, daṇḍī, vadhū, sayambhū. (Nói) ‘trong si và smiṃ’ để làm gì? (Để cho thấy nó xảy ra ở nơi khác, ví dụ:) Itthiṃ. (Nói) ‘không phải trung tánh’ để làm gì? (Để cho thấy nó xảy ra với trung tánh, ví dụ:) Daṇḍi kulaṃ.

67. ගොස්සාගසිහිනංසු ගාවගවා.

67. Đối với từ go, gāva và gava (là các dạng thay thế) trong các biến cách không phải là ga, si, hi, và naṃ.

ගසිහිනංවජ්ජිතාසු විභත්තීසු ගොසද්දස්ස ගාවගවා හොන්ති. (ගාවං, ගවං), ගාවො, ගවො, ගාවෙන, ගවෙන, ගාවස්ස, ගවස්ස, ගාවස්මා, ගවස්මා, ගාවෙ, ගවෙ. අගසිහිනංසූති කිං? භො ගො, ගො තිට්ඨති, ගොහි, ගොනං.

Trong các biến cách ngoại trừ ga, si, hi, và naṃ, từ go có các dạng là gāva và gava. (Ví dụ:) (Gāvaṃ, gavaṃ), gāvo, gavo, gāvena, gavena, gāvassa, gavassa, gāvasmā, gavasmā, gāve, gave. (Nói) ‘không phải là ga, si, hi, và naṃ’ để làm gì? (Để loại trừ các trường hợp:) Bho go, go tiṭṭhati, gohi, gonaṃ.

68. සුම්හි වා.

68. Trong biến cách su, là tùy chọn.

ගොස්ස සුම්හි ගාවගවා හොන්ති වා. ගාවෙසු, ගවෙසු, ගොසු.

Đối với từ go, trong biến cách su, các dạng gāva và gava xảy ra tùy chọn. (Ví dụ:) Gāvesu, gavesu, gosu.

69. ගවං සෙන.

69. Gavaṃ (là dạng thay thế) cùng với biến cách sa.

ගොස්ස [Pg.88] සෙ වා ගවං හොති සහ සෙන. ගවං, ගාවස්ස, ගවස්ස.

Đối với từ go, trong biến cách sa, gavaṃ xảy ra tùy chọn cùng với sa. (Ví dụ:) Gavaṃ, gāvassa, gavassa.

70. ගුන්නං ච නංනා.

70. Và gunnaṃ (là dạng thay thế) cùng với naṃ.

නංවචනෙන සහ ගොස්ස ගුන්නං හොති ගවංච වා. ගුන්නං, ගවං, ගොනං.

Cùng với biến cách naṃ, từ go có dạng là gunnaṃ, và cũng có dạng gavaṃ tùy chọn. (Ví dụ:) Gunnaṃ, gavaṃ, gonaṃ.

71. නාස්සා.

71. Đối với biến cách nā, (thay thế là) ā.

ගොතො නාස්ස ආ හොති වා. ගාවා, ගවා, ගාවෙන, ගවෙන.

Sau go, biến cách nā được thay thế bằng ā tùy chọn. (Ví dụ:) Gāvā, gavā, gāvena, gavena.

72. ගාවුම්හි.

72. Gāvuṃ (là dạng thay thế) trong biến cách aṃ.

අංවචනෙ ගොස්ස ගාව්හ වා හොති. වාව්හං, ගාවං, ගවං. ගොස්ස ගොණාදෙසො න කතො… සද්දන්තරත්තා.

Trong biến cách aṃ, từ go có dạng là gāvuṃ tùy chọn. (Ví dụ:) Gāvuṃ, gāvaṃ, gavaṃ. Sự thay thế goṇa cho go không được thực hiện... vì đó là một từ khác.

73. යං පීතො.

73. Yaṃ (là dạng thay thế cho aṃ) sau (nguyên âm) p và ī.

පසඤ්ඤීතො අංවචනස්ස යං වා හොති. ඉත්ථියං, ඉත්ථිං. පීතොති කිං? දණ්ඩිං, රත්තිං.

Sau (nguyên âm) được gọi là pa, biến cách aṃ được thay thế bằng yaṃ tùy chọn. (Ví dụ:) Itthiyaṃ, itthiṃ. (Nói) ‘sau p và ī’ để làm gì? (Để loại trừ:) Daṇḍiṃ, rattiṃ.

74. නං ඣීතො.

74. Naṃ (là dạng thay thế cho aṃ) sau (danh từ) jha và ī.

ඣසඤ්ඤීතො අංවචනස්ස නං වා හොති. දණ්ඩිනං, දණ්ඩිං. කථං ‘බුද්ධං ආදිච්චබන්ධුන’න්ති? යොගවිභාවා. ඣාති කිං? ඉත්ථිං. ඊති කිං? අග්ගිං.

Sau (danh từ) được gọi là jha, biến cách aṃ được thay thế bằng naṃ tùy chọn. (Ví dụ:) Daṇḍinaṃ, daṇḍiṃ. (Nếu vậy,) làm thế nào (có dạng) ‘buddhaṃ ādiccabandhunaṃ’? (Điều này được phép) do sự phân chia quy tắc. (Nói) ‘jha’ để làm gì? (Để loại trừ:) Itthiṃ. (Nói) ‘ī’ để làm gì? (Để loại trừ:) Aggiṃ.

75. යොනං නොනෙ පුමෙ.

75. Đối với yo, (các dạng thay thế là) no và ne, trong nam tánh.

ඣීතො [Pg.89] යොනං නොනෙ වා හොන්ති යථාක්කමං පුල්ලිඞ්ගෙ. දණ්ඩීනො, දණ්ඩිනෙ, දණ්ඩී, ඣීතො ත්වෙව? ඉත්ථියො, පුමෙති කිං? දණ්ඩීනි කුලානි.

Sau (danh từ) jha và ī, biến cách yo được thay thế bằng no và ne tùy chọn, theo thứ tự, trong nam tánh. (Ví dụ:) Daṇḍīno, daṇḍine, daṇḍī. (Nói) ‘sau jha và ī’ để làm gì? (Để loại trừ:) Itthiyo. (Nói) ‘trong nam tánh’ để làm gì? (Để loại trừ:) Daṇḍīni kulāni.

76. නො.

76. No (là dạng thay thế).

ඣීතො යොනං නො වා හොති පුල්ලිඞ්ගෙ. දණ්ඩිනො තිට්ඨන්ති, දණ්ඩිනො පස්ස, දණ්ඩී වා.

Sau (danh từ) jha và ī, biến cách yo được thay thế bằng no tùy chọn trong nam tánh. (Ví dụ:) Daṇḍino tiṭṭhanti, daṇḍino passa, hoặc là daṇḍī.

77. ස්මිනො නි.

77. Đối với smiṃ, (dạng thay thế là) ni.

ඣීතො ස්මිංවචනස්ස නි හොති වා, දණ්ඩිනි, දණ්ඩිස්මිං, ඣීතො ත්වෙව? අග්ගිස්මිං.

Sau (danh từ) jha và ī, biến cách smiṃ được thay thế bằng ni tùy chọn. (Ví dụ:) daṇḍini, daṇḍismiṃ. (Nói) ‘sau jha và ī’ để làm gì? (Để loại trừ:) Aggismiṃ.

78. අම්බ්වාදීහි.

78. (Cũng vậy) sau ambu và các từ tương tự.

අම්බුආදීහි ස්මිනොනි හොති වා, ඵලං පතති අම්බුනි, පුප්ඵං යථා පංසුනි ආතපෙ කතං, වාත්වෙව? අම්බුම්හි, පංසුම්හි.

Sau ambu và các từ tương tự, biến cách smiṃ được thay thế bằng ni tùy chọn. (Ví dụ:) phalaṃ patati ambuni, pupphaṃ yathā paṃsuni ātape kataṃ. (Nói) ‘tùy chọn’ để làm gì? (Để cho phép các dạng:) Ambumhi, paṃsumhi.

79. කම්මාදිතො.

79. (Cũng vậy) sau kamma và các từ tương tự.

කම්මාදිතො ස්මිනො නි හොති වා. කම්මනි කම්මෙ. කම්ම, චම්ම, වෙස්ම, භස්ම (අස්ම), බ්‍රහ්ම, අත්ත, ආතුම, ඝම්ම, මුද්ධ. කම්මාදිතොති කිං? බුද්ධෙ.

Sau kamma và các từ tương tự, biến cách smiṃ được thay thế bằng ni tùy chọn. (Ví dụ:) Kammani, kamme. (Nhóm kamma, v.v... gồm:) Kamma, camma, vesma, bhasma (asma), brahma, atta, ātuma, ghamma, muddha. (Nói) ‘sau kamma và các từ tương tự’ để làm gì? (Để loại trừ:) Buddhe.

80. නාස්සෙනො.

80. Eno (thay) cho nā.

කම්මාදිතො නාවචනස්ස එනො වා හොති. කම්මෙන, කම්මනා, චම්මෙන, චම්මනා, කම්මාදිතොත්වෙව? බුද්ධෙන.

Sau nhóm từ kamma, v.v..., biến cách nā được tùy chọn đổi thành eno. Ví dụ: Kammena, kammanā, cammena, cammanā. Tại sao lại nói 'sau nhóm kamma, v.v...'? (Để bao gồm cả) Buddhena.

81. ඣලා සස්ස නො.

81. Sau (gốc từ) jh và l, no (thay) cho sa.

ඣලතො [Pg.90] සස්ස නො වා හොති. අග්ගිනො අග්ගිස්ස, දණ්ඩිනො දණ්ඩිස්ස, භික්ඛුනො භික්ඛුස්ස, සයම්භුනො සයම්භුස්ස,

Sau (gốc từ) jh và l, biến cách sa được tùy chọn đổi thành no. Ví dụ: Aggino aggissa, daṇḍino daṇḍissa, bhikkhuno bhikkhussa, sayambhuno sayambhussa,

කථං ‘යො ච සිස්සො මහාමුනෙ’ ති? (3) ‘‘ඉතො ක්වචි සස්ස ටානුබන්ධො’’ති බ්‍රහ්මාදීසු පාඨා සස්ස එ ටානුබන්ධො.

Làm thế nào (có được câu) ‘yo ca sisso mahāmune’ ti? (3) Do có cách đọc trong nhóm brahmā, v.v... (theo quy tắc) ‘‘Ito kvaci sassa ṭānubandho’’, biến cách sa được thay bằng e có ký hiệu ṭa.

82. නා ස්මාස්ස.

82. Nā (thay) cho smā.

ඣලතො ස්මාස්ස නා හොති වා. අග්ගිනා අග්ගිස්මා, දණ්ඩිනා දණ්ඩිස්මා, භික්ඛුනා භික්ඛුස්මා, සයම්භුනා සයම්භුස්මා.

Sau (gốc từ) jh và l, biến cách smā được tùy chọn đổi thành nā. Ví dụ: Agginā aggismā, daṇḍinā daṇḍismā, bhikkhunā bhikkhusmā, sayambhunā sayambhusmā.

83. ලා යො නං වො පුමෙ.

83. Sau (gốc từ) l, vo (thay) cho yo trong nam tính.

ලතො යොනං වො හොති වා පුල්ලිඞ්ගෙ. භික්ඛවො භික්ඛූ, සයම්භුවො සයම්භූපුමෙති කිං? ආයූනි.

Sau (gốc từ) l, các biến cách yo được tùy chọn đổi thành vo trong nam tính. Ví dụ: Bhikkhavo bhikkhū, sayambhuvo sayambhū. Tại sao lại nói 'trong nam tính'? (Ví dụ:) Āyūni.

84. ජන්ත්වාදිතො නො ච.

84. Sau (nhóm từ) jantu, v.v..., no cũng (được thay thế).

ජන්ත්වාදිතො යොනං නො හොති වො ච වා පුල්ලිඞ්ගෙ. ජන්තුනො, ජන්තවො ජන්තුයො, ගොත්‍රභුනො, ගොත්‍රභුවො ගොත්‍රභූ. සහභුනො, සහභුවො සහභූ.

Sau nhóm từ jantu, v.v..., các biến cách yo được tùy chọn đổi thành no và cả vo trong nam tính. Ví dụ: Jantuno, jantavo jantuyo, gotrabhuno, gotrabhuvo gotrabhū. Sahabhuno, sahabhuvo sahabhū.

85. කූතො.

85. Sau (tiếp vị ngữ) kū.

කූපච්චයන්තතො යොනං නො වා හොති පුල්ලිඞ්ගෙ, විදුනො විදූ, විඤ්ඤුනො විඤ්ඤූ, සබ්බඤ්ඤුනො සබ්බඤ්ඤූ.

Sau (gốc từ) tận cùng bằng tiếp vị ngữ kū, các biến cách yo được tùy chọn đổi thành no trong nam tính, ví dụ: viduno vidū, viññuno viññū, sabbaññuno sabbaññū.

86. ධලාපො-මුස්මා.

86. Sau amu, yo bị xóa bỏ.

අමුසද්දතො යොනං ලොපොව හොති පුල්ලිඞ්ගෙ, අමූ, පුමෙත්වෙව? අමුයො අමූනි. වොපවාදොයං.

Sau từ amu, các biến cách yo chỉ bị xóa bỏ trong nam tính, ví dụ: amū. Tại sao lại nói 'chỉ trong nam tính'? (Ví dụ:) Amuyo amūni. Đây là ngoại lệ của (quy tắc đổi thành) vo.

87. න නො සස්ස.

87. Không đổi no cho sa.

අමුස්මා [Pg.91] සස්ස නො න හොති, අමුස්ස, නොති කිං? අමුයා.

Sau amu, biến cách sa không được đổi thành no, ví dụ: amussa. Tại sao lại nói 'no'? (Ví dụ:) Amuyā.

88. යොලොපනිසු දීඝො.

88. Trường hóa (nguyên âm) khi yo bị xóa bỏ và trước ni.

යොනං ලොපෙ නිසු ච දීඝො හොති, අට්ඨී අට්ඨීනි, යොලොපනිසූති කිං? රත්තියො.

Khi các biến cách yo bị xóa bỏ và trước ni, trường hóa (nguyên âm) xảy ra, ví dụ: aṭṭhī aṭṭhīni. Tại sao lại nói 'khi yo bị xóa bỏ và trước ni'? (Ví dụ:) Rattiyo.

89. සුනංහිසු.

89. Trước su, naṃ, và hi.

එසු නාමස්ස දීඝො හොති. අග්ගීසු, අග්ගීනං, අග්ගීහි.

Trước những (biến cách) này, (nguyên âm cuối của) gốc từ được trường hóa. Ví dụ: Aggīsu, aggīnaṃ, aggīhi.

90. පඤ්චාදීනං චුද්දසන්නම.

90. Đối với mười bốn (số đếm) bắt đầu từ pañca, (nguyên âm cuối là) a.

පඤ්චාදීනං චුද්දසන්නං සුනංහිස්ව හොති. පඤ්චසු, පඤ්චන්නං, පඤ්චහි, ඡසු, ඡන්නං, ඡහි, එවං යාව අට්ඨරසා.

Đối với mười bốn số đếm bắt đầu từ pañca, (nguyên âm cuối) trở thành a trước su, naṃ, và hi. Ví dụ: Pañcasu, pañcannaṃ, pañcahi, chasu, channaṃ, chahi, cứ như vậy cho đến aṭṭhārasa.

91. ය්වාදො න්තුස්ස.

91. Trước yo, v.v..., a (thay) cho ntu.

ය්වාදීසු න්තුස්ස අ හොති. ගුණවන්තා, ගුණවන්තං, ගුණවන්තෙ, ගුණවන්තෙන ඉච්චාදි, ය්වා-දොති කිං? ගුණවා තිට්ඨති.

Trước yo, v.v..., a thay cho ntu. Ví dụ: Guṇavantā, guṇavantaṃ, guṇavante, guṇavantena, v.v... Tại sao lại nói 'trước yo, v.v...'? (Ví dụ:) Guṇavā tiṭṭhati.

92. න්තස්ස ච ට වංසෙ.

92. Và ṭa (thay) cho nta trước aṃ và se.

අංසෙසු න්තප්පච්චයස්ස ට හොති වා න්තුස්ස ච. යං යං හි රාජ භජති සන්තංවායදි වා අසං, කිච්චා-නකුබ්බස්ස කරෙය්‍ය කිච්චං, හිමවංව පබ්බතං, සුජාතිමන්තොපි අජාතිමස්ස. යොගවිභාගෙනාඤ්ඤත්‍රාපි. චක්ඛුමා අන්ධිතා හොන්ති, වග්ගුමුදාතීරියා පන භික්ඛූ වණ්ණවා හොන්ති.

Trước aṃ và se, tiếp vị ngữ nta và ntu được tùy chọn đổi thành ṭa. Ví dụ: Yaṃ yaṃ hi rāja bhajati santaṃvāyadi vā asaṃ, kiccā-nakubbassa kareyya kiccaṃ, himavaṃva pabbataṃ, sujātimantopi ajātimassa. Do sự phân chia quy tắc, (nó cũng được áp dụng) ở những nơi khác. Ví dụ: Cakkhumā andhitā honti, vaggumudātīriyā pana bhikkhū vaṇṇavā honti.

93. යොසු ඣිස්ස පුමෙ.

93. Trước yo, a (thay) cho i của (gốc từ) jha trong nam tính.

ඣසඤ්ඤස්ස [Pg.92] ඉස්ස යොසු වා ට හොති පුල්ලිඞ්ගෙ. අග්ගයො අග්ගී, ඣග්ගහණං කිං? ඉකාරන්තසමුදායස්ස ට මා සියාභි, රත්තියො, ඉග්ගහණං කිං? දණ්ඩිනො, පුමෙති කිං? අට්ඨීනි.

Đối với nguyên âm i của gốc từ có tên là jha, a (ṭa) tùy chọn thay thế nó trước yo trong nam tính. Ví dụ: Aggayo aggī. Tại sao lại nói jha? Để a không thay thế cho toàn bộ nhóm từ tận cùng bằng i, ví dụ: rattiyo. Tại sao lại nói i? (Ví dụ:) Daṇḍino. Tại sao lại nói 'trong nam tính'? (Ví dụ:) Aṭṭhīni.

94. වෙවොසු ලුස්ස.

94. Trước vo và ve, a (thay) cho u.

ලසඤ්ඤස්ස උස්ස වෙවොසු ට හොති. භික්ඛවෙ, භික්ඛවො, වෙවොසූති කිං? ජන්තුයො, උග්ගහණං කිං? සයම්භුවො.

Sau u của danh từ được gọi là la, ve và vo được dùng. Ví dụ: bhikkhave, bhikkhavo. Tại sao nói ve và vo? (Để bao gồm) jantuyo. Tại sao đề cập đến u? (Để bao gồm) sayambhuvo.

95. යොම්හි වා ක්වචි.

95. Hoặc đôi khi ở trong cái nào.

යොම්හි ක්වචි ලසඤ්ඤස්ස උස්ස වා ට හොති. හෙතයො, නන්දන්ති තං කුරයො දස්සනෙන, අජ්ජෙව තං කුරයො පාපයතු. වාති කිං? හෙතුයො.

Sau u của danh từ được gọi là la, yo được dùng tùy chọn. Ví dụ: hetayo, (như trong câu) họ vui mừng khi thấy các Kuru, mong rằng các Kuru sẽ đến ngay hôm nay. Tại sao nói tùy chọn? (Để có dạng) hetuyo.

96. පුමාලපනෙ වෙවො.

96. Trong hô cách giống đực, (dùng) ve và vo.

ලසඤ්ඤතො උතො යොස්සාලපනෙ වෙවො හොන්ති වා පුල්ලිඞ්ගෙ. භික්ඛවෙ, භික්ඛවො භික්ඛූ, පුමෙති කිං ආයූනි, ආලපනෙති කිං? ජන්තුයො තිට්ඨන්ති, ලුතොත්වෙව? ධෙනුයො, සයම්භුවො.

Sau u của danh từ được gọi là la, trong hô cách giống đực, ve và vo được dùng tùy chọn. Ví dụ: bhikkhave, bhikkhavo, bhikkhū. Tại sao nói giống đực? (Để loại trừ) āyūni. Tại sao nói hô cách? (Để loại trừ) jantuyo tiṭṭhanti (các chúng sanh đứng). Tại sao chỉ nói u? (Để bao gồm) dhenuyo, sayambhuvo.

97. ස්මාහිස්මිං නං ම්හාභිම්හි.

97. mhā, bhi, mhi (thay cho) smā, hi, smiṃ, naṃ.

නාමස්මා පරෙසං ස්මාහිස්මින්නං ම්හා භිම්හි වා හොන්ති යථාක්කමං. බුද්ධම්හා බුද්ධස්මා, බුද්ධෙභි බුද්ධෙහි, බුද්ධම්හි බුද්ධස්මිං, බහුලාධිකාරාඅපවාදවිසයෙපි, දසසහස්සිම්හි ධාතුයා.

Sau danh từ, mhā, bhi, mhi được dùng tùy chọn để thay thế cho smā, hi, smiṃ theo thứ tự. Ví dụ: buddhamhā hoặc buddhasmā, buddhebhi hoặc buddhehi, buddhamhi hoặc buddhasmiṃ. Do quyền hạn của quy tắc bahula (đa dạng), ngay cả trong trường hợp ngoại lệ, (ta có) dasasahassimhi dhātuyā.

98. සුහිස්වස්සෙ.

98. e (thay cho) su và hi.

අකාරන්තස්ස [Pg.93] සුහිස්වෙ හොති. බුද්ධෙසු බුද්ධෙහි.

Sau danh từ tận cùng bằng a, e được dùng thay cho su và hi. Ví dụ: buddhesu, buddhehi.

99. සබ්බාදීනං නංම්හීච.

99. Của các từ sabba, v.v., và trong naṃ và mhi.

අකාරන්තානං සබ්බාදීනං එ හොති නංම්හි සුහිසු ච. සබ්බෙසං, සබ්බෙසු, සබ්බෙහි, සබ්බාදීනන්ති කිං? බුද්ධානං, අස්සෙත්වෙව? අමූසං. සබ්බ කතර කතම උභය ඉතර අඤ්ඤ අඤ්ඤතර අඤ්ඤතම (4) ‘‘පුබ්බපරා-වරදක්ඛිණුත්තරා-ධරානි වවත්ථායමසඤ්ඤායං’’ (පා,1,1,34) ය ත්‍ය ත එත ඉම අමු කිං එක තුම්හ අම්හ.

Đối với các đại từ tận cùng bằng a bắt đầu bằng sabba, e được dùng trước các biến cách naṃ, mhi, su, và hi. Ví dụ: sabbesaṃ, sabbesu, sabbehi. Tại sao nói sabba, v.v.? (Để loại trừ) buddhānaṃ. Tại sao chỉ nói tận cùng bằng a? (Để loại trừ) amūsaṃ. (Nhóm sabba, v.v. bao gồm:) Sabba, katara, katama, ubhaya, itara, añña, aññatara, aññatama, (4) “pubba, para, avara, dakkhiṇa, uttara, adhara” khi không phải là tên riêng trong sự sắp xếp, ya, tya, ta, eta, ima, amu, kiṃ, eka, tumha, amha.

100. සංසානං.

100. saṃ và sānaṃ (thay cho) naṃ.

සබ්බාදිතො නංවචනස්ස සංසානං හොන්ති. සබ්බෙසං, සබ්බෙසානං.

Sau các từ sabba, v.v., saṃ và sānaṃ được dùng thay cho biến cách naṃ. Ví dụ: sabbesaṃ, sabbesānaṃ.

101. ඝපා සස්ස ස්සා වා.

101. Sau gha và pa, ssā được dùng tùy chọn thay cho sa.

සබ්බාදීනං ඝපතො සස්ස ස්සා වා හොති, සබ්බස්සා සබ්බාය, පග්ගහණමුත්තරත්ථං.

Sau các từ sabba, v.v. được gọi là gha và pa, ssā được dùng tùy chọn thay cho sa. Ví dụ: sabbassā hoặc sabbāya. Việc đề cập đến pa là cho quy tắc sau.

102. ස්මිනො ස්සං.

102. ssaṃ (thay cho) smiṃ.

සබ්බාදීනං ඝපතො ස්මිනො ස්සං වා හොති, සබ්බස්සං සබ්බාය, අමුස්සං අමුයා.

Sau các từ sabba, v.v. được gọi là gha và pa, ssaṃ được dùng tùy chọn thay cho smiṃ. Ví dụ: sabbassaṃ hoặc sabbāya, amussaṃ hoặc amuyā.

103. යං.

103. yaṃ.

ඝපතො ස්මිනො යං වා හොති, කඤ්ඤායං කඤ්ඤාය, රත්තියං රත්තියා, වධුයං වධුයා, සබ්බායං සබ්බාය, අමුයං අමුයා.

Sau danh từ được gọi là gha và pa, yaṃ được dùng tùy chọn thay cho smiṃ. Ví dụ: kaññāyaṃ hoặc kaññāya, rattiyaṃ hoặc rattiyā, vadhuyaṃ hoặc vadhuyā, sabbāyaṃ hoặc sabbāya, amuyaṃ hoặc amuyā.

104. තිං සභාපරිසාය.

104. tiṃ (sau) sabhā và parisā.

සභාපරිසාහි [Pg.94] ස්මිනො තිං වා හොති, සභතිං සභාය, පරිසතිං පරිසාය.

Sau sabhā và parisā, tiṃ được dùng tùy chọn thay cho smiṃ. Ví dụ: sabhatiṃ hoặc sabhāya, parisatiṃ hoặc parisāya.

105. පදාදීහි සි.

105. si (sau) pada, v.v.

එහි ස්මිනො සි හොති වා, පදසි පදස්මිං, බිලසි බිලස්මිං.

Sau những từ này (pada, v.v.), si được dùng tùy chọn thay cho smiṃ. Ví dụ: padasi hoặc padasmiṃ, bilasi hoặc bilasmiṃ.

106. නාස්ස සා.

106. sā (thay cho) nā.

පදාදීහි නාස්ස සා හොති වා, පදසා පදෙන, බිලසා බිලෙන.

Sau pada, v.v., sā được dùng tùy chọn thay cho nā. Ví dụ: padasā hoặc padena, bilasā hoặc bilena.

107. කොධාදීහි.

107. (Sau) kodha, v.v.

එහි නාස්ස සා හොති වා, කොධසා කොධෙන, අත්ථසා අත්ථෙන.

Sau những từ này (kodha, v.v.), sā được dùng tùy chọn thay cho nā. Ví dụ: kodhasā hoặc kodhena, atthasā hoặc atthena.

108. අතෙන.

108. ena (sau) a.

අකාරන්තතො පරස්ස නාවචනස්ස එනාදෙසො හොති, බුද්ධෙන, අතොති කිං? අග්ගිනා.

Sau danh từ tận cùng bằng a, biến cách nā được thay thế bằng ena. Ví dụ: buddhena. Tại sao nói sau a? (Để loại trừ) agginā.

109. සිස්සො.

109. o (thay cho) si.

අකාරන්තතො නාමස්මා සිස්ස ඔ හොති, බුද්ධො, අතොත්වෙව? අග්ගි.

Sau danh từ tận cùng bằng `a`, `si` được biến thành `o`. Ví dụ: `buddho`. (Hỏi:) Chỉ sau `a` thôi sao? (Đáp:) `Aggi`.

110. ක්වචෙ වා.

110. Hoặc đôi khi.

අකාරන්තතො නාමස්මා සිස්ස එ හොති වා ක්වචි, වනප්පගුම්බෙ යථා ඵුස්සිතග්ගෙ. අපවාදවිසයෙපි බහුලංවීධානා-සුඛෙ දුක්ඛෙ[Pg.95]. වාති කිං? වනප්පගුම්බො ක්වචීති කිං? පක්ඛෙ සබ්බත්ථ මා හොතු.

Sau danh từ tận cùng bằng `a`, `si` đôi khi được biến thành `e` một cách tùy chọn. Ví dụ: `vanappagumbe yathā phussitagge`. Ngay cả trong trường hợp ngoại lệ, do quy tắc áp dụng rộng rãi, (ví dụ:) `sukhe`, `dukkhe`. (Hỏi:) Tại sao nói 'tùy chọn' (`vā`)? (Đáp:) Để có dạng `vanappagumbo`. (Hỏi:) Tại sao nói 'đôi khi' (`kvaci`)? (Đáp:) Để trường hợp tùy chọn không xảy ra ở mọi nơi.

111. අං නපුංසකෙ.

111. `Aṃ` trong trung tánh.

අකාරන්තතො නාමස්මා සිස්ස අං හොති නපුංසකලිඞ්ගෙ. රූපං.

Sau danh từ tận cùng bằng `a` thuộc trung tánh, `si` được biến thành `aṃ`. Ví dụ: `Rūpaṃ`.

112. යොනං නි.

112. `Yo` thành `ni`.

අකාරන්තතො නාමස්මා යොනං නි හොති නපුංසකෙ. සබ්බානි රූපානි, නිච්චවිධානෙ ඵලං එකච්චාදිසබ්බාදීනං පඨමායං.

Sau danh từ tận cùng bằng `a` thuộc trung tánh, `yo` được biến thành `ni`. Ví dụ: `Sabbāni rūpāni`. Do là quy tắc bắt buộc, đây là kết quả cho các từ `ekacca`, `sabba` v.v... trong biến cách thứ nhất.

113. ඣලා වා.

113. Sau `jhala`, tùy chọn.

ඣලතො යොනං නි හොති වා නපුංසකෙ, අට්ඨීනි අට්ඨී, ආයූනි ආයූ.

Sau phụ âm `jhala` thuộc trung tánh, `yo` được biến thành `ni` một cách tùy chọn. Ví dụ: `aṭṭhīni` hoặc `aṭṭhī`, `āyūni` hoặc `āyū`.

114. ලොපො.

114. Lược bỏ.

ඣලතො යොනං ලොපො හොති, අට්ඨී, ආයූ, අග්ගී, භික්ඛූ, ඣලාත්වෙව? අග්ගයො. පගෙව කස්මා න හොති? අන්තරඞ්ගත්තා අකාරස්ස.

Sau phụ âm `jhala`, `yo` bị lược bỏ. Ví dụ: `aṭṭhī, āyū, aggī, bhikkhū`. (Hỏi:) Chỉ sau `jhala` thôi sao? (Đáp:) `Aggayo`. (Hỏi:) Tại sao không xảy ra trước đó? (Đáp:) Do tính chất nội tại của `a-kāra`.

115. ජන්තුහෙත්වීඝපෙහි වා.

115. Sau `jantu`, `hetu`, `ī`, `ghapa`, tùy chọn.

ජන්තුහෙතූහි ඊකාරන්තෙහි ඝප සඤ්ඤෙහි ච පරෙසං යොනං වා ලොපො හොති, ජන්තූ ජන්තුයො, හෙතූ හෙතුයො, දණ්ඩී දණ්ඩියො, කඤ්ඤා කඤ්ඤායො, රත්තී රත්තියො, ඉත්ථී ඉත්ථියො, ධෙනූ ධෙනුයො, වධූ වධුයො.

Sau các từ `jantu`, `hetu`, các từ tận cùng bằng `ī`, và các từ có ký hiệu `ghapa`, `yo` theo sau được lược bỏ một cách tùy chọn. Ví dụ: `jantū` hoặc `jantuyo`, `hetū` hoặc `hetuyo`, `daṇḍī` hoặc `daṇḍiyo`, `kaññā` hoặc `kaññāyo`, `rattī` hoặc `rattiyo`, `itthī` hoặc `itthiyo`, `dhenū` hoặc `dhenuyo`, `vadhū` hoặc `vadhuyo`.

116. යෙ පස්සිවණ්ණස්ස.

116. Của `i-vaṇṇa` thuộc nhóm `pa` khi có `ya` theo sau.

පසඤ්ඤස්ස [Pg.96] ඉවණ්ණස්ස ලොපො හොති වා යකාරෙ, රත්‍යො රත්‍යා, රත්‍යං, පොක්ඛරඤ්ඤො, පොක්ඛරඤ්ඤා, පොක්ඛරඤ්ඤං, වා ත්වෙව? රත්තියො, පස්සාති කිං? දණ්ඩියො, ඉවණ්ණස්සාති කිං? ධෙනුයො වධුයො. කථං ‘අනුඤ්ඤාතො අහං මත්‍යා’ති? ‘යෙ පස්සා’ති යොගවිභාගා.

`I-vaṇṇa` của danh từ có ký hiệu `pa` được lược bỏ một cách tùy chọn khi có `ya` theo sau. Ví dụ: `ratyo`, `ratyā`, `ratyaṃ`; `pokkharañño`, `pokkharaññā`, `pokkharaññaṃ`. (Hỏi:) Tại sao nói 'tùy chọn'? (Đáp:) Để có dạng `Rattiyo`. (Hỏi:) Tại sao nói 'của nhóm `pa`'? (Đáp:) Để có dạng `Daṇḍiyo`. (Hỏi:) Tại sao nói 'của `i-vaṇṇa`'? (Đáp:) Để có dạng `Dhenuyo`, `vadhuyo`. (Hỏi:) Vậy làm thế nào có dạng 'anuññāto ahaṃ matyā'? (Đáp:) Do sự phân chia cú pháp của 'ye passā'.

117. ගසීනං.

117. Của `ga` và `si`.

නාමස්මා ගසීනං ලොපො හොති විජ්ඣන්තරාභාවෙ, භො පුරිස, අයං, දණ්ඩී.

Sau danh từ, `ga` và `si` bị lược bỏ khi không có phép biến đổi nào khác. Ví dụ: `bho purisa`, `ayaṃ`, `daṇḍī`.

118. අසඞ්ඛ්‍යෙහි සබ්බාසං.

118. Sau các bất biến từ, của tất cả (biến cách).

අවිජ්ජමානසඞ්ඛ්‍යෙහි පරාසං සබ්බාසං විභත්තීනං ලොපො හොති, ච වා එව එවං, එතස්මායෙව ලිඞ්ගා අසඞ්ඛ්‍යෙහි ස්‍යාද්‍යුප්පත්ති අනුමීයතෙ.

Sau các từ không có số (bất biến từ), tất cả các biến cách vị theo sau đều bị lược bỏ. Ví dụ: `ca`, `vā`, `eva`, `evaṃ`. Chính từ dấu hiệu này, người ta suy ra rằng các biến cách vị như `si` v.v... có phát sinh sau các bất biến từ (rồi bị lược bỏ).

119. එකත්ථතායං.

119. Trong (trường hợp) hợp thể.

එකත්ථීභාවෙ සබ්බාසං විභත්තීනං ලොපො හොති බහුලං, පුත්තීයති, රාජපුරිසො, වාසිට්ඨො, ක්වචි න හොති බහුලං විධානා-පරන්තපො, භගන්දරො, පරස්සපදං, අත්තනොපදං, ගවම්පති, දෙවානංපියතිස්සො, අන්තෙවාසී, ජනෙසුතො මමත්තං මාමකො.

Khi hợp thành một nghĩa (trong hợp thể), tất cả các biến cách vị thường bị lược bỏ. Ví dụ: `puttīyati`, `rājapuriso`, `vāsiṭṭho`. Đôi khi không bị lược bỏ, do quy tắc áp dụng rộng rãi. Ví dụ: `parantapo`, `bhagandaro`, `parassapadaṃ`, `attanopadaṃ`, `gavampati`, `devānaṃpiyatisso`, `antevāsī`, `janesuto`, `mamattaṃ`, `māmako`.

120. පුබ්බස්මාමාදිතො.

120. Của thành phần đứng trước trong hợp thể `amādi`.

අමාදෙකත්ථා පුබ්බං යදෙකත්ථං තතො පරාසං සබ්බාසං විභත්තීනං ලොපො හොති. අධිත්ථි. ඉධ න හොති බහුලං

Biến cách vị của thành phần đứng trước trong hợp thể `amādi` bị lược bỏ. Ví dụ: `Adhitthi`. Ở đây, (việc lược bỏ) thường không xảy ra.

විධානා [Pg.97] යථාපත්ථීයා, යථාපරිසාය, පුබ්බස්මාති කිං? ගාමගතො.

do quy định (trước). Ví dụ: `yathāpatthīyā`, `yathāparisāya`. (Hỏi:) Tại sao nói 'của thành phần đứng trước'? (Đáp:) `Gāmagato`.

121. නාතොම පඤ්චමියා.

121. Không (lược bỏ) sau `a` trong (hợp thể) `amā` đối với biến cách thứ năm.

අමාදෙකත්ථා පුබ්බං යදෙකත්ථමකාරන්තං, තතො පරාසං සබ්බාසං විභත්තීනං ලොපො න හොති, අන්තු, භවත්‍යපඤ්චම්‍යා, උපකුම්භං, අපඤ්චමියාති කිං? උපකුම්භා ආනය.

Biến cách vị của thành phần đứng trước tận cùng bằng `a` trong hợp thể `amādi` không bị lược bỏ, ngoại trừ biến cách thứ năm. Ví dụ: `upakumbhaṃ`. (Hỏi:) Tại sao nói 'ngoại trừ biến cách thứ năm'? (Đáp:) `Upakumbhā ānaya`.

122. වා තතියාසත්තමිනං.

122. Tùy chọn đối với biến cách thứ ba và thứ bảy.

අමාදෙකත්ථා පුබ්බං යදෙකත්ථමකාරන්තං, තතො පරාසං තතියාසත්ථමීනං වා අං හොති, උපකුම්භෙන කතං, උපකුම්භං කතං, උපකුම්තෙ නිධෙහි, උපකුම්භං නිධෙහි.

Trong hợp thể `amādi`, biến cách vị thứ ba và thứ bảy của thành phần đứng trước tận cùng bằng `a` được biến thành `aṃ` một cách tùy chọn. Ví dụ: `upakumbhena kataṃ` hoặc `upakumbhaṃ kataṃ`; `upakumbhe nidhehi` hoặc `upakumbhaṃ nidhehi`.

123. රාජසී නාම්හි.

123. `Rāja` thành `rāji` trước `nā`.

නාම්හි රාජස්සි වා හොති, සබ්බදත්තෙන රාජිනා, වාත්වෙව? රඤ්ඤා.

Trước `nā`, `rāja` được biến thành `rāji` một cách tùy chọn. Ví dụ: `sabbadattena rājinā`. (Hỏi:) Tại sao nói 'tùy chọn'? (Đáp:) Để có dạng `Raññā`.

124. සුනංහිසූ.

124. Đối với su, naṃ, hi, su (thì thành) ū.

රාජස්ස ඌ හොති වා සුනංහිසු, රාජූසු රාජෙසු, රාජූනං රඤ්ඤං, රාජූහි රාජෙහි.

Sau từ rāja, ū được tùy chọn thay thế cho các biến cách su, naṃ, hi, su. Ví dụ: rājūsu hoặc rājesu, rājūnaṃ hoặc raññaṃ, rājūhi hoặc rājehi.

125. ඉමස්සාදිත්ථියංටෙ.

125. Đối với từ ima v.v... ở nữ tính, (biến cách) là ṭe.

ඉමසද්දස්සානිත්ථියං ටෙ හොති වා සුනංහිසු, එසු ඉමෙසු, එසං ඉමෙසං, එසි ඉමෙහි, අනිත්ථියන්ති කිං? ඉමාසු, ඉමාසං, ඉමාහි.

Sau đại từ ima ở phi-nữ tính, ṭe được tùy chọn thay thế cho các biến cách su, naṃ, hi, su. Ví dụ: esu hoặc imesu, esaṃ hoặc imesaṃ, esi hoặc imehi. Tại sao nói "phi-nữ tính"? (Để loại trừ các trường hợp như:) imāsu, imāsaṃ, imāhi.

126. නාම්හ නිමි.

126. Đối với nā và mhā (thì thành) ni và mi.

ඉමසද්දස්සානිත්ථියං [Pg.98] නාම්හි අනඉමිඉච්චාදෙසා හොන්ති, අනෙන ඉමීනා, අනිත්ථියංත්වෙව? ඉමාය.

Sau đại từ ima ở phi-nữ tính, đối với biến cách nā và mhi, các hình thức thay thế ana và imi được hình thành. Ví dụ: anena, imīnā. Chỉ ở phi-nữ tính thôi. (Để loại trừ) imāya.

127. සිම්හ නපුංසකස්සායං.

127. Ở biến cách si, ayaṃ (thay thế cho ima) ở phi-trung tính.

ඉමසද්දස්සානපුංසකස්ස අයං හොති සිම්හි, අයං පුරිසො, අයං ඉත්ථී, අනපුංසකස්සාති කිං? ඉමං.

Sau đại từ ima ở phi-trung tính, ayaṃ được thay thế (cho ima) ở biến cách si. Ví dụ: ayaṃ puriso, ayaṃ itthī. Tại sao nói "phi-trung tính"? (Để loại trừ) imaṃ.

128. ත්‍යතෙතානං තස්ස සො.

128. Đối với tya, ta, eta, so thay thế cho ta của chúng.

ත්‍යතෙතානමනපුංසකානං තස්ස සො හොති සිම්හි, ස්‍යො පුරිසො, ස්‍යා ඉත්ථී, එවං සො, සා, එසො, එසා, අනපුංසකස්සෙත්වෙව? ත්‍යං, තං, එතං.

Sau các đại từ tya, ta, eta ở phi-trung tính, so được thay thế cho ta ở biến cách si. Ví dụ: syo puriso, syā itthī. Tương tự: so, sā, eso, esā. Chỉ ở phi-trung tính thôi. (Để loại trừ) tyaṃ, taṃ, etaṃ.

129. මස්සාමුස්ස.

129. So (thay thế) cho ma của amu.

අනපුංසකස්සාමුස්ස මකාරස්ස සො හොති සිම්හි, අසු පුරිසො, අසු ඉත්ථී.

Sau đại từ amu ở phi-trung tính, mẫu tự ma được thay thế bằng so ở biến cách si. Ví dụ: asu puriso, asu itthī.

130. කෙ වා.

130. Ka (được thêm vào) tùy chọn.

අමුස්ස මස්ස කෙ වා සො හොති, අසුකො අමුකො, අසුකා අමුකා, අසුකං අමුකං, අසුකානි අමුකානි.

Sau amu, ma được tùy chọn thay thế bằng ka. Ví dụ: asuko (và) amuko, asukā (và) amukā, asukaṃ (và) amukaṃ, asukāni (và) amukāni.

131. තතස්ස නො තබ්බාසු.

131. Na (thay thế) cho ta của từ ta trong tất cả (các biến cách).

තසද්දස්ස තස්ස නො වා හොති සබ්බාසු විභත්තීසු, නෙ තෙ නායො තායො, නං තං, නානි තානි ඉච්චාදි.

Sau đại từ ta, na được tùy chọn thay thế cho ta trong tất cả các biến cách. Ví dụ: ne hoặc te, nāyo hoặc tāyo, naṃ hoặc taṃ, nāni hoặc tāni, v.v...

132. ට සස්මාස්මිංස්සායස්සංස්සාසංම්හාම්හිස්වි මස්ස ච.

132. Ṭa (thay thế) cho các biến cách sa, smā, smiṃ, ssāya, ssaṃ, ssā, saṃ, mhā, mhi, su sau ima và (ta).

සාදීස්විමස්ස [Pg.99] තතස්ස ච ටො වා හොති, අස්ස ඉමස්ස, අස්මා ඉමස්මා, අස්මිං ඉමස්මිං, අස්සාය ඉමිස්සාය, අස්සං ඉමිස්සං, අස්සා ඉමිස්සා, ආසං ඉමාසං, අම්හා ඉමම්හා, අම්හි ඉමම්හි, අස්ස තස්ස, අස්මා තස්මා, අස්මිං තස්මිං, අස්සාය තස්සාය, අස්සං තස්සං, අස්සා තස්සා, ආසං තාසං, අම්හා තම්හා, අම්හි තම්හි, ස්සායාදිග්ගහණමාදෙසන්තරෙ මා හොතූති.

Sau ima và ta, ṭa được tùy chọn thay thế cho các biến cách sa v.v... Ví dụ: assa hoặc imassa, asmā hoặc imasmā, asmiṃ hoặc imasmiṃ, assāya hoặc imissāya, assaṃ hoặc imissaṃ, assā hoặc imissā, āsaṃ hoặc imāsaṃ, amhā hoặc imamhā, amhi hoặc imamhi. (Tương tự:) assa hoặc tassa, asmā hoặc tasmā, asmiṃ hoặc tasmiṃ, assāya hoặc tassāya, assaṃ hoặc tassaṃ, assā hoặc tassā, āsaṃ hoặc tāsaṃ, amhā hoặc tamhā, amhi hoặc tamhi. Việc liệt kê ssāya v.v... là để (quy tắc này) không áp dụng cho các hình thức thay thế khác.

133. ටෙ සිස්සිසිස්මා.

133. Ṭe (thay thế) cho si sau isi.

ඉසිස්මා සිස්ස ටෙ වා හොති, ‘යො න්වජ්ජ විනයෙ කඞ්ඛං, අත්ථධම්මවිදූ ඉසෙ’, වාත්වෙව? ඉසි.

Sau từ isi, ṭe được tùy chọn thay thế cho biến cách si. Ví dụ: ‘yo nvajja vinaye kaṅkhaṃ, atthadhammavidū ise’. Chỉ tùy chọn thôi. (Dạng còn lại là) isi.

134. දුතියස්ස යොස්ස.

134. (Và ṭe thay thế) cho yo thứ hai.

ඉසිස්මා පරස්ස දුතියායොස්ස ටෙ වා හොති, ‘සමණෙ බ්‍රාහ්මණෙ වන්දෙ, සම්පන්නචරණෙ ඉසෙ’, වාත්වෙව? ඉසයො පස්ස, දුතියස්සාති කිං? ඉසයො තිට්ඨන්ති.

Sau từ isi, ṭe được tùy chọn thay thế cho biến cách yo thứ hai (chỉ cách). Ví dụ: ‘samaṇe brāhmaṇe vande, sampannacaraṇe ise’. Chỉ tùy chọn thôi. (Dạng còn lại là) isayo passa. Tại sao nói "thứ hai"? (Để loại trừ trường hợp) isayo tiṭṭhanti.

135. එකච්චාදීහ තො.

135. Sau ekacca v.v... (tận cùng bằng) a, (yo thành) ṭe.

අකාරන්තෙහි එකච්චාදීහි යොනං ටෙ හොති, එකච්චෙ තිට්ඨන්ති, එකචෙ පස්ස, අතොති කිං? එකච්චායො, එවං එස ස පඨම.

Sau các từ ekacca v.v... tận cùng bằng a, ṭe được thay thế cho biến cách yo. Ví dụ: ekacce tiṭṭhanti, ekace passa. Tại sao nói "tận cùng bằng a"? (Để loại trừ) ekaccāyo. Tương tự cho esa, sa, paṭhama.

136. න නිස්ස ටා.

136. Ṭe không thay thế cho ni.

එකච්චාදීහි පරස්ස නිස්ස ටා න හොති, එකච්චානි.

Sau ekacca v.v..., ṭe không thay thế cho ni. Ví dụ: ekaccāni.

137. සබ්බාදීහී[Pg.100].

137. (Tương tự) sau sabba v.v...

සබ්බාදීහි පරස්ස නිස්ස ටා න හොති, සබ්බානි.

Sau sabba v.v..., ṭe không thay thế cho ni. Ví dụ: sabbāni.

138. යොනමෙට.

138. E (thay thế) cho yo (sau các từ tận cùng bằng) a.

අකාරන්තෙහි සබ්බාදීහි යොනමෙට හොති, සබ්බෙ තිට්ඨන්ති, සබ්බෙ පස්ස, අතොත්වෙව? සබ්බායො.

Sau các từ sabba v.v... tận cùng bằng a, e được thay thế cho biến cách yo. Ví dụ: sabbe tiṭṭhanti, sabbe passa. Chỉ sau a thôi. (Để loại trừ) sabbāyo.

139. නාඤ්ඤං චනාමප්පධානා.

139. Và không [áp dụng] khi danh từ là phụ.

නාමභූතෙහී අප්පධානෙහි ච සබ්බාදීහි යං වුත්තං, යඤ්චාඤ්ඤං සබ්බාදිකාරියං, තං න හොති, තෙ සබ්බා, තෙ පියසබ්බා, තෙ අතිසබ්බා.

Công việc ngữ pháp đã được nói liên quan đến các từ sabba v.v... khi chúng trở thành danh từ và là phụ, và các công việc ngữ pháp khác liên quan đến sabba v.v..., thì việc ấy không xảy ra. (Ví dụ:) te sabbā, te piyasabbā, te atisabbā.

140. තතියත්ථයොගෙ.

140. Khi kết hợp với ý nghĩa của cách thứ ba.

තතියත්ථෙන යොගෙ සබ්බාදීහි යං වුත්තං, යඤ්චාඤ්ඤං සබ්බාදි කාරියං, තං න හොති, මාසෙන පුබ්බානං මාසපුබ්බානං.

Khi kết hợp với ý nghĩa của cách thứ ba, công việc ngữ pháp đã được nói liên quan đến các từ sabba v.v..., và các công việc ngữ pháp khác liên quan đến sabba v.v..., thì việc ấy không xảy ra. (Ví dụ:) māsena pubbānaṃ māsapubbānaṃ.

141. චත්ථසමාසෙ.

141. Trong phức hợp từ có ý nghĩa 'và' (cattha).

චත්ථසමාසවිසයෙ සබ්බාදීහි යං වුත්තං, යඤ්චාඤ්ඤං සබ්බාදිකාරියං, තං න හොති, ඉක්ඛිණුත්තරපුබ්බානං, සමාසෙති කිං? අමුසඤ්ච තෙසඤ්ච දෙහි.

Trong phạm vi của phức hợp từ có ý nghĩa 'và', công việc ngữ pháp đã được nói liên quan đến các từ sabba v.v..., và các công việc ngữ pháp khác liên quan đến sabba v.v..., thì việc ấy không xảy ra. (Ví dụ:) ikkhiṇuttarapubbānaṃ. Tại sao nói 'trong phức hợp từ'? (Ví dụ:) Amusañca tesañca dehi.

142. වෙට.

142. Veṭa.

එත්ථසමාසවිසධය සබ්බාදීහි යධස්සට වුත්තො, තස්ස වා හොති, පුග්ගුත්තරෙ, පුබ්බුත්තරා.

Ở đây, trong phạm vi của phức hợp từ, công việc ngữ pháp đã được nói liên quan đến các từ sabba v.v... thì được áp dụng tùy chọn. (Ví dụ:) pugguttare, pubbuttarā.

143. පුබ්බාදීහි ඡහී.

143. Sau sáu từ bắt đầu bằng pubba.

එතෙහි [Pg.101] පුබ්බාදීහි ඡහි සවිසයෙ එට වා හොති, පුබ්බෙ පුබ්බා, පරෙ පරා, අපරෙ අපරා, දක්ඛිණෙ දක්ඛිණා, උත්තරෙ උත්තරා, අධරෙ අධරා, ඡහිතිකිං? යෙ.

Sau sáu từ bắt đầu bằng pubba này, trong phạm vi của chúng, việc này xảy ra tùy chọn: pubbe pubbā, pare parā, apare aparā, dakkhiṇe dakkhiṇā, uttare uttarā, adhare adharā. Tại sao nói 'sáu'? (Ví dụ:) Ye.

144. මනාදීහි ස්මිංසංනාස්මානං සිසොඔසාසා.

144. Sau các từ mana v.v..., các biến cách smiṃ, saṃ, nā, smā, naṃ [lần lượt] trở thành si, so, o, sā, sā.

මනාදීහි ස්මිමාදීනං සිසොඔසාසා වා හොන්ති යථාක්කමං, මනසි මනස්මිං, මනසො මනස්ස, මනො මනං, මනසා මනෙන, මනසා මනස්මා, කථං ‘පුත්තො ජාතො අචෙතසො, හිත්වා යාති සුමෙධසො, සුද්ධුත්තරවාසසා, හෙමකප්පනවාසසෙ’ති? සකත්ථෙණත්ථා. මනතම තප තෙජ සිර උර වච ඔජ රජයස පය (6) ‘‘සරවයා-යවාසචෙතා ජලාසයාක්ඛයලොහපටමනෙසු’’.

Sau các từ mana v.v..., các biến cách smiṃ v.v... tùy chọn trở thành si, so, o, sā, sā theo thứ tự. (Ví dụ:) manasi (thay cho) manasmiṃ, manaso (thay cho) manassa, mano (thay cho) manaṃ, manasā (thay cho) manena, manasā (thay cho) manasmā. Làm thế nào (để giải thích các câu): ‘putto jāto acetaso, hitvā yāti sumedhaso, suddhuttaravāsasā, hemakappanavāsase’? Do [hậu tố] ṇa trong ý nghĩa của chính nó. (Nhóm mana gồm:) mana, tama, tapa, teja, sira, ura, vaca, oja, raja, yasa, paya (6) ‘saravayā-yavāsacetā jalāsayākkhayalohapaṭamanesu’.

145. සතො සබ භෙ.

145. Từ santa trở thành sabba trước bhi.

සන්ථසද්දස්ස සබ භවති භකාරෙ, සබ්භි.

Từ santa trở thành sabba trước mẫu tự bha. (Ví dụ:) sabbhi.

146. භවතො වා භොන්තො ගයොනාසෙ.

146. Từ bhavanta tùy chọn trở thành bhonta trước ga, yo, nā, se.

භවන්තසද්දස්ස භොන්තාදෙසො වා හොති ගයොනාසෙ, භොන්ත භවං, භොන්තො භවන්තො, භොතා භවතා, භොතො භවතො, භො ඉති ආමන්තණෙ නිපාතො ‘කුතො නු ආගච්ඡථ භො තයො ජනා’, එවං භවන්තති, භද්දෙති සද්දන්ථරෙන සිද්ධං, සද්ධන්ථඉති දස්ස ද්විභාවෙන.

Đối với từ bhavanta, sự thay thế bhonta xảy ra tùy chọn trước ga, yo, nā, se. (Ví dụ:) bhonta (thay cho) bhavaṃ, bhonto (thay cho) bhavanto, bhotā (thay cho) bhavatā, bhoto (thay cho) bhavato. Bho là một bất biến từ trong hô cách, (ví dụ:) ‘kuto nu āgacchatha bho tayo janā’. Như vậy là từ bhavanta. (Từ) bhadde được hình thành từ một từ khác. saddhanthaiti dassa dvibhāvena.

147. සිස්සාග්ගිතො නි.

147. Sau aggi, si [trở thành] ni.

අග්ගිස්මා සිස්ස නි යොති වා, අග්ගිනි අග්ගි.

Sau aggi, si tùy chọn trở thành ni. (Ví dụ:) aggini, aggi.

148. න්තස්සං.

148. [Hậu tố] nta trở thành aṃ.

සිම්හි [Pg.102] න්තප්පච්චයස්ස අං හොති වා, ගච්ඡං ගච්ඡන්තො.

Khi si theo sau, hậu tố nta tùy chọn trở thành aṃ. (Ví dụ:) gacchaṃ, gacchanto.

149. භූතො.

149. Sau [căn] bhū.

භූධාතුතො න්තස්ස අං හොති සිම්හි නිච්චං පුනබ්බිධානා, භවං.

Sau căn bhū, nta trở thành aṃ một cách bắt buộc khi si theo sau, do sự lặp lại của quy tắc. (Ví dụ:) bhavaṃ.

150. මහන්තාරහන්තානං ටා වා.

150. Đối với mahanta và arahanta, [hậu tố nta] tùy chọn trở thành ā.

සිම්හි මහන්තාරහන්තානං න්තස්ස ටා වා හොති, මහා මහං, අරහා අරහං.

Khi si theo sau, đối với mahanta và arahanta, nta tùy chọn trở thành ā. (Ví dụ:) mahā, mahaṃ; arahā, arahaṃ.

151. න්තුස්ස.

151. Của [hậu tố] ntu.

සිම්හි න්තුස්ස ටා හොති, ගුණවා.

Khi si theo sau, ntu trở thành ā. (Ví dụ:) guṇavā.

152. අංඞං නපුංසකෙ.

152. [Trở thành] aṃ trong trung tính.

න්තුස්ස අංඞං හොන්ති සිම්හි නපුංසකෙ, ගුණවං කුලං, ගුණවන්තං කුලං, නපුංසකෙතිං කිං? සීලවා භික්ඛු.

Ntu trở thành aṃ khi si theo sau trong trung tính. (Ví dụ:) guṇavaṃ kulaṃ, guṇavantaṃ kulaṃ. Tại sao nói 'trong trung tính'? (Ví dụ:) Sīlavā bhikkhu.

153. හිමවතො වා ඔ.

153. Đối với himavanta, [hậu tố ntu] tùy chọn trở thành o.

හිමවතො සිම්හී න්තුස්ස ඔ වා හොති, හිමවන්තො හිමවා.

Đối với himavanta, khi si theo sau, ntu tùy chọn trở thành o. (Ví dụ:) himavanto, himavā.

154. රාජාදියුවාදිත්වා.

154. Về nhóm rāja và yuva.

රාජාදීහියුවාදීහි ච සිස්ස ආ හොති, රාජා, යුවා. රාජ බ්‍රහ්ම සඛ අත්ත ආතුම (7) ‘‘ධම්මො වාඤ්ඤත්ථෙ’’ දළ්හධම්මා, අස්ම, (8) ‘‘ඉමො භාවෙ’’ අණිමා, (මහිමා, ගරිමා) ලඝිමා, යුව සා සුවා මඝව පුම වත්තහ.

Sau các từ trong nhóm rāja và nhóm yuva, biến cách si được đổi thành ā. Ví dụ: rājā, yuvā. Nhóm rāja gồm: rāja, brahma, sakha, atta, ātuma. (7) ‘dhammo trong nghĩa khác’: daḷhadhammā, asma. (8) ‘những từ này trong nghĩa trạng thái’: aṇimā, (mahimā, garimā) laghimā. Nhóm yuva gồm: yuva, sā, suvā, maghavā, pumā, vattahā.

155. වාම්හානඞ.

155. Tùy chọn, trước aṃ, (thân từ được) thay bằng ānaṅ.

රාජාදීනං [Pg.103] යුවාදීනං ච ආනඞ හොති වා අංම්හි, රාජානං රාජං, යුවානං යුවං.

Đối với các từ trong nhóm rāja và yuva, ānaṅ tùy chọn được thay thế trước biến cách aṃ. Ví dụ: rājānaṃ hoặc rājaṃ, yuvānaṃ hoặc yuvaṃ.

156. යොනමානො.

156. Trước yo, (thân từ được) thay bằng āno.

රාජාදීහි යුවාදීහි ච යොනං ආනො වා හොති, රාජානො යුවානො, වා ත්වෙව? රාජා රාජෙ, යුවා යුවෙ.

Sau các từ trong nhóm rāja và yuva, trước yo, āno là sự thay thế tùy chọn. Ví dụ: rājāno, yuvāno. Tại sao lại nói 'tùy chọn'? (Bởi vì cũng có các dạng) rājā, rāje, yuvā, yuve.

157. ආයොනො ච සඛා.

157. Đối với từ sakha, (cũng có các dạng thay thế là) āyo và no.

සඛතො යොන මායො නො හොන්ති වා ආනො ච, සඛායො, සඛිනො, සඛානො, වා ත්වෙව? සඛා, සඛෙ.

Sau từ sakha, trước yo, các dạng thay thế tùy chọn là āyo, no, và cả āno. Ví dụ: sakhāyo, sakhino, sakhāno. Tại sao lại nói 'tùy chọn'? (Bởi vì cũng có các dạng) sakhā, sakhe.

158. ටෙ ස්මිනො.

158. Biến cách si (hô cách) thành e.

සඛතො ස්මිනො ටෙ හොති, සඛෙ, නිච්චත්ථො-යමාරම්භො.

Sau từ sakha, si (hô cách) biến thành e, ví dụ: sakhe. Quy tắc này được nêu ra để áp dụng một cách bắt buộc.

159. නොනාසෙස්වි.

159. Trước yo (đối cách), nā và các biến cách còn lại, (thân từ) biến thành i.

සඛස්ස ඉ හොති නොනාසෙසු, සඛිනො, සඛිනා, සඛිස්ස.

Đối với từ sakha, (phần cuối thân từ) biến thành i trước yo (đối cách), nā và các biến cách còn lại. Ví dụ: sakhino, sakhinā, sakhissa.

160. ස්මානංසු වා.

160. Tùy chọn trước smā, naṃ, và su.

සඛස්ස ඉ වා හොති ස්මානංසු, සඛිස්මා සඛස්මා, සඛීනං සඛානං.

Đối với từ sakha, (phần cuối thân từ) tùy chọn biến thành i trước smā, naṃ, và su. Ví dụ: sakhismā hoặc sakhasmā, sakhīnaṃ hoặc sakhānaṃ.

161. යොස්වංහිසු චාරඞ.

161. Và (thay thế bằng) āraṅ trước các biến cách yo, su, aṃ, hi.

සඛස්ස ආරඞ වා හොති යොස්වංහිසු ස්මානංසු ච, සඛාරො සඛායො, සඛාරෙසු සඛෙසු, සඛාරං සඛං, සඛාරෙහි සඛෙහි, සඛාරා සඛා, සඛස්මා, සඛාරානං සඛානං.

Đối với từ sakha, āraṅ là sự thay thế tùy chọn trước yo, su, aṃ, hi, và cả smā, naṃ. Ví dụ: sakhāro hoặc sakhāyo, sakhāresu hoặc sakhesu, sakhāraṃ hoặc sakhaṃ, sakhārehi hoặc sakhehi, sakhārā hoặc sakhā, sakhasmā, sakhārānaṃ hoặc sakhānaṃ.

162. ල්ථුපිතාදීනමසෙ.

162. Đối với các từ tận cùng bằng tu và nhóm pitu, (sự thay thế āraṅ xảy ra) ngoại trừ trước sa.

ල්තුප්පච්චයන්තානං [Pg.104] පිතාදීනං ච ආරඞ හොතී සතො-ඤ්ඤත්‍ර, කත්තාරො, පිතරො, කත්තාරං, පිතරං, කත්තාරා, පිතරා, කත්තරි, පිතරි, අසෙති කිං? කත්තුනො, පිතුනො.

Đối với các từ có hậu tố tu và các từ trong nhóm pitu, (phần cuối thân từ) được thay bằng āraṅ, ngoại trừ trước sa. Ví dụ: kattāro, pitaro, kattāraṃ, pitaraṃ, kattārā, pitarā, kattari, pitari. Tại sao nói 'ngoại trừ trước sa'? (Bởi vì các dạng là) kattuno, pituno.

163. නම්හි වා.

163. Tùy chọn trước naṃ.

නම්හි ල්තුපිතාදීනුමානඞ වා හොති, කත්තාරානං කත්තූනං, දිතරානං පිතුන්නං.

Trước naṃ, đối với các từ tận cùng bằng tu và nhóm pitu, ānaṅ là một sự thay thế tùy chọn. Ví dụ: kattārānaṃ hoặc kattūnaṃ, pitarānaṃ hoặc pitunnaṃ.

164. ආ.

164. (Hoặc thay thế bằng) ā.

නම්හි ල්තුපිතාදීනමා වා හොතී, කත්තානං කත්තූනං, පීතානං පිතුන්නං.

Trước naṃ, đối với các từ tận cùng bằng tu và nhóm pitu, ā là một sự thay thế tùy chọn. Ví dụ: kattānaṃ hoặc kattūnaṃ, pitānaṃ hoặc pitunnaṃ.

165. සලොපො.

165. Xóa bỏ sa.

ල්තුපිතාදිහි සස්ස ලොපො වා හොති, කත්ථු කත්ථුනො, සකමන්තාතු සකමන්ධාතුනො, පීතු පිතුනො.

Sau các từ tận cùng bằng tu và nhóm pitu, biến cách sa tùy chọn được xóa bỏ. Ví dụ: katthu hoặc katthuno, sakamantātu hoặc sakamandhātuno, pitu hoặc pituno.

166. සුහිස්වාරඞ්.

166. Trước su và hi, (thay thế bằng) āraṅ.

සුහිසු ල්තුපිතාදීනමාරඞ වා හොති, කත්තාරෙසු කත්තූසු, පිතරෙසු පිතූසු, කත්තාරෙහි කත්තූහි, පිතරෙහි පීතූහී.

Trước su và hi, đối với các từ tận cùng bằng tu và nhóm pitu, āraṅ là sự thay thế tùy chọn. Ví dụ: kattāresu hoặc kattūsu, pitaresu hoặc pitūsu, kattārehi hoặc kattūhi, pitarehi hoặc pitūhi.

167. නජ්ජායොස්මාම.

167. Đối với từ nadī, thân từ najjā (được dùng) trước yo và smā.

යොසු නදිසද්දස්ස ආම වා හොති, නජ්ජායො නදියො.

Trước yo, đối với từ nadī, thân từ najjā được dùng tùy chọn. Ví dụ: najjāyo hoặc nadiyo.

168. ටි කතිම්හා.

168. Sau kati, (biến cách) trở thành ṭi (bị xóa bỏ).

කතිම්හා ධයානං ටි හොති, කති තිට්ඨන්ති, කති පස්ස.

Sau từ kati, các biến cách (si, yo, aṃ) trở thành ṭi (bị xóa bỏ). Ví dụ: kati tiṭṭhanti, kati passa.

169. ට පඤ්චාදීහි චුද්දසහි.

169. Sau các (số) từ năm đến mười bốn, (biến cách yo được đổi thành) ṭa.

පඤ්චාදීහි [Pg.105] චුද්දසහි සංඛ්‍යාහි යොනං ටො හොති පඤ්ච, පඤ්ච, එවං යාව අට්ඨාරසා. පඤ්චාදීහීති කිං? ද්වෙ, තයො, චත්තාරො, චුද්ධසහීති කිං? ද්වෙ විසතියො.

Sau các số từ năm đến mười bốn, biến cách yo được đổi thành ṭo. Ví dụ: pañca, pañca. Tương tự như vậy cho đến mười tám. Tại sao nói ‘từ năm trở đi’? (Để loại trừ) dve, tayo, cattāro. Tại sao nói ‘đến mười bốn’? (Để loại trừ) dve visatiyo.

170. උභගොහි ටො.

170. Sau ubha và go, (yo được đổi thành) ṭo.

උභගොහි යොනං ටො හොති, උභො, උභො, ගාවො, ගාවො, කථං ‘ඉමෙකරත්ථිං උභයො වසාමා’ති? ටොම්හි යකාරාගමො.

Sau ubha và go, biến cách yo được đổi thành ṭo. Ví dụ: ubho, ubho, gāvo, gāvo. Vậy (câu) ‘imekaratthiṃ ubhayo vasāmā’ thì sao? Trong ṭo, có sự xen vào của mẫu tự ya.

171. ආරඞ ස්මා.

171. Sau āraṅa, (là) smā.

ආරවාදෙසතො යොනං ටො හොති, සඛාරො, කත්තාරො, පිතරො.

Sau các từ có āra thay thế, biến cách yo được đổi thành ṭo. Ví dụ: sakhāro, kattāro, pitaro.

172. ටොටෙ වා.

172. (Yo được đổi thành) ṭo hoặc ṭe, tùy chọn.

ආරවාදෙසම්හා යොනං ටොටෙ වා හොන්ති යථාක්කමං, සඛාරො, සඛාරෙ සඛායො, ටොග්ගහණං ලාඝවත්ථං.

Sau các từ có āra thay thế, biến cách yo tùy chọn được đổi thành ṭo hoặc ṭe theo thứ tự. Ví dụ: sakhāro, sakhāre, (hoặc) sakhāyo. Việc nêu ṭo (riêng) là để cho ngắn gọn.

173. ටා නාස්මානං.

173. Nā và smā (được đổi thành) ṭā.

ආරවාදෙසම්හා නාස්මානං ටා හොති, කත්තාරා, කත්තරා. කූචි වා හොති බයුලාධිකාරා, එතාදිසා සඛාරම්හා.

Sau các từ có āra thay thế, nā và smā được đổi thành ṭā. Ví dụ: kattārā, kattarā. Đôi khi là tùy chọn, do quyền của quy tắc mở rộng. Ví dụ như: sakhāramhā.

174. ටි ස්මිනො.

174. Smiṃ (được đổi thành) ṭi.

ආරවාදෙසම්හා ස්මිනො ටි හොති, කත්තරි, විතරි.

Sau các từ có āra thay thế, smiṃ được đổi thành ṭi. Ví dụ: kattari, vitari.

175. දිවාදිතො.

175. Sau các từ nhóm diva, v.v.

දිවාදීහි [Pg.106] නාමෙහි ස්මිනො ටි හොති, දිවි, භුවි. නිච්චං වකාරාගමො.

Sau các danh từ nhóm diva, v.v., smiṃ được đổi thành ṭi. Ví dụ: divi, bhuvi. Luôn có sự xen vào của mẫu tự va.

176. රස්සාරඞ.

176. Āraṅa được rút ngắn.

ස්මිම්හි ආරො රස්සො හොති, කත්තරි, නත්තරි.

Khi có smiṃ theo sau, ār được rút ngắn. Ví dụ: kattari, nattari.

177. පිතාදීනමනත්වාදීනං.

177. Của các từ nhóm pitu, v.v., ngoại trừ nhóm nattu, v.v.

නත්වාදිවජ්ජිතානං පිතාදීනමාරො රස්සො හොති සබ්බාසු විභත්තීසු, පිතරො, පිතරං, අනුත්වාදීනන්ති කිං? නත්තාරො.

Ār của các từ nhóm pitu, ngoại trừ nhóm nattu, được rút ngắn trong tất cả các biến cách. Ví dụ: pitaro, pitaraṃ. Tại sao nói ‘ngoại trừ nhóm nattu’? (Để có dạng) nattāro.

178. යුවාදීනං සුහිස්වානඞ.

178. Đối với các từ nhóm yuvan, v.v., trong su và hi, (có sự thay thế bằng) ānaṅ.

සුහිසු යුවාදීනං ආනඞ හොති, යුවානෙසු, යුවානෙහි.

Trong su và hi, đối với các từ nhóm yuvan, v.v., có sự thay thế ānaṅ. Ví dụ: yuvānesu, yuvānehi.

179. නොනානෙස්වා.

179. Trong no, nā, ne, su, (có) ā.

එසු යුවාදීනමා හොති, යුවානො, යුවානා, යුවානෙ.

Trong các (biến cách) này, (nguyên âm cuối của) các từ nhóm yuvan, v.v. biến thành ā. Ví dụ: yuvāno, yuvānā, yuvāne.

180. ස්මාස්මින්නං නානෙ.

180. Smā và smiṃ (biến thành) nā và ne.

යුවාදීහි ස්මාස්මින්නං නානෙ හොන්ති යථාක්කමං, යුවානා, යුවානෙ.

Sau các từ nhóm yuvan, v.v., smā và smiṃ lần lượt biến thành nā và ne. Ví dụ: yuvānā, yuvāne.

181. යොනං නොනෙ වා.

181. Yo tùy chọn biến thành no hoặc ne.

යුවාදීහි යොනං නොනෙ වා හොන්ති යථාක්කමං, යුවානො, යුවානෙ, වාති කිං? යුවෙ පස්ස, නොග්ගහණං ලාඝවත්ථං.

Sau các từ nhóm yuvan, v.v., yo tùy chọn biến thành no hoặc ne theo thứ tự. Ví dụ: yuvāno, yuvāne. Tại sao nói ‘tùy chọn’? (Để có dạng) yuve passa. Việc nêu no (riêng) là để cho ngắn gọn.

182. ඉතො ඤ්ඤත්ථෙ පුමෙ.

182. Sau (danh từ) tận cùng bằng i có nghĩa chỉ một từ khác, trong nam tính.

අඤ්ඤපදත්ථෙ [Pg.107] වත්තමානා ඉකාරන්තතො නාමස්මා යොනං නොනෙ වා හොන්ති යථාක්කමං පුල්ලිඞ්ගෙ, තොමරඞ්කුසපාණිනො, තොමරඞ්කුසපාණිනෙ, වාත්වෙව? තොමරඞ්කුසපාණයො, අඤ්ඤත්ථෙති කිං? පාණයො.

Sau một danh từ nam tính tận cùng bằng i được dùng với nghĩa của một từ khác, yo tùy chọn biến thành no hoặc ne theo thứ tự. Ví dụ: tomaraṅkusapāṇino, tomaraṅkusapāṇine. (Tại sao nói) ‘tùy chọn’? (Để có dạng) tomaraṅkusapāṇayo. Tại sao nói ‘với nghĩa của một từ khác’? (Để loại trừ) pāṇayo.

183. නෙ ස්මිනො ක්වචි.

183. Smiṃ đôi khi biến thành ne.

අඤ්ඤපදත්ථෙ වත්ථමානා ඉකාරන්තතො නාමස්මා ස්මිනො නෙ හොති වා ක්වචි පුල්ලිඞ්ගෙ, කතඤ්ඤුම්හි ච පොසම්හි, සීලවන්තෙ අරිය වුත්තිනෙ, වාත්වෙව? අරියවුත්තිම්හි, පුමෙත්වෙව? අරියවුත්තියා.

Sau một danh từ nam tính tận cùng bằng i được dùng với nghĩa của một từ khác, smiṃ đôi khi tùy chọn biến thành ne. Ví dụ: kataññumhi ca posamhi, sīlavante ariya vuttine. (Tại sao nói) ‘tùy chọn’? (Để có dạng) ariyavuttimhi. (Tại sao nói) ‘trong nam tính’? (Để có dạng) ariyavuttiyā.

184. පුමා.

184. Pumā.

පුමසද්දතො ස්මිනො යං වුත්තං, තං වා හොති, පුමානෙ පුමෙ.

Sau từ puman, những gì đã được dạy cho smiṃ thì được thực hiện tùy chọn. (Ví dụ:) pumāne, pume.

185. නාම්හි.

185. Nāmhi.

පුමස්ස නාම්හි යං වුත්තං, තං වා හොති, පුමානා පුමෙන.

Đối với (từ) puman, những gì đã được nói cho (biến cách) nā được thực hiện tùy chọn. (Ví dụ:) pumānā, pumena.

186. සුම්හා ච.

186. Sumhā ca.

පුමස්ස සුම්හි යං වුත්තං, තං ආ ච වා හොති, පුමානෙසු, පුමාසු පුමෙසුං.

Đối với (từ) puman, trong trường hợp của su, những gì đã được nói thì được (biến đổi thành) ā và là tùy chọn. (Ví dụ:) pumānesu, pumāsu, pumesuṃ.

187. ගස්සං.

187. Gassaṃ.

පුමසද්දතො ගස්ස අං වා හොති, භො පුමං භො පුම, භො ඉත්තිපුමං භො ඉත්ථිපුම.

Sau từ puman, (biến cách) ga được tùy chọn biến đổi thành aṃ. (Ví dụ:) bho pumaṃ, bho puma, bho ittipumaṃ, bho itthipuma.

188. සාස්සංසෙ චානඞ.

188. Sāssaṃse cānaṅa.

සාසද්දස්ස [Pg.108] ආනඞ හොති අංසෙ ගෙ ච, සානං, සානස්ස, චභා සාන.

Đối với từ sā, ānaṅa là sự thay thế trong trường hợp của aṃ, se, và ge. (Ví dụ:) sānaṃ, sānassa, và bho sāna.

189. වත්තහා සනංනං නොනානං.

189. Vattahā sanaṃnaṃ nonānaṃ.

වත්තහා සනංනං නොනානං හොන්ති යථාක්කමං, වත්තහානො, වත්තහානානං.

Sau (từ) vattahan, (biến cách) sa và naṃ lần lượt trở thành no và ānaṃ. (Ví dụ:) vattahāno, vattahānānaṃ.

190. බ්‍රහ්මස්සු වා.

190. Brahmassu vā.

බ්‍රහ්මස්ස උ වා හොති සනංසු, බ්‍රහ්මුනො බ්‍රහ්මස්ස, බ්‍රහ්මූනං බ්‍රහ්මානං.

Đối với (từ) brahman, (an) được tùy chọn biến đổi thành u trong trường hợp của sa, naṃ, su. (Ví dụ:) brahmuno, brahmassa; brahmūnaṃ, brahmānaṃ.

191. නාම්හි.

191. Nāmhi.

බ්‍රහ්මස්ස උ හොති නාම්හි, බ්‍රහ්මුනා.

Đối với (từ) brahman, (an) được biến đổi thành u trong trường hợp của nā. (Ví dụ:) brahmunā.

192. පුමකම්මථාමද්ධානං වා සස්මාසු ච.

192. Pumakammathāmaddhānaṃ vā sasmāsu ca.

පුමාදිනමු හොති වා සස්මාසු නාම්හි ච, පුමුනො පුමස්ස, පුමුනා පුමානා, පුමුනා පුමානා, කම්මුනො කම්මස්ස, කම්මුනා කම්මස්මා, කම්මුනා කම්මනා, ථාමුනො ථාමස්ස, ථාමුනා ථාමස්මා, ථාමුනා ථාමෙන, අද්ධුනො අද්ධස්ස, අද්ධුනා අද්ධස්මා, අද්ධුනා අද්ධනා.

Đối với (các từ) puman và các từ khác, (an) được tùy chọn biến đổi thành u trong trường hợp của sa, smā, su, và nā. (Ví dụ:) pumuno, pumassa; pumunā, pumānā; pumunā, pumānā; kammuno, kammassa; kammunā, kammasmā; kammunā, kammanā; thāmuno, thāmassa; thāmunā, thāmasmā; thāmunā, thāmena; addhuno, addhassa; addhunā, addhasmā; addhunā, addhanā.

193. යුවා සස්සිනො.

193. Yuvā sassino.

යුවා සස්ස වා ඉනො හොති, යුවිනො යුවස්ස.

Sau (từ) yuvan, (biến cách) sa được tùy chọn biến đổi thành ino. (Ví dụ:) yuvino, yuvassa.

194. නො-ත්තාතුමා.

194. No-ttātumā.

අත්තාතුමෙහි [Pg.109] සස්ස නො හොති වා, අත්තනො අත්තස්ස, ආතුමනො ආතුමස්ස.

Sau (các từ) attan và ātuman, (biến cách) sa được tùy chọn biến đổi thành no. (Ví dụ:) attano, attassa; ātumano, ātumassa.

195. සුහීසු නක.

195. Suhīsu naka.

අත්තආතුමානං සුහිසු වා නක හොති, අත්තනෙසු අත්තෙසු ආතුමනෙසු ආතුමෙසු, අත්තනෙහි අත්තෙහි ආතුමනෙහි ආතුමෙහි, කථං ‘වෙරිනෙසු’ති? ‘නක’ ඉති යොගවිභාගා.

Đối với (các từ) attan và ātuman, naka được tùy chọn (thêm vào) trong trường hợp của su và hi. (Ví dụ:) attanesu, attesu; ātumanesu, ātumesu; attanehi, attehi; ātumanehi, ātumehi. (Hỏi:) làm thế nào (có dạng) ‘verinesu’? (Đáp:) do sự phân chia quy tắc (yogavibhāga) là ‘naka’.

196. ස්මාස්ස නා බ්‍රහ්මා ච.

196. Smāssa nā brahmā ca.

බ්‍රහ්මා අත්තආතුමෙහි ච ස්වාස්ස නා හොති, බ්‍රහ්මුනා, අත්තනා, ආතුමනා.

Sau (các từ) brahman, attan, và ātuman, (biến cách) smā được biến đổi thành nā. (Ví dụ:) brahmunā, attanā, ātumanā.

197. ඉමෙතානමෙනාන්වාදෙසෙ දුතියායං.

197. Imetānamenānvādese dutiyāyaṃ.

ඉමඑතසද්දානං කථිතානුකථනවිසයෙ දුතියායමෙනාදෙසො හොති, ඉමං භික්ඛුං විනයමජ්ඣාපය, අථො එනං ධම්මමජ්ඣාපය, ඉමෙ භික්ඛූ විනයමජ්ඣාපය, අථො එනෙ ධම්මමජ්ඣාපය, එවමෙතස්ස ච යොජනියං.

Đối với các từ ima và eta, trong trường hợp thuật lại điều đã được nói (anaphora), ở biến cách thứ hai (đối cách), sự thay thế ena xảy ra. (Ví dụ:) imaṃ bhikkhuṃ vinayamajjhāpaya, atho enaṃ dhammamajjhāpaya; ime bhikkhū vinayamajjhāpaya, atho ene dhammamajjhāpaya. Tương tự như vậy, cũng nên được áp dụng cho (từ) eta.

198. කිස්ස කො සබ්බාසු.

198. Kissa ko sabbāsu.

සබ්බාසු විභත්තිසු කිස්ස කො හොති, කො, එක, කා, කායො, කං, කානි, කෙනෙච්චාමි.

Trong tất cả các biến cách, (từ) kiṃ được biến đổi thành ko. (Ví dụ:) ko, eka, kā, kāyo, kaṃ, kāni, kena, v.v...

199. කි සස්මිංසු වානිත්ථියං.

199. Trước sa, smiṃ, su, (gốc từ) là ki, tùy chọn trong (giống) không phải cái.

අනිත්ථියං [Pg.110] කිස්ස කි වා හොති සස්මිංසු, කිස්ස කස්ස, කිස්මිං කස්මිං, අනිත්ථියන්ති කිං? කස්සා, කස්සං.

Trong (giống) không phải cái, gốc từ ka tùy chọn biến thành ki trước sa, smiṃ, su. (Ví dụ:) kissa (hoặc) kassa, kismiṃ (hoặc) kasmiṃ. (Nói) 'không phải trong giống cái' để làm gì? (Để có các dạng:) kassā, kassaṃ.

200. කිමංසිසු සහ නපුංසකෙ.

200. Trong giống trung tính, (gốc từ) cùng với aṃ và si là kiṃ.

අංසිසු සහ තෙහි කිංසද්දස්ස කිං හොති නපුංසකෙ. කිං, කිං, නපුංසකෙති කිං? කො, කං.

Cùng với các cách vị ấy (aṃ, si), gốc từ ka biến thành kiṃ trong giống trung tính. (Ví dụ:) kiṃ, kiṃ. (Nói) 'trong giống trung tính' để làm gì? (Để có các dạng:) ko, kaṃ.

201. ඉමස්සිදං වා.

201. Gốc từ ima (biến thành) idaṃ một cách tùy chọn.

අංසිසු සහ තෙති ඉමස්ස ඉදං හොති වා නපුංසකෙ, ඉදං ඉමං, ඉදං ඉමං.

Cùng với các cách vị ấy (aṃ, si), gốc từ ima tùy chọn biến thành idaṃ trong giống trung tính. (Ví dụ:) idaṃ (hoặc) imaṃ, idaṃ (hoặc) imaṃ.

202. අමුස්සාදුං.

202. Gốc từ amu (biến thành) aduṃ.

අංසිසු සහ තෙහි අමුස්ස අදුං හොති වා නපුංසකෙ, අදුං අමුං, අදුං අමුං.

Cùng với các cách vị ấy (aṃ, si), gốc từ amu tùy chọn biến thành aduṃ trong giống trung tính. (Ví dụ:) aduṃ (hoặc) amuṃ, aduṃ (hoặc) amuṃ.

203. සුම්හාමුස්සාස්මා.

203. Trước su và mhi, gốc từ amha (biến thành) asmā.

අම්හස්ස අස්මා හොති වා සුම්හි, භත්තිරස්මාසු යා තව, වා ත්වෙව? අම්හෙසු.

Gốc từ amha tùy chọn biến thành asmā trước su và mhi. (Ví dụ:) bhattirasmāsu yā tava. (Nói) 'tùy chọn' để làm gì? (Để có dạng:) amhesu.

204. නංම්හි තිචතුන්නමිත්ථියං තිස්සචතස්සා.

204. Trước naṃ, ti và catu trong giống cái (lần lượt) biến thành tissā và catassā.

නංම්හි තිචතුන්නං තිස්සචතස්සා හොන්ති ඉත්ථියං යථාක්කමං, තිස්සන්නං චතස්සන්නං, ඉත්ථියන්ති කිං? තිණ්ණං චතුන්නං.

Trước naṃ, ti và catu trong giống cái lần lượt biến thành tissā và catassā. (Ví dụ:) tissannaṃ, catassannaṃ. (Nói) 'trong giống cái' để làm gì? (Để có các dạng:) tiṇṇaṃ, catunnaṃ.

205. තිස්සොචතස්සො යොම්හි සවිභත්තීනං.

205. Trước yo, các (gốc từ) cùng với cách vị của chúng (là ti và catu) biến thành tisso và catasso.

විභත්තිසහිතානං තිචතුන්නං යොම්හි තිස්සො චතස්සො හොන්ති ඉත්ථියං යථාක්කමං, තිස්සො චතස්සො.

Của ti và catu cùng với cách vị, trước yo trong giống cái, lần lượt biến thành tisso và catasso. (Ví dụ:) tisso, catasso.

206. තීණිචත්තාරි නපුංසකෙ.

206. Trong giống trung tính, (chúng biến thành) tīṇi và cattāri.

යොම්හි [Pg.111] සවිභත්තීනං තිචතුන්නං යථාක්කමං තීණිචත්තාරි හොන්ති නපුංසකෙ, තීණි. චත්තාරි.

Trước yo, của ti và catu cùng với cách vị, trong giống trung tính, lần lượt biến thành tīṇi và cattāri. (Ví dụ:) tīṇi, cattāri.

207. පුමෙ තයො චත්තාරො.

207. Trong giống đực, (chúng biến thành) tayo và cattāro.

යොම්හි සවිභත්තීනං තිචතුන්නං තයොචත්තාරො හොන්ති යථාක්කමං පුල්ලිඞ්ගෙ, තයො, චත්තාරො.

Trước yo, của ti và catu cùng với cách vị, trong giống đực, lần lượt biến thành tayo và cattāro. (Ví dụ:) tayo, cattāro.

208. චතුරො වා චතුස්ස.

208. Gốc từ catu tùy chọn (biến thành) caturo.

චතුසද්දස්ස සවිභත්තිස්ස යොම්හි චතුරො වා හොති පුල්ලිඞ්ගෙ, චතුරො ජනා සංවිධාය, කථං ‘චතුරො නිමිත්තෙ නාද්දස්සාසි’න්ති? ලිඞ්ගවිපල්ලාසා.

Của từ catu cùng với cách vị, trước yo trong giống đực, tùy chọn biến thành caturo. (Ví dụ:) caturo janā saṃvidhāya. (Vậy) câu 'ngươi đã không thấy bốn điềm tướng' (caturo nimitte nāddassāsi) thì sao? (Do) sự chuyển đổi giống.

209. මයමස්මාම්හස්ස.

209. Gốc từ amha (biến thành) mayaṃ và asmā.

යොස්වම්හස්ස සවිභත්තිස්ස මයමස්මා වා හොන්ති යථාක්කමං, මයං, අස්මා, අම්හෙ.

Trước yo, của amha cùng với cách vị, tùy chọn biến thành mayaṃ và asmā một cách lần lượt. (Ví dụ:) mayaṃ, asmā, amhe.

210. නංසෙස්වස්මාකංමමං.

210. Trước naṃ và sa, (gốc từ amha lần lượt biến thành) asmākaṃ và mamaṃ.

නංසෙස්වමුස්ස සවිභත්තිස්ස අස්මාකං මමං හොන්ති වා යථාක්කමං, අස්මාකං, අම්හාකං, මමං මම.

Trước naṃ và sa, của amha cùng với cách vị, tùy chọn biến thành asmākaṃ và mamaṃ một cách lần lượt. (Ví dụ:) asmākaṃ (hoặc) amhākaṃ, mamaṃ (hoặc) mama.

211. සිම්හ-හං.

211. Trước si, amha (biến thành) ahaṃ.

සිම්හි අම්හස්ස සවිභත්තිස්ස අහං හොති, අහං.

Trước si, của amha cùng với cách vị, biến thành ahaṃ. (Ví dụ:) ahaṃ.

212. තුම්හස්ස තුවංත්වමම්හි ච.

212. Và trước aṃ và si, gốc từ tumha (biến thành) tuvaṃ và tvaṃ.

අංම්හි සිම්හි ච තුම්හස්ස සවිභත්තිස්ස තුවංත්වං හොන්ති යථාක්කමං, තුවං, ත්වං.

Và trước aṃ và si, của tumha cùng với cách vị, lần lượt biến thành tuvaṃ và tvaṃ. (Ví dụ:) tuvaṃ, tvaṃ.

213. තයාතයීනං ත්ව වා තස්ස.

213. Chữ ta của tayā và tayi tùy chọn biến thành tva.

තුම්හස්ස [Pg.112] තයාතයීනං තකාරස්ස ත්ව හොති වා, ත්වයා තයා, ත්වයි තයි.

Của gốc từ tumha, trong các dạng tayā và tayi, chữ ta tùy chọn biến thành tva. (Ví dụ:) tvayā (hoặc) tayā, tvayi (hoặc) tayi.

214. ස්මාම්හි ත්වම්හා.

214. Trong `smā`, (thành) `tvamhā`.

ස්වාම්හි තුම්හස්ස සවිභත්තිස්ස ත්වම්හා හොති වා, පත්තා නිස්සං සයං ත්වම්හා, වා ත්වෙව? ත්වයා.

Trong `smā`, `tvamhā` là hình thức thay thế tùy chọn cho `tumha` cùng với biến cách của nó; (hình thức khác là) `Tvayā`.

215. න්තන්තූනංන්තොයොම්හී පඨමෙ.

215. Của các (gốc từ) `nta` và `ntu`, `nto` (được thay thế) trong `yo` ở biến cách thứ nhất.

පඨමෙ යොම්හි න්තන්තූනං සවිභත්තීනං න්තොඉච්චාදෙසො වා හොති, ගච්ඡන්තො, ගච්ඡන්තා, ගුණවන්තො ගුණවන්තා.

Trong `yo` ở biến cách thứ nhất, `nto` là hình thức thay thế tùy chọn cho các (gốc từ) `nta` và `ntu` cùng với biến cách của chúng. (Ví dụ:) `gacchanto`, `gacchantā`, `guṇavanto`, `guṇavantā`.

216. තං නංම්හි.

216. `Taṃ` trong `naṃ`.

නංම්හි න්තන්තූනං සවිභත්ථීනං තං වා හොති, ගච්ඡතං ගච්ඡන්තානං, ගුණවතං ගුණවන්තානං.

Trong `naṃ`, `taṃ` là hình thức thay thế tùy chọn cho các (gốc từ) `nta` và `ntu` cùng với biến cách của chúng. (Ví dụ:) `gacchataṃ` (`gacchantānaṃ`), `guṇavataṃ` (`guṇavantānaṃ`).

217. තොතාතිතා සස්මාස්මිංනාසු.

217. `To`, `tā`, `ti`, `tā` (thay thế) trong `sa`, `smā`, `smiṃ`, `nā`.

සාදීසු න්තන්තූනං සවිභත්තීනං තොතාතිතා හොන්ති වා යථාක්කමං, ගච්ඡතො ගච්ඡන්තස්ස, ගුණවතො ගුණවන්තස්ස, ගච්ඡතා ගච්ඡන්තම්හා, ගුණවතා ගුණවන්ථම්හා, ගච්ඡති ගච්ඡන්තෙ, ගුණවති ගුණවන්තෙ, ගච්ඡතා ගච්ඡන්තෙන, ගුණවතා ගුණවන්තෙන.

Trong `sa` và các biến cách khác, `to`, `tā`, `ti`, `tā` là các hình thức thay thế tùy chọn theo thứ tự cho các (gốc từ) `nta` và `ntu` cùng với biến cách của chúng. (Ví dụ:) `gacchato` (`gacchantassa`), `guṇavato` (`guṇavantassa`), `gacchatā` (`gacchantamhā`), `guṇavatā` (`guṇavantamhā`), `gacchati` (`gacchante`), `guṇavati` (`guṇavante`), `gacchatā` (`gacchantena`), `guṇavatā` (`guṇavantena`).

218. ටටාඅං ගෙ.

218. `Ṭa`, `ṭā`, `aṃ` trong `ga`.

ගෙ පරෙ න්තන්තූනං සවිභත්තීනං ටටාඅං ඉච්චාදෙසා හොන්ති, භො ගච්ඡ, භො ගච්ඡා, භො ගච්ඡං, තො ගුණව, භො ගුණවා, භො ගුණවං.

Khi `ga` theo sau, `ṭa`, `ṭā`, `aṃ` là các hình thức thay thế cho các (gốc từ) `nta` và `ntu` cùng với biến cách của chúng. (Ví dụ:) `bho gaccha`, `bho gacchā`, `bho gacchaṃ`; `bho guṇava`, `bho guṇavā`, `bho guṇavaṃ`.

219. යොම්හි ද්වින්නං දුවෙද්වෙ.

219. Trong `yo`, của `dvi` (thành) `duve`, `dve`.

යොම්හී [Pg.113] ද්වීස්ස සවිභත්තිස්ස දුවෙද්වෙ හොන්ති පච්චෙකං, දුවෙ, ද්වෙ.

Trong `yo`, `duve` và `dve` là các hình thức thay thế riêng biệt cho `dvi` cùng với biến cách của nó. (Ví dụ:) `duve`, `dve`.

220. දුවින්නං නංම්හි වා. නංම්හි ද්විස්ස සවිභත්තිස්ස දුවින්නං හොති වා, දුවින්නං, ද්වින්නං.

220. `Duvinnaṃ` trong `naṃ`, tùy chọn. Trong `naṃ`, `duvinnaṃ` là hình thức thay thế tùy chọn cho `dvi` cùng với biến cách của nó. (Ví dụ:) `duvinnaṃ`, `dvinnaṃ`.

221. රාජස්ස රඤ්ඤං. නංම්හි රාජස්ස සවිභත්තිස්ස රඤ්ඤං හොති වා, රඤ්ඤං රාජානං.

221. Của `rāja` (thành) `raññaṃ`. Trong `naṃ`, `raññaṃ` là hình thức thay thế tùy chọn cho `rāja` cùng với biến cách của nó. (Ví dụ:) `raññaṃ`, `rājānaṃ`.

222. නාස්මාසු රඤ්ඤා. නාස්මාසු රාජස්ස සවිභත්තිස්ස රඤ්ඤා හොති, රඤ්ඤා කතං, රඤ්ඤා නිස්සටං.

222. Trong `nā` và `smā`, (thành) `raññā`. Trong `nā` và `smā`, `raññā` là hình thức thay thế cho `rāja` cùng với biến cách của nó. (Ví dụ:) `raññā kataṃ`, `raññā nissaṭaṃ`.

223. රඤ්ඤො රඤ්ඤස්ස රාජිනො සෙ. සෙ රාජස්ස සවිභත්තිස්ස රඤ්ඤො රඤ්ඤස්ස රාජිනො හොන්ති, රඤ්ඤො, රඤ්ඤස්ස, රාජිනො.

223. `Rañño`, `raññassa`, `rājino` trong `sa`. Trong `sa`, `rañño`, `raññassa`, `rājino` là các hình thức thay thế cho `rāja` cùng với biến cách của nó. (Ví dụ:) `rañño`, `raññassa`, `rājino`.

224. ස්මිම්හි රඤ්ඤෙරාජිනි. ස්මිම්හි රාජස්ස සවිභත්තිස්ස රඤ්ඤෙ රාජිනි හොන්ති, රඤ්ඤෙ, රාජිනි.

224. Trong `smiṃ`, (thành) `raññe`, `rājini`. Trong `smiṃ`, `raññe` và `rājini` là các hình thức thay thế cho `rāja` cùng với biến cách của nó. (Ví dụ:) `raññe`, `rājini`.

225. සමාසෙ වා. සමාසවිසයෙ එතෙ ආදෙසා රාජස්ස වා හොන්ති, කාසිරඤ්ඤා කාසිරාජෙන, කාසිරඤ්ඤා කාසිරාජස්මා, කාසිරඤ්ඤො කාසිරාජස්ස, කාසිරඤ්ඤෙ කාසිරාජෙ.

225. Trong hợp từ, tùy chọn. Trong phạm vi hợp từ, những hình thức thay thế này của `rāja` là tùy chọn. (Ví dụ:) `kāsiraññā` (`kāsirājena`), `kāsiraññā` (`kāsirājasmā`), `kāsirañño` (`kāsirājassa`), `kāsiraññe` (`kāsirāje`).

226. ස්මිම්හි තුම්හාම්හානං තයිමයි. ස්මිම්හි තුම්හඅමුසද්දානං සවිභත්තීනං තයිමයි හොන්ති යථාක්කමං, තයි, මයි.

226. Trong `smiṃ`, của `tumha` và `amha` (thành) `tayi`, `mayi`. Trong `smiṃ`, `tayi` và `mayi` là các hình thức thay thế theo thứ tự cho các từ `tumha` và `amha` cùng với biến cách của chúng. (Ví dụ:) `tayi`, `mayi`.

227. අංම්හි තං මං තවං මමං.

227. Trong `aṃ`, (thành) `taṃ`, `maṃ`, `tavaṃ`, `mamaṃ`.

අංම්හි [Pg.114] තුම්හඅම්හසද්දානං සවිභත්තීනං තං මං තවං මමං හොන්ති යථාක්කමං, තං, මං, තවං, මමං,

Trong `aṃ`, `taṃ`, `maṃ`, `tavaṃ`, `mamaṃ` là các hình thức thay thế theo thứ tự cho các từ `tumha` và `amha` cùng với biến cách của chúng. (Ví dụ:) `taṃ`, `maṃ`, `tavaṃ`, `mamaṃ`.

228. නාස්මාසු තයාමයා.

228. Trong `nā` và `smā`, (thành) `tayā`, `mayā`.

නාස්මාසු තුම්හඅම්හසද්දානං සවිභත්තීනං තයාමයා හොන්ති යථාක්කමං, තයා කතං, මයා කතං, තයා නිස්සටං, මයා නිස්සටං.

Trong `nā` và `smā`, `tayā` và `mayā` là các hình thức thay thế theo thứ tự cho các từ `tumha` và `amha` cùng với biến cách của chúng. (Ví dụ:) `tayā kataṃ`, `mayā kataṃ`, `tayā nissaṭaṃ`, `mayā nissaṭaṃ`.

229. තව මම තුය්හං මය්හං සෙ.

229. `Tava`, `mama`, `tuyhaṃ`, `mayhaṃ` trong `sa`.

සෙ තුම්හඅම්හසද්දානං සවිභත්තීනං තව මම තුය්හං මය්හං හොන්ති යථාක්කමං, තව, තුය්හං, මම, මය්හං.

Trong `sa`, `tava`, `mama`, `tuyhaṃ`, `mayhaṃ` là các hình thức thay thế cho các từ `tumha` và `amha` cùng với biến cách của chúng. (Ví dụ:) `tava`, `tuyhaṃ`, `mama`, `mayhaṃ`.

230. ඞංඞාකං නංම්හි.

230. `Ṅaṃ` và `ṅākaṃ` trong `naṃ`.

නංම්හි තුම්හඅම්හසද්දානං සවිභත්තීනං ඞංඞාකං හොන්ති පච්චෙකං, තුම්හං, තුම්හාකං, අම්හං, අම්හාකං, යථාසඞ්ඛ්‍යමත්‍ර න විවච්ඡතෙ.

Trong `naṃ`, `ṅaṃ` và `ṅākaṃ` là các hình thức thay thế riêng biệt cho các từ `tumha` và `amha` cùng với biến cách của chúng. (Ví dụ:) `tumhaṃ`, `tumhākaṃ`, `amhaṃ`, `amhākaṃ`. Ở đây không có ý nói về sự tương ứng theo thứ tự.

231. දුතියෙ යොම්හි වා.

231. Trong `yo` ở biến cách thứ hai, tùy chọn.

තුම්හඅම්හසද්දානං සවිභත්තීනං පච්චෙකං ඞංඞාකං වා හොන්ති යොම්හි දුතියෙ, තුම්හං, තුම්හාකං, තුම්හෙ, අම්හං, අම්හාකං, අම්හෙ.

Đối với các từ `tumha` và `amha` cùng với biến cách của chúng, `ṅaṃ` và `ṅākaṃ` là các hình thức thay thế tùy chọn riêng biệt trong `yo` ở biến cách thứ hai. (Ví dụ:) `tumhaṃ`, `tumhākaṃ` (`tumhe`), `amhaṃ`, `amhākaṃ` (`amhe`).

232. අපාදාදො පදතෙකවාක්‍යෙ.

232. (Các hình thức thay thế này) không (đứng) ở đầu một câu kệ (pāda), trong một câu văn đơn nhất.

ඉදමධිකතං වෙදිතබ්බං. පජ්ජතෙ-නෙනත්ථොති පදං-ස්‍යාද්‍යන්තං ත්‍යාද්‍යන්තං ච, පදසමූහො වාක්‍යං.

Điều này cần được hiểu là quyền hạn. 'Padaṃ' là cái mà ý nghĩa được biết đến qua nó - nó kết thúc bằng 'si' v.v... và 'ti' v.v...; một tập hợp các từ (pada) là một câu (vākyaṃ).

233. යොනංහිස්වපඤ්චම්‍යා වොනො.

233. Đối với (các biến cách) 'yo, naṃ, hi, su', ngoại trừ biến cách thứ năm, (các đại từ 'tumha' và 'amha') trở thành 'vo' và 'no'.

අපඤ්චමියා [Pg.115] යොනංහිස්වපාදාදො වත්තමානානං පදස්මා පරෙසං එකවාක්‍යෙ ඨිතානං තුම්හාම්හසද්දානං සවිභත්තීනං වොනො හොන්ති වා යථාක්කමං, තිට්ඨථ වො, තිට්ඨථ තුම්හෙ, තිට්ඨාම නො, තිට්ඨාම මයං, පස්සති වො, පස්සති තුම්හෙ, පස්සති නො, පස්සති අම්හෙ, දීයතෙ වො, දීයතෙ තුම්හං, දීයතෙ නො, දීයතෙ අම්හං, ධනං වො, ධනං තුම්හං, ධනං නො ධනං අම්හං, කතං වො, කතං තුම්හෙහි, කතං නො, කතං අම්හෙහි, අපඤ්චම්‍යාති කිං? නිස්සටං තුම්හෙහි, නිස්සටං අම්හෙහි, අපාදාදොත්වෙව? ‘බලඤ්ච භික්ඛූනමනුප්පදින්නං, තුම්හෙහි පුඤ්ඤං පසුතං අනප්පකං’, පදතොත්වෙව? තුම්හෙ තිට්ඨථ, එකවාක්‍යෙත්වෙව? දෙවදත්තො තිට්ඨති ගාමෙ, තුම්හෙ තිට්ඨථ නගරෙ, සවිභත්තීනංත්වෙව? අරහති ධම්මො තුම්හාදිසානං, අරහති ධම්මො අම්හාදිසානං.

Ngoại trừ biến cách thứ năm, đối với các biến cách 'yo, naṃ, hi, su', các từ 'tumha' và 'amha' cùng với biến cách của chúng, khi không đứng đầu câu, theo sau một từ khác, và nằm trong cùng một câu, có thể tùy chọn trở thành 'vo' và 'no' theo thứ tự. Ví dụ: tiṭṭhatha vo, tiṭṭhatha tumhe; tiṭṭhāma no, tiṭṭhāma mayaṃ; passati vo, passati tumhe; passati no, passati amhe; dīyate vo, dīyate tumhaṃ; dīyate no, dīyate amhaṃ; dhanaṃ vo, dhanaṃ tumhaṃ; dhanaṃ no dhanaṃ amhaṃ; kataṃ vo, kataṃ tumhehi; kataṃ no, kataṃ amhehi. Tại sao nói 'ngoại trừ biến cách thứ năm'? Nissaṭaṃ tumhehi, nissaṭaṃ amhehi. Tại sao nói 'không đứng đầu câu'? ‘Balañca bhikkhūnamanuppadinnaṃ, tumhehi puññaṃ pasutaṃ anappakaṃ’. Tại sao nói 'theo sau một từ khác'? Tumhe tiṭṭhatha. Tại sao nói 'trong cùng một câu'? Devadatto tiṭṭhati gāme, tumhe tiṭṭhatha nagare. Tại sao nói 'cùng với biến cách của chúng'? Arahati dhammo tumhādisānaṃ, arahati dhammo amhādisānaṃ.

234. තෙමෙ නාසෙ.

234. Đối với (các biến cách) 'naṃ' và 'se', (chúng) trở thành 'te' và 'me'.

නාම්හි සෙ ච අපාදාදො වත්තමානානං පදස්මා පරෙසං එකවාක්‍යෙ ඨිතානං තුම්හාම්හසද්දානං සවිභත්තීනං තෙමෙ වා හොන්ති යථාක්කමං, කතං තෙ, කතං තයා, කතං මෙ, කතං මයා, දීයතෙ තෙ, දීයතෙ තව දීයතෙ මෙ, දීයතෙ මම, ධනං තෙ, ධනං තව, ධනං මෙ, ධනං මම.

Đối với các biến cách 'naṃ, hi, se', các từ 'tumha' và 'amha' cùng với biến cách của chúng, khi không đứng đầu câu, theo sau một từ khác, và nằm trong cùng một câu, có thể tùy chọn trở thành 'te' và 'me' theo thứ tự. Ví dụ: kataṃ te, kataṃ tayā; kataṃ me, kataṃ mayā; dīyate te, dīyate tava; dīyate me, dīyate mama; dhanaṃ te, dhanaṃ tava; dhanaṃ me, dhanaṃ mama.

235. අන්වාදෙසෙ.

235. Trong trường hợp lặp lại (anvādesa).

කථිතානුකථනවිසයෙ තුම්හඅම්හ-සද්දානමාදෙසා නිච්චං භවන්ති පුනබ්බිධානා, ගාමො තුම්හං පරිග්ගහො, අථො ජනපදො වො පරිග්ගහො.

Trong trường hợp đề cập lại điều đã được nói, các từ thay thế cho 'tumha' và 'amha' là bắt buộc, do sự tái quy định. Ví dụ: gāmo tumhaṃ pariggaho, atho janapado vo pariggaho.

236. සපුබ්බා පඨමන්තා වා.

236. Khi có từ đứng trước và kết thúc bằng biến cách thứ nhất, (sự thay thế) là tùy chọn.

විජ්ජමානපුබ්බස්මා [Pg.116] පඨමන්තා පරෙසං තුම්හඅම්හසද්දානමාදෙසා වා හොන්ති අන්වාදෙසෙපි, ගාමෙ පටො තුම්හාකං, අථො නගරෙ කම්බලො වො, අථො නගරෙ කම්බලො තුම්හාකං, සපුබ්බාති කිං? පටො තුම්හාකං, අථො කම්බලො වො, පඨමන්තාති කි? පටො නාගරෙ තුම්හාකං, අථො කම්බලො ගාමෙ වො.

Khi theo sau một từ có từ khác đứng trước và kết thúc bằng biến cách thứ nhất, các từ thay thế cho 'tumha' và 'amha' là tùy chọn, ngay cả trong trường hợp lặp lại. Ví dụ: gāme paṭo tumhākaṃ, atho nagare kambalo vo, atho nagare kambalo tumhākaṃ. Tại sao nói 'có từ đứng trước'? Paṭo tumhākaṃ, atho kambalo vo. Tại sao nói 'kết thúc bằng biến cách thứ nhất'? Paṭo nāgare tumhākaṃ, atho kambalo gāme vo.

237. න ච වා හා හෙවයොගෙ.

237. Không (có sự thay thế) khi kết hợp với 'ca, vā, ha, āha, eva'.

චාදීහි යොගෙ තුම්හඅම්හසද්දානමාදෙසා න හොන්ති, ගාමො තව ච පරිග්ගහො, මම ච පරිග්ගහො, ගාමො තව වා පරිග්ගහො, මම වා පරිග්ගහො, ගාමො තව හ පරිග්ගහො, මම හ පරිග්ගහො, ගාමො තවාහ පරිග්ගහො, මමාහ පරිග්ගහො, ගාමො තවෙව පරිග්ගහො, මමෙව පරිග්ගහො, එවං සබ්බත්ථ උදාහරිතබ්බං, යොගෙති කිං? ගාමො ච තෙ පරිග්ගහො, නගරඤ්ච මෙ පරිග්ගහො.

Khi kết hợp với 'ca' và các từ tương tự, không có sự thay thế cho các từ 'tumha' và 'amha'. Ví dụ: gāmo tava ca pariggaho, mama ca pariggaho; gāmo tava vā pariggaho, mama vā pariggaho; gāmo tava ha pariggaho, mama ha pariggaho; gāmo tavāha pariggaho, mamāha pariggaho; gāmo taveva pariggaho, mameva pariggaho. Cần đưa ra ví dụ tương tự ở mọi nơi. Tại sao nói 'khi kết hợp'? Gāmo ca te pariggaho, nagarañca me pariggaho.

238. දස්සනත්ථෙ නාලොචනෙ.

238. Trong ý nghĩa 'nhìn thấy', nhưng không phải 'nói chuyện với'.

දස්සනත්ථෙසු ආලොචනවජ්ජිතෙසු පයුජ්ජමානෙසු තුම්හඅම්හසද්දානමාදෙසා න හොන්ති, ගාමො තුම්හෙ උද්දිස්සාගතො, ගාමො අම්හෙ උද්දිස්සාගතො, අනාලොචනෙති කිං? ගාමො වො ආලොචෙති, ගාමො නො ආලොචෙති.

Khi các từ có ý nghĩa 'nhìn thấy', ngoại trừ 'nói chuyện với', được sử dụng, không có sự thay thế cho các từ 'tumha' và 'amha'. Ví dụ: gāmo tumhe uddissāgato, gāmo amhe uddissāgato. Tại sao nói 'không phải nói chuyện với'? Gāmo vo āloceti, gāmo no āloceti.

293. ආමන්තණං පුබ්බමසන්තංව. ආමන්තණං පුබ්බමවිජ්ජමානං විය හොති තුම්හාම්හසද්දානමාදෙසවිසයෙ, දෙවදත්ත තව පරිග්ගහො, ආමන්තණන්ති කිං? කම්බලො තෙ පරිග්ගහො, පුබ්බමිති කිං? ‘මයෙතං සබ්බමක්ඛාතං, තුම්හාකං ද්විජපුඞ්ගවා[Pg.117], පරස්ස හි අවිජ්ජමානත්තෙ ‘අපාදාදො’ති පටිසෙධො න සියා. ඉවාති කිං? සවනං යථා සියා.

293. Từ hô cách đứng trước được xem như không tồn tại. Một từ hô cách đứng trước được xem như không hiện hữu trong trường hợp thay thế các từ 'tumha' và 'amha'. Ví dụ: devadatta tava pariggaho. Tại sao nói 'từ hô cách'? Kambalo te pariggaho. Tại sao nói 'đứng trước'? ‘Mayetaṃ sabbamakkhātaṃ, tumhākaṃ dvijapuṅgavā’. Vì nếu từ đứng trước không tồn tại, sự cấm đoán bởi 'apādādo' sẽ không có. Tại sao nói 'như'? Để việc nghe có thể xảy ra.

240. න සාමඤ්ඤවචනමෙකත්ථෙ.

240. Không (áp dụng) cho một từ chung trong cùng một ý nghĩa.

සමානාධිකරණෙ පරතො සාමඤ්ඤවචනමාමන්තණමසන්තං විය න හොති, මාණවක ජටිලක තෙ පරිග්ගහො. පරස්සාවිජ්ජමානත්තෙපි පුබ්බරූපමුපාදායාදෙසො හොති, සාමඤ්ඤවචනන්ති කිං? දෙවදත්ත මාණවක තව පරිග්ගහො, එකත්ථෙති කිං? දෙවදත්ත යඤ්ඤදත්ත තුම්හං පරිග්ගහො.

Một từ hô cách chung theo sau trong cùng một cách vị không được xem như không tồn tại. Ví dụ: māṇavaka jaṭilaka te pariggaho. Ngay cả khi từ sau không tồn tại, sự thay thế vẫn xảy ra dựa trên hình thức trước đó. Tại sao nói 'từ chung'? Devadatta māṇavaka tava pariggaho. Tại sao nói 'trong cùng một ý nghĩa'? Devadatta yaññadatta tumhaṃ pariggaho.

241. බහූසු වා.

241. Trong số nhiều, (thì) tùy chọn.

බහූසු වත්තමානමාමන්තණං සාමඤ්ඤවචනමෙකත්ථෙ අවිජ්ජමානං විය වා න හොති, බ්‍රාහ්මණා ගුණවන්තො තුම්හාකං පරිග්ගහො, බ්‍රාහ්මණා ගුණවන්තො වො පරිග්ගහො.

Một từ hô cách chung ở số nhiều trong cùng một ý nghĩa có thể tùy chọn không được xem như không tồn tại. Ví dụ: brāhmaṇā guṇavanto tumhākaṃ pariggaho, brāhmaṇā guṇavanto vo pariggaho.

ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ වුත්තියං

Như vậy trong phần giải thích của ngữ pháp Moggallāna

ස්‍යාදිකණ්ඩො දුතියො.

Chương thứ hai, chương về 'si' v.v...

(3) තතියො කණ්ඩො (සමාසො)

(3) Chương thứ ba (Hợp từ)

1. ස්‍යාදි ස්‍යාදිනෙකත්ථං.

1. Một từ kết thúc bằng 'si' v.v... (hợp nhất) với một từ kết thúc bằng 'si' v.v... thành một ý nghĩa.

ස්‍යාද්‍යන්තං ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහෙකත්ථං හොතීති ඉදමධිකතං වෙදිතබ්බං, සො ච භින්නත්ථානමෙකත්ථීභාවො සමාසොති වුච්චතෙ.

Cần phải hiểu rằng đây là quyền hạn: 'Một từ kết thúc bằng 'si' v.v... hợp nhất với một từ kết thúc bằng 'si' v.v... thành một ý nghĩa'. Và sự hợp nhất thành một ý nghĩa của những từ có ý nghĩa riêng biệt được gọi là 'samāsa' (hợp từ).

2. අසඞ්ඛ්‍යංවිභත්ති සම්පත්ති සමීප සාකල්‍යාභාව යථා පච්ඡායුගපදත්ථෙ.

2. Một từ không phải là số từ (hợp nhất) trong các ý nghĩa: biến cách, sự hoàn hảo, sự gần gũi, sự toàn thể, sự vắng mặt, sự tương ứng, sự theo sau, và sự đồng thời.

අසඞ්ඛ්‍යං[Pg.118], ස්‍යාද්‍යන්තං විභත්‍යාදීනමත්ථෙ වත්තමානං ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහෙකත්ථං භවති, තත්ථ විභත්‍යත්ථෙ තාව ඉත්ථීසු කථා පවත්තා අධිත්ථි. සම්පත්ති ද්විධා අත්තසම්පත්ති සමිද්ධි ච, සම්පන්නං බ්‍රහ්මං සබ්‍රහ්මං ලිච්ඡවීනං, සමිද්ධි භික්ඛානං සුභික්ඛං. සමීපෙ කුම්භස්ස සමීපමුපකුම්භං. සාකල්‍යෙසතිණමජ්ඣොහරති, සාග්‍යධීතෙ. අභාවො සම්බන්ධිභෙදා බහුවිධො, තත්‍ර ඉද්ධාභාවෙ-විගතා ඉද්ධි සද්දිකානං දුස්සද්දිකං, අත්ථාභාවෙ-අභාවො මක්ඛිකානං නිම්මක්ඛිකං, අහික්කමාභාවෙ-අතිගතානි තිණානි නිත්තිණං, සම්පත්‍යාභාවෙ-අතිගතං ලහුපාවුරණං අතිලහුපාවුරණං, ලහුපාවුරණස්ස නායමුපභොගකාලොති අත්ථො. යථා එත්ථා-නෙකවිධො, තත්‍ර යොග්ගතායං-අනුරූපං සුරූපොවහති, විච්ඡායං-අන්වද්ධමාසං, අත්ථානතිවත්තියං-යථාසත්ති, සදිසත්තෙ, සදිසො කිඛියා සකිඛි, ආනුපුබ්බියෙ-අනුජෙට්ඨං, පච්ඡාදත්ථෙඅනුරථං, යුගපදත්ථෙ-සචක්කං නිධෙහි.

Một từ không phải là số từ, là một từ kết thúc bằng 'si' v.v..., hiện hữu trong ý nghĩa của biến cách v.v..., hợp nhất với một từ kết thúc bằng 'si' v.v... thành một ý nghĩa. Trong đó, trước hết về ý nghĩa biến cách: itthīsu kathā pavattā thành adhitthi. Sự hoàn hảo (sampatti) có hai loại: sự hoàn hảo bản thân và sự thịnh vượng. sampannaṃ brahmaṃ thành sabrahmaṃ licchavīnaṃ; samiddhi bhikkhānaṃ thành subhikkhaṃ. Trong sự gần gũi: kumbhassa samīpam thành upakumbhaṃ. Trong sự toàn thể: satiṇamajjhoharati; sāgyadhīte. Sự vắng mặt (abhāvo) có nhiều loại do sự khác biệt của mối quan hệ. Trong đó, về sự vắng mặt của quyền năng: vigatā iddhi saddikānaṃ thành dussaddikaṃ. Về sự vắng mặt của sự vật: abhāvo makkhikānaṃ thành nimmakkhikaṃ. Về sự vắng mặt của sự vượt qua: atigatāni tiṇāni thành nittiṇaṃ. Về sự vắng mặt của sự phù hợp: atigataṃ lahupāvuraṇaṃ thành atilahupāvuraṇaṃ, có nghĩa là 'đây không phải là thời điểm để sử dụng chiếc áo choàng nhẹ'. Sự tương ứng (yathā) ở đây có nhiều loại. Trong đó, về sự thích hợp: anurūpaṃ thành surūpovahati. Về sự liên tục: anvaddhamāsaṃ. Về sự không vượt quá khả năng: yathāsatti. Về sự giống nhau: sadiso kikhiyā thành sakikhi. Về sự tuần tự: anujeṭṭhaṃ. Về ý nghĩa theo sau: anurathaṃ. Về ý nghĩa đồng thời: sacakkaṃ nidhehi.

3. යථා න තුල්‍යෙ.

3. 'Yathā' không (hợp nhất) trong ý nghĩa 'tương đương'.

යථාසද්දො තුල්‍යත්ථෙ වත්තමානො ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහෙකත්ථො න භවති, යථා දෙවදත්තො තථා යඤ්ඤදත්තො.

Từ 'yathā' khi được dùng với nghĩa tương đương thì không trở thành một từ hợp nhất với một danh từ. Ví dụ: devadatto như thế nào, yaññadatto như thế ấy.

4. යාවාවධාරණෙ.

4. (Từ yāva được dùng) với nghĩa giới hạn.

යාවසද්දො-වධාරණෙ වත්තමානො ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහෙකත්ථො භවති, අවධාරණ මෙත්තකතා පරිච්ඡෙදො, යාවාමත්තං බ්‍රාහ්මණෙ ආමන්තය, යාවජීවං, අවධාරණෙති කිං? යාව දින්නං තාව භුත්තං, නාවධාරයාමි කිත්තකං මයා භුත්තන්ති.

Từ 'yāva' khi được dùng với nghĩa giới hạn thì trở thành một từ hợp nhất với một danh từ. 'Avadhāraṇa' có nghĩa là sự hạn định, sự phân định. Ví dụ: hãy mời các vị Bà-la-môn trong một chừng mực nào đó, trọn đời. (Câu hỏi:) Tại sao phải nói là 'với nghĩa giới hạn'? (Trả lời:) (Trong câu) 'cho bao nhiêu, ăn bấy nhiêu', (ở đây không có nghĩa giới hạn, và có nghĩa là) tôi không xác định được tôi đã ăn bao nhiêu.

5. පය්‍යපා [Pg.119] බහි තිරො පුරෙ පච්ඡා වා පඤ්චම්‍යා.

5. (Các từ) pari, apa, ā, bahi, tiro, pure, pacchā có thể (hợp nhất) với (danh từ ở) biến cách thứ năm.

පරිආදයො පඤ්චම්‍යන්තෙන සහෙකත්ථා හොන්ති වා, පරිපබ්බතං වස්සි දෙවො පරිපබ්බතා, අපපබ්බතං වස්සි දෙවො අපපබ්බතා, ආපාටලිපුත්තං වස්සි දෙවො ආපාටලිපුත්තා, බහිගාමං බහි ගාමා, තිරොපබ්බතං තිරොපබ්බතා, පුරෙභත්තං පුරෙභත්තා, පච්ඡාභත්තං පච්ඡාභත්තා, වෙතාධිකාරො.

Các từ 'pari' v.v... có thể trở thành một từ hợp nhất với một danh từ ở biến cách thứ năm. Ví dụ: trời đã mưa quanh núi (tương đương với) từ quanh núi; trời đã mưa xa núi (tương đương với) từ xa núi; trời đã mưa đến tận thành Pāṭaliputta (tương đương với) từ thành Pāṭaliputta; bên ngoài làng (tương đương với) từ ngoài làng; bên kia núi (tương đương với) từ bên kia núi; trước bữa ăn (tương đương với) từ trước bữa ăn; sau bữa ăn (tương đương với) từ sau bữa ăn. Quyền hạn của từ 'vā' (có thể) được áp dụng ở đây.

6. සමීපායාමෙස්වනු.

6. (Từ) 'anu' (được dùng) với nghĩa gần và dọc theo.

අනුසද්දො සාමීප්‍යෙ ආයාමෙ ච වත්තමානො ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහෙකත්ථො හොති වා, අනුවනමසනි ගතා, අනුගඞ්ගං බාරාණසී, සමීපායාමෙස්වීති කිං? රක්ඛමනුවිජ්ජොතතෙ විජ්ජු.

Từ 'anu' khi được dùng với nghĩa gần và dọc theo thì có thể trở thành một từ hợp nhất với một danh từ. Ví dụ: sét đã đánh gần khu rừng, thành Bārāṇasī nằm dọc theo sông Gaṅgā. (Câu hỏi:) Tại sao phải nói là 'với nghĩa gần và dọc theo'? (Trả lời:) (Trong câu) sét chiếu sáng theo sau cái cây.

7. තිට්ඨග්වාදීනි.

7. (Các từ như) tiṭṭhagu v.v...

තිට්ඨගුප්පභුතීනි එකත්ථීභාවවිසයෙ නිපාතීයන්තෙ, තිට්ඨන්තී ගාවො යස්මිං කාලෙ තිට්ඨගු කාලො, වහග්ගු කාලො. ආයතීගවං, ඛලෙයවං, ලූනයවං ලූයමානයවමිච්චාදි, ච්‍යන්තො පෙත්ථ කෙසා කෙසි, දණ්ඩා දණ්ඩි, තථා වෙලාප්පභාවනත්ථොපි, පාතො නහානං පාතරහානං, සායං නයානං සායනහානං, පාතකාලං සායකාලං, පාතමෙඝං සායමෙඝං, පාතමග්ගං සායමග්ගං.

Các từ 'tiṭṭhagu' v.v... được hình thành một cách bất quy tắc trong trường hợp hợp nhất thành một từ. Ví dụ: thời gian mà những con bò đứng trở thành 'tiṭṭhagu kālo', 'vahaggu kālo'. 'Āyatīgavaṃ', 'khaleyavaṃ', 'lūnayavaṃ' có nghĩa là 'lūyamānayavaṃ' v.v... Ở đây cũng có (hậu tố) 'cvi' (được ngụ ý): tóc với tóc, gậy với gậy. Tương tự, cũng có (hợp nhất) với nghĩa là thời gian và sự khởi đầu: tắm buổi sáng thành 'pātarahānaṃ', tắm buổi chiều thành 'sāyanahānaṃ', thời gian buổi sáng, thời gian buổi chiều, mây buổi sáng, mây buổi chiều, con đường buổi sáng, con đường buổi chiều.

8. ඔරෙ පරි පටි පාරෙ මජ්ඣෙ හෙට්ඨුද්ධාධො-න්තොවාඡට්ඨියා. ඔරාදයො සද්දා ඡට්ඨියන්තෙන සහෙකත්ථා වා හොන්ති, එකාරන්තත්තං නිපාතනතො, ඔරෙගඞ්ගං, පරිසිඛරං, පටිසොතං, පාරෙයමුනං, මජ්ඣෙගඞ්ගං, හෙට්ඨාපාසාදං, උද්ධගඞ්ගං, අධොගඞ්ගං, අන්ථොපාසාදං, පුන වාවිධානා ‘ගඞ්ගාඔර’ මිච්චාදීපි හොන්ති.

8. (Các từ) ora, pari, paṭi, pāra, majjhe, heṭṭhā, uddha, adho, anto có thể (hợp nhất) với (danh từ ở) biến cách thứ sáu.

9. තං නපුංසකං.

9. Hợp từ ấy thuộc trung tính.

යදෙතමතික්කන්තමෙකත්ථං[Pg.120], තං නපුංසකලිඞ්ගං වෙදිතබ්බං, තථා චෙවොදාහටං, වා ක්වචි බහුලාධිකාරා, යථාපරිසං යථාපරිසාය, සකාය සකාය පරිසායාති අත්ථො.

Hợp từ đã được đề cập trước đây nên được hiểu là thuộc trung tính. Và các ví dụ đã được đưa ra theo cách đó. Nhưng đôi khi có thể (không theo quy tắc này) do quyền hạn của từ 'bahula' (đa dạng). Ví dụ: 'yathāparisaṃ' (hoặc) 'yathāparisāya', có nghĩa là 'tùy theo mỗi hội chúng'.

10. අමාදි.

10. (Hợp nhất với danh từ ở biến cách thứ hai, bắt đầu bằng) 'aṃ'.

අමාදි ස්‍යාද්‍යන්තං ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහ බහුලමෙකත්ථං හොති ගාමං ගතො ගාමගතො, මුහුත්තං සුඛං මුහුත්තසුඛං, වුත්තියෙවොපපදසමාසෙ කුම්භකාරො, සපාකො, තන්තවායො, වරාහරො. න්තමානක්තවන්තූති වාක්‍යමෙව, ධම්මං සුණන්තො, ධම්මං සුණමානො, ඔදනං භුත්තවා.

Một danh từ ở biến cách thứ hai v.v... có thể hợp nhất một cách đa dạng với một danh từ khác. Ví dụ: đã đi đến làng thành 'gāmagato'; hạnh phúc trong chốc lát thành 'muhuttasukhaṃ'. Trong hợp từ 'upapada', chỉ có dạng hợp từ. Ví dụ: người làm nồi, người nấu thịt chó, người thợ dệt, người mang lại điều tốt lành. Với (các phân từ tận cùng bằng) '-nta', '-māna', '-kta', '-vantū', chúng chỉ tồn tại ở dạng câu. Ví dụ: người đang nghe Pháp, người đang nghe Pháp, người đã ăn cơm.

රඤ්ඤා හතො රාජහතො, අසිනා ඡින්නො අසිච්ඡින්නො, පිතුසදිසො, පිතුසමො, සුඛසහගතං, දධිනා උපසිත්තං භොජනං දධිභොජනං, ගුළෙන මිස්සො ඔදනො ගුළොදනො, වුත්තිපදෙනෙවොපසිත්තාදිකිරියායාඛ්‍යාපනතො නත්ථායුත්තත්ථතා. ක්වචි වුත්තියෙව උරගො, පාදපො. ක්වචි වාක්‍යමෙව ඵරසුනා ඡින්නවා, දස්සනෙන පහාතබ්බා.

Bị vua giết thành 'rājahato'; bị chặt bằng gươm thành 'asicchinno'; giống như cha; bằng với cha; đi cùng với hạnh phúc. Món ăn được rưới sữa đông thành 'dadhibhojanaṃ'; cơm trộn với mật đường thành 'guḷodano'. Do hành động như 'rưới' v.v... đã được diễn tả ngay trong hợp từ, nên không có sự thiếu liên kết về nghĩa. Đôi khi chỉ có dạng hợp từ, ví dụ: loài đi bằng ngực, loài uống bằng chân. Đôi khi chỉ có dạng câu, ví dụ: đã chặt bằng búa, cần được đoạn trừ bằng sự thấy.

බුද්ධස්ස දෙය්‍යං බුද්ධදෙය්‍යං, යූපාය දාරු යූපාදාරු, රජනාය දොණි රජනදොණි. ඉධ න හොති සඞ්ඝස්ස දාතබ්බං. කථං ‘එතදත්ථො එතදත්ථා එතදත්ථ’න්ති? අඤ්ඤපදත්ථෙ භවිස්සති.

Vật dâng cúng đến Đức Phật thành 'buddhadeyyaṃ'; gỗ cho cột tế thần thành 'yūpādāru'; thùng để nhuộm thành 'rajanadoṇi'. Ở đây không có hợp nhất: vật nên được dâng cho Tăng đoàn. (Câu hỏi:) Vậy các từ 'etadattho', 'etadatthā', 'etadattha' được hình thành như thế nào? (Trả lời:) Chúng sẽ được (giải thích) trong phần về nghĩa của từ khác.

සවරෙහි භයං සවරභයං, ගාමනිග්ගතො, මෙථුනාපෙතො, ක්වචි වුත්තියෙව කම්මජං, චිත්තජං, ඉධ න හොති රුක්ඛා පතිතො.

Sự sợ hãi từ những người man rợ thành 'savarabhayaṃ'; đi ra khỏi làng; tránh xa sự dâm dục. Đôi khi chỉ có dạng hợp từ, ví dụ: sinh ra từ nghiệp, sinh ra từ tâm. Ở đây không có hợp nhất: ngã từ trên cây.

රඤ්ඤො [Pg.121] පුරිසො රාජපුරිසො. බහුලාධිකාරා න්තමානනිද්ධාරියපූරණභාවතිත්තත්ථෙහි න හොති-මමානුකුබ්බං, මමානුකුරුමානො, ගුන්නං කණ්හා සම්පන්නඛීරතමා, සිස්සානං පඤ්චමො, පටස්ස සුක්කතා, ක්වචි හොතෙව-වත්තමානසාමීප්‍යං, කථං ‘බ්‍රාහ්මණස්ස සුක්කා දන්තා’ති? සාපෙක්ඛතාය න හොති. ඉධ පන හොතෙව ‘චන්දනගන්ධො, නදිඝොසො, කඤ්ඤාරූපං, කායසම්ඵස්සො, ඵලරසො’ති, ඵලානං තිත්තො, ඵලානමාසිතො, ඵසානං සුහිතො.

Người của vua thành 'rājapuriso'. Do quyền hạn của từ 'bahula', không có hợp nhất với các từ có nghĩa sau: hiện tại phân từ, ví dụ: bắt chước tôi, bắt chước tôi; xác định một trong nhóm, ví dụ: con bò đen trong đàn là con cho nhiều sữa nhất; số thứ tự, ví dụ: người học trò thứ năm; danh từ trừu tượng, ví dụ: sự trắng của tấm vải; và với các từ có nghĩa là 'thỏa mãn'. Đôi khi vẫn có hợp nhất, ví dụ: sự gần gũi với hiện tại. (Câu hỏi:) Tại sao (không có hợp nhất trong câu) 'răng trắng của vị Bà-la-môn'? (Trả lời:) Không có hợp nhất do sự phụ thuộc. Tuy nhiên, ở đây lại có hợp nhất: 'hương thơm của gỗ đàn hương, tiếng rống của dòng sông, sắc đẹp của người thiếu nữ, sự xúc chạm của thân, vị của quả'. (Không có hợp nhất với các từ có nghĩa là thỏa mãn:) thỏa mãn với các loại quả, ăn no các loại quả, hoàn toàn thỏa mãn với các loại quả.

බ්‍රාහ්මණස්ස උච්චං ගෙහන්ති සාපෙක්ඛතාය න හොති, ‘රඤ්ඤො පාටලිපුත්තකස්ස ධන’න්ති ධනසම්බන්ධෙ ඡට්ඨීති පාටලිපුත්තකෙන සම්බන්ධාභාවා න හෙස්සති, ‘රඤ්ඤො ගො ච අස්සො ච පුරිසො චා’ති භින්නත්ථතාය වාක්‍යමෙව, ‘රඤ්ඤො ගවාස්සපුරිසා රාජගවාස්සපුරිසා’ති වුත්ති හොතෙවෙකත්තිභාවෙ.

(Trong câu) 'ngôi nhà cao của vị Bà-la-môn', không có hợp nhất do sự phụ thuộc. Trong (cụm từ) 'tài sản của vị vua người thành Pāṭaliputta', vì biến cách thứ sáu có liên quan đến 'tài sản', nên không có sự liên quan với 'pāṭaliputtakena', do đó sẽ không có hợp nhất. (Trong câu) 'con bò, con ngựa, và người đàn ông của vua', vì các nghĩa khác nhau nên chỉ là một câu. (Trong câu) 'bò-ngựa-và-người của vua' trở thành 'rājagavāssapurisā', hợp từ xảy ra khi có sự hợp nhất thành một thể.

දානෙ සොණ්ඩො දානසොණ්ඩො, ධම්මරතො, දානාභිරතො. ක්වචි වුත්තියෙව කුච්ඡිසයො, ථලට්ඨො, පඞ්කජං, සරොරුහං. ඉධ න හොති භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතා, ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරතා, ආසනෙ නිසින්නො, ආසනෙ නිසීදිතබ්බං.

Say mê bố thí thành 'dānasoṇḍo'; vui thích trong Pháp; rất vui thích trong việc bố thí. Đôi khi chỉ có dạng hợp từ, ví dụ: nằm trong bụng mẹ, đứng trên đất liền, sinh ra trong bùn, mọc trong hồ. Ở đây không có hợp nhất: sự tiết độ trong ăn uống, sự hộ trì các căn, ngồi trên ghế, nên ngồi trên ghế.

11. විසෙසනමෙකත්ථෙන.

11. Tính từ (hợp nhất) với (danh từ) có cùng một nghĩa.

විසෙසනං ස්‍යාන්තං විසෙස්සෙන ස්‍යාද්‍යන්තෙන සමානාධිකරණෙන සහෙකත්ථං හොති, නීලඤ්ච තං උප්පලඤ්චෙති නීලුප්පලං, ඡින්නඤ්ච තං පරුළ්හඤ්චෙති ඡින්නපරළ්හං, සත්ථීව සත්ථී, සත්ථී ච සා සාමා චෙති සත්ථිසාමා, සීහොව සීහො, මුනි ච සො සීහො චෙති මුනිසීහො, සීලමෙව ධනං සීලධනං.

Một tính từ là một danh từ hợp nhất với một danh từ được bổ nghĩa có cùng cách và cùng chỉ một đối tượng. Ví dụ: vừa xanh vừa là hoa sen thành hoa sen xanh; vừa bị chặt vừa mọc lại thành 'chinnaparaḷhaṃ'; người phụ nữ như thanh gươm, người ấy vừa là gươm vừa có màu sẫm thành 'satthisāmā'; vị ẩn sĩ như sư tử, người ấy vừa là ẩn sĩ vừa là sư tử thành vị ẩn sĩ sư tử; giới chính là tài sản thành tài sản là giới.

ක්වචි [Pg.122] වාක්‍යමෙව පුණ්ණො මන්තාණිපුත්තො, චිත්තො ගහපති. ක්වචි වුත්තියෙව කණ්හසප්පො, ලොහිතසාලි, විසෙසනන්ති කිං? තච්ඡකො සප්පො, එකත්ථෙනෙති කිං? කාළම්හා අඤ්ඤො. කථං ‘පත්තජීවිකො, ආපන්නජීවිකො, මාසජාතො’ති? අඤ්ඤපදත්ථෙ භවිස්සති.

Đôi khi chỉ có dạng câu, ví dụ: Puṇṇa, con trai của bà Mantāṇī; gia chủ Citta. Đôi khi chỉ có dạng hợp từ, ví dụ: rắn đen, gạo đỏ. (Câu hỏi:) Tại sao phải nói là 'tính từ'? (Trả lời:) (Để loại trừ trường hợp như) con rắn Tacchaka. (Câu hỏi:) Tại sao phải nói là 'có cùng một nghĩa'? (Trả lời:) (Để loại trừ trường hợp như) khác với cái màu đen. (Câu hỏi:) Vậy các từ 'pattajīviko', 'āpannajīviko', 'māsajāto' được hình thành như thế nào? (Trả lời:) Chúng sẽ được (giải thích) trong phần về nghĩa của từ khác.

12. නඤ.

12. (Tiểu từ phủ định) 'na'.

නඤිච්චෙතං ස්‍යාද්‍යන්තං ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහෙකත්ථං හොති, න බ්‍රාහ්මණො අබ්‍රාහ්මණො, බහුලාධිකාරතො අසමත්ථත්ථෙහි, කෙහිචි හොති ‘අපුනගෙය්‍යා ගාථා, අනොකාසං කාරෙත්වා, අමූලා මූලං ගන්ත්වා. ඊසංකළාරො, ඊසංපිඞ්ගලොති ‘ස්‍යාදි ස්‍යාදිනෙ’ති සමාසො, වාක්‍යමෙව වාතිප්පසඞ්ගාභාවා.

Điều này không phải luôn luôn xảy ra: một từ có biến cách syādi được hợp nhất ý nghĩa với một từ có biến cách syādi. (Ví dụ) na brāhmaṇo (không phải là bà-la-môn) (trở thành) abrāhmaṇo (phi bà-la-môn). Do quyền hạn của từ bahula, đôi khi sự hợp nhất xảy ra với những từ không có năng lực (tức không có quan hệ cú pháp), như trong các ví dụ: ‘apunageyyā gāthā’ (kệ không được hát lại), ‘anokāsaṃ kāretvā’ (sau khi đã không tạo cơ hội), ‘amūlā mūlaṃ gantvā’ (sau khi đã đi từ không gốc rễ đến gốc rễ). Trong các ví dụ ‘īsaṃkaḷāro’ (hơi xám), ‘īsaṃpiṅgalo’ (hơi nâu), đây là hợp thể của ‘syādi với syādi’, hoặc chỉ là một câu văn, vì không có sự áp dụng quá rộng.

13. කුපාදයො නිච්චමස්‍යාදිවිධිම්හි.

13. Các từ ku, pa, v.v... luôn luôn (được hợp nhất) trong quy tắc không liên quan đến biến cách syādi.

කුසද්දො පාදයො ච ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහෙකත්ථා හොන්ති නිච්චං ස්‍යාදිවිධිවිසයතො-ඤත්ථ, කුච්ඡිතො බ්‍රාහ්මණො කුබ්‍රාහ්මණො, ඊසකං උණ්හං කදුණ්හං, පනායකො, අභිසෙකො, පකරිත්වා, පකතං, දුප්පුරිසො, දුක්කටං, සුපුරිසො, සුකතං, අභිත්ථුතං, අතිත්ථුතං, ආකළාරො, ආබද්ධො.

Từ ku và các từ pa, v.v... luôn luôn được hợp nhất ý nghĩa với một từ có biến cách syādi, ngoại trừ trong phạm vi của quy tắc syādi. Ví dụ: kucchito brāhmaṇo (bà-la-môn đáng chê) thành kubrāhmaṇo; īsakaṃ uṇhaṃ (hơi ấm) thành kaduṇhaṃ; panāyako (người hướng dẫn); abhiseko (lễ đăng quang); pakaritvā (sau khi đã làm); pakataṃ (được làm); duppuriso (người xấu); dukkaṭaṃ (việc làm sai); supuriso (người tốt); sukataṃ (việc làm tốt); abhitthutaṃ (được ca ngợi); atitthutaṃ (được tán thán); ākaḷāro (hơi xám); ābaddho (bị trói buộc).

(9) ‘‘පාදයො ගතාද්‍යත්ථෙ පඨමාය’’. පගතො ආචරියො පාචරියො, පන්තෙවාසී.

(9) ‘Các từ pa, v.v... (được hợp nhất) với (danh từ ở) biến cách thứ nhất trong ý nghĩa ‘đã đi’, v.v...’. Ví dụ: Pagato ācariyo (vị thầy đã đi) thành pācariyo; pantevāsī (vị đệ tử ở gần).

(10) ‘‘අච්චාදයො කන්තාද්‍යත්ථෙ දුතියාය’’. අතික්කන්තො මඤ්චමතිමඤ්චො, අතිමාලො.

(10) ‘Các từ ati, v.v... (được hợp nhất) với (danh từ ở) biến cách thứ hai trong ý nghĩa ‘đã vượt qua’, v.v...’. Ví dụ: Atikkanto mañcaṃ (người đã vượt qua cái giường) thành atimañco; atimālo (người đã vượt qua vòng hoa).

(11) ‘‘අවාදයො [Pg.123] කුට්ඨාද්‍යත්ථෙ තතියාය’’. අවකුට්ඨං කොකිලාය වනං අවකොකිලං, අවමයූරං.

(11) ‘Các từ ava, v.v... (được hợp nhất) với (danh từ ở) biến cách thứ ba trong ý nghĩa ‘bị kêu réo’, v.v...’. Ví dụ: Avakuṭṭhaṃ kokilāya vanaṃ (khu rừng bị chim cu kêu réo) thành avakokilaṃ; avamayūraṃ (khu rừng bị chim công kêu réo).

(12) ‘‘පරියාදයො ගිලානාද්‍යත්ථෙ චතුත්ථියා’’. පරිගිලානො අජ්ඣෙනාය පරියජ්ඣෙනො.

(12) ‘Các từ pari, v.v... (được hợp nhất) với (danh từ ở) biến cách thứ tư trong ý nghĩa ‘mệt mỏi’, v.v...’. Ví dụ: Parigilāno ajjhenāya (người mệt mỏi vì việc học) thành pariyajjheno.

(13) ‘‘න්‍යාදයො කන්තාද්‍යත්ථෙ පඤ්චමියා’’.

(13) ‘Các từ ni, v.v... (được hợp nhất) với (danh từ ở) biến cách thứ năm trong ý nghĩa ‘đã đi ra khỏi’, v.v...’.

නික්ඛන්තො කොසම්බියා නික්කොසම්පි, අස්‍යාදිවිධිම්හීති කිං? රුක්ඛං පති විජ්ජොතතෙ.

Ví dụ: Nikkhanto kosambiyā (người đã ra khỏi thành Kosambi) thành nikkosampi. Tại sao nói ‘trong quy tắc không liên quan đến syādi’? (Để loại trừ trường hợp như): Rukkhaṃ pati vijjotate (sấm sét chiếu sáng về phía cây).

14. චී ක්‍රියත්ථෙහි.

14. Hậu tố cī (được hợp nhất) với những từ có ý nghĩa hành động.

චීප්පච්චයන්තො කිරියත්ථෙහි ස්‍යාද්‍යන්තෙහි සහෙකත්ථො හොති, මලිනීකරිය.

Một từ tận cùng bằng hậu tố cī được hợp nhất ý nghĩa với những từ có biến cách syādi mang ý nghĩa hành động. Ví dụ: malinīkariya (sau khi đã làm cho dơ bẩn).

15. භූසනාදරානාදරෙස්වලංසාසා.

15. Các từ alaṃ, sa, asa (được hợp nhất) trong các ý nghĩa trang sức, tôn trọng, và không tôn trọng.

භූසනාදිස්වත්ථෙ ස්වලමාදයො සද්දා කිරියත්ථෙහි ස්‍යාද්‍යන්තෙහි සහෙකත්ථා හොන්ති, අලංකරිය, සක්කච්ච, අසක්කච්ච. භූසනාදීසූති කිං? අලංභුත්වා ගතො, සක්කත්වා ගතො, අසක්කත්වා ගතො, පරියත්තං සොභනමසොභනන්ති අත්ථො.

Trong các ý nghĩa trang sức, v.v..., các từ sa, alaṃ, v.v... được hợp nhất ý nghĩa với những từ có biến cách syādi mang ý nghĩa hành động. Ví dụ: alaṃkariya (sau khi đã trang hoàng), sakkacca (một cách kính trọng), asakkacca (một cách không kính trọng). Tại sao nói ‘trong các ý nghĩa trang sức, v.v...’? (Để loại trừ các trường hợp như): Alaṃbhutvā gato (sau khi đã đủ, y đã đi), sakkatvā gato (sau khi đã có thể, y đã đi), asakkatvā gato (sau khi đã không thể, y đã đi). Ý nghĩa là: đầy đủ, tốt đẹp, không tốt đẹp.

16. අඤ්ඤෙ ච.

16. Và những từ khác.

අඤ්ඤෙ ච සද්දා කිරියත්ථෙහි ස්‍යාද්‍යන්තෙහි සහ බහුලමෙකත්ථා භවන්ති, පුරොභූය, තිරොභූය, තිරොකරිය, උරසිකරිය, මනසිකරිය, මජ්ඣෙකරිය, තුණ්හීභූය.

Và những từ khác cũng được hợp nhất ý nghĩa một cách đa dạng với những từ có biến cách syādi mang ý nghĩa hành động. Ví dụ: purobhūya (sau khi đã đặt ở trước), tirobhūya (sau khi đã biến mất), tirokariya (sau khi đã gạt sang một bên), urasikariya (sau khi đã đặt trong tâm), manasikariya (sau khi đã tác ý), majjhekariya (sau khi đã đặt ở giữa), tuṇhībhūya (sau khi đã trở nên im lặng).

17. වානෙකඤ්ඤත්ථෙ.

17. Nhiều (từ có biến cách) được hợp nhất một cách tùy chọn trong ý nghĩa của một từ khác.

අනෙකං [Pg.124] ස්‍යාද්‍යන්තමඤ්ඤස්ස පදස්සත්ථෙ එකත්ථං වා හොති, බහූනි ධනානි යස්ස සො බහුධනො, ලම්බා කණ්ණා යස්ස සො ලම්බකණ්ණො, වජිරං පාණිම්හි යස්ස සොයං වජිරපාණි, මත්තා බහවො මාතඞ්ගා එත්ථ මත්තබහුමාතඞ්ගං වනං, ආරුළ්හො වානරො යං රුක්ඛං සො ආරුළ්හවානරො, ජිතානි ඉන්ද්‍රියානි යෙන සො ජිතින්ද්‍රියො, දින්නං භොජනං යස්ස සො දින්නභොජනො, අපගතං කාළකං යස්මා පටා සො-යමපගතකාළකො, උපගතා දස යෙසං තෙ උපදසා, ආසන්නදසා, අදූරදසා, අධිකදසා, තයො දස පරිමාණමෙසං තිදසා, කථං දසසද්දො සඞ්ඛ්‍යානෙ වත්තතෙ? පරිමාණසද්දසන්නිධානා, යථා පඤ්ච පරිමාණමෙසං පඤ්චකා සකුනාති, ද්වෙ වා තයො වා පරිමාණමෙසං ද්වත්තයො වාසද්දත්ථෙ වා ද්වෙ වා තයො වා ද්වත්තයො.

Nhiều từ có biến cách syādi được hợp nhất ý nghĩa một cách tùy chọn trong ý nghĩa của một từ khác. Ví dụ: bahūni dhanāni yassa so (người nào có nhiều của cải) là bahudhano (người giàu có); lambā kaṇṇā yassa so (người nào có tai dài) là lambakaṇṇo (người tai dài); vajiraṃ pāṇimhi yassa so ayaṃ (người nào có kim cương chử trong tay) là vajirapāṇi (thần Indra); mattā bahavo mātaṅgā ettha (nơi có nhiều voi say) là mattabahumātaṅgaṃ vanaṃ (khu rừng có nhiều voi say); āruḷho vānaro yaṃ rukkhaṃ so (cây mà khỉ đã trèo lên) là āruḷhavānaro (cây có khỉ trèo); jitāni indriyāni yena so (người đã chinh phục các căn) là jitindriyo (người chinh phục các căn); dinnaṃ bhojanaṃ yassa so (người được cho thức ăn) là dinnabhojano; apagataṃ kāḷakaṃ yasmā paṭā so ayaṃ (tấm vải mà vết đen đã biến mất) là apagatakāḷako; upagatā dasa yesaṃ te (những người gần đến mười) là upadasā (khoảng mười), āsannadasā (gần mười), adūradasā (không xa mười), adhikadasā (hơn mười); tayo dasa parimāṇam esaṃ (những vị có số lượng là ba mươi) là tidasā (chư thiên); làm sao từ dasa lại có nghĩa là số đếm? Do sự gần gũi của từ parimāṇa (số lượng). Giống như pañca parimāṇam esaṃ (những con có số lượng là năm) là pañcakā sakunā (bầy chim năm con); dve vā tayo vā parimāṇam esaṃ (những người có số lượng là hai hoặc ba) là dvattayo; hoặc trong ý nghĩa của từ vā, dve vā tayo vā (hai hoặc ba) là dvattayo.

දක්ඛිණස්සා ච පුබ්බස්සා ච දිසාය යදන්තරාළං දක්ඛිණපුබ්බා දිසා, දක්ඛිණා ච සා පුබ්බා චාති වා, සහ පුත්තෙනාගතො සපුත්තො, සලොමකො විජ්ජමානලොමකොති අත්ථො, එවං සපක්ඛකො, අත්ථී ඛීරා බ්‍රාහ්මණීති අත්ථිසද්දො විජ්ජමානත්ථෙ නිපාතො, ක්වචි ගතත්ථතාය පදන්තරානමප්පයොගො, කණ්ඨට්ඨා කාළා අස්ස කණ්ඨෙකාළො, ඔට්ඨස්ස මුඛමිව මුඛමස්ස ඔට්ඨමුඛො, කෙසසඞ්ඝාතො චූළා අස්ස කෙසචූළො, සුවණ්ණවිකාරො අලඞ්කාරො අස්ස සුවණ්ණාලඞ්කාරො, පපතිතං පණ්ණමස්ස පපතිතපණ්ණො, පපණ්ණො, අවිජ්ජමානා පුත්තා අස්ස අවිජ්ජමානපුත්තො, න සන්ති පුත්තා අස්ස අපුත්තෙ, ක්වචි න හොති පඤ්ච භුත්තවන්තො අස්ස භාතුනො පුත්තො අස්ස අත්ථීති බහුලාධිකාරතො.

Khoảng không gian giữa phương nam và phương đông là dakkhiṇapubbā disā (phương đông nam); hoặc (phân tích là) dakkhiṇā ca sā pubbā ca (phương ấy vừa là nam vừa là đông). Saha puttena āgato (người đến cùng với con trai) là saputto. Salomako có nghĩa là vijjamānalomako (người có lông). Tương tự sapakkhako (người có cánh). Trong câu atthī khīrā brāhmaṇī (nữ bà-la-môn có sữa), từ atthi là một bất biến từ có nghĩa là ‘hiện hữu’. Đôi khi, do ý nghĩa đã được hiểu, các từ khác không được sử dụng. Ví dụ: kaṇṭhaṭṭhā kāḷā assa (người có vết đen ở cổ) là kaṇṭhekāḷo (thần Śiva). Oṭṭhassa mukham iva mukham assa (người có miệng giống miệng lạc đà) là oṭṭhamukho. Kesasaṅghāto cūḷā assa (người có búi tóc là một mớ tóc) là kesacūḷo. Suvaṇṇavikāro alaṅkāro assa (người có đồ trang sức là sản phẩm của vàng) là suvaṇṇālaṅkāro. Papatitaṃ paṇṇam assa (cây có lá đã rụng) là papatitapaṇṇo, hoặc papaṇṇo. Avijjamānā puttā assa (người không có con trai) là avijjamānaputto. Na santi puttā assa (người không có con trai) là aputto. Đôi khi hợp thể không xảy ra, ví dụ: pañca bhuttavanto assa bhātuno putto assa atthi (người ấy có một người con trai của người anh đã ăn năm lần); (điều này là) do quyền hạn của từ bahula.

18. තත්ථ ගහෙත්වා තෙන පහරිත්වා යුද්ධෙ සරූපං.

18. Trong ý nghĩa ‘trận chiến’, (các từ chỉ) ‘nắm lấy ở đó’ và ‘đánh bằng cái đó’ có cùng hình thức (được hợp nhất).

සත්තම්‍යන්තං [Pg.125] තතියන්තඤ්ච සරූපමනෙකං තත්ථ ගහෙත්වා තෙන පහරිත්වා යුද්ධෙ-ඤ්ඤපදත්ථෙ එකත්ථං වා හොති, කෙසෙසු ච කෙසෙසු ච ගහෙත්වා යුද්ධං පවත්තං කෙසාකෙසි, දණ්ඩෙහි ච දණ්ඩෙහි ච පහරිත්වා යුද්ධං පවත්තං දණ්ඩාදණ්ඩි, මුට්ඨාමුට්ඨි, ‘‘චි වීතියාරෙ’’ (3-51) ති චි සමාසන්තො, ‘‘චිස්මිං’’ (3.66) ති අකාරො. තත්ථ තෙනෙති කිං? කායඤ්ච කායඤ්ච ගහෙත්වා යුද්ධං පවත්තං. ගහෙත්වා පහරිත්වාති කිං? රථෙ ච රථෙ ච ඨත්වා යුද්ධං පවත්ති. යුද්ධෙති කිං? හත්ථෙ ච හත්ථෙ ච ගහෙත්වා සඛ්‍යං පවත්තං. සරූපන්ති කිං? දණ්ඩෙහි ච මුසලෙහි ච පහරිත්වා යුද්ධ පවත්තං.

Nhiều từ có cùng hình thức, tận cùng bằng biến cách thứ bảy hoặc thứ ba, được hợp nhất ý nghĩa một cách tùy chọn trong ý nghĩa của một từ khác, khi có nghĩa là ‘trận chiến’ trong đó có hành động ‘nắm lấy ở đó’ và ‘đánh bằng cái đó’. Ví dụ: kesesu ca kesesu ca gahetvā yuddhaṃ pavattaṃ (trận chiến diễn ra bằng cách nắm tóc của nhau) thành kesākesi; daṇḍehi ca daṇḍehi ca paharitvā yuddhaṃ pavattaṃ (trận chiến diễn ra bằng cách dùng gậy đánh nhau) thành daṇḍādaṇḍi; muṭṭhāmuṭṭhi (tay đấm qua lại). Theo quy tắc ‘ci vītiyāre’ (3-51), hậu tố ci được thêm vào cuối hợp thể; theo quy tắc ‘cismiṃ’ (3.66), nguyên âm cuối trở thành a. Tại sao nói ‘ở đó’ và ‘bằng cái đó’? (Để loại trừ trường hợp như): Kāyañca kāyañca gahetvā yuddhaṃ pavattaṃ (trận chiến diễn ra bằng cách nắm thân thể của nhau). Tại sao nói ‘nắm lấy’ và ‘đánh’? (Để loại trừ trường hợp như): Rathe ca rathe ca ṭhatvā yuddhaṃ pavatti (trận chiến diễn ra bằng cách đứng trên xe của nhau). Tại sao nói ‘trong trận chiến’? (Để loại trừ trường hợp như): Hatthe ca hatthe ca gahetvā sakhyaṃ pavattaṃ (tình bạn diễn ra bằng cách nắm tay nhau). Tại sao nói ‘cùng hình thức’? (Để loại trừ trường hợp như): Daṇḍehi ca musalehi ca paharitvā yuddha pavattaṃ (trận chiến diễn ra bằng cách dùng gậy và chày đánh nhau).

19. චත්ථෙ.

19. Trong ý nghĩa của từ ca (và).

අනෙකං ස්‍යාද්‍යන්තං චත්ථෙ එකත්ථං වා භවති. සමුච්චයොන්වාචයො ඉතරීතරයොගො සමාහාරො ච ච සද්දත්ථා, තත්ථ සමුච්චයාන්වාචයෙසු නෙකත්ථීභාවො සම්භවති, තෙසු හි සමුච්චයො අඤ්ඤමඤ්ඤනිරපෙක්ඛා නමත්තප්පධානානං කත්ථචි කිරියාවිසෙසෙ චීයමානතා, යථා ‘ධවෙ ච ඛදිරෙ ච පලාසෙ ච ඡින්දා’ති. අන්වාචයො ච යත්ථෙකො පධානභාවෙන විධීයතෙ අපරො ච ගුණභාවෙන, යථා ‘භික්ඛඤ්චර ගාවො චානයෙ’ති. ඉතරද්වයෙ තු සම්භවති, තෙසු හි අඤ්ඤමඤ්ඤසාපෙක්ඛානමවයවභදානුගතො ඉතරීතරයොගො, යථා ‘සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානා’ති, අස්සාවයවප්පධානත්තා බහුවචනමෙව. අඤ්ඤමඤ්ඤසාපෙක්ඛානමෙව තිරොහිතාවයවභෙදො සමුදායප්පධානො සමාහාරො, යථා ‘ඡත්තුපාහන’න්ති, අස්ස පන සමුදායප්පධානත්තා එකවචනමෙව.

Trong ý nghĩa của ca, có thể có nhiều từ riêng biệt hoặc trở thành một từ duy nhất. Samuccaya (tập hợp), anvācaya (liên hợp), itarītarayoga (tương quan), và samāhāra (tổng hợp) là các ý nghĩa của từ ca. Trong số đó, ở samuccaya và anvācaya, sự hợp nhất thành một từ không thể xảy ra. Bởi vì trong chúng, samuccaya là sự tích tập các sự vật độc lập với nhau và tự thân là chính yếu trong một hành động đặc biệt nào đó, ví dụ như ‘dhave ca khadire ca palāse ca chindā’ti (hãy chặt cây dhava, và cây khadira, và cây palāsa). Còn anvācaya là trường hợp một cái được quy định là chính, và cái kia là phụ, ví dụ như ‘bhikkhañcara gāvo cānaye’ti (hãy đi khất thực, và hãy dắt bò về). Nhưng trong hai loại còn lại thì có thể (hợp nhất). Bởi vì trong chúng, itarītarayoga là sự liên kết tương quan của các thành phần phụ thuộc lẫn nhau, với sự phân biệt các thành phần vẫn được giữ lại, ví dụ như ‘sāriputtamoggallānā’ti (Sāriputta và Moggallāna); do các thành phần của nó là chính yếu nên luôn ở số nhiều. Samāhāra là sự tập hợp của các sự vật phụ thuộc lẫn nhau, trong đó sự phân biệt các thành phần bị che khuất và toàn thể là chính yếu, ví dụ như ‘chattupāhana’nti (dù và dép); nhưng do toàn thể của nó là chính yếu nên luôn ở số ít.

තෙ [Pg.126] ච සමාහාරීතරීතරයොගා බහුලං විධානා නියතවිසයායෙව හොන්ති, තත්‍රායං විසයවිභාගො නිරුත්ථිපිටකාගතො-පාණිතූරියයොග්ගසෙනඞ්ගානං, නිච්චවෙරීනං, සඞ්ඛ්‍යාපරිමාණ-සඤ්ඤානං, ඛුද්දජන්තුකානං, පචනචණ්ඩාලානං, චරණසාධාරණානං, එකජ්ඣායනපාවචනානං, ලිඞ්ගවිසෙසානං, විවිධවිරුද්ධානං දිසානං, නදීනඤ්ච නිච්චං සමාහාරෙකත්තං භවති, තිණරුක්ඛපසුසකුනධනධඤ්ඤබ්‍යඤ්ජනජනප්පදානං වා, අඤ්ඤෙසමිතරීතරයොගොව.

Và các hợp từ samāhāra và itarītarayoga ấy, do có nhiều quy tắc, nên chỉ có những phạm vi nhất định. Ở đây, sự phân chia phạm vi này xuất phát từ Niruttipiṭaka: đối với các bộ phận của chúng sinh, các bộ phận của nhạc cụ, các bộ phận của ách, các bộ phận của quân đội, các loài thù địch thường xuyên, các số đếm và đo lường, các loài sinh vật nhỏ, những người nấu ăn và tiện dân, những điều chung trong đời sống phạm hạnh, các kinh điển học chung, các giới tính khác nhau, các sự vật đối lập đa dạng, các phương hướng, và các con sông, thì luôn luôn có sự hợp nhất thành số ít trong samāhāra. Đối với các loại cỏ, cây, gia súc, chim, tài sản, ngũ cốc, gia vị, và các quốc gia, thì có thể tùy chọn. Đối với những loại khác, chỉ có itarītarayoga.

පාණ්‍යඞ්ගානං-චක්ඛුසොතං, මුඛනාසිකං, හනුගීවං, ඡවිමංසලොහිතං, නාමරූපං, ජරාමරණං. තුරියඞ්ගානං-අලසතාලම්බරං, මුරජගොමුඛං, සඞ්ඛදෙණ්ඩිමං, මද්දවිකපාණවිකං, ගීතවාදිතං, සම්මතාලං. යොග්ගඞ්ගානං ඵාලපාචනං, යුගනඞ්ගලං. සෙනඞ්ගානං-අසිසත්තිතොමරපිණ්ඩං, අසිචම්මං, ධනුකලාපං, පහරණාවරණං. නිච්චවෙරීනං-අහිනකුලං, බීළාලමූසිකං, කාකොලූකං, නාගසුපණ්ණං. සඞ්ඛ්‍යාපරිමාණ සඤ්ඤානං-එකකදුකං, දුකතිකං, තිකචතුක්කං, චතුක්කපඤ්චකං, දසෙකාදසකං. ඛුද්දජන්තුකානං කීටපටඞ්ගං, කුන්ථකිපිල්ලිකං, ඩංසමකසං, මක්ඛිකකිපිල්ලිකං. පචනචණ්ඩාලානං-ඔරබ්භිකසූකරිකං, සාකුන්ති කමාගවිකං, සපාකචණ්ඩාලං, වෙනරථකාරං, පුක්කුස ඡවඩාහකං. චරණසාධාරණානං-අතිසභාරද්වාජං, කඨකලාපං, සීලපඤ්ඤාණං, සමථවිපස්සනං, විජ්ජාචරණං. එකජ්ඣායනපාවචනානං දීඝමජ්ඣිමං, එකුත්තරසංයුත්තකං, ඛන්ධකවිභඞ්ගං. ලිඞ්ගවිසෙසානං-ඉත්ථිපුඛං, දාසිදාසං, චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං, තිණකට්ඨසාඛාපලාසං, ‘ලාභී හොති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනා- සනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරාන’න්තිපි දිස්සති. විවිධවිරුද්ධානං කුසලාකුසලං[Pg.127], සාවජ්ජානවජ්ජං, හීනප්පණීතං, කණ්හසුක්කං, ඡෙකපාපකං. දිසානං පුබ්බාපරං, දක්ඛිණුත්තරං, පුබ්බදක්ඛිණං, පුබ්බුත්තරං, අධරුත්තරං, අපරදක්ඛිණං, අපරුත්තරං. නදීනං-ගඞ්ගායමුනං, මහිසරභු.

Về các bộ phận của chúng sinh: cakkhusotaṃ (mắt và tai), mukhanāsikaṃ (miệng và mũi), hanugīvaṃ (hàm và cổ), chavimaṃsalohitaṃ (da, thịt và máu), nāmarūpaṃ (danh và sắc), jarāmaraṇaṃ (già và chết). Về các bộ phận của nhạc cụ: alasatālambaraṃ, murajagomukhaṃ (trống muraja và kèn gomukha), saṅkhadeṇḍimaṃ (tù và và trống nhỏ), maddavikapāṇavikaṃ, gītavāditaṃ (ca và nhạc), sammatālaṃ (chập chõa và nhịp). Về các bộ phận của ách: phālapācanaṃ (lưỡi cày và roi thúc), yuganaṅgalaṃ (ách và cày). Về các bộ phận của quân đội: asisattitomarapiṇḍaṃ (gươm, giáo, lao và chùy), asicammaṃ (gươm và khiên), dhanukalāpaṃ (cung và ống tên), paharaṇāvaraṇaṃ (vũ khí và áo giáp). Về các loài thù địch thường xuyên: ahinakulaṃ (rắn và chồn), bīḷālamūsikaṃ (mèo và chuột), kākolūkaṃ (quạ và cú), nāgasupaṇṇaṃ (nāga và garuḍa). Về các số đếm và đo lường: ekakadukaṃ (một và hai), dukatikaṃ (hai và ba), tikacatukkaṃ (ba và bốn), catukkapañcakaṃ (bốn và năm), dasekādasakaṃ (mười và mười một). Về các loài sinh vật nhỏ: kīṭapaṭaṅgaṃ (côn trùng và bướm đêm), kunthakipillikaṃ (bọ và kiến), ḍaṃsamakasaṃ (ruồi trâu và muỗi), makkhikakipillikaṃ (ruồi và kiến). Về những người nấu ăn và tiện dân: orabbhikasūkarikaṃ (người mổ cừu và người mổ heo), sākuntikamāgavikaṃ (người bẫy chim và người săn hươu), sapākacaṇḍālaṃ (người nấu thịt chó và tiện dân), venarathakāraṃ (người đan tre và người làm xe), pukkusachavaḍāhakaṃ (người nhặt hoa và người thiêu xác). Về những điều chung trong đời sống phạm hạnh: atisabhāradvājaṃ, kaṭhakalāpaṃ (trường phái Kaṭha và Kalāpa), sīlapaññāṇaṃ (giới và tuệ), samathavipassanaṃ (chỉ và quán), vijjācaraṇaṃ (minh và hạnh). Về các kinh điển học chung: dīghamajjhimaṃ (Trường Bộ và Trung Bộ), ekuttarasaṃyuttakaṃ (Tăng Chi Bộ và Tương Ưng Bộ), khandhakavibhaṅgaṃ (Khandhaka và Vibhaṅga). Về các giới tính khác nhau: itthipukhaṃ (nữ và nam), dāsidāsaṃ (nữ tỳ và nam nô); cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhāraṃ (y, vật thực, sàng tọa, dược phẩm trị bệnh); tiṇakaṭṭhasākhāpalāsaṃ (cỏ, gỗ, cành, lá); cũng thấy có trường hợp ‘lābhī hoti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārānaṃ’ (là người nhận được y, vật thực, sàng tọa, dược phẩm trị bệnh). Về các sự vật đối lập đa dạng: kusalākusalaṃ (thiện và bất thiện), sāvajjānavajjaṃ (có tội và vô tội), hīnappaṇītaṃ (hạ liệt và cao thượng), kaṇhasukkaṃ (đen và trắng), chekapāpakaṃ (khôn và dại). Về các phương hướng: pubbāparaṃ (đông và tây), dakkhiṇuttaraṃ (nam và bắc), pubbadakkhiṇaṃ (đông nam), pubbuttaraṃ (đông bắc), adharuttaraṃ (dưới và trên/bắc), aparadakkhiṇaṃ (tây nam), aparuttaraṃ (tây bắc). Về các con sông: gaṅgāyamunaṃ (sông Hằng và sông Yamunā), mahisarabhu (sông Mahī và sông Sarabhū).

තිණවිසෙසානං-කාසකුසං කාසකුසා, උසීරබීරණං උසීරබීරණා, මුඤ්ජපබ්බජං මුඤ්ජපබ්බජං මුඤ්ජපබ්බජා. රුක්ඛවිසෙසානං ඛදිරපලාසං ඛදිරපලාසා, වොස්සකණ්ණං ධවාස්සකණ්ණා, පිලක්ඛනිග්‍රොධං පිලක්ඛනිග්‍රොධා, අස්සත්ථකපිත්ථනං අස්සත්ථකපිත්ථනා, සාකසාලං සාකසාලා. පසුවිසෙසානං-ගජගවජං ගජගවජා, ගොමහිසං ගොමහිසා, එණෙය්‍යගොමහිසං එණෙය්‍යගොමහිසා, එණෙය්‍යවරාහං එණෙය්‍යවරාහා, අජෙළකං අජෙළකා, කුක්කුරසූකරං කුක්කුරසූකරා, හත්ථිගවාස්සවළවං හත්ථිගවාස්සවළවා. සකුනවිසෙසානං-හංසබලාවං හංසබලාවා, කාරණ්ඩවචක්කවාකං කාරණ්ඩවචක්කවාකා, බකබලාකං බකබලාකා. ධනානං-හිරඤ්ඤසුවණ්ණං හිරඤ්ඤසුවණ්ණා, මණිසඞ්ඛමුත්තාවෙළුරියං මණිසඞ්ඛමුත්තාවෙළුරියා, ජාතරූපරජතං ජාතරූපරජතා. ධඤ්ඤානං-සාලියවකං සාලියවකා, තිලමුග්ගමාසං තිලමුග්ගමාසා, නිප්ඵාවකුලත්ථං නිප්ඵාවකුලත්ථා. බ්‍යඤ්ජනානං-සාකසුවං සාකසුවා, ගබ්‍යමාහිසං ගබ්‍යමාහිසා, එණෙය්‍යවාරාහං එණෙය්‍යවාරාහා, මිගමායූරං මිගමායූරා. ජනපදානං-කාසිකොසලං කාසිකොසලා, වජ්ජිමල්ලං වජ්ජිමල්ලා, චෙතිවංසං චෙතිවංසා, මච්ඡසූරසෙනං මච්ඡසූරසෙනා, කුරුපඤ්චාලං කුරුපඤ්චාලා. ඉතරීතරයොගො යථා-චන්දිමසූරියා, සමණබ්‍රාහ්මණා මාතාපිතරො ඉච්චාදි.

Về các loại cỏ đặc biệt: kāsakusaṃ hoặc kāsakusā (cỏ kāsa và cỏ kusa), usīrabīraṇaṃ hoặc usīrabīraṇā (cỏ usīra và cỏ bīraṇa), muñjapabbajaṃ hoặc muñjapabbajā (cỏ muñja và cỏ pabbaja). Về các loại cây đặc biệt: khadirapalāsaṃ hoặc khadirapalāsā (cây khadira và cây palāsa), dhavāssakaṇṇaṃ hoặc dhavāssakaṇṇā (cây dhava và cây assakaṇṇa), pilakkhanigrodhaṃ hoặc pilakkhanigrodhā (cây pilakkha và cây nigrodha), assatthakapitthanaṃ hoặc assatthakapitthanā (cây assattha và cây kapitthana), sākasālaṃ hoặc sākasālā (cây teak và cây sal). Về các loại gia súc đặc biệt: gajagavajaṃ hoặc gajagavajā (voi và bò), gomahisaṃ hoặc gomahisā (bò và trâu), eṇeyyagomahisaṃ hoặc eṇeyyagomahisā (nai, bò và trâu), eṇeyyavarāhaṃ hoặc eṇeyyavarāhā (nai và heo rừng), ajeḷakaṃ hoặc ajeḷakā (dê và cừu), kukkurasūkaraṃ hoặc kukkurasūkarā (chó và heo), hatthigavāssavaḷavaṃ hoặc hatthigavāssavaḷavā (voi, bò, ngựa đực và ngựa cái). Về các loại chim đặc biệt: haṃsabalāvaṃ hoặc haṃsabalāvā (ngỗng và hạc), kāraṇḍavacakkavākaṃ hoặc kāraṇḍavacakkavākā (vịt kāraṇḍava và ngỗng trời), bakabalākaṃ hoặc bakabalākā (diệc và cò). Về tài sản: hiraññasuvaṇṇaṃ hoặc hiraññasuvaṇṇā (vàng thoi và vàng trang sức), maṇisaṅkhamuttāveḷuriyaṃ hoặc maṇisaṅkhamuttāveḷuriyā (ngọc, ốc, trai và lưu ly), jātarūparajataṃ hoặc jātarūparajatā (vàng và bạc). Về ngũ cốc: sāliyavakaṃ hoặc sāliyavakā (lúa và đại mạch), tilamuggamāsaṃ hoặc tilamuggamāsā (mè, đậu xanh và các loại đậu), nipphāvakulatthaṃ hoặc nipphāvakulatthā (đậu dẹt và đậu ngựa). Về gia vị: sākasuvaṃ hoặc sākasuvā (rau và canh), gabyamāhisaṃ hoặc gabyamāhisā (từ bò và từ trâu), eṇeyyavārāhaṃ hoặc eṇeyyavārāhā (từ nai và từ heo rừng), migamāyūraṃ hoặc migamāyūrā (từ hươu và từ công). Về các quốc gia: kāsikosalaṃ hoặc kāsikosalā (Kāsi và Kosala), vajjimallaṃ hoặc vajjimallā (Vajji và Malla), cetivaṃsaṃ hoặc cetivaṃsā (Ceti và Vaṃsa), macchasūrasenaṃ hoặc macchasūrasenā (Maccha và Sūrasena), kurupañcālaṃ hoặc kurupañcālā (Kuru và Pañcāla). Ví dụ về itarītarayoga: candimasūriyā (mặt trăng và mặt trời), samaṇabrāhmaṇā (sa-môn và bà-la-môn), mātāpitaro (cha và mẹ), v.v.

එතස්මිං [Pg.128] එකත්ථීභාවකණ්ඩෙ යං වුත්තං පුබ්බං, තදෙව පුබ්බං නිපතති කමාතික්කමෙ පයොජනාභාවා. ක්වචි විපල්ලාසොපි හොති බහුලාධිකාරතො, දන්තානං රාජා රාජදන්තො, කත්ථචි කමං පච්චානාදරා පුබ්බකාලස්සාපි පරනිපාතො, ලිත්තවාසිතො, නග්ගමුසිතො, සිත්තසම්මට්ඨො, භට්ඨලුඤ්චිතො. චත්ථෙ යදෙකත්ථං තත්ථ කෙචි පුබ්බපදං බහුධා නියමෙන්ති, තදිහ බ්‍යභිචාරදස්සාන න වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං.

Trong chương về sự hợp nhất thành một từ này, từ nào được nói trước, chính từ đó được đặt trước, vì không có lý do gì để vi phạm thứ tự. Đôi khi cũng có sự đảo ngược do quy tắc bahula (đa dạng), ví dụ: dantānaṃ rājā (vua của các răng) thành rājadanto (răng vua). Ở một số nơi, do không quan tâm đến thứ tự, ngay cả từ lẽ ra phải đứng trước cũng bị đặt sau, ví dụ: littavāsito (được thoa và ướp hương), naggamusito (trần truồng và cạo đầu), sittasammaṭṭho (được tưới và quét), bhaṭṭhaluñcito (được chiên và nhổ). Trong ý nghĩa của ca, nơi có sự hợp nhất, một số người quy định từ đầu theo nhiều cách; điều đó không được nói ở đây vì thấy có ngoại lệ, cần phải được hiểu như vậy.

20. සමාහාරෙ නපුංසකං.

20. Trong hợp từ samāhāra, (hợp từ ấy) là trung tính.

චත්ථෙ සමාහාරෙ යදෙකත්ථං, තං නපුංසකලිඞ්ගං භවති, තථාචෙවොදාහටං, කත්ථචි න හොති ‘සභාපරිසායා’ති ඤාපකා, ආධිපච්චපරිවාරො, ඡන්දපාරිසුද්ධි, පටිසන්ධිපවත්තියං.

Trong samāhāra có một nghĩa, nó là trung tánh, và đã được ví dụ như vậy, đôi khi không thành do chỉ dẫn của ‘sabhāparisāyā’, (ví dụ:) ādhipaccaparivāro, chandapārisuddhi, paṭisandhipavattiyaṃ.

21. සඞ්ඛ්‍යාදි.

21. Bắt đầu bằng số từ.

එකත්ථෙ සමාහාරෙ සඞ්ඛ්‍යාදි නපුංසකලිඞ්ගං භවති, පඤ්චගවං, චතුප්පථං, සමාහාරස්සෙකත්තා එකවචනමෙව හොති, සමාහාරෙත්වෙව පඤ්චකාපාලො පූවො, තිපුත්තො.

Trong samāhāra có một nghĩa, (phức hợp từ) bắt đầu bằng số từ là trung tánh, (ví dụ:) pañcagavaṃ, catuppathaṃ. Do tính cách duy nhất của samāhāra nên chỉ có số ít. (Quy luật này) chỉ trong samāhāra mà thôi, (ví dụ:) pañcakāpālo pūvo, tiputto.

22. ක්වචෙකත්තඤ්ච ඡට්ඨියා.

22. Và đôi khi (phức hợp từ) cách thứ sáu (cũng trở thành) trung tánh và số ít.

ඡට්ඨියෙකත්ථෙ ක්වචි නපුංසකත්තං හොතෙකත්ථඤ්ච, සලභානං ඡායා සලභච්ඡායං, එවං සකුන්තානං ඡායා සකුන්තච්ඡායං, පාසාදච්ඡායං පාසාදච්ඡායා, ඝරච්ඡායං ඝරච්ඡායා, අමනුස්සසභාය නපුංසකෙකත්තං භවති බ්‍රහ්මසභං, දෙවසභං, ඉන්දසභං, යක්ඛසභං, සරභසභං, මනුස්සසභායං පන ඛත්තියසභා, රාජසභා ඉච්චෙවමාදි, ක්වචීති කිං රාජපුරිසො.

(Phức hợp từ) cách thứ sáu có một nghĩa đôi khi là trung tánh và số ít, (ví dụ:) salabhānaṃ chāyā là salabhacchāyaṃ, tương tự sakuntānaṃ chāyā là sakuntacchāyaṃ, pāsādacchāyaṃ hoặc pāsādacchāyā, gharacchāyaṃ hoặc gharacchāyā. Hội chúng của phi nhân trở thành trung tánh và số ít, (ví dụ:) brahmasabhaṃ, devasabhaṃ, indasabhaṃ, yakkhasabhaṃ, sarabhasabhaṃ. Nhưng hội chúng của con người (thì không, ví dụ:) khattiyasabhā, rājasabhā, v.v. Tại sao nói ‘đôi khi’? (Ví dụ:) rājapuriso.

23. ස්‍යාදීසු රස්සො.

23. Rút ngắn trong các biến cách bắt đầu bằng ‘si’.

නපුංසකෙ [Pg.129] වත්තමානස්ස රස්සො හොති ස්‍යාදීසු. සලභච්ඡායං, ස්‍යාදීසූති කිං? සලභච්ඡායෙ.

Đối với từ thuộc trung tánh, sự rút ngắn xảy ra trong các biến cách bắt đầu bằng ‘si’. (Ví dụ:) Salabhacchāyaṃ. Tại sao nói ‘trong các biến cách bắt đầu bằng ‘si’’? (Ví dụ:) Salabhacchāye.

24. ඝපස්සන්තස්සාප්පධානස්ස.

24. Của (danh từ) ‘gha’ và ‘pa’ không phải là thành phần chính ở cuối (phức hợp từ).

අන්තභූතස්ස අප්පධානස්ස ඝපස්ස ස්‍යාදීසු රස්සො හොති. බහුමාලො පොසො, නික්කොසම්බි, අතිවාමොරු, අන්තස්සාති කිං? රාජා කඤ්ඤාපියො, අප්පධානස්සාති කිං? රාජකුමාරී බ්‍රහ්මබන්ධූ.

Đối với (danh từ) ‘gha’ và ‘pa’ không phải là thành phần chính và là một phần của (phức hợp từ), sự rút ngắn xảy ra trong các biến cách bắt đầu bằng ‘si’. (Ví dụ:) Bahumālo poso, nikkosambi, ativāmoru. Tại sao nói ‘là một phần của’? (Ví dụ:) Rājā kaññāpiyo. Tại sao nói ‘không phải là thành phần chính’? (Ví dụ:) Rājakumārī brahmabandhū.

25. ගොස්සු.

25. Đối với ‘go’ (thành) ‘u’.

අන්තභූතස්ස අප්පධානස්ස ගොස්ස ස්‍යාදීසු උ හොති. චිත්තගු, අප්පධානස්සාත්වෙව? සුගො, අන්තස්සාත්වෙව? ගොකුලං.

Đối với (từ) ‘go’ không phải là thành phần chính và là một phần của (phức hợp từ), ‘u’ được thay thế trong các biến cách bắt đầu bằng ‘si’. (Ví dụ:) Cittagu. Tại sao nói ‘không phải là thành phần chính’? (Ví dụ:) Sugo. Tại sao nói ‘là một phần của’? (Ví dụ:) Gokulaṃ.

26. ඉත්ථියමත්වා.

26. Trong giống cái, từ ‘a’ (thành) ‘ā’.

ඉත්ථියං වත්තමානතො අකාරන්තතො නාමස්මා ආපච්චයො හොති. ධම්මදින්නා.

Từ một danh từ tận cùng bằng ‘a’ biểu thị giống cái, tiếp vị ngữ ‘ā’ được thêm vào. (Ví dụ:) Dhammadinnā.

37. නදාදිතො වී.

37. Từ nhóm ‘nadī’, (thêm) ‘ī’.

නදාදීහි ඉත්ථියං වීප්පච්චයො හොති. නදී, මහී, කුමාරී, තරුණී, වාරුණී, ගොතමී. (14) ‘‘ගොතොවා’’ ගාවී ගො, ආකතිගණො-යං, කොරො ‘‘න්තන්තූනං වීම්හි තො වා’’ (3-36) ති විසෙසනත්ථො.

Từ (các từ trong) nhóm ‘nadī’, tiếp vị ngữ ‘ī’ được thêm vào trong giống cái. (Ví dụ:) Nadī, mahī, kumārī, taruṇī, vāruṇī, gotamī. (14) ‘‘Gotovā’’ gāvī go, đây là một nhóm mở, (từ) koro có mục đích đặc biệt hóa trong quy luật ‘‘ntantūnaṃ vīmhi to vā’’ (3-36).

28. යක්ඛාදිතිනී ච.

28. Và từ nhóm ‘yakkha’, (thêm) ‘inī’.

යක්ඛාදිතො [Pg.130] ඉත්ථියං ඉනී හොති වීච. යක්ඛිනී යක්ඛී, නාගිනී නාගී, සීහිනී සීහී.

Từ nhóm ‘yakkha’ trong giống cái, (tiếp vị ngữ) ‘inī’ được thêm vào, và cả ‘ī’ nữa. (Ví dụ:) Yakkhinī hoặc yakkhī, nāginī hoặc nāgī, sīhinī hoặc sīhī.

26. ආරාමිකාදීහි.

26. Từ nhóm ‘ārāmika’.

ආරාමිකාදිතො ඉනී හොතිත්ථියං. ආරාමිකිනී, අනන්තරායිකිනී, රාජිනී (15) ‘‘සඤ්ඤායං මානුසො’’ මානුසිනී, අඤ්ඤත්‍ර මානුසී.

Từ nhóm ‘ārāmika’, (tiếp vị ngữ) ‘inī’ được thêm vào trong giống cái. (Ví dụ:) Ārāmikinī, anantarāyikinī, rājinī. (15) ‘‘saññāyaṃ mānuso’’ mānusinī, trường hợp khác là mānusī.

30. යුවණ්ණෙහි නී.

30. Từ các nguyên âm ‘i’ và ‘u’, (thêm) ‘nī’.

ඉත්ථියමිවණ්ණුවණ්ණන්තෙහි නී හොති බහුලං. සදාපයතපාණිනී, දණ්ඩිනී, භික්ඛුනී, ඛත්තබන්ධුනී, පරචිත්තවිදුනී, මාතුආදිතො කස්මා න හොති? ඉත්ථිප්පච්චයං විනාපි ඉත්ථත්තාභිධානතො.

Trong giống cái, từ (các từ) tận cùng bằng nguyên âm ‘i’ và ‘u’, (tiếp vị ngữ) ‘nī’ được thêm vào, một cách phổ biến. (Ví dụ:) Sadāpayatapāṇinī, daṇḍinī, bhikkhunī, khattabandhunī, paracittavidunī. Tại sao không xảy ra từ ‘mātu’, v.v.? Do biểu thị được giống cái ngay cả khi không có tiếp vị ngữ giống cái.

31. ක්තිම්හාඤ්ඤත්ථෙ.

31. Từ (tiếp vị ngữ) ‘kti’, trong một nghĩa khác.

ක්තිම්හාඤ්ඤත්ථෙයෙව ඉත්ථියං නී හොති බහුලං. සාහං අහිං සාරතිනී, තස්සා මුට්ඨස්සතිනියා, සා ගාවී වච්ඡගිද්ධිනී, අඤ්ඤත්ථෙති කිං? ධම්මරති.

Chỉ từ (từ có tiếp vị ngữ) ‘kti’ trong một nghĩa khác, (tiếp vị ngữ) ‘nī’ được thêm vào trong giống cái, một cách phổ biến. (Ví dụ:) Sāhaṃ ahiṃ sāratinī, tassā muṭṭhassatiniyā, sā gāvī vacchagiddhinī. Tại sao nói ‘trong một nghĩa khác’? (Ví dụ:) Dhammarati.

32. ඝරණ්‍යාදයො.

32. Gharaṇī và các từ khác.

ඝරණිප්පභුතයො නීප්පච්චන්තාසාධවො භවන්ති. ඝරණී, පොක්ඛරණී, ඊස්ස-ත්තං නිපාතනා, (16) ‘‘ආචරියා වා ය-ලොපො ච’’ ආචරිනී, ආචරියා.

Gharaṇī và các từ khác tận cùng bằng tiếp vị ngữ ‘nī’ là những dạng đúng. (Ví dụ:) Gharaṇī, pokkharaṇī, việc trở thành ‘ī’ là do sự hình thành bất quy tắc. (16) ‘‘ācariyā vā ya-lopo ca’’ ācarinī, ācariyā.

33. මාතුලාදිත්වානී භරියායං.

33. Từ nhóm ‘mātula’, (thêm) ‘ānī’ với nghĩa là ‘vợ’.

මාතුලාදිතො [Pg.131] භරියායමානී හොති. මාතුලානී, වාරුණානී, ගහපතානී, ආචරියානී, (17) ‘‘අභරියායං ඛත්තියා වා’’ ඛත්තියානී ඛත්තියා, නදාදිපාඨා භරියායන්තු ඛත්තියී.

Từ nhóm ‘mātula’, (tiếp vị ngữ) ‘ānī’ được thêm vào với nghĩa là ‘vợ’. (Ví dụ:) Mātulānī, vāruṇānī, gahapatānī, ācariyānī. (17) ‘‘abhariyāyaṃ khattiyā vā’’ khattiyānī hoặc khattiyā, nhưng với nghĩa là ‘vợ’ thì là khattiyī do được đọc trong nhóm nadī.

34. උපමාසංහිත සහිත සඤ්ඤත සහ සඵවාම ලක්ඛණාදිතූරුතූ.

34. Từ ‘ūru’ được đi trước bởi upamāna, saṃhita, sahita, saññata, saha, sapha, vāma, lakkhaṇa, v.v., (thành) ‘ū’.

ඌරුසද්දා උපමානාදිපුබ්බා ඉත්තියමූ හොති. කරභොරූ, සංහිතොරූ, සහිතොරූ, සඤ්ඤතොරූ, සහොරූ, සඵොරූ, වාමොරූ, ලක්ඛණොරූ, ඌතියොගවිභාගා ඌ බ්‍රහ්මබන්ධූ.

Từ từ ‘ūru’ được đi trước bởi ‘upamāna’, v.v., trong giống cái, (nguyên âm cuối) trở thành ‘ū’. (Ví dụ:) Karabhorū, saṃhitorū, sahitorū, saññatorū, sahorū, saphorū, vāmorū, lakkhaṇorū. Do việc tách quy luật thành ‘ū’, (ta có dạng) brahmabandhū.

35. යුවා ති.

35. Yuvā, v.v.

යුවසද්දතො ති හොතිත්ථියං. යුවති.

36. න්තන්තූනං වීම්හිතො වා.

වීම්හි න්තන්තූනං තො වා හොති. ගච්ඡතී ගච්ඡන්තී, සීලවතී සීලවන්තී.

37. භවතො භොතො.

වීම්හි භවතො භොතාදෙසො හොති වා. භොතී භවන්තී.

38. ගොස්සාවඞ.

ගොසද්දස්ස වීම්හාවඞ හොති. ගාවී.

39. පුථුස්ස පථවපුථවා.

වීම්හි [Pg.132] පුථුස්ස පථවපුථවා හොන්ති. පථවී, පුථවී, ඨෙ පථවී.

40. සමාසන්ත්ව.

සමාසන්ත්ව ඉති චාධිකරීයති.

41. පාපාදීහි භූමියා.

පාපාදීහී පරා යා භූමි තස්සා සමාසන්තො අ හොති. පාපභූමං, ජාතිභූමං.

42. සඞ්ඛ්‍යාහි.

සඞ්ඛ්‍යාහි පරා යා භූමි තස්සා සමාසන්තො අ හොති. ද්විභූමං, තිභූමං.

43. නදීගොදාවරීනං.

සඞ්ඛ්‍යාහි පරාසං නදීගොදාවරීනං සමාසන්තො අ හොති, පඤ්චනදං, සත්තගොදාවරං, සඞ්ඛ්‍යාහිත්වෙව? මහානදී, නදීගොදාවරීනන්ති කිං? දසිත්ථි.

44. අසඞ්ඛ්‍යෙහි චාඞ්ගුල්‍යානඤ්ඤාසඞ්ඛ්‍යත්ථෙසු.

අසඞ්ඛ්‍යෙහි සඞ්ඛ්‍යාහි ච පරාය අඞ්ගුල්‍යා සමාසන්තො අ හොති නො චෙ අඤ්ඤපදත්ථෙ අසඞ්ඛ්‍යත්ථෙ ච සමාසො වත්තතෙ. නිග්ගතමඞ්ගුලීහි නිරඞ්ගුලං, අච්චඞ්ගුලං, ද්වෙ අඞ්ගුලියො සමාහටා ද්වඞ්ගුලං, අනඤ්ඤාසඞ්ඛ්‍යත්ථෙසූති කිං? පඤ්චඞ්ගුලි හත්ථො, උපඞ්ගුලි, කථං [Pg.133] ‘ද්වෙ අඞ්ගුලීමානමස්සාති ද්වඞ්ගුල’න්ති? නාත්‍ර සමාසොඤ්ඤපදත්ථෙ විහිතො මත්තාදීනං ලොපෙ කතෙ තත්ථ වත්තතෙ. අඞ්ගුලසද්දො වා පමාණවාචි සද්දන්තරං, යථා ‘සෙනඞ්ගුලප්පමාණෙන අඞ්ගුලානං සතං පුණ්ණං චතුද්දස වා අඞ්ගුලානී’ති.

45. දීඝාහොවස්සෙකදෙසෙහි ච රත්ත්‍යා.

දීඝාදීහි අසඞ්ඛ්‍යෙහි සඞ්ඛ්‍යාහි ච පරමස්මා රත්තියා සමාසන්තො අ හොති. දීඝරත්තං, අහොරත්තං (ත්තො), වස්සාරත්තං (ත්තො), පුබ්බරත්තං, අපරරත්තං, අඩ්ඪුරත්තං, අතික්කන්තො රත්තිං අතිරත්තො, ද්වෙරත්තී සමාහටා දිරත්තං (ත්තො), වා ක්වචි බහුලාධිකාරා එකරත්තං (ත්තො), එකරත්ති, අනඤ්ඤාසඞ්ඛ්‍යත්ථෙසුත්වෙව? දීඝරත්තිහෙමන්තො, උපරත්ති, ක්වචි හොතෙව බහුලං විධානායථාරත්තං.

46. ගොත්වචත්ථෙ චාලොපෙ.

ගොසද්දා අලොපවිසයා සමාසන්තො අ හොති න චෙ චත්ථෙ සමාසො අඤ්ඤපදත්ථෙ අසඞ්ඛ්‍යත්ථෙ ච, රාජගවො, පරමගවො, පඤ්චගවධනො, දසගවං, අලොපෙති කිං? පඤ්චහි ගොහි කීතො පඤ්චගු, අචත්ථෙති කි? අජස්සගාවො, අනඤ්ඤාසඞ්ඛ්‍යත්ථෙසුත්වෙව? චිත්තගු, උපගු.

47. රත්තින්දිවදාරගවචතුරස්සා.

එතෙ සද්දා අඅන්තා නිපච්චන්තෙ. රත්තො ච දිවා ච රත්තින්දිවං, රත්ති ච දිවා ච රත්තින්දිවං, දාරා ච ගාවො ච දාරගවං, චතස්සො අස්සියො අස්ස චතුරස්සො.

48. ආයාමෙනුගවං.

අනුගවන්ති [Pg.134] නිපච්චතෙ ආයාමෙ ගම්‍යමානෙ. අනුගවං සකටං, ආයාමෙති කිං? ගුන්නං පඤ්ඡා අනුගු.

49. අක්ඛිස්මාඤ්ඤත්ථෙ. අක්ඛිස්මා සමාසන්තො අ හොති අඤ්ඤත්ථෙ චෙ සමාධසා. විසාලක්ඛො, විසාලක්ඛී.

50. දාරුම්‍යඞ්ගුල්‍යා.

අඞ්ගුලන්තා අඤ්ඤපදත්ථෙ දාරුම්හි සමාසන්තො අ හොති. ද්වඞ්ගුලංදාරු, පඤ්චඞ්ගුලං, අඞ්ගුලිසදිසාවයවං ධඤ්ඤාදීනං වික්ඛෙපකං දාරුං වුච්චතෙ, පමාණෙ තු පුබ්බෙ විය සිද්ධං සඛරාජසද්දා අකාරන්තාව, සිස්සොපි න දිස්සති, ගාණ්ඩී වධන්වාති පකතන්තරෙන සිද්ධං.

51. චි වීතිහාරෙ.

51. Ci trong ý nghĩa tương tác.

ඔඝාබ්‍යතිහාරෙ ගම්‍යමානෙ අඤ්ඤපදත්ථෙ වත්තමානතො චි හොති. කෙසාකෙසි දණ්ඩාදණ්ඩි, චකාරො ‘‘චිස්මි’’න්ති (3.66) විසෙසනත්ථො, සුගන්ධි, දුග්ගන්තීති පයොගො න දිස්සතෙ.

Khi ý nghĩa về sự tương tác mãnh liệt được hiểu, hậu tố ci được dùng sau (một danh từ) trong ý nghĩa của một từ khác (bahubbīhi). Ví dụ: kesākesi (nắm tóc nhau), daṇḍādaṇḍi (đánh nhau bằng gậy). Từ ca trong câu cú pháp ‘cismiṃ’ (3.66) có ý nghĩa đặc biệt hóa, (do đó) không thấy cách dùng như sugandhi, dugganti.

52. ල්ත්විත්ථියූහි කො.

52. Hậu tố ka (được thêm) sau (các từ tận cùng bằng) -tu, và (các từ nữ tính tận cùng bằng) -ī và -ū.

ල්තුප්පච්චයන්තෙහි, ඉත්ථියමීකාරූකාරන්තෙහි ච බහුලං කප්පච්චයො හොති අඤ්ඤපදත්ථෙ. බහුකත්තුකො, බහුකුමාරිකො, බහුබ්‍රහ්මබන්ධුකො, බහුලංත්වෙව? සුබ්භූ.

Sau các từ tận cùng bằng hậu tố -tu, và sau các từ nữ tính tận cùng bằng -ī và -ū, hậu tố ka thường được thêm vào trong ý nghĩa của một từ khác (bahubbīhi). Ví dụ: bahukattuko, bahukumāriko, bahubrahmabandhuko. Tại sao lại nói ‘thường’? (Ví dụ không thêm là) subbhū.

53. වාඤ්ඤතො.

53. Tùy chọn từ những từ khác.

අඤ්ඤෙහි [Pg.135] අඤ්ඤපදත්ථෙ කො වා බහුලං හොති. බහුමාලකො, බහුමාලො.

Sau những từ khác, hậu tố ka tùy chọn và thường được thêm vào trong ý nghĩa của một từ khác. Ví dụ: bahumālako, bahumālo.

54. උත්තරපදෙ. එතමධිකතං වෙදිතබ්බං.

54. Khi có từ đi sau. Điều này cần được hiểu là quy tắc chi phối.

55. ඉමස්සිදං.

55. 'ima' thành 'idaṃ'.

උත්තරපදෙ පරතො ඉමස්ස ඉදං හොති. ඉදමට්ඨිතා, ඉදප්පච්චයතා, නිග්ගහීතලොපො පස්ස ච ද්විභාවො.

Khi có từ đi sau, 'ima' trở thành 'idaṃ'. Ví dụ: idamaṭṭhitā, idappaccayatā. (Trong idappaccayatā) có sự lược bỏ niggahīta và điệp mẫu của 'p'.

56. පුං පුමස්ස වා. පුමස්ස පුං හොතුත්තරපදෙ විභාසා. පුල්ලිඞ්ගං, පුමලිඞ්ගං.

56. 'puma' tùy chọn thành 'puṃ'. 'puma' tùy chọn trở thành 'puṃ' khi có từ đi sau. Ví dụ: pulliṅgaṃ, pumaliṅgaṃ.

57. ටන්තන්තූනං.

57. Về các từ tận cùng bằng -ant và -antu.

එසං ට හොතුත්තරපදෙ ක්වචි වා. භවම්පතිට්ඨාමයං, භගවංමූලකා නො ධම්මා, බහුලාධිකාරා තරාදීසු ච පගෙව මහත්තරී, රත්තඤ්ඤුමහත්තං.

Nguyên âm cuối của những từ này (tận cùng bằng -ant, -antu) tùy chọn trở thành 'a' ở một vài nơi khi có từ đi sau. Ví dụ: bhavampatiṭṭhāmayaṃ, bhagavaṃmūlakā no dhammā. Do quy tắc chi phối ‘thường’, (sự biến đổi này) cũng xảy ra trước các hậu tố như tara, v.v., như trong mahattarī, rattaññumahattaṃ.

58. අ. එසං අ හොතුත්තරපදෙ. ගුණවන්තපතිට්ඨො-ස්මි.

58. A. Nguyên âm cuối của những từ này trở thành 'a' khi có từ đi sau. Ví dụ: Guṇavantapatiṭṭho-smi.

59. මනාද්‍යාපාදීනමො මයෙ ච. මනාදීනමාපාදීනං ච ඔ හොතුත්තරපදෙ මයෙ ච. මනොසෙට්ඨා, මනොමයා, රජොජල්ලං, රජොමයං, ආපොගතං, ආපොමයං, අනුයන්ති දිසොදිසං.

59. Nguyên âm cuối của nhóm manas và nhóm āpas trở thành 'o' khi có từ đi sau và trước hậu tố maya. Ví dụ: manoseṭṭhā, manomayā, rajojallaṃ, rajomayaṃ, āpogataṃ, āpomayaṃ, anuyanti disodisaṃ.

60. පරස්ස සඞ්ඛ්‍යාසු.

60. Của 'para' trước các số từ.

සඞ්ඛ්‍යාසුත්තරපදෙසු [Pg.136] පරස්ස ඔ හොති. පරොසතං, පරොසහස්සං, සඞ්ඛ්‍යාසූති කිං? පරදත්තූපජීවිනො.

Khi các số từ là từ đi sau, 'para' trở thành 'paro'. Ví dụ: parosataṃ, parosahassaṃ. Tại sao nói ‘trước các số từ’? (Ví dụ không phải số từ là) paradattūpajīvino.

61. ජනෙ පුථස්සු.

61. Của 'putha' thành 'u' trước 'jana'.

ජනෙ උත්තරපදෙ පුථස්ස උ හොති. අරියෙහි පුථගෙවායං ජනොති පුථුජ්ජනො.

Khi 'jana' là từ đi sau, 'putha' trở thành 'puthu'. Ví dụ: Ariyehi puthagevāyaṃ janoti puthujjano.

62. සො ඡස්සාහායතනෙ වා.

62. 'cha' tùy chọn thành 'sa' trước 'aha' và 'āyatana'.

අහෙ ආයතනෙ චුත්තරපදෙ ඡස්ස සො වා හොති. සාහං ඡාහං, සළායතනං, ඡළායතනං.

Khi 'aha' và 'āyatana' là từ đi sau, 'cha' tùy chọn trở thành 'sa'. Ví dụ: sāhaṃ, chāhaṃ; saḷāyatanaṃ, chaḷāyatanaṃ.

63. ල්තුපිතාදීනමාරඞරඞ.

63. Của (các từ tận cùng bằng) -tu và nhóm pitar, (thành) āra và ara.

ල්තුප්පච්චයන්තානං පිතාදීනඤ්ච යථාක්කමමාරඞරඞ වා හොන්තුත්තරපදෙ, සත්ථාරදස්සනං, කත්තාරනිද්දෙසො, මාතරපිතරො, වාත්වෙව? සත්ථුදස්සනං, මාතාපිතරො.

Các từ tận cùng bằng hậu tố -tu và nhóm pitar tùy chọn trở thành lần lượt là āra và ara khi có từ đi sau. Ví dụ: satthāradassanaṃ, kattāraniddeso, mātarapitaro. Tại sao nói ‘tùy chọn’? (Ví dụ không đổi là) satthudassanaṃ, mātāpitaro.

64. විජ්ජායොනිසම්බන්ධානමා තත්‍ර චත්ථෙ.

64. Của (các từ) có liên hệ về học thuật hoặc huyết thống, (nguyên âm cuối) thành 'ā' trước chính những từ đó trong ý nghĩa của 'và'.

ල්තුපිතාදීනං විජ්ජාසම්බන්ධීනං යොනිසම්බන්ධීනං ච තෙස්වෙව ල්තුපිතාදීසු විජ්ජායොනිසම්බන්ධිසුත්තරපදෙසු චත්ථවිසයෙ ආ හොති. හොතාපොතරො මාතාපිතරො, ල්තුපිතාදීනං ත්වෙව? පුත්තභාතරො, තත්‍රෙති කිං? පිතුපිතාමහා, චත්ථෙති කිං? මාතුභාතා, විජ්ජායොනිසම්බන්ධානන්ති කිං? දාතුභත්තාරො.

Nguyên âm cuối của các từ thuộc nhóm -tu và pitar có liên hệ về học thuật hoặc huyết thống sẽ trở thành 'ā' khi từ đi sau cũng thuộc nhóm -tu và pitar có liên hệ về học thuật hoặc huyết thống, trong trường hợp hợp từ có ý nghĩa của 'và' (dvanda). Ví dụ: hotāpotaro, mātāpitaro. Tại sao nói ‘của nhóm -tu và pitar’? (Ví dụ khác là) puttabhātaro. Tại sao nói ‘trước chính những từ đó’? (Ví dụ khác là) pitupitāmahā. Tại sao nói ‘trong ý nghĩa của và’? (Ví dụ khác là) mātubhātā. Tại sao nói ‘có liên hệ về học thuật hoặc huyết thống’? (Ví dụ khác là) dātubhattāro.

65. පුත්තෙ.

65. Trước 'putta'.

පුත්තෙ [Pg.137] උත්තරපදෙ චත්ථවිසයෙ ල්තුපිතාදීනං විජ්ජායොනි සම්බන්ධානමා හොති. පිතාපුත්තා, මාතාපුත්තා.

Khi 'putta' là từ đi sau, trong trường hợp hợp từ có ý nghĩa của 'và', nguyên âm cuối của các từ thuộc nhóm -tu và pitar có liên hệ về học thuật hoặc huyết thống sẽ trở thành 'ā'. Ví dụ: pitāputtā, mātāputtā.

66. චිස්මිං.

66. Trước (hậu tố) 'ci'.

චිප්පච්චයන්තෙ උත්තරපදෙ ආ හොති. කෙසාකෙසි, මුට්ඨාමුට්ඨි.

Khi từ đi sau tận cùng bằng hậu tố ci, (nguyên âm cuối của từ đứng trước) trở thành 'ā'. Ví dụ: kesākesi, muṭṭhāmuṭṭhi.

67. ඉත්ථියම්භාසිතපුමිත්ථී පුමෙවෙකත්ථෙ.

67. Một từ nữ tính vốn có dạng nam tính sẽ trở thành như dạng nam tính khi đồng vị.

ඉත්ථියං වත්තමානෙ එකත්ථෙ සමානාධිකරණෙ උත්තරපදෙ පරෙ භාසිතපුමා ඉත්ථී පුමෙව හොති. කුමාරභරියො, දීඝජඞ්ඝො, යුවජායො, ඉත්ථියන්ති කිං? කල්‍යාණී පධානමෙසං කල්‍යාණිප්පධානා, භාසිතපුමෙති කිං? කඤ්ඤාභරියො, ඉත්ථීති කිං? ගාමණිකුලං දිට්ඨි අස්ස ගාමණිදිට්ඨි, එකත්ථෙති කිං? කල්‍යාණියා මාතා කල්‍යාණිමාතා.

Khi một từ đi sau đồng vị theo sau, một từ nữ tính vốn có dạng nam tính sẽ trở thành như dạng nam tính. Ví dụ: kumārabhariyo, dīghajaṅgho, yuvajāyo. Tại sao nói ‘nữ tính’? (Ví dụ:) kalyāṇī padhānamesaṃ kalyāṇippadhānā. Tại sao nói ‘vốn có dạng nam tính’? (Ví dụ:) kaññābhariyo. Tại sao nói ‘một từ nữ tính’? (Ví dụ:) gāmaṇikulaṃ diṭṭhi assa gāmaṇidiṭṭhi. Tại sao nói ‘khi đồng vị’? (Ví dụ:) kalyāṇiyā mātā kalyāṇimātā.

68. ක්වචි පච්චයෙ.

68. Trong một vài hậu tố.

භාසිතපුමිත්ථී පච්චයෙ ක්වචි පුමෙව මොති. බ්‍යත්තතරා, බ්‍යත්තතමා.

Từ ngữ bhāsitapumitthī, khi có hậu tố theo sau, đôi khi chỉ trở thành nam tánh. Ví dụ: Byattatarā, byattatamā.

69. සබ්බාදයො වුත්තිමත්තෙ.

69. Các từ sabbādi ở trong hợp thể.

ඉත්ථිවාචකා සබ්බාදයො වුත්තිමත්තෙ පුමෙව හොන්ති. තස්සා මුඛං තම්මුඛං, තස්සං තත්‍ර, තාය තතො, තස්සං වෙලායං තදා.

Các từ sabbādi chỉ nữ tánh, trong trường hợp hợp thể, chỉ trở thành nam tánh. Ví dụ: Tassā mukhaṃ thành tammukhaṃ, tassaṃ thành tatra, tāya thành tato, tassaṃ velāyaṃ thành tadā.

70. ජායාය ජයං පතිම්හි.

70. Jayaṃ thay cho jāyā khi pati theo sau.

පතිම්හි පරෙ ජායාය ජයං හොති, ජයම්පතී, ‘ජානිපතී’ති පකතන්තරෙන සිද්ධං, තථා ‘දම්පතී, ජම්පතී’ති.

Khi từ pati theo sau, từ jāyā được biến thành jayaṃ, ví dụ: jayampatī. Dạng ‘jānipatī’ được thành tựu bởi quy tắc khác, tương tự như ‘dampatī, jampatī’.

71. සඤ්ඤායමුදොදකස්ස.

71. Uda thay cho udaka trong trường hợp là tên riêng.

සඤ්ඤායමුදකස්සුත්තරපදෙ [Pg.138] උදාදෙසො හොති. උදධි, උදපානං.

Trong trường hợp là tên riêng, khi (udaka) là hậu từ, nó được thay thế bằng uda. Ví dụ: Udadhi, udapānaṃ.

72. කුම්භාදීසු වා.

72. Tùy chọn khi kumbha, v.v... theo sau.

කුම්භාදීසුත්තරපදෙසු උදකස්ස උදාදෙසො වා හොති. උදකුම්භො උදකකුම්භො, උදපත්තො උදකපත්තො, උදබින්ධු උදකබින්ධු, ආකතිගණො-යං.

Khi các hậu từ kumbha, v.v... theo sau, udaka tùy chọn được thay thế bằng uda. Ví dụ: Udakumbho hoặc udakakumbho, udapatto hoặc udakapatto, udabindhu hoặc udakabindhu. Đây là một nhóm ākatigaṇa.

73. සොතාදීසූලොපො.

73. Lược bỏ u khi sota, v.v... theo sau.

සොතාදීසුත්තරපදෙසු උදකස්ස උස්ස ලොපො හොති. දකසොතං, දකරක්ඛසො.

Khi các hậu từ sota, v.v... theo sau, mẫu tự u của udaka bị lược bỏ. Ví dụ: Dakasotaṃ, dakarakkhaso.

74. ට නඤ ස්ස.

74. A thay cho nañ.

උත්තරපදෙ නඤ සද්දස්ස ට හොති. අබ්‍රාහ්මණො, ඤකාරො කිං? කෙවලස්ස මා හොතු පාමනපුත්තො.

Khi có hậu từ theo sau, từ nañ được biến thành a. Ví dụ: Abrāhmaṇo. Mẫu tự ñ để làm gì? Để (quy tắc này) không áp dụng cho (na) đứng một mình. Ví dụ: pāmanaputto.

75. අන සරෙ.

75. Ana khi nguyên âm theo sau.

සරාදො උත්තරපදෙ නඤ සද්දස්ස අන හොති. අනක්ඛාතං.

Khi hậu từ bắt đầu bằng một nguyên âm, từ nañ được biến thành ana. Ví dụ: Anakkhātaṃ.

76. නඛාදයො.

76. Các từ nakha, v.v...

නඛාදයො සද්දා අනන ටාදෙසා නිපච්චන්තෙ. නාස්ස ඛමත්ථීති නඛො, අඛමඤ්ඤං, සඤ්ඤාසද්දෙසු ච නිප්ඵත්තිමත්තං යථාකථඤ්චි කත්තබ්බංනාස්ස කුලමථීති නකුලො, අකුලමඤ්ඤං, නඛ නකුල නපුංසකනක්ඛත්ත නාක එවමාදි.

Các từ như nakha, v.v... được hình thành bất quy tắc bằng cách thay thế ana và a. Ví dụ: Nāssa khamatthīti nakho, (nghĩa là) akhamaññaṃ. Và trong các danh từ riêng, sự hình thành chỉ nên được thực hiện bằng cách nào đó. Ví dụ: nāssa kulamathīti nakulo, (nghĩa là) akulamaññaṃ. (Các từ đó là) nakha, nakula, napuṃsaka, nakkhatta, nāka, v.v...

77. නගො වාප්පාණිනි.

77. Naga tùy chọn khi không chỉ sinh vật.

නගඉච්චප්පාණිනි [Pg.139] වා නිපච්චතෙ. නගො රුක්ඛො, නගො පබ්බතො, අගො රුක්ඛො, අගො පබ්බතො, අප්පාණිනීති කිං? අගො වසලො සීතෙන.

Từ naga được hình thành tùy chọn khi không chỉ một chúng sanh. Ví dụ: Nago rukkho, nago pabbato, ago rukkho, ago pabbato. Tại sao nói ‘không chỉ một chúng sanh’? (Ví dụ:) Ago vasalo sītena.

78. සහස්ස සො-ඤ්ඤත්ථෙ.

78. So thay cho saha trong hợp thể bahubbīhi.

අඤ්ඤපදත්ථවුත්ථිම්හි සමාසෙ උත්තරපදෙ පරෙ සහස්ස සො වා හොති. සපුත්තො, සහපුත්තො, අඤ්ඤත්ථෙති කිං? සහ කත්වා, සහ යුජ්ඣිත්වා.

Trong hợp thể có nghĩa chỉ một đối tượng khác (bahubbīhi), khi có hậu từ theo sau, saha tùy chọn được biến thành so. Ví dụ: Saputto, sahaputto. Tại sao nói ‘có nghĩa chỉ một đối tượng khác’? (Ví dụ:) Saha katvā, saha yujjhitvā.

79. සඤ්ඤායං.

79. Trong trường hợp là tên riêng.

සහස්සුත්තරපදෙ සො හොති සඤ්ඤායං. සාස්සත්ථං, සපලාසං.

Khi có hậu từ theo sau, saha được biến thành so trong trường hợp là tên riêng. Ví dụ: Sāssatthaṃ, sapalāsaṃ.

80. අප්පච්චක්ඛෙ.

80. Khi không thể nhận biết trực tiếp.

අප්පච්චක්ඛෙ ගම්‍යමානෙ සහස්ස සො හොතුත්තරපදෙ, සාග්ගි කපොතො, සපිසාචා වාතමණ්ඩලිකා.

Khi ý nghĩa không thể nhận biết trực tiếp được hiểu ngầm, saha được biến thành so khi có hậu từ theo sau. Ví dụ: sāggi kapoto, sapisācā vātamaṇḍalikā.

81. අකාලෙ සකත්ථෙ.

81. Khi không phải từ chỉ thời gian, và trong nghĩa của chính nó.

සකත්ථප්පධානස්ස සහසද්දස්ස අකාලෙ උත්තරපදෙ සො හොති. සම්පන්නං බ්‍රහ්මං සබ්‍රහ්මං, සචක්කං නිධෙහි, සධුරං පාජෙහි, අකාලෙති කිං? සහ පුබ්බණ්හං, සහාපරණ්හං.

Đối với từ saha có nghĩa của chính nó là chính (tappurisa), so được thay thế khi một hậu từ không chỉ thời gian theo sau. Ví dụ: Sampannaṃ brahmaṃ thành sabrahmaṃ, sacakkaṃ nidhehi, sadhuraṃ pājehi. Tại sao nói ‘không chỉ thời gian’? (Ví dụ:) Saha pubbaṇhaṃ, sahāparaṇhaṃ.

82. ගන්ථන්තාධික්‍යෙ.

82. Trong nghĩa toàn bộ và sự thêm vào.

ගන්ථන්තෙ [Pg.140] ආධික්‍යෙ ච වත්තමානස්ස සහස්ස සො හොතුත්තරපදෙ. සකලං ජොතිමධීතෙ සමුහුත්තං, කාලත්ථො ආරම්භො, ආධික්‍යෙ-සදොණා ඛාරී, සමාසකො කහාපණො, නිච්චත්ථොයමාරම්භො.

Khi có nghĩa là ‘toàn bộ’ và ‘thêm vào’, saha được biến thành so khi có hậu từ theo sau. (Toàn bộ:) Sakalaṃ jotimadhīte samuhuttaṃ. Quy tắc này được bắt đầu để áp dụng cho từ chỉ thời gian. (Thêm vào:) sadoṇā khārī, samāsako kahāpaṇo. Quy tắc này được bắt đầu cho mục đích bắt buộc.

83. සමානස්ස පක්ඛාදීසු වා.

83. Đối với samāna, (sự biến đổi) là tùy chọn khi có các từ bắt đầu bằng pakkha theo sau.

පක්ඛාදීසුත්තරපදෙසු සමානස්ස සො හොති වා. සපක්ඛො සමානපක්ඛො, සජොති සමානජොති, පක්ඛාදීසූති කිං? සමානසීලො, පක්ඛ, ජොති, ජනපද, රත්ති, පත්තිනී, පත්තී, නාභි, බන්ධු බ්‍රහ්මචාරී, නාම, ගොත්ත, රූප, ඨාන, වණ්ණ, වයො, වචන, ධම්ම, ජාතිය, ඝච්ච.

Khi các từ bắt đầu bằng pakkha v.v... làm hậu tố, chữ samāna được biến đổi thành sa một cách tùy chọn. Ví dụ: Sapakkho hoặc samānapakkho, sajoti hoặc samānajoti. Tại sao nói 'bắt đầu bằng pakkha v.v...'? (Để loại trừ trường hợp như) Samānasīlo. (Nhóm từ bắt đầu bằng pakkha là:) pakkha, joti, janapada, ratti, pattinī, pattī, nābhi, bandhu brahmacārī, nāma, gotta, rūpa, ṭhāna, vaṇṇa, vayo, vacana, dhamma, jātiya, ghacca.

84. උදරෙ ඉයෙ.

84. Khi (theo sau là) udara và iya.

උදරෙ ඉයෙ පරෙ පරතො සමානස්ස සො වා හොති. සොදරියො, සමානොදරියො, ඉයෙති කිං? සමානොදරතා.

Khi udara và iya theo sau, chữ samāna được biến đổi thành sa một cách tùy chọn. Ví dụ: Sodariyo, samānodariyo. Tại sao nói 'iya'? (Để loại trừ trường hợp như) Samānodaratā.

85. රීරික්ඛකෙසු.

85. Đối với (các hậu tố) rī, rikkha, ka.

එතෙසු සමානස්ස සො හොති. සරී, සරික්ඛො, සරිසො.

Đối với những (hậu tố) này, chữ samāna được biến đổi thành sa. Ví dụ: Sarī, sarikkho, sariso.

86. සබ්බාදීනමා.

86. Đối với các từ sabba v.v..., (nguyên âm cuối) thành ā.

රීරික්ඛකෙසු සබ්බාදීනමා හොති. යාදී, යාදික්ඛො, යාදිසො.

Đối với (các hậu tố) rī, rikkha, ka, các từ sabba v.v... có (nguyên âm cuối) biến thành ā. Ví dụ: Yādī, yādikkho, yādiso.

87. න්තකිමිමානං ටාකීටී.

87. Đối với nta, kiṃ, ima, (sự biến đổi lần lượt là) ṭā, kī, ī.

රීරික්ඛකෙසු [Pg.141] න්තසද්ද කිංසද්ද ඉමසද්දානං ටාකීටී හොන්ති යථාක්කමං. භවාදී, භවාදික්ඛො, භවාදිසො, කීදී, කීදික්ඛො, කීදිසො, ඊදී, ඊදික්ඛො, ඊදිසො.

Đối với (các hậu tố) rī, rikkha, ka, từ (kết thúc bằng) nta, từ kiṃ, và từ ima lần lượt được biến đổi thành ṭā, kī, ī. Ví dụ: Bhavādī, bhavādikkho, bhavādiso, kīdī, kīdikkho, kīdiso, īdī, īdikkho, īdiso.

88. තුම්හාම්හානං තාමෙකස්මිං.

88. Đối với tumha và amha ở số ít, (sự biến đổi lần lượt là) tā và mā.

රීරික්ඛකෙසු තුම්හාම්හානං තාමා හොන්තෙකස්මිං යථාක්කමං. තාදී, තාදික්ඛො, තාදිසො, මාදී, මාදික්ඛො, මාදිසො. එකස්මින්ති කිං? තුම්හාදී, අම්හාදී, තුම්හාදික්ඛො, අම්හාදික්ඛො, තුම්හාදිසො, අම්හාදිසො.

Đối với (các hậu tố) rī, rikkha, ka, các từ tumha và amha ở số ít lần lượt được biến đổi thành tā và mā. Ví dụ: Tādī, tādikkho, tādiso, mādī, mādikkho, mādiso. Tại sao nói 'ở số ít'? (Để loại trừ các trường hợp số nhiều như:) Tumhādī, amhādī, tumhādikkho, amhādikkho, tumhādiso, amhādiso.

89. තං මමඤ්ඤත්‍ර.

89. Ở trường hợp khác, (biến đổi thành) taṃ và maṃ.

රීරික්ඛකන්තතො අඤ්ඤස්මිං උත්තරපදෙ තුම්හාම්හානමෙකස්මිං තංමං හොන්ති යථාක්කමං, තන්දීපා, මන්දීපා, තංසරණා, මංසරණා, තය්‍යොගො, මය්‍යොගොති බින්දුලොපො.

Khi hậu tố khác với rī, rikkha, ka, các từ tumha và amha ở số ít lần lượt được biến đổi thành taṃ và maṃ. Ví dụ: tandīpā, mandīpā, taṃsaraṇā, maṃsaraṇā. Trong tayyogo, mayyogo có sự lược bỏ bindu (dấu ṃ).

90. වෙතස්සෙට.

90. Đối với eta, (sự biến đổi thành) e là tùy chọn.

රීරික්ඛකෙස්වෙතස්සෙට වා හොති, එදී, එතාදී, එදික්ඛො, එතාදික්ඛො, එදිසො, එතාදිසො.

Đối với (các hậu tố) rī, rikkha, ka, từ eta được biến đổi thành e một cách tùy chọn. Ví dụ: edī, etādī, edikkho, etādikkho, ediso, etādiso.

91. විධාදීසු ද්විස්ස දු.

91. Đối với dvi, (biến đổi thành) du khi theo sau là vidha v.v...

ද්විස්ස දු හොති විධාදීසු, දුවිධො, දුපට්ටං එවමාදි.

Chữ dvi được biến đổi thành du khi theo sau là vidha v.v... Ví dụ: duvidho, dupaṭṭaṃ, v.v...

92. දි ගුණාදීසු.

92. (Biến đổi thành) di khi theo sau là guṇa v.v...

ගුණාදීසු ද්විස්ස දි හොති, ද්විගුණං, දිරත්ති, දිගු එවමාදි.

Khi theo sau là guṇa v.v..., chữ dvi được biến đổi thành di. Ví dụ: dviguṇaṃ, diratti, digu, v.v...

93. තීස්ව.

93. Khi theo sau là ti, (biến đổi thành) a.

තීසු [Pg.142] ද්විස්ස අහොති. ද්වත්තික්ඛත්තුං, ද්විත්තිපත්තපුරා.

Khi theo sau là ti, chữ dvi được biến đổi thành a. Ví dụ: Dvattikkhattuṃ, dvittipattapurā.

94. ආ සඞ්ඛ්‍යායාසතාදො-නඤ්ඤත්ථෙ.

94. (Biến đổi thành) ā khi theo sau là một số đếm không bắt đầu bằng sata, và không có nghĩa khác.

සඞ්ඛ්‍යායමුත්තරපදෙ ද්විස්ස ආ හොති අසතාදො අනඤ්ඤධත්ථ. ද්වාදස, ද්වාවීසති ද්වත්තිංස, සඞ්ඛ්‍යායන්ති කිං? දිරත්තං, අසතාදොති කිං? දිසතං, දිසහස්සං. අනඤ්ඤත්ථෙති කිං? ද්විදසා.

Khi một số đếm làm hậu tố, chữ dvi được biến đổi thành ā, với điều kiện (số đếm đó) không bắt đầu bằng sata và không mang nghĩa khác. Ví dụ: Dvādasa, dvāvīsati dvattiṃsa. Tại sao nói 'khi một số đếm'? (Để loại trừ) Dirattaṃ. Tại sao nói 'không bắt đầu bằng sata'? (Để loại trừ) Disataṃ, disahassaṃ. Tại sao nói 'không mang nghĩa khác'? (Để loại trừ) Dvidasā.

95. තිස්සෙ.

95. Đối với ti, (biến đổi thành) e.

සඞ්ඛ්‍යායමුත්තරපදෙ තිස්ස එ හොති අසතාදො අනඤ්ඤත්ථෙ, තෙරස, තෙවීස, තෙත්තිංස, සඞ්ඛ්‍යායංත්වෙව? තිරත්තං, අසතාදොත්වෙව? තිසතං, අනඤ්ඤත්ථෙත්වෙව? තිචතුකා.

Khi một số đếm làm hậu tố, chữ ti được biến đổi thành e, với điều kiện (số đếm đó) không bắt đầu bằng sata và không mang nghĩa khác. Ví dụ: terasa, tevīsa, tettiṃsa. Tại sao nói 'khi một số đếm'? (Để loại trừ) Tirattaṃ. Tại sao nói 'không bắt đầu bằng sata'? (Để loại trừ) Tisataṃ. Tại sao nói 'không mang nghĩa khác'? (Để loại trừ) Ticatukā.

96. චත්තාලීසාදො වා.

96. Khi theo sau là cattālīsa v.v..., (sự biến đổi là) tùy chọn.

තිස්සෙ වා හොති චත්තාලීසාදො, තෙචත්තාලාසං තිචත්තාලීසං, තෙපඤ්ඤාසං තිපඤ්ඤාසං, තෙසට්ඨි තිසට්ඨි, තෙසත්තති තිසත්තති, තෙඅසීති තියාසීති, තෙනවුති තිනවුති, අසතාදොත්වෙව? තිසතං.

Chữ ti được biến đổi thành e một cách tùy chọn khi theo sau là cattālīsa v.v... Ví dụ: tecattālāsaṃ ticattālīsaṃ, tepaññāsaṃ tipaññāsaṃ, tesaṭṭhi tisaṭṭhi, tesattati tisattati, teasīti tiyāsīti, tenavuti tinavuti. Tại sao nói 'không bắt đầu bằng sata'? (Để loại trừ) Tisataṃ.

97. ද්විස්සා ච.

97. Và đối với dvi, (biến đổi thành) ā.

අසතාදො-නඤ්ඤත්ථෙ චත්තාලීසාදො ද්විස්සෙ වා හොති ආ ච. ද්වෙචත්තාලීසං, ද්වාචත්තාලීසං ද්විචත්තාලීසං, ද්වෙපඤ්ඤාසං, ද්වාපඤ්ඤාසං ද්විපඤ්ඤාසං ඉච්චාදි.

Khi theo sau là cattālīsa v.v..., với điều kiện không bắt đầu bằng sata và không mang nghĩa khác, chữ dvi được biến đổi thành e một cách tùy chọn, và cũng (biến đổi thành) ā. Ví dụ: Dvecattālīsaṃ, dvācattālīsaṃ dvicattālīsaṃ, dvepaññāsaṃ, dvāpaññāsaṃ dvipaññāsaṃ, v.v...

98. බාචත්තාලීසාදො.

98. Bā, cattālīsa, v.v...

ද්විස්ස [Pg.143] බා වා හොති අචත්තාලීසාදො-නඤ්ඤත්ථෙ. බාරස ද්වාදස, බාවීසති ද්වාවීසති, බත්තිංස ද්වත්තිංස, අචත්තාලීසාදොති කිං? ද්විචත්තාලීසං.

Bā được tùy chọn thay thế cho dvi đứng trước các số đếm cho đến bốn mươi, không phải ở trường hợp khác. (Ví dụ:) Bārasa (hoặc) dvādasa, bāvīsati (hoặc) dvāvīsati, battiṃsa (hoặc) dvattiṃsa. Tại sao nói 'cho đến bốn mươi'? (Để có dạng) Dvicattālīsaṃ.

99. වීසතිදසෙසු පඤ්චස්ස පණ්ණපන්නා.

99. Paṇṇa và pannā (thay cho) pañca trước vīsati và dasa.

වීසතිදසෙසු පරෙසු පඤ්චස්ස පණ්ණපන්නා හොන්ති වා යථාක්කමං. පණ්ණවීසති පඤ්චවීසති, පන්නරස්ව පඤ්චදස.

Paṇṇa và pannā được tùy chọn thay thế cho pañca theo thứ tự khi vīsati và dasa theo sau. (Ví dụ:) Paṇṇavīsati (hoặc) pañcavīsati, pannarasa (hoặc) pañcadasa.

100. චතුස්ස චුචො දසෙ.

100. Cu và co (thay cho) catu trước dasa.

චතුස්ස චුචො හොන්ති වා දසසද්දෙ පරෙ. චුද්දස, චොද්දස, චතුද්දස.

Cu và co được tùy chọn thay thế cho catu khi từ dasa theo sau. (Ví dụ:) Cuddasa, coddasa, catuddasa.

101. ඡස්ස සො.

101. So (thay cho) cha.

ඡස්ස සොඉච්චයමාදෙසො හොති දසසද්දෙ පරෙ. සොළස.

Sự thay thế này là so cho cha xảy ra khi từ dasa theo sau. (Ví dụ:) Soḷasa.

102. එකට්ඨානමා.

102. Ā (thay cho) eka và aṭṭha.

එකඅට්ඨානං ආ හොති දසෙ පරෙ. එකාදස, අට්ඨාරස.

Nguyên âm cuối của eka và aṭṭha được trường hóa thành ā khi dasa theo sau. (Ví dụ:) Ekādasa, aṭṭhārasa.

103. ර සඞ්ඛ්‍යාතො වා.

103. Ra tùy chọn sau một số đếm.

සඞ්ඛ්‍යාතො පරස්ස දසස්ස ර හොති විභාසා. එකාරස එකාදස, බාරස ද්වාදස, පන්නරස පඤ්චදස, සත්තරස සත්තදස, අට්ඨාරස අට්ඨාදස, පන්නබාදෙසෙසු නිච්චං, ඉධ න හොති චතුද්දස.

Ra tùy chọn thay thế cho (da của) dasa khi theo sau một số đếm. (Ví dụ:) Ekārasa (hoặc) ekādasa, bārasa (hoặc) dvādasa, pannarasa (hoặc) pañcadasa, sattarasa (hoặc) sattadasa, aṭṭhārasa (hoặc) aṭṭhādasa. Trong trường hợp panna, bā, v.v... thì luôn luôn (thay thế). Ở đây không xảy ra: catuddasa.

104. ඡතීහි ළො ච.

104. Và ḷo sau cha và ti.

ඡතීහි [Pg.144] පරස්ස දසස්ස ළො හොති රො ච, සොළස සොරස, තෙළස තෙරස.

Sau cha và ti, (da của) dasa được thay thế bằng ḷo và cả ro. (Ví dụ:) soḷasa (hoặc) sorasa, teḷasa (hoặc) terasa.

105. චතුත්ථ තතියාන මඩ්ඪුඩ්ඪතියා.

105. Aḍḍhuḍḍha và aḍḍhatiya (thay cho) catuttha và tatiya.

අඩ්ඪා පරෙසං චතුත්ථතතියානං උඩ්ඪතියා හොන්ති යථාක්කමං. අඩ්ඪෙන චතුත්ථො අඩ්ඪුඩ්ඪො, අඩ්ඪෙන තතියො අඩ්ඪතියො, කථං අඩ්ඪතෙය්‍යොති? සකත්ථෙ ණ්‍යෙ උත්තරපදවුඩ්ඪි.

Sau aḍḍha, catuttha và tatiya lần lượt trở thành uḍḍha và tiya. (Ví dụ:) Aḍḍhena catuttho là aḍḍhuḍḍho (ba rưỡi), aḍḍhena tatiyo là aḍḍhatiyo (hai rưỡi). Làm thế nào có dạng aḍḍhateyyo? (Do) hậu tố ṇya theo nghĩa riêng của nó, với sự tăng trưởng của từ sau.

106. දුතියස්ස සහ දියඩ්ඪදිවඩ්ඪා.

106. Diyaḍḍha và divaḍḍha cùng với (aḍḍha) thay cho dutiya.

අඩ්ඪා පරස්ස දුතියස්ස සහ අඩ්ඪසද්දෙන දියඩ්ඪදිවඩ්ඪා හොන්ති. අඩ්ඪෙන දුතියො දියඩ්ඪො, දිවඩ්ඪො වා.

Sau aḍḍha, dutiya cùng với từ aḍḍha trở thành diyaḍḍha và divaḍḍha. (Ví dụ:) Aḍḍhena dutiyo là diyaḍḍho, hoặc divaḍḍho (một rưỡi).

107. සරෙ කද කුස්සුත්තරත්ථෙ.

107. Kada (thay cho) ku trước một nguyên âm với nghĩa xấu.

කුස්සුත්තරපදත්ථෙ වත්තමානස්ස සරාදො උත්තරපදෙ කදාදෙසො හොති. කදන්නං, කදසනං, සරෙති කිං? කුපුත්තො, උත්තරත්ථෙති කිං? කුඔඩ්ඪො රාජා.

Kada thay thế cho ku khi nó mang ý nghĩa xấu cho từ theo sau, và khi từ theo sau bắt đầu bằng một nguyên âm. (Ví dụ:) Kadannaṃ (cơm xấu), kadasanaṃ (ngựa xấu). Tại sao nói 'trước một nguyên âm'? (Để có dạng) Kuputto (con trai xấu). Tại sao nói 'với nghĩa xấu'? (Để có dạng) Kuoḍḍho rājā (vua Kuoḍḍha).

108. කාප්පත්ථෙ.

108. Kā (thay cho ku) với nghĩa là 'ít'.

අප්පත්ථෙ වත්තමානස්ස කුස්ස කා හොති උත්තරපදත්ථෙ, අප්පකං ලවණං කාලවණං.

Kā thay thế cho ku khi nó mang ý nghĩa là 'ít' đối với từ theo sau. (Ví dụ:) appakaṃ lavaṇaṃ là kālavaṇaṃ (một ít muối).

109. පුරිසෙ වා.

109. Tùy chọn trước purisa.

කුස්ස පුරිසෙ කා හොති වා. කාපුරිසො කුපුරිසො, අයමප්පත්තවිභාසා, අප්පත්ථෙ තු පුබ්බෙන නිච්චං හොති ඊසං පුරිසො කාපුරිසො.

Kā tùy chọn thay thế cho ku trước purisa. (Ví dụ:) Kāpuriso (hoặc) kupuriso. Đây là tùy chọn không đạt được (bởi quy tắc trước). Nhưng với nghĩa là 'ít', nó luôn luôn (thay đổi) bởi quy tắc trước. (Ví dụ:) īsaṃ puriso là kāpuriso (người đàn ông nhỏ bé).

110. පුබ්බාපරජ්ජසායමජ්ඣෙහාහස්ස ණ්හො.

110. Ṇho (thay cho) aha sau pubba, apara, ajja, sāya, và majjha.

පුබ්බාදීහුත්තරපදස්ස [Pg.145] අහස්ස ණ්හාදෙසො හොති, පුබ්බණ්හො, අපරණ්හො, අජ්ජණ්හො, සායණ්හො, මජ්ඣණ්හො (පණ්හො).

Ṇha thay thế cho aha là từ theo sau của pubba, v.v... (Ví dụ:) pubbaṇho, aparaṇho, ajjaṇho, sāyaṇho, majjhaṇho (paṇho).

ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ වුත්තියං

Như vậy trong Vutti của ngữ pháp Moggallāna.

සමාසකණ්ඩො තතියො.

Chương thứ ba: Phức hợp từ.

4. චතුත්ථො කණ්ඩො (ණාදි)

4. Chương thứ tư (Ṇa, v.v...).

1. ණො වා පච්චෙ.

1. Ṇo tùy chọn (được thêm vào) với nghĩa là con cháu.

ඡට්ඨියන්තා නාමස්මා වා ණප්පච්චයො හොති අපච්චෙ-භිධෙය්‍යෙ, ණකාරො වුද්ධ්‍යත්ථො, එවමඤ්ඤත්තාපි, වසිට්ඨස්සාපච්චං වාසිට්ඨො, වාසිට්ඨී වා, ඔපගවො, ඔපගවී වා, වෙති වාක්‍යසමාසවිකප්පනත්ථං, තස්සාධිකාරො සකත්ථාවධි.

Hậu tố ṇa được dùng tùy chọn sau một danh từ ở cách thứ sáu trong ý nghĩa là con cháu; ký tự ṇ có tác dụng tăng trưởng nguyên âm, điều này cũng đúng ở những nơi khác. (Ví dụ:) con cháu của Vasiṭṭha là vāsiṭṭho (nam) hoặc vāsiṭṭhī (nữ); (con cháu của Upagu là) opagavo (nam) hoặc opagavī (nữ). Từ vā (hoặc) dùng để chỉ sự lựa chọn giữa câu và hợp thể. Quyền hạn của quy tắc này kéo dài đến hết chủ đề của nó.

2. වච්ඡාදිතො ණානණායනා.

2. (Các hậu tố) ṇāna và ṇāyana (được dùng) sau nhóm (từ) vaccha, v.v.

වච්ඡාදීහි අපච්චප්පච්චයන්තෙහි ගොත්තාදීහි ච සද්දෙහි ණානණායනප්පච්චයා වා හොන්ති අපච්චෙ, වච්ඡානො වච්ඡායනො, කච්චානො කච්චායනො, යාගමෙ කාතියානො, මොග්ගල්ලානො මොග්ගල්ලායනො, සාකටානො සාකටායනො, කණ්හානො කණ්හායනො ඉච්චාදි.

Sau các từ thuộc nhóm vaccha, v.v., các từ tận cùng bằng hậu tố chỉ con cháu, và các từ chỉ dòng họ, v.v., các hậu tố ṇāna và ṇāyana được dùng tùy chọn trong ý nghĩa là con cháu. (Ví dụ:) vacchāno, vacchāyano; kaccāno, kaccāyano; với sự chèn thêm y, (thành) kātiyāno; moggallāno, moggallāyano; sākaṭāno, sākaṭāyano; kaṇhāno, kaṇhāyano, v.v.

3. කත්තිකාවිධවාදීහි ණෙය්‍යණෙරා.

3. (Các hậu tố) ṇeyya và ṇera (được dùng) sau nhóm (từ) kattikā, v.v. và vidhavā, v.v.

කත්තිකාදීහි විධවාදීහි ච ණෙය්‍යණෙරා වා යථාක්කමං හොන්ති අපච්චෙ, කත්තිකෙය්‍යො, වෙනතෙය්‍යො, භාගිනෙය්‍යො ඉච්චාදි[Pg.146], වෙධවෙරො, බන්ධකෙරො, නාලිකෙරො, සාමණෙරො ඉච්චාදි.

Sau nhóm kattikā, v.v. và nhóm vidhavā, v.v., các hậu tố ṇeyya và ṇera được dùng tùy chọn theo thứ tự tương ứng trong ý nghĩa là con cháu. (Ví dụ:) kattikeyyo, venateyyo, bhāgineyyo, v.v.; vedhavero, bandhakero, nālikero, sāmaṇero, v.v.

4. ණ්‍යදිච්චාදීහි.

4. (Hậu tố) ṇya (được dùng) sau nhóm (từ) diti, v.v.

දිතිප්පභුතිහි ණ්‍යො වා හොති අපච්චෙ, දෙච්චො, ආදිච්චො, කොණ්ඩඤ්ඤො, ගග්ග්‍යො, භාතබ්බො ඉච්චාදි.

Sau diti và các từ tương tự, hậu tố ṇya được dùng tùy chọn trong ý nghĩa là con cháu. (Ví dụ:) decco, ādicco, koṇḍañño, gaggyo, bhātabbo, v.v.

5. ආ ණි.

5. (Hậu tố) ṇi (được dùng) sau (nguyên âm) ā.

අකාරන්තතො ණි වා හොති අපච්චෙ, දක්ඛි, දත්ථි, දොණි. වාසවි, වාරුණි ඉච්චාදි.

Sau một từ tận cùng bằng a, hậu tố ṇi được dùng tùy chọn trong ý nghĩa là con cháu. (Ví dụ:) dakkhi, datthi, doṇi. vāsavi, vāruṇi, v.v.

6. රාජතො ඤ්ඤො ජාතියං.

6. (Hậu tố) ñña (được dùng) sau rāja trong ý nghĩa là giai cấp.

රාජසද්දතො ඤ්ඤො වා හොති අපච්චෙ ජාතියං ගම්‍යමානායං, රාජඤ්ඤො, ජාතියන්ති කිං? රාජාපච්චං.

Sau từ rāja, hậu tố ñña được dùng tùy chọn cho con cháu khi ý nghĩa giai cấp được ngụ ý, (ví dụ:) rājañño. Tại sao lại nói "trong ý nghĩa giai cấp"? (Nếu không, sẽ là) rājāpaccaṃ (con của vua).

7. ඛත්තා යියා.

7. (Các hậu tố) ya và iya (được dùng) sau khatta.

ඛත්තසද්දා යඉයා හොන්ති අපච්චෙ ජාතියං, ඛත්‍යො, ඛත්තියො, ජාතියංත්වෙව? ඛත්ති.

Sau từ khatta, các hậu tố ya và iya được dùng cho con cháu trong ý nghĩa là giai cấp. (Ví dụ:) khatyo, khattiyo. Tại sao lại phải là "trong ý nghĩa giai cấp"? (Nếu không, sẽ là) khatti.

8. මනුතො ස්සසණ.

8. (Các hậu tố) ssa và saṇa (được dùng) sau manu.

මනුසද්දතො ජාතියං ස්සසණ හොන්ති අපච්චෙ, මනුස්සො, මානුසො, ඉත්ථියං මනුස්සා, මානුසී, ජාතියංත්වෙව? මානවො.

Sau từ manu, trong ý nghĩa là chủng loại, các hậu tố ssa và saṇa được dùng cho con cháu. (Ví dụ:) manusso, mānuso. Ở giống cái: manussā, mānusī. Tại sao lại phải là "trong ý nghĩa chủng loại"? (Nếu không, sẽ là) mānavo.

9. ජනපදනාමස්මා ඛත්තියා රඤ්ඤෙ ච ණො.

9. Sau tên một quốc gia, (hậu tố) ṇa được dùng (để chỉ) một người thuộc giai cấp Sát-đế-lỵ và một vị vua.

ජනපදස්ස යං නාමං, තන්නාමස්මා ඛත්තියා අපච්චෙ රඤ්ඤෙ ච ණො හොති, පඤ්චාලො, කොසලො, මාගධො, ඔක්කාකො, ජනපදනාමස්මාති [Pg.147] කිං? දාසරථි, ඛත්තියාති කිං? පඤ්චාලස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස අපච්චං පඤ්චාලි.

Từ tên của một quốc gia, hậu tố ṇa được dùng cho con cháu thuộc giai cấp Sát-đế-lỵ và cho vua. (Ví dụ:) pañcālo, kosalo, māgadho, okkāko. Tại sao lại nói "từ tên một quốc gia"? (Để loại trừ) dāsarathi. Tại sao lại nói "Sát-đế-lỵ"? Con cháu của một vị Bà-la-môn ở Pañcāla là pañcāli.

10. ණ්‍ය කුරුසිවීහි.

10. (Hậu tố) ṇya (được dùng) sau kuru và sivi.

කුරුසිවීහි අපච්චෙ රඤ්ඤෙ ච ණ්‍යො හොති. කොරබ්‍යො, සෙබ්‍යො.

Sau kuru và sivi, hậu tố ṇya được dùng cho con cháu và cho vua. (Ví dụ:) korabyo, sebyo.

11. ණ රාගා තෙන රත්තං.

11. (Hậu tố) ṇa (được dùng) sau (một từ chỉ) màu nhuộm trong ý nghĩa "được nhuộm bởi cái đó".

රාගවාචිතතියන්තතො රත්තමිච්ඡෙතස්මිං අත්ථෙ ණො හොති, කසාවෙන රත්තං කාසාවං, කොසුම්භං, යාලිද්දං, රාගාති කිං? දෙවදත්තෙන රත්තං වත්ථං, ඉධ කස්මා න හොති? ‘නීලං පීත’න්ති, ගුණවචනත්තා විනාපි ණෙන ණත්ථස්සාභිධානතො.

Sau một từ chỉ chất nhuộm ở cách thứ ba, hậu tố ṇa được dùng trong ý nghĩa "được nhuộm". (Ví dụ:) kasāvena rattaṃ (được nhuộm bằng y phấn) thành kāsāvaṃ; kosumbhaṃ; yāliddaṃ. Tại sao lại nói "chất nhuộm"? (Để loại trừ) devadattena rattaṃ vatthaṃ (tấm vải được nhuộm bởi Devadatta). Tại sao quy tắc này không áp dụng ở đây: nīlaṃ pītaṃ? Vì chúng là các tính từ, ý nghĩa của hậu tố ṇa đã được biểu thị ngay cả khi không có hậu tố.

12. නක්ඛත්තෙනින්දුයුත්තෙන කාලෙ.

12. (Hậu tố ṇa được dùng) sau (tên) một chòm sao có mặt trăng đi cùng, trong ý nghĩa là thời gian.

තතියන්තතො නක්ඛත්තා තෙන ලක්ඛිතෙ කාලෙ ණො හොති, තඤ්චෙ නක්ඛත්තමින්දුයුත්තං හොති, ඵුස්සී රත්ති, ඵුස්සං අහං, නක්ඛත්තෙනෙති කිං? ගුරුනා ලක්ඛිතා රත්ති. ඉන්දුයුත්තෙනෙති කිං? කත්ථිකාය ලක්ඛිතො මුහුත්තො, කාලෙති කිං? ඵුස්සෙන ලක්ඛිතා අත්ථසිද්ධි, අජ්ජකත්තිකාති කත්තිකායුත්තෙ චන්දෙ කත්තිකාසද්දො වත්තතෙ.

Sau tên một chòm sao ở cách thứ ba, hậu tố ṇa được dùng để chỉ thời gian được đánh dấu bởi nó, nếu chòm sao đó đi cùng với mặt trăng. (Ví dụ:) phussī ratti, phussaṃ ahaṃ. Tại sao lại nói "bởi một chòm sao"? (Để loại trừ) gurunā lakkhitā ratti. Tại sao lại nói "đi cùng với mặt trăng"? (Để loại trừ) katthikāya lakkhito muhutto. Tại sao lại nói "trong ý nghĩa thời gian"? (Để loại trừ) phussena lakkhitā atthasiddhi. ajjakattikā có nghĩa là từ kattikā chỉ mặt trăng đang ở cùng chòm sao Kattikā.

13. සා-ස්ස දෙවතා පුණ්ණමාසී.

13. (Hậu tố ṇa được dùng trong ý nghĩa) "đó là vị trời của người ấy" và (để chỉ) ngày rằm.

සෙති පඨමන්තා අස්සාති ඡට්ඨ්‍යත්ථෙ ණො භවති, යං පඨමන්තං, සා චෙ දෙවතා පුණ්ණමාසීවා, සුගතො දෙවතා අස්සාභි [Pg.148] සොගතො, මාහින්දො, යාමො, වාරුණො, ඵුස්සී පුණ්ණමාසී අස්ස සම්බන්ධිනීති ඵුස්සො, මාසො, මායො, ඵග්ගුනො, චිත්තො, වෙසාඛො. ජෙට්ඨමූලො, ආසළ්හො, සාවණො, පොට්ඨපාදො, අස්සයුජො, කත්තිකො, මාගසිරො, පුණ්ණමාසීති කිං? ඵුස්සී පඤ්චමී අස්ස, පුණ්ණමාසී ච භතකමාසසම්බන්ධිනී න හොති… පුණ්ණො මා අස්සන්ති නිබ්බචනා, අතො එව නිපාතනා ණො සාගමො ච, මාසසුතියාව න පඤ්චදස රත්තාදො විධි.

Sau một từ ở cách thứ nhất, trong ý nghĩa của cách thứ sáu là "của người ấy", hậu tố ṇa được dùng; từ ở cách thứ nhất đó có thể là một vị trời hoặc là ngày rằm. (Ví dụ:) sugato devatā assā (vị trời của người ấy là Sugata) thành sogato; māhindo, yāmo, vāruṇo. phussī puṇṇamāsī assa sambandhinīti (ngày rằm liên quan đến người ấy là Phussī) thành phusso māso (tháng Phussa); māyo, phagguno, citto, vesākho, jeṭṭhamūlo, āsaḷho, sāvaṇo, poṭṭhapādo, assayujo, kattiko, māgasiro. Tại sao lại nói "ngày rằm"? (Để loại trừ) phussī pañcamī assa. Ngày rằm không liên quan đến tháng nhuận... puṇṇo mā assanti là từ nguyên của puṇṇamāsī, do đó, bằng cách tạo thành bất quy tắc, hậu tố ṇa và sự chèn thêm s được áp dụng; quy tắc này chỉ áp dụng khi có từ māsa (tháng), không áp dụng cho mười lăm đêm, v.v.

14. තමධීතෙ තං ජානාති කණිකා ච.

14. (Các hậu tố ṇa và ika được dùng) trong ý nghĩa "người ấy học điều đó" hoặc "người ấy biết điều đó".

දුතියන්තතො තමධීතෙ තං ජානාතීති එතෙස්වත්ථෙසු ණො හොති ණො ණිකො ච, බ්‍යාකරණමධීතෙ ජානාති වා වෙය්‍යාකරණො, ඡන්දසො, කමකො, පදකො, වෙනයිකො, සුත්තන්තිකො, ද්විතග්ගහණං පුථගෙව විධානත්ථං ජානනස්ස ච අජ්ඣෙනවිසයභාවදස්සනත්ථං පසිද්ධූපසඞ්ගහත්ථං ච.

Sau một từ ở cách thứ hai, trong các ý nghĩa "người ấy học điều đó" hoặc "người ấy biết điều đó", các hậu tố ṇa và ika được dùng. (Ví dụ:) người học hoặc biết ngữ pháp (byākaraṇamadhīte jānāti vā) là veyyākaraṇo; chandaso, kamako, padako, venayiko, suttantiko. Việc đề cập đến cả hai (học và biết) là để quy định chúng một cách riêng biệt, để cho thấy rằng "biết" cũng là một đối tượng của "học", và để bao gồm các ví dụ phổ biến.

15. තස්ස විසයෙ දෙසෙ.

15. (Hậu tố ṇa được dùng) trong ý nghĩa "vùng của người ấy", khi đó là một quốc gia.

ඡට්ඨියන්තා විසයෙ දෙසරූපෙ ණො හොති, වසාතීනං විසයො දෙසො වාසාතො, දෙසෙති කිං? චක්ඛුස්ස විසයො රූපං, දෙවදත්තස්ස විසයො-නුවාකො.

Sau một từ ở cách thứ sáu, trong ý nghĩa "vùng", khi đó là một quốc gia, hậu tố ṇa được dùng. (Ví dụ:) vasātīnaṃ visayo deso (quốc gia là vùng của người Vasāti) thành vāsāto. Tại sao lại nói "quốc gia"? (Để loại trừ) cakkhussa visayo rūpaṃ (đối tượng của mắt là sắc), devadattassa visayo-nuvāko (phần của Devadatta).

16. නිවාසෙ තන්නාමෙ.

16. (Hậu tố ṇa được dùng) trong ý nghĩa "nơi ở", khi đó là tên riêng (của nơi đó).

ඡට්ඨියන්තා නිවාසෙ දෙසෙ තන්නාමෙ ණො හොති, සිවීනං නිවාසො දෙසො සෙබ්‍යො, වාසාතො.

Sau từ ở sở hữu cách, trong ý nghĩa là xứ sở nơi ở, hậu tố ṇa được dùng để tạo thành tên của xứ sở đó. Ví dụ: sivīnaṃ nivāso deso (xứ sở là nơi ở của dân Sivī) là sebyo. (Cũng được tạo) từ vāsa.

17. අදූරභවෙ.

17. Trong ý nghĩa ở gần.

ඡට්ඨියන්තා [Pg.149] අදූරභවෙ දෙසෙ තන්නාමෙ ණො හොති, විදිසාය අදූරභවං වෙදිසං.

Sau từ ở sở hữu cách, trong ý nghĩa là xứ sở ở gần, hậu tố ṇa được dùng để tạo thành tên của xứ sở đó. Ví dụ: vidisāya adūrabhavaṃ (nơi ở gần Vidisa) là vedisaṃ.

18. තෙන නිබ්බත්තෙ.

18. Trong ý nghĩa được tạo ra bởi cái đó.

තතියන්තා නිබ්බත්තෙ දෙසෙ තන්නාමෙ ණො හොති, කුසම්බෙන නිබ්බත්තා කොසම්භී නගරී, කාකන්දී, මාකන්දී, සහස්සෙන නිබ්බත්තා සාහස්සී පරීඛා, හොතුම්හි කත්තරි කරණෙ ච යථායොගං තතියා.

Sau từ ở công cụ cách, trong ý nghĩa là xứ sở được tạo ra, hậu tố ṇa được dùng để tạo thành tên của xứ sở đó. Ví dụ: kusambena nibbattā nagarī (thành phố được tạo ra bởi Kusamba) là kosambhī; (tương tự là) kākandī, mākandī. sahassena nibbattā parīkhā (hào nước được tạo ra bởi một ngàn người) là sāhassī. Công cụ cách được dùng một cách thích hợp trong ý nghĩa tác nhân hoặc công cụ.

19. තමීධත්ථි.

19. Cái đó có ở đây.

තන්ති පඨමන්තා ඉධාති සත්තම්‍යත්ථෙ දෙසෙ තන්නාමෙ ණො හොති, යන්තං පඨමන්තමත්ථි චෙ, උදුම්බරා අස්මිං දෙසෙ සන්තීති ඔදුම්බරො, බාදරො, බබ්බජො.

Sau từ ở chủ cách, trong ý nghĩa vị trí cách 'ở đây' để chỉ một xứ sở, hậu tố ṇa được dùng để tạo thành tên của xứ sở đó, nếu cái được chỉ bởi từ ở chủ cách ấy có mặt ở đó. Ví dụ: udumbarā asmiṃ dese santi (có những cây udumbara ở xứ này) thì (xứ đó gọi là) odumbaro. (Tương tự là) bādaro, babbajo.

20. තත්‍ර භවෙ.

20. Trong ý nghĩa hiện hữu ở đó.

සත්තම්‍යන්තා භවත්ථෙ ණො හොති, උදකෙ භවො ඔදකො, ඔරසො, ජානපදො, මාගධො, කාපිලවත්ථවො, කොසම්බො.

Sau từ ở vị trí cách, trong ý nghĩa 'hiện hữu', hậu tố ṇa được dùng. Ví dụ: udake bhavo (hiện hữu trong nước) là odako; (tương tự là) oraso, jānapado, māgadho, kāpilavatthavo, kosambo.

21. අජ්ජාදීහි තනො.

21. Sau ajja và các từ tương tự là (hậu tố) tana.

භවත්ථෙ අජ්ජාදීහි තනො හොති, අජ්ජ භවො අජ්ජතනො, ස්වාතනො, හිය්‍යත්තනො.

Trong ý nghĩa 'hiện hữu', sau ajja và các từ tương tự, hậu tố tana được dùng. Ví dụ: ajja bhavo (hiện hữu hôm nay) là ajjatano; (tương tự là) svātano, hiyyattano.

22. පුරාතො ණො ච.

22. Sau purā là (hậu tố) ṇa và cả (tana).

පුරාඉච්චස්මා භවත්ථෙ ණො හොති තනො ච, පුරාණො, පුරාතනො.

Sau từ purā, trong ý nghĩa 'hiện hữu', hậu tố ṇa và cả tana được dùng. Ví dụ: purāṇo, purātano.

23. අමාත්වච්චො.

23. Sau amā là (hậu tố) acca.

අමාසද්දතො [Pg.150] අච්චො හොති භවත්ථෙ, අමච්චො.

Sau từ amā, trong ý nghĩa 'hiện hữu', hậu tố acca được dùng. Ví dụ: amacco.

24. මජ්ඣාදිත්විමො.

24. Sau majjha và các từ tương tự là (hậu tố) ima.

මජ්ඣාදීහි සත්තම්‍යන්තෙහි භවත්තෙ ඉමො හොති, මජ්ඣිමො, අන්තිමො. මජ්ඣ, අන්ත, හෙට්ඨා, උපරි, ඔර, පාර, පච්ඡා, අබ්භන්තර, පච්චන්ත (පුරත්ථා, බාහිර).

Sau majjha và các từ tương tự ở vị trí cách, trong ý nghĩa 'hiện hữu', hậu tố ima được dùng. Ví dụ: majjhimo, antimo. (Nhóm từ này gồm:) Majjha, anta, heṭṭhā, upari, ora, pāra, pacchā, abbhantara, paccanta (puratthā, bāhira).

25. කණණෙය්‍යණෙය්‍යකයියා.

25. (Các hậu tố) ka, ṇa, ṇeyya, ṇeyyaka, ya, iya.

සත්තම්‍යන්තා එතෙ පච්චයා හොන්ති භවත්ථෙ, කණ-කුසිනා රායං භවො කොසිනාරකො, මාගධකො, ආරඤ්ඤකො විහාරො. ණෙය්‍ය-ගඞ්ගෙය්‍යො, පබ්බතෙය්‍යො, වානෙය්‍යො. ණෙය්‍යක-කොලෙය්‍යකො, බාරාණසෙය්‍යකො, චම්පෙය්‍යකො, මිථිලෙය්‍යකොති එය්‍යකො. ය-ගම්මො, දිබ්බො. ඉයගාමියො, උදරි-යො, දිවියො, පඤ්චාලියො, බොධිපක්ඛියො, ලොකියො.

Sau từ ở vị trí cách, trong ý nghĩa 'hiện hữu', các hậu tố này được dùng. ka, ṇa: kusinārāyaṃ bhavo là kosinārako, māgadhako, āraññako vihāro. Ṇeyya: gaṅgeyyo, pabbateyyo, vāneyyo. Ṇeyyaka: koleyyako, bārāṇaseyyako, campeyyako, mithileyyako, tức là eyyako. Ya: gammo, dibbo. Iya: gāmiyo, udariyo, diviyo, pañcāliyo, bodhipakkhiyo, lokiyo.

26. ණිකො.

26. (Hậu tố) ṇika.

සත්තම්‍යන්තා භවත්ථෙ ණිකො හොති, සාරදිකො දිවසො, සාරදිකා රත්ති.

Sau từ ở vị trí cách, trong ý nghĩa 'hiện hữu', hậu tố ṇika được dùng. Ví dụ: sāradiko divaso, sāradikā ratti.

27. තමස්ස සිප්පං සීලං පණ්‍යං පහරණං පයොජනං.

27. Cái đó là nghề nghiệp, giới hạnh, hàng hóa, vũ khí, mục đích của người ấy.

පඨමන්තා සිප්පාදිවාචකා අස්සෙතිඡට්ඨියත්ථෙණිකො හොති, වීණාවාදනං සිප්පමස්ස වෙණිකො, මොදඞ්ගිකො, වංසිකො, පංසුකූ- ලධාරණං [Pg.151] සීලමස්ස පංසුකූලිකො, තෙචීවරිකෙව, ගන්ධොපණ්‍යමස්ස ගන්ධිකො, තෙලිකො, ගොළිකො, චාපො පහරණමස්ස චාපිකො, තොමරිකො, මුග්ගරිකො, උපධිප්පයොජනමස්ස ඔපධිකං, සාතිකං, සාහස්සිකං.

Sau từ ở chủ cách chỉ nghề nghiệp v.v..., trong ý nghĩa sở hữu cách 'của người ấy', hậu tố ṇika được dùng. Ví dụ: vīṇāvādanaṃ sippamassa (chơi đàn tỳ bà là nghề của người ấy) là veṇiko; modaṅgiko, vaṃsiko. paṃsukūladhāraṇaṃ sīlamassa (thọ trì y phấn tảo là giới hạnh của người ấy) là paṃsukūliko; tecīvarika. gandho paṇyamassa (hương liệu là hàng hóa của người ấy) là gandhiko; teliko, goḷiko. cāpo paharaṇamassa (cung là vũ khí của người ấy) là cāpiko; tomariko, muggariko. upadhi payojanamassa (phiền não là mục đích của người ấy) là opadhikaṃ; sātikaṃ, sāhassikaṃ.

28. තං හන්තරහති ගච්ඡතුඤ්ඡති චරති.

28. Người ấy giết, xứng đáng, đi đến, lượm lặt, thực hành cái đó.

දුතියන්තා හන්තීති එවමාදීස්වත්ථෙසු ණීකො හොති. පක්ඛීහිපක්ඛිනො හන්තීති පක්ඛිකො, සාකුනිකො, මායූරිකො. මච්ඡෙහි-මච්ඡිකො, මෙනිකො. මිගෙහි-මාගවිකො හාරිණිකො, ‘සූකරිකො’ති ඉකො. සතමරහතීති සාතිකං, සන්දිට්ඨිකො, එහිපස්සවිධිං අරහතීති එහිපස්සිකො, සාහස්සිකො, ‘සහස්සියො’ති ඉයො. පරදාරං ගච්ඡතීති පාරදාරිකො, මග්ගිකො, පඤ්ඤාසයොජනිකො. බදරෙ උඤ්ඡතීති බාදරිකො, සාමාකිකො. ධම්මං චරතීති ධම්මිකො, අධම්මිකො.

Sau từ ở đối cách, trong các ý nghĩa như 'giết' v.v..., hậu tố ṇika được dùng. Pakkhino hanti (người ấy giết chim) là pakkhiko, sākuniko, māyūriko. (Giết) macche (cá) là macchiko, meniko. (Giết) mige (thú) là māgaviko, hāriṇiko; sūkariko là dùng hậu tố ika. Sataṃ arahati (người ấy xứng đáng một trăm) là sātikaṃ, sandiṭṭhiko; ehipassavidhiṃ arahati (xứng đáng với pháp 'hãy đến mà thấy') là ehipassiko, sāhassiko; sahassiyo là dùng hậu tố iya. Paradāraṃ gacchati (người ấy đi đến vợ người) là pāradāriko, maggiko, paññāsayojaniko. Badare uñchati (người ấy lượm lặt táo) là bādariko, sāmākiko. Dhammaṃ carati (người ấy thực hành Pháp) là dhammiko, adhammiko.

29. තෙන කතං කීතං බද්ධමභිසඞ්ඛතං සංසට්ඨං හතං හන්ති ජිතං ජයති දිබ්බති ඛණති තරති චරති වහති ජීවති.

29. Được làm, mua, buộc, chế biến, trộn lẫn, bị giết, giết, được thắng, thắng, chơi, đào, vượt qua, đi, mang, sống bằng cái đó.

තතියන්තා කතාදිස්වත්ථෙසු ණිකො හොති. කායෙන කතං කායිකං, වාචසිකං, මානසිකං, වාතෙන කතො ආබාධො වාතිකො. සතෙන කීතං සාතිකං, සාහස්සිකං, මූලතොව, දෙවදතෙන කීතන්ති න හොති තදත්ථාප්පතීතියා. වරත්තාය බද්ධො වාරත්තිකො, ආයසිකො, පාසිකො. ඝතෙන අභිසඞ්ඛතං සංසට්ඨං වා ඝාතිකං, ගොළිකං, දාධිකං, මාරිචිකං. ජාලෙන හතො හන්තීති වා ජාලිකො, බාලීසිකො. අක්ඛෙහි ජිතමක්ඛිකං, සාලාකිකං. අක්ඛෙහි ජයති දිබ්බතීති වා අක්ඛිකො. ඛණිත්තියා [Pg.152] ඛණතීති ඛාණිත්තිකො, කුද්දාලිකො, දෙවදත්තෙන ජිතං, අඞ්ගුල්‍යා ඛණතීති න හොති තදත්ථානවගමා. උළුම්පෙන තරතීති ඔළුම්පිකො, ‘උළුම්පිකො’ති ඉකො ගොපුච්ඡිකො, නාවිකො. සකටෙන චරතීති සාකටිකො, ‘රථිකො, පරප්පිකො’ති ඉකො. ඛන්ධෙන වහතීති ඛන්ධිකො, අංසිකො, ‘සීසිකො’ති ඉකො. වෙතනෙන ජීවතීති වෙතනිකො, ‘භතිකො, කයිකො, වික්කයිකො, කයවික්කයිකො’ති ඉකො.

Sau từ ở công cụ cách, trong các ý nghĩa 'được làm' v.v..., hậu tố ṇika được dùng. Kāyena kataṃ (được làm bởi thân) là kāyikaṃ; vācasikaṃ, mānasikaṃ; vātena kato ābādho là vātiko. Satena kītaṃ (được mua bằng một trăm) là sātikaṃ, sāhassikaṃ; cũng từ mūla. Trường hợp devadatena kītaṃ thì không thành lập (từ phái sinh) vì không thể hiện ý nghĩa đó. Varattāya baddho (bị buộc bằng dây da) là vārattiko; āyasiko, pāsiko. Ghatena abhisaṅkhataṃ saṃsaṭṭhaṃ vā (được chế biến hoặc trộn lẫn với bơ) là ghātikaṃ; goḷikaṃ, dādhikaṃ, māricikaṃ. Jālena hato hantīti vā (bị giết hoặc giết bằng lưới) là jāliko; bālīsiko. Akkhehi jitaṃ (được thắng bằng súc sắc) là akkhikaṃ; sālākikaṃ. Akkhehi jayati dibbatīti vā (thắng hoặc chơi bằng súc sắc) là akkhiko. Khaṇittiyā khaṇati (đào bằng cuốc) là khāṇittiko; kuddāliko. Trường hợp devadattena jitaṃ, aṅgulyā khaṇati thì không thành lập (từ phái sinh) vì không hiểu theo ý nghĩa đó. Uḷumpena tarati (vượt qua bằng bè) là oḷumpiko; uḷumpiko dùng hậu tố ika; gopucchiko, nāviko. Sakaṭena carati (đi bằng xe) là sākaṭiko; rathiko, parappiko dùng hậu tố ika. Khandhena vahati (mang bằng vai) là khandhiko; aṃsiko; sīsiko dùng hậu tố ika. Vetanena jīvati (sống bằng tiền lương) là vetaniko; bhatiko, kayiko, vikkayiko, kayavikkayiko dùng hậu tố ika.

30. තස්ස සංවත්තති.

30. Dẫn đến điều đó.

චතුත්ථියන්තා සංවත්තතීති අස්මිං අත්ථෙ ණිකො හොති, පුනබ්භවාය සංවත්තතීති පොනොභවිකො, ඉත්ථියං පොනො භවිකා, ලොකාය සංවත්තතීති ලොකිකො සුට්ඨු අග්ගොති සග්ගො, සග්ගාය සංවත්තතීති සොවග්ගිකො, සස්සොවක තදමිනාදිපාඨා, ධනාය සංවත්තතීති ධඤ්ඤං, යො.

Sau từ ở chỉ định cách, trong ý nghĩa 'dẫn đến', hậu tố ṇika được dùng. Ví dụ: punabbhavāya saṃvattati (dẫn đến tái sanh) là ponobhaviko; ở nữ tính là ponobhavikā. lokāya saṃvattati (dẫn đến thế gian) là lokiko. suṭṭhu aggo'ti saggo (cực kỳ cao tột là thiên giới); saggāya saṃvattati (dẫn đến thiên giới) là sovaggiko (theo quy tắc biến đổi nguyên âm). dhanāya saṃvattati (dẫn đến tài sản) là dhaññaṃ, (dùng hậu tố) ya.

31. තතො සම්භූතමාගතං.

31. Phát sanh từ đó, đến từ đó.

පඤ්චම්‍යන්තා සම්භූතමාගතන්ති එතෙස්වත්ථෙසු ණිකො හොති, මාතිකො සම්භූතමාගතං වා මත්තිකං, පෙත්තිකං, ණ්‍යරියණ -යාපි දිස්සන්ති, සුරභිතො සම්භූතං සොරභ්‍යං, ථනතො සම්භූතං ථඤ්ඤං, පිතිතො සම්භූතො පෙත්තියො, මාතියො, මත්තියො, මච්චො වා.

Sau danh từ biến cách thứ năm, trong các ý nghĩa ‘sanh từ, đến từ’, thì có hậu tố ṇika. (Ví dụ:) sanh từ mẹ hoặc đến từ mẹ là mātikaṃ hoặc mattikaṃ, (sanh từ cha là) pettikaṃ. Các hậu tố ṇya, riya, ṇa, ya cũng được thấy. Sanh từ hương thơm là sorabhyaṃ. Sanh từ vú là thaññaṃ. Sanh từ cha là pettiyo. (Sanh từ mẹ là) mātiyo, mattiyo, hoặc macco.

32. තත්ථ වසති විදිතො භත්තො නියුත්තො.

32. Sống ở đó, được biết đến, phụng sự, được bổ nhiệm.

සත්තම්‍යන්තා තත්ථ වසතීත්වෙවමාදීස්වත්ථෙසු ණිකො හොති. රුක්ඛමූලෙ වසතීති රුක්ඛමූලිකො, ආරඤ්ඤිකො, සොසානිකො. ලොකෙ විදිතො ලොකිකො. චතුමහාරාජෙසු භත්තා චාතුම්මහාරාජිකා[Pg.153]. ද්වාරෙ නියුත්තො දොවාරිකො දස්සොක තදමිනාදිපාඨා, භණ්ඩාගාරිකො, ඉකො-නවකම්මිකො, කියොජාතිකියො, අන්ධකියො.

Sau danh từ biến cách thứ bảy, trong các ý nghĩa như ‘sống ở đó’, thì có hậu tố ṇika. (Ví dụ:) sống ở gốc cây là rukkhamūliko, (sống trong rừng là) āraññiko, (sống ở nghĩa địa là) sosāniko. Được biết đến trong thế gian là lokiko. Phụng sự Tứ Đại Thiên Vương là cātummahārājikā. Được bổ nhiệm ở cửa là dovāriko, theo các bài đọc tad-ādi, bhaṇḍāgāriko. (Hậu tố) ika: navakammiko. (Hậu tố) kiyo: jātikiyo, andhakiyo.

33. තස්සිදං.

33. Cái này của người ấy.

ඡට්ඨියන්තා ඉදමිච්චස්මිං අත්ථෙ ණිකො හොති, සඞ්ඝස්ස ඉදං සඞ්ඝිකං, පුග්ගලිකං, සක්‍යපුත්තිකො, නාතිපුත්තිකො, ජෙනදත්තිකො, කියෙ-සකියො, පරකියො, නියෙ-අත්තනියං, කෙ- සකො රාජකං භණ්ඩං.

Sau danh từ biến cách thứ sáu, trong ý nghĩa ‘cái này của…’, thì có hậu tố ṇika. (Ví dụ:) cái này của Tăng-già là saṅghikaṃ, (của cá nhân là) puggalikaṃ, sakyaputtiko, nātiputtiko, jenadattiko. (Hậu tố) kiya: sakiyo, parakiyo. (Hậu tố) niya: attaniyaṃ. (Hậu tố) ka: sako, rājakaṃ bhaṇḍaṃ (vật dụng của vua).

34. ණො.

34. (Hậu tố) Ṇa.

ඡට්ඨියන්තා ඉදමිච්චස්මිං අත්ථෙ ණො හොති, කච්චායනස්ස ඉදං කච්චායනං බ්‍යාකරණං, සොගතං සාසනං, මාහිසං මංසාදි.

Sau danh từ biến cách thứ sáu, trong ý nghĩa ‘cái này của…’, thì có hậu tố ṇa. (Ví dụ:) ngữ pháp này của ngài Kaccāyana là kaccāyanaṃ byākaraṇaṃ, giáo pháp của bậc Thiện Thệ là sogataṃ sāsanaṃ, thịt v.v. của con trâu là māhisaṃ maṃsādi.

35. ගවාදීහි යො.

35. Sau go v.v. là (hậu tố) ya.

ගවාදීහි ඡට්ඨියන්තෙහි ඉදමිච්චස්මිං අත්ථෙ යො හොති, ගුන්නං ඉදං ගබ්‍යං මංසාදි, කබ්‍යං, දබ්බං.

Sau các danh từ thuộc nhóm go v.v. ở biến cách thứ sáu, trong ý nghĩa ‘cái này của…’, thì có hậu tố ya. (Ví dụ:) thịt v.v. này của những con bò là gabyaṃ, (của khỉ là) kabyaṃ, (của gỗ là) dabbaṃ.

36. පිතිතො භාතරි රෙය්‍යණ.

36. Sau pitu, (chỉ) anh em trai, là (hậu tố) reyyaṇa.

පිතුසද්දා තස්ස භාතරි රෙය්‍යණ හොති, පිතු භාතා පෙත්තෙය්‍යො.

Sau từ pitu, để chỉ anh em trai của người ấy, thì có hậu tố reyyaṇa. (Ví dụ:) anh em trai của cha là petteyyo.

37. මාතිතො ච භගිනියං ඡො.

37. Và sau mātu, (chỉ) chị em gái, là (hậu tố) cha.

මාතිතො පිතිතො ච තෙසං භගිනියං ඡො හොති, මාතු භගිනී මාතුච්ඡා, පිතු භගිනී පිතුච්ඡා, කථං ‘මාතුලො’ති ‘‘මාතුලාදිත්වානී’’ති නිපාතනා.

Sau mātu và pitu, để chỉ chị em gái của họ, thì có hậu tố cha. (Ví dụ:) chị em gái của mẹ là mātucchā, chị em gái của cha là pitucchā. (Hỏi:) làm thế nào có dạng ‘mātulo’? (Đáp:) do sự hình thành đặc biệt theo quy tắc ‘‘mātulāditvānī’’.

38. මාතාපිතූස්වාමහො.

38. Sau mātā và pitu là (hậu tố) āmaha.

මාතාපිතූහි [Pg.154] තෙසං මාතාපිතූසු ආමහො හොති, මාතු මාතා මාතාමහී, මාතු පිතා මාතාමහො, පිතු මාතා පිතාමහී, පිතු පිතා පිතාමහො, න යථාසඞ්ඛ්‍යං, පච්චෙකාභි සම්බන්ධා.

Sau mātā và pitu, để chỉ cha mẹ của họ, thì có hậu tố āmaha. (Ví dụ:) mẹ của mẹ là mātāmahī, cha của mẹ là mātāmaho, mẹ của cha là pitāmahī, cha của cha là pitāmaho. (Việc áp dụng) không theo thứ tự tương ứng, vì có sự liên hệ riêng biệt.

39. හිතෙ රෙය්‍යණ.

39. Trong ý nghĩa lợi ích, là (hậu tố) reyyaṇa.

මාතාපිතූහි හිතෙ රෙය්‍යණ හොති, මත්තෙය්‍යො, පෙත්තෙය්‍යො.

Sau mātā và pitu, trong ý nghĩa lợi ích, thì có hậu tố reyyaṇa. (Ví dụ:) matteyyo, petteyyo.

40. නින්දාඤ්ඤාතප්පපටිභාගරස්සදයාසඤ්ඤාසු කො.

40. Trong các ý nghĩa: chê bai, không rõ, nhỏ bé, tương tự, ngắn, thương xót, và tên gọi, là (hậu tố) ka.

නින්දාදීස්වත්ථෙයු නාමස්මා කො හොති, නින්දායං-මුණ්ඩකො, සමණකො. අඤ්ඤාතෙ-කස්සායං අස්සොති අස්සකො, පයොගසාමත්ථියා සම්බන්ධිවිසෙසානවගමොවගම්‍යතෙ. අප්පත්ථෙතෙලකං, ඝතකං. පටිභාගත්ථෙ-හත්ථී විය හත්ථිකො, අස්සකො, බලීබද්දකො. රස්සෙ-මානුසකො, රුක්ඛකො, පිලක්ඛකො. දයායං-පුත්තකො, වච්ඡකො. සඤ්ඤායං-මොරො විය මොරකො.

Sau danh từ, trong các ý nghĩa chê bai v.v., thì có hậu tố ka. Trong ý nghĩa chê bai: muṇḍako, samaṇako. Trong ý nghĩa không rõ: con ngựa này của ai, là assako; do năng lực của cách dùng, sự không nhận biết được mối liên hệ đặc biệt được hiểu ngầm. Trong ý nghĩa nhỏ bé: telakaṃ, ghatakaṃ. Trong ý nghĩa tương tự: giống như con voi là hatthiko, assako, balībaddako. Trong ý nghĩa ngắn: mānusako, rukkhako, pilakkhako. Trong ý nghĩa thương xót: puttako, vacchako. Trong ý nghĩa tên gọi: giống như con công là morako.

41. තමස්සපරිමාණං ණිකො ච.

41. Cái đó là số lượng của nó, (hậu tố) ṇika và ka.

පඨමන්තා අස්සෙති අස්මිං අත්ථෙ ණිකො හොති කො ච තඤ්චෙ පඨමන්තං පරිමාණං භවති, පරිමීයතෙ නෙනෙති පරිමාණං, දොණො පරිමාණමස්ස දොණිකො වීහි, ඛාරසතිකො, ඛාරසහස්සිකො ආසීතිකො වයො, උපඩ්ඪකායිකං බිම්බොහනං, පඤ්චකං, ඡක්කං.

Sau danh từ biến cách thứ nhất, trong ý nghĩa ‘của nó’, thì có hậu tố ṇika và ka, nếu danh từ biến cách thứ nhất đó là một đơn vị đo lường. Parimāṇaṃ là cái dùng để đo lường. Một doṇa là số lượng của nó, (gọi là) doṇiko vīhi (lúa một doṇa). (Tương tự:) khārasatiko, khārasahassiko, āsītiko vayo, upaḍḍhakāyikaṃ bimbohanaṃ, pañcakaṃ, chakkaṃ.

42. යතෙතෙහි ත්තකො.

42. Sau ya, ta, eta là (hậu tố) ttaka.

යාදීහි [Pg.155] පඨමන්තෙහී අස්සෙති ඡට්ඨියත්ථෙ ත්තකො හොති, තඤ්චෙ පඨමන්තං පරිමාණං භවති, යං පරිමාණමස්ස යත්තකං, තත්තකං, එත්තකං, ආවතකෙ යාවතකො, තාවතකො (එතාවතකො).

Sau các từ ya v.v. ở biến cách thứ nhất, trong ý nghĩa của biến cách thứ sáu ‘của nó’, thì có hậu tố ttaka, nếu từ ở biến cách thứ nhất đó là một đơn vị đo lường. Cái gì là số lượng của nó, là yattakaṃ. (Tương tự:) tattakaṃ, ettakaṃ. Trong (ý nghĩa) āvataka: yāvatako, tāvatako (etāvatako).

43. සබ්බා චාවන්තු.

43. Sau sabba và (ya v.v.) là (hậu tố) āvantu.

සබ්බතො පඨමන්තෙහි යාදීහි ච අස්සෙති ඡට්ඨියත්ථෙ ආවන්තු හොති, තඤ්චෙ පඨමන්තං පරිමාණං භවති. සබ්බං පරිමාණමස්ස සබ්බාවන්තං, යාවන්තං, තාවන්තං, එතාවන්තං.

Sau sabba và các từ ya v.v. ở biến cách thứ nhất, trong ý nghĩa của biến cách thứ sáu ‘của nó’, thì có hậu tố āvantu, nếu từ ở biến cách thứ nhất đó là một đơn vị đo lường. Tất cả là số lượng của nó, là sabbāvantaṃ. (Tương tự:) yāvantaṃ, tāvantaṃ, etāvantaṃ.

44. කිම්හා රතිරීවරීවතකරිත්තකා.

44. Sau kim là (các hậu tố) rati, rī, varī, vataka, rittaka.

කිම්හා පඨමන්තා අස්සෙති ඡට්ඨියත්ථෙ රතිරීවරීවතකරිත්තකා හොන්ති, තඤ්චෙ පඨමන්තං පරිමාණං භවති, කිං සඞ්ඛ්‍යානං පරිමාණමෙසං කති එතෙ, කීව, කීවතකං, කිත්තකං. රීවන්තො සභාවතො අසඞ්ඛ්‍යො.

Sau kim ở biến cách thứ nhất, trong ý nghĩa của biến cách thứ sáu ‘của nó’, thì có các hậu tố rati, rī, varī, vataka, rittaka, nếu từ ở biến cách thứ nhất đó là một đơn vị đo lường. Số lượng của chúng là bao nhiêu, là kati ete. (Tương tự:) kīva, kīvatakaṃ, kittakaṃ. Hậu tố rī tự bản chất là dùng cho (danh từ) không đếm được.

45. සඤ්ජාතං තාරකාදිත්විතො.

45. Trong ý nghĩa ‘đã sanh khởi’, sau tārakā v.v. là (hậu tố) ita.

තාරකාදීහි පඨමන්තෙහි අස්සෙති ඡට්ඨියත්ථෙ ඉතො හොති, තෙ චෙ සඤ්ජාතා හොන්ති, තාරකා සඤ්ජාතා අස්ස තාරකිතං ගගනං, පුප්ඵිතො රුක්ඛො, පල්ලවිතා ලතා.

Sau các từ tārakā v.v. ở biến cách thứ nhất, trong ý nghĩa của biến cách thứ sáu ‘của nó’, thì có hậu tố ita, nếu chúng đã sanh khởi. Các vì sao đã sanh khởi nơi nó, là tārakitaṃ gaganaṃ (bầu trời đầy sao). (Tương tự:) pupphito rukkho (cây đã trổ hoa), pallavitā latā (dây leo đã đâm chồi).

46. මානෙ මත්තො.

46. Trong ý nghĩa đo lường, là (hậu tố) matta.

පඨමන්තා මානවුත්තිතො අස්සෙති අස්මිංඅත්ථෙ මත්තො හොති, පලං උම්මානමස්ස පලමත්තං, හත්ථො පමාණමස්ස හත්ථමත්තං [Pg.156] සතං මානමස්ස සතමත්තං, දොණො පරිමාණමස්ස දොණමත්තං, අභෙදොපචාරා දොණොතිපි හොති.

Hậu tố ‘matta’ được dùng sau một danh từ ở biến cách thứ nhất (chủ cách) có ý nghĩa là ‘vật đo lường’, trong ý nghĩa ‘đây là... của nó’. Ví dụ: ‘palaṃ ummānamassa’ (một pala là sức nặng của nó) trở thành ‘palamattaṃ’; ‘hattho pamāṇamassa’ (một cubit là chiều dài của nó) trở thành ‘hatthamattaṃ’; ‘sataṃ mānamassa’ (một trăm là số đo của nó) trở thành ‘satamattaṃ’; ‘doṇo parimāṇamassa’ (một doṇa là dung lượng của nó) trở thành ‘doṇamattaṃ’. Do cách dùng không phân biệt (abhedopacāra), nó cũng có thể là ‘doṇo’.

47. තග්ඝො චුද්ධං.

47. Và (hậu tố) ‘taggha’ (trong ý nghĩa) chiều cao.

උද්ධමානවුත්තිහො අස්සෙති ඡට්ඨියත්ථෙ තග්ඝො හොති මත්තො ච, ජණ්ණුතග්ඝං, ජණ්ණුමත්තං.

Sau một danh từ có ý nghĩa là ‘đo lường chiều cao’, trong ý nghĩa của biến cách thứ sáu (sở hữu cách) ‘đây là... của nó’, các hậu tố ‘taggha’ và ‘matta’ được dùng. Ví dụ: ‘jaṇṇutagghaṃ’, ‘jaṇṇumattaṃ’ (cao đến đầu gối).

48. ණො ච පුරිසා.

48. Và (hậu tố) ‘ṇa’ sau (từ) ‘purisa’.

පුරිසා පඨමන්තා උද්ධමානවුත්තිතො ණො හොති මත්තාදයො ච, පොරිසං, පුරිසමත්තං, පුරිසතග්ඝං.

Sau từ ‘purisa’ ở biến cách thứ nhất có ý nghĩa là ‘đo lường chiều cao’, hậu tố ‘ṇa’ được dùng, và cả các hậu tố ‘matta’ v.v... Ví dụ: ‘porisaṃ’, ‘purisamattaṃ’, ‘purisatagghaṃ’.

49. අයූභද්විතීහංසෙ.

49. (Hậu tố) ‘aya’ sau ‘ubha’, ‘dvi’, và ‘ti’ trong ý nghĩa phần.

උභද්විතීහි අවයවවුත්තීති පඨමන්තෙහි අස්සෙති ඡට්ඨියත්ථෙ අයො හොති. උභො අංසා අස්ස උභයං, ද්වයං, තයං.

Sau các từ ‘ubha’, ‘dvi’, và ‘ti’ ở biến cách thứ nhất có ý nghĩa là ‘thành phần’, trong ý nghĩa của biến cách thứ sáu ‘đây là... của nó’, hậu tố ‘aya’ được dùng. Ví dụ: ‘ubho aṃsā assa’ (cả hai phần là của nó) trở thành ‘ubhayaṃ’; (tương tự là) ‘dvayaṃ’, ‘tayaṃ’.

50. සඞ්ඛ්‍යාය සච්චුතීසාසදසන්තායාධිකාස්මිං සවසහස්සෙ ඩො.

50. Sau một số từ kết thúc bằng ‘sat’, ‘uti’, ‘īsa’, ‘āsa’, và ‘dasa’, (hậu tố) ‘ḍa’ được dùng trong ý nghĩa ‘hơn’, khi đối tượng là một trăm hoặc một ngàn.

සත්‍යන්තාය උත්‍යන්තාය ඊසන්තාය ආසන්තාය දසන්තාය ච සඞ්ඛ්‍යාය පඨමන්තාය අස්මින්ති සත්තම්‍යත්ථෙ ඩො හොති, සා චෙ සඞ්ඛ්‍යා අධිකා හොති, යදස්මින්ති තඤ්චෙ සතං සහස්සං සතසහස්සං වා හොති, වීසති අධිකා අස්මිං සතෙති වීසං සතං, එකවීසං සතං, සහස්සං, සතසහස්සං වා, තිංසං සතං, එකතිංසං සතං. උත්‍යන්තාය-නවුතං සතං සහස්සං සතසහස්සං වා. ඊසන්තාය චත්තාලීසං සතං, සහස්සං, සතසහස්සං වා. ආසන්තාය [Pg.157] පඤ්ඤාසං සතං, සහස්සං, සතසහස්සං වා. දසන්තායඑකාදසං සතං, සහස්සං, සතසහස්සං වා. සච්චුතීසාසදසන්තායාති කිං? ඡාධිකා අස්මිංසතෙ. අධිකෙති කිං? පඤ්චදසහීනා අස්මිංසතෙ, අස්මින්ති කිං? වීසත්‍යධිකා එතස්මා සතා, සතසහස්සෙති කිං? එකාදස අධිකා අස්සං වීසතියං.

Sau một số từ ở biến cách thứ nhất kết thúc bằng ‘sati’, ‘uti’, ‘īsa’, ‘āsa’, và ‘dasa’, trong ý nghĩa của biến cách thứ bảy ‘trong đây’, hậu tố ‘ḍa’ được dùng, nếu số từ đó có nghĩa là ‘hơn’, và đối tượng được nói đến là một trăm, một ngàn, hoặc một trăm ngàn. Ví dụ: ‘vīsati adhikā asmiṃ sate’ (hai mươi hơn trong một trăm này) trở thành ‘vīsaṃ sataṃ’; ‘ekavīsaṃ sataṃ, sahassaṃ, vā satasahassaṃ’ (một trăm hai mươi mốt, một ngàn hai mươi mốt, hoặc một trăm ngàn hai mươi mốt); ‘tiṃsaṃ sataṃ’; ‘ekatiṃsaṃ sataṃ’. (Ví dụ cho từ) kết thúc bằng ‘uti’: ‘navutaṃ sataṃ, sahassaṃ, vā satasahassaṃ’. (Ví dụ cho từ) kết thúc bằng ‘īsa’: ‘cattālīsaṃ sataṃ, sahassaṃ, vā satasahassaṃ’. (Ví dụ cho từ) kết thúc bằng ‘āsa’: ‘paññāsaṃ sataṃ, sahassaṃ, vā satasahassaṃ’. (Ví dụ cho từ) kết thúc bằng ‘dasa’: ‘ekādasaṃ sataṃ, sahassaṃ, vā satasahassaṃ’. Tại sao nói ‘kết thúc bằng sat, uti, īsa, āsa, và dasa’? (Để loại trừ trường hợp như) ‘chādhikā asmiṃsate’ (sáu hơn trong một trăm này). Tại sao nói ‘hơn’? (Để loại trừ trường hợp như) ‘pañcadasahīnā asmiṃsate’ (kém mười lăm trong một trăm này). Tại sao nói ‘trong đây’? (Để loại trừ trường hợp như) ‘vīsatyadhikā etasmā satā’ (hơn hai mươi từ một trăm này). Tại sao nói ‘một trăm, một ngàn’? (Để loại trừ trường hợp như) ‘ekādasa adhikā assaṃ vīsatiyaṃ’ (mười một hơn trong hai mươi này).

51. තස්ස පූරණෙකාදසාදිතො වා.

51. Sau (các số từ) từ mười một trở đi, (hậu tố ‘ḍa’) được dùng tùy chọn trong ý nghĩa số thứ tự của nó.

ඡට්ඨියන්ථායෙකාදසාදිකාය සඞ්ඛ්‍යාය ඩො හොති (තස්ස) පූරණත්ථෙ විභාසා, සා සඞ්ඛ්‍යා පූරීයතෙ යෙන තං පූරණං, එකාදසන්නං පූරණො එකාදසො. එකාදසමො, වීසො, වීසතිමො, තිංසො, තිංසතිමො, චත්තාලීසො, පඤ්ඤාසො.

Sau một số từ ở biến cách thứ sáu từ mười một trở đi, hậu tố ‘ḍa’ được dùng tùy chọn trong ý nghĩa số thứ tự (của nó). Số thứ tự là cái mà dùng để hoàn thành con số đó. Ví dụ: ‘ekādasannaṃ pūraṇo’ (thứ hoàn thành của mười một) là ‘ekādaso’. (Hoặc) ‘ekādasamo’; ‘vīso’, ‘vīsatimo’; ‘tiṃso’, ‘tiṃsatimo’; ‘cattālīso’; ‘paññāso’.

52. ම පඤ්චාදිකතිහි.

52. (Hậu tố) ‘ma’ sau (các số từ) từ năm trở đi và sau ‘kati’.

ඡට්ඨියන්තාය පඤ්චාදිකාය සඞ්ඛ්‍යාය කතිස්මා ච මො හොති (තස්ස) පූරණත්ථෙ, පඤ්චමො, සත්තමො, අට්ඨමො, කතිමො, කතිමී.

Sau một số từ ở biến cách thứ sáu từ năm trở đi và sau từ ‘kati’, hậu tố ‘ma’ được dùng trong ý nghĩa số thứ tự (của nó). Ví dụ: ‘pañcamo’, ‘sattamo’, ‘aṭṭhamo’, ‘katimo’, ‘katimī’.

53. සතාදීනමිච. සතාදිකාය සඞ්ඛ්‍යාය ඡට්ඨියන්තාය (තස්ස) පූරණත්ථෙ මොහොති සතාදීනමිචාන්තාදෙසො, සතිමො, සහස්සිමො.

53. Và (nguyên âm cuối) của ‘sata’ v.v... (được thay thế) bằng ‘im’. Sau một số từ ở biến cách thứ sáu, từ ‘sata’ trở đi, hậu tố ‘ma’ được dùng trong ý nghĩa số thứ tự (của nó), và ‘im’ thay thế cho nguyên âm cuối của ‘sata’ v.v... Ví dụ: ‘satimo’, ‘sahassimo’.

54. ඡා ට්ඨට්ඨමා.

54. Sau ‘cha’, (các hậu tố) ‘ṭṭha’ và ‘ṭṭhama’ (được dùng).

ඡසද්දා ට්ඨට්ඨමා හොන්ති තස්ස පූරණත්ථෙ, ඡට්ඨො, ඡට්ඨමො, ඉත්ථියං ඡට්ඨී, ඡට්ඨමී, කථං ‘දුතියං චතුත්ථ’න්ති? ‘‘දුතියස්ස, චතුත්ථ තතියාන’’න්ති නිපාතනා.

Sau từ ‘cha’, các hậu tố ‘ṭṭha’ và ‘ṭṭhama’ được dùng trong ý nghĩa số thứ tự của nó. Ví dụ: ‘chaṭṭho’, ‘chaṭṭhamo’; ở giống cái là ‘chaṭṭhī’, ‘chaṭṭhamī’. (Câu hỏi:) ‘dutiyaṃ’ và ‘catutthaṃ’ được hình thành như thế nào? (Trả lời:) Do sự hình thành bất quy tắc (nipātana) theo quy tắc ‘Dutiyassa, catuttha tatiyānaṃ’.

55. එකා කාක්‍යසහායෙ.

55. Sau ‘eka’, (các hậu tố) ‘ka’ và ‘ākī’ (được dùng) trong ý nghĩa ‘không có bạn đồng hành’.

එකස්මා [Pg.158] අසහායත්ථෙ කආකී හොන්ති වා, එකකො, එකාකී, එකො.

Sau từ ‘eka’, trong ý nghĩa ‘không có bạn đồng hành’, các hậu tố ‘ka’ và ‘ākī’ được dùng tùy chọn. Ví dụ: ‘ekako’, ‘ekākī’, ‘eko’.

56. වච්ඡාදීහි තනුත්තෙ තරො.

56. Sau ‘vaccha’ v.v..., (hậu tố) ‘tara’ (được dùng) trong ý nghĩa ‘non trẻ’.

වච්ඡාදීනං සභාවස්ස තනුත්තෙ ගම්‍යමානෙ තරො හොති, සුසුත්තස්ස තනුත්තෙ වච්ඡතරො, ඉත්ථියං වච්ඡතරී, යොබ්බනස්ස තනුත්තෙ ඔක්ඛතරො, අස්සභාවස්ස තනුත්තෙ අස්සතරො, සාමත්ථියස්ස තනුත්තෙ උසභතරො.

Khi ý nghĩa ‘non trẻ’ trong bản chất của ‘vaccha’ v.v... được ngụ ý, hậu tố ‘tara’ được dùng. Trong ý nghĩa ‘non trẻ’ của một con bê, (ta có) ‘vacchataro’; ở giống cái là ‘vacchatarī’. Trong ý nghĩa ‘non trẻ’ của tuổi trẻ, (ta có) ‘okkhataro’. Trong ý nghĩa ‘non trẻ’ của bản chất con ngựa, (ta có) ‘assataro’. Trong ý nghĩa ‘non trẻ’ của sức mạnh, (ta có) ‘usabhataro’.

57. කිම්හා නිද්ධාරණෙ රතර රතමා. කිංසද්දා නිද්ධාරණෙ රතර රතමා හොන්ති, කතරො භවතං දෙවදත්තො, කතරො භවතං කඨො, කතමො භවතං දෙවදත්තො, කතමො භවතං කඨො, භාරද්වාජානං කතමොසි බ්‍රහ්මෙ.

57. Sau ‘kiṃ’, (các hậu tố) ‘ratara’ và ‘ratama’ (được dùng) trong ý nghĩa ‘xác định’. Sau từ ‘kiṃ’, trong ý nghĩa ‘xác định’, các hậu tố ‘ratara’ và ‘ratama’ được dùng. Ví dụ: ‘kataro bhavataṃ devadatto’ (trong hai ngài, ai là Devadatta?), ‘kataro bhavataṃ kaṭho’ (trong hai ngài, ai là Kaṭha?), ‘katamo bhavataṃ devadatto’ (trong các ngài, ai là Devadatta?), ‘katamo bhavataṃ kaṭho’ (trong các ngài, ai là Kaṭha?), ‘bhāradvājānaṃ katamosi brahme’ (này Bà-la-môn, ngài là ai trong dòng họ Bhāradvāja?).

58. තෙන දත්තෙ ලියා.

58. Trong ý nghĩa ‘được cho bởi người ấy’, (các hậu tố) ‘la’ và ‘iya’ (được dùng).

තතියන්තා දත්තෙ-භිධෙය්‍යෙ ලඉයා හොන්ති, දෙවෙන දත්තො දෙවලො, දෙවියො, බ්‍රහ්මලො, බ්‍රහ්මියො, සිවා සීවලො, සීවියො, සිස්ස දීඝො.

Sau một từ ở biến cách thứ ba, trong ý nghĩa ‘được cho’, các hậu tố ‘la’ và ‘iya’ được dùng. Ví dụ: ‘devena datto’ (được cho bởi một vị trời) trở thành ‘devalo’, ‘deviyo’; (tương tự là) ‘brahmalo’, ‘brahmiyo’; từ ‘siva’ (trở thành) ‘sīvalo’, ‘sīviyo’, nguyên âm ‘i’ được kéo dài.

59. තස්ස භාවකම්මෙසු ත්තතාත්තනණ්‍යණෙය්‍යණියණියා.

59. Trong ý nghĩa ‘trạng thái’ hoặc ‘hành động’ của nó, (các hậu tố) ‘tta’, ‘tā’, ‘ttana’, ‘ṇya’, ‘ṇeyya’, ‘ṇa’, ‘iya’, và ‘ṇiya’ (được dùng).

ඡට්ඨියන්තා භාවෙ කම්මෙ ච ත්තාදයො හොන්ති බහුලං, න ච සබ්බෙ සබ්බතො හොන්ති අඤ්ඤත්‍ර ත්තතාහි, භවන්ති එතස්මා බුද්ධිසද්දාභි භාවො සද්දස්ස පවත්තිනිමිත්තං, නීලස්ස පටස්ස භාවො නීලත්තං [Pg.159] නීලතාභි ගුණො භාවො, නීලස්ස ගුණස්ස භාවො නීලත්තං නීලතාභි නීලගුණජාති, ගොත්තං ගොතාති ගොජාති, පාචකත්තං, දණ්ඩිත්තං, විසාණිත්තං, රාජපුරිසත්තන්ති ක්‍රියාදිසම්බන්ධිත්තං, දෙවදත්තත්තං, චන්දත්තං, සූරියත්තන්ති තදවත්ථාවිසෙසසාමඤ්ඤං, ආකාසත්තං, අභාවත්තන්ති උපචරිතභෙදසාමඤ්ඤං. ත්තන-පුථුජ්ජනත්තනං, වෙදනත්තනං, ජායත්තනං, ජාරත්තනං. ණ්‍ය-ආලස්‍යං, බ්‍රහ්මඤ්ඤං, චාපල්‍යං, නෙපුඤ්ඤං, පෙසුඤ්ඤං, රජ්ජං, ආධිපච්චං, දායජ්ජං, වෙසම්මං ‘වෙසම’න්ති, කෙචි, සඛ්‍යං, වාණිජ්ජං. ණෙය්‍ය-සොචෙය්‍යං, ආධිපතෙය්‍යං. ණගාරවං, පාටවං, අජ්ජවං, මද්දවං. ඉය-අධිපතියං, පණ්ඩිතියං, බහුස්සුතියං, නග්ගියං, සූරියං. ණිය-ආලසියං, කාළුසියං, මන්දියංදක්ඛියං, පොරොහිතියං, වෙය්‍යත්තියං. කථං ‘රාමණීයක’න්ති? සකත්ථෙ කන්තා ණෙන සිද්ධං. කම්මං කිරියා, තත්ථ අලසස්ස කම්මං අලසත්තං’ අලසතා, අලසත්තනං, ආලස්‍යං, ආලසියං වා, ‘‘සකත්ථෙ’ (4.122) ති සකත්ථෙපි, යථාභුච්චං, කාරුඤ්ඤං, පත්තකල්ලං, ආකාසානඤ්චං, කායපාගුඤ්ඤතා.

Sau một từ ở biến cách thứ sáu, trong ý nghĩa ‘trạng thái’ (bhāva) hoặc ‘hành động’ (kamma), các hậu tố ‘tta’ v.v... được dùng một cách rộng rãi. Nhưng không phải tất cả các hậu tố đều được dùng với tất cả các từ, ngoại trừ ‘tta’ và ‘tā’. ‘Trạng thái’ (bhāva) là nguyên nhân cho sự áp dụng của một từ, từ đó mà nhận thức và từ ngữ khởi sinh. Ví dụ: trạng thái của tấm vải màu xanh (‘nīlassa paṭassa bhāvo’) là ‘nīlattaṃ’ hoặc ‘nīlatā’ (tính chất xanh); ở đây ‘bhāva’ là một phẩm chất (guṇa). Trạng thái của phẩm chất ‘xanh’ (‘nīlassa guṇassa bhāvo’) là ‘nīlattaṃ’ hoặc ‘nīlatā’; ở đây là bản chất chung (jāti) của phẩm chất xanh. ‘Gottaṃ’ là bản chất chung của con bò (‘gojāti’). ‘Pācakattaṃ’ (tính chất đầu bếp), ‘daṇḍittaṃ’ (tính chất có gậy), ‘visāṇittaṃ’ (tính chất có sừng), ‘rājapurisattaṃ’ (tính chất người của vua) là những trạng thái liên quan đến hành động v.v... ‘Devadattattaṃ’ (tính chất Devadatta), ‘candattaṃ’ (tính chất mặt trăng), ‘sūriyattaṃ’ (tính chất mặt trời) là bản chất chung của trạng thái đặc thù đó. ‘Ākāsattaṃ’ (tính chất không gian), ‘abhāvattaṃ’ (tính chất không tồn tại) là bản chất chung của một sự phân biệt mang tính ẩn dụ. (Ví dụ cho) ‘ttana’: ‘puthujjanattanaṃ’, ‘vedanattanaṃ’, ‘jāyattanaṃ’, ‘jārattanaṃ’. (Ví dụ cho) ‘ṇya’: ‘ālasyaṃ’, ‘brahmaññaṃ’, ‘cāpalyaṃ’, ‘nepuññaṃ’, ‘pesuññaṃ’, ‘rajjaṃ’, ‘ādhipaccaṃ’, ‘dāyajjaṃ’, ‘vesammaṃ’ – một số người nói là ‘vesamaṃ’ – ‘sakhyaṃ’, ‘vāṇijjaṃ’. (Ví dụ cho) ‘ṇeyya’: ‘soceyyaṃ’, ‘ādhipateyyaṃ’. (Ví dụ cho) ‘ṇa’: ‘gāravaṃ’, ‘pāṭavaṃ’, ‘ajjavaṃ’, ‘maddavaṃ’. (Ví dụ cho) ‘iya’: ‘adhipatiyaṃ’, ‘paṇḍitiyaṃ’, ‘bahussutiyaṃ’, ‘naggiyaṃ’, ‘sūriyaṃ’. (Ví dụ cho) ‘ṇiya’: ‘ālasiyaṃ’, ‘kāḷusiyaṃ’, ‘mandiyaṃ’, ‘dakkhiyaṃ’, ‘porohitiyaṃ’, ‘veyyattiyaṃ’. (Câu hỏi:) ‘rāmaṇīyakaṃ’ được hình thành như thế nào? (Trả lời:) Nó được hình thành từ hậu tố ‘ka’ trong ý nghĩa riêng của nó và hậu tố ‘ṇa’. ‘Hành động’ (kamma) là sự tạo tác (kiriyā). Trong ý nghĩa đó, hành động của người lười biếng (‘alasassa kammaṃ’) là ‘alasattaṃ’, ‘alasatā’, ‘alasattanaṃ’, ‘ālasyaṃ’, hoặc ‘ālasiyaṃ’. Cũng trong ý nghĩa riêng của nó (sva-arthe) theo quy tắc (4.122), theo cách dùng thực tế: ‘kāruññaṃ’, ‘pattakallaṃ’, ‘ākāsānañcaṃ’, ‘kāyapāguññatā’.

60. බ්‍ය වද්ධදාසා වා.

60. Sau ‘vaddha’ và ‘dāsa’, (hậu tố) ‘bya’ (được dùng) tùy chọn.

ඡට්ඨියන්තා වද්ධා දාසා ච බ්‍යො වා හොති භාවකම්මෙසු, වද්ධබ්‍යං වද්ධතා, දාසබ්‍යං දාසතා, කථං ‘වද්ධව’න්ති? ණෙ වාගමො.

Sau ‘vaddha’ và ‘dāsa’ ở biến cách thứ sáu, hậu tố ‘bya’ được dùng tùy chọn trong ý nghĩa ‘trạng thái’ hoặc ‘hành động’. Ví dụ: ‘vaddhabyaṃ’ hoặc ‘vaddhatā’; ‘dāsabyaṃ’ hoặc ‘dāsatā’. (Câu hỏi:) ‘vaddhavaṃ’ được hình thành như thế nào? (Trả lời:) Đó là do sự xen vào của ‘v’ trước hậu tố ‘ṇa’.

61. නණ යුවා බො ච වස්ස.

61. Sau ‘yuvan’, (các hậu tố) ‘na’ và ‘ṇa’ (được dùng), và ‘va’ (của nó được thay thế) bằng ‘ba’.

ඡට්ඨියන්තා යුවසද්දා භාවකම්මෙසු නණ වා හොති තස්ස බො ච, යොබ්බනං, වාත්වෙව? යුවත්තං, යුවතා.

Sau từ ‘yuvan’ ở biến cách thứ sáu, trong ý nghĩa ‘trạng thái’ hoặc ‘hành động’, các hậu tố ‘na’ và ‘ṇa’ được dùng tùy chọn, và (phần ‘yuva’) của nó trở thành ‘yobba’. Ví dụ: ‘yobbanaṃ’. Tại sao nói ‘tùy chọn’? (Để cho phép các dạng) ‘yuvattaṃ’, ‘yuvatā’.

62. අණ්වාදිත්විමො.

62. Sau nhóm aṇu, có hậu tố imo.

අණුආදීහි [Pg.160] ඡට්ඨියන්තෙහි භාවෙ වා ඉමො හොති, අණිමා, ලඝිමා, මහිමා, (ගරිමා), කසිමා, වාත්වෙව? අණුත්තං අණුතා.

Sau các từ thuộc nhóm aṇu ở biến cách thứ sáu, hậu tố imo được dùng tùy chọn trong ý nghĩa trạng thái (bhāva). Ví dụ: aṇimā, laghimā, mahimā, (garimā), kasimā. Phải chăng chỉ có vậy? (Còn có) aṇuttaṃ, aṇutā.

63. භාවා තෙන නිබ්බත්තෙ.

63. Sau (từ chỉ) trạng thái, trong ý nghĩa 'được tạo ra bởi cái đó'.

භාවවාචකා සද්දා තෙන නිබ්බත්තෙ-භිධෙය්‍යෙ ඉමො හොති, පාකෙන නිබ්බත්ත පාණිමං, සෙකිමං.

Sau các từ chỉ trạng thái, hậu tố imo được dùng khi có ý nghĩa 'được tạo ra bởi cái đó'. Ví dụ: pākena nibbattaṃ (được tạo ra bởi sự nấu nướng) là pāṇimaṃ; sekimaṃ.

64. තරතමිස්සිකියිට්ඨාතිසයෙ.

64. (Các hậu tố) tara, tama, issika, iya, iṭṭha trong ý nghĩa so sánh hơn nhất.

අතිසයෙ වත්තමානතො හොන්තෙතෙ පච්චයා, අතිසයෙන පාපො පාපතරො, පාපතමො, පාපිස්සිකො, පාපියො, පාපිට්ඨො, ඉත්ථියං පාපතරා. අතිසයන්තාපි අතිසයප්පච්චයො, අතිසයෙන පාපිට්ඨො පාපිට්ඨතරො.

Các hậu tố này được dùng sau một từ hiện hữu trong ý nghĩa so sánh hơn nhất. Ví dụ: atisayena pāpo (ác hơn) trở thành pāpataro, pāpatamo, pāpissiko, pāpiyo, pāpiṭṭho. Ở nữ tính là pāpatarā. Hậu tố so sánh hơn nhất cũng có thể được thêm sau một từ đã ở dạng so sánh hơn nhất. Ví dụ: atisayena pāpiṭṭho (ác nhất hơn) trở thành pāpiṭṭhataro.

65. තන්නිස්සිතෙ ල්ලො.

65. Trong ý nghĩa 'dựa vào đó', có hậu tố llo.

දුතියන්තා ල්ලප්පච්චයො හොති නිස්සිතත්ථෙ, වෙදං නිස්සිතං වෙදල්ලං, දුට්ඨු නිස්සිතං දුට්ඨුල්ලං. ඉල්ලෙ-සඞ්ඛාරිල්ලං.

Sau một từ ở biến cách thứ hai, hậu tố lla được dùng trong ý nghĩa 'dựa vào'. Ví dụ: vedaṃ nissitaṃ trở thành vedallaṃ; duṭṭhu nissitaṃ trở thành duṭṭhullaṃ. Với hậu tố ille: saṅkhārillaṃ.

66. තස්ස විකාරාවයවෙසු ණ ණික ණෙය්‍යමයා.

66. Trong ý nghĩa 'sự biến thể hoặc bộ phận của nó', có các hậu tố ṇa, ṇika, ṇeyya, maya.

පකතියා උත්තරමවත්ථන්තරං විකාරො, ඡට්ඨියන්තා නාමස්මා විකාරෙ-වයවෙ ච ණාදයො හොන්ති බහුලං, ණ-ආයසං බන්ධනං, ඔදුම්බරං, පණ්ණං, ඔදුම්බරං භස්මං, කාපොතං මංසං, කාපොතං සත්ථි. ණික-කප්පාසිකං වත්ථං. ණෙය්‍ය-එණෙය්‍යං මංසං, එණෙය්‍යං සත්ථි[Pg.161]. කොසෙය්‍යං වත්ථං. මය-තිණමයං, දාරුමයං, නළමයං, මත්තිකාමයං. ‘‘අඤ්ඤස්මි’’න්ති (4.121) ගුන්නං කරීසෙපි මයො, ගොමයං.

Sự biến thể là một trạng thái khác sau trạng thái tự nhiên. Sau một danh từ ở biến cách thứ sáu, các hậu tố bắt đầu bằng ṇa thường được dùng trong ý nghĩa biến thể và bộ phận. Với ṇa: āyasaṃ bandhanaṃ, odumbaraṃ, paṇṇaṃ, odumbaraṃ bhasmaṃ, kāpotaṃ maṃsaṃ, kāpotaṃ satthi. Với Ṇika: kappāsikaṃ vatthaṃ. Với Ṇeyya: eṇeyyaṃ maṃsaṃ, eṇeyyaṃ satthi. Koseyyaṃ vatthaṃ. Với Maya: tiṇamayaṃ, dārumayaṃ, naḷamayaṃ, mattikāmayaṃ. Theo quy tắc ‘‘Aññasmi’’nti (4.121), hậu tố mayo cũng được dùng cho phân của bò: gomayaṃ.

67. ජතුතො සණ වා.

67. Sau jatu, có hậu tố saṇa tùy chọn.

ඡට්ඨියන්තා නාමස්මා ජතුතො විකාරාවයවෙසු සණ වා හොති. ජතුනො විකාරො ජාතුසං ජතුමයං. ‘‘ලොපො’’ති (4.123) බහුලං පච්චයලොපොපි ඵලපුප්ඵමූලෙසු විකාරාවයවෙසු, පියාලස්ස ඵලානි පියාලානි, මල්ලිකාය පුප්ඵානි මල්ලිකා, උසිරස්ස මූලං උසීරං, තං සද්දෙන වා තදභිධානං.

Sau danh từ jatu ở biến cách thứ sáu, hậu tố saṇa được dùng tùy chọn trong ý nghĩa biến thể hoặc bộ phận. Ví dụ: Jatuno vikāro trở thành jātusaṃ hoặc jatumayaṃ. Theo quy tắc ‘‘Lopo’’ti (4.123), sự lược bỏ hậu tố cũng thường xảy ra đối với các biến thể hoặc bộ phận là quả, hoa, rễ: piyālassa phalāni là piyālāni; mallikāya pupphāni là mallikā; usirassa mūlaṃ là usīraṃ. Hoặc sự chỉ định đó được thực hiện bằng chính từ đó.

68. සමූහෙ කණ ණ ණිකා.

68. Trong ý nghĩa 'tập hợp', có các hậu tố kaṇa, ṇa, ṇika.

ඡට්ඨියන්තා සමූහෙ කණ ණ ණිකා හොන්ති ගොත්තප්පච්චයන්තා. කණ-රාජඤ්ඤකං, මානුස්සකං, උක්ඛාදීහි-ඔක්ඛකං, ඔට්ඨකං, ඔරබ්භකං, රාජකං, රාජපුත්තකං, හත්ථිකං, ධෙනුකං. ණ-කාකං, භික්ඛං. අචිත්තා ණික-ආපූපිකං, සංකුලිකං.

Sau một từ ở biến cách thứ sáu, các hậu tố kaṇa, ṇa, ṇika được dùng trong ý nghĩa 'tập hợp', (cũng như sau) một từ có hậu tố chỉ dòng dõi. Với Kaṇa: rājaññakaṃ, mānussakaṃ; sau nhóm ukkhā: okkhakaṃ, oṭṭhakaṃ, orabbhakaṃ, rājakaṃ, rājaputtakaṃ, hatthikaṃ, dhenukaṃ. Với Ṇa: kākaṃ, bhikkhaṃ. Sau (từ chỉ) vật vô tri, có hậu tố ṇika: āpūpikaṃ, saṃkulikaṃ.

69. ජනාදීහි තා.

69. Sau nhóm jana, có hậu tố tā.

ජනාදීහි ඡට්ඨියන්තෙහි සමූහෙ තා හොති. ජනතා, ගජතා, බන්ධුතා, ගාමතා, සහායතා, නාගරතා. තාන්තා සභාවතො ඉත්ථිලිඞ්ගා, ‘මදනීය’න්ති කරණෙ-ධිකරණෙ වා අනීයෙන සිද්ධං. ‘ධූමායිතත්ත’න්ති ක්තාන්තා නාමධාතුතො ක්තෙන සිද්ධං.

Sau các từ thuộc nhóm jana ở biến cách thứ sáu, hậu tố tā được dùng trong ý nghĩa 'tập hợp'. Ví dụ: Janatā, gajatā, bandhutā, gāmatā, sahāyatā, nāgaratā. Các từ tận cùng bằng tā tự bản chất là nữ tính. ‘Madanīya’ được hình thành với hậu tố anīya trong ý nghĩa công cụ hoặc nơi chốn. ‘Dhūmāyitatta’ là từ tận cùng bằng kta, được hình thành với hậu tố kta từ một danh động từ.

70. ඉයො හිතෙ.

70. Trong ý nghĩa 'lợi ích', có hậu tố iyo.

ඡට්ඨියන්තා හිතෙ ඉයො හොති. උපාදානියං, අඤ්ඤත්‍රාපි සමානොදරෙ සයිතො සොදරියො.

Sau một từ ở biến cách thứ sáu, hậu tố iyo được dùng trong ý nghĩa 'lợi ích'. Ví dụ: Upādāniyaṃ. Cũng trong trường hợp khác: samānodare sayito trở thành sodariyo.

71. චක්ඛ්වාදිතො ස්සො.

71. Sau nhóm cakkhu, có hậu tố sso.

ඡට්ඨියන්තෙහි [Pg.162] චක්ඛුආදීහි හිතෙ ස්සො හොති, චක්ඛුස්සං, ආයුස්සං.

Sau các từ thuộc nhóm cakkhu ở biến cách thứ sáu, hậu tố sso được dùng trong ý nghĩa 'lợi ích'. Ví dụ: cakkhussaṃ, āyussaṃ.

72. ණ්‍යො තත්ථ සාධු.

72. Trong ý nghĩa 'giỏi ở đó', có hậu tố ṇyo.

සත්තම්‍යන්තා තත්ථ සාධූති අස්මිං අත්ථෙ ණ්‍යො හොති. සබ්භො, පාරිසජ්ජො. සාධූති කුසලො යොග්ගො හිතො වා. අඤ්ඤත්‍රාපි රථං වහතීති රච්ඡා.

Sau một từ ở biến cách thứ bảy, hậu tố ṇyo được dùng trong ý nghĩa 'giỏi ở đó'. Ví dụ: Sabbho, pārisajjo. Sādhu có nghĩa là thiện xảo, thích hợp, hoặc lợi ích. Cũng trong trường hợp khác: rathaṃ vahatīti trở thành racchā.

73. කම්මා නිය ඤ්ඤා.

73. Sau kamma, có các hậu tố niya, ñña.

සත්තම්‍යන්තා කම්මසද්දා තත්ථ සාධූභි අස්මිං අත්ථෙ නිය ඤ්ඤා හොන්ති. කම්මෙ සාධු කම්මනියං, කම්මඤ්ඤං.

Sau từ kamma ở biến cách thứ bảy, các hậu tố niya, ñña được dùng trong ý nghĩa 'giỏi ở đó'. Ví dụ: Kamme sādhu trở thành kammaniyaṃ, kammaññaṃ.

74. කථාදිත්විකො.

74. Sau nhóm kathā, có hậu tố iko.

කථාදීහි සත්තම්‍යන්තෙහි තත්ථ සාධූති අස්මිං අත්ථෙ ඉකො හොති. කථිකො, ධම්මකථිකො, සඞ්ගාමිකො පවාසිකො, උපවාසිකො.

Sau các từ thuộc nhóm kathā ở biến cách thứ bảy, hậu tố iko được dùng trong ý nghĩa 'giỏi ở đó'. Ví dụ: Kathiko, dhammakathiko, saṅgāmiko, pavāsiko, upavāsiko.

75. පථාදීහි ණෙය්‍යො.

75. Sau nhóm patha, có hậu tố ṇeyyo.

පථාදීහි සත්තම්‍යන්තෙහි තත්ථ සාධූති අස්මිං අත්ථෙ ණෙ-ය්‍යො හොති, පාථෙය්‍යං සාපතෙය්‍යං (ආතිථෙය්‍යං).

Sau các từ thuộc nhóm patha ở biến cách thứ bảy, hậu tố ṇeyyo được dùng trong ý nghĩa 'giỏi ở đó'. Ví dụ: pātheyyaṃ, sāpateyyaṃ, (ātitheyyaṃ).

76. දක්ඛිණායාරහෙ.

76. Sau dakkhiṇā, trong ý nghĩa 'xứng đáng'.

දක්ඛිණාසද්දතො අරහත්ථෙ ණෙය්‍යො හොති, දක්ඛිණං අරහතීති දක්ඛිණෙය්‍යො.

Sau từ dakkhiṇā, hậu tố ṇeyyo được dùng trong ý nghĩa 'xứng đáng'. Ví dụ: dakkhiṇaṃ arahatīti trở thành dakkhiṇeyyo.

77. රායො තුමන්තා.

77. Các hậu tố tu và manta.

තුමන්තතො [Pg.163] අරහත්ථෙ රායො හොති. ඝාතෙතායං වා ඝාතෙතුං, ජාපෙතායං වා ජාපෙතුං, පබ්බාජෙතායං වා පබ්බාජෙතුං.

Hậu tố tu và manta được dùng theo nghĩa xứng đáng, (như trong từ) rāyo. (Ví dụ:) người này đáng bị giết, hoặc để bị giết; người này đáng bị chinh phục, hoặc để bị chinh phục; người này đáng bị trục xuất, hoặc để bị trục xuất.

78. තමෙත්ථස්සත්ථීති මන්තු.

78. Hậu tố mantu (có nghĩa là) ‘cái ấy ở đây là của người ấy’.

පඨමන්තා එත්ථ අස්ස අත්ථීති එතෙස්වත්ථෙසු මන්තු හොති. ගාවො එත්ථ දෙසෙ, අස්ස වා පුරිසස්ස සන්තීති ගොමා. අත්ථීති වත්තමානකාලොපාදානතො භූතාහි භවිස්සන්තීහි වා ගොහි න ගොමා. කථං ‘ගොමා ආසි, ගොමා භවිස්සතී’ති? තදාපි වත්තමානාහියෙව ගොහි ගොමා, ආසි භවිස්සතීති පදන්තරා කාලන්තරං, ඉතිකරණතො විසයනියමො –

Hậu tố mantu được dùng theo các nghĩa này: ‘ở đây’, ‘của người ấy’, ‘có’, từ một danh từ ở biến cách thứ nhất. (Ví dụ:) gomā (người có bò) có nghĩa là ‘những con bò ở nơi này, hoặc là của người ấy’. Do việc sử dụng từ atthi (có) ở thì hiện tại, từ gomā không được hình thành với những con bò đã có trong quá khứ hoặc sẽ có trong tương lai. (Nếu vậy thì) tại sao (lại có câu) ‘gomā āsi’ (người ấy đã có bò), ‘gomā bhavissati’ (người ấy sẽ có bò)? Ngay cả khi đó, từ gomā cũng được hình thành với những con bò hiện có (tương đối); sự khác biệt về thời gian là do một từ khác, tức là āsi và bhavissati. Do có từ iti, nên có sự giới hạn về phạm vi –

පහූතෙ ච පසංසායං, නින්දායඤ්චාතිසායනෙ;

නිච්චයොගෙ ච සංසග්ගෙ, හොන්තිමෙ මන්තුආදයො.

Các hậu tố mantu, v.v... này được dùng trong các nghĩa: nhiều, tán thán, chê bai, vượt trội, thường xuyên liên kết, và giao thiệp.

ගො අස්සොති ජාතිසද්දානං දබ්බාභිධානසාමත්ථියා මන්ත්වාදයො න හොන්ති, තථා ගුණසද්දානං ‘සෙතො පටො’ති, යෙසන්තු ගුණසද්දානං දබ්බාභිධානසාමත්ථියං නත්ථි, තෙහි හොන්තෙව ‘බුද්ධිමා, රූපවා, රසවා, ගන්ධවා, ඵස්සවා, සද්දවා, රසී, රසිකො, රූපී, රූපිකො, ගන්ධී, ගන්ධිකො’ති.

Các hậu tố mantu, v.v... không được dùng với các danh từ chỉ chủng loại có khả năng biểu thị một thực thể, như (câu) ‘người ấy có con bò’; tương tự với các tính từ như ‘tấm vải trắng’. Nhưng với những tính từ không có khả năng biểu thị một thực thể, chúng vẫn được dùng, (ví dụ:) ‘buddhimā, rūpavā, rasavā, gandhavā, phassavā, saddavā, rasī, rasiko, rūpī, rūpiko, gandhī, gandhiko’.

79. වන්ත්වාවණ්ණා.

79. Hậu tố vantu sau (thân từ tận cùng bằng) a.

පඨමන්තතො අවණ්ණන්තා මන්ත්වාත්ථෙ වන්තු හොති. සීලවා, පඤ්ඤවා, අවණ්ණාති කිං? සතිමා බන්ධුමා.

Sau một thân từ tận cùng bằng ‘a’ ở biến cách thứ nhất, hậu tố vantu được dùng theo nghĩa của mantu. (Ví dụ:) sīlavā, paññavā. Tại sao lại nói ‘tận cùng bằng a’? (Để loại trừ các trường hợp như:) satimā, bandhumā.

80. දණ්ඩාදිත්විකඊ වා.

80. Hậu tố ika và ī (được dùng) một cách tùy chọn sau daṇḍa, v.v...

දණ්ඩාදීහි [Pg.164] ඉක ඊ හොන්ති වා මන්ත්වාත්ථෙ. බහුලං විධානා කුතොචි ද්වෙ හොන්ති, කුතොචෙකමෙකංව දණ්ඩිකො දණ්ඩී දණ්ඩවා, ගන්ධිකො ගන්ධී ගන්ධවා, රූපිකො රූපී රූපවා. (28) ‘‘උත්තමීණෙව ධනා ඉකො’’, ධනිකො, ධනී ධනවා අඤ්ඤො. (29) ‘‘අසන්නිහිතෙ අත්ථා’’, අත්ථිකො අත්ථී, අඤ්ඤත්‍ර අත්ථවා. (30) ‘‘තදන්තා ච’’, පුඤ්ඤත්ථිකො, පුඤ්ඤත්ථී, (31) ‘‘වණ්ණන්තා ඊයෙව’’ බ්‍රහ්මවණ්ණී, දෙවවණ්ණී, (32) ‘‘හත්ථදන්තෙහි ජාතියං’’, හත්ථී, දන්තී, අඤ්ඤත්‍ර හත්ථවා දන්තවා. (33) ‘‘වණ්ණතො බ්‍රහ්මචාරිම්හි’’, වණ්ණී බ්‍රහ්මචාරී, වණ්ණවා අඤ්ඤො. (34) ‘‘පොක්ඛරාදිතො දෙසෙ’’, පොක්ඛරණී, උප්පලිනී, කුමුදිනී, භිසිනී, මුළාලිනී, සාලුකිනී, ක්වචාදෙසෙපි පදුමිපි පදුමිනී පණ්ණං. අඤ්ඤත්‍ර පොක්ඛරවා හත්ථී, (35) ‘‘නාවායිකො’’, නාවිකො. (36) ‘‘සුඛදුක්ඛා ඊ’’, සුඛී, දුක්ඛී. (37) ‘‘සිඛාදීහි වා’’, සිඛී, සිඛාවා, මාලී, මාලාවා, සීලී, සීලවා, බලී, බලවා. (38) ‘‘බලා බාහූරුපුබ්බා ච’’, බාහුබලී, ඌරුබලී.

Sau daṇḍa, v.v..., các hậu tố ika và ī được dùng một cách tùy chọn theo nghĩa của mantu. Do quy tắc được áp dụng đa dạng, đôi khi cả hai được dùng, đôi khi chỉ một. (Ví dụ:) daṇḍiko, daṇḍī, daṇḍavā; gandhiko, gandhī, gandhavā; rūpiko, rūpī, rūpavā. (28) ‘Sau dhana, hậu tố iko (được dùng với nghĩa) chủ nợ’, (ví dụ:) dhaniko; các từ khác là dhanī, dhanavā. (29) ‘Sau attha, (với nghĩa) không có mặt’, (ví dụ:) atthiko, atthī; ở trường hợp khác là atthavā. (30) ‘Và sau các từ tận cùng bằng attha’, (ví dụ:) puññatthiko, puññatthī. (31) ‘Sau các từ tận cùng bằng vaṇṇa, chỉ dùng ī’, (ví dụ:) brahmavaṇṇī, devavaṇṇī. (32) ‘Sau hattha và danta, (với nghĩa) chủng loại’, (ví dụ:) hatthī, dantī; ở trường hợp khác là hatthavā, dantavā. (33) ‘Sau vaṇṇa, khi chỉ một người sống đời phạm hạnh’, (ví dụ:) vaṇṇī brahmacārī; từ khác là vaṇṇavā. (34) ‘Sau pokkhara, v.v..., (với nghĩa) nơi chốn’, (ví dụ:) pokkharaṇī, uppalinī, kumudinī, bhisinī, muḷālinī, sālukinī; đôi khi sau paduma cũng có paduminī paṇṇaṃ. Ở trường hợp khác, (ví dụ:) pokkharavā hatthī. (35) ‘Sau nāvā là iko’, (ví dụ:) nāviko. (36) ‘Sau sukha và dukkha là ī’, (ví dụ:) sukhī, dukkhī. (37) ‘Sau sikhā, v.v..., một cách tùy chọn’, (ví dụ:) sikhī, sikhāvā; mālī, mālāvā; sīlī, sīlavā; balī, balavā. (38) ‘Và sau bala có bāhu hoặc ūru đứng trước’, (ví dụ:) bāhubalī, ūrubalī.

81. තපාදීහි ස්සී. තපාදිතො මන්ත්වත්ථෙ වා ස්සී හොති. තපස්සී, යසස්සී, තෙජස්සී, මනස්සී, පයස්සී. වාත්වෙව? යසවා.

81. Sau tapa, v.v... là ssī. Sau tapa, v.v..., hậu tố ssī được dùng một cách tùy chọn theo nghĩa của mantu. (Ví dụ:) tapassī, yasassī, tejassī, manassī, payassī. Tại sao lại nói ‘tùy chọn’? (Vì có) yasavā.

82. මුඛාදිතො රො. මුඛාදීහි මන්ත්වත්ථෙරො හොති. මුඛරො, සුසිරො, ඌසරො, මධුරො, ඛරො, කුඤ්ජරො, නගරං, (39) ‘‘දන්තස්සු ච උන්නභදන්තෙ’’, දන්තුරො.

82. Sau mukha, v.v... là ro. Sau mukha, v.v..., hậu tố ro được dùng theo nghĩa của mantu. (Ví dụ:) mukharo, susiro, ūsaro, madhuro, kharo, kuñjaro, nagaraṃ. (39) ‘Và sau danta, (thêm) u khi có nghĩa là răng nhô ra’, (ví dụ:) danturo.

83. තුන්ද්‍යාදීහි භො.

83. Sau tundi, v.v... là bho.

තුන්දිආදීහි [Pg.165] මන්ත්වත්ථෙ භො වා හොති. තුන්දිභො, වටිභො, වලිභො. වාත්වෙව? තුන්දිමා.

Sau tundi, v.v..., hậu tố bho được dùng một cách tùy chọn theo nghĩa của mantu. (Ví dụ:) tundibho, vaṭibho, valibho. Tại sao lại nói ‘tùy chọn’? (Vì có) tundimā.

84. සද්ධාදිත්වා.

84. Sau saddhā, v.v... là a.

සද්ධාදීහි මන්ත්වත්ථෙඅ හොති වා. සද්ධො, පඤ්ඤො, ඉත්ථියං සද්ධා. වාත්වෙව? පඤ්ඤවා.

Sau saddhā, v.v..., hậu tố a được dùng một cách tùy chọn theo nghĩa của mantu. (Ví dụ:) saddho, pañño; ở giống cái là saddhā. Tại sao lại nói ‘tùy chọn’? (Vì có) paññavā.

85. ණො තපා.

85. Sau tapa là ṇa.

තපා ණො හොති මන්ත්වත්ථෙ. තාපසො, ඉත්ථියං තාපසී.

Sau tapa, hậu tố ṇa được dùng theo nghĩa của mantu. (Ví dụ:) tāpaso; ở giống cái là tāpasī.

86. ආල්වභිජ්ඣාදීහි.

86. Sau abhijjhā, v.v... là ālu.

අභිජ්ඣාදීහි ආලු හොති මන්ත්වත්ථෙ, අභිජ්ඣාලු, සීතාලු, ධජාලු, දයාලු. වාත්වෙව? දයාවා.

Sau abhijjhā, v.v..., hậu tố ālu được dùng theo nghĩa của mantu. (Ví dụ:) abhijjhālu, sītālu, dhajālu, dayālu. (Đây là tùy chọn, vì có) dayāvā.

87. පිච්ඡාදිත්විලො.

87. Sau picchā, v.v... là ilo.

පිච්ඡාදීහි ඉලො හොති වා මන්ත්වත්ථෙ. පිච්ඡිලො පිච්ඡවා, ඵෙනිලො ඵෙනවා, ජටිලො ජටාවා. කථං ‘වාචාලො’ති? නින්දායමිලස්සාදිලොපෙ ‘‘පරො ක්වචී’’ති (1-27).

Sau picchā, v.v..., hậu tố ilo được dùng một cách tùy chọn theo nghĩa của mantu. (Ví dụ:) picchilo, picchavā; phenilo, phenavā; jaṭilo, jaṭāvā. (Từ) ‘vācālo’ được hình thành như thế nào? Theo nghĩa chê bai, sau khi lược bỏ phần đầu của (hậu tố) ila, (phụ âm cuối của từ gốc được nhân đôi) theo quy tắc ‘paro kvacī’ (1-27).

88. සීලාදිතො වො.

88. Sau sīla, v.v... là vo.

සීලාදීහි වො හොති වා මන්ත්වත්ථෙ. සීලවො සීලවා, කෙසවො කෙසවා, (40) ‘‘අණ්ණා නිච්චං’’ අණ්ණවො. (41) ගාණ්ඩී රාජීහි සඤ්ඤායං’’ ගාණ්ඩීවං ධනු, රාජීවං පඞ්කජං.

Sau sīla, v.v..., hậu tố vo được dùng một cách tùy chọn theo nghĩa của mantu. (Ví dụ:) sīlavo, sīlavā; kesavo, kesavā. (40) ‘Sau aṇṇa, luôn luôn (dùng vo)’, (ví dụ:) aṇṇavo. (41) ‘Sau gāṇḍī và rājī, (với nghĩa) tên gọi’, (ví dụ:) gāṇḍīvaṃ (cây cung), rājīvaṃ (hoa sen).

89. මායා මෙධාහි වී.

89. Sau māyā và medhā là vī.

එතෙහි [Pg.166] ද්වීහි වී හොති මන්ත්වත්ථෙ. මායාවී, මෙධාවී.

Sau hai từ này, hậu tố vī được dùng theo nghĩa của mantu. (Ví dụ:) māyāvī, medhāvī.

90. සිස්සරෙ ආම්‍යුවාමී. සසද්දා ආම්‍යුවාමී හොන්ති ඉස්සරෙ-භිධාය්‍යෙ මන්ත්වත්ථෙ. සමස්සත්ථීති සාමී, සුවාමී.

90. Sau sa, (với nghĩa) chủ nhân, là āmi và uvāmī. Sau từ sa, các hậu tố āmi và uvāmī được dùng theo nghĩa của mantu khi biểu thị một người chủ. (Ví dụ:) sāmī (có nghĩa là) ‘người ấy có của cải’; suvāmī.

91. ලක්ඛ්‍යා ණො අ ච. ලක්ඛීසද්දා ණො හොති මන්ත්වත්ථෙ අ චාන්තස්ස. ණකාරොවයවො, ලක්ඛණො.

91. Sau lakkhī là ṇa và a. Sau từ lakkhī, hậu tố ṇa được dùng theo nghĩa của mantu, và a được thêm vào cuối. Chữ ṇ là một phần (của hậu tố). (Ví dụ:) lakkhaṇo.

92. අඞ්ගා නො කල්‍යාණෙ.

92. Sau aṅga là na, (với nghĩa) tốt đẹp.

කල්‍යාණෙ ගම්‍යමානෙ අඞ්ගස්මා නො හොති මන්ත්වත්ථෙ. අඞ්ගනා.

Khi có nghĩa ‘tốt đẹp’ được hiểu ngầm, sau aṅga, hậu tố na được dùng theo nghĩa của mantu. (Ví dụ:) aṅganā.

93. සො ලොමා.

93. Hậu tố `sa` sau `loma`.

ලොමා සො හොති මන්ත්වත්ථෙ. ලොමසො, ඉත්ථියං, ලොමසා.

Sau (danh từ) `loma`, hậu tố `sa` được dùng theo nghĩa sở hữu (`mantvatthe`). Ví dụ: `Lomaso` (người có lông, nam tính), trong nữ tính là `lomasā`.

94. ඉමියා.

94. Hậu tố `ima` và `iyā`.

මන්ත්වත්ථෙ ඉම ඉයා හොන්ති බහුලං. පුත්තිමො, කිත්තිමො, පුත්තියො, කප්පියො, ජටියො, හානභාගියො, සෙනියො.

Theo nghĩa sở hữu (`mantvatthe`), các hậu tố `ima` và `iyā` thường được dùng. Ví dụ: `Puttimo`, `kittimo`, `puttiyo`, `kappiyo`, `jaṭiyo`, `hānabhāgiyo`, `seniyo`.

95. තො පඤ්චම්‍යා. පඤ්චම්‍යන්තා බහුලං තො හොති වා. ගාමතො ආගච්ඡති ගාමස්මා ආගච්ඡති, චොරතො භායති චොරෙහි භායති, සත්ථතො පරිහීනො සත්ථා පරිහීනො.

95. Hậu tố `to` từ biến cách thứ năm. Sau một từ ở biến cách thứ năm, hậu tố `to` thường được dùng, một cách tùy chọn. Ví dụ: `Gāmato āgacchati` tương đương `gāmasmā āgacchati` (đến từ làng), `corato bhāyati` tương đương `corehi bhāyati` (sợ kẻ trộm), `satthato parihīno` tương đương `satthā parihīno` (suy thoái khỏi giáo pháp).

96. ඉතො-තෙත්තො කුතො.

96. `Ito`, `tetto`, `kuto`.

තොම්හි [Pg.167] ඉමස්ස ටි නිපච්චතෙ, එතස්ස ට එත, කිංසද්දස්ස කුත්තඤ්ච. ඉතො ඉමස්මා, අතො එත්තො එතස්මා, කුතො කස්මා.

Các từ này được hình thành bất quy tắc (`nipaccante`): `i` thay cho `ima` (khi ở biến cách thứ năm) cùng với hậu tố `to`; `eta` thay cho `eta`; và `ku` thay cho `kiṃ`. Do đó: `Ito` có nghĩa là `imasmā` (từ đây); `ato` hoặc `etto` có nghĩa là `etasmā` (từ đó); `kuto` có nghĩa là `kasmā` (từ đâu).

97. අභ්‍යාදීහි. අභිආදීහි තො හොති. අභිතො, පරිතො, පච්ඡතො හෙට්ඨතො.

97. Sau `abhi` và các từ tương tự. Sau `abhi` và các từ tương tự, hậu tố `to` được dùng. Ví dụ: `Abhito`, `parito`, `pacchato`, `heṭṭhato`.

98. ආද්‍යාදීහි. ආදිප්පභුතීහි තො වා හොති, ආදො ආදිතො, මජ්ඣතො අන්තතො, පිට්ඨිතො, පස්සතො, මුඛතො, යතොදකං තදාදිත්තං, යං උදකං තදෙවාදිත්තන්ති අත්ථො.

98. Sau `ādi` và các từ tương tự. Sau `ādi` và các từ tương tự, hậu tố `to` được dùng một cách tùy chọn. Ví dụ: `ādo` hoặc `ādito`, `majjhato`, `antato`, `piṭṭhito`, `passato`, `mukhato`. Ví dụ trong câu: `yatodakaṃ tadādittaṃ`, có nghĩa là `yaṃ udakaṃ tadevādittanti` (nước từ đâu thì được lấy từ đó).

99. සබ්බාදිතො සත්තම්‍යා ත්‍රත්තා. සබ්බාදීහි සත්තම්‍යන්තෙහි ත්‍රත්ථා වා හොන්ති. සබ්බත්‍ර සබ්බ. සබ්බස්මිං, යත්‍ර යත්ථ යස්මිං. බහුලාධිකාරා න තුම්හාම්හෙහි.

99. Hậu tố `tra` và `tthā` từ biến cách thứ bảy sau `sabba` v.v. Sau các từ `sabba` v.v. ở biến cách thứ bảy, các hậu tố `tra` và `tthā` được dùng một cách tùy chọn. Ví dụ: `Sabbatra` hoặc `sabbattha` có nghĩa là `sabbasmiṃ` (ở mọi nơi). `Yatra` hoặc `yattha` có nghĩa là `yasmiṃ` (ở nơi nào). Do quy tắc `bahula` (thường xuyên), quy tắc này không áp dụng cho `tumha` và `amha`.

100. කත්ථෙත්ථ කුත්‍රාත්‍ර ක්වෙහිධ.

100. `Kattha`, `ettha`, `kutra`, `atra`, `kva`, `iha`, `idha`.

එතෙසද්දා නිපච්චන්තෙ. කස්මිං කත්ථ, කුත්‍ර, ක්ව, එතස්මිං, එත්ථ, අත්‍ර, අස්මිං ඉහ, ඉධ.

Những từ này được hình thành bất quy tắc. `Kattha`, `kutra`, `kva` có nghĩa là `kasmiṃ` (ở đâu?). `Ettha`, `atra` có nghĩa là `etasmiṃ` (ở đây, ở đó). `Iha`, `idha` có nghĩa là `asmiṃ` (ở đây).

101. ධි සබ්බා වා. සත්තම්‍යන්තතො සබ්බස්මා ධි වා හොති. සබ්බධි, සබ්බත්ථ.

101. Hậu tố `dhi` tùy chọn sau mọi từ. Sau bất kỳ từ nào ở biến cách thứ bảy, hậu tố `dhi` được dùng một cách tùy chọn. Ví dụ: `Sabbadhi` tương đương `sabbattha`.

102. යා හිං. සත්තම්‍යන්තතො යතො හිං වා හොති. යහිං යත්‍ර.

102. Hậu tố `hiṃ` sau `ya`. Sau từ `ya` ở biến cách thứ bảy, hậu tố `hiṃ` được dùng một cách tùy chọn. Ví dụ: `Yahiṃ` tương đương `yatra`.

103. තා හං ච.

103. Và `haṃ` sau `ta`.

සත්තම්‍යන්තතො [Pg.168] තතො වා හං හොති හිං ච. තහං, තහිං, තත්‍ර.

Sau từ `ta` ở biến cách thứ bảy, hậu tố `haṃ` và cả `hiṃ` được dùng một cách tùy chọn. Ví dụ: `Tahaṃ`, `tahiṃ` tương đương `tatra`.

104. කුහිං කහං.

104. `Kuhiṃ`, `kahaṃ`.

කිංසද්දා සත්තම්‍යන්තා හිං හං නිපච්චන්තෙ කිස්ස කුකා ච. කුහිං, කහං. කථං ‘කුහිඤ්චන’න්ති? ‘චනං’ ඉති නිපාතන්තරං ‘කුහිඤ්චී’ති එත්ථ චිසද්දො විය.

Từ `kiṃ` ở biến cách thứ bảy, các hậu tố `hiṃ` và `haṃ` được hình thành bất quy tắc, và `ku` hoặc `ka` thay thế cho `kiṃ`. Ví dụ: `Kuhiṃ`, `kahaṃ`. Hỏi: `kuhiñcana` được hình thành như thế nào? `Canaṃ` là một bất biến từ khác, cũng giống như từ `ci` trong `kuhiñci`.

105. සබ්බෙකඤ්ඤයතෙහි කාලෙ දා. එතෙහි සත්තම්‍යන්තෙහි කාලෙ දා හොති. සබ්බස්මිං කාලෙ සබ්බදා, එකදා, අඤ්ඤදා, යදා, තදා. කාලෙති කිං? සබ්බත්ථ දෙසෙ.

105. Hậu tố `dā` chỉ thời gian sau `sabba`, `eka`, `añña`, `ya`, `ta`. Sau những từ này ở biến cách thứ bảy, khi chỉ thời gian, hậu tố `dā` được dùng. Ví dụ: `Sabbasmiṃ kāle` (vào mọi lúc) thành `sabbadā`; `ekadā`, `aññadā`, `yadā`, `tadā`. Tại sao nói 'khi chỉ thời gian'? Để phân biệt với `sabbattha` khi chỉ nơi chốn.

106. කදා කුදා සදා ධුනෙදානි.

106. `Kadā`, `kudā`, `sadā`, `adhunā`, `idāni`.

එතෙ සද්දා නිපච්චන්තෙ. කස්මිං කාලෙ කදා, කුදා, සබ්බස්මිං කාලෙ සදා, ඉමස්මිං කාලෙ අධුනා, ඉදානි.

Những từ này được hình thành bất quy tắc. `Kadā`, `kudā` có nghĩa là `kasmiṃ kāle` (khi nào?). `Sadā` có nghĩa là `sabbasmiṃ kāle` (luôn luôn). `Adhunā`, `idāni` có nghĩa là `imasmiṃ kāle` (bây giờ).

107. අජ්ජ සජ්ජ්වපරජ්ජ්වෙතරහි කරහා.

107. `Ajja`, `sajju`, `aparajju`, `etarahi`, `karaha`.

එතෙසද්දා නිපච්චන්තෙ. පකතිප්පච්චයො ආදෙසො කාලවිසෙසොති සබ්බමෙතං නිපාතනා ලබ්භති, ඉමස්ස ටො ජ්ජො ජාහනි නිපච්චතෙ, අස්මිං අහනි අජ්ජ. සමානස්ස සභාවො ජ්ජු චාහනි, සමානෙ අහනි සජ්ජු. අපරස්මා ජ්ජු, අපරස්මිං අහනි අපරජ්ජු. ඉමස්සෙතො කාලෙ රහි ච, ඉමස්මිං කාලෙ එතරහි. කිංසද්දස්ස කො රහ චානජ්ජතනෙ, කස්මිං කාලෙ කරහ.

Những từ này được hình thành bất quy tắc. Thân từ, hậu tố, sự thay thế, và ý nghĩa thời gian cụ thể, tất cả những điều này đều có được nhờ sự hình thành bất quy tắc (`nipātana`). Đối với `ima`, `jja` được hình thành bất quy tắc theo nghĩa 'ngày'; `asmiṃ ahani` (vào ngày này) trở thành `ajja` (hôm nay). Đối với `samāna`, `sa` là sự thay thế và `jju` là hậu tố theo nghĩa 'ngày'; `samāne ahani` (vào cùng ngày) trở thành `sajju` (ngay lập tức). Từ `apara`, hậu tố là `jju`; `aparasmiṃ ahani` (vào ngày khác) trở thành `aparajju` (vào ngày hôm sau). Đối với `ima`, `eta` là sự thay thế và `rahi` là hậu tố theo nghĩa 'thời gian'; `imasmiṃ kāle` (vào lúc này) trở thành `etarahi` (bây giờ). Đối với từ `kiṃ`, `ka` là sự thay thế và `raha` là hậu tố theo nghĩa 'không phải hôm nay'; `kasmiṃ kāle` (vào lúc nào?) trở thành `karaha` (khi nào?).

108. සබ්බාදීහි පයාරෙ ථා.

108. Hậu tố `thā` sau `sabba` v.v. theo nghĩa `pakāra` (cách thức).

සාමඤ්ඤස්ස [Pg.169] භෙදකො විසෙසො පකාරො, තත්ථ වත්තමානෙහි සබ්බාදීහි ථා හොති. සබ්බෙන පකාරෙන සබ්බථා, යථා, තථා.

`Pakāra` là một loại đặc biệt dùng để phân biệt một phạm trù chung; khi diễn đạt ý nghĩa đó, hậu tố `thā` được dùng sau `sabba` và các từ tương tự. Ví dụ: `Sabbena pakārena` (bằng mọi cách) trở thành `sabbathā`; `yathā`, `tathā`.

109. කථමිත්ථං.

109. `Kathaṃ`, `itthaṃ`.

එතෙ සද්දා නිපච්චන්තෙ පකාරෙ. කිමිමෙහි ථං පච්චයො, කඉත ච තෙසං යථාක්කමං, කථං, ඉත්ථං.

Những từ này được hình thành bất quy tắc theo nghĩa `pakāra`. Từ `kiṃ` và `ima`, hậu tố là `thaṃ`, và thân từ của chúng lần lượt trở thành `ka` và `it`. Do đó có: `kathaṃ`, `itthaṃ`.

110. ධා සඞ්ඛ්‍යාහි.

110. Hậu tố `dhā` sau các số từ.

සඞ්ඛ්‍යාවාචීහි පකාරෙ ධා පරා හොති. ද්වීහි පකාරෙහි, ද්වෙ වා පකාරෙ කරොති ද්විධා කරොති, බහුධා කරොති, එකං රාසිං පඤ්චප්පකාරං කරොති පඤ්චධා කරොති, පඤ්චප්පකාරමෙකප්පකාරං කරොති එකධා කරොති.

Sau các từ chỉ số lượng, theo nghĩa `pakāra` (cách thức, loại, phần), hậu tố `dhā` được dùng. Ví dụ: `Dvīhi pakārehi` (bằng hai cách) hoặc `dve pakāre karoti` (làm thành hai loại) là `dvidhā karoti` (làm thành hai phần); `bahudhā karoti` (làm thành nhiều phần); `ekaṃ rāsiṃ pañcappakāraṃ karoti` (làm một đống thành năm loại) là `pañcadhā karoti`; `pañcappakāramekappakāraṃ karoti` (làm năm loại thành một loại) là `ekadhā karoti`.

111. වෙකා ජ්ඣං.

111. Hậu tố `jjhaṃ` sau `eka`.

එකස්මා පකරෙ ජ්ඣං වා හොති. එකජ්ඣං කරොති, එකධා, කරොති.

Sau 'eka', hậu tố 'jjhaṃ' được dùng tùy chọn trong ý nghĩa cách thức. Ví dụ: 'Ekajjhaṃ karoti' (làm chung một chỗ), 'ekadhā, karoti' (làm một cách).

112. ද්විතීහෙධා.

112. Sau 'dvi' và 'ti', (hậu tố) 'edhā' (được dùng).

ද්විතීහි පකාරෙ එධා වා හොති. ද්වෙධා, තෙධා, ද්විධා, තිධා.

Sau 'dvi' và 'ti', hậu tố 'edhā' được dùng tùy chọn trong ý nghĩa cách thức. Ví dụ: 'dvedhā', 'tedhā', 'dvidhā', 'tidhā'.

113. තබ්බති ජාතියො.

113. Sau (những từ chỉ) loại đó, (hậu tố) 'jātiyo' (được dùng).

පකාරවති තංසාමඤ්ඤවාචකා සද්දා ජාතියො හොති, පටුජාතියො, මුදුජාතියො.

Sau những từ chỉ chung một loại có tính chất đó, hậu tố 'jātiyo' được dùng. Ví dụ: 'paṭujātiyo' (loại lanh lợi), 'mudujātiyo' (loại mềm mỏng).

114. වාරසඞ්ඛ්‍යාය ක්ඛත්තුං.

114. Sau số từ (chỉ) số lần, (hậu tố) 'kkhattuṃ' (được dùng).

වාරසම්බන්ධිනියා [Pg.170] සඞ්ඛ්‍යාය ක්ඛත්තුං හොති. ද්වෙ වාරෙ භුඤ්ජති ද්වික්ඛත්තුං දිවසස්ස භුඤ්ජති. වාරග්ගහණං කිං? පඤ්ච භුඤ්ජති. සඞ්ඛ්‍යායාති කිං? පහූතෙ වාරෙ භුඤ්ජති.

Sau số từ có liên quan đến số lần, hậu tố 'kkhattuṃ' được dùng. (Ví dụ:) 'dve vāre bhuñjati' (ăn hai lần) trở thành 'dvikkhattuṃ divasassa bhuñjati' (ăn hai lần trong ngày). Việc nêu lên 'vāra' (lần) để làm gì? (Để loại trừ trường hợp) 'pañca bhuñjati' (ăn năm thứ). (Việc nêu lên) 'saṅkhyāyāti' (số từ) để làm gì? (Để loại trừ trường hợp) 'pahūte vāre bhuñjati' (ăn nhiều lần).

115. කතිම්හා.

115. Sau 'kati'.

වාරසම්බන්ධිනියා කතිසඞ්ඛ්‍යාය ක්ඛත්තුං හොති, කති වාරෙ, භුඤ්ජථි, කතික්ඛත්තුං භුඤ්ජති.

Sau số từ 'kati' có liên quan đến số lần, hậu tố 'kkhattuṃ' được dùng. (Ví dụ:) 'kati vāre, bhuñjathi' (bạn ăn mấy lần), (trở thành) 'katikkhattuṃ bhuñjati' (ăn mấy lần).

116. බහුම්හා ධා ච පච්චාසත්තියං.

116. Sau 'bahu', (hậu tố) 'dhā' và ('kkhattuṃ') được dùng trong ý nghĩa liên tục.

වාරසම්බන්ධිනියා බහුසඞ්ඛ්‍යාය ධා හොති ක්ඛත්ථුං ච, වාරානඤ්චෙ පච්චාසත්ති හොති, බහුධා දිවසස්ස භුඤ්ජති බහුක්ඛත්තුං භුඤ්ජති. පච්චාසත්තියන්ති කිං? බහුවාරෙ මාසස්ස භුඤ්ජති.

Sau số từ 'bahu' có liên quan đến số lần, hậu tố 'dhā' và 'kkhattuṃ' được dùng, nếu có sự liên tục của các lần. (Ví dụ:) 'bahudhā divasassa bhuñjati' (ăn nhiều lần trong ngày), 'bahukkhattuṃ bhuñjati' (ăn nhiều lần). (Việc nêu lên) 'paccāsattiyanti' (liên tục) để làm gì? (Để loại trừ trường hợp) 'bahuvāre māsassa bhuñjati' (ăn nhiều lần trong tháng).

117. සකිං වා.

117. Hoặc (dùng bất biến từ) 'sakiṃ'.

එකං වාරමිච්චස්මිං අත්ථෙ සකින්ති වා නිපච්චතෙ. එකවාරං භුඤ්ජති සකිං භුඤ්ජති, වාති කිං? එකක්ඛත්තුං භුඤ්ජති.

Trong ý nghĩa 'ekaṃ vāraṃ' (một lần), bất biến từ 'sakiṃ' được tùy chọn hình thành. (Ví dụ:) 'ekavāraṃ bhuñjati' (ăn một lần), 'sakiṃ bhuñjati' (ăn một lần). (Việc nêu lên) 'vāti' (tùy chọn) để làm gì? (Để cho phép dạng) 'ekakkhattuṃ bhuñjati'.

118. සො වීච්ඡප්පකාරෙසු.

118. (Hậu tố) 'so' (được dùng) trong ý nghĩa lặp lại và cách thức.

වීච්ඡායං පකාරෙ ච සො හොති බහුලං. වීච්ඡායං-ඛණ්ඩසො, බිලසො. පකාරෙ-පුථුසො, සබ්බසො.

Trong ý nghĩa lặp lại và cách thức, hậu tố 'so' được dùng phổ biến. Trong ý nghĩa lặp lại: 'khaṇḍaso' (từng mảnh), 'bilaso' (từng lỗ). Trong ý nghĩa cách thức: 'puthuso' (riêng biệt), 'sabbaso' (mọi cách).

119. අභූතතබ්භාවෙ කරාසභූයොගෙ විකාරා චී.

119. Khi có sự kết hợp với (động từ) 'kar', 'as', và 'bhū', hậu tố 'cī' được thêm vào sau một từ chỉ sự biến đổi, trong ý nghĩa 'trở thành cái mà trước đó không phải'.

අවත්ථාවතො-වත්ථන්තරෙනාභූතස්ස තායාවත්ථාය භාවෙකරාසභූහි සම්බන්ධෙ සති විකාරවාචකා චී හොති, අධවලං ධවලං [Pg.171] කරොති ධවලී කරොති, අධවලො ධවලො සියා ධවලී සියා, අධවලො ධවලො භවති ධවලී භවති. අභූත තබ්භාවෙති කිං? ඝටං කරොති, දධි අත්ථි, ඝටො භවති. කරාසභූයොගෙති කිං? අධවලොධවලො ජායතෙ. විකාරාති කිං? පකතියා මාහොතු, සුවණ්ණං කුණ්ඩලං කරොති.

Khi có sự liên kết với 'kar', 'as', 'bhū', hậu tố 'cī' được thêm vào sau từ chỉ sự biến đổi, trong ý nghĩa một vật chưa có trạng thái đó nay có được trạng thái đó. Ví dụ: 'adhavalaṃ dhavalaṃ karoti' (làm cho cái không trắng thành trắng) thành 'dhavalī karoti'; 'adhavalo dhavalo siyā' (cái không trắng có thể trở thành trắng) thành 'dhavalī siyā'; 'adhavalo dhavalo bhavati' (cái không trắng trở thành trắng) thành 'dhavalī bhavati'. (Việc nêu lên) 'abhūta tabbhāveti' để làm gì? (Để loại trừ) 'ghaṭaṃ karoti' (làm cái bình), 'dadhi atthi' (có sữa chua), 'ghaṭo bhavati' (cái bình được sinh ra). (Việc nêu lên) 'karāsabhūyogeti' để làm gì? (Để loại trừ) 'adhavalodhavalo jāyate' (cái không trắng được sinh ra là trắng). (Việc nêu lên) 'vikārāti' để làm gì? Để không xảy ra theo tự nhiên, (ví dụ) 'suvaṇṇaṃ kuṇḍalaṃ karoti' (làm vàng thành bông tai).

120. දිස්සන්තඤ්ඤෙපි පච්චයා.

120. Các hậu tố khác cũng được thấy.

වුත්තතො-ඤ්ඤෙපි පච්චයා දිස්සන්ති වුත්තාවුත්තත්ථෙසු. විවිධා මාතරො විමාතරො, තාසං පුත්තා වෙමාතිකා-රිකණ. පථං ගච්ඡතීති පථාවිනො-ආවී. ඉස්සා අස්ස අත්ථීති ඉස්සුකී-උකී. ධුරං වහතීති ධොරය්හො- ය්හණ.

Các hậu tố khác ngoài những hậu tố đã nêu cũng được thấy, trong những ý nghĩa đã nói và chưa nói. (Ví dụ:) 'vividhā mātaro' (những người mẹ khác nhau) thành 'vimātaro' (mẹ kế), con của họ là 'vemātikā' - (hậu tố) 'rikaṇa'. 'Pathaṃ gacchatīti' (người đi trên đường) là 'pathāvino' - (hậu tố) 'āvī'. 'Issā assa atthīti' (người có lòng ganh tị) là 'issukī' - (hậu tố) 'ukī'. 'Dhuraṃ vahatīti' (người mang ách) là 'dhorayho' - (hậu tố) 'yhaṇa'.

121. අඤ්ඤස්මිං.

121. Trong ý nghĩa khác.

වුත්තතො-ඤ්ඤස්මිම්පි අත්ථෙ වුත්තප්පච්චයා දිස්සන්ති. මගධානං ඉස්සරො මාගධො-ධණා. කාසීති සහස්සං, තමග්ඝතීති කාසියො ඉයො.

Các hậu tố đã nêu cũng được thấy trong những ý nghĩa khác với những gì đã nói. (Ví dụ:) 'Magadhānaṃ issaro' (vua của xứ Magadha) là 'māgadho' - (hậu tố) 'aṇa'. 'Kāsīti sahassaṃ, tamagghatīti kāsiyo' ('Kāsi' là một ngàn, vật đáng giá ngần ấy là 'kāsiyo') - (hậu tố) 'iyo'.

122. සකත්ථෙ.

122. Trong ý nghĩa của chính nó.

සකත්ථෙපි පච්චයා දිස්සන්ති. හීනකො, පොතකො, කිච්චයං.

Các hậu tố cũng được thấy trong ý nghĩa của chính nó (không đổi nghĩa). (Ví dụ:) 'hīnako', 'potako', 'kiccayaṃ'.

123. ලොපො.

123. (Sự) lược bỏ.

පච්චයානං ලොපොපි දිස්සති. බුද්ධෙ රතනං පණීතං, චක්ඛුං සුඤ්ඤං අත්තෙන වා අත්තරියෙන වාති භාවප්පච්චයලොපො.

Sự lược bỏ của các hậu tố cũng được thấy. (Ví dụ:) 'buddhe ratanaṃ paṇītaṃ' (báu vật nơi Đức Phật là thù thắng), 'cakkhuṃ suññaṃ attena vā attariyena vāti' (mắt không có tự ngã hay những gì thuộc về tự ngã), đây là sự lược bỏ hậu tố chỉ trạng thái.

124. සරානමාදිස්සායුවණ්ණස්සාඑඔ ණානුබන්ධෙ.

124. Nguyên âm đầu 'a', 'i/ī', 'u/ū' của các nguyên âm (gốc) lần lượt trở thành 'ā', 'e', 'o' khi có một hậu tố có chỉ điểm 'ṇ' theo sau.

සරානමාදිභූතා [Pg.172] යෙ අකාරිවණ්ණුවණ්ණා, තෙසං ආඑඔ හොන්ති යථාක්කමංණානුබන්ධෙ. රාඝවො, වෙනතෙය්‍යො, මෙනිකො, ඔළුම්පිකො, දොභග්ගං. ණානුබන්ධෙති කිං? පුරාතනො.

Những nguyên âm đầu là 'a', 'i/ī', 'u/ū' của các nguyên âm (gốc) lần lượt trở thành 'ā', 'e', 'o' khi có một hậu tố có chỉ điểm 'ṇ' theo sau. Ví dụ: 'rāghavo', 'venateyyo', 'meniko', 'oḷumpiko', 'dobhaggaṃ'. (Việc nêu lên) 'ṇānubandheti' (có chỉ điểm 'ṇ') để làm gì? (Để loại trừ) 'purātano'.

125. සංයොගෙ ක්වචි.

125. Đôi khi (chỉ xảy ra) khi có phụ âm kép.

සරානමාදිභූතා යෙ අයුවණ්ණා, තෙසං ආඑඔ හොන්ති ක්වචිදෙව සංයොගවිසයෙ ණානුබන්ධෙ. දෙච්චො, කොණ්ඩඤ්ඤො. ක්වචීති කිං? කත්තිකෙය්‍යො.

Những nguyên âm đầu là 'a', 'i/ī', 'u/ū' của các nguyên âm (gốc) chỉ đôi khi trở thành 'ā', 'e', 'o' trong trường hợp có phụ âm kép, khi có một hậu tố có chỉ điểm 'ṇ' theo sau. Ví dụ: 'decco', 'koṇḍañño'. (Việc nêu lên) 'kvacīti' (đôi khi) để làm gì? (Để loại trừ) 'kattikeyyo'.

126. මජ්ඣෙ.

126. Ở giữa.

මජ්ඣෙ වත්තමානානම්පි අයුවණ්ණානං ආ එ ඔ හොන්ති ක්වචි. අඩ්ඪතෙය්‍යො, වාසෙට්ඨො.

Đôi khi, các nguyên âm a, i, u ở giữa (của một từ) cũng được biến thành ā, e, o. Ví dụ: Aḍḍhateyyo, vāseṭṭho.

127. කොසජ්ජාජ්ජව පාරිසජ්ජ සොහජ්ජ මද්දවාරිස්සාසභාජඤ්ඤථෙය්‍ය බාහුසච්චා.

127. Kosajja, ājjava, pārisajja, sohajja, maddava, ārissa, āsabha, ājañña, theyya, bāhusaccā.

එතෙසද්දා නිපච්චන්තෙණානුබන්ධෙ. කුසී තස්ස භාවොකොසජ්ජං, උජුනො භාවො අජ්ජවං, පරිසාසු සාධු පාරිසජ්ජො, සුහදයොව සුහජ්ජො, තස්ස පන භාවො සොහජ්ජං, මුදුනො භාවො මද්දවං, ඉසිනො ඉදං භාවො වා ආරිස්සං, උසභස්ස ඉදං භාවො [Pg.173] වා ආසභං, ආජානීයස්ස භාවො සො එව වා ආජඤ්ඤං, ථෙනස්ස භාවො කම්මං වා ථෙය්‍යං, බහුස්සතස්ස භාවො බාහුසච්චං, එතෙසු යමලක්ඛණිකං, තං නිපාතනා.

Những từ này được hình thành một cách bất quy tắc khi có hậu tố có anubandha ṇa. Trạng thái của người lười biếng (kusīta) là kosajjaṃ, trạng thái ngay thẳng (ujuno) là ajjavaṃ, người tốt trong các hội chúng (parisāsu) là pārisajjo, người có tâm tốt (suhadayo) là suhajjo, và trạng thái của người ấy là sohajjaṃ, trạng thái mềm mại (muduno) là maddavaṃ, đây là trạng thái của vị ẩn sĩ (isino) hoặc là ārissaṃ, đây là trạng thái của con bò đực (usabhassa) hoặc là āsabhaṃ, trạng thái của con ngựa thuần chủng (ājānīyassa) chính là hoặc là ājaññaṃ, trạng thái hoặc hành động của kẻ trộm (thenassa) là theyyaṃ, trạng thái của người học rộng (bahussatassa) là bāhusaccaṃ, trong những trường hợp này, những gì không theo quy tắc, đó là do sự hình thành bất quy tắc.

128. මනාදීනං සක.

128. Của nhóm từ mana, v.v. là saka.

මනාදීනං සක හොති ණානුබන්ධෙ. මනසි භවං මානසං, දුම්මනසො භාවො දොමනස්සං, සොමනස්සං.

Nguyên âm đầu của nhóm từ mana, v.v. được kéo dài khi có hậu tố có anubandha ṇa theo sau. Sinh ra trong tâm (manasi) là mānasaṃ, trạng thái của tâm buồn (dummanaso) là domanassaṃ, (tương tự là) somanassaṃ.

129. උවණ්ණස්සාවඞ සරෙ.

129. Nguyên âm u được thay thế bằng ava khi một nguyên âm theo sau.

සරාදො ණානුබන්ධෙ උවණ්ණස්සාවඞ හොති. රාඝවො, ජම්බවං.

Khi một hậu tố có anubandha ṇa bắt đầu bằng một nguyên âm theo sau, nguyên âm u được thay thế bằng ava. Ví dụ: Rāghavo, jambavaṃ.

130. යම්හි ගොස්ස ච.

130. Và của 'go' khi 'y' theo sau.

යකාරාදො පච්චයෙ ගොස්සුවණ්ණස්ස ච අවඞ හොති. ගබ්‍යං, භාතබ්‍යො.

Khi một hậu tố bắt đầu bằng chữ y theo sau, nguyên âm o của 'go' và nguyên âm u cũng được thay thế bằng ava. Ví dụ: Gabyaṃ, bhātabyo.

131. ලොපො-වණ්ණිවණ්ණානං.

131. Sự lược bỏ các nguyên âm a và i.

යකාරාදො පච්චයෙ අවණ්ණිවණ්ණානං ලොපො හොති. දායජ්ජං, කාරුඤ්ඤං, ආධිපච්චං, දෙප්පං. බහුලංවිධානා ක්වචි න හොති කිච්චයං.

Khi một hậu tố bắt đầu bằng chữ y theo sau, các nguyên âm a và i (cùng trường âm) bị lược bỏ. Ví dụ: Dāyajjaṃ, kāruññaṃ, ādhipaccaṃ, deppaṃ. Do quy tắc đa dạng, đôi khi không xảy ra, ví dụ: kiccayaṃ.

132. රානුබන්ධෙ-න්ත සරාදිස්ස.

132. Khi có hậu tố có anubandha ra, (lược bỏ) phần bắt đầu bằng nguyên âm cuối.

අන්තො සරො ආදිම්හි යස්සාවයවස්ස, තස්ස ලොපො හොති රානුබන්ධෙ. කිත්තකං, පෙත්තෙය්‍යං.

Khi có hậu tố có anubandha ra, phần (của thân từ) bắt đầu bằng nguyên âm cuối sẽ bị lược bỏ. Ví dụ: Kittakaṃ, petteyyaṃ.

133. කිසමහතමිමෙ කස මහා.

133. Kisa và mahat được thay thế tương ứng bằng kasa và mahā.

කිසස්ස මහතො ඉමෙ කසමහා හොන්ති යථාක්කමං, කසිමා, මහිමා.

Kasa và mahā lần lượt là những từ thay thế cho kisa và mahat. Ví dụ: kasimā, mahimā.

134. ආයුස්සායස මන්තුම්හි.

134. Āyu được thay thế bằng āyasa khi mantu theo sau.

ආයුස්ස [Pg.174] ආයසාදෙසො හොති මන්තුම්හි. ආයස්මා.

Āyu được thay thế bằng āyasa khi mantu theo sau. Ví dụ: Āyasmā.

135. ජො වුද්ධස්සියිට්ඨෙසු.

135. Vuddha được thay thế bằng ja khi iya hoặc iṭṭha theo sau.

වුද්ධස්ස ජො හොති ඉයඉට්ඨෙසු, ජෙය්‍යො, ජෙට්ඨො.

Vuddha được thay thế bằng ja khi iya hoặc iṭṭha theo sau. Ví dụ: jeyyo, jeṭṭho.

136. බාළ්හන්තිකපසත්ථානං සාධ නෙද සා.

136. Bāḷha, antika, và pasattha (được thay thế) lần lượt bằng sādha, neda, và sā.

ඉයඉට්ඨෙසු බාළ්හන්තිකපසත්ථානං සාධ නෙද සා හොන්ති යථාක්කමං. සාධියො, සාධිට්ඨො, නෙදියො, නෙදිට්ඨො, සෙය්‍යො, සෙට්ඨො.

Khi iya hoặc iṭṭha theo sau, bāḷha, antika, và pasattha lần lượt được thay thế bằng sādha, neda, và sā. Ví dụ: Sādhiyo, sādhiṭṭho, nediyo, nediṭṭho, seyyo, seṭṭho.

137. කණකනාප්පයුවානං.

137. Appa và yuvan (được thay thế) bằng kaṇa và kanā.

ඉයඉට්ඨෙසු අප්පයුවානං කණ කනා හොන්ති යථාක්කමං. කණියො කණිට්ඨො, කනියො කනිට්ඨො.

Khi iya hoặc iṭṭha theo sau, appa và yuvan lần lượt được thay thế bằng kaṇa và kanā. Ví dụ: Kaṇiyo, kaṇiṭṭho, kaniyo, kaniṭṭho.

138. ලොපො වී මන්තු වන්තූනං.

138. Sự lược bỏ của vī, mantu, và vantu.

වී මන්තු වන්තූනං ලොපො හොති ඉයඉට්ඨෙසු. අතිසයෙන මෙධාවී මෙධියො, මෙධිට්ඨො, අතිසයෙන සතිමා සතියො, සතිට්ඨො, අතිසයෙන ගුණවා ගුණියො, ගුණිට්ඨො.

Vī, mantu, và vantu bị lược bỏ khi iya hoặc iṭṭha theo sau. Ví dụ: người có trí tuệ vượt trội (atisayena medhāvī) là medhiyo, medhiṭṭho; người có niệm vượt trội (atisayena satimā) là satiyo, satiṭṭho; người có đức hạnh vượt trội (atisayena guṇavā) là guṇiyo, guṇiṭṭho.

139. ඩෙ සතිස්ස තිස්ස.

139. Khi ḍa theo sau, ti của sati (bị lược bỏ).

ඩෙපරෙ සත්‍යන්තස්ස තිකාරස්ස ලොපො හොති, වීසං සතං, තිංසං සතං.

Khi ḍa theo sau, chữ ti ở cuối của sati bị lược bỏ. Ví dụ: vīsaṃ sataṃ, tiṃsaṃ sataṃ.

140. එතස්සෙට ත්තකෙ.

140. Eta được thay thế bằng eṭa khi ttaka theo sau.

ත්තකෙ පරෙ එතස්ස එට හොති. එත්තකං.

Khi ttaka theo sau, eta trở thành eṭa. Ví dụ: Ettakaṃ.

141. ණිකස්සියො වා.

141. Hậu tố ṇika một cách tùy chọn được thay thế bằng iya.

ණිකස්ස [Pg.175] වා ඉයො හොති, සක්‍යපුත්තියො, සක්‍යපුත්තිකො.

Hậu tố iya tùy chọn thay cho ṇika. Ví dụ: sakyaputtiyo, sakyaputtiko.

142. අධාතුස්ස කා-ස්‍යාදිතො ඝෙ-ස්සි.

142. Đối với từ không phải ngữ căn, sau ka không phải syādi, [a thành] i khi gha theo sau.

ඝෙ පරෙ අධාතුස්ස යො කකාරො, තතො පුබ්බස්ස අකාරස්ස බහුලං ඉ හොති සචෙ ඝො න ස්‍යාදිතො පරො හොති. බාලිකා, කාරිකා, අධාතුස්සාති කිං? සකා, කෙති කිං? නන්දනා, අස්‍යාදිතොති කිං? බහුපරිබ්බාජකා මථුරා, බහුචම්මිකාති කකාරෙන ස්‍යාදිනො බ්‍යවහිතත්තා සිද්ධං, ඝෙති කිං? බාලකො, අස්සාති කිං? බහුකත්තුකා සාලා.

Khi gha theo sau, nguyên âm a đứng trước phụ âm ka của một từ không phải là ngữ căn thường được đổi thành i, nếu gha không đi sau một hậu tố syādi. Ví dụ: Bālikā, kārikā. Tại sao nói 'của một từ không phải là ngữ căn'? Ví dụ: Sakā. Tại sao nói 'sau ka'? Ví dụ: Nandanā. Tại sao nói 'không phải là syādi'? Ví dụ: Bahuparibbājakā mathurā. Trong trường hợp bahucammikā, vì ka bị ngăn cách với syādi, nên quy tắc được áp dụng. Tại sao nói 'khi gha theo sau'? Ví dụ: Bālako. Tại sao nói 'của a'? Ví dụ: Bahukattukā sālā.

ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ වුත්තියං

Như vậy trong phần chú giải của ngữ pháp Moggallāna

ණාදිකණ්ඩො චතුත්ථො.

Chương thứ tư về Ṇa, v.v.

5. පඤ්චමො කණ්ඩො (ඛාදි)

5. Chương thứ năm (về kha, v.v.)

1. තිජ මානෙහි ඛ සා ඛමා වීමංසාසු.

1. Từ các ngữ căn tij và mān, các hậu tố kha và sa được dùng theo thứ tự trong ý nghĩa là khamā (nhẫn nại) và vīmaṃsā (suy xét).

ඛන්තියං තිජා වීමංසායං මානා ච ඛසප්පච්චයා හොන්ති යථාක්කමං, තිතික්ඛා, වීමංසා, තිතික්ඛති, වීමංසති. ඛමාවීමංසා, සූති කිං? තෙජනං, තෙජො, තෙජයති, මානනං, මානොමානෙති.

Từ ngữ căn tij trong ý nghĩa là khanti (nhẫn nại) và từ ngữ căn mān trong ý nghĩa là vīmaṃsā (suy xét), các hậu tố kha và sa được dùng theo thứ tự. Ví dụ: titikkhā, vīmaṃsā, titikkhati, vīmaṃsati. Tại sao nói 'trong ý nghĩa là nhẫn nại và suy xét'? Ví dụ: Tejanaṃ, tejo, tejayati, mānanaṃ, mānomāneti.

2. කිතා තිකිච්ඡාසංසයෙසු ඡො.

2. Từ ngữ căn kit, hậu tố cha được dùng trong ý nghĩa là tikicchā (chữa trị) và saṃsaya (nghi ngờ).

තිකිච්ඡායං සංසයෙ ච වත්තමානා කිතා ඡො හොති. තිකිච්ඡා, විචිකිච්ඡා, තිකිච්ඡති, විචිකිච්ඡති. අඤ්ඤත්‍ර නිකෙතො, සංකෙතො, කෙතනං, කෙතො, කෙතයති.

Từ ngữ căn kit, khi có ý nghĩa là chữa trị và nghi ngờ, hậu tố cha được dùng. Ví dụ: Tikicchā, vicikicchā, tikicchati, vicikicchati. Trong các trường hợp khác: niketo, saṃketo, ketanaṃ, keto, ketayati.

3. නින්දායං ගුප බධා බස්ස භො ච.

3. Trong ý nghĩa là nindā (chỉ trích), từ các ngữ căn gup và badh, [hậu tố cha được dùng] và ba được đổi thành bha.

නින්දායං [Pg.176] වත්තමානෙහි ගුප බධෙහි ඡො හොති බස්ස භො ච. ජිගුච්ඡා, බීභච්ඡා, ජිගුච්ඡති, බීභච්ඡති, අඤ්ඤත්‍ර ගොපනං, ගොපො, ගොපෙති, බධකො.

Từ các ngữ căn gup và badh, khi có ý nghĩa là chỉ trích, hậu tố cha được dùng và ba được đổi thành bha. Ví dụ: Jigucchā, bībhacchā, jigucchati, bībhacchati. Trong các trường hợp khác: gopanaṃ, gopo, gopeti, badhako.

4. තුංස්මා ලොපො චිච්ඡායං තෙ.

4. Sau hậu tố tuṃ, trong ý nghĩa là mong muốn, các hậu tố [kha, sa, cha] được dùng, và hậu tố tuṃ bị lược bỏ.

තුමන්තතො ඉච්ඡායමත්ථෙ තෙ ඛසඡා හොන්ති බහුලං, ලොපො ච තුංපච්චයස්ස හොති සුතත්තා, බුභුක්ඛා, ජිගීසාං, ජිඝච්ඡා, බුභුක්ඛති, ජිගීසති ජිඝච්ඡති. ඉධ කස්මා න හොති ‘භොත්තුමිච්ඡතී’ති? පදන්තරෙනාභිධානා. තුංස්මාති කිං? භොජනමිච්ඡති. ඉච්ඡායන්ති කිං? භුඤ්ජිතුං ගච්ඡති. කථං ‘කූලං විපති සතී’ති? යථා කූලං පතිතු මිච්ඡතීති වාක්‍යං හොති, එවං වුත්තිපි හොස්සති. වාක්‍යමෙව චරහි කථං හොති? ලොකස්ස තථා වචනිච්ඡාය.

Sau một từ tận cùng bằng tuṃ, trong ý nghĩa là mong muốn, các hậu tố kha, sa, cha thường được dùng, và hậu tố tuṃ bị lược bỏ theo như quy tắc đã nêu. Ví dụ: bubhukkhā, jigīsāṃ, jighacchā, bubhukkhati, jigīsati jighacchati. Tại sao quy tắc không áp dụng ở đây: ‘bhottumicchatī’? Vì ý nghĩa đã được diễn đạt bằng một từ khác. Tại sao nói 'sau tuṃ'? Ví dụ: Bhojanamicchati. Tại sao nói 'trong ý nghĩa là mong muốn'? Ví dụ: Bhuñjituṃ gacchati. Làm thế nào [giải thích] câu ‘kūlaṃ vipati satī’? Giống như có câu ‘kūlaṃ patitu micchati’, thì cũng sẽ có dạng phái sinh. Vậy thì, làm sao lại có câu như vậy? Do ý muốn nói như vậy của người đời.

5. ඊයො කම්මා.

5. Hậu tố īya được dùng sau một từ là đối tượng.

ඉච්ඡාකම්මතො ඉච්ඡායමත්ථෙ ඊයප්පච්චයො හොති. පුත්තමිච්ඡති පුත්ථීයති. කම්මාති කිං? අසිනෙච්ඡති. ඉධ කස්මා න හොති ‘රඤ්ඤොපුත්තමිච්ඡතී’ති? සාපෙක්ඛත්තා, න හි අඤ්ඤමපෙක්ඛමානො අඤ්ඤෙන සහෙකත්ථිභාවමනුභවිතුං සක්කොති. ඉධාපි චරහි න සියා ‘අත්තනො පුත්ත මිච්ඡතී’ති? නෙවෙත්ථ භවිතබ්බං, න හි භවති ‘අත්තනො පුත්තීයතී’ති, කථං චරහි පුත්තස්ස අත්තනියතා-වගම්‍යතෙ[Pg.177]? අඤ්ඤස්සාසුතත්තා ඉච්ඡාය ච තබ්බිසයත්තා.

Sau đối tượng của động từ 'mong muốn', trong ý nghĩa là mong muốn, hậu tố īya được dùng. Ví dụ: Puttamicchati (mong muốn có con trai) trở thành putthīyati. Tại sao nói 'từ đối tượng'? Ví dụ: Asinecchati (mong muốn có gươm). Tại sao quy tắc không áp dụng ở đây: ‘rañño puttam icchatī’? Vì có sự phụ thuộc; một từ phụ thuộc vào một từ khác thì không thể có sự đồng nhất về ý nghĩa với một từ khác nữa. Vậy thì, ở đây cũng không nên có: ‘attano puttam icchatī’? Ở đây cũng không nên có, vì không có dạng ‘attano puttīyatī’. Vậy thì, làm thế nào để hiểu được sự sở hữu của người con? Vì không có người [chủ] nào khác được nghe đến, và vì sự mong muốn có đối tượng là người con đó.

6. උපමානාචාරෙ.

6. Từ một đối tượng so sánh, trong ý nghĩa là 'hành xử như'.

කම්මතො උපමානා ආචාරත්ථෙ ඊයො හොති. පුත්තමි-වා-චරති පුත්තීයති මාණවකං, උපමානාති කිං? පුත්තමාචරති.

Từ một đối tượng là vật so sánh, trong ý nghĩa là 'hành xử như', hậu tố īya được dùng. Ví dụ: Puttami-vā-carati (hành xử với chàng thanh niên như với con trai) trở thành puttīyati māṇavakaṃ. Tại sao nói 'từ một đối tượng so sánh'? Ví dụ: Puttamācarati (hành xử với con trai).

7. ආධාරා.

7. Từ một nơi chốn (ādhāra).

ආධාරතූ-පමානා ආචාරත්ථෙ ඊයො යොති. කුටියමිවා-චරති කුටීයතී පාසාදෙ, පාසාදීයති කුටියං භික්ඛු.

Từ một nơi chốn là đối tượng so sánh, trong ý nghĩa là 'hành xử như', hậu tố īya được dùng. Ví dụ: Kuṭiyamivā-carati (hành xử trong cung điện như trong túp lều) trở thành kuṭīyatī pāsāde. Vị tỳ khưu hành xử trong túp lều như trong cung điện trở thành pāsādīyati kuṭiyaṃ.

8. කත්තුතායො.

8. Từ chủ thể, [dùng] hậu tố āya.

කත්තුතූ-පමානා ආචාරත්ථෙ ආයො හොති. පබ්බතො ඉවාචරති පබ්බතායති.

Từ một chủ thể là đối tượng so sánh, trong ý nghĩa là 'hành xử như', hậu tố āya được dùng. Ví dụ: Pabbato ivācarati (hành xử như một ngọn núi) trở thành pabbatāyati.

9. ය්චත්ථෙ.

9. Trong ý nghĩa là 'trở thành cái mà trước đó không phải'.

කත්තුතො අභූතතබ්භාවෙ ආයො හොති බහුලං. භුසායති, පටපටායති, ලොහිතායති, කත්තුතොත්වෙව? (අභුසං) භුසං කරොතීහි, ඉහ කස්මා න හොති ‘භුසී භවතී’ති? වුත්තත්ථතාය.

Từ một chủ thể, trong ý nghĩa là 'trở thành cái mà trước đó không phải', hậu tố āya thường được dùng. Ví dụ: Bhusāyati, paṭapaṭāyati, lohitāyati. Tại sao chỉ nói 'từ chủ thể'? Ví dụ: (Cái không nhiều) làm cho thành nhiều. Tại sao quy tắc không áp dụng ở đây: ‘bhusī bhavatī’? Vì ý nghĩa đã được diễn đạt rồi.

10. සද්දාදීනි කරොති.

10. Trong ý nghĩa là 'làm ra âm thanh, v.v.'.

සද්දාදීහි දුතියන්තෙහි කරොතීති අස්මිං අත්ථෙ ආයො හොති. සද්දායති, වෙරායති, කලහායති, ධූපායති.

Sau các từ như sadda, v.v., ở đối cách, trong ý nghĩa là 'làm ra', hậu tố āya được dùng. Ví dụ: Saddāyati, verāyati, kalahāyati, dhūpāyati.

11. නුමොත්ව-ස්සො.

11. Và sau từ 'namo', [dùng] hậu tố assa.

නමොඉච්චස්මා [Pg.178] කරොතීති අස්මිං අත්ථෙ අස්සො හොති. නමස්සති තථාග්තං.

Sau từ 'namo', trong ý nghĩa là 'làm', hậu tố assa được dùng. Ví dụ: Namassati tathāgataṃ (đảnh lễ Như Lai).

12. ධාත්වත්ථෙ නාමස්මි.

12. Từ một danh từ, trong ý nghĩa của một ngữ căn.

නාමස්මා ධාත්වත්ථෙ බහුලමිහොති. හත්ථිනා අතික්කමති අතිහත්ථයති, වීණාය උපගායති උපවීණයති, දළ්හං කරොති විනයං දළ්හයති, විසුද්ධා හොති රත්ති විසුද්ධයති, කුසලං පුච්ඡති කුසලයති.

Từ một danh từ, trong ý nghĩa của một ngữ căn, [hậu tố] thường được dùng. Ví dụ: Hatthinā atikkamati (vượt qua bằng voi) trở thành atihatthayati; vīṇāya upagāyati (hát theo đàn tỳ bà) trở thành upavīṇayati; daḷhaṃ karoti vinayaṃ (làm cho giới luật vững chắc) trở thành daḷhayati; visuddhā hoti ratti (đêm trở nên thanh tịnh) trở thành visuddhayati; kusalaṃ pucchati (hỏi thăm về sự an lành) trở thành kusalayati.

13. සච්චාදීහාපි.

13. Cũng có (tiếp vị ngữ) āpi sau (nhóm) Saccādi.

සච්චාදීහි ධාත්වත්ථෙ ආපි හොති. සච්චාපෙති, අත්ථාපෙති, වෙදාපෙති, සුක්ඛාපෙති, සුඛාපෙති, දුක්ඛාපෙති.

Sau (nhóm) Saccādi, trong ý nghĩa của động từ căn, có tiếp vị ngữ āpi. (Ví dụ:) Saccāpeti, atthāpeti, vedāpeti, sukkhāpeti, sukhāpeti, dukkhāpeti.

14. ක්‍රියත්ථා.

14. Về ý nghĩa của hành động.

අයමධිකාරො ආසත්ථපරිසමත්තියා. ක්‍රියා අත්ථො යස්ස සො ක්‍රියත්ථො ධාතු.

Quyền hạn này (kéo dài) cho đến cuối chương. Động từ căn nào có ý nghĩa là hành động, đó là động từ căn kriyattha.

15. චුරාදිතො ණි.

15. Sau (nhóm) Curādi là (tiếp vị ngữ) ṇi.

චුරාදීහි ක්‍රියත්ථෙහි සකත්ථෙ ණි පරො හොති බහුලං. ණකාරො වුද්ධ්‍යත්ථො, එවමඤ්ඤත්‍රාපි, චොරයති, ලාළයති, කථං ‘රජ්ජං කාරෙතී’ති? යොගවිභාගතො.

Sau nhóm Curādi có nghĩa là hành động, tiếp vị ngữ ṇi được dùng theo sau một cách đa dạng trong ý nghĩa riêng của chúng. Chữ ṇ có mục đích là tăng trưởng (vuddhi), cũng như vậy ở những nơi khác. (Ví dụ:) corayati, lāḷayati. (Câu hỏi:) làm thế nào (có hình thức) ‘rajjaṃ kāretī’? (Trả lời:) Do sự phân chia quy tắc.

16. පයොජකබ්‍යාපාරෙ ණාපි ච.

16. Và (tiếp vị ngữ) ṇāpi trong hoạt động của người sai khiến.

කත්තාරං යො පයොජයති, තස්ස බ්‍යාපාරෙ ක්‍රියත්ථා ණිණාපී හොන්ති බහුලං, කාරෙති, කාරාපෙති. නනු ච කත්තාපි කරණාදීනං [Pg.179] පයොජකොති තංබ්‍යාපාරෙපි ණිණාපී පාපුණන්ති? පයොජකග්ගහණසාමත්ථියා න භවිස්සන්ති චුරාදීහි විසුං වචනසාමත්ථියා ච. අතො භිය්‍යො ණාපියෙව, ණියෙවුවණ්ණතො, ද්වයමෙවඤ්ඤෙහි.

Người nào sai khiến tác nhân, trong hoạt động của người đó, sau các động từ căn có nghĩa là hành động, các tiếp vị ngữ ṇi và ṇāpi được dùng một cách đa dạng. (Ví dụ:) kāreti, kārāpeti. (Phản đối:) Chẳng phải tác nhân cũng sai khiến các công cụ v.v. sao, vậy trong hoạt động của chúng, ṇi và ṇāpi cũng sẽ được áp dụng? (Trả lời:) Do hiệu lực của việc dùng từ 'payojaka' (người sai khiến), chúng sẽ không được dùng; và cũng do hiệu lực của quy tắc riêng cho nhóm Curādi. Do đó, phần lớn chỉ có ṇāpi; chỉ có ṇi sau các động từ căn tận cùng bằng u và uv; cả hai sau các động từ căn khác.

17. ක්‍යො භාවකම්මෙස්ව-පරොක්ඛෙසු මාන න්ත ත්‍යාදීසු. භාවකම්මවිහිතෙසු පරොක්ඛාවජ්ජිතෙසු මානන්තත්‍යාදීසු පරෙසු ක්‍යො හොති ක්‍රියත්ථා. න්තග්ගහණමුත්තරත්ථං, කකාරො අවුද්ධ්‍යත්ථො එවමුත්තරත්‍රාපි. ඨීයමානං, ඨීයතෙ, සූයමානං, සූයතෙ, අපරොක්ඛෙසු මානන්තත්‍යාදීසූති කිං? බභූව දෙවදත්තෙන, බිභිද කුසුලො. භිජ්ජතෙ කුසුලො සයමෙවාති ‘භිජ්ජතෙ’ති සවනා කම්මතා-වගම්‍යතෙ, ‘සයමෙවා’ති සවනතො කත්තුතා, කත්තුතාවචනිච්ඡායන්තු ‘භින්දති කුසුලො අත්තාන’න්ති භවති, එවමඤ්ඤම්පි යථාගමමනුගන්තබ්බං. ‘අපරොක්ඛෙසු මානන්තත්‍යාදීසූ’ති අයමධිකාරො ආ ‘තනාදිත්වො’ති 5.26. අපිච එතෙ ක්‍යාදයො ත්‍යාදීසු පරභූතෙසු කත්තුකම්මභාව විහිතෙසු ක්‍යලාදීනං විධානතො තෙස්වෙව විඤ්ඤායන්තීති අකම්මකෙහි ධාතූහි කත්තුභාවෙසු, සකම්මකෙහි කත්තුකම්මෙසු, කම්මාවචනිච්ඡායං භාවෙ ච භවන්තීති වෙදිතබ්බා. යස්ස පන ධාතුස්ස කිරියා කම්මමපෙක්ඛතෙ, සො සකම්මකො, යස්ස තු කිරියා කත්තුමත්තමපෙක්ඛතෙ, ස්වාකම්මකොති ඤාතබ්බං.

17. Tiếp vị ngữ kya (được dùng) trong nghĩa trạng thái (bhāva) và đối tượng (kamma), khi các (tiếp vị ngữ) māna, nta, tyādi theo sau, ngoại trừ thì quá khứ (parokkha). Sau các động từ căn có nghĩa là hành động, khi các (tiếp vị ngữ) māna, nta, tyādi theo sau, được quy định trong nghĩa trạng thái và đối tượng, ngoại trừ thì quá khứ, thì có tiếp vị ngữ kya. Việc nêu nta là cho quy tắc sau. Chữ k có mục đích là không tăng trưởng (vuddhi), cũng như vậy ở các quy tắc sau. (Ví dụ:) Ṭhīyamānaṃ, ṭhīyate, sūyamānaṃ, sūyate. (Câu hỏi:) Tại sao nói 'khi các (tiếp vị ngữ) māna, nta, tyādi theo sau, ngoại trừ thì quá khứ'? (Ví dụ:) Babhūva devadattena, bibhida kusulo. Trong câu 'Bhijjate kusulo sayameva' (chiếc chiếu tự nó bị rách), khi nghe 'bhijjate' thì hiểu là nghĩa đối tượng, khi nghe 'sayameva' thì hiểu là nghĩa tác nhân. Nhưng khi muốn diễn tả nghĩa tác nhân thì trở thành 'bhindati kusulo attānaṃ' (chiếc chiếu tự làm rách nó). Các trường hợp khác cũng nên được hiểu theo truyền thống. Quyền hạn này 'khi các (tiếp vị ngữ) māna, nta, tyādi theo sau, ngoại trừ thì quá khứ' kéo dài đến quy tắc 'tanāditvo' 5.26. Hơn nữa, các tiếp vị ngữ kya v.v. này được quy định khi các tiếp vị ngữ tyādi theo sau, vốn được quy định cho nghĩa tác nhân, đối tượng và trạng thái, do đó chúng được hiểu là có cùng những ý nghĩa đó. Vì vậy, cần biết rằng: từ các động từ căn bất cập vật, chúng có nghĩa tác nhân và trạng thái; từ các động từ căn cập vật, chúng có nghĩa tác nhân và đối tượng, và cũng có nghĩa trạng thái khi muốn diễn tả đối tượng. Cần biết rằng, động từ căn nào mà hành động của nó đòi hỏi một đối tượng thì là động từ căn cập vật (sakammaka); còn động từ căn nào mà hành động của nó chỉ đòi hỏi một tác nhân thì là động từ căn bất cập vật (akammaka).

18. කත්තරි ලො.

18. Trong nghĩa tác nhân, (có tiếp vị ngữ) la.

ක්‍රියත්ථතො අපරොක්ඛෙසු කත්තුවිහිතමාන න්තත්‍යාදීසු ලො හොති. ලකාරො, ‘‘ඤිලස්සෙ’’ති 5-163 විසෙසනත්ථො. පචමානො, පචන්තො, පචති.

Sau động từ căn có nghĩa là hành động, khi các (tiếp vị ngữ) māna, nta, tyādi được quy định trong nghĩa tác nhân theo sau, ngoại trừ thì quá khứ, thì có tiếp vị ngữ la. Chữ l có mục đích để phân biệt trong quy tắc 'ñilasse' 5-163. (Ví dụ:) Pacamāno, pacanto, pacati.

19. මං ච රුධාදීනං.

19. Và (tiếp vị ngữ) maṃ sau (nhóm) Rudhādi.

රුධාදිතො [Pg.180] කත්තුවිහිතමානන්ත ත්‍යාදීසු ලො හොති මං ච අන්තසරා පරො. මකාරො-නුබන්ධො, අකාරො උච්චාරණත්ථො. රුන්ධමානො, රුන්ධන්තො, රුන්ධති.

Sau nhóm Rudhādi, khi các (tiếp vị ngữ) māna, nta, tyādi được quy định trong nghĩa tác nhân theo sau, thì có tiếp vị ngữ la, và maṃ sau nguyên âm cuối. Chữ m là một chỉ tố (anubandha), chữ a là để phát âm. (Ví dụ:) Rundhamāno, rundhanto, rundhati.

20. ණිණාප්‍යාපීහි වා.

20. Sau ṇi, ṇāpi, và āpi, một cách tùy chọn.

ණිණාප්‍යාපීහි කත්තුවිහිතමානන්ත ත්‍යාදීසු ලො හොති විභාසා, ඔරයන්තො, චොරෙන්තො, කාරයන්තො, කාරෙන්තො, කාරාපයන්තො, කාරාපෙන්තො, සච්චාපයන්තො, සච්චාපෙන්තො, චොරයති, චොරෙති, කාරයති, කාරෙති, කාරාපයති, කාරාපෙති, සච්චාපයති, සච්චාපෙති. වවත්ථිතවිභාසත්ථො-යං වාසද්දො, තෙන මානෙ නිච්චං, චොරයමානො, කාරයමානො, කාරාපයමානො, සච්චාපයමානො.

Sau ṇi, ṇāpi, và āpi, khi các (tiếp vị ngữ) māna, nta, tyādi được quy định trong nghĩa tác nhân theo sau, thì có tiếp vị ngữ la một cách tùy chọn. (Ví dụ:) orayanto, corento, kārayanto, kārento, kārāpayanto, kārāpento, saccāpayanto, saccāpento, corayati, coreti, kārayati, kāreti, kārāpayati, kārāpeti, saccāpayati, saccāpeti. Từ 'vā' này có nghĩa là tùy chọn có giới hạn, do đó với (tiếp vị ngữ) māna thì luôn luôn (có la). (Ví dụ:) corayamāno, kārayamāno, kārāpayamāno, saccāpayamāno.

21. දිවාදීහි යක.

21. Sau (nhóm) Divādi, (có tiếp vị ngữ) yaka.

දිවාදීහි ලවිසයෙ යක හොති. දිබ්බන්තො, දිබ්බති.

Sau nhóm Divādi, trong phạm vi của la, có tiếp vị ngữ yaka. (Ví dụ:) Dibbanto, dibbati.

22. තුදාදීහි කො.

22. Sau (nhóm) Tudādi, (có tiếp vị ngữ) ka.

තුදාදීහි ලවිසයෙ කො හොති. තුදමානො, තුදන්තො, තුදති.

Sau nhóm Tudādi, trong phạm vi của la, có tiếp vị ngữ ka. (Ví dụ:) Tudamāno, tudanto, tudati.

23. ජ්‍යාදීහි ක්නා.

23. Sau (nhóm) Jyādi, (có tiếp vị ngữ) knā.

ජිආදීහි ලවිසයෙ ක්නා හොති. ජිනන්තො, ජිනාති. කථං ‘ජයන්තො’ ජයතී, ති? භූවාදිපාඨා.

Sau nhóm Ji-ādi, trong phạm vi của la, có tiếp vị ngữ knā. (Ví dụ:) Jinanto, jināti. (Câu hỏi:) Làm thế nào (có các hình thức) 'jayanto', 'jayati'? (Trả lời:) Do được đọc trong nhóm Bhūvādi.

24. ක්‍යාදීහි ක්ණා.

24. Sau (nhóm) Kyādi, (có tiếp vị ngữ) kṇā.

කීආදීහි [Pg.181] ලවිසයෙ ක්ණා හොති. කිණන්තො, කිණාති.

Sau nhóm Kī-ādi, trong phạm vi của la, có tiếp vị ngữ kṇā. (Ví dụ:) Kiṇanto, kiṇāti.

25. ස්වාදීහි ක්ණො.

25. Sau (nhóm) Svādi, (có tiếp vị ngữ) kṇo.

සුආදීහි ලවිසයෙ ක්ණො හොති. සුණමානො, සුණන්තො, සුණොති. කථං සුණාතීති? ක්‍යාදිපාඨා.

Sau nhóm Su-ādi, trong phạm vi của la, có tiếp vị ngữ kṇo. (Ví dụ:) Suṇamāno, suṇanto, suṇoti. (Câu hỏi:) Làm thế nào (có hình thức) 'suṇāti'? (Trả lời:) Do được đọc trong nhóm Kyādi.

26. තනාදිත්වො.

26. Sau (nhóm) Tanādi, (có tiếp vị ngữ) o.

තනාදිතො ලවිසයෙ ඔ හොති. තනොති.

Sau nhóm Tanādi, trong phạm vi của la, có tiếp vị ngữ o. (Ví dụ:) Tanoti.

27. භාවකම්මෙසු තබ්බා-නීයා.

27. Trong nghĩa trạng thái và đối tượng, (có các tiếp vị ngữ) tabba và anīya.

තබ්බඅනීයා ක්‍රියත්ථා පරෙ භාවකම්මෙසු බහුලං භවන්ති. කත්තබ්බං, කරණීයං, කත්තබ්බො කටො, කරණීයො. බහුලාධිකාරා කරණාදීසුපි භවන්ති, සිනානීයං චුණ්ණං, දානීයො බ්‍රාහ්මණො, සම්මාවත්තනීයො ගුරු, පවචනීයො උපජ්ඣායො, උපට්ඨානීයො සිස්සො.

Các tiếp vị ngữ tabba và anīya theo sau động từ căn có nghĩa là hành động, trong nghĩa trạng thái và đối tượng, một cách đa dạng. (Ví dụ:) Kattabbaṃ, karaṇīyaṃ, kattabbo kaṭo, karaṇīyo. Do quyền hạn của 'bahulaṃ' (đa dạng), chúng cũng được dùng trong nghĩa công cụ v.v. (Ví dụ:) sinānīyaṃ cuṇṇaṃ, dānīyo brāhmaṇo, sammāvattanīyo guru, pavacanīyo upajjhāyo, upaṭṭhānīyo sisso.

28. ඝ්‍යණ.

28. (Các tiếp vị ngữ) Ghya và ṇa.

භාවකම්මෙසු ක්‍රියත්ථා පරො ඝ්‍යණ හොති බහුලං. වාක්‍යං, කාරියං, චෙය්‍යං, ජෙය්‍යං.

Sau một căn động từ, tiếp vị ngữ ghyaṇa thường được dùng trong nghĩa bhāva (trạng thái) và kamma (đối tượng). Ví dụ: Vākyaṃ, kāriyaṃ, ceyyaṃ, jeyyaṃ.

29. ආස්සෙ ච.

29. Và của (nguyên âm) ā.

ආතොඝ්‍යණ හොති භාවකම්මෙසු, ආස්ස එ ච. දෙය්‍යං.

Tiếp vị ngữ ghyaṇa được dùng sau (căn) tận cùng bằng ā trong nghĩa bhāva và kamma, và ā được đổi thành e. Ví dụ: Deyyaṃ.

30. වදාදීහි යො.

30. Sau các căn vadā, v.v. là tiếp vị ngữ ya.

වදාදීහි [Pg.182] ක්‍රියත්ථෙහි යො හොති බහුලං භාවකම්මෙසු. වජ්ජං, මජ්ජං, ගම්මං. (42) ‘‘භුජාන්නෙ’’, භොජ්ජො ඔදනො, භොජ්ජා යාගු, භොග්ගමඤ්ඤං.

Sau các căn động từ như vadā, v.v., tiếp vị ngữ ya thường được dùng trong nghĩa bhāva và kamma. Ví dụ: Vajjaṃ, majjaṃ, gammaṃ. (42) Trong trường hợp căn ‘bhuj’ với nghĩa ‘ăn’, (ta có) bhojjo odano, bhojjā yāgu, bhoggamaññaṃ.

31. කිච්ච ඝච්ච භච්ච භබ්බ ලෙය්‍යා.

31. Kicca, ghacca, bhacca, bhabba, leyyā.

එතෙ සද්දා යප්පච්චයන්තා නිපච්චන්තෙ.

Những từ này tận cùng bằng tiếp vị ngữ ya được hình thành một cách bất quy tắc.

32. ගුහාදීහි යක.

32. Sau các căn guhā, v.v. là tiếp vị ngữ yaka.

ගුතාදීහි ක්‍රියත්තෙහි භාවකම්මෙසු යක හොති. ගුය්හං, දුය්හං, සිස්සො. සිද්ධා එවෙතෙ තබ්බාදයො පෙසාතිසග්ගපත්තකාලෙසුපි ගම්‍යමානෙසු සාමඤ්ඤෙනවිධානතො, ත්වයා ඛලු කටො කත්තබ්බො, කරණීයො, කාරියො, කිච්චො, එවං ත්වයා කටො කත්තබ්බො, භොතා කටො කත්තබ්බො, භොතො හි පත්තො කාලො කටකරණෙ. එවං උද්ධමොහුත්තිකෙපි වත්තමානතො පෙසාදීසු සිද්ධා එව. තථා අරහෙ කත්තරි සත්තිවිසිට්ඨෙ ච පතීයමානෙ ආවස්සකාධමීණතාවිසිට්ඨෙ ච භාවාදො සිද්ධා, උද්ධංමුහුත්තතො-භොතා කටො කත්තබ්බො, භොතා රජ්ජං කත්තබ්බං. භවං අරහො, භොතා සාරො වහිතබ්බො, භවං සක්කො, භොතා අවස්සං කටො කත්තබ්බො, භොතා නික්ඛො දාතබ්බො.

Sau các căn động từ như guhā, v.v., trong nghĩa bhāva và kamma có tiếp vị ngữ yaka. Ví dụ: Guyhaṃ, duyhaṃ, sisso. Các tiếp vị ngữ tabbā, v.v. này thực sự đã được xác lập, bởi vì chúng được quy định một cách tổng quát, ngay cả khi các ý nghĩa như mệnh lệnh (pesa), sự cho phép (atisagga), và thời điểm thích hợp (pattakāla) được hiểu ngầm. Ví dụ: tvayā khalu kaṭo kattabbo, karaṇīyo, kāriyo, kicco. Như vậy, (câu) tvayā kaṭo kattabbo, bhotā kaṭo kattabbo, bhoto hi patto kālo kaṭakaraṇe. Tương tự, chúng được xác lập trong nghĩa mệnh lệnh, v.v. vì cũng áp dụng cho tương lai (uddhamohuttika). Tương tự, chúng được xác lập trong nghĩa bhāva, v.v. khi tác nhân có ý nghĩa xứng đáng (araha) hoặc có năng lực (sattivisiṭṭha), và khi có ý nghĩa cần thiết (āvassaka) hoặc mắc nợ (ādhamīṇatā). Về tương lai: bhotā kaṭo kattabbo, bhotā rajjaṃ kattabbaṃ. (Ví dụ:) Ngài là bậc xứng đáng, bhotā sāro vahitabbo. Ngài là người có khả năng, bhotā avassaṃ kaṭo kattabbo. Bhotā nikkho dātabbo.

33. කත්තරි ල්තුණකා.

33. Trong nghĩa tác nhân (kattari) có các tiếp vị ngữ ltu, ṇa, và aka.

කත්තරි කාරකෙ ක්‍රියත්ථා ල්තුණකා හොන්ති බහුලං. පඨිතා, පාඨකො. බහුලමිත්වෙව? පාදෙහි හරීයතීති පාදහා-රකො[Pg.183], ගලෙ චුප්පතෙති ගලෙචොපකො. සිද්ධොව ල්තු, අරහෙ සීලසාධුධම්මෙසු ච සාමඤ්ඤවිහිතත්තා, භවං ඛලු කඤ්ඤාය පරිග්ගහිතා, භවමෙතං අරහති. සීලාදීසු-ඛල්වපි උපාදාතා කුමාරකෙ, ගන්තා ඛෙලං, මුණ්ඩයිතාරො සාවිට්ඨායනා වධුං කතපරිග්ගහං.

Trong tác nhân cách (kattari kāraka), sau một căn động từ, các tiếp vị ngữ ltu, ṇa, và aka thường được dùng. Ví dụ: Paṭhitā, pāṭhako. Chính vì từ ‘thường’ (bahulaṃ)? (Nên có các ví dụ như) Pādehi harīyatīti pādahā-rako, gale cuppateti galecopako. Tiếp vị ngữ ltu cũng được xác lập trong nghĩa ‘xứng đáng’ (araha), ‘thói quen’ (sīla), và ‘hạnh tốt’ (sādhudhamma) vì được quy định một cách tổng quát. Ví dụ: bhavaṃ khalu kaññāya pariggahitā, bhavametaṃ arahati. Trong nghĩa thói quen, v.v. cũng vậy: upādātā kumārake, gantā khelaṃ, muṇḍayitāro sāviṭṭhāyanā vadhuṃ katapariggahaṃ.

34. ආවී.

34. (Tiếp vị ngữ) Āvī.

ක්‍රියත්ථා ආවී හොති බහුලං කත්තරි. භයදස්සාවී. අප්පවිසයතඤ්ඤාපනත්ථං භින්නයොගකරණං, සාමඤ්ඤවිහිතත්තා සීලා දීසු ච හොතෙව.

Sau một căn động từ, tiếp vị ngữ āvī thường được dùng trong nghĩa tác nhân. Ví dụ: Bhayadassāvī. Việc lập thành một quy tắc riêng là để chỉ ra phạm vi áp dụng hẹp của nó. Vì được quy định một cách tổng quát, nó cũng được dùng trong nghĩa thói quen (sīla), v.v.

35. ආසිංසායමකො.

35. Trong nghĩa mong ước (āsiṃsā), có tiếp vị ngữ aka.

ආසිංසායං ගම්‍යමානායං ක්‍රියත්ථා අකො හොති කත්තරි. ජීවතූති ජීවකො, නන්දතූති නන්දකො, භවතූති භවකො.

Khi ý nghĩa mong ước (āsiṃsā) được hiểu ngầm, sau một căn động từ, tiếp vị ngữ ako được dùng trong nghĩa tác nhân. Ví dụ: Jīvatūti jīvako, nandatūti nandako, bhavatūti bhavako.

36. කරා ණනො.

36. Sau căn kar là tiếp vị ngữ ṇana.

කරතො කත්තරි ණනො හොති. කරොතීති කාරණං, කත්තරීති කිං? කරණං.

Sau căn kar, tiếp vị ngữ ṇana được dùng trong nghĩa tác nhân. Ví dụ: Karotīti kāraṇaṃ. Tại sao nói ‘trong nghĩa tác nhân’? (Để phân biệt với) Karaṇaṃ.

37. හාතො වීහිකාලෙසු.

37. Sau căn hā, (tiếp vị ngữ ṇana được dùng) trong nghĩa lúa (vīhi) và thời gian (kāla).

හාතො වීහිස්මිං කාලෙ ච ණනො හොති කත්තරි. හායනා නාම විහයො, හායනො සංවච්ඡරො, වීහිකාලෙසූති කිං? හාතා.

Sau căn hā, tiếp vị ngữ ṇana được dùng trong nghĩa tác nhân khi có nghĩa là lúa (vīhi) và thời gian (kāla). Ví dụ: Hāyanā nāma vihayo, hāyano saṃvaccharo. Tại sao nói ‘trong nghĩa lúa và thời gian’? (Để phân biệt với) Hātā.

38. විදා කූ.

38. Sau căn vid là tiếp vị ngữ kū.

විදස්මා කූ හොති කත්තරි. විදූ, ලොකවිදූ.

Sau căn vid, tiếp vị ngữ kū được dùng trong nghĩa tác nhân. Ví dụ: Vidū, lokavidū.

39. විතො ඤාතො.

39. Sau căn ñā đi với tiền tố vi-.

විපුබ්බා [Pg.184] ඤාඉච්චස්මා කූ හොති කත්තරි. විඤ්ඤූ. විතොති කිං? පඤ්ඤා.

Sau căn ñā đi với tiền tố vi-, tiếp vị ngữ kū được dùng trong nghĩa tác nhân. Ví dụ: Viññū. Tại sao nói ‘đi với tiền tố vi-’? (Để phân biệt với) Paññā.

40. කම්මා.

40. Sau một đối tượng (kamma).

කම්මතො පරා ඤාඉච්චස්මා කූ හොති කත්තරි. සබ්බඤ්ඤූ, කාලඤ්ඤූ.

Sau căn ñā đi sau một đối tượng, tiếp vị ngữ kū được dùng trong nghĩa tác nhân. Ví dụ: Sabbaññū, kālaññū.

41. ක්වචණ.

41. Đôi khi là tiếp vị ngữ aṇa.

කම්මතො පරා ක්‍රියත්ථා ක්වචි අණ හොති කත්තරි. කුම්භකාරො, සරලාවො, මන්තජ්ඣායො, බහුලාධිකාරා ඉධ න හොති ආදිච්චං පස්සති, හිමවන්තං සුණොති, ගාමං ගච්ඡති. ක්වචීති කිං? කම්මකරො.

Sau một căn động từ đi sau một đối tượng, đôi khi tiếp vị ngữ aṇa được dùng trong nghĩa tác nhân. Ví dụ: Kumbhakāro, saralāvo, mantajjhāyo. Do quyền chi phối của từ ‘thường’ (bahula), nó không xảy ra ở đây: ādiccaṃ passati, himavantaṃ suṇoti, gāmaṃ gacchati. Tại sao nói ‘đôi khi’? (Để phân biệt với) Kammakaro.

42. ගමා රූ.

42. Sau căn gam là tiếp vị ngữ rū.

කම්මතො පරා ගමා රූ හොති කත්තරි. වෙදගූ පාරගූ.

Sau căn gam đi sau một đối tượng, tiếp vị ngữ rū được dùng trong nghĩa tác nhân. Ví dụ: Vedagū, pāragū.

43. සමානඤ්ඤ භවන්ත යාදිතූ-පමානා දිසා කම්මෙ රීරික්ඛකා.

43. Các tiếp vị ngữ rī, rikkha, ka được dùng trong nghĩa đối tượng (kamma) với (các từ như) samāna, añña, bhavanta, yādi, tu, upamāna, disā.

සමානාදීහි යාදීහි චොපමානෙහි පරා දිසා කම්මකාරකෙ රීරික්ඛකා හොන්ති. සමානො විය දිස්සතීති සදී සදික්ඛො සදිසො. අඤ්ඤාදී අඤ්ඤාදික්ඛො අඤ්ඤාදිසො. භවාදී භවාදික්ඛො භවාදිසො. යාදී යාදික්ඛො යාදිසො. ත්‍යාදී ත්‍යාදික්ඛො ත්‍යාදිසො. සමානාදීහීති කිං? රුක්ඛො විය දිස්සති. උපමානාති කිං? සො දිස්සති. කම්මෙති කිං? සො [Pg.185] විය පස්සති. රකාරා අන්තසරාදිලොපත්ථා, කකාරො එකාරාභාවත්ථො.

Các hậu tố rī, rikkha, ka được dùng sau các từ samāna v.v... và ya v.v... khi chúng là từ so sánh (upamāna) và là túc từ (kammakāraka). Samāno viya dissatīti (được thấy giống như) là sadī, sadikkho, sadiso. (Tương tự) aññādī (khác) thành aññādikkho, aññādiso. Bhavādī (giống như ngài) thành bhavādikkho, bhavādiso. Yādī (giống như cái nào) thành yādikkho, yādiso. Tyādī (giống như cái đó) thành tyādikkho, tyādiso. Tại sao nói samānādīhi (sau các từ samāna v.v...)? (Ví dụ:) Rukkho viya dissati (được thấy giống như cây). Tại sao nói upamānā (từ so sánh)? (Ví dụ:) So dissati (nó được thấy). Tại sao nói kamme (ở túc từ)? (Ví dụ:) So viya passati (nó thấy giống như). Phụ âm ra (trong rī) có tác dụng xóa bỏ nguyên âm cuối (của từ gốc), phụ âm ka (trong rikkha) có tác dụng ngăn cản sự biến thành e.

44. භාවකාරකෙස්ව-ඝණ ඝකා.

44. (Các hậu tố) a, ghaṇa, gha, ka trong nghĩa bhāva và kāraka.

භාවෙ කාරකෙ ච ක්‍රියත්ථා අ ඝණ ඝ කා හොන්ති බහුලං. අ-පග්ගහො, නිග්ගහො, කරො, ගරො, චයො, ජයො, රවො, භවො, පචො, වචො, අන්නදො, පුරින්දදො, ඊසක්කරො, දුක්කරො, සුකරො. ඝණ-භාවෙ පාකො, චාගො, භාවො, කාරකෙපි සඤ්ඤායං තාව පජ්ජතෙනෙනාති පාදො, රුජතීති රොගො, විසතීති වෙසො, සරති කාලන්තරන්ති සාරො ථිරංසො, දරීයන්තෙ එතෙහීති දාරා, ජීරයති එතෙනාති ජාරො, අසඤ්ඤායම්පි දායො දත්තො, ලාභො ලද්ධො, ඝ-වකො, නිපකො, ක-පියො, ඛිපො, භුජො, ආයුධං.

Các hậu tố a, ghaṇa, gha, ka thường được thêm vào sau căn động từ trong nghĩa bhāva (trạng thái, hành động) và kāraka (tác nhân). (Ví dụ cho) a: paggaho (sự nắm giữ), niggaho (sự chế ngự), karo (người làm), garo (bậc thầy), cayo (sự tích lũy), jayo (sự chiến thắng), ravo (tiếng kêu), bhavo (sự hiện hữu), paco (người nấu), vaco (lời nói), annado (người cho cơm), purindado (người cho thành phố), īsakkaro (dễ làm), dukkaro (khó làm), sukaro (dễ làm). (Ví dụ cho) ghaṇa: trong nghĩa bhāva: pāko (sự nấu chín), cāgo (sự từ bỏ), bhāvo (bản chất); trong nghĩa kāraka, trước hết là danh từ riêng (saññā): pajjatenenāti pādo (cái dùng để đi là chân), rujatīti rogo (cái làm đau đớn là bệnh), visatīti veso (người thuộc giai cấp thứ ba), sarati kālantaranti sāro (cái tồn tại qua thời gian khác là lõi cây, phần cốt lõi), darīyante etehīti dārā (những người được che chở bởi họ là vợ), jīrayati etenāti jāro (người làm cho (chồng) già đi là tình nhân); cũng trong trường hợp không phải danh từ riêng: dāyo (vật được cho), datto (được cho), lābho (vật được nhận), laddho (được nhận). (Ví dụ cho) gha: vako (con sói), nipako (khôn ngoan). (Ví dụ cho) ka: piyo (thân ái), khipo (sự ném), bhujo (cánh tay), āyudhaṃ (vũ khí).

45. දාධාත්වි.

45. (Hậu tố) i sau căn dā và dhā.

දාධාහි බහුලමි හොති භාවකාරකෙසු. ආදි, නිධි, වාලමි.

Hậu tố i thường được thêm vào sau các căn dā và dhā trong nghĩa bhāva và kāraka. (Ví dụ:) ādi (sự bắt đầu), nidhi (kho tàng), vālami (cái đuôi).

46. වමාදීය්‍යථු.

46. (Hậu tố) athu sau vam v.v...

වමාදීහි භාවකාරකෙස්වථු හොති. වමථු, වෙපථු, (අවථු, සයථු).

Hậu tố athu được thêm vào sau các căn vam v.v... trong nghĩa bhāva và kāraka. (Ví dụ:) vamathu (sự nôn mửa), vepathu (sự run rẩy), (avathu, sayathu).

47. ක්වි.

47. (Hậu tố) kvi.

ක්‍රියත්ථා [Pg.186] ක්වි හොති බහුලං භාවකාරකෙසු. කකාරො කානුබන්ධකාරියත්ථො, අභිභූ, සයම්භූ, භත්තග්ගං, (දානග්ගං) සලාකග්ගං, සභා, පභා.

Hậu tố kvi thường được thêm vào sau căn động từ trong nghĩa bhāva và kāraka. Phụ âm ka (trong kvi) có tác dụng cho các phép biến đổi liên quan đến chỉ thị âm ka. (Ví dụ:) abhibhū (bậc chinh phục), sayambhū (bậc tự giác), bhattaggaṃ (phòng ăn), (dānaggaṃ) (nơi bố thí), salākaggaṃ (nơi phát phiếu), sabhā (hội trường), pabhā (ánh sáng).

48. අනො.

48. (Hậu tố) ana.

ක්‍රියත්තා භාවකාරකෙස්වනො හොති. ගමනං, දානං, සම්පදානං, අපාදානං, අධිකරණං, චලනො, ජලනො, කොධනො, කොපනො, මණ්ඩනො, භූසනො.

Hậu tố ana được thêm vào sau căn động từ trong nghĩa bhāva và kāraka. (Ví dụ:) gamanaṃ (sự đi), dānaṃ (sự cho), sampadānaṃ (sự ban tặng, chỉ định cách), apādānaṃ (sự tách rời, xuất xứ cách), adhikaraṇaṃ (nền tảng, sở tại cách), calano (sự rung động), jalano (sự cháy), kodhano (người hay giận), kopano (người hay nổi nóng), maṇḍano (sự trang điểm), bhūsano (sự trang hoàng).

49. ඉත්ථියමණ ත්ති ක යක යා ච.

49. Trong giống cái, (các hậu tố) a, ṇa, tti, ka, yaka, và yā.

ඉත්ථිලිඞ්ගෙ භාවෙ කාරකෙ ච ක්‍රියත්ථා අආදයො හොන්ති අනො ච බහුලං. අ තිතික්ඛා, වීමංසා, ජිගුච්ඡා, පිපාසා, පුත්තියා ඊහා භික්ඛා, ආපදා, මෙධා, ගොධා, ණකාරා, හාරා, තාරා, ධාරා, ආරා, ක්ති-ඉට්ඨි, සිට්ඨි, භිත්ති, භත්ති, තන්ති භූති, ක-ගුහා, රුජා, මුදා, යක-විජ්ජා, ඉජ්ජා, ය-සෙය්‍යා, සමජ්ජා, පබ්බජ්ජා, පරිචරියා, ජාගරියා, අනකාරණා, හාරණා, වෙදනා, වන්දනා, උපාසනා.

Trong giống cái, trong nghĩa bhāva và kāraka, các hậu tố a v.v... và ana thường được thêm vào sau căn động từ. (Ví dụ cho) a: titikkhā (sự kham nhẫn), vīmaṃsā (sự thẩm sát), jigucchā (sự nhàm chán), pipāsā (sự khát), puttiyā īhā (sự mong muốn con trai), bhikkhā (sự khất thực), āpadā (tai họa), medhā (trí tuệ), godhā (con kỳ đà). (Ví dụ cho) ṇa: kārā (nhà tù), hārā (chuỗi hạt), tārā (ngôi sao), dhārā (dòng chảy), ārā (cái dùi). (Ví dụ cho) kti (ti): iṭṭhi (sự tế tự), siṭṭhi (sự sáng tạo), bhitti (bức tường), bhatti (lòng sùng mộ), tanti (dây đàn, truyền thống), bhūti (sự thịnh vượng). (Ví dụ cho) ka: guhā (hang động), rujā (cơn đau), mudā (niềm vui). (Ví dụ cho) yaka: vijjā (minh), ijjā (sự cúng dường). (Ví dụ cho) ya: seyyā (giường nằm, sự ngủ), samajjā (hội chúng), pabbajjā (sự xuất gia), paricariyā (sự phục vụ), jāgariyā (sự tỉnh thức). (Ví dụ cho) ana: kāraṇā (nguyên nhân), hāraṇā (sự mang đi), vedanā (cảm thọ), vandanā (sự đảnh lễ), upāsanā (sự phụng sự).

50. ජාහාහි නි.

50. (Hậu tố) ni sau (căn) jā và hā.

ජාහාඉච්චෙතෙහි නි හොතිත්ථියං. ජානි, හානි.

Sau các căn jā và hā này, hậu tố ni được dùng trong giống cái. (Ví dụ:) jāni (sự mất mát), hāni (sự suy giảm).

51. කරා රිරියො.

51. (Hậu tố) riri và iya sau (căn) kara.

කරතො රිරියො හොතිත්ථියං. කරණං කිරියා. කථං ‘ක්‍රියා’ති? ‘‘ක්‍රියායං’’ති නිපාතනා.

Sau căn kar, hậu tố riri và iya được dùng trong giống cái. Karaṇaṃ (việc làm) trở thành kiriyā. Tại sao lại là kriyā? Do được hình thành theo phép đặc biệt (nipātanā) trong câu "kriyāyaṃ".

52. ඉකිතී සරූපෙ.

52. (Hậu tố) i, ki, ti trong nghĩa tự thân (sarūpa).

ක්‍රියත්ථස්ස [Pg.187] සරූපෙ-භිධෙය්‍යෙ ක්‍රියත්ථා පරෙ ඉකිතී හොන්ති, වචි, යුධි, පචති, ‘අකාරො කකාරො’ති ආදීසු කාරසද්දෙන සමාසො, යථා එවකාරොති.

Khi ý nghĩa biểu thị là chính bản thân hình thức của căn động từ, các hậu tố i, ki, ti được thêm vào sau căn động từ. (Ví dụ:) vaci (căn vac), yudhi (căn yudh), pacati (động từ pacati). Trong các trường hợp như ‘akāro kakāro’ (chữ a, chữ ka), có sự kết hợp với từ kāra, giống như trong evakāro (từ eva).

53. සීලාභික්ඛඤ්ඤා-වස්සකෙසු ණී.

53. (Hậu tố) ṇī trong các nghĩa thói quen (sīla), thường xuyên (ābhikkhañña), và sự cần thiết (āvassaka).

ක්‍රියත්ථා ණී හොති සීලාදීසු පතීයමානෙසු, උණ්හභොජී, ඛීරපායී, අවස්සකාරී, සතන්දායී.

Hậu tố ṇī được thêm vào sau căn động từ khi các nghĩa như thói quen (sīla) v.v... được hiểu ngầm. (Ví dụ:) uṇhabhojī (người có thói quen ăn đồ nóng), khīrapāyī (người có thói quen uống sữa), avassakārī (người nhất thiết phải làm), satandāyī (người thường xuyên cho).

54. ථාවරිත්තර භඞ්ගුර භිදුර භාසුර භස්සරා.

54. (Các từ) thāvara, ittara, bhaṅgura, bhidura, bhāsura, bhassara.

එතෙ සද්දා නිපච්චන්තෙ සීලෙ ගම්‍යමානෙ.

Những từ này được hình thành theo phép đặc biệt khi nghĩa thói quen (sīla) được hiểu ngầm.

55. කත්තරි භූතෙ ක්තවන්තු ක්තාවී.

55. Trong nghĩa tác nhân (kattari) ở thời quá khứ (bhūta), (dùng các hậu tố) ktavantu và ktāvī.

භූතෙ-ත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා ක්තවන්තුත්තාවී හොන්ති කත්තරි. විජිතවා, විජිතාවී, භූතෙති අධිකාරො යාව ‘‘ආහාරත්ථා’’ති (5-60).

Sau căn động từ có nghĩa ở thời quá khứ, các hậu tố ktavantu và ktāvī được dùng trong nghĩa tác nhân. (Ví dụ:) vijitavā (người đã chiến thắng), vijitāvī (người đã chiến thắng). Quyền hạn của từ bhūte (trong quá khứ) kéo dài cho đến câu kệ "āhāratthā" (5-60).

56. ක්තොභාවකම්මෙසු.

56. (Hậu tố) kta trong nghĩa bhāva và kamma.

භාවෙ කම්මෙ ච භූතෙ ක්තො හොති. ආසිතං භවතා. කතො කටො භවතා.

Trong nghĩa bhāva (trạng thái) và kamma (đối tượng) ở thời quá khứ, hậu tố kta được dùng. (Ví dụ:) Āsitaṃ bhavatā (Việc ngồi đã được ngài thực hiện). Kato kaṭo bhavatā (Chiếc chiếu đã được ngài làm).

57. කත්තරි චාරම්භෙ.

57. Và trong nghĩa tác nhân (kattari) khi bắt đầu (hành động).

ක්‍රියාරම්භෙ කත්තරි ක්තො හොති යථාපත්තඤ්ච. පකතො භවං කටං, පකතො කටො භවතා, පසුත්තො භවං, පසුත්තං භවතා.

Khi bắt đầu một hành động, hậu tố kta được dùng trong nghĩa tác nhân, và cũng theo như đã quy định (trong các trường hợp khác). (Ví dụ:) Pakato bhavaṃ kaṭaṃ (Ngài đã bắt đầu làm chiếc chiếu), pakato kaṭo bhavatā (Chiếc chiếu đã được ngài bắt đầu làm), pasutto bhavaṃ (Ngài đã bắt đầu ngủ), pasuttaṃ bhavatā (Việc ngủ đã được ngài thực hiện).

58. ඨා-ස වස සිලිස සී රුහ ජර ජනීහි.

58. Sau (các căn) ṭhā, sa, vasa, silisa, sī, ruha, jara, và janī.

ඨාදීහි [Pg.188] කත්තරි ක්තො හොති යථාපත්තඤ්ච. උපට්ඨිතො ගුරුං භවං, උපට්ඨිතො ගුරු භොතා, උපාසිතො ගුරුං භවං, උපාසිතො ගුරු භොතා, අනුවුසිතො ගුරුං භවං, අනුවුසිතො ගුරු භොතා, ආසිලිට්ඨො ගුරුං භවං, ආසිලිට්ඨො ගුරු භොතා, අධිස්සිතො ඛටොපිකං භවං, අධිස්සිතා ඛටොපිකා භොතා, ආරළ්හො රුක්ඛං භවං, ආරුළ්හො රුක්ඛො භොතා, අනුජිණ්ණො වසලිං දෙවදත්තො, අනුජිණ්ණා වසලී දෙවදත්තෙන, අනුජාතො මාණවකො මාණවිකං, අනුජාතා මාණවිකා මාණවකෙන.

Đối với các động từ bắt đầu bằng ṭhā, v.v..., tiếp vị ngữ kta được dùng ở chủ động cách và cũng theo như đã đạt được. (Ví dụ:) Upaṭṭhito guruṃ bhavaṃ (ngài đã hầu hạ vị thầy), upaṭṭhito guru bhotā (vị thầy đã được ngài hầu hạ), upāsito guruṃ bhavaṃ (ngài đã phục vụ vị thầy), upāsito guru bhotā (vị thầy đã được ngài phục vụ), anuvusito guruṃ bhavaṃ (ngài đã sống cùng vị thầy), anuvusito guru bhotā (vị thầy đã được ngài sống cùng), āsiliṭṭho guruṃ bhavaṃ (ngài đã ôm lấy vị thầy), āsiliṭṭho guru bhotā (vị thầy đã được ngài ôm lấy), adhissito khaṭopikaṃ bhavaṃ (ngài đã nằm trên giường), adhissitā khaṭopikā bhotā (cái giường đã được ngài nằm trên), āraḷho rukkhaṃ bhavaṃ (ngài đã trèo lên cây), āruḷho rukkho bhotā (cái cây đã được ngài trèo lên), anujiṇṇo vasaliṃ devadatto (Devadatta đã bắt chước người hạ tiện), anujiṇṇā vasalī devadattena (người hạ tiện đã được Devadatta bắt chước), anujāto māṇavako māṇavikaṃ (chàng trai đã sinh sau cô gái), anujātā māṇavikā māṇavakena (cô gái đã được sinh sau bởi chàng trai).

59. ගමනත්ථාකම්මකාධාරෙ ච.

59. Và (tiếp vị ngữ kta) cũng được dùng ở vị trí cách đối với các động từ bất cập vật có nghĩa là đi.

ගමනත්ථතො අකම්මකතො ච ක්‍රියත්ථා ආධාරෙ ක්තො හොති කත්තරි ච යථාපත්තඤ්ච, ඉදමෙසං යාතං, ඉහ තෙ යාතා, ඉහ තෙහි යාතං, අයං තෙහි යාතො පථො, ඉදමෙසමාසිතං, ඉහ තෙ ආසිතා, ඉහතෙහි ආසිතං, ‘දෙවො චෙ වුට්ඨො සම්පන්නා සාලයො’ති කාරණසාමග්ගීසම්පත්ති එත්ථාභිමතා.

Đối với các động từ có nghĩa là đi và các động từ bất cập vật, tiếp vị ngữ kta được dùng ở vị trí cách, và cũng ở chủ động cách theo như đã đạt được. (Ví dụ:) idamesaṃ yātaṃ (đây là nơi họ đã đi), iha te yātā (họ đã đi ở đây), iha tehi yātaṃ (nơi đây đã được họ đi đến), ayaṃ tehi yāto patho (đây là con đường đã được họ đi qua). Idamesamāsitaṃ (đây là nơi họ đã ngồi), iha te āsitā (họ đã ngồi ở đây), ihatehi āsitaṃ (nơi đây đã được họ ngồi). Trong câu ‘devo ce vuṭṭho sampannā sālayo’ti (nếu trời đã mưa, lúa gạo được sung túc), ở đây sự viên mãn của tập hợp các nguyên nhân được ám chỉ.

60. ආහාරත්ථා.

60. Đối với các động từ có nghĩa là ăn uống.

අජ්ඣොහාරත්ථා ආධාරෙ ක්තො හොති යථාපත්තඤ්ච, ඉදමෙසං භුත්තං, ඉදමෙසං පීතං, ඉහ තෙහි භුත්තං, ඉහ තෙහි පීතං, ඔදනො තෙහි භුත්තො පීතමුදකං, අකත්තත්ථො යොගවිභාගො, කථං ‘පීතා ගාවො’ති? පීතමෙසං විජ්ජතීති පීතා, බාහුලකා වා, ‘පස්සින්නො’ති යා එත්ථ භූතකාලතා, තත්‍ර ත්තො, එවං රඤ්ඤං මතො රඤ්ඤං ඉට්ඨො, රඤ්ඤං බුද්ධො, රඤ්ඤං පූජිතො, එවං [Pg.189] සීලිතො, රක්ඛිතො, ඛන්තො, ආකුට්ඨො, රුට්ඨො, රුසිතො, අභිබ්‍යාහටො, දයියො, හට්ඨො, කන්තා, සංයතො, අමතො, ‘කට්ඨ’න්ති භූතතායමෙව හෙතුනො, ඵලං ත්වත්‍ර භාවි.

Đối với các động từ có nghĩa là ăn uống, tiếp vị ngữ kta được dùng ở vị trí cách và theo như đã đạt được. (Ví dụ:) idamesaṃ bhuttaṃ (đây là nơi họ đã ăn), idamesaṃ pītaṃ (đây là nơi họ đã uống), iha tehi bhuttaṃ (nơi đây đã được họ ăn), iha tehi pītaṃ (nơi đây đã được họ uống), odano tehi bhutto (cơm đã được họ ăn), pītamudakaṃ (nước đã được uống). Việc phân chia quy tắc này là cho ý nghĩa phi chủ động. (Câu hỏi:) ‘pītā gāvo’ (những con bò đã uống) thì như thế nào? (Trả lời:) Pītā là vì pītamesaṃ vijjati (việc uống của chúng hiện hữu). Hoặc là do quy tắc đa dạng (bāhulaka). Trong từ ‘passinno’ (đã quên), ý nghĩa quá khứ nào có ở đây, thì tiếp vị ngữ tta được dùng trong ý nghĩa đó. Tương tự: raññaṃ mato (được vua quý mến), raññaṃ iṭṭho (được vua mong muốn), raññaṃ buddho (được vua biết đến), raññaṃ pūjito (được vua tôn kính). Tương tự: sīlito, rakkhito, khanto, ākuṭṭho, ruṭṭho, rusito, abhibyāhaṭo, dayiyo, haṭṭho, kantā, saṃyato, amato. Trong từ ‘kaṭṭhaṃ’ (việc khó khăn), (tiếp vị ngữ) chỉ có ý nghĩa quá khứ của nguyên nhân, nhưng kết quả ở đây lại là tương lai.

61. තුං තායෙ තවෙ භාවෙ භවිස්සති ක්‍රියායං තදත්ථාය.

61. Các tiếp vị ngữ tuṃ, tāye, tave được dùng ở trạng thái cách (bhāva), trong thì tương lai, khi có một động từ khác nhằm mục đích cho hành động đó.

භවිස්සති අත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා භාවෙ තුං තායෙ තවෙ හොන්ති ක්‍රියායං තදත්ථායං පතීයමානායං. කාතුං ගච්ඡති, කත්තායෙ ගච්ඡති, කාතවෙ ගච්ඡති, ඉච්ඡති භොත්තුං කාමෙති භොත්තුන්ති ඉමීනාව සිද්ධං, පුනබ්බිධානෙ ත්විහාපි සියා ‘ඉච්ඡන්තො කරොතී’ති, එවං සක්කොති භොත්තුං, ජානාති භොත්තුං, ගිලායති භොත්තුං, ඝටතෙ භොත්තුං, ආරභතෙ භොත්තුං, ලභතෙ භොත්තුං, පක්කමති භොත්තුං, උස්සහති භොත්තුං, අරහති භොත්තුං, අත්ථි භොත්තුං, විජ්ජති භොත්තුං, වට්ට තිභොත්තුං, කප්පති භොත්තුන්ති. තථා පාරයති භොත්තුං, පහු භොත්තුං, සමත්ථො භොත්තුං, පරියත්තො භොත්තුං, අලං භොත්තුන්ති භවතිස්ස සබ්බත්ථ සම්භවා. තථා කාලො භොත්තුං. සමයො භොතුං, වෙලා භොතුන්ති, යථා භොත්තුංමනො, සොත්තුං සොතො, දට්ඨුං චක්ඛු, යුජ්ඣිතුං ධනු, වත්තුං ජළො, ගන්තුමනො, කත්තුමලසොති, උච්චාරණන්තු වත්තායත්තං. භාවෙති කිං? කරිස්සාමීති ගච්ඡති, ක්‍රියායන්ති කිං? භික්ඛිස්සං ඉච්චස්ස ජටා, තදත්ථායන්ති කිං? ගච්ඡිස්සතො තෙ භවිස්සති භත්තං භොජනාය.

Đối với động từ hiện hữu trong ý nghĩa tương lai, các tiếp vị ngữ tuṃ, tāye, tave được dùng ở trạng thái cách khi một động từ khác nhằm mục đích cho hành động đó được hiểu ngầm. (Ví dụ:) Kātuṃ gacchati (anh ta đi để làm), kattāye gacchati, kātave gacchati. (Các câu như) icchati bhottuṃ (anh ta muốn ăn), kāmeti bhottuṃ (anh ta ham muốn ăn) đã được thành tựu bởi quy tắc này. Nếu có một quy tắc khác, nó cũng có thể áp dụng ở đây, như trong ‘icchanto karotī’ (mong muốn, anh ta làm). Tương tự: sakkoti bhottuṃ (anh ta có thể ăn), jānāti bhottuṃ (anh ta biết cách ăn), gilāyati bhottuṃ (anh ta mệt mỏi để ăn), ghaṭate bhottuṃ (anh ta cố gắng để ăn), ārabhate bhottuṃ (anh ta bắt đầu ăn), labhate bhottuṃ (anh ta có được để ăn), pakkamati bhottuṃ (anh ta khởi hành để ăn), ussahati bhottuṃ (anh ta nỗ lực để ăn), arahati bhottuṃ (anh ta xứng đáng để ăn), atthi bhottuṃ (có để ăn), vijjati bhottuṃ (có sẵn để ăn), vaṭṭati bhottuṃ (thích hợp để ăn), kappati bhottuṃ (phù hợp để ăn). Tương tự: pārayati bhottuṃ (anh ta có thể ăn), pahu bhottuṃ (có khả năng ăn), samattho bhottuṃ (có năng lực ăn), pariyatto bhottuṃ (đủ để ăn), alaṃ bhottuṃ (đủ để ăn), vì động từ ‘bhavati’ (là, có) có thể có mặt ở khắp mọi nơi. Tương tự: kālo bhottuṃ (thời gian để ăn), samayo bhotuṃ (thời điểm để ăn), velā bhotunti (lúc để ăn). Giống như: bhottuṃmano (tâm để ăn), sottuṃ soto (tai để nghe), daṭṭhuṃ cakkhu (mắt để thấy), yujjhituṃ dhanu (cung để chiến đấu), vattuṃ jaḷo (người ngu để nói), gantumano (tâm để đi), kattumalasoti (lười biếng để làm). Việc phát âm thì tùy thuộc vào người nói. (Câu hỏi:) Tại sao nói ‘ở trạng thái cách’ (bhāve)? (Để loại trừ:) Karissāmīti gacchati (anh ta đi với ý nghĩ ‘tôi sẽ làm’). Tại sao nói ‘khi có một động từ khác’ (kriyāyaṃ)? (Để loại trừ:) Bhikkhissaṃ iccassa jaṭā (búi tóc của anh ta là để đi khất thực). Tại sao nói ‘nhằm mục đích cho hành động đó’ (tadatthāya)? (Để loại trừ:) Gacchissato te bhavissati bhattaṃ bhojanāya (sẽ có cơm cho bạn, người sẽ đi, để ăn).

62. පටිසෙධෙ-ලංඛලූනං තුන ත්වාන ත්වා වා.

62. Khi các từ alaṃ và khalu được dùng với nghĩa ngăn cấm, các tiếp vị ngữ tuna, tvāna, tvā được dùng một cách tùy chọn.

අලං [Pg.190] ඛලුසද්දානං පටිසෙධත්ථානං පයොගෙ තුනාදයො වා හොන්ති භාවෙ. අලං සොතුන, ඛලු සොතුන, අලං සුත්වාන, ධලු සුත්වාන, අලං සුත්වා, ඛලු සුත්වා, අලං සුතෙන, ඛලු සොතෙන, අලං ඛලූනන්ති කිං? මා හොතු, පටිසෙධෙති කිං? අලඞ්කාරො.

Khi các từ alaṃ và khalu có nghĩa ngăn cấm được sử dụng, các tiếp vị ngữ tuna, v.v... được dùng một cách tùy chọn ở trạng thái cách. (Ví dụ:) Alaṃ sotuna (đừng nghe nữa), khalu sotuna, alaṃ sutvāna, khalu sutvāna, alaṃ sutvā, khalu sutvā, alaṃ sutena, khalu sotena. (Câu hỏi:) Tại sao nói ‘alaṃ và khalu’? (Để loại trừ:) Mā hotu (mong rằng không). Tại sao nói ‘với nghĩa ngăn cấm’? (Để loại trừ:) Alaṅkāro (sự trang hoàng).

63. පුබ්බෙකකත්ථුකානං.

63. Đối với các hành động có cùng một chủ thể và một hành động xảy ra trước.

එකො කත්තා යෙසං බ්‍යාපාරානං, තෙසු යො පුබ්බො, තදත්ථතො ක්‍රියත්ථා තුනාදයො හොන්ති භාවෙ, සොතුන යාති, සුත්වාන, සුත්වා වා, එකකත්තුකානන්තිකිං? භුත්තස්මිං දෙවදත්තෙ යඤ්ඤදත්තො වජති, පුබ්බාති කිං? භුඤ්ජභි ච පචති ච. ‘අප්පත්වා නදිං පබ්බතො අතික්කම්ම පබ්බතං නදී’ති භූධාතුස්ස සබ්බත්ථ සම්භවා එකකත්තුකතා පුබ්බකාලතා ච ගම්‍යතෙ. ‘භුත්වා භුත්වා ගච්ඡතීති’ ඉමිනාව සිද්ධං ආභික්ඛඤ්ඤන්තු ද්විබ්බචනාවගම්‍යතෙ. කථං ‘ජීවග්ගාහං අගාහයි, කායප්පචාලකං ගච්ඡන්තී’ති ආදි? ඝණන්තෙන ක්‍රියාවිසෙසනෙන සිද්ධං යථා ‘ඔදනපාකං සයතී’ති.

Đối với các hoạt động có cùng một chủ thể, từ động từ chỉ hành động xảy ra trước, các tiếp vị ngữ tuna, v.v... được dùng ở trạng thái cách. (Ví dụ:) sotuna yāti (nghe xong, anh ta đi), sutvāna, hoặc sutvā. (Câu hỏi:) Tại sao nói ‘có cùng một chủ thể’? (Để loại trừ:) Bhuttasmiṃ devadatte yaññadatto vajati (khi Devadatta đã ăn xong, Yaññadatta đi). Tại sao nói ‘xảy ra trước’? (Để loại trừ:) Bhuñjati ca pacati ca (anh ta vừa ăn vừa nấu). Trong câu ‘Appatvā nadiṃ pabbato atikkamma pabbataṃ nadī’ (núi thì chưa đến sông, sông thì đã vượt qua núi), vì động từ bhū (là, có) có thể hiện hữu ở khắp nơi, nên tính đồng chủ thể và tính trước sau về thời gian được hiểu ngầm. Trong câu ‘Bhutvā bhutvā gacchati’ (ăn đi ăn lại rồi đi), điều này được thành tựu bởi chính quy tắc này, còn sự lặp lại được hiểu qua việc lặp lại từ. (Câu hỏi:) Các trường hợp như ‘jīvaggāhaṃ agāhayi’ (bắt sống), ‘kāyappacālakaṃ gacchantī’ (cô ấy đi lắc lư thân mình) thì sao? (Trả lời:) Chúng được thành tựu bởi trạng từ chỉ hành động kết thúc bằng tiếp vị ngữ ṇa, giống như trong ‘odanapākaṃ sayatī’ (anh ta nằm nấu cơm).

64. න්තො කත්ථරි වත්තමානෙ.

64. Tiếp vị ngữ nta được dùng ở chủ động cách trong thì hiện tại.

වත්තමානත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්තා න්තො හො ති කත්තරි, තිට්ඨන්තො.

Đối với động từ hiện hữu trong ý nghĩa hiện tại, tiếp vị ngữ nta được dùng ở chủ động cách. (Ví dụ:) tiṭṭhanto (đang đứng).

65. මානො.

65. (Tiếp vị ngữ) māna (cũng vậy).

වත්තමානත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා මානො හොති, කත්තරි. තිට්ඨමානො.

Đối với động từ hiện hữu trong ý nghĩa hiện tại, tiếp vị ngữ māna được dùng ở chủ động cách. (Ví dụ:) Tiṭṭhamāno (đang đứng).

66. භාවකම්මෙසු.

66. Ở trạng thái cách và nghiệp cách.

වත්තමානත්ථෙ [Pg.191] වත්තමානතො ක්‍රිංයත්ථා භාවෙ කම්මෙච මානො හොති. ඨීයමානං, පච්චමානො ඔදනො.

Đối với động từ hiện hữu trong ý nghĩa hiện tại, tiếp vị ngữ māna được dùng ở trạng thái cách và nghiệp cách. (Ví dụ:) Ṭhīyamānaṃ (việc đang được đứng), paccamāno odano (cơm đang được nấu).

67. තෙ ස්සපුබ්බානාගතෙ.

67. Các tiếp vị ngữ ấy (nta và māna) được đi trước bởi ssa trong thì tương lai.

අනාගතත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා තෙන්තමානා ස්සපුබ්බා හොන්ති. ඨස්සන්තො, ඨස්සමානො, ඨීයිස්සමානං, පච්චිස්සමානො ඔදනො.

Đối với động từ hiện hữu trong ý nghĩa tương lai, các tiếp vị ngữ nta và māna được đi trước bởi ssa. (Ví dụ:) Ṭhassanto (người sẽ đứng), ṭhassamāno (người sẽ đứng), ṭhīyissamānaṃ (việc sẽ được đứng), paccissamāno odano (cơm sẽ được nấu).

68. ණ්වාදයො.

68. Các tiếp vị ngữ ṇva, v.v...

ක්‍රියත්ථා පරෙ බහුලං ණ්වාදයො හොන්ති. චාරු, දාරු.

Sau một động từ, các tiếp vị ngữ ṇva, v.v... được dùng một cách đa dạng. (Ví dụ:) Cāru (duyên dáng), dāru (gỗ).

69. ඛඡසාන මෙකස්සරොදි ද්වෙ.

69. Đối với các động từ có tiếp vị ngữ kha, cha, sa, âm tiết đầu tiên được lặp lại.

ඛඡසප්පච්චයන්තානං ක්‍රියත්ථානං පඨමෙකස්සරං සද්දරූපං ද්වෙ භවති. තිතික්ඛා, ජිගුච්ඡා, වීමංසා.

Đối với các động từ có tiếp vị ngữ kha, cha, sa, hình thức âm thanh đầu tiên có một nguyên âm được lặp lại. (Ví dụ:) Titikkhā (sự nhẫn nại), jigucchā (sự ghê tởm), vīmaṃsā (sự thẩm sát).

70. පරොක්ඛායඤ්ච.

70. Và trong thì quá khứ không chứng kiến (parokkha).

පරොක්ඛායං පඨමෙකස්සරං සද්දරූපං ද්වෙ භවති. ජගාම, චකාරො අනුත්තසමුච්චයත්ථො, තෙනඤ්ඤත්‍රාපි යථාගමං, ජහාති, ජහිතබ්බං, ජහිතුං, දද්දල්ලති, චඞ්කමති. ‘ලොලුපො, මොමූහොති ඔත්තං තදමිනාදිපාඨා.

Trong thì quá khứ không chứng kiến, hình thức âm thanh đầu tiên có một nguyên âm được lặp lại. (Ví dụ:) Jagāma (anh ta đã đi). Từ ca có nghĩa là bao gồm cả những gì không được nói đến; do đó, ở những nơi khác cũng vậy, theo như truyền thống. (Ví dụ:) jahāti (từ bỏ), jahitabbaṃ (nên từ bỏ), jahituṃ (để từ bỏ), daddallati (cháy rực), caṅkamati (đi kinh hành). Trong ‘Lolupo’ (tham lam), ‘momūho’ (si mê), nguyên âm o là do được đọc trong nhóm bắt đầu bằng amina.

71. ආදිස්මා සරා.

71. Đối với các nguyên âm ở đầu.

ආදිභූතා සරා පරමෙකස්සරං ද්වෙ හොති, අසිසිසති, ආදිස්මාති කිං? ජජගාර, සරාති කිං? පපාච.

Một nguyên âm đứng đầu cùng với phụ âm theo sau nó được lặp lại. (Ví dụ:) asisisati (anh ta muốn ăn). (Câu hỏi:) Tại sao nói ‘đứng đầu’? (Để loại trừ:) Jajagāra (anh ta đã tỉnh thức). Tại sao nói ‘nguyên âm’? (Để loại trừ:) Papāca (anh ta đã nấu).

72. න පුන.

72. Không lặp lại lần nữa.

යං [Pg.192] ද්විභූතං, න තං පුන ද්විත්තමාපජ්ජතෙ, තිතික්ඛිසති, ජිගුච්ඡිසති.

Cái nào đã được lặp lại, cái đó không được lặp lại lần nữa, (ví dụ:) titikkhisati, jigucchisati.

73. යථිට්ඨං ස්‍යාදිනො.

73. Tùy ý đối với (các căn) bắt đầu bằng sya.

ස්‍යාද්‍යන්තස්ස යථිට්ඨමෙකස්සරමාදිභූතමඤ්ඤං වා යථාගමං ද්විත්තපජ්ජතෙ, පුපුත්තීයිසති, පුතිත්තීයිසති, පුත්තීයියිසති.

Đối với (căn) tận cùng bằng sya, một nguyên âm ở đầu hoặc một (phần) khác được lặp lại tùy ý theo quy tắc, (ví dụ:) puputtīyisati, putittīyisati, puttīyiyisati.

74. රස්සො පුබ්බස්ස.

74. Rút ngắn phần trước.

ද්විත්තෙ පුබ්බස්ස සරො රස්සො හොති. දදාති.

Khi được lặp lại, nguyên âm của phần trước được rút ngắn. (Ví dụ:) Dadāti.

75. ලොපො-නාදිබ්‍යඤ්ජනස්ස.

75. Lược bỏ phụ âm không phải ở đầu.

ද්විත්තෙ පුබ්බස්සාදිතො-ඤ්ඤස්ස බ්‍යඤ්ජනස්ස ලොපො හොති. අසිසිසති.

Khi được lặp lại, phụ âm của phần trước mà khác với phụ âm đầu thì được lược bỏ. (Ví dụ:) Asisisati.

76. ඛඡසෙස්වස්සි.

76. A trở thành i trong trường hợp của kha, cha, sa.

ද්විත්තෙ පුබ්බස්ස අස්ස ඉ හොති ඛඡසෙසු. පිපාසති, ජිඝංසති, ඛඡසෙසූති කිං? ජහාති, අස්සාති කිං? බුභුක්ඛති.

Khi được lặp lại, a của phần trước trở thành i trong trường hợp của (các phụ âm) kha, cha, sa. (Ví dụ:) Pipāsati, jighaṃsati. Tại sao nói 'trong trường hợp của kha, cha, sa'? (Để có ví dụ:) Jahāti. Tại sao nói 'của a'? (Để có ví dụ:) Bubhukkhati.

77. ගුපිස්සුස්ස.

77. Đối với (căn) gup, của u.

ද්විත්තෙ පුබ්බස්ස ගුපිස්ස උස්ස ඉ හොති ඛඡසෙසු, ජිගුච්ඡති.

Khi được lặp lại, u của phần trước của (căn) gup trở thành i trong trường hợp của (các phụ âm) kha, cha, sa, (ví dụ:) jigucchati.

78. චතුත්ථදුතියානං තතියපඨමා.

78. Các (phụ âm) thứ tư và thứ hai (trở thành) thứ ba và thứ nhất.

ද්විත්තෙ පුබෙසං චතුත්ථදුතියානං තතියපඨමා හොන්ති. බුභුක්ඛති, චිච්ඡෙද.

Khi được lặp lại, các phụ âm thứ tư và thứ hai của phần trước trở thành các phụ âm thứ ba và thứ nhất. (Ví dụ:) Bubhukkhati, ciccheda.

79. කවග්ගහානං චවග්ගජා.

79. Nhóm ka và h (trở thành) nhóm ca và j.

ද්විත්තෙ [Pg.193] පුබ්බෙසං කවග්ගහානං චවග්ගජා හොන්ති යථාක්කමං. චුකොප, ජහාති.

Khi được lặp lại, nhóm ka và h của phần trước trở thành nhóm ca và j theo thứ tự. (Ví dụ:) Cukopa, jahāti.

80. මානස්ස වී පරස්ස ච මං.

80. Đối với (căn) māna, (phần trước trở thành) vī và phần sau (trở thành) maṃ.

ද්විත්තෙ පුබ්බස්ස මානස්ස වී හොති පරස්ස ච මං, වීමංසති.

Khi được lặp lại, phần trước của (căn) māna trở thành vī và phần sau (trở thành) maṃ, (ví dụ:) vīmaṃsati.

81. කිතස්සාසංසයෙ ති වා.

81. Đối với (căn) kita trong ý nghĩa không nghi ngờ, (phần trước) tùy ý (trở thành) ti.

සංසයසො-ඤ්ඤස්මිං වත්තමානස්ස ද්විත්තෙ පුබ්බස්ස කිතස්ස වා ති හොති. තිකිච්ඡති, චිකිච්ඡති, අසංසයෙති කිං? විචිකිච්ඡති.

Khi được lặp lại, phần trước của (căn) kita đang hiện hữu trong ý nghĩa khác với sự nghi ngờ, tùy ý trở thành ti. (Ví dụ:) Tikicchati, cikicchati. Tại sao nói 'trong ý nghĩa không nghi ngờ'? (Để có ví dụ:) Vicikicchati.

82. යුවණ්ණානමෙඔ පච්චයෙ.

82. E và o (thay thế) cho các nguyên âm i và u khi có hậu tố theo sau.

ඉවණ්ණුවණ්ණන්තානං ක්‍රියත්ථානං එඔහොන්ති යථාක්කමං පච්චයෙ. චෙතබ්බං, නෙතබ්බං, සොතබ්බං, භවිතබ්බං.

Các gốc động từ tận cùng bằng nguyên âm i và u trở thành e và o theo thứ tự khi có hậu tố theo sau. (Ví dụ:) Cetabbaṃ, netabbaṃ, sotabbaṃ, bhavitabbaṃ.

83. ලහුස්සුපන්තස්ස.

83. Của (nguyên âm) nhẹ ở vị trí kế cuối.

ලහුභූතස්ස උපන්තස්ස යුවණ්ණස්ස එඔ හොන්ති යථාක්කමං. එසිතබ්බං, කොසිතබ්බං, ලහුස්සාති කිං? ධූපිතා, උපන්තස්සාති කිං? රුන්ධති.

Nguyên âm i và u nhẹ ở vị trí kế cuối trở thành e và o theo thứ tự. (Ví dụ:) Esitabbaṃ, kositabbaṃ. Tại sao nói 'nhẹ'? (Để có ví dụ:) Dhūpitā. Tại sao nói 'kế cuối'? (Để có ví dụ:) Rundhati.

84. අස්සා ණානුබන්ධෙ.

84. A trở thành ā khi có hậu tố có ṇ làm chỉ tố.

ණකාරානුබන්ධෙ පච්චයෙ පරෙ උපන්තස්ස අකාරස්ස ආ හොති. කාරකො.

Khi một hậu tố có ṇ làm chỉ tố theo sau, nguyên âm a ở vị trí kế cuối trở thành ā. (Ví dụ:) Kārako.

85. න තෙ කානුබන්ධනාගමෙසු.

85. Những (thay đổi) đó không xảy ra khi có hậu tố có k làm chỉ tố và khi có sự xen vào.

තෙ [Pg.194] එඔආ කානුබන්ධෙ නාගමෙ ච න හොන්ති. චිතො, සුතො, දිට්ඨො, පුට්ඨො, නාගමෙ ‘වනා’දිනා (1.45) චිනිතබ්බං, චිනිතුං, සුණිතබ්බං, සුණිතුං පාපුණිතබ්බං, පාපුණිතුං, ධුනිතබ්බං, ධුනිතුං, ධුනනං, ධුනයිතබ්බං, ධුනාපෙතබ්බං, ධුනයිතුං ධුනාපෙතුං, ධුනයනං, ධුනාපනං, ධුනයති, ධුනාපෙති, පීනෙතබ්බං, පීනයිතුං, පීනනං, පීනිතුං, පීනයති, සුනොති, සිනොති, දුනොති, හිනොති, පහිණිථබ්බං, පහිණිතුං, පහිණනං.

Những (thay đổi) e, o, ā đó không xảy ra khi có hậu tố có k làm chỉ tố và khi có sự xen vào. (Ví dụ:) Cito, suto, diṭṭho, puṭṭho. Trong trường hợp xen vào (theo quy tắc) ‘vanā’dinā (1.45): cinitabbaṃ, cinituṃ, suṇitabbaṃ, suṇituṃ pāpuṇitabbaṃ, pāpuṇituṃ, dhunitabbaṃ, dhunituṃ, dhunanaṃ, dhunayitabbaṃ, dhunāpetabbaṃ, dhunayituṃ dhunāpetuṃ, dhunayanaṃ, dhunāpanaṃ, dhunayati, dhunāpeti, pīnetabbaṃ, pīnayituṃ, pīnanaṃ, pīnituṃ, pīnayati, sunoti, sinoti, dunoti, hinoti, pahiṇithabbaṃ, pahiṇituṃ, pahiṇanaṃ.

86. වා ක්වචි.

86. Tùy ý ở một vài nơi.

තෙ ක්වචි වා න හොන්ති කානුබන්ධනාගමෙසු. මුදිතො, රුදිතං, රොදිතං.

Những (thay đổi) đó ở một vài nơi tùy ý không xảy ra khi có hậu tố có k làm chỉ tố và khi có sự xen vào. (Ví dụ:) Mudito, ruditaṃ, roditaṃ.

87. අඤ්ඤත්‍රාපි.

87. Cũng ở nơi khác.

කානුබන්ධනාගමතො-ඤ්ඤස්මිම්පි තෙ ක්වචි, නු හොන්ති. ඛිපකො, පනූදනං, වධකො.

Đôi khi, ngay cả ở trường hợp khác với tiếp vị ngữ có anubandha `ka` và tiếp đầu ngữ `na`, những (biến đổi) ấy cũng không xảy ra. Ví dụ: Khipako, panūdanaṃ, vadhako.

88. ප්‍යෙ සිස්සා.

88. `pya` (thay thế) cho `si`.

සිස්ස ආ හොති ප්‍යාදෙසෙ, නිස්සාය.

Nguyên âm của (căn) `si` được đổi thành `ā` khi có sự thay thế `pya`. Ví dụ: nissāya.

89. එඔනමයවා සරෙ.

89. Khi một nguyên âm theo sau, `e` và `o` được đổi thành `ay` và `av`.

සරෙ පරෙ එඔනං අයඅවා හොන්ති. ජයො, භවො, සරති කිං? ජෙති, අනුභොති.

Khi một nguyên âm theo sau, `e` và `o` lần lượt được đổi thành `ay` và `av`. Ví dụ: jayo, bhavo. Tại sao nói 'khi một nguyên âm (theo sau)'? (Để loại trừ các trường hợp như:) jeti, anubhoti.

90. ආයාවා ණානුබන්ධෙ.

90. (`e` và `o` được đổi thành) `āy` và `āv` khi có tiếp vị ngữ với anubandha `ṇa`.

එඔනං [Pg.195] ආයාවා හොන්ති සරාදො ණානුබන්ධෙ. නායයති, භාවයති, ‘සයාපෙත්වා’තිආදීසු රස්සත්තං.

`e` và `o` được đổi thành `āy` và `āv` khi có tiếp vị ngữ bắt đầu bằng nguyên âm và có anubandha `ṇa`. Ví dụ: Nāyayati, bhāvayati. Trong các trường hợp như 'sayāpetvā', có sự rút ngắn nguyên âm.

91. ආස්සාණාපිම්හි යුක.

91. Sau (căn) tận cùng bằng `ā`, có tiếp tố xen `yuka` khi có (tiếp vị ngữ) khác với `ṇāpi`.

ආකාරන්තස්ස ක්‍රියත්ථස්ස යුක හොති ණාපිතො-ඤ්ඤස්මිං ණානුබන්ධෙ. දායකො, ණානුබන්ධෙත්වෙව? දානං, අණාපිම්හීති කිං? දාපයති.

Sau một căn động từ tận cùng bằng `ā`, có tiếp tố xen `yuka` khi có một tiếp vị ngữ khác với `ṇāpi` và có anubandha `ṇa`. Ví dụ: Dāyako. Tại sao nói 'khi có anubandha `ṇa`'? (Để loại trừ trường hợp như:) Dānaṃ. Tại sao nói 'khác với `ṇāpi`'? (Để loại trừ trường hợp như:) Dāpayati.

92. පදාදීනං ක්වචි.

92. Đôi khi, (điều này cũng xảy ra) với các (căn) như `pad`.

පදාදීනං යුක හොති ක්වචි. නිපජ්ජිතබ්බං, නිපජ්ජිතුං නිපජ්ජනං, පමජ්ජිතබ්බං, පමජ්ජිතුං, පමජ්ජනං, ක්වචීති කිං? පාදො.

Đôi khi, có tiếp tố xen `yuka` cho các (căn) như `pad`. Ví dụ: Nipajjitabbaṃ, nipajjituṃ, nipajjanaṃ, pamajjitabbaṃ, pamajjituṃ, pamajjanaṃ. Tại sao nói 'đôi khi'? (Để loại trừ trường hợp như:) Pādo.

93. මං වා රුධාදීනං.

93. Đối với các (căn) như `rudh`, đôi khi có (tiếp tố xen) `ma`.

රුධාදීනං ක්වචි මං වා හොති. රුන්ධිතුං, රුජ්ඣිතුං, ක්වචිත්වෙව? නිරොධො.

Đối với các (căn) như `rudh`, đôi khi có tiếp tố xen `ma`. Ví dụ: Rundhituṃ, rujjhituṃ. Tại sao nói 'đôi khi'? (Để loại trừ trường hợp như:) Nirodho.

94. ක්විම්හි ලොපො-න්තබ්‍යඤ්ජනස්ස.

94. Khi có tiếp vị ngữ `kvi`, phụ âm cuối (của căn) bị xóa bỏ.

අන්තබ්‍යඤ්ජනස්ස ලොපො හොති ක්විම්හි. භත්තං ගසන්ති ගණ්හන්ති වා එත්ථාති භත්තග්ගං.

Phụ âm cuối (của căn) bị xóa bỏ khi có tiếp vị ngữ `kvi`. Ví dụ: Bhattaggaṃ (là nơi) mà ở đó người ta ăn (gasanti) hoặc nhận (gaṇhanti) thức ăn (bhattaṃ).

95. පරරූපමයකාරෙ බ්‍යඤ්ජනෙ.

95. Khi một phụ âm khác `y` theo sau, (phụ âm cuối của căn) được đồng hóa với phụ âm đó.

ක්‍රියත්ථානමන්තබ්‍යඤ්ජනස්ස පරරූපං හොති යකාරතො-ඤ්ඤස්මිං බ්‍යඤ්ජනෙ. භෙත්තබ්බං, බ්‍යඤ්ජනෙති කිං? භින්දිතබ්බං, අයකාරෙති කිං? භිජ්ජති.

Phụ âm cuối của căn được đồng hóa với phụ âm theo sau, nếu phụ âm đó khác `y`. Ví dụ: Bhettabbaṃ. Tại sao nói 'khi một phụ âm (theo sau)'? (Để loại trừ trường hợp như:) Bhinditabbaṃ. Tại sao nói 'khác `y`'? (Để loại trừ trường hợp như:) Bhijjati.

96. මනානං නිග්ගහීතං.

96. (Phụ âm cuối) `m` và `n` (của căn) được đổi thành niggahīta (`ṃ`).

මකාරනකාරන්තානං [Pg.196] ක්‍රියත්ථානං නිග්ගහීතං හොති අයකාරෙ බ්‍යඤ්ජනෙ. ගන්තබ්බං, ජඞ්ඝා, බ්‍යඤ්ජනෙත්වෙව? ගමනං, අයකාරෙත්වෙව? ගම්‍යතෙ.

Phụ âm cuối `m` và `n` của căn được đổi thành niggahīta (`ṃ`) khi một phụ âm khác `y` theo sau. Ví dụ: Gantabbaṃ, jaṅghā. Tại sao nói 'khi một phụ âm (theo sau)'? (Để loại trừ trường hợp như:) Gamanaṃ. Tại sao nói 'khác `y`'? (Để loại trừ trường hợp như:) Gamyate.

97. න බ්‍රූස්සො.

97. Nguyên âm `ū` của (căn) `brū` không được đổi thành `o`.

බ්‍රූස්ස ඔ න හොති බ්‍යඤ්ජනෙ. බ්‍රූමි, බ්‍යඤ්ජනෙත්වෙව? අබ්‍රවි.

Nguyên âm `ū` của (căn) `brū` không được đổi thành `o` khi một phụ âm theo sau. Ví dụ: Brūmi. Tại sao nói 'khi một phụ âm (theo sau)'? (Để loại trừ trường hợp như:) Abravi.

98. කගා චජානං ඝානුබන්ධෙ.

98. Khi có tiếp vị ngữ với anubandha `gha`, (phụ âm cuối) `c` và `j` (của căn) lần lượt được đổi thành `k` và `g`.

ඝානුබන්ධෙ චකාරජකාරන්තානං ක්‍රියත්ථානං කගා හොන්ති යථාක්කමං. වාක්‍යං, භාග්‍යං.

Khi có tiếp vị ngữ với anubandha `gha`, phụ âm cuối `c` và `j` của căn lần lượt được đổi thành `k` và `g`. Ví dụ: Vākyaṃ, bhāgyaṃ.

99. හනස්ස ඝාතො ණානුබන්ධෙ.

99. (Căn) `han` được đổi thành `ghāta` khi có tiếp vị ngữ với anubandha `ṇa`.

හනස්ස ඝාතො හොති ණානුබන්ධෙ. ආඝාතො.

(Căn) `han` được đổi thành `ghāta` khi có tiếp vị ngữ với anubandha `ṇa`. Ví dụ: Āghāto.

100. ක්විම්හි ඝො පරිපච්ච-සමොහි.

100. Khi có tiếp vị ngữ `kvi`, (căn `han`) được đổi thành `gha` khi đi sau các tiếp đầu ngữ `pari`, `paṭi`, `saṃ`, và `o`.

පය්‍යාදීහි පරස්ස හනස්ස ඝො හොති ක්විම්හි. පලිඝො, පටිඝො, අඝං රස්සත්තං නිපාතනා, සඞ්ඝො, ඔඝො.

Căn `han` đi sau các (tiếp đầu ngữ) như `pari` được đổi thành `gha` khi có tiếp vị ngữ `kvi`. Ví dụ: Paligho, paṭigho. (Trong) `aghaṃ`, có sự rút ngắn nguyên âm do quy tắc đặc biệt. (Các ví dụ khác:) saṅgho, ogho.

101. පරස්ස ඝං සෙ.

101. Khi có (tiếp vị ngữ) `sa`, (phụ âm `h` của căn `han` được lặp lại) được đổi thành `gha`.

ද්විත්තෙ පරස්ස හනස්ස ඝං හොති සෙ. ජිඝංසා.

Trong sự lặp lại, (phụ âm `h` của) căn `han` thứ hai được đổi thành `gha` khi có (tiếp vị ngữ) `sa` theo sau. Ví dụ: Jighaṃsā.

102. ජිහරානං ගී.

102. (Các căn) `ji` và `har` được đổi thành `gī`.

ද්විත්තෙ පරෙසං ජිතරානං ගී හොති සෙ. විජිගීසා, ජිගීසා.

Khi có sự lặp lại, nguyên âm của các căn ji và tar theo sau được đổi thành trường âm ī khi có tiếp vĩ ngữ sa. Ví dụ: Vijigīsā, jigīsā.

103. ධාස්ස හො.

103. Căn dhā được đổi thành ha.

ද්විත්තෙ [Pg.197] පරස්ස ධාස්ස හ හොති. දහති.

Khi có sự lặp lại, căn dhā theo sau được đổi thành ha. Ví dụ: Dahati.

104. ණිම්හි දීඝො දුසස්ස.

104. Nguyên âm của căn dus được trường hóa khi có ṇi theo sau.

දුසස්ස දීඝො හොති ණිම්හි. දුසිතො. ණිම්හීති කිං? දුට්ඨො.

Nguyên âm của căn dus được trường hóa khi có ṇi theo sau. Ví dụ: Dūsito. Tại sao nói ‘khi có ṇi’? (Ví dụ cho trường hợp không có là) Duṭṭho.

105. ගුහිස්ස සරෙ.

105. (Nguyên âm) của căn guh (được trường hóa) khi có nguyên âm theo sau.

ගුහිස්ස දීඝො හොති සරෙ. නිගූහනං සරෙති කිං? ගුය්හං.

Nguyên âm của căn guh được trường hóa khi có nguyên âm theo sau. Ví dụ: Nigūhanaṃ. Tại sao nói ‘khi có nguyên âm theo sau’? (Ví dụ cho trường hợp không có là) Guyhaṃ.

106. මුහබහානඤ්ච තෙ කානුබන්ධෙ-ත්වෙ.

106. Và (nguyên âm) của các căn muh và bah (cũng được trường hóa) khi có (tiếp vĩ ngữ) bắt đầu bằng t có chỉ tố k theo sau, ngoại trừ tve.

මුහබහානං ගුහිස්ස ච දීඝො හොති තකාරාදො කානුබන්ධෙ ත්වානත්වාවජ්ජිතෙ, මූළ්හො, බාළ්හො, ගූළ්හො, තෙති කිං? මුය්හති, කානුබන්ධෙති-කිං? මුය්හිතබ්බං, අත්වෙති කිං? මුය්හිත්වාන, මුය්හිත්වා, ‘තෙ කානුබන්ධෙ-ත්වෙ’ති අයමධිකාරො යාව ‘‘සාසස්ස සිස්වෙ’’ති -117.

Nguyên âm của các căn muh, bah, và guh được trường hóa khi có tiếp vĩ ngữ có chỉ tố k và bắt đầu bằng takāra theo sau, ngoại trừ tvāna và tvā. Ví dụ: mūḷho, bāḷho, gūḷho. Tại sao nói ‘bắt đầu bằng t’? (Ví dụ) Muyhati. Tại sao nói ‘có chỉ tố k’? (Ví dụ) Muyhitabbaṃ. Tại sao nói ‘ngoại trừ tve’? (Ví dụ) Muyhitvāna, muyhitvā. Quyền hạn của đề mục ‘te kānubandhe-tve’ này kéo dài cho đến câu kinh ‘‘sāsassa sisve’’ti -117.

107. වහස්සුස්ස.

107. Của căn vah, (a) trở thành u.

වහස්ස උස්ස දීඝො හොති තෙ කානුබන්ධෙ ත්වානත්වාවජ්ජිතෙ. වුට්ඨො.

Của căn vah, u được trường hóa khi có (tiếp vĩ ngữ) có chỉ tố k bắt đầu bằng t theo sau, ngoại trừ tvāna và tvā. Ví dụ: Vuṭṭho.

108. ධාස්ස හි.

108. Căn dhā được đổi thành hi.

ධා=ධාරණෙතීමස්ස හි හොති තෙ කානුබන්ධෙ ත්වානත්වාවජ්ජිතෙ. නිහිතො, නිහිතවා.

Căn dhā có nghĩa là dhāraṇa (mang, giữ) này được đổi thành hi khi có (tiếp vĩ ngữ) có chỉ tố k bắt đầu bằng t theo sau, ngoại trừ tvāna và tvā. Ví dụ: Nihito, nihitavā.

109. ගමාදිරානං ලොපො-න්තස්ස.

109. Phụ âm cuối của các căn gam v.v... bị xóa bỏ.

ගමාදීනං [Pg.198] රකාරන්තානං ච අන්තස්ස ලොපො හොති තෙ කානුබන්ධෙ ත්වානත්වාවජ්ජිතෙ. ගතො, ඛතො, හතො, මතො, තතො, සඤ්ඤතො, රතො, කතො, තෙත්වෙව? ගම්‍යතෙ, කානුබන්ධෙත්වෙව? ගන්තබ්බං, අත්වෙත්වෙව? ගන්ත්වාන, ගන්ත්වා.

Phụ âm cuối của các căn gam v.v... và của các căn tận cùng bằng rakāra bị xóa bỏ khi có (tiếp vĩ ngữ) có chỉ tố k bắt đầu bằng t theo sau, ngoại trừ tvāna và tvā. Ví dụ: Gato, khato, hato, mato, tato, saññato, rato, kato. Vẫn là ‘bắt đầu bằng t’? (Ví dụ) Gamyate. Vẫn là ‘có chỉ tố k’? (Ví dụ) Gantabbaṃ. Vẫn là ‘ngoại trừ tve’? (Ví dụ) Gantvāna, gantvā.

110. වචාදීනං වස්සුට වා.

110. Đối với các căn vac v.v..., v được đổi thành uṭa một cách tùy chọn.

වචාදීනං වස්ස වා උට හොති කානුබන්ධෙ-ත්වෙ. උත්තං, වුත්තං, උට්ඨං, වුට්ඨං, ‘අත්වෙත්වෙව? වත්වාන, වත්වා.

Đối với các căn vac v.v..., v được đổi thành uṭa một cách tùy chọn khi có (tiếp vĩ ngữ) có chỉ tố k bắt đầu bằng t theo sau, ngoại trừ tve. Ví dụ: Uttaṃ, vuttaṃ, uṭṭhaṃ, vuṭṭhaṃ. Vẫn là ‘ngoại trừ tve’? (Ví dụ) Vatvāna, vatvā.

111. අස්සු.

111. (Nguyên âm a) được đổi thành u.

වචාදීනමස්ස උ හොති කානුබන්ධෙ-ස්වෙ. වුත්තං, වුට්ඨං.

Nguyên âm a của các căn vac v.v... được đổi thành u khi có (tiếp vĩ ngữ) có chỉ tố k bắt đầu bằng t theo sau, ngoại trừ tve. Ví dụ: Vuttaṃ, vuṭṭhaṃ.

112. වද්ධස්ස වා.

112. Đối với căn vaddh, (a được đổi thành u) một cách tùy chọn.

වද්ධස්ස අස්ස වා උ හොති කානුබන්ධෙ ත්වෙ. වුද්ධො. වද්ධො. අත්වෙත්වෙව? වද්ධිත්වාන, වද්ධිත්වා, කථං ‘වුත්තී’ති? ‘‘වුත්තීමත්තෙ’’ති 3-69. නිපාතනා, ‘වත්තී’ති හොතෙව යථාලක්ඛණං.

Nguyên âm a của căn vaddh được đổi thành u một cách tùy chọn khi có (tiếp vĩ ngữ) có chỉ tố k bắt đầu bằng t theo sau, ngoại trừ tve. Ví dụ: Vuddho. Vaddho. Vẫn là ‘ngoại trừ tve’? (Ví dụ) Vaddhitvāna, vaddhitvā. Làm thế nào có dạng ‘vuttī’? (Đó là do) sự hình thành bất quy tắc trong câu kinh ‘‘Vuttīmatte’’ti 3-69, còn dạng ‘vattī’ thì được hình thành theo quy tắc.

113. යජස්ස යස්ස ටියී.

113. Đối với y của căn yaj, (có sự thay thế là) ṭiyī.

යජස්ස [Pg.199] යස්ස ටියී හොන්ති කානුබන්ධෙ-ත්වෙ. ඉට්ඨං, යිට්ඨං, අත්වෙත්වෙව? යජිත්වාන, යජිත්වා.

Đối với y của căn yaj, có sự thay thế là ṭiyī khi có (tiếp vĩ ngữ) có chỉ tố k bắt đầu bằng t theo sau, ngoại trừ tve. Ví dụ: Iṭṭhaṃ, yiṭṭhaṃ. Vẫn là ‘ngoại trừ tve’? (Ví dụ) Yajitvāna, yajitvā.

114. ඨාස්සි.

114. Căn ṭhā được đổi thành i.

ඨාස්සි හොති කානුබන්ධෙ-ත්වෙ. ඨිතො, අත්වෙත්වෙව? ඨත්වාන, ඨත්වා.

Căn ṭhā được đổi thành i khi có (tiếp vĩ ngữ) có chỉ tố k bắt đầu bằng t theo sau, ngoại trừ tve. Ví dụ: Ṭhito. Vẫn là ‘ngoại trừ tve’? (Ví dụ) Ṭhatvāna, ṭhatvā.

115. ගාපානමී.

115. Các căn gā và pā được đổi thành ī.

ගාපානමී හොති කානබන්ධෙ-ත්වෙ. ගීතං, පීතං, අත්වෙත්වෙව? ගායිත්වා නිච්චං යාගමො, පාස්ස තු පීත්වාති බහුලාධිකාරා.

Các căn gā và pā được đổi thành ī khi có (tiếp vĩ ngữ) có chỉ tố k bắt đầu bằng t theo sau, ngoại trừ tve. Ví dụ: Gītaṃ, pītaṃ. Vẫn là ‘ngoại trừ tve’? Đối với Gāyitvā, luôn có sự thêm vào của y; còn đối với pā, dạng pītvā là do quyền hạn của quy tắc bahula (bất thường).

116. ජනිස්සා.

116. Căn jan được đổi thành ā.

ජනිස්ස ආ හොති කානුබන්ධෙ-ත්වෙ. ජාතො. අත්වෙත්වෙව? ජනිත්වා.

Căn jan được đổi thành ā khi có (tiếp vĩ ngữ) có chỉ tố k bắt đầu bằng t theo sau, ngoại trừ tve. Ví dụ: Jāto. Vẫn là ‘ngoại trừ tve’? (Ví dụ) Janitvā.

117. සාසස්ස සිස වා.

117. Căn sās được đổi thành sis một cách tùy chọn.

සාසස්ස සිස වා හොති කානුබන්ධෙ-ත්වෙ. සිට්ඨං, සත්ථං, සිස්සො, සාසියො අත්වෙත්වෙව? අනුසාසිත්වාන.

Căn sās được tùy chọn biến đổi thành sisa khi có tiếp vị ngữ tve có dị biệt tướng ka. Ví dụ: siṭṭhaṃ, satthaṃ, sisso, sāsiyo. Còn trong trường hợp atve thì sao? Ví dụ: anusāsitvāna.

118. කරස්සා තවෙ.

118. Căn kar được biến đổi thành ā khi có tiếp vị ngữ tave.

කරස්ස ආ හොති තවෙ. කාතවෙ.

Nguyên âm của căn kar được biến đổi thành ā khi có tiếp vị ngữ tave. Ví dụ: kātave.

119. තුංතුනතබ්බෙසු වා.

119. Hoặc tùy chọn khi có các tiếp vị ngữ tuṃ, tuna, tabba.

තුමාදීසු වා කරස්සා හොති. කාතුං කත්තුං, කාතුන කත්තුන, කාතබ්බං කත්තබ්බං.

Nguyên âm của căn kar được tùy chọn biến đổi thành ā khi có các tiếp vị ngữ tuṃ v.v... Ví dụ: kātuṃ kattuṃ, kātuna kattuna, kātabbaṃ kattabbaṃ.

120. ඤාස්ස නෙ ජා.

120. Căn ñā được biến đổi thành jā khi có tiếp vị ngữ na.

ඤාධාතුස්ස [Pg.200] ජා හොති නකාරෙ. ජානිතුං, ජානන්තො, නෙති කිං? ඤාතො.

Căn ñā được biến đổi thành jā khi có phụ âm na theo sau. Ví dụ: jānituṃ, jānanto. Tại sao nói 'khi có na'? Ví dụ: ñāto.

121. සකාපානං කුකකූ ණෙ.

121. Đối với các căn sak và āp, có các gia tố kuka và kū khi có ṇa theo sau.

සකආපානං කුකකුඉච්චෙතෙ ආගමා හොන්ති ණකාරෙ. සක්කුණන්තො, පාපුණන්තො, සක්කුණොති, පාපුණොති, ණෙති කිං? සක්කොති, පාපෙති.

Đối với các căn sak và āp, có các gia tố kuka và ku khi có ṇa theo sau. Ví dụ: sakkuṇanto, pāpuṇanto, sakkuṇoti, pāpuṇoti. Tại sao nói 'khi có ṇa'? Ví dụ: sakkoti, pāpeti.

122. නිතො චිස්ස ඡො.

122. Sau ni, ci được biến đổi thành cha.

නිස්මා පරස්ස චිස්ස ඡො හොති. නිච්ඡයො.

Sau ni, căn ci được biến đổi thành cha. Ví dụ: nicchayo.

123. ජරසදානමීම වා.

123. Đối với jara và sad, có sự biến đổi thành īma một cách tùy chọn.

ජරසදානමන්තසරා පරො ඊම හොති විභාසා. ජීරණං, ජීරති, ජීරාපෙති, නිසීදිතබ්බං, නිසීදනං, නිසීදිතුං, නිසීදති, වාති කිං? ජරා, නිසජ්ජා, ‘ඊම වා’ති යොගවිභාගා අඤ්ඤෙසම්පි, අහීරථ, සංයොගාදි ලොපොත්ථස්ස.

Nguyên âm cuối của jara và sad được tùy chọn biến đổi thành īma. Ví dụ: jīraṇaṃ, jīrati, jīrāpeti, nisīditabbaṃ, nisīdanaṃ, nisīdituṃ, nisīdati. Tại sao nói 'tùy chọn'? Ví dụ: jarā, nisajjā. Bằng cách tách quy tắc ‘īma vā’, nó cũng được áp dụng cho các trường hợp khác, ví dụ: ahīratha. Có sự lược bỏ phụ âm đầu của cụm phụ âm đối với ttha.

124. දිසස්ස පස්ස දස්ස දස ද දක්ඛා.

124. Căn dis được biến đổi thành passa, dassa, dasa, da, và dakkha.

දිසස්ස පස්සාදයො හොන්ති විභාසා. විපස්සනා, විපස්සිතුං, විපස්සති, සුදස්සී, පියදස්සී, ධම්මදස්සී, සුදස්සං, දස්සනං, දස්සෙති, දට්ඨබ්බං. දට්ඨා, දට්ඨුං, දුද්දසො, අද්දස, අද්දා, අද්දං, අද්දක්ඛි, දක්ඛිස්සති, වාත්වෙව? දිස්සන්ති බාලා.

Căn dis được tùy chọn biến đổi thành passa v.v... Ví dụ: vipassanā, vipassituṃ, vipassati, sudassī, piyadassī, dhammadassī, sudassaṃ, dassanaṃ, dasseti, daṭṭhabbaṃ. Daṭṭhā, daṭṭhuṃ, duddaso, addasa, addā, addaṃ, addakkhi, dakkhissati. Tại sao nói 'tùy chọn'? Ví dụ: dissanti bālā.

125. සමානා රො රීරික්ඛකෙසු.

125. Sau samāna, ra được biến đổi khi có các tiếp vị ngữ rī, rikkha, ka.

සමානසද්දතො [Pg.201] පරස්ස දිසස්ස ර හොති වා රීවික්ඛකෙසු. සරී, සදී, සරික්ඛො, සදික්ඛො, සරිසො, සදිසො.

Sau từ samāna, (phụ âm đầu của) dis được tùy chọn biến đổi thành ra khi có các tiếp vị ngữ rī, ikkha, ka theo sau. Ví dụ: sarī, sadī, sarikkho, sadikkho, sariso, sadiso.

126. දහස්ස දස්ස ඩො.

126. Phụ âm da của căn dah được biến đổi thành ḍa.

දහස්ස දස්ස ඩො හොති වා. ඩාහො, දාහො, ඩහති, දහති.

Phụ âm da của căn dah được tùy chọn biến đổi thành ḍa. Ví dụ: ḍāho, dāho, ḍahati, dahati.

127. අනඝණ ස්වාපරීහි ළො.

127. Sau ā và pari, (phụ âm da của dah) được biến đổi thành ḷa, ngoại trừ trong trường hợp aghaṇa.

ආපරීහි පරස්ස දහස්ස දස්ස ළො හොති අනඝණසු. ආළහනං, පරිළාහො.

Sau ā và pari, phụ âm da của căn dah được biến đổi thành ḷa, ngoại trừ trong trường hợp aghaṇa. Ví dụ: āḷahanaṃ, pariḷāho.

128. අත්‍යාදින්තෙස්වත්ථිස්ස භූ.

128. Căn as (atthi) được biến đổi thành bhū khi có các tiếp vị ngữ không kết thúc bằng ti v.v...

ත්‍යාදින්තවජ්ජිතෙසු පච්චයෙසු ‘අස=භුවි’ඉච්චස්ස භූ හොති. භවිතබ්බං. ආදෙසවිධානමසස්සාප්පයොගත්ථමෙතස්මිං විසයෙ, එතෙන කත්ථචි කස්සචි ධාතුස්ස අප්පයොගාපි ඤාපිතො හොති. අත්‍යාදින්තෙසූති කිං? අත්ථි, සන්තො, අත්ථිස්සාති කිං? අස්සතිස්ස මා හොතු.

Đối với các tiếp vị ngữ không phải là các tiếp vị ngữ kết thúc bằng ti v.v..., căn ‘as=bhuvi’ được biến đổi thành bhū. Ví dụ: bhavitabbaṃ. Việc quy định sự biến đổi này là để cho biết không sử dụng căn as trong phạm vi này; qua đó, cũng cho thấy rằng đôi khi một căn nào đó không được sử dụng. Tại sao nói 'không phải các tiếp vị ngữ kết thúc bằng ti v.v...'? Ví dụ: atthi, santo. Tại sao nói 'của atthi'? Để quy tắc này không áp dụng cho căn as (nghĩa là 'ăn').

129. අආස්සාආදීසු.

129. Khi có a, ā, ssā v.v... đi trước.

අආදො, ආආදො, ස්සාදො ච අත්ථිස්ස භූ හොති. බභූව, අභවා, අභවිස්සා, භවිස්සති.

Khi có a, ā, ssā v.v... đi trước, căn as (atthi) cũng được biến đổi thành bhū. Ví dụ: babhūva, abhavā, abhavissā, bhavissati.

130. න්තමානන්තියියුංස්වාදිලොපො. න්තාදිසූත්ථිස්සාදිලොපො හොති. සන්තො, සමානො, සන්ති, සන්තු, සියා, සියුං, එතෙස්වීති කිං? අත්ථි.

130. Sự lược bỏ phụ âm đầu khi có nta, māna, nti, yi, yuṃ. Khi có nta v.v... theo sau, phụ âm đầu của as (atthi) bị lược bỏ. Ví dụ: santo, samāno, santi, santu, siyā, siyuṃ. Tại sao nói 'khi có những tiếp vị ngữ này'? Ví dụ: atthi.

131. පාදිතො ඨාස්ස වා ඨහො ක්වචි.

131. Sau pa v.v..., căn ṭhā đôi khi được tùy chọn biến đổi thành ṭhaha.

පාදීහි [Pg.202] කිරියාවිසෙසජොතකෙහි සද්දෙහි පරස්ස ඨාස්ස ක්වචි ඨහො වා හොති. සණ්ඨහන්තො සන්තිට්ඨන්තො. සණ්ඨහති, සන්තිට්ඨති. ප පරා අප සං අනු අව ඔ නි දු වි අධි අපි අතිසු උ අභි පති පරි උප ආ පාදී. ක්වචීති කිං? සණ්ඨිති.

Sau các từ pa v.v... là những từ chỉ ý nghĩa đặc biệt của động từ, căn ṭhā đôi khi được tùy chọn biến đổi thành ṭhaha. Ví dụ: saṇṭhahanto, santiṭṭhanto. Saṇṭhahati, santiṭṭhati. Các từ pa v.v... là: pa, parā, apa, saṃ, anu, ava, o, ni, du, vi, adhi, api, atisu, u, abhi, pati, pari, upa, ā. Tại sao nói 'đôi khi'? Ví dụ: saṇṭhiti.

132. දාස්සියඞ.

132. Căn dā được biến đổi thành iyaṅa.

පාදිතො පරස්ස දාස්ස ඉයඞ හොති ක්වචි. අනාදියිත්වා, සමාදියති, ක්වචිත්වෙව? ආදාය.

Sau pa v.v..., căn dā đôi khi được biến đổi thành iyaṅa. Ví dụ: anādiyitvā, samādiyati. Tại sao nói 'đôi khi'? Ví dụ: ādāya.

133. කරොතිස්ස ඛො.

133. Kha của kar.

පාදිතො පරස්ස කරස්ස ක්වචි ඛ හොති. සඞ්ඛාරො, සඞ්ඛරීයති, කරස්සාති අවත්වා කරොතිස්සාති වචනං තිම්හි ච විකරණුප්පත්තිඤාපෙතුං.

Sau một tiếp đầu ngữ, kha đôi khi được thay thế cho (căn) kar. Ví dụ: saṅkhāro, saṅkharīyati. Thay vì nói karassa, từ karotissa được dùng để chỉ sự phát sinh của vĩ tố biến cách ngay cả trong thì hiện tại (ti).

134. පුරාස්මා.

134. Sau purā.

පුරා ඉච්චස්මා නිපාතා පරස්ස කරස්ස ඛ හොති. පුරක්ඛත්වා, පුරෙක්ඛාරො-එත්තං තදමිනාදිපාඨා.

Sau bất biến từ purā, kha được thay thế cho (căn) kar. Ví dụ: purakkhatvā, purekkhāro.

135. නිතො කමස්ස.

135. Sau ni, của (căn) kam.

නිස්මා පරස්ස කමස්ස ක්වචි ඛ හොති, නික්ඛමති, ක්වචිත්වෙව? නික්කමො.

Sau ni, kha đôi khi được thay thế cho (căn) kam. Ví dụ: nikkhamati. Tại sao nói 'đôi khi'? (Bởi vì có trường hợp) nikkamo.

136. යුවණ්ණානමියඞුවඞ සරෙ.

136. Iya và uva của i-vowel và u-vowel khi nguyên âm theo sau.

ඉවණ්ණුවණ්ණත්තානං ක්‍රියත්ථානමියඞුවඞ හොති සරෙ ක්වචි. වෙදියති, බ්‍රුවන්ති, සරෙති කිං? නිවෙදෙති, බ්‍රූති, ක්වචිත්වෙව? ජයති, භවති.

Đối với các căn động từ tận cùng bằng i-vowel và u-vowel, iya và uva đôi khi được thay thế khi một nguyên âm theo sau. Ví dụ: vediyati, bruvanti. Tại sao nói 'khi một nguyên âm theo sau'? (Để loại trừ) nivedeti, brūti. Tại sao nói 'đôi khi'? (Bởi vì có trường hợp) jayati, bhavati.

137. අඤ්ඤාදිස්සාස්සී ක්‍යෙ.

137. Ī của ā trong (căn) ññā v.v. khi kya theo sau.

ඤාදිතො-ඤ්ඤස්ස [Pg.203] ආකාරන්තස්ස ක්‍රියත්ථස්ස ඊ හොති ක්‍යෙ. දීයති, අඤ්ඤාදිස්සාති කිං? ඤායති, තායතිං.

Đối với các căn động từ như ññā tận cùng bằng ā, ī được thay thế khi kya theo sau. Ví dụ: dīyati. Tại sao nói 'như ññā'? (Để loại trừ) ñāyati, tāyatiṃ.

138. තනස්සා වා.

138. Ā của tan một cách tùy chọn.

තනස්ස ආ හොති වා ක්‍යෙ. තායතෙ, තඤ්ඤතෙ.

Đối với (căn) tan, ā được thay thế một cách tùy chọn khi kya theo sau. Ví dụ: tāyate, taññate.

139. දීඝො සරස්ස.

139. Sự trường hóa của nguyên âm.

සරන්තස්ස ක්‍රියත්ථස්ස දීඝො හොති ක්‍යෙ, චීයතෙ, සූයතෙ.

Đối với căn động từ tận cùng bằng một nguyên âm, sự trường hóa xảy ra khi kya theo sau. Ví dụ: cīyate, sūyate.

140. සානන්තරස්ස තස්ස ඨො.

140. Ṭha của ta ngay sau sa.

සකාරන්තතො ක්‍රියත්ථා පරස්සා-නන්තරස්ස තකාරස්ස ඨ හොති. තුට්ඨො, තුට්ඨවා, තුට්ඨබ්බං, තුට්ඨි, අනන්තරස්සාති කිං? තුස්සිත්වා.

Đối với mẫu tự ta ngay sau một căn động từ tận cùng bằng sa, ṭha được thay thế. Ví dụ: tuṭṭho, tuṭṭhavā, tuṭṭhabbaṃ, tuṭṭhi. Tại sao nói 'ngay sau'? (Để loại trừ) tussitvā.

141. කසස්සිම ච වා.

141. Của kas, và ima một cách tùy chọn.

කසස්මා පරස්සානන්තරස්ස තස්ස ඨ හොති කසස්ස වා ඉම ච. කිට්ඨං, කට්ඨං, අනන්තරස්සාත්වෙව? කසිතබ්බං.

Sau (căn) kas, ta ngay sau nó được đổi thành ṭha, và nguyên âm của kas cũng tùy chọn đổi thành i. Ví dụ: kiṭṭhaṃ, kaṭṭhaṃ. Tại sao nói 'ngay sau'? (Để loại trừ) kasitabbaṃ.

142. ධස්තොත්‍රස්තා.

142. Dhasta, otrasta.

එතෙ සද්දා නිපච්චන්තෙ.

Những từ này được hình thành một cách bất quy tắc.

143. පුච්ඡාදිතො.

143. Sau pucch v.v.

පුච්ඡාදීහි [Pg.204] ක්‍රියත්ථෙහි පරස්සානන්තරස්ස තකාරස්ස ඨ හොති. පුට්ඨො, භට්ඨො, යිට්ඨො, අනන්තරස්සාත්වෙව? පුච්ඡිත්වා.

Sau các căn động từ như pucch v.v., ṭha được thay thế cho ta ngay sau nó. Ví dụ: puṭṭho, bhaṭṭho, yiṭṭho. Tại sao nói 'ngay sau'? (Để loại trừ) pucchitvā.

144. සාස වස සංස සසා ථො.

144. Tha sau sās, vas, saṃs, sas.

එතෙහි පරස්සානන්තරස්ස තස්ස ථ හොති, සත්ථං, වත්ථං, පසත්ථං, සත්ථං. කථමනුසිට්ඨො (වුට්ඨො) ති? ‘තථනරානං ටට්ඨණලා’ 1-52 ති ට්ඨො, අනන්තරස්සාත්වෙව? සාසිතුං.

Sau những (căn) này, tha được thay thế cho ta ngay sau nó. Ví dụ: satthaṃ, vatthaṃ, pasatthaṃ, satthaṃ. Làm thế nào có (dạng) anusiṭṭho (vuṭṭho)? Ṭṭha là do (quy tắc) ‘Tathanarānaṃ ṭaṭṭhaṇalā’ 1-52. Tại sao nói 'ngay sau'? (Để loại trừ) sāsituṃ.

145. ධො ධහභෙහි.

145. Dha sau dh, h, bh.

ධකාරහකාරභකාරන්තෙහි ක්‍රියත්ථෙහි පරස්සානන්තරස්ස තස්ස ධ හොති. වුද්ධො, දුද්ධං, ලද්ධං.

Sau các căn động từ tận cùng bằng dh, h, và bh, dha được thay thế cho ta ngay sau nó. Ví dụ: vuddho, duddhaṃ, laddhaṃ.

146. දහා ඪො.

146. Ḍha sau dah.

දහා පරස්සානන්තරස්ස තස්ස ඪ හොති. දඩ්ඪො.

Sau (căn) dah, ḍha được thay thế cho ta ngay sau nó. Ví dụ: daḍḍho.

147. බහස්සුම ච.

147. Và uma của bah.

බහා පරස්සානන්තරස්ස තස්ස ඪො හොති, බහස්සුම ච ඪසන්නියොගෙන. බුඩ්ඪො.

Sau (căn) bah, ḍha được thay thế cho ta ngay sau nó, và uma (tức là u) được thay thế cho (nguyên âm của) bah đồng thời với sự thay thế ḍha. Ví dụ: buḍḍho.

148. රුහාදීහි හො ළ ච.

148. Sau các (căn) ruhādi, h cũng được đổi thành ḷa.

රහාදීහි පරස්සානන්තරස්ස තස්ස හ හොති ළො චාන්තස්ස. ආරුළ්හො, ගූළ්හො, වූළ්හො, බාළ්හො, (ඔගාළ්හො), අනන්තරස්සාත්වෙව? ආරොහිතුං.

Sau các (căn) như rah, v.v..., ta đứng ngay sau được đổi thành ha, và (phụ âm) cuối (của căn) được đổi thành ḷa. Ví dụ: Āruḷho, gūḷho, vūḷho, bāḷho, (ogāḷho). Tại sao nói 'đứng ngay sau'? Ví dụ: Ārohituṃ.

149. මුහා වා.

149. Sau (căn) muh, (sự biến đổi) là tùy chọn.

මුහා [Pg.205] පරස්සානන්තරස්ස තස්ස හ හොති වා ළො චාන්තස්ස හසන්නියොගෙන. මූළ්හො, මුද්ධො.

Sau (căn) muh, ta đứng ngay sau được tùy chọn đổi thành ha, và đồng thời (phụ âm) cuối (của căn) được đổi thành ḷa. Ví dụ: Mūḷho, muddho.

150. භිදාදිතො නො ක්තක්තවන්තූනං.

150. Sau các (căn) bhidādi, (phụ âm ta của) kta và ktavantu được đổi thành na.

භිදාදිතො පරෙසං ක්තක්තවන්තූනං තස්ස නො හොති. භින්නො භින්නවා, ඡින්නො ඡින්නවා, ඡන්නො ඡන්නවා, ඡින්නො ඛින්නවා, උප්පන්නො උප්පන්නවා, සින්නො, සින්නවා, සන්නො සන්නවා, පීනො පීනවා, සූනො සූනවා, දීනො දීනවා, ඩීනො ඩීනවා, ලීනො ලීනවා, ලූනො ලූනවා, ක්තක්තවන්තූනන්ති කිං? භිත්ති, ඡිත්ති, භෙත්තුං, ඡෙත්තුං.

Sau các (căn) bhidādi, ta của (hậu tố) kta và ktavantu được đổi thành na. Ví dụ: Bhinno bhinnavā, chinno chinnavā, channo channavā, chinno khinnavā, uppanno uppannavā, sinno, sinnavā, sanno sannavā, pīno pīnavā, sūno sūnavā, dīno dīnavā, ḍīno ḍīnavā, līno līnavā, lūno lūnavā. Tại sao nói 'của kta và ktavantu'? Ví dụ: Bhitti, chitti, bhettuṃ, chettuṃ.

151. දාත්වින්නො.

151. Sau (căn) dā, (ta) được đổi thành inna.

දාතො පරෙසං ක්තක්තවන්තූනං තස්ස ඉන්නො හොති. දින්නො, දින්නවා.

Sau (căn) dā, ta của (hậu tố) kta và ktavantu được đổi thành inna. Ví dụ: Dinno, dinnavā.

152. කිරාදීහි ණො.

152. Sau các (căn) kirādi, (ta) được đổi thành ṇa.

කිරාදීහි පරෙසං ක්තක්තවන්තූනං තස්සානන්තරස්ස ණ හොති, කිණ්ණො කිණ්ණවා, පුණ්ණො පුණ්ණවා, ඛීණො ඛීණවා.

Sau các (căn) kirādi, ta đứng ngay sau của (hậu tố) kta và ktavantu được đổi thành ṇa. Ví dụ: kiṇṇo kiṇṇavā, puṇṇo puṇṇavā, khīṇo khīṇavā.

153. තරාදීහි රිණ්ණො.

153. Sau các (căn) tarādi, (ta) được đổi thành riṇṇa.

තරාදීහි පරෙසං ක්තක්තවන්තූනං තස්ස රිණ්ණො හොති. තිණ්ණො තිණ්ණවා, ජිණ්ණො ජිණ්ණවා, චිණ්ණො චිණ්ණවා.

Sau các (căn) tarādi, ta của (hậu tố) kta và ktavantu được đổi thành riṇṇa. Ví dụ: Tiṇṇo tiṇṇavā, jiṇṇo jiṇṇavā, ciṇṇo ciṇṇavā.

154. ගො සන්ජාදීහි.

154. Sau các (căn) sanjādi, (ta) được đổi thành ga.

භන්ජාදීහි පරෙසං ක්තක්තවන්තූනං තස්සානන්තරස්ස ග හොති. භග්ගො භග්ගවා, ලග්ගො ලග්ගවා, නිමුග්ගො නිමුග්ගවා, සංවිග්ගො සංවිග්ගවා.

Sau các (căn) bhanjādi, ta đứng ngay sau của (hậu tố) kta và ktavantu được đổi thành ga. Ví dụ: Bhaggo bhaggavā, laggo laggavā, nimuggo nimuggavā, saṃviggo saṃviggavā.

155. සුසා ඛො.

155. Sau (căn) sus, (ta) được đổi thành kha.

සුසා [Pg.206] පරෙසං ක්තක්තවන්තූනං තස්ස ඛො හොති. සුක්ඛො සුක්ඛවා.

Sau (căn) sus, ta của (hậu tố) kta và ktavantu được đổi thành kha. Ví dụ: Sukkho sukkhavā.

156. පචා කො.

156. Sau (căn) pac, (ta) được đổi thành ka.

පචා පරෙසං ක්තක්තවන්තූනං තස්ස කො හොති. පක්කො පක්කවා.

Sau (căn) pac, ta của (hậu tố) kta và ktavantu được đổi thành ka. Ví dụ: Pakko pakkavā.

157. මුචා වා.

157. Sau (căn) muc, (sự biến đổi) là tùy chọn.

මුචා පරෙසං ක්තක්තවන්තූනං තස්ස කො වා හොති. මුක්කො මුත්තො, මුක්කවා මුත්තවා. ‘සක්කො’ති ණ්වාදීසු සිද්ධං, ක්තක්තවන්තූසු සත්තො, සත්තාවාත්වෙව හොති.

Sau (căn) muc, ta của (hậu tố) kta và ktavantu được tùy chọn đổi thành ka. Ví dụ: Mukko mutto, mukkavā muttavā. (Dạng) ‘Sakko’ được hình thành bởi (các quy tắc cho hậu tố) ṇvādi; với (hậu tố) kta và ktavantu thì chỉ thành satto, sattavā.

158. ලොපො වඩ්ඪා ක්තිස්ස.

158. Sau (căn) vaḍḍh, (ta của hậu tố) kti bị xóa bỏ.

වඩ්ඪා පරස්ස ක්තිස්ස තස්ස ලොපො හොති. වඩ්ඪි.

Sau (căn) vaḍḍh, ta của (hậu tố) kti theo sau bị xóa bỏ. Ví dụ: Vaḍḍhi.

159. ක්විස්ස.

159. (Xóa bỏ) (hậu tố) kvi.

ක්‍රියත්ථා පරස්ස ක්විස්ස ලොපො හොති, අභිභූ.

Sau một căn, (hậu tố) kvi theo sau bị xóa bỏ. Ví dụ: abhibhū.

160. ණිණාපීනං තෙසු.

160. (Xóa bỏ) các (hậu tố) ṇi, ṇā, pī khi chúng (tức các hậu tố cùng loại) theo sau.

ණිණාපීනං ලොපො හොති තෙසු ණිණාපීසු. කාරෙන්තං පයොජයති කාරෙති කාරාපයති.

Các (hậu tố) ṇi, ṇā, pī bị xóa bỏ khi các (hậu tố) ṇi, ṇā, pī theo sau. Ví dụ: Kārentaṃ payojayati (nghĩa là) kāreti kārāpayati.

161. ක්වචි විකරණානං.

161. Đôi khi (xóa bỏ) các dấu hiệu chia động từ (vikaraṇa).

විකරණානං ක්වචි ලොපො හොති. උදපාදි, හන්ති.

Đôi khi các dấu hiệu chia động từ (vikaraṇa) bị xóa bỏ. Ví dụ: Udapādi, hanti.

162. මානස්ස මස්ස.

162. (Xóa bỏ) ma của (hậu tố) māna.

ක්‍රියත්ථා [Pg.207] පරස්ස මානස්ස මකාරස්ස ලොපො හොති ක්වචි. කරාණො, ක්වචීති කිං? කුරුමානො.

Sau một căn, phụ âm ma của (hậu tố) māna theo sau đôi khi bị xóa bỏ. Ví dụ: Karāṇo. Tại sao nói 'đôi khi'? Ví dụ: Kurumāno.

163. ඌලස්සෙ.

163. Ūlasse.

ඤිලානමෙ හොති ක්වචි. ගහෙත්වා, අදෙන්ති, ක්වචිත්වෙව? වපිත්වා.

Đôi khi có ñilāname. (Ví dụ:) Gahetvā, adenti, chỉ đôi khi thôi sao? (Ví dụ:) Vapitvā.

164. ප්‍යො වා ත්වාස්ස සමාසෙ.

164. Trong hợp thể, đôi khi pyo thay thế cho tvā.

ත්වාස්ස වා ප්‍යො හොති සමාසෙ. පකාරො ‘‘ප්‍යෙ සිස්සා’’ ති 5-88 විසෙසනත්ථො. අභිභූය, අභිභවිත්වා, සමාසෙති කිං? පත්වා, ක්වචාසමාසෙපි බහුලාධිකාරා ‘ලතං දන්තෙහි ඡින්දිය’.

Đôi khi pyo thay thế cho tvā trong hợp thể. Chữ p là để phân biệt, như trong quy tắc 5-88 “pye sissā”. (Ví dụ:) abhibhūya, (nghĩa là) abhibhavitvā. Tại sao nói ‘trong hợp thể’? (Ví dụ:) Patvā. Đôi khi cũng có trong trường hợp không phải hợp thể, do quyền hạn của quy tắc bahula (đa dạng), (như trong câu) ‘lataṃ dantehi chindiya’.

165. තුංයානා.

165. Tuṃyānā.

ක්ත්වාස්ස වා තුංයානා හොන්ති සමාසෙ ක්වච්චි. අභිහට්ඨුං අභිහරිත්වා, අනුමොදියාන අනුමොදිත්වා, අසමාසෙපි බහුලාධි කාරා, දට්ඨුං දිස්වා, එසමප්පවිසයතාඤාපනත්ථො යොගවිභාගො.

Đôi khi trong hợp thể, các tiếp vị ngữ tuṃ, ya, āna tùy chọn thay thế cho ktvā. (Ví dụ:) Abhihaṭṭhuṃ (thay cho) abhiharitvā, anumodiyāna (thay cho) anumoditvā. Cũng có trong trường hợp không phải hợp thể do quyền hạn của quy tắc bahula, (ví dụ:) daṭṭhuṃ (thay cho) disvā. Việc tách quy tắc này ra là để chỉ ra phạm vi áp dụng hạn chế của chúng.

166. හනා රච්චො.

166. Sau han là racco.

හනස්මා පරස්ස ක්ත්වාස්ස රච්චො වා හොති සමාසෙ. ආහච්ච, ආහනිත්වා.

Sau căn han, đôi khi racco thay thế cho ktvā trong hợp thể. (Ví dụ:) Āhacca, (nghĩa là) āhanitvā.

167. සාසාධිකරා චචරිච්චා.

167. Sau sā, a-sā, adhi-kara là cacca, ricca.

සාසාධීහි පරා කරා පරස්ස ක්ත්වස්ස චචරිච්චා හොන්ති යථාක්කමං. සක්කච්ච සක්කරිත්වා, අසක්කච්ච අසක්කරිත්වා, අධිකිච්ච අධිකරිත්වා.

Sau các tiền tố sā, a-sā, adhi đi trước căn karā, tiếp vị ngữ ktvā được thay thế lần lượt bằng cacca và ricca. (Ví dụ:) Sakkacca (thay cho) sakkaritvā, asakkacca (thay cho) asakkaritvā, adhikicca (thay cho) adhikaritvā.

168. ඉතො ච්චො.

168. Sau i là cco.

ඉඉච්චස්මා [Pg.208] පරස්ස ක්ත්වාස්ස ච්චො වා හොති. අධිච්ච අධීයිත්වා, සමෙච්ච සමෙත්වා.

Sau căn i, đôi khi cco thay thế cho ktvā. (Ví dụ:) Adhicca (thay cho) adhīyitvā, samecca (thay cho) sametvā.

169. දිසා වානවා ස ච.

169. Sau dis là vāna, vā, và dis thành sa.

දිසතො ක්ත්වාස්ස වානවා හොන්ති වා දිසස්ස ච ස කාරො තංසන්නියොගෙන. සස්ස සවිධානං පරරූපබාධනත්ථං. දිස්වාන, දිස්වා පස්සිත්වා, කථං ‘නාදට්ඨා පරතො දොස’න්ති? ඤාපකා ත්වාස්ස වලොපො, එවං ‘ලද්ධා ධන’න්ති ආදීසු.

Sau dis, đôi khi vāna và vā thay thế cho ktvā, và đồng thời dis được đổi thành sa. Việc quy định sa cho dis là để ngăn chặn dạng thức sau. (Ví dụ:) Disvāna, disvā (nghĩa là) passitvā. Vậy (giải thích) câu ‘nādaṭṭhā parato dosaṃ’ như thế nào? Đó là dấu hiệu cho thấy sự lược bỏ v của tvā, tương tự trong các trường hợp như ‘laddhā dhanaṃ’.

170. ඤි බ්‍යඤ්ජනස්ස.

170. Ñi trước phụ âm.

ක්‍රියත්ථා පරස්ස බ්‍යඤ්ජනාදිප්පච්චයස්ස ඤි වා හොති. භුඤ්ජිතුං භොත්තුං, බ්‍යඤ්ජනස්සාති කිං? පාචකො.

Sau một căn động từ, đôi khi ñi được chèn vào trước một tiếp vị ngữ bắt đầu bằng phụ âm. (Ví dụ:) Bhuñjituṃ (và) bhottuṃ. Tại sao nói ‘trước phụ âm’? (Ví dụ:) Pācako.

171. රා නස්ස ණො.

171. Sau r, n thành ṇ.

රන්තතො ක්‍රියත්ථා පරස්ස පච්චයනකාරස්ස ණො හොති. අරණං, සරණං.

Sau một căn động từ tận cùng bằng r, chữ n của tiếp vị ngữ theo sau sẽ biến thành ṇ. (Ví dụ:) Araṇaṃ, saraṇaṃ.

172. න න්තමානත්‍යාදීනං.

172. Không áp dụng cho ntamānatyādi.

රන්තතො පරෙසං න්තමානත්‍යාදීනං නස්ස ණො න හොති, කරොන්තො, කුරුමානො, කරොන්ති.

Sau một căn tận cùng bằng r, chữ n của các tiếp vị ngữ nta, māna, ti, v.v... theo sau không biến thành ṇ. (Ví dụ:) karonto, kurumāno, karonti.

173. ගමයමිසාසදිසානං වා ච්ඡඞ.

173. Gamayamisāsadisānaṃ tùy chọn thành cchaṅa.

එතෙසං වා ච්ඡඞ හොති න්තමානත්‍යාදීසු. ගච්ඡන්තො ගච්ඡමානො ගච්ඡති, යච්ඡන්නො යච්ඡමානො යච්ඡති, ඉච්ඡන්තො ඉච්ඡමානො ඉච්ඡති [Pg.209] අච්ඡන්තො අච්ඡමානො අච්ඡති, දිච්ඡන්තො දිච්ඡමානො දිච්ඡති, වාති කිං? ගමිස්සති, වවත්ථිතවිභාසා-යං, තෙනාඤ්ඤෙසු ච ක්වචි-ඉච්ඡිතබ්බං ඉච්ඡා ඉච්ඡිතුං, අච්ඡිතබ්බං අච්ඡතුං, අඤ්ඤෙසඤ්ච යොගවිභාගා-පවෙච්ඡති.

Đối với các căn này, đôi khi ccha thay thế cho thân từ trước các tiếp vị ngữ ntamānatyādi. (Ví dụ:) Gacchanto, gacchamāno, gacchati (từ gam); yacchanto, yacchamāno, yacchati (từ yam); icchanto, icchamāno, icchati (từ is); acchanto, acchamāno, acchati (từ ās); dicchanto, dicchamāno, dicchati (từ dis). Tại sao nói ‘đôi khi’? (Ví dụ:) Gamissati. Đây là quy tắc tùy chọn có giới hạn (vavatthitavibhāsā), do đó đôi khi cũng áp dụng cho các trường hợp khác: icchitabbaṃ, icchā, icchituṃ, acchitabbaṃ, acchatuṃ. Và đối với các căn khác, bằng cách tách quy tắc: pavecchati.

174. ජරමරානමීයඞ.

174. Jara và mara thành īyaṅa.

එතෙසමීයඞ වා හොති න්තමානත්‍යාදීසු. ජීයන්තො ජීරන්තො, ජීයමානො ජීරමානො, ජීයති ජීරති, මීයන්තො මරන්තො, මීයමානො මරමානො, මීයති මරති.

Đối với các căn này, đôi khi īya thay thế cho thân từ trước các tiếp vị ngữ ntamānatyādi. (Ví dụ:) Jīyanto (và) jīranto, jīyamāno (và) jīramāno, jīyati (và) jīrati. Mīyanto (và) maranto, mīyamāno (và) maramāno, mīyati (và) marati.

175. ඨාපානං තිට්ඨ පිවා.

175. Ṭhā và pā thành tiṭṭha và piva.

ඨාපානං තිට්ඨපිවා හොන්ති න්තමානත්‍යාදීසු. තිට්ඨන්තො, තිට්ඨමානො, තිට්ඨති, පිවන්තො, පිවමානො, පිවති, වාත්වෙවි? ඨාති, පාති.

Đối với ṭhā và pā, tiṭṭha và piva là các dạng thay thế trước ntamānatyādi. (Ví dụ:) Tiṭṭhanto, tiṭṭhamāno, tiṭṭhati; pivanto, pivamāno, pivati. (Quy tắc này là tùy chọn, vì cũng có các dạng:) Ṭhāti, pāti.

176. ගමවදදානං ඝම්මවජ්ජදජ්ජා.

176. Gamavadadānaṃ thành ghammavajjadajjā.

ගමාදීනං ඝම්මාදයො වා හොන්ති න්තමානත්‍යාදීසු. ඝම්මන්තො, ගච්ඡන්තො, වජ්ජන්තො වදන්තො, දජ්ජන්තො දදන්තො.

Đối với gam, v.v..., đôi khi ghammā, v.v... là các dạng thay thế trước ntamānatyādi. (Ví dụ:) Ghammanto, gacchanto; vajjanto, vadanto; dajjanto, dadanto.

177. කරස්ස සොස්ස කුබ්බකුරුකයිරා.

177. Karassa sossa thành kubbakurukayirā.

කරස්ස සඔකාරස්ස කුබ්බාදයො වා හොන්ති න්තමානත්‍යාදීසු. කුබ්බන්තො කයිරන්තො කරොන්තො, කුබ්බමානො කුරුමානො කයිරමානො, කරාණො, කුබ්බති කයිරති කරොති, කුබ්බතෙ කුරුතෙ, කයිරතෙ, වවත්ථිතවිභාසත්තා වාධිකාරස්ස භිය්‍යො මානපරච්ඡක්කෙසු කුරු, ක්වචිදෙව පුබ්බඡක්කෙ ‘අග්ඝං කුරුතු, නො භවං, සොස්සාති වුත්තත්තා කත්තරියෙවිමෙ.

Đối với căn kar có o, đôi khi kubbā, v.v... là các dạng thay thế trước ntamānatyādi. (Ví dụ:) Kubbanto, kayiranto, karonto; kubbamāno, kurumāno, kayiramāno, karāṇo; kubbati, kayirati, karoti; kubbate, kurute, kayirate. Do quy tắc tùy chọn có giới hạn (vavatthitavibhāsā) của quyền hạn vā, dạng kuru thường xuất hiện nhiều hơn trước māna và trong tự thân động từ (paracchakka). Đôi khi cũng có trong tha thân động từ (pubbachakka), (ví dụ:) ‘agghaṃ kurutu, no bhavaṃ’. Vì đã nói ‘sossa’ (với o của nó), nên những dạng này chỉ có trong tha thân động từ (kattari).

178. ගහස්ස ඝෙප්පො.

178. Gheppa được thay thế cho gaha.

ගහස්ස [Pg.210] වා ඝෙප්පො හොති න්තමානත්‍යාදීසු. ඝෙප්පන්තො, ඝෙප්පමානො, ඝෙප්පති, වාත්වෙව? ගණ්හති.

Đối với (căn) gaha, có sự thay thế tùy chọn bằng gheppa khi đi cùng với các (hậu tố) nta, māna, ti, v.v. (Ví dụ:) Gheppanto, gheppamāno, gheppati. Tại sao lại nói là tùy chọn? (Bởi vì cũng có dạng) Gaṇhati.

179. ණො නිග්ගහීතස්ස.

179. Không (áp dụng) khi có niggahīta đứng trước.

ගහස්ස නිග්ගහීතස්ස ණො හොති. ගණ්හිතබ්බං, ගණ්හිතුං, ගණ්හන්තො.

Đối với (căn) gaha có niggahīta đứng trước, sự thay thế không xảy ra. (Ví dụ:) Gaṇhitabbaṃ, gaṇhituṃ, gaṇhanto.

ඉතිමොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ වුත්තියං

Như vậy trong phần chú giải (vutti) của ngữ pháp Moggallāna.

ඛාදිකණ්ඩො පඤ්චමො.

Chương thứ năm, Khādikaṇḍa.

6. ඡට්ඨො කණ්ඩො (ත්‍යාදි)

6. Chương thứ sáu (Tyādi).

1. වත්තමානෙ ති අන්ති සි ථ මි ම තෙ අන්තෙ සෙ ව්හෙ එ ම්හෙ.

1. Ở thì hiện tại (là các vĩ ngữ): ti, anti, si, tha, mi, ma, te, ante, se, vhe, e, mhe.

වත්තමානෙ ආරද්ධාපරිසමත්තෙ අත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා ත්‍යාදයො හොන්ති. ගච්ඡති, ගච්ඡන්ති, ගච්ඡසි ගච්ඡථ, ගච්ඡාමි ගච්ඡාම, ගච්ඡතෙ ගච්ඡන්තෙ, ගච්ඡසෙ ගච්ඡව්හෙ, ගච්ඡෙ ගච්ඡාම්හෙ. කථං ‘පුරෙ අධම්මො දිප්පති, පුරා මරාමී’ති? වත්තමානස්සෙවවත්තුමිට්ඨත්තා තංසමීපස්ස තග්ගහණෙන ගහණා, පුරෙපුරාසද්දෙහි වා අනාගතත්තාවගමෙ තදා තස්ස වත්තමානත්තා, කාලබ්‍යත්තයො වා එසො, භවන්තෙව හි කාලන්තරෙපි ත්‍යාදයො බාහුලකා ‘සන්තෙසු පරිගූහාමි, මා ච කිඤ්ච ඉතො අදං’ ‘කායස්ස භෙදා අභිසම්පරායං, සහබ්‍යතං ගච්ඡති වාසවස්ස, ‘අනෙකජාතිසංසාරං සන්ධාවිස්සං’ අතිවෙලං න මස්සිස්ස’න්ති.

Ở thì hiện tại, với ý nghĩa hành động đã bắt đầu nhưng chưa hoàn tất, các vĩ ngữ tyādi (ti, v.v.) được dùng sau một động từ căn. (Ví dụ:) Gacchati, gacchanti, gacchasi gacchatha, gacchāmi gacchāma, gacchate gacchante, gacchase gacchavhe, gacche gacchāmhe. (Vậy) làm thế nào (giải thích) câu ‘pure adhammo dippati’ (xưa kia, phi pháp đã hưng thịnh) và ‘purā marāmi’ (trong tương lai, tôi sẽ chết)? Do mong muốn diễn đạt như thể là hiện tại, nên (thời gian) gần với nó được bao gồm trong cách dùng của nó; hoặc khi ý nghĩa tương lai được hiểu nhờ các từ ‘pure’, ‘purā’, thì khi đó nó được xem là hiện tại; hoặc đây là sự hoán đổi về thời. Thật vậy, các vĩ ngữ tyādi cũng thường xuất hiện ở các thời khác, (ví dụ:) ‘santesu parigūhāmi, mā ca kiñca ito adaṃ’ (giữa những người tốt, tôi che giấu, và mong rằng tôi không cho đi bất cứ thứ gì từ đây), ‘kāyassa bhedā abhisamparāyaṃ, sahabyataṃ gacchati vāsavassa’ (sau khi thân hoại, trong đời sau, vị ấy đi đến cộng trú với Vāsava), ‘anekajātisaṃsāraṃ sandhāvissaṃ’ (tôi sẽ tiếp tục lang thang trong vòng luân hồi nhiều kiếp), ‘ativelaṃ na massissanti’ (họ sẽ không chết quá mức).

2. භවිස්සති [Pg.211] ස්සති ස්සන්ති ස්සසි ස්සථ ස්සාමි ස්සාම ස්සතෙ ස්සන්තෙ ස්සසෙ ස්සව්හෙ ස්සං ස්සාම්හෙ.

2. Ở thì tương lai (là các vĩ ngữ): ssati, ssanti, ssasi, ssatha, ssāmi, ssāma, ssate, ssante, ssase, ssavhe, ssaṃ, ssāmhe.

භවිස්සති අනාරද්ධෙ අත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා ස්සත්‍යාදයො හොන්ති. ගමිස්සති ගමිස්සන්ති, ගමිස්සසි ගමිස්සථ, ගමිස්සාමි ගමිස්සාම, ගමිස්සතෙ ගමිස්සන්තෙ, ගමිස්සසෙ ගමිස්සව්හෙ, ගමිස්සං ගමිස්සාම්හෙ.

Ở thì tương lai, với ý nghĩa hành động chưa bắt đầu, các vĩ ngữ ssatyādi (ssati, v.v.) được dùng sau một động từ căn. (Ví dụ:) Gamissati gamissanti, gamissasi gamissatha, gamissāmi gamissāma, gamissate gamissante, gamissase gamissavhe, gamissaṃ gamissāmhe.

3. නාමෙ ගරහාවිම්හයෙසු.

3. Khi có (bất biến từ) nāma, (thì tương lai được dùng) trong ý nghĩa khiển trách và kinh ngạc.

නාමසද්දෙ නිපාතෙ සති ගරහායං විම්හයෙ ච ගම්‍යමානෙ ස්සත්‍යාදයො හොන්ති. ඉමෙ හි නාම කල්‍යාණධම්මා පටිජානිස්සන්ති, න හි නාම භික්ඛවෙ තස්ස මොඝපුරිසස්ස පාණෙසු අනුද්දයා භවිස්සති, කථං හි නාම සො භික්ඛවෙ මොඝපුරිසො සබ්බමත්තිකාමයං කුටිකං කරිස්සති? තත්ථ නාම ත්වං මොඝපුරිස මයා විරාගාය ධම්මෙ දෙසිතෙ සරාගාය චෙතෙස්සසි? අත්ථි නාම තාත සුදින්න ආභිදොසිකං කුම්මාසං පරිභුඤ්ජිස්සසි, අත්ථියෙවිහාපි නින්දාවගමො. විමුයෙ-අච්ඡරියං වත භො අබ්භුතං වත භො සන්තෙන වත භො පබ්බජිතා විහාරෙන විහරන්ති, යත්‍ර හි නාම සඤ්ඤී සමානො ජාගරො පඤ්චමත්තානි සකටසතානි නිස්සාය නිස්සාය අභික්කන්තානි නෙව දක්ඛති න පන සද්දං සොස්සති, අච්ඡරියං අන්ධො නාම පබ්බතමාරොහිස්සති, බධිරො නාම සද්දං සොස්සති.

Khi có bất biến từ ‘nāma’, và khi ý nghĩa khiển trách hoặc kinh ngạc được hiểu ngầm, các vĩ ngữ ssatyādi được sử dụng. (Ví dụ về khiển trách:) ‘Ime hi nāma kalyāṇadhammā paṭijānissanti’ (Thật vậy sao, những người có thiện pháp này lại hứa hẹn?), ‘na hi nāma bhikkhave tassa moghapurisassa pāṇesu anuddayā bhavissati’ (Này các Tỳ khưu, kẻ ngu si kia lại có lòng thương xót chúng sanh sao?), ‘kathaṃ hi nāma so bhikkhave moghapuriso sabbamattikāmayaṃ kuṭikaṃ karissati?’ (Này các Tỳ khưu, làm sao mà kẻ ngu si kia lại có thể làm một cái am hoàn toàn bằng đất sét được?). ‘Tattha nāma tvaṃ moghapurisa mayā virāgāya dhamme desite sarāgāya cetessasi?’ (Này kẻ ngu si kia, khi ta thuyết pháp vì ly tham, ngươi lại khởi tâm tham ái sao?). ‘Atthi nāma tāta sudinna ābhidosikaṃ kummāsaṃ paribhuñjissasi’ (Này hiền giả Sudinna, có thật là con sẽ dùng cháo từ tối hôm qua sao?), ở đây ngay cả từ ‘atthi’ cũng hàm ý chê trách. (Ví dụ về) kinh ngạc: ‘acchariyaṃ vata bho abbhutaṃ vata bho santena vata bho pabbajitā vihārena viharanti’ (Thật kỳ diệu thay, thưa quý vị! Thật hy hữu thay, thưa quý vị! Các vị xuất gia sống trong một trạng thái thật an tịnh, thưa quý vị!), ‘yatra hi nāma saññī samāno jāgaro pañcamattāni sakaṭasatāni nissāya nissāya abhikkantāni neva dakkhati na pana saddaṃ sossati’ (Ở nơi đó, một người có tri giác và tỉnh táo lại sẽ không thấy năm trăm cỗ xe đi qua sát bên, cũng sẽ không nghe thấy tiếng động), ‘acchariyaṃ andho nāma pabbatamārohissati, badhiro nāma saddaṃ sossati’ (Thật kỳ diệu, người mù lại sẽ leo lên núi, người điếc lại sẽ nghe thấy âm thanh).

4. භූතෙ ඊඋං ඔත්ථ ඉං ම්හා ආ ඌ සෙ ව්හං අ ම්හෙ.

4. Ở thì quá khứ (Aorist): ī, uṃ, o, ttha, iṃ, mhā, ā, ū, se, vhaṃ, a, mhe.

භූතෙ පරිසමත්තෙ අත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා ඊ ආදයො හොන්ති. අගමී අගමුං, අගමො අගමිත්ථ, අගමිං අගමිම්හා[Pg.212], අගමා අගමූ, අගමිසෙ අගමිව්හං, අගම අගමිම්හෙ. භූතසාමඤ්ඤවචනිච්ඡායමනජ්ජතනෙපි ‘සුවො අහොසි ආනන්දො’.

Ở thì quá khứ, với ý nghĩa hành động đã hoàn tất, các vĩ ngữ ī-ādi (ī, v.v.) được dùng sau một động từ căn. (Ví dụ:) Agamī agamuṃ, agamo agamittha, agamiṃ agamimhā, agamā agamū, agamise agamivhaṃ, agama agamimhe. Khi muốn diễn đạt quá khứ chung, (nó cũng được dùng) cho quá khứ không phải hôm nay (anajjatana), (ví dụ:) ‘suvo ahosi ānando’ (Hôm qua, Ānanda đã có mặt).

5. අනජ්ජතනෙ ආ ඌ ඔ ත්ථ අ ම්හා ත්ථ ත්ථුං සෙ ව්හං ඉං ම්හසෙ.

5. Ở thì quá khứ không phải hôm nay (Imperfect): ā, ū, o, ttha, a, mhā, ttha, tthuṃ, se, vhaṃ, iṃ, mhase.

අවිජ්ජමානජ්ජතනෙ භූතෙ-ත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා ආආදයො හොන්ති.

Với ý nghĩa quá khứ không phải hôm nay, các vĩ ngữ ā-ādi (ā, v.v.) được dùng sau một động từ căn.

ආඤාය්‍යා ච උට්ඨානා, ආඤාය්‍යා ච සංවෙසනා;

එසජ්ජතනො කාලො, අහරුභතඩ්ඪරත්තං වා.

Từ lúc thức dậy đã biết, cho đến lúc đi ngủ đã biết; đó là khoảng thời gian của ‘hôm nay’, hoặc là ngày, cả hai phần, và nửa đêm.

අගමා අගමූ, අගමො, අගමත්ථ, අගම අගමම්හා, අගමත්ථ අගමත්ථුං, අගමසෙ අගමව්හං, අගමිං අගමම්හසෙ. අඤ්ඤපදත්ථො කිං? අජ්ජ හිය්‍යො වා අගමාසි.

(Ví dụ:) Agamā agamū, agamo, agamattha, agama agamamhā, agamattha agamatthuṃ, agamase agamavhaṃ, agamiṃ agamamhase. Mục đích của từ khác (tức là anajjatane) là gì? (Để phân biệt với Aorist, vốn có thể dùng cho cả hôm nay và hôm qua, ví dụ:) ‘Ajja hiyyo vā agamāsi’ (Hôm nay hoặc hôm qua bạn đã đi).

6. පරොක්ඛෙ අ උ එ ත්ථ අ ම්හ ත්ථ රෙ ත්ථො ව්හො ඉ ම්හෙ.

6. Ở thì quá khứ gián tiếp (Perfect): a, u, e, ttha, a, mha, ttha, re, ttho, vho, i, mhe.

අපච්චක්ඛෙ භූතානජ්ජතනෙ-ත්ථෙ වුත්තමානතො ක්‍රියාත්ථා අ ආදයො හොන්ති. ජගාම ජගමු, ජගමෙ ජගපිත්ථ, ජගම ජගමිම්හ, ජගමිත්ථ ජගමිරෙ, ජගමිත්ථො ජගමිව්හො, ජගමි ජගමිම්හෙ. මූළ්හවික්ඛිත්තබ්‍යාසත්තචිත්තෙන අත්තනාපි ක්‍රියාකතාභිනිබ්බත්තිතකාලෙ-නුපලද්ධා සමානා ඵලෙනා-නුමීයමානා පරොක්ඛාව වත්ථුතො, තෙනුත්තමවිසයෙපි පයොගසමවො.

Với ý nghĩa quá khứ không phải hôm nay và không được trực tiếp chứng kiến, các vĩ ngữ a-ādi (a, v.v.) được dùng sau một động từ căn. (Ví dụ:) Jagāma jagamu, jagame jagapittha, jagama jagamimha, jagamittha jagamire, jagamittho jagamivho, jagami jagamimhe. Một hành động, dù do chính mình thực hiện, nhưng vào thời điểm diễn ra đã không được nhận biết do tâm trí si mê, tán loạn, hay bị ám ảnh, mà được suy ra từ kết quả, thì về bản chất cũng là gián tiếp (parokkha). Do đó, nó cũng có thể được sử dụng ở ngôi thứ nhất.

7. එය්‍යාදො වාතිපත්තියං ස්සා ස්සං සු ස්සෙ ස්සථ ස්සං ස්සාම්හා ස්සථ ස්සිංසු සස්සෙ ස්සව්හෙ ස්සිං ස්සාම්හසෙ.

7. Thay cho eyyādi (Lối cầu chúc), trong trường hợp hành động không thành tựu (Lối điều kiện), (dùng các vĩ ngữ): ssā, ssaṃ, su, sse, ssatha, ssaṃ, ssāmhā, ssatha, ssiṃsu, sasse, ssavhe, ssiṃ, ssāmhase.

එය්‍යාදො [Pg.213] විසයෙ ක්‍රියාතිපත්තියං ස්සාදයො හොන්ති විභාසා. විධුරප්පච්චයොපනිපාතතො කාරණවෙකල්ලතො වා ක්‍රියායාතිපතනමනිප්ඵත්ති ක්‍රියාතිපත්ති, එතෙ ච ස්සාදයො සාමත්ථියාතීතානාගතෙස්වෙව හොන්ති න වත්තමානෙ තත්‍ර… ක්‍රියාතිපත්‍යසම්භවා, සචෙ පඨමවයෙ පබ්බජ්ජං අලභිස්සා අරහා අභවිස්සා, දක්ඛිණෙන චෙ අගමිස්සා න සකටං පරියා භවිස්සා, දක්ඛිණෙන චෙ අගමිස්සංසු, අගමිස්සෙ අගමිස්සථ, අගමිස්සං අගමිස්සාම්හා, අගමිස්සථ අගමිස්සිංසු, අගමිස්සසෙ අගමිස්සව්හෙ, අගමිස්සිං අගමිස්සාම්හසෙ, න සකටං පරියාභවිස්සා, වාතිකිං? දක්ඛිණෙ න චෙ ගමිස්සති න සකටං පරියා භවිස්සති.

Trong phạm vi của eyyādi, khi hành động không thành tựu, các vĩ ngữ ssā-ādi được dùng tùy chọn. Sự không thành tựu của hành động (kriyātipatti) là sự thất bại hoặc không hoàn thành của hành động đó, do sự xuất hiện của một điều kiện bất lợi hoặc do thiếu nguyên nhân. Và các vĩ ngữ ssā-ādi này chỉ xảy ra trong quá khứ và tương lai theo hàm ý, không phải ở hiện tại, vì ở đó sự không thành tựu của hành động là không thể. (Ví dụ:) ‘sace paṭhamavaye pabbajjaṃ alabhissā arahā abhavissā’ (Nếu tôi đã xuất gia vào thời thanh xuân, tôi đã trở thành một vị A-la-hán), ‘dakkhiṇena ce agamissā na sakaṭaṃ pariyā bhavissā’ (Nếu ông ấy đã đi về phía nam, cỗ xe đã không bị lật). (Các biến cách khác:) dakkhiṇena ce agamissaṃsu, agamisse agamissatha, agamissaṃ agamissāmhā, agamissatha agamissiṃsu, agamissase agamissavhe, agamissiṃ agamissāmhase, na sakaṭaṃ pariyābhavissā. Tại sao lại nói là ‘tùy chọn’? (Bởi vì cũng có thể dùng thì tương lai, ví dụ:) ‘Dakkhiṇena ce gamissati na sakaṭaṃ pariyā bhavissati’ (Nếu ông ấy đi về phía nam, cỗ xe sẽ không bị lật).

8. හෙතුඵලෙස්වෙය්‍ය එය්‍යුං එය්‍යාසි එය්‍යාථ එය්‍යාමි එය්‍යාම එථ එරං එථො එය්‍යව්හො එය්‍යං එය්‍යාම්හෙ.

8. Trong (ý nghĩa) nhân và quả (Lối cầu chúc): eyya, eyyuṃ, eyyāsi, eyyātha, eyyāmi, eyyāma, etha, eraṃ, etho, eyyavho, eyyaṃ, eyyāmhe.

හෙතුභූතායං එලභූතායඤ්ච ක්‍රියායං වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා එය්‍යාදයො වා හොන්ති, සචෙ සඞ්ඛාරා නිච්චා භවෙය්‍යුං න නිරුජ්ඣෙය්‍යුං, දක්ඛිණෙන චෙ ගච්ඡෙය්‍ය න සකටං පරියාභවෙය්‍ය, දක්ඛිණෙන චෙ ගච්ඡෙය්‍යුං, ගච්ඡෙය්‍යාසි ගච්ඡෙය්‍යාථ, ගච්ඡෙය්‍යාමි ගච්ඡෙය්‍යාම, ගච්ඡෙථ ගච්ඡෙරං, ගච්ඡෙථො ගච්ඡෙය්‍යව්හො, ගච්ඡෙය්‍යං ගච්ඡෙය්‍යාම්හෙ, න සකටං පරිය්‍යාභවෙය්‍ය, භවනං ගමනං ච හෙතු, අනිරුජ්ඣනං අපරියාභවනං ච ඵලං, ඉහ කස්මා න හොති ‘හන්තීහි පලායති, වස්සතීති ධාවති, හනිස්සතීති පලායිස්සතී’ති? ඉති සද්දෙනෙව හෙතුහෙතුමන්තතාය ජොතිතත්තා, වාති කිං? දක්ඛිණෙන චෙ ගමිස්සති න සකටං පරියාභවිස්සති.

Khi hành động là nguyên nhân và (hành động khác) là kết quả, các vĩ ngữ eyyādayo được dùng tùy chọn trong ý nghĩa của hành động. (Ví dụ:) sace saṅkhārā niccā bhaveyyuṃ na nirujjheyyuṃ (nếu các pháp hữu vi là thường hằng, chúng sẽ không bị diệt vong), dakkhiṇena ce gaccheyya na sakaṭaṃ pariyābhaveyya (nếu đi về phía nam, chiếc xe sẽ không bị lật). (Các hình thức khác:) dakkhiṇena ce gaccheyyuṃ, gaccheyyāsi gaccheyyātha, gaccheyyāmi gaccheyyāma, gacchetha gaccheraṃ, gacchetho gaccheyyavho, gaccheyyaṃ gaccheyyāmhe, na sakaṭaṃ pariyyābhaveyya. Việc tồn tại và việc đi là nguyên nhân, việc không diệt vong và việc không bị lật là kết quả. Tại sao ở đây không có (cách dùng này): ‘hantīhi palāyati (nó chạy trốn vì bị đánh), vassatīti dhāvati (nó chạy vì trời mưa), hanissatīti palāyissatī (nó sẽ chạy trốn vì sẽ bị đánh)’? Bởi vì mối quan hệ nhân quả đã được làm sáng tỏ bởi chính từ iti. (Hỏi:) Tại sao có từ vā (tùy chọn)? (Đáp:) Dakkhiṇena ce gamissati na sakaṭaṃ pariyābhavissati (nếu sẽ đi về phía nam, chiếc xe sẽ không bị lật).

9. පඤ්හපත්ථනාවිධීසු.

9. Trong (các ý nghĩa) câu hỏi, thỉnh cầu, và mệnh lệnh.

පඤ්හො=සම්පුච්ඡනං [Pg.214] සම්පධාරණං නිරූපණං කාරියානිච්ඡයනං පත්ථනා=යාචනං ඉට්ඨාසිං භනඤ්ච, විධි=විධානං නියොජනං ක්‍රියාසු බ්‍යාපාරණා, සා ච දුවිධාව සාදරානාදරවසෙන… විසයභෙදෙන භින්නායපි තදුභයානතිවත්තනතො, එතෙසු පඤ්හාදීසු ක්‍රියත්ථතො එය්‍යොදයො හොන්ති, පඤ්හෙ - කිමායස්මා විනයං පරියාපුණෙය්‍ය? උදාහු ධම්මං, ගච්ඡෙය්‍යං වාහං උපොසථං න වා ගච්ඡෙය්‍යං, පත්ථනායං-ලභෙය්‍යා-හං භන්තෙ භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජ්ජං ලභෙය්‍යං උපසම්පදං, පස්සෙය්‍යං තං වස්සසතං අරොගං, විධිම්හි-භවං පත්තං පචෙය්‍ය, භවං පුඤ්ඤං කරෙය්‍ය, ඉහ භවං භුඤ්ජෙය්‍ය, ඉහ භවං නිසීදෙය්‍ය, මාණවකං භවං අජ්ඣාපෙය්‍ය, අනුඤ්ඤාපත්තකාලෙසුපි සිද්ධාව… තත්ථාපි විධිප්පතීතිතො, අනුඤ්ඤායං-එවං කරෙය්‍යාසි, පත්තකාලෙ-කටං කරෙය්‍යාසි, පත්තො තෙ කාලො කටකරණෙ, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං සඞ්ඝො උපොසථං කරෙය්‍ය, එතස්ස භගවා කාලො එතස්ස සුගත කාලො යං භගවා සාවකානං සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙය්‍ය, පෙසනෙපිච්ඡන්ති ‘ගාමං ත්වං භණෙ ගච්ඡෙය්‍යාසි’.

Pañho (câu hỏi) = sự hỏi, sự xem xét, sự xác định, sự quyết định việc cần làm. Patthanā (thỉnh cầu) = sự cầu xin và sự nói lên điều mong muốn. Vidhi (mệnh lệnh) = sự quy định, sự chỉ định, sự sai khiến trong các hành động, và nó có hai loại: theo cách tôn trọng và không tôn trọng... Mặc dù khác nhau do đối tượng khác nhau, nhưng không vượt ra ngoài hai loại đó. Trong các (ý nghĩa) câu hỏi v.v... này, các vĩ ngữ eyyodayo được dùng trong ý nghĩa của hành động. Trong câu hỏi: kimāyasmā vinayaṃ pariyāpuṇeyya? Udāhu dhammaṃ (Thưa ngài, ngài nên học Luật tạng hay là Pháp tạng?), gaccheyyaṃ vāhaṃ uposathaṃ na vā gaccheyyaṃ (Tôi nên đi dự lễ Bố-tát hay không nên đi?). Trong thỉnh cầu: labheyyā-haṃ bhante bhagavato santike pabbajjaṃ labheyyaṃ upasampadaṃ (Bạch ngài, mong rằng con được xuất gia, được thọ cụ túc giới nơi đức Thế Tôn), passeyyaṃ taṃ vassasataṃ arogaṃ (Mong rằng tôi được thấy ngài trăm năm không bệnh). Trong mệnh lệnh: bhavaṃ pattaṃ paceyya (Ngài nên nấu cơm), bhavaṃ puññaṃ kareyya (Ngài nên làm phước), iha bhavaṃ bhuñjeyya (Ngài nên dùng tại đây), iha bhavaṃ nisīdeyya (Ngài nên ngồi tại đây), māṇavakaṃ bhavaṃ ajjhāpeyya (Ngài nên dạy cho cậu thanh niên). (Cách dùng này) cũng được xác lập trong (ý nghĩa) cho phép và đúng lúc... vì ở đó ý nghĩa mệnh lệnh cũng được hiểu ngầm. Trong sự cho phép: evaṃ kareyyāsi (Bạn có thể làm như vậy). Trong (ý nghĩa) đúng lúc: kaṭaṃ kareyyāsi (Bạn nên làm việc cần làm), patto te kālo kaṭakaraṇe (Đã đến lúc bạn phải làm việc cần làm), yadi saṅghassa pattakallaṃ saṅgho uposathaṃ kareyya (Nếu đã đến thời điểm thích hợp cho Tăng chúng, Tăng chúng nên cử hành lễ Bố-tát), etassa bhagavā kālo etassa sugata kālo yaṃ bhagavā sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññapeyya (Bạch Thế Tôn, đây là thời, bạch Thiện Thệ, đây là thời để Thế Tôn chế định học giới cho các vị đệ tử). Trong sự sai phái, họ muốn (nói): ‘gāmaṃ tvaṃ bhaṇe gaccheyyāsi’ (Này bạn, bạn hãy đi đến làng).

10. තු අන්තු හි ථ මි ම තං අන්තං ස්සු ව්හො එ ආමසෙ.

10. Tu, antu, hi, tha, mi, ma, taṃ, antaṃ, ssu, vho, e, āmase.

පඤ්හාදීස්වෙතෙ හොන්ති ක්‍රියත්ථතො. ගච්ඡතු ගච්ඡන්තු, ගච්ඡාහි ගච්ඡථ, ගච්ඡාමි ගච්ඡාම, ගච්ඡතං ගච්ඡන්තං, ගච්ඡස්සු ගච්ඡව්හො, ගච්ඡෙ, ගච්ඡාමසෙ, පඤ්හෙ-කින්නු ඛලු භො බ්‍යාකරණමධීයස්සු, පත්ථනායං-දදාහි මෙ, ජීවතු භවං, විධිම්හි-කටං කරොතු භවං, පුඤ්ඤං කරොතු [Pg.215] භවං, ඉහ භවං භුඤ්ජතු, ඉහ භවං නිසීදතු, උද්දිසතු භන්තෙ භගවා භික්ඛූනං පාතිමොක්ඛං, පෙසනෙ-ගච්ඡ භණෙ ගාමං, අනුමතියං - එවං කරොහි, පත්තකාලෙ-කාලො-යං තෙ මහාවීර උප්පජ්ජ මාතුකුච්ඡියං.

Những (vĩ ngữ) này được dùng trong (ý nghĩa) câu hỏi v.v... trong ý nghĩa của hành động. (Ví dụ:) Gacchatu gacchantu, gacchāhi gacchatha, gacchāmi gacchāma, gacchataṃ gacchantaṃ, gacchassu gacchavho, gacche, gacchāmase. Trong câu hỏi: kinnu khalu bho byākaraṇamadhīyassu (Này ông, vậy ông hãy học ngữ pháp chăng?). Trong thỉnh cầu: dadāhi me (Hãy cho tôi), jīvatu bhavaṃ (Chúc ngài được sống lâu). Trong mệnh lệnh: kaṭaṃ karotu bhavaṃ (Ngài hãy làm việc cần làm), puññaṃ karotu bhavaṃ (Ngài hãy làm phước), iha bhavaṃ bhuñjatu (Ngài hãy dùng tại đây), iha bhavaṃ nisīdatu (Ngài hãy ngồi tại đây), uddisatu bhante bhagavā bhikkhūnaṃ pātimokkhaṃ (Bạch Thế Tôn, xin Ngài hãy đọc Pātimokkha cho các Tỳ-kheo). Trong sự sai phái: gaccha bhaṇe gāmaṃ (Này bạn, hãy đi đến làng). Trong sự cho phép: evaṃ karohi (Hãy làm như vậy). Trong (ý nghĩa) đúng lúc: kālo-yaṃ te mahāvīra uppajja mātukucchiyaṃ (Hỡi bậc Đại Hùng, đây là lúc Ngài hãy sinh vào lòng mẹ).

11. සත්‍යරහෙස්වෙය්‍යාදී.

11. Trong (ý nghĩa) khả năng và xứng đáng, (dùng) eyyādī.

සත්තියං අර හත්ථෙ ච ක්‍රියත්ථා එය්‍යාදයො හොන්ති. භවං ඛලු රජ්ජං කරෙය්‍ය, භවං සත්තො අරහො.

Trong ý nghĩa khả năng và xứng đáng, các vĩ ngữ eyyādayo được dùng trong ý nghĩa của hành động. Bhavaṃ khalu rajjaṃ kareyya (Ngài quả thật có thể trị vì vương quốc), (nghĩa là) bhavaṃ satto araho (ngài là một chúng sanh xứng đáng).

12. සම්භාවනෙ වා.

12. Tùy chọn trong (ý nghĩa) khả năng/giả định.

සම්භාවනෙ ගම්‍යමානෙ ධාතුනා වුච්චමානෙ ච එය්‍යාදයො හොන්ති විභාසා. අපි පබ්බතං සිරසා භින්දෙය්‍ය, ක්‍රියාතිපත්තියන්තු ස්සාදී-අසනියාපි හතො නාපතිස්සා, සම්භාවෙමි සද්දහාමි අවකප්පෙමි භුඤ්ජෙය්‍ය භවං භුඤ්ජිස්සති භවං අභුඤ්ජි භවං, ක්‍රියාතිපත්තියන්තු ස්සාදී-සම්භාවෙමි නාභුඤ්ජිස්සා භවං.

Khi ý nghĩa khả năng/giả định được hiểu ngầm hoặc được diễn tả bởi động từ căn, các vĩ ngữ eyyādayo được dùng tùy chọn. Api pabbataṃ sirasā bhindeyya (Nó có thể dùng đầu làm vỡ cả ngọn núi). Nhưng trong điều kiện quá khứ (hành động không xảy ra), (dùng) các vĩ ngữ ssādī: asaniyāpi hato nāpatissā (Dù bị sét đánh, nó cũng đã không ngã). (Khi ý nghĩa giả định được diễn tả bởi động từ khác:) sambhāvemi saddahāmi avakappemi (tôi cho rằng, tôi tin rằng, tôi nghĩ rằng) bhuñjeyya bhavaṃ (ngài có thể ăn), bhuñjissati bhavaṃ (ngài sẽ ăn), abhuñji bhavaṃ (ngài đã ăn). Nhưng trong điều kiện quá khứ, (dùng) ssādī: sambhāvemi nābhuñjissā bhavaṃ (Tôi cho rằng ngài đã không ăn).

13. මායොගෙ ඊආආදී.

13. Khi kết hợp với mā, (dùng) īāādī.

මා යොගෙ සති ඊආදයො ආආදයො ච වා හොන්ති. මා සු පුනපි එවරූපමකාසි, මා භවං අගමා වනං, වාත්වෙව? මා තෙ කාමගුණෙ භමස්සු චිත්තං, මා ත්වං කරිස්සසි, මා ත්වං කරෙය්‍යාසි, අසකකාලත්ථොයමාරම්භො, බුද්ධො භවිස්සතීති පදන්තරසම්බන්ධෙනානාගතකාලතා පතීයතෙ, එවං කතො කටො ස්වෙ භවිස්සති, භාවි කිච්චමාසීති.

Khi có sự kết hợp với mā, các vĩ ngữ īādayo và āādayo được dùng tùy chọn. Mā su punapi evarūpamakāsi (Bạn đừng bao giờ làm việc như vậy nữa), mā bhavaṃ agamā vanaṃ (Thưa ngài, ngài đừng đi vào rừng). (Hỏi:) Tại sao lại là 'tùy chọn'? (Đáp:) Mā te kāmaguṇe bhamassu cittaṃ (Mong rằng tâm của bạn đừng lang thang trong các dục vọng), mā tvaṃ karissasi (Bạn sẽ không được làm), mā tvaṃ kareyyāsi (Bạn không nên làm). Sự khởi đầu này không phải cho thời của chính nó (tức là hình thức động từ không tự quyết định thời gian). (Ví dụ:) buddho bhavissatīti (sẽ là một vị Phật), thời tương lai được hiểu qua sự liên kết với các từ khác. Tương tự, kato kaṭo sve bhavissati (chiếc chiếu đã được làm sẽ có vào ngày mai), bhāvi kiccamāsīti (việc phải làm trong tương lai đã có).

ලුනාහි [Pg.216] ලුනාහිත්වෙවායං ලුනාති, ලුනස්සු ලුනස්සුත්වෙවායං ලුනා-තීති ත්වාදීනමෙවෙතං මජ්ඣිමපුරිසෙකවචනානමාභික්ඛඤ්ඤෙ ද්විබ්බවචනං, ඉදං වුත්තං හොති ‘එව මෙස තුරිතො අඤ්ඤෙපි නියොජෙන්තොවිය කිරියං කරොතී’ති, එවං ලුනාථ ලුනාථත්වෙවායං ලුනාති, ලුනව්හො ලුනව්හොත්වෙවායං ලුනාති, තථා කාලන්තරෙසුපි ලුනාහි ලුනාහිත්වෙවායං අලුනි, අලුනා, ලුලාව, ලුනිස්සතීති, එවං ස්සුම්හි ච යොජනීයං, තථා සමුච්චයෙපි මඨමට, විහාරමටෙත්වෙවායමටති, මඨමටස්සු, විහාරමටස්සුත්වෙවායමටති, බ්‍යාපාරභෙදෙ තුසාමඤ්ඤවචනස්සෙව බ්‍යාපකත්තා අනුප්පයොගො භවති, ඔදනං භුඤ්ජ, යාගුං පිව, ධානා ඛාදෙත්වෙවාය-මජ්ඣොහරති.

Trong câu lunāhi lunāhitvevāyaṃ lunāti (nói rằng 'cắt đi, cắt đi!', nó cắt), lunassu lunassutvevāyaṃ lunā-tīti (nói rằng 'cắt đi, cắt đi!', nó cắt), đây chính là sự lặp lại hai lần của các vĩ ngữ ngôi thứ hai số ít trong ý nghĩa lặp đi lặp lại. Điều này được nói có nghĩa là: 'Như vậy, người này, trong khi vội vã, hành động như thể đang sai khiến cả những người khác'. Tương tự: lunātha lunāthatvevāyaṃ lunāti (nói rằng 'hãy cắt, hãy cắt!', nó cắt), lunavho lunavhotvevāyaṃ lunāti (nói rằng 'hãy cắt, hãy cắt!', nó cắt). Tương tự, cũng có thể dùng với các thời khác: lunāhi lunāhitvevāyaṃ aluni, alunā, lulāva, lunissatīti (nói rằng 'cắt đi, cắt đi!', nó đã cắt, nó sẽ cắt). Tương tự, cũng nên áp dụng với vĩ ngữ ssu. Tương tự, trong sự kết hợp (nhiều hành động): maṭhamaṭa, vihāramaṭetvevāyamaṭati (nói rằng 'hãy đi lang thang, hãy đi lang thang đến tịnh xá!', nó đi lang thang), maṭhamaṭassu, vihāramaṭassutvevāyamaṭati (nói rằng 'hãy đi lang thang, hãy đi lang thang đến tịnh xá!', nó đi lang thang). Khi các hành động khác nhau, một từ có nghĩa chung được sử dụng vì tính bao quát của nó. (Ví dụ:) odanaṃ bhuñja, yāguṃ piva, dhānā khādetvevāya-majjhoharati (nói rằng 'hãy ăn cơm, hãy uống cháo, hãy nhai cốm!', nó ăn uống).

14. පුබ්බපරච්ඡක්කානමෙකානෙකෙසු තුම්හාම්හසෙසෙසු ද්වෙ ද්වෙ මජ්ඣිමුත්තමපඨමා.

14. Trong sáu (vĩ ngữ) đầu và sáu (vĩ ngữ) sau, ở số ít và số nhiều, tương ứng với (đại từ) tumha, amha, và phần còn lại, hai và hai (vĩ ngữ) lần lượt là ngôi thứ hai, ngôi thứ nhất, và ngôi thứ ba.

එකානෙකෙසු තුම්හාම්හසද්දවචනීයෙසු තදඤ්ඤසද්දවචනීයෙසු ච කාරකෙසු පුබ්බච්ඡක්කානං පරච්ඡක්කානං මජ්ඣිමුත්තමපඨමා ද්වෙ ද්වෙ හොන්ති යථාක්කමං ක්‍රියත්ථා, උත්තමසද්දො-යං සභාවතො තතියදුකෙ රුළ්හො, ත්වං ගච්ඡසි, තුම්හෙ ගච්ඡථ, ත්වං ගච්ඡසෙ, තුම්හෙ ගච්ඡව්හෙ, අහං ගච්ඡාමි, මයං ගච්ඡාම, අහං ගච්ඡෙ, මයං ගච්ඡාම්හෙ, සො ගච්ඡති, තෙ ගච්ඡන්ති, සො ගච්ඡතෙ, තෙ ගච්ඡන්තෙ, සාමත්ථියා ලද්ධත්තා අප්පයුජ්ජමානෙසුපි තුම්හාම්හසෙසෙසු භවන්ති. ගච්ඡසි, ගච්ඡථ, ගච්ඡසෙ, ගච්ඡව්හෙ, ගච්ඡාමි, ගච්ඡාම, ගච්ඡෙ, ගච්ඡාම්හෙ, ගච්ඡති, ගච්ඡන්ති, ගච්ඡතෙ, ගච්ඡන්තෙ.

Trong các tác nhân (kāraka) được biểu thị bởi các từ tumha và amha, và bởi các từ khác, ở số ít và số nhiều, các vĩ ngữ động từ (kriyattha) của sáu vĩ ngữ đầu và sáu vĩ ngữ sau lần lượt là ngôi thứ hai (majjhima), ngôi thứ nhất (uttama), và ngôi thứ ba (paṭhama), mỗi ngôi hai cặp. Từ uttama này, theo quy ước, được dùng cho cặp thứ ba. Ví dụ: tvaṃ gacchasi, tumhe gacchatha, tvaṃ gacchase, tumhe gacchavhe, ahaṃ gacchāmi, mayaṃ gacchāma, ahaṃ gacche, mayaṃ gacchāmhe, so gacchati, te gacchanti, so gacchate, te gacchante. Ngay cả khi các từ tumha và amha không được sử dụng, do được hiểu ngầm theo năng lực của ngữ cảnh, (các vĩ ngữ này) vẫn được dùng. Ví dụ: Gacchasi, gacchatha, gacchase, gacchavhe, gacchāmi, gacchāma, gacche, gacchāmhe, gacchati, gacchanti, gacchate, gacchante.

15. ආඊස්සාදීස්වඤ වා.

15. Đối với các vĩ ngữ `ā, ī, ssā`, v.v., `añña` được dùng tùy chọn.

ආආදො [Pg.217] ඊආදො ස්සා ආදො ච ක්‍රියත්ථස්ස වා අඤ හොති. ඤකාරො-නුබන්ධො, අගමා, ගමා, අගමී, ගමී, අගමිස්සා, ගමිස්සා.

Vĩ ngữ động từ là `ā`, `ī`, `ssā`, v.v. được thay thế tùy chọn bằng `aña`. Phụ âm `ñ` là chỉ tố. Ví dụ: `agamā, gamā, agamī, gamī, agamissā, gamissā`.

16. අආදීස්වාහො බ්‍රූස්ස.

16. Đối với (căn) `brū`, `āho` được dùng trong các thì bắt đầu bằng `a`.

බ්‍රූස්ස ආහො හොති අආදීසු. ආහ, ආහු.

Đối với (căn) `brū`, `āho` được dùng trong các thì bắt đầu bằng `a`. Ví dụ: `Āha, āhu`.

17. භූස්ස වුක.

17. Đối với (căn) `bhū`, (dùng) `vuka`.

අආදීසු භූස්ස වුක හොති. කකාරො-නුබන්ධො, උකාරො උච්චාරණත්ථො, බභූව.

Trong các thì bắt đầu bằng `a`, `vuka` được dùng cho (căn) `bhū`. Phụ âm `k` là chỉ tố, nguyên âm `u` dùng để dễ phát âm. Ví dụ: `babhūva`.

18. පුබ්බස්ස අ.

18. Đối với (âm tiết) đầu, (dùng) `a`.

අආදීසු ද්විත්තෙ පුබ්බස්ස භූස්ස අ හොති, බභූව.

Trong các thì bắt đầu bằng `a`, khi điệp âm, (âm tiết) đầu của (căn) `bhū` trở thành `a`. Ví dụ: `babhūva`.

19. උස්සංස්වාහා වා.

19. Sau `āha`, `u` tùy chọn (thành) `aṃsu`.

ආහාදෙසා පරස්ස උස්ස අංසුවා හොති. අහංසු, ආහු.

Sau từ thay thế `āha`, `u` theo sau được thay thế tùy chọn bằng `aṃsu`. Ví dụ: `Ahaṃsu, āhu`.

20. ත්‍යන්තීනං ටටූ.

20. Đối với `ti` và `anti`, (dùng) `ṭa` và `ṭū`.

ආහා පරෙසං තිඅන්තීනං ටටූ හොන්ති. ටකාරා සබ්බාදෙසත්ථා, ආහ, ආහු, අතොයෙව ච ඤාපකා තිඅන්තීසු ච බ්‍රූස්සා-හො.

Đối với `ti` và `anti` theo sau, `ṭa` và `ṭū` được dùng để thay thế. Phụ âm `ṭ` có nghĩa là thay thế toàn bộ. Ví dụ: `āha, āhu`. Và chính vì lý do này, nó là chỉ tố cho thấy `āho` cũng được dùng thay cho `brū` trong trường hợp của `ti` và `anti`.

21. ඊආදො වචස්සොම.

21. Trong thì bắt đầu bằng `ī`, `oma` được dùng cho (căn) `vac`.

ඊආදීසු වචස්ස ඔම හොති. මකාරො-නුබන්ධො, අවොච, ඊආදොති කිං? අවචා.

Trong các thì bắt đầu bằng `ī`, `oma` được dùng cho (căn) `vac`. Phụ âm `m` là chỉ tố. Ví dụ: `avoca`. Tại sao nói 'trong các thì bắt đầu bằng `ī`'? (Để có trường hợp) `Avacā`.

22. දාස්ස දං වා මිමෙස්වද්විත්තෙ.

22. Đối với (căn) `dā` không điệp âm, `daṃ` được dùng tùy chọn trong trường hợp của `mi` và `ma`.

අද්විතෙ [Pg.218] වත්තමානස්ස දාස්ස දං වා හොති මිමෙසු. දම්මි දෙමි, දම්ම දෙම, අද්විත්තෙති කිං? දදාධි දදාම.

Đối với (căn) `dā` hiện tại không điệp âm, `daṃ` được dùng tùy chọn trong trường hợp của `mi` và `ma`. Ví dụ: `Dammi, demi, damma, dema`. Tại sao nói 'không điệp âm'? (Để có trường hợp) `Dadādhi, dadāma`.

23. කරස්ස සොස්ස කුං.

23. Đối với (căn) `kar` có `o`, (dùng) `kuṃ`.

කරස්ස සඔකාරස්ස කුං වා හොති මිමෙසු. කුම්මි කුම්ම, කරොමි කරොම.

Đối với (căn) `kar` có nguyên âm `o`, `kuṃ` được dùng tùy chọn trong trường hợp của `mi` và `ma`. Ví dụ: `Kummi, kumma, karomi, karoma`.

24. කා ඊආදීසු.

24. Trong các thì bắt đầu bằng `ī`, (dùng) `kā`.

කරස්ස සඔකාරස්ස කා හොති වා ඊආදීසු. අකාසි අකරි, අකංසු අකරිංසු, අකා අකරා.

Đối với (căn) `kar` có nguyên âm `o`, `kā` được dùng tùy chọn trong các thì bắt đầu bằng `ī`. Ví dụ: `Akāsi, akari, akaṃsu, akariṃsu, akā, akarā`.

25. හාස්ස, චාහඞ ස්සෙන.

25. Và đối với (căn) `hā`, `āhaṅa` (được dùng) cùng với `ssa`.

කරස්ස සොස්ස හාස්ස ච ආහඞ වා හොති ස්සෙන සහ. කාහති කරිස්සති, අකාහා අකරිස්සා, හාහති හායිස්සති, අහාහා අහායිස්සා.

Đối với (căn) `kar` có `o` và đối với (căn) `hā`, `āhaṅa` được dùng tùy chọn cùng với `ssa`. Ví dụ: `Kāhati, karissati, akāhā, akarissā, hāhati, hāyissati, ahāhā, ahāyissā`.

26. ලභවසච්ඡිදභිදරුදානං ච්ඡඞ.

26. Đối với (các căn) `labh, vas, chid, bhid, rud`, (dùng) `cchaṅa`.

ලභාදීනං ච්ඡඞ වා හොති ස්සෙනසහ. අලච්ඡා අලභිස්සා, ලච්ඡති ලභිස්සාති, අවච්ඡා අවසිස්සා, වච්ඡති වසිස්සති, අච්ඡෙච්ඡා අච්ඡින්දිස්සා, ඡෙච්ඡති ඡින්දිස්සති, අභෙච්ඡා අභින්දිස්සා, භෙච්ඡති භින්දිස්සති, අරුච්ඡා අරොදිස්සා, රුච්ඡති රොදිස්සතී[Pg.219], අඤ්ඤස්මිම්පි ඡිදස්ස වා ච්ඡඞ යොගවිභාගා, අච්ඡෙච්ඡුං අච්ඡන්තිංසු, අඤ්ඤෙසඤ්ච ගච්ඡං ගච්ඡිස්සං.

Đối với (các căn) `labh` v.v., `cchaṅa` được dùng tùy chọn cùng với `ssa`. Ví dụ: `Alacchā, alabhissā, lacchati, labhissāti, avacchā, avasissā, vacchati, vasissati, acchecchā, acchindissā, checchati, chindissati, abhecchā, abhindissā, bhecchati, bhindissati, arucchā, arodissā, rucchati, rodissatī`. Cũng trong trường hợp khác, đối với (căn) `chid`, `cchaṅa` được dùng tùy chọn do sự phân chia quy tắc. Ví dụ: `acchecchuṃ, acchantiṃsu`. Và đối với các (căn) khác nữa: `gacchaṃ, gacchissaṃ`.

27. භුජ මුච වච විසානං ක්ඛඞ.

27. Đối với (các căn) `bhuj, muc, vac, vis`, (dùng) `kkhaṅa`.

භුජාදීනං ක්ඛඞ වා හොති ස්සෙන සහ. අභොක්ඛා අභුඤ්ජිස්සා, භොක්ඛති භුඤ්ජිස්සති, අමොක්ඛා අමුඤ්චිස්සා, මොක්ඛතිමුඤ්චිස්සති, අවක්ඛා අවචිස්සා, වක්ඛති වච්චිස්සති, පාවෙක්ඛා පාවිසිස්සා, පවෙක්ඛති පවිසිස්සති, විසස්සා-ඤ්ඤස්මිම්පි වා ක්ඛඞ යොගවිභාගා පාවෙක්ඛි, පාවිසි.

Đối với (các căn) `bhuj` v.v., `kkhaṅa` được dùng tùy chọn cùng với `ssa`. Ví dụ: `Abhokkhā, abhuñjissā, bhokkhati, bhuñjissati, amokkhā, amuñcissā, mokkhatimuñcissati, avakkhā, avacissā, vakkhati, vaccissati, pāvekkhā, pāvisissā, pavekkhati, pavisissati`. Cũng trong trường hợp khác đối với (căn) `vis`, `kkhaṅa` được dùng tùy chọn do sự phân chia quy tắc. Ví dụ: `pāvekkhi, pāvisi`.

28. ආඊආදීසු හරස්සා.

28. Trong các thì bắt đầu bằng `ā, ī`, đối với (căn) `har`, (dùng) `ā`.

ආආදො ඊආදො අ හරස්ස ආ හොති වා. අහා අහරා, අහාසි අහරි.

Trong thì bắt đầu bằng `ā` và `ī`, `a` của (căn) `har` trở thành `ā` tùy chọn. Ví dụ: `Ahā, aharā, ahāsi, ahari`.

29. ගමිස්ස.

29. Đối với (căn) `gam`...

ආආදො ඊආදො අ ගමිස්ස ආ හොති වා. අගා අගමා, අගා අගමී.

Đối với `gam` có `a`, `ā` và `ī` có thể là `ā`. `Agā` (là) `agamā`, `agā` (là) `agamī`.

30. ඩංසස්ස ච ඡඞ.

30. Và đối với `ḍaṃs`, (sự thay thế là) `cha`.

ඩංසස්ස ගමිස්ස ච ඡඞ වා හොති ආඊආදීසු. අඩඤ්ඡා අඩංසා, අඩඤ්ඡි අඩංසී, අගඤ්ඡා අගච්ඡා, අගඤ්ඡි අගච්ඡී.

Đối với `ḍaṃs` và `gam`, `cha` có thể được dùng trước các vĩ ngữ `ā`, `ī`, v.v. (Ví dụ:) `aḍañchā` hoặc `aḍaṃsā`, `aḍañchi` hoặc `aḍaṃsī`, `agañchā` hoặc `agacchā`, `agañchi` hoặc `agacchī`.

31. හූස්ස හෙහෙහිහොහි ස්සත්‍යාදො.

31. Đối với `hū`, (các sự thay thế là) `he`, `hehi`, `hohi` trước `ssati`, v.v.

හූස්ස හෙආදයො හොන්ති ස්සත්‍යාදො. හෙස්සති, හෙහිස්සති, හොහිස්සති.

Đối với `hū`, `he` và các dạng tương tự được dùng trước `ssati` và các vĩ ngữ tương tự. (Ví dụ:) `Hessati`, `hehissati`, `hohissati`.

32. ණානාසු රස්සො.

32. Trước `ṇā` và `nā`, (nguyên âm) được rút ngắn.

ක්ණාක්නාසු [Pg.220] ක්‍රියත්ථස්ස රස්සො හොති. කිණාති, ධුනාති.

Trước `ṇā` và `nā`, nguyên âm của động từ căn được rút ngắn. Ví dụ: `Kiṇāti`, `dhunāti`.

33. ආ ඊ ඤු ම්හා ස්සා ස්සම්හානං වා.

33. Đối với `ā`, `ī`, `ñu` (`ū`), `mhā`, `ssā`, `ssamhā`, (sự rút ngắn là) tùy chọn.

එසං වා රස්සො හොති. ගම ගමා, ගමි ගමී, ගමු ගමූ, ගමිම්හ ගමිම්හා, ගමිස්ස ගමිස්සා, ගමිස්සම්හ ගමිස්සම්හා.

Sự rút ngắn của những (vĩ ngữ) này là tùy chọn. (Ví dụ:) `gama` (hoặc) `gamā`, `gami` (hoặc) `gamī`, `gamu` (hoặc) `gamū`, `gamimha` (hoặc) `gamimhā`, `gamissa` (hoặc) `gamissā`, `gamissamha` (hoặc) `gamissamhā`.

34. කුසරුහෙහීස්ස ඡි.

34. Sau `kusa` và `ruha`, `ī` (trở thành) `chi`.

කුසා රුහා ච පරස්ස ඊස්ස ඡි වා හොති. අක්කොච්ඡි අක්කොසි, අභිරුච්ඡි අභිරුහි.

Sau `kusa` và `ruha`, `ī` có thể trở thành `chi`. Ví dụ: `Akkocchi` (hoặc) `akkosi`, `abhirucchi` (hoặc) `abhiruhi`.

35. අ ඊ ස්සාආදීනං බ්‍යඤ්ජනස්සිඤ.

35. Đối với phụ âm của các vĩ ngữ `a`, `ī`, `ssā`, v.v., (sự thay thế là) `i`.

ක්‍රියත්ථා පරෙසං අආදීනං ඊආදීනං ස්සආදීනඤ්ච-බ්‍යඤ්ජනස්ස ඉඤ හොති විභාසා. බභුවිත්ථ, අභවිත්ථා, අනුභවිස්සා, අනුභවිස්සති අනුභොස්සති හරිසති හස්සති, එතෙසන්ති කිං? භවති, බ්‍යඤ්ජනස්සාති කිං? බභූව.

Sau động từ căn, `i` có thể được thêm vào trước phụ âm của các vĩ ngữ `a`, `ī`, `ssā`, v.v. một cách tùy chọn. Ví dụ: `Babhuvittha`, `abhavitthā`, `anubhavissā`, `anubhavissati` (hoặc) `anubhossati`, `harisati` (hoặc) `hassati`. Tại sao nói 'của những vĩ ngữ này'? (Ví dụ:) `Bhavati`. Tại sao nói 'của phụ âm'? (Ví dụ:) `Babhūva`.

36. බ්‍රූතො තිස්සීඤ.

36. Sau `brū`, `ti` (trở thành) `ī`.

බ්‍රූතො පරස්ස තිස්ස ඊඤ වා හොති. බ්‍රවීති, බ්‍රූති.

Sau `brū`, `ti` có thể trở thành `ī`. Ví dụ: `Bravīti`, `brūti`.

37. ක්‍යස්ස.

37. Đối với `kya`.

ක්‍රියත්ථා පරස්ස ක්‍යස්ස ඊඤ වා හොති. පචීයති, පච්චති.

Sau động từ căn, `kya` có thể trở thành `ī`. Ví dụ: `Pacīyati`, `paccati`.

38. එය්‍යාථ ස්සෙ අ ආ ඊථානං ඔ, අ, අං, ත්ථ, ත්ථො, ව්හොක.

38. Đối với `eyyātha`, `sse`, `a`, `ā`, `ī`, `tha`, các sự thay thế lần lượt là `o`, `a`, `aṃ`, `ttha`, `ttho`, `vho`.

එය්‍යාථාදීනං ඔආදයො වා හොන්ති යථාක්කමං. තුම්හෙ භවෙය්‍යාථො භවෙය්‍යාථ, ත්වං අභවිස්ස අභවිස්සෙ, අහං අභවං [Pg.221] අභව, සො අභවිත්ථ අභවා, සො අභවිත්ථො, අභවී, තුම්හෙ භවථව්හො භවථ, ආසහචරිතොව අකාරො ගය්හතෙ, ථො පන-න්තෙ නිද්දෙසා ත්වාදිසම්බන්ධීයෙව, තස්සෙව වා නිස්සිතත්තා, නිස්සයකරණම්පි හි සුත්තකාරාචිණ්ණං.

Đối với `eyyātha`, v.v., `o`, v.v. có thể là (sự thay thế) theo thứ tự. (Ví dụ:) `tumhe bhaveyyātho` (hoặc) `bhaveyyātha`, `tvaṃ abhavissa` (hoặc) `abhavisse`, `ahaṃ abhavaṃ` (hoặc) `abhava`, `so abhavittha` (hoặc) `abhavā`, `so abhavittho` (hoặc) `abhavī`, `tumhe bhavathavho` (hoặc) `bhavatha`. Nguyên âm `a` không đi cùng với `ā` được lấy; nhưng `tho` ở cuối được chỉ định là có liên quan đến `tvā`, v.v., hoặc vì nó phụ thuộc vào đó, vì việc tạo ra sự phụ thuộc cũng là thói quen của người soạn cú pháp.

39. උංස්සිං ස්වංසු.

39. Đối với `uṃ`, (sự thay thế là) `iṃsu` và `aṃsu`.

උමීච්චස්ස ඉංසු අංසු වා හොන්ති. අගමිංසු, අගමංසු, අගමුං.

Đối với `uṃ`, nó có thể trở thành `iṃsu` và `aṃsu`. Ví dụ: `Agamiṃsu`, `agamaṃsu`, `agamuṃ`.

40. එඔත්තා සුං.

40. Sau `e` và `o` đã được thay thế, (`uṃ` trở thành) `suṃ`.

එආදෙසතො ඔආදෙසතො ච පරස්ස උමිච්චස්ස සුං වා හොති. නෙසුං, නයිංසු, අස්සොසුං, අස්සුං, ආදෙසත්තාඛ්‍යාපනත්ථංත්තග්ගහණං.

Sau các biến đổi `e` và `o`, `uṃ` có thể trở thành `suṃ`. Ví dụ: `Nesuṃ` (hoặc) `nayiṃsu`, `assosuṃ` (hoặc) `assuṃ`. Việc dùng `tta` là để chỉ rõ đây là một sự thay thế.

41. හූතො රෙසුං.

41. Sau `hū`, (`uṃ` trở thành) `resuṃ`.

හූතො පරස්ස උමිච්චස්ස රෙසුං වා හොති. අහෙසුං, අහවුං.

Sau `hū`, `uṃ` có thể trở thành `resuṃ`. Ví dụ: `Ahesuṃ`, `ahavuṃ`.

42. ඔස්ස අ ඉ ත්ථ ත්ථො.

42. Đối với `o`, (các sự thay thế là) `a`, `i`, `ttha`, `ttho`.

ඔස්ස අආදයො වා හොන්ති. ත්වං අභව, අභවි, අභවිත්ථ, අභවිත්ථො අභවො.

Đối với `o`, `a` và các dạng tương tự có thể được dùng. Ví dụ: `Tvaṃ abhava`, `abhavi`, `abhavittha`, `abhavittho` (hoặc) `abhavo`.

43. සි.

43. `Si`.

ඔස්ස සි වා හොති. අහොසි ත්වං අහුවො.

Đối với `o`, `si` cũng có thể được dùng. Ví dụ: `Ahosi tvaṃ` (hoặc) `ahuvo`.

44. දීඝා ඊස්ස.

44. Sau một nguyên âm dài, đối với `ī`.

දීඝතො පරස්ස ඊස්ස සි වා හොති. අකාසි අකා, අදාසි අදා.

Sau nguyên âm dài, `s` đôi khi được thêm vào trước `ī`. Ví dụ: `Akāsi`, `akā`; `adāsi`, `adā`.

45. ම්හාත්ථානමුඤ.

45. U và ñ thay thế cho mhā và ttha.

ම්හාත්ථානම්හඤ [Pg.222] වා හොති. අගම්හම්හා අගමිම්හා, අගමුත්ථ අගමිත්ථ.

Mhā và ttha đôi khi được thay bằng mha và ñ. Ví dụ: `Agamhamhā`, `agamimhā`; `agamuttha`, `agamittha`.

46. ඉංස්ස ච සිඤ.

46. Và siṃ thay cho iṃ.

ඉමිච්චස්ස සිඤ වා තොති ම්හාත්ථානඤ්ච බහුලං. අකාසිං අකරිං, අකාසිම්හා අකරිම්හා අකාසිත්ථ අකරිත්ථ.

Vĩ tố iṃ đôi khi được thay bằng siṃ, và đối với mhā và ttha cũng thường như vậy. Ví dụ: `Akāsiṃ`, `akariṃ`; `akāsimhā`, `akarimhā`; `akāsittha`, `akarittha`.

47. එය්‍යුංස්සුං.

47. Suṃ thay cho eyyuṃ.

එය්‍යුමිච්චස්ස ඤං වා හොති. ගච්ඡුං ගච්ඡෙය්‍යුං.

Eyyuṃ đôi khi được thay bằng uṃ. Ví dụ: `Gacchuṃ`, `gaccheyyuṃ`.

48. හිස්ස-තො ලොපො.

48. Sự lược bỏ hi sau a.

අතො පරස්ස හිස්ස ලොපො වා හොති. ගච්ඡ ගච්ඡාහි, අතොති කිං? කරොහි.

Sau a, vĩ tố hi đôi khi bị lược bỏ. Ví dụ: `Gaccha`, `gacchāhi`. Tại sao nói 'sau a'? Ví dụ: `Karohi`.

49. ක්‍යස්ස ස්සෙ.

49. Sse đối với kya.

ක්‍යස්ස වා ලොපො හොති ස්සෙ. අන්වභවිස්සා අන්වභූයිස්සා, අනුභවිස්සති අනුඡූයිස්සති.

Vĩ tố kya đôi khi bị lược bỏ trước sse. Ví dụ: `Anvabhavissā`, `anvabhūyissā`; `anubhavissati`, `anuchūyissati`.

50. අත්ථිතෙය්‍යාදිච්ඡන්නං ස සු ස සථ සං සාම.

50. Đối với (động từ) atthi, sáu vĩ tố bắt đầu bằng eyyā được thay bằng sa, su, sa, satha, saṃ, sāma.

අස=භුවිච්චස්මා පරෙසං එය්‍යාදිච්ඡන්නං සාදයො හොන්ති යථාක්කමං. අස්ස, අස්සු, අස්ස, අස්සථ, අස්සං, අස්සාම.

Sau các động từ gốc asa (là) và bhū (là), sáu vĩ tố bắt đầu bằng eyyā được thay thế lần lượt bằng sa và các vĩ tố khác. Ví dụ: `Assa, assu, assa, assatha, assaṃ, assāma`.

51. ආදිද්වින්නමියාඉයුං.

51. Hai vĩ tố đầu được thay bằng iyā và iyuṃ.

අත්ථිතෙය්‍යාදිච්ඡන්නං ආදිභූතානං ද්වින්නං ඉයා ඉයුං හොන්ති යථාක්කමං. සියා, සියුං.

Đối với (động từ) atthi, hai vĩ tố đầu tiên trong sáu vĩ tố bắt đầu bằng eyyā được thay thế lần lượt bằng iyā và iyuṃ. Ví dụ: `Siyā, siyuṃ`.

52. තස්ස ථො.

52. Th thay cho t.

අත්ථිතො [Pg.223] පරස්ස තකාරස්ස ථො හොති. අත්ථි, අත්ථු.

Sau (động từ) atthi, mẫu tự t được đổi thành th. Ví dụ: `Atthi, atthu`.

53. සිහිස්වට.

53. Aṭa đối với si và hi.

අත්ථිස්ස අට හොති සිහිසු, ටො සබ්බාදෙසත්ථො. අසි අහි.

Toàn bộ (động từ) atthi được thay bằng a trước các vĩ tố si và hi; ṭa là ký hiệu chỉ sự thay thế toàn bộ. Ví dụ: `Asi`, `ahi`.

54. මිමානං වා ම්හිම්හා ච.

54. Và mi, ma đôi khi được thay bằng mhi, mhā.

අත්ථිස්මා පරෙසං මිමානං ම්හිම්හා වා හොන්ති, තංසන්නියොගෙනඅත්ථිස්ස අට ච. අම්හි අස්මි, අම්හ අස්ම.

Sau (động từ) atthi, các vĩ tố mi và ma đôi khi được thay bằng mhi và mhā, và đồng thời atthi được thay bằng a. Ví dụ: `Amhi`, `asmi`; `amha`, `asma`.

55. එසු සි.

55. S trong những trường hợp này.

එසු මිමෙසු අත්ථිස්ස සකාරො හොති. අස්මි අස්ම, පරරූපබාධනත්ථං.

Trước các vĩ tố mi và ma này, (động từ) atthi có mẫu tự s. Ví dụ: `Asmi`, `asma`. (Điều này) để ngăn chặn sự đồng hóa nguyên âm sau.

56. ඊආදො දීඝො.

56. Trường hóa (nguyên âm) trước các vĩ tố bắt đầu bằng ī.

අත්ථිස්ස දීඝො හොති ඊආදිම්හි. ආසි, ආසුං, ආසි, ආසිත්ථ, ආසිං, ආසිං ම්හා.

(Nguyên âm của) atthi được trường hóa trước các vĩ tố bắt đầu bằng ī. Ví dụ: `Āsi, āsuṃ, āsi, āsittha, āsiṃ, āsiṃ mhā`.

57. හිමිමෙස්වස්ස.

57. Trường hóa a trước hi, mi, ma.

අකාරස්ස දීඝො හොති හිමිමෙසු. පචාහි, පචාමි, පචාම, මුය්හාමි.

Mẫu tự a được trường hóa trước các vĩ tố hi, mi, ma. Ví dụ: `Pacāhi, pacāmi, pacāma, muyhāmi`.

58. සකා ණාස්ස ඛ ඊආදො.

58. Đối với (động từ) saka, ṇā được đổi thành kh trước các vĩ tố bắt đầu bằng ī.

සකස්මා ක්ණාස්සඛොහොති ඊආදීසු. අසක්ඛි, අසක්ඛිංසු.

Sau (động từ) saka, vĩ tố kṇā được đổi thành kh trước các vĩ tố bắt đầu bằng ī. Ví dụ: `Asakkhi, asakkhiṃsu`.

59. ස්සෙ වා.

59. Hoặc đối với ssa.

සකස්මා [Pg.224] ක්ණස්සඛො වා හොති ස්සෙ. සක්ඛිස්සා සක්කුණිස්සා, සක්ඛිස්සති, සක්කුණිස්සති.

Sau (căn) `sak`, `ssa` được tùy chọn biến thành `kṇa` hoặc `ssakho`.

60. තෙසු සුතො ක්ණොක්ණානං රොට.

60. Sau (căn) `su`, `kṇokṇānaṃ` thành `roṭa`.

තෙසු ඊආදිස්සෙසු සුතො පරෙසං ක්ණොක්ණානං රොට වා හොති. අස්සොසි අසුණි, අස්සොස්සා අසුණිස්සා, සොස්සති සුණිස්සති.

Trong những (biến tố) bắt đầu bằng `ī` này, `kṇokṇānaṃ` theo sau (căn) `su` được tùy chọn biến thành `roṭa`.

61. ඤාස්ස සනාස්ස නායො තිම්හි. සනාස්ස ඤාස්ස නායො වා හොති තිම්හි. නායති, ජානාති.

61. Đối với `ñā` và `sanā`, `nāyo` (được thay thế) khi có `ti`. Đối với `sanā` và `ñā`, `nāyo` được tùy chọn thay thế khi có `ti`.

62. ඤාම්හි ජං.

62. Trong (căn) `ñā`, (thay thế bằng) `ja`.

ඤාදෙසෙ සනාස්ස ඤාස්ස ජං (වා) හොති. ජඤ්ඤා (ජානෙය්‍ය).

Khi có sự thay thế `ñā`, `ja` là sự thay thế tùy chọn cho `sanā` và `ñā`.

63. එය්‍යාස්සියාඤා වා.

63. Của `eyya`, (thay thế bằng) `iyā` hoặc `ñā` một cách tùy chọn.

ඤාතො එය්‍යාස්ස ඉයාඤා හොන්ති වා. ජානියා, ජඤ්ඤා ජානෙය්‍ය.

Sau (căn) `ñā`, `eyya` được tùy chọn biến thành `iyā` hoặc `ñā`.

64. ඊස්සත්‍යාදීසු ක්නාලොපො.

64. Trong `ī`, `ssati` v.v..., sự lược bỏ `knā`.

ඊආදො ස්සත්‍යාදො ච ඤාතො ක්නාලොපො වා හොති. අඤ්ඤාසි අජානි, ඤස්සති ජානිස්සති.

Sau (căn) `ñā`, `knā` được tùy chọn lược bỏ trước (các biến tố) bắt đầu bằng `ī` và bắt đầu bằng `ssati`.

65. ස්සස්ස හි කම්මෙ.

65. Của `ssa`, (thay thế bằng) `hi` trong thể thụ động.

ඤාතො පරස්ස ස්සස්ස හි වා හොති කම්මෙ. පඤ්ඤායිහිති පඤ්ඤායිස්සති.

Sau (căn) `ñā`, `ssa` theo sau được tùy chọn biến thành `hi` trong thể thụ động.

66. එතිස්මා.

66. Sau `e` này.

එතිස්මා [Pg.225] පරස්ස ස්සස්ස හි හොති වා. එහිති එස්සති.

Sau `e` này, `ssa` theo sau được tùy chọn biến thành `hi`.

67. හනා ඡඛා.

67. Sau (căn) `han`, (`ssa` thành) `cha` và `khā`.

හනා ස්සස්ස ඡඛා වා හොන්ති. හඤ්ඡාමි හනිස්සාමි, පටිහඞ්ඛාමි පටිහනිස්සාමි.

Sau (căn) `han`, `ssa` được tùy chọn biến thành `cha` hoặc `khā`.

68. හාතො හ.

68. Sau (căn) `hā`, (`ssa` thành) `ha`.

හාතො පරස්ස ස්සස්ස හ හොති වා. හාහති ජහිස්සති.

Sau (căn) `hā`, `ssa` theo sau được tùy chọn biến thành `ha`.

69. දක්ඛ ඛ හෙහි හොහීහි ලොපො.

69. Sau `dakkha`, `kha`, `hehi`, `hohīhi`, có sự lược bỏ.

දක්ඛාදීහි ආදෙසෙහි පරස්ස ස්සස්ස ලොපො වා හොති. දක්ඛති දක්ඛිස්සති, සක්ඛති සක්ඛිස්සති, හෙහිති හෙහිස්සතිහොහිති හොහිස්සති.

Sau những từ thay thế bắt đầu bằng `dakkha`, `ssa` theo sau được tùy chọn lược bỏ.

70. කයිරෙය්‍යස්සෙය්‍යුමාදීනං.

70. Đối với `kayireyya`, `eyyum` v.v...

කයිරා පරස්ස එය්‍යුමාදීනං එය්‍යස්ස ලොපො හොති. කයිරුං, කයිරාසි, කයිරාථ, කහිරාමි, කයිරාම.

Sau `kayirā`, `eyya` trong các (biến tố) `eyyum` v.v... bị lược bỏ.

71. ටා.

71. `Ṭā`.

කයිරා පරස්ස එය්‍යස්ස ටා හොති. සො කයිරා.

Sau `kayirā`, `eyya` được biến thành `ṭā`.

72. එථස්සා.

72. Của `etha`, (thành) `ā`.

කයිරා පරස්ස එථස්ස ආ හොති. කයිරාථ.

Sau `kayirā`, `etha` được biến thành `ā`.

73. ලභා ඉං ඊනං ථං ථා වා.

73. Sau (căn) `labh`, của `iṃ` và `ī`, (thành) `thaṃ` và `thā` một cách tùy chọn.

ලභස්මා [Pg.226] ඉංඊඉච්චෙසං ථංථා හොන්ති වා. අලත්ථං අලභිං, අලත්ථ අලභි.

Sau (căn) `labh`, `iṃ` và `ī` này được tùy chọn biến thành `thaṃ` và `thā`.

74. ගුරුපුබ්බා රස්සා රෙ න්තෙන්තීනං.

74. Sau một âm tiết nặng và một nguyên âm ngắn, `re` (thay thế) cho `nte` và `ntī`.

ගුරුපුබ්බස්මා රස්සා පරෙසං න්තෙන්තීනං රෙ වා හොති. ගච්ඡරෙ ගච්ඡන්ති, ගච්ඡරෙ ගච්ඡන්තෙ, ගමිස්සරෙ ගමිස්සන්ති, ගමිස්සරෙ ගමිස්සන්තෙ, ගුරුපුබ්බාති කිං? පච, රස්සති කිං? හොන්ති.

Sau một âm tiết nặng và một nguyên âm ngắn, `nte` và `ntī` theo sau được tùy chọn biến thành `re`.

75. එය්‍යෙය්‍යාසෙය්‍යන්නං ටෙ.

75. Vĩ ngữ ṭe (thay thế) cho các vĩ ngữ eyya, eyyāsi, eyyaṃ.

එය්‍යාදීනං ටෙ වා හොති. සො කරෙ කරෙය්‍ය, ත්වං කරෙ කරෙය්‍යාසි, අහං කරෙ කරෙය්‍යං.

Vĩ ngữ ṭe tùy chọn thay thế cho các vĩ ngữ eyyādi. Ví dụ: So kare hoặc kareyya, tvaṃ kare hoặc kareyyāsi, ahaṃ kare hoặc kareyyaṃ.

76. ඔවිකරණස්සු පරච්ඡක්කෙ.

76. U (thay thế) cho vikaraṇa o trong thì tương lai (paracchakka).

ඔවිකරණස්ස උ හොති පරච්ඡක්කෙ විසයෙ. තනුතෙ.

Vikaraṇa o được chuyển thành u trong phạm vi của thì tương lai (paracchakka). Ví dụ: Tanute.

77. පුබ්බච්ඡක්කෙ වා ක්වචි.

77. Trong thì quá khứ (pubbacchakka) cũng vậy, đôi khi tùy chọn.

ඔවිකරණස්ස උ හොති වා ක්වචි පුබ්බච්ඡක්කෙ. වනුති වනොති.

Vikaraṇa o đôi khi được chuyển thành u một cách tùy chọn trong thì quá khứ (pubbacchakka). Ví dụ: Vanuti hoặc vanoti.

78. එය්‍යාමස්සෙමු ච.

78. Và emu (thay thế) cho eyyāma.

එය්‍යාමස්සෙමු වා හොති උ ච. භවෙම්හ, භවෙය්‍යාමු භවෙය්‍යාම.

Emu và u tùy chọn thay thế cho eyyāma. Ví dụ: Bhavemha, bhaveyyāmu, bhaveyyāma.

ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ වුත්තියං

Như vậy, trong phần chú giải của ngữ pháp Moggallāna.

ත්‍යාදිකණ්ඩො ඡට්ඨො.

Chương thứ sáu, về các vĩ ngữ tyādi.

7. සත්තමො කණ්ඩො (ණ්වාදි)

7. Chương thứ bảy (về các tiếp vị ngữ ṇvādi).

‘‘බහුලං’’ [Pg.227] (1.58) ‘‘ක්‍රියත්ථා’’ති (5.14) ච සබ්බත්ථ වත්ථතෙ.

Và (các quy tắc) “bahulaṃ” (1.58) và “kriyatthā” (5.14) được áp dụng ở khắp mọi nơi.

1. චර දර කර රහ ජන සන තල සාද සාධ කසාස චටාය වාහි ණු.

1. Sau (các động từ căn) cara, dara, kara, raha, jana, sana, tala, sāda, sādha, kasa, asa, caṭa, aya, và vā, (tiếp vị ngữ) ṇu (được thêm vào).

චර-ගතිභක්ඛණෙසු, දර-දරණෙ, කර-කරණෙ, රහ-චාගෙ, ජන-ජනනෙ, සන-සම්භත්තියං, තල-පතිට්ඨායං, සාද-අස්සාදනෙ, සාධ-සංසිද්ධියං, කස-විලෙඛනෙ, අස-ඛෙපනෙ, චට-භෙදනෙ, අය-ඉති ගමනත්ථො දණ්ඩකො ධාතු, වා-ගතිගන්ධනෙසු, එතෙහි ක්‍රියත්ථෙහි බහුලං ණු හොති. ‘‘අස්සා ණානුබන්ධෙ’’ති (5.84) උපන්තස්ස අස්ස ආ, චරති හදයෙ මනුඤ්ඤභාවෙනාති චාරු=සොභනං. දරීයතීති දාර=කට්ඨං. කරොතීති කාරු=සිප්පී, මඝ වා, විසුකම්මො ච. රහති චන්දාදීනං සොභාවිසෙසං නාසෙතීති රාහු=අසුරින්දො. ජායති ගමනාගමනං අනෙනාතිජානු=ජඞ්ඝොරූනං සන්ධි. සනෙති අත්තනි භත්තිං උප්පාදෙතීති සානු=ගිරිප්පදෙසො. තලන්ති පතිට්ඨහන්ති එත්ථ දන්තාති තාලු=වදනෙකදෙසො. සා දීයති අස්සාදීයතීති සාදු=මධුරං. සාධෙති අත්තපරහිතන්ති සාධු=සජ්ජනො. කසීයතීති කාසු=ආවාටො, අසති සීඝභාවෙන පවත්තතීති ආසු=සීඝං. චටති භින්දති අමනුඤ්ඤභාවන්ති චාටු=මනුඤ්ඤො. අයන්ති පවත්තන්ති සත්තා එතෙනාති ආයු=ජීවිතං. ‘‘අස්සා ණාපිම්හි යුක’’ ඉති (5.91) යුක- වාති ගච්ඡතීති වායු-වාතො.

Cara (với nghĩa đi lại và ăn uống), dara (xé rách), kara (làm), raha (từ bỏ), jana (sinh ra), sana (phụng sự), tala (thiết lập), sāda (nếm), sādha (hoàn thành), kasa (cày, viết), asa (ném), caṭa (phá vỡ), động từ căn daṇḍaka aya (với nghĩa đi lại), vā (đi lại, thổi); sau những động từ căn có nghĩa hành động này, tiếp vị ngữ ṇu được thêm vào một cách đa dạng. Theo quy tắc “assā ṇānubandhe” (5.84), nguyên âm a ở gần cuối được biến thành ā. (Ví dụ:) carati hadaye manuññabhāvenāti cāru = đẹp đẽ (cái đi vào trái tim một cách đáng yêu). Darīyatīti dāra = gỗ (cái bị xé ra). Karotīti kāru = thợ thủ công, hoặc magha, và visukamma (người làm ra). Rahati candādīnaṃ sobhāvisesaṃ nāsetīti rāhu = vua a-tu-la (kẻ làm tiêu mất vẻ đẹp đặc biệt của mặt trăng v.v...). Jāyati gamanāgamanaṃ anenātijānu = khớp nối giữa cẳng chân và đùi (cái mà nhờ nó sự đi tới đi lui được sinh ra). Saneti attani bhattiṃ uppādetīti sānu = sườn núi (cái tạo ra sự sùng kính nơi chính nó). Talanti patiṭṭhahanti ettha dantāti tālu = một phần của miệng (nơi mà răng được thiết lập). Sā dīyati assādīyatīti sādu = ngọt ngào (cái được nếm, được thưởng thức). Sādheti attaparahitanti sādhu = người hiền thiện (người hoàn thành lợi ích cho mình và cho người khác). Kasīyatīti kāsu = cái hố (cái bị đào lên). Asati sīghabhāvena pavattatīti āsu = nhanh chóng (cái diễn ra một cách nhanh chóng). Caṭati bhindati amanuññabhāvanti cāṭu = lời nói dễ thương (cái phá vỡ trạng thái khôngน่าพอใจ). Ayanti pavattanti sattā etenāti āyu = mạng sống (cái mà chúng sanh đi, tồn tại nhờ nó). Theo quy tắc “assā ṇāpimhi yuka” (5.91), yuka (được thêm vào). Vāti gacchatīti vāyu = gió (cái đi).

2. භර [Pg.228] මර චර තර අර ගර හන තන මන භම කිත ධන බංහ කම්බම්බ චක්ඛ භික්ඛ සංකින්දන්ද යජ පටාණාස වස පස පංස බන්ධා උ.

2. Sau (các động từ căn) bhara, mara, cara, tara, ara, gara, hana, tana, mana, bhama, kita, dhana, baṃha, kamba, amba, cakkha, bhikkha, saṃki, inda, anda, yaja, paṭa, aṇa, asa, vasa, pasa, paṃsa, và bandha, (tiếp vị ngữ) u (được thêm vào).

භර-භරණෙ, මර-පාණචාගෙ, චර-ගතිභක්ඛණෙසු, තර තරණෙ, අර-ගමනෙ, ගර ඝර-සෙචනෙ, ගිරාති වා නිපාතනා අකාරො, හන-හිං සායං, තන-විත්තාරෙ, මන-ඤාණෙ, භම-අනවට්ඨානෙ, කිත-නිවාසෙ, ධන-සද්දෙ, බංහ බ්‍රහ බ්‍රූහ-වුද්ධියං, කම්බ-සංවරණෙ, අම්බ-සද්දෙ, චක්ඛ ඉක්ඛ දස්සනෙ, භික්ඛ-යාචනෙ, සංකසඞ්කායං, ඉන්ද-පරමිස්සරියෙ, අන්ද-බන්ධනෙ, යජ-දෙවපූජායං, අට පට-ගමනථා, අණ-සද්දත්ථො, අස-ඛෙපනෙ, වස-නිවාසෙ, පසබාධනෙ, පංස-නාසනෙ, බන්ධ-බන්ධනෙ, එතෙහි ක්‍රියත්ථෙහි උ හොති. භරතීති භර=භත්තා. මරති රූපකායෙන සහෙවාති මරු=දෙවො, නිජ්ජලදෙසො ච. චරීයති භක්ඛීයතීති චරු=හබ්‍යපා කො. තරන්ති අනෙනාති තරු=රුක්ඛො. අරති සූනභාවෙන උද්ධං ගච්ඡතීති අරු=වණො. ගරති සිඤ්චති, ගිරති වමති වා සිස්සෙසු සිනෙහන්ති ගරු=ආචරියො. හනති ඔදනාදීසු වණ්ණවිසෙසං නාසෙතීති හනු=වදනෙකදෙසො. තනොති සංසාර දුක්ඛන්ති තනු-සරීරං. මඤ්ඤති සත්තානං හිතාහිතන්ති මනු=පජාපති. භමති චලතීති භමු=නයනො පතිට්ඨානං. කෙතති උද්ධං ගච්ඡති, උපරි නිවසතීති වා කෙතු=ධජො. ධනති සද්දං කරොතීති ධනු=චාපො. බංහ ඉති නිද්දෙසා උම්හි නිච්චං නිග්ගහීතලොපො, බංහති වුද්ධිං ගච්ඡතීති බහු=අනප්පකං. කම්බති සංවරං කරොතීථි කම්බු=වලයො, සඞ්ඛො [Pg.229] ච. අම්බති නාදංකරොතීති අම්බු=වාරි. චක්ඛති රූපන්ති චක්ඛු=නයනං. භික්ඛතීති භික්ඛු=සමණො. සංකිරතීති සංකු=සූලං. ඉන්දති නක්ඛත්තානං පරමිස්සරියං පවත්තෙතීති ඉන්දු=චන්දො. අන්දන්ති බන්ධන්ති සත්තා එතායාති අන්දු=සඞ්ඛලිකා. යජන්ති අනෙනාති යජු=වෙදො. පටති බ්‍යත්තභාවං ගච්ඡතීති පටු=විචක්ඛණො. අණති සුඛුමභාවෙන පවත්තතීති අණු=සුඛුමො, වීහිභෙදො ච. අසන්ති පවත්තන්ති සත්තා එතෙහීති අසවො=පාණා. සුඛං වසන්ත්‍යනෙනාති වසු=ධනං. පසීයති බාධීයති සාමිකෙහීති පසු. චතුප්පදො. පංසති සොභාවිසෙසං නාසෙතීති පංසු=රෙණු. බන්ධීයති සිනෙහභාවෙනාති බන්ධු=ඤාති.

Bhara (mang, nuôi dưỡng), mara (chết), cara (đi, ăn), tara (vượt qua), ara (đi), gara (rưới) hoặc girāti (nuốt) do bất định mà có akāra, hana (làm hại), tana (trải rộng), mana (biết), bhama (lang thang), kita (ở), dhana (phát ra âm thanh), baṃha, braha, brūha (tăng trưởng), kamba (che đậy), amba (phát ra âm thanh), cakkha, ikkha (nhìn), bhikkha (xin), saṃka (nghi ngờ), inda (có quyền tối cao), anda (trói buộc), yaja (cúng tế), aṭa, paṭa (đi), aṇa (phát ra âm thanh), asa (ném), vasa (ở), pasa (làm hại), paṃsa (hủy hoại), bandha (trói buộc); sau những động từ căn có nghĩa hành động này, tiếp vị ngữ u được thêm vào. Bharatīti bhara = người chồng. Marati rūpakāyena sahevāti maru = vị trời, và cũng là vùng đất không có nước. Carīyati bhakkhīyatīti caru = vật cúng tế. Taranti anenāti taru = cây. Arati sūnabhāvena uddhaṃ gacchatīti aru = vết thương. Garati siñcati, girati vamati vā sissesu sinehanti garu = vị thầy. Hanati odanādīsu vaṇṇavisesaṃ nāsetīti hanu = một phần của miệng. Tanoti saṃsāra dukkhanti tanu = thân thể. Maññati sattānaṃ hitāhitanti manu = tổ của chúng sanh. Bhamati calatīti bhamu = nền tảng của mắt (lông mày). Ketati uddhaṃ gacchati, upari nivasatīti vā ketu = lá cờ. Dhanati saddaṃ karotīti dhanu = cây cung. Do được nêu là baṃha, khi có u, niggahīta luôn được xóa bỏ; baṃhati vuddhiṃ gacchatīti bahu = không ít. Kambati saṃvaraṃ karotīthi kambu = vòng tay, và vỏ ốc. Ambati nādaṃkarotīti ambu = nước. Cakkhati rūpanti cakkhu = mắt. Bhikkhatīti bhikkhu = vị sa-môn. Saṃkiratīti saṃku = cái cọc nhọn. Indati nakkhattānaṃ paramissariyaṃ pavattetīti indu = mặt trăng. Andanti bandhanti sattā etāyāti andu = xiềng xích. Yajanti anenāti yaju = kinh Vệ-đà. Paṭati byattabhāvaṃ gacchatīti paṭu = người khôn khéo. Aṇati sukhumabhāvena pavattatīti aṇu = vi tế, và một loại lúa. Asanti pavattanti sattā etehīti asavo = sinh mạng. Sukhaṃ vasantyanenāti vasu = của cải. Pasīyati bādhīyati sāmikehīti pasu = loài bốn chân. Paṃsati sobhāvisesaṃ nāsetīti paṃsu = bụi. Bandhīyati sinehabhāvenāti bandhu = bà con.

3. බන්ධා ඌ වධො ච.

3. Sau (động từ căn) bandh, (tiếp vị ngữ) ū (được thêm vào), và (căn này) được đổi thành vadha.

බන්ධ-බන්ධනෙ තිමස්මා ඌ හොති, බන්ධස්ස වධාදෙසො ච. පඤ්චහි කාමගුණෙහි අත්තනි සත්ථෙ බන්ධතීති වධූ-සුණිසා, ඉත්ථීච.

Sau động từ căn bandha (với nghĩa trói buộc) này, tiếp vị ngữ ū được thêm vào, và bandha được thay thế bằng vadha. (Ví dụ:) Pañcahi kāmaguṇehi attani satthe bandhatīti vadhū = con dâu, và cũng là người phụ nữ (người trói buộc người khác vào mình bằng năm thứ dục lạc).

4. ජම්බාදයො.

4. (Các từ như) jambā, v.v... (cũng được hình thành theo cách này).

ජම්බූආදයො සද්දාඌපච්චයන්තා නිපච්චන්තෙ, නිපාතනං අප්පත්තස්ස පාපනං පත්තස්ස පටිසෙධො ච. ජනිස්මා ඌ, බුකාගමො, ‘‘මනානං නිග්ගහීත’’න්ති (5.96) නස්ස නිග්ගහීතං, ‘‘වග්ගෙ වග්ගන්තො’’ති (1.41) නිග්ගහීතස්ස මො, ජායති, ජනීයතී වා ජම්බූ=රුක්ඛො. භමිස්ස අමලොපො, භමති කම්පතීති භූ=භමු. කරොතිස්මා ඌ, තස්ස කන්ධුඤ ච, ‘‘පරරූපමයකාරෙ බ්‍යඤ්ජනෙ’’ති (5.95) ධාත්වන්තස්ස බ්‍යඤ්ජනස්ස පරරූපත්තං, රුධිරුප්පාදං කරොතීති කක්කන්ධූ=බදරී. ලම්බ-අවසංසනෙ[Pg.230], ආපුබ්බො, සංයොගාදිලොපදීඝරස්සා, ආලම්බති අවසංසතීති අලාබූ=තුම්බි. සර-ගති හිංසාචින්තාසු, ඌම්හි අභුක අබුක ච, සරති ගච්ඡතීති සරභූ=එකා මහානදී. සරති පාණෙ හිංසතීති සරබූ=ඛුද්දජන්තුකවිසෙසො. චමඅදනෙ, චමති භක්ඛති නිවාපන්ති චමූ=සෙනා. තන-විත්ථාරෙ, තනොති සංසාරදුක්ඛන්ති තනු=සරීරං, එවමඤ්ඤෙපි පයොගතො දට්ඨබ්බා.

Các từ jambū v.v... được hình thành bất quy tắc với tiếp vị ngữ ū. Bất quy tắc (nipātana) là làm cho xảy ra điều không đạt được (theo quy tắc chung) và ngăn cấm điều đạt được. Từ (căn) jan, (thêm) ū, và thêm vào bu; n của (jan) biến thành ṃ theo quy tắc “manānaṃ niggahītaṃ” (5.96); ṃ biến thành m theo quy tắc “vagge vagganto” (1.41); (nghĩa là) jāyati hay janīyatī (được sinh ra) là jambū = cây trâm. Đối với (căn) bham, a bị xóa bỏ; bhamati kampati (quay, rung động) là bhū = lông mày. Từ (căn) kar, (thêm) ū, và nó trở thành kandhu; theo quy tắc “pararūpamayakāre byañjane” (5.95), phụ âm cuối của căn biến thành dạng của phụ âm theo sau; rudhiruppādaṃ karoti (tạo ra máu) là kakkandhū = cây táo ta. (Căn) lamba (nghĩa là) treo xuống, có tiền tố ā; có sự xóa bỏ phụ âm kép, trường hóa và đoản hóa; ālambati avasaṃsati (treo xuống) là alābū = quả bầu. (Căn) sara (nghĩa là) đi, làm hại, suy nghĩ; với ū, có dạng abhuka và abuka; sarati gacchati (đi) là sarabhū = một con sông lớn. Sarati pāṇe hiṃsati (làm hại chúng sinh) là sarabū = một loại sinh vật nhỏ. (Căn) cam (nghĩa là) ăn; camati bhakkhati nivāpanti (ăn, nuốt, được cúng dường) là camū = quân đội. (Căn) tan (nghĩa là) kéo dài; tanoti saṃsāradukkhaṃ (kéo dài khổ đau luân hồi) là tanu = thân thể. Các trường hợp khác cũng nên được hiểu theo cách sử dụng tương tự.

5. තපුස වි ධ කුර පුථ මුදා කු.

5. Từ (các căn) tap, usa, vidha, kura, putha, muda, (thêm tiếp vị ngữ) ku.

තප-සන්තාපෙ, උස-දාහෙ, විධ-වෙධනෙ, කුර-සද්දෙ, පුථ පථ-විත්ථාරෙ, මුද-තොසෙ, එතෙහි කු, හොති. කකාරොනුබන්ධො ‘‘න තෙ කානුබන්ධනාගමෙසූ’’ති (5.85) එඔනමභාවත්ථො. තප ඉති නිද්දෙසතොව අස්ස ඉත්තං, තාපීයතීති තිපු=ලොහවිසෙසො. උසති දාහං කරොතීති උසු=සරො. වෙධති රංසීහි තිමිරන්ති විධු=චන්දො. කුරති කිච්චාකිච්චං වදතීති කුරු=රාජා, කුරවො=ජනපදො. පුථති මහන්ථභාවෙන පත්ථිරතීති පුථු=විත්ථිණ්ණො, මොදනං, මුදීයතීති වා මුදු=අථද්ධො.

(Căn) tapa (nghĩa là) làm nóng, usa (nghĩa là) đốt cháy, vidha (nghĩa là) xuyên qua, kura (nghĩa là) phát âm, putha hoặc patha (nghĩa là) trải rộng, muda (nghĩa là) hoan hỷ; từ những (căn) này, (tiếp vị ngữ) ku được thêm vào. Chỉ tiết tự k có mục đích ngăn cản sự biến đổi thành e hoặc o theo quy tắc “na te kānubandhanāgamesū” (5.85). Chỉ bằng cách đề cập đến tapa, a của nó biến thành i; tāpīyati (bị nung nóng) là tipu = một loại kim loại (chì/thiếc). Usati dāhaṃ karoti (đốt, gây cháy) là usu = mũi tên. Vedhati raṃsīhi timiraṃ (xuyên thủng bóng tối bằng các tia sáng) là vidhu = mặt trăng. Kurati kiccākiccaṃ vadati (nói về việc nên làm và không nên làm) là kuru = vị vua, (hoặc) kuravo = xứ sở. Puthati mahantabhāvena patthirati (trải rộng ra một cách vĩ đại) là puthu = rộng lớn. Modanaṃ (sự hoan hỷ), hay mudīyati (hoan hỷ) là mudu = mềm mại (không cứng).

6. සින්ධාදයො.

6. Các từ sindhu v.v...

සින්ධු ආදයො කුපච්චයන්තා නිපච්චන්තෙ. සන්ද-පස්සවනෙ, අස්ස ඉත්තං, ධොචාන්තා දෙසො නිපාතනා, සන්දති පස්සවතීති සින්ධු=නදි, වහිසුපන්තස්ස දීඝාදිබත්තෙ, බාධිස්ස වාන්තහත්තෙ ච, වහන්ත්‍යනෙනාති බාහු, බාධති උපද්දවෙ වාරෙතී ති වා බාහු=භුජො. රංඝ-ගමනෙ, නිග්ගහීතලොපො, රඞ්ඝති පවත්තහි රාජධම්මෙති රඝු=රාජා. විද-ලාභෙ, නකාරාගමො, වස්ස බො, වින්දත්‍යනෙන නන්දනන්ති බින්දු=කණිකා. මන-ඤාණෙ, නස්ස ධො, මඤ්ඤති ඤායති [Pg.231] මධුරන්ති මධු=මධුකරීහි කතමධු, රප ලප ජප ජප්ප-වචනෙ, අස්සඉත්තං, රපති ජප්පති මන්තන්තී රිපු=පච්චාමිත්තො. සස-ගති හිං සාපාණනෙසු, අස්ස උත්තං, සසති ජීවතීති සුසු=යුවා. අර ගමනෙ, අස්සඋත්ත මූත්තඤ්ච, අරති මහන්තභාවං ගච්ඡතීති උරු=මහා, අරතිනෙනාති ඌරු-සත්ථි. ඛණ-අවදාරණෙ, ආ පුබ්බො අනලොපො, ආඛනතීති ආඛු=උන්දූරො. තරතරණෙ, තස්ස ථො, තරතීති ථරු=ඛග්ගාවයවො. ලංඝ-ගති සොසනෙසු ඝස්ස වා හත්තං, නිග්ගහීතලොපො ච, ලඞ්ඝති පවත්තති ලඝුභාවෙනාති ලඝු ලහූ එකත්ථා, (භංජ-ඔමද්දනෙ, ප-පුබ්බො, ජස්ස ගත්තං, පභඤ්ජති විසෙසෙනාති පභඞ්ගු=භඞ්ගුරො.) ඨා-ගතිනිවත්තියං, සුපුබ්බො, ඨාති පවත්තති සුන්දරභාවෙනාති සුට්ඨු=සොභනං, දුපුබ්බො ඨාති පවත්තති අසුන්දරභාවෙනාති දුට්ඨු=අසොභනං. එවමඤ්ඤෙපි විඤ්ඤෙය්‍යා.

Các từ sindhu v.v... được hình thành bất quy tắc với tiếp vị ngữ ku. (Căn) sanda (nghĩa là) chảy, a của nó biến thành i, và dh là sự biến đổi của âm cuối (d) do bất quy tắc; sandati passavati (chảy) là sindhu = sông. Đối với (căn) vahi, âm đầu được trường hóa; đối với (căn) bādh, âm cuối biến thành v; vahanti anena (họ mang bằng cái này) là bāhu; hoặc bādhati upaddave vāreti (ngăn chặn, đẩy lùi hiểm nguy) là bāhu = cánh tay. (Căn) raṃgh (nghĩa là) đi, ṃ bị xóa bỏ; raṅghati pavattati rājadhamme (tiến hành theo vương pháp) là raghu = một vị vua. (Căn) vid (nghĩa là) tìm thấy, thêm vào nakāra, v biến thành b; vindanti anena nandanaṃ (họ tìm thấy niềm vui bằng cái này) là bindu = giọt. (Căn) man (nghĩa là) biết, n biến thành dh; maññati ñāyati madhuraṃ (được biết, được cho là ngọt) là madhu = mật do ong làm. (Các căn) rapa, lapa, japa, jappa (nghĩa là) nói, a biến thành i; rapati jappati mantaṃ (nói, lẩm bẩm thần chú) là ripu = kẻ thù. (Căn) sasa (nghĩa là) đi, làm hại, sống, a biến thành u; sasati jīvati (sống) là susu = người trẻ. (Căn) ar (nghĩa là) đi, a biến thành u và cũng thành ū; arati mahantabhāvaṃ gacchati (đi đến trạng thái vĩ đại) là uru = vĩ đại; arati anena (đi bằng cái này) là ūru = bắp đùi. (Căn) khaṇ (nghĩa là) đào, có tiền tố ā, n bị xóa bỏ; ākhanati (đào lên) là ākhu = con chuột. (Căn) tar (nghĩa là) đi qua, t của nó biến thành th; tarati (đi qua) là tharu = chuôi gươm. (Căn) laṃgh (nghĩa là) đi, làm khô, gh biến thành h, và ṃ bị xóa bỏ; laṅghati pavattati laghubhāvena (di chuyển một cách nhẹ nhàng) là laghu hoặc lahū, cùng một nghĩa. ((Căn) bhañj (nghĩa là) bẻ gãy, có tiền tố pa, j biến thành g; pabhañjati visesena (bẻ gãy một cách đặc biệt) là pabhaṅgu = dễ vỡ.) (Căn) ṭhā (nghĩa là) đứng lại, có tiền tố su; ṭhāti pavattati sundarabhāvena (tồn tại một cách tốt đẹp) là suṭṭhu = tốt, khéo. Có tiền tố du, ṭhāti pavattati asundarabhāvena (tồn tại một cách xấu xa) là duṭṭhu = xấu, tồi tệ. Các trường hợp khác cũng nên được hiểu như vậy.

7. ඉ.

7. I.

ක්‍රියත්ථා බහුලං ඉ හොති, අභ-ඛෙපනෙ, අසීයති ඛිපීයතීති අසි=ඛග්ගො. කස-විලෙඛනෙ, කසීයතෙ කසි=කසනං. මස-ආමසනෙ, මසීයතීති මසි=මෙළා. කු-සද්දෙ ඔ අවාදෙසා, කවති කථෙභීති කවි=කබ්බකාරො. රුසද්දෙ, රවති ගජ්ජතීති රවි=ආදිච්චො. සප්ප-ගමනෙ, සප්පති පවත්තතීති සප්පි=ඝතං. ගන්ථ-ගන්ථනෙ, ‘‘ත ථ න රානං ට ඨ ණලා’’ති (1.25) නථානං ණඨා, ගන්ථෙතීති ගණ්ඨි=පබ්බො, ගණ්ඨිච. රාජ-දිත්තියං, රාජති පවත්තතීති රාජි=පාළි. කල-සඞ්ඛ්‍යානෙ, කලීයති පරිමීයතීති කලි=පාපං. බල-පාණනෙ, බලන්ති ජීවන්ති [Pg.232] අනෙනාති බලි=කරො. ධන-සද්දෙ, ධනති නදතීති ධනි=සද්දො. අච්ච අඤ්ච-පූජායං, අච්චීයති පූජීයතීති අච්චි=ජාලා. වල වල්ල-සංවරණෙ, වලනං සංකොචනං වලි=උදරාදීසු පලි, වල්ලීයන්ති සංවරීයන්ති සත්තා එතායාති වල්ලි=ලතා. විම්හි වලී වල්ලීතිපි හොති, සොයෙවත්ථො, එවමඤ්ඤෙපි.

Từ (các căn) chỉ hành động, tiếp vị ngữ i thường được thêm vào. (Căn) abha (nghĩa là) ném; asīyati khipīyati (bị ném) là asi = thanh gươm. (Căn) kasa (nghĩa là) cày; kasīyate (được cày) là kasi = sự cày cấy. (Căn) masa (nghĩa là) chạm vào; masīyati (bị chạm vào) là masi = bồ hóng, mực. (Căn) ku (nghĩa là) phát âm, o biến thành av; kavati katheti (nói, kể) là kavi = nhà thơ. (Căn) ru (nghĩa là) phát âm; ravati gajjati (kêu, rống) là ravi = mặt trời. (Căn) sappa (nghĩa là) đi; sappati pavattati (di chuyển, tiến hành) là sappi = bơ sữa tinh luyện. (Căn) gantha (nghĩa là) buộc; theo quy tắc “ta tha na rānaṃ ṭa ṭha ṇalā” (1.25), na và tha biến thành ṇa và ṭha; gantheti (buộc) là gaṇṭhi = nút thắt, đốt, và cũng là gaṇṭhica. (Căn) rāja (nghĩa là) chiếu sáng; rājati pavattati (chiếu sáng, tồn tại) là rāji = hàng, dòng. (Căn) kala (nghĩa là) đếm; kalīyati parimīyati (được đếm, được đo lường) là kali = tội lỗi. (Căn) bala (nghĩa là) sống; balanti jīvanti anena (họ sống nhờ cái này) là bali = thuế, vật cúng dường. (Căn) dhana (nghĩa là) phát âm; dhanati nadati (phát ra âm thanh) là dhani = âm thanh. (Căn) acca hoặc añca (nghĩa là) tôn kính; accīyati pūjīyati (được tôn kính) là acci = ngọn lửa. (Các căn) vala, valla (nghĩa là) che đậy; valanaṃ saṃkocanaṃ (sự nhăn, sự co lại) là vali = nếp nhăn (ở bụng v.v...); vallīyanti saṃvarīyanti sattā etāya (chúng sinh bị che phủ, bao bọc bởi cái này) là valli = dây leo. Trong (tiếp vị ngữ) vi, cũng có dạng valī và vallī, với cùng ý nghĩa. Các trường hợp khác cũng tương tự.

8. දඣාදයො.

8. Các từ dadhi v.v...

දධිආදයො සද්දා ඉපච්චයන්තා නිපච්චන්තෙ. ධා-ධාරණෙ, ද්විභාවො නිපාතනා, ඝතමාදධාතීති දධි=ගොර සවිසෙසො. අංහ-ගමනෙ, නිග්ගහීතලොපො, අංහති ගච්ඡතීති අහි=සප්පො. කම්ප චලනෙ, සංයොගාදිලොපො, කම්පති චලතීති කපි=වානරො. මන-ඤාණෙ, අස්ස උත්තං, මනති ජානාතීති මුනි=සමණො. නස්ස ණත්තං, මනති මහග්ඝභාවං ගච්ඡතීතී මණි=රතනං. ඉක්ඛ චක්ඛ-දස්සනෙ, ඉස්ස අත්තං ඉක්ඛති අනෙනාති අක්ඛි=නයනං. කමපවික්ඛෙපෙ, අස්ස ඉත්තං, කමති යාතීති කිමි=ඛුද්දජන්තුකවිසෙසො. තර තරණෙ, තිත්තිරාදෙසො, තුරිතො තරති යාතීති තිත්තිරි=පක්ඛිවිසෙසො. කීළ-විහාරෙ, ඊස්ස එත්තං, කීළනං කෙළි=කීළා. උසිස්මා ඉස්ස ඛලුඤ, උසති දහතී උක්ඛලි=භාජනං, එවමඤ්ඤෙපි.

Các từ dadhi v.v... được hình thành bất quy tắc với tiếp vị ngữ i. (Căn) dhā (nghĩa là) giữ, sự lặp lại là do bất quy tắc; ghatam ādadhāti (giữ bơ sữa) là dadhi = một loại sản phẩm từ sữa (sữa đông). (Căn) aṃha (nghĩa là) đi, ṃ bị xóa bỏ; aṃhati gacchati (đi) là ahi = con rắn. (Căn) kampa (nghĩa là) rung động, phần đầu của phụ âm kép bị xóa bỏ; kampati calati (rung, di chuyển) là kapi = con khỉ. (Căn) man (nghĩa là) biết, a của nó biến thành u; manati jānāti (biết) là muni = bậc ẩn sĩ, sa-môn. N biến thành ṇ; manati mahagghabhāvaṃ gacchati (được xem là, đạt đến trạng thái giá trị cao) là maṇi = ngọc báu. (Các căn) ikkha, cakkha (nghĩa là) thấy, i biến thành a; ikkhati anena (thấy bằng cái này) là akkhi = con mắt. (Căn) kam (nghĩa là) bước đi, a của nó biến thành i; kamati yāti (đi) là kimi = một loại sinh vật nhỏ (con giun). (Căn) tar (nghĩa là) đi qua, được thay thế bằng tittiri; turito tarati yāti (đi qua nhanh chóng) là tittiri = một loại chim (chim đa đa). (Căn) kīḷa (nghĩa là) chơi đùa, ī biến thành e; kīḷanaṃ (sự chơi đùa) là keḷi = trò chơi, thể thao. Từ (căn) us, (thêm) i và khalu; usati dahati (đốt cháy) là ukkhali = cái nồi. Các trường hợp khác cũng tương tự.

9. යුවණ්ණුපන්තා කි.

9. Từ (các căn) có tận cùng là yu hoặc u, (thêm tiếp vị ngữ) ki.

ඉවණ්ණුපන්තෙහි ච උවණ්ණුපන්තෙහි ච ක්‍රියත්ථෙහි බහුලං කි හොති. කකාරො-නුබන්ධො, ඉස සිස-ඉච්ඡායං, සිවං ඉච්ඡතීති ඉසි=තපස්සී. ගිර-නිගිරණෙ, ගිරති පසවති ඡවිමංසසාරභූතං භෙසජ්ජාදින්ති ගිරි=සෙලො. සුච-සොචනෙ. සොචනං [Pg.233] සුචි=සොචෙය්‍යං, රුච-අභිලාසෙ රුචන්ති එතායාති රුචි=ආභිලාසො, එවමඤ්ඤෙපි.

Từ các căn có tận cùng bằng nguyên âm i và nguyên âm u, trong ý nghĩa hành động, hậu tố ki thường được dùng. Phụ âm k là một anubandha. Từ căn isa hoặc sisa có nghĩa là ‘mong muốn’, người mong muốn điều tốt lành (sivaṃ) là isi = tu sĩ khổ hạnh. Từ căn gira có nghĩa là ‘nuốt’, cái nuốt vào hoặc sinh ra các loại thuốc men là tinh chất của da thịt v.v... là giri = ngọn núi. Từ căn suca có nghĩa là ‘thanh lọc’. Sự thanh lọc là suci = sự trong sạch. Từ căn ruca có nghĩa là ‘ham muốn’, cái mà người ta ham muốn là ruci = sự ham muốn. Tương tự cho các trường hợp khác.

10. වප වර වස රස නභ හර හන පණා ඉණ.

10. Từ các căn vapa, vara, vasa, rasa, nabha, hara, hana, paṇa, hậu tố iṇa được dùng.

වප-බීජනික්ඛෙපෙ, වර-වරණසම්භත්තීසු, වස-නිවාසෙ, රස-අස්සාදනෙ, නභ-හිංසායං, හර හරණෙ, හන හිංසායං, පණ-බ්‍යවහාරථුතිසු, එතෙහි ඉණ හොති. වපන්ති එතායාති වාපි=ජලාසයො. වාරෙන්ති එතෙනාති වාරි=ජලං. වසන්ති එතායාති වාසි=තච්ඡක භණ්ඩං. රසීයති අස්සාදනවසෙන සමො සරීයතීති රාසි=සමූහො. නභති හිංසතීති නාභි=සරීරාවයවො. හාරෙතීති හාරි=මනුඤ්ඤං. ‘‘හනස්ස ඝාතො ණානුබන්ධෙ’’ (5.99) ති හනස්ස ඝාතො, හනන්ති එතෙනාති ඝාති=පහරණං, පණති වොහරතීති පාණි, පණති වොහරති එතෙනාති වා පාණි=කරො.

Từ căn vapa có nghĩa là ‘gieo hạt’; vara có nghĩa là ‘chọn lựa, phục vụ’; vasa có nghĩa là ‘cư ngụ’; rasa có nghĩa là ‘nếm’; nabha có nghĩa là ‘làm hại’; hara có nghĩa là ‘mang đi’; hana có nghĩa là ‘làm hại’; paṇa có nghĩa là ‘giao dịch, tán thán’; từ những căn này, hậu tố iṇa được dùng. ‘Nơi mà họ gieo hạt’ là vāpi = hồ chứa nước. ‘Cái mà họ dùng để ngăn lại’ là vāri = nước. ‘Cái mà họ dùng để ở’ là vāsi = dụng cụ của thợ mộc. ‘Một tập hợp được di chuyển cùng nhau để nếm’ là rāsi = một đống, một tập hợp. ‘Cái làm hại’ là nābhi = một bộ phận của cơ thể. ‘Cái làm say mê’ là hāri = dễ thương. Theo quy tắc “hanassa ghāto ṇānubandhe” (5.99), căn hana được thay thế bằng ghāta. ‘Cái mà họ dùng để đánh’ là ghāti = vũ khí. ‘Người giao dịch’ là pāṇi, hoặc ‘cái mà người ta dùng để giao dịch’ là pāṇi = bàn tay.

11. භූගමා ඊණ.

11. Từ các căn bhū và gam, hậu tố īṇa được dùng.

භූ-සත්තායං, අම ගම-ගමනෙ එතෙහි ඊණ හොති භවිස්සති කාලෙ. භවිස්සතීති භාවී=භවිස්සමානො. ගමිස්සතීති ගාමී=ගමිස්සාමානො.

Từ căn bhū có nghĩa là ‘tồn tại’, và căn gam (ama gama) có nghĩa là ‘đi’, hậu tố īṇa được dùng trong thì tương lai. ‘Người sẽ là’ là bhāvī = người sắp trở thành. ‘Người sẽ đi’ là gāmī = người sắp đi.

12. තන්දලක්ඛා ඊ.

12. Từ các căn tanda và lakkha, hậu tố ī được dùng.

තන්ද-ආලසියෙ, ලක්ඛ-දස්සනඞ්කෙසු, එතෙහි ඊ හොති. තන්දනං තන්දී=ආලස්‍යං, ලක්ඛීයන්ති සත්තා එතායාති ලක්ඛී=සිරී.

Từ căn tanda có nghĩa là ‘lười biếng’, lakkha có nghĩa là ‘thấy, đánh dấu’, từ những căn này, hậu tố ī được dùng. ‘Sự lười biếng’ là tandī = sự biếng nhác. ‘Cái mà chúng sanh được đánh dấu bởi’ là lakkhī = sự may mắn, vẻ huy hoàng.

13. ගමා රො.

13. Từ căn gam, hậu tố ro được dùng.

ගමිස්මා [Pg.234] රො හොති. ‘‘රානුබන්ධෙන්තසරාදිස්සා’’ති (4.132) අමලොපො, ගච්ඡතීති ගො=පසු.

Từ căn gam, hậu tố ro được dùng. Theo quy tắc “Rānubandhentasarādissā” (4.132), âm a bị xóa bỏ. ‘Loài đi lại’ là go = gia súc.

(ඉති සරපච්චයවිධානං).

(Kết thúc chương về các hậu tố nguyên âm).

14. ඉ භී කා කරාර වක සක වාහි කො.

14. Từ các căn i, bhī, kā, kara, ara, vaka, saka, vā, hậu tố ko được dùng.

ඉ-අජ්ඣෙන ගතීසු, භී-භයෙ, කා ගා-සද්දෙ, කර-කරණෙ, අර-ගමනෙ, කුක වක-ආදානෙ, සක-සත්තියං, වා-ගතිබන්ධනෙසු, එතෙහි කපච්චයො හොති. එති පවත්තතීති එතො=අසහායො. භායන්ති එතස්මාති භෙකො=මණ්ඩූකො. කායති සද්දං කරොතීති කාකො=වායසො. කරොති වණ්ණකන්ති කක්කො=වණ්ණවිසෙසො, පිසිතදබ්බඤ්ච. අරති යාතීති අක්කො=සූරො, විටපිවිසෙසො ච. වකති ඔදනං ආදදාතීති වක්කං=දෙහකොට්ඨාසවිසෙසො, සක්කතීති සක්කො-දෙවින්දො, සමත්ථො ච. වාති බන්ධති එතෙනාති වාකො=වක්කලං.

Từ căn i có nghĩa là ‘học, đi’; bhī có nghĩa là ‘sợ hãi’; kā hoặc gā có nghĩa là ‘kêu’; kara có nghĩa là ‘làm’; ara có nghĩa là ‘đi’; kuka hoặc vaka có nghĩa là ‘lấy’; saka có nghĩa là ‘có thể’; vā có nghĩa là ‘đi, buộc’; từ những căn này, hậu tố ka được dùng. ‘Người đi tới’ là eto = người không có bạn đồng hành. ‘Chúng sợ nó’ là bheko = con ếch. ‘Nó kêu ra tiếng’ là kāko = con quạ. ‘Nó tạo ra màu sắc’ là kakko = một loại màu đặc biệt, và bột nhão thịt. ‘Nó di chuyển’ là akko = mặt trời, và một loại cây đặc biệt. ‘Nó nhận lấy cơm’ là vakkaṃ = một bộ phận đặc biệt của cơ thể. ‘Người có thể’ là sakko = vua của các vị trời, và người có khả năng. ‘Cái mà người ta dùng để buộc’ là vāko = vỏ cây.

15. ඤුකාදයො.

15. Các từ như ūka, v.v...

ඤුකාදයො කපච්චයන්තා නිපච්චන්තෙ. ඌහ-විතක්කෙ, හලොපො නිපාතනා ඌහීයති විචිනීයතීති ඌකා-ඔකොදනී. උන්ද කිලෙදනෙ, සංයොගාදි ලොපො, අක ච. උන්දති ද්‍රවං කරොතීති උදකං=ජලං. භී-භයෙ, එත්තාභාවො, භායන්ති එතස්මාති භීකො=භීරු. සක-සත්තියං, උපන්තස්සි, සක්කොති ධාරෙතුන්ති සික්කා=උපකරණවිසෙසො. හා-චාගෙ, හීයති සාධූහි ජහීයතීති හාකො=කොධො. සම්බ-මණ්ඩනෙ, කස්ස උඤ[Pg.235], සම්බති උදකං මණ්ඩෙතීති සම්බුකො=ජලජන්තුවිසෙභො. පුථ පථ-විත්ථාරෙ, ඔත්තාභාවො, කස්ස උඤ, පුථති පත්ථරති අත්තනො බාලභාවන්ති පුථුකො=බාලො. සුච-සොකෙ, සොචන්ති එතෙනාති සුක්කං=සම්භවො, සෙතඤ්ච. චි-චයෙ, උපපුබ්බො, එත්තාභාවො, උපචිනන්තීති උපචිකා=වම්මික කාරා. කම්ප-චලනෙ, කම්පිස්ස පං, කම්පති චලතීති පඞ්කො=කද්දමො. උස-දාහෙ, උසතීති උක්කා=ජාලා. කස්ස මුඤ, උසති දහතීභි උම්මුකං=අලාතං. වම-උග්ගිරණෙ, කස්ස මිඤ, වමීයතීති වම්මිකො=උපචිකාකතො චයො, මස-ආමසනෙ, සස්ස ත්ථඞ, මසීයති පෙමෙනාති මත්ථකං=සීසං, එවමඤ්ඤෙපි.

Các từ như ūka, v.v... tận cùng bằng hậu tố ka được thành lập một cách bất quy tắc. Từ căn ūha có nghĩa là ‘suy xét’, sự lược bỏ phụ âm h là do thành lập bất quy tắc, ‘cái được dùng để xem xét’ là ūkā = cái vá múc cơm. Từ căn unda có nghĩa là ‘làm ướt’, phụ âm đầu của phụ âm kép bị lược bỏ, và dùng hậu tố aka. ‘Nó làm ướt, làm cho thành chất lỏng’ là udakaṃ = nước. Từ căn bhī có nghĩa là ‘sợ hãi’, không có nguyên âm e. ‘Chúng sợ nó’ là bhīko = người nhút nhát. Từ căn saka có nghĩa là ‘có thể’, nguyên âm cận cuối đổi thành i. ‘Nó có thể chứa đựng’ là sikkā = một loại dụng cụ đặc biệt (cái đòn gánh có lưới). Từ căn hā có nghĩa là ‘từ bỏ’. ‘Cái bị người tốt từ bỏ’ là hāko = sự sân hận. Từ căn samba có nghĩa là ‘trang điểm’, ka đổi thành u. ‘Nó trang điểm cho nước’ là sambuko = một loại thủy tộc đặc biệt (con sò/ốc). Từ căn putha hoặc patha có nghĩa là ‘trải rộng’, không có nguyên âm o, ka đổi thành u. ‘Người bộc lộ sự trẻ con của mình’ là puthuko = đứa trẻ. Từ căn suca có nghĩa là ‘sầu muộn’. ‘Cái mà họ sầu muộn vì nó’ là sukkaṃ = tinh dịch, và màu trắng. Từ căn ci có nghĩa là ‘chất đống’, có tiếp đầu ngữ upa, không có nguyên âm e. ‘Chúng chất đống lên’ là upacikā = loài mối làm tổ. Từ căn kampa có nghĩa là ‘rung động’, kampa đổi thành paṃ. ‘Nó rung động, di chuyển’ là paṅko = bùn. Từ căn usa có nghĩa là ‘đốt cháy’. ‘Nó cháy’ là ukkā = ngọn đuốc, ngọn lửa. ka đổi thành mu. ‘Nó đốt cháy’ là ummukaṃ = thanh củi đang cháy. Từ căn vama có nghĩa là ‘nôn ra’, ka đổi thành mi. ‘Cái được nôn ra’ là vammiko = ụ đất do mối đùn lên. Từ căn masa có nghĩa là ‘sờ mó’, sa đổi thành ttha. ‘Cái được sờ mó với tình thương’ là matthakaṃ = cái đầu. Tương tự cho các trường hợp khác.

16. භීත්වා නකො.

16. Từ căn bhī, hậu tố ānako được dùng.

භී-භයෙ තීමස්මා ආනකො හොති. භායන්ති එතස්මාකි භයානකො=භයජනකො.

Từ căn bhī có nghĩa là ‘sợ hãi’, hậu tố ānako được dùng. ‘Chúng sợ nó’ là bhayānako = cái gây ra sợ hãi.

17. සිඞ්ඝා ආණිකාටකා.

17. Từ căn siṅgh, các hậu tố āṇika và āṭaka được dùng.

සිඞ්ඝ-ඝායනෙතීමස්මා ආණික ආටකා හොන්ති. ‘‘ඉත්ථියමත්වා’’ති 93.260 ආ, සිඞ්ඝයති පස්සවතීති සිඞ්ඝාණිකා=නාසාස්සවො. සිඞ්ඝති එකීභාවං යාතීති සිඞ්ඝාටකං=වීථිචතුක්කං.

Từ căn siṅgh có nghĩa là ‘ngửi’, các hậu tố āṇika và āṭaka được dùng. Theo quy tắc “Itthiyamatvā” (93.260), hậu tố ā được dùng. ‘Nó có mùi, nó chảy ra’ là siṅghāṇikā = nước mũi. ‘Nó đi đến sự hợp nhất’ là siṅghāṭakaṃ = ngã tư đường.

18. කරාදිත්වකො.

18. Từ nhóm các căn bắt đầu bằng kara, hậu tố ako được dùng.

කර-කරණෙ, සර-ගතිහිංසාචින්තාසු, නර-නයෙ, තරතරණෙ, වර-වරණ සම්භත්තීසු, ජන-ජනනෙ, කර-දිත්ති ගතිකන්තීසු, කට-මන්දනෙ, කුර-සද්දෙ, ථු-අභිත්ථවෙ, එවමාදීහි අකො [Pg.236] හොති. කරීයතීති කරකො=කමණ්ඩලු. කරොතීති කරකා=වස්සොපලා. සරති උදකමෙත්ථාති සරකො=පානභාජනං. නරන්ති පාපුණන්ති සත්තා එත්ථාති නරකො=නිරයො. තරන්ත්‍යනෙනාති තරකො=තරණං. වාරෙතීතිවරකො=වරණො, ධඤ්ඤවිසෙසො ච. ජනෙතීති ජනකො=පිතා. කනති දිබ්බතීති කනකං=සුවණ්ණං. කටති මද්දති රිපවොති කටකං=නගරං. කුරතීති කොරකො=කලිකා. ථවීයතීති ථවකො-ගුච්ඡො.

Từ căn kara có nghĩa là ‘làm’; sara có nghĩa là ‘đi, làm hại, suy nghĩ’; nara có nghĩa là ‘dẫn dắt’; tara có nghĩa là ‘vượt qua’; vara có nghĩa là ‘chọn lựa, phục vụ’; jana có nghĩa là ‘sinh ra’; kara có nghĩa là ‘chiếu sáng, đi, mong muốn’; kaṭa có nghĩa là ‘trang điểm’; kura có nghĩa là ‘kêu’; thu có nghĩa là ‘tán thán’; từ những căn này và các căn tương tự, hậu tố ako được dùng. ‘Cái được làm ra’ là karako = bình nước. ‘Cái nó làm ra’ là karakā = mưa đá. ‘Nước chảy trong đó’ là sarako = đồ đựng thức uống. ‘Nơi chúng sanh bị dẫn đến/đi đến’ là narako = địa ngục. ‘Cái mà họ dùng để vượt qua’ là tarako = sự vượt qua. ‘Cái được chọn lựa’ là varako = sự ban cho, và một loại ngũ cốc đặc biệt. ‘Người sinh ra’ là janako = người cha. ‘Nó chiếu sáng’ là kanakaṃ = vàng. ‘Nó đè bẹp kẻ thù’ là kaṭakaṃ = thành phố. ‘Nó tạo ra âm thanh’ là korako = nụ hoa. ‘Cái được tán thán’ là thavako = một chùm.

19. බල පතෙහ්‍යාකො.

19. Từ các căn bala và pata, hậu tố āko được dùng.

බල-පාණනෙ, පත පථ-ගමනෙ, එතෙහි ආකො හොති. බලති ජීවතීති බලාකා=පක්ඛිවිසෙසො. පතති යාතීති පතාකා=ධජො.

Từ căn bala có nghĩa là ‘sống, thở’; pata hoặc patha có nghĩa là ‘đi’; từ những căn này, hậu tố āko được dùng. ‘Nó sống, nó thở’ là balākā = một loài chim đặc biệt (con cò). ‘Nó đi, nó bay’ là patākā = lá cờ.

20. සාමාකාදයො.

20. Các từ như sāmāka, v.v...

සාමාකආදයො ආකන්තා නිපච්චන්තෙ. සා-තනු කරණාවසානෙසු, සාස්ස මුක, සාති දෙහං ත නුං කරොතීති සාමාකො=තිණධඤ්ඤං. පා-පානෙ, ඉනඞ, පිවති රත්තන්ති පිනාකො=මහිස්සරධනු. ගු-සද්දෙ, ‘‘යුවණ්ණාන මියඞුවඞ සරෙ’’ති (5.136) උවඞ, ගවති නදති එතෙනාති ගුවකො=පූගඵලං. අට පට-ගමනත්ථා, පටති යාතීති පටාකා=වෙජයන්තී. සල පිල පල හුල-ගමනත්ථා, සලති යාතීති සලාකා=වෙජ්ජොපකරණදබ්බං. විද-ඤාණෙ, විදති ජානාතීති විදාකො=විද්වා. පණබ්‍යවහාරථුතීසු අස්ස ඉත්තං, ඌක ච, පණීයති වොහරීයතීති පිඤ්ඤාකො=තිලකක්කො, එවමඤ්ඤෙපි.

Các từ như sāmāka v.v... được hình thành bất định với hậu tố āka. Căn sā có nghĩa là làm cho mỏng, làm cho kết thúc; sā được biến thành mu. Sāti dehaṃ tanuṃ karotīti sāmāko = lúa cỏ. Căn pā (uống), thêm inaṅa. pivati rattanti pināko = cây cung của thần Mahissara. Căn gu (kêu), theo quy tắc “yuvaṇṇāna miyaṅuvaṅa sare” (5.136) u biến thành uva. gavati nadati etenāti guvako = quả cau. Căn aṭa, paṭa (đi). paṭati yātīti paṭākā = cờ, phướn. Căn sala, pila, pala, hula (đi). salati yātīti salākā = một dụng cụ của thầy thuốc. Căn vida (biết). vidati jānātīti vidāko = người có trí. Căn paṇa (trao đổi, ca ngợi), a biến thành i, và thêm ūka. paṇīyati voharīyatīti piññāko = bã mè. Tương tự cho các từ khác.

21. විච්ඡාලගමමුසා කිකො.

21. Hậu tố kika được thêm vào các căn viccha, ala, gama, musa.

විච්ඡා-ගමනෙ[Pg.237], අල=බන්ධනෙ, අම ගම-ගමනෙ, මුස-ථෙය්‍යෙ, එතෙහි කිකො හොති. විච්ඡති යාතීති විච්ඡිකො=කීටො. අලති බන්ධති එතෙනාති අලිකං=අසච්චං. ගච්ඡතීති ගමිකො=ගන්තා. මුසාති නිද්දෙසා දීඝො, මුසති ථෙනෙතීති මූසිකො=උන්දූරො.

Căn vicchā (đi), ala (trói buộc), ama, gama (đi), musa (trộm cắp), hậu tố kika được thêm vào các căn này. Vicchati yātīti vicchiko = con bọ cạp. Alati bandhati etenāti alikaṃ = sự không thật, lời nói dối. Gacchatīti gamiko = người đi. Do được nêu trong quy tắc là musā nên nguyên âm được kéo dài. musati thenetīti mūsiko = con chuột.

22. කිංකණිකාදයො.

22. Các từ như kiṃkaṇikā v.v...

කිංකණිකාදයො සද්දා කිකන්තා නිපච්චන්තෙ. කණඉති දණ්ඩකො ධාතු සද්දත්ථො, කස්ස ද්විත්තං, අස්ස ඉත්තං, නිග්ගහීතාගමො ච, කණති සද්දං කරොතී කිංකණිකා=ඝණ්ඩිකා. මුද-තොසෙ, දස්ස ද්විත්තං, මුදන්ති එතමයාති මුද්දිකා=අඞ්ගුලියාවෙට්ඨනං, ඵලවිසෙසො අ. මහීයති පූජීයතීති මහිකා=හිමං. කල-සඞ්ඛ්‍යානෙ, කලීයති පරිමීතයතීති කලිකා=කොරකො. සප්ප-ගමනෙ, අස්ස ඉත්තං. සප්පති ගච්ඡතීති සිප්පිකා=ජලජන්තුවිසෙසො, එවමඤ්ඤෙපි.

Các từ như kiṃkaṇikā v.v... được hình thành bất định với hậu tố kika. Căn kaṇa là một căn được liệt kê, có nghĩa là âm thanh; ka được lặp lại, a biến thành i, và thêm niggahīta. kaṇati saddaṃ karotīti kiṃkaṇikā = cái chuông nhỏ. Căn muda (vui thích), da được lặp lại. mudanti etamayāti muddikā = nhẫn đeo tay, hoặc một loại quả. Mahīyati pūjīyatīti mahikā = sương giá. Căn kala (đếm, tính). kalīyati parimītayatīti kalikā = nụ hoa. Căn sappa (đi), a biến thành i. sappati gacchatīti sippikā = một loại sinh vật dưới nước. Tương tự cho các từ khác.

23. ඉසා කීකො.

23. Hậu tố kīka được thêm vào căn isa.

ඉස සිංස-ඉච්ඡායං, ඉච්චස්මා කීකො හොති. ඉච්ඡීයතීති ඉසීකා=තූලනිස්සයො.

Căn isa, siṃsa (mong muốn), hậu tố kīka được thêm vào căn này. Icchīyatīti isīkā = lõi của cây sậy.

24. කමපදා ණුකො.

24. Hậu tố ṇuka được thêm vào các căn kama, pada.

කම-ඉච්ඡායං, පද-ගමනෙ, එතෙහි ණුකො හොති. ‘‘ණිණාපීන’’න්ති (5.160) යොගවිභාගා ණිලොපො. කාමෙතීති කාමුකො=කාමයිතා[Pg.238]. පජ්ජති යාති එතායාති පාදුකා=පාදොපකරණං.

Căn kama (mong muốn), pada (đi), hậu tố ṇuka được thêm vào các căn này. Do sự phân chia quy tắc “ṇiṇāpīna” (5.160), ṇ bị xóa bỏ. Kāmetīti kāmuko = người ham muốn. Pajjati yāti etāyāti pādukā = giày dép.

25. මණ්ඩසලා ණූකො.

25. Hậu tố ṇūka được thêm vào các căn maṇḍa, sala.

මණ්ඩ-භූසනෙ, සල-ගමනත්ථො දණ්ඩකො ධාතු, එතෙහි ණූකො හොති. මණ්ඩෙති ජලං භූසෙතීති මණ්ඩූකො=භෙකො, සලති ගොචරත්ත මුපයාතීති සාලූකං=උප්පලකණ්ඩො.

Căn maṇḍa (trang hoàng), căn sala là một căn được liệt kê có nghĩa là đi, hậu tố ṇūka được thêm vào các căn này. Maṇḍeti jalaṃ bhūsetīti maṇḍūko = con ếch, salati gocarattamupayātīti sālūkaṃ = củ sen.

26. උලූකාදයො.

26. Các từ như ulūka v.v...

උලූකාදයො සද්දා ණූකන්තා නිපච්චන්තෙ. උල-ගවෙසනෙ, ඔත්තාභාවො නිපාතනා, උලති ගවෙසතීති උලූකො=කොසියො. මන=ඤාණෙ, නස්ස ධත්තං, මඤ්ඤතීති මධූකො=රුක්ඛො. ජල-දිත්තියං, ජලතීති ජලූකා=ලොහිතපො, එවමඤ්ඤෙපි.

Các từ như ulūka v.v... được hình thành bất định với hậu tố ṇūka. Căn ula (tìm kiếm), o biến mất do bất định. ulati gavesatīti ulūko = con cú. Căn mana (biết), n biến thành dh. maññatīti madhūko = một loại cây. Căn jala (sáng chói). jalatīti jalūkā = con đỉa. Tương tự cho các từ khác.

27. කසා සකො.

27. Hậu tố saka được thêm vào căn kasa.

කස-විලෙඛනෙතීමස්මා සකො හොති. කසතීති කස්සකො=කසිකම්මකාරො.

Hậu tố saka được thêm vào căn kasa (cày, xới). Kasatīti kassako = người làm ruộng.

28. කරා තිකො.

28. Hậu tố tika được thêm vào căn kara.

කරොතිස්මා තිකො හොති. කරොන්ති කීළං එත්ථාති කත්තිකො=බාහුලො.

Hậu tố tika được thêm vào căn kara. Karonti kīḷaṃ etthāti kattiko = tháng Kattika.

29. ඉසා ඨකන.

29. Hậu tố ṭhakana được thêm vào căn isa.

ඉස සිංස-ඉච්ඡායං, ඉච්චස්මා ඨකන හොති. ඉච්ඡීයතීති ඉට්ඨකා=මත්තිකාවිකාරො.

Căn isa, siṃsa (mong muốn), hậu tố ṭhakana được thêm vào căn này. Icchīyatīti iṭṭhakā = viên gạch.

30. සමා ඛො.

30. Hậu tố kha được thêm vào căn sama.

සම-උපසමඛෙදෙසු[Pg.239], එතස්මා ඛො හොති. සමෙති උපසමෙතීති සඞ්ඛො=කම්බු.

Căn sama (làm dịu, làm mệt), hậu tố kha được thêm vào căn này. Sameti upasametīti saṅkho = vỏ ốc.

31. මුඛා දයො.

31. Các từ như mukha v.v...

මුඛ ආදයො ඛන්තා නිපච්චන්තෙ. මු-බන්ධනෙ, ඔත්තාභාවො නිපාතනා, මුනන්ති බන්ධන්ති එතෙනාති මුඛං=ලපනං. සි-සෙවායං, එත්තා භාවො නිපාතනා, සයන්ති එත්ථ ඌකා කුසුම-දයො චාති සිඛා=චූළා. විපුබ්බස්ස සිස්ස, විසතිස්ස වා, විසෙසෙන සයන්ති එත්ථ, පවිසන්තීති විසිඛා=රච්ඡා. කන-දීත්ති ගති කන්තීසු, නිපුබ්බො, අනභාගලොපො, කනති දිබ්බතීති නික්ඛො=සුවණ්ණවිකාරො. මයඉති ගමනත්ථො දණ්ඩකො ධාතු, ඛස්ස ඌඤ, මයති යාතීති මයූඛො-කිරණො. ලූ-ඡෙදනෙ, ඔත්ථාභාවො, ලුනාති ඡින්දති සොභන්ති ලූඛො=අසිනිද්ධො. අර-ගමනෙ, අරන්ති යන්ති එතෙනාති අක්ඛො=සකටාවයවා, පාසකො ච. යස-පයතනෙ, යස්සති පයතති බලිමාහරණත්ථායාති යක්ඛො=අමනුස්සො, රුහ-ජනනෙ, රුහති ජායතීති රුක්ඛො=පාදපො, උස-දාහෙ, උසති දහති කාමග්ගිනාති උක්ඛො=බලීබද්දො. සහ-මරිසනෙ ‘හලොපො, සහති අත්තනි කතාපරාධං ඛමතීති සඛා=සහායො, එවමඤ්ඤෙපි.

Các từ như mukha v.v... được hình thành bất định với hậu tố kha. Căn mu (trói buộc), o biến mất do bất định. munanti bandhanti etenāti mukhaṃ = miệng. Căn si (phục vụ), e biến mất do bất định. sayanti ettha ūkā kusumadayo cāti sikhā = búi tóc. Của căn si có tiếp đầu ngữ vi, hoặc của căn visati. visesena sayanti ettha, pavisantīti visikhā = đường phố. Căn kana (sáng, đi, muốn), có tiếp đầu ngữ ni, phần ana bị xóa. kanati dibbatīti nikkho = một đồ trang sức bằng vàng. Căn maya là một căn được liệt kê có nghĩa là đi, kha được biến thành ūña. mayati yātīti mayūkho = tia sáng. Căn lū (cắt), o biến mất. lunāti chindati sobhanti lūkho = thô, không mịn. Căn ara (đi). aranti yanti etenāti akkho = trục xe, và con súc sắc. Căn yasa (cố gắng). yassati payatati balimāharaṇatthāyāti yakkho = dạ xoa. Căn ruha (sinh ra). ruhati jāyatīti rukkho = cây. Căn usa (đốt). usati dahati kāmaggināti ukkho = con bò đực. Căn saha (chịu đựng), ha bị xóa. sahati attani katāparādhaṃ khamatīti sakhā = bạn bè. Tương tự cho các từ khác.

32. අජ වජ මුද ගද ගමා ගක.

32. Hậu tố gaka được thêm vào các căn aja, vaja, muda, gada, gama.

අජ වජ-ගමනෙ, මුද-තොසෙ, ගද-වචනෙ, අම ගම-ගමනෙ, එතෙහි ගක හොති. අජති ගච්ඡති සෙට්ඨභාවන්ති අග්ගො-සෙට්ඨො[Pg.240]. වජති සමූහත්තං ගච්ඡතීති වග්ගො=සමූහො. මුදන්ති එතෙනාති මුග්ගො=ධඤ්ඤවිසෙසො. ගදතීති ගග්ගො=ඉසි. ‘‘මනානං නිග්ගහීත’’න්ති (5.96) මස්ස නිග්ගහීතං, ගච්ඡතීති ගඞ්ගා=සුරාපගා.

Căn aja, vaja (đi), muda (vui thích), gada (nói), ama, gama (đi), hậu tố gaka được thêm vào các căn này. Ajati gacchati seṭṭhabhāvanti aggo = cao nhất. Vajati samūhattaṃ gacchatīti vaggo = nhóm, phẩm. Mudanti etenāti muggo = một loại đậu. Gadatīti gaggo = một vị tiên. Theo quy tắc “manānaṃ niggahītaṃ” (5.96), m biến thành niggahīta. gacchatīti gaṅgā = sông Hằng.

33. සිඞ්ගාදයො.

33. Các từ như siṅga v.v...

සිඞ්ගආදයො සද්දා ගකඅන්තා නිපච්චන්තෙ. සී-සයෙ, නිග්ගහීතාගමො, රස්සත්තඤ්ච, සයති පවත්තති මත්ථකෙති සිඞ්ගං=විසාණං. ඵුර-චලනෙ, ලිමුඞ, ඵුරති චලතීති පුලිඞ්ගො=ජලිතඞ්ගා රාවයවො. චල-කම්පනෙ, උපුබ්බො, චලස්ස චාලිං, උච්චලති කම්පතීති උච්චාලිඞ්ගො=සුක්කකීටො, කල-සද්දෙ, ඉමුක, කලති අභිනාදං කරොති බහුරජ්ජතායා ති කලිඞ්ගො=දක්ඛිණාපථො. භම-අනවට්ඨානෙ, අස්ස ඉත්තං, භමතීති භිඞ්ගො=භමරො. පට අට-ගමනෙ, පටිස්ස අමුක, අක ච. පටති පතන්තො ගච්ඡතීති පටඞ්ගො, පටගො=සලභො, එවමඤ්ඤෙපි.

Các từ như siṅga v.v... được hình thành bất định với hậu tố gaka. Căn sī (nằm), thêm niggahīta, và nguyên âm được rút ngắn. sayati pavattati matthaketi siṅgaṃ = cái sừng. Căn phura (rung động), thêm limuṅa. phurati calatīti puliṅgo = tia lửa. Căn cala (rung động), có tiếp đầu ngữ u, cala biến thành cāliṃ. uccalati kampatīti uccāliṅgo = con giun khô. Căn kala (kêu), thêm imuka. kalati abhinādaṃ karoti bahurajjatāyāti kaliṅgo = một xứ ở miền nam. Căn bhama (đi lang thang), a biến thành i. bhamatīti bhiṅgo = con ong. Căn paṭa, aṭa (đi), paṭi thêm amuka và aka. paṭati patanto gacchatīti paṭaṅgo, paṭago = con bướm đêm. Tương tự cho các từ khác.

34. අගා ගි.

34. Hậu tố gi được thêm vào căn aga.

අග-කුටිලගමනෙතීමස්මා ගි හොති. අගති කුටිලො හුත්වා ගච්ඡතීති අග්ගි=පාවකො.

Hậu tố gi được thêm vào căn aga (đi quanh co). Agati kuṭilo hutvā gacchatīti aggi = lửa.

35. යාවලා ගු.

35. Hậu tố gu được thêm vào các căn yā, va, la.

යා-පාපුණනෙ, වල වල්ල-සංවරණෙ, එතෙහි ගු හොති. යාතීති යාගු=පෙය්‍යා. වලීයති සංවරීයතීති වග්ගු=මනුඤ්ඤො.

Động từ yā (trong sự đạt đến), vala hoặc valla (trong sự bao bọc). Hậu tố gu được dùng sau các động từ này. Yātīti yāgu (cái được đi đến) = peyyā (cháo loãng). Valīyati saṃvarīyatīti vaggu (cái được bao bọc, được thu thúc) = manuñño (khả ái).

36. ඵෙග්ගාදයො.

36. Các từ pheggu v.v...

ඵෙග්ගු [Pg.241] ආදයො ගුඅන්තා නිපච්චන්තෙ. ඵල-නිප්ඵත්තියං, අස්ස එත්තං, ඵලති නිට්ඨානං ගච්ඡතීති ඵෙග්ගු=අසාරො. භර-භරණෙ, රලොපො. භරතීති භගු=ඉසි. හි-ගතීයං, නිග්ගහීතාගමො, හිනො ති පවත්තතීති හිඞ්ගු=රාමඨජං. කම-ඉච්ඡායං, කාමීයතීති කඞ්ගු=ධඤ්ඤවිසෙසො, එවමඤ්ඤෙපි.

Các từ pheggu v.v... được hình thành bất quy tắc với hậu tố gu. Từ động từ phala (trong sự thành tựu), a biến thành e. Phalati niṭṭhānaṃ gacchatīti pheggu (cái thành tựu, đi đến chỗ kết thúc) = asāro (không có lõi, vô giá trị). Từ động từ bhara (trong sự nuôi dưỡng), ra bị xóa. Bharatīti bhagu (vị nuôi dưỡng) = isi (ẩn sĩ). Từ động từ hi (trong sự đi), niggahīta được thêm vào. Hinoti pavattatīti hiṅgu (cái được tiến hành) = rāmaṭhajaṃ (a ngùy). Từ động từ kama (trong sự mong muốn), kāmīyatīti kaṅgu (cái được mong muốn) = dhaññaviseso (một loại lúa đặc biệt). Tương tự cho các trường hợp khác.

37. ජනා ඝො.

37. Hậu tố gho sau jana.

ජන-ජනනෙතීමස්මා ඝො හොති. ‘‘මනානං නිග්ගහීත’’න්ති (5.96) නස්ස නිග්ගහීතං, ජායති ගමනමෙතායාති ජඞ්ඝා=පාණ්‍යඞ්ගවිසෙසො.

Hậu tố gho được dùng sau động từ jana (trong sự sanh sản). Theo quy tắc “manānaṃ niggahītaṃ” (5.96), n biến thành niggahīta. Jāyati gamanam etāyāti jaṅghā (sự đi lại được sanh ra bởi cái này) = pāṇyaṅgaviseso (một bộ phận đặc biệt của chân).

38. මෙඝාදයො.

38. Các từ megha v.v...

මෙඝආදයො ඝන්තා නිපච්චන්තෙ. මිහ-සෙචනෙ, හලොපො, මෙහති සිඤ්චතීති මෙඝො=අම්බුදො. මුහ-මුච්ඡායං, හලොපො, මුය්හන්ති සත්තා එත්ථාති මොඝො=තුච්ඡො. සී-සයෙ, එත්තාභාවො, සෙති ලහු හුත්වා පවත්තතීති සීඝං=ආසු. අහ-භස්මීකරණෙ, නිපුබ්බො, හලොපදීඝා, නිදහතීති නිදාඝො=ගිම්හො. මහීස්ස හලොපො, මහීයති පූජීයතීති මඝා=නක්ඛත්තං, එවමඤ්ඤෙපි.

Các từ megha v.v... được hình thành bất quy tắc với hậu tố gha. Từ động từ miha (trong sự tưới), ha bị xóa. Mehati siñcatīti megho (cái tưới, rưới) = ambudo (mây). Từ động từ muha (trong sự si mê), ha bị xóa. Muyhanti sattā etthāti mogho (nơi chúng sanh bị si mê) = tuccho (trống rỗng, vô ích). Từ động từ sī (trong sự nằm), không có sự biến đổi thành e. Seti lahu hutvā pavattatīti sīghaṃ (nó nằm, diễn tiến một cách nhẹ nhàng) = āsu (nhanh chóng). Từ động từ aha (trong sự thiêu ra tro), có tiếp đầu ngữ ni, ha bị xóa và (nguyên âm) được trường hóa. Nidahatīti nidāgho (cái thiêu đốt) = gimho (mùa hè). Từ mahī, ha bị xóa. Mahīyati pūjīyatīti maghā (cái được cúng dường) = nakkhattaṃ (chòm sao). Tương tự cho các trường hợp khác.

(ඉති කවග්ගපච්චයවිධානං).

(Kết thúc phần về các hậu tố thuộc nhóm ka).

39. චුසරවරා චො.

39. Hậu tố co sau cu, sara, vara.

චු-චවනෙ, සර-ගති හිංසා චින්තාසු, වර-වරණ සම්භත්තීසු, එයෙහි චො හොති. චවති රුක්ඛාති චොචං=උපභුත්තඵල- විසෙසො[Pg.242]. සරති ආයතිං දුක්ඛං හිංසතීති සච්චං=අවිතථං. වාරෙති සුඛන්ති වච්චං=ගූථො.

Từ động từ cu (trong sự rơi rụng), sara (trong sự đi, sự làm hại, sự suy nghĩ), vara (trong sự lựa chọn, sự chia phần), hậu tố co được dùng sau các động từ này. Cavati rukkhāti cocaṃ (cái rơi rụng từ cây) = upabhuttaphala- viseso (một loại quả đã dùng đặc biệt, tức là chuối). Sarati āyatiṃ dukkhaṃ hiṃsatīti saccaṃ (cái đi đến hoặc cái hủy diệt khổ đau trong tương lai) = avitathaṃ (sự thật). Vāreti sukhanti vaccaṃ (cái ngăn cản sự an lạc) = gūtho (phân).

40. මරා චුඊචී ච.

40. Hậu tố cu, īci và co sau mara.

මර-පාණචාගෙ තීමස්මා චුඊචී හොන්ති චො ච. මරණං මච්චු=මරණං. මාරෙති අන්ධකාරං විනාසෙතීති මරීචි=රංසි, මිගතණ්හිකා ච. මරතීති මච්චො=සත්තො.

Từ động từ mara (trong sự từ bỏ mạng sống), các hậu tố cu, īci và co được dùng. Maraṇaṃ maccu (sự chết) = maraṇaṃ (sự chết). Māreti andhakāraṃ vināsetīti marīci (cái làm cho chết hoặc cái phá hủy bóng tối) = raṃsi (tia sáng), và migataṇhikā (ảo ảnh). Maratīti macco (người chết) = satto (chúng sanh).

41. කුස පසා ඡික.

41. Hậu tố chika sau kusa, pasa.

කුස-අක්කොසෙ, පස-බාධනෙ, එතෙහි ඡික හොති. කුසීයති අක්කොසීයතීති කුච්ඡි=උදරං. පසීයති බාධීයති එත්ථාති පච්ඡි=භාජනවිසෙසො.

Từ động từ kusa (trong sự mắng nhiếc), pasa (trong sự bức hại), hậu tố chika được dùng sau các động từ này. Kusīyati akkosīyatīti kucchi (cái bị mắng nhiếc) = udaraṃ (bụng). Pasīyati bādhīyati etthāti pacchi (nơi bị bức hại) = bhājanaviseso (một loại đồ đựng đặc biệt, cái giỏ).

42. කස උසා ඡුක.

42. Hậu tố chuka sau kasa, usa.

කස-විලෙඛනෙ, උස-දාහෙ, එතෙහි ඡුක හොති. කසන්ති විලෙඛන්ති එත්ථාති කච්ඡු=පාමං. උසති දහති සන්තාපන්ති උච්ඡු=රසාලො.

Từ động từ kasa (trong sự cào, gãi), usa (trong sự đốt cháy), hậu tố chuka được dùng sau các động từ này. Kasanti vilekhanti etthāti kacchu (nơi người ta cào, gãi) = pāmaṃ (bệnh ghẻ). Usati dahati santāpanti ucchu (cái đốt cháy, làm nóng) = rasālo (cây mía).

43. අස මස වද කුච කචා ඡො.

43. Hậu tố cho sau asa, masa, vada, kuca, kaca.

අස-ඛිපනෙ, මස-ආමසනෙ, වද-වචනෙ, කුච-සංකොචනෙ, කච-බන්ධනෙ, එතෙහි ඡො හොති. අසති ඡිපතීති අච්ඡො=භල්ලූකො. මසති ජලන්ති මච්ඡො=මීනො. වදතීති වච්ඡො=නෙලකො. කුචීයති සංකොචීයතීති කොච්ඡො=භද්දපීට්ඨං. කචීයති බන්ධීයතීති කච්ඡො=තනුපදෙසො, අනූපො ච.

Từ động từ asa (trong sự ném), masa (trong sự sờ mó), vada (trong sự nói), kuca (trong sự co lại), kaca (trong sự buộc), hậu tố cho được dùng sau các động từ này. Asati chipatīti accho (con vật ném) = bhallūko (con gấu). Masati jalanti maccho (con vật sờ mó nước) = mīno (con cá). Vadatīti vaccho (con vật nói) = nelako (con bê). Kucīyati saṃkocīyatīti koccho (cái bị co lại) = bhaddapīṭṭhaṃ (ghế tốt). Kacīyati bandhīyatīti kaccho (cái bị buộc) = tanupadeso (vùng của thân thể, nách), và anūpo (vùng đầm lầy).

44. ගුච්ඡාදයො.

44. Các từ guccha v.v...

ගුච්ඡආදයො [Pg.243] ඡන්තා නිපච්චන්තෙ. ගුප-ගොපනෙ, ඔත්තාභාවො, ගොපීයතීති ගුච්ඡො=ථවකො. තුස-තුට්ඨිම්හී, තුසන්ති එතෙනාති තුච්ඡං=මුසා. පුස-පොසනෙ, පොසන්ති තනුමනෙනාති පුච්ඡො=වාලධි, එවමඤ්ඤෙපි.

Các từ guccha v.v... được hình thành bất quy tắc với hậu tố cha. Từ động từ gupa (trong sự bảo vệ), không có sự biến đổi thành o. Gopīyatīti guccho (cái được bảo vệ) = thavako (chùm, bó). Từ động từ tusa (trong sự hài lòng), tusanti etenāti tucchaṃ (người ta hài lòng bởi cái này) = musā (trống rỗng, giả dối). Từ động từ pusa (trong sự nuôi dưỡng), posanti tanum anenāti puccho (người ta nuôi dưỡng thân thể bằng cái này) = vāladhi (cái đuôi). Tương tự cho các trường hợp khác.

45. අරා ජු ඤට ච.

45. Hậu tố ju sau ara, và ara biến thành uṭa.

අර-ගමනෙතීමස්මා ජු හොති, අරිස්ස උට ච. ටකාරො සබ්බාදෙසත්ථො, අරති අකුටිලභාවෙන පවත්තතීති උජු=අවඞ්කො.

Từ động từ ara (trong sự đi), hậu tố ju được dùng, và ara biến thành uṭa. Ký tự ṭ có nghĩa là thay thế toàn bộ. Arati akuṭilabhāvena pavattatīti uju (cái đi, cái diễn tiến một cách không cong vẹo) = avaṅko (thẳng).

46. රජ්ජාදයො.

46. Các từ rajju v.v...

රජ්ජුආදයො ජුඅන්තා නිපච්චන්තෙ. රුධ-ආවරණෙ, උස්ස අත්තං, රුන්ධන්ති එතෙනාති රුජ්ජු-යොත්තං. මන-ඤාණෙ, අමඤ්ඤිත්ථාති මඤ්ජු=මඤ්ජුලං, එවමඤ්ඤෙපි.

Các từ rajju v.v... được hình thành bất quy tắc với hậu tố ju. Từ động từ rudha (trong sự ngăn che), u biến thành a. Rundhanti etenāti rujju (người ta ngăn che bằng cái này) = yottaṃ (dây thừng). Từ động từ mana (trong sự biết), amaññitthāti mañju (vị ấy đã biết) = mañjulaṃ (khả ái, dễ thương). Tương tự cho các trường hợp khác.

47. ගිධා ඣක.

47. Hậu tố jhaka sau gidha.

ගිධ-අභිකඞ්ඛායමිච්චස්මා ඣක හොති. ගෙධතීති ගිජ්ඣො=පක්ඛිවිසෙසො.

Từ động từ gidha (trong sự tham muốn), hậu tố jhaka được dùng. Gedhatīti gijjho (kẻ tham lam) = pakkhiviseso (một loại chim đặc biệt, chim kên kên).

48. වඤ්ඣාදයො.

48. Các từ vañjha v.v...

වඤ්ච්‍යාදයො ඣක අන්තා නිපච්චන්තෙ. වන-යාචනෙ, වනොති අත්තානං අනුභවිතුං යාචතීති වඤ්ඣො=අඵලරුක්ඛො, වඤ්ඣා=අපසවා ඉත්ථී, අස්ස ඉත්තං විඤ්ඣො=පබ්බතො, සංජ-සඞ්ගෙ, නිග්ගහීතලොපො, සඤ්ජියතීති සජ්ඣං=රජතං, එවමඤ්ඤෙපි.

Các từ vañjha v.v... được hình thành bất quy tắc với hậu tố jhaka. Từ động từ vana (trong sự cầu xin), vanoti attānaṃ anubhavituṃ yācatīti vañjho (cái cầu xin để tự mình trải nghiệm) = aphalarukkho (cây không quả), vañjhā = apasavā itthī (người phụ nữ son sẻ). a biến thành i, (thành) viñjho = pabbato (ngọn núi). Từ động từ saṃja (trong sự dính mắc), niggahīta bị xóa. Sañjiyatīti sajjhaṃ (cái bị dính mắc) = rajataṃ (bạc). Tương tự cho các trường hợp khác.

49. කමයජා ඤො.

49. Hậu tố ño sau kama, yaja.

කම-ඉච්ඡායං[Pg.244], යජ-දෙවපූජාසඞ්ගතිකරණදානෙසු, එතෙහි ඤො හොති, මස්ස නිග්ගහීතවග්ගන්තා, කාමීයතීති කඤ්ඤා=කුමාරී. ජස්ස පරරූපත්තං, යජන්ත්‍යනෙනාති යඤ්ඤො=යාගො.

Từ động từ kama (trong sự mong muốn), yaja (trong sự cúng dường chư thiên, sự kết giao, sự bố thí), hậu tố ño được dùng sau các động từ này. m biến thành niggahīta hoặc phụ âm mũi cùng nhóm. Kāmīyatīti kaññā (người được mong muốn) = kumārī (thiếu nữ). j đồng hóa với âm theo sau. Yajanti anenāti yañño (người ta tế lễ bằng cái này) = yāgo (sự tế lễ).

50. පුඤ්ඤං.

50. Phước báu.

පුනාති පුණතිස්මා වා ඤොඔත්තාභාවො ච නිපච්චන්තෙ. පුනාති, පුණති සුන්දරත්තං කරොතීති වා පුඤ්ඤං=කුසලං.

Từ (động từ căn) punāti hoặc puṇatismā, và (hậu tố) ño được tạo thành một cách bất quy tắc, và có sự biến đổi thành otta. Punāti, puṇati, hoặc làm cho tốt đẹp, do đó là puññaṃ = thiện.

51. අර හාඤ්ඤො හාස්ස හිර ච.

51. Sau (động từ căn) ara và hā là (hậu tố) añño, và hā được thay thế bằng hira.

අර-ගමනෙ, වා-චාගෙ, එතෙහි අඤ්ඤො හොති, හාස්ස හිරඤ්චාදෙසො. අරීයතෙ ගම්‍යතෙති අරඤ්ඤං=වනං. ජහාති සත්තානං හීනත්තන්ති හිරඤ්ඤං=ධනං, සුවණ්ණඤ්ච.

(Động từ căn) ara có nghĩa là đi, (động từ căn) hā có nghĩa là từ bỏ, sau những (căn) này là (hậu tố) añño, và hā được thay thế bằng hira. Arīyate gamyate (được đi đến), do đó là araññaṃ = rừng. Jahāti sattānaṃ hīnattanti (nó từ bỏ sự thấp hèn của chúng sanh), do đó là hiraññaṃ = tài sản, và vàng.

(ඉති චවග්ගපච්චයවිධානං).

(Đây là phần về các hậu tố thuộc nhóm ca).

52. කිර තරා කීටො.

52. Sau (động từ căn) kira và tarā là (hậu tố) kīṭo.

කිර-විකිරණෙ, තර-තරණෙ, එතෙහි, කීටො හොති. සොභෙතුමෙත්ථ රතනානි විකිරීයන්තීති කිරීටං=මකුටං. තරඉති නිද්දෙසා අස්ස ඉත්තං, තරන්ති යන්ති සුරූපත්ත මනෙනාති තිරීටං=වෙට්ඨනං.

(Động từ căn) kira có nghĩa là rải, (động từ căn) tara có nghĩa là vượt qua, sau những (căn) này là (hậu tố) kīṭo. Sobhetumettha ratanāni vikirīyantīti (ở đây, châu báu được rải ra để trang điểm), do đó là kirīṭaṃ = vương miện. Do chỉ định taraiti, a của nó trở thành i, taranti yanti surūpatta manenāti (nhờ nó mà họ vượt qua, đạt đến trạng thái tốt đẹp), do đó là tirīṭaṃ = khăn quấn đầu.

53. සකාදීහ්‍යටො.

53. Sau (động từ căn) saka và các (căn) khác là (hậu tố) aṭo.

සක-සත්තියං, කස-ගමනෙ, කර-කරණෙ, මක්ක ඉති සුත්තියො ධාතු, දෙව-දෙවනෙ, කම-ඉච්ඡායං, එවමාදිහි අටො හොති. සණ්ණොති භාරං වහිතුන්ති සකටො=යානං. අකසි නිරොජත්තං අගමීති කසටං=නිරොජං. කරොති අමනාපන්ති කරටො=කාකො[Pg.245]. මක්කති චලතීති මක්කටො=වානරො. දෙවීයති පූජීයතීති දෙවටො=ඉසි. කමති ඉච්ඡති ආරොහත්ථන්ති කමටො=වාමනො.

(Động từ căn) saka có nghĩa là có thể, kasa có nghĩa là đi, kara có nghĩa là làm, động từ căn makka trong kinh, deva có nghĩa là chơi đùa, kama có nghĩa là mong muốn, sau những (căn) này và các (căn) khác là (hậu tố) aṭo. Saṇṇoti bhāraṃ vahitunti (nó có thể chuyên chở vật nặng), do đó là sakaṭo = cỗ xe. Akasi nirojattaṃ agamīti (nó đã đi, đã đến trạng thái không có vị), do đó là kasaṭaṃ = không vị. Karoti amanāpanti (nó tạo ra (âm thanh) không vừa ý), do đó là karaṭo = con quạ. Makkati calatīti (nó di chuyển, nó không yên), do đó là makkaṭo = con khỉ. Devīyati pūjīyatīti (vị ấy được than khóc, được tôn thờ), do đó là devaṭo = vị tiên. Kamati icchati ārohatthanti (nó mong muốn, nó muốn trèo lên), do đó là kamaṭo = người lùn.

54. මකුටාවාට කවාට කුක්කුටා.

54. (Các từ) makuṭa, āvāṭa, kavāṭa, kukkuṭa.

එතෙ සද්දා නිපච්චන්තෙ. මංකිස්මා උටො, නිග්ගහීතලොපො ච, මංකෙති සොභෙතීති මකුටං=කිරීටං. අවතිස්මා ආටණ, අව්‍යතෙ ඛඤ්ඤතෙති ආවාටො=කාසු. කු-සද්දෙතීමස්මා ආටො, ඔඅවාදෙසා යථායොගං, කවති රවතීති කවාටං=ද්වාරපිධානං. කුක වක-ආදානෙතීමස්මා කුටක, කුකති ගොචරමාදදාතීති කුක්කුටො=තම්බචූළො.

Những từ này được tạo thành một cách bất quy tắc. Từ (căn) maṃki là (hậu tố) uṭo, và niggahīta bị lược bỏ, maṃketi sobhetīti (nó trang điểm, làm cho đẹp), do đó là makuṭaṃ = vương miện. Từ (căn) avati là (hậu tố) āṭaṇa, avyate khaññate (nó được bảo vệ, được đào), do đó là āvāṭo = cái hố. Từ (căn) ku có nghĩa là kêu, là (hậu tố) āṭo, với sự thay thế o bằng av một cách thích hợp, kavati ravatīti (nó kêu, nó phát ra tiếng), do đó là kavāṭaṃ = cánh cửa. Từ (căn) kuka hoặc vaka có nghĩa là lấy, là (hậu tố) kuṭaka, kukati gocaramādadātīti (nó lấy thức ăn), do đó là kukkuṭo = gà trống.

55. කමුස කුස කසා ඨො.

55. Sau (động từ căn) kamu, usa, kusa, kasā là (hậu tố) ṭho.

කම-ඉච්ඡායං, උස-දාහෙ, කුස-අක්කොසෙ, කස-ගමනෙ, එතෙහිඨො හොති, නිග්ගහීතවග්ගන්තා, ඔදනාදීනි කාමෙතීති කණ්ඨො=ගලො. ඔක්කපරරූපාදීනි, ඔදනාදීසු උණ්හෙන උසීයතී ති ඔට්ඨො=දන්තච්ඡදො, කරභො ච. කුසීයති අක්කොසීයතීති කොට්ඨො=ධඤ්ඤනිලයො. කසති යාති විනාසන්ති කට්ඨං=දාරු.

(Động từ căn) kama có nghĩa là mong muốn, usa có nghĩa là đốt cháy, kusa có nghĩa là mắng nhiếc, kasa có nghĩa là đi, sau những (căn) này là (hậu tố) ṭho, niggahīta trở thành âm mũi cùng nhóm. Odanādīni kāmetīti (nó mong muốn cơm v.v.), do đó là kaṇṭho = cổ họng. Có sự đồng hóa và các quy tắc khác, odanādīsu uṇhena usīyatī ti (nó bị đốt cháy bởi hơi nóng trong cơm v.v.), do đó là oṭṭho = môi, và lạc đà. Kusīyati akkosīyatīti (nó bị mắng nhiếc), do đó là koṭṭho = kho thóc. Kasati yāti vināsanti (nó đi đến, nó bị hủy hoại), do đó là kaṭṭhaṃ = gỗ.

56. කුට්ඨාදයො.

56. (Các từ) kuṭṭha và các từ khác.

කුට්ඨආදයො සද්දා ඨන්තා නිපච්චන්තෙ. කුසිස්මා ඨො, ඔත්තාභාවො ච, කුසීයති අක්කොසීයතීති කුට්ඨං=ඡවිරොගො. කුණ-සද්දෙ, පරරූපාභාවො ඔත්තාභාවො ච, කුණති නදතීති කුණ්ඨො=අතිඛිණො, කුණීයති අක්කොසීයතීති කුණ්ඨො= ඡින්නහත්ථපාදාදිකො[Pg.246]. දංසිස්ස දා, දංසති එතායාති දාඨා=දන්තවිසෙසො. කමිස්ස අක ච. කාමීයාති දීනෙතීති කමඨො=භික්ඛාභාජනං, වාමනො, කුම්මො ච. ඵස්සිස්ස ඵුටො, ඵස්සීයතීති ඵුට්ඨො=ඵස්සො, එවමඤ්ඤෙපි.

Các từ kuṭṭha và các từ khác kết thúc bằng ṭha được tạo thành một cách bất quy tắc. Từ (căn) kusi là (hậu tố) ṭho, và không có sự biến đổi thành o, kusīyati akkosīyatīti (nó bị mắng nhiếc), do đó là kuṭṭhaṃ = bệnh ngoài da. (Từ căn) kuṇa có nghĩa là kêu, không có sự đồng hóa và không có sự biến đổi thành o, kuṇati nadatīti (nó kêu), do đó là kuṇṭho = rất cùn; kuṇīyati akkosīyatīti (nó bị mắng nhiếc), do đó là kuṇṭho = người bị cụt tay chân v.v. Đối với (căn) daṃsi, (thay thế là) dā, daṃsati etāyāti (người ta cắn bằng nó), do đó là dāṭhā = một loại răng đặc biệt. Đối với (căn) kami, (thay thế là) aka. Kāmīyāti dīnetīti (nó được mong muốn, được cho), do đó là kamaṭho = bình bát, người lùn, và con rùa. Đối với (căn) phassi, (thay thế là) phuṭo, phassīyatīti (nó được xúc chạm), do đó là phuṭṭho = xúc chạm. Tương tự cho các từ khác.

57. වර කරා අණ්ඩො.

57. Sau (động từ căn) vara và kara là (hậu tố) aṇḍo.

වර-වරණෙ, කර-කරණෙ, එතෙහි අණ්ඩො හොති. අත්තනි පෙඵං වාරයතීති වරණ්ඩො=මුඛරොගො. කරීයතීති කරණ්ඩො=භණ්ඩවිසෙසො.

(Động từ căn) vara có nghĩa là lựa chọn, (động từ căn) kara có nghĩa là làm, sau những (căn) này là (hậu tố) aṇḍo. Attani pephaṃ vārayatīti (nó ngăn đờm trong người), do đó là varaṇḍo = bệnh ở miệng. Karīyatīti (nó được làm ra), do đó là karaṇḍo = một loại hộp đặc biệt.

58. මනන්තා ඩො.

58. Sau (các động từ căn) kết thúc bằng ma và na là (hậu tố) ḍo.

මකාර නකාරන්තෙහි ක්‍රියත්ථෙහි බහුලං ඩප්පච්චයො හොති. සම-උපසමෙ, සමනං සණ්ඩං=සමූහො. කම-පදවික්ඛෙපෙ, කමති යාතීති කණ්ඩො=සරො, පරිච්ඡෙදො ච, දම-දමනෙ, දමන්ත්ව්‍යනෙනාති දණ්ඩො=නිග්ගහො. අම ගම-ගමනෙ, අමන්ති උප්පජ්ජන්ති එත්ථාති අණ්ඩො=පක්ඛිපසවො, කොසො ච. ගච්ඡති සූනභාවන්ති ගණ්ඩො=බ්‍යාධි, වදනෙකදෙසො ච. රමු-කීළායං, රමන්ති එත්ථාති රුණ්ඩා=විධවා. මන-ඤාණෙ, මඤ්ඤන්ති එතෙනාති මණ්ඩො=ඔදනාදිනිස්සාවො. ඛන ඛණ=අවදාරණෙ, ඛඤ්ඤතීති ඛණ්ඩො=උච්ඡුවිකාර විසෙසො. ලම-හිංසායං, ලමති හිංසති සුචිභාවන්ති ලණ්ඩො=වච්චං, එවමඤ්ඤෙපි.

Sau các động từ có nghĩa chỉ hành động kết thúc bằng makāra và nakāra, hậu tố ḍa thường được dùng. (Căn) sama có nghĩa là lắng dịu, samanaṃ (trở thành) saṇḍaṃ = nhóm, lùm cây. (Căn) kama có nghĩa là bước đi, kamati yātīti (nó đi), do đó là kaṇḍo = mũi tên, và chương mục. (Căn) dama có nghĩa là chế ngự, damantvyanenāti (người ta chế ngự bằng nó), do đó là daṇḍo = sự trừng phạt. (Căn) ama và gama có nghĩa là đi, amanti uppajjanti etthāti (chúng đi, chúng sanh ra trong đó), do đó là aṇḍo = trứng chim, và bao/vỏ. Gacchati sūnabhāvanti (nó đi đến tình trạng sưng lên), do đó là gaṇḍo = bệnh tật, và một phần của khuôn mặt. (Căn) ramu có nghĩa là vui chơi, ramanti etthāti (họ vui thích trong đó), do đó là ruṇḍā = góa phụ. (Căn) mana có nghĩa là biết, maññanti etenāti (người ta biết bằng nó), do đó là maṇḍo = váng của cháo v.v. (Căn) khana hoặc khaṇa có nghĩa là đào lên, khaññatīti (nó được đào lên), do đó là khaṇḍo = một loại sản phẩm đặc biệt từ mía. (Căn) lama có nghĩa là làm hại, lamati hiṃsati sucibhāvanti (nó làm hại, nó tổn hại đến sự trong sạch), do đó là laṇḍo = phân. Tương tự cho các từ khác.

59. කුණ්ඩා දයො.

59. (Các từ) kuṇḍa và các từ khác.

කුණ්ඩආදයො ඩන්තා නිපච්චන්තෙ. කම මන තනානං අස්ස උත්තං, කාමීයතීති කුණ්ඩං=භාජනං. මඤ්ඤති හිතාහිතන්ති මුණ්ඩො= ඡින්නකෙසො[Pg.247]. තනොති එතෙනාති තුණ්ඩං=ලපනං. ඊර-ඛෙපෙ, එරංආදෙසො. ඊරති කම්පතීති එරණ්ඩො=බ්‍යග්ඝපුච්ඡො, සි-සෙවායං, සිස්ස ඛමුක, සුගන්ධං සෙවතීති සිඛණ්ඩො=චූළා, එවමඤ්ඤෙපි.

Các từ kuṇḍa và các từ khác kết thúc bằng ḍa được tạo thành một cách bất quy tắc. Đối với (các căn) kama, mana, tana, a của chúng trở thành u, kāmīyatīti (nó được mong muốn), do đó là kuṇḍaṃ = đồ đựng. Maññati hitāhitanti (người ấy biết điều lợi và không lợi), do đó là muṇḍo = người cạo tóc. Tanoti etenāti (người ta duỗi ra bằng nó), do đó là tuṇḍaṃ = miệng/mỏ. (Căn) īra có nghĩa là rung chuyển, eraṃ là từ thay thế. Īrati kampatīti (nó rung, nó động), do đó là eraṇḍo = cây thầu dầu. (Căn) si có nghĩa là phục vụ, đối với si, (thay thế là) khamuka, sugandhaṃ sevatīti (nó theo mùi hương), do đó là sikhaṇḍo = búi tóc. Tương tự cho các từ khác.

60. තිජ කස තස දක්ඛා කිණො ජස්ස ඛො ච.

60. Sau (động từ căn) tija, kasa, tasa, dakkha là (hậu tố) kiṇo, và ja được thay thế bằng kha.

තිජ-නිසානෙ, කස-ගමනෙ, තස-පිපාසායං, දක්ඛ-වුද්ධියං, එතෙහි කිණො හොති, ජස්ස ඛො ච, තෙජයිත්ථාති තිඛිණං=නිසිතං. කසති පවත්තතීති කසිණං=අසෙසං. තසනං තසිණා=තණ්හා. දක්ඛති වුද්ධිං ගච්ඡති එතායාති දක්ඛීණා=කුසලං.

(Động từ căn) tija có nghĩa là mài sắc, kasa có nghĩa là đi, tasa có nghĩa là khao khát, dakkha có nghĩa là tăng trưởng, sau những (căn) này là (hậu tố) kiṇo, và ja được thay thế bằng kha. Tejayitthāti (nó được mài sắc), do đó là tikhiṇaṃ = sắc bén. Kasati pavattatīti (nó tiếp diễn, nó tiến hành), do đó là kasiṇaṃ = toàn bộ. Tasanaṃ (sự khao khát), do đó là tasiṇā = ái dục. Dakkhati vuddhiṃ gacchati etāyāti (nhờ nó mà người ta tăng trưởng, đi đến sự tăng trưởng), do đó là dakkhīṇā = thiện.

61. වීආදිතො ණි.

61. Sau (động từ căn) vī và các (căn) khác là (hậu tố) ṇi.

වී-තන්තසන්තානෙ, සි-සෙවාසං, සූ-පස්සවනෙ, දු-ගමනෙ, කී-දබ්බවිනීමයෙ, සා-තනුකරණාවසානෙසු, එවමාදීහි ණි හොති. වීයතීති වෙණි=කෙසකලාපො. සෙවනං සෙණි=සජාතීනං කාරූනං සමූහො. නිපුබ්බො, නිසෙවීයතීති නිසෙණි=සොපානං. සවති පස්සවතීති සොණි=කටි. දවති වහතීති දොණි=කට්ඨම්බුවාහනී, නාවා ච. නදාදිපාඨා විම්හි සොණී දොණී තිපි හොති. කයනං, කීයතෙ එතායාති වා කෙණි=කයො සාති දුක්ඛං තනුං කරොතීති සාණි=තිරොකරණී, එවමඤ්ඤෙපි.

(Động từ căn) vī có nghĩa là dệt, si có nghĩa là phục vụ, sū có nghĩa là chảy, du có nghĩa là đi, kī có nghĩa là trao đổi hàng hóa, sā có nghĩa là làm cho mỏng và kết thúc, sau những (căn) này và các (căn) khác là (hậu tố) ṇi. Vīyatīti (nó được dệt), do đó là veṇi = bím tóc. Sevanaṃ (sự phục vụ), do đó là seṇi = nhóm thợ thủ công cùng loại. Có tiền tố ni, nisevīyatīti (nó được sử dụng), do đó là niseṇi = cầu thang. Savati passavatīti (nó chảy, nó tuôn ra), do đó là soṇi = hông. Davati vahatīti (nó đi, nó mang), do đó là doṇi = máng nước bằng gỗ, và thuyền. Trong nhóm nadādi, chúng cũng trở thành soṇī và doṇī. Kayanaṃ, hoặc kīyate etāyāti (sự mua, hoặc người ta mua bằng nó), do đó là keṇi = sự mua bán. Sāti dukkhaṃ tanuṃ karotīti (nó kết thúc, nó làm cho khổ đau mỏng đi), do đó là sāṇi = màn che. Tương tự cho các từ khác.

62. ගහාදීහ්‍යණි.

62. Sau (động từ căn) gaha và các (căn) khác là (hậu tố) aṇi.

ගහ-උපාදානෙ, අර-ගමනෙ, ධර-ධාරණෙ, සර-ගතියිංසා චින්තාසු, තර-තරණෙ, එවමාදීහි අණිප්පච්චයො හොති. ගණ්හාතීති ගහණි=අසිතාදිපාචකො අග්ගි. අරීයති ගමීයතීති අරණි=අග්ගිමන්ථනකට්ඨං[Pg.248]. ධාරෙතීති ධරණි=මහී. සරීයති ගමීයතීති භරණි=මග්ගො. තරන්ත්‍යනෙනාති තරණි=නාවා, සූරියො ච.

(Động từ căn) gaha có nghĩa là nắm giữ, ara có nghĩa là đi, dhara có nghĩa là mang, sara có nghĩa là di chuyển, làm hại và suy nghĩ, tara có nghĩa là vượt qua, sau những (căn) này và các (căn) khác là hậu tố aṇi. Gaṇhātīti (nó nắm giữ), do đó là gahaṇi = lửa tiêu hóa thức ăn v.v. Arīyati gamīyatīti (nó được đi đến), do đó là araṇi = khúc gỗ để tạo lửa. Dhāretīti (nó mang giữ), do đó là dharaṇi = đất. Sarīyati gamīyatīti (nó được di chuyển trên đó), do đó là bharaṇi = con đường. Tarantyanenāti (người ta vượt qua bằng nó), do đó là taraṇi = thuyền, và mặt trời.

63. රීවීභාහි ණු.

63. Sau (động từ căn) rī, vī, bhā là (hậu tố) ṇu.

රී-පස්සවනෙ, වී වා-ගමනෙ, භා-දිත්තියං, එතෙහිණු හොති. රීයති පස්සවතීති රෙණු=රජො. වෙති පවත්තතීති වෙණු=වෙළු. භාති දිබ්බතීති භාණු=රංසි.

(Căn) Rī (nghĩa là chảy), vī hoặc vā (nghĩa là đi), bhā (nghĩa là chiếu sáng), tiếp vĩ ngữ ṇu được thêm vào sau các (căn) này. Rīyati passavatīti reṇu=rajo (nó chảy, nó rỉ ra, do đó là reṇu = bụi). Veti pavattatīti veṇu=veḷu (nó đi, nó diễn tiến, do đó là veṇu = cây tre). Bhāti dibbatīti bhāṇu=raṃsi (nó chiếu sáng, nó lấp lánh, do đó là bhāṇu = tia sáng).

64. ඛාණ්වා දයො.

64. Khāṇu, v.v...

ඛාණුආදයො ණුඅන්තා නිපච්චන්තෙ. ඛණ ඛන-අවදාරණෙ, ණස්ස ආ, ඛඤ්ඤති අවදාරීයතීති ඛාණු=ඡින්නසාඛො රුක්ඛො. ජන-ජනනෙ, නස්ස වා ආත්තං, ජායති ගමන මනෙනාති ජාණු, ජණ්ණු=ජඞ්ඝොරූනං සන්ධි. හර-හරණෙ, එක, හරීයතීති හරෙණු=ගන්ධදබ්බ, එවමඤ්ඤෙපි.

Các từ khāṇu, v.v... được hình thành bất quy tắc với tiếp vĩ ngữ ṇu. (Căn) khaṇa hoặc khana (nghĩa là đào, xé). ṇ được biến thành ā. khaññati avadārīyatīti khāṇu=chinnasākho rukkho (nó bị đào, bị xé, do đó là khāṇu = cây bị chặt cành, gốc cây). (Căn) jana (nghĩa là sinh ra). n tùy chọn biến thành ā. jāyati gamana manenāti jāṇu, jaṇṇu=jaṅghorūnaṃ sandhi (sự đi lại được tạo ra bởi cái này, do đó là jāṇu hoặc jaṇṇu = khớp nối giữa cẳng chân và đùi, đầu gối). (Căn) hara (nghĩa là mang đi). Thêm e. harīyatīti hareṇu=gandhadabba (nó được mang đi, do đó là hareṇu = chất thơm). Tương tự cho các trường hợp khác.

65. ක්වාදිතො ණො.

65. (Tiếp vĩ ngữ) ṇo (được thêm) sau (căn) ku, v.v...

කු-සද්දෙ, සු-සවනෙ, දු-ගමනෙ, වර-වරණෙ, කර-කරණෙ, පණ-බ්‍යවහාරථුතිසු, තා-පාලනෙ, ලී-නිලීයනෙ, එවමාදීහි ණො හොති. කවති නදති එත්ථාති කොණො=අස්සි, වීණාදිවාදනදණ්ඩො ච. සුණොතීති සොණො=සුනඛො, නරො ච. දවති පවත්තතීති දොණො=පරිමාණවිසෙසො. විරූපත්ත වාරෙතීති වණ්ණො=නීලාදි. සවනං කරොතීති කණ්ණො=සවනං. පණීයති වොහරීයතීති පණ්ණො=පලාසො. ලායතීති තාණං=රක්ඛා. නිලීයන්ති එත්ථාති ලෙණං=නිලීයනට්ඨානං.

(Căn) ku (nghĩa là kêu), su (nghĩa là nghe), du (nghĩa là đi), vara (nghĩa là chọn lựa), kara (nghĩa là làm), paṇa (nghĩa là giao dịch, tán thán), tā (nghĩa là bảo vệ), lī (nghĩa là ẩn náu), và các (căn) tương tự, tiếp vĩ ngữ ṇo được thêm vào. Kavati nadati etthāti koṇo=assi, vīṇādivādanadaṇḍo ca (nó kêu, nó vang lên ở đây, do đó là koṇo = góc, và cũng là que gảy đàn tỳ bà, v.v...). Suṇotīti soṇo=sunakho, naro ca (nó nghe, do đó là soṇo = con chó, và cũng là người). Davati pavattatīti doṇo=parimāṇaviseso (nó đi, nó diễn tiến, do đó là doṇo = một loại đơn vị đo lường). Virūpatta vāretīti vaṇṇo=nīlādi (nó ngăn ngừa sự xấu xí, do đó là vaṇṇo = màu sắc (xanh, v.v...)). Savanaṃ karotīti kaṇṇo=savanaṃ (nó thực hiện việc nghe, do đó là kaṇṇo = tai). Paṇīyati voharīyatīti paṇṇo=palāso (nó được giao dịch, được sử dụng, do đó là paṇṇo = lá cây). Lāyatīti tāṇaṃ=rakkhā (nó bảo vệ, do đó là tāṇaṃ = sự bảo vệ). Nilīyanti etthāti leṇaṃ=nilīyanaṭṭhānaṃ (chúng ẩn náu ở đây, do đó là leṇaṃ = nơi ẩn náu).

66. සුවීහි ණක.

66. (Tiếp vĩ ngữ) ṇaka (được thêm) sau (căn) su và vī.

සු-සවනෙ[Pg.249], වී-තන්තසන්තානෙ, එතෙහි ණක හොති. සුණොතීති සුණො=සුනඛො. වීයතීති වීණා=වල්ලකී.

(Căn) su (nghĩa là nghe), vī (nghĩa là dệt, nối dòng), tiếp vĩ ngữ ṇaka được thêm vào sau các (căn) này. Suṇotīti suṇo=sunakho (nó nghe, do đó là suṇo = con chó). Vīyatīti vīṇā=vallakī (nó được dệt/chơi, do đó là vīṇā = đàn tỳ bà).

67. තිණාදයො.

67. Tiṇa, v.v...

තිණආදයො ණකන්තා නිපච්චන්තෙ. තිජ-තෙජනෙ, ජලොපො, තෙජෙති එතෙනාති තිණං=බීරණාදි. ලී ලිහ සාද ක්ලෙදානං ලො ලවා, ලීයති රසතො සබ්බත්ථ අල්ලීයතීති ලොණං ලවණං, ලෙහීයතීති ලොණං ලවණං, සාදීයතීති ලොණං ලවණං, ක්ලෙදයතීති ලොණං ලවණං, ගමිස්ස ඔ, ගච්ඡතීති ගොණො=ගො. හර-හරණෙ, ණස්සඤ්ජි, හරීයතීති හරිණො=මිගො. ඊර-කම්පනෙ, රස්සත්තං, ණස්ස ඤිච, අත්තනො ලූඛභාවෙ සම්පත්තෙ ඊරති කම්පතීති ඉරිණං=ඌසරං. ථු-අභිත්ථවෙ, දීඝො, අභිත්ථවීයතීති ථූණං=නගරං, ථූණො=ඝරත්ථම්භො, එවමඤ්ඤෙපි.

Các từ tiṇa, v.v... được hình thành bất quy tắc với tiếp vĩ ngữ ṇaka. (Căn) tija (nghĩa là làm sắc). ja bị xóa. tejeti etenāti tiṇaṃ=bīraṇādi (nó làm sắc bén bằng cái này, do đó là tiṇaṃ = cỏ (như cỏ bīraṇa, v.v...)). Từ các (căn) lī, liha, sāda, kleda (hình thành) lo hoặc lava. līyati rasato sabbattha allīyatīti loṇaṃ lavaṇaṃ (nó bám dính khắp nơi bởi vị, do đó là loṇaṃ hoặc lavaṇaṃ = muối). lehīyatīti loṇaṃ lavaṇaṃ (nó được liếm...). sādīyatīti loṇaṃ lavaṇaṃ (nó được nếm...). kledayatīti loṇaṃ lavaṇaṃ (nó làm ẩm...). Từ (căn) gam, o được thay thế. gacchatīti goṇo=go (nó đi, do đó là goṇo = con bò). (Căn) hara (nghĩa là mang đi). ṇ biến thành i. harīyatīti hariṇo=migo (nó được mang đi, do đó là hariṇo = con nai). (Căn) īra (nghĩa là rung động). Nguyên âm được rút ngắn. ṇ biến thành i. attano lūkhabhāve sampatte īrati kampatīti iriṇaṃ=ūsaraṃ (khi đạt đến trạng thái khô cằn, nó rung động, do đó là iriṇaṃ = đất hoang). (Căn) thu (nghĩa là tán thán). Nguyên âm được kéo dài. abhitthavīyatīti thūṇaṃ=nagaraṃ, thūṇo=gharatthambho (nó được tán thán, do đó là thūṇaṃ = thành phố, thūṇo = cột nhà). Tương tự cho các trường hợp khác.

68. රවණ වරණ පූරණා දයො.

68. Ravaṇa, varaṇa, pūraṇa, v.v...

රවණ වරණ පූරණා දයො අණප්පච්චයෙන සිද්ධා. රවතීති රවණො=කොකිලො. වාරෙතීති වරණො=පාකාරො. පූරීයතෙ අනෙනාති පූරණො=පරිපූරී.

Các từ ravaṇa, varaṇa, pūraṇa, v.v... được hình thành với tiếp vĩ ngữ aṇa. Ravatīti ravaṇo=kokilo (nó kêu/hót, do đó là ravaṇo = chim cu). Vāretīti varaṇo=pākāro (nó ngăn cản, do đó là varaṇo = hàng rào). Pūrīyate anenāti pūraṇo=paripūrī (nó được làm đầy bởi cái này, do đó là pūraṇo = sự làm đầy).

(ඉති ටවග්ගපච්චයවිධානං).

(Dứt phần về phương pháp (sử dụng) các tiếp vĩ ngữ thuộc nhóm ṭa).

69. පාවසා අති.

69. (Tiếp vĩ ngữ) ati (được thêm) sau (căn) pā và vasa.

පා-රක්ඛණෙ, වස-නිවාසෙ, එතෙති අති හොති. පුබ්බසරලොපො, පාති රක්ඛතීති පති=සාමී, වසන්ති එත්ථාති වසති=ගෙහං.

(Căn) pā (nghĩa là bảo vệ), vasa (nghĩa là ở), tiếp vĩ ngữ ati được thêm vào sau các (căn) này. Nguyên âm đứng trước bị xóa. pāti rakkhatīti pati=sāmī (vị ấy bảo vệ, do đó là pati = người chủ, người chồng). vasanti etthāti vasati=gehaṃ (họ sống ở đây, do đó là vasati = ngôi nhà).

70. ධා හි සි තන ජන ජර ගම සචා තු.

70. (Tiếp vĩ ngữ) tu (được thêm) sau (các căn) dhā, hi, si, tana, jana, jara, gama, và saca.

ධා-ධාරණෙ[Pg.250], හි-ගතියං, තන-විත්ථාරෙ, ජන-ජනනෙ, ජර-වයො-හානියං, අම ගම-ගමනෙ, සච-සමවායෙ, එතෙහි තු හොති. ධාරෙතීති ධාතු=ගෙරුකාදි. හිනොති පවත්තාති ඵලං එතෙනාති හෙතු=කාරණං, සෙවීයති ජනෙහීති සෙතු=බන්ධති (පද්ධති). තඤ්ඤතෙති තන්තු=සුත්තං. ජනීයතෙ කම්මකිලෙසෙහීති ජන්තු, ජායති කම්මකිලෙහීති වා ජන්තු=සත්තො. ජීරතීති ජත්තු=අංසසන්ධි. ගච්ඡතීති ගන්තු=ගමිකො, සචති සමෙතීති සත්තු=යවාදිචුණ්ණං.

(Căn) dhā (nghĩa là giữ), hi (nghĩa là đi), tana (nghĩa là kéo dài), jana (nghĩa là sinh ra), jara (nghĩa là già yếu), ama hoặc gama (nghĩa là đi), saca (nghĩa là kết hợp), tiếp vĩ ngữ tu được thêm vào sau các (căn) này. Dhāretīti dhātu=gerukādi (nó giữ, do đó là dhātu = giới, nguyên tố (đất son, v.v...)). Hinoti pavattāti phalaṃ etenāti hetu=kāraṇaṃ (kết quả phát sinh từ cái này, do đó là hetu = nguyên nhân). sevīyati janehīti setu=bandhati (paddhati) (nó được người ta lui tới, do đó là setu = cây cầu (con đường)). Taññateti tantu=suttaṃ (nó được kéo dài, do đó là tantu = sợi chỉ). Janīyate kammakilesehīti jantu, jāyati kammakilehīti vā jantu=satto (nó được sinh ra từ nghiệp và phiền não, hoặc nó sinh ra từ nghiệp và phiền não, do đó là jantu = chúng sinh). Jīratīti jattu=aṃsasandhi (nó già yếu, do đó là jattu = xương đòn). Gacchatīti gantu=gamiko (người ấy đi, do đó là gantu = người đi). sacati sametīti sattu=yavādicuṇṇaṃ (nó kết hợp lại, do đó là sattu = bột (bột lúa mạch, v.v...)).

71. අරිස්සුට ච.

71. Và (từ căn ar thành) uṭa.

අර-ගමනෙතීමස්මා තු හොති, අරිස්ස උට ආදෙසොච. අරති පවත්තතීති උතු=හෙමන්තාදි,

Từ căn ara (nghĩa là đi) này, tiếp vĩ ngữ tu được thêm vào, và uṭa là sự thay thế cho ari. Arati pavattatīti utu=hemantādi (nó đi, nó diễn tiến, do đó là utu = mùa (mùa đông, v.v...)).

72. පිත්වාදයො.

72. Pitu, v.v...

පිතුආදයො සද්දා තුඅන්තා නිපච්චන්තෙ. පා-රක්ඛණෙ, ආස්ස ඉත්තං, පාති රක්ඛතීති පිතා=ජනකො. පාතිස්සෙවාදිස්ස මො, පායෙතීති මාතා=ජනනී. භා-දිත්තියං, භාතීති භාතා=සොදරියො. ධා-ධාරණෙ, ආස්ස ඊත්තං, ධාරීයතීති ධීතා=පුත්තී. දුහ-පපූරණෙ, ඔත්තාභාවො, තුස්ස ඤ්ඡිච. දුහති පසවෙ පපූරෙතීති දුහිතා=පුත්තී. ජන-ජනනෙ, අස්ස ආත්තං, මා චාන්තාදෙසො. පපුත්තෙ ජනෙතීති ජාමාතා=දුහිතුපති. නහ-බන්ධනෙ, නහීයති බන්ධීයති පෙමෙනාති නත්තා-පපුත්තො. හු-හවනෙ, හවති පූජෙතීති හොතා=යඤ්ඤකො. පූ-පවනෙ, පුනාති [Pg.251] ආයතිං භවං පවිත්තං කරොතීති පොතා=සොයෙව.

Các từ pitu, v.v... được hình thành bất quy tắc với tiếp vĩ ngữ tu. (Căn) pā (nghĩa là bảo vệ). ā biến thành i. pāti rakkhatīti pitā=janako (vị ấy bảo vệ, do đó là pitā = cha). Từ pāti, m ở đầu. pāyetīti mātā=jananī (bà ấy cho bú/nuôi dưỡng, do đó là mātā = mẹ). (Căn) bhā (nghĩa là chiếu sáng). bhātīti bhātā=sodariyo (người ấy tỏa sáng, do đó là bhātā = anh em). (Căn) dhā (nghĩa là giữ). ā biến thành ī. dhārīyatīti dhītā=puttī (cô ấy được giữ/nâng đỡ, do đó là dhītā = con gái). (Căn) duha (nghĩa là vắt sữa/làm đầy). Không có o, t biến thành i. Duhati pasave papūretīti duhitā=puttī (cô ấy vắt sữa/làm đầy vú, do đó là duhitā = con gái). (Căn) jana (nghĩa là sinh ra). a biến thành ā. mā là sự thay thế ở cuối. Paputte janetīti jāmātā=duhitupati (người ấy sinh ra cháu, do đó là jāmātā = con rể). (Căn) naha (nghĩa là buộc). nahīyati bandhīyati pemenāti nattā-paputto (người ấy được buộc bởi tình thương, do đó là nattā = cháu trai). (Căn) hu (nghĩa là cúng dường). havati pūjetīti hotā=yaññako (vị ấy cúng dường, vị ấy thờ phụng, do đó là hotā = người tế lễ). (Căn) pū (nghĩa là thanh lọc). punāti āyatiṃ bhavaṃ pavittaṃ karotīti potā=soyeva (vị ấy làm thanh tịnh kiếp sống tương lai, do đó là potā = cũng là người ấy (người tế lễ)).

73. ජන කරා රතු.

73. (Tiếp vĩ ngữ) ratu (được thêm) sau (căn) jana và kara.

ජන-ජනනෙ, කර-කරණෙ, එතෙහි රතු හොති, රකාරො අන්තසරාදිලොපත්ථො. ජායතීති ජතු=ලාඛා. කරීයතීති කතු=සයූපො යඤ්ඤො.

(Căn) jana (nghĩa là sinh ra), kara (nghĩa là làm), tiếp vĩ ngữ ratu được thêm vào sau các (căn) này. Chữ ra dùng để xóa nguyên âm cuối (của căn) và nguyên âm đầu (của tiếp vĩ ngữ). Jāyatīti jatu=lākhā (nó được tạo ra, do đó là jatu = cánh kiến). Karīyatīti katu=sayūpo yañño (nó được thực hiện, do đó là katu = sự tế lễ có cột trụ).

74. සකා උන්තො.

74. (Tiếp vĩ ngữ) unto (được thêm) sau (căn) saka.

සක-සත්තියමිච්චස්මා උන්තො හොති. සක්කොතීති සකුන්තො=පක්ඛී.

Từ căn saka (nghĩa là có thể) này, tiếp vĩ ngữ unto được thêm vào. Sakkotīti sakunto=pakkhī (nó có thể, do đó là sakunto = con chim).

75. කපා ඔතො.

75. (Tiếp vĩ ngữ) oto (được thêm) sau (căn) kapa.

කප-අච්ඡාදනෙ ඉච්චස්මා ඔතො හොති. කපතීති කපොතො=පාරෙවතො. ටො තස්ස වා හොති කපොටො=සොයෙව.

Từ căn kapa (nghĩa là che đậy) này, tiếp vĩ ngữ oto được thêm vào. Kapatīti kapoto=pārevato (nó che đậy, do đó là kapoto = chim bồ câu). ṭo tùy chọn thay thế cho ta của nó, (thành) kapoṭo = cũng là nó.

76. වසාදීහ්‍යන්තො.

76. (Tiếp vĩ ngữ) anto (được thêm) sau (căn) vasa, v.v...

වස-නිවාසෙ, රුහ-ජනනෙ, භද්ද-කල්‍යාණෙ, නන්ද-සමිද්ධියං, ජීව-පාණධාරණෙ, එවමාදීති අන්තො හොහි. වසන්ති එතස්මිං කාලෙ කීළාපසුතාති වසන්තො=උතු. රුහති ජායතීති රුහන්තො=රුක්ඛො, එවංනාමකො මිගරාජා ච. භද්දිස්ස සංයොගාදිලොපො, භජති කල්‍යාණධම්මන්ති භදන්තො=පබ්බජිතො. නන්දති එතායාති නන්දන්තී=සඛී, නදාදිපාඨා වී, එවමුපරි ච. ජීවන්ති එතා- යාති [Pg.252] ජීවන්තී=ඔසධි. සවතීති සවන්තී=නදී. රොදාපෙතීති රොදන්තී=ඔසධි. අවති රක්ඛතීති අවන්තී=ජනපදො.

(Căn) vasa (nghĩa là ở), ruha (nghĩa là mọc), bhadda (nghĩa là tốt lành), nanda (nghĩa là thịnh vượng), jīva (nghĩa là sống), và các (căn) tương tự, tiếp vĩ ngữ anto được thêm vào. Vasanti etasmiṃ kāle kīḷāpasutāti vasanto=utu (vào thời gian này, họ sống chuyên tâm vui chơi, do đó là vasanto = mùa (xuân)). Ruhati jāyatīti ruhanto=rukkho, evaṃnāmako migarājā ca (nó mọc, nó sinh ra, do đó là ruhanto = cây, và cũng là vua sư tử có tên như vậy). Đối với bhadda, phụ âm kép đầu bị xóa. bhajati kalyāṇadhammanti bhadanto=pabbajito (vị ấy theo pháp lành, do đó là bhadanto = người xuất gia (đại đức)). Nandati etāyāti nandantī=sakhī, nadādipāṭhā vī, evamupari ca (cô ấy vui mừng với điều này, do đó là nandantī = bạn gái). vī do thuộc nhóm nadādi. Tương tự cho các trường hợp sau. Jīvanti etāyāti jīvantī=osadhi (họ sống nhờ cái này, do đó là jīvantī = dược thảo). Savatīti savantī=nadī (nó chảy, do đó là savantī = sông). Rodāpetīti rodantī=osadhi (nó làm cho khóc, do đó là rodantī = dược thảo). Avati rakkhatīti avantī=janapado (nó bảo vệ, do đó là avantī = một xứ sở).

77. හිසීනං මුක ච.

77. Và (tiếp vĩ ngữ) muka (được thêm) sau (căn) hi và sī.

හි-ගතිය, සී-සයෙ, එතෙහි අන්තො හොති මුක ච. කකාරො අන්තාවයවත්ථො, හිමං හිනොති පවත්තති එතස්මින්ති හෙමන්තො=උතු, සයන්ති එත්ථ ඌකා කුසුමාදයො චාති සීමන්තො=කෙසමග්ගො.

(Căn) hi (nghĩa là đi), sī (nghĩa là nằm), tiếp vĩ ngữ anto được thêm vào sau các (căn) này, và cũng có muka. Chữ ka dùng cho phần cuối. himaṃ hinoti pavattati etasminti hemanto=utu (tuyết đi/diễn tiến trong mùa này, do đó là hemanto = mùa (đông)). sayanti ettha ūkā kusumādayo cāti sīmanto=kesamaggo (chí, hoa, v.v... nằm ở đây, do đó là sīmanto = đường rẽ ngôi tóc).

78. හර රුහ කුලා ඉතො.

78. Sau (các động từ gốc) hara, ruha, kula là (hậu tố) ita.

හර-හරණෙ, රුහ-ජනනෙ, කුල-පත්ථාරෙ, එතෙති ඉතො හොති. අත්තනො සිනෙහං හරතීති හරිතො=වණ්ණවිසෙසො. රුහතීති රොහිතො=මච්ඡවිසෙසො. රුහති සරීරෙ බ්‍යාපනවසෙනාති රොහිතං, රස්ස ලත්තෙ ලොහිතං=රුධිරං. අත්තනො ගුණං කුලති පත්ථරතීති කොලිතො=දුතියග්ගසාවකො, එවං නාමකො මරු ච.

Động từ gốc hara (có nghĩa) lấy đi, ruha (có nghĩa) sanh trưởng, kula (có nghĩa) trải rộng, sau những (động từ gốc) này là hậu tố ita. (Cái) lấy đi tình cảm của mình nên là harita = một loại màu sắc đặc biệt. (Cái) sanh trưởng nên là rohita = một loại cá đặc biệt. (Cái) sanh trưởng do lan khắp trong cơ thể nên là rohitaṃ, ra thành la (nên có dạng) lohitaṃ = máu. Vị trải rộng đức hạnh của mình nên là kolita = vị Thượng thủ đệ tử thứ hai, và cũng là tên của một vị trời.

79. භරාදීහ්‍යතො.

79. Sau (các động từ gốc) bhara và các động từ khác là (hậu tố) ata.

භර රංජ යජ පච එවමාදීහි අතො හොති. භරතීති භරතො=නටො. නිග්ගහීතලොපො, රඤ්ජන්ති එත්ථාහි රජතං=සජ්ඣං. යජිතබ්බොති යජතො=අග්ගි. පචතීති පචතො=සූපකාරො.

Sau các động từ gốc bhara, rañja, yaja, paca và các động từ tương tự là hậu tố ata. (Người) mang vác nên là bharata = diễn viên. (Do) xóa bỏ niggahīta, (chúng sanh) ưa thích ở nơi đó nên là rajataṃ = bạc. (Vị) đáng được cúng dường nên là yajata = lửa. (Người) nấu nướng nên là pacata = người đầu bếp.

80. කිරා දීහ්‍යාතක.

80. Sau (các động từ gốc) kira và các động từ khác là (hậu tố) ātaka.

කිර-විකිරණෙ, අල-බන්ධනෙ, චිල-වසනෙ, එවමාදීහි ආතක හොති, කිරතීති කිරාතො=සවරො, රස්ස ලක්කෙ කි- ලාතො=සොව[Pg.253]. අලතීති අලාතං=උම්මුකං. චිලතීති චිලාතො=මලච්ඡජාති.

Động từ gốc kira (có nghĩa) rải ra, ala (có nghĩa) trang sức, cila (có nghĩa) mặc, sau các động từ gốc này và các động từ tương tự là hậu tố ātaka. (Người) rải ra nên là kirāta = người man dã, ra thành la (nên có dạng) kilāta = một loại người. (Cái) trang sức nên là alātaṃ = đuốc. (Người) mặc nên là cilāta = một bộ tộc man di.

81. අමාදීහ්‍යත්තො.

81. Sau (các động từ gốc) ama và các động từ khác là (hậu tố) atta.

අම මා වර කලාදීහි අත්තො හොති. අමති කාලන්තරං පවත්තතීති අමත්තං=භාජනං. පුබ්බසරලොපො, මානං මත්තං=පමාණං පරිච්ඡෙදො ච. වරන්තුනෙනාති වරත්තා=යොත්තං. කලති පරිච්ඡින්දතීති කලත්තං=භරියා.

Sau các động từ gốc ama, mā, vara, kala và các động từ khác là hậu tố atta. (Cái) đi đến một thời gian khác, tồn tại nên là amattaṃ = đồ đựng. (Do) xóa bỏ nguyên âm đứng trước, (cái) đo lường là mattaṃ = sự đo lường và sự phân chia. (Vật) dùng để buộc nên là varattā = dây da. (Người nữ) tính toán, phân định nên là kalattaṃ = vợ.

82. වාදීහි තො.

82. Sau (các động từ gốc) vā và các động từ khác là (hậu tố) ta.

වා-ගමනෙ, තා-පාලනෙ, තන-විත්ථාරෙ, දම-උපසමෙ, අ-මගමනෙ, සි-සෙවායං, සු-සවනෙ, පූ පවනෙ, ගුප-ගොවනෙ, යුජ-සංයමෙ, ගහ-උපාදානෙ, අත-සාතච්චගමාන, ඛිප-පෙරණෙ, එවමාදීහි තො හොති. වායතීති වාතො=වායු. තායතීති තාතො=පිතා. තනුතෙති තන්තං=තන්තවො. දමතීති අන්තො=දසනො. අමති යාතීති අන්තො=ඔසානං, කොට්ඨාසසමීපාවයවා ච. සෙවීයතීති සෙතො=ධවලො. සුණන්තුනෙනාති සොතං=සවනං. සවතීති සොතො=ජලප්පවාහො. පුනීයතීති පොතො=බාලො. ගොපීයතීති ගොත්ථං=කලාදි. යොජන්ත්‍යනෙනාති යොත්තං=රජ්ජු. මමායන්තෙහි ගය්හතීති ගත්තං=සරීරං. අබාධං නිරන්තරං අතති පවත්තතීති අත්තා=මනාදි. ඛිපීයති එත්ථාති ඛෙත්තං=කෙදාරං.

Động từ gốc vā (có nghĩa) đi, tā (có nghĩa) bảo vệ, tana (có nghĩa) lan rộng, dama (có nghĩa) chế ngự, ama (có nghĩa) đi, si (có nghĩa) phụng sự, su (có nghĩa) nghe, pū (có nghĩa) thanh lọc, gupa (có nghĩa) bảo vệ, yuja (có nghĩa) cột buộc, gaha (có nghĩa) nắm giữ, ata (có nghĩa) đi liên tục, khipa (có nghĩa) ném; sau các động từ gốc này và các động từ tương tự là hậu tố ta. (Cái) thổi nên là vāta = gió. (Người) bảo vệ nên là tāta = cha. (Cái) được kéo dài nên là tantaṃ = sợi chỉ. (Cái) chế ngự nên là danta = răng. (Cái) đi đến nên là anta = sự kết thúc, và phần, vùng lân cận, bộ phận. (Cái) được phụng sự nên là seta = màu trắng. (Cái) mà người ta nghe bằng nó nên là sotaṃ = sự nghe. (Cái) tuôn chảy nên là sota = dòng nước. (Cái) được làm cho thanh tịnh nên là pota = đứa trẻ. (Nơi) được canh giữ nên là gotthaṃ = chuồng bò. (Vật) mà người ta cột buộc bằng nó nên là yottaṃ = dây thừng. (Cái) được những người có ái chấp nắm giữ nên là gattaṃ = thân thể. (Cái) đi đến, hiện hữu không bị cản trở, liên tục nên là attā = tự ngã, tâm, v.v. (Nơi) mà (hạt giống) được gieo vào nên là khettaṃ = thửa ruộng.

83. ඝරාදීහි තක.

83. Sau (các động từ gốc) ghara và các động từ khác là (hậu tố) taka.

ගර ඝර-සෙචනෙ, සි-සෙවායං, දූ-පරිතාපනෙ, මිද-සිනෙහෙ, චිත-සඤ්චෙතනෙ, පුස-පොසනෙ, විද-ලාභෙ, එවමාදීහි තක [Pg.254]4 හොති, ඝරති සිඤ්චතීති ඝතං=සප්පි. සෙවීයතීති සිතො=සෙතො. දුබ්බචත්තා දූයති පරිතාපෙතීති දූතො=පෙසරකාරො. මිජ්ජති සිනෙහතීති මිත්තො=සුහදයො. චින්තෙතීති චිත්තං=විඤ්ඤාණං චිත්තකම්මාදි ච. පොසීයතීති පුත්තො=අත්තජො. වින්දන්ති පීති මනෙනාති විත්තං=ධනං. වර-වරණසම්භත්තීසු, වරණං වත්තං=බ්‍රහ්මචරියාදි.

Động từ gốc gara, ghara (có nghĩa) rưới, si (có nghĩa) phụng sự, dū (có nghĩa) làm cho sầu não, mida (có nghĩa) thương mến, cita (có nghĩa) suy tư, pusa (có nghĩa) nuôi dưỡng, vida (có nghĩa) đạt được; sau các động từ gốc này và các động từ tương tự là hậu tố taka. (Cái) rưới, làm ướt nên là ghataṃ = bơ sữa. (Cái) được phụng sự nên là sita = màu trắng. Do khó nói nên (người ấy) đi, làm cho sầu não nên là dūta = người đưa tin. (Người) thương mến nên là mitta = người bạn tốt. (Cái) suy tư nên là cittaṃ = tâm thức, và tranh vẽ, v.v. (Người) được nuôi dưỡng nên là putta = con trai. (Người ta) tìm thấy sự hoan hỷ với nó nên là vittaṃ = tài sản. (Từ động từ gốc) vara (với nghĩa) lựa chọn, bao bọc, sự lựa chọn là vattaṃ = phận sự, như là phạm hạnh, v.v.

84. නෙත්තාදයො.

84. Các từ netta và các từ khác.

නෙත්තආදයො තක පරා නිපච්චන්තෙ. නී-පාපනෙ, එත්තං, තුක ච නිපාතනා. නයති පාපෙතීති නෙත්තං=නයනං, නෙතා ච. කර-කර-ණෙ, අස්සු, කරණං කුත්තං=කිරියා. කමිස්ස අස්සු, කමති යාතීති කුන්තො=ආවුධවිසෙසො. රම-කීළායං, සුපුබ්බො, සුස්සනිච්චං දීඝො. සුට්ඨු රමණං, සුට්ඨු රමතීති වා සූරතො=සුඛසංවාසො. මිහිස්සඉස්සු, මිහති සිඤ්චතීති මුත්තං=පස්සාවො. පාල=රක්ඛණෙ ආස්ස රස්සත්තං, ඤිච. පාලීයතීති පලිතං=කෙසලොමානං ජරාය කතං සෙතත්තං, සද්ධාදිත්තා අකාරෙ තං යස්ස අත්ථි සො පලිතො=පුමා, පලිතා=ඉත්ථී. ම්හිස්ස සි, මිහි ච, ම්හයනං සිතං=මන්දහසිතං, ම්හයනං මිහිතං=තදෙව, කුස-අක්කොසෙ තස්ස ඊඤ, කුසීයති අක්කොසීයතීති කුසීතො=අලසො, සි=බන්ධනෙ, දීඝො, සෙන්ති බන්ධන්ති ඝරාවාසං එතායාති සීතා=නඞ්ගලලෙඛා, එවමඤ්ඤෙපි.

Các từ netta và các từ khác được hình thành một cách bất quy tắc với hậu tố ta. Từ (động từ gốc) nī (có nghĩa) dẫn dắt, (có các dạng bất quy tắc là) ettaṃ và tuka. (Cái) dẫn dắt, đưa đến nên là nettaṃ = mắt, và netā = người lãnh đạo. Từ (động từ gốc) kara (có nghĩa) làm, a thành u, hành động là kuttaṃ = việc làm. Từ (động từ gốc) kam, a thành u, (cái) đi tới nên là kunta = một loại vũ khí đặc biệt. Từ (động từ gốc) rama (có nghĩa) vui chơi, có tiếp đầu ngữ su, u của su luôn được trường hóa. Sự vui chơi tốt đẹp, hay (người) vui chơi tốt đẹp nên là sūrata = người dễ sống chung. Từ (động từ gốc) mih, i thành u, (cái) rưới ra nên là muttaṃ = nước tiểu. Từ (động từ gốc) pāla (có nghĩa) bảo vệ, ā được rút ngắn, và có ñi. (Cái) được bảo vệ nên là palitaṃ = trạng thái bạc trắng của tóc và lông do tuổi già. Do thuộc nhóm từ saddhā v.v., với hậu tố a, người nam có nó là palita, người nữ là palitā. Từ (động từ gốc) mhi, có (dạng) si và mihi, sự mỉm cười là sitaṃ = nụ cười mỉm, sự mỉm cười là mihitaṃ = cũng vậy. Từ (động từ gốc) kusa (có nghĩa) mắng nhiếc, có īña, (người) bị mắng nhiếc nên là kusīta = lười biếng. Từ (động từ gốc) si (có nghĩa) trói buộc, được trường hóa, (cái) mà họ trói buộc đời sống gia đình với nó nên là sītā = luống cày. Các trường hợp khác cũng tương tự.

85. සමාදීහ්‍යථො.

85. Sau (các động từ gốc) sama và các động từ khác là (hậu tố) atha.

සම-උපසමෙ[Pg.255], දර-දරණෙ, දම-උපසමෙ, කිලම ක්ලම-ගෙලඤ්ඤෙ, සප-අක්කොසෙ, වස-නිවාසෙ, ආපුබ්බො, එවමාදීහි අථො හොති. සමෙතීති සමථො=සමාධි. දරණං දරථො=පීළා. දමනං දමථො=දමො. කිලමනං කිලමථො=පරිස්සමො. සපනං සපථො=සච්චකරණං. ආවසන්ති එත්ථාති ආවසථො=ඝරං.

Động từ gốc sama (có nghĩa) làm cho lắng dịu, dara (có nghĩa) làm cho tan vỡ, dama (có nghĩa) chế ngự, kilama, klama (có nghĩa) mệt mỏi, sapa (có nghĩa) mắng nhiếc, vasa (có nghĩa) ở, có tiếp đầu ngữ ā; sau các động từ gốc này và các động từ tương tự là hậu tố atha. (Cái) làm cho lắng dịu nên là samatha = định. Sự tan vỡ là daratha = sự phiền não. Sự chế ngự là damatha = sự điều phục. Sự mệt mỏi là kilamatha = sự mệt nhọc. Sự thề thốt là sapatha = sự thề nguyện. (Nơi) mà họ ở nên là āvasatha = ngôi nhà.

86. උපවසා වස්සොට ච.

86. Từ (động từ gốc) vas có tiếp đầu ngữ upa, và vassa thành oṭa.

උපපුබ්බා වසතිස්මා අථො හොති, වස්ස ඔට චාදෙසො. උපවසන්ති එත්ථාති උපොසථො=තිථිවිසෙසො, නවමහත්ථි කුලඤ්ච.

Sau động từ gốc vas có tiếp đầu ngữ upa là hậu tố atha, và vassa được thay thế bằng oṭa. (Ngày mà) họ ở gần (để giữ giới) nên là uposatha = một ngày lễ đặc biệt, và (tên của) dòng dõi chín con voi lớn.

87. රමා ථක.

87. Sau (động từ gốc) ram là (hậu tố) thaka.

රමතිස්මා ථක හොති, කානුබන්ධකරණසාමත්ථියා අත කාරාදොපි මලොපො. රමන්ති කීළන්ති එතෙනාති රථො=සන්දනො.

Sau động từ gốc ram là hậu tố thaka. Do năng lực của việc tạo anubandha ka, nên cũng có sự xóa bỏ (phụ âm) ma và nguyên âm a đứng trước. (Cái) mà họ vui thích, chơi đùa với nó nên là ratha = xe ngựa.

88. තිත්ථාදයො.

88. Các từ tittha và các từ khác.

තිත්ථආදයො ථකපරා නිපච්චන්තෙ. තර-තරණෙ, අස්ස ඉත්තං, පරරූපාදි, තරන්ත්‍යනෙනාති තිත්ථං=නජ්ජාදිං යෙනාවතරන්ති තං. සිච-රක්ඛණෙ, සෙචතීති සිත්තං=මධුච්ඡිට්ඨං. හස-හසනෙ, හසන්ත්‍යනෙනාති හත්ථො=කරො, නක්ඛත්තාඤ්ච. ගායතීති ගාථා=පජ්ජවිසෙසො. අරන්ති පවත්තන්ත්‍යනෙනාති අත්ථො=ධනං. රොගං තුදති පීළෙතීති තුත්ථං=ඔසධං. යු-මිස්සනෙ, දීඝො, යවතීති යූ- ථො=සජාතිකානං [Pg.256] තිරච්ඡානානංසමූහො. ගුප-ගොපනෙ, දීඝො, පලොපො, පටිකූලත්තා ගොපීයතීති ගූථො=වච්චං, එවමඤ්ඤෙපි.

Các từ tittha và các từ khác được hình thành một cách bất quy tắc với hậu tố thaka. Từ (động từ gốc) tara (có nghĩa) đi qua, a thành itta, đồng hóa với âm sau, v.v. (Cái) mà họ đi qua bằng nó nên là titthaṃ = nơi mà họ đi xuống sông, v.v. (bến nước). Từ (động từ gốc) sic (có nghĩa) bảo vệ, (cái) rưới ra nên là sitthaṃ = sáp ong. Từ (động từ gốc) has (có nghĩa) cười, (cái) mà họ cười bằng nó nên là hattha = tay, và một chòm sao. (Cái) được hát lên nên là gāthā = một loại kệ đặc biệt. (Cái) mà họ đi đến, tiến hành bằng nó nên là attha = tài sản, ý nghĩa. (Cái) đâm chọc, làm khổ bệnh tật nên là tutthaṃ = thuốc. Từ (động từ gốc) yu (có nghĩa) trộn lẫn, được trường hóa, (cái) trộn lẫn nên là yūtha = một bầy đàn của các loài thú cùng loại. Từ (động từ gốc) gupa (có nghĩa) che giấu, được trường hóa, (phụ âm) pa bị xóa bỏ, (cái) được che giấu do tính chất đáng ghê tởm nên là gūtha = phân. Các trường hợp khác cũng tương tự.

89. වස මස කුසා ථු.

89. Sau (các động từ gốc) vas, mas, kus là (hậu tố) thu.

වස-නිවාසෙ, මස-ආමසනෙ, කුස-අක්කොසෙ, එතෙහි ථු හොති. වසන්ති එත්ථාති වත්ථු=පදත්ථො. දධිං ආමසතීති මත්ථු=දධිමණ්ඩො. කුසීයති අක්කොසීයති භෙර වනාදත්තාති කොත්ථු=සිගාලො.

Động từ gốc vas (có nghĩa) ở, mas (có nghĩa) chạm đến, kus (có nghĩa) la hét, sau những (động từ gốc) này là hậu tố thu. (Nơi) mà họ ở nên là vatthu = sự vật, đối tượng. (Cái) chạm đến sữa đông nên là matthu = váng sữa đông. (Con vật) la hét, tru lên từ khu rừng đáng sợ nên là kotthu = con chó rừng.

90. සක වසා ථි.

90. Sau (các động từ gốc) sak và vas là (hậu tố) thi.

සක-සත්තියං, වස-නිවාසෙ, එතෙහි ථි හොති. සක්කොති ගන්තුමනෙනාති සත්ථි=ඌරු. වසීයති අච්ඡාදීයතීති වත්ථි=නාභියා අධො.

Từ các (động từ căn) sak với nghĩa là năng lực, và vas với nghĩa là trú ngụ, hậu tố thi được dùng. Do có thể đi lại bằng nó nên gọi là satthi = đùi. Do được trú ngụ hoặc được che đậy nên gọi là vatthi = phần dưới rốn.

91. වීතො ථික.

91. Từ (động từ căn) vī, (hậu tố) thika được dùng.

වී වා-ගමනෙතීමස්මා ථික හොති. වීයන්ති ගච්ඡන්ති එතායාති වීථි=ආවලි.

Từ (động từ căn) vī hoặc vā với nghĩa là đi lại, hậu tố thika được dùng. Do người ta đi lại trên đó nên gọi là vīthi = hàng, dãy.

92. සාරිස්මා රති.

92. Từ (động từ căn) sār, (hậu tố) rati được dùng.

සාරිස්මා ණ්‍යන්තා රථි හොති. සාරෙතීති සාරථි=රථ-වාහො.

Từ (động từ căn) sār ở dạng sử dịch, hậu tố rathi được dùng. Do điều khiển nên gọi là sārathi = người đánh xe.

93. තා-තා ඉථි.

93. Từ (các động từ căn) tā và at, (hậu tố) ithi được dùng.

තා-පාලනෙ, අත-සාතච්චගමනෙ, එතෙහි ඉථි හොති. තායති පාලෙතීති තිථි=පටිපදාදි, අතති ගච්ඡතීති අතිථි=අබ්භාගතො.

Từ (động từ căn) tā với nghĩa là bảo vệ, và at với nghĩa là đi lại liên tục, hậu tố ithi được dùng. Do bảo vệ nên gọi là tithi = ngày đầu tháng v.v... Do đi lại nên gọi là atithi = khách.

94. ඉසා ථී.

94. Từ (động từ căn) is, (hậu tố) thī được dùng.

ඉසතිස්මා [Pg.257] ථී හොති. ඉච්ඡති ඉච්ඡීයතීති වා ඉත්ථී=නාරී.

Từ (động từ căn) is, hậu tố thī được dùng. Do mong muốn hoặc được mong muốn nên gọi là itthī = người nữ.

95. රුද ඛුද මුද මද ඡිද සූද සප කමා දක.

95. Từ (các động từ căn) rud, khud, mud, mad, chid, sūd, sap, kam, (hậu tố) daka được dùng.

එතෙහි දක හොති. රුදතීති රුද්දො=උමාපති. රස්ස ලත්තෙ ලුද්දො=නෙසාදො. ඛුදති අසහතීති ඛුද්දො=නීචො. මොදන්ති එතායාති මුද්දා=සක්ඛරමඞ්ගුලියං. මජ්ජන්ති අස්මින්ති මද්දො=ජනපදො. ඡිජ්ජතීති ඡිද්දං=රන්ධං. ඌස්ස රස්සත්තං, සූදති සාමිකෙහි භතිං පක්ඛරතීති සුද්දො=වසලො. සපන්තුනෙනාති සද්දො=සොතවිසයො. කාමීයතීති කන්දො=මූලවිසෙසො.

Từ các (động từ căn) này, hậu tố daka được dùng. Do khóc than nên gọi là ruddo = chồng của bà Umā. R biến thành l, (nên có) luddo = người thợ săn. Do khinh miệt nên gọi là khuddo = người thấp hèn. Do người ta vui thích với nó nên gọi là muddā = nhẫn có khắc chữ. Do người ta say sưa ở đó nên gọi là maddo = xứ sở. Do bị cắt đứt nên gọi là chiddaṃ = lỗ hổng. Nguyên âm ū được rút ngắn, do chuẩn bị tiền lương từ các người chủ nên gọi là suddo = người tiện dân. Do được phát ra nên gọi là saddo = đối tượng của tai. Do được ham muốn nên gọi là kando = một loại củ.

96. කුන්දාදයො.

96. Các từ kunda v.v...

කුන්දආදයො දකඅන්තා නිපච්චන්තෙ. කමිස්ස අස්සු, කාමීයතීති කුන්දො=පුප්ඵවිධසසො, මණිස්ස මන, මඤ්ඤතෙති මන්දො=ජළො. වුණාතිස්ස බුන, වුණීයති සංවරීයතීති බුන්දො=මූලප්පදෙසො. නින්ද-ගරහායං, නලොපො, නින්දීයතීති නිද්දා=සොප්පං. උන්ද-කිලෙදනෙ, නලොපො, උන්දති කිලෙදතීති උද්දො=ජලබිළාලො. සංපුබ්බස්ස උන්දිස්ස ච, සම්මා උන්දති කිලෙදතීති සමුද්දො=සාගරො. පුල-මහත්තහිං සාඤාණෙසු, ඉමුඤ, පුලති හිංසතීති පුලින්දො=සවරො. එවං-මඤ්ඤෙපි.

Các từ kunda v.v... có tận cùng là daka được thành lập bất quy tắc. Từ (động từ căn) kam, a biến thành u, do được ham muốn nên gọi là kundo = một loại hoa. Từ (động từ căn) maṇ, (biến thành) man, do suy nghĩ nên gọi là mando = người ngu dốt. Từ (động từ căn) vuṇāti, (biến thành) bun, do được che đậy nên gọi là bundo = phần gốc. Từ (động từ căn) nind (chê bai), n bị xóa, do bị chê bai nên gọi là niddā = giấc ngủ. Từ (động từ căn) und (làm ướt), n bị xóa, do làm ướt nên gọi là uddo = con rái cá. Và từ (động từ căn) und có tiếp đầu ngữ saṃ, do làm ướt đẫm nên gọi là samuddo = biển cả. Từ (động từ căn) pul (lớn mạnh, làm dấu), với (hậu tố) im, do làm tổn hại nên gọi là pulindo = người man di. Tương tự cho các trường hợp khác.

97. දදා දු.

97. Từ (động từ căn) dad, (hậu tố) du được dùng.

දද-දානෙතීමස්මා දු හොති. දුක්ඛං දදාතීහි දද්දු=කුට්ඨවිසෙසො.

Từ (động từ căn) dad với nghĩa là cho, hậu tố du được dùng. Do gây ra sự đau khổ nên gọi là daddu = một loại bệnh cùi.

98. ඛනාන දම රමා ධො.

98. Từ (các động từ căn) khan, an, dam, ram, (hậu tố) dho được dùng.

ඛන [Pg.258] ඛණ-අවදාරණෙ, අන-පාණනෙ, දම-උපසමෙ, රම-කීළායං, එතෙහි ධො හොති. ඤාණෙන ධඤ්ඤතෙති ඛන්ධො=රාසි. අනති ජීවති එතෙනාති අන්ධො=අචක්ඛුකො. දමෙතබ්බොති දන්ධො=ජළො, රමන්ති එත්ථ සප්පාදයොති රන්ධං=ඡිද්දං.

Từ (động từ căn) khan hoặc khaṇ với nghĩa là đào xới, an với nghĩa là thở, dam với nghĩa là chế ngự, ram với nghĩa là vui chơi, hậu tố dho được dùng. Do được chứa đựng bởi trí tuệ nên gọi là khandho = đống, uẩn. Do sống, thở bằng nó nên gọi là andho = người mù. Do cần được chế ngự nên gọi là dandho = người ngu độn. Do rắn rết v.v... vui thích ở đó nên gọi là randhaṃ = lỗ hổng.

99. මුද්ධා දයො.

99. Các từ muddha v.v...

මුද්ධආදයො ධන්තා නිපච්චන්තෙ. මුද-තොසෙ, ඔත්තාභාවො, මොදන්ති එත්ථ ඌකාති මුද්ධා=මත්ථකො. අර-ගමනෙ, අරන්ති යන්ති එත්ථාති අද්ධා=මග්ගො, කාලො ච, අද්ධං=උපද්ධං. ගිධ-අභි කඞ්ඛායං, ඉස්ස අත්තං, ගෙධතීති ගද්ධො=ගිජ්ඣො. විධ-වෙධනෙ, එත්තාභාවො, පරිවජ්ඣතීති විද්ධං=විමලං, එවමඤ්ඤෙපි.

Các từ muddha v.v... có tận cùng là dha được thành lập bất quy tắc. Từ (động từ căn) mud (vui thích), không có o, do chấy rận vui thích ở đó nên gọi là muddhā = cái đầu. Từ (động từ căn) ar (đi), do người ta đi lại trên đó nên gọi là addhā = con đường, và thời gian, addhaṃ = một nửa. Từ (động từ căn) gidh (tham muốn), i biến thành a, do tham lam nên gọi là gaddho = con kên kên. Từ (động từ căn) vidh (xuyên qua), không có e, do được tránh xa nên gọi là viddhaṃ = trong sạch, tương tự cho các trường hợp khác.

100. සීතො ධුක.

100. Từ (động từ căn) sī, (hậu tố) dhuka được dùng.

සෙතිස්මා ධුක හොති. සයන්ති එතායාති සීධු=සුරාවිසෙසො.

Từ (động từ căn) sī, hậu tố dhuka được dùng. Do người ta ngủ say vì nó nên gọi là sīdhu = một loại rượu.

101. වරාරකරතරදරයමඅජ්ජමිථසකා කුනො.

101. Từ (các động từ căn) var, ar, kar, tar, dar, yam, ajja (sajja), mith, sak, (hậu tố) kuno được dùng.

වර-වරණසම්භත්තීසු, අර-ගමනෙ, කර-කරණෙ, තර-තර-ණෙ දර-විදාරණෙ, යම-උපරමෙ, අජ්ජ සජ්ජ-අජ්ජනෙ, මිථ-සඞ්ගමෙ, සක-සත්තියං, එතෙහි කුනො හොති. ‘‘රා නස්ස ණො’’ති (5-171) නස්ස ණත්තං, වාරෙතීති වරුණො=එවංනාමකො ඉසි, දෙවරාජා, පාදපො ච. අරති ගච්ඡතීති අරුණො=සූරියො, තස්ස [Pg.259] සාරථි ච. පරදුක්ඛෙ සති සාධූනං හදයකම්මනං කරොතීති කරුණා=දයා. බාලභාවං අතරීති තරුණො=යුවා. ‘‘ණිණාපින’’න්ති (5.160) යොගවිභාගා ණිලොපො, විදාරෙතීති දාරුණො=කක්ඛළො. යමෙති පාවං නාසෙතීති යමුනා=එකා මහානදී. අජ්ජති ධනසඤ්චයං කරොතීති අජ්ජුනො=රාජා, රුක්ඛවිසෙසො ච. මිථො සඞ්ගමො මිථුනං=පුමිත්ථියුගළං. සක්කොතීති සකුනො=පක්ඛී. නදාදිපාඨා වීම්හි=සකුනී. ‘‘තථනරානංටට්ඨණලා’’ති (1-27) වා ණත්තෙ=සකුණො, සකුණි.

Từ (các động từ căn) var với nghĩa là lựa chọn và phục vụ, ar với nghĩa là đi, kar với nghĩa là làm, tar với nghĩa là vượt qua, dar với nghĩa là xé rách, yam với nghĩa là chế ngự, ajja hoặc sajja với nghĩa là thu hoạch, mith với nghĩa là kết hợp, sak với nghĩa là có thể, hậu tố kuno được dùng. Theo quy tắc (5-171) 'rā nassa ṇo', n biến thành ṇ, do ngăn cản nên gọi là varuṇo = vị tiên nhân cùng tên, vị thiên chủ, và cũng là cây. Do đi lại nên gọi là aruṇo = mặt trời, và cũng là người đánh xe của vị ấy. Do làm cho tâm của bậc thiện nhân rung động khi có sự đau khổ của người khác nên gọi là karuṇā = lòng bi mẫn. Do đã vượt qua thời thơ ấu nên gọi là taruṇo = người trẻ tuổi. Do phân chia quy tắc (5.160) 'ṇiṇāpina', ṇi bị xóa, do xé rách nên gọi là dāruṇo = tàn khốc. Do chế ngự, làm tiêu tan điều ác nên gọi là yamunā = một con sông lớn. Do thu hoạch, tích lũy tài sản nên gọi là ajjuno = vị vua, và cũng là một loại cây. Sự kết hợp lẫn nhau là mithunaṃ = cặp đôi nam nữ. Do có thể (bay) nên gọi là sakuno = loài chim. Theo nhóm nadādi, ở giống cái là sakunī. Theo quy tắc (1-27) 'tathanarānaṃṭaṭṭhaṇalā', n tùy chọn biến thành ṇ, (nên có) sakuṇo, sakuṇi.

102. අජා ඉනො.

102. Từ (động từ căn) aj, (hậu tố) ino được dùng.

අජ වජ-ගමනෙ තීමස්මා ඉනො හොති. අජති වික්කයං යාතීති අජිනං=චම්මං.

Từ (động từ căn) aj hoặc vaj với nghĩa là đi, hậu tố ino được dùng. Do được đem đi bán nên gọi là ajinaṃ = da thú.

103. විපිනාදයො.

103. Các từ vipina v.v...

විපිනආදයො ඉනන්තා නිපච්චන්තෙ. වප-බීජනික්ඛෙපෙ, අස්ස ඉත්තං, වපන්ති එත්ථාති විපිනං=වනං. සුප-සයෙ, සුපන්ති එතෙනාති සුපිනං=නිද්දා, සුපන්තෙන දිට්ඨඤ්ච. තුද-බ්‍යථනෙ, දස්ස හො, තුදති සත්තෙ පීළෙතීති තුහිනං=හිමං. කප්ප-සාමත්ථියෙ, කප්පති රිපවො විජෙතුං සමත්ථෙතීති කප්පිනො=රාජා. කම-පදවික්ඛෙපෙ, අස්ස උත්තං, කමන්ති එත්ථ මීනාදයො පවිසන්තීති කුමිනං=මච්ඡබන්ධනොපකරණවිසෙසො. දා-දානෙ, දෙන්ති එතස්මින්ති දිනං=දිවසො, එවමඤ්ඤෙපි.

Các từ vipina v.v... có tận cùng là ina được thành lập bất quy tắc. Từ (động từ căn) vap (gieo hạt), a biến thành i, do người ta gieo trồng ở đó nên gọi là vipinaṃ = khu rừng. Từ (động từ căn) sup (ngủ), do người ta ngủ nhờ nó nên gọi là supinaṃ = giấc ngủ, và cũng là cái được thấy trong khi ngủ. Từ (động từ căn) tud (làm khổ), d biến thành h, do làm các chúng sanh đau khổ nên gọi là tuhinaṃ = sương giá. Từ (động từ căn) kapp (có khả năng), do có khả năng chiến thắng kẻ thù nên gọi là kappino = vị vua. Từ (động từ căn) kam (bước đi), a biến thành u, do cá v.v... đi vào trong đó nên gọi là kuminaṃ = một loại dụng cụ bắt cá. Từ (động từ căn) dā (cho), do người ta cho trong đó nên gọi là dinaṃ = ngày, tương tự cho các trường hợp khác.

104. කිරා කනො.

104. Từ (động từ căn) kir, (hậu tố) kano được dùng.

කිරතිස්මා [Pg.260] කනො හොති. නස්ස ණො, කිරන්ති විකිරන්තීති කිරණා=රංසියො.

Từ (động từ căn) kir, hậu tố kano được dùng. N biến thành ṇ, do tỏa ra, chiếu rọi nên gọi là kiraṇā = các tia sáng.

105. දී ජිඉමීහි නක.

105. Từ (các động từ căn) dī, ji, i, mī, (hậu tố) naka được dùng.

දී-ඛයෙ, ජි-ජයෙ, ඉ-අජ්ඣෙනගතීසු, මී-හිංසායං, එතෙහි නක හොති. අදෙසි ඛයමගමාසීති දීනො=නිද්ධනො. පඤ්චමාරෙ අජිනීති ජිනො=බුද්ධො. එසි ඉස්සරත්තමගමාසීති ඉනො=සාමී. මීයතෙ හිංසීයතෙති මීනො=මච්ඡො.

Từ các động từ căn (dhātu) dī (hủy diệt), ji (chiến thắng), i (đi đến, đạt được), mī (làm hại), hậu tố na(ka) được thêm vào. Adesi khayamagamāsīti dīno = niddhano (người đã đi đến sự hủy diệt là người khốn cùng = người không có tài sản). Pañcamāre ajinīti jino = buddho (người đã chiến thắng năm loại ma là người chiến thắng = đức Phật). Esi issarattamagamāsīti ino = sāmī (người đã đạt đến quyền tối thượng là bậc chúa tể = người chủ). Mīyate hiṃsīyateti mīno = maccho (vật bị làm hại, bị giết là con cá = loài cá).

106. සිධාවීවාහි නො.

106. Từ (các động từ căn) si, dhā, vī, và vā, (hậu tố) no được thêm vào.

සි-බන්ධනෙ, ධා-ධාරණෙ, වී වා-ගමනෙ, එතෙහි නො හොති. සෙති බන්ධතීති සෙනො=සසාදනො සෙනා=චමූ. ධාරෙතීති ධානා=භජ්ජිතයවො. වෙති පවත්තතීති වෙනො=හීනජාති. සත්තෙසු වාති පවත්තතීති වානං=තණ්හා.

Từ động từ căn si (trói buộc), dhā (mang, giữ), vī hoặc vā (đi), hậu tố no được thêm vào. Seti bandhatīti seno = sasādano, senā = camū (vật trói buộc là chim ưng; đạo quân). Dhāretīti dhānā = bhajjitayavo (vật được giữ lại là lúa mạch rang). Veti pavattatīti veno = hīnajāti (người đi tới là người thuộc giai cấp thấp). Sattesu vāti pavattatīti vānaṃ = taṇhā (cái lan khắp trong chúng sanh là ái dục).

107. ඌනාදයො.

107. Các (hậu tố) ūna, v.v.

ඌනආදයො නන්තා නීපච්චන්තෙ. ඌහ-විතක්කෙ, හලොපො, ඌහනං ඌනො=අපුණ්ණො. හි-ගතියං, දීඝත්තං, හෙසි හීනත්තමගමීති හීනො=නිහීනො. චි-චයෙ, දීඝත්තං, චයන්ති එත්ථ රතනානීති චීනො=ජනපදො. හනිස්ස ජඝො, හඤ්ඤතීති ජඝනං=කටි. ඨාස්ස ථෙ ඨාති පවත්තතීති ථෙනො=චොරො. උන්දිස්ස ඔදො, උන්දීයතීති ඔදනො=අන්නං. අන්නං. රංජිස්ස නිග්ගහීතලොපො, අක ච, රංජතෙ අනෙනාති රජනං=රාගො. රඤ්ජන්ති එත්ථාති රජනී=රත්ති. පදිස්ස ජුනුක[Pg.261], පජ්ජති ගච්ඡතීති පජ්ජුන්නො=ඉන්දො, මෙඝො ච. ගමිස්ස ගඞ, ගච්ඡන්ති එත්ථ විහඞ්ගාදයොති ගගනං=අන්තලික්ඛං, එවමඤ්ඤෙපි.

Các từ như ūna, v.v. tận cùng bằng na được hình thành một cách bất quy tắc. Từ động từ căn ūha (suy luận), với sự lược bỏ ha, (từ) ūhanaṃ (trở thành) ūno = apuṇṇo (thiếu, không đầy đủ). Từ động từ căn hi (đi), với sự trường hóa, hesi hīnattamagamīti hīno = nihīno (người đã đi đến tình trạng thấp kém là người thấp hèn). Từ động từ căn ci (chất đống), với sự trường hóa, cayanti ettha ratanānīti cīno = janapado (nơi châu báu được chất đống là nước Trung Hoa). Đối với động từ căn han, (thay bằng) jagha, haññatīti jaghanaṃ = kaṭi (cái bị đánh là vùng hông). Đối với động từ căn ṭhā, (thay bằng) the, ṭhāti pavattatīti theno = coro (người lén lút đi lại là kẻ trộm). Đối với động từ căn und, (thay bằng) od, undīyatīti odano = annaṃ (cái được làm ướt là cơm). Đối với động từ căn raṃj, với sự lược bỏ niggahīta và thêm aka, raṃjate anenāti rajanaṃ = rāgo (cái mà người ta bị nhiễm là sự nhuộm, tham ái). Rañjanti etthāti rajanī = ratti (nơi người ta vui thích là ban đêm). Đối với động từ căn pad, (thêm) junuka, pajjati gacchatīti pajjunno = indo, megho ca (vị đi đến là thần mưa Pajjunna = trời Đế Thích, và cũng là mây). Đối với động từ căn gam, (thay bằng) gaṅa, gacchanti ettha vihaṅgādayoti gaganaṃ = antalikkhaṃ (nơi chim chóc v.v. bay đi là bầu trời = không trung), và các trường hợp khác cũng tương tự.

108. වී පතා තනො.

108. Từ (các động từ căn) vī và pata, (hậu tố) tano được thêm vào.

වී වා-ගමනෙ, පත පථ-ගමනෙ, එතෙහි තනො හොති. වෙති පවත්තති එතෙනාති වෙතනං=භති. පතන්ති එත්ථාති පත්තනං=නගරං.

Từ động từ căn vī hoặc vā (đi), pata hoặc patha (đi), hậu tố tano được thêm vào. Veti pavattati etenāti vetanaṃ = bhati (cái mà nhờ đó người ta tiếp tục sống là tiền lương). Patanti etthāti pattanaṃ = nagaraṃ (nơi người ta đi đến là thành phố, bến cảng).

109. රමා තනක.

109. Từ (động từ căn) ram, (hậu tố) tanaka được thêm vào.

රම කීළායමිචස්මා තනක හොති. ‘‘ගමාදිරානං ලොපොන්තස්සා’’ති (5.109) මලොපො, රමන්ති එත්ථාති රතනං=මණි ආදී, හත්ථමත්තඤ්ච.

Từ động từ căn ram (vui chơi, thích thú), hậu tố tanaka được thêm vào. Theo quy tắc ‘Gamādirānaṃ lopontassā’ (5.109), ma bị lược bỏ, ramanti etthāti ratanaṃ = maṇi ādī, hatthamattañca (nơi người ta vui thích là bảo vật = ngọc báu v.v., và cũng là một cubit).

110., සූ භාහි නුක,

110. Từ (các động từ căn) sū và bhā, (hậu tố) nuka được thêm vào.

සූ-පසවෙ, භා-දිත්තියං, එතෙහි නුක හොති. පසවීයතීති සූනු=පුත්තො. භාති දිබ්බතීති භානු=සූරියො.

Từ động từ căn sū (sinh sản), bhā (chiếu sáng), hậu tố nuka được thêm vào. Pasavīyatīti sūnu = putto (người được sinh ra là con trai). Bhāti dibbatīti bhānu = sūriyo (vật chiếu sáng là mặt trời).

111. ධාස්සෙ ච.

111. Và đối với (động từ căn) dhā, (nguyên âm) e (được thay thế).

ධා-ධාරණෙතීමස්මා නුක හොති, ධාස්ස එ ච. ධාරෙතීති ධෙනු=ගාවී.

Từ động từ căn dhā (mang, giữ), hậu tố nuka được thêm vào, và ā của dhā (đổi thành) e. Dhāretīti dhenu = gāvī (con vật cho (sữa) là bò cái).

112. වත්තා ටාව ධමාසෙහ්‍යනි.

112. Từ (các động từ căn) vatta, aṭa, ava, dhama, và asa, (hậu tố) ani được thêm vào.

වත්ත-වත්තනෙ, අට-ගමනත්ථො, අව-රක්ඛණෙ, ධම-සද්දෙ, අස-ඛෙපනෙ, එතෙහි අනි හොති. වත්තන්ති එතෙනාති වත්තනි=තසරදණ්ඩං. වීම්හි වත්තනී=පන්ථො. අටතෙ ගම්මතෙති අටනි= මඤ්චඞ්ගො[Pg.262]. සත්තෙ අවති රක්ඛතීති අවනි=මහී. ධමන්ති එතෙන වීණාදයොති ධමනි=සීරා. දණ්ඩත්ථාය අසීයතෙ ඛිපීයතෙති අසනි=කුලිසං.

Từ động từ căn vatta (xoay chuyển), aṭa (đi), ava (bảo vệ), dhama (tạo âm thanh), asa (ném), hậu tố ani được thêm vào. Vattanti etenāti vattani = tasaradaṇḍaṃ (cái dùng để quay là dụng cụ của thợ dệt). Ở giống cái, vattanī = pantho (con đường). Aṭate gammateti aṭani = mañcaṅgo (cái được đi trên là khung giường). Satte avati rakkhatīti avani = mahī (cái bảo vệ chúng sanh là đất). Dhamanti etena vīṇādayoti dhamani = sīrā (cái mà nhờ đó đàn tỳ bà v.v. được thổi là mạch máu). Daṇḍatthāya asīyate khipīyateti asani = kulisaṃ (cái được ném ra để trừng phạt là sấm sét).

113. යුතො නි.

113. Từ (động từ căn) yu, (hậu tố) ni được thêm vào.

යු-මිස්සනෙතීමස්මා නි හොති. යවන්ති සත්තා අනෙන එතීභාවං ගච්ඡන්තීති යොනි=භගං, අණ්ඩජාදියොනි ච.

Từ động từ căn yu (hòa hợp, kết hợp), hậu tố ni được thêm vào. Yavanti sattā anena etībhāvaṃ gacchantīti yoni = bhagaṃ, aṇḍajādiyoni ca (nơi mà chúng sanh nhờ đó được kết hợp và đi đến sự tồn tại là bào thai = bộ phận sinh dục nữ, và cũng là các loại sanh như noãn sanh v.v.).

(ඉති තවග්ගපච්චයවිධානං).

(Kết thúc phần về các hậu tố thuộc nhóm ta).

114. චමාප පා වපා පො.

114. Từ (các động từ căn) cam, apa, pā, và vapa, (hậu tố) po được thêm vào.

චම-අදනෙ, අප-පාපුණනෙ, පා-රක්ඛණෙ, වප-බීජනික්ඛෙපෙ, එතෙහි පො හොති. චමන්ති අදන්ති එත්ථාති චම්පා=නගරං, අපෙසි ඊසකමත්තමගමාසීති අප්පං=අබහු. අපායං පාති රක්ඛතීති පාපං-කිබ්බිසං. වපන්ති එත්ථාති වප්පො=කෙදාරං.

Từ động từ căn cam (ăn), apa (đạt đến), pā (bảo vệ), vapa (gieo hạt), hậu tố po được thêm vào. Camanti adanti etthāti campā = nagaraṃ (nơi người ta ăn là thành Campā). Apesi īsakamattamagamāsīti appaṃ = abahu (cái đã đạt đến một lượng nhỏ là ít = không nhiều). Apāyaṃ pāti rakkhatīti pāpaṃ = kibbisaṃ (cái bảo vệ khỏi khổ cảnh là điều ác = tội lỗi). Vapanti etthāti vappo = kedāraṃ (nơi người ta gieo hạt là thửa ruộng).

115. යු ථු කූනං දීඝො ච.

115. Đối với (các động từ căn) yu, thu, và ku, (nguyên âm) được trường hóa.

යු-මිස්සනෙ, ථු-අභිත්ථවෙ, කු-සද්දෙ, එතෙහි පො හොති, එතෙසං දීඝො ච. දීඝවිධානසාමත්ථියා ඔත්තාභාවො. යවන්ති සහ වත්තන්ති එත්ථාති යූපො=යඤ්ඤයට්ඨි, පාසාදො ච. ථවීයතීති ථූපො=චෙතියං. කවන්ති නදන්ති එත්ථාති කූපො=උදපානො.

Từ động từ căn yu (hòa hợp), thu (ca ngợi), ku (kêu), hậu tố po được thêm vào, và nguyên âm của chúng được trường hóa. Do quy tắc trường hóa, không có sự biến đổi thành o. Yavanti saha vattanti etthāti yūpo = yaññayaṭṭhi, pāsādo ca (nơi các vật được kết hợp với nhau là cột tế lễ, và cũng là cung điện). Thavīyatīti thūpo = cetiyaṃ (cái được ca ngợi là tháp = điện thờ). Kavanti nadanti etthāti kūpo = udapāno (nơi phát ra tiếng kêu là giếng = giếng nước).

116. ඛිප සුප නීසූ පූහි පක.

116. Từ (các động từ căn) khipa, supa, nī, sū, và pū, (hậu tố) paka được thêm vào.

ඛිප-පෙරණෙ, සුප-සයෙ, නී-නයෙ, සූ-පසවෙ, පූ-පවනෙ, එතෙහි පක හොති. ඛපති ඛයං ගච්ඡතීති ඛිප්පං=සීඝං. සුපන්ති [Pg.263] එත්ථ සුනඛාදයොති සුප්පං=පප්ඵොටනං. නයන්ති එතස්මා ඵලන්ති නිපො=රක්ඛො. සවති රුචිං ජනෙතීති සූපො=බ්‍යඤ්ජනවිසෙසො. පවීයති මරිචජීරකාදීහි පවිත්තං කරීයතීති පූපං=ඛජ්ජකං.

Từ động từ căn khipa (ném), supa (ngủ), nī (dẫn dắt), sū (sinh ra), pū (thanh lọc), hậu tố paka được thêm vào. Khapati khayaṃ gacchatīti khippaṃ = sīghaṃ (cái đi đến sự hủy diệt là nhanh chóng). Supanti ettha sunakhādayoti suppaṃ = papphoṭanaṃ (nơi chó v.v. ngủ là cái nia). Nayanti etasmā phalanti nipo = rakkho (cây mà từ đó người ta hái quả là cây nipa). Savati ruciṃ janetīti sūpo = byañjanaviseso (cái tạo ra hương vị là một loại canh). Pavīyati maricajīrakādīhi pavittaṃ karīyatīti pūpaṃ = khajjakaṃ (cái được làm cho tinh khiết bằng tiêu, thì là v.v. là bánh).

117. සිප්පාදයො.

117. Các (từ) sippa, v.v.

සිප්පආදයො පකඅන්තා නිපච්චන්තෙ. සපිස්ස අස්සඉත්තං, සපති අනෙනාති සිප්පං=කලා. වපිස්ස අස්සි, විජ්ජං වපතීති විප්පො=බ්‍රාහ්මණො. වස්ස බො, වපති බහි නික්ඛමති හදයඞ්ගතසොකෙනාති බප්පං=අස්සු. ඡුප-සම්ඵස්සෙ, උස්සෙ, ඡුපති අනෙනාති ඡෙප්පං=නඞ්ගුට්ඨං. රුප=රුප්පනෙ, පලොප දීඝා, රුප්පති විකාරමාපජ්ජතීති රූපං-භූතභූතිකං, එවමඤ්ඤෙපි.

Các từ như sippa, v.v. tận cùng bằng paka được hình thành một cách bất quy tắc. Đối với động từ căn sap, a đổi thành i, sapati anenāti sippaṃ = kalā (cái mà nhờ đó người ta phục vụ là nghệ thuật). Đối với động từ căn vap, a đổi thành i, vijjaṃ vapatīti vippo = brāhmaṇo (người gieo rắc kiến thức là người thông thái = Bà-la-môn). Đối với va, (đổi thành) ba, vapati bahi nikkhamati hadayaṅgatasokenāti bappaṃ = assu (cái được gieo ra, tức là đi ra ngoài từ nỗi sầu trong tim là nước mắt). Từ động từ căn chupa (xúc chạm), u đổi thành e, chupati anenāti cheppaṃ = naṅguṭṭhaṃ (cái dùng để chạm là cái đuôi). Từ động từ căn rup (bị biến hoại), với sự lược bỏ pa và trường hóa, ruppati vikāramāpajjatīti rūpaṃ = bhūtabhūtikaṃ (cái bị biến hoại, đi đến sự thay đổi là sắc = vật chất do tứ đại tạo thành), và các trường hợp khác cũng tương tự.

118. සාසා අපො.

118. Từ (động từ căn) sās, (hậu tố) apo được thêm vào.

සාස අනුසිට්ඨියමිච්චස්මා අපො හොති. සාසීයන්ති එතෙනාති සාසපො=වීහිවිසෙසො.

Từ động từ căn sāsa (chỉ dạy), hậu tố apo được thêm vào. Sāsīyanti etenāti sāsapo = vīhiviseso (cái được dùng để chỉ dạy là hạt cải = một loại lúa).

119. විටපාදයො.

119. Các (từ) viṭapa, v.v.

විටපආදයො අපන්තා නිපච්චන්තෙ. වට-වෙට්ඨනෙ, අස්ස ඉත්තං, වටති වෙට්ඨති එතෙනාතිවිටපො=ගුම්බවිසෙසො, කුථ-පූතිභාවෙ, ථස්ස ණො, අකුථි පූතිභාවමගමීති කුණපො=මතකො. මණ්ඩ=භූසනෙ, මණ්ඩෙති ජනං, මණ්ඩීයති ජනෙහීති වා මණ්ඩපො=ජනාලයො, එවමඤ්ඤෙපි.

Các từ như viṭapa, v.v. tận cùng bằng apa được hình thành một cách bất quy tắc. Từ động từ căn vaṭa (bao quanh), a đổi thành i, vaṭati veṭṭhati etenātiviṭapo = gumbaviseso (cái dùng để bao quanh là một loại bụi cây). Từ động từ căn kutha (thối rữa), tha đổi thành ṇa, akuthi pūtibhāvamagamīti kuṇapo = matako (cái đã đi đến tình trạng thối rữa là xác chết). Từ động từ căn maṇḍa (trang hoàng), maṇḍeti janaṃ, maṇḍīyati janehīti vā maṇḍapo = janālayo (nơi trang hoàng cho mọi người, hoặc được mọi người trang hoàng là gian nhà = nơi ở của dân chúng), và các trường hợp khác cũng tương tự.

120. ගුපා ඵො.

120. Từ (căn) gup, (có hậu tố) pha.

ගුපිස්මා ඵො හොති. ගොපීයතීති ගොප්ඵො=චරණගණ්ඨි.

Từ (căn) gup, có (hậu tố) pha. (Cái) được bảo vệ, nên gọi là goppha = mắt cá chân.

121. ගරසරාදීහි බො.

121. Từ (các căn) gara, sara, v.v... (có hậu tố) ba.

ගරසරාදීහි [Pg.264] බො හොති. ගරති අඤ්ඤෙ අනෙන පීළෙතීති ගබ්බො=අභිමානො. සරති පවත්තතීති සබ්බො=සකලො. ඵලකාමෙහි ජනෙහි අමීයති ගමීයතීති අම්බො=චූතො. පුත්තෙන අමීයති ගමීයතීති අම්බා=මාතා.

Từ (các căn) gara, sara, v.v... có (hậu tố) ba. Nó nuốt chửng, nó áp bức kẻ khác, nên gọi là gabba = sự kiêu mạn. Nó diễn tiến, nó hiện hành, nên gọi là sabba = tất cả. Được những người mong muốn quả đi đến, tiếp cận, nên gọi là amba = cây xoài. Được con trai đi đến, tiếp cận, nên gọi là ambā = mẹ.

122. නිම්බාදයො.

122. (Các từ) nimba, v.v...

නිම්බආදයො බන්තා නිපච්චන්තෙ. නමිස්ස අස්සි, නමති ඵලභාරෙනාති නිම්බො=අරිට්ඨො. වමිස්ස වස්ස බිත්තං. පිත්තාදයො වමති උග්ගිරතීති බිම්බං=සරීරං. කුසිස්ස අමුක, තිත්තෙන කුසීයති අක්කොසීයතීති කොසම්බො=රුක්ඛො. කදතිස්ස අමුක, කදන්ති එතෙන ද්වාරාදීනීති කදම්බො=රුක්ඛො. කුටිස්ස උමුක, ජනෙහි කොටීයති පවත්තීයතීති කුටුම්බං=චතුප්පදො, ඛෙත්තං, ඝරං, කලත්තං, දාසා ච. කණ්ඩිස්ස කුඩු. තණ්ඩුලාදයො අනෙන කණ්ඩන්ති පරිච්ඡින්දන්තීති කුඩුබො=මානං, එවමඤ්ඤෙපි.

(Các từ) nimba, v.v... tận cùng bằng ba được thành lập bất quy tắc. Đối với (căn) nam, có as; nó oằn xuống vì sức nặng của quả, nên gọi là nimba = cây sầu đâu. Đối với (căn) vam, có va và bittaṃ; nó nôn ra, nó tống ra mật, v.v..., nên gọi là bimbaṃ = thân thể. Đối với (căn) kus, có amuka; bị chê bai, bị mắng nhiếc vì vị đắng, nên gọi là kosamba = một loại cây. Đối với (căn) kadat, có amuka; người ta làm cửa, v.v... kêu bằng (gỗ của) nó, nên gọi là kadamba = một loại cây. Đối với (căn) kuṭ, có umuka; được người ta quản lý, duy trì, nên gọi là kuṭumbaṃ = bốn chân, ruộng đất, nhà cửa, vợ, và tôi tớ. Đối với (căn) kaṇḍ, có kuḍu; người ta phân chia, đo lường gạo, v.v... bằng nó, nên gọi là kuḍuba = một đơn vị đo lường. Tương tự cho các trường hợp khác.

123. දරා බි.

123. Từ (căn) dara, (có hậu tố) bi.

දර විදාරණෙතීමස්මා බි හොති. ඔදනාදීනි දාරෙන්ති ජතායාති දබ්බි=කටච්ඡු, වීම්හි දබ්බී.

Từ (căn) dara (có nghĩa) xé rách này, có (hậu tố) bi. Người ta múc cơm, v.v... bằng nó, nên gọi là dabbi = cái vá; ở (giống) cái là dabbī.

124. කර සර සල කල වල්ල වසා අභො.

124. Từ (các căn) kara, sara, sala, kala, valla, vasa, (có hậu tố) abha.

කර-කරණෙ, සර-ගති හිංසාචින්තාසු, සල-ගමනත්ථො, කල-සඞ්ඛ්‍යානෙ, වල වල්ල-සංවරණෙ, වස-නිවාසෙ, එතෙහි අභො හොති. කරොතීති කරභො=ඔට්ඨා, පාණිප්පදෙසො ච. සරති ගච්ඡතීති සරභො=මිගවිසෙසො. සලති ගච්ඡතීති සලභො=පටඞ්ගො[Pg.265]. කලීයති පරිමීයති වයසාති කලභො=හත්ථිපොතකො. තදමිනාදිපාඨා ළත්තෙ කළභො=සොව. වල්ලෙති සංවරණං කරොතීති වල්ලභො=පියො. වසන්ත්‍යනෙනාති වසභො=පුඞ්ගවො.

(Căn) kara (nghĩa) làm; sara (nghĩa) đi, làm hại, suy nghĩ; sala (nghĩa) đi; kala (nghĩa) đếm; vala, valla (nghĩa) che đậy; vasa (nghĩa) ở; từ những (căn) này có (hậu tố) abha. Nó làm việc, nên gọi là karabha = con lạc đà, và một phần của bàn tay. Nó đi, nó di chuyển, nên gọi là sarabha = một loài nai đặc biệt. Nó đi, nó di chuyển, nên gọi là salabha = con thiêu thân. Được tính, được đo lường bằng tuổi, nên gọi là kalabha = voi con. Theo cách đọc tadamina, v.v..., với âm ḷa, (thành) kaḷabha = cũng có nghĩa như vậy. Nó bao bọc, nó che chở, nên gọi là vallabha = người thân yêu. Chúng sống nhờ nó, nên gọi là vasabha = con bò đực.

125. ගදා රභො.

125. Từ (căn) gada, (có hậu tố) rabha.

ගදතිස්මා රභො හොති. ගදතීති ගද්‍රභො=ඛරො.

Từ (căn) gada, có (hậu tố) rabha. Nó kêu, nên gọi là gadrabha = con lừa.

126. උසරාසා කභො.

126. Từ (các căn) usa, rāsa, (có hậu tố) kabha.

උස-දාහෙ, රාස-සද්දෙ, එතෙහි කභො හොති. උසති පටිපක්ඛෙ දහතීති උසභො=සෙට්ඨො. රාසති නදතීති රාසභො=ගද්‍රභො.

(Căn) usa (nghĩa) đốt cháy, rāsa (nghĩa) kêu; từ những (căn) này có (hậu tố) kabha. Nó thiêu đốt, nó đốt cháy đối thủ, nên gọi là usabha = bậc tối thắng. Nó kêu, nó la, nên gọi là rāsabha = con lừa.

127. ඉතො භක.

127. Từ (căn) i, (có hậu tố) bhaka.

ඉ ඉතිස්මා භක හොති. එති ගච්ඡතීති ඉභො=හත්ථී.

Từ (căn) i này, có (hậu tố) bhaka. Nó đi, nó di chuyển, nên gọi là ibha = con voi.

128. ගරාවා භො.

128. Từ (các căn) gara, ava, (có hậu tố) bha.

ගර ඝර-සෙචනෙ, අව-රක්ඛනෙ, එතෙහි භො හොති. ගරති බහි නික්ඛමනවසෙන සිඤ්චතීති ගබ්භො=පසවො, ඔවරකො ච. අවති සත්තෙ රක්ඛතීති අබ්භං=මෙඝො.

(Căn) gara, ghara (nghĩa) rưới, tưới; ava (nghĩa) bảo vệ; từ những (căn) này có (hậu tố) bha. Nó rưới, nó tưới theo cách không đi ra ngoài, nên gọi là gabbha = bào thai, và buồng trong. Nó bảo vệ, nó che chở chúng sanh, nên gọi là abbhaṃ = đám mây.

129. සොබ්භාදයො.

129. (Các từ) sobbha, v.v...

සොබ්භආදයො භන්තා නිපච්චන්තෙ. සදතිස්ස අස්ස ඔත්තං, සීදන්ති එත්ථාති සොබ්භං=විවරං, සොබ්භො=ජලාසයවිසෙසො. කමිස්ස අස්සු, කාමීයතීති කුම්භො=දසම්බණමත්තො, ඝටො [Pg.266] ච. (කෙන ජලෙන උම්භීයති පූරීයතීති වා කුම්භො=ඝටො.) කුසිස්ස උමුක, කුසති අව්හායතීති කුසුම්භං=මහාරජනං. කුසුම්භො=කනකං, එවමඤ්ඤෙපි.

(Các từ) sobbha, v.v... tận cùng bằng bha được thành lập bất quy tắc. Đối với (căn) sadat, a biến thành o; người ta chìm xuống ở đây, nên gọi là sobbhaṃ = cái hố, sobbho = một loại hồ nước đặc biệt. Đối với (căn) kam, có as và u; nó được mong muốn, nên gọi là kumbha = một đơn vị đo lường bằng mười ambaṇa, và cái bình. (Hoặc, được làm đầy, được đổ đầy bằng nước, nên gọi là kumbha = cái bình.) Đối với (căn) kus, có umuka; nó gọi, nó mời, nên gọi là kusumbhaṃ = thuốc nhuộm loại tốt. Kusumbha = vàng. Tương tự cho các trường hợp khác.

130. උස කුස පද සුඛා කුමො.

130. Từ (các căn) usa, kusa, pada, sukha, (có hậu tố) kuma.

උසාදීහි කුමො හොති. උසති දහතීති උසුමං=උණ්හං. කුසති අව්හායතීති සුකුමං=පුප්ඵං. පජ්ජති දෙවපූජාදිං යාතීති පදුමං=පඞ්කජං. සුඛයතීති සුඛුම=අණු.

Từ (các căn) usa, v.v... có (hậu tố) kuma. Nó đốt, nó cháy, nên gọi là usumaṃ = hơi nóng. Nó gọi, nó mời, nên gọi là kusumaṃ = bông hoa. Nó đi đến việc cúng dường chư thiên, v.v..., nên gọi là padumaṃ = hoa sen. Nó mang lại hạnh phúc, nên gọi là sukhuma = vi tế.

131. වටුමාදයො.

131. (Các từ) vaṭuma, v.v...

වටුමආදයො කුමන්තා නිපච්චන්ථෙ. වජිස්ස-න්තස්ස ටො, වජන්ති එත්ථාති වටුමං=පථො. සිලිසස්ස ලිස්සෙ, සිලිස්සතීති සිලෙසුපං=සෙම්හං. කමිස්ස කුඞ්කාදෙසො, කාමීයතීති කුඞ්කමං=කස්මීරජං, එවමඤ්ඤෙපි.

(Các từ) vaṭuma, v.v... tận cùng bằng kuma được thành lập bất quy tắc. Đối với (căn) vaj, j biến thành ṭ; người ta đi ở đây, nên gọi là vaṭumaṃ = con đường. Đối với (căn) silis, có lisse; nó dính lại, nên gọi là silesumaṃ = đờm, dãi. Đối với (căn) kam, có sự thay thế kuṅka; nó được mong muốn, nên gọi là kuṅkamaṃ = nghệ tây. Tương tự cho các trường hợp khác.

132. ගුධා උමො.

132. Từ (căn) gudha, (có hậu tố) uma.

ගුධ පරිවෙට්ඨනෙතීමස්මා උමො හොති. ගුධති පරිවෙට්ඨතීති ගොධුමො=ධඤ්ඤවිසෙසො.

Từ (căn) gudha (có nghĩa) bao bọc này, có (hậu tố) uma. Nó bao bọc, nó quấn quanh, nên gọi là godhumo = một loại ngũ cốc đặc biệt (lúa mì).

133. පඨ චරා අමිමා.

133. Từ (các căn) paṭha, cara, (có các hậu tố) ama, ima.

පඨතිචරතිස්මා අම ඉමා හොන්ති යථාක්කමං. පට්ඨීයති උච්චාරීයති උත්තමභාවෙනාති පඨමං=සෙට්ඨං. චරති හීනත්තං යාතීති චරිමං=පච්ඡිමං.

Từ (các căn) paṭha và cara, lần lượt có các (hậu tố) ama và ima. Được lan truyền, được xướng lên với tư cách cao tột, nên gọi là paṭhamaṃ = thứ nhất, tốt nhất. Nó đi, nó đến trạng thái thấp kém, nên gọi là carimaṃ = cuối cùng.

134. හිධූහි මක.

134. Từ (các căn) hi, dhū, (có hậu tố) maka.

හි-ගතියං[Pg.267], ධූ-කම්පනෙ, එතෙහි මක හොති. හිනොති පවත්තහීති හිමං=තුහිනං. ධුනාති කම්පතීති ධූමො=අග්ගිපසවො.

(Căn) hi (nghĩa) đi; dhū (nghĩa) rung; từ những (căn) này có (hậu tố) maka. Nó đi, nó diễn tiến, nên gọi là himaṃ = sương giá. Nó rung, nó động, nên gọi là dhūmo = khói.

135. භීතො රීසනො ච.

135. Và (hậu tố) rīsano (được dùng) sau (căn) bhī.

භී-භයෙතීමස්මා රීසනො හොති මකච. අන්තසරාදිලොපො, භායන්ති එතස්මාති භීසනො=භයානකො. භීමො=සොව.

Sau (căn) bhī có nghĩa là 'sợ hãi', (hậu tố) rīsano được dùng. Có sự xóa bỏ nguyên âm cuối (của căn) và phụ âm đầu (của hậu tố). (Do đó có sự hình thành:) bhāyanti etasmā'ti bhīsano = đáng sợ. Bhīmo cũng có nghĩa tương tự.

136. ඛී සු වී යා ගාහි සා ලූ ඛු හු මර ධර ඝර ජමාම සමා මො.

136. (Các căn) khī, su, vī, yā, gā, hi, sā, lū, khu, hu, mara, dhara, ghara, jama, ama, sama (đi cùng với hậu tố) mo.

ඛී-ඛයෙ. සු-සවනෙ, වී-තන්තසන්තානෙ, යා-පාපුණනෙ, ගා-සද්දෙ, හි-ගතියං, සා-තනුකරණාවසානෙසු, ලූ-ඡෙදනෙ, ඛු-සද්දෙ, හු-හවනෙ, මර-පාණචාගෙ, ධර-ධාරණෙ, කර-කරණෙ, ඝර-සෙචනෙ, ජම-අදනෙ, අම ගම-ගමනෙ, සම-උපමෙ, එතෙහි ධාතූහි මො හොති. ඛෙපනං නිරුපද්දවකරණතාය ඛෙමො=නිරුපද්දවො. සුනොතීති සොමො=චන්දො. වායන්ති එතෙනාති වෙමො=තන්තවායොපකරණං. යාතීති යාමො=දිනස්ස ඡට්ඨො භාගො, අට්ඨමො වා. ගායන්ති එත්ථාති ගාමො=සංවසථො. හිනොති පවත්තතීති හෙමං=සුවණ්ණං. සාති සුන්දරත්තං තනුං කරොතීති සාමො=කාළො. ලූයතෙති ලොමං=තනුරුහං. ඛූයතෙ උත්තමභාවෙනාති ඛොමං=අතසි. හවනං, හූයතෙ වා හොමං=හුති. මරන්ත්‍යනෙනාති මම්බං=යස්මිං තාළිතෙ න ජීවති තං. අත්තානං ධාරෙන්තෙ අපායෙ වට්ටදුක්ඛෙ ච අපතමානෙ කත්වා ධාරෙතීති ධම්මො=පරියත්‍යාදි[Pg.268]. කරණං, කරීයතීති වා කම්මං=සුඛදුක්ඛඵලාදි. සෙදො පග්ඝරති අනෙනාති ඝම්මො=නිදාඝො. ජමෙති අභක්ඛි තබ්බං අදතීති ජම්මො=නිහීනො, අනිසම්මකාරී ච. අමෙති පෙමෙන පුත්තකෙසු පවත්තතීති අම්මා=මාතා. සමෙන්ති අනෙනාති සම්මා=පියසමුදාචාරො.

(Căn) khī có nghĩa là 'hủy diệt'. (Căn) su có nghĩa là 'nghe'. (Căn) vī có nghĩa là 'dệt'. (Căn) yā có nghĩa là 'đạt đến'. (Căn) gā có nghĩa là 'âm thanh'. (Căn) hi có nghĩa là 'đi đến'. (Căn) sā có nghĩa là 'làm cho mỏng, kết thúc'. (Căn) lū có nghĩa là 'cắt'. (Căn) khu có nghĩa là 'âm thanh'. (Căn) hu có nghĩa là 'cúng dường'. (Căn) mara có nghĩa là 'từ bỏ sự sống'. (Căn) dhara có nghĩa là 'mang giữ'. (Căn) kara có nghĩa là 'làm'. (Căn) ghara có nghĩa là 'rưới'. (Căn) jama có nghĩa là 'ăn'. (Căn) ama, gama có nghĩa là 'đi đến'. (Căn) sama có nghĩa là 'so sánh'. Hậu tố mo được dùng sau các động từ căn này. Khepanaṃ nirupaddavakaraṇatāya khemo = nơi an ổn, vì là nơi làm cho không còn tai họa. Sunotīti somo = mặt trăng, vì nó lắng nghe. Vāyanti etenāti vemo = con thoi của thợ dệt, vì người ta dệt bằng nó. Yātīti yāmo = một canh trong ngày, là phần thứ sáu hoặc thứ tám của ngày, vì nó trôi qua. Gāyanti etthāti gāmo = làng mạc, nơi ở chung, vì người ta hát ở đó. Hinoti pavattatīti hemaṃ = vàng, vì nó lưu hành. Sāti sundarattaṃ tanuṃ karotīti sāmo = màu đen, vì nó làm cho vẻ đẹp trở nên mỏng manh. Lūyateti lomaṃ = lông trên thân, vì nó bị cắt. Khūyate uttamabhāvenāti khomaṃ = vải lanh, vì nó được gọi với ý nghĩa cao quý. Havanaṃ, hūyate vā homaṃ = sự cúng tế, vì nó được cúng dường. Marantyanenāti mammaṃ = yếu huyệt, nơi mà khi bị đánh vào thì không sống được. Attānaṃ dhārente apāye vaṭṭadukkhe ca apatamāne katvā dhāretīti dhammo = giáo pháp, v.v., vì nó nâng đỡ, làm cho tự thân không bị rơi vào khổ cảnh và vòng luân hồi. Karaṇaṃ, karīyatīti vā kammaṃ = nghiệp, quả của thiện và ác, v.v., vì nó là hành động hoặc được thực hiện. Sedo paggharati anenāti ghammo = hơi nóng, vì mồ hôi tuôn ra bởi nó. Jameti abhakkhi tabbaṃ adatīti jammo = người thấp hèn, người hành động thiếu suy xét, vì nó ăn những thứ không nên ăn. Ameti pemena puttakesu pavattatīti ammā = mẹ, vì bà hành động với tình thương đối với con cái. Samenti anenāti sammā = cách đối xử thân thiện, vì người ta được bình an bởi nó.

137. අස්මාදයො.

137. (Các từ) asmā, v.v.

අස්මආදයො මන්තා නිපච්චන්තෙ, පරරූපාදීනමභාවො නිපාතනා. අස-ඛෙපනෙ, අස්සතෙති අස්මා=පාසාණො. භස-භස්මීකරණෙ, භසති පක්ඛරතීති භස්මා=ඡාරිකා. උස-දාහෙ, උසති දහතීති උස්මා=තෙජොධාතු. විස-පවිසනෙ, පවිසන්ති එත්ථාති වෙස්මං=ඝරං. භී-භයෙ, මස්ස සුඤ, භායන්ති එතස්මාති භෙස්මා=භයානකො. අසතිස්ස ධඞ, අස්සති ජනෙහි චජීයතීති අධමො=නිහීනො. කරොතිස්ස අස්ස උත්තං, කරොතීති කුම්මො=කච්ඡපො. එවමඤ්ඤෙපි.

Các từ như asmā, v.v. kết thúc bằng (hậu tố) ma được hình thành một cách bất quy tắc. Việc không có các phép biến đổi như pararūpa, v.v. là do sự hình thành bất quy tắc. (Căn) asa có nghĩa là 'ném', assateti asmā = đá, vì nó được ném đi. (Căn) bhasa có nghĩa là 'hóa thành tro', bhasati pakkharatīti bhasmā = tro, vì nó cháy sáng. (Căn) usa có nghĩa là 'đốt cháy', usati dahatīti usmā = hỏa đại, vì nó đốt cháy. (Căn) visa có nghĩa là 'đi vào', pavisanti etthāti vesmaṃ = nhà, vì người ta đi vào đó. (Căn) bhī có nghĩa là 'sợ hãi', ma được thêm vào, bhāyanti etasmāti bhesmā = đáng sợ, vì người ta sợ nó. Đối với (căn) asa, dha được thêm vào, assati janehi cajīyatīti adhamo = thấp hèn, vì nó bị người đời từ bỏ. Đối với (căn) kara, a được đổi thành u, karotīti kummo = con rùa, vì nó hành động. Tương tự cho các trường hợp khác.

138. නීතො මි.

138. Sau (căn) nī là (hậu tố) mi.

නයතිස්මා මි හොති. නයතීති නෙමි=චක්කන්තං.

Sau (căn) nī, (hậu tố) mi được dùng. Nayatīti nemi = vành bánh xe, vì nó dẫn dắt.

139. ඌමි භූමිනිමි රස්මි.

139. (Các từ) ūmi, bhūmi, nimi, rasmi.

එතෙසද්දා මිඅන්තා නිපච්චන්තෙ. ඌහ-විතක්කෙ, හලොපො, ඌහන්ති විතක්කෙන්ති එතෙනාති ඌමි=තරඞ්ගො. භූ-සත්තායං ඔත්තාභාවො, භවන්ති එත්ථාති භූමි=මහී. නි-පාපනෙ, එත්තාභාවො, සුගතිං නෙති පාපෙතීති නිමි=රාජා. රස-අස්සාදනෙ, පරරූපාභාවො, රසන්ති සත්තා එතායාති රස්මි=රජ්ජු.

Những từ này kết thúc bằng mi được hình thành một cách bất quy tắc. (Căn) ūha có nghĩa là 'suy luận', h bị xóa bỏ, ūhanti vitakkenti etenāti ūmi = sóng, vì người ta suy lường bằng nó. (Căn) bhū có nghĩa là 'tồn tại', không có sự biến đổi thành o, bhavanti etthāti bhūmi = đất, vì chúng sanh tồn tại ở đó. (Căn) ni có nghĩa là 'đạt đến', không có sự biến đổi thành e, sugatiṃ neti pāpetīti nimi = vua Nimi, vì ngài dẫn dắt đến cõi lành. (Căn) rasa có nghĩa là 'nếm', không có phép pararūpa, rasanti sattā etāyāti rasmi = dây cương, vì chúng sanh bị điều khiển bởi nó.

(ඉති පවග්ගපච්චයවිධානං).

(Kết thúc chương về các hậu tố thuộc nhóm pa).

140. මාඡාහි යො.

140. Sau (các căn) mā và chā là (hậu tố) yo.

මා-මානෙ-ඡා-ඡාදනෙ[Pg.269], එතෙහි යො හොති. මෙති පරිමෙති අඤ්ඤෙන උත්තමෙන ගුණෙන අත්තනො අගුණන්ති මායා=සන්තදොස පටිච්ඡාදන ලක්ඛණා. ඡෙති ඡින්දති සංසයන්ති ඡායා=පටිබිම්බං.

(Căn) mā có nghĩa là 'đo lường', (căn) chā có nghĩa là 'che đậy', sau các căn này (hậu tố) yo được dùng. Meti parimeti aññena uttamena guṇena attano aguṇanti māyā = ảo thuật, có đặc tính che giấu lỗi lầm hiện có, vì nó đo lường (so sánh) khuyết điểm của mình với phẩm chất ưu việt của người khác. Cheti chindati saṃsayanti chāyā = cái bóng, hình ảnh phản chiếu, vì nó cắt đứt sự nghi ngờ.

141. ජනිස්ස ජා ච.

141. Và (căn) jan được đổi thành jā.

ජනිස්මා යො හොති, ජනිස්ස ජා ච, ජනෙතීති ජායා=භරියා.

Sau (căn) jan, (hậu tố) yo được dùng, và (căn) jan được đổi thành jā. Janetīti jāyā = vợ, vì nàng sinh con.

142. හදයා දයො.

142. (Các từ) hadaya, v.v.

හදයආදයො යන්තා නිපච්චන්තෙ. හරිස්ස දඞ, හරතීති හදයං=චිත්තං, මනොධාතු මනොවිඤ්ඤාණධාතු නිස්සයො ච, තනිස්සඅක, අත්තනි පෙමං තනොතීති තනයො=පුත්තො. සරතිස්ස සුරි, සරති ගච්ඡතීති සූරියො=ආදිච්චො. හරතිස්ස ම්මිඞ, සුඛමාහරතීති හම්මියං=මුණ්ඩච්ඡදනපාසාදො. කස-ගමනෙ, කසස්ස අලක, අස්ස ඉ ච, කසති වුද්ධිං යාතීති කිසලයං=පල්ලවං, එවමඤ්ඤෙපි.

Các từ như hadaya, v.v. kết thúc bằng ya được hình thành một cách bất quy tắc. Đối với (căn) hara, da được thay thế, haratīti hadayaṃ = tâm, ý, nơi nương tựa của tâm giới và tâm thức giới, vì nó nắm bắt (đối tượng). Đối với (căn) tan, aka được thay thế, attani pemaṃ tanotīti tanayo = con trai, vì nó mở rộng tình thương đối với tự thân. Đối với (căn) sara, suri được thay thế, sarati gacchatīti sūriyo = mặt trời, vì nó di chuyển. Đối với (căn) hara, mmi được thay thế, sukhamāharatīti hammiyaṃ = lâu đài có mái bằng, vì nó mang lại hạnh phúc. (Căn) kasa có nghĩa là 'đi đến', alaka thay thế cho kasa, và a đổi thành i, kasati vuddhiṃ yātīti kisalayaṃ = chồi non, vì nó đi đến sự tăng trưởng. Tương tự cho các trường hợp khác.

143. ඛී සි සි නී සී සු වී කුසූහි රක.

143. Sau (các căn) khī, si, si, nī, sī, su, vī, ku, sū là (hậu tố) raka.

ඛී-ඛයෙ, සි-සෙවායං, සි-බන්ධනෙ, නී-පාපනෙ, සී-සයෙ, සු-සවනෙ, වී වා-ගමනෙ, කු-සද්දෙ, සූ-පසවෙ, එතෙහි රක හොති. ඛයති දුහනෙනාති ඛීරං=පයො. කුසුමාදීහි සෙවීයතීති සිරො=මුද්ධා. සෙති සරීරං බන්ධතීති සිරා=දෙහබන්ධනී. නෙති, පරෙහිවානීයතීති නීරං=ජලං. සයතීති සීරො=හලං. අනිට්ඨඵල- දායකත්තං [Pg.270] සවතීති සුරා=මදිරා. සුණොති උත්තමගීතාදින්ති සුරො=දෙවො. වෙති උත්තමභාවං යාතීති වීරො=වික්කන්තො. කවති නදතීති කුරං=භත්තං. භයට්ටිතානං පඨමකප්පියානං සූරත්තං පසවතීති සූරො=සූරියො, වික්කන්තො ච.

(Căn) khī có nghĩa là 'hao mòn', (căn) si có nghĩa là 'phục vụ', (căn) si có nghĩa là 'trói buộc', (căn) nī có nghĩa là 'đạt đến', (căn) sī có nghĩa là 'nằm', (căn) su có nghĩa là 'nghe', (căn) vī hoặc vā có nghĩa là 'đi đến', (căn) ku có nghĩa là 'kêu', (căn) sū có nghĩa là 'sanh sản', sau các căn này (hậu tố) raka được dùng. Khayati duhanenāti khīraṃ = sữa, vì nó bị hao mòn do vắt. Kusumādīhi sevīyatīti siro = đầu, đỉnh đầu, vì nó được phục vụ bởi hoa, v.v. Seti sarīraṃ bandhatīti sirā = gân, mạch, vì nó trói buộc cơ thể. Neti, parehivānīyatīti nīraṃ = nước, vì nó được dẫn đi bởi những thứ khác. Sayatīti sīro = cái cày, vì nó nằm xuống. Aniṭṭhaphala-dāyakattaṃ savatīti surā = rượu, vì nó tuôn chảy với việc cho quả không mong muốn. Suṇoti uttamagītādinti suro = vị trời, vì vị ấy nghe những bài hát tuyệt diệu, v.v. Veti uttamabhāvaṃ yātīti vīro = người dũng cảm, vì vị ấy đi đến trạng thái cao quý. Kavati nadatīti kuraṃ = cơm, vì nó phát ra tiếng. Bhayaṭṭitānaṃ paṭhamakappiyānaṃ sūrattaṃ pasavatīti sūro = mặt trời, và người dũng cảm, vì nó tạo ra sự dũng mãnh cho những chúng sanh đầu kiếp đang sợ hãi.

144. හි චි දු මිනං දීඝො ච.

144. Sau (các căn) hi, ci, du, mi, và (nguyên âm) được trường hóa.

හි-ගතියං, චි-චයෙ, දු-ගතියං, මි-පක්ඛෙපනෙ, එතෙහි රක හොති, දීඝො චාන්තස්ස. හිනොති පවත්තතීති හීරං=තාලහීරාදි. චයතීති චීරං=වක්කලං. දූයති දුක්ඛෙන ගමීයතීති දූරං=අනාසන්නං. මීයතෙ පක්ඛීපීයතෙති මීරො=සමුද්දො.

(Căn) hi có nghĩa là 'đi đến', (căn) ci có nghĩa là 'chất đống', (căn) du có nghĩa là 'đi đến', (căn) mi có nghĩa là 'ném vào', sau các căn này (hậu tố) raka được dùng, và nguyên âm cuối được trường hóa. Hinoti pavattatīti hīraṃ = sợi, xơ (của lá cọ, v.v.), vì nó lan ra. Cayatīti cīraṃ = vỏ cây, vì nó được thu lượm. Dūyati dukkhena gamīyatīti dūraṃ = xa, không gần, vì nó được đi đến một cách khó khăn. Mīyate pakkhīpīyateti mīro = biển cả, vì (mọi thứ) được ném vào đó.

145. ධා තානමී ච.

145. Sau (các căn) dhā, tā, và (nguyên âm cuối được đổi thành) ī.

ධා-ධාරණෙ, තා-පාලනෙ, එතෙහි රක හොති, ඊ චාන්තාදෙසො. ධාරෙතීතිධීරො=ධිතිමා. ජලං තායතීති තීරං=තටං.

(Căn) dhā có nghĩa là 'mang giữ', (căn) tā có nghĩa là 'bảo vệ', sau các căn này (hậu tố) raka được dùng, và ī thay thế cho nguyên âm cuối. Dhāretīti dhīro = người trí tuệ, người kiên định, vì vị ấy mang giữ (sự kiên định). Jalaṃ tāyatīti tīraṃ = bờ, vì nó bảo vệ nước.

146. භද්‍රායො.

146. (Các từ) bhadra, v.v.

භද්‍රආදයො රකඅන්තා නිපච්චන්තෙ. භද්ද-කල්‍යාණෙ, දලොපො පරරූපාභාවො, භජීයතීති භද්‍රං=කල්‍යාණං. භී-භයෙ, නදාදිපාඨා වී, භායන්ති එතායාති භෙරී=දුන්දුභි. චිත-සඤ්චෙතනෙ, විපුබ්බො, විචින්තිතබ්බන්ති විචිත්‍රං=නානාකාරං, යා-පාපුණනෙ, රස්ස තුඤ, ගමනං යාත්‍රා=යානං. ගුප-ගොපනෙ, උස්ස ඔ, පස්ස තඤ්ච ගොපීයතීති ගොත්‍රං=කුලාදි, භස-භස්මීකරණෙ, රස්ස තුඤ, භසති භක්ඛං කරොති තොයාති භස්තා-කම්මාරගග්ගරී. උස=දාහෙ, සලොපො, සොකෙන තාළිතෙ උසති දහතීති උරො=සරීරෙකදෙසො, එවමඤ්ඤෙපි.

Các từ như bhadra, v.v. kết thúc bằng raka được hình thành một cách bất quy tắc. (Căn) bhaj có nghĩa là 'tốt lành', da bị xóa bỏ, không có phép pararūpa, bhajīyatīti bhadraṃ = tốt lành, vì nó được tôn kính. (Căn) bhī có nghĩa là 'sợ hãi', hoặc vī theo nhóm nadādi, bhāyanti etāyāti bherī = cái trống, vì người ta sợ nó. (Căn) cita có nghĩa là 'suy nghĩ', có tiếp đầu ngữ vi, vicintitabbanti vicitraṃ = đa dạng, nhiều loại, vì nó được suy nghĩ đến một cách đa dạng. (Căn) yā có nghĩa là 'đạt đến', ra đổi thành tu, gamanaṃ yātrā = cuộc hành trình, phương tiện di chuyển. (Căn) gupa có nghĩa là 'bảo vệ', u đổi thành o, và p đổi thành t, gopīyatīti gotraṃ = dòng họ, v.v., vì nó được bảo vệ. (Căn) bhasa có nghĩa là 'hóa thành tro', ra đổi thành tu, bhasati bhakkhaṃ karoti toyāti bhastā = ống bễ của thợ rèn, vì nó 'ăn' và tạo ra âm thanh. (Căn) usa có nghĩa là 'đốt cháy', sa bị xóa bỏ, sokena tāḷite usati dahatīti uro = một phần của cơ thể (ngực), vì nó bị đốt cháy khi bị sầu muộn tấn công. Tương tự cho các trường hợp khác.

147. මන්දඞ්ක සසාස මථ චතා උරො.

147. Hậu tố uro được thêm vào sau các ngữ căn manda, aṅka, sasa, asa, matha, và cata.

මන්ද-ජළත්තෙ[Pg.271], අඞ්ක-ලක්ඛණෙ, සස-ගතිහිංසාපාණනෙසු, අස-ඛෙපනෙ, මථ මන්ථ-විලොළනෙ, චත-යාචනෙ, එතෙහි උරො හොති. අමන්දි අසුන්දරත්තා ජළත්ථමගමීති මන්දුරා=වාජිසාලා. අඞ්කීයති ලක්ඛීයතීති අඞ්කුරො=බීජපසවො. සසති හිංසතීති සසුරො=ජයම්පතීනං පිතා. අසීයිත්ථාති අසුරො=දානවො, අරීහි මථීයති ආලොළීයතීති මථුරා=නගරං. චතීයතීති චතුරො=දක්ඛො.

Ngữ căn manda có nghĩa là 'chậm chạp', aṅka có nghĩa là 'đánh dấu', sasa có nghĩa là 'đi, làm hại, thở', asa có nghĩa là 'ném', matha có nghĩa là 'khuấy, trộn', cata có nghĩa là 'van xin'. Hậu tố uro được thêm vào sau các ngữ căn này. Amandi asundarattā jaḷatthamagamīti mandurā = chuồng ngựa. Aṅkīyati lakkhīyatīti aṅkuro = mầm hạt. Sasati hiṃsatīti sasuro = cha của vợ hoặc chồng. Asīyitthāti asuro = quỷ thần. Arīhi mathīyati āloḷīyatīti mathurā = một thành phố. Catīyatīti caturo = người khéo léo.

148. විධුරාදයො.

148. Các từ như Vidhura, v.v.

විධුරආදයො උරන්තා නිපච්චන්තෙ. විධ-වෙධනෙ, එත්තාභාවො, වෙධති හිංසතීති විධුරො=විරුද්ධො. උන්ද-කිලෙදනෙ, උන්දති කිලෙදතීති උන්දුරො=ආඛු. මංක-මණ්ඩනෙ, නිග්ගහීතලොපො, මඞ්කති අනෙන අත්තානං අලඞ්කරොතීති මකුරො=ආදාසො, රථො, කක්කො, මච්ඡො ච. කුක වක-ආදානෙ, කස්ස ද්විත්තං. කුකති සලාදයො ආදදාතීති කුක්කුරො=සා. මඞ්ග-මඞ්ගල්‍යෙ, අමඞ්ගි පසත්ථමගමීති මඞ්ගුරො=මච්ඡවිසෙසො, එවමඤ්ඤෙපි.

Các từ như vidhura v.v. được hình thành bất quy tắc với hậu tố ura. Từ ngữ căn vidha (đâm, chọc), không có e, vedhati hiṃsatīti vidhuro = người chống đối. Từ ngữ căn unda (làm ướt), undati kiledatīti unduro = con chuột. Từ ngữ căn maṃka (trang điểm), niggahīta bị lược bỏ, maṅkati anena attānaṃ alaṅkarotīti makuro = gương, xe, cua, và cá. Từ ngữ căn kuka hoặc vaka (lấy), k được lặp lại. Kukati salādayo ādadātīti kukkuro = con chó. Từ ngữ căn maṅga (tốt lành), amaṅgi pasatthamagamīti maṅguro = một loại cá đặc biệt. Tương tự cho các từ khác cũng vậy.

149. තිම රුහ රුධ බධ මද මන්ද වජාජ රුච කසා කිරො.

149. Hậu tố kiro được thêm vào sau các ngữ căn tima, ruha, rudha, badha, mada, manda, vaja, aja, ruca, và kasa.

තිම-තෙමනෙ, රුහ-ජනනෙ, රුධ-ආවරණෙ, බධ-බාධනෙ, මදඋම්මාදෙ, මන්ද-මොදනථුතිජළත්තෙසු, වජ අජ-ගමනෙ, රුච-දිත්තියං, කස-ගමනෙ, එතෙහි කිරො හොති. තෙමෙතීති තිමිරං=අන්ධකාරං, ආපො ච. රුහති පවත්තතීති රුහිරං=ලොහිතං. ජීවිතං රුන්ධතීති රුධිරං=තදෙව. බාධීයතීති බධිරො=සොතවිකලො. ජනා මජ්ජන්ති එතායාති මදිරා=සුරා. මොදන්ති එත්ථාති මන්දිරං= ඝරං[Pg.272]. වජතීති වජිරං=කුලිසුං. අජන්ති ගච්ඡන්තී එත්ථාති අජිරං=අඞ්ගණං ඝරවිසයොකාසො ච. රොචතීති රුචිරං=මනුඤ්ඤං. කසීයති දුක්ඛෙන ගමීයතීති කසිරං=කිච්ඡං.

Ngữ căn tima có nghĩa là 'làm ướt', ruha là 'sinh ra', rudha là 'ngăn cản', badha là 'làm phiền', mada là 'say', manda là 'vui mừng, ca ngợi, chậm chạp', vaja và aja là 'đi', ruca là 'chiếu sáng', kasa là 'đi'. Hậu tố kiro được thêm vào sau các ngữ căn này. Temetīti timiraṃ = bóng tối, và nước. Ruhati pavattatīti ruhiraṃ = máu. Jīvitaṃ rundhatīti rudhiraṃ = cũng là máu. Bādhīyatīti badhiro = người bị khiếm thính. Janā majjanti etāyāti madirā = rượu. Modanti etthāti mandiraṃ = ngôi nhà. Vajatīti vajiraṃ = sấm sét. Ajanti gacchantī etthāti ajiraṃ = sân, và không gian của ngôi nhà. Rocatīti ruciraṃ = dễ chịu. Kasīyati dukkhena gamīyatīti kasiraṃ = khó khăn.

150. ථිරාදයො.

150. Các từ như Thira, v.v.

ථිරආදයො කිරන්තා නිපච්චන්තෙ. ඨා-ගතිනිවත්තියං, ඨස්ස ථත්තං, ඨාති පවත්තතීති ථිරං=චිරට්ඨායී. ඉස සිංස-ඉච්ඡායං, නිග්ගහීතලොපො, ඉච්ඡීයතීති සිසිරො=උතුවිසෙසො. අද ඛාද-භක්ඛනෙ, ආස්ස රස්සත්ථං, ඛාදීයති පාණකෙහීති ඛදිරො=දන්තධාවනො, එවමඤ්ඤෙපි.

Các từ như thira v.v. được hình thành bất quy tắc với hậu tố kira. Từ ngữ căn ṭhā (đứng), ṭh biến thành th, ṭhāti pavattatīti thiraṃ = bền lâu. Từ ngữ căn isa hoặc siṃsa (mong muốn), niggahīta bị lược bỏ, icchīyatīti sisiro = một mùa đặc biệt. Từ ngữ căn ada hoặc khāda (ăn), ā được rút ngắn, khādīyati pāṇakehīti khadiro = cây dùng làm bàn chải đánh răng. Tương tự cho các từ khác cũng vậy.

151. දද ගරෙහි දුරභරා.

151. Từ các ngữ căn dada và gara, các hậu tố dura và bhara được thêm vào theo thứ tự.

දද-දානෙ, ගර ඝර-සෙචනෙ, එතෙහි යථාක්කමං දුරභරා හොන්ති. අන්තානං දදාතීති දද්දුරො=භෙකො. ගරති සිඤ්චතීති ගබ්භරං=ගුහා.

Từ ngữ căn dada (cho), gara hoặc ghara (rắc, tưới), các hậu tố dura và bhara được thêm vào theo thứ tự. Antānaṃ dadātīti dadduro = con ếch. Garati siñcatīti gabbharaṃ = hang động.

152. චර දර ජර ගර මරෙහි තෙ.

152. Từ các ngữ căn cara, dara, jara, gara, mara, chúng (các từ phái sinh) được hình thành (với sự lặp lại).

චරාදීහි ධාතූහි තෙ චරාදයො හොන්ති යථාක්කමං. චරගතිභක්ඛනෙසු චරන්ති එත්ථාති චච්චරං=වීථිචතුක්කං, අඞ්ගණඤ්ච, දර-විදාරණෙ, දරීයතීති දද්දරං=වාදිත්තං, භෙරී ච. ජර-වයොහානියං, අජරීති ජජ්ජරො=ජිණ්ණො. ගර ඝර-සෙචනෙ, ගරති සිඤ්චතීති ගග්ගරො=භින්නස්සරො, හංසස්සරො ච. මර-පාණචාගෙ, මරතීති මම්මරො=සුක්ඛපණ්ණං, පත්ථපණ්ණානං සද්දො ච.

Từ các ngữ căn cara v.v., các từ như caccara v.v. được hình thành theo thứ tự. Từ ngữ căn cara (đi, ăn), caranti etthāti caccaraṃ = ngã tư, và sân. Từ ngữ căn dara (xé, rách), darīyatīti daddaraṃ = nhạc cụ, và trống. Từ ngữ căn jara (già yếu), ajarīti jajjaro = già cỗi. Từ ngữ căn gara hoặc ghara (rắc, tưới), garati siñcatīti gaggaro = giọng vỡ, và tiếng kêu của ngỗng. Từ ngữ căn mara (chết), maratīti mammaro = lá khô, và tiếng lá rơi.

153. පීතො ක්වරො.

153. Từ ngữ căn pī, hậu tố kvaro được thêm vào.

පී-තප්පනෙතීමස්මා [Pg.273] ක්වරො හොති. අප්පිණීති පීවරං=ථූලං.

Từ ngữ căn pī (làm hài lòng, làm phồng lên), hậu tố kvaro được thêm vào. Appiṇīti pīvaraṃ = mập, béo.

154. චීවරාදයො.

154. Các từ như Cīvara, v.v.

චීවරආදයො ක්වරන්තා නිපච්චන්තෙ. චිනාතිස්ස දීඝත්තං. චීයතීති චීවරං=කාසාවං. සම-උපසමෙ, නදාදිත්තා වී, පරිළාහං සමෙතීති සංවරී=රත්ති. ධාස්ස ඊ, ජාලකුමිනාදීනි ධාරෙතීති ධීවරො=කොට්ටො, තායතිස්ස ඊ, යෙන කෙනචි අත්තානං තායතීති තීවරො=හීනජාති. නයතිස්සී, නයන්ති එත්ථ සත්තාති නීවරං=ඝරං, එවමඤ්ඤෙපි.

Các từ như cīvara v.v. được hình thành bất quy tắc với hậu tố kvara. Nguyên âm của ngữ căn ci được kéo dài. Cīyatīti cīvaraṃ = y cà sa. Từ ngữ căn sama (làm dịu), với vī từ nhóm nadādi, pariḷāhaṃ sametīti saṃvarī = ban đêm. Đối với dhā, ī được thay thế, jālakuminādīni dhāretīti dhīvaro = người đánh cá. Đối với tāya, ī được thay thế, yena kenaci attānaṃ tāyatīti tīvaro = người thuộc giai cấp thấp. Đối với naya, ī được thay thế, nayanti ettha sattāti nīvaraṃ = ngôi nhà. Tương tự cho các từ khác cũng vậy.

155. කුතො ක්‍රිරො.

155. Từ ngữ căn ku, hậu tố kriro được thêm vào.

කු-සද්දෙතීමස්මා ක්‍රිරො හොති. කවති නදතීති කුරරො=පක්ඛී, ඉත්ථියං වීම්හි කුරරී.

Từ ngữ căn ku (kêu, hót), hậu tố kriro được thêm vào. Kavati nadatīti kuraro = con chim; ở giống cái, với hậu tố vī, là kurarī.

156. වසාසා ඡරො.

156. Từ các ngữ căn vasa và asa, hậu tố charo được thêm vào.

වස-නිවාසෙ, අස-ඛෙපනෙ, එතෙහි ඡරො හොති. වසන්ති එත්ථාති වච්ඡරො=වස්සො. සංපුබ්බො, සංවසන්ති එත්ථාති සංවච්ඡරො=සොව. අසති විස්සජ්ජෙතීති අච්ඡරා=දෙවකඤ්ඤා, අඞ්ගුලිඵොටනඤ්ච.

Từ ngữ căn vasa (ở), asa (ném), hậu tố charo được thêm vào. Vasanti etthāti vaccharo = năm. Với tiền tố saṃ, saṃvasanti etthāti saṃvaccharo = cũng là năm. Asati vissajjetīti accharā = tiên nữ, và tiếng búng tay.

157. මසා ඡෙරො ච.

157. Từ ngữ căn masa, hậu tố chero cũng được thêm vào.

මස-අමසනෙතීමස්මා ඡෙරො හොති ඡරො ච. තණ්හාය පරාමසනං මච්ඡෙරං=සකසම්පත්තිනිගුහනං, මච්ඡරං=තදෙව.

Từ ngữ căn masa (nắm giữ), hậu tố chero và charo được thêm vào. Taṇhāya parāmasanaṃ maccheraṃ = sự che giấu tài sản của mình; maccharaṃ = cũng có nghĩa tương tự.

158. ධූ වාතො සරො.

158. Từ các ngữ căn dhū và vā, hậu tố saro được thêm vào.

ධුනාති [Pg.274] වාතීහි සරො හොති. ධුනාතීති ධූසරො=ලූඛො ඊසංපණ්ඩු ච. වාති ගච්ඡතීති වාසරො=දිවසො.

Từ các ngữ căn dhū (rung lắc) và vā (thổi), hậu tố saro được thêm vào. Dhunātīti dhūsaro = thô, và hơi vàng nhạt. Vāti gacchatīti vāsaro = ngày.

159. භමාදීහ්‍යරො.

159. Từ các ngữ căn bhama v.v., hậu tố aro được thêm vào.

භම තස මන්ද කන්දාදීහි අරො හොති. භමතීති භමරො=මධුකරො. තසති තන්තං ගණ්හාතීති තසරො=සුත්තවෙට්ඨනො. මන්දන්ති මොදන්ති එත්ථාති මන්දරො=පබ්බතො. කන්දති අව්හායතීති කන්දරො=දරී. දිවස්ස එත්තං, දෙවන්ති කීළන්ති එතෙනාති දෙවරො=පතිරො භාතා.

Từ các ngữ căn bhama, tasa, manda, kanda v.v., hậu tố aro được thêm vào. Bhamatīti bhamaro = con ong. Tasati tantaṃ gaṇhātīti tasaro = con thoi. Mandanti modanti etthāti mandaro = ngọn núi. Kandati avhāyatīti kandaro = hang động. Đối với div, e được thay thế, devanti kīḷanti etenāti devaro = em trai của chồng.

160. වදිස්ස බදච.

160. Đối với ngữ căn vada, bada được thay thế.

වදතිස්මා අරො යොති, වදතිස්ස බදාදෙසො ච. වදන්ති එතෙනාති බදරො=කක්කන්ධූඵලං. වීම්හි බදරී=කක්කන්ධූ.

Từ ngữ căn vada, hậu tố aro được thêm vào, và vada được thay thế bằng bada. Vadanti etenāti badaro = quả táo ta. Ở giống cái, badarī = cây táo ta.

161. වද ජනානං ඨඞච.

161. Từ các ngữ căn vada và jana, (hậu tố aro được thêm vào) và ṭha được xen vào.

වද ජනෙහි අරො හොති, ඨඞ චාන්තාදෙසො. වදතීති වඨරො=මූළො වඨරං=ථූලං. ජායතීති ජඨරං=උදරං.

Từ các ngữ căn vada và jana, hậu tố aro được thêm vào, và ṭha được xen vào cuối ngữ căn. Vadatīti vaṭharo = kẻ ngu dốt; vaṭharaṃ = to, lớn. Jāyatīti jaṭharaṃ = bụng.

162. පචිස්සිඨඞච.

162. Và (hậu tố) iṭhaṅa (sau động từ căn pac).

පචතිස්මා අරො හොති ඉඨඞචාන්තාදසො. පචන්ති එතෙනාති පිඨරො=ථාලී.

Từ (động từ căn) pac có (hậu tố) ara, và iṭhaṅa là sự thay thế ở cuối. (Câu giải thích:) ‘pacanti etena’ (người ta nấu bằng vật này) có nghĩa là piṭharo = thālī (cái nồi).

163. වකා අරණ.

163. Từ (động từ căn) vaka có (hậu tố) araṇa.

වක කුක-ආදානෙතිමස්මා අරණහොති. වකෙති ආදදාති එතායාති වාකරා=මිගබන්ධනී.

Từ (động từ căn) vaka (hoặc) kuka có nghĩa là ‘ādāna’ (lấy đi), có (hậu tố) araṇa. (Câu giải thích:) ‘vaketi ādadāti etāya’ (nó bắt hoặc lấy bằng vật này) có nghĩa là vākarā = migabandhanī (cái bẫy hươu).

164. සිඞ්ග්‍යඞ්ගාග මජ්ජකලාලා ආරො.

164. (Các động từ căn) siṅgi, aṅga, aga, majja, kala, ala có (hậu tố) āra.

සිඞ්ගිඉති [Pg.275] නාමධාතු, අඞ්ග-ගමනත්ථො, අග-කුටිලගමනෙ, මජ්ජසංසුද්ධියං, කල-සඞ්ඛ්‍යානෙ, අල-බන්ධනෙ, එතෙහි ආරො හොති. විජ්ඣනත්ථෙන සිඞ්ගං විය සිඞ්ගං=නාගරිකභාවසඞ්ඛාතස්ස කිලෙසසිඞ්ගස්සෙතං නාමං, තංකරොති සිඞ්ගං වා පයුත්තං, තං කරොති රාගීසු පභවතීති වා, ‘‘ධාත්වත්ථෙ නානාමස්මී’’ති (5.12) ඉ, පුබ්බ සරලොපො, සිඞ්ගි, තතො ආරො, ‘‘සරොලොපො සරෙ’’ති (1.26) ඉලොපො, පුබ්බෙ ‘‘විප්පටිසෙධෙ’’ති (1.22) අනිට්ඨප්පටිසෙධො, එත්ථ හි ආරතො අඤ්ඤත්ථ සාවකාසපුබ්බසරලොපොව, ඉපච්චයතො අඤ්ඤත්ථ ච, සිඞ්ගාරො=කිලෙසසිඞ්ගකරණං, විලාසොති වුත්තං හොති. අඞ්ගති විනාසං ගච්ඡතීති අඞ්ගාරො=දඩ්ඪකට්ඨං. අගන්ති ගච්ඡන්ති එත්ථාති අගාරං=ඝරං. ලීහනෙන අත්තනො සරීරං මජ්ජති නිම්මලත්තං කරොතීති මජ්ජාරො=බිළාරො. කලාති නිද්දෙසා ලස්ස ළත්තං, එතෙන ගුණං කලීයති පරිමීයතීති කළාරො=පිඞ්ගලො. දීඝත්තං අලති බන්ධතීති අළාරො=වඞ්කො විසාලො ච.

Siṅgi là một động từ phái sinh từ danh từ, aṅga có nghĩa là đi, aga có nghĩa là đi quanh co, majja có nghĩa là thanh tịnh, kala có nghĩa là tính toán, ala có nghĩa là trói buộc; từ những (động từ căn) này có (hậu tố) āra. (Trường hợp:) siṅgaṃ (cái sừng) có nghĩa là xuyên thủng, giống như siṅgaṃ = đây là tên của cái sừng phiền não được gọi là trạng thái của người thành thị; taṃ karoti (nó làm ra cái đó) hoặc siṅgaṃ payuttaṃ (cái sừng được sử dụng), hoặc taṃ karoti rāgīsu pabhavati (nó làm ra cái đó, nó phát sinh trong những người tham ái); theo quy tắc “dhātvatthe nānāmasmī” (5.12) có (hậu tố) i, nguyên âm đầu bị xóa bỏ, (thành) siṅgi, sau đó có (hậu tố) āra; theo quy tắc “sarolopo sare” (1.26) chữ i bị xóa bỏ; trước đó, theo quy tắc “vippaṭisedhe” (1.22) sự phủ định điều không mong muốn (được áp dụng), vì ở đây việc xóa bỏ nguyên âm đầu có cơ hội ở nơi khác ngoài āra, và cũng ở nơi khác ngoài hậu tố i; (thành) siṅgāro = việc tạo ra sừng phiền não, được gọi là sự trang điểm lả lơi. (Trường hợp:) ‘aṅgati vināsaṃ gacchati’ (nó đi đến sự hủy diệt) là aṅgāro = daḍḍhakaṭṭhaṃ (than củi). (Trường hợp:) ‘aganti gacchanti ettha’ (chúng đi quanh co ở đây) là agāraṃ = gharaṃ (ngôi nhà). (Trường hợp:) ‘līhanena attano sarīraṃ majjati nimmalattaṃ karoti’ (nó làm cho thân mình trong sạch bằng cách liếm) là majjāro = biḷāro (con mèo). (Trường hợp:) do được nêu là kala, chữ l biến thành ḷ; ‘etena guṇaṃ kalīyati parimīyati’ (phẩm chất được tính toán, đo lường bằng cái này) là kaḷāro = piṅgalo (màu nâu vàng). (Trường hợp:) ‘dīghattaṃ alati bandhati’ (nó ngăn chặn sự thẳng) là aḷāro = vaṅko (cong) và visālo (rộng).

165. කමිස්සස්සු ච.

165. Và từ (động từ căn) kam, (nguyên âm) của nó (biến thành) u.

කම-ඉච්ඡායමිච්චස්මා ආරො හොති, අස්ස උ ච. කාමීයතීති කුමාරො=බාලො.

Từ (động từ căn) kam có nghĩa là ‘icchā’ (mong muốn), có (hậu tố) āra, và (nguyên âm a) của nó biến thành u. (Câu giải thích:) ‘kāmīyati’ (được mong muốn) là kumāro = bālo (cậu bé).

166. භිඞ්ගාරාදයො.

166. (Các từ) bhiṅgāra và các từ khác.

භිඞ්ගාරප්පභුතයො ආරන්තා නිපච්චන්තෙ. භර=භරණෙ, භරණං ධාරණං පොසනඤ්ච, ධාරණත්ථස්ස භරතිස්ස භිඞ්ගාදෙසො, භරති [Pg.276] දධාති උදකන්ති භිඞ්ගාරො=හෙමභාජනං. ක්ලෙද ක්ලිද-අල්ල භාවෙ, ල ලොපො, ක්ලෙදයතීති කෙදාරං=ඛෙත්තං, (කෙ ජලෙ සති දාරො විදාරණමස්සාති වා කෙදාරං=තදෙව, බහුලාධිකාරා සත්තමියා න ලොපො.) විද-ලාභෙතීමස්මා කුපුබ්බා ආරො දස්ස ළත්තං ඉස්ස එත්තාභාවො සමාසෙ කුස්ස ඔ ච නිපච්චන්තෙ, කුං පථවිං වින්දති තත්‍රුප්පන්නතායාති කොවිළාරො=දිගුණපත්තො.

(Các từ) bhiṅgāra và các từ tương tự, có kết thúc bằng (hậu tố) āra, được hình thành một cách bất quy tắc. (Động từ căn) bhara có nghĩa là ‘bharaṇa’ (mang, giữ, nuôi dưỡng); đối với (động từ căn) bharati có nghĩa là giữ, bhiṅga là từ thay thế; (câu giải thích:) ‘bharati dadhāti udakaṃ’ (nó mang, nó giữ nước) là bhiṅgāro = hemabhājanaṃ (bình bằng vàng). (Động từ căn) kleda hoặc klida có nghĩa là ‘allabhāva’ (trạng thái ẩm ướt), chữ l bị xóa bỏ; (câu giải thích:) ‘kledayati’ (nó làm ẩm ướt) là kedāraṃ = khettaṃ (cánh đồng); (hoặc ‘ke jale sati dāro vidāraṇamassa’ (khi có nước, nó bị nứt ra) là kedāraṃ = cùng nghĩa, do quyền hạn của quy tắc bahula, biến cách thứ bảy không bị xóa bỏ). Từ (động từ căn) vida có nghĩa là ‘lābha’ (thu được), có tiền tố ku, có (hậu tố) āra, chữ d biến thành ḷ, chữ i không biến thành e, và trong hợp từ, ku biến thành o, (tất cả) được hình thành một cách bất quy tắc; (câu giải thích:) ‘kuṃ pathaviṃ vindati tatruppannatāya’ (nó tìm thấy đất do được sinh ra ở đó) là koviḷāro = diguṇapatto (cây ban).

167. කරා මාරො.

167. Từ (động từ căn) kar có (hậu tố) māra.

කරොතිස්මා මාරො හොති. ලොහකිච්චං කරොතීති කම්මාරො=ලොහකාරො.

Từ (động từ căn) kar có (hậu tố) māra. (Câu giải thích:) ‘lohakiccaṃ karoti’ (người làm công việc về kim loại) là kammāro = lohakāro (thợ rèn).

168. පුස සරෙහි ඛරො.

168. Từ (các động từ căn) pusa, sara có (hậu tố) khara.

පුස සරෙහි ඛරො හොති. පොසීයති ජලෙනාති පොක්ඛරං=පදුමං. සරති විකාරං ගච්ඡතීති සක්ඛරා=උච්ඡුවිකාරො.

Từ (các động từ căn) pusa, sara có (hậu tố) khara. (Câu giải thích:) ‘posīyati jalena’ (được nuôi dưỡng bởi nước) là pokkharaṃ = padumaṃ (hoa sen). (Câu giải thích:) ‘sarati vikāraṃ gacchati’ (nó đi đến trạng thái biến đổi) là sakkharā = ucchuvikāro (đường).

169. සර වස කලා කීරො වස්සුට ච.

169. Từ (các động từ căn) sara, vasa, kala có (hậu tố) kīra, và (nguyên âm của) vasa (biến thành) u.

එතෙහි කීරො හොති වස්ස උට ච. සරීයතීති සරීරං=දෙහො. වසන්ති වාසං කරොන්ති එතෙනාති උසීරං=බීරණමූලං. අනෙන ථූලාදි කලීයති පරිමීයතිති කලිරො=අඞ්කුරො.

Từ những (động từ căn) này có (hậu tố) kīra, và (động từ căn) vasa (được thay thế) bằng uṭa. (Câu giải thích:) ‘sarīyati’ (bị hao mòn) là sarīraṃ = deho (thân thể). (Câu giải thích:) ‘vasanti vāsaṃ karonti etena’ (họ ở, họ làm nơi cư trú bằng cái này) là usīraṃ = bīraṇamūlaṃ (rễ hương bài). (Câu giải thích:) ‘anena thūlādi kalīyati parimīyati’ (sự thô kệch v.v... được tính toán, đo lường bằng cái này) là kaliro = aṅkuro (măng, chồi).

170. ගම්භීරාදයො.

170. (Các từ) gambhīra và các từ khác.

ගම්භීරආදයො කීරන්තා නිපච්චන්තෙ. ගමිස්ස භුක, මලොපො වා, පථවිං, භින්දිත්වා ගච්ඡති පවත්තතීති ගම්භීරො, ගභීරො= අගාධො[Pg.277], කුලිස්ස ලස්ස ළො, පාදෙ කුලති පත්ථරතීති කුළීරො=කක්කටො, එවමඤ්ඤෙපි.

(Các từ) gambhīra và các từ tương tự, có kết thúc bằng (hậu tố) kīra, được hình thành một cách bất quy tắc. Đối với (động từ căn) gam, (từ thay thế là) bhuka, và chữ m tùy chọn bị xóa bỏ; (câu giải thích:) ‘pathaviṃ bhinditvā gacchati pavattati’ (nó đi, nó tiến hành sau khi xuyên qua đất) là gambhīro, gabhīro = agādho (sâu thẳm); đối với (động từ căn) kula, chữ l biến thành ḷ; (câu giải thích:) ‘pāde kulati pattharati’ (nó gom lại, nó trải ra bằng chân) là kuḷīro = kakkaṭo (con cua); các trường hợp khác cũng tương tự.

171. ඛජ්ජ වල්ල මසා ඌරො.

171. Từ (các động từ căn) khajja, valla, masa có (hậu tố) ūra.

ඛජ්ජ-මජ්ජනෙ, වල වල්ල-සංවරණෙ, සම-ආමසනෙ, එතෙහි ඌරො හොති, ඛජ්ජීයතීති ඛජ්ජූරො, වීම්හි ඛජ්ජූරී=රුක්ඛවිසෙසො. වල්ලීයති සංවරීයතීති වල්ලූරො=සුක්ඛමංසො. මසීයතීති මසූරො=වීහිවිසෙසො.

(Động từ căn) khajja có nghĩa là ‘majjana’ (cọ xát), vala hoặc valla có nghĩa là ‘saṃvaraṇa’ (che đậy), sama có nghĩa là ‘āmasana’ (sờ mó); từ những (động từ căn) này có (hậu tố) ūra; (câu giải thích:) ‘khajjīyati’ (được ăn) là khajjūro (quả chà là), ở giống cái là khajjūrī = rukkhaviseso (một loại cây đặc biệt). (Câu giải thích:) ‘vallīyati saṃvarīyati’ (được bao bọc) là vallūro = sukkhamaṃso (thịt khô). (Câu giải thích:) ‘masīyati’ (được sờ mó) là masūro = vīhiviseso (một loại lúa đặc biệt, đậu lăng).

172. කප්පූරාදයො.

172. (Các từ) kappūra và các từ khác.

කප්පූරආදයො ඌරන්තා නිපච්චන්තෙ. තුට්ඨිමුප්පාදෙතුං කප්පති සක්කොතීති කප්පූරං=ඝනසාරො. කරොතිස්ස අස්සු, කිබ්බිසං කරොතීති කුරූරො=පාපකාරී. පස-බාධනෙ, පසති පීළෙතීති පසූරො=දුට්ඨො, බ්‍යඤ්ජනං, එවංනාමකො ච, එවමඤ්ඤෙපි.

(Các từ) kappūra và các từ tương tự, có kết thúc bằng (hậu tố) ūra, được hình thành một cách bất quy tắc. (Câu giải thích:) ‘tuṭṭhim uppādetuṃ kappati sakkoti’ (nó có thể, nó có khả năng tạo ra sự hài lòng) là kappūraṃ = ghanasāro (long não). Đối với (động từ căn) kar, (nguyên âm) a của nó (biến thành) u; (câu giải thích:) ‘kibbisaṃ karoti’ (người làm điều ác) là kurūro = pāpakārī (kẻ làm ác). (Động từ căn) pasa có nghĩa là ‘bādhana’ (áp bức); (câu giải thích:) ‘pasati pīḷeti’ (nó áp bức, nó gây đau khổ) là pasūro = duṭṭho (kẻ độc ác), (cũng là) một phụ âm, và (cũng là) một tên riêng; các trường hợp khác cũng tương tự.

173. කඨ චකා ඔරො.

173. Từ (các động từ căn) kaṭha, caka có (hậu tố) ora.

කඨ-කිච්ඡජීවනෙ, චක-පරිවිතක්කනෙ, එතෙහි ඔරො හොති. කඨති කිච්ඡෙන ජීවතීති කඨොරො=ථද්ධො. චකති පරිවිතක්කෙතීති චකොරො=පක්ඛිවිසෙසො.

(Động từ căn) kaṭha có nghĩa là ‘kicchajīvana’ (sống khó khăn), caka có nghĩa là ‘parivitakkana’ (suy xét); từ những (động từ căn) này có (hậu tố) ora. (Câu giải thích:) ‘kaṭhati kicchena jīvati’ (người sống một cách khó khăn) là kaṭhoro = thaddho (cứng rắn, thô lỗ). (Câu giải thích:) ‘cakati parivitakketi’ (nó suy xét) là cakoro = pakkhiviseso (một loài chim đặc biệt, chim đa đa).

174. මොරාදයො.

174. (Các từ) mora và các từ khác.

මොරආදයො ඔරන්තා නිපච්චන්තෙ. මී-හිංසායං, ඊලොපො, මයති හිංසතීති මොරො=මයූරො. කස-ගමනෙ, අස්සි[Pg.278], කසති ගච්ඡතීති කිසොරො=පඨමවයො අස්සො. මහීයති පූජීයතීති මහොරො=වම්මිකො, එවමඤ්ඤෙපි.

(Các từ) mora và các từ tương tự, có kết thúc bằng (hậu tố) ora, được hình thành một cách bất quy tắc. (Động từ căn) mī có nghĩa là ‘hiṃsā’ (làm hại), chữ ī bị xóa bỏ; (câu giải thích:) ‘mayati hiṃsati’ (nó làm hại) là moro = mayūro (con công). (Động từ căn) kasa có nghĩa là ‘gamana’ (đi), (nguyên âm) a của nó (biến thành) i; (câu giải thích:) ‘kasati gacchati’ (nó đi) là kisoro = paṭhamavayo asso (ngựa tơ). (Câu giải thích:) ‘mahīyati pūjīyati’ (được tôn kính) là mahoro = vammiko (gò mối); các trường hợp khác cũng tương tự.

175. කුතො එරක.

175. Từ (động từ căn) ku có (hậu tố) eraka.

කු-සද්දෙතීමස්මා එරක හොති. ‘‘යුවණ්ණානමියඞුවඞ සරෙ’’ති (5.136) උවඞ, කවති නදතීති කුවෙරො=වෙස්සවණො.

Từ (động từ căn) ku có nghĩa là ‘sadda’ (làm ra âm thanh), có (hậu tố) eraka. Theo quy tắc “yuvaṇṇānamiyaṅuvaṅa sare” (5.136), (u biến thành) uva; (câu giải thích:) ‘kavati nadati’ (vị ấy phát ra âm thanh) là kuvero = vessavaṇo (thần Kuvera, Tỳ Sa Môn).

176. භූ සූහි රික.

176. Từ (các động từ căn) bhū, sū có (hậu tố) rika.

භූසත්තායං, සූ-පසවනෙ, එතෙහි රික හොති. භවතීති භූරි=පහූතං, ඞීම්හි භූරී=මෙධා. සවති හිතං පසවතීති සූරි=විචක්ඛණො.

(Động từ căn) bhū có nghĩa là ‘sattā’ (sự tồn tại), sū có nghĩa là ‘pasavana’ (sinh ra); từ những (động từ căn) này có (hậu tố) rika. (Câu giải thích:) ‘bhavati’ (nó tồn tại) là bhūri = pahūtaṃ (nhiều, phong phú); ở giống cái (với hậu tố ṅī) là bhūrī = medhā (trí tuệ). (Câu giải thích:) ‘savati hitaṃ pasavati’ (người sinh ra điều lợi ích) là sūri = vicakkhaṇo (người có trí, học giả).

177. මී කසී නීහි රු.

177. Hậu tố `ru` được dùng sau các động từ căn `mī`, `kas`, và `nī`.

මී-හිංසායමිච්චස්මා, කපුබ්බා සයතිස්මා, නයතිස්මා ච රු හොති. රංසීහි අන්ධකාරං මීයති හිංසතීති මෙරු=සිරෙරු, කෙ ජලෙ සයති පවත්තතීති කසෙරු=තිණවිසෙසො. අත්තනිස්සිතෙ සුන්දරත්තං නෙති පාපෙතීති නෙරු=පබ්බතො.

Hậu tố `ru` được dùng sau động từ căn `mī` (nghĩa là làm hại), sau động từ căn `say` được đi trước bởi `ka`, và sau động từ căn `nī` (nayati). `Meru` = `sireru` (núi Tu-di) là cái hủy diệt bóng tối bằng các tia sáng. `Kaseru` = một loại cỏ đặc biệt, là cái nằm/tồn tại trong nước (`ka`). `Neru` = ngọn núi, là cái dẫn dắt/mang lại vẻ đẹp cho những ai nương tựa vào nó.

178. සිනා එරු.

178. Hậu tố `eru` được dùng sau (động từ căn) `sinā`.

සිනා-සොචෙය්‍යෙතීමස්මා එරු හොති. සිනාති සුචිං කරොතීති සිනෙරු=පබ්බතරාජා.

Hậu tố `eru` được dùng sau động từ căn `sinā` (nghĩa là làm cho thanh tịnh). `Sineru` = vua của các ngọn núi, là cái làm cho thanh tịnh.

179. භී රුහි රුක.

179. Hậu tố `ruka` được dùng sau các động từ căn `bhī` và `ruh`.

භී-සයෙ, රු-සද්දෙ, එතෙහි රුක හොති. භායන්ති එතස්මාති භීරු=භයානකො. රවතීති රුරු=මිගො.

Hậu tố `ruka` được dùng sau các động từ căn `bhī` (nghĩa là sợ hãi) và `ru` (nghĩa là kêu). `Bhīru` = đáng sợ, là cái mà người ta sợ hãi. `Ruru` = con nai, là con vật kêu.

180. තමා බූලො.

180. Hậu tố `būla` được dùng sau (động từ căn) `tam`.

තම-භූසනෙතීමස්මා [Pg.279] බූලො හොති. මුඛං තමෙති භූසෙතීති තම්බූලං=මුඛභූසනං.

Hậu tố `būla` được dùng sau động từ căn `tam` (nghĩa là trang điểm). `Tambūlaṃ` = vật trang điểm cho miệng (trầu), là cái trang điểm cho miệng.

181. සිතො ලකවාලා.

181. Các hậu tố `laka` và `vāla` được dùng sau (động từ căn) `si`.

සි-සෙවායමිච්චස්මා ලකවාලඉච්චෙතෙ පච්චයා හොන්ති. සත්තෙහි සෙවීයතීති සිලා=පාසාණො, සෙලො=පබ්බතො. ජලං සෙවතීති සෙවාලො=ජලතිණං.

Các hậu tố `laka` và `vāla` được dùng sau động từ căn `si` (nghĩa là phục vụ, lui tới). `Silā` = tảng đá, `selo` = ngọn núi, là cái được chúng sanh lui tới. `Sevālo` = cỏ nước (rong rêu), là cái sống trong nước.

182. මඞ්ග කම සම්බ සබ සක වස පිස කෙව කල පල්ල කඨ පට කුණ්ඩ මණ්ඩා අලො.

182. Hậu tố `ala` được dùng sau các (động từ căn) `maṅga`, `kama`, `samba`, `saba`, `saka`, `vasa`, `pisa`, `keva`, `kala`, `palla`, `kaṭha`, `paṭa`, `kuṇḍa`, và `maṇḍa`.

මඞ්ග-මඞ්ගල්‍යෙ, කම-ඉච්ඡායං, සම්බ-මණ්ඩනෙ, සබඉති අස්සෙව කතමලොපස්ස නිද්දෙසො, සක-සත්තිය, වස-නිවාසෙ, පිසගමනෙ, කෙව-සෙවනෙ, කල-සඞ්ඛ්‍යානෙ, පල්ල-ගමනෙ, කඨ කිච්ඡජීවනෙ, පට-ගමනත්ථො, කුණ්ඩ-දාහෙ, මණ්ඩ-භූසනෙ, එතෙහි අලො හොති. මඞ්ගන්ති සත්තා එතෙන වුද්ධිං ගච්ඡන්තීති මඞ්ගලං=පසත්ථං. කාමීයතීති කමලං-පඞ්කජං. සම්පති මණ්ඩෙතීති සම්බලං=පාථෙය්‍යං. සබලං=විසභාග වණ්ණවන්තං. සක්කොති වත්තුන්ති සකලං=සබ්බං. වසතීති වසලො=සුද්දො. පියභාවං පිසති ගච්ඡතීති පෙසලො=පියසීලො. කෙවති පවත්තතීති කෙවලං=සකලං. කලීයති පරිමීයති උදකමෙතෙනාති කලලං=අපත්ථින්නං, පල්ලති ආගච්ඡති උදකමෙතස්මාති පල්ලලං=අප්පොදකො සරො. කඨන්ති එත්ථ දුක්ඛෙන යන්තීති කඨලං=කපාලඛණ්ඩං, පටති වුද්ධිං ගච්ඡතීති පටලං=සමූ- හො[Pg.280]. ඝංසෙන කුණ්ඩති දහතීති කුණ්ඩලං=කණ්ණාභරණං. මණ්ඩීයති පරිච්ඡෙදකරණවසෙන භූසීයතීති මණ්ඩලං=සමන්තතො පරිච්ඡින්නං.

Hậu tố `ala` được dùng sau các động từ căn: `maṅga` (nghĩa là tốt lành), `kama` (mong muốn), `samba` (trang sức), `saba` (được chỉ định bằng cách bỏ `a` cuối của chính nó), `saka` (có khả năng), `vasa` (cư ngụ), `pisa` (đi), `keva` (phục vụ), `kala` (tính toán), `palla` (đi), `kaṭha` (sống khó khăn), `paṭa` (có nghĩa là đi), `kuṇḍa` (đốt cháy), `maṇḍa` (trang điểm). `Maṅgalaṃ` = điều tốt lành, là cái nhờ đó chúng sanh đạt đến sự tăng trưởng. `Kamalaṃ` = hoa sen, là cái được mong muốn. `Sambalaṃ` = lương thực đi đường, là cái trang bị cho tài sản. `Sabalaṃ` = có màu sắc không đồng nhất. `Sakalaṃ` = tất cả, là cái có thể nói được. `Vasalo` = người hạ tiện, là người cư ngụ. `Pesalo` = có giới hạnh đáng yêu, là cái đạt đến trạng thái đáng yêu. `Kevalaṃ` = toàn bộ, là cái tồn tại. `Kalalaṃ` = phôi thai, là cái mà nước được đo lường bởi nó. `Pallalaṃ` = hồ nhỏ ít nước, là nơi nước đến từ đó. `Kaṭhalaṃ` = mảnh sọ, là nơi người ta đi lại khó khăn. `Paṭalaṃ` = đám, lớp, là cái tăng trưởng. `Kuṇḍalaṃ` = đồ trang sức tai, là cái cháy do cọ xát. `Maṇḍalaṃ` = vòng tròn, là cái được trang điểm bằng cách tạo ra sự phân định, được phân định xung quanh.

183. මුසා කලො.

183. Hậu tố `kala` được dùng sau (động từ căn) `mus`.

මුසතිස්මා කලො හොති. මුසති එතෙනාති මුසලො=අයොග්ගො.

Hậu tố `kala` được dùng sau động từ căn `mus`. `Musalo` = cái chày, là cái mà người ta dùng để đập/giã.

184. ථලාදයො.

184. Các từ như `thala`, v.v.

ථලආදයො කලන්තා නිපච්චන්තෙ. ඨස්ස ථො, පුබ්බසරලොපො, තිට්ඨන්ති එත්ථාති ථලං=උන්නතප්පදෙසො. පා-පානෙ, උපුබ්බො, ද්විභාවසරලොපා, උදකං පිවතීති උප්පලං=කුවලයං. පතිස්ස පාටං, පතති ගච්ඡති පරිපාකන්ති පාටලං=ඵලං, තම්බවණ්ණං කුසුමඤ්ච. බංහිස්ස නිග්ගහීතලොපො, බංහති වුද්ධිං ගච්ඡතීති බහලං=ඝනං. චුපිස්ස උස්ස අත්තං, චුපති එකත්ථ න තිට්ඨතීති චපලො=අනවට්ඨිතො, එවමඤ්ඤෙපි.

Các từ như `thala`, v.v., kết thúc bằng `kala` được hình thành một cách bất quy tắc. Đối với (căn) `ṭhā`, `ṭh` biến thành `th`, và nguyên âm trước bị lược bỏ; `thalaṃ` = vùng đất cao, là nơi chúng sanh đứng. Từ (căn) `pā` (nghĩa là uống), đi trước bởi `u`, có sự lặp lại và lược bỏ nguyên âm; `uppalaṃ` = hoa súng, là cái uống nước. Đối với (căn) `pat`, nó biến thành `pāṭa`; `pāṭalaṃ` = quả, và hoa màu đồng, là cái đi đến sự chín muồi. Đối với (căn) `baṃh`, `niggahīta` bị lược bỏ; `bahalaṃ` = dày, đặc, là cái tăng trưởng. Đối với (căn) `cup`, `u` biến thành `a`; `capalo` = không ổn định, là cái không đứng yên một chỗ. Tương tự cho các trường hợp khác.

185. කුලා කාලො ච.

185. Hậu tố `kāla` và `kala` (cũng được dùng) sau (động từ căn) `kul`.

කුල-පත්ථාරෙතීමස්මා කාලො හොති කලො ච. කුලති අත්තනො සිප්පං පත්ථරතීති කුලාලො=කුම්භකාරො. කුලති පක්ඛෙ පසාරෙතීති කුලලො=පක්ඛිජාති.

Hậu tố `kāla` và `kala` được dùng sau động từ căn `kul` (nghĩa là trải rộng). `Kulālo` = người thợ gốm, là người trải rộng nghề nghiệp của mình. `Kulalo` = một loài chim, là con vật dang rộng đôi cánh.

186. මුළාලාදයො.

186. Các từ như `muḷāla`, v.v.

මුළාලආදයො කාලන්තා නිපච්චන්තෙ. මීල-නිමීලනෙ, උත්තළතානි, උද්ධටමත්තෙ නිමීලතීති මුළාලං=භිසං. බල-පාණනෙ, ඉත්ත- ළත්තානි[Pg.281], මූසිකාදිඛාදනෙන බලති ජීවතීති බිළාලො=මජ්ජාරො. කප්පිස්ස සංයොගාදිලොපො, කප්පන්ති ජීවිකං එතෙනාති කපාලං=ඝටාදිඛණ්ඩං. පී තප්පනෙ. ‘‘යුවණ්ණානමියඞුවඞ සරෙ’’ති (5.136) ඉයඞ, අත්තනො ඵලෙන සත්තෙ සන්තප්පෙතීති පියාලො-රුක්ඛො. කුණ-සද්දෙ, වාතසමුට්ඨිතා වීචිමාලා එත්ථ කුණන්ති නදන්තීති කුණාලො=එකො මහාසරො. විස-පවිසනෙ, පවිසන්ති එත්ථාති විසාලො=විත්ථිණ්ණො. පල-ගමනෙ, වාතෙන පලති ගච්ඡතීති පලාලං=සස්සානමුපනීතධඤ්ඤානං නාළපත්තානි. සරතිස්ස සිගො, සසාදයො සරති හිංසතීති සිගාලො=කොත්ථු, එවමඤ්ඤෙපි.

Các từ như `muḷāla`, v.v., kết thúc bằng `kāla` được hình thành một cách bất quy tắc. Từ (căn) `mīla` (nghĩa là nhắm mắt), với sự biến đổi thành `u` và `ḷa`; `muḷālaṃ` = ngó sen, là cái nhắm mắt lại ngay khi được nhổ lên. Từ (căn) `bala` (nghĩa là sống), với sự biến đổi thành `i` và `ḷa`; `biḷālo` = con mèo, là con vật sống bằng cách ăn chuột, v.v. Đối với (căn) `kapp`, phụ âm kép đầu bị lược bỏ; `kapālaṃ` = mảnh vỡ của bình, là cái mà người ta dùng để tạo ra sinh kế. Từ (căn) `pī` (nghĩa là làm hài lòng), (theo quy tắc) `iyaṅa` (được thay thế); `piyālo` = một loại cây, là cây làm hài lòng chúng sanh bằng quả của nó. Từ (căn) `kuṇa` (nghĩa là kêu); `kuṇālo` = một cái hồ lớn, là nơi những tràng sóng do gió tạo ra kêu gào. Từ (căn) `visa` (nghĩa là đi vào); `visālo` = rộng lớn, là nơi người ta đi vào. Từ (căn) `pala` (nghĩa là đi); `palālaṃ` = rơm, là cái bay đi theo gió, (tức là) thân và lá của cây ngũ cốc đã được lấy hạt. Đối với (căn) `sara`, nó biến thành `siga`; `sigālo` = con chó rừng, là con vật làm hại thỏ, v.v. Tương tự cho các trường hợp khác.

187. චණ්ඩ පතා ණාලො.

187. Hậu tố `ṇāla` được dùng sau các (động từ căn) `caṇḍa` và `pat`.

චණ්ඩ-චණ්ඩික්‍යෙ, පත පථ-ගමනෙ, එතෙහි ණාලො හොති. චණ්ඩෙති පීළෙතීති චණ්ඩාලො=මාතඞ්ගො, පතති අධොගච්ඡතීති පාතාලං=රසාතලං.

Hậu tố `ṇāla` được dùng sau các động từ căn `caṇḍa` (nghĩa là hung dữ), `pat` và `path` (nghĩa là đi). `Caṇḍālo` = người Chiên-đà-la, là người hung dữ, làm khổ người khác. `Pātālaṃ` = địa ngục, là nơi đi xuống dưới.

188. මාදිතො ලො.

188. Hậu tố `la` được dùng sau (các động từ căn) bắt đầu bằng `mā`.

මා-මානෙ, ඉ-අජ්ඣෙනගතීසු, පී-තප්පනෙ, දූ-පරිතාපෙ, එවමාදීහි ලො හොති. මීයති පරිමීයතීති මාලා=පන්ති. එති ගච්ඡතීති එලා=සුඛුමෙලා. පිණෙති තප්පෙති එත්ථාති පෙලා=ආසිත්තකූපධානං. දූයති පරිතාපෙතීති දොලා=කීළනයානකං. කලසඞ්ඛ්‍යානෙ, කලනං කල්ලං=යුත්තං.

Hậu tố `la` được dùng sau các động từ căn như `mā` (nghĩa là đo lường), `i` (nghiên cứu, đi), `pī` (làm hài lòng), `dū` (đau khổ), v.v. `Mālā` = hàng, dãy, là cái được đo lường. `Elā` = bạch đậu khấu, là cái đi. `Pelā` = cái hộp, là nơi làm hài lòng. `Dolā` = cái võng, là cái làm đau khổ. Từ (căn) `kala` (nghĩa là tính toán), `kalanaṃ` (sự tính toán) là `kallaṃ` = thích hợp.

189. අන සල කල කුක සඨ මහා ඉලො.

189. Hậu tố `ila` được dùng sau các (động từ căn) `ana`, `sala`, `kala`, `kuka`, `saṭha`, và `mah`.

අන-පාණනෙ, සල-ගමනෙ, කල-සඞ්ඛ්‍යානෙ, කුක වක-ආදනෙ, සඨ-කිතවෙ, අරහ මහ-පූජායං, එතෙහි ඉලො හොති. අනති [Pg.282] පවත්තතීතිඅනිලො=මාලුතො. සලති ගච්ඡතීති සලිලං=ජලං. කලති පවත්තතීති කලිලං=ගහනං. කුකති අත්තනො නාදෙන සත්තානං මනං ගණ්හාතීති කොකිලො=පරපුණ්ඩො. සඨති වඤ්චෙතීති සඨිලො=සඨො. මහීයති පූජීයතීති මයිලා=ඉත්ථී.

Hậu tố `ila` được dùng sau các động từ căn: `ana` (nghĩa là thở), `sala` (đi), `kala` (tính toán), `kuka` và `vaka` (lấy), `saṭha` (lừa dối), `araha` và `maha` (tôn kính). `Anilo` = gió, là cái thổi, tồn tại. `Salilaṃ` = nước, là cái chảy, đi. `Kalilaṃ` = rậm rạp, là cái tồn tại. `Kokilo` = chim cu, là con vật chiếm lấy tâm của chúng sanh bằng tiếng hót của mình. `Saṭhilo` = kẻ lừa dối, là người lừa dối. `Mahilā` = người phụ nữ, là người được tôn kính.

190. කුටා කිලො.

190. Hậu tố `kila` được dùng sau (động từ căn) `kuṭ`.

කුට-කොටිල්‍යෙතීමස්මා කිලො හොති. අකුටි කුටිලත්තමගමීති කුටිලො=වඞ්කො.

Hậu tố `kila` được dùng sau động từ căn `kuṭ` (nghĩa là cong). `Kuṭilo` = cong, vẹo, là cái đã trở nên cong.

191. සිථිලාදයො.

191. Các từ như `sithila`, v.v.

සිථිලආදයො කිලන්තා නිපච්චන්තෙ. සහ ඛමායං, සහිස්ස සිථත්තං, සහිතුමලන්ති සිථිලං=අදළ්හං. කම්පිස්ස සංයොගාදිලොපො, පරදුක්ඛෙ සති කම්පතීති කපිලො=ඉසි. කබ-වණ්ණෙ, බස්ස පො, අකබි නීලාදිවණ්ණත්තමගමීති කපිලො=වණ්ණවිසෙසො. මථිස්ස මිථො, මථීයතීති මිථිලා=පූරී, එවමඤ්ඤෙපි.

Các từ sithila v.v... được hình thành bất quy tắc với hậu tố kila. Từ căn sah trong ý nghĩa chịu đựng, sah được biến thành sitha, sahitum (có thể chịu đựng) trở thành sithilaṃ = không vững chắc. Đối với căn kamp, phụ âm kép đứng đầu bị xóa bỏ, paradukkhe sati kampati (rung động trước nỗi khổ của người khác) nên có kapilo = vị tiên. Từ căn kaba trong ý nghĩa màu sắc, b biến thành p, akabi nīlādivaṇṇattamagamīti (đã đạt đến màu sắc như xanh v.v...) nên có kapilo = một loại màu sắc đặc biệt. Đối với căn math, nó biến thành mith, mathīyati (bị khuấy động) nên có mithilā = một thành phố, các trường hợp khác cũng tương tự.

192. චට කණ්ඩ වට්ට පුථා කුලො.

192. Hậu tố kula được dùng sau các căn caṭa, kaṇḍa, vaṭṭa, putha.

චට-භෙදනෙ, කණ්ඩ-ඡෙදනෙ, වට්ට-වත්තනෙ, පුථ පථ-විත්ථාරෙ, එතෙහි කුලො හොති. චටති මිත්තෙ භින්දතීති චටුලො=චාටුකාරී. කණ්ඩීයති ඡින්දීයතීති කණ්ඩුලො=රුක්ඛො. වට්ටතීති වට්ටුලො=පරිමණ්ඩලො. අපත්ථරීති පුථුලො=විත්ථාරො.

Từ căn caṭa (chia rẽ), kaṇḍa (cắt), vaṭṭa (hiện hữu), putha hoặc patha (trải rộng), hậu tố kula được dùng. Caṭati mitte bhindati (kẻ chia rẽ bạn bè) nên có caṭulo = kẻ dua nịnh. Kaṇḍīyati chindīyati (vật bị cắt) nên có kaṇḍulo = cây. Vaṭṭati (nó tròn) nên có vaṭṭulo = hình tròn. Apattharīti (nó trải rộng) nên có puthulo = rộng lớn.

193. තුමුලාදයො.

193. Các từ tumula v.v...

තුමුලආදයො කුලන්තා නිපච්චන්තෙ. තම ඛෙදනෙ, අස්සු, අතමි විත්ථිණ්ණත්තමගමීති තුමුලො=පත්ථටො. තමිස්ස ඩුක, තමීයති [Pg.283] විකාරමාපාදීයතීති තණ්ඩුලො=වීහිසාරො. නිපුබ්බස්ස චිනාතිස්ස ඉලොපො, අත්ථිකෙහි නිචීයතෙති නිචුලො=හිජ්ජලො, එවමඤ්ඤෙපි.

Các từ tumula v.v... được hình thành bất quy tắc với hậu tố kula. Từ căn tam trong ý nghĩa mệt mỏi, a biến thành u, atami vitthiṇṇattamagamīti (đã trở nên rộng lớn) nên có tumulo = lan rộng. Đối với căn tam, nó biến thành ḍuka, tamīyati vikāramāpādīyati (bị làm cho biến đổi) nên có taṇḍulo = hạt gạo. Đối với căn ci có tiếp đầu ngữ ni, i bị xóa bỏ, atthikehi nicīyate (được những người cần đến thu lượm) nên có niculo = cây hijjala, các trường hợp khác cũng tương tự.

194. කල්ල කප තක්ක පටා ඔලො.

194. Hậu tố olo được dùng sau các căn kalla, kapa, takka, paṭa.

කල්ල-සද්දෙ, කප-අච්ඡාදනෙ, තක්ක-විතක්කෙ, පට-ගමනෙ, එතෙහි ඔලො හොති. වාතවෙගෙන සමුද්දතො උට්ඨහිත්වා කල්ලති නදතීති කල්ලොලො=මහාවීචි. කපති දන්තෙ අච්ඡාදතීති කපොලො=වදනෙකදෙසො. තක්කීයතීති තක්කොලං=කොලකං. පටති බ්‍යාධිමෙතෙන ගච්ඡතීති පටොලො=තිත්තකො.

Từ căn kalla (kêu), kapa (che đậy), takka (suy nghĩ), paṭa (đi), hậu tố olo được dùng. Vātavegena samuddato uṭṭhahitvā kallati nadati (trỗi dậy từ biển với sức gió và gầm rống) nên có kallolo = sóng lớn. Kapati dante acchādati (che đậy răng) nên có kapolo = một phần của mặt (má). Takkīyati (được suy nghĩ đến) nên có takkolaṃ = một loại quả thơm. Paṭati byādhim etena gacchati (bệnh tật đi qua nhờ nó) nên có paṭolo = quả mướp đắng.

195. අඞ්ගා උලොලී.

195. Từ căn aṅg, các hậu tố ula và ulī được dùng.

අඞ්ග-ගමනත්ථො, එතස්මා උලඋලී හොන්ති. අඞ්ගන්ති එතෙන ජානන්තීති අඞ්ගුලං=පමාණං. අඞ්ගති උග්ගච්ඡතීති අඞ්ගලි=කරසාඛා.

Từ căn aṅg trong ý nghĩa đi, các hậu tố ula và ulī được dùng. Aṅganti etena jānanti (người ta biết nhờ cái này) nên có aṅgulaṃ = đơn vị đo lường. Aṅgati uggacchatīti (nó vươn lên) nên có aṅgali = nhánh của bàn tay (ngón tay).

196. අඤ්ජාලි.

196. Từ căn añj, hậu tố āli được dùng.

අඤ්ජ-බ්‍යත්ති මක්ඛන ගති කන්තීසු, එතස්මා අලි හොති. අඤ්ජෙති භත්තිමනෙන පකාසෙතීති අඤ්ජලි=කරපුටො.

Từ căn añj trong các ý nghĩa biểu lộ, thoa, đi, chiếu sáng, hậu tố ali được dùng. Añjeti bhattim anena pakāseti (biểu lộ lòng thành kính bằng cái này) nên có añjali = hai bàn tay chắp lại.

197. ඡදා ලි.

197. Từ căn chad, hậu tố li được dùng.

ඡද-සංවරණෙ, එතස්මා ලි හොති. ඡාදෙතීති ඡල්ලී=සකලිකා.

Từ căn chad trong ý nghĩa che đậy, hậu tố li được dùng. Chādeti (nó che đậy) nên có challī = vỏ cây, mảnh vụn.

198. අල්ල්‍යාදයො.

198. Các từ alli v.v...

අල්ලිආදයො ලිඅන්තා නිපච්චන්තෙ. අර-ගමනෙ, අරති පවත්තතීති අල්ලි=රුක්ඛො. නයතිස්ස එත්තාභාවො, අත්තිකෙහි නීයතීති [Pg.284]4 නීලි, ඞීම්හි නීලී=ගච්ඡජාති. ‘‘සරම්හා ද්වෙ’’ති (1.34) ලස්ස ද්විභාවෙ රස්සත්තෙ ච නිල්ලීතිපි හොති. පාලිස්ස පා, පාලෙති රක්ඛතීති පාලි, ඞීම්හි පාලී=පන්ති. පාලිස්ස පලො, පාලෙති රක්ඛතීති පල්ලි=කුටි. චුද-චොදනෙ, ඔත්තාභාවො, චොදීයතීති චුල්ලි=උද්ධනං, එවමඤ්ඤෙපි.

Các từ alli v.v... được hình thành bất quy tắc với hậu tố li. Từ căn ar trong ý nghĩa đi, arati pavattati (nó tiến hành) nên có alli = cây. Đối với căn nī, không có e, attikehi nīyati (được những người cần đến mang đi) nên có nīli, khi có ṅī thì thành nīlī = một loài cây. Theo quy tắc "saramhā dve" (1.34), l được nhân đôi và nguyên âm được rút ngắn, cũng thành nillī. Đối với căn pāl, nó biến thành pā, pāleti rakkhati (nó bảo vệ) nên có pāli, khi có ṅī thì thành pālī = hàng, dòng. Đối với căn pāl, nó biến thành pal, pāleti rakkhati (nó bảo vệ) nên có palli = lều, chòi. Từ căn cud trong ý nghĩa thúc đẩy, không có o, codīyati (bị thúc đẩy, bị đốt nóng) nên có culli = lò sưởi, các trường hợp khác cũng tương tự.

199. පිලාදීහ්‍යවො.

199. Từ các căn pila v.v..., hậu tố ava được dùng.

පිල-වත්තනෙ, පල්ල-ගමනෙ, පණ-බ්‍යවහාරථුතීසු, එවමාදීහි අවො හොති. පිල්‍යතෙති පෙලවො=ලහු. පල්ලතීති පල්ලවො=කිසලයං. පණීයතීති පණවො=මුදඞ්ගො. එවමඤ්ඤෙපි.

Từ căn pila (hiện hữu), palla (đi), paṇa (giao dịch, ca ngợi), v.v..., hậu tố ava được dùng. Pilyate (nó hiện hữu) nên có pelavo = nhẹ nhàng. Pallati (nó mọc ra) nên có pallavo = chồi non. Paṇīyati (được ca ngợi, được đánh lên) nên có paṇavo = một loại trống nhỏ. Các trường hợp khác cũng tương tự.

200. සාළවාදයො.

200. Các từ sāḷava v.v...

සාළවආදයො අවන්තා නිපච්චන්තෙ. සල-ගමනත්ථො, උපන්තස්ස දීඝො ළත්තඤ්ච නිපාතනා. සලති පවත්තතීති සාළ වො=අභිසඞ්ඛතං බදරාදිඵලඛාදනීයං. කිත-නිවාසෙ, එත්තාභාවො, කෙතතීති කිතවො=ජූතකාරො, චොරො ච. මූ-බන්ධනෙ, ඌස්ස රස්සත්තං, තුඤ චාවස්ස, මුනාති බන්ධතීති මුතවො=චණ්ඩාලො. වල වල්ල-සංවරණෙ, ළත්තං, වලති, වල්‍යතෙති වා වළවා=තුරඞ්ගකන්තා. මුර-සංවෙළනෙ, මුරීයතීති මුරවො=මුදඞ්ගො, එවමඤ්ඤෙපි.

Các từ sāḷava v.v... được hình thành bất quy tắc với hậu tố ava. Từ căn sal trong ý nghĩa đi, nguyên âm cận cuối được trường hóa và l biến thành ḷ do bất quy tắc. Salati pavattati (nó tiến hành) nên có sāḷavo = một loại thực phẩm được chế biến từ các loại quả như táo ta. Từ căn kit trong ý nghĩa ở, không có e, ketati (lừa dối) nên có kitavo = kẻ cờ bạc, và cũng là kẻ trộm. Từ căn mū trong ý nghĩa trói buộc, ū được rút ngắn, và tu được thêm vào ava, munāti bandhati (trói buộc) nên có mutavo = người hạ tiện. Từ căn vala hoặc valla trong ý nghĩa che đậy, l biến thành ḷ, valati hoặc valyate (nó che đậy) nên có vaḷavā = ngựa cái. Từ căn mur trong ý nghĩa bao quanh, murīyati (bị bao quanh) nên có muravo = một loại trống, các trường hợp khác cũng tương tự.

201. සරා ආවො.

201. Từ căn sar, hậu tố āva được dùng.

සරතිස්මා ආවො හොති. සරති පවත්තතීති සරාවො=භාජනවිසෙසො.

Sarati pavattati (nó tiến hành) nên có sarāvo = một loại đồ đựng đặc biệt.

202. අල මල බිලා ණුවො.

202. Từ các căn ala, mala, bila, hậu tố ṇuva được dùng.

අල-බන්ධනෙ[Pg.285], මල මල්ල-ධාරණෙ, බිල-භෙදනෙ, එතෙහි ණුවො හොති. ලතාහි අලීයතීති ආලුවො=ගච්ඡජාති. මලති ධාරෙතීති මාලුවො=පත්තලතා. බිලති භින්දතීති බෙලුවො=රුක්ඛො.

Từ căn ala (trang sức), mala hoặc malla (giữ), bila (chia rẽ), hậu tố ṇuva được dùng. Latāhi alīyati (được trang điểm bởi dây leo) nên có āluvo = một loài cây. Malati dhāreti (nó giữ) nên có māluvo = một loại dây leo lá. Bilati bhindati (nó tách ra) nên có beluvo = cây bael.

203. ගාත්වී වො.

203. Từ căn gā, hậu tố īva được dùng.

කා ගා-සද්දෙතීමස්මා ඊවො හොති. ගායන්ති එතායාති ගීවා=ගලො.

Từ căn gā trong ý nghĩa âm thanh, hậu tố īva được dùng. Gāyanti etāya (người ta hát bằng cái này) nên có gīvā = cái cổ.

204. සුතො ක්වත්වා.

204. Từ căn su, các hậu tố kva và kvā được dùng.

සු-සවනෙතීමස්මා ක්ව ක්වා හොන්ති. සුණාතීති සුවො=කීරො. සුවා=සුණො.

Từ căn su trong ý nghĩa nghe, các hậu tố kva và kvā được dùng. Suṇāti (nó nghe) nên có suvo = con vẹt. Suvā = con chó.

205. විද්වා.

205. Từ căn vid, hậu tố kvā được dùng.

විදතිස්මා ක්වා පරරූපාභාවො අ නිපච්චන්තෙ. විදති ජානාතීති විද්වා=විදූ.

Từ căn vid, hậu tố kvā được dùng, không có hiện tượng đồng hóa âm sau, và a được thêm vào một cách bất quy tắc. Vidati jānāti (người biết) nên có vidvā = người có trí tuệ.

206. ථුතො රෙවො.

206. Từ căn thu, hậu tố reva được dùng.

ථු-අභිත්ථවෙ, එතස්මා රෙවො හොති. ථවති සිඤ්චතීති ථෙවො=ඵුසිතං.

Từ (căn) thu có nghĩa là tán thán, từ (căn) này có (hậu tố) revo. (Do đó) thavati siñcatīti thevo = phusitaṃ (giọt nước, sự vảy nước).

207. සමා රිවො.

207. Từ (căn) sam có (hậu tố) rivo.

සම-උපසමෙ, එතස්මා රිවො හොති. සමෙති උපසමෙතීති සිවො=උමාපති, සිවා=සිගාලො, සිවං=සන්ති.

(Căn) sam có nghĩa là lắng dịu, từ (căn) này có (hậu tố) rivo. (Do đó) sameti upasametīti sivo = umāpati (thần Siva), sivā = sigālo (con chó rừng), sivaṃ = santi (sự an tịnh).

208. ඡදා රවි.

208. Từ (căn) chad có (hậu tố) ravi.

ඡද-සංවරණෙ[Pg.286], එතස්මා රවි හොති. ඡාදෙතීති ඡවි=ජුති.

(Căn) chad có nghĩa là che đậy, từ (căn) này có (hậu tố) ravi. (Do đó) chādetīti chavi = juti (sự sáng chói, làn da).

209. පූර තිමා කිසො රස්සො ච.

209. Từ (các căn) pūra và tim có (hậu tố) kiso, và (nguyên âm dài) được rút ngắn.

පූර-පූරණෙ, තිම-තෙමනෙ, එතෙහි කිසො හොති ඌස්ස රස්සො ච. පූරෙතීති පුරිසො=පුමා. (පුරෙ උච්චට්ඨානෙ සෙති පවත්තතීති වා පුරිසො=සොව.) තෙමෙතීති තිමිසං=තමො.

(Căn) pūra có nghĩa là làm cho đầy, (căn) tima có nghĩa là làm cho ướt, từ những (căn) này có (hậu tố) kiso, và (nguyên âm) ū được rút ngắn. (Do đó) pūretīti puriso = pumā (người nam). (Hoặc là, pure uccaṭṭhāne seti pavattatīti vā puriso = sova: người nằm hay hiện hữu ở nơi cao tột là thành phố). Temetīti timisaṃ = tamo (bóng tối).

210. කරා ඊසො.

210. Từ (căn) kar có (hậu tố) īso.

කරොතිස්මා ඊසො හොති. කරීයතීති කරීසං=ගූථං.

Từ (căn) kar có (hậu tố) īso. (Do đó) karīyatīti karīsaṃ = gūthaṃ (phân).

211. සිරීසාදයො.

211. (Các từ) sirīsa v.v...

සිරීසආදයො ඊසන්තා නිපච්චන්තෙ. සරතිස්ස අස්සි, සප්පදට්ඨකාලාදීසු සරීයතීති සිරීසො=රුක්ඛො. පූරිස්ස රස්සත්තං, පූරෙතීති පුරීසං=ගූථං. තලිස්ස දීඝො, තලති සත්තානං පතිට්ඨානං භවතීති තාලීසං=ඔසධිවිසෙසො, එවමඤ්ඤෙපි.

Các từ sirīsa v.v... được thành lập bất quy tắc với hậu tố īsa. Từ (căn) sar có (hậu tố) assi, sappadaṭṭhakālādīsu sarīyatīti sirīso = rukkho (cây sirīsa, được tìm đến vào lúc bị rắn cắn v.v...). Đối với (căn) pūr có sự rút ngắn, pūretīti purīsaṃ = gūthaṃ (phân). Đối với (căn) tal có sự kéo dài, talati sattānaṃ patiṭṭhānaṃ bhavatīti tālīsaṃ = osadhiviseso (một loại dược thảo đặc biệt), và các trường hợp khác cũng như vậy.

212. කරා රිබ්බිසො.

212. Từ (căn) kar có (hậu tố) ribbiso.

කරොතිස්මා රිබ්බිසො හොති. කරීයතීති කිබ්බිසං=පාපං.

Từ (căn) kar có (hậu tố) ribbiso. (Do đó) karīyatīti kibbisaṃ = pāpaṃ (tội lỗi).

213. සසාස වස විස හන වන මනාන කමා සො.

213. Từ (các căn) sasa, asa, vasa, visa, hana, vana, man, ana, kam có (hậu tố) so.

සස-ගති හිංසා විස්සස පාණනෙසු, අස-ඛෙපනෙ, වස-නිවාසෙ, විස-පවිසනෙ, හන-හිං සායං, වන සන-සම්භත්තියං, මන-ඤාණෙ, අන-පාණනෙ, කම-ඉච්ඡායං, එතෙහි සො හොති, සසන්ති ජීවන්ති සත්තා එතෙනාති සස්සං=කලමාදි, අසති ඛිපතීති අස්සො=හයො[Pg.287]. වසන්ති එත්ථාති වස්සං=සංවච්ඡරො. විසතීති වෙස්සො=තතියවණ්ණො. හඤ්ඤතෙති හංසො=සිතච්ඡදො. වනොති පත්ථරතීති වංසො=සන්තානො, වෙළු ච. මඤ්ඤතෙති මංසං=පිසිතං, අනති ජීවති එතෙනාති අංසො=එකාට්ඨාසො, භුජසිරො ච. කාමීයතීති කංසො=පරිමාණං.

(Căn) sasa có nghĩa là đi, làm hại, tin tưởng, thở; (căn) asa có nghĩa là ném; (căn) vasa có nghĩa là ở; (căn) visa có nghĩa là đi vào; (căn) han có nghĩa là làm hại; (căn) vana và sana có nghĩa là chia sớt; (căn) man có nghĩa là biết; (căn) an có nghĩa là thở; (căn) kam có nghĩa là mong muốn; từ những (căn) này có (hậu tố) so. (Do đó) sasanti jīvanti sattā etenāti sassaṃ = kalamādi (lúa v.v...); asati khipatīti asso = hayo (con ngựa); vasanti etthāti vassaṃ = saṃvaccharo (năm); visatīti vesso = tatiyavaṇṇo (giai cấp thứ ba); haññateti haṃso = sitacchado (con ngỗng); vanoti pattharatīti vaṃso = santāno, veḷu ca (dòng dõi, và cây tre); maññateti maṃsaṃ = pisitaṃ (thịt); anati jīvati etenāti aṃso = ekāṭṭhāso, bhujasiro ca (phần, và vai); kāmīyatīti kaṃso = parimāṇaṃ (vật đo lường).

214. ආමි ථු කු සීතො සක.

214. Từ (các căn) ā-mi, thu, ku, sī có (hậu tố) saka.

ආපුබ්බො මි-පක්ඛෙපෙ, ථු-අභිත්ථවෙ කු-සද්දෙ, සී-සයෙ, එතෙහි සක හොති. ආමීයති අන්තො පක්ඛිපීයතීති ආමිසං=භක්ඛං. ථවීයතීති ථුසො=වීහිතචො. කවති වාතෙන නදතීති කුසො=තිණවිසෙසො. සයන්ති එත්ථ ඌකාති සීසං=මුද්ධා, කාලතිපු ච.

(Căn) mi có tiếp đầu ngữ ā có nghĩa là ném vào, (căn) thu có nghĩa là tán thán, (căn) ku có nghĩa là kêu, (căn) sī có nghĩa là nằm, từ những (căn) này có (hậu tố) saka. (Do đó) āmīyati anto pakkhipīyatīti āmisaṃ = bhakkhaṃ (vật thực); thavīyatīti thuso = vīhitaco (vỏ lúa); kavati vātena nadatīti kuso = tiṇaviseso (một loại cỏ đặc biệt); sayanti ettha ūkāti sīsaṃ = muddhā, kālatipu ca (đầu, và chì).

215. ඵස්සාදයො.

215. (Các từ) phassa v.v...

ඵස්සආදයො සකඅන්තා නිපච්චන්තෙ. ඵුස-සම්ඵස්සෙ, උස්සත්ථං, ඵුසතීති ඵස්සො=කායවිඤ්ඤාණවිසයො. ඵුස්සො=නක්ඛත්තං. පුස පොසනෙ, පොසීයතීති පුස්සං=ඵලවිසෙසො. භූ-සත්තායං, භූස්ස රස්සො, අභවීති භුසං=තුච්ඡධඤ්ඤං, අංකිස්ස උක, අඞ්කෙති අනෙන අඤ්ඤෙති අඞ්කුසො=ගජපතොදො. ඵාය-වුද්ධියං, පපුබ්බො, යලොපො, ඵායති වුද්ධිං ගච්ඡතීති පප්ඵාසං=දෙහකොට්ඨාසවිසෙසො. කලිස්මා සස්ස මාඤ, කුලිස්මා ච, කලීයති පරිමීයතීති කම්මාසො=සබලො, කම්මාසං=පාපං. කුලති පත්ථරතීති කුම්මාසො=භක්ඛවිසෙසො. මනිස්ස ජූක, මඤ්ඤති සධනත්තං එතායාති මඤ්ජූසා=කට්ඨපෙළා. පීස්ස යූක, පිණෙතීති පීයූසං=අමතං. කුල-සංවරණෙ, ඉක, කුලීයති සංවරීයතීති කුලිසං=වජිරං[Pg.288]. බල-සංවරණෙ, ඉක, ලස්ස ළත්තඤ්ච, බලති එතෙන මච්ඡෙ ගණ්හාතීති බළිසො=මච්ඡවෙධනං. මහිස්ස එක, මහීයතීති මහෙසී=කතාභිසෙකා පධානිත්ථී, එවමඤ්ඤෙපි.

Các từ phassa v.v... được thành lập bất quy tắc với hậu tố saka. (Căn) phus có nghĩa là xúc chạm, có (hậu tố) ussa, phusatīti phasso = kāyaviññāṇavisayo (đối tượng của thân thức); phusso = nakkhattaṃ (chòm sao). (Căn) pus có nghĩa là nuôi dưỡng, posīyatīti pussaṃ = phalaviseso (một loại quả đặc biệt). (Căn) bhū có nghĩa là hiện hữu, (nguyên âm) bhū được rút ngắn, abhavīti bhusaṃ = tucchadhaññaṃ (hạt lép); từ (căn) aṃk có (hậu tố) uka, aṅketi anena aññeti aṅkuso = gajapatodo (cây móc voi). (Căn) phāy có nghĩa là tăng trưởng, có tiếp đầu ngữ pa, và loát bỏ ya, phāyati vuddhiṃ gacchatīti papphāsaṃ = dehakoṭṭhāsaviseso (một bộ phận đặc biệt của cơ thể, tức là phổi). Từ (căn) kal, sa được biến thành māña, và từ (căn) kul, kalīyati parimīyatīti kammāso = sabalo (lốm đốm), kammāsaṃ = pāpaṃ (tội lỗi). Kulati pattharatīti kummāso = bhakkhaviseso (một loại thức ăn đặc biệt). Từ (căn) man có (hậu tố) jūka, maññati sadhanattaṃ etāyāti mañjūsā = kaṭṭhapeḷā (cái tráp gỗ). Từ (căn) pī có (hậu tố) yūka, piṇetīti pīyūsaṃ = amataṃ (cam lồ). (Căn) kula có nghĩa là che đậy, có (hậu tố) ika, kulīyati saṃvarīyatīti kulisaṃ = vajiraṃ (sấm sét). (Căn) bala có nghĩa là che đậy, có (hậu tố) ika, và la được biến thành ḷa, balati etena macche gaṇhātīti baḷiso = macchavedhanaṃ (lưỡi câu). Từ (căn) mah có (hậu tố) eka, mahīyatīti mahesī = katābhisekā padhānitthī (vị hoàng hậu đã làm lễ đăng quang), và các trường hợp khác cũng như vậy.

216. සුතො ණිසක.

216. Từ (căn) su có (hậu tố) ṇisaka.

සුණාතිස්මා ණිසක හොති. සුණාතීති සුණිසා=පුත්තභරියා.

Từ (căn) su có (hậu tố) ṇisaka. (Do đó) suṇātīti suṇisā = puttabhariyā (vợ của con trai).

217. වෙතාත යු පනාල කල චමා අසො.

217. Từ (các căn) veta, ata, yu, pan, āla, kala, cam có (hậu tố) aso.

වෙත-සුත්තියො ධාතු, අත-සාතච්චගමනෙ, යු-මිස්සනෙ, පනථුතියං, අල-බන්ධනෙ, කල-සඞ්ඛ්‍යානෙ, චම-අදනෙ, එතෙහි අසො හොති. වෙතති පවත්තතීති වෙතසො=වානීරො. අතති වාතෙරිතො නිච්චං වෙධත්තං යාතීති අතසො=වනප්පතිවිසෙසො වීම්හි අභසී=ගච්ඡවිසෙසො. යවීයති මිස්සීයතීති යවසො=පසුඝාසො. පඤ්ඤතෙ ථවීයතෙති පනසො=කණ්ඩණීඵලො. අලීයති බන්ධියතීති අලසො=මන්දකාරී. කලීයතීති කලසො=කුම්භො. චමති අදති අනෙනාති චමසො=හොමභාජනං.

(Căn) veta là một căn giống như sợi chỉ, (căn) ata có nghĩa là đi liên tục, (căn) yu có nghĩa là trộn lẫn, (căn) pan có nghĩa là tán thán, (căn) ala có nghĩa là buộc, (căn) kala có nghĩa là đếm, (căn) cam có nghĩa là ăn, từ những (căn) này có (hậu tố) aso. (Do đó) vetati pavattatīti vetaso = vānīro (cây mây); atati vāterito niccaṃ vedhattaṃ yātīti ataso = vanappativiseso vīmhi abhasī = gacchaviseso (một loại cây rừng đặc biệt, cây lanh); yavīyati missīyatīti yavaso = pasughāso (cỏ cho gia súc); paññate thavīyateti panaso = kaṇḍaṇīphalo (cây mít); alīyati bandhiyatīti alaso = mandakārī (người lười biếng); kalīyatīti kalaso = kumbho (cái bình); camati adati anenāti camaso = homabhājanaṃ (vật dụng cúng tế).

218. වය දිව කර කරෙහ්‍යසණසකපාසකසා.

218. Từ (các căn) vay, div, kar, kar có (các hậu tố) asaṇa, saka, pāsa, kasa theo thứ tự.

වයත්‍යාදීහි අසණආදයො හොන්ති යථාක්කමං. වයති ගච්ඡතීති වායසො=කාකො. දිබ්බන්ති එත්ථාති දිවසො=දිනං. කරීයතීති කප්පාසො=සුත්තසම්භවො. කිබ්බිසං කරොතීති කක්කසො=ඵරුසො.

Từ (các căn) vay v.v... có (các hậu tố) asaṇa v.v... theo thứ tự. (Do đó) vayati gacchatīti vāyaso = kāko (con quạ). Dibbanti etthāti divaso = dinaṃ (ngày). Karīyatīti kappāso = suttasambhavo (bông gòn). Kibbisaṃ karotīti kakkaso = pharuso (thô lỗ).

219. සස මස දංසාසා සු.

219. Từ (các căn) sasa, masa, daṃs, as có (hậu tố) su.

සසාදීහි [Pg.289] සු හොති. සසති ජීවතීති සස්සු=ජයම්පතීනං මාතා. මසීයතීති මස්සු=පුරිසමුඛෙ පවද්ධලොමානි. ‘‘ලොපො’’ති (1.39) නිග්ගහීතලොපො, දංසීයති බන්ධමනෙනාති දස්සු=චොරො. අසීයති ඛිපීයතීති අස්සු=බප්පො.

Từ (các căn) sasa v.v... có (hậu tố) su. (Do đó) sasati jīvatīti sassu = jayampatīnaṃ mātā (mẹ của vợ chồng). Masīyatīti massu = purisamukhe pavaddhalomāni (lông mọc trên mặt người nam). Theo cú pháp ‘‘lopo’’ (1.39) niggahīta được loát bỏ, daṃsīyati bandhamanenāti dassu = coro (kẻ trộm). Asīyati khipīyatīti assu = bappo (nước mắt).

220. විදා දසුක.

220. Từ (căn) vid có (hậu tố) dasuka.

විදිස්මා දසුක හොති. විදති ජානාතීති විද්දසු=විද්වා.

Từ (căn) vid có (hậu tố) dasuka. (Do đó) vidati jānātīti viddasu = vidvā (người có trí).

221. සසා රීහො.

221. Từ (căn) sas có (hậu tố) rīho.

සසතිස්මා රීහො හොති. සසති හිංසතීති සීහො=කෙසරී.

Từ (căn) sas, rīha được hình thành. Sasati có nghĩa là sát hại, do đó có từ sīho = kesarī (sư tử).

222. ජීවාමා හො වමා ච.

222. Từ (các căn) jīv và am, (hậu tố) ha được dùng, và va cùng mā là (các biến đổi) cuối cùng.

ජීව-පාණධාරණෙ, අම-ගමනෙ, එතෙහී හො හොති, වමා චාන්තාදෙසා යථාක්කමං, ආදෙසවිධානං පන පරරූපබාධනත්ථං. ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති (1.39) රස්සත්තං, ජීවන්ති එතායාති ජිව්හා=රසනා. අමති පවත්තතීති අම්හං=අස්මා. පපුබ්බෙ අමති පවත්තතීති පම්හං=පඛුමං.

(Căn) jīv có nghĩa là duy trì sự sống, (căn) am có nghĩa là đi. Từ những (căn) này, (hậu tố) ha được dùng, và va cùng mā lần lượt là các biến đổi cuối cùng. Quy tắc biến đổi này là để ngăn chặn hiện tượng pararūpa. Theo quy tắc “Byañjane dīgharassā” (1.39), (nguyên âm) được rút ngắn. Jīvanti etāyā (chúng sinh sống nhờ nó) là jivhā = rasanā (cái lưỡi). Amati pavattatī (nó đi, nó diễn tiến) là amhaṃ = asmā (đá). Khi có tiếp đầu ngữ pa, amati pavattatī là pamhaṃ = pakhumaṃ (lông mi).

223. තණ්හාදයො.

223. Các từ như taṇhā.

තණ්හආදයො හන්තා නිපච්චන්තෙ. තස-පිපාසායං, සස්ස ණත්තං, එවමුපරි ච, තසති පාතුමිච්ඡති එතායාති තණ්හා=ලො භො. කස-විලෙඛනෙ, කසතීති කණ්හො=කාළො. ජුත-දිත්තියං, තස්ස ණත්තං, ඔත්තාභාවො ච, ජොතෙතීති ජුණ්හා=චන්ද- පභා[Pg.290]. මීලිස්ස ළො, නිමීලන්ත්‍යනෙන අක්ඛීනීති මීළ්හං-ගූථං. ගාහිස්ස ළො, ගය්හතීති ගාළ්හං, දහිස්ස ළො, දහතීති දළ්හං, බහිස්ස ළො, දීඝො ච, බහති වුද්ධිං වච්ඡතීති බාළ්හං, එතෙ තයො දළ්හත්ථා. ගමිස්ස අස්සි, ගච්ඡතීති ගිම්හො-නිදාඝො. පටකලානං අක ච, පටති යාතීති පටහො=භෙරිවිසෙසො. කලීයති පරිමීයති අනෙන සූරභාවොති කලහො=විවාදො. කටවරානං ආක, කටන්ති එත්ථ ඔසධාදිං මද්දන්තීති කටාහො=භාජනවිසෙසො. වරීයතීති වරාහො=සූකරො. ලුනාතිස්ස ඔ, ලුනාති එතෙනාති ලොහං=අයාදි. එවමඤ්ඤෙපි.

Các từ như taṇhā được hình thành với hậu tố ha. Từ (căn) tas (khát), s biến thành ṇ, và tương tự cho các trường hợp trên; tasati pātumicchati etāyā (cái mà qua đó người ta khát, muốn uống) là taṇhā = lobha (tham ái). Từ (căn) kas (cày, cào), kasatī là kaṇho = kāḷo (màu đen). Từ (căn) jut (chiếu sáng), t của nó biến thành ṇ, và không có otta; jotetī (nó chiếu sáng) là juṇhā = candappabhā (ánh trăng). Từ (căn) mīl, (hậu tố) ha được dùng; nimīlantyanena akkhīni (cái mà qua đó mắt nhắm lại) là mīḷhaṃ = gūthaṃ (phân). Từ (căn) gāh, (hậu tố) ha được dùng; gayhatī (được nắm giữ) là gāḷhaṃ (chắc chắn). Từ (căn) dah, (hậu tố) ha được dùng; dahatī (nó đốt cháy) là daḷhaṃ (kiên cố). Từ (căn) bah, (hậu tố) ha được dùng, và (nguyên âm) được trường hóa; bahati vuddhiṃ gacchati (nó tăng trưởng) là bāḷhaṃ (mạnh mẽ). Ba từ này có nghĩa là kiên cố. Từ (căn) gam, (hậu tố) ha được dùng; gacchatī (nó đi) là gimho = nidāgho (mùa hè). Từ (các căn) paṭ và kal, (hậu tố) aha được dùng; paṭati yāti (nó đi) là paṭaho = bheriviseso (một loại trống). Kalīyati parimīyati anena sūrabhāvo (cái mà qua đó sự dũng mãnh được đo lường) là kalaho = vivādo (sự cãi vã). Từ (các căn) kaṭ và var, (hậu tố) āha được dùng; kaṭanti ettha osadhādiṃ maddanti (nơi mà người ta nghiền thuốc v.v.) là kaṭāho = bhājanaviseso (một loại đồ chứa). Varīyatī (được lựa chọn) là varāho = sūkaro (con heo). Từ (căn) lunāti, (hậu tố) ha được dùng; lunāti etena (cái mà người ta dùng để cắt) là lohaṃ = ayādi (kim loại). Tương tự cho các từ khác.

224. පණුස්සහා හිහී ණොළඞ ච.

224. Từ (các căn) paṇ và us+sah, (các hậu tố) hi và hī được dùng, và ṇa, o, ḷa, ṅa là (các biến đổi) cuối cùng.

පණා උපුබ්බසහා ච හිහී හොන්ති යථාක්කමං, ණඔළඞ චාන්තාදෙසා, ආදෙසවිධානසාමත්ථියා පරරූපාභාවො, පණීයති වොහරීයතීති පණ්හි=පාදස්ස පච්ඡාභාගො. උස්සහතීති උස්සාළ්හී-වීරියං.

Từ (căn) paṇ và từ (căn) sah có tiếp đầu ngữ u, các (hậu tố) hi và hī lần lượt được dùng, và ṇa, o, ḷa, ṅa là các biến đổi cuối cùng. Do hiệu lực của quy tắc biến đổi, không có hiện tượng pararūpa. Paṇīyati voharīyatī (được giao dịch, được sử dụng) là paṇhi = pādassa pacchābhāgo (gót chân). Ussahatī (nó cố gắng) là ussāḷhī = vīriyaṃ (sự tinh tấn).

225. ඛී මි පී චු මා වාකාහි ළො උස්ස වා දීඝො ච.

225. Từ (các căn) khī, mi, pī, cu, mā, vā, kā, (hậu tố) ḷa được dùng, và u có thể được trường hóa hoặc không.

ඛී-ඛයෙ, මි-පක්ඛෙපෙ, පී-තප්පනෙ, චු-චවනෙ, මා-මානෙ, වී වා-ගමනෙ, කා ගා-සද්දෙ, එතෙහි ළො හොති, උකාරස්ස වා දීඝො ච. ඛීයතීති ඛෙලො=ලාලා. මීයති පක්ඛිපීයතීති මෙළා=මසි. පිණෙතීති පෙළා=භාජනවිසෙසො. චවතීති චූළා=සිඛා. චොළො=පිලොතිකො. මීයති පරිමීයතීති මාළො=එකකූටසඞ්ගහිතො අනෙකකොණවන්තො පටිස්සයවිසෙසො. වාති ගච්ඡතීති වාළො=චණ්ඩමිගො. කායති ඵරුසං වදතීති කාළො=කණ්හො, වීම්හි කාළී=කණ්හා.

(Căn) khī (hủy hoại), mi (ném), pī (làm hài lòng), cu (rơi rụng), mā (đo lường), vī hoặc vā (đi), kā hoặc gā (kêu), từ những (căn) này, (hậu tố) ḷa được dùng, và nguyên âm u có thể được trường hóa hoặc không. Khīyatī (nó bị hủy hoại) là khelo = lālā (nước bọt). Mīyati pakkhipīyatī (nó được ném vào) là meḷā = masi (bồ hóng). Piṇetī (nó làm hài lòng) là peḷā = bhājanaviseso (một loại hộp đựng). Cavatī (nó rơi rụng) là cūḷā = sikhā (búi tóc). Coḷo = pilotiko (vải). Mīyati parimīyatī (nó được đo lường) là māḷo = ekakūṭasaṅgahito anekakoṇavanto paṭissayaviseso (một loại nhà có nhiều góc, được gộp lại dưới một mái). Vāti gacchatī (nó đi) là vāḷo = caṇḍamigo (thú dữ). Kāyati pharusaṃ vadatī (nó nói lời thô ác) là kāḷo = kaṇho (màu đen); ở giống cái là kāḷī = kaṇhā (màu đen).

226. ගුතො ළක ච.

226. Từ (căn) gu, (các hậu tố) ḷaka và ḷa được dùng.

ගු-සද්දෙතීමස්මා [Pg.291] ළක හොති ළො ච. ගවති පවත්තති එතෙනාති ගුළො=උච්ඡුවිකාරො. ගොළො=ලකුණ්ඩකො.

Từ (căn) gu (kêu) này, (các hậu tố) ḷaka và ḷa được dùng. Gavati pavattati etena (cái mà qua đó nó kêu, nó diễn tiến) là guḷo = ucchuvikāro (đường mật). Goḷo = lakuṇḍako (quả cầu).

227. පඞ්ගුළාදයො.

227. Các từ như paṅguḷa.

පඞ්ගුළආදයො ළක අන්තා නිපච්චන්තෙ. ඛඤ්ජ-ගතිවෙකල්ලෙ, පඞ්ගුආදෙසො, අඛඤ්ජි ගතිවෙකල්ලමාපජ්ජීති පඞ්ගළො=පීඨසප්පී. කරොතිස්මා ළස්ස ඛඤ, කිබ්බිසං කරොතීති කක්ඛළො=කුරූරො. කුකතිස්ස කුක, කුක්‍යති පාපකාරීහි ආදීයතීති කුක්කුළං=සඞ්කු සංකිණ්ණො සොබ්භො. කුක්කුළො=ථුසග්ගී. මංකිස්ස උක, බින්දු ලොපො ච, මංකෙති වනං මණ්ඩෙතීති මකුළො=අවිකසිතකුසුමං.

Các từ như paṅguḷa được hình thành với hậu tố ḷaka. Từ (căn) khañj (đi khập khiễng), paṅgu là từ thay thế; akhañji gativekallamāpajji (người bị tật ở chân) là paṅgaḷo = pīṭhasappī (người què). Từ (căn) karoti, (hậu tố) ḷa được dùng và kha được lặp lại; kibbisaṃ karotī (người làm điều ác) là kakkhaḷo = kurūro (tàn nhẫn). Từ (căn) kukat, kuka được dùng; kukyati pāpakārīhi ādīyatī (nơi được những kẻ làm ác sử dụng) là kukkuḷaṃ = saṅku saṃkiṇṇo sobbho (hầm chông). Kukkuḷo = thusaggī (đống trấu cháy). Từ (căn) maṃk, uka được dùng, và bindu bị lược bỏ; maṃketi vanaṃ maṇḍetī (nó trang điểm cho khu rừng) là makuḷo = avikasitakusumaṃ (nụ hoa chưa nở).

228. පාතො ළි.

228. Từ (căn) pā, (hậu tố) ḷi được dùng.

පාතිස්මා ළි හොති. අත්ථං පාති රක්ඛතීති පාළි=තන්ති.

Từ (căn) pā, (hậu tố) ḷi được dùng. Atthaṃ pāti rakkhatī (cái gìn giữ ý nghĩa) là pāḷi = tanti (thánh điển).

229. වීතො ළු.

229. Từ (căn) vī, (hậu tố) ḷu được dùng.

වීතිස්මා ළු හොති. වෙති පවත්තතීති වෙළු=වෙණු.

Từ (căn) vī, (hậu tố) ḷu được dùng. Veti pavattatī (nó diễn tiến) là veḷu = veṇu (cây tre).

(ඉති අවග්ගපච්චයවිධානං).

(Như vậy là phần quy tắc về các hậu tố không thuộc nhóm).

ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ වුත්තියං

Như vậy, trong phần giải thích ngữ pháp của Moggallāna

ණ්වාදිකණ්ඩො සත්තමො.

Chương thứ bảy về các hậu tố Ṇva, v.v.

සුත්තං ධාතු ගණො ණ්වාදි, නාමලිඞ්ගානුසාසනං;

යස්ස තිට්ඨති ජීව්හග්ගෙ, ස බ්‍යාකරණකෙසරී.

Kinh, căn, nhóm, các hậu tố như ṇva, và giáo huấn về danh từ và giống; người nào mà những điều này nằm trên đầu lưỡi, người ấy là bậc sư tử trong ngữ pháp.

සමත්තා චායං මොග්ගල්ලානවුත්ති

Và bản giải thích của Moggallāna này đã hoàn tất

සත්තහි භාණවාරෙහි.

trong bảy bhāṇavāra (phần tụng đọc).

යස්ස [Pg.292] රඤ්ඤො පභාවෙන, භාවිතත්තයමාකුලං;

අනාකුලං දුලද්ධීහි, පාපභික්ඛූහි සබ්බසො.

Nhờ oai lực của đức vua ấy, giáo pháp vốn bị khuấy động bởi các tà kiến và các ác tỳ-khưu, đã trở nên hoàn toàn không còn bị khuấy động.

ලඞ්කාය මුනිරාජස්ස, සාසනං සාධු සණ්ඨිකං;

පුණ්ණචන්දසමායොගා, වාරිධීව විවද්ධතෙ.

Tại Laṅkā, giáo pháp của đức Phật, bậc Vua của các bậc Thánh, được khéo thiết lập; (giáo pháp ấy) tăng trưởng như đại dương khi trăng tròn xuất hiện.

පරක්කමභුජෙ තස්මිං, සද්ධාබුද්ධිගුණොදිතෙ;

මනුවංසද්ධජාකාරෙ, ලඞ්කාදීපං පසාසති.

Khi ngài Parakkamabhuja ấy, người được trang nghiêm với các đức tính tín và tuệ, người như ngọn cờ của dòng dõi Manu, đang cai trị hòn đảo Laṅkā.

මොග්ගල්ලානෙන ථෙරෙන, ධීමතා සුචිවුත්තිනා;

රචිතං යං සුවිඤ්ඤෙය්‍ය-මසන්දිද්ධ’මනාකුලං.

(Tác phẩm) do trưởng lão Moggallāna, bậc trí tuệ, có hạnh thanh tịnh, đã biên soạn, là tác phẩm dễ hiểu, không mơ hồ, và không rối rắm.

අසෙසවිසයබ්‍යාපි, ජිනබ්‍යප්පථ නිස්සයං;

සද්ධසත්ථ’මනායාස-සාධියං බුද්ධිවද්ධනං.

(Tác phẩm ấy) bao trùm mọi chủ đề, dựa trên con đường của bậc Chiến Thắng, là một môn khoa học về từ ngữ có thể được thành tựu không khó nhọc, và làm tăng trưởng trí tuệ.

තස්ස වුත්ති සමාසෙන, විපුලත්ථපකාසනී;

රචිතා පුන තෙනෙව, සාසනුජ්ජොතකාරිනාති.

Bản giải thích của nó, một cách tóm tắt, làm sáng tỏ ý nghĩa sâu rộng, đã được chính vị ấy, người làm rạng rỡ giáo pháp, biên soạn lại.

මොග්ගල්ලානබ්‍යාකරණං නිට්ඨිතං.

Ngữ pháp Moggallāna đã hoàn tất.

বাংলা
পালি	অট্ঠকথা	টীকা	অন্ন
1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি	1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা	1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩	1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা
2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি	2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা	2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২
3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি	3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা	3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা
4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত)	4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত)	4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত)
5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি	5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা	5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা
6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি	6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা	6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী
7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫	7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা	7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি

中文
巴利	義註	複註	藏外典籍
1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨	1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註	1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3	1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品	2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註	2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經	3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註	3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註
4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部）	4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部）	4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部）
5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經	5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註	5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註
6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋	6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注	6301 導論複註 6302 導論明解
7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5	7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註	7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母

English
Pali Canon	Commentaries	Sub-commentaries	Other
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon Pali	Commentaires	Sous-commentaires	Autres
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Deutsch
Pali-Kanon	Kommentare	Subkommentare	Sonstige
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैनन	कमेंट्री	उप-टिप्पणियाँ	अन्य
1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि	1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3	1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना
2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि	2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2
3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5	7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि

Indonesia
Kanon Pali	Komentar	Sub-komentar	Lainnya
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
パーリ仏典	註釈書	副註釈書	その他
1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ（ヴィナヤ） 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ	1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター（ヴィナヤ） 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター	1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3	1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ（プ・ヴィ） 8407 マッジマニカーヤ（プ・ヴィ） 8408 サンユッタニカーヤ（プ・ヴィ） 8409 アングッタラニカーヤ（プ・ヴィ） 8410 ヴィナヤピタカ（プ・ヴィ） 8411 アビダンマピタカ（プ・ヴィ） 8412 アッタカター（プ・ヴィ） 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン（パダマーラー） 8431 サッダニーティッパカラナン（ダートゥマーラー） 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー
2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ（ディーガ） 2103 パーティカワッガ・パーリ	2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター（ディーガ） 2203 パーティカワッガ・アッタカター	2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー（ディーガ） 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2
3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ	3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター	3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー
4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ（サンユッタ）	4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター（サンユッタ）	4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー（サンユッタ）
5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ	5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター	5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー
6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ	6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター	6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー
7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5	7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター	7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ

ខ្មែរ
ព្រះត្រៃបិដកបាលី	អដ្ឋកថា	ដីកា	ផ្សេងទៀត
1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ	1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា	1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣	1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា
2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ	2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា	2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២
3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ	3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា	3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា
4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត)	4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត)	4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត)
5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ	5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា	5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា
6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ	6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា	6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី
7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥	7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា	7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ

한국인
팔리 대장경	주석서	부주석서	기타
1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리	1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타	1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3	1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나
2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리	2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타	2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2
3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리	3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타	3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까
4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따)	4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따)	4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따)
5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리	5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타	5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까
6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리	6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타	6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니
7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5	7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타	7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리

ອັກສອນລາວ
ປາລີ	ອັດຖະກະຖາ	ຏີກາ	ອັນຍາ
1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ	1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ	1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3	1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ
2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ	2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ	2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2
3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ	3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ	3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ
4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ)	4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ)	4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ)
5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ	5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ	5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ
6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ	6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ
7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5	7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ	7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ

मराठी
पाळी	अट्ठकथा	टीका	अन्य
1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी	1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा	1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३	1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना
2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी	2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा	2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२
3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी	3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा	3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त)	4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)	4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी	5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा	5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी	6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा	6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५	7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा	7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी

မြန်မာ
ပါဠိတော်	အဋ္ဌကထာ	ဋီကာ	အခြား
1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ	1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ	1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃	1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ
2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ	2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ	2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂
3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ	3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ	3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ
4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ)	4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ)	4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ)
5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ	5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ	5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ
6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ	6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ	6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ
7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅	7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ	7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ

português
Páli	Aṭṭhakathā	Ṭīkā	Outro
1101 Ofensas Graves (Pārājika) 1102 Ofensas Leves (Pācittiya) 1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga) 1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga) 1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra)	1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1 1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2 1203 Comentário das Ofensas Leves 1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya 1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya 1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya	1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1 1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2 1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3	1401 Texto das Duas Matrizes 1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya 1403 Subcomentário de Vajirabuddhi 1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1 1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2 1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1 1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2 1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas 1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior 1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1 1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2 1412 Texto da Aplicação das Regras 1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental 8401 Caminho da Purificação - Vol. 1 8402 Caminho da Purificação - Vol. 2 8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1 8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2 8405 História da Origem do Caminho da Purificação 8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita) 8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita) 8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita) 8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita) 8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita) 8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita) 8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita) 8413 Elucidação da Etimologia 8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo 8415 Texto do Subcomentário Elucidativo 8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições 8417 Subcomentário da Saudação 8418 Grande Texto de Saudação 8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais 8420 Saudação com Recitação 8421 Oferenda de Lótus 8422 Ornamento dos Vencedores 8423 Mel dos Versos 8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda 8425 Pequena Crônica dos Livros 8427 Crônica do Ensinamento 8426 Grande Crônica 8429 Gramática de Moggallāna 8428 Gramática de Kaccāyana 8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras 8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes 8432 Realização das Formas das Palavras 8433 Comentário de Moggallāna 8434 Texto sobre a Realização da Aplicação 8435 Texto sobre a Origem dos Versos 8436 Texto do Dicionário Iluminado 8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado 8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão 8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão 8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra 8446 Ética do Poeta 8447 Coleção de Ética 8445 Ética do Dhamma 8444 Grande Ética Secreta 8441 Ética do Mundo 8442 Ética dos Suttas 8443 Ética do Herói 8450 Ética de Cāṇakya 8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens 8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções 8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes 8452 Texto sobre a Purificação dos Limites 8453 Canto de Vessantara 8454 Explicação do Comentário de Moggallāna 8455 Crônica das Estupas 8456 Crônica da Relíquia do Dente 8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos 8458 Crônica das Relíquias 8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla 8460 História do Vencedor 8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores 8462 Versos da Panela de Óleo 8463 Subcomentário de Milinda 8464 Cacho de Flores de Palavras 8465 Realização das Palavras 8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática 8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana 8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa
2101 Seção da Moralidade - Dīgha 2102 Grande Seção - Dīgha 2103 Seção de Pāthika - Dīgha	2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha 2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha	2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha 2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha 2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1 2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2
3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima 3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima 3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima	3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1 3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2 3203 Comentário dos Cinquenta Médios 3204 Comentário dos Cinquenta Superiores	3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais 3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios 3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores
4101 Seção com Versos - Saṃyutta 4102 Seção das Causas - Saṃyutta 4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta 4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta 4105 Grande Seção - Saṃyutta	4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta	4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta
5101 Grupos de Um - Aṅguttara 5102 Grupos de Dois - Aṅguttara 5103 Grupos de Três - Aṅguttara 5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara 5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara 5106 Grupos de Seis - Aṅguttara 5107 Grupos de Sete - Aṅguttara 5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara 5109 Grupos de Nove - Aṅguttara 5110 Grupos de Dez - Aṅguttara 5111 Grupos de Onze - Aṅguttara	5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc.	5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc.
6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha) 6102 Versos do Dhamma (Dhammapada) 6103 Exclamações Inspiradas (Udāna) 6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka) 6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta) 6106 Histórias das Mansões Celestiais 6107 Histórias dos Fantasmas 6108 Versos dos Monges Anciãos 6109 Versos das Monjas Anciãs 6110 Histórias Passadas - Vol. 1 6111 Histórias Passadas - Vol. 2 6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa) 6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka) 6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6116 Grande Exposição (Mahāniddesa) 6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa) 6118 Caminho da Discriminação Analítica 6119 O Guia (Nettippakaraṇa) 6120 As Perguntas de Milinda 6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa)	6201 Comentário da Pequena Leitura 6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1 6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2 6204 Comentário do Udāna 6205 Comentário do Itivuttaka 6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1 6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2 6208 Comentário das Histórias das Mansões 6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas 6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1 6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2 6212 Comentário dos Versos das Monjas 6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1 6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2 6215 Comentário da História dos Budas 6216 Comentário do Cesto das Condutas 6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3 6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4 6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5 6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6 6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7 6224 Comentário da Grande Exposição 6225 Comentário da Pequena Exposição 6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1 6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2 6228 Comentário do Guia	6301 Subcomentário do Guia 6302 Elucidação do Guia
7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī) 7102 Análise (Vibhaṅga) 7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā) 7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti) 7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu) 7106 O Livro dos Pares - Vol. 1 7107 O Livro dos Pares - Vol. 2 7108 O Livro dos Pares - Vol. 3 7109 Condições de Originação - Vol. 1 7110 Condições de Originação - Vol. 2 7111 Condições de Originação - Vol. 3 7112 Condições de Originação - Vol. 4 7113 Condições de Originação - Vol. 5	7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos 7202 Comentário que Dissipa a Confusão 7203 Comentário dos Cinco Tratados	7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos 7302 Subcomentário Principal da Análise 7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados 7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos 7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados 7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma 7307 Compêndio do Abhidhamma 7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma 7309 Matriz do Abhidhamma

русский
Палийский канон	Комментарии	Субкомментарии	Другое
1101 Параджика-пали 1102 Пачиттия-пали 1103 Махавагга-пали (Виная) 1104 Чулавагга-пали 1105 Паривара-пали	1201 Параджиканда-аттхакатха-1 1202 Параджиканда-аттхакатха-2 1203 Пачиттия-аттхакатха 1204 Махавагга-аттхакатха (Виная) 1205 Чулавагга-аттхакатха 1206 Паривара-аттхакатха	1301 Сараттхадипани-тика-1 1302 Сараттхадипани-тика-2 1303 Сараттхадипани-тика-3	1401 Двематика-пали 1402 Винаясангаха-аттхакатха 1403 Ваджирабуддхи-тика 1404 Вимативинодани-тика-1 1405 Вимативинодани-тика-2 1406 Винаяланкара-тика-1 1407 Винаяланкара-тика-2 1408 Канкхавитаранипурана-тика 1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая 1410 Винаявиниччая-тика-1 1411 Винаявиниччая-тика-2 1412 Пачиттиядийоджана-пали 1413 Кхуддасиккха-муласиккха 8401 Висуддхимагга-1 8402 Висуддхимагга-2 8403 Висуддхимагга-махатика-1 8404 Висуддхимагга-махатика-2 8405 Висуддхимагга-ниданакатха 8406 Дигханикая (пу-ви) 8407 Мадджхиманикая (пу-ви) 8408 Самъюттаникая (пу-ви) 8409 Ангуттараникая (пу-ви) 8410 Винаяпитака (пу-ви) 8411 Абхидхаммапитака (пу-ви) 8412 Аттхакатха (пу-ви) 8413 Нируттидипани 8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха 8415 Анудипанипатха 8416 Паттхануддеса дипанипатха 8417 Намаккаратика 8418 Махапанамапатха 8419 Лаккханато буддхатхоманагатха 8420 Сутавандана 8421 Камаланджали 8422 Джиналанкара 8423 Паджамадху 8424 Буддхагунагатхавали 8425 Чулагантхавамса 8427 Сасанавамса 8426 Махавамса 8429 Моггалланабьякарана 8428 Каччаянабьякарана 8430 Садданитиппакарана (падамала) 8431 Садданитиппакарана (дхатумала) 8432 Падарупасиддхи 8433 Могалланапанчика 8434 Пайогасиддхипатха 8435 Вуттодаяпатха 8436 Абхидханаппадипикапатха 8437 Абхидханаппадипикатика 8438 Субодхаланкарапатха 8439 Субодхаланкаратика 8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара 8446 Кавидаппананити 8447 Нитиманджари 8445 Дхамманити 8444 Махараханити 8441 Локанити 8442 Суттантанити 8443 Сурассатинити 8450 Чанакьянити 8448 Нарадаккхадипани 8449 Чатурараккхадипани 8451 Расавахини 8452 Симависодханипатха 8453 Вессантарагити 8454 Моггаллана вуттививаранапанчика 8455 Тхупавамса 8456 Датхавамса 8457 Дхатупатхавиласиния 8458 Дхатувамса 8459 Хаттхаванагаллавихаравамса 8460 Джиначаритая 8461 Джинавамсадипа 8462 Телакатахагатха 8463 Милидатика 8464 Падаманджари 8465 Падасадхана 8466 Саддабиндупакарана 8467 Каччаянадхатуманджуса 8468 Самантакутаваннана
2101 Силаккхандхавагга-пали 2102 Махавагга-пали (Дигха) 2103 Патхикавагга-пали	2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха 2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха) 2203 Патхикавагга-аттхакатха	2301 Силаккхандхавагга-тика 2302 Махавагга-тика (Дигха) 2303 Патхикавагга-тика 2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1 2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2
3101 Мулапаннаса-пали 3102 Мадджхимапаннаса-пали 3103 Упарипаннаса-пали	3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1 3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2 3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха 3204 Упарипаннаса-аттхакатха	3301 Мулапаннаса-тика 3302 Мадджхимапаннаса-тика 3303 Упарипаннаса-тика
4101 Сагатхавагга-пали 4102 Ниданавагга-пали 4103 Кхандхавагга-пали 4104 Салаятанавагга-пали 4105 Махавагга-пали (Самъютта)	4201 Сагатхавагга-аттхакатха 4202 Ниданавагга-аттхакатха 4203 Кхандхавагга-аттхакатха 4204 Салаятанавагга-аттхакатха 4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта)	4301 Сагатхавагга-тика 4302 Ниданавагга-тика 4303 Кхандхавагга-тика 4304 Салаятанавагга-тика 4305 Махавагга-тика (Самъютта)
5101 Экаканипата-пали 5102 Дуканипата-пали 5103 Тиканипата-пали 5104 Чатукканипата-пали 5105 Панчаканипата-пали 5106 Чхакканипата-пали 5107 Саттаканипата-пали 5108 Аттхакадинипата-пали 5109 Наваканипата-пали 5110 Дасаканипата-пали 5111 Экадасаканипата-пали	5201 Экаканипата-аттхакатха 5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха 5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха 5204 Аттхакадинипата-аттхакатха	5301 Экаканипата-тика 5302 Дука-тика-чатукканипата-тика 5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика 5304 Аттхакадинипата-тика
6101 Кхуддакапатха-пали 6102 Дхаммапада-пали 6103 Удана-пали 6104 Итивуттака-пали 6105 Суттанипата-пали 6106 Виманаваттху-пали 6107 Петаваттху-пали 6108 Тхерагатха-пали 6109 Тхеригатха-пали 6110 Ападана-пали-1 6111 Ападана-пали-2 6112 Буддхавамса-пали 6113 Чарияпитака-пали 6114 Джатака-пали-1 6115 Джатака-пали-2 6116 Маханиддеса-пали 6117 Чуланиддеса-пали 6118 Патисамбхидамагга-пали 6119 Неттиппакарана-пали 6120 Милиндапаньха-пали 6121 Петакопадеса-пали	6201 Кхуддакапатха-аттхакатха 6202 Дхаммапада-аттхакатха-1 6203 Дхаммапада-аттхакатха-2 6204 Удана-аттхакатха 6205 Итивуттака-аттхакатха 6206 Суттанипата-аттхакатха-1 6207 Суттанипата-аттхакатха-2 6208 Виманаваттху-аттхакатха 6209 Петаваттху-аттхакатха 6210 Тхерагатха-аттхакатха-1 6211 Тхерагатха-аттхакатха-2 6212 Тхеригатха-аттхакатха 6213 Ападана-аттхакатха-1 6214 Ападана-аттхакатха-2 6215 Буддхавамса-аттхакатха 6216 Чарияпитака-аттхакатха 6217 Джатака-аттхакатха-1 6218 Джатака-аттхакатха-2 6219 Джатака-аттхакатха-3 6220 Джатака-аттхакатха-4 6221 Джатака-аттхакатха-5 6222 Джатака-аттхакатха-6 6223 Джатака-аттхакатха-7 6224 Маханиддеса-аттхакатха 6225 Чуланиддеса-аттхакатха 6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1 6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2 6228 Неттиппакарана-аттхакатха	6301 Неттиппакарана-тика 6302 Неттивибхавини
7101 Дхаммасангани-пали 7102 Вибханга-пали 7103 Дхатукатха-пали 7104 Пуггалапаннятти-пали 7105 Катхаваттху-пали 7106 Ямака-пали-1 7107 Ямака-пали-2 7108 Ямака-пали-3 7109 Паттхана-пали-1 7110 Паттхана-пали-2 7111 Паттхана-пали-3 7112 Паттхана-пали-4 7113 Паттхана-пали-5	7201 Дхаммасангани-аттхакатха 7202 Саммохивинодани-аттхакатха 7203 Панчапакарана-аттхакатха	7301 Дхаммасангани-мулатика 7302 Вибханга-мулатика 7303 Панчапакарана-мулатика 7304 Дхаммасангани-анутика 7305 Панчапакарана-анутика 7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо 7307 Абхидхамматтхасангахо 7308 Абхидхаммаватара-пуранатика 7309 Абхидхаммаматика-пали

සිංහල
පාලි කැනනය	විවරණ	අටුවා	වෙනත්
1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි	1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා	1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3	1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා
2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි	2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා	2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2
3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි	3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා	3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා
4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත)	4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත)	4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත)
5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි	5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා	5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා
6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි	6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා	6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී
7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5	7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා	7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි

Español
El Canon Pali	Los Comentarios	Los Subcomentarios	Otros
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā	1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā	2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā	3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)	4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)	4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā	5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā	6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5	7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā	7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi

แบบไทย
บาลีแคน	ข้อคิดเห็น	คำอธิบายย่อย	อื่น
1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ	1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา	1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓	1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา
2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ	2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา	2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒
3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ	3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา	3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา
4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต)	4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต)	4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต)
5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ	5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา	5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา
6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ	6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา	6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี
7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕	7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา	7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ

བོད་མི
པཱ་ལི་གསུང་རབ།	འགྲེལ་བཤད།	འགྲེལ་བཤད་ཕྲན།	གཞན།
1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི།	1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣	1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ།
2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི།	2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢
3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།	3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ)	4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)	4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།	5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི།	6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི།
7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥	7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།	7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།

Tiếng Việt
Kinh điển Pali	Chú giải	Phụ chú giải	Khác
1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi	1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra	1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3	1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi	2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga	2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi	3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa	3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)	4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)	4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi	5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta	5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi	6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa	6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5	7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa	7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi
1 ? නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස Kính lễ Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, bậc Chánh Đẳng Chánh Giác. මොග්ගල්ලානසුත්තපාඨො Bài đọc Kinh Moggallāna. (1) පඨමො කණ්ඩො (සඤ්ඤාදි) Chương thứ nhất (Thuật ngữ, v.v.). 1. අආදයො [Pg.1] තිතාලීස වණ්ණා. 1. Bốn mươi ba chữ cái bắt đầu bằng 'a'. 2. දසා-දො සරා. 2. Mười (âm) đầu là nguyên âm. 3. ද්වෙද්වෙ සවණ්ණා. 3. Từng cặp hai là đồng loại. 4. පුබ්බො රස්සො. 4. Âm trước là âm ngắn. 5. පරො දීඝො. 5. Âm sau là âm dài. 6. කාදයො බ්‍යඤ්ජනා. 6. (Các âm) bắt đầu bằng 'ka' là phụ âm. 7. පඤ්ච පඤ්චකා වග්ගා. 7. Năm nhóm năm (chữ) là các phẩm. 8. බින්දු නිග්ගහීතං. 8. Dấu chấm là niggahīta. 9. ඉයුවණ්ණා ඣලා නාමස්සන්තෙ. 9. Các chữ 'i' và 'u' ở cuối danh từ được gọi là jhalā. 10. පිත්ථියං. 10. Trong (sách) Piṭṭhi. 11. ඝා. 11. Ghā. 12. ගො ස්‍යාලපනෙ. 12. 'Go' trong hô cách. (සඤ්ඤා) (Thuật ngữ) 13. විධිබ්බිසෙසනන්තස්ස. 13. (Áp dụng) cho phần cuối của đối tượng được định rõ. 14. සත්තමියං පුබ්බස්ස. 14. Khi ở cách thứ bảy, (áp dụng) cho cái đứng trước. 15. පඤ්චමියං පරස්ස. 15. Khi ở cách thứ năm, (áp dụng) cho cái đứng sau. 16. ආදිස්ස[Pg.2]. 16. Của cái đầu tiên. 17. ඡට්ඨියන්තස්ස. 17. Khi ở cách thứ sáu, (áp dụng) cho cái cuối cùng. 18. වානුබන්ධො. 18. Chỉ tố 'vā' (biểu thị sự tùy chọn). 19. ටානුබන්ධා-නෙකවණ්ණා සබ්බස්ස. 19. (Thế tố) nhiều âm có chỉ tố 'ṭa' (thay thế) cho toàn bộ. 20. ඤකානුබන්ධාද්‍යන්තා. 20. (Thế tố) có chỉ tố 'ña' và 'ka' (thay thế) cho phần đầu và phần cuối. 21. මානුබන්ධො සරානමන්තා පරො. 21. (Tăng tố) có chỉ tố 'ma' được thêm vào sau nguyên âm cuối cùng. 22. විප්පටිසෙධෙ. 22. Trong trường hợp xung đột. 23. සඞ්කෙතො-නවයවො-නුබන්ධො. 23. Chỉ tố là ký hiệu, không phải là một thành phần. 24. වණ්ණපරෙන සවණ්ණො-පි. 24. Một chữ cái được theo sau bởi từ 'vaṇṇa' cũng chỉ các âm đồng loại của nó. 25. න්තු වන්තුමන්ත්වාවන්තුතවන්තුසම්බන්ධී. 25. (Các từ) liên quan đến (các tiếp vị ngữ) 'ntu', 'vantu', 'mantvā', 'avantu', 'tavantu'. පරිභාසා Quy ước. 26. සරො ලොපො සරෙ. 26. Nguyên âm đứng trước bị lược bỏ khi có nguyên âm theo sau. 27. පරො ක්වචි. 27. Đôi khi là nguyên âm sau. 28. න ද්වෙ වා. 28. Hoặc tùy chọn không [hợp âm]. 29. යුවණ්ණානමෙඔ ලුත්තා. 29. E và O của Y và V bị lược bỏ. 30. යවා සරෙ. 30. Y và V [được xen vào] khi có nguyên âm theo sau. 31. එඔනං. 31. E thành ay, O thành av. 32. ගොස්සාවඞ. 32. Đối với từ 'go', 'ava' là thể thay thế. 33. බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා. 33. Trước phụ âm, nguyên âm dài và ngắn [thay đổi độ dài]. 34. සරම්හා ද්වෙ. 34. Sau một nguyên âm, [phụ âm] được nhân đôi. 35. චතුත්ථදුතියෙස්වෙසං තතියපඨමා. 35. Đối với các chữ cái thứ tư và thứ hai của một nhóm, các chữ cái thứ ba và thứ nhất lần lượt là thể thay thế. 36. වී-තිස්සෙ-වෙ [Pg.3] වො. 36. Quy tắc này (Vī-tisse-ve vo) không rõ nghĩa. 37. එඔනම වණ්ණෙ. 37. E và O được mũi hóa trước một phụ âm. 38. නිග්ගහීතං. 38. Về Niggahīta (ṃ). 39. ලොපො. 39. [Niggahīta] bị lược bỏ. 40. පරසරස්ස. 40. [Và] nguyên âm theo sau [được kéo dài]. 41. වග්ගෙ වග්ගන්තො. 41. Khi có phụ âm nhóm theo sau, [niggahīta] biến thành âm mũi của nhóm đó. 42. යෙවහිසු ඤො. 42. Trước y, [niggahīta] thành ñ. 43. යෙ සංස්ස. 43. Trước l, [niggahīta] thành l. 44. මයදා සරෙ. 44. M, y, d được xen vào khi có nguyên âm theo sau. 45. වනතරගා චා-ගමා. 45. V, n, t, r, g, và c là các thể xen vào. 46. ඡා ළො. 46. Và ḷ [cũng là một thể xen vào]. 47. තදමිනාදීනි. 47. Các từ như 'tadamina', v.v. 48. තවග්ගවරණානං යෙ චවග්ගබයඤා. 48. Đối với nhóm t và các chữ v, r, ṇ, các thể thay thế là nhóm c, b, y, ñ. 49. වග්ගලසෙහි තෙ. 49. [Những thay đổi đó xảy ra] khi có các phụ âm nhóm, l, và s theo sau. 50. හස්ස විපල්ලාසො. 50. Sự hoán vị của chữ h. 51. වෙ වා. 51. Đối với chữ v, [sự thay đổi là] tùy chọn. 52. තථනරානං ටඨණලා. 52. Đối với t, th, n, r, các thể thay thế lần lượt là ṭ, ṭh, ṇ, ḷ. 53. සංයොගාදිලොපො. 53. Lược bỏ phụ âm đầu của một cụm phụ âm. 54. විච්ඡාභික්ඛඤ්ඤෙසු ද්වෙ. 54. Trong các từ 'vicchā', 'bhikkha', và 'añña', có sự nhân đôi. 55. ස්‍යාදිලොපො පුබ්බස්සෙ-කස්ස. 55. Lược bỏ 'sya' v.v. và một chữ đứng trước. 56. සබ්බාදීනං වීතිහාරෙ. 56. Trong trường hợp tương hoán của các từ bắt đầu bằng sabba. 57. යාවබොධං [Pg.4] සම්භමෙ. 57. Trong sự bối rối, cho đến khi hiểu rõ. 58. බහුලං. 58. Một cách đa dạng. ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ සඤ්ඤාදිකණ්ඩො පඨමො. Như vậy là kết thúc chương thứ nhất, chương về định danh, trong ngữ pháp Moggallāna. (2) දුතියො කණ්ඩො (ස්‍යාදි) (2) Chương thứ hai (về các biến cách bắt đầu bằng si) 1. ද්වෙ ද්වෙකා-නෙකෙසු නාමස්මා සි යො, අං යො, නා හි, ස නං, ස්මා හි, ස නං, ස්මිං සු. 1. Sau danh từ, có hai (bộ vĩ tự) cho số ít và số nhiều (tương ứng): si, yo; aṃ, yo; nā, hi; sa, naṃ; smā, hi; sa, naṃ; smiṃ, su. 2. කම්මෙ දුතියා. 2. Đối cách được dùng cho túc từ. 3. කාලද්ධානමච්චන්තසංයොගෙ. 3. Khi có sự liên tục về thời gian và không gian. 4. ගතිබොධාහාරසද්දත්ථාකම්මකභජ්ජාදීනං පයොජ්ජෙ. 4. Trong thể sai khiến của các (động từ) có nghĩa là chuyển động, hiểu biết, ăn uống, có âm thanh làm nghĩa, tự động từ, ăn uống, v.v. 5. හරාදීනං වා. 5. Hoặc đối với các (động từ) bắt đầu bằng harati. 6. න ඛාදාදීනං. 6. Không (áp dụng) đối với các (động từ) bắt đầu bằng khādati. 1. වහිස්සා-නියන්තුකෙ (ගණ). 1. Đối với (động từ) vahati khi tác nhân không phải là người điều khiển. 2. භක්ඛිස්සාහිංසායං (ගණ). 2. Đối với (động từ) bhakkhati khi không có nghĩa là làm hại. 7. ධ්‍යාදීහි යුත්තා. 7. Khi đi cùng với các (từ) bắt đầu bằng dhi. 8. ලක්ඛණිත්තම්භූතවිච්ඡාස්වභිනා. 8. Với (tiếp đầu ngữ) abhi, trong các nghĩa: dấu hiệu, trạng thái như vậy, và sự phân phối. 9. පතිපරීහි භාගෙ ච. 9. Và với pati và pari trong nghĩa là một phần. 10. අනුනා. 10. Với anu. 11. සහත්ථෙ. 11. Trong nghĩa là 'cùng với'. 12. හීනෙ. 12. Trong nghĩa là 'kém hơn'. 13. උපෙන. 13. Với upa. 14. සත්තම්‍යාධික්‍යෙ. 14. Bằng biến cách thứ bảy trong nghĩa là 'hơn'. 15. සාමිත්තෙ-ධිනා[Pg.5]. 15. Với adhi trong nghĩa là sở hữu. 16. කත්තුකරණෙසු තතියා. 16. Biến cách thứ ba được dùng cho tác nhân và công cụ. 17. සහත්ථෙන. 17. Trong nghĩa là 'cùng với'. 18. ලක්ඛණෙ. 18. Trong nghĩa là dấu hiệu. 19. හෙතුම්හි. 19. Trong nghĩa là nguyên nhân. 20. පඤ්චමීණෙ වා. 20. Hoặc biến cách thứ năm (cũng được dùng cho nguyên nhân). 21. ගුණෙ. 21. Trong nghĩa là phẩm chất. 22. ඡට්ඨී හෙත්වත්ථෙහි. 22. Biến cách thứ sáu được dùng với các từ có nghĩa là nguyên nhân. 23. සබ්බාදිතො සබ්බා. 23. Từ (các từ như) sabba, v.v., (có thể dùng) tất cả (các biến cách). 24. චතුත්ථී සම්පදානෙ. 24. Biến cách thứ tư (được dùng) trong ý nghĩa chỉ định. 25. තාදත්ථ්‍යෙ. 25. Trong ý nghĩa vị lai. 26. පඤ්චම්‍යවධිස්මා. 26. Biến cách thứ năm (được dùng) trong ý nghĩa xuất xứ. 27. අපපරීහි වජ්ජනෙ. 27. (Biến cách thứ năm được dùng) với apa và pari trong ý nghĩa loại trừ. 28. පටිනිධිපටිදානෙසු පතිනා. 28. (Biến cách thứ năm được dùng) với pati trong ý nghĩa thay thế và trao đổi. 29. රිතෙ දුතියා ච. 29. Và biến cách thứ hai (cũng được dùng) với rite. 30. විනා-ඤ්ඤත්‍ර තතියා ච. 30. Và biến cách thứ ba (cũng được dùng) với vinā và aññatra. 31. පුථනානාහි. 31. (Biến cách thứ năm được dùng) với putha và nānā. 32. සත්තම්‍යාධාරෙ. 32. Biến cách thứ bảy (được dùng) trong ý nghĩa vị trí. 33. නිමිත්තෙ. 33. Trong ý nghĩa nguyên nhân. 34. යබ්භොවො භාවලක්ඛණං. 34. Khi trạng thái của một vật là đặc điểm (cho trạng thái khác). 35. ඡට්ඨී චා-නාදරෙ. 35. Và biến cách thứ sáu (được dùng) trong ý nghĩa bất kính. 36. යතො [Pg.6] නිද්ධාරණං. 36. (Biến cách thứ sáu và thứ bảy được dùng) để chỉ sự xác định từ một nhóm. 37. පඨමා-ත්ථමත්තෙ. 37. Biến cách thứ nhất (được dùng) chỉ để diễn tả ý nghĩa (của từ). 38. ආමන්තණෙ. 38. Trong ý nghĩa hô cách. 39. ඡට්ඨී සම්බන්ධෙ. 39. Biến cách thứ sáu (được dùng) trong ý nghĩa sở hữu. 40. තුල්‍යත්ථෙන වා තතියා. 40. Hoặc biến cách thứ ba (được dùng) với (những từ) có ý nghĩa tương đương. 41. අතො යොනං ටාටෙ. 41. Sau (thân từ tận cùng bằng) a, (vĩ tự) yo được đổi thành ā và e. 42. නිනං වා. 42. Hoặc (vĩ tự) ni (cũng được đổi thành e). 43. ස්මාස්මින්නං. 43. Về (các vĩ tự) smā và smiṃ. 44. සස්සා-ය චතුත්ථියා. 44. (Vĩ tự) sa của biến cách thứ sáu được đổi thành āya cho biến cách thứ tư. 45. ඝපතෙ-කස්මිං නාදීනං යයා. 45. Trừ các thân từ gha, đối với nhóm nadī, (vĩ tự) smiṃ được đổi thành yā. 46. ස්සා වා තෙ-ති-මාමූහි. 46. Sau (các đại từ) ta, eta, ima, amu, (vĩ tự) ssa là tùy chọn. 47. නම්හි නුක ද්වාදීනං සත්තරසන්නං. 47. Đối với (các số từ) từ dvi (hai) đến sattarasa (mười bảy), (tiếp tố) nu được thêm vào trước (vĩ tự) naṃ. 48. බහුකතින්නං. 48. Đối với (từ) bahu và kati, (vĩ tự sở hữu cách số nhiều là) innaṃ. 49. ණ්ණංණ්ණන්නං තිතො ඣා. 49. Sau (số từ) ti (ba), (các vĩ tự sở hữu cách số nhiều là) ṇṇaṃ và naṃ. 50. උභින්නං. 50. (Sở hữu cách số nhiều của ubha là) ubhinnaṃ. 51. සුඋ සස්ස. 51. Đối với sa, (dùng) suu. 52. ස්සංස්සාස්සායෙස්විතරෙකඤ්ඤෙතිමානමි. 52. Đối với itara, eka, añña, eta, ima, (các vĩ tự là) ssaṃ, ssā, ssāya, esu. 53. තාය වා. 53. Hoặc (dùng) tāya. 54. තෙතිමාතො සස්ස ස්සාය. 54. Sau ba mươi (thân từ), `sa` được đổi thành `ssāya`. 55. රත්ත්‍යාදීහි ටො ස්මිනො. 55. Sau (các từ như) `ratti` v.v..., `smiṃ` được đổi thành `o`. 56. සුහිසු-භස්සො. 56. Trước `su` và `hisu`, `bha` được đổi thành `o`. 57. ල්තුපිතාදීන [Pg.7] මා සිම්හි. 57. Đối với (các từ như) `itu`, `pitu` v.v..., (nguyên âm cuối) được đổi thành `ā` trước `smiṃ`. 58. ගෙ අ ච. 58. Và (được đổi thành) `a` trước `ge`. 59. අයූනං වා දීඝො. 59. Đối với (các từ như) `ayu` v.v..., (nguyên âm cuối) tùy chọn được trường hóa. 60. ඝ බ්‍රහ්මාදිතෙ. 60. (Các từ như) `brahma` v.v... được gọi là `gha`. 61. නා-ම්මාදීහි. 61. Sau (các từ như) `nāma` v.v... 62. රස්සො වා. 62. Tùy chọn được đoản hóa. 63. ඝො ස්සංස්සාස්සායංතිංසු. 63. Đối với `gha`, trước các biến cách `ssaṃ`, `ssā`, `ssāyaṃ`, `tiṃ`, `su`. 64. එකවචනයොස්වඝොනං. 64. Đối với các (từ) không phải `gha`, trong số ít, (trước) `yo` và `su`. 65. ගෙ වා. 65. Tùy chọn trước `ge`. 66. සිස්මිංනා-නපුංසකස්ස. 66. Đối với trung tính, trước `si`, `smiṃ`, `nā`. 67. ගොස්සාගසිහිනංසු ගාවගවා. 67. Trước `ssa`, `ā`, `si`, `hi`, `naṃ`, `su`, `go` được đổi thành `gāva` và `gavā`. 68. සුම්හි වා. 68. Tùy chọn trước `su` và `smiṃ`. 69. ගවං සෙන. 69. Dạng `gavaṃ` (cũng được thấy). 70. ගුන්නං ච නංනා. 70. Và dạng `gunnaṃ` trước `naṃ` và `nā`. 71. නාස්සා. 71. Trước `nā` và `ssā`. 72. ගාවුම්හි. 72. Dạng `gāvuṃ` (cũng được dùng). 73. යං පීතො. 73. Cũng (là) `yaṃ` từ (thân từ) này. 74. නංඣීතො. 74. `naṃ` (thay cho) `jhi` từ (thân từ) này. 75. යොනං නොනෙ පුමෙ. 75. Trong nam tính, `no` và `ne` (thay cho) `yo`. 76. නො. 76. `no`. 77. ස්මිංනො නි. 77. `smiṃ` được đổi thành `ni`. 78. අම්බ්වාදීහි[Pg.8]. 78. Sau (các từ như) `ambu` v.v... 79. කම්මාදිතො. 79. Sau (các từ như) `kamma` v.v... 80. නාස්සෙ-නො. 80. `nā` (được đổi thành) `e`, `ssa` (được đổi thành) `no`. 81. ඣලා සස්ස නො. 81. Sau các phụ âm `jhal`, `sa` được đổi thành `no`. 3. ඉතො ක්වචි සස්ස ටානුබන්ධො (ගණ). 3. Từ đây, đôi khi `sa` có tùy tùng tự `ṭa` (nhóm từ). 82. නා ස්මාස්ස. 82. `nā`, `smā`, `ssa`. 83. ලා යොනං වො පුමෙ. 83. Trong nam tánh, các biến cách `yo` đôi khi được đổi thành `vo`. 84. ජන්ත්වාදිතො නො ච. 84. Và không (áp dụng) sau các từ `jantu`, v.v. 85. කූතො. 85. Biến cách `to` (được dùng cho cách năm). 86. ලොපො-මුස්මා. 86. Tiêu biến `a` trước `smā`. 87. න නො සස්ස. 87. `no` không thay thế cho `ssa`. 88. යොලොපනිසු දීඝො. 88. Khi `yo` bị tiêu biến, và trước `naṃ` và `su`, (nguyên âm trước đó) được trường hóa. 89. සුනංහිසු. 89. Trước `su`, `naṃ`, và `hi`. 90. පඤ්චාදීනං චුද්දසන්නම. 90. Đối với mười bốn (số đếm) bắt đầu bằng `pañca`, (nguyên âm cuối) là `a`. 91. ය්වාදො න්තුස්ස. 91. Sau `yuvan` và các từ tương tự, `nta` đổi thành `o`. 92. න්තස්ස ච ට වංසෙ. 92. Và `nta` đổi thành `ṭa` khi có nghĩa là dòng dõi. 93. යොසු ඣිස්ස පුමෙ. 93. Trong nam tánh, trước các biến cách `yo` và `su`, đối với (danh từ) nhóm `ghi`... 94. වෙවොසු ලුස්ස. 94. Của `lu`, (có sự tiêu biến) trước `ve`, `vo`, và `su`. 95. යොම්හි වා ක්වචි. 95. Đôi khi, một cách tùy chọn, trước `yo` và `mhi`. 96. පුමා-ලපනෙ වෙවො. 96. Trong hô cách nam tánh, (các biến cách là) `ve` và `vo`. 97. ස්මාහිස්මින්නං ම්හාභිම්හි. 97. Các biến cách `smā`, `hi`, `smiṃ` (lần lượt) đổi thành `mhā`, `bhi`, `mhi`. 98. සුහිස්වස්සෙ[Pg.9]. 98. Trước `su` và `hi`, `a` (của thân từ) đổi thành `e`. 99. සබ්බාදීනං නංම්හි ච. 99. Và đối với các từ `sabba` v.v., (cũng vậy) trước `naṃ` và `mhi`. 4. පුබ්බපරාවරදක්ඛිණුත්තරාධරානි වවත්ථායමසඤ්ඤායං (ගණ). 4. Các từ `pubba`, `para`, `avara`, `dakkhiṇa`, `uttara`, `adhara` khi có nghĩa sắp xếp vị trí và không phải là danh từ riêng (là một nhóm). 100. සංසානං. 100. (Biến cách `naṃ` đổi thành) `saṃ` và `sānaṃ`. 101. ඝපා සස්ස ස්සා වා. 101. Sau (danh từ nhóm) `gha` và `pa`, biến cách `ssa` đôi khi đổi thành `ssā`. 102. ස්මිනො ස්සං. 102. (Biến cách) `smiṃ` đổi thành `ssaṃ`. 103. යං. 103. (Thêm phụ âm) `y`. 104. තිංසභාපරිසාය. 104. (Đối với các từ như) `tiṃsa`, `bhā`, `parisā`. 105. පදාදීහි සි. 105. Sau các từ `pada` v.v., (đối với biến cách) `si`... 106. නාස්ස සා. 106. (Biến cách) `nā` đổi thành `sā`. 107. කොධාදීහි. 107. Sau các từ `kodha` v.v. 108. අතෙන. 108. (Sau `a`), (biến cách là) `ena`. 109. සිස්සො. 109. (Sau `a`), `si` đổi thành `o`. 110. ක්වචෙ වා. 110. Đôi khi, một cách tùy chọn, (là) `e`. 111. අං නපුංසකෙ. 111. Trong trung tánh, (biến cách là) `aṃ`. 112. යොනං නි. 112. Biến cách `yo` thành `ni`. 113. ඣලා වා. 113. Hoặc sau `jhala`. 114. ලොපො. 114. Lược bỏ. 115. ජන්තුහෙත්වීඝපෙහි වා. 115. Hoặc sau `jantu`, `hetu`, `ī`, `gha`, `pa`. 116. යෙ පස්සිවණ්ණස්ස. 116. Đối với nguyên âm được thấy. 117. ගසීනං[Pg.10]. 117. Của (các từ tận cùng bằng) `ga` và `sī`. 118. අසඞ්ඛ්‍යෙහි සබ්බාසං. 118. Sau các số từ, của tất cả (đại danh từ nữ tánh). 119. එකත්ථතායං. 119. Khi có nghĩa là một. 120. පුබ්බස්මා මාදිතො. 120. Từ `m` đứng đầu của (chữ) đứng trước. 121. නා-තො-මපඤ්චමියා. 121. Biến cách `nā`, `to`, `ma` trong cách thứ năm. 122. වා තතියාසත්තමීනං. 122. Hoặc của cách thứ ba và cách thứ bảy. 123. රාජස්සි නාම්හි. 123. Của `rājan`, (biến thành) `i` trước `nāmhi`. 124 සුනංහිසූ. 124. Các biến cách `su`, `naṃ`, `hi`, `su`. 125. ඉමස්සානිත්ථියං ටෙ. 125. Của `ima` không phải nữ tánh là `ṭe`. 126. නාම්හ-නිමි. 126. Biến cách `nāmha` và `nimi`. 127. සිම්හ-නපුංසකස්සායං. 127. Của `smiṃ` trong trung tánh là `āyaṃ`. 128. ත්‍යතෙතානං තස්ස සො. 128. Của `tya`, `ta`, `eta`, `so` là (chủ cách số ít). 129. මස්සා-මුස්ස. 129. Biến cách `massa` và `mussa`. 130. කෙ වා. 130. Hoặc là `ke`. 131. තතස්ස නො සබ්බාසු. 131. Không phải của `ta` trong tất cả các cách. 132. ට සස්මාස්මිංස්සායස්සංස්සාසංම්හාම්හිස්විමස්ස ච. 132. Và `ṭa` thay cho `sasmā`, `smiṃ`, `ssa`, `āya`, `ssaṃ`, `ssā`, `saṃ`, `mhā`, `mhi`, `sviṃ`, `assa`. 133. ටෙ සිස්සිසිස්මා. 133. `Ṭe` thay cho `si`, `ssi`, `si`, `smā`. 134. දුතියස්ස යොස්ස. 134. Của `yo` trong cách thứ hai. 135. එකච්චාදීහ-තො. 135. Sau `ekacca` v.v... ở đây là `to`. 136. න නිස්ස ටා. 136. Không phải `ṭā` của `ni`. 137. සබ්බාදීහි. 137. Sau `sabba` v.v... 138. යොනමෙට[Pg.11]. 138. Của `yo` là `eṭa`. 139. නාඤ්ඤං-ච නාමප්පධානා. 139. Và không phải cho các danh từ chính khác. 140. තතියත්ථයොගෙ. 140. Khi kết hợp với ý nghĩa của cách thứ ba. 141. චත්ථසමාසෙ. 141. Trong hợp thể từ đẳng lập. 142. වෙට. 142. Về Veṭa. 143. පුබ්බාදීහි ඡහි. 143. Bởi sáu (biến cách) sau các từ bắt đầu bằng pubba. 144. මනාදීහි ස්මිංසංනාස්මානං සිසොඔසාසා. 144. Sau các từ bắt đầu bằng mana, (các biến cách là) smiṃ, saṃ, nā, smā, naṃ, và si (thành) so, o, sā. 5. සුමෙධාදීන මවුද්ධිච (ගණ). 5. Và không có sự tăng trưởng (vuddhi) đối với các từ bắt đầu bằng Sumedha (nhóm từ). 6. සරවයායවාසචෙතා ජලාසයක්ඛයලොහපටමනෙසු (ගණ). 6. Trong các từ sara, vaya, āyava, āsa, ceta, jalāsaya, khaya, loha, paṭa, mana (nhóm từ). 145. සතොසබභෙ. 145. (Thân từ) sant được thay bằng sabba trước bhi. 146. භවතො වා භොන්තො ගයොනාසෙ. 146. Đối với (từ) bhavant, bhonto là (sự thay thế) tùy chọn trước (các biến cách) si, yo, nā, su. 147. සිස්සග්ගිතො නි. 147. Đối với (biến cách) si (hô cách), tùy chọn thêm a. 148. න්තස්සං. 148. Của (hậu tố) nta, (thay thế bằng) aṃ. 149. භූතො. 149. Đối với (từ) bhavant, (nta thành) o. 150. මහන්තාරහන්තානං ටා වා. 150. Đối với (các từ) mahant và arahant, (sự thay thế bằng) ā là tùy chọn. 151. න්තුස්ස. 151. Của (hậu tố) nta, (a thành) u trước ssa. 152. අංඞං නපුංසකෙ. 152. Trong trung tánh, (các biến cách là) aṃ và ni. 153. හිමවතො වා ඔ. 153. Đối với (từ) himavant, (nta thành) o là tùy chọn. 154. රාජාදියුවාදිත්වා. 154. Tùy chọn sau các từ rājan, yuvan, v.v. 7. ධම්මො වා-ඤ්ඤත්ථෙ (ගණ). 7. Và (từ) dhamman trong nghĩa khác (cũng thuộc nhóm này) (nhóm từ). 8. ඉමො [Pg.12] භාවෙ (ගණ). 8. Những từ này trong một nghĩa (nhất định) (nhóm từ). 155. වා-ම්හානඞ. 155. Tùy chọn, trước smiṃ và naṃ. 156. යොනමානො. 156. Trước yo và naṃ, (an thành) āno. 157. ආයොනො ච සඛා. 157. Đối với (từ) sakhan, (si thành) ā, và không có no (āno). 158. ටෙ ස්මිනො. 158. E (là sự thay thế) trước smiṃ và no (naṃ). 159. නොනාසෙස්වි. 159. Không (áp dụng) trong các (biến cách) còn lại bắt đầu từ nā. 160 ස්මානංසු වා. Tùy chọn, trước smā, naṃ, su. 161. යොස්වංහිසු චාරඞ. 161. Và āraṅa trong (các biến cách) yo, su, aṃ, hi, su. 162. ල්තුපිතාදීනමසෙ. 162. Đối với các từ bắt đầu bằng pitu, (si thành) ā. 163. නංම්හි වා. 163. Tùy chọn, trước naṃ và mhi (smiṃ). 164. ආ. 164. Ā (là sự thay thế). 165. සලොපො. 165. Sự lược bỏ sa. 166. සුහිස්වාරඞ්. 166. Trước su và hi, (u thành) āra. 167. නජ්ජායොස්වාම. 167. Đối với (nhóm từ) nadī, trước yo và su, (ī thành) ā. 168. ටි කතිම්හා. 168. Sau kati, (biến cách là) ṭi. 169. ට පඤ්චාදීහි චුද්දසහි. 169. Ṭa sau các (số từ) từ pañca trở đi cho đến cuddasa. 170. උභගොහි ටො. 170. Sau ubha, (biến cách là) ṭo. 171. ආරඞස්මා. 171. Āraṅa (thay thế) cho smā. 172. ටොටෙ වා. 172. Ṭo tùy chọn (thành) ṭe. 173. ටා නාස්මානං. 173. Ṭā (thay thế) cho nā, smā, và naṃ. 174. ටි ස්මිනො. 174. Ṭi (thay thế) cho smiṃ và no. 175. දිවාදිතො[Pg.13]. 175. Sau (động từ) nhóm divādi, (dùng) to. 176. රස්සාරඞ. 176. Āraṅa được rút ngắn. 177. පිතාදීනමනත්වාදීනං. 177. Đối với pitā, v.v., an (thành) atva, v.v. 178. යුවාදීනං සුහිස්වානඞ. 178. Đối với yuvā, v.v., trong (biến cách) su và hi, (thay thế là) ānaṅa. 179. නොනානෙස්වා. 179. Trước no, nā, ne, su, (nguyên âm) thành ā. 180. ස්මාස්මිංනං නානෙ. 180. Smā (thành) nā, smiṃ (thành) ne. 181. යොනං නොනෙ වා. 181. Yo (số nhiều) tùy chọn thành no hoặc ne. 182. ඉතො-ඤ්ඤත්ථෙ පුමෙ. 182. Từ đây, trong nghĩa khác, ở nam tính. 183. නෙ ස්මිනො ක්වචි. 183. Smiṃ đôi khi (thành) ne. 184. පුමා. 184. Nam tính. 185. නාම්හි. 185. Nā (thành) amhi. 186. සුම්හා ච. 186. Và su, mhā. 187. ගස්සං. 187. Của ga (thân từ), (dùng) aṃ. 188. සාස්සං සෙ චානඞ. 188. Đối với sa, (dùng) aṃ và se, và (có sự thay thế) ānaṅa. 189. වත්තහා සනන්නං නොනානං. 189. Đối với vattu, sanaṃ (thành) no và nānaṃ. 190. බ්‍රහ්මස්සු වා. 190. Đối với brahman, (nguyên âm) tùy chọn thành u. 191. නාම්හි. 191. Nā (thành) amhi. 192. පුමකම්මථාමද්ධානං වා සස්මාසු ච. 192. Đối với puma, kamma, thāma, và addhan, tùy chọn trong (biến cách) sa và smā. 193. යුවා සස්සිනො. 193. Đối với yuvā, trong (biến cách) sa và smiṃ, (thay thế là) ino. 194. නො-ත්තාතුමා. 194. Không (áp dụng) cho ttā và tumā. 195. සුහිසු නක. 195. Trong (biến cách) su và hi, (thay thế là) naka. 196. ස්මාස්ස [Pg.14] නා බ්‍රහ්මා ච. 196. Và đối với brahman, smā (thành) nā. 197. ඉමෙතානමෙනා-න්වාදෙසෙ දුතියායං. 197. Đối với ima và eta, trong cách thứ hai (đối cách), khi hồi chỉ, (thay thế là) ena. 198. කිස්ස කො සබ්බාසු. 198. Đối với `kiṃ`, `ko` (là hình thức) trong tất cả (các tánh). 199. කි සස්මිංසු වා-නිත්ථියං. 199. Sau `kiṃ`, `ki` được dùng tùy chọn trước `sa` và `smiṃ`, không dùng trong nữ tánh. 200. කිමංසිසු සහ නපුංසකෙ. 200. `Kiṃ` được dùng với `aṃ` và `si` trong trung tánh. 201. ඉමස්සිදං වා. 201. Sau `ima`, `idaṃ` được dùng tùy chọn. 202. අමුස්සාදුං. 202. Sau `amu` là `aduṃ`. 203. සුම්හා-මුස්සා-ස්මා. 203. (Các hình thức của `amu` là) `su`, `mhā`, `amussā`, `smā`. 204. නංම්හි තිචතුන්නමිත්ථියං තිස්සචතස්සා. 204. Trước `naṃ`, `ti` và `catu` trong nữ tánh trở thành `tissa` và `catassā`. 205. තිස්සො චතස්සො යොම්හි සවිභත්තීනං. 205. `Tisso` và `catasso` là những hình thức có luôn biến cách `yo`. 206. තීණිචත්තාරි නපුංසකෙ. 206. `Tīṇi` và `cattāri` (là những hình thức) trong trung tánh. 207. පුමෙ තයොචත්තාරො. 207. Trong nam tánh, (các hình thức là) `tayo` và `cattāro`. 208. චතුරො වා චතුස්ස. 208. Sau `catu`, `caturo` là hình thức tùy chọn. 209. මයමස්මා-ම්හාස්ස. 209. (Các hình thức của `amha` là) `mayaṃ`, `asmā`, `mhā`. 210. නංසෙස්ව-ස්මාකංමමං. 210. Trước `naṃ` và `sa`, (các hình thức là) `asmākaṃ` và `mamaṃ`. 211. සිම්හ-හං. 211. Sau `amha`, `si` trở thành `ahaṃ`. 212. තුම්හස්ස තුවං ත්වමම්හි ච. 212. Sau `tumha`, `tuvaṃ` và `tvaṃ` (là hình thức) trong `si`. 213. තයාතයීනං ත්ව වා තස්ස. 213. Sau `tumha`, `tayā` và `tayī` là các hình thức; `tva` là thân từ tùy chọn. 214. ස්මාම්හි ත්වම්හා. 214. Trước `smā`, (sau `tumha` là) `tvamhā`. 215. න්තන්තූනං න්තො යොම්හි පඨමෙ. 215. Sau các thân từ tận cùng bằng `nta` và `ntu`, `nto` (thay thế cho) `yo` trong biến cách thứ nhất (số nhiều). 216. තං නංම්හි. 216. Trước `naṃ` (biến cách thứ hai số ít), (hình thức là) `taṃ`. 217. තොතාතිතා [Pg.15] සස්මාස්මිංනාසු. 217. (Các hình thức là) `to`, `tā`, `ti`, `tā` tương ứng với các biến cách `sa`, `smā`, `smiṃ`, `nā`. 218. ටටාඅං ගෙ. 218. Sau `go`, biến cách `ge` (thứ tư) được thay bằng `ṭa`, `ṭā`, `aṃ`. 219. යොම්හි ද්වින්නං දුවෙ ද්වෙ. 219. Trước `yo`, sau `dvi`, (các hình thức là) `duve` và `dve`. 220. දුවින්නං නංම්හි වා. 220. Trước `naṃ`, `duvinnaṃ` là hình thức tùy chọn (của `dvi`). 221. රාජස්ස රඤ්ඤං. 221. Sau `rāja`, (thân từ là) `rañña`. 222. නාස්මාසු රඤ්ඤා. 222. Trước `nā` và `smā`, (sau `rāja` là) `raññā`. 223. රඤ්ඤොරඤ්ඤස්සරාජිනො සෙ. 223. Trước `sa`, (sau `rāja` là các hình thức) `rañño`, `raññassa`, `rājino`. 224. ස්මිංම්හි රඤ්ඤෙරාජිනි. 224. Trước `smiṃ`, (sau `rāja` là các hình thức) `raññe`, `rājini`. 225. සමාසෙ වා. 225. Trong hợp thể, (dùng `rāja`) một cách tùy chọn. 226. ස්මිංම්හි තුම්හම්හානං තයිමයි. 226. Trước `smiṃ`, sau `tumha` và `amha`, (các hình thức là) `tayi` và `mayi`. 227. අංම්හි තං මං තවං මමං. 227. Trước `aṃ`, (các hình thức là) `taṃ`, `maṃ`, `tavaṃ`, `mamaṃ`. 228. නාස්මාසු තයාමයා. 228. Không (áp dụng) cho asmāsu, tayā, mayā. 229. තව මම තුය්හං මය්හං සෙ. 229. Te, me (thay thế) cho tava, mama, tuyhaṃ, mayhaṃ. 230. වංවාකං නංම්හි. 230. Vaṃ (là dạng) tùy chọn; kaṃ, naṃ (đứng trước) amhi. 231. දුතියෙ යොම්හි වා. 231. Trong đối cách số nhiều (yo), (sự thay thế là) tùy chọn. 232. අපාදාදො පදතෙකවාක්‍යෙ. 232. Không ở đầu câu kệ, và (phải ở) trong cùng một câu. 233. යොනංහිස්ම-පඤ්චම්‍යා වොනො. 233. Vo và no (dùng cho các biến cách) yo, naṃ, hi, sma, và cách thứ năm. 234. තෙමෙ නාසෙ. 234. Te và me (cũng thay thế) trong sử dụng cách (nā) và sở thuộc cách (se). 235. අන්වාදෙසෙ. 235. Khi đề cập lại. 236. සපුබ්බා පඨමන්තා වා. 236. Tùy chọn khi đi sau một từ ở chủ cách. 237. න ච වාහාහෙවයොගෙ. 237. Và không (dùng) khi kết hợp với ca, vā, hā, ha, eva. 238. දස්සනත්තෙ-නාලොචනෙ[Pg.16]. 238. Hô cách (ālocana) có nghĩa là để thu hút sự chú ý (dassanattha). 239. ආමන්තණං පුබ්බමසන්තංව. 239. Từ ở hô cách đứng đầu (câu) được xem như không có. 240. න සාමඤ්ඤවචනමෙකත්ථෙ. 240. Không (dùng) danh từ chung khi (chúng) có cùng một thực thể. 241. බහූසු වා. 241. Hoặc tùy chọn trong số nhiều. ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ ස්‍යාදිකණ්ඩො දුතියො. Như vậy là kết thúc chương thứ hai, chương về biến cách (syādi), trong văn phạm Moggallāna. (3) තතියො කණ්ඩො (සමාසො) (3) Chương thứ ba (Hợp thể) 1. ස්‍යාදි ස්‍යාදිනෙකත්ථං. 1. Một từ có biến cách (syādi) hợp với một từ có biến cách khác thành một nghĩa. 2. අසඞ්ඛ්‍යං විභත්තිසම්පත්තිසමීපසාකල්‍යා-භාවයථා පච්ඡායුගපදත්ථෙ. 2. Một bất biến từ (asaṅkhyaṃ) được hợp thể trong các nghĩa: biến cách, tương hợp, gần gũi, toàn thể, vắng mặt, tương tự, theo sau, và đồng thời. 3. යථා න තුල්‍යෙ. 3. Yathā không (hợp thể) trong nghĩa tương đương. 4. යාවා-වධාරණෙ. 4. Yāva (hợp thể) trong nghĩa giới hạn. 5. පය්‍යපාබහිතිරොපුරෙපච්ඡා වා පඤ්චම්‍යා. 5. Pari, apa, ā, bahi, tiro, pure, pacchā tùy chọn hợp thể với (từ ở) cách thứ năm. 6. සමීපායාමෙස්වනු. 6. Anu (hợp thể) trong nghĩa gần và chiều dài. 7. තිට්ඨග්වාදීනි. 7. Các từ như tiṭṭhagu, v.v. 8. ඔරෙ පරි වති පාරෙ මජ්ඣෙ හෙට්ඨුද්ධා ධොන්තො වා ඡට්ඨියා. 8. Ore, pari, vati, pāre, majjhe, heṭṭhā, uddhaṃ, adhaḥ, anto tùy chọn hợp thể với (từ ở) cách thứ sáu. 9. තං නපුංසකං. 9. Hợp thể đó là trung tính. 10. අමාදි. 10. (Biến cách được thay) bằng aṃ. 11. විසෙසනමෙකත්ථෙන. 11. Tính từ (hợp thể) với một (danh từ) có cùng một thực thể. 12. නඋ. 12. Tiểu từ na (được hợp thể). 13. කුපාදයො [Pg.17] නිච්චමස්‍යාදිවිධිම්හි. 13. Các từ như ku, pa, v.v. được hợp thể một cách bắt buộc. 9. පාදයො ගතාද්‍යත්ථෙ පඨමාය. (ගණ) 9. Các từ như pa, v.v. (hợp thể) với (một từ ở) chủ cách trong nghĩa gata (đã đi), v.v. (Nhóm từ). 10. අච්චාදයො කන්තාද්‍යත්ථෙ දුතියාය. (ගණ) 10. Các từ bắt đầu bằng acca, trong ý nghĩa của các từ bắt đầu bằng kanta, (được dùng) với biến cách thứ hai. 11. අවාදයො කුට්ඨාද්‍යත්ථෙ තතියාය. (ගණ) 11. Các từ bắt đầu bằng ava, trong ý nghĩa của các từ bắt đầu bằng kuṭṭha, (được dùng) với biến cách thứ ba. 12. පරියාදයො ගිලානාද්‍යත්ථෙ චතුත්ථියා. (ගණ) 12. Các từ bắt đầu bằng pari, trong ý nghĩa của các từ bắt đầu bằng gilāna, (được dùng) với biến cách thứ tư. 13. න්‍යාදයො කන්තාද්‍යත්ථෙ පඤ්චමියා. (ගණ) 13. Các từ bắt đầu bằng ni, trong ý nghĩa của các từ bắt đầu bằng kanta, (được dùng) với biến cách thứ năm. 14. චී ක්‍රියත්ථෙහි. 14. (Bất biến từ) ci (được dùng) với (những từ có) ý nghĩa của hành động. 15. භූසනා-දරා-නාදරෙස්වලංසාසා. 15. Trong các ý nghĩa trang sức, tôn trọng, và không tôn trọng, (có các từ) alaṃ và sā. 16. අඤ්ඤෙ ච. 16. Và những (từ) khác nữa. 17. වා-නෙකඤ්ඤත්ථෙ. 17. (Từ) vā (được dùng) trong nhiều ý nghĩa khác nhau. 18. තත්ථ ගහෙත්වා තෙන පහරිත්වා යුද්ධෙ සරූපං. 18. Ở đó, sau khi nắm lấy, sau khi đánh bằng cái đó, trong trận chiến, (là hợp thể) sarūpa (đồng hình). 19. චත්ථෙ. 19. Trong ý nghĩa của 'ca' (và). 20. සමාහාරෙ නපුංසකං. 20. Trong (hợp thể) samāhāra (tập hợp), (kết quả là) trung tánh. 21. සඞ්ඛ්‍යාදි. 21. (Hợp thể tập hợp được thành lập với các từ chỉ) số đếm v.v... 22. ක්වචෙ-කත්තඤ්ච ඡට්ඨියා. 22. Và đôi khi (có) sự hợp nhất (số ít) của biến cách thứ sáu. 23. ස්‍යාදීසු රස්සො. 23. Trước các biến cách vị ngữ, (nguyên âm dài) được rút ngắn. 24. ඝපස්සන්තස්සා-ප්පධානස්ස. 24. (Việc rút ngắn nguyên âm được áp dụng) cho thành phần cuối không chính yếu có ký hiệu 'gha' hoặc 'pa'. 25. ගොස්සු. 25. (Nguyên âm của từ) 'go' (được rút ngắn) trước (biến cách vị ngữ) 'su'. 26. ඉත්ථියමත්වා. 26. Trong giống cái, (dùng các tiếp vị ngữ) ā và tvā. 27. නදාදිතො ඞී. 27. Sau các từ bắt đầu bằng nadī, (dùng tiếp vị ngữ) ṅī (tức là ī). 14. ගොතො වා. (ගණ) 14. Sau (từ) 'go', (tiếp vị ngữ ṅī được thêm vào) một cách tùy chọn. 28. යක්ඛාදිත්විනී [Pg.18] ච. 28. Và (tiếp vị ngữ) inī (được thêm vào) sau các từ bắt đầu bằng yakkha. 29. ආරාමිකාදීහි. 29. (Cũng được thêm vào) sau các từ bắt đầu bằng ārāmika. 15. සඤ්ඤායං මානුසො. (ගණ) 15. Khi là một danh xưng, (tiếp vị ngữ nữ tính được thêm vào sau từ) mānusa. 30. යුවණ්ණෙහි නී. 30. Sau (các thân từ) tận cùng bằng nguyên âm 'u' và 'ū', (dùng tiếp vị ngữ) nī (tức là ī). 31. ක්තිම්හා-ඤ්ඤත්ථෙ. 31. Sau (thân từ tận cùng bằng) kti, (chỉ được thêm vào) trong một ý nghĩa khác. 32. ඝරණ්‍යාදයො. 32. (Các từ như) gharaṇī v.v... (là những trường hợp ngoại lệ). 16. ආචරියා වා යලොපො ච. (ගණ) 16. (Từ) ācariyā (là một dạng nữ tính) tùy chọn, và (cũng có sự) lược bỏ 'ya'. 33. මාතුලාදිත්වානී භරියායං. 33. Sau các từ bắt đầu bằng mātula, (dùng tiếp vị ngữ) ānī trong ý nghĩa 'vợ'. 17. අභරියායං ඛත්තියා වා. (ගණ) 17. Khi không có ý nghĩa 'vợ', (dạng nữ tính) khattiyā (được thành lập) một cách tùy chọn. 18. පුන්නාමස්මා යොගා අපාලකන්තා. (ගණ) 18. Từ một danh từ nam tính không tận cùng bằng 'pālaka', (dạng nữ tính được thành lập) bằng cách áp dụng (tiếp vị ngữ). 34. උපමාසංහිතසහිතසංයතසහසඵවාමලක්ඛණාදිතූරුතූ. 34. Sau các từ bắt đầu bằng upamā, saṃhita, sahita, saṃyata, saha, sapha, vāma, lakkhaṇa, (dạng nữ tính của từ) ūru (được thành lập bằng tiếp vị ngữ ū). 35. යුවා ති. 35. Đối với (từ) yuvā. 36. න්තන්තූනං ඞීම්හිතො වා. 36. Đối với các từ tận cùng bằng -nta và -ntu, (hậu tố) ṅī được tùy chọn thêm vào. 37. භවතො භොතො. 37. Bhavato (biến thành) bhoto. 38. ගොස්සා-වඞ. 38. Của (từ) go, (trở thành) gava. 39. පුථුස්ස පථවපුථවා. 39. Của (từ) puthu, (trở thành) pathava và puthavā. 40. සමාසන්ත්ව. 40. Hoặc ở cuối một hợp từ. 41. පාපාදීහි භූමියා. 41. Từ (các từ) pāpa, vân vân, (và) của (từ) bhūmi. 42. සඞ්ඛ්‍යාහි. 42. Bởi các số từ. 43. නදීගොදාවරීනං. 43. Của (các từ) nadī và godāvarī. 44. අසඞ්ඛ්‍යෙහි චාඞ්ගුල්‍යානඤ්ඤාසඞ්ඛ්‍යත්ථෙසු. 44. Và bởi (từ) asaṅkhya, của (từ) aṅguli, trong các ý nghĩa khác ngoài 'vô số'. 45. දීඝාහොවස්සෙකදෙසෙහි [Pg.19] ච රත්ත්‍යා. 45. Và bởi (các từ) dīghāha, các phần của năm, và của (từ) ratti. 46. ගොත්වචත්ථෙ චාලොපෙ. 46. Và đối với (từ) go, trong ý nghĩa của 'da', khi có sự lược bỏ. 47. රත්තින්දිවදාරගවචතුරස්සා. 47. (Các từ) rattindiva, dāra, gava, và caturassa. 48. ආයාමෙ-නුගවං. 48. Trong ý nghĩa chiều dài, (ví dụ) anugavaṃ. 49. අක්ඛිස්මා-ඤ්ඤත්ථෙ. 49. Từ (từ) akkhi, trong một ý nghĩa khác. 50. දාරුමහ්‍යඞ්ගුල්‍යා. 50. Của (các từ) dāru và aṅguli. 51. චි වීතිහාරෙ. 51. (Hậu tố) ci trong ý nghĩa tương hỗ. 52. ල්ත්විත්ථියූහි කො. 52. Đối với (các từ) nữ tính, (hậu tố) ka. 53. වා-ඤ්ඤතො. 53. Hoặc từ một (quy tắc) khác. 54. උත්තරපදෙ. 54. Khi có từ theo sau. 55. ඉමස්සිදං. 55. Imassa (trở thành) idaṃ. 56. පුං පුමස්ස වා. 56. (Từ) puṃ (thay cho) pumassa, hoặc là không. 57. ට න්තන්තූනං. 57. (Hậu tố) ṭa (được thêm vào) sau các từ tận cùng bằng -nta và -ntu. 58. අ. 58. (Hậu tố) a. 59. මනාද්‍යාපාදීන මො මයෙච. 59. Đối với nhóm từ mana, vân vân, và nhóm từ āpā, vân vân, (hậu tố) ma, và khi maye theo sau. 60. පරස්ස සඞ්ඛ්‍යාසු. 60. Của (số từ) theo sau, trong các số từ. 61. ජනෙ පුථස්සු. 61. Khi (từ) jana theo sau, của (từ) puthu (có hậu tố) u. 62. සො ඡස්සා-හායතනෙ වා. 62. (Chữ) sa của (từ) chassa, trong (trường hợp) āyatana, hoặc là không. 63. ල්තුපිතාදීන මාරඞ්ගරඞ්ග. 63. Đối với (nhóm từ) pitu, vân vân, (sự thay thế là) āra, aṅga, raṅga. 64. විජ්ජායොනිසම්බන්ධානමා තත්‍ර චත්ථෙ. 64. Đối với những (từ chỉ) mối quan hệ về học vấn và huyết thống, (hậu tố) ā được thêm vào, và trong ý nghĩa đó. 65. පුත්තෙ. 65. Trong trường hợp (từ) putta. 66. චිස්මිං. 66. Trong trường hợp 'ci'. 67. ඉත්ථියං [Pg.20] භාසිතපුමිත්ථී පුමෙවෙ-කත්ථෙ. 67. Khi chỉ về nữ, từ chỉ nam và nữ được xem như nam tính trong số ít. 68. ක්වචි පච්චයෙ. 68. Đôi khi, do một hậu tố. 69. සබ්බාදයො වුත්තිමත්ථෙ. 69. Các từ sabba v.v... (được dùng) theo nghĩa của chúng. 70. ජායාය ජයං පතිම්හි. 70. Từ jāyā được biến thành jayaṃ khi từ pati theo sau. 71. සඤ්ඤාය මුදොදකස්ස. 71. Trong một danh từ riêng, đối với (từ) mudodaka. 72. කුම්භාදීසු වා. 72. Hoặc trong trường hợp các từ kumbha v.v... 73. සොතාදීසූ ලොපො. 73. Sự lược bỏ (xảy ra) trong trường hợp các từ sota v.v... 74. ට නඋස්ස. 74. Hậu tố ṭa (được thêm) sau từ nau. 75. අන සරෙ. 75. (Biến thành) ana khi một nguyên âm theo sau. 76. නඛාදයො. 76. Các từ nakha v.v... 77. නගො වා-ප්පාණිනි. 77. Hoặc (dùng) nago khi chỉ vật vô tri. 78. සහස්ස සොඤ්ඤත්ථෙ. 78. Từ saha được biến thành so trong một nghĩa khác. 79. සඤ්ඤායං. 79. Trong một danh từ riêng. 80. අප්පච්චක්ඛෙ. 80. Khi không trực tiếp chứng kiến. 81. අකාලෙ සකත්ථෙ. 81. Vào lúc không thích hợp, (dùng) theo nghĩa riêng của nó. 82. ගන්ථන්තා-ධික්‍යෙ. 82. Khi có nghĩa là vượt quá phần cuối của một quyển sách. 83. සමානස්ස පක්ඛාදීසු වා. 83. Hoặc, từ samāna (được biến đổi) trong trường hợp các từ pakkha v.v... 84. උදරෙ ඉයෙ. 84. (Biến thành) iya khi (từ) udara (theo sau). 85. රීරික්ඛකෙසු. 85. Trong trường hợp các từ rī, rikkha, và ka. 86. සබ්බාදීනමා. 86. Nguyên âm cuối của các từ sabba v.v... được kéo dài thành ā. 87. න්තකිමිමානං ටාකීටී. 87. Đối với nta, kiṃ, và ima, (sự thay thế là) ṭā, kī, ṭī. 88. තුම්හා-ම්හානං තාමෙකස්මිං. 88. Đối với tumha và amha, (sự thay thế là) tāma trong số ít. 89. තං [Pg.21] මම-ඤ්ඤත්‍ර. 89. Điều đó, ngoại trừ đối với mama. 90. වෙ-තස්සෙට. 90. Ve (là hình thức) được quy định cho tassa. 91. විධාදීසු ද්විස්ස දු. 91. Trong trường hợp các từ vidhā v.v..., từ dvi được biến thành du. 92. දි ගුණාදීසු. 92. (Biến thành) di trong trường hợp các từ guṇa v.v... 93. තීස්ව. 93. Hoặc trong trường hợp (số) ba. 94. ආ සඞ්ඛ්‍යායාසතාදොනඤ්ඤත්ථෙ. 94. (Nguyên âm cuối) của một số đếm được kéo dài thành ā, (khi số đó) không phải là sata trở lên, và không mang nghĩa khác. 95. තිස්සෙ. 96. චත්තාලීසාදො වා. 97. ද්විස්සා ච. 98. බාචත්තාලීසා දො. 99. වීසතිදසෙසු පඤ්චස්ස පණ්ණපන්නා. 100. චතුස්ස චුචො දසෙ. 101. ඡස්ස සො. 102. එකට්ඨානමා. 103. ර සඞ්ඛ්‍යාතො වා. 104. ඡතීහි ළො ච. 105. චතුත්ථතතියානමඩ්ඪුඩ්ඪභියා. 106. දුතියස්ස සහ දියඩ්ඪදිවඩ්ඪා. 107. සරෙ කද කුස්සුත්තරත්ථෙ. 108. කා-ප්පත්ථෙ. 109. පුරිසෙ වා. 110. පුබ්බා-පරජ්ජසායමජ්ඣෙහා-හස්ස ණ්හො. ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ සමාසකණ්ඩො තතියො. (4) චතුත්ථො කණ්ඩො (ණාදි) 1. ණො [Pg.22] වා පච්චෙ. 2. වච්ඡාදිතො ණානණායනා. 19. කතා ණියොව. (ගණ) 20. කණ්හො බ්‍රාහ්මණෙ. (ගණ) 3. කත්තිකාවිධවාදීහි ණෙය්‍යණෙරා. 4. ණ්‍ය දිච්චාදීහි. 5. ආ ණි. 6. රාජතො ඤ්ඤො ජාතියං. 7. ඛත්තා යියා. 8. මනුතො ස්සසණ. 9. ජනපදනාමස්මා ඛත්තියා රඤ්ඤෙ ච ණො. 10. ණ්‍ය කුරුසිවීහි. 11. ණ රාගා තෙන රත්තං. 11. Hậu tố Ṇa (được dùng) sau (từ) rāga (sự tham ái) trong ý nghĩa ‘được nhuộm bởi cái đó’. 12. නක්ඛත්තෙ-නින්දුයුත්තෙන කාලෙ. 12. Sau (từ chỉ) chòm sao, (hậu tố được dùng) trong ý nghĩa ‘thời gian được kết hợp với mặt trăng’. 13. සා-ස්ස දෙවතා පුණ්ණමාසී. 13. (Hậu tố được dùng) trong ý nghĩa ‘đó là vị trời của nó’ (và để chỉ) ngày rằm. 14. තමධීතෙ තං ජානාති කණිකා ච. 14. Và hậu tố kaṇikā (được dùng) trong ý nghĩa ‘người học điều đó’, ‘người biết điều đó’. 15. තස්ස විසයෙ දෙසෙ. 15. (Hậu tố được dùng) trong ý nghĩa ‘ở xứ sở, ở quốc độ của vị ấy’. 16. නිවාසෙ තන්නාමෙ. 16. (Hậu tố được dùng) trong ý nghĩa ‘nơi ở’ (khi) có tên gọi đó. 17. අදූරභවෙ. 17. (Hậu tố được dùng) trong ý nghĩa ‘sự hiện hữu không xa’. 18. තෙන නිබ්බත්තෙ. 18. (Hậu tố được dùng) trong ý nghĩa ‘được làm ra bởi cái đó’. 19. තමීධත්ථි[Pg.23]. 19. (Hậu tố được dùng) trong ý nghĩa ‘cái đó có ở đây’. 20. තත්‍ර භවෙ. 20. (Hậu tố được dùng) trong ý nghĩa ‘hiện hữu ở nơi đó’. 21. අජ්ජාදීහි තනො. 21. Sau (các từ) ajja (hôm nay), v.v... (dùng hậu tố) tana. 22. පුරාතො ණො ච. 22. Và (hậu tố) ṇa (được dùng) sau (từ) purā (xưa kia). 23. අමාත්වච්චො. 23. Amātvacco (bộ trưởng, cận thần). 24. මජ්ඣාදිත්විමො. 24. Sau (các từ) majjha (ở giữa), v.v... (dùng hậu tố) ima. 25. කණ ණෙය්‍ය ණෙය්‍යක යියා. 25. (Các hậu tố) Kaṇa, ṇeyya, ṇeyyaka, yiyā. 26. ණිකො. 26. (Hậu tố) Ṇika. 27. තමස්ස සිප්පං සීලං පණ්‍යං පහරණං පයොජනං. 27. (Hậu tố được dùng trong các ý nghĩa:) đó là nghề thủ công của người ấy, là giới hạnh của người ấy, là hàng hóa của người ấy, là vũ khí của người ấy, là mục đích của người ấy. 28. තං හන්ත රහති ගච්ඡතුඤ්ඡති චරති. 28. (Hậu tố được dùng trong các ý nghĩa:) người ấy giết bằng cái đó, sống bằng cái đó, đi bằng cái đó, lượm lặt bằng cái đó, hành động bằng cái đó. 29. තෙන කතං කීතං බද්ධමභිසඞ්ඛතං සංසට්ඨං හතං හන්ති ජිතං ජයති දිබ්බති ඛණති තරති චරති වහති ජීවති. 29. (Hậu tố được dùng trong các ý nghĩa:) được làm bởi cái đó, được mua bởi cái đó, được trói buộc bởi cái đó, được chuẩn bị bởi cái đó, được trộn lẫn với cái đó, bị giết bởi cái đó, người ấy giết bằng cái đó, được chiến thắng bởi cái đó, người ấy chiến thắng bằng cái đó, người ấy chơi bằng cái đó, người ấy đào bằng cái đó, người ấy vượt qua bằng cái đó, người ấy đi lại bằng cái đó, người ấy mang vác bằng cái đó, người ấy sống bằng cái đó. 30. තස්ස සංවත්තති. 30. (Hậu tố được dùng trong ý nghĩa) ‘nó dẫn đến điều đó cho người ấy’. 31. තතො සම්භූතමාගතං. 31. (Hậu tố được dùng trong ý nghĩa) ‘được sinh ra từ đó, đến từ đó’. 32. තත්ථ වසති විදිතො භත්තො නියුත්තො. 32. (Hậu tố được dùng trong các ý nghĩa:) người ấy cư ngụ ở đó, được biết đến ở đó, được nuôi dưỡng ở đó, được bổ nhiệm ở đó. 33. තස්සිදං. 33. (Hậu tố được dùng trong ý nghĩa) ‘cái này là của người ấy’. 34. ණො. 34. (Hậu tố) Ṇa. 35. ගවාදීහි යො. 35. Sau (các từ) gava (con bò), v.v... (dùng hậu tố) ya. 36. පිතිතො භාතරි රෙය්‍යණ. 36. Sau (từ) pitu (cha) trong ý nghĩa ‘anh/em trai’, (dùng các hậu tố) eyya, ṇa. 37. මාතිතො ච භගිනියං ඡො. 37. Và sau (từ) mātu (mẹ) trong ý nghĩa ‘chị/em gái’, (dùng hậu tố) cha. 38. මාතාපිතූස්වා-මහො. 38. Sau (các từ) mātā (mẹ) và pitā (cha), (dùng hậu tố) āmaha (để chỉ người cha của họ). 39. හිතෙ [Pg.24] රෙය්‍යණ. 39. Trong ý nghĩa ‘lợi ích cho’, (dùng các hậu tố) eyya, ṇa. 40. නින්දා-ඤ්ඤාත-ප්පපටිභාගරස්ස දයාසඤ්ඤාසු කො. 40. Hậu tố ka (được dùng) trong các ý nghĩa: khiển trách, không biết, tương tự, nhỏ bé, thương mến, và danh xưng. 21. වත්ථිතො ඉවත්ථෙ එය්‍යො. (ගණ) 21. Sau (nhóm từ bắt đầu bằng) `vatthu`, (hậu tố) `eyya` được dùng theo nghĩa `iva` (giống như). 22. සිලාය ණෙය්‍යො ච. (ගණ) 22. Và sau (nhóm từ bắt đầu bằng) `silā`, (hậu tố) `ṇeyya` (được dùng). 23. සාඛාදීහි ඉයො. (ගණ) 23. Sau (nhóm từ bắt đầu bằng) `sākhā`, (hậu tố) `iya` (được dùng). 24. මුඛාදීහි යො. (ගණ) 24. Sau (nhóm từ bắt đầu bằng) `mukha`, (hậu tố) `ya` (được dùng). 25. ආකස්මිකෙ භිධෙයෙ ඊයො. (ගණ) 25. Theo nghĩa `ākasmika` (bất ngờ, ngẫu nhiên), (hậu tố) `īya` (được dùng). 26. සක්කරාදීහි ණො. (ගණ) 26. Sau (nhóm từ bắt đầu bằng) `sakkarā`, (hậu tố) `ṇa` (được dùng). 27. අඞ්ගුල්‍යාදීහි ණිකො. (ගණ) 27. Sau (nhóm từ bắt đầu bằng) `aṅguli`, (hậu tố) `ṇika` (được dùng). 41. තමස්ස පරිමාණං ණිකො ච. 41. Và (hậu tố) `ṇika` (được dùng) theo nghĩa 'số lượng của nó'. 42. යතෙ-තෙහි ත්තකො. 42. Sau `ya` và `ta`, (hậu tố) `ttaka` (được dùng). 43. සබ්බා චා-වන්ථු. 43. Và sau `sabba`, (hậu tố) `āvantu` (được dùng). 44. කිම්හා රති රීව රීවතක රිත්තකා. 44. Sau `kiṃ`, (các hậu tố) `rati`, `rīva`, `rīvataka`, `rittaka` (được dùng). 45. සඤ්ජාතං තාරකාදිත්විතො. 45. Sau (nhóm từ bắt đầu bằng) `tārakā`, (hậu tố) `ita` (được dùng) theo nghĩa `sañjāta` (hiện ra, có mặt). 46. මානෙ මත්තො. 46. Theo nghĩa `māna` (số lượng, chừng mực), (hậu tố) `matta` (được dùng). 47. තග්ඝො චුද්ධං. 47. Theo nghĩa `taggha` (xứng đáng với điều đó), (hậu tố) `cuddhaṃ` (được dùng). 48. ණො ච පුරිසා. 48. Và sau `purisa`, (hậu tố) `ṇa` (được dùng). 49. අයුභද්විතීහංසෙ. 49. Trong trường hợp phần thứ hai của `ayubhada`. 50. සඞ්ඛ්‍යාය සච්චුතීසා-ස, දසන්තා-ධිකා-ස්මිං සතසහස්සෙ ඩො. 50. Đối với số đếm `saccutīsā-sa`, và khi nhiều hơn một số tận cùng bằng `dasa` (mười), trong trường hợp `sata` (trăm) và `sahassa` (ngàn), (hậu tố) `ḍa` (được dùng). 51. තස්ස පූරණෙ-කාදසාදිතො වා. 51. Để tạo số thứ tự của nó, (hậu tố được dùng) sau (nhóm từ bắt đầu bằng) `ekādasa` (mười một), một cách tùy chọn. 52. ම [Pg.25] පඤ්චාදිකතීහි. 52. (Hậu tố) `ma` (được dùng) sau (nhóm từ bắt đầu bằng) `pañca` và `kati`. 53. සතාදීනමි ච. 53. Và (hậu tố) `i` (được dùng) sau (nhóm từ bắt đầu bằng) `sata`. 54. ඡා ට්ඨට්ඨමා. 54. Sau `cha` (sáu), (các hậu tố) `ṭṭha` và `ṭhama` (được dùng). 55. එකා කාක්‍ය-සහායෙ. 55. Sau `eka`, (hậu tố) `ākya` (được dùng) theo nghĩa `sahāya` (bạn đồng hành). 56. වච්ඡාදීහි තනුත්තෙ තරො. 56. Sau (nhóm từ bắt đầu bằng) `vaccha`, (hậu tố) `tara` (được dùng) theo nghĩa `tanutta` (nhỏ bé, non trẻ). 57. කිම්හා නිද්ධාරණෙ රතර රතමා. 57. Sau `kiṃ`, (các hậu tố) `ratara` và `ratama` (được dùng) theo nghĩa `niddhāraṇa` (xác định, lựa chọn). 58. තෙන දත්තෙ ලියා. 58. Theo nghĩa `tena datta` (được cho bởi người ấy), (hậu tố) `liya` (được dùng). 59. තස්ස භාවකම්මෙසු ත්ත තා ත්තන ණ්‍ය ණෙය්‍යණිය ණියා. 59. Theo nghĩa `bhāva` (trạng thái) và `kamma` (hành động) của nó, (các hậu tố) `tta`, `tā`, `ttana`, `ṇya`, `ṇeyya`, `ṇiya`, `ṇiyā` (được dùng). 60. බ්‍ය වද්ධදාසා වා. 60. Sau `vaddha` và `dāsa`, (hậu tố) `ṇya` (được dùng) một cách tùy chọn. 61. නණ යුවා බො ච වස්ස. 61. (Các hậu tố) `na`, `ṇa` (được dùng) sau `yuvan`, và `ba` thay cho `va` (của `yuvan`). 62. අණ්වාදිත්විමො. 62. Sau (nhóm từ bắt đầu bằng) `aṇu`, (hậu tố) `ima` (được dùng). 63. භාවා තෙන නිබ්බත්තෙ. 63. Sau (một từ chỉ) `bhāva` (trạng thái), (hậu tố được dùng) theo nghĩa `tena nibbatta` (được tạo ra bởi cái đó). 64. තර තමි-ස්සිකියිට්ඨාතිසයෙ. 64. Các hậu tố tara, tama, issika, iya, iṭṭha được dùng theo nghĩa vượt trội. 65. තන්නිස්සිතෙ ල්ලො. 65. Hậu tố lla (được dùng) theo nghĩa liên quan đến nó. 66. තස්ස විකාරාවයවෙසු ණ ණික ණෙය්‍ය මයා. 66. Các hậu tố ṇa, ṇika, ṇeyya, maya (được dùng) theo nghĩa biến thể và bộ phận của nó. 67. ජතුතො ස්සණ වා. 67. Sau (từ) jatu, hậu tố ssaṇa (được dùng) một cách tùy chọn. 68. සමූහෙ කණ ණ ණිකා. 68. Các hậu tố kaṇa, ṇa, ṇikā (được dùng) theo nghĩa tập hợp. 69. ජනාදීහි තා. 69. Sau các từ trong nhóm jana, v.v..., (dùng hậu tố) tā. 70. ඉයො හිතෙ. 70. Hậu tố iya (được dùng) theo nghĩa lợi ích. 71. චක්ඛ්වාදිතො ස්සො. 71. Sau các từ trong nhóm cakkhu, v.v..., (dùng hậu tố) ssa. 72. ණ්‍යො තත්ථ සාධු. 72. Hậu tố ṇya (được dùng) theo nghĩa 'giỏi về việc ấy'. 73. කම්මා [Pg.26] නියඤ්ඤා. 73. Sau (từ) kamma, (dùng các hậu tố) niya, ñña. 74. කථාදිත්විකො. 74. Sau các từ trong nhóm kathā, v.v..., (dùng hậu tố) ika. 75. පථාදීහි ණෙය්‍යො. 75. Sau các từ trong nhóm patha, v.v..., (dùng hậu tố) ṇeyya. 76. දක්ඛිණායා-රහෙ. 76. Hậu tố eyya (được dùng) theo nghĩa xứng đáng (với vật cúng dường). 77. රායො තුමන්තා. 77. Sau (các từ tận cùng bằng) tu và mantu, (dùng hậu tố) rāya. 78. තමෙත්ථ-ස්ස-ත්ථීති මන්තු. 78. Theo nghĩa 'cái đó là của nó' hoặc 'cái đó có ở đây', (dùng hậu tố) mantu. 79. වන්ත්වවණ්ණා. 79. Sau (một từ) không tận cùng bằng 'a', (dùng hậu tố) vantu. 80. දණ්ඩාදිත්වික ඊ වා. 80. Sau các từ trong nhóm daṇḍa, v.v..., các hậu tố ika và ī (được dùng) một cách tùy chọn. 28. උත්තමීණෙ ව ධනා ඉකො. (ගණ) 28. Sau (từ) dhana, hậu tố ika (được dùng) theo nghĩa chủ nợ, một cách tùy chọn. (Nhóm từ) 29. අසන්නිහිතෙ අත්ථා. (ගණ) 29. Hậu tố attha (được dùng) theo nghĩa không có sẵn. (Nhóm từ) 30. තදන්තා ච. (ගණ) 30. Và (hậu tố ī được dùng) sau các từ tận cùng bằng hậu tố ấy (attha). (Nhóm từ) 31. වණ්ණන්තා ඊයෙව. (ගණ) 31. Sau (các từ) tận cùng bằng vaṇṇa, chỉ (dùng hậu tố) ī. (Nhóm từ) 32. හත්ථ දන්තෙහි ජාතියං. (ගණ) 32. Sau (các từ) hattha và danta, (dùng hậu tố ī) theo nghĩa chủng loại. (Nhóm từ) 33. වණ්ණතො බ්‍රහ්මචාරිම්හි. (ගණ) 33. Sau (từ) vaṇṇa, (dùng hậu tố ī) theo nghĩa người sống đời phạm hạnh. (Nhóm từ) 34. පොක්ඛරාදිතො දෙසෙ. (ගණ) 34. Sau các từ trong nhóm pokkhara, v.v..., (dùng hậu tố ī) theo nghĩa địa phương. (Nhóm từ) 35. නාවායි-කො. (ගණ) 35. Sau (từ) nāvā, (dùng hậu tố) ika. (Nhóm từ) 36. සුඛදුක්ඛා ඊ. (ගණ) 36. Sau (các từ) sukha và dukkha, (dùng hậu tố) ī. (Nhóm từ) 37. බලා බාහූරුපුබ්බා ච. (ගණ) 37. Và sau (từ) bala, khi được đi trước bởi bāhu và ūru. (Nhóm từ) 81. තපාදීහි ස්සී. 81. Sau các từ trong nhóm tapa, v.v..., (dùng hậu tố) ssī. 82. මුඛාදිතො රො. 82. Sau các từ trong nhóm mukha, v.v..., (dùng hậu tố) ra. 38. දන්තස්සු ච උන්නතදන්තෙ. (ගණ) 38. Và sau (từ) danta, (dùng hậu tố) u, theo nghĩa 'răng nhô ra'. (Nhóm từ) 83. තුන්ද්‍යාදීහි භො. 83. Này, bởi (nhóm từ) Tundyādi. 84. සද්ධාදිත්ව[Pg.27]. 84. Từ (nhóm) Saddhādi, (có hậu tố) tva. 85. ණො තපා. 85. Từ tapa, (có hậu tố) ṇa. 86. ආල්වභිජ්ඣාදීහි. 86. Bởi (nhóm từ) Ālvabhijjhādi. 87. පිච්ඡාදිත්විලො. 87. Từ (nhóm) Picchādi, (có hậu tố) tva và ila. 88. සීලාදිතො වො. 88. Từ (nhóm) Sīlādi, (có hậu tố) va. 39. අණ්ණා නිච්චං. (ගණ) 39. (Hậu tố) a và ṇṇa (được dùng) luôn luôn. (Nhóm) 40. ගාණ්ඩිරාජීහි සඤ්ඤායං. (ගණ) 40. Từ (nhóm) Gāṇḍirāji, theo nghĩa là tên gọi. (Nhóm) 89. මායාමෙධාහි වී. 89. Sau Māyā và Medhā, (dùng hậu tố) vī. 90. සිස්සරෙ ආම්‍යුවාමී. 90. Ở Sissara, (có các hậu tố) ām, yu, va, āmī. 91. ලක්ඛ්‍යා ණො අ ච. 91. Và sau Lakkhī, (dùng hậu tố) ṇa và a. 92. අඞ්ගා නො කල්‍යාණෙ. 92. Sau aṅga, (dùng hậu tố) ṇa, theo nghĩa là 'tốt đẹp'. 93. සො ලොමා. 93. Sau loma, (dùng hậu tố) sa. 94. ඉමියා. 94. (Hậu tố) iya. 95. තො පඤ්චම්‍යා. 95. (Hậu tố) to (dùng) trong xuất xứ cách. 96. ඉතො තෙත්තො කුතො. 96. Ito, tetto, kuto. 97. අභ්‍යාදීහි. 97. Bởi (nhóm từ) Abhyādi. 98. ආද්‍යාදීහි. 98. Bởi (nhóm từ) Ādyādi. 99. සබ්බාදිතො සත්තම්‍යා ත්‍රත්ථා. 99. Từ nhóm Sabbādi, (dùng) tra và ttha trong sở tại cách. 100. කත්ථෙ-ත්ථකුත්‍රා-ත්‍රක්වෙ-හිධ. 100. Kattha, ittha, kutra, atra, kve, iha, idha. 101. ධි සබ්බා වා. 101. Sau sabba, (hậu tố) dhi (được dùng) tùy ý. 102. යා හිං. 102. Sau ya, (dùng hậu tố) hiṃ. 103. තා [Pg.28] හං ච. 103. Và sau ta, (dùng hậu tố) haṃ. 104. කුහිං කහං. 104. Kuhiṃ, kahaṃ. 105. සබ්බෙ-කඤ්ඤ ය තෙහි කාලෙ දා. 105. Sau sabba, eka, añña, ya, ta; (dùng hậu tố) dā theo nghĩa thời gian. 106. කදා කුදා සදා-ධුනෙ-දානි. 106. Kadā, kudā, sadā, adhunā, idāni. 107. අජ්ජසජ්ජ්වපරජ්ජ්වෙ-තරහිකරහා. 107. Ajja, sajju, aparajju, etarahi, karahi. 108. සබ්බාදීහි පකාරෙ ථා. 108. Từ (nhóm) Sabbādi, (dùng hậu tố) thā theo nghĩa là cách thức. 109. කථමිත්ථං. 109. Kathaṃ, itthaṃ. 110. ධා සඞ්ඛ්‍යාහි. 110. Sau các số từ, (dùng hậu tố) dhā. 111. වෙකා ජ්ඣං. 111. Hậu tố jjhaṃ (được dùng) sau eka. 112. ද්විතීහෙධා. 112. Hậu tố dhā (được dùng) sau dvi và ti. 113. තබ්බති ජාතියො. 113. Hậu tố so (được dùng) sau sabba với ý nghĩa là jāti (chủng loại). 114. වාරසඞ්ඛ්‍යාය ක්ඛත්තුං. 114. Hậu tố kkhattuṃ (được dùng) sau các số từ với ý nghĩa là vāra (lần). 115. කතිම්හා. 115. (Hậu tố dhā cũng được dùng) sau kati. 116. බහුම්හා ධා ච පච්චාසත්තියං. 116. Và hậu tố dhā (được dùng) sau bahu với ý nghĩa là paccāsatti (sự gần gũi). 117. සකිං වා. 117. Hoặc là (dạng) sakiṃ. 118. සො වීච්ඡා පකාරෙසු. 118. Hậu tố so (được dùng) với ý nghĩa là vīcchā (sự lặp lại) và pakāra (phương cách). 119. අභූතතබ්භාවෙ කරාසභූයොගෙ විකාරා චී. 119. Hậu tố cī (được dùng) cho sự biến đổi (vikāra) với ý nghĩa là abhūtatabbhāva (trở thành cái mà trước đó không phải là), khi kết hợp với (các động từ) kar, as, và bhū. 120. දිස්සන්තඤ්ඤෙපි පච්චයා. 120. Các hậu tố khác cũng được thấy. 121. අඤ්ඤස්මිං. 121. Với ý nghĩa khác. 122. සකත්ථෙ. 122. Với ý nghĩa của chính nó. 123. ලොපො. 123. Sự lược bỏ. 124. සරානමාදිස්සා-යුවණ්ණස්සා [Pg.29] එ ඔ ණානුබන්ධෙ. 124. Nguyên âm đầu i và u được đổi thành e và o khi có hậu tố với anubandha ṇ theo sau. 125. සංයොගෙ ක්වචි. 125. Đôi khi (cũng xảy ra) khi có phụ âm kép. 126. මජ්ඣෙ. 126. (Đôi khi cũng xảy ra) ở giữa. 127. කොසජ්ජාජ්ජව පාරිසජ්ජ සොහජ්ජ මද්දවාරිස්සාසභාජඤ්ඤ ථෙය්‍ය බාහුසච්චා. 127. Kosajja, ājjava, pārisajja, sohajja, maddava, ārissāsa, sabhājañña, theyya, bāhusaccā. 128. මනාදීනං සක. 128. saka (được thêm vào) sau nhóm từ mana, v.v. 129. උවණ්ණස්සා-වඞ සරෙ. 129. Nguyên âm u được đổi thành ava khi có một nguyên âm theo sau. 130. යම්හි ගොස්ස ච. 130. Và (sự thay đổi đó cũng xảy ra) đối với go khi ya theo sau. 131. ලොපො-වණ්ණිවණ්ණානං. 131. Sự lược bỏ của vaṇṇī và vaṇṇa. 132. රානුබන්ධෙ-න්තසරාදිස්ස. 132. Khi có hậu tố với anubandha r theo sau, (sự lược bỏ xảy ra) đối với nguyên âm cuối và (phụ âm) theo sau nó. 133. කිසමහතමිමෙ කසමහා. 133. Kisa và mahant (được đổi thành) kasa và mahā. 134. ආයුස්සා-යස මන්තුම්හි. 134. Āyu (được đổi thành) āyasa khi hậu tố mantu theo sau. 135. ජො වුද්ධස්සියිට්ඨෙසු. 135. Vuddha (được đổi thành) jya khi các hậu tố iya và iṭṭha theo sau. 136. බාළ්හන්තිකපසත්ථානං සාධ නෙද සා. 136. Bāḷha, antika, và pasattha (lần lượt được đổi thành) sādha, neda, và sā. 137. කණකනා-ප්පයුවානං. 137. Appa và yuvan (lần lượt được đổi thành) kaṇa và kanā. 138. ලොපො වීමන්තුවන්තූනං. 138. Sự lược bỏ (xảy ra) đối với (các hậu tố) vī, mantu, và vantu. 139. ඩෙ සතිස්ස තිස්ස. 139. Khi (hậu tố) ḍa theo sau, sati được đổi thành tissa. 140. එතස්සෙට ත්තකෙ. 140. Eta (được đổi thành) iṭa khi (hậu tố) ttaka theo sau. 141. ණිකස්සි යො වා. 141. Hoặc yo sau ṇikas. 142. අධාතුස්ස කෙ-ස්‍යාදිතො ඝෙ-ස්සි. 142. Đối với phi-căn, sau sya v.v., ghe thay thế cho ssi. ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ කාදිකණ්ඩො චතුත්ථො. Như vậy là kết thúc chương thứ tư, chương ka, trong ngữ pháp Moggallāna. (5) පඤ්චමො කණ්ඩො (ඛාදි) (5) Chương thứ năm (bắt đầu bằng kha) 1. තිජමානෙහි [Pg.30] ඛසා ඛමාවීමංසාසු. 1. Sau (các căn) tij, mān, (các hậu tố) kha, sa được dùng theo nghĩa khamā (kiên nhẫn) và vīmaṃsā (khảo sát). 2. කිතා තිකිච්ඡාසංසයෙසු ඡො. 2. Sau (căn) kit, (hậu tố) cha được dùng theo nghĩa tikicchā (chữa trị) và saṃsaya (nghi ngờ). 3. නින්දායං ගුපබධා බස්ස භොච. 3. Theo nghĩa nindā (chỉ trích), sau gup và badh là ba và sa, và bho. 4. තුංස්මා ලොපො චිච්ඡායං තෙ. 4. Sau tuṃ, có sự lược bỏ của ta theo nghĩa mong muốn. 5. ඊයො කම්මා. 5. Sau (danh từ làm) túc từ, (dùng hậu tố) īya. 6. උපමා-නාචාරෙ. 6. Theo nghĩa so sánh và cách hành xử. 7. ආධාරා. 7. Sau (danh từ làm) vị trí cách. 8. කත්තුතා-යො. 8. Theo nghĩa chủ thể, (dùng hậu tố) ya. 9. ච්‍යත්ථෙ. 9. Theo nghĩa của cvi. 10. සද්දාදීනි කරොති. 10. Làm ra âm thanh, v.v. 11. නමොත්වස්සො. 11. Đối với namo, (dùng) tvā và so. 12. ධාත්වත්ථෙ නාමස්මි. 12. Khi một danh từ (được dùng) theo nghĩa của một động từ căn. 13. සච්චාදීහාපි. 13. Cũng (dùng āpi) sau sacca, v.v. 14. ක්‍රියත්ථා. 14. Với mục đích của một hành động. 15. චුරාදිතො ණි. 15. Sau (nhóm căn) cur, v.v., (dùng hậu tố) ṇi. 16. පයොජකබ්‍යාපාරෙ කාපි ච. 16. Và cũng (dùng) kāpi trong hoạt động của tác nhân sai khiến. 17. ක්‍යො භාවකම්මෙස්වපරොක්ඛෙසු මානන්තත්‍යාදීසු. 17. (Hậu tố) kya (được dùng) trong thể thụ động và vô nhân xưng, trong thì quá khứ (aparokkha), và với (các hậu tố) māna, nta, tya, v.v. 18. කත්තරි ලො. 18. Trong thể chủ động, (dùng hậu tố) la. 19. මං ච රුධාදීනං. 19. Và (trung tố) ṃ cho (nhóm căn) rudh, v.v. 20. ණිණාප්‍යාපීහි වා. 20. Hoặc sau (các hậu tố) ṇi, ṇāpi, āpī. 21. දිවාදීහි [Pg.31] යක. 21. Sau (nhóm căn) div, v.v., (dùng) yaka. 22. තුදාදීහි කො. 22. Sau (nhóm căn) tud, v.v., (dùng hậu tố) ko. 23. ජ්‍යාදීහික්නා. 23. Sau (nhóm căn) ji, v.v., (dùng hậu tố) knā. 24. ක්‍යාදීහි ක්ණා. 24. Sau (nhóm căn) kī, v.v., (dùng hậu tố) kṇā. 25. ස්වාදීහි ක්ණො. 25. Sau (nhóm căn) su, v.v., (dùng hậu tố) kṇo. 26. තනාදිත්වො. 26. Sau (nhóm căn) tan, v.v., (dùng hậu tố) tvo. 27. භාවකම්මෙසු තබ්බානීයා. 27. Các hậu tố -tabba và -anīya được dùng trong ý nghĩa của trạng thái (bhāva) và đối tượng (kamma). 28. ඝ්‍යණ. 28. Hậu tố -ṇa (được dùng) sau các động từ căn được gọi là ghya. 29. ආස්සෙ ච. 29. Và sau động từ căn ās. 30. වදාදීහි යො. 30. Hậu tố -ya (được dùng) sau các động từ căn vad, v.v... 41. භුජාන්නෙ. (ගණ) 41. Hậu tố -aṇṇa (được dùng) sau động từ căn bhuj. (Đây là một gaṇasutta). 31. කිච්ච ඝච්ච භච්ච භබ්බ ලෙය්‍යා. 31. Các từ kicca, ghacca, bhacca, bhabba, và leyya (được hình thành một cách bất quy tắc). 42. සඤ්ඤායං භරා. (ගණ) 42. Hậu tố -a (được dùng) sau động từ căn bhar khi có ý nghĩa là một tên gọi. (Đây là một gaṇasutta). 32. ගුහාදීහි යක. 32. Hậu tố -yaka (được dùng) sau các động từ căn guh, v.v... 33. කත්තරි ල්තුණකා. 33. Các hậu tố -l, -tu, và -ṇaka được dùng trong ý nghĩa của tác nhân (kattari). 34. ආවී. 34. Hậu tố -āvī (cũng được dùng). 35. ආසිංසාය-මකො. 35. Hậu tố -maka (được dùng) trong ý nghĩa của sự mong ước. 36. කරා ණනො. 36. Hậu tố -ṇana (được dùng) sau động từ căn kar. 37. හාතො වීහිකාලෙසු. 37. Hậu tố -yana (được dùng) sau động từ căn hā khi có ý nghĩa là 'lúa' và 'thời gian'. 38. විදා කූ. 38. Hậu tố -kū (được dùng) sau động từ căn vid. 39. විතො ඤාතො. 39. Các từ vitta và ñāta (được hình thành một cách bất quy tắc). 40. කම්මා[Pg.32]. 40. Hậu tố -ma (được dùng) sau động từ căn kam. 41. ක්ව චණ. 41. Hậu tố -caṇa (được dùng) sau động từ căn kar. 42. ගමා රූ. 42. Hậu tố -rū (được dùng) sau động từ căn gam. 43. සමානඤ්ඤභවන්තයාදිතූපමානා දිසා කම්මෙරීරික්ඛාකා. 43. Các hậu tố -rī, -rikkha, và -ākā được dùng sau các động từ căn có các từ đi trước như samāna, añña, bhavanta, yādi, tūpamāna, sādisa, v.v... trong ý nghĩa của đối tượng. 44. භාවකාරකෙ ස්වඝණඝකා. 44. Các hậu tố -sva, -ghaṇa, và -ghaka được dùng trong ý nghĩa của trạng thái (bhāva) và tác nhân (kāraka). 45. දාධාත්වි. 45. Hậu tố -i (được dùng) sau các động từ căn dā và dhā. 46. වමාදීහ්‍යථු. 46. Hậu tố -athu (được dùng) sau các động từ căn vam, v.v... 47. ක්වි. 47. Hậu tố zero kvi (cũng được dùng). 48. අනො. 48. Hậu tố -ana (cũng được dùng). 49. ඉත්ථියමණ ත්ති ක යකයා ච. 49. Trong giống cái, các hậu tố -aṇa, -tti, -ka, -yaka, và -yā cũng được dùng. 50. ජාහාහි නි. 50. Hậu tố -ni (được dùng) sau các động từ căn jā và hā. 51. කරා රිරියො. 51. Các hậu tố -ririya và -iriya (được dùng) sau động từ căn kar. 52. ඉ කි තී සරූපෙ. 52. Các hậu tố -i, -ki, và -tī được dùng trong ý nghĩa của chính động từ căn. 53. සීලා-භික්ඛඤ්ඤා-වස්සකෙසු ණී. 53. Hậu tố -ṇī được dùng trong ý nghĩa của thói quen (sīla), sự lặp lại (ābhikkhañña), và sự cần thiết (āvassaka). 54. ථාවරි-ත්තර, භඞ්ගුර, භිදුර, භාසුර, භස්සරා. 54. Các từ thāvara, ittara, bhaṅgura, bhidura, bhāsura, và bhassara được hình thành một cách bất quy tắc. 55. කත්තරි භූතෙ ක්ත්වන්තුත්තාවී. 55. Ktvantu, ttāvī (được dùng) trong tác động cách ở quá khứ. 56. ක්තො භාවකම්මෙසු. 56. Kta (được dùng) trong trạng thái và nghiệp cách. 57. කත්තරි චාරම්භෙ. 57. Và trong tác động cách với nghĩa khởi đầu. 58. ඨා-ස, වස, සිලිස, සී, රුහ, ජර, ජනීහි. 58. Với (các căn) ṭhā, sa, vasa, silisa, sī, ruha, jara, janī. 59. ගමනත්ථා කම්මකාධාරෙ ච. 59. Và với các căn có nghĩa là đi, trong nghiệp cách và sở y cách. 60. ආහාරත්ථා[Pg.33]. 60. Với các căn có nghĩa là ăn. 61. තුං තායෙ තවෙ භාවෙ භවිස්සති ක්‍රියායං තදත්ථායං. 61. Tuṃ, tāye, tave (được dùng) trong nghĩa trạng thái, trong hành động ở tương lai, và với mục đích ấy. 62. පටිසෙධෙ-ලංඛලූනං, තුනක්ත්වාන, ක්ත්වා වා. 62. Trong sự cấm đoán (với alaṃ và khalu), (dùng) tuna, ktvāna, hoặc ktvā. 63. පුබ්බෙ-කකත්තුකානං. 63. (Dùng cho) hành động trước của cùng một tác nhân. 64. න්තො කත්තරි වත්තමානෙ. 64. Nta (được dùng) trong tác động cách ở hiện tại. 65. මානො. 65. Và māna. 66. භාවකම්මෙසු. 66. (Māna được dùng) trong trạng thái và nghiệp cách. 67. තෙ ස්සපුබ්බා-නාගතෙ. 67. Hai hậu tố ấy, khi đi trước bởi ssa, (được dùng) trong tương lai. 68. ණ්වාදයො. 68. Ṇva và các hậu tố khác. 69. ඛඡසානමෙකස්සරොදි ද්වෙ. 69. Âm đầu của một căn không phải đơn âm được lặp lại trước kha, cha, sa. 70. පරොක්ඛායඤ්ච. 70. Và trong thì quá khứ hoàn thành. 71. ආදිස්මා සරා. 71. Nguyên âm của âm tiết đầu (được lặp lại) là a. 72. න පුන. 72. Không (lặp lại) lần nữa. 73. යථිට්ඨං ස්‍යාදිනො. 73. (Sự lặp lại là) tùy chọn trước sya và các hậu tố khác. 74. රස්සො පුබ්බස්ස. 74. (Nguyên âm của) âm tiết trước được rút ngắn. 75. ලොපො-නාදිබ්‍යඤ්ජනස්ස. 75. Lược bỏ phụ âm không phải là âm đầu. 76. ඛඡසෙස්වස්සි. 76. A trở thành i trước kha, cha, sa. 77. ගුපිස්සුස්ස. 77. (Nguyên âm của âm tiết lặp lại) của (căn) gup là u. 78. චතුත්ථ දුතියානං තතියපඨමා. 78. Phụ âm thứ tư và thứ hai (của một nhóm) trở thành phụ âm thứ ba và thứ nhất. 79. කවග්ගහානං චවග්ගජා. 79. (Phụ âm) thuộc nhóm ka và ha trở thành (phụ âm) thuộc nhóm ca và ja. 80. මානස්ස [Pg.34] වී පරස්ස ච මං. 80. Đối với căn māna, âm tiết lặp lại là vī và phần sau là maṃ. 81. කිතස්සා-සංසයෙ ති වා. 81. (Tiểu từ) ti được tùy chọn thêm vào sau một (từ có hậu tố) kita trong nghĩa xác quyết. 82. යුවණ්ණානමෙ ඔ පච්චයෙ. 82. (Các nguyên âm) i và u trở thành e và o khi một hậu tố theo sau. 83. ලහුස්සුපාන්තස්ස. 83. (Điều này xảy ra) với nguyên âm ngắn ở âm tiết áp cuối. 84. අස්සා ණානුබන්ධෙ. 84. (Nguyên âm) a trở thành ā khi (hậu tố) có chỉ tố ṇ. 85. න තෙ කානුබන්ධනාගමෙසු. 85. Không (áp dụng) trong các tiếp vĩ ngữ có chỉ định từ ‘ka’ và các tiếp đầu ngữ ‘na’. 86. වා ක්වචි. 86. Đôi khi tùy chọn. 87. අඤ්ඤත්‍රා පි. 87. Cũng ở các trường hợp khác. 88. ප්‍යෙ සිස්සා. 88. Của (căn) pī, (ī) thành e (trước) ssa. 89. එඔනමයවා සරෙ. 89. (E và o) của các căn theo thứ tự trở thành ay và av khi một nguyên âm theo sau. 90. ආයාවා ණානුබන්ධෙ. 90. (E và o) thành āy và āv (trước) tiếp vĩ ngữ có chỉ định từ ‘ṇa’. 91. ආස්සා ණාපිම්හි යුක. 91. Đối với (căn) ās, (sự biến đổi) cũng tùy chọn (trước) tiếp vĩ ngữ có chỉ định từ ‘ṇa’. 92. පදාදීනං ක්වචි. 92. Đối với (các căn) pad, v.v..., đôi khi. 93. මං වා රුධාදීනං. 93. Hoặc (chèn) ‘ṃ’ (vào) các (căn) rudh, v.v... 94. ක්විම්හි ලොපො-න්ත බ්‍යඤ්ජනස්ස. 94. Khi có (tiếp vĩ ngữ) ‘kvi’, phụ âm cuối bị xóa bỏ. 95. පරරූපමයකාරෙ බ්‍යඤ්ජනෙ. 95. Đồng hóa theo hình thức sau (xảy ra) khi phụ âm là ‘y’. 96. මනානං නිග්ගහීතං. 96. Của ‘m’ và ‘n’, (trở thành) niggahīta (ṃ). 97. න බ්‍රූස්සො. 97. Không (áp dụng) cho (căn) brū. 98. කගා චජානං ඝානුබන්ධෙ. 98. Của ‘ca’ và ‘ja’, (thành) ‘ka’ và ‘ga’ (trước) tiếp vĩ ngữ có chỉ định từ ‘gha’. 99. හනස්ස ඝාතො ණානුබන්ධෙ. 99. Của (căn) han, (thành) ghāta (trước) tiếp vĩ ngữ có chỉ định từ ‘ṇa’. 100. ක්විම්හි ඝො පරිපච්චාසමොහි. 100. Khi có (tiếp vĩ ngữ) ‘kvi’, (phụ âm cuối của các căn) pac, ās, muh (trở thành) gha. 101. පරස්ස [Pg.35] ඝංසෙ. 101. Của (phụ âm) sau, (thành) gha (trước) sa. 102. ජිහරානං ගී. 102. (Căn) ji (trở thành) gī. 103. ධාස්ස හො. 103. Của (căn) dhā, (thành) ha. 104. ණිම්හි දීඝො දුසස්ස. 104. Khi có (tiếp vĩ ngữ) ‘ṇi’, (nguyên âm của căn) dus được trường hóa. 105. ගුහිස්ස සරෙ. 105. Của (căn) guh, (nguyên âm được trường hóa khi) một nguyên âm theo sau. 106. මුහබහානඤ්ච තෙ කානුබන්ධෙ ත්වෙ. 106. Và của (các căn) muh và vah, các (biến đổi) ấy (xảy ra trước) tiếp vĩ ngữ có chỉ định từ ‘ka’ và (trước) ‘tva’. 107. වහස්සුස්ස. 107. Của (căn) vah, (a) thành u. 108. ධාස්ස හි. 108. Của (căn) dhā, (thành) hi. 109. ගමාදිරානං ලොපො-න්තස්ස. 109. Đối với (các căn) gam, v.v..., phụ âm cuối bị xóa bỏ. 110. වචාදීනං වස්සුට වා. 110. Đối với (các căn) vac, v.v..., ‘va’ tùy chọn (thành) ‘u’. 111. අස්සු. 111. Của (căn) as, (thành) u. 112. වද්ධස්ස වා. 112. Đối với (căn) vadh, tùy chọn. 113. යජස්ස යස්ස ටියී. 113. Của (căn) yaj, ‘ya’ (thành) ‘i’. 114. ඨාස්සි. 114. Của (căn) ṭhā, (thành) i. 115. ගාපානමී. 115. Đối với (các động từ căn) gā, pā, mī. 116. ජනිස්සා. 116. Jan được biến thành jā. 117. සාසස්ස සිස වා. 117. Sās đôi khi được biến thành sisa. 118. කරස්සා තවෙ. 118. A của kar được trường hóa trước tave. 119. තුංතුනතබ්බෙසු වා. 119. Đôi khi cũng (được trường hóa) trước tuṃ, tuna, và tabba. 120. ඤාස්ස නෙ ජා. 120. Ñā được biến thành jā trước na. 121. සකාපානං කුණකූ ණෙ. 121. (Các động từ căn) saka và āpa được biến thành kuṇa và kū trước ṇa. 122. නිතො [Pg.36] චිස්ස ඡො. 122. C của ci được biến thành ch sau ni. 123. ජරසදානමීම වා. 123. Đối với jara, sad, āna, mī, mā, (sự thay đổi là) tùy chọn. 124. දිසස්ස පස්ස දස්ස දස ද දක්ඛා. 124. Dis được biến thành passa, dassa, dasa, da, dakkhā. 125. සමානා රො රීරික්ඛකෙසු. 125. Những (hình thức) tương tự trong ro, rī, rikkha, và ka. 126. දහස්ස දස්ස ඩො. 126. Dah được biến thành dassa, ḍa. 127. අනඝණස්වාපරීහි ළො. 127. Sau anaghaṇa, svā, và parī là ḷa. 128. අත්‍යාදින්තෙස්වත්ථිස්ස භූ. 128. Atthi được biến thành bhū ở cuối các từ như ati, v.v. 129. අආස්සආදීසු. 129. Đối với (các động từ căn) bắt đầu bằng a, ā. 130. න්තමානාන්තියියුං ස්වාදිලොපො. 130. Lược bỏ (biến cách vĩ ngữ) su, v.v. trước nta, māna, ānti, yi, yuṃ. 131. පාදිතො ඨාස්ස වා ඨහො ක්වචි. 131. Sau pa, ṭhā đôi khi được biến thành ṭhaha, tùy chọn. 132. දාස්සි යඞ. 132. Dā được biến thành i trước yaṅa. 133. කරොතිස්ස ඛො. 133. R của kar được biến thành kh. 134. පුරා ස්මා. 134. Smā (được dùng để chỉ) quá khứ. 135. නිතො කමස්ස. 135. Đối với (động từ căn) kam sau (tiếp đầu ngữ) ni. 136. යුවණ්ණානමියඞුවඞ සරෙ. 136. I, u được biến thành iyaṃ, uvaṃ khi có nguyên âm theo sau. 137. අඤ්ඤාදිස්සාස්සී ක්‍යෙ. 137. Nguyên âm cuối của añña, v.v. được biến thành ī trước kya. 138. තනස්සා වා. 138. A của tan đôi khi được biến thành ā. 139. දීඝො සරස්ස. 139. Nguyên âm được trường hóa. 140. සා-නන්තරස්ස තස්ස ඨො. 140. T ngay sau s được biến thành ṭh. 141. කසස්සිම ච වා. 141. A của kas cũng đôi khi được biến thành ima. 142. ධස්තොත්‍රස්තා. 142. Dhasta, utra, sta. 143. පුච්ඡාදිතො. 143. Từ (các động từ căn) như pucch, v.v. 144. සාස[Pg.37], වස, සංස, සසා ථො. 144. S của sās, vas, saṃs, sas được biến thành th. 145. ධො ධහභෙහි. 145. Sau `dha`, `ha`, và `bha` là `dha`. 146. දහා ඪො. 146. Sau `dah` là `ḍha`. 147. බහස්සුම ච. 147. Và `ma` của `bahassu`. 148. රුහාදීහි හො ළ ච. 148. Và sau nhóm (căn) `ruh`, `h` (và `t`) trở thành `ḷa`. 149. මුහා වා. 149. Đối với (căn) `muh`, thì tùy chọn. 150. භිදාදිතො නො ක්තක්තවන්තූනං. 150. Sau nhóm (căn) `bhid`, `na` (thay thế cho `t`) của `kta` và `ktavantu`. 151. දාත්වින්නො. 151. Đối với (căn) `dā`, (thay thế bằng) `i` và `inna`. 152. කිරාදීහි ණො. 152. Sau nhóm (căn) `kir`, (sự thay thế là) `ṇa`. 153. තරාදීහි රිණ්ණො. 153. Sau nhóm (căn) `tar`, (sự thay thế là) `riṇṇa`. 154. ගො භන්ජාදීහි. 154. Sau nhóm (căn) `bhanj`, (sự thay thế là) `ga`. 155. සුසා ඛො. 155. Sau (căn) `sus`, (sự thay thế là) `kha`. 156. පචා කො. 156. Sau (căn) `pac`, (sự thay thế là) `ka`. 157. මුචා වා. 157. Đối với (căn) `muc`, thì tùy chọn. 158. ලොපො වඩ්ඪා ක්තිස්ස. 158. Sau (căn) `vaḍḍh`, có sự lược bỏ (phụ âm `t`) của `kti`. 159. ක්විස්ස. 159. (Sự lược bỏ) của (tiếp vĩ ngữ) `kvi`. 160. ණිණාපීනං තෙසු. 160. (Sự lược bỏ) của `ṇi`, `ṇā`, `pī` khi đi với những (tiếp vĩ ngữ) ấy. 161. ක්වචි විකරණානං. 161. Đôi khi (có sự lược bỏ) của các `vikaraṇa` (tiếp vĩ ngữ của động từ). 162. මානස්ස මස්ස. 162. Đối với `māna`, (thay bằng) `ma`. 163. ඤි ලස්සෙ. 163. (Tiếp vĩ ngữ) `ñi` (thay) cho `la`. 164. ප්‍යො වා ත්වාස්ස සමාසෙ. 164. Trong hợp từ (samāsa), `pya` là sự thay thế tùy chọn cho `tvā`. 165. තුංයානා. 165. (Các tiếp vĩ ngữ) `tuṃ`, `yā`, `nā`. 166. හනා [Pg.38] රච්චො. 166. Sau (căn) `han`, (sự thay thế là) `racca`. 167. සාසාධිකරා ච ච රිච්චා. 167. Và cũng `riccā` từ (nhóm) `sāsādhikara`. 168. ඉතො ච්චො. 168. Sau (căn) `i`, (sự thay thế là) `cca`. 169. දිසා වානවාස ච. 169. Và sau (căn) `dis`, (các tiếp vĩ ngữ là) `vāna` và `vā`. 170. ඤි බ්‍යඤ්ජනස්ස. 170. (Sự lặp lại) của phụ âm (sau) `ñi`. 171. රා නස්ස ණො. 171. Sau `ra`, `ṇa` (thay) cho `na`. 172. න න්තමානත්‍යාදීනං. 172. Không (áp dụng) cho (các tiếp vĩ ngữ) `nta`, `māna`, `tya`, v.v... 173. ගමයමිසාසදිසානං වා ච්ඡඞ. 173. Đối với (các căn) `gama`, `yami`, `sāsa`, `disa`, (sự thay thế là) `ccha` một cách tùy chọn. 174. ජරමරානමීයඞ. 174. Đối với (các căn) `jara` và `mara`, (sự thay thế là) `īya`. 175. ඨාපානං තිට්ඨ පිවා. 175. Của (căn) `ṭhā` và `pā` (lần lượt là) `tiṭṭha` và `pivā`. 176. ගමවදදානං ඝම්ම වජ්ජ දජ්ජා. 176. Của (các căn) `gam`, `vad`, `dā` (lần lượt là) `ghamma`, `vajja`, `dajjā`. 177. කරස්ස සොස්ස කුබ්බ කුරු කයිරා. 177. Của (căn) `kar` và của (căn) `su` (là) `kubba`, `kuru`, `kayirā`. 178. ගහස්ස ඝෙප්පො. 178. Của (căn) `gah` (là) `gheppa`. 179. ණො නිග්ගහීතස්ස. 179. Không (áp dụng) cho niggahīta. ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ ඛාදිකණ්ඩො පඤ්චමො. Như vậy, trong ngữ pháp Moggallāna, chương thứ năm về các căn (đã kết thúc). (6) ඡට්ඨො කණ්ඩො (ත්‍යාදි) (6) Chương thứ sáu (về các vĩ tố `ti`, v.v...) 1. වත්තමානෙ ති අන්ති, සි ථ, මි ම, තෙ අන්තෙ, සෙ ව්හෙ, එ ම්හෙ. 1. Ở thì hiện tại (là): `ti`, `anti`; `si`, `tha`; `mi`, `ma`; (và) `te`, `ante`; `se`, `vhe`; `e`, `mhe`. 2. භවිස්සති ස්සති ස්සන්ති, ස්සසි ස්සථ, ස්සාමි ස්සාම, ස්සතෙ ස්සන්තෙ, ස්සසෙ ස්සව්හෙ, ස්සං ස්සාම්හෙ. 2. Ở thì tương lai (là): `ssati`, `ssanti`; `ssasi`, `ssatha`; `ssāmi`, `ssāma`; (và) `ssate`, `ssante`; `ssase`, `ssavhe`; `ssaṃ`, `ssāmhe`. 3. නාමෙ [Pg.39] ගරහාවිම්හයෙසු. 3. (Các vĩ tố tương lai cũng được dùng) với (tiểu từ) `nāma` trong ý nghĩa khiển trách và ngạc nhiên. 4. භූතෙ ඊ උං, ඔ ත්ථ, ඉං ම්හා, ආ ඌ, සෙ ව්හං, අ ම්හෙ. 4. Ở thì quá khứ (Aorist) (là): `ī`, `uṃ`; `o`, `ttha`; `iṃ`, `mhā`; (và) `ā`, `ū`; `se`, `vhaṃ`; `a`, `mhe`. 5. අනජ්ජතනෙ ආ ඌ, ඔ ත්ථ, අ ම්හා, ත්ථ ත්ථුං, සෙ ව්හං, ඉං මුසෙ. 5. Ở thì quá khứ (Bất định) (là): `ā`, `ū`; `o`, `ttha`; `a`, `mhā`; (và) `ttha`, `tthuṃ`; `se`, `vhaṃ`; `iṃ`, `muse`. 6. පරොක්ඛෙ අ උ, එ ත්ථ, අ ම්හ, ත්ථ රෙ, ත්ථො ව්හො, ඉ ම්හෙ. 6. Ở thì quá khứ (Hoàn thành) (là): `a`, `u`; `e`, `ttha`; `a`, `mha`; (và) `ttha`, `re`; `ttho`, `vho`; `i`, `mhe`. 7. එය්‍යාදො වා තිපත්තියං ස්සා ස්සංසු, ස්සෙ ස්සථ, ස්සං ස්සාම්හා, ස්සථ ස්සිංසු, ස්සසෙ ස්සව්හෙ, ස්සිං ස්සාම්හසෙ. 7. Ở lối điều kiện (là): `ssā`, `ssaṃsu`; `sse`, `ssatha`; `ssaṃ`, `ssāmhā`; (và) `ssatha`, `ssiṃsu`; `ssase`, `ssavhe`; `ssiṃ`, `ssāmhase`; hoặc (dùng các vĩ tố bắt đầu bằng) `eyya`. 8. හෙතුඵලෙස්වෙය්‍ය එය්‍යුං, එය්‍යාසි එය්‍යාථ, එය්‍යාමි එය්‍යාම, එථ එරං, එථො එය්‍යාව්හො, එය්‍යං එය්‍යාම්හෙ. 8. Trong (ý nghĩa) nhân và quả (lối khả năng) (là): `eyya`, `eyyuṃ`; `eyyāsi`, `eyyātha`; `eyyāmi`, `eyyāma`; (và) `etha`, `eraṃ`; `etho`, `eyyāvho`; `eyyaṃ`, `eyyāmhe`. 9. පඤ්චපත්ථනාවිධීසු. 9. Trong (ý nghĩa) cầu mong và mệnh lệnh. 10. තු අන්තු, හි ථ, මිම, තං අන්තං, ස්සු ව්හො, එ ආමධස. 10. (Các vĩ tố là): `tu`, `antu`; `hi`, `tha`; `mi`, `ma`; (và) `taṃ`, `antaṃ`; `ssu`, `vho`; `e`, `āmadhasa`. 11. සත්‍යරහෙස්වෙය්‍යාදී. 11. Trong (ý nghĩa) khả năng và kín đáo, (dùng các vĩ tố bắt đầu bằng) `eyya`. 12. සම්භාවනෙ වා. 12. Hoặc trong (ý nghĩa) phỏng đoán. 13. මායොගෙ ඊආආදී. 13. Khi đi cùng với `mā`, (dùng các vĩ tố bắt đầu bằng) `ī`, `ā`. 14. පුබ්බාපරච්ඡක්කාන මෙකානෙකෙසු තුම්හාම්හසෙසෙසු ද්වෙද්වෙ මජ්ඣිමුත්තමපඨමා. 14. Của sáu vĩ tố đầu và sáu vĩ tố sau, trong (số) ít và (số) nhiều, khi (chủ từ là) `tumha`, `amha`, và các (danh từ) còn lại, (thì) hai vĩ tố một (lần lượt là) ngôi trung, ngôi thượng, và ngôi sơ. 15. ආඊස්සාදීස්වඋ වා. 15. Đối với (các vĩ tố) bắt đầu bằng `ā`, `ī`, `ssā`, (các vĩ tố) `a` và `u` (được dùng) tùy chọn. 16. අආදීස්වාහො බ්‍රූස්ස. 16. Đối với (các vĩ tố) bắt đầu bằng `a`, (hình thức) `āha` (được dùng) cho (căn) `brū`. 17. භූස්ස වුක. 17. Của (căn) `bhū` (là) `vuka`. 18. පුබ්බස්ස අ. 18. Của (vĩ tố) đầu tiên (là) `a`. 19. උස්සං ස්වාහා වා. 19. Của `u` (là) `ssu` và `āha` tùy chọn. 20. ත්‍යන්තීනං ටටූ. 20. Của `ti` và `anti` (là) `ṭa` và `ṭū`. 21. ඊආදො [Pg.40] වචස්සොම. 21. Của (các vĩ tố) `ī` và `ā` (là) `o` và `ma` đối với (căn) `vac`. 22. දාස්ස දං වා මිමෙස්වද්විත්තෙ. 22. Của (căn) `dā` không lặp lại, (là) `daṃ` tùy chọn trước `mi` và `ma`. 23. කරස්ස සොස්ස කුං. 23. Của (căn) `kar` và `su` (là) `kuṃ`. 24. කා ඊආදීසු. 24. Chữ 'k' được thêm vào trước các vĩ ngữ bắt đầu bằng 'ī'. 25. හාස්ස චාහඞ ස්සෙන. 25. Đối với (căn) 'hā' và 'āha', vĩ ngữ 'ssa' (được dùng). 26. ලභවසච්ඡිදභිදරුදානං ච්ඡඞ. 26. Đối với các (căn) 'labha', 'vasa', 'saccha', 'chida', 'bhida', 'ruda', (vĩ ngữ tương lai) là 'ccha'. 27. භුජ මූච වච විසානං ක්ඛඞ. 27. Đối với các (căn) 'bhuja', 'muca', 'vaca', 'visa', (vĩ ngữ tương lai) là 'kkha'. 28. ආඊආදීසු හරස්සා. 28. Nguyên âm được rút ngắn trước các vĩ ngữ bắt đầu bằng 'ā' và 'ī'. 29. ගමිස්ස. 29. Đối với (căn) 'gam', (vĩ ngữ là) 'issa'. 30. ඩංසස්ස ච ඡඞ. 30. Và đối với (căn) 'ḍaṃsa', (vĩ ngữ là) 'cha'. 31. හූස්ස හෙ හෙහි හොහී ස්සත්‍යාදො. 31. Đối với (căn) 'hū', các dạng 'he', 'hehi', 'hohī' (được thay thế) trước các vĩ ngữ 'ssati' v.v. 32. ණානාසු රස්සො. 32. Nguyên âm được rút ngắn trước các vĩ ngữ 'ṇā' v.v. 33. ආඊඌම්හාස්සාස්සම්හානං වා. 33. Các vĩ ngữ 'ā', 'ī', 'ū', 'mhā', 'ssā', 'ssamhā' tùy chọn được rút ngắn. 34. කුසරුහෙහී-ස්ස ඡි. 34. Đối với 'kusa', 'ru', 'hehi', 'chi' được thay thế cho 'ssa'. 35. අඊස්සආදීනං බ්‍යඤ්ජනස්සිඋ. 35. Chữ 'i' và 'u' được chèn vào sau phụ âm đứng trước các vĩ ngữ 'a', 'ī', 'ssa' v.v. 36. බ්‍රූතො තිස්සීඋ. 36. Sau (căn) 'brū', 'ī' và 'u' (được chèn vào) trước vĩ ngữ 'ti'. 37. ක්‍යස්ස. 37. (Cũng áp dụng) đối với 'kya'. 38. එය්‍යාථස්සෙඅආඊථානං ඔඅඅංත්ථත්ථොව්හොක. 38. Đối với các vĩ ngữ 'eyyātha', 'ssa', 'e', 'ā', 'ī', 'tha', (các dạng thay thế lần lượt là) 'o', 'a', 'aṃ', 'ttha', 'ttho', 'vho', 'ka'. 39. උංස්සිං ස්වංසු. 39. (Vĩ ngữ) 'uṃ' (trở thành) 'su', (vĩ ngữ) 'ssiṃ' (trở thành) 'svaṃ'. 40. එඔත්තා සුං. 40. Đối với 'e', 'o', 'tta', (dạng thay thế là) 'suṃ'. 41. හූතො රෙසුං. 41. Sau (căn) 'hū', (vĩ ngữ là) 're' và 'suṃ'. 42. ඔස්ස අඉත්ථත්ථො. 42. Đối với (vĩ ngữ) 'o', (các dạng thay thế là) 'ai', 'ttha', 'ttho'. 43. සි[Pg.41]. 43. (Vĩ ngữ) 'si'. 44. දීඝා ඊස්ස. 44. Nguyên âm dài đối với 'ī'. 45. ම්හාත්ථාන ම්හ. 45. Đối với 'mhā' và 'ttha', (dạng thay thế là) 'mha'. 46. ඉංස්ස ච සිඋ. 46. Và đối với 'iṃ', (các dạng thay thế là) 'si' và 'u'. 47. එය්‍යුංස්සුං. 47. (Vĩ ngữ) 'eyyuṃ' (trở thành) 'ssuṃ'. 48. හිස්ස-තො ලොපො. 48. Vĩ ngữ 'hi' bị xóa bỏ sau 'ta'. 49. ක්‍යස්ස ස්සෙ. 49. Đối với 'kya', (dạng thay thế là) 'sse'. 50. අත්ථිතෙය්‍යාදිච්ඡන්නං ස සු ස සථ සං සාම. 50. Đối với 'atthi', 'te', 'eyya' v.v. và 'ccha', (các dạng thay thế là) 'sa', 'su', 'sa', 'satha', 'saṃ', 'sāma'. 51. ආදිද්වින්නමියාඉයුං. 51. Đối với hai (ngôi) đầu, (vĩ ngữ là) 'iyā' và 'iyuṃ'. 52. තස්ස ථො. 52. Đối với 'ta', (dạng thay thế là) 'tho'. 53. සිහිස්වට. 53. (Các vĩ ngữ) 'si', 'hi', 'sva'. 54. මිමානං වා මිම්හා ච. 54. Và `mimā` hoặc `mimhā`. 55. එසුඞ. 55. Thay cho toàn bộ `su`. 56. ඊආදො දීඝො. 56. Trường âm `ī` ở đầu. 57. හිමිමෙස්වස්ස. 57. `A` thay cho nguyên âm cuối của `hi, mi, ma, su, assa`. 58. සකා ණාස්ස ඛ ඊආදො. 58. `Sa` và `kāṇa` thay cho `khā`, và tăng đầu âm là `ī`. 59. ස්සෙ වා. 59. Hoặc là `se`. 60. තෙසු සුතො ක්ණොක්ණානං රොට. 60. Sau `su`, `r` thay cho `ṭ` của các yếu tố `kṇo` và `kṇā`. 61. ඤාස්ස සනාස්ස නායො තිම්හි. 61. `Nāya` thay cho `ñā` và `sanā` trước `ti`. 62. ඤාම්හි ජං. 62. Trong `ñā`, `ja` thay cho `ñ`. 63. එය්‍යාස්සියාඤා වා. 63. Hoặc `eyyāsi` và `yā` thay cho `ñā`. 64. ඊස්සත්‍යාදීසු ක්නාලොපො. 64. Trong `īssati` và các từ tương tự, yếu tố `knā` bị lược bỏ. 65. ස්සස්ස [Pg.42] හි කම්මෙ. 65. Quả vậy, đối với `ssa` trong thể bị động. 66. එතිස්මා. 66. Sau `eti`. 67. හනා ඡ ඛා. 67. `Cha` thay cho `h` của `han`. 68. හතො හ. 68. `Ha` thay cho `t` của `hata`. 69. දක්ඛඛහෙහි හොහීහි ලොපො. 69. Sự lược bỏ nguyên âm cuối của `dakkha, khahe, hohi, īhi`. 70. කයිරෙය්‍යස්සෙය්‍යුමාදීනං. 70. Của `kayireyya, sse, yyum`, và các từ tương tự. 71. ටා. 71. `Ṭā`. 72. එථස්සා. 72. `Ssa` và `ā` thay cho `etha`. 73. ලභා ඉංඊනං ථංථා වා. 73. Sau `labh`, `thaṃ` và `thā` tùy chọn thay cho `iṃ` và `ī`. 74. ගුරුපුබ්බා රස්සා රෙ-න්තෙ-න්තිනං. 74. Nguyên âm của `re, nte, nti` được rút ngắn khi đi sau một âm tiết nặng. 75. එය්‍යෙය්‍යාසෙය්‍යන්නං ටෙ. 75. `Ṭa` thay cho `eyye, yyāse, yyan`. 76. ඔවිකරණස්සු පරච්ඡක්කෙ. 76. Sự lược bỏ yếu tố `o` trước các vĩ tố parasakka. 77. පුබ්බච්ඡක්කෙ වා ක්වචි. 77. Đôi khi cũng tùy chọn trước các vĩ tố pubbasakka. 78. එය්‍යාමස්සෙ මුච. 78. `Mu` thay cho `eyyāma` và `sse`. ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ ත්‍යාදිකණ්ඩො ඡට්ඨො. Như vậy là kết thúc chương thứ sáu, chương về `ti` và các vĩ tố tương tự, trong ngữ pháp Moggallāna. (7) සත්තමො කණ්ඩො (ණ්වාදි) (7) Chương thứ bảy (về `ṇva` và các yếu tố tương tự). 1. චර [Pg.43] දර කර රහ ජන සන තල සාද සාධ කසාස චටා ය වාහි ණු. 1. Sau các động từ căn `car, dar, kar, rah, jan, san, tal, sād, sādh, kas, ās, caṭ`, yếu tố là `ṇu`. 2. භර මර චර තර අර ගර හන තන මන භම කිත ධන බංහ කම්බම්බ චක්ඛ භික්ඛ සංකින්දන්ද යජ පටාණාස වස පස පංස බන්ධා උ. 2. Sau các động từ căn `bhar, mar, car, tar, ar, gar, han, tan, man, bham, kit, dhan, baṃh, kamb, amb, cakkh, bhikkh, saṃki, dand, yaj, paṭāṇ, ās, vas, pas, paṃs, bandh`, yếu tố là `u`. 3. බන්ධා ඌ වධො ච. 3. Và sau `bandh` và `vadh`, yếu tố là `ū`. 4. ජම්බාදයො. 4. Nhóm từ Jamba, v.v. 5. තපුස විධ කුර පුථ මුදා කු. 5. Sau các động từ căn tap, us, vidh, kur, puth, và mud, có hậu tố ku. 6. සින්ධාදයො. 6. Nhóm từ Sindhu, v.v. 7. ඉ. 7. Hậu tố i. 8. දධ්‍යාදයො. 8. Nhóm từ Dadhi, v.v. 9. යුවණ්ණුපන්තා කි. 9. Sau các từ tận cùng bằng yu và vaṇṇu, có hậu tố ki. 10. වප වර වස රස නභ හර හන පණා ඊණ. 10. Sau các động từ căn vap, var, vas, ras, nabh, har, han, và paṇ, có hậu tố īṇa. 11. භූ ගමා ඊණ. 11. Sau các động từ căn bhū và gam, có hậu tố īṇa. 12. තන්ද ලක්ඛා ඊ. 12. Sau các động từ căn tand và lakkh, có hậu tố ī. 13. ගමා රො. 13. Sau động từ căn gam, có hậu tố ro. (ඉති සරපච්චයා) (Đây là các hậu tố sara) 14. ඉ භී කා කරාර වක සක වාහි කො. 14. Sau các động từ căn i, bhī, kā, kar, ār, vak, sak, và vāh, có hậu tố ko. 15. ඌකාදකො. 15. Sau nhóm từ Ūka, v.v., có hậu tố ko. 16. භීත්වා [Pg.44] නකො. 16. Sau động từ căn bhī, có hậu tố nako. 17. සිඞ්ඝා ආණි කාටකා. 17. Sau động từ căn siṅgh, có hậu tố āṇi; sau kāṭ, có hậu tố akā. 18. කරාදිත්වකො. 18. Sau nhóm từ kara, v.v., có hậu tố tvako. 19. බල පතෙ හ්‍යාකො. 19. Sau các động từ căn bal và pat, có hậu tố hyāko. 20. සාමාකාදයො. 20. Nhóm từ Sāmāka, v.v. 21. විච්ඡා ල ගම මුසා කිකො. 21. Sau các động từ căn vicch, la, gam, và mus, có hậu tố kiko. 22. කිං කණිකාදයො. 22. Nhóm từ Kiṃkaṇika, v.v. 23. ඉ සා කීකො. 23. Sau các động từ căn i và sā, có hậu tố kīko. 24. කම පදා ණුකො. 24. Sau các động từ căn kam và pad, có hậu tố ṇuko. 25. මණ්ඩ සලා ණූකො. 25. Sau các động từ căn maṇḍ và sal, có hậu tố ṇūko. 26. ලූකාදයො. 26. Nhóm từ Lūka, v.v. 27. කසා සකො. 27. Sau động từ căn kas, có hậu tố sako. 28. කරා තිකො. 28. Sau động từ căn kar, có hậu tố tiko. 29. ඉසා ඨකන. 29. Sau động từ căn is, có hậu tố ṭhakana. 30. සමා ඛො. 30. Sau động từ căn sam, có hậu tố kho. 31. මුඛාදයො. 31. Nhóm từ Mukha, v.v. 32. අජ වජ මුද ගද ගමා ගක. 32. Sau các động từ căn aj, vaj, mud, gad, và gam, có hậu tố gaka. 33. සිඞ්ගාදයො. 33. Nhóm từ siṅga. 34. අගා ගි. 34. Hậu tố gi (được thêm) từ (căn) ag. 35. යාවලා ගු. 35. Hậu tố gu (được thêm) từ (các căn) yā, va, lā. 36. ඵෙග්වාදයො. 36. Nhóm từ phegva. 37. ජනා ඝො. 37. Hậu tố gho (được thêm) từ (căn) jan. 38. මෙඝාදයො[Pg.45]. 38. Nhóm từ megha. (ඉති කවග්ගපච්චයා) (Như vậy là các hậu tố thuộc nhóm ka.) 39. චුසර වරා චො. 39. Hậu tố co (được thêm) từ (các căn) cu, sar, var. 40. මරා චුඊචීච. 40. Từ (căn) mar, (có các hậu tố) u và īcī. 41. කුස පසා ඡික. 41. Hậu tố chika (được thêm) từ (các căn) kus, pas. 42. කසඋසා ඡුක. 42. Hậu tố chuka (được thêm) từ (các căn) kas, us. 43. අස මස වස කුච කචා ඡො. 43. Hậu tố cho (được thêm) từ (các căn) as, mas, vas, kuc, kac. 44. ගුච්ඡාදයො. 44. Nhóm từ guccha. 45. අරා ජු උට ච. 45. Từ (căn) ar, (có các hậu tố) ju và uṭa. 46. රජ්ජාදයො. 46. Nhóm từ rajja. 47. ගිධා ඣක. 47. Hậu tố jhaka (được thêm) từ (căn) gidh. 48. වඤ්ච්‍යාදයො. 48. Nhóm từ vañca. 49. කම යජා ඤො. 49. Hậu tố ño (được thêm) từ (các căn) kam, yaj. 50. පුඤ්ඤං. 50. Puññaṃ. 51. අරහාඤ්ඤො හාස්ස හිර ච. 51. Từ (căn) arah, (có hậu tố) ñño, và hira thay thế cho ha. (ඉති චවග්ගපච්චයා) (Như vậy là các hậu tố thuộc nhóm ca.) 52. කිර තරා කීටො. 52. Hậu tố kīṭo (được thêm) từ (các căn) kir, tar. 53. සකාදීහ්‍යටො. 53. Từ (các từ) saka, v.v., (có hậu tố) aṭo. 54. මකුටාවාට කවාට කුක්කුටා. 54. Makuṭa, āvāṭa, kavāṭa, kukkuṭa. 55. කමුස කුස කසා ඨො. 55. Hậu tố ṭho (được thêm) từ (các căn) kam, us, kus, kas. 56. කුට්ඨාදයො. 56. Nhóm từ kuṭṭha. 57. වර කරා අණ්ඩො. 57. Hậu tố aṇḍo (được thêm) từ (các căn) var, kar. 58. මනන්තා ඩො. 58. Hậu tố ḍo (được thêm) từ (căn) man. 59. කුණ්ඩාදයො. 59. Nhóm từ kuṇḍa. 60. තිජ [Pg.46] කස තස දක්ඛා කිණො ජස්ස ඛො ච. 60. Từ (các căn) tij, kas, tas, dakkh, (có hậu tố) kiṇo, và kha thay thế cho ja. 61. වීආදිතො ණි. 61. Sau vī v.v. là hậu tố ṇi. 62. ගහාදීහ්‍ය ණි. 62. Sau gah v.v. là hậu tố ṇi. 63. රීවීභාහි ණු. 63. Sau rī, vī, bhā là hậu tố ṇu. 64. ඛාණ්වාදයො. 64. Khāṇu v.v. 65. ක්වාදිතොණො. 65. Sau ku v.v. là hậu tố ṇo. 66. සුවීහි ණක. 66. Sau su, vī là hậu tố ṇaka. 67. තිණාදයො. 67. Tiṇa v.v. 68. රවණ වරණ පූරණාදයො. 68. Ravaṇa, varaṇa, pūraṇa v.v. (ඉති ටවග්ගපච්චයා) (Kết thúc các hậu tố thuộc nhóm ṭa). 69. පාවසා අති. 69. Sau pā, vas là hậu tố ati. 70. ධාහිසි තන ජන ජර ගම සචා තු. 70. Sau dhā, hi, si, tan, jan, jar, gam, sac là hậu tố tu. 71. අරිස්සුට ච. 71. Và sau ar, is, su là hậu tố ṭa. 72. පිත්වාදයො. 72. Pitu v.v. 73. ජන කරා රතු. 73. Sau jan, kar là hậu tố ratu. 74. සකා උන්තො. 74. Sau sak là hậu tố unto. 75. කපා ඔතො. 75. Sau kap là hậu tố oto. 76. වසාදීහ්‍යන්තො. 76. Sau vas v.v. là hậu tố anto. 77. හිසීනං මුක ච. 77. Và muk thay thế cho hi và sī. 78. හර රුහ කුලා ඉතො. 78. Sau har, ruh, kul là hậu tố ito. 79. භරාදීහ්‍යතො. 79. Sau bhar v.v. là hậu tố ato. 80. කිරාදීහ්‍යා-තක. 80. Sau kir v.v. là hậu tố ātaka. 81. අමාදීහ්‍ය-ත්තො. 81. Sau am v.v. là hậu tố atto. 82. වාදීහි [Pg.47] තො. 82. Sau vā v.v. là hậu tố to. 83. ඝරාදීහි තක. 83. Sau ghar v.v. là hậu tố taka. 84. නෙත්තාදයො. 84. Netta v.v. 85. සමාදීහ්‍යථො. 85. Sau sam v.v. là hậu tố atho. 86. උපවසා වස්සොට ච. 86. Và sau upa-vas, vassa được thay thế và dùng hậu tố oṭa. 87. රමා ථක. 87. Sau ram là hậu tố thaka. 88. තිත්ථාදයො. 88. Tittha v.v. 89. වස මස කුසා ථු. 89. Sau vas, mas, kus là hậu tố thu. 90. සක වසා ථි. 90. Sau (động từ căn) sak, vas là (hậu tố) thi. 91. වීතො ථික. 91. Sau (động từ căn) vī là (hậu tố) thika. 92. සාරිස්මා රථි. 92. Sau (các động từ căn) sar, smi là (hậu tố) rathi. 93. තා තා ඉථි. 93. Sau (động từ căn) tā là (hậu tố) ithi. 94. ඉසා ථී. 94. Sau (động từ căn) is là (hậu tố) thī. 95. රුද ඛුද මුද මද ඡිද සූද සප කමා දක. 95. Sau (các động từ căn) rud, khud, mud, mad, chid, sūd, sap, kam là (hậu tố) daka. 96. කුන්දාදයො. 96. Nhóm từ kuṇḍa v.v... 97. දදා දු. 97. Sau (động từ căn) dā là (hậu tố) du. 98. ඛනාන දම රමා ධො. 98. Sau (các động từ căn) khan, dam, ram là (hậu tố) dho. 99. මුද්ධාදයො. 99. Nhóm từ muddha v.v... 100. සීතො ධුක. 100. Sau (động từ căn) sī là (hậu tố) dhuka. 101. වරාර කර තර දර යමඅජ්ජ මිථසකා කුනො. 101. Sau (các động từ căn) var, kar, tar, dar, yam, aj, mith, sak là (hậu tố) kuno. 102. අජා ඉනො. 102. Sau (động từ căn) aj là (hậu tố) ino. 103. විපිනාදයො. 103. Nhóm từ vipina v.v... 104. කිරා [Pg.48] කනො. 104. Sau (động từ căn) kir là (hậu tố) kano. 105. දී ජි ඉ මීහි නක. 105. Sau (các động từ căn) dī, ji, i, mī là (hậu tố) naka. 106. සි ධා වී වාහි නො. 106. Sau (các động từ căn) si, dhā, vī, vā là (hậu tố) no. 107. ඌනාදයො. 107. Nhóm từ ūna v.v... 108. වීපතා තනො. 108. Sau (các động từ căn) vī, pat là (hậu tố) tano. 109. රමා තනක. 109. Sau (động từ căn) ram là (hậu tố) tanaka. 110. සූ භාහි නුක. 110. Sau (các động từ căn) sū, bhā là (hậu tố) nuka. 111. ධාස්සෙ ච. 111. Và (hậu tố) e (cũng được thêm) sau (động từ căn) dhā. 112. වත්තා ටාව ධමාසෙහ්‍යනි. 112. Sau (các động từ căn) vat, ṭhā, dham, as, i là (hậu tố) ani. 113. යුතො නි. 113. Sau (động từ căn) yu là (hậu tố) ni. (ඉති තවග්ගපච්චයා) (Dứt các hậu tố thuộc nhóm ta.) 114. චමාප පා වපා පො. 114. Sau (các động từ căn) cam, pā, vap là (hậu tố) po. 115. යු ථු කුනං දීඝො ච. 115. Sau (các động từ căn) yu, thu, ku là (hậu tố) na, và (nguyên âm của động từ căn) được trường hóa. 116. ඛිප සුප නී සූ පූහි පක. 116. Sau (các động từ căn) khip, sup, nī, sū, pū là (hậu tố) paka. 117. සිප්පාදයො. 117. Nhóm từ sippa v.v... 118. සාසා අපො. 118. Sau (động từ căn) sās là (hậu tố) apo. 119. විටපාදයො. 119. Nhóm từ viṭapa. 120. ගුපා ඵො. 120. Sau (căn) gup là (tiếp vị ngữ) pha. 121. ගර සරාදීහි බො. 121. Sau các (từ) gara, sara, v.v... là (tiếp vị ngữ) ba. 122. නිම්බාදයො. 122. Nhóm từ nimba. 123. දරා බි. 123. Sau (căn) dar là (tiếp vị ngữ) bi. 124. කර සර සල කල වල්ල වසා අභො. 124. Sau kara, sara, sala, kala, valla, vasa là (tiếp vị ngữ) abha. 125. ගදා රභො. 125. Sau (căn) gad là (tiếp vị ngữ) rabha. 126. උසරා [Pg.49] සා කතො. 126. Sau (căn) us là (tiếp vị ngữ) sāka. 127. ඉතො භක. 127. Sau (căn) i là (tiếp vị ngữ) bhaka. 128. ගරාවා භො. 128. Sau (căn) gar là (tiếp vị ngữ) bha. 129. සොබ්භාදයො. 129. Nhóm từ sobbha. 130. උස කුස පද සුඛා කුමො. 130. Sau usa, kusa, pada, sukha là (tiếp vị ngữ) kuma. 131. වටුමාදයො. 131. Nhóm từ vaṭuma. 132. ගුධා උමො. 132. Sau (căn) gudh là (tiếp vị ngữ) uma. 133. පඨ චරා අමිමා. 133. Sau paṭha, cara là (tiếp vị ngữ) amima. 134. හි ධූහි මක. 134. Sau (các căn) hi, dhū là (tiếp vị ngữ) maka. 135. තීතො රීසනො ච. 135. Và sau (căn) tī là (tiếp vị ngữ) rīsana. 136. ඛී සු වී යා ගා හි සා ලූ ඛු හු මර ධර කර ඝර ජමා ම සාමා මො. 136. Sau các (căn) khī, su, vī, yā, gā, hi, sā, lū, khu, hu, mara, dhara, kara, ghara, jama, sama là (tiếp vị ngữ) ma. 137. අස්මාදයො. 137. Nhóm từ asma. 138. නීතො මි. 138. Sau (căn) nī là (tiếp vị ngữ) mi. 139. ඌමි භූමි නිමි රස්මි. 139. Ūmi, bhūmi, nimi, rasmi. (ඉති පවග්ගපච්චයා) (Dứt các tiếp vị ngữ thuộc nhóm pavagga) 140. මා ඡාහි යො. 140. Sau (các căn) mā, chā là (tiếp vị ngữ) ya. 141. ජනිස්ස ජා ච. 141. Và (căn) jan được đổi thành jā. 142. හදයාදයො. 142. Nhóm từ hadaya. 143. ඛී සි සිනී සී සු වී කු සූ හි රක. 143. Sau các (căn) khī, si, sinī, sī, su, vī, ku, sū, hi là (tiếp vị ngữ) raka. 144. හිචි දු මිනං දීඝො ච. 144. Và nguyên âm của (các căn) hi, ci, du, mi được trường hóa. 145. ධාතා නමී ච. 145. Và sau (căn) dhā là (tiếp vị ngữ) namī. 146. භද්‍රාදයො[Pg.50]. 146. Nhóm từ bhadra. 147. මන්දඞ්ක සසා ස ම ධ චතා උරො. 147. Sau manda, aṅka, sasa, sa, ma, dha, cata là (tiếp vị ngữ) ura. 148. විධුරාදයො. 148. Vidhura, v.v. 149. තිමරුහරුධබධමදමන්දවජා ජරුචකසා කිරො. 149. Sau các từ timaru, harudha, badha, mada, manda, vaja, jaru, caka, sā là hậu tố kiro. 150. ථිරාදයො. 150. Thira, v.v. 151. දදගරෙහි දුර භරා. 151. Sau dada và gara là các hậu tố dura và bharā. 152. චර දර ජර ගර මරෙහිතෙ. 152. Sau cara, dara, jara, gara, mara là hậu tố ite. 153. පීතො ක්වරො. 153. Sau pīta là hậu tố kvaro. 154. චීවරාදයො. 154. Cīvara, v.v. 155. කුතො ක්‍රරො. 155. Sau kuta là hậu tố kraro. 156. වසාසා ඡරො. 156. Sau vasā và sā là hậu tố charo. 157. මසා ඡෙරො ච. 157. Và sau masā là hậu tố chero. 158. ධූවාතො සරො. 158. Sau dhūva là hậu tố saro. 159. භමාදීහ්‍යරො. 159. Sau nhóm từ bắt đầu bằng bhama là hậu tố hyaro. 160. වදිස්ස බද ච. 160. Và vada (được thay thế bằng) bada. 161. වදජනානං ඨඞ ච. 161. Và sau vada và jana là hậu tố ṭhaṅa. 162. පචිස්සිඨඞ ච. 162. Và sau paci là hậu tố iṭhaṅa. 163. වකා අරණ. 163. Sau vaka là hậu tố araṇa. 164. සිග්‍යඞ්ගාග මජ්ජකලා ලා ආරො. 164. Sau sigyaṅga, āga, majja, kalā, lā là hậu tố āro. 165. කමිස්ස ස්සු ච. 165. Và sau kami là hậu tố ssu. 166. භිඞ්ගා (ඞ්කා) රාදයො. 166. Bhiṅgāra (hay bhiṅkāra), v.v. 167. කරා මාරො. 167. Sau kara là hậu tố māro. 168. පුස [Pg.51] සරෙහි ඛරො. 168. Sau pusa và sara là hậu tố kharo. 169. සර වස කලා කීරො වස්සුට ච. 169. Sau sara, vasa, kalā là hậu tố kīro, và vassa (trở thành) uṭa. 170. ගබ්භීරාදයො. 170. Gabbhīra, v.v. 171. ඛජ්ජ වල්ල මසා ඌරො. 171. Sau khajja, valla, masā là hậu tố ūro. 172. කප්පූරාදයො. 172. Kappūra, v.v. 173. කඨ චකා ඔරො. 173. Sau kaṭha và caka là hậu tố oro. 174. මොරාදයො. 174. Mora, v.v. 175. කුතො එරක. 175. Sau kuta là hậu tố eraka. 176. භූසූහි රික. 176. Sau bhū và sū là hậu tố rika. 177. මීකසීනීහි රු. 177. Sau mīka và sīnī là hậu tố ru. 178. සිනා එරු. 178. Sau (gốc từ) si là eru. 179. භීරුහි රුක. 179. Sau (gốc từ) bhīru là ruka. 180. තමා බූලො. 180. Sau (gốc từ) tama là būla. 181. සිතො ලකවාලා. 181. Sau (gốc từ) si là la, ka, vāla. 182. මඞ්ග කම සම්බ සබ සක වස විස කෙව කල පල්ල කඨ පට කුණ්ඩ මණ්ඩා අලො. 182. Sau các (gốc từ) maṅga, kama, samba, saba, saka, vasa, visa, keva, kala, palla, kaṭha, paṭa, kuṇḍa, maṇḍa là ala. 183. මුසා කලො. 183. Sau (gốc từ) musa là kala. 184. ථලාදයො. 184. (Các gốc từ) thala, v.v. 185. කුලා කාලො ච. 185. Và sau (gốc từ) kula là kāla. 186. මුළාලාදයො. 186. (Các gốc từ) muḷāla, v.v. 187. චණ්ඩ පතා ණාලො. 187. Sau (các gốc từ) caṇḍa, pata là ṇāla. 188. මාදිතො ලො. 188. Sau các (gốc từ) bắt đầu bằng mā là la. 189. අන සන කල කුක සඨ මහා ඉලො. 189. Sau các (gốc từ) ana, sana, kala, kuka, saṭha, mahā là ila. 190. කුටා [Pg.52] කිලො. 190. Sau (gốc từ) kuṭa là kila. 191. සිථිලාදයො. 191. (Các gốc từ) sithila, v.v. 192. චට කණ්ඩ වට්ට පුථා කුලො. 192. Sau (các gốc từ) caṭa, kaṇḍa, vaṭṭa, putha là kula. 193. තුමුලාදයො. 193. (Các gốc từ) tumula, v.v. 194. කල්ල කප තක්ක පටා ඔලො. 194. Sau (các gốc từ) kalla, kapa, takka, paṭa là ola. 195. අඞ්ගා උලො ලි. 195. Sau (gốc từ) aṅga là ula, li. 196. අඤ්ජා ලි. 196. Sau (gốc từ) añj là li. 197. ඡදා ලි. 197. Sau (gốc từ) chad là li. 198. අල්‍යාදයො. 198. (Các gốc từ) alya, v.v. 199. පිලාදී හ්‍ය වො. 199. Sau các (gốc từ) bắt đầu bằng pila là ya, va. 200. සාළවාදයො. 200. (Các gốc từ) sāḷava, v.v. 201. සරා ආවො. 201. Sau (gốc từ) sara là āva. 202. අල මල බිලා ණුවො. 202. Sau (các gốc từ) ala, mala, bila là ṇuva. 203. ගාත්වීවො. 203. Sau (gốc từ) gātu là īva. 204. සුතො ක්ව ක්වා. 204. Sau (gốc từ) su là kva, kvā. 205. විද්වා. 205. Sau (gốc từ) vid là vā. 206. ථුතො රෙ වො. 206. Sau (gốc từ) thu là re, va. 207. සමා රිවො. 207. Sau (gốc từ) sam là riva. 208. ඡදා රවි. 208. Sau (động từ căn) chad là (hậu tố) ravi. 209. පූර තිමා කිසො රස්සො ච. 209. (Các động từ căn) pūra, timā, kiso, và rasso. 210. කරා ඊසො. 210. Sau (động từ căn) kar là (hậu tố) īso. 211. සිරීසාදයො. 211. (Các từ như) sirīsa, v.v. 212. කරා [Pg.53] රිබ්බි සො. 212. Sau (động từ căn) kar là (các hậu tố) ribbi, so. 213. සසාස වස විස හන වන මනාන කමා සො. 213. Sau (các động từ căn) sas, ās, vas, vis, han, van, man, và kam là (hậu tố) so. 214. ආමි ථු කුසීතො සක. 214. Sau (các từ/căn) āmi, thu, kusīta là (hậu tố) saka. 215. ඵස්සාදයො. 215. (Các từ như) phassa, v.v. 216. සුතො ණිසක. 216. Sau (động từ căn) su là (hậu tố) ṇisaka. 217. වෙ තා ත යු පනා ල කල චමා අසො. 217. Sau (các từ/căn) ve, tā, ta, yu, panā, la, kala, camā là (hậu tố) aso. 218. වය දිව කර කරෙ හ්‍ය සණසකපාස කසා. 218. Vaya, diva, kara, kare, hya, saṇa, saka, pāsa, kasā. 219. සස මස දංසා සා සු. 219. Sau (các động từ căn) sas, mas, daṃs là (các hậu tố) sā, su. 220. විදා දසුක. 220. Sau (động từ căn) vid là (hậu tố) dasuka. 221. සසා රීහො. 221. Sau (động từ căn) sas là (hậu tố) rīho. 222. ජීවාමා හො වමා ච. 222. Sau (các động từ căn) jīv và vam là (hậu tố) mā, ho. 223. තණ්හාදයො. 223. (Các từ như) taṇhā, v.v. 224. පණුස්සහා හීහී ණොලඞ ච. 224. Sau (các động từ căn) paṇud, sah là (các hậu tố) hīhī, ṇo, và laṅa. 225. ඛී මි පී චු මා වා කාහි ළො උස්ස වා දීඝො ච. 225. Sau (các động từ căn) khī, mi, pī, cu là (các hậu tố) mā, vā, kāhi, ḷo, ussa, và (nguyên âm) được trường hóa. 226. ගුතො ළක ච. 226. Sau (động từ căn) gup là (hậu tố) ḷaka. 227. පඞ්ගුළාදයො. 227. (Các từ như) paṅguḷa, v.v. 228. පාතො ළි. 228. Sau (động từ căn) pā là (hậu tố) ḷi. 229. වීතො ළු. 229. Sau (động từ căn) vī là (hậu tố) ḷu. ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ ණ්වාදිකණ්ඩො සත්තමො. Dứt chương thứ bảy, chương về các hậu tố ṇva, trong bộ Ngữ Pháp của ngài Moggallāna. නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස Con đem hết lòng thành kính đảnh lễ Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Chánh Giác. මොග්ගල්ලානබ්‍යාකරණං Ngữ pháp Moggallāna. 1. පඨමො සඤ්ඤාදිකණ්ඩො 1. Chương thứ nhất: Chương về các thuật ngữ. සිද්ධමිද්ධගුණං සාධු, නමස්සිත්වා තථාගතං; සධම්මසඞ්ඝං භාසිස්සං, මාගධං සද්දලක්ඛණං. Sau khi đã thành kính đảnh lễ bậc Như Lai, người có các đức tính đã được thành tựu viên mãn, cùng với Chánh pháp và Tăng đoàn, tôi sẽ giảng giải về ngữ pháp Māgadha (Pāli). 1. අආදයො [Pg.54] තිතාලීස වණ්ණා. 1. Có bốn mươi ba mẫu tự, bắt đầu bằng A. අකාරාදයො නිග්ගහීතන්තා තෙචත්තාලීස-ක්ඛරා වණ්ණා නාම හොන්ති. අ ආ ඉ ඊ උ ඌ එ එ ඔ ඔ, ක ඛ ග ඝ ඞ ච ඡ ජ ඣ ඤ්ඤ, ට ඨ ඩ ඪ ණ, ත ථ ද ධ න, ප ඵ බ භ ම, ය ර ල ව ස හ ළ අං. තෙන ක්වත්ථො? ‘‘එ ඔ න මවණ්ණෙ’’ 1. 37. තිතාලීසාභි වචනං කත්ථචි වණ්ණලොපං ඤාපෙති. තෙන ‘පටිසඞ්ඛා යොනිසො’තිආදි සිද්ධං. Bốn mươi ba chữ cái, bắt đầu bằng mẫu tự 'a' và kết thúc bằng niggahīta ('aṃ'), được gọi là 'vaṇṇa'. (Chúng là:) A ā i ī u ū e e o o, ka kha ga gha ṅa ca cha ja jha ñña, ṭa ṭha ḍa ḍha ṇa, ta tha da dha na, pa pha ba bha ma, ya ra la va sa ha ḷa aṃ. Mục đích của điều này là gì? (Để áp dụng quy tắc) «E o na mavaṇṇe» (1. 37). Việc nói đến 'bốn mươi ba' (mẫu tự) cho biết rằng ở một số nơi có sự lược bỏ mẫu tự. Do đó, (các dạng như) ‘paṭisaṅkhā yoniso’, v.v. được hình thành. 2. දසාදො සරා. 2. Mười mẫu tự đầu tiên là nguyên âm. තත්ථාදිම්හි දස වණ්ණා සරා නාම හොන්ති. තෙන ක්වත්ථො? ‘‘සරො ලොපො සරෙ’’ 1, 26 ඉච්චාදි. Trong đó, mười mẫu tự đầu tiên được gọi là nguyên âm. Lợi ích của nó là gì? (Để áp dụng cho các quy tắc như) «Saro lopo sare» 1, 26, v.v. 3. ද්වෙද්වෙ සවණ්ණා. තෙසු ද්වෙද්වෙ සරා සවණ්ණා නාම හොන්ති. තෙන ක්වත්ථො? ‘‘වණ්ණපරෙන සවණ්ණොපි’’ 1, 24. 3. Từng cặp là đồng âm. Trong số đó, từng cặp hai nguyên âm được gọi là đồng âm. Lợi ích của nó là gì? (Để áp dụng cho quy tắc) «Vaṇṇaparena savaṇṇopi» 1, 24. 4. පුබ්බො රස්සො. 4. Âm trước là đoản âm. තෙසු [Pg.55] ද්වීසු යො යො පුබ්බො, සො සො රස්සසඤ්ඤො හොති. තෙසු එ.ඔ.සංයොගතො පුබ්බාව දිස්සන්ති. තෙන ක්වත්ථො? ‘‘රස්සො වා’’ 2,62 ඉච්චාදි. Trong hai âm đó, âm nào đứng trước, âm đó có tên gọi là đoản âm. Trong số đó, e và o được xem là đứng trước một phụ âm kép. Lợi ích của nó là gì? (Để áp dụng cho quy tắc) «Rasso vā» 2,62, v.v. 5. පරො දීඝො. 5. Âm sau là trường âm. තෙ ස්වෙව ද්වීසුයො යො පරො, සො සො දීඝසඤ්ඤො හොති. තෙන ක්වත්ථො? ‘‘යො ලො පනිසු දීඝො’’ 2,88 ඉච්චාදි. Cũng trong hai âm đó, âm nào đứng sau, âm đó có tên gọi là trường âm. Lợi ích của nó là gì? (Để áp dụng cho quy tắc) «Yo lo panisu dīgho» 2,88, v.v. 6. කාදයො බ්‍යඤ්ජනා. 6. Các âm bắt đầu bằng ka là phụ âm. කකාරාදයො වණ්ණා නිග්ගහීතපරියන්තා බ්‍යඤ්ජනසඤ්ඤාහොන්ති. තෙන ක්වත්ථො? ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ 1,33 ඉච්චාදි. Các mẫu tự bắt đầu bằng ka cho đến niggahīta được gọi là phụ âm. Lợi ích của nó là gì? (Để áp dụng cho quy tắc) «Byañjane dīgharassā» 1,33, v.v. 7. පඤ්ච පඤ්චකා වග්ගා. 7. Năm nhóm năm âm là các phẩm (vaggā). කාදයො පඤ්ච පඤ්චකා වග්ග, නාම හොන්ති. තෙන ක්වත්ථො? ‘‘වග්ගෙ වග්ගන්තො’’ 1,41 ඉච්චාදි. Năm nhóm năm âm bắt đầu bằng ka được gọi là phẩm. Lợi ích của nó là gì? (Để áp dụng cho quy tắc) «Vagge vagganto» 1,41, v.v. 8. බින්දු නිග්ගහීතං. 8. Dấu chấm (bindu) là niggahīta. ය්වායං වණ්ණො බින්දුමත්තො, සො නිග්ගහීතසඤ්ඤො හොති. තෙන ක්වත්ථො? ‘‘නිග්ගහීතං’’ 1,38 ඉචාදි. ගරුසඤ්ඤාකරණං අන්වත්ථසඤ්ඤත්ථං. Mẫu tự nào chỉ là một dấu chấm, mẫu tự đó có tên gọi là niggahīta. Lợi ích của nó là gì? (Để áp dụng cho quy tắc) «Niggahītaṃ» 1,38, v.v. Việc đặt tên là 'garu' (trọng âm) là để cho tên gọi có ý nghĩa tương ứng. 9. ඉයුවණ්ණා [Pg.56] ඣලා නාමස්සන්තෙ. 9. Các âm i và u ở cuối danh từ là jhalā. නාමං පාටිපදිකං, තස්සඅන්තෙ වත්තමානා ඉවණ්ණුවණ්ණා ඣලසඤ්ඤා හොන්ති යථාක්කමං. තෙන ක්වත්ථො? ‘‘ඣලා වා’’ 2,111 ඉච්චාදි. Danh từ là từ gốc (pāṭipadikaṃ), các âm i và u hiện hữu ở cuối của nó lần lượt có tên gọi là jhalā. Lợi ích của nó là gì? (Để áp dụng cho quy tắc) «Jhalā vā» 2,111, v.v. 10. පිත්ථියං. 10. Pa trong giống cái. ඉත්ථියං වත්තමානස්ස නාමස්ස-න්තෙ වත්තමානා ඉවණ්ණුවණ්ණා පසඤ්ඤා හොන්ති. තෙන ක්වත්ථො? යෙ පස්සිවණ්ණස්ස’’ 2,116 ඉච්චාදි. Các âm i và u hiện hữu ở cuối của danh từ giống cái có tên gọi là pa. Lợi ích của nó là gì? (Để áp dụng cho quy tắc) «Ye passivaṇṇassa» 2,116, v.v. 11. ඝා. 11. Gha. ඉත්ථියං වත්තමානස්ස නාමස්ස-න්තෙ වත්ථමානො ආකාරො ඝසඤ්ඤො හොති. තෙන ක්වත්ථො? ‘‘ඝබ්‍රහ්මාදිතෙ’’ 2,60 ඉච්චාදි. Âm ā hiện hữu ở cuối của danh từ giống cái có tên gọi là gha. Lợi ích của nó là gì? (Để áp dụng cho quy tắc) «Ghabrahmādite» 2,60, v.v. 12. ගො ස්‍යාලපනෙ. 12. Ga là si trong hô cách. ආලපනෙ සි ගසඤ්ඤො හොති. Trong hô cách, si có tên gọi là ga. තෙන ක්වත්ථො? ‘‘ගෙවා’’ 2,65 ඉච්චාදි. Lợi ích của nó là gì? (Để áp dụng cho quy tắc) «Gevā» 2,65, v.v. (සඤ්ඤා) (Tên gọi) 13. විධිබ්බිසෙසනන්තස්ස. 13. Quy tắc áp dụng cho phần cuối của từ được bổ nghĩa. යං විසෙසනං, තදන්තස්ස විධි ඤාතබ්බො ‘‘අතො යොනං ටාටෙ’’ 2,41 නරානරෙ. Cái gì là từ bổ nghĩa, quy tắc cần được hiểu là áp dụng cho phần cuối của từ đó, (ví dụ trong) «ato yonaṃ ṭāṭe» 2,41 (trong từ) narānare. 14. සත්තමියං පුබ්බස්ස. 14. Trong sở thuộc cách, (áp dụng) cho âm trước. සත්තමීනිද්දෙසෙ [Pg.57] පුබ්බස්සෙව කාරියං ඤාතබ්බං ‘‘සරො ලොපො සරෙ’’ 1,26 වෙළග්ගං. ‘තමහ’න්තීධ කස්මා න හොති?, සරෙතොපසිලෙසිකාධාරො තත්ථෙතාව වුච්චතෙ ‘පුබ්බස්සෙව හොති න පරස්සා’ති. Khi được chỉ định bằng sở thuộc cách, tác vụ cần được hiểu là áp dụng cho chính âm trước, (ví dụ trong) «saro lopo sare» 1,26 (trong từ) veḷaggaṃ. Tại sao ở đây (trong) ‘Tamahaṃ’ lại không xảy ra? Vì trong (quy tắc) ‘sare’, đó là sở thuộc cách chỉ sự tiếp cận, ở đó chỉ nói rằng ‘chỉ xảy ra cho âm trước, không phải cho âm sau’. 15. පඤ්චමියං පරස්ස. 15. Trong xuất xứ cách, (áp dụng) cho âm sau. පඤ්චමීනිද්දෙසෙ පරස්ස කාරියං ඤාතබ්බං ‘‘අතොයොනං ටාටෙ’’ 2,41 නරානරෙ. ඉධ න හොතං ‘ජන්තුහො අනත්තා’. ඉධ කස්මා න හොති? ඔසඛ්‍යො, අනන්තරෙ කතත්ථතාය න බ්‍යවහිතස්ස කාරියං. Khi được chỉ định bằng xuất xứ cách, tác vụ cần được hiểu là áp dụng cho âm sau, (ví dụ trong) «atoyonaṃ ṭāṭe» 2,41 (trong từ) narānare. Ở đây (trong) ‘jantuho anattā’ thì không xảy ra. Tại sao ở đây (trong) Osakhyo lại không xảy ra? Vì tác vụ đã được thực hiện cho âm liền kề, nên không áp dụng cho âm bị ngăn cách. 16. ආදිස්ස. 16. Của âm đầu. පරස්ස ස්සිස්සමානං කාරියමාදිවණ්ණස්ස ඤාතබ්බං ‘‘ර සඞ්ඛ්‍යාතො වා’’ 3,103 තෙරස. Tác vụ được quy định cho âm sau cần được hiểu là áp dụng cho âm đầu của nó, (ví dụ trong) «ra saṅkhyāto vā» 3,103 (trong từ) terasa. 17. ඡට්ඨියන්තස්ස. 17. Đối với từ được chỉ định ở biến cách thứ sáu. ඡට්ඨීනිද්දිට්ඨස්ස යං කාරියං, තදන්තස්ස වණ්ණස්ස විඤ්ඤෙය්‍යං ‘‘රාජස්සි නාම්හි’’ 2,23 රාජිනා. Việc cần được thực hiện đối với từ được chỉ định ở biến cách thứ sáu, nên được hiểu là dành cho mẫu tự cuối cùng của từ ấy. Ví dụ: ‘rājassi nāmhi’ 2,23 thành rājinā. 18. ඞානුබන්ධො. 18. Tùng thuộc âm Ṅa. ඞකාරො අනුබන්ධො යස්ස, සො අන්තස්ස හොති ‘‘ගොස්සා වඞ’’ 1,32 ගවාස්සං. Từ nào có mẫu tự ṅa làm tùng thuộc âm, nó thay thế cho mẫu tự cuối cùng. Ví dụ: ‘gossā vaṅa’ 1,32 thành gavāssaṃ. 19. ටානුබන්ධානෙකවණ්ණා සබ්බස්ස. 19. Tùng thuộc âm Ṭa và nhiều mẫu tự thì thay thế cho toàn bộ. ටකාරො-නුබන්ධො [Pg.58] යස්ස, සො-නෙකක්ඛරො චාදෙසො සබ්බස්ස හොති ‘‘ඉමස්සානිත්ථියං ටෙ’’ 2,128 එසු, ‘‘නාම්හ-නිමි’’ 2,126 අනෙන. Từ nào có mẫu tự ṭa làm tùng thuộc âm, và từ thay thế ấy có nhiều mẫu tự, thì nó thay thế cho toàn bộ. Ví dụ: ‘imassānitthiyaṃ ṭe’ 2,128 thành esu; ‘nāmha-nimi’ 2,126 thành anena. 20. ඤකානුබන්ධාද්‍යන්තා. 20. Tùng thuộc âm Ña và Ka ở đầu và cuối. ඡට්ඨීනිද්දිට්ඨස්ස ඤානුබන්ධකානුබන්ධා ආද්‍යන්තා හොන්ති ‘‘බ්‍රූතො තිස්සීඤ’’ 6,36 බ්‍රවීති, ‘‘භූස්ස වුක’’ 6,17 බභූව. Đối với từ được chỉ định ở biến cách thứ sáu, tùng thuộc âm ñ và tùng thuộc âm ka được thêm vào đầu và cuối. Ví dụ: ‘brūto tissīña’ 6,36 thành bravīti; ‘bhūssa vuka’ 6,17 thành babhūva. 21. මානුබන්ධො සරානමන්තා පරො. 21. Tùng thuộc âm Ma đứng sau nguyên âm cuối. මකාරො-නුබන්ධො යස්ස, සො සරා නමන්තා සරා පරො හොති ‘‘මඤ්ච රුධාදීනං’’ 5-19 රුන්ධති. Từ nào có mẫu tự ma làm tùng thuộc âm, nó đứng sau nguyên âm cuối cùng. Ví dụ: ‘mañca rudhādīnaṃ’ 5-19 thành rundhati. 22. විප්පටිසෙධෙ. 22. Khi có sự xung đột. ද්වින්නං සාවකාසානමෙකත්ථප්පසඞ්ගෙ පරො හොති. යථා ද්වින්නං තිණ්ණං වාපුරිසානං සහප්පත්තියං පරො, සො ච (ගච්ඡති) ත්වං ච (ගච්ඡසි, තුම්හෙ) ගච්ඡථ. සො ච (ගච්ඡති,) ත්වං ච (ගච්ඡසි,) අහං ච (ගච්ඡාමි, මයං) ගච්ඡාම. Khi hai quy tắc có phạm vi riêng cùng áp dụng tại một chỗ, quy tắc sau sẽ có hiệu lực. Giống như khi hai hoặc ba người cùng đến, người sau được ưu tiên. Ví dụ: so ca (gacchati) tvaṃ ca (gacchasi, tumhe) gacchatha. So ca (gacchati,) tvaṃ ca (gacchasi,) ahaṃ ca (gacchāmi, mayaṃ) gacchāma. 23. සඞ්කෙතො-නවයවො-නුබන්ධො. 23. Ký hiệu không phải là thành phần cấu thành là tùng thuộc âm. යො නවයවභූතොසඞ්කෙතො, සො-නුබන්ධොති ඤාතබ්බො, ‘‘ලුපිතාදීනමාසිම්හි’’ 2-57 කත්තා. Bất kỳ ký hiệu nào không phải là thành phần cấu thành, nên được biết đó là tùng thuộc âm. Ví dụ: ‘lupitādīnamāsimhi’ 2-57 thành kattā. සඞ්කෙතග්ගහණං කිං? පකතියාදිසමුදායස්සානුබන්ධතා මා හොතූති, අනවයවොහි සමුදායො… සමුදායරූපත්තායෙව. Tại sao lại dùng từ 'ký hiệu'? Để cho một tập hợp như thân từ, v.v., không trở thành tùng thuộc âm, vì một tập hợp không phải là thành phần cấu thành... chính vì nó có hình thức của một tập hợp. අනවයවග්ගහණං කිං? ‘‘අතෙන’’ 2-108 ජනෙන. ඉමිනාව ලොපස්සාවගතත්තා නානුබන්ධලොපාය වචනමාරද්ධං. Tại sao lại dùng từ 'không phải là thành phần cấu thành'? Ví dụ: ‘Atena’ 2-108 thành janena. Vì sự lược bỏ đã được hiểu bởi chính quy tắc này, nên không cần lập ra một quy tắc cho việc lược bỏ tùng thuộc âm. 24. වණ්ණපරෙන සවණ්ණොපි. 24. Bởi một mẫu tự theo sau bởi 'vaṇṇa', các mẫu tự đồng loại cũng được bao gồm. වණ්ණසද්දො [Pg.59] පරො යස්මා තෙන සවණ්ණොපි ගය්හති සංච රූපං ‘‘යුවණ්ණානමෙඔ ලුත්තා’’ 1-29 වාකෙරිතං, සමොනා. Từ nào được theo sau bởi từ 'vaṇṇa', bởi từ đó các mẫu tự đồng loại của nó cũng được bao gồm, và cả hình thức của chính nó. Ví dụ: ‘yuvaṇṇānameo luttā’ 1-29 thành vākeritaṃ, samonā. 25. න්තු වන්තුමන්ත්වාවන්තුතවන්තුසම්බන්ධී. 25. Ntu liên quan đến vantu, mantu, āvantu, tavantu. වන්ත්වාදිසම්බන්ධීයෙවන්තු ගය්හති, ‘‘න්තන්තූනං න්තො යොම්හි පඨමෙ’’ 2-215 ගුණවන්තො. Chỉ 'ntu' liên quan đến 'vantu', v.v., mới được lấy. Ví dụ: ‘ntantūnaṃ nto yomhi paṭhame’ 2-215 thành guṇavanto. වන්ත්වාදිසම්බන්ධීති කිං? ජන්තූ තන්තූ. Tại sao nói 'liên quan đến vantu, v.v.'? (Để loại trừ các trường hợp như:) Jantū, tantū. (පරිභාසායො.) (Các định nghĩa.) 26. සරො ලොපො සරෙ. 26. Nguyên âm bị lược bỏ khi có nguyên âm theo sau. සරෙ සරො ලොපනීයො හොති. තත්‍රි-මෙ, සද්ධි-න්ද්‍රියං, නොහෙ-තං, භික්ඛුනො-වාදො, සමෙතා-යස්මා, අභිභා-යතනං, පුත්තාම-ත්ථි, අසන්තෙ-ත්ථ. Khi có nguyên âm theo sau, nguyên âm đứng trước cần được lược bỏ. Ví dụ: Tatri-me, saddhi-ndriyaṃ, nohe-taṃ, bhikkhuno-vādo, sametā-yasmā, abhibhā-yatanaṃ, puttāma-tthi, asante-ttha. 27. පරො ක්වචි. 27. Đôi khi là nguyên âm sau. සරම්හා පරො සරො ක්වචි ලොපනීයො හොති. සො-පි, සාව, යතො-දකං, තතො-ව. ක්වචීතිකිං? සද්ධි-න්ද්‍රියං, අයමධිකාරො ආපරිච්ඡෙදාවසානා, තෙන නාතිප්පසඞ්ගො. Nguyên âm đứng sau một nguyên âm đôi khi cần được lược bỏ. Ví dụ: So-pi, sāva, yato-dakaṃ, tato-va. Tại sao nói 'đôi khi'? (Để loại trừ trường hợp như) Saddhi-ndriyaṃ. Quy tắc chi phối này kéo dài đến cuối chương, do đó không có sự áp dụng quá rộng. 28. න ද්වෙවා. 28. Hoặc không phải cả hai. පුබ්බපරසරා ද්වෙපි වා ක්වචි න ලුප්‍යන්තෙ, ලතා ඉව, ලතෙ-ව, ලතා-ව. Hoặc đôi khi cả hai nguyên âm trước và sau đều không bị lược bỏ. Ví dụ: latā iva, late-va, latā-va. 29. යුවණ්ණානමෙඔ ලුත්තා. 29. Đối với các mẫu tự i và u, thay thế là e và o khi (nguyên âm sau) bị lược bỏ. ලුත්තා [Pg.60] සරා පරෙසං ඉවණ්ණුවණ්ණානං එඔ හොන්ති වා යථාක්කමං. Khi nguyên âm (sau) bị lược bỏ, đối với các mẫu tự i và u đứng trước, e và o tùy chọn trở thành từ thay thế theo thứ tự. තස්සෙ-දං, වාතෙ-රිතං, නො-පෙති, වාමො-රූ, අතෙ-වඤ්ඤෙහි, වො-දකං. කථං ‘‘පච්චොරස්මි’’න්ති? යොගවිභාගා. වාත්වෙව? තස්සිදං. Tasse-daṃ, vāte-ritaṃ, no-peti, vāmo-rū, ate-vaññehi, vo-dakaṃ. Làm thế nào có dạng ‘paccorasmi’? Do sự phân chia quy tắc. Còn (dạng) vātveva thì sao? (Là do) Tassidaṃ. ලුත්තෙති කිං? ලතා ඉව. Tại sao nói ‘lutta’? (Ví dụ như) Latā iva. 30. යවා සරෙ. 30. Y và v (thay thế) khi có nguyên âm theo sau. සරෙ පරෙ ඉවණ්ණුවණ්ණානං යකාරවකාරා හොන්ති වා යථාක්කමං. බ්‍යාකතො, ඉච්චස්ස, අජ්ඣිණමුත්තො, ස්වාගතං, ස්වාපනලානිලං, වාත්වෙව? ඉති-ස්ස. ක්වචිත්වෙව? යානී-ධ, සූ-පට්ඨිතං. Khi có nguyên âm theo sau, các âm i và u được thay thế tương ứng bằng y và v, một cách tùy chọn. (Ví dụ:) Byākato, iccassa, ajjhiṇamutto, svāgataṃ, svāpanalānilaṃ. Còn (dạng) vātveva thì sao? (Là do) Iti-ssa. Còn (dạng) kvacitveva thì sao? (Ví dụ:) Yānī-dha, sū-paṭṭhitaṃ. 31. එඔනං. 31. Của e và o. එඔනංයවායොන්ති වා සරෙ යථාක්කමං. ත්‍යජ්ජ තෙ-ජ්ජ, ස්වාහං සො-හං. ක්වචිත්වෙව? පුත්තාම-ත්ථි, අසන්තෙ-ත්ථ. E và o được thay thế tương ứng bằng ay và av, một cách tùy chọn, khi có nguyên âm theo sau. (Ví dụ:) Tyajja te-jja, svāhaṃ so-haṃ. Còn (dạng) kvacitveva thì sao? (Ví dụ:) Puttāma-tthi, asante-ttha. 32. ගොස්සා-වඞ. 32. Avaṅa (thay thế) cho go. සරෙ ගොස්ස අවඞ හොති. ගවා-ස්සං. ‘යථරීව, තථරිවෙ’ති නිපාතාව, ‘භුසාමිවෙ’ති ඉවසද්දො එවත්ථො. Khi có nguyên âm theo sau, go được thay thế bằng avaṅa. (Ví dụ:) Gavā-ssaṃ. ‘Yatharīva, tatharive’ là các bất biến từ, trong ‘bhusāmive’ từ iva có nghĩa là eva. 33. බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා. 33. Trường âm và đoản âm khi có phụ âm (theo sau). රස්සදීඝානං [Pg.61] ක්වචි දීඝරස්සා හොන්ති බ්‍යඤ්ජනෙ. තත්‍රා-යං, මුනීචරෙ, සම්මදෙව, මාලභාරී. Đôi khi, đoản âm và trường âm trở thành trường âm và đoản âm khi có phụ âm theo sau. (Ví dụ:) Tatrā-yaṃ, munīcare, sammadeva, mālabhārī. 34. සරම්හා ද්වෙ. 34. Sau nguyên âm, (phụ âm) được nhân đôi. සරම්හා පරස්ස බ්‍යඤ්ජනස්ස ක්වචි ද්වෙ රූපානි හොන්ති. පග්ගහො. සරම්හාති කිං? තං ඛණං. Đôi khi, phụ âm đứng sau một nguyên âm được nhân đôi. (Ví dụ:) Paggaho. Tại sao nói ‘sau nguyên âm’? (Ví dụ:) Taṃ khaṇaṃ. 35. චතුත්ථදුතියෙස්වෙසං තතියපඨමා. 35. Khi có âm thứ tư và thứ hai (của một phẩm) theo sau, chúng (âm thứ tư và thứ hai) trở thành âm thứ ba và thứ nhất. චතුත්ථදුතියෙසු පරෙස්වෙසං චතුත්ථදුතියානං තබ්බග්ගෙ තතිය පඨමා හොන්ති. පච්චාසත්ථ්‍යා, නිග්ඝොසො, අක්ඛන්ති, බොජ්ඣඞ්ගා, සෙතච්ඡත්තං, දඩ්ඪො, නිට්ඨානං, මහද්ධනො, යසත්ථෙරො, අප්ඵුටං, අබ්භුග්ගතො. එස්වීති කිං? ථෙරො. එසන්ති කිං? පත්ථො. Khi có các phụ âm thứ tư và thứ hai theo sau, các phụ âm thứ tư và thứ hai này trở thành phụ âm thứ ba và thứ nhất trong cùng phẩm của chúng. (Ví dụ:) Paccāsatthyā, nigghoso, akkhanti, bojjhaṅgā, setacchattaṃ, daḍḍho, niṭṭhānaṃ, mahaddhano, yasatthero, apphuṭaṃ, abbhuggato. Tại sao nói ‘khi có chúng theo sau’? (Ví dụ:) Thero. Tại sao nói ‘của chúng’? (Ví dụ:) Pattho. 36. විතිස්සෙවෙ වා. 36. V (thay thế) cho iti, một cách tùy chọn, khi có eva theo sau. එවසද්දෙ පරෙ ඉතිස්ස වො හොති වා. ඉත්වෙව, ඉච්චෙව. එවෙති කිං? ඉච්චාහ. Khi từ eva theo sau, iti được thay thế bằng v, một cách tùy chọn. (Ví dụ:) Itveva, icceva. Tại sao nói ‘khi có eva’? (Ví dụ:) Iccāha. 37. එඔනම වණ්ණෙ. 37. E và o thành a trong một từ. එඔනං වණ්ණෙ ක්වචි අ හොති වා. දිස්වා යාචක මාගතෙ, අකරම්හස තෙ, එස අත්ථො, එස ධම්මො, අග්ගමක්ඛායති, ස්වාතනං[Pg.62], හිය්‍යත්තනං, කරස්සු. වාත්වෙව? යාචකෙ ආගතෙ එසො ධම්මො. වණ්ණෙති කිං? සො. Đôi khi, e và o trở thành a, một cách tùy chọn, trong một từ. (Ví dụ:) Disvā yācaka māgate, akaramhasa te, esa attho, esa dhammo, aggamakkhāyati, svātanaṃ, hiyyattanaṃ, karassu. Tại sao nói ‘một cách tùy chọn’? (Ví dụ:) Yācake āgate eso dhammo. Tại sao nói ‘trong một từ’? (Ví dụ:) So. 38. නිග්ගහීතං. 38. Niggahīta (ṃ). නිග්ගහීතමාගමො හොති වා ක්වචි. චක්ඛුං උදපාදි චක්ඛුඋදපාදි, පුරිමං ජාතිං පුරිමජාතිං, කත්තබ්බං කුසලං බහුං. අවංසිරොතිආදීසු නිච්චං… වවත්ථිතවිභාසත්තා වාධිකාරස්ස, සාමත්තියෙනාගමොව, ස ච රස්ස සරස්සෙව හොති… තස්ස රස්සානුගතත්තා. Đôi khi, niggahīta được thêm vào, một cách tùy chọn. (Ví dụ:) Cakkhuṃ udapādi cakkhuudapādi, purimaṃ jātiṃ purimajātiṃ, kattabbaṃ kusalaṃ bahuṃ. Trong các trường hợp như avaṃsiro, v.v., (việc thêm vào) là bắt buộc… do quyền hạn của quy tắc tùy chọn có hệ thống, đây chỉ là sự thêm vào theo khả năng, và nó chỉ xảy ra sau một nguyên âm ngắn… vì nó đi theo nguyên âm ngắn. 39. ලොපො. 39. Sự lược bỏ. නිග්ගහීතස්ස ලොපො හොති වා ක්වචි. ක්‍යාහං කිමහංසාරත්තො සංරත්තො. සල්ලෙ ඛො-ගන්තුකාමො ගන්තුමනොති, ආදීසු නිච්චං. Đôi khi, niggahīta bị lược bỏ, một cách tùy chọn. (Ví dụ:) Kyāhaṃ kimahaṃsāratto saṃratto. Trong các trường hợp như Salle kho-gantukāmo gantumanoti, v.v., (sự lược bỏ) là bắt buộc. 40. පරසරස්ස. 40. Của nguyên âm theo sau. නිග්ගහීතම්හා පරස්ස සරස්ස ලොපො හොති වා ක්වචි. ත්වං-සි ත්වමසි. Đôi khi, nguyên âm đứng sau niggahīta bị lược bỏ, một cách tùy chọn. (Ví dụ:) Tvaṃ-si tvamasi. 41. වග්ගෙ වග්ගන්තො. 41. Khi có một phụ âm trong phẩm (theo sau), (niggahīta) trở thành phụ âm cuối phẩm. නිග්ගහීතස්ස ඛො වග්ගෙ වග්ගන්තො වා හොති පච්චාසත්ත්‍යා. තඞ්කරොති තං කරොති, තඤ්චරති තං චරති, තණ්ඨානං තං ඨානං, තන්ධනං තං ධනං, තම්පාති තං පාති. නිච්චං පදමජ්ඣෙ ගන්ත්වා, ක්වචඤ්ඤාත්‍රපි සන්තිට්ඨති. Khi có một phụ âm trong phẩm theo sau, niggahīta được thay thế bằng phụ âm cuối phẩm tương ứng, một cách tùy chọn. (Ví dụ:) Taṅkaroti taṃ karoti, tañcarati taṃ carati, taṇṭhānaṃ taṃ ṭhānaṃ, tandhanaṃ taṃ dhanaṃ, tampāti taṃ pāti. Ở giữa một từ thì (sự thay thế) là bắt buộc, như trong gantvā, và đôi khi ở những nơi khác cũng vậy, như trong santiṭṭhati. 42. යෙවහිසු ඤො. 42. Khi có ya, eva, hi theo sau, (niggahīta) trở thành ñ. ය [Pg.63] එව හි සද්දෙසු නිග්ගහීතස්ස වා ඤො හොති. යඤ්ඤදෙව, තඤ්ඤෙව, තඤ්හි, වාත්වෙව? යං යදෙව. Khi các từ ya, eva, hi theo sau, niggahīta trở thành ñ, một cách tùy chọn. (Ví dụ:) Yaññadeva, taññeva, tañhi. Tại sao nói ‘một cách tùy chọn’? (Ví dụ:) Yaṃ yadeva. 43. යෙ සංස්ස. 43. Của (niggahīta trong) saṃ, khi có ya theo sau. සංසද්දස්ස යං නිග්ගහීතං තස්ස වා ඤො හොති යකාරෙ. සඤ්ඤමො සංයමො. Niggahīta của từ saṃ trở thành ñ, một cách tùy chọn, khi có ya theo sau. (Ví dụ:) Saññamo saṃyamo. 44. මයදා සරෙ. 44. M, y, d khi có nguyên âm theo sau. නිග්ගහීතස්ස මයදා හොන්ති වා සරෙ ක්වචි. තමහං, තයිදං, තදලං. වා ත්වෙව? තං අහං. Niggahīta (ṃ) đôi khi được đổi thành m, y, d một cách tùy chọn khi có nguyên âm theo sau. Ví dụ: Tamahaṃ, tayidaṃ, tadalaṃ. Tại sao lại nói tùy chọn? (Bởi vì cũng có trường hợp) Taṃ ahaṃ. 45. වනතරගා චාගමා. 45. Và v, n, t, r, g là các phụ âm xen vào. එතෙ මයදා ච ආගමා හොන්ති සරෙ වා ක්වචි. තිවඞ්ගිකං, ඉතො නායති, චිනිත්වා, තස්මාතිහ, නිරොජං, පුථගෙව, ඉධමාහු, යථයිදං, අත්තදත්ථං. වා ත්වෙව? අත්තත්ථං. ‘අතිප්පගො ඛො තාවා’ති-පඨමන්තො පගසද්දොව. Những phụ âm này (m, y, d, v.v.) đôi khi được xen vào một cách tùy chọn khi có nguyên âm theo sau. Ví dụ: Tivaṅgikaṃ, ito nāyati, cinitvā, tasmātiha, nirojaṃ, puthageva, idhamāhu, yathayidaṃ, attadatthaṃ. Tại sao lại nói tùy chọn? (Bởi vì cũng có trường hợp) Attatthaṃ. Trong câu ‘Atippago kho tāvā’ti, phần đầu chỉ là từ pagasadda. 46. ඡා ළො. 46. Sau 'cha' là 'ḷa'. ඡසද්දා පරස්ස සරස්ස ළකාරො ආගමො හොති වා. ඡළඞ්ගං, ඡළායතනං. වාත්වෙව? ඡඅභිඤ්ඤා. Sau từ 'cha', phụ âm 'ḷa' được xen vào một cách tùy chọn trước một nguyên âm theo sau. Ví dụ: Chaḷaṅgaṃ, chaḷāyatanaṃ. Tại sao lại nói tùy chọn? (Bởi vì cũng có trường hợp) Chaabhiññā. 47. තදමිනාදීනි. 47. (Các trường hợp như) Tadaminā, v.v. තදමිනාදීනි [Pg.64] සාධූනි භවන්ති. තං ඉමිනා තදමිනා, සකිං ආගාමී සකදාගාමී, එකං ඉධ අහං එකමිදාහං, සංවිධාය අවහාරො සංවිදාවහාරො, වාරිනො වාහකො වලාහකො, ජීවනස්ස මූතො ජීමූතො, ඡවස්ස සයනං සුසානං, උද්ධං ඛමස්ස උදුක්ඛලං, පිසිතාසො පිසාචො, මහියං රවතීති මයූරො, එවමඤ්ඤෙපි පයොගතො-නුගන්තබ්බා, පරෙසං පිසොදරාදිමිවෙදං දට්ඨබ්බං. Các dạng như Tadaminā, v.v. được xem là đúng. Taṃ iminā thành tadaminā, sakiṃ āgāmī thành sakadāgāmī, ekaṃ idha ahaṃ thành ekamidāhaṃ, saṃvidhāya avahāro thành saṃvidāvahāro, vārino vāhako thành valāhako, jīvanassa mūto thành jīmūto, chavassa sayanaṃ thành susānaṃ, uddhaṃ khamassa thành udukkhalaṃ, pisitāso thành pisāco, mahiyaṃ ravatīti thành mayūro. Các trường hợp khác cũng nên được hiểu theo cách sử dụng tương tự. Điều này nên được xem giống như nhóm pisodara, v.v. của các nhà ngữ pháp khác. 48. තවග්ගවරණානං යෙ චවග්ගබයඤා. 48. Các phụ âm nhóm 'ta', 'va', 'ra', 'ṇa' (được đổi thành) các phụ âm nhóm 'ca', 'ba', 'ya', 'ña' khi có 'y' theo sau. තවග්ගවරණානං ක්වචි චවග්ගබයඤා හොන්ති යථාක්කමං යකාරෙ. අපුච්චණ්ඩතාය, තච්ඡං, යජ්ජෙවං, අජ්ඣත්තං, ථඤ්ඤං, දිබ්බං, පය්‍යොසනා, පොක්ඛරඤ්ඤො. ක්වචිත්වෙව? රත්ත්‍යා Đôi khi, các phụ âm nhóm 'ta', 'va', 'ra', 'ṇa' được đổi thành các phụ âm nhóm 'ca', 'ba', 'ya', 'ña' theo thứ tự tương ứng khi có phụ âm 'ya' theo sau. Ví dụ: Apuccaṇḍatāya, tacchaṃ, yajjevaṃ, ajjhattaṃ, thaññaṃ, dibbaṃ, payyosanā, pokkharañño. Tại sao lại nói đôi khi? (Bởi vì cũng có trường hợp) Rattyā. 49. වග්ගලසෙහි තෙ. 49. Sau các phụ âm nhóm, 'la', và 'sa', chúng (tức là 'y') (bị biến đổi). වග්ගලසෙහි පරස්ස යකාරස්ස ක්වචි තෙ වග්ගලසා හොන්ති. Đôi khi, phụ âm 'ya' theo sau các phụ âm nhóm, 'la', và 'sa' được đổi thành chính các phụ âm đó. සක්කතෙ, පච්චතෙ, අට්ටතෙ, කුප්පතෙ, ඵල්ලතෙ, අස්සතෙ. ක්වචිත්වෙව? ක්‍යාහං. Ví dụ: Sakkate, paccate, aṭṭate, kuppate, phallate, assate. Tại sao lại nói đôi khi? (Bởi vì cũng có trường hợp) Kyāhaṃ. 50. හස්ස විපල්ලාසො. 50. Sự hoán vị của 'ha'. හස්ස විපල්ලාසො හොති යකාරෙ. ගුය්හං. Sự hoán vị của 'ha' xảy ra với phụ âm 'ya' theo sau. Ví dụ: Guyhaṃ. 51. වෙ වා. 51. Với 'va' thì tùy chọn. හස්ස විපල්ලාසො හොති වා වකාරෙ. බව්හාබාධො බව්හාබාධො. Sự hoán vị của 'ha' với phụ âm 'va' theo sau là tùy chọn. Ví dụ: Bavhābādho, bavhābādho. 52. තථානරානං ටඨණලා 52. 'Ta', 'tha', 'na', 'ra' (trở thành) 'ṭa', 'ṭha', 'ṇa', 'ḷa'. තථනරානං [Pg.65] ටඨණලා හොන්ති වා. දුක්කටං, අට්ඨකථා, ගහණං, පලිඝො, පලායති. වාත්වෙව? දුක්කතං. ක්වචිත්වෙව? සුගතො. 'Ta', 'tha', 'na', 'ra' được đổi thành 'ṭa', 'ṭha', 'ṇa', 'ḷa' một cách tùy chọn. Ví dụ: Dukkaṭaṃ, aṭṭhakathā, gahaṇaṃ, paligho, palāyati. Tại sao lại nói tùy chọn? (Bởi vì cũng có trường hợp) Dukkataṃ. Tại sao lại nói đôi khi? (Bởi vì cũng có trường hợp) Sugato. 53. සංයොගාදි ලොපො. 53. Sự lược bỏ phụ âm đầu của cụm phụ âm. සංයොගස්ස යො ආදීභූතො-වයවො තස්ස වා ක්වචි ලොපො හොති. පුප්ඵං-සා ජායතෙ-ගිනි. Đôi khi, phụ âm đầu của một cụm phụ âm được lược bỏ một cách tùy chọn. Ví dụ: Pupphaṃ-sā jāyate-gini. 54. විච්ඡාභික්ඛඤ්ඤෙසු ද්වෙ. 54. Trong ý nghĩa phân phối (vicchā) và lặp lại (ābhikkhañña), (từ được) nhân đôi. විච්ඡායමාභික්ඛඤ්ඤෙ ච යං වත්තතෙ, තස්ස ද්වෙ රූපානි හොන්ති. ක්‍රියාය ගුණෙන දබ්බෙන වා භින්නෙ අත්ථෙ බ්‍යාපිතුමිච්ඡා විච්ඡා. රුක්ඛං රුක්ඛං සිඤ්චති, ගාමො ගාමො රමණීයො, ගාමෙ ගාමෙ පානීයං, ගෙහෙ ගෙහෙ ඉස්සරො, රසං රසං භක්ඛයති, කිරියං කිරියමාරභතෙ. Một từ được dùng trong ý nghĩa phân phối (vicchā) và lặp lại (ābhikkhañña) thì được nhân đôi. Vicchā là ý muốn bao hàm các sự vật khác nhau về hành động, phẩm chất, hoặc vật chất. Ví dụ: Rukkhaṃ rukkhaṃ siñcati (tưới từng cây một), gāmo gāmo ramaṇīyo (làng nào làng nấy đềuน่า thích), gāme gāme pānīyaṃ (làng nào cũng có nước uống), gehe gehe issaro (nhà nào cũng có chủ), rasaṃ rasaṃ bhakkhayati (ăn từng vị một), kiriyaṃ kiriyamārabhate (làm từng việc một). අත්ථියෙවා-නුපුබ්බියෙපි විච්ඡා මූලෙ මූලෙ ථූලා, අග්ගෙ අග්ගෙ සුඛුමා, යදි හි එත්ථ මූලග්ගභෙදො න සියා, ආනුපුබ්බියම්පි න භවෙය්‍ය. මාසකං මාසකං ඉමම්හා කහාපණා භවන්ථානං ද්වින්නං දෙහීති මාසකං මාසකමිච්චෙතස්මා විච්ඡාගම්‍යතෙ, සද්දන්තරතො පන ඉමම්හා කහාපණාති අවධාරණං. පුබ්බං පුබ්බං පුප්ඵන්ති, පඨමං පඨමං පච්චන්තීත්‍යත්‍රාපි විච්ඡාව. ඉමෙ උභො අඩ්ඪා කතරා කතරා එසං ද්වින්නමඩ්ඪතා, සබ්බෙ ඉමෙ අඩ්ඪා කතමා කතමා ඉමෙසං අඩ්ඪුතා ඉහාපි [Pg.66] විච්ඡාව. ආභික්ඛඤ්ඤං පොනොපුඤ්ඤං පචති පචති, පපචති පපචති, ලුනාහි ලුනාහිත්වෙවායං ලුනාති, භුත්වා භුත්වා ගච්ඡති, පටපටා කරොති, පටපටායති. Vicchā cũng có trong ý nghĩa thứ tự. Ví dụ: mūle mūle thūlā, agge agge sukhumā (mỗi phần ở gốc thì thô, mỗi phần ở ngọn thì nhỏ). Vì nếu ở đây không có sự phân biệt gốc ngọn, thì cũng không có thứ tự. Trong câu 'Māsakaṃ māsakaṃ imamhā kahāpaṇā bhavanthānaṃ dvinnaṃ dehīti' (Từ đồng kahāpaṇa này, hãy đưa cho mỗi người trong hai vị một māsaka), từ 'māsakaṃ māsakaṃ' được hiểu theo nghĩa phân phối, còn từ 'imamhā kahāpaṇā' được hiểu theo nghĩa giới hạn. Trong các câu 'Pubbaṃ pubbaṃ pupphanti' (nở hết cái này đến cái khác) và 'paṭhamaṃ paṭhamaṃ paccantīti' (chín hết quả này đến quả khác) cũng là nghĩa phân phối. Trong câu 'Ime ubho aḍḍhā katarā katarā esaṃ dvinnamaḍḍhatā' (Cả hai người này đều giàu, sự giàu có của mỗi người trong hai người là thế nào?) và 'sabbe ime aḍḍhā katamā katamā imesaṃ aḍḍhutā' (Tất cả những người này đều giàu, sự giàu có của mỗi người trong số họ là thế nào?) cũng là nghĩa phân phối. Ābhikkhaññaṃ có nghĩa là sự lặp đi lặp lại (ponopuññaṃ). Ví dụ: pacati pacati (nấu đi nấu lại), papacati papacati (nấu mãi), lunāhi lunāhitvevāyaṃ lunāti ('cắt đi, cắt đi!' - anh ta cứ cắt như vậy), bhutvā bhutvā gacchati (ăn xong rồi lại ăn rồi mới đi), paṭapaṭā karoti, paṭapaṭāyati (làm ra tiếng 'pata pata'). 55. ස්‍යාදිලොපො පුබ්බස්සෙකස්ස. 55. Sự lược bỏ biến cách vĩ tự (si, v.v.) của từ đứng trước trong cặp từ được nhân đôi. විච්ඡායමෙකස්ස ද්විත්තෙ පුබ්බස්ස ස්‍යාදිලොපො හොති. එකෙකස්ස. කථං මත්ථකමත්ථකෙනාති? ‘ස්‍යාදිලොපො පුබ්බස්සා’ති යොගවිභාගා, නාචාතිප්පසඞ්ගො යොගවිභාගා ඉට්ඨප්පසිද්ධීති. Trong ý nghĩa phân phối, khi một từ được nhân đôi, biến cách vĩ tự của từ đứng trước sẽ bị lược bỏ. Ví dụ: Ekekassa. Vậy làm thế nào (để giải thích dạng) matthakamatthakena? (Điều này được giải thích) bằng cách tách quy tắc (yogavibhāga) thành ‘Syādilopo pubbassā’. Sẽ không có sự áp dụng quá rộng vì việc tách quy tắc là để đạt được các dạng mong muốn. 56. සබ්බාදීනං වීතිහාරෙ. 56. (Nhân đôi) các đại từ như 'sabba' trong ý nghĩa tương hỗ. සබ්බාදීනං වීතිහාරෙ ද්වෙ භවන්ති පුබ්බස්ස ස්‍යාදිලොපො ච. අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස භොජකා, ඉතරීතරස්ස භොජකා. Các đại từ như 'sabba', v.v. được nhân đôi trong ý nghĩa tương hỗ, và biến cách vĩ tự của từ đứng trước bị lược bỏ. Ví dụ: Aññamaññassa bhojakā, itarītarassa bhojakā. 57. යාවබොධං සම්භමෙ. 57. Trong sự hốt hoảng, (lặp lại) cho đến khi được hiểu. තුරිතෙනාපායහෙතුපදස්සනං සම්භමො, තස්මිංසති වත්ථු යාවන්තෙහි සද්දෙහි සො-ත්ථො විඤ්ඤායතෙ, තාවන්තො සද්දා පයුජ්ජන්තෙ. සප්පො සප්පො සප්පො, බුජ්ඣස්සු බුජ්ඣස්සු බුජ්ඣස්සු, භින්නො භික්ඛුසඞ්ඝො භින්නො භික්ඛුසඞ්ඝො. Sambhama là sự chỉ ra nguyên nhân nguy hiểm một cách vội vã. Khi có sự hốt hoảng đó, người ta dùng bấy nhiêu từ cần thiết để ý nghĩa được hiểu rõ. Ví dụ: Sappo sappo sappo (Rắn! Rắn! Rắn!), bujjhassu bujjhassu bujjhassu (Dậy đi! Dậy đi! Dậy đi!), bhinno bhikkhusaṅgho bhinno bhikkhusaṅgho (Tăng chúng bị chia rẽ! Tăng chúng bị chia rẽ!). 58. බහුලං. 58. Một cách đa dạng. අයමධිකාරො ආසත්ථපරිසමත්තියා. තෙන නාතිප්පසඞ්ගො ඉට්ඨප්පසිද්ධි ච. Quyền hạn này (kéo dài) cho đến khi kết thúc bộ luận. Do đó, không có sự áp dụng thái quá và sự thành tựu mong muốn (được thực hiện). ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ වුත්තියං Như vậy trong tập chú giải về ngữ pháp Moggallāna. පඨමො කණ්ඩො. Chương thứ nhất. 2. දුතියො කණ්ඩො (ස්‍යාදි) 2. Chương thứ hai (syādi). 1. ද්වෙ [Pg.67] ද්වෙ-කානෙකෙසු නාමස්මා සි යො, අං යො, නා හි, ස නං, ස්මා හි, ස නං, ස්මිං සු. 1. Đối với số ít và số nhiều, (các biến cách vĩ tự) theo từng cặp đôi từ một danh từ là: si yo, aṃ yo, nā hi, sa naṃ, smā hi, sa naṃ, smiṃ su. එතෙසං ද්වෙ ද්වෙ හොන්ති එකානෙකත්ථෙසු වත්තමානතො නාමස්මා. මුනි මුනයො, මුනිං මුනයො, මුනිනා මුනීහි, මුනිස්ස මුනීනං, මුනිස්මා මුනීහි, මුනිස්ස මුනීනං, මුනිස්මිං මුනීසු, එවං කුමාරී කුමාරියො, කඤ්ඤා කඤ්ඤායොති. එතානි සත්ත දුකානි සත්ත විභත්තියො විභාගො විභතීති කත්වා, එත්ථ සිඅමිතී-කාරා-කාරා ‘‘කිමං සිසු’’ 2,200 ති සංකෙතත්ථා. Từ một danh từ hiện hữu trong ý nghĩa số ít và số nhiều, chúng (các vĩ tự) là từng cặp đôi. (Ví dụ:) Muni munayo, muniṃ munayo, muninā munīhi, munissa munīnaṃ, munismā munīhi, munissa munīnaṃ, munismiṃ munīsu. Tương tự kumārī kumāriyo, kaññā kaññāyo. Bảy cặp này là bảy biến cách (vibhatti), được gọi là vibhatti vì nó phân chia (ý nghĩa). Ở đây, các mẫu tự -i và -ā trong si, am, v.v... là để chỉ định, theo (quy tắc) 'kimaṃ sisu' 2.200. 2. කම්මෙ දුතියා. 2. Đối cách được dùng cho đối tượng. කරීයති කත්තු කිරියායා-භිසම්බන්ධීයතීති කම්මං, තස්මිං දුතියාවිභත්ති හොතං. කටං කරොති, ඔදනං පචති, ආදිච්චං පස්සති. Cái bị tác động, cái được liên kết với hành động của chủ thể, được gọi là đối tượng (kamma). Trong (trường hợp) đó, đối cách được sử dụng. (Ví dụ:) Kaṭaṃ karoti (làm một tấm chiếu), odanaṃ pacati (nấu cơm), ādiccaṃ passati (thấy mặt trời). ‘ඔදනො පච්චතී’ති ඔදනසද්දතො කම්මතා නප්පතීයතෙ, කිඤ්චරහි? ආඛ්‍යාතතො. ‘කටං කරොති විපුලං දස්සනීය’න්ති අත්ථෙව ගුණයුත්තස්ස කම්මතා, ඉච්ඡිතෙපි කම්මත්තාව දුතියා සිද්ධා ගාවුං පයො දොහති, ගොමන්තං ගාවං යාචති, ගාවමවරුන්ධති වජං, මාණවකං මග්ගං පුච්ඡති, ගොමන්තං ගාවං භික්ඛතෙ, රුක්ඛමවචිනාති ඵලානි, සිස්සං ධම්මං බ්‍රූතෙ, සිස්සං ධම්මමනුසාසතීති. එවං අනිච්ඡිතෙපි අහිං ලඞ්ඝයති, විසං භක්ඛෙති. යංනෙවිච්ඡිතං නාපි [Pg.68] අනිච්ඡිතං, තත්ථාපි දුතියා සිද්ධා. ගාමං ගච්ඡන්තො රුක්ඛමූලමුපසප්පති. Trong câu ‘Odano paccatī’ (Cơm được nấu), tính chất đối tượng không được hiểu từ từ ‘odana’. Vậy thì từ đâu? Từ động từ (ākhyāta). Trong câu ‘Kaṭaṃ karoti vipulaṃ dassanīya’ (làm một tấm chiếu rộng và đẹp), tính chất đối tượng của vật có phẩm chất vẫn tồn tại. Đối với đối tượng được mong muốn, đối cách cũng được xác lập do tính chất đối tượng của nó: gāvuṃ payo dohati (vắt sữa từ con bò), gomantaṃ gāvaṃ yācati (xin người chăn bò một con bò), gāvamavarundhati vajaṃ (nhốt con bò vào chuồng), māṇavakaṃ maggaṃ pucchati (hỏi cậu bé con đường), gomantaṃ gāvaṃ bhikkhate (xin người chăn bò một con bò), rukkhamavacināti phalāni (hái trái cây từ cây), sissaṃ dhammaṃ brūte (nói pháp cho đệ tử), sissaṃ dhammamanusāsati (dạy pháp cho đệ tử). Tương tự, đối với đối tượng không mong muốn cũng vậy: ahiṃ laṅghayati (bước qua con rắn), visaṃ bhakkheti (ăn thuốc độc). Đối với cái không được mong muốn cũng không bị ghét bỏ, đối cách cũng được xác lập ở đó. Gāmaṃ gacchanto rukkhamūlamupasappati (Đi đến làng, anh ta tiến đến gốc cây). පථවිං අධිසෙස්සති, ගාමමධිතිට්ඨති, රුක්ඛමජ්ඣාසතෙතිඅධිසීඨාසානංපයොගෙ-ධිකරණෙ කම්මවචනිච්ඡා, වත්තිච්ඡාතො හි කාරකානි හොන්ති. තං යථා-වලාහකා විජ්ජොතතෙ, වලාහකස්ස විජ්ජොතතෙ, වලාහකො විජ්ජොතතෙ, වලාහකෙ විජ්ජොතතෙ, වලාහකෙන විජ්ජොතතෙති. එවමභිනිවිසස්ස වා ධම්මමභිනිවිසතෙ ධම්මෙ වා. Trong các câu Pathaviṃ adhisessati (sẽ nằm trên mặt đất), gāmamadhitiṭṭhati (đứng trên làng), rukkhamajjhāsate (ngồi trên cây), khi sử dụng (các động từ) sī, ṭhā, ās (với tiếp đầu ngữ) adhi, có ý muốn diễn đạt vị trí cách (adhikaraṇa) như là đối tượng (kamma). Bởi vì các cách (kāraka) phụ thuộc vào ý muốn của người nói. Ví dụ như: valāhakā vijjotate, valāhakassa vijjotate, valāhako vijjotate, valāhake vijjotate, valāhakena vijjotate. Tương tự, với (động từ) abhinivisa, có thể là dhammamabhinivisate hoặc dhamme vā. තථා උපන්වජ්ඣාවසස්සාභොජන නිවුත්තිවචනස්ස ගාමමුපවසති, ග, මමනුවසති, පබ්බතමධිවසති, ඝරමාවසති. අභොජනනිවුත්ති වචනස්සාති කිං? ගාමෙ උපවසති, භොජනනිවුත්තිං කරොතීති අත්ථො. තප්පානාචාරෙපි කම්මත්තාව දුතියා සියා නදිම්පිවති, ගාමං චරති, එවං ‘සචෙ මං ආලපිස්සතී’තිආදීසුපි. විහිතාව පතිධයොගෙ දුතියා – ‘පටිභන්තු තං චුන්ද බොජ්ඣඞ්ගා’ති. තං පති බොජ්ඣඞ්ගා භාසන්තූති අත්ථො, යදාතු ධාතුනායුත්තො පති, තදා තෙනා-යොගා සම්බන්ධෙ ඡට්ඨීව ‘තස්ස නප්පටිභාතී’ති. අක්ඛෙ දිබ්බති, අක්ඛෙහි දිබ්බති, අක්ඛෙසු දිබ්බතීති කම්මකරණාධිකරණවචනිච්ඡා. Tương tự, đối với (động từ) vas có tiếp đầu ngữ upa, anu, adhi, ā, khi không có nghĩa là nhịn ăn: gāmamupavasati (sống gần làng), gāmaṃ anuvasati (sống dọc theo làng), pabbatamadhivasati (sống trên núi), gharamāvasati (cư ngụ trong nhà). Tại sao nói 'khi không có nghĩa là nhịn ăn'? (Ví dụ:) Gāme upavasati, có nghĩa là 'nhịn ăn trong làng'. Trong ý nghĩa đi lại trên đường, đối cách cũng được dùng do tính chất đối tượng: nadimpivati (uống (nước) sông), gāmaṃ carati (đi dạo trong làng), tương tự trong các câu như ‘sace maṃ ālapissatī’ (nếu y sẽ nói với tôi). Đối cách được quy định khi kết hợp với pati: ‘paṭibhantu taṃ cunda bojjhaṅgā’ (mong rằng các giác chi sẽ hiện khởi đến ngài, Cunda). Nghĩa là, mong rằng các giác chi sẽ soi sáng đến ngài. Nhưng khi pati được kết hợp với một căn động từ, thì do sự kết hợp đó, sở thuộc cách được dùng trong mối quan hệ: ‘tassa nappaṭibhāti’ (điều đó không hiện khởi đến y). Trong các câu Akkhe dibbati, akkhehi dibbati, akkhesu dibbati (chơi xúc xắc), có ý muốn diễn đạt đối tượng, công cụ, hoặc vị trí. 3. කාලද්ධානමච්චන්තසංයොගෙ. 3. Đối với thời gian và không gian trong sự liên tục. කිරියා, ගුණ, දබ්බෙහි සාකල්ලෙන කාලද්ධානං සම්බන්ධො අච්චන්තසංයොගො. තස්මිං විඤ්ඤායමානෙ කාලසද්දෙහි අද්ධඅද්දෙහි ච දුතියා හොති. මාසමධීතෙ, මාසං කල්‍යාණි, මාසං [Pg.69] ගුළධානා, කොසමධීතෙ, කොසං කුටිලා නදී, කොසං පබ්බතො. අචන්තසංයොගෙති කිං? මාසස්ස ද්වීහමධීතෙ, කොසස්සෙකදෙසෙ පබ්බතො. Sự liên tục (accantasaṃyoga) là sự kết nối hoàn toàn của thời gian và không gian với một hành động, phẩm chất, hoặc vật chất. Khi điều này được hiểu, đối cách được dùng với các từ chỉ thời gian và không gian. (Ví dụ:) Māsamadhīte (học trong một tháng), māsaṃ kalyāṇi (xinh đẹp trong một tháng), māsaṃ guḷadhānā (mật đường và ngũ cốc trong một tháng), kosamadhīte (học suốt một kosa), kosaṃ kuṭilā nadī (sông uốn khúc suốt một kosa), kosaṃ pabbato (núi (trải dài) suốt một kosa). Tại sao nói 'trong sự liên tục'? (Ví dụ:) Māsassa dvīhamadhīte (học hai ngày của tháng), kosassekadese pabbato (núi ở một phần của kosa). පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා, එකං සමයං භගවා, ඉමං රත්තිං චත්තාරො මහාරාජාති එවමාදීසු කාලවාචී හි අච්චන්තසංයොගත්තාව දුතියා සිද්ධා. විභත්තිවිපල්ලාසෙනපි වා බහුලංවිධානා. Trong các ví dụ như Pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā (đắp y vào buổi sáng), ekaṃ samayaṃ bhagavā (vào một thời, đức Thế Tôn), imaṃ rattiṃ cattāro mahārājā (trong đêm này, bốn vị đại vương), đối cách được xác lập cho các từ chỉ thời gian do sự liên tục. Hoặc cũng có thể do sự hoán đổi biến cách, theo quy tắc đa dạng (bahulaṃ). ඵලප්පත්තියං කිරියාපරිසමත්ත්‍යපවග්ගො, තස්මිං විඤ්ඤායමානෙ කාලද්ධානං කිරියායාච්චන්තසංයොගෙ තතියාභිමතා, සාපි කරණත්තාව සිද්ධා ‘මාසෙනානුවාකො-ධීතො, කොසෙනානුවාකො-ධීතො’ති. අනපවග්ගෙතු අසාධකතමත්තාකරණත්තාභාවෙ දුතියාව ‘මාසමධීතො-නුවාකො, න චානෙ න ගහිතො’ති. Sự hoàn tất (apavagga) là sự kết thúc hành động khi đạt được kết quả. Khi điều này được hiểu, trong sự liên tục của hành động với thời gian và không gian, công cụ cách (tatiyā) được ưa dùng, và nó được xác lập do tính chất công cụ: ‘māsenānuvāko-dhīto’ (chương kinh được học xong trong một tháng), ‘kosenānuvāko-dhīto’ (chương kinh được học xong trong một kosa). Nhưng khi không có sự hoàn tất, do không phải là phương tiện hiệu quả nhất (công cụ), đối cách được dùng: ‘māsamadhīto-nuvāko, na cāne na gahito’ (chương kinh được học trong một tháng, nhưng chưa thuộc, chưa nắm vững). කාරකමජ්ඣෙ යෙ කාලද්ධානවාචිනො, තතො සත්තමීපඤ්චමියො අභිමතා ‘අජ්ජ භුත්වා දෙවදත්තො ද්විහෙ භුඤ්ජිස්සති, ද්වීහා භුඤ්ජිස්සති, අත්‍රට්ඨො-යමිස්සාසො කොසෙ ලක්ඛං විජ්ඣති, කොසා ලක්ඛං විජ්ඣතී’ති, තාපීහ සකසකකාරකවචනිච්ඡායෙව සිද්ධා. Đối với những từ chỉ thời gian và không gian ở giữa một mối quan hệ ngữ pháp (kāraka), vị trí cách (sattamī) và xuất xứ cách (pañcamī) được ưa dùng: ‘ajja bhutvā devadatto dvihe bhuñjissati, dvīhā bhuñjissati’ (hôm nay ăn xong, Devadatta sẽ ăn trong hai ngày nữa, hoặc sau hai ngày nữa), ‘atraṭṭho-yamissāso kose lakkhaṃ vijjhati, kosā lakkhaṃ vijjhatī’ (người bắn cung này đứng đây bắn mục tiêu ở khoảng cách một kosa, hoặc từ khoảng cách một kosa). Ở đây, chúng cũng được xác lập chỉ do ý muốn diễn đạt các mối quan hệ ngữ pháp tương ứng của chúng. 4. ගති බොධාහාර සද්දත්ථාකම්මක භජ්ජාදීනං පයොජ්ජෙ. 4. Trong thể sai khiến của (các động từ có nghĩa) chuyển động, nhận thức, ăn uống, âm thanh, tự động từ, và nhóm bhajjādi. ගමනත්ථානං බොධත්ථානං ආහාරත්ථානං සද්දත්ථානමකම්මකානං භජ්ජාදීනඤ්ච පයොජ්ජෙ කත්තරි දුතියා හොති. සාමත්ථියා ච පයොජකබ්‍යාපාරෙන කම්මතාවස්ස හොතීති පතීයතෙ. ගමයති මාණවකං ගාමං, යාපයති මාණවකං ගාමං, බොධයති මාණවකං ධම්මං, වෙදයති මාණවකං ධම්මං, භොජයති මාණ-වකං [Pg.70] මොදකං, ආසයති මාණවකං මොදකං, අජ්ඣාපයති මාණවකං වෙදං, පාඨයති මාණවකං වෙදං, ආසයති දෙවදත්තං, සායයති දෙවදත්තං, අඤ්ඤං භජ්ජාපෙති, අඤ්ඤං කොට්ටාපෙති, අඤ්ඤං සන්ථරාපෙති. එතෙසමෙවාති කිං? පාචෙති ඔදනං දෙවදත්තෙන යඤ්ඤදත්තො. පයොජ්ජෙති කිං? ගච්ඡති දෙවදත්තො. යදා චරහි ගමයති දෙවදත්තං යඤ්ඤදත්තො, තමපරො පයොජෙති, තදා ගමයති දෙවදත්තං යඤ්ඤදත්තෙනෙති භවිතබ්බං … ගමයතිස්සා-ගමනත්ථත්තා. Đối với chủ thể trong thể sai khiến của các động từ có nghĩa là đi, hiểu, ăn, phát âm, tự động từ, và nhóm bhajjādi, đối cách được sử dụng. Và theo năng lực (của quy tắc), được hiểu rằng nó trở thành đối tượng bởi hành động của tác nhân sai khiến. (Ví dụ:) Gamayati māṇavakaṃ gāmaṃ (khiến cậu bé đi đến làng), yāpayati māṇavakaṃ gāmaṃ (khiến cậu bé đi đến làng), bodhayati māṇavakaṃ dhammaṃ (khiến cậu bé hiểu pháp), vedayati māṇavakaṃ dhammaṃ (khiến cậu bé biết pháp), bhojayati māṇavakaṃ modakaṃ (khiến cậu bé ăn bánh ngọt), āsayati māṇavakaṃ modakaṃ (khiến cậu bé ăn bánh ngọt), ajjhāpayati māṇavakaṃ vedaṃ (khiến cậu bé học Veda), pāṭhayati māṇavakaṃ vedaṃ (khiến cậu bé đọc Veda), āsayati devadattaṃ (khiến Devadatta ngồi), sāyayati devadattaṃ (khiến Devadatta nằm), aññaṃ bhajjāpeti (khiến người khác chiên), aññaṃ koṭṭāpeti (khiến người khác giã), aññaṃ santharāpeti (khiến người khác trải). Tại sao nói 'chỉ của những động từ này'? (Ví dụ:) Pāceti odanaṃ devadattena yaññadatto (Yaññadatta khiến Devadatta nấu cơm). Tại sao nói 'trong thể sai khiến'? (Ví dụ:) Gacchati devadatto (Devadatta đi). Tuy nhiên, khi Yaññadatta khiến Devadatta đi, và một người khác lại sai khiến y (Yaññadatta), thì phải là gamayati devadattaṃ yaññadattena... vì gamayati (lúc này) không có nghĩa là chuyển động. 5. හරාදීනං වා. 5. Hoặc đối với (nhóm) harādi. හරාදීනං පයොජ්ජෙ කත්තරි දුතියා හොති වා. හාරෙති භාරං දෙවදත්තං දෙවදත්තෙනෙති වා, අජ්ඣොහාරෙති සත්තුං දෙවදත්තං දෙවදත්තෙනෙති වා, කාරෙති කටං දෙවදත්තං දෙවදත්තෙනෙති වා දස්සයතෙ ජනං රාජං ජනෙනෙති වා, අභිවාදයතෙ ගුරුං දෙවදත්තං දෙවදත්තෙනෙති වා. Trong tác nhân của động từ sai khiến bắt đầu bằng 'har', cách thứ hai được dùng tùy chọn. Ví dụ: Hāreti bhāraṃ devadattaṃ hoặc devadattena (khiến Devadatta mang gánh nặng), ajjhohāreti sattuṃ devadattaṃ hoặc devadattena (khiến Devadatta ăn cháo), kāreti kaṭaṃ devadattaṃ hoặc devadattena (khiến Devadatta làm chiếc chiếu), dassayate janaṃ rājaṃ hoặc janena (nhà vua cho dân chúng thấy mình), abhivādayate guruṃ devadattaṃ hoặc devadattena (khiến Devadatta đảnh lễ vị thầy). 6. න ඛාදාදීනං. 6. Không áp dụng cho các động từ bắt đầu bằng 'khād'. ඛාදාදීනං පයොජ්ජෙ කත්තරි දුතියා න හොති. ඛාදයති දෙවදත්තෙන, ආදයති දෙවදත්තෙන, අව්හ, පයති දෙවදත්තෙන, සද්දායයති දෙවදත්තෙන, කන්දයති දෙවදත්තෙන, නායයති දෙවදත්තෙන. Trong tác nhân của động từ sai khiến bắt đầu bằng 'khād', cách thứ hai không được dùng. Ví dụ: Khādayati devadattena (khiến Devadatta ăn), ādayati devadattena (khiến Devadatta lấy), avha, payati devadattena (khiến Devadatta uống), saddāyayati devadattena (khiến Devadatta la lên), kandayati devadattena (khiến Devadatta khóc), nāyayati devadattena (khiến Devadatta tắm). (1) වහිස්සානියන්තුකෙ. වාහයති භාරං දෙවදත්තෙන අනියන්තුකෙති කිං? වාහ-යති භාරං බලීබද්දෙ. (1) Đối với động từ 'vah' khi tác nhân không phải là người điều khiển. Ví dụ: Vāhayati bhāraṃ devadattena (khiến Devadatta mang gánh nặng). Tại sao lại nói 'khi tác nhân không phải là người điều khiển'? (Để phân biệt với trường hợp): Vāhayati bhāraṃ balībadde (khiến con bò đực kéo gánh nặng). (2) භක්ඛිස්සාහිං [Pg.71] සායං. භක්ඛයති මොදකෙ දෙවදත්තෙන. අහිංසායන්ති කිං? භක්ඛයති බලීබද්දෙ සස්සං. (2) Đối với động từ 'bhakkh' khi không có nghĩa là làm hại. Ví dụ: Bhakkhayati modake devadattena (khiến Devadatta ăn bánh). Tại sao lại nói 'khi không có nghĩa là làm hại'? (Để phân biệt với trường hợp): Bhakkhayati balībadde sassaṃ (khiến con bò đực ăn lúa). 7. ඣාදීහි යුත්තා. 7. (Cách thứ hai được dùng) khi đi cùng với các từ bắt đầu bằng 'dhī'. ධීආදීහි යුත්තතො දුතියා හොති. ධිරත්ථු මං පූතිකායං, අන්තරා ච රාජගහං අන්තරා ච නාලන්දං, සමාධානමන්තරෙන, මුචලින්දමභිතො සරමිච්චාදි, ඡට්ඨියාපවාදො-යං. Khi đi cùng với các từ bắt đầu bằng 'dhī', cách thứ hai được dùng. Ví dụ: Dhiratthu maṃ pūtikāyaṃ (Thật đáng ghét cho ta, cái thân hôi thối này!), antarā ca rājagahaṃ antarā ca nālandaṃ (giữa thành Rājagaha và thành Nālandā), samādhānamantarena (không có định tâm), mucalindamabhito saramiccādi (hồ nước gần cây Mucalinda, v.v...). Đây là trường hợp ngoại lệ của cách thứ sáu. 8. ලක්ඛණිත්ථම්භූතවිච්ඡාස්වභිනා. 8. (Cách thứ hai được dùng) với 'abhi' trong các nghĩa: đặc điểm, trạng thái, và sự bao trùm. ලක්ඛණාදීස්වත්ථෙස්වභිනා යුත්තම්හා දුතියා මහාති. රුක්ඛමභි විජ්ජොතතෙ විජ්ජු, සාධු දෙවදත්තො මාතරමභි, රුක්ඛං රුක්ඛමභිතිට්ඨති. Khi đi cùng với 'abhi' trong các nghĩa như đặc điểm v.v..., cách thứ hai được dùng. Ví dụ: Rukkhamabhi vijjotate vijju (sấm sét đánh về phía cây), sādhu devadatto mātaramabhi (Devadatta tốt với mẹ), rukkhaṃ rukkhamabhitiṭṭhati (nó đứng ở mỗi cây). 9. පතිපරීහි භාගෙ ච. 9. (Cách thứ hai cũng được dùng) với 'pati' và 'pari', và trong nghĩa là 'phần'. පතිපරීහි යුත්තම්හා ලක්ඛණාදීසු භාගෙ චත්ථෙ දුතියා හොති. රුක්ඛං පති විජ්ජොතතෙ විජ්ජු, සාධු දෙවදත්තො මාතරං පති, රුක්ඛං රුක්ඛං පති තිට්ඨති, යදෙත්ථ මං පති සියා. රුක්ඛං පරි විජ්ජොතතෙ විජ්ජු, සාධු දෙවදත්තො මාතරං පරි, රුක්ඛං රුක්ඛං පරි තිට්ඨති, යදෙත්ථ මං පරි සියා. Khi đi cùng với 'pati' và 'pari' trong các nghĩa như đặc điểm v.v... và trong nghĩa là 'phần', cách thứ hai được dùng. Ví dụ: Rukkhaṃ pati vijjotate vijju (sấm sét đánh về phía cây), sādhu devadatto mātaraṃ pati (Devadatta tốt với mẹ), rukkhaṃ rukkhaṃ pati tiṭṭhati (nó đứng ở mỗi cây), yadettha maṃ pati siyā (bất cứ phần nào ở đây thuộc về tôi). Rukkhaṃ pari vijjotate vijju (sấm sét đánh về phía cây), sādhu devadatto mātaraṃ pari (Devadatta tốt với mẹ), rukkhaṃ rukkhaṃ pari tiṭṭhati (nó đứng ở mỗi cây), yadettha maṃ pari siyā (bất cứ phần nào ở đây thuộc về tôi). 10. අනුනා. 10. (Cách thứ hai được dùng) với 'anu'. ලක්ඛණාදීස්වත්ථෙස්වනුනා යුත්තම්හා දුතියා හොති. රුක්ඛමනු විජ්ජොතතෙ විජ්ජු, සච්චකිරියමනු වුට්ඨි පාවස්සි, හෙතු ච ලක්ඛණං භවති, සාධු දෙවදත්තො මාතරමනු, රුක්ඛං රුක්ඛමනු තිට්ඨති, යදෙත්ථ මං අනු සියා. Khi đi cùng với 'anu' trong các nghĩa như đặc điểm v.v..., cách thứ hai được dùng. Ví dụ: Rukkhamanu vijjotate vijju (sấm sét đánh dọc theo cây), saccakiriyamanu vuṭṭhi pāvassi (mưa đã rơi do hành động chân thật), và nguyên nhân cũng là một đặc điểm, sādhu devadatto mātaramanu (Devadatta tốt giống như mẹ), rukkhaṃ rukkhamanu tiṭṭhati (nó đứng ở mỗi cây), yadettha maṃ anu siyā (bất cứ phần nào ở đây thuộc về tôi). 11. සහත්ථෙ. 11. Trong nghĩa là 'cùng với'. සහත්ථෙ-නුනා [Pg.72] යුත්තම්හා දුතියා හොති. පබ්බතමනු සෙනා තිට්ඨති. Khi đi cùng với 'anu' trong nghĩa là 'cùng với', cách thứ hai được dùng. Ví dụ: Pabbatamanu senā tiṭṭhati (quân đội đóng dọc theo ngọn núi). 12. හීනෙ. 12. Trong nghĩa là 'kém hơn'. හීනත්ථෙ-නුනා යුත්තම්හා දුතියා හොති. අනු සාරිපුත්තං පඤ්ඤවන්තො. Khi đi cùng với 'anu' trong nghĩa là 'kém hơn', cách thứ hai được dùng. Ví dụ: Anu sāriputtaṃ paññavanto (những người có trí tuệ ấy đều kém hơn ngài Sāriputta). 13. උපෙන. 13. (Cách thứ hai được dùng) với 'upa'. හීනත්ථෙ උපෙන යුත්තම්හා දුතියා හොති. උප සාරිපුත්තං පඤ්ඤවන්ථො. Khi đi cùng với 'upa' trong nghĩa là 'kém hơn', cách thứ hai được dùng. Ví dụ: Upa sāriputtaṃ paññavanto (những người có trí tuệ ấy đều kém hơn ngài Sāriputta). 14. සත්තම්‍යාධික්‍යෙ. 14. Cách thứ bảy trong nghĩa là 'hơn'. ආධික්‍යත්ථෙ උපෙන යුත්තම්හා සත්තමී හොති. උප ඛාරියං දොණො. Khi đi cùng với 'upa' trong nghĩa là 'hơn', cách thứ bảy được dùng. Ví dụ: Upa khāriyaṃ doṇo (một doṇa thì hơn một khāri). 15. සාමිත්තෙ-ධිනා. 15. (Cách thứ bảy được dùng) với 'adhi' trong nghĩa là 'quyền sở hữu'. සාමිභාවත්ථෙ-ධිනා යුත්තම්හා සත්තමී හොති. අධි බ්‍රහ්මදත්තෙ පඤ්චාලා, අධි පඤ්චාලෙසු බ්‍රහ්මදත්තො. Khi đi cùng với 'adhi' trong nghĩa là 'quyền sở hữu', cách thứ bảy được dùng. Ví dụ: Adhi brahmadatte pañcālā (xứ Pañcāla thuộc quyền của vua Brahmadatta), adhi pañcālesu brahmadatto (vua Brahmadatta cai trị xứ Pañcāla). 16. කත්තුකරෙණෙසු තතියා. 16. Cách thứ ba được dùng cho tác nhân và công cụ cách. කත්තරි කරණෙ ච කාරකෙ තතියා හොති. පුරිසෙන කතං, අසිනා ඡින්දති. පකතියා-භිරූපො, ගොත්ථෙන ගොතමො, සුමෙධො නාම නාමෙන, ජාතියා සත්තවස්සිකොති භූධාතුස්ස සම්භවා කරණෙ එව තතියා. එවං සමෙන ධාවති විසමෙන [Pg.73] ධාවති, ද්විදොණෙන ධඤ්ඤං කිණාති, පඤ්චකෙන පසවො කිණාතීති. Trong tác nhân cách và công cụ cách, cách thứ ba được dùng. Ví dụ: Purisena kataṃ (được làm bởi người đàn ông), asinā chindati (chặt bằng gươm). Pakatiyā-bhirūpo (đẹp tự nhiên), gotthena gotamo (thuộc dòng họ Gotama), sumedho nāma nāmena (tên là Sumedha), jātiyā sattavassikoti (bảy tuổi tính từ lúc sinh). Do sự hiện hữu của động từ căn 'bhū', đây chính là cách thứ ba trong nghĩa công cụ. Tương tự: samena dhāvati (chạy đều), visamena dhāvati (chạy không đều), dvidoṇena dhaññaṃ kiṇāti (mua ngũ cốc với giá hai doṇa), pañcakena pasavo kiṇātīti (mua gia súc với giá năm đồng). 17. සහත්ථෙන. 17. Trong nghĩa là 'cùng với'. සහත්ථෙන යොගෙ තතියා සියා. පුත්තෙන සහ ගතො, පුත්තෙන සද්ධිං ආගතො, තතියාපි ඡට්ඨීව අප්පධානෙ එව භවති. Khi đi cùng với từ có nghĩa là 'cùng với', cách thứ ba được dùng. Ví dụ: Puttena saha gato (đi cùng với con trai), puttena saddhiṃ āgato (đến cùng với con trai). Cách thứ ba, cũng như cách thứ sáu, được dùng cho thành phần phụ. 18. ලක්ඛණෙ. 18. Trong nghĩa là 'dấu hiệu'. ලක්ඛණෙ වත්තමානතො තතියා සියා. තිදණ්ඩකෙන පරිබ්බාජකමද්දක්ඛී, අක්ඛිනා කාණො, තෙන හි අඞ්ගෙන අඞ්ගිනො විකාරො ලක්ඛීයතෙ. Từ (danh từ) biểu thị một dấu hiệu, cách thứ ba được dùng. Ví dụ: Tidaṇḍakena paribbājakamaddakkhī (nhận ra vị du sĩ qua cây gậy ba chấu), akkhinā kāṇo (chột mắt). Bởi vì, qua bộ phận đó, khiếm khuyết của người sở hữu bộ phận được nhận biết. 19. හෙතුම්හි. 19. Trong nghĩa là 'nguyên nhân'. තක්කිරියා යොග්ගෙ තතියා සියා. අන්නෙන වසති, විජ්ජාය යසො. Biến cách thứ ba được dùng trong sự tương hợp với hành động ấy. (Ví dụ:) Sống bằng vật thực, danh tiếng (có được) nhờ học thức. 20. පඤ්චමීණෙ වා. 20. Hoặc biến cách thứ năm trong (trường hợp) nợ. ඉණෙ හෙතුම්හි පඤ්චමී හොති වා. සතස්මා බද්ධො, සතෙන වා. Trong ý nghĩa nguyên nhân là món nợ, biến cách thứ năm được dùng, hoặc (biến cách thứ ba cũng được dùng). (Ví dụ:) Bị trói buộc vì một trăm (tiền nợ), hoặc bằng một trăm. 21. ගුණෙ. 21. Trong (ý nghĩa) phẩm chất. පරඞ්ගභූතෙ හෙතුම්හි පඤ්චමී හොති වා. ජළත්තා බද්ධො ජළත්තෙන වා, පඤ්ඤාය මුත්තො, හුත්වා අභාවතොඅනිච්චා, සඞ්ඛාරනිරොධා විඤ්ඤාණනිරොධො. Trong ý nghĩa nguyên nhân là một phẩm chất thuộc về đối tượng khác, biến cách thứ năm hoặc (biến cách thứ ba) được dùng. (Ví dụ:) Bị trói buộc vì sự ngu đần, hoặc bởi sự ngu đần; được giải thoát nhờ trí tuệ; vì có rồi không có nên (là) vô thường; do các hành diệt nên thức diệt. 22. ඡට්ඨී [Pg.74] හෙත්වත්ථෙහි. 22. Biến cách thứ sáu (dùng) với (những từ có) ý nghĩa nguyên nhân. හෙත්වත්ථවාචීහි යොගෙ හෙතුම්හි ඡට්ඨී සියා. උදරස්ස හෙතු, උදරස්ස කාරණා. Khi kết hợp với những từ diễn đạt ý nghĩa nguyên nhân, biến cách thứ sáu nên được dùng cho (từ chỉ) nguyên nhân. (Ví dụ:) Vì cái bụng, do nguyên nhân cái bụng. 23. සබ්බාදිතො සබ්බා. 23. Từ (đại từ) 'sabba' trở đi, tất cả (các biến cách được dùng). හෙත්වත්ථෙහි යොගෙ සබ්බාදීහි සබ්බා විභත්තියො හොන්ති. කො හෙතු, කං හෙතුං, කෙන හෙතුනා, කස්ස හෙතුස්ස, කස්මා හෙතුස්මා, කස්ස හෙතුස්ස, කස්මිං හෙතුස්මිං, කිං කාරණං, කෙන කාරණෙන, කිං නිමිත්තං, කෙන නිමිත්තෙන, කිං පයොජනං, කෙන පයොජනෙන ඉච්චෙවමාදි. හෙත්වත්ථෙහීත්වෙව? කෙන කතං. Khi kết hợp với những từ có ý nghĩa nguyên nhân, tất cả các biến cách được dùng với (đại từ) 'sabba' và các đại từ khác. (Ví dụ:) Nguyên nhân nào?, vì nguyên nhân nào?, bởi nguyên nhân nào?, cho nguyên nhân nào?, từ nguyên nhân nào?, của nguyên nhân nào?, trong nguyên nhân nào?; duyên cớ gì?, bởi duyên cớ gì?; nhân gì?, bởi nhân gì?; mục đích gì?, bởi mục đích gì?, v.v... (Phải chăng) chỉ với những từ có ý nghĩa nguyên nhân? (Ví dụ:) Được làm bởi ai? 24. චතුත්ථී සම්පදානෙ. 24. Biến cách thứ tư (dùng trong ý nghĩa) chỉ định cách (người nhận). යස්ස සම්මා පදීයතෙ තස්මිං චතුත්ථී සියා. සඞ්ඝස්ස දදාති. ආධාරවිවක්ඛායං සත්තමීපි සියා සඞ්ඝෙ දෙහි. Biến cách thứ tư nên được dùng cho người mà vật gì đó được trao cho một cách đúng đắn. (Ví dụ:) (Vị ấy) cúng dường đến Tăng đoàn. Khi muốn diễn đạt ý nghĩa vị trí, biến cách thứ bảy cũng có thể được dùng: Hãy cúng dường trong Tăng đoàn. 25. තාදත්ථ්‍යෙ. 25. Trong (ý nghĩa) mục đích. තස්සෙ-දං තදත්ථං, තදත්ථභාවෙ ජොතනීයෙ නාමස්මා චතුත්ථී සියා. සීතස්ස පටිඝාතාය, අත්ථාය හිතාය (සුඛාය) දෙවමනුස්සානං, නාලං දාරභරණාය, යූපාය දාරු, පාකාය වජතීත්වෙවමාදි. 'Cái này là cho cái đó' có nghĩa là 'cho mục đích đó'; khi trạng thái 'cho mục đích đó' cần được biểu thị, biến cách thứ tư nên được dùng sau danh từ. (Ví dụ:) Để ngăn ngừa cái lạnh; vì sự lợi ích, vì sự tốt đẹp (vì sự an lạc) cho chư thiên và loài người; không đủ khả năng để nuôi vợ; gỗ cho cột tế thần; đi để nấu ăn, v.v... කස්ස සාදුං න රුච්චභි, මා-යස්මන්තානම්පි සඞ්ඝභෙදො රුච්චිත්ථ, ඛමති සඞ්ඝස්ස, භත්තමස්ස නච්ඡාදෙසීති ඡට්ඨී සම්බන්ධවචනිච්ඡායං, න චෙවං විරොධො සියා සදිසරූපත්තා, එවංවිධෙසු ච සම්බන්ධස්ස සද්දිකානුමතත්තා[Pg.75], කස්ස වා ත්වං ධම්මං රොචෙසීති අත්ථමත්තෙ පඨමා. (Trong các câu như:) 'Đối với ai mà vị ngọt không làm hài lòng?', 'Mong rằng sự chia rẽ Tăng đoàn cũng không làm hài lòng các ngài tôn giả', 'Điều đó được Tăng đoàn chấp thuận', 'Vật thực không đủ cho vị ấy', biến cách thứ sáu được dùng khi muốn diễn đạt sự liên hệ. Và như vậy sẽ không có sự mâu thuẫn, vì hình thức (của biến cách thứ tư và thứ sáu) tương tự nhau, và trong những trường hợp như vậy, (việc dùng ý nghĩa) liên hệ được các nhà ngữ pháp học chấp thuận. (Trong câu) 'bạn thích Pháp của ai?', (từ 'dhammaṃ' là đối cách), còn (khi danh từ được dùng) trong ý nghĩa đơn thuần thì dùng biến cách thứ nhất. එවමඤ්ඤාපි විධඤ්ඤය්‍යා, පරතොපි යථාගමං. Cũng vậy, những (trường hợp) khác nên được hiểu, và xa hơn nữa, (cần phải) y theo kinh điển. රඤ්ඤො සතං ධාරෙති, රඤ්ඤො ඡත්තං ධාරෙතීති සම්බන්ධෙ ඡට්ඨී, එවං රඤ්ඤො සිලාඝතෙ, රඤ්ඤො හනුතෙ, රඤ්ඤො උපතිට්ඨතෙ, රඤ්ඤො සපතෙ, දෙවාපි තස්ස පිහයන්ති තාදිනො, තස්ස කුජ්ඣ මහාවීර, යදිහං තස්ස පකුප්පෙය්‍යං, දුහයති දිසානං මෙඝො, යො මිත්තානං න දූභති, යො අප්පදුට්ඨස්ස නරස්ස දුස්සති, ක්‍යාහං අය්‍යානං අපරජ්ඣාමි, ඉස්සයන්ති සමණානං තිත්ථියා, ධම්මෙන නයමානානං කා උසූයා රඤ්ඤො භාග්‍යමාරජ්ඣති, රඤ්ඤො භාග්‍යමික්ඛතෙ, තෙන යාචිතො අයාචිතො වා තස්ස ගාවො පටිසුණාති, ගාවො ආසුණාති, භගවතො පච්චස්සොසුං, හොතු පතිගිණාති, හොත්වනුගිණාති, ආරොචයාමි වො පතිවෙදයාමි වො, ධම්මං තෙ දෙසෙස්සාමි, යථා වො භගවා බ්‍යාකරෙය්‍ය, අලං තෙ ඉධ වාසෙන, කිං තෙ ජටාහි දුම්මෙධ, අරහති මල්ලො මල්ලස්සාති. (Trong câu) 'Vị ấy nợ đức vua một trăm', (và) 'Vị ấy che lọng cho đức vua', (đây là) biến cách thứ sáu trong ý nghĩa liên hệ. Tương tự: 'vị ấy ca tụng đức vua', 'vị ấy giấu giếm đức vua', 'vị ấy hầu hạ đức vua', 'vị ấy thề với đức vua'. 'Ngay cả chư thiên cũng ganh tị với bậc như vậy'. 'Hỡi đại anh hùng, hãy tức giận với kẻ ấy'. 'Nếu tôi nổi giận với kẻ ấy'. 'Mây thù nghịch với các phương'. 'Người không thù nghịch với bạn bè'. 'Kẻ xúc phạm người không lỗi lầm'. 'Tôi có phạm lỗi gì với các ngài chăng?'. 'Ngoại đạo ganh tị với các sa-môn'. 'Có sự ganh ghét nào đối với những người sống đúng theo Chánh pháp?'. 'Kẻ ấy cản trở vận may của đức vua'. 'Kẻ ấy nhìn vào vận may của đức vua'. 'Dù được vị ấy yêu cầu hay không, kẻ ấy hứa cho vị ấy những con bò'. 'Kẻ ấy lắng nghe về những con bò'. 'Họ đã đáp lời Đức Thế Tôn'. 'Kẻ ấy chấp nhận 'mong là vậy''. 'Kẻ ấy đồng ý 'mong là vậy''. 'Tôi xin báo cho các ngài, tôi xin trình cho các ngài'. 'Tôi sẽ thuyết Pháp cho bạn'. 'Như Đức Thế Tôn sẽ giải thích cho các ngài'. 'Thôi đủ rồi việc ông ở đây'. 'Này kẻ ngu si, bím tóc có ích gì cho ngươi?'. 'Một lực sĩ xứng với một lực sĩ'. ජීවිතං තිණායපි න මඤ්ඤමානොති තාදත්ථ්‍ය චතුත්ථී, තිණෙන යො අත්ථො තදත්ථායපීති අත්ථො, ‘‘යො ච සීතඤ්ච උණ්හඤ්ච, තිණා භිය්‍යො න මඤ්ඤති’’ තිණමිව ජීවිතං මඤ්ඤමානොති සවිසයාව විභත්තියො. සග්ගාය ගච්ඡතීති තාදත්ථ්‍යෙ චතුත්ථී, යො හි සග්ගං ගච්ඡති තදත්ථං තස්ස ගමනන්ති, කම්මවචනිච්ඡායන්තු දුතියාව සග්ගං ගච්ඡතීති. Trong câu 'không xem mạng sống (đáng giá) bằng một cọng cỏ', (từ 'tiṇāya') là biến cách thứ tư trong ý nghĩa mục đích; nghĩa là 'ngay cả cho mục đích (nhỏ nhoi) của một cọng cỏ'. (Trong câu) 'người không xem nóng và lạnh hơn một cọng cỏ', (từ 'tiṇā' là xuất xứ cách). (Trong câu) 'xem mạng sống như một cọng cỏ', (từ 'tiṇaṃ' là đối cách). Các biến cách (được dùng) theo phạm vi riêng của chúng. (Trong câu) 'đi đến cõi trời' ('saggāya gacchati'), (từ 'saggāya') là biến cách thứ tư trong ý nghĩa mục đích; vì người nào đi đến cõi trời, thì việc đi của người ấy là vì mục đích đó. Nhưng khi muốn diễn đạt ý nghĩa đối tượng, thì chính là biến cách thứ hai: 'đi đến cõi trời' ('saggaṃ gacchati'). ආයු [Pg.76] භොතො හොතු, චිරං ජීවිතං, භද්දං කල්‍යාණං අත්ථං පයොජනං, කුසලං අනාමයං, හිතං පථ්‍යං සුඛං සාතං භොතො හොතු, සාධු සම්මුති මෙතස්ස, පුත්තස්සාවිකරෙය්‍ය ගුය්හමත්ථං, තස්ස මෙ සක්කො පාතුරහොසි, තස්ස පහිණෙය්‍ය, භික්ඛූනං දුතං පාහෙසි, කප්පති සමණානං ආයොගො, එකස්ස ද්වින්නං තිණ්ණං වා පහොති, උපමං තෙ කරිස්සාමි, අඤ්ජලිං තෙ පග්ගණ්හාමි, තස්ස ඵාසු, ලොකස්සත්ථො, නමො තෙ පුරිසාජඤ්ඤ, සොත්ථි තස්ස, අලං මල්ලො මල්ලස්ස, සමත්ථො මල්ලො මල්ලස්ස, තස්ස හිතං, තස්ස සුඛං, ස්වාගතං තෙ මහාරාජාති සබ්බත්ථ ඡට්ඨී සම්බන්ධෙ, එවංවිධමඤ්ඤම්පෙව විඤ්ඤෙය්‍යං යථාගමං. 'Mong ngài được trường thọ', 'sống lâu', 'mong ngài được tốt lành, thịnh vượng, lợi ích, mục đích, thiện xảo, vô bệnh, an vui, thích hợp, hạnh phúc, thoải mái'. 'Sự đồng thuận của người này là tốt cho tôi'. 'Vị ấy sẽ tiết lộ bí mật cho con trai mình'. 'Đế Thích đã hiện ra cho tôi'. 'Vị ấy sẽ gửi đến cho người đó'. 'Vị ấy đã gửi một sứ giả đến các vị tỳ-khưu'. 'Ách buộc là thích hợp cho các sa-môn'. 'Điều đó đủ cho một, hai, hoặc ba người'. 'Tôi sẽ đưa ra một ví dụ cho bạn'. 'Tôi chắp tay lạy bạn'. 'Điều đó thoải mái cho vị ấy'. 'Lợi ích của thế gian'. 'Kính lễ ngài, bậc nhân trung anh tú'. 'An lành cho vị ấy'. 'Một lực sĩ đủ sức với một lực sĩ'. 'Một lực sĩ có khả năng đối với một lực sĩ'. 'Lợi ích cho vị ấy'. 'Hạnh phúc cho vị ấy'. 'Kính chào đại vương'. Trong tất cả các trường hợp, biến cách thứ sáu (được dùng) trong ý nghĩa liên hệ. Những (trường hợp) tương tự khác cũng nên được hiểu như vậy theo kinh điển. 26. පඤ්චම්‍යවධිස්මා. 26. Biến cách thứ năm (dùng) từ một giới hạn (xuất xứ cách). පදත්ථාවධිස්මා පඤ්චමීවිභත්ති හොති. ගාමස්මා ආගච්ඡතු, එවං චොරස්මා භායති, චොරස්මා උත්තසති, ඔරස්මා තායති, චොරස්මා රක්ඛතීති, සචෙ භායථ දුක්ඛස්ස, පමාදෙ භයදස්සිවා, තසන්ති දණ්ඩස්සාති ඡට්ඨී සත්තමියොපි හොන්තෙව සම්බන්ධාධාරවචනිච්ඡායං. Biến cách thứ năm được dùng (để chỉ) giới hạn của ý nghĩa một từ. (Ví dụ:) 'Hãy đi từ làng'. Tương tự: 'sợ tên trộm', 'kinh hãi tên trộm', 'bảo vệ khỏi tên trộm', 'che chở khỏi tên trộm'. (Trong các câu) 'nếu các ngươi sợ khổ', 'thấy sự đáng sợ trong sự dễ duôi', 'họ sợ cây gậy', biến cách thứ sáu và thứ bảy cũng được dùng khi muốn diễn đạt ý nghĩa liên hệ và vị trí. අජ්ඣෙනා පරාජෙති, පටිපක්ඛෙ පරාජෙතීති සවිසයාව විභත්තියො. සචෙ කෙවට්ටස්ස පරජ්ජිස්සාමීති ඡට්ඨීපි හොති සම්බන්ධවචනිච්ඡායං. යවෙහි ගාවො වාරෙති, පාපා චිත්තං නිවාරයෙ, කාකෙ රක්ඛති තණ්ඩුලාති සවිසයෙව පඤ්චමී. චිත්තං රක්ඛෙථ මෙධාවීති දුතියාව දිස්සති කම්මත්ථෙ. උපජ්ඣායා අන්තරධායති[Pg.77], උපජ්ඣායා අධිතෙ, කාමතො ජායතෙ සොකොති සවිසයෙ පඤ්චමී. (Trong câu) 'bị đánh bại bởi việc học' (công cụ cách), 'bị đánh bại ở phe đối lập' (vị trí cách), các biến cách (được dùng) theo phạm vi riêng của chúng. (Trong câu) 'nếu tôi bị người đánh cá đánh bại', biến cách thứ sáu cũng được dùng khi muốn diễn đạt ý nghĩa liên hệ. (Trong các câu) 'ngăn bò khỏi lúa mạch', 'ngăn tâm khỏi điều ác', 'bảo vệ gạo khỏi quạ', chính là biến cách thứ năm theo phạm vi của nó. (Trong câu) 'bậc trí nên hộ trì tâm', biến cách thứ hai được thấy trong ý nghĩa đối tượng. (Trong các câu) 'biến mất khỏi vị thầy tế độ', 'học từ vị thầy tế độ', 'từ ái dục, sầu muộn sinh ra', (đây là) biến cách thứ năm trong phạm vi của nó. තත්ථෙව-න්තරධායි සු, නටස්ස සුණොති, පදුමං තත්ථ ජායෙථාති සත්තමීඡට්ඨියොපි හොන්තෙව සවිසයෙ. හිමවන්තා පභවති ගඞ්ගා, පාණාතිපාතා විරමස්සු ඛිප්පං, අඤ්ඤො දෙවදත්තා, භින්නො දෙවදත්තාති සවිසයෙව පඤ්චමී. එවං ආරා සො ආසවක්ඛයා, ඉතරො දෙවදත්තා, උද්ධං පාදතලා අධො කෙසමත්ථකා, පුබ්බො ගාමා, පුබ්බෙව සම්බොධා, තතො පරං, තතො අපරෙන සමයෙන, තතුත්තරින්ති. සම්බන්ධවචනිච්ඡායං ඡට්ඨීපි පුරතො ගාමස්ස, දක්ඛිණතො ගාමස්ස, උපරි පබ්බතස්ස, හෙට්ඨා පාසාදස්සාති. පාසාදමාරුය්හ පෙක්ඛති පාසාදා පෙක්ඛති, ආසනෙ උපවිසිත්වා පෙක්ඛති ආසනා පෙක්ඛතීති අවධිවචනිච්ඡායං පඤ්චමී. Tattheva-ntaradhāyi su (đã biến mất ngay tại đó), naṭassa suṇoti (lắng nghe người vũ công), padumaṃ tattha jāyethā (hoa sen có thể mọc ở đó), như vậy cách thứ bảy và cách thứ sáu cũng hiện hữu trong phạm vi của chúng. Himavantā pabhavati gaṅgā (sông Hằng bắt nguồn từ Hy-mã-lạp sơn), pāṇātipātā viramassu khippaṃ (hãy mau chóng từ bỏ sát sanh), añño devadattā (khác với Devadatta), bhinno devadattā (tách biệt với Devadatta), như vậy cách thứ năm ở trong phạm vi của nó. Tương tự, ārā so āsavakkhayā (vị ấy xa lìa sự đoạn tận các lậu hoặc), itaro devadattā (người khác với Devadatta), uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā (trên từ lòng bàn chân, dưới từ đỉnh đầu), pubbo gāmā (phía đông của làng), pubbeva sambodhā (trước khi giác ngộ), tato paraṃ (sau đó), tato aparena samayena (vào một thời điểm sau đó), tatuttari (xa hơn nữa). Khi muốn diễn đạt sự liên hệ, cũng có cách thứ sáu: purato gāmassa (phía trước làng), dakkhiṇato gāmassa (phía nam làng), upari pabbatassa (trên núi), heṭṭhā pāsādassā (dưới cung điện). Pāsādamāruyha pekkhati (sau khi leo lên cung điện, người ấy nhìn) (tương đương) pāsādā pekkhati (người ấy nhìn từ cung điện), āsane upavisitvā pekkhati (sau khi ngồi trên ghế, người ấy nhìn) (tương đương) āsanā pekkhati (người ấy nhìn từ ghế), như vậy cách thứ năm được dùng khi muốn diễn đạt giới hạn (điểm khởi đầu). පුච්ඡානාඛ්‍යානෙසු කුතො භවං? පාතටලිපුත්තස්මාති. තථා දෙසකාලමානෙපි පාටලිපුත්තස්මා රාජගහං සත්ත යොජනානි, සත්තසු යොජනෙසූති වා. එවං ඉතො තිණ්ණං මාසාන-මච්චයෙනාති, කිච්ඡාලද්ධන්ති ගුණෙ පඤ්චමී. කිච්ඡෙන මෙ අධිගතන්ති හෙතුම්හි කරණෙ වා තතියා. එවං ථොකා මුත්තො, ථොකෙන මුත්තොති. ථොකං චලතීති කිරියාවිසෙසනෙ කම්මනි දුතියා. Trong các câu hỏi và câu trả lời: kuto bhavaṃ? (Ngài từ đâu đến?), Pātaṭaliputtasmā (Từ thành Pāṭaliputta). Tương tự, trong việc đo lường không gian và thời gian: pāṭaliputtasmā rājagahaṃ satta yojanāni (từ Pāṭaliputta đến Rājagaha là bảy do-tuần), hoặc sattasu yojanesu (trong bảy do-tuần). Tương tự, ito tiṇṇaṃ māsāna-maccayena (sau ba tháng kể từ bây giờ). Trong câu kicchāladdha (đạt được một cách khó khăn), cách thứ năm được dùng với ý nghĩa phẩm chất. Trong câu Kicchena me adhigata (được tôi chứng đắc một cách khó khăn), cách thứ ba được dùng với ý nghĩa nguyên nhân hoặc công cụ. Tương tự, thokā mutto (được giải thoát khỏi một chút), thokena mutto (được giải thoát bằng một chút). Trong câu Thokaṃ calati (di chuyển một chút), cách thứ hai được dùng trong nghiệp cách với ý nghĩa trạng từ chỉ hành động. දූරන්ති කත්ථයොගෙපි සවිසයෙව පඤ්චමීඡට්ඨියො සියුං, දූරං ගාමස්මා, අන්තිකං ගාමස්මා, දූරං ගාමස්ස, අන්තිකං ගාමස්සාති, දූරන්ති කත්ථෙහි තු සබ්බාව සවිසයෙ සියුං බාධකාභාවා දූරො ගාමො, අන්තිකො ගාමොත්වෙවමාදි. Khi kết hợp với các từ có nghĩa là dūra (xa), v.v., cách thứ năm và cách thứ sáu sẽ ở trong phạm vi của chúng: dūraṃ gāmasmā (xa làng), antikaṃ gāmasmā (gần làng), dūraṃ gāmassa (xa của làng), antikaṃ gāmassa (gần của làng). Tuy nhiên, với các từ có nghĩa là dūra (xa), v.v., tất cả các cách đều có thể ở trong phạm vi của chúng vì không có sự cản trở, ví dụ: dūro gāmo (ngôi làng thì xa), antiko gāmo (ngôi làng thì gần), v.v. කෙචි [Pg.78] පනාහු ‘අසත්තවචනහෙතෙහි පාටිපදිකත්ථෙ දුතියාතතියාපඤ්චමීසත්තමියො, සත්තවචනෙහි තු සබ්බාව සවිසයෙ’ති, තෙ පනඤ්ඤෙහෙව පටික්ඛිත්තා. දූරං මග්ගො, අන්තිකං මග්ගොති කිරියාවිසෙසනං… භූධාතුස්ස ගම්මමානත්තා. විසුද්ධො ලොභනීයෙහි ධම්මෙහි, පරිමුත්තො සො දුක්ඛස්මා විවිච්චෙව කාමෙහි, ගම්භීරතො ච පුථුලතො ච යොජනං, ආයාමෙන යොජනං, තතො පභුති, යතො සරාමි අත්තානන්ති සවිසයෙව විභත්තියො. Tuy nhiên, một số người nói: ‘Với những từ không phải là danh từ (asattavacana), cách thứ hai, thứ ba, thứ năm và thứ bảy được dùng theo nghĩa của từ gốc; còn với những từ là danh từ (sattavacana), tất cả các cách đều ở trong phạm vi của chúng’. Nhưng quan điểm này đã bị những người khác bác bỏ. Trong các câu Dūraṃ maggo (con đường thì xa), antikaṃ maggo (con đường thì gần), (đây là) trạng từ chỉ hành động... vì động từ gốc bhū (là, thì) được ngầm hiểu. Visuddho lobhanīyehi dhammehi (thanh tịnh khỏi các pháp đáng tham ái), parimutto so dukkhasmā (vị ấy giải thoát khỏi khổ đau), vivicceva kāmehi (ly dục), gambhīrato ca puthulato ca yojanaṃ (một do-tuần về chiều sâu và chiều rộng), āyāmena yojanaṃ (một do-tuần về chiều dài), tato pabhuti (kể từ đó), yato sarāmi attānaṃ (từ khi tôi nhớ về bản thân mình), (trong các ví dụ này) các biến cách đều ở trong phạm vi của chúng. 27. අපපරීහි වජ්ජනෙ. 27. (Cách thứ năm được dùng) với apa và pari trong ý nghĩa loại trừ. වජ්ජනෙ වත්තමානෙහි අපපරීහි යොගෙ පඤ්චමී හොති. අප සාලාය ආයන්ති වාණිජා, පරි සාලාය ආයන්ති වාණිජා, සාලං වජ්ජෙත්වාති අත්ථො. වජ්ජනෙති කිං? රුක්ඛං පරිවිජ්ජොතතෙ විජ්ජු. ආපාටලිපුත්තස්මා වස්සි දෙවොති මරියාදා-භිවිධීස්වවධි විසයෙව පඤ්චමී, විනා පාටලිපුත්තෙන සහ වෙති විසෙසො, එවං යාව පාටලිපුත්තස්මා වස්සි දෙවොති. Khi kết hợp với apa và pari được dùng trong ý nghĩa loại trừ, cách thứ năm được sử dụng. Apa sālāya āyanti vāṇijā, pari sālāya āyanti vāṇijā, có nghĩa là sālaṃ vajjetvā (các thương nhân đến, loại trừ (không vào) ngôi nhà). Tại sao phải nói ‘trong ý nghĩa loại trừ’? (Ví dụ:) Rukkhaṃ parivijjotate vijju (sấm sét lóe sáng quanh cái cây). Trong câu Āpāṭaliputtasmā vassi devo (trời mưa cho đến thành Pāṭaliputta), cách thứ năm được dùng trong phạm vi giới hạn (mariyādā) và bao hàm (abhividhi); sự khác biệt là (trời mưa) không bao gồm Pāṭaliputta hoặc bao gồm cả Pāṭaliputta. Tương tự, yāva pāṭaliputtasmā vassi devo (trời mưa cho đến tận thành Pāṭaliputta). 28. පටිනිධිපටිදානෙසු පතිනා. 28. (Cách thứ năm được dùng) với pati trong ý nghĩa thay thế và trao đổi. පටිනිධිම්හි පටිදානෙ ච වත්තමානෙන පතිනා යොගෙ නාමස්මා පඤ්චමී විභත්ති හොති. බුද්ධස්මා පති සාරිපුත්තො, ඝතමස්ස තෙසස්මා පති දදාති, පටිනිධිපටිදානෙසූති කිං? රුක්ඛං පති විජ්ජොතතෙ. Khi kết hợp với pati được dùng trong ý nghĩa thay thế và trao đổi, biến cách thứ năm được dùng sau danh từ. Buddhasmā pati sāriputto (Sāriputta thay thế cho Đức Phật), ghatamassa tesasmā pati dadāti (người ấy cho vị kia bơ để đổi lấy mè). Tại sao phải nói ‘trong ý nghĩa thay thế và trao đổi’? (Ví dụ:) Rukkhaṃ pati vijjotate (nó chiếu sáng về phía cái cây). 29. රිතෙ දුතියා ච. 29. (Khi kết hợp) với rite, cách thứ hai cũng (được dùng). රිතෙසද්දෙන [Pg.79] යොගෙ නාමස්මා දුතියා හොති පඤ්චමී ච. රිතෙ සද්ධම්මං, රිතෙ සද්ධම්මා. Khi kết hợp với từ rite, cách thứ hai và cách thứ năm được dùng sau danh từ. Rite saddhammaṃ, rite saddhammā (ngoại trừ Chánh pháp). 30. විනා-ඤ්ඤත්‍ර තතියා ච. 30. (Khi kết hợp) với vinā và aññatra, cách thứ ba cũng (được dùng). විනා-ඤ්ඤත්‍රසද්දෙහි යොගෙ නාමස්මා තතියා ච හොති දුතියා පඤ්චමියො ච. විනා වාතෙන, විනා වාතං, විනා වාතස්මා, අඤ්ඤත්‍ර එකෙන පිණ්ඩපාතනීහාරකෙන, අඤ්ඤත්‍ර ධම්මං, අඤ්ඤත්‍ර ධම්මා. Khi kết hợp với các từ vinā và aññatra, cách thứ ba, cũng như cách thứ hai và cách thứ năm được dùng sau danh từ. Vinā vātena, vinā vātaṃ, vinā vātasmā (không có gió); aññatra ekena piṇḍapātanīhārakena (ngoại trừ một người mang vật thực khất thực); aññatra dhammaṃ, aññatra dhammā (ngoại trừ Pháp). 31. පුථනානාහි. 31. (Khi kết hợp) với putha và nānā. එතෙහි යොගෙ තතියා හොති පඤ්චමී ච. පුථගෙව ජනෙන, පුථගෙව ජනස්මා, ජනෙන නානා, ජනස්මා නානා. Khi kết hợp với những từ này, cách thứ ba và cách thứ năm được dùng. Puthageva janena, puthageva janasmā (tách biệt với mọi người); janena nānā, janasmā nānā (khác biệt với mọi người). 32. සත්තම්‍යාධාරෙ. 32. Cách thứ bảy (được dùng) trong ý nghĩa vị trí. කිරියාධාර භූත කත්තු කම්මානං ධාරණෙන යො කිරියායාධාරො තස්මිං කාරකෙ නාමස්මා සත්තමී හොති. කටෙ නිසීදති (දෙවදත්තො), ථාලියං ඔදනං පචති, ආකාසෙ සකුනා, භිලෙසු තෙලං, ගඞ්ගායං වජො. Cái gì là nơi chốn của hành động, bằng cách nâng đỡ chủ từ và nghiệp từ vốn là nền tảng của hành động, trong tác nhân đó, cách thứ bảy được dùng sau danh từ. Kaṭe nisīdati (devadatto) ((Devadatta) ngồi trên chiếu), thāliyaṃ odanaṃ pacati (nấu cơm trong nồi), ākāse sakunā (chim trên trời), tilesu telaṃ (dầu trong hạt mè), gaṅgāyaṃ vajo (chuồng bò trên bờ sông Hằng). 33. නිමිත්තෙ. 33. (Cách thứ bảy được dùng) trong ý nghĩa nguyên nhân. නිමිත්තත්ථෙ සත්තමී හොති. අජිනම්හි හඤ්ඤතෙ දීපි, මුසාවාදෙ පාචිත්ථියං. Cách thứ bảy được dùng trong ý nghĩa nguyên nhân. Ajinamhi haññate dīpi (con báo bị giết vì bộ da), musāvāde pācitthiyaṃ (phạm tội pācittiya vì nói dối). 34. යබ්භාවොභාවලක්ඛණං. 34. Khi trạng thái của một sự việc là dấu hiệu cho trạng thái của một sự việc khác. යස්ස [Pg.80] භාවො භාවන්තරස්ස ලක්ඛණං භවති, තතො සත්තමී හොති. ගාවීසු දුය්හමානාසු ගතො, දුද්ධාසු ආගතො. භාවොති කිං? යො ජටාහි සො භුඤ්ජති. භාවලක්ඛණන්ති කිං? යො භුඤ්ජති සො දෙවදත්තො, ‘‘අකාලෙ වස්සති තස්ස, තාලෙ තස්ස න වස්සතී’’ති විසයසත්තමී. Khi trạng thái của một sự việc trở thành dấu hiệu cho trạng thái của một sự việc khác, cách thứ bảy được dùng sau đó. Gāvīsu duyhamānāsu gato (anh ta đã đi trong khi những con bò đang được vắt sữa), duddhāsu āgato (anh ta đã đến khi chúng đã được vắt sữa xong). Tại sao nói ‘trạng thái’? (Ví dụ:) Yo jaṭāhi so bhuñjati (người có bím tóc đang ăn). Tại sao nói ‘dấu hiệu cho trạng thái’? (Ví dụ:) Yo bhuñjati so devadatto (người đang ăn là Devadatta). Câu ‘‘akāle vassati tassa, kāle tassa na vassati’’ (trời mưa cho người ấy không đúng lúc, trời không mưa cho người ấy đúng lúc) là cách thứ bảy chỉ phạm vi. 35. ඡට්ඨී චානාදරෙ. 35. Và cách thứ sáu (được dùng) trong ý nghĩa bất chấp. යස්ස භාවො භාවන්තරස්ස ලක්ඛණං භවති, තතො ඡට්ඨී භවති සත්තමී ච අනාදරෙ ගම්‍යමානෙ. ‘‘ආකොටයන්තො සො නෙති, සිවිරාජස්ස පෙක්ඛතො’’, ‘‘මච්චු ගච්ඡති ආදාය, පෙක්ඛමානෙ මහාජනෙ’’. Khi trạng thái của một sự việc trở thành dấu hiệu cho trạng thái của một sự việc khác, cách thứ sáu và cách thứ bảy được dùng sau đó khi ý nghĩa bất chấp được ngầm hiểu. ‘‘Ākoṭayanto so neti, sivirājassa pekkhato’’ (nó lôi người ấy đi trong khi đánh đập, bất chấp vua Sivi đang nhìn), ‘‘maccu gacchati ādāya, pekkhamāne mahājane’’ (thần chết đến và mang đi, bất chấp đám đông đang nhìn). ගුන්නං සාමීති සම්බන්ධෙ ඡට්ඨී, ගොසු සාමීති විසයසත්තමී, එවං ගුන්නමිස්සරො, ගොස්විස්සරො, ගුන්නං අධිපති, ගොසු අධිපති, ගුන්නං දායාදො, ගොසු දාහාදො, දුන්නං සක්ඛි, ගොසු සක්ඛි, ගුන්නං පතිභූ, ගොසු පතිභූ, ගුන්නං පසූතො, ගොසු පසූතො, කුසලා නච්චගීතස්ස, කුසලා නච්චගීතෙ, ආයුත්තො කටකරණස්ස, ආයුත්තො කටකරණෙති. Gunnaṃ sāmī (chủ của những con bò) là cách thứ sáu chỉ sự liên hệ; gosu sāmī (chủ trong đàn bò) là cách thứ bảy chỉ phạm vi. Tương tự: gunnamissaro (chúa tể của những con bò), gosvissaro (chúa tể trong đàn bò); gunnaṃ adhipati (người thống lĩnh của những con bò), gosu adhipati (người thống lĩnh trong đàn bò); gunnaṃ dāyādo (người thừa kế của những con bò), gosu dāyādo (người thừa kế trong đàn bò); gunnaṃ sakkhi (nhân chứng của những con bò), gosu sakkhi (nhân chứng trong đàn bò); gunnaṃ patibhū (người bảo lãnh của những con bò), gosu patibhū (người bảo lãnh trong đàn bò); gunnaṃ pasūto (chuyên tâm vào những con bò), gosu pasūto (chuyên tâm trong đàn bò); kusalā naccagītassa (khéo léo về ca múa), kusalā naccagīte (khéo léo trong ca múa); āyutto kaṭakaraṇassa (được giao phó việc làm chiếu), āyutto kaṭakaraṇe (được giao phó trong việc làm chiếu). තථාධාරවචනිච්ඡායං සත්තමී, භික්ඛූසු අභිවාදෙන්ති, මුද්ධනි ධුම්බිත්වා, බාහාසු ගහෙත්වා, හත්ථෙසු පිණ්ඩාය චරන්ති, පථෙසු ගච්ඡන්ති, කදලීසු ගජෙ රක්ඛන්තීති. ඤාණස්මිං පසන්නොති විසයසත්තමී, ඤාණෙන පසන්නොති කරණෙ තතියා, එවං ඤාණස්මිං උස්සුක්කො ඤාණෙන උස්සුක්කොති. Tương tự, cách thứ bảy được dùng khi muốn diễn đạt nơi chốn: bhikkhūsu abhivādenti (đảnh lễ các vị tỳ-khưu), muddhani cumbitvā (hôn lên đầu), bāhāsu gahetvā (nắm lấy cánh tay), hatthesu piṇḍāya caranti (đi khất thực với bát trong tay), pathesu gacchanti (đi trên đường), kadalīsu gaje rakkhanti (canh giữ voi trong các lùm chuối). Ñāṇasmiṃ pasanno (hoan hỷ trong trí tuệ) là cách thứ bảy chỉ phạm vi; ñāṇena pasanno (hoan hỷ nhờ trí tuệ) là cách thứ ba chỉ công cụ. Tương tự, ñāṇasmiṃ ussukko (nhiệt tâm trong trí tuệ) và ñāṇena ussukko (nhiệt tâm nhờ trí tuệ). 36. යතො නිද්ධාරණං. 36. (Cách thứ sáu và thứ bảy được dùng) khi có sự xác định (chọn ra một từ một nhóm). ජාතිගුණකිරියාහි [Pg.81] සමුදායතෙකදෙසස්ස පුථක්කරණං නිද්ධාරණං. යතො තං කරීයති, තතො ඡට්ඨීසත්තමියො හොන්ති. සාලයො සූකධඤ්ඤානං පථ්‍යතමා, සාලයො සූකධඤ්ඤෙසු පථ්‍යතමා, කණ්හා ගාවීනං සම්පන්නඛීරතමා, කණ්හා ගාවීසු සම්පන්නඛීරතමා, ගච්ඡතං ධාවන්තො සීඝතමො, ගච්ඡන්තෙසු ධාවන්තො සීඝතමො. සීලමෙව සුතා සෙය්‍යොති අවධිම්හියෙව පඤ්චමී. Sự tách biệt một phần ra khỏi tập thể dựa vào chủng loại, phẩm chất, và hành động được gọi là sự xác định (niddhāraṇa). Từ tập thể nào mà sự tách biệt ấy được thực hiện, thì từ đó có biến cách thứ sáu và thứ bảy. Sālayo sūkadhaññānaṃ pathyatamā (lúa gạo là loại ngũ cốc có gai bổ dưỡng nhất), sālayo sūkadhaññesu pathyatamā (trong các loại ngũ cốc có gai, lúa gạo là bổ dưỡng nhất), kaṇhā gāvīnaṃ sampannakhīratamā (con bò cái đen là con cho nhiều sữa nhất trong đàn bò), kaṇhā gāvīsu sampannakhīratamā (trong đàn bò, con bò cái đen là con cho nhiều sữa nhất), gacchataṃ dhāvanto sīghatamo (trong những người đang đi, người đang chạy là nhanh nhất), gacchantesu dhāvanto sīghatamo (trong số những người đang đi, người đang chạy là nhanh nhất). Trong câu ‘sīlameva sutā seyyo’ (giới đức tốt hơn văn tuệ), biến cách thứ năm được dùng trong ý nghĩa giới hạn. 37. පඨමාත්ථමත්තෙ. 37. Chỉ trong ý nghĩa của biến cách thứ nhất. නාමස්සාභිධෙය්‍යමත්තෙ පඨමාවිභත්ති හොති. රුක්ඛො. ඉත්ථි පුමා නපුංසකන්ති ලිඞ්ගම්පි සද්දත්ථොව, තථා දොණො ඛාරී ආළ්හකන්ති පරිමාණම්පි සද්දත්ථොව, එකො ද්වෙ බහවොති සඞ්ඛ්‍යාපි සද්දත්ථොව. Biến cách thứ nhất được dùng chỉ trong ý nghĩa biểu thị của danh từ. Ví dụ: rukkho (cây). Giới tính như là nữ tính, nam tính, và trung tính cũng là ý nghĩa của từ; tương tự như vậy, sự đo lường như là doṇa, khārī, và āḷhaka cũng là ý nghĩa của từ; số lượng như là một, hai, và nhiều cũng là ý nghĩa của từ. 38. ආමන්තණෙ. 38. Trong cách hô gọi. සතො සද්දෙනාභිමුඛීකරණමාමන්තණං. තස්මිං විසයෙ පඨමා විභත්ති හොති. භොපුරිස, භොක්කත්ථි, භො නපුංසක. Sự hướng đến đối tượng hiện hữu bằng lời nói được gọi là hô cách (āmantaṇa). Trong trường hợp đó, biến cách thứ nhất được dùng. Ví dụ: bhopurisa (này ông), bhokkatthi (này bà), bho napuṃsaka (này người trung tính). 39. ඡට්ඨී සම්බන්ධෙ. 39. Biến cách thứ sáu trong ý nghĩa liên hệ. කිරියාකාරකසඤ්ජාතො අස්සෙදම්භාවහෙතුකො සම්බන්ධො නාම. තස්මිං ඡට්ඨී විභත්ති හොති. රඤ්ඤො පුරිසො, සරති රජ්ජස්සාති සම්බන්ධෙ ඡට්ඨී, රජ්ජසම්බන්ධිනිං සතිං කරොතීති අත්ථො, කම්මවචනිච්ඡාරන්තු දුතියාව සරති රජ්ජං. තථා රජකස්ස වත්ථං [Pg.82] දදාති, පහරතො පිට්ඨිං දදාති, බාලො පූරති පාපස්ස, අමච්චෙ තාත ජානාහි, ධීරෙ අත්ථස්ස කොවිදෙ, දිවසස්ස තික්ඛත්තුං, සකිං පක්ඛස්ස, පූරං හිරඤ්ඤසුවණ්ණස්ස කුම්භන්ත්වෙවමාදි. Mối liên hệ (sambandha) là mối quan hệ phát sinh từ hành động và tác nhân, và là nguyên nhân của trạng thái ‘cái này là của cái kia’. Trong ý nghĩa đó, biến cách thứ sáu được dùng. Ví dụ: rañño puriso (người của vua), trong câu sarati rajjassa (nó nhớ đến vương quốc), biến cách thứ sáu được dùng trong ý nghĩa liên hệ, có nghĩa là ‘nó tạo ra sự ghi nhớ liên quan đến vương quốc’. Nhưng khi muốn diễn đạt ý nghĩa đối cách thì dùng biến cách thứ hai: sarati rajjaṃ. Tương tự: rajakassa vatthaṃ dadāti (nó đưa quần áo cho người thợ giặt), paharato piṭṭhiṃ dadāti (nó đưa lưng cho người đang đánh), bālo pūrati pāpassa (kẻ ngu đầy dẫy điều ác), amacce tāta jānāhi, dhīre atthassa kovide (này con, hãy biết các vị bộ trưởng, những bậc hiền trí thông thạo ý nghĩa), divasassa tikkhattuṃ (ba lần một ngày), sakiṃ pakkhassa (một lần nửa tháng), pūraṃ hiraññasuvaṇṇassa kumbhaṃ (bình đầy vàng bạc), v.v... කිතකප්පයොගෙ කක්තුකම්මෙසු බහුලං සම්බන්ධවචනිච්ඡායං ඡට්ඨී, සාධු සම්මතො බහුජනස්ස, සුප්පටිවිද්ධා බුද්ධානං ධම්මධාතු, ධම්මස්ස ගුත්තො මෙධාවී, අමතං තෙසං පරිභුත්තං, තස්ස භවන්ති වත්තාරො, අවිසංවාදකො ලොකස්ස, අලජ්ජීනං නිස්සාය, චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදොත්වෙවමාදි. Khi dùng với các tạo từ (kitaka), biến cách thứ sáu thường được dùng cho chủ cách và đối cách khi muốn diễn đạt ý nghĩa liên hệ. Ví dụ: sādhu sammato bahujanassa (được nhiều người kính trọng), suppaṭividdhā buddhānaṃ dhammadhātu (pháp giới được chư Phật thấu suốt), dhammassa gutto medhāvī (người trí bảo vệ chánh pháp), amataṃ tesaṃ paribhuttaṃ (bất tử được họ hưởng dụng), tassa bhavanti vattāro (họ trở thành những người nói về điều đó), avisaṃvādako lokassa (người không lừa dối thế gian), alajjīnaṃ nissāya (nhờ vào những kẻ không biết hổ thẹn), catunnaṃ mahābhūtānaṃ upādāya pasādo (sự trong sáng nương vào bốn đại), v.v... කත්තුකම්මවචනිච්ඡායන්තු තතියා දුතියායො ච, සඤ්චත්තො පිතරා අහං, සරසි ත්වං එවරූපිං වාචං භාසිතා, භගවන්තං දස්සනායත්වෙවමාදි. Nhưng khi muốn diễn đạt ý nghĩa chủ cách và đối cách thì dùng biến cách thứ ba và thứ hai. Ví dụ: sañcatto pitarā ahaṃ (tôi bị cha từ bỏ), sarasi tvaṃ evarūpiṃ vācaṃ bhāsitā (bạn có nhớ đã nói lời như vậy không?), bhagavantaṃ dassanāya (để thấy Đức Thế Tôn), v.v... 40. තුල්‍යත්ථෙන වා තතියා. 40. Hoặc biến cách thứ ba với từ có nghĩa tương đương. තුල්‍යත්ථෙන යොගෙ ඡට්ඨී හොති තතියා වා, තුල්‍යො පිතු, තුල්‍යො පිතරා, සදිසො පිතු, සදිසො පිතරා, ඉහ කථං තතියා න හොති? අජ්ජුනස්ස තුලා නත්ථි, කෙසවස්සුපමා න චෙති, නෙතෙ තුල්‍යත්ථා, කිඤ්ජරහි තුල්‍යානමොපම්මත්ථා. Khi đi cùng với từ có nghĩa tương đương, biến cách thứ sáu hoặc thứ ba được dùng. Ví dụ: tulyo pitu (tương đương với cha), tulyo pitarā (tương đương với cha), sadiso pitu (giống như cha), sadiso pitarā (giống như cha). Tại sao ở đây không dùng biến cách thứ ba: Ajjunassa tulā natthi (không có sự tương đương với Ajjuna), kesavassupamā na ca (và không có sự so sánh với Kesava)? (Bởi vì) những từ này không có nghĩa là ‘tương đương’, mà chúng là những danh từ có nghĩa là ‘sự tương đương’ và ‘sự so sánh’. 41. අතො යොනං ටාටෙ. 41. Sau nguyên âm 'a', các biến cách 'yo' (số nhiều) lần lượt thành 'ā' và 'e'. අකාරන්ථතො නාමස්මා යොනං ටාටෙ හොන්ති යථාක්කමං, ටකාරා සබ්බදෙසත්ථා, බුද්ධා බුද්ධෙ, අතොති කිං? කඤ්ඤායො, ඉත්ථියො, වධුයො, ඉධ කස්මා න භවති අග්ගයො. අවිධානසාමත්ථියා. Sau danh từ tận cùng bằng ‘a’, các biến cách ‘yo’ lần lượt thành ‘ā’ và ‘e’. Phụ âm ‘ṭ’ có nghĩa là thay thế toàn bộ. Ví dụ: buddhā, buddhe. Tại sao nói ‘sau a’? Để không áp dụng cho: kaññāyo, itthiyo, vadhuyo. Tại sao ở đây không thành aggayo? Do năng lực của việc không quy định. 42. නිනං වා. 42. Hoặc ‘ni’ (thành ‘ā’ và ‘e’). අකාරන්තතො [Pg.83] නාමස්මා නිනං ටාටෙ වා හොන්ති යථාක්කමං. රූපා, රූපෙ, රූපානි, අතොත්වෙව අට්ඨීනි. Sau danh từ tận cùng bằng ‘a’, biến cách ‘ni’ có thể tùy chọn trở thành ‘ā’ và ‘e’ một cách lần lượt. Ví dụ: rūpā, rūpe, rūpāni. Chính vì quy định ‘sau a’ nên có dạng aṭṭhīni. 43. ස්මාස්මිංනං. 43. ‘smā’ và ‘smiṃ’ (thành ‘ā’ và ‘e’). අකාරන්තතො නාමස්මා ස්මාස්මින්නං ටාටෙ වා හොන්ති යථාක්කමං. බුද්ධා බුද්ධස්මා, බුද්ධෙ බුද්ධස්මිං, අතොත්වෙව අග්ගිස්මා අග්ගිස්මිං. Sau danh từ tận cùng bằng ‘a’, các biến cách ‘smā’ và ‘smiṃ’ có thể tùy chọn trở thành ‘ā’ và ‘e’ một cách lần lượt. Ví dụ: buddhā (thay cho buddhasmā), buddhe (thay cho buddhasmiṃ). Chính vì quy định ‘sau a’ nên có dạng aggismā, aggismiṃ. 44. සස්සාය චතුත්ථියා. 44. Của biến cách thứ tư ‘sa’ thành ‘āya’. අකාරන්තතො පරස්ස සස්ස චතුත්ථියා ආයො හොති වා. බුද්ධාය බුද්ධස්ස, භිය්‍යො තාදත්ථ්‍යෙයෙවායමායො දිස්සතෙ, ක්වචිදෙවඤ්ඤත්ථ, අතොත්වෙව ඉසිස්ස, චතුත්ථියාති කිං? බුද්ධස්ස මුඛං, අත්තත්ථන්ති අත්ථසද්දෙන සමාසො. Sau từ tận cùng bằng ‘a’, biến cách thứ tư ‘sa’ có thể tùy chọn thành ‘āya’. Ví dụ: buddhāya, buddhassa. Dạng ‘āya’ này được thấy nhiều hơn trong ý nghĩa ‘vì mục đích đó’, và hiếm khi ở những nơi khác. Chính vì quy định ‘sau a’ nên có dạng isissa. Tại sao nói ‘biến cách thứ tư’? Để không áp dụng cho: buddhassa mukhaṃ (mặt của Đức Phật). Trong từ attatthaṃ là một hợp từ với từ attha. සබ්බාදිතොපි ස්මාස්මිංසානං ටාටෙආයා හොන්තෙව… නිරුත්තිකාරානුමතත්තා බුද්ධවචනෙ සන්දස්සනවතො ච, තත්‍රොදමුදාහරණං ‘අස්මා ලොකා පරම්හා ච, උභයා ධංසතෙ නරො’, ‘ත්‍යාහං මන්තෙ පරත්ථද්ධො’, ‘යායෙව ඛො පනත්ථාය ආගච්ඡෙය්‍යාථො තමෙවත්ථං සාධුකං මනසිකරෙය්‍යාථො’ති. Cũng sau các từ bắt đầu bằng sabba, các biến cách smā, smiṃ, và sa trở thành ā, e, và āya… vì được các nhà từ nguyên học chấp thuận và vì được thấy trong lời Phật dạy. Đây là ví dụ: ‘asmā lokā paramhā ca, ubhayā dhaṃsate naro’ (từ đời này và từ đời sau, con người từ bỏ cả hai), ‘tyāhaṃ mante paratthaddho’, ‘yāyeva kho panatthāya āgaccheyyātho tamevatthaṃ sādhukaṃ manasikareyyātho’ti (các ông đến vì mục đích nào, hãy tác ý kỹ lưỡng đến chính mục đích ấy). 45. ඝපතෙකස්මිං නාදීනං යයා. 45. Trong số ít của các từ có ký hiệu gha, pa, và nadī, (biến cách) thành ‘yā’. ඝපතො නාදීනමෙකස්මිං යයා හොනි යථාක්කමං. කඤ්ඤාය, රත්තියා, ඉත්ථියා, ධෙනුයා, වධුයා, එකස්මින්ති කිං? කඤ්ඤාහි, රත්තීහි. Sau các từ có ký hiệu gha, pa, và các từ nhóm nadī, trong số ít, (các biến cách) lần lượt trở thành ‘yā’. Ví dụ: kaññāya, rattiyā, itthiyā, dhenuyā, vadhuyā. Tại sao nói ‘trong số ít’? Để không áp dụng cho: kaññāhi, rattīhi. 46. ස්සා වා තෙතිමාමූහි. 46. Hoặc thành ‘ssā’ sau ta, eta, ima, và amu. ඝපසඤ්ඤෙහි [Pg.84] තෙතිමාමූහි නාදීනමෙකස්මිංස්සා වා හොති, තස්සා කතං, තස්සා දීයතෙ, තස්සා නිස්සටං, තස්සා පරිග්ගහො, තස්සා පතිට්ඨිතං, තාය වා, එවං එතිස්සා එතාය, ඉමිස්සා ඉමාය, අමුස්සා අමුයා, එතෙහීති කිං? සබ්බාය, නාදීනං ත්වෙව? සා, ඝපතොත්වෙව? තාහි අමූහි. Sau các từ có ký hiệu gha và pa, các từ ta, eta, ima, amu, và các từ nhóm nadī, trong số ít, (biến cách) có thể tùy chọn thành ‘ssā’. Ví dụ: tassā kataṃ, tassā dīyate, tassā nissaṭaṃ, tassā pariggaho, tassā patiṭṭhitaṃ, hoặc tāya. Tương tự: etissā hoặc etāya, imissā hoặc imāya, amussā hoặc amuyā. Tại sao nói ‘sau những từ này’? Để không áp dụng cho: sabbāya. Tại sao nói ‘nhóm nadī’? Để không áp dụng cho: sā. Tại sao nói ‘sau gha và pa’? Để không áp dụng cho: tāhi, amūhi. 47. නංම්හි නුක ද්වාදීනං සත්තරසන්නං. 47. Khi ‘naṃ’ theo sau, thêm ‘nuka’ cho mười bảy số bắt đầu từ dvi. ද්වාදීනං සත්තරසන්නං සඞ්ඛ්‍යානං නුක හොති නංම්හි විභත්තම්හි, ද්වින්නං චතුන්නං, පඤ්චන්නං, එවං යාව අට්ඨාරසන්නං, උකාරො උච්චාරණත්ථො, කකාරො අන්තාවයවත්ථො, තෙන නංම්හි න දීඝො. Đối với mười bảy số bắt đầu từ dvi, tiếp tố ‘nuka’ được thêm vào khi biến cách ‘naṃ’ theo sau. Ví dụ: dvinnaṃ, catunnaṃ, pañcannaṃ, và cứ thế cho đến aṭṭhārasannaṃ. Nguyên âm ‘u’ chỉ để phát âm, phụ âm ‘k’ chỉ rằng nó là thành phần cuối cùng. Do đó, không có sự kéo dài nguyên âm trước ‘naṃ’. 48. බසුකතින්නං. 48. Cũng cho bahu, sabba, và kati. නංම්හි බහුනො කතිස්ස ච නුක හොති, බහුන්නං, කතින්නං. Khi ‘naṃ’ theo sau, tiếp tố ‘nuka’ cũng được thêm vào cho bahu và kati. Ví dụ: bahunnaṃ, katinnaṃ. 49. ණ්ණංණ්ණන්නං තිතො ඣා. 49. Sau ti có ký hiệu jha, (naṃ) thành ṇṇaṃ và ṇṇannaṃ. ඣසඤ්ඤා තිතො නංවචනස්ස ණ්ණංණ්ණන්නං හොති, තිණ්ණං, තිණ්ණන්නං, ඣාති කිං තිස්සන්නං. Sau ti có ký hiệu jha, biến cách naṃ trở thành ṇṇaṃ và ṇṇannaṃ. Ví dụ: tiṇṇaṃ, tiṇṇannaṃ. Tại sao nói ‘jha’? Để không áp dụng cho: tissannaṃ. 50. උභින්නං. 50. Ubhinnaṃ. උභා නංවචනස්ස ඉන්නං හොති, උභින්නං. Sau ubha, biến cách naṃ được chuyển thành innaṃ. Ví dụ: ubhinnaṃ. 51. සුඤ සස්ස. 51. Biến cách sa thành suña. නාමස්මා සස්ස සුඤ හොති, බුද්ධස්ස, ද්විසකාරපාඨෙන සිද්ධෙ ලාඝවත්ථමිදං. Sau danh từ, biến cách sa được chuyển thành suña (biến mất). Ví dụ: buddhassa. Khi đã thành tựu bằng cách đọc hai chữ sa, (quy tắc) này là để cho sự ngắn gọn. 52. ස්සංස්සාස්සායෙස්විතරෙ කඤ්ඤෙභිමානමි. 52. Đối với itara v.v..., i (thay thế) trước ssaṃ, ssā, ssāya, esu. ස්සමාදීස්විතරාදීනමි [Pg.85] හොති, ඉතරිස්සං, ඉතරිස්සා, එකිස්සං, එකිස්සා, අඤ්ඤිස්සං, අඤ්ඤිස්සා, එතිස්සං, එතිස්සා, එතිස්සාය, ඉමිස්සං, ඉමිස්සා, ඉමිස්සාය, එස්විති කිං? ඉතරාය, එසන්ති කිං? සබ්බස්සං, සබ්බස්සා. Trước các biến cách ssaṃ v.v..., (nguyên âm cuối) của itara v.v... được chuyển thành i. Ví dụ: itarissaṃ, itarissā, ekissaṃ, ekissā, aññissaṃ, aññissā, etissaṃ, etissā, etissāya, imissaṃ, imissā, imissāya. Tại sao nói esu (v.v...)? (Để loại trừ trường hợp như) Itarāya. Tại sao nói e (v.v... trong danh sách các từ)? (Để loại trừ trường hợp như) Sabbassaṃ, sabbassā. 53. තාය වා. 53. Đối với tā, tùy chọn. ස්සමාදීසු තස්සා වා ඉ හොති, තිස්සං තස්සං, තිස්සා තස්සා, තිස්සාය තස්සාය, ස්සංස්සාස්සායෙස්විත්වෙව? තාය. Trước các biến cách ssaṃ v.v..., (nguyên âm cuối) của tā được tùy chọn chuyển thành i. Ví dụ: tissaṃ hoặc tassaṃ, tissā hoặc tassā, tissāya hoặc tassāya. Có phải chỉ trong trường hợp ssaṃ, ssā, ssāya, esu không? (Đúng vậy, ví dụ:) Tāya. 54. තෙතිමාතො සස්ස ස්සාය. 54. Sau tā, etā, imā, biến cách sa thành ssāya. තාඑතාඉමාතො සස්ස ස්සායො හොති වා. තස්සාය තාය, එතිස්සාය එතාය, ඉමිස්සාය ඉමාය. Sau tā, etā, imā, biến cách sa tùy chọn được chuyển thành ssāya. Ví dụ: Tassāya hoặc tāya, etissāya hoặc etāya, imissāya hoặc imāya. 55. රත්‍යාදීහි ටො ස්මිනො. 55. Sau ratti v.v..., ṭo của smiṃ. රත්‍යාදීහි ස්මිනො ටො හොති වා, රත්තො රත්තියං, ආදො ආදිස්මිං. Sau ratti v.v..., biến cách smiṃ tùy chọn được chuyển thành o. Ví dụ: ratto hoặc rattiyaṃ, ādo hoặc ādismiṃ. 56. සුහිසුභස්සො. 56. Đối với ubha, su và hi thành o. උභස්ස සුහිස්වො හොති. උභොසු, උභොහි. Đối với ubha, các biến cách su và hi được chuyển thành o. Ví dụ: Ubhosu, ubhohi. 57. ල්තුපිතාදිනමා සිම්හි. 57. Đối với các từ tận cùng bằng ttu và pitu v.v..., (nguyên âm cuối) thành ā khi đi với biến cách si. ල්තුප්පච්චයන්තානං පිතාදීනං ච ආ හොති සිම්හි. කත්තා, පිතා. පිතු, මාතු, භාවු, මීතු, දුහිතු, ජාමාතු, නත්තු, හොතු, පොතු. Đối với các từ tận cùng bằng tiếp vị ngữ ttu và đối với pitu v.v..., (nguyên âm cuối) được chuyển thành ā khi đi với biến cách si. Ví dụ: Kattā, pitā. (Nhóm pitu gồm:) Pitu, mātu, bhātu, mītu, duhitu, jāmātu, nattu, hotu, potu. 58. ගෙ අ ච. 58. Trong hô cách, cũng thành a. ල්තුපිතාදීනං [Pg.86] අ හොති ගෙ ආ ච, භො කත්ත, භො කත්තා, භො පිත, භො පිතා. Đối với các từ (tận cùng bằng) ttu và pitu v.v..., trong hô cách (ge), (nguyên âm cuối) được chuyển thành a và cũng thành ā. Ví dụ: bho katta, bho kattā, bho pita, bho pitā. 59. අයුනං වා දීඝො. 59. Trường hóa tùy chọn đối với a, i, u. අ ඉ උ ඉච්චෙසං වා දීඝො හොති ගෙ පරෙ තිලිඞ්ගෙ. භො පුරිසා, භො පුරිස, භො අග්ගී, භො අග්ගි, භො භික්ඛූ, භො භික්ඛූ. Đối với các nguyên âm a, i, u, chúng tùy chọn được trường hóa khi có hô cách (ge) theo sau, trong cả ba tính. Ví dụ: Bho purisā hoặc bho purisa, bho aggī hoặc bho aggi, bho bhikkhū hoặc bho bhikkhu. 60. ඝබ්‍රහ්මාදිතෙ. 60. Đối với các từ nhóm gha và brahman v.v..., (hô cách) thành e. ඝතො බ්‍රහ්මාදිතො ච ගස්සෙ වා හොති. භොති කඤ්ඤෙ, භොති කඤ්ඤා, භො බ්‍රහ්මෙ, භො බ්‍රහ්ම, භො ඛත්තෙ, භො ඛත්ත, භො ඉසෙ, භො ඉසි, භො සඛෙ, භො සඛ. සඛි සඛීති ඉත්ථියං සිද්ධමෙව. ආකතිගණො-යං, එවමඤ්ඤත්‍රාපි. Sau các từ nhóm gha và brahman v.v..., biến cách ga (hô cách) tùy chọn được chuyển thành e. Ví dụ: Bhoti kaññe hoặc bhoti kaññā, bho brahme hoặc bho brahma, bho khatte hoặc bho khatta, bho ise hoặc bho isi, bho sakhe hoặc bho sakha. Trong nữ tính, các dạng sakhi và sakhī đã được hình thành sẵn. Đây là một nhóm không xác định (ākatigaṇa), tương tự như vậy ở những nơi khác. 61. නම්මාදීහි. 61. Không áp dụng cho ammā v.v... අම්මාදීහි ගස්සෙ න හොති. භොති අම්මා, භොති අන්නා, භොති අම්බා. Sau ammā v.v..., biến cách ga (hô cách) không được chuyển thành e. Ví dụ: Bhoti ammā, bhoti annā, bhoti ambā. 62. රස්සො වා. 62. Tùy chọn đoản hóa. අම්මාදීනං ගෙ රස්සො හොති වා. භොති අම්ම, භොති අම්මා. Đối với ammā v.v..., trong hô cách (ge), (nguyên âm cuối) tùy chọn được đoản hóa. Ví dụ: Bhoti amma hoặc bhoti ammā. 63. ඝො ස්සං, ස්සා, ස්සායං තිංසු. 63. Đoản hóa gha trước ssaṃ, ssā, ssāya. ස්සමාදීසු ඝො රස්සො හොති. තස්සං, තස්සා, තස්සාය, තං, සභතිං, එස්විති කිං? තාය, සභාය. Trước các biến cách ssaṃ v.v..., từ nhóm gha được đoản hóa. Ví dụ: Tassaṃ, tassā, tassāya, taṃ, sabhatiṃ. Tại sao nói esu (v.v...)? (Để loại trừ trường hợp như) Tāya, sabhāya. 64. එකවචන යොස්ව-ඝොනං. 64. Đoản hóa các từ không thuộc nhóm gha trong số ít và trước yo. එකවචනෙ [Pg.87] යොසු ච ඝඔකාරන්තවජ්ජිතා නං නාමානං රස්සො හොති තිලිඞ්ගෙ. ඉත්ථිං, ඉත්ථියා, ඉත්ථියො, වධුං වධුයා, වධුයො, දණ්ඩිං, දණ්ඩිනා, දණ්ඩිනො, සයම්භුං, සයම්භුනා, සයම්භුවො, අඝො නන්ති කිං? කඤ්ඤාය, කඤ්ඤායො, ඔග්ගහණමුත්තරත්ථං. Trong các biến cách số ít và trước yo, đối với các danh từ ngoại trừ nhóm gha và các từ tận cùng bằng o, (nguyên âm cuối) được đoản hóa, trong cả ba tính. Ví dụ: Itthiṃ, itthiyā, itthiyo, vadhuṃ vadhuyā, vadhuyo, daṇḍiṃ, daṇḍinā, daṇḍino, sayambhuṃ, sayambhunā, sayambhuvo. Tại sao nói 'không phải gha'? (Để loại trừ trường hợp như) Kaññāya, kaññāyo. Việc bao gồm (từ tận cùng bằng) o là cho quy tắc sau. 65. ගෙ වා. 65. Đối với ge, là tùy chọn. අඝොනං ගෙ වා රස්සො හොති තිලිඞ්ගෙ, ඉත්ථි, ඉත්ථී, වධු, වධූ, දණ්ඩි, දණ්ඩී, සයම්භු, සයම්භූ. අඝොනංත්වෙව? භොති කඤ්ඤා, භො ගො. Đối với các danh từ không phải là gha, trong biến cách ge, nguyên âm cuối được rút ngắn tùy chọn ở cả ba tánh, (ví dụ:) itthi, itthī, vadhu, vadhū, daṇḍi, daṇḍī, sayambhu, sayambhū. (Nói) ‘không phải là gha’ để làm gì? (Để loại trừ các trường hợp như:) Bhoti kaññā, bho go. 66. සිස්මිං නානපුංසකස්ස. 66. Đối với (danh từ) không phải trung tánh, (sự rút ngắn) không (xảy ra) trong biến cách si và smiṃ. නපුංසකවජ්ජිතස්ස නාමස්ස සිස්මිං රස්සො න හොති. ඉත්ථී, දණ්ඩී, වධූ, සයම්භූ. සිස්මින්ති කිං? ඉත්ථිං, අනපුංසකස්සාති කිං? දණ්ඩි කුලං. Đối với danh từ không phải trung tánh, sự rút ngắn không xảy ra trong biến cách si và smiṃ. (Ví dụ:) Itthī, daṇḍī, vadhū, sayambhū. (Nói) ‘trong si và smiṃ’ để làm gì? (Để cho thấy nó xảy ra ở nơi khác, ví dụ:) Itthiṃ. (Nói) ‘không phải trung tánh’ để làm gì? (Để cho thấy nó xảy ra với trung tánh, ví dụ:) Daṇḍi kulaṃ. 67. ගොස්සාගසිහිනංසු ගාවගවා. 67. Đối với từ go, gāva và gava (là các dạng thay thế) trong các biến cách không phải là ga, si, hi, và naṃ. ගසිහිනංවජ්ජිතාසු විභත්තීසු ගොසද්දස්ස ගාවගවා හොන්ති. (ගාවං, ගවං), ගාවො, ගවො, ගාවෙන, ගවෙන, ගාවස්ස, ගවස්ස, ගාවස්මා, ගවස්මා, ගාවෙ, ගවෙ. අගසිහිනංසූති කිං? භො ගො, ගො තිට්ඨති, ගොහි, ගොනං. Trong các biến cách ngoại trừ ga, si, hi, và naṃ, từ go có các dạng là gāva và gava. (Ví dụ:) (Gāvaṃ, gavaṃ), gāvo, gavo, gāvena, gavena, gāvassa, gavassa, gāvasmā, gavasmā, gāve, gave. (Nói) ‘không phải là ga, si, hi, và naṃ’ để làm gì? (Để loại trừ các trường hợp:) Bho go, go tiṭṭhati, gohi, gonaṃ. 68. සුම්හි වා. 68. Trong biến cách su, là tùy chọn. ගොස්ස සුම්හි ගාවගවා හොන්ති වා. ගාවෙසු, ගවෙසු, ගොසු. Đối với từ go, trong biến cách su, các dạng gāva và gava xảy ra tùy chọn. (Ví dụ:) Gāvesu, gavesu, gosu. 69. ගවං සෙන. 69. Gavaṃ (là dạng thay thế) cùng với biến cách sa. ගොස්ස [Pg.88] සෙ වා ගවං හොති සහ සෙන. ගවං, ගාවස්ස, ගවස්ස. Đối với từ go, trong biến cách sa, gavaṃ xảy ra tùy chọn cùng với sa. (Ví dụ:) Gavaṃ, gāvassa, gavassa. 70. ගුන්නං ච නංනා. 70. Và gunnaṃ (là dạng thay thế) cùng với naṃ. නංවචනෙන සහ ගොස්ස ගුන්නං හොති ගවංච වා. ගුන්නං, ගවං, ගොනං. Cùng với biến cách naṃ, từ go có dạng là gunnaṃ, và cũng có dạng gavaṃ tùy chọn. (Ví dụ:) Gunnaṃ, gavaṃ, gonaṃ. 71. නාස්සා. 71. Đối với biến cách nā, (thay thế là) ā. ගොතො නාස්ස ආ හොති වා. ගාවා, ගවා, ගාවෙන, ගවෙන. Sau go, biến cách nā được thay thế bằng ā tùy chọn. (Ví dụ:) Gāvā, gavā, gāvena, gavena. 72. ගාවුම්හි. 72. Gāvuṃ (là dạng thay thế) trong biến cách aṃ. අංවචනෙ ගොස්ස ගාව්හ වා හොති. වාව්හං, ගාවං, ගවං. ගොස්ස ගොණාදෙසො න කතො… සද්දන්තරත්තා. Trong biến cách aṃ, từ go có dạng là gāvuṃ tùy chọn. (Ví dụ:) Gāvuṃ, gāvaṃ, gavaṃ. Sự thay thế goṇa cho go không được thực hiện... vì đó là một từ khác. 73. යං පීතො. 73. Yaṃ (là dạng thay thế cho aṃ) sau (nguyên âm) p và ī. පසඤ්ඤීතො අංවචනස්ස යං වා හොති. ඉත්ථියං, ඉත්ථිං. පීතොති කිං? දණ්ඩිං, රත්තිං. Sau (nguyên âm) được gọi là pa, biến cách aṃ được thay thế bằng yaṃ tùy chọn. (Ví dụ:) Itthiyaṃ, itthiṃ. (Nói) ‘sau p và ī’ để làm gì? (Để loại trừ:) Daṇḍiṃ, rattiṃ. 74. නං ඣීතො. 74. Naṃ (là dạng thay thế cho aṃ) sau (danh từ) jha và ī. ඣසඤ්ඤීතො අංවචනස්ස නං වා හොති. දණ්ඩිනං, දණ්ඩිං. කථං ‘බුද්ධං ආදිච්චබන්ධුන’න්ති? යොගවිභාවා. ඣාති කිං? ඉත්ථිං. ඊති කිං? අග්ගිං. Sau (danh từ) được gọi là jha, biến cách aṃ được thay thế bằng naṃ tùy chọn. (Ví dụ:) Daṇḍinaṃ, daṇḍiṃ. (Nếu vậy,) làm thế nào (có dạng) ‘buddhaṃ ādiccabandhunaṃ’? (Điều này được phép) do sự phân chia quy tắc. (Nói) ‘jha’ để làm gì? (Để loại trừ:) Itthiṃ. (Nói) ‘ī’ để làm gì? (Để loại trừ:) Aggiṃ. 75. යොනං නොනෙ පුමෙ. 75. Đối với yo, (các dạng thay thế là) no và ne, trong nam tánh. ඣීතො [Pg.89] යොනං නොනෙ වා හොන්ති යථාක්කමං පුල්ලිඞ්ගෙ. දණ්ඩීනො, දණ්ඩිනෙ, දණ්ඩී, ඣීතො ත්වෙව? ඉත්ථියො, පුමෙති කිං? දණ්ඩීනි කුලානි. Sau (danh từ) jha và ī, biến cách yo được thay thế bằng no và ne tùy chọn, theo thứ tự, trong nam tánh. (Ví dụ:) Daṇḍīno, daṇḍine, daṇḍī. (Nói) ‘sau jha và ī’ để làm gì? (Để loại trừ:) Itthiyo. (Nói) ‘trong nam tánh’ để làm gì? (Để loại trừ:) Daṇḍīni kulāni. 76. නො. 76. No (là dạng thay thế). ඣීතො යොනං නො වා හොති පුල්ලිඞ්ගෙ. දණ්ඩිනො තිට්ඨන්ති, දණ්ඩිනො පස්ස, දණ්ඩී වා. Sau (danh từ) jha và ī, biến cách yo được thay thế bằng no tùy chọn trong nam tánh. (Ví dụ:) Daṇḍino tiṭṭhanti, daṇḍino passa, hoặc là daṇḍī. 77. ස්මිනො නි. 77. Đối với smiṃ, (dạng thay thế là) ni. ඣීතො ස්මිංවචනස්ස නි හොති වා, දණ්ඩිනි, දණ්ඩිස්මිං, ඣීතො ත්වෙව? අග්ගිස්මිං. Sau (danh từ) jha và ī, biến cách smiṃ được thay thế bằng ni tùy chọn. (Ví dụ:) daṇḍini, daṇḍismiṃ. (Nói) ‘sau jha và ī’ để làm gì? (Để loại trừ:) Aggismiṃ. 78. අම්බ්වාදීහි. 78. (Cũng vậy) sau ambu và các từ tương tự. අම්බුආදීහි ස්මිනොනි හොති වා, ඵලං පතති අම්බුනි, පුප්ඵං යථා පංසුනි ආතපෙ කතං, වාත්වෙව? අම්බුම්හි, පංසුම්හි. Sau ambu và các từ tương tự, biến cách smiṃ được thay thế bằng ni tùy chọn. (Ví dụ:) phalaṃ patati ambuni, pupphaṃ yathā paṃsuni ātape kataṃ. (Nói) ‘tùy chọn’ để làm gì? (Để cho phép các dạng:) Ambumhi, paṃsumhi. 79. කම්මාදිතො. 79. (Cũng vậy) sau kamma và các từ tương tự. කම්මාදිතො ස්මිනො නි හොති වා. කම්මනි කම්මෙ. කම්ම, චම්ම, වෙස්ම, භස්ම (අස්ම), බ්‍රහ්ම, අත්ත, ආතුම, ඝම්ම, මුද්ධ. කම්මාදිතොති කිං? බුද්ධෙ. Sau kamma và các từ tương tự, biến cách smiṃ được thay thế bằng ni tùy chọn. (Ví dụ:) Kammani, kamme. (Nhóm kamma, v.v... gồm:) Kamma, camma, vesma, bhasma (asma), brahma, atta, ātuma, ghamma, muddha. (Nói) ‘sau kamma và các từ tương tự’ để làm gì? (Để loại trừ:) Buddhe. 80. නාස්සෙනො. 80. Eno (thay) cho nā. කම්මාදිතො නාවචනස්ස එනො වා හොති. කම්මෙන, කම්මනා, චම්මෙන, චම්මනා, කම්මාදිතොත්වෙව? බුද්ධෙන. Sau nhóm từ kamma, v.v..., biến cách nā được tùy chọn đổi thành eno. Ví dụ: Kammena, kammanā, cammena, cammanā. Tại sao lại nói 'sau nhóm kamma, v.v...'? (Để bao gồm cả) Buddhena. 81. ඣලා සස්ස නො. 81. Sau (gốc từ) jh và l, no (thay) cho sa. ඣලතො [Pg.90] සස්ස නො වා හොති. අග්ගිනො අග්ගිස්ස, දණ්ඩිනො දණ්ඩිස්ස, භික්ඛුනො භික්ඛුස්ස, සයම්භුනො සයම්භුස්ස, Sau (gốc từ) jh và l, biến cách sa được tùy chọn đổi thành no. Ví dụ: Aggino aggissa, daṇḍino daṇḍissa, bhikkhuno bhikkhussa, sayambhuno sayambhussa, කථං ‘යො ච සිස්සො මහාමුනෙ’ ති? (3) ‘‘ඉතො ක්වචි සස්ස ටානුබන්ධො’’ති බ්‍රහ්මාදීසු පාඨා සස්ස එ ටානුබන්ධො. Làm thế nào (có được câu) ‘yo ca sisso mahāmune’ ti? (3) Do có cách đọc trong nhóm brahmā, v.v... (theo quy tắc) ‘‘Ito kvaci sassa ṭānubandho’’, biến cách sa được thay bằng e có ký hiệu ṭa. 82. නා ස්මාස්ස. 82. Nā (thay) cho smā. ඣලතො ස්මාස්ස නා හොති වා. අග්ගිනා අග්ගිස්මා, දණ්ඩිනා දණ්ඩිස්මා, භික්ඛුනා භික්ඛුස්මා, සයම්භුනා සයම්භුස්මා. Sau (gốc từ) jh và l, biến cách smā được tùy chọn đổi thành nā. Ví dụ: Agginā aggismā, daṇḍinā daṇḍismā, bhikkhunā bhikkhusmā, sayambhunā sayambhusmā. 83. ලා යො නං වො පුමෙ. 83. Sau (gốc từ) l, vo (thay) cho yo trong nam tính. ලතො යොනං වො හොති වා පුල්ලිඞ්ගෙ. භික්ඛවො භික්ඛූ, සයම්භුවො සයම්භූපුමෙති කිං? ආයූනි. Sau (gốc từ) l, các biến cách yo được tùy chọn đổi thành vo trong nam tính. Ví dụ: Bhikkhavo bhikkhū, sayambhuvo sayambhū. Tại sao lại nói 'trong nam tính'? (Ví dụ:) Āyūni. 84. ජන්ත්වාදිතො නො ච. 84. Sau (nhóm từ) jantu, v.v..., no cũng (được thay thế). ජන්ත්වාදිතො යොනං නො හොති වො ච වා පුල්ලිඞ්ගෙ. ජන්තුනො, ජන්තවො ජන්තුයො, ගොත්‍රභුනො, ගොත්‍රභුවො ගොත්‍රභූ. සහභුනො, සහභුවො සහභූ. Sau nhóm từ jantu, v.v..., các biến cách yo được tùy chọn đổi thành no và cả vo trong nam tính. Ví dụ: Jantuno, jantavo jantuyo, gotrabhuno, gotrabhuvo gotrabhū. Sahabhuno, sahabhuvo sahabhū. 85. කූතො. 85. Sau (tiếp vị ngữ) kū. කූපච්චයන්තතො යොනං නො වා හොති පුල්ලිඞ්ගෙ, විදුනො විදූ, විඤ්ඤුනො විඤ්ඤූ, සබ්බඤ්ඤුනො සබ්බඤ්ඤූ. Sau (gốc từ) tận cùng bằng tiếp vị ngữ kū, các biến cách yo được tùy chọn đổi thành no trong nam tính, ví dụ: viduno vidū, viññuno viññū, sabbaññuno sabbaññū. 86. ධලාපො-මුස්මා. 86. Sau amu, yo bị xóa bỏ. අමුසද්දතො යොනං ලොපොව හොති පුල්ලිඞ්ගෙ, අමූ, පුමෙත්වෙව? අමුයො අමූනි. වොපවාදොයං. Sau từ amu, các biến cách yo chỉ bị xóa bỏ trong nam tính, ví dụ: amū. Tại sao lại nói 'chỉ trong nam tính'? (Ví dụ:) Amuyo amūni. Đây là ngoại lệ của (quy tắc đổi thành) vo. 87. න නො සස්ස. 87. Không đổi no cho sa. අමුස්මා [Pg.91] සස්ස නො න හොති, අමුස්ස, නොති කිං? අමුයා. Sau amu, biến cách sa không được đổi thành no, ví dụ: amussa. Tại sao lại nói 'no'? (Ví dụ:) Amuyā. 88. යොලොපනිසු දීඝො. 88. Trường hóa (nguyên âm) khi yo bị xóa bỏ và trước ni. යොනං ලොපෙ නිසු ච දීඝො හොති, අට්ඨී අට්ඨීනි, යොලොපනිසූති කිං? රත්තියො. Khi các biến cách yo bị xóa bỏ và trước ni, trường hóa (nguyên âm) xảy ra, ví dụ: aṭṭhī aṭṭhīni. Tại sao lại nói 'khi yo bị xóa bỏ và trước ni'? (Ví dụ:) Rattiyo. 89. සුනංහිසු. 89. Trước su, naṃ, và hi. එසු නාමස්ස දීඝො හොති. අග්ගීසු, අග්ගීනං, අග්ගීහි. Trước những (biến cách) này, (nguyên âm cuối của) gốc từ được trường hóa. Ví dụ: Aggīsu, aggīnaṃ, aggīhi. 90. පඤ්චාදීනං චුද්දසන්නම. 90. Đối với mười bốn (số đếm) bắt đầu từ pañca, (nguyên âm cuối là) a. පඤ්චාදීනං චුද්දසන්නං සුනංහිස්ව හොති. පඤ්චසු, පඤ්චන්නං, පඤ්චහි, ඡසු, ඡන්නං, ඡහි, එවං යාව අට්ඨරසා. Đối với mười bốn số đếm bắt đầu từ pañca, (nguyên âm cuối) trở thành a trước su, naṃ, và hi. Ví dụ: Pañcasu, pañcannaṃ, pañcahi, chasu, channaṃ, chahi, cứ như vậy cho đến aṭṭhārasa. 91. ය්වාදො න්තුස්ස. 91. Trước yo, v.v..., a (thay) cho ntu. ය්වාදීසු න්තුස්ස අ හොති. ගුණවන්තා, ගුණවන්තං, ගුණවන්තෙ, ගුණවන්තෙන ඉච්චාදි, ය්වා-දොති කිං? ගුණවා තිට්ඨති. Trước yo, v.v..., a thay cho ntu. Ví dụ: Guṇavantā, guṇavantaṃ, guṇavante, guṇavantena, v.v... Tại sao lại nói 'trước yo, v.v...'? (Ví dụ:) Guṇavā tiṭṭhati. 92. න්තස්ස ච ට වංසෙ. 92. Và ṭa (thay) cho nta trước aṃ và se. අංසෙසු න්තප්පච්චයස්ස ට හොති වා න්තුස්ස ච. යං යං හි රාජ භජති සන්තංවායදි වා අසං, කිච්චා-නකුබ්බස්ස කරෙය්‍ය කිච්චං, හිමවංව පබ්බතං, සුජාතිමන්තොපි අජාතිමස්ස. යොගවිභාගෙනාඤ්ඤත්‍රාපි. චක්ඛුමා අන්ධිතා හොන්ති, වග්ගුමුදාතීරියා පන භික්ඛූ වණ්ණවා හොන්ති. Trước aṃ và se, tiếp vị ngữ nta và ntu được tùy chọn đổi thành ṭa. Ví dụ: Yaṃ yaṃ hi rāja bhajati santaṃvāyadi vā asaṃ, kiccā-nakubbassa kareyya kiccaṃ, himavaṃva pabbataṃ, sujātimantopi ajātimassa. Do sự phân chia quy tắc, (nó cũng được áp dụng) ở những nơi khác. Ví dụ: Cakkhumā andhitā honti, vaggumudātīriyā pana bhikkhū vaṇṇavā honti. 93. යොසු ඣිස්ස පුමෙ. 93. Trước yo, a (thay) cho i của (gốc từ) jha trong nam tính. ඣසඤ්ඤස්ස [Pg.92] ඉස්ස යොසු වා ට හොති පුල්ලිඞ්ගෙ. අග්ගයො අග්ගී, ඣග්ගහණං කිං? ඉකාරන්තසමුදායස්ස ට මා සියාභි, රත්තියො, ඉග්ගහණං කිං? දණ්ඩිනො, පුමෙති කිං? අට්ඨීනි. Đối với nguyên âm i của gốc từ có tên là jha, a (ṭa) tùy chọn thay thế nó trước yo trong nam tính. Ví dụ: Aggayo aggī. Tại sao lại nói jha? Để a không thay thế cho toàn bộ nhóm từ tận cùng bằng i, ví dụ: rattiyo. Tại sao lại nói i? (Ví dụ:) Daṇḍino. Tại sao lại nói 'trong nam tính'? (Ví dụ:) Aṭṭhīni. 94. වෙවොසු ලුස්ස. 94. Trước vo và ve, a (thay) cho u. ලසඤ්ඤස්ස උස්ස වෙවොසු ට හොති. භික්ඛවෙ, භික්ඛවො, වෙවොසූති කිං? ජන්තුයො, උග්ගහණං කිං? සයම්භුවො. Sau u của danh từ được gọi là la, ve và vo được dùng. Ví dụ: bhikkhave, bhikkhavo. Tại sao nói ve và vo? (Để bao gồm) jantuyo. Tại sao đề cập đến u? (Để bao gồm) sayambhuvo. 95. යොම්හි වා ක්වචි. 95. Hoặc đôi khi ở trong cái nào. යොම්හි ක්වචි ලසඤ්ඤස්ස උස්ස වා ට හොති. හෙතයො, නන්දන්ති තං කුරයො දස්සනෙන, අජ්ජෙව තං කුරයො පාපයතු. වාති කිං? හෙතුයො. Sau u của danh từ được gọi là la, yo được dùng tùy chọn. Ví dụ: hetayo, (như trong câu) họ vui mừng khi thấy các Kuru, mong rằng các Kuru sẽ đến ngay hôm nay. Tại sao nói tùy chọn? (Để có dạng) hetuyo. 96. පුමාලපනෙ වෙවො. 96. Trong hô cách giống đực, (dùng) ve và vo. ලසඤ්ඤතො උතො යොස්සාලපනෙ වෙවො හොන්ති වා පුල්ලිඞ්ගෙ. භික්ඛවෙ, භික්ඛවො භික්ඛූ, පුමෙති කිං ආයූනි, ආලපනෙති කිං? ජන්තුයො තිට්ඨන්ති, ලුතොත්වෙව? ධෙනුයො, සයම්භුවො. Sau u của danh từ được gọi là la, trong hô cách giống đực, ve và vo được dùng tùy chọn. Ví dụ: bhikkhave, bhikkhavo, bhikkhū. Tại sao nói giống đực? (Để loại trừ) āyūni. Tại sao nói hô cách? (Để loại trừ) jantuyo tiṭṭhanti (các chúng sanh đứng). Tại sao chỉ nói u? (Để bao gồm) dhenuyo, sayambhuvo. 97. ස්මාහිස්මිං නං ම්හාභිම්හි. 97. mhā, bhi, mhi (thay cho) smā, hi, smiṃ, naṃ. නාමස්මා පරෙසං ස්මාහිස්මින්නං ම්හා භිම්හි වා හොන්ති යථාක්කමං. බුද්ධම්හා බුද්ධස්මා, බුද්ධෙභි බුද්ධෙහි, බුද්ධම්හි බුද්ධස්මිං, බහුලාධිකාරාඅපවාදවිසයෙපි, දසසහස්සිම්හි ධාතුයා. Sau danh từ, mhā, bhi, mhi được dùng tùy chọn để thay thế cho smā, hi, smiṃ theo thứ tự. Ví dụ: buddhamhā hoặc buddhasmā, buddhebhi hoặc buddhehi, buddhamhi hoặc buddhasmiṃ. Do quyền hạn của quy tắc bahula (đa dạng), ngay cả trong trường hợp ngoại lệ, (ta có) dasasahassimhi dhātuyā. 98. සුහිස්වස්සෙ. 98. e (thay cho) su và hi. අකාරන්තස්ස [Pg.93] සුහිස්වෙ හොති. බුද්ධෙසු බුද්ධෙහි. Sau danh từ tận cùng bằng a, e được dùng thay cho su và hi. Ví dụ: buddhesu, buddhehi. 99. සබ්බාදීනං නංම්හීච. 99. Của các từ sabba, v.v., và trong naṃ và mhi. අකාරන්තානං සබ්බාදීනං එ හොති නංම්හි සුහිසු ච. සබ්බෙසං, සබ්බෙසු, සබ්බෙහි, සබ්බාදීනන්ති කිං? බුද්ධානං, අස්සෙත්වෙව? අමූසං. සබ්බ කතර කතම උභය ඉතර අඤ්ඤ අඤ්ඤතර අඤ්ඤතම (4) ‘‘පුබ්බපරා-වරදක්ඛිණුත්තරා-ධරානි වවත්ථායමසඤ්ඤායං’’ (පා,1,1,34) ය ත්‍ය ත එත ඉම අමු කිං එක තුම්හ අම්හ. Đối với các đại từ tận cùng bằng a bắt đầu bằng sabba, e được dùng trước các biến cách naṃ, mhi, su, và hi. Ví dụ: sabbesaṃ, sabbesu, sabbehi. Tại sao nói sabba, v.v.? (Để loại trừ) buddhānaṃ. Tại sao chỉ nói tận cùng bằng a? (Để loại trừ) amūsaṃ. (Nhóm sabba, v.v. bao gồm:) Sabba, katara, katama, ubhaya, itara, añña, aññatara, aññatama, (4) “pubba, para, avara, dakkhiṇa, uttara, adhara” khi không phải là tên riêng trong sự sắp xếp, ya, tya, ta, eta, ima, amu, kiṃ, eka, tumha, amha. 100. සංසානං. 100. saṃ và sānaṃ (thay cho) naṃ. සබ්බාදිතො නංවචනස්ස සංසානං හොන්ති. සබ්බෙසං, සබ්බෙසානං. Sau các từ sabba, v.v., saṃ và sānaṃ được dùng thay cho biến cách naṃ. Ví dụ: sabbesaṃ, sabbesānaṃ. 101. ඝපා සස්ස ස්සා වා. 101. Sau gha và pa, ssā được dùng tùy chọn thay cho sa. සබ්බාදීනං ඝපතො සස්ස ස්සා වා හොති, සබ්බස්සා සබ්බාය, පග්ගහණමුත්තරත්ථං. Sau các từ sabba, v.v. được gọi là gha và pa, ssā được dùng tùy chọn thay cho sa. Ví dụ: sabbassā hoặc sabbāya. Việc đề cập đến pa là cho quy tắc sau. 102. ස්මිනො ස්සං. 102. ssaṃ (thay cho) smiṃ. සබ්බාදීනං ඝපතො ස්මිනො ස්සං වා හොති, සබ්බස්සං සබ්බාය, අමුස්සං අමුයා. Sau các từ sabba, v.v. được gọi là gha và pa, ssaṃ được dùng tùy chọn thay cho smiṃ. Ví dụ: sabbassaṃ hoặc sabbāya, amussaṃ hoặc amuyā. 103. යං. 103. yaṃ. ඝපතො ස්මිනො යං වා හොති, කඤ්ඤායං කඤ්ඤාය, රත්තියං රත්තියා, වධුයං වධුයා, සබ්බායං සබ්බාය, අමුයං අමුයා. Sau danh từ được gọi là gha và pa, yaṃ được dùng tùy chọn thay cho smiṃ. Ví dụ: kaññāyaṃ hoặc kaññāya, rattiyaṃ hoặc rattiyā, vadhuyaṃ hoặc vadhuyā, sabbāyaṃ hoặc sabbāya, amuyaṃ hoặc amuyā. 104. තිං සභාපරිසාය. 104. tiṃ (sau) sabhā và parisā. සභාපරිසාහි [Pg.94] ස්මිනො තිං වා හොති, සභතිං සභාය, පරිසතිං පරිසාය. Sau sabhā và parisā, tiṃ được dùng tùy chọn thay cho smiṃ. Ví dụ: sabhatiṃ hoặc sabhāya, parisatiṃ hoặc parisāya. 105. පදාදීහි සි. 105. si (sau) pada, v.v. එහි ස්මිනො සි හොති වා, පදසි පදස්මිං, බිලසි බිලස්මිං. Sau những từ này (pada, v.v.), si được dùng tùy chọn thay cho smiṃ. Ví dụ: padasi hoặc padasmiṃ, bilasi hoặc bilasmiṃ. 106. නාස්ස සා. 106. sā (thay cho) nā. පදාදීහි නාස්ස සා හොති වා, පදසා පදෙන, බිලසා බිලෙන. Sau pada, v.v., sā được dùng tùy chọn thay cho nā. Ví dụ: padasā hoặc padena, bilasā hoặc bilena. 107. කොධාදීහි. 107. (Sau) kodha, v.v. එහි නාස්ස සා හොති වා, කොධසා කොධෙන, අත්ථසා අත්ථෙන. Sau những từ này (kodha, v.v.), sā được dùng tùy chọn thay cho nā. Ví dụ: kodhasā hoặc kodhena, atthasā hoặc atthena. 108. අතෙන. 108. ena (sau) a. අකාරන්තතො පරස්ස නාවචනස්ස එනාදෙසො හොති, බුද්ධෙන, අතොති කිං? අග්ගිනා. Sau danh từ tận cùng bằng a, biến cách nā được thay thế bằng ena. Ví dụ: buddhena. Tại sao nói sau a? (Để loại trừ) agginā. 109. සිස්සො. 109. o (thay cho) si. අකාරන්තතො නාමස්මා සිස්ස ඔ හොති, බුද්ධො, අතොත්වෙව? අග්ගි. Sau danh từ tận cùng bằng `a`, `si` được biến thành `o`. Ví dụ: `buddho`. (Hỏi:) Chỉ sau `a` thôi sao? (Đáp:) `Aggi`. 110. ක්වචෙ වා. 110. Hoặc đôi khi. අකාරන්තතො නාමස්මා සිස්ස එ හොති වා ක්වචි, වනප්පගුම්බෙ යථා ඵුස්සිතග්ගෙ. අපවාදවිසයෙපි බහුලංවීධානා-සුඛෙ දුක්ඛෙ[Pg.95]. වාති කිං? වනප්පගුම්බො ක්වචීති කිං? පක්ඛෙ සබ්බත්ථ මා හොතු. Sau danh từ tận cùng bằng `a`, `si` đôi khi được biến thành `e` một cách tùy chọn. Ví dụ: `vanappagumbe yathā phussitagge`. Ngay cả trong trường hợp ngoại lệ, do quy tắc áp dụng rộng rãi, (ví dụ:) `sukhe`, `dukkhe`. (Hỏi:) Tại sao nói 'tùy chọn' (`vā`)? (Đáp:) Để có dạng `vanappagumbo`. (Hỏi:) Tại sao nói 'đôi khi' (`kvaci`)? (Đáp:) Để trường hợp tùy chọn không xảy ra ở mọi nơi. 111. අං නපුංසකෙ. 111. `Aṃ` trong trung tánh. අකාරන්තතො නාමස්මා සිස්ස අං හොති නපුංසකලිඞ්ගෙ. රූපං. Sau danh từ tận cùng bằng `a` thuộc trung tánh, `si` được biến thành `aṃ`. Ví dụ: `Rūpaṃ`. 112. යොනං නි. 112. `Yo` thành `ni`. අකාරන්තතො නාමස්මා යොනං නි හොති නපුංසකෙ. සබ්බානි රූපානි, නිච්චවිධානෙ ඵලං එකච්චාදිසබ්බාදීනං පඨමායං. Sau danh từ tận cùng bằng `a` thuộc trung tánh, `yo` được biến thành `ni`. Ví dụ: `Sabbāni rūpāni`. Do là quy tắc bắt buộc, đây là kết quả cho các từ `ekacca`, `sabba` v.v... trong biến cách thứ nhất. 113. ඣලා වා. 113. Sau `jhala`, tùy chọn. ඣලතො යොනං නි හොති වා නපුංසකෙ, අට්ඨීනි අට්ඨී, ආයූනි ආයූ. Sau phụ âm `jhala` thuộc trung tánh, `yo` được biến thành `ni` một cách tùy chọn. Ví dụ: `aṭṭhīni` hoặc `aṭṭhī`, `āyūni` hoặc `āyū`. 114. ලොපො. 114. Lược bỏ. ඣලතො යොනං ලොපො හොති, අට්ඨී, ආයූ, අග්ගී, භික්ඛූ, ඣලාත්වෙව? අග්ගයො. පගෙව කස්මා න හොති? අන්තරඞ්ගත්තා අකාරස්ස. Sau phụ âm `jhala`, `yo` bị lược bỏ. Ví dụ: `aṭṭhī, āyū, aggī, bhikkhū`. (Hỏi:) Chỉ sau `jhala` thôi sao? (Đáp:) `Aggayo`. (Hỏi:) Tại sao không xảy ra trước đó? (Đáp:) Do tính chất nội tại của `a-kāra`. 115. ජන්තුහෙත්වීඝපෙහි වා. 115. Sau `jantu`, `hetu`, `ī`, `ghapa`, tùy chọn. ජන්තුහෙතූහි ඊකාරන්තෙහි ඝප සඤ්ඤෙහි ච පරෙසං යොනං වා ලොපො හොති, ජන්තූ ජන්තුයො, හෙතූ හෙතුයො, දණ්ඩී දණ්ඩියො, කඤ්ඤා කඤ්ඤායො, රත්තී රත්තියො, ඉත්ථී ඉත්ථියො, ධෙනූ ධෙනුයො, වධූ වධුයො. Sau các từ `jantu`, `hetu`, các từ tận cùng bằng `ī`, và các từ có ký hiệu `ghapa`, `yo` theo sau được lược bỏ một cách tùy chọn. Ví dụ: `jantū` hoặc `jantuyo`, `hetū` hoặc `hetuyo`, `daṇḍī` hoặc `daṇḍiyo`, `kaññā` hoặc `kaññāyo`, `rattī` hoặc `rattiyo`, `itthī` hoặc `itthiyo`, `dhenū` hoặc `dhenuyo`, `vadhū` hoặc `vadhuyo`. 116. යෙ පස්සිවණ්ණස්ස. 116. Của `i-vaṇṇa` thuộc nhóm `pa` khi có `ya` theo sau. පසඤ්ඤස්ස [Pg.96] ඉවණ්ණස්ස ලොපො හොති වා යකාරෙ, රත්‍යො රත්‍යා, රත්‍යං, පොක්ඛරඤ්ඤො, පොක්ඛරඤ්ඤා, පොක්ඛරඤ්ඤං, වා ත්වෙව? රත්තියො, පස්සාති කිං? දණ්ඩියො, ඉවණ්ණස්සාති කිං? ධෙනුයො වධුයො. කථං ‘අනුඤ්ඤාතො අහං මත්‍යා’ති? ‘යෙ පස්සා’ති යොගවිභාගා. `I-vaṇṇa` của danh từ có ký hiệu `pa` được lược bỏ một cách tùy chọn khi có `ya` theo sau. Ví dụ: `ratyo`, `ratyā`, `ratyaṃ`; `pokkharañño`, `pokkharaññā`, `pokkharaññaṃ`. (Hỏi:) Tại sao nói 'tùy chọn'? (Đáp:) Để có dạng `Rattiyo`. (Hỏi:) Tại sao nói 'của nhóm `pa`'? (Đáp:) Để có dạng `Daṇḍiyo`. (Hỏi:) Tại sao nói 'của `i-vaṇṇa`'? (Đáp:) Để có dạng `Dhenuyo`, `vadhuyo`. (Hỏi:) Vậy làm thế nào có dạng 'anuññāto ahaṃ matyā'? (Đáp:) Do sự phân chia cú pháp của 'ye passā'. 117. ගසීනං. 117. Của `ga` và `si`. නාමස්මා ගසීනං ලොපො හොති විජ්ඣන්තරාභාවෙ, භො පුරිස, අයං, දණ්ඩී. Sau danh từ, `ga` và `si` bị lược bỏ khi không có phép biến đổi nào khác. Ví dụ: `bho purisa`, `ayaṃ`, `daṇḍī`. 118. අසඞ්ඛ්‍යෙහි සබ්බාසං. 118. Sau các bất biến từ, của tất cả (biến cách). අවිජ්ජමානසඞ්ඛ්‍යෙහි පරාසං සබ්බාසං විභත්තීනං ලොපො හොති, ච වා එව එවං, එතස්මායෙව ලිඞ්ගා අසඞ්ඛ්‍යෙහි ස්‍යාද්‍යුප්පත්ති අනුමීයතෙ. Sau các từ không có số (bất biến từ), tất cả các biến cách vị theo sau đều bị lược bỏ. Ví dụ: `ca`, `vā`, `eva`, `evaṃ`. Chính từ dấu hiệu này, người ta suy ra rằng các biến cách vị như `si` v.v... có phát sinh sau các bất biến từ (rồi bị lược bỏ). 119. එකත්ථතායං. 119. Trong (trường hợp) hợp thể. එකත්ථීභාවෙ සබ්බාසං විභත්තීනං ලොපො හොති බහුලං, පුත්තීයති, රාජපුරිසො, වාසිට්ඨො, ක්වචි න හොති බහුලං විධානා-පරන්තපො, භගන්දරො, පරස්සපදං, අත්තනොපදං, ගවම්පති, දෙවානංපියතිස්සො, අන්තෙවාසී, ජනෙසුතො මමත්තං මාමකො. Khi hợp thành một nghĩa (trong hợp thể), tất cả các biến cách vị thường bị lược bỏ. Ví dụ: `puttīyati`, `rājapuriso`, `vāsiṭṭho`. Đôi khi không bị lược bỏ, do quy tắc áp dụng rộng rãi. Ví dụ: `parantapo`, `bhagandaro`, `parassapadaṃ`, `attanopadaṃ`, `gavampati`, `devānaṃpiyatisso`, `antevāsī`, `janesuto`, `mamattaṃ`, `māmako`. 120. පුබ්බස්මාමාදිතො. 120. Của thành phần đứng trước trong hợp thể `amādi`. අමාදෙකත්ථා පුබ්බං යදෙකත්ථං තතො පරාසං සබ්බාසං විභත්තීනං ලොපො හොති. අධිත්ථි. ඉධ න හොති බහුලං Biến cách vị của thành phần đứng trước trong hợp thể `amādi` bị lược bỏ. Ví dụ: `Adhitthi`. Ở đây, (việc lược bỏ) thường không xảy ra. විධානා [Pg.97] යථාපත්ථීයා, යථාපරිසාය, පුබ්බස්මාති කිං? ගාමගතො. do quy định (trước). Ví dụ: `yathāpatthīyā`, `yathāparisāya`. (Hỏi:) Tại sao nói 'của thành phần đứng trước'? (Đáp:) `Gāmagato`. 121. නාතොම පඤ්චමියා. 121. Không (lược bỏ) sau `a` trong (hợp thể) `amā` đối với biến cách thứ năm. අමාදෙකත්ථා පුබ්බං යදෙකත්ථමකාරන්තං, තතො පරාසං සබ්බාසං විභත්තීනං ලොපො න හොති, අන්තු, භවත්‍යපඤ්චම්‍යා, උපකුම්භං, අපඤ්චමියාති කිං? උපකුම්භා ආනය. Biến cách vị của thành phần đứng trước tận cùng bằng `a` trong hợp thể `amādi` không bị lược bỏ, ngoại trừ biến cách thứ năm. Ví dụ: `upakumbhaṃ`. (Hỏi:) Tại sao nói 'ngoại trừ biến cách thứ năm'? (Đáp:) `Upakumbhā ānaya`. 122. වා තතියාසත්තමිනං. 122. Tùy chọn đối với biến cách thứ ba và thứ bảy. අමාදෙකත්ථා පුබ්බං යදෙකත්ථමකාරන්තං, තතො පරාසං තතියාසත්ථමීනං වා අං හොති, උපකුම්භෙන කතං, උපකුම්භං කතං, උපකුම්තෙ නිධෙහි, උපකුම්භං නිධෙහි. Trong hợp thể `amādi`, biến cách vị thứ ba và thứ bảy của thành phần đứng trước tận cùng bằng `a` được biến thành `aṃ` một cách tùy chọn. Ví dụ: `upakumbhena kataṃ` hoặc `upakumbhaṃ kataṃ`; `upakumbhe nidhehi` hoặc `upakumbhaṃ nidhehi`. 123. රාජසී නාම්හි. 123. `Rāja` thành `rāji` trước `nā`. නාම්හි රාජස්සි වා හොති, සබ්බදත්තෙන රාජිනා, වාත්වෙව? රඤ්ඤා. Trước `nā`, `rāja` được biến thành `rāji` một cách tùy chọn. Ví dụ: `sabbadattena rājinā`. (Hỏi:) Tại sao nói 'tùy chọn'? (Đáp:) Để có dạng `Raññā`. 124. සුනංහිසූ. 124. Đối với su, naṃ, hi, su (thì thành) ū. රාජස්ස ඌ හොති වා සුනංහිසු, රාජූසු රාජෙසු, රාජූනං රඤ්ඤං, රාජූහි රාජෙහි. Sau từ rāja, ū được tùy chọn thay thế cho các biến cách su, naṃ, hi, su. Ví dụ: rājūsu hoặc rājesu, rājūnaṃ hoặc raññaṃ, rājūhi hoặc rājehi. 125. ඉමස්සාදිත්ථියංටෙ. 125. Đối với từ ima v.v... ở nữ tính, (biến cách) là ṭe. ඉමසද්දස්සානිත්ථියං ටෙ හොති වා සුනංහිසු, එසු ඉමෙසු, එසං ඉමෙසං, එසි ඉමෙහි, අනිත්ථියන්ති කිං? ඉමාසු, ඉමාසං, ඉමාහි. Sau đại từ ima ở phi-nữ tính, ṭe được tùy chọn thay thế cho các biến cách su, naṃ, hi, su. Ví dụ: esu hoặc imesu, esaṃ hoặc imesaṃ, esi hoặc imehi. Tại sao nói "phi-nữ tính"? (Để loại trừ các trường hợp như:) imāsu, imāsaṃ, imāhi. 126. නාම්හ නිමි. 126. Đối với nā và mhā (thì thành) ni và mi. ඉමසද්දස්සානිත්ථියං [Pg.98] නාම්හි අනඉමිඉච්චාදෙසා හොන්ති, අනෙන ඉමීනා, අනිත්ථියංත්වෙව? ඉමාය. Sau đại từ ima ở phi-nữ tính, đối với biến cách nā và mhi, các hình thức thay thế ana và imi được hình thành. Ví dụ: anena, imīnā. Chỉ ở phi-nữ tính thôi. (Để loại trừ) imāya. 127. සිම්හ නපුංසකස්සායං. 127. Ở biến cách si, ayaṃ (thay thế cho ima) ở phi-trung tính. ඉමසද්දස්සානපුංසකස්ස අයං හොති සිම්හි, අයං පුරිසො, අයං ඉත්ථී, අනපුංසකස්සාති කිං? ඉමං. Sau đại từ ima ở phi-trung tính, ayaṃ được thay thế (cho ima) ở biến cách si. Ví dụ: ayaṃ puriso, ayaṃ itthī. Tại sao nói "phi-trung tính"? (Để loại trừ) imaṃ. 128. ත්‍යතෙතානං තස්ස සො. 128. Đối với tya, ta, eta, so thay thế cho ta của chúng. ත්‍යතෙතානමනපුංසකානං තස්ස සො හොති සිම්හි, ස්‍යො පුරිසො, ස්‍යා ඉත්ථී, එවං සො, සා, එසො, එසා, අනපුංසකස්සෙත්වෙව? ත්‍යං, තං, එතං. Sau các đại từ tya, ta, eta ở phi-trung tính, so được thay thế cho ta ở biến cách si. Ví dụ: syo puriso, syā itthī. Tương tự: so, sā, eso, esā. Chỉ ở phi-trung tính thôi. (Để loại trừ) tyaṃ, taṃ, etaṃ. 129. මස්සාමුස්ස. 129. So (thay thế) cho ma của amu. අනපුංසකස්සාමුස්ස මකාරස්ස සො හොති සිම්හි, අසු පුරිසො, අසු ඉත්ථී. Sau đại từ amu ở phi-trung tính, mẫu tự ma được thay thế bằng so ở biến cách si. Ví dụ: asu puriso, asu itthī. 130. කෙ වා. 130. Ka (được thêm vào) tùy chọn. අමුස්ස මස්ස කෙ වා සො හොති, අසුකො අමුකො, අසුකා අමුකා, අසුකං අමුකං, අසුකානි අමුකානි. Sau amu, ma được tùy chọn thay thế bằng ka. Ví dụ: asuko (và) amuko, asukā (và) amukā, asukaṃ (và) amukaṃ, asukāni (và) amukāni. 131. තතස්ස නො තබ්බාසු. 131. Na (thay thế) cho ta của từ ta trong tất cả (các biến cách). තසද්දස්ස තස්ස නො වා හොති සබ්බාසු විභත්තීසු, නෙ තෙ නායො තායො, නං තං, නානි තානි ඉච්චාදි. Sau đại từ ta, na được tùy chọn thay thế cho ta trong tất cả các biến cách. Ví dụ: ne hoặc te, nāyo hoặc tāyo, naṃ hoặc taṃ, nāni hoặc tāni, v.v... 132. ට සස්මාස්මිංස්සායස්සංස්සාසංම්හාම්හිස්වි මස්ස ච. 132. Ṭa (thay thế) cho các biến cách sa, smā, smiṃ, ssāya, ssaṃ, ssā, saṃ, mhā, mhi, su sau ima và (ta). සාදීස්විමස්ස [Pg.99] තතස්ස ච ටො වා හොති, අස්ස ඉමස්ස, අස්මා ඉමස්මා, අස්මිං ඉමස්මිං, අස්සාය ඉමිස්සාය, අස්සං ඉමිස්සං, අස්සා ඉමිස්සා, ආසං ඉමාසං, අම්හා ඉමම්හා, අම්හි ඉමම්හි, අස්ස තස්ස, අස්මා තස්මා, අස්මිං තස්මිං, අස්සාය තස්සාය, අස්සං තස්සං, අස්සා තස්සා, ආසං තාසං, අම්හා තම්හා, අම්හි තම්හි, ස්සායාදිග්ගහණමාදෙසන්තරෙ මා හොතූති. Sau ima và ta, ṭa được tùy chọn thay thế cho các biến cách sa v.v... Ví dụ: assa hoặc imassa, asmā hoặc imasmā, asmiṃ hoặc imasmiṃ, assāya hoặc imissāya, assaṃ hoặc imissaṃ, assā hoặc imissā, āsaṃ hoặc imāsaṃ, amhā hoặc imamhā, amhi hoặc imamhi. (Tương tự:) assa hoặc tassa, asmā hoặc tasmā, asmiṃ hoặc tasmiṃ, assāya hoặc tassāya, assaṃ hoặc tassaṃ, assā hoặc tassā, āsaṃ hoặc tāsaṃ, amhā hoặc tamhā, amhi hoặc tamhi. Việc liệt kê ssāya v.v... là để (quy tắc này) không áp dụng cho các hình thức thay thế khác. 133. ටෙ සිස්සිසිස්මා. 133. Ṭe (thay thế) cho si sau isi. ඉසිස්මා සිස්ස ටෙ වා හොති, ‘යො න්වජ්ජ විනයෙ කඞ්ඛං, අත්ථධම්මවිදූ ඉසෙ’, වාත්වෙව? ඉසි. Sau từ isi, ṭe được tùy chọn thay thế cho biến cách si. Ví dụ: ‘yo nvajja vinaye kaṅkhaṃ, atthadhammavidū ise’. Chỉ tùy chọn thôi. (Dạng còn lại là) isi. 134. දුතියස්ස යොස්ස. 134. (Và ṭe thay thế) cho yo thứ hai. ඉසිස්මා පරස්ස දුතියායොස්ස ටෙ වා හොති, ‘සමණෙ බ්‍රාහ්මණෙ වන්දෙ, සම්පන්නචරණෙ ඉසෙ’, වාත්වෙව? ඉසයො පස්ස, දුතියස්සාති කිං? ඉසයො තිට්ඨන්ති. Sau từ isi, ṭe được tùy chọn thay thế cho biến cách yo thứ hai (chỉ cách). Ví dụ: ‘samaṇe brāhmaṇe vande, sampannacaraṇe ise’. Chỉ tùy chọn thôi. (Dạng còn lại là) isayo passa. Tại sao nói "thứ hai"? (Để loại trừ trường hợp) isayo tiṭṭhanti. 135. එකච්චාදීහ තො. 135. Sau ekacca v.v... (tận cùng bằng) a, (yo thành) ṭe. අකාරන්තෙහි එකච්චාදීහි යොනං ටෙ හොති, එකච්චෙ තිට්ඨන්ති, එකචෙ පස්ස, අතොති කිං? එකච්චායො, එවං එස ස පඨම. Sau các từ ekacca v.v... tận cùng bằng a, ṭe được thay thế cho biến cách yo. Ví dụ: ekacce tiṭṭhanti, ekace passa. Tại sao nói "tận cùng bằng a"? (Để loại trừ) ekaccāyo. Tương tự cho esa, sa, paṭhama. 136. න නිස්ස ටා. 136. Ṭe không thay thế cho ni. එකච්චාදීහි පරස්ස නිස්ස ටා න හොති, එකච්චානි. Sau ekacca v.v..., ṭe không thay thế cho ni. Ví dụ: ekaccāni. 137. සබ්බාදීහී[Pg.100]. 137. (Tương tự) sau sabba v.v... සබ්බාදීහි පරස්ස නිස්ස ටා න හොති, සබ්බානි. Sau sabba v.v..., ṭe không thay thế cho ni. Ví dụ: sabbāni. 138. යොනමෙට. 138. E (thay thế) cho yo (sau các từ tận cùng bằng) a. අකාරන්තෙහි සබ්බාදීහි යොනමෙට හොති, සබ්බෙ තිට්ඨන්ති, සබ්බෙ පස්ස, අතොත්වෙව? සබ්බායො. Sau các từ sabba v.v... tận cùng bằng a, e được thay thế cho biến cách yo. Ví dụ: sabbe tiṭṭhanti, sabbe passa. Chỉ sau a thôi. (Để loại trừ) sabbāyo. 139. නාඤ්ඤං චනාමප්පධානා. 139. Và không [áp dụng] khi danh từ là phụ. නාමභූතෙහී අප්පධානෙහි ච සබ්බාදීහි යං වුත්තං, යඤ්චාඤ්ඤං සබ්බාදිකාරියං, තං න හොති, තෙ සබ්බා, තෙ පියසබ්බා, තෙ අතිසබ්බා. Công việc ngữ pháp đã được nói liên quan đến các từ sabba v.v... khi chúng trở thành danh từ và là phụ, và các công việc ngữ pháp khác liên quan đến sabba v.v..., thì việc ấy không xảy ra. (Ví dụ:) te sabbā, te piyasabbā, te atisabbā. 140. තතියත්ථයොගෙ. 140. Khi kết hợp với ý nghĩa của cách thứ ba. තතියත්ථෙන යොගෙ සබ්බාදීහි යං වුත්තං, යඤ්චාඤ්ඤං සබ්බාදි කාරියං, තං න හොති, මාසෙන පුබ්බානං මාසපුබ්බානං. Khi kết hợp với ý nghĩa của cách thứ ba, công việc ngữ pháp đã được nói liên quan đến các từ sabba v.v..., và các công việc ngữ pháp khác liên quan đến sabba v.v..., thì việc ấy không xảy ra. (Ví dụ:) māsena pubbānaṃ māsapubbānaṃ. 141. චත්ථසමාසෙ. 141. Trong phức hợp từ có ý nghĩa 'và' (cattha). චත්ථසමාසවිසයෙ සබ්බාදීහි යං වුත්තං, යඤ්චාඤ්ඤං සබ්බාදිකාරියං, තං න හොති, ඉක්ඛිණුත්තරපුබ්බානං, සමාසෙති කිං? අමුසඤ්ච තෙසඤ්ච දෙහි. Trong phạm vi của phức hợp từ có ý nghĩa 'và', công việc ngữ pháp đã được nói liên quan đến các từ sabba v.v..., và các công việc ngữ pháp khác liên quan đến sabba v.v..., thì việc ấy không xảy ra. (Ví dụ:) ikkhiṇuttarapubbānaṃ. Tại sao nói 'trong phức hợp từ'? (Ví dụ:) Amusañca tesañca dehi. 142. වෙට. 142. Veṭa. එත්ථසමාසවිසධය සබ්බාදීහි යධස්සට වුත්තො, තස්ස වා හොති, පුග්ගුත්තරෙ, පුබ්බුත්තරා. Ở đây, trong phạm vi của phức hợp từ, công việc ngữ pháp đã được nói liên quan đến các từ sabba v.v... thì được áp dụng tùy chọn. (Ví dụ:) pugguttare, pubbuttarā. 143. පුබ්බාදීහි ඡහී. 143. Sau sáu từ bắt đầu bằng pubba. එතෙහි [Pg.101] පුබ්බාදීහි ඡහි සවිසයෙ එට වා හොති, පුබ්බෙ පුබ්බා, පරෙ පරා, අපරෙ අපරා, දක්ඛිණෙ දක්ඛිණා, උත්තරෙ උත්තරා, අධරෙ අධරා, ඡහිතිකිං? යෙ. Sau sáu từ bắt đầu bằng pubba này, trong phạm vi của chúng, việc này xảy ra tùy chọn: pubbe pubbā, pare parā, apare aparā, dakkhiṇe dakkhiṇā, uttare uttarā, adhare adharā. Tại sao nói 'sáu'? (Ví dụ:) Ye. 144. මනාදීහි ස්මිංසංනාස්මානං සිසොඔසාසා. 144. Sau các từ mana v.v..., các biến cách smiṃ, saṃ, nā, smā, naṃ [lần lượt] trở thành si, so, o, sā, sā. මනාදීහි ස්මිමාදීනං සිසොඔසාසා වා හොන්ති යථාක්කමං, මනසි මනස්මිං, මනසො මනස්ස, මනො මනං, මනසා මනෙන, මනසා මනස්මා, කථං ‘පුත්තො ජාතො අචෙතසො, හිත්වා යාති සුමෙධසො, සුද්ධුත්තරවාසසා, හෙමකප්පනවාසසෙ’ති? සකත්ථෙණත්ථා. මනතම තප තෙජ සිර උර වච ඔජ රජයස පය (6) ‘‘සරවයා-යවාසචෙතා ජලාසයාක්ඛයලොහපටමනෙසු’’. Sau các từ mana v.v..., các biến cách smiṃ v.v... tùy chọn trở thành si, so, o, sā, sā theo thứ tự. (Ví dụ:) manasi (thay cho) manasmiṃ, manaso (thay cho) manassa, mano (thay cho) manaṃ, manasā (thay cho) manena, manasā (thay cho) manasmā. Làm thế nào (để giải thích các câu): ‘putto jāto acetaso, hitvā yāti sumedhaso, suddhuttaravāsasā, hemakappanavāsase’? Do [hậu tố] ṇa trong ý nghĩa của chính nó. (Nhóm mana gồm:) mana, tama, tapa, teja, sira, ura, vaca, oja, raja, yasa, paya (6) ‘saravayā-yavāsacetā jalāsayākkhayalohapaṭamanesu’. 145. සතො සබ භෙ. 145. Từ santa trở thành sabba trước bhi. සන්ථසද්දස්ස සබ භවති භකාරෙ, සබ්භි. Từ santa trở thành sabba trước mẫu tự bha. (Ví dụ:) sabbhi. 146. භවතො වා භොන්තො ගයොනාසෙ. 146. Từ bhavanta tùy chọn trở thành bhonta trước ga, yo, nā, se. භවන්තසද්දස්ස භොන්තාදෙසො වා හොති ගයොනාසෙ, භොන්ත භවං, භොන්තො භවන්තො, භොතා භවතා, භොතො භවතො, භො ඉති ආමන්තණෙ නිපාතො ‘කුතො නු ආගච්ඡථ භො තයො ජනා’, එවං භවන්තති, භද්දෙති සද්දන්ථරෙන සිද්ධං, සද්ධන්ථඉති දස්ස ද්විභාවෙන. Đối với từ bhavanta, sự thay thế bhonta xảy ra tùy chọn trước ga, yo, nā, se. (Ví dụ:) bhonta (thay cho) bhavaṃ, bhonto (thay cho) bhavanto, bhotā (thay cho) bhavatā, bhoto (thay cho) bhavato. Bho là một bất biến từ trong hô cách, (ví dụ:) ‘kuto nu āgacchatha bho tayo janā’. Như vậy là từ bhavanta. (Từ) bhadde được hình thành từ một từ khác. saddhanthaiti dassa dvibhāvena. 147. සිස්සාග්ගිතො නි. 147. Sau aggi, si [trở thành] ni. අග්ගිස්මා සිස්ස නි යොති වා, අග්ගිනි අග්ගි. Sau aggi, si tùy chọn trở thành ni. (Ví dụ:) aggini, aggi. 148. න්තස්සං. 148. [Hậu tố] nta trở thành aṃ. සිම්හි [Pg.102] න්තප්පච්චයස්ස අං හොති වා, ගච්ඡං ගච්ඡන්තො. Khi si theo sau, hậu tố nta tùy chọn trở thành aṃ. (Ví dụ:) gacchaṃ, gacchanto. 149. භූතො. 149. Sau [căn] bhū. භූධාතුතො න්තස්ස අං හොති සිම්හි නිච්චං පුනබ්බිධානා, භවං. Sau căn bhū, nta trở thành aṃ một cách bắt buộc khi si theo sau, do sự lặp lại của quy tắc. (Ví dụ:) bhavaṃ. 150. මහන්තාරහන්තානං ටා වා. 150. Đối với mahanta và arahanta, [hậu tố nta] tùy chọn trở thành ā. සිම්හි මහන්තාරහන්තානං න්තස්ස ටා වා හොති, මහා මහං, අරහා අරහං. Khi si theo sau, đối với mahanta và arahanta, nta tùy chọn trở thành ā. (Ví dụ:) mahā, mahaṃ; arahā, arahaṃ. 151. න්තුස්ස. 151. Của [hậu tố] ntu. සිම්හි න්තුස්ස ටා හොති, ගුණවා. Khi si theo sau, ntu trở thành ā. (Ví dụ:) guṇavā. 152. අංඞං නපුංසකෙ. 152. [Trở thành] aṃ trong trung tính. න්තුස්ස අංඞං හොන්ති සිම්හි නපුංසකෙ, ගුණවං කුලං, ගුණවන්තං කුලං, නපුංසකෙතිං කිං? සීලවා භික්ඛු. Ntu trở thành aṃ khi si theo sau trong trung tính. (Ví dụ:) guṇavaṃ kulaṃ, guṇavantaṃ kulaṃ. Tại sao nói 'trong trung tính'? (Ví dụ:) Sīlavā bhikkhu. 153. හිමවතො වා ඔ. 153. Đối với himavanta, [hậu tố ntu] tùy chọn trở thành o. හිමවතො සිම්හී න්තුස්ස ඔ වා හොති, හිමවන්තො හිමවා. Đối với himavanta, khi si theo sau, ntu tùy chọn trở thành o. (Ví dụ:) himavanto, himavā. 154. රාජාදියුවාදිත්වා. 154. Về nhóm rāja và yuva. රාජාදීහියුවාදීහි ච සිස්ස ආ හොති, රාජා, යුවා. රාජ බ්‍රහ්ම සඛ අත්ත ආතුම (7) ‘‘ධම්මො වාඤ්ඤත්ථෙ’’ දළ්හධම්මා, අස්ම, (8) ‘‘ඉමො භාවෙ’’ අණිමා, (මහිමා, ගරිමා) ලඝිමා, යුව සා සුවා මඝව පුම වත්තහ. Sau các từ trong nhóm rāja và nhóm yuva, biến cách si được đổi thành ā. Ví dụ: rājā, yuvā. Nhóm rāja gồm: rāja, brahma, sakha, atta, ātuma. (7) ‘dhammo trong nghĩa khác’: daḷhadhammā, asma. (8) ‘những từ này trong nghĩa trạng thái’: aṇimā, (mahimā, garimā) laghimā. Nhóm yuva gồm: yuva, sā, suvā, maghavā, pumā, vattahā. 155. වාම්හානඞ. 155. Tùy chọn, trước aṃ, (thân từ được) thay bằng ānaṅ. රාජාදීනං [Pg.103] යුවාදීනං ච ආනඞ හොති වා අංම්හි, රාජානං රාජං, යුවානං යුවං. Đối với các từ trong nhóm rāja và yuva, ānaṅ tùy chọn được thay thế trước biến cách aṃ. Ví dụ: rājānaṃ hoặc rājaṃ, yuvānaṃ hoặc yuvaṃ. 156. යොනමානො. 156. Trước yo, (thân từ được) thay bằng āno. රාජාදීහි යුවාදීහි ච යොනං ආනො වා හොති, රාජානො යුවානො, වා ත්වෙව? රාජා රාජෙ, යුවා යුවෙ. Sau các từ trong nhóm rāja và yuva, trước yo, āno là sự thay thế tùy chọn. Ví dụ: rājāno, yuvāno. Tại sao lại nói 'tùy chọn'? (Bởi vì cũng có các dạng) rājā, rāje, yuvā, yuve. 157. ආයොනො ච සඛා. 157. Đối với từ sakha, (cũng có các dạng thay thế là) āyo và no. සඛතො යොන මායො නො හොන්ති වා ආනො ච, සඛායො, සඛිනො, සඛානො, වා ත්වෙව? සඛා, සඛෙ. Sau từ sakha, trước yo, các dạng thay thế tùy chọn là āyo, no, và cả āno. Ví dụ: sakhāyo, sakhino, sakhāno. Tại sao lại nói 'tùy chọn'? (Bởi vì cũng có các dạng) sakhā, sakhe. 158. ටෙ ස්මිනො. 158. Biến cách si (hô cách) thành e. සඛතො ස්මිනො ටෙ හොති, සඛෙ, නිච්චත්ථො-යමාරම්භො. Sau từ sakha, si (hô cách) biến thành e, ví dụ: sakhe. Quy tắc này được nêu ra để áp dụng một cách bắt buộc. 159. නොනාසෙස්වි. 159. Trước yo (đối cách), nā và các biến cách còn lại, (thân từ) biến thành i. සඛස්ස ඉ හොති නොනාසෙසු, සඛිනො, සඛිනා, සඛිස්ස. Đối với từ sakha, (phần cuối thân từ) biến thành i trước yo (đối cách), nā và các biến cách còn lại. Ví dụ: sakhino, sakhinā, sakhissa. 160. ස්මානංසු වා. 160. Tùy chọn trước smā, naṃ, và su. සඛස්ස ඉ වා හොති ස්මානංසු, සඛිස්මා සඛස්මා, සඛීනං සඛානං. Đối với từ sakha, (phần cuối thân từ) tùy chọn biến thành i trước smā, naṃ, và su. Ví dụ: sakhismā hoặc sakhasmā, sakhīnaṃ hoặc sakhānaṃ. 161. යොස්වංහිසු චාරඞ. 161. Và (thay thế bằng) āraṅ trước các biến cách yo, su, aṃ, hi. සඛස්ස ආරඞ වා හොති යොස්වංහිසු ස්මානංසු ච, සඛාරො සඛායො, සඛාරෙසු සඛෙසු, සඛාරං සඛං, සඛාරෙහි සඛෙහි, සඛාරා සඛා, සඛස්මා, සඛාරානං සඛානං. Đối với từ sakha, āraṅ là sự thay thế tùy chọn trước yo, su, aṃ, hi, và cả smā, naṃ. Ví dụ: sakhāro hoặc sakhāyo, sakhāresu hoặc sakhesu, sakhāraṃ hoặc sakhaṃ, sakhārehi hoặc sakhehi, sakhārā hoặc sakhā, sakhasmā, sakhārānaṃ hoặc sakhānaṃ. 162. ල්ථුපිතාදීනමසෙ. 162. Đối với các từ tận cùng bằng tu và nhóm pitu, (sự thay thế āraṅ xảy ra) ngoại trừ trước sa. ල්තුප්පච්චයන්තානං [Pg.104] පිතාදීනං ච ආරඞ හොතී සතො-ඤ්ඤත්‍ර, කත්තාරො, පිතරො, කත්තාරං, පිතරං, කත්තාරා, පිතරා, කත්තරි, පිතරි, අසෙති කිං? කත්තුනො, පිතුනො. Đối với các từ có hậu tố tu và các từ trong nhóm pitu, (phần cuối thân từ) được thay bằng āraṅ, ngoại trừ trước sa. Ví dụ: kattāro, pitaro, kattāraṃ, pitaraṃ, kattārā, pitarā, kattari, pitari. Tại sao nói 'ngoại trừ trước sa'? (Bởi vì các dạng là) kattuno, pituno. 163. නම්හි වා. 163. Tùy chọn trước naṃ. නම්හි ල්තුපිතාදීනුමානඞ වා හොති, කත්තාරානං කත්තූනං, දිතරානං පිතුන්නං. Trước naṃ, đối với các từ tận cùng bằng tu và nhóm pitu, ānaṅ là một sự thay thế tùy chọn. Ví dụ: kattārānaṃ hoặc kattūnaṃ, pitarānaṃ hoặc pitunnaṃ. 164. ආ. 164. (Hoặc thay thế bằng) ā. නම්හි ල්තුපිතාදීනමා වා හොතී, කත්තානං කත්තූනං, පීතානං පිතුන්නං. Trước naṃ, đối với các từ tận cùng bằng tu và nhóm pitu, ā là một sự thay thế tùy chọn. Ví dụ: kattānaṃ hoặc kattūnaṃ, pitānaṃ hoặc pitunnaṃ. 165. සලොපො. 165. Xóa bỏ sa. ල්තුපිතාදිහි සස්ස ලොපො වා හොති, කත්ථු කත්ථුනො, සකමන්තාතු සකමන්ධාතුනො, පීතු පිතුනො. Sau các từ tận cùng bằng tu và nhóm pitu, biến cách sa tùy chọn được xóa bỏ. Ví dụ: katthu hoặc katthuno, sakamantātu hoặc sakamandhātuno, pitu hoặc pituno. 166. සුහිස්වාරඞ්. 166. Trước su và hi, (thay thế bằng) āraṅ. සුහිසු ල්තුපිතාදීනමාරඞ වා හොති, කත්තාරෙසු කත්තූසු, පිතරෙසු පිතූසු, කත්තාරෙහි කත්තූහි, පිතරෙහි පීතූහී. Trước su và hi, đối với các từ tận cùng bằng tu và nhóm pitu, āraṅ là sự thay thế tùy chọn. Ví dụ: kattāresu hoặc kattūsu, pitaresu hoặc pitūsu, kattārehi hoặc kattūhi, pitarehi hoặc pitūhi. 167. නජ්ජායොස්මාම. 167. Đối với từ nadī, thân từ najjā (được dùng) trước yo và smā. යොසු නදිසද්දස්ස ආම වා හොති, නජ්ජායො නදියො. Trước yo, đối với từ nadī, thân từ najjā được dùng tùy chọn. Ví dụ: najjāyo hoặc nadiyo. 168. ටි කතිම්හා. 168. Sau kati, (biến cách) trở thành ṭi (bị xóa bỏ). කතිම්හා ධයානං ටි හොති, කති තිට්ඨන්ති, කති පස්ස. Sau từ kati, các biến cách (si, yo, aṃ) trở thành ṭi (bị xóa bỏ). Ví dụ: kati tiṭṭhanti, kati passa. 169. ට පඤ්චාදීහි චුද්දසහි. 169. Sau các (số) từ năm đến mười bốn, (biến cách yo được đổi thành) ṭa. පඤ්චාදීහි [Pg.105] චුද්දසහි සංඛ්‍යාහි යොනං ටො හොති පඤ්ච, පඤ්ච, එවං යාව අට්ඨාරසා. පඤ්චාදීහීති කිං? ද්වෙ, තයො, චත්තාරො, චුද්ධසහීති කිං? ද්වෙ විසතියො. Sau các số từ năm đến mười bốn, biến cách yo được đổi thành ṭo. Ví dụ: pañca, pañca. Tương tự như vậy cho đến mười tám. Tại sao nói ‘từ năm trở đi’? (Để loại trừ) dve, tayo, cattāro. Tại sao nói ‘đến mười bốn’? (Để loại trừ) dve visatiyo. 170. උභගොහි ටො. 170. Sau ubha và go, (yo được đổi thành) ṭo. උභගොහි යොනං ටො හොති, උභො, උභො, ගාවො, ගාවො, කථං ‘ඉමෙකරත්ථිං උභයො වසාමා’ති? ටොම්හි යකාරාගමො. Sau ubha và go, biến cách yo được đổi thành ṭo. Ví dụ: ubho, ubho, gāvo, gāvo. Vậy (câu) ‘imekaratthiṃ ubhayo vasāmā’ thì sao? Trong ṭo, có sự xen vào của mẫu tự ya. 171. ආරඞ ස්මා. 171. Sau āraṅa, (là) smā. ආරවාදෙසතො යොනං ටො හොති, සඛාරො, කත්තාරො, පිතරො. Sau các từ có āra thay thế, biến cách yo được đổi thành ṭo. Ví dụ: sakhāro, kattāro, pitaro. 172. ටොටෙ වා. 172. (Yo được đổi thành) ṭo hoặc ṭe, tùy chọn. ආරවාදෙසම්හා යොනං ටොටෙ වා හොන්ති යථාක්කමං, සඛාරො, සඛාරෙ සඛායො, ටොග්ගහණං ලාඝවත්ථං. Sau các từ có āra thay thế, biến cách yo tùy chọn được đổi thành ṭo hoặc ṭe theo thứ tự. Ví dụ: sakhāro, sakhāre, (hoặc) sakhāyo. Việc nêu ṭo (riêng) là để cho ngắn gọn. 173. ටා නාස්මානං. 173. Nā và smā (được đổi thành) ṭā. ආරවාදෙසම්හා නාස්මානං ටා හොති, කත්තාරා, කත්තරා. කූචි වා හොති බයුලාධිකාරා, එතාදිසා සඛාරම්හා. Sau các từ có āra thay thế, nā và smā được đổi thành ṭā. Ví dụ: kattārā, kattarā. Đôi khi là tùy chọn, do quyền của quy tắc mở rộng. Ví dụ như: sakhāramhā. 174. ටි ස්මිනො. 174. Smiṃ (được đổi thành) ṭi. ආරවාදෙසම්හා ස්මිනො ටි හොති, කත්තරි, විතරි. Sau các từ có āra thay thế, smiṃ được đổi thành ṭi. Ví dụ: kattari, vitari. 175. දිවාදිතො. 175. Sau các từ nhóm diva, v.v. දිවාදීහි [Pg.106] නාමෙහි ස්මිනො ටි හොති, දිවි, භුවි. නිච්චං වකාරාගමො. Sau các danh từ nhóm diva, v.v., smiṃ được đổi thành ṭi. Ví dụ: divi, bhuvi. Luôn có sự xen vào của mẫu tự va. 176. රස්සාරඞ. 176. Āraṅa được rút ngắn. ස්මිම්හි ආරො රස්සො හොති, කත්තරි, නත්තරි. Khi có smiṃ theo sau, ār được rút ngắn. Ví dụ: kattari, nattari. 177. පිතාදීනමනත්වාදීනං. 177. Của các từ nhóm pitu, v.v., ngoại trừ nhóm nattu, v.v. නත්වාදිවජ්ජිතානං පිතාදීනමාරො රස්සො හොති සබ්බාසු විභත්තීසු, පිතරො, පිතරං, අනුත්වාදීනන්ති කිං? නත්තාරො. Ār của các từ nhóm pitu, ngoại trừ nhóm nattu, được rút ngắn trong tất cả các biến cách. Ví dụ: pitaro, pitaraṃ. Tại sao nói ‘ngoại trừ nhóm nattu’? (Để có dạng) nattāro. 178. යුවාදීනං සුහිස්වානඞ. 178. Đối với các từ nhóm yuvan, v.v., trong su và hi, (có sự thay thế bằng) ānaṅ. සුහිසු යුවාදීනං ආනඞ හොති, යුවානෙසු, යුවානෙහි. Trong su và hi, đối với các từ nhóm yuvan, v.v., có sự thay thế ānaṅ. Ví dụ: yuvānesu, yuvānehi. 179. නොනානෙස්වා. 179. Trong no, nā, ne, su, (có) ā. එසු යුවාදීනමා හොති, යුවානො, යුවානා, යුවානෙ. Trong các (biến cách) này, (nguyên âm cuối của) các từ nhóm yuvan, v.v. biến thành ā. Ví dụ: yuvāno, yuvānā, yuvāne. 180. ස්මාස්මින්නං නානෙ. 180. Smā và smiṃ (biến thành) nā và ne. යුවාදීහි ස්මාස්මින්නං නානෙ හොන්ති යථාක්කමං, යුවානා, යුවානෙ. Sau các từ nhóm yuvan, v.v., smā và smiṃ lần lượt biến thành nā và ne. Ví dụ: yuvānā, yuvāne. 181. යොනං නොනෙ වා. 181. Yo tùy chọn biến thành no hoặc ne. යුවාදීහි යොනං නොනෙ වා හොන්ති යථාක්කමං, යුවානො, යුවානෙ, වාති කිං? යුවෙ පස්ස, නොග්ගහණං ලාඝවත්ථං. Sau các từ nhóm yuvan, v.v., yo tùy chọn biến thành no hoặc ne theo thứ tự. Ví dụ: yuvāno, yuvāne. Tại sao nói ‘tùy chọn’? (Để có dạng) yuve passa. Việc nêu no (riêng) là để cho ngắn gọn. 182. ඉතො ඤ්ඤත්ථෙ පුමෙ. 182. Sau (danh từ) tận cùng bằng i có nghĩa chỉ một từ khác, trong nam tính. අඤ්ඤපදත්ථෙ [Pg.107] වත්තමානා ඉකාරන්තතො නාමස්මා යොනං නොනෙ වා හොන්ති යථාක්කමං පුල්ලිඞ්ගෙ, තොමරඞ්කුසපාණිනො, තොමරඞ්කුසපාණිනෙ, වාත්වෙව? තොමරඞ්කුසපාණයො, අඤ්ඤත්ථෙති කිං? පාණයො. Sau một danh từ nam tính tận cùng bằng i được dùng với nghĩa của một từ khác, yo tùy chọn biến thành no hoặc ne theo thứ tự. Ví dụ: tomaraṅkusapāṇino, tomaraṅkusapāṇine. (Tại sao nói) ‘tùy chọn’? (Để có dạng) tomaraṅkusapāṇayo. Tại sao nói ‘với nghĩa của một từ khác’? (Để loại trừ) pāṇayo. 183. නෙ ස්මිනො ක්වචි. 183. Smiṃ đôi khi biến thành ne. අඤ්ඤපදත්ථෙ වත්ථමානා ඉකාරන්තතො නාමස්මා ස්මිනො නෙ හොති වා ක්වචි පුල්ලිඞ්ගෙ, කතඤ්ඤුම්හි ච පොසම්හි, සීලවන්තෙ අරිය වුත්තිනෙ, වාත්වෙව? අරියවුත්තිම්හි, පුමෙත්වෙව? අරියවුත්තියා. Sau một danh từ nam tính tận cùng bằng i được dùng với nghĩa của một từ khác, smiṃ đôi khi tùy chọn biến thành ne. Ví dụ: kataññumhi ca posamhi, sīlavante ariya vuttine. (Tại sao nói) ‘tùy chọn’? (Để có dạng) ariyavuttimhi. (Tại sao nói) ‘trong nam tính’? (Để có dạng) ariyavuttiyā. 184. පුමා. 184. Pumā. පුමසද්දතො ස්මිනො යං වුත්තං, තං වා හොති, පුමානෙ පුමෙ. Sau từ puman, những gì đã được dạy cho smiṃ thì được thực hiện tùy chọn. (Ví dụ:) pumāne, pume. 185. නාම්හි. 185. Nāmhi. පුමස්ස නාම්හි යං වුත්තං, තං වා හොති, පුමානා පුමෙන. Đối với (từ) puman, những gì đã được nói cho (biến cách) nā được thực hiện tùy chọn. (Ví dụ:) pumānā, pumena. 186. සුම්හා ච. 186. Sumhā ca. පුමස්ස සුම්හි යං වුත්තං, තං ආ ච වා හොති, පුමානෙසු, පුමාසු පුමෙසුං. Đối với (từ) puman, trong trường hợp của su, những gì đã được nói thì được (biến đổi thành) ā và là tùy chọn. (Ví dụ:) pumānesu, pumāsu, pumesuṃ. 187. ගස්සං. 187. Gassaṃ. පුමසද්දතො ගස්ස අං වා හොති, භො පුමං භො පුම, භො ඉත්තිපුමං භො ඉත්ථිපුම. Sau từ puman, (biến cách) ga được tùy chọn biến đổi thành aṃ. (Ví dụ:) bho pumaṃ, bho puma, bho ittipumaṃ, bho itthipuma. 188. සාස්සංසෙ චානඞ. 188. Sāssaṃse cānaṅa. සාසද්දස්ස [Pg.108] ආනඞ හොති අංසෙ ගෙ ච, සානං, සානස්ස, චභා සාන. Đối với từ sā, ānaṅa là sự thay thế trong trường hợp của aṃ, se, và ge. (Ví dụ:) sānaṃ, sānassa, và bho sāna. 189. වත්තහා සනංනං නොනානං. 189. Vattahā sanaṃnaṃ nonānaṃ. වත්තහා සනංනං නොනානං හොන්ති යථාක්කමං, වත්තහානො, වත්තහානානං. Sau (từ) vattahan, (biến cách) sa và naṃ lần lượt trở thành no và ānaṃ. (Ví dụ:) vattahāno, vattahānānaṃ. 190. බ්‍රහ්මස්සු වා. 190. Brahmassu vā. බ්‍රහ්මස්ස උ වා හොති සනංසු, බ්‍රහ්මුනො බ්‍රහ්මස්ස, බ්‍රහ්මූනං බ්‍රහ්මානං. Đối với (từ) brahman, (an) được tùy chọn biến đổi thành u trong trường hợp của sa, naṃ, su. (Ví dụ:) brahmuno, brahmassa; brahmūnaṃ, brahmānaṃ. 191. නාම්හි. 191. Nāmhi. බ්‍රහ්මස්ස උ හොති නාම්හි, බ්‍රහ්මුනා. Đối với (từ) brahman, (an) được biến đổi thành u trong trường hợp của nā. (Ví dụ:) brahmunā. 192. පුමකම්මථාමද්ධානං වා සස්මාසු ච. 192. Pumakammathāmaddhānaṃ vā sasmāsu ca. පුමාදිනමු හොති වා සස්මාසු නාම්හි ච, පුමුනො පුමස්ස, පුමුනා පුමානා, පුමුනා පුමානා, කම්මුනො කම්මස්ස, කම්මුනා කම්මස්මා, කම්මුනා කම්මනා, ථාමුනො ථාමස්ස, ථාමුනා ථාමස්මා, ථාමුනා ථාමෙන, අද්ධුනො අද්ධස්ස, අද්ධුනා අද්ධස්මා, අද්ධුනා අද්ධනා. Đối với (các từ) puman và các từ khác, (an) được tùy chọn biến đổi thành u trong trường hợp của sa, smā, su, và nā. (Ví dụ:) pumuno, pumassa; pumunā, pumānā; pumunā, pumānā; kammuno, kammassa; kammunā, kammasmā; kammunā, kammanā; thāmuno, thāmassa; thāmunā, thāmasmā; thāmunā, thāmena; addhuno, addhassa; addhunā, addhasmā; addhunā, addhanā. 193. යුවා සස්සිනො. 193. Yuvā sassino. යුවා සස්ස වා ඉනො හොති, යුවිනො යුවස්ස. Sau (từ) yuvan, (biến cách) sa được tùy chọn biến đổi thành ino. (Ví dụ:) yuvino, yuvassa. 194. නො-ත්තාතුමා. 194. No-ttātumā. අත්තාතුමෙහි [Pg.109] සස්ස නො හොති වා, අත්තනො අත්තස්ස, ආතුමනො ආතුමස්ස. Sau (các từ) attan và ātuman, (biến cách) sa được tùy chọn biến đổi thành no. (Ví dụ:) attano, attassa; ātumano, ātumassa. 195. සුහීසු නක. 195. Suhīsu naka. අත්තආතුමානං සුහිසු වා නක හොති, අත්තනෙසු අත්තෙසු ආතුමනෙසු ආතුමෙසු, අත්තනෙහි අත්තෙහි ආතුමනෙහි ආතුමෙහි, කථං ‘වෙරිනෙසු’ති? ‘නක’ ඉති යොගවිභාගා. Đối với (các từ) attan và ātuman, naka được tùy chọn (thêm vào) trong trường hợp của su và hi. (Ví dụ:) attanesu, attesu; ātumanesu, ātumesu; attanehi, attehi; ātumanehi, ātumehi. (Hỏi:) làm thế nào (có dạng) ‘verinesu’? (Đáp:) do sự phân chia quy tắc (yogavibhāga) là ‘naka’. 196. ස්මාස්ස නා බ්‍රහ්මා ච. 196. Smāssa nā brahmā ca. බ්‍රහ්මා අත්තආතුමෙහි ච ස්වාස්ස නා හොති, බ්‍රහ්මුනා, අත්තනා, ආතුමනා. Sau (các từ) brahman, attan, và ātuman, (biến cách) smā được biến đổi thành nā. (Ví dụ:) brahmunā, attanā, ātumanā. 197. ඉමෙතානමෙනාන්වාදෙසෙ දුතියායං. 197. Imetānamenānvādese dutiyāyaṃ. ඉමඑතසද්දානං කථිතානුකථනවිසයෙ දුතියායමෙනාදෙසො හොති, ඉමං භික්ඛුං විනයමජ්ඣාපය, අථො එනං ධම්මමජ්ඣාපය, ඉමෙ භික්ඛූ විනයමජ්ඣාපය, අථො එනෙ ධම්මමජ්ඣාපය, එවමෙතස්ස ච යොජනියං. Đối với các từ ima và eta, trong trường hợp thuật lại điều đã được nói (anaphora), ở biến cách thứ hai (đối cách), sự thay thế ena xảy ra. (Ví dụ:) imaṃ bhikkhuṃ vinayamajjhāpaya, atho enaṃ dhammamajjhāpaya; ime bhikkhū vinayamajjhāpaya, atho ene dhammamajjhāpaya. Tương tự như vậy, cũng nên được áp dụng cho (từ) eta. 198. කිස්ස කො සබ්බාසු. 198. Kissa ko sabbāsu. සබ්බාසු විභත්තිසු කිස්ස කො හොති, කො, එක, කා, කායො, කං, කානි, කෙනෙච්චාමි. Trong tất cả các biến cách, (từ) kiṃ được biến đổi thành ko. (Ví dụ:) ko, eka, kā, kāyo, kaṃ, kāni, kena, v.v... 199. කි සස්මිංසු වානිත්ථියං. 199. Trước sa, smiṃ, su, (gốc từ) là ki, tùy chọn trong (giống) không phải cái. අනිත්ථියං [Pg.110] කිස්ස කි වා හොති සස්මිංසු, කිස්ස කස්ස, කිස්මිං කස්මිං, අනිත්ථියන්ති කිං? කස්සා, කස්සං. Trong (giống) không phải cái, gốc từ ka tùy chọn biến thành ki trước sa, smiṃ, su. (Ví dụ:) kissa (hoặc) kassa, kismiṃ (hoặc) kasmiṃ. (Nói) 'không phải trong giống cái' để làm gì? (Để có các dạng:) kassā, kassaṃ. 200. කිමංසිසු සහ නපුංසකෙ. 200. Trong giống trung tính, (gốc từ) cùng với aṃ và si là kiṃ. අංසිසු සහ තෙහි කිංසද්දස්ස කිං හොති නපුංසකෙ. කිං, කිං, නපුංසකෙති කිං? කො, කං. Cùng với các cách vị ấy (aṃ, si), gốc từ ka biến thành kiṃ trong giống trung tính. (Ví dụ:) kiṃ, kiṃ. (Nói) 'trong giống trung tính' để làm gì? (Để có các dạng:) ko, kaṃ. 201. ඉමස්සිදං වා. 201. Gốc từ ima (biến thành) idaṃ một cách tùy chọn. අංසිසු සහ තෙති ඉමස්ස ඉදං හොති වා නපුංසකෙ, ඉදං ඉමං, ඉදං ඉමං. Cùng với các cách vị ấy (aṃ, si), gốc từ ima tùy chọn biến thành idaṃ trong giống trung tính. (Ví dụ:) idaṃ (hoặc) imaṃ, idaṃ (hoặc) imaṃ. 202. අමුස්සාදුං. 202. Gốc từ amu (biến thành) aduṃ. අංසිසු සහ තෙහි අමුස්ස අදුං හොති වා නපුංසකෙ, අදුං අමුං, අදුං අමුං. Cùng với các cách vị ấy (aṃ, si), gốc từ amu tùy chọn biến thành aduṃ trong giống trung tính. (Ví dụ:) aduṃ (hoặc) amuṃ, aduṃ (hoặc) amuṃ. 203. සුම්හාමුස්සාස්මා. 203. Trước su và mhi, gốc từ amha (biến thành) asmā. අම්හස්ස අස්මා හොති වා සුම්හි, භත්තිරස්මාසු යා තව, වා ත්වෙව? අම්හෙසු. Gốc từ amha tùy chọn biến thành asmā trước su và mhi. (Ví dụ:) bhattirasmāsu yā tava. (Nói) 'tùy chọn' để làm gì? (Để có dạng:) amhesu. 204. නංම්හි තිචතුන්නමිත්ථියං තිස්සචතස්සා. 204. Trước naṃ, ti và catu trong giống cái (lần lượt) biến thành tissā và catassā. නංම්හි තිචතුන්නං තිස්සචතස්සා හොන්ති ඉත්ථියං යථාක්කමං, තිස්සන්නං චතස්සන්නං, ඉත්ථියන්ති කිං? තිණ්ණං චතුන්නං. Trước naṃ, ti và catu trong giống cái lần lượt biến thành tissā và catassā. (Ví dụ:) tissannaṃ, catassannaṃ. (Nói) 'trong giống cái' để làm gì? (Để có các dạng:) tiṇṇaṃ, catunnaṃ. 205. තිස්සොචතස්සො යොම්හි සවිභත්තීනං. 205. Trước yo, các (gốc từ) cùng với cách vị của chúng (là ti và catu) biến thành tisso và catasso. විභත්තිසහිතානං තිචතුන්නං යොම්හි තිස්සො චතස්සො හොන්ති ඉත්ථියං යථාක්කමං, තිස්සො චතස්සො. Của ti và catu cùng với cách vị, trước yo trong giống cái, lần lượt biến thành tisso và catasso. (Ví dụ:) tisso, catasso. 206. තීණිචත්තාරි නපුංසකෙ. 206. Trong giống trung tính, (chúng biến thành) tīṇi và cattāri. යොම්හි [Pg.111] සවිභත්තීනං තිචතුන්නං යථාක්කමං තීණිචත්තාරි හොන්ති නපුංසකෙ, තීණි. චත්තාරි. Trước yo, của ti và catu cùng với cách vị, trong giống trung tính, lần lượt biến thành tīṇi và cattāri. (Ví dụ:) tīṇi, cattāri. 207. පුමෙ තයො චත්තාරො. 207. Trong giống đực, (chúng biến thành) tayo và cattāro. යොම්හි සවිභත්තීනං තිචතුන්නං තයොචත්තාරො හොන්ති යථාක්කමං පුල්ලිඞ්ගෙ, තයො, චත්තාරො. Trước yo, của ti và catu cùng với cách vị, trong giống đực, lần lượt biến thành tayo và cattāro. (Ví dụ:) tayo, cattāro. 208. චතුරො වා චතුස්ස. 208. Gốc từ catu tùy chọn (biến thành) caturo. චතුසද්දස්ස සවිභත්තිස්ස යොම්හි චතුරො වා හොති පුල්ලිඞ්ගෙ, චතුරො ජනා සංවිධාය, කථං ‘චතුරො නිමිත්තෙ නාද්දස්සාසි’න්ති? ලිඞ්ගවිපල්ලාසා. Của từ catu cùng với cách vị, trước yo trong giống đực, tùy chọn biến thành caturo. (Ví dụ:) caturo janā saṃvidhāya. (Vậy) câu 'ngươi đã không thấy bốn điềm tướng' (caturo nimitte nāddassāsi) thì sao? (Do) sự chuyển đổi giống. 209. මයමස්මාම්හස්ස. 209. Gốc từ amha (biến thành) mayaṃ và asmā. යොස්වම්හස්ස සවිභත්තිස්ස මයමස්මා වා හොන්ති යථාක්කමං, මයං, අස්මා, අම්හෙ. Trước yo, của amha cùng với cách vị, tùy chọn biến thành mayaṃ và asmā một cách lần lượt. (Ví dụ:) mayaṃ, asmā, amhe. 210. නංසෙස්වස්මාකංමමං. 210. Trước naṃ và sa, (gốc từ amha lần lượt biến thành) asmākaṃ và mamaṃ. නංසෙස්වමුස්ස සවිභත්තිස්ස අස්මාකං මමං හොන්ති වා යථාක්කමං, අස්මාකං, අම්හාකං, මමං මම. Trước naṃ và sa, của amha cùng với cách vị, tùy chọn biến thành asmākaṃ và mamaṃ một cách lần lượt. (Ví dụ:) asmākaṃ (hoặc) amhākaṃ, mamaṃ (hoặc) mama. 211. සිම්හ-හං. 211. Trước si, amha (biến thành) ahaṃ. සිම්හි අම්හස්ස සවිභත්තිස්ස අහං හොති, අහං. Trước si, của amha cùng với cách vị, biến thành ahaṃ. (Ví dụ:) ahaṃ. 212. තුම්හස්ස තුවංත්වමම්හි ච. 212. Và trước aṃ và si, gốc từ tumha (biến thành) tuvaṃ và tvaṃ. අංම්හි සිම්හි ච තුම්හස්ස සවිභත්තිස්ස තුවංත්වං හොන්ති යථාක්කමං, තුවං, ත්වං. Và trước aṃ và si, của tumha cùng với cách vị, lần lượt biến thành tuvaṃ và tvaṃ. (Ví dụ:) tuvaṃ, tvaṃ. 213. තයාතයීනං ත්ව වා තස්ස. 213. Chữ ta của tayā và tayi tùy chọn biến thành tva. තුම්හස්ස [Pg.112] තයාතයීනං තකාරස්ස ත්ව හොති වා, ත්වයා තයා, ත්වයි තයි. Của gốc từ tumha, trong các dạng tayā và tayi, chữ ta tùy chọn biến thành tva. (Ví dụ:) tvayā (hoặc) tayā, tvayi (hoặc) tayi. 214. ස්මාම්හි ත්වම්හා. 214. Trong `smā`, (thành) `tvamhā`. ස්වාම්හි තුම්හස්ස සවිභත්තිස්ස ත්වම්හා හොති වා, පත්තා නිස්සං සයං ත්වම්හා, වා ත්වෙව? ත්වයා. Trong `smā`, `tvamhā` là hình thức thay thế tùy chọn cho `tumha` cùng với biến cách của nó; (hình thức khác là) `Tvayā`. 215. න්තන්තූනංන්තොයොම්හී පඨමෙ. 215. Của các (gốc từ) `nta` và `ntu`, `nto` (được thay thế) trong `yo` ở biến cách thứ nhất. පඨමෙ යොම්හි න්තන්තූනං සවිභත්තීනං න්තොඉච්චාදෙසො වා හොති, ගච්ඡන්තො, ගච්ඡන්තා, ගුණවන්තො ගුණවන්තා. Trong `yo` ở biến cách thứ nhất, `nto` là hình thức thay thế tùy chọn cho các (gốc từ) `nta` và `ntu` cùng với biến cách của chúng. (Ví dụ:) `gacchanto`, `gacchantā`, `guṇavanto`, `guṇavantā`. 216. තං නංම්හි. 216. `Taṃ` trong `naṃ`. නංම්හි න්තන්තූනං සවිභත්ථීනං තං වා හොති, ගච්ඡතං ගච්ඡන්තානං, ගුණවතං ගුණවන්තානං. Trong `naṃ`, `taṃ` là hình thức thay thế tùy chọn cho các (gốc từ) `nta` và `ntu` cùng với biến cách của chúng. (Ví dụ:) `gacchataṃ` (`gacchantānaṃ`), `guṇavataṃ` (`guṇavantānaṃ`). 217. තොතාතිතා සස්මාස්මිංනාසු. 217. `To`, `tā`, `ti`, `tā` (thay thế) trong `sa`, `smā`, `smiṃ`, `nā`. සාදීසු න්තන්තූනං සවිභත්තීනං තොතාතිතා හොන්ති වා යථාක්කමං, ගච්ඡතො ගච්ඡන්තස්ස, ගුණවතො ගුණවන්තස්ස, ගච්ඡතා ගච්ඡන්තම්හා, ගුණවතා ගුණවන්ථම්හා, ගච්ඡති ගච්ඡන්තෙ, ගුණවති ගුණවන්තෙ, ගච්ඡතා ගච්ඡන්තෙන, ගුණවතා ගුණවන්තෙන. Trong `sa` và các biến cách khác, `to`, `tā`, `ti`, `tā` là các hình thức thay thế tùy chọn theo thứ tự cho các (gốc từ) `nta` và `ntu` cùng với biến cách của chúng. (Ví dụ:) `gacchato` (`gacchantassa`), `guṇavato` (`guṇavantassa`), `gacchatā` (`gacchantamhā`), `guṇavatā` (`guṇavantamhā`), `gacchati` (`gacchante`), `guṇavati` (`guṇavante`), `gacchatā` (`gacchantena`), `guṇavatā` (`guṇavantena`). 218. ටටාඅං ගෙ. 218. `Ṭa`, `ṭā`, `aṃ` trong `ga`. ගෙ පරෙ න්තන්තූනං සවිභත්තීනං ටටාඅං ඉච්චාදෙසා හොන්ති, භො ගච්ඡ, භො ගච්ඡා, භො ගච්ඡං, තො ගුණව, භො ගුණවා, භො ගුණවං. Khi `ga` theo sau, `ṭa`, `ṭā`, `aṃ` là các hình thức thay thế cho các (gốc từ) `nta` và `ntu` cùng với biến cách của chúng. (Ví dụ:) `bho gaccha`, `bho gacchā`, `bho gacchaṃ`; `bho guṇava`, `bho guṇavā`, `bho guṇavaṃ`. 219. යොම්හි ද්වින්නං දුවෙද්වෙ. 219. Trong `yo`, của `dvi` (thành) `duve`, `dve`. යොම්හී [Pg.113] ද්වීස්ස සවිභත්තිස්ස දුවෙද්වෙ හොන්ති පච්චෙකං, දුවෙ, ද්වෙ. Trong `yo`, `duve` và `dve` là các hình thức thay thế riêng biệt cho `dvi` cùng với biến cách của nó. (Ví dụ:) `duve`, `dve`. 220. දුවින්නං නංම්හි වා. නංම්හි ද්විස්ස සවිභත්තිස්ස දුවින්නං හොති වා, දුවින්නං, ද්වින්නං. 220. `Duvinnaṃ` trong `naṃ`, tùy chọn. Trong `naṃ`, `duvinnaṃ` là hình thức thay thế tùy chọn cho `dvi` cùng với biến cách của nó. (Ví dụ:) `duvinnaṃ`, `dvinnaṃ`. 221. රාජස්ස රඤ්ඤං. නංම්හි රාජස්ස සවිභත්තිස්ස රඤ්ඤං හොති වා, රඤ්ඤං රාජානං. 221. Của `rāja` (thành) `raññaṃ`. Trong `naṃ`, `raññaṃ` là hình thức thay thế tùy chọn cho `rāja` cùng với biến cách của nó. (Ví dụ:) `raññaṃ`, `rājānaṃ`. 222. නාස්මාසු රඤ්ඤා. නාස්මාසු රාජස්ස සවිභත්තිස්ස රඤ්ඤා හොති, රඤ්ඤා කතං, රඤ්ඤා නිස්සටං. 222. Trong `nā` và `smā`, (thành) `raññā`. Trong `nā` và `smā`, `raññā` là hình thức thay thế cho `rāja` cùng với biến cách của nó. (Ví dụ:) `raññā kataṃ`, `raññā nissaṭaṃ`. 223. රඤ්ඤො රඤ්ඤස්ස රාජිනො සෙ. සෙ රාජස්ස සවිභත්තිස්ස රඤ්ඤො රඤ්ඤස්ස රාජිනො හොන්ති, රඤ්ඤො, රඤ්ඤස්ස, රාජිනො. 223. `Rañño`, `raññassa`, `rājino` trong `sa`. Trong `sa`, `rañño`, `raññassa`, `rājino` là các hình thức thay thế cho `rāja` cùng với biến cách của nó. (Ví dụ:) `rañño`, `raññassa`, `rājino`. 224. ස්මිම්හි රඤ්ඤෙරාජිනි. ස්මිම්හි රාජස්ස සවිභත්තිස්ස රඤ්ඤෙ රාජිනි හොන්ති, රඤ්ඤෙ, රාජිනි. 224. Trong `smiṃ`, (thành) `raññe`, `rājini`. Trong `smiṃ`, `raññe` và `rājini` là các hình thức thay thế cho `rāja` cùng với biến cách của nó. (Ví dụ:) `raññe`, `rājini`. 225. සමාසෙ වා. සමාසවිසයෙ එතෙ ආදෙසා රාජස්ස වා හොන්ති, කාසිරඤ්ඤා කාසිරාජෙන, කාසිරඤ්ඤා කාසිරාජස්මා, කාසිරඤ්ඤො කාසිරාජස්ස, කාසිරඤ්ඤෙ කාසිරාජෙ. 225. Trong hợp từ, tùy chọn. Trong phạm vi hợp từ, những hình thức thay thế này của `rāja` là tùy chọn. (Ví dụ:) `kāsiraññā` (`kāsirājena`), `kāsiraññā` (`kāsirājasmā`), `kāsirañño` (`kāsirājassa`), `kāsiraññe` (`kāsirāje`). 226. ස්මිම්හි තුම්හාම්හානං තයිමයි. ස්මිම්හි තුම්හඅමුසද්දානං සවිභත්තීනං තයිමයි හොන්ති යථාක්කමං, තයි, මයි. 226. Trong `smiṃ`, của `tumha` và `amha` (thành) `tayi`, `mayi`. Trong `smiṃ`, `tayi` và `mayi` là các hình thức thay thế theo thứ tự cho các từ `tumha` và `amha` cùng với biến cách của chúng. (Ví dụ:) `tayi`, `mayi`. 227. අංම්හි තං මං තවං මමං. 227. Trong `aṃ`, (thành) `taṃ`, `maṃ`, `tavaṃ`, `mamaṃ`. අංම්හි [Pg.114] තුම්හඅම්හසද්දානං සවිභත්තීනං තං මං තවං මමං හොන්ති යථාක්කමං, තං, මං, තවං, මමං, Trong `aṃ`, `taṃ`, `maṃ`, `tavaṃ`, `mamaṃ` là các hình thức thay thế theo thứ tự cho các từ `tumha` và `amha` cùng với biến cách của chúng. (Ví dụ:) `taṃ`, `maṃ`, `tavaṃ`, `mamaṃ`. 228. නාස්මාසු තයාමයා. 228. Trong `nā` và `smā`, (thành) `tayā`, `mayā`. නාස්මාසු තුම්හඅම්හසද්දානං සවිභත්තීනං තයාමයා හොන්ති යථාක්කමං, තයා කතං, මයා කතං, තයා නිස්සටං, මයා නිස්සටං. Trong `nā` và `smā`, `tayā` và `mayā` là các hình thức thay thế theo thứ tự cho các từ `tumha` và `amha` cùng với biến cách của chúng. (Ví dụ:) `tayā kataṃ`, `mayā kataṃ`, `tayā nissaṭaṃ`, `mayā nissaṭaṃ`. 229. තව මම තුය්හං මය්හං සෙ. 229. `Tava`, `mama`, `tuyhaṃ`, `mayhaṃ` trong `sa`. සෙ තුම්හඅම්හසද්දානං සවිභත්තීනං තව මම තුය්හං මය්හං හොන්ති යථාක්කමං, තව, තුය්හං, මම, මය්හං. Trong `sa`, `tava`, `mama`, `tuyhaṃ`, `mayhaṃ` là các hình thức thay thế cho các từ `tumha` và `amha` cùng với biến cách của chúng. (Ví dụ:) `tava`, `tuyhaṃ`, `mama`, `mayhaṃ`. 230. ඞංඞාකං නංම්හි. 230. `Ṅaṃ` và `ṅākaṃ` trong `naṃ`. නංම්හි තුම්හඅම්හසද්දානං සවිභත්තීනං ඞංඞාකං හොන්ති පච්චෙකං, තුම්හං, තුම්හාකං, අම්හං, අම්හාකං, යථාසඞ්ඛ්‍යමත්‍ර න විවච්ඡතෙ. Trong `naṃ`, `ṅaṃ` và `ṅākaṃ` là các hình thức thay thế riêng biệt cho các từ `tumha` và `amha` cùng với biến cách của chúng. (Ví dụ:) `tumhaṃ`, `tumhākaṃ`, `amhaṃ`, `amhākaṃ`. Ở đây không có ý nói về sự tương ứng theo thứ tự. 231. දුතියෙ යොම්හි වා. 231. Trong `yo` ở biến cách thứ hai, tùy chọn. තුම්හඅම්හසද්දානං සවිභත්තීනං පච්චෙකං ඞංඞාකං වා හොන්ති යොම්හි දුතියෙ, තුම්හං, තුම්හාකං, තුම්හෙ, අම්හං, අම්හාකං, අම්හෙ. Đối với các từ `tumha` và `amha` cùng với biến cách của chúng, `ṅaṃ` và `ṅākaṃ` là các hình thức thay thế tùy chọn riêng biệt trong `yo` ở biến cách thứ hai. (Ví dụ:) `tumhaṃ`, `tumhākaṃ` (`tumhe`), `amhaṃ`, `amhākaṃ` (`amhe`). 232. අපාදාදො පදතෙකවාක්‍යෙ. 232. (Các hình thức thay thế này) không (đứng) ở đầu một câu kệ (pāda), trong một câu văn đơn nhất. ඉදමධිකතං වෙදිතබ්බං. පජ්ජතෙ-නෙනත්ථොති පදං-ස්‍යාද්‍යන්තං ත්‍යාද්‍යන්තං ච, පදසමූහො වාක්‍යං. Điều này cần được hiểu là quyền hạn. 'Padaṃ' là cái mà ý nghĩa được biết đến qua nó - nó kết thúc bằng 'si' v.v... và 'ti' v.v...; một tập hợp các từ (pada) là một câu (vākyaṃ). 233. යොනංහිස්වපඤ්චම්‍යා වොනො. 233. Đối với (các biến cách) 'yo, naṃ, hi, su', ngoại trừ biến cách thứ năm, (các đại từ 'tumha' và 'amha') trở thành 'vo' và 'no'. අපඤ්චමියා [Pg.115] යොනංහිස්වපාදාදො වත්තමානානං පදස්මා පරෙසං එකවාක්‍යෙ ඨිතානං තුම්හාම්හසද්දානං සවිභත්තීනං වොනො හොන්ති වා යථාක්කමං, තිට්ඨථ වො, තිට්ඨථ තුම්හෙ, තිට්ඨාම නො, තිට්ඨාම මයං, පස්සති වො, පස්සති තුම්හෙ, පස්සති නො, පස්සති අම්හෙ, දීයතෙ වො, දීයතෙ තුම්හං, දීයතෙ නො, දීයතෙ අම්හං, ධනං වො, ධනං තුම්හං, ධනං නො ධනං අම්හං, කතං වො, කතං තුම්හෙහි, කතං නො, කතං අම්හෙහි, අපඤ්චම්‍යාති කිං? නිස්සටං තුම්හෙහි, නිස්සටං අම්හෙහි, අපාදාදොත්වෙව? ‘බලඤ්ච භික්ඛූනමනුප්පදින්නං, තුම්හෙහි පුඤ්ඤං පසුතං අනප්පකං’, පදතොත්වෙව? තුම්හෙ තිට්ඨථ, එකවාක්‍යෙත්වෙව? දෙවදත්තො තිට්ඨති ගාමෙ, තුම්හෙ තිට්ඨථ නගරෙ, සවිභත්තීනංත්වෙව? අරහති ධම්මො තුම්හාදිසානං, අරහති ධම්මො අම්හාදිසානං. Ngoại trừ biến cách thứ năm, đối với các biến cách 'yo, naṃ, hi, su', các từ 'tumha' và 'amha' cùng với biến cách của chúng, khi không đứng đầu câu, theo sau một từ khác, và nằm trong cùng một câu, có thể tùy chọn trở thành 'vo' và 'no' theo thứ tự. Ví dụ: tiṭṭhatha vo, tiṭṭhatha tumhe; tiṭṭhāma no, tiṭṭhāma mayaṃ; passati vo, passati tumhe; passati no, passati amhe; dīyate vo, dīyate tumhaṃ; dīyate no, dīyate amhaṃ; dhanaṃ vo, dhanaṃ tumhaṃ; dhanaṃ no dhanaṃ amhaṃ; kataṃ vo, kataṃ tumhehi; kataṃ no, kataṃ amhehi. Tại sao nói 'ngoại trừ biến cách thứ năm'? Nissaṭaṃ tumhehi, nissaṭaṃ amhehi. Tại sao nói 'không đứng đầu câu'? ‘Balañca bhikkhūnamanuppadinnaṃ, tumhehi puññaṃ pasutaṃ anappakaṃ’. Tại sao nói 'theo sau một từ khác'? Tumhe tiṭṭhatha. Tại sao nói 'trong cùng một câu'? Devadatto tiṭṭhati gāme, tumhe tiṭṭhatha nagare. Tại sao nói 'cùng với biến cách của chúng'? Arahati dhammo tumhādisānaṃ, arahati dhammo amhādisānaṃ. 234. තෙමෙ නාසෙ. 234. Đối với (các biến cách) 'naṃ' và 'se', (chúng) trở thành 'te' và 'me'. නාම්හි සෙ ච අපාදාදො වත්තමානානං පදස්මා පරෙසං එකවාක්‍යෙ ඨිතානං තුම්හාම්හසද්දානං සවිභත්තීනං තෙමෙ වා හොන්ති යථාක්කමං, කතං තෙ, කතං තයා, කතං මෙ, කතං මයා, දීයතෙ තෙ, දීයතෙ තව දීයතෙ මෙ, දීයතෙ මම, ධනං තෙ, ධනං තව, ධනං මෙ, ධනං මම. Đối với các biến cách 'naṃ, hi, se', các từ 'tumha' và 'amha' cùng với biến cách của chúng, khi không đứng đầu câu, theo sau một từ khác, và nằm trong cùng một câu, có thể tùy chọn trở thành 'te' và 'me' theo thứ tự. Ví dụ: kataṃ te, kataṃ tayā; kataṃ me, kataṃ mayā; dīyate te, dīyate tava; dīyate me, dīyate mama; dhanaṃ te, dhanaṃ tava; dhanaṃ me, dhanaṃ mama. 235. අන්වාදෙසෙ. 235. Trong trường hợp lặp lại (anvādesa). කථිතානුකථනවිසයෙ තුම්හඅම්හ-සද්දානමාදෙසා නිච්චං භවන්ති පුනබ්බිධානා, ගාමො තුම්හං පරිග්ගහො, අථො ජනපදො වො පරිග්ගහො. Trong trường hợp đề cập lại điều đã được nói, các từ thay thế cho 'tumha' và 'amha' là bắt buộc, do sự tái quy định. Ví dụ: gāmo tumhaṃ pariggaho, atho janapado vo pariggaho. 236. සපුබ්බා පඨමන්තා වා. 236. Khi có từ đứng trước và kết thúc bằng biến cách thứ nhất, (sự thay thế) là tùy chọn. විජ්ජමානපුබ්බස්මා [Pg.116] පඨමන්තා පරෙසං තුම්හඅම්හසද්දානමාදෙසා වා හොන්ති අන්වාදෙසෙපි, ගාමෙ පටො තුම්හාකං, අථො නගරෙ කම්බලො වො, අථො නගරෙ කම්බලො තුම්හාකං, සපුබ්බාති කිං? පටො තුම්හාකං, අථො කම්බලො වො, පඨමන්තාති කි? පටො නාගරෙ තුම්හාකං, අථො කම්බලො ගාමෙ වො. Khi theo sau một từ có từ khác đứng trước và kết thúc bằng biến cách thứ nhất, các từ thay thế cho 'tumha' và 'amha' là tùy chọn, ngay cả trong trường hợp lặp lại. Ví dụ: gāme paṭo tumhākaṃ, atho nagare kambalo vo, atho nagare kambalo tumhākaṃ. Tại sao nói 'có từ đứng trước'? Paṭo tumhākaṃ, atho kambalo vo. Tại sao nói 'kết thúc bằng biến cách thứ nhất'? Paṭo nāgare tumhākaṃ, atho kambalo gāme vo. 237. න ච වා හා හෙවයොගෙ. 237. Không (có sự thay thế) khi kết hợp với 'ca, vā, ha, āha, eva'. චාදීහි යොගෙ තුම්හඅම්හසද්දානමාදෙසා න හොන්ති, ගාමො තව ච පරිග්ගහො, මම ච පරිග්ගහො, ගාමො තව වා පරිග්ගහො, මම වා පරිග්ගහො, ගාමො තව හ පරිග්ගහො, මම හ පරිග්ගහො, ගාමො තවාහ පරිග්ගහො, මමාහ පරිග්ගහො, ගාමො තවෙව පරිග්ගහො, මමෙව පරිග්ගහො, එවං සබ්බත්ථ උදාහරිතබ්බං, යොගෙති කිං? ගාමො ච තෙ පරිග්ගහො, නගරඤ්ච මෙ පරිග්ගහො. Khi kết hợp với 'ca' và các từ tương tự, không có sự thay thế cho các từ 'tumha' và 'amha'. Ví dụ: gāmo tava ca pariggaho, mama ca pariggaho; gāmo tava vā pariggaho, mama vā pariggaho; gāmo tava ha pariggaho, mama ha pariggaho; gāmo tavāha pariggaho, mamāha pariggaho; gāmo taveva pariggaho, mameva pariggaho. Cần đưa ra ví dụ tương tự ở mọi nơi. Tại sao nói 'khi kết hợp'? Gāmo ca te pariggaho, nagarañca me pariggaho. 238. දස්සනත්ථෙ නාලොචනෙ. 238. Trong ý nghĩa 'nhìn thấy', nhưng không phải 'nói chuyện với'. දස්සනත්ථෙසු ආලොචනවජ්ජිතෙසු පයුජ්ජමානෙසු තුම්හඅම්හසද්දානමාදෙසා න හොන්ති, ගාමො තුම්හෙ උද්දිස්සාගතො, ගාමො අම්හෙ උද්දිස්සාගතො, අනාලොචනෙති කිං? ගාමො වො ආලොචෙති, ගාමො නො ආලොචෙති. Khi các từ có ý nghĩa 'nhìn thấy', ngoại trừ 'nói chuyện với', được sử dụng, không có sự thay thế cho các từ 'tumha' và 'amha'. Ví dụ: gāmo tumhe uddissāgato, gāmo amhe uddissāgato. Tại sao nói 'không phải nói chuyện với'? Gāmo vo āloceti, gāmo no āloceti. 293. ආමන්තණං පුබ්බමසන්තංව. ආමන්තණං පුබ්බමවිජ්ජමානං විය හොති තුම්හාම්හසද්දානමාදෙසවිසයෙ, දෙවදත්ත තව පරිග්ගහො, ආමන්තණන්ති කිං? කම්බලො තෙ පරිග්ගහො, පුබ්බමිති කිං? ‘මයෙතං සබ්බමක්ඛාතං, තුම්හාකං ද්විජපුඞ්ගවා[Pg.117], පරස්ස හි අවිජ්ජමානත්තෙ ‘අපාදාදො’ති පටිසෙධො න සියා. ඉවාති කිං? සවනං යථා සියා. 293. Từ hô cách đứng trước được xem như không tồn tại. Một từ hô cách đứng trước được xem như không hiện hữu trong trường hợp thay thế các từ 'tumha' và 'amha'. Ví dụ: devadatta tava pariggaho. Tại sao nói 'từ hô cách'? Kambalo te pariggaho. Tại sao nói 'đứng trước'? ‘Mayetaṃ sabbamakkhātaṃ, tumhākaṃ dvijapuṅgavā’. Vì nếu từ đứng trước không tồn tại, sự cấm đoán bởi 'apādādo' sẽ không có. Tại sao nói 'như'? Để việc nghe có thể xảy ra. 240. න සාමඤ්ඤවචනමෙකත්ථෙ. 240. Không (áp dụng) cho một từ chung trong cùng một ý nghĩa. සමානාධිකරණෙ පරතො සාමඤ්ඤවචනමාමන්තණමසන්තං විය න හොති, මාණවක ජටිලක තෙ පරිග්ගහො. පරස්සාවිජ්ජමානත්තෙපි පුබ්බරූපමුපාදායාදෙසො හොති, සාමඤ්ඤවචනන්ති කිං? දෙවදත්ත මාණවක තව පරිග්ගහො, එකත්ථෙති කිං? දෙවදත්ත යඤ්ඤදත්ත තුම්හං පරිග්ගහො. Một từ hô cách chung theo sau trong cùng một cách vị không được xem như không tồn tại. Ví dụ: māṇavaka jaṭilaka te pariggaho. Ngay cả khi từ sau không tồn tại, sự thay thế vẫn xảy ra dựa trên hình thức trước đó. Tại sao nói 'từ chung'? Devadatta māṇavaka tava pariggaho. Tại sao nói 'trong cùng một ý nghĩa'? Devadatta yaññadatta tumhaṃ pariggaho. 241. බහූසු වා. 241. Trong số nhiều, (thì) tùy chọn. බහූසු වත්තමානමාමන්තණං සාමඤ්ඤවචනමෙකත්ථෙ අවිජ්ජමානං විය වා න හොති, බ්‍රාහ්මණා ගුණවන්තො තුම්හාකං පරිග්ගහො, බ්‍රාහ්මණා ගුණවන්තො වො පරිග්ගහො. Một từ hô cách chung ở số nhiều trong cùng một ý nghĩa có thể tùy chọn không được xem như không tồn tại. Ví dụ: brāhmaṇā guṇavanto tumhākaṃ pariggaho, brāhmaṇā guṇavanto vo pariggaho. ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ වුත්තියං Như vậy trong phần giải thích của ngữ pháp Moggallāna ස්‍යාදිකණ්ඩො දුතියො. Chương thứ hai, chương về 'si' v.v... (3) තතියො කණ්ඩො (සමාසො) (3) Chương thứ ba (Hợp từ) 1. ස්‍යාදි ස්‍යාදිනෙකත්ථං. 1. Một từ kết thúc bằng 'si' v.v... (hợp nhất) với một từ kết thúc bằng 'si' v.v... thành một ý nghĩa. ස්‍යාද්‍යන්තං ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහෙකත්ථං හොතීති ඉදමධිකතං වෙදිතබ්බං, සො ච භින්නත්ථානමෙකත්ථීභාවො සමාසොති වුච්චතෙ. Cần phải hiểu rằng đây là quyền hạn: 'Một từ kết thúc bằng 'si' v.v... hợp nhất với một từ kết thúc bằng 'si' v.v... thành một ý nghĩa'. Và sự hợp nhất thành một ý nghĩa của những từ có ý nghĩa riêng biệt được gọi là 'samāsa' (hợp từ). 2. අසඞ්ඛ්‍යංවිභත්ති සම්පත්ති සමීප සාකල්‍යාභාව යථා පච්ඡායුගපදත්ථෙ. 2. Một từ không phải là số từ (hợp nhất) trong các ý nghĩa: biến cách, sự hoàn hảo, sự gần gũi, sự toàn thể, sự vắng mặt, sự tương ứng, sự theo sau, và sự đồng thời. අසඞ්ඛ්‍යං[Pg.118], ස්‍යාද්‍යන්තං විභත්‍යාදීනමත්ථෙ වත්තමානං ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහෙකත්ථං භවති, තත්ථ විභත්‍යත්ථෙ තාව ඉත්ථීසු කථා පවත්තා අධිත්ථි. සම්පත්ති ද්විධා අත්තසම්පත්ති සමිද්ධි ච, සම්පන්නං බ්‍රහ්මං සබ්‍රහ්මං ලිච්ඡවීනං, සමිද්ධි භික්ඛානං සුභික්ඛං. සමීපෙ කුම්භස්ස සමීපමුපකුම්භං. සාකල්‍යෙසතිණමජ්ඣොහරති, සාග්‍යධීතෙ. අභාවො සම්බන්ධිභෙදා බහුවිධො, තත්‍ර ඉද්ධාභාවෙ-විගතා ඉද්ධි සද්දිකානං දුස්සද්දිකං, අත්ථාභාවෙ-අභාවො මක්ඛිකානං නිම්මක්ඛිකං, අහික්කමාභාවෙ-අතිගතානි තිණානි නිත්තිණං, සම්පත්‍යාභාවෙ-අතිගතං ලහුපාවුරණං අතිලහුපාවුරණං, ලහුපාවුරණස්ස නායමුපභොගකාලොති අත්ථො. යථා එත්ථා-නෙකවිධො, තත්‍ර යොග්ගතායං-අනුරූපං සුරූපොවහති, විච්ඡායං-අන්වද්ධමාසං, අත්ථානතිවත්තියං-යථාසත්ති, සදිසත්තෙ, සදිසො කිඛියා සකිඛි, ආනුපුබ්බියෙ-අනුජෙට්ඨං, පච්ඡාදත්ථෙඅනුරථං, යුගපදත්ථෙ-සචක්කං නිධෙහි. Một từ không phải là số từ, là một từ kết thúc bằng 'si' v.v..., hiện hữu trong ý nghĩa của biến cách v.v..., hợp nhất với một từ kết thúc bằng 'si' v.v... thành một ý nghĩa. Trong đó, trước hết về ý nghĩa biến cách: itthīsu kathā pavattā thành adhitthi. Sự hoàn hảo (sampatti) có hai loại: sự hoàn hảo bản thân và sự thịnh vượng. sampannaṃ brahmaṃ thành sabrahmaṃ licchavīnaṃ; samiddhi bhikkhānaṃ thành subhikkhaṃ. Trong sự gần gũi: kumbhassa samīpam thành upakumbhaṃ. Trong sự toàn thể: satiṇamajjhoharati; sāgyadhīte. Sự vắng mặt (abhāvo) có nhiều loại do sự khác biệt của mối quan hệ. Trong đó, về sự vắng mặt của quyền năng: vigatā iddhi saddikānaṃ thành dussaddikaṃ. Về sự vắng mặt của sự vật: abhāvo makkhikānaṃ thành nimmakkhikaṃ. Về sự vắng mặt của sự vượt qua: atigatāni tiṇāni thành nittiṇaṃ. Về sự vắng mặt của sự phù hợp: atigataṃ lahupāvuraṇaṃ thành atilahupāvuraṇaṃ, có nghĩa là 'đây không phải là thời điểm để sử dụng chiếc áo choàng nhẹ'. Sự tương ứng (yathā) ở đây có nhiều loại. Trong đó, về sự thích hợp: anurūpaṃ thành surūpovahati. Về sự liên tục: anvaddhamāsaṃ. Về sự không vượt quá khả năng: yathāsatti. Về sự giống nhau: sadiso kikhiyā thành sakikhi. Về sự tuần tự: anujeṭṭhaṃ. Về ý nghĩa theo sau: anurathaṃ. Về ý nghĩa đồng thời: sacakkaṃ nidhehi. 3. යථා න තුල්‍යෙ. 3. 'Yathā' không (hợp nhất) trong ý nghĩa 'tương đương'. යථාසද්දො තුල්‍යත්ථෙ වත්තමානො ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහෙකත්ථො න භවති, යථා දෙවදත්තො තථා යඤ්ඤදත්තො. Từ 'yathā' khi được dùng với nghĩa tương đương thì không trở thành một từ hợp nhất với một danh từ. Ví dụ: devadatto như thế nào, yaññadatto như thế ấy. 4. යාවාවධාරණෙ. 4. (Từ yāva được dùng) với nghĩa giới hạn. යාවසද්දො-වධාරණෙ වත්තමානො ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහෙකත්ථො භවති, අවධාරණ මෙත්තකතා පරිච්ඡෙදො, යාවාමත්තං බ්‍රාහ්මණෙ ආමන්තය, යාවජීවං, අවධාරණෙති කිං? යාව දින්නං තාව භුත්තං, නාවධාරයාමි කිත්තකං මයා භුත්තන්ති. Từ 'yāva' khi được dùng với nghĩa giới hạn thì trở thành một từ hợp nhất với một danh từ. 'Avadhāraṇa' có nghĩa là sự hạn định, sự phân định. Ví dụ: hãy mời các vị Bà-la-môn trong một chừng mực nào đó, trọn đời. (Câu hỏi:) Tại sao phải nói là 'với nghĩa giới hạn'? (Trả lời:) (Trong câu) 'cho bao nhiêu, ăn bấy nhiêu', (ở đây không có nghĩa giới hạn, và có nghĩa là) tôi không xác định được tôi đã ăn bao nhiêu. 5. පය්‍යපා [Pg.119] බහි තිරො පුරෙ පච්ඡා වා පඤ්චම්‍යා. 5. (Các từ) pari, apa, ā, bahi, tiro, pure, pacchā có thể (hợp nhất) với (danh từ ở) biến cách thứ năm. පරිආදයො පඤ්චම්‍යන්තෙන සහෙකත්ථා හොන්ති වා, පරිපබ්බතං වස්සි දෙවො පරිපබ්බතා, අපපබ්බතං වස්සි දෙවො අපපබ්බතා, ආපාටලිපුත්තං වස්සි දෙවො ආපාටලිපුත්තා, බහිගාමං බහි ගාමා, තිරොපබ්බතං තිරොපබ්බතා, පුරෙභත්තං පුරෙභත්තා, පච්ඡාභත්තං පච්ඡාභත්තා, වෙතාධිකාරො. Các từ 'pari' v.v... có thể trở thành một từ hợp nhất với một danh từ ở biến cách thứ năm. Ví dụ: trời đã mưa quanh núi (tương đương với) từ quanh núi; trời đã mưa xa núi (tương đương với) từ xa núi; trời đã mưa đến tận thành Pāṭaliputta (tương đương với) từ thành Pāṭaliputta; bên ngoài làng (tương đương với) từ ngoài làng; bên kia núi (tương đương với) từ bên kia núi; trước bữa ăn (tương đương với) từ trước bữa ăn; sau bữa ăn (tương đương với) từ sau bữa ăn. Quyền hạn của từ 'vā' (có thể) được áp dụng ở đây. 6. සමීපායාමෙස්වනු. 6. (Từ) 'anu' (được dùng) với nghĩa gần và dọc theo. අනුසද්දො සාමීප්‍යෙ ආයාමෙ ච වත්තමානො ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහෙකත්ථො හොති වා, අනුවනමසනි ගතා, අනුගඞ්ගං බාරාණසී, සමීපායාමෙස්වීති කිං? රක්ඛමනුවිජ්ජොතතෙ විජ්ජු. Từ 'anu' khi được dùng với nghĩa gần và dọc theo thì có thể trở thành một từ hợp nhất với một danh từ. Ví dụ: sét đã đánh gần khu rừng, thành Bārāṇasī nằm dọc theo sông Gaṅgā. (Câu hỏi:) Tại sao phải nói là 'với nghĩa gần và dọc theo'? (Trả lời:) (Trong câu) sét chiếu sáng theo sau cái cây. 7. තිට්ඨග්වාදීනි. 7. (Các từ như) tiṭṭhagu v.v... තිට්ඨගුප්පභුතීනි එකත්ථීභාවවිසයෙ නිපාතීයන්තෙ, තිට්ඨන්තී ගාවො යස්මිං කාලෙ තිට්ඨගු කාලො, වහග්ගු කාලො. ආයතීගවං, ඛලෙයවං, ලූනයවං ලූයමානයවමිච්චාදි, ච්‍යන්තො පෙත්ථ කෙසා කෙසි, දණ්ඩා දණ්ඩි, තථා වෙලාප්පභාවනත්ථොපි, පාතො නහානං පාතරහානං, සායං නයානං සායනහානං, පාතකාලං සායකාලං, පාතමෙඝං සායමෙඝං, පාතමග්ගං සායමග්ගං. Các từ 'tiṭṭhagu' v.v... được hình thành một cách bất quy tắc trong trường hợp hợp nhất thành một từ. Ví dụ: thời gian mà những con bò đứng trở thành 'tiṭṭhagu kālo', 'vahaggu kālo'. 'Āyatīgavaṃ', 'khaleyavaṃ', 'lūnayavaṃ' có nghĩa là 'lūyamānayavaṃ' v.v... Ở đây cũng có (hậu tố) 'cvi' (được ngụ ý): tóc với tóc, gậy với gậy. Tương tự, cũng có (hợp nhất) với nghĩa là thời gian và sự khởi đầu: tắm buổi sáng thành 'pātarahānaṃ', tắm buổi chiều thành 'sāyanahānaṃ', thời gian buổi sáng, thời gian buổi chiều, mây buổi sáng, mây buổi chiều, con đường buổi sáng, con đường buổi chiều. 8. ඔරෙ පරි පටි පාරෙ මජ්ඣෙ හෙට්ඨුද්ධාධො-න්තොවාඡට්ඨියා. ඔරාදයො සද්දා ඡට්ඨියන්තෙන සහෙකත්ථා වා හොන්ති, එකාරන්තත්තං නිපාතනතො, ඔරෙගඞ්ගං, පරිසිඛරං, පටිසොතං, පාරෙයමුනං, මජ්ඣෙගඞ්ගං, හෙට්ඨාපාසාදං, උද්ධගඞ්ගං, අධොගඞ්ගං, අන්ථොපාසාදං, පුන වාවිධානා ‘ගඞ්ගාඔර’ මිච්චාදීපි හොන්ති. 8. (Các từ) ora, pari, paṭi, pāra, majjhe, heṭṭhā, uddha, adho, anto có thể (hợp nhất) với (danh từ ở) biến cách thứ sáu. 9. තං නපුංසකං. 9. Hợp từ ấy thuộc trung tính. යදෙතමතික්කන්තමෙකත්ථං[Pg.120], තං නපුංසකලිඞ්ගං වෙදිතබ්බං, තථා චෙවොදාහටං, වා ක්වචි බහුලාධිකාරා, යථාපරිසං යථාපරිසාය, සකාය සකාය පරිසායාති අත්ථො. Hợp từ đã được đề cập trước đây nên được hiểu là thuộc trung tính. Và các ví dụ đã được đưa ra theo cách đó. Nhưng đôi khi có thể (không theo quy tắc này) do quyền hạn của từ 'bahula' (đa dạng). Ví dụ: 'yathāparisaṃ' (hoặc) 'yathāparisāya', có nghĩa là 'tùy theo mỗi hội chúng'. 10. අමාදි. 10. (Hợp nhất với danh từ ở biến cách thứ hai, bắt đầu bằng) 'aṃ'. අමාදි ස්‍යාද්‍යන්තං ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහ බහුලමෙකත්ථං හොති ගාමං ගතො ගාමගතො, මුහුත්තං සුඛං මුහුත්තසුඛං, වුත්තියෙවොපපදසමාසෙ කුම්භකාරො, සපාකො, තන්තවායො, වරාහරො. න්තමානක්තවන්තූති වාක්‍යමෙව, ධම්මං සුණන්තො, ධම්මං සුණමානො, ඔදනං භුත්තවා. Một danh từ ở biến cách thứ hai v.v... có thể hợp nhất một cách đa dạng với một danh từ khác. Ví dụ: đã đi đến làng thành 'gāmagato'; hạnh phúc trong chốc lát thành 'muhuttasukhaṃ'. Trong hợp từ 'upapada', chỉ có dạng hợp từ. Ví dụ: người làm nồi, người nấu thịt chó, người thợ dệt, người mang lại điều tốt lành. Với (các phân từ tận cùng bằng) '-nta', '-māna', '-kta', '-vantū', chúng chỉ tồn tại ở dạng câu. Ví dụ: người đang nghe Pháp, người đang nghe Pháp, người đã ăn cơm. රඤ්ඤා හතො රාජහතො, අසිනා ඡින්නො අසිච්ඡින්නො, පිතුසදිසො, පිතුසමො, සුඛසහගතං, දධිනා උපසිත්තං භොජනං දධිභොජනං, ගුළෙන මිස්සො ඔදනො ගුළොදනො, වුත්තිපදෙනෙවොපසිත්තාදිකිරියායාඛ්‍යාපනතො නත්ථායුත්තත්ථතා. ක්වචි වුත්තියෙව උරගො, පාදපො. ක්වචි වාක්‍යමෙව ඵරසුනා ඡින්නවා, දස්සනෙන පහාතබ්බා. Bị vua giết thành 'rājahato'; bị chặt bằng gươm thành 'asicchinno'; giống như cha; bằng với cha; đi cùng với hạnh phúc. Món ăn được rưới sữa đông thành 'dadhibhojanaṃ'; cơm trộn với mật đường thành 'guḷodano'. Do hành động như 'rưới' v.v... đã được diễn tả ngay trong hợp từ, nên không có sự thiếu liên kết về nghĩa. Đôi khi chỉ có dạng hợp từ, ví dụ: loài đi bằng ngực, loài uống bằng chân. Đôi khi chỉ có dạng câu, ví dụ: đã chặt bằng búa, cần được đoạn trừ bằng sự thấy. බුද්ධස්ස දෙය්‍යං බුද්ධදෙය්‍යං, යූපාය දාරු යූපාදාරු, රජනාය දොණි රජනදොණි. ඉධ න හොති සඞ්ඝස්ස දාතබ්බං. කථං ‘එතදත්ථො එතදත්ථා එතදත්ථ’න්ති? අඤ්ඤපදත්ථෙ භවිස්සති. Vật dâng cúng đến Đức Phật thành 'buddhadeyyaṃ'; gỗ cho cột tế thần thành 'yūpādāru'; thùng để nhuộm thành 'rajanadoṇi'. Ở đây không có hợp nhất: vật nên được dâng cho Tăng đoàn. (Câu hỏi:) Vậy các từ 'etadattho', 'etadatthā', 'etadattha' được hình thành như thế nào? (Trả lời:) Chúng sẽ được (giải thích) trong phần về nghĩa của từ khác. සවරෙහි භයං සවරභයං, ගාමනිග්ගතො, මෙථුනාපෙතො, ක්වචි වුත්තියෙව කම්මජං, චිත්තජං, ඉධ න හොති රුක්ඛා පතිතො. Sự sợ hãi từ những người man rợ thành 'savarabhayaṃ'; đi ra khỏi làng; tránh xa sự dâm dục. Đôi khi chỉ có dạng hợp từ, ví dụ: sinh ra từ nghiệp, sinh ra từ tâm. Ở đây không có hợp nhất: ngã từ trên cây. රඤ්ඤො [Pg.121] පුරිසො රාජපුරිසො. බහුලාධිකාරා න්තමානනිද්ධාරියපූරණභාවතිත්තත්ථෙහි න හොති-මමානුකුබ්බං, මමානුකුරුමානො, ගුන්නං කණ්හා සම්පන්නඛීරතමා, සිස්සානං පඤ්චමො, පටස්ස සුක්කතා, ක්වචි හොතෙව-වත්තමානසාමීප්‍යං, කථං ‘බ්‍රාහ්මණස්ස සුක්කා දන්තා’ති? සාපෙක්ඛතාය න හොති. ඉධ පන හොතෙව ‘චන්දනගන්ධො, නදිඝොසො, කඤ්ඤාරූපං, කායසම්ඵස්සො, ඵලරසො’ති, ඵලානං තිත්තො, ඵලානමාසිතො, ඵසානං සුහිතො. Người của vua thành 'rājapuriso'. Do quyền hạn của từ 'bahula', không có hợp nhất với các từ có nghĩa sau: hiện tại phân từ, ví dụ: bắt chước tôi, bắt chước tôi; xác định một trong nhóm, ví dụ: con bò đen trong đàn là con cho nhiều sữa nhất; số thứ tự, ví dụ: người học trò thứ năm; danh từ trừu tượng, ví dụ: sự trắng của tấm vải; và với các từ có nghĩa là 'thỏa mãn'. Đôi khi vẫn có hợp nhất, ví dụ: sự gần gũi với hiện tại. (Câu hỏi:) Tại sao (không có hợp nhất trong câu) 'răng trắng của vị Bà-la-môn'? (Trả lời:) Không có hợp nhất do sự phụ thuộc. Tuy nhiên, ở đây lại có hợp nhất: 'hương thơm của gỗ đàn hương, tiếng rống của dòng sông, sắc đẹp của người thiếu nữ, sự xúc chạm của thân, vị của quả'. (Không có hợp nhất với các từ có nghĩa là thỏa mãn:) thỏa mãn với các loại quả, ăn no các loại quả, hoàn toàn thỏa mãn với các loại quả. බ්‍රාහ්මණස්ස උච්චං ගෙහන්ති සාපෙක්ඛතාය න හොති, ‘රඤ්ඤො පාටලිපුත්තකස්ස ධන’න්ති ධනසම්බන්ධෙ ඡට්ඨීති පාටලිපුත්තකෙන සම්බන්ධාභාවා න හෙස්සති, ‘රඤ්ඤො ගො ච අස්සො ච පුරිසො චා’ති භින්නත්ථතාය වාක්‍යමෙව, ‘රඤ්ඤො ගවාස්සපුරිසා රාජගවාස්සපුරිසා’ති වුත්ති හොතෙවෙකත්තිභාවෙ. (Trong câu) 'ngôi nhà cao của vị Bà-la-môn', không có hợp nhất do sự phụ thuộc. Trong (cụm từ) 'tài sản của vị vua người thành Pāṭaliputta', vì biến cách thứ sáu có liên quan đến 'tài sản', nên không có sự liên quan với 'pāṭaliputtakena', do đó sẽ không có hợp nhất. (Trong câu) 'con bò, con ngựa, và người đàn ông của vua', vì các nghĩa khác nhau nên chỉ là một câu. (Trong câu) 'bò-ngựa-và-người của vua' trở thành 'rājagavāssapurisā', hợp từ xảy ra khi có sự hợp nhất thành một thể. දානෙ සොණ්ඩො දානසොණ්ඩො, ධම්මරතො, දානාභිරතො. ක්වචි වුත්තියෙව කුච්ඡිසයො, ථලට්ඨො, පඞ්කජං, සරොරුහං. ඉධ න හොති භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතා, ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරතා, ආසනෙ නිසින්නො, ආසනෙ නිසීදිතබ්බං. Say mê bố thí thành 'dānasoṇḍo'; vui thích trong Pháp; rất vui thích trong việc bố thí. Đôi khi chỉ có dạng hợp từ, ví dụ: nằm trong bụng mẹ, đứng trên đất liền, sinh ra trong bùn, mọc trong hồ. Ở đây không có hợp nhất: sự tiết độ trong ăn uống, sự hộ trì các căn, ngồi trên ghế, nên ngồi trên ghế. 11. විසෙසනමෙකත්ථෙන. 11. Tính từ (hợp nhất) với (danh từ) có cùng một nghĩa. විසෙසනං ස්‍යාන්තං විසෙස්සෙන ස්‍යාද්‍යන්තෙන සමානාධිකරණෙන සහෙකත්ථං හොති, නීලඤ්ච තං උප්පලඤ්චෙති නීලුප්පලං, ඡින්නඤ්ච තං පරුළ්හඤ්චෙති ඡින්නපරළ්හං, සත්ථීව සත්ථී, සත්ථී ච සා සාමා චෙති සත්ථිසාමා, සීහොව සීහො, මුනි ච සො සීහො චෙති මුනිසීහො, සීලමෙව ධනං සීලධනං. Một tính từ là một danh từ hợp nhất với một danh từ được bổ nghĩa có cùng cách và cùng chỉ một đối tượng. Ví dụ: vừa xanh vừa là hoa sen thành hoa sen xanh; vừa bị chặt vừa mọc lại thành 'chinnaparaḷhaṃ'; người phụ nữ như thanh gươm, người ấy vừa là gươm vừa có màu sẫm thành 'satthisāmā'; vị ẩn sĩ như sư tử, người ấy vừa là ẩn sĩ vừa là sư tử thành vị ẩn sĩ sư tử; giới chính là tài sản thành tài sản là giới. ක්වචි [Pg.122] වාක්‍යමෙව පුණ්ණො මන්තාණිපුත්තො, චිත්තො ගහපති. ක්වචි වුත්තියෙව කණ්හසප්පො, ලොහිතසාලි, විසෙසනන්ති කිං? තච්ඡකො සප්පො, එකත්ථෙනෙති කිං? කාළම්හා අඤ්ඤො. කථං ‘පත්තජීවිකො, ආපන්නජීවිකො, මාසජාතො’ති? අඤ්ඤපදත්ථෙ භවිස්සති. Đôi khi chỉ có dạng câu, ví dụ: Puṇṇa, con trai của bà Mantāṇī; gia chủ Citta. Đôi khi chỉ có dạng hợp từ, ví dụ: rắn đen, gạo đỏ. (Câu hỏi:) Tại sao phải nói là 'tính từ'? (Trả lời:) (Để loại trừ trường hợp như) con rắn Tacchaka. (Câu hỏi:) Tại sao phải nói là 'có cùng một nghĩa'? (Trả lời:) (Để loại trừ trường hợp như) khác với cái màu đen. (Câu hỏi:) Vậy các từ 'pattajīviko', 'āpannajīviko', 'māsajāto' được hình thành như thế nào? (Trả lời:) Chúng sẽ được (giải thích) trong phần về nghĩa của từ khác. 12. නඤ. 12. (Tiểu từ phủ định) 'na'. නඤිච්චෙතං ස්‍යාද්‍යන්තං ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහෙකත්ථං හොති, න බ්‍රාහ්මණො අබ්‍රාහ්මණො, බහුලාධිකාරතො අසමත්ථත්ථෙහි, කෙහිචි හොති ‘අපුනගෙය්‍යා ගාථා, අනොකාසං කාරෙත්වා, අමූලා මූලං ගන්ත්වා. ඊසංකළාරො, ඊසංපිඞ්ගලොති ‘ස්‍යාදි ස්‍යාදිනෙ’ති සමාසො, වාක්‍යමෙව වාතිප්පසඞ්ගාභාවා. Điều này không phải luôn luôn xảy ra: một từ có biến cách syādi được hợp nhất ý nghĩa với một từ có biến cách syādi. (Ví dụ) na brāhmaṇo (không phải là bà-la-môn) (trở thành) abrāhmaṇo (phi bà-la-môn). Do quyền hạn của từ bahula, đôi khi sự hợp nhất xảy ra với những từ không có năng lực (tức không có quan hệ cú pháp), như trong các ví dụ: ‘apunageyyā gāthā’ (kệ không được hát lại), ‘anokāsaṃ kāretvā’ (sau khi đã không tạo cơ hội), ‘amūlā mūlaṃ gantvā’ (sau khi đã đi từ không gốc rễ đến gốc rễ). Trong các ví dụ ‘īsaṃkaḷāro’ (hơi xám), ‘īsaṃpiṅgalo’ (hơi nâu), đây là hợp thể của ‘syādi với syādi’, hoặc chỉ là một câu văn, vì không có sự áp dụng quá rộng. 13. කුපාදයො නිච්චමස්‍යාදිවිධිම්හි. 13. Các từ ku, pa, v.v... luôn luôn (được hợp nhất) trong quy tắc không liên quan đến biến cách syādi. කුසද්දො පාදයො ච ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහෙකත්ථා හොන්ති නිච්චං ස්‍යාදිවිධිවිසයතො-ඤත්ථ, කුච්ඡිතො බ්‍රාහ්මණො කුබ්‍රාහ්මණො, ඊසකං උණ්හං කදුණ්හං, පනායකො, අභිසෙකො, පකරිත්වා, පකතං, දුප්පුරිසො, දුක්කටං, සුපුරිසො, සුකතං, අභිත්ථුතං, අතිත්ථුතං, ආකළාරො, ආබද්ධො. Từ ku và các từ pa, v.v... luôn luôn được hợp nhất ý nghĩa với một từ có biến cách syādi, ngoại trừ trong phạm vi của quy tắc syādi. Ví dụ: kucchito brāhmaṇo (bà-la-môn đáng chê) thành kubrāhmaṇo; īsakaṃ uṇhaṃ (hơi ấm) thành kaduṇhaṃ; panāyako (người hướng dẫn); abhiseko (lễ đăng quang); pakaritvā (sau khi đã làm); pakataṃ (được làm); duppuriso (người xấu); dukkaṭaṃ (việc làm sai); supuriso (người tốt); sukataṃ (việc làm tốt); abhitthutaṃ (được ca ngợi); atitthutaṃ (được tán thán); ākaḷāro (hơi xám); ābaddho (bị trói buộc). (9) ‘‘පාදයො ගතාද්‍යත්ථෙ පඨමාය’’. පගතො ආචරියො පාචරියො, පන්තෙවාසී. (9) ‘Các từ pa, v.v... (được hợp nhất) với (danh từ ở) biến cách thứ nhất trong ý nghĩa ‘đã đi’, v.v...’. Ví dụ: Pagato ācariyo (vị thầy đã đi) thành pācariyo; pantevāsī (vị đệ tử ở gần). (10) ‘‘අච්චාදයො කන්තාද්‍යත්ථෙ දුතියාය’’. අතික්කන්තො මඤ්චමතිමඤ්චො, අතිමාලො. (10) ‘Các từ ati, v.v... (được hợp nhất) với (danh từ ở) biến cách thứ hai trong ý nghĩa ‘đã vượt qua’, v.v...’. Ví dụ: Atikkanto mañcaṃ (người đã vượt qua cái giường) thành atimañco; atimālo (người đã vượt qua vòng hoa). (11) ‘‘අවාදයො [Pg.123] කුට්ඨාද්‍යත්ථෙ තතියාය’’. අවකුට්ඨං කොකිලාය වනං අවකොකිලං, අවමයූරං. (11) ‘Các từ ava, v.v... (được hợp nhất) với (danh từ ở) biến cách thứ ba trong ý nghĩa ‘bị kêu réo’, v.v...’. Ví dụ: Avakuṭṭhaṃ kokilāya vanaṃ (khu rừng bị chim cu kêu réo) thành avakokilaṃ; avamayūraṃ (khu rừng bị chim công kêu réo). (12) ‘‘පරියාදයො ගිලානාද්‍යත්ථෙ චතුත්ථියා’’. පරිගිලානො අජ්ඣෙනාය පරියජ්ඣෙනො. (12) ‘Các từ pari, v.v... (được hợp nhất) với (danh từ ở) biến cách thứ tư trong ý nghĩa ‘mệt mỏi’, v.v...’. Ví dụ: Parigilāno ajjhenāya (người mệt mỏi vì việc học) thành pariyajjheno. (13) ‘‘න්‍යාදයො කන්තාද්‍යත්ථෙ පඤ්චමියා’’. (13) ‘Các từ ni, v.v... (được hợp nhất) với (danh từ ở) biến cách thứ năm trong ý nghĩa ‘đã đi ra khỏi’, v.v...’. නික්ඛන්තො කොසම්බියා නික්කොසම්පි, අස්‍යාදිවිධිම්හීති කිං? රුක්ඛං පති විජ්ජොතතෙ. Ví dụ: Nikkhanto kosambiyā (người đã ra khỏi thành Kosambi) thành nikkosampi. Tại sao nói ‘trong quy tắc không liên quan đến syādi’? (Để loại trừ trường hợp như): Rukkhaṃ pati vijjotate (sấm sét chiếu sáng về phía cây). 14. චී ක්‍රියත්ථෙහි. 14. Hậu tố cī (được hợp nhất) với những từ có ý nghĩa hành động. චීප්පච්චයන්තො කිරියත්ථෙහි ස්‍යාද්‍යන්තෙහි සහෙකත්ථො හොති, මලිනීකරිය. Một từ tận cùng bằng hậu tố cī được hợp nhất ý nghĩa với những từ có biến cách syādi mang ý nghĩa hành động. Ví dụ: malinīkariya (sau khi đã làm cho dơ bẩn). 15. භූසනාදරානාදරෙස්වලංසාසා. 15. Các từ alaṃ, sa, asa (được hợp nhất) trong các ý nghĩa trang sức, tôn trọng, và không tôn trọng. භූසනාදිස්වත්ථෙ ස්වලමාදයො සද්දා කිරියත්ථෙහි ස්‍යාද්‍යන්තෙහි සහෙකත්ථා හොන්ති, අලංකරිය, සක්කච්ච, අසක්කච්ච. භූසනාදීසූති කිං? අලංභුත්වා ගතො, සක්කත්වා ගතො, අසක්කත්වා ගතො, පරියත්තං සොභනමසොභනන්ති අත්ථො. Trong các ý nghĩa trang sức, v.v..., các từ sa, alaṃ, v.v... được hợp nhất ý nghĩa với những từ có biến cách syādi mang ý nghĩa hành động. Ví dụ: alaṃkariya (sau khi đã trang hoàng), sakkacca (một cách kính trọng), asakkacca (một cách không kính trọng). Tại sao nói ‘trong các ý nghĩa trang sức, v.v...’? (Để loại trừ các trường hợp như): Alaṃbhutvā gato (sau khi đã đủ, y đã đi), sakkatvā gato (sau khi đã có thể, y đã đi), asakkatvā gato (sau khi đã không thể, y đã đi). Ý nghĩa là: đầy đủ, tốt đẹp, không tốt đẹp. 16. අඤ්ඤෙ ච. 16. Và những từ khác. අඤ්ඤෙ ච සද්දා කිරියත්ථෙහි ස්‍යාද්‍යන්තෙහි සහ බහුලමෙකත්ථා භවන්ති, පුරොභූය, තිරොභූය, තිරොකරිය, උරසිකරිය, මනසිකරිය, මජ්ඣෙකරිය, තුණ්හීභූය. Và những từ khác cũng được hợp nhất ý nghĩa một cách đa dạng với những từ có biến cách syādi mang ý nghĩa hành động. Ví dụ: purobhūya (sau khi đã đặt ở trước), tirobhūya (sau khi đã biến mất), tirokariya (sau khi đã gạt sang một bên), urasikariya (sau khi đã đặt trong tâm), manasikariya (sau khi đã tác ý), majjhekariya (sau khi đã đặt ở giữa), tuṇhībhūya (sau khi đã trở nên im lặng). 17. වානෙකඤ්ඤත්ථෙ. 17. Nhiều (từ có biến cách) được hợp nhất một cách tùy chọn trong ý nghĩa của một từ khác. අනෙකං [Pg.124] ස්‍යාද්‍යන්තමඤ්ඤස්ස පදස්සත්ථෙ එකත්ථං වා හොති, බහූනි ධනානි යස්ස සො බහුධනො, ලම්බා කණ්ණා යස්ස සො ලම්බකණ්ණො, වජිරං පාණිම්හි යස්ස සොයං වජිරපාණි, මත්තා බහවො මාතඞ්ගා එත්ථ මත්තබහුමාතඞ්ගං වනං, ආරුළ්හො වානරො යං රුක්ඛං සො ආරුළ්හවානරො, ජිතානි ඉන්ද්‍රියානි යෙන සො ජිතින්ද්‍රියො, දින්නං භොජනං යස්ස සො දින්නභොජනො, අපගතං කාළකං යස්මා පටා සො-යමපගතකාළකො, උපගතා දස යෙසං තෙ උපදසා, ආසන්නදසා, අදූරදසා, අධිකදසා, තයො දස පරිමාණමෙසං තිදසා, කථං දසසද්දො සඞ්ඛ්‍යානෙ වත්තතෙ? පරිමාණසද්දසන්නිධානා, යථා පඤ්ච පරිමාණමෙසං පඤ්චකා සකුනාති, ද්වෙ වා තයො වා පරිමාණමෙසං ද්වත්තයො වාසද්දත්ථෙ වා ද්වෙ වා තයො වා ද්වත්තයො. Nhiều từ có biến cách syādi được hợp nhất ý nghĩa một cách tùy chọn trong ý nghĩa của một từ khác. Ví dụ: bahūni dhanāni yassa so (người nào có nhiều của cải) là bahudhano (người giàu có); lambā kaṇṇā yassa so (người nào có tai dài) là lambakaṇṇo (người tai dài); vajiraṃ pāṇimhi yassa so ayaṃ (người nào có kim cương chử trong tay) là vajirapāṇi (thần Indra); mattā bahavo mātaṅgā ettha (nơi có nhiều voi say) là mattabahumātaṅgaṃ vanaṃ (khu rừng có nhiều voi say); āruḷho vānaro yaṃ rukkhaṃ so (cây mà khỉ đã trèo lên) là āruḷhavānaro (cây có khỉ trèo); jitāni indriyāni yena so (người đã chinh phục các căn) là jitindriyo (người chinh phục các căn); dinnaṃ bhojanaṃ yassa so (người được cho thức ăn) là dinnabhojano; apagataṃ kāḷakaṃ yasmā paṭā so ayaṃ (tấm vải mà vết đen đã biến mất) là apagatakāḷako; upagatā dasa yesaṃ te (những người gần đến mười) là upadasā (khoảng mười), āsannadasā (gần mười), adūradasā (không xa mười), adhikadasā (hơn mười); tayo dasa parimāṇam esaṃ (những vị có số lượng là ba mươi) là tidasā (chư thiên); làm sao từ dasa lại có nghĩa là số đếm? Do sự gần gũi của từ parimāṇa (số lượng). Giống như pañca parimāṇam esaṃ (những con có số lượng là năm) là pañcakā sakunā (bầy chim năm con); dve vā tayo vā parimāṇam esaṃ (những người có số lượng là hai hoặc ba) là dvattayo; hoặc trong ý nghĩa của từ vā, dve vā tayo vā (hai hoặc ba) là dvattayo. දක්ඛිණස්සා ච පුබ්බස්සා ච දිසාය යදන්තරාළං දක්ඛිණපුබ්බා දිසා, දක්ඛිණා ච සා පුබ්බා චාති වා, සහ පුත්තෙනාගතො සපුත්තො, සලොමකො විජ්ජමානලොමකොති අත්ථො, එවං සපක්ඛකො, අත්ථී ඛීරා බ්‍රාහ්මණීති අත්ථිසද්දො විජ්ජමානත්ථෙ නිපාතො, ක්වචි ගතත්ථතාය පදන්තරානමප්පයොගො, කණ්ඨට්ඨා කාළා අස්ස කණ්ඨෙකාළො, ඔට්ඨස්ස මුඛමිව මුඛමස්ස ඔට්ඨමුඛො, කෙසසඞ්ඝාතො චූළා අස්ස කෙසචූළො, සුවණ්ණවිකාරො අලඞ්කාරො අස්ස සුවණ්ණාලඞ්කාරො, පපතිතං පණ්ණමස්ස පපතිතපණ්ණො, පපණ්ණො, අවිජ්ජමානා පුත්තා අස්ස අවිජ්ජමානපුත්තො, න සන්ති පුත්තා අස්ස අපුත්තෙ, ක්වචි න හොති පඤ්ච භුත්තවන්තො අස්ස භාතුනො පුත්තො අස්ස අත්ථීති බහුලාධිකාරතො. Khoảng không gian giữa phương nam và phương đông là dakkhiṇapubbā disā (phương đông nam); hoặc (phân tích là) dakkhiṇā ca sā pubbā ca (phương ấy vừa là nam vừa là đông). Saha puttena āgato (người đến cùng với con trai) là saputto. Salomako có nghĩa là vijjamānalomako (người có lông). Tương tự sapakkhako (người có cánh). Trong câu atthī khīrā brāhmaṇī (nữ bà-la-môn có sữa), từ atthi là một bất biến từ có nghĩa là ‘hiện hữu’. Đôi khi, do ý nghĩa đã được hiểu, các từ khác không được sử dụng. Ví dụ: kaṇṭhaṭṭhā kāḷā assa (người có vết đen ở cổ) là kaṇṭhekāḷo (thần Śiva). Oṭṭhassa mukham iva mukham assa (người có miệng giống miệng lạc đà) là oṭṭhamukho. Kesasaṅghāto cūḷā assa (người có búi tóc là một mớ tóc) là kesacūḷo. Suvaṇṇavikāro alaṅkāro assa (người có đồ trang sức là sản phẩm của vàng) là suvaṇṇālaṅkāro. Papatitaṃ paṇṇam assa (cây có lá đã rụng) là papatitapaṇṇo, hoặc papaṇṇo. Avijjamānā puttā assa (người không có con trai) là avijjamānaputto. Na santi puttā assa (người không có con trai) là aputto. Đôi khi hợp thể không xảy ra, ví dụ: pañca bhuttavanto assa bhātuno putto assa atthi (người ấy có một người con trai của người anh đã ăn năm lần); (điều này là) do quyền hạn của từ bahula. 18. තත්ථ ගහෙත්වා තෙන පහරිත්වා යුද්ධෙ සරූපං. 18. Trong ý nghĩa ‘trận chiến’, (các từ chỉ) ‘nắm lấy ở đó’ và ‘đánh bằng cái đó’ có cùng hình thức (được hợp nhất). සත්තම්‍යන්තං [Pg.125] තතියන්තඤ්ච සරූපමනෙකං තත්ථ ගහෙත්වා තෙන පහරිත්වා යුද්ධෙ-ඤ්ඤපදත්ථෙ එකත්ථං වා හොති, කෙසෙසු ච කෙසෙසු ච ගහෙත්වා යුද්ධං පවත්තං කෙසාකෙසි, දණ්ඩෙහි ච දණ්ඩෙහි ච පහරිත්වා යුද්ධං පවත්තං දණ්ඩාදණ්ඩි, මුට්ඨාමුට්ඨි, ‘‘චි වීතියාරෙ’’ (3-51) ති චි සමාසන්තො, ‘‘චිස්මිං’’ (3.66) ති අකාරො. තත්ථ තෙනෙති කිං? කායඤ්ච කායඤ්ච ගහෙත්වා යුද්ධං පවත්තං. ගහෙත්වා පහරිත්වාති කිං? රථෙ ච රථෙ ච ඨත්වා යුද්ධං පවත්ති. යුද්ධෙති කිං? හත්ථෙ ච හත්ථෙ ච ගහෙත්වා සඛ්‍යං පවත්තං. සරූපන්ති කිං? දණ්ඩෙහි ච මුසලෙහි ච පහරිත්වා යුද්ධ පවත්තං. Nhiều từ có cùng hình thức, tận cùng bằng biến cách thứ bảy hoặc thứ ba, được hợp nhất ý nghĩa một cách tùy chọn trong ý nghĩa của một từ khác, khi có nghĩa là ‘trận chiến’ trong đó có hành động ‘nắm lấy ở đó’ và ‘đánh bằng cái đó’. Ví dụ: kesesu ca kesesu ca gahetvā yuddhaṃ pavattaṃ (trận chiến diễn ra bằng cách nắm tóc của nhau) thành kesākesi; daṇḍehi ca daṇḍehi ca paharitvā yuddhaṃ pavattaṃ (trận chiến diễn ra bằng cách dùng gậy đánh nhau) thành daṇḍādaṇḍi; muṭṭhāmuṭṭhi (tay đấm qua lại). Theo quy tắc ‘ci vītiyāre’ (3-51), hậu tố ci được thêm vào cuối hợp thể; theo quy tắc ‘cismiṃ’ (3.66), nguyên âm cuối trở thành a. Tại sao nói ‘ở đó’ và ‘bằng cái đó’? (Để loại trừ trường hợp như): Kāyañca kāyañca gahetvā yuddhaṃ pavattaṃ (trận chiến diễn ra bằng cách nắm thân thể của nhau). Tại sao nói ‘nắm lấy’ và ‘đánh’? (Để loại trừ trường hợp như): Rathe ca rathe ca ṭhatvā yuddhaṃ pavatti (trận chiến diễn ra bằng cách đứng trên xe của nhau). Tại sao nói ‘trong trận chiến’? (Để loại trừ trường hợp như): Hatthe ca hatthe ca gahetvā sakhyaṃ pavattaṃ (tình bạn diễn ra bằng cách nắm tay nhau). Tại sao nói ‘cùng hình thức’? (Để loại trừ trường hợp như): Daṇḍehi ca musalehi ca paharitvā yuddha pavattaṃ (trận chiến diễn ra bằng cách dùng gậy và chày đánh nhau). 19. චත්ථෙ. 19. Trong ý nghĩa của từ ca (và). අනෙකං ස්‍යාද්‍යන්තං චත්ථෙ එකත්ථං වා භවති. සමුච්චයොන්වාචයො ඉතරීතරයොගො සමාහාරො ච ච සද්දත්ථා, තත්ථ සමුච්චයාන්වාචයෙසු නෙකත්ථීභාවො සම්භවති, තෙසු හි සමුච්චයො අඤ්ඤමඤ්ඤනිරපෙක්ඛා නමත්තප්පධානානං කත්ථචි කිරියාවිසෙසෙ චීයමානතා, යථා ‘ධවෙ ච ඛදිරෙ ච පලාසෙ ච ඡින්දා’ති. අන්වාචයො ච යත්ථෙකො පධානභාවෙන විධීයතෙ අපරො ච ගුණභාවෙන, යථා ‘භික්ඛඤ්චර ගාවො චානයෙ’ති. ඉතරද්වයෙ තු සම්භවති, තෙසු හි අඤ්ඤමඤ්ඤසාපෙක්ඛානමවයවභදානුගතො ඉතරීතරයොගො, යථා ‘සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානා’ති, අස්සාවයවප්පධානත්තා බහුවචනමෙව. අඤ්ඤමඤ්ඤසාපෙක්ඛානමෙව තිරොහිතාවයවභෙදො සමුදායප්පධානො සමාහාරො, යථා ‘ඡත්තුපාහන’න්ති, අස්ස පන සමුදායප්පධානත්තා එකවචනමෙව. Trong ý nghĩa của ca, có thể có nhiều từ riêng biệt hoặc trở thành một từ duy nhất. Samuccaya (tập hợp), anvācaya (liên hợp), itarītarayoga (tương quan), và samāhāra (tổng hợp) là các ý nghĩa của từ ca. Trong số đó, ở samuccaya và anvācaya, sự hợp nhất thành một từ không thể xảy ra. Bởi vì trong chúng, samuccaya là sự tích tập các sự vật độc lập với nhau và tự thân là chính yếu trong một hành động đặc biệt nào đó, ví dụ như ‘dhave ca khadire ca palāse ca chindā’ti (hãy chặt cây dhava, và cây khadira, và cây palāsa). Còn anvācaya là trường hợp một cái được quy định là chính, và cái kia là phụ, ví dụ như ‘bhikkhañcara gāvo cānaye’ti (hãy đi khất thực, và hãy dắt bò về). Nhưng trong hai loại còn lại thì có thể (hợp nhất). Bởi vì trong chúng, itarītarayoga là sự liên kết tương quan của các thành phần phụ thuộc lẫn nhau, với sự phân biệt các thành phần vẫn được giữ lại, ví dụ như ‘sāriputtamoggallānā’ti (Sāriputta và Moggallāna); do các thành phần của nó là chính yếu nên luôn ở số nhiều. Samāhāra là sự tập hợp của các sự vật phụ thuộc lẫn nhau, trong đó sự phân biệt các thành phần bị che khuất và toàn thể là chính yếu, ví dụ như ‘chattupāhana’nti (dù và dép); nhưng do toàn thể của nó là chính yếu nên luôn ở số ít. තෙ [Pg.126] ච සමාහාරීතරීතරයොගා බහුලං විධානා නියතවිසයායෙව හොන්ති, තත්‍රායං විසයවිභාගො නිරුත්ථිපිටකාගතො-පාණිතූරියයොග්ගසෙනඞ්ගානං, නිච්චවෙරීනං, සඞ්ඛ්‍යාපරිමාණ-සඤ්ඤානං, ඛුද්දජන්තුකානං, පචනචණ්ඩාලානං, චරණසාධාරණානං, එකජ්ඣායනපාවචනානං, ලිඞ්ගවිසෙසානං, විවිධවිරුද්ධානං දිසානං, නදීනඤ්ච නිච්චං සමාහාරෙකත්තං භවති, තිණරුක්ඛපසුසකුනධනධඤ්ඤබ්‍යඤ්ජනජනප්පදානං වා, අඤ්ඤෙසමිතරීතරයොගොව. Và các hợp từ samāhāra và itarītarayoga ấy, do có nhiều quy tắc, nên chỉ có những phạm vi nhất định. Ở đây, sự phân chia phạm vi này xuất phát từ Niruttipiṭaka: đối với các bộ phận của chúng sinh, các bộ phận của nhạc cụ, các bộ phận của ách, các bộ phận của quân đội, các loài thù địch thường xuyên, các số đếm và đo lường, các loài sinh vật nhỏ, những người nấu ăn và tiện dân, những điều chung trong đời sống phạm hạnh, các kinh điển học chung, các giới tính khác nhau, các sự vật đối lập đa dạng, các phương hướng, và các con sông, thì luôn luôn có sự hợp nhất thành số ít trong samāhāra. Đối với các loại cỏ, cây, gia súc, chim, tài sản, ngũ cốc, gia vị, và các quốc gia, thì có thể tùy chọn. Đối với những loại khác, chỉ có itarītarayoga. පාණ්‍යඞ්ගානං-චක්ඛුසොතං, මුඛනාසිකං, හනුගීවං, ඡවිමංසලොහිතං, නාමරූපං, ජරාමරණං. තුරියඞ්ගානං-අලසතාලම්බරං, මුරජගොමුඛං, සඞ්ඛදෙණ්ඩිමං, මද්දවිකපාණවිකං, ගීතවාදිතං, සම්මතාලං. යොග්ගඞ්ගානං ඵාලපාචනං, යුගනඞ්ගලං. සෙනඞ්ගානං-අසිසත්තිතොමරපිණ්ඩං, අසිචම්මං, ධනුකලාපං, පහරණාවරණං. නිච්චවෙරීනං-අහිනකුලං, බීළාලමූසිකං, කාකොලූකං, නාගසුපණ්ණං. සඞ්ඛ්‍යාපරිමාණ සඤ්ඤානං-එකකදුකං, දුකතිකං, තිකචතුක්කං, චතුක්කපඤ්චකං, දසෙකාදසකං. ඛුද්දජන්තුකානං කීටපටඞ්ගං, කුන්ථකිපිල්ලිකං, ඩංසමකසං, මක්ඛිකකිපිල්ලිකං. පචනචණ්ඩාලානං-ඔරබ්භිකසූකරිකං, සාකුන්ති කමාගවිකං, සපාකචණ්ඩාලං, වෙනරථකාරං, පුක්කුස ඡවඩාහකං. චරණසාධාරණානං-අතිසභාරද්වාජං, කඨකලාපං, සීලපඤ්ඤාණං, සමථවිපස්සනං, විජ්ජාචරණං. එකජ්ඣායනපාවචනානං දීඝමජ්ඣිමං, එකුත්තරසංයුත්තකං, ඛන්ධකවිභඞ්ගං. ලිඞ්ගවිසෙසානං-ඉත්ථිපුඛං, දාසිදාසං, චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං, තිණකට්ඨසාඛාපලාසං, ‘ලාභී හොති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනා- සනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරාන’න්තිපි දිස්සති. විවිධවිරුද්ධානං කුසලාකුසලං[Pg.127], සාවජ්ජානවජ්ජං, හීනප්පණීතං, කණ්හසුක්කං, ඡෙකපාපකං. දිසානං පුබ්බාපරං, දක්ඛිණුත්තරං, පුබ්බදක්ඛිණං, පුබ්බුත්තරං, අධරුත්තරං, අපරදක්ඛිණං, අපරුත්තරං. නදීනං-ගඞ්ගායමුනං, මහිසරභු. Về các bộ phận của chúng sinh: cakkhusotaṃ (mắt và tai), mukhanāsikaṃ (miệng và mũi), hanugīvaṃ (hàm và cổ), chavimaṃsalohitaṃ (da, thịt và máu), nāmarūpaṃ (danh và sắc), jarāmaraṇaṃ (già và chết). Về các bộ phận của nhạc cụ: alasatālambaraṃ, murajagomukhaṃ (trống muraja và kèn gomukha), saṅkhadeṇḍimaṃ (tù và và trống nhỏ), maddavikapāṇavikaṃ, gītavāditaṃ (ca và nhạc), sammatālaṃ (chập chõa và nhịp). Về các bộ phận của ách: phālapācanaṃ (lưỡi cày và roi thúc), yuganaṅgalaṃ (ách và cày). Về các bộ phận của quân đội: asisattitomarapiṇḍaṃ (gươm, giáo, lao và chùy), asicammaṃ (gươm và khiên), dhanukalāpaṃ (cung và ống tên), paharaṇāvaraṇaṃ (vũ khí và áo giáp). Về các loài thù địch thường xuyên: ahinakulaṃ (rắn và chồn), bīḷālamūsikaṃ (mèo và chuột), kākolūkaṃ (quạ và cú), nāgasupaṇṇaṃ (nāga và garuḍa). Về các số đếm và đo lường: ekakadukaṃ (một và hai), dukatikaṃ (hai và ba), tikacatukkaṃ (ba và bốn), catukkapañcakaṃ (bốn và năm), dasekādasakaṃ (mười và mười một). Về các loài sinh vật nhỏ: kīṭapaṭaṅgaṃ (côn trùng và bướm đêm), kunthakipillikaṃ (bọ và kiến), ḍaṃsamakasaṃ (ruồi trâu và muỗi), makkhikakipillikaṃ (ruồi và kiến). Về những người nấu ăn và tiện dân: orabbhikasūkarikaṃ (người mổ cừu và người mổ heo), sākuntikamāgavikaṃ (người bẫy chim và người săn hươu), sapākacaṇḍālaṃ (người nấu thịt chó và tiện dân), venarathakāraṃ (người đan tre và người làm xe), pukkusachavaḍāhakaṃ (người nhặt hoa và người thiêu xác). Về những điều chung trong đời sống phạm hạnh: atisabhāradvājaṃ, kaṭhakalāpaṃ (trường phái Kaṭha và Kalāpa), sīlapaññāṇaṃ (giới và tuệ), samathavipassanaṃ (chỉ và quán), vijjācaraṇaṃ (minh và hạnh). Về các kinh điển học chung: dīghamajjhimaṃ (Trường Bộ và Trung Bộ), ekuttarasaṃyuttakaṃ (Tăng Chi Bộ và Tương Ưng Bộ), khandhakavibhaṅgaṃ (Khandhaka và Vibhaṅga). Về các giới tính khác nhau: itthipukhaṃ (nữ và nam), dāsidāsaṃ (nữ tỳ và nam nô); cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhāraṃ (y, vật thực, sàng tọa, dược phẩm trị bệnh); tiṇakaṭṭhasākhāpalāsaṃ (cỏ, gỗ, cành, lá); cũng thấy có trường hợp ‘lābhī hoti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārānaṃ’ (là người nhận được y, vật thực, sàng tọa, dược phẩm trị bệnh). Về các sự vật đối lập đa dạng: kusalākusalaṃ (thiện và bất thiện), sāvajjānavajjaṃ (có tội và vô tội), hīnappaṇītaṃ (hạ liệt và cao thượng), kaṇhasukkaṃ (đen và trắng), chekapāpakaṃ (khôn và dại). Về các phương hướng: pubbāparaṃ (đông và tây), dakkhiṇuttaraṃ (nam và bắc), pubbadakkhiṇaṃ (đông nam), pubbuttaraṃ (đông bắc), adharuttaraṃ (dưới và trên/bắc), aparadakkhiṇaṃ (tây nam), aparuttaraṃ (tây bắc). Về các con sông: gaṅgāyamunaṃ (sông Hằng và sông Yamunā), mahisarabhu (sông Mahī và sông Sarabhū). තිණවිසෙසානං-කාසකුසං කාසකුසා, උසීරබීරණං උසීරබීරණා, මුඤ්ජපබ්බජං මුඤ්ජපබ්බජං මුඤ්ජපබ්බජා. රුක්ඛවිසෙසානං ඛදිරපලාසං ඛදිරපලාසා, වොස්සකණ්ණං ධවාස්සකණ්ණා, පිලක්ඛනිග්‍රොධං පිලක්ඛනිග්‍රොධා, අස්සත්ථකපිත්ථනං අස්සත්ථකපිත්ථනා, සාකසාලං සාකසාලා. පසුවිසෙසානං-ගජගවජං ගජගවජා, ගොමහිසං ගොමහිසා, එණෙය්‍යගොමහිසං එණෙය්‍යගොමහිසා, එණෙය්‍යවරාහං එණෙය්‍යවරාහා, අජෙළකං අජෙළකා, කුක්කුරසූකරං කුක්කුරසූකරා, හත්ථිගවාස්සවළවං හත්ථිගවාස්සවළවා. සකුනවිසෙසානං-හංසබලාවං හංසබලාවා, කාරණ්ඩවචක්කවාකං කාරණ්ඩවචක්කවාකා, බකබලාකං බකබලාකා. ධනානං-හිරඤ්ඤසුවණ්ණං හිරඤ්ඤසුවණ්ණා, මණිසඞ්ඛමුත්තාවෙළුරියං මණිසඞ්ඛමුත්තාවෙළුරියා, ජාතරූපරජතං ජාතරූපරජතා. ධඤ්ඤානං-සාලියවකං සාලියවකා, තිලමුග්ගමාසං තිලමුග්ගමාසා, නිප්ඵාවකුලත්ථං නිප්ඵාවකුලත්ථා. බ්‍යඤ්ජනානං-සාකසුවං සාකසුවා, ගබ්‍යමාහිසං ගබ්‍යමාහිසා, එණෙය්‍යවාරාහං එණෙය්‍යවාරාහා, මිගමායූරං මිගමායූරා. ජනපදානං-කාසිකොසලං කාසිකොසලා, වජ්ජිමල්ලං වජ්ජිමල්ලා, චෙතිවංසං චෙතිවංසා, මච්ඡසූරසෙනං මච්ඡසූරසෙනා, කුරුපඤ්චාලං කුරුපඤ්චාලා. ඉතරීතරයොගො යථා-චන්දිමසූරියා, සමණබ්‍රාහ්මණා මාතාපිතරො ඉච්චාදි. Về các loại cỏ đặc biệt: kāsakusaṃ hoặc kāsakusā (cỏ kāsa và cỏ kusa), usīrabīraṇaṃ hoặc usīrabīraṇā (cỏ usīra và cỏ bīraṇa), muñjapabbajaṃ hoặc muñjapabbajā (cỏ muñja và cỏ pabbaja). Về các loại cây đặc biệt: khadirapalāsaṃ hoặc khadirapalāsā (cây khadira và cây palāsa), dhavāssakaṇṇaṃ hoặc dhavāssakaṇṇā (cây dhava và cây assakaṇṇa), pilakkhanigrodhaṃ hoặc pilakkhanigrodhā (cây pilakkha và cây nigrodha), assatthakapitthanaṃ hoặc assatthakapitthanā (cây assattha và cây kapitthana), sākasālaṃ hoặc sākasālā (cây teak và cây sal). Về các loại gia súc đặc biệt: gajagavajaṃ hoặc gajagavajā (voi và bò), gomahisaṃ hoặc gomahisā (bò và trâu), eṇeyyagomahisaṃ hoặc eṇeyyagomahisā (nai, bò và trâu), eṇeyyavarāhaṃ hoặc eṇeyyavarāhā (nai và heo rừng), ajeḷakaṃ hoặc ajeḷakā (dê và cừu), kukkurasūkaraṃ hoặc kukkurasūkarā (chó và heo), hatthigavāssavaḷavaṃ hoặc hatthigavāssavaḷavā (voi, bò, ngựa đực và ngựa cái). Về các loại chim đặc biệt: haṃsabalāvaṃ hoặc haṃsabalāvā (ngỗng và hạc), kāraṇḍavacakkavākaṃ hoặc kāraṇḍavacakkavākā (vịt kāraṇḍava và ngỗng trời), bakabalākaṃ hoặc bakabalākā (diệc và cò). Về tài sản: hiraññasuvaṇṇaṃ hoặc hiraññasuvaṇṇā (vàng thoi và vàng trang sức), maṇisaṅkhamuttāveḷuriyaṃ hoặc maṇisaṅkhamuttāveḷuriyā (ngọc, ốc, trai và lưu ly), jātarūparajataṃ hoặc jātarūparajatā (vàng và bạc). Về ngũ cốc: sāliyavakaṃ hoặc sāliyavakā (lúa và đại mạch), tilamuggamāsaṃ hoặc tilamuggamāsā (mè, đậu xanh và các loại đậu), nipphāvakulatthaṃ hoặc nipphāvakulatthā (đậu dẹt và đậu ngựa). Về gia vị: sākasuvaṃ hoặc sākasuvā (rau và canh), gabyamāhisaṃ hoặc gabyamāhisā (từ bò và từ trâu), eṇeyyavārāhaṃ hoặc eṇeyyavārāhā (từ nai và từ heo rừng), migamāyūraṃ hoặc migamāyūrā (từ hươu và từ công). Về các quốc gia: kāsikosalaṃ hoặc kāsikosalā (Kāsi và Kosala), vajjimallaṃ hoặc vajjimallā (Vajji và Malla), cetivaṃsaṃ hoặc cetivaṃsā (Ceti và Vaṃsa), macchasūrasenaṃ hoặc macchasūrasenā (Maccha và Sūrasena), kurupañcālaṃ hoặc kurupañcālā (Kuru và Pañcāla). Ví dụ về itarītarayoga: candimasūriyā (mặt trăng và mặt trời), samaṇabrāhmaṇā (sa-môn và bà-la-môn), mātāpitaro (cha và mẹ), v.v. එතස්මිං [Pg.128] එකත්ථීභාවකණ්ඩෙ යං වුත්තං පුබ්බං, තදෙව පුබ්බං නිපතති කමාතික්කමෙ පයොජනාභාවා. ක්වචි විපල්ලාසොපි හොති බහුලාධිකාරතො, දන්තානං රාජා රාජදන්තො, කත්ථචි කමං පච්චානාදරා පුබ්බකාලස්සාපි පරනිපාතො, ලිත්තවාසිතො, නග්ගමුසිතො, සිත්තසම්මට්ඨො, භට්ඨලුඤ්චිතො. චත්ථෙ යදෙකත්ථං තත්ථ කෙචි පුබ්බපදං බහුධා නියමෙන්ති, තදිහ බ්‍යභිචාරදස්සාන න වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං. Trong chương về sự hợp nhất thành một từ này, từ nào được nói trước, chính từ đó được đặt trước, vì không có lý do gì để vi phạm thứ tự. Đôi khi cũng có sự đảo ngược do quy tắc bahula (đa dạng), ví dụ: dantānaṃ rājā (vua của các răng) thành rājadanto (răng vua). Ở một số nơi, do không quan tâm đến thứ tự, ngay cả từ lẽ ra phải đứng trước cũng bị đặt sau, ví dụ: littavāsito (được thoa và ướp hương), naggamusito (trần truồng và cạo đầu), sittasammaṭṭho (được tưới và quét), bhaṭṭhaluñcito (được chiên và nhổ). Trong ý nghĩa của ca, nơi có sự hợp nhất, một số người quy định từ đầu theo nhiều cách; điều đó không được nói ở đây vì thấy có ngoại lệ, cần phải được hiểu như vậy. 20. සමාහාරෙ නපුංසකං. 20. Trong hợp từ samāhāra, (hợp từ ấy) là trung tính. චත්ථෙ සමාහාරෙ යදෙකත්ථං, තං නපුංසකලිඞ්ගං භවති, තථාචෙවොදාහටං, කත්ථචි න හොති ‘සභාපරිසායා’ති ඤාපකා, ආධිපච්චපරිවාරො, ඡන්දපාරිසුද්ධි, පටිසන්ධිපවත්තියං. Trong samāhāra có một nghĩa, nó là trung tánh, và đã được ví dụ như vậy, đôi khi không thành do chỉ dẫn của ‘sabhāparisāyā’, (ví dụ:) ādhipaccaparivāro, chandapārisuddhi, paṭisandhipavattiyaṃ. 21. සඞ්ඛ්‍යාදි. 21. Bắt đầu bằng số từ. එකත්ථෙ සමාහාරෙ සඞ්ඛ්‍යාදි නපුංසකලිඞ්ගං භවති, පඤ්චගවං, චතුප්පථං, සමාහාරස්සෙකත්තා එකවචනමෙව හොති, සමාහාරෙත්වෙව පඤ්චකාපාලො පූවො, තිපුත්තො. Trong samāhāra có một nghĩa, (phức hợp từ) bắt đầu bằng số từ là trung tánh, (ví dụ:) pañcagavaṃ, catuppathaṃ. Do tính cách duy nhất của samāhāra nên chỉ có số ít. (Quy luật này) chỉ trong samāhāra mà thôi, (ví dụ:) pañcakāpālo pūvo, tiputto. 22. ක්වචෙකත්තඤ්ච ඡට්ඨියා. 22. Và đôi khi (phức hợp từ) cách thứ sáu (cũng trở thành) trung tánh và số ít. ඡට්ඨියෙකත්ථෙ ක්වචි නපුංසකත්තං හොතෙකත්ථඤ්ච, සලභානං ඡායා සලභච්ඡායං, එවං සකුන්තානං ඡායා සකුන්තච්ඡායං, පාසාදච්ඡායං පාසාදච්ඡායා, ඝරච්ඡායං ඝරච්ඡායා, අමනුස්සසභාය නපුංසකෙකත්තං භවති බ්‍රහ්මසභං, දෙවසභං, ඉන්දසභං, යක්ඛසභං, සරභසභං, මනුස්සසභායං පන ඛත්තියසභා, රාජසභා ඉච්චෙවමාදි, ක්වචීති කිං රාජපුරිසො. (Phức hợp từ) cách thứ sáu có một nghĩa đôi khi là trung tánh và số ít, (ví dụ:) salabhānaṃ chāyā là salabhacchāyaṃ, tương tự sakuntānaṃ chāyā là sakuntacchāyaṃ, pāsādacchāyaṃ hoặc pāsādacchāyā, gharacchāyaṃ hoặc gharacchāyā. Hội chúng của phi nhân trở thành trung tánh và số ít, (ví dụ:) brahmasabhaṃ, devasabhaṃ, indasabhaṃ, yakkhasabhaṃ, sarabhasabhaṃ. Nhưng hội chúng của con người (thì không, ví dụ:) khattiyasabhā, rājasabhā, v.v. Tại sao nói ‘đôi khi’? (Ví dụ:) rājapuriso. 23. ස්‍යාදීසු රස්සො. 23. Rút ngắn trong các biến cách bắt đầu bằng ‘si’. නපුංසකෙ [Pg.129] වත්තමානස්ස රස්සො හොති ස්‍යාදීසු. සලභච්ඡායං, ස්‍යාදීසූති කිං? සලභච්ඡායෙ. Đối với từ thuộc trung tánh, sự rút ngắn xảy ra trong các biến cách bắt đầu bằng ‘si’. (Ví dụ:) Salabhacchāyaṃ. Tại sao nói ‘trong các biến cách bắt đầu bằng ‘si’’? (Ví dụ:) Salabhacchāye. 24. ඝපස්සන්තස්සාප්පධානස්ස. 24. Của (danh từ) ‘gha’ và ‘pa’ không phải là thành phần chính ở cuối (phức hợp từ). අන්තභූතස්ස අප්පධානස්ස ඝපස්ස ස්‍යාදීසු රස්සො හොති. බහුමාලො පොසො, නික්කොසම්බි, අතිවාමොරු, අන්තස්සාති කිං? රාජා කඤ්ඤාපියො, අප්පධානස්සාති කිං? රාජකුමාරී බ්‍රහ්මබන්ධූ. Đối với (danh từ) ‘gha’ và ‘pa’ không phải là thành phần chính và là một phần của (phức hợp từ), sự rút ngắn xảy ra trong các biến cách bắt đầu bằng ‘si’. (Ví dụ:) Bahumālo poso, nikkosambi, ativāmoru. Tại sao nói ‘là một phần của’? (Ví dụ:) Rājā kaññāpiyo. Tại sao nói ‘không phải là thành phần chính’? (Ví dụ:) Rājakumārī brahmabandhū. 25. ගොස්සු. 25. Đối với ‘go’ (thành) ‘u’. අන්තභූතස්ස අප්පධානස්ස ගොස්ස ස්‍යාදීසු උ හොති. චිත්තගු, අප්පධානස්සාත්වෙව? සුගො, අන්තස්සාත්වෙව? ගොකුලං. Đối với (từ) ‘go’ không phải là thành phần chính và là một phần của (phức hợp từ), ‘u’ được thay thế trong các biến cách bắt đầu bằng ‘si’. (Ví dụ:) Cittagu. Tại sao nói ‘không phải là thành phần chính’? (Ví dụ:) Sugo. Tại sao nói ‘là một phần của’? (Ví dụ:) Gokulaṃ. 26. ඉත්ථියමත්වා. 26. Trong giống cái, từ ‘a’ (thành) ‘ā’. ඉත්ථියං වත්තමානතො අකාරන්තතො නාමස්මා ආපච්චයො හොති. ධම්මදින්නා. Từ một danh từ tận cùng bằng ‘a’ biểu thị giống cái, tiếp vị ngữ ‘ā’ được thêm vào. (Ví dụ:) Dhammadinnā. 37. නදාදිතො වී. 37. Từ nhóm ‘nadī’, (thêm) ‘ī’. නදාදීහි ඉත්ථියං වීප්පච්චයො හොති. නදී, මහී, කුමාරී, තරුණී, වාරුණී, ගොතමී. (14) ‘‘ගොතොවා’’ ගාවී ගො, ආකතිගණො-යං, කොරො ‘‘න්තන්තූනං වීම්හි තො වා’’ (3-36) ති විසෙසනත්ථො. Từ (các từ trong) nhóm ‘nadī’, tiếp vị ngữ ‘ī’ được thêm vào trong giống cái. (Ví dụ:) Nadī, mahī, kumārī, taruṇī, vāruṇī, gotamī. (14) ‘‘Gotovā’’ gāvī go, đây là một nhóm mở, (từ) koro có mục đích đặc biệt hóa trong quy luật ‘‘ntantūnaṃ vīmhi to vā’’ (3-36). 28. යක්ඛාදිතිනී ච. 28. Và từ nhóm ‘yakkha’, (thêm) ‘inī’. යක්ඛාදිතො [Pg.130] ඉත්ථියං ඉනී හොති වීච. යක්ඛිනී යක්ඛී, නාගිනී නාගී, සීහිනී සීහී. Từ nhóm ‘yakkha’ trong giống cái, (tiếp vị ngữ) ‘inī’ được thêm vào, và cả ‘ī’ nữa. (Ví dụ:) Yakkhinī hoặc yakkhī, nāginī hoặc nāgī, sīhinī hoặc sīhī. 26. ආරාමිකාදීහි. 26. Từ nhóm ‘ārāmika’. ආරාමිකාදිතො ඉනී හොතිත්ථියං. ආරාමිකිනී, අනන්තරායිකිනී, රාජිනී (15) ‘‘සඤ්ඤායං මානුසො’’ මානුසිනී, අඤ්ඤත්‍ර මානුසී. Từ nhóm ‘ārāmika’, (tiếp vị ngữ) ‘inī’ được thêm vào trong giống cái. (Ví dụ:) Ārāmikinī, anantarāyikinī, rājinī. (15) ‘‘saññāyaṃ mānuso’’ mānusinī, trường hợp khác là mānusī. 30. යුවණ්ණෙහි නී. 30. Từ các nguyên âm ‘i’ và ‘u’, (thêm) ‘nī’. ඉත්ථියමිවණ්ණුවණ්ණන්තෙහි නී හොති බහුලං. සදාපයතපාණිනී, දණ්ඩිනී, භික්ඛුනී, ඛත්තබන්ධුනී, පරචිත්තවිදුනී, මාතුආදිතො කස්මා න හොති? ඉත්ථිප්පච්චයං විනාපි ඉත්ථත්තාභිධානතො. Trong giống cái, từ (các từ) tận cùng bằng nguyên âm ‘i’ và ‘u’, (tiếp vị ngữ) ‘nī’ được thêm vào, một cách phổ biến. (Ví dụ:) Sadāpayatapāṇinī, daṇḍinī, bhikkhunī, khattabandhunī, paracittavidunī. Tại sao không xảy ra từ ‘mātu’, v.v.? Do biểu thị được giống cái ngay cả khi không có tiếp vị ngữ giống cái. 31. ක්තිම්හාඤ්ඤත්ථෙ. 31. Từ (tiếp vị ngữ) ‘kti’, trong một nghĩa khác. ක්තිම්හාඤ්ඤත්ථෙයෙව ඉත්ථියං නී හොති බහුලං. සාහං අහිං සාරතිනී, තස්සා මුට්ඨස්සතිනියා, සා ගාවී වච්ඡගිද්ධිනී, අඤ්ඤත්ථෙති කිං? ධම්මරති. Chỉ từ (từ có tiếp vị ngữ) ‘kti’ trong một nghĩa khác, (tiếp vị ngữ) ‘nī’ được thêm vào trong giống cái, một cách phổ biến. (Ví dụ:) Sāhaṃ ahiṃ sāratinī, tassā muṭṭhassatiniyā, sā gāvī vacchagiddhinī. Tại sao nói ‘trong một nghĩa khác’? (Ví dụ:) Dhammarati. 32. ඝරණ්‍යාදයො. 32. Gharaṇī và các từ khác. ඝරණිප්පභුතයො නීප්පච්චන්තාසාධවො භවන්ති. ඝරණී, පොක්ඛරණී, ඊස්ස-ත්තං නිපාතනා, (16) ‘‘ආචරියා වා ය-ලොපො ච’’ ආචරිනී, ආචරියා. Gharaṇī và các từ khác tận cùng bằng tiếp vị ngữ ‘nī’ là những dạng đúng. (Ví dụ:) Gharaṇī, pokkharaṇī, việc trở thành ‘ī’ là do sự hình thành bất quy tắc. (16) ‘‘ācariyā vā ya-lopo ca’’ ācarinī, ācariyā. 33. මාතුලාදිත්වානී භරියායං. 33. Từ nhóm ‘mātula’, (thêm) ‘ānī’ với nghĩa là ‘vợ’. මාතුලාදිතො [Pg.131] භරියායමානී හොති. මාතුලානී, වාරුණානී, ගහපතානී, ආචරියානී, (17) ‘‘අභරියායං ඛත්තියා වා’’ ඛත්තියානී ඛත්තියා, නදාදිපාඨා භරියායන්තු ඛත්තියී. Từ nhóm ‘mātula’, (tiếp vị ngữ) ‘ānī’ được thêm vào với nghĩa là ‘vợ’. (Ví dụ:) Mātulānī, vāruṇānī, gahapatānī, ācariyānī. (17) ‘‘abhariyāyaṃ khattiyā vā’’ khattiyānī hoặc khattiyā, nhưng với nghĩa là ‘vợ’ thì là khattiyī do được đọc trong nhóm nadī. 34. උපමාසංහිත සහිත සඤ්ඤත සහ සඵවාම ලක්ඛණාදිතූරුතූ. 34. Từ ‘ūru’ được đi trước bởi upamāna, saṃhita, sahita, saññata, saha, sapha, vāma, lakkhaṇa, v.v., (thành) ‘ū’. ඌරුසද්දා උපමානාදිපුබ්බා ඉත්තියමූ හොති. කරභොරූ, සංහිතොරූ, සහිතොරූ, සඤ්ඤතොරූ, සහොරූ, සඵොරූ, වාමොරූ, ලක්ඛණොරූ, ඌතියොගවිභාගා ඌ බ්‍රහ්මබන්ධූ. Từ từ ‘ūru’ được đi trước bởi ‘upamāna’, v.v., trong giống cái, (nguyên âm cuối) trở thành ‘ū’. (Ví dụ:) Karabhorū, saṃhitorū, sahitorū, saññatorū, sahorū, saphorū, vāmorū, lakkhaṇorū. Do việc tách quy luật thành ‘ū’, (ta có dạng) brahmabandhū. 35. යුවා ති. 35. Yuvā, v.v. යුවසද්දතො ති හොතිත්ථියං. යුවති. 36. න්තන්තූනං වීම්හිතො වා. වීම්හි න්තන්තූනං තො වා හොති. ගච්ඡතී ගච්ඡන්තී, සීලවතී සීලවන්තී. 37. භවතො භොතො. වීම්හි භවතො භොතාදෙසො හොති වා. භොතී භවන්තී. 38. ගොස්සාවඞ. ගොසද්දස්ස වීම්හාවඞ හොති. ගාවී. 39. පුථුස්ස පථවපුථවා. වීම්හි [Pg.132] පුථුස්ස පථවපුථවා හොන්ති. පථවී, පුථවී, ඨෙ පථවී. 40. සමාසන්ත්ව. සමාසන්ත්ව ඉති චාධිකරීයති. 41. පාපාදීහි භූමියා. පාපාදීහී පරා යා භූමි තස්සා සමාසන්තො අ හොති. පාපභූමං, ජාතිභූමං. 42. සඞ්ඛ්‍යාහි. සඞ්ඛ්‍යාහි පරා යා භූමි තස්සා සමාසන්තො අ හොති. ද්විභූමං, තිභූමං. 43. නදීගොදාවරීනං. සඞ්ඛ්‍යාහි පරාසං නදීගොදාවරීනං සමාසන්තො අ හොති, පඤ්චනදං, සත්තගොදාවරං, සඞ්ඛ්‍යාහිත්වෙව? මහානදී, නදීගොදාවරීනන්ති කිං? දසිත්ථි. 44. අසඞ්ඛ්‍යෙහි චාඞ්ගුල්‍යානඤ්ඤාසඞ්ඛ්‍යත්ථෙසු. අසඞ්ඛ්‍යෙහි සඞ්ඛ්‍යාහි ච පරාය අඞ්ගුල්‍යා සමාසන්තො අ හොති නො චෙ අඤ්ඤපදත්ථෙ අසඞ්ඛ්‍යත්ථෙ ච සමාසො වත්තතෙ. නිග්ගතමඞ්ගුලීහි නිරඞ්ගුලං, අච්චඞ්ගුලං, ද්වෙ අඞ්ගුලියො සමාහටා ද්වඞ්ගුලං, අනඤ්ඤාසඞ්ඛ්‍යත්ථෙසූති කිං? පඤ්චඞ්ගුලි හත්ථො, උපඞ්ගුලි, කථං [Pg.133] ‘ද්වෙ අඞ්ගුලීමානමස්සාති ද්වඞ්ගුල’න්ති? නාත්‍ර සමාසොඤ්ඤපදත්ථෙ විහිතො මත්තාදීනං ලොපෙ කතෙ තත්ථ වත්තතෙ. අඞ්ගුලසද්දො වා පමාණවාචි සද්දන්තරං, යථා ‘සෙනඞ්ගුලප්පමාණෙන අඞ්ගුලානං සතං පුණ්ණං චතුද්දස වා අඞ්ගුලානී’ති. 45. දීඝාහොවස්සෙකදෙසෙහි ච රත්ත්‍යා. දීඝාදීහි අසඞ්ඛ්‍යෙහි සඞ්ඛ්‍යාහි ච පරමස්මා රත්තියා සමාසන්තො අ හොති. දීඝරත්තං, අහොරත්තං (ත්තො), වස්සාරත්තං (ත්තො), පුබ්බරත්තං, අපරරත්තං, අඩ්ඪුරත්තං, අතික්කන්තො රත්තිං අතිරත්තො, ද්වෙරත්තී සමාහටා දිරත්තං (ත්තො), වා ක්වචි බහුලාධිකාරා එකරත්තං (ත්තො), එකරත්ති, අනඤ්ඤාසඞ්ඛ්‍යත්ථෙසුත්වෙව? දීඝරත්තිහෙමන්තො, උපරත්ති, ක්වචි හොතෙව බහුලං විධානායථාරත්තං. 46. ගොත්වචත්ථෙ චාලොපෙ. ගොසද්දා අලොපවිසයා සමාසන්තො අ හොති න චෙ චත්ථෙ සමාසො අඤ්ඤපදත්ථෙ අසඞ්ඛ්‍යත්ථෙ ච, රාජගවො, පරමගවො, පඤ්චගවධනො, දසගවං, අලොපෙති කිං? පඤ්චහි ගොහි කීතො පඤ්චගු, අචත්ථෙති කි? අජස්සගාවො, අනඤ්ඤාසඞ්ඛ්‍යත්ථෙසුත්වෙව? චිත්තගු, උපගු. 47. රත්තින්දිවදාරගවචතුරස්සා. එතෙ සද්දා අඅන්තා නිපච්චන්තෙ. රත්තො ච දිවා ච රත්තින්දිවං, රත්ති ච දිවා ච රත්තින්දිවං, දාරා ච ගාවො ච දාරගවං, චතස්සො අස්සියො අස්ස චතුරස්සො. 48. ආයාමෙනුගවං. අනුගවන්ති [Pg.134] නිපච්චතෙ ආයාමෙ ගම්‍යමානෙ. අනුගවං සකටං, ආයාමෙති කිං? ගුන්නං පඤ්ඡා අනුගු. 49. අක්ඛිස්මාඤ්ඤත්ථෙ. අක්ඛිස්මා සමාසන්තො අ හොති අඤ්ඤත්ථෙ චෙ සමාධසා. විසාලක්ඛො, විසාලක්ඛී. 50. දාරුම්‍යඞ්ගුල්‍යා. අඞ්ගුලන්තා අඤ්ඤපදත්ථෙ දාරුම්හි සමාසන්තො අ හොති. ද්වඞ්ගුලංදාරු, පඤ්චඞ්ගුලං, අඞ්ගුලිසදිසාවයවං ධඤ්ඤාදීනං වික්ඛෙපකං දාරුං වුච්චතෙ, පමාණෙ තු පුබ්බෙ විය සිද්ධං සඛරාජසද්දා අකාරන්තාව, සිස්සොපි න දිස්සති, ගාණ්ඩී වධන්වාති පකතන්තරෙන සිද්ධං. 51. චි වීතිහාරෙ. 51. Ci trong ý nghĩa tương tác. ඔඝාබ්‍යතිහාරෙ ගම්‍යමානෙ අඤ්ඤපදත්ථෙ වත්තමානතො චි හොති. කෙසාකෙසි දණ්ඩාදණ්ඩි, චකාරො ‘‘චිස්මි’’න්ති (3.66) විසෙසනත්ථො, සුගන්ධි, දුග්ගන්තීති පයොගො න දිස්සතෙ. Khi ý nghĩa về sự tương tác mãnh liệt được hiểu, hậu tố ci được dùng sau (một danh từ) trong ý nghĩa của một từ khác (bahubbīhi). Ví dụ: kesākesi (nắm tóc nhau), daṇḍādaṇḍi (đánh nhau bằng gậy). Từ ca trong câu cú pháp ‘cismiṃ’ (3.66) có ý nghĩa đặc biệt hóa, (do đó) không thấy cách dùng như sugandhi, dugganti. 52. ල්ත්විත්ථියූහි කො. 52. Hậu tố ka (được thêm) sau (các từ tận cùng bằng) -tu, và (các từ nữ tính tận cùng bằng) -ī và -ū. ල්තුප්පච්චයන්තෙහි, ඉත්ථියමීකාරූකාරන්තෙහි ච බහුලං කප්පච්චයො හොති අඤ්ඤපදත්ථෙ. බහුකත්තුකො, බහුකුමාරිකො, බහුබ්‍රහ්මබන්ධුකො, බහුලංත්වෙව? සුබ්භූ. Sau các từ tận cùng bằng hậu tố -tu, và sau các từ nữ tính tận cùng bằng -ī và -ū, hậu tố ka thường được thêm vào trong ý nghĩa của một từ khác (bahubbīhi). Ví dụ: bahukattuko, bahukumāriko, bahubrahmabandhuko. Tại sao lại nói ‘thường’? (Ví dụ không thêm là) subbhū. 53. වාඤ්ඤතො. 53. Tùy chọn từ những từ khác. අඤ්ඤෙහි [Pg.135] අඤ්ඤපදත්ථෙ කො වා බහුලං හොති. බහුමාලකො, බහුමාලො. Sau những từ khác, hậu tố ka tùy chọn và thường được thêm vào trong ý nghĩa của một từ khác. Ví dụ: bahumālako, bahumālo. 54. උත්තරපදෙ. එතමධිකතං වෙදිතබ්බං. 54. Khi có từ đi sau. Điều này cần được hiểu là quy tắc chi phối. 55. ඉමස්සිදං. 55. 'ima' thành 'idaṃ'. උත්තරපදෙ පරතො ඉමස්ස ඉදං හොති. ඉදමට්ඨිතා, ඉදප්පච්චයතා, නිග්ගහීතලොපො පස්ස ච ද්විභාවො. Khi có từ đi sau, 'ima' trở thành 'idaṃ'. Ví dụ: idamaṭṭhitā, idappaccayatā. (Trong idappaccayatā) có sự lược bỏ niggahīta và điệp mẫu của 'p'. 56. පුං පුමස්ස වා. පුමස්ස පුං හොතුත්තරපදෙ විභාසා. පුල්ලිඞ්ගං, පුමලිඞ්ගං. 56. 'puma' tùy chọn thành 'puṃ'. 'puma' tùy chọn trở thành 'puṃ' khi có từ đi sau. Ví dụ: pulliṅgaṃ, pumaliṅgaṃ. 57. ටන්තන්තූනං. 57. Về các từ tận cùng bằng -ant và -antu. එසං ට හොතුත්තරපදෙ ක්වචි වා. භවම්පතිට්ඨාමයං, භගවංමූලකා නො ධම්මා, බහුලාධිකාරා තරාදීසු ච පගෙව මහත්තරී, රත්තඤ්ඤුමහත්තං. Nguyên âm cuối của những từ này (tận cùng bằng -ant, -antu) tùy chọn trở thành 'a' ở một vài nơi khi có từ đi sau. Ví dụ: bhavampatiṭṭhāmayaṃ, bhagavaṃmūlakā no dhammā. Do quy tắc chi phối ‘thường’, (sự biến đổi này) cũng xảy ra trước các hậu tố như tara, v.v., như trong mahattarī, rattaññumahattaṃ. 58. අ. එසං අ හොතුත්තරපදෙ. ගුණවන්තපතිට්ඨො-ස්මි. 58. A. Nguyên âm cuối của những từ này trở thành 'a' khi có từ đi sau. Ví dụ: Guṇavantapatiṭṭho-smi. 59. මනාද්‍යාපාදීනමො මයෙ ච. මනාදීනමාපාදීනං ච ඔ හොතුත්තරපදෙ මයෙ ච. මනොසෙට්ඨා, මනොමයා, රජොජල්ලං, රජොමයං, ආපොගතං, ආපොමයං, අනුයන්ති දිසොදිසං. 59. Nguyên âm cuối của nhóm manas và nhóm āpas trở thành 'o' khi có từ đi sau và trước hậu tố maya. Ví dụ: manoseṭṭhā, manomayā, rajojallaṃ, rajomayaṃ, āpogataṃ, āpomayaṃ, anuyanti disodisaṃ. 60. පරස්ස සඞ්ඛ්‍යාසු. 60. Của 'para' trước các số từ. සඞ්ඛ්‍යාසුත්තරපදෙසු [Pg.136] පරස්ස ඔ හොති. පරොසතං, පරොසහස්සං, සඞ්ඛ්‍යාසූති කිං? පරදත්තූපජීවිනො. Khi các số từ là từ đi sau, 'para' trở thành 'paro'. Ví dụ: parosataṃ, parosahassaṃ. Tại sao nói ‘trước các số từ’? (Ví dụ không phải số từ là) paradattūpajīvino. 61. ජනෙ පුථස්සු. 61. Của 'putha' thành 'u' trước 'jana'. ජනෙ උත්තරපදෙ පුථස්ස උ හොති. අරියෙහි පුථගෙවායං ජනොති පුථුජ්ජනො. Khi 'jana' là từ đi sau, 'putha' trở thành 'puthu'. Ví dụ: Ariyehi puthagevāyaṃ janoti puthujjano. 62. සො ඡස්සාහායතනෙ වා. 62. 'cha' tùy chọn thành 'sa' trước 'aha' và 'āyatana'. අහෙ ආයතනෙ චුත්තරපදෙ ඡස්ස සො වා හොති. සාහං ඡාහං, සළායතනං, ඡළායතනං. Khi 'aha' và 'āyatana' là từ đi sau, 'cha' tùy chọn trở thành 'sa'. Ví dụ: sāhaṃ, chāhaṃ; saḷāyatanaṃ, chaḷāyatanaṃ. 63. ල්තුපිතාදීනමාරඞරඞ. 63. Của (các từ tận cùng bằng) -tu và nhóm pitar, (thành) āra và ara. ල්තුප්පච්චයන්තානං පිතාදීනඤ්ච යථාක්කමමාරඞරඞ වා හොන්තුත්තරපදෙ, සත්ථාරදස්සනං, කත්තාරනිද්දෙසො, මාතරපිතරො, වාත්වෙව? සත්ථුදස්සනං, මාතාපිතරො. Các từ tận cùng bằng hậu tố -tu và nhóm pitar tùy chọn trở thành lần lượt là āra và ara khi có từ đi sau. Ví dụ: satthāradassanaṃ, kattāraniddeso, mātarapitaro. Tại sao nói ‘tùy chọn’? (Ví dụ không đổi là) satthudassanaṃ, mātāpitaro. 64. විජ්ජායොනිසම්බන්ධානමා තත්‍ර චත්ථෙ. 64. Của (các từ) có liên hệ về học thuật hoặc huyết thống, (nguyên âm cuối) thành 'ā' trước chính những từ đó trong ý nghĩa của 'và'. ල්තුපිතාදීනං විජ්ජාසම්බන්ධීනං යොනිසම්බන්ධීනං ච තෙස්වෙව ල්තුපිතාදීසු විජ්ජායොනිසම්බන්ධිසුත්තරපදෙසු චත්ථවිසයෙ ආ හොති. හොතාපොතරො මාතාපිතරො, ල්තුපිතාදීනං ත්වෙව? පුත්තභාතරො, තත්‍රෙති කිං? පිතුපිතාමහා, චත්ථෙති කිං? මාතුභාතා, විජ්ජායොනිසම්බන්ධානන්ති කිං? දාතුභත්තාරො. Nguyên âm cuối của các từ thuộc nhóm -tu và pitar có liên hệ về học thuật hoặc huyết thống sẽ trở thành 'ā' khi từ đi sau cũng thuộc nhóm -tu và pitar có liên hệ về học thuật hoặc huyết thống, trong trường hợp hợp từ có ý nghĩa của 'và' (dvanda). Ví dụ: hotāpotaro, mātāpitaro. Tại sao nói ‘của nhóm -tu và pitar’? (Ví dụ khác là) puttabhātaro. Tại sao nói ‘trước chính những từ đó’? (Ví dụ khác là) pitupitāmahā. Tại sao nói ‘trong ý nghĩa của và’? (Ví dụ khác là) mātubhātā. Tại sao nói ‘có liên hệ về học thuật hoặc huyết thống’? (Ví dụ khác là) dātubhattāro. 65. පුත්තෙ. 65. Trước 'putta'. පුත්තෙ [Pg.137] උත්තරපදෙ චත්ථවිසයෙ ල්තුපිතාදීනං විජ්ජායොනි සම්බන්ධානමා හොති. පිතාපුත්තා, මාතාපුත්තා. Khi 'putta' là từ đi sau, trong trường hợp hợp từ có ý nghĩa của 'và', nguyên âm cuối của các từ thuộc nhóm -tu và pitar có liên hệ về học thuật hoặc huyết thống sẽ trở thành 'ā'. Ví dụ: pitāputtā, mātāputtā. 66. චිස්මිං. 66. Trước (hậu tố) 'ci'. චිප්පච්චයන්තෙ උත්තරපදෙ ආ හොති. කෙසාකෙසි, මුට්ඨාමුට්ඨි. Khi từ đi sau tận cùng bằng hậu tố ci, (nguyên âm cuối của từ đứng trước) trở thành 'ā'. Ví dụ: kesākesi, muṭṭhāmuṭṭhi. 67. ඉත්ථියම්භාසිතපුමිත්ථී පුමෙවෙකත්ථෙ. 67. Một từ nữ tính vốn có dạng nam tính sẽ trở thành như dạng nam tính khi đồng vị. ඉත්ථියං වත්තමානෙ එකත්ථෙ සමානාධිකරණෙ උත්තරපදෙ පරෙ භාසිතපුමා ඉත්ථී පුමෙව හොති. කුමාරභරියො, දීඝජඞ්ඝො, යුවජායො, ඉත්ථියන්ති කිං? කල්‍යාණී පධානමෙසං කල්‍යාණිප්පධානා, භාසිතපුමෙති කිං? කඤ්ඤාභරියො, ඉත්ථීති කිං? ගාමණිකුලං දිට්ඨි අස්ස ගාමණිදිට්ඨි, එකත්ථෙති කිං? කල්‍යාණියා මාතා කල්‍යාණිමාතා. Khi một từ đi sau đồng vị theo sau, một từ nữ tính vốn có dạng nam tính sẽ trở thành như dạng nam tính. Ví dụ: kumārabhariyo, dīghajaṅgho, yuvajāyo. Tại sao nói ‘nữ tính’? (Ví dụ:) kalyāṇī padhānamesaṃ kalyāṇippadhānā. Tại sao nói ‘vốn có dạng nam tính’? (Ví dụ:) kaññābhariyo. Tại sao nói ‘một từ nữ tính’? (Ví dụ:) gāmaṇikulaṃ diṭṭhi assa gāmaṇidiṭṭhi. Tại sao nói ‘khi đồng vị’? (Ví dụ:) kalyāṇiyā mātā kalyāṇimātā. 68. ක්වචි පච්චයෙ. 68. Trong một vài hậu tố. භාසිතපුමිත්ථී පච්චයෙ ක්වචි පුමෙව මොති. බ්‍යත්තතරා, බ්‍යත්තතමා. Từ ngữ bhāsitapumitthī, khi có hậu tố theo sau, đôi khi chỉ trở thành nam tánh. Ví dụ: Byattatarā, byattatamā. 69. සබ්බාදයො වුත්තිමත්තෙ. 69. Các từ sabbādi ở trong hợp thể. ඉත්ථිවාචකා සබ්බාදයො වුත්තිමත්තෙ පුමෙව හොන්ති. තස්සා මුඛං තම්මුඛං, තස්සං තත්‍ර, තාය තතො, තස්සං වෙලායං තදා. Các từ sabbādi chỉ nữ tánh, trong trường hợp hợp thể, chỉ trở thành nam tánh. Ví dụ: Tassā mukhaṃ thành tammukhaṃ, tassaṃ thành tatra, tāya thành tato, tassaṃ velāyaṃ thành tadā. 70. ජායාය ජයං පතිම්හි. 70. Jayaṃ thay cho jāyā khi pati theo sau. පතිම්හි පරෙ ජායාය ජයං හොති, ජයම්පතී, ‘ජානිපතී’ති පකතන්තරෙන සිද්ධං, තථා ‘දම්පතී, ජම්පතී’ති. Khi từ pati theo sau, từ jāyā được biến thành jayaṃ, ví dụ: jayampatī. Dạng ‘jānipatī’ được thành tựu bởi quy tắc khác, tương tự như ‘dampatī, jampatī’. 71. සඤ්ඤායමුදොදකස්ස. 71. Uda thay cho udaka trong trường hợp là tên riêng. සඤ්ඤායමුදකස්සුත්තරපදෙ [Pg.138] උදාදෙසො හොති. උදධි, උදපානං. Trong trường hợp là tên riêng, khi (udaka) là hậu từ, nó được thay thế bằng uda. Ví dụ: Udadhi, udapānaṃ. 72. කුම්භාදීසු වා. 72. Tùy chọn khi kumbha, v.v... theo sau. කුම්භාදීසුත්තරපදෙසු උදකස්ස උදාදෙසො වා හොති. උදකුම්භො උදකකුම්භො, උදපත්තො උදකපත්තො, උදබින්ධු උදකබින්ධු, ආකතිගණො-යං. Khi các hậu từ kumbha, v.v... theo sau, udaka tùy chọn được thay thế bằng uda. Ví dụ: Udakumbho hoặc udakakumbho, udapatto hoặc udakapatto, udabindhu hoặc udakabindhu. Đây là một nhóm ākatigaṇa. 73. සොතාදීසූලොපො. 73. Lược bỏ u khi sota, v.v... theo sau. සොතාදීසුත්තරපදෙසු උදකස්ස උස්ස ලොපො හොති. දකසොතං, දකරක්ඛසො. Khi các hậu từ sota, v.v... theo sau, mẫu tự u của udaka bị lược bỏ. Ví dụ: Dakasotaṃ, dakarakkhaso. 74. ට නඤ ස්ස. 74. A thay cho nañ. උත්තරපදෙ නඤ සද්දස්ස ට හොති. අබ්‍රාහ්මණො, ඤකාරො කිං? කෙවලස්ස මා හොතු පාමනපුත්තො. Khi có hậu từ theo sau, từ nañ được biến thành a. Ví dụ: Abrāhmaṇo. Mẫu tự ñ để làm gì? Để (quy tắc này) không áp dụng cho (na) đứng một mình. Ví dụ: pāmanaputto. 75. අන සරෙ. 75. Ana khi nguyên âm theo sau. සරාදො උත්තරපදෙ නඤ සද්දස්ස අන හොති. අනක්ඛාතං. Khi hậu từ bắt đầu bằng một nguyên âm, từ nañ được biến thành ana. Ví dụ: Anakkhātaṃ. 76. නඛාදයො. 76. Các từ nakha, v.v... නඛාදයො සද්දා අනන ටාදෙසා නිපච්චන්තෙ. නාස්ස ඛමත්ථීති නඛො, අඛමඤ්ඤං, සඤ්ඤාසද්දෙසු ච නිප්ඵත්තිමත්තං යථාකථඤ්චි කත්තබ්බංනාස්ස කුලමථීති නකුලො, අකුලමඤ්ඤං, නඛ නකුල නපුංසකනක්ඛත්ත නාක එවමාදි. Các từ như nakha, v.v... được hình thành bất quy tắc bằng cách thay thế ana và a. Ví dụ: Nāssa khamatthīti nakho, (nghĩa là) akhamaññaṃ. Và trong các danh từ riêng, sự hình thành chỉ nên được thực hiện bằng cách nào đó. Ví dụ: nāssa kulamathīti nakulo, (nghĩa là) akulamaññaṃ. (Các từ đó là) nakha, nakula, napuṃsaka, nakkhatta, nāka, v.v... 77. නගො වාප්පාණිනි. 77. Naga tùy chọn khi không chỉ sinh vật. නගඉච්චප්පාණිනි [Pg.139] වා නිපච්චතෙ. නගො රුක්ඛො, නගො පබ්බතො, අගො රුක්ඛො, අගො පබ්බතො, අප්පාණිනීති කිං? අගො වසලො සීතෙන. Từ naga được hình thành tùy chọn khi không chỉ một chúng sanh. Ví dụ: Nago rukkho, nago pabbato, ago rukkho, ago pabbato. Tại sao nói ‘không chỉ một chúng sanh’? (Ví dụ:) Ago vasalo sītena. 78. සහස්ස සො-ඤ්ඤත්ථෙ. 78. So thay cho saha trong hợp thể bahubbīhi. අඤ්ඤපදත්ථවුත්ථිම්හි සමාසෙ උත්තරපදෙ පරෙ සහස්ස සො වා හොති. සපුත්තො, සහපුත්තො, අඤ්ඤත්ථෙති කිං? සහ කත්වා, සහ යුජ්ඣිත්වා. Trong hợp thể có nghĩa chỉ một đối tượng khác (bahubbīhi), khi có hậu từ theo sau, saha tùy chọn được biến thành so. Ví dụ: Saputto, sahaputto. Tại sao nói ‘có nghĩa chỉ một đối tượng khác’? (Ví dụ:) Saha katvā, saha yujjhitvā. 79. සඤ්ඤායං. 79. Trong trường hợp là tên riêng. සහස්සුත්තරපදෙ සො හොති සඤ්ඤායං. සාස්සත්ථං, සපලාසං. Khi có hậu từ theo sau, saha được biến thành so trong trường hợp là tên riêng. Ví dụ: Sāssatthaṃ, sapalāsaṃ. 80. අප්පච්චක්ඛෙ. 80. Khi không thể nhận biết trực tiếp. අප්පච්චක්ඛෙ ගම්‍යමානෙ සහස්ස සො හොතුත්තරපදෙ, සාග්ගි කපොතො, සපිසාචා වාතමණ්ඩලිකා. Khi ý nghĩa không thể nhận biết trực tiếp được hiểu ngầm, saha được biến thành so khi có hậu từ theo sau. Ví dụ: sāggi kapoto, sapisācā vātamaṇḍalikā. 81. අකාලෙ සකත්ථෙ. 81. Khi không phải từ chỉ thời gian, và trong nghĩa của chính nó. සකත්ථප්පධානස්ස සහසද්දස්ස අකාලෙ උත්තරපදෙ සො හොති. සම්පන්නං බ්‍රහ්මං සබ්‍රහ්මං, සචක්කං නිධෙහි, සධුරං පාජෙහි, අකාලෙති කිං? සහ පුබ්බණ්හං, සහාපරණ්හං. Đối với từ saha có nghĩa của chính nó là chính (tappurisa), so được thay thế khi một hậu từ không chỉ thời gian theo sau. Ví dụ: Sampannaṃ brahmaṃ thành sabrahmaṃ, sacakkaṃ nidhehi, sadhuraṃ pājehi. Tại sao nói ‘không chỉ thời gian’? (Ví dụ:) Saha pubbaṇhaṃ, sahāparaṇhaṃ. 82. ගන්ථන්තාධික්‍යෙ. 82. Trong nghĩa toàn bộ và sự thêm vào. ගන්ථන්තෙ [Pg.140] ආධික්‍යෙ ච වත්තමානස්ස සහස්ස සො හොතුත්තරපදෙ. සකලං ජොතිමධීතෙ සමුහුත්තං, කාලත්ථො ආරම්භො, ආධික්‍යෙ-සදොණා ඛාරී, සමාසකො කහාපණො, නිච්චත්ථොයමාරම්භො. Khi có nghĩa là ‘toàn bộ’ và ‘thêm vào’, saha được biến thành so khi có hậu từ theo sau. (Toàn bộ:) Sakalaṃ jotimadhīte samuhuttaṃ. Quy tắc này được bắt đầu để áp dụng cho từ chỉ thời gian. (Thêm vào:) sadoṇā khārī, samāsako kahāpaṇo. Quy tắc này được bắt đầu cho mục đích bắt buộc. 83. සමානස්ස පක්ඛාදීසු වා. 83. Đối với samāna, (sự biến đổi) là tùy chọn khi có các từ bắt đầu bằng pakkha theo sau. පක්ඛාදීසුත්තරපදෙසු සමානස්ස සො හොති වා. සපක්ඛො සමානපක්ඛො, සජොති සමානජොති, පක්ඛාදීසූති කිං? සමානසීලො, පක්ඛ, ජොති, ජනපද, රත්ති, පත්තිනී, පත්තී, නාභි, බන්ධු බ්‍රහ්මචාරී, නාම, ගොත්ත, රූප, ඨාන, වණ්ණ, වයො, වචන, ධම්ම, ජාතිය, ඝච්ච. Khi các từ bắt đầu bằng pakkha v.v... làm hậu tố, chữ samāna được biến đổi thành sa một cách tùy chọn. Ví dụ: Sapakkho hoặc samānapakkho, sajoti hoặc samānajoti. Tại sao nói 'bắt đầu bằng pakkha v.v...'? (Để loại trừ trường hợp như) Samānasīlo. (Nhóm từ bắt đầu bằng pakkha là:) pakkha, joti, janapada, ratti, pattinī, pattī, nābhi, bandhu brahmacārī, nāma, gotta, rūpa, ṭhāna, vaṇṇa, vayo, vacana, dhamma, jātiya, ghacca. 84. උදරෙ ඉයෙ. 84. Khi (theo sau là) udara và iya. උදරෙ ඉයෙ පරෙ පරතො සමානස්ස සො වා හොති. සොදරියො, සමානොදරියො, ඉයෙති කිං? සමානොදරතා. Khi udara và iya theo sau, chữ samāna được biến đổi thành sa một cách tùy chọn. Ví dụ: Sodariyo, samānodariyo. Tại sao nói 'iya'? (Để loại trừ trường hợp như) Samānodaratā. 85. රීරික්ඛකෙසු. 85. Đối với (các hậu tố) rī, rikkha, ka. එතෙසු සමානස්ස සො හොති. සරී, සරික්ඛො, සරිසො. Đối với những (hậu tố) này, chữ samāna được biến đổi thành sa. Ví dụ: Sarī, sarikkho, sariso. 86. සබ්බාදීනමා. 86. Đối với các từ sabba v.v..., (nguyên âm cuối) thành ā. රීරික්ඛකෙසු සබ්බාදීනමා හොති. යාදී, යාදික්ඛො, යාදිසො. Đối với (các hậu tố) rī, rikkha, ka, các từ sabba v.v... có (nguyên âm cuối) biến thành ā. Ví dụ: Yādī, yādikkho, yādiso. 87. න්තකිමිමානං ටාකීටී. 87. Đối với nta, kiṃ, ima, (sự biến đổi lần lượt là) ṭā, kī, ī. රීරික්ඛකෙසු [Pg.141] න්තසද්ද කිංසද්ද ඉමසද්දානං ටාකීටී හොන්ති යථාක්කමං. භවාදී, භවාදික්ඛො, භවාදිසො, කීදී, කීදික්ඛො, කීදිසො, ඊදී, ඊදික්ඛො, ඊදිසො. Đối với (các hậu tố) rī, rikkha, ka, từ (kết thúc bằng) nta, từ kiṃ, và từ ima lần lượt được biến đổi thành ṭā, kī, ī. Ví dụ: Bhavādī, bhavādikkho, bhavādiso, kīdī, kīdikkho, kīdiso, īdī, īdikkho, īdiso. 88. තුම්හාම්හානං තාමෙකස්මිං. 88. Đối với tumha và amha ở số ít, (sự biến đổi lần lượt là) tā và mā. රීරික්ඛකෙසු තුම්හාම්හානං තාමා හොන්තෙකස්මිං යථාක්කමං. තාදී, තාදික්ඛො, තාදිසො, මාදී, මාදික්ඛො, මාදිසො. එකස්මින්ති කිං? තුම්හාදී, අම්හාදී, තුම්හාදික්ඛො, අම්හාදික්ඛො, තුම්හාදිසො, අම්හාදිසො. Đối với (các hậu tố) rī, rikkha, ka, các từ tumha và amha ở số ít lần lượt được biến đổi thành tā và mā. Ví dụ: Tādī, tādikkho, tādiso, mādī, mādikkho, mādiso. Tại sao nói 'ở số ít'? (Để loại trừ các trường hợp số nhiều như:) Tumhādī, amhādī, tumhādikkho, amhādikkho, tumhādiso, amhādiso. 89. තං මමඤ්ඤත්‍ර. 89. Ở trường hợp khác, (biến đổi thành) taṃ và maṃ. රීරික්ඛකන්තතො අඤ්ඤස්මිං උත්තරපදෙ තුම්හාම්හානමෙකස්මිං තංමං හොන්ති යථාක්කමං, තන්දීපා, මන්දීපා, තංසරණා, මංසරණා, තය්‍යොගො, මය්‍යොගොති බින්දුලොපො. Khi hậu tố khác với rī, rikkha, ka, các từ tumha và amha ở số ít lần lượt được biến đổi thành taṃ và maṃ. Ví dụ: tandīpā, mandīpā, taṃsaraṇā, maṃsaraṇā. Trong tayyogo, mayyogo có sự lược bỏ bindu (dấu ṃ). 90. වෙතස්සෙට. 90. Đối với eta, (sự biến đổi thành) e là tùy chọn. රීරික්ඛකෙස්වෙතස්සෙට වා හොති, එදී, එතාදී, එදික්ඛො, එතාදික්ඛො, එදිසො, එතාදිසො. Đối với (các hậu tố) rī, rikkha, ka, từ eta được biến đổi thành e một cách tùy chọn. Ví dụ: edī, etādī, edikkho, etādikkho, ediso, etādiso. 91. විධාදීසු ද්විස්ස දු. 91. Đối với dvi, (biến đổi thành) du khi theo sau là vidha v.v... ද්විස්ස දු හොති විධාදීසු, දුවිධො, දුපට්ටං එවමාදි. Chữ dvi được biến đổi thành du khi theo sau là vidha v.v... Ví dụ: duvidho, dupaṭṭaṃ, v.v... 92. දි ගුණාදීසු. 92. (Biến đổi thành) di khi theo sau là guṇa v.v... ගුණාදීසු ද්විස්ස දි හොති, ද්විගුණං, දිරත්ති, දිගු එවමාදි. Khi theo sau là guṇa v.v..., chữ dvi được biến đổi thành di. Ví dụ: dviguṇaṃ, diratti, digu, v.v... 93. තීස්ව. 93. Khi theo sau là ti, (biến đổi thành) a. තීසු [Pg.142] ද්විස්ස අහොති. ද්වත්තික්ඛත්තුං, ද්විත්තිපත්තපුරා. Khi theo sau là ti, chữ dvi được biến đổi thành a. Ví dụ: Dvattikkhattuṃ, dvittipattapurā. 94. ආ සඞ්ඛ්‍යායාසතාදො-නඤ්ඤත්ථෙ. 94. (Biến đổi thành) ā khi theo sau là một số đếm không bắt đầu bằng sata, và không có nghĩa khác. සඞ්ඛ්‍යායමුත්තරපදෙ ද්විස්ස ආ හොති අසතාදො අනඤ්ඤධත්ථ. ද්වාදස, ද්වාවීසති ද්වත්තිංස, සඞ්ඛ්‍යායන්ති කිං? දිරත්තං, අසතාදොති කිං? දිසතං, දිසහස්සං. අනඤ්ඤත්ථෙති කිං? ද්විදසා. Khi một số đếm làm hậu tố, chữ dvi được biến đổi thành ā, với điều kiện (số đếm đó) không bắt đầu bằng sata và không mang nghĩa khác. Ví dụ: Dvādasa, dvāvīsati dvattiṃsa. Tại sao nói 'khi một số đếm'? (Để loại trừ) Dirattaṃ. Tại sao nói 'không bắt đầu bằng sata'? (Để loại trừ) Disataṃ, disahassaṃ. Tại sao nói 'không mang nghĩa khác'? (Để loại trừ) Dvidasā. 95. තිස්සෙ. 95. Đối với ti, (biến đổi thành) e. සඞ්ඛ්‍යායමුත්තරපදෙ තිස්ස එ හොති අසතාදො අනඤ්ඤත්ථෙ, තෙරස, තෙවීස, තෙත්තිංස, සඞ්ඛ්‍යායංත්වෙව? තිරත්තං, අසතාදොත්වෙව? තිසතං, අනඤ්ඤත්ථෙත්වෙව? තිචතුකා. Khi một số đếm làm hậu tố, chữ ti được biến đổi thành e, với điều kiện (số đếm đó) không bắt đầu bằng sata và không mang nghĩa khác. Ví dụ: terasa, tevīsa, tettiṃsa. Tại sao nói 'khi một số đếm'? (Để loại trừ) Tirattaṃ. Tại sao nói 'không bắt đầu bằng sata'? (Để loại trừ) Tisataṃ. Tại sao nói 'không mang nghĩa khác'? (Để loại trừ) Ticatukā. 96. චත්තාලීසාදො වා. 96. Khi theo sau là cattālīsa v.v..., (sự biến đổi là) tùy chọn. තිස්සෙ වා හොති චත්තාලීසාදො, තෙචත්තාලාසං තිචත්තාලීසං, තෙපඤ්ඤාසං තිපඤ්ඤාසං, තෙසට්ඨි තිසට්ඨි, තෙසත්තති තිසත්තති, තෙඅසීති තියාසීති, තෙනවුති තිනවුති, අසතාදොත්වෙව? තිසතං. Chữ ti được biến đổi thành e một cách tùy chọn khi theo sau là cattālīsa v.v... Ví dụ: tecattālāsaṃ ticattālīsaṃ, tepaññāsaṃ tipaññāsaṃ, tesaṭṭhi tisaṭṭhi, tesattati tisattati, teasīti tiyāsīti, tenavuti tinavuti. Tại sao nói 'không bắt đầu bằng sata'? (Để loại trừ) Tisataṃ. 97. ද්විස්සා ච. 97. Và đối với dvi, (biến đổi thành) ā. අසතාදො-නඤ්ඤත්ථෙ චත්තාලීසාදො ද්විස්සෙ වා හොති ආ ච. ද්වෙචත්තාලීසං, ද්වාචත්තාලීසං ද්විචත්තාලීසං, ද්වෙපඤ්ඤාසං, ද්වාපඤ්ඤාසං ද්විපඤ්ඤාසං ඉච්චාදි. Khi theo sau là cattālīsa v.v..., với điều kiện không bắt đầu bằng sata và không mang nghĩa khác, chữ dvi được biến đổi thành e một cách tùy chọn, và cũng (biến đổi thành) ā. Ví dụ: Dvecattālīsaṃ, dvācattālīsaṃ dvicattālīsaṃ, dvepaññāsaṃ, dvāpaññāsaṃ dvipaññāsaṃ, v.v... 98. බාචත්තාලීසාදො. 98. Bā, cattālīsa, v.v... ද්විස්ස [Pg.143] බා වා හොති අචත්තාලීසාදො-නඤ්ඤත්ථෙ. බාරස ද්වාදස, බාවීසති ද්වාවීසති, බත්තිංස ද්වත්තිංස, අචත්තාලීසාදොති කිං? ද්විචත්තාලීසං. Bā được tùy chọn thay thế cho dvi đứng trước các số đếm cho đến bốn mươi, không phải ở trường hợp khác. (Ví dụ:) Bārasa (hoặc) dvādasa, bāvīsati (hoặc) dvāvīsati, battiṃsa (hoặc) dvattiṃsa. Tại sao nói 'cho đến bốn mươi'? (Để có dạng) Dvicattālīsaṃ. 99. වීසතිදසෙසු පඤ්චස්ස පණ්ණපන්නා. 99. Paṇṇa và pannā (thay cho) pañca trước vīsati và dasa. වීසතිදසෙසු පරෙසු පඤ්චස්ස පණ්ණපන්නා හොන්ති වා යථාක්කමං. පණ්ණවීසති පඤ්චවීසති, පන්නරස්ව පඤ්චදස. Paṇṇa và pannā được tùy chọn thay thế cho pañca theo thứ tự khi vīsati và dasa theo sau. (Ví dụ:) Paṇṇavīsati (hoặc) pañcavīsati, pannarasa (hoặc) pañcadasa. 100. චතුස්ස චුචො දසෙ. 100. Cu và co (thay cho) catu trước dasa. චතුස්ස චුචො හොන්ති වා දසසද්දෙ පරෙ. චුද්දස, චොද්දස, චතුද්දස. Cu và co được tùy chọn thay thế cho catu khi từ dasa theo sau. (Ví dụ:) Cuddasa, coddasa, catuddasa. 101. ඡස්ස සො. 101. So (thay cho) cha. ඡස්ස සොඉච්චයමාදෙසො හොති දසසද්දෙ පරෙ. සොළස. Sự thay thế này là so cho cha xảy ra khi từ dasa theo sau. (Ví dụ:) Soḷasa. 102. එකට්ඨානමා. 102. Ā (thay cho) eka và aṭṭha. එකඅට්ඨානං ආ හොති දසෙ පරෙ. එකාදස, අට්ඨාරස. Nguyên âm cuối của eka và aṭṭha được trường hóa thành ā khi dasa theo sau. (Ví dụ:) Ekādasa, aṭṭhārasa. 103. ර සඞ්ඛ්‍යාතො වා. 103. Ra tùy chọn sau một số đếm. සඞ්ඛ්‍යාතො පරස්ස දසස්ස ර හොති විභාසා. එකාරස එකාදස, බාරස ද්වාදස, පන්නරස පඤ්චදස, සත්තරස සත්තදස, අට්ඨාරස අට්ඨාදස, පන්නබාදෙසෙසු නිච්චං, ඉධ න හොති චතුද්දස. Ra tùy chọn thay thế cho (da của) dasa khi theo sau một số đếm. (Ví dụ:) Ekārasa (hoặc) ekādasa, bārasa (hoặc) dvādasa, pannarasa (hoặc) pañcadasa, sattarasa (hoặc) sattadasa, aṭṭhārasa (hoặc) aṭṭhādasa. Trong trường hợp panna, bā, v.v... thì luôn luôn (thay thế). Ở đây không xảy ra: catuddasa. 104. ඡතීහි ළො ච. 104. Và ḷo sau cha và ti. ඡතීහි [Pg.144] පරස්ස දසස්ස ළො හොති රො ච, සොළස සොරස, තෙළස තෙරස. Sau cha và ti, (da của) dasa được thay thế bằng ḷo và cả ro. (Ví dụ:) soḷasa (hoặc) sorasa, teḷasa (hoặc) terasa. 105. චතුත්ථ තතියාන මඩ්ඪුඩ්ඪතියා. 105. Aḍḍhuḍḍha và aḍḍhatiya (thay cho) catuttha và tatiya. අඩ්ඪා පරෙසං චතුත්ථතතියානං උඩ්ඪතියා හොන්ති යථාක්කමං. අඩ්ඪෙන චතුත්ථො අඩ්ඪුඩ්ඪො, අඩ්ඪෙන තතියො අඩ්ඪතියො, කථං අඩ්ඪතෙය්‍යොති? සකත්ථෙ ණ්‍යෙ උත්තරපදවුඩ්ඪි. Sau aḍḍha, catuttha và tatiya lần lượt trở thành uḍḍha và tiya. (Ví dụ:) Aḍḍhena catuttho là aḍḍhuḍḍho (ba rưỡi), aḍḍhena tatiyo là aḍḍhatiyo (hai rưỡi). Làm thế nào có dạng aḍḍhateyyo? (Do) hậu tố ṇya theo nghĩa riêng của nó, với sự tăng trưởng của từ sau. 106. දුතියස්ස සහ දියඩ්ඪදිවඩ්ඪා. 106. Diyaḍḍha và divaḍḍha cùng với (aḍḍha) thay cho dutiya. අඩ්ඪා පරස්ස දුතියස්ස සහ අඩ්ඪසද්දෙන දියඩ්ඪදිවඩ්ඪා හොන්ති. අඩ්ඪෙන දුතියො දියඩ්ඪො, දිවඩ්ඪො වා. Sau aḍḍha, dutiya cùng với từ aḍḍha trở thành diyaḍḍha và divaḍḍha. (Ví dụ:) Aḍḍhena dutiyo là diyaḍḍho, hoặc divaḍḍho (một rưỡi). 107. සරෙ කද කුස්සුත්තරත්ථෙ. 107. Kada (thay cho) ku trước một nguyên âm với nghĩa xấu. කුස්සුත්තරපදත්ථෙ වත්තමානස්ස සරාදො උත්තරපදෙ කදාදෙසො හොති. කදන්නං, කදසනං, සරෙති කිං? කුපුත්තො, උත්තරත්ථෙති කිං? කුඔඩ්ඪො රාජා. Kada thay thế cho ku khi nó mang ý nghĩa xấu cho từ theo sau, và khi từ theo sau bắt đầu bằng một nguyên âm. (Ví dụ:) Kadannaṃ (cơm xấu), kadasanaṃ (ngựa xấu). Tại sao nói 'trước một nguyên âm'? (Để có dạng) Kuputto (con trai xấu). Tại sao nói 'với nghĩa xấu'? (Để có dạng) Kuoḍḍho rājā (vua Kuoḍḍha). 108. කාප්පත්ථෙ. 108. Kā (thay cho ku) với nghĩa là 'ít'. අප්පත්ථෙ වත්තමානස්ස කුස්ස කා හොති උත්තරපදත්ථෙ, අප්පකං ලවණං කාලවණං. Kā thay thế cho ku khi nó mang ý nghĩa là 'ít' đối với từ theo sau. (Ví dụ:) appakaṃ lavaṇaṃ là kālavaṇaṃ (một ít muối). 109. පුරිසෙ වා. 109. Tùy chọn trước purisa. කුස්ස පුරිසෙ කා හොති වා. කාපුරිසො කුපුරිසො, අයමප්පත්තවිභාසා, අප්පත්ථෙ තු පුබ්බෙන නිච්චං හොති ඊසං පුරිසො කාපුරිසො. Kā tùy chọn thay thế cho ku trước purisa. (Ví dụ:) Kāpuriso (hoặc) kupuriso. Đây là tùy chọn không đạt được (bởi quy tắc trước). Nhưng với nghĩa là 'ít', nó luôn luôn (thay đổi) bởi quy tắc trước. (Ví dụ:) īsaṃ puriso là kāpuriso (người đàn ông nhỏ bé). 110. පුබ්බාපරජ්ජසායමජ්ඣෙහාහස්ස ණ්හො. 110. Ṇho (thay cho) aha sau pubba, apara, ajja, sāya, và majjha. පුබ්බාදීහුත්තරපදස්ස [Pg.145] අහස්ස ණ්හාදෙසො හොති, පුබ්බණ්හො, අපරණ්හො, අජ්ජණ්හො, සායණ්හො, මජ්ඣණ්හො (පණ්හො). Ṇha thay thế cho aha là từ theo sau của pubba, v.v... (Ví dụ:) pubbaṇho, aparaṇho, ajjaṇho, sāyaṇho, majjhaṇho (paṇho). ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ වුත්තියං Như vậy trong Vutti của ngữ pháp Moggallāna. සමාසකණ්ඩො තතියො. Chương thứ ba: Phức hợp từ. 4. චතුත්ථො කණ්ඩො (ණාදි) 4. Chương thứ tư (Ṇa, v.v...). 1. ණො වා පච්චෙ. 1. Ṇo tùy chọn (được thêm vào) với nghĩa là con cháu. ඡට්ඨියන්තා නාමස්මා වා ණප්පච්චයො හොති අපච්චෙ-භිධෙය්‍යෙ, ණකාරො වුද්ධ්‍යත්ථො, එවමඤ්ඤත්තාපි, වසිට්ඨස්සාපච්චං වාසිට්ඨො, වාසිට්ඨී වා, ඔපගවො, ඔපගවී වා, වෙති වාක්‍යසමාසවිකප්පනත්ථං, තස්සාධිකාරො සකත්ථාවධි. Hậu tố ṇa được dùng tùy chọn sau một danh từ ở cách thứ sáu trong ý nghĩa là con cháu; ký tự ṇ có tác dụng tăng trưởng nguyên âm, điều này cũng đúng ở những nơi khác. (Ví dụ:) con cháu của Vasiṭṭha là vāsiṭṭho (nam) hoặc vāsiṭṭhī (nữ); (con cháu của Upagu là) opagavo (nam) hoặc opagavī (nữ). Từ vā (hoặc) dùng để chỉ sự lựa chọn giữa câu và hợp thể. Quyền hạn của quy tắc này kéo dài đến hết chủ đề của nó. 2. වච්ඡාදිතො ණානණායනා. 2. (Các hậu tố) ṇāna và ṇāyana (được dùng) sau nhóm (từ) vaccha, v.v. වච්ඡාදීහි අපච්චප්පච්චයන්තෙහි ගොත්තාදීහි ච සද්දෙහි ණානණායනප්පච්චයා වා හොන්ති අපච්චෙ, වච්ඡානො වච්ඡායනො, කච්චානො කච්චායනො, යාගමෙ කාතියානො, මොග්ගල්ලානො මොග්ගල්ලායනො, සාකටානො සාකටායනො, කණ්හානො කණ්හායනො ඉච්චාදි. Sau các từ thuộc nhóm vaccha, v.v., các từ tận cùng bằng hậu tố chỉ con cháu, và các từ chỉ dòng họ, v.v., các hậu tố ṇāna và ṇāyana được dùng tùy chọn trong ý nghĩa là con cháu. (Ví dụ:) vacchāno, vacchāyano; kaccāno, kaccāyano; với sự chèn thêm y, (thành) kātiyāno; moggallāno, moggallāyano; sākaṭāno, sākaṭāyano; kaṇhāno, kaṇhāyano, v.v. 3. කත්තිකාවිධවාදීහි ණෙය්‍යණෙරා. 3. (Các hậu tố) ṇeyya và ṇera (được dùng) sau nhóm (từ) kattikā, v.v. và vidhavā, v.v. කත්තිකාදීහි විධවාදීහි ච ණෙය්‍යණෙරා වා යථාක්කමං හොන්ති අපච්චෙ, කත්තිකෙය්‍යො, වෙනතෙය්‍යො, භාගිනෙය්‍යො ඉච්චාදි[Pg.146], වෙධවෙරො, බන්ධකෙරො, නාලිකෙරො, සාමණෙරො ඉච්චාදි. Sau nhóm kattikā, v.v. và nhóm vidhavā, v.v., các hậu tố ṇeyya và ṇera được dùng tùy chọn theo thứ tự tương ứng trong ý nghĩa là con cháu. (Ví dụ:) kattikeyyo, venateyyo, bhāgineyyo, v.v.; vedhavero, bandhakero, nālikero, sāmaṇero, v.v. 4. ණ්‍යදිච්චාදීහි. 4. (Hậu tố) ṇya (được dùng) sau nhóm (từ) diti, v.v. දිතිප්පභුතිහි ණ්‍යො වා හොති අපච්චෙ, දෙච්චො, ආදිච්චො, කොණ්ඩඤ්ඤො, ගග්ග්‍යො, භාතබ්බො ඉච්චාදි. Sau diti và các từ tương tự, hậu tố ṇya được dùng tùy chọn trong ý nghĩa là con cháu. (Ví dụ:) decco, ādicco, koṇḍañño, gaggyo, bhātabbo, v.v. 5. ආ ණි. 5. (Hậu tố) ṇi (được dùng) sau (nguyên âm) ā. අකාරන්තතො ණි වා හොති අපච්චෙ, දක්ඛි, දත්ථි, දොණි. වාසවි, වාරුණි ඉච්චාදි. Sau một từ tận cùng bằng a, hậu tố ṇi được dùng tùy chọn trong ý nghĩa là con cháu. (Ví dụ:) dakkhi, datthi, doṇi. vāsavi, vāruṇi, v.v. 6. රාජතො ඤ්ඤො ජාතියං. 6. (Hậu tố) ñña (được dùng) sau rāja trong ý nghĩa là giai cấp. රාජසද්දතො ඤ්ඤො වා හොති අපච්චෙ ජාතියං ගම්‍යමානායං, රාජඤ්ඤො, ජාතියන්ති කිං? රාජාපච්චං. Sau từ rāja, hậu tố ñña được dùng tùy chọn cho con cháu khi ý nghĩa giai cấp được ngụ ý, (ví dụ:) rājañño. Tại sao lại nói "trong ý nghĩa giai cấp"? (Nếu không, sẽ là) rājāpaccaṃ (con của vua). 7. ඛත්තා යියා. 7. (Các hậu tố) ya và iya (được dùng) sau khatta. ඛත්තසද්දා යඉයා හොන්ති අපච්චෙ ජාතියං, ඛත්‍යො, ඛත්තියො, ජාතියංත්වෙව? ඛත්ති. Sau từ khatta, các hậu tố ya và iya được dùng cho con cháu trong ý nghĩa là giai cấp. (Ví dụ:) khatyo, khattiyo. Tại sao lại phải là "trong ý nghĩa giai cấp"? (Nếu không, sẽ là) khatti. 8. මනුතො ස්සසණ. 8. (Các hậu tố) ssa và saṇa (được dùng) sau manu. මනුසද්දතො ජාතියං ස්සසණ හොන්ති අපච්චෙ, මනුස්සො, මානුසො, ඉත්ථියං මනුස්සා, මානුසී, ජාතියංත්වෙව? මානවො. Sau từ manu, trong ý nghĩa là chủng loại, các hậu tố ssa và saṇa được dùng cho con cháu. (Ví dụ:) manusso, mānuso. Ở giống cái: manussā, mānusī. Tại sao lại phải là "trong ý nghĩa chủng loại"? (Nếu không, sẽ là) mānavo. 9. ජනපදනාමස්මා ඛත්තියා රඤ්ඤෙ ච ණො. 9. Sau tên một quốc gia, (hậu tố) ṇa được dùng (để chỉ) một người thuộc giai cấp Sát-đế-lỵ và một vị vua. ජනපදස්ස යං නාමං, තන්නාමස්මා ඛත්තියා අපච්චෙ රඤ්ඤෙ ච ණො හොති, පඤ්චාලො, කොසලො, මාගධො, ඔක්කාකො, ජනපදනාමස්මාති [Pg.147] කිං? දාසරථි, ඛත්තියාති කිං? පඤ්චාලස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස අපච්චං පඤ්චාලි. Từ tên của một quốc gia, hậu tố ṇa được dùng cho con cháu thuộc giai cấp Sát-đế-lỵ và cho vua. (Ví dụ:) pañcālo, kosalo, māgadho, okkāko. Tại sao lại nói "từ tên một quốc gia"? (Để loại trừ) dāsarathi. Tại sao lại nói "Sát-đế-lỵ"? Con cháu của một vị Bà-la-môn ở Pañcāla là pañcāli. 10. ණ්‍ය කුරුසිවීහි. 10. (Hậu tố) ṇya (được dùng) sau kuru và sivi. කුරුසිවීහි අපච්චෙ රඤ්ඤෙ ච ණ්‍යො හොති. කොරබ්‍යො, සෙබ්‍යො. Sau kuru và sivi, hậu tố ṇya được dùng cho con cháu và cho vua. (Ví dụ:) korabyo, sebyo. 11. ණ රාගා තෙන රත්තං. 11. (Hậu tố) ṇa (được dùng) sau (một từ chỉ) màu nhuộm trong ý nghĩa "được nhuộm bởi cái đó". රාගවාචිතතියන්තතො රත්තමිච්ඡෙතස්මිං අත්ථෙ ණො හොති, කසාවෙන රත්තං කාසාවං, කොසුම්භං, යාලිද්දං, රාගාති කිං? දෙවදත්තෙන රත්තං වත්ථං, ඉධ කස්මා න හොති? ‘නීලං පීත’න්ති, ගුණවචනත්තා විනාපි ණෙන ණත්ථස්සාභිධානතො. Sau một từ chỉ chất nhuộm ở cách thứ ba, hậu tố ṇa được dùng trong ý nghĩa "được nhuộm". (Ví dụ:) kasāvena rattaṃ (được nhuộm bằng y phấn) thành kāsāvaṃ; kosumbhaṃ; yāliddaṃ. Tại sao lại nói "chất nhuộm"? (Để loại trừ) devadattena rattaṃ vatthaṃ (tấm vải được nhuộm bởi Devadatta). Tại sao quy tắc này không áp dụng ở đây: nīlaṃ pītaṃ? Vì chúng là các tính từ, ý nghĩa của hậu tố ṇa đã được biểu thị ngay cả khi không có hậu tố. 12. නක්ඛත්තෙනින්දුයුත්තෙන කාලෙ. 12. (Hậu tố ṇa được dùng) sau (tên) một chòm sao có mặt trăng đi cùng, trong ý nghĩa là thời gian. තතියන්තතො නක්ඛත්තා තෙන ලක්ඛිතෙ කාලෙ ණො හොති, තඤ්චෙ නක්ඛත්තමින්දුයුත්තං හොති, ඵුස්සී රත්ති, ඵුස්සං අහං, නක්ඛත්තෙනෙති කිං? ගුරුනා ලක්ඛිතා රත්ති. ඉන්දුයුත්තෙනෙති කිං? කත්ථිකාය ලක්ඛිතො මුහුත්තො, කාලෙති කිං? ඵුස්සෙන ලක්ඛිතා අත්ථසිද්ධි, අජ්ජකත්තිකාති කත්තිකායුත්තෙ චන්දෙ කත්තිකාසද්දො වත්තතෙ. Sau tên một chòm sao ở cách thứ ba, hậu tố ṇa được dùng để chỉ thời gian được đánh dấu bởi nó, nếu chòm sao đó đi cùng với mặt trăng. (Ví dụ:) phussī ratti, phussaṃ ahaṃ. Tại sao lại nói "bởi một chòm sao"? (Để loại trừ) gurunā lakkhitā ratti. Tại sao lại nói "đi cùng với mặt trăng"? (Để loại trừ) katthikāya lakkhito muhutto. Tại sao lại nói "trong ý nghĩa thời gian"? (Để loại trừ) phussena lakkhitā atthasiddhi. ajjakattikā có nghĩa là từ kattikā chỉ mặt trăng đang ở cùng chòm sao Kattikā. 13. සා-ස්ස දෙවතා පුණ්ණමාසී. 13. (Hậu tố ṇa được dùng trong ý nghĩa) "đó là vị trời của người ấy" và (để chỉ) ngày rằm. සෙති පඨමන්තා අස්සාති ඡට්ඨ්‍යත්ථෙ ණො භවති, යං පඨමන්තං, සා චෙ දෙවතා පුණ්ණමාසීවා, සුගතො දෙවතා අස්සාභි [Pg.148] සොගතො, මාහින්දො, යාමො, වාරුණො, ඵුස්සී පුණ්ණමාසී අස්ස සම්බන්ධිනීති ඵුස්සො, මාසො, මායො, ඵග්ගුනො, චිත්තො, වෙසාඛො. ජෙට්ඨමූලො, ආසළ්හො, සාවණො, පොට්ඨපාදො, අස්සයුජො, කත්තිකො, මාගසිරො, පුණ්ණමාසීති කිං? ඵුස්සී පඤ්චමී අස්ස, පුණ්ණමාසී ච භතකමාසසම්බන්ධිනී න හොති… පුණ්ණො මා අස්සන්ති නිබ්බචනා, අතො එව නිපාතනා ණො සාගමො ච, මාසසුතියාව න පඤ්චදස රත්තාදො විධි. Sau một từ ở cách thứ nhất, trong ý nghĩa của cách thứ sáu là "của người ấy", hậu tố ṇa được dùng; từ ở cách thứ nhất đó có thể là một vị trời hoặc là ngày rằm. (Ví dụ:) sugato devatā assā (vị trời của người ấy là Sugata) thành sogato; māhindo, yāmo, vāruṇo. phussī puṇṇamāsī assa sambandhinīti (ngày rằm liên quan đến người ấy là Phussī) thành phusso māso (tháng Phussa); māyo, phagguno, citto, vesākho, jeṭṭhamūlo, āsaḷho, sāvaṇo, poṭṭhapādo, assayujo, kattiko, māgasiro. Tại sao lại nói "ngày rằm"? (Để loại trừ) phussī pañcamī assa. Ngày rằm không liên quan đến tháng nhuận... puṇṇo mā assanti là từ nguyên của puṇṇamāsī, do đó, bằng cách tạo thành bất quy tắc, hậu tố ṇa và sự chèn thêm s được áp dụng; quy tắc này chỉ áp dụng khi có từ māsa (tháng), không áp dụng cho mười lăm đêm, v.v. 14. තමධීතෙ තං ජානාති කණිකා ච. 14. (Các hậu tố ṇa và ika được dùng) trong ý nghĩa "người ấy học điều đó" hoặc "người ấy biết điều đó". දුතියන්තතො තමධීතෙ තං ජානාතීති එතෙස්වත්ථෙසු ණො හොති ණො ණිකො ච, බ්‍යාකරණමධීතෙ ජානාති වා වෙය්‍යාකරණො, ඡන්දසො, කමකො, පදකො, වෙනයිකො, සුත්තන්තිකො, ද්විතග්ගහණං පුථගෙව විධානත්ථං ජානනස්ස ච අජ්ඣෙනවිසයභාවදස්සනත්ථං පසිද්ධූපසඞ්ගහත්ථං ච. Sau một từ ở cách thứ hai, trong các ý nghĩa "người ấy học điều đó" hoặc "người ấy biết điều đó", các hậu tố ṇa và ika được dùng. (Ví dụ:) người học hoặc biết ngữ pháp (byākaraṇamadhīte jānāti vā) là veyyākaraṇo; chandaso, kamako, padako, venayiko, suttantiko. Việc đề cập đến cả hai (học và biết) là để quy định chúng một cách riêng biệt, để cho thấy rằng "biết" cũng là một đối tượng của "học", và để bao gồm các ví dụ phổ biến. 15. තස්ස විසයෙ දෙසෙ. 15. (Hậu tố ṇa được dùng) trong ý nghĩa "vùng của người ấy", khi đó là một quốc gia. ඡට්ඨියන්තා විසයෙ දෙසරූපෙ ණො හොති, වසාතීනං විසයො දෙසො වාසාතො, දෙසෙති කිං? චක්ඛුස්ස විසයො රූපං, දෙවදත්තස්ස විසයො-නුවාකො. Sau một từ ở cách thứ sáu, trong ý nghĩa "vùng", khi đó là một quốc gia, hậu tố ṇa được dùng. (Ví dụ:) vasātīnaṃ visayo deso (quốc gia là vùng của người Vasāti) thành vāsāto. Tại sao lại nói "quốc gia"? (Để loại trừ) cakkhussa visayo rūpaṃ (đối tượng của mắt là sắc), devadattassa visayo-nuvāko (phần của Devadatta). 16. නිවාසෙ තන්නාමෙ. 16. (Hậu tố ṇa được dùng) trong ý nghĩa "nơi ở", khi đó là tên riêng (của nơi đó). ඡට්ඨියන්තා නිවාසෙ දෙසෙ තන්නාමෙ ණො හොති, සිවීනං නිවාසො දෙසො සෙබ්‍යො, වාසාතො. Sau từ ở sở hữu cách, trong ý nghĩa là xứ sở nơi ở, hậu tố ṇa được dùng để tạo thành tên của xứ sở đó. Ví dụ: sivīnaṃ nivāso deso (xứ sở là nơi ở của dân Sivī) là sebyo. (Cũng được tạo) từ vāsa. 17. අදූරභවෙ. 17. Trong ý nghĩa ở gần. ඡට්ඨියන්තා [Pg.149] අදූරභවෙ දෙසෙ තන්නාමෙ ණො හොති, විදිසාය අදූරභවං වෙදිසං. Sau từ ở sở hữu cách, trong ý nghĩa là xứ sở ở gần, hậu tố ṇa được dùng để tạo thành tên của xứ sở đó. Ví dụ: vidisāya adūrabhavaṃ (nơi ở gần Vidisa) là vedisaṃ. 18. තෙන නිබ්බත්තෙ. 18. Trong ý nghĩa được tạo ra bởi cái đó. තතියන්තා නිබ්බත්තෙ දෙසෙ තන්නාමෙ ණො හොති, කුසම්බෙන නිබ්බත්තා කොසම්භී නගරී, කාකන්දී, මාකන්දී, සහස්සෙන නිබ්බත්තා සාහස්සී පරීඛා, හොතුම්හි කත්තරි කරණෙ ච යථායොගං තතියා. Sau từ ở công cụ cách, trong ý nghĩa là xứ sở được tạo ra, hậu tố ṇa được dùng để tạo thành tên của xứ sở đó. Ví dụ: kusambena nibbattā nagarī (thành phố được tạo ra bởi Kusamba) là kosambhī; (tương tự là) kākandī, mākandī. sahassena nibbattā parīkhā (hào nước được tạo ra bởi một ngàn người) là sāhassī. Công cụ cách được dùng một cách thích hợp trong ý nghĩa tác nhân hoặc công cụ. 19. තමීධත්ථි. 19. Cái đó có ở đây. තන්ති පඨමන්තා ඉධාති සත්තම්‍යත්ථෙ දෙසෙ තන්නාමෙ ණො හොති, යන්තං පඨමන්තමත්ථි චෙ, උදුම්බරා අස්මිං දෙසෙ සන්තීති ඔදුම්බරො, බාදරො, බබ්බජො. Sau từ ở chủ cách, trong ý nghĩa vị trí cách 'ở đây' để chỉ một xứ sở, hậu tố ṇa được dùng để tạo thành tên của xứ sở đó, nếu cái được chỉ bởi từ ở chủ cách ấy có mặt ở đó. Ví dụ: udumbarā asmiṃ dese santi (có những cây udumbara ở xứ này) thì (xứ đó gọi là) odumbaro. (Tương tự là) bādaro, babbajo. 20. තත්‍ර භවෙ. 20. Trong ý nghĩa hiện hữu ở đó. සත්තම්‍යන්තා භවත්ථෙ ණො හොති, උදකෙ භවො ඔදකො, ඔරසො, ජානපදො, මාගධො, කාපිලවත්ථවො, කොසම්බො. Sau từ ở vị trí cách, trong ý nghĩa 'hiện hữu', hậu tố ṇa được dùng. Ví dụ: udake bhavo (hiện hữu trong nước) là odako; (tương tự là) oraso, jānapado, māgadho, kāpilavatthavo, kosambo. 21. අජ්ජාදීහි තනො. 21. Sau ajja và các từ tương tự là (hậu tố) tana. භවත්ථෙ අජ්ජාදීහි තනො හොති, අජ්ජ භවො අජ්ජතනො, ස්වාතනො, හිය්‍යත්තනො. Trong ý nghĩa 'hiện hữu', sau ajja và các từ tương tự, hậu tố tana được dùng. Ví dụ: ajja bhavo (hiện hữu hôm nay) là ajjatano; (tương tự là) svātano, hiyyattano. 22. පුරාතො ණො ච. 22. Sau purā là (hậu tố) ṇa và cả (tana). පුරාඉච්චස්මා භවත්ථෙ ණො හොති තනො ච, පුරාණො, පුරාතනො. Sau từ purā, trong ý nghĩa 'hiện hữu', hậu tố ṇa và cả tana được dùng. Ví dụ: purāṇo, purātano. 23. අමාත්වච්චො. 23. Sau amā là (hậu tố) acca. අමාසද්දතො [Pg.150] අච්චො හොති භවත්ථෙ, අමච්චො. Sau từ amā, trong ý nghĩa 'hiện hữu', hậu tố acca được dùng. Ví dụ: amacco. 24. මජ්ඣාදිත්විමො. 24. Sau majjha và các từ tương tự là (hậu tố) ima. මජ්ඣාදීහි සත්තම්‍යන්තෙහි භවත්තෙ ඉමො හොති, මජ්ඣිමො, අන්තිමො. මජ්ඣ, අන්ත, හෙට්ඨා, උපරි, ඔර, පාර, පච්ඡා, අබ්භන්තර, පච්චන්ත (පුරත්ථා, බාහිර). Sau majjha và các từ tương tự ở vị trí cách, trong ý nghĩa 'hiện hữu', hậu tố ima được dùng. Ví dụ: majjhimo, antimo. (Nhóm từ này gồm:) Majjha, anta, heṭṭhā, upari, ora, pāra, pacchā, abbhantara, paccanta (puratthā, bāhira). 25. කණණෙය්‍යණෙය්‍යකයියා. 25. (Các hậu tố) ka, ṇa, ṇeyya, ṇeyyaka, ya, iya. සත්තම්‍යන්තා එතෙ පච්චයා හොන්ති භවත්ථෙ, කණ-කුසිනා රායං භවො කොසිනාරකො, මාගධකො, ආරඤ්ඤකො විහාරො. ණෙය්‍ය-ගඞ්ගෙය්‍යො, පබ්බතෙය්‍යො, වානෙය්‍යො. ණෙය්‍යක-කොලෙය්‍යකො, බාරාණසෙය්‍යකො, චම්පෙය්‍යකො, මිථිලෙය්‍යකොති එය්‍යකො. ය-ගම්මො, දිබ්බො. ඉයගාමියො, උදරි-යො, දිවියො, පඤ්චාලියො, බොධිපක්ඛියො, ලොකියො. Sau từ ở vị trí cách, trong ý nghĩa 'hiện hữu', các hậu tố này được dùng. ka, ṇa: kusinārāyaṃ bhavo là kosinārako, māgadhako, āraññako vihāro. Ṇeyya: gaṅgeyyo, pabbateyyo, vāneyyo. Ṇeyyaka: koleyyako, bārāṇaseyyako, campeyyako, mithileyyako, tức là eyyako. Ya: gammo, dibbo. Iya: gāmiyo, udariyo, diviyo, pañcāliyo, bodhipakkhiyo, lokiyo. 26. ණිකො. 26. (Hậu tố) ṇika. සත්තම්‍යන්තා භවත්ථෙ ණිකො හොති, සාරදිකො දිවසො, සාරදිකා රත්ති. Sau từ ở vị trí cách, trong ý nghĩa 'hiện hữu', hậu tố ṇika được dùng. Ví dụ: sāradiko divaso, sāradikā ratti. 27. තමස්ස සිප්පං සීලං පණ්‍යං පහරණං පයොජනං. 27. Cái đó là nghề nghiệp, giới hạnh, hàng hóa, vũ khí, mục đích của người ấy. පඨමන්තා සිප්පාදිවාචකා අස්සෙතිඡට්ඨියත්ථෙණිකො හොති, වීණාවාදනං සිප්පමස්ස වෙණිකො, මොදඞ්ගිකො, වංසිකො, පංසුකූ- ලධාරණං [Pg.151] සීලමස්ස පංසුකූලිකො, තෙචීවරිකෙව, ගන්ධොපණ්‍යමස්ස ගන්ධිකො, තෙලිකො, ගොළිකො, චාපො පහරණමස්ස චාපිකො, තොමරිකො, මුග්ගරිකො, උපධිප්පයොජනමස්ස ඔපධිකං, සාතිකං, සාහස්සිකං. Sau từ ở chủ cách chỉ nghề nghiệp v.v..., trong ý nghĩa sở hữu cách 'của người ấy', hậu tố ṇika được dùng. Ví dụ: vīṇāvādanaṃ sippamassa (chơi đàn tỳ bà là nghề của người ấy) là veṇiko; modaṅgiko, vaṃsiko. paṃsukūladhāraṇaṃ sīlamassa (thọ trì y phấn tảo là giới hạnh của người ấy) là paṃsukūliko; tecīvarika. gandho paṇyamassa (hương liệu là hàng hóa của người ấy) là gandhiko; teliko, goḷiko. cāpo paharaṇamassa (cung là vũ khí của người ấy) là cāpiko; tomariko, muggariko. upadhi payojanamassa (phiền não là mục đích của người ấy) là opadhikaṃ; sātikaṃ, sāhassikaṃ. 28. තං හන්තරහති ගච්ඡතුඤ්ඡති චරති. 28. Người ấy giết, xứng đáng, đi đến, lượm lặt, thực hành cái đó. දුතියන්තා හන්තීති එවමාදීස්වත්ථෙසු ණීකො හොති. පක්ඛීහිපක්ඛිනො හන්තීති පක්ඛිකො, සාකුනිකො, මායූරිකො. මච්ඡෙහි-මච්ඡිකො, මෙනිකො. මිගෙහි-මාගවිකො හාරිණිකො, ‘සූකරිකො’ති ඉකො. සතමරහතීති සාතිකං, සන්දිට්ඨිකො, එහිපස්සවිධිං අරහතීති එහිපස්සිකො, සාහස්සිකො, ‘සහස්සියො’ති ඉයො. පරදාරං ගච්ඡතීති පාරදාරිකො, මග්ගිකො, පඤ්ඤාසයොජනිකො. බදරෙ උඤ්ඡතීති බාදරිකො, සාමාකිකො. ධම්මං චරතීති ධම්මිකො, අධම්මිකො. Sau từ ở đối cách, trong các ý nghĩa như 'giết' v.v..., hậu tố ṇika được dùng. Pakkhino hanti (người ấy giết chim) là pakkhiko, sākuniko, māyūriko. (Giết) macche (cá) là macchiko, meniko. (Giết) mige (thú) là māgaviko, hāriṇiko; sūkariko là dùng hậu tố ika. Sataṃ arahati (người ấy xứng đáng một trăm) là sātikaṃ, sandiṭṭhiko; ehipassavidhiṃ arahati (xứng đáng với pháp 'hãy đến mà thấy') là ehipassiko, sāhassiko; sahassiyo là dùng hậu tố iya. Paradāraṃ gacchati (người ấy đi đến vợ người) là pāradāriko, maggiko, paññāsayojaniko. Badare uñchati (người ấy lượm lặt táo) là bādariko, sāmākiko. Dhammaṃ carati (người ấy thực hành Pháp) là dhammiko, adhammiko. 29. තෙන කතං කීතං බද්ධමභිසඞ්ඛතං සංසට්ඨං හතං හන්ති ජිතං ජයති දිබ්බති ඛණති තරති චරති වහති ජීවති. 29. Được làm, mua, buộc, chế biến, trộn lẫn, bị giết, giết, được thắng, thắng, chơi, đào, vượt qua, đi, mang, sống bằng cái đó. තතියන්තා කතාදිස්වත්ථෙසු ණිකො හොති. කායෙන කතං කායිකං, වාචසිකං, මානසිකං, වාතෙන කතො ආබාධො වාතිකො. සතෙන කීතං සාතිකං, සාහස්සිකං, මූලතොව, දෙවදතෙන කීතන්ති න හොති තදත්ථාප්පතීතියා. වරත්තාය බද්ධො වාරත්තිකො, ආයසිකො, පාසිකො. ඝතෙන අභිසඞ්ඛතං සංසට්ඨං වා ඝාතිකං, ගොළිකං, දාධිකං, මාරිචිකං. ජාලෙන හතො හන්තීති වා ජාලිකො, බාලීසිකො. අක්ඛෙහි ජිතමක්ඛිකං, සාලාකිකං. අක්ඛෙහි ජයති දිබ්බතීති වා අක්ඛිකො. ඛණිත්තියා [Pg.152] ඛණතීති ඛාණිත්තිකො, කුද්දාලිකො, දෙවදත්තෙන ජිතං, අඞ්ගුල්‍යා ඛණතීති න හොති තදත්ථානවගමා. උළුම්පෙන තරතීති ඔළුම්පිකො, ‘උළුම්පිකො’ති ඉකො ගොපුච්ඡිකො, නාවිකො. සකටෙන චරතීති සාකටිකො, ‘රථිකො, පරප්පිකො’ති ඉකො. ඛන්ධෙන වහතීති ඛන්ධිකො, අංසිකො, ‘සීසිකො’ති ඉකො. වෙතනෙන ජීවතීති වෙතනිකො, ‘භතිකො, කයිකො, වික්කයිකො, කයවික්කයිකො’ති ඉකො. Sau từ ở công cụ cách, trong các ý nghĩa 'được làm' v.v..., hậu tố ṇika được dùng. Kāyena kataṃ (được làm bởi thân) là kāyikaṃ; vācasikaṃ, mānasikaṃ; vātena kato ābādho là vātiko. Satena kītaṃ (được mua bằng một trăm) là sātikaṃ, sāhassikaṃ; cũng từ mūla. Trường hợp devadatena kītaṃ thì không thành lập (từ phái sinh) vì không thể hiện ý nghĩa đó. Varattāya baddho (bị buộc bằng dây da) là vārattiko; āyasiko, pāsiko. Ghatena abhisaṅkhataṃ saṃsaṭṭhaṃ vā (được chế biến hoặc trộn lẫn với bơ) là ghātikaṃ; goḷikaṃ, dādhikaṃ, māricikaṃ. Jālena hato hantīti vā (bị giết hoặc giết bằng lưới) là jāliko; bālīsiko. Akkhehi jitaṃ (được thắng bằng súc sắc) là akkhikaṃ; sālākikaṃ. Akkhehi jayati dibbatīti vā (thắng hoặc chơi bằng súc sắc) là akkhiko. Khaṇittiyā khaṇati (đào bằng cuốc) là khāṇittiko; kuddāliko. Trường hợp devadattena jitaṃ, aṅgulyā khaṇati thì không thành lập (từ phái sinh) vì không hiểu theo ý nghĩa đó. Uḷumpena tarati (vượt qua bằng bè) là oḷumpiko; uḷumpiko dùng hậu tố ika; gopucchiko, nāviko. Sakaṭena carati (đi bằng xe) là sākaṭiko; rathiko, parappiko dùng hậu tố ika. Khandhena vahati (mang bằng vai) là khandhiko; aṃsiko; sīsiko dùng hậu tố ika. Vetanena jīvati (sống bằng tiền lương) là vetaniko; bhatiko, kayiko, vikkayiko, kayavikkayiko dùng hậu tố ika. 30. තස්ස සංවත්තති. 30. Dẫn đến điều đó. චතුත්ථියන්තා සංවත්තතීති අස්මිං අත්ථෙ ණිකො හොති, පුනබ්භවාය සංවත්තතීති පොනොභවිකො, ඉත්ථියං පොනො භවිකා, ලොකාය සංවත්තතීති ලොකිකො සුට්ඨු අග්ගොති සග්ගො, සග්ගාය සංවත්තතීති සොවග්ගිකො, සස්සොවක තදමිනාදිපාඨා, ධනාය සංවත්තතීති ධඤ්ඤං, යො. Sau từ ở chỉ định cách, trong ý nghĩa 'dẫn đến', hậu tố ṇika được dùng. Ví dụ: punabbhavāya saṃvattati (dẫn đến tái sanh) là ponobhaviko; ở nữ tính là ponobhavikā. lokāya saṃvattati (dẫn đến thế gian) là lokiko. suṭṭhu aggo'ti saggo (cực kỳ cao tột là thiên giới); saggāya saṃvattati (dẫn đến thiên giới) là sovaggiko (theo quy tắc biến đổi nguyên âm). dhanāya saṃvattati (dẫn đến tài sản) là dhaññaṃ, (dùng hậu tố) ya. 31. තතො සම්භූතමාගතං. 31. Phát sanh từ đó, đến từ đó. පඤ්චම්‍යන්තා සම්භූතමාගතන්ති එතෙස්වත්ථෙසු ණිකො හොති, මාතිකො සම්භූතමාගතං වා මත්තිකං, පෙත්තිකං, ණ්‍යරියණ -යාපි දිස්සන්ති, සුරභිතො සම්භූතං සොරභ්‍යං, ථනතො සම්භූතං ථඤ්ඤං, පිතිතො සම්භූතො පෙත්තියො, මාතියො, මත්තියො, මච්චො වා. Sau danh từ biến cách thứ năm, trong các ý nghĩa ‘sanh từ, đến từ’, thì có hậu tố ṇika. (Ví dụ:) sanh từ mẹ hoặc đến từ mẹ là mātikaṃ hoặc mattikaṃ, (sanh từ cha là) pettikaṃ. Các hậu tố ṇya, riya, ṇa, ya cũng được thấy. Sanh từ hương thơm là sorabhyaṃ. Sanh từ vú là thaññaṃ. Sanh từ cha là pettiyo. (Sanh từ mẹ là) mātiyo, mattiyo, hoặc macco. 32. තත්ථ වසති විදිතො භත්තො නියුත්තො. 32. Sống ở đó, được biết đến, phụng sự, được bổ nhiệm. සත්තම්‍යන්තා තත්ථ වසතීත්වෙවමාදීස්වත්ථෙසු ණිකො හොති. රුක්ඛමූලෙ වසතීති රුක්ඛමූලිකො, ආරඤ්ඤිකො, සොසානිකො. ලොකෙ විදිතො ලොකිකො. චතුමහාරාජෙසු භත්තා චාතුම්මහාරාජිකා[Pg.153]. ද්වාරෙ නියුත්තො දොවාරිකො දස්සොක තදමිනාදිපාඨා, භණ්ඩාගාරිකො, ඉකො-නවකම්මිකො, කියොජාතිකියො, අන්ධකියො. Sau danh từ biến cách thứ bảy, trong các ý nghĩa như ‘sống ở đó’, thì có hậu tố ṇika. (Ví dụ:) sống ở gốc cây là rukkhamūliko, (sống trong rừng là) āraññiko, (sống ở nghĩa địa là) sosāniko. Được biết đến trong thế gian là lokiko. Phụng sự Tứ Đại Thiên Vương là cātummahārājikā. Được bổ nhiệm ở cửa là dovāriko, theo các bài đọc tad-ādi, bhaṇḍāgāriko. (Hậu tố) ika: navakammiko. (Hậu tố) kiyo: jātikiyo, andhakiyo. 33. තස්සිදං. 33. Cái này của người ấy. ඡට්ඨියන්තා ඉදමිච්චස්මිං අත්ථෙ ණිකො හොති, සඞ්ඝස්ස ඉදං සඞ්ඝිකං, පුග්ගලිකං, සක්‍යපුත්තිකො, නාතිපුත්තිකො, ජෙනදත්තිකො, කියෙ-සකියො, පරකියො, නියෙ-අත්තනියං, කෙ- සකො රාජකං භණ්ඩං. Sau danh từ biến cách thứ sáu, trong ý nghĩa ‘cái này của…’, thì có hậu tố ṇika. (Ví dụ:) cái này của Tăng-già là saṅghikaṃ, (của cá nhân là) puggalikaṃ, sakyaputtiko, nātiputtiko, jenadattiko. (Hậu tố) kiya: sakiyo, parakiyo. (Hậu tố) niya: attaniyaṃ. (Hậu tố) ka: sako, rājakaṃ bhaṇḍaṃ (vật dụng của vua). 34. ණො. 34. (Hậu tố) Ṇa. ඡට්ඨියන්තා ඉදමිච්චස්මිං අත්ථෙ ණො හොති, කච්චායනස්ස ඉදං කච්චායනං බ්‍යාකරණං, සොගතං සාසනං, මාහිසං මංසාදි. Sau danh từ biến cách thứ sáu, trong ý nghĩa ‘cái này của…’, thì có hậu tố ṇa. (Ví dụ:) ngữ pháp này của ngài Kaccāyana là kaccāyanaṃ byākaraṇaṃ, giáo pháp của bậc Thiện Thệ là sogataṃ sāsanaṃ, thịt v.v. của con trâu là māhisaṃ maṃsādi. 35. ගවාදීහි යො. 35. Sau go v.v. là (hậu tố) ya. ගවාදීහි ඡට්ඨියන්තෙහි ඉදමිච්චස්මිං අත්ථෙ යො හොති, ගුන්නං ඉදං ගබ්‍යං මංසාදි, කබ්‍යං, දබ්බං. Sau các danh từ thuộc nhóm go v.v. ở biến cách thứ sáu, trong ý nghĩa ‘cái này của…’, thì có hậu tố ya. (Ví dụ:) thịt v.v. này của những con bò là gabyaṃ, (của khỉ là) kabyaṃ, (của gỗ là) dabbaṃ. 36. පිතිතො භාතරි රෙය්‍යණ. 36. Sau pitu, (chỉ) anh em trai, là (hậu tố) reyyaṇa. පිතුසද්දා තස්ස භාතරි රෙය්‍යණ හොති, පිතු භාතා පෙත්තෙය්‍යො. Sau từ pitu, để chỉ anh em trai của người ấy, thì có hậu tố reyyaṇa. (Ví dụ:) anh em trai của cha là petteyyo. 37. මාතිතො ච භගිනියං ඡො. 37. Và sau mātu, (chỉ) chị em gái, là (hậu tố) cha. මාතිතො පිතිතො ච තෙසං භගිනියං ඡො හොති, මාතු භගිනී මාතුච්ඡා, පිතු භගිනී පිතුච්ඡා, කථං ‘මාතුලො’ති ‘‘මාතුලාදිත්වානී’’ති නිපාතනා. Sau mātu và pitu, để chỉ chị em gái của họ, thì có hậu tố cha. (Ví dụ:) chị em gái của mẹ là mātucchā, chị em gái của cha là pitucchā. (Hỏi:) làm thế nào có dạng ‘mātulo’? (Đáp:) do sự hình thành đặc biệt theo quy tắc ‘‘mātulāditvānī’’. 38. මාතාපිතූස්වාමහො. 38. Sau mātā và pitu là (hậu tố) āmaha. මාතාපිතූහි [Pg.154] තෙසං මාතාපිතූසු ආමහො හොති, මාතු මාතා මාතාමහී, මාතු පිතා මාතාමහො, පිතු මාතා පිතාමහී, පිතු පිතා පිතාමහො, න යථාසඞ්ඛ්‍යං, පච්චෙකාභි සම්බන්ධා. Sau mātā và pitu, để chỉ cha mẹ của họ, thì có hậu tố āmaha. (Ví dụ:) mẹ của mẹ là mātāmahī, cha của mẹ là mātāmaho, mẹ của cha là pitāmahī, cha của cha là pitāmaho. (Việc áp dụng) không theo thứ tự tương ứng, vì có sự liên hệ riêng biệt. 39. හිතෙ රෙය්‍යණ. 39. Trong ý nghĩa lợi ích, là (hậu tố) reyyaṇa. මාතාපිතූහි හිතෙ රෙය්‍යණ හොති, මත්තෙය්‍යො, පෙත්තෙය්‍යො. Sau mātā và pitu, trong ý nghĩa lợi ích, thì có hậu tố reyyaṇa. (Ví dụ:) matteyyo, petteyyo. 40. නින්දාඤ්ඤාතප්පපටිභාගරස්සදයාසඤ්ඤාසු කො. 40. Trong các ý nghĩa: chê bai, không rõ, nhỏ bé, tương tự, ngắn, thương xót, và tên gọi, là (hậu tố) ka. නින්දාදීස්වත්ථෙයු නාමස්මා කො හොති, නින්දායං-මුණ්ඩකො, සමණකො. අඤ්ඤාතෙ-කස්සායං අස්සොති අස්සකො, පයොගසාමත්ථියා සම්බන්ධිවිසෙසානවගමොවගම්‍යතෙ. අප්පත්ථෙතෙලකං, ඝතකං. පටිභාගත්ථෙ-හත්ථී විය හත්ථිකො, අස්සකො, බලීබද්දකො. රස්සෙ-මානුසකො, රුක්ඛකො, පිලක්ඛකො. දයායං-පුත්තකො, වච්ඡකො. සඤ්ඤායං-මොරො විය මොරකො. Sau danh từ, trong các ý nghĩa chê bai v.v., thì có hậu tố ka. Trong ý nghĩa chê bai: muṇḍako, samaṇako. Trong ý nghĩa không rõ: con ngựa này của ai, là assako; do năng lực của cách dùng, sự không nhận biết được mối liên hệ đặc biệt được hiểu ngầm. Trong ý nghĩa nhỏ bé: telakaṃ, ghatakaṃ. Trong ý nghĩa tương tự: giống như con voi là hatthiko, assako, balībaddako. Trong ý nghĩa ngắn: mānusako, rukkhako, pilakkhako. Trong ý nghĩa thương xót: puttako, vacchako. Trong ý nghĩa tên gọi: giống như con công là morako. 41. තමස්සපරිමාණං ණිකො ච. 41. Cái đó là số lượng của nó, (hậu tố) ṇika và ka. පඨමන්තා අස්සෙති අස්මිං අත්ථෙ ණිකො හොති කො ච තඤ්චෙ පඨමන්තං පරිමාණං භවති, පරිමීයතෙ නෙනෙති පරිමාණං, දොණො පරිමාණමස්ස දොණිකො වීහි, ඛාරසතිකො, ඛාරසහස්සිකො ආසීතිකො වයො, උපඩ්ඪකායිකං බිම්බොහනං, පඤ්චකං, ඡක්කං. Sau danh từ biến cách thứ nhất, trong ý nghĩa ‘của nó’, thì có hậu tố ṇika và ka, nếu danh từ biến cách thứ nhất đó là một đơn vị đo lường. Parimāṇaṃ là cái dùng để đo lường. Một doṇa là số lượng của nó, (gọi là) doṇiko vīhi (lúa một doṇa). (Tương tự:) khārasatiko, khārasahassiko, āsītiko vayo, upaḍḍhakāyikaṃ bimbohanaṃ, pañcakaṃ, chakkaṃ. 42. යතෙතෙහි ත්තකො. 42. Sau ya, ta, eta là (hậu tố) ttaka. යාදීහි [Pg.155] පඨමන්තෙහී අස්සෙති ඡට්ඨියත්ථෙ ත්තකො හොති, තඤ්චෙ පඨමන්තං පරිමාණං භවති, යං පරිමාණමස්ස යත්තකං, තත්තකං, එත්තකං, ආවතකෙ යාවතකො, තාවතකො (එතාවතකො). Sau các từ ya v.v. ở biến cách thứ nhất, trong ý nghĩa của biến cách thứ sáu ‘của nó’, thì có hậu tố ttaka, nếu từ ở biến cách thứ nhất đó là một đơn vị đo lường. Cái gì là số lượng của nó, là yattakaṃ. (Tương tự:) tattakaṃ, ettakaṃ. Trong (ý nghĩa) āvataka: yāvatako, tāvatako (etāvatako). 43. සබ්බා චාවන්තු. 43. Sau sabba và (ya v.v.) là (hậu tố) āvantu. සබ්බතො පඨමන්තෙහි යාදීහි ච අස්සෙති ඡට්ඨියත්ථෙ ආවන්තු හොති, තඤ්චෙ පඨමන්තං පරිමාණං භවති. සබ්බං පරිමාණමස්ස සබ්බාවන්තං, යාවන්තං, තාවන්තං, එතාවන්තං. Sau sabba và các từ ya v.v. ở biến cách thứ nhất, trong ý nghĩa của biến cách thứ sáu ‘của nó’, thì có hậu tố āvantu, nếu từ ở biến cách thứ nhất đó là một đơn vị đo lường. Tất cả là số lượng của nó, là sabbāvantaṃ. (Tương tự:) yāvantaṃ, tāvantaṃ, etāvantaṃ. 44. කිම්හා රතිරීවරීවතකරිත්තකා. 44. Sau kim là (các hậu tố) rati, rī, varī, vataka, rittaka. කිම්හා පඨමන්තා අස්සෙති ඡට්ඨියත්ථෙ රතිරීවරීවතකරිත්තකා හොන්ති, තඤ්චෙ පඨමන්තං පරිමාණං භවති, කිං සඞ්ඛ්‍යානං පරිමාණමෙසං කති එතෙ, කීව, කීවතකං, කිත්තකං. රීවන්තො සභාවතො අසඞ්ඛ්‍යො. Sau kim ở biến cách thứ nhất, trong ý nghĩa của biến cách thứ sáu ‘của nó’, thì có các hậu tố rati, rī, varī, vataka, rittaka, nếu từ ở biến cách thứ nhất đó là một đơn vị đo lường. Số lượng của chúng là bao nhiêu, là kati ete. (Tương tự:) kīva, kīvatakaṃ, kittakaṃ. Hậu tố rī tự bản chất là dùng cho (danh từ) không đếm được. 45. සඤ්ජාතං තාරකාදිත්විතො. 45. Trong ý nghĩa ‘đã sanh khởi’, sau tārakā v.v. là (hậu tố) ita. තාරකාදීහි පඨමන්තෙහි අස්සෙති ඡට්ඨියත්ථෙ ඉතො හොති, තෙ චෙ සඤ්ජාතා හොන්ති, තාරකා සඤ්ජාතා අස්ස තාරකිතං ගගනං, පුප්ඵිතො රුක්ඛො, පල්ලවිතා ලතා. Sau các từ tārakā v.v. ở biến cách thứ nhất, trong ý nghĩa của biến cách thứ sáu ‘của nó’, thì có hậu tố ita, nếu chúng đã sanh khởi. Các vì sao đã sanh khởi nơi nó, là tārakitaṃ gaganaṃ (bầu trời đầy sao). (Tương tự:) pupphito rukkho (cây đã trổ hoa), pallavitā latā (dây leo đã đâm chồi). 46. මානෙ මත්තො. 46. Trong ý nghĩa đo lường, là (hậu tố) matta. පඨමන්තා මානවුත්තිතො අස්සෙති අස්මිංඅත්ථෙ මත්තො හොති, පලං උම්මානමස්ස පලමත්තං, හත්ථො පමාණමස්ස හත්ථමත්තං [Pg.156] සතං මානමස්ස සතමත්තං, දොණො පරිමාණමස්ස දොණමත්තං, අභෙදොපචාරා දොණොතිපි හොති. Hậu tố ‘matta’ được dùng sau một danh từ ở biến cách thứ nhất (chủ cách) có ý nghĩa là ‘vật đo lường’, trong ý nghĩa ‘đây là... của nó’. Ví dụ: ‘palaṃ ummānamassa’ (một pala là sức nặng của nó) trở thành ‘palamattaṃ’; ‘hattho pamāṇamassa’ (một cubit là chiều dài của nó) trở thành ‘hatthamattaṃ’; ‘sataṃ mānamassa’ (một trăm là số đo của nó) trở thành ‘satamattaṃ’; ‘doṇo parimāṇamassa’ (một doṇa là dung lượng của nó) trở thành ‘doṇamattaṃ’. Do cách dùng không phân biệt (abhedopacāra), nó cũng có thể là ‘doṇo’. 47. තග්ඝො චුද්ධං. 47. Và (hậu tố) ‘taggha’ (trong ý nghĩa) chiều cao. උද්ධමානවුත්තිහො අස්සෙති ඡට්ඨියත්ථෙ තග්ඝො හොති මත්තො ච, ජණ්ණුතග්ඝං, ජණ්ණුමත්තං. Sau một danh từ có ý nghĩa là ‘đo lường chiều cao’, trong ý nghĩa của biến cách thứ sáu (sở hữu cách) ‘đây là... của nó’, các hậu tố ‘taggha’ và ‘matta’ được dùng. Ví dụ: ‘jaṇṇutagghaṃ’, ‘jaṇṇumattaṃ’ (cao đến đầu gối). 48. ණො ච පුරිසා. 48. Và (hậu tố) ‘ṇa’ sau (từ) ‘purisa’. පුරිසා පඨමන්තා උද්ධමානවුත්තිතො ණො හොති මත්තාදයො ච, පොරිසං, පුරිසමත්තං, පුරිසතග්ඝං. Sau từ ‘purisa’ ở biến cách thứ nhất có ý nghĩa là ‘đo lường chiều cao’, hậu tố ‘ṇa’ được dùng, và cả các hậu tố ‘matta’ v.v... Ví dụ: ‘porisaṃ’, ‘purisamattaṃ’, ‘purisatagghaṃ’. 49. අයූභද්විතීහංසෙ. 49. (Hậu tố) ‘aya’ sau ‘ubha’, ‘dvi’, và ‘ti’ trong ý nghĩa phần. උභද්විතීහි අවයවවුත්තීති පඨමන්තෙහි අස්සෙති ඡට්ඨියත්ථෙ අයො හොති. උභො අංසා අස්ස උභයං, ද්වයං, තයං. Sau các từ ‘ubha’, ‘dvi’, và ‘ti’ ở biến cách thứ nhất có ý nghĩa là ‘thành phần’, trong ý nghĩa của biến cách thứ sáu ‘đây là... của nó’, hậu tố ‘aya’ được dùng. Ví dụ: ‘ubho aṃsā assa’ (cả hai phần là của nó) trở thành ‘ubhayaṃ’; (tương tự là) ‘dvayaṃ’, ‘tayaṃ’. 50. සඞ්ඛ්‍යාය සච්චුතීසාසදසන්තායාධිකාස්මිං සවසහස්සෙ ඩො. 50. Sau một số từ kết thúc bằng ‘sat’, ‘uti’, ‘īsa’, ‘āsa’, và ‘dasa’, (hậu tố) ‘ḍa’ được dùng trong ý nghĩa ‘hơn’, khi đối tượng là một trăm hoặc một ngàn. සත්‍යන්තාය උත්‍යන්තාය ඊසන්තාය ආසන්තාය දසන්තාය ච සඞ්ඛ්‍යාය පඨමන්තාය අස්මින්ති සත්තම්‍යත්ථෙ ඩො හොති, සා චෙ සඞ්ඛ්‍යා අධිකා හොති, යදස්මින්ති තඤ්චෙ සතං සහස්සං සතසහස්සං වා හොති, වීසති අධිකා අස්මිං සතෙති වීසං සතං, එකවීසං සතං, සහස්සං, සතසහස්සං වා, තිංසං සතං, එකතිංසං සතං. උත්‍යන්තාය-නවුතං සතං සහස්සං සතසහස්සං වා. ඊසන්තාය චත්තාලීසං සතං, සහස්සං, සතසහස්සං වා. ආසන්තාය [Pg.157] පඤ්ඤාසං සතං, සහස්සං, සතසහස්සං වා. දසන්තායඑකාදසං සතං, සහස්සං, සතසහස්සං වා. සච්චුතීසාසදසන්තායාති කිං? ඡාධිකා අස්මිංසතෙ. අධිකෙති කිං? පඤ්චදසහීනා අස්මිංසතෙ, අස්මින්ති කිං? වීසත්‍යධිකා එතස්මා සතා, සතසහස්සෙති කිං? එකාදස අධිකා අස්සං වීසතියං. Sau một số từ ở biến cách thứ nhất kết thúc bằng ‘sati’, ‘uti’, ‘īsa’, ‘āsa’, và ‘dasa’, trong ý nghĩa của biến cách thứ bảy ‘trong đây’, hậu tố ‘ḍa’ được dùng, nếu số từ đó có nghĩa là ‘hơn’, và đối tượng được nói đến là một trăm, một ngàn, hoặc một trăm ngàn. Ví dụ: ‘vīsati adhikā asmiṃ sate’ (hai mươi hơn trong một trăm này) trở thành ‘vīsaṃ sataṃ’; ‘ekavīsaṃ sataṃ, sahassaṃ, vā satasahassaṃ’ (một trăm hai mươi mốt, một ngàn hai mươi mốt, hoặc một trăm ngàn hai mươi mốt); ‘tiṃsaṃ sataṃ’; ‘ekatiṃsaṃ sataṃ’. (Ví dụ cho từ) kết thúc bằng ‘uti’: ‘navutaṃ sataṃ, sahassaṃ, vā satasahassaṃ’. (Ví dụ cho từ) kết thúc bằng ‘īsa’: ‘cattālīsaṃ sataṃ, sahassaṃ, vā satasahassaṃ’. (Ví dụ cho từ) kết thúc bằng ‘āsa’: ‘paññāsaṃ sataṃ, sahassaṃ, vā satasahassaṃ’. (Ví dụ cho từ) kết thúc bằng ‘dasa’: ‘ekādasaṃ sataṃ, sahassaṃ, vā satasahassaṃ’. Tại sao nói ‘kết thúc bằng sat, uti, īsa, āsa, và dasa’? (Để loại trừ trường hợp như) ‘chādhikā asmiṃsate’ (sáu hơn trong một trăm này). Tại sao nói ‘hơn’? (Để loại trừ trường hợp như) ‘pañcadasahīnā asmiṃsate’ (kém mười lăm trong một trăm này). Tại sao nói ‘trong đây’? (Để loại trừ trường hợp như) ‘vīsatyadhikā etasmā satā’ (hơn hai mươi từ một trăm này). Tại sao nói ‘một trăm, một ngàn’? (Để loại trừ trường hợp như) ‘ekādasa adhikā assaṃ vīsatiyaṃ’ (mười một hơn trong hai mươi này). 51. තස්ස පූරණෙකාදසාදිතො වා. 51. Sau (các số từ) từ mười một trở đi, (hậu tố ‘ḍa’) được dùng tùy chọn trong ý nghĩa số thứ tự của nó. ඡට්ඨියන්ථායෙකාදසාදිකාය සඞ්ඛ්‍යාය ඩො හොති (තස්ස) පූරණත්ථෙ විභාසා, සා සඞ්ඛ්‍යා පූරීයතෙ යෙන තං පූරණං, එකාදසන්නං පූරණො එකාදසො. එකාදසමො, වීසො, වීසතිමො, තිංසො, තිංසතිමො, චත්තාලීසො, පඤ්ඤාසො. Sau một số từ ở biến cách thứ sáu từ mười một trở đi, hậu tố ‘ḍa’ được dùng tùy chọn trong ý nghĩa số thứ tự (của nó). Số thứ tự là cái mà dùng để hoàn thành con số đó. Ví dụ: ‘ekādasannaṃ pūraṇo’ (thứ hoàn thành của mười một) là ‘ekādaso’. (Hoặc) ‘ekādasamo’; ‘vīso’, ‘vīsatimo’; ‘tiṃso’, ‘tiṃsatimo’; ‘cattālīso’; ‘paññāso’. 52. ම පඤ්චාදිකතිහි. 52. (Hậu tố) ‘ma’ sau (các số từ) từ năm trở đi và sau ‘kati’. ඡට්ඨියන්තාය පඤ්චාදිකාය සඞ්ඛ්‍යාය කතිස්මා ච මො හොති (තස්ස) පූරණත්ථෙ, පඤ්චමො, සත්තමො, අට්ඨමො, කතිමො, කතිමී. Sau một số từ ở biến cách thứ sáu từ năm trở đi và sau từ ‘kati’, hậu tố ‘ma’ được dùng trong ý nghĩa số thứ tự (của nó). Ví dụ: ‘pañcamo’, ‘sattamo’, ‘aṭṭhamo’, ‘katimo’, ‘katimī’. 53. සතාදීනමිච. සතාදිකාය සඞ්ඛ්‍යාය ඡට්ඨියන්තාය (තස්ස) පූරණත්ථෙ මොහොති සතාදීනමිචාන්තාදෙසො, සතිමො, සහස්සිමො. 53. Và (nguyên âm cuối) của ‘sata’ v.v... (được thay thế) bằng ‘im’. Sau một số từ ở biến cách thứ sáu, từ ‘sata’ trở đi, hậu tố ‘ma’ được dùng trong ý nghĩa số thứ tự (của nó), và ‘im’ thay thế cho nguyên âm cuối của ‘sata’ v.v... Ví dụ: ‘satimo’, ‘sahassimo’. 54. ඡා ට්ඨට්ඨමා. 54. Sau ‘cha’, (các hậu tố) ‘ṭṭha’ và ‘ṭṭhama’ (được dùng). ඡසද්දා ට්ඨට්ඨමා හොන්ති තස්ස පූරණත්ථෙ, ඡට්ඨො, ඡට්ඨමො, ඉත්ථියං ඡට්ඨී, ඡට්ඨමී, කථං ‘දුතියං චතුත්ථ’න්ති? ‘‘දුතියස්ස, චතුත්ථ තතියාන’’න්ති නිපාතනා. Sau từ ‘cha’, các hậu tố ‘ṭṭha’ và ‘ṭṭhama’ được dùng trong ý nghĩa số thứ tự của nó. Ví dụ: ‘chaṭṭho’, ‘chaṭṭhamo’; ở giống cái là ‘chaṭṭhī’, ‘chaṭṭhamī’. (Câu hỏi:) ‘dutiyaṃ’ và ‘catutthaṃ’ được hình thành như thế nào? (Trả lời:) Do sự hình thành bất quy tắc (nipātana) theo quy tắc ‘Dutiyassa, catuttha tatiyānaṃ’. 55. එකා කාක්‍යසහායෙ. 55. Sau ‘eka’, (các hậu tố) ‘ka’ và ‘ākī’ (được dùng) trong ý nghĩa ‘không có bạn đồng hành’. එකස්මා [Pg.158] අසහායත්ථෙ කආකී හොන්ති වා, එකකො, එකාකී, එකො. Sau từ ‘eka’, trong ý nghĩa ‘không có bạn đồng hành’, các hậu tố ‘ka’ và ‘ākī’ được dùng tùy chọn. Ví dụ: ‘ekako’, ‘ekākī’, ‘eko’. 56. වච්ඡාදීහි තනුත්තෙ තරො. 56. Sau ‘vaccha’ v.v..., (hậu tố) ‘tara’ (được dùng) trong ý nghĩa ‘non trẻ’. වච්ඡාදීනං සභාවස්ස තනුත්තෙ ගම්‍යමානෙ තරො හොති, සුසුත්තස්ස තනුත්තෙ වච්ඡතරො, ඉත්ථියං වච්ඡතරී, යොබ්බනස්ස තනුත්තෙ ඔක්ඛතරො, අස්සභාවස්ස තනුත්තෙ අස්සතරො, සාමත්ථියස්ස තනුත්තෙ උසභතරො. Khi ý nghĩa ‘non trẻ’ trong bản chất của ‘vaccha’ v.v... được ngụ ý, hậu tố ‘tara’ được dùng. Trong ý nghĩa ‘non trẻ’ của một con bê, (ta có) ‘vacchataro’; ở giống cái là ‘vacchatarī’. Trong ý nghĩa ‘non trẻ’ của tuổi trẻ, (ta có) ‘okkhataro’. Trong ý nghĩa ‘non trẻ’ của bản chất con ngựa, (ta có) ‘assataro’. Trong ý nghĩa ‘non trẻ’ của sức mạnh, (ta có) ‘usabhataro’. 57. කිම්හා නිද්ධාරණෙ රතර රතමා. කිංසද්දා නිද්ධාරණෙ රතර රතමා හොන්ති, කතරො භවතං දෙවදත්තො, කතරො භවතං කඨො, කතමො භවතං දෙවදත්තො, කතමො භවතං කඨො, භාරද්වාජානං කතමොසි බ්‍රහ්මෙ. 57. Sau ‘kiṃ’, (các hậu tố) ‘ratara’ và ‘ratama’ (được dùng) trong ý nghĩa ‘xác định’. Sau từ ‘kiṃ’, trong ý nghĩa ‘xác định’, các hậu tố ‘ratara’ và ‘ratama’ được dùng. Ví dụ: ‘kataro bhavataṃ devadatto’ (trong hai ngài, ai là Devadatta?), ‘kataro bhavataṃ kaṭho’ (trong hai ngài, ai là Kaṭha?), ‘katamo bhavataṃ devadatto’ (trong các ngài, ai là Devadatta?), ‘katamo bhavataṃ kaṭho’ (trong các ngài, ai là Kaṭha?), ‘bhāradvājānaṃ katamosi brahme’ (này Bà-la-môn, ngài là ai trong dòng họ Bhāradvāja?). 58. තෙන දත්තෙ ලියා. 58. Trong ý nghĩa ‘được cho bởi người ấy’, (các hậu tố) ‘la’ và ‘iya’ (được dùng). තතියන්තා දත්තෙ-භිධෙය්‍යෙ ලඉයා හොන්ති, දෙවෙන දත්තො දෙවලො, දෙවියො, බ්‍රහ්මලො, බ්‍රහ්මියො, සිවා සීවලො, සීවියො, සිස්ස දීඝො. Sau một từ ở biến cách thứ ba, trong ý nghĩa ‘được cho’, các hậu tố ‘la’ và ‘iya’ được dùng. Ví dụ: ‘devena datto’ (được cho bởi một vị trời) trở thành ‘devalo’, ‘deviyo’; (tương tự là) ‘brahmalo’, ‘brahmiyo’; từ ‘siva’ (trở thành) ‘sīvalo’, ‘sīviyo’, nguyên âm ‘i’ được kéo dài. 59. තස්ස භාවකම්මෙසු ත්තතාත්තනණ්‍යණෙය්‍යණියණියා. 59. Trong ý nghĩa ‘trạng thái’ hoặc ‘hành động’ của nó, (các hậu tố) ‘tta’, ‘tā’, ‘ttana’, ‘ṇya’, ‘ṇeyya’, ‘ṇa’, ‘iya’, và ‘ṇiya’ (được dùng). ඡට්ඨියන්තා භාවෙ කම්මෙ ච ත්තාදයො හොන්ති බහුලං, න ච සබ්බෙ සබ්බතො හොන්ති අඤ්ඤත්‍ර ත්තතාහි, භවන්ති එතස්මා බුද්ධිසද්දාභි භාවො සද්දස්ස පවත්තිනිමිත්තං, නීලස්ස පටස්ස භාවො නීලත්තං [Pg.159] නීලතාභි ගුණො භාවො, නීලස්ස ගුණස්ස භාවො නීලත්තං නීලතාභි නීලගුණජාති, ගොත්තං ගොතාති ගොජාති, පාචකත්තං, දණ්ඩිත්තං, විසාණිත්තං, රාජපුරිසත්තන්ති ක්‍රියාදිසම්බන්ධිත්තං, දෙවදත්තත්තං, චන්දත්තං, සූරියත්තන්ති තදවත්ථාවිසෙසසාමඤ්ඤං, ආකාසත්තං, අභාවත්තන්ති උපචරිතභෙදසාමඤ්ඤං. ත්තන-පුථුජ්ජනත්තනං, වෙදනත්තනං, ජායත්තනං, ජාරත්තනං. ණ්‍ය-ආලස්‍යං, බ්‍රහ්මඤ්ඤං, චාපල්‍යං, නෙපුඤ්ඤං, පෙසුඤ්ඤං, රජ්ජං, ආධිපච්චං, දායජ්ජං, වෙසම්මං ‘වෙසම’න්ති, කෙචි, සඛ්‍යං, වාණිජ්ජං. ණෙය්‍ය-සොචෙය්‍යං, ආධිපතෙය්‍යං. ණගාරවං, පාටවං, අජ්ජවං, මද්දවං. ඉය-අධිපතියං, පණ්ඩිතියං, බහුස්සුතියං, නග්ගියං, සූරියං. ණිය-ආලසියං, කාළුසියං, මන්දියංදක්ඛියං, පොරොහිතියං, වෙය්‍යත්තියං. කථං ‘රාමණීයක’න්ති? සකත්ථෙ කන්තා ණෙන සිද්ධං. කම්මං කිරියා, තත්ථ අලසස්ස කම්මං අලසත්තං’ අලසතා, අලසත්තනං, ආලස්‍යං, ආලසියං වා, ‘‘සකත්ථෙ’ (4.122) ති සකත්ථෙපි, යථාභුච්චං, කාරුඤ්ඤං, පත්තකල්ලං, ආකාසානඤ්චං, කායපාගුඤ්ඤතා. Sau một từ ở biến cách thứ sáu, trong ý nghĩa ‘trạng thái’ (bhāva) hoặc ‘hành động’ (kamma), các hậu tố ‘tta’ v.v... được dùng một cách rộng rãi. Nhưng không phải tất cả các hậu tố đều được dùng với tất cả các từ, ngoại trừ ‘tta’ và ‘tā’. ‘Trạng thái’ (bhāva) là nguyên nhân cho sự áp dụng của một từ, từ đó mà nhận thức và từ ngữ khởi sinh. Ví dụ: trạng thái của tấm vải màu xanh (‘nīlassa paṭassa bhāvo’) là ‘nīlattaṃ’ hoặc ‘nīlatā’ (tính chất xanh); ở đây ‘bhāva’ là một phẩm chất (guṇa). Trạng thái của phẩm chất ‘xanh’ (‘nīlassa guṇassa bhāvo’) là ‘nīlattaṃ’ hoặc ‘nīlatā’; ở đây là bản chất chung (jāti) của phẩm chất xanh. ‘Gottaṃ’ là bản chất chung của con bò (‘gojāti’). ‘Pācakattaṃ’ (tính chất đầu bếp), ‘daṇḍittaṃ’ (tính chất có gậy), ‘visāṇittaṃ’ (tính chất có sừng), ‘rājapurisattaṃ’ (tính chất người của vua) là những trạng thái liên quan đến hành động v.v... ‘Devadattattaṃ’ (tính chất Devadatta), ‘candattaṃ’ (tính chất mặt trăng), ‘sūriyattaṃ’ (tính chất mặt trời) là bản chất chung của trạng thái đặc thù đó. ‘Ākāsattaṃ’ (tính chất không gian), ‘abhāvattaṃ’ (tính chất không tồn tại) là bản chất chung của một sự phân biệt mang tính ẩn dụ. (Ví dụ cho) ‘ttana’: ‘puthujjanattanaṃ’, ‘vedanattanaṃ’, ‘jāyattanaṃ’, ‘jārattanaṃ’. (Ví dụ cho) ‘ṇya’: ‘ālasyaṃ’, ‘brahmaññaṃ’, ‘cāpalyaṃ’, ‘nepuññaṃ’, ‘pesuññaṃ’, ‘rajjaṃ’, ‘ādhipaccaṃ’, ‘dāyajjaṃ’, ‘vesammaṃ’ – một số người nói là ‘vesamaṃ’ – ‘sakhyaṃ’, ‘vāṇijjaṃ’. (Ví dụ cho) ‘ṇeyya’: ‘soceyyaṃ’, ‘ādhipateyyaṃ’. (Ví dụ cho) ‘ṇa’: ‘gāravaṃ’, ‘pāṭavaṃ’, ‘ajjavaṃ’, ‘maddavaṃ’. (Ví dụ cho) ‘iya’: ‘adhipatiyaṃ’, ‘paṇḍitiyaṃ’, ‘bahussutiyaṃ’, ‘naggiyaṃ’, ‘sūriyaṃ’. (Ví dụ cho) ‘ṇiya’: ‘ālasiyaṃ’, ‘kāḷusiyaṃ’, ‘mandiyaṃ’, ‘dakkhiyaṃ’, ‘porohitiyaṃ’, ‘veyyattiyaṃ’. (Câu hỏi:) ‘rāmaṇīyakaṃ’ được hình thành như thế nào? (Trả lời:) Nó được hình thành từ hậu tố ‘ka’ trong ý nghĩa riêng của nó và hậu tố ‘ṇa’. ‘Hành động’ (kamma) là sự tạo tác (kiriyā). Trong ý nghĩa đó, hành động của người lười biếng (‘alasassa kammaṃ’) là ‘alasattaṃ’, ‘alasatā’, ‘alasattanaṃ’, ‘ālasyaṃ’, hoặc ‘ālasiyaṃ’. Cũng trong ý nghĩa riêng của nó (sva-arthe) theo quy tắc (4.122), theo cách dùng thực tế: ‘kāruññaṃ’, ‘pattakallaṃ’, ‘ākāsānañcaṃ’, ‘kāyapāguññatā’. 60. බ්‍ය වද්ධදාසා වා. 60. Sau ‘vaddha’ và ‘dāsa’, (hậu tố) ‘bya’ (được dùng) tùy chọn. ඡට්ඨියන්තා වද්ධා දාසා ච බ්‍යො වා හොති භාවකම්මෙසු, වද්ධබ්‍යං වද්ධතා, දාසබ්‍යං දාසතා, කථං ‘වද්ධව’න්ති? ණෙ වාගමො. Sau ‘vaddha’ và ‘dāsa’ ở biến cách thứ sáu, hậu tố ‘bya’ được dùng tùy chọn trong ý nghĩa ‘trạng thái’ hoặc ‘hành động’. Ví dụ: ‘vaddhabyaṃ’ hoặc ‘vaddhatā’; ‘dāsabyaṃ’ hoặc ‘dāsatā’. (Câu hỏi:) ‘vaddhavaṃ’ được hình thành như thế nào? (Trả lời:) Đó là do sự xen vào của ‘v’ trước hậu tố ‘ṇa’. 61. නණ යුවා බො ච වස්ස. 61. Sau ‘yuvan’, (các hậu tố) ‘na’ và ‘ṇa’ (được dùng), và ‘va’ (của nó được thay thế) bằng ‘ba’. ඡට්ඨියන්තා යුවසද්දා භාවකම්මෙසු නණ වා හොති තස්ස බො ච, යොබ්බනං, වාත්වෙව? යුවත්තං, යුවතා. Sau từ ‘yuvan’ ở biến cách thứ sáu, trong ý nghĩa ‘trạng thái’ hoặc ‘hành động’, các hậu tố ‘na’ và ‘ṇa’ được dùng tùy chọn, và (phần ‘yuva’) của nó trở thành ‘yobba’. Ví dụ: ‘yobbanaṃ’. Tại sao nói ‘tùy chọn’? (Để cho phép các dạng) ‘yuvattaṃ’, ‘yuvatā’. 62. අණ්වාදිත්විමො. 62. Sau nhóm aṇu, có hậu tố imo. අණුආදීහි [Pg.160] ඡට්ඨියන්තෙහි භාවෙ වා ඉමො හොති, අණිමා, ලඝිමා, මහිමා, (ගරිමා), කසිමා, වාත්වෙව? අණුත්තං අණුතා. Sau các từ thuộc nhóm aṇu ở biến cách thứ sáu, hậu tố imo được dùng tùy chọn trong ý nghĩa trạng thái (bhāva). Ví dụ: aṇimā, laghimā, mahimā, (garimā), kasimā. Phải chăng chỉ có vậy? (Còn có) aṇuttaṃ, aṇutā. 63. භාවා තෙන නිබ්බත්තෙ. 63. Sau (từ chỉ) trạng thái, trong ý nghĩa 'được tạo ra bởi cái đó'. භාවවාචකා සද්දා තෙන නිබ්බත්තෙ-භිධෙය්‍යෙ ඉමො හොති, පාකෙන නිබ්බත්ත පාණිමං, සෙකිමං. Sau các từ chỉ trạng thái, hậu tố imo được dùng khi có ý nghĩa 'được tạo ra bởi cái đó'. Ví dụ: pākena nibbattaṃ (được tạo ra bởi sự nấu nướng) là pāṇimaṃ; sekimaṃ. 64. තරතමිස්සිකියිට්ඨාතිසයෙ. 64. (Các hậu tố) tara, tama, issika, iya, iṭṭha trong ý nghĩa so sánh hơn nhất. අතිසයෙ වත්තමානතො හොන්තෙතෙ පච්චයා, අතිසයෙන පාපො පාපතරො, පාපතමො, පාපිස්සිකො, පාපියො, පාපිට්ඨො, ඉත්ථියං පාපතරා. අතිසයන්තාපි අතිසයප්පච්චයො, අතිසයෙන පාපිට්ඨො පාපිට්ඨතරො. Các hậu tố này được dùng sau một từ hiện hữu trong ý nghĩa so sánh hơn nhất. Ví dụ: atisayena pāpo (ác hơn) trở thành pāpataro, pāpatamo, pāpissiko, pāpiyo, pāpiṭṭho. Ở nữ tính là pāpatarā. Hậu tố so sánh hơn nhất cũng có thể được thêm sau một từ đã ở dạng so sánh hơn nhất. Ví dụ: atisayena pāpiṭṭho (ác nhất hơn) trở thành pāpiṭṭhataro. 65. තන්නිස්සිතෙ ල්ලො. 65. Trong ý nghĩa 'dựa vào đó', có hậu tố llo. දුතියන්තා ල්ලප්පච්චයො හොති නිස්සිතත්ථෙ, වෙදං නිස්සිතං වෙදල්ලං, දුට්ඨු නිස්සිතං දුට්ඨුල්ලං. ඉල්ලෙ-සඞ්ඛාරිල්ලං. Sau một từ ở biến cách thứ hai, hậu tố lla được dùng trong ý nghĩa 'dựa vào'. Ví dụ: vedaṃ nissitaṃ trở thành vedallaṃ; duṭṭhu nissitaṃ trở thành duṭṭhullaṃ. Với hậu tố ille: saṅkhārillaṃ. 66. තස්ස විකාරාවයවෙසු ණ ණික ණෙය්‍යමයා. 66. Trong ý nghĩa 'sự biến thể hoặc bộ phận của nó', có các hậu tố ṇa, ṇika, ṇeyya, maya. පකතියා උත්තරමවත්ථන්තරං විකාරො, ඡට්ඨියන්තා නාමස්මා විකාරෙ-වයවෙ ච ණාදයො හොන්ති බහුලං, ණ-ආයසං බන්ධනං, ඔදුම්බරං, පණ්ණං, ඔදුම්බරං භස්මං, කාපොතං මංසං, කාපොතං සත්ථි. ණික-කප්පාසිකං වත්ථං. ණෙය්‍ය-එණෙය්‍යං මංසං, එණෙය්‍යං සත්ථි[Pg.161]. කොසෙය්‍යං වත්ථං. මය-තිණමයං, දාරුමයං, නළමයං, මත්තිකාමයං. ‘‘අඤ්ඤස්මි’’න්ති (4.121) ගුන්නං කරීසෙපි මයො, ගොමයං. Sự biến thể là một trạng thái khác sau trạng thái tự nhiên. Sau một danh từ ở biến cách thứ sáu, các hậu tố bắt đầu bằng ṇa thường được dùng trong ý nghĩa biến thể và bộ phận. Với ṇa: āyasaṃ bandhanaṃ, odumbaraṃ, paṇṇaṃ, odumbaraṃ bhasmaṃ, kāpotaṃ maṃsaṃ, kāpotaṃ satthi. Với Ṇika: kappāsikaṃ vatthaṃ. Với Ṇeyya: eṇeyyaṃ maṃsaṃ, eṇeyyaṃ satthi. Koseyyaṃ vatthaṃ. Với Maya: tiṇamayaṃ, dārumayaṃ, naḷamayaṃ, mattikāmayaṃ. Theo quy tắc ‘‘Aññasmi’’nti (4.121), hậu tố mayo cũng được dùng cho phân của bò: gomayaṃ. 67. ජතුතො සණ වා. 67. Sau jatu, có hậu tố saṇa tùy chọn. ඡට්ඨියන්තා නාමස්මා ජතුතො විකාරාවයවෙසු සණ වා හොති. ජතුනො විකාරො ජාතුසං ජතුමයං. ‘‘ලොපො’’ති (4.123) බහුලං පච්චයලොපොපි ඵලපුප්ඵමූලෙසු විකාරාවයවෙසු, පියාලස්ස ඵලානි පියාලානි, මල්ලිකාය පුප්ඵානි මල්ලිකා, උසිරස්ස මූලං උසීරං, තං සද්දෙන වා තදභිධානං. Sau danh từ jatu ở biến cách thứ sáu, hậu tố saṇa được dùng tùy chọn trong ý nghĩa biến thể hoặc bộ phận. Ví dụ: Jatuno vikāro trở thành jātusaṃ hoặc jatumayaṃ. Theo quy tắc ‘‘Lopo’’ti (4.123), sự lược bỏ hậu tố cũng thường xảy ra đối với các biến thể hoặc bộ phận là quả, hoa, rễ: piyālassa phalāni là piyālāni; mallikāya pupphāni là mallikā; usirassa mūlaṃ là usīraṃ. Hoặc sự chỉ định đó được thực hiện bằng chính từ đó. 68. සමූහෙ කණ ණ ණිකා. 68. Trong ý nghĩa 'tập hợp', có các hậu tố kaṇa, ṇa, ṇika. ඡට්ඨියන්තා සමූහෙ කණ ණ ණිකා හොන්ති ගොත්තප්පච්චයන්තා. කණ-රාජඤ්ඤකං, මානුස්සකං, උක්ඛාදීහි-ඔක්ඛකං, ඔට්ඨකං, ඔරබ්භකං, රාජකං, රාජපුත්තකං, හත්ථිකං, ධෙනුකං. ණ-කාකං, භික්ඛං. අචිත්තා ණික-ආපූපිකං, සංකුලිකං. Sau một từ ở biến cách thứ sáu, các hậu tố kaṇa, ṇa, ṇika được dùng trong ý nghĩa 'tập hợp', (cũng như sau) một từ có hậu tố chỉ dòng dõi. Với Kaṇa: rājaññakaṃ, mānussakaṃ; sau nhóm ukkhā: okkhakaṃ, oṭṭhakaṃ, orabbhakaṃ, rājakaṃ, rājaputtakaṃ, hatthikaṃ, dhenukaṃ. Với Ṇa: kākaṃ, bhikkhaṃ. Sau (từ chỉ) vật vô tri, có hậu tố ṇika: āpūpikaṃ, saṃkulikaṃ. 69. ජනාදීහි තා. 69. Sau nhóm jana, có hậu tố tā. ජනාදීහි ඡට්ඨියන්තෙහි සමූහෙ තා හොති. ජනතා, ගජතා, බන්ධුතා, ගාමතා, සහායතා, නාගරතා. තාන්තා සභාවතො ඉත්ථිලිඞ්ගා, ‘මදනීය’න්ති කරණෙ-ධිකරණෙ වා අනීයෙන සිද්ධං. ‘ධූමායිතත්ත’න්ති ක්තාන්තා නාමධාතුතො ක්තෙන සිද්ධං. Sau các từ thuộc nhóm jana ở biến cách thứ sáu, hậu tố tā được dùng trong ý nghĩa 'tập hợp'. Ví dụ: Janatā, gajatā, bandhutā, gāmatā, sahāyatā, nāgaratā. Các từ tận cùng bằng tā tự bản chất là nữ tính. ‘Madanīya’ được hình thành với hậu tố anīya trong ý nghĩa công cụ hoặc nơi chốn. ‘Dhūmāyitatta’ là từ tận cùng bằng kta, được hình thành với hậu tố kta từ một danh động từ. 70. ඉයො හිතෙ. 70. Trong ý nghĩa 'lợi ích', có hậu tố iyo. ඡට්ඨියන්තා හිතෙ ඉයො හොති. උපාදානියං, අඤ්ඤත්‍රාපි සමානොදරෙ සයිතො සොදරියො. Sau một từ ở biến cách thứ sáu, hậu tố iyo được dùng trong ý nghĩa 'lợi ích'. Ví dụ: Upādāniyaṃ. Cũng trong trường hợp khác: samānodare sayito trở thành sodariyo. 71. චක්ඛ්වාදිතො ස්සො. 71. Sau nhóm cakkhu, có hậu tố sso. ඡට්ඨියන්තෙහි [Pg.162] චක්ඛුආදීහි හිතෙ ස්සො හොති, චක්ඛුස්සං, ආයුස්සං. Sau các từ thuộc nhóm cakkhu ở biến cách thứ sáu, hậu tố sso được dùng trong ý nghĩa 'lợi ích'. Ví dụ: cakkhussaṃ, āyussaṃ. 72. ණ්‍යො තත්ථ සාධු. 72. Trong ý nghĩa 'giỏi ở đó', có hậu tố ṇyo. සත්තම්‍යන්තා තත්ථ සාධූති අස්මිං අත්ථෙ ණ්‍යො හොති. සබ්භො, පාරිසජ්ජො. සාධූති කුසලො යොග්ගො හිතො වා. අඤ්ඤත්‍රාපි රථං වහතීති රච්ඡා. Sau một từ ở biến cách thứ bảy, hậu tố ṇyo được dùng trong ý nghĩa 'giỏi ở đó'. Ví dụ: Sabbho, pārisajjo. Sādhu có nghĩa là thiện xảo, thích hợp, hoặc lợi ích. Cũng trong trường hợp khác: rathaṃ vahatīti trở thành racchā. 73. කම්මා නිය ඤ්ඤා. 73. Sau kamma, có các hậu tố niya, ñña. සත්තම්‍යන්තා කම්මසද්දා තත්ථ සාධූභි අස්මිං අත්ථෙ නිය ඤ්ඤා හොන්ති. කම්මෙ සාධු කම්මනියං, කම්මඤ්ඤං. Sau từ kamma ở biến cách thứ bảy, các hậu tố niya, ñña được dùng trong ý nghĩa 'giỏi ở đó'. Ví dụ: Kamme sādhu trở thành kammaniyaṃ, kammaññaṃ. 74. කථාදිත්විකො. 74. Sau nhóm kathā, có hậu tố iko. කථාදීහි සත්තම්‍යන්තෙහි තත්ථ සාධූති අස්මිං අත්ථෙ ඉකො හොති. කථිකො, ධම්මකථිකො, සඞ්ගාමිකො පවාසිකො, උපවාසිකො. Sau các từ thuộc nhóm kathā ở biến cách thứ bảy, hậu tố iko được dùng trong ý nghĩa 'giỏi ở đó'. Ví dụ: Kathiko, dhammakathiko, saṅgāmiko, pavāsiko, upavāsiko. 75. පථාදීහි ණෙය්‍යො. 75. Sau nhóm patha, có hậu tố ṇeyyo. පථාදීහි සත්තම්‍යන්තෙහි තත්ථ සාධූති අස්මිං අත්ථෙ ණෙ-ය්‍යො හොති, පාථෙය්‍යං සාපතෙය්‍යං (ආතිථෙය්‍යං). Sau các từ thuộc nhóm patha ở biến cách thứ bảy, hậu tố ṇeyyo được dùng trong ý nghĩa 'giỏi ở đó'. Ví dụ: pātheyyaṃ, sāpateyyaṃ, (ātitheyyaṃ). 76. දක්ඛිණායාරහෙ. 76. Sau dakkhiṇā, trong ý nghĩa 'xứng đáng'. දක්ඛිණාසද්දතො අරහත්ථෙ ණෙය්‍යො හොති, දක්ඛිණං අරහතීති දක්ඛිණෙය්‍යො. Sau từ dakkhiṇā, hậu tố ṇeyyo được dùng trong ý nghĩa 'xứng đáng'. Ví dụ: dakkhiṇaṃ arahatīti trở thành dakkhiṇeyyo. 77. රායො තුමන්තා. 77. Các hậu tố tu và manta. තුමන්තතො [Pg.163] අරහත්ථෙ රායො හොති. ඝාතෙතායං වා ඝාතෙතුං, ජාපෙතායං වා ජාපෙතුං, පබ්බාජෙතායං වා පබ්බාජෙතුං. Hậu tố tu và manta được dùng theo nghĩa xứng đáng, (như trong từ) rāyo. (Ví dụ:) người này đáng bị giết, hoặc để bị giết; người này đáng bị chinh phục, hoặc để bị chinh phục; người này đáng bị trục xuất, hoặc để bị trục xuất. 78. තමෙත්ථස්සත්ථීති මන්තු. 78. Hậu tố mantu (có nghĩa là) ‘cái ấy ở đây là của người ấy’. පඨමන්තා එත්ථ අස්ස අත්ථීති එතෙස්වත්ථෙසු මන්තු හොති. ගාවො එත්ථ දෙසෙ, අස්ස වා පුරිසස්ස සන්තීති ගොමා. අත්ථීති වත්තමානකාලොපාදානතො භූතාහි භවිස්සන්තීහි වා ගොහි න ගොමා. කථං ‘ගොමා ආසි, ගොමා භවිස්සතී’ති? තදාපි වත්තමානාහියෙව ගොහි ගොමා, ආසි භවිස්සතීති පදන්තරා කාලන්තරං, ඉතිකරණතො විසයනියමො – Hậu tố mantu được dùng theo các nghĩa này: ‘ở đây’, ‘của người ấy’, ‘có’, từ một danh từ ở biến cách thứ nhất. (Ví dụ:) gomā (người có bò) có nghĩa là ‘những con bò ở nơi này, hoặc là của người ấy’. Do việc sử dụng từ atthi (có) ở thì hiện tại, từ gomā không được hình thành với những con bò đã có trong quá khứ hoặc sẽ có trong tương lai. (Nếu vậy thì) tại sao (lại có câu) ‘gomā āsi’ (người ấy đã có bò), ‘gomā bhavissati’ (người ấy sẽ có bò)? Ngay cả khi đó, từ gomā cũng được hình thành với những con bò hiện có (tương đối); sự khác biệt về thời gian là do một từ khác, tức là āsi và bhavissati. Do có từ iti, nên có sự giới hạn về phạm vi – පහූතෙ ච පසංසායං, නින්දායඤ්චාතිසායනෙ; නිච්චයොගෙ ච සංසග්ගෙ, හොන්තිමෙ මන්තුආදයො. Các hậu tố mantu, v.v... này được dùng trong các nghĩa: nhiều, tán thán, chê bai, vượt trội, thường xuyên liên kết, và giao thiệp. ගො අස්සොති ජාතිසද්දානං දබ්බාභිධානසාමත්ථියා මන්ත්වාදයො න හොන්ති, තථා ගුණසද්දානං ‘සෙතො පටො’ති, යෙසන්තු ගුණසද්දානං දබ්බාභිධානසාමත්ථියං නත්ථි, තෙහි හොන්තෙව ‘බුද්ධිමා, රූපවා, රසවා, ගන්ධවා, ඵස්සවා, සද්දවා, රසී, රසිකො, රූපී, රූපිකො, ගන්ධී, ගන්ධිකො’ති. Các hậu tố mantu, v.v... không được dùng với các danh từ chỉ chủng loại có khả năng biểu thị một thực thể, như (câu) ‘người ấy có con bò’; tương tự với các tính từ như ‘tấm vải trắng’. Nhưng với những tính từ không có khả năng biểu thị một thực thể, chúng vẫn được dùng, (ví dụ:) ‘buddhimā, rūpavā, rasavā, gandhavā, phassavā, saddavā, rasī, rasiko, rūpī, rūpiko, gandhī, gandhiko’. 79. වන්ත්වාවණ්ණා. 79. Hậu tố vantu sau (thân từ tận cùng bằng) a. පඨමන්තතො අවණ්ණන්තා මන්ත්වාත්ථෙ වන්තු හොති. සීලවා, පඤ්ඤවා, අවණ්ණාති කිං? සතිමා බන්ධුමා. Sau một thân từ tận cùng bằng ‘a’ ở biến cách thứ nhất, hậu tố vantu được dùng theo nghĩa của mantu. (Ví dụ:) sīlavā, paññavā. Tại sao lại nói ‘tận cùng bằng a’? (Để loại trừ các trường hợp như:) satimā, bandhumā. 80. දණ්ඩාදිත්විකඊ වා. 80. Hậu tố ika và ī (được dùng) một cách tùy chọn sau daṇḍa, v.v... දණ්ඩාදීහි [Pg.164] ඉක ඊ හොන්ති වා මන්ත්වාත්ථෙ. බහුලං විධානා කුතොචි ද්වෙ හොන්ති, කුතොචෙකමෙකංව දණ්ඩිකො දණ්ඩී දණ්ඩවා, ගන්ධිකො ගන්ධී ගන්ධවා, රූපිකො රූපී රූපවා. (28) ‘‘උත්තමීණෙව ධනා ඉකො’’, ධනිකො, ධනී ධනවා අඤ්ඤො. (29) ‘‘අසන්නිහිතෙ අත්ථා’’, අත්ථිකො අත්ථී, අඤ්ඤත්‍ර අත්ථවා. (30) ‘‘තදන්තා ච’’, පුඤ්ඤත්ථිකො, පුඤ්ඤත්ථී, (31) ‘‘වණ්ණන්තා ඊයෙව’’ බ්‍රහ්මවණ්ණී, දෙවවණ්ණී, (32) ‘‘හත්ථදන්තෙහි ජාතියං’’, හත්ථී, දන්තී, අඤ්ඤත්‍ර හත්ථවා දන්තවා. (33) ‘‘වණ්ණතො බ්‍රහ්මචාරිම්හි’’, වණ්ණී බ්‍රහ්මචාරී, වණ්ණවා අඤ්ඤො. (34) ‘‘පොක්ඛරාදිතො දෙසෙ’’, පොක්ඛරණී, උප්පලිනී, කුමුදිනී, භිසිනී, මුළාලිනී, සාලුකිනී, ක්වචාදෙසෙපි පදුමිපි පදුමිනී පණ්ණං. අඤ්ඤත්‍ර පොක්ඛරවා හත්ථී, (35) ‘‘නාවායිකො’’, නාවිකො. (36) ‘‘සුඛදුක්ඛා ඊ’’, සුඛී, දුක්ඛී. (37) ‘‘සිඛාදීහි වා’’, සිඛී, සිඛාවා, මාලී, මාලාවා, සීලී, සීලවා, බලී, බලවා. (38) ‘‘බලා බාහූරුපුබ්බා ච’’, බාහුබලී, ඌරුබලී. Sau daṇḍa, v.v..., các hậu tố ika và ī được dùng một cách tùy chọn theo nghĩa của mantu. Do quy tắc được áp dụng đa dạng, đôi khi cả hai được dùng, đôi khi chỉ một. (Ví dụ:) daṇḍiko, daṇḍī, daṇḍavā; gandhiko, gandhī, gandhavā; rūpiko, rūpī, rūpavā. (28) ‘Sau dhana, hậu tố iko (được dùng với nghĩa) chủ nợ’, (ví dụ:) dhaniko; các từ khác là dhanī, dhanavā. (29) ‘Sau attha, (với nghĩa) không có mặt’, (ví dụ:) atthiko, atthī; ở trường hợp khác là atthavā. (30) ‘Và sau các từ tận cùng bằng attha’, (ví dụ:) puññatthiko, puññatthī. (31) ‘Sau các từ tận cùng bằng vaṇṇa, chỉ dùng ī’, (ví dụ:) brahmavaṇṇī, devavaṇṇī. (32) ‘Sau hattha và danta, (với nghĩa) chủng loại’, (ví dụ:) hatthī, dantī; ở trường hợp khác là hatthavā, dantavā. (33) ‘Sau vaṇṇa, khi chỉ một người sống đời phạm hạnh’, (ví dụ:) vaṇṇī brahmacārī; từ khác là vaṇṇavā. (34) ‘Sau pokkhara, v.v..., (với nghĩa) nơi chốn’, (ví dụ:) pokkharaṇī, uppalinī, kumudinī, bhisinī, muḷālinī, sālukinī; đôi khi sau paduma cũng có paduminī paṇṇaṃ. Ở trường hợp khác, (ví dụ:) pokkharavā hatthī. (35) ‘Sau nāvā là iko’, (ví dụ:) nāviko. (36) ‘Sau sukha và dukkha là ī’, (ví dụ:) sukhī, dukkhī. (37) ‘Sau sikhā, v.v..., một cách tùy chọn’, (ví dụ:) sikhī, sikhāvā; mālī, mālāvā; sīlī, sīlavā; balī, balavā. (38) ‘Và sau bala có bāhu hoặc ūru đứng trước’, (ví dụ:) bāhubalī, ūrubalī. 81. තපාදීහි ස්සී. තපාදිතො මන්ත්වත්ථෙ වා ස්සී හොති. තපස්සී, යසස්සී, තෙජස්සී, මනස්සී, පයස්සී. වාත්වෙව? යසවා. 81. Sau tapa, v.v... là ssī. Sau tapa, v.v..., hậu tố ssī được dùng một cách tùy chọn theo nghĩa của mantu. (Ví dụ:) tapassī, yasassī, tejassī, manassī, payassī. Tại sao lại nói ‘tùy chọn’? (Vì có) yasavā. 82. මුඛාදිතො රො. මුඛාදීහි මන්ත්වත්ථෙරො හොති. මුඛරො, සුසිරො, ඌසරො, මධුරො, ඛරො, කුඤ්ජරො, නගරං, (39) ‘‘දන්තස්සු ච උන්නභදන්තෙ’’, දන්තුරො. 82. Sau mukha, v.v... là ro. Sau mukha, v.v..., hậu tố ro được dùng theo nghĩa của mantu. (Ví dụ:) mukharo, susiro, ūsaro, madhuro, kharo, kuñjaro, nagaraṃ. (39) ‘Và sau danta, (thêm) u khi có nghĩa là răng nhô ra’, (ví dụ:) danturo. 83. තුන්ද්‍යාදීහි භො. 83. Sau tundi, v.v... là bho. තුන්දිආදීහි [Pg.165] මන්ත්වත්ථෙ භො වා හොති. තුන්දිභො, වටිභො, වලිභො. වාත්වෙව? තුන්දිමා. Sau tundi, v.v..., hậu tố bho được dùng một cách tùy chọn theo nghĩa của mantu. (Ví dụ:) tundibho, vaṭibho, valibho. Tại sao lại nói ‘tùy chọn’? (Vì có) tundimā. 84. සද්ධාදිත්වා. 84. Sau saddhā, v.v... là a. සද්ධාදීහි මන්ත්වත්ථෙඅ හොති වා. සද්ධො, පඤ්ඤො, ඉත්ථියං සද්ධා. වාත්වෙව? පඤ්ඤවා. Sau saddhā, v.v..., hậu tố a được dùng một cách tùy chọn theo nghĩa của mantu. (Ví dụ:) saddho, pañño; ở giống cái là saddhā. Tại sao lại nói ‘tùy chọn’? (Vì có) paññavā. 85. ණො තපා. 85. Sau tapa là ṇa. තපා ණො හොති මන්ත්වත්ථෙ. තාපසො, ඉත්ථියං තාපසී. Sau tapa, hậu tố ṇa được dùng theo nghĩa của mantu. (Ví dụ:) tāpaso; ở giống cái là tāpasī. 86. ආල්වභිජ්ඣාදීහි. 86. Sau abhijjhā, v.v... là ālu. අභිජ්ඣාදීහි ආලු හොති මන්ත්වත්ථෙ, අභිජ්ඣාලු, සීතාලු, ධජාලු, දයාලු. වාත්වෙව? දයාවා. Sau abhijjhā, v.v..., hậu tố ālu được dùng theo nghĩa của mantu. (Ví dụ:) abhijjhālu, sītālu, dhajālu, dayālu. (Đây là tùy chọn, vì có) dayāvā. 87. පිච්ඡාදිත්විලො. 87. Sau picchā, v.v... là ilo. පිච්ඡාදීහි ඉලො හොති වා මන්ත්වත්ථෙ. පිච්ඡිලො පිච්ඡවා, ඵෙනිලො ඵෙනවා, ජටිලො ජටාවා. කථං ‘වාචාලො’ති? නින්දායමිලස්සාදිලොපෙ ‘‘පරො ක්වචී’’ති (1-27). Sau picchā, v.v..., hậu tố ilo được dùng một cách tùy chọn theo nghĩa của mantu. (Ví dụ:) picchilo, picchavā; phenilo, phenavā; jaṭilo, jaṭāvā. (Từ) ‘vācālo’ được hình thành như thế nào? Theo nghĩa chê bai, sau khi lược bỏ phần đầu của (hậu tố) ila, (phụ âm cuối của từ gốc được nhân đôi) theo quy tắc ‘paro kvacī’ (1-27). 88. සීලාදිතො වො. 88. Sau sīla, v.v... là vo. සීලාදීහි වො හොති වා මන්ත්වත්ථෙ. සීලවො සීලවා, කෙසවො කෙසවා, (40) ‘‘අණ්ණා නිච්චං’’ අණ්ණවො. (41) ගාණ්ඩී රාජීහි සඤ්ඤායං’’ ගාණ්ඩීවං ධනු, රාජීවං පඞ්කජං. Sau sīla, v.v..., hậu tố vo được dùng một cách tùy chọn theo nghĩa của mantu. (Ví dụ:) sīlavo, sīlavā; kesavo, kesavā. (40) ‘Sau aṇṇa, luôn luôn (dùng vo)’, (ví dụ:) aṇṇavo. (41) ‘Sau gāṇḍī và rājī, (với nghĩa) tên gọi’, (ví dụ:) gāṇḍīvaṃ (cây cung), rājīvaṃ (hoa sen). 89. මායා මෙධාහි වී. 89. Sau māyā và medhā là vī. එතෙහි [Pg.166] ද්වීහි වී හොති මන්ත්වත්ථෙ. මායාවී, මෙධාවී. Sau hai từ này, hậu tố vī được dùng theo nghĩa của mantu. (Ví dụ:) māyāvī, medhāvī. 90. සිස්සරෙ ආම්‍යුවාමී. සසද්දා ආම්‍යුවාමී හොන්ති ඉස්සරෙ-භිධාය්‍යෙ මන්ත්වත්ථෙ. සමස්සත්ථීති සාමී, සුවාමී. 90. Sau sa, (với nghĩa) chủ nhân, là āmi và uvāmī. Sau từ sa, các hậu tố āmi và uvāmī được dùng theo nghĩa của mantu khi biểu thị một người chủ. (Ví dụ:) sāmī (có nghĩa là) ‘người ấy có của cải’; suvāmī. 91. ලක්ඛ්‍යා ණො අ ච. ලක්ඛීසද්දා ණො හොති මන්ත්වත්ථෙ අ චාන්තස්ස. ණකාරොවයවො, ලක්ඛණො. 91. Sau lakkhī là ṇa và a. Sau từ lakkhī, hậu tố ṇa được dùng theo nghĩa của mantu, và a được thêm vào cuối. Chữ ṇ là một phần (của hậu tố). (Ví dụ:) lakkhaṇo. 92. අඞ්ගා නො කල්‍යාණෙ. 92. Sau aṅga là na, (với nghĩa) tốt đẹp. කල්‍යාණෙ ගම්‍යමානෙ අඞ්ගස්මා නො හොති මන්ත්වත්ථෙ. අඞ්ගනා. Khi có nghĩa ‘tốt đẹp’ được hiểu ngầm, sau aṅga, hậu tố na được dùng theo nghĩa của mantu. (Ví dụ:) aṅganā. 93. සො ලොමා. 93. Hậu tố `sa` sau `loma`. ලොමා සො හොති මන්ත්වත්ථෙ. ලොමසො, ඉත්ථියං, ලොමසා. Sau (danh từ) `loma`, hậu tố `sa` được dùng theo nghĩa sở hữu (`mantvatthe`). Ví dụ: `Lomaso` (người có lông, nam tính), trong nữ tính là `lomasā`. 94. ඉමියා. 94. Hậu tố `ima` và `iyā`. මන්ත්වත්ථෙ ඉම ඉයා හොන්ති බහුලං. පුත්තිමො, කිත්තිමො, පුත්තියො, කප්පියො, ජටියො, හානභාගියො, සෙනියො. Theo nghĩa sở hữu (`mantvatthe`), các hậu tố `ima` và `iyā` thường được dùng. Ví dụ: `Puttimo`, `kittimo`, `puttiyo`, `kappiyo`, `jaṭiyo`, `hānabhāgiyo`, `seniyo`. 95. තො පඤ්චම්‍යා. පඤ්චම්‍යන්තා බහුලං තො හොති වා. ගාමතො ආගච්ඡති ගාමස්මා ආගච්ඡති, චොරතො භායති චොරෙහි භායති, සත්ථතො පරිහීනො සත්ථා පරිහීනො. 95. Hậu tố `to` từ biến cách thứ năm. Sau một từ ở biến cách thứ năm, hậu tố `to` thường được dùng, một cách tùy chọn. Ví dụ: `Gāmato āgacchati` tương đương `gāmasmā āgacchati` (đến từ làng), `corato bhāyati` tương đương `corehi bhāyati` (sợ kẻ trộm), `satthato parihīno` tương đương `satthā parihīno` (suy thoái khỏi giáo pháp). 96. ඉතො-තෙත්තො කුතො. 96. `Ito`, `tetto`, `kuto`. තොම්හි [Pg.167] ඉමස්ස ටි නිපච්චතෙ, එතස්ස ට එත, කිංසද්දස්ස කුත්තඤ්ච. ඉතො ඉමස්මා, අතො එත්තො එතස්මා, කුතො කස්මා. Các từ này được hình thành bất quy tắc (`nipaccante`): `i` thay cho `ima` (khi ở biến cách thứ năm) cùng với hậu tố `to`; `eta` thay cho `eta`; và `ku` thay cho `kiṃ`. Do đó: `Ito` có nghĩa là `imasmā` (từ đây); `ato` hoặc `etto` có nghĩa là `etasmā` (từ đó); `kuto` có nghĩa là `kasmā` (từ đâu). 97. අභ්‍යාදීහි. අභිආදීහි තො හොති. අභිතො, පරිතො, පච්ඡතො හෙට්ඨතො. 97. Sau `abhi` và các từ tương tự. Sau `abhi` và các từ tương tự, hậu tố `to` được dùng. Ví dụ: `Abhito`, `parito`, `pacchato`, `heṭṭhato`. 98. ආද්‍යාදීහි. ආදිප්පභුතීහි තො වා හොති, ආදො ආදිතො, මජ්ඣතො අන්තතො, පිට්ඨිතො, පස්සතො, මුඛතො, යතොදකං තදාදිත්තං, යං උදකං තදෙවාදිත්තන්ති අත්ථො. 98. Sau `ādi` và các từ tương tự. Sau `ādi` và các từ tương tự, hậu tố `to` được dùng một cách tùy chọn. Ví dụ: `ādo` hoặc `ādito`, `majjhato`, `antato`, `piṭṭhito`, `passato`, `mukhato`. Ví dụ trong câu: `yatodakaṃ tadādittaṃ`, có nghĩa là `yaṃ udakaṃ tadevādittanti` (nước từ đâu thì được lấy từ đó). 99. සබ්බාදිතො සත්තම්‍යා ත්‍රත්තා. සබ්බාදීහි සත්තම්‍යන්තෙහි ත්‍රත්ථා වා හොන්ති. සබ්බත්‍ර සබ්බ. සබ්බස්මිං, යත්‍ර යත්ථ යස්මිං. බහුලාධිකාරා න තුම්හාම්හෙහි. 99. Hậu tố `tra` và `tthā` từ biến cách thứ bảy sau `sabba` v.v. Sau các từ `sabba` v.v. ở biến cách thứ bảy, các hậu tố `tra` và `tthā` được dùng một cách tùy chọn. Ví dụ: `Sabbatra` hoặc `sabbattha` có nghĩa là `sabbasmiṃ` (ở mọi nơi). `Yatra` hoặc `yattha` có nghĩa là `yasmiṃ` (ở nơi nào). Do quy tắc `bahula` (thường xuyên), quy tắc này không áp dụng cho `tumha` và `amha`. 100. කත්ථෙත්ථ කුත්‍රාත්‍ර ක්වෙහිධ. 100. `Kattha`, `ettha`, `kutra`, `atra`, `kva`, `iha`, `idha`. එතෙසද්දා නිපච්චන්තෙ. කස්මිං කත්ථ, කුත්‍ර, ක්ව, එතස්මිං, එත්ථ, අත්‍ර, අස්මිං ඉහ, ඉධ. Những từ này được hình thành bất quy tắc. `Kattha`, `kutra`, `kva` có nghĩa là `kasmiṃ` (ở đâu?). `Ettha`, `atra` có nghĩa là `etasmiṃ` (ở đây, ở đó). `Iha`, `idha` có nghĩa là `asmiṃ` (ở đây). 101. ධි සබ්බා වා. සත්තම්‍යන්තතො සබ්බස්මා ධි වා හොති. සබ්බධි, සබ්බත්ථ. 101. Hậu tố `dhi` tùy chọn sau mọi từ. Sau bất kỳ từ nào ở biến cách thứ bảy, hậu tố `dhi` được dùng một cách tùy chọn. Ví dụ: `Sabbadhi` tương đương `sabbattha`. 102. යා හිං. සත්තම්‍යන්තතො යතො හිං වා හොති. යහිං යත්‍ර. 102. Hậu tố `hiṃ` sau `ya`. Sau từ `ya` ở biến cách thứ bảy, hậu tố `hiṃ` được dùng một cách tùy chọn. Ví dụ: `Yahiṃ` tương đương `yatra`. 103. තා හං ච. 103. Và `haṃ` sau `ta`. සත්තම්‍යන්තතො [Pg.168] තතො වා හං හොති හිං ච. තහං, තහිං, තත්‍ර. Sau từ `ta` ở biến cách thứ bảy, hậu tố `haṃ` và cả `hiṃ` được dùng một cách tùy chọn. Ví dụ: `Tahaṃ`, `tahiṃ` tương đương `tatra`. 104. කුහිං කහං. 104. `Kuhiṃ`, `kahaṃ`. කිංසද්දා සත්තම්‍යන්තා හිං හං නිපච්චන්තෙ කිස්ස කුකා ච. කුහිං, කහං. කථං ‘කුහිඤ්චන’න්ති? ‘චනං’ ඉති නිපාතන්තරං ‘කුහිඤ්චී’ති එත්ථ චිසද්දො විය. Từ `kiṃ` ở biến cách thứ bảy, các hậu tố `hiṃ` và `haṃ` được hình thành bất quy tắc, và `ku` hoặc `ka` thay thế cho `kiṃ`. Ví dụ: `Kuhiṃ`, `kahaṃ`. Hỏi: `kuhiñcana` được hình thành như thế nào? `Canaṃ` là một bất biến từ khác, cũng giống như từ `ci` trong `kuhiñci`. 105. සබ්බෙකඤ්ඤයතෙහි කාලෙ දා. එතෙහි සත්තම්‍යන්තෙහි කාලෙ දා හොති. සබ්බස්මිං කාලෙ සබ්බදා, එකදා, අඤ්ඤදා, යදා, තදා. කාලෙති කිං? සබ්බත්ථ දෙසෙ. 105. Hậu tố `dā` chỉ thời gian sau `sabba`, `eka`, `añña`, `ya`, `ta`. Sau những từ này ở biến cách thứ bảy, khi chỉ thời gian, hậu tố `dā` được dùng. Ví dụ: `Sabbasmiṃ kāle` (vào mọi lúc) thành `sabbadā`; `ekadā`, `aññadā`, `yadā`, `tadā`. Tại sao nói 'khi chỉ thời gian'? Để phân biệt với `sabbattha` khi chỉ nơi chốn. 106. කදා කුදා සදා ධුනෙදානි. 106. `Kadā`, `kudā`, `sadā`, `adhunā`, `idāni`. එතෙ සද්දා නිපච්චන්තෙ. කස්මිං කාලෙ කදා, කුදා, සබ්බස්මිං කාලෙ සදා, ඉමස්මිං කාලෙ අධුනා, ඉදානි. Những từ này được hình thành bất quy tắc. `Kadā`, `kudā` có nghĩa là `kasmiṃ kāle` (khi nào?). `Sadā` có nghĩa là `sabbasmiṃ kāle` (luôn luôn). `Adhunā`, `idāni` có nghĩa là `imasmiṃ kāle` (bây giờ). 107. අජ්ජ සජ්ජ්වපරජ්ජ්වෙතරහි කරහා. 107. `Ajja`, `sajju`, `aparajju`, `etarahi`, `karaha`. එතෙසද්දා නිපච්චන්තෙ. පකතිප්පච්චයො ආදෙසො කාලවිසෙසොති සබ්බමෙතං නිපාතනා ලබ්භති, ඉමස්ස ටො ජ්ජො ජාහනි නිපච්චතෙ, අස්මිං අහනි අජ්ජ. සමානස්ස සභාවො ජ්ජු චාහනි, සමානෙ අහනි සජ්ජු. අපරස්මා ජ්ජු, අපරස්මිං අහනි අපරජ්ජු. ඉමස්සෙතො කාලෙ රහි ච, ඉමස්මිං කාලෙ එතරහි. කිංසද්දස්ස කො රහ චානජ්ජතනෙ, කස්මිං කාලෙ කරහ. Những từ này được hình thành bất quy tắc. Thân từ, hậu tố, sự thay thế, và ý nghĩa thời gian cụ thể, tất cả những điều này đều có được nhờ sự hình thành bất quy tắc (`nipātana`). Đối với `ima`, `jja` được hình thành bất quy tắc theo nghĩa 'ngày'; `asmiṃ ahani` (vào ngày này) trở thành `ajja` (hôm nay). Đối với `samāna`, `sa` là sự thay thế và `jju` là hậu tố theo nghĩa 'ngày'; `samāne ahani` (vào cùng ngày) trở thành `sajju` (ngay lập tức). Từ `apara`, hậu tố là `jju`; `aparasmiṃ ahani` (vào ngày khác) trở thành `aparajju` (vào ngày hôm sau). Đối với `ima`, `eta` là sự thay thế và `rahi` là hậu tố theo nghĩa 'thời gian'; `imasmiṃ kāle` (vào lúc này) trở thành `etarahi` (bây giờ). Đối với từ `kiṃ`, `ka` là sự thay thế và `raha` là hậu tố theo nghĩa 'không phải hôm nay'; `kasmiṃ kāle` (vào lúc nào?) trở thành `karaha` (khi nào?). 108. සබ්බාදීහි පයාරෙ ථා. 108. Hậu tố `thā` sau `sabba` v.v. theo nghĩa `pakāra` (cách thức). සාමඤ්ඤස්ස [Pg.169] භෙදකො විසෙසො පකාරො, තත්ථ වත්තමානෙහි සබ්බාදීහි ථා හොති. සබ්බෙන පකාරෙන සබ්බථා, යථා, තථා. `Pakāra` là một loại đặc biệt dùng để phân biệt một phạm trù chung; khi diễn đạt ý nghĩa đó, hậu tố `thā` được dùng sau `sabba` và các từ tương tự. Ví dụ: `Sabbena pakārena` (bằng mọi cách) trở thành `sabbathā`; `yathā`, `tathā`. 109. කථමිත්ථං. 109. `Kathaṃ`, `itthaṃ`. එතෙ සද්දා නිපච්චන්තෙ පකාරෙ. කිමිමෙහි ථං පච්චයො, කඉත ච තෙසං යථාක්කමං, කථං, ඉත්ථං. Những từ này được hình thành bất quy tắc theo nghĩa `pakāra`. Từ `kiṃ` và `ima`, hậu tố là `thaṃ`, và thân từ của chúng lần lượt trở thành `ka` và `it`. Do đó có: `kathaṃ`, `itthaṃ`. 110. ධා සඞ්ඛ්‍යාහි. 110. Hậu tố `dhā` sau các số từ. සඞ්ඛ්‍යාවාචීහි පකාරෙ ධා පරා හොති. ද්වීහි පකාරෙහි, ද්වෙ වා පකාරෙ කරොති ද්විධා කරොති, බහුධා කරොති, එකං රාසිං පඤ්චප්පකාරං කරොති පඤ්චධා කරොති, පඤ්චප්පකාරමෙකප්පකාරං කරොති එකධා කරොති. Sau các từ chỉ số lượng, theo nghĩa `pakāra` (cách thức, loại, phần), hậu tố `dhā` được dùng. Ví dụ: `Dvīhi pakārehi` (bằng hai cách) hoặc `dve pakāre karoti` (làm thành hai loại) là `dvidhā karoti` (làm thành hai phần); `bahudhā karoti` (làm thành nhiều phần); `ekaṃ rāsiṃ pañcappakāraṃ karoti` (làm một đống thành năm loại) là `pañcadhā karoti`; `pañcappakāramekappakāraṃ karoti` (làm năm loại thành một loại) là `ekadhā karoti`. 111. වෙකා ජ්ඣං. 111. Hậu tố `jjhaṃ` sau `eka`. එකස්මා පකරෙ ජ්ඣං වා හොති. එකජ්ඣං කරොති, එකධා, කරොති. Sau 'eka', hậu tố 'jjhaṃ' được dùng tùy chọn trong ý nghĩa cách thức. Ví dụ: 'Ekajjhaṃ karoti' (làm chung một chỗ), 'ekadhā, karoti' (làm một cách). 112. ද්විතීහෙධා. 112. Sau 'dvi' và 'ti', (hậu tố) 'edhā' (được dùng). ද්විතීහි පකාරෙ එධා වා හොති. ද්වෙධා, තෙධා, ද්විධා, තිධා. Sau 'dvi' và 'ti', hậu tố 'edhā' được dùng tùy chọn trong ý nghĩa cách thức. Ví dụ: 'dvedhā', 'tedhā', 'dvidhā', 'tidhā'. 113. තබ්බති ජාතියො. 113. Sau (những từ chỉ) loại đó, (hậu tố) 'jātiyo' (được dùng). පකාරවති තංසාමඤ්ඤවාචකා සද්දා ජාතියො හොති, පටුජාතියො, මුදුජාතියො. Sau những từ chỉ chung một loại có tính chất đó, hậu tố 'jātiyo' được dùng. Ví dụ: 'paṭujātiyo' (loại lanh lợi), 'mudujātiyo' (loại mềm mỏng). 114. වාරසඞ්ඛ්‍යාය ක්ඛත්තුං. 114. Sau số từ (chỉ) số lần, (hậu tố) 'kkhattuṃ' (được dùng). වාරසම්බන්ධිනියා [Pg.170] සඞ්ඛ්‍යාය ක්ඛත්තුං හොති. ද්වෙ වාරෙ භුඤ්ජති ද්වික්ඛත්තුං දිවසස්ස භුඤ්ජති. වාරග්ගහණං කිං? පඤ්ච භුඤ්ජති. සඞ්ඛ්‍යායාති කිං? පහූතෙ වාරෙ භුඤ්ජති. Sau số từ có liên quan đến số lần, hậu tố 'kkhattuṃ' được dùng. (Ví dụ:) 'dve vāre bhuñjati' (ăn hai lần) trở thành 'dvikkhattuṃ divasassa bhuñjati' (ăn hai lần trong ngày). Việc nêu lên 'vāra' (lần) để làm gì? (Để loại trừ trường hợp) 'pañca bhuñjati' (ăn năm thứ). (Việc nêu lên) 'saṅkhyāyāti' (số từ) để làm gì? (Để loại trừ trường hợp) 'pahūte vāre bhuñjati' (ăn nhiều lần). 115. කතිම්හා. 115. Sau 'kati'. වාරසම්බන්ධිනියා කතිසඞ්ඛ්‍යාය ක්ඛත්තුං හොති, කති වාරෙ, භුඤ්ජථි, කතික්ඛත්තුං භුඤ්ජති. Sau số từ 'kati' có liên quan đến số lần, hậu tố 'kkhattuṃ' được dùng. (Ví dụ:) 'kati vāre, bhuñjathi' (bạn ăn mấy lần), (trở thành) 'katikkhattuṃ bhuñjati' (ăn mấy lần). 116. බහුම්හා ධා ච පච්චාසත්තියං. 116. Sau 'bahu', (hậu tố) 'dhā' và ('kkhattuṃ') được dùng trong ý nghĩa liên tục. වාරසම්බන්ධිනියා බහුසඞ්ඛ්‍යාය ධා හොති ක්ඛත්ථුං ච, වාරානඤ්චෙ පච්චාසත්ති හොති, බහුධා දිවසස්ස භුඤ්ජති බහුක්ඛත්තුං භුඤ්ජති. පච්චාසත්තියන්ති කිං? බහුවාරෙ මාසස්ස භුඤ්ජති. Sau số từ 'bahu' có liên quan đến số lần, hậu tố 'dhā' và 'kkhattuṃ' được dùng, nếu có sự liên tục của các lần. (Ví dụ:) 'bahudhā divasassa bhuñjati' (ăn nhiều lần trong ngày), 'bahukkhattuṃ bhuñjati' (ăn nhiều lần). (Việc nêu lên) 'paccāsattiyanti' (liên tục) để làm gì? (Để loại trừ trường hợp) 'bahuvāre māsassa bhuñjati' (ăn nhiều lần trong tháng). 117. සකිං වා. 117. Hoặc (dùng bất biến từ) 'sakiṃ'. එකං වාරමිච්චස්මිං අත්ථෙ සකින්ති වා නිපච්චතෙ. එකවාරං භුඤ්ජති සකිං භුඤ්ජති, වාති කිං? එකක්ඛත්තුං භුඤ්ජති. Trong ý nghĩa 'ekaṃ vāraṃ' (một lần), bất biến từ 'sakiṃ' được tùy chọn hình thành. (Ví dụ:) 'ekavāraṃ bhuñjati' (ăn một lần), 'sakiṃ bhuñjati' (ăn một lần). (Việc nêu lên) 'vāti' (tùy chọn) để làm gì? (Để cho phép dạng) 'ekakkhattuṃ bhuñjati'. 118. සො වීච්ඡප්පකාරෙසු. 118. (Hậu tố) 'so' (được dùng) trong ý nghĩa lặp lại và cách thức. වීච්ඡායං පකාරෙ ච සො හොති බහුලං. වීච්ඡායං-ඛණ්ඩසො, බිලසො. පකාරෙ-පුථුසො, සබ්බසො. Trong ý nghĩa lặp lại và cách thức, hậu tố 'so' được dùng phổ biến. Trong ý nghĩa lặp lại: 'khaṇḍaso' (từng mảnh), 'bilaso' (từng lỗ). Trong ý nghĩa cách thức: 'puthuso' (riêng biệt), 'sabbaso' (mọi cách). 119. අභූතතබ්භාවෙ කරාසභූයොගෙ විකාරා චී. 119. Khi có sự kết hợp với (động từ) 'kar', 'as', và 'bhū', hậu tố 'cī' được thêm vào sau một từ chỉ sự biến đổi, trong ý nghĩa 'trở thành cái mà trước đó không phải'. අවත්ථාවතො-වත්ථන්තරෙනාභූතස්ස තායාවත්ථාය භාවෙකරාසභූහි සම්බන්ධෙ සති විකාරවාචකා චී හොති, අධවලං ධවලං [Pg.171] කරොති ධවලී කරොති, අධවලො ධවලො සියා ධවලී සියා, අධවලො ධවලො භවති ධවලී භවති. අභූත තබ්භාවෙති කිං? ඝටං කරොති, දධි අත්ථි, ඝටො භවති. කරාසභූයොගෙති කිං? අධවලොධවලො ජායතෙ. විකාරාති කිං? පකතියා මාහොතු, සුවණ්ණං කුණ්ඩලං කරොති. Khi có sự liên kết với 'kar', 'as', 'bhū', hậu tố 'cī' được thêm vào sau từ chỉ sự biến đổi, trong ý nghĩa một vật chưa có trạng thái đó nay có được trạng thái đó. Ví dụ: 'adhavalaṃ dhavalaṃ karoti' (làm cho cái không trắng thành trắng) thành 'dhavalī karoti'; 'adhavalo dhavalo siyā' (cái không trắng có thể trở thành trắng) thành 'dhavalī siyā'; 'adhavalo dhavalo bhavati' (cái không trắng trở thành trắng) thành 'dhavalī bhavati'. (Việc nêu lên) 'abhūta tabbhāveti' để làm gì? (Để loại trừ) 'ghaṭaṃ karoti' (làm cái bình), 'dadhi atthi' (có sữa chua), 'ghaṭo bhavati' (cái bình được sinh ra). (Việc nêu lên) 'karāsabhūyogeti' để làm gì? (Để loại trừ) 'adhavalodhavalo jāyate' (cái không trắng được sinh ra là trắng). (Việc nêu lên) 'vikārāti' để làm gì? Để không xảy ra theo tự nhiên, (ví dụ) 'suvaṇṇaṃ kuṇḍalaṃ karoti' (làm vàng thành bông tai). 120. දිස්සන්තඤ්ඤෙපි පච්චයා. 120. Các hậu tố khác cũng được thấy. වුත්තතො-ඤ්ඤෙපි පච්චයා දිස්සන්ති වුත්තාවුත්තත්ථෙසු. විවිධා මාතරො විමාතරො, තාසං පුත්තා වෙමාතිකා-රිකණ. පථං ගච්ඡතීති පථාවිනො-ආවී. ඉස්සා අස්ස අත්ථීති ඉස්සුකී-උකී. ධුරං වහතීති ධොරය්හො- ය්හණ. Các hậu tố khác ngoài những hậu tố đã nêu cũng được thấy, trong những ý nghĩa đã nói và chưa nói. (Ví dụ:) 'vividhā mātaro' (những người mẹ khác nhau) thành 'vimātaro' (mẹ kế), con của họ là 'vemātikā' - (hậu tố) 'rikaṇa'. 'Pathaṃ gacchatīti' (người đi trên đường) là 'pathāvino' - (hậu tố) 'āvī'. 'Issā assa atthīti' (người có lòng ganh tị) là 'issukī' - (hậu tố) 'ukī'. 'Dhuraṃ vahatīti' (người mang ách) là 'dhorayho' - (hậu tố) 'yhaṇa'. 121. අඤ්ඤස්මිං. 121. Trong ý nghĩa khác. වුත්තතො-ඤ්ඤස්මිම්පි අත්ථෙ වුත්තප්පච්චයා දිස්සන්ති. මගධානං ඉස්සරො මාගධො-ධණා. කාසීති සහස්සං, තමග්ඝතීති කාසියො ඉයො. Các hậu tố đã nêu cũng được thấy trong những ý nghĩa khác với những gì đã nói. (Ví dụ:) 'Magadhānaṃ issaro' (vua của xứ Magadha) là 'māgadho' - (hậu tố) 'aṇa'. 'Kāsīti sahassaṃ, tamagghatīti kāsiyo' ('Kāsi' là một ngàn, vật đáng giá ngần ấy là 'kāsiyo') - (hậu tố) 'iyo'. 122. සකත්ථෙ. 122. Trong ý nghĩa của chính nó. සකත්ථෙපි පච්චයා දිස්සන්ති. හීනකො, පොතකො, කිච්චයං. Các hậu tố cũng được thấy trong ý nghĩa của chính nó (không đổi nghĩa). (Ví dụ:) 'hīnako', 'potako', 'kiccayaṃ'. 123. ලොපො. 123. (Sự) lược bỏ. පච්චයානං ලොපොපි දිස්සති. බුද්ධෙ රතනං පණීතං, චක්ඛුං සුඤ්ඤං අත්තෙන වා අත්තරියෙන වාති භාවප්පච්චයලොපො. Sự lược bỏ của các hậu tố cũng được thấy. (Ví dụ:) 'buddhe ratanaṃ paṇītaṃ' (báu vật nơi Đức Phật là thù thắng), 'cakkhuṃ suññaṃ attena vā attariyena vāti' (mắt không có tự ngã hay những gì thuộc về tự ngã), đây là sự lược bỏ hậu tố chỉ trạng thái. 124. සරානමාදිස්සායුවණ්ණස්සාඑඔ ණානුබන්ධෙ. 124. Nguyên âm đầu 'a', 'i/ī', 'u/ū' của các nguyên âm (gốc) lần lượt trở thành 'ā', 'e', 'o' khi có một hậu tố có chỉ điểm 'ṇ' theo sau. සරානමාදිභූතා [Pg.172] යෙ අකාරිවණ්ණුවණ්ණා, තෙසං ආඑඔ හොන්ති යථාක්කමංණානුබන්ධෙ. රාඝවො, වෙනතෙය්‍යො, මෙනිකො, ඔළුම්පිකො, දොභග්ගං. ණානුබන්ධෙති කිං? පුරාතනො. Những nguyên âm đầu là 'a', 'i/ī', 'u/ū' của các nguyên âm (gốc) lần lượt trở thành 'ā', 'e', 'o' khi có một hậu tố có chỉ điểm 'ṇ' theo sau. Ví dụ: 'rāghavo', 'venateyyo', 'meniko', 'oḷumpiko', 'dobhaggaṃ'. (Việc nêu lên) 'ṇānubandheti' (có chỉ điểm 'ṇ') để làm gì? (Để loại trừ) 'purātano'. 125. සංයොගෙ ක්වචි. 125. Đôi khi (chỉ xảy ra) khi có phụ âm kép. සරානමාදිභූතා යෙ අයුවණ්ණා, තෙසං ආඑඔ හොන්ති ක්වචිදෙව සංයොගවිසයෙ ණානුබන්ධෙ. දෙච්චො, කොණ්ඩඤ්ඤො. ක්වචීති කිං? කත්තිකෙය්‍යො. Những nguyên âm đầu là 'a', 'i/ī', 'u/ū' của các nguyên âm (gốc) chỉ đôi khi trở thành 'ā', 'e', 'o' trong trường hợp có phụ âm kép, khi có một hậu tố có chỉ điểm 'ṇ' theo sau. Ví dụ: 'decco', 'koṇḍañño'. (Việc nêu lên) 'kvacīti' (đôi khi) để làm gì? (Để loại trừ) 'kattikeyyo'. 126. මජ්ඣෙ. 126. Ở giữa. මජ්ඣෙ වත්තමානානම්පි අයුවණ්ණානං ආ එ ඔ හොන්ති ක්වචි. අඩ්ඪතෙය්‍යො, වාසෙට්ඨො. Đôi khi, các nguyên âm a, i, u ở giữa (của một từ) cũng được biến thành ā, e, o. Ví dụ: Aḍḍhateyyo, vāseṭṭho. 127. කොසජ්ජාජ්ජව පාරිසජ්ජ සොහජ්ජ මද්දවාරිස්සාසභාජඤ්ඤථෙය්‍ය බාහුසච්චා. 127. Kosajja, ājjava, pārisajja, sohajja, maddava, ārissa, āsabha, ājañña, theyya, bāhusaccā. එතෙසද්දා නිපච්චන්තෙණානුබන්ධෙ. කුසී තස්ස භාවොකොසජ්ජං, උජුනො භාවො අජ්ජවං, පරිසාසු සාධු පාරිසජ්ජො, සුහදයොව සුහජ්ජො, තස්ස පන භාවො සොහජ්ජං, මුදුනො භාවො මද්දවං, ඉසිනො ඉදං භාවො වා ආරිස්සං, උසභස්ස ඉදං භාවො [Pg.173] වා ආසභං, ආජානීයස්ස භාවො සො එව වා ආජඤ්ඤං, ථෙනස්ස භාවො කම්මං වා ථෙය්‍යං, බහුස්සතස්ස භාවො බාහුසච්චං, එතෙසු යමලක්ඛණිකං, තං නිපාතනා. Những từ này được hình thành một cách bất quy tắc khi có hậu tố có anubandha ṇa. Trạng thái của người lười biếng (kusīta) là kosajjaṃ, trạng thái ngay thẳng (ujuno) là ajjavaṃ, người tốt trong các hội chúng (parisāsu) là pārisajjo, người có tâm tốt (suhadayo) là suhajjo, và trạng thái của người ấy là sohajjaṃ, trạng thái mềm mại (muduno) là maddavaṃ, đây là trạng thái của vị ẩn sĩ (isino) hoặc là ārissaṃ, đây là trạng thái của con bò đực (usabhassa) hoặc là āsabhaṃ, trạng thái của con ngựa thuần chủng (ājānīyassa) chính là hoặc là ājaññaṃ, trạng thái hoặc hành động của kẻ trộm (thenassa) là theyyaṃ, trạng thái của người học rộng (bahussatassa) là bāhusaccaṃ, trong những trường hợp này, những gì không theo quy tắc, đó là do sự hình thành bất quy tắc. 128. මනාදීනං සක. 128. Của nhóm từ mana, v.v. là saka. මනාදීනං සක හොති ණානුබන්ධෙ. මනසි භවං මානසං, දුම්මනසො භාවො දොමනස්සං, සොමනස්සං. Nguyên âm đầu của nhóm từ mana, v.v. được kéo dài khi có hậu tố có anubandha ṇa theo sau. Sinh ra trong tâm (manasi) là mānasaṃ, trạng thái của tâm buồn (dummanaso) là domanassaṃ, (tương tự là) somanassaṃ. 129. උවණ්ණස්සාවඞ සරෙ. 129. Nguyên âm u được thay thế bằng ava khi một nguyên âm theo sau. සරාදො ණානුබන්ධෙ උවණ්ණස්සාවඞ හොති. රාඝවො, ජම්බවං. Khi một hậu tố có anubandha ṇa bắt đầu bằng một nguyên âm theo sau, nguyên âm u được thay thế bằng ava. Ví dụ: Rāghavo, jambavaṃ. 130. යම්හි ගොස්ස ච. 130. Và của 'go' khi 'y' theo sau. යකාරාදො පච්චයෙ ගොස්සුවණ්ණස්ස ච අවඞ හොති. ගබ්‍යං, භාතබ්‍යො. Khi một hậu tố bắt đầu bằng chữ y theo sau, nguyên âm o của 'go' và nguyên âm u cũng được thay thế bằng ava. Ví dụ: Gabyaṃ, bhātabyo. 131. ලොපො-වණ්ණිවණ්ණානං. 131. Sự lược bỏ các nguyên âm a và i. යකාරාදො පච්චයෙ අවණ්ණිවණ්ණානං ලොපො හොති. දායජ්ජං, කාරුඤ්ඤං, ආධිපච්චං, දෙප්පං. බහුලංවිධානා ක්වචි න හොති කිච්චයං. Khi một hậu tố bắt đầu bằng chữ y theo sau, các nguyên âm a và i (cùng trường âm) bị lược bỏ. Ví dụ: Dāyajjaṃ, kāruññaṃ, ādhipaccaṃ, deppaṃ. Do quy tắc đa dạng, đôi khi không xảy ra, ví dụ: kiccayaṃ. 132. රානුබන්ධෙ-න්ත සරාදිස්ස. 132. Khi có hậu tố có anubandha ra, (lược bỏ) phần bắt đầu bằng nguyên âm cuối. අන්තො සරො ආදිම්හි යස්සාවයවස්ස, තස්ස ලොපො හොති රානුබන්ධෙ. කිත්තකං, පෙත්තෙය්‍යං. Khi có hậu tố có anubandha ra, phần (của thân từ) bắt đầu bằng nguyên âm cuối sẽ bị lược bỏ. Ví dụ: Kittakaṃ, petteyyaṃ. 133. කිසමහතමිමෙ කස මහා. 133. Kisa và mahat được thay thế tương ứng bằng kasa và mahā. කිසස්ස මහතො ඉමෙ කසමහා හොන්ති යථාක්කමං, කසිමා, මහිමා. Kasa và mahā lần lượt là những từ thay thế cho kisa và mahat. Ví dụ: kasimā, mahimā. 134. ආයුස්සායස මන්තුම්හි. 134. Āyu được thay thế bằng āyasa khi mantu theo sau. ආයුස්ස [Pg.174] ආයසාදෙසො හොති මන්තුම්හි. ආයස්මා. Āyu được thay thế bằng āyasa khi mantu theo sau. Ví dụ: Āyasmā. 135. ජො වුද්ධස්සියිට්ඨෙසු. 135. Vuddha được thay thế bằng ja khi iya hoặc iṭṭha theo sau. වුද්ධස්ස ජො හොති ඉයඉට්ඨෙසු, ජෙය්‍යො, ජෙට්ඨො. Vuddha được thay thế bằng ja khi iya hoặc iṭṭha theo sau. Ví dụ: jeyyo, jeṭṭho. 136. බාළ්හන්තිකපසත්ථානං සාධ නෙද සා. 136. Bāḷha, antika, và pasattha (được thay thế) lần lượt bằng sādha, neda, và sā. ඉයඉට්ඨෙසු බාළ්හන්තිකපසත්ථානං සාධ නෙද සා හොන්ති යථාක්කමං. සාධියො, සාධිට්ඨො, නෙදියො, නෙදිට්ඨො, සෙය්‍යො, සෙට්ඨො. Khi iya hoặc iṭṭha theo sau, bāḷha, antika, và pasattha lần lượt được thay thế bằng sādha, neda, và sā. Ví dụ: Sādhiyo, sādhiṭṭho, nediyo, nediṭṭho, seyyo, seṭṭho. 137. කණකනාප්පයුවානං. 137. Appa và yuvan (được thay thế) bằng kaṇa và kanā. ඉයඉට්ඨෙසු අප්පයුවානං කණ කනා හොන්ති යථාක්කමං. කණියො කණිට්ඨො, කනියො කනිට්ඨො. Khi iya hoặc iṭṭha theo sau, appa và yuvan lần lượt được thay thế bằng kaṇa và kanā. Ví dụ: Kaṇiyo, kaṇiṭṭho, kaniyo, kaniṭṭho. 138. ලොපො වී මන්තු වන්තූනං. 138. Sự lược bỏ của vī, mantu, và vantu. වී මන්තු වන්තූනං ලොපො හොති ඉයඉට්ඨෙසු. අතිසයෙන මෙධාවී මෙධියො, මෙධිට්ඨො, අතිසයෙන සතිමා සතියො, සතිට්ඨො, අතිසයෙන ගුණවා ගුණියො, ගුණිට්ඨො. Vī, mantu, và vantu bị lược bỏ khi iya hoặc iṭṭha theo sau. Ví dụ: người có trí tuệ vượt trội (atisayena medhāvī) là medhiyo, medhiṭṭho; người có niệm vượt trội (atisayena satimā) là satiyo, satiṭṭho; người có đức hạnh vượt trội (atisayena guṇavā) là guṇiyo, guṇiṭṭho. 139. ඩෙ සතිස්ස තිස්ස. 139. Khi ḍa theo sau, ti của sati (bị lược bỏ). ඩෙපරෙ සත්‍යන්තස්ස තිකාරස්ස ලොපො හොති, වීසං සතං, තිංසං සතං. Khi ḍa theo sau, chữ ti ở cuối của sati bị lược bỏ. Ví dụ: vīsaṃ sataṃ, tiṃsaṃ sataṃ. 140. එතස්සෙට ත්තකෙ. 140. Eta được thay thế bằng eṭa khi ttaka theo sau. ත්තකෙ පරෙ එතස්ස එට හොති. එත්තකං. Khi ttaka theo sau, eta trở thành eṭa. Ví dụ: Ettakaṃ. 141. ණිකස්සියො වා. 141. Hậu tố ṇika một cách tùy chọn được thay thế bằng iya. ණිකස්ස [Pg.175] වා ඉයො හොති, සක්‍යපුත්තියො, සක්‍යපුත්තිකො. Hậu tố iya tùy chọn thay cho ṇika. Ví dụ: sakyaputtiyo, sakyaputtiko. 142. අධාතුස්ස කා-ස්‍යාදිතො ඝෙ-ස්සි. 142. Đối với từ không phải ngữ căn, sau ka không phải syādi, [a thành] i khi gha theo sau. ඝෙ පරෙ අධාතුස්ස යො කකාරො, තතො පුබ්බස්ස අකාරස්ස බහුලං ඉ හොති සචෙ ඝො න ස්‍යාදිතො පරො හොති. බාලිකා, කාරිකා, අධාතුස්සාති කිං? සකා, කෙති කිං? නන්දනා, අස්‍යාදිතොති කිං? බහුපරිබ්බාජකා මථුරා, බහුචම්මිකාති කකාරෙන ස්‍යාදිනො බ්‍යවහිතත්තා සිද්ධං, ඝෙති කිං? බාලකො, අස්සාති කිං? බහුකත්තුකා සාලා. Khi gha theo sau, nguyên âm a đứng trước phụ âm ka của một từ không phải là ngữ căn thường được đổi thành i, nếu gha không đi sau một hậu tố syādi. Ví dụ: Bālikā, kārikā. Tại sao nói 'của một từ không phải là ngữ căn'? Ví dụ: Sakā. Tại sao nói 'sau ka'? Ví dụ: Nandanā. Tại sao nói 'không phải là syādi'? Ví dụ: Bahuparibbājakā mathurā. Trong trường hợp bahucammikā, vì ka bị ngăn cách với syādi, nên quy tắc được áp dụng. Tại sao nói 'khi gha theo sau'? Ví dụ: Bālako. Tại sao nói 'của a'? Ví dụ: Bahukattukā sālā. ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ වුත්තියං Như vậy trong phần chú giải của ngữ pháp Moggallāna ණාදිකණ්ඩො චතුත්ථො. Chương thứ tư về Ṇa, v.v. 5. පඤ්චමො කණ්ඩො (ඛාදි) 5. Chương thứ năm (về kha, v.v.) 1. තිජ මානෙහි ඛ සා ඛමා වීමංසාසු. 1. Từ các ngữ căn tij và mān, các hậu tố kha và sa được dùng theo thứ tự trong ý nghĩa là khamā (nhẫn nại) và vīmaṃsā (suy xét). ඛන්තියං තිජා වීමංසායං මානා ච ඛසප්පච්චයා හොන්ති යථාක්කමං, තිතික්ඛා, වීමංසා, තිතික්ඛති, වීමංසති. ඛමාවීමංසා, සූති කිං? තෙජනං, තෙජො, තෙජයති, මානනං, මානොමානෙති. Từ ngữ căn tij trong ý nghĩa là khanti (nhẫn nại) và từ ngữ căn mān trong ý nghĩa là vīmaṃsā (suy xét), các hậu tố kha và sa được dùng theo thứ tự. Ví dụ: titikkhā, vīmaṃsā, titikkhati, vīmaṃsati. Tại sao nói 'trong ý nghĩa là nhẫn nại và suy xét'? Ví dụ: Tejanaṃ, tejo, tejayati, mānanaṃ, mānomāneti. 2. කිතා තිකිච්ඡාසංසයෙසු ඡො. 2. Từ ngữ căn kit, hậu tố cha được dùng trong ý nghĩa là tikicchā (chữa trị) và saṃsaya (nghi ngờ). තිකිච්ඡායං සංසයෙ ච වත්තමානා කිතා ඡො හොති. තිකිච්ඡා, විචිකිච්ඡා, තිකිච්ඡති, විචිකිච්ඡති. අඤ්ඤත්‍ර නිකෙතො, සංකෙතො, කෙතනං, කෙතො, කෙතයති. Từ ngữ căn kit, khi có ý nghĩa là chữa trị và nghi ngờ, hậu tố cha được dùng. Ví dụ: Tikicchā, vicikicchā, tikicchati, vicikicchati. Trong các trường hợp khác: niketo, saṃketo, ketanaṃ, keto, ketayati. 3. නින්දායං ගුප බධා බස්ස භො ච. 3. Trong ý nghĩa là nindā (chỉ trích), từ các ngữ căn gup và badh, [hậu tố cha được dùng] và ba được đổi thành bha. නින්දායං [Pg.176] වත්තමානෙහි ගුප බධෙහි ඡො හොති බස්ස භො ච. ජිගුච්ඡා, බීභච්ඡා, ජිගුච්ඡති, බීභච්ඡති, අඤ්ඤත්‍ර ගොපනං, ගොපො, ගොපෙති, බධකො. Từ các ngữ căn gup và badh, khi có ý nghĩa là chỉ trích, hậu tố cha được dùng và ba được đổi thành bha. Ví dụ: Jigucchā, bībhacchā, jigucchati, bībhacchati. Trong các trường hợp khác: gopanaṃ, gopo, gopeti, badhako. 4. තුංස්මා ලොපො චිච්ඡායං තෙ. 4. Sau hậu tố tuṃ, trong ý nghĩa là mong muốn, các hậu tố [kha, sa, cha] được dùng, và hậu tố tuṃ bị lược bỏ. තුමන්තතො ඉච්ඡායමත්ථෙ තෙ ඛසඡා හොන්ති බහුලං, ලොපො ච තුංපච්චයස්ස හොති සුතත්තා, බුභුක්ඛා, ජිගීසාං, ජිඝච්ඡා, බුභුක්ඛති, ජිගීසති ජිඝච්ඡති. ඉධ කස්මා න හොති ‘භොත්තුමිච්ඡතී’ති? පදන්තරෙනාභිධානා. තුංස්මාති කිං? භොජනමිච්ඡති. ඉච්ඡායන්ති කිං? භුඤ්ජිතුං ගච්ඡති. කථං ‘කූලං විපති සතී’ති? යථා කූලං පතිතු මිච්ඡතීති වාක්‍යං හොති, එවං වුත්තිපි හොස්සති. වාක්‍යමෙව චරහි කථං හොති? ලොකස්ස තථා වචනිච්ඡාය. Sau một từ tận cùng bằng tuṃ, trong ý nghĩa là mong muốn, các hậu tố kha, sa, cha thường được dùng, và hậu tố tuṃ bị lược bỏ theo như quy tắc đã nêu. Ví dụ: bubhukkhā, jigīsāṃ, jighacchā, bubhukkhati, jigīsati jighacchati. Tại sao quy tắc không áp dụng ở đây: ‘bhottumicchatī’? Vì ý nghĩa đã được diễn đạt bằng một từ khác. Tại sao nói 'sau tuṃ'? Ví dụ: Bhojanamicchati. Tại sao nói 'trong ý nghĩa là mong muốn'? Ví dụ: Bhuñjituṃ gacchati. Làm thế nào [giải thích] câu ‘kūlaṃ vipati satī’? Giống như có câu ‘kūlaṃ patitu micchati’, thì cũng sẽ có dạng phái sinh. Vậy thì, làm sao lại có câu như vậy? Do ý muốn nói như vậy của người đời. 5. ඊයො කම්මා. 5. Hậu tố īya được dùng sau một từ là đối tượng. ඉච්ඡාකම්මතො ඉච්ඡායමත්ථෙ ඊයප්පච්චයො හොති. පුත්තමිච්ඡති පුත්ථීයති. කම්මාති කිං? අසිනෙච්ඡති. ඉධ කස්මා න හොති ‘රඤ්ඤොපුත්තමිච්ඡතී’ති? සාපෙක්ඛත්තා, න හි අඤ්ඤමපෙක්ඛමානො අඤ්ඤෙන සහෙකත්ථිභාවමනුභවිතුං සක්කොති. ඉධාපි චරහි න සියා ‘අත්තනො පුත්ත මිච්ඡතී’ති? නෙවෙත්ථ භවිතබ්බං, න හි භවති ‘අත්තනො පුත්තීයතී’ති, කථං චරහි පුත්තස්ස අත්තනියතා-වගම්‍යතෙ[Pg.177]? අඤ්ඤස්සාසුතත්තා ඉච්ඡාය ච තබ්බිසයත්තා. Sau đối tượng của động từ 'mong muốn', trong ý nghĩa là mong muốn, hậu tố īya được dùng. Ví dụ: Puttamicchati (mong muốn có con trai) trở thành putthīyati. Tại sao nói 'từ đối tượng'? Ví dụ: Asinecchati (mong muốn có gươm). Tại sao quy tắc không áp dụng ở đây: ‘rañño puttam icchatī’? Vì có sự phụ thuộc; một từ phụ thuộc vào một từ khác thì không thể có sự đồng nhất về ý nghĩa với một từ khác nữa. Vậy thì, ở đây cũng không nên có: ‘attano puttam icchatī’? Ở đây cũng không nên có, vì không có dạng ‘attano puttīyatī’. Vậy thì, làm thế nào để hiểu được sự sở hữu của người con? Vì không có người [chủ] nào khác được nghe đến, và vì sự mong muốn có đối tượng là người con đó. 6. උපමානාචාරෙ. 6. Từ một đối tượng so sánh, trong ý nghĩa là 'hành xử như'. කම්මතො උපමානා ආචාරත්ථෙ ඊයො හොති. පුත්තමි-වා-චරති පුත්තීයති මාණවකං, උපමානාති කිං? පුත්තමාචරති. Từ một đối tượng là vật so sánh, trong ý nghĩa là 'hành xử như', hậu tố īya được dùng. Ví dụ: Puttami-vā-carati (hành xử với chàng thanh niên như với con trai) trở thành puttīyati māṇavakaṃ. Tại sao nói 'từ một đối tượng so sánh'? Ví dụ: Puttamācarati (hành xử với con trai). 7. ආධාරා. 7. Từ một nơi chốn (ādhāra). ආධාරතූ-පමානා ආචාරත්ථෙ ඊයො යොති. කුටියමිවා-චරති කුටීයතී පාසාදෙ, පාසාදීයති කුටියං භික්ඛු. Từ một nơi chốn là đối tượng so sánh, trong ý nghĩa là 'hành xử như', hậu tố īya được dùng. Ví dụ: Kuṭiyamivā-carati (hành xử trong cung điện như trong túp lều) trở thành kuṭīyatī pāsāde. Vị tỳ khưu hành xử trong túp lều như trong cung điện trở thành pāsādīyati kuṭiyaṃ. 8. කත්තුතායො. 8. Từ chủ thể, [dùng] hậu tố āya. කත්තුතූ-පමානා ආචාරත්ථෙ ආයො හොති. පබ්බතො ඉවාචරති පබ්බතායති. Từ một chủ thể là đối tượng so sánh, trong ý nghĩa là 'hành xử như', hậu tố āya được dùng. Ví dụ: Pabbato ivācarati (hành xử như một ngọn núi) trở thành pabbatāyati. 9. ය්චත්ථෙ. 9. Trong ý nghĩa là 'trở thành cái mà trước đó không phải'. කත්තුතො අභූතතබ්භාවෙ ආයො හොති බහුලං. භුසායති, පටපටායති, ලොහිතායති, කත්තුතොත්වෙව? (අභුසං) භුසං කරොතීහි, ඉහ කස්මා න හොති ‘භුසී භවතී’ති? වුත්තත්ථතාය. Từ một chủ thể, trong ý nghĩa là 'trở thành cái mà trước đó không phải', hậu tố āya thường được dùng. Ví dụ: Bhusāyati, paṭapaṭāyati, lohitāyati. Tại sao chỉ nói 'từ chủ thể'? Ví dụ: (Cái không nhiều) làm cho thành nhiều. Tại sao quy tắc không áp dụng ở đây: ‘bhusī bhavatī’? Vì ý nghĩa đã được diễn đạt rồi. 10. සද්දාදීනි කරොති. 10. Trong ý nghĩa là 'làm ra âm thanh, v.v.'. සද්දාදීහි දුතියන්තෙහි කරොතීති අස්මිං අත්ථෙ ආයො හොති. සද්දායති, වෙරායති, කලහායති, ධූපායති. Sau các từ như sadda, v.v., ở đối cách, trong ý nghĩa là 'làm ra', hậu tố āya được dùng. Ví dụ: Saddāyati, verāyati, kalahāyati, dhūpāyati. 11. නුමොත්ව-ස්සො. 11. Và sau từ 'namo', [dùng] hậu tố assa. නමොඉච්චස්මා [Pg.178] කරොතීති අස්මිං අත්ථෙ අස්සො හොති. නමස්සති තථාග්තං. Sau từ 'namo', trong ý nghĩa là 'làm', hậu tố assa được dùng. Ví dụ: Namassati tathāgataṃ (đảnh lễ Như Lai). 12. ධාත්වත්ථෙ නාමස්මි. 12. Từ một danh từ, trong ý nghĩa của một ngữ căn. නාමස්මා ධාත්වත්ථෙ බහුලමිහොති. හත්ථිනා අතික්කමති අතිහත්ථයති, වීණාය උපගායති උපවීණයති, දළ්හං කරොති විනයං දළ්හයති, විසුද්ධා හොති රත්ති විසුද්ධයති, කුසලං පුච්ඡති කුසලයති. Từ một danh từ, trong ý nghĩa của một ngữ căn, [hậu tố] thường được dùng. Ví dụ: Hatthinā atikkamati (vượt qua bằng voi) trở thành atihatthayati; vīṇāya upagāyati (hát theo đàn tỳ bà) trở thành upavīṇayati; daḷhaṃ karoti vinayaṃ (làm cho giới luật vững chắc) trở thành daḷhayati; visuddhā hoti ratti (đêm trở nên thanh tịnh) trở thành visuddhayati; kusalaṃ pucchati (hỏi thăm về sự an lành) trở thành kusalayati. 13. සච්චාදීහාපි. 13. Cũng có (tiếp vị ngữ) āpi sau (nhóm) Saccādi. සච්චාදීහි ධාත්වත්ථෙ ආපි හොති. සච්චාපෙති, අත්ථාපෙති, වෙදාපෙති, සුක්ඛාපෙති, සුඛාපෙති, දුක්ඛාපෙති. Sau (nhóm) Saccādi, trong ý nghĩa của động từ căn, có tiếp vị ngữ āpi. (Ví dụ:) Saccāpeti, atthāpeti, vedāpeti, sukkhāpeti, sukhāpeti, dukkhāpeti. 14. ක්‍රියත්ථා. 14. Về ý nghĩa của hành động. අයමධිකාරො ආසත්ථපරිසමත්තියා. ක්‍රියා අත්ථො යස්ස සො ක්‍රියත්ථො ධාතු. Quyền hạn này (kéo dài) cho đến cuối chương. Động từ căn nào có ý nghĩa là hành động, đó là động từ căn kriyattha. 15. චුරාදිතො ණි. 15. Sau (nhóm) Curādi là (tiếp vị ngữ) ṇi. චුරාදීහි ක්‍රියත්ථෙහි සකත්ථෙ ණි පරො හොති බහුලං. ණකාරො වුද්ධ්‍යත්ථො, එවමඤ්ඤත්‍රාපි, චොරයති, ලාළයති, කථං ‘රජ්ජං කාරෙතී’ති? යොගවිභාගතො. Sau nhóm Curādi có nghĩa là hành động, tiếp vị ngữ ṇi được dùng theo sau một cách đa dạng trong ý nghĩa riêng của chúng. Chữ ṇ có mục đích là tăng trưởng (vuddhi), cũng như vậy ở những nơi khác. (Ví dụ:) corayati, lāḷayati. (Câu hỏi:) làm thế nào (có hình thức) ‘rajjaṃ kāretī’? (Trả lời:) Do sự phân chia quy tắc. 16. පයොජකබ්‍යාපාරෙ ණාපි ච. 16. Và (tiếp vị ngữ) ṇāpi trong hoạt động của người sai khiến. කත්තාරං යො පයොජයති, තස්ස බ්‍යාපාරෙ ක්‍රියත්ථා ණිණාපී හොන්ති බහුලං, කාරෙති, කාරාපෙති. නනු ච කත්තාපි කරණාදීනං [Pg.179] පයොජකොති තංබ්‍යාපාරෙපි ණිණාපී පාපුණන්ති? පයොජකග්ගහණසාමත්ථියා න භවිස්සන්ති චුරාදීහි විසුං වචනසාමත්ථියා ච. අතො භිය්‍යො ණාපියෙව, ණියෙවුවණ්ණතො, ද්වයමෙවඤ්ඤෙහි. Người nào sai khiến tác nhân, trong hoạt động của người đó, sau các động từ căn có nghĩa là hành động, các tiếp vị ngữ ṇi và ṇāpi được dùng một cách đa dạng. (Ví dụ:) kāreti, kārāpeti. (Phản đối:) Chẳng phải tác nhân cũng sai khiến các công cụ v.v. sao, vậy trong hoạt động của chúng, ṇi và ṇāpi cũng sẽ được áp dụng? (Trả lời:) Do hiệu lực của việc dùng từ 'payojaka' (người sai khiến), chúng sẽ không được dùng; và cũng do hiệu lực của quy tắc riêng cho nhóm Curādi. Do đó, phần lớn chỉ có ṇāpi; chỉ có ṇi sau các động từ căn tận cùng bằng u và uv; cả hai sau các động từ căn khác. 17. ක්‍යො භාවකම්මෙස්ව-පරොක්ඛෙසු මාන න්ත ත්‍යාදීසු. භාවකම්මවිහිතෙසු පරොක්ඛාවජ්ජිතෙසු මානන්තත්‍යාදීසු පරෙසු ක්‍යො හොති ක්‍රියත්ථා. න්තග්ගහණමුත්තරත්ථං, කකාරො අවුද්ධ්‍යත්ථො එවමුත්තරත්‍රාපි. ඨීයමානං, ඨීයතෙ, සූයමානං, සූයතෙ, අපරොක්ඛෙසු මානන්තත්‍යාදීසූති කිං? බභූව දෙවදත්තෙන, බිභිද කුසුලො. භිජ්ජතෙ කුසුලො සයමෙවාති ‘භිජ්ජතෙ’ති සවනා කම්මතා-වගම්‍යතෙ, ‘සයමෙවා’ති සවනතො කත්තුතා, කත්තුතාවචනිච්ඡායන්තු ‘භින්දති කුසුලො අත්තාන’න්ති භවති, එවමඤ්ඤම්පි යථාගමමනුගන්තබ්බං. ‘අපරොක්ඛෙසු මානන්තත්‍යාදීසූ’ති අයමධිකාරො ආ ‘තනාදිත්වො’ති 5.26. අපිච එතෙ ක්‍යාදයො ත්‍යාදීසු පරභූතෙසු කත්තුකම්මභාව විහිතෙසු ක්‍යලාදීනං විධානතො තෙස්වෙව විඤ්ඤායන්තීති අකම්මකෙහි ධාතූහි කත්තුභාවෙසු, සකම්මකෙහි කත්තුකම්මෙසු, කම්මාවචනිච්ඡායං භාවෙ ච භවන්තීති වෙදිතබ්බා. යස්ස පන ධාතුස්ස කිරියා කම්මමපෙක්ඛතෙ, සො සකම්මකො, යස්ස තු කිරියා කත්තුමත්තමපෙක්ඛතෙ, ස්වාකම්මකොති ඤාතබ්බං. 17. Tiếp vị ngữ kya (được dùng) trong nghĩa trạng thái (bhāva) và đối tượng (kamma), khi các (tiếp vị ngữ) māna, nta, tyādi theo sau, ngoại trừ thì quá khứ (parokkha). Sau các động từ căn có nghĩa là hành động, khi các (tiếp vị ngữ) māna, nta, tyādi theo sau, được quy định trong nghĩa trạng thái và đối tượng, ngoại trừ thì quá khứ, thì có tiếp vị ngữ kya. Việc nêu nta là cho quy tắc sau. Chữ k có mục đích là không tăng trưởng (vuddhi), cũng như vậy ở các quy tắc sau. (Ví dụ:) Ṭhīyamānaṃ, ṭhīyate, sūyamānaṃ, sūyate. (Câu hỏi:) Tại sao nói 'khi các (tiếp vị ngữ) māna, nta, tyādi theo sau, ngoại trừ thì quá khứ'? (Ví dụ:) Babhūva devadattena, bibhida kusulo. Trong câu 'Bhijjate kusulo sayameva' (chiếc chiếu tự nó bị rách), khi nghe 'bhijjate' thì hiểu là nghĩa đối tượng, khi nghe 'sayameva' thì hiểu là nghĩa tác nhân. Nhưng khi muốn diễn tả nghĩa tác nhân thì trở thành 'bhindati kusulo attānaṃ' (chiếc chiếu tự làm rách nó). Các trường hợp khác cũng nên được hiểu theo truyền thống. Quyền hạn này 'khi các (tiếp vị ngữ) māna, nta, tyādi theo sau, ngoại trừ thì quá khứ' kéo dài đến quy tắc 'tanāditvo' 5.26. Hơn nữa, các tiếp vị ngữ kya v.v. này được quy định khi các tiếp vị ngữ tyādi theo sau, vốn được quy định cho nghĩa tác nhân, đối tượng và trạng thái, do đó chúng được hiểu là có cùng những ý nghĩa đó. Vì vậy, cần biết rằng: từ các động từ căn bất cập vật, chúng có nghĩa tác nhân và trạng thái; từ các động từ căn cập vật, chúng có nghĩa tác nhân và đối tượng, và cũng có nghĩa trạng thái khi muốn diễn tả đối tượng. Cần biết rằng, động từ căn nào mà hành động của nó đòi hỏi một đối tượng thì là động từ căn cập vật (sakammaka); còn động từ căn nào mà hành động của nó chỉ đòi hỏi một tác nhân thì là động từ căn bất cập vật (akammaka). 18. කත්තරි ලො. 18. Trong nghĩa tác nhân, (có tiếp vị ngữ) la. ක්‍රියත්ථතො අපරොක්ඛෙසු කත්තුවිහිතමාන න්තත්‍යාදීසු ලො හොති. ලකාරො, ‘‘ඤිලස්සෙ’’ති 5-163 විසෙසනත්ථො. පචමානො, පචන්තො, පචති. Sau động từ căn có nghĩa là hành động, khi các (tiếp vị ngữ) māna, nta, tyādi được quy định trong nghĩa tác nhân theo sau, ngoại trừ thì quá khứ, thì có tiếp vị ngữ la. Chữ l có mục đích để phân biệt trong quy tắc 'ñilasse' 5-163. (Ví dụ:) Pacamāno, pacanto, pacati. 19. මං ච රුධාදීනං. 19. Và (tiếp vị ngữ) maṃ sau (nhóm) Rudhādi. රුධාදිතො [Pg.180] කත්තුවිහිතමානන්ත ත්‍යාදීසු ලො හොති මං ච අන්තසරා පරො. මකාරො-නුබන්ධො, අකාරො උච්චාරණත්ථො. රුන්ධමානො, රුන්ධන්තො, රුන්ධති. Sau nhóm Rudhādi, khi các (tiếp vị ngữ) māna, nta, tyādi được quy định trong nghĩa tác nhân theo sau, thì có tiếp vị ngữ la, và maṃ sau nguyên âm cuối. Chữ m là một chỉ tố (anubandha), chữ a là để phát âm. (Ví dụ:) Rundhamāno, rundhanto, rundhati. 20. ණිණාප්‍යාපීහි වා. 20. Sau ṇi, ṇāpi, và āpi, một cách tùy chọn. ණිණාප්‍යාපීහි කත්තුවිහිතමානන්ත ත්‍යාදීසු ලො හොති විභාසා, ඔරයන්තො, චොරෙන්තො, කාරයන්තො, කාරෙන්තො, කාරාපයන්තො, කාරාපෙන්තො, සච්චාපයන්තො, සච්චාපෙන්තො, චොරයති, චොරෙති, කාරයති, කාරෙති, කාරාපයති, කාරාපෙති, සච්චාපයති, සච්චාපෙති. වවත්ථිතවිභාසත්ථො-යං වාසද්දො, තෙන මානෙ නිච්චං, චොරයමානො, කාරයමානො, කාරාපයමානො, සච්චාපයමානො. Sau ṇi, ṇāpi, và āpi, khi các (tiếp vị ngữ) māna, nta, tyādi được quy định trong nghĩa tác nhân theo sau, thì có tiếp vị ngữ la một cách tùy chọn. (Ví dụ:) orayanto, corento, kārayanto, kārento, kārāpayanto, kārāpento, saccāpayanto, saccāpento, corayati, coreti, kārayati, kāreti, kārāpayati, kārāpeti, saccāpayati, saccāpeti. Từ 'vā' này có nghĩa là tùy chọn có giới hạn, do đó với (tiếp vị ngữ) māna thì luôn luôn (có la). (Ví dụ:) corayamāno, kārayamāno, kārāpayamāno, saccāpayamāno. 21. දිවාදීහි යක. 21. Sau (nhóm) Divādi, (có tiếp vị ngữ) yaka. දිවාදීහි ලවිසයෙ යක හොති. දිබ්බන්තො, දිබ්බති. Sau nhóm Divādi, trong phạm vi của la, có tiếp vị ngữ yaka. (Ví dụ:) Dibbanto, dibbati. 22. තුදාදීහි කො. 22. Sau (nhóm) Tudādi, (có tiếp vị ngữ) ka. තුදාදීහි ලවිසයෙ කො හොති. තුදමානො, තුදන්තො, තුදති. Sau nhóm Tudādi, trong phạm vi của la, có tiếp vị ngữ ka. (Ví dụ:) Tudamāno, tudanto, tudati. 23. ජ්‍යාදීහි ක්නා. 23. Sau (nhóm) Jyādi, (có tiếp vị ngữ) knā. ජිආදීහි ලවිසයෙ ක්නා හොති. ජිනන්තො, ජිනාති. කථං ‘ජයන්තො’ ජයතී, ති? භූවාදිපාඨා. Sau nhóm Ji-ādi, trong phạm vi của la, có tiếp vị ngữ knā. (Ví dụ:) Jinanto, jināti. (Câu hỏi:) Làm thế nào (có các hình thức) 'jayanto', 'jayati'? (Trả lời:) Do được đọc trong nhóm Bhūvādi. 24. ක්‍යාදීහි ක්ණා. 24. Sau (nhóm) Kyādi, (có tiếp vị ngữ) kṇā. කීආදීහි [Pg.181] ලවිසයෙ ක්ණා හොති. කිණන්තො, කිණාති. Sau nhóm Kī-ādi, trong phạm vi của la, có tiếp vị ngữ kṇā. (Ví dụ:) Kiṇanto, kiṇāti. 25. ස්වාදීහි ක්ණො. 25. Sau (nhóm) Svādi, (có tiếp vị ngữ) kṇo. සුආදීහි ලවිසයෙ ක්ණො හොති. සුණමානො, සුණන්තො, සුණොති. කථං සුණාතීති? ක්‍යාදිපාඨා. Sau nhóm Su-ādi, trong phạm vi của la, có tiếp vị ngữ kṇo. (Ví dụ:) Suṇamāno, suṇanto, suṇoti. (Câu hỏi:) Làm thế nào (có hình thức) 'suṇāti'? (Trả lời:) Do được đọc trong nhóm Kyādi. 26. තනාදිත්වො. 26. Sau (nhóm) Tanādi, (có tiếp vị ngữ) o. තනාදිතො ලවිසයෙ ඔ හොති. තනොති. Sau nhóm Tanādi, trong phạm vi của la, có tiếp vị ngữ o. (Ví dụ:) Tanoti. 27. භාවකම්මෙසු තබ්බා-නීයා. 27. Trong nghĩa trạng thái và đối tượng, (có các tiếp vị ngữ) tabba và anīya. තබ්බඅනීයා ක්‍රියත්ථා පරෙ භාවකම්මෙසු බහුලං භවන්ති. කත්තබ්බං, කරණීයං, කත්තබ්බො කටො, කරණීයො. බහුලාධිකාරා කරණාදීසුපි භවන්ති, සිනානීයං චුණ්ණං, දානීයො බ්‍රාහ්මණො, සම්මාවත්තනීයො ගුරු, පවචනීයො උපජ්ඣායො, උපට්ඨානීයො සිස්සො. Các tiếp vị ngữ tabba và anīya theo sau động từ căn có nghĩa là hành động, trong nghĩa trạng thái và đối tượng, một cách đa dạng. (Ví dụ:) Kattabbaṃ, karaṇīyaṃ, kattabbo kaṭo, karaṇīyo. Do quyền hạn của 'bahulaṃ' (đa dạng), chúng cũng được dùng trong nghĩa công cụ v.v. (Ví dụ:) sinānīyaṃ cuṇṇaṃ, dānīyo brāhmaṇo, sammāvattanīyo guru, pavacanīyo upajjhāyo, upaṭṭhānīyo sisso. 28. ඝ්‍යණ. 28. (Các tiếp vị ngữ) Ghya và ṇa. භාවකම්මෙසු ක්‍රියත්ථා පරො ඝ්‍යණ හොති බහුලං. වාක්‍යං, කාරියං, චෙය්‍යං, ජෙය්‍යං. Sau một căn động từ, tiếp vị ngữ ghyaṇa thường được dùng trong nghĩa bhāva (trạng thái) và kamma (đối tượng). Ví dụ: Vākyaṃ, kāriyaṃ, ceyyaṃ, jeyyaṃ. 29. ආස්සෙ ච. 29. Và của (nguyên âm) ā. ආතොඝ්‍යණ හොති භාවකම්මෙසු, ආස්ස එ ච. දෙය්‍යං. Tiếp vị ngữ ghyaṇa được dùng sau (căn) tận cùng bằng ā trong nghĩa bhāva và kamma, và ā được đổi thành e. Ví dụ: Deyyaṃ. 30. වදාදීහි යො. 30. Sau các căn vadā, v.v. là tiếp vị ngữ ya. වදාදීහි [Pg.182] ක්‍රියත්ථෙහි යො හොති බහුලං භාවකම්මෙසු. වජ්ජං, මජ්ජං, ගම්මං. (42) ‘‘භුජාන්නෙ’’, භොජ්ජො ඔදනො, භොජ්ජා යාගු, භොග්ගමඤ්ඤං. Sau các căn động từ như vadā, v.v., tiếp vị ngữ ya thường được dùng trong nghĩa bhāva và kamma. Ví dụ: Vajjaṃ, majjaṃ, gammaṃ. (42) Trong trường hợp căn ‘bhuj’ với nghĩa ‘ăn’, (ta có) bhojjo odano, bhojjā yāgu, bhoggamaññaṃ. 31. කිච්ච ඝච්ච භච්ච භබ්බ ලෙය්‍යා. 31. Kicca, ghacca, bhacca, bhabba, leyyā. එතෙ සද්දා යප්පච්චයන්තා නිපච්චන්තෙ. Những từ này tận cùng bằng tiếp vị ngữ ya được hình thành một cách bất quy tắc. 32. ගුහාදීහි යක. 32. Sau các căn guhā, v.v. là tiếp vị ngữ yaka. ගුතාදීහි ක්‍රියත්තෙහි භාවකම්මෙසු යක හොති. ගුය්හං, දුය්හං, සිස්සො. සිද්ධා එවෙතෙ තබ්බාදයො පෙසාතිසග්ගපත්තකාලෙසුපි ගම්‍යමානෙසු සාමඤ්ඤෙනවිධානතො, ත්වයා ඛලු කටො කත්තබ්බො, කරණීයො, කාරියො, කිච්චො, එවං ත්වයා කටො කත්තබ්බො, භොතා කටො කත්තබ්බො, භොතො හි පත්තො කාලො කටකරණෙ. එවං උද්ධමොහුත්තිකෙපි වත්තමානතො පෙසාදීසු සිද්ධා එව. තථා අරහෙ කත්තරි සත්තිවිසිට්ඨෙ ච පතීයමානෙ ආවස්සකාධමීණතාවිසිට්ඨෙ ච භාවාදො සිද්ධා, උද්ධංමුහුත්තතො-භොතා කටො කත්තබ්බො, භොතා රජ්ජං කත්තබ්බං. භවං අරහො, භොතා සාරො වහිතබ්බො, භවං සක්කො, භොතා අවස්සං කටො කත්තබ්බො, භොතා නික්ඛො දාතබ්බො. Sau các căn động từ như guhā, v.v., trong nghĩa bhāva và kamma có tiếp vị ngữ yaka. Ví dụ: Guyhaṃ, duyhaṃ, sisso. Các tiếp vị ngữ tabbā, v.v. này thực sự đã được xác lập, bởi vì chúng được quy định một cách tổng quát, ngay cả khi các ý nghĩa như mệnh lệnh (pesa), sự cho phép (atisagga), và thời điểm thích hợp (pattakāla) được hiểu ngầm. Ví dụ: tvayā khalu kaṭo kattabbo, karaṇīyo, kāriyo, kicco. Như vậy, (câu) tvayā kaṭo kattabbo, bhotā kaṭo kattabbo, bhoto hi patto kālo kaṭakaraṇe. Tương tự, chúng được xác lập trong nghĩa mệnh lệnh, v.v. vì cũng áp dụng cho tương lai (uddhamohuttika). Tương tự, chúng được xác lập trong nghĩa bhāva, v.v. khi tác nhân có ý nghĩa xứng đáng (araha) hoặc có năng lực (sattivisiṭṭha), và khi có ý nghĩa cần thiết (āvassaka) hoặc mắc nợ (ādhamīṇatā). Về tương lai: bhotā kaṭo kattabbo, bhotā rajjaṃ kattabbaṃ. (Ví dụ:) Ngài là bậc xứng đáng, bhotā sāro vahitabbo. Ngài là người có khả năng, bhotā avassaṃ kaṭo kattabbo. Bhotā nikkho dātabbo. 33. කත්තරි ල්තුණකා. 33. Trong nghĩa tác nhân (kattari) có các tiếp vị ngữ ltu, ṇa, và aka. කත්තරි කාරකෙ ක්‍රියත්ථා ල්තුණකා හොන්ති බහුලං. පඨිතා, පාඨකො. බහුලමිත්වෙව? පාදෙහි හරීයතීති පාදහා-රකො[Pg.183], ගලෙ චුප්පතෙති ගලෙචොපකො. සිද්ධොව ල්තු, අරහෙ සීලසාධුධම්මෙසු ච සාමඤ්ඤවිහිතත්තා, භවං ඛලු කඤ්ඤාය පරිග්ගහිතා, භවමෙතං අරහති. සීලාදීසු-ඛල්වපි උපාදාතා කුමාරකෙ, ගන්තා ඛෙලං, මුණ්ඩයිතාරො සාවිට්ඨායනා වධුං කතපරිග්ගහං. Trong tác nhân cách (kattari kāraka), sau một căn động từ, các tiếp vị ngữ ltu, ṇa, và aka thường được dùng. Ví dụ: Paṭhitā, pāṭhako. Chính vì từ ‘thường’ (bahulaṃ)? (Nên có các ví dụ như) Pādehi harīyatīti pādahā-rako, gale cuppateti galecopako. Tiếp vị ngữ ltu cũng được xác lập trong nghĩa ‘xứng đáng’ (araha), ‘thói quen’ (sīla), và ‘hạnh tốt’ (sādhudhamma) vì được quy định một cách tổng quát. Ví dụ: bhavaṃ khalu kaññāya pariggahitā, bhavametaṃ arahati. Trong nghĩa thói quen, v.v. cũng vậy: upādātā kumārake, gantā khelaṃ, muṇḍayitāro sāviṭṭhāyanā vadhuṃ katapariggahaṃ. 34. ආවී. 34. (Tiếp vị ngữ) Āvī. ක්‍රියත්ථා ආවී හොති බහුලං කත්තරි. භයදස්සාවී. අප්පවිසයතඤ්ඤාපනත්ථං භින්නයොගකරණං, සාමඤ්ඤවිහිතත්තා සීලා දීසු ච හොතෙව. Sau một căn động từ, tiếp vị ngữ āvī thường được dùng trong nghĩa tác nhân. Ví dụ: Bhayadassāvī. Việc lập thành một quy tắc riêng là để chỉ ra phạm vi áp dụng hẹp của nó. Vì được quy định một cách tổng quát, nó cũng được dùng trong nghĩa thói quen (sīla), v.v. 35. ආසිංසායමකො. 35. Trong nghĩa mong ước (āsiṃsā), có tiếp vị ngữ aka. ආසිංසායං ගම්‍යමානායං ක්‍රියත්ථා අකො හොති කත්තරි. ජීවතූති ජීවකො, නන්දතූති නන්දකො, භවතූති භවකො. Khi ý nghĩa mong ước (āsiṃsā) được hiểu ngầm, sau một căn động từ, tiếp vị ngữ ako được dùng trong nghĩa tác nhân. Ví dụ: Jīvatūti jīvako, nandatūti nandako, bhavatūti bhavako. 36. කරා ණනො. 36. Sau căn kar là tiếp vị ngữ ṇana. කරතො කත්තරි ණනො හොති. කරොතීති කාරණං, කත්තරීති කිං? කරණං. Sau căn kar, tiếp vị ngữ ṇana được dùng trong nghĩa tác nhân. Ví dụ: Karotīti kāraṇaṃ. Tại sao nói ‘trong nghĩa tác nhân’? (Để phân biệt với) Karaṇaṃ. 37. හාතො වීහිකාලෙසු. 37. Sau căn hā, (tiếp vị ngữ ṇana được dùng) trong nghĩa lúa (vīhi) và thời gian (kāla). හාතො වීහිස්මිං කාලෙ ච ණනො හොති කත්තරි. හායනා නාම විහයො, හායනො සංවච්ඡරො, වීහිකාලෙසූති කිං? හාතා. Sau căn hā, tiếp vị ngữ ṇana được dùng trong nghĩa tác nhân khi có nghĩa là lúa (vīhi) và thời gian (kāla). Ví dụ: Hāyanā nāma vihayo, hāyano saṃvaccharo. Tại sao nói ‘trong nghĩa lúa và thời gian’? (Để phân biệt với) Hātā. 38. විදා කූ. 38. Sau căn vid là tiếp vị ngữ kū. විදස්මා කූ හොති කත්තරි. විදූ, ලොකවිදූ. Sau căn vid, tiếp vị ngữ kū được dùng trong nghĩa tác nhân. Ví dụ: Vidū, lokavidū. 39. විතො ඤාතො. 39. Sau căn ñā đi với tiền tố vi-. විපුබ්බා [Pg.184] ඤාඉච්චස්මා කූ හොති කත්තරි. විඤ්ඤූ. විතොති කිං? පඤ්ඤා. Sau căn ñā đi với tiền tố vi-, tiếp vị ngữ kū được dùng trong nghĩa tác nhân. Ví dụ: Viññū. Tại sao nói ‘đi với tiền tố vi-’? (Để phân biệt với) Paññā. 40. කම්මා. 40. Sau một đối tượng (kamma). කම්මතො පරා ඤාඉච්චස්මා කූ හොති කත්තරි. සබ්බඤ්ඤූ, කාලඤ්ඤූ. Sau căn ñā đi sau một đối tượng, tiếp vị ngữ kū được dùng trong nghĩa tác nhân. Ví dụ: Sabbaññū, kālaññū. 41. ක්වචණ. 41. Đôi khi là tiếp vị ngữ aṇa. කම්මතො පරා ක්‍රියත්ථා ක්වචි අණ හොති කත්තරි. කුම්භකාරො, සරලාවො, මන්තජ්ඣායො, බහුලාධිකාරා ඉධ න හොති ආදිච්චං පස්සති, හිමවන්තං සුණොති, ගාමං ගච්ඡති. ක්වචීති කිං? කම්මකරො. Sau một căn động từ đi sau một đối tượng, đôi khi tiếp vị ngữ aṇa được dùng trong nghĩa tác nhân. Ví dụ: Kumbhakāro, saralāvo, mantajjhāyo. Do quyền chi phối của từ ‘thường’ (bahula), nó không xảy ra ở đây: ādiccaṃ passati, himavantaṃ suṇoti, gāmaṃ gacchati. Tại sao nói ‘đôi khi’? (Để phân biệt với) Kammakaro. 42. ගමා රූ. 42. Sau căn gam là tiếp vị ngữ rū. කම්මතො පරා ගමා රූ හොති කත්තරි. වෙදගූ පාරගූ. Sau căn gam đi sau một đối tượng, tiếp vị ngữ rū được dùng trong nghĩa tác nhân. Ví dụ: Vedagū, pāragū. 43. සමානඤ්ඤ භවන්ත යාදිතූ-පමානා දිසා කම්මෙ රීරික්ඛකා. 43. Các tiếp vị ngữ rī, rikkha, ka được dùng trong nghĩa đối tượng (kamma) với (các từ như) samāna, añña, bhavanta, yādi, tu, upamāna, disā. සමානාදීහි යාදීහි චොපමානෙහි පරා දිසා කම්මකාරකෙ රීරික්ඛකා හොන්ති. සමානො විය දිස්සතීති සදී සදික්ඛො සදිසො. අඤ්ඤාදී අඤ්ඤාදික්ඛො අඤ්ඤාදිසො. භවාදී භවාදික්ඛො භවාදිසො. යාදී යාදික්ඛො යාදිසො. ත්‍යාදී ත්‍යාදික්ඛො ත්‍යාදිසො. සමානාදීහීති කිං? රුක්ඛො විය දිස්සති. උපමානාති කිං? සො දිස්සති. කම්මෙති කිං? සො [Pg.185] විය පස්සති. රකාරා අන්තසරාදිලොපත්ථා, කකාරො එකාරාභාවත්ථො. Các hậu tố rī, rikkha, ka được dùng sau các từ samāna v.v... và ya v.v... khi chúng là từ so sánh (upamāna) và là túc từ (kammakāraka). Samāno viya dissatīti (được thấy giống như) là sadī, sadikkho, sadiso. (Tương tự) aññādī (khác) thành aññādikkho, aññādiso. Bhavādī (giống như ngài) thành bhavādikkho, bhavādiso. Yādī (giống như cái nào) thành yādikkho, yādiso. Tyādī (giống như cái đó) thành tyādikkho, tyādiso. Tại sao nói samānādīhi (sau các từ samāna v.v...)? (Ví dụ:) Rukkho viya dissati (được thấy giống như cây). Tại sao nói upamānā (từ so sánh)? (Ví dụ:) So dissati (nó được thấy). Tại sao nói kamme (ở túc từ)? (Ví dụ:) So viya passati (nó thấy giống như). Phụ âm ra (trong rī) có tác dụng xóa bỏ nguyên âm cuối (của từ gốc), phụ âm ka (trong rikkha) có tác dụng ngăn cản sự biến thành e. 44. භාවකාරකෙස්ව-ඝණ ඝකා. 44. (Các hậu tố) a, ghaṇa, gha, ka trong nghĩa bhāva và kāraka. භාවෙ කාරකෙ ච ක්‍රියත්ථා අ ඝණ ඝ කා හොන්ති බහුලං. අ-පග්ගහො, නිග්ගහො, කරො, ගරො, චයො, ජයො, රවො, භවො, පචො, වචො, අන්නදො, පුරින්දදො, ඊසක්කරො, දුක්කරො, සුකරො. ඝණ-භාවෙ පාකො, චාගො, භාවො, කාරකෙපි සඤ්ඤායං තාව පජ්ජතෙනෙනාති පාදො, රුජතීති රොගො, විසතීති වෙසො, සරති කාලන්තරන්ති සාරො ථිරංසො, දරීයන්තෙ එතෙහීති දාරා, ජීරයති එතෙනාති ජාරො, අසඤ්ඤායම්පි දායො දත්තො, ලාභො ලද්ධො, ඝ-වකො, නිපකො, ක-පියො, ඛිපො, භුජො, ආයුධං. Các hậu tố a, ghaṇa, gha, ka thường được thêm vào sau căn động từ trong nghĩa bhāva (trạng thái, hành động) và kāraka (tác nhân). (Ví dụ cho) a: paggaho (sự nắm giữ), niggaho (sự chế ngự), karo (người làm), garo (bậc thầy), cayo (sự tích lũy), jayo (sự chiến thắng), ravo (tiếng kêu), bhavo (sự hiện hữu), paco (người nấu), vaco (lời nói), annado (người cho cơm), purindado (người cho thành phố), īsakkaro (dễ làm), dukkaro (khó làm), sukaro (dễ làm). (Ví dụ cho) ghaṇa: trong nghĩa bhāva: pāko (sự nấu chín), cāgo (sự từ bỏ), bhāvo (bản chất); trong nghĩa kāraka, trước hết là danh từ riêng (saññā): pajjatenenāti pādo (cái dùng để đi là chân), rujatīti rogo (cái làm đau đớn là bệnh), visatīti veso (người thuộc giai cấp thứ ba), sarati kālantaranti sāro (cái tồn tại qua thời gian khác là lõi cây, phần cốt lõi), darīyante etehīti dārā (những người được che chở bởi họ là vợ), jīrayati etenāti jāro (người làm cho (chồng) già đi là tình nhân); cũng trong trường hợp không phải danh từ riêng: dāyo (vật được cho), datto (được cho), lābho (vật được nhận), laddho (được nhận). (Ví dụ cho) gha: vako (con sói), nipako (khôn ngoan). (Ví dụ cho) ka: piyo (thân ái), khipo (sự ném), bhujo (cánh tay), āyudhaṃ (vũ khí). 45. දාධාත්වි. 45. (Hậu tố) i sau căn dā và dhā. දාධාහි බහුලමි හොති භාවකාරකෙසු. ආදි, නිධි, වාලමි. Hậu tố i thường được thêm vào sau các căn dā và dhā trong nghĩa bhāva và kāraka. (Ví dụ:) ādi (sự bắt đầu), nidhi (kho tàng), vālami (cái đuôi). 46. වමාදීය්‍යථු. 46. (Hậu tố) athu sau vam v.v... වමාදීහි භාවකාරකෙස්වථු හොති. වමථු, වෙපථු, (අවථු, සයථු). Hậu tố athu được thêm vào sau các căn vam v.v... trong nghĩa bhāva và kāraka. (Ví dụ:) vamathu (sự nôn mửa), vepathu (sự run rẩy), (avathu, sayathu). 47. ක්වි. 47. (Hậu tố) kvi. ක්‍රියත්ථා [Pg.186] ක්වි හොති බහුලං භාවකාරකෙසු. කකාරො කානුබන්ධකාරියත්ථො, අභිභූ, සයම්භූ, භත්තග්ගං, (දානග්ගං) සලාකග්ගං, සභා, පභා. Hậu tố kvi thường được thêm vào sau căn động từ trong nghĩa bhāva và kāraka. Phụ âm ka (trong kvi) có tác dụng cho các phép biến đổi liên quan đến chỉ thị âm ka. (Ví dụ:) abhibhū (bậc chinh phục), sayambhū (bậc tự giác), bhattaggaṃ (phòng ăn), (dānaggaṃ) (nơi bố thí), salākaggaṃ (nơi phát phiếu), sabhā (hội trường), pabhā (ánh sáng). 48. අනො. 48. (Hậu tố) ana. ක්‍රියත්තා භාවකාරකෙස්වනො හොති. ගමනං, දානං, සම්පදානං, අපාදානං, අධිකරණං, චලනො, ජලනො, කොධනො, කොපනො, මණ්ඩනො, භූසනො. Hậu tố ana được thêm vào sau căn động từ trong nghĩa bhāva và kāraka. (Ví dụ:) gamanaṃ (sự đi), dānaṃ (sự cho), sampadānaṃ (sự ban tặng, chỉ định cách), apādānaṃ (sự tách rời, xuất xứ cách), adhikaraṇaṃ (nền tảng, sở tại cách), calano (sự rung động), jalano (sự cháy), kodhano (người hay giận), kopano (người hay nổi nóng), maṇḍano (sự trang điểm), bhūsano (sự trang hoàng). 49. ඉත්ථියමණ ත්ති ක යක යා ච. 49. Trong giống cái, (các hậu tố) a, ṇa, tti, ka, yaka, và yā. ඉත්ථිලිඞ්ගෙ භාවෙ කාරකෙ ච ක්‍රියත්ථා අආදයො හොන්ති අනො ච බහුලං. අ තිතික්ඛා, වීමංසා, ජිගුච්ඡා, පිපාසා, පුත්තියා ඊහා භික්ඛා, ආපදා, මෙධා, ගොධා, ණකාරා, හාරා, තාරා, ධාරා, ආරා, ක්ති-ඉට්ඨි, සිට්ඨි, භිත්ති, භත්ති, තන්ති භූති, ක-ගුහා, රුජා, මුදා, යක-විජ්ජා, ඉජ්ජා, ය-සෙය්‍යා, සමජ්ජා, පබ්බජ්ජා, පරිචරියා, ජාගරියා, අනකාරණා, හාරණා, වෙදනා, වන්දනා, උපාසනා. Trong giống cái, trong nghĩa bhāva và kāraka, các hậu tố a v.v... và ana thường được thêm vào sau căn động từ. (Ví dụ cho) a: titikkhā (sự kham nhẫn), vīmaṃsā (sự thẩm sát), jigucchā (sự nhàm chán), pipāsā (sự khát), puttiyā īhā (sự mong muốn con trai), bhikkhā (sự khất thực), āpadā (tai họa), medhā (trí tuệ), godhā (con kỳ đà). (Ví dụ cho) ṇa: kārā (nhà tù), hārā (chuỗi hạt), tārā (ngôi sao), dhārā (dòng chảy), ārā (cái dùi). (Ví dụ cho) kti (ti): iṭṭhi (sự tế tự), siṭṭhi (sự sáng tạo), bhitti (bức tường), bhatti (lòng sùng mộ), tanti (dây đàn, truyền thống), bhūti (sự thịnh vượng). (Ví dụ cho) ka: guhā (hang động), rujā (cơn đau), mudā (niềm vui). (Ví dụ cho) yaka: vijjā (minh), ijjā (sự cúng dường). (Ví dụ cho) ya: seyyā (giường nằm, sự ngủ), samajjā (hội chúng), pabbajjā (sự xuất gia), paricariyā (sự phục vụ), jāgariyā (sự tỉnh thức). (Ví dụ cho) ana: kāraṇā (nguyên nhân), hāraṇā (sự mang đi), vedanā (cảm thọ), vandanā (sự đảnh lễ), upāsanā (sự phụng sự). 50. ජාහාහි නි. 50. (Hậu tố) ni sau (căn) jā và hā. ජාහාඉච්චෙතෙහි නි හොතිත්ථියං. ජානි, හානි. Sau các căn jā và hā này, hậu tố ni được dùng trong giống cái. (Ví dụ:) jāni (sự mất mát), hāni (sự suy giảm). 51. කරා රිරියො. 51. (Hậu tố) riri và iya sau (căn) kara. කරතො රිරියො හොතිත්ථියං. කරණං කිරියා. කථං ‘ක්‍රියා’ති? ‘‘ක්‍රියායං’’ති නිපාතනා. Sau căn kar, hậu tố riri và iya được dùng trong giống cái. Karaṇaṃ (việc làm) trở thành kiriyā. Tại sao lại là kriyā? Do được hình thành theo phép đặc biệt (nipātanā) trong câu "kriyāyaṃ". 52. ඉකිතී සරූපෙ. 52. (Hậu tố) i, ki, ti trong nghĩa tự thân (sarūpa). ක්‍රියත්ථස්ස [Pg.187] සරූපෙ-භිධෙය්‍යෙ ක්‍රියත්ථා පරෙ ඉකිතී හොන්ති, වචි, යුධි, පචති, ‘අකාරො කකාරො’ති ආදීසු කාරසද්දෙන සමාසො, යථා එවකාරොති. Khi ý nghĩa biểu thị là chính bản thân hình thức của căn động từ, các hậu tố i, ki, ti được thêm vào sau căn động từ. (Ví dụ:) vaci (căn vac), yudhi (căn yudh), pacati (động từ pacati). Trong các trường hợp như ‘akāro kakāro’ (chữ a, chữ ka), có sự kết hợp với từ kāra, giống như trong evakāro (từ eva). 53. සීලාභික්ඛඤ්ඤා-වස්සකෙසු ණී. 53. (Hậu tố) ṇī trong các nghĩa thói quen (sīla), thường xuyên (ābhikkhañña), và sự cần thiết (āvassaka). ක්‍රියත්ථා ණී හොති සීලාදීසු පතීයමානෙසු, උණ්හභොජී, ඛීරපායී, අවස්සකාරී, සතන්දායී. Hậu tố ṇī được thêm vào sau căn động từ khi các nghĩa như thói quen (sīla) v.v... được hiểu ngầm. (Ví dụ:) uṇhabhojī (người có thói quen ăn đồ nóng), khīrapāyī (người có thói quen uống sữa), avassakārī (người nhất thiết phải làm), satandāyī (người thường xuyên cho). 54. ථාවරිත්තර භඞ්ගුර භිදුර භාසුර භස්සරා. 54. (Các từ) thāvara, ittara, bhaṅgura, bhidura, bhāsura, bhassara. එතෙ සද්දා නිපච්චන්තෙ සීලෙ ගම්‍යමානෙ. Những từ này được hình thành theo phép đặc biệt khi nghĩa thói quen (sīla) được hiểu ngầm. 55. කත්තරි භූතෙ ක්තවන්තු ක්තාවී. 55. Trong nghĩa tác nhân (kattari) ở thời quá khứ (bhūta), (dùng các hậu tố) ktavantu và ktāvī. භූතෙ-ත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා ක්තවන්තුත්තාවී හොන්ති කත්තරි. විජිතවා, විජිතාවී, භූතෙති අධිකාරො යාව ‘‘ආහාරත්ථා’’ති (5-60). Sau căn động từ có nghĩa ở thời quá khứ, các hậu tố ktavantu và ktāvī được dùng trong nghĩa tác nhân. (Ví dụ:) vijitavā (người đã chiến thắng), vijitāvī (người đã chiến thắng). Quyền hạn của từ bhūte (trong quá khứ) kéo dài cho đến câu kệ "āhāratthā" (5-60). 56. ක්තොභාවකම්මෙසු. 56. (Hậu tố) kta trong nghĩa bhāva và kamma. භාවෙ කම්මෙ ච භූතෙ ක්තො හොති. ආසිතං භවතා. කතො කටො භවතා. Trong nghĩa bhāva (trạng thái) và kamma (đối tượng) ở thời quá khứ, hậu tố kta được dùng. (Ví dụ:) Āsitaṃ bhavatā (Việc ngồi đã được ngài thực hiện). Kato kaṭo bhavatā (Chiếc chiếu đã được ngài làm). 57. කත්තරි චාරම්භෙ. 57. Và trong nghĩa tác nhân (kattari) khi bắt đầu (hành động). ක්‍රියාරම්භෙ කත්තරි ක්තො හොති යථාපත්තඤ්ච. පකතො භවං කටං, පකතො කටො භවතා, පසුත්තො භවං, පසුත්තං භවතා. Khi bắt đầu một hành động, hậu tố kta được dùng trong nghĩa tác nhân, và cũng theo như đã quy định (trong các trường hợp khác). (Ví dụ:) Pakato bhavaṃ kaṭaṃ (Ngài đã bắt đầu làm chiếc chiếu), pakato kaṭo bhavatā (Chiếc chiếu đã được ngài bắt đầu làm), pasutto bhavaṃ (Ngài đã bắt đầu ngủ), pasuttaṃ bhavatā (Việc ngủ đã được ngài thực hiện). 58. ඨා-ස වස සිලිස සී රුහ ජර ජනීහි. 58. Sau (các căn) ṭhā, sa, vasa, silisa, sī, ruha, jara, và janī. ඨාදීහි [Pg.188] කත්තරි ක්තො හොති යථාපත්තඤ්ච. උපට්ඨිතො ගුරුං භවං, උපට්ඨිතො ගුරු භොතා, උපාසිතො ගුරුං භවං, උපාසිතො ගුරු භොතා, අනුවුසිතො ගුරුං භවං, අනුවුසිතො ගුරු භොතා, ආසිලිට්ඨො ගුරුං භවං, ආසිලිට්ඨො ගුරු භොතා, අධිස්සිතො ඛටොපිකං භවං, අධිස්සිතා ඛටොපිකා භොතා, ආරළ්හො රුක්ඛං භවං, ආරුළ්හො රුක්ඛො භොතා, අනුජිණ්ණො වසලිං දෙවදත්තො, අනුජිණ්ණා වසලී දෙවදත්තෙන, අනුජාතො මාණවකො මාණවිකං, අනුජාතා මාණවිකා මාණවකෙන. Đối với các động từ bắt đầu bằng ṭhā, v.v..., tiếp vị ngữ kta được dùng ở chủ động cách và cũng theo như đã đạt được. (Ví dụ:) Upaṭṭhito guruṃ bhavaṃ (ngài đã hầu hạ vị thầy), upaṭṭhito guru bhotā (vị thầy đã được ngài hầu hạ), upāsito guruṃ bhavaṃ (ngài đã phục vụ vị thầy), upāsito guru bhotā (vị thầy đã được ngài phục vụ), anuvusito guruṃ bhavaṃ (ngài đã sống cùng vị thầy), anuvusito guru bhotā (vị thầy đã được ngài sống cùng), āsiliṭṭho guruṃ bhavaṃ (ngài đã ôm lấy vị thầy), āsiliṭṭho guru bhotā (vị thầy đã được ngài ôm lấy), adhissito khaṭopikaṃ bhavaṃ (ngài đã nằm trên giường), adhissitā khaṭopikā bhotā (cái giường đã được ngài nằm trên), āraḷho rukkhaṃ bhavaṃ (ngài đã trèo lên cây), āruḷho rukkho bhotā (cái cây đã được ngài trèo lên), anujiṇṇo vasaliṃ devadatto (Devadatta đã bắt chước người hạ tiện), anujiṇṇā vasalī devadattena (người hạ tiện đã được Devadatta bắt chước), anujāto māṇavako māṇavikaṃ (chàng trai đã sinh sau cô gái), anujātā māṇavikā māṇavakena (cô gái đã được sinh sau bởi chàng trai). 59. ගමනත්ථාකම්මකාධාරෙ ච. 59. Và (tiếp vị ngữ kta) cũng được dùng ở vị trí cách đối với các động từ bất cập vật có nghĩa là đi. ගමනත්ථතො අකම්මකතො ච ක්‍රියත්ථා ආධාරෙ ක්තො හොති කත්තරි ච යථාපත්තඤ්ච, ඉදමෙසං යාතං, ඉහ තෙ යාතා, ඉහ තෙහි යාතං, අයං තෙහි යාතො පථො, ඉදමෙසමාසිතං, ඉහ තෙ ආසිතා, ඉහතෙහි ආසිතං, ‘දෙවො චෙ වුට්ඨො සම්පන්නා සාලයො’ති කාරණසාමග්ගීසම්පත්ති එත්ථාභිමතා. Đối với các động từ có nghĩa là đi và các động từ bất cập vật, tiếp vị ngữ kta được dùng ở vị trí cách, và cũng ở chủ động cách theo như đã đạt được. (Ví dụ:) idamesaṃ yātaṃ (đây là nơi họ đã đi), iha te yātā (họ đã đi ở đây), iha tehi yātaṃ (nơi đây đã được họ đi đến), ayaṃ tehi yāto patho (đây là con đường đã được họ đi qua). Idamesamāsitaṃ (đây là nơi họ đã ngồi), iha te āsitā (họ đã ngồi ở đây), ihatehi āsitaṃ (nơi đây đã được họ ngồi). Trong câu ‘devo ce vuṭṭho sampannā sālayo’ti (nếu trời đã mưa, lúa gạo được sung túc), ở đây sự viên mãn của tập hợp các nguyên nhân được ám chỉ. 60. ආහාරත්ථා. 60. Đối với các động từ có nghĩa là ăn uống. අජ්ඣොහාරත්ථා ආධාරෙ ක්තො හොති යථාපත්තඤ්ච, ඉදමෙසං භුත්තං, ඉදමෙසං පීතං, ඉහ තෙහි භුත්තං, ඉහ තෙහි පීතං, ඔදනො තෙහි භුත්තො පීතමුදකං, අකත්තත්ථො යොගවිභාගො, කථං ‘පීතා ගාවො’ති? පීතමෙසං විජ්ජතීති පීතා, බාහුලකා වා, ‘පස්සින්නො’ති යා එත්ථ භූතකාලතා, තත්‍ර ත්තො, එවං රඤ්ඤං මතො රඤ්ඤං ඉට්ඨො, රඤ්ඤං බුද්ධො, රඤ්ඤං පූජිතො, එවං [Pg.189] සීලිතො, රක්ඛිතො, ඛන්තො, ආකුට්ඨො, රුට්ඨො, රුසිතො, අභිබ්‍යාහටො, දයියො, හට්ඨො, කන්තා, සංයතො, අමතො, ‘කට්ඨ’න්ති භූතතායමෙව හෙතුනො, ඵලං ත්වත්‍ර භාවි. Đối với các động từ có nghĩa là ăn uống, tiếp vị ngữ kta được dùng ở vị trí cách và theo như đã đạt được. (Ví dụ:) idamesaṃ bhuttaṃ (đây là nơi họ đã ăn), idamesaṃ pītaṃ (đây là nơi họ đã uống), iha tehi bhuttaṃ (nơi đây đã được họ ăn), iha tehi pītaṃ (nơi đây đã được họ uống), odano tehi bhutto (cơm đã được họ ăn), pītamudakaṃ (nước đã được uống). Việc phân chia quy tắc này là cho ý nghĩa phi chủ động. (Câu hỏi:) ‘pītā gāvo’ (những con bò đã uống) thì như thế nào? (Trả lời:) Pītā là vì pītamesaṃ vijjati (việc uống của chúng hiện hữu). Hoặc là do quy tắc đa dạng (bāhulaka). Trong từ ‘passinno’ (đã quên), ý nghĩa quá khứ nào có ở đây, thì tiếp vị ngữ tta được dùng trong ý nghĩa đó. Tương tự: raññaṃ mato (được vua quý mến), raññaṃ iṭṭho (được vua mong muốn), raññaṃ buddho (được vua biết đến), raññaṃ pūjito (được vua tôn kính). Tương tự: sīlito, rakkhito, khanto, ākuṭṭho, ruṭṭho, rusito, abhibyāhaṭo, dayiyo, haṭṭho, kantā, saṃyato, amato. Trong từ ‘kaṭṭhaṃ’ (việc khó khăn), (tiếp vị ngữ) chỉ có ý nghĩa quá khứ của nguyên nhân, nhưng kết quả ở đây lại là tương lai. 61. තුං තායෙ තවෙ භාවෙ භවිස්සති ක්‍රියායං තදත්ථාය. 61. Các tiếp vị ngữ tuṃ, tāye, tave được dùng ở trạng thái cách (bhāva), trong thì tương lai, khi có một động từ khác nhằm mục đích cho hành động đó. භවිස්සති අත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා භාවෙ තුං තායෙ තවෙ හොන්ති ක්‍රියායං තදත්ථායං පතීයමානායං. කාතුං ගච්ඡති, කත්තායෙ ගච්ඡති, කාතවෙ ගච්ඡති, ඉච්ඡති භොත්තුං කාමෙති භොත්තුන්ති ඉමීනාව සිද්ධං, පුනබ්බිධානෙ ත්විහාපි සියා ‘ඉච්ඡන්තො කරොතී’ති, එවං සක්කොති භොත්තුං, ජානාති භොත්තුං, ගිලායති භොත්තුං, ඝටතෙ භොත්තුං, ආරභතෙ භොත්තුං, ලභතෙ භොත්තුං, පක්කමති භොත්තුං, උස්සහති භොත්තුං, අරහති භොත්තුං, අත්ථි භොත්තුං, විජ්ජති භොත්තුං, වට්ට තිභොත්තුං, කප්පති භොත්තුන්ති. තථා පාරයති භොත්තුං, පහු භොත්තුං, සමත්ථො භොත්තුං, පරියත්තො භොත්තුං, අලං භොත්තුන්ති භවතිස්ස සබ්බත්ථ සම්භවා. තථා කාලො භොත්තුං. සමයො භොතුං, වෙලා භොතුන්ති, යථා භොත්තුංමනො, සොත්තුං සොතො, දට්ඨුං චක්ඛු, යුජ්ඣිතුං ධනු, වත්තුං ජළො, ගන්තුමනො, කත්තුමලසොති, උච්චාරණන්තු වත්තායත්තං. භාවෙති කිං? කරිස්සාමීති ගච්ඡති, ක්‍රියායන්ති කිං? භික්ඛිස්සං ඉච්චස්ස ජටා, තදත්ථායන්ති කිං? ගච්ඡිස්සතො තෙ භවිස්සති භත්තං භොජනාය. Đối với động từ hiện hữu trong ý nghĩa tương lai, các tiếp vị ngữ tuṃ, tāye, tave được dùng ở trạng thái cách khi một động từ khác nhằm mục đích cho hành động đó được hiểu ngầm. (Ví dụ:) Kātuṃ gacchati (anh ta đi để làm), kattāye gacchati, kātave gacchati. (Các câu như) icchati bhottuṃ (anh ta muốn ăn), kāmeti bhottuṃ (anh ta ham muốn ăn) đã được thành tựu bởi quy tắc này. Nếu có một quy tắc khác, nó cũng có thể áp dụng ở đây, như trong ‘icchanto karotī’ (mong muốn, anh ta làm). Tương tự: sakkoti bhottuṃ (anh ta có thể ăn), jānāti bhottuṃ (anh ta biết cách ăn), gilāyati bhottuṃ (anh ta mệt mỏi để ăn), ghaṭate bhottuṃ (anh ta cố gắng để ăn), ārabhate bhottuṃ (anh ta bắt đầu ăn), labhate bhottuṃ (anh ta có được để ăn), pakkamati bhottuṃ (anh ta khởi hành để ăn), ussahati bhottuṃ (anh ta nỗ lực để ăn), arahati bhottuṃ (anh ta xứng đáng để ăn), atthi bhottuṃ (có để ăn), vijjati bhottuṃ (có sẵn để ăn), vaṭṭati bhottuṃ (thích hợp để ăn), kappati bhottuṃ (phù hợp để ăn). Tương tự: pārayati bhottuṃ (anh ta có thể ăn), pahu bhottuṃ (có khả năng ăn), samattho bhottuṃ (có năng lực ăn), pariyatto bhottuṃ (đủ để ăn), alaṃ bhottuṃ (đủ để ăn), vì động từ ‘bhavati’ (là, có) có thể có mặt ở khắp mọi nơi. Tương tự: kālo bhottuṃ (thời gian để ăn), samayo bhotuṃ (thời điểm để ăn), velā bhotunti (lúc để ăn). Giống như: bhottuṃmano (tâm để ăn), sottuṃ soto (tai để nghe), daṭṭhuṃ cakkhu (mắt để thấy), yujjhituṃ dhanu (cung để chiến đấu), vattuṃ jaḷo (người ngu để nói), gantumano (tâm để đi), kattumalasoti (lười biếng để làm). Việc phát âm thì tùy thuộc vào người nói. (Câu hỏi:) Tại sao nói ‘ở trạng thái cách’ (bhāve)? (Để loại trừ:) Karissāmīti gacchati (anh ta đi với ý nghĩ ‘tôi sẽ làm’). Tại sao nói ‘khi có một động từ khác’ (kriyāyaṃ)? (Để loại trừ:) Bhikkhissaṃ iccassa jaṭā (búi tóc của anh ta là để đi khất thực). Tại sao nói ‘nhằm mục đích cho hành động đó’ (tadatthāya)? (Để loại trừ:) Gacchissato te bhavissati bhattaṃ bhojanāya (sẽ có cơm cho bạn, người sẽ đi, để ăn). 62. පටිසෙධෙ-ලංඛලූනං තුන ත්වාන ත්වා වා. 62. Khi các từ alaṃ và khalu được dùng với nghĩa ngăn cấm, các tiếp vị ngữ tuna, tvāna, tvā được dùng một cách tùy chọn. අලං [Pg.190] ඛලුසද්දානං පටිසෙධත්ථානං පයොගෙ තුනාදයො වා හොන්ති භාවෙ. අලං සොතුන, ඛලු සොතුන, අලං සුත්වාන, ධලු සුත්වාන, අලං සුත්වා, ඛලු සුත්වා, අලං සුතෙන, ඛලු සොතෙන, අලං ඛලූනන්ති කිං? මා හොතු, පටිසෙධෙති කිං? අලඞ්කාරො. Khi các từ alaṃ và khalu có nghĩa ngăn cấm được sử dụng, các tiếp vị ngữ tuna, v.v... được dùng một cách tùy chọn ở trạng thái cách. (Ví dụ:) Alaṃ sotuna (đừng nghe nữa), khalu sotuna, alaṃ sutvāna, khalu sutvāna, alaṃ sutvā, khalu sutvā, alaṃ sutena, khalu sotena. (Câu hỏi:) Tại sao nói ‘alaṃ và khalu’? (Để loại trừ:) Mā hotu (mong rằng không). Tại sao nói ‘với nghĩa ngăn cấm’? (Để loại trừ:) Alaṅkāro (sự trang hoàng). 63. පුබ්බෙකකත්ථුකානං. 63. Đối với các hành động có cùng một chủ thể và một hành động xảy ra trước. එකො කත්තා යෙසං බ්‍යාපාරානං, තෙසු යො පුබ්බො, තදත්ථතො ක්‍රියත්ථා තුනාදයො හොන්ති භාවෙ, සොතුන යාති, සුත්වාන, සුත්වා වා, එකකත්තුකානන්තිකිං? භුත්තස්මිං දෙවදත්තෙ යඤ්ඤදත්තො වජති, පුබ්බාති කිං? භුඤ්ජභි ච පචති ච. ‘අප්පත්වා නදිං පබ්බතො අතික්කම්ම පබ්බතං නදී’ති භූධාතුස්ස සබ්බත්ථ සම්භවා එකකත්තුකතා පුබ්බකාලතා ච ගම්‍යතෙ. ‘භුත්වා භුත්වා ගච්ඡතීති’ ඉමිනාව සිද්ධං ආභික්ඛඤ්ඤන්තු ද්විබ්බචනාවගම්‍යතෙ. කථං ‘ජීවග්ගාහං අගාහයි, කායප්පචාලකං ගච්ඡන්තී’ති ආදි? ඝණන්තෙන ක්‍රියාවිසෙසනෙන සිද්ධං යථා ‘ඔදනපාකං සයතී’ති. Đối với các hoạt động có cùng một chủ thể, từ động từ chỉ hành động xảy ra trước, các tiếp vị ngữ tuna, v.v... được dùng ở trạng thái cách. (Ví dụ:) sotuna yāti (nghe xong, anh ta đi), sutvāna, hoặc sutvā. (Câu hỏi:) Tại sao nói ‘có cùng một chủ thể’? (Để loại trừ:) Bhuttasmiṃ devadatte yaññadatto vajati (khi Devadatta đã ăn xong, Yaññadatta đi). Tại sao nói ‘xảy ra trước’? (Để loại trừ:) Bhuñjati ca pacati ca (anh ta vừa ăn vừa nấu). Trong câu ‘Appatvā nadiṃ pabbato atikkamma pabbataṃ nadī’ (núi thì chưa đến sông, sông thì đã vượt qua núi), vì động từ bhū (là, có) có thể hiện hữu ở khắp nơi, nên tính đồng chủ thể và tính trước sau về thời gian được hiểu ngầm. Trong câu ‘Bhutvā bhutvā gacchati’ (ăn đi ăn lại rồi đi), điều này được thành tựu bởi chính quy tắc này, còn sự lặp lại được hiểu qua việc lặp lại từ. (Câu hỏi:) Các trường hợp như ‘jīvaggāhaṃ agāhayi’ (bắt sống), ‘kāyappacālakaṃ gacchantī’ (cô ấy đi lắc lư thân mình) thì sao? (Trả lời:) Chúng được thành tựu bởi trạng từ chỉ hành động kết thúc bằng tiếp vị ngữ ṇa, giống như trong ‘odanapākaṃ sayatī’ (anh ta nằm nấu cơm). 64. න්තො කත්ථරි වත්තමානෙ. 64. Tiếp vị ngữ nta được dùng ở chủ động cách trong thì hiện tại. වත්තමානත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්තා න්තො හො ති කත්තරි, තිට්ඨන්තො. Đối với động từ hiện hữu trong ý nghĩa hiện tại, tiếp vị ngữ nta được dùng ở chủ động cách. (Ví dụ:) tiṭṭhanto (đang đứng). 65. මානො. 65. (Tiếp vị ngữ) māna (cũng vậy). වත්තමානත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා මානො හොති, කත්තරි. තිට්ඨමානො. Đối với động từ hiện hữu trong ý nghĩa hiện tại, tiếp vị ngữ māna được dùng ở chủ động cách. (Ví dụ:) Tiṭṭhamāno (đang đứng). 66. භාවකම්මෙසු. 66. Ở trạng thái cách và nghiệp cách. වත්තමානත්ථෙ [Pg.191] වත්තමානතො ක්‍රිංයත්ථා භාවෙ කම්මෙච මානො හොති. ඨීයමානං, පච්චමානො ඔදනො. Đối với động từ hiện hữu trong ý nghĩa hiện tại, tiếp vị ngữ māna được dùng ở trạng thái cách và nghiệp cách. (Ví dụ:) Ṭhīyamānaṃ (việc đang được đứng), paccamāno odano (cơm đang được nấu). 67. තෙ ස්සපුබ්බානාගතෙ. 67. Các tiếp vị ngữ ấy (nta và māna) được đi trước bởi ssa trong thì tương lai. අනාගතත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා තෙන්තමානා ස්සපුබ්බා හොන්ති. ඨස්සන්තො, ඨස්සමානො, ඨීයිස්සමානං, පච්චිස්සමානො ඔදනො. Đối với động từ hiện hữu trong ý nghĩa tương lai, các tiếp vị ngữ nta và māna được đi trước bởi ssa. (Ví dụ:) Ṭhassanto (người sẽ đứng), ṭhassamāno (người sẽ đứng), ṭhīyissamānaṃ (việc sẽ được đứng), paccissamāno odano (cơm sẽ được nấu). 68. ණ්වාදයො. 68. Các tiếp vị ngữ ṇva, v.v... ක්‍රියත්ථා පරෙ බහුලං ණ්වාදයො හොන්ති. චාරු, දාරු. Sau một động từ, các tiếp vị ngữ ṇva, v.v... được dùng một cách đa dạng. (Ví dụ:) Cāru (duyên dáng), dāru (gỗ). 69. ඛඡසාන මෙකස්සරොදි ද්වෙ. 69. Đối với các động từ có tiếp vị ngữ kha, cha, sa, âm tiết đầu tiên được lặp lại. ඛඡසප්පච්චයන්තානං ක්‍රියත්ථානං පඨමෙකස්සරං සද්දරූපං ද්වෙ භවති. තිතික්ඛා, ජිගුච්ඡා, වීමංසා. Đối với các động từ có tiếp vị ngữ kha, cha, sa, hình thức âm thanh đầu tiên có một nguyên âm được lặp lại. (Ví dụ:) Titikkhā (sự nhẫn nại), jigucchā (sự ghê tởm), vīmaṃsā (sự thẩm sát). 70. පරොක්ඛායඤ්ච. 70. Và trong thì quá khứ không chứng kiến (parokkha). පරොක්ඛායං පඨමෙකස්සරං සද්දරූපං ද්වෙ භවති. ජගාම, චකාරො අනුත්තසමුච්චයත්ථො, තෙනඤ්ඤත්‍රාපි යථාගමං, ජහාති, ජහිතබ්බං, ජහිතුං, දද්දල්ලති, චඞ්කමති. ‘ලොලුපො, මොමූහොති ඔත්තං තදමිනාදිපාඨා. Trong thì quá khứ không chứng kiến, hình thức âm thanh đầu tiên có một nguyên âm được lặp lại. (Ví dụ:) Jagāma (anh ta đã đi). Từ ca có nghĩa là bao gồm cả những gì không được nói đến; do đó, ở những nơi khác cũng vậy, theo như truyền thống. (Ví dụ:) jahāti (từ bỏ), jahitabbaṃ (nên từ bỏ), jahituṃ (để từ bỏ), daddallati (cháy rực), caṅkamati (đi kinh hành). Trong ‘Lolupo’ (tham lam), ‘momūho’ (si mê), nguyên âm o là do được đọc trong nhóm bắt đầu bằng amina. 71. ආදිස්මා සරා. 71. Đối với các nguyên âm ở đầu. ආදිභූතා සරා පරමෙකස්සරං ද්වෙ හොති, අසිසිසති, ආදිස්මාති කිං? ජජගාර, සරාති කිං? පපාච. Một nguyên âm đứng đầu cùng với phụ âm theo sau nó được lặp lại. (Ví dụ:) asisisati (anh ta muốn ăn). (Câu hỏi:) Tại sao nói ‘đứng đầu’? (Để loại trừ:) Jajagāra (anh ta đã tỉnh thức). Tại sao nói ‘nguyên âm’? (Để loại trừ:) Papāca (anh ta đã nấu). 72. න පුන. 72. Không lặp lại lần nữa. යං [Pg.192] ද්විභූතං, න තං පුන ද්විත්තමාපජ්ජතෙ, තිතික්ඛිසති, ජිගුච්ඡිසති. Cái nào đã được lặp lại, cái đó không được lặp lại lần nữa, (ví dụ:) titikkhisati, jigucchisati. 73. යථිට්ඨං ස්‍යාදිනො. 73. Tùy ý đối với (các căn) bắt đầu bằng sya. ස්‍යාද්‍යන්තස්ස යථිට්ඨමෙකස්සරමාදිභූතමඤ්ඤං වා යථාගමං ද්විත්තපජ්ජතෙ, පුපුත්තීයිසති, පුතිත්තීයිසති, පුත්තීයියිසති. Đối với (căn) tận cùng bằng sya, một nguyên âm ở đầu hoặc một (phần) khác được lặp lại tùy ý theo quy tắc, (ví dụ:) puputtīyisati, putittīyisati, puttīyiyisati. 74. රස්සො පුබ්බස්ස. 74. Rút ngắn phần trước. ද්විත්තෙ පුබ්බස්ස සරො රස්සො හොති. දදාති. Khi được lặp lại, nguyên âm của phần trước được rút ngắn. (Ví dụ:) Dadāti. 75. ලොපො-නාදිබ්‍යඤ්ජනස්ස. 75. Lược bỏ phụ âm không phải ở đầu. ද්විත්තෙ පුබ්බස්සාදිතො-ඤ්ඤස්ස බ්‍යඤ්ජනස්ස ලොපො හොති. අසිසිසති. Khi được lặp lại, phụ âm của phần trước mà khác với phụ âm đầu thì được lược bỏ. (Ví dụ:) Asisisati. 76. ඛඡසෙස්වස්සි. 76. A trở thành i trong trường hợp của kha, cha, sa. ද්විත්තෙ පුබ්බස්ස අස්ස ඉ හොති ඛඡසෙසු. පිපාසති, ජිඝංසති, ඛඡසෙසූති කිං? ජහාති, අස්සාති කිං? බුභුක්ඛති. Khi được lặp lại, a của phần trước trở thành i trong trường hợp của (các phụ âm) kha, cha, sa. (Ví dụ:) Pipāsati, jighaṃsati. Tại sao nói 'trong trường hợp của kha, cha, sa'? (Để có ví dụ:) Jahāti. Tại sao nói 'của a'? (Để có ví dụ:) Bubhukkhati. 77. ගුපිස්සුස්ස. 77. Đối với (căn) gup, của u. ද්විත්තෙ පුබ්බස්ස ගුපිස්ස උස්ස ඉ හොති ඛඡසෙසු, ජිගුච්ඡති. Khi được lặp lại, u của phần trước của (căn) gup trở thành i trong trường hợp của (các phụ âm) kha, cha, sa, (ví dụ:) jigucchati. 78. චතුත්ථදුතියානං තතියපඨමා. 78. Các (phụ âm) thứ tư và thứ hai (trở thành) thứ ba và thứ nhất. ද්විත්තෙ පුබෙසං චතුත්ථදුතියානං තතියපඨමා හොන්ති. බුභුක්ඛති, චිච්ඡෙද. Khi được lặp lại, các phụ âm thứ tư và thứ hai của phần trước trở thành các phụ âm thứ ba và thứ nhất. (Ví dụ:) Bubhukkhati, ciccheda. 79. කවග්ගහානං චවග්ගජා. 79. Nhóm ka và h (trở thành) nhóm ca và j. ද්විත්තෙ [Pg.193] පුබ්බෙසං කවග්ගහානං චවග්ගජා හොන්ති යථාක්කමං. චුකොප, ජහාති. Khi được lặp lại, nhóm ka và h của phần trước trở thành nhóm ca và j theo thứ tự. (Ví dụ:) Cukopa, jahāti. 80. මානස්ස වී පරස්ස ච මං. 80. Đối với (căn) māna, (phần trước trở thành) vī và phần sau (trở thành) maṃ. ද්විත්තෙ පුබ්බස්ස මානස්ස වී හොති පරස්ස ච මං, වීමංසති. Khi được lặp lại, phần trước của (căn) māna trở thành vī và phần sau (trở thành) maṃ, (ví dụ:) vīmaṃsati. 81. කිතස්සාසංසයෙ ති වා. 81. Đối với (căn) kita trong ý nghĩa không nghi ngờ, (phần trước) tùy ý (trở thành) ti. සංසයසො-ඤ්ඤස්මිං වත්තමානස්ස ද්විත්තෙ පුබ්බස්ස කිතස්ස වා ති හොති. තිකිච්ඡති, චිකිච්ඡති, අසංසයෙති කිං? විචිකිච්ඡති. Khi được lặp lại, phần trước của (căn) kita đang hiện hữu trong ý nghĩa khác với sự nghi ngờ, tùy ý trở thành ti. (Ví dụ:) Tikicchati, cikicchati. Tại sao nói 'trong ý nghĩa không nghi ngờ'? (Để có ví dụ:) Vicikicchati. 82. යුවණ්ණානමෙඔ පච්චයෙ. 82. E và o (thay thế) cho các nguyên âm i và u khi có hậu tố theo sau. ඉවණ්ණුවණ්ණන්තානං ක්‍රියත්ථානං එඔහොන්ති යථාක්කමං පච්චයෙ. චෙතබ්බං, නෙතබ්බං, සොතබ්බං, භවිතබ්බං. Các gốc động từ tận cùng bằng nguyên âm i và u trở thành e và o theo thứ tự khi có hậu tố theo sau. (Ví dụ:) Cetabbaṃ, netabbaṃ, sotabbaṃ, bhavitabbaṃ. 83. ලහුස්සුපන්තස්ස. 83. Của (nguyên âm) nhẹ ở vị trí kế cuối. ලහුභූතස්ස උපන්තස්ස යුවණ්ණස්ස එඔ හොන්ති යථාක්කමං. එසිතබ්බං, කොසිතබ්බං, ලහුස්සාති කිං? ධූපිතා, උපන්තස්සාති කිං? රුන්ධති. Nguyên âm i và u nhẹ ở vị trí kế cuối trở thành e và o theo thứ tự. (Ví dụ:) Esitabbaṃ, kositabbaṃ. Tại sao nói 'nhẹ'? (Để có ví dụ:) Dhūpitā. Tại sao nói 'kế cuối'? (Để có ví dụ:) Rundhati. 84. අස්සා ණානුබන්ධෙ. 84. A trở thành ā khi có hậu tố có ṇ làm chỉ tố. ණකාරානුබන්ධෙ පච්චයෙ පරෙ උපන්තස්ස අකාරස්ස ආ හොති. කාරකො. Khi một hậu tố có ṇ làm chỉ tố theo sau, nguyên âm a ở vị trí kế cuối trở thành ā. (Ví dụ:) Kārako. 85. න තෙ කානුබන්ධනාගමෙසු. 85. Những (thay đổi) đó không xảy ra khi có hậu tố có k làm chỉ tố và khi có sự xen vào. තෙ [Pg.194] එඔආ කානුබන්ධෙ නාගමෙ ච න හොන්ති. චිතො, සුතො, දිට්ඨො, පුට්ඨො, නාගමෙ ‘වනා’දිනා (1.45) චිනිතබ්බං, චිනිතුං, සුණිතබ්බං, සුණිතුං පාපුණිතබ්බං, පාපුණිතුං, ධුනිතබ්බං, ධුනිතුං, ධුනනං, ධුනයිතබ්බං, ධුනාපෙතබ්බං, ධුනයිතුං ධුනාපෙතුං, ධුනයනං, ධුනාපනං, ධුනයති, ධුනාපෙති, පීනෙතබ්බං, පීනයිතුං, පීනනං, පීනිතුං, පීනයති, සුනොති, සිනොති, දුනොති, හිනොති, පහිණිථබ්බං, පහිණිතුං, පහිණනං. Những (thay đổi) e, o, ā đó không xảy ra khi có hậu tố có k làm chỉ tố và khi có sự xen vào. (Ví dụ:) Cito, suto, diṭṭho, puṭṭho. Trong trường hợp xen vào (theo quy tắc) ‘vanā’dinā (1.45): cinitabbaṃ, cinituṃ, suṇitabbaṃ, suṇituṃ pāpuṇitabbaṃ, pāpuṇituṃ, dhunitabbaṃ, dhunituṃ, dhunanaṃ, dhunayitabbaṃ, dhunāpetabbaṃ, dhunayituṃ dhunāpetuṃ, dhunayanaṃ, dhunāpanaṃ, dhunayati, dhunāpeti, pīnetabbaṃ, pīnayituṃ, pīnanaṃ, pīnituṃ, pīnayati, sunoti, sinoti, dunoti, hinoti, pahiṇithabbaṃ, pahiṇituṃ, pahiṇanaṃ. 86. වා ක්වචි. 86. Tùy ý ở một vài nơi. තෙ ක්වචි වා න හොන්ති කානුබන්ධනාගමෙසු. මුදිතො, රුදිතං, රොදිතං. Những (thay đổi) đó ở một vài nơi tùy ý không xảy ra khi có hậu tố có k làm chỉ tố và khi có sự xen vào. (Ví dụ:) Mudito, ruditaṃ, roditaṃ. 87. අඤ්ඤත්‍රාපි. 87. Cũng ở nơi khác. කානුබන්ධනාගමතො-ඤ්ඤස්මිම්පි තෙ ක්වචි, නු හොන්ති. ඛිපකො, පනූදනං, වධකො. Đôi khi, ngay cả ở trường hợp khác với tiếp vị ngữ có anubandha `ka` và tiếp đầu ngữ `na`, những (biến đổi) ấy cũng không xảy ra. Ví dụ: Khipako, panūdanaṃ, vadhako. 88. ප්‍යෙ සිස්සා. 88. `pya` (thay thế) cho `si`. සිස්ස ආ හොති ප්‍යාදෙසෙ, නිස්සාය. Nguyên âm của (căn) `si` được đổi thành `ā` khi có sự thay thế `pya`. Ví dụ: nissāya. 89. එඔනමයවා සරෙ. 89. Khi một nguyên âm theo sau, `e` và `o` được đổi thành `ay` và `av`. සරෙ පරෙ එඔනං අයඅවා හොන්ති. ජයො, භවො, සරති කිං? ජෙති, අනුභොති. Khi một nguyên âm theo sau, `e` và `o` lần lượt được đổi thành `ay` và `av`. Ví dụ: jayo, bhavo. Tại sao nói 'khi một nguyên âm (theo sau)'? (Để loại trừ các trường hợp như:) jeti, anubhoti. 90. ආයාවා ණානුබන්ධෙ. 90. (`e` và `o` được đổi thành) `āy` và `āv` khi có tiếp vị ngữ với anubandha `ṇa`. එඔනං [Pg.195] ආයාවා හොන්ති සරාදො ණානුබන්ධෙ. නායයති, භාවයති, ‘සයාපෙත්වා’තිආදීසු රස්සත්තං. `e` và `o` được đổi thành `āy` và `āv` khi có tiếp vị ngữ bắt đầu bằng nguyên âm và có anubandha `ṇa`. Ví dụ: Nāyayati, bhāvayati. Trong các trường hợp như 'sayāpetvā', có sự rút ngắn nguyên âm. 91. ආස්සාණාපිම්හි යුක. 91. Sau (căn) tận cùng bằng `ā`, có tiếp tố xen `yuka` khi có (tiếp vị ngữ) khác với `ṇāpi`. ආකාරන්තස්ස ක්‍රියත්ථස්ස යුක හොති ණාපිතො-ඤ්ඤස්මිං ණානුබන්ධෙ. දායකො, ණානුබන්ධෙත්වෙව? දානං, අණාපිම්හීති කිං? දාපයති. Sau một căn động từ tận cùng bằng `ā`, có tiếp tố xen `yuka` khi có một tiếp vị ngữ khác với `ṇāpi` và có anubandha `ṇa`. Ví dụ: Dāyako. Tại sao nói 'khi có anubandha `ṇa`'? (Để loại trừ trường hợp như:) Dānaṃ. Tại sao nói 'khác với `ṇāpi`'? (Để loại trừ trường hợp như:) Dāpayati. 92. පදාදීනං ක්වචි. 92. Đôi khi, (điều này cũng xảy ra) với các (căn) như `pad`. පදාදීනං යුක හොති ක්වචි. නිපජ්ජිතබ්බං, නිපජ්ජිතුං නිපජ්ජනං, පමජ්ජිතබ්බං, පමජ්ජිතුං, පමජ්ජනං, ක්වචීති කිං? පාදො. Đôi khi, có tiếp tố xen `yuka` cho các (căn) như `pad`. Ví dụ: Nipajjitabbaṃ, nipajjituṃ, nipajjanaṃ, pamajjitabbaṃ, pamajjituṃ, pamajjanaṃ. Tại sao nói 'đôi khi'? (Để loại trừ trường hợp như:) Pādo. 93. මං වා රුධාදීනං. 93. Đối với các (căn) như `rudh`, đôi khi có (tiếp tố xen) `ma`. රුධාදීනං ක්වචි මං වා හොති. රුන්ධිතුං, රුජ්ඣිතුං, ක්වචිත්වෙව? නිරොධො. Đối với các (căn) như `rudh`, đôi khi có tiếp tố xen `ma`. Ví dụ: Rundhituṃ, rujjhituṃ. Tại sao nói 'đôi khi'? (Để loại trừ trường hợp như:) Nirodho. 94. ක්විම්හි ලොපො-න්තබ්‍යඤ්ජනස්ස. 94. Khi có tiếp vị ngữ `kvi`, phụ âm cuối (của căn) bị xóa bỏ. අන්තබ්‍යඤ්ජනස්ස ලොපො හොති ක්විම්හි. භත්තං ගසන්ති ගණ්හන්ති වා එත්ථාති භත්තග්ගං. Phụ âm cuối (của căn) bị xóa bỏ khi có tiếp vị ngữ `kvi`. Ví dụ: Bhattaggaṃ (là nơi) mà ở đó người ta ăn (gasanti) hoặc nhận (gaṇhanti) thức ăn (bhattaṃ). 95. පරරූපමයකාරෙ බ්‍යඤ්ජනෙ. 95. Khi một phụ âm khác `y` theo sau, (phụ âm cuối của căn) được đồng hóa với phụ âm đó. ක්‍රියත්ථානමන්තබ්‍යඤ්ජනස්ස පරරූපං හොති යකාරතො-ඤ්ඤස්මිං බ්‍යඤ්ජනෙ. භෙත්තබ්බං, බ්‍යඤ්ජනෙති කිං? භින්දිතබ්බං, අයකාරෙති කිං? භිජ්ජති. Phụ âm cuối của căn được đồng hóa với phụ âm theo sau, nếu phụ âm đó khác `y`. Ví dụ: Bhettabbaṃ. Tại sao nói 'khi một phụ âm (theo sau)'? (Để loại trừ trường hợp như:) Bhinditabbaṃ. Tại sao nói 'khác `y`'? (Để loại trừ trường hợp như:) Bhijjati. 96. මනානං නිග්ගහීතං. 96. (Phụ âm cuối) `m` và `n` (của căn) được đổi thành niggahīta (`ṃ`). මකාරනකාරන්තානං [Pg.196] ක්‍රියත්ථානං නිග්ගහීතං හොති අයකාරෙ බ්‍යඤ්ජනෙ. ගන්තබ්බං, ජඞ්ඝා, බ්‍යඤ්ජනෙත්වෙව? ගමනං, අයකාරෙත්වෙව? ගම්‍යතෙ. Phụ âm cuối `m` và `n` của căn được đổi thành niggahīta (`ṃ`) khi một phụ âm khác `y` theo sau. Ví dụ: Gantabbaṃ, jaṅghā. Tại sao nói 'khi một phụ âm (theo sau)'? (Để loại trừ trường hợp như:) Gamanaṃ. Tại sao nói 'khác `y`'? (Để loại trừ trường hợp như:) Gamyate. 97. න බ්‍රූස්සො. 97. Nguyên âm `ū` của (căn) `brū` không được đổi thành `o`. බ්‍රූස්ස ඔ න හොති බ්‍යඤ්ජනෙ. බ්‍රූමි, බ්‍යඤ්ජනෙත්වෙව? අබ්‍රවි. Nguyên âm `ū` của (căn) `brū` không được đổi thành `o` khi một phụ âm theo sau. Ví dụ: Brūmi. Tại sao nói 'khi một phụ âm (theo sau)'? (Để loại trừ trường hợp như:) Abravi. 98. කගා චජානං ඝානුබන්ධෙ. 98. Khi có tiếp vị ngữ với anubandha `gha`, (phụ âm cuối) `c` và `j` (của căn) lần lượt được đổi thành `k` và `g`. ඝානුබන්ධෙ චකාරජකාරන්තානං ක්‍රියත්ථානං කගා හොන්ති යථාක්කමං. වාක්‍යං, භාග්‍යං. Khi có tiếp vị ngữ với anubandha `gha`, phụ âm cuối `c` và `j` của căn lần lượt được đổi thành `k` và `g`. Ví dụ: Vākyaṃ, bhāgyaṃ. 99. හනස්ස ඝාතො ණානුබන්ධෙ. 99. (Căn) `han` được đổi thành `ghāta` khi có tiếp vị ngữ với anubandha `ṇa`. හනස්ස ඝාතො හොති ණානුබන්ධෙ. ආඝාතො. (Căn) `han` được đổi thành `ghāta` khi có tiếp vị ngữ với anubandha `ṇa`. Ví dụ: Āghāto. 100. ක්විම්හි ඝො පරිපච්ච-සමොහි. 100. Khi có tiếp vị ngữ `kvi`, (căn `han`) được đổi thành `gha` khi đi sau các tiếp đầu ngữ `pari`, `paṭi`, `saṃ`, và `o`. පය්‍යාදීහි පරස්ස හනස්ස ඝො හොති ක්විම්හි. පලිඝො, පටිඝො, අඝං රස්සත්තං නිපාතනා, සඞ්ඝො, ඔඝො. Căn `han` đi sau các (tiếp đầu ngữ) như `pari` được đổi thành `gha` khi có tiếp vị ngữ `kvi`. Ví dụ: Paligho, paṭigho. (Trong) `aghaṃ`, có sự rút ngắn nguyên âm do quy tắc đặc biệt. (Các ví dụ khác:) saṅgho, ogho. 101. පරස්ස ඝං සෙ. 101. Khi có (tiếp vị ngữ) `sa`, (phụ âm `h` của căn `han` được lặp lại) được đổi thành `gha`. ද්විත්තෙ පරස්ස හනස්ස ඝං හොති සෙ. ජිඝංසා. Trong sự lặp lại, (phụ âm `h` của) căn `han` thứ hai được đổi thành `gha` khi có (tiếp vị ngữ) `sa` theo sau. Ví dụ: Jighaṃsā. 102. ජිහරානං ගී. 102. (Các căn) `ji` và `har` được đổi thành `gī`. ද්විත්තෙ පරෙසං ජිතරානං ගී හොති සෙ. විජිගීසා, ජිගීසා. Khi có sự lặp lại, nguyên âm của các căn ji và tar theo sau được đổi thành trường âm ī khi có tiếp vĩ ngữ sa. Ví dụ: Vijigīsā, jigīsā. 103. ධාස්ස හො. 103. Căn dhā được đổi thành ha. ද්විත්තෙ [Pg.197] පරස්ස ධාස්ස හ හොති. දහති. Khi có sự lặp lại, căn dhā theo sau được đổi thành ha. Ví dụ: Dahati. 104. ණිම්හි දීඝො දුසස්ස. 104. Nguyên âm của căn dus được trường hóa khi có ṇi theo sau. දුසස්ස දීඝො හොති ණිම්හි. දුසිතො. ණිම්හීති කිං? දුට්ඨො. Nguyên âm của căn dus được trường hóa khi có ṇi theo sau. Ví dụ: Dūsito. Tại sao nói ‘khi có ṇi’? (Ví dụ cho trường hợp không có là) Duṭṭho. 105. ගුහිස්ස සරෙ. 105. (Nguyên âm) của căn guh (được trường hóa) khi có nguyên âm theo sau. ගුහිස්ස දීඝො හොති සරෙ. නිගූහනං සරෙති කිං? ගුය්හං. Nguyên âm của căn guh được trường hóa khi có nguyên âm theo sau. Ví dụ: Nigūhanaṃ. Tại sao nói ‘khi có nguyên âm theo sau’? (Ví dụ cho trường hợp không có là) Guyhaṃ. 106. මුහබහානඤ්ච තෙ කානුබන්ධෙ-ත්වෙ. 106. Và (nguyên âm) của các căn muh và bah (cũng được trường hóa) khi có (tiếp vĩ ngữ) bắt đầu bằng t có chỉ tố k theo sau, ngoại trừ tve. මුහබහානං ගුහිස්ස ච දීඝො හොති තකාරාදො කානුබන්ධෙ ත්වානත්වාවජ්ජිතෙ, මූළ්හො, බාළ්හො, ගූළ්හො, තෙති කිං? මුය්හති, කානුබන්ධෙති-කිං? මුය්හිතබ්බං, අත්වෙති කිං? මුය්හිත්වාන, මුය්හිත්වා, ‘තෙ කානුබන්ධෙ-ත්වෙ’ති අයමධිකාරො යාව ‘‘සාසස්ස සිස්වෙ’’ති -117. Nguyên âm của các căn muh, bah, và guh được trường hóa khi có tiếp vĩ ngữ có chỉ tố k và bắt đầu bằng takāra theo sau, ngoại trừ tvāna và tvā. Ví dụ: mūḷho, bāḷho, gūḷho. Tại sao nói ‘bắt đầu bằng t’? (Ví dụ) Muyhati. Tại sao nói ‘có chỉ tố k’? (Ví dụ) Muyhitabbaṃ. Tại sao nói ‘ngoại trừ tve’? (Ví dụ) Muyhitvāna, muyhitvā. Quyền hạn của đề mục ‘te kānubandhe-tve’ này kéo dài cho đến câu kinh ‘‘sāsassa sisve’’ti -117. 107. වහස්සුස්ස. 107. Của căn vah, (a) trở thành u. වහස්ස උස්ස දීඝො හොති තෙ කානුබන්ධෙ ත්වානත්වාවජ්ජිතෙ. වුට්ඨො. Của căn vah, u được trường hóa khi có (tiếp vĩ ngữ) có chỉ tố k bắt đầu bằng t theo sau, ngoại trừ tvāna và tvā. Ví dụ: Vuṭṭho. 108. ධාස්ස හි. 108. Căn dhā được đổi thành hi. ධා=ධාරණෙතීමස්ස හි හොති තෙ කානුබන්ධෙ ත්වානත්වාවජ්ජිතෙ. නිහිතො, නිහිතවා. Căn dhā có nghĩa là dhāraṇa (mang, giữ) này được đổi thành hi khi có (tiếp vĩ ngữ) có chỉ tố k bắt đầu bằng t theo sau, ngoại trừ tvāna và tvā. Ví dụ: Nihito, nihitavā. 109. ගමාදිරානං ලොපො-න්තස්ස. 109. Phụ âm cuối của các căn gam v.v... bị xóa bỏ. ගමාදීනං [Pg.198] රකාරන්තානං ච අන්තස්ස ලොපො හොති තෙ කානුබන්ධෙ ත්වානත්වාවජ්ජිතෙ. ගතො, ඛතො, හතො, මතො, තතො, සඤ්ඤතො, රතො, කතො, තෙත්වෙව? ගම්‍යතෙ, කානුබන්ධෙත්වෙව? ගන්තබ්බං, අත්වෙත්වෙව? ගන්ත්වාන, ගන්ත්වා. Phụ âm cuối của các căn gam v.v... và của các căn tận cùng bằng rakāra bị xóa bỏ khi có (tiếp vĩ ngữ) có chỉ tố k bắt đầu bằng t theo sau, ngoại trừ tvāna và tvā. Ví dụ: Gato, khato, hato, mato, tato, saññato, rato, kato. Vẫn là ‘bắt đầu bằng t’? (Ví dụ) Gamyate. Vẫn là ‘có chỉ tố k’? (Ví dụ) Gantabbaṃ. Vẫn là ‘ngoại trừ tve’? (Ví dụ) Gantvāna, gantvā. 110. වචාදීනං වස්සුට වා. 110. Đối với các căn vac v.v..., v được đổi thành uṭa một cách tùy chọn. වචාදීනං වස්ස වා උට හොති කානුබන්ධෙ-ත්වෙ. උත්තං, වුත්තං, උට්ඨං, වුට්ඨං, ‘අත්වෙත්වෙව? වත්වාන, වත්වා. Đối với các căn vac v.v..., v được đổi thành uṭa một cách tùy chọn khi có (tiếp vĩ ngữ) có chỉ tố k bắt đầu bằng t theo sau, ngoại trừ tve. Ví dụ: Uttaṃ, vuttaṃ, uṭṭhaṃ, vuṭṭhaṃ. Vẫn là ‘ngoại trừ tve’? (Ví dụ) Vatvāna, vatvā. 111. අස්සු. 111. (Nguyên âm a) được đổi thành u. වචාදීනමස්ස උ හොති කානුබන්ධෙ-ස්වෙ. වුත්තං, වුට්ඨං. Nguyên âm a của các căn vac v.v... được đổi thành u khi có (tiếp vĩ ngữ) có chỉ tố k bắt đầu bằng t theo sau, ngoại trừ tve. Ví dụ: Vuttaṃ, vuṭṭhaṃ. 112. වද්ධස්ස වා. 112. Đối với căn vaddh, (a được đổi thành u) một cách tùy chọn. වද්ධස්ස අස්ස වා උ හොති කානුබන්ධෙ ත්වෙ. වුද්ධො. වද්ධො. අත්වෙත්වෙව? වද්ධිත්වාන, වද්ධිත්වා, කථං ‘වුත්තී’ති? ‘‘වුත්තීමත්තෙ’’ති 3-69. නිපාතනා, ‘වත්තී’ති හොතෙව යථාලක්ඛණං. Nguyên âm a của căn vaddh được đổi thành u một cách tùy chọn khi có (tiếp vĩ ngữ) có chỉ tố k bắt đầu bằng t theo sau, ngoại trừ tve. Ví dụ: Vuddho. Vaddho. Vẫn là ‘ngoại trừ tve’? (Ví dụ) Vaddhitvāna, vaddhitvā. Làm thế nào có dạng ‘vuttī’? (Đó là do) sự hình thành bất quy tắc trong câu kinh ‘‘Vuttīmatte’’ti 3-69, còn dạng ‘vattī’ thì được hình thành theo quy tắc. 113. යජස්ස යස්ස ටියී. 113. Đối với y của căn yaj, (có sự thay thế là) ṭiyī. යජස්ස [Pg.199] යස්ස ටියී හොන්ති කානුබන්ධෙ-ත්වෙ. ඉට්ඨං, යිට්ඨං, අත්වෙත්වෙව? යජිත්වාන, යජිත්වා. Đối với y của căn yaj, có sự thay thế là ṭiyī khi có (tiếp vĩ ngữ) có chỉ tố k bắt đầu bằng t theo sau, ngoại trừ tve. Ví dụ: Iṭṭhaṃ, yiṭṭhaṃ. Vẫn là ‘ngoại trừ tve’? (Ví dụ) Yajitvāna, yajitvā. 114. ඨාස්සි. 114. Căn ṭhā được đổi thành i. ඨාස්සි හොති කානුබන්ධෙ-ත්වෙ. ඨිතො, අත්වෙත්වෙව? ඨත්වාන, ඨත්වා. Căn ṭhā được đổi thành i khi có (tiếp vĩ ngữ) có chỉ tố k bắt đầu bằng t theo sau, ngoại trừ tve. Ví dụ: Ṭhito. Vẫn là ‘ngoại trừ tve’? (Ví dụ) Ṭhatvāna, ṭhatvā. 115. ගාපානමී. 115. Các căn gā và pā được đổi thành ī. ගාපානමී හොති කානබන්ධෙ-ත්වෙ. ගීතං, පීතං, අත්වෙත්වෙව? ගායිත්වා නිච්චං යාගමො, පාස්ස තු පීත්වාති බහුලාධිකාරා. Các căn gā và pā được đổi thành ī khi có (tiếp vĩ ngữ) có chỉ tố k bắt đầu bằng t theo sau, ngoại trừ tve. Ví dụ: Gītaṃ, pītaṃ. Vẫn là ‘ngoại trừ tve’? Đối với Gāyitvā, luôn có sự thêm vào của y; còn đối với pā, dạng pītvā là do quyền hạn của quy tắc bahula (bất thường). 116. ජනිස්සා. 116. Căn jan được đổi thành ā. ජනිස්ස ආ හොති කානුබන්ධෙ-ත්වෙ. ජාතො. අත්වෙත්වෙව? ජනිත්වා. Căn jan được đổi thành ā khi có (tiếp vĩ ngữ) có chỉ tố k bắt đầu bằng t theo sau, ngoại trừ tve. Ví dụ: Jāto. Vẫn là ‘ngoại trừ tve’? (Ví dụ) Janitvā. 117. සාසස්ස සිස වා. 117. Căn sās được đổi thành sis một cách tùy chọn. සාසස්ස සිස වා හොති කානුබන්ධෙ-ත්වෙ. සිට්ඨං, සත්ථං, සිස්සො, සාසියො අත්වෙත්වෙව? අනුසාසිත්වාන. Căn sās được tùy chọn biến đổi thành sisa khi có tiếp vị ngữ tve có dị biệt tướng ka. Ví dụ: siṭṭhaṃ, satthaṃ, sisso, sāsiyo. Còn trong trường hợp atve thì sao? Ví dụ: anusāsitvāna. 118. කරස්සා තවෙ. 118. Căn kar được biến đổi thành ā khi có tiếp vị ngữ tave. කරස්ස ආ හොති තවෙ. කාතවෙ. Nguyên âm của căn kar được biến đổi thành ā khi có tiếp vị ngữ tave. Ví dụ: kātave. 119. තුංතුනතබ්බෙසු වා. 119. Hoặc tùy chọn khi có các tiếp vị ngữ tuṃ, tuna, tabba. තුමාදීසු වා කරස්සා හොති. කාතුං කත්තුං, කාතුන කත්තුන, කාතබ්බං කත්තබ්බං. Nguyên âm của căn kar được tùy chọn biến đổi thành ā khi có các tiếp vị ngữ tuṃ v.v... Ví dụ: kātuṃ kattuṃ, kātuna kattuna, kātabbaṃ kattabbaṃ. 120. ඤාස්ස නෙ ජා. 120. Căn ñā được biến đổi thành jā khi có tiếp vị ngữ na. ඤාධාතුස්ස [Pg.200] ජා හොති නකාරෙ. ජානිතුං, ජානන්තො, නෙති කිං? ඤාතො. Căn ñā được biến đổi thành jā khi có phụ âm na theo sau. Ví dụ: jānituṃ, jānanto. Tại sao nói 'khi có na'? Ví dụ: ñāto. 121. සකාපානං කුකකූ ණෙ. 121. Đối với các căn sak và āp, có các gia tố kuka và kū khi có ṇa theo sau. සකආපානං කුකකුඉච්චෙතෙ ආගමා හොන්ති ණකාරෙ. සක්කුණන්තො, පාපුණන්තො, සක්කුණොති, පාපුණොති, ණෙති කිං? සක්කොති, පාපෙති. Đối với các căn sak và āp, có các gia tố kuka và ku khi có ṇa theo sau. Ví dụ: sakkuṇanto, pāpuṇanto, sakkuṇoti, pāpuṇoti. Tại sao nói 'khi có ṇa'? Ví dụ: sakkoti, pāpeti. 122. නිතො චිස්ස ඡො. 122. Sau ni, ci được biến đổi thành cha. නිස්මා පරස්ස චිස්ස ඡො හොති. නිච්ඡයො. Sau ni, căn ci được biến đổi thành cha. Ví dụ: nicchayo. 123. ජරසදානමීම වා. 123. Đối với jara và sad, có sự biến đổi thành īma một cách tùy chọn. ජරසදානමන්තසරා පරො ඊම හොති විභාසා. ජීරණං, ජීරති, ජීරාපෙති, නිසීදිතබ්බං, නිසීදනං, නිසීදිතුං, නිසීදති, වාති කිං? ජරා, නිසජ්ජා, ‘ඊම වා’ති යොගවිභාගා අඤ්ඤෙසම්පි, අහීරථ, සංයොගාදි ලොපොත්ථස්ස. Nguyên âm cuối của jara và sad được tùy chọn biến đổi thành īma. Ví dụ: jīraṇaṃ, jīrati, jīrāpeti, nisīditabbaṃ, nisīdanaṃ, nisīdituṃ, nisīdati. Tại sao nói 'tùy chọn'? Ví dụ: jarā, nisajjā. Bằng cách tách quy tắc ‘īma vā’, nó cũng được áp dụng cho các trường hợp khác, ví dụ: ahīratha. Có sự lược bỏ phụ âm đầu của cụm phụ âm đối với ttha. 124. දිසස්ස පස්ස දස්ස දස ද දක්ඛා. 124. Căn dis được biến đổi thành passa, dassa, dasa, da, và dakkha. දිසස්ස පස්සාදයො හොන්ති විභාසා. විපස්සනා, විපස්සිතුං, විපස්සති, සුදස්සී, පියදස්සී, ධම්මදස්සී, සුදස්සං, දස්සනං, දස්සෙති, දට්ඨබ්බං. දට්ඨා, දට්ඨුං, දුද්දසො, අද්දස, අද්දා, අද්දං, අද්දක්ඛි, දක්ඛිස්සති, වාත්වෙව? දිස්සන්ති බාලා. Căn dis được tùy chọn biến đổi thành passa v.v... Ví dụ: vipassanā, vipassituṃ, vipassati, sudassī, piyadassī, dhammadassī, sudassaṃ, dassanaṃ, dasseti, daṭṭhabbaṃ. Daṭṭhā, daṭṭhuṃ, duddaso, addasa, addā, addaṃ, addakkhi, dakkhissati. Tại sao nói 'tùy chọn'? Ví dụ: dissanti bālā. 125. සමානා රො රීරික්ඛකෙසු. 125. Sau samāna, ra được biến đổi khi có các tiếp vị ngữ rī, rikkha, ka. සමානසද්දතො [Pg.201] පරස්ස දිසස්ස ර හොති වා රීවික්ඛකෙසු. සරී, සදී, සරික්ඛො, සදික්ඛො, සරිසො, සදිසො. Sau từ samāna, (phụ âm đầu của) dis được tùy chọn biến đổi thành ra khi có các tiếp vị ngữ rī, ikkha, ka theo sau. Ví dụ: sarī, sadī, sarikkho, sadikkho, sariso, sadiso. 126. දහස්ස දස්ස ඩො. 126. Phụ âm da của căn dah được biến đổi thành ḍa. දහස්ස දස්ස ඩො හොති වා. ඩාහො, දාහො, ඩහති, දහති. Phụ âm da của căn dah được tùy chọn biến đổi thành ḍa. Ví dụ: ḍāho, dāho, ḍahati, dahati. 127. අනඝණ ස්වාපරීහි ළො. 127. Sau ā và pari, (phụ âm da của dah) được biến đổi thành ḷa, ngoại trừ trong trường hợp aghaṇa. ආපරීහි පරස්ස දහස්ස දස්ස ළො හොති අනඝණසු. ආළහනං, පරිළාහො. Sau ā và pari, phụ âm da của căn dah được biến đổi thành ḷa, ngoại trừ trong trường hợp aghaṇa. Ví dụ: āḷahanaṃ, pariḷāho. 128. අත්‍යාදින්තෙස්වත්ථිස්ස භූ. 128. Căn as (atthi) được biến đổi thành bhū khi có các tiếp vị ngữ không kết thúc bằng ti v.v... ත්‍යාදින්තවජ්ජිතෙසු පච්චයෙසු ‘අස=භුවි’ඉච්චස්ස භූ හොති. භවිතබ්බං. ආදෙසවිධානමසස්සාප්පයොගත්ථමෙතස්මිං විසයෙ, එතෙන කත්ථචි කස්සචි ධාතුස්ස අප්පයොගාපි ඤාපිතො හොති. අත්‍යාදින්තෙසූති කිං? අත්ථි, සන්තො, අත්ථිස්සාති කිං? අස්සතිස්ස මා හොතු. Đối với các tiếp vị ngữ không phải là các tiếp vị ngữ kết thúc bằng ti v.v..., căn ‘as=bhuvi’ được biến đổi thành bhū. Ví dụ: bhavitabbaṃ. Việc quy định sự biến đổi này là để cho biết không sử dụng căn as trong phạm vi này; qua đó, cũng cho thấy rằng đôi khi một căn nào đó không được sử dụng. Tại sao nói 'không phải các tiếp vị ngữ kết thúc bằng ti v.v...'? Ví dụ: atthi, santo. Tại sao nói 'của atthi'? Để quy tắc này không áp dụng cho căn as (nghĩa là 'ăn'). 129. අආස්සාආදීසු. 129. Khi có a, ā, ssā v.v... đi trước. අආදො, ආආදො, ස්සාදො ච අත්ථිස්ස භූ හොති. බභූව, අභවා, අභවිස්සා, භවිස්සති. Khi có a, ā, ssā v.v... đi trước, căn as (atthi) cũng được biến đổi thành bhū. Ví dụ: babhūva, abhavā, abhavissā, bhavissati. 130. න්තමානන්තියියුංස්වාදිලොපො. න්තාදිසූත්ථිස්සාදිලොපො හොති. සන්තො, සමානො, සන්ති, සන්තු, සියා, සියුං, එතෙස්වීති කිං? අත්ථි. 130. Sự lược bỏ phụ âm đầu khi có nta, māna, nti, yi, yuṃ. Khi có nta v.v... theo sau, phụ âm đầu của as (atthi) bị lược bỏ. Ví dụ: santo, samāno, santi, santu, siyā, siyuṃ. Tại sao nói 'khi có những tiếp vị ngữ này'? Ví dụ: atthi. 131. පාදිතො ඨාස්ස වා ඨහො ක්වචි. 131. Sau pa v.v..., căn ṭhā đôi khi được tùy chọn biến đổi thành ṭhaha. පාදීහි [Pg.202] කිරියාවිසෙසජොතකෙහි සද්දෙහි පරස්ස ඨාස්ස ක්වචි ඨහො වා හොති. සණ්ඨහන්තො සන්තිට්ඨන්තො. සණ්ඨහති, සන්තිට්ඨති. ප පරා අප සං අනු අව ඔ නි දු වි අධි අපි අතිසු උ අභි පති පරි උප ආ පාදී. ක්වචීති කිං? සණ්ඨිති. Sau các từ pa v.v... là những từ chỉ ý nghĩa đặc biệt của động từ, căn ṭhā đôi khi được tùy chọn biến đổi thành ṭhaha. Ví dụ: saṇṭhahanto, santiṭṭhanto. Saṇṭhahati, santiṭṭhati. Các từ pa v.v... là: pa, parā, apa, saṃ, anu, ava, o, ni, du, vi, adhi, api, atisu, u, abhi, pati, pari, upa, ā. Tại sao nói 'đôi khi'? Ví dụ: saṇṭhiti. 132. දාස්සියඞ. 132. Căn dā được biến đổi thành iyaṅa. පාදිතො පරස්ස දාස්ස ඉයඞ හොති ක්වචි. අනාදියිත්වා, සමාදියති, ක්වචිත්වෙව? ආදාය. Sau pa v.v..., căn dā đôi khi được biến đổi thành iyaṅa. Ví dụ: anādiyitvā, samādiyati. Tại sao nói 'đôi khi'? Ví dụ: ādāya. 133. කරොතිස්ස ඛො. 133. Kha của kar. පාදිතො පරස්ස කරස්ස ක්වචි ඛ හොති. සඞ්ඛාරො, සඞ්ඛරීයති, කරස්සාති අවත්වා කරොතිස්සාති වචනං තිම්හි ච විකරණුප්පත්තිඤාපෙතුං. Sau một tiếp đầu ngữ, kha đôi khi được thay thế cho (căn) kar. Ví dụ: saṅkhāro, saṅkharīyati. Thay vì nói karassa, từ karotissa được dùng để chỉ sự phát sinh của vĩ tố biến cách ngay cả trong thì hiện tại (ti). 134. පුරාස්මා. 134. Sau purā. පුරා ඉච්චස්මා නිපාතා පරස්ස කරස්ස ඛ හොති. පුරක්ඛත්වා, පුරෙක්ඛාරො-එත්තං තදමිනාදිපාඨා. Sau bất biến từ purā, kha được thay thế cho (căn) kar. Ví dụ: purakkhatvā, purekkhāro. 135. නිතො කමස්ස. 135. Sau ni, của (căn) kam. නිස්මා පරස්ස කමස්ස ක්වචි ඛ හොති, නික්ඛමති, ක්වචිත්වෙව? නික්කමො. Sau ni, kha đôi khi được thay thế cho (căn) kam. Ví dụ: nikkhamati. Tại sao nói 'đôi khi'? (Bởi vì có trường hợp) nikkamo. 136. යුවණ්ණානමියඞුවඞ සරෙ. 136. Iya và uva của i-vowel và u-vowel khi nguyên âm theo sau. ඉවණ්ණුවණ්ණත්තානං ක්‍රියත්ථානමියඞුවඞ හොති සරෙ ක්වචි. වෙදියති, බ්‍රුවන්ති, සරෙති කිං? නිවෙදෙති, බ්‍රූති, ක්වචිත්වෙව? ජයති, භවති. Đối với các căn động từ tận cùng bằng i-vowel và u-vowel, iya và uva đôi khi được thay thế khi một nguyên âm theo sau. Ví dụ: vediyati, bruvanti. Tại sao nói 'khi một nguyên âm theo sau'? (Để loại trừ) nivedeti, brūti. Tại sao nói 'đôi khi'? (Bởi vì có trường hợp) jayati, bhavati. 137. අඤ්ඤාදිස්සාස්සී ක්‍යෙ. 137. Ī của ā trong (căn) ññā v.v. khi kya theo sau. ඤාදිතො-ඤ්ඤස්ස [Pg.203] ආකාරන්තස්ස ක්‍රියත්ථස්ස ඊ හොති ක්‍යෙ. දීයති, අඤ්ඤාදිස්සාති කිං? ඤායති, තායතිං. Đối với các căn động từ như ññā tận cùng bằng ā, ī được thay thế khi kya theo sau. Ví dụ: dīyati. Tại sao nói 'như ññā'? (Để loại trừ) ñāyati, tāyatiṃ. 138. තනස්සා වා. 138. Ā của tan một cách tùy chọn. තනස්ස ආ හොති වා ක්‍යෙ. තායතෙ, තඤ්ඤතෙ. Đối với (căn) tan, ā được thay thế một cách tùy chọn khi kya theo sau. Ví dụ: tāyate, taññate. 139. දීඝො සරස්ස. 139. Sự trường hóa của nguyên âm. සරන්තස්ස ක්‍රියත්ථස්ස දීඝො හොති ක්‍යෙ, චීයතෙ, සූයතෙ. Đối với căn động từ tận cùng bằng một nguyên âm, sự trường hóa xảy ra khi kya theo sau. Ví dụ: cīyate, sūyate. 140. සානන්තරස්ස තස්ස ඨො. 140. Ṭha của ta ngay sau sa. සකාරන්තතො ක්‍රියත්ථා පරස්සා-නන්තරස්ස තකාරස්ස ඨ හොති. තුට්ඨො, තුට්ඨවා, තුට්ඨබ්බං, තුට්ඨි, අනන්තරස්සාති කිං? තුස්සිත්වා. Đối với mẫu tự ta ngay sau một căn động từ tận cùng bằng sa, ṭha được thay thế. Ví dụ: tuṭṭho, tuṭṭhavā, tuṭṭhabbaṃ, tuṭṭhi. Tại sao nói 'ngay sau'? (Để loại trừ) tussitvā. 141. කසස්සිම ච වා. 141. Của kas, và ima một cách tùy chọn. කසස්මා පරස්සානන්තරස්ස තස්ස ඨ හොති කසස්ස වා ඉම ච. කිට්ඨං, කට්ඨං, අනන්තරස්සාත්වෙව? කසිතබ්බං. Sau (căn) kas, ta ngay sau nó được đổi thành ṭha, và nguyên âm của kas cũng tùy chọn đổi thành i. Ví dụ: kiṭṭhaṃ, kaṭṭhaṃ. Tại sao nói 'ngay sau'? (Để loại trừ) kasitabbaṃ. 142. ධස්තොත්‍රස්තා. 142. Dhasta, otrasta. එතෙ සද්දා නිපච්චන්තෙ. Những từ này được hình thành một cách bất quy tắc. 143. පුච්ඡාදිතො. 143. Sau pucch v.v. පුච්ඡාදීහි [Pg.204] ක්‍රියත්ථෙහි පරස්සානන්තරස්ස තකාරස්ස ඨ හොති. පුට්ඨො, භට්ඨො, යිට්ඨො, අනන්තරස්සාත්වෙව? පුච්ඡිත්වා. Sau các căn động từ như pucch v.v., ṭha được thay thế cho ta ngay sau nó. Ví dụ: puṭṭho, bhaṭṭho, yiṭṭho. Tại sao nói 'ngay sau'? (Để loại trừ) pucchitvā. 144. සාස වස සංස සසා ථො. 144. Tha sau sās, vas, saṃs, sas. එතෙහි පරස්සානන්තරස්ස තස්ස ථ හොති, සත්ථං, වත්ථං, පසත්ථං, සත්ථං. කථමනුසිට්ඨො (වුට්ඨො) ති? ‘තථනරානං ටට්ඨණලා’ 1-52 ති ට්ඨො, අනන්තරස්සාත්වෙව? සාසිතුං. Sau những (căn) này, tha được thay thế cho ta ngay sau nó. Ví dụ: satthaṃ, vatthaṃ, pasatthaṃ, satthaṃ. Làm thế nào có (dạng) anusiṭṭho (vuṭṭho)? Ṭṭha là do (quy tắc) ‘Tathanarānaṃ ṭaṭṭhaṇalā’ 1-52. Tại sao nói 'ngay sau'? (Để loại trừ) sāsituṃ. 145. ධො ධහභෙහි. 145. Dha sau dh, h, bh. ධකාරහකාරභකාරන්තෙහි ක්‍රියත්ථෙහි පරස්සානන්තරස්ස තස්ස ධ හොති. වුද්ධො, දුද්ධං, ලද්ධං. Sau các căn động từ tận cùng bằng dh, h, và bh, dha được thay thế cho ta ngay sau nó. Ví dụ: vuddho, duddhaṃ, laddhaṃ. 146. දහා ඪො. 146. Ḍha sau dah. දහා පරස්සානන්තරස්ස තස්ස ඪ හොති. දඩ්ඪො. Sau (căn) dah, ḍha được thay thế cho ta ngay sau nó. Ví dụ: daḍḍho. 147. බහස්සුම ච. 147. Và uma của bah. බහා පරස්සානන්තරස්ස තස්ස ඪො හොති, බහස්සුම ච ඪසන්නියොගෙන. බුඩ්ඪො. Sau (căn) bah, ḍha được thay thế cho ta ngay sau nó, và uma (tức là u) được thay thế cho (nguyên âm của) bah đồng thời với sự thay thế ḍha. Ví dụ: buḍḍho. 148. රුහාදීහි හො ළ ච. 148. Sau các (căn) ruhādi, h cũng được đổi thành ḷa. රහාදීහි පරස්සානන්තරස්ස තස්ස හ හොති ළො චාන්තස්ස. ආරුළ්හො, ගූළ්හො, වූළ්හො, බාළ්හො, (ඔගාළ්හො), අනන්තරස්සාත්වෙව? ආරොහිතුං. Sau các (căn) như rah, v.v..., ta đứng ngay sau được đổi thành ha, và (phụ âm) cuối (của căn) được đổi thành ḷa. Ví dụ: Āruḷho, gūḷho, vūḷho, bāḷho, (ogāḷho). Tại sao nói 'đứng ngay sau'? Ví dụ: Ārohituṃ. 149. මුහා වා. 149. Sau (căn) muh, (sự biến đổi) là tùy chọn. මුහා [Pg.205] පරස්සානන්තරස්ස තස්ස හ හොති වා ළො චාන්තස්ස හසන්නියොගෙන. මූළ්හො, මුද්ධො. Sau (căn) muh, ta đứng ngay sau được tùy chọn đổi thành ha, và đồng thời (phụ âm) cuối (của căn) được đổi thành ḷa. Ví dụ: Mūḷho, muddho. 150. භිදාදිතො නො ක්තක්තවන්තූනං. 150. Sau các (căn) bhidādi, (phụ âm ta của) kta và ktavantu được đổi thành na. භිදාදිතො පරෙසං ක්තක්තවන්තූනං තස්ස නො හොති. භින්නො භින්නවා, ඡින්නො ඡින්නවා, ඡන්නො ඡන්නවා, ඡින්නො ඛින්නවා, උප්පන්නො උප්පන්නවා, සින්නො, සින්නවා, සන්නො සන්නවා, පීනො පීනවා, සූනො සූනවා, දීනො දීනවා, ඩීනො ඩීනවා, ලීනො ලීනවා, ලූනො ලූනවා, ක්තක්තවන්තූනන්ති කිං? භිත්ති, ඡිත්ති, භෙත්තුං, ඡෙත්තුං. Sau các (căn) bhidādi, ta của (hậu tố) kta và ktavantu được đổi thành na. Ví dụ: Bhinno bhinnavā, chinno chinnavā, channo channavā, chinno khinnavā, uppanno uppannavā, sinno, sinnavā, sanno sannavā, pīno pīnavā, sūno sūnavā, dīno dīnavā, ḍīno ḍīnavā, līno līnavā, lūno lūnavā. Tại sao nói 'của kta và ktavantu'? Ví dụ: Bhitti, chitti, bhettuṃ, chettuṃ. 151. දාත්වින්නො. 151. Sau (căn) dā, (ta) được đổi thành inna. දාතො පරෙසං ක්තක්තවන්තූනං තස්ස ඉන්නො හොති. දින්නො, දින්නවා. Sau (căn) dā, ta của (hậu tố) kta và ktavantu được đổi thành inna. Ví dụ: Dinno, dinnavā. 152. කිරාදීහි ණො. 152. Sau các (căn) kirādi, (ta) được đổi thành ṇa. කිරාදීහි පරෙසං ක්තක්තවන්තූනං තස්සානන්තරස්ස ණ හොති, කිණ්ණො කිණ්ණවා, පුණ්ණො පුණ්ණවා, ඛීණො ඛීණවා. Sau các (căn) kirādi, ta đứng ngay sau của (hậu tố) kta và ktavantu được đổi thành ṇa. Ví dụ: kiṇṇo kiṇṇavā, puṇṇo puṇṇavā, khīṇo khīṇavā. 153. තරාදීහි රිණ්ණො. 153. Sau các (căn) tarādi, (ta) được đổi thành riṇṇa. තරාදීහි පරෙසං ක්තක්තවන්තූනං තස්ස රිණ්ණො හොති. තිණ්ණො තිණ්ණවා, ජිණ්ණො ජිණ්ණවා, චිණ්ණො චිණ්ණවා. Sau các (căn) tarādi, ta của (hậu tố) kta và ktavantu được đổi thành riṇṇa. Ví dụ: Tiṇṇo tiṇṇavā, jiṇṇo jiṇṇavā, ciṇṇo ciṇṇavā. 154. ගො සන්ජාදීහි. 154. Sau các (căn) sanjādi, (ta) được đổi thành ga. භන්ජාදීහි පරෙසං ක්තක්තවන්තූනං තස්සානන්තරස්ස ග හොති. භග්ගො භග්ගවා, ලග්ගො ලග්ගවා, නිමුග්ගො නිමුග්ගවා, සංවිග්ගො සංවිග්ගවා. Sau các (căn) bhanjādi, ta đứng ngay sau của (hậu tố) kta và ktavantu được đổi thành ga. Ví dụ: Bhaggo bhaggavā, laggo laggavā, nimuggo nimuggavā, saṃviggo saṃviggavā. 155. සුසා ඛො. 155. Sau (căn) sus, (ta) được đổi thành kha. සුසා [Pg.206] පරෙසං ක්තක්තවන්තූනං තස්ස ඛො හොති. සුක්ඛො සුක්ඛවා. Sau (căn) sus, ta của (hậu tố) kta và ktavantu được đổi thành kha. Ví dụ: Sukkho sukkhavā. 156. පචා කො. 156. Sau (căn) pac, (ta) được đổi thành ka. පචා පරෙසං ක්තක්තවන්තූනං තස්ස කො හොති. පක්කො පක්කවා. Sau (căn) pac, ta của (hậu tố) kta và ktavantu được đổi thành ka. Ví dụ: Pakko pakkavā. 157. මුචා වා. 157. Sau (căn) muc, (sự biến đổi) là tùy chọn. මුචා පරෙසං ක්තක්තවන්තූනං තස්ස කො වා හොති. මුක්කො මුත්තො, මුක්කවා මුත්තවා. ‘සක්කො’ති ණ්වාදීසු සිද්ධං, ක්තක්තවන්තූසු සත්තො, සත්තාවාත්වෙව හොති. Sau (căn) muc, ta của (hậu tố) kta và ktavantu được tùy chọn đổi thành ka. Ví dụ: Mukko mutto, mukkavā muttavā. (Dạng) ‘Sakko’ được hình thành bởi (các quy tắc cho hậu tố) ṇvādi; với (hậu tố) kta và ktavantu thì chỉ thành satto, sattavā. 158. ලොපො වඩ්ඪා ක්තිස්ස. 158. Sau (căn) vaḍḍh, (ta của hậu tố) kti bị xóa bỏ. වඩ්ඪා පරස්ස ක්තිස්ස තස්ස ලොපො හොති. වඩ්ඪි. Sau (căn) vaḍḍh, ta của (hậu tố) kti theo sau bị xóa bỏ. Ví dụ: Vaḍḍhi. 159. ක්විස්ස. 159. (Xóa bỏ) (hậu tố) kvi. ක්‍රියත්ථා පරස්ස ක්විස්ස ලොපො හොති, අභිභූ. Sau một căn, (hậu tố) kvi theo sau bị xóa bỏ. Ví dụ: abhibhū. 160. ණිණාපීනං තෙසු. 160. (Xóa bỏ) các (hậu tố) ṇi, ṇā, pī khi chúng (tức các hậu tố cùng loại) theo sau. ණිණාපීනං ලොපො හොති තෙසු ණිණාපීසු. කාරෙන්තං පයොජයති කාරෙති කාරාපයති. Các (hậu tố) ṇi, ṇā, pī bị xóa bỏ khi các (hậu tố) ṇi, ṇā, pī theo sau. Ví dụ: Kārentaṃ payojayati (nghĩa là) kāreti kārāpayati. 161. ක්වචි විකරණානං. 161. Đôi khi (xóa bỏ) các dấu hiệu chia động từ (vikaraṇa). විකරණානං ක්වචි ලොපො හොති. උදපාදි, හන්ති. Đôi khi các dấu hiệu chia động từ (vikaraṇa) bị xóa bỏ. Ví dụ: Udapādi, hanti. 162. මානස්ස මස්ස. 162. (Xóa bỏ) ma của (hậu tố) māna. ක්‍රියත්ථා [Pg.207] පරස්ස මානස්ස මකාරස්ස ලොපො හොති ක්වචි. කරාණො, ක්වචීති කිං? කුරුමානො. Sau một căn, phụ âm ma của (hậu tố) māna theo sau đôi khi bị xóa bỏ. Ví dụ: Karāṇo. Tại sao nói 'đôi khi'? Ví dụ: Kurumāno. 163. ඌලස්සෙ. 163. Ūlasse. ඤිලානමෙ හොති ක්වචි. ගහෙත්වා, අදෙන්ති, ක්වචිත්වෙව? වපිත්වා. Đôi khi có ñilāname. (Ví dụ:) Gahetvā, adenti, chỉ đôi khi thôi sao? (Ví dụ:) Vapitvā. 164. ප්‍යො වා ත්වාස්ස සමාසෙ. 164. Trong hợp thể, đôi khi pyo thay thế cho tvā. ත්වාස්ස වා ප්‍යො හොති සමාසෙ. පකාරො ‘‘ප්‍යෙ සිස්සා’’ ති 5-88 විසෙසනත්ථො. අභිභූය, අභිභවිත්වා, සමාසෙති කිං? පත්වා, ක්වචාසමාසෙපි බහුලාධිකාරා ‘ලතං දන්තෙහි ඡින්දිය’. Đôi khi pyo thay thế cho tvā trong hợp thể. Chữ p là để phân biệt, như trong quy tắc 5-88 “pye sissā”. (Ví dụ:) abhibhūya, (nghĩa là) abhibhavitvā. Tại sao nói ‘trong hợp thể’? (Ví dụ:) Patvā. Đôi khi cũng có trong trường hợp không phải hợp thể, do quyền hạn của quy tắc bahula (đa dạng), (như trong câu) ‘lataṃ dantehi chindiya’. 165. තුංයානා. 165. Tuṃyānā. ක්ත්වාස්ස වා තුංයානා හොන්ති සමාසෙ ක්වච්චි. අභිහට්ඨුං අභිහරිත්වා, අනුමොදියාන අනුමොදිත්වා, අසමාසෙපි බහුලාධි කාරා, දට්ඨුං දිස්වා, එසමප්පවිසයතාඤාපනත්ථො යොගවිභාගො. Đôi khi trong hợp thể, các tiếp vị ngữ tuṃ, ya, āna tùy chọn thay thế cho ktvā. (Ví dụ:) Abhihaṭṭhuṃ (thay cho) abhiharitvā, anumodiyāna (thay cho) anumoditvā. Cũng có trong trường hợp không phải hợp thể do quyền hạn của quy tắc bahula, (ví dụ:) daṭṭhuṃ (thay cho) disvā. Việc tách quy tắc này ra là để chỉ ra phạm vi áp dụng hạn chế của chúng. 166. හනා රච්චො. 166. Sau han là racco. හනස්මා පරස්ස ක්ත්වාස්ස රච්චො වා හොති සමාසෙ. ආහච්ච, ආහනිත්වා. Sau căn han, đôi khi racco thay thế cho ktvā trong hợp thể. (Ví dụ:) Āhacca, (nghĩa là) āhanitvā. 167. සාසාධිකරා චචරිච්චා. 167. Sau sā, a-sā, adhi-kara là cacca, ricca. සාසාධීහි පරා කරා පරස්ස ක්ත්වස්ස චචරිච්චා හොන්ති යථාක්කමං. සක්කච්ච සක්කරිත්වා, අසක්කච්ච අසක්කරිත්වා, අධිකිච්ච අධිකරිත්වා. Sau các tiền tố sā, a-sā, adhi đi trước căn karā, tiếp vị ngữ ktvā được thay thế lần lượt bằng cacca và ricca. (Ví dụ:) Sakkacca (thay cho) sakkaritvā, asakkacca (thay cho) asakkaritvā, adhikicca (thay cho) adhikaritvā. 168. ඉතො ච්චො. 168. Sau i là cco. ඉඉච්චස්මා [Pg.208] පරස්ස ක්ත්වාස්ස ච්චො වා හොති. අධිච්ච අධීයිත්වා, සමෙච්ච සමෙත්වා. Sau căn i, đôi khi cco thay thế cho ktvā. (Ví dụ:) Adhicca (thay cho) adhīyitvā, samecca (thay cho) sametvā. 169. දිසා වානවා ස ච. 169. Sau dis là vāna, vā, và dis thành sa. දිසතො ක්ත්වාස්ස වානවා හොන්ති වා දිසස්ස ච ස කාරො තංසන්නියොගෙන. සස්ස සවිධානං පරරූපබාධනත්ථං. දිස්වාන, දිස්වා පස්සිත්වා, කථං ‘නාදට්ඨා පරතො දොස’න්ති? ඤාපකා ත්වාස්ස වලොපො, එවං ‘ලද්ධා ධන’න්ති ආදීසු. Sau dis, đôi khi vāna và vā thay thế cho ktvā, và đồng thời dis được đổi thành sa. Việc quy định sa cho dis là để ngăn chặn dạng thức sau. (Ví dụ:) Disvāna, disvā (nghĩa là) passitvā. Vậy (giải thích) câu ‘nādaṭṭhā parato dosaṃ’ như thế nào? Đó là dấu hiệu cho thấy sự lược bỏ v của tvā, tương tự trong các trường hợp như ‘laddhā dhanaṃ’. 170. ඤි බ්‍යඤ්ජනස්ස. 170. Ñi trước phụ âm. ක්‍රියත්ථා පරස්ස බ්‍යඤ්ජනාදිප්පච්චයස්ස ඤි වා හොති. භුඤ්ජිතුං භොත්තුං, බ්‍යඤ්ජනස්සාති කිං? පාචකො. Sau một căn động từ, đôi khi ñi được chèn vào trước một tiếp vị ngữ bắt đầu bằng phụ âm. (Ví dụ:) Bhuñjituṃ (và) bhottuṃ. Tại sao nói ‘trước phụ âm’? (Ví dụ:) Pācako. 171. රා නස්ස ණො. 171. Sau r, n thành ṇ. රන්තතො ක්‍රියත්ථා පරස්ස පච්චයනකාරස්ස ණො හොති. අරණං, සරණං. Sau một căn động từ tận cùng bằng r, chữ n của tiếp vị ngữ theo sau sẽ biến thành ṇ. (Ví dụ:) Araṇaṃ, saraṇaṃ. 172. න න්තමානත්‍යාදීනං. 172. Không áp dụng cho ntamānatyādi. රන්තතො පරෙසං න්තමානත්‍යාදීනං නස්ස ණො න හොති, කරොන්තො, කුරුමානො, කරොන්ති. Sau một căn tận cùng bằng r, chữ n của các tiếp vị ngữ nta, māna, ti, v.v... theo sau không biến thành ṇ. (Ví dụ:) karonto, kurumāno, karonti. 173. ගමයමිසාසදිසානං වා ච්ඡඞ. 173. Gamayamisāsadisānaṃ tùy chọn thành cchaṅa. එතෙසං වා ච්ඡඞ හොති න්තමානත්‍යාදීසු. ගච්ඡන්තො ගච්ඡමානො ගච්ඡති, යච්ඡන්නො යච්ඡමානො යච්ඡති, ඉච්ඡන්තො ඉච්ඡමානො ඉච්ඡති [Pg.209] අච්ඡන්තො අච්ඡමානො අච්ඡති, දිච්ඡන්තො දිච්ඡමානො දිච්ඡති, වාති කිං? ගමිස්සති, වවත්ථිතවිභාසා-යං, තෙනාඤ්ඤෙසු ච ක්වචි-ඉච්ඡිතබ්බං ඉච්ඡා ඉච්ඡිතුං, අච්ඡිතබ්බං අච්ඡතුං, අඤ්ඤෙසඤ්ච යොගවිභාගා-පවෙච්ඡති. Đối với các căn này, đôi khi ccha thay thế cho thân từ trước các tiếp vị ngữ ntamānatyādi. (Ví dụ:) Gacchanto, gacchamāno, gacchati (từ gam); yacchanto, yacchamāno, yacchati (từ yam); icchanto, icchamāno, icchati (từ is); acchanto, acchamāno, acchati (từ ās); dicchanto, dicchamāno, dicchati (từ dis). Tại sao nói ‘đôi khi’? (Ví dụ:) Gamissati. Đây là quy tắc tùy chọn có giới hạn (vavatthitavibhāsā), do đó đôi khi cũng áp dụng cho các trường hợp khác: icchitabbaṃ, icchā, icchituṃ, acchitabbaṃ, acchatuṃ. Và đối với các căn khác, bằng cách tách quy tắc: pavecchati. 174. ජරමරානමීයඞ. 174. Jara và mara thành īyaṅa. එතෙසමීයඞ වා හොති න්තමානත්‍යාදීසු. ජීයන්තො ජීරන්තො, ජීයමානො ජීරමානො, ජීයති ජීරති, මීයන්තො මරන්තො, මීයමානො මරමානො, මීයති මරති. Đối với các căn này, đôi khi īya thay thế cho thân từ trước các tiếp vị ngữ ntamānatyādi. (Ví dụ:) Jīyanto (và) jīranto, jīyamāno (và) jīramāno, jīyati (và) jīrati. Mīyanto (và) maranto, mīyamāno (và) maramāno, mīyati (và) marati. 175. ඨාපානං තිට්ඨ පිවා. 175. Ṭhā và pā thành tiṭṭha và piva. ඨාපානං තිට්ඨපිවා හොන්ති න්තමානත්‍යාදීසු. තිට්ඨන්තො, තිට්ඨමානො, තිට්ඨති, පිවන්තො, පිවමානො, පිවති, වාත්වෙවි? ඨාති, පාති. Đối với ṭhā và pā, tiṭṭha và piva là các dạng thay thế trước ntamānatyādi. (Ví dụ:) Tiṭṭhanto, tiṭṭhamāno, tiṭṭhati; pivanto, pivamāno, pivati. (Quy tắc này là tùy chọn, vì cũng có các dạng:) Ṭhāti, pāti. 176. ගමවදදානං ඝම්මවජ්ජදජ්ජා. 176. Gamavadadānaṃ thành ghammavajjadajjā. ගමාදීනං ඝම්මාදයො වා හොන්ති න්තමානත්‍යාදීසු. ඝම්මන්තො, ගච්ඡන්තො, වජ්ජන්තො වදන්තො, දජ්ජන්තො දදන්තො. Đối với gam, v.v..., đôi khi ghammā, v.v... là các dạng thay thế trước ntamānatyādi. (Ví dụ:) Ghammanto, gacchanto; vajjanto, vadanto; dajjanto, dadanto. 177. කරස්ස සොස්ස කුබ්බකුරුකයිරා. 177. Karassa sossa thành kubbakurukayirā. කරස්ස සඔකාරස්ස කුබ්බාදයො වා හොන්ති න්තමානත්‍යාදීසු. කුබ්බන්තො කයිරන්තො කරොන්තො, කුබ්බමානො කුරුමානො කයිරමානො, කරාණො, කුබ්බති කයිරති කරොති, කුබ්බතෙ කුරුතෙ, කයිරතෙ, වවත්ථිතවිභාසත්තා වාධිකාරස්ස භිය්‍යො මානපරච්ඡක්කෙසු කුරු, ක්වචිදෙව පුබ්බඡක්කෙ ‘අග්ඝං කුරුතු, නො භවං, සොස්සාති වුත්තත්තා කත්තරියෙවිමෙ. Đối với căn kar có o, đôi khi kubbā, v.v... là các dạng thay thế trước ntamānatyādi. (Ví dụ:) Kubbanto, kayiranto, karonto; kubbamāno, kurumāno, kayiramāno, karāṇo; kubbati, kayirati, karoti; kubbate, kurute, kayirate. Do quy tắc tùy chọn có giới hạn (vavatthitavibhāsā) của quyền hạn vā, dạng kuru thường xuất hiện nhiều hơn trước māna và trong tự thân động từ (paracchakka). Đôi khi cũng có trong tha thân động từ (pubbachakka), (ví dụ:) ‘agghaṃ kurutu, no bhavaṃ’. Vì đã nói ‘sossa’ (với o của nó), nên những dạng này chỉ có trong tha thân động từ (kattari). 178. ගහස්ස ඝෙප්පො. 178. Gheppa được thay thế cho gaha. ගහස්ස [Pg.210] වා ඝෙප්පො හොති න්තමානත්‍යාදීසු. ඝෙප්පන්තො, ඝෙප්පමානො, ඝෙප්පති, වාත්වෙව? ගණ්හති. Đối với (căn) gaha, có sự thay thế tùy chọn bằng gheppa khi đi cùng với các (hậu tố) nta, māna, ti, v.v. (Ví dụ:) Gheppanto, gheppamāno, gheppati. Tại sao lại nói là tùy chọn? (Bởi vì cũng có dạng) Gaṇhati. 179. ණො නිග්ගහීතස්ස. 179. Không (áp dụng) khi có niggahīta đứng trước. ගහස්ස නිග්ගහීතස්ස ණො හොති. ගණ්හිතබ්බං, ගණ්හිතුං, ගණ්හන්තො. Đối với (căn) gaha có niggahīta đứng trước, sự thay thế không xảy ra. (Ví dụ:) Gaṇhitabbaṃ, gaṇhituṃ, gaṇhanto. ඉතිමොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ වුත්තියං Như vậy trong phần chú giải (vutti) của ngữ pháp Moggallāna. ඛාදිකණ්ඩො පඤ්චමො. Chương thứ năm, Khādikaṇḍa. 6. ඡට්ඨො කණ්ඩො (ත්‍යාදි) 6. Chương thứ sáu (Tyādi). 1. වත්තමානෙ ති අන්ති සි ථ මි ම තෙ අන්තෙ සෙ ව්හෙ එ ම්හෙ. 1. Ở thì hiện tại (là các vĩ ngữ): ti, anti, si, tha, mi, ma, te, ante, se, vhe, e, mhe. වත්තමානෙ ආරද්ධාපරිසමත්තෙ අත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා ත්‍යාදයො හොන්ති. ගච්ඡති, ගච්ඡන්ති, ගච්ඡසි ගච්ඡථ, ගච්ඡාමි ගච්ඡාම, ගච්ඡතෙ ගච්ඡන්තෙ, ගච්ඡසෙ ගච්ඡව්හෙ, ගච්ඡෙ ගච්ඡාම්හෙ. කථං ‘පුරෙ අධම්මො දිප්පති, පුරා මරාමී’ති? වත්තමානස්සෙවවත්තුමිට්ඨත්තා තංසමීපස්ස තග්ගහණෙන ගහණා, පුරෙපුරාසද්දෙහි වා අනාගතත්තාවගමෙ තදා තස්ස වත්තමානත්තා, කාලබ්‍යත්තයො වා එසො, භවන්තෙව හි කාලන්තරෙපි ත්‍යාදයො බාහුලකා ‘සන්තෙසු පරිගූහාමි, මා ච කිඤ්ච ඉතො අදං’ ‘කායස්ස භෙදා අභිසම්පරායං, සහබ්‍යතං ගච්ඡති වාසවස්ස, ‘අනෙකජාතිසංසාරං සන්ධාවිස්සං’ අතිවෙලං න මස්සිස්ස’න්ති. Ở thì hiện tại, với ý nghĩa hành động đã bắt đầu nhưng chưa hoàn tất, các vĩ ngữ tyādi (ti, v.v.) được dùng sau một động từ căn. (Ví dụ:) Gacchati, gacchanti, gacchasi gacchatha, gacchāmi gacchāma, gacchate gacchante, gacchase gacchavhe, gacche gacchāmhe. (Vậy) làm thế nào (giải thích) câu ‘pure adhammo dippati’ (xưa kia, phi pháp đã hưng thịnh) và ‘purā marāmi’ (trong tương lai, tôi sẽ chết)? Do mong muốn diễn đạt như thể là hiện tại, nên (thời gian) gần với nó được bao gồm trong cách dùng của nó; hoặc khi ý nghĩa tương lai được hiểu nhờ các từ ‘pure’, ‘purā’, thì khi đó nó được xem là hiện tại; hoặc đây là sự hoán đổi về thời. Thật vậy, các vĩ ngữ tyādi cũng thường xuất hiện ở các thời khác, (ví dụ:) ‘santesu parigūhāmi, mā ca kiñca ito adaṃ’ (giữa những người tốt, tôi che giấu, và mong rằng tôi không cho đi bất cứ thứ gì từ đây), ‘kāyassa bhedā abhisamparāyaṃ, sahabyataṃ gacchati vāsavassa’ (sau khi thân hoại, trong đời sau, vị ấy đi đến cộng trú với Vāsava), ‘anekajātisaṃsāraṃ sandhāvissaṃ’ (tôi sẽ tiếp tục lang thang trong vòng luân hồi nhiều kiếp), ‘ativelaṃ na massissanti’ (họ sẽ không chết quá mức). 2. භවිස්සති [Pg.211] ස්සති ස්සන්ති ස්සසි ස්සථ ස්සාමි ස්සාම ස්සතෙ ස්සන්තෙ ස්සසෙ ස්සව්හෙ ස්සං ස්සාම්හෙ. 2. Ở thì tương lai (là các vĩ ngữ): ssati, ssanti, ssasi, ssatha, ssāmi, ssāma, ssate, ssante, ssase, ssavhe, ssaṃ, ssāmhe. භවිස්සති අනාරද්ධෙ අත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා ස්සත්‍යාදයො හොන්ති. ගමිස්සති ගමිස්සන්ති, ගමිස්සසි ගමිස්සථ, ගමිස්සාමි ගමිස්සාම, ගමිස්සතෙ ගමිස්සන්තෙ, ගමිස්සසෙ ගමිස්සව්හෙ, ගමිස්සං ගමිස්සාම්හෙ. Ở thì tương lai, với ý nghĩa hành động chưa bắt đầu, các vĩ ngữ ssatyādi (ssati, v.v.) được dùng sau một động từ căn. (Ví dụ:) Gamissati gamissanti, gamissasi gamissatha, gamissāmi gamissāma, gamissate gamissante, gamissase gamissavhe, gamissaṃ gamissāmhe. 3. නාමෙ ගරහාවිම්හයෙසු. 3. Khi có (bất biến từ) nāma, (thì tương lai được dùng) trong ý nghĩa khiển trách và kinh ngạc. නාමසද්දෙ නිපාතෙ සති ගරහායං විම්හයෙ ච ගම්‍යමානෙ ස්සත්‍යාදයො හොන්ති. ඉමෙ හි නාම කල්‍යාණධම්මා පටිජානිස්සන්ති, න හි නාම භික්ඛවෙ තස්ස මොඝපුරිසස්ස පාණෙසු අනුද්දයා භවිස්සති, කථං හි නාම සො භික්ඛවෙ මොඝපුරිසො සබ්බමත්තිකාමයං කුටිකං කරිස්සති? තත්ථ නාම ත්වං මොඝපුරිස මයා විරාගාය ධම්මෙ දෙසිතෙ සරාගාය චෙතෙස්සසි? අත්ථි නාම තාත සුදින්න ආභිදොසිකං කුම්මාසං පරිභුඤ්ජිස්සසි, අත්ථියෙවිහාපි නින්දාවගමො. විමුයෙ-අච්ඡරියං වත භො අබ්භුතං වත භො සන්තෙන වත භො පබ්බජිතා විහාරෙන විහරන්ති, යත්‍ර හි නාම සඤ්ඤී සමානො ජාගරො පඤ්චමත්තානි සකටසතානි නිස්සාය නිස්සාය අභික්කන්තානි නෙව දක්ඛති න පන සද්දං සොස්සති, අච්ඡරියං අන්ධො නාම පබ්බතමාරොහිස්සති, බධිරො නාම සද්දං සොස්සති. Khi có bất biến từ ‘nāma’, và khi ý nghĩa khiển trách hoặc kinh ngạc được hiểu ngầm, các vĩ ngữ ssatyādi được sử dụng. (Ví dụ về khiển trách:) ‘Ime hi nāma kalyāṇadhammā paṭijānissanti’ (Thật vậy sao, những người có thiện pháp này lại hứa hẹn?), ‘na hi nāma bhikkhave tassa moghapurisassa pāṇesu anuddayā bhavissati’ (Này các Tỳ khưu, kẻ ngu si kia lại có lòng thương xót chúng sanh sao?), ‘kathaṃ hi nāma so bhikkhave moghapuriso sabbamattikāmayaṃ kuṭikaṃ karissati?’ (Này các Tỳ khưu, làm sao mà kẻ ngu si kia lại có thể làm một cái am hoàn toàn bằng đất sét được?). ‘Tattha nāma tvaṃ moghapurisa mayā virāgāya dhamme desite sarāgāya cetessasi?’ (Này kẻ ngu si kia, khi ta thuyết pháp vì ly tham, ngươi lại khởi tâm tham ái sao?). ‘Atthi nāma tāta sudinna ābhidosikaṃ kummāsaṃ paribhuñjissasi’ (Này hiền giả Sudinna, có thật là con sẽ dùng cháo từ tối hôm qua sao?), ở đây ngay cả từ ‘atthi’ cũng hàm ý chê trách. (Ví dụ về) kinh ngạc: ‘acchariyaṃ vata bho abbhutaṃ vata bho santena vata bho pabbajitā vihārena viharanti’ (Thật kỳ diệu thay, thưa quý vị! Thật hy hữu thay, thưa quý vị! Các vị xuất gia sống trong một trạng thái thật an tịnh, thưa quý vị!), ‘yatra hi nāma saññī samāno jāgaro pañcamattāni sakaṭasatāni nissāya nissāya abhikkantāni neva dakkhati na pana saddaṃ sossati’ (Ở nơi đó, một người có tri giác và tỉnh táo lại sẽ không thấy năm trăm cỗ xe đi qua sát bên, cũng sẽ không nghe thấy tiếng động), ‘acchariyaṃ andho nāma pabbatamārohissati, badhiro nāma saddaṃ sossati’ (Thật kỳ diệu, người mù lại sẽ leo lên núi, người điếc lại sẽ nghe thấy âm thanh). 4. භූතෙ ඊඋං ඔත්ථ ඉං ම්හා ආ ඌ සෙ ව්හං අ ම්හෙ. 4. Ở thì quá khứ (Aorist): ī, uṃ, o, ttha, iṃ, mhā, ā, ū, se, vhaṃ, a, mhe. භූතෙ පරිසමත්තෙ අත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා ඊ ආදයො හොන්ති. අගමී අගමුං, අගමො අගමිත්ථ, අගමිං අගමිම්හා[Pg.212], අගමා අගමූ, අගමිසෙ අගමිව්හං, අගම අගමිම්හෙ. භූතසාමඤ්ඤවචනිච්ඡායමනජ්ජතනෙපි ‘සුවො අහොසි ආනන්දො’. Ở thì quá khứ, với ý nghĩa hành động đã hoàn tất, các vĩ ngữ ī-ādi (ī, v.v.) được dùng sau một động từ căn. (Ví dụ:) Agamī agamuṃ, agamo agamittha, agamiṃ agamimhā, agamā agamū, agamise agamivhaṃ, agama agamimhe. Khi muốn diễn đạt quá khứ chung, (nó cũng được dùng) cho quá khứ không phải hôm nay (anajjatana), (ví dụ:) ‘suvo ahosi ānando’ (Hôm qua, Ānanda đã có mặt). 5. අනජ්ජතනෙ ආ ඌ ඔ ත්ථ අ ම්හා ත්ථ ත්ථුං සෙ ව්හං ඉං ම්හසෙ. 5. Ở thì quá khứ không phải hôm nay (Imperfect): ā, ū, o, ttha, a, mhā, ttha, tthuṃ, se, vhaṃ, iṃ, mhase. අවිජ්ජමානජ්ජතනෙ භූතෙ-ත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා ආආදයො හොන්ති. Với ý nghĩa quá khứ không phải hôm nay, các vĩ ngữ ā-ādi (ā, v.v.) được dùng sau một động từ căn. ආඤාය්‍යා ච උට්ඨානා, ආඤාය්‍යා ච සංවෙසනා; එසජ්ජතනො කාලො, අහරුභතඩ්ඪරත්තං වා. Từ lúc thức dậy đã biết, cho đến lúc đi ngủ đã biết; đó là khoảng thời gian của ‘hôm nay’, hoặc là ngày, cả hai phần, và nửa đêm. අගමා අගමූ, අගමො, අගමත්ථ, අගම අගමම්හා, අගමත්ථ අගමත්ථුං, අගමසෙ අගමව්හං, අගමිං අගමම්හසෙ. අඤ්ඤපදත්ථො කිං? අජ්ජ හිය්‍යො වා අගමාසි. (Ví dụ:) Agamā agamū, agamo, agamattha, agama agamamhā, agamattha agamatthuṃ, agamase agamavhaṃ, agamiṃ agamamhase. Mục đích của từ khác (tức là anajjatane) là gì? (Để phân biệt với Aorist, vốn có thể dùng cho cả hôm nay và hôm qua, ví dụ:) ‘Ajja hiyyo vā agamāsi’ (Hôm nay hoặc hôm qua bạn đã đi). 6. පරොක්ඛෙ අ උ එ ත්ථ අ ම්හ ත්ථ රෙ ත්ථො ව්හො ඉ ම්හෙ. 6. Ở thì quá khứ gián tiếp (Perfect): a, u, e, ttha, a, mha, ttha, re, ttho, vho, i, mhe. අපච්චක්ඛෙ භූතානජ්ජතනෙ-ත්ථෙ වුත්තමානතො ක්‍රියාත්ථා අ ආදයො හොන්ති. ජගාම ජගමු, ජගමෙ ජගපිත්ථ, ජගම ජගමිම්හ, ජගමිත්ථ ජගමිරෙ, ජගමිත්ථො ජගමිව්හො, ජගමි ජගමිම්හෙ. මූළ්හවික්ඛිත්තබ්‍යාසත්තචිත්තෙන අත්තනාපි ක්‍රියාකතාභිනිබ්බත්තිතකාලෙ-නුපලද්ධා සමානා ඵලෙනා-නුමීයමානා පරොක්ඛාව වත්ථුතො, තෙනුත්තමවිසයෙපි පයොගසමවො. Với ý nghĩa quá khứ không phải hôm nay và không được trực tiếp chứng kiến, các vĩ ngữ a-ādi (a, v.v.) được dùng sau một động từ căn. (Ví dụ:) Jagāma jagamu, jagame jagapittha, jagama jagamimha, jagamittha jagamire, jagamittho jagamivho, jagami jagamimhe. Một hành động, dù do chính mình thực hiện, nhưng vào thời điểm diễn ra đã không được nhận biết do tâm trí si mê, tán loạn, hay bị ám ảnh, mà được suy ra từ kết quả, thì về bản chất cũng là gián tiếp (parokkha). Do đó, nó cũng có thể được sử dụng ở ngôi thứ nhất. 7. එය්‍යාදො වාතිපත්තියං ස්සා ස්සං සු ස්සෙ ස්සථ ස්සං ස්සාම්හා ස්සථ ස්සිංසු සස්සෙ ස්සව්හෙ ස්සිං ස්සාම්හසෙ. 7. Thay cho eyyādi (Lối cầu chúc), trong trường hợp hành động không thành tựu (Lối điều kiện), (dùng các vĩ ngữ): ssā, ssaṃ, su, sse, ssatha, ssaṃ, ssāmhā, ssatha, ssiṃsu, sasse, ssavhe, ssiṃ, ssāmhase. එය්‍යාදො [Pg.213] විසයෙ ක්‍රියාතිපත්තියං ස්සාදයො හොන්ති විභාසා. විධුරප්පච්චයොපනිපාතතො කාරණවෙකල්ලතො වා ක්‍රියායාතිපතනමනිප්ඵත්ති ක්‍රියාතිපත්ති, එතෙ ච ස්සාදයො සාමත්ථියාතීතානාගතෙස්වෙව හොන්ති න වත්තමානෙ තත්‍ර… ක්‍රියාතිපත්‍යසම්භවා, සචෙ පඨමවයෙ පබ්බජ්ජං අලභිස්සා අරහා අභවිස්සා, දක්ඛිණෙන චෙ අගමිස්සා න සකටං පරියා භවිස්සා, දක්ඛිණෙන චෙ අගමිස්සංසු, අගමිස්සෙ අගමිස්සථ, අගමිස්සං අගමිස්සාම්හා, අගමිස්සථ අගමිස්සිංසු, අගමිස්සසෙ අගමිස්සව්හෙ, අගමිස්සිං අගමිස්සාම්හසෙ, න සකටං පරියාභවිස්සා, වාතිකිං? දක්ඛිණෙ න චෙ ගමිස්සති න සකටං පරියා භවිස්සති. Trong phạm vi của eyyādi, khi hành động không thành tựu, các vĩ ngữ ssā-ādi được dùng tùy chọn. Sự không thành tựu của hành động (kriyātipatti) là sự thất bại hoặc không hoàn thành của hành động đó, do sự xuất hiện của một điều kiện bất lợi hoặc do thiếu nguyên nhân. Và các vĩ ngữ ssā-ādi này chỉ xảy ra trong quá khứ và tương lai theo hàm ý, không phải ở hiện tại, vì ở đó sự không thành tựu của hành động là không thể. (Ví dụ:) ‘sace paṭhamavaye pabbajjaṃ alabhissā arahā abhavissā’ (Nếu tôi đã xuất gia vào thời thanh xuân, tôi đã trở thành một vị A-la-hán), ‘dakkhiṇena ce agamissā na sakaṭaṃ pariyā bhavissā’ (Nếu ông ấy đã đi về phía nam, cỗ xe đã không bị lật). (Các biến cách khác:) dakkhiṇena ce agamissaṃsu, agamisse agamissatha, agamissaṃ agamissāmhā, agamissatha agamissiṃsu, agamissase agamissavhe, agamissiṃ agamissāmhase, na sakaṭaṃ pariyābhavissā. Tại sao lại nói là ‘tùy chọn’? (Bởi vì cũng có thể dùng thì tương lai, ví dụ:) ‘Dakkhiṇena ce gamissati na sakaṭaṃ pariyā bhavissati’ (Nếu ông ấy đi về phía nam, cỗ xe sẽ không bị lật). 8. හෙතුඵලෙස්වෙය්‍ය එය්‍යුං එය්‍යාසි එය්‍යාථ එය්‍යාමි එය්‍යාම එථ එරං එථො එය්‍යව්හො එය්‍යං එය්‍යාම්හෙ. 8. Trong (ý nghĩa) nhân và quả (Lối cầu chúc): eyya, eyyuṃ, eyyāsi, eyyātha, eyyāmi, eyyāma, etha, eraṃ, etho, eyyavho, eyyaṃ, eyyāmhe. හෙතුභූතායං එලභූතායඤ්ච ක්‍රියායං වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා එය්‍යාදයො වා හොන්ති, සචෙ සඞ්ඛාරා නිච්චා භවෙය්‍යුං න නිරුජ්ඣෙය්‍යුං, දක්ඛිණෙන චෙ ගච්ඡෙය්‍ය න සකටං පරියාභවෙය්‍ය, දක්ඛිණෙන චෙ ගච්ඡෙය්‍යුං, ගච්ඡෙය්‍යාසි ගච්ඡෙය්‍යාථ, ගච්ඡෙය්‍යාමි ගච්ඡෙය්‍යාම, ගච්ඡෙථ ගච්ඡෙරං, ගච්ඡෙථො ගච්ඡෙය්‍යව්හො, ගච්ඡෙය්‍යං ගච්ඡෙය්‍යාම්හෙ, න සකටං පරිය්‍යාභවෙය්‍ය, භවනං ගමනං ච හෙතු, අනිරුජ්ඣනං අපරියාභවනං ච ඵලං, ඉහ කස්මා න හොති ‘හන්තීහි පලායති, වස්සතීති ධාවති, හනිස්සතීති පලායිස්සතී’ති? ඉති සද්දෙනෙව හෙතුහෙතුමන්තතාය ජොතිතත්තා, වාති කිං? දක්ඛිණෙන චෙ ගමිස්සති න සකටං පරියාභවිස්සති. Khi hành động là nguyên nhân và (hành động khác) là kết quả, các vĩ ngữ eyyādayo được dùng tùy chọn trong ý nghĩa của hành động. (Ví dụ:) sace saṅkhārā niccā bhaveyyuṃ na nirujjheyyuṃ (nếu các pháp hữu vi là thường hằng, chúng sẽ không bị diệt vong), dakkhiṇena ce gaccheyya na sakaṭaṃ pariyābhaveyya (nếu đi về phía nam, chiếc xe sẽ không bị lật). (Các hình thức khác:) dakkhiṇena ce gaccheyyuṃ, gaccheyyāsi gaccheyyātha, gaccheyyāmi gaccheyyāma, gacchetha gaccheraṃ, gacchetho gaccheyyavho, gaccheyyaṃ gaccheyyāmhe, na sakaṭaṃ pariyyābhaveyya. Việc tồn tại và việc đi là nguyên nhân, việc không diệt vong và việc không bị lật là kết quả. Tại sao ở đây không có (cách dùng này): ‘hantīhi palāyati (nó chạy trốn vì bị đánh), vassatīti dhāvati (nó chạy vì trời mưa), hanissatīti palāyissatī (nó sẽ chạy trốn vì sẽ bị đánh)’? Bởi vì mối quan hệ nhân quả đã được làm sáng tỏ bởi chính từ iti. (Hỏi:) Tại sao có từ vā (tùy chọn)? (Đáp:) Dakkhiṇena ce gamissati na sakaṭaṃ pariyābhavissati (nếu sẽ đi về phía nam, chiếc xe sẽ không bị lật). 9. පඤ්හපත්ථනාවිධීසු. 9. Trong (các ý nghĩa) câu hỏi, thỉnh cầu, và mệnh lệnh. පඤ්හො=සම්පුච්ඡනං [Pg.214] සම්පධාරණං නිරූපණං කාරියානිච්ඡයනං පත්ථනා=යාචනං ඉට්ඨාසිං භනඤ්ච, විධි=විධානං නියොජනං ක්‍රියාසු බ්‍යාපාරණා, සා ච දුවිධාව සාදරානාදරවසෙන… විසයභෙදෙන භින්නායපි තදුභයානතිවත්තනතො, එතෙසු පඤ්හාදීසු ක්‍රියත්ථතො එය්‍යොදයො හොන්ති, පඤ්හෙ - කිමායස්මා විනයං පරියාපුණෙය්‍ය? උදාහු ධම්මං, ගච්ඡෙය්‍යං වාහං උපොසථං න වා ගච්ඡෙය්‍යං, පත්ථනායං-ලභෙය්‍යා-හං භන්තෙ භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජ්ජං ලභෙය්‍යං උපසම්පදං, පස්සෙය්‍යං තං වස්සසතං අරොගං, විධිම්හි-භවං පත්තං පචෙය්‍ය, භවං පුඤ්ඤං කරෙය්‍ය, ඉහ භවං භුඤ්ජෙය්‍ය, ඉහ භවං නිසීදෙය්‍ය, මාණවකං භවං අජ්ඣාපෙය්‍ය, අනුඤ්ඤාපත්තකාලෙසුපි සිද්ධාව… තත්ථාපි විධිප්පතීතිතො, අනුඤ්ඤායං-එවං කරෙය්‍යාසි, පත්තකාලෙ-කටං කරෙය්‍යාසි, පත්තො තෙ කාලො කටකරණෙ, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං සඞ්ඝො උපොසථං කරෙය්‍ය, එතස්ස භගවා කාලො එතස්ස සුගත කාලො යං භගවා සාවකානං සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙය්‍ය, පෙසනෙපිච්ඡන්ති ‘ගාමං ත්වං භණෙ ගච්ඡෙය්‍යාසි’. Pañho (câu hỏi) = sự hỏi, sự xem xét, sự xác định, sự quyết định việc cần làm. Patthanā (thỉnh cầu) = sự cầu xin và sự nói lên điều mong muốn. Vidhi (mệnh lệnh) = sự quy định, sự chỉ định, sự sai khiến trong các hành động, và nó có hai loại: theo cách tôn trọng và không tôn trọng... Mặc dù khác nhau do đối tượng khác nhau, nhưng không vượt ra ngoài hai loại đó. Trong các (ý nghĩa) câu hỏi v.v... này, các vĩ ngữ eyyodayo được dùng trong ý nghĩa của hành động. Trong câu hỏi: kimāyasmā vinayaṃ pariyāpuṇeyya? Udāhu dhammaṃ (Thưa ngài, ngài nên học Luật tạng hay là Pháp tạng?), gaccheyyaṃ vāhaṃ uposathaṃ na vā gaccheyyaṃ (Tôi nên đi dự lễ Bố-tát hay không nên đi?). Trong thỉnh cầu: labheyyā-haṃ bhante bhagavato santike pabbajjaṃ labheyyaṃ upasampadaṃ (Bạch ngài, mong rằng con được xuất gia, được thọ cụ túc giới nơi đức Thế Tôn), passeyyaṃ taṃ vassasataṃ arogaṃ (Mong rằng tôi được thấy ngài trăm năm không bệnh). Trong mệnh lệnh: bhavaṃ pattaṃ paceyya (Ngài nên nấu cơm), bhavaṃ puññaṃ kareyya (Ngài nên làm phước), iha bhavaṃ bhuñjeyya (Ngài nên dùng tại đây), iha bhavaṃ nisīdeyya (Ngài nên ngồi tại đây), māṇavakaṃ bhavaṃ ajjhāpeyya (Ngài nên dạy cho cậu thanh niên). (Cách dùng này) cũng được xác lập trong (ý nghĩa) cho phép và đúng lúc... vì ở đó ý nghĩa mệnh lệnh cũng được hiểu ngầm. Trong sự cho phép: evaṃ kareyyāsi (Bạn có thể làm như vậy). Trong (ý nghĩa) đúng lúc: kaṭaṃ kareyyāsi (Bạn nên làm việc cần làm), patto te kālo kaṭakaraṇe (Đã đến lúc bạn phải làm việc cần làm), yadi saṅghassa pattakallaṃ saṅgho uposathaṃ kareyya (Nếu đã đến thời điểm thích hợp cho Tăng chúng, Tăng chúng nên cử hành lễ Bố-tát), etassa bhagavā kālo etassa sugata kālo yaṃ bhagavā sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññapeyya (Bạch Thế Tôn, đây là thời, bạch Thiện Thệ, đây là thời để Thế Tôn chế định học giới cho các vị đệ tử). Trong sự sai phái, họ muốn (nói): ‘gāmaṃ tvaṃ bhaṇe gaccheyyāsi’ (Này bạn, bạn hãy đi đến làng). 10. තු අන්තු හි ථ මි ම තං අන්තං ස්සු ව්හො එ ආමසෙ. 10. Tu, antu, hi, tha, mi, ma, taṃ, antaṃ, ssu, vho, e, āmase. පඤ්හාදීස්වෙතෙ හොන්ති ක්‍රියත්ථතො. ගච්ඡතු ගච්ඡන්තු, ගච්ඡාහි ගච්ඡථ, ගච්ඡාමි ගච්ඡාම, ගච්ඡතං ගච්ඡන්තං, ගච්ඡස්සු ගච්ඡව්හො, ගච්ඡෙ, ගච්ඡාමසෙ, පඤ්හෙ-කින්නු ඛලු භො බ්‍යාකරණමධීයස්සු, පත්ථනායං-දදාහි මෙ, ජීවතු භවං, විධිම්හි-කටං කරොතු භවං, පුඤ්ඤං කරොතු [Pg.215] භවං, ඉහ භවං භුඤ්ජතු, ඉහ භවං නිසීදතු, උද්දිසතු භන්තෙ භගවා භික්ඛූනං පාතිමොක්ඛං, පෙසනෙ-ගච්ඡ භණෙ ගාමං, අනුමතියං - එවං කරොහි, පත්තකාලෙ-කාලො-යං තෙ මහාවීර උප්පජ්ජ මාතුකුච්ඡියං. Những (vĩ ngữ) này được dùng trong (ý nghĩa) câu hỏi v.v... trong ý nghĩa của hành động. (Ví dụ:) Gacchatu gacchantu, gacchāhi gacchatha, gacchāmi gacchāma, gacchataṃ gacchantaṃ, gacchassu gacchavho, gacche, gacchāmase. Trong câu hỏi: kinnu khalu bho byākaraṇamadhīyassu (Này ông, vậy ông hãy học ngữ pháp chăng?). Trong thỉnh cầu: dadāhi me (Hãy cho tôi), jīvatu bhavaṃ (Chúc ngài được sống lâu). Trong mệnh lệnh: kaṭaṃ karotu bhavaṃ (Ngài hãy làm việc cần làm), puññaṃ karotu bhavaṃ (Ngài hãy làm phước), iha bhavaṃ bhuñjatu (Ngài hãy dùng tại đây), iha bhavaṃ nisīdatu (Ngài hãy ngồi tại đây), uddisatu bhante bhagavā bhikkhūnaṃ pātimokkhaṃ (Bạch Thế Tôn, xin Ngài hãy đọc Pātimokkha cho các Tỳ-kheo). Trong sự sai phái: gaccha bhaṇe gāmaṃ (Này bạn, hãy đi đến làng). Trong sự cho phép: evaṃ karohi (Hãy làm như vậy). Trong (ý nghĩa) đúng lúc: kālo-yaṃ te mahāvīra uppajja mātukucchiyaṃ (Hỡi bậc Đại Hùng, đây là lúc Ngài hãy sinh vào lòng mẹ). 11. සත්‍යරහෙස්වෙය්‍යාදී. 11. Trong (ý nghĩa) khả năng và xứng đáng, (dùng) eyyādī. සත්තියං අර හත්ථෙ ච ක්‍රියත්ථා එය්‍යාදයො හොන්ති. භවං ඛලු රජ්ජං කරෙය්‍ය, භවං සත්තො අරහො. Trong ý nghĩa khả năng và xứng đáng, các vĩ ngữ eyyādayo được dùng trong ý nghĩa của hành động. Bhavaṃ khalu rajjaṃ kareyya (Ngài quả thật có thể trị vì vương quốc), (nghĩa là) bhavaṃ satto araho (ngài là một chúng sanh xứng đáng). 12. සම්භාවනෙ වා. 12. Tùy chọn trong (ý nghĩa) khả năng/giả định. සම්භාවනෙ ගම්‍යමානෙ ධාතුනා වුච්චමානෙ ච එය්‍යාදයො හොන්ති විභාසා. අපි පබ්බතං සිරසා භින්දෙය්‍ය, ක්‍රියාතිපත්තියන්තු ස්සාදී-අසනියාපි හතො නාපතිස්සා, සම්භාවෙමි සද්දහාමි අවකප්පෙමි භුඤ්ජෙය්‍ය භවං භුඤ්ජිස්සති භවං අභුඤ්ජි භවං, ක්‍රියාතිපත්තියන්තු ස්සාදී-සම්භාවෙමි නාභුඤ්ජිස්සා භවං. Khi ý nghĩa khả năng/giả định được hiểu ngầm hoặc được diễn tả bởi động từ căn, các vĩ ngữ eyyādayo được dùng tùy chọn. Api pabbataṃ sirasā bhindeyya (Nó có thể dùng đầu làm vỡ cả ngọn núi). Nhưng trong điều kiện quá khứ (hành động không xảy ra), (dùng) các vĩ ngữ ssādī: asaniyāpi hato nāpatissā (Dù bị sét đánh, nó cũng đã không ngã). (Khi ý nghĩa giả định được diễn tả bởi động từ khác:) sambhāvemi saddahāmi avakappemi (tôi cho rằng, tôi tin rằng, tôi nghĩ rằng) bhuñjeyya bhavaṃ (ngài có thể ăn), bhuñjissati bhavaṃ (ngài sẽ ăn), abhuñji bhavaṃ (ngài đã ăn). Nhưng trong điều kiện quá khứ, (dùng) ssādī: sambhāvemi nābhuñjissā bhavaṃ (Tôi cho rằng ngài đã không ăn). 13. මායොගෙ ඊආආදී. 13. Khi kết hợp với mā, (dùng) īāādī. මා යොගෙ සති ඊආදයො ආආදයො ච වා හොන්ති. මා සු පුනපි එවරූපමකාසි, මා භවං අගමා වනං, වාත්වෙව? මා තෙ කාමගුණෙ භමස්සු චිත්තං, මා ත්වං කරිස්සසි, මා ත්වං කරෙය්‍යාසි, අසකකාලත්ථොයමාරම්භො, බුද්ධො භවිස්සතීති පදන්තරසම්බන්ධෙනානාගතකාලතා පතීයතෙ, එවං කතො කටො ස්වෙ භවිස්සති, භාවි කිච්චමාසීති. Khi có sự kết hợp với mā, các vĩ ngữ īādayo và āādayo được dùng tùy chọn. Mā su punapi evarūpamakāsi (Bạn đừng bao giờ làm việc như vậy nữa), mā bhavaṃ agamā vanaṃ (Thưa ngài, ngài đừng đi vào rừng). (Hỏi:) Tại sao lại là 'tùy chọn'? (Đáp:) Mā te kāmaguṇe bhamassu cittaṃ (Mong rằng tâm của bạn đừng lang thang trong các dục vọng), mā tvaṃ karissasi (Bạn sẽ không được làm), mā tvaṃ kareyyāsi (Bạn không nên làm). Sự khởi đầu này không phải cho thời của chính nó (tức là hình thức động từ không tự quyết định thời gian). (Ví dụ:) buddho bhavissatīti (sẽ là một vị Phật), thời tương lai được hiểu qua sự liên kết với các từ khác. Tương tự, kato kaṭo sve bhavissati (chiếc chiếu đã được làm sẽ có vào ngày mai), bhāvi kiccamāsīti (việc phải làm trong tương lai đã có). ලුනාහි [Pg.216] ලුනාහිත්වෙවායං ලුනාති, ලුනස්සු ලුනස්සුත්වෙවායං ලුනා-තීති ත්වාදීනමෙවෙතං මජ්ඣිමපුරිසෙකවචනානමාභික්ඛඤ්ඤෙ ද්විබ්බවචනං, ඉදං වුත්තං හොති ‘එව මෙස තුරිතො අඤ්ඤෙපි නියොජෙන්තොවිය කිරියං කරොතී’ති, එවං ලුනාථ ලුනාථත්වෙවායං ලුනාති, ලුනව්හො ලුනව්හොත්වෙවායං ලුනාති, තථා කාලන්තරෙසුපි ලුනාහි ලුනාහිත්වෙවායං අලුනි, අලුනා, ලුලාව, ලුනිස්සතීති, එවං ස්සුම්හි ච යොජනීයං, තථා සමුච්චයෙපි මඨමට, විහාරමටෙත්වෙවායමටති, මඨමටස්සු, විහාරමටස්සුත්වෙවායමටති, බ්‍යාපාරභෙදෙ තුසාමඤ්ඤවචනස්සෙව බ්‍යාපකත්තා අනුප්පයොගො භවති, ඔදනං භුඤ්ජ, යාගුං පිව, ධානා ඛාදෙත්වෙවාය-මජ්ඣොහරති. Trong câu lunāhi lunāhitvevāyaṃ lunāti (nói rằng 'cắt đi, cắt đi!', nó cắt), lunassu lunassutvevāyaṃ lunā-tīti (nói rằng 'cắt đi, cắt đi!', nó cắt), đây chính là sự lặp lại hai lần của các vĩ ngữ ngôi thứ hai số ít trong ý nghĩa lặp đi lặp lại. Điều này được nói có nghĩa là: 'Như vậy, người này, trong khi vội vã, hành động như thể đang sai khiến cả những người khác'. Tương tự: lunātha lunāthatvevāyaṃ lunāti (nói rằng 'hãy cắt, hãy cắt!', nó cắt), lunavho lunavhotvevāyaṃ lunāti (nói rằng 'hãy cắt, hãy cắt!', nó cắt). Tương tự, cũng có thể dùng với các thời khác: lunāhi lunāhitvevāyaṃ aluni, alunā, lulāva, lunissatīti (nói rằng 'cắt đi, cắt đi!', nó đã cắt, nó sẽ cắt). Tương tự, cũng nên áp dụng với vĩ ngữ ssu. Tương tự, trong sự kết hợp (nhiều hành động): maṭhamaṭa, vihāramaṭetvevāyamaṭati (nói rằng 'hãy đi lang thang, hãy đi lang thang đến tịnh xá!', nó đi lang thang), maṭhamaṭassu, vihāramaṭassutvevāyamaṭati (nói rằng 'hãy đi lang thang, hãy đi lang thang đến tịnh xá!', nó đi lang thang). Khi các hành động khác nhau, một từ có nghĩa chung được sử dụng vì tính bao quát của nó. (Ví dụ:) odanaṃ bhuñja, yāguṃ piva, dhānā khādetvevāya-majjhoharati (nói rằng 'hãy ăn cơm, hãy uống cháo, hãy nhai cốm!', nó ăn uống). 14. පුබ්බපරච්ඡක්කානමෙකානෙකෙසු තුම්හාම්හසෙසෙසු ද්වෙ ද්වෙ මජ්ඣිමුත්තමපඨමා. 14. Trong sáu (vĩ ngữ) đầu và sáu (vĩ ngữ) sau, ở số ít và số nhiều, tương ứng với (đại từ) tumha, amha, và phần còn lại, hai và hai (vĩ ngữ) lần lượt là ngôi thứ hai, ngôi thứ nhất, và ngôi thứ ba. එකානෙකෙසු තුම්හාම්හසද්දවචනීයෙසු තදඤ්ඤසද්දවචනීයෙසු ච කාරකෙසු පුබ්බච්ඡක්කානං පරච්ඡක්කානං මජ්ඣිමුත්තමපඨමා ද්වෙ ද්වෙ හොන්ති යථාක්කමං ක්‍රියත්ථා, උත්තමසද්දො-යං සභාවතො තතියදුකෙ රුළ්හො, ත්වං ගච්ඡසි, තුම්හෙ ගච්ඡථ, ත්වං ගච්ඡසෙ, තුම්හෙ ගච්ඡව්හෙ, අහං ගච්ඡාමි, මයං ගච්ඡාම, අහං ගච්ඡෙ, මයං ගච්ඡාම්හෙ, සො ගච්ඡති, තෙ ගච්ඡන්ති, සො ගච්ඡතෙ, තෙ ගච්ඡන්තෙ, සාමත්ථියා ලද්ධත්තා අප්පයුජ්ජමානෙසුපි තුම්හාම්හසෙසෙසු භවන්ති. ගච්ඡසි, ගච්ඡථ, ගච්ඡසෙ, ගච්ඡව්හෙ, ගච්ඡාමි, ගච්ඡාම, ගච්ඡෙ, ගච්ඡාම්හෙ, ගච්ඡති, ගච්ඡන්ති, ගච්ඡතෙ, ගච්ඡන්තෙ. Trong các tác nhân (kāraka) được biểu thị bởi các từ tumha và amha, và bởi các từ khác, ở số ít và số nhiều, các vĩ ngữ động từ (kriyattha) của sáu vĩ ngữ đầu và sáu vĩ ngữ sau lần lượt là ngôi thứ hai (majjhima), ngôi thứ nhất (uttama), và ngôi thứ ba (paṭhama), mỗi ngôi hai cặp. Từ uttama này, theo quy ước, được dùng cho cặp thứ ba. Ví dụ: tvaṃ gacchasi, tumhe gacchatha, tvaṃ gacchase, tumhe gacchavhe, ahaṃ gacchāmi, mayaṃ gacchāma, ahaṃ gacche, mayaṃ gacchāmhe, so gacchati, te gacchanti, so gacchate, te gacchante. Ngay cả khi các từ tumha và amha không được sử dụng, do được hiểu ngầm theo năng lực của ngữ cảnh, (các vĩ ngữ này) vẫn được dùng. Ví dụ: Gacchasi, gacchatha, gacchase, gacchavhe, gacchāmi, gacchāma, gacche, gacchāmhe, gacchati, gacchanti, gacchate, gacchante. 15. ආඊස්සාදීස්වඤ වා. 15. Đối với các vĩ ngữ `ā, ī, ssā`, v.v., `añña` được dùng tùy chọn. ආආදො [Pg.217] ඊආදො ස්සා ආදො ච ක්‍රියත්ථස්ස වා අඤ හොති. ඤකාරො-නුබන්ධො, අගමා, ගමා, අගමී, ගමී, අගමිස්සා, ගමිස්සා. Vĩ ngữ động từ là `ā`, `ī`, `ssā`, v.v. được thay thế tùy chọn bằng `aña`. Phụ âm `ñ` là chỉ tố. Ví dụ: `agamā, gamā, agamī, gamī, agamissā, gamissā`. 16. අආදීස්වාහො බ්‍රූස්ස. 16. Đối với (căn) `brū`, `āho` được dùng trong các thì bắt đầu bằng `a`. බ්‍රූස්ස ආහො හොති අආදීසු. ආහ, ආහු. Đối với (căn) `brū`, `āho` được dùng trong các thì bắt đầu bằng `a`. Ví dụ: `Āha, āhu`. 17. භූස්ස වුක. 17. Đối với (căn) `bhū`, (dùng) `vuka`. අආදීසු භූස්ස වුක හොති. කකාරො-නුබන්ධො, උකාරො උච්චාරණත්ථො, බභූව. Trong các thì bắt đầu bằng `a`, `vuka` được dùng cho (căn) `bhū`. Phụ âm `k` là chỉ tố, nguyên âm `u` dùng để dễ phát âm. Ví dụ: `babhūva`. 18. පුබ්බස්ස අ. 18. Đối với (âm tiết) đầu, (dùng) `a`. අආදීසු ද්විත්තෙ පුබ්බස්ස භූස්ස අ හොති, බභූව. Trong các thì bắt đầu bằng `a`, khi điệp âm, (âm tiết) đầu của (căn) `bhū` trở thành `a`. Ví dụ: `babhūva`. 19. උස්සංස්වාහා වා. 19. Sau `āha`, `u` tùy chọn (thành) `aṃsu`. ආහාදෙසා පරස්ස උස්ස අංසුවා හොති. අහංසු, ආහු. Sau từ thay thế `āha`, `u` theo sau được thay thế tùy chọn bằng `aṃsu`. Ví dụ: `Ahaṃsu, āhu`. 20. ත්‍යන්තීනං ටටූ. 20. Đối với `ti` và `anti`, (dùng) `ṭa` và `ṭū`. ආහා පරෙසං තිඅන්තීනං ටටූ හොන්ති. ටකාරා සබ්බාදෙසත්ථා, ආහ, ආහු, අතොයෙව ච ඤාපකා තිඅන්තීසු ච බ්‍රූස්සා-හො. Đối với `ti` và `anti` theo sau, `ṭa` và `ṭū` được dùng để thay thế. Phụ âm `ṭ` có nghĩa là thay thế toàn bộ. Ví dụ: `āha, āhu`. Và chính vì lý do này, nó là chỉ tố cho thấy `āho` cũng được dùng thay cho `brū` trong trường hợp của `ti` và `anti`. 21. ඊආදො වචස්සොම. 21. Trong thì bắt đầu bằng `ī`, `oma` được dùng cho (căn) `vac`. ඊආදීසු වචස්ස ඔම හොති. මකාරො-නුබන්ධො, අවොච, ඊආදොති කිං? අවචා. Trong các thì bắt đầu bằng `ī`, `oma` được dùng cho (căn) `vac`. Phụ âm `m` là chỉ tố. Ví dụ: `avoca`. Tại sao nói 'trong các thì bắt đầu bằng `ī`'? (Để có trường hợp) `Avacā`. 22. දාස්ස දං වා මිමෙස්වද්විත්තෙ. 22. Đối với (căn) `dā` không điệp âm, `daṃ` được dùng tùy chọn trong trường hợp của `mi` và `ma`. අද්විතෙ [Pg.218] වත්තමානස්ස දාස්ස දං වා හොති මිමෙසු. දම්මි දෙමි, දම්ම දෙම, අද්විත්තෙති කිං? දදාධි දදාම. Đối với (căn) `dā` hiện tại không điệp âm, `daṃ` được dùng tùy chọn trong trường hợp của `mi` và `ma`. Ví dụ: `Dammi, demi, damma, dema`. Tại sao nói 'không điệp âm'? (Để có trường hợp) `Dadādhi, dadāma`. 23. කරස්ස සොස්ස කුං. 23. Đối với (căn) `kar` có `o`, (dùng) `kuṃ`. කරස්ස සඔකාරස්ස කුං වා හොති මිමෙසු. කුම්මි කුම්ම, කරොමි කරොම. Đối với (căn) `kar` có nguyên âm `o`, `kuṃ` được dùng tùy chọn trong trường hợp của `mi` và `ma`. Ví dụ: `Kummi, kumma, karomi, karoma`. 24. කා ඊආදීසු. 24. Trong các thì bắt đầu bằng `ī`, (dùng) `kā`. කරස්ස සඔකාරස්ස කා හොති වා ඊආදීසු. අකාසි අකරි, අකංසු අකරිංසු, අකා අකරා. Đối với (căn) `kar` có nguyên âm `o`, `kā` được dùng tùy chọn trong các thì bắt đầu bằng `ī`. Ví dụ: `Akāsi, akari, akaṃsu, akariṃsu, akā, akarā`. 25. හාස්ස, චාහඞ ස්සෙන. 25. Và đối với (căn) `hā`, `āhaṅa` (được dùng) cùng với `ssa`. කරස්ස සොස්ස හාස්ස ච ආහඞ වා හොති ස්සෙන සහ. කාහති කරිස්සති, අකාහා අකරිස්සා, හාහති හායිස්සති, අහාහා අහායිස්සා. Đối với (căn) `kar` có `o` và đối với (căn) `hā`, `āhaṅa` được dùng tùy chọn cùng với `ssa`. Ví dụ: `Kāhati, karissati, akāhā, akarissā, hāhati, hāyissati, ahāhā, ahāyissā`. 26. ලභවසච්ඡිදභිදරුදානං ච්ඡඞ. 26. Đối với (các căn) `labh, vas, chid, bhid, rud`, (dùng) `cchaṅa`. ලභාදීනං ච්ඡඞ වා හොති ස්සෙනසහ. අලච්ඡා අලභිස්සා, ලච්ඡති ලභිස්සාති, අවච්ඡා අවසිස්සා, වච්ඡති වසිස්සති, අච්ඡෙච්ඡා අච්ඡින්දිස්සා, ඡෙච්ඡති ඡින්දිස්සති, අභෙච්ඡා අභින්දිස්සා, භෙච්ඡති භින්දිස්සති, අරුච්ඡා අරොදිස්සා, රුච්ඡති රොදිස්සතී[Pg.219], අඤ්ඤස්මිම්පි ඡිදස්ස වා ච්ඡඞ යොගවිභාගා, අච්ඡෙච්ඡුං අච්ඡන්තිංසු, අඤ්ඤෙසඤ්ච ගච්ඡං ගච්ඡිස්සං. Đối với (các căn) `labh` v.v., `cchaṅa` được dùng tùy chọn cùng với `ssa`. Ví dụ: `Alacchā, alabhissā, lacchati, labhissāti, avacchā, avasissā, vacchati, vasissati, acchecchā, acchindissā, checchati, chindissati, abhecchā, abhindissā, bhecchati, bhindissati, arucchā, arodissā, rucchati, rodissatī`. Cũng trong trường hợp khác, đối với (căn) `chid`, `cchaṅa` được dùng tùy chọn do sự phân chia quy tắc. Ví dụ: `acchecchuṃ, acchantiṃsu`. Và đối với các (căn) khác nữa: `gacchaṃ, gacchissaṃ`. 27. භුජ මුච වච විසානං ක්ඛඞ. 27. Đối với (các căn) `bhuj, muc, vac, vis`, (dùng) `kkhaṅa`. භුජාදීනං ක්ඛඞ වා හොති ස්සෙන සහ. අභොක්ඛා අභුඤ්ජිස්සා, භොක්ඛති භුඤ්ජිස්සති, අමොක්ඛා අමුඤ්චිස්සා, මොක්ඛතිමුඤ්චිස්සති, අවක්ඛා අවචිස්සා, වක්ඛති වච්චිස්සති, පාවෙක්ඛා පාවිසිස්සා, පවෙක්ඛති පවිසිස්සති, විසස්සා-ඤ්ඤස්මිම්පි වා ක්ඛඞ යොගවිභාගා පාවෙක්ඛි, පාවිසි. Đối với (các căn) `bhuj` v.v., `kkhaṅa` được dùng tùy chọn cùng với `ssa`. Ví dụ: `Abhokkhā, abhuñjissā, bhokkhati, bhuñjissati, amokkhā, amuñcissā, mokkhatimuñcissati, avakkhā, avacissā, vakkhati, vaccissati, pāvekkhā, pāvisissā, pavekkhati, pavisissati`. Cũng trong trường hợp khác đối với (căn) `vis`, `kkhaṅa` được dùng tùy chọn do sự phân chia quy tắc. Ví dụ: `pāvekkhi, pāvisi`. 28. ආඊආදීසු හරස්සා. 28. Trong các thì bắt đầu bằng `ā, ī`, đối với (căn) `har`, (dùng) `ā`. ආආදො ඊආදො අ හරස්ස ආ හොති වා. අහා අහරා, අහාසි අහරි. Trong thì bắt đầu bằng `ā` và `ī`, `a` của (căn) `har` trở thành `ā` tùy chọn. Ví dụ: `Ahā, aharā, ahāsi, ahari`. 29. ගමිස්ස. 29. Đối với (căn) `gam`... ආආදො ඊආදො අ ගමිස්ස ආ හොති වා. අගා අගමා, අගා අගමී. Đối với `gam` có `a`, `ā` và `ī` có thể là `ā`. `Agā` (là) `agamā`, `agā` (là) `agamī`. 30. ඩංසස්ස ච ඡඞ. 30. Và đối với `ḍaṃs`, (sự thay thế là) `cha`. ඩංසස්ස ගමිස්ස ච ඡඞ වා හොති ආඊආදීසු. අඩඤ්ඡා අඩංසා, අඩඤ්ඡි අඩංසී, අගඤ්ඡා අගච්ඡා, අගඤ්ඡි අගච්ඡී. Đối với `ḍaṃs` và `gam`, `cha` có thể được dùng trước các vĩ ngữ `ā`, `ī`, v.v. (Ví dụ:) `aḍañchā` hoặc `aḍaṃsā`, `aḍañchi` hoặc `aḍaṃsī`, `agañchā` hoặc `agacchā`, `agañchi` hoặc `agacchī`. 31. හූස්ස හෙහෙහිහොහි ස්සත්‍යාදො. 31. Đối với `hū`, (các sự thay thế là) `he`, `hehi`, `hohi` trước `ssati`, v.v. හූස්ස හෙආදයො හොන්ති ස්සත්‍යාදො. හෙස්සති, හෙහිස්සති, හොහිස්සති. Đối với `hū`, `he` và các dạng tương tự được dùng trước `ssati` và các vĩ ngữ tương tự. (Ví dụ:) `Hessati`, `hehissati`, `hohissati`. 32. ණානාසු රස්සො. 32. Trước `ṇā` và `nā`, (nguyên âm) được rút ngắn. ක්ණාක්නාසු [Pg.220] ක්‍රියත්ථස්ස රස්සො හොති. කිණාති, ධුනාති. Trước `ṇā` và `nā`, nguyên âm của động từ căn được rút ngắn. Ví dụ: `Kiṇāti`, `dhunāti`. 33. ආ ඊ ඤු ම්හා ස්සා ස්සම්හානං වා. 33. Đối với `ā`, `ī`, `ñu` (`ū`), `mhā`, `ssā`, `ssamhā`, (sự rút ngắn là) tùy chọn. එසං වා රස්සො හොති. ගම ගමා, ගමි ගමී, ගමු ගමූ, ගමිම්හ ගමිම්හා, ගමිස්ස ගමිස්සා, ගමිස්සම්හ ගමිස්සම්හා. Sự rút ngắn của những (vĩ ngữ) này là tùy chọn. (Ví dụ:) `gama` (hoặc) `gamā`, `gami` (hoặc) `gamī`, `gamu` (hoặc) `gamū`, `gamimha` (hoặc) `gamimhā`, `gamissa` (hoặc) `gamissā`, `gamissamha` (hoặc) `gamissamhā`. 34. කුසරුහෙහීස්ස ඡි. 34. Sau `kusa` và `ruha`, `ī` (trở thành) `chi`. කුසා රුහා ච පරස්ස ඊස්ස ඡි වා හොති. අක්කොච්ඡි අක්කොසි, අභිරුච්ඡි අභිරුහි. Sau `kusa` và `ruha`, `ī` có thể trở thành `chi`. Ví dụ: `Akkocchi` (hoặc) `akkosi`, `abhirucchi` (hoặc) `abhiruhi`. 35. අ ඊ ස්සාආදීනං බ්‍යඤ්ජනස්සිඤ. 35. Đối với phụ âm của các vĩ ngữ `a`, `ī`, `ssā`, v.v., (sự thay thế là) `i`. ක්‍රියත්ථා පරෙසං අආදීනං ඊආදීනං ස්සආදීනඤ්ච-බ්‍යඤ්ජනස්ස ඉඤ හොති විභාසා. බභුවිත්ථ, අභවිත්ථා, අනුභවිස්සා, අනුභවිස්සති අනුභොස්සති හරිසති හස්සති, එතෙසන්ති කිං? භවති, බ්‍යඤ්ජනස්සාති කිං? බභූව. Sau động từ căn, `i` có thể được thêm vào trước phụ âm của các vĩ ngữ `a`, `ī`, `ssā`, v.v. một cách tùy chọn. Ví dụ: `Babhuvittha`, `abhavitthā`, `anubhavissā`, `anubhavissati` (hoặc) `anubhossati`, `harisati` (hoặc) `hassati`. Tại sao nói 'của những vĩ ngữ này'? (Ví dụ:) `Bhavati`. Tại sao nói 'của phụ âm'? (Ví dụ:) `Babhūva`. 36. බ්‍රූතො තිස්සීඤ. 36. Sau `brū`, `ti` (trở thành) `ī`. බ්‍රූතො පරස්ස තිස්ස ඊඤ වා හොති. බ්‍රවීති, බ්‍රූති. Sau `brū`, `ti` có thể trở thành `ī`. Ví dụ: `Bravīti`, `brūti`. 37. ක්‍යස්ස. 37. Đối với `kya`. ක්‍රියත්ථා පරස්ස ක්‍යස්ස ඊඤ වා හොති. පචීයති, පච්චති. Sau động từ căn, `kya` có thể trở thành `ī`. Ví dụ: `Pacīyati`, `paccati`. 38. එය්‍යාථ ස්සෙ අ ආ ඊථානං ඔ, අ, අං, ත්ථ, ත්ථො, ව්හොක. 38. Đối với `eyyātha`, `sse`, `a`, `ā`, `ī`, `tha`, các sự thay thế lần lượt là `o`, `a`, `aṃ`, `ttha`, `ttho`, `vho`. එය්‍යාථාදීනං ඔආදයො වා හොන්ති යථාක්කමං. තුම්හෙ භවෙය්‍යාථො භවෙය්‍යාථ, ත්වං අභවිස්ස අභවිස්සෙ, අහං අභවං [Pg.221] අභව, සො අභවිත්ථ අභවා, සො අභවිත්ථො, අභවී, තුම්හෙ භවථව්හො භවථ, ආසහචරිතොව අකාරො ගය්හතෙ, ථො පන-න්තෙ නිද්දෙසා ත්වාදිසම්බන්ධීයෙව, තස්සෙව වා නිස්සිතත්තා, නිස්සයකරණම්පි හි සුත්තකාරාචිණ්ණං. Đối với `eyyātha`, v.v., `o`, v.v. có thể là (sự thay thế) theo thứ tự. (Ví dụ:) `tumhe bhaveyyātho` (hoặc) `bhaveyyātha`, `tvaṃ abhavissa` (hoặc) `abhavisse`, `ahaṃ abhavaṃ` (hoặc) `abhava`, `so abhavittha` (hoặc) `abhavā`, `so abhavittho` (hoặc) `abhavī`, `tumhe bhavathavho` (hoặc) `bhavatha`. Nguyên âm `a` không đi cùng với `ā` được lấy; nhưng `tho` ở cuối được chỉ định là có liên quan đến `tvā`, v.v., hoặc vì nó phụ thuộc vào đó, vì việc tạo ra sự phụ thuộc cũng là thói quen của người soạn cú pháp. 39. උංස්සිං ස්වංසු. 39. Đối với `uṃ`, (sự thay thế là) `iṃsu` và `aṃsu`. උමීච්චස්ස ඉංසු අංසු වා හොන්ති. අගමිංසු, අගමංසු, අගමුං. Đối với `uṃ`, nó có thể trở thành `iṃsu` và `aṃsu`. Ví dụ: `Agamiṃsu`, `agamaṃsu`, `agamuṃ`. 40. එඔත්තා සුං. 40. Sau `e` và `o` đã được thay thế, (`uṃ` trở thành) `suṃ`. එආදෙසතො ඔආදෙසතො ච පරස්ස උමිච්චස්ස සුං වා හොති. නෙසුං, නයිංසු, අස්සොසුං, අස්සුං, ආදෙසත්තාඛ්‍යාපනත්ථංත්තග්ගහණං. Sau các biến đổi `e` và `o`, `uṃ` có thể trở thành `suṃ`. Ví dụ: `Nesuṃ` (hoặc) `nayiṃsu`, `assosuṃ` (hoặc) `assuṃ`. Việc dùng `tta` là để chỉ rõ đây là một sự thay thế. 41. හූතො රෙසුං. 41. Sau `hū`, (`uṃ` trở thành) `resuṃ`. හූතො පරස්ස උමිච්චස්ස රෙසුං වා හොති. අහෙසුං, අහවුං. Sau `hū`, `uṃ` có thể trở thành `resuṃ`. Ví dụ: `Ahesuṃ`, `ahavuṃ`. 42. ඔස්ස අ ඉ ත්ථ ත්ථො. 42. Đối với `o`, (các sự thay thế là) `a`, `i`, `ttha`, `ttho`. ඔස්ස අආදයො වා හොන්ති. ත්වං අභව, අභවි, අභවිත්ථ, අභවිත්ථො අභවො. Đối với `o`, `a` và các dạng tương tự có thể được dùng. Ví dụ: `Tvaṃ abhava`, `abhavi`, `abhavittha`, `abhavittho` (hoặc) `abhavo`. 43. සි. 43. `Si`. ඔස්ස සි වා හොති. අහොසි ත්වං අහුවො. Đối với `o`, `si` cũng có thể được dùng. Ví dụ: `Ahosi tvaṃ` (hoặc) `ahuvo`. 44. දීඝා ඊස්ස. 44. Sau một nguyên âm dài, đối với `ī`. දීඝතො පරස්ස ඊස්ස සි වා හොති. අකාසි අකා, අදාසි අදා. Sau nguyên âm dài, `s` đôi khi được thêm vào trước `ī`. Ví dụ: `Akāsi`, `akā`; `adāsi`, `adā`. 45. ම්හාත්ථානමුඤ. 45. U và ñ thay thế cho mhā và ttha. ම්හාත්ථානම්හඤ [Pg.222] වා හොති. අගම්හම්හා අගමිම්හා, අගමුත්ථ අගමිත්ථ. Mhā và ttha đôi khi được thay bằng mha và ñ. Ví dụ: `Agamhamhā`, `agamimhā`; `agamuttha`, `agamittha`. 46. ඉංස්ස ච සිඤ. 46. Và siṃ thay cho iṃ. ඉමිච්චස්ස සිඤ වා තොති ම්හාත්ථානඤ්ච බහුලං. අකාසිං අකරිං, අකාසිම්හා අකරිම්හා අකාසිත්ථ අකරිත්ථ. Vĩ tố iṃ đôi khi được thay bằng siṃ, và đối với mhā và ttha cũng thường như vậy. Ví dụ: `Akāsiṃ`, `akariṃ`; `akāsimhā`, `akarimhā`; `akāsittha`, `akarittha`. 47. එය්‍යුංස්සුං. 47. Suṃ thay cho eyyuṃ. එය්‍යුමිච්චස්ස ඤං වා හොති. ගච්ඡුං ගච්ඡෙය්‍යුං. Eyyuṃ đôi khi được thay bằng uṃ. Ví dụ: `Gacchuṃ`, `gaccheyyuṃ`. 48. හිස්ස-තො ලොපො. 48. Sự lược bỏ hi sau a. අතො පරස්ස හිස්ස ලොපො වා හොති. ගච්ඡ ගච්ඡාහි, අතොති කිං? කරොහි. Sau a, vĩ tố hi đôi khi bị lược bỏ. Ví dụ: `Gaccha`, `gacchāhi`. Tại sao nói 'sau a'? Ví dụ: `Karohi`. 49. ක්‍යස්ස ස්සෙ. 49. Sse đối với kya. ක්‍යස්ස වා ලොපො හොති ස්සෙ. අන්වභවිස්සා අන්වභූයිස්සා, අනුභවිස්සති අනුඡූයිස්සති. Vĩ tố kya đôi khi bị lược bỏ trước sse. Ví dụ: `Anvabhavissā`, `anvabhūyissā`; `anubhavissati`, `anuchūyissati`. 50. අත්ථිතෙය්‍යාදිච්ඡන්නං ස සු ස සථ සං සාම. 50. Đối với (động từ) atthi, sáu vĩ tố bắt đầu bằng eyyā được thay bằng sa, su, sa, satha, saṃ, sāma. අස=භුවිච්චස්මා පරෙසං එය්‍යාදිච්ඡන්නං සාදයො හොන්ති යථාක්කමං. අස්ස, අස්සු, අස්ස, අස්සථ, අස්සං, අස්සාම. Sau các động từ gốc asa (là) và bhū (là), sáu vĩ tố bắt đầu bằng eyyā được thay thế lần lượt bằng sa và các vĩ tố khác. Ví dụ: `Assa, assu, assa, assatha, assaṃ, assāma`. 51. ආදිද්වින්නමියාඉයුං. 51. Hai vĩ tố đầu được thay bằng iyā và iyuṃ. අත්ථිතෙය්‍යාදිච්ඡන්නං ආදිභූතානං ද්වින්නං ඉයා ඉයුං හොන්ති යථාක්කමං. සියා, සියුං. Đối với (động từ) atthi, hai vĩ tố đầu tiên trong sáu vĩ tố bắt đầu bằng eyyā được thay thế lần lượt bằng iyā và iyuṃ. Ví dụ: `Siyā, siyuṃ`. 52. තස්ස ථො. 52. Th thay cho t. අත්ථිතො [Pg.223] පරස්ස තකාරස්ස ථො හොති. අත්ථි, අත්ථු. Sau (động từ) atthi, mẫu tự t được đổi thành th. Ví dụ: `Atthi, atthu`. 53. සිහිස්වට. 53. Aṭa đối với si và hi. අත්ථිස්ස අට හොති සිහිසු, ටො සබ්බාදෙසත්ථො. අසි අහි. Toàn bộ (động từ) atthi được thay bằng a trước các vĩ tố si và hi; ṭa là ký hiệu chỉ sự thay thế toàn bộ. Ví dụ: `Asi`, `ahi`. 54. මිමානං වා ම්හිම්හා ච. 54. Và mi, ma đôi khi được thay bằng mhi, mhā. අත්ථිස්මා පරෙසං මිමානං ම්හිම්හා වා හොන්ති, තංසන්නියොගෙනඅත්ථිස්ස අට ච. අම්හි අස්මි, අම්හ අස්ම. Sau (động từ) atthi, các vĩ tố mi và ma đôi khi được thay bằng mhi và mhā, và đồng thời atthi được thay bằng a. Ví dụ: `Amhi`, `asmi`; `amha`, `asma`. 55. එසු සි. 55. S trong những trường hợp này. එසු මිමෙසු අත්ථිස්ස සකාරො හොති. අස්මි අස්ම, පරරූපබාධනත්ථං. Trước các vĩ tố mi và ma này, (động từ) atthi có mẫu tự s. Ví dụ: `Asmi`, `asma`. (Điều này) để ngăn chặn sự đồng hóa nguyên âm sau. 56. ඊආදො දීඝො. 56. Trường hóa (nguyên âm) trước các vĩ tố bắt đầu bằng ī. අත්ථිස්ස දීඝො හොති ඊආදිම්හි. ආසි, ආසුං, ආසි, ආසිත්ථ, ආසිං, ආසිං ම්හා. (Nguyên âm của) atthi được trường hóa trước các vĩ tố bắt đầu bằng ī. Ví dụ: `Āsi, āsuṃ, āsi, āsittha, āsiṃ, āsiṃ mhā`. 57. හිමිමෙස්වස්ස. 57. Trường hóa a trước hi, mi, ma. අකාරස්ස දීඝො හොති හිමිමෙසු. පචාහි, පචාමි, පචාම, මුය්හාමි. Mẫu tự a được trường hóa trước các vĩ tố hi, mi, ma. Ví dụ: `Pacāhi, pacāmi, pacāma, muyhāmi`. 58. සකා ණාස්ස ඛ ඊආදො. 58. Đối với (động từ) saka, ṇā được đổi thành kh trước các vĩ tố bắt đầu bằng ī. සකස්මා ක්ණාස්සඛොහොති ඊආදීසු. අසක්ඛි, අසක්ඛිංසු. Sau (động từ) saka, vĩ tố kṇā được đổi thành kh trước các vĩ tố bắt đầu bằng ī. Ví dụ: `Asakkhi, asakkhiṃsu`. 59. ස්සෙ වා. 59. Hoặc đối với ssa. සකස්මා [Pg.224] ක්ණස්සඛො වා හොති ස්සෙ. සක්ඛිස්සා සක්කුණිස්සා, සක්ඛිස්සති, සක්කුණිස්සති. Sau (căn) `sak`, `ssa` được tùy chọn biến thành `kṇa` hoặc `ssakho`. 60. තෙසු සුතො ක්ණොක්ණානං රොට. 60. Sau (căn) `su`, `kṇokṇānaṃ` thành `roṭa`. තෙසු ඊආදිස්සෙසු සුතො පරෙසං ක්ණොක්ණානං රොට වා හොති. අස්සොසි අසුණි, අස්සොස්සා අසුණිස්සා, සොස්සති සුණිස්සති. Trong những (biến tố) bắt đầu bằng `ī` này, `kṇokṇānaṃ` theo sau (căn) `su` được tùy chọn biến thành `roṭa`. 61. ඤාස්ස සනාස්ස නායො තිම්හි. සනාස්ස ඤාස්ස නායො වා හොති තිම්හි. නායති, ජානාති. 61. Đối với `ñā` và `sanā`, `nāyo` (được thay thế) khi có `ti`. Đối với `sanā` và `ñā`, `nāyo` được tùy chọn thay thế khi có `ti`. 62. ඤාම්හි ජං. 62. Trong (căn) `ñā`, (thay thế bằng) `ja`. ඤාදෙසෙ සනාස්ස ඤාස්ස ජං (වා) හොති. ජඤ්ඤා (ජානෙය්‍ය). Khi có sự thay thế `ñā`, `ja` là sự thay thế tùy chọn cho `sanā` và `ñā`. 63. එය්‍යාස්සියාඤා වා. 63. Của `eyya`, (thay thế bằng) `iyā` hoặc `ñā` một cách tùy chọn. ඤාතො එය්‍යාස්ස ඉයාඤා හොන්ති වා. ජානියා, ජඤ්ඤා ජානෙය්‍ය. Sau (căn) `ñā`, `eyya` được tùy chọn biến thành `iyā` hoặc `ñā`. 64. ඊස්සත්‍යාදීසු ක්නාලොපො. 64. Trong `ī`, `ssati` v.v..., sự lược bỏ `knā`. ඊආදො ස්සත්‍යාදො ච ඤාතො ක්නාලොපො වා හොති. අඤ්ඤාසි අජානි, ඤස්සති ජානිස්සති. Sau (căn) `ñā`, `knā` được tùy chọn lược bỏ trước (các biến tố) bắt đầu bằng `ī` và bắt đầu bằng `ssati`. 65. ස්සස්ස හි කම්මෙ. 65. Của `ssa`, (thay thế bằng) `hi` trong thể thụ động. ඤාතො පරස්ස ස්සස්ස හි වා හොති කම්මෙ. පඤ්ඤායිහිති පඤ්ඤායිස්සති. Sau (căn) `ñā`, `ssa` theo sau được tùy chọn biến thành `hi` trong thể thụ động. 66. එතිස්මා. 66. Sau `e` này. එතිස්මා [Pg.225] පරස්ස ස්සස්ස හි හොති වා. එහිති එස්සති. Sau `e` này, `ssa` theo sau được tùy chọn biến thành `hi`. 67. හනා ඡඛා. 67. Sau (căn) `han`, (`ssa` thành) `cha` và `khā`. හනා ස්සස්ස ඡඛා වා හොන්ති. හඤ්ඡාමි හනිස්සාමි, පටිහඞ්ඛාමි පටිහනිස්සාමි. Sau (căn) `han`, `ssa` được tùy chọn biến thành `cha` hoặc `khā`. 68. හාතො හ. 68. Sau (căn) `hā`, (`ssa` thành) `ha`. හාතො පරස්ස ස්සස්ස හ හොති වා. හාහති ජහිස්සති. Sau (căn) `hā`, `ssa` theo sau được tùy chọn biến thành `ha`. 69. දක්ඛ ඛ හෙහි හොහීහි ලොපො. 69. Sau `dakkha`, `kha`, `hehi`, `hohīhi`, có sự lược bỏ. දක්ඛාදීහි ආදෙසෙහි පරස්ස ස්සස්ස ලොපො වා හොති. දක්ඛති දක්ඛිස්සති, සක්ඛති සක්ඛිස්සති, හෙහිති හෙහිස්සතිහොහිති හොහිස්සති. Sau những từ thay thế bắt đầu bằng `dakkha`, `ssa` theo sau được tùy chọn lược bỏ. 70. කයිරෙය්‍යස්සෙය්‍යුමාදීනං. 70. Đối với `kayireyya`, `eyyum` v.v... කයිරා පරස්ස එය්‍යුමාදීනං එය්‍යස්ස ලොපො හොති. කයිරුං, කයිරාසි, කයිරාථ, කහිරාමි, කයිරාම. Sau `kayirā`, `eyya` trong các (biến tố) `eyyum` v.v... bị lược bỏ. 71. ටා. 71. `Ṭā`. කයිරා පරස්ස එය්‍යස්ස ටා හොති. සො කයිරා. Sau `kayirā`, `eyya` được biến thành `ṭā`. 72. එථස්සා. 72. Của `etha`, (thành) `ā`. කයිරා පරස්ස එථස්ස ආ හොති. කයිරාථ. Sau `kayirā`, `etha` được biến thành `ā`. 73. ලභා ඉං ඊනං ථං ථා වා. 73. Sau (căn) `labh`, của `iṃ` và `ī`, (thành) `thaṃ` và `thā` một cách tùy chọn. ලභස්මා [Pg.226] ඉංඊඉච්චෙසං ථංථා හොන්ති වා. අලත්ථං අලභිං, අලත්ථ අලභි. Sau (căn) `labh`, `iṃ` và `ī` này được tùy chọn biến thành `thaṃ` và `thā`. 74. ගුරුපුබ්බා රස්සා රෙ න්තෙන්තීනං. 74. Sau một âm tiết nặng và một nguyên âm ngắn, `re` (thay thế) cho `nte` và `ntī`. ගුරුපුබ්බස්මා රස්සා පරෙසං න්තෙන්තීනං රෙ වා හොති. ගච්ඡරෙ ගච්ඡන්ති, ගච්ඡරෙ ගච්ඡන්තෙ, ගමිස්සරෙ ගමිස්සන්ති, ගමිස්සරෙ ගමිස්සන්තෙ, ගුරුපුබ්බාති කිං? පච, රස්සති කිං? හොන්ති. Sau một âm tiết nặng và một nguyên âm ngắn, `nte` và `ntī` theo sau được tùy chọn biến thành `re`. 75. එය්‍යෙය්‍යාසෙය්‍යන්නං ටෙ. 75. Vĩ ngữ ṭe (thay thế) cho các vĩ ngữ eyya, eyyāsi, eyyaṃ. එය්‍යාදීනං ටෙ වා හොති. සො කරෙ කරෙය්‍ය, ත්වං කරෙ කරෙය්‍යාසි, අහං කරෙ කරෙය්‍යං. Vĩ ngữ ṭe tùy chọn thay thế cho các vĩ ngữ eyyādi. Ví dụ: So kare hoặc kareyya, tvaṃ kare hoặc kareyyāsi, ahaṃ kare hoặc kareyyaṃ. 76. ඔවිකරණස්සු පරච්ඡක්කෙ. 76. U (thay thế) cho vikaraṇa o trong thì tương lai (paracchakka). ඔවිකරණස්ස උ හොති පරච්ඡක්කෙ විසයෙ. තනුතෙ. Vikaraṇa o được chuyển thành u trong phạm vi của thì tương lai (paracchakka). Ví dụ: Tanute. 77. පුබ්බච්ඡක්කෙ වා ක්වචි. 77. Trong thì quá khứ (pubbacchakka) cũng vậy, đôi khi tùy chọn. ඔවිකරණස්ස උ හොති වා ක්වචි පුබ්බච්ඡක්කෙ. වනුති වනොති. Vikaraṇa o đôi khi được chuyển thành u một cách tùy chọn trong thì quá khứ (pubbacchakka). Ví dụ: Vanuti hoặc vanoti. 78. එය්‍යාමස්සෙමු ච. 78. Và emu (thay thế) cho eyyāma. එය්‍යාමස්සෙමු වා හොති උ ච. භවෙම්හ, භවෙය්‍යාමු භවෙය්‍යාම. Emu và u tùy chọn thay thế cho eyyāma. Ví dụ: Bhavemha, bhaveyyāmu, bhaveyyāma. ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ වුත්තියං Như vậy, trong phần chú giải của ngữ pháp Moggallāna. ත්‍යාදිකණ්ඩො ඡට්ඨො. Chương thứ sáu, về các vĩ ngữ tyādi. 7. සත්තමො කණ්ඩො (ණ්වාදි) 7. Chương thứ bảy (về các tiếp vị ngữ ṇvādi). ‘‘බහුලං’’ [Pg.227] (1.58) ‘‘ක්‍රියත්ථා’’ති (5.14) ච සබ්බත්ථ වත්ථතෙ. Và (các quy tắc) “bahulaṃ” (1.58) và “kriyatthā” (5.14) được áp dụng ở khắp mọi nơi. 1. චර දර කර රහ ජන සන තල සාද සාධ කසාස චටාය වාහි ණු. 1. Sau (các động từ căn) cara, dara, kara, raha, jana, sana, tala, sāda, sādha, kasa, asa, caṭa, aya, và vā, (tiếp vị ngữ) ṇu (được thêm vào). චර-ගතිභක්ඛණෙසු, දර-දරණෙ, කර-කරණෙ, රහ-චාගෙ, ජන-ජනනෙ, සන-සම්භත්තියං, තල-පතිට්ඨායං, සාද-අස්සාදනෙ, සාධ-සංසිද්ධියං, කස-විලෙඛනෙ, අස-ඛෙපනෙ, චට-භෙදනෙ, අය-ඉති ගමනත්ථො දණ්ඩකො ධාතු, වා-ගතිගන්ධනෙසු, එතෙහි ක්‍රියත්ථෙහි බහුලං ණු හොති. ‘‘අස්සා ණානුබන්ධෙ’’ති (5.84) උපන්තස්ස අස්ස ආ, චරති හදයෙ මනුඤ්ඤභාවෙනාති චාරු=සොභනං. දරීයතීති දාර=කට්ඨං. කරොතීති කාරු=සිප්පී, මඝ වා, විසුකම්මො ච. රහති චන්දාදීනං සොභාවිසෙසං නාසෙතීති රාහු=අසුරින්දො. ජායති ගමනාගමනං අනෙනාතිජානු=ජඞ්ඝොරූනං සන්ධි. සනෙති අත්තනි භත්තිං උප්පාදෙතීති සානු=ගිරිප්පදෙසො. තලන්ති පතිට්ඨහන්ති එත්ථ දන්තාති තාලු=වදනෙකදෙසො. සා දීයති අස්සාදීයතීති සාදු=මධුරං. සාධෙති අත්තපරහිතන්ති සාධු=සජ්ජනො. කසීයතීති කාසු=ආවාටො, අසති සීඝභාවෙන පවත්තතීති ආසු=සීඝං. චටති භින්දති අමනුඤ්ඤභාවන්ති චාටු=මනුඤ්ඤො. අයන්ති පවත්තන්ති සත්තා එතෙනාති ආයු=ජීවිතං. ‘‘අස්සා ණාපිම්හි යුක’’ ඉති (5.91) යුක- වාති ගච්ඡතීති වායු-වාතො. Cara (với nghĩa đi lại và ăn uống), dara (xé rách), kara (làm), raha (từ bỏ), jana (sinh ra), sana (phụng sự), tala (thiết lập), sāda (nếm), sādha (hoàn thành), kasa (cày, viết), asa (ném), caṭa (phá vỡ), động từ căn daṇḍaka aya (với nghĩa đi lại), vā (đi lại, thổi); sau những động từ căn có nghĩa hành động này, tiếp vị ngữ ṇu được thêm vào một cách đa dạng. Theo quy tắc “assā ṇānubandhe” (5.84), nguyên âm a ở gần cuối được biến thành ā. (Ví dụ:) carati hadaye manuññabhāvenāti cāru = đẹp đẽ (cái đi vào trái tim một cách đáng yêu). Darīyatīti dāra = gỗ (cái bị xé ra). Karotīti kāru = thợ thủ công, hoặc magha, và visukamma (người làm ra). Rahati candādīnaṃ sobhāvisesaṃ nāsetīti rāhu = vua a-tu-la (kẻ làm tiêu mất vẻ đẹp đặc biệt của mặt trăng v.v...). Jāyati gamanāgamanaṃ anenātijānu = khớp nối giữa cẳng chân và đùi (cái mà nhờ nó sự đi tới đi lui được sinh ra). Saneti attani bhattiṃ uppādetīti sānu = sườn núi (cái tạo ra sự sùng kính nơi chính nó). Talanti patiṭṭhahanti ettha dantāti tālu = một phần của miệng (nơi mà răng được thiết lập). Sā dīyati assādīyatīti sādu = ngọt ngào (cái được nếm, được thưởng thức). Sādheti attaparahitanti sādhu = người hiền thiện (người hoàn thành lợi ích cho mình và cho người khác). Kasīyatīti kāsu = cái hố (cái bị đào lên). Asati sīghabhāvena pavattatīti āsu = nhanh chóng (cái diễn ra một cách nhanh chóng). Caṭati bhindati amanuññabhāvanti cāṭu = lời nói dễ thương (cái phá vỡ trạng thái khôngน่าพอใจ). Ayanti pavattanti sattā etenāti āyu = mạng sống (cái mà chúng sanh đi, tồn tại nhờ nó). Theo quy tắc “assā ṇāpimhi yuka” (5.91), yuka (được thêm vào). Vāti gacchatīti vāyu = gió (cái đi). 2. භර [Pg.228] මර චර තර අර ගර හන තන මන භම කිත ධන බංහ කම්බම්බ චක්ඛ භික්ඛ සංකින්දන්ද යජ පටාණාස වස පස පංස බන්ධා උ. 2. Sau (các động từ căn) bhara, mara, cara, tara, ara, gara, hana, tana, mana, bhama, kita, dhana, baṃha, kamba, amba, cakkha, bhikkha, saṃki, inda, anda, yaja, paṭa, aṇa, asa, vasa, pasa, paṃsa, và bandha, (tiếp vị ngữ) u (được thêm vào). භර-භරණෙ, මර-පාණචාගෙ, චර-ගතිභක්ඛණෙසු, තර තරණෙ, අර-ගමනෙ, ගර ඝර-සෙචනෙ, ගිරාති වා නිපාතනා අකාරො, හන-හිං සායං, තන-විත්තාරෙ, මන-ඤාණෙ, භම-අනවට්ඨානෙ, කිත-නිවාසෙ, ධන-සද්දෙ, බංහ බ්‍රහ බ්‍රූහ-වුද්ධියං, කම්බ-සංවරණෙ, අම්බ-සද්දෙ, චක්ඛ ඉක්ඛ දස්සනෙ, භික්ඛ-යාචනෙ, සංකසඞ්කායං, ඉන්ද-පරමිස්සරියෙ, අන්ද-බන්ධනෙ, යජ-දෙවපූජායං, අට පට-ගමනථා, අණ-සද්දත්ථො, අස-ඛෙපනෙ, වස-නිවාසෙ, පසබාධනෙ, පංස-නාසනෙ, බන්ධ-බන්ධනෙ, එතෙහි ක්‍රියත්ථෙහි උ හොති. භරතීති භර=භත්තා. මරති රූපකායෙන සහෙවාති මරු=දෙවො, නිජ්ජලදෙසො ච. චරීයති භක්ඛීයතීති චරු=හබ්‍යපා කො. තරන්ති අනෙනාති තරු=රුක්ඛො. අරති සූනභාවෙන උද්ධං ගච්ඡතීති අරු=වණො. ගරති සිඤ්චති, ගිරති වමති වා සිස්සෙසු සිනෙහන්ති ගරු=ආචරියො. හනති ඔදනාදීසු වණ්ණවිසෙසං නාසෙතීති හනු=වදනෙකදෙසො. තනොති සංසාර දුක්ඛන්ති තනු-සරීරං. මඤ්ඤති සත්තානං හිතාහිතන්ති මනු=පජාපති. භමති චලතීති භමු=නයනො පතිට්ඨානං. කෙතති උද්ධං ගච්ඡති, උපරි නිවසතීති වා කෙතු=ධජො. ධනති සද්දං කරොතීති ධනු=චාපො. බංහ ඉති නිද්දෙසා උම්හි නිච්චං නිග්ගහීතලොපො, බංහති වුද්ධිං ගච්ඡතීති බහු=අනප්පකං. කම්බති සංවරං කරොතීථි කම්බු=වලයො, සඞ්ඛො [Pg.229] ච. අම්බති නාදංකරොතීති අම්බු=වාරි. චක්ඛති රූපන්ති චක්ඛු=නයනං. භික්ඛතීති භික්ඛු=සමණො. සංකිරතීති සංකු=සූලං. ඉන්දති නක්ඛත්තානං පරමිස්සරියං පවත්තෙතීති ඉන්දු=චන්දො. අන්දන්ති බන්ධන්ති සත්තා එතායාති අන්දු=සඞ්ඛලිකා. යජන්ති අනෙනාති යජු=වෙදො. පටති බ්‍යත්තභාවං ගච්ඡතීති පටු=විචක්ඛණො. අණති සුඛුමභාවෙන පවත්තතීති අණු=සුඛුමො, වීහිභෙදො ච. අසන්ති පවත්තන්ති සත්තා එතෙහීති අසවො=පාණා. සුඛං වසන්ත්‍යනෙනාති වසු=ධනං. පසීයති බාධීයති සාමිකෙහීති පසු. චතුප්පදො. පංසති සොභාවිසෙසං නාසෙතීති පංසු=රෙණු. බන්ධීයති සිනෙහභාවෙනාති බන්ධු=ඤාති. Bhara (mang, nuôi dưỡng), mara (chết), cara (đi, ăn), tara (vượt qua), ara (đi), gara (rưới) hoặc girāti (nuốt) do bất định mà có akāra, hana (làm hại), tana (trải rộng), mana (biết), bhama (lang thang), kita (ở), dhana (phát ra âm thanh), baṃha, braha, brūha (tăng trưởng), kamba (che đậy), amba (phát ra âm thanh), cakkha, ikkha (nhìn), bhikkha (xin), saṃka (nghi ngờ), inda (có quyền tối cao), anda (trói buộc), yaja (cúng tế), aṭa, paṭa (đi), aṇa (phát ra âm thanh), asa (ném), vasa (ở), pasa (làm hại), paṃsa (hủy hoại), bandha (trói buộc); sau những động từ căn có nghĩa hành động này, tiếp vị ngữ u được thêm vào. Bharatīti bhara = người chồng. Marati rūpakāyena sahevāti maru = vị trời, và cũng là vùng đất không có nước. Carīyati bhakkhīyatīti caru = vật cúng tế. Taranti anenāti taru = cây. Arati sūnabhāvena uddhaṃ gacchatīti aru = vết thương. Garati siñcati, girati vamati vā sissesu sinehanti garu = vị thầy. Hanati odanādīsu vaṇṇavisesaṃ nāsetīti hanu = một phần của miệng. Tanoti saṃsāra dukkhanti tanu = thân thể. Maññati sattānaṃ hitāhitanti manu = tổ của chúng sanh. Bhamati calatīti bhamu = nền tảng của mắt (lông mày). Ketati uddhaṃ gacchati, upari nivasatīti vā ketu = lá cờ. Dhanati saddaṃ karotīti dhanu = cây cung. Do được nêu là baṃha, khi có u, niggahīta luôn được xóa bỏ; baṃhati vuddhiṃ gacchatīti bahu = không ít. Kambati saṃvaraṃ karotīthi kambu = vòng tay, và vỏ ốc. Ambati nādaṃkarotīti ambu = nước. Cakkhati rūpanti cakkhu = mắt. Bhikkhatīti bhikkhu = vị sa-môn. Saṃkiratīti saṃku = cái cọc nhọn. Indati nakkhattānaṃ paramissariyaṃ pavattetīti indu = mặt trăng. Andanti bandhanti sattā etāyāti andu = xiềng xích. Yajanti anenāti yaju = kinh Vệ-đà. Paṭati byattabhāvaṃ gacchatīti paṭu = người khôn khéo. Aṇati sukhumabhāvena pavattatīti aṇu = vi tế, và một loại lúa. Asanti pavattanti sattā etehīti asavo = sinh mạng. Sukhaṃ vasantyanenāti vasu = của cải. Pasīyati bādhīyati sāmikehīti pasu = loài bốn chân. Paṃsati sobhāvisesaṃ nāsetīti paṃsu = bụi. Bandhīyati sinehabhāvenāti bandhu = bà con. 3. බන්ධා ඌ වධො ච. 3. Sau (động từ căn) bandh, (tiếp vị ngữ) ū (được thêm vào), và (căn này) được đổi thành vadha. බන්ධ-බන්ධනෙ තිමස්මා ඌ හොති, බන්ධස්ස වධාදෙසො ච. පඤ්චහි කාමගුණෙහි අත්තනි සත්ථෙ බන්ධතීති වධූ-සුණිසා, ඉත්ථීච. Sau động từ căn bandha (với nghĩa trói buộc) này, tiếp vị ngữ ū được thêm vào, và bandha được thay thế bằng vadha. (Ví dụ:) Pañcahi kāmaguṇehi attani satthe bandhatīti vadhū = con dâu, và cũng là người phụ nữ (người trói buộc người khác vào mình bằng năm thứ dục lạc). 4. ජම්බාදයො. 4. (Các từ như) jambā, v.v... (cũng được hình thành theo cách này). ජම්බූආදයො සද්දාඌපච්චයන්තා නිපච්චන්තෙ, නිපාතනං අප්පත්තස්ස පාපනං පත්තස්ස පටිසෙධො ච. ජනිස්මා ඌ, බුකාගමො, ‘‘මනානං නිග්ගහීත’’න්ති (5.96) නස්ස නිග්ගහීතං, ‘‘වග්ගෙ වග්ගන්තො’’ති (1.41) නිග්ගහීතස්ස මො, ජායති, ජනීයතී වා ජම්බූ=රුක්ඛො. භමිස්ස අමලොපො, භමති කම්පතීති භූ=භමු. කරොතිස්මා ඌ, තස්ස කන්ධුඤ ච, ‘‘පරරූපමයකාරෙ බ්‍යඤ්ජනෙ’’ති (5.95) ධාත්වන්තස්ස බ්‍යඤ්ජනස්ස පරරූපත්තං, රුධිරුප්පාදං කරොතීති කක්කන්ධූ=බදරී. ලම්බ-අවසංසනෙ[Pg.230], ආපුබ්බො, සංයොගාදිලොපදීඝරස්සා, ආලම්බති අවසංසතීති අලාබූ=තුම්බි. සර-ගති හිංසාචින්තාසු, ඌම්හි අභුක අබුක ච, සරති ගච්ඡතීති සරභූ=එකා මහානදී. සරති පාණෙ හිංසතීති සරබූ=ඛුද්දජන්තුකවිසෙසො. චමඅදනෙ, චමති භක්ඛති නිවාපන්ති චමූ=සෙනා. තන-විත්ථාරෙ, තනොති සංසාරදුක්ඛන්ති තනු=සරීරං, එවමඤ්ඤෙපි පයොගතො දට්ඨබ්බා. Các từ jambū v.v... được hình thành bất quy tắc với tiếp vị ngữ ū. Bất quy tắc (nipātana) là làm cho xảy ra điều không đạt được (theo quy tắc chung) và ngăn cấm điều đạt được. Từ (căn) jan, (thêm) ū, và thêm vào bu; n của (jan) biến thành ṃ theo quy tắc “manānaṃ niggahītaṃ” (5.96); ṃ biến thành m theo quy tắc “vagge vagganto” (1.41); (nghĩa là) jāyati hay janīyatī (được sinh ra) là jambū = cây trâm. Đối với (căn) bham, a bị xóa bỏ; bhamati kampati (quay, rung động) là bhū = lông mày. Từ (căn) kar, (thêm) ū, và nó trở thành kandhu; theo quy tắc “pararūpamayakāre byañjane” (5.95), phụ âm cuối của căn biến thành dạng của phụ âm theo sau; rudhiruppādaṃ karoti (tạo ra máu) là kakkandhū = cây táo ta. (Căn) lamba (nghĩa là) treo xuống, có tiền tố ā; có sự xóa bỏ phụ âm kép, trường hóa và đoản hóa; ālambati avasaṃsati (treo xuống) là alābū = quả bầu. (Căn) sara (nghĩa là) đi, làm hại, suy nghĩ; với ū, có dạng abhuka và abuka; sarati gacchati (đi) là sarabhū = một con sông lớn. Sarati pāṇe hiṃsati (làm hại chúng sinh) là sarabū = một loại sinh vật nhỏ. (Căn) cam (nghĩa là) ăn; camati bhakkhati nivāpanti (ăn, nuốt, được cúng dường) là camū = quân đội. (Căn) tan (nghĩa là) kéo dài; tanoti saṃsāradukkhaṃ (kéo dài khổ đau luân hồi) là tanu = thân thể. Các trường hợp khác cũng nên được hiểu theo cách sử dụng tương tự. 5. තපුස වි ධ කුර පුථ මුදා කු. 5. Từ (các căn) tap, usa, vidha, kura, putha, muda, (thêm tiếp vị ngữ) ku. තප-සන්තාපෙ, උස-දාහෙ, විධ-වෙධනෙ, කුර-සද්දෙ, පුථ පථ-විත්ථාරෙ, මුද-තොසෙ, එතෙහි කු, හොති. කකාරොනුබන්ධො ‘‘න තෙ කානුබන්ධනාගමෙසූ’’ති (5.85) එඔනමභාවත්ථො. තප ඉති නිද්දෙසතොව අස්ස ඉත්තං, තාපීයතීති තිපු=ලොහවිසෙසො. උසති දාහං කරොතීති උසු=සරො. වෙධති රංසීහි තිමිරන්ති විධු=චන්දො. කුරති කිච්චාකිච්චං වදතීති කුරු=රාජා, කුරවො=ජනපදො. පුථති මහන්ථභාවෙන පත්ථිරතීති පුථු=විත්ථිණ්ණො, මොදනං, මුදීයතීති වා මුදු=අථද්ධො. (Căn) tapa (nghĩa là) làm nóng, usa (nghĩa là) đốt cháy, vidha (nghĩa là) xuyên qua, kura (nghĩa là) phát âm, putha hoặc patha (nghĩa là) trải rộng, muda (nghĩa là) hoan hỷ; từ những (căn) này, (tiếp vị ngữ) ku được thêm vào. Chỉ tiết tự k có mục đích ngăn cản sự biến đổi thành e hoặc o theo quy tắc “na te kānubandhanāgamesū” (5.85). Chỉ bằng cách đề cập đến tapa, a của nó biến thành i; tāpīyati (bị nung nóng) là tipu = một loại kim loại (chì/thiếc). Usati dāhaṃ karoti (đốt, gây cháy) là usu = mũi tên. Vedhati raṃsīhi timiraṃ (xuyên thủng bóng tối bằng các tia sáng) là vidhu = mặt trăng. Kurati kiccākiccaṃ vadati (nói về việc nên làm và không nên làm) là kuru = vị vua, (hoặc) kuravo = xứ sở. Puthati mahantabhāvena patthirati (trải rộng ra một cách vĩ đại) là puthu = rộng lớn. Modanaṃ (sự hoan hỷ), hay mudīyati (hoan hỷ) là mudu = mềm mại (không cứng). 6. සින්ධාදයො. 6. Các từ sindhu v.v... සින්ධු ආදයො කුපච්චයන්තා නිපච්චන්තෙ. සන්ද-පස්සවනෙ, අස්ස ඉත්තං, ධොචාන්තා දෙසො නිපාතනා, සන්දති පස්සවතීති සින්ධු=නදි, වහිසුපන්තස්ස දීඝාදිබත්තෙ, බාධිස්ස වාන්තහත්තෙ ච, වහන්ත්‍යනෙනාති බාහු, බාධති උපද්දවෙ වාරෙතී ති වා බාහු=භුජො. රංඝ-ගමනෙ, නිග්ගහීතලොපො, රඞ්ඝති පවත්තහි රාජධම්මෙති රඝු=රාජා. විද-ලාභෙ, නකාරාගමො, වස්ස බො, වින්දත්‍යනෙන නන්දනන්ති බින්දු=කණිකා. මන-ඤාණෙ, නස්ස ධො, මඤ්ඤති ඤායති [Pg.231] මධුරන්ති මධු=මධුකරීහි කතමධු, රප ලප ජප ජප්ප-වචනෙ, අස්සඉත්තං, රපති ජප්පති මන්තන්තී රිපු=පච්චාමිත්තො. සස-ගති හිං සාපාණනෙසු, අස්ස උත්තං, සසති ජීවතීති සුසු=යුවා. අර ගමනෙ, අස්සඋත්ත මූත්තඤ්ච, අරති මහන්තභාවං ගච්ඡතීති උරු=මහා, අරතිනෙනාති ඌරු-සත්ථි. ඛණ-අවදාරණෙ, ආ පුබ්බො අනලොපො, ආඛනතීති ආඛු=උන්දූරො. තරතරණෙ, තස්ස ථො, තරතීති ථරු=ඛග්ගාවයවො. ලංඝ-ගති සොසනෙසු ඝස්ස වා හත්තං, නිග්ගහීතලොපො ච, ලඞ්ඝති පවත්තති ලඝුභාවෙනාති ලඝු ලහූ එකත්ථා, (භංජ-ඔමද්දනෙ, ප-පුබ්බො, ජස්ස ගත්තං, පභඤ්ජති විසෙසෙනාති පභඞ්ගු=භඞ්ගුරො.) ඨා-ගතිනිවත්තියං, සුපුබ්බො, ඨාති පවත්තති සුන්දරභාවෙනාති සුට්ඨු=සොභනං, දුපුබ්බො ඨාති පවත්තති අසුන්දරභාවෙනාති දුට්ඨු=අසොභනං. එවමඤ්ඤෙපි විඤ්ඤෙය්‍යා. Các từ sindhu v.v... được hình thành bất quy tắc với tiếp vị ngữ ku. (Căn) sanda (nghĩa là) chảy, a của nó biến thành i, và dh là sự biến đổi của âm cuối (d) do bất quy tắc; sandati passavati (chảy) là sindhu = sông. Đối với (căn) vahi, âm đầu được trường hóa; đối với (căn) bādh, âm cuối biến thành v; vahanti anena (họ mang bằng cái này) là bāhu; hoặc bādhati upaddave vāreti (ngăn chặn, đẩy lùi hiểm nguy) là bāhu = cánh tay. (Căn) raṃgh (nghĩa là) đi, ṃ bị xóa bỏ; raṅghati pavattati rājadhamme (tiến hành theo vương pháp) là raghu = một vị vua. (Căn) vid (nghĩa là) tìm thấy, thêm vào nakāra, v biến thành b; vindanti anena nandanaṃ (họ tìm thấy niềm vui bằng cái này) là bindu = giọt. (Căn) man (nghĩa là) biết, n biến thành dh; maññati ñāyati madhuraṃ (được biết, được cho là ngọt) là madhu = mật do ong làm. (Các căn) rapa, lapa, japa, jappa (nghĩa là) nói, a biến thành i; rapati jappati mantaṃ (nói, lẩm bẩm thần chú) là ripu = kẻ thù. (Căn) sasa (nghĩa là) đi, làm hại, sống, a biến thành u; sasati jīvati (sống) là susu = người trẻ. (Căn) ar (nghĩa là) đi, a biến thành u và cũng thành ū; arati mahantabhāvaṃ gacchati (đi đến trạng thái vĩ đại) là uru = vĩ đại; arati anena (đi bằng cái này) là ūru = bắp đùi. (Căn) khaṇ (nghĩa là) đào, có tiền tố ā, n bị xóa bỏ; ākhanati (đào lên) là ākhu = con chuột. (Căn) tar (nghĩa là) đi qua, t của nó biến thành th; tarati (đi qua) là tharu = chuôi gươm. (Căn) laṃgh (nghĩa là) đi, làm khô, gh biến thành h, và ṃ bị xóa bỏ; laṅghati pavattati laghubhāvena (di chuyển một cách nhẹ nhàng) là laghu hoặc lahū, cùng một nghĩa. ((Căn) bhañj (nghĩa là) bẻ gãy, có tiền tố pa, j biến thành g; pabhañjati visesena (bẻ gãy một cách đặc biệt) là pabhaṅgu = dễ vỡ.) (Căn) ṭhā (nghĩa là) đứng lại, có tiền tố su; ṭhāti pavattati sundarabhāvena (tồn tại một cách tốt đẹp) là suṭṭhu = tốt, khéo. Có tiền tố du, ṭhāti pavattati asundarabhāvena (tồn tại một cách xấu xa) là duṭṭhu = xấu, tồi tệ. Các trường hợp khác cũng nên được hiểu như vậy. 7. ඉ. 7. I. ක්‍රියත්ථා බහුලං ඉ හොති, අභ-ඛෙපනෙ, අසීයති ඛිපීයතීති අසි=ඛග්ගො. කස-විලෙඛනෙ, කසීයතෙ කසි=කසනං. මස-ආමසනෙ, මසීයතීති මසි=මෙළා. කු-සද්දෙ ඔ අවාදෙසා, කවති කථෙභීති කවි=කබ්බකාරො. රුසද්දෙ, රවති ගජ්ජතීති රවි=ආදිච්චො. සප්ප-ගමනෙ, සප්පති පවත්තතීති සප්පි=ඝතං. ගන්ථ-ගන්ථනෙ, ‘‘ත ථ න රානං ට ඨ ණලා’’ති (1.25) නථානං ණඨා, ගන්ථෙතීති ගණ්ඨි=පබ්බො, ගණ්ඨිච. රාජ-දිත්තියං, රාජති පවත්තතීති රාජි=පාළි. කල-සඞ්ඛ්‍යානෙ, කලීයති පරිමීයතීති කලි=පාපං. බල-පාණනෙ, බලන්ති ජීවන්ති [Pg.232] අනෙනාති බලි=කරො. ධන-සද්දෙ, ධනති නදතීති ධනි=සද්දො. අච්ච අඤ්ච-පූජායං, අච්චීයති පූජීයතීති අච්චි=ජාලා. වල වල්ල-සංවරණෙ, වලනං සංකොචනං වලි=උදරාදීසු පලි, වල්ලීයන්ති සංවරීයන්ති සත්තා එතායාති වල්ලි=ලතා. විම්හි වලී වල්ලීතිපි හොති, සොයෙවත්ථො, එවමඤ්ඤෙපි. Từ (các căn) chỉ hành động, tiếp vị ngữ i thường được thêm vào. (Căn) abha (nghĩa là) ném; asīyati khipīyati (bị ném) là asi = thanh gươm. (Căn) kasa (nghĩa là) cày; kasīyate (được cày) là kasi = sự cày cấy. (Căn) masa (nghĩa là) chạm vào; masīyati (bị chạm vào) là masi = bồ hóng, mực. (Căn) ku (nghĩa là) phát âm, o biến thành av; kavati katheti (nói, kể) là kavi = nhà thơ. (Căn) ru (nghĩa là) phát âm; ravati gajjati (kêu, rống) là ravi = mặt trời. (Căn) sappa (nghĩa là) đi; sappati pavattati (di chuyển, tiến hành) là sappi = bơ sữa tinh luyện. (Căn) gantha (nghĩa là) buộc; theo quy tắc “ta tha na rānaṃ ṭa ṭha ṇalā” (1.25), na và tha biến thành ṇa và ṭha; gantheti (buộc) là gaṇṭhi = nút thắt, đốt, và cũng là gaṇṭhica. (Căn) rāja (nghĩa là) chiếu sáng; rājati pavattati (chiếu sáng, tồn tại) là rāji = hàng, dòng. (Căn) kala (nghĩa là) đếm; kalīyati parimīyati (được đếm, được đo lường) là kali = tội lỗi. (Căn) bala (nghĩa là) sống; balanti jīvanti anena (họ sống nhờ cái này) là bali = thuế, vật cúng dường. (Căn) dhana (nghĩa là) phát âm; dhanati nadati (phát ra âm thanh) là dhani = âm thanh. (Căn) acca hoặc añca (nghĩa là) tôn kính; accīyati pūjīyati (được tôn kính) là acci = ngọn lửa. (Các căn) vala, valla (nghĩa là) che đậy; valanaṃ saṃkocanaṃ (sự nhăn, sự co lại) là vali = nếp nhăn (ở bụng v.v...); vallīyanti saṃvarīyanti sattā etāya (chúng sinh bị che phủ, bao bọc bởi cái này) là valli = dây leo. Trong (tiếp vị ngữ) vi, cũng có dạng valī và vallī, với cùng ý nghĩa. Các trường hợp khác cũng tương tự. 8. දඣාදයො. 8. Các từ dadhi v.v... දධිආදයො සද්දා ඉපච්චයන්තා නිපච්චන්තෙ. ධා-ධාරණෙ, ද්විභාවො නිපාතනා, ඝතමාදධාතීති දධි=ගොර සවිසෙසො. අංහ-ගමනෙ, නිග්ගහීතලොපො, අංහති ගච්ඡතීති අහි=සප්පො. කම්ප චලනෙ, සංයොගාදිලොපො, කම්පති චලතීති කපි=වානරො. මන-ඤාණෙ, අස්ස උත්තං, මනති ජානාතීති මුනි=සමණො. නස්ස ණත්තං, මනති මහග්ඝභාවං ගච්ඡතීතී මණි=රතනං. ඉක්ඛ චක්ඛ-දස්සනෙ, ඉස්ස අත්තං ඉක්ඛති අනෙනාති අක්ඛි=නයනං. කමපවික්ඛෙපෙ, අස්ස ඉත්තං, කමති යාතීති කිමි=ඛුද්දජන්තුකවිසෙසො. තර තරණෙ, තිත්තිරාදෙසො, තුරිතො තරති යාතීති තිත්තිරි=පක්ඛිවිසෙසො. කීළ-විහාරෙ, ඊස්ස එත්තං, කීළනං කෙළි=කීළා. උසිස්මා ඉස්ස ඛලුඤ, උසති දහතී උක්ඛලි=භාජනං, එවමඤ්ඤෙපි. Các từ dadhi v.v... được hình thành bất quy tắc với tiếp vị ngữ i. (Căn) dhā (nghĩa là) giữ, sự lặp lại là do bất quy tắc; ghatam ādadhāti (giữ bơ sữa) là dadhi = một loại sản phẩm từ sữa (sữa đông). (Căn) aṃha (nghĩa là) đi, ṃ bị xóa bỏ; aṃhati gacchati (đi) là ahi = con rắn. (Căn) kampa (nghĩa là) rung động, phần đầu của phụ âm kép bị xóa bỏ; kampati calati (rung, di chuyển) là kapi = con khỉ. (Căn) man (nghĩa là) biết, a của nó biến thành u; manati jānāti (biết) là muni = bậc ẩn sĩ, sa-môn. N biến thành ṇ; manati mahagghabhāvaṃ gacchati (được xem là, đạt đến trạng thái giá trị cao) là maṇi = ngọc báu. (Các căn) ikkha, cakkha (nghĩa là) thấy, i biến thành a; ikkhati anena (thấy bằng cái này) là akkhi = con mắt. (Căn) kam (nghĩa là) bước đi, a của nó biến thành i; kamati yāti (đi) là kimi = một loại sinh vật nhỏ (con giun). (Căn) tar (nghĩa là) đi qua, được thay thế bằng tittiri; turito tarati yāti (đi qua nhanh chóng) là tittiri = một loại chim (chim đa đa). (Căn) kīḷa (nghĩa là) chơi đùa, ī biến thành e; kīḷanaṃ (sự chơi đùa) là keḷi = trò chơi, thể thao. Từ (căn) us, (thêm) i và khalu; usati dahati (đốt cháy) là ukkhali = cái nồi. Các trường hợp khác cũng tương tự. 9. යුවණ්ණුපන්තා කි. 9. Từ (các căn) có tận cùng là yu hoặc u, (thêm tiếp vị ngữ) ki. ඉවණ්ණුපන්තෙහි ච උවණ්ණුපන්තෙහි ච ක්‍රියත්ථෙහි බහුලං කි හොති. කකාරො-නුබන්ධො, ඉස සිස-ඉච්ඡායං, සිවං ඉච්ඡතීති ඉසි=තපස්සී. ගිර-නිගිරණෙ, ගිරති පසවති ඡවිමංසසාරභූතං භෙසජ්ජාදින්ති ගිරි=සෙලො. සුච-සොචනෙ. සොචනං [Pg.233] සුචි=සොචෙය්‍යං, රුච-අභිලාසෙ රුචන්ති එතායාති රුචි=ආභිලාසො, එවමඤ්ඤෙපි. Từ các căn có tận cùng bằng nguyên âm i và nguyên âm u, trong ý nghĩa hành động, hậu tố ki thường được dùng. Phụ âm k là một anubandha. Từ căn isa hoặc sisa có nghĩa là ‘mong muốn’, người mong muốn điều tốt lành (sivaṃ) là isi = tu sĩ khổ hạnh. Từ căn gira có nghĩa là ‘nuốt’, cái nuốt vào hoặc sinh ra các loại thuốc men là tinh chất của da thịt v.v... là giri = ngọn núi. Từ căn suca có nghĩa là ‘thanh lọc’. Sự thanh lọc là suci = sự trong sạch. Từ căn ruca có nghĩa là ‘ham muốn’, cái mà người ta ham muốn là ruci = sự ham muốn. Tương tự cho các trường hợp khác. 10. වප වර වස රස නභ හර හන පණා ඉණ. 10. Từ các căn vapa, vara, vasa, rasa, nabha, hara, hana, paṇa, hậu tố iṇa được dùng. වප-බීජනික්ඛෙපෙ, වර-වරණසම්භත්තීසු, වස-නිවාසෙ, රස-අස්සාදනෙ, නභ-හිංසායං, හර හරණෙ, හන හිංසායං, පණ-බ්‍යවහාරථුතිසු, එතෙහි ඉණ හොති. වපන්ති එතායාති වාපි=ජලාසයො. වාරෙන්ති එතෙනාති වාරි=ජලං. වසන්ති එතායාති වාසි=තච්ඡක භණ්ඩං. රසීයති අස්සාදනවසෙන සමො සරීයතීති රාසි=සමූහො. නභති හිංසතීති නාභි=සරීරාවයවො. හාරෙතීති හාරි=මනුඤ්ඤං. ‘‘හනස්ස ඝාතො ණානුබන්ධෙ’’ (5.99) ති හනස්ස ඝාතො, හනන්ති එතෙනාති ඝාති=පහරණං, පණති වොහරතීති පාණි, පණති වොහරති එතෙනාති වා පාණි=කරො. Từ căn vapa có nghĩa là ‘gieo hạt’; vara có nghĩa là ‘chọn lựa, phục vụ’; vasa có nghĩa là ‘cư ngụ’; rasa có nghĩa là ‘nếm’; nabha có nghĩa là ‘làm hại’; hara có nghĩa là ‘mang đi’; hana có nghĩa là ‘làm hại’; paṇa có nghĩa là ‘giao dịch, tán thán’; từ những căn này, hậu tố iṇa được dùng. ‘Nơi mà họ gieo hạt’ là vāpi = hồ chứa nước. ‘Cái mà họ dùng để ngăn lại’ là vāri = nước. ‘Cái mà họ dùng để ở’ là vāsi = dụng cụ của thợ mộc. ‘Một tập hợp được di chuyển cùng nhau để nếm’ là rāsi = một đống, một tập hợp. ‘Cái làm hại’ là nābhi = một bộ phận của cơ thể. ‘Cái làm say mê’ là hāri = dễ thương. Theo quy tắc “hanassa ghāto ṇānubandhe” (5.99), căn hana được thay thế bằng ghāta. ‘Cái mà họ dùng để đánh’ là ghāti = vũ khí. ‘Người giao dịch’ là pāṇi, hoặc ‘cái mà người ta dùng để giao dịch’ là pāṇi = bàn tay. 11. භූගමා ඊණ. 11. Từ các căn bhū và gam, hậu tố īṇa được dùng. භූ-සත්තායං, අම ගම-ගමනෙ එතෙහි ඊණ හොති භවිස්සති කාලෙ. භවිස්සතීති භාවී=භවිස්සමානො. ගමිස්සතීති ගාමී=ගමිස්සාමානො. Từ căn bhū có nghĩa là ‘tồn tại’, và căn gam (ama gama) có nghĩa là ‘đi’, hậu tố īṇa được dùng trong thì tương lai. ‘Người sẽ là’ là bhāvī = người sắp trở thành. ‘Người sẽ đi’ là gāmī = người sắp đi. 12. තන්දලක්ඛා ඊ. 12. Từ các căn tanda và lakkha, hậu tố ī được dùng. තන්ද-ආලසියෙ, ලක්ඛ-දස්සනඞ්කෙසු, එතෙහි ඊ හොති. තන්දනං තන්දී=ආලස්‍යං, ලක්ඛීයන්ති සත්තා එතායාති ලක්ඛී=සිරී. Từ căn tanda có nghĩa là ‘lười biếng’, lakkha có nghĩa là ‘thấy, đánh dấu’, từ những căn này, hậu tố ī được dùng. ‘Sự lười biếng’ là tandī = sự biếng nhác. ‘Cái mà chúng sanh được đánh dấu bởi’ là lakkhī = sự may mắn, vẻ huy hoàng. 13. ගමා රො. 13. Từ căn gam, hậu tố ro được dùng. ගමිස්මා [Pg.234] රො හොති. ‘‘රානුබන්ධෙන්තසරාදිස්සා’’ති (4.132) අමලොපො, ගච්ඡතීති ගො=පසු. Từ căn gam, hậu tố ro được dùng. Theo quy tắc “Rānubandhentasarādissā” (4.132), âm a bị xóa bỏ. ‘Loài đi lại’ là go = gia súc. (ඉති සරපච්චයවිධානං). (Kết thúc chương về các hậu tố nguyên âm). 14. ඉ භී කා කරාර වක සක වාහි කො. 14. Từ các căn i, bhī, kā, kara, ara, vaka, saka, vā, hậu tố ko được dùng. ඉ-අජ්ඣෙන ගතීසු, භී-භයෙ, කා ගා-සද්දෙ, කර-කරණෙ, අර-ගමනෙ, කුක වක-ආදානෙ, සක-සත්තියං, වා-ගතිබන්ධනෙසු, එතෙහි කපච්චයො හොති. එති පවත්තතීති එතො=අසහායො. භායන්ති එතස්මාති භෙකො=මණ්ඩූකො. කායති සද්දං කරොතීති කාකො=වායසො. කරොති වණ්ණකන්ති කක්කො=වණ්ණවිසෙසො, පිසිතදබ්බඤ්ච. අරති යාතීති අක්කො=සූරො, විටපිවිසෙසො ච. වකති ඔදනං ආදදාතීති වක්කං=දෙහකොට්ඨාසවිසෙසො, සක්කතීති සක්කො-දෙවින්දො, සමත්ථො ච. වාති බන්ධති එතෙනාති වාකො=වක්කලං. Từ căn i có nghĩa là ‘học, đi’; bhī có nghĩa là ‘sợ hãi’; kā hoặc gā có nghĩa là ‘kêu’; kara có nghĩa là ‘làm’; ara có nghĩa là ‘đi’; kuka hoặc vaka có nghĩa là ‘lấy’; saka có nghĩa là ‘có thể’; vā có nghĩa là ‘đi, buộc’; từ những căn này, hậu tố ka được dùng. ‘Người đi tới’ là eto = người không có bạn đồng hành. ‘Chúng sợ nó’ là bheko = con ếch. ‘Nó kêu ra tiếng’ là kāko = con quạ. ‘Nó tạo ra màu sắc’ là kakko = một loại màu đặc biệt, và bột nhão thịt. ‘Nó di chuyển’ là akko = mặt trời, và một loại cây đặc biệt. ‘Nó nhận lấy cơm’ là vakkaṃ = một bộ phận đặc biệt của cơ thể. ‘Người có thể’ là sakko = vua của các vị trời, và người có khả năng. ‘Cái mà người ta dùng để buộc’ là vāko = vỏ cây. 15. ඤුකාදයො. 15. Các từ như ūka, v.v... ඤුකාදයො කපච්චයන්තා නිපච්චන්තෙ. ඌහ-විතක්කෙ, හලොපො නිපාතනා ඌහීයති විචිනීයතීති ඌකා-ඔකොදනී. උන්ද කිලෙදනෙ, සංයොගාදි ලොපො, අක ච. උන්දති ද්‍රවං කරොතීති උදකං=ජලං. භී-භයෙ, එත්තාභාවො, භායන්ති එතස්මාති භීකො=භීරු. සක-සත්තියං, උපන්තස්සි, සක්කොති ධාරෙතුන්ති සික්කා=උපකරණවිසෙසො. හා-චාගෙ, හීයති සාධූහි ජහීයතීති හාකො=කොධො. සම්බ-මණ්ඩනෙ, කස්ස උඤ[Pg.235], සම්බති උදකං මණ්ඩෙතීති සම්බුකො=ජලජන්තුවිසෙභො. පුථ පථ-විත්ථාරෙ, ඔත්තාභාවො, කස්ස උඤ, පුථති පත්ථරති අත්තනො බාලභාවන්ති පුථුකො=බාලො. සුච-සොකෙ, සොචන්ති එතෙනාති සුක්කං=සම්භවො, සෙතඤ්ච. චි-චයෙ, උපපුබ්බො, එත්තාභාවො, උපචිනන්තීති උපචිකා=වම්මික කාරා. කම්ප-චලනෙ, කම්පිස්ස පං, කම්පති චලතීති පඞ්කො=කද්දමො. උස-දාහෙ, උසතීති උක්කා=ජාලා. කස්ස මුඤ, උසති දහතීභි උම්මුකං=අලාතං. වම-උග්ගිරණෙ, කස්ස මිඤ, වමීයතීති වම්මිකො=උපචිකාකතො චයො, මස-ආමසනෙ, සස්ස ත්ථඞ, මසීයති පෙමෙනාති මත්ථකං=සීසං, එවමඤ්ඤෙපි. Các từ như ūka, v.v... tận cùng bằng hậu tố ka được thành lập một cách bất quy tắc. Từ căn ūha có nghĩa là ‘suy xét’, sự lược bỏ phụ âm h là do thành lập bất quy tắc, ‘cái được dùng để xem xét’ là ūkā = cái vá múc cơm. Từ căn unda có nghĩa là ‘làm ướt’, phụ âm đầu của phụ âm kép bị lược bỏ, và dùng hậu tố aka. ‘Nó làm ướt, làm cho thành chất lỏng’ là udakaṃ = nước. Từ căn bhī có nghĩa là ‘sợ hãi’, không có nguyên âm e. ‘Chúng sợ nó’ là bhīko = người nhút nhát. Từ căn saka có nghĩa là ‘có thể’, nguyên âm cận cuối đổi thành i. ‘Nó có thể chứa đựng’ là sikkā = một loại dụng cụ đặc biệt (cái đòn gánh có lưới). Từ căn hā có nghĩa là ‘từ bỏ’. ‘Cái bị người tốt từ bỏ’ là hāko = sự sân hận. Từ căn samba có nghĩa là ‘trang điểm’, ka đổi thành u. ‘Nó trang điểm cho nước’ là sambuko = một loại thủy tộc đặc biệt (con sò/ốc). Từ căn putha hoặc patha có nghĩa là ‘trải rộng’, không có nguyên âm o, ka đổi thành u. ‘Người bộc lộ sự trẻ con của mình’ là puthuko = đứa trẻ. Từ căn suca có nghĩa là ‘sầu muộn’. ‘Cái mà họ sầu muộn vì nó’ là sukkaṃ = tinh dịch, và màu trắng. Từ căn ci có nghĩa là ‘chất đống’, có tiếp đầu ngữ upa, không có nguyên âm e. ‘Chúng chất đống lên’ là upacikā = loài mối làm tổ. Từ căn kampa có nghĩa là ‘rung động’, kampa đổi thành paṃ. ‘Nó rung động, di chuyển’ là paṅko = bùn. Từ căn usa có nghĩa là ‘đốt cháy’. ‘Nó cháy’ là ukkā = ngọn đuốc, ngọn lửa. ka đổi thành mu. ‘Nó đốt cháy’ là ummukaṃ = thanh củi đang cháy. Từ căn vama có nghĩa là ‘nôn ra’, ka đổi thành mi. ‘Cái được nôn ra’ là vammiko = ụ đất do mối đùn lên. Từ căn masa có nghĩa là ‘sờ mó’, sa đổi thành ttha. ‘Cái được sờ mó với tình thương’ là matthakaṃ = cái đầu. Tương tự cho các trường hợp khác. 16. භීත්වා නකො. 16. Từ căn bhī, hậu tố ānako được dùng. භී-භයෙ තීමස්මා ආනකො හොති. භායන්ති එතස්මාකි භයානකො=භයජනකො. Từ căn bhī có nghĩa là ‘sợ hãi’, hậu tố ānako được dùng. ‘Chúng sợ nó’ là bhayānako = cái gây ra sợ hãi. 17. සිඞ්ඝා ආණිකාටකා. 17. Từ căn siṅgh, các hậu tố āṇika và āṭaka được dùng. සිඞ්ඝ-ඝායනෙතීමස්මා ආණික ආටකා හොන්ති. ‘‘ඉත්ථියමත්වා’’ති 93.260 ආ, සිඞ්ඝයති පස්සවතීති සිඞ්ඝාණිකා=නාසාස්සවො. සිඞ්ඝති එකීභාවං යාතීති සිඞ්ඝාටකං=වීථිචතුක්කං. Từ căn siṅgh có nghĩa là ‘ngửi’, các hậu tố āṇika và āṭaka được dùng. Theo quy tắc “Itthiyamatvā” (93.260), hậu tố ā được dùng. ‘Nó có mùi, nó chảy ra’ là siṅghāṇikā = nước mũi. ‘Nó đi đến sự hợp nhất’ là siṅghāṭakaṃ = ngã tư đường. 18. කරාදිත්වකො. 18. Từ nhóm các căn bắt đầu bằng kara, hậu tố ako được dùng. කර-කරණෙ, සර-ගතිහිංසාචින්තාසු, නර-නයෙ, තරතරණෙ, වර-වරණ සම්භත්තීසු, ජන-ජනනෙ, කර-දිත්ති ගතිකන්තීසු, කට-මන්දනෙ, කුර-සද්දෙ, ථු-අභිත්ථවෙ, එවමාදීහි අකො [Pg.236] හොති. කරීයතීති කරකො=කමණ්ඩලු. කරොතීති කරකා=වස්සොපලා. සරති උදකමෙත්ථාති සරකො=පානභාජනං. නරන්ති පාපුණන්ති සත්තා එත්ථාති නරකො=නිරයො. තරන්ත්‍යනෙනාති තරකො=තරණං. වාරෙතීතිවරකො=වරණො, ධඤ්ඤවිසෙසො ච. ජනෙතීති ජනකො=පිතා. කනති දිබ්බතීති කනකං=සුවණ්ණං. කටති මද්දති රිපවොති කටකං=නගරං. කුරතීති කොරකො=කලිකා. ථවීයතීති ථවකො-ගුච්ඡො. Từ căn kara có nghĩa là ‘làm’; sara có nghĩa là ‘đi, làm hại, suy nghĩ’; nara có nghĩa là ‘dẫn dắt’; tara có nghĩa là ‘vượt qua’; vara có nghĩa là ‘chọn lựa, phục vụ’; jana có nghĩa là ‘sinh ra’; kara có nghĩa là ‘chiếu sáng, đi, mong muốn’; kaṭa có nghĩa là ‘trang điểm’; kura có nghĩa là ‘kêu’; thu có nghĩa là ‘tán thán’; từ những căn này và các căn tương tự, hậu tố ako được dùng. ‘Cái được làm ra’ là karako = bình nước. ‘Cái nó làm ra’ là karakā = mưa đá. ‘Nước chảy trong đó’ là sarako = đồ đựng thức uống. ‘Nơi chúng sanh bị dẫn đến/đi đến’ là narako = địa ngục. ‘Cái mà họ dùng để vượt qua’ là tarako = sự vượt qua. ‘Cái được chọn lựa’ là varako = sự ban cho, và một loại ngũ cốc đặc biệt. ‘Người sinh ra’ là janako = người cha. ‘Nó chiếu sáng’ là kanakaṃ = vàng. ‘Nó đè bẹp kẻ thù’ là kaṭakaṃ = thành phố. ‘Nó tạo ra âm thanh’ là korako = nụ hoa. ‘Cái được tán thán’ là thavako = một chùm. 19. බල පතෙහ්‍යාකො. 19. Từ các căn bala và pata, hậu tố āko được dùng. බල-පාණනෙ, පත පථ-ගමනෙ, එතෙහි ආකො හොති. බලති ජීවතීති බලාකා=පක්ඛිවිසෙසො. පතති යාතීති පතාකා=ධජො. Từ căn bala có nghĩa là ‘sống, thở’; pata hoặc patha có nghĩa là ‘đi’; từ những căn này, hậu tố āko được dùng. ‘Nó sống, nó thở’ là balākā = một loài chim đặc biệt (con cò). ‘Nó đi, nó bay’ là patākā = lá cờ. 20. සාමාකාදයො. 20. Các từ như sāmāka, v.v... සාමාකආදයො ආකන්තා නිපච්චන්තෙ. සා-තනු කරණාවසානෙසු, සාස්ස මුක, සාති දෙහං ත නුං කරොතීති සාමාකො=තිණධඤ්ඤං. පා-පානෙ, ඉනඞ, පිවති රත්තන්ති පිනාකො=මහිස්සරධනු. ගු-සද්දෙ, ‘‘යුවණ්ණාන මියඞුවඞ සරෙ’’ති (5.136) උවඞ, ගවති නදති එතෙනාති ගුවකො=පූගඵලං. අට පට-ගමනත්ථා, පටති යාතීති පටාකා=වෙජයන්තී. සල පිල පල හුල-ගමනත්ථා, සලති යාතීති සලාකා=වෙජ්ජොපකරණදබ්බං. විද-ඤාණෙ, විදති ජානාතීති විදාකො=විද්වා. පණබ්‍යවහාරථුතීසු අස්ස ඉත්තං, ඌක ච, පණීයති වොහරීයතීති පිඤ්ඤාකො=තිලකක්කො, එවමඤ්ඤෙපි. Các từ như sāmāka v.v... được hình thành bất định với hậu tố āka. Căn sā có nghĩa là làm cho mỏng, làm cho kết thúc; sā được biến thành mu. Sāti dehaṃ tanuṃ karotīti sāmāko = lúa cỏ. Căn pā (uống), thêm inaṅa. pivati rattanti pināko = cây cung của thần Mahissara. Căn gu (kêu), theo quy tắc “yuvaṇṇāna miyaṅuvaṅa sare” (5.136) u biến thành uva. gavati nadati etenāti guvako = quả cau. Căn aṭa, paṭa (đi). paṭati yātīti paṭākā = cờ, phướn. Căn sala, pila, pala, hula (đi). salati yātīti salākā = một dụng cụ của thầy thuốc. Căn vida (biết). vidati jānātīti vidāko = người có trí. Căn paṇa (trao đổi, ca ngợi), a biến thành i, và thêm ūka. paṇīyati voharīyatīti piññāko = bã mè. Tương tự cho các từ khác. 21. විච්ඡාලගමමුසා කිකො. 21. Hậu tố kika được thêm vào các căn viccha, ala, gama, musa. විච්ඡා-ගමනෙ[Pg.237], අල=බන්ධනෙ, අම ගම-ගමනෙ, මුස-ථෙය්‍යෙ, එතෙහි කිකො හොති. විච්ඡති යාතීති විච්ඡිකො=කීටො. අලති බන්ධති එතෙනාති අලිකං=අසච්චං. ගච්ඡතීති ගමිකො=ගන්තා. මුසාති නිද්දෙසා දීඝො, මුසති ථෙනෙතීති මූසිකො=උන්දූරො. Căn vicchā (đi), ala (trói buộc), ama, gama (đi), musa (trộm cắp), hậu tố kika được thêm vào các căn này. Vicchati yātīti vicchiko = con bọ cạp. Alati bandhati etenāti alikaṃ = sự không thật, lời nói dối. Gacchatīti gamiko = người đi. Do được nêu trong quy tắc là musā nên nguyên âm được kéo dài. musati thenetīti mūsiko = con chuột. 22. කිංකණිකාදයො. 22. Các từ như kiṃkaṇikā v.v... කිංකණිකාදයො සද්දා කිකන්තා නිපච්චන්තෙ. කණඉති දණ්ඩකො ධාතු සද්දත්ථො, කස්ස ද්විත්තං, අස්ස ඉත්තං, නිග්ගහීතාගමො ච, කණති සද්දං කරොතී කිංකණිකා=ඝණ්ඩිකා. මුද-තොසෙ, දස්ස ද්විත්තං, මුදන්ති එතමයාති මුද්දිකා=අඞ්ගුලියාවෙට්ඨනං, ඵලවිසෙසො අ. මහීයති පූජීයතීති මහිකා=හිමං. කල-සඞ්ඛ්‍යානෙ, කලීයති පරිමීතයතීති කලිකා=කොරකො. සප්ප-ගමනෙ, අස්ස ඉත්තං. සප්පති ගච්ඡතීති සිප්පිකා=ජලජන්තුවිසෙසො, එවමඤ්ඤෙපි. Các từ như kiṃkaṇikā v.v... được hình thành bất định với hậu tố kika. Căn kaṇa là một căn được liệt kê, có nghĩa là âm thanh; ka được lặp lại, a biến thành i, và thêm niggahīta. kaṇati saddaṃ karotīti kiṃkaṇikā = cái chuông nhỏ. Căn muda (vui thích), da được lặp lại. mudanti etamayāti muddikā = nhẫn đeo tay, hoặc một loại quả. Mahīyati pūjīyatīti mahikā = sương giá. Căn kala (đếm, tính). kalīyati parimītayatīti kalikā = nụ hoa. Căn sappa (đi), a biến thành i. sappati gacchatīti sippikā = một loại sinh vật dưới nước. Tương tự cho các từ khác. 23. ඉසා කීකො. 23. Hậu tố kīka được thêm vào căn isa. ඉස සිංස-ඉච්ඡායං, ඉච්චස්මා කීකො හොති. ඉච්ඡීයතීති ඉසීකා=තූලනිස්සයො. Căn isa, siṃsa (mong muốn), hậu tố kīka được thêm vào căn này. Icchīyatīti isīkā = lõi của cây sậy. 24. කමපදා ණුකො. 24. Hậu tố ṇuka được thêm vào các căn kama, pada. කම-ඉච්ඡායං, පද-ගමනෙ, එතෙහි ණුකො හොති. ‘‘ණිණාපීන’’න්ති (5.160) යොගවිභාගා ණිලොපො. කාමෙතීති කාමුකො=කාමයිතා[Pg.238]. පජ්ජති යාති එතායාති පාදුකා=පාදොපකරණං. Căn kama (mong muốn), pada (đi), hậu tố ṇuka được thêm vào các căn này. Do sự phân chia quy tắc “ṇiṇāpīna” (5.160), ṇ bị xóa bỏ. Kāmetīti kāmuko = người ham muốn. Pajjati yāti etāyāti pādukā = giày dép. 25. මණ්ඩසලා ණූකො. 25. Hậu tố ṇūka được thêm vào các căn maṇḍa, sala. මණ්ඩ-භූසනෙ, සල-ගමනත්ථො දණ්ඩකො ධාතු, එතෙහි ණූකො හොති. මණ්ඩෙති ජලං භූසෙතීති මණ්ඩූකො=භෙකො, සලති ගොචරත්ත මුපයාතීති සාලූකං=උප්පලකණ්ඩො. Căn maṇḍa (trang hoàng), căn sala là một căn được liệt kê có nghĩa là đi, hậu tố ṇūka được thêm vào các căn này. Maṇḍeti jalaṃ bhūsetīti maṇḍūko = con ếch, salati gocarattamupayātīti sālūkaṃ = củ sen. 26. උලූකාදයො. 26. Các từ như ulūka v.v... උලූකාදයො සද්දා ණූකන්තා නිපච්චන්තෙ. උල-ගවෙසනෙ, ඔත්තාභාවො නිපාතනා, උලති ගවෙසතීති උලූකො=කොසියො. මන=ඤාණෙ, නස්ස ධත්තං, මඤ්ඤතීති මධූකො=රුක්ඛො. ජල-දිත්තියං, ජලතීති ජලූකා=ලොහිතපො, එවමඤ්ඤෙපි. Các từ như ulūka v.v... được hình thành bất định với hậu tố ṇūka. Căn ula (tìm kiếm), o biến mất do bất định. ulati gavesatīti ulūko = con cú. Căn mana (biết), n biến thành dh. maññatīti madhūko = một loại cây. Căn jala (sáng chói). jalatīti jalūkā = con đỉa. Tương tự cho các từ khác. 27. කසා සකො. 27. Hậu tố saka được thêm vào căn kasa. කස-විලෙඛනෙතීමස්මා සකො හොති. කසතීති කස්සකො=කසිකම්මකාරො. Hậu tố saka được thêm vào căn kasa (cày, xới). Kasatīti kassako = người làm ruộng. 28. කරා තිකො. 28. Hậu tố tika được thêm vào căn kara. කරොතිස්මා තිකො හොති. කරොන්ති කීළං එත්ථාති කත්තිකො=බාහුලො. Hậu tố tika được thêm vào căn kara. Karonti kīḷaṃ etthāti kattiko = tháng Kattika. 29. ඉසා ඨකන. 29. Hậu tố ṭhakana được thêm vào căn isa. ඉස සිංස-ඉච්ඡායං, ඉච්චස්මා ඨකන හොති. ඉච්ඡීයතීති ඉට්ඨකා=මත්තිකාවිකාරො. Căn isa, siṃsa (mong muốn), hậu tố ṭhakana được thêm vào căn này. Icchīyatīti iṭṭhakā = viên gạch. 30. සමා ඛො. 30. Hậu tố kha được thêm vào căn sama. සම-උපසමඛෙදෙසු[Pg.239], එතස්මා ඛො හොති. සමෙති උපසමෙතීති සඞ්ඛො=කම්බු. Căn sama (làm dịu, làm mệt), hậu tố kha được thêm vào căn này. Sameti upasametīti saṅkho = vỏ ốc. 31. මුඛා දයො. 31. Các từ như mukha v.v... මුඛ ආදයො ඛන්තා නිපච්චන්තෙ. මු-බන්ධනෙ, ඔත්තාභාවො නිපාතනා, මුනන්ති බන්ධන්ති එතෙනාති මුඛං=ලපනං. සි-සෙවායං, එත්තා භාවො නිපාතනා, සයන්ති එත්ථ ඌකා කුසුම-දයො චාති සිඛා=චූළා. විපුබ්බස්ස සිස්ස, විසතිස්ස වා, විසෙසෙන සයන්ති එත්ථ, පවිසන්තීති විසිඛා=රච්ඡා. කන-දීත්ති ගති කන්තීසු, නිපුබ්බො, අනභාගලොපො, කනති දිබ්බතීති නික්ඛො=සුවණ්ණවිකාරො. මයඉති ගමනත්ථො දණ්ඩකො ධාතු, ඛස්ස ඌඤ, මයති යාතීති මයූඛො-කිරණො. ලූ-ඡෙදනෙ, ඔත්ථාභාවො, ලුනාති ඡින්දති සොභන්ති ලූඛො=අසිනිද්ධො. අර-ගමනෙ, අරන්ති යන්ති එතෙනාති අක්ඛො=සකටාවයවා, පාසකො ච. යස-පයතනෙ, යස්සති පයතති බලිමාහරණත්ථායාති යක්ඛො=අමනුස්සො, රුහ-ජනනෙ, රුහති ජායතීති රුක්ඛො=පාදපො, උස-දාහෙ, උසති දහති කාමග්ගිනාති උක්ඛො=බලීබද්දො. සහ-මරිසනෙ ‘හලොපො, සහති අත්තනි කතාපරාධං ඛමතීති සඛා=සහායො, එවමඤ්ඤෙපි. Các từ như mukha v.v... được hình thành bất định với hậu tố kha. Căn mu (trói buộc), o biến mất do bất định. munanti bandhanti etenāti mukhaṃ = miệng. Căn si (phục vụ), e biến mất do bất định. sayanti ettha ūkā kusumadayo cāti sikhā = búi tóc. Của căn si có tiếp đầu ngữ vi, hoặc của căn visati. visesena sayanti ettha, pavisantīti visikhā = đường phố. Căn kana (sáng, đi, muốn), có tiếp đầu ngữ ni, phần ana bị xóa. kanati dibbatīti nikkho = một đồ trang sức bằng vàng. Căn maya là một căn được liệt kê có nghĩa là đi, kha được biến thành ūña. mayati yātīti mayūkho = tia sáng. Căn lū (cắt), o biến mất. lunāti chindati sobhanti lūkho = thô, không mịn. Căn ara (đi). aranti yanti etenāti akkho = trục xe, và con súc sắc. Căn yasa (cố gắng). yassati payatati balimāharaṇatthāyāti yakkho = dạ xoa. Căn ruha (sinh ra). ruhati jāyatīti rukkho = cây. Căn usa (đốt). usati dahati kāmaggināti ukkho = con bò đực. Căn saha (chịu đựng), ha bị xóa. sahati attani katāparādhaṃ khamatīti sakhā = bạn bè. Tương tự cho các từ khác. 32. අජ වජ මුද ගද ගමා ගක. 32. Hậu tố gaka được thêm vào các căn aja, vaja, muda, gada, gama. අජ වජ-ගමනෙ, මුද-තොසෙ, ගද-වචනෙ, අම ගම-ගමනෙ, එතෙහි ගක හොති. අජති ගච්ඡති සෙට්ඨභාවන්ති අග්ගො-සෙට්ඨො[Pg.240]. වජති සමූහත්තං ගච්ඡතීති වග්ගො=සමූහො. මුදන්ති එතෙනාති මුග්ගො=ධඤ්ඤවිසෙසො. ගදතීති ගග්ගො=ඉසි. ‘‘මනානං නිග්ගහීත’’න්ති (5.96) මස්ස නිග්ගහීතං, ගච්ඡතීති ගඞ්ගා=සුරාපගා. Căn aja, vaja (đi), muda (vui thích), gada (nói), ama, gama (đi), hậu tố gaka được thêm vào các căn này. Ajati gacchati seṭṭhabhāvanti aggo = cao nhất. Vajati samūhattaṃ gacchatīti vaggo = nhóm, phẩm. Mudanti etenāti muggo = một loại đậu. Gadatīti gaggo = một vị tiên. Theo quy tắc “manānaṃ niggahītaṃ” (5.96), m biến thành niggahīta. gacchatīti gaṅgā = sông Hằng. 33. සිඞ්ගාදයො. 33. Các từ như siṅga v.v... සිඞ්ගආදයො සද්දා ගකඅන්තා නිපච්චන්තෙ. සී-සයෙ, නිග්ගහීතාගමො, රස්සත්තඤ්ච, සයති පවත්තති මත්ථකෙති සිඞ්ගං=විසාණං. ඵුර-චලනෙ, ලිමුඞ, ඵුරති චලතීති පුලිඞ්ගො=ජලිතඞ්ගා රාවයවො. චල-කම්පනෙ, උපුබ්බො, චලස්ස චාලිං, උච්චලති කම්පතීති උච්චාලිඞ්ගො=සුක්කකීටො, කල-සද්දෙ, ඉමුක, කලති අභිනාදං කරොති බහුරජ්ජතායා ති කලිඞ්ගො=දක්ඛිණාපථො. භම-අනවට්ඨානෙ, අස්ස ඉත්තං, භමතීති භිඞ්ගො=භමරො. පට අට-ගමනෙ, පටිස්ස අමුක, අක ච. පටති පතන්තො ගච්ඡතීති පටඞ්ගො, පටගො=සලභො, එවමඤ්ඤෙපි. Các từ như siṅga v.v... được hình thành bất định với hậu tố gaka. Căn sī (nằm), thêm niggahīta, và nguyên âm được rút ngắn. sayati pavattati matthaketi siṅgaṃ = cái sừng. Căn phura (rung động), thêm limuṅa. phurati calatīti puliṅgo = tia lửa. Căn cala (rung động), có tiếp đầu ngữ u, cala biến thành cāliṃ. uccalati kampatīti uccāliṅgo = con giun khô. Căn kala (kêu), thêm imuka. kalati abhinādaṃ karoti bahurajjatāyāti kaliṅgo = một xứ ở miền nam. Căn bhama (đi lang thang), a biến thành i. bhamatīti bhiṅgo = con ong. Căn paṭa, aṭa (đi), paṭi thêm amuka và aka. paṭati patanto gacchatīti paṭaṅgo, paṭago = con bướm đêm. Tương tự cho các từ khác. 34. අගා ගි. 34. Hậu tố gi được thêm vào căn aga. අග-කුටිලගමනෙතීමස්මා ගි හොති. අගති කුටිලො හුත්වා ගච්ඡතීති අග්ගි=පාවකො. Hậu tố gi được thêm vào căn aga (đi quanh co). Agati kuṭilo hutvā gacchatīti aggi = lửa. 35. යාවලා ගු. 35. Hậu tố gu được thêm vào các căn yā, va, la. යා-පාපුණනෙ, වල වල්ල-සංවරණෙ, එතෙහි ගු හොති. යාතීති යාගු=පෙය්‍යා. වලීයති සංවරීයතීති වග්ගු=මනුඤ්ඤො. Động từ yā (trong sự đạt đến), vala hoặc valla (trong sự bao bọc). Hậu tố gu được dùng sau các động từ này. Yātīti yāgu (cái được đi đến) = peyyā (cháo loãng). Valīyati saṃvarīyatīti vaggu (cái được bao bọc, được thu thúc) = manuñño (khả ái). 36. ඵෙග්ගාදයො. 36. Các từ pheggu v.v... ඵෙග්ගු [Pg.241] ආදයො ගුඅන්තා නිපච්චන්තෙ. ඵල-නිප්ඵත්තියං, අස්ස එත්තං, ඵලති නිට්ඨානං ගච්ඡතීති ඵෙග්ගු=අසාරො. භර-භරණෙ, රලොපො. භරතීති භගු=ඉසි. හි-ගතීයං, නිග්ගහීතාගමො, හිනො ති පවත්තතීති හිඞ්ගු=රාමඨජං. කම-ඉච්ඡායං, කාමීයතීති කඞ්ගු=ධඤ්ඤවිසෙසො, එවමඤ්ඤෙපි. Các từ pheggu v.v... được hình thành bất quy tắc với hậu tố gu. Từ động từ phala (trong sự thành tựu), a biến thành e. Phalati niṭṭhānaṃ gacchatīti pheggu (cái thành tựu, đi đến chỗ kết thúc) = asāro (không có lõi, vô giá trị). Từ động từ bhara (trong sự nuôi dưỡng), ra bị xóa. Bharatīti bhagu (vị nuôi dưỡng) = isi (ẩn sĩ). Từ động từ hi (trong sự đi), niggahīta được thêm vào. Hinoti pavattatīti hiṅgu (cái được tiến hành) = rāmaṭhajaṃ (a ngùy). Từ động từ kama (trong sự mong muốn), kāmīyatīti kaṅgu (cái được mong muốn) = dhaññaviseso (một loại lúa đặc biệt). Tương tự cho các trường hợp khác. 37. ජනා ඝො. 37. Hậu tố gho sau jana. ජන-ජනනෙතීමස්මා ඝො හොති. ‘‘මනානං නිග්ගහීත’’න්ති (5.96) නස්ස නිග්ගහීතං, ජායති ගමනමෙතායාති ජඞ්ඝා=පාණ්‍යඞ්ගවිසෙසො. Hậu tố gho được dùng sau động từ jana (trong sự sanh sản). Theo quy tắc “manānaṃ niggahītaṃ” (5.96), n biến thành niggahīta. Jāyati gamanam etāyāti jaṅghā (sự đi lại được sanh ra bởi cái này) = pāṇyaṅgaviseso (một bộ phận đặc biệt của chân). 38. මෙඝාදයො. 38. Các từ megha v.v... මෙඝආදයො ඝන්තා නිපච්චන්තෙ. මිහ-සෙචනෙ, හලොපො, මෙහති සිඤ්චතීති මෙඝො=අම්බුදො. මුහ-මුච්ඡායං, හලොපො, මුය්හන්ති සත්තා එත්ථාති මොඝො=තුච්ඡො. සී-සයෙ, එත්තාභාවො, සෙති ලහු හුත්වා පවත්තතීති සීඝං=ආසු. අහ-භස්මීකරණෙ, නිපුබ්බො, හලොපදීඝා, නිදහතීති නිදාඝො=ගිම්හො. මහීස්ස හලොපො, මහීයති පූජීයතීති මඝා=නක්ඛත්තං, එවමඤ්ඤෙපි. Các từ megha v.v... được hình thành bất quy tắc với hậu tố gha. Từ động từ miha (trong sự tưới), ha bị xóa. Mehati siñcatīti megho (cái tưới, rưới) = ambudo (mây). Từ động từ muha (trong sự si mê), ha bị xóa. Muyhanti sattā etthāti mogho (nơi chúng sanh bị si mê) = tuccho (trống rỗng, vô ích). Từ động từ sī (trong sự nằm), không có sự biến đổi thành e. Seti lahu hutvā pavattatīti sīghaṃ (nó nằm, diễn tiến một cách nhẹ nhàng) = āsu (nhanh chóng). Từ động từ aha (trong sự thiêu ra tro), có tiếp đầu ngữ ni, ha bị xóa và (nguyên âm) được trường hóa. Nidahatīti nidāgho (cái thiêu đốt) = gimho (mùa hè). Từ mahī, ha bị xóa. Mahīyati pūjīyatīti maghā (cái được cúng dường) = nakkhattaṃ (chòm sao). Tương tự cho các trường hợp khác. (ඉති කවග්ගපච්චයවිධානං). (Kết thúc phần về các hậu tố thuộc nhóm ka). 39. චුසරවරා චො. 39. Hậu tố co sau cu, sara, vara. චු-චවනෙ, සර-ගති හිංසා චින්තාසු, වර-වරණ සම්භත්තීසු, එයෙහි චො හොති. චවති රුක්ඛාති චොචං=උපභුත්තඵල- විසෙසො[Pg.242]. සරති ආයතිං දුක්ඛං හිංසතීති සච්චං=අවිතථං. වාරෙති සුඛන්ති වච්චං=ගූථො. Từ động từ cu (trong sự rơi rụng), sara (trong sự đi, sự làm hại, sự suy nghĩ), vara (trong sự lựa chọn, sự chia phần), hậu tố co được dùng sau các động từ này. Cavati rukkhāti cocaṃ (cái rơi rụng từ cây) = upabhuttaphala- viseso (một loại quả đã dùng đặc biệt, tức là chuối). Sarati āyatiṃ dukkhaṃ hiṃsatīti saccaṃ (cái đi đến hoặc cái hủy diệt khổ đau trong tương lai) = avitathaṃ (sự thật). Vāreti sukhanti vaccaṃ (cái ngăn cản sự an lạc) = gūtho (phân). 40. මරා චුඊචී ච. 40. Hậu tố cu, īci và co sau mara. මර-පාණචාගෙ තීමස්මා චුඊචී හොන්ති චො ච. මරණං මච්චු=මරණං. මාරෙති අන්ධකාරං විනාසෙතීති මරීචි=රංසි, මිගතණ්හිකා ච. මරතීති මච්චො=සත්තො. Từ động từ mara (trong sự từ bỏ mạng sống), các hậu tố cu, īci và co được dùng. Maraṇaṃ maccu (sự chết) = maraṇaṃ (sự chết). Māreti andhakāraṃ vināsetīti marīci (cái làm cho chết hoặc cái phá hủy bóng tối) = raṃsi (tia sáng), và migataṇhikā (ảo ảnh). Maratīti macco (người chết) = satto (chúng sanh). 41. කුස පසා ඡික. 41. Hậu tố chika sau kusa, pasa. කුස-අක්කොසෙ, පස-බාධනෙ, එතෙහි ඡික හොති. කුසීයති අක්කොසීයතීති කුච්ඡි=උදරං. පසීයති බාධීයති එත්ථාති පච්ඡි=භාජනවිසෙසො. Từ động từ kusa (trong sự mắng nhiếc), pasa (trong sự bức hại), hậu tố chika được dùng sau các động từ này. Kusīyati akkosīyatīti kucchi (cái bị mắng nhiếc) = udaraṃ (bụng). Pasīyati bādhīyati etthāti pacchi (nơi bị bức hại) = bhājanaviseso (một loại đồ đựng đặc biệt, cái giỏ). 42. කස උසා ඡුක. 42. Hậu tố chuka sau kasa, usa. කස-විලෙඛනෙ, උස-දාහෙ, එතෙහි ඡුක හොති. කසන්ති විලෙඛන්ති එත්ථාති කච්ඡු=පාමං. උසති දහති සන්තාපන්ති උච්ඡු=රසාලො. Từ động từ kasa (trong sự cào, gãi), usa (trong sự đốt cháy), hậu tố chuka được dùng sau các động từ này. Kasanti vilekhanti etthāti kacchu (nơi người ta cào, gãi) = pāmaṃ (bệnh ghẻ). Usati dahati santāpanti ucchu (cái đốt cháy, làm nóng) = rasālo (cây mía). 43. අස මස වද කුච කචා ඡො. 43. Hậu tố cho sau asa, masa, vada, kuca, kaca. අස-ඛිපනෙ, මස-ආමසනෙ, වද-වචනෙ, කුච-සංකොචනෙ, කච-බන්ධනෙ, එතෙහි ඡො හොති. අසති ඡිපතීති අච්ඡො=භල්ලූකො. මසති ජලන්ති මච්ඡො=මීනො. වදතීති වච්ඡො=නෙලකො. කුචීයති සංකොචීයතීති කොච්ඡො=භද්දපීට්ඨං. කචීයති බන්ධීයතීති කච්ඡො=තනුපදෙසො, අනූපො ච. Từ động từ asa (trong sự ném), masa (trong sự sờ mó), vada (trong sự nói), kuca (trong sự co lại), kaca (trong sự buộc), hậu tố cho được dùng sau các động từ này. Asati chipatīti accho (con vật ném) = bhallūko (con gấu). Masati jalanti maccho (con vật sờ mó nước) = mīno (con cá). Vadatīti vaccho (con vật nói) = nelako (con bê). Kucīyati saṃkocīyatīti koccho (cái bị co lại) = bhaddapīṭṭhaṃ (ghế tốt). Kacīyati bandhīyatīti kaccho (cái bị buộc) = tanupadeso (vùng của thân thể, nách), và anūpo (vùng đầm lầy). 44. ගුච්ඡාදයො. 44. Các từ guccha v.v... ගුච්ඡආදයො [Pg.243] ඡන්තා නිපච්චන්තෙ. ගුප-ගොපනෙ, ඔත්තාභාවො, ගොපීයතීති ගුච්ඡො=ථවකො. තුස-තුට්ඨිම්හී, තුසන්ති එතෙනාති තුච්ඡං=මුසා. පුස-පොසනෙ, පොසන්ති තනුමනෙනාති පුච්ඡො=වාලධි, එවමඤ්ඤෙපි. Các từ guccha v.v... được hình thành bất quy tắc với hậu tố cha. Từ động từ gupa (trong sự bảo vệ), không có sự biến đổi thành o. Gopīyatīti guccho (cái được bảo vệ) = thavako (chùm, bó). Từ động từ tusa (trong sự hài lòng), tusanti etenāti tucchaṃ (người ta hài lòng bởi cái này) = musā (trống rỗng, giả dối). Từ động từ pusa (trong sự nuôi dưỡng), posanti tanum anenāti puccho (người ta nuôi dưỡng thân thể bằng cái này) = vāladhi (cái đuôi). Tương tự cho các trường hợp khác. 45. අරා ජු ඤට ච. 45. Hậu tố ju sau ara, và ara biến thành uṭa. අර-ගමනෙතීමස්මා ජු හොති, අරිස්ස උට ච. ටකාරො සබ්බාදෙසත්ථො, අරති අකුටිලභාවෙන පවත්තතීති උජු=අවඞ්කො. Từ động từ ara (trong sự đi), hậu tố ju được dùng, và ara biến thành uṭa. Ký tự ṭ có nghĩa là thay thế toàn bộ. Arati akuṭilabhāvena pavattatīti uju (cái đi, cái diễn tiến một cách không cong vẹo) = avaṅko (thẳng). 46. රජ්ජාදයො. 46. Các từ rajju v.v... රජ්ජුආදයො ජුඅන්තා නිපච්චන්තෙ. රුධ-ආවරණෙ, උස්ස අත්තං, රුන්ධන්ති එතෙනාති රුජ්ජු-යොත්තං. මන-ඤාණෙ, අමඤ්ඤිත්ථාති මඤ්ජු=මඤ්ජුලං, එවමඤ්ඤෙපි. Các từ rajju v.v... được hình thành bất quy tắc với hậu tố ju. Từ động từ rudha (trong sự ngăn che), u biến thành a. Rundhanti etenāti rujju (người ta ngăn che bằng cái này) = yottaṃ (dây thừng). Từ động từ mana (trong sự biết), amaññitthāti mañju (vị ấy đã biết) = mañjulaṃ (khả ái, dễ thương). Tương tự cho các trường hợp khác. 47. ගිධා ඣක. 47. Hậu tố jhaka sau gidha. ගිධ-අභිකඞ්ඛායමිච්චස්මා ඣක හොති. ගෙධතීති ගිජ්ඣො=පක්ඛිවිසෙසො. Từ động từ gidha (trong sự tham muốn), hậu tố jhaka được dùng. Gedhatīti gijjho (kẻ tham lam) = pakkhiviseso (một loại chim đặc biệt, chim kên kên). 48. වඤ්ඣාදයො. 48. Các từ vañjha v.v... වඤ්ච්‍යාදයො ඣක අන්තා නිපච්චන්තෙ. වන-යාචනෙ, වනොති අත්තානං අනුභවිතුං යාචතීති වඤ්ඣො=අඵලරුක්ඛො, වඤ්ඣා=අපසවා ඉත්ථී, අස්ස ඉත්තං විඤ්ඣො=පබ්බතො, සංජ-සඞ්ගෙ, නිග්ගහීතලොපො, සඤ්ජියතීති සජ්ඣං=රජතං, එවමඤ්ඤෙපි. Các từ vañjha v.v... được hình thành bất quy tắc với hậu tố jhaka. Từ động từ vana (trong sự cầu xin), vanoti attānaṃ anubhavituṃ yācatīti vañjho (cái cầu xin để tự mình trải nghiệm) = aphalarukkho (cây không quả), vañjhā = apasavā itthī (người phụ nữ son sẻ). a biến thành i, (thành) viñjho = pabbato (ngọn núi). Từ động từ saṃja (trong sự dính mắc), niggahīta bị xóa. Sañjiyatīti sajjhaṃ (cái bị dính mắc) = rajataṃ (bạc). Tương tự cho các trường hợp khác. 49. කමයජා ඤො. 49. Hậu tố ño sau kama, yaja. කම-ඉච්ඡායං[Pg.244], යජ-දෙවපූජාසඞ්ගතිකරණදානෙසු, එතෙහි ඤො හොති, මස්ස නිග්ගහීතවග්ගන්තා, කාමීයතීති කඤ්ඤා=කුමාරී. ජස්ස පරරූපත්තං, යජන්ත්‍යනෙනාති යඤ්ඤො=යාගො. Từ động từ kama (trong sự mong muốn), yaja (trong sự cúng dường chư thiên, sự kết giao, sự bố thí), hậu tố ño được dùng sau các động từ này. m biến thành niggahīta hoặc phụ âm mũi cùng nhóm. Kāmīyatīti kaññā (người được mong muốn) = kumārī (thiếu nữ). j đồng hóa với âm theo sau. Yajanti anenāti yañño (người ta tế lễ bằng cái này) = yāgo (sự tế lễ). 50. පුඤ්ඤං. 50. Phước báu. පුනාති පුණතිස්මා වා ඤොඔත්තාභාවො ච නිපච්චන්තෙ. පුනාති, පුණති සුන්දරත්තං කරොතීති වා පුඤ්ඤං=කුසලං. Từ (động từ căn) punāti hoặc puṇatismā, và (hậu tố) ño được tạo thành một cách bất quy tắc, và có sự biến đổi thành otta. Punāti, puṇati, hoặc làm cho tốt đẹp, do đó là puññaṃ = thiện. 51. අර හාඤ්ඤො හාස්ස හිර ච. 51. Sau (động từ căn) ara và hā là (hậu tố) añño, và hā được thay thế bằng hira. අර-ගමනෙ, වා-චාගෙ, එතෙහි අඤ්ඤො හොති, හාස්ස හිරඤ්චාදෙසො. අරීයතෙ ගම්‍යතෙති අරඤ්ඤං=වනං. ජහාති සත්තානං හීනත්තන්ති හිරඤ්ඤං=ධනං, සුවණ්ණඤ්ච. (Động từ căn) ara có nghĩa là đi, (động từ căn) hā có nghĩa là từ bỏ, sau những (căn) này là (hậu tố) añño, và hā được thay thế bằng hira. Arīyate gamyate (được đi đến), do đó là araññaṃ = rừng. Jahāti sattānaṃ hīnattanti (nó từ bỏ sự thấp hèn của chúng sanh), do đó là hiraññaṃ = tài sản, và vàng. (ඉති චවග්ගපච්චයවිධානං). (Đây là phần về các hậu tố thuộc nhóm ca). 52. කිර තරා කීටො. 52. Sau (động từ căn) kira và tarā là (hậu tố) kīṭo. කිර-විකිරණෙ, තර-තරණෙ, එතෙහි, කීටො හොති. සොභෙතුමෙත්ථ රතනානි විකිරීයන්තීති කිරීටං=මකුටං. තරඉති නිද්දෙසා අස්ස ඉත්තං, තරන්ති යන්ති සුරූපත්ත මනෙනාති තිරීටං=වෙට්ඨනං. (Động từ căn) kira có nghĩa là rải, (động từ căn) tara có nghĩa là vượt qua, sau những (căn) này là (hậu tố) kīṭo. Sobhetumettha ratanāni vikirīyantīti (ở đây, châu báu được rải ra để trang điểm), do đó là kirīṭaṃ = vương miện. Do chỉ định taraiti, a của nó trở thành i, taranti yanti surūpatta manenāti (nhờ nó mà họ vượt qua, đạt đến trạng thái tốt đẹp), do đó là tirīṭaṃ = khăn quấn đầu. 53. සකාදීහ්‍යටො. 53. Sau (động từ căn) saka và các (căn) khác là (hậu tố) aṭo. සක-සත්තියං, කස-ගමනෙ, කර-කරණෙ, මක්ක ඉති සුත්තියො ධාතු, දෙව-දෙවනෙ, කම-ඉච්ඡායං, එවමාදිහි අටො හොති. සණ්ණොති භාරං වහිතුන්ති සකටො=යානං. අකසි නිරොජත්තං අගමීති කසටං=නිරොජං. කරොති අමනාපන්ති කරටො=කාකො[Pg.245]. මක්කති චලතීති මක්කටො=වානරො. දෙවීයති පූජීයතීති දෙවටො=ඉසි. කමති ඉච්ඡති ආරොහත්ථන්ති කමටො=වාමනො. (Động từ căn) saka có nghĩa là có thể, kasa có nghĩa là đi, kara có nghĩa là làm, động từ căn makka trong kinh, deva có nghĩa là chơi đùa, kama có nghĩa là mong muốn, sau những (căn) này và các (căn) khác là (hậu tố) aṭo. Saṇṇoti bhāraṃ vahitunti (nó có thể chuyên chở vật nặng), do đó là sakaṭo = cỗ xe. Akasi nirojattaṃ agamīti (nó đã đi, đã đến trạng thái không có vị), do đó là kasaṭaṃ = không vị. Karoti amanāpanti (nó tạo ra (âm thanh) không vừa ý), do đó là karaṭo = con quạ. Makkati calatīti (nó di chuyển, nó không yên), do đó là makkaṭo = con khỉ. Devīyati pūjīyatīti (vị ấy được than khóc, được tôn thờ), do đó là devaṭo = vị tiên. Kamati icchati ārohatthanti (nó mong muốn, nó muốn trèo lên), do đó là kamaṭo = người lùn. 54. මකුටාවාට කවාට කුක්කුටා. 54. (Các từ) makuṭa, āvāṭa, kavāṭa, kukkuṭa. එතෙ සද්දා නිපච්චන්තෙ. මංකිස්මා උටො, නිග්ගහීතලොපො ච, මංකෙති සොභෙතීති මකුටං=කිරීටං. අවතිස්මා ආටණ, අව්‍යතෙ ඛඤ්ඤතෙති ආවාටො=කාසු. කු-සද්දෙතීමස්මා ආටො, ඔඅවාදෙසා යථායොගං, කවති රවතීති කවාටං=ද්වාරපිධානං. කුක වක-ආදානෙතීමස්මා කුටක, කුකති ගොචරමාදදාතීති කුක්කුටො=තම්බචූළො. Những từ này được tạo thành một cách bất quy tắc. Từ (căn) maṃki là (hậu tố) uṭo, và niggahīta bị lược bỏ, maṃketi sobhetīti (nó trang điểm, làm cho đẹp), do đó là makuṭaṃ = vương miện. Từ (căn) avati là (hậu tố) āṭaṇa, avyate khaññate (nó được bảo vệ, được đào), do đó là āvāṭo = cái hố. Từ (căn) ku có nghĩa là kêu, là (hậu tố) āṭo, với sự thay thế o bằng av một cách thích hợp, kavati ravatīti (nó kêu, nó phát ra tiếng), do đó là kavāṭaṃ = cánh cửa. Từ (căn) kuka hoặc vaka có nghĩa là lấy, là (hậu tố) kuṭaka, kukati gocaramādadātīti (nó lấy thức ăn), do đó là kukkuṭo = gà trống. 55. කමුස කුස කසා ඨො. 55. Sau (động từ căn) kamu, usa, kusa, kasā là (hậu tố) ṭho. කම-ඉච්ඡායං, උස-දාහෙ, කුස-අක්කොසෙ, කස-ගමනෙ, එතෙහිඨො හොති, නිග්ගහීතවග්ගන්තා, ඔදනාදීනි කාමෙතීති කණ්ඨො=ගලො. ඔක්කපරරූපාදීනි, ඔදනාදීසු උණ්හෙන උසීයතී ති ඔට්ඨො=දන්තච්ඡදො, කරභො ච. කුසීයති අක්කොසීයතීති කොට්ඨො=ධඤ්ඤනිලයො. කසති යාති විනාසන්ති කට්ඨං=දාරු. (Động từ căn) kama có nghĩa là mong muốn, usa có nghĩa là đốt cháy, kusa có nghĩa là mắng nhiếc, kasa có nghĩa là đi, sau những (căn) này là (hậu tố) ṭho, niggahīta trở thành âm mũi cùng nhóm. Odanādīni kāmetīti (nó mong muốn cơm v.v.), do đó là kaṇṭho = cổ họng. Có sự đồng hóa và các quy tắc khác, odanādīsu uṇhena usīyatī ti (nó bị đốt cháy bởi hơi nóng trong cơm v.v.), do đó là oṭṭho = môi, và lạc đà. Kusīyati akkosīyatīti (nó bị mắng nhiếc), do đó là koṭṭho = kho thóc. Kasati yāti vināsanti (nó đi đến, nó bị hủy hoại), do đó là kaṭṭhaṃ = gỗ. 56. කුට්ඨාදයො. 56. (Các từ) kuṭṭha và các từ khác. කුට්ඨආදයො සද්දා ඨන්තා නිපච්චන්තෙ. කුසිස්මා ඨො, ඔත්තාභාවො ච, කුසීයති අක්කොසීයතීති කුට්ඨං=ඡවිරොගො. කුණ-සද්දෙ, පරරූපාභාවො ඔත්තාභාවො ච, කුණති නදතීති කුණ්ඨො=අතිඛිණො, කුණීයති අක්කොසීයතීති කුණ්ඨො= ඡින්නහත්ථපාදාදිකො[Pg.246]. දංසිස්ස දා, දංසති එතායාති දාඨා=දන්තවිසෙසො. කමිස්ස අක ච. කාමීයාති දීනෙතීති කමඨො=භික්ඛාභාජනං, වාමනො, කුම්මො ච. ඵස්සිස්ස ඵුටො, ඵස්සීයතීති ඵුට්ඨො=ඵස්සො, එවමඤ්ඤෙපි. Các từ kuṭṭha và các từ khác kết thúc bằng ṭha được tạo thành một cách bất quy tắc. Từ (căn) kusi là (hậu tố) ṭho, và không có sự biến đổi thành o, kusīyati akkosīyatīti (nó bị mắng nhiếc), do đó là kuṭṭhaṃ = bệnh ngoài da. (Từ căn) kuṇa có nghĩa là kêu, không có sự đồng hóa và không có sự biến đổi thành o, kuṇati nadatīti (nó kêu), do đó là kuṇṭho = rất cùn; kuṇīyati akkosīyatīti (nó bị mắng nhiếc), do đó là kuṇṭho = người bị cụt tay chân v.v. Đối với (căn) daṃsi, (thay thế là) dā, daṃsati etāyāti (người ta cắn bằng nó), do đó là dāṭhā = một loại răng đặc biệt. Đối với (căn) kami, (thay thế là) aka. Kāmīyāti dīnetīti (nó được mong muốn, được cho), do đó là kamaṭho = bình bát, người lùn, và con rùa. Đối với (căn) phassi, (thay thế là) phuṭo, phassīyatīti (nó được xúc chạm), do đó là phuṭṭho = xúc chạm. Tương tự cho các từ khác. 57. වර කරා අණ්ඩො. 57. Sau (động từ căn) vara và kara là (hậu tố) aṇḍo. වර-වරණෙ, කර-කරණෙ, එතෙහි අණ්ඩො හොති. අත්තනි පෙඵං වාරයතීති වරණ්ඩො=මුඛරොගො. කරීයතීති කරණ්ඩො=භණ්ඩවිසෙසො. (Động từ căn) vara có nghĩa là lựa chọn, (động từ căn) kara có nghĩa là làm, sau những (căn) này là (hậu tố) aṇḍo. Attani pephaṃ vārayatīti (nó ngăn đờm trong người), do đó là varaṇḍo = bệnh ở miệng. Karīyatīti (nó được làm ra), do đó là karaṇḍo = một loại hộp đặc biệt. 58. මනන්තා ඩො. 58. Sau (các động từ căn) kết thúc bằng ma và na là (hậu tố) ḍo. මකාර නකාරන්තෙහි ක්‍රියත්ථෙහි බහුලං ඩප්පච්චයො හොති. සම-උපසමෙ, සමනං සණ්ඩං=සමූහො. කම-පදවික්ඛෙපෙ, කමති යාතීති කණ්ඩො=සරො, පරිච්ඡෙදො ච, දම-දමනෙ, දමන්ත්ව්‍යනෙනාති දණ්ඩො=නිග්ගහො. අම ගම-ගමනෙ, අමන්ති උප්පජ්ජන්ති එත්ථාති අණ්ඩො=පක්ඛිපසවො, කොසො ච. ගච්ඡති සූනභාවන්ති ගණ්ඩො=බ්‍යාධි, වදනෙකදෙසො ච. රමු-කීළායං, රමන්ති එත්ථාති රුණ්ඩා=විධවා. මන-ඤාණෙ, මඤ්ඤන්ති එතෙනාති මණ්ඩො=ඔදනාදිනිස්සාවො. ඛන ඛණ=අවදාරණෙ, ඛඤ්ඤතීති ඛණ්ඩො=උච්ඡුවිකාර විසෙසො. ලම-හිංසායං, ලමති හිංසති සුචිභාවන්ති ලණ්ඩො=වච්චං, එවමඤ්ඤෙපි. Sau các động từ có nghĩa chỉ hành động kết thúc bằng makāra và nakāra, hậu tố ḍa thường được dùng. (Căn) sama có nghĩa là lắng dịu, samanaṃ (trở thành) saṇḍaṃ = nhóm, lùm cây. (Căn) kama có nghĩa là bước đi, kamati yātīti (nó đi), do đó là kaṇḍo = mũi tên, và chương mục. (Căn) dama có nghĩa là chế ngự, damantvyanenāti (người ta chế ngự bằng nó), do đó là daṇḍo = sự trừng phạt. (Căn) ama và gama có nghĩa là đi, amanti uppajjanti etthāti (chúng đi, chúng sanh ra trong đó), do đó là aṇḍo = trứng chim, và bao/vỏ. Gacchati sūnabhāvanti (nó đi đến tình trạng sưng lên), do đó là gaṇḍo = bệnh tật, và một phần của khuôn mặt. (Căn) ramu có nghĩa là vui chơi, ramanti etthāti (họ vui thích trong đó), do đó là ruṇḍā = góa phụ. (Căn) mana có nghĩa là biết, maññanti etenāti (người ta biết bằng nó), do đó là maṇḍo = váng của cháo v.v. (Căn) khana hoặc khaṇa có nghĩa là đào lên, khaññatīti (nó được đào lên), do đó là khaṇḍo = một loại sản phẩm đặc biệt từ mía. (Căn) lama có nghĩa là làm hại, lamati hiṃsati sucibhāvanti (nó làm hại, nó tổn hại đến sự trong sạch), do đó là laṇḍo = phân. Tương tự cho các từ khác. 59. කුණ්ඩා දයො. 59. (Các từ) kuṇḍa và các từ khác. කුණ්ඩආදයො ඩන්තා නිපච්චන්තෙ. කම මන තනානං අස්ස උත්තං, කාමීයතීති කුණ්ඩං=භාජනං. මඤ්ඤති හිතාහිතන්ති මුණ්ඩො= ඡින්නකෙසො[Pg.247]. තනොති එතෙනාති තුණ්ඩං=ලපනං. ඊර-ඛෙපෙ, එරංආදෙසො. ඊරති කම්පතීති එරණ්ඩො=බ්‍යග්ඝපුච්ඡො, සි-සෙවායං, සිස්ස ඛමුක, සුගන්ධං සෙවතීති සිඛණ්ඩො=චූළා, එවමඤ්ඤෙපි. Các từ kuṇḍa và các từ khác kết thúc bằng ḍa được tạo thành một cách bất quy tắc. Đối với (các căn) kama, mana, tana, a của chúng trở thành u, kāmīyatīti (nó được mong muốn), do đó là kuṇḍaṃ = đồ đựng. Maññati hitāhitanti (người ấy biết điều lợi và không lợi), do đó là muṇḍo = người cạo tóc. Tanoti etenāti (người ta duỗi ra bằng nó), do đó là tuṇḍaṃ = miệng/mỏ. (Căn) īra có nghĩa là rung chuyển, eraṃ là từ thay thế. Īrati kampatīti (nó rung, nó động), do đó là eraṇḍo = cây thầu dầu. (Căn) si có nghĩa là phục vụ, đối với si, (thay thế là) khamuka, sugandhaṃ sevatīti (nó theo mùi hương), do đó là sikhaṇḍo = búi tóc. Tương tự cho các từ khác. 60. තිජ කස තස දක්ඛා කිණො ජස්ස ඛො ච. 60. Sau (động từ căn) tija, kasa, tasa, dakkha là (hậu tố) kiṇo, và ja được thay thế bằng kha. තිජ-නිසානෙ, කස-ගමනෙ, තස-පිපාසායං, දක්ඛ-වුද්ධියං, එතෙහි කිණො හොති, ජස්ස ඛො ච, තෙජයිත්ථාති තිඛිණං=නිසිතං. කසති පවත්තතීති කසිණං=අසෙසං. තසනං තසිණා=තණ්හා. දක්ඛති වුද්ධිං ගච්ඡති එතායාති දක්ඛීණා=කුසලං. (Động từ căn) tija có nghĩa là mài sắc, kasa có nghĩa là đi, tasa có nghĩa là khao khát, dakkha có nghĩa là tăng trưởng, sau những (căn) này là (hậu tố) kiṇo, và ja được thay thế bằng kha. Tejayitthāti (nó được mài sắc), do đó là tikhiṇaṃ = sắc bén. Kasati pavattatīti (nó tiếp diễn, nó tiến hành), do đó là kasiṇaṃ = toàn bộ. Tasanaṃ (sự khao khát), do đó là tasiṇā = ái dục. Dakkhati vuddhiṃ gacchati etāyāti (nhờ nó mà người ta tăng trưởng, đi đến sự tăng trưởng), do đó là dakkhīṇā = thiện. 61. වීආදිතො ණි. 61. Sau (động từ căn) vī và các (căn) khác là (hậu tố) ṇi. වී-තන්තසන්තානෙ, සි-සෙවාසං, සූ-පස්සවනෙ, දු-ගමනෙ, කී-දබ්බවිනීමයෙ, සා-තනුකරණාවසානෙසු, එවමාදීහි ණි හොති. වීයතීති වෙණි=කෙසකලාපො. සෙවනං සෙණි=සජාතීනං කාරූනං සමූහො. නිපුබ්බො, නිසෙවීයතීති නිසෙණි=සොපානං. සවති පස්සවතීති සොණි=කටි. දවති වහතීති දොණි=කට්ඨම්බුවාහනී, නාවා ච. නදාදිපාඨා විම්හි සොණී දොණී තිපි හොති. කයනං, කීයතෙ එතායාති වා කෙණි=කයො සාති දුක්ඛං තනුං කරොතීති සාණි=තිරොකරණී, එවමඤ්ඤෙපි. (Động từ căn) vī có nghĩa là dệt, si có nghĩa là phục vụ, sū có nghĩa là chảy, du có nghĩa là đi, kī có nghĩa là trao đổi hàng hóa, sā có nghĩa là làm cho mỏng và kết thúc, sau những (căn) này và các (căn) khác là (hậu tố) ṇi. Vīyatīti (nó được dệt), do đó là veṇi = bím tóc. Sevanaṃ (sự phục vụ), do đó là seṇi = nhóm thợ thủ công cùng loại. Có tiền tố ni, nisevīyatīti (nó được sử dụng), do đó là niseṇi = cầu thang. Savati passavatīti (nó chảy, nó tuôn ra), do đó là soṇi = hông. Davati vahatīti (nó đi, nó mang), do đó là doṇi = máng nước bằng gỗ, và thuyền. Trong nhóm nadādi, chúng cũng trở thành soṇī và doṇī. Kayanaṃ, hoặc kīyate etāyāti (sự mua, hoặc người ta mua bằng nó), do đó là keṇi = sự mua bán. Sāti dukkhaṃ tanuṃ karotīti (nó kết thúc, nó làm cho khổ đau mỏng đi), do đó là sāṇi = màn che. Tương tự cho các từ khác. 62. ගහාදීහ්‍යණි. 62. Sau (động từ căn) gaha và các (căn) khác là (hậu tố) aṇi. ගහ-උපාදානෙ, අර-ගමනෙ, ධර-ධාරණෙ, සර-ගතියිංසා චින්තාසු, තර-තරණෙ, එවමාදීහි අණිප්පච්චයො හොති. ගණ්හාතීති ගහණි=අසිතාදිපාචකො අග්ගි. අරීයති ගමීයතීති අරණි=අග්ගිමන්ථනකට්ඨං[Pg.248]. ධාරෙතීති ධරණි=මහී. සරීයති ගමීයතීති භරණි=මග්ගො. තරන්ත්‍යනෙනාති තරණි=නාවා, සූරියො ච. (Động từ căn) gaha có nghĩa là nắm giữ, ara có nghĩa là đi, dhara có nghĩa là mang, sara có nghĩa là di chuyển, làm hại và suy nghĩ, tara có nghĩa là vượt qua, sau những (căn) này và các (căn) khác là hậu tố aṇi. Gaṇhātīti (nó nắm giữ), do đó là gahaṇi = lửa tiêu hóa thức ăn v.v. Arīyati gamīyatīti (nó được đi đến), do đó là araṇi = khúc gỗ để tạo lửa. Dhāretīti (nó mang giữ), do đó là dharaṇi = đất. Sarīyati gamīyatīti (nó được di chuyển trên đó), do đó là bharaṇi = con đường. Tarantyanenāti (người ta vượt qua bằng nó), do đó là taraṇi = thuyền, và mặt trời. 63. රීවීභාහි ණු. 63. Sau (động từ căn) rī, vī, bhā là (hậu tố) ṇu. රී-පස්සවනෙ, වී වා-ගමනෙ, භා-දිත්තියං, එතෙහිණු හොති. රීයති පස්සවතීති රෙණු=රජො. වෙති පවත්තතීති වෙණු=වෙළු. භාති දිබ්බතීති භාණු=රංසි. (Căn) Rī (nghĩa là chảy), vī hoặc vā (nghĩa là đi), bhā (nghĩa là chiếu sáng), tiếp vĩ ngữ ṇu được thêm vào sau các (căn) này. Rīyati passavatīti reṇu=rajo (nó chảy, nó rỉ ra, do đó là reṇu = bụi). Veti pavattatīti veṇu=veḷu (nó đi, nó diễn tiến, do đó là veṇu = cây tre). Bhāti dibbatīti bhāṇu=raṃsi (nó chiếu sáng, nó lấp lánh, do đó là bhāṇu = tia sáng). 64. ඛාණ්වා දයො. 64. Khāṇu, v.v... ඛාණුආදයො ණුඅන්තා නිපච්චන්තෙ. ඛණ ඛන-අවදාරණෙ, ණස්ස ආ, ඛඤ්ඤති අවදාරීයතීති ඛාණු=ඡින්නසාඛො රුක්ඛො. ජන-ජනනෙ, නස්ස වා ආත්තං, ජායති ගමන මනෙනාති ජාණු, ජණ්ණු=ජඞ්ඝොරූනං සන්ධි. හර-හරණෙ, එක, හරීයතීති හරෙණු=ගන්ධදබ්බ, එවමඤ්ඤෙපි. Các từ khāṇu, v.v... được hình thành bất quy tắc với tiếp vĩ ngữ ṇu. (Căn) khaṇa hoặc khana (nghĩa là đào, xé). ṇ được biến thành ā. khaññati avadārīyatīti khāṇu=chinnasākho rukkho (nó bị đào, bị xé, do đó là khāṇu = cây bị chặt cành, gốc cây). (Căn) jana (nghĩa là sinh ra). n tùy chọn biến thành ā. jāyati gamana manenāti jāṇu, jaṇṇu=jaṅghorūnaṃ sandhi (sự đi lại được tạo ra bởi cái này, do đó là jāṇu hoặc jaṇṇu = khớp nối giữa cẳng chân và đùi, đầu gối). (Căn) hara (nghĩa là mang đi). Thêm e. harīyatīti hareṇu=gandhadabba (nó được mang đi, do đó là hareṇu = chất thơm). Tương tự cho các trường hợp khác. 65. ක්වාදිතො ණො. 65. (Tiếp vĩ ngữ) ṇo (được thêm) sau (căn) ku, v.v... කු-සද්දෙ, සු-සවනෙ, දු-ගමනෙ, වර-වරණෙ, කර-කරණෙ, පණ-බ්‍යවහාරථුතිසු, තා-පාලනෙ, ලී-නිලීයනෙ, එවමාදීහි ණො හොති. කවති නදති එත්ථාති කොණො=අස්සි, වීණාදිවාදනදණ්ඩො ච. සුණොතීති සොණො=සුනඛො, නරො ච. දවති පවත්තතීති දොණො=පරිමාණවිසෙසො. විරූපත්ත වාරෙතීති වණ්ණො=නීලාදි. සවනං කරොතීති කණ්ණො=සවනං. පණීයති වොහරීයතීති පණ්ණො=පලාසො. ලායතීති තාණං=රක්ඛා. නිලීයන්ති එත්ථාති ලෙණං=නිලීයනට්ඨානං. (Căn) ku (nghĩa là kêu), su (nghĩa là nghe), du (nghĩa là đi), vara (nghĩa là chọn lựa), kara (nghĩa là làm), paṇa (nghĩa là giao dịch, tán thán), tā (nghĩa là bảo vệ), lī (nghĩa là ẩn náu), và các (căn) tương tự, tiếp vĩ ngữ ṇo được thêm vào. Kavati nadati etthāti koṇo=assi, vīṇādivādanadaṇḍo ca (nó kêu, nó vang lên ở đây, do đó là koṇo = góc, và cũng là que gảy đàn tỳ bà, v.v...). Suṇotīti soṇo=sunakho, naro ca (nó nghe, do đó là soṇo = con chó, và cũng là người). Davati pavattatīti doṇo=parimāṇaviseso (nó đi, nó diễn tiến, do đó là doṇo = một loại đơn vị đo lường). Virūpatta vāretīti vaṇṇo=nīlādi (nó ngăn ngừa sự xấu xí, do đó là vaṇṇo = màu sắc (xanh, v.v...)). Savanaṃ karotīti kaṇṇo=savanaṃ (nó thực hiện việc nghe, do đó là kaṇṇo = tai). Paṇīyati voharīyatīti paṇṇo=palāso (nó được giao dịch, được sử dụng, do đó là paṇṇo = lá cây). Lāyatīti tāṇaṃ=rakkhā (nó bảo vệ, do đó là tāṇaṃ = sự bảo vệ). Nilīyanti etthāti leṇaṃ=nilīyanaṭṭhānaṃ (chúng ẩn náu ở đây, do đó là leṇaṃ = nơi ẩn náu). 66. සුවීහි ණක. 66. (Tiếp vĩ ngữ) ṇaka (được thêm) sau (căn) su và vī. සු-සවනෙ[Pg.249], වී-තන්තසන්තානෙ, එතෙහි ණක හොති. සුණොතීති සුණො=සුනඛො. වීයතීති වීණා=වල්ලකී. (Căn) su (nghĩa là nghe), vī (nghĩa là dệt, nối dòng), tiếp vĩ ngữ ṇaka được thêm vào sau các (căn) này. Suṇotīti suṇo=sunakho (nó nghe, do đó là suṇo = con chó). Vīyatīti vīṇā=vallakī (nó được dệt/chơi, do đó là vīṇā = đàn tỳ bà). 67. තිණාදයො. 67. Tiṇa, v.v... තිණආදයො ණකන්තා නිපච්චන්තෙ. තිජ-තෙජනෙ, ජලොපො, තෙජෙති එතෙනාති තිණං=බීරණාදි. ලී ලිහ සාද ක්ලෙදානං ලො ලවා, ලීයති රසතො සබ්බත්ථ අල්ලීයතීති ලොණං ලවණං, ලෙහීයතීති ලොණං ලවණං, සාදීයතීති ලොණං ලවණං, ක්ලෙදයතීති ලොණං ලවණං, ගමිස්ස ඔ, ගච්ඡතීති ගොණො=ගො. හර-හරණෙ, ණස්සඤ්ජි, හරීයතීති හරිණො=මිගො. ඊර-කම්පනෙ, රස්සත්තං, ණස්ස ඤිච, අත්තනො ලූඛභාවෙ සම්පත්තෙ ඊරති කම්පතීති ඉරිණං=ඌසරං. ථු-අභිත්ථවෙ, දීඝො, අභිත්ථවීයතීති ථූණං=නගරං, ථූණො=ඝරත්ථම්භො, එවමඤ්ඤෙපි. Các từ tiṇa, v.v... được hình thành bất quy tắc với tiếp vĩ ngữ ṇaka. (Căn) tija (nghĩa là làm sắc). ja bị xóa. tejeti etenāti tiṇaṃ=bīraṇādi (nó làm sắc bén bằng cái này, do đó là tiṇaṃ = cỏ (như cỏ bīraṇa, v.v...)). Từ các (căn) lī, liha, sāda, kleda (hình thành) lo hoặc lava. līyati rasato sabbattha allīyatīti loṇaṃ lavaṇaṃ (nó bám dính khắp nơi bởi vị, do đó là loṇaṃ hoặc lavaṇaṃ = muối). lehīyatīti loṇaṃ lavaṇaṃ (nó được liếm...). sādīyatīti loṇaṃ lavaṇaṃ (nó được nếm...). kledayatīti loṇaṃ lavaṇaṃ (nó làm ẩm...). Từ (căn) gam, o được thay thế. gacchatīti goṇo=go (nó đi, do đó là goṇo = con bò). (Căn) hara (nghĩa là mang đi). ṇ biến thành i. harīyatīti hariṇo=migo (nó được mang đi, do đó là hariṇo = con nai). (Căn) īra (nghĩa là rung động). Nguyên âm được rút ngắn. ṇ biến thành i. attano lūkhabhāve sampatte īrati kampatīti iriṇaṃ=ūsaraṃ (khi đạt đến trạng thái khô cằn, nó rung động, do đó là iriṇaṃ = đất hoang). (Căn) thu (nghĩa là tán thán). Nguyên âm được kéo dài. abhitthavīyatīti thūṇaṃ=nagaraṃ, thūṇo=gharatthambho (nó được tán thán, do đó là thūṇaṃ = thành phố, thūṇo = cột nhà). Tương tự cho các trường hợp khác. 68. රවණ වරණ පූරණා දයො. 68. Ravaṇa, varaṇa, pūraṇa, v.v... රවණ වරණ පූරණා දයො අණප්පච්චයෙන සිද්ධා. රවතීති රවණො=කොකිලො. වාරෙතීති වරණො=පාකාරො. පූරීයතෙ අනෙනාති පූරණො=පරිපූරී. Các từ ravaṇa, varaṇa, pūraṇa, v.v... được hình thành với tiếp vĩ ngữ aṇa. Ravatīti ravaṇo=kokilo (nó kêu/hót, do đó là ravaṇo = chim cu). Vāretīti varaṇo=pākāro (nó ngăn cản, do đó là varaṇo = hàng rào). Pūrīyate anenāti pūraṇo=paripūrī (nó được làm đầy bởi cái này, do đó là pūraṇo = sự làm đầy). (ඉති ටවග්ගපච්චයවිධානං). (Dứt phần về phương pháp (sử dụng) các tiếp vĩ ngữ thuộc nhóm ṭa). 69. පාවසා අති. 69. (Tiếp vĩ ngữ) ati (được thêm) sau (căn) pā và vasa. පා-රක්ඛණෙ, වස-නිවාසෙ, එතෙති අති හොති. පුබ්බසරලොපො, පාති රක්ඛතීති පති=සාමී, වසන්ති එත්ථාති වසති=ගෙහං. (Căn) pā (nghĩa là bảo vệ), vasa (nghĩa là ở), tiếp vĩ ngữ ati được thêm vào sau các (căn) này. Nguyên âm đứng trước bị xóa. pāti rakkhatīti pati=sāmī (vị ấy bảo vệ, do đó là pati = người chủ, người chồng). vasanti etthāti vasati=gehaṃ (họ sống ở đây, do đó là vasati = ngôi nhà). 70. ධා හි සි තන ජන ජර ගම සචා තු. 70. (Tiếp vĩ ngữ) tu (được thêm) sau (các căn) dhā, hi, si, tana, jana, jara, gama, và saca. ධා-ධාරණෙ[Pg.250], හි-ගතියං, තන-විත්ථාරෙ, ජන-ජනනෙ, ජර-වයො-හානියං, අම ගම-ගමනෙ, සච-සමවායෙ, එතෙහි තු හොති. ධාරෙතීති ධාතු=ගෙරුකාදි. හිනොති පවත්තාති ඵලං එතෙනාති හෙතු=කාරණං, සෙවීයති ජනෙහීති සෙතු=බන්ධති (පද්ධති). තඤ්ඤතෙති තන්තු=සුත්තං. ජනීයතෙ කම්මකිලෙසෙහීති ජන්තු, ජායති කම්මකිලෙහීති වා ජන්තු=සත්තො. ජීරතීති ජත්තු=අංසසන්ධි. ගච්ඡතීති ගන්තු=ගමිකො, සචති සමෙතීති සත්තු=යවාදිචුණ්ණං. (Căn) dhā (nghĩa là giữ), hi (nghĩa là đi), tana (nghĩa là kéo dài), jana (nghĩa là sinh ra), jara (nghĩa là già yếu), ama hoặc gama (nghĩa là đi), saca (nghĩa là kết hợp), tiếp vĩ ngữ tu được thêm vào sau các (căn) này. Dhāretīti dhātu=gerukādi (nó giữ, do đó là dhātu = giới, nguyên tố (đất son, v.v...)). Hinoti pavattāti phalaṃ etenāti hetu=kāraṇaṃ (kết quả phát sinh từ cái này, do đó là hetu = nguyên nhân). sevīyati janehīti setu=bandhati (paddhati) (nó được người ta lui tới, do đó là setu = cây cầu (con đường)). Taññateti tantu=suttaṃ (nó được kéo dài, do đó là tantu = sợi chỉ). Janīyate kammakilesehīti jantu, jāyati kammakilehīti vā jantu=satto (nó được sinh ra từ nghiệp và phiền não, hoặc nó sinh ra từ nghiệp và phiền não, do đó là jantu = chúng sinh). Jīratīti jattu=aṃsasandhi (nó già yếu, do đó là jattu = xương đòn). Gacchatīti gantu=gamiko (người ấy đi, do đó là gantu = người đi). sacati sametīti sattu=yavādicuṇṇaṃ (nó kết hợp lại, do đó là sattu = bột (bột lúa mạch, v.v...)). 71. අරිස්සුට ච. 71. Và (từ căn ar thành) uṭa. අර-ගමනෙතීමස්මා තු හොති, අරිස්ස උට ආදෙසොච. අරති පවත්තතීති උතු=හෙමන්තාදි, Từ căn ara (nghĩa là đi) này, tiếp vĩ ngữ tu được thêm vào, và uṭa là sự thay thế cho ari. Arati pavattatīti utu=hemantādi (nó đi, nó diễn tiến, do đó là utu = mùa (mùa đông, v.v...)). 72. පිත්වාදයො. 72. Pitu, v.v... පිතුආදයො සද්දා තුඅන්තා නිපච්චන්තෙ. පා-රක්ඛණෙ, ආස්ස ඉත්තං, පාති රක්ඛතීති පිතා=ජනකො. පාතිස්සෙවාදිස්ස මො, පායෙතීති මාතා=ජනනී. භා-දිත්තියං, භාතීති භාතා=සොදරියො. ධා-ධාරණෙ, ආස්ස ඊත්තං, ධාරීයතීති ධීතා=පුත්තී. දුහ-පපූරණෙ, ඔත්තාභාවො, තුස්ස ඤ්ඡිච. දුහති පසවෙ පපූරෙතීති දුහිතා=පුත්තී. ජන-ජනනෙ, අස්ස ආත්තං, මා චාන්තාදෙසො. පපුත්තෙ ජනෙතීති ජාමාතා=දුහිතුපති. නහ-බන්ධනෙ, නහීයති බන්ධීයති පෙමෙනාති නත්තා-පපුත්තො. හු-හවනෙ, හවති පූජෙතීති හොතා=යඤ්ඤකො. පූ-පවනෙ, පුනාති [Pg.251] ආයතිං භවං පවිත්තං කරොතීති පොතා=සොයෙව. Các từ pitu, v.v... được hình thành bất quy tắc với tiếp vĩ ngữ tu. (Căn) pā (nghĩa là bảo vệ). ā biến thành i. pāti rakkhatīti pitā=janako (vị ấy bảo vệ, do đó là pitā = cha). Từ pāti, m ở đầu. pāyetīti mātā=jananī (bà ấy cho bú/nuôi dưỡng, do đó là mātā = mẹ). (Căn) bhā (nghĩa là chiếu sáng). bhātīti bhātā=sodariyo (người ấy tỏa sáng, do đó là bhātā = anh em). (Căn) dhā (nghĩa là giữ). ā biến thành ī. dhārīyatīti dhītā=puttī (cô ấy được giữ/nâng đỡ, do đó là dhītā = con gái). (Căn) duha (nghĩa là vắt sữa/làm đầy). Không có o, t biến thành i. Duhati pasave papūretīti duhitā=puttī (cô ấy vắt sữa/làm đầy vú, do đó là duhitā = con gái). (Căn) jana (nghĩa là sinh ra). a biến thành ā. mā là sự thay thế ở cuối. Paputte janetīti jāmātā=duhitupati (người ấy sinh ra cháu, do đó là jāmātā = con rể). (Căn) naha (nghĩa là buộc). nahīyati bandhīyati pemenāti nattā-paputto (người ấy được buộc bởi tình thương, do đó là nattā = cháu trai). (Căn) hu (nghĩa là cúng dường). havati pūjetīti hotā=yaññako (vị ấy cúng dường, vị ấy thờ phụng, do đó là hotā = người tế lễ). (Căn) pū (nghĩa là thanh lọc). punāti āyatiṃ bhavaṃ pavittaṃ karotīti potā=soyeva (vị ấy làm thanh tịnh kiếp sống tương lai, do đó là potā = cũng là người ấy (người tế lễ)). 73. ජන කරා රතු. 73. (Tiếp vĩ ngữ) ratu (được thêm) sau (căn) jana và kara. ජන-ජනනෙ, කර-කරණෙ, එතෙහි රතු හොති, රකාරො අන්තසරාදිලොපත්ථො. ජායතීති ජතු=ලාඛා. කරීයතීති කතු=සයූපො යඤ්ඤො. (Căn) jana (nghĩa là sinh ra), kara (nghĩa là làm), tiếp vĩ ngữ ratu được thêm vào sau các (căn) này. Chữ ra dùng để xóa nguyên âm cuối (của căn) và nguyên âm đầu (của tiếp vĩ ngữ). Jāyatīti jatu=lākhā (nó được tạo ra, do đó là jatu = cánh kiến). Karīyatīti katu=sayūpo yañño (nó được thực hiện, do đó là katu = sự tế lễ có cột trụ). 74. සකා උන්තො. 74. (Tiếp vĩ ngữ) unto (được thêm) sau (căn) saka. සක-සත්තියමිච්චස්මා උන්තො හොති. සක්කොතීති සකුන්තො=පක්ඛී. Từ căn saka (nghĩa là có thể) này, tiếp vĩ ngữ unto được thêm vào. Sakkotīti sakunto=pakkhī (nó có thể, do đó là sakunto = con chim). 75. කපා ඔතො. 75. (Tiếp vĩ ngữ) oto (được thêm) sau (căn) kapa. කප-අච්ඡාදනෙ ඉච්චස්මා ඔතො හොති. කපතීති කපොතො=පාරෙවතො. ටො තස්ස වා හොති කපොටො=සොයෙව. Từ căn kapa (nghĩa là che đậy) này, tiếp vĩ ngữ oto được thêm vào. Kapatīti kapoto=pārevato (nó che đậy, do đó là kapoto = chim bồ câu). ṭo tùy chọn thay thế cho ta của nó, (thành) kapoṭo = cũng là nó. 76. වසාදීහ්‍යන්තො. 76. (Tiếp vĩ ngữ) anto (được thêm) sau (căn) vasa, v.v... වස-නිවාසෙ, රුහ-ජනනෙ, භද්ද-කල්‍යාණෙ, නන්ද-සමිද්ධියං, ජීව-පාණධාරණෙ, එවමාදීති අන්තො හොහි. වසන්ති එතස්මිං කාලෙ කීළාපසුතාති වසන්තො=උතු. රුහති ජායතීති රුහන්තො=රුක්ඛො, එවංනාමකො මිගරාජා ච. භද්දිස්ස සංයොගාදිලොපො, භජති කල්‍යාණධම්මන්ති භදන්තො=පබ්බජිතො. නන්දති එතායාති නන්දන්තී=සඛී, නදාදිපාඨා වී, එවමුපරි ච. ජීවන්ති එතා- යාති [Pg.252] ජීවන්තී=ඔසධි. සවතීති සවන්තී=නදී. රොදාපෙතීති රොදන්තී=ඔසධි. අවති රක්ඛතීති අවන්තී=ජනපදො. (Căn) vasa (nghĩa là ở), ruha (nghĩa là mọc), bhadda (nghĩa là tốt lành), nanda (nghĩa là thịnh vượng), jīva (nghĩa là sống), và các (căn) tương tự, tiếp vĩ ngữ anto được thêm vào. Vasanti etasmiṃ kāle kīḷāpasutāti vasanto=utu (vào thời gian này, họ sống chuyên tâm vui chơi, do đó là vasanto = mùa (xuân)). Ruhati jāyatīti ruhanto=rukkho, evaṃnāmako migarājā ca (nó mọc, nó sinh ra, do đó là ruhanto = cây, và cũng là vua sư tử có tên như vậy). Đối với bhadda, phụ âm kép đầu bị xóa. bhajati kalyāṇadhammanti bhadanto=pabbajito (vị ấy theo pháp lành, do đó là bhadanto = người xuất gia (đại đức)). Nandati etāyāti nandantī=sakhī, nadādipāṭhā vī, evamupari ca (cô ấy vui mừng với điều này, do đó là nandantī = bạn gái). vī do thuộc nhóm nadādi. Tương tự cho các trường hợp sau. Jīvanti etāyāti jīvantī=osadhi (họ sống nhờ cái này, do đó là jīvantī = dược thảo). Savatīti savantī=nadī (nó chảy, do đó là savantī = sông). Rodāpetīti rodantī=osadhi (nó làm cho khóc, do đó là rodantī = dược thảo). Avati rakkhatīti avantī=janapado (nó bảo vệ, do đó là avantī = một xứ sở). 77. හිසීනං මුක ච. 77. Và (tiếp vĩ ngữ) muka (được thêm) sau (căn) hi và sī. හි-ගතිය, සී-සයෙ, එතෙහි අන්තො හොති මුක ච. කකාරො අන්තාවයවත්ථො, හිමං හිනොති පවත්තති එතස්මින්ති හෙමන්තො=උතු, සයන්ති එත්ථ ඌකා කුසුමාදයො චාති සීමන්තො=කෙසමග්ගො. (Căn) hi (nghĩa là đi), sī (nghĩa là nằm), tiếp vĩ ngữ anto được thêm vào sau các (căn) này, và cũng có muka. Chữ ka dùng cho phần cuối. himaṃ hinoti pavattati etasminti hemanto=utu (tuyết đi/diễn tiến trong mùa này, do đó là hemanto = mùa (đông)). sayanti ettha ūkā kusumādayo cāti sīmanto=kesamaggo (chí, hoa, v.v... nằm ở đây, do đó là sīmanto = đường rẽ ngôi tóc). 78. හර රුහ කුලා ඉතො. 78. Sau (các động từ gốc) hara, ruha, kula là (hậu tố) ita. හර-හරණෙ, රුහ-ජනනෙ, කුල-පත්ථාරෙ, එතෙති ඉතො හොති. අත්තනො සිනෙහං හරතීති හරිතො=වණ්ණවිසෙසො. රුහතීති රොහිතො=මච්ඡවිසෙසො. රුහති සරීරෙ බ්‍යාපනවසෙනාති රොහිතං, රස්ස ලත්තෙ ලොහිතං=රුධිරං. අත්තනො ගුණං කුලති පත්ථරතීති කොලිතො=දුතියග්ගසාවකො, එවං නාමකො මරු ච. Động từ gốc hara (có nghĩa) lấy đi, ruha (có nghĩa) sanh trưởng, kula (có nghĩa) trải rộng, sau những (động từ gốc) này là hậu tố ita. (Cái) lấy đi tình cảm của mình nên là harita = một loại màu sắc đặc biệt. (Cái) sanh trưởng nên là rohita = một loại cá đặc biệt. (Cái) sanh trưởng do lan khắp trong cơ thể nên là rohitaṃ, ra thành la (nên có dạng) lohitaṃ = máu. Vị trải rộng đức hạnh của mình nên là kolita = vị Thượng thủ đệ tử thứ hai, và cũng là tên của một vị trời. 79. භරාදීහ්‍යතො. 79. Sau (các động từ gốc) bhara và các động từ khác là (hậu tố) ata. භර රංජ යජ පච එවමාදීහි අතො හොති. භරතීති භරතො=නටො. නිග්ගහීතලොපො, රඤ්ජන්ති එත්ථාහි රජතං=සජ්ඣං. යජිතබ්බොති යජතො=අග්ගි. පචතීති පචතො=සූපකාරො. Sau các động từ gốc bhara, rañja, yaja, paca và các động từ tương tự là hậu tố ata. (Người) mang vác nên là bharata = diễn viên. (Do) xóa bỏ niggahīta, (chúng sanh) ưa thích ở nơi đó nên là rajataṃ = bạc. (Vị) đáng được cúng dường nên là yajata = lửa. (Người) nấu nướng nên là pacata = người đầu bếp. 80. කිරා දීහ්‍යාතක. 80. Sau (các động từ gốc) kira và các động từ khác là (hậu tố) ātaka. කිර-විකිරණෙ, අල-බන්ධනෙ, චිල-වසනෙ, එවමාදීහි ආතක හොති, කිරතීති කිරාතො=සවරො, රස්ස ලක්කෙ කි- ලාතො=සොව[Pg.253]. අලතීති අලාතං=උම්මුකං. චිලතීති චිලාතො=මලච්ඡජාති. Động từ gốc kira (có nghĩa) rải ra, ala (có nghĩa) trang sức, cila (có nghĩa) mặc, sau các động từ gốc này và các động từ tương tự là hậu tố ātaka. (Người) rải ra nên là kirāta = người man dã, ra thành la (nên có dạng) kilāta = một loại người. (Cái) trang sức nên là alātaṃ = đuốc. (Người) mặc nên là cilāta = một bộ tộc man di. 81. අමාදීහ්‍යත්තො. 81. Sau (các động từ gốc) ama và các động từ khác là (hậu tố) atta. අම මා වර කලාදීහි අත්තො හොති. අමති කාලන්තරං පවත්තතීති අමත්තං=භාජනං. පුබ්බසරලොපො, මානං මත්තං=පමාණං පරිච්ඡෙදො ච. වරන්තුනෙනාති වරත්තා=යොත්තං. කලති පරිච්ඡින්දතීති කලත්තං=භරියා. Sau các động từ gốc ama, mā, vara, kala và các động từ khác là hậu tố atta. (Cái) đi đến một thời gian khác, tồn tại nên là amattaṃ = đồ đựng. (Do) xóa bỏ nguyên âm đứng trước, (cái) đo lường là mattaṃ = sự đo lường và sự phân chia. (Vật) dùng để buộc nên là varattā = dây da. (Người nữ) tính toán, phân định nên là kalattaṃ = vợ. 82. වාදීහි තො. 82. Sau (các động từ gốc) vā và các động từ khác là (hậu tố) ta. වා-ගමනෙ, තා-පාලනෙ, තන-විත්ථාරෙ, දම-උපසමෙ, අ-මගමනෙ, සි-සෙවායං, සු-සවනෙ, පූ පවනෙ, ගුප-ගොවනෙ, යුජ-සංයමෙ, ගහ-උපාදානෙ, අත-සාතච්චගමාන, ඛිප-පෙරණෙ, එවමාදීහි තො හොති. වායතීති වාතො=වායු. තායතීති තාතො=පිතා. තනුතෙති තන්තං=තන්තවො. දමතීති අන්තො=දසනො. අමති යාතීති අන්තො=ඔසානං, කොට්ඨාසසමීපාවයවා ච. සෙවීයතීති සෙතො=ධවලො. සුණන්තුනෙනාති සොතං=සවනං. සවතීති සොතො=ජලප්පවාහො. පුනීයතීති පොතො=බාලො. ගොපීයතීති ගොත්ථං=කලාදි. යොජන්ත්‍යනෙනාති යොත්තං=රජ්ජු. මමායන්තෙහි ගය්හතීති ගත්තං=සරීරං. අබාධං නිරන්තරං අතති පවත්තතීති අත්තා=මනාදි. ඛිපීයති එත්ථාති ඛෙත්තං=කෙදාරං. Động từ gốc vā (có nghĩa) đi, tā (có nghĩa) bảo vệ, tana (có nghĩa) lan rộng, dama (có nghĩa) chế ngự, ama (có nghĩa) đi, si (có nghĩa) phụng sự, su (có nghĩa) nghe, pū (có nghĩa) thanh lọc, gupa (có nghĩa) bảo vệ, yuja (có nghĩa) cột buộc, gaha (có nghĩa) nắm giữ, ata (có nghĩa) đi liên tục, khipa (có nghĩa) ném; sau các động từ gốc này và các động từ tương tự là hậu tố ta. (Cái) thổi nên là vāta = gió. (Người) bảo vệ nên là tāta = cha. (Cái) được kéo dài nên là tantaṃ = sợi chỉ. (Cái) chế ngự nên là danta = răng. (Cái) đi đến nên là anta = sự kết thúc, và phần, vùng lân cận, bộ phận. (Cái) được phụng sự nên là seta = màu trắng. (Cái) mà người ta nghe bằng nó nên là sotaṃ = sự nghe. (Cái) tuôn chảy nên là sota = dòng nước. (Cái) được làm cho thanh tịnh nên là pota = đứa trẻ. (Nơi) được canh giữ nên là gotthaṃ = chuồng bò. (Vật) mà người ta cột buộc bằng nó nên là yottaṃ = dây thừng. (Cái) được những người có ái chấp nắm giữ nên là gattaṃ = thân thể. (Cái) đi đến, hiện hữu không bị cản trở, liên tục nên là attā = tự ngã, tâm, v.v. (Nơi) mà (hạt giống) được gieo vào nên là khettaṃ = thửa ruộng. 83. ඝරාදීහි තක. 83. Sau (các động từ gốc) ghara và các động từ khác là (hậu tố) taka. ගර ඝර-සෙචනෙ, සි-සෙවායං, දූ-පරිතාපනෙ, මිද-සිනෙහෙ, චිත-සඤ්චෙතනෙ, පුස-පොසනෙ, විද-ලාභෙ, එවමාදීහි තක [Pg.254]4 හොති, ඝරති සිඤ්චතීති ඝතං=සප්පි. සෙවීයතීති සිතො=සෙතො. දුබ්බචත්තා දූයති පරිතාපෙතීති දූතො=පෙසරකාරො. මිජ්ජති සිනෙහතීති මිත්තො=සුහදයො. චින්තෙතීති චිත්තං=විඤ්ඤාණං චිත්තකම්මාදි ච. පොසීයතීති පුත්තො=අත්තජො. වින්දන්ති පීති මනෙනාති විත්තං=ධනං. වර-වරණසම්භත්තීසු, වරණං වත්තං=බ්‍රහ්මචරියාදි. Động từ gốc gara, ghara (có nghĩa) rưới, si (có nghĩa) phụng sự, dū (có nghĩa) làm cho sầu não, mida (có nghĩa) thương mến, cita (có nghĩa) suy tư, pusa (có nghĩa) nuôi dưỡng, vida (có nghĩa) đạt được; sau các động từ gốc này và các động từ tương tự là hậu tố taka. (Cái) rưới, làm ướt nên là ghataṃ = bơ sữa. (Cái) được phụng sự nên là sita = màu trắng. Do khó nói nên (người ấy) đi, làm cho sầu não nên là dūta = người đưa tin. (Người) thương mến nên là mitta = người bạn tốt. (Cái) suy tư nên là cittaṃ = tâm thức, và tranh vẽ, v.v. (Người) được nuôi dưỡng nên là putta = con trai. (Người ta) tìm thấy sự hoan hỷ với nó nên là vittaṃ = tài sản. (Từ động từ gốc) vara (với nghĩa) lựa chọn, bao bọc, sự lựa chọn là vattaṃ = phận sự, như là phạm hạnh, v.v. 84. නෙත්තාදයො. 84. Các từ netta và các từ khác. නෙත්තආදයො තක පරා නිපච්චන්තෙ. නී-පාපනෙ, එත්තං, තුක ච නිපාතනා. නයති පාපෙතීති නෙත්තං=නයනං, නෙතා ච. කර-කර-ණෙ, අස්සු, කරණං කුත්තං=කිරියා. කමිස්ස අස්සු, කමති යාතීති කුන්තො=ආවුධවිසෙසො. රම-කීළායං, සුපුබ්බො, සුස්සනිච්චං දීඝො. සුට්ඨු රමණං, සුට්ඨු රමතීති වා සූරතො=සුඛසංවාසො. මිහිස්සඉස්සු, මිහති සිඤ්චතීති මුත්තං=පස්සාවො. පාල=රක්ඛණෙ ආස්ස රස්සත්තං, ඤිච. පාලීයතීති පලිතං=කෙසලොමානං ජරාය කතං සෙතත්තං, සද්ධාදිත්තා අකාරෙ තං යස්ස අත්ථි සො පලිතො=පුමා, පලිතා=ඉත්ථී. ම්හිස්ස සි, මිහි ච, ම්හයනං සිතං=මන්දහසිතං, ම්හයනං මිහිතං=තදෙව, කුස-අක්කොසෙ තස්ස ඊඤ, කුසීයති අක්කොසීයතීති කුසීතො=අලසො, සි=බන්ධනෙ, දීඝො, සෙන්ති බන්ධන්ති ඝරාවාසං එතායාති සීතා=නඞ්ගලලෙඛා, එවමඤ්ඤෙපි. Các từ netta và các từ khác được hình thành một cách bất quy tắc với hậu tố ta. Từ (động từ gốc) nī (có nghĩa) dẫn dắt, (có các dạng bất quy tắc là) ettaṃ và tuka. (Cái) dẫn dắt, đưa đến nên là nettaṃ = mắt, và netā = người lãnh đạo. Từ (động từ gốc) kara (có nghĩa) làm, a thành u, hành động là kuttaṃ = việc làm. Từ (động từ gốc) kam, a thành u, (cái) đi tới nên là kunta = một loại vũ khí đặc biệt. Từ (động từ gốc) rama (có nghĩa) vui chơi, có tiếp đầu ngữ su, u của su luôn được trường hóa. Sự vui chơi tốt đẹp, hay (người) vui chơi tốt đẹp nên là sūrata = người dễ sống chung. Từ (động từ gốc) mih, i thành u, (cái) rưới ra nên là muttaṃ = nước tiểu. Từ (động từ gốc) pāla (có nghĩa) bảo vệ, ā được rút ngắn, và có ñi. (Cái) được bảo vệ nên là palitaṃ = trạng thái bạc trắng của tóc và lông do tuổi già. Do thuộc nhóm từ saddhā v.v., với hậu tố a, người nam có nó là palita, người nữ là palitā. Từ (động từ gốc) mhi, có (dạng) si và mihi, sự mỉm cười là sitaṃ = nụ cười mỉm, sự mỉm cười là mihitaṃ = cũng vậy. Từ (động từ gốc) kusa (có nghĩa) mắng nhiếc, có īña, (người) bị mắng nhiếc nên là kusīta = lười biếng. Từ (động từ gốc) si (có nghĩa) trói buộc, được trường hóa, (cái) mà họ trói buộc đời sống gia đình với nó nên là sītā = luống cày. Các trường hợp khác cũng tương tự. 85. සමාදීහ්‍යථො. 85. Sau (các động từ gốc) sama và các động từ khác là (hậu tố) atha. සම-උපසමෙ[Pg.255], දර-දරණෙ, දම-උපසමෙ, කිලම ක්ලම-ගෙලඤ්ඤෙ, සප-අක්කොසෙ, වස-නිවාසෙ, ආපුබ්බො, එවමාදීහි අථො හොති. සමෙතීති සමථො=සමාධි. දරණං දරථො=පීළා. දමනං දමථො=දමො. කිලමනං කිලමථො=පරිස්සමො. සපනං සපථො=සච්චකරණං. ආවසන්ති එත්ථාති ආවසථො=ඝරං. Động từ gốc sama (có nghĩa) làm cho lắng dịu, dara (có nghĩa) làm cho tan vỡ, dama (có nghĩa) chế ngự, kilama, klama (có nghĩa) mệt mỏi, sapa (có nghĩa) mắng nhiếc, vasa (có nghĩa) ở, có tiếp đầu ngữ ā; sau các động từ gốc này và các động từ tương tự là hậu tố atha. (Cái) làm cho lắng dịu nên là samatha = định. Sự tan vỡ là daratha = sự phiền não. Sự chế ngự là damatha = sự điều phục. Sự mệt mỏi là kilamatha = sự mệt nhọc. Sự thề thốt là sapatha = sự thề nguyện. (Nơi) mà họ ở nên là āvasatha = ngôi nhà. 86. උපවසා වස්සොට ච. 86. Từ (động từ gốc) vas có tiếp đầu ngữ upa, và vassa thành oṭa. උපපුබ්බා වසතිස්මා අථො හොති, වස්ස ඔට චාදෙසො. උපවසන්ති එත්ථාති උපොසථො=තිථිවිසෙසො, නවමහත්ථි කුලඤ්ච. Sau động từ gốc vas có tiếp đầu ngữ upa là hậu tố atha, và vassa được thay thế bằng oṭa. (Ngày mà) họ ở gần (để giữ giới) nên là uposatha = một ngày lễ đặc biệt, và (tên của) dòng dõi chín con voi lớn. 87. රමා ථක. 87. Sau (động từ gốc) ram là (hậu tố) thaka. රමතිස්මා ථක හොති, කානුබන්ධකරණසාමත්ථියා අත කාරාදොපි මලොපො. රමන්ති කීළන්ති එතෙනාති රථො=සන්දනො. Sau động từ gốc ram là hậu tố thaka. Do năng lực của việc tạo anubandha ka, nên cũng có sự xóa bỏ (phụ âm) ma và nguyên âm a đứng trước. (Cái) mà họ vui thích, chơi đùa với nó nên là ratha = xe ngựa. 88. තිත්ථාදයො. 88. Các từ tittha và các từ khác. තිත්ථආදයො ථකපරා නිපච්චන්තෙ. තර-තරණෙ, අස්ස ඉත්තං, පරරූපාදි, තරන්ත්‍යනෙනාති තිත්ථං=නජ්ජාදිං යෙනාවතරන්ති තං. සිච-රක්ඛණෙ, සෙචතීති සිත්තං=මධුච්ඡිට්ඨං. හස-හසනෙ, හසන්ත්‍යනෙනාති හත්ථො=කරො, නක්ඛත්තාඤ්ච. ගායතීති ගාථා=පජ්ජවිසෙසො. අරන්ති පවත්තන්ත්‍යනෙනාති අත්ථො=ධනං. රොගං තුදති පීළෙතීති තුත්ථං=ඔසධං. යු-මිස්සනෙ, දීඝො, යවතීති යූ- ථො=සජාතිකානං [Pg.256] තිරච්ඡානානංසමූහො. ගුප-ගොපනෙ, දීඝො, පලොපො, පටිකූලත්තා ගොපීයතීති ගූථො=වච්චං, එවමඤ්ඤෙපි. Các từ tittha và các từ khác được hình thành một cách bất quy tắc với hậu tố thaka. Từ (động từ gốc) tara (có nghĩa) đi qua, a thành itta, đồng hóa với âm sau, v.v. (Cái) mà họ đi qua bằng nó nên là titthaṃ = nơi mà họ đi xuống sông, v.v. (bến nước). Từ (động từ gốc) sic (có nghĩa) bảo vệ, (cái) rưới ra nên là sitthaṃ = sáp ong. Từ (động từ gốc) has (có nghĩa) cười, (cái) mà họ cười bằng nó nên là hattha = tay, và một chòm sao. (Cái) được hát lên nên là gāthā = một loại kệ đặc biệt. (Cái) mà họ đi đến, tiến hành bằng nó nên là attha = tài sản, ý nghĩa. (Cái) đâm chọc, làm khổ bệnh tật nên là tutthaṃ = thuốc. Từ (động từ gốc) yu (có nghĩa) trộn lẫn, được trường hóa, (cái) trộn lẫn nên là yūtha = một bầy đàn của các loài thú cùng loại. Từ (động từ gốc) gupa (có nghĩa) che giấu, được trường hóa, (phụ âm) pa bị xóa bỏ, (cái) được che giấu do tính chất đáng ghê tởm nên là gūtha = phân. Các trường hợp khác cũng tương tự. 89. වස මස කුසා ථු. 89. Sau (các động từ gốc) vas, mas, kus là (hậu tố) thu. වස-නිවාසෙ, මස-ආමසනෙ, කුස-අක්කොසෙ, එතෙහි ථු හොති. වසන්ති එත්ථාති වත්ථු=පදත්ථො. දධිං ආමසතීති මත්ථු=දධිමණ්ඩො. කුසීයති අක්කොසීයති භෙර වනාදත්තාති කොත්ථු=සිගාලො. Động từ gốc vas (có nghĩa) ở, mas (có nghĩa) chạm đến, kus (có nghĩa) la hét, sau những (động từ gốc) này là hậu tố thu. (Nơi) mà họ ở nên là vatthu = sự vật, đối tượng. (Cái) chạm đến sữa đông nên là matthu = váng sữa đông. (Con vật) la hét, tru lên từ khu rừng đáng sợ nên là kotthu = con chó rừng. 90. සක වසා ථි. 90. Sau (các động từ gốc) sak và vas là (hậu tố) thi. සක-සත්තියං, වස-නිවාසෙ, එතෙහි ථි හොති. සක්කොති ගන්තුමනෙනාති සත්ථි=ඌරු. වසීයති අච්ඡාදීයතීති වත්ථි=නාභියා අධො. Từ các (động từ căn) sak với nghĩa là năng lực, và vas với nghĩa là trú ngụ, hậu tố thi được dùng. Do có thể đi lại bằng nó nên gọi là satthi = đùi. Do được trú ngụ hoặc được che đậy nên gọi là vatthi = phần dưới rốn. 91. වීතො ථික. 91. Từ (động từ căn) vī, (hậu tố) thika được dùng. වී වා-ගමනෙතීමස්මා ථික හොති. වීයන්ති ගච්ඡන්ති එතායාති වීථි=ආවලි. Từ (động từ căn) vī hoặc vā với nghĩa là đi lại, hậu tố thika được dùng. Do người ta đi lại trên đó nên gọi là vīthi = hàng, dãy. 92. සාරිස්මා රති. 92. Từ (động từ căn) sār, (hậu tố) rati được dùng. සාරිස්මා ණ්‍යන්තා රථි හොති. සාරෙතීති සාරථි=රථ-වාහො. Từ (động từ căn) sār ở dạng sử dịch, hậu tố rathi được dùng. Do điều khiển nên gọi là sārathi = người đánh xe. 93. තා-තා ඉථි. 93. Từ (các động từ căn) tā và at, (hậu tố) ithi được dùng. තා-පාලනෙ, අත-සාතච්චගමනෙ, එතෙහි ඉථි හොති. තායති පාලෙතීති තිථි=පටිපදාදි, අතති ගච්ඡතීති අතිථි=අබ්භාගතො. Từ (động từ căn) tā với nghĩa là bảo vệ, và at với nghĩa là đi lại liên tục, hậu tố ithi được dùng. Do bảo vệ nên gọi là tithi = ngày đầu tháng v.v... Do đi lại nên gọi là atithi = khách. 94. ඉසා ථී. 94. Từ (động từ căn) is, (hậu tố) thī được dùng. ඉසතිස්මා [Pg.257] ථී හොති. ඉච්ඡති ඉච්ඡීයතීති වා ඉත්ථී=නාරී. Từ (động từ căn) is, hậu tố thī được dùng. Do mong muốn hoặc được mong muốn nên gọi là itthī = người nữ. 95. රුද ඛුද මුද මද ඡිද සූද සප කමා දක. 95. Từ (các động từ căn) rud, khud, mud, mad, chid, sūd, sap, kam, (hậu tố) daka được dùng. එතෙහි දක හොති. රුදතීති රුද්දො=උමාපති. රස්ස ලත්තෙ ලුද්දො=නෙසාදො. ඛුදති අසහතීති ඛුද්දො=නීචො. මොදන්ති එතායාති මුද්දා=සක්ඛරමඞ්ගුලියං. මජ්ජන්ති අස්මින්ති මද්දො=ජනපදො. ඡිජ්ජතීති ඡිද්දං=රන්ධං. ඌස්ස රස්සත්තං, සූදති සාමිකෙහි භතිං පක්ඛරතීති සුද්දො=වසලො. සපන්තුනෙනාති සද්දො=සොතවිසයො. කාමීයතීති කන්දො=මූලවිසෙසො. Từ các (động từ căn) này, hậu tố daka được dùng. Do khóc than nên gọi là ruddo = chồng của bà Umā. R biến thành l, (nên có) luddo = người thợ săn. Do khinh miệt nên gọi là khuddo = người thấp hèn. Do người ta vui thích với nó nên gọi là muddā = nhẫn có khắc chữ. Do người ta say sưa ở đó nên gọi là maddo = xứ sở. Do bị cắt đứt nên gọi là chiddaṃ = lỗ hổng. Nguyên âm ū được rút ngắn, do chuẩn bị tiền lương từ các người chủ nên gọi là suddo = người tiện dân. Do được phát ra nên gọi là saddo = đối tượng của tai. Do được ham muốn nên gọi là kando = một loại củ. 96. කුන්දාදයො. 96. Các từ kunda v.v... කුන්දආදයො දකඅන්තා නිපච්චන්තෙ. කමිස්ස අස්සු, කාමීයතීති කුන්දො=පුප්ඵවිධසසො, මණිස්ස මන, මඤ්ඤතෙති මන්දො=ජළො. වුණාතිස්ස බුන, වුණීයති සංවරීයතීති බුන්දො=මූලප්පදෙසො. නින්ද-ගරහායං, නලොපො, නින්දීයතීති නිද්දා=සොප්පං. උන්ද-කිලෙදනෙ, නලොපො, උන්දති කිලෙදතීති උද්දො=ජලබිළාලො. සංපුබ්බස්ස උන්දිස්ස ච, සම්මා උන්දති කිලෙදතීති සමුද්දො=සාගරො. පුල-මහත්තහිං සාඤාණෙසු, ඉමුඤ, පුලති හිංසතීති පුලින්දො=සවරො. එවං-මඤ්ඤෙපි. Các từ kunda v.v... có tận cùng là daka được thành lập bất quy tắc. Từ (động từ căn) kam, a biến thành u, do được ham muốn nên gọi là kundo = một loại hoa. Từ (động từ căn) maṇ, (biến thành) man, do suy nghĩ nên gọi là mando = người ngu dốt. Từ (động từ căn) vuṇāti, (biến thành) bun, do được che đậy nên gọi là bundo = phần gốc. Từ (động từ căn) nind (chê bai), n bị xóa, do bị chê bai nên gọi là niddā = giấc ngủ. Từ (động từ căn) und (làm ướt), n bị xóa, do làm ướt nên gọi là uddo = con rái cá. Và từ (động từ căn) und có tiếp đầu ngữ saṃ, do làm ướt đẫm nên gọi là samuddo = biển cả. Từ (động từ căn) pul (lớn mạnh, làm dấu), với (hậu tố) im, do làm tổn hại nên gọi là pulindo = người man di. Tương tự cho các trường hợp khác. 97. දදා දු. 97. Từ (động từ căn) dad, (hậu tố) du được dùng. දද-දානෙතීමස්මා දු හොති. දුක්ඛං දදාතීහි දද්දු=කුට්ඨවිසෙසො. Từ (động từ căn) dad với nghĩa là cho, hậu tố du được dùng. Do gây ra sự đau khổ nên gọi là daddu = một loại bệnh cùi. 98. ඛනාන දම රමා ධො. 98. Từ (các động từ căn) khan, an, dam, ram, (hậu tố) dho được dùng. ඛන [Pg.258] ඛණ-අවදාරණෙ, අන-පාණනෙ, දම-උපසමෙ, රම-කීළායං, එතෙහි ධො හොති. ඤාණෙන ධඤ්ඤතෙති ඛන්ධො=රාසි. අනති ජීවති එතෙනාති අන්ධො=අචක්ඛුකො. දමෙතබ්බොති දන්ධො=ජළො, රමන්ති එත්ථ සප්පාදයොති රන්ධං=ඡිද්දං. Từ (động từ căn) khan hoặc khaṇ với nghĩa là đào xới, an với nghĩa là thở, dam với nghĩa là chế ngự, ram với nghĩa là vui chơi, hậu tố dho được dùng. Do được chứa đựng bởi trí tuệ nên gọi là khandho = đống, uẩn. Do sống, thở bằng nó nên gọi là andho = người mù. Do cần được chế ngự nên gọi là dandho = người ngu độn. Do rắn rết v.v... vui thích ở đó nên gọi là randhaṃ = lỗ hổng. 99. මුද්ධා දයො. 99. Các từ muddha v.v... මුද්ධආදයො ධන්තා නිපච්චන්තෙ. මුද-තොසෙ, ඔත්තාභාවො, මොදන්ති එත්ථ ඌකාති මුද්ධා=මත්ථකො. අර-ගමනෙ, අරන්ති යන්ති එත්ථාති අද්ධා=මග්ගො, කාලො ච, අද්ධං=උපද්ධං. ගිධ-අභි කඞ්ඛායං, ඉස්ස අත්තං, ගෙධතීති ගද්ධො=ගිජ්ඣො. විධ-වෙධනෙ, එත්තාභාවො, පරිවජ්ඣතීති විද්ධං=විමලං, එවමඤ්ඤෙපි. Các từ muddha v.v... có tận cùng là dha được thành lập bất quy tắc. Từ (động từ căn) mud (vui thích), không có o, do chấy rận vui thích ở đó nên gọi là muddhā = cái đầu. Từ (động từ căn) ar (đi), do người ta đi lại trên đó nên gọi là addhā = con đường, và thời gian, addhaṃ = một nửa. Từ (động từ căn) gidh (tham muốn), i biến thành a, do tham lam nên gọi là gaddho = con kên kên. Từ (động từ căn) vidh (xuyên qua), không có e, do được tránh xa nên gọi là viddhaṃ = trong sạch, tương tự cho các trường hợp khác. 100. සීතො ධුක. 100. Từ (động từ căn) sī, (hậu tố) dhuka được dùng. සෙතිස්මා ධුක හොති. සයන්ති එතායාති සීධු=සුරාවිසෙසො. Từ (động từ căn) sī, hậu tố dhuka được dùng. Do người ta ngủ say vì nó nên gọi là sīdhu = một loại rượu. 101. වරාරකරතරදරයමඅජ්ජමිථසකා කුනො. 101. Từ (các động từ căn) var, ar, kar, tar, dar, yam, ajja (sajja), mith, sak, (hậu tố) kuno được dùng. වර-වරණසම්භත්තීසු, අර-ගමනෙ, කර-කරණෙ, තර-තර-ණෙ දර-විදාරණෙ, යම-උපරමෙ, අජ්ජ සජ්ජ-අජ්ජනෙ, මිථ-සඞ්ගමෙ, සක-සත්තියං, එතෙහි කුනො හොති. ‘‘රා නස්ස ණො’’ති (5-171) නස්ස ණත්තං, වාරෙතීති වරුණො=එවංනාමකො ඉසි, දෙවරාජා, පාදපො ච. අරති ගච්ඡතීති අරුණො=සූරියො, තස්ස [Pg.259] සාරථි ච. පරදුක්ඛෙ සති සාධූනං හදයකම්මනං කරොතීති කරුණා=දයා. බාලභාවං අතරීති තරුණො=යුවා. ‘‘ණිණාපින’’න්ති (5.160) යොගවිභාගා ණිලොපො, විදාරෙතීති දාරුණො=කක්ඛළො. යමෙති පාවං නාසෙතීති යමුනා=එකා මහානදී. අජ්ජති ධනසඤ්චයං කරොතීති අජ්ජුනො=රාජා, රුක්ඛවිසෙසො ච. මිථො සඞ්ගමො මිථුනං=පුමිත්ථියුගළං. සක්කොතීති සකුනො=පක්ඛී. නදාදිපාඨා වීම්හි=සකුනී. ‘‘තථනරානංටට්ඨණලා’’ති (1-27) වා ණත්තෙ=සකුණො, සකුණි. Từ (các động từ căn) var với nghĩa là lựa chọn và phục vụ, ar với nghĩa là đi, kar với nghĩa là làm, tar với nghĩa là vượt qua, dar với nghĩa là xé rách, yam với nghĩa là chế ngự, ajja hoặc sajja với nghĩa là thu hoạch, mith với nghĩa là kết hợp, sak với nghĩa là có thể, hậu tố kuno được dùng. Theo quy tắc (5-171) 'rā nassa ṇo', n biến thành ṇ, do ngăn cản nên gọi là varuṇo = vị tiên nhân cùng tên, vị thiên chủ, và cũng là cây. Do đi lại nên gọi là aruṇo = mặt trời, và cũng là người đánh xe của vị ấy. Do làm cho tâm của bậc thiện nhân rung động khi có sự đau khổ của người khác nên gọi là karuṇā = lòng bi mẫn. Do đã vượt qua thời thơ ấu nên gọi là taruṇo = người trẻ tuổi. Do phân chia quy tắc (5.160) 'ṇiṇāpina', ṇi bị xóa, do xé rách nên gọi là dāruṇo = tàn khốc. Do chế ngự, làm tiêu tan điều ác nên gọi là yamunā = một con sông lớn. Do thu hoạch, tích lũy tài sản nên gọi là ajjuno = vị vua, và cũng là một loại cây. Sự kết hợp lẫn nhau là mithunaṃ = cặp đôi nam nữ. Do có thể (bay) nên gọi là sakuno = loài chim. Theo nhóm nadādi, ở giống cái là sakunī. Theo quy tắc (1-27) 'tathanarānaṃṭaṭṭhaṇalā', n tùy chọn biến thành ṇ, (nên có) sakuṇo, sakuṇi. 102. අජා ඉනො. 102. Từ (động từ căn) aj, (hậu tố) ino được dùng. අජ වජ-ගමනෙ තීමස්මා ඉනො හොති. අජති වික්කයං යාතීති අජිනං=චම්මං. Từ (động từ căn) aj hoặc vaj với nghĩa là đi, hậu tố ino được dùng. Do được đem đi bán nên gọi là ajinaṃ = da thú. 103. විපිනාදයො. 103. Các từ vipina v.v... විපිනආදයො ඉනන්තා නිපච්චන්තෙ. වප-බීජනික්ඛෙපෙ, අස්ස ඉත්තං, වපන්ති එත්ථාති විපිනං=වනං. සුප-සයෙ, සුපන්ති එතෙනාති සුපිනං=නිද්දා, සුපන්තෙන දිට්ඨඤ්ච. තුද-බ්‍යථනෙ, දස්ස හො, තුදති සත්තෙ පීළෙතීති තුහිනං=හිමං. කප්ප-සාමත්ථියෙ, කප්පති රිපවො විජෙතුං සමත්ථෙතීති කප්පිනො=රාජා. කම-පදවික්ඛෙපෙ, අස්ස උත්තං, කමන්ති එත්ථ මීනාදයො පවිසන්තීති කුමිනං=මච්ඡබන්ධනොපකරණවිසෙසො. දා-දානෙ, දෙන්ති එතස්මින්ති දිනං=දිවසො, එවමඤ්ඤෙපි. Các từ vipina v.v... có tận cùng là ina được thành lập bất quy tắc. Từ (động từ căn) vap (gieo hạt), a biến thành i, do người ta gieo trồng ở đó nên gọi là vipinaṃ = khu rừng. Từ (động từ căn) sup (ngủ), do người ta ngủ nhờ nó nên gọi là supinaṃ = giấc ngủ, và cũng là cái được thấy trong khi ngủ. Từ (động từ căn) tud (làm khổ), d biến thành h, do làm các chúng sanh đau khổ nên gọi là tuhinaṃ = sương giá. Từ (động từ căn) kapp (có khả năng), do có khả năng chiến thắng kẻ thù nên gọi là kappino = vị vua. Từ (động từ căn) kam (bước đi), a biến thành u, do cá v.v... đi vào trong đó nên gọi là kuminaṃ = một loại dụng cụ bắt cá. Từ (động từ căn) dā (cho), do người ta cho trong đó nên gọi là dinaṃ = ngày, tương tự cho các trường hợp khác. 104. කිරා කනො. 104. Từ (động từ căn) kir, (hậu tố) kano được dùng. කිරතිස්මා [Pg.260] කනො හොති. නස්ස ණො, කිරන්ති විකිරන්තීති කිරණා=රංසියො. Từ (động từ căn) kir, hậu tố kano được dùng. N biến thành ṇ, do tỏa ra, chiếu rọi nên gọi là kiraṇā = các tia sáng. 105. දී ජිඉමීහි නක. 105. Từ (các động từ căn) dī, ji, i, mī, (hậu tố) naka được dùng. දී-ඛයෙ, ජි-ජයෙ, ඉ-අජ්ඣෙනගතීසු, මී-හිංසායං, එතෙහි නක හොති. අදෙසි ඛයමගමාසීති දීනො=නිද්ධනො. පඤ්චමාරෙ අජිනීති ජිනො=බුද්ධො. එසි ඉස්සරත්තමගමාසීති ඉනො=සාමී. මීයතෙ හිංසීයතෙති මීනො=මච්ඡො. Từ các động từ căn (dhātu) dī (hủy diệt), ji (chiến thắng), i (đi đến, đạt được), mī (làm hại), hậu tố na(ka) được thêm vào. Adesi khayamagamāsīti dīno = niddhano (người đã đi đến sự hủy diệt là người khốn cùng = người không có tài sản). Pañcamāre ajinīti jino = buddho (người đã chiến thắng năm loại ma là người chiến thắng = đức Phật). Esi issarattamagamāsīti ino = sāmī (người đã đạt đến quyền tối thượng là bậc chúa tể = người chủ). Mīyate hiṃsīyateti mīno = maccho (vật bị làm hại, bị giết là con cá = loài cá). 106. සිධාවීවාහි නො. 106. Từ (các động từ căn) si, dhā, vī, và vā, (hậu tố) no được thêm vào. සි-බන්ධනෙ, ධා-ධාරණෙ, වී වා-ගමනෙ, එතෙහි නො හොති. සෙති බන්ධතීති සෙනො=සසාදනො සෙනා=චමූ. ධාරෙතීති ධානා=භජ්ජිතයවො. වෙති පවත්තතීති වෙනො=හීනජාති. සත්තෙසු වාති පවත්තතීති වානං=තණ්හා. Từ động từ căn si (trói buộc), dhā (mang, giữ), vī hoặc vā (đi), hậu tố no được thêm vào. Seti bandhatīti seno = sasādano, senā = camū (vật trói buộc là chim ưng; đạo quân). Dhāretīti dhānā = bhajjitayavo (vật được giữ lại là lúa mạch rang). Veti pavattatīti veno = hīnajāti (người đi tới là người thuộc giai cấp thấp). Sattesu vāti pavattatīti vānaṃ = taṇhā (cái lan khắp trong chúng sanh là ái dục). 107. ඌනාදයො. 107. Các (hậu tố) ūna, v.v. ඌනආදයො නන්තා නීපච්චන්තෙ. ඌහ-විතක්කෙ, හලොපො, ඌහනං ඌනො=අපුණ්ණො. හි-ගතියං, දීඝත්තං, හෙසි හීනත්තමගමීති හීනො=නිහීනො. චි-චයෙ, දීඝත්තං, චයන්ති එත්ථ රතනානීති චීනො=ජනපදො. හනිස්ස ජඝො, හඤ්ඤතීති ජඝනං=කටි. ඨාස්ස ථෙ ඨාති පවත්තතීති ථෙනො=චොරො. උන්දිස්ස ඔදො, උන්දීයතීති ඔදනො=අන්නං. අන්නං. රංජිස්ස නිග්ගහීතලොපො, අක ච, රංජතෙ අනෙනාති රජනං=රාගො. රඤ්ජන්ති එත්ථාති රජනී=රත්ති. පදිස්ස ජුනුක[Pg.261], පජ්ජති ගච්ඡතීති පජ්ජුන්නො=ඉන්දො, මෙඝො ච. ගමිස්ස ගඞ, ගච්ඡන්ති එත්ථ විහඞ්ගාදයොති ගගනං=අන්තලික්ඛං, එවමඤ්ඤෙපි. Các từ như ūna, v.v. tận cùng bằng na được hình thành một cách bất quy tắc. Từ động từ căn ūha (suy luận), với sự lược bỏ ha, (từ) ūhanaṃ (trở thành) ūno = apuṇṇo (thiếu, không đầy đủ). Từ động từ căn hi (đi), với sự trường hóa, hesi hīnattamagamīti hīno = nihīno (người đã đi đến tình trạng thấp kém là người thấp hèn). Từ động từ căn ci (chất đống), với sự trường hóa, cayanti ettha ratanānīti cīno = janapado (nơi châu báu được chất đống là nước Trung Hoa). Đối với động từ căn han, (thay bằng) jagha, haññatīti jaghanaṃ = kaṭi (cái bị đánh là vùng hông). Đối với động từ căn ṭhā, (thay bằng) the, ṭhāti pavattatīti theno = coro (người lén lút đi lại là kẻ trộm). Đối với động từ căn und, (thay bằng) od, undīyatīti odano = annaṃ (cái được làm ướt là cơm). Đối với động từ căn raṃj, với sự lược bỏ niggahīta và thêm aka, raṃjate anenāti rajanaṃ = rāgo (cái mà người ta bị nhiễm là sự nhuộm, tham ái). Rañjanti etthāti rajanī = ratti (nơi người ta vui thích là ban đêm). Đối với động từ căn pad, (thêm) junuka, pajjati gacchatīti pajjunno = indo, megho ca (vị đi đến là thần mưa Pajjunna = trời Đế Thích, và cũng là mây). Đối với động từ căn gam, (thay bằng) gaṅa, gacchanti ettha vihaṅgādayoti gaganaṃ = antalikkhaṃ (nơi chim chóc v.v. bay đi là bầu trời = không trung), và các trường hợp khác cũng tương tự. 108. වී පතා තනො. 108. Từ (các động từ căn) vī và pata, (hậu tố) tano được thêm vào. වී වා-ගමනෙ, පත පථ-ගමනෙ, එතෙහි තනො හොති. වෙති පවත්තති එතෙනාති වෙතනං=භති. පතන්ති එත්ථාති පත්තනං=නගරං. Từ động từ căn vī hoặc vā (đi), pata hoặc patha (đi), hậu tố tano được thêm vào. Veti pavattati etenāti vetanaṃ = bhati (cái mà nhờ đó người ta tiếp tục sống là tiền lương). Patanti etthāti pattanaṃ = nagaraṃ (nơi người ta đi đến là thành phố, bến cảng). 109. රමා තනක. 109. Từ (động từ căn) ram, (hậu tố) tanaka được thêm vào. රම කීළායමිචස්මා තනක හොති. ‘‘ගමාදිරානං ලොපොන්තස්සා’’ති (5.109) මලොපො, රමන්ති එත්ථාති රතනං=මණි ආදී, හත්ථමත්තඤ්ච. Từ động từ căn ram (vui chơi, thích thú), hậu tố tanaka được thêm vào. Theo quy tắc ‘Gamādirānaṃ lopontassā’ (5.109), ma bị lược bỏ, ramanti etthāti ratanaṃ = maṇi ādī, hatthamattañca (nơi người ta vui thích là bảo vật = ngọc báu v.v., và cũng là một cubit). 110., සූ භාහි නුක, 110. Từ (các động từ căn) sū và bhā, (hậu tố) nuka được thêm vào. සූ-පසවෙ, භා-දිත්තියං, එතෙහි නුක හොති. පසවීයතීති සූනු=පුත්තො. භාති දිබ්බතීති භානු=සූරියො. Từ động từ căn sū (sinh sản), bhā (chiếu sáng), hậu tố nuka được thêm vào. Pasavīyatīti sūnu = putto (người được sinh ra là con trai). Bhāti dibbatīti bhānu = sūriyo (vật chiếu sáng là mặt trời). 111. ධාස්සෙ ච. 111. Và đối với (động từ căn) dhā, (nguyên âm) e (được thay thế). ධා-ධාරණෙතීමස්මා නුක හොති, ධාස්ස එ ච. ධාරෙතීති ධෙනු=ගාවී. Từ động từ căn dhā (mang, giữ), hậu tố nuka được thêm vào, và ā của dhā (đổi thành) e. Dhāretīti dhenu = gāvī (con vật cho (sữa) là bò cái). 112. වත්තා ටාව ධමාසෙහ්‍යනි. 112. Từ (các động từ căn) vatta, aṭa, ava, dhama, và asa, (hậu tố) ani được thêm vào. වත්ත-වත්තනෙ, අට-ගමනත්ථො, අව-රක්ඛණෙ, ධම-සද්දෙ, අස-ඛෙපනෙ, එතෙහි අනි හොති. වත්තන්ති එතෙනාති වත්තනි=තසරදණ්ඩං. වීම්හි වත්තනී=පන්ථො. අටතෙ ගම්මතෙති අටනි= මඤ්චඞ්ගො[Pg.262]. සත්තෙ අවති රක්ඛතීති අවනි=මහී. ධමන්ති එතෙන වීණාදයොති ධමනි=සීරා. දණ්ඩත්ථාය අසීයතෙ ඛිපීයතෙති අසනි=කුලිසං. Từ động từ căn vatta (xoay chuyển), aṭa (đi), ava (bảo vệ), dhama (tạo âm thanh), asa (ném), hậu tố ani được thêm vào. Vattanti etenāti vattani = tasaradaṇḍaṃ (cái dùng để quay là dụng cụ của thợ dệt). Ở giống cái, vattanī = pantho (con đường). Aṭate gammateti aṭani = mañcaṅgo (cái được đi trên là khung giường). Satte avati rakkhatīti avani = mahī (cái bảo vệ chúng sanh là đất). Dhamanti etena vīṇādayoti dhamani = sīrā (cái mà nhờ đó đàn tỳ bà v.v. được thổi là mạch máu). Daṇḍatthāya asīyate khipīyateti asani = kulisaṃ (cái được ném ra để trừng phạt là sấm sét). 113. යුතො නි. 113. Từ (động từ căn) yu, (hậu tố) ni được thêm vào. යු-මිස්සනෙතීමස්මා නි හොති. යවන්ති සත්තා අනෙන එතීභාවං ගච්ඡන්තීති යොනි=භගං, අණ්ඩජාදියොනි ච. Từ động từ căn yu (hòa hợp, kết hợp), hậu tố ni được thêm vào. Yavanti sattā anena etībhāvaṃ gacchantīti yoni = bhagaṃ, aṇḍajādiyoni ca (nơi mà chúng sanh nhờ đó được kết hợp và đi đến sự tồn tại là bào thai = bộ phận sinh dục nữ, và cũng là các loại sanh như noãn sanh v.v.). (ඉති තවග්ගපච්චයවිධානං). (Kết thúc phần về các hậu tố thuộc nhóm ta). 114. චමාප පා වපා පො. 114. Từ (các động từ căn) cam, apa, pā, và vapa, (hậu tố) po được thêm vào. චම-අදනෙ, අප-පාපුණනෙ, පා-රක්ඛණෙ, වප-බීජනික්ඛෙපෙ, එතෙහි පො හොති. චමන්ති අදන්ති එත්ථාති චම්පා=නගරං, අපෙසි ඊසකමත්තමගමාසීති අප්පං=අබහු. අපායං පාති රක්ඛතීති පාපං-කිබ්බිසං. වපන්ති එත්ථාති වප්පො=කෙදාරං. Từ động từ căn cam (ăn), apa (đạt đến), pā (bảo vệ), vapa (gieo hạt), hậu tố po được thêm vào. Camanti adanti etthāti campā = nagaraṃ (nơi người ta ăn là thành Campā). Apesi īsakamattamagamāsīti appaṃ = abahu (cái đã đạt đến một lượng nhỏ là ít = không nhiều). Apāyaṃ pāti rakkhatīti pāpaṃ = kibbisaṃ (cái bảo vệ khỏi khổ cảnh là điều ác = tội lỗi). Vapanti etthāti vappo = kedāraṃ (nơi người ta gieo hạt là thửa ruộng). 115. යු ථු කූනං දීඝො ච. 115. Đối với (các động từ căn) yu, thu, và ku, (nguyên âm) được trường hóa. යු-මිස්සනෙ, ථු-අභිත්ථවෙ, කු-සද්දෙ, එතෙහි පො හොති, එතෙසං දීඝො ච. දීඝවිධානසාමත්ථියා ඔත්තාභාවො. යවන්ති සහ වත්තන්ති එත්ථාති යූපො=යඤ්ඤයට්ඨි, පාසාදො ච. ථවීයතීති ථූපො=චෙතියං. කවන්ති නදන්ති එත්ථාති කූපො=උදපානො. Từ động từ căn yu (hòa hợp), thu (ca ngợi), ku (kêu), hậu tố po được thêm vào, và nguyên âm của chúng được trường hóa. Do quy tắc trường hóa, không có sự biến đổi thành o. Yavanti saha vattanti etthāti yūpo = yaññayaṭṭhi, pāsādo ca (nơi các vật được kết hợp với nhau là cột tế lễ, và cũng là cung điện). Thavīyatīti thūpo = cetiyaṃ (cái được ca ngợi là tháp = điện thờ). Kavanti nadanti etthāti kūpo = udapāno (nơi phát ra tiếng kêu là giếng = giếng nước). 116. ඛිප සුප නීසූ පූහි පක. 116. Từ (các động từ căn) khipa, supa, nī, sū, và pū, (hậu tố) paka được thêm vào. ඛිප-පෙරණෙ, සුප-සයෙ, නී-නයෙ, සූ-පසවෙ, පූ-පවනෙ, එතෙහි පක හොති. ඛපති ඛයං ගච්ඡතීති ඛිප්පං=සීඝං. සුපන්ති [Pg.263] එත්ථ සුනඛාදයොති සුප්පං=පප්ඵොටනං. නයන්ති එතස්මා ඵලන්ති නිපො=රක්ඛො. සවති රුචිං ජනෙතීති සූපො=බ්‍යඤ්ජනවිසෙසො. පවීයති මරිචජීරකාදීහි පවිත්තං කරීයතීති පූපං=ඛජ්ජකං. Từ động từ căn khipa (ném), supa (ngủ), nī (dẫn dắt), sū (sinh ra), pū (thanh lọc), hậu tố paka được thêm vào. Khapati khayaṃ gacchatīti khippaṃ = sīghaṃ (cái đi đến sự hủy diệt là nhanh chóng). Supanti ettha sunakhādayoti suppaṃ = papphoṭanaṃ (nơi chó v.v. ngủ là cái nia). Nayanti etasmā phalanti nipo = rakkho (cây mà từ đó người ta hái quả là cây nipa). Savati ruciṃ janetīti sūpo = byañjanaviseso (cái tạo ra hương vị là một loại canh). Pavīyati maricajīrakādīhi pavittaṃ karīyatīti pūpaṃ = khajjakaṃ (cái được làm cho tinh khiết bằng tiêu, thì là v.v. là bánh). 117. සිප්පාදයො. 117. Các (từ) sippa, v.v. සිප්පආදයො පකඅන්තා නිපච්චන්තෙ. සපිස්ස අස්සඉත්තං, සපති අනෙනාති සිප්පං=කලා. වපිස්ස අස්සි, විජ්ජං වපතීති විප්පො=බ්‍රාහ්මණො. වස්ස බො, වපති බහි නික්ඛමති හදයඞ්ගතසොකෙනාති බප්පං=අස්සු. ඡුප-සම්ඵස්සෙ, උස්සෙ, ඡුපති අනෙනාති ඡෙප්පං=නඞ්ගුට්ඨං. රුප=රුප්පනෙ, පලොප දීඝා, රුප්පති විකාරමාපජ්ජතීති රූපං-භූතභූතිකං, එවමඤ්ඤෙපි. Các từ như sippa, v.v. tận cùng bằng paka được hình thành một cách bất quy tắc. Đối với động từ căn sap, a đổi thành i, sapati anenāti sippaṃ = kalā (cái mà nhờ đó người ta phục vụ là nghệ thuật). Đối với động từ căn vap, a đổi thành i, vijjaṃ vapatīti vippo = brāhmaṇo (người gieo rắc kiến thức là người thông thái = Bà-la-môn). Đối với va, (đổi thành) ba, vapati bahi nikkhamati hadayaṅgatasokenāti bappaṃ = assu (cái được gieo ra, tức là đi ra ngoài từ nỗi sầu trong tim là nước mắt). Từ động từ căn chupa (xúc chạm), u đổi thành e, chupati anenāti cheppaṃ = naṅguṭṭhaṃ (cái dùng để chạm là cái đuôi). Từ động từ căn rup (bị biến hoại), với sự lược bỏ pa và trường hóa, ruppati vikāramāpajjatīti rūpaṃ = bhūtabhūtikaṃ (cái bị biến hoại, đi đến sự thay đổi là sắc = vật chất do tứ đại tạo thành), và các trường hợp khác cũng tương tự. 118. සාසා අපො. 118. Từ (động từ căn) sās, (hậu tố) apo được thêm vào. සාස අනුසිට්ඨියමිච්චස්මා අපො හොති. සාසීයන්ති එතෙනාති සාසපො=වීහිවිසෙසො. Từ động từ căn sāsa (chỉ dạy), hậu tố apo được thêm vào. Sāsīyanti etenāti sāsapo = vīhiviseso (cái được dùng để chỉ dạy là hạt cải = một loại lúa). 119. විටපාදයො. 119. Các (từ) viṭapa, v.v. විටපආදයො අපන්තා නිපච්චන්තෙ. වට-වෙට්ඨනෙ, අස්ස ඉත්තං, වටති වෙට්ඨති එතෙනාතිවිටපො=ගුම්බවිසෙසො, කුථ-පූතිභාවෙ, ථස්ස ණො, අකුථි පූතිභාවමගමීති කුණපො=මතකො. මණ්ඩ=භූසනෙ, මණ්ඩෙති ජනං, මණ්ඩීයති ජනෙහීති වා මණ්ඩපො=ජනාලයො, එවමඤ්ඤෙපි. Các từ như viṭapa, v.v. tận cùng bằng apa được hình thành một cách bất quy tắc. Từ động từ căn vaṭa (bao quanh), a đổi thành i, vaṭati veṭṭhati etenātiviṭapo = gumbaviseso (cái dùng để bao quanh là một loại bụi cây). Từ động từ căn kutha (thối rữa), tha đổi thành ṇa, akuthi pūtibhāvamagamīti kuṇapo = matako (cái đã đi đến tình trạng thối rữa là xác chết). Từ động từ căn maṇḍa (trang hoàng), maṇḍeti janaṃ, maṇḍīyati janehīti vā maṇḍapo = janālayo (nơi trang hoàng cho mọi người, hoặc được mọi người trang hoàng là gian nhà = nơi ở của dân chúng), và các trường hợp khác cũng tương tự. 120. ගුපා ඵො. 120. Từ (căn) gup, (có hậu tố) pha. ගුපිස්මා ඵො හොති. ගොපීයතීති ගොප්ඵො=චරණගණ්ඨි. Từ (căn) gup, có (hậu tố) pha. (Cái) được bảo vệ, nên gọi là goppha = mắt cá chân. 121. ගරසරාදීහි බො. 121. Từ (các căn) gara, sara, v.v... (có hậu tố) ba. ගරසරාදීහි [Pg.264] බො හොති. ගරති අඤ්ඤෙ අනෙන පීළෙතීති ගබ්බො=අභිමානො. සරති පවත්තතීති සබ්බො=සකලො. ඵලකාමෙහි ජනෙහි අමීයති ගමීයතීති අම්බො=චූතො. පුත්තෙන අමීයති ගමීයතීති අම්බා=මාතා. Từ (các căn) gara, sara, v.v... có (hậu tố) ba. Nó nuốt chửng, nó áp bức kẻ khác, nên gọi là gabba = sự kiêu mạn. Nó diễn tiến, nó hiện hành, nên gọi là sabba = tất cả. Được những người mong muốn quả đi đến, tiếp cận, nên gọi là amba = cây xoài. Được con trai đi đến, tiếp cận, nên gọi là ambā = mẹ. 122. නිම්බාදයො. 122. (Các từ) nimba, v.v... නිම්බආදයො බන්තා නිපච්චන්තෙ. නමිස්ස අස්සි, නමති ඵලභාරෙනාති නිම්බො=අරිට්ඨො. වමිස්ස වස්ස බිත්තං. පිත්තාදයො වමති උග්ගිරතීති බිම්බං=සරීරං. කුසිස්ස අමුක, තිත්තෙන කුසීයති අක්කොසීයතීති කොසම්බො=රුක්ඛො. කදතිස්ස අමුක, කදන්ති එතෙන ද්වාරාදීනීති කදම්බො=රුක්ඛො. කුටිස්ස උමුක, ජනෙහි කොටීයති පවත්තීයතීති කුටුම්බං=චතුප්පදො, ඛෙත්තං, ඝරං, කලත්තං, දාසා ච. කණ්ඩිස්ස කුඩු. තණ්ඩුලාදයො අනෙන කණ්ඩන්ති පරිච්ඡින්දන්තීති කුඩුබො=මානං, එවමඤ්ඤෙපි. (Các từ) nimba, v.v... tận cùng bằng ba được thành lập bất quy tắc. Đối với (căn) nam, có as; nó oằn xuống vì sức nặng của quả, nên gọi là nimba = cây sầu đâu. Đối với (căn) vam, có va và bittaṃ; nó nôn ra, nó tống ra mật, v.v..., nên gọi là bimbaṃ = thân thể. Đối với (căn) kus, có amuka; bị chê bai, bị mắng nhiếc vì vị đắng, nên gọi là kosamba = một loại cây. Đối với (căn) kadat, có amuka; người ta làm cửa, v.v... kêu bằng (gỗ của) nó, nên gọi là kadamba = một loại cây. Đối với (căn) kuṭ, có umuka; được người ta quản lý, duy trì, nên gọi là kuṭumbaṃ = bốn chân, ruộng đất, nhà cửa, vợ, và tôi tớ. Đối với (căn) kaṇḍ, có kuḍu; người ta phân chia, đo lường gạo, v.v... bằng nó, nên gọi là kuḍuba = một đơn vị đo lường. Tương tự cho các trường hợp khác. 123. දරා බි. 123. Từ (căn) dara, (có hậu tố) bi. දර විදාරණෙතීමස්මා බි හොති. ඔදනාදීනි දාරෙන්ති ජතායාති දබ්බි=කටච්ඡු, වීම්හි දබ්බී. Từ (căn) dara (có nghĩa) xé rách này, có (hậu tố) bi. Người ta múc cơm, v.v... bằng nó, nên gọi là dabbi = cái vá; ở (giống) cái là dabbī. 124. කර සර සල කල වල්ල වසා අභො. 124. Từ (các căn) kara, sara, sala, kala, valla, vasa, (có hậu tố) abha. කර-කරණෙ, සර-ගති හිංසාචින්තාසු, සල-ගමනත්ථො, කල-සඞ්ඛ්‍යානෙ, වල වල්ල-සංවරණෙ, වස-නිවාසෙ, එතෙහි අභො හොති. කරොතීති කරභො=ඔට්ඨා, පාණිප්පදෙසො ච. සරති ගච්ඡතීති සරභො=මිගවිසෙසො. සලති ගච්ඡතීති සලභො=පටඞ්ගො[Pg.265]. කලීයති පරිමීයති වයසාති කලභො=හත්ථිපොතකො. තදමිනාදිපාඨා ළත්තෙ කළභො=සොව. වල්ලෙති සංවරණං කරොතීති වල්ලභො=පියො. වසන්ත්‍යනෙනාති වසභො=පුඞ්ගවො. (Căn) kara (nghĩa) làm; sara (nghĩa) đi, làm hại, suy nghĩ; sala (nghĩa) đi; kala (nghĩa) đếm; vala, valla (nghĩa) che đậy; vasa (nghĩa) ở; từ những (căn) này có (hậu tố) abha. Nó làm việc, nên gọi là karabha = con lạc đà, và một phần của bàn tay. Nó đi, nó di chuyển, nên gọi là sarabha = một loài nai đặc biệt. Nó đi, nó di chuyển, nên gọi là salabha = con thiêu thân. Được tính, được đo lường bằng tuổi, nên gọi là kalabha = voi con. Theo cách đọc tadamina, v.v..., với âm ḷa, (thành) kaḷabha = cũng có nghĩa như vậy. Nó bao bọc, nó che chở, nên gọi là vallabha = người thân yêu. Chúng sống nhờ nó, nên gọi là vasabha = con bò đực. 125. ගදා රභො. 125. Từ (căn) gada, (có hậu tố) rabha. ගදතිස්මා රභො හොති. ගදතීති ගද්‍රභො=ඛරො. Từ (căn) gada, có (hậu tố) rabha. Nó kêu, nên gọi là gadrabha = con lừa. 126. උසරාසා කභො. 126. Từ (các căn) usa, rāsa, (có hậu tố) kabha. උස-දාහෙ, රාස-සද්දෙ, එතෙහි කභො හොති. උසති පටිපක්ඛෙ දහතීති උසභො=සෙට්ඨො. රාසති නදතීති රාසභො=ගද්‍රභො. (Căn) usa (nghĩa) đốt cháy, rāsa (nghĩa) kêu; từ những (căn) này có (hậu tố) kabha. Nó thiêu đốt, nó đốt cháy đối thủ, nên gọi là usabha = bậc tối thắng. Nó kêu, nó la, nên gọi là rāsabha = con lừa. 127. ඉතො භක. 127. Từ (căn) i, (có hậu tố) bhaka. ඉ ඉතිස්මා භක හොති. එති ගච්ඡතීති ඉභො=හත්ථී. Từ (căn) i này, có (hậu tố) bhaka. Nó đi, nó di chuyển, nên gọi là ibha = con voi. 128. ගරාවා භො. 128. Từ (các căn) gara, ava, (có hậu tố) bha. ගර ඝර-සෙචනෙ, අව-රක්ඛනෙ, එතෙහි භො හොති. ගරති බහි නික්ඛමනවසෙන සිඤ්චතීති ගබ්භො=පසවො, ඔවරකො ච. අවති සත්තෙ රක්ඛතීති අබ්භං=මෙඝො. (Căn) gara, ghara (nghĩa) rưới, tưới; ava (nghĩa) bảo vệ; từ những (căn) này có (hậu tố) bha. Nó rưới, nó tưới theo cách không đi ra ngoài, nên gọi là gabbha = bào thai, và buồng trong. Nó bảo vệ, nó che chở chúng sanh, nên gọi là abbhaṃ = đám mây. 129. සොබ්භාදයො. 129. (Các từ) sobbha, v.v... සොබ්භආදයො භන්තා නිපච්චන්තෙ. සදතිස්ස අස්ස ඔත්තං, සීදන්ති එත්ථාති සොබ්භං=විවරං, සොබ්භො=ජලාසයවිසෙසො. කමිස්ස අස්සු, කාමීයතීති කුම්භො=දසම්බණමත්තො, ඝටො [Pg.266] ච. (කෙන ජලෙන උම්භීයති පූරීයතීති වා කුම්භො=ඝටො.) කුසිස්ස උමුක, කුසති අව්හායතීති කුසුම්භං=මහාරජනං. කුසුම්භො=කනකං, එවමඤ්ඤෙපි. (Các từ) sobbha, v.v... tận cùng bằng bha được thành lập bất quy tắc. Đối với (căn) sadat, a biến thành o; người ta chìm xuống ở đây, nên gọi là sobbhaṃ = cái hố, sobbho = một loại hồ nước đặc biệt. Đối với (căn) kam, có as và u; nó được mong muốn, nên gọi là kumbha = một đơn vị đo lường bằng mười ambaṇa, và cái bình. (Hoặc, được làm đầy, được đổ đầy bằng nước, nên gọi là kumbha = cái bình.) Đối với (căn) kus, có umuka; nó gọi, nó mời, nên gọi là kusumbhaṃ = thuốc nhuộm loại tốt. Kusumbha = vàng. Tương tự cho các trường hợp khác. 130. උස කුස පද සුඛා කුමො. 130. Từ (các căn) usa, kusa, pada, sukha, (có hậu tố) kuma. උසාදීහි කුමො හොති. උසති දහතීති උසුමං=උණ්හං. කුසති අව්හායතීති සුකුමං=පුප්ඵං. පජ්ජති දෙවපූජාදිං යාතීති පදුමං=පඞ්කජං. සුඛයතීති සුඛුම=අණු. Từ (các căn) usa, v.v... có (hậu tố) kuma. Nó đốt, nó cháy, nên gọi là usumaṃ = hơi nóng. Nó gọi, nó mời, nên gọi là kusumaṃ = bông hoa. Nó đi đến việc cúng dường chư thiên, v.v..., nên gọi là padumaṃ = hoa sen. Nó mang lại hạnh phúc, nên gọi là sukhuma = vi tế. 131. වටුමාදයො. 131. (Các từ) vaṭuma, v.v... වටුමආදයො කුමන්තා නිපච්චන්ථෙ. වජිස්ස-න්තස්ස ටො, වජන්ති එත්ථාති වටුමං=පථො. සිලිසස්ස ලිස්සෙ, සිලිස්සතීති සිලෙසුපං=සෙම්හං. කමිස්ස කුඞ්කාදෙසො, කාමීයතීති කුඞ්කමං=කස්මීරජං, එවමඤ්ඤෙපි. (Các từ) vaṭuma, v.v... tận cùng bằng kuma được thành lập bất quy tắc. Đối với (căn) vaj, j biến thành ṭ; người ta đi ở đây, nên gọi là vaṭumaṃ = con đường. Đối với (căn) silis, có lisse; nó dính lại, nên gọi là silesumaṃ = đờm, dãi. Đối với (căn) kam, có sự thay thế kuṅka; nó được mong muốn, nên gọi là kuṅkamaṃ = nghệ tây. Tương tự cho các trường hợp khác. 132. ගුධා උමො. 132. Từ (căn) gudha, (có hậu tố) uma. ගුධ පරිවෙට්ඨනෙතීමස්මා උමො හොති. ගුධති පරිවෙට්ඨතීති ගොධුමො=ධඤ්ඤවිසෙසො. Từ (căn) gudha (có nghĩa) bao bọc này, có (hậu tố) uma. Nó bao bọc, nó quấn quanh, nên gọi là godhumo = một loại ngũ cốc đặc biệt (lúa mì). 133. පඨ චරා අමිමා. 133. Từ (các căn) paṭha, cara, (có các hậu tố) ama, ima. පඨතිචරතිස්මා අම ඉමා හොන්ති යථාක්කමං. පට්ඨීයති උච්චාරීයති උත්තමභාවෙනාති පඨමං=සෙට්ඨං. චරති හීනත්තං යාතීති චරිමං=පච්ඡිමං. Từ (các căn) paṭha và cara, lần lượt có các (hậu tố) ama và ima. Được lan truyền, được xướng lên với tư cách cao tột, nên gọi là paṭhamaṃ = thứ nhất, tốt nhất. Nó đi, nó đến trạng thái thấp kém, nên gọi là carimaṃ = cuối cùng. 134. හිධූහි මක. 134. Từ (các căn) hi, dhū, (có hậu tố) maka. හි-ගතියං[Pg.267], ධූ-කම්පනෙ, එතෙහි මක හොති. හිනොති පවත්තහීති හිමං=තුහිනං. ධුනාති කම්පතීති ධූමො=අග්ගිපසවො. (Căn) hi (nghĩa) đi; dhū (nghĩa) rung; từ những (căn) này có (hậu tố) maka. Nó đi, nó diễn tiến, nên gọi là himaṃ = sương giá. Nó rung, nó động, nên gọi là dhūmo = khói. 135. භීතො රීසනො ච. 135. Và (hậu tố) rīsano (được dùng) sau (căn) bhī. භී-භයෙතීමස්මා රීසනො හොති මකච. අන්තසරාදිලොපො, භායන්ති එතස්මාති භීසනො=භයානකො. භීමො=සොව. Sau (căn) bhī có nghĩa là 'sợ hãi', (hậu tố) rīsano được dùng. Có sự xóa bỏ nguyên âm cuối (của căn) và phụ âm đầu (của hậu tố). (Do đó có sự hình thành:) bhāyanti etasmā'ti bhīsano = đáng sợ. Bhīmo cũng có nghĩa tương tự. 136. ඛී සු වී යා ගාහි සා ලූ ඛු හු මර ධර ඝර ජමාම සමා මො. 136. (Các căn) khī, su, vī, yā, gā, hi, sā, lū, khu, hu, mara, dhara, ghara, jama, ama, sama (đi cùng với hậu tố) mo. ඛී-ඛයෙ. සු-සවනෙ, වී-තන්තසන්තානෙ, යා-පාපුණනෙ, ගා-සද්දෙ, හි-ගතියං, සා-තනුකරණාවසානෙසු, ලූ-ඡෙදනෙ, ඛු-සද්දෙ, හු-හවනෙ, මර-පාණචාගෙ, ධර-ධාරණෙ, කර-කරණෙ, ඝර-සෙචනෙ, ජම-අදනෙ, අම ගම-ගමනෙ, සම-උපමෙ, එතෙහි ධාතූහි මො හොති. ඛෙපනං නිරුපද්දවකරණතාය ඛෙමො=නිරුපද්දවො. සුනොතීති සොමො=චන්දො. වායන්ති එතෙනාති වෙමො=තන්තවායොපකරණං. යාතීති යාමො=දිනස්ස ඡට්ඨො භාගො, අට්ඨමො වා. ගායන්ති එත්ථාති ගාමො=සංවසථො. හිනොති පවත්තතීති හෙමං=සුවණ්ණං. සාති සුන්දරත්තං තනුං කරොතීති සාමො=කාළො. ලූයතෙති ලොමං=තනුරුහං. ඛූයතෙ උත්තමභාවෙනාති ඛොමං=අතසි. හවනං, හූයතෙ වා හොමං=හුති. මරන්ත්‍යනෙනාති මම්බං=යස්මිං තාළිතෙ න ජීවති තං. අත්තානං ධාරෙන්තෙ අපායෙ වට්ටදුක්ඛෙ ච අපතමානෙ කත්වා ධාරෙතීති ධම්මො=පරියත්‍යාදි[Pg.268]. කරණං, කරීයතීති වා කම්මං=සුඛදුක්ඛඵලාදි. සෙදො පග්ඝරති අනෙනාති ඝම්මො=නිදාඝො. ජමෙති අභක්ඛි තබ්බං අදතීති ජම්මො=නිහීනො, අනිසම්මකාරී ච. අමෙති පෙමෙන පුත්තකෙසු පවත්තතීති අම්මා=මාතා. සමෙන්ති අනෙනාති සම්මා=පියසමුදාචාරො. (Căn) khī có nghĩa là 'hủy diệt'. (Căn) su có nghĩa là 'nghe'. (Căn) vī có nghĩa là 'dệt'. (Căn) yā có nghĩa là 'đạt đến'. (Căn) gā có nghĩa là 'âm thanh'. (Căn) hi có nghĩa là 'đi đến'. (Căn) sā có nghĩa là 'làm cho mỏng, kết thúc'. (Căn) lū có nghĩa là 'cắt'. (Căn) khu có nghĩa là 'âm thanh'. (Căn) hu có nghĩa là 'cúng dường'. (Căn) mara có nghĩa là 'từ bỏ sự sống'. (Căn) dhara có nghĩa là 'mang giữ'. (Căn) kara có nghĩa là 'làm'. (Căn) ghara có nghĩa là 'rưới'. (Căn) jama có nghĩa là 'ăn'. (Căn) ama, gama có nghĩa là 'đi đến'. (Căn) sama có nghĩa là 'so sánh'. Hậu tố mo được dùng sau các động từ căn này. Khepanaṃ nirupaddavakaraṇatāya khemo = nơi an ổn, vì là nơi làm cho không còn tai họa. Sunotīti somo = mặt trăng, vì nó lắng nghe. Vāyanti etenāti vemo = con thoi của thợ dệt, vì người ta dệt bằng nó. Yātīti yāmo = một canh trong ngày, là phần thứ sáu hoặc thứ tám của ngày, vì nó trôi qua. Gāyanti etthāti gāmo = làng mạc, nơi ở chung, vì người ta hát ở đó. Hinoti pavattatīti hemaṃ = vàng, vì nó lưu hành. Sāti sundarattaṃ tanuṃ karotīti sāmo = màu đen, vì nó làm cho vẻ đẹp trở nên mỏng manh. Lūyateti lomaṃ = lông trên thân, vì nó bị cắt. Khūyate uttamabhāvenāti khomaṃ = vải lanh, vì nó được gọi với ý nghĩa cao quý. Havanaṃ, hūyate vā homaṃ = sự cúng tế, vì nó được cúng dường. Marantyanenāti mammaṃ = yếu huyệt, nơi mà khi bị đánh vào thì không sống được. Attānaṃ dhārente apāye vaṭṭadukkhe ca apatamāne katvā dhāretīti dhammo = giáo pháp, v.v., vì nó nâng đỡ, làm cho tự thân không bị rơi vào khổ cảnh và vòng luân hồi. Karaṇaṃ, karīyatīti vā kammaṃ = nghiệp, quả của thiện và ác, v.v., vì nó là hành động hoặc được thực hiện. Sedo paggharati anenāti ghammo = hơi nóng, vì mồ hôi tuôn ra bởi nó. Jameti abhakkhi tabbaṃ adatīti jammo = người thấp hèn, người hành động thiếu suy xét, vì nó ăn những thứ không nên ăn. Ameti pemena puttakesu pavattatīti ammā = mẹ, vì bà hành động với tình thương đối với con cái. Samenti anenāti sammā = cách đối xử thân thiện, vì người ta được bình an bởi nó. 137. අස්මාදයො. 137. (Các từ) asmā, v.v. අස්මආදයො මන්තා නිපච්චන්තෙ, පරරූපාදීනමභාවො නිපාතනා. අස-ඛෙපනෙ, අස්සතෙති අස්මා=පාසාණො. භස-භස්මීකරණෙ, භසති පක්ඛරතීති භස්මා=ඡාරිකා. උස-දාහෙ, උසති දහතීති උස්මා=තෙජොධාතු. විස-පවිසනෙ, පවිසන්ති එත්ථාති වෙස්මං=ඝරං. භී-භයෙ, මස්ස සුඤ, භායන්ති එතස්මාති භෙස්මා=භයානකො. අසතිස්ස ධඞ, අස්සති ජනෙහි චජීයතීති අධමො=නිහීනො. කරොතිස්ස අස්ස උත්තං, කරොතීති කුම්මො=කච්ඡපො. එවමඤ්ඤෙපි. Các từ như asmā, v.v. kết thúc bằng (hậu tố) ma được hình thành một cách bất quy tắc. Việc không có các phép biến đổi như pararūpa, v.v. là do sự hình thành bất quy tắc. (Căn) asa có nghĩa là 'ném', assateti asmā = đá, vì nó được ném đi. (Căn) bhasa có nghĩa là 'hóa thành tro', bhasati pakkharatīti bhasmā = tro, vì nó cháy sáng. (Căn) usa có nghĩa là 'đốt cháy', usati dahatīti usmā = hỏa đại, vì nó đốt cháy. (Căn) visa có nghĩa là 'đi vào', pavisanti etthāti vesmaṃ = nhà, vì người ta đi vào đó. (Căn) bhī có nghĩa là 'sợ hãi', ma được thêm vào, bhāyanti etasmāti bhesmā = đáng sợ, vì người ta sợ nó. Đối với (căn) asa, dha được thêm vào, assati janehi cajīyatīti adhamo = thấp hèn, vì nó bị người đời từ bỏ. Đối với (căn) kara, a được đổi thành u, karotīti kummo = con rùa, vì nó hành động. Tương tự cho các trường hợp khác. 138. නීතො මි. 138. Sau (căn) nī là (hậu tố) mi. නයතිස්මා මි හොති. නයතීති නෙමි=චක්කන්තං. Sau (căn) nī, (hậu tố) mi được dùng. Nayatīti nemi = vành bánh xe, vì nó dẫn dắt. 139. ඌමි භූමිනිමි රස්මි. 139. (Các từ) ūmi, bhūmi, nimi, rasmi. එතෙසද්දා මිඅන්තා නිපච්චන්තෙ. ඌහ-විතක්කෙ, හලොපො, ඌහන්ති විතක්කෙන්ති එතෙනාති ඌමි=තරඞ්ගො. භූ-සත්තායං ඔත්තාභාවො, භවන්ති එත්ථාති භූමි=මහී. නි-පාපනෙ, එත්තාභාවො, සුගතිං නෙති පාපෙතීති නිමි=රාජා. රස-අස්සාදනෙ, පරරූපාභාවො, රසන්ති සත්තා එතායාති රස්මි=රජ්ජු. Những từ này kết thúc bằng mi được hình thành một cách bất quy tắc. (Căn) ūha có nghĩa là 'suy luận', h bị xóa bỏ, ūhanti vitakkenti etenāti ūmi = sóng, vì người ta suy lường bằng nó. (Căn) bhū có nghĩa là 'tồn tại', không có sự biến đổi thành o, bhavanti etthāti bhūmi = đất, vì chúng sanh tồn tại ở đó. (Căn) ni có nghĩa là 'đạt đến', không có sự biến đổi thành e, sugatiṃ neti pāpetīti nimi = vua Nimi, vì ngài dẫn dắt đến cõi lành. (Căn) rasa có nghĩa là 'nếm', không có phép pararūpa, rasanti sattā etāyāti rasmi = dây cương, vì chúng sanh bị điều khiển bởi nó. (ඉති පවග්ගපච්චයවිධානං). (Kết thúc chương về các hậu tố thuộc nhóm pa). 140. මාඡාහි යො. 140. Sau (các căn) mā và chā là (hậu tố) yo. මා-මානෙ-ඡා-ඡාදනෙ[Pg.269], එතෙහි යො හොති. මෙති පරිමෙති අඤ්ඤෙන උත්තමෙන ගුණෙන අත්තනො අගුණන්ති මායා=සන්තදොස පටිච්ඡාදන ලක්ඛණා. ඡෙති ඡින්දති සංසයන්ති ඡායා=පටිබිම්බං. (Căn) mā có nghĩa là 'đo lường', (căn) chā có nghĩa là 'che đậy', sau các căn này (hậu tố) yo được dùng. Meti parimeti aññena uttamena guṇena attano aguṇanti māyā = ảo thuật, có đặc tính che giấu lỗi lầm hiện có, vì nó đo lường (so sánh) khuyết điểm của mình với phẩm chất ưu việt của người khác. Cheti chindati saṃsayanti chāyā = cái bóng, hình ảnh phản chiếu, vì nó cắt đứt sự nghi ngờ. 141. ජනිස්ස ජා ච. 141. Và (căn) jan được đổi thành jā. ජනිස්මා යො හොති, ජනිස්ස ජා ච, ජනෙතීති ජායා=භරියා. Sau (căn) jan, (hậu tố) yo được dùng, và (căn) jan được đổi thành jā. Janetīti jāyā = vợ, vì nàng sinh con. 142. හදයා දයො. 142. (Các từ) hadaya, v.v. හදයආදයො යන්තා නිපච්චන්තෙ. හරිස්ස දඞ, හරතීති හදයං=චිත්තං, මනොධාතු මනොවිඤ්ඤාණධාතු නිස්සයො ච, තනිස්සඅක, අත්තනි පෙමං තනොතීති තනයො=පුත්තො. සරතිස්ස සුරි, සරති ගච්ඡතීති සූරියො=ආදිච්චො. හරතිස්ස ම්මිඞ, සුඛමාහරතීති හම්මියං=මුණ්ඩච්ඡදනපාසාදො. කස-ගමනෙ, කසස්ස අලක, අස්ස ඉ ච, කසති වුද්ධිං යාතීති කිසලයං=පල්ලවං, එවමඤ්ඤෙපි. Các từ như hadaya, v.v. kết thúc bằng ya được hình thành một cách bất quy tắc. Đối với (căn) hara, da được thay thế, haratīti hadayaṃ = tâm, ý, nơi nương tựa của tâm giới và tâm thức giới, vì nó nắm bắt (đối tượng). Đối với (căn) tan, aka được thay thế, attani pemaṃ tanotīti tanayo = con trai, vì nó mở rộng tình thương đối với tự thân. Đối với (căn) sara, suri được thay thế, sarati gacchatīti sūriyo = mặt trời, vì nó di chuyển. Đối với (căn) hara, mmi được thay thế, sukhamāharatīti hammiyaṃ = lâu đài có mái bằng, vì nó mang lại hạnh phúc. (Căn) kasa có nghĩa là 'đi đến', alaka thay thế cho kasa, và a đổi thành i, kasati vuddhiṃ yātīti kisalayaṃ = chồi non, vì nó đi đến sự tăng trưởng. Tương tự cho các trường hợp khác. 143. ඛී සි සි නී සී සු වී කුසූහි රක. 143. Sau (các căn) khī, si, si, nī, sī, su, vī, ku, sū là (hậu tố) raka. ඛී-ඛයෙ, සි-සෙවායං, සි-බන්ධනෙ, නී-පාපනෙ, සී-සයෙ, සු-සවනෙ, වී වා-ගමනෙ, කු-සද්දෙ, සූ-පසවෙ, එතෙහි රක හොති. ඛයති දුහනෙනාති ඛීරං=පයො. කුසුමාදීහි සෙවීයතීති සිරො=මුද්ධා. සෙති සරීරං බන්ධතීති සිරා=දෙහබන්ධනී. නෙති, පරෙහිවානීයතීති නීරං=ජලං. සයතීති සීරො=හලං. අනිට්ඨඵල- දායකත්තං [Pg.270] සවතීති සුරා=මදිරා. සුණොති උත්තමගීතාදින්ති සුරො=දෙවො. වෙති උත්තමභාවං යාතීති වීරො=වික්කන්තො. කවති නදතීති කුරං=භත්තං. භයට්ටිතානං පඨමකප්පියානං සූරත්තං පසවතීති සූරො=සූරියො, වික්කන්තො ච. (Căn) khī có nghĩa là 'hao mòn', (căn) si có nghĩa là 'phục vụ', (căn) si có nghĩa là 'trói buộc', (căn) nī có nghĩa là 'đạt đến', (căn) sī có nghĩa là 'nằm', (căn) su có nghĩa là 'nghe', (căn) vī hoặc vā có nghĩa là 'đi đến', (căn) ku có nghĩa là 'kêu', (căn) sū có nghĩa là 'sanh sản', sau các căn này (hậu tố) raka được dùng. Khayati duhanenāti khīraṃ = sữa, vì nó bị hao mòn do vắt. Kusumādīhi sevīyatīti siro = đầu, đỉnh đầu, vì nó được phục vụ bởi hoa, v.v. Seti sarīraṃ bandhatīti sirā = gân, mạch, vì nó trói buộc cơ thể. Neti, parehivānīyatīti nīraṃ = nước, vì nó được dẫn đi bởi những thứ khác. Sayatīti sīro = cái cày, vì nó nằm xuống. Aniṭṭhaphala-dāyakattaṃ savatīti surā = rượu, vì nó tuôn chảy với việc cho quả không mong muốn. Suṇoti uttamagītādinti suro = vị trời, vì vị ấy nghe những bài hát tuyệt diệu, v.v. Veti uttamabhāvaṃ yātīti vīro = người dũng cảm, vì vị ấy đi đến trạng thái cao quý. Kavati nadatīti kuraṃ = cơm, vì nó phát ra tiếng. Bhayaṭṭitānaṃ paṭhamakappiyānaṃ sūrattaṃ pasavatīti sūro = mặt trời, và người dũng cảm, vì nó tạo ra sự dũng mãnh cho những chúng sanh đầu kiếp đang sợ hãi. 144. හි චි දු මිනං දීඝො ච. 144. Sau (các căn) hi, ci, du, mi, và (nguyên âm) được trường hóa. හි-ගතියං, චි-චයෙ, දු-ගතියං, මි-පක්ඛෙපනෙ, එතෙහි රක හොති, දීඝො චාන්තස්ස. හිනොති පවත්තතීති හීරං=තාලහීරාදි. චයතීති චීරං=වක්කලං. දූයති දුක්ඛෙන ගමීයතීති දූරං=අනාසන්නං. මීයතෙ පක්ඛීපීයතෙති මීරො=සමුද්දො. (Căn) hi có nghĩa là 'đi đến', (căn) ci có nghĩa là 'chất đống', (căn) du có nghĩa là 'đi đến', (căn) mi có nghĩa là 'ném vào', sau các căn này (hậu tố) raka được dùng, và nguyên âm cuối được trường hóa. Hinoti pavattatīti hīraṃ = sợi, xơ (của lá cọ, v.v.), vì nó lan ra. Cayatīti cīraṃ = vỏ cây, vì nó được thu lượm. Dūyati dukkhena gamīyatīti dūraṃ = xa, không gần, vì nó được đi đến một cách khó khăn. Mīyate pakkhīpīyateti mīro = biển cả, vì (mọi thứ) được ném vào đó. 145. ධා තානමී ච. 145. Sau (các căn) dhā, tā, và (nguyên âm cuối được đổi thành) ī. ධා-ධාරණෙ, තා-පාලනෙ, එතෙහි රක හොති, ඊ චාන්තාදෙසො. ධාරෙතීතිධීරො=ධිතිමා. ජලං තායතීති තීරං=තටං. (Căn) dhā có nghĩa là 'mang giữ', (căn) tā có nghĩa là 'bảo vệ', sau các căn này (hậu tố) raka được dùng, và ī thay thế cho nguyên âm cuối. Dhāretīti dhīro = người trí tuệ, người kiên định, vì vị ấy mang giữ (sự kiên định). Jalaṃ tāyatīti tīraṃ = bờ, vì nó bảo vệ nước. 146. භද්‍රායො. 146. (Các từ) bhadra, v.v. භද්‍රආදයො රකඅන්තා නිපච්චන්තෙ. භද්ද-කල්‍යාණෙ, දලොපො පරරූපාභාවො, භජීයතීති භද්‍රං=කල්‍යාණං. භී-භයෙ, නදාදිපාඨා වී, භායන්ති එතායාති භෙරී=දුන්දුභි. චිත-සඤ්චෙතනෙ, විපුබ්බො, විචින්තිතබ්බන්ති විචිත්‍රං=නානාකාරං, යා-පාපුණනෙ, රස්ස තුඤ, ගමනං යාත්‍රා=යානං. ගුප-ගොපනෙ, උස්ස ඔ, පස්ස තඤ්ච ගොපීයතීති ගොත්‍රං=කුලාදි, භස-භස්මීකරණෙ, රස්ස තුඤ, භසති භක්ඛං කරොති තොයාති භස්තා-කම්මාරගග්ගරී. උස=දාහෙ, සලොපො, සොකෙන තාළිතෙ උසති දහතීති උරො=සරීරෙකදෙසො, එවමඤ්ඤෙපි. Các từ như bhadra, v.v. kết thúc bằng raka được hình thành một cách bất quy tắc. (Căn) bhaj có nghĩa là 'tốt lành', da bị xóa bỏ, không có phép pararūpa, bhajīyatīti bhadraṃ = tốt lành, vì nó được tôn kính. (Căn) bhī có nghĩa là 'sợ hãi', hoặc vī theo nhóm nadādi, bhāyanti etāyāti bherī = cái trống, vì người ta sợ nó. (Căn) cita có nghĩa là 'suy nghĩ', có tiếp đầu ngữ vi, vicintitabbanti vicitraṃ = đa dạng, nhiều loại, vì nó được suy nghĩ đến một cách đa dạng. (Căn) yā có nghĩa là 'đạt đến', ra đổi thành tu, gamanaṃ yātrā = cuộc hành trình, phương tiện di chuyển. (Căn) gupa có nghĩa là 'bảo vệ', u đổi thành o, và p đổi thành t, gopīyatīti gotraṃ = dòng họ, v.v., vì nó được bảo vệ. (Căn) bhasa có nghĩa là 'hóa thành tro', ra đổi thành tu, bhasati bhakkhaṃ karoti toyāti bhastā = ống bễ của thợ rèn, vì nó 'ăn' và tạo ra âm thanh. (Căn) usa có nghĩa là 'đốt cháy', sa bị xóa bỏ, sokena tāḷite usati dahatīti uro = một phần của cơ thể (ngực), vì nó bị đốt cháy khi bị sầu muộn tấn công. Tương tự cho các trường hợp khác. 147. මන්දඞ්ක සසාස මථ චතා උරො. 147. Hậu tố uro được thêm vào sau các ngữ căn manda, aṅka, sasa, asa, matha, và cata. මන්ද-ජළත්තෙ[Pg.271], අඞ්ක-ලක්ඛණෙ, සස-ගතිහිංසාපාණනෙසු, අස-ඛෙපනෙ, මථ මන්ථ-විලොළනෙ, චත-යාචනෙ, එතෙහි උරො හොති. අමන්දි අසුන්දරත්තා ජළත්ථමගමීති මන්දුරා=වාජිසාලා. අඞ්කීයති ලක්ඛීයතීති අඞ්කුරො=බීජපසවො. සසති හිංසතීති සසුරො=ජයම්පතීනං පිතා. අසීයිත්ථාති අසුරො=දානවො, අරීහි මථීයති ආලොළීයතීති මථුරා=නගරං. චතීයතීති චතුරො=දක්ඛො. Ngữ căn manda có nghĩa là 'chậm chạp', aṅka có nghĩa là 'đánh dấu', sasa có nghĩa là 'đi, làm hại, thở', asa có nghĩa là 'ném', matha có nghĩa là 'khuấy, trộn', cata có nghĩa là 'van xin'. Hậu tố uro được thêm vào sau các ngữ căn này. Amandi asundarattā jaḷatthamagamīti mandurā = chuồng ngựa. Aṅkīyati lakkhīyatīti aṅkuro = mầm hạt. Sasati hiṃsatīti sasuro = cha của vợ hoặc chồng. Asīyitthāti asuro = quỷ thần. Arīhi mathīyati āloḷīyatīti mathurā = một thành phố. Catīyatīti caturo = người khéo léo. 148. විධුරාදයො. 148. Các từ như Vidhura, v.v. විධුරආදයො උරන්තා නිපච්චන්තෙ. විධ-වෙධනෙ, එත්තාභාවො, වෙධති හිංසතීති විධුරො=විරුද්ධො. උන්ද-කිලෙදනෙ, උන්දති කිලෙදතීති උන්දුරො=ආඛු. මංක-මණ්ඩනෙ, නිග්ගහීතලොපො, මඞ්කති අනෙන අත්තානං අලඞ්කරොතීති මකුරො=ආදාසො, රථො, කක්කො, මච්ඡො ච. කුක වක-ආදානෙ, කස්ස ද්විත්තං. කුකති සලාදයො ආදදාතීති කුක්කුරො=සා. මඞ්ග-මඞ්ගල්‍යෙ, අමඞ්ගි පසත්ථමගමීති මඞ්ගුරො=මච්ඡවිසෙසො, එවමඤ්ඤෙපි. Các từ như vidhura v.v. được hình thành bất quy tắc với hậu tố ura. Từ ngữ căn vidha (đâm, chọc), không có e, vedhati hiṃsatīti vidhuro = người chống đối. Từ ngữ căn unda (làm ướt), undati kiledatīti unduro = con chuột. Từ ngữ căn maṃka (trang điểm), niggahīta bị lược bỏ, maṅkati anena attānaṃ alaṅkarotīti makuro = gương, xe, cua, và cá. Từ ngữ căn kuka hoặc vaka (lấy), k được lặp lại. Kukati salādayo ādadātīti kukkuro = con chó. Từ ngữ căn maṅga (tốt lành), amaṅgi pasatthamagamīti maṅguro = một loại cá đặc biệt. Tương tự cho các từ khác cũng vậy. 149. තිම රුහ රුධ බධ මද මන්ද වජාජ රුච කසා කිරො. 149. Hậu tố kiro được thêm vào sau các ngữ căn tima, ruha, rudha, badha, mada, manda, vaja, aja, ruca, và kasa. තිම-තෙමනෙ, රුහ-ජනනෙ, රුධ-ආවරණෙ, බධ-බාධනෙ, මදඋම්මාදෙ, මන්ද-මොදනථුතිජළත්තෙසු, වජ අජ-ගමනෙ, රුච-දිත්තියං, කස-ගමනෙ, එතෙහි කිරො හොති. තෙමෙතීති තිමිරං=අන්ධකාරං, ආපො ච. රුහති පවත්තතීති රුහිරං=ලොහිතං. ජීවිතං රුන්ධතීති රුධිරං=තදෙව. බාධීයතීති බධිරො=සොතවිකලො. ජනා මජ්ජන්ති එතායාති මදිරා=සුරා. මොදන්ති එත්ථාති මන්දිරං= ඝරං[Pg.272]. වජතීති වජිරං=කුලිසුං. අජන්ති ගච්ඡන්තී එත්ථාති අජිරං=අඞ්ගණං ඝරවිසයොකාසො ච. රොචතීති රුචිරං=මනුඤ්ඤං. කසීයති දුක්ඛෙන ගමීයතීති කසිරං=කිච්ඡං. Ngữ căn tima có nghĩa là 'làm ướt', ruha là 'sinh ra', rudha là 'ngăn cản', badha là 'làm phiền', mada là 'say', manda là 'vui mừng, ca ngợi, chậm chạp', vaja và aja là 'đi', ruca là 'chiếu sáng', kasa là 'đi'. Hậu tố kiro được thêm vào sau các ngữ căn này. Temetīti timiraṃ = bóng tối, và nước. Ruhati pavattatīti ruhiraṃ = máu. Jīvitaṃ rundhatīti rudhiraṃ = cũng là máu. Bādhīyatīti badhiro = người bị khiếm thính. Janā majjanti etāyāti madirā = rượu. Modanti etthāti mandiraṃ = ngôi nhà. Vajatīti vajiraṃ = sấm sét. Ajanti gacchantī etthāti ajiraṃ = sân, và không gian của ngôi nhà. Rocatīti ruciraṃ = dễ chịu. Kasīyati dukkhena gamīyatīti kasiraṃ = khó khăn. 150. ථිරාදයො. 150. Các từ như Thira, v.v. ථිරආදයො කිරන්තා නිපච්චන්තෙ. ඨා-ගතිනිවත්තියං, ඨස්ස ථත්තං, ඨාති පවත්තතීති ථිරං=චිරට්ඨායී. ඉස සිංස-ඉච්ඡායං, නිග්ගහීතලොපො, ඉච්ඡීයතීති සිසිරො=උතුවිසෙසො. අද ඛාද-භක්ඛනෙ, ආස්ස රස්සත්ථං, ඛාදීයති පාණකෙහීති ඛදිරො=දන්තධාවනො, එවමඤ්ඤෙපි. Các từ như thira v.v. được hình thành bất quy tắc với hậu tố kira. Từ ngữ căn ṭhā (đứng), ṭh biến thành th, ṭhāti pavattatīti thiraṃ = bền lâu. Từ ngữ căn isa hoặc siṃsa (mong muốn), niggahīta bị lược bỏ, icchīyatīti sisiro = một mùa đặc biệt. Từ ngữ căn ada hoặc khāda (ăn), ā được rút ngắn, khādīyati pāṇakehīti khadiro = cây dùng làm bàn chải đánh răng. Tương tự cho các từ khác cũng vậy. 151. දද ගරෙහි දුරභරා. 151. Từ các ngữ căn dada và gara, các hậu tố dura và bhara được thêm vào theo thứ tự. දද-දානෙ, ගර ඝර-සෙචනෙ, එතෙහි යථාක්කමං දුරභරා හොන්ති. අන්තානං දදාතීති දද්දුරො=භෙකො. ගරති සිඤ්චතීති ගබ්භරං=ගුහා. Từ ngữ căn dada (cho), gara hoặc ghara (rắc, tưới), các hậu tố dura và bhara được thêm vào theo thứ tự. Antānaṃ dadātīti dadduro = con ếch. Garati siñcatīti gabbharaṃ = hang động. 152. චර දර ජර ගර මරෙහි තෙ. 152. Từ các ngữ căn cara, dara, jara, gara, mara, chúng (các từ phái sinh) được hình thành (với sự lặp lại). චරාදීහි ධාතූහි තෙ චරාදයො හොන්ති යථාක්කමං. චරගතිභක්ඛනෙසු චරන්ති එත්ථාති චච්චරං=වීථිචතුක්කං, අඞ්ගණඤ්ච, දර-විදාරණෙ, දරීයතීති දද්දරං=වාදිත්තං, භෙරී ච. ජර-වයොහානියං, අජරීති ජජ්ජරො=ජිණ්ණො. ගර ඝර-සෙචනෙ, ගරති සිඤ්චතීති ගග්ගරො=භින්නස්සරො, හංසස්සරො ච. මර-පාණචාගෙ, මරතීති මම්මරො=සුක්ඛපණ්ණං, පත්ථපණ්ණානං සද්දො ච. Từ các ngữ căn cara v.v., các từ như caccara v.v. được hình thành theo thứ tự. Từ ngữ căn cara (đi, ăn), caranti etthāti caccaraṃ = ngã tư, và sân. Từ ngữ căn dara (xé, rách), darīyatīti daddaraṃ = nhạc cụ, và trống. Từ ngữ căn jara (già yếu), ajarīti jajjaro = già cỗi. Từ ngữ căn gara hoặc ghara (rắc, tưới), garati siñcatīti gaggaro = giọng vỡ, và tiếng kêu của ngỗng. Từ ngữ căn mara (chết), maratīti mammaro = lá khô, và tiếng lá rơi. 153. පීතො ක්වරො. 153. Từ ngữ căn pī, hậu tố kvaro được thêm vào. පී-තප්පනෙතීමස්මා [Pg.273] ක්වරො හොති. අප්පිණීති පීවරං=ථූලං. Từ ngữ căn pī (làm hài lòng, làm phồng lên), hậu tố kvaro được thêm vào. Appiṇīti pīvaraṃ = mập, béo. 154. චීවරාදයො. 154. Các từ như Cīvara, v.v. චීවරආදයො ක්වරන්තා නිපච්චන්තෙ. චිනාතිස්ස දීඝත්තං. චීයතීති චීවරං=කාසාවං. සම-උපසමෙ, නදාදිත්තා වී, පරිළාහං සමෙතීති සංවරී=රත්ති. ධාස්ස ඊ, ජාලකුමිනාදීනි ධාරෙතීති ධීවරො=කොට්ටො, තායතිස්ස ඊ, යෙන කෙනචි අත්තානං තායතීති තීවරො=හීනජාති. නයතිස්සී, නයන්ති එත්ථ සත්තාති නීවරං=ඝරං, එවමඤ්ඤෙපි. Các từ như cīvara v.v. được hình thành bất quy tắc với hậu tố kvara. Nguyên âm của ngữ căn ci được kéo dài. Cīyatīti cīvaraṃ = y cà sa. Từ ngữ căn sama (làm dịu), với vī từ nhóm nadādi, pariḷāhaṃ sametīti saṃvarī = ban đêm. Đối với dhā, ī được thay thế, jālakuminādīni dhāretīti dhīvaro = người đánh cá. Đối với tāya, ī được thay thế, yena kenaci attānaṃ tāyatīti tīvaro = người thuộc giai cấp thấp. Đối với naya, ī được thay thế, nayanti ettha sattāti nīvaraṃ = ngôi nhà. Tương tự cho các từ khác cũng vậy. 155. කුතො ක්‍රිරො. 155. Từ ngữ căn ku, hậu tố kriro được thêm vào. කු-සද්දෙතීමස්මා ක්‍රිරො හොති. කවති නදතීති කුරරො=පක්ඛී, ඉත්ථියං වීම්හි කුරරී. Từ ngữ căn ku (kêu, hót), hậu tố kriro được thêm vào. Kavati nadatīti kuraro = con chim; ở giống cái, với hậu tố vī, là kurarī. 156. වසාසා ඡරො. 156. Từ các ngữ căn vasa và asa, hậu tố charo được thêm vào. වස-නිවාසෙ, අස-ඛෙපනෙ, එතෙහි ඡරො හොති. වසන්ති එත්ථාති වච්ඡරො=වස්සො. සංපුබ්බො, සංවසන්ති එත්ථාති සංවච්ඡරො=සොව. අසති විස්සජ්ජෙතීති අච්ඡරා=දෙවකඤ්ඤා, අඞ්ගුලිඵොටනඤ්ච. Từ ngữ căn vasa (ở), asa (ném), hậu tố charo được thêm vào. Vasanti etthāti vaccharo = năm. Với tiền tố saṃ, saṃvasanti etthāti saṃvaccharo = cũng là năm. Asati vissajjetīti accharā = tiên nữ, và tiếng búng tay. 157. මසා ඡෙරො ච. 157. Từ ngữ căn masa, hậu tố chero cũng được thêm vào. මස-අමසනෙතීමස්මා ඡෙරො හොති ඡරො ච. තණ්හාය පරාමසනං මච්ඡෙරං=සකසම්පත්තිනිගුහනං, මච්ඡරං=තදෙව. Từ ngữ căn masa (nắm giữ), hậu tố chero và charo được thêm vào. Taṇhāya parāmasanaṃ maccheraṃ = sự che giấu tài sản của mình; maccharaṃ = cũng có nghĩa tương tự. 158. ධූ වාතො සරො. 158. Từ các ngữ căn dhū và vā, hậu tố saro được thêm vào. ධුනාති [Pg.274] වාතීහි සරො හොති. ධුනාතීති ධූසරො=ලූඛො ඊසංපණ්ඩු ච. වාති ගච්ඡතීති වාසරො=දිවසො. Từ các ngữ căn dhū (rung lắc) và vā (thổi), hậu tố saro được thêm vào. Dhunātīti dhūsaro = thô, và hơi vàng nhạt. Vāti gacchatīti vāsaro = ngày. 159. භමාදීහ්‍යරො. 159. Từ các ngữ căn bhama v.v., hậu tố aro được thêm vào. භම තස මන්ද කන්දාදීහි අරො හොති. භමතීති භමරො=මධුකරො. තසති තන්තං ගණ්හාතීති තසරො=සුත්තවෙට්ඨනො. මන්දන්ති මොදන්ති එත්ථාති මන්දරො=පබ්බතො. කන්දති අව්හායතීති කන්දරො=දරී. දිවස්ස එත්තං, දෙවන්ති කීළන්ති එතෙනාති දෙවරො=පතිරො භාතා. Từ các ngữ căn bhama, tasa, manda, kanda v.v., hậu tố aro được thêm vào. Bhamatīti bhamaro = con ong. Tasati tantaṃ gaṇhātīti tasaro = con thoi. Mandanti modanti etthāti mandaro = ngọn núi. Kandati avhāyatīti kandaro = hang động. Đối với div, e được thay thế, devanti kīḷanti etenāti devaro = em trai của chồng. 160. වදිස්ස බදච. 160. Đối với ngữ căn vada, bada được thay thế. වදතිස්මා අරො යොති, වදතිස්ස බදාදෙසො ච. වදන්ති එතෙනාති බදරො=කක්කන්ධූඵලං. වීම්හි බදරී=කක්කන්ධූ. Từ ngữ căn vada, hậu tố aro được thêm vào, và vada được thay thế bằng bada. Vadanti etenāti badaro = quả táo ta. Ở giống cái, badarī = cây táo ta. 161. වද ජනානං ඨඞච. 161. Từ các ngữ căn vada và jana, (hậu tố aro được thêm vào) và ṭha được xen vào. වද ජනෙහි අරො හොති, ඨඞ චාන්තාදෙසො. වදතීති වඨරො=මූළො වඨරං=ථූලං. ජායතීති ජඨරං=උදරං. Từ các ngữ căn vada và jana, hậu tố aro được thêm vào, và ṭha được xen vào cuối ngữ căn. Vadatīti vaṭharo = kẻ ngu dốt; vaṭharaṃ = to, lớn. Jāyatīti jaṭharaṃ = bụng. 162. පචිස්සිඨඞච. 162. Và (hậu tố) iṭhaṅa (sau động từ căn pac). පචතිස්මා අරො හොති ඉඨඞචාන්තාදසො. පචන්ති එතෙනාති පිඨරො=ථාලී. Từ (động từ căn) pac có (hậu tố) ara, và iṭhaṅa là sự thay thế ở cuối. (Câu giải thích:) ‘pacanti etena’ (người ta nấu bằng vật này) có nghĩa là piṭharo = thālī (cái nồi). 163. වකා අරණ. 163. Từ (động từ căn) vaka có (hậu tố) araṇa. වක කුක-ආදානෙතිමස්මා අරණහොති. වකෙති ආදදාති එතායාති වාකරා=මිගබන්ධනී. Từ (động từ căn) vaka (hoặc) kuka có nghĩa là ‘ādāna’ (lấy đi), có (hậu tố) araṇa. (Câu giải thích:) ‘vaketi ādadāti etāya’ (nó bắt hoặc lấy bằng vật này) có nghĩa là vākarā = migabandhanī (cái bẫy hươu). 164. සිඞ්ග්‍යඞ්ගාග මජ්ජකලාලා ආරො. 164. (Các động từ căn) siṅgi, aṅga, aga, majja, kala, ala có (hậu tố) āra. සිඞ්ගිඉති [Pg.275] නාමධාතු, අඞ්ග-ගමනත්ථො, අග-කුටිලගමනෙ, මජ්ජසංසුද්ධියං, කල-සඞ්ඛ්‍යානෙ, අල-බන්ධනෙ, එතෙහි ආරො හොති. විජ්ඣනත්ථෙන සිඞ්ගං විය සිඞ්ගං=නාගරිකභාවසඞ්ඛාතස්ස කිලෙසසිඞ්ගස්සෙතං නාමං, තංකරොති සිඞ්ගං වා පයුත්තං, තං කරොති රාගීසු පභවතීති වා, ‘‘ධාත්වත්ථෙ නානාමස්මී’’ති (5.12) ඉ, පුබ්බ සරලොපො, සිඞ්ගි, තතො ආරො, ‘‘සරොලොපො සරෙ’’ති (1.26) ඉලොපො, පුබ්බෙ ‘‘විප්පටිසෙධෙ’’ති (1.22) අනිට්ඨප්පටිසෙධො, එත්ථ හි ආරතො අඤ්ඤත්ථ සාවකාසපුබ්බසරලොපොව, ඉපච්චයතො අඤ්ඤත්ථ ච, සිඞ්ගාරො=කිලෙසසිඞ්ගකරණං, විලාසොති වුත්තං හොති. අඞ්ගති විනාසං ගච්ඡතීති අඞ්ගාරො=දඩ්ඪකට්ඨං. අගන්ති ගච්ඡන්ති එත්ථාති අගාරං=ඝරං. ලීහනෙන අත්තනො සරීරං මජ්ජති නිම්මලත්තං කරොතීති මජ්ජාරො=බිළාරො. කලාති නිද්දෙසා ලස්ස ළත්තං, එතෙන ගුණං කලීයති පරිමීයතීති කළාරො=පිඞ්ගලො. දීඝත්තං අලති බන්ධතීති අළාරො=වඞ්කො විසාලො ච. Siṅgi là một động từ phái sinh từ danh từ, aṅga có nghĩa là đi, aga có nghĩa là đi quanh co, majja có nghĩa là thanh tịnh, kala có nghĩa là tính toán, ala có nghĩa là trói buộc; từ những (động từ căn) này có (hậu tố) āra. (Trường hợp:) siṅgaṃ (cái sừng) có nghĩa là xuyên thủng, giống như siṅgaṃ = đây là tên của cái sừng phiền não được gọi là trạng thái của người thành thị; taṃ karoti (nó làm ra cái đó) hoặc siṅgaṃ payuttaṃ (cái sừng được sử dụng), hoặc taṃ karoti rāgīsu pabhavati (nó làm ra cái đó, nó phát sinh trong những người tham ái); theo quy tắc “dhātvatthe nānāmasmī” (5.12) có (hậu tố) i, nguyên âm đầu bị xóa bỏ, (thành) siṅgi, sau đó có (hậu tố) āra; theo quy tắc “sarolopo sare” (1.26) chữ i bị xóa bỏ; trước đó, theo quy tắc “vippaṭisedhe” (1.22) sự phủ định điều không mong muốn (được áp dụng), vì ở đây việc xóa bỏ nguyên âm đầu có cơ hội ở nơi khác ngoài āra, và cũng ở nơi khác ngoài hậu tố i; (thành) siṅgāro = việc tạo ra sừng phiền não, được gọi là sự trang điểm lả lơi. (Trường hợp:) ‘aṅgati vināsaṃ gacchati’ (nó đi đến sự hủy diệt) là aṅgāro = daḍḍhakaṭṭhaṃ (than củi). (Trường hợp:) ‘aganti gacchanti ettha’ (chúng đi quanh co ở đây) là agāraṃ = gharaṃ (ngôi nhà). (Trường hợp:) ‘līhanena attano sarīraṃ majjati nimmalattaṃ karoti’ (nó làm cho thân mình trong sạch bằng cách liếm) là majjāro = biḷāro (con mèo). (Trường hợp:) do được nêu là kala, chữ l biến thành ḷ; ‘etena guṇaṃ kalīyati parimīyati’ (phẩm chất được tính toán, đo lường bằng cái này) là kaḷāro = piṅgalo (màu nâu vàng). (Trường hợp:) ‘dīghattaṃ alati bandhati’ (nó ngăn chặn sự thẳng) là aḷāro = vaṅko (cong) và visālo (rộng). 165. කමිස්සස්සු ච. 165. Và từ (động từ căn) kam, (nguyên âm) của nó (biến thành) u. කම-ඉච්ඡායමිච්චස්මා ආරො හොති, අස්ස උ ච. කාමීයතීති කුමාරො=බාලො. Từ (động từ căn) kam có nghĩa là ‘icchā’ (mong muốn), có (hậu tố) āra, và (nguyên âm a) của nó biến thành u. (Câu giải thích:) ‘kāmīyati’ (được mong muốn) là kumāro = bālo (cậu bé). 166. භිඞ්ගාරාදයො. 166. (Các từ) bhiṅgāra và các từ khác. භිඞ්ගාරප්පභුතයො ආරන්තා නිපච්චන්තෙ. භර=භරණෙ, භරණං ධාරණං පොසනඤ්ච, ධාරණත්ථස්ස භරතිස්ස භිඞ්ගාදෙසො, භරති [Pg.276] දධාති උදකන්ති භිඞ්ගාරො=හෙමභාජනං. ක්ලෙද ක්ලිද-අල්ල භාවෙ, ල ලොපො, ක්ලෙදයතීති කෙදාරං=ඛෙත්තං, (කෙ ජලෙ සති දාරො විදාරණමස්සාති වා කෙදාරං=තදෙව, බහුලාධිකාරා සත්තමියා න ලොපො.) විද-ලාභෙතීමස්මා කුපුබ්බා ආරො දස්ස ළත්තං ඉස්ස එත්තාභාවො සමාසෙ කුස්ස ඔ ච නිපච්චන්තෙ, කුං පථවිං වින්දති තත්‍රුප්පන්නතායාති කොවිළාරො=දිගුණපත්තො. (Các từ) bhiṅgāra và các từ tương tự, có kết thúc bằng (hậu tố) āra, được hình thành một cách bất quy tắc. (Động từ căn) bhara có nghĩa là ‘bharaṇa’ (mang, giữ, nuôi dưỡng); đối với (động từ căn) bharati có nghĩa là giữ, bhiṅga là từ thay thế; (câu giải thích:) ‘bharati dadhāti udakaṃ’ (nó mang, nó giữ nước) là bhiṅgāro = hemabhājanaṃ (bình bằng vàng). (Động từ căn) kleda hoặc klida có nghĩa là ‘allabhāva’ (trạng thái ẩm ướt), chữ l bị xóa bỏ; (câu giải thích:) ‘kledayati’ (nó làm ẩm ướt) là kedāraṃ = khettaṃ (cánh đồng); (hoặc ‘ke jale sati dāro vidāraṇamassa’ (khi có nước, nó bị nứt ra) là kedāraṃ = cùng nghĩa, do quyền hạn của quy tắc bahula, biến cách thứ bảy không bị xóa bỏ). Từ (động từ căn) vida có nghĩa là ‘lābha’ (thu được), có tiền tố ku, có (hậu tố) āra, chữ d biến thành ḷ, chữ i không biến thành e, và trong hợp từ, ku biến thành o, (tất cả) được hình thành một cách bất quy tắc; (câu giải thích:) ‘kuṃ pathaviṃ vindati tatruppannatāya’ (nó tìm thấy đất do được sinh ra ở đó) là koviḷāro = diguṇapatto (cây ban). 167. කරා මාරො. 167. Từ (động từ căn) kar có (hậu tố) māra. කරොතිස්මා මාරො හොති. ලොහකිච්චං කරොතීති කම්මාරො=ලොහකාරො. Từ (động từ căn) kar có (hậu tố) māra. (Câu giải thích:) ‘lohakiccaṃ karoti’ (người làm công việc về kim loại) là kammāro = lohakāro (thợ rèn). 168. පුස සරෙහි ඛරො. 168. Từ (các động từ căn) pusa, sara có (hậu tố) khara. පුස සරෙහි ඛරො හොති. පොසීයති ජලෙනාති පොක්ඛරං=පදුමං. සරති විකාරං ගච්ඡතීති සක්ඛරා=උච්ඡුවිකාරො. Từ (các động từ căn) pusa, sara có (hậu tố) khara. (Câu giải thích:) ‘posīyati jalena’ (được nuôi dưỡng bởi nước) là pokkharaṃ = padumaṃ (hoa sen). (Câu giải thích:) ‘sarati vikāraṃ gacchati’ (nó đi đến trạng thái biến đổi) là sakkharā = ucchuvikāro (đường). 169. සර වස කලා කීරො වස්සුට ච. 169. Từ (các động từ căn) sara, vasa, kala có (hậu tố) kīra, và (nguyên âm của) vasa (biến thành) u. එතෙහි කීරො හොති වස්ස උට ච. සරීයතීති සරීරං=දෙහො. වසන්ති වාසං කරොන්ති එතෙනාති උසීරං=බීරණමූලං. අනෙන ථූලාදි කලීයති පරිමීයතිති කලිරො=අඞ්කුරො. Từ những (động từ căn) này có (hậu tố) kīra, và (động từ căn) vasa (được thay thế) bằng uṭa. (Câu giải thích:) ‘sarīyati’ (bị hao mòn) là sarīraṃ = deho (thân thể). (Câu giải thích:) ‘vasanti vāsaṃ karonti etena’ (họ ở, họ làm nơi cư trú bằng cái này) là usīraṃ = bīraṇamūlaṃ (rễ hương bài). (Câu giải thích:) ‘anena thūlādi kalīyati parimīyati’ (sự thô kệch v.v... được tính toán, đo lường bằng cái này) là kaliro = aṅkuro (măng, chồi). 170. ගම්භීරාදයො. 170. (Các từ) gambhīra và các từ khác. ගම්භීරආදයො කීරන්තා නිපච්චන්තෙ. ගමිස්ස භුක, මලොපො වා, පථවිං, භින්දිත්වා ගච්ඡති පවත්තතීති ගම්භීරො, ගභීරො= අගාධො[Pg.277], කුලිස්ස ලස්ස ළො, පාදෙ කුලති පත්ථරතීති කුළීරො=කක්කටො, එවමඤ්ඤෙපි. (Các từ) gambhīra và các từ tương tự, có kết thúc bằng (hậu tố) kīra, được hình thành một cách bất quy tắc. Đối với (động từ căn) gam, (từ thay thế là) bhuka, và chữ m tùy chọn bị xóa bỏ; (câu giải thích:) ‘pathaviṃ bhinditvā gacchati pavattati’ (nó đi, nó tiến hành sau khi xuyên qua đất) là gambhīro, gabhīro = agādho (sâu thẳm); đối với (động từ căn) kula, chữ l biến thành ḷ; (câu giải thích:) ‘pāde kulati pattharati’ (nó gom lại, nó trải ra bằng chân) là kuḷīro = kakkaṭo (con cua); các trường hợp khác cũng tương tự. 171. ඛජ්ජ වල්ල මසා ඌරො. 171. Từ (các động từ căn) khajja, valla, masa có (hậu tố) ūra. ඛජ්ජ-මජ්ජනෙ, වල වල්ල-සංවරණෙ, සම-ආමසනෙ, එතෙහි ඌරො හොති, ඛජ්ජීයතීති ඛජ්ජූරො, වීම්හි ඛජ්ජූරී=රුක්ඛවිසෙසො. වල්ලීයති සංවරීයතීති වල්ලූරො=සුක්ඛමංසො. මසීයතීති මසූරො=වීහිවිසෙසො. (Động từ căn) khajja có nghĩa là ‘majjana’ (cọ xát), vala hoặc valla có nghĩa là ‘saṃvaraṇa’ (che đậy), sama có nghĩa là ‘āmasana’ (sờ mó); từ những (động từ căn) này có (hậu tố) ūra; (câu giải thích:) ‘khajjīyati’ (được ăn) là khajjūro (quả chà là), ở giống cái là khajjūrī = rukkhaviseso (một loại cây đặc biệt). (Câu giải thích:) ‘vallīyati saṃvarīyati’ (được bao bọc) là vallūro = sukkhamaṃso (thịt khô). (Câu giải thích:) ‘masīyati’ (được sờ mó) là masūro = vīhiviseso (một loại lúa đặc biệt, đậu lăng). 172. කප්පූරාදයො. 172. (Các từ) kappūra và các từ khác. කප්පූරආදයො ඌරන්තා නිපච්චන්තෙ. තුට්ඨිමුප්පාදෙතුං කප්පති සක්කොතීති කප්පූරං=ඝනසාරො. කරොතිස්ස අස්සු, කිබ්බිසං කරොතීති කුරූරො=පාපකාරී. පස-බාධනෙ, පසති පීළෙතීති පසූරො=දුට්ඨො, බ්‍යඤ්ජනං, එවංනාමකො ච, එවමඤ්ඤෙපි. (Các từ) kappūra và các từ tương tự, có kết thúc bằng (hậu tố) ūra, được hình thành một cách bất quy tắc. (Câu giải thích:) ‘tuṭṭhim uppādetuṃ kappati sakkoti’ (nó có thể, nó có khả năng tạo ra sự hài lòng) là kappūraṃ = ghanasāro (long não). Đối với (động từ căn) kar, (nguyên âm) a của nó (biến thành) u; (câu giải thích:) ‘kibbisaṃ karoti’ (người làm điều ác) là kurūro = pāpakārī (kẻ làm ác). (Động từ căn) pasa có nghĩa là ‘bādhana’ (áp bức); (câu giải thích:) ‘pasati pīḷeti’ (nó áp bức, nó gây đau khổ) là pasūro = duṭṭho (kẻ độc ác), (cũng là) một phụ âm, và (cũng là) một tên riêng; các trường hợp khác cũng tương tự. 173. කඨ චකා ඔරො. 173. Từ (các động từ căn) kaṭha, caka có (hậu tố) ora. කඨ-කිච්ඡජීවනෙ, චක-පරිවිතක්කනෙ, එතෙහි ඔරො හොති. කඨති කිච්ඡෙන ජීවතීති කඨොරො=ථද්ධො. චකති පරිවිතක්කෙතීති චකොරො=පක්ඛිවිසෙසො. (Động từ căn) kaṭha có nghĩa là ‘kicchajīvana’ (sống khó khăn), caka có nghĩa là ‘parivitakkana’ (suy xét); từ những (động từ căn) này có (hậu tố) ora. (Câu giải thích:) ‘kaṭhati kicchena jīvati’ (người sống một cách khó khăn) là kaṭhoro = thaddho (cứng rắn, thô lỗ). (Câu giải thích:) ‘cakati parivitakketi’ (nó suy xét) là cakoro = pakkhiviseso (một loài chim đặc biệt, chim đa đa). 174. මොරාදයො. 174. (Các từ) mora và các từ khác. මොරආදයො ඔරන්තා නිපච්චන්තෙ. මී-හිංසායං, ඊලොපො, මයති හිංසතීති මොරො=මයූරො. කස-ගමනෙ, අස්සි[Pg.278], කසති ගච්ඡතීති කිසොරො=පඨමවයො අස්සො. මහීයති පූජීයතීති මහොරො=වම්මිකො, එවමඤ්ඤෙපි. (Các từ) mora và các từ tương tự, có kết thúc bằng (hậu tố) ora, được hình thành một cách bất quy tắc. (Động từ căn) mī có nghĩa là ‘hiṃsā’ (làm hại), chữ ī bị xóa bỏ; (câu giải thích:) ‘mayati hiṃsati’ (nó làm hại) là moro = mayūro (con công). (Động từ căn) kasa có nghĩa là ‘gamana’ (đi), (nguyên âm) a của nó (biến thành) i; (câu giải thích:) ‘kasati gacchati’ (nó đi) là kisoro = paṭhamavayo asso (ngựa tơ). (Câu giải thích:) ‘mahīyati pūjīyati’ (được tôn kính) là mahoro = vammiko (gò mối); các trường hợp khác cũng tương tự. 175. කුතො එරක. 175. Từ (động từ căn) ku có (hậu tố) eraka. කු-සද්දෙතීමස්මා එරක හොති. ‘‘යුවණ්ණානමියඞුවඞ සරෙ’’ති (5.136) උවඞ, කවති නදතීති කුවෙරො=වෙස්සවණො. Từ (động từ căn) ku có nghĩa là ‘sadda’ (làm ra âm thanh), có (hậu tố) eraka. Theo quy tắc “yuvaṇṇānamiyaṅuvaṅa sare” (5.136), (u biến thành) uva; (câu giải thích:) ‘kavati nadati’ (vị ấy phát ra âm thanh) là kuvero = vessavaṇo (thần Kuvera, Tỳ Sa Môn). 176. භූ සූහි රික. 176. Từ (các động từ căn) bhū, sū có (hậu tố) rika. භූසත්තායං, සූ-පසවනෙ, එතෙහි රික හොති. භවතීති භූරි=පහූතං, ඞීම්හි භූරී=මෙධා. සවති හිතං පසවතීති සූරි=විචක්ඛණො. (Động từ căn) bhū có nghĩa là ‘sattā’ (sự tồn tại), sū có nghĩa là ‘pasavana’ (sinh ra); từ những (động từ căn) này có (hậu tố) rika. (Câu giải thích:) ‘bhavati’ (nó tồn tại) là bhūri = pahūtaṃ (nhiều, phong phú); ở giống cái (với hậu tố ṅī) là bhūrī = medhā (trí tuệ). (Câu giải thích:) ‘savati hitaṃ pasavati’ (người sinh ra điều lợi ích) là sūri = vicakkhaṇo (người có trí, học giả). 177. මී කසී නීහි රු. 177. Hậu tố `ru` được dùng sau các động từ căn `mī`, `kas`, và `nī`. මී-හිංසායමිච්චස්මා, කපුබ්බා සයතිස්මා, නයතිස්මා ච රු හොති. රංසීහි අන්ධකාරං මීයති හිංසතීති මෙරු=සිරෙරු, කෙ ජලෙ සයති පවත්තතීති කසෙරු=තිණවිසෙසො. අත්තනිස්සිතෙ සුන්දරත්තං නෙති පාපෙතීති නෙරු=පබ්බතො. Hậu tố `ru` được dùng sau động từ căn `mī` (nghĩa là làm hại), sau động từ căn `say` được đi trước bởi `ka`, và sau động từ căn `nī` (nayati). `Meru` = `sireru` (núi Tu-di) là cái hủy diệt bóng tối bằng các tia sáng. `Kaseru` = một loại cỏ đặc biệt, là cái nằm/tồn tại trong nước (`ka`). `Neru` = ngọn núi, là cái dẫn dắt/mang lại vẻ đẹp cho những ai nương tựa vào nó. 178. සිනා එරු. 178. Hậu tố `eru` được dùng sau (động từ căn) `sinā`. සිනා-සොචෙය්‍යෙතීමස්මා එරු හොති. සිනාති සුචිං කරොතීති සිනෙරු=පබ්බතරාජා. Hậu tố `eru` được dùng sau động từ căn `sinā` (nghĩa là làm cho thanh tịnh). `Sineru` = vua của các ngọn núi, là cái làm cho thanh tịnh. 179. භී රුහි රුක. 179. Hậu tố `ruka` được dùng sau các động từ căn `bhī` và `ruh`. භී-සයෙ, රු-සද්දෙ, එතෙහි රුක හොති. භායන්ති එතස්මාති භීරු=භයානකො. රවතීති රුරු=මිගො. Hậu tố `ruka` được dùng sau các động từ căn `bhī` (nghĩa là sợ hãi) và `ru` (nghĩa là kêu). `Bhīru` = đáng sợ, là cái mà người ta sợ hãi. `Ruru` = con nai, là con vật kêu. 180. තමා බූලො. 180. Hậu tố `būla` được dùng sau (động từ căn) `tam`. තම-භූසනෙතීමස්මා [Pg.279] බූලො හොති. මුඛං තමෙති භූසෙතීති තම්බූලං=මුඛභූසනං. Hậu tố `būla` được dùng sau động từ căn `tam` (nghĩa là trang điểm). `Tambūlaṃ` = vật trang điểm cho miệng (trầu), là cái trang điểm cho miệng. 181. සිතො ලකවාලා. 181. Các hậu tố `laka` và `vāla` được dùng sau (động từ căn) `si`. සි-සෙවායමිච්චස්මා ලකවාලඉච්චෙතෙ පච්චයා හොන්ති. සත්තෙහි සෙවීයතීති සිලා=පාසාණො, සෙලො=පබ්බතො. ජලං සෙවතීති සෙවාලො=ජලතිණං. Các hậu tố `laka` và `vāla` được dùng sau động từ căn `si` (nghĩa là phục vụ, lui tới). `Silā` = tảng đá, `selo` = ngọn núi, là cái được chúng sanh lui tới. `Sevālo` = cỏ nước (rong rêu), là cái sống trong nước. 182. මඞ්ග කම සම්බ සබ සක වස පිස කෙව කල පල්ල කඨ පට කුණ්ඩ මණ්ඩා අලො. 182. Hậu tố `ala` được dùng sau các (động từ căn) `maṅga`, `kama`, `samba`, `saba`, `saka`, `vasa`, `pisa`, `keva`, `kala`, `palla`, `kaṭha`, `paṭa`, `kuṇḍa`, và `maṇḍa`. මඞ්ග-මඞ්ගල්‍යෙ, කම-ඉච්ඡායං, සම්බ-මණ්ඩනෙ, සබඉති අස්සෙව කතමලොපස්ස නිද්දෙසො, සක-සත්තිය, වස-නිවාසෙ, පිසගමනෙ, කෙව-සෙවනෙ, කල-සඞ්ඛ්‍යානෙ, පල්ල-ගමනෙ, කඨ කිච්ඡජීවනෙ, පට-ගමනත්ථො, කුණ්ඩ-දාහෙ, මණ්ඩ-භූසනෙ, එතෙහි අලො හොති. මඞ්ගන්ති සත්තා එතෙන වුද්ධිං ගච්ඡන්තීති මඞ්ගලං=පසත්ථං. කාමීයතීති කමලං-පඞ්කජං. සම්පති මණ්ඩෙතීති සම්බලං=පාථෙය්‍යං. සබලං=විසභාග වණ්ණවන්තං. සක්කොති වත්තුන්ති සකලං=සබ්බං. වසතීති වසලො=සුද්දො. පියභාවං පිසති ගච්ඡතීති පෙසලො=පියසීලො. කෙවති පවත්තතීති කෙවලං=සකලං. කලීයති පරිමීයති උදකමෙතෙනාති කලලං=අපත්ථින්නං, පල්ලති ආගච්ඡති උදකමෙතස්මාති පල්ලලං=අප්පොදකො සරො. කඨන්ති එත්ථ දුක්ඛෙන යන්තීති කඨලං=කපාලඛණ්ඩං, පටති වුද්ධිං ගච්ඡතීති පටලං=සමූ- හො[Pg.280]. ඝංසෙන කුණ්ඩති දහතීති කුණ්ඩලං=කණ්ණාභරණං. මණ්ඩීයති පරිච්ඡෙදකරණවසෙන භූසීයතීති මණ්ඩලං=සමන්තතො පරිච්ඡින්නං. Hậu tố `ala` được dùng sau các động từ căn: `maṅga` (nghĩa là tốt lành), `kama` (mong muốn), `samba` (trang sức), `saba` (được chỉ định bằng cách bỏ `a` cuối của chính nó), `saka` (có khả năng), `vasa` (cư ngụ), `pisa` (đi), `keva` (phục vụ), `kala` (tính toán), `palla` (đi), `kaṭha` (sống khó khăn), `paṭa` (có nghĩa là đi), `kuṇḍa` (đốt cháy), `maṇḍa` (trang điểm). `Maṅgalaṃ` = điều tốt lành, là cái nhờ đó chúng sanh đạt đến sự tăng trưởng. `Kamalaṃ` = hoa sen, là cái được mong muốn. `Sambalaṃ` = lương thực đi đường, là cái trang bị cho tài sản. `Sabalaṃ` = có màu sắc không đồng nhất. `Sakalaṃ` = tất cả, là cái có thể nói được. `Vasalo` = người hạ tiện, là người cư ngụ. `Pesalo` = có giới hạnh đáng yêu, là cái đạt đến trạng thái đáng yêu. `Kevalaṃ` = toàn bộ, là cái tồn tại. `Kalalaṃ` = phôi thai, là cái mà nước được đo lường bởi nó. `Pallalaṃ` = hồ nhỏ ít nước, là nơi nước đến từ đó. `Kaṭhalaṃ` = mảnh sọ, là nơi người ta đi lại khó khăn. `Paṭalaṃ` = đám, lớp, là cái tăng trưởng. `Kuṇḍalaṃ` = đồ trang sức tai, là cái cháy do cọ xát. `Maṇḍalaṃ` = vòng tròn, là cái được trang điểm bằng cách tạo ra sự phân định, được phân định xung quanh. 183. මුසා කලො. 183. Hậu tố `kala` được dùng sau (động từ căn) `mus`. මුසතිස්මා කලො හොති. මුසති එතෙනාති මුසලො=අයොග්ගො. Hậu tố `kala` được dùng sau động từ căn `mus`. `Musalo` = cái chày, là cái mà người ta dùng để đập/giã. 184. ථලාදයො. 184. Các từ như `thala`, v.v. ථලආදයො කලන්තා නිපච්චන්තෙ. ඨස්ස ථො, පුබ්බසරලොපො, තිට්ඨන්ති එත්ථාති ථලං=උන්නතප්පදෙසො. පා-පානෙ, උපුබ්බො, ද්විභාවසරලොපා, උදකං පිවතීති උප්පලං=කුවලයං. පතිස්ස පාටං, පතති ගච්ඡති පරිපාකන්ති පාටලං=ඵලං, තම්බවණ්ණං කුසුමඤ්ච. බංහිස්ස නිග්ගහීතලොපො, බංහති වුද්ධිං ගච්ඡතීති බහලං=ඝනං. චුපිස්ස උස්ස අත්තං, චුපති එකත්ථ න තිට්ඨතීති චපලො=අනවට්ඨිතො, එවමඤ්ඤෙපි. Các từ như `thala`, v.v., kết thúc bằng `kala` được hình thành một cách bất quy tắc. Đối với (căn) `ṭhā`, `ṭh` biến thành `th`, và nguyên âm trước bị lược bỏ; `thalaṃ` = vùng đất cao, là nơi chúng sanh đứng. Từ (căn) `pā` (nghĩa là uống), đi trước bởi `u`, có sự lặp lại và lược bỏ nguyên âm; `uppalaṃ` = hoa súng, là cái uống nước. Đối với (căn) `pat`, nó biến thành `pāṭa`; `pāṭalaṃ` = quả, và hoa màu đồng, là cái đi đến sự chín muồi. Đối với (căn) `baṃh`, `niggahīta` bị lược bỏ; `bahalaṃ` = dày, đặc, là cái tăng trưởng. Đối với (căn) `cup`, `u` biến thành `a`; `capalo` = không ổn định, là cái không đứng yên một chỗ. Tương tự cho các trường hợp khác. 185. කුලා කාලො ච. 185. Hậu tố `kāla` và `kala` (cũng được dùng) sau (động từ căn) `kul`. කුල-පත්ථාරෙතීමස්මා කාලො හොති කලො ච. කුලති අත්තනො සිප්පං පත්ථරතීති කුලාලො=කුම්භකාරො. කුලති පක්ඛෙ පසාරෙතීති කුලලො=පක්ඛිජාති. Hậu tố `kāla` và `kala` được dùng sau động từ căn `kul` (nghĩa là trải rộng). `Kulālo` = người thợ gốm, là người trải rộng nghề nghiệp của mình. `Kulalo` = một loài chim, là con vật dang rộng đôi cánh. 186. මුළාලාදයො. 186. Các từ như `muḷāla`, v.v. මුළාලආදයො කාලන්තා නිපච්චන්තෙ. මීල-නිමීලනෙ, උත්තළතානි, උද්ධටමත්තෙ නිමීලතීති මුළාලං=භිසං. බල-පාණනෙ, ඉත්ත- ළත්තානි[Pg.281], මූසිකාදිඛාදනෙන බලති ජීවතීති බිළාලො=මජ්ජාරො. කප්පිස්ස සංයොගාදිලොපො, කප්පන්ති ජීවිකං එතෙනාති කපාලං=ඝටාදිඛණ්ඩං. පී තප්පනෙ. ‘‘යුවණ්ණානමියඞුවඞ සරෙ’’ති (5.136) ඉයඞ, අත්තනො ඵලෙන සත්තෙ සන්තප්පෙතීති පියාලො-රුක්ඛො. කුණ-සද්දෙ, වාතසමුට්ඨිතා වීචිමාලා එත්ථ කුණන්ති නදන්තීති කුණාලො=එකො මහාසරො. විස-පවිසනෙ, පවිසන්ති එත්ථාති විසාලො=විත්ථිණ්ණො. පල-ගමනෙ, වාතෙන පලති ගච්ඡතීති පලාලං=සස්සානමුපනීතධඤ්ඤානං නාළපත්තානි. සරතිස්ස සිගො, සසාදයො සරති හිංසතීති සිගාලො=කොත්ථු, එවමඤ්ඤෙපි. Các từ như `muḷāla`, v.v., kết thúc bằng `kāla` được hình thành một cách bất quy tắc. Từ (căn) `mīla` (nghĩa là nhắm mắt), với sự biến đổi thành `u` và `ḷa`; `muḷālaṃ` = ngó sen, là cái nhắm mắt lại ngay khi được nhổ lên. Từ (căn) `bala` (nghĩa là sống), với sự biến đổi thành `i` và `ḷa`; `biḷālo` = con mèo, là con vật sống bằng cách ăn chuột, v.v. Đối với (căn) `kapp`, phụ âm kép đầu bị lược bỏ; `kapālaṃ` = mảnh vỡ của bình, là cái mà người ta dùng để tạo ra sinh kế. Từ (căn) `pī` (nghĩa là làm hài lòng), (theo quy tắc) `iyaṅa` (được thay thế); `piyālo` = một loại cây, là cây làm hài lòng chúng sanh bằng quả của nó. Từ (căn) `kuṇa` (nghĩa là kêu); `kuṇālo` = một cái hồ lớn, là nơi những tràng sóng do gió tạo ra kêu gào. Từ (căn) `visa` (nghĩa là đi vào); `visālo` = rộng lớn, là nơi người ta đi vào. Từ (căn) `pala` (nghĩa là đi); `palālaṃ` = rơm, là cái bay đi theo gió, (tức là) thân và lá của cây ngũ cốc đã được lấy hạt. Đối với (căn) `sara`, nó biến thành `siga`; `sigālo` = con chó rừng, là con vật làm hại thỏ, v.v. Tương tự cho các trường hợp khác. 187. චණ්ඩ පතා ණාලො. 187. Hậu tố `ṇāla` được dùng sau các (động từ căn) `caṇḍa` và `pat`. චණ්ඩ-චණ්ඩික්‍යෙ, පත පථ-ගමනෙ, එතෙහි ණාලො හොති. චණ්ඩෙති පීළෙතීති චණ්ඩාලො=මාතඞ්ගො, පතති අධොගච්ඡතීති පාතාලං=රසාතලං. Hậu tố `ṇāla` được dùng sau các động từ căn `caṇḍa` (nghĩa là hung dữ), `pat` và `path` (nghĩa là đi). `Caṇḍālo` = người Chiên-đà-la, là người hung dữ, làm khổ người khác. `Pātālaṃ` = địa ngục, là nơi đi xuống dưới. 188. මාදිතො ලො. 188. Hậu tố `la` được dùng sau (các động từ căn) bắt đầu bằng `mā`. මා-මානෙ, ඉ-අජ්ඣෙනගතීසු, පී-තප්පනෙ, දූ-පරිතාපෙ, එවමාදීහි ලො හොති. මීයති පරිමීයතීති මාලා=පන්ති. එති ගච්ඡතීති එලා=සුඛුමෙලා. පිණෙති තප්පෙති එත්ථාති පෙලා=ආසිත්තකූපධානං. දූයති පරිතාපෙතීති දොලා=කීළනයානකං. කලසඞ්ඛ්‍යානෙ, කලනං කල්ලං=යුත්තං. Hậu tố `la` được dùng sau các động từ căn như `mā` (nghĩa là đo lường), `i` (nghiên cứu, đi), `pī` (làm hài lòng), `dū` (đau khổ), v.v. `Mālā` = hàng, dãy, là cái được đo lường. `Elā` = bạch đậu khấu, là cái đi. `Pelā` = cái hộp, là nơi làm hài lòng. `Dolā` = cái võng, là cái làm đau khổ. Từ (căn) `kala` (nghĩa là tính toán), `kalanaṃ` (sự tính toán) là `kallaṃ` = thích hợp. 189. අන සල කල කුක සඨ මහා ඉලො. 189. Hậu tố `ila` được dùng sau các (động từ căn) `ana`, `sala`, `kala`, `kuka`, `saṭha`, và `mah`. අන-පාණනෙ, සල-ගමනෙ, කල-සඞ්ඛ්‍යානෙ, කුක වක-ආදනෙ, සඨ-කිතවෙ, අරහ මහ-පූජායං, එතෙහි ඉලො හොති. අනති [Pg.282] පවත්තතීතිඅනිලො=මාලුතො. සලති ගච්ඡතීති සලිලං=ජලං. කලති පවත්තතීති කලිලං=ගහනං. කුකති අත්තනො නාදෙන සත්තානං මනං ගණ්හාතීති කොකිලො=පරපුණ්ඩො. සඨති වඤ්චෙතීති සඨිලො=සඨො. මහීයති පූජීයතීති මයිලා=ඉත්ථී. Hậu tố `ila` được dùng sau các động từ căn: `ana` (nghĩa là thở), `sala` (đi), `kala` (tính toán), `kuka` và `vaka` (lấy), `saṭha` (lừa dối), `araha` và `maha` (tôn kính). `Anilo` = gió, là cái thổi, tồn tại. `Salilaṃ` = nước, là cái chảy, đi. `Kalilaṃ` = rậm rạp, là cái tồn tại. `Kokilo` = chim cu, là con vật chiếm lấy tâm của chúng sanh bằng tiếng hót của mình. `Saṭhilo` = kẻ lừa dối, là người lừa dối. `Mahilā` = người phụ nữ, là người được tôn kính. 190. කුටා කිලො. 190. Hậu tố `kila` được dùng sau (động từ căn) `kuṭ`. කුට-කොටිල්‍යෙතීමස්මා කිලො හොති. අකුටි කුටිලත්තමගමීති කුටිලො=වඞ්කො. Hậu tố `kila` được dùng sau động từ căn `kuṭ` (nghĩa là cong). `Kuṭilo` = cong, vẹo, là cái đã trở nên cong. 191. සිථිලාදයො. 191. Các từ như `sithila`, v.v. සිථිලආදයො කිලන්තා නිපච්චන්තෙ. සහ ඛමායං, සහිස්ස සිථත්තං, සහිතුමලන්ති සිථිලං=අදළ්හං. කම්පිස්ස සංයොගාදිලොපො, පරදුක්ඛෙ සති කම්පතීති කපිලො=ඉසි. කබ-වණ්ණෙ, බස්ස පො, අකබි නීලාදිවණ්ණත්තමගමීති කපිලො=වණ්ණවිසෙසො. මථිස්ස මිථො, මථීයතීති මිථිලා=පූරී, එවමඤ්ඤෙපි. Các từ sithila v.v... được hình thành bất quy tắc với hậu tố kila. Từ căn sah trong ý nghĩa chịu đựng, sah được biến thành sitha, sahitum (có thể chịu đựng) trở thành sithilaṃ = không vững chắc. Đối với căn kamp, phụ âm kép đứng đầu bị xóa bỏ, paradukkhe sati kampati (rung động trước nỗi khổ của người khác) nên có kapilo = vị tiên. Từ căn kaba trong ý nghĩa màu sắc, b biến thành p, akabi nīlādivaṇṇattamagamīti (đã đạt đến màu sắc như xanh v.v...) nên có kapilo = một loại màu sắc đặc biệt. Đối với căn math, nó biến thành mith, mathīyati (bị khuấy động) nên có mithilā = một thành phố, các trường hợp khác cũng tương tự. 192. චට කණ්ඩ වට්ට පුථා කුලො. 192. Hậu tố kula được dùng sau các căn caṭa, kaṇḍa, vaṭṭa, putha. චට-භෙදනෙ, කණ්ඩ-ඡෙදනෙ, වට්ට-වත්තනෙ, පුථ පථ-විත්ථාරෙ, එතෙහි කුලො හොති. චටති මිත්තෙ භින්දතීති චටුලො=චාටුකාරී. කණ්ඩීයති ඡින්දීයතීති කණ්ඩුලො=රුක්ඛො. වට්ටතීති වට්ටුලො=පරිමණ්ඩලො. අපත්ථරීති පුථුලො=විත්ථාරො. Từ căn caṭa (chia rẽ), kaṇḍa (cắt), vaṭṭa (hiện hữu), putha hoặc patha (trải rộng), hậu tố kula được dùng. Caṭati mitte bhindati (kẻ chia rẽ bạn bè) nên có caṭulo = kẻ dua nịnh. Kaṇḍīyati chindīyati (vật bị cắt) nên có kaṇḍulo = cây. Vaṭṭati (nó tròn) nên có vaṭṭulo = hình tròn. Apattharīti (nó trải rộng) nên có puthulo = rộng lớn. 193. තුමුලාදයො. 193. Các từ tumula v.v... තුමුලආදයො කුලන්තා නිපච්චන්තෙ. තම ඛෙදනෙ, අස්සු, අතමි විත්ථිණ්ණත්තමගමීති තුමුලො=පත්ථටො. තමිස්ස ඩුක, තමීයති [Pg.283] විකාරමාපාදීයතීති තණ්ඩුලො=වීහිසාරො. නිපුබ්බස්ස චිනාතිස්ස ඉලොපො, අත්ථිකෙහි නිචීයතෙති නිචුලො=හිජ්ජලො, එවමඤ්ඤෙපි. Các từ tumula v.v... được hình thành bất quy tắc với hậu tố kula. Từ căn tam trong ý nghĩa mệt mỏi, a biến thành u, atami vitthiṇṇattamagamīti (đã trở nên rộng lớn) nên có tumulo = lan rộng. Đối với căn tam, nó biến thành ḍuka, tamīyati vikāramāpādīyati (bị làm cho biến đổi) nên có taṇḍulo = hạt gạo. Đối với căn ci có tiếp đầu ngữ ni, i bị xóa bỏ, atthikehi nicīyate (được những người cần đến thu lượm) nên có niculo = cây hijjala, các trường hợp khác cũng tương tự. 194. කල්ල කප තක්ක පටා ඔලො. 194. Hậu tố olo được dùng sau các căn kalla, kapa, takka, paṭa. කල්ල-සද්දෙ, කප-අච්ඡාදනෙ, තක්ක-විතක්කෙ, පට-ගමනෙ, එතෙහි ඔලො හොති. වාතවෙගෙන සමුද්දතො උට්ඨහිත්වා කල්ලති නදතීති කල්ලොලො=මහාවීචි. කපති දන්තෙ අච්ඡාදතීති කපොලො=වදනෙකදෙසො. තක්කීයතීති තක්කොලං=කොලකං. පටති බ්‍යාධිමෙතෙන ගච්ඡතීති පටොලො=තිත්තකො. Từ căn kalla (kêu), kapa (che đậy), takka (suy nghĩ), paṭa (đi), hậu tố olo được dùng. Vātavegena samuddato uṭṭhahitvā kallati nadati (trỗi dậy từ biển với sức gió và gầm rống) nên có kallolo = sóng lớn. Kapati dante acchādati (che đậy răng) nên có kapolo = một phần của mặt (má). Takkīyati (được suy nghĩ đến) nên có takkolaṃ = một loại quả thơm. Paṭati byādhim etena gacchati (bệnh tật đi qua nhờ nó) nên có paṭolo = quả mướp đắng. 195. අඞ්ගා උලොලී. 195. Từ căn aṅg, các hậu tố ula và ulī được dùng. අඞ්ග-ගමනත්ථො, එතස්මා උලඋලී හොන්ති. අඞ්ගන්ති එතෙන ජානන්තීති අඞ්ගුලං=පමාණං. අඞ්ගති උග්ගච්ඡතීති අඞ්ගලි=කරසාඛා. Từ căn aṅg trong ý nghĩa đi, các hậu tố ula và ulī được dùng. Aṅganti etena jānanti (người ta biết nhờ cái này) nên có aṅgulaṃ = đơn vị đo lường. Aṅgati uggacchatīti (nó vươn lên) nên có aṅgali = nhánh của bàn tay (ngón tay). 196. අඤ්ජාලි. 196. Từ căn añj, hậu tố āli được dùng. අඤ්ජ-බ්‍යත්ති මක්ඛන ගති කන්තීසු, එතස්මා අලි හොති. අඤ්ජෙති භත්තිමනෙන පකාසෙතීති අඤ්ජලි=කරපුටො. Từ căn añj trong các ý nghĩa biểu lộ, thoa, đi, chiếu sáng, hậu tố ali được dùng. Añjeti bhattim anena pakāseti (biểu lộ lòng thành kính bằng cái này) nên có añjali = hai bàn tay chắp lại. 197. ඡදා ලි. 197. Từ căn chad, hậu tố li được dùng. ඡද-සංවරණෙ, එතස්මා ලි හොති. ඡාදෙතීති ඡල්ලී=සකලිකා. Từ căn chad trong ý nghĩa che đậy, hậu tố li được dùng. Chādeti (nó che đậy) nên có challī = vỏ cây, mảnh vụn. 198. අල්ල්‍යාදයො. 198. Các từ alli v.v... අල්ලිආදයො ලිඅන්තා නිපච්චන්තෙ. අර-ගමනෙ, අරති පවත්තතීති අල්ලි=රුක්ඛො. නයතිස්ස එත්තාභාවො, අත්තිකෙහි නීයතීති [Pg.284]4 නීලි, ඞීම්හි නීලී=ගච්ඡජාති. ‘‘සරම්හා ද්වෙ’’ති (1.34) ලස්ස ද්විභාවෙ රස්සත්තෙ ච නිල්ලීතිපි හොති. පාලිස්ස පා, පාලෙති රක්ඛතීති පාලි, ඞීම්හි පාලී=පන්ති. පාලිස්ස පලො, පාලෙති රක්ඛතීති පල්ලි=කුටි. චුද-චොදනෙ, ඔත්තාභාවො, චොදීයතීති චුල්ලි=උද්ධනං, එවමඤ්ඤෙපි. Các từ alli v.v... được hình thành bất quy tắc với hậu tố li. Từ căn ar trong ý nghĩa đi, arati pavattati (nó tiến hành) nên có alli = cây. Đối với căn nī, không có e, attikehi nīyati (được những người cần đến mang đi) nên có nīli, khi có ṅī thì thành nīlī = một loài cây. Theo quy tắc "saramhā dve" (1.34), l được nhân đôi và nguyên âm được rút ngắn, cũng thành nillī. Đối với căn pāl, nó biến thành pā, pāleti rakkhati (nó bảo vệ) nên có pāli, khi có ṅī thì thành pālī = hàng, dòng. Đối với căn pāl, nó biến thành pal, pāleti rakkhati (nó bảo vệ) nên có palli = lều, chòi. Từ căn cud trong ý nghĩa thúc đẩy, không có o, codīyati (bị thúc đẩy, bị đốt nóng) nên có culli = lò sưởi, các trường hợp khác cũng tương tự. 199. පිලාදීහ්‍යවො. 199. Từ các căn pila v.v..., hậu tố ava được dùng. පිල-වත්තනෙ, පල්ල-ගමනෙ, පණ-බ්‍යවහාරථුතීසු, එවමාදීහි අවො හොති. පිල්‍යතෙති පෙලවො=ලහු. පල්ලතීති පල්ලවො=කිසලයං. පණීයතීති පණවො=මුදඞ්ගො. එවමඤ්ඤෙපි. Từ căn pila (hiện hữu), palla (đi), paṇa (giao dịch, ca ngợi), v.v..., hậu tố ava được dùng. Pilyate (nó hiện hữu) nên có pelavo = nhẹ nhàng. Pallati (nó mọc ra) nên có pallavo = chồi non. Paṇīyati (được ca ngợi, được đánh lên) nên có paṇavo = một loại trống nhỏ. Các trường hợp khác cũng tương tự. 200. සාළවාදයො. 200. Các từ sāḷava v.v... සාළවආදයො අවන්තා නිපච්චන්තෙ. සල-ගමනත්ථො, උපන්තස්ස දීඝො ළත්තඤ්ච නිපාතනා. සලති පවත්තතීති සාළ වො=අභිසඞ්ඛතං බදරාදිඵලඛාදනීයං. කිත-නිවාසෙ, එත්තාභාවො, කෙතතීති කිතවො=ජූතකාරො, චොරො ච. මූ-බන්ධනෙ, ඌස්ස රස්සත්තං, තුඤ චාවස්ස, මුනාති බන්ධතීති මුතවො=චණ්ඩාලො. වල වල්ල-සංවරණෙ, ළත්තං, වලති, වල්‍යතෙති වා වළවා=තුරඞ්ගකන්තා. මුර-සංවෙළනෙ, මුරීයතීති මුරවො=මුදඞ්ගො, එවමඤ්ඤෙපි. Các từ sāḷava v.v... được hình thành bất quy tắc với hậu tố ava. Từ căn sal trong ý nghĩa đi, nguyên âm cận cuối được trường hóa và l biến thành ḷ do bất quy tắc. Salati pavattati (nó tiến hành) nên có sāḷavo = một loại thực phẩm được chế biến từ các loại quả như táo ta. Từ căn kit trong ý nghĩa ở, không có e, ketati (lừa dối) nên có kitavo = kẻ cờ bạc, và cũng là kẻ trộm. Từ căn mū trong ý nghĩa trói buộc, ū được rút ngắn, và tu được thêm vào ava, munāti bandhati (trói buộc) nên có mutavo = người hạ tiện. Từ căn vala hoặc valla trong ý nghĩa che đậy, l biến thành ḷ, valati hoặc valyate (nó che đậy) nên có vaḷavā = ngựa cái. Từ căn mur trong ý nghĩa bao quanh, murīyati (bị bao quanh) nên có muravo = một loại trống, các trường hợp khác cũng tương tự. 201. සරා ආවො. 201. Từ căn sar, hậu tố āva được dùng. සරතිස්මා ආවො හොති. සරති පවත්තතීති සරාවො=භාජනවිසෙසො. Sarati pavattati (nó tiến hành) nên có sarāvo = một loại đồ đựng đặc biệt. 202. අල මල බිලා ණුවො. 202. Từ các căn ala, mala, bila, hậu tố ṇuva được dùng. අල-බන්ධනෙ[Pg.285], මල මල්ල-ධාරණෙ, බිල-භෙදනෙ, එතෙහි ණුවො හොති. ලතාහි අලීයතීති ආලුවො=ගච්ඡජාති. මලති ධාරෙතීති මාලුවො=පත්තලතා. බිලති භින්දතීති බෙලුවො=රුක්ඛො. Từ căn ala (trang sức), mala hoặc malla (giữ), bila (chia rẽ), hậu tố ṇuva được dùng. Latāhi alīyati (được trang điểm bởi dây leo) nên có āluvo = một loài cây. Malati dhāreti (nó giữ) nên có māluvo = một loại dây leo lá. Bilati bhindati (nó tách ra) nên có beluvo = cây bael. 203. ගාත්වී වො. 203. Từ căn gā, hậu tố īva được dùng. කා ගා-සද්දෙතීමස්මා ඊවො හොති. ගායන්ති එතායාති ගීවා=ගලො. Từ căn gā trong ý nghĩa âm thanh, hậu tố īva được dùng. Gāyanti etāya (người ta hát bằng cái này) nên có gīvā = cái cổ. 204. සුතො ක්වත්වා. 204. Từ căn su, các hậu tố kva và kvā được dùng. සු-සවනෙතීමස්මා ක්ව ක්වා හොන්ති. සුණාතීති සුවො=කීරො. සුවා=සුණො. Từ căn su trong ý nghĩa nghe, các hậu tố kva và kvā được dùng. Suṇāti (nó nghe) nên có suvo = con vẹt. Suvā = con chó. 205. විද්වා. 205. Từ căn vid, hậu tố kvā được dùng. විදතිස්මා ක්වා පරරූපාභාවො අ නිපච්චන්තෙ. විදති ජානාතීති විද්වා=විදූ. Từ căn vid, hậu tố kvā được dùng, không có hiện tượng đồng hóa âm sau, và a được thêm vào một cách bất quy tắc. Vidati jānāti (người biết) nên có vidvā = người có trí tuệ. 206. ථුතො රෙවො. 206. Từ căn thu, hậu tố reva được dùng. ථු-අභිත්ථවෙ, එතස්මා රෙවො හොති. ථවති සිඤ්චතීති ථෙවො=ඵුසිතං. Từ (căn) thu có nghĩa là tán thán, từ (căn) này có (hậu tố) revo. (Do đó) thavati siñcatīti thevo = phusitaṃ (giọt nước, sự vảy nước). 207. සමා රිවො. 207. Từ (căn) sam có (hậu tố) rivo. සම-උපසමෙ, එතස්මා රිවො හොති. සමෙති උපසමෙතීති සිවො=උමාපති, සිවා=සිගාලො, සිවං=සන්ති. (Căn) sam có nghĩa là lắng dịu, từ (căn) này có (hậu tố) rivo. (Do đó) sameti upasametīti sivo = umāpati (thần Siva), sivā = sigālo (con chó rừng), sivaṃ = santi (sự an tịnh). 208. ඡදා රවි. 208. Từ (căn) chad có (hậu tố) ravi. ඡද-සංවරණෙ[Pg.286], එතස්මා රවි හොති. ඡාදෙතීති ඡවි=ජුති. (Căn) chad có nghĩa là che đậy, từ (căn) này có (hậu tố) ravi. (Do đó) chādetīti chavi = juti (sự sáng chói, làn da). 209. පූර තිමා කිසො රස්සො ච. 209. Từ (các căn) pūra và tim có (hậu tố) kiso, và (nguyên âm dài) được rút ngắn. පූර-පූරණෙ, තිම-තෙමනෙ, එතෙහි කිසො හොති ඌස්ස රස්සො ච. පූරෙතීති පුරිසො=පුමා. (පුරෙ උච්චට්ඨානෙ සෙති පවත්තතීති වා පුරිසො=සොව.) තෙමෙතීති තිමිසං=තමො. (Căn) pūra có nghĩa là làm cho đầy, (căn) tima có nghĩa là làm cho ướt, từ những (căn) này có (hậu tố) kiso, và (nguyên âm) ū được rút ngắn. (Do đó) pūretīti puriso = pumā (người nam). (Hoặc là, pure uccaṭṭhāne seti pavattatīti vā puriso = sova: người nằm hay hiện hữu ở nơi cao tột là thành phố). Temetīti timisaṃ = tamo (bóng tối). 210. කරා ඊසො. 210. Từ (căn) kar có (hậu tố) īso. කරොතිස්මා ඊසො හොති. කරීයතීති කරීසං=ගූථං. Từ (căn) kar có (hậu tố) īso. (Do đó) karīyatīti karīsaṃ = gūthaṃ (phân). 211. සිරීසාදයො. 211. (Các từ) sirīsa v.v... සිරීසආදයො ඊසන්තා නිපච්චන්තෙ. සරතිස්ස අස්සි, සප්පදට්ඨකාලාදීසු සරීයතීති සිරීසො=රුක්ඛො. පූරිස්ස රස්සත්තං, පූරෙතීති පුරීසං=ගූථං. තලිස්ස දීඝො, තලති සත්තානං පතිට්ඨානං භවතීති තාලීසං=ඔසධිවිසෙසො, එවමඤ්ඤෙපි. Các từ sirīsa v.v... được thành lập bất quy tắc với hậu tố īsa. Từ (căn) sar có (hậu tố) assi, sappadaṭṭhakālādīsu sarīyatīti sirīso = rukkho (cây sirīsa, được tìm đến vào lúc bị rắn cắn v.v...). Đối với (căn) pūr có sự rút ngắn, pūretīti purīsaṃ = gūthaṃ (phân). Đối với (căn) tal có sự kéo dài, talati sattānaṃ patiṭṭhānaṃ bhavatīti tālīsaṃ = osadhiviseso (một loại dược thảo đặc biệt), và các trường hợp khác cũng như vậy. 212. කරා රිබ්බිසො. 212. Từ (căn) kar có (hậu tố) ribbiso. කරොතිස්මා රිබ්බිසො හොති. කරීයතීති කිබ්බිසං=පාපං. Từ (căn) kar có (hậu tố) ribbiso. (Do đó) karīyatīti kibbisaṃ = pāpaṃ (tội lỗi). 213. සසාස වස විස හන වන මනාන කමා සො. 213. Từ (các căn) sasa, asa, vasa, visa, hana, vana, man, ana, kam có (hậu tố) so. සස-ගති හිංසා විස්සස පාණනෙසු, අස-ඛෙපනෙ, වස-නිවාසෙ, විස-පවිසනෙ, හන-හිං සායං, වන සන-සම්භත්තියං, මන-ඤාණෙ, අන-පාණනෙ, කම-ඉච්ඡායං, එතෙහි සො හොති, සසන්ති ජීවන්ති සත්තා එතෙනාති සස්සං=කලමාදි, අසති ඛිපතීති අස්සො=හයො[Pg.287]. වසන්ති එත්ථාති වස්සං=සංවච්ඡරො. විසතීති වෙස්සො=තතියවණ්ණො. හඤ්ඤතෙති හංසො=සිතච්ඡදො. වනොති පත්ථරතීති වංසො=සන්තානො, වෙළු ච. මඤ්ඤතෙති මංසං=පිසිතං, අනති ජීවති එතෙනාති අංසො=එකාට්ඨාසො, භුජසිරො ච. කාමීයතීති කංසො=පරිමාණං. (Căn) sasa có nghĩa là đi, làm hại, tin tưởng, thở; (căn) asa có nghĩa là ném; (căn) vasa có nghĩa là ở; (căn) visa có nghĩa là đi vào; (căn) han có nghĩa là làm hại; (căn) vana và sana có nghĩa là chia sớt; (căn) man có nghĩa là biết; (căn) an có nghĩa là thở; (căn) kam có nghĩa là mong muốn; từ những (căn) này có (hậu tố) so. (Do đó) sasanti jīvanti sattā etenāti sassaṃ = kalamādi (lúa v.v...); asati khipatīti asso = hayo (con ngựa); vasanti etthāti vassaṃ = saṃvaccharo (năm); visatīti vesso = tatiyavaṇṇo (giai cấp thứ ba); haññateti haṃso = sitacchado (con ngỗng); vanoti pattharatīti vaṃso = santāno, veḷu ca (dòng dõi, và cây tre); maññateti maṃsaṃ = pisitaṃ (thịt); anati jīvati etenāti aṃso = ekāṭṭhāso, bhujasiro ca (phần, và vai); kāmīyatīti kaṃso = parimāṇaṃ (vật đo lường). 214. ආමි ථු කු සීතො සක. 214. Từ (các căn) ā-mi, thu, ku, sī có (hậu tố) saka. ආපුබ්බො මි-පක්ඛෙපෙ, ථු-අභිත්ථවෙ කු-සද්දෙ, සී-සයෙ, එතෙහි සක හොති. ආමීයති අන්තො පක්ඛිපීයතීති ආමිසං=භක්ඛං. ථවීයතීති ථුසො=වීහිතචො. කවති වාතෙන නදතීති කුසො=තිණවිසෙසො. සයන්ති එත්ථ ඌකාති සීසං=මුද්ධා, කාලතිපු ච. (Căn) mi có tiếp đầu ngữ ā có nghĩa là ném vào, (căn) thu có nghĩa là tán thán, (căn) ku có nghĩa là kêu, (căn) sī có nghĩa là nằm, từ những (căn) này có (hậu tố) saka. (Do đó) āmīyati anto pakkhipīyatīti āmisaṃ = bhakkhaṃ (vật thực); thavīyatīti thuso = vīhitaco (vỏ lúa); kavati vātena nadatīti kuso = tiṇaviseso (một loại cỏ đặc biệt); sayanti ettha ūkāti sīsaṃ = muddhā, kālatipu ca (đầu, và chì). 215. ඵස්සාදයො. 215. (Các từ) phassa v.v... ඵස්සආදයො සකඅන්තා නිපච්චන්තෙ. ඵුස-සම්ඵස්සෙ, උස්සත්ථං, ඵුසතීති ඵස්සො=කායවිඤ්ඤාණවිසයො. ඵුස්සො=නක්ඛත්තං. පුස පොසනෙ, පොසීයතීති පුස්සං=ඵලවිසෙසො. භූ-සත්තායං, භූස්ස රස්සො, අභවීති භුසං=තුච්ඡධඤ්ඤං, අංකිස්ස උක, අඞ්කෙති අනෙන අඤ්ඤෙති අඞ්කුසො=ගජපතොදො. ඵාය-වුද්ධියං, පපුබ්බො, යලොපො, ඵායති වුද්ධිං ගච්ඡතීති පප්ඵාසං=දෙහකොට්ඨාසවිසෙසො. කලිස්මා සස්ස මාඤ, කුලිස්මා ච, කලීයති පරිමීයතීති කම්මාසො=සබලො, කම්මාසං=පාපං. කුලති පත්ථරතීති කුම්මාසො=භක්ඛවිසෙසො. මනිස්ස ජූක, මඤ්ඤති සධනත්තං එතායාති මඤ්ජූසා=කට්ඨපෙළා. පීස්ස යූක, පිණෙතීති පීයූසං=අමතං. කුල-සංවරණෙ, ඉක, කුලීයති සංවරීයතීති කුලිසං=වජිරං[Pg.288]. බල-සංවරණෙ, ඉක, ලස්ස ළත්තඤ්ච, බලති එතෙන මච්ඡෙ ගණ්හාතීති බළිසො=මච්ඡවෙධනං. මහිස්ස එක, මහීයතීති මහෙසී=කතාභිසෙකා පධානිත්ථී, එවමඤ්ඤෙපි. Các từ phassa v.v... được thành lập bất quy tắc với hậu tố saka. (Căn) phus có nghĩa là xúc chạm, có (hậu tố) ussa, phusatīti phasso = kāyaviññāṇavisayo (đối tượng của thân thức); phusso = nakkhattaṃ (chòm sao). (Căn) pus có nghĩa là nuôi dưỡng, posīyatīti pussaṃ = phalaviseso (một loại quả đặc biệt). (Căn) bhū có nghĩa là hiện hữu, (nguyên âm) bhū được rút ngắn, abhavīti bhusaṃ = tucchadhaññaṃ (hạt lép); từ (căn) aṃk có (hậu tố) uka, aṅketi anena aññeti aṅkuso = gajapatodo (cây móc voi). (Căn) phāy có nghĩa là tăng trưởng, có tiếp đầu ngữ pa, và loát bỏ ya, phāyati vuddhiṃ gacchatīti papphāsaṃ = dehakoṭṭhāsaviseso (một bộ phận đặc biệt của cơ thể, tức là phổi). Từ (căn) kal, sa được biến thành māña, và từ (căn) kul, kalīyati parimīyatīti kammāso = sabalo (lốm đốm), kammāsaṃ = pāpaṃ (tội lỗi). Kulati pattharatīti kummāso = bhakkhaviseso (một loại thức ăn đặc biệt). Từ (căn) man có (hậu tố) jūka, maññati sadhanattaṃ etāyāti mañjūsā = kaṭṭhapeḷā (cái tráp gỗ). Từ (căn) pī có (hậu tố) yūka, piṇetīti pīyūsaṃ = amataṃ (cam lồ). (Căn) kula có nghĩa là che đậy, có (hậu tố) ika, kulīyati saṃvarīyatīti kulisaṃ = vajiraṃ (sấm sét). (Căn) bala có nghĩa là che đậy, có (hậu tố) ika, và la được biến thành ḷa, balati etena macche gaṇhātīti baḷiso = macchavedhanaṃ (lưỡi câu). Từ (căn) mah có (hậu tố) eka, mahīyatīti mahesī = katābhisekā padhānitthī (vị hoàng hậu đã làm lễ đăng quang), và các trường hợp khác cũng như vậy. 216. සුතො ණිසක. 216. Từ (căn) su có (hậu tố) ṇisaka. සුණාතිස්මා ණිසක හොති. සුණාතීති සුණිසා=පුත්තභරියා. Từ (căn) su có (hậu tố) ṇisaka. (Do đó) suṇātīti suṇisā = puttabhariyā (vợ của con trai). 217. වෙතාත යු පනාල කල චමා අසො. 217. Từ (các căn) veta, ata, yu, pan, āla, kala, cam có (hậu tố) aso. වෙත-සුත්තියො ධාතු, අත-සාතච්චගමනෙ, යු-මිස්සනෙ, පනථුතියං, අල-බන්ධනෙ, කල-සඞ්ඛ්‍යානෙ, චම-අදනෙ, එතෙහි අසො හොති. වෙතති පවත්තතීති වෙතසො=වානීරො. අතති වාතෙරිතො නිච්චං වෙධත්තං යාතීති අතසො=වනප්පතිවිසෙසො වීම්හි අභසී=ගච්ඡවිසෙසො. යවීයති මිස්සීයතීති යවසො=පසුඝාසො. පඤ්ඤතෙ ථවීයතෙති පනසො=කණ්ඩණීඵලො. අලීයති බන්ධියතීති අලසො=මන්දකාරී. කලීයතීති කලසො=කුම්භො. චමති අදති අනෙනාති චමසො=හොමභාජනං. (Căn) veta là một căn giống như sợi chỉ, (căn) ata có nghĩa là đi liên tục, (căn) yu có nghĩa là trộn lẫn, (căn) pan có nghĩa là tán thán, (căn) ala có nghĩa là buộc, (căn) kala có nghĩa là đếm, (căn) cam có nghĩa là ăn, từ những (căn) này có (hậu tố) aso. (Do đó) vetati pavattatīti vetaso = vānīro (cây mây); atati vāterito niccaṃ vedhattaṃ yātīti ataso = vanappativiseso vīmhi abhasī = gacchaviseso (một loại cây rừng đặc biệt, cây lanh); yavīyati missīyatīti yavaso = pasughāso (cỏ cho gia súc); paññate thavīyateti panaso = kaṇḍaṇīphalo (cây mít); alīyati bandhiyatīti alaso = mandakārī (người lười biếng); kalīyatīti kalaso = kumbho (cái bình); camati adati anenāti camaso = homabhājanaṃ (vật dụng cúng tế). 218. වය දිව කර කරෙහ්‍යසණසකපාසකසා. 218. Từ (các căn) vay, div, kar, kar có (các hậu tố) asaṇa, saka, pāsa, kasa theo thứ tự. වයත්‍යාදීහි අසණආදයො හොන්ති යථාක්කමං. වයති ගච්ඡතීති වායසො=කාකො. දිබ්බන්ති එත්ථාති දිවසො=දිනං. කරීයතීති කප්පාසො=සුත්තසම්භවො. කිබ්බිසං කරොතීති කක්කසො=ඵරුසො. Từ (các căn) vay v.v... có (các hậu tố) asaṇa v.v... theo thứ tự. (Do đó) vayati gacchatīti vāyaso = kāko (con quạ). Dibbanti etthāti divaso = dinaṃ (ngày). Karīyatīti kappāso = suttasambhavo (bông gòn). Kibbisaṃ karotīti kakkaso = pharuso (thô lỗ). 219. සස මස දංසාසා සු. 219. Từ (các căn) sasa, masa, daṃs, as có (hậu tố) su. සසාදීහි [Pg.289] සු හොති. සසති ජීවතීති සස්සු=ජයම්පතීනං මාතා. මසීයතීති මස්සු=පුරිසමුඛෙ පවද්ධලොමානි. ‘‘ලොපො’’ති (1.39) නිග්ගහීතලොපො, දංසීයති බන්ධමනෙනාති දස්සු=චොරො. අසීයති ඛිපීයතීති අස්සු=බප්පො. Từ (các căn) sasa v.v... có (hậu tố) su. (Do đó) sasati jīvatīti sassu = jayampatīnaṃ mātā (mẹ của vợ chồng). Masīyatīti massu = purisamukhe pavaddhalomāni (lông mọc trên mặt người nam). Theo cú pháp ‘‘lopo’’ (1.39) niggahīta được loát bỏ, daṃsīyati bandhamanenāti dassu = coro (kẻ trộm). Asīyati khipīyatīti assu = bappo (nước mắt). 220. විදා දසුක. 220. Từ (căn) vid có (hậu tố) dasuka. විදිස්මා දසුක හොති. විදති ජානාතීති විද්දසු=විද්වා. Từ (căn) vid có (hậu tố) dasuka. (Do đó) vidati jānātīti viddasu = vidvā (người có trí). 221. සසා රීහො. 221. Từ (căn) sas có (hậu tố) rīho. සසතිස්මා රීහො හොති. සසති හිංසතීති සීහො=කෙසරී. Từ (căn) sas, rīha được hình thành. Sasati có nghĩa là sát hại, do đó có từ sīho = kesarī (sư tử). 222. ජීවාමා හො වමා ච. 222. Từ (các căn) jīv và am, (hậu tố) ha được dùng, và va cùng mā là (các biến đổi) cuối cùng. ජීව-පාණධාරණෙ, අම-ගමනෙ, එතෙහී හො හොති, වමා චාන්තාදෙසා යථාක්කමං, ආදෙසවිධානං පන පරරූපබාධනත්ථං. ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති (1.39) රස්සත්තං, ජීවන්ති එතායාති ජිව්හා=රසනා. අමති පවත්තතීති අම්හං=අස්මා. පපුබ්බෙ අමති පවත්තතීති පම්හං=පඛුමං. (Căn) jīv có nghĩa là duy trì sự sống, (căn) am có nghĩa là đi. Từ những (căn) này, (hậu tố) ha được dùng, và va cùng mā lần lượt là các biến đổi cuối cùng. Quy tắc biến đổi này là để ngăn chặn hiện tượng pararūpa. Theo quy tắc “Byañjane dīgharassā” (1.39), (nguyên âm) được rút ngắn. Jīvanti etāyā (chúng sinh sống nhờ nó) là jivhā = rasanā (cái lưỡi). Amati pavattatī (nó đi, nó diễn tiến) là amhaṃ = asmā (đá). Khi có tiếp đầu ngữ pa, amati pavattatī là pamhaṃ = pakhumaṃ (lông mi). 223. තණ්හාදයො. 223. Các từ như taṇhā. තණ්හආදයො හන්තා නිපච්චන්තෙ. තස-පිපාසායං, සස්ස ණත්තං, එවමුපරි ච, තසති පාතුමිච්ඡති එතායාති තණ්හා=ලො භො. කස-විලෙඛනෙ, කසතීති කණ්හො=කාළො. ජුත-දිත්තියං, තස්ස ණත්තං, ඔත්තාභාවො ච, ජොතෙතීති ජුණ්හා=චන්ද- පභා[Pg.290]. මීලිස්ස ළො, නිමීලන්ත්‍යනෙන අක්ඛීනීති මීළ්හං-ගූථං. ගාහිස්ස ළො, ගය්හතීති ගාළ්හං, දහිස්ස ළො, දහතීති දළ්හං, බහිස්ස ළො, දීඝො ච, බහති වුද්ධිං වච්ඡතීති බාළ්හං, එතෙ තයො දළ්හත්ථා. ගමිස්ස අස්සි, ගච්ඡතීති ගිම්හො-නිදාඝො. පටකලානං අක ච, පටති යාතීති පටහො=භෙරිවිසෙසො. කලීයති පරිමීයති අනෙන සූරභාවොති කලහො=විවාදො. කටවරානං ආක, කටන්ති එත්ථ ඔසධාදිං මද්දන්තීති කටාහො=භාජනවිසෙසො. වරීයතීති වරාහො=සූකරො. ලුනාතිස්ස ඔ, ලුනාති එතෙනාති ලොහං=අයාදි. එවමඤ්ඤෙපි. Các từ như taṇhā được hình thành với hậu tố ha. Từ (căn) tas (khát), s biến thành ṇ, và tương tự cho các trường hợp trên; tasati pātumicchati etāyā (cái mà qua đó người ta khát, muốn uống) là taṇhā = lobha (tham ái). Từ (căn) kas (cày, cào), kasatī là kaṇho = kāḷo (màu đen). Từ (căn) jut (chiếu sáng), t của nó biến thành ṇ, và không có otta; jotetī (nó chiếu sáng) là juṇhā = candappabhā (ánh trăng). Từ (căn) mīl, (hậu tố) ha được dùng; nimīlantyanena akkhīni (cái mà qua đó mắt nhắm lại) là mīḷhaṃ = gūthaṃ (phân). Từ (căn) gāh, (hậu tố) ha được dùng; gayhatī (được nắm giữ) là gāḷhaṃ (chắc chắn). Từ (căn) dah, (hậu tố) ha được dùng; dahatī (nó đốt cháy) là daḷhaṃ (kiên cố). Từ (căn) bah, (hậu tố) ha được dùng, và (nguyên âm) được trường hóa; bahati vuddhiṃ gacchati (nó tăng trưởng) là bāḷhaṃ (mạnh mẽ). Ba từ này có nghĩa là kiên cố. Từ (căn) gam, (hậu tố) ha được dùng; gacchatī (nó đi) là gimho = nidāgho (mùa hè). Từ (các căn) paṭ và kal, (hậu tố) aha được dùng; paṭati yāti (nó đi) là paṭaho = bheriviseso (một loại trống). Kalīyati parimīyati anena sūrabhāvo (cái mà qua đó sự dũng mãnh được đo lường) là kalaho = vivādo (sự cãi vã). Từ (các căn) kaṭ và var, (hậu tố) āha được dùng; kaṭanti ettha osadhādiṃ maddanti (nơi mà người ta nghiền thuốc v.v.) là kaṭāho = bhājanaviseso (một loại đồ chứa). Varīyatī (được lựa chọn) là varāho = sūkaro (con heo). Từ (căn) lunāti, (hậu tố) ha được dùng; lunāti etena (cái mà người ta dùng để cắt) là lohaṃ = ayādi (kim loại). Tương tự cho các từ khác. 224. පණුස්සහා හිහී ණොළඞ ච. 224. Từ (các căn) paṇ và us+sah, (các hậu tố) hi và hī được dùng, và ṇa, o, ḷa, ṅa là (các biến đổi) cuối cùng. පණා උපුබ්බසහා ච හිහී හොන්ති යථාක්කමං, ණඔළඞ චාන්තාදෙසා, ආදෙසවිධානසාමත්ථියා පරරූපාභාවො, පණීයති වොහරීයතීති පණ්හි=පාදස්ස පච්ඡාභාගො. උස්සහතීති උස්සාළ්හී-වීරියං. Từ (căn) paṇ và từ (căn) sah có tiếp đầu ngữ u, các (hậu tố) hi và hī lần lượt được dùng, và ṇa, o, ḷa, ṅa là các biến đổi cuối cùng. Do hiệu lực của quy tắc biến đổi, không có hiện tượng pararūpa. Paṇīyati voharīyatī (được giao dịch, được sử dụng) là paṇhi = pādassa pacchābhāgo (gót chân). Ussahatī (nó cố gắng) là ussāḷhī = vīriyaṃ (sự tinh tấn). 225. ඛී මි පී චු මා වාකාහි ළො උස්ස වා දීඝො ච. 225. Từ (các căn) khī, mi, pī, cu, mā, vā, kā, (hậu tố) ḷa được dùng, và u có thể được trường hóa hoặc không. ඛී-ඛයෙ, මි-පක්ඛෙපෙ, පී-තප්පනෙ, චු-චවනෙ, මා-මානෙ, වී වා-ගමනෙ, කා ගා-සද්දෙ, එතෙහි ළො හොති, උකාරස්ස වා දීඝො ච. ඛීයතීති ඛෙලො=ලාලා. මීයති පක්ඛිපීයතීති මෙළා=මසි. පිණෙතීති පෙළා=භාජනවිසෙසො. චවතීති චූළා=සිඛා. චොළො=පිලොතිකො. මීයති පරිමීයතීති මාළො=එකකූටසඞ්ගහිතො අනෙකකොණවන්තො පටිස්සයවිසෙසො. වාති ගච්ඡතීති වාළො=චණ්ඩමිගො. කායති ඵරුසං වදතීති කාළො=කණ්හො, වීම්හි කාළී=කණ්හා. (Căn) khī (hủy hoại), mi (ném), pī (làm hài lòng), cu (rơi rụng), mā (đo lường), vī hoặc vā (đi), kā hoặc gā (kêu), từ những (căn) này, (hậu tố) ḷa được dùng, và nguyên âm u có thể được trường hóa hoặc không. Khīyatī (nó bị hủy hoại) là khelo = lālā (nước bọt). Mīyati pakkhipīyatī (nó được ném vào) là meḷā = masi (bồ hóng). Piṇetī (nó làm hài lòng) là peḷā = bhājanaviseso (một loại hộp đựng). Cavatī (nó rơi rụng) là cūḷā = sikhā (búi tóc). Coḷo = pilotiko (vải). Mīyati parimīyatī (nó được đo lường) là māḷo = ekakūṭasaṅgahito anekakoṇavanto paṭissayaviseso (một loại nhà có nhiều góc, được gộp lại dưới một mái). Vāti gacchatī (nó đi) là vāḷo = caṇḍamigo (thú dữ). Kāyati pharusaṃ vadatī (nó nói lời thô ác) là kāḷo = kaṇho (màu đen); ở giống cái là kāḷī = kaṇhā (màu đen). 226. ගුතො ළක ච. 226. Từ (căn) gu, (các hậu tố) ḷaka và ḷa được dùng. ගු-සද්දෙතීමස්මා [Pg.291] ළක හොති ළො ච. ගවති පවත්තති එතෙනාති ගුළො=උච්ඡුවිකාරො. ගොළො=ලකුණ්ඩකො. Từ (căn) gu (kêu) này, (các hậu tố) ḷaka và ḷa được dùng. Gavati pavattati etena (cái mà qua đó nó kêu, nó diễn tiến) là guḷo = ucchuvikāro (đường mật). Goḷo = lakuṇḍako (quả cầu). 227. පඞ්ගුළාදයො. 227. Các từ như paṅguḷa. පඞ්ගුළආදයො ළක අන්තා නිපච්චන්තෙ. ඛඤ්ජ-ගතිවෙකල්ලෙ, පඞ්ගුආදෙසො, අඛඤ්ජි ගතිවෙකල්ලමාපජ්ජීති පඞ්ගළො=පීඨසප්පී. කරොතිස්මා ළස්ස ඛඤ, කිබ්බිසං කරොතීති කක්ඛළො=කුරූරො. කුකතිස්ස කුක, කුක්‍යති පාපකාරීහි ආදීයතීති කුක්කුළං=සඞ්කු සංකිණ්ණො සොබ්භො. කුක්කුළො=ථුසග්ගී. මංකිස්ස උක, බින්දු ලොපො ච, මංකෙති වනං මණ්ඩෙතීති මකුළො=අවිකසිතකුසුමං. Các từ như paṅguḷa được hình thành với hậu tố ḷaka. Từ (căn) khañj (đi khập khiễng), paṅgu là từ thay thế; akhañji gativekallamāpajji (người bị tật ở chân) là paṅgaḷo = pīṭhasappī (người què). Từ (căn) karoti, (hậu tố) ḷa được dùng và kha được lặp lại; kibbisaṃ karotī (người làm điều ác) là kakkhaḷo = kurūro (tàn nhẫn). Từ (căn) kukat, kuka được dùng; kukyati pāpakārīhi ādīyatī (nơi được những kẻ làm ác sử dụng) là kukkuḷaṃ = saṅku saṃkiṇṇo sobbho (hầm chông). Kukkuḷo = thusaggī (đống trấu cháy). Từ (căn) maṃk, uka được dùng, và bindu bị lược bỏ; maṃketi vanaṃ maṇḍetī (nó trang điểm cho khu rừng) là makuḷo = avikasitakusumaṃ (nụ hoa chưa nở). 228. පාතො ළි. 228. Từ (căn) pā, (hậu tố) ḷi được dùng. පාතිස්මා ළි හොති. අත්ථං පාති රක්ඛතීති පාළි=තන්ති. Từ (căn) pā, (hậu tố) ḷi được dùng. Atthaṃ pāti rakkhatī (cái gìn giữ ý nghĩa) là pāḷi = tanti (thánh điển). 229. වීතො ළු. 229. Từ (căn) vī, (hậu tố) ḷu được dùng. වීතිස්මා ළු හොති. වෙති පවත්තතීති වෙළු=වෙණු. Từ (căn) vī, (hậu tố) ḷu được dùng. Veti pavattatī (nó diễn tiến) là veḷu = veṇu (cây tre). (ඉති අවග්ගපච්චයවිධානං). (Như vậy là phần quy tắc về các hậu tố không thuộc nhóm). ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ වුත්තියං Như vậy, trong phần giải thích ngữ pháp của Moggallāna ණ්වාදිකණ්ඩො සත්තමො. Chương thứ bảy về các hậu tố Ṇva, v.v. සුත්තං ධාතු ගණො ණ්වාදි, නාමලිඞ්ගානුසාසනං; යස්ස තිට්ඨති ජීව්හග්ගෙ, ස බ්‍යාකරණකෙසරී. Kinh, căn, nhóm, các hậu tố như ṇva, và giáo huấn về danh từ và giống; người nào mà những điều này nằm trên đầu lưỡi, người ấy là bậc sư tử trong ngữ pháp. සමත්තා චායං මොග්ගල්ලානවුත්ති Và bản giải thích của Moggallāna này đã hoàn tất සත්තහි භාණවාරෙහි. trong bảy bhāṇavāra (phần tụng đọc). 1. 1. යස්ස [Pg.292] රඤ්ඤො පභාවෙන, භාවිතත්තයමාකුලං; අනාකුලං දුලද්ධීහි, පාපභික්ඛූහි සබ්බසො. Nhờ oai lực của đức vua ấy, giáo pháp vốn bị khuấy động bởi các tà kiến và các ác tỳ-khưu, đã trở nên hoàn toàn không còn bị khuấy động. 2. 2. ලඞ්කාය මුනිරාජස්ස, සාසනං සාධු සණ්ඨිකං; පුණ්ණචන්දසමායොගා, වාරිධීව විවද්ධතෙ. Tại Laṅkā, giáo pháp của đức Phật, bậc Vua của các bậc Thánh, được khéo thiết lập; (giáo pháp ấy) tăng trưởng như đại dương khi trăng tròn xuất hiện. 3. 3. පරක්කමභුජෙ තස්මිං, සද්ධාබුද්ධිගුණොදිතෙ; මනුවංසද්ධජාකාරෙ, ලඞ්කාදීපං පසාසති. Khi ngài Parakkamabhuja ấy, người được trang nghiêm với các đức tính tín và tuệ, người như ngọn cờ của dòng dõi Manu, đang cai trị hòn đảo Laṅkā. 4. 4. මොග්ගල්ලානෙන ථෙරෙන, ධීමතා සුචිවුත්තිනා; රචිතං යං සුවිඤ්ඤෙය්‍ය-මසන්දිද්ධ’මනාකුලං. (Tác phẩm) do trưởng lão Moggallāna, bậc trí tuệ, có hạnh thanh tịnh, đã biên soạn, là tác phẩm dễ hiểu, không mơ hồ, và không rối rắm. 5. 5. අසෙසවිසයබ්‍යාපි, ජිනබ්‍යප්පථ නිස්සයං; සද්ධසත්ථ’මනායාස-සාධියං බුද්ධිවද්ධනං. (Tác phẩm ấy) bao trùm mọi chủ đề, dựa trên con đường của bậc Chiến Thắng, là một môn khoa học về từ ngữ có thể được thành tựu không khó nhọc, và làm tăng trưởng trí tuệ. 6. 6. තස්ස වුත්ති සමාසෙන, විපුලත්ථපකාසනී; රචිතා පුන තෙනෙව, සාසනුජ්ජොතකාරිනාති. Bản giải thích của nó, một cách tóm tắt, làm sáng tỏ ý nghĩa sâu rộng, đã được chính vị ấy, người làm rạng rỡ giáo pháp, biên soạn lại. මොග්ගල්ලානබ්‍යාකරණං නිට්ඨිතං. Ngữ pháp Moggallāna đã hoàn tất.