| বাংলা | |||
| পালি | অট্ঠকথা | টীকা | অন্ন |
| 1101 পারাজিক পালি 1102 পাচিত্তিয় পালি 1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়) 1104 চূলবগ্গ পালি 1105 পরিবার পালি | 1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১ 1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২ 1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা 1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়) 1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা 1206 পরিবার অট্ঠকথা | 1301 সারত্থদীপনী টীকা-১ 1302 সারত্থদীপনী টীকা-২ 1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩ | 1401 দ্বেমাতিকাপালি 1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা 1403 বজিরবুদ্ধি টীকা 1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১ 1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২ 1406 বিনয়ালংকার টীকা-১ 1407 বিনয়ালংকার টীকা-২ 1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা 1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয় 1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১ 1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২ 1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি 1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা 8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১ 8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২ 8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১ 8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২ 8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা 8406 দীঘনিকায় (পু-বি) 8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি) 8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি) 8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি) 8410 বিনয়পিটক (পু-বি) 8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি) 8412 অট্ঠকথা (পু-বি) 8413 নিরুত্তিদীপনী 8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ 8415 অনুদীপনীপাঠ 8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ 8417 নমক্কারটীকা 8418 মহাপণামপাঠ 8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা 8420 সুতবন্দনা 8421 কমলাঞ্জলি 8422 জিনালংকার 8423 পজ্জমধু 8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী 8425 চূলগন্থবংস 8426 মহাবংস 8427 সাসনবংস 8428 কচ্চায়নব্যাকরণং 8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং 8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা) 8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা) 8432 পদরূপসিদ্ধি 8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা 8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ 8435 বুত্তোদয়পাঠ 8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ 8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা 8438 সুবোধালংকারপাঠ 8439 সুবোধালংকারটীকা 8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার 8441 লোকনীতি 8442 সুত্তন্তনীতি 8443 সূরস্সতীনীতি 8444 মহারহনীতি 8445 ধম্মনীতি 8446 কবিদপ্পণনীতি 8447 নীতিমঞ্জরী 8448 নরদক্খদীপনী 8449 চতুরারক্খদীপনী 8450 চাণক্যনীতি 8451 রসবাহিনী 8452 সীমাবিসোধনীপাঠ 8453 বেস্সন্তরগীতি 8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা 8455 থূপবংস 8456 দাঠাবংস 8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া 8458 ধাতুবংস 8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস 8460 জিনচরিতয় 8461 জিনবংসদীপং 8462 তেলকটাহগাথা 8463 মিলিদটীকা 8464 পদমঞ্জরী 8465 পদসাধনং 8466 সদ্দবিন্দুপকরণং 8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা 8468 সামন্তকূটবণ্ণনা |
| 2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি 2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ) 2103 পাথিকবগ্গ পালি | 2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ) 2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা | 2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা 2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ) 2303 পাথিকবগ্গ টীকা 2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১ 2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২ | |
| 3101 মূলপণ্ণাস পালি 3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি 3103 উপরিপণ্ণাস পালি | 3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১ 3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২ 3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা 3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা | 3301 মূলপণ্ণাস টীকা 3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা 3303 উপরিপণ্ণাস টীকা | |
| 4101 সগাথাবগ্গ পালি 4102 নিদানবগ্গ পালি 4103 খন্ধবগ্গ পালি 4104 সলায়তনবগ্গ পালি 4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত) | 4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা 4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা 4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা 4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা 4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত) | 4301 সগাথাবগ্গ টীকা 4302 নিদানবগ্গ টীকা 4303 খন্ধবগ্গ টীকা 4304 সলায়তনবগ্গ টীকা 4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত) | |
| 5101 এককনিপাত পালি 5102 দুকনিপাত পালি 5103 তিকনিপাত পালি 5104 চতুক্কনিপাত পালি 5105 পঞ্চকনিপাত পালি 5106 ছক্কনিপাত পালি 5107 সত্তকনিপাত পালি 5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি 5109 নবকনিপাত পালি 5110 দশকনিপাত পালি 5111 একাদশকনিপাত পালি | 5201 এককনিপাত অট্ঠকথা 5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা 5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা 5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা | 5301 এককনিপাত টীকা 5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা 5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা 5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা | |
| 6101 খুদ্ধকপাঠ পালি 6102 ধম্মপদ পালি 6103 উদান পালি 6104 ইতিবুত্তক পালি 6105 সুত্তনিপাত পালি 6106 বিমানবত্থু পালি 6107 পেতবত্থু পালি 6108 থেরগাথা পালি 6109 থেরীগাথা পালি 6110 অপদান পালি-১ 6111 অপদান পালি-২ 6112 বুদ্ধবংস পালি 6113 চরিয়াপিটক পালি 6114 জাতক পালি-১ 6115 জাতক পালি-২ 6116 মহানিদ্দেস পালি 6117 চূলনিদ্দেস পালি 6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি 6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি 6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি 6121 পেটকোপদেস পালি | 6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা 6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১ 6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২ 6204 উদান অট্ঠকথা 6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা 6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১ 6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২ 6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা 6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা 6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১ 6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২ 6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা 6213 অপদান অট্ঠকথা-১ 6214 অপদান অট্ঠকথা-২ 6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা 6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা 6217 জাতক অট্ঠকথা-১ 6218 জাতক অট্ঠকথা-২ 6219 জাতক অট্ঠকথা-৩ 6220 জাতক অট্ঠকথা-৪ 6221 জাতক অট্ঠকথা-৫ 6222 জাতক অট্ঠকথা-৬ 6223 জাতক অট্ঠকথা-৭ 6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা 6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা 6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১ 6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২ 6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা | 6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা 6302 নেত্তিবিভাবিনী | |
| 7101 ধম্মসংগণী পালি 7102 বিভঙ্গ পালি 7103 ধাতুকথা পালি 7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি 7105 কথাবত্থু পালি 7106 যমক পালি-১ 7107 যমক পালি-২ 7108 যমক পালি-৩ 7109 পট্ঠান পালি-১ 7110 পট্ঠান পালি-২ 7111 পট্ঠান পালি-৩ 7112 পট্ঠান পালি-৪ 7113 পট্ঠান পালি-৫ | 7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা 7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা 7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা | 7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা 7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা 7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা 7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা 7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা 7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো 7307 অভিধম্মত্থসংগহো 7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা 7309 অভিধম্মমাতিকাপালি | |
| 中文 | |||
| 巴利 | 義註 | 複註 | 藏外典籍 |
| 1101 巴拉基咖（波羅夷） 1102 巴吉帝亞（波逸提） 1103 大品（律藏） 1104 小品 1105 附隨 | 1201 巴拉基咖（波羅夷）義註-1 1202 巴拉基咖（波羅夷）義註-2 1203 巴吉帝亞（波逸提）義註 1204 大品義註（律藏） 1205 小品義註 1206 附隨義註 | 1301 心義燈-1 1302 心義燈-2 1303 心義燈-3 | 1401 疑惑度脫 1402 律攝註釋 1403 金剛智疏 1404 疑難解除疏-1 1405 疑難解除疏-2 1406 律莊嚴疏-1 1407 律莊嚴疏-2 1408 古老解惑疏 1409 律抉擇-上抉擇 1410 律抉擇疏-1 1411 律抉擇疏-2 1412 巴吉帝亞等啟請經 1413 小戒學-根本戒學 8401 清淨道論-1 8402 清淨道論-2 8403 清淨道大複註-1 8404 清淨道大複註-2 8405 清淨道論導論 8406 長部問答 8407 中部問答 8408 相應部問答 8409 增支部問答 8410 律藏問答 8411 論藏問答 8412 義注問答 8413 語言學詮釋手冊 8414 勝義顯揚 8415 隨燈論誦 8416 發趣論燈論 8417 禮敬文 8418 大禮敬文 8419 依相讚佛偈 8420 經讚 8421 蓮花供 8422 勝者莊嚴 8423 語蜜 8424 佛德偈集 8425 小史 8427 佛教史 8426 大史 8429 目犍連文法 8428 迦旃延文法 8430 文法寶鑑（詞幹篇） 8431 文法寶鑑（詞根篇） 8432 詞形成論 8433 目犍連五章 8434 應用成就讀本 8435 音韻論讀本 8436 阿毗曇燈讀本 8437 阿毗曇燈疏 8438 妙莊嚴論讀本 8439 妙莊嚴論疏 8440 初學入門義抉擇精要 8446 詩王智論 8447 智論花鬘 8445 法智論 8444 大羅漢智論 8441 世間智論 8442 經典智論 8443 勇士百智論 8450 考底利耶智論 8448 人眼燈 8449 四護衛燈 8451 妙味之流 8452 界清淨 8453 韋桑達拉頌 8454 目犍連語釋五章 8455 塔史 8456 佛牙史 8457 詞根讀本注釋 8458 舍利史 8459 象頭山寺史 8460 勝者行傳 8461 勝者宗燈 8462 油鍋偈 8463 彌蘭王問疏 8464 詞花鬘 8465 詞成就論 8466 正理滴論 8467 迦旃延詞根注 8468 邊境山注釋 |
| 2101 戒蘊品 2102 大品（長部） 2103 波梨品 | 2201 戒蘊品註義註 2202 大品義註（長部） 2203 波梨品義註 | 2301 戒蘊品疏 2302 大品複註（長部） 2303 波梨品複註 2304 戒蘊品新複註-1 2305 戒蘊品新複註-2 | |
| 3101 根本五十經 3102 中五十經 3103 後五十經 | 3201 根本五十義註-1 3202 根本五十義註-2 3203 中五十義註 3204 後五十義註 | 3301 根本五十經複註 3302 中五十經複註 3303 後五十經複註 | |
| 4101 有偈品 4102 因緣品 4103 蘊品 4104 六處品 4105 大品（相應部） | 4201 有偈品義注 4202 因緣品義注 4203 蘊品義注 4204 六處品義注 4205 大品義注（相應部） | 4301 有偈品複註 4302 因緣品註 4303 蘊品複註 4304 六處品複註 4305 大品複註（相應部） | |
| 5101 一集經 5102 二集經 5103 三集經 5104 四集經 5105 五集經 5106 六集經 5107 七集經 5108 八集等經 5109 九集經 5110 十集經 5111 十一集經 | 5201 一集義註 5202 二、三、四集義註 5203 五、六、七集義註 5204 八、九、十、十一集義註 | 5301 一集複註 5302 二、三、四集複註 5303 五、六、七集複註 5304 八集等複註 | |
| 6101 小誦 6102 法句經 6103 自說 6104 如是語 6105 經集 6106 天宮事 6107 餓鬼事 6108 長老偈 6109 長老尼偈 6110 譬喻-1 6111 譬喻-2 6112 諸佛史 6113 所行藏 6114 本生-1 6115 本生-2 6116 大義釋 6117 小義釋 6118 無礙解道 6119 導論 6120 彌蘭王問 6121 藏釋 | 6201 小誦義注 6202 法句義注-1 6203 法句義注-2 6204 自說義注 6205 如是語義註 6206 經集義注-1 6207 經集義注-2 6208 天宮事義注 6209 餓鬼事義注 6210 長老偈義注-1 6211 長老偈義注-2 6212 長老尼義注 6213 譬喻義注-1 6214 譬喻義注-2 6215 諸佛史義注 6216 所行藏義注 6217 本生義注-1 6218 本生義注-2 6219 本生義注-3 6220 本生義注-4 6221 本生義注-5 6222 本生義注-6 6223 本生義注-7 6224 大義釋義注 6225 小義釋義注 6226 無礙解道義注-1 6227 無礙解道義注-2 6228 導論義注 | 6301 導論複註 6302 導論明解 | |
| 7101 法集論 7102 分別論 7103 界論 7104 人施設論 7105 論事 7106 雙論-1 7107 雙論-2 7108 雙論-3 7109 發趣論-1 7110 發趣論-2 7111 發趣論-3 7112 發趣論-4 7113 發趣論-5 | 7201 法集論義註 7202 分別論義註（迷惑冰消） 7203 五部論義註 | 7301 法集論根本複註 7302 分別論根本複註 7303 五論根本複註 7304 法集論複註 7305 五論複註 7306 阿毘達摩入門 7307 攝阿毘達磨義論 7308 阿毘達摩入門古複註 7309 阿毘達摩論母 | |
| English | |||
| Pali Canon | Commentaries | Sub-commentaries | Other |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| Français | |||
| Canon Pali | Commentaires | Sous-commentaires | Autres |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| Deutsch | |||
| Pali-Kanon | Kommentare | Subkommentare | Sonstige |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| हिंदी | |||
| पाली कैनन | कमेंट्री | उप-टिप्पणियाँ | अन्य |
| 1101 पाराजिक पाळि 1102 पाचित्तिय पाळि 1103 महावग्ग पाळि (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळि 1105 परिवार पाळि | 1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1 1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा | 1301 सारत्थदीपनी टीका-1 1302 सारत्थदीपनी टीका-2 1303 सारत्थदीपनी टीका-3 | 1401 द्वेमातिकापाळि 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-1 1405 विमतिविनोदनी टीका-2 1406 विनयालंकार टीका-1 1407 विनयालंकार टीका-2 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-1 1411 विनयविनिच्छय टीका-2 1412 पाचित्यादियोजनापाळि 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-1 8402 विसुद्धिमग्ग-2 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवन्दना 8421 कमलाञ्जलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगन्थवंस 8427 सासनवंस 8426 महावंस 8429 मोग्गल्लानब्याकरणं 8428 कच्चायनब्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपञ्चिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमञ्जरी 8445 धम्मनीति 8444 महारहनीति 8441 लोकनीति 8442 सुत्तन्तनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8450 चाणक्यनीति 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8451 रसवाहिनी 8452 सीमविसोधनीपाठ 8453 वेस्सन्तरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमञ्जरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिन्दुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा 8468 सामन्तकूटवण्णना |
| 2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि 2102 महावग्ग पाळि (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळि | 2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा | 2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1 2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2 | |
| 3101 मूलपण्णास पाळि 3102 मज्झिमपण्णास पाळि 3103 उपरिपण्णास पाळि | 3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा | 3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका | |
| 4101 सगाथावग्ग पाळि 4102 निदानवग्ग पाळि 4103 खन्धवग्ग पाळि 4104 सळायतनवग्ग पाळि 4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त) | 4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त) | 4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खन्धवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त) | |
| 5101 एककनिपात पाळि 5102 दुकनिपात पाळि 5103 तिकनिपात पाळि 5104 चतुक्कनिपात पाळि 5105 पञ्चकनिपात पाळि 5106 छक्कनिपात पाळि 5107 सत्तकनिपात पाळि 5108 अट्ठकादिनिपात पाळि 5109 नवकनिपात पाळि 5110 दसकनिपात पाळि 5111 एकादसकनिपात पाळि | 5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा | 5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका | |
| 6101 खुद्दकपाठ पाळि 6102 धम्मपद पाळि 6103 उदान पाळि 6104 इतिवुत्तक पाळि 6105 सुत्तनिपात पाळि 6106 विमानवत्थु पाळि 6107 पेतवत्थु पाळि 6108 थेरगाथा पाळि 6109 थेरीगाथा पाळि 6110 अपदान पाळि-1 6111 अपदान पाळि-2 6112 बुद्धवंस पाळि 6113 चरियापिटक पाळि 6114 जातक पाळि-1 6115 जातक पाळि-2 6116 महानिद्देस पाळि 6117 चूळनिद्देस पाळि 6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि 6119 नेत्तिप्पकरण पाळि 6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि 6121 पेटकोपदेस पाळि | 6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-1 6203 धम्मपद अट्ठकथा-2 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-1 6214 अपदान अट्ठकथा-2 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-1 6218 जातक अट्ठकथा-2 6219 जातक अट्ठकथा-3 6220 जातक अट्ठकथा-4 6221 जातक अट्ठकथा-5 6222 जातक अट्ठकथा-6 6223 जातक अट्ठकथा-7 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1 6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा | 6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी | |
| 7101 धम्मसङ्गणी पाळि 7102 विभङ्ग पाळि 7103 धातुकथा पाळि 7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि 7105 कथावत्थु पाळि 7106 यमक पाळि-1 7107 यमक पाळि-2 7108 यमक पाळि-3 7109 पट्ठान पाळि-1 7110 पट्ठान पाळि-2 7111 पट्ठान पाळि-3 7112 पट्ठान पाळि-4 7113 पट्ठान पाळि-5 | 7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा | 7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका 7302 विभङ्ग-मूलटीका 7303 पञ्चपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका 7305 पञ्चपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळि | |
| Indonesia | |||
| Kanon Pali | Komentar | Sub-komentar | Lainnya |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| 日文 | |||
| パーリ仏典 | 註釈書 | 副註釈書 | その他 |
| 1101 パーラージカ・パーリ 1102 パーチッティヤ・パーリ 1103 マハーヴァッガ・パーリ（ヴィナヤ） 1104 チューラヴァッガ・パーリ 1105 パリヴァーラ・パーリ | 1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1 1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2 1203 パーチッティヤ・アッタカター 1204 マハーヴァッガ・アッタカター（ヴィナヤ） 1205 チューラヴァッガ・アッタカター 1206 パリヴァーラ・アッタカター | 1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1 1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2 1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3 | 1401 ドヴェマーティカー・パーリ 1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター 1403 ヴァジラブッディ・ティーカー 1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1 1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2 1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1 1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2 1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー 1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ 1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1 1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2 1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ 1413 クッダシッカー-ムーラシッカー 8401 ヴィスッディマッガ-1 8402 ヴィスッディマッガ-2 8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1 8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2 8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター 8406 ディーガニカーヤ（プ・ヴィ） 8407 マッジマニカーヤ（プ・ヴィ） 8408 サンユッタニカーヤ（プ・ヴィ） 8409 アングッタラニカーヤ（プ・ヴィ） 8410 ヴィナヤピタカ（プ・ヴィ） 8411 アビダンマピタカ（プ・ヴィ） 8412 アッタカター（プ・ヴィ） 8413 ニルッティディーパニー 8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ 8415 アヌディーパニーパータ 8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ 8417 ナマッカラ・ティーカー 8418 マハーパナーマ・パータ 8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター 8420 スタヴァンダナー 8421 カマラーニャジャリ 8422 ジナランカーラ 8423 パッジャマドゥ 8424 ブッダグナガーター・ヴァリー 8425 チューラガンタヴァンサ 8427 サーサナヴァンサ 8426 マハーヴァンサ 8429 モッガラーナ・ビャーカラナン 8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン 8430 サッダニーティッパカラナン（パダマーラー） 8431 サッダニーティッパカラナン（ダートゥマーラー） 8432 パダルーパシッディ 8433 モッガラーナ・パンチカー 8434 パヨーガシッディ・パータ 8435 ヴットーダヤ・パータ 8436 アビダーナッパディーピカー・パータ 8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー 8438 スボーダーランカーラ・パータ 8439 スボーダーランカーラ・ティーカー 8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ 8446 カヴィダッパナニーティ 8447 ニーティマンジャリー 8445 ダンマニーティ 8444 マハーラハニーティ 8441 ローカニーティ 8442 スタンタニーティ 8443 スーラッサティニーティ 8450 チャーナキャニーティ 8448 ナラダッカディーパニー 8449 チャトゥラーラッカディーパニー 8451 ラサヴァーヒニー 8452 シーマヴィソーダニー・パータ 8453 ヴェッサンタラ・ギーティ 8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー 8455 トゥーパヴァンサ 8456 ダーターヴァンサ 8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー 8458 ダートゥヴァンサ 8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ 8460 ジナチャリタヤ 8461 ジナヴァンサディーパン 8462 テーラカターガーター 8463 ミリダ・ティーカー 8464 パダマンジャリー 8465 パダサーダナン 8466 サッダビンドゥパカラナン 8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー 8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー |
| 2101 シーラッカンダワッガ・パーリ 2102 マハーワッガ・パーリ（ディーガ） 2103 パーティカワッガ・パーリ | 2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター 2202 マハーワッガ・アッタカター（ディーガ） 2203 パーティカワッガ・アッタカター | 2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー 2302 マハーワッガ・ティーカー（ディーガ） 2303 パーティカワッガ・ティーカー 2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1 2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2 | |
| 3101 ムーラパンナーサ・パーリ 3102 マッジマパンナーサ・パーリ 3103 ウパリパンナーサ・パーリ | 3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1 3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2 3203 マッジマパンナーサ・アッタカター 3204 ウパリパンナーサ・アッタカター | 3301 ムーラパンナーサ・ティーカー 3302 マッジマパンナーサ・ティーカー 3303 ウパリパンナーサ・ティーカー | |
| 4101 サガーター・ワッガ・パーリ 4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ 4103 カンダ・ワッガ・パーリ 4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ 4105 マハーワッガ・パーリ（サンユッタ） | 4201 サガーター・ワッガ・アッタカター 4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター 4203 カンダ・ワッガ・アッタカター 4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター 4205 マハーワッガ・アッタカター（サンユッタ） | 4301 サガーター・ワッガ・ティーカー 4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー 4303 カンダ・ワッガ・ティーカー 4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー 4305 マハーワッガ・ティーカー（サンユッタ） | |
| 5101 エーカカニパータ・パーリ 5102 ドゥカニパータ・パーリ 5103 ティカニパータ・パーリ 5104 チャトゥッカニパータ・パーリ 5105 パンチャカニパータ・パーリ 5106 チャッカニパータ・パーリ 5107 サッタカニパータ・パーリ 5108 アッタカーディニパータ・パーリ 5109 ナヴァカニパータ・パーリ 5110 ダサカニパータ・パーリ 5111 エーカーダサカニパータ・パーリ | 5201 エーカカニパータ・アッタカター 5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター 5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター 5204 アッタカーディニパータ・アッタカター | 5301 エーカカニパータ・ティーカー 5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー 5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー 5304 アッタカーディニパータ・ティーカー | |
| 6101 クッダカパータ・パーリ 6102 ダンマパダ・パーリ 6103 ウダーナ・パーリ 6104 イティヴッタカ・パーリ 6105 スッタニパータ・パーリ 6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ 6107 ペーヴァットゥ・パーリ 6108 テーラガーター・パーリ 6109 テーリーガーター・パーリ 6110 アパダーナ・パーリ-1 6111 アパダーナ・パーリ-2 6112 ブッダヴァンサ・パーリ 6113 チャリヤーピタカ・パーリ 6114 ジャータカ・パーリ-1 6115 ジャータカ・パーリ-2 6116 マハーニッデーサ・パーリ 6117 チューラニッデーサ・パーリ 6118 パティサンビダーマッガ・パーリ 6119 ネッティッパカラナ・パーリ 6120 ミリンダパンハ・パーリ 6121 ペータコーパデーサ・パーリ | 6201 クッダカパータ・アッタカター 6202 ダンマパダ・アッタカター-1 6203 ダンマパダ・アッタカター-2 6204 ウダーナ・アッタカター 6205 イティヴッタカ・アッタカター 6206 スッタニパータ・アッタカター-1 6207 スッタニパータ・アッタカター-2 6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター 6209 ペータヴァットゥ・アッタカター 6210 テーラガーター・アッタカター-1 6211 テーラガーター・アッタカター-2 6212 テーリーガーター・アッタカター 6213 アパダーナ・アッタカター-1 6214 アパダーナ・アッタカター-2 6215 ブッダヴァンサ・アッタカター 6216 チャリヤーピタカ・アッタカター 6217 ジャータカ・アッタカター-1 6218 ジャータカ・アッタカター-2 6219 ジャータカ・アッタカター-3 6220 ジャータカ・アッタカター-4 6221 ジャータカ・アッタカター-5 6222 ジャータカ・アッタカター-6 6223 ジャータカ・アッタカター-7 6224 マハーニッデーサ・アッタカター 6225 チューラニッデーサ・アッタカター 6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1 6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2 6228 ネッティッパカラナ・アッタカター | 6301 ネッティッパカラナ・ティーカー 6302 ネッティヴィバーヴィニー | |
| 7101 ダンマサンガニー・パーリ 7102 ヴィバンガ・パーリ 7103 ダートゥカター・パーリ 7104 プッガラパンニャッティ・パーリ 7105 カター・ヴァットゥ・パーリ 7106 ヤマカ・パーリ-1 7107 ヤマカ・パーリ-2 7108 ヤマカ・パーリ-3 7109 パッターナ・パーリ-1 7110 パッターナ・パーリ-2 7111 パッターナ・パーリ-3 7112 パッターナ・パーリ-4 7113 パッターナ・パーリ-5 | 7201 ダンマサンガニ・アッタカター 7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター 7203 パンチャパカラナ・アッタカター | 7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー 7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー 7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー 7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー 7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー 7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード 7307 アビダンマッタ・サンガホ 7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー 7309 アビダンマ・マーティカーパーリ | |
| ខ្មែរ | |||
| ព្រះត្រៃបិដកបាលី | អដ្ឋកថា | ដីកា | ផ្សេងទៀត |
| 1101 បារាជិកបាឡិ 1102 បាចិត្តិយបាឡិ 1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ) 1104 ចូឡវគ្គបាឡិ 1105 បរិវារបាឡិ | 1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១ 1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២ 1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា 1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ) 1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា 1206 បរិវារអដ្ឋកថា | 1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១ 1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២ 1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣ | 1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ 1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា 1403 វជិរពុទ្ធិដីកា 1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១ 1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២ 1406 វិនយាលង្ការដីកា-១ 1407 វិនយាលង្ការដីកា-២ 1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា 1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ 1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១ 1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២ 1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ 1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា 8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១ 8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២ 8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១ 8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២ 8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា 8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ) 8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ) 8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ) 8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ) 8410 វិនយបិដក (បុ-វិ) 8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ) 8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ) 8413 និរុត្តិទីបនី 8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ 8415 អនុទីបនីបាឋ 8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ 8417 នមក្ការដីកា 8418 មហាបណាមបាឋ 8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា 8420 សុតវន្ទនា 8421 កមលាញ្ជលិ 8422 ជិនាលង្ការ 8423 បជ្ជមធុ 8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី 8425 ចូឡគន្ថវង្ស 8427 សាសនវង្ស 8426 មហាវង្ស 8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ 8428 កច្ចាយនព្យាករណំ 8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា) 8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា) 8432 បទរូបសិទ្ធិ 8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា 8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ 8435 វុត្តោទយបាឋ 8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ 8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា 8438 សុពោធាលង្ការបាឋ 8439 សុពោធាលង្ការដីកា 8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ 8446 កវិទប្បណនីតិ 8447 នីតិមញ្ជរី 8445 ធម្មនីតិ 8444 មហារហនីតិ 8441 លោកនីតិ 8442 សុត្តន្តនីតិ 8443 សូរស្សតិនីតិ 8450 ចាណក្យនីតិ 8448 នរទក្ខទីបនី 8449 ចតុរារក្ខទីបនី 8451 រសវាហិនី 8452 សីមវិសោធនីបាឋ 8453 វេស្សន្តរគីតិ 8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា 8455 ថូបវង្ស 8456 ទាឋាវង្ស 8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា 8458 ធាតុវង្ស 8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស 8460 ជិនចរិតយ 8461 ជិនវង្សទីបំ 8462 តេលកដាហគាថា 8463 មិលិទដីកា 8464 បទមញ្ជរី 8465 បទសាធនំ 8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ 8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា 8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា |
| 2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ 2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ) 2103 បាថិកវគ្គបាឡិ | 2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ) 2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា | 2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា 2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ) 2303 បាថិកវគ្គដីកា 2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១ 2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២ | |
| 3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ 3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ 3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ | 3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១ 3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២ 3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា 3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា | 3301 មូលបណ្ណាសដីកា 3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា 3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា | |
| 4101 សគាថាវគ្គបាឡិ 4102 និទានវគ្គបាឡិ 4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ 4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ 4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត) | 4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា 4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា 4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា 4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា 4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត) | 4301 សគាថាវគ្គដីកា 4302 និទានវគ្គដីកា 4303 ខន្ធវគ្គដីកា 4304 សឡាយតនវគ្គដីកា 4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត) | |
| 5101 ឯកកនិបាតបាឡិ 5102 ទុកនិបាតបាឡិ 5103 តិកនិបាតបាឡិ 5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ 5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ 5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ 5107 សត្តកនិបាតបាឡិ 5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ 5109 នវកនិបាតបាឡិ 5110 ទសកនិបាតបាឡិ 5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ | 5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា 5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា 5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា 5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា | 5301 ឯកកនិបាតដីកា 5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា 5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា 5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា | |
| 6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ 6102 ធម្មបទបាឡិ 6103 ឧទានបាឡិ 6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ 6105 សុត្តនិបាតបាឡិ 6106 វិមានវត្ថុបាឡិ 6107 បេតវត្ថុបាឡិ 6108 ថេរគាថាបាឡិ 6109 ថេរីគាថាបាឡិ 6110 អបទានបាឡិ-១ 6111 អបទានបាឡិ-២ 6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ 6113 ចរិយាបិដកបាឡិ 6114 ជាតកបាឡិ-១ 6115 ជាតកបាឡិ-២ 6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ 6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ 6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ 6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ 6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ 6121 បេដកោបទេសបាឡិ | 6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា 6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១ 6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២ 6204 ឧទានអដ្ឋកថា 6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា 6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១ 6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២ 6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា 6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា 6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១ 6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២ 6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា 6213 អបទានអដ្ឋកថា-១ 6214 អបទានអដ្ឋកថា-២ 6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា 6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា 6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១ 6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២ 6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣ 6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤ 6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥ 6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦ 6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧ 6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា 6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១ 6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២ 6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា | 6301 នេត្តិប្បករណដីកា 6302 នេត្តិវិភាវិនី | |
| 7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ 7102 វិភង្គបាឡិ 7103 ធាតុកថាបាឡិ 7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ 7105 កថាវត្ថុបាឡិ 7106 យមកបាឡិ-១ 7107 យមកបាឡិ-២ 7108 យមកបាឡិ-៣ 7109 បដ្ឋានបាឡិ-១ 7110 បដ្ឋានបាឡិ-២ 7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣ 7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤ 7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥ | 7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា 7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា 7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា | 7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា 7302 វិភង្គ-មូលដីកា 7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា 7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា 7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា 7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ 7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ 7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា 7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ | |
| 한국인 | |||
| 팔리 대장경 | 주석서 | 부주석서 | 기타 |
| 1101 빠라지카 빨리 1102 빠찟띠야 빨리 1103 마하왁가 빨리 (비나야) 1104 출라왁가 빨리 1105 빠리와라 빨리 | 1201 빠라지까깐다 앗타카타-1 1202 빠라지까깐다 앗타카타-2 1203 빠찟띠야 앗타카타 1204 마하왁가 앗타카타 (비나야) 1205 출라왁가 앗타카타 1206 빠리와라 앗타카타 | 1301 사랏타디빠니 띠까-1 1302 사랏타디빠니 띠까-2 1303 사랏타디빠니 띠까-3 | 1401 드베마띠까빨리 1402 위나야상가하 앗타카타 1403 와지라붓디 띠까 1404 위마띠위노다니 띠까-1 1405 위마띠위노다니 띠까-2 1406 위나야랑까라 띠까-1 1407 위나야랑까라 띠까-2 1408 깡카위따라니뿌라나 띠까 1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야 1410 위나야위닛차야 띠까-1 1411 위나야위닛차야 띠까-2 1412 빠찟땨디요자나빨리 1413 쿳닷시카-물라시카 8401 위숟디막가-1 8402 위숟디막가-2 8403 위숟디막가-마하띠까-1 8404 위숟디막가-마하띠까-2 8405 위숟디막가 니다나까타 8406 디가니까야 (뿌-위) 8407 맛지마니까야 (뿌-위) 8408 삼윳따니까야 (뿌-위) 8409 앙굳따라니까야 (뿌-위) 8410 위나야삐따까 (뿌-위) 8411 아비담마삐따까 (뿌-위) 8412 앗타카타 (뿌-위) 8413 니룻띠디빠니 8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타 8415 아누디빠니빠타 8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타 8417 나막까라띠까 8418 마하빠나마빠타 8419 락카나또 붓다토마나가타 8420 수타완다나 8421 까말란자리 8422 지나랑까라 8423 빳자마두 8424 붓다구나가타왈리 8425 출라간타왕사 8427 사사나왕사 8426 마하왕사 8429 목갈라나뱌까라낭 8428 깟차야나뱌까라낭 8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라) 8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라) 8432 빠다루빠싣디 8433 목갈라나빤찌까 8434 빠요가싣디빠타 8435 붇또다야빠타 8436 아비다나빠디피까빠타 8437 아비다나빠디피까띠까 8438 수보다랑까라빠타 8439 수보다랑까라띠까 8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라 8446 까위닷빠나니띠 8447 니띠만자리 8445 담마니띠 8444 마하라하니띠 8441 로까니띠 8442 숫딴따니띠 8443 수랏사띠니띠 8450 짜낙야니띠 8448 나라닥카디빠니 8449 짜뚜라락카디빠니 8451 라사와히니 8452 시마위소다니빠타 8453 웨산따라기띠 8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까 8455 투빠왕사 8456 다타왕사 8457 다두빠타윌라시니야 8458 다두왕사 8459 핟타와나갈라위하라왕사 8460 지나짜리따야 8461 지나왕사디빵 8462 떼라까타하가타 8463 밀리다띠까 8464 빠다만자리 8465 빠다사다낭 8466 삿다빈두빠까라낭 8467 깟차야나다두만주사 8468 사만따꿋타완나나 |
| 2101 실락칸다왁가 빨리 2102 마하왁가 빨리 (디가) 2103 빠티까왁가 빨리 | 2201 실락칸다왁가 앗타카타 2202 마하왁가 앗타카타 (디가) 2203 빠티까왁가 앗타카타 | 2301 실락칸다왁가 띠까 2302 마하왁가 띠까 (디가) 2303 빠티까왁가 띠까 2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1 2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2 | |
| 3101 물라빤나사 빨리 3102 맛지마빤나사 빨리 3103 우빠리빤나사 빨리 | 3201 물라빤나사 앗타카타-1 3202 물라빤나사 앗타카타-2 3203 맛지마빤나사 앗타카타 3204 우빠리빤나사 앗타카타 | 3301 물라빤나사 띠까 3302 맛지마빤나사 띠까 3303 우빠리빤나사 띠까 | |
| 4101 사가타왁가 빨리 4102 니다나왁가 빨리 4103 칸다왁가 빨리 4104 살라야따나왁가 빨리 4105 마하왁가 빨리 (삼윳따) | 4201 사가타왁가 앗타카타 4202 니다나왁가 앗타카타 4203 칸다왁가 앗타카타 4204 살라야따나왁가 앗타카타 4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따) | 4301 사가타왁가 띠까 4302 니다나왁가 띠까 4303 칸다왁가 띠까 4304 살라야따나왁가 띠까 4305 마하왁가 띠까 (삼윳따) | |
| 5101 에까까니빠따 빨리 5102 두까니빠따 빨리 5103 띠까니빠따 빨리 5104 짜뚝까니빠따 빨리 5105 빤짜까니빠따 빨리 5106 착까니빠따 빨리 5107 삿따까니빠따 빨리 5108 앗타까디니빠따 빨리 5109 나와까니빠따 빨리 5110 다사까니빠따 빨리 5111 에까다사까니빠따 빨리 | 5201 에까까니빠따 앗타카타 5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타 5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타 5204 앗타까디니빠따 앗타카타 | 5301 에까까니빠따 띠까 5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까 5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까 5304 앗타까디니빠따 띠까 | |
| 6101 쿳닥까빠타 빨리 6102 담마빠다 빨리 6103 우다나 빨리 6104 이띠웃따까 빨리 6105 숫따니빠따 빨리 6106 위마나왓투 빨리 6107 베따왓투 빨리 6108 테라가타 빨리 6109 테리가타 빨리 6110 아빠다나 빨리-1 6111 아빠다나 빨리-2 6112 붓다왕사 빨리 6113 짜리야삐따까 빨리 6114 자따까 빨리-1 6115 자따까 빨리-2 6116 마하닷데사 빨리 6117 출라닷데사 빨리 6118 빠티삼비다막가 빨리 6119 넷띠빠까라나 빨리 6120 밀린다빤하 빨리 6121 뻬따꼬빠데사 빨리 | 6201 쿳닥까빠타 앗타카타 6202 담마빠다 앗타카타-1 6203 담마빠다 앗타카타-2 6204 우다나 앗타카타 6205 이띠웃따까 앗타카타 6206 숫따니빠따 앗타카타-1 6207 숫따니빠따 앗타카타-2 6208 위마나왓투 앗타카타 6209 베따왓투 앗타카타 6210 테라가타 앗타카타-1 6211 테라가타 앗타카타-2 6212 테리가타 앗타카타 6213 아빠다나 앗타카타-1 6214 아빠다나 앗타카타-2 6215 붓다왕사 앗타카타 6216 짜리야삐따까 앗타카타 6217 자따까 앗타카타-1 6218 자따까 앗타카타-2 6219 자따까 앗타카타-3 6220 자따까 앗타카타-4 6221 자따까 앗타카타-5 6222 자따까 앗타카타-6 6223 자따까 앗타카타-7 6224 마하닷데사 앗타카타 6225 출라닷데사 앗타카타 6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1 6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2 6228 넷띠빠까라나 앗타카타 | 6301 넷띠빠까라나 띠까 6302 넷띠위바비니 | |
| 7101 담마상가니 빨리 7102 위방가 빨리 7103 다뚜까타 빨리 7104 뿍갈라빤냣띠 빨리 7105 까타왓투 빨리 7106 야마까 빨리-1 7107 야마까 빨리-2 7108 야마까 빨리-3 7109 빳타나 빨리-1 7110 빳타나 빨리-2 7111 빳타나 빨리-3 7112 빳타나 빨리-4 7113 빳타나 빨리-5 | 7201 담마상가니 앗타카타 7202 삼모하위노다니 앗타카타 7203 빤짜빠까라나 앗타카타 | 7301 담마상가니-물라띠까 7302 위방가-물라띠까 7303 빤짜빠까라나-물라띠까 7304 담마상가니-아누띠까 7305 빤짜빠까라나-아누띠까 7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도 7307 아비담맛타상가호 7308 아비담마와따라-뿌라나띠까 7309 아비담마마띠까빨리 | |
| ອັກສອນລາວ | |||
| ປາລີ | ອັດຖະກະຖາ | ຏີກາ | ອັນຍາ |
| 1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ 1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ 1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ) 1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ 1105 ປະລິວາລະ ປາລີ | 1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1 1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2 1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ 1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ) 1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ | 1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1 1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2 1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3 | 1401 ທເວມາຕິກາປາລີ 1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ 1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ 1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1 1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2 1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1 1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2 1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ 1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ 1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1 1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2 1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ 1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ 8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1 8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2 8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1 8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2 8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ 8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ) 8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ) 8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ) 8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ 8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ 8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ 8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ 8417 ນະມັກກາລະຏີກາ 8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ 8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ 8420 ສຸຕະວັນທະນາ 8421 ກະມະລາຍຈະລິ 8422 ຊິນາລັງກາລະ 8423 ປັດຊະມະທຸ 8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ 8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ 8426 ມະຫາວັງສະ 8427 ສາສະນະວັງສະ 8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ 8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ 8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ) 8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ) 8432 ປະທະຣູປະສິດທິ 8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ 8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ 8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ 8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ 8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ 8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ 8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ 8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ 8441 ໂລກະນີຕິ 8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ 8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ 8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ 8445 ທັມມະນີຕິ 8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ 8447 ນີຕິມັນຊະລີ 8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ 8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ 8450 ຈານັກຍະນີຕິ 8451 ລະສະວາຫິນີ 8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ 8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ 8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ 8455 ຖູປະວັງສະ 8456 ທາຐາວັງສະ 8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ 8458 ຘາຕຸວັງສະ 8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ 8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ 8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ 8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ 8463 ມິລິທະຏີກາ 8464 ປະທະມັນຊະລີ 8465 ປະທະສາຘະນັງ 8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ 8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ 8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ |
| 2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ) 2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ | 2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ) 2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ | 2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ) 2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ 2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1 2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2 | |
| 3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ 3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ 3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ | 3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1 3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2 3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ 3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ | 3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ 3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ 3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ | |
| 4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ 4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ 4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ 4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ 4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ) | 4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ 4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ) | 4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ 4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ 4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ 4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ 4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ) | |
| 5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ 5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ 5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ 5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ 5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ 5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ 5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ 5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ 5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ 5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ 5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ | 5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ 5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ | 5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ 5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ 5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ | |
| 6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ 6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ 6103 ອຸທານະ ປາລີ 6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ 6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ 6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ 6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ 6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ 6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ 6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1 6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2 6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ 6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ 6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1 6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2 6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ 6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ 6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ 6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ 6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ 6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ | 6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ 6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1 6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2 6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ 6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1 6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2 6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ 6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1 6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2 6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ 6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1 6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2 6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ 6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ 6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1 6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2 6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3 6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4 6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5 6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6 6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7 6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ 6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1 6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2 6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ | 6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ 6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ | |
| 7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ 7102 ວິພັງຄະ ປາລີ 7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ 7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ 7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ 7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1 7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2 7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3 7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1 7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2 7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3 7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4 7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5 | 7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ 7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ 7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ | 7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ 7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ 7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ 7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ 7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ 7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ 7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ 7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ 7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ | |
| मराठी | |||
| पाळी | अट्ठकथा | टीका | अन्य |
| 1101 पाराजिक पाळी 1102 पाचित्तिय पाळी 1103 महावग्ग पाळी (विनय) 1104 चूळवग्ग पाळी 1105 परिवार पाळी | 1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१ 1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२ 1203 पाचित्तिय अट्ठकथा 1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय) 1205 चूळवग्ग अट्ठकथा 1206 परिवार अट्ठकथा | 1301 सारत्थदीपनी टीका-१ 1302 सारत्थदीपनी टीका-२ 1303 सारत्थदीपनी टीका-३ | 1401 द्वेमातिकापाळी 1402 विनयसंगह अट्ठकथा 1403 वजिरबुद्धि टीका 1404 विमतिविनोदनी टीका-१ 1405 विमतिविनोदनी टीका-२ 1406 विनयालंकार टीका-१ 1407 विनयालंकार टीका-२ 1408 कंखावितरणीपुराण टीका 1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय 1410 विनयविनिच्छय टीका-१ 1411 विनयविनिच्छय टीका-२ 1412 पाचित्यादियोजनापाळी 1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा 8401 विसुद्धिमग्ग-१ 8402 विसुद्धिमग्ग-२ 8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१ 8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२ 8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा 8406 दीघनिकाय (पु-वि) 8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि) 8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि) 8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि) 8410 विनयपिटक (पु-वि) 8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि) 8412 अट्ठकथा (पु-वि) 8413 निरुत्तिदीपनी 8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ 8415 अनुदीपनीपाठ 8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ 8417 नमक्कारटीका 8418 महापणामपाठ 8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा 8420 सुतवंदना 8421 कमलांजलि 8422 जिनालंकार 8423 पज्जमधु 8424 बुद्धगुणगाथावली 8425 चूळगंथवंस 8426 महावंस 8427 सासनवंस 8428 कच्चायनव्याकरणं 8429 मोग्गल्लानव्याकरणं 8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला) 8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला) 8432 पदरूपसिद्धि 8433 मोग्गल्लानपंचिका 8434 पयोगसिद्धिपाठ 8435 वुत्तोदयपाठ 8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ 8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका 8438 सुबोधालंकारपाठ 8439 सुबोधालंकारटीका 8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार 8441 लोकनीति 8442 सुत्तंतनीति 8443 सूरस्सतीनीति 8444 महारहनीति 8445 धम्मनीति 8446 कविदप्पणनीति 8447 नीतिमंजरी 8448 नरदक्खदीपनी 8449 चतुरारक्खदीपनी 8450 चाणक्यनीति 8451 रसवाहिनी 8452 सीमाविसोधनीपाठ 8453 वेस्संतरगीति 8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका 8455 थूपवंस 8456 दाठावंस 8457 धातुपाठविलासिनिया 8458 धातुवंस 8459 हत्थवनगल्लविहारवंस 8460 जिनचरितय 8461 जिनवंसदीपं 8462 तेलकटाहगाथा 8463 मिलिदटीका 8464 पदमंजरी 8465 पदसाधनं 8466 सद्दबिंदुपकरणं 8467 कच्चायनधातुमंजुसा 8468 सामंतकूटवण्णना |
| 2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी 2102 महावग्ग पाळी (दीघ) 2103 पाथिकवग्ग पाळी | 2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा 2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ) 2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा | 2301 सीलक्खंधवग्ग टीका 2302 महावग्ग टीका (दीघ) 2303 पाथिकवग्ग टीका 2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१ 2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२ | |
| 3101 मूलपण्णास पाळी 3102 मज्झिमपण्णास पाळी 3103 उपरिपण्णास पाळी | 3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१ 3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२ 3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा 3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा | 3301 मूलपण्णास टीका 3302 मज्झिमपण्णास टीका 3303 उपरिपण्णास टीका | |
| 4101 सगाथावग्ग पाळी 4102 निदानवग्ग पाळी 4103 खंधवग्ग पाळी 4104 सळायतनवग्ग पाळी 4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त) | 4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा 4202 निदानवग्ग अट्ठकथा 4203 खंधवग्ग अट्ठकथा 4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा 4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त) | 4301 सगाथावग्ग टीका 4302 निदानवग्ग टीका 4303 खंधवग्ग टीका 4304 सळायतनवग्ग टीका 4305 महावग्ग टीका (संयुत्त) | |
| 5101 एककनिपात पाळी 5102 दुकनिपात पाळी 5103 तिकनिपात पाळी 5104 चतुक्कनिपात पाळी 5105 पंचकनिपात पाळी 5106 छक्कनिपात पाळी 5107 सत्तकनिपात पाळी 5108 अट्ठकादिनिपात पाळी 5109 नवकनिपात पाळी 5110 दसकनिपात पाळी 5111 एकादसकनिपात पाळी | 5201 एककनिपात अट्ठकथा 5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा 5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा 5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा | 5301 एककनिपात टीका 5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका 5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका 5304 अट्ठकादिनिपात टीका | |
| 6101 खुद्दकपाठ पाळी 6102 धम्मपद पाळी 6103 उदान पाळी 6104 इतिवुत्तक पाळी 6105 सुत्तनिपात पाळी 6106 विमानवत्थु पाळी 6107 पेतवत्थु पाळी 6108 थेरगाथा पाळी 6109 थेरीगाथा पाळी 6110 अपदान पाळी-१ 6111 अपदान पाळी-२ 6112 बुद्धवंस पाळी 6113 चरियापिटक पाळी 6114 जातक पाळी-१ 6115 जातक पाळी-२ 6116 महानिद्देस पाळी 6117 चूळनिद्देस पाळी 6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी 6119 नेत्तिप्पकरण पाळी 6120 मिलिंदपंह पाळी 6121 पेटकोपदेस पाळी | 6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा 6202 धम्मपद अट्ठकथा-१ 6203 धम्मपद अट्ठकथा-२ 6204 उदान अट्ठकथा 6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा 6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१ 6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२ 6208 विमानवत्थु अट्ठकथा 6209 पेतवत्थु अट्ठकथा 6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१ 6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२ 6212 थेरीगाथा अट्ठकथा 6213 अपदान अट्ठकथा-१ 6214 अपदान अट्ठकथा-२ 6215 बुद्धवंस अट्ठकथा 6216 चरियापिटक अट्ठकथा 6217 जातक अट्ठकथा-१ 6218 जातक अट्ठकथा-२ 6219 जातक अट्ठकथा-३ 6220 जातक अट्ठकथा-४ 6221 जातक अट्ठकथा-५ 6222 जातक अट्ठकथा-६ 6223 जातक अट्ठकथा-७ 6224 महानिद्देस अट्ठकथा 6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा 6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१ 6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२ 6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा | 6301 नेत्तिप्पकरण टीका 6302 नेत्तिविभाविनी | |
| 7101 धम्मसंगणी पाळी 7102 विभंग पाळी 7103 धातुकथा पाळी 7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी 7105 कथावत्थु पाळी 7106 यमक पाळी-१ 7107 यमक पाळी-२ 7108 यमक पाळी-३ 7109 पट्ठान पाळी-१ 7110 पट्ठान पाळी-२ 7111 पट्ठान पाळी-३ 7112 पट्ठान पाळी-४ 7113 पट्ठान पाळी-५ | 7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा 7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा 7203 पंचपकरण अट्ठकथा | 7301 धम्मसंगणी-मूलटीका 7302 विभंग-मूलटीका 7303 पंचपकरण-मूलटीका 7304 धम्मसंगणी-अनुटीका 7305 पंचपकरण-अनुटीका 7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो 7307 अभिधम्मत्थसंगहो 7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका 7309 अभिधम्ममातिकापाळी | |
| မြန်မာ | |||
| ပါဠိတော် | အဋ္ဌကထာ | ဋီကာ | အခြား |
| 1101 ပါရာဇိက ပါဠိ 1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ 1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ) 1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ 1105 ပရိဝါရ ပါဠိ | 1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁ 1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂ 1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ 1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ) 1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ | 1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁ 1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂ 1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃ | 1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ 1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ 1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ 1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁ 1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂ 1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁ 1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂ 1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ 1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ 1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁ 1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂ 1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ 1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ 8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁ 8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂ 8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁ 8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂ 8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ 8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ) 8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ) 8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ) 8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ) 8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ) 8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ) 8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ) 8413 နိရုတ္တိဒီပနီ 8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ 8415 အနုဒီပနီပါဌ 8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ 8417 နမက္ကာရဋီကာ 8418 မဟာပဏာမပါဌ 8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ 8420 သုတဝန္ဒနာ 8421 ကမလာဉ္ဇလိ 8422 ဇိနာလင်္ကာရ 8423 ပဇ္ဇမဓု 8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ 8425 စူဠဂန္ထဝံသ 8427 သာသနဝံသ 8426 မဟာဝံသ 8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ 8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ 8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ) 8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ) 8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ 8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ 8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ 8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ 8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ 8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ 8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ 8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ 8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ 8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ 8447 နီတိမဉ္ဇရီ 8445 ဓမ္မနီတိ 8444 မဟာရဟနီတိ 8441 လောကနီတိ 8442 သုတ္တန္တနီတိ 8443 သူရဿတိနီတိ 8450 စာဏကျနီတိ 8448 နရဒက္ခဒီပနီ 8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ 8451 ရသဝါဟိနီ 8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ 8453 ဝေဿန္တရဂီတိ 8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ 8455 ထူပဝံသ 8456 ဒါဌာဝံသ 8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ 8458 ဓါတုဝံသ 8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ 8460 ဇိနစရိတယ 8461 ဇိနဝံသဒီပံ 8462 တေလကဋာဟဂါထာ 8463 မိလိဒဋီကာ 8464 ပဒမဉ္ဇရီ 8465 ပဒသာဓနံ 8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ 8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ 8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ |
| 2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ) 2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ | 2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ) 2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ | 2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ) 2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ 2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁ 2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂ | |
| 3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ 3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ | 3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁ 3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂ 3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ 3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ | 3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ 3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ | |
| 4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ 4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ 4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ 4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ) | 4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ 4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ) | 4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ 4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ 4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ 4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ) | |
| 5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ 5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ 5103 တိကနိပါတ ပါဠိ 5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ 5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ 5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ 5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ 5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ 5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ 5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ 5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ | 5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ 5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ | 5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ 5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ 5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ 5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ | |
| 6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ 6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ 6103 ဥဒါန ပါဠိ 6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ 6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ 6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ 6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ 6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ 6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ 6110 အပဒါန ပါဠိ-၁ 6111 အပဒါန ပါဠိ-၂ 6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ 6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ 6114 ဇာတက ပါဠိ-၁ 6115 ဇာတက ပါဠိ-၂ 6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ 6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ 6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ 6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ 6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ | 6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ 6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁ 6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂ 6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ 6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ 6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁ 6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂ 6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ 6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁ 6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂ 6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ 6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁ 6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂ 6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ 6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ 6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁ 6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂ 6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃ 6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄ 6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅ 6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆ 6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇ 6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ 6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁ 6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂ 6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ | 6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ 6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ | |
| 7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ 7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ 7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ 7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ 7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ 7106 ယမက ပါဠိ-၁ 7107 ယမက ပါဠိ-၂ 7108 ယမက ပါဠိ-၃ 7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁ 7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂ 7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃ 7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄ 7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅ | 7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ 7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ 7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ | 7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ 7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ 7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ 7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ 7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ 7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ 7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော 7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ 7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ | |
| português | |||
| Páli | Aṭṭhakathā | Ṭīkā | Outro |
| 1101 Ofensas Graves (Pārājika) 1102 Ofensas Leves (Pācittiya) 1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga) 1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga) 1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra) | 1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1 1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2 1203 Comentário das Ofensas Leves 1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya 1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya 1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya | 1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1 1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2 1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3 | 1401 Texto das Duas Matrizes 1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya 1403 Subcomentário de Vajirabuddhi 1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1 1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2 1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1 1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2 1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas 1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior 1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1 1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2 1412 Texto da Aplicação das Regras 1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental 8401 Caminho da Purificação - Vol. 1 8402 Caminho da Purificação - Vol. 2 8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1 8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2 8405 História da Origem do Caminho da Purificação 8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita) 8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita) 8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita) 8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita) 8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita) 8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita) 8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita) 8413 Elucidação da Etimologia 8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo 8415 Texto do Subcomentário Elucidativo 8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições 8417 Subcomentário da Saudação 8418 Grande Texto de Saudação 8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais 8420 Saudação com Recitação 8421 Oferenda de Lótus 8422 Ornamento dos Vencedores 8423 Mel dos Versos 8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda 8425 Pequena Crônica dos Livros 8427 Crônica do Ensinamento 8426 Grande Crônica 8429 Gramática de Moggallāna 8428 Gramática de Kaccāyana 8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras 8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes 8432 Realização das Formas das Palavras 8433 Comentário de Moggallāna 8434 Texto sobre a Realização da Aplicação 8435 Texto sobre a Origem dos Versos 8436 Texto do Dicionário Iluminado 8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado 8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão 8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão 8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra 8446 Ética do Poeta 8447 Coleção de Ética 8445 Ética do Dhamma 8444 Grande Ética Secreta 8441 Ética do Mundo 8442 Ética dos Suttas 8443 Ética do Herói 8450 Ética de Cāṇakya 8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens 8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções 8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes 8452 Texto sobre a Purificação dos Limites 8453 Canto de Vessantara 8454 Explicação do Comentário de Moggallāna 8455 Crônica das Estupas 8456 Crônica da Relíquia do Dente 8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos 8458 Crônica das Relíquias 8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla 8460 História do Vencedor 8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores 8462 Versos da Panela de Óleo 8463 Subcomentário de Milinda 8464 Cacho de Flores de Palavras 8465 Realização das Palavras 8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática 8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana 8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa |
| 2101 Seção da Moralidade - Dīgha 2102 Grande Seção - Dīgha 2103 Seção de Pāthika - Dīgha | 2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha 2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha | 2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha 2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha 2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha 2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1 2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2 | |
| 3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima 3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima 3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima | 3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1 3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2 3203 Comentário dos Cinquenta Médios 3204 Comentário dos Cinquenta Superiores | 3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais 3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios 3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores | |
| 4101 Seção com Versos - Saṃyutta 4102 Seção das Causas - Saṃyutta 4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta 4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta 4105 Grande Seção - Saṃyutta | 4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta | 4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta 4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta 4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta 4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta 4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta | |
| 5101 Grupos de Um - Aṅguttara 5102 Grupos de Dois - Aṅguttara 5103 Grupos de Três - Aṅguttara 5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara 5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara 5106 Grupos de Seis - Aṅguttara 5107 Grupos de Sete - Aṅguttara 5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara 5109 Grupos de Nove - Aṅguttara 5110 Grupos de Dez - Aṅguttara 5111 Grupos de Onze - Aṅguttara | 5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc. | 5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara 5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro 5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete 5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc. | |
| 6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha) 6102 Versos do Dhamma (Dhammapada) 6103 Exclamações Inspiradas (Udāna) 6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka) 6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta) 6106 Histórias das Mansões Celestiais 6107 Histórias dos Fantasmas 6108 Versos dos Monges Anciãos 6109 Versos das Monjas Anciãs 6110 Histórias Passadas - Vol. 1 6111 Histórias Passadas - Vol. 2 6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa) 6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka) 6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6116 Grande Exposição (Mahāniddesa) 6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa) 6118 Caminho da Discriminação Analítica 6119 O Guia (Nettippakaraṇa) 6120 As Perguntas de Milinda 6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa) | 6201 Comentário da Pequena Leitura 6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1 6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2 6204 Comentário do Udāna 6205 Comentário do Itivuttaka 6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1 6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2 6208 Comentário das Histórias das Mansões 6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas 6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1 6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2 6212 Comentário dos Versos das Monjas 6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1 6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2 6215 Comentário da História dos Budas 6216 Comentário do Cesto das Condutas 6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1 6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2 6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3 6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4 6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5 6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6 6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7 6224 Comentário da Grande Exposição 6225 Comentário da Pequena Exposição 6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1 6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2 6228 Comentário do Guia | 6301 Subcomentário do Guia 6302 Elucidação do Guia | |
| 7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī) 7102 Análise (Vibhaṅga) 7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā) 7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti) 7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu) 7106 O Livro dos Pares - Vol. 1 7107 O Livro dos Pares - Vol. 2 7108 O Livro dos Pares - Vol. 3 7109 Condições de Originação - Vol. 1 7110 Condições de Originação - Vol. 2 7111 Condições de Originação - Vol. 3 7112 Condições de Originação - Vol. 4 7113 Condições de Originação - Vol. 5 | 7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos 7202 Comentário que Dissipa a Confusão 7203 Comentário dos Cinco Tratados | 7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos 7302 Subcomentário Principal da Análise 7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados 7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos 7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados 7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma 7307 Compêndio do Abhidhamma 7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma 7309 Matriz do Abhidhamma | |
| русский | |||
| Палийский канон | Комментарии | Субкомментарии | Другое |
| 1101 Параджика-пали 1102 Пачиттия-пали 1103 Махавагга-пали (Виная) 1104 Чулавагга-пали 1105 Паривара-пали | 1201 Параджиканда-аттхакатха-1 1202 Параджиканда-аттхакатха-2 1203 Пачиттия-аттхакатха 1204 Махавагга-аттхакатха (Виная) 1205 Чулавагга-аттхакатха 1206 Паривара-аттхакатха | 1301 Сараттхадипани-тика-1 1302 Сараттхадипани-тика-2 1303 Сараттхадипани-тика-3 | 1401 Двематика-пали 1402 Винаясангаха-аттхакатха 1403 Ваджирабуддхи-тика 1404 Вимативинодани-тика-1 1405 Вимативинодани-тика-2 1406 Винаяланкара-тика-1 1407 Винаяланкара-тика-2 1408 Канкхавитаранипурана-тика 1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая 1410 Винаявиниччая-тика-1 1411 Винаявиниччая-тика-2 1412 Пачиттиядийоджана-пали 1413 Кхуддасиккха-муласиккха 8401 Висуддхимагга-1 8402 Висуддхимагга-2 8403 Висуддхимагга-махатика-1 8404 Висуддхимагга-махатика-2 8405 Висуддхимагга-ниданакатха 8406 Дигханикая (пу-ви) 8407 Мадджхиманикая (пу-ви) 8408 Самъюттаникая (пу-ви) 8409 Ангуттараникая (пу-ви) 8410 Винаяпитака (пу-ви) 8411 Абхидхаммапитака (пу-ви) 8412 Аттхакатха (пу-ви) 8413 Нируттидипани 8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха 8415 Анудипанипатха 8416 Паттхануддеса дипанипатха 8417 Намаккаратика 8418 Махапанамапатха 8419 Лаккханато буддхатхоманагатха 8420 Сутавандана 8421 Камаланджали 8422 Джиналанкара 8423 Паджамадху 8424 Буддхагунагатхавали 8425 Чулагантхавамса 8427 Сасанавамса 8426 Махавамса 8429 Моггалланабьякарана 8428 Каччаянабьякарана 8430 Садданитиппакарана (падамала) 8431 Садданитиппакарана (дхатумала) 8432 Падарупасиддхи 8433 Могалланапанчика 8434 Пайогасиддхипатха 8435 Вуттодаяпатха 8436 Абхидханаппадипикапатха 8437 Абхидханаппадипикатика 8438 Субодхаланкарапатха 8439 Субодхаланкаратика 8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара 8446 Кавидаппананити 8447 Нитиманджари 8445 Дхамманити 8444 Махараханити 8441 Локанити 8442 Суттантанити 8443 Сурассатинити 8450 Чанакьянити 8448 Нарадаккхадипани 8449 Чатурараккхадипани 8451 Расавахини 8452 Симависодханипатха 8453 Вессантарагити 8454 Моггаллана вуттививаранапанчика 8455 Тхупавамса 8456 Датхавамса 8457 Дхатупатхавиласиния 8458 Дхатувамса 8459 Хаттхаванагаллавихаравамса 8460 Джиначаритая 8461 Джинавамсадипа 8462 Телакатахагатха 8463 Милидатика 8464 Падаманджари 8465 Падасадхана 8466 Саддабиндупакарана 8467 Каччаянадхатуманджуса 8468 Самантакутаваннана |
| 2101 Силаккхандхавагга-пали 2102 Махавагга-пали (Дигха) 2103 Патхикавагга-пали | 2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха 2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха) 2203 Патхикавагга-аттхакатха | 2301 Силаккхандхавагга-тика 2302 Махавагга-тика (Дигха) 2303 Патхикавагга-тика 2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1 2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2 | |
| 3101 Мулапаннаса-пали 3102 Мадджхимапаннаса-пали 3103 Упарипаннаса-пали | 3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1 3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2 3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха 3204 Упарипаннаса-аттхакатха | 3301 Мулапаннаса-тика 3302 Мадджхимапаннаса-тика 3303 Упарипаннаса-тика | |
| 4101 Сагатхавагга-пали 4102 Ниданавагга-пали 4103 Кхандхавагга-пали 4104 Салаятанавагга-пали 4105 Махавагга-пали (Самъютта) | 4201 Сагатхавагга-аттхакатха 4202 Ниданавагга-аттхакатха 4203 Кхандхавагга-аттхакатха 4204 Салаятанавагга-аттхакатха 4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта) | 4301 Сагатхавагга-тика 4302 Ниданавагга-тика 4303 Кхандхавагга-тика 4304 Салаятанавагга-тика 4305 Махавагга-тика (Самъютта) | |
| 5101 Экаканипата-пали 5102 Дуканипата-пали 5103 Тиканипата-пали 5104 Чатукканипата-пали 5105 Панчаканипата-пали 5106 Чхакканипата-пали 5107 Саттаканипата-пали 5108 Аттхакадинипата-пали 5109 Наваканипата-пали 5110 Дасаканипата-пали 5111 Экадасаканипата-пали | 5201 Экаканипата-аттхакатха 5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха 5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха 5204 Аттхакадинипата-аттхакатха | 5301 Экаканипата-тика 5302 Дука-тика-чатукканипата-тика 5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика 5304 Аттхакадинипата-тика | |
| 6101 Кхуддакапатха-пали 6102 Дхаммапада-пали 6103 Удана-пали 6104 Итивуттака-пали 6105 Суттанипата-пали 6106 Виманаваттху-пали 6107 Петаваттху-пали 6108 Тхерагатха-пали 6109 Тхеригатха-пали 6110 Ападана-пали-1 6111 Ападана-пали-2 6112 Буддхавамса-пали 6113 Чарияпитака-пали 6114 Джатака-пали-1 6115 Джатака-пали-2 6116 Маханиддеса-пали 6117 Чуланиддеса-пали 6118 Патисамбхидамагга-пали 6119 Неттиппакарана-пали 6120 Милиндапаньха-пали 6121 Петакопадеса-пали | 6201 Кхуддакапатха-аттхакатха 6202 Дхаммапада-аттхакатха-1 6203 Дхаммапада-аттхакатха-2 6204 Удана-аттхакатха 6205 Итивуттака-аттхакатха 6206 Суттанипата-аттхакатха-1 6207 Суттанипата-аттхакатха-2 6208 Виманаваттху-аттхакатха 6209 Петаваттху-аттхакатха 6210 Тхерагатха-аттхакатха-1 6211 Тхерагатха-аттхакатха-2 6212 Тхеригатха-аттхакатха 6213 Ападана-аттхакатха-1 6214 Ападана-аттхакатха-2 6215 Буддхавамса-аттхакатха 6216 Чарияпитака-аттхакатха 6217 Джатака-аттхакатха-1 6218 Джатака-аттхакатха-2 6219 Джатака-аттхакатха-3 6220 Джатака-аттхакатха-4 6221 Джатака-аттхакатха-5 6222 Джатака-аттхакатха-6 6223 Джатака-аттхакатха-7 6224 Маханиддеса-аттхакатха 6225 Чуланиддеса-аттхакатха 6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1 6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2 6228 Неттиппакарана-аттхакатха | 6301 Неттиппакарана-тика 6302 Неттивибхавини | |
| 7101 Дхаммасангани-пали 7102 Вибханга-пали 7103 Дхатукатха-пали 7104 Пуггалапаннятти-пали 7105 Катхаваттху-пали 7106 Ямака-пали-1 7107 Ямака-пали-2 7108 Ямака-пали-3 7109 Паттхана-пали-1 7110 Паттхана-пали-2 7111 Паттхана-пали-3 7112 Паттхана-пали-4 7113 Паттхана-пали-5 | 7201 Дхаммасангани-аттхакатха 7202 Саммохивинодани-аттхакатха 7203 Панчапакарана-аттхакатха | 7301 Дхаммасангани-мулатика 7302 Вибханга-мулатика 7303 Панчапакарана-мулатика 7304 Дхаммасангани-анутика 7305 Панчапакарана-анутика 7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо 7307 Абхидхамматтхасангахо 7308 Абхидхаммаватара-пуранатика 7309 Абхидхаммаматика-пали | |
| සිංහල | |||
| පාලි කැනනය | විවරණ | අටුවා | වෙනත් |
| 1101 පාරාජික පාළි 1102 පාචිත්තිය පාළි 1103 මහාවග්ග පාළි (විනය) 1104 චූළවග්ග පාළි 1105 පරිවාර පාළි | 1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1 1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2 1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා 1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය) 1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා 1206 පරිවාර අට්ඨකථා | 1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1 1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2 1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3 | 1401 ද්වෙමාතිකාපාළි 1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා 1403 වජිරබුද්ධි ටීකා 1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1 1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2 1406 විනයාලංකාර ටීකා-1 1407 විනයාලංකාර ටීකා-2 1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා 1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය 1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1 1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2 1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි 1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා 8401 විසුද්ධිමග්ග-1 8402 විසුද්ධිමග්ග-2 8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1 8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2 8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා 8406 දීඝනිකාය (පු-වි) 8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි) 8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි) 8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි) 8410 විනයපිටක (පු-වි) 8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි) 8412 අට්ඨකථා (පු-වි) 8413 නිරුත්තිදීපනී 8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ 8415 අනුදීපනීපාඨ 8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ 8417 නමක්කාරටීකා 8418 මහාපණාමපාඨ 8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා 8420 සුතවන්දනා 8421 කමලාඤ්ජලි 8422 ජිනාලඞ්කාර 8423 පජ්ජමධු 8424 බුද්ධගුණගාථාවලී 8425 චූළගන්ථවංස 8427 සාසනවංස 8426 මහාවංස 8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං 8428 කච්චායනබ්යාකරණං 8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා) 8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා) 8432 පදරූපසිද්ධි 8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා 8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ 8435 වුත්තෝදයපාඨ 8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ 8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා 8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ 8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා 8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර 8446 කවිදප්පණනීති 8447 නීතිමඤ්ජරී 8445 ධම්මනීති 8444 මහාරහනීති 8441 ලෝකනීති 8442 සුත්තන්තනීති 8443 සූරස්සතිනීති 8450 චාණක්යනීති 8448 නරදක්ඛදීපනී 8449 චතුරාරක්ඛදීපනී 8451 රසවාහිනී 8452 සීමවිසෝධනීපාඨ 8453 වෙස්සන්තරගීති 8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා 8455 ථූපවංස 8456 දාඨාවංස 8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා 8458 ධාතුවංස 8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස 8460 ජිනචරිතය 8461 ජිනවංසදීපං 8462 තේලකටාහගාථා 8463 මිලිදටීකා 8464 පදමඤ්ජරී 8465 පදසාධනං 8466 සද්දබින්දුපකරණං 8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා 8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා |
| 2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි 2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ) 2103 පාථිකවග්ග පාළි | 2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ) 2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා | 2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා 2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ) 2303 පාථිකවග්ග ටීකා 2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1 2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2 | |
| 3101 මූලපණ්ණාස පාළි 3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි 3103 උපරිපණ්ණාස පාළි | 3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1 3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2 3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා 3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා | 3301 මූලපණ්ණාස ටීකා 3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා 3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා | |
| 4101 සගාථාවග්ග පාළි 4102 නිදානවග්ග පාළි 4103 ඛන්ධවග්ග පාළි 4104 සළායතනවග්ග පාළි 4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත) | 4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා 4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා 4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා 4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා 4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත) | 4301 සගාථාවග්ග ටීකා 4302 නිදානවග්ග ටීකා 4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා 4304 සළායතනවග්ග ටීකා 4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත) | |
| 5101 එකකනිපාත පාළි 5102 දුකනිපාත පාළි 5103 තිකනිපාත පාළි 5104 චතුක්කනිපාත පාළි 5105 පඤ්චකනිපාත පාළි 5106 ඡක්කනිපාත පාළි 5107 සත්තකනිපාත පාළි 5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි 5109 නවකනිපාත පාළි 5110 දසකනිපාත පාළි 5111 එකාදසකනිපාත පාළි | 5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා 5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා 5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා 5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා | 5301 එකකනිපාත ටීකා 5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා 5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා 5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා | |
| 6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි 6102 ධම්මපද පාළි 6103 උදාන පාළි 6104 ඉතිවුත්තක පාළි 6105 සුත්තනිපාත පාළි 6106 විමානවත්ථු පාළි 6107 පේතවත්ථු පාළි 6108 ථේරගාථා පාළි 6109 ථේරීගාථා පාළි 6110 අපදාන පාළි-1 6111 අපදාන පාළි-2 6112 බුද්ධවංස පාළි 6113 චරියාපිටක පාළි 6114 ජාතක පාළි-1 6115 ජාතක පාළි-2 6116 මහානිද්දේස පාළි 6117 චූළනිද්දේස පාළි 6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි 6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි 6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි 6121 පේටකෝපදේස පාළි | 6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා 6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1 6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2 6204 උදාන අට්ඨකථා 6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා 6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1 6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2 6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා 6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා 6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1 6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2 6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා 6213 අපදාන අට්ඨකථා-1 6214 අපදාන අට්ඨකථා-2 6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා 6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා 6217 ජාතක අට්ඨකථා-1 6218 ජාතක අට්ඨකථා-2 6219 ජාතක අට්ඨකථා-3 6220 ජාතක අට්ඨකථා-4 6221 ජාතක අට්ඨකථා-5 6222 ජාතක අට්ඨකථා-6 6223 ජාතක අට්ඨකථා-7 6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා 6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා 6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1 6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2 6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා | 6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා 6302 නෙත්තිවිභාවිනී | |
| 7101 ධම්මසංගණී පාළි 7102 විභඞ්ග පාළි 7103 ධාතුකථා පාළි 7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි 7105 කථාවත්ථු පාළි 7106 යමක පාළි-1 7107 යමක පාළි-2 7108 යමක පාළි-3 7109 පට්ඨාන පාළි-1 7110 පට්ඨාන පාළි-2 7111 පට්ඨාන පාළි-3 7112 පට්ඨාන පාළි-4 7113 පට්ඨාන පාළි-5 | 7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා 7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා 7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා | 7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා 7302 විභඞ්ග-මූලටීකා 7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා 7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා 7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා 7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ 7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ 7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා 7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි | |
| Español | |||
| El Canon Pali | Los Comentarios | Los Subcomentarios | Otros |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1 1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2 1203 Pācittiya Aṭṭhakathā 1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya) 1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā 1206 Parivāra Aṭṭhakathā | 1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1 1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2 1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā 1403 Vajirabuddhi Ṭīkā 1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1 1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2 1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1 1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2 1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1 1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Visuddhimagga-1 8402 Visuddhimagga-2 8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1 8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2 8405 Visuddhimagga nidānakathā 8406 Dīghanikāya (pu-vi) 8407 Majjhimanikāya (pu-vi) 8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi) 8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi) 8410 Vinayapiṭaka (pu-vi) 8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi) 8412 Aṭṭhakathā (pu-vi) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Namakkāraṭīkā 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Subodhālaṅkāraṭīkā 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8445 Dhammanīti 8444 Mahārahanīti 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8450 Cāṇakyanīti 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Milidaṭīkā 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā 2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha) 2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā | 2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā 2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha) 2303 Pāthikavagga Ṭīkā 2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1 2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1 3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2 3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā 3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā | 3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā 3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā 3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta) | 4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā 4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā 4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā 4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā 4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta) | 4301 Sagāthāvagga Ṭīkā 4302 Nidānavagga Ṭīkā 4303 Khandhavagga Ṭīkā 4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā 4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā 5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā 5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā 5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā | 5301 Ekakanipāta Ṭīkā 5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā 5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā 5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi-1 6111 Apadāna Pāḷi-2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi-1 6115 Jātaka Pāḷi-2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā 6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1 6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2 6204 Udāna Aṭṭhakathā 6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā 6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1 6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2 6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā 6209 Petavatthu Aṭṭhakathā 6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1 6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2 6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā 6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1 6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2 6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā 6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā 6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1 6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2 6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3 6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4 6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5 6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6 6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7 6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā 6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā 6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1 6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2 6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā | 6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi-1 7107 Yamaka Pāḷi-2 7108 Yamaka Pāḷi-3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5 | 7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā 7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā 7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā | 7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā 7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā 7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā 7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā 7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |
| แบบไทย | |||
| บาลีแคน | ข้อคิดเห็น | คำอธิบายย่อย | อื่น |
| 1101 ปาราชิกปาฬิ 1102 ปาจิตติยปาฬิ 1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย) 1104 จูฬวคฺคปาฬิ 1105 ปริวารปาฬิ | 1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑ 1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒ 1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา 1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย) 1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา 1206 ปริวารอฏฺฐกถา | 1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑ 1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒ 1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓ | 1401 ทเวมาติกาปาฬิ 1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา 1403 วชิรพุทฺธิฏีกา 1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑ 1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒ 1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑ 1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒ 1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา 1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย 1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑ 1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒ 1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ 1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา 8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑ 8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒ 8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑ 8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒ 8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา 8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ) 8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ) 8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ) 8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ) 8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ) 8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ) 8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ) 8413 นิรุตฺติทีปนี 8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ 8415 อนุทีปนีปาฐ 8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ 8417 นมกฺการฏีกา 8418 มหาปณามปาฐ 8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา 8420 สุตวทน 8421 กมลาญฺชลิ 8422 ชินาลงฺการ 8423 ปชฺชมธุ 8424 พุทฺธคุณคาถาวลี 8425 จูฬคนฺถวํส 8427 สาสนวํส 8426 มหาวํส 8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ 8428 กจฺจายนพฺยากรณํ 8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา) 8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา) 8432 ปทรูปสิทฺธิ 8433 โมคคฺลานปญฺจิกา 8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ 8435 วุตฺโตทยปาฐ 8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ 8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา 8438 สุโพธาลงฺการปาฐ 8439 สุโพธาลงฺการฏีกา 8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร 8446 กวิทปฺปณนีติ 8447 นีติมญฺชรี 8445 ธมฺมนีติ 8444 มหารหนีติ 8441 โลกนีติ 8442 สุตฺตนฺตนีติ 8443 สูรสฺสตินีติ 8450 จาณกฺยนีติ 8448 นรทกฺขทีปนี 8449 จตุราวรกฺขทีปนี 8451 รสวาหินี 8452 สีมวิโสธนีปาฐ 8453 เวสฺสนฺตรคีติ 8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา 8455 ถูปวํส 8456 ทาฐาวํส 8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา 8458 ธาตุวํส 8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส 8460 ชนจริตย 8461 ชนวํสทีปํ 8462 เตลกฏาหคาถา 8463 มิลิทฏีกา 8464 ปทมญฺชรี 8465 ปทสาธนํ 8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ 8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา 8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา |
| 2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ 2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ) 2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ | 2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ) 2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา | 2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา 2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ) 2303 ปาถิกวคฺคฏีกา 2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑ 2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒ | |
| 3101 มูลปณฺณาสปาฬิ 3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ 3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ | 3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑ 3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒ 3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา 3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา | 3301 มูลปณฺณาสฏีกา 3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา 3303 อุปริปณฺณาสฏีกา | |
| 4101 สคาถาวคฺคปาฬิ 4102 นิทานวคฺคปาฬิ 4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ 4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ 4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต) | 4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา 4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา 4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา 4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา 4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต) | 4301 สคาถาวคฺคฏีกา 4302 นิทานวคฺคฏีกา 4303 ขนฺธวคฺคฏีกา 4304 สฬายตนวคฺคฏีกา 4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต) | |
| 5101 เอกกนิปาตปาฬิ 5102 ทุกนิปาตปาฬิ 5103 ติกนิปาตปาฬิ 5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ 5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ 5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ 5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ 5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ 5109 นวกนิปาตปาฬิ 5110 ทสกนิปาตปาฬิ 5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ | 5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา 5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา 5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา 5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา | 5301 เอกกนิปาตฏีกา 5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา 5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา 5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา | |
| 6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ 6102 ธมฺมปทปาฬิ 6103 อุทานปาฬิ 6104 อิติวุตฺตกปาฬิ 6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ 6106 วิมานวตฺถุปาฬิ 6107 เปตวตฺถุปาฬิ 6108 เถรคาถาปาฬิ 6109 เถรีคาถาปาฬิ 6110 อปทานปาฬิ-๑ 6111 อปทานปาฬิ-๒ 6112 พุทธวงฺสปาฬิ 6113 จริยาปิฏกปาฬิ 6114 ชาตกปาฬิ-๑ 6115 ชาตกปาฬิ-๒ 6116 มหานิทฺเทสปาฬิ 6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ 6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ 6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ 6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ 6121 เปฏโกปเทสปาฬิ | 6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา 6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑ 6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒ 6204 อุทานอฏฺฐกถา 6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา 6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑ 6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒ 6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา 6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา 6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑ 6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒ 6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา 6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑ 6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒ 6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา 6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา 6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑ 6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒ 6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓ 6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔ 6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕ 6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖ 6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗ 6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา 6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา 6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑ 6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒ 6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา | 6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา 6302 เนตฺติวิภาวินี | |
| 7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ 7102 วิภงฺคปาฬิ 7103 ธาตุกถาปาฬิ 7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ 7105 กถาวตฺถุปาฬิ 7106 ยมกปาฬิ-๑ 7107 ยมกปาฬิ-๒ 7108 ยมกปาฬิ-๓ 7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑ 7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒ 7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓ 7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔ 7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕ | 7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา 7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา 7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา | 7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา 7302 วิภงฺคมูลฏีกา 7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา 7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา 7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา 7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท 7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห 7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา 7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ | |
| བོད་མི | |||
| པཱ་ལི་གསུང་རབ། | འགྲེལ་བཤད། | འགྲེལ་བཤད་ཕྲན། | གཞན། |
| 1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི། 1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི། 1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ) 1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི། | 1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ) 1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣ | 1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། 1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ། 1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ། 1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི། 1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ། 8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡ 8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢ 8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢ 8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ། 8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི) 8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི) 8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི) 8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི། 8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ། 8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ། 8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ། 8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ། 8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི། 8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར། 8423 པཛྫ་མ་དྷུ། 8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི། 8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས། 8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས། 8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས། 8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ། 8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ) 8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ) 8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི། 8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ། 8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ། 8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ། 8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ། 8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ། 8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ། 8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ། 8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར། 8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི། 8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི། 8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི། 8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི། 8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི། 8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི། 8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི། 8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི། 8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི། 8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི། 8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ། 8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི། 8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ། 8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས། 8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས། 8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ། 8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས། 8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས། 8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ། 8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ། 8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ། 8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ། 8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི། 8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ། 8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ། 8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ། 8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ། |
| 2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ) 2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི། | 2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ) 2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ) 2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡ 2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢ | |
| 3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། 3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི། | 3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། 3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ། | |
| 4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི། 4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ) | 4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ) | 4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། 4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ) | |
| 5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། | 5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། 5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ། | |
| 6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི། 6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི། 6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི། 6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི། 6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི། 6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི། 6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི། 6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི། 6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི། 6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི། 6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི། 6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི། 6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི། | 6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣ 6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤ 6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥ 6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦ 6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧ 6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡ 6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢ 6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི། | |
| 7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི། 7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི། 7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི། 7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི། 7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི། 7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡ 7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢ 7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣ 7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡ 7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢ 7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣ 7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤ 7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥ | 7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། 7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། | 7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ། 7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ། 7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ། 7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ། 7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ། 7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི། | |
? නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස ? བཅོམ་ལྡན་འདས་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། මොග්ගල්ලානසුත්තපාඨො མོག་གལ་ལཱ་ནའི་མདོའི་རྩ་བ། (1) පඨමො කණ්ඩො (සඤ්ඤාදි) (༡) སྐབས་དང་པོ། (མིང་ལ་སོགས་པ།) 1. අආදයො [Pg.1] තිතාලීස වණ්ණා. ༡. ཨ་ལ་སོགས་པ་ཡི་གེ་བཞི་བཅུ་རྩ་གསུམ་མོ། 2. දසා-දො සරා. ༢. ཐོག་མའི་བཅུ་ནི་དབྱངས་སོ། 3. ද්වෙද්වෙ සවණ්ණා. ༣. གཉིས་གཉིས་ནི་རིགས་མཐུན་པའོ། 4. පුබ්බො රස්සො. ༤. སྔ་མ་ནི་ཐུང་ངུའོ། 5. පරො දීඝො. ༥. ཕྱི་མ་ནི་རིང་པོའོ། 6. කාදයො බ්‍යඤ්ජනා. ༦. ཀ་ལ་སོགས་པ་ནི་གསལ་བྱེད་དོ། 7. පඤ්ච පඤ්චකා වග්ගා. ༧. ལྔ་ལྔ་པོ་ནི་སྡེ་པ་རྣམས་སོ། 8. බින්දු නිග්ගහීතං. ༨. ཐིག་ལེ་ནི་རྗེས་སུ་ང་རོའོ། 9. ඉයුවණ්ණා ඣලා නාමස්සන්තෙ. ༩. མིང་གི་མཐར་ཨི་ཨུ་ཡི་གེ་རྣམས་ནི་ཛྷ་དང་ལའོ། 10. පිත්ථියං. ༡༠. མོ་རྟགས་ལའོ། 11. ඝා. ༡༡. གྷའོ། 12. ගො ස්‍යාලපනෙ. ༡༢. བོད་པའི་སྒྲ་ལ་གོའོ། (සඤ්ඤා) (མིང་གི་རྣམ་གཞག) 13. විධිබ්බිසෙසනන්තස්ස. ༡༣. ཆོ་ག་དང་ཁྱད་པར་ནི་མཐའ་ཅན་ལའོ། 14. සත්තමියං පුබ්බස්ස. ༡༤. བདུན་པ་ལ་སྔ་མའོ། 15. පඤ්චමියං පරස්ස. ༡༥. ལྔ་པ་ལ་ཕྱི་མའོ། 16. ආදිස්ස[Pg.2]. ༡༦. ཐོག་མ་ལའོ། 17. ඡට්ඨියන්තස්ස. ༡༧. དྲུག་པ་མཐའ་ཅན་ལའོ། 18. වානුබන්ධො. ༡༨. ཝཱ་ནི་རྗེས་འབྲེལ་ལོ། 19. ටානුබන්ධා-නෙකවණ්ණා සබ්බස්ස. ༡༩. ཊ་རྗེས་འབྲེལ་ཅན་དང་ཡི་གེ་དུ་མ་ཅན་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཚབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། 20. ඤකානුබන්ධාද්‍යන්තා. ༢༠. ཉ་དང་ཀ་རྗེས་འབྲེལ་ཅན་ནི་ཐོག་མ་དང་མཐའ་ལའོ། 21. මානුබන්ධො සරානමන්තා පරො. ༢༡. མ་རྗེས་འབྲེལ་ཅན་ནི་དབྱངས་རྣམས་ཀྱི་མཐའ་མའི་ཕྱི་ལའོ། 22. විප්පටිසෙධෙ. ༢༢. འགལ་བ་ཉིད་ལའོ། 23. සඞ්කෙතො-නවයවො-නුබන්ධො. ༢༣. བརྡ་ཆད་ནི་ཡན་ལག་མ་ཡིན་པའི་རྗེས་འབྲེལ་ལོ། 24. වණ්ණපරෙන සවණ්ණො-පි. ༢༤. ཡི་གེ་ཕྱི་མ་ཅན་གྱིས་རིགས་མཐུན་པའང་མཚོན་ནོ། 25. න්තු වන්තුමන්ත්වාවන්තුතවන්තුසම්බන්ධී. ༢༥. ནྟུ་ནི་ཝནྟུ་དང་། མནྟུ་དང་། ཨཱ་ཝནྟུ་དང་། ཏ་ཝནྟུ་རྣམས་དང་འབྲེལ་བའོ། පරිභාසා ངེས་པར་བྱེད་པའི་རྩ་བ། 26. සරො ලොපො සරෙ. ༢༦. དབྱངས་ལ་དབྱངས་ཕྱིས་སོ། 27. පරො ක්වචි. ༢༧. སྐབས་འགར་ཕྱི་མའོ། 28. න ද්වෙ වා. ༢༨. ཡང་ན་གཉིས་ཀ་མ་ཡིན་ནོ། 29. යුවණ්ණානමෙඔ ලුත්තා. ༢༩. ཕྱིས་པའི་ཚེ་ཨི་ཨུ་ཡི་གེ་རྣམས་ཨེ་དང་ཨོར་འགྱུར་རོ། 30. යවා සරෙ. ༣༠. དབྱངས་ལ་ཡ་དང་ཝའོ། 31. එඔනං. ༣༡. ཨེ་དང་ཨོ་རྣམས་ཀྱང་ངོ། 32. ගොස්සාවඞ. ༣༢. གོ་སྒྲ་ལ་ཨ་ཝའོ། 33. බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා. ༣༣. གསལ་བྱེད་ལ་རིང་པོ་དང་ཐུང་ངུའོ། 34. සරම්හා ද්වෙ. ༣༤. དབྱངས་ཀྱི་རྗེས་སུ་གཉིས་འགྱུར་རོ། 35. චතුත්ථදුතියෙස්වෙසං තතියපඨමා. ༣༥. བཞི་པ་དང་གཉིས་པ་རྣམས་ལ་གསུམ་པ་དང་དང་པོའོ། 36. වී-තිස්සෙ-වෙ [Pg.3] වො. ༣༦. ཨིས྄་ལ་ཝི་དང་ཏི་ནི་ཝེ་དང་ཝོའོ། 37. එඔනම වණ්ණෙ. ༣༧. ཨ་ཡིག་མ་ཡིན་པ་ལ་ཨེ་དང་ཨོ་རྣམས་སོ། 38. නිග්ගහීතං. ༣༨. རྗེས་སུ་ང་རོའོ། 39. ලොපො. ༣༩. ཕྱིས་སོ། 40. පරසරස්ස. ༤༠. ཕྱི་མའི་དབྱངས་ཀྱིའོ། 41. වග්ගෙ වග්ගන්තො. ༤༡. སྡེ་པ་ལ་སྡེ་པའི་མཐའ་མའོ། 42. යෙවහිසු ඤො. ༤༢. ཡ་ཨེ་ཝ་ཧ་རྣམས་ལ་ཉའོ། 43. යෙ සංස්ස. ༤༣. ཡ་ལ་སཾ་ནི་ས྄སའོ། 44. මයදා සරෙ. ༤༤. དབྱངས་ལ་མ་ཡ་དའོ། 45. වනතරගා චා-ගමා. ༤༥. ཝ་ན་ཏ་ར་ག་རྣམས་ཀྱང་བྱུང་བའོ། 46. ඡා ළො. ༤༦. ཚ་ལ་ལའོ། 47. තදමිනාදීනි. ༤༧. ཏ་ད་མི་ན་ལ་སོགས་པའོ། 48. තවග්ගවරණානං යෙ චවග්ගබයඤා. ༤༨. ཡ་ལ་ཏ་སྡེ་དང་ལ་ཡིག་རྣམས་ནི་ཙ་སྡེ་དང་གསལ་བྱེད་དོ། 49. වග්ගලසෙහි තෙ. ༤༩. སྡེ་པ་དང་ལ་ས་རྣམས་ཀྱིས་དེ་དག་གོ། 50. හස්ස විපල්ලාසො. ༥༠. ཧ་ཡིག་གོ་ལྡོག་པའོ། 51. වෙ වා. ༥༡. ཡང་ན་ཝ་ལའོ། 52. තථනරානං ටඨණලා. ༥༢. ཏ་ཐ་ན་ར་རྣམས་ལ་ཊ་ཋ་ཎ་ལའོ། 53. සංයොගාදිලොපො. ༥༣. འདུས་པའི་ཐོག་མ་ཕྱིས་སོ། 54. විච්ඡාභික්ඛඤ්ඤෙසු ද්වෙ. ༥༤. ཟློས་པ་དང་བསྐྱར་བ་རྣམས་ལ་གཉིས་སོ། 55. ස්‍යාදිලොපො පුබ්බස්සෙ-කස්ස. ༥༥. སི་ལ་སོགས་པ་ཕྱིས་ཤིང་སྔ་མ་གཅིག་ཀྱང་ངོ་། 56. සබ්බාදීනං වීතිහාරෙ. ༥༦. ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཕན་ཚུན་བརྗེ་བའི་དོན་ལའོ།། 57. යාවබොධං [Pg.4] සම්භමෙ. ༥༧. འཁྲུག་པ་ལ་རྟོགས་པའི་བར་དུའོ།། 58. බහුලං. ༥༨. ཕལ་ཆེར་རོ།། ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ සඤ්ඤාදිකණ්ඩො පඨමො. དེ་ལྟར་མོགྒལླཱནའི་བརྡ་སྤྲོད་པ་ལས་མིང་ལ་སོགས་པའི་སྐབས་ཏེ་དང་པོའོ།། (2) දුතියො කණ්ඩො (ස්‍යාදි) (༢) སྐབས་གཉིས་པ་སྱཱ་དིའོ།། 1. ද්වෙ ද්වෙකා-නෙකෙසු නාමස්මා සි යො, අං යො, නා හි, ස නං, ස්මා හි, ස නං, ස්මිං සු. ༡. གཉིས་དང་གཅིག་དང་མང་པོ་རྣམས་ལ་མིང་ལས་སི། ཡོ། ཨཾ། ཡོ། ཎཱ། ཧི། ས། ཎཾ། སྨཱ། ཧི། ས། ཎཾ། སྨིཾ། སུའོ།། 2. කම්මෙ දුතියා. ༢. ལས་ལ་གཉིས་པའོ།། 3. කාලද්ධානමච්චන්තසංයොගෙ. ༣. དུས་དང་ལམ་རྒྱུན་དུ་སྦྱོར་བ་ལའོ།། 4. ගතිබොධාහාරසද්දත්ථාකම්මකභජ්ජාදීනං පයොජ්ජෙ. ༤. འགྲོ་བ་དང་། རྟོགས་པ་དང་། ཟ་བ་དང་། སྒྲའི་དོན་དང་། བྱ་བྱེད་ཐ་མི་དད་པ་དང་། བྷ་ཛ་ལ་སོགས་པའི་གཉེར་བྱ་ལའོ།། 5. හරාදීනං වා. ༥. ཧ་ར་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཡང་ནའོ།། 6. න ඛාදාදීනං. ༦. ཁཱ་དཱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།། 1. වහිස්සා-නියන්තුකෙ (ගණ). ༡. ཁ་ལོ་པ་མ་ཡིན་པའི་བཱ་ཧ་ལའོ།། 2. භක්ඛිස්සාහිංසායං (ගණ). ༢. རྣམ་པར་མི་འཚེ་བའི་དོན་གྱི་བྷཀྵ་ལའོ།། 7. ධ්‍යාදීහි යුත්තා. ༧. དྷི་ལ་སོགས་པ་དང་སྦྱར་བ་ལའོ།། 8. ලක්ඛණිත්තම්භූතවිච්ඡාස්වභිනා. ༨. མཚན་ཉིད་དང་། དེ་ལྟར་གྱུར་པ་དང་། ཟློས་པ་དང་། རང་གི་དོན་ལ་ཨ་བྷི་དང་སྦྱར་བའོ།། 9. පතිපරීහි භාගෙ ච. ༩. ཆ་ཤས་ཀྱི་དོན་ལ་པ་ཏི་དང་པ་རི་དག་དང་ཡང་ངོ།། 10. අනුනා. ༡༠. ཨ་ནུ་དང་སྦྱར་བའོ།། 11. සහත්ථෙ. ༡༡. ལྷན་ཅིག་པའི་དོན་ལའོ།། 12. හීනෙ. ༡༢. དམན་པ་ལའོ།། 13. උපෙන. ༡༣. ཨུ་པ་དང་སྦྱར་བའོ།། 14. සත්තම්‍යාධික්‍යෙ. ༡༤. ལྷག་པའི་དོན་ལ་བདུན་པའོ།། 15. සාමිත්තෙ-ධිනා[Pg.5]. ༡༥. བདག་པོའི་དོན་ལ་ཨ་དྷི་དང་སྦྱར་བའོ།། 16. කත්තුකරණෙසු තතියා. ༡༦. བྱེད་པ་པོ་དང་བྱེད་པ་རྣམས་ལ་གསུམ་པའོ།། 17. සහත්ථෙන. ༡༧. ལྷན་ཅིག་པའི་དོན་དང་སྦྱར་བའོ།། 18. ලක්ඛණෙ. ༡༨. མཚན་ཉིད་ལའོ།། 19. හෙතුම්හි. ༡༩. རྒྱུ་ལའོ།། 20. පඤ්චමීණෙ වා. ༢༠. བུ་ལོན་གྱི་རྒྱུ་ལ་ལྔ་པ་ཡང་ནའོ།། 21. ගුණෙ. ༢༡. ཡོན་ཏན་ལའོ།། 22. ඡට්ඨී හෙත්වත්ථෙහි. ༢༢. རྒྱུའི་དོན་གྱི་སྒྲ་རྣམས་དང་སྦྱར་ན་དྲུག་པའོ།། 23. සබ්බාදිතො සබ්බා. ༢༣. ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་ལས་ཐམས་ཅད་དོ།། 24. චතුත්ථී සම්පදානෙ. ༢༤. ཕུལ་བ་ལ་བཞི་པའོ།། 25. තාදත්ථ්‍යෙ. ༢༥. དེའི་ཆེད་ཀྱི་དོན་ལའོ།། 26. පඤ්චම්‍යවධිස්මා. ༢༦. ས་མཚམས་ལས་ལྔ་པའོ།། 27. අපපරීහි වජ්ජනෙ. ༢༧. རྣམ་པར་སྤང་བའི་དོན་ལ་ཨ་པ་དང་པ་རི་དག་དང་སྦྱར་བའོ།། 28. පටිනිධිපටිදානෙසු පතිනා. ༢༨. ཚབ་དང་ཕྱིར་སྤྲོད་པ་དག་ལ་པ་ཏི་དང་སྦྱར་བའོ།། 29. රිතෙ දුතියා ච. ༢༩. མ་གཏོགས་པ་ལ་གཉིས་པ་ཡང་ངོ།། 30. විනා-ඤ්ඤත්‍ර තතියා ච. ༣༠. བྲལ་བ་དང་གཞན་ལ་གསུམ་པ་ཡང་ངོ།། 31. පුථනානාහි. ༣༡. སོ་སོ་དང་ཐ་དད་པ་དག་དང་སྦྱར་བའོ།། 32. සත්තම්‍යාධාරෙ. ༣༢. རྟེན་ལ་བདུན་པའོ།། 33. නිමිත්තෙ. ༣༣. རྒྱུ་མཚན་ལའོ།། 34. යබ්භොවො භාවලක්ඛණං. ༣༤. གང་གི་དངོས་པོ་ནི་དངོས་པོའི་མཚན་ཉིད་དོ།། 35. ඡට්ඨී චා-නාදරෙ. ༣༥. མ་གུས་པ་ལ་དྲུག་པ་ཡང་ངོ།། 36. යතො [Pg.6] නිද්ධාරණං. ༣༦. གང་ལས་ངེས་པར་འབྱེད་པའོ།། 37. පඨමා-ත්ථමත්තෙ. ༣༧. དོན་ཙམ་ལ་དང་པོའོ།། 38. ආමන්තණෙ. ༣༨. བོད་པ་ལའོ།། 39. ඡට්ඨී සම්බන්ධෙ. ༣༩. འབྲེལ་བ་ལ་དྲུག་པའོ།། 40. තුල්‍යත්ථෙන වා තතියා. ༤༠. མཚུངས་པའི་དོན་དང་སྦྱར་ན་གསུམ་པ་ཡང་ནའོ།། 41. අතො යොනං ටාටෙ. ༤༡. ཨ་ལས་ཡོ་རྣམས་ལ་ཨཱ་དང་ཨེའོ།། 42. නිනං වා. ༤༢. ནི་དང་ཎཾ་དག་ཡང་ནའོ།། 43. ස්මාස්මින්නං. ༤༣. སྨཱ་དང་སྨིཾ་དག་གིའོ།། 44. සස්සා-ය චතුත්ථියා. ༤༤. བཞི་པའི་ས་ལ་ཨཱ་ཡའོ།། 45. ඝපතෙ-කස්මිං නාදීනං යයා. ༤༥. གྷ་དང་པ་དག་ལས་གཅིག་པོ་ལ་ཎཱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཡཱའོ།། 46. ස්සා වා තෙ-ති-මාමූහි. ༤༦. ཏ་དང་། ཨེ་ཏི་དང་། ཨི་མ་དང་། ཨ་མུ་རྣམས་ལས་སཱ་ཡང་ནའོ།། 47. නම්හි නුක ද්වාදීනං සත්තරසන්නං. ༤༧. ཎཾ་ལ་དྭི་ལ་སོགས་པ་བཅུ་བདུན་རྣམས་ལ་ནུག་གོ། 48. බහුකතින්නං. ༤༨. བཧུ་དང་ཀ་ཏི་དག་གིའོ།། 49. ණ්ණංණ්ණන්නං තිතො ඣා. ༤༩. ཏི་ལས་མོ་ལ་ཎཾ་ལ་ཎྞཾ་དང་ཎྞནྣཾའོ།། 50. උභින්නං. ༥༠. ཨུ་བྷོ་ལ་ཨུ་བྷིནྣཾའོ།། 51. සුඋ සස්ස. ༥༡. སུ་ལ་ས་ཡིའོ།། 52. ස්සංස්සාස්සායෙස්විතරෙකඤ්ඤෙතිමානමි. ༥༢. སྶཾ། སྶཱ། སྶཱཡ་རྣམས་ལ་གཞན་དང་། གཅིག་དང་། གཞན་དག་དང་། ཨི་མ་དང་། ཨ་མུ་རྣམས་ལ་ཨིའོ།། 53. තාය වා. ༥༣. ཏཱ་ཡ་ཡང་ནའོ།། 54. තෙතිමාතො සස්ස ස්සාය. ༥༤. ཏེ། ཏི། ཨི་མ། རྣམས་ལས་སས་ཀྱི་སྶཱཡའོ། 55. රත්ත්‍යාදීහි ටො ස්මිනො. ༥༥. རཏྟི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་སྨིང་གི་ཊོའོ། 56. සුහිසු-භස්සො. ༥༦. སུ་དང་ཧི་རྣམས་ལ་བྷ་ནི་སའོ། 57. ල්තුපිතාදීන [Pg.7] මා සිම්හි. ༥༧. ལྟུ་དང་པི་ཏུ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སི་ལ་མཱའོ། 58. ගෙ අ ච. ༥༨. གེ་ལ་ཨའང་ངོ། 59. අයූනං වා දීඝො. ༥༩. ཨ་དང་ཨི་ཨུ་རྣམས་ཀྱི་རིང་པོའམ་ཡང་ནའོ། 60. ඝ බ්‍රහ්මාදිතෙ. ༦༠. གྷ་དང་བྲཧྨ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཏེའོ། 61. නා-ම්මාදීහි. ༦༡. ནཱ་དང་ཨམྨཱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་སོ། 62. රස්සො වා. ༦༢. ཐུང་ངུའམ་ཡང་ནའོ། 63. ඝො ස්සංස්සාස්සායංතිංසු. ༦༣. གྷོ་ནི་སྶཾ་སྶཱ་སྶཱཡཾ་ཏིཾ་རྣམས་ལའོ། 64. එකවචනයොස්වඝොනං. ༦༤. གཅིག་ཚིག་གི་ཡོ་རྣམས་ལ་གྷ་མ་ཡིན་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། 65. ගෙ වා. ༦༥. གེ་ལ་ཡང་ནའོ། 66. සිස්මිංනා-නපුංසකස්ස. ༦༦. སི་དང་སྨིང་རྣམས་ལ་མ་ནིང་གིའོ། 67. ගොස්සාගසිහිනංසු ගාවගවා. ༦༧. གོ་ཡི་སཱ་ག་སི་ཧི་ནཾ་སུ་རྣམས་ལ་གཱ་ཝ་དང་གཱ་བའོ། 68. සුම්හි වා. ༦༨. སུ་ལ་ཡང་ནའོ། 69. ගවං සෙන. ༦༩. གཝཾ་ནི་སེ་དང་ལྷན་ཅིག་གོ། 70. ගුන්නං ච නංනා. ༧༠. ནཾ་ལས་གུནྣཾ་ཡང་ངོ། 71. නාස්සා. ༧༡. ནཱ་ནི་ཨསྶའོ། 72. ගාවුම්හි. ༧༢. གཱ་ཝུ་ལའོ། 73. යං පීතො. ༧༣. པི་ལས་ཡཾ་ངོ། 74. නංඣීතො. ༧༤. ཛྷི་ལས་ནཾ་མོ། 75. යොනං නොනෙ පුමෙ. ༧༥. སྐྱེས་པ་ལ་ཡོ་རྣམས་ཀྱི་ནོ་དང་ནེའོ། 76. නො. ༧༦. ནོའོ། 77. ස්මිංනො නි. ༧༧. སྨིང་གི་ནིའོ། 78. අම්බ්වාදීහි[Pg.8]. ༧༨. ཨམྦུ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་སོ། 79. කම්මාදිතො. ༧༩. ཀམྨ་ལ་སོགས་པ་ལས་སོ། 80. නාස්සෙ-නො. ༨༠. ནཱ་དང་སས་ཀྱི་ནོའོ། 81. ඣලා සස්ස නො. ༨༡. ཛྷ་དང་ལྷ་ལས་སས་ཀྱི་ནོའོ། 3. ඉතො ක්වචි සස්ස ටානුබන්ධො (ගණ). ༣. ཨི་ལས་སྐབས་འགར་སས་ཀྱི་ཊ་རྗེས་འབྲེལ་ལོ། 82. නා ස්මාස්ස. ༨༢. ནཱ་དང་སྨཱ་ལས་སོ། 83. ලා යොනං වො පුමෙ. ༨༣. ལྷ་ལས་སྐྱེས་པ་ལ་ཡོ་རྣམས་ཀྱི་ཝོའོ། 84. ජන්ත්වාදිතො නො ච. ༨༤. ཇནྟུ་ལ་སོགས་པ་ལས་ནོ་ཡང་ངོ། 85. කූතො. ༨༥. ཀུ་ལས་སོ། 86. ලොපො-මුස්මා. ༨༦. མུ་དང་སྨཱ་ལས་ཕྱིས་པའོ། 87. න නො සස්ස. ༨༧. སས་ཀྱི་ནོ་མ་ཡིན་ནོ། 88. යොලොපනිසු දීඝො. ༨༨. ཡོ་ཕྱིས་པ་དང་ནི་རྣམས་ལ་རིང་པོའོ། 89. සුනංහිසු. ༨༩. སུ་དང་ནཾ་དང་ཧི་རྣམས་ལའོ། 90. පඤ්චාදීනං චුද්දසන්නම. ༩༠. ལྔ་ལ་སོགས་པ་བཅུ་བཞི་རྣམས་ཀྱིའོ། 91. ය්වාදො න්තුස්ස. ༩༡. ཡོ་ལ་སོགས་པ་ལ་ནྟུའིའོ། 92. න්තස්ස ච ට වංසෙ. ༩༢. ཝཾ་ས་ལ་ནྟུའི་ཊའང་ངོ། 93. යොසු ඣිස්ස පුමෙ. ༩༣. ཡོ་རྣམས་ལ་སྐྱེས་པ་ལ་ཛྷིའིའོ། 94. වෙවොසු ලුස්ස. ༩༤. ཝེ་དང་ཝོ་རྣམས་ལ་ལུའིའོ། 95. යොම්හි වා ක්වචි. ༩༥. ཡོ་ལ་སྐབས་འགར་རམ། 96. පුමා-ලපනෙ වෙවො. ༩༦. སྐྱེས་པ་བོད་པ་ལ་ཝེ་དང་ཝོའོ། 97. ස්මාහිස්මින්නං ම්හාභිම්හි. ༩༧. སྨཱ་དང་ཧི་དང་སྨིང་རྣམས་ཀྱི་མྷཱ་དང་བྷི་དང་མྷིའོ། 98. සුහිස්වස්සෙ[Pg.9]. ༩༨. སུ་དང་ཧི་རྣམས་ལ་ཨའིའོ། 99. සබ්බාදීනං නංම්හි ච. ༩༩. ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནཾ་ལ་ཡང་ངོ། 4. පුබ්බපරාවරදක්ඛිණුත්තරාධරානි වවත්ථායමසඤ්ඤායං (ගණ). ༤. ཤར་དང་ཕ་རོལ་དང་ཕྱི་མ་དང་ལྷོ་དང་བྱང་དང་འོག་མ་རྣམས་ནི་མཚམས་འཛིན་པ་ལ་མིང་མ་ཡིན་པའོ། 100. සංසානං. ༡༠༠. སཾ་དང་སཱ་རྣམས་ཀྱིའོ། 101. ඝපා සස්ස ස්සා වා. ༡༠༡. གྷ་དང་པཱ་ལས་སས་ཀྱི་སྶཱའམ་ཡང་ནའོ། 102. ස්මිනො ස්සං. ༡༠༢. སྨིང་གི་སྶཾའོ། 103. යං. ༡༠༣. ཡཾའོ། 104. තිංසභාපරිසාය. ༡༠༤. ཏིཾ་ས་བྷཱ་དང་པ་རི་སཱ་ལའོ། 105. පදාදීහි සි. ༡༠༥. པ་ད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་སིའོ། 106. නාස්ස සා. ༡༠༦. ནཱ་ཡི་སཱའོ། 107. කොධාදීහි. ༡༠༧. ཀོ་དྷ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་སོ། 108. අතෙන. ༡༠༨. དེས་མ་ཡིན་ནོ། 109. සිස්සො. ༡༠༩. སི་ཡི་སོའོ། 110. ක්වචෙ වා. ༡༡༠. སྐབས་འགར་རམ། 111. අං නපුංසකෙ. ༡༡༡. མ་ནིང་ལ་ཨཾའོ། 112. යොනං නි. ༡༡༢. ཡོ་རྣམས་ལ་ནིའོ། 113. ඣලා වා. ༡༡༣. ཛྷ་དང་ལྷ་ལས་ཡང་ནའོ། 114. ලොපො. ༡༡༤. ཕྱིས་པའོ། 115. ජන්තුහෙත්වීඝපෙහි වා. ༡༡༥. ཇནྟུ་དང་ཧེ་ཏུ་དང་ཨཱི་གྷ་པ་རྣམས་ལས་ཡང་ནའོ། 116. යෙ පස්සිවණ්ණස්ස. ༡༡༦. ཡེ་ལ་ཨི་ཝཎྞ་དང་ཨས་ཀྱི་པའོ། 117. ගසීනං[Pg.10]. ༡༡༧. གྷ་དང་སི་རྣམས་ཀྱིའོ། 118. අසඞ්ඛ්‍යෙහි සබ්බාසං. ༡༡༨. གྲངས་མེད་པ་རྣམས་ལས་ཐམས་ཅད་ཀྱིའོ། 119. එකත්ථතායං. ༡༡༩. དོན་གཅིག་པ་ཉིད་ལའོ། 120. පුබ්බස්මා මාදිතො. ༡༢༠. སྔ་མ་ལས་ཐོག་མའི་མའོ། 121. නා-තො-මපඤ්චමියා. ༡༢༡. ལྔ་པ་ལས་ནཱ་དང་ཏོ་དང་མའོ། 122. වා තතියාසත්තමීනං. ༡༢༢. གསུམ་པ་དང་བདུན་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡང་ནའོ། 123. රාජස්සි නාම්හි. ༡༢༣. རཱ་ཇ་ལས་སི་དང་ནཱ་ལའོ། 124 සුනංහිසූ. ༡༢༤ སུ་དང་ཎཾ་དང་ཧི་རྣམས་ལའོ། 125. ඉමස්සානිත්ථියං ටෙ. ༡༢༥. མོ་མིན་པ་ལ་ཨི་མའི་ཊེའོ། 126. නාම්හ-නිමි. ༡༢༦. ནཱ་དང་མྷ་དང་ནི་རྣམས་ལའོ། 127. සිම්හ-නපුංසකස්සායං. ༡༢༧. མ་ནིང་གི་སི་དང་མྷ་ལ་འདིའོ། 128. ත්‍යතෙතානං තස්ස සො. ༡༢༨. ཏྱ་དང་ཏ་དང་ཨེ་ཏ་རྣམས་ཀྱི་ཏ་ལས་སོའོ། 129. මස්සා-මුස්ස. ༡༢༩. མ་ལས་མུ་སའོ། 130. කෙ වා. ༡༣༠. ཀེ་ལ་ཡང་ནའོ། 131. තතස්ස නො සබ්බාසු. ༡༣༡. ཏ་ལས་ཏའི་ནོ་ཐམས་ཅད་ལའོ། 132. ට සස්මාස්මිංස්සායස්සංස්සාසංම්හාම්හිස්විමස්ස ච. ༡༣༢. ཊ་དང་སས་དང་མཱ་དང་སྨིཾ་དང་སྶཱ་ཡ་དང་སྶཾ་དང་སྶཱ་སཾ་དང་མྷཱ་དང་མྷི་དང་སྭི་དང་ཨི་མ་རྣམས་ཀྱང་ངོ། 133. ටෙ සිස්සිසිස්මා. ༡༣༣. ཊེ་ལ་སི་དང་སི་དང་སི་དང་སྨཱའོ། 134. දුතියස්ස යොස්ස. ༡༣༤. གཉིས་པའི་ཡོ་ལའོ། 135. එකච්චාදීහ-තො. ༡༣༥. ཨེ་ཀཙྩ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཏོའོ། 136. න නිස්ස ටා. ༡༣༦. ནི་དང་ས་ལས་ཊཱ་མིན་ནོ། 137. සබ්බාදීහි. ༡༣༧. ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་སོ། 138. යොනමෙට[Pg.11]. ༡༣༨. ཡོ་རྣམས་ཀྱི་ཨེ་ཊའོ། 139. නාඤ්ඤං-ච නාමප්පධානා. ༡༣༩. མིང་གཙོ་བོ་མ་གཏོགས་པ་གཞན་ཡང་མིན་ནོ། 140. තතියත්ථයොගෙ. ༡༤༠. གསུམ་པའི་དོན་དང་ལྡན་པ་ལའོ། 141. චත්ථසමාසෙ. ༡༤༡. ཙའི་དོན་གྱི་ཚིག་སྡུད་ལའོ། 142. වෙට. ༡༤༢. ཝེ་ཊའོ། 143. පුබ්බාදීහි ඡහි. ༡༤༣. སྔ་མ་ལ་སོགས་པ་དྲུག་ལས་སོ། 144. මනාදීහි ස්මිංසංනාස්මානං සිසොඔසාසා. ༡༤༤. ཡིད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་སྨིཾ་དང་སཾ་དང་ནཱ་དང་སྨཱ་རྣམས་ཀྱི་སི་དང་སོ་དང་ཨོ་དང་སཱ་དང་སཱའོ། 5. සුමෙධාදීන මවුද්ධිච (ගණ). ༥. སུ་མེ་དྷ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་འཕེལ་བ་མེད་པ་ཡང་ངོ། 6. සරවයායවාසචෙතා ජලාසයක්ඛයලොහපටමනෙසු (ගණ). ༦. སར། ཝཡ། ཡཝ། ཨས། ཅེཏ། རྣམས་ཛལཱསཡ། ཡཀྑཡ། ལོཧ། པཊ། མན། རྣམས་ལའོ། 145. සතොසබභෙ. ༡༤༥. ས་ཏོ་ས་བ་བྷེ་ལའོ། 146. භවතො වා භොන්තො ගයොනාසෙ. ༡༤༦. བྷ་ཝ་ཏ་ལས་ཡང་ན་བྷོན་ཏོ་ག་ཡོ་ནཱ་སེ་ལའོ། 147. සිස්සග්ගිතො නි. ༡༤༧. སི་དང་སའི་གི་ལས་ནིའོ། 148. න්තස්සං. ༡༤༨. ནྟ་ལས་ཨཾ་ངོ། 149. භූතො. ༡༤༩. བྷཱུ་ལས་ཨོའོ། 150. මහන්තාරහන්තානං ටා වා. ༡༥༠. མ་ཧནྟ་དང་ཨ་ར་ཧནྟ་རྣམས་ཀྱི་ཊཱ་ཡང་ནའོ། 151. න්තුස්ස. ༡༥༡. ནྟ་ལས་སའོ། 152. අංඞං නපුංසකෙ. ༡༥༢. མ་ནིང་ལ་ཨཾ་དང་ངའོ། 153. හිමවතො වා ඔ. ༡༥༣. ཧི་མ་ཝ་ཏ་ལས་ཡང་ན་ཨོའོ། 154. රාජාදියුවාදිත්වා. ༡༥༤. རཱ་ཇ་ལ་སོགས་པ་དང་ཡུ་ཝ་ལ་སོགས་པ་ཉིད་ལས་སོ། 7. ධම්මො වා-ඤ්ඤත්ථෙ (ගණ). ༧. དོན་གཞན་ལ་དྷམྨོ་ཡང་ནའོ། 8. ඉමො [Pg.12] භාවෙ (ගණ). ༨. དངོས་པོ་ལ་ཨི་མོའོ། 155. වා-ම්හානඞ. ༡༥༥. མྷཱ་དང་ནཱ་དང་ངའི་ཡང་ནའོ། 156. යොනමානො. ༡༥༦. ཡོ་དང་ནཱ་ལས་མ་ནོའོ། 157. ආයොනො ච සඛා. ༡༥༧. ས་ཁཱ་ལས་ཡོ་རྣམས་ཀྱི་ཨཱ་ཡང་ངོ། 158. ටෙ ස්මිනො. ༡༥༨. ཊེ་ལ་སྨིན་གྱིའོ། 159. නොනාසෙස්වි. ༡༥༩. ནོ་དང་ནཱ་དང་སེ་དང་སྭི་ལའོ། 160 ස්මානංසු වා. ༡༦༠ སྨཱ་དང་ཎཾ་དང་སུ་རྣམས་ལ་ཡང་ནའོ། 161. යොස්වංහිසු චාරඞ. ༡༦༡. ཡོ་དང་སུ་དང་ཨཾ་དང་ཧི་རྣམས་ལ་ཨཱ་རང་ཡང་ངོ། 162. ල්තුපිතාදීනමසෙ. ༡༦༢. ལྟུ་དང་པི་ཏཱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཨ་སེ་ལའོ། 163. නංම්හි වා. ༡༦༣. ཎཾ་ལ་ཡང་ནའོ། 164. ආ. ༡༦༤. ཨཱའོ། 165. සලොපො. ༡༦༥. ས་ཕྱིས་པའོ། 166. සුහිස්වාරඞ්. ༡༦༦. སུ་དང་ཧི་རྣམས་ལ་ཨཱ་རང་ངོ། 167. නජ්ජායොස්වාම. ༡༦༧. ནཛྫཱ་དང་ཡོ་དང་སུ་རྣམས་ལ་ཨཱ་མའོ། 168. ටි කතිම්හා. ༡༦༨. ཀ་ཏི་ལས་ཊིའོ། 169. ට පඤ්චාදීහි චුද්දසහි. ༡༦༩. ལྔ་ལ་སོགས་པ་བཅུ་བཞི་རྣམས་ལས་ཊའོ། 170. උභගොහි ටො. ༡༧༠. ཨུ་བྷ་ལས་ཊོའོ། 171. ආරඞස්මා. ༡༧༡. ཨསྨཱ་ལས་ཨཱ་རང་ངོ། 172. ටොටෙ වා. ༡༧༢. ཡང་ན་ཊོ་དང་ཊེའོ། 173. ටා නාස්මානං. ༡༧༣. ཎཱ་དང་ཨསྨཱ་རྣམས་ཀྱི་ཊཱའོ། 174. ටි ස්මිනො. ༡༧༤. སྨིང་གི་ཊིའོ། 175. දිවාදිතො[Pg.13]. ༡༧༥. དི་ཝཱ་དི་ལས་སོ། 176. රස්සාරඞ. ༡༧༦. ཐུང་ངུ་དང་ཨཱ་རང་ངོ། 177. පිතාදීනමනත්වාදීනං. ༡༧༧. པི་ཏུ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཨ་ནཏྟུ་ལ་སོགས་པའོ། 178. යුවාදීනං සුහිස්වානඞ. ༡༧༨. ཡུ་ཝ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སུ་དང་ཧི་རྣམས་ལ་ཨཱ་ནང་ངོ། 179. නොනානෙස්වා. ༡༧༩. སུ་ལ་ནོ་དང་ནཱའོ། 180. ස්මාස්මිංනං නානෙ. ༡༨༠. སྨཱ་དང་སྨིང་རྣམས་ཀྱི་ཎཱ་དང་ཎེའོ། 181. යොනං නොනෙ වා. ༡༨༡. ཡོ་རྣམས་ཀྱི་ཡང་ན་ནོ་དང་ནེའོ། 182. ඉතො-ඤ්ඤත්ථෙ පුමෙ. ༡༨༢. འདི་ལས་གཞན་པའི་དོན་གྱི་སྐྱེས་པ་ལའོ། 183. නෙ ස්මිනො ක්වචි. ༡༨༣. སྐབས་འགར་སྨིང་གི་ཎེའོ། 184. පුමා. ༡༨༤. པུ་མཱའོ། 185. නාම්හි. ༡༨༥. ཎཱ་ལའོ། 186. සුම්හා ච. ༡༨༦. སུ་ལས་ཀྱང་ངོ། 187. ගස්සං. ༡༨༧. གསྶ་གི་ཨཾ་ངོ། 188. සාස්සං සෙ චානඞ. ༡༨༨. སེ་ལ་སཱ་དང་ཨསྶཾ་དང་ཨཱ་ནང་ངོ། 189. වත්තහා සනන්නං නොනානං. ༡༨༩. ཝཏྟ་ཧཱ་ལས་ས་དང་ཎཾ་རྣམས་ཀྱི་ནོ་དང་ནཱའོ། 190. බ්‍රහ්මස්සු වා. ༡༩༠. བྲཧྨ་ལས་སུ་ལ་ཡང་ནའོ། 191. නාම්හි. ༡༩༡. ཎཱ་ལའོ། 192. පුමකම්මථාමද්ධානං වා සස්මාසු ච. ༡༩༢. པུ་མ། ཀམྨ། ཐཱ་མ། ཨདྡྷཱ་ན་རྣམས་ཀྱི་ས་དང་སྨཱ་དང་སུ་རྣམས་ལ་ཡང་ནའོ། 193. යුවා සස්සිනො. ༡༩༣. ཡུ་ཝ་ལས་ས་ལ་ཨི་ནོའོ། 194. නො-ත්තාතුමා. ༡༩༤. ཨཏྟཱ་དང་ཏུ་མཱ་རྣམས་ཀྱི་ནོའོ། 195. සුහිසු නක. ༡༩༥. སུ་དང་ཧི་རྣམས་ལ་ཎ་ཀའོ། 196. ස්මාස්ස [Pg.14] නා බ්‍රහ්මා ච. ༡༩༦. བྲཧྨ་ལས་སྨཱ་ཎཱར་འགྱུར་རོ། 197. ඉමෙතානමෙනා-න්වාදෙසෙ දුතියායං. ༡༩༧. རྗེས་སུ་བརྗོད་པ་ལ་གཉིས་པ་ལ་ཨི་མ་དང་ཨེ་ཏ་རྣམས་ཨེ་ནར་འགྱུར་རོ། 198. කිස්ස කො සබ්බාසු. ༡༩༨. ཀི་ལས་ཐམས་ཅད་ལ་ཀོའོ། 199. කි සස්මිංසු වා-නිත්ථියං. ༡༩༩. བུད་མེད་མ་ཡིན་པ་ལ་ས་དང་སྨིང་རྣམས་ལ་ཀི་ལས་ཡང་ནའོ། 200. කිමංසිසු සහ නපුංසකෙ. ༢༠༠. མ་ནིང་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཨཾ་དང་སི་རྣམས་ལ་ཀིའོ། 201. ඉමස්සිදං වා. ༢༠༡. ཨི་མ་ལས་ཡང་ན་ཨི་དཾ་ངོ། 202. අමුස්සාදුං. ༢༠༢. ཨ་མུ་ལས་ཨ་དུང་ངོ། 203. සුම්හා-මුස්සා-ස්මා. ༢༠༣. ཨ་མུ་ལས་སུ་ལ་ཨསྨཱའོ། 204. නංම්හි තිචතුන්නමිත්ථියං තිස්සචතස්සා. ༢༠༤. བུད་མེད་ལ་ཎཾ་ལ་ཏི་དང་ཅ་ཏུ་རྣམས་ཏིསྶ་དང་ཅ་ཏསྶར་འགྱུར་རོ། 205. තිස්සො චතස්සො යොම්හි සවිභත්තීනං. ༢༠༥. ཡོ་ལ་རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ཏིསྶོ་དང་ཅ་ཏསྶོའོ། 206. තීණිචත්තාරි නපුංසකෙ. ༢༠༦. མ་ནིང་ལ་ཏཱི་ཎི་དང་ཅཏྟཱ་རིའོ། 207. පුමෙ තයොචත්තාරො. ༢༠༧. སྐྱེས་པ་ལ་ཏ་ཡོ་དང་ཅཏྟཱ་རོའོ། 208. චතුරො වා චතුස්ස. ༢༠༨. ཅ་ཏུ་ལས་ཡང་ན་ཅ་ཏུ་རོའོ། 209. මයමස්මා-ම්හාස්ස. ༢༠༩. ཨམྷ་ལས་མ་ཡམ་མོ། 210. නංසෙස්ව-ස්මාකංමමං. ༢༡༠. ཎཾ་དང་ས་རྣམས་ལ་ཨསྨཱ་ཀཾ་དང་མ་མཾ་ངོ། 211. සිම්හ-හං. ༢༡༡. སི་ལ་ཨ་ཧཾ་ངོ། 212. තුම්හස්ස තුවං ත්වමම්හි ච. ༢༡༢. ཏུམྷ་ལས་ཨཾ་ལ་ཏུ་ཝཾ་དང་ཏྭཾ་ངོ། 213. තයාතයීනං ත්ව වා තස්ස. ༢༡༣. ཏ་ཡཱ་དང་ཏ་ཡི་རྣམས་ཀྱི་ཡང་ན་ཏྭའོ། 214. ස්මාම්හි ත්වම්හා. ༢༡༤. སྨཱ་ལ་ཏྭམྷཱའོ། 215. න්තන්තූනං න්තො යොම්හි පඨමෙ. ༢༡༥. དང་པོའི་ཡོ་ལ་ནྟུ་མཐའ་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ནྟོའོ། 216. තං නංම්හි. ༢༡༦. ཎཾ་ལ་ཏཾ་ངོ། 217. තොතාතිතා [Pg.15] සස්මාස්මිංනාසු. ༢༡༧. ས་དང་སྨཱ་དང་སྨིང་དང་ཎཱ་དང་སུ་རྣམས་ལ་ཏོ་དང་ཏཱ་དང་ཏི་དང་ཏཱའོ། 218. ටටාඅං ගෙ. ༢༡༨. གེ་ལ་ཊ་དང་ཊཱ་དང་ཨཾ་ངོ། 219. යොම්හි ද්වින්නං දුවෙ ද්වෙ. ༢༡༩. ཡོ་ལ་དྭི་རྣམས་ཀྱི་དུ་ཝེ་དང་དྭེའོ། 220. දුවින්නං නංම්හි වා. ༢༢༠. ཎཾ་ལ་ཡང་ན་དུ་ཝིནྣཾ་ངོ། 221. රාජස්ස රඤ්ඤං. ༢༢༡. རཱ་ཛ་ལས་ཎཾ་ལ་རཉྙཾ་ངོ། 222. නාස්මාසු රඤ්ඤා. ༢༢༢. ཎཱ་དང་སྨཱ་དང་སུ་རྣམས་ལ་རཉྙཱའོ། 223. රඤ්ඤොරඤ්ඤස්සරාජිනො සෙ. ༢༢༣. ས་ལ་རཉྙོ་དང་རཉྙསྶ་དང་རཱ་ཇི་ནོའོ། 224. ස්මිංම්හි රඤ්ඤෙරාජිනි. ༢༢༤. སྨིང་ལ་རཉྙེ་དང་རཱ་ཇི་ནིའོ། 225. සමාසෙ වා. ༢༢༥. ཚིག་སྡུད་པ་ལ་ཡང་ནའོ། 226. ස්මිංම්හි තුම්හම්හානං තයිමයි. ༢༢༦. སྨིང་ལ་ཏུམྷ་དང་ཨམྷ་རྣམས་ཀྱི་ཏ་ཡི་དང་མ་ཡིའོ། 227. අංම්හි තං මං තවං මමං. ༢༢༧. ཨཾ་ལ་ཏཾ་དང་མཾ་དང་ཏ་ཝཾ་དང་མ་མཾ་ངོ། 228. නාස්මාසු තයාමයා. ༢༢༨. ཨསྨཱ་སུ་ལ་ཏཡཱ་དང་མཡཱ་མི་འགྱུར། 229. තව මම තුය්හං මය්හං සෙ. ༢༢༩. སེ་ལ་ཏཝ་དང་། མམ། ཏུཡྷཾ། མཡྷཾ་རྣམས་སོ། 230. වංවාකං නංම්හි. ༢༣༠. ནཾ་ལ་ཝཾ་དང་ཝཱ་ཀཾ་རྣམས་སོ། 231. දුතියෙ යොම්හි වා. ༢༣༡. གཉིས་པ་ཡོ་ལ་སྐབས་འགར་རོ། 232. අපාදාදො පදතෙකවාක්‍යෙ. ༢༣༢. ཚིགས་རྐང་གི་ཐོག་མ་མ་ཡིན་པ་དང་། ཚིག་གི་རྗེས་སུ། ཚིག་གྲུབ་གཅིག་གི་ནང་དུའོ། 233. යොනංහිස්ම-පඤ්චම්‍යා වොනො. ༢༣༣. ཡོ། ནཾ། ཧི། སྨཱ་དང་ལྔ་པ་རྣམས་ལ་ཝོ་དང་ནོ་འགྱུར། 234. තෙමෙ නාසෙ. ༢༣༤. ཨཱ་སེ་ལ་ཏེ་དང་མེ་མི་འགྱུར། 235. අන්වාදෙසෙ. ༢༣༥. རྗེས་སུ་མཚོན་པ་ལའོ། 236. සපුබ්බා පඨමන්තා වා. ༢༣༦. སྔོན་འཇུག་དང་བཅས་པའི་དང་པོ་མཐའ་ཅན་གྱི་རྗེས་སུ་སྐབས་འགར་རོ། 237. න ච වාහාහෙවයොගෙ. ༢༣༧. ཅ་དང་། ཝཱ། ཧ། ཨཧ། ཨེཝ་རྣམས་དང་སྦྱོར་བ་ལ་མི་འགྱུར། 238. දස්සනත්තෙ-නාලොචනෙ[Pg.16]. ༢༣༨. སྟོན་པའི་དོན་ལ་ཡིན་གྱི་མིག་གིས་བལྟ་བ་ལ་མ་ཡིན་ནོ། 239. ආමන්තණං පුබ්බමසන්තංව. ༢༣༩. བོད་པའི་སྒྲ་སྔོན་དུ་ཡོད་པ་ནི་མེད་པ་ལྟ་བུའོ། 240. න සාමඤ්ඤවචනමෙකත්ථෙ. ༢༤༠. དོན་གཅིག་པ་ལ་སྤྱིའི་ཚིག་མི་འགྱུར། 241. බහූසු වා. ༢༤༡. མང་ཚིག་ལ་སྐབས་འགར་རོ། ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ ස්‍යාදිකණ්ඩො දුතියො. འདི་ལྟར་མོགྒལླཱནའི་བརྡ་སྤྲོད་པ་ལས་སྱཱ་དིའི་སྐབས་ཏེ་གཉིས་པའོ། (3) තතියො කණ්ඩො (සමාසො) (༣) སྐབས་གསུམ་པ། (ཚིག་སྡུད།) 1. ස්‍යාදි ස්‍යාදිනෙකත්ථං. ༡. སྱཱ་དི་མཐའ་ཅན་ནི་སྱཱ་དི་མཐའ་ཅན་དང་དོན་གཅིག་པ་ལའོ། 2. අසඞ්ඛ්‍යං විභත්තිසම්පත්තිසමීපසාකල්‍යා-භාවයථා පච්ඡායුගපදත්ථෙ. ༢. གྲངས་མེད་པ་ནི་རྣམ་དབྱེའི་དོན་དང་། ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ། ཉེ་བ། མཐའ་དག དངོས་པོ་མེད་པ། ཡཐཱའི་དོན། ཕྱི་ལོག དུས་མཉམ་པ་རྣམས་ཀྱི་དོན་ལའོ། 3. යථා න තුල්‍යෙ. ༣. ཡཐཱ་ནི་མཚུངས་པའི་དོན་ལ་མ་ཡིན་ནོ། 4. යාවා-වධාරණෙ. ༤. ཡཱ་ཝ་ནི་ངེས་པར་འཛིན་པ་ལའོ། 5. පය්‍යපාබහිතිරොපුරෙපච්ඡා වා පඤ්චම්‍යා. ༥. པཡྻ་དང་། ཨཔ། བཧི། ཏིརོ། པུརེ། པཙྪཱ་རྣམས་ལྔ་པ་དང་སྐབས་འགར་རོ། 6. සමීපායාමෙස්වනු. ༦. ཉེ་བ་དང་སྲིད་པ་ལ་ཨནུའོ། 7. තිට්ඨග්වාදීනි. ༧. ཏིཊྛགུ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། 8. ඔරෙ පරි වති පාරෙ මජ්ඣෙ හෙට්ඨුද්ධා ධොන්තො වා ඡට්ඨියා. ༨. ཨོརེ། པརི། ཝཏི། པཱརེ། མཛ྄ཛྷེ། ཧེཊྛཱ། ཨུདྡྷཾ། ཨནྟོ་རྣམས་དྲུག་པ་དང་སྐབས་འགར་རོ། 9. තං නපුංසකං. ༩. དེ་ནི་མ་ནིང་ངོ། 10. අමාදි. ༡༠. ཨམ་ལ་སོགས་པའོ། 11. විසෙසනමෙකත්ථෙන. ༡༡. ཁྱད་པར་ཅན་ནི་དོན་གཅིག་པ་དང་ངོ་། 12. නඋ. ༡༢. ནའོ། 13. කුපාදයො [Pg.17] නිච්චමස්‍යාදිවිධිම්හි. ༡༣. ཀུ་དང་པྲ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་འདི་ལ་སོགས་པའི་ཆོ་ག་ལ་རྟག་ཏུའོ། 9. පාදයො ගතාද්‍යත්ථෙ පඨමාය. (ගණ) ༩. པྲ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོང་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ལ་དང་པོ་དང་ངོ་། (ཚོགས།) 10. අච්චාදයො කන්තාද්‍යත්ථෙ දුතියාය. (ගණ) ༡༠. ཨཏི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་འདས་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ལ་གཉིས་པ་དང་ངོ་། (ཚོགས།) 11. අවාදයො කුට්ඨාද්‍යත්ථෙ තතියාය. (ගණ) ༡༡. ཨཝ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སྐྱོ་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ལ་གསུམ་པ་དང་ངོ་། (ཚོགས།) 12. පරියාදයො ගිලානාද්‍යත්ථෙ චතුත්ථියා. (ගණ) ༡༢. པརི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ན་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ལ་བཞི་པ་དང་ངོ་། (ཚོགས།) 13. න්‍යාදයො කන්තාද්‍යත්ථෙ පඤ්චමියා. (ගණ) ༡༣. ནི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་བྱུང་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ལ་ལྔ་པ་དང་ངོ་། (ཚོགས།) 14. චී ක්‍රියත්ථෙහි. ༡༤. ཙཱི་མཐའ་ཅན་རྣམས་བྱ་བའི་དོན་ཅན་གྱི་སྒྲ་དང་ངོ་། 15. භූසනා-දරා-නාදරෙස්වලංසාසා. ༡༥. རྒྱན་དང་། གུས་པ། མ་གུས་པ་རྣམས་ལ་ཨལཾ་དང་སཱ་སཱའོ། 16. අඤ්ඤෙ ච. ༡༦. གཞན་དག་ཀྱང་ངོ་། 17. වා-නෙකඤ්ඤත්ථෙ. ༡༧. དོན་གཞན་ལ་དུ་མ་རྣམས་སྐབས་འགར་རོ། 18. තත්ථ ගහෙත්වා තෙන පහරිත්වා යුද්ධෙ සරූපං. ༡༨. དེ་ལ་བཟུང་ནས་དེས་བརྡེགས་ཏེ་འཐབ་པའི་དོན་ལ་གཟུགས་མཚུངས་པའོ། 19. චත්ථෙ. ༡༩. ཅའི་དོན་ལའོ། 20. සමාහාරෙ නපුංසකං. ༢༠. བསྡུས་པའི་དོན་ལ་མ་ནིང་ངོ། 21. සඞ්ඛ්‍යාදි. ༢༡. གྲངས་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའོ། 22. ක්වචෙ-කත්තඤ්ච ඡට්ඨියා. ༢༢. སྐབས་འགར་དྲུག་པ་ལ་གཅིག་ཚིག་ཀྱང་ངོ་། 23. ස්‍යාදීසු රස්සො. ༢༣. སྱཱ་དི་རྣམས་ལ་ཐུང་ངུར་འགྱུར། 24. ඝපස්සන්තස්සා-ප්පධානස්ස. ༢༤. གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པའི་གྷ་དང་པའི་མཐའ་ཅན་ལའོ། 25. ගොස්සු. ༢༥. གོ་ལ་སུའི་ནང་དུའོ། 26. ඉත්ථියමත්වා. ༢༦. བུད་མེད་ཀྱི་རྟགས་ལ་ཨ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བའོ། 27. නදාදිතො ඞී. ༢༧. ནདཱི་ལ་སོགས་པ་ལས་ངཱིའོ། 14. ගොතො වා. (ගණ) ༡༤. གོ་ལས་སྐབས་འགར་རོ། (ཚོགས།) 28. යක්ඛාදිත්විනී [Pg.18] ච. ༢༨. ཡཀྑ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཨི་ནཱི་ཡང་ངོ་། 29. ආරාමිකාදීහි. ༢༩. ཨཱརཱམིཀ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་སོ། 15. සඤ්ඤායං මානුසො. (ගණ) ༡༥. མིང་ལ་མཱནུ་སོའོ། (ཚོགས།) 30. යුවණ්ණෙහි නී. ༣༠. ཡུ་ཝཎྞ་རྣམས་ལས་ནཱིའོ། 31. ක්තිම්හා-ඤ්ඤත්ථෙ. ༣༡. ཀྟི་ལས་དོན་གཞན་ལའོ། 32. ඝරණ්‍යාදයො. ༣༢. གྷརཎཱི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། 16. ආචරියා වා යලොපො ච. (ගණ) ༡༦. ཨཱཙརིཡ་ལས་སྐབས་འགར་དང་ཡ་ཡིག་ཕྱིས་པ་ཡང་ངོ་། (ཚོགས།) 33. මාතුලාදිත්වානී භරියායං. ༣༣. ཆུང་མའི་དོན་ལ་མཱཏུལཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཨཱནཱིའོ། 17. අභරියායං ඛත්තියා වා. (ගණ) ༡༧. ཆུང་མ་མ་ཡིན་པ་ལ་ཁཏྟིཡ་ལས་སྐབས་འགར་རོ། (ཚོགས།) 18. පුන්නාමස්මා යොගා අපාලකන්තා. (ගණ) ༡༨. འབྲེལ་བ་ལས་སྐྱེས་པའི་མིང་ལས་ཏེ་པཱ་ལ་མཐའ་ཅན་མ་གཏོགས་པའོ། (ཚོགས།) 34. උපමාසංහිතසහිතසංයතසහසඵවාමලක්ඛණාදිතූරුතූ. ༣༤. ཉེ་བར་འཇལ་བ་དང་། སཾཧིཏ། སཧིཏ། སཾཡཏ། སཧ། སཕ། ཝཱམ། ལཀྑཎ་ལ་སོགས་པའི་སྔོན་ཅན་གྱི་ཨཱུ་རུ་ལས་ཨཱུའོ། 35. යුවා ති. ༣༥. “ཡུ་ཝཱ་” ཞེས་པའོ། 36. න්තන්තූනං ඞීම්හිතො වා. ༣༦. ནྟུ་མཐའ་ཅན་རྣམས་ལས་ངཱི་ཕྱིས་སམ་ཡང་ནའོ། 37. භවතො භොතො. ༣༧. བྷ་ཝནྟ་ལས་བྷོ་ཏོའོ། 38. ගොස්සා-වඞ. ༣༨. གོ་ལས་ས་ཝ་ངའོ། 39. පුථුස්ස පථවපුථවා. ༣༩. པུ་ཐུ་ལས་པ་ཐ་ཝཱི་དང་པུ་ཐ་ཝཱིའོ། 40. සමාසන්ත්ව. ༤༠. ཚིག་སྡུད་ཀྱི་མཐར་ཏྭའོ། 41. පාපාදීහි භූමියා. ༤༡. པཱ་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་བྷཱུ་མིའོ། 42. සඞ්ඛ්‍යාහි. ༤༢. གྲངས་རྣམས་ལས་སོ། 43. නදීගොදාවරීනං. ༤༣. ན་དཱི་དང་གོ་དཱ་ཝ་རཱི་རྣམས་ཀྱིའོ། 44. අසඞ්ඛ්‍යෙහි චාඞ්ගුල්‍යානඤ්ඤාසඞ්ඛ්‍යත්ථෙසු. ༤༤. ཨ་སངྑྱ་དང་ཨངྒུ་ལཱི་རྣམས་ལས་དོན་གཞན་ལ་ཨ་སངྑྱའི་དོན་དུའོ། 45. දීඝාහොවස්සෙකදෙසෙහි [Pg.19] ච රත්ත්‍යා. ༤༥. དཱི་གྷ་དང་། ཨ་ཧ་དང་། ཝས྄ས། ཕྱོགས་གཅིག་པ་རྣམས་ལས་རཏྟིའོ། 46. ගොත්වචත්ථෙ චාලොපෙ. ༤༦. གོ་ཉིད་ཀྱི་དོན་ལ་ལོཔ་མེད་པའོ། 47. රත්තින්දිවදාරගවචතුරස්සා. ༤༧. རཏྟིནྡི་ཝ་དང་། དཱ་ར། གཱ་ཝ། ཙ་ཏུ་རསྶ་རྣམས་སོ། 48. ආයාමෙ-නුගවං. ༤༨. སྲིད་ལ་ཨ་ནུ་ག་ཝཾ་མོ། 49. අක්ඛිස්මා-ඤ්ඤත්ථෙ. ༤༩. ཨཀྑི་ལས་དོན་གཞན་ལའོ། 50. දාරුමහ්‍යඞ්ගුල්‍යා. ༥༠. དཱ་རུ་དང་། མ་ཧཱི། ཨངྒུ་ལཱི་རྣམས་ཀྱིའོ། 51. චි වීතිහාරෙ. ༥༡. ཕན་ཚུན་བརྗེ་བ་ལ་ཙིའོ། 52. ල්ත්විත්ථියූහි කො. ༥༢. མོ་རྟགས་ཨུ་མཐའ་ཅན་རྣམས་ལས་ཀའོ། 53. වා-ඤ්ඤතො. ༥༣. གཞན་ལས་ཡང་ནའོ། 54. උත්තරපදෙ. ༥༤. ཚིག་ཕྱི་མ་ལའོ། 55. ඉමස්සිදං. ༥༥. ཨི་མ་ལས་ཨི་དཾ་ངོ། 56. පුං පුමස්ස වා. ༥༦. པུ་མའི་པུཾ་ཡང་ནའོ། 57. ට න්තන්තූනං. ༥༧. ནྟུ་མཐའ་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཊའོ། 58. අ. ༥༨. ཨའོ། 59. මනාද්‍යාපාදීන මො මයෙච. ༥༩. མ་ནས་ལ་སོགས་པ་དང་ཨཱ་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་མའོ་མ་ཡ་ལ་ཡང་ངོ་། 60. පරස්ස සඞ්ඛ්‍යාසු. ༦༠. གྲངས་རྣམས་ལ་ཕྱི་མའིའོ། 61. ජනෙ පුථස්සු. ༦༡. ཛ་ན་ལ་པུ་ཐུའི་ཨུའོ། 62. සො ඡස්සා-හායතනෙ වා. ༦༢. ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ལ་ཆའི་ས་ཡང་ནའོ། 63. ල්තුපිතාදීන මාරඞ්ගරඞ්ග. ༦༣. པི་ཏཱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཨ་རངྒ་དང་ཨ་རངྒའོ། 64. විජ්ජායොනිසම්බන්ධානමා තත්‍ර චත්ථෙ. ༦༤. རིག་པ་དང་སྐྱེ་གནས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་རྣམས་ཀྱི་ཨཱའོ་དེ་དང་དེའི་དོན་ལའོ། 65. පුත්තෙ. ༦༥. པུཏྟ་ལའོ། 66. චිස්මිං. ༦༦. ཙི་ལའོ། 67. ඉත්ථියං [Pg.20] භාසිතපුමිත්ථී පුමෙවෙ-කත්ථෙ. ༦༧. མོ་རྟགས་ལ་བཤད་པའི་སྐྱེས་པ་མོ་རྟགས་ཉིད་སྐྱེས་པ་བཞིན་དོན་གཅིག་ལའོ། 68. ක්වචි පච්චයෙ. ༦༨. རྐྱེན་ལ་ལ་ལའོ། 69. සබ්බාදයො වුත්තිමත්ථෙ. ༦༩. སབྦ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་འགྲེལ་བའི་དོན་ལའོ། 70. ජායාය ජයං පතිම්හි. ༧༠. པ་ཏི་ལ་ཛཱ་ཡཱའི་ཛ་ཡའོ། 71. සඤ්ඤාය මුදොදකස්ස. ༧༡. མིང་ལ་མུ་ད་དང་ཨུ་ད་ཀའི་འོ། 72. කුම්භාදීසු වා. ༧༢. ཀུམྦྷ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཡང་ནའོ། 73. සොතාදීසූ ලොපො. ༧༣. སོ་ཏ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཕྱིས་པའོ། 74. ට නඋස්ස. ༧༤. ནཽའི་ཊའོ། 75. අන සරෙ. ༧༥. དབྱངས་ལ་ཨ་ནའོ། 76. නඛාදයො. ༧༦. ན་ཁ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ། 77. නගො වා-ප්පාණිනි. ༧༧. སྲོག་མེད་ལ་ན་ག་ཡང་ནའོ། 78. සහස්ස සොඤ්ඤත්ථෙ. ༧༨. དོན་གཞན་ལ་ས་ཧའི་སའོ། 79. සඤ්ඤායං. ༧༩. མིང་ལའོ། 80. අප්පච්චක්ඛෙ. ༨༠. མངོན་སུམ་མ་ཡིན་པ་ལའོ། 81. අකාලෙ සකත්ථෙ. ༨༡. རང་གི་དོན་ལ་ཨ་ཀཱ་ལའོ། 82. ගන්ථන්තා-ධික්‍යෙ. ༨༢. གཞུང་གི་མཐར་ལྷག་པ་ལའོ། 83. සමානස්ස පක්ඛාදීසු වා. ༨༣. པཀྑ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ས་མཱ་ནའི་ཡང་ནའོ། 84. උදරෙ ඉයෙ. ༨༤. ཨུ་ད་ར་ལ་ཨི་ཡའོ། 85. රීරික්ඛකෙසු. ༨༥. རཱི་དང་རི་དང་ཀྑ་དང་ཀ་རྣམས་ལའོ། 86. සබ්බාදීනමා. ༨༦. སབྦ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཨཱའོ། 87. න්තකිමිමානං ටාකීටී. ༨༧. ནྟུ་དང་ཀིམ་དང་ཨི་མ་རྣམས་ཀྱི་ཊཱ་དང་ཀཱི་དང་ཊཱིའོ། 88. තුම්හා-ම්හානං තාමෙකස්මිං. ༨༨. གཅིག་པུ་ལ་ཏུམྷ་དང་ཨམྷ་རྣམས་ཀྱི་ཏ་དང་མའོ། 89. තං [Pg.21] මම-ඤ්ඤත්‍ර. ༨༩. གཞན་ལ་ཏཾ་དང་མ་མའོ། 90. වෙ-තස්සෙට. ༩༠. ཨེ་ཏསྶའི་ཝེ་དང་ཨེ་ཏའོ། 91. විධාදීසු ද්විස්ස දු. ༩༡. ཝི་དྷཱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་དྭིའི་དུའོ། 92. දි ගුණාදීසු. ༩༢. གུ་ཎ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་དིའོ། 93. තීස්ව. ༩༣. ཏིའི་ཨའོ། 94. ආ සඞ්ඛ්‍යායාසතාදොනඤ්ඤත්ථෙ. ༩༤. དོན་གཞན་ལ་ས་ཏ་ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་པའི་གྲངས་ཀྱི་ཨཱའོ། 95. තිස්සෙ. ༩༥. ཏི་སྲ་ལའོ། 96. චත්තාලීසාදො වා. ༩༦. ཙཏྟཱལཱི་སཱ་སོགས་ལ་ཡང་ནའོ། 97. ද්විස්සා ච. ༩༧. དྭི་སྲ་ཡང་ངོ། 98. බාචත්තාලීසා දො. ༩༨. བཱ་ཙཏྟཱལཱི་སཱ་ལ་དོའོ། 99. වීසතිදසෙසු පඤ්චස්ස පණ්ණපන්නා. ༩༩. བཱི་ས་ཏི་དང་ད་ས་རྣམས་ལ་པཉྩ་ལ་པཎྞ་དང་པནྣའོ། 100. චතුස්ස චුචො දසෙ. ༡༠༠. ད་ས་ལ་ཙ་ཏུ་ལ་ཅུ་དང་ཅོའོ། 101. ඡස්ස සො. ༡༠༡. ཚ་ལ་སོའོ། 102. එකට්ඨානමා. ༡༠༢. ཨེ་ཀ་དང་ཨཊྛ་ལ་མཱའོ། 103. ර සඞ්ඛ්‍යාතො වා. ༡༠༣. གྲངས་ལས་ར་ཡང་ནའོ། 104. ඡතීහි ළො ච. ༡༠༤. ཚ་དང་ཏི་རྣམས་ལས་ལོ་ཡང་ངོ། 105. චතුත්ථතතියානමඩ්ඪුඩ්ඪභියා. ༡༠༥. ཙཏུཏྠ་དང་ཏ་ཏི་ཡ་རྣམས་ལ་ཨཌྜྷུཌྜྷ་དང་བྷི་ཡའོ། 106. දුතියස්ස සහ දියඩ්ඪදිවඩ්ඪා. ༡༠༦. དུ་ཏི་ཡ་ལ་ས་ཧ་དང་དི་ཡཌྜྷ་དང་དི་བཌྜྷའོ། 107. සරෙ කද කුස්සුත්තරත්ථෙ. ༡༠༧. ཕྱི་མའི་དོན་ལ་ཀུ་ལ་ས་ར་ལ་ཀ་དའོ། 108. කා-ප්පත්ථෙ. ༡༠༨. པཏྠ་ལ་ཀཱའོ། 109. පුරිසෙ වා. ༡༠༩. པུ་རི་ས་ལ་ཡང་ནའོ། 110. පුබ්බා-පරජ්ජසායමජ්ඣෙහා-හස්ස ණ්හො. ༡༡༠. པུབྦ། ཨཔར། ཨཛྫ། སཱཡ། མཛ྄ཛྷ། ཨཧ་རྣམས་ཀྱི་ཨཧ་ལ་ཎྷའོ། ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ සමාසකණ්ඩො තතියො. འདི་ནི་མོགྒལླཱ་ནའི་བརྡ་སྤྲོད་པ་ལས་བསྡུ་བའི་སྐབས་ཏེ་གསུམ་པའོ། (4) චතුත්ථො කණ්ඩො (ණාදි) (༤) སྐབས་བཞི་པའོ། །(ཎཱ་དི།) 1. ණො [Pg.22] වා පච්චෙ. ༡. རྒྱུད་པའི་དོན་ལ་ཡང་ན་ཎོའོ། 2. වච්ඡාදිතො ණානණායනා. ༢. བཙྪ་སོགས་ལས་ཎཱ་ན་དང་ཎཱ་ཡ་ནའོ། 19. කතා ණියොව. (ගණ) ༡༩. ཀ་ཏ་ལས་ཎི་ཡ་ཉིད་དོ། །(ཚོགས།) 20. කණ්හො බ්‍රාහ්මණෙ. (ගණ) ༢༠. བྲམ་ཟེ་ལ་ཀཎྷའོ། །(ཚོགས།) 3. කත්තිකාවිධවාදීහි ණෙය්‍යණෙරා. ༣. ཀཏྟི་ཀཱ་དང་བི་དྷ་བཱ་སོགས་ལས་ཎེཡ྄ཡ་དང་ཎེརའོ། 4. ණ්‍ය දිච්චාදීහි. ༤. དི་ཙ་སོགས་ལས་ཎྱའོ། 5. ආ ණි. ༥. ཎི་ལ་ཨཱའོ། 6. රාජතො ඤ්ඤො ජාතියං. ༦. རིགས་ལ་རཱ་ཛ་ལས་ཉྙོའོ། 7. ඛත්තා යියා. ༧. ཁཏྟཱ་ལས་ཡི་ཡའོ། 8. මනුතො ස්සසණ. ༨. མ་ནུ་ལས་སྶ་དང་ས་ཎའོ། 9. ජනපදනාමස්මා ඛත්තියා රඤ්ඤෙ ච ණො. ༩. ཡུལ་གྱི་མིང་དང་རྒྱལ་རིགས་ལས་རྒྱལ་པོའི་དོན་ལ་ཎོ་ཡང་ངོ། 10. ණ්‍ය කුරුසිවීහි. ༡༠. ཀུ་རུ་དང་སི་བི་རྣམས་ལས་ཎྱའོ། 11. ණ රාගා තෙන රත්තං. ༡༡. དེས་ཚོས་པ་ལ་ཚོན་ལས་ཎའོ། 12. නක්ඛත්තෙ-නින්දුයුත්තෙන කාලෙ. ༡༢. ཟླ་བ་དང་འགྲོགས་པའི་རྒྱུ་སྐར་ལས་དུས་ལའོ། 13. සා-ස්ස දෙවතා පුණ්ණමාසී. ༡༣. དེ་ནི་འདིའི་ལྷ་དང་ཉ་གང་བའོ། 14. තමධීතෙ තං ජානාති කණිකා ච. ༡༤. དེ་ཀློག་པ་དང་དེ་ཤེས་པ་ལ་ཀ་ཎི་ཀཱ་ཡང་ངོ། 15. තස්ස විසයෙ දෙසෙ. ༡༥. དེའི་ཡུལ་གྱི་གནས་ལའོ། 16. නිවාසෙ තන්නාමෙ. ༡༦. གནས་གཞི་ལ་དེའི་མིང་ལའོ། 17. අදූරභවෙ. ༡༧. ཉེ་འཁོར་དུ་བྱུང་བ་ལའོ། 18. තෙන නිබ්බත්තෙ. ༡༨. དེས་བསྐྲུན་པ་ལའོ། 19. තමීධත්ථි[Pg.23]. ༡༩. དེ་འདི་ན་ཡོད་པ་ལའོ། 20. තත්‍ර භවෙ. ༢༠. དེ་ན་བྱུང་བ་ལའོ། 21. අජ්ජාදීහි තනො. ༢༡. ཨཛྫ་སོགས་ལས་ཏ་ནོའོ། 22. පුරාතො ණො ච. ༢༢. པུ་རཱ་ལས་ཎོ་ཡང་ངོ། 23. අමාත්වච්චො. ༢༣. ཨ་མཱ་ལས་ཏྭ་ཙོའོ། 24. මජ්ඣාදිත්විමො. ༢༤. མཛ྄ཛྷ་སོགས་ལས་ཏྭི་མོའོ། 25. කණ ණෙය්‍ය ණෙය්‍යක යියා. ༢༥. ཀ་ཎ་དང་ཎེཡ྄ཡ་དང་ཎེཡ྄ཡ་ཀ་དང་ཡི་ཡའོ། 26. ණිකො. ༢༦. ཎི་ཀོའོ། 27. තමස්ස සිප්පං සීලං පණ්‍යං පහරණං පයොජනං. ༢༧. དེ་ནི་འདིའི་བཟོ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། ཚོང་ཟོག་དང་། མཚོན་ཆ་དང་། དགོས་པའོ། 28. තං හන්ත රහති ගච්ඡතුඤ්ඡති චරති. ༢༨. དེ་གསོད་པ་དང་། འོས་པ་དང་། འགྲོ་བ་དང་། སློང་བ་དང་། སྤྱོད་པའོ། 29. තෙන කතං කීතං බද්ධමභිසඞ්ඛතං සංසට්ඨං හතං හන්ති ජිතං ජයති දිබ්බති ඛණති තරති චරති වහති ජීවති. ༢༩. དེས་བྱས་པ་དང་། ཉོས་པ་དང་། བཅིངས་པ་དང་། མངོན་པར་འདུ་བྱས་པ་དང་། འདྲེས་པ་དང་། བཅོམ་པ་དང་། འཇོམས་པ་དང་། རྒྱལ་བ་དང་། རྒྱལ་བར་བྱེད་པ་དང་། རྩེ་བ་དང་། རྐོ་བ་དང་། སྒྲོལ་བ་དང་། སྤྱོད་པ་དང་། འཁུར་བ་དང་། འཚོ་བའོ། 30. තස්ස සංවත්තති. ༣༠. དེའི་ཕྱིར་འགྱུར་བའོ། 31. තතො සම්භූතමාගතං. ༣༡. དེ་ལས་བྱུང་བ་དང་འོངས་པའོ། 32. තත්ථ වසති විදිතො භත්තො නියුත්තො. ༣༢. དེ་ན་གནས་པ་དང་། ཤེས་པ་དང་། བཀུར་བ་དང་། བསྐོས་པའོ། 33. තස්සිදං. ༣༣. འདི་ནི་དེའིའོ། 34. ණො. ༣༤. ཎོའོ། 35. ගවාදීහි යො. ༣༥. གོ་སོགས་ལས་ཡོའོ། 36. පිතිතො භාතරි රෙය්‍යණ. ༣༦. ཕ་ལས་སྤུན་ཟླ་ལ་རེཡ྄ཡ་ཎའོ། 37. මාතිතො ච භගිනියං ඡො. ༣༧. མ་ལས་སྲིང་མོ་ལ་ཆོའོ། 38. මාතාපිතූස්වා-මහො. ༣༨. མ་དང་ཕ་རྣམས་ལས་ཨཱ་མ་ཧོའོ། 39. හිතෙ [Pg.24] රෙය්‍යණ. ༣༩. ཕན་པ་ལ་རེཡ྄ཡ་ཎའོ། 40. නින්දා-ඤ්ඤාත-ප්පපටිභාගරස්ස දයාසඤ්ඤාසු කො. ༤༠. སྨད་པ་དང་། མ་ཤེས་པ་དང་། ཆུང་བ་དང་། མཚུངས་པ་དང་། སྙིང་རྗེ་དང་། འདུ་ཤེས་རྣམས་ལ་ཀོའོ། 21. වත්ථිතො ඉවත්ථෙ එය්‍යො. (ගණ) ༢༡. དངོས་པོ་ལས་འདྲ་བའི་དོན་ལ་ཨེཡྻ་འགྱུར། (ཚོགས།) 22. සිලාය ණෙය්‍යො ච. (ගණ) ༢༢. རྡོ་བ་ལས་ཀྱང་ཎེཡྻ་འགྱུར། (ཚོགས།) 23. සාඛාදීහි ඉයො. (ගණ) ༢༣. ཡལ་ག་ལ་སོགས་པ་ལས་ཨིཡ་འགྱུར། (ཚོགས།) 24. මුඛාදීහි යො. (ගණ) ༢༤. གདོང་ལ་སོགས་པ་ལས་ཡ་འགྱུར། (ཚོགས།) 25. ආකස්මිකෙ භිධෙයෙ ඊයො. (ගණ) ༢༥. གློ་བུར་བའི་བརྗོད་བྱ་ལ་ཨཱིཡ་འགྱུར། (ཚོགས།) 26. සක්කරාදීහි ණො. (ගණ) ༢༦. གསེག་མ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཎ་འགྱུར། (ཚོགས།) 27. අඞ්ගුල්‍යාදීහි ණිකො. (ගණ) ༢༧. སོར་མོ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཎིཀ་འགྱུར། (ཚོགས།) 41. තමස්ස පරිමාණං ණිකො ච. ༤༡. དེའི་ཚད་ལ་ཎིཀ་ཡང་འགྱུར། 42. යතෙ-තෙහි ත්තකො. ༤༢. གང་དང་། འདི་དང་། དེ་དག་ལས་ཏྟཀ་འགྱུར། 43. සබ්බා චා-වන්ථු. ༤༣. ཐམས་ཅད་ལས་ཀྱང་ཝནྟུ་འགྱུར། 44. කිම්හා රති රීව රීවතක රිත්තකා. ༤༤. གང་ལས་རཏི། རཱིཝ། རཱིཝཏཀ། རིཏྟཀ་རྣམས་འགྱུར། 45. සඤ්ජාතං තාරකාදිත්විතො. ༤༥. སྐྱེས་པའི་དོན་ལ་སྐར་མ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཨི་ཏ་འགྱུར། 46. මානෙ මත්තො. ༤༦. ཚད་ཀྱི་དོན་ལ་མཏྟ་འགྱུར། 47. තග්ඝො චුද්ධං. ༤༧. ཏགྒྷ་དང་ཨུདྡྷ་ཡང་འགྱུར། 48. ණො ච පුරිසා. ༤༨. སྐྱེས་བུ་ལས་ཀྱང་ཎ་འགྱུར། 49. අයුභද්විතීහංසෙ. ༤༩. ཨཡུ། བྷ། དྭི། ཏཱིཧ་ལས་ཆ་ཤས་ཀྱི་དོན་ལའོ། 50. සඞ්ඛ්‍යාය සච්චුතීසා-ස, දසන්තා-ධිකා-ස්මිං සතසහස්සෙ ඩො. ༥༠. བརྒྱ་སྟོང་ལས་ལྷག་པའི་བཅུ་མཐའ་ཅན་དང་སཱ་ས་ཅན་གྱི་གྲངས་ལས་ཌ་འགྱུར། 51. තස්ස පූරණෙ-කාදසාදිතො වා. ༥༡. དེའི་རྫོགས་བྱེད་ལ་བཅུ་གཅིག་ལ་སོགས་པ་ལས་རེས་འགའ་འགྱུར། 52. ම [Pg.25] පඤ්චාදිකතීහි. ༥༢. ལྔ་ལ་སོགས་པ་དང་གསུམ་ལས་མ་འགྱུར། 53. සතාදීනමි ච. ༥༣. བརྒྱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཨི་ཡང་འགྱུར། 54. ඡා ට්ඨට්ඨමා. ༥༤. དྲུག་ལས་ཊྛ་དང་ཊྛམཱ་འགྱུར། 55. එකා කාක්‍ය-සහායෙ. ༥༥. གཅིག་པུ་དང་གྲོགས་ཀྱི་དོན་ལ་གཅིག་ལས་ཀ་འགྱུར། 56. වච්ඡාදීහි තනුත්තෙ තරො. ༥༦. ཆུང་བའི་དོན་ལ་བེའུ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཏ་ར་འགྱུར། 57. කිම්හා නිද්ධාරණෙ රතර රතමා. ༥༧. ངེས་པར་འཛིན་པའི་དོན་ལ་གང་ལས་ར་ཏ་ར་དང་ར་ཏ་མ་འགྱུར། 58. තෙන දත්තෙ ලියා. ༥༨. དེས་བྱིན་པའི་དོན་ལ་ལི་ཡཱ་འགྱུར། 59. තස්ස භාවකම්මෙසු ත්ත තා ත්තන ණ්‍ය ණෙය්‍යණිය ණියා. ༥༩. དེའི་དངོས་པོ་དང་ལས་ལ་ཏྟ། ཏཱ། ཏྟན། ཎྱ། ཎེཡྻ། ཎིཡ། ཎིཡཱ་རྣམས་འགྱུར། 60. බ්‍ය වද්ධදාසා වා. ༦༠. བདྡྷ་དཱ་ས་ལས་བྱ་རེས་འགའ་འགྱུར། 61. නණ යුවා බො ච වස්ස. ༦༡. གཞོན་ནུ་ལས་ཎ་ཎ་དང་བ་ཡང་འགྱུར། 62. අණ්වාදිත්විමො. ༦༢. ཕྲ་མོ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཨི་མ་འགྱུར། 63. භාවා තෙන නිබ්බත්තෙ. ༦༣. དེས་བསྐྱེད་པའི་དོན་ལ་དངོས་པོ་ལས་སོ། 64. තර තමි-ස්සිකියිට්ඨාතිසයෙ. ༦༤. ལྷག་པའི་དོན་ལ་ཏ་ར། ཏ་མ། ཨིསྶི་ཀ། ཨི་ཡ། ཨིཊྛ་རྣམས་འགྱུར། 65. තන්නිස්සිතෙ ල්ලො. ༦༥. དེ་ལ་བརྟེན་པའི་དོན་ལ་ལླ་འགྱུར། 66. තස්ස විකාරාවයවෙසු ණ ණික ණෙය්‍ය මයා. ༦༦. དེའི་འགྱུར་བ་དང་ཆ་ཤས་ལ་ཎ། ཎིཀ། ཎེཡྻ། མཡཱ་རྣམས་འགྱུར། 67. ජතුතො ස්සණ වා. ༦༧. ལ་ཆ་ལས་སྶཎ་རེས་འགའ་འགྱུར། 68. සමූහෙ කණ ණ ණිකා. ༦༨. ཚོགས་པའི་དོན་ལ་ཀཎ། ཎ། ཎི་ཀཱ་རྣམས་འགྱུར། 69. ජනාදීහි තා. ༦༩. སྐྱེ་བོ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཏཱ་འགྱུར། 70. ඉයො හිතෙ. ༧༠. ཕན་པའི་དོན་ལ་ཨི་ཡ་འགྱུར། 71. චක්ඛ්වාදිතො ස්සො. ༧༡. མིག་ལ་སོགས་པ་ལས་སྶ་འགྱུར། 72. ණ්‍යො තත්ථ සාධු. ༧༢. དེ་ལ་བཟང་བའམ་མཁས་པའི་དོན་ལ་ཎྱ་འགྱུར། 73. කම්මා [Pg.26] නියඤ්ඤා. ༧༣. ལས་ལས་ནི་ཡ་དང་ཨཉྙ་རྣམས་འགྱུར། 74. කථාදිත්විකො. ༧༤. གཏམ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཨི་ཀ་འགྱུར། 75. පථාදීහි ණෙය්‍යො. ༧༥. ལམ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཎེཡྻ་འགྱུར། 76. දක්ඛිණායා-රහෙ. ༧༦. ཡོན་ལ་འོས་པའི་དོན་ལའོ། 77. රායො තුමන්තා. ༧༧. ཏུམ་མཐའ་ཅན་ལས་རཱ་ཡ་འགྱུར། 78. තමෙත්ථ-ස්ස-ත්ථීති මන්තු. ༧༨. དེ་འདི་ལ་ཡོད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ལ་མནྟུ་འགྱུར། 79. වන්ත්වවණ්ණා. ༧༩. ཨ་ཝཎྞ་ལས་ཝནྟུ་འགྱུར། 80. දණ්ඩාදිත්වික ඊ වා. ༨༠. དབྱུག་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཨི་ཀ་དང་ཨཱི་རྣམས་རེས་འགའ་འགྱུར། 28. උත්තමීණෙ ව ධනා ඉකො. (ගණ) ༢༨. བུ་ལོན་ལེན་པ་པོ་ལ་ནོར་ལས་ཨི་ཀ་རེས་འགའ་འགྱུར། (ཚོགས།) 29. අසන්නිහිතෙ අත්ථා. (ගණ) ༢༩. ཉེ་བར་མ་གནས་པ་ལ་ཨཏྠ་ལས་སོ། (ཚོགས།) 30. තදන්තා ච. (ගණ) ༣༠. དེའི་མཐའ་ཅན་ལས་ཀྱང་ངོ་། (ཚོགས།) 31. වණ්ණන්තා ඊයෙව. (ගණ) ༣༡. ཁ་དོག་གི་མཐའ་ཅན་ལས་ཨཱི་ཉིད་འགྱུར། (ཚོགས།) 32. හත්ථ දන්තෙහි ජාතියං. (ගණ) ༣༢. རིགས་ཀྱི་དོན་ལ་ལག་པ་དང་སོ་རྣམས་ལས་སོ། (ཚོགས།) 33. වණ්ණතො බ්‍රහ්මචාරිම්හි. (ගණ) ༣༣. ཚངས་སྤྱོད་པ་ལ་ཁ་དོག་ལས་སོ། (ཚོགས།) 34. පොක්ඛරාදිතො දෙසෙ. (ගණ) ༣༤. ཡུལ་གྱི་དོན་ལ་པདྨ་ལ་སོགས་པ་ལས་སོ། (ཚོགས།) 35. නාවායි-කො. (ගණ) ༣༥. གྲུ་ལས་ཨི་ཀ་འགྱུར། (ཚོགས།) 36. සුඛදුක්ඛා ඊ. (ගණ) ༣༦. བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་ལས་ཨཱི་འགྱུར། (ཚོགས།) 37. බලා බාහූරුපුබ්බා ච. (ගණ) ༣༧. ལག་པ་དང་བརླ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་སྟོབས་ལས་ཀྱང་ངོ་། (ཚོགས།) 81. තපාදීහි ස්සී. ༨༡. དཀའ་ཐུབ་ལ་སོགས་པ་ལས་སྶཱི་འགྱུར། 82. මුඛාදිතො රො. ༨༢. གདོང་ལ་སོགས་པ་ལས་ར་འགྱུར། 38. දන්තස්සු ච උන්නතදන්තෙ. (ගණ) ༣༨. སོ་མཐོ་བའི་དོན་ལ་སོ་ལས་ཀྱང་ངོ་། (ཚོགས།) 83. තුන්ද්‍යාදීහි භො. ༨༣. ཏུནྡི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་བྷོའོ། 84. සද්ධාදිත්ව[Pg.27]. ༨༤. སདྡྷཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཝའོ། 85. ණො තපා. ༨༥. ཏ་པ་ལས་ཎའོ། 86. ආල්වභිජ්ඣාදීහි. ༨༦. ཨ་བྷིཛྫྷཱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ཨཱ་ལུའོ། 87. පිච්ඡාදිත්විලො. ༨༧. པིཙྪཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཨི་ལའོ། 88. සීලාදිතො වො. ༨༨. སཱི་ལ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཝའོ། 39. අණ්ණා නිච්චං. (ගණ) ༣༩. ཨཎྞ་ལས་རྟག་ཏུའོ། །(ཚོགས།) 40. ගාණ්ඩිරාජීහි සඤ්ඤායං. (ගණ) ༤༠. མིང་ལ་གཱཎྜི་དང་རཱ་ཛཱི་རྣམས་ལས་སོ། །(ཚོགས།) 89. මායාමෙධාහි වී. ༨༩. མཱ་ཡཱ་དང་མེ་དྷཱ་རྣམས་ལས་ཝཱིའོ། 90. සිස්සරෙ ආම්‍යුවාමී. ༩༠. ཨཱ་མུ་དང་ཡུ་ཝཱ་རྣམས་ལས་སིསྶ་དང་རེའོ། 91. ලක්ඛ්‍යා ණො අ ච. ༩༡. ལཀྑཱི་ལས་ཎ་དང་ཨ་ཡང་ངོ། 92. අඞ්ගා නො කල්‍යාණෙ. ༩༢. བཟང་པོ་ལ་ཨངྒ་ལས་ཎའོ། 93. සො ලොමා. ༩༣. ལོ་མ་ལས་སའོ། 94. ඉමියා. ༩༤. ཨི་མི་ཡཱའོ། 95. තො පඤ්චම්‍යා. ༩༥. ལྔ་པ་ལས་ཏོའོ། 96. ඉතො තෙත්තො කුතො. ༩༦. ཨི་ཏོ། ཏེཏྟོ། ཀུ་ཏོ་རྣམས་སོ། 97. අභ්‍යාදීහි. ༩༧. ཨ་བྷི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་སོ། 98. ආද්‍යාදීහි. ༩༨. ཨཱ་དི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་སོ། 99. සබ්බාදිතො සත්තම්‍යා ත්‍රත්ථා. ༩༩. ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་ལས་བདུན་པ་ལ་ཏྲ་དང་ཐཱའོ། 100. කත්ථෙ-ත්ථකුත්‍රා-ත්‍රක්වෙ-හිධ. ༡༠༠. ཀཏྠ། ཨེཏྠ། ཀུཏྲ། ཨཏྲ། ཀྭ། ཨིཧ། ཨིདྷ་རྣམས་སོ། 101. ධි සබ්බා වා. ༡༠༡. ཡང་ན་ཐམས་ཅད་ལས་དྷིའོ། 102. යා හිං. ༡༠༢. ཡ་ལས་ཧིང་ངོ། 103. තා [Pg.28] හං ච. ༡༠༣. ཏ་ལས་ཧང་ཡང་ངོ། 104. කුහිං කහං. ༡༠༤. ཀུ་ཧིང་དང་ཀ་ཧང་རྣམས་སོ། 105. සබ්බෙ-කඤ්ඤ ය තෙහි කාලෙ දා. ༡༠༥. དུས་ལ་ཐམས་ཅད་དང་། གཅིག་དང་། གཞན་དང་། གང་དང་། དེ་རྣམས་ལས་དཱའོ། 106. කදා කුදා සදා-ධුනෙ-දානි. ༡༠༦. ཀ་དཱ། ཀུ་དཱ། ས་དཱ། ཨ་དྷུ་ནཱ། ཨི་དཱ་ནི་རྣམས་སོ། 107. අජ්ජසජ්ජ්වපරජ්ජ්වෙ-තරහිකරහා. ༡༠༧. ཨཛྫ། སཛྫུ། ཨ་པ་རཛྫུ། ཨེ་ཏ་ར་ཧི། ཀ་ར་ཧི་རྣམས་སོ། 108. සබ්බාදීහි පකාරෙ ථා. ༡༠༨. རྣམ་པ་ལ་ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ཐཱའོ། 109. කථමිත්ථං. ༡༠༩. ཀ་ཐང་དང་ཨིཏྠང་རྣམས་སོ། 110. ධා සඞ්ඛ්‍යාහි. ༡༡༠. གྲངས་རྣམས་ལས་དྷཱའོ། 111. වෙකා ජ්ඣං. ༡༡༡. ཡང་ན་གཅིག་ལས་ཨཛྫྷང་ངོ། 112. ද්විතීහෙධා. ༡༡༢. གཉིས་དང་གསུམ་རྣམས་ལས་ཨེ་དྷཱའོ། 113. තබ්බති ජාතියො. ༡༡༣. ཏ་ལས་ཝ་ཏི་དང་ཛཱ་ཏི་ཡའོ། 114. වාරසඞ්ඛ්‍යාය ක්ඛත්තුං. ༡༡༤. ལན་གྱི་གྲངས་ལས་ཀྑཏྟུང་ངོ། 115. කතිම්හා. ༡༡༥. ཀ་ཏི་ལས་སོ། 116. බහුම්හා ධා ච පච්චාසත්තියං. ༡༡༦. ཉེ་བ་ལ་བྷ་ཧུ་ལས་དྷཱ་ཡང་ངོ། 117. සකිං වා. ༡༡༧. ཡང་ན་ས་ཀིང་ངོ། 118. සො වීච්ඡා පකාරෙසු. ༡༡༨. ཟློས་པ་དང་རྣམ་པ་རྣམས་ལ་སོའོ། 119. අභූතතබ්භාවෙ කරාසභූයොගෙ විකාරා චී. ༡༡༩. མ་བྱུང་བ་དེ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་ལ་ཀྲྀ་དང་ཨས་དང་བྷཱུ་དང་ཕྲད་པ་ན། འགྱུར་བ་ལས་ཙཱིའོ། 120. දිස්සන්තඤ්ඤෙපි පච්චයා. ༡༢༠. རྐྱེན་གཞན་དག་ཀྱང་མཐོང་ངོ། 121. අඤ්ඤස්මිං. ༡༢༡. གཞན་ལ་འོ། 122. සකත්ථෙ. ༡༢༢. རང་གི་དོན་ལའོ། 123. ලොපො. ༡༢༣. ཕྱིས་པའོ། 124. සරානමාදිස්සා-යුවණ්ණස්සා [Pg.29] එ ඔ ණානුබන්ධෙ. ༡༢༤. ཎ་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བ་ལ་དབྱངས་རྣམས་ཀྱི་ཐོག་མ་དང་ཨི་ཨུ་ཡིག་རྣམས་ཨེ་དང་ཨོའོ། 125. සංයොගෙ ක්වචි. ༡༢༥. འདུས་པ་ལ་སྐབས་འགར། 126. මජ්ඣෙ. ༡༢༦. དབུས་སུའོ། 127. කොසජ්ජාජ්ජව පාරිසජ්ජ සොහජ්ජ මද්දවාරිස්සාසභාජඤ්ඤ ථෙය්‍ය බාහුසච්චා. ༡༢༧. ཀོ་སཛྫ། ཨཱ་ཛ་ཝ། པཱ་རི་སཛྫ། སོ་ཧཛྫ། མདྡ་ཝ། ཨཱ་རིསྶ། ཨཱ་ས་བྷཱ་ཛཉྙ། ཐེཡ྄ཡ། བཱ་ཧུ་སཙྩ་རྣམས་སོ། 128. මනාදීනං සක. ༡༢༨. མ་ན་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ས་ཀའོ། 129. උවණ්ණස්සා-වඞ සරෙ. ༡༢༩. དབྱངས་ལ་ཨུ་ཡིག་གི་ཨ་ཝའོ། 130. යම්හි ගොස්ස ච. ༡༣༠. ཡ་ལ་གོའི་ཡང་ངོ། 131. ලොපො-වණ්ණිවණ්ණානං. ༡༣༡. ཨི་ཡིག་དང་ཨུ་ཡིག་རྣམས་ཕྱིས་པའོ། 132. රානුබන්ධෙ-න්තසරාදිස්ස. ༡༣༢. ར་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བ་ལ་མཐའི་དབྱངས་དང་ཐོག་མའོ། 133. කිසමහතමිමෙ කසමහා. ༡༣༣. ཀི་ས་དང་མ་ཧ་ཏ་རྣམས་ཀྱི་ཀ་ས་དང་མ་ཧཱའོ། 134. ආයුස්සා-යස මන්තුම්හි. ༡༣༤. མནྟུ་ལ་ཨཱ་ཡུའི་ཨ་ཡས་སོ། 135. ජො වුද්ධස්සියිට්ඨෙසු. ༡༣༥. ཨི་ཡ་དང་ཨིཊྛ་རྣམས་ལ་ཝུདྡྷའི་ཛའོ། 136. බාළ්හන්තිකපසත්ථානං සාධ නෙද සා. ༡༣༦. བཱ་ལྷ་དང་། ཨནྟི་ཀ་དང་། པསཏྠ་རྣམས་ཀྱི་སཱ་དྷ་དང་། ནེ་དཱ་དང་། སཱའོ། 137. කණකනා-ප්පයුවානං. ༡༣༧. ཨཔྤ་དང་ཡུ་ཝ་རྣམས་ཀྱི་ཀ་ཎ་དང་། ཀ་ན་དང་། ཨ་ནའོ། 138. ලොපො වීමන්තුවන්තූනං. ༡༣༨. ཝཱིའམ་མནྟུའམ་ཝནྟུ་རྣམས་ཕྱིས་པའོ། 139. ඩෙ සතිස්ස තිස්ස. ༡༣༩. ཌ་ལ་ས་ཏིའི་ཏིའོ། 140. එතස්සෙට ත්තකෙ. ༡༤༠. ཏ་ཀ་ལ་ཨེ་ཏའི་ཨེ་ཏའོ། 141. ණිකස්සි යො වා. ༡༤༡. ཎི་ཀ་དང་ཨསྶི་ལ། ཡོ་ནི་ཡང་ནའོ། 142. අධාතුස්ස කෙ-ස්‍යාදිතො ඝෙ-ස්සි. ༡༤༢. ཁམས་མ་ཡིན་པ་ལ། ཀ་དང་སྱཱ་སོགས་ཀྱི་རྗེས་སུ། གྷེ་དང་སྶིའོ། ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ කාදිකණ්ඩො චතුත්ථො. ཞེས་མོགྒལླཱནའི་བརྡ་སྤྲོད་པ་ལས། ཀཱ་སོགས་ཀྱི་ལེའུ་སྟེ་བཞི་པའོ། (5) පඤ්චමො කණ්ඩො (ඛාදි) (༥) ལེའུ་ལྔ་པའོ། (ཁཱ་སོགས།) 1. තිජමානෙහි [Pg.30] ඛසා ඛමාවීමංසාසු. ༡. ཏི་ཛ་དང་མཱ་ན་ལས། བཟོད་པ་དང་དཔྱོད་པ་ལ། ཁ་དང་སའོ། 2. කිතා තිකිච්ඡාසංසයෙසු ඡො. ༢. ཀི་ཏ་ལས། གསོ་བ་དང་ཐེ་ཚོམ་ལ་ཆོའོ། 3. නින්දායං ගුපබධා බස්ස භොච. ༣. སྨད་པ་ལ། གུ་པཱ་དང་བདྷཱ་ལས་བའོ། བྷ་ཡང་ངོ་། 4. තුංස්මා ලොපො චිච්ඡායං තෙ. ༤. ཏུཾ་ལས། འདོད་པ་ལ་ཕྱིས་པ་དང་ཏེའོ། 5. ඊයො කම්මා. ༥. ལས་ལས། ཨཱི་ཡོའོ། 6. උපමා-නාචාරෙ. ༦. དཔེ་དང་སྤྱོད་པ་ལའོ། 7. ආධාරා. ༧. གཞི་ལས། 8. කත්තුතා-යො. ༨. བྱེད་པ་པོ་ལས། ཡོའོ། 9. ච්‍යත්ථෙ. ༩. བཅོས་པའི་དོན་ལའོ། 10. සද්දාදීනි කරොති. ༡༠. སྒྲ་སོགས་བྱེད་པ་ལའོ། 11. නමොත්වස්සො. ༡༡. ན་མོ་དང་ཏུ་ལས། ཨསྶོའོ། 12. ධාත්වත්ථෙ නාමස්මි. ༡༢. མིང་ལ། ཁམས་ཀྱི་དོན་ལའོ། 13. සච්චාදීහාපි. ༡༣. འདིར་བདེན་པ་སོགས་ལས་ཀྱང་ངོ་། 14. ක්‍රියත්ථා. ༡༤. བྱ་བའི་དོན་ཅན་ལས། 15. චුරාදිතො ණි. ༡༥. ཙུ་རཱ་སོགས་ལས། ཎིའོ། 16. පයොජකබ්‍යාපාරෙ කාපි ච. ༡༦. སྐུལ་བར་བྱེད་པའི་བྱ་བ་ལ། ཀཱ་ཡང་ངོ་། 17. ක්‍යො භාවකම්මෙස්වපරොක්ඛෙසු මානන්තත්‍යාදීසු. ༡༧. མཱ་ན་དང་ཏནྟ་སོགས་ལས། མངོན་སུམ་མ་ཡིན་པའི་ངོ་བོ་དང་ལས་དག་ལ། ཀྱོའོ། 18. කත්තරි ලො. ༡༨. བྱེད་པ་པོ་ལ། ལོའོ། 19. මං ච රුධාදීනං. ༡༩. རུ་དྷཱ་སོགས་ལ། མཾ་ཡང་ངོ་། 20. ණිණාප්‍යාපීහි වා. ༢༠. ཎི་དང་ཎཱ་པེ་དང་ཨཱ་པེ་དག་ལས། ཡང་ནའོ། 21. දිවාදීහි [Pg.31] යක. ༢༡. དི་ཝཱ་སོགས་ལས། ཡ་ཀའོ། 22. තුදාදීහි කො. ༢༢. ཏུ་དཱ་སོགས་ལས། ཀོའོ། 23. ජ්‍යාදීහික්නා. ༢༣. ཛྱཱ་སོགས་ལས། ཀྣཱའོ། 24. ක්‍යාදීහි ක්ණා. ༢༤. ཀྱཱ་སོགས་ལས། ཀྞཱའོ། 25. ස්වාදීහි ක්ණො. ༢༥. སྭཱ་སོགས་ལས། ཀྞོའོ། 26. තනාදිත්වො. ༢༦. ཏ་ནཱ་སོགས་ལས། ཏྭོའོ། 27. භාවකම්මෙසු තබ්බානීයා. ༢༧. ངོ་བོ་དང་ལས་དག་ལ། ཏབྦ་དང་ཨ་ནཱི་ཡའོ། 28. ඝ්‍යණ. ༢༨. གྷྱ་དང་ཎའོ། 29. ආස්සෙ ච. ༢༩. ཨཱ་ས་ལས་ཀྱང་ངོ་། 30. වදාදීහි යො. ༣༠. ཝ་དཱ་སོགས་ལས། ཡོའོ། 41. භුජාන්නෙ. (ගණ) ༤༡. ཟས་ཀྱི་དོན་ལ། བྷུ་ཛའོ། (ཚོགས།) 31. කිච්ච ඝච්ච භච්ච භබ්බ ලෙය්‍යා. ༣༡. ཀིཙྩ་དང་། གྷཙྩ་དང་། བྷཙྩ་དང་། བྷབྦ་དང་། ལེཡྻའོ། 42. සඤ්ඤායං භරා. (ගණ) ༤༢. མིང་ལ། བྷ་རའོ། (ཚོགས།) 32. ගුහාදීහි යක. ༣༢. གུ་ཧཱ་སོགས་ལས། ཡ་ཀའོ། 33. කත්තරි ල්තුණකා. ༣༣. བྱེད་པ་པོ་ལ། ལྟུ་དང་ཎ་ཀའོ། 34. ආවී. ༣༤. ཨཱ་ཝཱིའོ། 35. ආසිංසාය-මකො. ༣༥. སྨོན་པ་ལ། མ་ཀོའོ། 36. කරා ණනො. ༣༦. ཀ་ར་ལས། ཎ་ནོའོ། 37. හාතො වීහිකාලෙසු. ༣༧. འབྲས་དང་དུས་དག་ལ། ཧཱ་ལས་སོ། 38. විදා කූ. ༣༨. ཝི་དཱ་ལས། ཀཱུའོ། 39. විතො ඤාතො. ༣༩. ཝི་དང་ཉཱ་ལས། 40. කම්මා[Pg.32]. ༤༠. ལས་ལས། 41. ක්ව චණ. ༤༡. ཀྭ་དང་ཙ་ཎའོ། 42. ගමා රූ. ༤༢. གཱ་མ་ལས། རཱུའོ། 43. සමානඤ්ඤභවන්තයාදිතූපමානා දිසා කම්මෙරීරික්ඛාකා. ༤༣. མཚུངས་པ་དང་། གཞན་དང་། སྐུ་ཞབས་དང་། གང་དང་། སོགས་པ་དང་། དཔེ་དང་། ཕྱོགས་དག་ལས། ལས་ལ། ཨཱི་དང་། རི་དང་། ཨིཀྑ་དང་། ཨཱ་ཀའོ། 44. භාවකාරකෙ ස්වඝණඝකා. ༤༤. ངོ་བོ་དང་བྱེད་པ་ལ། ཨ་དང་། གྷ་ཎ་དང་། གྷ་ཀའོ། 45. දාධාත්වි. ༤༥. དཱ་ཁམས་ལས། ཨིའོ། 46. වමාදීහ්‍යථු. ༤༦. ཝ་མཱ་སོགས་ལས། ཨ་ཐུའོ། 47. ක්වි. ༤༧. ཀྭིའོ། 48. අනො. ༤༨. ཨ་ནོའོ། 49. ඉත්ථියමණ ත්ති ක යකයා ච. ༤༩. བུད་མེད་ལ། མ་ཎ་དང་། ཏྟི་དང་། ཀ་དང་། ཡ་ཀ་དང་། ཡཱ་ཡང་ངོ་། 50. ජාහාහි නි. ༥༠. ཛཱ་དང་ཧཱ་ལས། ནིའོ། 51. කරා රිරියො. ༥༡. ཀ་ར་ལས། རི་དང་རི་ཡོའོ། 52. ඉ කි තී සරූපෙ. ༥༢. གཟུགས་མཚུངས་པ་ལ། ཨི་དང་། ཀི་དང་། ཏཱིའོ། 53. සීලා-භික්ඛඤ්ඤා-වස්සකෙසු ණී. ༥༣. ངང་ཚུལ་དང་། སློང་བ་དང་། ཤེས་པ་དང་། ངེས་པར་བྱ་བ་དག་ལ། ཎཱིའོ། 54. ථාවරි-ත්තර, භඞ්ගුර, භිදුර, භාසුර, භස්සරා. ༥༤. ཐཱ་ཝ་ར་དང་། ཨིཏྟ་ར་དང་། བྷངྒུ་ར་དང་། བྷི་དུ་ར་དང་། བྷཱ་སུ་ར་དང་། བྷསྶ་རའོ། 55. කත්තරි භූතෙ ක්ත්වන්තුත්තාවී. ༥༥. བྱེད་པ་པོ་དང་འདས་པ་ལ་ཀྟ་དང་ཝནྟུ་དང་ཏཱ་ཝཱིའོ།། 56. ක්තො භාවකම්මෙසු. ༥༦. དངོས་པོ་དང་ལས་ལ་ཀྟའོ།། 57. කත්තරි චාරම්භෙ. ༥༧. བྱ་བ་རྩོམ་པ་ལ་བྱེད་པ་པོ་ལའང་ངོ་།། 58. ඨා-ස, වස, සිලිස, සී, රුහ, ජර, ජනීහි. ༥༨. ཋཱ་དང་། ས། ཝ་ས། སི་ལི་ས། སཱི། རུ་ཧ། ཛ་ར། ཛ་ནི་རྣམས་ལས་སོ།། 59. ගමනත්ථා කම්මකාධාරෙ ච. ༥༩. འགྲོ་བའི་དོན་ཅན་རྣམས་ལས་ལས་དང་རྟེན་ལའང་ངོ་།། 60. ආහාරත්ථා[Pg.33]. ༦༠. ཟ་བའི་དོན་ཅན་རྣམས་ལས་སོ།། 61. තුං තායෙ තවෙ භාවෙ භවිස්සති ක්‍රියායං තදත්ථායං. ༦༡. དངོས་པོ་དང་མ་འོངས་པའི་བྱ་བ་དེའི་དོན་ལ་ཏུཾ་དང་ཏཱ་ཡེ་དང་ཏ་ཝེའོ།། 62. පටිසෙධෙ-ලංඛලූනං, තුනක්ත්වාන, ක්ත්වා වා. ༦༢. ཨ་ལཾ་དང་ཁ་ལུའི་དགག་པ་ལ་ཏུན་དང་། ཀྟྭཱ་ན་དང་། ཀྟྭཱ་རྣམས་ཡང་ནའོ།། 63. පුබ්බෙ-කකත්තුකානං. ༦༣. བྱེད་པ་པོ་གཅིག་པའི་སྔ་མ་ལའོ།། 64. න්තො කත්තරි වත්තමානෙ. ༦༤. ད་ལྟ་བའི་བྱེད་པ་པོ་ལ་ནྟའོ།། 65. මානො. ༦༥. མཱ་ནའང་ངོ་།། 66. භාවකම්මෙසු. ༦༦. དངོས་པོ་དང་ལས་ལའོ།། 67. තෙ ස්සපුබ්බා-නාගතෙ. ༦༧. དེ་དག་སྶ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་མ་འོངས་པ་ལའོ།། 68. ණ්වාදයො. ༦༨. ཎྭུ་ལ་སོགས་པའོ།། 69. ඛඡසානමෙකස්සරොදි ද්වෙ. ༦༩. ཁ་ཆ་དང་ས་ལ་སོགས་པ་ལ་དབྱངས་གཅིག་པ་ལ་སོགས་པ་གཉིས་སུ་འགྱུར་རོ།། 70. පරොක්ඛායඤ්ච. ༧༠. ལྐོག་ཏུ་གྱུར་པ་ལའང་ངོ་།། 71. ආදිස්මා සරා. ༧༡. ཐོག་མའི་དབྱངས་ལས་སོ།། 72. න පුන. ༧༢. ཡང་མིན་ནོ།། 73. යථිට්ඨං ස්‍යාදිනො. ༧༣. སི་ལ་སོགས་པ་འདོད་པ་བཞིན་ནོ།། 74. රස්සො පුබ්බස්ස. ༧༤. སྔ་མ་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ།། 75. ලොපො-නාදිබ්‍යඤ්ජනස්ස. ༧༥. ཐོག་མ་མ་ཡིན་པའི་གསལ་བྱེད་ཕྱིས་པའོ།། 76. ඛඡසෙස්වස්සි. ༧༦. ཁ་ཆ་དང་ས་རྣམས་ལ་ཨ་ཨི་རུ་འགྱུར་རོ།། 77. ගුපිස්සුස්ස. ༧༧. གུཔོ་ལ་ཨུ་དང་སའོ།། 78. චතුත්ථ දුතියානං තතියපඨමා. ༧༨. བཞི་པ་དང་གཉིས་པ་རྣམས་ལ་གསུམ་པ་དང་དང་པོའོ།། 79. කවග්ගහානං චවග්ගජා. ༧༩. ཀ་སྡེ་པ་རྣམས་ལ་ཅ་སྡེ་ལས་སྐྱེས་པའོ།། 80. මානස්ස [Pg.34] වී පරස්ස ච මං. ༨༠. མཱ་ན་ལ་ཝཱི་དང་རྗེས་མ་ལ་མཾ་ངོ་།། 81. කිතස්සා-සංසයෙ ති වා. ༨༡. ཀྲྀཏ་ལ་ཐེ་ཚོམ་ལ་ཏི་ཡང་ནའོ།། 82. යුවණ්ණානමෙ ඔ පච්චයෙ. ༨༢. རྐྱེན་ལ་ཡུ་དང་ཝུ་རྣམས་ལ་ཨ་ན་དང་ཨ་ཀའོ།། 83. ලහුස්සුපාන්තස්ස. ༨༣. མཐའ་མའི་སྔོན་མའི་ཡང་བ་ལའོ།། 84. අස්සා ණානුබන්ධෙ. ༨༤. ཎ་རྗེས་འབྲེལ་ཅན་ལ་ཨ་ལའོ།། 85. න තෙ කානුබන්ධනාගමෙසු. ༨༥. ཀ་རྗེས་འབྲེལ་ཅན་དང་བྱིན་པ་རྣམས་ལ་དེ་དག་མིན་ནོ།། 86. වා ක්වචි. ༨༦. ལ་ལར་ཡང་ནའོ།། 87. අඤ්ඤත්‍රා පි. ༨༧. གཞན་དུའང་ངོ་།། 88. ප්‍යෙ සිස්සා. ༨༨. སཱས་ལ་ཨེའང་ངོ་།། 89. එඔනමයවා සරෙ. ༨༩. དབྱངས་ལ་ཨེ་དང་ཨོ་རྣམས་ལ་ཨཡ་དང་ཨཝའོ།། 90. ආයාවා ණානුබන්ධෙ. ༩༠. ཎ་རྗེས་འབྲེལ་ཅན་ལ་ཨཱཡ་དང་ཨཱཝའོ།། 91. ආස්සා ණාපිම්හි යුක. ༩༡. ཎ་དང་ཨཱ་པི་ལ་ཨཱ་ལ་ཡུག་གོ། 92. පදාදීනං ක්වචි. ༩༢. པད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ལ་ལར་རོ།། 93. මං වා රුධාදීනං. ༩༣. རུདྷ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་མཾ་ཡང་ནའོ།། 94. ක්විම්හි ලොපො-න්ත බ්‍යඤ්ජනස්ස. ༩༤. ཀྭི་ལ་མཐའི་གསལ་བྱེད་ཕྱིས་པའོ།། 95. පරරූපමයකාරෙ බ්‍යඤ්ජනෙ. ༩༥. ཡ་དང་ཀ་མ་གཏོགས་པའི་གསལ་བྱེད་ལ་རྗེས་མའི་གཟུགས་སོ།། 96. මනානං නිග්ගහීතං. ༩༦. མ་དང་ན་རྣམས་ལ་རྗེས་སུ་ང་རོའོ།། 97. න බ්‍රූස්සො. ༩༧. བྲཱུ་ལ་མིན་ནོ།། 98. කගා චජානං ඝානුබන්ධෙ. ༩༨. གྷ་རྗེས་འབྲེལ་ཅན་ལ་ཅ་དང་ཇ་རྣམས་ལ་ཀ་དང་གའོ།། 99. හනස්ස ඝාතො ණානුබන්ධෙ. ༩༩. ཎ་རྗེས་འབྲེལ་ཅན་ལ་ཧན་ལ་གྷཱ་ཏའོ།། 100. ක්විම්හි ඝො පරිපච්චාසමොහි. ༡༠༠. པརི། པཏི། ཨཱ། སམ་རྣམས་ལས་ཀྭི་ལ་གྷོའོ།། 101. පරස්ස [Pg.35] ඝංසෙ. ༡༠༡. གྷཾ་ས་ལ་རྗེས་མ་ལའོ།། 102. ජිහරානං ගී. ༡༠༢. ཇི་དང་ཧར་རྣམས་ལ་གཱིའོ།། 103. ධාස්ස හො. ༡༠༣. དྷཱ་ལ་ཧོའོ།། 104. ණිම්හි දීඝො දුසස්ස. ༡༠༤. ཎི་ལ་དུས་ལ་རིང་པོའོ།། 105. ගුහිස්ස සරෙ. ༡༠༥. དབྱངས་ལ་གུཧ་ལའོ།། 106. මුහබහානඤ්ච තෙ කානුබන්ධෙ ත්වෙ. ༡༠༦. ཀ་རྗེས་འབྲེལ་ཅན་ལ་མུཧ་དང་བཧ་རྣམས་ལ་ཏྭེའོ།། 107. වහස්සුස්ස. ༡༠༧. ཝཧ་ལ་ཨུའོ།། 108. ධාස්ස හි. ༡༠༨. དྷཱ་ལ་ཧིའོ།། 109. ගමාදිරානං ලොපො-න්තස්ස. ༡༠༩. གམ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་མཐའ་མ་ཕྱིས་པའོ།། 110. වචාදීනං වස්සුට වා. ༡༡༠. ཝཅ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཝ་ལ་ཨུ་ཡང་ནའོ།། 111. අස්සු. ༡༡༡. ཨ་ལ་ཨུའོ།། 112. වද්ධස්ස වා. ༡༡༢. ཝདྡྷ་ལ་ཡང་ནའོ།། 113. යජස්ස යස්ස ටියී. ༡༡༣. ཡཇ་ལ་ཡ་ལ་ཊི་དང་ཡིའོ།། 114. ඨාස්සි. ༡༡༤. ཋཱ་ལ་ཨིའོ།། 115. ගාපානමී. ༡༡༥. གཱ་དང་པཱ་རྣམས་ཀྱི་ཨཱི་རུའོ། 116. ජනිස්සා. ༡༡༦. ཛན་གྱི་ཨཱ་རུའོ། 117. සාසස්ස සිස වා. ༡༡༧. སཱས་ཀྱི་སིས་སུ་འགྱུར་བ་ཡང་ནའོ། 118. කරස්සා තවෙ. ༡༡༨. ཏ་ཝེ་ལ་ཀར་གྱི་ཨཱ་རུའོ། 119. තුංතුනතබ්බෙසු වා. ༡༡༩. ཏུཾ་དང་ཏུ་ན་དང་ཏབྦ་རྣམས་ལ་ཡང་ནའོ། 120. ඤාස්ස නෙ ජා. ༡༢༠. ཉཱ་ཡི་ནེ་དང་ཛཱའོ། 121. සකාපානං කුණකූ ණෙ. ༡༢༡. ཎེ་ལ་སཀ་དང་ཨཱཔ་རྣམས་ཀྱི་ཀུཎ་དང་ཨཀཱུའོ། 122. නිතො [Pg.36] චිස්ස ඡො. ༡༢༢. ནི་ལས་ཅི་ཡི་ཚོའོ། 123. ජරසදානමීම වා. ༡༢༣. ཛར་དང་སད་རྣམས་ཀྱི་ཨཱི་མ་ཡང་ནའོ། 124. දිසස්ස පස්ස දස්ස දස ද දක්ඛා. ༡༢༤. དིས་ཀྱི་པསྶ་དང་། དསྶ་དང་། དས་དང་། དཱ་དང་། དཀྑའོ། 125. සමානා රො රීරික්ඛකෙසු. ༡༢༥. རཱི་རིཀྑ་ཀ་རྣམས་ལ་ས་མཱ་ནའི་རོའོ། 126. දහස්ස දස්ස ඩො. ༡༢༦. དཧ་དང་དས་ཀྱི་ཌོའོ། 127. අනඝණස්වාපරීහි ළො. ༡༢༧. ཨན་དང་། ཨགྷ་དང་། ཎ་དང་། སྭ་དང་། ཨ་པ་དང་། རི་རྣམས་ལས་ལོའོ། 128. අත්‍යාදින්තෙස්වත්ථිස්ස භූ. ༡༢༨. ཨ་ཏི་ལ་སོགས་པ་མཐའ་ཅན་རྣམས་ལ་ཨས་ཀྱི་བྷཱུའོ། 129. අආස්සආදීසු. ༡༢༩. ཨཱ་དི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཨའི་ཨཱའོ། 130. න්තමානාන්තියියුං ස්වාදිලොපො. ༡༣༠. ནྟ་དང་། མཱ་ན་དང་། ཨནྟི་དང་། ཡི་དང་། ཡུཾ་རྣམས་ལ་སྭ་ལ་སོགས་པ་ཕྱིས་པའོ། 131. පාදිතො ඨාස්ස වා ඨහො ක්වචි. ༡༣༡. པཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཋཱ་ཡི་ཋཧོ་ཡང་ན་སྐབས་འགར་རོ། 132. දාස්සි යඞ. ༡༣༢. ཡང་ལ་དཱ་ཡི་ཨིའོ། 133. කරොතිස්ස ඛො. ༡༣༣. ཀ་རོ་ཏི་ཡི་ཁོའོ། 134. පුරා ස්මා. ༡༣༤. པུ་རཱ་ལས་སྨཱའོ། 135. නිතො කමස්ස. ༡༣༥. ནི་ལས་ཀམ་གྱིའོ། 136. යුවණ්ණානමියඞුවඞ සරෙ. ༡༣༦. སྲོག་ལ་ཨི་དང་ཨུ་ཡིག་རྣམས་ཀྱི་ཨི་ཡང་དང་ཨུ་ཝང་ངོ། 137. අඤ්ඤාදිස්සාස්සී ක්‍යෙ. ༡༣༧. ཀྱེ་ལ་ཨཉྙཱ་ལ་སོགས་པའི་ཨཱི་རུའོ། 138. තනස්සා වා. ༡༣༨. ཏན་གྱི་ཨཱ་ཡང་ནའོ། 139. දීඝො සරස්ස. ༡༣༩. སྲོག་གི་རིང་པོའོ། 140. සා-නන්තරස්ස තස්ස ඨො. ༡༤༠. ས་དང་མཚམས་མེད་པའི་ཏ་ཡི་ཋོའོ། 141. කසස්සිම ච වා. ༡༤༡. ཀས་ཀྱི་ཨི་མ་ཡང་ན་འགྱུར་རོ། 142. ධස්තොත්‍රස්තා. ༡༤༢. དྷས་ལས་ཏ་དང་། ཏྲས་ལས་ཏཱའོ། 143. පුච්ඡාදිතො. ༡༤༣. པུཙྪཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་སོ། 144. සාස[Pg.37], වස, සංස, සසා ථො. ༡༤༤. སཱས་དང་། ཝས་དང་། སཾས་དང་། སས་རྣམས་ཀྱི་ཐོའོ། 145. ධො ධහභෙහි. ༡༤༥. དཧ་དང་བྷ་རྣམས་ལས་དྷོའོ། 146. දහා ඪො. ༡༤༦. དཧ་ལས་ཌོའོ། 147. බහස්සුම ච. ༡༤༧. བཧ་ཡི་ཨུ་མ་ཡང་ངོ། 148. රුහාදීහි හො ළ ච. ༡༤༨. རུཧ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ཧོ་དང་ལའོ། 149. මුහා වා. ༡༤༩. མུཧ་ལས་ཡང་ནའོ། 150. භිදාදිතො නො ක්තක්තවන්තූනං. ༡༥༠. བྷིད་ལ་སོགས་པ་ལས་ཀྟ་དང་ཀྟ་ཝནྟུ་རྣམས་ཀྱི་ནོའོ། 151. දාත්වින්නො. ༡༥༡. དཱ་ཡི་ཨིནྣོའོ། 152. කිරාදීහි ණො. ༡༥༢. ཀིར་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ཎོའོ། 153. තරාදීහි රිණ්ණො. ༡༥༣. ཏར་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་རིཎྞོའོ། 154. ගො භන්ජාදීහි. ༡༥༤. བྷཉྫ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་གོའོ། 155. සුසා ඛො. ༡༥༥. སུས་ལས་ཁོའོ། 156. පචා කො. ༡༥༦. པཅ་ལས་ཀོའོ། 157. මුචා වා. ༡༥༧. མུཅ་ལས་ཡང་ནའོ། 158. ලොපො වඩ්ඪා ක්තිස්ස. ༡༥༨. ཝཌྜྷ་ལས་ཀྟི་ཡི་ཕྱིས་པའོ། 159. ක්විස්ස. ༡༥༩. ཀྭི་ཡིའོ། 160. ණිණාපීනං තෙසු. ༡༦༠. དེ་རྣམས་ལ་ཎི་དང་ཎཱ་པེ་རྣམས་ཀྱིའོ། 161. ක්වචි විකරණානං. ༡༦༡. སྐབས་འགར་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་རྣམས་ཀྱིའོ། 162. මානස්ස මස්ස. ༡༦༢. མཱ་ནའི་མའོ། 163. ඤි ලස්සෙ. ༡༦༣. ལསྶ་ལ་ཉིའོ། 164. ප්‍යො වා ත්වාස්ස සමාසෙ. ༡༦༤. ཚིག་སྡུད་པ་ལ་ཏྭཱ་ཡི་པྱོ་ཡང་ནའོ། 165. තුංයානා. ༡༦༥. ཏུཾ་གི་ཡཱ་ནའོ། 166. හනා [Pg.38] රච්චො. ༡༦༦. ཧན་ལས་ཨཙྩའོ། 167. සාසාධිකරා ච ච රිච්චා. ༡༦༧. སཱས་དང་ཨ་དྷི་ཀ་ར་ལས་ཨིཙྩའོ། 168. ඉතො ච්චො. ༡༦༨. ཨི་ལས་ཙྩའོ། 169. දිසා වානවාස ච. ༡༦༩. དིས་ལས་ཝཱ་དང་། ན་དང་། ཝཱ་ས་ཡང་ངོ། 170. ඤි බ්‍යඤ්ජනස්ස. ༡༧༠. གསལ་བྱེད་ལ་ཉིའོ། 171. රා නස්ස ණො. ༡༧༡. ར་ལས་ན་ཡི་ཎོའོ། 172. න න්තමානත්‍යාදීනං. ༡༧༢. ནྟ་དང་། མཱ་ན་དང་། ཨ་ཏི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ནི་མ་ཡིན་ནོ། 173. ගමයමිසාසදිසානං වා ච්ඡඞ. ༡༧༣. གམ་དང་། ཨ་ཡམ་དང་། ཨིས་དང་། ཨཱས་དང་། དིས་རྣམས་ཀྱི་ཚང་ཡང་ནའོ། 174. ජරමරානමීයඞ. ༡༧༤. ཛ་ར་དང་མ་ར་རྣམས་ཀྱི་ཨཱི་ཡང་ངོ། 175. ඨාපානං තිට්ඨ පිවා. ༡༧༥. ཋཱ་དང་པཱ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ཏིཊྛ་དང་པིཝཱ་འགྱུར་རོ།། 176. ගමවදදානං ඝම්ම වජ්ජ දජ්ජා. ༡༧༦. གམ་དང་ཝད་དང་དཱ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་གྷམྨ་དང་ཝཛྫ་དང་དཛྫཱ་འགྱུར་རོ།། 177. කරස්ස සොස්ස කුබ්බ කුරු කයිරා. ༡༧༧. ཀར་གྱི་གནས་སུ་སོསྶ་དང་ཀུབྦ་དང་ཀུ་རུ་དང་ཀཡི་རཱ་འགྱུར་རོ།། 178. ගහස්ස ඝෙප්පො. ༡༧༨. གཧ་ཡི་གནས་སུ་གྷེཔྤོ་འགྱུར་རོ།། 179. ණො නිග්ගහීතස්ස. ༡༧༩. རྗེས་སུ་ང་རོའི་གནས་སུ་ཎ་འགྱུར་རོ།། ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ ඛාදිකණ්ඩො පඤ්චමො. དེ་ལྟར་མོགྒལླཱནའི་བརྡ་སྤྲོད་པ་ལས་ཁཱ་དི་སྐབས་ཏེ་ལྔ་པའོ།། (6) ඡට්ඨො කණ්ඩො (ත්‍යාදි) (༦) སྐབས་དྲུག་པ་ (ཏྱཱ་དི)། 1. වත්තමානෙ ති අන්ති, සි ථ, මි ම, තෙ අන්තෙ, සෙ ව්හෙ, එ ම්හෙ. ༡. ད་ལྟ་བ་ལ། ཏི། ཨནྟི། སི། ཐ། མི། མ། ཏེ། ཨནྟེ། སེ། ཝྷེ། ཨེ། མྷེའོ།། 2. භවිස්සති ස්සති ස්සන්ති, ස්සසි ස්සථ, ස්සාමි ස්සාම, ස්සතෙ ස්සන්තෙ, ස්සසෙ ස්සව්හෙ, ස්සං ස්සාම්හෙ. ༢. མ་འོངས་པ་ལ། སྶཏི། སྶནྟི། སྶསི། སྶཐ། སྶཱམི། སྶཱམ། སྶཏེ། སྶནྟེ། སྶསེ། སྶཝྷེ། སྶཾ། སྶཱམྷེའོ།། 3. නාමෙ [Pg.39] ගරහාවිම්හයෙසු. ༣. མིང་གི་རྗེས་སུ་སྨད་པ་དང་ངོ་མཚར་བའི་དོན་ལའོ།། 4. භූතෙ ඊ උං, ඔ ත්ථ, ඉං ම්හා, ආ ඌ, සෙ ව්හං, අ ම්හෙ. ༤. འདས་པ་ལ། ཨཱི། ཨུཾ། ཨོ། ཏྠ། ཨིཾ། མྷཱ། ཨཱ། ཨཱུ། སེ། ཝྷཾ། ཨ། མྷེའོ།། 5. අනජ්ජතනෙ ආ ඌ, ඔ ත්ථ, අ ම්හා, ත්ථ ත්ථුං, සෙ ව්හං, ඉං මුසෙ. ༥. དེ་རིང་མ་ཡིན་པའི་འདས་པ་ལ། ཨཱ། ཨཱུ། ཨོ། ཏྠ། ཨ། མྷཱ། ཏྠ། ཏྠུཾ། སེ། ཝྷཾ། ཨིཾ། མུསེའོ།། 6. පරොක්ඛෙ අ උ, එ ත්ථ, අ ම්හ, ත්ථ රෙ, ත්ථො ව්හො, ඉ ම්හෙ. ༦. ལྐོག་ཏུ་གྱུར་པ་ལ། ཨ། ཨུ། ཨེ། ཏྠ། ཨ། མྷ། ཏྠ། རེ། ཏྠོ། ཝྷོ། ཨི། མྷེའོ།། 7. එය්‍යාදො වා තිපත්තියං ස්සා ස්සංසු, ස්සෙ ස්සථ, ස්සං ස්සාම්හා, ස්සථ ස්සිංසු, ස්සසෙ ස්සව්හෙ, ස්සිං ස්සාම්හසෙ. ༧. བྱ་བ་མ་གྲུབ་པ་ལ་ཨེཡ྄ཡཱ་ལ་སོགས་པའི་གནས་སུ་ཡང་ན། སྶཱ། སྶཾསུ། སྶེ། སྶཐ། སྶཾ། སྶཱམྷཱ། སྶཐ། སྶིཾསུ། སྶསེ། སྶཝྷེ། སྶིཾ། སྶཱམྷསེའོ།། 8. හෙතුඵලෙස්වෙය්‍ය එය්‍යුං, එය්‍යාසි එය්‍යාථ, එය්‍යාමි එය්‍යාම, එථ එරං, එථො එය්‍යාව්හො, එය්‍යං එය්‍යාම්හෙ. ༨. རྒྱུ་དང་འབྲས་བུའི་དོན་དག་ལ། ཨེཡ྄ཡ། ཨེཡ྄ཡུཾ། ཨེཡ྄ཡཱསི། ཨེཡ྄ཡཱཐ། ཨེཡ྄ཡཱམི། ཨེཡ྄ཡཱམ། ཨེཐ། ཨེརཾ། ཨེཐོ། ཨེཡ྄ཡཱཝྷོ། ཨེཡ྄ཡ། ཨེཡ྄ཡཱམྷེའོ།། 9. පඤ්චපත්ථනාවිධීසු. ༩. གསོལ་བ་འདེབས་པ་དང་ཆོ་ག་ལ་སོགས་པ་ལྔ་རྣམས་ལའོ།། 10. තු අන්තු, හි ථ, මිම, තං අන්තං, ස්සු ව්හො, එ ආමධස. ༡༠. ཏུ། ཨནྟུ། ཧི། ཐ། མི། མ། ཏཾ། ཨནྟཾ། ས྿ུ། ཝྷོ། ཨེ། ཨཱམདྷསའོ།། 11. සත්‍යරහෙස්වෙය්‍යාදී. ༡༡. ནུས་པ་དང་འོས་པའི་དོན་དག་ལ་ཨེཡ྄ཡཱ་ལ་སོགས་པའོ།། 12. සම්භාවනෙ වා. ༡༢. ཡང་ན་སྲིད་པའི་དོན་ལའོ།། 13. මායොගෙ ඊආආදී. ༡༣. མཱ་དང་སྦྱོར་བ་ལ་ཨཱི། ཨཱ་ལ་སོགས་པའོ།། 14. පුබ්බාපරච්ඡක්කාන මෙකානෙකෙසු තුම්හාම්හසෙසෙසු ද්වෙද්වෙ මජ්ඣිමුත්තමපඨමා. ༡༤. སྔ་མ་དང་ཕྱི་མའི་དྲུག་ཚན་རྣམས་ལས་གཅིག་དང་དུ་མ་དང་ཁྱོད་དང་བདག་ལ་སོགས་པ་ཡོད་པ་ལ། གཉིས་གཉིས་ནི་སྐྱེས་བུ་བར་མ་དང་མཆོག་དང་དང་པོའོ།། 15. ආඊස්සාදීස්වඋ වා. ༡༥. ཨཱ། ཨཱི། སྶ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཨ་དང་ཨུ་དག་ཡང་ནའོ།། 16. අආදීස්වාහො බ්‍රූස්ස. ༡༦. ཨ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་བྲཱུ་ཡི་གནས་སུ་ཨཱཧོ་འགྱུར་རོ།། 17. භූස්ස වුක. ༡༧. བྷཱུ་ཡི་གནས་སུ་ཝུ་ཀ་འགྱུར་རོ།། 18. පුබ්බස්ස අ. ༡༨. སྔ་མའི་གནས་སུ་ཨ་འགྱུར་རོ།། 19. උස්සං ස්වාහා වා. ༡༩. ཨུཾ་གྱི་སྔོན་དུ་སྭཱཧཱ་ཡང་ནའོ།། 20. ත්‍යන්තීනං ටටූ. ༢༠. ཏི་དང་ཨནྟི་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ཊ་དང་ཊཱུ་འགྱུར་རོ།། 21. ඊආදො [Pg.40] වචස්සොම. ༢༡. ཨཱི་ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་ཝ་ཅ་ཡི་གནས་སུ་ཨོ་མ་འགྱུར་རོ།། 22. දාස්ස දං වා මිමෙස්වද්විත්තෙ. ༢༢. ཉིས་འགྱུར་མ་ཡིན་པའི་མི་དང་མ་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་དཱ་ཡི་གནས་སུ་དཾ་ཡང་ནའོ།། 23. කරස්ස සොස්ස කුං. ༢༣. སོསྶ་ཡི་སྔོན་དུ་ཀར་གྱི་གནས་སུ་ཀུཾ་འགྱུར་རོ།། 24. කා ඊආදීසු. ༢༤. ཨཱི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཀཱ་འགྱུར་རོ།། 25. හාස්ස චාහඞ ස්සෙන. ༢༥. སྶ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཧཱ་ཡི་གནས་སུ་ཙཱཧངའོ།། 26. ලභවසච්ඡිදභිදරුදානං ච්ඡඞ. ༢༦. ལབྷ་དང་ཝ་ས་དང་ཚིད་དང་བྷིད་དང་རུད་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ཙྪངའོ།། 27. භුජ මූච වච විසානං ක්ඛඞ. ༢༧. བྷུ་ཛ་དང་མཱུ་ཅ་དང་ཝ་ཅ་དང་ཝི་ས་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ཀྑངའོ།། 28. ආඊආදීසු හරස්සා. ༢༨. ཨཱ། ཨཱི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཧ་ར་ཡི་གནས་སུ་སཱའོ།། 29. ගමිස්ස. ༢༩. གམི་ཡི་གནས་སུའོ།། 30. ඩංසස්ස ච ඡඞ. ༣༠. ཌཾ་ས་ཡི་གནས་སུ་ཡང་ཚངའོ།། 31. හූස්ස හෙ හෙහි හොහී ස්සත්‍යාදො. ༣༡. སྶཏི་ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་ཧཱུ་ཡི་གནས་སུ་ཧེ། ཧེཧི། ཧོཧཱིའོ།། 32. ණානාසු රස්සො. ༣༢. ཎཱ་དང་ནཱ་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ།། 33. ආඊඌම්හාස්සාස්සම්හානං වා. ༣༣. ཨཱ། ཨཱི། ཨཱུ། མྷཱ། སྶཱ། སྶ། མྷཱ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ཡང་ནའོ།། 34. කුසරුහෙහී-ස්ස ඡි. ༣༤. ཀུ། ས། རུཧེ། ཧཱིའི་རྗེས་སུ་སྶ་ཡི་གནས་སུ་ཚིའོ།། 35. අඊස්සආදීනං බ්‍යඤ්ජනස්සිඋ. ༣༥. གསལ་བྱེད་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཨ། ཨཱི། སྶ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ཨིཨུའོ།། 36. බ්‍රූතො තිස්සීඋ. ༣༦. བྲཱུ་ཡི་རྗེས་སུ་ཏི་ཡི་གནས་སུ་སཱིཨུའོ།། 37. ක්‍යස්ස. ༣༧. ཀྱ་ཡི་གནས་སུའོ།། 38. එය්‍යාථස්සෙඅආඊථානං ඔඅඅංත්ථත්ථොව්හොක. ༣༨. ཨེཡ྄ཡཱཐ། སྶ། ཨེ། ཨ། ཨཱ། ཨཱི། ཐ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ཨོ། ཨ། ཨཾ། ཏྠ། ཏྠོ། ཝྷོ། ཀ་རྣམས་སོ།། 39. උංස්සිං ස්වංසු. ༣༩. ཨུཾ་དང་སྶིཾ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་སྭཾསུའོ།། 40. එඔත්තා සුං. ༤༠. ཨེ། ཨོ། ཏྟཱ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་སུཾའོ།། 41. හූතො රෙසුං. ༤༡. ཧཱུ་ཡི་རྗེས་སུ་རེསུཾའོ།། 42. ඔස්ස අඉත්ථත්ථො. ༤༢. ཨོ་ཡི་གནས་སུ་ཨ། ཨིཏྠ། ཏྠོའོ།། 43. සි[Pg.41]. ༤༣. སི་ཡི་གནས་སུའོ།། 44. දීඝා ඊස්ස. ༤༤. རིང་པོའི་རྗེས་སུ་ཨཱིི་ཡི་གནས་སུ་སྶའོ།། 45. ම්හාත්ථාන ම්හ. ༤༥. མྷཱ་དང་ཏྠ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་མྷའོ།། 46. ඉංස්ස ච සිඋ. ༤༦. ཨིཾ་གྱི་གནས་སུ་ཡང་སིཨུའོ།། 47. එය්‍යුංස්සුං. ༤༧. ཨེཡ྄ཡུཾ་གྱི་གནས་སུ་སྶུཾའོ།། 48. හිස්ස-තො ලොපො. ༤༨. ཨ་ཡི་རྗེས་སུ་ཧི་ཡི་ཕྱིས་པའོ།། 49. ක්‍යස්ස ස්සෙ. ༤༩. ཀྱ་ཡི་གནས་སུ་སྶེའོ།། 50. අත්ථිතෙය්‍යාදිච්ඡන්නං ස සු ස සථ සං සාම. ༥༠. ཨཏྠི་ཡི་རྗེས་སུ་ཨེཡ྄ཡཱ་ལ་སོགས་པ་དྲུག་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ས། སུ། ས། སཐ། སཾ། སཱམའོ།། 51. ආදිද්වින්නමියාඉයුං. ༥༡. དང་པོ་གཉིས་ཀྱི་གནས་སུ་ཨིཡཱ་དང་ཨིཡུཾའོ།། 52. තස්ස ථො. ༥༢. ཏ་ཡི་གནས་སུ་ཐོའོ།། 53. සිහිස්වට. ༥༣. སི་དང་ཧི་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཨ་ཡི་གནས་སུ་ཨཊའོ།། 54. මිමානං වා මිම්හා ච. ༥༤. མིམཱནཾ་དང་མིམྷཱ་ཡང་རུང་བའོ།། 55. එසුඞ. ༥༥. ཨེསུ-ངའོ།། 56. ඊආදො දීඝො. ༥༦. ཨཱི-ལ་སོགས་པ་རིང་པོའོ།། 57. හිමිමෙස්වස්ස. ༥༧. ཧི-མི-མེ་རྣམས་ལ་ཨའོ།། 58. සකා ණාස්ස ඛ ඊආදො. ༥༨. སཀཱ་ལས་ཎཱས྄་གྱི་ཁ་དང་ཨཱི-ལ་སོགས་པའོ།། 59. ස්සෙ වා. ༥༩. སྶེ་ཡང་རུང་བའོ།། 60. තෙසු සුතො ක්ණොක්ණානං රොට. ༦༠. དེ་དག་ལ་སུཏོ་ཀྞོ་ཀྞཱ་ནཾ་གྱི་རོ་ཊའོ།། 61. ඤාස්ස සනාස්ස නායො තිම්හි. ༦༡. ཏི-ལ་ཉཱས྄་དང་སནཱས྄་ཀྱི་ནཱཡོའོ།། 62. ඤාම්හි ජං. ༦༢. ཉཱ-ལ་ཛཾའོ།། 63. එය්‍යාස්සියාඤා වා. ༦༣. ཨེཡ྄ཡཱས྄སིཡཱཉཱ་ཡང་རུང་བའོ།། 64. ඊස්සත්‍යාදීසු ක්නාලොපො. ༦༤. ཨཱིས྄སཏྱ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཀྣཱ་ཕྱིས་པའོ།། 65. ස්සස්ස [Pg.42] හි කම්මෙ. ༦༥. ལས་ལ་སྶས྄སའི་ཧིའོ།། 66. එතිස්මා. ༦༦. ཨེཏི-ལས་སོ།། 67. හනා ඡ ඛා. ༦༧. ཧནཱ་ལས་ཆ་དང་ཁའོ།། 68. හතො හ. ༦༨. ཧཏོ་ལས་ཧའོ།། 69. දක්ඛඛහෙහි හොහීහි ලොපො. ༦༩. དཀྑ-ཁ-ཧེ་རྣམས་ལས་ཧོ-ཧཱི-རྣམས་ཀྱི་ཕྱིས་པའོ།། 70. කයිරෙය්‍යස්සෙය්‍යුමාදීනං. ༧༠. ཀཡིརེཡ྄ཡས྄སེཡ྄ཡུཾ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིའོ།། 71. ටා. ༧༡. ཊཱའོ།། 72. එථස්සා. ༧༢. ཨེཐས྄སཱའོ།། 73. ලභා ඉංඊනං ථංථා වා. ༧༣. ལབྷཱ་ལས་ཨིཾ་དང་ཨཱི-རྣམས་ཀྱི་ཐཾ་དང་ཐཱ་ཡང་རུང་བའོ།། 74. ගුරුපුබ්බා රස්සා රෙ-න්තෙ-න්තිනං. ༧༤. ལྕི་བའི་སྔོན་མ་ལས་ཐུང་ངུ་རེ-ནྟེ-ནྟི་རྣམས་ཀྱིའོ།། 75. එය්‍යෙය්‍යාසෙය්‍යන්නං ටෙ. ༧༥. ཨེཡ྄ཡ-ཨེཡ྄ཡཱསེཡ྄ཡནྣཾ་གྱི་ཊེའོ།། 76. ඔවිකරණස්සු පරච්ඡක්කෙ. ༧༦. ཕ་རོལ་གྱི་དྲུག་པོ་ལ་ཨོ་རྐྱེན་ནོ།། 77. පුබ්බච්ඡක්කෙ වා ක්වචි. ༧༧. སྔོན་གྱི་དྲུག་པོ་ལ་ལ་ལར་ཡང་རུང་བའོ།། 78. එය්‍යාමස්සෙ මුච. ༧༨. མུཅ་ལས་ཨེཡ྄ཡཱམས྄སེའོ།། ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ ත්‍යාදිකණ්ඩො ඡට්ඨො. འདི་ནི་མོགྒལླཱནའི་བརྡ་སྤྲོད་པ་ལས་ཏྱཱ་དི་སྐབས་ཏེ་དྲུག་པའོ།། (7) සත්තමො කණ්ඩො (ණ්වාදි) (༧) སྐབས་བདུན་པ་ (ཎྭཱ་དི་)། 1. චර [Pg.43] දර කර රහ ජන සන තල සාද සාධ කසාස චටා ය වාහි ණු. ༡. ཅར། དར། ཀར། རཧ། ཛན། སན། ཏལ། སཱད། སཱདྷ། ཀསཱས། ཅཊཱ། ཡ། ཝཱ་རྣམས་ལས་ཎུའོ།། 2. භර මර චර තර අර ගර හන තන මන භම කිත ධන බංහ කම්බම්බ චක්ඛ භික්ඛ සංකින්දන්ද යජ පටාණාස වස පස පංස බන්ධා උ. ༢. བྷར། མར། ཅར། ཏར། ཨར། གར། ཧན། ཏན། མན། བྷམ། ཀིཏ། དྷན། བཾཧ། ཀམྦམྦ། ཅཀྑ། བྷིཀྑ། སཾཀིནྡནྡ། ཡཛ། པཊཱཎཱས། ཝས། པས། པཾས། བནྡྷཱ་རྣམས་ལས་ཨུའོ།། 3. බන්ධා ඌ වධො ච. ༣. བནྡྷཱ་ལས་ཨཱུའོ་གསོད་པ་ལ་ཡང་ངོ།། 4. ජම්බාදයො. ༤. ཛམྦཱ་ལ་སོགས་པའོ།། 5. තපුස විධ කුර පුථ මුදා කු. ༥. ཏཔུས། ཝིདྷ། ཀུར། པུཐ། མུདཱ་རྣམས་ལས་ཀུའོ།། 6. සින්ධාදයො. ༦. སིནྡྷཱ་ལ་སོགས་པའོ།། 7. ඉ. ༧. ཨིའོ།། 8. දධ්‍යාදයො. ༨. དདྷྱཱ་ལ་སོགས་པའོ།། 9. යුවණ්ණුපන්තා කි. ༩. ཡུཝཎྞུཔནྟཱ་ལས་ཀིའོ།། 10. වප වර වස රස නභ හර හන පණා ඊණ. ༡༠. ཝཔ། ཝར། ཝས། རས། ནབྷ། ཧར། ཧན། པཎཱ་རྣམས་ལས་ཨཱིཎའོ།། 11. භූ ගමා ඊණ. ༡༡. བྷཱུ། གམཱ་རྣམས་ལས་ཨཱིཎའོ།། 12. තන්ද ලක්ඛා ඊ. ༡༢. ཏནྡ། ལཀྑཱ་རྣམས་ལས་ཨཱིའོ།། 13. ගමා රො. ༡༣. གམཱ་ལས་རོའོ།། (ඉති සරපච්චයා) (འདི་ནི་སར-རྐྱེན་རྣམས་སོ།།) 14. ඉ භී කා කරාර වක සක වාහි කො. ༡༤. ཨི། བྷཱི། ཀཱ། ཀརཱར། ཝཀ། སཀ། ཝཱ་རྣམས་ལས་ཀོའོ།། 15. ඌකාදකො. ༡༥. ཨཱུཀཱ་ལས་ཨཀོའོ།། 16. භීත්වා [Pg.44] නකො. ༡༦. བྷཱིཏྭཱ་ལས་ནཀོའོ།། 17. සිඞ්ඝා ආණි කාටකා. ༡༧. སིངྒྷཱ་ལས་ཨཱཎི། ཀཱཊཀཱའོ།། 18. කරාදිත්වකො. ༡༨. ཀརཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཏྭཀོའོ།། 19. බල පතෙ හ්‍යාකො. ༡༩. བལ། པཏེ-ཧྱཱ་ལས་ཨཀོའོ།། 20. සාමාකාදයො. ༢༠. སཱམཱཀཱ་ལ་སོགས་པའོ།། 21. විච්ඡා ල ගම මුසා කිකො. ༢༡. ཝིཙྪཱ། ལ། གམ། མུསཱ་རྣམས་ལས་ཀིཀོའོ།། 22. කිං කණිකාදයො. ༢༢. ཀིཾ་ཀཎིཀཱ་ལ་སོགས་པའོ།། 23. ඉ සා කීකො. ༢༣. ཨི། སཱ་རྣམས་ལས་ཀཱིཀོའོ།། 24. කම පදා ණුකො. ༢༤. ཀམ། པདཱ་རྣམས་ལས་ཎུཀོའོ།། 25. මණ්ඩ සලා ණූකො. ༢༥. མཎྡ། སལཱ་རྣམས་ལས་ཎཱུཀོའོ།། 26. ලූකාදයො. ༢༦. ལཱུཀཱ་ལ་སོགས་པའོ།། 27. කසා සකො. ༢༧. ཀསཱ་ལས་སཀོའོ།། 28. කරා තිකො. ༢༨. ཀརཱ་ལས་ཏིཀོའོ།། 29. ඉසා ඨකන. ༢༩. ཨིསཱ་ལས་ཋཀནའོ།། 30. සමා ඛො. ༣༠. སམཱ་ལས་ཁོའོ།། 31. මුඛාදයො. ༣༡. མུཁཱ་ལ་སོགས་པའོ།། 32. අජ වජ මුද ගද ගමා ගක. ༣༢. ཨཛ། ཝཛ། མུད། གད། གམཱ་རྣམས་ལས་གཀའོ།། 33. සිඞ්ගාදයො. ༣༣. སིངྒ་ལ་སོགས་པའོ། 34. අගා ගි. ༣༤. ཨ་གཱ་ལས་གིའོ། 35. යාවලා ගු. ༣༥. ཡཱ་ཝ་ལཱ་ལས་གུའོ། 36. ඵෙග්වාදයො. ༣༦. ཕེགྭ་ལ་སོགས་པའོ། 37. ජනා ඝො. ༣༧. ཛ་ནཱ་ལས་གྷོའོ། 38. මෙඝාදයො[Pg.45]. ༣༨. མེ་གྷ་ལ་སོགས་པའོ། (ඉති කවග්ගපච්චයා) (འདི་ནི་ཀ་སྡེའི་རྐྱེན་རྣམས་སོ།) 39. චුසර වරා චො. ༣༩. ཅུ་སར་ཝ་རཱ་ལས་ཅོའོ། 40. මරා චුඊචීච. ༤༠. མ་རཱ་ལས་ཅུ་ཨཱི་ཅཱི་ཅའོ། 41. කුස පසා ඡික. ༤༡. ཀུ་ས་པ་སཱ་ལས་ཆི་ཀའོ། 42. කසඋසා ඡුක. ༤༢. ཀ་ས་ཨུ་སཱ་ལས་ཆུ་ཀའོ། 43. අස මස වස කුච කචා ඡො. ༤༣. ཨ་ས་མ་ས་ཝ་ས་ཀུ་ཅ་ཀ་ཅཱ་ལས་ཆོའོ། 44. ගුච්ඡාදයො. ༤༤. གུཙྪ་ལ་སོགས་པའོ། 45. අරා ජු උට ච. ༤༥. ཨ་རཱ་ལས་ཇུ་དང་ཨུ་ཊ་ཅའོ། 46. රජ්ජාදයො. ༤༦. རཛྫ་ལ་སོགས་པའོ། 47. ගිධා ඣක. ༤༧. གི་དྷཱ་ལས་ཛྷ་ཀའོ། 48. වඤ්ච්‍යාදයො. ༤༨. ཝཉྩ་ལ་སོགས་པའོ། 49. කම යජා ඤො. ༤༩. ཀ་མ་ཡ་ཛཱ་ལས་ཉོའོ། 50. පුඤ්ඤං. ༥༠. པུཉྙཾའོ། 51. අරහාඤ්ඤො හාස්ස හිර ච. ༥༡. ཨ་ར་ཧཱ་ལས་ཉོ་དང་ཧཱ་ཡི་ས་དང་ཧི་ར་ཅའོ། (ඉති චවග්ගපච්චයා) (འདི་ནི་ཅ་སྡེའི་རྐྱེན་རྣམས་སོ།) 52. කිර තරා කීටො. ༥༢. ཀི་ར་ཏ་རཱ་ལས་ཀཱི་ཊོའོ། 53. සකාදීහ්‍යටො. ༥༣. ས་ཀ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཨ་ཊོའོ། 54. මකුටාවාට කවාට කුක්කුටා. ༥༤. མ་ཀུ་ཊ་ཨཱ་ཝཱ་ཊ་ཀ་ཝཱ་ཊ་ཀུཀྐུ་ཊཱའོ། 55. කමුස කුස කසා ඨො. ༥༥. ཀ་མུ་ས་ཀུ་ས་ཀ་སཱ་ལས་ཋོའོ། 56. කුට්ඨාදයො. ༥༦. ཀུཊྛ་ལ་སོགས་པའོ། 57. වර කරා අණ්ඩො. ༥༧. ཝ་ར་ཀ་རཱ་ལས་ཨཎྜོའོ། 58. මනන්තා ඩො. ༥༨. མན་མཐའ་ཅན་ལས་ཌོའོ། 59. කුණ්ඩාදයො. ༥༩. ཀུཎྜ་ལ་སོགས་པའོ། 60. තිජ [Pg.46] කස තස දක්ඛා කිණො ජස්ස ඛො ච. ༦༠. ཏི་ཛ་ཀ་ས་ཏ་ས་དཀྑཱ་ལས་ཀི་ཎོ་དང་ཛ་ཡི་ཁོ་ཅའོ། 61. වීආදිතො ණි. ༦༡. ཝཱི་ལ་སོགས་པ་ལས་ཎིའོ། 62. ගහාදීහ්‍ය ණි. ༦༢. ག་ཧ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཎིའོ། 63. රීවීභාහි ණු. ༦༣. རཱི་ཝཱི་བྷཱ་རྣམས་ལས་ཎུའོ། 64. ඛාණ්වාදයො. ༦༤. ཁཱཎྭ་ལ་སོགས་པའོ། 65. ක්වාදිතොණො. ༦༥. ཀྭ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཎོའོ། 66. සුවීහි ණක. ༦༦. སུ་ཝཱི་རྣམས་ལས་ཎ་ཀའོ། 67. තිණාදයො. ༦༧. ཏི་ཎ་ལ་སོགས་པའོ། 68. රවණ වරණ පූරණාදයො. ༦༨. ར་ཝ་ཎ་ཝ་ར་ཎ་པཱུ་ར་ཎ་ལ་སོགས་པའོ། (ඉති ටවග්ගපච්චයා) (འདི་ནི་ཊ་སྡེའི་རྐྱེན་རྣམས་སོ།) 69. පාවසා අති. ༦༩. པཱ་ཝ་སཱ་ལས་ཨ་ཏིའོ། 70. ධාහිසි තන ජන ජර ගම සචා තු. ༧༠. དྷཱ་ཧི་སི་ཏ་ན་ཛ་ན་ཛ་ར་ག་མ་ས་ཅཱ་ལས་ཏུའོ། 71. අරිස්සුට ච. ༧༡. ཨ་རི་ལས་སུ་ཊ་ཅའོ། 72. පිත්වාදයො. ༧༢. པི་ཏྭ་ལ་སོགས་པའོ། 73. ජන කරා රතු. ༧༣. ཛ་ན་ཀ་རཱ་ལས་ར་ཏུའོ། 74. සකා උන්තො. ༧༤. ས་ཀཱ་ལས་ཨུན་ཏོའོ། 75. කපා ඔතො. ༧༥. ཀ་པཱ་ལས་ཨོ་ཏོའོ། 76. වසාදීහ්‍යන්තො. ༧༦. ཝ་ས་ལ་སོགས་པ་ལས་ཨན་ཏོའོ། 77. හිසීනං මුක ච. ༧༧. ཧི་སི་རྣམས་ལས་མུ་ཀ་ཅའོ། 78. හර රුහ කුලා ඉතො. ༧༨. ཧ་ར་རུ་ཧ་ཀུ་ལཱ་ལས་ཨི་ཏོའོ། 79. භරාදීහ්‍යතො. ༧༩. བྷ་ར་ལ་སོགས་པ་ལས་ཨ་ཏོའོ། 80. කිරාදීහ්‍යා-තක. ༨༠. ཀི་ར་ལ་སོགས་པ་ལས་ཏ་ཀའོ། 81. අමාදීහ්‍ය-ත්තො. ༨༡. ཨ་མ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཏྟོའོ། 82. වාදීහි [Pg.47] තො. ༨༢. ཝཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཏོའོ། 83. ඝරාදීහි තක. ༨༣. གྷ་ར་ལ་སོགས་པ་ལས་ཏ་ཀའོ། 84. නෙත්තාදයො. ༨༤. ནེཏྟ་ལ་སོགས་པའོ། 85. සමාදීහ්‍යථො. ༨༥. ས་མ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཨ་ཐོའོ། 86. උපවසා වස්සොට ච. ༨༦. ཨུ་པ་ཝ་སཱ་ལས་ཝས་སོ་ཊ་ཅའོ། 87. රමා ථක. ༨༧. ར་མཱ་ལས་ཐ་ཀའོ། 88. තිත්ථාදයො. ༨༨. ཏིཏྠ་ལ་སོགས་པའོ། 89. වස මස කුසා ථු. ༨༩. ཝ་ས་མ་ས་ཀུ་སཱ་ལས་ཐུའོ། 90. සක වසා ථි. ༩༠. སཀ་དང་ཝ་ས་ལས་ཐིའོ། 91. වීතො ථික. ༩༡. ཝཱི་ལས་ཐི་ཀའོ། 92. සාරිස්මා රථි. ༩༢. སཱ་རི་ལས་ར་ཐིའོ། 93. තා තා ඉථි. ༩༣. ཏཱ་དང་ཏཱ་ལས་ཨི་ཐིའོ། 94. ඉසා ථී. ༩༤. ཨི་ས་ལས་ཐཱིའོ། 95. රුද ඛුද මුද මද ඡිද සූද සප කමා දක. ༩༥. རུ་ད། ཁུ་ད། མུ་ད། མ་ད། ཚི་ད། སཱུ་ད། ས་པ། ཀ་མ་རྣམས་ལས་ད་ཀའོ། 96. කුන්දාදයො. ༩༦. ཀུནྡ་ལ་སོགས་པའོ། 97. දදා දු. ༩༧. ད་དཱ་ལས་དུའོ། 98. ඛනාන දම රමා ධො. ༩༨. ཁ་ནཱ་ན། ད་མ། ར་མ་རྣམས་ལས་དྷོའོ། 99. මුද්ධාදයො. ༩༩. མུདྡྷཱ་ལ་སོགས་པའོ། 100. සීතො ධුක. ༡༠༠. སཱི་ལས་དྷུ་ཀའོ། 101. වරාර කර තර දර යමඅජ්ජ මිථසකා කුනො. ༡༠༡. ཝ་ར། ཨ་ར། ཀ་ར། ཏ་ར། ད་ར། ཡ་མ། ཨ་ཛྫ། མི་ཐ། ས་ཀ་རྣམས་ལས་ཀུ་ནོའོ། 102. අජා ඉනො. ༡༠༢. ཨ་ཛ་ལས་ཨི་ནོའོ། 103. විපිනාදයො. ༡༠༣. ཝི་པི་ན་ལ་སོགས་པའོ། 104. කිරා [Pg.48] කනො. ༡༠༤. ཀི་ར་ལས་ཀ་ནོའོ། 105. දී ජි ඉ මීහි නක. ༡༠༥. དཱི། ཇི། ཨི། མཱི་རྣམས་ལས་ན་ཀའོ། 106. සි ධා වී වාහි නො. ༡༠༦. སི། དྷཱ་། ཝཱི། ཝཱ་རྣམས་ལས་ནོའོ། 107. ඌනාදයො. ༡༠༧. ཨཱུ་ན་ལ་སོགས་པའོ། 108. වීපතා තනො. ༡༠༨. ཝཱི་པ་ཏ་ལས་ཏ་ནོའོ། 109. රමා තනක. ༡༠༩. ར་མ་ལས་ཏ་ན་ཀའོ། 110. සූ භාහි නුක. ༡༡༠. སཱུ་དང་བྷཱ་ལས་ནུ་ཀའོ། 111. ධාස්සෙ ච. ༡༡༡. དྷཱ་ལས་སེ་ཡང་ངོ། 112. වත්තා ටාව ධමාසෙහ්‍යනි. ༡༡༢. ཝཏྟཱ། ཊཱ་ཝ། དྷ་མ། ཨས་རྣམས་ལས་ཨ་ནིའོ། 113. යුතො නි. ༡༡༣. ཡུ་ལས་ནིའོ། (ඉති තවග්ගපච්චයා) （ཞེས་པ་ཏ་སྡེའི་རྐྱེན་རྣམས་སོ།） 114. චමාප පා වපා පො. ༡༡༤. ཅ་མ། ཨཱ་པ། པཱ། ཝ་པ་རྣམས་ལས་པོའོ། 115. යු ථු කුනං දීඝො ච. ༡༡༥. ཡུ་དང་ཐུ་ལས་ཀུན་དང་རིང་པོའང་ངོ། 116. ඛිප සුප නී සූ පූහි පක. ༡༡༦. ཁི་པ། སུ་པ། ནཱི། སཱུ། པཱུ་རྣམས་ལས་པ་ཀའོ། 117. සිප්පාදයො. ༡༡༧. སིཔྤཱ་ལ་སོགས་པའོ། 118. සාසා අපො. ༡༡༨. སཱ་ས་ལས་ཨ་པོའོ། 119. විටපාදයො. ༡༡༩. ཝི་ཊ་པ་ལ་སོགས་པའོ། 120. ගුපා ඵො. ༡༢༠. གུ་པ་ལས་ཕོའོ། 121. ගර සරාදීහි බො. ༡༢༡. ག་ར། ས་ར་ལ་སོགས་པ་ལས་བོའོ། 122. නිම්බාදයො. ༡༢༢. ནིམྦཱ་ལ་སོགས་པའོ། 123. දරා බි. ༡༢༣. ད་ར་ལས་བིའོ། 124. කර සර සල කල වල්ල වසා අභො. ༡༢༤. ཀ་ར། ས་ར། ས་ལ། ཀ་ལ། ཝལླ། ཝ་ས་རྣམས་ལས་ཨ་བྷོའོ། 125. ගදා රභො. ༡༢༥. ག་ད་ལས་ར་བྷོའོ། 126. උසරා [Pg.49] සා කතො. ༡༢༦. ཨུ་ས་དང་ཨ་ས་ལས་ཀ་ཏོའོ། 127. ඉතො භක. ༡༢༧. ཨི་ལས་བྷ་ཀའོ། 128. ගරාවා භො. ༡༢༨. ག་རཱ་ཝཱ་ལས་བྷོའོ། 129. සොබ්භාදයො. ༡༢༩. སོབྦྷཱ་ལ་སོགས་པའོ། 130. උස කුස පද සුඛා කුමො. ༡༣༠. ཨུ་ས། ཀུ་ས། པ་ད། སུ་ཁ་རྣམས་ལས་ཀུ་མོའོ། 131. වටුමාදයො. ༡༣༡. ཝ་ཊུ་མ་ལ་སོགས་པའོ། 132. ගුධා උමො. ༡༣༢. གུ་དྷཱ་ལས་ཨུ་མོའོ། 133. පඨ චරා අමිමා. ༡༣༣. པ་ཋ་དང་ཅ་ར་ལས་ཨ་མི་དང་མཱའོ། 134. හි ධූහි මක. ༡༣༤. ཧི་དང་དྷཱུ་ལས་མ་ཀའོ། 135. තීතො රීසනො ච. ༡༣༥. ཏཱི་ལས་རཱི་ས་ན་ཡང་ངོ། 136. ඛී සු වී යා ගා හි සා ලූ ඛු හු මර ධර කර ඝර ජමා ම සාමා මො. ༡༣༦. ཁཱི། སུ། ཝཱི། ཡཱ། གཱ། ཧི། སཱ་། ལཱུ། ཁུ། ཧུ། མ་ར། དྷ་ར། ཀ་ར། གྷ་ར། ཛ་མ། མ། སཱ་མ་རྣམས་ལས་མོའོ། 137. අස්මාදයො. ༡༣༧. ཨསྨཱ་ལ་སོགས་པའོ། 138. නීතො මි. ༡༣༨. ནཱི་ལས་མིའོ། 139. ඌමි භූමි නිමි රස්මි. ༡༣༩. ཨཱུ་མི། བྷཱུ་མི། ནི་མི། རསྨི་རྣམས་སོ། (ඉති පවග්ගපච්චයා) （ཞེས་པ་པ་སྡེའི་རྐྱེན་རྣམས་སོ།） 140. මා ඡාහි යො. ༡༤༠. མཱ་དང་ཚཱ་ལས་ཡོའོ། 141. ජනිස්ස ජා ච. ༡༤༡. ཛ་ནིའི་ཛཱ་ཡང་ངོ། 142. හදයාදයො. ༡༤༢. ཧ་ད་ཡཱ་ལ་སོགས་པའོ། 143. ඛී සි සිනී සී සු වී කු සූ හි රක. ༡༤༣. ཁཱི། སི། སི་ནཱི། སཱི། སུ། ཝཱི། ཀུ། སཱུ། ཧི་རྣམས་ལས་ར་ཀའོ། 144. හිචි දු මිනං දීඝො ච. ༡༤༤. ཧི། ཅི། དུ་ལས་མིན་དང་རིང་པོའང་ངོ། 145. ධාතා නමී ච. ༡༤༥. དྷཱ་ལས་ན་མཱི་ཡང་ངོ། 146. භද්‍රාදයො[Pg.50]. ༡༤༦. བྷ་དྲཱ་ལ་སོགས་པའོ། 147. මන්දඞ්ක සසා ස ම ධ චතා උරො. ༡༤༧. མནྡ། ཨངྐ། ས་ས། ཨ་ས། ཨ་མ། དྷ། ཅ་ཏ་རྣམས་ལས་ཨུ་རོའོ། 148. විධුරාදයො. ༡༤༨. བི་དྷུ་ར་ལ་སོགས་པའོ། 149. තිමරුහරුධබධමදමන්දවජා ජරුචකසා කිරො. ༡༤༩. ཏི་མ། རུ། ཧ། རུ་དྷ། བཱ་དྷ། མ་ད། མན་ད། བ་ཛ། ཛ་རུ། ཙ་ཀ། སཱ་རྣམས་ལས་ཀི་རོའོ། 150. ථිරාදයො. ༡༥༠. ཐི་ར་ལ་སོགས་པའོ། 151. දදගරෙහි දුර භරා. ༡༥༡. ད་ད། ག་ར་རྣམས་ལས་དུ་ར་དང་བྷ་རའོ། 152. චර දර ජර ගර මරෙහිතෙ. ༡༥༢. ཙ་ར། ད་ར། ཛ་ར། ག་ར། མ་ར་རྣམས་ལས་ཨི་ཏེའོ། 153. පීතො ක්වරො. ༡༥༣. པཱི་ལས་ཀྭ་རོའོ། 154. චීවරාදයො. ༡༥༤. ཙཱི་བ་ར་ལ་སོགས་པའོ། 155. කුතො ක්‍රරො. ༡༥༥. ཀུ་ལས་ཀྲ་རོའོ། 156. වසාසා ඡරො. ༡༥༦. བ་ས། ཨཱ་སཱ་རྣམས་ལས་ཚ་རོའོ། 157. මසා ඡෙරො ච. ༡༥༧. མ་སཱ་ལས་ཚེ་རོ་ཡང་ངོ། 158. ධූවාතො සරො. ༡༥༨. དྷཱུ་དང་བཱ་ཏ་ལས་ས་རོའོ། 159. භමාදීහ්‍යරො. ༡༥༩. བྷ་མ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ཨ་རོའོ། 160. වදිස්ස බද ච. ༡༦༠. བ་དི་ལས་བ་ད་ཡང་ངོ། 161. වදජනානං ඨඞ ච. ༡༦༡. བ་ད་དང་ཛ་ན་རྣམས་ལས་ཋ་ང་ཡང་ངོ། 162. පචිස්සිඨඞ ච. ༡༦༢. པ་ཙི་ལས་ཋ་ང་ཡང་ངོ། 163. වකා අරණ. ༡༦༣. བ་ལས་ཨ་ར་ཎའོ། 164. සිග්‍යඞ්ගාග මජ්ජකලා ලා ආරො. ༡༦༤. སི་གྱ། ཨངྒ། ཨ་ག། མད་ཛ། ཀ་ལཱ་རྣམས་ལས་ཨཱ་རོའོ། 165. කමිස්ස ස්සු ච. ༡༦༥. ཀ་མི་ལས་སུ་ཡང་ངོ། 166. භිඞ්ගා (ඞ්කා) රාදයො. ༡༦༦. བྷིངྒཱ་(ངྐཱ་)ར་ལ་སོགས་པའོ། 167. කරා මාරො. ༡༦༧. ཀ་ར་ལས་མ་རོའོ། 168. පුස [Pg.51] සරෙහි ඛරො. ༡༦༨. པུ་ས། ས་ར་རྣམས་ལས་ཁ་རོའོ། 169. සර වස කලා කීරො වස්සුට ච. ༡༦༩. ས་ར། བ་ས། ཀ་ལཱ་རྣམས་ལས་ཀཱི་རོ་དང་བས་སུ་ཊ་ཡང་ངོ། 170. ගබ්භීරාදයො. ༡༧༠. གབ་བྷཱི་ར་ལ་སོགས་པའོ། 171. ඛජ්ජ වල්ල මසා ඌරො. ༡༧༡. ཁད་ཛ། བལ་ལ། མ་སཱ་རྣམས་ལས་ཨཱུ་རོའོ། 172. කප්පූරාදයො. ༡༧༢. ཀཔྤཱུ་ར་ལ་སོགས་པའོ། 173. කඨ චකා ඔරො. ༡༧༣. ཀ་ཐ། ཙ་ཀཱ་རྣམས་ལས་ཨོ་རོའོ། 174. මොරාදයො. ༡༧༤. མོ་ར་ལ་སོགས་པའོ། 175. කුතො එරක. ༡༧༥. ཀུ་ལས་ཨེ་ར་ཀའོ། 176. භූසූහි රික. ༡༧༦. བྷཱུ་དང་སཱུ་རྣམས་ལས་རི་ཀའོ། 177. මීකසීනීහි රු. ༡༧༧. མཱི། ཀ་སཱི་ནཱི་རྣམས་ལས་རུའོ། 178. සිනා එරු. ༡༧༨. སི་ལས་ཨེ་རུའོ། 179. භීරුහි රුක. ༡༧༩. བྷཱི་ལས་རུ་ཀའོ། 180. තමා බූලො. ༡༨༠. ཏ་མ་ལས་བཱུ་ལོའོ། 181. සිතො ලකවාලා. ༡༨༡. སི་ལས་ལ་ཀ་བཱ་ལའོ། 182. මඞ්ග කම සම්බ සබ සක වස විස කෙව කල පල්ල කඨ පට කුණ්ඩ මණ්ඩා අලො. ༡༨༢. མངྒ། ཀ་མ། སམ་བ། ས་བ། ས་ཀ། བ་ས། བི་ས། ཀེ་བ། ཀ་ལ། པལ་ལ། ཀ་ཐ། པ་ཏ། ཀུཎྜ། མཎྜཱ་རྣམས་ལས་ཨ་ལོའོ། 183. මුසා කලො. ༡༨༣. མུ་སཱ་ལས་ཀ་ལོའོ། 184. ථලාදයො. ༡༨༤. ཐ་ལ་ལ་སོགས་པའོ། 185. කුලා කාලො ච. ༡༨༥. ཀུ་ལཱ་ལས་ཀཱ་ལོ་ཡང་ངོ། 186. මුළාලාදයො. ༡༨༦. མུ་ལཱ་ལ་སོགས་པའོ། 187. චණ්ඩ පතා ණාලො. ༡༨༧. ཙཎྜ། པ་ཏཱ་རྣམས་ལས་ཎཱ་ལོའོ། 188. මාදිතො ලො. ༡༨༨. མཱ་དི་ལས་ལོའོ། 189. අන සන කල කුක සඨ මහා ඉලො. ༡༨༩. ཨ་ན། ས་ན། ཀ་ལ། ཀུ་ཀ། ས་ཐ། མ་ཧཱ་རྣམས་ལས་ཨི་ལོའོ། 190. කුටා [Pg.52] කිලො. ༡༩༠. ཀུ་ཊཱ་ལས་ཀི་ལོའོ། 191. සිථිලාදයො. ༡༩༡. སི་ཐི་ལ་ལ་སོགས་པའོ། 192. චට කණ්ඩ වට්ට පුථා කුලො. ༡༩༢. ཙ་ཏ། ཀཎྜ། བཊ྄ཊ། པུ་ཐཱ་རྣམས་ལས་ཀུ་ལོའོ། 193. තුමුලාදයො. ༡༩༣. ཏུ་མུ་ལ་ལ་སོགས་པའོ། 194. කල්ල කප තක්ක පටා ඔලො. ༡༩༤. ཀལ་ལ། ཀ་པ། ཏཀ་ཀ། པ་ཊཱ་རྣམས་ལས་ཨོ་ལོའོ། 195. අඞ්ගා උලො ලි. ༡༩༥. ཨངྒཱ་ལས་ཨུ་ལོ་དང་ལིའོ། 196. අඤ්ජා ලි. ༡༩༦. ཨཉྫཱ་ལས་ལིའོ། 197. ඡදා ලි. ༡༩༧. ཚ་དཱ་ལས་ལིའོ། 198. අල්‍යාදයො. ༡༩༨. ཨ་ལྱ་ལ་སོགས་པའོ། 199. පිලාදී හ්‍ය වො. ༡༩༩. པི་ལ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་བའོ། 200. සාළවාදයො. ༢༠༠. སཱ་ལ་བ་ལ་སོགས་པའོ། 201. සරා ආවො. ༢༠༡. ས་ར་ལས་ཨཱ་བའོ། 202. අල මල බිලා ණුවො. ༢༠༢. ཨ་ལ། མ་ལ། བི་ལཱ་རྣམས་ལས་ཎུ་བའོ། 203. ගාත්වීවො. ༢༠༣. གཱ་ཏུ་ལས་ཨཱི་བའོ། 204. සුතො ක්ව ක්වා. ༢༠༤. སུ་ལས་ཀྭ་དང་ཀྭཱའོ། 205. විද්වා. ༢༠༥. བིད་བཱའོ། 206. ථුතො රෙ වො. ༢༠༦. ཐུ་ལས་རེ་བའོ། 207. සමා රිවො. ༢༠༧. ས་མ་ལས་རི་བའོ། 208. ඡදා රවි. ༢༠༨. ཆད་ལས་ར་བིའོ། 209. පූර තිමා කිසො රස්සො ච. ༢༠༩. པཱུར་ལས་ཏི་མཱ་དང་ཀི་སོ་དང་ཐུང་ངུ་ཡང་ངོ། 210. කරා ඊසො. ༢༡༠. ཀར་ལས་ཨཱི་སོའོ། 211. සිරීසාදයො. ༢༡༡. སི་རཱི་ས་ལ་སོགས་པའོ། 212. කරා [Pg.53] රිබ්බි සො. ༢༡༢. ཀར་ལས་རིབྦི་དང་སོའོ། 213. සසාස වස විස හන වන මනාන කමා සො. ༢༡༣. ཤས་-ཨས་-བས་-བིས་-ཧན་-བན་-མན་རྣམས་ལས་གོ་རིམ་བཞིན་སོའོ། 214. ආමි ථු කුසීතො සක. ༢༡༤. ཨཱ་མི་ལས་ཐུ་དང་ཀུ་སཱི་ཏོ་ལས་སཱ་ཀའོ། 215. ඵස්සාදයො. ༢༡༥. ཕསྶ་ལ་སོགས་པའོ། 216. සුතො ණිසක. ༢༡༦. སུ་ལས་ཎི་དང་སཱ་ཀའོ། 217. වෙ තා ත යු පනා ල කල චමා අසො. ༢༡༧. བེ་-ཏཱ་-ཏ་-ཡུ་-པ་ནཱ་-ལ་-ཀ་ལ་-ཅ་མཱ་རྣམས་ལས་ཨ་སོའོ། 218. වය දිව කර කරෙ හ්‍ය සණසකපාස කසා. ༢༡༨. བཡ་-དི་བཱ་-ཀ་ར་-ཀ་རེ་-ཧྱ་-སཎ་-ས་ཀ་-པཱ་ས་རྣམས་ལས་ཀ་སཱའོ། 219. සස මස දංසා සා සු. ༢༡༩. སས་-མས་-དཾས་རྣམས་ལས་སཱ་དང་སུའོ། 220. විදා දසුක. ༢༢༠. བིད་ལས་ད་སུ་ཀའོ། 221. සසා රීහො. ༢༢༡. སས་ལས་རཱི་ཧོའོ། 222. ජීවාමා හො වමා ච. ༢༢༢. ཇཱི་བཱ་-མཱ་ལས་ཧོ་དང་བཱ་མཱ་ཡང་ངོ། 223. තණ්හාදයො. ༢༢༣. ཏཎྷཱ་ལ་སོགས་པའོ། 224. පණුස්සහා හීහී ණොලඞ ච. ༢༢༤. པཎུསྶ་ཧ་ལས་ཧཱི་ཧཱི་དང་ཎོ་ལང་ཡང་ངོ། 225. ඛී මි පී චු මා වා කාහි ළො උස්ස වා දීඝො ච. ༢༢༥. ཁཱི་-མི་-པཱི་-ཅུ་-མཱ་-བཱ་-ཀཱ་ཧི་རྣམས་ལས་ལོ་དང་ཨུསྶ་དང་རིང་པོ་ཡང་ངོ། 226. ගුතො ළක ච. ༢༢༦. གུ་ལས་ལཱ་ཀ་ཡང་ངོ། 227. පඞ්ගුළාදයො. ༢༢༧. པངྒུ་ལཱ་ལ་སོགས་པའོ། 228. පාතො ළි. ༢༢༨. པཱ་ལས་ལིའོ། 229. වීතො ළු. ༢༢༩. བཱི་ལས་ལུའོ། ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ ණ්වාදිකණ්ඩො සත්තමො. དེ་ལྟར་མོགྒལླཱ་ནའི་བརྡ་སྤྲོད་པ་ལས་ཎྭཱ་དིའི་སྐབས་ཏེ་བདུན་པའོ། නමො තස්ස භගවතො අරහතො සම්මාසම්බුද්ධස්ස བཅོམ་ལྡན་འདས་དགྲ་བཅོམ་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་དེ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං མོགྒལླཱ་ནའི་བརྡ་སྤྲོད་པ། 1. පඨමො සඤ්ඤාදිකණ්ඩො ༡. མཚན་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་སྐབས་ཏེ་དང་པོའོ། සිද්ධමිද්ධගුණං සාධු, නමස්සිත්වා තථාගතං; සධම්මසඞ්ඝං භාසිස්සං, මාගධං සද්දලක්ඛණං. གྲུབ་ཅིང་ཡོན་ཏན་འབྱོར་པ་ལེགས། །དེ་བཞིན་གཤེགས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ནས། །དམ་ཆོས་དགེ་འདུན་བཅས་པ་ལ། །མ་ག་དྷ་ཡི་སྒྲ་མཚན་བཤད། 1. අආදයො [Pg.54] තිතාලීස වණ්ණා. ༡. ཨ་ལ་སོགས་པ་ཡི་གེ་བཞི་བཅུ་རྩ་གསུམ་མོ། අකාරාදයො නිග්ගහීතන්තා තෙචත්තාලීස-ක්ඛරා වණ්ණා නාම හොන්ති. අ ආ ඉ ඊ උ ඌ එ එ ඔ ඔ, ක ඛ ග ඝ ඞ ච ඡ ජ ඣ ඤ්ඤ, ට ඨ ඩ ඪ ණ, ත ථ ද ධ න, ප ඵ බ භ ම, ය ර ල ව ස හ ළ අං. තෙන ක්වත්ථො? ‘‘එ ඔ න මවණ්ණෙ’’ 1. 37. තිතාලීසාභි වචනං කත්ථචි වණ්ණලොපං ඤාපෙති. තෙන ‘පටිසඞ්ඛා යොනිසො’තිආදි සිද්ධං. ཨ་ཡིག་ལ་སོགས་པ་རྗེས་སུ་ང་རོའི་མཐར་ཐུག་པ་ཡི་གེ་བཞི་བཅུ་རྩ་གསུམ་པོ་རྣམས་ནི་ཡི་གེ་ཞེས་བྱའོ། །ཨ་ ཨཱ། ཨི་ ཨཱི། ཨུ་ ཨཱུ། ཨེ་ ཨེ། ཨོ་ ཨོ། ཀ་ ཁ་ ག་ གྷ་ ང་། ཅ་ ཆ་ ཇ་ ཇྷ་ ཉ། ཊ་ ཋ་ ཌ་ ཌྷ་ ཎ། ཏ་ ཐ་ ད་ དྷ་ ན། པ་ ཕ་ བ་ བྷ་ མ། ཡ་ ར་ ལ་ བ་ ས་ ཧ་ ལ༹་ ཨཾ། དེས་ཅི་ཞིག་བྱ་ཞེ་ན། “ཨེ་དང་ཨོ་ནི་ཨ་ཡིག་མ་ཡིན་པ་ལའོ” (༡.༣༧)། བཞི་བཅུ་རྩ་གསུམ་ཞེས་པའི་ཚིག་གིས་ལ་ལར་ཡི་གེ་ཕྱིས་པ་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །དེས་ན་ ‘paṭisaṅkhā yoniso’ ལ་སོགས་པ་གྲུབ་བོ། 2. දසාදො සරා. ༢. ཐོག་མའི་བཅུ་ནི་དབྱངས་སོ། තත්ථාදිම්හි දස වණ්ණා සරා නාම හොන්ති. තෙන ක්වත්ථො? ‘‘සරො ලොපො සරෙ’’ 1, 26 ඉච්චාදි. དེ་ལ་ཐོག་མའི་ཡི་གེ་བཅུ་པོ་རྣམས་ནི་དབྱངས་ཞེས་བྱའོ། །དེས་ཅི་ཞིག་བྱ་ཞེ་ན། “དབྱངས་ལ་དབྱངས་ཕྱིས་པའོ” (༡.༢༦) ལ་སོགས་པའོ། 3. ද්වෙද්වෙ සවණ්ණා. තෙසු ද්වෙද්වෙ සරා සවණ්ණා නාම හොන්ති. තෙන ක්වත්ථො? ‘‘වණ්ණපරෙන සවණ්ණොපි’’ 1, 24. ༣. གཉིས་གཉིས་ནི་སྐལ་བ་མཉམ་པའོ། །དེ་དག་ལས་དབྱངས་གཉིས་གཉིས་ནི་སྐལ་བ་མཉམ་པ་ཞེས་བྱའོ། །དེས་ཅི་ཞིག་བྱ་ཞེ་ན། “ཡི་གེ་གཞན་གྱིས་སྐལ་བ་མཉམ་པ་ཡང་ངོ” (༡.༢༤)། 4. පුබ්බො රස්සො. ༤. སྔ་མ་ནི་ཐུང་ངུའོ། තෙසු [Pg.55] ද්වීසු යො යො පුබ්බො, සො සො රස්සසඤ්ඤො හොති. තෙසු එ.ඔ.සංයොගතො පුබ්බාව දිස්සන්ති. තෙන ක්වත්ථො? ‘‘රස්සො වා’’ 2,62 ඉච්චාදි. དེ་གཉིས་ལས་གང་དང་གང་སྔ་མ་དེ་དང་དེ་ནི་ཐུང་ངུའི་མིང་ཅན་ནོ། །དེ་དག་ལས་ཨེ་དང་ཨོ་ནི་བརྩེགས་པའི་སྔོན་དུ་ཐུང་ངུར་སྣང་ངོ་། །དེས་ཅི་ཞིག་བྱ་ཞེ་ན། “ཡང་ན་ཐུང་ངུའོ” (༢.༦༢) ལ་སོགས་པའོ། 5. පරො දීඝො. ༥. ཕྱི་མ་ནི་རིང་པོའོ། තෙ ස්වෙව ද්වීසුයො යො පරො, සො සො දීඝසඤ්ඤො හොති. තෙන ක්වත්ථො? ‘‘යො ලො පනිසු දීඝො’’ 2,88 ඉච්චාදි. དེ་དག་ཉིད་ལས་གཉིས་གཉིས་ལས་གང་དང་གང་ཕྱི་མ་དེ་དང་དེ་ནི་རིང་པོའི་མིང་ཅན་ནོ། །དེས་ཅི་ཞིག་བྱ་ཞེ་ན། “ཡོ་ལོ་པ་ནི་རྣམས་ལ་རིང་པོའོ” (༢.༨༨) ལ་སོགས་པའོ། 6. කාදයො බ්‍යඤ්ජනා. ༦. ཀ་ལ་སོགས་པ་ནི་གསལ་བྱེད་དོ། කකාරාදයො වණ්ණා නිග්ගහීතපරියන්තා බ්‍යඤ්ජනසඤ්ඤාහොන්ති. තෙන ක්වත්ථො? ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ 1,33 ඉච්චාදි. ཀ་ཡིག་ལ་སོགས་པའི་ཡི་གེ་རྗེས་སུ་ང་རོའི་མཐར་ཐུག་པ་རྣམས་ནི་གསལ་བྱེད་ཀྱི་མིང་ཅན་ནོ། །དེས་ཅི་ཞིག་བྱ་ཞེ་ན། “གསལ་བྱེད་ལ་རིང་པོ་དང་ཐུང་ངུའོ” (༡.༣༣) ལ་སོགས་པའོ། 7. පඤ්ච පඤ්චකා වග්ගා. ༧. ལྔ་ལྔ་པོ་ནི་སྡེའོ། කාදයො පඤ්ච පඤ්චකා වග්ග, නාම හොන්ති. තෙන ක්වත්ථො? ‘‘වග්ගෙ වග්ගන්තො’’ 1,41 ඉච්චාදි. ཀ་ལ་སོགས་པ་ལྔ་ལྔ་པོ་རྣམས་ནི་སྡེ་ཞེས་བྱའོ། །དེས་ཅི་ཞིག་བྱ་ཞེ་ན། “སྡེ་ལ་སྡེའི་མཐའོ” (༡.༤༡) ལ་སོགས་པའོ། 8. බින්දු නිග්ගහීතං. ༨. ཐིག་ལེ་ནི་རྗེས་སུ་ང་རོའོ། ය්වායං වණ්ණො බින්දුමත්තො, සො නිග්ගහීතසඤ්ඤො හොති. තෙන ක්වත්ථො? ‘‘නිග්ගහීතං’’ 1,38 ඉචාදි. ගරුසඤ්ඤාකරණං අන්වත්ථසඤ්ඤත්ථං. ཡི་གེ་གང་འདི་ཐིག་ལེ་ཙམ་པ་དེ་ནི་རྗེས་སུ་ང་རོའི་མིང་ཅན་ནོ། །དེས་ཅི་ཞིག་བྱ་ཞེ་ན། “རྗེས་སུ་ང་རོའོ” (༡.༣༨) ལ་སོགས་པའོ། །ལྕི་བའི་མིང་དུ་བྱེད་པ་ནི་དོན་དང་མཐུན་པའི་མིང་གི་ཆེད་དོ། 9. ඉයුවණ්ණා [Pg.56] ඣලා නාමස්සන්තෙ. ༩. མིང་གི་མཐར་ཨི་དང་ཨུ་ཡི་གེ་རྣམས་ནི་ཇ་དང་ལ་འོ། නාමං පාටිපදිකං, තස්සඅන්තෙ වත්තමානා ඉවණ්ණුවණ්ණා ඣලසඤ්ඤා හොන්ති යථාක්කමං. තෙන ක්වත්ථො? ‘‘ඣලා වා’’ 2,111 ඉච්චාදි. མིང་ནི་གཞི་མ་སྟེ། དེའི་མཐར་གནས་པའི་ཨི་ཡི་གེ་དང་ཨུ་ཡི་གེ་རྣམས་ནི་གོ་རིམ་བཞིན་ཇ་དང་ལའི་མིང་ཅན་ནོ། །དེས་ཅི་ཞིག་བྱ་ཞེ་ན། “ཇ་དང་ལ་ལས་ཡང་ནའོ” (༢.༡༡༡) ལ་སོགས་པའོ། 10. පිත්ථියං. ༡༠. མོ་རྟགས་ལ་པ་འོ། ඉත්ථියං වත්තමානස්ස නාමස්ස-න්තෙ වත්තමානා ඉවණ්ණුවණ්ණා පසඤ්ඤා හොන්ති. තෙන ක්වත්ථො? යෙ පස්සිවණ්ණස්ස’’ 2,116 ඉච්චාදි. མོ་རྟགས་ལ་འཇུག་པའི་མིང་གི་མཐར་གནས་པའི་ཨི་ཡི་གེ་དང་ཨུ་ཡི་གེ་རྣམས་ནི་པའི་མིང་ཅན་ནོ། །དེས་ཅི་ཞིག་བྱ་ཞེ་ན། “ཡེ་པས་ཨི་ཡི་གེའི” (༢.༡༡༦) ལ་སོགས་པའོ། 11. ඝා. ༡༡. གྷའོ། ඉත්ථියං වත්තමානස්ස නාමස්ස-න්තෙ වත්ථමානො ආකාරො ඝසඤ්ඤො හොති. තෙන ක්වත්ථො? ‘‘ඝබ්‍රහ්මාදිතෙ’’ 2,60 ඉච්චාදි. མོ་རྟགས་ལ་འཇུག་པའི་མིང་གི་མཐར་གནས་པའི་ཨཱ་ཡིག་ནི་གྷའི་མིང་ཅན་ནོ། །དེས་ཅི་ཞིག་བྱ་ཞེ་ན། “གྷ་དང་ཚངས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས” (༢.༦༠) ལ་སོགས་པའོ། 12. ගො ස්‍යාලපනෙ. ༡༢. བོད་པའི་སྒྲ་ལ་སི་ནི་གོའོ། ආලපනෙ සි ගසඤ්ඤො හොති. བོད་པའི་སྒྲ་ལ་སི་ནི་གའི་མིང་ཅན་ནོ། තෙන ක්වත්ථො? ‘‘ගෙවා’’ 2,65 ඉච්චාදි. དེས་ཅི་ཞིག་བྱ་ཞེ་ན། “གེ་ལས་ཡང་ནའོ” (༢.༦༥) ལ་སོགས་པའོ། (සඤ්ඤා) (མཚན་ཉིད།) 13. විධිබ්බිසෙසනන්තස්ස. ༡༣. ཆོ་ག་ནི་ཁྱད་པར་གྱི་མཐར་ཐུག་པ་ལའོ། යං විසෙසනං, තදන්තස්ස විධි ඤාතබ්බො ‘‘අතො යොනං ටාටෙ’’ 2,41 නරානරෙ. ཁྱད་པར་གང་ཡིན་པ་དེའི་མཐར་ཐུག་པ་ལ་ཆོ་ག་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། “ཨ་ལས་ཡོན་རྣམས་ལ་ཊཱ་དང་ཊེའོ” (༢.༤༡) མི་རྣམས་ལ་ལྟ་བུའོ། 14. සත්තමියං පුබ්බස්ස. ༡༤. བདུན་པ་ལ་སྔ་མ་ལའོ། සත්තමීනිද්දෙසෙ [Pg.57] පුබ්බස්සෙව කාරියං ඤාතබ්බං ‘‘සරො ලොපො සරෙ’’ 1,26 වෙළග්ගං. ‘තමහ’න්තීධ කස්මා න හොති?, සරෙතොපසිලෙසිකාධාරො තත්ථෙතාව වුච්චතෙ ‘පුබ්බස්සෙව හොති න පරස්සා’ති. བདུན་པས་བསྟན་པ་ལ་སྔ་མ་ཉིད་ལ་བྱ་བ་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། “དབྱངས་ལ་དབྱངས་ཕྱིས་པའོ” (༡.༢༦) སྨྱུག་མའི་རྩེ་མོ་ལྟ་བུའོ། །འདིར་ ‘tamahaṃ’ ཞེས་པ་ལ་ཅིའི་ཕྱིར་མི་འགྱུར་ཞེ་ན། དབྱངས་ལ་ནི་འདུ་བའི་རྟེན་ཡིན་པས་དེར་ནི་ ‘སྔ་མ་ཉིད་ལ་འགྱུར་གྱི་ཕྱི་མ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ’ ཞེས་བཤད་པའི་ཕྱིར་རོ། 15. පඤ්චමියං පරස්ස. ༡༥. ལྔ་པ་ལ་ཕྱི་མ་ལའོ། පඤ්චමීනිද්දෙසෙ පරස්ස කාරියං ඤාතබ්බං ‘‘අතොයොනං ටාටෙ’’ 2,41 නරානරෙ. ඉධ න හොතං ‘ජන්තුහො අනත්තා’. ඉධ කස්මා න හොති? ඔසඛ්‍යො, අනන්තරෙ කතත්ථතාය න බ්‍යවහිතස්ස කාරියං. ལྔ་པས་བསྟན་པ་ལ་ཕྱི་མ་ལ་བྱ་བ་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། “ཨ་ལས་ཡོན་རྣམས་ལ་ཊཱ་དང་ཊེའོ” (༢.༤༡) མི་རྣམས་ལ་ལྟ་བུའོ། །འདིར་ ‘jantuho anattā’ ཞེས་པ་ལ་མི་འགྱུར་རོ། །འདིར་ཅིའི་ཕྱིར་མི་འགྱུར་ཞེ་ན། བར་མ་ཆོད་པ་ལ་བྱས་པའི་དོན་ཡིན་པས་བར་དུ་ཆོད་པ་ལ་བྱ་བ་མི་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། 16. ආදිස්ස. ༡༦. ཐོག་མ་ལའོ། පරස්ස ස්සිස්සමානං කාරියමාදිවණ්ණස්ස ඤාතබ්බං ‘‘ර සඞ්ඛ්‍යාතො වා’’ 3,103 තෙරස. ཕྱི་མ་ལ་བྱེད་པར་འགྱུར་བའི་བྱ་བ་ནི་ཐོག་མའི་ཡི་གེ་ལ་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། “གྲངས་ལས་ར་ཡང་ནའོ” (༣.༡༠༣) བཅུ་གསུམ་ལྟ་བུའོ། 17. ඡට්ඨියන්තස්ස. ༡༧. འབྲེལ་སྒྲ་མཐར་འགྱུར་བའོ།། ඡට්ඨීනිද්දිට්ඨස්ස යං කාරියං, තදන්තස්ස වණ්ණස්ස විඤ්ඤෙය්‍යං ‘‘රාජස්සි නාම්හි’’ 2,23 රාජිනා. འབྲེལ་སྒྲས་བསྟན་པའི་བྱ་བ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དེའི་མཐའི་ཡི་གེ་ལ་འཇུག་པར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན། “rājassi nāmhi” ཞེས་པས་ rājinā ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། 18. ඞානුබන්ධො. ༡༨. ང་ཡིག་རྗེས་འབྲེལ་དུ་ཡོད་པའོ།། ඞකාරො අනුබන්ධො යස්ස, සො අන්තස්ස හොති ‘‘ගොස්සා වඞ’’ 1,32 ගවාස්සං. གང་ལ་ང་ཡིག་རྗེས་འབྲེལ་དུ་ཡོད་པ་དེ་ནི་མཐའི་ཡི་གེའི་ཚབ་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། “gossā vaṅa” ཞེས་པས་ gavāssaṃ ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། 19. ටානුබන්ධානෙකවණ්ණා සබ්බස්ස. ༡༩. ཊ་ཡིག་རྗེས་འབྲེལ་དང་ཡི་གེ་དུ་མ་ཅན་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཚབ་ཏུ་འགྱུར་རོ།། ටකාරො-නුබන්ධො [Pg.58] යස්ස, සො-නෙකක්ඛරො චාදෙසො සබ්බස්ස හොති ‘‘ඉමස්සානිත්ථියං ටෙ’’ 2,128 එසු, ‘‘නාම්හ-නිමි’’ 2,126 අනෙන. གང་ལ་ཊ་ཡིག་རྗེས་འབྲེལ་དུ་ཡོད་པ་དེ་དང་། ཡི་གེ་དུ་མ་ཅན་གྱི་འགྱུར་བ་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཚབ་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། “imassānitthiyaṃ ṭe” ཞེས་པས་ esu ཞེས་པ་དང་། “nāmha-nimi” ཞེས་པ་འདིས་ལྟ་བུའོ།། 20. ඤකානුබන්ධාද්‍යන්තා. ༢༠. ཉ་དང་ཀ་ཡིག་རྗེས་འབྲེལ་ཅན་རྣམས་ནི་ཐོག་མ་དང་མཐར་འགྱུར་རོ།། ඡට්ඨීනිද්දිට්ඨස්ස ඤානුබන්ධකානුබන්ධා ආද්‍යන්තා හොන්ති ‘‘බ්‍රූතො තිස්සීඤ’’ 6,36 බ්‍රවීති, ‘‘භූස්ස වුක’’ 6,17 බභූව. འབྲེལ་སྒྲས་བསྟན་པ་ལ་ཉ་ཡིག་རྗེས་འབྲེལ་ཅན་དང་ཀ་ཡིག་རྗེས་འབྲེལ་ཅན་རྣམས་ནི་ཐོག་མ་དང་མཐར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། “brūto tissīña” ཞེས་པས་ bravīti ཞེས་པ་དང་། “bhūssa vuka” ཞེས་པས་ babhūva ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། 21. මානුබන්ධො සරානමන්තා පරො. ༢༡. མ་ཡིག་རྗེས་འབྲེལ་ཅན་ནི་དབྱངས་རྣམས་ཀྱི་མཐའ་མའི་རྗེས་སུ་འཇུག་གོ། මකාරො-නුබන්ධො යස්ස, සො සරා නමන්තා සරා පරො හොති ‘‘මඤ්ච රුධාදීනං’’ 5-19 රුන්ධති. གང་ལ་མ་ཡིག་རྗེས་འབྲེལ་དུ་ཡོད་པ་དེ་ནི་དབྱངས་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་མཐའ་མའི་དབྱངས་ཀྱི་རྗེས་སུ་འཇུག་སྟེ། དཔེར་ན། “mañca rudhādīnaṃ” ཞེས་པས་ rundhati ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། 22. විප්පටිසෙධෙ. ༢༢. འགལ་བ་བྱུང་ཚེ་ནའོ།། ද්වින්නං සාවකාසානමෙකත්ථප්පසඞ්ගෙ පරො හොති. යථා ද්වින්නං තිණ්ණං වාපුරිසානං සහප්පත්තියං පරො, සො ච (ගච්ඡති) ත්වං ච (ගච්ඡසි, තුම්හෙ) ගච්ඡථ. සො ච (ගච්ඡති,) ත්වං ච (ගච්ඡසි,) අහං ච (ගච්ඡාමි, මයං) ගච්ඡාම. རང་རང་གི་སྐབས་ཡོད་པའི་ཆོ་ག་གཉིས་གནས་གཅིག་ལ་མཚུངས་པར་འཇུག་པའི་ཚེ། ཕྱི་མ་ཉིད་སྟོབས་ཆེ་བར་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། སྐྱེས་བུ་གཉིས་སམ་གསུམ་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འདུས་པའི་ཚེ་ཕྱི་མ་གཙོ་བོ་འགྱུར་བ་ལྟར། “ཁོ་དང་ (འགྲོའོ། །) ཁྱོད་ཀྱང་ (འགྲོའོ། ། ཁྱེད་རྣམས་) འགྲོའོ།།” ཞེས་པ་དང་། “ཁོ་དང་ (འགྲོའོ། །) ཁྱོད་ཀྱང་ (འགྲོའོ། །) ང་ཡང་ (འགྲོའོ། ། ང་ཚོ་) འགྲོའོ།།” ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། 23. සඞ්කෙතො-නවයවො-නුබන්ධො. ༢༣. ཆ་ཤས་མ་ཡིན་པའི་བརྡ་ནི་རྗེས་འབྲེལ་ལོ།། යො නවයවභූතොසඞ්කෙතො, සො-නුබන්ධොති ඤාතබ්බො, ‘‘ලුපිතාදීනමාසිම්හි’’ 2-57 කත්තා. ཆ་ཤས་སུ་མ་གཏོགས་པའི་བརྡ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་རྗེས་འབྲེལ་ཡིན་པར་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན། “lupitādīnamāsimhi” ཞེས་པས་ kattā ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། සඞ්කෙතග්ගහණං කිං? පකතියාදිසමුදායස්සානුබන්ධතා මා හොතූති, අනවයවොහි සමුදායො… සමුදායරූපත්තායෙව. “བརྡ་” ཞེས་སྨོས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རང་བཞིན་ལ་སོགས་པའི་ཚོགས་པ་རྗེས་འབྲེལ་དུ་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཏེ། ཚོགས་པ་ནི་ཆ་ཤས་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཚོགས་པའི་རང་བཞིན་ཉིད་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།། අනවයවග්ගහණං කිං? ‘‘අතෙන’’ 2-108 ජනෙන. ඉමිනාව ලොපස්සාවගතත්තා නානුබන්ධලොපාය වචනමාරද්ධං. “ཆ་ཤས་མ་ཡིན་པ་” ཞེས་སྨོས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། “Atena” ཞེས་པས་ janena ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །འདི་ཉིད་ཀྱིས་ཕྱིས་པ་རྟོགས་པའི་ཕྱིར། རྗེས་འབྲེལ་ཕྱིས་པའི་ཆེད་དུ་ཚིག་གཞན་བརྗོད་མི་དགོས་སོ།། 24. වණ්ණපරෙන සවණ්ණොපි. ༢༤. ཡི་གེའི་སྒྲ་ཕྱི་མ་ཅན་གྱིས་རིགས་མཐུན་པའང་བཟུང་བར་བྱའོ།། වණ්ණසද්දො [Pg.59] පරො යස්මා තෙන සවණ්ණොපි ගය්හති සංච රූපං ‘‘යුවණ්ණානමෙඔ ලුත්තා’’ 1-29 වාකෙරිතං, සමොනා. གང་གི་ཕྱི་རོལ་དུ་ “ཡི་གེ་” ཞེས་པའི་སྒྲ་ཡོད་པ་དེས་རང་གི་རིགས་མཐུན་པ་དང་རང་གི་གཟུགས་ཀྱང་བཟུང་བར་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན། “yuvaṇṇānameo luttā” ཞེས་པས་ vākeritaṃ དང་ samonā ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། 25. න්තු වන්තුමන්ත්වාවන්තුතවන්තුසම්බන්ධී. ༢༥. ནྟུ་ (ntu) ནི་ ཝནྟུ། མནྟུ། ཨཱཝནྟུ། ཏཝནྟུ་རྣམས་དང་འབྲེལ་བ་ཅན་ནོ།། වන්ත්වාදිසම්බන්ධීයෙවන්තු ගය්හති, ‘‘න්තන්තූනං න්තො යොම්හි පඨමෙ’’ 2-215 ගුණවන්තො. ཝནྟུ་ལ་སོགས་པ་དང་འབྲེལ་བའི་ནྟུ་ཉིད་བཟུང་བར་བྱ་སྟེ། དཔེར་ན། “ntantūnaṃ nto yomhi paṭhame” ཞེས་པས་ guṇavanto ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། වන්ත්වාදිසම්බන්ධීති කිං? ජන්තූ තන්තූ. “ཝནྟུ་ལ་སོགས་པ་དང་འབྲེལ་བ་” ཞེས་སྨོས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། jantū དང་ tantū ཞེས་པ་ལྟ་བུ་རྣམས་བསལ་བའི་ཕྱིར་རོ།། (පරිභාසායො.) (ངེས་པར་བྱེད་པའི་ཆོ་ག་རྣམས་སོ།།) 26. සරො ලොපො සරෙ. ༢༦. དབྱངས་ཀྱི་སྔོན་དུ་དབྱངས་ཕྱིས་པར་འགྱུར་རོ།། සරෙ සරො ලොපනීයො හොති. තත්‍රි-මෙ, සද්ධි-න්ද්‍රියං, නොහෙ-තං, භික්ඛුනො-වාදො, සමෙතා-යස්මා, අභිභා-යතනං, පුත්තාම-ත්ථි, අසන්තෙ-ත්ථ. དབྱངས་ཀྱི་སྔོན་དུ་དབྱངས་ནི་ཕྱིས་པར་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན། tatri-me, saddhi-ndriyaṃ, nohe-taṃ, bhikkhuno-vādo, sametā-yasmā, abhibhā-yatanaṃ, puttāma-tthi, asante-ttha ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། 27. පරො ක්වචි. ༢༧. ལ་ལར་ཕྱི་མ་ཡང་ངོ་།། සරම්හා පරො සරො ක්වචි ලොපනීයො හොති. සො-පි, සාව, යතො-දකං, තතො-ව. ක්වචීතිකිං? සද්ධි-න්ද්‍රියං, අයමධිකාරො ආපරිච්ඡෙදාවසානා, තෙන නාතිප්පසඞ්ගො. དབྱངས་ཀྱི་ཕྱི་རོལ་གྱི་དབྱངས་ནི་ལ་ལར་ཕྱིས་པར་བྱ་བ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན། so-pi, sāva, yato-dakaṃ, tato-va ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །“ལ་ལར་” ཞེས་སྨོས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། saddhi-ndriyaṃ ཞེས་པ་ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ། །སྐབས་འདི་ནི་ལེའུའི་མཐའི་བར་དུ་འཇུག་པས་ཧ་ཅང་ཐལ་ཆེས་པའི་སྐྱོན་མི་འབྱུང་ངོ་།། 28. න ද්වෙවා. ༢༨. ཡང་ན་གཉིས་ཀ་མི་ཕྱིས་སོ།། පුබ්බපරසරා ද්වෙපි වා ක්වචි න ලුප්‍යන්තෙ, ලතා ඉව, ලතෙ-ව, ලතා-ව. སྔ་མ་དང་ཕྱི་མའི་དབྱངས་གཉིས་ཀ་ཡང་ལ་ལར་མི་ཕྱིས་ཏེ། དཔེར་ན། latā iva, late-va, latā-va ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། 29. යුවණ්ණානමෙඔ ලුත්තා. ༢༩. ཕྱིས་པའི་རྗེས་ཀྱི་ཨི་ཝཎྞ་དང་ཨུ་ཝཎྞ་རྣམས་ཨེ་དང་ཨོ་རུ་འགྱུར་རོ།། ලුත්තා [Pg.60] සරා පරෙසං ඉවණ්ණුවණ්ණානං එඔ හොන්ති වා යථාක්කමං. དབྱངས་རྣམས་ཕྱིས་པའི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ཨི་ཝཎྞ་དང་ཨུ་ཝཎྞ་རྣམས་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཨེ་དང་ཨོ་རུ་ཡང་ན་འགྱུར་རོ།། තස්සෙ-දං, වාතෙ-රිතං, නො-පෙති, වාමො-රූ, අතෙ-වඤ්ඤෙහි, වො-දකං. කථං ‘‘පච්චොරස්මි’’න්ති? යොගවිභාගා. වාත්වෙව? තස්සිදං. དཔེར་ན། tasse-daṃ, vāte-ritaṃ, no-peti, vāmo-rū, ate-vaññehi, vo-dakaṃ ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །“paccorasmiṃ” ཞེས་པ་ནི་ཇི་ལྟར་གྲུབ་ཅེ་ན། མཚན་ཉིད་ཕྱེ་བ་ལས་སོ། །ཡང་ན་ཞེས་པ་འཇུག་གམ། དཔེར་ན། tassidaṃ ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། ලුත්තෙති කිං? ලතා ඉව. “ཕྱིས་པའི་” ཞེས་སྨོས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། latā iva ཞེས་པ་ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ།། 30. යවා සරෙ. ༣༠. དབྱངས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཡ་དང་ཝའོ།། සරෙ පරෙ ඉවණ්ණුවණ්ණානං යකාරවකාරා හොන්ති වා යථාක්කමං. බ්‍යාකතො, ඉච්චස්ස, අජ්ඣිණමුත්තො, ස්වාගතං, ස්වාපනලානිලං, වාත්වෙව? ඉති-ස්ස. ක්වචිත්වෙව? යානී-ධ, සූ-පට්ඨිතං. དབྱངས་ཕྱི་མ་ཡོད་ཚེ་ཨི་ཝཎྞ་དང་ཨུ་ཝཎྞ་རྣམས་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཡ་ཡིག་དང་ཝ་ཡིག་ཏུ་ཡང་ན་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། byākato, iccassa, ajjhiṇamutto, svāgataṃ, svāpanalānilaṃ ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཡང་ན་ཞེས་པ་འཇུག་གམ། དཔེར་ན། iti-ssa ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །ལ་ལར་ཞེས་པ་འཇུག་གམ། དཔེར་ན། yānī-dha, sū-paṭṭhitaṃ ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། 31. එඔනං. ༣༡. ཨེ་དང་ཨོ་རྣམས་ཀྱིའོ།། එඔනංයවායොන්ති වා සරෙ යථාක්කමං. ත්‍යජ්ජ තෙ-ජ්ජ, ස්වාහං සො-හං. ක්වචිත්වෙව? පුත්තාම-ත්ථි, අසන්තෙ-ත්ථ. དབྱངས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཨེ་དང་ཨོ་རྣམས་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཡ་དང་ཝ་རུ་ཡང་ན་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། tyajja (te-adya), svāhaṃ (so-ahaṃ) ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །ལ་ལར་ཞེས་པ་འཇུག་གམ། དཔེར་ན། puttāma-tthi, asante-ttha ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། 32. ගොස්සා-වඞ. ༣༢. གོ་ (go) ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ་ཨ་ཝ་ངའོ།། සරෙ ගොස්ස අවඞ හොති. ගවා-ස්සං. ‘යථරීව, තථරිවෙ’ති නිපාතාව, ‘භුසාමිවෙ’ති ඉවසද්දො එවත්ථො. དབྱངས་ཀྱི་སྔོན་དུ་གོ་ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ་ཨ་ཝ་ང་ (avaṅa) རུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། gavā-ssaṃ ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །‘yatharīva’ དང་ ‘tathariva’ ཞེས་པ་རྣམས་ནི་ཚིག་ཕྲད་ཉིད་ཡིན་ལ། ‘bhusāmive’ ཞེས་པའི་ iva ཡི་སྒྲ་ནི་ eva ཡི་དོན་ཏོ།། 33. බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා. ༣༣. གསལ་བྱེད་ཀྱི་སྔོན་དུ་རིང་པོ་དང་ཐུང་ངུའོ།། රස්සදීඝානං [Pg.61] ක්වචි දීඝරස්සා හොන්ති බ්‍යඤ්ජනෙ. තත්‍රා-යං, මුනීචරෙ, සම්මදෙව, මාලභාරී. གསལ་བྱེད་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཐུང་ངུ་དང་རིང་པོ་རྣམས་ལ་ལར་རིང་པོ་དང་ཐུང་ངུར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། tatrā-yaṃ, munīcare, sammadeva, mālabhārī ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། 34. සරම්හා ද්වෙ. ༣༤. དབྱངས་ཀྱི་ཕྱི་རོལ་དུ་ཟུང་ངོ་།། සරම්හා පරස්ස බ්‍යඤ්ජනස්ස ක්වචි ද්වෙ රූපානි හොන්ති. පග්ගහො. සරම්හාති කිං? තං ඛණං. དབྱངས་ཀྱི་ཕྱི་རོལ་གྱི་གསལ་བྱེད་ནི་ལ་ལར་གཟུགས་གཉིས་ (ཟུང་) སུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། paggaho ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །“དབྱངས་ཀྱི་ཕྱི་རོལ་དུ་” ཞེས་སྨོས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། taṃ khaṇaṃ ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ།། 35. චතුත්ථදුතියෙස්වෙසං තතියපඨමා. ༣༥. བཞི་པ་དང་གཉིས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་དེ་དག་གི་གསུམ་པ་དང་དང་པོའོ།། චතුත්ථදුතියෙසු පරෙස්වෙසං චතුත්ථදුතියානං තබ්බග්ගෙ තතිය පඨමා හොන්ති. පච්චාසත්ථ්‍යා, නිග්ඝොසො, අක්ඛන්ති, බොජ්ඣඞ්ගා, සෙතච්ඡත්තං, දඩ්ඪො, නිට්ඨානං, මහද්ධනො, යසත්ථෙරො, අප්ඵුටං, අබ්භුග්ගතො. එස්වීති කිං? ථෙරො. එසන්ති කිං? පත්ථො. བཞི་པ་དང་གཉིས་པ་རྣམས་ཕྱི་མ་ཡོད་ཚེ། དེ་དག་གི་བཞི་པ་དང་གཉིས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚབ་ཏུ་རང་རང་གི་སྡེའི་གསུམ་པ་དང་དང་པོ་རྣམས་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། paccāsatthyā, nigghoso, akkhanti, bojjhaṅgā, setacchattaṃ, daḍḍho, niṭṭhānaṃ, mahaddhano, yasatthero, apphuṭaṃ, abbhuggato ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །“འདི་དག་གི་སྔོན་དུ་” ཞེས་སྨོས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། thero ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །“འདི་དག་གི་” ཞེས་སྨོས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། pattho ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ།། 36. විතිස්සෙවෙ වා. ༣༦. ཨེ་ཝ་ (eva) ཡི་སྔོན་དུ་ཨི་ཏི་ (iti) ཡི་ཚབ་ཏུ་ཝ་ (va) རུ་ཡང་ན་འགྱུར་རོ།། එවසද්දෙ පරෙ ඉතිස්ස වො හොති වා. ඉත්වෙව, ඉච්චෙව. එවෙති කිං? ඉච්චාහ. ཨེ་ཝ་ (eva) ཞེས་པའི་སྒྲ་ཕྱི་མ་ཡོད་ཚེ། ཨི་ཏི་ (iti) ཡི་ཚབ་ཏུ་ཝ་ (va) རུ་ཡང་ན་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། itveva, icceva ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །“ཨེ་ཝ་” ཞེས་སྨོས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། iccāha ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ།། 37. එඔනම වණ්ණෙ. ༣༧. ཡི་གེའི་སྔོན་དུ་ཨེ་དང་ཨོ་རྣམས་ཀྱི་ཚབ་ཏུ་ཨའོ།། එඔනං වණ්ණෙ ක්වචි අ හොති වා. දිස්වා යාචක මාගතෙ, අකරම්හස තෙ, එස අත්ථො, එස ධම්මො, අග්ගමක්ඛායති, ස්වාතනං[Pg.62], හිය්‍යත්තනං, කරස්සු. වාත්වෙව? යාචකෙ ආගතෙ එසො ධම්මො. වණ්ණෙති කිං? සො. ཡི་གེའི་སྔོན་དུ་ཨེ་དང་ཨོ་རྣམས་ཀྱི་ཚབ་ཏུ་ལ་ལར་ཨ་རུ་ཡང་ན་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། disvā yācaka māgate, akaramhasa te, esa attho, esa dhammo, aggamakkhāyati, svātanaṃ, hiyyattanaṃ, karassu ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཡང་ན་ཞེས་པ་འཇུག་གམ། དཔེར་ན། yācake āgate eso dhammo ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །“ཡི་གེ་” ཞེས་སྨོས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། so ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ།། 38. නිග්ගහීතං. ༣༨. རྗེས་སུ་ང་རོའོ།། නිග්ගහීතමාගමො හොති වා ක්වචි. චක්ඛුං උදපාදි චක්ඛුඋදපාදි, පුරිමං ජාතිං පුරිමජාතිං, කත්තබ්බං කුසලං බහුං. අවංසිරොතිආදීසු නිච්චං… වවත්ථිතවිභාසත්තා වාධිකාරස්ස, සාමත්තියෙනාගමොව, ස ච රස්ස සරස්සෙව හොති… තස්ස රස්සානුගතත්තා. རྗེས་སུ་ང་རོ་ནི་ལ་ལར་སྣོན་པ་ (āgama) རུ་ཡང་ན་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། cakkhuṃ udapādi (cakkhu udapādi ལས།), purimaṃ jātiṃ (purimajātiṃ ལས།), kattabbaṃ kusalaṃ bahuṃ ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །avaṃsiro ལ་སོགས་པ་རྣམས་སུ་ནི་རྟག་ཏུ་འབྱུང་སྟེ། ཡང་ན་ཞེས་པའི་དབང་གི་ཆོ་ག་ནི་ངེས་པའི་རྣམ་པར་བྱེ་བྲག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། ནུས་པ་ལས་སྣོན་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ལ། དེ་ནི་དབྱངས་ཐུང་ངུའི་རྗེས་སུ་ཁོ་ནར་འབྱུང་སྟེ། དེ་ཉིད་ཐུང་ངུའི་རྗེས་སུ་འབྲང་བའི་ཕྱིར་རོ།། 39. ලොපො. ༣༩. ཕྱིས་པའོ།། නිග්ගහීතස්ස ලොපො හොති වා ක්වචි. ක්‍යාහං කිමහංසාරත්තො සංරත්තො. සල්ලෙ ඛො-ගන්තුකාමො ගන්තුමනොති, ආදීසු නිච්චං. རྗེས་སུ་ང་རོ་ནི་ལ་ལར་ཡང་ན་ཕྱིས་པར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། kyāhaṃ (kim-ahaṃ ལས།), sāratto (saṃratto ལས།) ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །salle kho gantukāmo gantumanoti ལ་སོགས་པ་རྣམས་སུ་ནི་རྟག་ཏུ་འབྱུང་ངོ་།། 40. පරසරස්ස. ༤༠. ཕྱི་མའི་དབྱངས་ཀྱིའོ།། නිග්ගහීතම්හා පරස්ස සරස්ස ලොපො හොති වා ක්වචි. ත්වං-සි ත්වමසි. རྗེས་སུ་ང་རོའི་ཕྱི་རོལ་གྱི་དབྱངས་ནི་ལ་ལར་ཡང་ན་ཕྱིས་པར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། tvaṃ-si (tvam-asi ལས།) ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། 41. වග්ගෙ වග්ගන්තො. ༤༡. སྡེ་ཡི་གེའི་སྔོན་དུ་སྡེ་མཐའི་ཡི་གེའོ།། නිග්ගහීතස්ස ඛො වග්ගෙ වග්ගන්තො වා හොති පච්චාසත්ත්‍යා. තඞ්කරොති තං කරොති, තඤ්චරති තං චරති, තණ්ඨානං තං ඨානං, තන්ධනං තං ධනං, තම්පාති තං පාති. නිච්චං පදමජ්ඣෙ ගන්ත්වා, ක්වචඤ්ඤාත්‍රපි සන්තිට්ඨති. སྡེ་ཡི་གེ་ཕྱི་མ་ཡོད་ཚེ། རྗེས་སུ་ང་རོའི་ཚབ་ཏུ་ཉེ་བར་གནས་པའི་ཕྱིར་སྡེ་མཐའི་ཡི་གེ་ཡང་ན་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། taṅkaroti (taṃ karoti ལས།), tañcarati (taṃ carati ལས།), taṇṭhānaṃ (taṃ ṭhānaṃ ལས།), tandhanaṃ (taṃ dhanaṃ ལས།), tampāti (taṃ pāti ལས།) ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཚིག་གི་དབུས་སུ་ནི་རྟག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། gantvā ཞེས་པ་ལྟ་བུ་དང་། ལ་ལར་གཞན་དུའང་གནས་སོ།། 42. යෙවහිසු ඤො. ༤༢. ཡ་དང་། ཨེ་ཝ། ཧི་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཉའོ།། ය [Pg.63] එව හි සද්දෙසු නිග්ගහීතස්ස වා ඤො හොති. යඤ්ඤදෙව, තඤ්ඤෙව, තඤ්හි, වාත්වෙව? යං යදෙව. ཡ་དང་། ཨེ་ཝ། ཧི་ཞེས་པའི་སྒྲ་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་རྗེས་སུ་ང་རོའི་ཚབ་ཏུ་ཉ་ཡིག་ཡང་ན་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། yaññadeva, taññeva, tañhi ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཡང་ན་ཞེས་པ་འཇུག་གམ། དཔེར་ན། yaṃ yadeva ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། 43. යෙ සංස්ස. ༤༣. ཡ་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་སཾ་ (saṃ) ཞེས་པའིའོ།། සංසද්දස්ස යං නිග්ගහීතං තස්ස වා ඤො හොති යකාරෙ. සඤ්ඤමො සංයමො. སཾ་ (saṃ) ཞེས་པའི་སྒྲའི་རྗེས་སུ་ང་རོ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཡ་ཡིག་ཡོད་ཚེ་ཡང་ན་ཉ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། saññamo (saṃyamo ལས།) ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། 44. මයදා සරෙ. ༤༤. དབྱངས་ཀྱི་སྔོན་དུ་མ། ཡ། ད། རྣམས་སོ།། නිග්ගහීතස්ස මයදා හොන්ති වා සරෙ ක්වචි. තමහං, තයිදං, තදලං. වා ත්වෙව? තං අහං. དབྱངས་ཀྱི་སྔོན་དུ་སྐབས་འགར་རྗེས་སུ་ང་རོ་ལས་མ། ཡ། ད། རྣམས་ཡང་ན་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། ཏ་མ་ཧཾ། ཏ་ཡི་དཾ། ཏ་ད་ལཾ། ལྟ་བུའོ།། “ཡང་ན”་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཏཾ་ཨ་ཧཾ་ཞེས་པའང་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ།། 45. වනතරගා චාගමා. ༤༥. ཝ། ན། ཏ། ར། ག། རྣམས་ཀྱང་བྱུང་བའི་ཡི་གེའོ།། එතෙ මයදා ච ආගමා හොන්ති සරෙ වා ක්වචි. තිවඞ්ගිකං, ඉතො නායති, චිනිත්වා, තස්මාතිහ, නිරොජං, පුථගෙව, ඉධමාහු, යථයිදං, අත්තදත්ථං. වා ත්වෙව? අත්තත්ථං. ‘අතිප්පගො ඛො තාවා’ති-පඨමන්තො පගසද්දොව. འདི་དག་དང་མ། ཡ། ད། རྣམས་དབྱངས་ཀྱི་སྔོན་དུ་སྐབས་འགར་ཡང་ན་བྱུང་བའི་ཡི་གེར་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། ཏི་ཝངྒི་ཀཾ། ཨི་ཏོ་ནཱ་ཡ་ཏི། ཅི་ནི་ཏྭཱ། ཏསྨཱ་ཏི་ཧ། ནི་རོ་ཛཾ། པུ་ཐ་གེ་ཝ། ཨི་དྷ་མཱ་ཧུ། ཡ་ཐ་ཡི་དཾ། ཨཏྟ་དཏྠཾ། ལྟ་བུའོ།། “ཡང་ན”་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཨཏྟཏྠཾ་ཞེས་པའང་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ།། “ཨ་ཏིཔྤ་གོ་ཁོ་ཏཱ་ཝཱ”་ཞེས་པའི་སྐབས་སུ་ཐོག་མའི་མཐའ་ནི་“པ་ག”་ཞེས་པའི་སྒྲ་ཉིད་དོ།། 46. ඡා ළො. ༤༦. ཚ་ལས་ལའོ།། ඡසද්දා පරස්ස සරස්ස ළකාරො ආගමො හොති වා. ඡළඞ්ගං, ඡළායතනං. වාත්වෙව? ඡඅභිඤ්ඤා. ཚ་ཞེས་པའི་སྒྲའི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་དབྱངས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཡི་གེ་“ལ”་ནི་ཡང་ན་བྱུང་བའི་ཡི་གེར་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། ཚ་ལངྒཾ། ཚ་ལཱ་ཡ་ཏ་ནཾ། ལྟ་བུའོ།། “ཡང་ན”་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཚ་ཨ་བྷིཉྙཱ་ཞེས་པའང་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ།། 47. තදමිනාදීනි. ༤༧. ཏ་ད་མི་ནཱ་ལ་སོགས་པའོ།། තදමිනාදීනි [Pg.64] සාධූනි භවන්ති. තං ඉමිනා තදමිනා, සකිං ආගාමී සකදාගාමී, එකං ඉධ අහං එකමිදාහං, සංවිධාය අවහාරො සංවිදාවහාරො, වාරිනො වාහකො වලාහකො, ජීවනස්ස මූතො ජීමූතො, ඡවස්ස සයනං සුසානං, උද්ධං ඛමස්ස උදුක්ඛලං, පිසිතාසො පිසාචො, මහියං රවතීති මයූරො, එවමඤ්ඤෙපි පයොගතො-නුගන්තබ්බා, පරෙසං පිසොදරාදිමිවෙදං දට්ඨබ්බං. ཏ་ད་མི་ནཱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་དག་པ་ཡིན་ནོ།། ཏཾ་ཨི་མི་ནཱ་ནི་ཏ་ད་མི་ནཱ། ས་ཀིཾ་ཨཱ་གཱ་མཱི་ནི་ས་ཀ་དཱ་གཱ་མཱི། ཨེ་ཀཾ་ཨི་དྷ་ཨ་ཧཾ་ནི་ཨེ་ཀ་མི་དཱ་ཧཾ། སཾ་ཝི་དྷཱ་ཡ་ཨ་ཝ་ཧཱ་རོ་ནི་སཾ་ཝི་དཱ་ཝ་ཧཱ་རོ། ཝཱ་རི་ནོ་ཝཱ་ཧ་ཀོ་ནི་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀོ། ཛཱི་ཝ་ནས྄་མཱུ་ཏོ་ནི་ཛཱི་མཱུ་ཏོ། ཚ་ཝས྄་ས་ཡ་ནཾ་ནི་སུ་སཱ་ནཾ། ཨུདྡྷཾ་ཁ་མས྄་ནི་ཨུ་དུཀྑ་ལཾ། པི་སི་ཏཱ་སོ་ནི་པི་སཱ་ཅོ། མ་ཧི་ཡཾ་ར་ཝ་ཏཱི་ཏི་ནི་མ་ཡཱུ་རོ། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དག་ཀྱང་སྦྱོར་བ་ལས་ཤེས་པར་བྱ་ཞིང་། གཞན་གྱི་པི་སོ་ད་ར་ལ་སོགས་པ་བཞིན་དུ་འདིའང་བལྟ་བར་བྱའོ།། 48. තවග්ගවරණානං යෙ චවග්ගබයඤා. ༤༨. ཡ་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་ཏ་སྡེའི་ཡི་གེ་རྣམས་ལ་ཅ་སྡེ་དང་བ་ཡ་ཉ་རྣམས་སོ།། තවග්ගවරණානං ක්වචි චවග්ගබයඤා හොන්ති යථාක්කමං යකාරෙ. අපුච්චණ්ඩතාය, තච්ඡං, යජ්ජෙවං, අජ්ඣත්තං, ථඤ්ඤං, දිබ්බං, පය්‍යොසනා, පොක්ඛරඤ්ඤො. ක්වචිත්වෙව? රත්ත්‍යා ཡ་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་ཏ་སྡེའི་ཡི་གེ་རྣམས་ལ་སྐབས་འགར་ཅ་སྡེ་དང་བ་ཡ་ཉ་རྣམས་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། ཨ་པུཅྩཎྜ་ཏཱ་ཡ། ཏཙྪཾ། ཡཛྫེ་ཝཾ། ཨཛྫྷཏྟཾ། ཐཉྙཾ། དིབྦཾ། པཡ྄ཡོ་ས་ནཱ། པོཀྑ་རཉྙོ། ལྟ་བུའོ།། “སྐབས་འགར”་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རཏྟྱཱ་ཞེས་པའང་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ།། 49. වග්ගලසෙහි තෙ. ༤༩. སྡེ་པ་དང་ལ་ས་རྣམས་ལས་དེ་དག་གོ།། වග්ගලසෙහි පරස්ස යකාරස්ස ක්වචි තෙ වග්ගලසා හොන්ති. སྡེ་པ་དང་ལ་ས་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ཡ་ཡིག་ལ་སྐབས་འགར་སྡེ་པ་དང་ལ་ས་དེ་དག་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། සක්කතෙ, පච්චතෙ, අට්ටතෙ, කුප්පතෙ, ඵල්ලතෙ, අස්සතෙ. ක්වචිත්වෙව? ක්‍යාහං. དཔེར་ན། སཀྐ་ཏེ། པཙྩ་ཏེ། ཨཊྚ་ཏེ། ཀུཔྤ་ཏེ། ཕལླ་ཏེ། ཨས྄སཱ་ཏེ། ལྟ་བུའོ།། “སྐབས་འགར”་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཀྱཱ་ཧཾ་ཞེས་པའང་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ།། 50. හස්ස විපල්ලාසො. ༥༠. ཧ་ཡིག་གི་གོ་རིམ་བརྗེ་བའོ།། හස්ස විපල්ලාසො හොති යකාරෙ. ගුය්හං. ཡ་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་ཧ་ཡིག་གི་གོ་རིམ་བརྗེ་བར་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། གུཡ྄ཧཾ། ལྟ་བུའོ།། 51. වෙ වා. ༥༡. ཝ་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་ཡང་ནའོ།། හස්ස විපල්ලාසො හොති වා වකාරෙ. බව්හාබාධො බව්හාබාධො. ཝ་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་ཧ་ཡིག་གི་གོ་རིམ་བརྗེ་བ་ཡང་ན་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། བཝ྄ཧཱ་བཱ་དྷོ། ལྟ་བུའོ།། 52. තථානරානං ටඨණලා ༥༢. ཏ་ཐ་ན་ར་རྣམས་ལ་ཊ་ཋཎ་ལའོ།། තථනරානං [Pg.65] ටඨණලා හොන්ති වා. දුක්කටං, අට්ඨකථා, ගහණං, පලිඝො, පලායති. වාත්වෙව? දුක්කතං. ක්වචිත්වෙව? සුගතො. ཏ་ཐ་ན་ར་རྣམས་ལ་ཊ་ཋཎ་ལར་ཡང་ན་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། དུཀྐ་ཊཾ། ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། ག་ཧ་ཎཾ། པ་ལི་གྷོ། པ་ལཱ་ཡ་ཏི། ལྟ་བུའོ།། “ཡང་ན”་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དུཀྐ་ཏཾ་ཞེས་པའང་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ།། “སྐབས་འགར”་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སུ་ག་ཏོ་ཞེས་པའང་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ།། 53. සංයොගාදි ලොපො. ༥༣. བརྩེགས་པའི་ཐོག་མ་ཕྱིས་པའོ།། සංයොගස්ස යො ආදීභූතො-වයවො තස්ස වා ක්වචි ලොපො හොති. පුප්ඵං-සා ජායතෙ-ගිනි. བརྩེགས་པའི་ཡི་གེའི་ཐོག་མར་གྱུར་པའི་ཆ་ཤས་དེ་སྐབས་འགར་ཡང་ན་ཕྱིས་པར་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། པུཔྥཾ། སཱ། ཛཱ་ཡ་ཏེ། གི་ནི། ལྟ་བུའོ།། 54. විච්ඡාභික්ඛඤ්ඤෙසු ද්වෙ. ༥༤. ཁྱབ་འདོད་དང་ཡང་ཡང་ཉིད་ལ་གཉིས་སོ།། විච්ඡායමාභික්ඛඤ්ඤෙ ච යං වත්තතෙ, තස්ස ද්වෙ රූපානි හොන්ති. ක්‍රියාය ගුණෙන දබ්බෙන වා භින්නෙ අත්ථෙ බ්‍යාපිතුමිච්ඡා විච්ඡා. රුක්ඛං රුක්ඛං සිඤ්චති, ගාමො ගාමො රමණීයො, ගාමෙ ගාමෙ පානීයං, ගෙහෙ ගෙහෙ ඉස්සරො, රසං රසං භක්ඛයති, කිරියං කිරියමාරභතෙ. ཁྱབ་འདོད་དང་ཡང་ཡང་ཉིད་ལ་གང་ཞིག་འཇུག་པ་དེ་ལ་གཟུགས་གཉིས་སུ་འགྱུར་རོ།། བྱ་བ་དང་། ཡོན་ཏན་ནམ། རྫས་ཀྱིས་ཐ་དད་པའི་དོན་ལ་ཁྱབ་པར་འདོད་པ་ནི་ཁྱབ་འདོད་དོ།། དཔེར་ན། རུཀྑཾ་རུཀྑཾ་སིཉྩ་ཏི། གཱ་མོ་གཱ་མོ་ར་མ་ཎཱི་ཡོ། གཱ་མེ་གཱ་མེ་པཱ་ནཱི་ཡཾ། གེ་ཧེ་གེ་ཧེ་ཨིས྄སཱ་རོ། ར་སཾ་ར་སཾ་བྷཀྑ་ཡ་ཏི། ཀི་རི་ཡཾ་ཀི་རི་ཡ་མཱ་ར་བྷ་ཏེ་ལྟ་བུའོ།། අත්ථියෙවා-නුපුබ්බියෙපි විච්ඡා මූලෙ මූලෙ ථූලා, අග්ගෙ අග්ගෙ සුඛුමා, යදි හි එත්ථ මූලග්ගභෙදො න සියා, ආනුපුබ්බියම්පි න භවෙය්‍ය. මාසකං මාසකං ඉමම්හා කහාපණා භවන්ථානං ද්වින්නං දෙහීති මාසකං මාසකමිච්චෙතස්මා විච්ඡාගම්‍යතෙ, සද්දන්තරතො පන ඉමම්හා කහාපණාති අවධාරණං. පුබ්බං පුබ්බං පුප්ඵන්ති, පඨමං පඨමං පච්චන්තීත්‍යත්‍රාපි විච්ඡාව. ඉමෙ උභො අඩ්ඪා කතරා කතරා එසං ද්වින්නමඩ්ඪතා, සබ්බෙ ඉමෙ අඩ්ඪා කතමා කතමා ඉමෙසං අඩ්ඪුතා ඉහාපි [Pg.66] විච්ඡාව. ආභික්ඛඤ්ඤං පොනොපුඤ්ඤං පචති පචති, පපචති පපචති, ලුනාහි ලුනාහිත්වෙවායං ලුනාති, භුත්වා භුත්වා ගච්ඡති, පටපටා කරොති, පටපටායති. གོ་རིམ་གྱི་ཆ་ལའང་ཁྱབ་འདོད་ཡོད་དེ། དཔེར་ན། རྩ་བ་རྩ་བ་ནི་སྦོམ་ལ། རྩེ་མོ་རྩེ་མོ་ནི་ཕྲ་བའོ།། གལ་ཏེ་འདིར་རྩ་བ་དང་རྩེ་མོའི་དབྱེ་བ་མེད་ན་གོ་རིམ་ཡང་མི་འབྱུང་ངོ་།། “མཱ་ས་ཀཾ་མཱ་ས་ཀཾ་ཨི་མམྷཱ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ་...” ཞེས་པའི་སྐབས་སུ། མཱ་ས་ཀཾ་མཱ་ས་ཀཾ་ཞེས་པ་ལས་ཁྱབ་འདོད་རྟོགས་ལ། སྒྲ་གཞན་“ཨི་མམྷཱ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ”་ཞེས་པ་ལས་ནི་ངེས་གཟུང་བྱེད་དོ།། “པུབྦཾ་པུབྦཾ་པུཔྥནྟི”། “པཐ་མཾ་པཐ་མཾ་པཙྩནྟི” ཞེས་པ་འདི་དག་ལའང་ཁྱབ་འདོད་ཉིད་དོ།། “ཕྱུག་པོ་འདི་གཉིས་ལས་གང་དང་གང་ནི་འདི་གཉིས་ཀྱི་ཕྱུག་པོ་ཉིད་ཡིན། ཕྱུག་པོ་འདི་ཐམས་ཅད་ལས་གང་དང་གང་ནི་འདི་དག་གི་ཕྱུག་པོ་ཉིད་ཡིན” ཞེས་པ་འདི་ལའང་ཁྱབ་འདོད་ཉིད་དོ།། ཡང་ཡང་ཉིད་ནི་ལན་མང་དུ་བྱེད་པ་སྟེ། དཔེར་ན། པཅ་ཏི་པཅ་ཏི། པ་པཅ་ཏི་པ་པཅ་ཏི། ལུ་ནཱ་ཧི་ལུ་ནཱ་ཧི། བྷུཏྭཱ་བྷུཏྭཱ་གཙྪ་ཏི། པ་ཊ་པ་ཊཱ་ཀ་རོ་ཏི། པ་ཊ་པ་ཊཱ་ཡ་ཏི་ལྟ་བུའོ།། 55. ස්‍යාදිලොපො පුබ්බස්සෙකස්ස. ༥༥. སྔ་མ་གཅིག་གི་སི་ལ་སོགས་པ་ཕྱིས་པའོ།། විච්ඡායමෙකස්ස ද්විත්තෙ පුබ්බස්ස ස්‍යාදිලොපො හොති. එකෙකස්ස. කථං මත්ථකමත්ථකෙනාති? ‘ස්‍යාදිලොපො පුබ්බස්සා’ති යොගවිභාගා, නාචාතිප්පසඞ්ගො යොගවිභාගා ඉට්ඨප්පසිද්ධීති. ཁྱབ་འདོད་ཀྱི་སྐབས་སུ་གཅིག་ཉིད་ལྡབ་པར་གྱུར་ཚེ། སྔ་མའི་སི་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་དབྱེ་ཕྱིས་པར་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། ཨེ་ཀེ་ཀས྄ས། འོ་ན། མཏྠ་ཀ་མཏྠ་ཀེ་ནཱ་ཞེས་པ་ཇི་ལྟར་གྲུབ་ཅེ་ན། “སྔ་མའི་སི་ལ་སོགས་པ་ཕྱིས་པའོ”་ཞེས་མདོ་དབྱེ་བ་ལས་ཡིན་ལ། མདོ་དབྱེ་བ་ལས་ཧ་ཅང་ཐལ་བར་མི་འགྱུར་ཞིང་འདོད་པའི་དོན་འགྲུབ་པའི་ཕྱིར་རོ།། 56. සබ්බාදීනං වීතිහාරෙ. ༥༦. ཕན་ཚུན་གྱི་དོན་ལ་ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིའོ།། සබ්බාදීනං වීතිහාරෙ ද්වෙ භවන්ති පුබ්බස්ස ස්‍යාදිලොපො ච. අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස භොජකා, ඉතරීතරස්ස භොජකා. ཕན་ཚུན་གྱི་དོན་ལ་ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་གཉིས་སུ་འགྱུར་ཞིང་སྔ་མའི་སི་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་དབྱེ་ཡང་ཕྱིས་པར་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། ཨཉྙ་མཉྙས྄སཱ་བྷོ་ཛ་ཀཱ། ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་རས྄སཱ་བྷོ་ཛ་ཀཱ་ལྟ་བུའོ།། 57. යාවබොධං සම්භමෙ. ༥༧. བྲེལ་འཚབ་ཀྱི་སྐབས་སུ་རྟོགས་པ་ཇི་ཙམ་པའོ།། තුරිතෙනාපායහෙතුපදස්සනං සම්භමො, තස්මිංසති වත්ථු යාවන්තෙහි සද්දෙහි සො-ත්ථො විඤ්ඤායතෙ, තාවන්තො සද්දා පයුජ්ජන්තෙ. සප්පො සප්පො සප්පො, බුජ්ඣස්සු බුජ්ඣස්සු බුජ්ඣස්සු, භින්නො භික්ඛුසඞ්ඝො භින්නො භික්ඛුසඞ්ඝො. མྱུར་དུ་གནོད་པའི་རྒྱུ་སྟོན་པ་ནི་བྲེལ་འཚབ་སྟེ། དེ་ཡོད་ཚེ་དོན་དེ་རྟོགས་པར་བྱེད་པའི་སྒྲ་ཇི་ཙམ་དགོས་པ་དེ་ཙམ་གྱི་སྒྲ་སྦྱོར་བར་བྱེད་དོ།། དཔེར་ན། སཔྤོ་སཔྤོ་སཔྤོ། བུཛྫྷས྄སུ་བུཛྫྷས྄སུ་བུཛྫྷས྄སུ། བྷིནྣོ་བྷིཀྑུ་སངྒྷོ་བྷིནྣོ་བྷིཀྑུ་སངྒྷོ་ལྟ་བུའོ།། 58. බහුලං. ༥༨. ཕལ་ཆེར་རོ།། අයමධිකාරො ආසත්ථපරිසමත්තියා. තෙන නාතිප්පසඞ්ගො ඉට්ඨප්පසිද්ධි ච. བསྟན་བཅོས་མ་རྫོགས་ཀྱི་བར་དུ་འདི་ནི་སྐབས་དོན་གྱི་དབང་འཛིན་ཡིན་ནོ།། དེས་ན་ཧ་ཅང་ཐལ་བར་མི་འགྱུར་ཞིང་འདོད་པའི་དོན་འགྲུབ་པར་འགྱུར་རོ།། ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ වුත්තියං ཞེས་པ་མོགྒལླཱ་ནའི་བརྡ་སྤྲོད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། පඨමො කණ්ඩො. སྐབས་དང་པོའོ།། 2. දුතියො කණ්ඩො (ස්‍යාදි) ༢. སྐབས་གཉིས་པའོ།། (སི་ལ་སོགས་པ) 1. ද්වෙ [Pg.67] ද්වෙ-කානෙකෙසු නාමස්මා සි යො, අං යො, නා හි, ස නං, ස්මා හි, ස නං, ස්මිං සු. ༡. གཅིག་དང་དུ་མའི་དོན་ལ་མིང་ལས་གཉིས་གཉིས་ཏེ། སི་ཡོ། ཨཾ་ཡོ། ནཱ་ཧི། ས་ནཾ། སྨཱ་ཧི། ས་ནཾ། སྨིཾ་སུའོ།། එතෙසං ද්වෙ ද්වෙ හොන්ති එකානෙකත්ථෙසු වත්තමානතො නාමස්මා. මුනි මුනයො, මුනිං මුනයො, මුනිනා මුනීහි, මුනිස්ස මුනීනං, මුනිස්මා මුනීහි, මුනිස්ස මුනීනං, මුනිස්මිං මුනීසු, එවං කුමාරී කුමාරියො, කඤ්ඤා කඤ්ඤායොති. එතානි සත්ත දුකානි සත්ත විභත්තියො විභාගො විභතීති කත්වා, එත්ථ සිඅමිතී-කාරා-කාරා ‘‘කිමං සිසු’’ 2,200 ති සංකෙතත්ථා. འདི་དག་ལས་གཅིག་དང་དུ་མའི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་མིང་ལས་གཉིས་གཉིས་སུ་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། མུ་ནི་མུ་ན་ཡོ། མུ་ནིཾ་མུ་ན་ཡོ། མུ་ནི་ནཱ་མུ་ནཱི་ཧི། མུ་ནིས་སཱ་མུ་ནཱི་ནཾ། མུ་ནིས་མཱ་མུ་ནཱི་ཧི། མུ་ནིས་སཱ་མུ་ནཱི་ནཾ། མུ་ནིས་མིཾ་མུ་ནཱི་སུ། དེ་བཞིན་དུ་ཀུ་མཱ་རཱི་ཀུ་མཱ་རི་ཡོ། ཀཉྙཱ་ཀཉྙཱ་ཡོ་ལྟ་བུའོ།། ཟུང་བདུན་པོ་འདི་དག་ནི་རྣམ་དབྱེ་བདུན་ཏེ། དབྱེ་བར་བྱེད་པས་རྣམ་དབྱེ་ཞེས་བྱའོ།། འདིར་“སི”་ལ་སོགས་པའི་ཨི་ཡིག་དང་ཨ་ཡིག་རྣམས་ནི་“ཀི་མཾ་སི་སུ” (༢།༢༠༠) ཞེས་པ་ལྟར་བརྡ་ཆད་ཀྱི་དོན་དུའོ།། 2. කම්මෙ දුතියා. ༢. ལས་ལ་གཉིས་པའོ།། කරීයති කත්තු කිරියායා-භිසම්බන්ධීයතීති කම්මං, තස්මිං දුතියාවිභත්ති හොතං. කටං කරොති, ඔදනං පචති, ආදිච්චං පස්සති. བྱེད་པ་པོའི་བྱ་བ་དང་འབྲེལ་བར་བྱེད་པ་ནི་ལས་ཡིན་ལ། དེ་ལ་རྣམ་དབྱེ་གཉིས་པ་འཇུག་གོ།། དཔེར་ན། ཀ་ཊཾ་ཀ་རོ་ཏི། ཨོ་ད་ནཾ་པ་ཙ་ཏི། ཨཱ་དིཙྩཾ་པས྄ས་ཏི་ལྟ་བུའོ།། ‘ඔදනො පච්චතී’ති ඔදනසද්දතො කම්මතා නප්පතීයතෙ, කිඤ්චරහි? ආඛ්‍යාතතො. ‘කටං කරොති විපුලං දස්සනීය’න්ති අත්ථෙව ගුණයුත්තස්ස කම්මතා, ඉච්ඡිතෙපි කම්මත්තාව දුතියා සිද්ධා ගාවුං පයො දොහති, ගොමන්තං ගාවං යාචති, ගාවමවරුන්ධති වජං, මාණවකං මග්ගං පුච්ඡති, ගොමන්තං ගාවං භික්ඛතෙ, රුක්ඛමවචිනාති ඵලානි, සිස්සං ධම්මං බ්‍රූතෙ, සිස්සං ධම්මමනුසාසතීති. එවං අනිච්ඡිතෙපි අහිං ලඞ්ඝයති, විසං භක්ඛෙති. යංනෙවිච්ඡිතං නාපි [Pg.68] අනිච්ඡිතං, තත්ථාපි දුතියා සිද්ධා. ගාමං ගච්ඡන්තො රුක්ඛමූලමුපසප්පති. “ཨོ་ད་ནོ་པ་ཙ་ཏི”་ཞེས་པའི་སྐབས་སུ། ཨོ་ད་ན་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལས་ལས་ཉིད་མི་རྟོགས་ན། འོ་ན་གང་ལས་རྟོགས་ཤེ་ན། བྱ་ཚིག་ལས་སོ།། “ཀ་ཊཾ་ཀ་རོ་ཏི་ཝི་པུ་ལཾ་དས྄ས་ནཱི་ཡཾ” ཞེས་པའི་སྐབས་སུ་ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པ་ལའང་ལས་ཉིད་ཡོད་དོ།། འདོད་པའི་ལས་ལའང་རྣམ་དབྱེ་གཉིས་པ་གྲུབ་སྟེ། དཔེར་ན། གཱ་ཝུཾ་པ་ཡོ་དོ་ཧ་ཏི། གོ་མནྟཾ་གཱ་ཝཾ་ཡཱ་ཙ་ཏི། གཱ་ཝ་མ་ཝ་རུནྡྷ་ཏི་ཝ་ཛཾ། མཱ་ཎ་ཝ་ཀཾ་མགྒཾ་པུཙྪ་ཏི། གོ་མནྟཾ་གཱ་ཝཾ་བྷིཀྑ་ཏེ། རུཀྑ་མ་ཝ་ཅི་ནཱ་ཏི་ཕ་ལཱ་ནི། སིས་སཾ་དྷམྨཾ་བྲཱུ་ཏེ། སིས་སཾ་དྷམྨ་མ་ནུ་སཱ་ས་ཏི་ལྟ་བུའོ།། དེ་བཞིན་དུ་མ་འདོད་པའི་ལས་ལའང་སྟེ། དཔེར་ན། ཨ་ཧིཾ་ལངྒྷ་ཡ་ཏི། ཝི་སཾ་བྷཀྑེ་ཏི་ལྟ་བུའོ།། འདོད་པ་མ་ཡིན་ཞིང་མ་འདོད་པའང་མ་ཡིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལའང་རྣམ་དབྱེ་གཉིས་པ་གྲུབ་སྟེ། དཔེར་ན། གཱ་མཾ་གཙྪནྟོ་རུཀྑ་མཱུ་ལ་མུ་པ་སཔྤ་ཏི་ལྟ་བུའོ།། පථවිං අධිසෙස්සති, ගාමමධිතිට්ඨති, රුක්ඛමජ්ඣාසතෙතිඅධිසීඨාසානංපයොගෙ-ධිකරණෙ කම්මවචනිච්ඡා, වත්තිච්ඡාතො හි කාරකානි හොන්ති. තං යථා-වලාහකා විජ්ජොතතෙ, වලාහකස්ස විජ්ජොතතෙ, වලාහකො විජ්ජොතතෙ, වලාහකෙ විජ්ජොතතෙ, වලාහකෙන විජ්ජොතතෙති. එවමභිනිවිසස්ස වා ධම්මමභිනිවිසතෙ ධම්මෙ වා. “པ་ཐ་ཝིཾ་ཨ་དྷི་སེས྄ས་ཏི”། “གཱ་མ་མ་དྷི་ཏིཊྛ་ཏི”། “རུཀྑ་མཛྫྷཱ་ས་ཏེ”་ཞེས་པ་ལྟར། ཨ་དྷི་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་སཱི། ཋཱ། ཨཱས་རྣམས་སྦྱོར་བའི་ཚེ། གནས་ལ་ལས་སུ་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ཡིན་ཏེ། སྨྲ་བའི་འདོད་པ་ལས་བྱེད་པོའི་རྐྱེན་རྣམས་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།། དཔེར་ན། ཝ་ལཱ་ཧ་ཀཱ་ཝི་ཛྫོ་ཏ་ཏེ། ཝ་ལཱ་ཧ་ཀས྄ས་ཝི་ཛྫོ་ཏ་ཏེ། ཝ་ལཱ་ཧ་ཀོ་ཝི་ཛྫོ་ཏ་ཏེ། ཝ་ལཱ་ཧ་ཀེ་ཝི་ཛྫོ་ཏ་ཏེ། ཝ་ལཱ་ཧ་ཀེ་ནཱ་ཝི་ཛྫོ་ཏ་ཏེ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། དེ་བཞིན་དུ་ཨ་བྷི་ནི་ཝི་སའི་སྦྱོར་བ་ལའང་ཡང་ན། དྷམྨ་མ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ཏེའམ། དྷམྨེ་ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ཏེ་ཞེས་པའོ།། තථා උපන්වජ්ඣාවසස්සාභොජන නිවුත්තිවචනස්ස ගාමමුපවසති, ග, මමනුවසති, පබ්බතමධිවසති, ඝරමාවසති. අභොජනනිවුත්ති වචනස්සාති කිං? ගාමෙ උපවසති, භොජනනිවුත්තිං කරොතීති අත්ථො. තප්පානාචාරෙපි කම්මත්තාව දුතියා සියා නදිම්පිවති, ගාමං චරති, එවං ‘සචෙ මං ආලපිස්සතී’තිආදීසුපි. විහිතාව පතිධයොගෙ දුතියා – ‘පටිභන්තු තං චුන්ද බොජ්ඣඞ්ගා’ති. තං පති බොජ්ඣඞ්ගා භාසන්තූති අත්ථො, යදාතු ධාතුනායුත්තො පති, තදා තෙනා-යොගා සම්බන්ධෙ ඡට්ඨීව ‘තස්ස නප්පටිභාතී’ති. අක්ඛෙ දිබ්බති, අක්ඛෙහි දිබ්බති, අක්ඛෙසු දිබ්බතීති කම්මකරණාධිකරණවචනිච්ඡා. དེ་བཞིན་དུ་ཨུ་པ། ཨ་ནུ། ཨ་དྷི། ཨཱ་རྣམས་ཝས་ཀྱི་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ཚེ། ཟས་སྤོང་བའི་དོན་མ་ཡིན་པའི་སྐབས་སུ། གཱ་མ་མུ་པ་ཝ་ས་ཏི། གཱ་མ་མ་ནུ་ཝ་ས་ཏི། པབྦ་ཏ་མ་དྷི་ཝ་ས་ཏི། གྷ་ར་མཱ་ཝ་ས་ཏི་ལྟ་བུའོ།། “ཟས་སྤོང་བའི་དོན་མ་ཡིན་པའི”་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གཱ་མེ་ཨུ་པ་ཝ་ས་ཏི་ཞེས་པ་ནི་ཟས་སྤོང་བར་བྱེད་པའི་དོན་ཏོ།། བཏུང་བ་དང་སྤྱོད་པའི་སྐབས་སུའང་ལས་ཉིད་ལས་རྣམ་དབྱེ་གཉིས་པ་འགྱུར་ཏེ། ན་དིཾ་པི་ཝ་ཏི། གཱ་མཾ་ཙ་ར་ཏི། དེ་བཞིན་དུ་“ས་ཅེ་མཾ་ཨཱ་ལ་པིས་ས་ཏི”་ལ་སོགས་པ་ལའང་ངོ་།། པ་ཏིའི་སྦྱོར་བ་ལ་རྣམ་དབྱེ་གཉིས་པ་བསྟན་པ་ནི། “པ་ཊི་བྷནྟུ་ཏཾ་ཅུནྡ་བོཛྫྷངྒཱ”་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། ཁོང་ལ་ཕྱོགས་ནས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཡན་ལག་རྣམས་སྨྲ་བར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་པའི་དོན་ཏོ།། འོན་ཀྱང་གང་གི་ཚེ་པ་ཏི་ནི་བྱ་ཚིག་དང་མ་འབྲེལ་བ་དེའི་ཚེ། དེ་དང་མ་འབྲེལ་བའི་ཕྱིར་འབྲེལ་སྒྲ་རྣམ་དབྱེ་དྲུག་པ་ཉིད་དེ། “ཏས྄ས་ནཔྤ་ཊི་བྷཱ་ཏི”་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། “ཨཀྑེ་དིབྦ་ཏི”། “ཨཀྑེ་ཧི་དིབྦ་ཏི”། “ཨཀྑེ་སུ་དིབྦ་ཏི”་ཞེས་པ་ནི་ལས་དང་། བྱེད་པ་དང་། གནས་སུ་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ལས་སོ།། 3. කාලද්ධානමච්චන්තසංයොගෙ. ༣. དུས་དང་ལམ་ལ་རྒྱུན་ཆགས་པར་འབྲེལ་བའོ།། කිරියා, ගුණ, දබ්බෙහි සාකල්ලෙන කාලද්ධානං සම්බන්ධො අච්චන්තසංයොගො. තස්මිං විඤ්ඤායමානෙ කාලසද්දෙහි අද්ධඅද්දෙහි ච දුතියා හොති. මාසමධීතෙ, මාසං කල්‍යාණි, මාසං [Pg.69] ගුළධානා, කොසමධීතෙ, කොසං කුටිලා නදී, කොසං පබ්බතො. අචන්තසංයොගෙති කිං? මාසස්ස ද්වීහමධීතෙ, කොසස්සෙකදෙසෙ පබ්බතො. བྱ་བ་དང་། ཡོན་ཏན་དང་། རྫས་རྣམས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་དུས་དང་ལམ་འབྲེལ་བ་ནི་རྒྱུན་ཆགས་པར་འབྲེལ་བའོ།། དེ་རྟོགས་པའི་ཚེ་དུས་ཀྱི་སྒྲ་དང་ལམ་གྱི་སྒྲ་རྣམས་ལས་རྣམ་དབྱེ་གཉིས་པ་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། མཱ་ས་མ་དྷཱི་ཏེ། མཱ་སཾ་ཀལྱཱ་ཎི། མཱ་སཾ་གུ་ལཱ་དྷཱ་ནཱ། ཀོ་ས་མ་དྷཱི་ཏེ། ཀོ་སཾ་ཀུ་ཊི་ལཱ་ན་དཱི། ཀོ་སཾ་པབྦ་ཏོ་ལྟ་བུའོ།། “རྒྱུན་ཆགས་པར་འབྲེལ་བ”་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མཱ་སས྄ས་དྭཱི་ཧ་མ་དྷཱི་ཏེ། ཀོ་སས྄ས་ཨེ་ཀ་དེ་སེ་པབྦ་ཏོ་ལྟ་བུའོ།། පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා, එකං සමයං භගවා, ඉමං රත්තිං චත්තාරො මහාරාජාති එවමාදීසු කාලවාචී හි අච්චන්තසංයොගත්තාව දුතියා සිද්ධා. විභත්තිවිපල්ලාසෙනපි වා බහුලංවිධානා. “པུབྦཎྷ་ས་མ་ཡཾ་ནི་ཝཱ་སེཏྭཱ”། “ཨེ་ཀཾ་ས་མ་ཡཾ་བྷ་ག་ཝཱ”། “ཨི་མཾ་རཏྟིཾ་ཙཏྟཱ་རོ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ”་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལ། དུས་སྟོན་པའི་སྒྲ་རྣམས་ལ་རྒྱུན་ཆགས་པར་འབྲེལ་བ་ཉིད་ལས་རྣམ་དབྱེ་གཉིས་པ་གྲུབ་བོ།། ཡང་ན་རྣམ་དབྱེ་བརྗེ་བའི་སྒོ་ནས་ཀྱང་ཕལ་ཆེར་འགྲུབ་པར་བྱེད་དོ།། ඵලප්පත්තියං කිරියාපරිසමත්ත්‍යපවග්ගො, තස්මිං විඤ්ඤායමානෙ කාලද්ධානං කිරියායාච්චන්තසංයොගෙ තතියාභිමතා, සාපි කරණත්තාව සිද්ධා ‘මාසෙනානුවාකො-ධීතො, කොසෙනානුවාකො-ධීතො’ති. අනපවග්ගෙතු අසාධකතමත්තාකරණත්තාභාවෙ දුතියාව ‘මාසමධීතො-නුවාකො, න චානෙ න ගහිතො’ති. འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་ལ་བྱ་བ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་ནི་མཐར་ཕྱིན་པ་ཡིན་ལ། དེ་རྟོགས་པའི་ཚེ་དུས་དང་ལམ་གྱི་བྱ་བ་རྒྱུན་ཆགས་པར་འབྲེལ་བ་ལ་རྣམ་དབྱེ་གསུམ་པ་འདོད་དེ། དེ་ཡང་བྱེད་པ་ཉིད་ལས་གྲུབ་སྟེ། “མཱ་སེ་ནཱ་ནུ་ཝཱ་ཀོ་དྷཱི་ཏོ”། “ཀོ་སེ་ནཱ་ནུ་ཝཱ་ཀོ་དྷཱི་ཏོ”་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། མཐར་མ་ཕྱིན་པའི་སྐབས་སུ་ནི་སྒྲུབ་བྱེད་མཆོག་ཏུ་མ་གྱུར་པས་བྱེད་པ་ཉིད་མེད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་དབྱེ་གཉིས་པ་ཉིད་དེ། “མཱ་ས་མ་དྷཱི་ཏོ་ནུ་ཝཱ་ཀོ། ན་ཙ་ཏེ་ན་གྷ་ཧི་ཏོ”་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། කාරකමජ්ඣෙ යෙ කාලද්ධානවාචිනො, තතො සත්තමීපඤ්චමියො අභිමතා ‘අජ්ජ භුත්වා දෙවදත්තො ද්විහෙ භුඤ්ජිස්සති, ද්වීහා භුඤ්ජිස්සති, අත්‍රට්ඨො-යමිස්සාසො කොසෙ ලක්ඛං විජ්ඣති, කොසා ලක්ඛං විජ්ඣතී’ති, තාපීහ සකසකකාරකවචනිච්ඡායෙව සිද්ධා. བྱེད་པོའི་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་གང་དག་དུས་དང་ལམ་སྟོན་པར་བྱེད་པ་དེ་ལས་རྣམ་དབྱེ་བདུན་པ་དང་ལྔ་པ་དག་འདོད་དེ། “ཨ་ཛྫ་བྷུཏྭཱ་དེ་ཝ་དཏྟོ་དྭཱི་ཧེ་བྷུཉྫིས་ས་ཏི”། “དྭཱི་ཧཱ་བྷུཉྫིས་ས་ཏི”། “ཨ་ཏྲཊྛོ་ཡཾ་ཨིས་སཱ་སོ་ཀོ་སེ་ལཀྑཾ་ཝིཛྫྷ་ཏི”། “ཀོ་སཱ་ལཀྑཾ་ཝིཛྫྷ་ཏི”་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། དེ་དག་ཀྱང་འདིར་རང་རང་གི་བྱེད་པོའི་རྐྱེན་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ཉིད་ལས་གྲུབ་བོ།། 4. ගති බොධාහාර සද්දත්ථාකම්මක භජ්ජාදීනං පයොජ්ජෙ. ༤. འགྲོ་བ་དང་། རྟོགས་པ་དང་། ཟ་བ་དང་། སྒྲའི་དོན་དང་། བྱ་བྱེད་ཐ་མི་དད་པ་དང་། བྷཛྫ་ལ་སོགས་པའི་གཉེར་བྱ་ལའོ།། ගමනත්ථානං බොධත්ථානං ආහාරත්ථානං සද්දත්ථානමකම්මකානං භජ්ජාදීනඤ්ච පයොජ්ජෙ කත්තරි දුතියා හොති. සාමත්ථියා ච පයොජකබ්‍යාපාරෙන කම්මතාවස්ස හොතීති පතීයතෙ. ගමයති මාණවකං ගාමං, යාපයති මාණවකං ගාමං, බොධයති මාණවකං ධම්මං, වෙදයති මාණවකං ධම්මං, භොජයති මාණ-වකං [Pg.70] මොදකං, ආසයති මාණවකං මොදකං, අජ්ඣාපයති මාණවකං වෙදං, පාඨයති මාණවකං වෙදං, ආසයති දෙවදත්තං, සායයති දෙවදත්තං, අඤ්ඤං භජ්ජාපෙති, අඤ්ඤං කොට්ටාපෙති, අඤ්ඤං සන්ථරාපෙති. එතෙසමෙවාති කිං? පාචෙති ඔදනං දෙවදත්තෙන යඤ්ඤදත්තො. පයොජ්ජෙති කිං? ගච්ඡති දෙවදත්තො. යදා චරහි ගමයති දෙවදත්තං යඤ්ඤදත්තො, තමපරො පයොජෙති, තදා ගමයති දෙවදත්තං යඤ්ඤදත්තෙනෙති භවිතබ්බං … ගමයතිස්සා-ගමනත්ථත්තා. འགྲོ་བའི་དོན་དང་། རྟོགས་པའི་དོན་དང་། ཟ་བའི་དོན་དང་། སྒྲའི་དོན་དང་། བྱ་བྱེད་ཐ་མི་དད་པ་དང་། བྷཛྫ་ལ་སོགས་པའི་གཉེར་བྱ་ལ་བྱེད་པ་པོ་ལ་རྣམ་དབྱེ་གཉིས་པ་འགྱུར་རོ།། ནུས་པ་ལས་གཉེར་བྱེད་ཀྱི་བྱ་བས་དེ་ལ་ལས་ཉིད་ཡོད་པར་རྟོགས་སོ།། དཔེར་ན། ག་མ་ཡ་ཏི་མཱ་ཎ་ཝ་ཀཾ་གཱ་མཾ། ཡཱ་པ་ཡ་ཏི་མཱ་ཎ་ཝ་ཀཾ་གཱ་མཾ། བོ་དྷ་ཡ་ཏི་མཱ་ཎ་ཝ་ཀཾ་དྷམྨཾ། ཝེ་ད་ཡ་ཏི་མཱ་ཎ་ཝ་ཀཾ་དྷམྨཾ། བྷོ་ཛ་ཡ་ཏི་མཱ་ཎ་ཝ་ཀཾ་མོ་ད་ཀཾ། ཨཱ་ས་ཡ་ཏི་མཱ་ཎ་ཝ་ཀཾ་མོ་ད་ཀཾ། ཨཛྫྷཱ་པ་ཡ་ཏི་མཱ་ཎ་ཝ་ཀཾ་ཝེ་དཾ། པཱ་ཋ་ཡ་ཏི་མཱ་ཎ་ཝ་ཀཾ་ཝེ་དཾ། ཨཱ་ས་ཡ་ཏི་དེ་ཝ་དཏྟཾ། སཱ་ཡ་ཡ་ཏི་དེ་ཝ་དཏྟཾ། ཨཉྙཾ་བྷཛྫཱ་པེ་ཏི། ཨཉྙཾ་ཀོཊྚཱ་པེ་ཏི། ཨཉྙཾ་སནྠ་རཱ་པེ་ཏི་ལྟ་བུའོ།། “འདི་དག་ཁོ་ནའི”་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། པཱ་ཅེ་ཏི་ཨོ་ད་ནཾ་དེ་ཝ་དཏྟེ་ན་ཡཉྙ་དཏྟོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། “གཉེར་བྱ་ལ”་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གཙྪ་ཏི་དེ་ཝ་དཏྟོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། གང་གི་ཚེ་མཆོད་སྦྱིན་བྱིན་གྱིས་ལྷས་བྱིན་འགྲོ་བར་བྱེད་ལ། དེ་ལ་གཞན་ཞིག་གིས་གཉེར་བར་བྱེད་པ་དེའི་ཚེ། ག་མ་ཡ་ཏི་དེ་ཝ་དཏྟཾ་ཡཉྙ་དཏྟེ་ན་ཞེས་འགྱུར་དགོས་ཏེ། ག་མ་ཡ་ཏི་ནི་འགྲོ་བའི་དོན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།། 5. හරාදීනං වා. ༥. ཧ་ར་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཡང་ནའོ།། හරාදීනං පයොජ්ජෙ කත්තරි දුතියා හොති වා. හාරෙති භාරං දෙවදත්තං දෙවදත්තෙනෙති වා, අජ්ඣොහාරෙති සත්තුං දෙවදත්තං දෙවදත්තෙනෙති වා, කාරෙති කටං දෙවදත්තං දෙවදත්තෙනෙති වා දස්සයතෙ ජනං රාජං ජනෙනෙති වා, අභිවාදයතෙ ගුරුං දෙවදත්තං දෙවදත්තෙනෙති වා. ཧྲྀ་ལ་སོགས་པའི་གཉེར་བྱའི་བྱེད་པོ་ལ་གཉིས་པ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། །ལྷས་བྱིན་ལ་ཁུར་འཁུར་དུ་འཇུག་གམ་ཡང་ན་ལྷས་བྱིན་གྱིས་སོ། །ལྷས་བྱིན་ལ་ཟས་ཟ་རུ་འཇུག་གམ་ཡང་ན་ལྷས་བྱིན་གྱིས་སོ། །ལྷས་བྱིན་ལ་གདན་བྱེད་དུ་འཇུག་གམ་ཡང་ན་ལྷས་བྱིན་གྱིས་སོ། །སྐྱེ་བོ་ལ་རྒྱལ་པོ་མཇལ་དུ་འཇུག་གམ་ཡང་ན་སྐྱེ་བོས་སོ། །ལྷས་བྱིན་ལ་བླ་མ་ལ་ཕྱག་འཚལ་དུ་འཇུག་གམ་ཡང་ན་ལྷས་བྱིན་གྱིས་སོ། ། 6. න ඛාදාදීනං. ༦. ཟ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། ། ඛාදාදීනං පයොජ්ජෙ කත්තරි දුතියා න හොති. ඛාදයති දෙවදත්තෙන, ආදයති දෙවදත්තෙන, අව්හ, පයති දෙවදත්තෙන, සද්දායයති දෙවදත්තෙන, කන්දයති දෙවදත්තෙන, නායයති දෙවදත්තෙන. ཟ་བ་ལ་སོགས་པའི་གཉེར་བྱའི་བྱེད་པོ་ལ་གཉིས་པ་མི་འགྱུར་རོ། །ལྷས་བྱིན་གྱིས་ཟ་རུ་འཇུག་གོ། །ལྷས་བྱིན་གྱིས་ལེན་དུ་འཇུག་གོ། །ལྷས་བྱིན་གྱིས་འབོད་དུ་འཇུག་གོ། །ལྷས་བྱིན་གྱིས་སྒྲ་སྒྲོག་ཏུ་འཇུག་གོ། །ལྷས་བྱིན་གྱིས་ངུ་རུ་འཇུག་གོ། །ལྷས་བྱིན་གྱིས་འཁྲིད་དུ་འཇུག་གོ། ། (1) වහිස්සානියන්තුකෙ. වාහයති භාරං දෙවදත්තෙන අනියන්තුකෙති කිං? වාහ-යති භාරං බලීබද්දෙ. (༡) ཁུར་འཁུར་བ་ལ་ཁ་ལོ་པ་མ་ཡིན་པ་ལའོ། །ལྷས་བྱིན་གྱིས་ཁུར་འཁུར་དུ་འཇུག་གོ། །ཁ་ལོ་པ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། །གླང་རྣམས་ལ་ཁུར་འཁུར་དུ་འཇུག་གོ། ། (2) භක්ඛිස්සාහිං [Pg.71] සායං. භක්ඛයති මොදකෙ දෙවදත්තෙන. අහිංසායන්ති කිං? භක්ඛයති බලීබද්දෙ සස්සං. (༢) ཟ་བ་ལ་གནོད་པ་མེད་པ་ལའོ། །ལྷས་བྱིན་གྱིས་ལ་དུ་ཟ་རུ་འཇུག་གོ། །གནོད་པ་མེད་པ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། །གླང་རྣམས་ལ་ལོ་ཏོག་ཟ་རུ་འཇུག་གོ། ། 7. ඣාදීහි යුත්තා. ༧. དྷཱི་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པ་ལའོ། ། ධීආදීහි යුත්තතො දුතියා හොති. ධිරත්ථු මං පූතිකායං, අන්තරා ච රාජගහං අන්තරා ච නාලන්දං, සමාධානමන්තරෙන, මුචලින්දමභිතො සරමිච්චාදි, ඡට්ඨියාපවාදො-යං. དྷཱི་ལ་སོགས་པ་དང་ལྡན་པ་ལས་གཉིས་པ་འགྱུར་རོ། །ཀྱེ་ཧུད་བདག་གི་ལུས་རུལ་པ་འདིའོ། །རྒྱལ་པོའི་ཁབ་དང་ནཱ་ལེནྡྲའི་བར་དུའོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་གྱི་བར་དུའམ་མེད་པར། །མུ་ཙ་ལིནྡའི་ཉེ་འཁོར་གྱི་མཚོ་ལ་སོགས་པ་སྟེ། །འདི་ནི་དྲུག་པའི་དམིགས་བསལ་ལོ། ། 8. ලක්ඛණිත්ථම්භූතවිච්ඡාස්වභිනා. ༨. མཚན་ཉིད་དང་། དེ་ལྟར་གྱུར་པ་དང་། ཟློས་པ་རྣམས་ལ་ཨ་བྷི་དང་ལྡན་པའོ། ། ලක්ඛණාදීස්වත්ථෙස්වභිනා යුත්තම්හා දුතියා මහාති. රුක්ඛමභි විජ්ජොතතෙ විජ්ජු, සාධු දෙවදත්තො මාතරමභි, රුක්ඛං රුක්ඛමභිතිට්ඨති. མཚན་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་དོན་རྣམས་ལ་ཨ་བྷི་དང་ལྡན་པ་ལས་གཉིས་པ་འགྱུར་རོ། །གློག་ནི་ཤིང་གི་ཕྱོགས་སུ་གསལ་བར་བྱེད་དོ། །ལྷས་བྱིན་ནི་མ་ལ་བཟང་བར་བྱེད་དོ། །ཤིང་རེ་རེའི་དྲུང་དུ་གནས་སོ། ། 9. පතිපරීහි භාගෙ ච. ༩. པ་ཏི་དང་པ་རི་དག་དང་། ཆ་ཤས་ལ་ཡང་ངོ་། ། පතිපරීහි යුත්තම්හා ලක්ඛණාදීසු භාගෙ චත්ථෙ දුතියා හොති. රුක්ඛං පති විජ්ජොතතෙ විජ්ජු, සාධු දෙවදත්තො මාතරං පති, රුක්ඛං රුක්ඛං පති තිට්ඨති, යදෙත්ථ මං පති සියා. රුක්ඛං පරි විජ්ජොතතෙ විජ්ජු, සාධු දෙවදත්තො මාතරං පරි, රුක්ඛං රුක්ඛං පරි තිට්ඨති, යදෙත්ථ මං පරි සියා. པ་ཏི་དང་པ་རི་དག་དང་ལྡན་པ་ལས་མཚན་ཉིད་ལ་སོགས་པ་དང་ཆ་ཤས་ཀྱི་དོན་ལ་གཉིས་པ་འགྱུར་རོ། །གློག་ནི་ཤིང་གི་ཕྱོགས་སུ་གསལ་བར་བྱེད་དོ། །ལྷས་བྱིན་ནི་མ་ལ་བཟང་བར་བྱེད་དོ། །ཤིང་རེ་རེའི་དྲུང་དུ་གནས་སོ། །འདི་ལ་བདག་གི་ཆ་ཤས་གང་ཡིན་པའོ། །གློག་ནི་ཤིང་གི་མཐའ་སྐོར་དུ་གསལ་བར་བྱེད་དོ། །ལྷས་བྱིན་ནི་མ་ལ་བཟང་བར་བྱེད་དོ། །ཤིང་རེ་རེའི་མཐའ་སྐོར་དུ་གནས་སོ། །འདི་ལ་བདག་གི་ཆ་ཤས་གང་ཡིན་པའོ། ། 10. අනුනා. ༡༠. ཨ་ནུ་དང་ལྡན་པ་ལའོ། ། ලක්ඛණාදීස්වත්ථෙස්වනුනා යුත්තම්හා දුතියා හොති. රුක්ඛමනු විජ්ජොතතෙ විජ්ජු, සච්චකිරියමනු වුට්ඨි පාවස්සි, හෙතු ච ලක්ඛණං භවති, සාධු දෙවදත්තො මාතරමනු, රුක්ඛං රුක්ඛමනු තිට්ඨති, යදෙත්ථ මං අනු සියා. མཚན་ཉིད་ལ་སོགས་པའི་དོན་རྣམས་ལ་ཨ་ནུ་དང་ལྡན་པ་ལས་གཉིས་པ་འགྱུར་རོ། །གློག་ནི་ཤིང་གི་རྗེས་སུ་གསལ་བར་བྱེད་དོ། །བདེན་པའི་སྨོན་ལམ་གྱི་རྗེས་སུ་ཆར་པ་བབས་སོ། །རྒྱུ་དང་མཚན་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །ལྷས་བྱིན་ནི་མའི་རྗེས་སུ་བཟང་བར་བྱེད་དོ། །ཤིང་རེ་རེའི་རྗེས་སུ་གནས་སོ། །འདི་ལ་བདག་གི་ཆ་ཤས་གང་ཡིན་པའོ། ། 11. සහත්ථෙ. ༡༡. ལྷན་ཅིག་པའི་དོན་ལའོ། ། සහත්ථෙ-නුනා [Pg.72] යුත්තම්හා දුතියා හොති. පබ්බතමනු සෙනා තිට්ඨති. ལྷན་ཅིག་པའི་དོན་ལ་ཨ་ནུ་དང་ལྡན་པ་ལས་གཉིས་པ་འགྱུར་རོ། །རི་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་དམག་དཔུང་གནས་སོ། ། 12. හීනෙ. ༡༢. དམན་པའི་དོན་ལའོ། ། හීනත්ථෙ-නුනා යුත්තම්හා දුතියා හොති. අනු සාරිපුත්තං පඤ්ඤවන්තො. དམན་པའི་དོན་ལ་ཨ་ནུ་དང་ལྡན་པ་ལས་གཉིས་པ་འགྱུར་རོ། །ཤཱ་རིའི་བུ་ལས་ཤེས་རབ་ཅན་རྣམས་དམན་པའོ། ། 13. උපෙන. ༡༣. ཨུ་པ་དང་ལྡན་པ་ལའོ། ། හීනත්ථෙ උපෙන යුත්තම්හා දුතියා හොති. උප සාරිපුත්තං පඤ්ඤවන්ථො. དམན་པའི་དོན་ལ་ཨུ་པ་དང་ལྡན་པ་ལས་གཉིས་པ་འགྱུར་རོ། །ཤཱ་རིའི་བུ་ལས་ཤེས་རབ་ཅན་རྣམས་དམན་པའོ། ། 14. සත්තම්‍යාධික්‍යෙ. ༡༤. ལྷག་པའི་དོན་ལ་བདུན་པ་འགྱུར་རོ། ། ආධික්‍යත්ථෙ උපෙන යුත්තම්හා සත්තමී හොති. උප ඛාරියං දොණො. ལྷག་པའི་དོན་ལ་ཨུ་པ་དང་ལྡན་པ་ལས་བདུན་པ་འགྱུར་རོ། །ཁཱ་རཱི་ལས་དོ་ཎ་ལྷག་པའོ། ། 15. සාමිත්තෙ-ධිනා. ༡༥. བདག་པོའི་དོན་ལ་ཨ་དྷི་དང་ལྡན་པ་ལའོ། ། සාමිභාවත්ථෙ-ධිනා යුත්තම්හා සත්තමී හොති. අධි බ්‍රහ්මදත්තෙ පඤ්චාලා, අධි පඤ්චාලෙසු බ්‍රහ්මදත්තො. བདག་པོའི་དོན་ལ་ཨ་དྷི་དང་ལྡན་པ་ལས་བདུན་པ་འགྱུར་རོ། །ཚངས་པས་བྱིན་གྱི་མངའ་འོག་ཏུ་པཉྩཱ་ལ་རྣམས་སོ། །ཡང་ན་པཉྩཱ་ལ་རྣམས་ཀྱི་སྟེང་དུ་ཚངས་པས་བྱིན་ནོ། ། 16. කත්තුකරෙණෙසු තතියා. ༡༦. བྱེད་པ་པོ་དང་བྱེད་པ་ལ་གསུམ་པ་འགྱུར་རོ། ། කත්තරි කරණෙ ච කාරකෙ තතියා හොති. පුරිසෙන කතං, අසිනා ඡින්දති. පකතියා-භිරූපො, ගොත්ථෙන ගොතමො, සුමෙධො නාම නාමෙන, ජාතියා සත්තවස්සිකොති භූධාතුස්ස සම්භවා කරණෙ එව තතියා. එවං සමෙන ධාවති විසමෙන [Pg.73] ධාවති, ද්විදොණෙන ධඤ්ඤං කිණාති, පඤ්චකෙන පසවො කිණාතීති. བྱེད་པ་པོ་དང་བྱེད་པའི་བྱེད་ལས་ལ་གསུམ་པ་འགྱུར་རོ། །སྐྱེས་བུས་བྱས་སོ། །རལ་གྲིས་གཅོད་དོ། །རང་བཞིན་གྱིས་མཛེས་པའོ། །རིགས་ཀྱིས་གཽ་ཏ་མའོ། །མིང་གིས་བློ་བཟང་ཞེས་བྱའོ། །སྐྱེ་བས་ལོ་བདུན་ལོན་པའོ། །འདི་རྣམས་ནི་འབྱུང་བའི་དངོས་པོ་ལས་བྱུང་བས་བྱེད་པ་ཉིད་ལ་གསུམ་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་མཉམ་པར་རྒྱུག་གོ། །མི་མཉམ་པར་རྒྱུག་གོ། །དོ་ཎ་གཉིས་ཀྱིས་འབྲུ་ཉོའོ། །ལྔ་ཚན་གྱིས་ཕྱུགས་ཉོའོ། ། 17. සහත්ථෙන. ༡༧. ལྷན་ཅིག་པའི་སྒྲ་དང་ལྡན་པ་ལའོ། ། සහත්ථෙන යොගෙ තතියා සියා. පුත්තෙන සහ ගතො, පුත්තෙන සද්ධිං ආගතො, තතියාපි ඡට්ඨීව අප්පධානෙ එව භවති. ལྷན་ཅིག་པའི་སྒྲ་དང་ཕྲད་པ་ལ་གསུམ་པ་འགྱུར་རོ། །བུ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་སོང་ངོ། །བུ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འོངས་སོ། །གསུམ་པ་ཡང་དྲུག་པ་བཞིན་དུ་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པ་ཉིད་ལ་འགྱུར་རོ། ། 18. ලක්ඛණෙ. ༡༨. མཚན་ཉིད་ལའོ། ། ලක්ඛණෙ වත්තමානතො තතියා සියා. තිදණ්ඩකෙන පරිබ්බාජකමද්දක්ඛී, අක්ඛිනා කාණො, තෙන හි අඞ්ගෙන අඞ්ගිනො විකාරො ලක්ඛීයතෙ. མཚན་ཉིད་སྟོན་པ་ལས་གསུམ་པ་འགྱུར་རོ། །དབྱུག་གུ་གསུམ་པས་ཀུན་ཏུ་རྒྱུ་མཐོང་ངོ། །མིག་གིས་ཞར་བའོ། །ཡན་ལག་དེས་ནི་ཡན་ལག་ཅན་གྱི་འགྱུར་བ་མཚོན་པར་བྱེད་དོ། ། 19. හෙතුම්හි. ༡༩. རྒྱུ་ལའོ། ། තක්කිරියා යොග්ගෙ තතියා සියා. අන්නෙන වසති, විජ්ජාය යසො. བྱ་བ་དེ་དང་འབྲེལ་བའི་རྒྱུ་ལ་གསུམ་པ་འགྱུར་རོ། །ཟས་ཀྱི་ཕྱིར་གནས་སོ། །རིག་པས་གྲགས་པའོ། ། 20. පඤ්චමීණෙ වා. ༢༠. བུ་ལོན་གྱི་རྒྱུ་ལ་ལྔ་པ་ཡང་ངོ་། ། ඉණෙ හෙතුම්හි පඤ්චමී හොති වා. සතස්මා බද්ධො, සතෙන වා. བུ་ལོན་གྱི་རྒྱུ་ལ་ལྔ་པ་སྐབས་འགར་འགྱུར་རོ། །བརྒྱ་ལས་བཅིངས་སོ། །ཡང་ན་བརྒྱས་སོ། ། 21. ගුණෙ. ༢༡. ཡོན་ཏན་ལའོ། ། පරඞ්ගභූතෙ හෙතුම්හි පඤ්චමී හොති වා. ජළත්තා බද්ධො ජළත්තෙන වා, පඤ්ඤාය මුත්තො, හුත්වා අභාවතොඅනිච්චා, සඞ්ඛාරනිරොධා විඤ්ඤාණනිරොධො. ཡན་ལག་གཞན་དུ་གྱུར་པའི་རྒྱུ་ལ་ལྔ་པ་སྐབས་འགར་འགྱུར་རོ། །བླུན་པའི་ཕྱིར་བཅིངས་སོ། །ཡང་ན་བླུན་པས་སོ། །ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཐར་རོ། །བྱུང་ནས་མེད་པའི་ཕྱིར་མི་རྟག་པའོ། །འདུ་བྱེད་འགག་པས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་འགག་གོ། ། 22. ඡට්ඨී [Pg.74] හෙත්වත්ථෙහි. ༢༢. རྒྱུའི་དོན་གྱི་སྒྲ་རྣམས་དང་ལྡན་པ་ལ་དྲུག་པའོ། ། හෙත්වත්ථවාචීහි යොගෙ හෙතුම්හි ඡට්ඨී සියා. උදරස්ස හෙතු, උදරස්ස කාරණා. རྒྱུའི་དོན་སྟོན་པའི་སྒྲ་དང་ཕྲད་པ་ལ་རྒྱུ་ལ་དྲུག་པ་འགྱུར་རོ། །ལྟོ་བའི་རྒྱུ་ལས་སོ། །ལྟོ་བའི་རྐྱེན་གྱིས་སོ། ། 23. සබ්බාදිතො සබ්බා. ༢༣. ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་ལས་ཐམས་ཅད་དོ། ། හෙත්වත්ථෙහි යොගෙ සබ්බාදීහි සබ්බා විභත්තියො හොන්ති. කො හෙතු, කං හෙතුං, කෙන හෙතුනා, කස්ස හෙතුස්ස, කස්මා හෙතුස්මා, කස්ස හෙතුස්ස, කස්මිං හෙතුස්මිං, කිං කාරණං, කෙන කාරණෙන, කිං නිමිත්තං, කෙන නිමිත්තෙන, කිං පයොජනං, කෙන පයොජනෙන ඉච්චෙවමාදි. හෙත්වත්ථෙහීත්වෙව? කෙන කතං. རྒྱུའི་དོན་དང་ཕྲད་པ་ལ་ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ལས་རྣམ་དབྱེ་ཐམས་ཅད་འགྱུར་རོ། །རྒྱུ་གང་། རྒྱུ་གང་ལ། རྒྱུ་གང་གིས། རྒྱུ་གང་གི་ཕྱིར། རྒྱུ་གང་ལས། རྒྱུ་གང་གི། རྒྱུ་གང་ལ། རྒྱུ་མཚན་གང་། རྒྱུ་མཚན་གང་གིས། རྒྱུ་རྐྱེན་གང་། རྒྱུ་རྐྱེན་གང་གིས། དགོས་པ་གང་། དགོས་པ་གང་གིས་ལ་སོགས་པའོ། །རྒྱུའི་དོན་ཁོ་ན་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། །སུས་བྱས་སོ། ། 24. චතුත්ථී සම්පදානෙ. ༢༤. ཕུལ་བ་ལ་བཞི་པའོ། ། යස්ස සම්මා පදීයතෙ තස්මිං චතුත්ථී සියා. සඞ්ඝස්ස දදාති. ආධාරවිවක්ඛායං සත්තමීපි සියා සඞ්ඝෙ දෙහි. གང་ལ་ཡང་དག་པར་སྦྱིན་པ་དེ་ལ་བཞི་པ་འགྱུར་རོ། །དགེ་འདུན་ལ་སྦྱིན་ནོ། །རྟེན་གྱི་དོན་དུ་བརྗོད་པར་འདོད་ན་བདུན་པ་ཡང་འགྱུར་ཏེ། དགེ་འདུན་ལ་སྦྱིན་ཅིག་ཅེས་པའོ། ། 25. තාදත්ථ්‍යෙ. ༢༥. དེའི་དོན་ཉིད་ལའོ། ། තස්සෙ-දං තදත්ථං, තදත්ථභාවෙ ජොතනීයෙ නාමස්මා චතුත්ථී සියා. සීතස්ස පටිඝාතාය, අත්ථාය හිතාය (සුඛාය) දෙවමනුස්සානං, නාලං දාරභරණාය, යූපාය දාරු, පාකාය වජතීත්වෙවමාදි. འདི་ནི་དེའི་དོན་ཏེ་དེའི་དོན་ཉིད་དོ། །དེའི་དོན་གྱི་དངོས་པོ་གསལ་བར་བྱེད་པ་ལ་མིང་ལས་བཞི་པ་འགྱུར་རོ། །གྲང་བ་བསལ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ལྷ་དང་མི་རྣམས་ཀྱི་དོན་དང་། ཕན་པ་དང་། བདེ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཆུང་མ་གསོ་བར་མི་ནུས་སོ། །མཆོད་སྡོང་གི་ཕྱིར་དུ་ཤིང་ངོ་། །བཙོ་བའི་ཕྱིར་དུ་འགྲོའོ་ལ་སོགས་པའོ། ། කස්ස සාදුං න රුච්චභි, මා-යස්මන්තානම්පි සඞ්ඝභෙදො රුච්චිත්ථ, ඛමති සඞ්ඝස්ස, භත්තමස්ස නච්ඡාදෙසීති ඡට්ඨී සම්බන්ධවචනිච්ඡායං, න චෙවං විරොධො සියා සදිසරූපත්තා, එවංවිධෙසු ච සම්බන්ධස්ස සද්දිකානුමතත්තා[Pg.75], කස්ස වා ත්වං ධම්මං රොචෙසීති අත්ථමත්තෙ පඨමා. སུ་ལ་ཞིམ་པོ་མི་འཐད་པར་འགྱུར། ཚེ་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ལ་ཡང་དགེ་འདུན་དབྱེན་པར་མི་འཐད་པར་གྱུར་ཅིག དགེ་འདུན་ལ་བཟོད་དོ། །ཁོང་ལ་ཟས་མ་མཉེས་སོ་ཞེས་པ་རྣམས་ནི་འབྲེལ་བ་བརྗོད་པར་འདོད་པས་དྲུག་པའོ། །གཟུགས་མཚུངས་པའི་ཕྱིར་འགལ་བ་མེད་དོ། །འདི་ལྟ་བུ་རྣམས་ལ་འབྲེལ་བ་ནི་སྒྲ་རིག་པས་གནང་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཡང་ན་ཁྱོད་ཀྱིས་སུའི་ཆོས་ལ་དགའ་བར་བྱེད་ཅེས་པ་ནི་དོན་ཙམ་ལ་དང་པོའོ། ། එවමඤ්ඤාපි විධඤ්ඤය්‍යා, පරතොපි යථාගමං. དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ཡང་ཤེས་པར་བྱ་ཞིང་། ལུང་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་གཞན་ལས་ཀྱང་ངོ་། ། රඤ්ඤො සතං ධාරෙති, රඤ්ඤො ඡත්තං ධාරෙතීති සම්බන්ධෙ ඡට්ඨී, එවං රඤ්ඤො සිලාඝතෙ, රඤ්ඤො හනුතෙ, රඤ්ඤො උපතිට්ඨතෙ, රඤ්ඤො සපතෙ, දෙවාපි තස්ස පිහයන්ති තාදිනො, තස්ස කුජ්ඣ මහාවීර, යදිහං තස්ස පකුප්පෙය්‍යං, දුහයති දිසානං මෙඝො, යො මිත්තානං න දූභති, යො අප්පදුට්ඨස්ස නරස්ස දුස්සති, ක්‍යාහං අය්‍යානං අපරජ්ඣාමි, ඉස්සයන්ති සමණානං තිත්ථියා, ධම්මෙන නයමානානං කා උසූයා රඤ්ඤො භාග්‍යමාරජ්ඣති, රඤ්ඤො භාග්‍යමික්ඛතෙ, තෙන යාචිතො අයාචිතො වා තස්ස ගාවො පටිසුණාති, ගාවො ආසුණාති, භගවතො පච්චස්සොසුං, හොතු පතිගිණාති, හොත්වනුගිණාති, ආරොචයාමි වො පතිවෙදයාමි වො, ධම්මං තෙ දෙසෙස්සාමි, යථා වො භගවා බ්‍යාකරෙය්‍ය, අලං තෙ ඉධ වාසෙන, කිං තෙ ජටාහි දුම්මෙධ, අරහති මල්ලො මල්ලස්සාති. རྒྱལ་པོ་ལ་བརྒྱ་འཛིན་ཏོ། །རྒྱལ་པོའི་གདུགས་འཛིན་ཏོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བ་ལ་དྲུག་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་རྒྱལ་པོ་ལ་བསྟོད་དོ། །རྒྱལ་པོ་ལ་གསང་ངོ། །རྒྱལ་པོ་ལ་ཉེ་བར་གནས་སོ། །རྒྱལ་པོ་ལ་མནའ་སྐྱེལ་ལོ། །ལྷ་རྣམས་ཀྱང་དེ་ལྟ་བུ་དེ་ལ་སྨོན་ཏོ། །དཔའ་བོ་ཆེན་པོ་ཁོང་ལ་ཁྲོ་བར་མཛོད། །གལ་ཏེ་བདག་ཁོང་ལ་ཁྲོ་བར་གྱུར་ན། །སྤྲིན་གྱིས་ཕྱོགས་རྣམས་ལ་ཆར་འབེབས་སོ། །གང་ཞིག་མཛའ་བཤེས་རྣམས་ལ་མི་གནོད་པའོ། །གང་ཞིག་གནོད་པ་མེད་པའི་སྐྱེས་བུ་ལ་གནོད་པར་བྱེད་པའོ། །བདག་གིས་རྗེ་བོ་རྣམས་ལ་ཉེས་པ་ཅི་ཞིག་བྱས། །མུ་སྟེགས་ཅན་རྣམས་དགེ་སྦྱོང་རྣམས་ལ་ཕྲག་དོག་བྱེད་དོ། །ཆོས་ཀྱིས་འཁྲིད་པ་རྣམས་ལ་ཕྲག་དོག་ཅི་ཞིག་ཡོད། །རྒྱལ་པོའི་སྐལ་བ་ལ་གསོལ་བ་འདེབས་སོ། །རྒྱལ་པོའི་སྐལ་བ་ལ་ལྟའོ། །དེས་གསོལ་བ་བཏབ་བམ་མ་བཏབ་ཀྱང་ཁོང་ལ་བ་ལང་རྣམས་ཁས་ལེན་ཏོ། །བ་ལང་རྣམས་ལ་ཉན་ཏོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་ཕྱིར་བཤད་དོ། །ལེགས་སོ་ཞེས་དང་དུ་ལེན་ཏོ། །ལེགས་སོ་ཞེས་རྗེས་སུ་འཛིན་ཏོ། །ཁྱེད་རྣམས་ལ་གསོལ་ལོ། །ཁྱེད་རྣམས་ལ་བརྡ་སྤྲོད་དོ། །ཁྱེད་ལ་ཆོས་བསྟན་པར་བྱའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཁྱེད་རྣམས་ལ་ལུང་བསྟན་པ་བཞིན་ནོ། །ཁྱོད་འདིར་གནས་པས་ชོག་གོ། །བློ་ཆུང་ཁྱོད་ལ་རལ་པ་ཅི་ཞིག་བྱ། །གྱད་ནི་གྱད་ལ་འོས་སོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། ། ජීවිතං තිණායපි න මඤ්ඤමානොති තාදත්ථ්‍ය චතුත්ථී, තිණෙන යො අත්ථො තදත්ථායපීති අත්ථො, ‘‘යො ච සීතඤ්ච උණ්හඤ්ච, තිණා භිය්‍යො න මඤ්ඤති’’ තිණමිව ජීවිතං මඤ්ඤමානොති සවිසයාව විභත්තියො. සග්ගාය ගච්ඡතීති තාදත්ථ්‍යෙ චතුත්ථී, යො හි සග්ගං ගච්ඡති තදත්ථං තස්ස ගමනන්ති, කම්මවචනිච්ඡායන්තු දුතියාව සග්ගං ගච්ඡතීති. སྲོག་ནི་རྩྭ་ཙམ་དུ་ཡང་མི་སེམས་སོ་ཞེས་པ་ནི་དེའི་དོན་གྱི་བཞི་པ་སྟེ། རྩྭ་ཡི་དགོས་པ་གང་ཡིན་པ་དེའི་དོན་དུ་ཡང་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །གང་ཞིག་གྲང་བ་དང་ཚ་བ་དག་རྩྭ་ལས་ལྷག་པར་མི་སེམས་པ་ཞེས་པ་ནི་རྩྭ་བཞིན་དུ་སྲོག་ལ་སེམས་པ་སྟེ། རང་རང་གི་ཡུལ་གྱི་རྣམ་དབྱེ་ཉིད་དོ། །མཐོ་རིས་སུ་འགྲོའོ་ཞེས་པ་ནི་དེའི་དོན་གྱི་བཞི་པ་སྟེ། གང་ཞིག་མཐོ་རིས་སུ་འགྲོ་བ་དེའི་དོན་དུ་ཁོང་གི་འགྲོ་བ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །ལས་སུ་བརྗོད་པར་འདོད་ན་ནི་གཉིས་པ་ཉིད་དེ། མཐོ་རིས་སུ་འགྲོའོ་ཞེས་པའོ། ། ආයු [Pg.76] භොතො හොතු, චිරං ජීවිතං, භද්දං කල්‍යාණං අත්ථං පයොජනං, කුසලං අනාමයං, හිතං පථ්‍යං සුඛං සාතං භොතො හොතු, සාධු සම්මුති මෙතස්ස, පුත්තස්සාවිකරෙය්‍ය ගුය්හමත්ථං, තස්ස මෙ සක්කො පාතුරහොසි, තස්ස පහිණෙය්‍ය, භික්ඛූනං දුතං පාහෙසි, කප්පති සමණානං ආයොගො, එකස්ස ද්වින්නං තිණ්ණං වා පහොති, උපමං තෙ කරිස්සාමි, අඤ්ජලිං තෙ පග්ගණ්හාමි, තස්ස ඵාසු, ලොකස්සත්ථො, නමො තෙ පුරිසාජඤ්ඤ, සොත්ථි තස්ස, අලං මල්ලො මල්ලස්ස, සමත්ථො මල්ලො මල්ලස්ස, තස්ස හිතං, තස්ස සුඛං, ස්වාගතං තෙ මහාරාජාති සබ්බත්ථ ඡට්ඨී සම්බන්ධෙ, එවංවිධමඤ්ඤම්පෙව විඤ්ඤෙය්‍යං යථාගමං. ཁྱེད་ལ་ཚེ་རིང་བར་གྱུར་ཅིག ཡུན་རིང་དུ་འཚོ་བའོ། །ཁྱེད་ལ་བཀྲ་ཤིས་པ་དང་། དགེ་བ་དང་། དོན་དང་། དགོས་པ་དང་། བདེ་ལེགས་དང་། ནད་མེད་པ་དང་། ཕན་པ་དང་། འཚམ་པ་དང་། བདེ་བ་དང་། མཉེས་པ་འབྱུང་བར་གྱུར་ཅིག འདིའི་མཐུན་པ་ནི་ལེགས་སོ། །བུ་ལ་གསང་བའི་དོན་གསལ་བར་བྱའོ། །དེ་ལྟ་བུའི་བདག་ལ་བརྒྱ་བྱིན་མངོན་དུ་གྱུར་ཏོ། །ཁོང་ལ་གཏང་བར་བྱའོ། །དགེ་སློང་རྣམས་ལ་ཕོ་ཉ་བཏང་ངོ། །དགེ་སྦྱོང་རྣམས་ལ་བརྩོན་པ་ནི་འོས་སོ། །གཅིག་གམ་གཉིས་སམ་གསུམ་ལ་ནུས་སོ། །ཁྱོད་ལ་དཔེ་བྱའོ། །ཁྱོད་ལ་ཐལ་མོ་སྦྱར་རོ། །ཁོང་ལ་བདེ་བའོ། །འཇིག་རྟེན་གྱི་དོན་ནོ། །སྐྱེས་བུ་སྐྱེས་མཆོག་ཁྱོད་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །ཁོང་ལ་བདེ་ལེགས་སོ། །གྱད་ནི་གྱད་ལ་འོས་སོ། །གྱད་ནི་གྱད་ལ་ནུས་སོ། །ཁོང་ལ་ཕན་པའོ། །ཁོང་ལ་བདེ་བའོ། །རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་ཁྱོད་བྱོན་པ་ལེགས་སོ་ཞེས་པ་ཐམས་ཅད་ལ་འབྲེལ་བའི་དྲུག་པའོ། །འདི་ལྟ་བུ་གཞན་ཡང་ལུང་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་དུ་ཤེས་པར་བྱའོ། ། 26. පඤ්චම්‍යවධිස්මා. ༢༦. ས་མཚམས་ལས་ལྔ་པའོ། ། පදත්ථාවධිස්මා පඤ්චමීවිභත්ති හොති. ගාමස්මා ආගච්ඡතු, එවං චොරස්මා භායති, චොරස්මා උත්තසති, ඔරස්මා තායති, චොරස්මා රක්ඛතීති, සචෙ භායථ දුක්ඛස්ස, පමාදෙ භයදස්සිවා, තසන්ති දණ්ඩස්සාති ඡට්ඨී සත්තමියොපි හොන්තෙව සම්බන්ධාධාරවචනිච්ඡායං. ཚིག་གི་དོན་གྱི་ས་མཚམས་ལས་ལྔ་པའི་རྣམ་དབྱེ་འགྱུར་རོ། །གྲོང་གསེབ་ལས་འོངས་ཤིག དེ་བཞིན་དུ་ཆོམ་རྐུན་ལས་འཇིགས་སོ། །ཆོམ་རྐུན་ལས་སྐྲག་གོ། །ཆོམ་རྐུན་ལས་སྐྱོབ་བོ། །ཆོམ་རྐུན་ལས་སྲུང་ངོ་། །གལ་ཏེ་སྡུག་བསྔལ་ལ་འཇིགས་ན། །བག་མེད་པ་ལ་འཇིགས་པར་ལྟ་བའོ། །དབྱུག་པ་ལ་སྐྲག་གོ་ཞེས་པ་རྣམས་ནི་འབྲེལ་བ་དང་རྟེན་བརྗོད་པར་འདོད་པས་དྲུག་པ་དང་བདུན་པ་དག་ཀྱང་འགྱུར་རོ། ། අජ්ඣෙනා පරාජෙති, පටිපක්ඛෙ පරාජෙතීති සවිසයාව විභත්තියො. සචෙ කෙවට්ටස්ස පරජ්ජිස්සාමීති ඡට්ඨීපි හොති සම්බන්ධවචනිච්ඡායං. යවෙහි ගාවො වාරෙති, පාපා චිත්තං නිවාරයෙ, කාකෙ රක්ඛති තණ්ඩුලාති සවිසයෙව පඤ්චමී. චිත්තං රක්ඛෙථ මෙධාවීති දුතියාව දිස්සති කම්මත්ථෙ. උපජ්ඣායා අන්තරධායති[Pg.77], උපජ්ඣායා අධිතෙ, කාමතො ජායතෙ සොකොති සවිසයෙ පඤ්චමී. སློབ་གཉེར་ལས་ཕམ་མོ། །ཕྱིར་རྒོལ་བ་ལས་ཕམ་མོ་ཞེས་པ་རྣམས་ནི་རང་རང་གི་ཡུལ་གྱི་རྣམ་དབྱེ་ཉིད་དོ། །གལ་ཏེ་ཀེ་བཱརྟྟ་ལས་ཕམ་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བ་བརྗོད་པར་འདོད་པས་དྲུག་པ་ཡང་འགྱུར་རོ། །ནས་ལས་བ་ལང་རྣམས་བཟློག་གོ། །སྡིག་པ་ལས་སེམས་བཟློག་པར་བྱའོ། །བྱ་རོག་རྣམས་ལས་འབྲས་ཟན་སྲུང་ངོ་ཞེས་པ་རྣམས་ནི་རང་རང་གི་ཡུལ་གྱི་ལྔ་པ་ཉིད་དོ། །བློ་ལྡན་གྱིས་སེམས་སྲུང་བར་བྱའོ་ཞེས་པ་ནི་ལས་ཀྱི་དོན་ལ་གཉིས་པ་ཉིད་དུ་སྣང་ངོ་། །མཁན་པོ་ལས་མི་སྣང་བར་འགྱུར་རོ། །མཁན་པོ་ལས་ཀློག་གོ། །འདོད་པ་ལས་མྱ་ངན་སྐྱེའོ་ཞེས་པ་རྣམས་ནི་རང་རང་གི་ཡུལ་གྱི་ལྔ་པའོ། ། තත්ථෙව-න්තරධායි සු, නටස්ස සුණොති, පදුමං තත්ථ ජායෙථාති සත්තමීඡට්ඨියොපි හොන්තෙව සවිසයෙ. හිමවන්තා පභවති ගඞ්ගා, පාණාතිපාතා විරමස්සු ඛිප්පං, අඤ්ඤො දෙවදත්තා, භින්නො දෙවදත්තාති සවිසයෙව පඤ්චමී. එවං ආරා සො ආසවක්ඛයා, ඉතරො දෙවදත්තා, උද්ධං පාදතලා අධො කෙසමත්ථකා, පුබ්බො ගාමා, පුබ්බෙව සම්බොධා, තතො පරං, තතො අපරෙන සමයෙන, තතුත්තරින්ති. සම්බන්ධවචනිච්ඡායං ඡට්ඨීපි පුරතො ගාමස්ස, දක්ඛිණතො ගාමස්ස, උපරි පබ්බතස්ස, හෙට්ඨා පාසාදස්සාති. පාසාදමාරුය්හ පෙක්ඛති පාසාදා පෙක්ඛති, ආසනෙ උපවිසිත්වා පෙක්ඛති ආසනා පෙක්ඛතීති අවධිවචනිච්ඡායං පඤ්චමී. དེ་ཉིད་དུ་མི་སྣང་བར་གྱུར་ཏོ། །ཟློས་གར་པ་ལས་ཉན་ཏོ། །པདྨ་དེ་ལ་སྐྱེའོ་ཞེས་པ་རྣམས་ནི་རང་རང་གི་ཡུལ་ལ་བདུན་པ་དང་དྲུག་པ་དག་ཀྱང་འགྱུར་རོ། །གངས་རི་ལས་གངྒཱ་འབབ་བོ། །སྲོག་གཅོད་པ་ལས་མྱུར་དུ་ལྡོག་ཅིག ལྷས་བྱིན་ལས་གཞན་ནོ། །ལྷས་བྱིན་ལས་ཐ་དད་དོ་ཞེས་པ་རྣམས་ནི་རང་རང་གི་ཡུལ་གྱི་ལྔ་པ་ཉིད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཟག་པ་ཟད་པ་ལས་ཐག་རིང་བའོ། །ལྷས་བྱིན་ལས་གཞན་ནོ། །རྐང་མཐིལ་ལས་ཡར་དང་སྐྲའི་རྩེ་མོ་ལས་མར་རོ། །གྲོང་གསེབ་ལས་ཤར་རོ། །མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པའི་སྔོན་ཉིད་དོ། །དེ་ལས་གཞན་ནོ། །དེ་ལས་དུས་གཞན་གྱིས་སོ། །དེ་ལས་ཕ་རོལ་ཏོ། །འབྲེལ་བ་བརྗོད་པར་འདོད་ན་དྲུག་པ་ཡང་འགྱུར་ཏེ། གྲོང་གསེབ་ཀྱི་མདུན་དུའོ། །གྲོང་གསེབ་ཀྱི་ལྷོ་ཕྱོགས་སུའོ། །རིའི་སྟེང་དུའོ། །ཁང་བཟང་གི་འོག་ཏུའོ། །ཁང་བཟང་ལ་བཞོན་ནས་ལྟའམ་ཡང་ན་ཁང་བཟང་ལས་ལྟའོ། །གདན་ལ་འདུག་ནས་ལྟའམ་ཡང་ན་གདན་ལས་ལྟའོ་ཞེས་པ་རྣམས་ནི་ས་མཚམས་བརྗོད་པར་འདོད་པས་ལྔ་པའོ། ། පුච්ඡානාඛ්‍යානෙසු කුතො භවං? පාතටලිපුත්තස්මාති. තථා දෙසකාලමානෙපි පාටලිපුත්තස්මා රාජගහං සත්ත යොජනානි, සත්තසු යොජනෙසූති වා. එවං ඉතො තිණ්ණං මාසාන-මච්චයෙනාති, කිච්ඡාලද්ධන්ති ගුණෙ පඤ්චමී. කිච්ඡෙන මෙ අධිගතන්ති හෙතුම්හි කරණෙ වා තතියා. එවං ථොකා මුත්තො, ථොකෙන මුත්තොති. ථොකං චලතීති කිරියාවිසෙසනෙ කම්මනි දුතියා. དྲི་བ་དང་ལན་ལ། སྐུ་ཉིད་གང་ལས་བྱོན། པཱ་ཊ་ལི་པུཏྟྲ་ལས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཡུལ་དང་དུས་ཀྱི་ཚད་ལ་ཡང་། པཱ་ཊ་ལི་པུཏྟྲ་ལས་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ཀྱི་བར་དུ་དཔག་ཚད་བདུན་ནོ། །ཡང་ན་དཔག་ཚད་བདུན་གྱི་ས་ལའོ། །དེ་བཞིན་དུ་འདི་ལས་ཟླ་བ་གསུམ་འདས་པའི་རྗེས་སུའོ། །དཀའ་བས་ཐོབ་པ་ཞེས་པ་ནི་ཡོན་ཏན་ལ་ལྔ་པའོ། །བདག་གིས་དཀའ་བས་རྟོགས་སོ་ཞེས་པ་ནི་རྒྱུའམ་བྱེད་པ་ལ་གསུམ་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཅུང་ཟད་ལས་ཐར་རོ། །ཅུང་ཟད་ཀྱིས་ཐར་རོ། །ཅུང་ཟད་གཡོ་ཞེས་པ་ནི་བྱ་བའི་ཁྱད་པར་ལ་ལས་ཀྱི་དོན་དུ་གཉིས་པའོ། ། දූරන්ති කත්ථයොගෙපි සවිසයෙව පඤ්චමීඡට්ඨියො සියුං, දූරං ගාමස්මා, අන්තිකං ගාමස්මා, දූරං ගාමස්ස, අන්තිකං ගාමස්සාති, දූරන්ති කත්ථෙහි තු සබ්බාව සවිසයෙ සියුං බාධකාභාවා දූරො ගාමො, අන්තිකො ගාමොත්වෙවමාදි. "རྒྱང་རིང་" དང་ "ཉེ་བ་" ཞེས་པའི་སྒྲ་དང་སྦྱར་བའི་ཚེ་ནའང་། རང་གི་ཡུལ་ཉིད་ལ་ལྔ་པ་དང་དྲུག་པའི་རྣམ་དབྱེ་རྣམས་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། གྲོང་གསེབ་ལས་རྒྱང་རིང་བ། གྲོང་གསེབ་ལས་ཉེ་བ། གྲོང་གསེབ་ཀྱི་རྒྱང་རིང་བ། གྲོང་གསེབ་ཀྱི་ཉེ་བ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །འོན་ཀྱང་ "རྒྱང་རིང་" ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་རྣམས་དང་སྦྱར་ཚེ་གེགས་བྱེད་པ་མེད་པའི་ཕྱིར། ཐམས་ཅད་ཉིད་རང་གི་ཡུལ་ལ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། རྒྱང་རིང་གི་གྲོང་གསེབ། ཉེ་བའི་གྲོང་གསེབ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། ། කෙචි [Pg.78] පනාහු ‘අසත්තවචනහෙතෙහි පාටිපදිකත්ථෙ දුතියාතතියාපඤ්චමීසත්තමියො, සත්තවචනෙහි තු සබ්බාව සවිසයෙ’ති, තෙ පනඤ්ඤෙහෙව පටික්ඛිත්තා. දූරං මග්ගො, අන්තිකං මග්ගොති කිරියාවිසෙසනං… භූධාතුස්ස ගම්මමානත්තා. විසුද්ධො ලොභනීයෙහි ධම්මෙහි, පරිමුත්තො සො දුක්ඛස්මා විවිච්චෙව කාමෙහි, ගම්භීරතො ච පුථුලතො ච යොජනං, ආයාමෙන යොජනං, තතො පභුති, යතො සරාමි අත්තානන්ති සවිසයෙව විභත්තියො. ཁ་ཅིག་གིས་ནི་ "རྫས་མ་ཡིན་པའི་ཚིག་གི་རྒྱུ་ལས་མིང་ཙམ་གྱི་དོན་ལ་གཉིས་པ་དང་། གསུམ་པ། ལྔ་པ། བདུན་པའི་རྣམ་དབྱེ་རྣམས་འབྱུང་ལ། རྫས་ཀྱི་ཚིག་རྣམས་ལས་ནི་ཐམས་ཅད་རང་གི་ཡུལ་ལ་འཇུག་གོ་" ཞེས་སྨྲ་མོད། དེ་དག་ནི་གཞན་དག་གིས་བཀག་གོ། །"ལམ་རྒྱང་རིང་བ།" "ལམ་ཉེ་བ།" ཞེས་པ་ནི་བྱ་བའི་ཁྱད་པར་ཉིད་དེ། བྱ་ཚིག་ "འགྱུར་བ་" (bhū) ཞེས་པའི་བྱེ་བྲག་རྟོགས་པའི་ཕྱིར། "ཆགས་པར་བྱེད་པའི་ཆོས་རྣམས་ལས་རྣམ་པར་དག་པ།" "དེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་ལས་ཡོངས་སུ་ཐར་བ།" "འདོད་པ་རྣམས་ལས་དབེན་པ་ཉིད་དེ།" "གཏིང་དང་ཞེང་དུ་དཔག་ཚད་གཅིག" "སྲིད་དུ་དཔག་ཚད་གཅིག" "དེ་ནས་བཟུང་སྟེ།" "གང་ནས་བདག་ཉིད་དྲན་པ་" ཞེས་པ་རྣམས་ནི་རང་གི་ཡུལ་གྱི་རྣམ་དབྱེ་ཉིད་དོ། ། 27. අපපරීහි වජ්ජනෙ. ༢༧. "ཨཔ" དང་ "པརི" ཡི་སྒྲ་རྣམས་སྤོང་བའི་དོན་ལ་ [ལྔ་པའི་རྣམ་དབྱེ་འགྱུར་རོ། །] වජ්ජනෙ වත්තමානෙහි අපපරීහි යොගෙ පඤ්චමී හොති. අප සාලාය ආයන්ති වාණිජා, පරි සාලාය ආයන්ති වාණිජා, සාලං වජ්ජෙත්වාති අත්ථො. වජ්ජනෙති කිං? රුක්ඛං පරිවිජ්ජොතතෙ විජ්ජු. ආපාටලිපුත්තස්මා වස්සි දෙවොති මරියාදා-භිවිධීස්වවධි විසයෙව පඤ්චමී, විනා පාටලිපුත්තෙන සහ වෙති විසෙසො, එවං යාව පාටලිපුත්තස්මා වස්සි දෙවොති. སྤོང་བའི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་ "ཨཔ" དང་ "པརི" ཡི་སྒྲ་དང་སྦྱར་བའི་ཚེ་ལྔ་པའི་རྣམ་དབྱེ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། "ཨཔ སཱལཱཡ ཨཱཡནྟི བཱཎིཛཱ" (ཚོང་པ་རྣམས་ཚོམས་ཆེན་སྤངས་ཏེ་འོངས་སོ། །) "པརི སཱལཱཡ ཨཱཡནྟི བཱཎིཛཱ" (ཚོང་པ་རྣམས་ཚོམས་ཆེན་སྤངས་ཏེ་འོངས་སོ། །) ཞེས་པའི་དོན་ནི་ཚོམས་ཆེན་སྤངས་ནས་ཞེས་པའོ། །"སྤོང་བའི་དོན་ལ་" ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། "རུཀྑཾ པརིབིཛྫོཏཏེ བིཛྫུ" (གློག་འཁྱུག་པ་ནི་ཤིང་ལ་ཀུན་ནས་གསལ་བར་བྱེད་དོ། །) "ཨཱཔཱཊལིཔུཏྟསྨཱ བས྄སི དེབོ" (ཆར་པ་ནི་སྐྱ་ནར་བུའི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་བར་དུ་བབས་སོ། །) ཞེས་པ་ནི་མཚམས་འཛིན་པ་དང་ཀུན་ཁྱབ་ཀྱི་དོན་ལ་མཚམས་ཀྱི་ཡུལ་ཉིད་ལ་ལྔ་པའི་རྣམ་དབྱེ་འགྱུར་བ་སྟེ། སྐྱ་ནར་བུའི་གྲོང་ཁྱེར་མ་གཏོགས་པ་དང་བཅས་པ་ཞེས་པའི་ཁྱད་པར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་ "ཡཱབ པཱཊལིཔུཏྟསྨཱ བས྄སི དེབོ" (ཆར་པ་ནི་སྐྱ་ནར་བུའི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་བར་དུ་བབས་སོ། །) ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། ། 28. පටිනිධිපටිදානෙසු පතිනා. ༢༨. ཚབ་དང་ཕྱིར་སྤྲོད་པའི་དོན་ལ་ "པཏི" ཡི་སྒྲ་དང་སྦྱར་ན། [ལྔ་པའི་རྣམ་དབྱེ་འགྱུར་རོ། །] පටිනිධිම්හි පටිදානෙ ච වත්තමානෙන පතිනා යොගෙ නාමස්මා පඤ්චමී විභත්ති හොති. බුද්ධස්මා පති සාරිපුත්තො, ඝතමස්ස තෙසස්මා පති දදාති, පටිනිධිපටිදානෙසූති කිං? රුක්ඛං පති විජ්ජොතතෙ. ཚབ་དང་ཕྱིར་སྤྲོད་པའི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་ "པཏི" ཡི་སྒྲ་དང་སྦྱར་བའི་ཚེ། མིང་ལས་ལྔ་པའི་རྣམ་དབྱེ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། "བུདྡྷསྨཱ པཏི སཱརིཔུཏྟོ" (ཤཱ་རིའི་བུ་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཚབ་བོ། །) "གྷཏམས྄ས ཏེསསྨཱ པཏི དདཱཏི" (ཏིལ་གྱི་ཚབ་ཏུ་མར་གསར་སྦྱིན་ནོ། །) "ཚབ་དང་ཕྱིར་སྤྲོད་པའི་དོན་ལ་" ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། "རུཀྑཾ པཏི བིཛྫོཏཏེ" (ཤིང་གི་ཕྱོགས་སུ་གསལ་བར་བྱེད་དོ། །) ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། ། 29. රිතෙ දුතියා ච. ༢༩. "རིཏེ" (མ་གཏོགས་པའམ་མེད་པར) ཡི་སྒྲ་དང་སྦྱར་ན་གཉིས་པ་ཡང་འགྱུར་རོ། ། [ལྔ་པ་ཡང་ངོ་། །] රිතෙසද්දෙන [Pg.79] යොගෙ නාමස්මා දුතියා හොති පඤ්චමී ච. රිතෙ සද්ධම්මං, රිතෙ සද්ධම්මා. "རིཏེ" ཞེས་པའི་སྒྲ་དང་སྦྱར་བའི་ཚེ། མིང་ལས་གཉིས་པ་དང་ལྔ་པའི་རྣམ་དབྱེ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། "རིཏེ སདྡྷམྨཾ" (དམ་པའི་ཆོས་མ་གཏོགས་པ།) "རིཏེ སདྡྷམྨཱ" (དམ་པའི་ཆོས་མ་གཏོགས་པ) ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། ། 30. විනා-ඤ්ඤත්‍ර තතියා ච. ༣༠. "བིནཱ" (མེད་པར) དང་ "ཨཉྙཏྲ" (གཞན་དུའམ་མ་གཏོགས་པ) ཡི་སྒྲ་རྣམས་དང་སྦྱར་ན་གསུམ་པ་ཡང་འགྱུར་རོ། ། [གཉིས་པ་དང་ལྔ་པ་ཡང་ངོ་། །] විනා-ඤ්ඤත්‍රසද්දෙහි යොගෙ නාමස්මා තතියා ච හොති දුතියා පඤ්චමියො ච. විනා වාතෙන, විනා වාතං, විනා වාතස්මා, අඤ්ඤත්‍ර එකෙන පිණ්ඩපාතනීහාරකෙන, අඤ්ඤත්‍ර ධම්මං, අඤ්ඤත්‍ර ධම්මා. "བིནཱ" དང་ "ཨཉྙཏྲ" ཞེས་པའི་སྒྲ་རྣམས་དང་སྦྱར་བའི་ཚེ། མིང་ལས་གསུམ་པ་དང་། གཉིས་པ། ལྔ་པའི་རྣམ་དབྱེ་རྣམས་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། "བིནཱ བཱཏེན" (རླུང་མེད་པར།) "བིནཱ བཱཏཾ"། "བིནཱ བཱཏསྨཱ"། "ཨཉྙཏྲ ཨེཀེན པིཎྜཔཱཏནཱིཧཱརཀེན" (བསོད་སྙོམས་ལེན་པ་གཅིག་མ་གཏོགས་པ།) "ཨཉྙཏྲ དྷམྨཾ" (ཆོས་མ་གཏོགས་པ།) "ཨཉྙཏྲ དྷམྨཱ" (ཆོས་མ་གཏོགས་པ) ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། ། 31. පුථනානාහි. ༣༡. "པུཐུ" (སོ་སོར) དང་ "ནཱནཱ" (ཐ་དད་པར) ཡི་སྒྲ་རྣམས་དང་སྦྱར་ན། [གསུམ་པ་དང་ལྔ་པའི་རྣམ་དབྱེ་འགྱུར་རོ། །] එතෙහි යොගෙ තතියා හොති පඤ්චමී ච. පුථගෙව ජනෙන, පුථගෙව ජනස්මා, ජනෙන නානා, ජනස්මා නානා. སྒྲ་འདི་དག་དང་སྦྱར་བའི་ཚེ་གསུམ་པ་དང་ལྔ་པའི་རྣམ་དབྱེ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། "པུཐགེབ ཛནེན" (སྐྱེ་བོ་ལས་སོ་སོ་ཉིད་དོ། །) "པུཐགེབ ཛནསྨཱ"། "ཛནེན ནཱནཱ" (སྐྱེ་བོ་ལས་ཐ་དད་པ།) "ཛནསྨཱ ནཱནཱ" ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། ། 32. සත්තම්‍යාධාරෙ. ༣༢. རྟེན་གྱི་དོན་ལ་བདུན་པའི་རྣམ་དབྱེ་འགྱུར་རོ། ། කිරියාධාර භූත කත්තු කම්මානං ධාරණෙන යො කිරියායාධාරො තස්මිං කාරකෙ නාමස්මා සත්තමී හොති. කටෙ නිසීදති (දෙවදත්තො), ථාලියං ඔදනං පචති, ආකාසෙ සකුනා, භිලෙසු තෙලං, ගඞ්ගායං වජො. བྱ་བའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པའི་བྱེད་པ་པོ་དང་ལས་འཛིན་པའི་སྒོ་ནས་གང་ཞིག་བྱ་བའི་རྟེན་དུ་གྱུར་པ་དེའི་བྱེད་པོ་ལ། མིང་ལས་བདུན་པའི་རྣམ་དབྱེ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། "ཀཊེ ནིསཱིདཏི (དེབདཏྟོ)" (ལྷ་སྦྱིན་གདན་ལ་འདུག་གོ། །) "ཐཱལིཡཾ ཨོདནཾ པཅཏི" (ཕོར་པའི་ནང་དུ་འབྲས་ཆན་འཚོད་དོ། །) "ཨཱཀཱསེ སཀུནཱ" (མཁའ་ལ་བྱ་རྣམས་སོ། །) "བྷིལེསུ ཏེལཾ" (བུ་ག་རྣམས་སུ་ཏིལ་མར་རོ། །) "གངྒཱཡཾ བཛོ" (གངྒཱའི་འགྲམ་དུ་བའི་ལྷས་སོ། །) ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། ། 33. නිමිත්තෙ. ༣༣. རྒྱུ་མཚན་གྱི་དོན་ལ་ [བདུན་པའི་རྣམ་དབྱེ་འགྱུར་རོ། །] නිමිත්තත්ථෙ සත්තමී හොති. අජිනම්හි හඤ්ඤතෙ දීපි, මුසාවාදෙ පාචිත්ථියං. རྒྱུ་མཚན་གྱི་དོན་ལ་བདུན་པའི་རྣམ་དབྱེ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། "ཨཛིནམྷི ཧཉྙཏེ དཱིཔི" (གཟིག་ནི་པགས་པའི་ཕྱིར་དུ་གསོད་དོ། །) "མུསཱབཱདེ པཱཅིཏྠིཡཾ" (རྫུན་དུ་སྨྲ་བ་ལ་ལྟུང་བྱེད་དོ། །) ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། ། 34. යබ්භාවොභාවලක්ඛණං. ༣༤. གང་གི་གནས་སྐབས་ཀྱིས་གནས་སྐབས་གཞན་ཞིག་མཚོན་པར་བྱེད་པ་དེ་ལ། [བདུན་པའི་རྣམ་དབྱེ་འགྱུར་རོ། །] යස්ස [Pg.80] භාවො භාවන්තරස්ස ලක්ඛණං භවති, තතො සත්තමී හොති. ගාවීසු දුය්හමානාසු ගතො, දුද්ධාසු ආගතො. භාවොති කිං? යො ජටාහි සො භුඤ්ජති. භාවලක්ඛණන්ති කිං? යො භුඤ්ජති සො දෙවදත්තො, ‘‘අකාලෙ වස්සති තස්ස, තාලෙ තස්ස න වස්සතී’’ති විසයසත්තමී. གང་གི་གནས་སྐབས་ཀྱིས་གནས་སྐབས་གཞན་ཞིག་མཚོན་པར་བྱེད་པ་དེ་ལས་བདུན་པའི་རྣམ་དབྱེ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། "གཱབཱིསུ དུཡྷམཱནཱསུ གཏོ" (བ་དམར་མོ་རྣམས་བཞོ་བཞིན་པའི་སྐབས་སུ་སོང་ངོ། །) "དུདྡྷཱསུ ཨཱགཏོ" (བཞོས་ཟིན་པའི་ཚེ་འོངས་སོ། །) "གནས་སྐབས་" ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། "ཡོ ཛཊཱཧི སོ བྷུཉྫཏི" (རལ་པ་ཅན་གང་ཡིན་པ་དེས་ཟའོ། །) "གནས་སྐབས་མཚོན་པ་" ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། "ཡོ བྷུཉྫཏི སོ དེབདཏྟོ" (ཟ་བཞིན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་ལྷ་སྦྱིན་ནོ། །) "དུས་མ་ཡིན་པར་ཆར་འབབ་པ་དེ་ལ། དུས་ལ་བབས་པ་ན་ཆར་མི་འབབ་པ་དེ་ལའོ། །" ཞེས་པ་ནི་ཡུལ་གྱི་བདུན་པ་ཉིད་དོ། ། 35. ඡට්ඨී චානාදරෙ. ༣༥. མ་གུས་པའི་དོན་ལ་དྲུག་པའི་རྣམ་དབྱེ་ཡང་འགྱུར་རོ། ། [བདུན་པ་ཡང་ངོ་། །] යස්ස භාවො භාවන්තරස්ස ලක්ඛණං භවති, තතො ඡට්ඨී භවති සත්තමී ච අනාදරෙ ගම්‍යමානෙ. ‘‘ආකොටයන්තො සො නෙති, සිවිරාජස්ස පෙක්ඛතො’’, ‘‘මච්චු ගච්ඡති ආදාය, පෙක්ඛමානෙ මහාජනෙ’’. གང་གི་གནས་སྐབས་ཀྱིས་གནས་སྐབས་གཞན་ཞིག་མཚོན་པར་བྱེད་པ་དེ་ལས། མ་གུས་པའི་དོན་རྟོགས་པའི་ཚེ་དྲུག་པ་དང་བདུན་པའི་རྣམ་དབྱེ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། "ཨཱཀོཊཡནྟོ སོ ནེཏི། སིབིརཱཛས྄ས པེཀྑཏོ" (སི་བིའི་རྒྱལ་པོས་བལྟས་བཞིན་དུ་ཁོ་ཐག་པས་བཅིངས་ཏེ་ཁྲིད་དོ། །) "མཅ྄ཅུ གཙྪཏི ཨཱདཱཡ། པེཀྑམཱནེ མཧཱཛནེ" (སྐྱེ་བོ་ཆེན་པོས་བལྟས་བཞིན་དུ་འཆི་བདག་གིས་འཁྱེར་ཏེ་འགྲོའོ། །) ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། ། ගුන්නං සාමීති සම්බන්ධෙ ඡට්ඨී, ගොසු සාමීති විසයසත්තමී, එවං ගුන්නමිස්සරො, ගොස්විස්සරො, ගුන්නං අධිපති, ගොසු අධිපති, ගුන්නං දායාදො, ගොසු දාහාදො, දුන්නං සක්ඛි, ගොසු සක්ඛි, ගුන්නං පතිභූ, ගොසු පතිභූ, ගුන්නං පසූතො, ගොසු පසූතො, කුසලා නච්චගීතස්ස, කුසලා නච්චගීතෙ, ආයුත්තො කටකරණස්ස, ආයුත්තො කටකරණෙති. "གུནྣཾ སཱམཱི" (བའི་བདག་པོ) ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའི་དོན་ལ་དྲུག་པ་དང་། "གོསུ སཱམཱི" (བ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་བདག་པོ) ཞེས་པ་ནི་ཡུལ་གྱི་བདུན་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ "གུནྣམིས྄སརོ" (བའི་དབང་ཕྱུག) "གོས྄བིས྄སརོ" (བ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་དབང་ཕྱུག) "གུནྣཾ ཨདྷིཔཏི" (བའི་བདག་པོ) "གོསུ ཨདྷིཔཏི" (བ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་བདག་པོ) "གུནྣཾ དཱཡཱདོ" (བའི་སྐལ་ཐོབ་པ) "གོསུ དཱཡཱདོ" (བ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་སྐལ་ཐོབ་པ) "གུནྣཾ སཀྑི" (བའི་དཔང་པོ) "གོསུ སཀྑི" (བ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་དཔང་པོ) "གུནྣཾ པཏིབྷཱུ" (བའི་གཏའ་མ) "གོསུ པཏིབྷཱུ" (བ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་གཏའ་མ) "གུནྣཾ པསཱུཏོ" (བ་ལས་སྐྱེས་པ) "གོསུ པསཱུཏོ" (བ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་སྐྱེས་པ) "ཀུསལཱ ནཙྩགཱིཏས྄ས" (གར་དང་གླུ་ལ་མཁས་པ - དྲུག་པ) "ཀུསལཱ ནཙྩགཱིཏེ" (གར་དང་གླུ་ལ་མཁས་པ - བདུན་པ) "ཨཱཡུཏྟོ ཀཊཀརཎས྄ས" (གདན་བཟོ་བ་ལ་བརྩོན་པ - དྲུག་པ) "ཨཱཡུཏྟོ ཀཊཀརཎེ" (གདན་བཟོ་བ་ལ་བརྩོན་པ - བདུན་པ) ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། ། තථාධාරවචනිච්ඡායං සත්තමී, භික්ඛූසු අභිවාදෙන්ති, මුද්ධනි ධුම්බිත්වා, බාහාසු ගහෙත්වා, හත්ථෙසු පිණ්ඩාය චරන්ති, පථෙසු ගච්ඡන්ති, කදලීසු ගජෙ රක්ඛන්තීති. ඤාණස්මිං පසන්නොති විසයසත්තමී, ඤාණෙන පසන්නොති කරණෙ තතියා, එවං ඤාණස්මිං උස්සුක්කො ඤාණෙන උස්සුක්කොති. དེ་བཞིན་དུ་རྟེན་གྱི་སྒྲ་བརྗོད་པར་འདོད་པའི་ཚེ་བདུན་པའི་རྣམ་དབྱེ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། "བྷིཀྑཱུསུ ཨབྷིབཱདེནྟི" (དགེ་འདུན་རྣམས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །) "མུདྡྷནི དྷུམྦིཏ྄བཱ" (སྤྱི་བོར་འོ་བྱས་ནས།) "བཱཧཱསུ གཧེཏ྄བཱ" (ལག་པ་ནས་བཟུང་སྟེ།) "ཧཏྠེསུ པིཎྜཱཡ ཙརནྟི" (ལག་པས་བསོད་སྙོམས་སློང་བར་རྒྱུའོ། །) "པཐེསུ གཙྪནྟི" (ལམ་རྣམས་སུ་འགྲོའོ། །) "ཀདལཱིསུ གཛེ རཀྑནྟི" (ཆུ་ཤིང་གི་ཚལ་དུ་གླང་པོ་ཆེ་སྲུང་ངོ། །) ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །"ཉཱཎསྨིཾ པསནྣོ" (ཡེ་ཤེས་ལ་དད་པ) ཞེས་པ་ནི་ཡུལ་གྱི་བདུན་པ་དང་། "ཉཱཎེན པསནྣོ" (ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་དད་པ) ཞེས་པ་ནི་བྱེད་པའི་གསུམ་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ "ཉཱཎསྨིཾ ཨུས྄སུཀྐོ" (ཡེ་ཤེས་ལ་བརྩོན་པ) དང་ "ཉཱཎེན ཨུས྄སུཀྐོ" (ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་བརྩོན་པ) ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། ། 36. යතො නිද්ධාරණං. ༣༦. གང་ལས་ངེས་པར་འབྱེད་པ་ [དེ་ལས་དྲུག་པ་དང་བདུན་པའི་རྣམ་དབྱེ་འགྱུར་རོ། །] ජාතිගුණකිරියාහි [Pg.81] සමුදායතෙකදෙසස්ස පුථක්කරණං නිද්ධාරණං. යතො තං කරීයති, තතො ඡට්ඨීසත්තමියො හොන්ති. සාලයො සූකධඤ්ඤානං පථ්‍යතමා, සාලයො සූකධඤ්ඤෙසු පථ්‍යතමා, කණ්හා ගාවීනං සම්පන්නඛීරතමා, කණ්හා ගාවීසු සම්පන්නඛීරතමා, ගච්ඡතං ධාවන්තො සීඝතමො, ගච්ඡන්තෙසු ධාවන්තො සීඝතමො. සීලමෙව සුතා සෙය්‍යොති අවධිම්හියෙව පඤ්චමී. རིགས་དང་། ཡོན་ཏན། བྱ་བ་རྣམས་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཚོགས་པ་ལས་ཕྱོགས་གཅིག་སོ་སོར་འབྱེད་པ་ནི་ངེས་པར་འབྱེད་པའོ། །གང་ལས་དེ་ལྟར་བྱེད་པ་དེ་ལས་དྲུག་པ་དང་བདུན་པའི་རྣམ་དབྱེ་རྣམས་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། "སཱལཡོ སཱུཀདྷཉྙཱནཾ པཐྱཏམཱ" (འབྲས་སཱ་ལུ་ནི་ཟེགས་མ་ཅན་གྱི་འབྲུ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་ཕན་ཤོས་སོ། ། - དྲུག་པ) "སཱལཡོ སཱུཀདྷཉྙེསུ པཐྱཏམཱ" (བདུན་པ) "ཀཎྷཱ གཱབཱིནཾ སམྤནྣཁཱིརཏམཱ" (བ་ནག་མོ་ནི་བ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་འོ་མ་ཆེས་མང་བའོ། ། - དྲུག་པ) "ཀཎྷཱ གཱབཱིསུ སམྤནྣཁཱིརཏམཱ" (བདུན་པ) "གཙྪཏཾ དྷཱབནྟོ སཱིགྷཏམོ" (འགྲོ་བ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་རྒྱུག་པ་པོ་ནི་མགྱོགས་ཤོས་སོ། ། - དྲུག་པ) "གཙྪནྟེསུ དྷཱབནྟོ སཱིགྷཏམོ" (བདུན་པ) ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །"ཚུལ་ཁྲིམས་ཉིད་ནི་ཐོས་པ་ལས་ལྷག་གོ་" ཞེས་པ་ནི་མཚམས་ཀྱི་དོན་ལ་ལྔ་པ་ཉིད་དོ། ། 37. පඨමාත්ථමත්තෙ. ༣༧. མིང་གི་བརྗོད་བྱ་ཙམ་གྱི་དོན་ལ་དང་པོའི་རྣམ་དབྱེ་འགྱུར་རོ། ། නාමස්සාභිධෙය්‍යමත්තෙ පඨමාවිභත්ති හොති. රුක්ඛො. ඉත්ථි පුමා නපුංසකන්ති ලිඞ්ගම්පි සද්දත්ථොව, තථා දොණො ඛාරී ආළ්හකන්ති පරිමාණම්පි සද්දත්ථොව, එකො ද්වෙ බහවොති සඞ්ඛ්‍යාපි සද්දත්ථොව. མིང་གི་བརྗོད་བྱ་ཙམ་གྱི་དོན་ལ་དང་པོའི་རྣམ་དབྱེ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། "རུཀྑོ" (ཤིང་།) ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །"བུད་མེད།" "སྐྱེས་པ།" "མ་ནིང་" ཞེས་པའི་རྟགས་ཀྱང་སྒྲའི་དོན་ཉིད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་ "དོཎོ"། "ཁཱརཱི"། "ཨཱལྷཀོ" ཞེས་པའི་ཚད་ཀྱང་སྒྲའི་དོན་ཉིད་དོ། །"གཅིག" "གཉིས།" "མང་པོ་" ཞེས་པའི་གྲངས་ཀྱང་སྒྲའི་དོན་ཉིད་དོ། ། 38. ආමන්තණෙ. ༣༨. བོད་པའི་དོན་ལ་ [དང་པོའི་རྣམ་དབྱེ་འགྱུར་རོ། །] සතො සද්දෙනාභිමුඛීකරණමාමන්තණං. තස්මිං විසයෙ පඨමා විභත්ති හොති. භොපුරිස, භොක්කත්ථි, භො නපුංසක. སྒྲའི་སྒོ་ནས་མངོན་དུ་ཕྱོགས་པར་བྱེད་པ་ནི་བོད་པའོ། །ཡུལ་དེ་ལ་དང་པོའི་རྣམ་དབྱེ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། "བྷོ པུརིས" (ཀྱེ་སྐྱེས་པ།) "བྷོ ཀཏྟི" (ཀྱེ་བྱེད་པ་པོ།) "བྷོ ནཔུཾསཀ" (ཀྱེ་མ་ནིང་།) ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། ། 39. ඡට්ඨී සම්බන්ධෙ. ༣༩. འབྲེལ་བའི་དོན་ལ་དྲུག་པའི་རྣམ་དབྱེ་འགྱུར་རོ། ། කිරියාකාරකසඤ්ජාතො අස්සෙදම්භාවහෙතුකො සම්බන්ධො නාම. තස්මිං ඡට්ඨී විභත්ති හොති. රඤ්ඤො පුරිසො, සරති රජ්ජස්සාති සම්බන්ධෙ ඡට්ඨී, රජ්ජසම්බන්ධිනිං සතිං කරොතීති අත්ථො, කම්මවචනිච්ඡාරන්තු දුතියාව සරති රජ්ජං. තථා රජකස්ස වත්ථං [Pg.82] දදාති, පහරතො පිට්ඨිං දදාති, බාලො පූරති පාපස්ස, අමච්චෙ තාත ජානාහි, ධීරෙ අත්ථස්ස කොවිදෙ, දිවසස්ස තික්ඛත්තුං, සකිං පක්ඛස්ස, පූරං හිරඤ්ඤසුවණ්ණස්ස කුම්භන්ත්වෙවමාදි. བྱ་བ་དང་བྱེད་པོ་ལས་བྱུང་ཞིང་ "འདི་ནི་འདིའོ་" ཞེས་པའི་རྒྱུ་ཅན་ནི་འབྲེལ་བ་ཞེས་བྱའོ། །དེ་ལ་དྲུག་པའི་རྣམ་དབྱེ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། "རཉྙོ པུརིསོ" (རྒྱལ་པོའི་མི།) "སརཏི རཛྫས྄ས" (རྒྱལ་སྲིད་དྲན་པོ།) ཞེས་པ་ནི་འབྲེལ་བའི་དོན་ལ་དྲུག་པ་སྟེ། རྒྱལ་སྲིད་དང་འབྲེལ་བའི་དྲན་པ་བྱེད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །འོན་ཀྱང་ལས་ཀྱི་སྒྲ་བརྗོད་པར་འདོད་པའི་ཚེ་ནི་གཉིས་པ་ཉིད་དེ། "སརཏི རཛྫཾ" (རྒྱལ་སྲིད་དྲན་པོ།) ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ "རཛཀས྄ས བཏྠཾ དདཱཏི" (གོས་མཁན་ལ་གོས་སྦྱིན་ནོ། །) "པཧརཏོ པིཊྛིཾ དདཱཏི" (རྡེག་པ་པོ་ལ་རྒྱབ་གཏོད་དོ། །) "བཱལོ པཱུརཏི པཱཔས྄ས" (བྱིས་པ་ནི་སྡིག་པས་གང་བར་འགྱུར་རོ། །) "ཨམཙྩེ ཏཱཏ ཛཱནཱཧི" (ཡབ་གཅིག་གིས་བློན་པོ་རྣམས་ཤེས་པར་མཛོད།) "དྷཱིརེ ཨཏྠས྄ས ཀོབིདེ" (དོན་ལ་མཁས་པའི་བརྟན་པོ་རྣམས།) "དིབསས྄ས ཏིཀྑཏྟུཾ" (ཉིན་གཅིག་ལ་ལན་གསུམ།) "སཀིཾ པཀྑས྄ས" (ཟླ་ཕྱེད་ལ་ལན་གཅིག) "པཱུརཾ ཧིརཉྙསུབཎྞས྄ས ཀུམྦྷཾ" (གསེར་དངུལ་གྱིས་གང་བའི་བུམ་པ) ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། ། කිතකප්පයොගෙ කක්තුකම්මෙසු බහුලං සම්බන්ධවචනිච්ඡායං ඡට්ඨී, සාධු සම්මතො බහුජනස්ස, සුප්පටිවිද්ධා බුද්ධානං ධම්මධාතු, ධම්මස්ස ගුත්තො මෙධාවී, අමතං තෙසං පරිභුත්තං, තස්ස භවන්ති වත්තාරො, අවිසංවාදකො ලොකස්ස, අලජ්ජීනං නිස්සාය, චතුන්නං මහාභූතානං උපාදාය පසාදොත්වෙවමාදි. ཀྲྀཏ་ (kita) དང་ཀལྤ་ (kappa) ཡི་སྦྱོར་བ་ལ་བྱེད་པ་པོ་དང་ལས་ཀྱི་དོན་ལ་འབྲེལ་བའི་སྒྲ་བརྗོད་པར་འདོད་པའི་ཚེ་ཕལ་ཆེར་དྲུག་པའི་རྣམ་དབྱེ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། "སཱདྷུ སམྨཏོ བཧུཛནས྄ས" (སྐྱེ་བོ་མང་པོས་ལེགས་པར་བཀུར་བ།) "སུཔྤཊིབིདྡྷཱ བུདྡྷཱནཾ དྷམྨདྷཱཏུ" (སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལེགས་པར་རྟོགས་པ།) "དྷམྨས྄ས གུཏྟོ མེདྷཱབཱི" (ཤེས་རབ་ཅན་ནི་ཆོས་ཀྱིས་བསྲུངས་པ།) "ཨམཏཾ ཏེསཾ པརིབྷུཏྟཾ" (དེ་དག་གིས་བདུད་རྩི་ལ་ལོངས་སྤྱད་པ།) "ཏས྄ས བྷབནྟི བཏྟཱརོ" (དེ་དག་ནི་དེའི་སྨྲ་བ་པོ་ཉིད་དོ། །) "ཨབིསཾབཱདཀོ ལོཀས྄ས" (འཇིག་རྟེན་ལ་མི་བསླུ་བ།) "ཨལཛྫཱིནཾ ནིས྄སཱཡ" (ངོ་ཚ་མེད་པ་རྣམས་ལ་བརྟེན་ནས།) "ཙཏུནྣཾ མཧཱབྷཱུཏཱནཾ ཨུཔཱདཱཡ པསཱདོ" (འབྱུང་བ་ཆེན་པོ་བཞི་ལ་བརྟེན་ནས་གྱུར་པའི་དང་བ) ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། ། කත්තුකම්මවචනිච්ඡායන්තු තතියා දුතියායො ච, සඤ්චත්තො පිතරා අහං, සරසි ත්වං එවරූපිං වාචං භාසිතා, භගවන්තං දස්සනායත්වෙවමාදි. འོན་ཀྱང་བྱེད་པ་པོ་དང་ལས་ཀྱི་སྒྲ་བརྗོད་པར་འདོད་པའི་ཚེ་ནི་གསུམ་པ་དང་གཉིས་པའི་རྣམ་དབྱེ་རྣམས་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། "སཉྩཏྟོ པིཏརཱ ཨཧཾ" (བདག་ནི་ཕས་ཡོངས་སུ་བཏང་བའོ། ། - གསུམ་པ) "སརསི ཏྭཾ ཨེབརཱུཔིཾ བཱཙཾ བྷཱསིཏཱ" (ཁྱོད་ཀྱིས་འདི་ལྟ་བུའི་ཚིག་སྨྲས་པ་དྲན་ནམ། - གཉིས་པ) "བྷགབནྟཾ དས྄སནཱཡ" (བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་བལྟ་བའི་ཕྱིར། - གཉིས་པ) ཞེས་པ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། ། 40. තුල්‍යත්ථෙන වා තතියා. ༤༠. མཚུངས་པའི་དོན་ཅན་གྱི་སྒྲ་དང་སྦྱར་ན་གསུམ་པ་ཡང་འགྱུར་རོ། ། [དྲུག་པ་ཡང་ངོ་། །] තුල්‍යත්ථෙන යොගෙ ඡට්ඨී හොති තතියා වා, තුල්‍යො පිතු, තුල්‍යො පිතරා, සදිසො පිතු, සදිසො පිතරා, ඉහ කථං තතියා න හොති? අජ්ජුනස්ස තුලා නත්ථි, කෙසවස්සුපමා න චෙති, නෙතෙ තුල්‍යත්ථා, කිඤ්ජරහි තුල්‍යානමොපම්මත්ථා. མཚུངས་པའི་དོན་ཅན་གྱི་སྒྲ་དང་སྦྱར་བའི་ཚེ་དྲུག་པའམ་གསུམ་པའི་རྣམ་དབྱེ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། "ཏུལྱོ པིཏུ" (ཕ་དང་མཚུངས་པ། - དྲུག་པ) "ཏུལྱོ པིཏརཱ" (གསུམ་པ) "སདིསོ པིཏུ" (ཕ་དང་འདྲ་བ།) "སདིསོ པིཏརཱ" ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །འདིར་ "ཨཛྫུནས྄ས ཏུལཱ ནཏྠི" (ཨརྫུན་ལ་གཞལ་དུ་མེད།) "ཀེསབས྄སུཔམཱ ན ཙེ" (ཀེ་ཤ་བཱ་ལ་དཔེ་མེད།) ཅེས་པ་ལ་ཅིའི་ཕྱིར་གསུམ་པ་མི་འགྱུར་ཞེ་ན། འདི་དག་ནི་མཚུངས་པའི་དོན་ཅན་མ་ཡིན་གྱི། འོ་ན་ཅི་ཞེ་ན། མཚུངས་པ་རྣམས་ཀྱི་དཔེའི་དོན་ཏོ། ། 41. අතො යොනං ටාටෙ. ༤༡. ཨ་ཡིག་མཐའ་ཅན་གྱི་མིང་ལས་ "ཡོ" ཡི་རྣམ་དབྱེ་རྣམས་ལ་གོ་རིམ་བཞིན་ "ཊཱ" དང་ "ཊེ" རུ་འགྱུར་རོ། ། අකාරන්ථතො නාමස්මා යොනං ටාටෙ හොන්ති යථාක්කමං, ටකාරා සබ්බදෙසත්ථා, බුද්ධා බුද්ධෙ, අතොති කිං? කඤ්ඤායො, ඉත්ථියො, වධුයො, ඉධ කස්මා න භවති අග්ගයො. අවිධානසාමත්ථියා. ཨ་ཡིག་མཐའ་ཅན་གྱི་མིང་ལས་ "ཡོ" ཡི་རྣམ་དབྱེ་རྣམས་ལ་གོ་རིམ་བཞིན་ "ཊཱ" དང་ "ཊེ" རུ་འགྱུར་ཏེ། ཊ་ཡིག་ནི་མཐའག་གི་གནས་སུ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དཔེར་ན། "བུདྡྷཱ" (སངས་རྒྱས་རྣམས། - དང་པོའི་མང་ཚིག) "བུདྡྷེ" (སངས་རྒྱས་རྣམས། - གཉིས་པའི་མང་ཚིག) ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །"ཨ་ཡིག་མཐའ་ཅན་ལས་" ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། "ཀཉྙཱཡོ" (བུ་མོ་རྣམས།) "ཨིཏྠིཡོ" (བུད་མེད་རྣམས།) "བདྷུཡོ" (མནའ་མ་རྣམས།) ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདིར་ "ཨགྒཡོ" (མེ་རྣམས) ཞེས་པ་ལ་ཅིའི་ཕྱིར་མི་འགྱུར་ཞེ་ན། ཆོ་ག་མ་བསྟན་པའི་མཐུ་ལས་སོ། ། 42. නිනං වා. ༤༢. ཨ་ཡིག་མཐའ་ཅན་གྱི་མ་ནིང་གི་མིང་ལས་ "ནི" དང་ "ནཾ" རྣམས་ལ་གོ་རིམ་བཞིན་ "ཊཱ" དང་ "ཊེ" རུ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། ། අකාරන්තතො [Pg.83] නාමස්මා නිනං ටාටෙ වා හොන්ති යථාක්කමං. රූපා, රූපෙ, රූපානි, අතොත්වෙව අට්ඨීනි. ཨ་ཡིག་མཐའ་ཅན་གྱི་མིང་ལས་ "ནི" དང་ "ནཾ" རྣམས་ལ་གོ་རིམ་བཞིན་ "ཊཱ" དང་ "ཊེ" རུ་རྣམ་པར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། "རཱུཔཱ" (གཟུགས་རྣམས།) "རཱུཔེ"། "རཱུཔཱནི" ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །"ཨ་ཡིག་མཐའ་ཅན་ལས་" ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། "ཨཊྛཱིནི" (རུས་པ་རྣམས) ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། 43. ස්මාස්මිංනං. ༤༣. ཨ་ཡིག་མཐའ་ཅན་གྱི་མིང་ལས་ "སྨཱ" དང་ "སྨིཾ" རྣམས་ལ་གོ་རིམ་བཞིན་ "ཊཱ" དང་ "ཊེ" རུ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། ། අකාරන්තතො නාමස්මා ස්මාස්මින්නං ටාටෙ වා හොන්ති යථාක්කමං. බුද්ධා බුද්ධස්මා, බුද්ධෙ බුද්ධස්මිං, අතොත්වෙව අග්ගිස්මා අග්ගිස්මිං. ཨ་ཡིག་མཐའ་ཅན་གྱི་མིང་ལས་ "སྨཱ" དང་ "སྨིཾ" རྣམས་ལ་གོ་རིམ་བཞིན་ "ཊཱ" དང་ "ཊེ" རུ་རྣམ་པར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། "བུདྡྷཱ"། "བུདྡྷསྨཱ" (སངས་རྒྱས་ལས།) "བུདྡྷེ"། "བུདྡྷསྨིཾ" (སངས་རྒྱས་ལ།) ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །"ཨ་ཡིག་མཐའ་ཅན་ལས་" ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། "ཨགྒིསྨཱ" (མེ་ལས།) "ཨགྒིསྨིཾ" (མེ་ལ) ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། 44. සස්සාය චතුත්ථියා. ༤༤. ཨ་ཡིག་མཐའ་ཅན་ལས་བཞི་པའི་རྣམ་དབྱེ་ "ས" ཡིག་ལ་ "ཱཡ" རུ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། ། අකාරන්තතො පරස්ස සස්ස චතුත්ථියා ආයො හොති වා. බුද්ධාය බුද්ධස්ස, භිය්‍යො තාදත්ථ්‍යෙයෙවායමායො දිස්සතෙ, ක්වචිදෙවඤ්ඤත්ථ, අතොත්වෙව ඉසිස්ස, චතුත්ථියාති කිං? බුද්ධස්ස මුඛං, අත්තත්ථන්ති අත්ථසද්දෙන සමාසො. ཨ་ཡིག་མཐའ་ཅན་གྱི་རྗེས་སུ་བྱུང་བའི་བཞི་པའི་རྣམ་དབྱེ་ "ས" ཡིག་ལ་ "ཱཡ" རུ་རྣམ་པར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། "བུདྡྷཱཡ"། "བུདྡྷས྄ས" (སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཕྱིར་དུ།) ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཕལ་ཆེར་དེའི་དོན་ཉིད་ལ་ "ཱཡ" འདི་སྣང་ཞིང་། ལ་ལར་གཞན་དུ་ཡང་སྣང་ངོ། །"ཨ་ཡིག་མཐའ་ཅན་ལས་" ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། "ཨིསིས྄ས" (དྲང་སྲོང་གི་ཕྱིར་དུ) ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །"བཞི་པའི་" ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། "བུདྡྷས྄ས མུཁཾ" (སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཞལ་ - དྲུག་པ) ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །"ཨཏྟཏྠཾ" (བདག་གི་དོན་དུ) ཞེས་པ་ནི་ "ཨཏྠ" ཞེས་པའི་སྒྲ་དང་ལྷན་ཅིག་པའི་བསྡུ་བའོ། ། සබ්බාදිතොපි ස්මාස්මිංසානං ටාටෙආයා හොන්තෙව… නිරුත්තිකාරානුමතත්තා බුද්ධවචනෙ සන්දස්සනවතො ච, තත්‍රොදමුදාහරණං ‘අස්මා ලොකා පරම්හා ච, උභයා ධංසතෙ නරො’, ‘ත්‍යාහං මන්තෙ පරත්ථද්ධො’, ‘යායෙව ඛො පනත්ථාය ආගච්ඡෙය්‍යාථො තමෙවත්ථං සාධුකං මනසිකරෙය්‍යාථො’ති. ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པའི་མིང་ལས་ཀྱང་ "སྨཱ" དང་། "སྨིཾ"། "ས" རྣམས་ལ་ "ཊཱ" དང་། "ཊེ"། "ཱཡ" རུ་འགྱུར་བ་ཉིད་དེ། སྒྲ་རིག་པ་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་གནང་བའི་ཕྱིར་དང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བཀའ་ལ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དེ་ལ་འདི་ནི་དཔེར་བརྗོད་དེ། "འཇིག་རྟེན་འདི་དང་གཞན་ལས་ཏེ། གཉིས་ཀ་ལས་ནི་སྐྱེས་བུ་ཉམས།" "ཕ་རོལ་ལ་མཁྲེགས་འཛིན་བྱེད་པའི་ཁྱོད་ལ་བདག་གིས་སྨྲའོ། །" "དོན་གང་གི་ཕྱིར་ཁྱེད་ཅག་འོངས་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་དོན་ལ་ལེགས་པར་ཡིད་ལ་བྱོས་ཤིག" ཅེས་པ་ལྟ་བུའོ། ། 45. ඝපතෙකස්මිං නාදීනං යයා. ༤༥. "གྷ" དང་ "པ" ཞེས་བྱ་བའི་མིང་རྣམས་ལས་གཅིག་ཚིག་གི་སྐབས་སུ་ "ནཱ" ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ "ཡཱ" རུ་འགྱུར་རོ། ། ඝපතො නාදීනමෙකස්මිං යයා හොනි යථාක්කමං. කඤ්ඤාය, රත්තියා, ඉත්ථියා, ධෙනුයා, වධුයා, එකස්මින්ති කිං? කඤ්ඤාහි, රත්තීහි. "གྷ" དང་ "པ" ལས་གཅིག་ཚིག་གི་སྐབས་སུ་ "ནཱ" ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་གོ་རིམ་བཞིན་ "ཡཱ" རུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། "ཀཉྙཱཡ" (བུ་མོ་ལས།) "རཏྟིཡཱ" (མཚན་མོ་ལས།) "ཨིཏྠིཡཱ" (བུད་མེད་ལས།) "དྷེནུཡཱ" (བ་ལས།) "བདྷུཡཱ" (མནའ་མ་ལས།) ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །"གཅིག་ཚིག་གི་སྐབས་སུ་" ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། "ཀཉྙཱཧི" (བུ་མོ་རྣམས་ཀྱིས།) "རཏྟཱིཧི" (མཚན་མོ་རྣམས་ཀྱིས) ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། 46. ස්සා වා තෙතිමාමූහි. ༤༦. "གྷ" དང་ "པ" ཡི་མིང་ཅན་གྱི་ "ཏ"། "ཨེཏ"། "ཨིམ"། "ཨམུ" རྣམས་ལས་གཅིག་ཚིག་གི་སྐབས་སུ་ "ས྄སཱ" རུ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། ། ඝපසඤ්ඤෙහි [Pg.84] තෙතිමාමූහි නාදීනමෙකස්මිංස්සා වා හොති, තස්සා කතං, තස්සා දීයතෙ, තස්සා නිස්සටං, තස්සා පරිග්ගහො, තස්සා පතිට්ඨිතං, තාය වා, එවං එතිස්සා එතාය, ඉමිස්සා ඉමාය, අමුස්සා අමුයා, එතෙහීති කිං? සබ්බාය, නාදීනං ත්වෙව? සා, ඝපතොත්වෙව? තාහි අමූහි. "གྷ" དང་ "པ" ཡི་མིང་ཅན་གྱི་ "ཏ"། "ཨེཏ"། "ཨིམ"། "ཨམུ" རྣམས་ལས་གཅིག་ཚིག་གི་སྐབས་སུ་ "ནཱ" ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ "ས྄སཱ" རུ་རྣམ་པར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། "ཏས྄སཱ ཀཏཾ" (མོ་དེས་བྱས་པ།) "ཏས྄སཱ དཱིཡཏེ" (མོ་དེ་ལ་སྦྱིན་པ།) "ཏས྄སཱ ནིས྄སཊཾ" (མོ་དེ་ལས་བྱུང་བ།) "ཏས྄སཱ པརིགྒཧོ" (མོ་དེའི་ཡོངས་འཛིན།) "ཏས྄སཱ པཏིཊྛིཏཾ" (མོ་དེ་ལ་གནས་པ།) ཡང་ན་ "ཏཱཡ" ཞེས་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ "ཨེཏིས྄ས"། "ཨེཏཱཡ"། "ཨིམིས྄ས"། "ཨིམཱཡ"། "ཨམུས྄ས"། "ཨམུཡཱ" ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །"འདི་དག་ལས་" ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། "སབྦཱཡ" (ཐམས་ཅད་ཀྱིས) ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །"ནཱ" ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། "སཱ" (མོ་དེ - དང་པོ) ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །"གྷ" དང་ "པ" ལས་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། "ཏཱཧི"། "ཨམཱུཧི" ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། 47. නංම්හි නුක ද්වාදීනං සත්තරසන්නං. ༤༧. "ནཾ" གི་རྣམ་དབྱེ་ལ་ "དྭི" (གཉིས) ལ་སོགས་པའི་གྲངས་བཅུ་བདུན་རྣམས་ལས་ "ནུཀ" (ན) གི་སྣོན་པ་འགྱུར་རོ། ། ද්වාදීනං සත්තරසන්නං සඞ්ඛ්‍යානං නුක හොති නංම්හි විභත්තම්හි, ද්වින්නං චතුන්නං, පඤ්චන්නං, එවං යාව අට්ඨාරසන්නං, උකාරො උච්චාරණත්ථො, කකාරො අන්තාවයවත්ථො, තෙන නංම්හි න දීඝො. "དྭི" ལ་སོགས་པའི་གྲངས་བཅུ་བདུན་རྣམས་ལས་ "ནཾ" གི་རྣམ་དབྱེ་ལ་ "ནུཀ" གི་སྣོན་པ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། "དྭིནྣཾ" (གཉིས་ཀྱི།) "ཙཏུནྣཾ" (བཞི་ཡི།) "པཉྩནྣཾ" (ལྔ་ཡི།) དེ་བཞིན་དུ་ "ཨཊྛཱརསནྣཾ" (བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི) བར་དུའོ། །ཨུ་ཡིག་ནི་ཀློག་བདེ་བའི་ཕྱིར་དང་། ཀ་ཡིག་ནི་མཐའི་ཆ་ཤས་ཀྱི་དོན་ཏེ། དེའི་ཕྱིར་ "ནཾ" གི་རྣམ་དབྱེ་ལ་རིང་པོར་མི་འགྱུར་རོ། ། 48. බසුකතින්නං. ༤༨. "བཧུ" (མང་པོ) དང་ "ཀཏི" (དུ་མ) རྣམས་ལས་ཀྱང་ [ནཾ གི་རྣམ་དབྱེ་ལ་ནུཀ གི་སྣོན་པ་འགྱུར་རོ། །] නංම්හි බහුනො කතිස්ස ච නුක හොති, බහුන්නං, කතින්නං. "ནཾ" གི་རྣམ་དབྱེ་ལ་ "བཧུ" དང་ "ཀཏི" ལས་ "ནུཀ" གི་སྣོན་པ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། "བཧུནྣཾ" (མང་པོ་རྣམས་ཀྱི།) "ཀཏིནྣཾ" (དུ་མ་རྣམས་ཀྱི) ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། ། 49. ණ්ණංණ්ණන්නං තිතො ඣා. ༤༩. "ཛྷ" ཡི་མིང་ཅན་གྱི་ "ཏི" (གསུམ) ལས་ "ནཾ" གི་སྒྲ་ལ་ "ཎྞཾ" དང་ "ཎྞནྣཾ" དུ་འགྱུར་རོ། ། ඣසඤ්ඤා තිතො නංවචනස්ස ණ්ණංණ්ණන්නං හොති, තිණ්ණං, තිණ්ණන්නං, ඣාති කිං තිස්සන්නං. "ཛྷ" ཡི་མིང་ཅན་གྱི་ "ཏི" ལས་ "ནཾ" གི་སྒྲ་ལ་ "ཎྞཾ" དང་ "ཎྞནྣཾ" དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། "ཏིཎྞཾ" (གསུམ་གྱི།) "ཏིཎྞནྣཾ" ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །"ཛྷ" ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། "ཏིས྄སནྣཾ" (གསུམ་གྱི - མོ་རྟགས) ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། 50. උභින්නං. ༥༠. "ཨུབྷཱ" (གཉིས་ཀ) ལས་ "ནཾ" གི་སྒྲ་ལ་ "ཨིནྣཾ" དུ་འགྱུར་ཏེ། "ཨུབྷིནྣཾ" ཞེས་པའོ། ། උභා නංවචනස්ස ඉන්නං හොති, උභින්නං. "ཨུབྷཱ" ལས་ "ནཾ" གི་སྒྲ་ལ་ "ཨིནྣཾ" དུ་འགྱུར་ཏེ། "ཨུབྷིནྣཾ" (གཉིས་ཀ་ཡི) ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། ། 51. සුඤ සස්ස. ༥༡. མིང་ལས་ "ས" ཡི་རྣམ་དབྱེ་ལ་ "ས྄ས" རུ་འགྱུར་རོ། ། නාමස්මා සස්ස සුඤ හොති, බුද්ධස්ස, ද්විසකාරපාඨෙන සිද්ධෙ ලාඝවත්ථමිදං. མིང་ལས་ "ས" ཡི་རྣམ་དབྱེ་ལ་ "ས྄ས" རུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། "བུདྡྷས྄ས" (སངས་རྒྱས་ཀྱི།) ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །ས་ཡིག་གཉིས་བཀླགས་པས་གྲུབ་ཀྱང་། འདི་ནི་ཡི་གེ་ཉུང་བའི་ཆེད་དོ། ། 52. ස්සංස්සාස්සායෙස්විතරෙ කඤ්ඤෙභිමානමි. ༥༢. "ས྄སཾ"། "ས྄སཱ"། "ས྄སཱཡ" རྣམས་ལ་ "ཨིཏར" (གཞན) ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཨི་ཡིག་གི་སྣོན་པ་འགྱུར་ཏེ། "ཀཉྙཱ" ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་པའོ། ། ස්සමාදීස්විතරාදීනමි [Pg.85] හොති, ඉතරිස්සං, ඉතරිස්සා, එකිස්සං, එකිස්සා, අඤ්ඤිස්සං, අඤ්ඤිස්සා, එතිස්සං, එතිස්සා, එතිස්සාය, ඉමිස්සං, ඉමිස්සා, ඉමිස්සාය, එස්විති කිං? ඉතරාය, එසන්ති කිං? සබ්බස්සං, සබ්බස්සා. "ས྄སཾ" ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ "ཨིཏར" ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཨི་ཡིག་གི་སྣོན་པ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། "ཨིཏརིས྄སཾ" (གཞན་དེ་ལ།) "ཨིཏརིས྄སཱ"། "ཨེཀིས྄སཾ" (གཅིག་པོ་དེ་ལ།) "ཨེཀིས྄སཱ"། "ཨཉྙིས྄སཾ" (གཞན་ཞིག་ལ།) "ཨཉྙིས྄སཱ"། "ཨེཏིས྄སཾ" (འདི་ལ།) "ཨེཏིས྄སཱ"། "ཨེཏིས྄སཱཡ"། "ཨིམིས྄སཾ" (འདི་ལ།) "ཨིམིས྄སཱ"། "ཨིམིས྄སཱཡ" ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །"ས྄སཾ ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་" ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། "ཨིཏརཱཡ" (གཞན་གྱིས) ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ། །"ཀཉྙཱ ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་པ་" ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། "སབྦས྄སཾ" (ཐམས་ཅད་ལ།) "སབྦས྄སཱ" ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ། ། 53. තාය වා. ༥༣. ཡང་ན་ "ཏཱཡ" རུ་འགྱུར་རོ། ། ස්සමාදීසු තස්සා වා ඉ හොති, තිස්සං තස්සං, තිස්සා තස්සා, තිස්සාය තස්සාය, ස්සංස්සාස්සායෙස්විත්වෙව? තාය. སྶཾ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་ ཏསྶཱ་ ནི་སྐབས་འགར་ ཨི རུ་འགྱུར་ཏེ། ཏིསྶཾ། ཏསྶཾ། ཏིསྶཱ། ཏསྶཱ། ཏིསྶཱཡ། ཏསྶཱཡ། “སྶཾ་སྶཱ་སྶཱཡ་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་”ཞེས་གསུངས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཏཱཡ་ ལ་མི་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ།། 54. තෙතිමාතො සස්ස ස්සාය. ༥༤. ཏ་དང་། ཨེཏ་དང་། ཨིམཱ་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ ས ཡིག་ནི་ སྶཱཡ་ རུ་འགྱུར་རོ།། තාඑතාඉමාතො සස්ස ස්සායො හොති වා. තස්සාය තාය, එතිස්සාය එතාය, ඉමිස්සාය ඉමාය. ཏཱ། ཨེཏཱ། ཨིམཱ་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ ས ཡིག་ནི་སྐབས་འགར་ སྶཱཡ་ རུ་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། ཏསྶཱཡ། ཏཱཡ། ཨེཏིསྶཱཡ། ཨེཏཱཡ། ཨིམིསྶཱཡ། ཨིམཱཡ། 55. රත්‍යාදීහි ටො ස්මිනො. ༥༥. རཏྟི ལ་སོགས་པའི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ སྨིཾ གི་ཚབ་ཏུ་ ཊོ འགྱུར་རོ།། රත්‍යාදීහි ස්මිනො ටො හොති වා, රත්තො රත්තියං, ආදො ආදිස්මිං. རཏྟི ལ་སོགས་པའི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ སྨིཾ གི་ཚབ་ཏུ་སྐབས་འགར་ ཊོ རུ་འགྱུར་ཏེ། རཏྟོ། རཏྟིཡཾ། ཨཱདོ། ཨཱདིསྨིཾ། 56. සුහිසුභස්සො. ༥༦. སུ དང་ ཧི ཡིག་གི་ཚེ་ ཨུབྷ ནི་ ཨུབྷསྶོ རུ་འགྱུར་རོ།། උභස්ස සුහිස්වො හොති. උභොසු, උභොහි. སུ དང་ ཧི ཡིག་གི་ཚེ་ ཨུབྷ ནི་ ཨུབྷོ རུ་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། ཨུབྷོསུ། ཨུབྷོཧི། 57. ල්තුපිතාදිනමා සිම්හි. ༥༧. སི ཡིག་གི་ཚེ་ ལྟུ མཐའ་ཅན་དང་ པིཏཱ ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ ཨཱ རུ་འགྱུར་རོ།། ල්තුප්පච්චයන්තානං පිතාදීනං ච ආ හොති සිම්හි. කත්තා, පිතා. පිතු, මාතු, භාවු, මීතු, දුහිතු, ජාමාතු, නත්තු, හොතු, පොතු. སི ཡིག་གི་ཚེ་ ལྟུ-རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་རྣམས་དང་ པིཏཱ ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་མཐའ་ ཨཱ རུ་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། ཀཏྟཱ། པིཏཱ། པིཏུ། མཱཏུ། བྷཱཝུ། མཱིཏུ། དུཧིཏུ། ཛཱམཱཏུ། ནཏྟུ། ཧོཏུ། པོཏུ། 58. ගෙ අ ච. ༥༨. གེ ཡིག་གི་ཚེ་ ཨ དང་ ཨཱ ཡང་འགྱུར་རོ།། ල්තුපිතාදීනං [Pg.86] අ හොති ගෙ ආ ච, භො කත්ත, භො කත්තා, භො පිත, භො පිතා. གེ ཡིག་གི་ཚེ་ ལྟུ མཐའ་ཅན་དང་ པིཏཱ ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ ཨ དང་ ཨཱ རུ་འགྱུར་ཏེ། བྷོ ཀཏྟ། བྷོ ཀཏྟཱ། བྷོ པིཏ། བྷོ པིཏཱ། 59. අයුනං වා දීඝො. ༥༩. ཨ། ཨི། ཨུ རྣམས་ནི་སྐབས་འགར་རིང་པོར་འགྱུར་རོ།། අ ඉ උ ඉච්චෙසං වා දීඝො හොති ගෙ පරෙ තිලිඞ්ගෙ. භො පුරිසා, භො පුරිස, භො අග්ගී, භො අග්ගි, භො භික්ඛූ, භො භික්ඛූ. རཏགས་གསུམ་པོ་རྣམས་སུ་ གེ ཡིག་གི་ཚེ་ ཨ། ཨི། ཨུ རྣམས་ནི་སྐབས་འགར་རིང་པོར་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། བྷོ པུརིསཱ། བྷོ པུརིས། བྷོ ཨགྒཱི། བྷོ ཨགྒི། བྷོ བྷིཀྑཱུ། བྷོ བྷིཀྑུ། 60. ඝබ්‍රහ්මාදිතෙ. ༦༠. གྷ དང་ བྲཧྨ ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ གེ ཡིག་ནི་ ཨེ རུ་འགྱུར་རོ།། ඝතො බ්‍රහ්මාදිතො ච ගස්සෙ වා හොති. භොති කඤ්ඤෙ, භොති කඤ්ඤා, භො බ්‍රහ්මෙ, භො බ්‍රහ්ම, භො ඛත්තෙ, භො ඛත්ත, භො ඉසෙ, භො ඉසි, භො සඛෙ, භො සඛ. සඛි සඛීති ඉත්ථියං සිද්ධමෙව. ආකතිගණො-යං, එවමඤ්ඤත්‍රාපි. གྷ དང་ བྲཧྨ ལ་སོགས་པའི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ གེ ཡིག་ནི་སྐབས་འགར་ ཨེ རུ་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། བྷོཏི ཀཉྙེ། བྷོཏི ཀཉྙཱ། བྷོ བྲཧྨེ། བྷོ བྲཧྨ། བྷོ ཁཏྟེ། བྷོ ཁཏྟ། བྷོ ཨིསེ། བྷོ ཨིསི། བྷོ སཁེ། བྷོ སཁ། མོ་རྟགས་སུ་ སཁི དང་ སཁཱི ཞེས་པ་ནི་གྲུབ་ཟིན་པ་ཉིད་དོ།། འདི་ནི་རིགས་མཐུན་གྱི་ཚོགས་ (ཨཱཀཏིགཎ) ཡིན་པས་གཞན་དུ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ།། 61. නම්මාදීහි. ༦༡. ཨམྨཱ ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།། අම්මාදීහි ගස්සෙ න හොති. භොති අම්මා, භොති අන්නා, භොති අම්බා. ཨམྨཱ ལ་སོགས་པའི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ གེ ཡིག་ནི་ ཨེ རུ་མི་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། བྷོཏི ཨམྨཱ། བྷོཏི ཨནྣཱ། བྷོཏི ཨམྦཱ། 62. රස්සො වා. ༦༢. སྐབས་འགར་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ།། අම්මාදීනං ගෙ රස්සො හොති වා. භොති අම්ම, භොති අම්මා. ཨམྨཱ ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ གེ ཡིག་གི་ཚེ་སྐབས་འགར་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། བྷོཏི ཨམྨ། བྷོཏི ཨམྨཱ། 63. ඝො ස්සං, ස්සා, ස්සායං තිංසු. ༦༣. སྶཾ། སྶཱ། སྶཱཡཾ གསུམ་གྱི་ཚེ་ གྷ ནི་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ།། ස්සමාදීසු ඝො රස්සො හොති. තස්සං, තස්සා, තස්සාය, තං, සභතිං, එස්විති කිං? තාය, සභාය. སྶཾ ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་ གྷ ནི་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། ཏསྶཾ། ཏསྶཱ། ཏསྶཱཡ། ཏཾ། སབྷཏིཾ། “འདི་དག་གི་ཚེ་”ཞེས་གསུངས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཏཱཡ། སབྷཱཡ། ལ་མི་འཇུག་པའི་ཕྱིར་རོ།། 64. එකවචන යොස්ව-ඝොනං. ༦༤. གཅིག་ཚིག་དང་ ཡོ ཡིག་གི་ཚེ་ གྷ དང་ ཨོ མཐའ་ཅན་མ་གཏོགས་པ་རྣམས་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ།། එකවචනෙ [Pg.87] යොසු ච ඝඔකාරන්තවජ්ජිතා නං නාමානං රස්සො හොති තිලිඞ්ගෙ. ඉත්ථිං, ඉත්ථියා, ඉත්ථියො, වධුං වධුයා, වධුයො, දණ්ඩිං, දණ්ඩිනා, දණ්ඩිනො, සයම්භුං, සයම්භුනා, සයම්භුවො, අඝො නන්ති කිං? කඤ්ඤාය, කඤ්ඤායො, ඔග්ගහණමුත්තරත්ථං. རྟགས་གསུམ་པོ་རྣམས་སུ་ གཅིག་ཚིག་དང་ ཡོ ཡིག་གི་ཚེ་ གྷ དང་ ཨོ-མཐའ་ཅན་སྤངས་པའི་མིང་རྣམས་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། ཨིཏྠིཾ། ཨིཏྠིཡཱ། ཨིཏྠིཡོ། ཝདྷུཾ། ཝདྷུཡཱ། ཝདྷུཡོ། དཎྜིཾ། དཎྜིནཱ། དཎྜིནོ། སཡམྦྷུཾ། སཡམྦྷུནཱ། སཡམྦྷུཝོ། “གྷ དང་ ཨོ མ་གཏོགས་པ་”ཞེས་གསུངས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཀཉྙཱཡ། ཀཉྙཱཡོ། ཞེས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། འདིར་འཛིན་པ་ནི་འོག་མའི་ཆེད་དུའོ།། 65. ගෙ වා. ༦༥. གེ ཡིག་གི་ཚེ་སྐབས་འགར་རོ།། අඝොනං ගෙ වා රස්සො හොති තිලිඞ්ගෙ, ඉත්ථි, ඉත්ථී, වධු, වධූ, දණ්ඩි, දණ්ඩී, සයම්භු, සයම්භූ. අඝොනංත්වෙව? භොති කඤ්ඤා, භො ගො. རྟགས་གསུམ་པོ་རྣམས་སུ་ གྷ དང་ ཨོ མ་གཏོགས་པ་རྣམས་ གེ ཡིག་གི་ཚེ་སྐབས་འགར་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། ཨིཏྠི། ཨིཏྠཱི། ཝདྷུ། ཝདྷཱུ། དཎྜི། དཎྜཱི། སཡམྦྷུ། སཡམྦྷཱུ། “གྷ དང་ ཨོ མ་གཏོགས་པ་”ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བྷོཏི ཀཉྙཱ། བྷོ གོ། 66. සිස්මිං නානපුංසකස්ස. ༦༦. སི ཡིག་གི་ཚེ་མ་ནིང་མ་གཏོགས་པ་རྣམས་ལའོ།། නපුංසකවජ්ජිතස්ස නාමස්ස සිස්මිං රස්සො න හොති. ඉත්ථී, දණ්ඩී, වධූ, සයම්භූ. සිස්මින්ති කිං? ඉත්ථිං, අනපුංසකස්සාති කිං? දණ්ඩි කුලං. མ་ནིང་གི་རྟགས་སྤངས་པའི་མིང་རྣམས་ སི ཡིག་གི་ཚེ་ཐུང་ངུར་མི་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། ཨིཏྠཱི། དཎཎྜཱི། ཝདྷཱུ། སཡམྦྷཱུ། “སི ཡིག་གི་ཚེ་”ཞེས་གསུངས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཨིཏྠིཾ། “མ་ནིང་མ་གཏོགས་པ་”ཞེས་གསུངས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དཎྜི ཀུལཾ། 67. ගොස්සාගසිහිනංසු ගාවගවා. ༦༧. གེ། སི། ཧི། ནཾ། སུ མ་གཏོགས་པའི་ཚེ་ གོ སྒྲ་ནི་ གཱཝ དང་ གཝ རུ་འགྱུར་རོ།། ගසිහිනංවජ්ජිතාසු විභත්තීසු ගොසද්දස්ස ගාවගවා හොන්ති. (ගාවං, ගවං), ගාවො, ගවො, ගාවෙන, ගවෙන, ගාවස්ස, ගවස්ස, ගාවස්මා, ගවස්මා, ගාවෙ, ගවෙ. අගසිහිනංසූති කිං? භො ගො, ගො තිට්ඨති, ගොහි, ගොනං. གེ། སི། ཧི། ནཾ སྤངས་པའི་རྣམ་དབྱེ་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་ གོ སྒྲ་ནི་ གཱཝ དང་ གཝ རུ་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། (གཱཝཾ། གཝཾ།) གཱཝོ། གཝོ། གཱཝེན། གཝེན། གཱཝསྶ། གཝསྶ། གཱཝསྨཱ། གཝསྨཱ། གཱཝེ། གཝེ། “གེ། སི། ཧི། ནཾ། སུ མ་གཏོགས་པ་”ཞེས་གསུངས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བྷོ གོ། གོ ཏིཊྛཏི། གོཧི། གོནཾ། 68. සුම්හි වා. ༦༨. སུ ཡིག་གི་ཚེ་སྐབས་འགར་རོ།། ගොස්ස සුම්හි ගාවගවා හොන්ති වා. ගාවෙසු, ගවෙසු, ගොසු. སུ ཡིག་གི་ཚེ་ གོ སྒྲ་ནི་སྐབས་འགར་ གཱཝ དང་ གཝ རུ་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། གཱཝེསུ། གཝེསུ། གོསུ། 69. ගවං සෙන. ༦༩. ས ཡིག་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ གཝཾ དུ་འགྱུར་རོ།། ගොස්ස [Pg.88] සෙ වා ගවං හොති සහ සෙන. ගවං, ගාවස්ස, ගවස්ස. ས ཡིག་གི་ཚེ་ གོ སྒྲ་ནི་ ས ཡིག་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་སྐབས་འགར་ གཝཾ དུ་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། གཝཾ། གཱཝསྶ། གཝསྶ། 70. ගුන්නං ච නංනා. ༧༠. ནཾ ཡིག་གི་ཚེ་ གུནྣཾ ཡང་འགྱུར་རོ།། නංවචනෙන සහ ගොස්ස ගුන්නං හොති ගවංච වා. ගුන්නං, ගවං, ගොනං. ནཾ ཡིག་གི་ཚེ་ གོ སྒྲ་ནི་ ནཾ ཡིག་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་སྐབས་འགར་ གུནྣཾ དང་ གཝཾ དུ་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། གུནྣཾ། གཝཾ། གོནཾ། 71. නාස්සා. ༧༡. ནཱ ཡིག་གི་ཚེ་ ཨཱ རུ་འགྱུར་རོ།། ගොතො නාස්ස ආ හොති වා. ගාවා, ගවා, ගාවෙන, ගවෙන. གོ སྒྲའི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ ནཱ ཡིག་ནི་སྐབས་འགར་ ཨཱ རུ་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། གཱཝཱ། གཝཱ། གཱཝེན། གཝེན། 72. ගාවුම්හි. ༧༢. ཨཾ ཡིག་གི་ཚེ་ གཱཝུ རུ་འགྱུར་རོ།། අංවචනෙ ගොස්ස ගාව්හ වා හොති. වාව්හං, ගාවං, ගවං. ගොස්ස ගොණාදෙසො න කතො… සද්දන්තරත්තා. ཨཾ ཡིག་གི་ཚེ་ གོ སྒྲ་ནི་སྐབས་འགར་ གཱཝ རུ་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། ཝཱཝྷཾ། གཱཝཾ། གཝཾ། གོ སྒྲ་ལ་ གོཎ ཞེས་པའི་འགྱུར་ནི་མ་བྱས་ཏེ། སྒྲ་གཞན་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།། 73. යං පීතො. ༧༣. པཱི མཐའ་ཅན་གྱི་རྗེས་སུ་ ཡཾ དུ་འགྱུར་རོ།། පසඤ්ඤීතො අංවචනස්ස යං වා හොති. ඉත්ථියං, ඉත්ථිං. පීතොති කිං? දණ්ඩිං, රත්තිං. པཱི ཞེས་པའི་མིང་ཅན་གྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ ཨཾ ཡིག་ནི་སྐབས་འགར་ ཡཾ དུ་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། ཨིཏྠིཡཾ། ཨིཏྠིཾ། “པཱི མཐའ་ཅན་”ཞེས་གསུངས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དཎྜིཾ། རཏྟིཾ། 74. නං ඣීතො. ༧༤. ཛྷཱི མཐའ་ཅན་གྱི་རྗེས་སུ་ ནཾ དུ་འགྱུར་རོ།། ඣසඤ්ඤීතො අංවචනස්ස නං වා හොති. දණ්ඩිනං, දණ්ඩිං. කථං ‘බුද්ධං ආදිච්චබන්ධුන’න්ති? යොගවිභාවා. ඣාති කිං? ඉත්ථිං. ඊති කිං? අග්ගිං. ཛྷ དང་ ཨཱི ཞེས་པའི་མིང་ཅན་གྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ ཨཾ ཡིག་ནི་སྐབས་འགར་ ནཾ དུ་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། དཎྜིནཾ། དཎྜིཾ། “བུདྡྷཾ ཨཱདིཙྩབནྡྷུནཾ” ཞེས་པ་ཇི་ལྟར་གྲུབ་ཅེ་ན། མདོ་དབྱེ་བའི་སྒོ་ནས་སོ།། “ཛྷ” ཞེས་གསུངས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཨིཏྠིཾ། “ཨཱི” ཞེས་གསུངས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཨགྒིཾ། 75. යොනං නොනෙ පුමෙ. ༧༥. ཕོ་རྟགས་སུ་ ཡོ ཡིག་རྣམས་ཀྱི་ཚབ་ཏུ་ ནོ དང་ ནེ རུ་འགྱུར་རོ།། ඣීතො [Pg.89] යොනං නොනෙ වා හොන්ති යථාක්කමං පුල්ලිඞ්ගෙ. දණ්ඩීනො, දණ්ඩිනෙ, දණ්ඩී, ඣීතො ත්වෙව? ඉත්ථියො, පුමෙති කිං? දණ්ඩීනි කුලානි. ཛྷ དང་ ཨཱི མཐའ་ཅན་གྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ ཡོ ཡིག་རྣམས་ནི་ ཕོ་རྟགས་སུ་གོ་རིམ་བཞིན་སྐབས་འགར་ ནོ དང་ ནེ རུ་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། དཎྜཱིནོ། དཎྜིནེ། དཎྜཱི། “ཛྷ དང་ ཨཱི མཐའ་ཅན་”ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཨིཏྠིཡོ། “ཕོ་རྟགས་སུ་”ཞེས་གསུངས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དཎྜཱིནི ཀུལཱནི། 76. නො. ༧༦. ནོ རུ་འགྱུར་རོ།། ඣීතො යොනං නො වා හොති පුල්ලිඞ්ගෙ. දණ්ඩිනො තිට්ඨන්ති, දණ්ඩිනො පස්ස, දණ්ඩී වා. ཛྷ དང་ ཨཱི མཐའ་ཅན་གྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ ཡོ ཡིག་ནི་ ཕོ་རྟགས་སུ་སྐབས་འགར་ ནོ རུ་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། དཎྜིནོ ཏིཊྛནྟི། དཎྜིནོ པསྶ། ཡང་ན། དཎྜཱི། 77. ස්මිනො නි. ༧༧. སྨིཾ ཡིག་གི་ཚེ་ ནི རུ་འགྱུར་རོ།། ඣීතො ස්මිංවචනස්ස නි හොති වා, දණ්ඩිනි, දණ්ඩිස්මිං, ඣීතො ත්වෙව? අග්ගිස්මිං. ཛྷ དང་ ཨཱི མཐའ་ཅན་གྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ སྨིཾ ཡིག་ནི་སྐབས་འགར་ ནི རུ་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། དཎྜིནི། དཎྜིསྨིཾ། “ཛྷ དང་ ཨཱི མཐའ་ཅན་”ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཨགྒིསྨིཾ། 78. අම්බ්වාදීහි. ༧༨. ཨམྦུ ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུའོ།། අම්බුආදීහි ස්මිනොනි හොති වා, ඵලං පතති අම්බුනි, පුප්ඵං යථා පංසුනි ආතපෙ කතං, වාත්වෙව? අම්බුම්හි, පංසුම්හි. ཨམྦུ ལ་སོགས་པའི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ སྨིཾ ཡིག་ནི་སྐབས་འགར་ ནི རུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཕལཾ པཏཏི ཨམྦུནི། པུཔྥཾ ཡཐཱ པཾསུནི ཨཱཏཔེ ཀཏཾ། “སྐབས་འགར་”ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཨམྦུམྷི། པཾསུམྷི། 79. කම්මාදිතො. ༧༩. ཀམྨ ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུའོ།། කම්මාදිතො ස්මිනො නි හොති වා. කම්මනි කම්මෙ. කම්ම, චම්ම, වෙස්ම, භස්ම (අස්ම), බ්‍රහ්ම, අත්ත, ආතුම, ඝම්ම, මුද්ධ. කම්මාදිතොති කිං? බුද්ධෙ. ཀམྨ ལ་སོགས་པའི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ སྨིཾ ཡིག་ནི་སྐབས་འགར་ ནི རུ་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། ཀམྨནི། ཀམྨེ། ཀམྨ། ཙམྨ། ཝེསྨ། བྷསྨ (ཨསྨ)། བྲཧྨ། ཨཏྟ། ཨཱཏུམ། གྷམྨ། མུདྡྷ། “ཀམྨ ལ་སོགས་པ་”ཞེས་གསུངས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བུདྡྷེ། 80. නාස්සෙනො. ༨༠. ནཱ ཡིག་གི་ཚེ་ ཨེནོ རུ་འགྱུར་རོ།། කම්මාදිතො නාවචනස්ස එනො වා හොති. කම්මෙන, කම්මනා, චම්මෙන, චම්මනා, කම්මාදිතොත්වෙව? බුද්ධෙන. ཀམྨ ལ་སོགས་པའི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ ནཱ ཡིག་ནི་སྐབས་འགར་ ཨེནོ རུ་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། ཀམྨེན། ཀམྨནཱ། ཙམྨེན། ཙམྨནཱ། “ཀམྨ ལ་སོགས་པ་”ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བུདྡྷེན། 81. ඣලා සස්ස නො. ༨༡. ཛྷ དང་ ལ རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ ས ཡིག་ནི་ ནོ རུ་འགྱུར་རོ།། ඣලතො [Pg.90] සස්ස නො වා හොති. අග්ගිනො අග්ගිස්ස, දණ්ඩිනො දණ්ඩිස්ස, භික්ඛුනො භික්ඛුස්ස, සයම්භුනො සයම්භුස්ස, ཛྷ དང་ ལ རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ ས ཡིག་ནི་སྐབས་འགར་ ནོ རུ་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། ཨགྒིནོ། ཨགྒིསྶ། དཎྜིནོ། དཎྜིསྶ། བྷིཀྑུནོ། བྷིཀྑུསྶ། སཡམྦྷུནོ། སཡམྦྷུསྶ། කථං ‘යො ච සිස්සො මහාමුනෙ’ ති? (3) ‘‘ඉතො ක්වචි සස්ස ටානුබන්ධො’’ති බ්‍රහ්මාදීසු පාඨා සස්ස එ ටානුබන්ධො. “ཡོ ཙ སིསྶོ མཧཱམུནེ” ཞེས་པ་ཇི་ལྟར་གྲུབ་ཅེ་ན། “ཨིཏོ ཀྭཙི སསྶ ཊཱནུབནྡྷོ” ཞེས་པའི་མདོ་ལས། བྲཧྨ ལ་སོགས་པའི་སྡེར་གཏོགས་པའི་ཕྱིར། ས ཡིག་ནི་ ཊ-རྗེས་འབྲེལ་དང་བཅས་པའི་ ཨེ རུ་འགྱུར་རོ།། 82. නා ස්මාස්ස. ༨༢. སྨཱ ཡིག་གི་ཚེ་ ནཱ རུ་འགྱུར་རོ།། ඣලතො ස්මාස්ස නා හොති වා. අග්ගිනා අග්ගිස්මා, දණ්ඩිනා දණ්ඩිස්මා, භික්ඛුනා භික්ඛුස්මා, සයම්භුනා සයම්භුස්මා. ཛྷ དང་ ལ རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ སྨཱ ཡིག་ནི་སྐབས་འགར་ ནཱ རུ་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། ཨགྒིནཱ། ཨགྒིསྨཱ། དཎྜིནཱ། དཎྜིསྨཱ། བྷིཀྑུནཱ། བྷིཀྑུསྨཱ། སཡམྦྷུནཱ། སཡམྦྷུསྨཱ། 83. ලා යො නං වො පුමෙ. ༨༣. སྐྱེས་པའི་རྟགས་སུ་ 'ལྷ་'-མིང་ཅན་ལས་ཡོ་-རྣམས་ཕྱིས་པ་དང་ 'ཝོ་' རུ་འགྱུར་རོ། ලතො යොනං වො හොති වා පුල්ලිඞ්ගෙ. භික්ඛවො භික්ඛූ, සයම්භුවො සයම්භූපුමෙති කිං? ආයූනි. 'ལྷ་'-མིང་ཅན་ལས་སྐྱེས་པའི་རྟགས་སུ་ཡོ་-རྣམས་ལ་ 'ཝོ་' རུ་འགྱུར་བའམ་ཡང་ནའོ། དགེ་སློང་དག (bhikkhavo, bhikkhū)། རང་བྱུང་དག (sayambhuvo, sayambhū)། སྐྱེས་པའི་རྟགས་སུ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཚེ་རྣམས་ (āyūni)། 84. ජන්ත්වාදිතො නො ච. ༨༤. ཛནྟུ་ལ་སོགས་པ་ལས་ 'ནོ་' ཡང་འགྱུར་རོ། ජන්ත්වාදිතො යොනං නො හොති වො ච වා පුල්ලිඞ්ගෙ. ජන්තුනො, ජන්තවො ජන්තුයො, ගොත්‍රභුනො, ගොත්‍රභුවො ගොත්‍රභූ. සහභුනො, සහභුවො සහභූ. ཛནྟུ་ལ་སོགས་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་རྟགས་སུ་ཡོ་-རྣམས་ལ་ 'ནོ་' དང་ 'ཝོ་' རུ་འགྱུར་བའམ་ཡང་ནའོ། སྐྱེ་བོ་དག (jantuno, jantavo, jantuyo)། རིགས་ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ་དག (gotrabhuno, gotrabhuvo, gotrabhū)། ལྷན་ཅིག་འབྱུང་བ་དག (sahabhuno, sahabhuvo, sahabhū)། 85. කූතො. ༨༥. ཀཱུ་-རྐྱེན་ལས་སོ། කූපච්චයන්තතො යොනං නො වා හොති පුල්ලිඞ්ගෙ, විදුනො විදූ, විඤ්ඤුනො විඤ්ඤූ, සබ්බඤ්ඤුනො සබ්බඤ්ඤූ. ཀཱུ་-རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་ལས་སྐྱེས་པའི་རྟགས་སུ་ཡོ་-རྣམས་ལ་ 'ནོ་' རུ་འགྱུར་བའམ་ཡང་ནའོ། མཁས་པ་དག (viduno, vidū)། རྣམ་པར་ཤེས་པ་དག (viññuno, viññū)། ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་དག (sabbaññuno, sabbaññū)། 86. ධලාපො-මුස්මා. ༨༦. ཨ་མུ་-ལས་ཕྱིས་པ་ཁོ་ནའོ། අමුසද්දතො යොනං ලොපොව හොති පුල්ලිඞ්ගෙ, අමූ, පුමෙත්වෙව? අමුයො අමූනි. වොපවාදොයං. ཨ་མུ་-སྒྲ་ལས་སྐྱེས་པའི་རྟགས་སུ་ཡོ་-རྣམས་ཕྱིས་པ་ཁོ་ནར་འགྱུར་ཏེ། འདི་དག (amū)། སྐྱེས་པའི་རྟགས་སུ་ཁོ་ན་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་དག (amuyo, amūni)། འདི་ནི་ 'ཝོ་' ཡི་དམིགས་བསལ་ལོ། 87. න නො සස්ස. ༨༧. ས་-རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ལས་ 'ནོ་' མི་འགྱུར་རོ། අමුස්මා [Pg.91] සස්ස නො න හොති, අමුස්ස, නොති කිං? අමුයා. ཨ་མུ་-སྒྲ་ལས་ས་-རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ལས་ 'ནོ་' མི་འགྱུར་ཏེ། འདི་ལའོ (amussa)། 'ནོ་' མི་འགྱུར་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་ལའོ (amuyā)། 88. යොලොපනිසු දීඝො. ༨༨. ཡོ་-ཕྱིས་པ་དང་ནི་-རྣམས་ལ་རིང་པོར་འགྱུར་རོ། යොනං ලොපෙ නිසු ච දීඝො හොති, අට්ඨී අට්ඨීනි, යොලොපනිසූති කිං? රත්තියො. ཡོ་-རྣམས་ཕྱིས་པ་དང་ནི་-རྣམས་ལ་རིང་པོར་འགྱུར་ཏེ། རུས་པ་དག (aṭṭhī, aṭṭhīni)། ཡོ་-ཕྱིས་པ་དང་ནི་-རྣམས་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མཚན་མོ་དག (rattiyo)། 89. සුනංහිසු. ༨༩. སུ་-དང་ཎཾ་-དང་ཧི་-རྣམས་ལའོ། එසු නාමස්ස දීඝො හොති. අග්ගීසු, අග්ගීනං, අග්ගීහි. འདི་རྣམས་ལ་མིང་གི་མཐའ་རིང་པོར་འགྱུར་ཏེ། མེ་རྣམས་ལ (aggīsu)། མེ་རྣམས་ཀྱི (aggīnaṃ)། མེ་རྣམས་ཀྱིས (aggīhi)། 90. පඤ්චාදීනං චුද්දසන්නම. ༩༠. ལྔ་ལ་སོགས་པ་བཅུ་བཞི་རྣམས་ལའོ། පඤ්චාදීනං චුද්දසන්නං සුනංහිස්ව හොති. පඤ්චසු, පඤ්චන්නං, පඤ්චහි, ඡසු, ඡන්නං, ඡහි, එවං යාව අට්ඨරසා. ལྔ་ལ་སོགས་པ་བཅུ་བཞི་རྣམས་ལ་སུ་-ཎཾ་-ཧི་-རྣམས་ལ་ 'ཨ་' རུ་འགྱུར་རོ། ལྔ་ལ (pañcasu)། ལྔ་ཡི (pañcannaṃ)། ལྔ་ཡིས (pañcahi)། དྲུག་ལ (chasu)། དྲུག་གི (channaṃ)། དྲུག་གིས (chahi)། དེ་བཞིན་དུ་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་བར་དུའོ། 91. ය්වාදො න්තුස්ස. ༩༡. ཡོ་-ལ་སོགས་པ་ལ་ 'ནྟུ་' ཡི་ 'ཨ་' རུ་འགྱུར་རོ། ය්වාදීසු න්තුස්ස අ හොති. ගුණවන්තා, ගුණවන්තං, ගුණවන්තෙ, ගුණවන්තෙන ඉච්චාදි, ය්වා-දොති කිං? ගුණවා තිට්ඨති. ཡོ་-ལ་སོགས་པ་ལ་ 'ནྟུ་' ཡི་ 'ཨ་' རུ་འགྱུར་ཏེ། ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པ་དག (guṇavantā)། ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པ་ལ (guṇavantaṃ)། ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པ་རྣམས་ལ (guṇavante)། ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པ་ཉིད་ཀྱིས (guṇavantena) ལ་སོགས་པའོ། ཡོ་-ལ་སོགས་པ་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པ་གནས་སོ (guṇavā tiṭṭhati)། 92. න්තස්ස ච ට වංසෙ. ༩༢. ཨཾ་-གི་ཚོགས་ལ་ 'ནྟུ་' ཡི་ 'ཊ་' རུ་ཡང་འགྱུར་རོ། අංසෙසු න්තප්පච්චයස්ස ට හොති වා න්තුස්ස ච. යං යං හි රාජ භජති සන්තංවායදි වා අසං, කිච්චා-නකුබ්බස්ස කරෙය්‍ය කිච්චං, හිමවංව පබ්බතං, සුජාතිමන්තොපි අජාතිමස්ස. යොගවිභාගෙනාඤ්ඤත්‍රාපි. චක්ඛුමා අන්ධිතා හොන්ති, වග්ගුමුදාතීරියා පන භික්ඛූ වණ්ණවා හොන්ති. ཨཾ་-གི་ཚོགས་ལ་ 'ནྟུ་'-རྐྱེན་གྱི་ 'ཊ་' རུ་འགྱུར་བའམ་ཡང་ན་ 'ནྟུ་' ཡི་ཉིད་དོ། རྒྱལ་པོ་གང་དང་གང་ལ་བསྟེན་པ་ནི། སྐྱེས་བུ་དམ་པའམ་ཡང་ན་དམ་པ་མ་ཡིན་པའོ། བྱ་བ་མི་བྱེད་པ་ལ་བྱ་བ་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ། གངས་ཅན་གྱི་རི་བོ་བཞིན། རིགས་བཟང་པོ་དང་ལྡན་པ་ཡང་རིགས་མེད་པ་ལའོ། སྦྱོར་བ་རྣམ་པར་དབྱེ་བས་གཞན་དུ་ཡང་ངོ་། མིག་ཅན་རྣམས་ལོང་བར་འགྱུར་རོ། སྙན་ཞིང་འཇམ་པར་གསུང་བའི་དགེ་སློང་རྣམས་ནི་ཁ་དོག་དང་ལྡན་པར་འགྱུར་རོ། 93. යොසු ඣිස්ස පුමෙ. ༩༣. སྐྱེས་པའི་རྟགས་སུ་ཡོ་-རྣམས་ལ་ 'ཛྷ་'-མིང་ཅན་གྱི་ 'ཨི་' ཡི་ 'ཊ་' རུ་འགྱུར་རོ། ඣසඤ්ඤස්ස [Pg.92] ඉස්ස යොසු වා ට හොති පුල්ලිඞ්ගෙ. අග්ගයො අග්ගී, ඣග්ගහණං කිං? ඉකාරන්තසමුදායස්ස ට මා සියාභි, රත්තියො, ඉග්ගහණං කිං? දණ්ඩිනො, පුමෙති කිං? අට්ඨීනි. 'ཛྷ་'-མིང་ཅན་གྱི་ 'ཨི་' ཡི་སྐྱེས་པའི་རྟགས་སུ་ཡོ་-རྣམས་ལ་ 'ཊ་' རུ་འགྱུར་བའམ་ཡང་ནའོ། མེ་དག (aggayo, aggī)། 'ཛྷ་' ཞེས་གཟུང་བ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཨི་-ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་གྱི་ཚོགས་ལ་ 'ཊ་' རུ་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཏེ། མཚན་མོ་དག (rattiyo)། 'ཨི་' ཞེས་གཟུང་བ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དབྱུག་པ་ཅན་དག (daṇḍino)། སྐྱེས་པའི་རྟགས་སུ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རུས་པ་དག (aṭṭhīni)། 94. වෙවොසු ලුස්ස. ༩༤. ཝེ་-དང་ཝོ་-རྣམས་ལ་ 'ལྷ་'-མིང་ཅན་གྱི་ 'ཨུ་' ཡི་ 'ཊ་' རུ་འགྱུར་རོ། ලසඤ්ඤස්ස උස්ස වෙවොසු ට හොති. භික්ඛවෙ, භික්ඛවො, වෙවොසූති කිං? ජන්තුයො, උග්ගහණං කිං? සයම්භුවො. 'ལྷ་'-མིང་ཅན་གྱི་ 'ཨུ་' ཡི་ཝེ་-དང་ཝོ་-རྣམས་ལ་ 'ཊ་' རུ་འགྱུར་རོ། ཀྱེ་དགེ་སློང་དག (bhikkhave)། དགེ་སློང་དག (bhikkhavo)། ཝེ་-དང་ཝོ་-རྣམས་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྐྱེ་བོ་དག (jantuyo)། 'ཨུ་' ཞེས་གཟུང་བ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རང་བྱུང་དག (sayambhuvo)། 95. යොම්හි වා ක්වචි. ༩༥. ཡོ་-ལ་སྐབས་འགར་ཡང་ནའོ། යොම්හි ක්වචි ලසඤ්ඤස්ස උස්ස වා ට හොති. හෙතයො, නන්දන්ති තං කුරයො දස්සනෙන, අජ්ජෙව තං කුරයො පාපයතු. වාති කිං? හෙතුයො. ཡོ་-ལ་སྐབས་འགར་ 'ལྷ་'-མིང་ཅན་གྱི་ 'ཨུ་' ཡི་ 'ཊ་' རུ་འགྱུར་བའམ་ཡང་ནའོ། རྒྱུ་དག (hetayo)། ཀུ་རུའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་དེ་མཐོང་བས་དགའོ། དེ་རིང་ཉིད་དུ་ཀུ་རུའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་དེ་ལ་ཐོབ་པར་བྱེད་དོ། ཡང་ན་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྒྱུ་དག (hetuyo)། 96. පුමාලපනෙ වෙවො. ༩༦. སྐྱེས་པའི་བོད་པའི་སྒྲ་ལ་ཝེ་-དང་ཝོ་-རུ་འགྱུར་རོ། ලසඤ්ඤතො උතො යොස්සාලපනෙ වෙවො හොන්ති වා පුල්ලිඞ්ගෙ. භික්ඛවෙ, භික්ඛවො භික්ඛූ, පුමෙති කිං ආයූනි, ආලපනෙති කිං? ජන්තුයො තිට්ඨන්ති, ලුතොත්වෙව? ධෙනුයො, සයම්භුවො. 'ལྷ་'-མིང་ཅན་གྱི་ 'ཨུ་' ལས་ཡོ་-ཡི་བོད་པའི་སྒྲ་ལ་ཝེ་-དང་ཝོ་-རུ་འགྱུར་བའམ་ཡང་ན་སྐྱེས་པའི་རྟགས་སུའོ། ཀྱེ་དགེ་སློང་དག (bhikkhave, bhikkhavo, bhikkhū)། སྐྱེས་པའི་རྟགས་སུ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཚེ་རྣམས་ (āyūni)། བོད་པའི་སྒྲ་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྐྱེ་བོ་རྣམས་གནས་སོ (jantuyo tiṭṭhanti)། 'ལྷ་'-མིང་ཅན་གྱི་ 'ཨུ་' ལས་ཁོ་ན་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བ་མོ་དག (dhenuyo)། རང་བྱུང་དག (sayambhuvo)། 97. ස්මාහිස්මිං නං ම්හාභිම්හි. ༩༧. སྨཱ་-དང་ཧི་-དང་སྨིཾ་-རྣམས་ལས་ 'མྷཱ་' དང་ 'བྷི་' དང་ 'མྷི་' རུ་འགྱུར་རོ། නාමස්මා පරෙසං ස්මාහිස්මින්නං ම්හා භිම්හි වා හොන්ති යථාක්කමං. බුද්ධම්හා බුද්ධස්මා, බුද්ධෙභි බුද්ධෙහි, බුද්ධම්හි බුද්ධස්මිං, බහුලාධිකාරාඅපවාදවිසයෙපි, දසසහස්සිම්හි ධාතුයා. མིང་ལས་གཞན་པའི་སྨཱ་-དང་ཧི་-དང་སྨིཾ་-རྣམས་ལ་རིམ་པ་བཞིན་དུ་ 'མྷཱ་' དང་ 'བྷི་' དང་ 'མྷི་' རུ་འགྱུར་བའམ་ཡང་ནའོ། སངས་རྒྱས་ལས (buddhamhā, buddhasmā)། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས (buddhebhi, buddhehi)། སངས་རྒྱས་ལ (buddhamhi, buddhasmiṃ)། མང་པའི་དབང་གིས་དམིགས་བསལ་གྱི་ཡུལ་ལ་ཡང་ངོ་། སྟོང་གསུམ་གྱི་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཁམས་ལའོ (dasasahassimhi dhātuyā)། 98. සුහිස්වස්සෙ. ༩༨. སུ་-དང་ཧི་-རྣམས་ལ་ 'ཨེ་' རུ་འགྱུར་རོ། අකාරන්තස්ස [Pg.93] සුහිස්වෙ හොති. බුද්ධෙසු බුද්ධෙහි. ཨ་-ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ་སུ་-དང་ཧི་-རྣམས་ལ་ 'ཨེ་' རུ་འགྱུར་ཏེ། སངས་རྒྱས་རྣམས་ལ (buddhesu)། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱིས (buddhehi)། 99. සබ්බාදීනං නංම්හීච. ༩༩. ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཎཾ་-ལ་ཡང་ངོ་། අකාරන්තානං සබ්බාදීනං එ හොති නංම්හි සුහිසු ච. සබ්බෙසං, සබ්බෙසු, සබ්බෙහි, සබ්බාදීනන්ති කිං? බුද්ධානං, අස්සෙත්වෙව? අමූසං. සබ්බ කතර කතම උභය ඉතර අඤ්ඤ අඤ්ඤතර අඤ්ඤතම (4) ‘‘පුබ්බපරා-වරදක්ඛිණුත්තරා-ධරානි වවත්ථායමසඤ්ඤායං’’ (පා,1,1,34) ය ත්‍ය ත එත ඉම අමු කිං එක තුම්හ අම්හ. ཨ་-ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་གྱི་ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཎཾ་-དང་སུ་-དང་ཧི་-རྣམས་ལ་ 'ཨེ་' རུ་འགྱུར་རོ། ཐམས་ཅད་ཀྱི (sabbesaṃ)། ཐམས་ཅད་ལ (sabbesu)། ཐམས་ཅད་ཀྱིས (sabbehi)། ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སངས་རྒྱས་རྣམས་ཀྱི (buddhānaṃ)། ཨ་-ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ་ཁོ་ན་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འདི་དག་གི (amūsaṃ)། ཐམས་ཅད (sabba)། གང་ཞིག (katara)། གང་དག (katama)། གཉིས་ཀ (ubhaya)། གཞན (itara)། གཞན (añña)། གང་ཡང་རུང་བ (aññatara)། གང་ཡང་རུང་བ (aññatama)། (༤) 'ཤར་དང་ནུབ་དང་ལྷོ་དང་བྱང་དང་སྟེང་དང་འོག་རྣམས་ནི་མིང་མ་གཏོགས་པའི་གནས་སྐབས་ལའོ' (པཱ་ཎི་ནི། ༡།༡།༣༤)། གང་ (ya)། དེ (tya)། དེ (ta)། འདི (eta)། འདི (ima)། འདི (amu)། ཅི (kiṃ)། གཅིག (eka)། ཁྱོད (tumha)། བདག (amha)། 100. සංසානං. ༡༠༠. སཾ་-དང་སཱ་ནཾ་-དུའོ། සබ්බාදිතො නංවචනස්ස සංසානං හොන්ති. සබ්බෙසං, සබ්බෙසානං. ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་ལས་ཎཾ་-རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ལ་ 'སཾ་' དང་ 'སཱ་ནཾ་' དུ་འགྱུར་ཏེ། ཐམས་ཅད་ཀྱི (sabbesaṃ, sabbesānaṃ)། 101. ඝපා සස්ස ස්සා වා. ༡༠༡. གྷ་-དང་པཱ་-ལས་ས་-ཡི་ 'སྶཱ་' རུ་འགྱུར་བའམ་ཡང་ནའོ། සබ්බාදීනං ඝපතො සස්ස ස්සා වා හොති, සබ්බස්සා සබ්බාය, පග්ගහණමුත්තරත්ථං. ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་གྷ་-དང་པཱ་-ལས་ས་-ཡི་ 'སྶཱ་' རུ་འགྱུར་བའམ་ཡང་ན་སྟེ། ཐམས་ཅད་ལ (sabbassā, sabbāya)། འཛིན་པ་ནི་འོག་མའི་དོན་དུའོ། 102. ස්මිනො ස්සං. ༡༠༢. སྨིཾ་-གི་ 'སྶཾ་' དུའོ། සබ්බාදීනං ඝපතො ස්මිනො ස්සං වා හොති, සබ්බස්සං සබ්බාය, අමුස්සං අමුයා. ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་གྷ་-དང་པཱ་-ལས་སྨིཾ་-གི་ 'སྶཾ་' དུ་འགྱུར་བའམ་ཡང་ན་སྟེ། ཐམས་ཅད་ལ (sabbassaṃ, sabbāya)། འདི་ལ (amussaṃ, amuyā)། 103. යං. ༡༠༣. ཡཾ་-དུའོ། ඝපතො ස්මිනො යං වා හොති, කඤ්ඤායං කඤ්ඤාය, රත්තියං රත්තියා, වධුයං වධුයා, සබ්බායං සබ්බාය, අමුයං අමුයා. གྷ་-དང་པཱ་-ལས་སྨིཾ་-གི་ 'ཡཾ་' དུ་འགྱུར་བའམ་ཡང་ན་སྟེ། བུ་མོ་ལ (kaññāyaṃ, kaññāya)། མཚན་མོ་ལ (rattiyaṃ, rattiyā)། མག་པ་ལའམ་མནའ་མ་ལ (vadhuyaṃ, vadhuyā)། ཐམས་ཅད་ལ (sabbāyaṃ, sabbāya)། འདི་ལ (amuyaṃ, amuyā)། 104. තිං සභාපරිසාය. ༡༠༤. ཚོགས་པ་དང་འཁོར་གྱི་ 'ཏིཾ་' དུའོ། සභාපරිසාහි [Pg.94] ස්මිනො තිං වා හොති, සභතිං සභාය, පරිසතිං පරිසාය. ཚོགས་པ་དང་འཁོར་ལས་སྨིཾ་-གི་ 'ཏིཾ་' དུ་འགྱུར་བའམ་ཡང་ན་སྟེ། ཚོགས་པ་ལ (sabhatiṃ, sabhāya)། འཁོར་ལ (parisatiṃ, parisāya)། 105. පදාදීහි සි. ༡༠༥. རྐང་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ 'སི་' རུའོ། එහි ස්මිනො සි හොති වා, පදසි පදස්මිං, බිලසි බිලස්මිං. འདི་དག་ལས་སྨིཾ་-གི་ 'སི་' དུ་འགྱུར་བའམ་ཡང་ན་སྟེ། རྐང་པ་ལ (padasi, padasmiṃ)། ཁུང་བུ་ལ (bilasi, bilasmiṃ)། 106. නාස්ස සා. ༡༠༦. ཎཱ་-ཡི་ 'སཱ་' རུའོ། පදාදීහි නාස්ස සා හොති වා, පදසා පදෙන, බිලසා බිලෙන. རྐང་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཎཱ་-ཡི་ 'སཱ་' རུ་འགྱུར་བའམ་ཡང་ན་སྟེ། རྐང་པས་ (padasā, padena)། ཁུང་བུས་ (bilasā, bilena)། 107. කොධාදීහි. ༡༠༧. ཁྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་ལས་སོ། එහි නාස්ස සා හොති වා, කොධසා කොධෙන, අත්ථසා අත්ථෙන. འདི་དག་ལས་ཎཱ་-ཡི་ 'སཱ་' རུ་འགྱུར་བའམ་ཡང་ན་སྟེ། ཁྲོ་བས་ (kodhasā, kodhena)། དོན་གྱིས་ (atthasā, atthena)། 108. අතෙන. ༡༠༨. ཨ་-ལས་ 'ཨེ་ཎ་' རུའོ། අකාරන්තතො පරස්ස නාවචනස්ස එනාදෙසො හොති, බුද්ධෙන, අතොති කිං? අග්ගිනා. ཨ་-ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལས་གཞན་པའི་ཎཱ་-རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ལ་ 'ཨེ་ཎ་' རུ་འགྱུར་ཏེ། སངས་རྒྱས་ཀྱིས (buddhena)། ཨ་-ཡིག་ལས་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མེས་ (agginā)། 109. සිස්සො. ༡༠༩. སི་-ཡི་ 'ཨོ་' རུའོ། අකාරන්තතො නාමස්මා සිස්ස ඔ හොති, බුද්ධො, අතොත්වෙව? අග්ගි. ཨ་-ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་གྱི་མིང་ལས་སི་-ཡི་ 'ཨོ་' རུ་འགྱུར་ཏེ། སངས་རྒྱས་ནི (buddho)། ཨ་-ཡིག་ལས་ཁོ་ན་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མེ་ནི (aggi)། 110. ක්වචෙ වා. ༡༡༠. སྐབས་འགར་ 'ཨེ་' རུ་ཡང་ནའོ། අකාරන්තතො නාමස්මා සිස්ස එ හොති වා ක්වචි, වනප්පගුම්බෙ යථා ඵුස්සිතග්ගෙ. අපවාදවිසයෙපි බහුලංවීධානා-සුඛෙ දුක්ඛෙ[Pg.95]. වාති කිං? වනප්පගුම්බො ක්වචීති කිං? පක්ඛෙ සබ්බත්ථ මා හොතු. ཨ་-ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་གྱི་མིང་ལས་སི་-ཡི་ 'ཨེ་' རུ་འགྱུར་བའམ་ཡང་ན་སྐབས་འགར་ཏེ། ནགས་ཚལ་གྱི་ཚོགས་ནི་མེ་ཏོག་རྒྱས་པའི་རྩེ་མོ་བཞིན་ནོ། དམིགས་བསལ་གྱི་ཡུལ་ལ་ཡང་མང་པོར་འགྱུར་བས་བདེ་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་ལའོ། ཡང་ན་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ནགས་ཚལ་གྱི་ཚོགས་ནི (vanappagumbo)། སྐབས་འགར་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཕྱོགས་གཞན་དུ་ཐམས་ཅད་ལ་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། 111. අං නපුංසකෙ. ༡༡༡. མ་ནིང་གི་རྟགས་ལ་ 'ཨཾ་' དུའོ། අකාරන්තතො නාමස්මා සිස්ස අං හොති නපුංසකලිඞ්ගෙ. රූපං. ཨ་-ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་གྱི་མིང་ལས་སི་-ཡི་ 'ཨཾ་' རུ་འགྱུར་ཏེ་མ་ནིང་གི་རྟགས་ལའོ། གཟུགས་ནི (rūpaṃ)། 112. යොනං නි. ༡༡༢. ཡོ་-རྣམས་ལ་ 'ནི་' རུའོ། අකාරන්තතො නාමස්මා යොනං නි හොති නපුංසකෙ. සබ්බානි රූපානි, නිච්චවිධානෙ ඵලං එකච්චාදිසබ්බාදීනං පඨමායං. ཨ་-ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་གྱི་མིང་ལས་ཡོ་-རྣམས་ལ་ 'ནི་' རུ་འགྱུར་ཏེ་མ་ནིང་གི་རྟགས་ལའོ། གཟུགས་ཐམས་ཅད་དག (sabbāni rūpāni)། རྟག་པའི་ཆོ་ག་ལ་འབྲས་བུ་ནི་གཅིག་ལ་སོགས་པའི་ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་དང་པོ་ལའོ། 113. ඣලා වා. ༡༡༣. ཛྷ་དང་ལའི་མཐའ་ལས་ཡང་ནའོ།། ඣලතො යොනං නි හොති වා නපුංසකෙ, අට්ඨීනි අට්ඨී, ආයූනි ආයූ. མ་ནིང་གི་རྟགས་ལ། ཛྷ་དང་ལའི་མཐའ་ལས་ཡོ་རྣམས་ནི་རུ་ཡང་ན་འགྱུར་ཏེ། ཨཊྛཱིནི། ཨཊྛཱི། ཨཱཡཱུནི། ཨཱཡཱུ། ལྟ་བུའོ།། 114. ලොපො. ༡༡༤. ཕྱིས་པའོ།། ඣලතො යොනං ලොපො හොති, අට්ඨී, ආයූ, අග්ගී, භික්ඛූ, ඣලාත්වෙව? අග්ගයො. පගෙව කස්මා න හොති? අන්තරඞ්ගත්තා අකාරස්ස. ཛྷ་དང་ལའི་མཐའ་ལས་ཡོ་རྣམས་ཕྱིས་པར་འགྱུར་ཏེ། ཨཊྛཱི། ཨཱཡཱུ། ཨགྒཱི། བྷིཀྑཱུ། ཛྷ་དང་ལ་ལས་ཁོ་ན་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཨགྒཡོ། སྔ་མ་ཉིད་ལས་ཅིའི་ཕྱིར་མི་འགྱུར་ཞེ་ན། ཨ་ཡིག་ནང་གི་ཡན་ལག་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ།། 115. ජන්තුහෙත්වීඝපෙහි වා. ༡༡༥. ཛནྟུ། ཧེཏུ། ཨཱིའི་མཐའ་ཅན། གྷ་དང་པ་ཞེས་བྱ་བའི་རྗེས་ལས་ཀྱང་རུང་། ජන්තුහෙතූහි ඊකාරන්තෙහි ඝප සඤ්ඤෙහි ච පරෙසං යොනං වා ලොපො හොති, ජන්තූ ජන්තුයො, හෙතූ හෙතුයො, දණ්ඩී දණ්ඩියො, කඤ්ඤා කඤ්ඤායො, රත්තී රත්තියො, ඉත්ථී ඉත්ථියො, ධෙනූ ධෙනුයො, වධූ වධුයො. ཛནྟུ། ཧེཏུ། ཨཱི་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་དང་། གྷ་དང་པ་ཞེས་པའི་མིང་ཅན་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ཡོ་རྣམས་ཡང་ན་ཕྱིས་པར་འགྱུར་ཏེ། ཛནྟཱུ། ཛནྟུཡོ། ཧེཏཱུ། ཧེཏུཡོ། དཎྜཱི། དཎྜིཡོ། ཀཉྙཱ། ཀཉྙཱཡོ། རཏྟཱི། རཏྟིཡོ། ཨིཏྠཱི། ཨིཏྠིཡོ། དྷེནཱུ། དྷེནུཡོ། ཝདྷཱུ། ཝདྷུཡོ། ལྟ་བུའོ།། 116. යෙ පස්සිවණ්ණස්ස. ༡༡༦. ཡ་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་པ་ཞེས་བྱ་བའི་ཨི་ཡིག་གི་སྒྲ་ཕྱིས་པའོ།། පසඤ්ඤස්ස [Pg.96] ඉවණ්ණස්ස ලොපො හොති වා යකාරෙ, රත්‍යො රත්‍යා, රත්‍යං, පොක්ඛරඤ්ඤො, පොක්ඛරඤ්ඤා, පොක්ඛරඤ්ඤං, වා ත්වෙව? රත්තියො, පස්සාති කිං? දණ්ඩියො, ඉවණ්ණස්සාති කිං? ධෙනුයො වධුයො. කථං ‘අනුඤ්ඤාතො අහං මත්‍යා’ති? ‘යෙ පස්සා’ති යොගවිභාගා. པ་ཞེས་བྱ་བའི་མིང་ཅན་གྱི་ཨི་ཡིག་གི་སྒྲ་ནི། ཡ་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་ཡང་ན་ཕྱིས་པར་འགྱུར་ཏེ། རཏྱོ། རཏྱཱ། རཏྱཾ། པོཀྑརཉྙོ། པོཀྑརཉྙཱ། པོཀྑརཉྙཾ། ཡང་ན་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རཏྟིཡོ། པ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དཎྜིཡོ། ཨི་ཡིག་གི་སྒྲ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དྷེནུཡོ། ཝདྷུཡོ། །“ཨནུཉྙཱཏོ ཨཧཾ མཏྱཱ” ཞེས་པ་ཇི་ལྟར་གྲུབ་ཅེ་ན། “ཡེ པས྄” ཞེས་པའི་སྦྱོར་བ་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ལས་སོ།། 117. ගසීනං. ༡༡༧. གསི་རྣམས་ཀྱིའོ།། නාමස්මා ගසීනං ලොපො හොති විජ්ඣන්තරාභාවෙ, භො පුරිස, අයං, දණ්ඩී. མིང་ལས་གསི་རྣམས་ཕྱིས་པར་འགྱུར་ཏེ་བར་དུ་ཆོད་པ་མེད་པའི་ཚེ་ནའོ།། བྷོ པུརིས། ཨཡཾ། དཎྜཱི། ལྟ་བུའོ།། 118. අසඞ්ඛ්‍යෙහි සබ්බාසං. ༡༡༨. གྲངས་མེད་པ་རྣམས་ལས་ཐམས་ཅད་ཀྱིའོ།། අවිජ්ජමානසඞ්ඛ්‍යෙහි පරාසං සබ්බාසං විභත්තීනං ලොපො හොති, ච වා එව එවං, එතස්මායෙව ලිඞ්ගා අසඞ්ඛ්‍යෙහි ස්‍යාද්‍යුප්පත්ති අනුමීයතෙ. གྲངས་མེད་པའི་མིང་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་རྣམ་དབྱེ་ཐམས་ཅད་ཕྱིས་པར་འགྱུར་ཏེ། ཅ། ཝཱ། ཨེཝ། ཨེཝཾ། ལྟ་བུའོ།། རྟགས་འདི་ཉིད་ལས་གྲངས་མེད་པ་རྣམས་ལས་སི་ལ་སོགས་པའི་རྣམ་དབྱེ་སྐྱེ་བར་རྗེས་སུ་དཔག་གོ། 119. එකත්ථතායං. ༡༡༩. དོན་གཅིག་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་ལའོ།། එකත්ථීභාවෙ සබ්බාසං විභත්තීනං ලොපො හොති බහුලං, පුත්තීයති, රාජපුරිසො, වාසිට්ඨො, ක්වචි න හොති බහුලං විධානා-පරන්තපො, භගන්දරො, පරස්සපදං, අත්තනොපදං, ගවම්පති, දෙවානංපියතිස්සො, අන්තෙවාසී, ජනෙසුතො මමත්තං මාමකො. དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བའི་ཚེ་རྣམ་དབྱེ་ཐམས་ཅད་ཕལ་ཆེར་ཕྱིས་པར་འགྱུར་ཏེ། པུཏྟཱིཡཏི། རཱཛཔུརིསོ། ཝཱསིཊྛོ། ལ་ལར་ཕལ་ཆེར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་མི་འགྱུར་ཏེ། པརནྟཔོ། བྷགནྡརོ། པརས྄སཔདཾ། ཨཏྟནོཔདཾ། གཝམྤཏི། དེཝཱནཾཔིཡཏིས྄སོ། ཨནྟེཝཱསཱི། ཛནེསུཏོ། མམཏྟཾ། མཱམཀོ། ལྟ་བུའོ།། 120. පුබ්බස්මාමාදිතො. ༡༢༠. ཨམ་ལ་སོགས་པའི་སྔོན་མ་ལས་སོ།། අමාදෙකත්ථා පුබ්බං යදෙකත්ථං තතො පරාසං සබ්බාසං විභත්තීනං ලොපො හොති. අධිත්ථි. ඉධ න හොති බහුලං ཨམ་ལ་སོགས་པའི་དོན་གཅིག་པ་ལས་སྔོན་དུ་གང་ཞིག་དོན་གཅིག་པ་དེ་ལས་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་རྣམ་དབྱེ་ཐམས་ཅད་ཕྱིས་པར་འགྱུར་ཏེ། ཨདྷིཏྠི། འདིར་ཕལ་ཆེར་མི་འགྱུར་ཏེ། විධානා [Pg.97] යථාපත්ථීයා, යථාපරිසාය, පුබ්බස්මාති කිං? ගාමගතො. བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཏེ། དཔེར་ན། ཡཐཱཔཏྠཱིཡཱ། ཡཐཱཔརིསཱཡ། སྔོན་མ་ལས་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གཱམགཏོ། ལྟ་བུའོ།། 121. නාතොම පඤ්චමියා. ༡༢༡. ཨ་ཡིག་གི་མཐའ་ལས་ལྔ་པ་མ་གཏོགས་པར་ཕྱིས་པར་མི་འགྱུར་རོ།། අමාදෙකත්ථා පුබ්බං යදෙකත්ථමකාරන්තං, තතො පරාසං සබ්බාසං විභත්තීනං ලොපො න හොති, අන්තු, භවත්‍යපඤ්චම්‍යා, උපකුම්භං, අපඤ්චමියාති කිං? උපකුම්භා ආනය. ཨམ་ལ་སོགས་པའི་དོན་གཅིག་པ་ལས་སྔོན་དུ་གང་ཞིག་ཨ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་དོན་གཅིག་པ་དེ་ལས་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་རྣམ་དབྱེ་ཐམས་ཅད་ཕྱིས་པར་མི་འགྱུར་གྱི། འོན་ཀྱང་ལྔ་པ་མ་གཏོགས་པར་ཨམ་དུ་འགྱུར་ཏེ། ཨུཔཀུམྦྷཾ། ལྔ་པ་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཨུཔཀུམྦྷཱ ཨཱནཡ། ལྟ་བུའོ།། 122. වා තතියාසත්තමිනං. ༡༢༢. གསུམ་པ་དང་བདུན་པ་རྣམས་ཀྱི་ཡང་ནའོ།། අමාදෙකත්ථා පුබ්බං යදෙකත්ථමකාරන්තං, තතො පරාසං තතියාසත්ථමීනං වා අං හොති, උපකුම්භෙන කතං, උපකුම්භං කතං, උපකුම්තෙ නිධෙහි, උපකුම්භං නිධෙහි. ཨམ་ལ་སོགས་པའི་དོན་གཅིག་པ་ལས་སྔོན་དུ་གང་ཞིག་ཨ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་དོན་གཅིག་པ་དེ་ལས་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་གསུམ་པ་དང་བདུན་པའི་རྣམ་དབྱེ་རྣམས་ཡང་ན་ཨམ་དུ་འགྱུར་ཏེ། ཨུཔཀུམྦྷེན ཀཏཾ། ཨུཔཀུམྦྷཾ ཀཏཾ། ཨུཔཀུམྦྷ批 ནིདྷེཧི། ཨུཔཀུམྦྷཾ ནིདྷེཧི། ལྟ་བུའོ།། 123. රාජසී නාම්හි. ༡༢༣. ནཱ་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་རཱ་ཛ་ལའོ།། නාම්හි රාජස්සි වා හොති, සබ්බදත්තෙන රාජිනා, වාත්වෙව? රඤ්ඤා. ནཱ་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་རཱ་ཛ་ནི་ཡང་ན་རཱ་ཛི་རུ་འགྱུར་ཏེ། སབྦདཏྟེན རཱཛིནཱ། ཡང་ན་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རཉྙཱ། ལྟ་བུའོ།། 124. සුනංහිසූ. ༡༢༤. སུ། ནཾ། ཧི་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུའོ།། රාජස්ස ඌ හොති වා සුනංහිසු, රාජූසු රාජෙසු, රාජූනං රඤ්ඤං, රාජූහි රාජෙහි. སུ། ནཾ། ཧི་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་རཱ་ཛའི་ཨ་ཡིག་ནི་ཡང་ན་ཨཱུ་རུ་འགྱུར་ཏེ། རཱཛཱུསུ། རཱཛེསུ། རཱཛཱུནཾ། རཉྙཾ། རཱཛཱུཧི། རཱཛེཧི། ལྟ་བུའོ།། 125. ඉමස්සාදිත්ථියංටෙ. ༡༢༥. མོ་རྟགས་མ་གཏོགས་པར་ཨི་མ་ལའོ།། ඉමසද්දස්සානිත්ථියං ටෙ හොති වා සුනංහිසු, එසු ඉමෙසු, එසං ඉමෙසං, එසි ඉමෙහි, අනිත්ථියන්ති කිං? ඉමාසු, ඉමාසං, ඉමාහි. མོ་རྟགས་མ་གཏོགས་པར་ཨི་མ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི། སུ། ནཾ། ཧི་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཡང་ན་ཨེ་རུ་འགྱུར་ཏེ། ཨེསུ། ཨིམེསུ། ཨེསཾ། ཨིམེསཾ། ཨེཧི། ཨིམེཧི། མོ་རྟགས་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཨིམཱསུ། ཨིམཱསཾ། ཨིམཱཧི། ལྟ་བུའོ།། 126. නාම්හ නිමි. ༡༢༦. ནཱ་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་ཨ་ན་དང་ཨི་མིའོ།། ඉමසද්දස්සානිත්ථියං [Pg.98] නාම්හි අනඉමිඉච්චාදෙසා හොන්ති, අනෙන ඉමීනා, අනිත්ථියංත්වෙව? ඉමාය. མོ་རྟགས་མ་གཏོགས་པར་ཨི་མ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལ། ནཱ་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་ཨ་ན་དང་ཨི་མི་ཞེས་པའི་འཕོ་འགྱུར་རྣམས་འབྱུང་སྟེ། ཨནེན། ཨིམཱིནཱ། མོ་རྟགས་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཨིམཱཡ། ལྟ་བུའོ།། 127. සිම්හ නපුංසකස්සායං. ༡༢༧. སི་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་མ་ནིང་མ་གཏོགས་པ་ལ་ཨ་ཡཾ་དུ་འགྱུར་བའོ།། ඉමසද්දස්සානපුංසකස්ස අයං හොති සිම්හි, අයං පුරිසො, අයං ඉත්ථී, අනපුංසකස්සාති කිං? ඉමං. མ་ནིང་གི་རྟགས་མ་གཏོགས་པར་ཨི་མ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི། སི་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་ཨ་ཡཾ་དུ་འགྱུར་ཏེ། ཨཡཾ པུརིསོ། ཨཡཾ ཨིཏྠཱི། མ་ནིང་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཨིམཾ། ལྟ་བུའོ།། 128. ත්‍යතෙතානං තස්ස සො. ༡༢༨. ཏྱ་དང་། ཏ་དང་། ཨེ་ཏ་རྣམས་ཀྱི་ཏ་ཡིག་ནི་ས་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བའོ།། ත්‍යතෙතානමනපුංසකානං තස්ස සො හොති සිම්හි, ස්‍යො පුරිසො, ස්‍යා ඉත්ථී, එවං සො, සා, එසො, එසා, අනපුංසකස්සෙත්වෙව? ත්‍යං, තං, එතං. མ་ནིང་གི་རྟགས་མ་གཏོགས་པར་ཏྱ་དང་། ཏ་དང་། ཨེ་ཏ་རྣམས་ཀྱི་ཏ་ཡིག་ནི། སི་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་ས་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། སྱོ པུརིསོ། སྱཱ ཨིཏྠཱི། དེ་བཞིན་དུ། སོ། སཱ། ཨེསོ། ཨེསཱ། མ་ནིང་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཏྱཾ། ཏཾ། ཨེཏཾ། ལྟ་བུའོ།། 129. මස්සාමුස්ස. ༡༢༩. ཨ་མུ་ཞེས་པའི་མ་ཡིག་ནི་ས་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བའོ།། අනපුංසකස්සාමුස්ස මකාරස්ස සො හොති සිම්හි, අසු පුරිසො, අසු ඉත්ථී. མ་ནིང་གི་རྟགས་མ་གཏོགས་པར་ཨ་མུ་ཞེས་པའི་མ་ཡིག་ནི། སི་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་ས་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། ཨསུ པུརིསོ། ཨསུ ཨིཏྠཱི། ལྟ་བུའོ།། 130. කෙ වා. ༡༣༠. ཀ་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་ཡང་ནའོ།། අමුස්ස මස්ස කෙ වා සො හොති, අසුකො අමුකො, අසුකා අමුකා, අසුකං අමුකං, අසුකානි අමුකානි. ཨ་མུ་ཞེས་པའི་མ་ཡིག་ནི། ཀ་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་ཡང་ན་ས་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། ཨསུཀོ། ཨམུཀོ། ཨསུཀཱ། ཨམུཀཱ། ཨསུཀཾ། ཨམུཀཾ། ཨསུཀཱནི། ཨམུཀཱནི། ལྟ་བུའོ།། 131. තතස්ස නො තබ්බාසු. ༡༣༡. ཏ་ཞེས་པའི་ཏ་ཡིག་ནི་རྣམ་དབྱེ་ཐམས་ཅད་ལ་ན་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བའོ།། තසද්දස්ස තස්ස නො වා හොති සබ්බාසු විභත්තීසු, නෙ තෙ නායො තායො, නං තං, නානි තානි ඉච්චාදි. ཏ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལ། རྣམ་དབྱེ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཏ་ཡིག་ནི་ཡང་ན་ན་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། ནེ། ཏེ། ནཱཡོ། ཏཱཡོ། ནཾ། ཏཾ། ནཱནི། ཏཱནི། ལ་སོགས་པའོ།། 132. ට සස්මාස්මිංස්සායස්සංස්සාසංම්හාම්හිස්වි මස්ස ච. ༡༣༢. ས་དང་། སྨཱ་དང་། སྨིཾ་དང་། ས྄སཱཡ་དང་། ས྄སཾ་དང་། ས྄སཱ་དང་། སཾ་དང་། མྷཱ་དང་། མྷི། སུ། རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཨི་མ་དང་ཏ་ལའོ།། සාදීස්විමස්ස [Pg.99] තතස්ස ච ටො වා හොති, අස්ස ඉමස්ස, අස්මා ඉමස්මා, අස්මිං ඉමස්මිං, අස්සාය ඉමිස්සාය, අස්සං ඉමිස්සං, අස්සා ඉමිස්සා, ආසං ඉමාසං, අම්හා ඉමම්හා, අම්හි ඉමම්හි, අස්ස තස්ස, අස්මා තස්මා, අස්මිං තස්මිං, අස්සාය තස්සාය, අස්සං තස්සං, අස්සා තස්සා, ආසං තාසං, අම්හා තම්හා, අම්හි තම්හි, ස්සායාදිග්ගහණමාදෙසන්තරෙ මා හොතූති. ས་ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་ཨི་མ་དང་ཏ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལ། ཡང་ན་ཨ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། ཨས྄ས། ཨིམས྄ས། ཨསྨཱ། ཨིམསྨཱ། ཨསྨིཾ། ཨིམསྨིཾ། ཨས྄སཱཡ། ཨིམིས྄སཱཡ། ཨས྄སཾ། ཨིམིས྄སཾ། ཨས྄སཱ། ཨིམིས྄སཱ། ཨཱསཾ། ཨིམཱསཾ། ཨམྷཱ། ཨིམམྷཱ། ཨམྷི། ཨིམམྷི། ཨས྄ས། ཏས྄ས། ཨསྨཱ། ཏསྨཱ། ཨསྨིཾ། ཏསྨིཾ། ཨས྄སཱཡ། ཏས྄སཱཡ། ཨས྄སཾ། ཏས྄སཾ། ཨས྄སཱ། ཏས྄སཱ། ཨཱསཾ། ཏཱསཾ། ཨམྷཱ། ཏམྷཱ། ཨམྷི། ཏམྷི། ལྟ་བུའོ།། ས྄སཱཡ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་པ་ནི་འཕོ་འགྱུར་གཞན་དག་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ།། 133. ටෙ සිස්සිසිස්මා. ༡༣༣. ཨི་སི་ལས་སི་ཡིག་ལའོ།། ඉසිස්මා සිස්ස ටෙ වා හොති, ‘යො න්වජ්ජ විනයෙ කඞ්ඛං, අත්ථධම්මවිදූ ඉසෙ’, වාත්වෙව? ඉසි. ཨི་སི་ཞེས་པ་ལས་སི་ཡིག་ནི་ཡང་ན་ཨེ་རུ་འགྱུར་ཏེ། “ཡོ ནྭཛྫ ཝིནཡེ ཀངྑཾ། ཨཏྠདྷམྨཝིདཱུ ཨིསེ” ལྟ་བུའོ།། ཡང་ན་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཨིསི། ལྟ་བུའོ།། 134. දුතියස්ස යොස්ස. ༡༣༤. གཉིས་པའི་ཡོ་ཡིག་ལའོ།། ඉසිස්මා පරස්ස දුතියායොස්ස ටෙ වා හොති, ‘සමණෙ බ්‍රාහ්මණෙ වන්දෙ, සම්පන්නචරණෙ ඉසෙ’, වාත්වෙව? ඉසයො පස්ස, දුතියස්සාති කිං? ඉසයො තිට්ඨන්ති. ཨི་སི་ལས་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་གཉིས་པའི་ཡོ་ཡིག་ནི་ཡང་ན་ཨེ་རུ་འགྱུར་ཏེ། “སམཎེ བྲཱཧྨཎེ ཝནྡེ། སམྤནྣཙརཎེ ཨིསེ” ལྟ་བུའོ།། ཡང་ན་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཨིསཡོ པས྄ས། གཉིས་པའི་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཨིསཡོ ཏིཊྛནྟི། ལྟ་བུའོ།། 135. එකච්චාදීහ තො. ༡༣༥. ཨེ་ཀཙྩ་ལ་སོགས་པའི་ཨ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལས་སོ།། අකාරන්තෙහි එකච්චාදීහි යොනං ටෙ හොති, එකච්චෙ තිට්ඨන්ති, එකචෙ පස්ස, අතොති කිං? එකච්චායො, එවං එස ස පඨම. ཨ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ཨེ་ཀཙྩ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཡོ་རྣམས་ནི་ཨེ་རུ་འགྱུར་ཏེ། ཨེཀཙྩེ ཏིཊྛནྟི། ཨེཀཙྩེ པས྄ས། ཨ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཨེཀཙྩཱཡོ། དེ་བཞིན་དུ། ཨེས། ས། པཋམ། ལྟ་བུའོ།། 136. න නිස්ස ටා. ༡༣༦. ནི་ཡིག་ལས་ཨཱ་རུ་མི་འགྱུར་བའོ།། එකච්චාදීහි පරස්ස නිස්ස ටා න හොති, එකච්චානි. ཨེ་ཀཙྩ་ལ་སོགས་པ་ལས་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ནི་ཡིག་ནི་ཨཱ་རུ་མི་འགྱུར་ཏེ། ཨེཀཙྩཱནི། ལྟ་བུའོ།། 137. සබ්බාදීහී[Pg.100]. ༡༣༧. སབྦ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཀྱང་ངོ་།། සබ්බාදීහි පරස්ස නිස්ස ටා න හොති, සබ්බානි. སབྦ་ལ་སོགས་པ་ལས་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ནི་ཡིག་ནི་ཨཱ་རུ་མི་འགྱུར་ཏེ། སབྦཱནི། ལྟ་བུའོ།། 138. යොනමෙට. ༡༣༨. ཡོ་རྣམས་ལ་ཨེ་རུ་འགྱུར་བའོ།། අකාරන්තෙහි සබ්බාදීහි යොනමෙට හොති, සබ්බෙ තිට්ඨන්ති, සබ්බෙ පස්ස, අතොත්වෙව? සබ්බායො. ཨ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་སབྦ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཡོ་རྣམས་ནི་ཨེ་རུ་འགྱུར་ཏེ། སབྦེ ཏིཊྛནྟི། སབྦེ པས྄ས། ཨ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སབྦཱཡོ། ལྟ་བུའོ།། 139. නාඤ්ඤං චනාමප්පධානා. ༡༣༩. མིང་དུ་གྱུར་པ་དང་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པ་ལས་གཞན་དག་ཀྱང་མི་འགྱུར་བའོ།། නාමභූතෙහී අප්පධානෙහි ච සබ්බාදීහි යං වුත්තං, යඤ්චාඤ්ඤං සබ්බාදිකාරියං, තං න හොති, තෙ සබ්බා, තෙ පියසබ්බා, තෙ අතිසබ්බා. མིང་དུ་གྱུར་པ་དང་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པའི་སབྦ་ལ་སོགས་པ་ལས་གང་ཞིག་བཤད་པ་དང་། སབྦ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་གཞན་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་མི་འགྱུར་ཏེ། ཏེ སབྦཱ། ཏེ པིཡསབྦཱ། ཏེ ཨཏིསབྦཱ། ལྟ་བུའོ།། 140. තතියත්ථයොගෙ. ༡༤༠. གསུམ་པའི་དོན་དང་སྦྱོར་བ་ལའོ།། තතියත්ථෙන යොගෙ සබ්බාදීහි යං වුත්තං, යඤ්චාඤ්ඤං සබ්බාදි කාරියං, තං න හොති, මාසෙන පුබ්බානං මාසපුබ්බානං. གསུམ་པའི་དོན་དང་སྦྱོར་བའི་ཚེ་སབྦ་ལ་སོགས་པ་ལས་གང་ཞིག་བཤད་པ་དང་། སབྦ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་གཞན་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་མི་འགྱུར་ཏེ། མཱསེན པུབྦཱནཾ ནི་མཱསཔུབྦཱནཾ། ལྟ་བུའོ།། 141. චත්ථසමාසෙ. ༡༤༡. ཅ་ཡིག་གི་དོན་གྱི་ཚིག་སྡུད་ལའོ།། චත්ථසමාසවිසයෙ සබ්බාදීහි යං වුත්තං, යඤ්චාඤ්ඤං සබ්බාදිකාරියං, තං න හොති, ඉක්ඛිණුත්තරපුබ්බානං, සමාසෙති කිං? අමුසඤ්ච තෙසඤ්ච දෙහි. ཅ་ཡིག་གི་དོན་གྱི་ཚིག་སྡུད་ཀྱི་སྐབས་སུ་སབྦ་ལ་སོགས་པ་ལས་གང་ཞིག་བཤད་པ་དང་། སབྦ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་གཞན་གང་ཡིན་པ་དེ་དག་མི་འགྱུར་ཏེ། ཨིཀྑིཎུཏྟརཔུབྦཱནཾ། ཚིག་སྡུད་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཨམུསཉྩ ཏེསཉྩ དེཧི། ལྟ་བུའོ།། 142. වෙට. ༡༤༢. ཡང་ན་ཨེ་རུ་འགྱུར་བའོ།། එත්ථසමාසවිසධය සබ්බාදීහි යධස්සට වුත්තො, තස්ස වා හොති, පුග්ගුත්තරෙ, පුබ්බුත්තරා. འདིར་བསྡུ་བའི་ཡུལ་ལ་ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་ལས་ཇི་ལྟར་གསུངས་པ་བཞིན། དེའི་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་རྣམས་རིམ་པ་བཞིན་འབྱུང་བའམ་ཡང་ན། པུགྒུཏྟ་རེ། པུབྦུཏྟ་རཱ། 143. පුබ්බාදීහි ඡහී. ༡༤༣. སྔོན་ལ་སོགས་པ་དྲུག་ལས་སོ།། එතෙහි [Pg.101] පුබ්බාදීහි ඡහි සවිසයෙ එට වා හොති, පුබ්බෙ පුබ්බා, පරෙ පරා, අපරෙ අපරා, දක්ඛිණෙ දක්ඛිණා, උත්තරෙ උත්තරා, අධරෙ අධරා, ඡහිතිකිං? යෙ. འདི་དག་སྔོན་ལ་སོགས་པ་དྲུག་གི་རང་གི་ཡུལ་ལ་ཨེ་ཊ་ (eṭa) རུ་འགྱུར་བའམ་ཡང་ན། པུབྦེ། པུབྦཱ། པཱ་རེ། པཱ་རཱ། ཨ་པཱ་རེ། ཨ་པཱ་རཱ། དཀྑི་ཎེ། དཀྑི་ཎཱ། ཨུཏྟ་རེ། ཨུཏྟ་རཱ། ཨ་དྷ་རེ། ཨ་དྷ་རཱ། དྲུག་ཅེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར། ཡེ་ (ye) ཞེས་པའི་ཕྱིར། 144. මනාදීහි ස්මිංසංනාස්මානං සිසොඔසාසා. ༡༤༤. ཡིད་ལ་སོགས་པ་ལས་སྨིང་ (smiṃ) དང་སཾ་ (saṃ) དང་ཎཱ་ (ṇā) དང་སྨཱ་ (smā) རྣམས་ལ་སི་ (si) སོ་ (so) ཨོ་ (o) སཱ་ (sā) སཱ་ (sā) རྣམས་སོ།། මනාදීහි ස්මිමාදීනං සිසොඔසාසා වා හොන්ති යථාක්කමං, මනසි මනස්මිං, මනසො මනස්ස, මනො මනං, මනසා මනෙන, මනසා මනස්මා, කථං ‘පුත්තො ජාතො අචෙතසො, හිත්වා යාති සුමෙධසො, සුද්ධුත්තරවාසසා, හෙමකප්පනවාසසෙ’ති? සකත්ථෙණත්ථා. මනතම තප තෙජ සිර උර වච ඔජ රජයස පය (6) ‘‘සරවයා-යවාසචෙතා ජලාසයාක්ඛයලොහපටමනෙසු’’. ཡིད་ལ་སོགས་པ་ལས་སྨིང་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་སི་སོ་ཨོ་སཱ་སཱ་རྣམས་རིམ་པ་བཞིན་འབྱུང་བའམ་ཡང་ན། མ་ན་སི། མ་ན་སྨིཾ། མ་ན་སོ། མ་ནསྶ། མ་ནོ། མ་ནཾ། མ་ན་སཱ། མ་ནེ་ན། མ་ན་སཱ། མ་ནསྨཱ། ‘བུ་སྐྱེས་པ་སེམས་མེད་པ། བློ་བཟང་པོ་སྤངས་ནས་འགྲོ། གོས་དཀར་པོ་གྱོན་པ། གསེར་གྱི་གོས་གྱོན་པ’ ཞེས་པ་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། རང་གི་དོན་གྱི་ཕྱིར་རོ།། མ་ན། ཏ་མ། ཏ་པ། ཏེ་ཛ། སི་ར། ཨུ་ར། ཝ་ཙ། ཨོ་ཛ། ར་ཛ། ཡ་ས། པ་ཡ། (༦) “ས་ར་ཝ་ཡཱ་-ཡ་ཝཱ་ས་ཙེ་ཏཱ་ ཛ་ལཱ་ས་ཡཱཀྑ་ཡ་ལོ་ཧ་པ་ཊ་མ་ནེ་སུ”། 145. සතො සබ භෙ. ༡༤༥. སཏོ་ (sato) ལས་བྷེ་ (bhe) ལ་ས་བཱ་ (sabā) འགྱུར་རོ།། සන්ථසද්දස්ස සබ භවති භකාරෙ, සබ්භි. སནྟ་ (santa) ཞེས་པའི་སྒྲ་ལས་བྷ་ (bha) ཡིག་ལ་ས་བཱ་ (sabā) རུ་འགྱུར་ཏེ། སབྦྷི་ (sabbhi) ཞེས་པའོ།། 146. භවතො වා භොන්තො ගයොනාසෙ. ༡༤༦. བྷ་ཝ་ཏ་ (bhavata) ལས་གཱ་ཡོ་ཎཱ་སེ་ (gayo-nāse) ལ་བྷོན་ཏོ་ (bhonto) རུ་འགྱུར་བའམ་ཡང་ན། භවන්තසද්දස්ස භොන්තාදෙසො වා හොති ගයොනාසෙ, භොන්ත භවං, භොන්තො භවන්තො, භොතා භවතා, භොතො භවතො, භො ඉති ආමන්තණෙ නිපාතො ‘කුතො නු ආගච්ඡථ භො තයො ජනා’, එවං භවන්තති, භද්දෙති සද්දන්ථරෙන සිද්ධං, සද්ධන්ථඉති දස්ස ද්විභාවෙන. བྷ་ཝནྟ་ (bhavanta) སྒྲ་ལས་གཱ་ཡོ་ཎཱ་སེ་ལ་བྷོན་ཏཱ་ (bhontā) འགྱུར་བ་རྣམས་རིམ་པ་བཞིན་འབྱུང་བའམ་ཡང་ན། བྷོན་ཏ། བྷ་ཝཾ། བྷོན་ཏོ། བྷ་ཝནྟོ། བྷོ་ཏཱ། བྷ་ཝ་ཏཱ། བྷོ་ཏོ། བྷ་ཝ་ཏོ། བྷོ་ (bho) ཞེས་པ་ནི་བོས་པའི་ཚིག་ཕྲད་དེ། ‘ཀྱེ་སྐྱེས་བུ་གསུམ་པོ་ཁྱེད་ཅག་གང་ནས་འོངས་པ་ཡིན’ ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། དེ་བཞིན་དུ་བྷ་ཝནྟ་དང་། བྷདྡེ་ཞེས་པ་ནི་སྒྲ་གཞན་གྱིས་གྲུབ་ལ། སྒྲ་གཞན་ནི་ད་ (da) ཡིག་ཉིས་འགྱུར་གྱིས་སོ།། 147. සිස්සාග්ගිතො නි. ༡༤༧. སི་ (si) དང་ཨགྒི་ (aggi) ལས་ནི་ (ni) འོ།། අග්ගිස්මා සිස්ස නි යොති වා, අග්ගිනි අග්ගි. ཨགྒི་ (aggi) ལས་སི་ (si) ལ་ནི་ (ni) འམ་ཡོ་ (yo) རུ་འགྱུར་བའམ་ཡང་ན། ཨགྒི་ནི། ཨགྒི། 148. න්තස්සං. ༡༤༨. ནྟ་ (nta) ལས་ཨཾ་ (aṃ) ངོ་།། සිම්හි [Pg.102] න්තප්පච්චයස්ස අං හොති වා, ගච්ඡං ගච්ඡන්තො. སི་ (si) ལ་ནྟ་ (nta) རྐྱེན་ལས་ཨཾ་ (aṃ) དུ་འགྱུར་བའམ་ཡང་ན། གཙྪཾ། གཙྪནྟོ། 149. භූතො. ༡༤༩. བྷཱུ་ (bhū) ལས་སོ།། භූධාතුතො න්තස්ස අං හොති සිම්හි නිච්චං පුනබ්බිධානා, භවං. བྷཱུ་བྱ་བའི་ཚིག་གི་རྩ་བ་ལས་ནྟ་ (nta) ལ་སི་ (si) ལ་རྟག་ཏུ་ཨཾ་ (aṃ) དུ་འགྱུར་ཏེ་སླར་ཡང་བསྒྲུབས་པས་ན། བྷ་ཝཾ། 150. මහන්තාරහන්තානං ටා වා. ༡༥༠. མ་ཧནྟ་ (mahanta) དང་ཨ་ར་ཧནྟ་ (arahanta) རྣམས་ལས་ཊཱ་ (ṭā) འམ་ཡང་ན། සිම්හි මහන්තාරහන්තානං න්තස්ස ටා වා හොති, මහා මහං, අරහා අරහං. སི་ (si) ལ་མ་ཧནྟ་དང་ཨ་ར་ཧནྟ་རྣམས་ཀྱི་ནྟ་ (nta) ལ་ཊཱ་ (ṭā) རུ་འགྱུར་བའམ་ཡང་ན། མ་ཧཱ། མ་ཧཾ། ཨ་ར་ཧཱ། ཨ་ར་ཧཾ། 151. න්තුස්ස. ༡༥༡. ནྟུ་ (ntu) ལས་སོ།། සිම්හි න්තුස්ස ටා හොති, ගුණවා. སི་ (si) ལ་ནྟུ་ (ntu) ལ་ཊཱ་ (ṭā) རུ་འགྱུར་ཏེ། གུ་ཎ་ཝཱ། 152. අංඞං නපුංසකෙ. ༡༥༢. མ་ནིང་ལ་ཨཾ་དང་ཨང་ (aṃ-aṅa) ངོ་།། න්තුස්ස අංඞං හොන්ති සිම්හි නපුංසකෙ, ගුණවං කුලං, ගුණවන්තං කුලං, නපුංසකෙතිං කිං? සීලවා භික්ඛු. མ་ནིང་ལ་སི་ (si) ལ་ནྟུ་ (ntu) ལ་ཨཾ་དང་ཨང་ (aṃ-aṅa) དུ་འགྱུར་ཏེ། གུ་ཎ་ཝཾ་ཀུ་ལཾ། གུ་ཎ་ཝནྟཾ་ཀུ་ལཾ། མ་ནིང་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར། སཱི་ལ་ཝཱ་བྷིཀྑུ། 153. හිමවතො වා ඔ. ༡༥༣. ཧི་མ་ཝ་ཏ་ (himavata) ལས་ཨོ་ (o) འམ་ཡང་ན། හිමවතො සිම්හී න්තුස්ස ඔ වා හොති, හිමවන්තො හිමවා. ཧི་མ་ཝ་ཏ་ལས་སི་ (si) ལ་ནྟུ་ (ntu) ལ་ཨོ་ (o) རུ་འགྱུར་བའམ་ཡང་ན། ཧི་མ་ཝནྟོ། ཧི་མ་ཝཱ། 154. රාජාදියුවාදිත්වා. ༡༥༤. རཱ་ཛ་ལ་སོགས་པ་དང་ཡུ་ཝ་ལ་སོགས་པ་ལས་སོ།། රාජාදීහියුවාදීහි ච සිස්ස ආ හොති, රාජා, යුවා. රාජ බ්‍රහ්ම සඛ අත්ත ආතුම (7) ‘‘ධම්මො වාඤ්ඤත්ථෙ’’ දළ්හධම්මා, අස්ම, (8) ‘‘ඉමො භාවෙ’’ අණිමා, (මහිමා, ගරිමා) ලඝිමා, යුව සා සුවා මඝව පුම වත්තහ. རཱ་ཛ་ལ་སོགས་པ་དང་ཡུ་ཝ་ལ་སོགས་པ་ལས་སི་ (si) ལ་ཨཱ་ (ā) རུ་འགྱུར་ཏེ། རཱ་ཛཱ། ཡུ་ཝཱ། རཱ་ཛ། བྲཧྨ། ས་ཁ། ཨཏྟ། ཨཱཏུམ། (༧) “ཆོས་ནི་དོན་གཞན་ལའོ” ད་ལྷ་དྷམྨཱ། ཨསྨ། (༨) “འདི་ནི་དངོས་པོ་ལའོ” ཨ་ཎི་མཱ། (མ་ཧི་མཱ། ག་རི་མཱ།) ལ་གྷི་མཱ། ཡུ་ཝ། སཱ། སུ་ཝཱ། མ་གྷ་ཝཱ། པུ་མ། ཝཏྟ་ཧ། 155. වාම්හානඞ. ༡༥༥. ཝཱ་ (vā) དང་ཨཾ་ (aṃ) ལ་ཨཱ་ནང་ (ānaṅa) ངོ་།། රාජාදීනං [Pg.103] යුවාදීනං ච ආනඞ හොති වා අංම්හි, රාජානං රාජං, යුවානං යුවං. རཱ་ཛ་ལ་སོགས་པ་དང་ཡུ་ཝ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཨཾ་ (aṃ) ལ་ཨཱ་ནང་ (ānaṅa) དུ་འགྱུར་བའམ་ཡང་ན། རཱ་ཛཱ་ནཾ། རཱ་ཛཾ། ཡུ་ཝཱ་ནཾ། ཡུ་ཝཾ། 156. යොනමානො. ༡༥༦. ཡོ་ (yo) རྣམས་ལ་ཨཱ་ནོ་ (āno) འོ།། රාජාදීහි යුවාදීහි ච යොනං ආනො වා හොති, රාජානො යුවානො, වා ත්වෙව? රාජා රාජෙ, යුවා යුවෙ. རཱ་ཛ་ལ་སོགས་པ་དང་ཡུ་ཝ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཡོ་ (yo) ལ་ཨཱ་ནོ་ (āno) རུ་འགྱུར་བའམ་ཡང་ན། རཱ་ཛཱ་ནོ། ཡུ་ཝཱ་ནོ། ཡང་ན་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར། རཱ་ཛཱ། རཱ་ཛེ། ཡུ་ཝཱ། ཡུ་ཝེ། 157. ආයොනො ච සඛා. ༡༥༧. ས་ཁཱ་ (sakhā) ལས་ཨཱ་ཡོ་ (āyo) དང་ནོ་ (no) ཡང་ངོ་།། සඛතො යොන මායො නො හොන්ති වා ආනො ච, සඛායො, සඛිනො, සඛානො, වා ත්වෙව? සඛා, සඛෙ. ས་ཁ་ (sakha) ལས་ཡོ་ (yo) ལ་ཨཱ་ཡོ་ (āyo) དང་ནོ་ (no) རུ་འགྱུར་བའམ་ཡང་ན་ཨཱ་ནོ་ (āno) ཡང་ངོ་། ས་ཁཱ་ཡོ། ས་ཁི་ནོ། ས་ཁཱ་ནོ། ཡང་ན་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར། ས་ཁཱ། ས་ཁེ། 158. ටෙ ස්මිනො. ༡༥༨. སྨིང་ (smiṃ) ལས་ཊེ་ (ṭe) འོ།། සඛතො ස්මිනො ටෙ හොති, සඛෙ, නිච්චත්ථො-යමාරම්භො. ས་ཁ་ (sakha) ལས་སྨིང་ (smiṃ) ལ་ཊེ་ (ṭe) རུ་འགྱུར་ཏེ། ས་ཁེ། འདི་ནི་རྟག་པའི་དོན་དུ་བརྩམས་པའོ།། 159. නොනාසෙස්වි. ༡༥༩. ནོ་ (no) དང་ཎཱ་ (ṇā) དང་ས་ (sa) རྣམས་ལ་ཨི་ (i) འོ།། සඛස්ස ඉ හොති නොනාසෙසු, සඛිනො, සඛිනා, සඛිස්ස. ས་ཁ་ (sakha) ལས་ནོ་ (no) དང་ཎཱ་ (ṇā) དང་ས་ (sa) རྣམས་ལ་ཨི་ (i) རུ་འགྱུར་ཏེ། ས་ཁི་ནོ། ས་ཁི་ཎཱ། ས་ཁི་སྶ། 160. ස්මානංසු වා. ༡༦༠. སྨཱ་ (smā) དང་ནང་ (naṃ) དང་སུ་ (su) རྣམས་ལ་ཡང་ནའོ།། සඛස්ස ඉ වා හොති ස්මානංසු, සඛිස්මා සඛස්මා, සඛීනං සඛානං. ས་ཁ་ (sakha) ལས་སྨཱ་ (smā) དང་ནང་ (naṃ) དང་སུ་ (su) རྣམས་ལ་ཨི་ (i) རུ་འགྱུར་བའམ་ཡང་ན། ས་ཁི་སྨཱ། ས་ཁ་སྨཱ། ས་ཁཱི་ནཾ། ས་ཁཱ་ནཾ། 161. යොස්වංහිසු චාරඞ. ༡༦༡. ཡོ་ (yo) དང་སུ་ (su) དང་ཨཾ་ (aṃ) དང་ཧི་ (hi) རྣམས་ལ་ཨཱ་རང་ (āraṅa) ཡང་ངོ་།། සඛස්ස ආරඞ වා හොති යොස්වංහිසු ස්මානංසු ච, සඛාරො සඛායො, සඛාරෙසු සඛෙසු, සඛාරං සඛං, සඛාරෙහි සඛෙහි, සඛාරා සඛා, සඛස්මා, සඛාරානං සඛානං. ས་ཁ་ (sakha) ལས་ཡོ་ (yo) དང་སུ་ (su) དང་ཨཾ་ (aṃ) དང་ཧི་ (hi) དང་སྨཱ་ (smā) དང་ནང་ (naṃ) དང་སུ་ (su) རྣམས་ལ་ཨཱ་རང་ (āraṅa) དུ་འགྱུར་བའམ་ཡང་ན། ས་ཁཱ་རོ། ས་ཁཱ་ཡོ། ས་ཁཱ་རེ་སུ། ས་ཁེ་སུ། ས་ཁཱ་རཾ། ས་ཁཾ། ས་ཁཱ་རེ་ཧི། ས་ཁེ་ཧི། ས་ཁཱ་རཱ། ས་ཁཱ། ས་ཁ་སྨཱ། ས་ཁཱ་རཱ་ནཾ། ས་ཁཱ་ནཾ། 162. ල්ථුපිතාදීනමසෙ. ༡༦༢. ལྟུ་ (ltu) དང་པི་ཏཱ་ (pitā) ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཨ་ས་ (asa) མ་གཏོགས་པའོ།། ල්තුප්පච්චයන්තානං [Pg.104] පිතාදීනං ච ආරඞ හොතී සතො-ඤ්ඤත්‍ර, කත්තාරො, පිතරො, කත්තාරං, පිතරං, කත්තාරා, පිතරා, කත්තරි, පිතරි, අසෙති කිං? කත්තුනො, පිතුනො. ལྟུ་ (ltu) རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་དང་པི་ཏཱ་ (pitā) ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ས་ (sa) ལས་གཞན་པའི་ཡུལ་ལ་ཨཱ་རང་ (āraṅa) དུ་འགྱུར་ཏེ། ཀཏྟཱ་རོ། པི་ཏ་རོ། ཀཏྟཱ་རཾ། པི་ཏ་རཾ། ཀཏྟཱ་རཱ། པི་ཏ་རཱ། ཀཏྟ་རི། པི་ཏ་རི། ཨ་ས་ (asa) ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར། ཀཏྟུ་ནོ། པི་ཏུ་ནོ། 163. නම්හි වා. ༡༦༣. ནང་ (naṃ) ལ་ཡང་ནའོ།། නම්හි ල්තුපිතාදීනුමානඞ වා හොති, කත්තාරානං කත්තූනං, දිතරානං පිතුන්නං. ནང་ (naṃ) ལ་ལྟུ་ (ltu) དང་པི་ཏཱ་ (pitā) ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཨཱ་ནང་ (ānaṅa) དུ་འགྱུར་བའམ་ཡང་ན། ཀཏྟཱ་རཱ་ནཾ། ཀཏྟཱུ་ནཾ། དི་ཏ་རཱ་ནཾ། པི་ཏུནྣཾ། 164. ආ. ༡༦༤. ཨཱ་ (ā) འོ།། නම්හි ල්තුපිතාදීනමා වා හොතී, කත්තානං කත්තූනං, පීතානං පිතුන්නං. ནང་ (naṃ) ལ་ལྟུ་ (ltu) དང་པི་ཏཱ་ (pitā) ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཨཱ་ (ā) རུ་འགྱུར་བའམ་ཡང་ན། ཀཏྟཱ་ནཾ། ཀཏྟཱུ་ནཾ། པི་ཏཱ་ནཾ། པི་ཏུནྣཾ། 165. සලොපො. ༡༦༥. ས་ (sa) ཕྱིས་པའོ།། ල්තුපිතාදිහි සස්ස ලොපො වා හොති, කත්ථු කත්ථුනො, සකමන්තාතු සකමන්ධාතුනො, පීතු පිතුනො. ལྟུ་ (ltu) དང་པི་ཏཱ་ (pitā) ལ་སོགས་པ་ལས་ས་ (sa) ཕྱིས་པའམ་ཡང་ན། ཀཏྠུ། ཀཏྠུ་ནོ། ས་ཀ་མནྟཱ་ཏུ། ས་ཀ་མནྡྷཱ་ཏུ་ནོ། པི་ཏུ། པི་ཏུ་ནོ། 166. සුහිස්වාරඞ්. ༡༦༦. སུ་ (su) དང་ཧི་ (hi) རྣམས་ལ་ཨཱ་རང་ (āraṅa) ངོ་།། සුහිසු ල්තුපිතාදීනමාරඞ වා හොති, කත්තාරෙසු කත්තූසු, පිතරෙසු පිතූසු, කත්තාරෙහි කත්තූහි, පිතරෙහි පීතූහී. སུ་ (su) དང་ཧི་ (hi) རྣམས་ལ་ལྟུ་ (ltu) དང་པི་ཏཱ་ (pitā) ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཨཱ་རང་ (āraṅa) དུ་འགྱུར་བའམ་ཡང་ན། ཀཏྟཱ་རེ་སུ། ཀཏྟཱུ་སུ། པི་ཏ་རེ་སུ། པི་ཏཱུ་སུ། ཀཏྟཱ་རེ་ཧི། ཀཏྟཱུ་ཧི། པི་ཏ་རེ་ཧི། པི་ཏཱུ་ཧི། 167. නජ්ජායොස්මාම. ༡༦༧. ནདཱི་ (nadī) ལས་ཡོ་ (yo) ལ་ཨཱ་མ་ (āma) འོ།། යොසු නදිසද්දස්ස ආම වා හොති, නජ්ජායො නදියො. ཡོ་ (yo) རྣམས་ལ་ནདཱི་ (nadī) སྒྲ་ལས་ཨཱ་མ་ (āma) རུ་འགྱུར་བའམ་ཡང་ན། ནཛྫཱ་ཡོ། ནདཱི་ཡོ། 168. ටි කතිම්හා. ༡༦༨. ཀ་ཏི་ (kati) ལས་ཊི་ (ṭi) འོ།། කතිම්හා ධයානං ටි හොති, කති තිට්ඨන්ති, කති පස්ස. ཀ་ཏི་ (kati) ལས་ཡོ་ (yo) རྣམས་ལ་ཊི་ (ṭi) རུ་འགྱུར་ཏེ། ཀ་ཏི་ཏིཊྛནྟི། ཀ་ཏི་པསྶ། 169. ට පඤ්චාදීහි චුද්දසහි. ༡༦༩. ལྔ་ལ་སོགས་པ་བཅུ་བཞི་ལས་ཊ་ (ṭa) འོ།། පඤ්චාදීහි [Pg.105] චුද්දසහි සංඛ්‍යාහි යොනං ටො හොති පඤ්ච, පඤ්ච, එවං යාව අට්ඨාරසා. පඤ්චාදීහීති කිං? ද්වෙ, තයො, චත්තාරො, චුද්ධසහීති කිං? ද්වෙ විසතියො. ལྔ་ལ་སོགས་པ་བཅུ་བཞིའི་གྲངས་རྣམས་ལས་ཡོ་ (yo) ལ་ཊ་ (ṭa) རུ་འགྱུར་ཏེ། པཉྩ། པཉྩ། དེ་བཞིན་དུ་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་བར་དུའོ།། ལྔ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར། དྭེ། ཏ་ཡོ། ཙཏྟཱ་རོ། བཅུ་བཞི་ལས་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར། དྭེ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡོ། 170. උභගොහි ටො. ༡༧༠. ཨུ་བྷོ་ (ubho) དང་གོ་ (go) ལས་ཊོ་ (ṭo) འོ།། උභගොහි යොනං ටො හොති, උභො, උභො, ගාවො, ගාවො, කථං ‘ඉමෙකරත්ථිං උභයො වසාමා’ති? ටොම්හි යකාරාගමො. ཨུ་བྷོ་ (ubho) དང་གོ་ (go) ལས་ཡོ་ (yo) ལ་ཊོ་ (ṭo) རུ་འགྱུར་ཏེ། ཨུ་བྷོ། ཨུ་བྷོ། གཱ་ཝོ། གཱ་ཝོ། ‘འདིར་མཚན་མོ་གཅིག་ལ་གཉིས་ཀ་གནས་སོ’ ཞེས་པ་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། ཊོ་ (ṭo) ལ་ཡ་ (ya) ཡིག་བྱུང་བའོ།། 171. ආරඞ ස්මා. ༡༧༡. ཨཱ་རང་ (āraṅa) ལས་སོ།། ආරවාදෙසතො යොනං ටො හොති, සඛාරො, කත්තාරො, පිතරො. ཨཱ་རང་ (āraṅa) གི་འགྱུར་བ་ལས་ཡོ་ (yo) ལ་ཊོ་ (ṭo) རུ་འགྱུར་ཏེ། ས་ཁཱ་རོ། ཀཏྟཱ་རོ། པི་ཏ་རོ། 172. ටොටෙ වා. ༡༧༢. ཊོ་ (ṭo) དང་ཊེ་ (ṭe) འམ་ཡང་ནའོ།། ආරවාදෙසම්හා යොනං ටොටෙ වා හොන්ති යථාක්කමං, සඛාරො, සඛාරෙ සඛායො, ටොග්ගහණං ලාඝවත්ථං. ཨཱ་ར་མཐའ་ཅན་གྱི་མིང་ལས་ཡོ་རྣམས་ལ་གོ་རིམ་བཞིན་ཊོ་དང་ཊེ་དག་རིམ་པ་བཞིན་འགྱུར་རོ། །ས་ཁཱ་རོ། ས་ཁཱ་རེ། ས་ཁཱ་ཡོ། ཊོ་ཡིག་བཟུང་བ་ནི་ཡང་བའི་ཆེད་དུའོ། ། 173. ටා නාස්මානං. ༡༧༣. ནཱ་དང་སྨཱ་རྣམས་ཀྱི་ཊཱའོ། ། ආරවාදෙසම්හා නාස්මානං ටා හොති, කත්තාරා, කත්තරා. කූචි වා හොති බයුලාධිකාරා, එතාදිසා සඛාරම්හා. ཨཱ་ར་མཐའ་ཅན་གྱི་མིང་ལས་ནཱ་དང་སྨཱ་རྣམས་ཀྱི་ཊཱ་རུ་འགྱུར་རོ། །ཀཏྟཱ་རཱ། ཀཏྟ་རཱ། ཕལ་ཆེར་གྱི་དབང་གིས་སྐབས་འགར་འགྱུར་ཏེ། ས་ཁཱ་ར་ལས་ཀྱང་དེ་ལྟ་བུའོ། ། 174. ටි ස්මිනො. ༡༧༤. སྨིང་གི་ཊིའོ། ། ආරවාදෙසම්හා ස්මිනො ටි හොති, කත්තරි, විතරි. ཨཱ་ར་མཐའ་ཅན་གྱི་མིང་ལས་སྨིང་གི་ཊི་རུ་འགྱུར་རོ། །ཀཏྟ་རི། བི་ཏ་རི། 175. දිවාදිතො. ༡༧༥. དི་བུ་ལ་སོགས་པ་ལས་སོ། ། දිවාදීහි [Pg.106] නාමෙහි ස්මිනො ටි හොති, දිවි, භුවි. නිච්චං වකාරාගමො. དི་བུ་ལ་སོགས་པའི་མིང་རྣམས་ལས་སྨིང་གི་ཊི་རུ་འགྱུར་རོ། །དི་བི། བྷུ་བི། རྟག་ཏུ་ཝ་ཡིག་གི་བཅུག་པ་ཡོད་དོ། ། 176. රස්සාරඞ. ༡༧༦. ཨཱ་ར་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ། ། ස්මිම්හි ආරො රස්සො හොති, කත්තරි, නත්තරි. སྨིང་གི་སྒྲ་ལ་ཨཱ་ར་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ། །ཀཏྟ་རི། ནཏྟ་རི། 177. පිතාදීනමනත්වාදීනං. ༡༧༧. ནཏྟུ་ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་པའི་པི་ཏུ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། ། නත්වාදිවජ්ජිතානං පිතාදීනමාරො රස්සො හොති සබ්බාසු විභත්තීසු, පිතරො, පිතරං, අනුත්වාදීනන්ති කිං? නත්තාරො. ནཏྟུ་ལ་སོགས་པ་སྤངས་པའི་པི་ཏུ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཨཱ་ར་ནི་རྣམ་དབྱེ་ཐམས་ཅད་ལ་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ། །པི་ཏ་རོ། པི་ཏ་རཾ། ནཏྟུ་ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ནཏྟཱ་རོ། 178. යුවාදීනං සුහිස්වානඞ. ༡༧༨. སུ་དང་ཧི་རྣམས་ལ་ཡུ་ཝ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཨཱ་ནང་འགྱུར་རོ། ། සුහිසු යුවාදීනං ආනඞ හොති, යුවානෙසු, යුවානෙහි. སུ་དང་ཧི་རྣམས་ལ་ཡུ་ཝ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཨཱ་ནང་དུ་འགྱུར་རོ། །ཡུ་ཝཱ་ནེ་སུ། ཡུ་ཝཱ་ནེ་ཧི། 179. නොනානෙස්වා. ༡༧༩. ནོ་དང་ནཱ་ནེ་རྣམས་ལ་ཨཱའོ། ། එසු යුවාදීනමා හොති, යුවානො, යුවානා, යුවානෙ. འདི་དག་ལ་ཡུ་ཝ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ཨཱ་རུ་འགྱུར་རོ། །ཡུ་ཝཱ་ནོ། ཡུ་ཝཱ་ནཱ། ཡུ་ཝཱ་ནེ། 180. ස්මාස්මින්නං නානෙ. ༡༨༠. སྨཱ་དང་སྨིང་རྣམས་ཀྱི་ནཱ་དང་ནེ་དག་གོ། ། යුවාදීහි ස්මාස්මින්නං නානෙ හොන්ති යථාක්කමං, යුවානා, යුවානෙ. ཡུ་ཝ་ལ་སོགས་པ་ལས་སྨཱ་དང་སྨིང་རྣམས་ཀྱི་གོ་རིམ་བཞིན་ནཱ་དང་ནེ་དག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །ཡུ་ཝཱ་ནཱ། ཡུ་ཝཱ་ནེ། 181. යොනං නොනෙ වා. ༡༨༡. ཡོ་རྣམས་ཀྱི་ནོ་དང་ནེ་དག་སྐབས་འགར་འགྱུར་རོ། ། යුවාදීහි යොනං නොනෙ වා හොන්ති යථාක්කමං, යුවානො, යුවානෙ, වාති කිං? යුවෙ පස්ස, නොග්ගහණං ලාඝවත්ථං. ཡུ་ཝ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཡོ་རྣམས་ཀྱི་གོ་རིམ་བཞིན་ནོ་དང་ནེ་དག་སྐབས་འགར་འགྱུར་རོ། །ཡུ་ཝཱ་ནོ། ཡུ་ཝཱ་ནེ། སྐབས་འགར་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཡུ་ཝེ་ པས྄ས། ནོ་ཡིག་བཟུང་བ་ནི་ཡང་བའི་ཆེད་དུའོ། ། 182. ඉතො ඤ්ඤත්ථෙ පුමෙ. ༡༨༢. དོན་གཞན་ལ་འཇུག་པའི་ཨི་མཐའ་ཅན་གྱི་ཕོ་རྟགས་ལས་སོ། ། අඤ්ඤපදත්ථෙ [Pg.107] වත්තමානා ඉකාරන්තතො නාමස්මා යොනං නොනෙ වා හොන්ති යථාක්කමං පුල්ලිඞ්ගෙ, තොමරඞ්කුසපාණිනො, තොමරඞ්කුසපාණිනෙ, වාත්වෙව? තොමරඞ්කුසපාණයො, අඤ්ඤත්ථෙති කිං? පාණයො. ཚིག་གཞན་གྱི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་ཨི་མཐའ་ཅན་གྱི་མིང་ལས་ཕོ་རྟགས་ལ། ཡོ་རྣམས་ཀྱི་གོ་རིམ་བཞིན་ནོ་དང་ནེ་དག་སྐབས་འགར་འགྱུར་རོ། །ཏོ་མ་རང་ཀུ་ས་པཱ་ཎི་ནོ། ཏོ་མ་རང་ཀུ་ས་པཱ་ཎི་ནེ། སྐབས་འགར་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཏོ་མ་རང་ཀུ་ས་པཱ་ཎ་ཡོ། དོན་གཞན་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། པཱ་ཎ་ཡོ། 183. නෙ ස්මිනො ක්වචි. ༡༨༣. སྨིང་གི་ནེ་རུ་སྐབས་འགར་འགྱུར་རོ། ། අඤ්ඤපදත්ථෙ වත්ථමානා ඉකාරන්තතො නාමස්මා ස්මිනො නෙ හොති වා ක්වචි පුල්ලිඞ්ගෙ, කතඤ්ඤුම්හි ච පොසම්හි, සීලවන්තෙ අරිය වුත්තිනෙ, වාත්වෙව? අරියවුත්තිම්හි, පුමෙත්වෙව? අරියවුත්තියා. ཚིག་གཞན་གྱི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་ཨི་མཐའ་ཅན་གྱི་མིང་ལས་ཕོ་རྟགས་ལ། སྨིང་གི་ནེ་རུ་སྐབས་འགར་འགྱུར་རོ། །ཀ་ཏཉྙུམྷི་ ཅ་ པོ་སམྷི། སཱི་ལ་ཝན་ཏེ་ ཨ་རི་ཡ་ ཝུཏྟི་ནེ། སྐབས་འགར་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཨ་རི་ཡ་ཝུཏྟིམྷི། ཕོ་རྟགས་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཨ་རི་ཡ་ཝུཏྟི་ཡཱ། 184. පුමා. ༡༨༤. པུ་མ་ལའོ། ། පුමසද්දතො ස්මිනො යං වුත්තං, තං වා හොති, පුමානෙ පුමෙ. པུ་མ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལས་སྨིང་གི་གང་བཤད་པ་དེ་སྐབས་འགར་འགྱུར་རོ། །པུ་མཱ་ནེ། པུ་མེ། 185. නාම්හි. ༡༨༥. ནཱ་ལ་འོ། ། පුමස්ස නාම්හි යං වුත්තං, තං වා හොති, පුමානා පුමෙන. པུ་མའི་ནཱ་ལ་གང་བཤད་པ་དེ་སྐབས་འགར་འགྱུར་རོ། །པུ་མཱ་ནཱ། པུ་མེ་ན། 186. සුම්හා ච. ༡༨༦. སུ་ལའང་ངོ་། ། පුමස්ස සුම්හි යං වුත්තං, තං ආ ච වා හොති, පුමානෙසු, පුමාසු පුමෙසුං. པུ་མའི་སུ་ལ་གང་བཤད་པ་དེ་དང་ཨཱ་ཡང་སྐབས་འགར་འགྱུར་རོ། །པུ་མཱ་ནེ་སུ། པུ་མཱ་སུ། པུ་མེ་སུ། 187. ගස්සං. ༡༨༧. གའི་ཨཾ་ངོ་། ། පුමසද්දතො ගස්ස අං වා හොති, භො පුමං භො පුම, භො ඉත්තිපුමං භො ඉත්ථිපුම. པུ་མ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལས་བོད་སྒྲ་གའི་ཨཾ་དུ་སྐབས་འགར་འགྱུར་རོ། །བྷོ་ པུ་མཾ། བྷོ་ པུ་མ། བྷོ་ ཨིཏྟི་པུ་མཾ། བྷོ་ ཨིཏྠི་པུ་མ། 188. සාස්සංසෙ චානඞ. ༡༨༨. སཱ་ལ་ཨཾ་དང་སེ་རྣམས་ལ་ཨཱ་ནང་ཡང་ངོ་། ། සාසද්දස්ස [Pg.108] ආනඞ හොති අංසෙ ගෙ ච, සානං, සානස්ස, චභා සාන. སཱ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལ་ཨཾ་དང་སེ་དང་གའི་སྒྲ་རྣམས་ལ་ཨཱ་ནང་དུ་འགྱུར་རོ། །སཱ་ནཾ། སཱ་ནས྄ས། ཙ་ཡིག་གི་མཐུས་སཱ་ནའོ། ། 189. වත්තහා සනංනං නොනානං. ༡༨༩. ཝཏྟ་ཧཱའི་ས་ནཾ་རྣམས་ཀྱི་ནོ་དང་ནཱ་དག་གོ། ། වත්තහා සනංනං නොනානං හොන්ති යථාක්කමං, වත්තහානො, වත්තහානානං. ཝཏྟ་ཧཱའི་ས་དང་ནཾ་རྣམས་ཀྱི་གོ་རིམ་བཞིན་ནོ་དང་ནཱ་ནཾ་དག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །ཝཏྟ་ཧཱ་ནོ། ཝཏྟ་ཧཱ་ནཱ་ནཾ། 190. බ්‍රහ්මස්සු වා. ༡༩༠. བྲཧྨའི་ཨུ་སྐབས་འགར་རོ། ། බ්‍රහ්මස්ස උ වා හොති සනංසු, බ්‍රහ්මුනො බ්‍රහ්මස්ස, බ්‍රහ්මූනං බ්‍රහ්මානං. བྲཧྨའི་ས་དང་ནཾ་དང་སུ་རྣམས་ལ་ཨུ་རུ་སྐབས་འགར་འགྱུར་རོ། །བྲཧྨུ་ནོ། བྲཧྨས྄ས། བྲཧྨཱུ་ནཾ། བྲཧྨཱ་ནཾ། 191. නාම්හි. ༡༩༡. ནཱ་ལ་འོ། ། බ්‍රහ්මස්ස උ හොති නාම්හි, බ්‍රහ්මුනා. བྲཧྨའི་ནཱ་ལ་ཨུ་རུ་འགྱུར་རོ། །བྲཧྨུ་ནཱ། 192. පුමකම්මථාමද්ධානං වා සස්මාසු ච. ༡༩༢. པུ་མ། ཀམྨ། ཐཱ་མ། ཨདྡྷ་རྣམས་ཀྱི་ས་དང་སྨཱ་དང་སུ་དང་ནཱ་རྣམས་ལ་ཨུ་སྐབས་འགར་ཡང་ངོ་། ། පුමාදිනමු හොති වා සස්මාසු නාම්හි ච, පුමුනො පුමස්ස, පුමුනා පුමානා, පුමුනා පුමානා, කම්මුනො කම්මස්ස, කම්මුනා කම්මස්මා, කම්මුනා කම්මනා, ථාමුනො ථාමස්ස, ථාමුනා ථාමස්මා, ථාමුනා ථාමෙන, අද්ධුනො අද්ධස්ස, අද්ධුනා අද්ධස්මා, අද්ධුනා අද්ධනා. པུ་མ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ས་དང་སྨཱ་དང་སུ་དང་ནཱ་རྣམས་ལ་ཨུ་རུ་སྐབས་འགར་འགྱུར་རོ། །པུ་མུ་ནོ། པུ་མས྄ས། པུ་མུ་ནཱ། པུ་མཱ་ནཱ། པུ་མུ་ནཱ། པུ་མཱ་ནཱ། ཀམྨུ་ནོ། ཀམྨས྄ས། ཀམྨུ་ནཱ། ཀམྨསྨཱ། ཀམྨུ་ནཱ། ཀམྨ་ནཱ། ཐཱ་མུ་ནོ། ཐཱ་མས྄ས། ཐཱ་མུ་ནཱ། ཐཱ་མསྨཱ། ཐཱ་མུ་ནཱ། ཐཱ་མེ་ན། ཨདྡྷུ་ནོ། ཨདྡྷས྄ས། ཨདྡྷུ་ནཱ། ཨདྡྷསྨཱ། ཨདྡྷུ་ནཱ། ཨདྡྷ་ནཱ། 193. යුවා සස්සිනො. ༡༩༣. ཡུ་ཝའི་ས་ལ་ཨི་ནོའོ། ། යුවා සස්ස වා ඉනො හොති, යුවිනො යුවස්ස. ཡུ་ཝའི་ས་ལ་ཨི་ནོ་རུ་སྐབས་འགར་འགྱུར་རོ། །ཡུ་ཝི་ནོ། ཡུ་ཝས྄ས། 194. නො-ත්තාතුමා. ༡༩༤. ཨཏྟ་དང་ཨཱ་ཏུ་མ་རྣམས་ཀྱི་ནོའོ། ། අත්තාතුමෙහි [Pg.109] සස්ස නො හොති වා, අත්තනො අත්තස්ස, ආතුමනො ආතුමස්ස. ཨཏྟ་དང་ཨཱ་ཏུ་མ་རྣམས་ལས་ས་ལ་ནོ་རུ་སྐབས་འགར་འགྱུར་རོ། །ཨཏྟ་ནོ། ཨཏྟས྄ས། ཨཱ་ཏུ་མ་ནོ། ཨཱ་ཏུ་མས྄ས། 195. සුහීසු නක. ༡༩༥. སུ་དང་ཧི་རྣམས་ལ་ན་ཀའོ། ། අත්තආතුමානං සුහිසු වා නක හොති, අත්තනෙසු අත්තෙසු ආතුමනෙසු ආතුමෙසු, අත්තනෙහි අත්තෙහි ආතුමනෙහි ආතුමෙහි, කථං ‘වෙරිනෙසු’ති? ‘නක’ ඉති යොගවිභාගා. ཨཏྟ་དང་ཨཱ་ཏུ་མ་རྣམས་ཀྱི་སུ་དང་ཧི་རྣམས་ལ་ན་ཀ་རུ་སྐབས་འགར་འགྱུར་རོ། །ཨཏྟ་ནེ་སུ། ཨཏྟེ་སུ། ཨཱ་ཏུ་མ་ནེ་སུ། ཨཱ་ཏུ་མེ་སུ། ཨཏྟ་ནེ་ཧི། ཨཏྟེ་ཧི། ཨཱ་ཏུ་མ་ནེ་ཧི། ཨཱ་ཏུ་མེ་ཧི། ཝེ་རི་ནེ་སུ་ཞེས་པ་ཇི་ལྟར་གྲུབ་ཅེ་ན། ན་ཀ་ཞེས་པའི་སྦྱོར་བ་རྣམ་པར་ཕྱེ་བ་ལས་སོ། ། 196. ස්මාස්ස නා බ්‍රහ්මා ච. ༡༩༦. བྲཧྨ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྨཱ་ལ་ནཱ་ཡང་ངོ་། ། බ්‍රහ්මා අත්තආතුමෙහි ච ස්වාස්ස නා හොති, බ්‍රහ්මුනා, අත්තනා, ආතුමනා. བྲཧྨ་དང་ཨཏྟ་དང་ཨཱ་ཏུ་མ་རྣམས་ལས་སྨཱ་ལ་ནཱ་རུ་འགྱུར་རོ། །བྲཧྨུ་ནཱ། ཨཏྟ་ནཱ། ཨཱ་ཏུ་མ་ནཱ། 197. ඉමෙතානමෙනාන්වාදෙසෙ දුතියායං. ༡༩༧. རྗེས་སུ་བརྗོད་པའི་སྐབས་སུ་གཉིས་པ་ལ་ཨི་མ་དང་ཨེ་ཏ་རྣམས་ཀྱི་ཨེ་ནའོ། ། ඉමඑතසද්දානං කථිතානුකථනවිසයෙ දුතියායමෙනාදෙසො හොති, ඉමං භික්ඛුං විනයමජ්ඣාපය, අථො එනං ධම්මමජ්ඣාපය, ඉමෙ භික්ඛූ විනයමජ්ඣාපය, අථො එනෙ ධම්මමජ්ඣාපය, එවමෙතස්ස ච යොජනියං. ཨི་མ་དང་ཨེ་ཏ་ཞེས་པའི་སྒྲ་རྣམས་ཀྱི་བཤད་ཟིན་པ་སླར་བརྗོད་པའི་ཡུལ་ལ། རྣམ་དབྱེ་གཉིས་པ་ལ་ཨེ་ན་ཡི་ཚབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། །ཨི་མཾ་ བྷིཀྑུཾ་ ཝི་ན་ཡཾ་ཨཛ྄ཛྷཱ་པ་ཡ། ཨ་ཐོ་ ཨེ་ནཾ་ དྷམྨཾ་ཨཛ྄ཛྷཱ་པ་ཡ། ཨི་མེ་ བྷིཀྑཱུ་ ཝི་ན་ཡཾ་ཨཛ྄ཛྷཱ་པ་ཡ། ཨ་ཐོ་ ཨེ་ནེ་ དྷམྨཾ་ཨཛ྄ཛྷཱ་པ་ཡ། ཨེ་ཏ་ལའང་དེ་བཞིན་དུ་སྦྱར་བར་བྱའོ། ། 198. කිස්ස කො සබ්බාසු. ༡༩༨. ཐམས་ཅད་ལ་ཀི་ཡི་ཀའོ། ། සබ්බාසු විභත්තිසු කිස්ස කො හොති, කො, එක, කා, කායො, කං, කානි, කෙනෙච්චාමි. རྣམ་དབྱེ་ཐམས་ཅད་ལ་ཀི་ཡི་ཀ་རུ་འགྱུར་རོ། །ཀོ། ཨེ་ཀ། ཀཱ། ཀཱ་ཡོ། ཀཾ། ཀཱ་ནི། ཀེ་ནེཙྩཱ་མི། 199. කි සස්මිංසු වානිත්ථියං. ༡༩༩. མོ་རྟགས་མ་གཏོགས་པ་ལ་ས་དང་སྨིང་རྣམས་ལ་ཀི་སྐབས་འགར་རོ། ། අනිත්ථියං [Pg.110] කිස්ස කි වා හොති සස්මිංසු, කිස්ස කස්ස, කිස්මිං කස්මිං, අනිත්ථියන්ති කිං? කස්සා, කස්සං. མོ་རྟགས་མ་གཏོགས་པ་ལ་ཀི་ཡི་ཀི་རུ་ས་དང་སྨིང་རྣམས་ལ་སྐབས་འགར་འགྱུར་རོ། །ཀིས྄ས། ཀས྄ས། ཀིསྨིཾ། ཀསྨིཾ། མོ་རྟགས་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཀས྄སཱ། ཀས྄སཾ། 200. කිමංසිසු සහ නපුංසකෙ. ༢༠༠. མ་ནིང་ལ་ཨཾ་དང་སི་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཀི་ཡི་ཀིཾ་ངོ་། ། අංසිසු සහ තෙහි කිංසද්දස්ස කිං හොති නපුංසකෙ. කිං, කිං, නපුංසකෙති කිං? කො, කං. ཨཾ་དང་སི་རྣམས་ལ་དེ་དག་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཀི་ཡི་སྒྲ་ལ་མ་ནིང་ལ་ཀིཾ་དུ་འགྱུར་རོ། །ཀིཾ། ཀིཾ། མ་ནིང་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཀོ། ཀཾ། 201. ඉමස්සිදං වා. ༢༠༡. ཨི་མའི་ཨི་དཾ་སྐབས་འགར་རོ། ། අංසිසු සහ තෙති ඉමස්ස ඉදං හොති වා නපුංසකෙ, ඉදං ඉමං, ඉදං ඉමං. ཨཾ་དང་སི་རྣམས་ལ་དེ་དག་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཨི་མའི་ཨི་དཾ་དུ་མ་ནིང་ལ་སྐབས་འགར་འགྱུར་རོ། །ཨི་དཾ། ཨི་མཾ། ཨི་དཾ། ཨི་མཾ། 202. අමුස්සාදුං. ༢༠༢. ཨ་མུའི་ཨ་དུཾ་ངོ་། ། අංසිසු සහ තෙහි අමුස්ස අදුං හොති වා නපුංසකෙ, අදුං අමුං, අදුං අමුං. མ་ནིང་གི་རྟགས་ལ། ཨཾ་དང་སུ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ། ཨམུ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལ། ཨདུཾ་ཞེས་པ་རྣམ་པར་འགྱུར་ཏེ། ཨདུཾ་ ཨམུཾ། ཨདུཾ་ ཨམུཾ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། 203. සුම්හාමුස්සාස්මා. ༢༠༣. སུ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ། ཨམུ་ཞེས་པ་ལ། ཨསྨཱ་ཞེས་པར་འགྱུར་རོ།། අම්හස්ස අස්මා හොති වා සුම්හි, භත්තිරස්මාසු යා තව, වා ත්වෙව? අම්හෙසු. སུ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ། ཨམྷ་ཞེས་པ་ལ། ཨསྨཱ་ཞེས་པར་རྣམ་པར་འགྱུར་ཏེ། ཁྱོད་ཀྱི་རྣམ་དབྱེ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལའོ། ཡང་ན་ཅི་ཞེ་ན། ཨམྷེསུ་ཞེས་པའོ།། 204. නංම්හි තිචතුන්නමිත්ථියං තිස්සචතස්සා. ༢༠༤. ཎཾ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ། མོ་རྟགས་ཀྱི་ཏི་དང་ཙཏུ་ཞེས་པ་ལ། ཏིསྶ་དང་ཙཏསྶཱ་ཞེས་པར་འགྱུར་རོ།། නංම්හි තිචතුන්නං තිස්සචතස්සා හොන්ති ඉත්ථියං යථාක්කමං, තිස්සන්නං චතස්සන්නං, ඉත්ථියන්ති කිං? තිණ්ණං චතුන්නං. ཎཾ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ། མོ་རྟགས་ཀྱི་ཏི་དང་ཙཏུ་ཞེས་པ་ལ། གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཏིསྶ་དང་ཙཏསྶཱ་ཞེས་པར་འགྱུར་ཏེ། ཏིསྶནྣཾ། ཙཏསྶནྣཾ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། མོ་རྟགས་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཏིཎྞཾ། ཙཏུནྣཾ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། 205. තිස්සොචතස්සො යොම්හි සවිභත්තීනං. ༢༠༥. ཡོ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ། རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ལ། ཏིསྶོ་དང་ཙཏསྶོ་ཞེས་པར་འགྱུར་རོ།། විභත්තිසහිතානං තිචතුන්නං යොම්හි තිස්සො චතස්සො හොන්ති ඉත්ථියං යථාක්කමං, තිස්සො චතස්සො. རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་ཏི་དང་ཙཏུ་ཞེས་པ་ལ། ཡོ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ། མོ་རྟགས་ལ། གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཏིསྶོ་དང་ཙཏསྶོ་ཞེས་པར་འགྱུར་ཏེ། ཏིསྶོ། ཙཏསྶོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། 206. තීණිචත්තාරි නපුංසකෙ. ༢༠༦. མ་ནིང་གི་རྟགས་ལ། ཏཱིཎི་དང་ཙཏྟཱརི་ཞེས་པར་འགྱུར་རོ།། යොම්හි [Pg.111] සවිභත්තීනං තිචතුන්නං යථාක්කමං තීණිචත්තාරි හොන්ති නපුංසකෙ, තීණි. චත්තාරි. ཡོ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ། རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་ཏི་དང་ཙཏུ་ཞེས་པ་ལ། གོ་རིམ་བཞིན་དུ་མ་ནིང་གི་རྟགས་ལ། ཏཱིཎི་དང་ཙཏྟཱརི་ཞེས་པར་འགྱུར་ཏེ། ཏཱིཎི། ཙཏྟཱརི་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། 207. පුමෙ තයො චත්තාරො. ༢༠༧. ཕོ་རྟགས་ལ། ཏཡོ་དང་ཙཏྟཱརོ་ཞེས་པར་འགྱུར་རོ།། යොම්හි සවිභත්තීනං තිචතුන්නං තයොචත්තාරො හොන්ති යථාක්කමං පුල්ලිඞ්ගෙ, තයො, චත්තාරො. ཡོ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ། རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་ཏི་དང་ཙཏུ་ཞེས་པ་ལ། གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཕོ་རྟགས་ལ། ཏཡོ་དང་ཙཏྟཱརོ་ཞེས་པར་འགྱུར་ཏེ། ཏཡོ། ཙཏྟཱརོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། 208. චතුරො වා චතුස්ස. ༢༠༨. ཙཏུ་ཞེས་པ་ལ། ཡང་ན་ཙཏུརོ་ཞེས་པར་འགྱུར་རོ།། චතුසද්දස්ස සවිභත්තිස්ස යොම්හි චතුරො වා හොති පුල්ලිඞ්ගෙ, චතුරො ජනා සංවිධාය, කථං ‘චතුරො නිමිත්තෙ නාද්දස්සාසි’න්ති? ලිඞ්ගවිපල්ලාසා. རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་ཙཏུ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལ། ཡོ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ། ཕོ་རྟགས་ལ། ཡང་ན་ཙཏུརོ་ཞེས་པར་འགྱུར་ཏེ། ཙཏུརོ་ ཛནཱ་ སཾབིདྷཱཡ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། འོ་ན། “ཙཏུརོ་ ནིམིཏྟེ ནཱདྡསྶཱསི” ཞེས་པ་ཇི་ལྟར་ཡིན་ཞེ་ན། རྟགས་ནོར་བ་ལས་སོ།། 209. මයමස්මාම්හස්ස. ༢༠༩. ཨམྷ་ཞེས་པ་ལ། མཡཾ་དང་ཨསྨཱ་ཞེས་པར་འགྱུར་རོ།། යොස්වම්හස්ස සවිභත්තිස්ස මයමස්මා වා හොන්ති යථාක්කමං, මයං, අස්මා, අම්හෙ. ཡོ་དང་སུ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ། རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་ཨམྷ་ཞེས་པ་ལ། གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཡང་ན་མཡཾ་དང་ཨསྨཱ་ཞེས་པར་འགྱུར་ཏེ། མཡཾ། ཨསྨཱ། ཨམྷེ། ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། 210. නංසෙස්වස්මාකංමමං. ༢༡༠. ཎཾ་དང་སུ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ། ཨསྨཱཀཾ་དང་མམཾ་ཞེས་པར་འགྱུར་རོ།། නංසෙස්වමුස්ස සවිභත්තිස්ස අස්මාකං මමං හොන්ති වා යථාක්කමං, අස්මාකං, අම්හාකං, මමං මම. ཎཾ་དང་སུ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ། རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་ཨམྷ་ཞེས་པ་ལ། གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཡང་ན་ཨསྨཱཀཾ་དང་མམཾ་ཞེས་པར་འགྱུར་ཏེ། ཨསྨཱཀཾ། ཨམྷཱཀཾ། མམཾ། མམ། ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། 211. සිම්හ-හං. ༢༡༡. སི་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ། ཨཧཾ་ཞེས་པར་འགྱུར་རོ།། සිම්හි අම්හස්ස සවිභත්තිස්ස අහං හොති, අහං. སི་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ། རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་ཨམྷ་ཞེས་པ་ལ། ཨཧཾ་ཞེས་པར་འགྱུར་ཏེ། ཨཧཾ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། 212. තුම්හස්ස තුවංත්වමම්හි ච. ༢༡༢. ཏུམྷ་ཞེས་པ་ལ། ཨཾ་དང་སི་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལའང་ཏུབཾ་དང་ཏྭཾ་ཞེས་པར་འགྱུར་རོ།། අංම්හි සිම්හි ච තුම්හස්ස සවිභත්තිස්ස තුවංත්වං හොන්ති යථාක්කමං, තුවං, ත්වං. ཨཾ་དང་སི་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ། རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་ཏུམྷ་ཞེས་པ་ལ། གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཏུབཾ་དང་ཏྭཾ་ཞེས་པར་འགྱུར་ཏེ། ཏུབཾ། ཏྭཾ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། 213. තයාතයීනං ත්ව වා තස්ස. ༢༡༣. ཏཡཱ་དང་ཏཡཱིའི་ཏ་ཡིག་ལ། ཡང་ན་ཏྭ་ཞེས་པར་འགྱུར་རོ།། තුම්හස්ස [Pg.112] තයාතයීනං තකාරස්ස ත්ව හොති වා, ත්වයා තයා, ත්වයි තයි. ཏུམྷ་ཞེས་པའི་ཏཡཱ་དང་ཏཡཱི་ཞེས་པ་ལ། ཏ་ཡིག་ལ། ཡང་ན་ཏྭ་ཞེས་པར་འགྱུར་ཏེ། ཏྭཡཱ། ཏཡཱ། ཏྭཡི། ཏཡི་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། 214. ස්මාම්හි ත්වම්හා. ༢༡༤. སྨཱ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ། ཏྭམྷཱ་ཞེས་པར་འགྱུར་རོ།། ස්වාම්හි තුම්හස්ස සවිභත්තිස්ස ත්වම්හා හොති වා, පත්තා නිස්සං සයං ත්වම්හා, වා ත්වෙව? ත්වයා. སྨཱ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ། རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་ཏུམྷ་ཞེས་པ་ལ། ཡང་ན་ཏྭམྷཱ་ཞེས་པར་འགྱུར་ཏེ། པཏྟཱ ནིསྶཾ སཡཾ ཏྭམྷཱ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། ཡང་ན་ཅི་ཞེ་ན། ཏྭཡཱ་ཞེས་པའོ།། 215. න්තන්තූනංන්තොයොම්හී පඨමෙ. ༢༡༥. དང་པོའི་ཡོ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ། ནྟ་དང་ཏུ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་རྣམས་ལ། ནྟོ་ཞེས་པར་འགྱུར་རོ།། පඨමෙ යොම්හි න්තන්තූනං සවිභත්තීනං න්තොඉච්චාදෙසො වා හොති, ගච්ඡන්තො, ගච්ඡන්තා, ගුණවන්තො ගුණවන්තා. དང་པོའི་ཡོ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ། ནྟ་དང་ཏུ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་གྱི་རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ལ། ཡང་ན་ནྟོ་ཞེས་པའི་འགྱུར་བ་ཡོད་དེ། གཙྪནྟོ། གཙྪནྟཱ། གུཎབནྟོ། གུཎབནྟཱ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། 216. තං නංම්හි. ༢༡༦. ཎཾ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ། ཏཾ་ཞེས་པར་འགྱུར་རོ།། නංම්හි න්තන්තූනං සවිභත්ථීනං තං වා හොති, ගච්ඡතං ගච්ඡන්තානං, ගුණවතං ගුණවන්තානං. ཎཾ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ། ནྟ་དང་ཏུ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་གྱི་རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ལ། ཡང་ན་ཏཾ་ཞེས་པར་འགྱུར་ཏེ། གཙྪཏཾ། གཙྪནྟཱནཾ། གུཎབཏཾ། གུཎབནྟཱནཾ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། 217. තොතාතිතා සස්මාස්මිංනාසු. ༢༡༧. ས་དང་སྨཱ་དང་སྨིཾ་དང་ནཱ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་རྣམས་ལ། ཏོ་དང་ཏཱ་དང་ཏི་དང་ཏཱ་ཞེས་པར་འགྱུར་རོ།། සාදීසු න්තන්තූනං සවිභත්තීනං තොතාතිතා හොන්ති වා යථාක්කමං, ගච්ඡතො ගච්ඡන්තස්ස, ගුණවතො ගුණවන්තස්ස, ගච්ඡතා ගච්ඡන්තම්හා, ගුණවතා ගුණවන්ථම්හා, ගච්ඡති ගච්ඡන්තෙ, ගුණවති ගුණවන්තෙ, ගච්ඡතා ගච්ඡන්තෙන, ගුණවතා ගුණවන්තෙන. ས་ལ་སོགས་པའི་མཐའ་ཅན་ལ། ནྟ་དང་ཏུ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་གྱི་རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ལ། གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཡང་ན་ཏོ་དང་ཏཱ་དང་ཏི་དང་ཏཱ་ཞེས་པར་འགྱུར་ཏེ། གཙྪཏོ། གཙྪནྟསྶ། གུཎབཏོ། གུཎབནྟསྶ། གཙྪཏཱ། གཙྪནྟམྷཱ། གུཎབཏཱ། གུཎབནྟམྷཱ། གཙྪཏི། གཙྪནྟེ། གུཎབཏི། གུཎབནྟེ། གཙྪཏཱ། གཙྪནྟེན། གུཎབཏཱ། གུཎབནྟེན། ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། 218. ටටාඅං ගෙ. ༢༡༨. གེ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ། ཊ་དང་ཊཱ་དང་ཨཾ་ཞེས་པར་འགྱུར་རོ།། ගෙ පරෙ න්තන්තූනං සවිභත්තීනං ටටාඅං ඉච්චාදෙසා හොන්ති, භො ගච්ඡ, භො ගච්ඡා, භො ගච්ඡං, තො ගුණව, භො ගුණවා, භො ගුණවං. གེ་ཡིག་རྗེས་སུ་ཡོད་པ་ལ། ནྟ་དང་ཏུ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་གྱི་རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ལ། ཊ་དང་ཊཱ་དང་ཨཾ་ཞེས་པའི་འགྱུར་བ་རྣམས་ཡོད་དེ། བྷོ་ གཙྪ། བྷོ་ གཙྪཱ། བྷོ་ གཙྪཾ། བྷོ་ གུཎབ། བྷོ་ གུཎབཱ། བྷོ་ གུཎབཾ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། 219. යොම්හි ද්වින්නං දුවෙද්වෙ. ༢༡༩. ཡོ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ། དྭི་ཞེས་པ་གཉིས་ལ། དུབེ་དང་དྭེ་ཞེས་པར་འགྱུར་རོ།། යොම්හී [Pg.113] ද්වීස්ස සවිභත්තිස්ස දුවෙද්වෙ හොන්ති පච්චෙකං, දුවෙ, ද්වෙ. ཡོ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ། རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་དྭི་ཞེས་པ་ལ། སོ་སོ་ལ། དུབེ་དང་དྭེ་ཞེས་པར་འགྱུར་ཏེ། དུབེ། དྭེ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། 220. දුවින්නං නංම්හි වා. නංම්හි ද්විස්ස සවිභත්තිස්ස දුවින්නං හොති වා, දුවින්නං, ද්වින්නං. ༢༢༠. ཎཾ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ། ཡང་ན་དུབིནྣཾ་ཞེས་པར་འགྱུར་རོ། ཎཾ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ། རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་དྭི་ཞེས་པ་ལ། ཡང་ན་དུབིནྣཾ་ཞེས་པར་འགྱུར་ཏེ། དུབིནྣཾ། དྭིནྣཾ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། 221. රාජස්ස රඤ්ඤං. නංම්හි රාජස්ස සවිභත්තිස්ස රඤ්ඤං හොති වා, රඤ්ඤං රාජානං. ༢༢༡. རཱ་ཛ་ཞེས་པ་ལ། རཉྙཾ་ཞེས་པར་འགྱུར་རོ། ཎཾ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ། རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་རཱ་ཛ་ཞེས་པ་ལ། ཡང་ན་རཉྙཾ་ཞེས་པར་འགྱུར་ཏེ། རཉྙཾ། རཱ་ཛཱནཾ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། 222. නාස්මාසු රඤ්ඤා. නාස්මාසු රාජස්ස සවිභත්තිස්ස රඤ්ඤා හොති, රඤ්ඤා කතං, රඤ්ඤා නිස්සටං. ༢༢༢. ནཱ་དང་སྨཱ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ། རཉྙཱ་ཞེས་པར་འགྱུར་རོ། ནཱ་དང་སྨཱ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ། རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་རཱ་ཛ་ཞེས་པ་ལ། རཉྙཱ་ཞེས་པར་འགྱུར་ཏེ། རཉྙཱ ཀཏཾ། རཉྙཱ ནིསྶཊཾ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། 223. රඤ්ඤො රඤ්ඤස්ස රාජිනො සෙ. සෙ රාජස්ස සවිභත්තිස්ස රඤ්ඤො රඤ්ඤස්ස රාජිනො හොන්ති, රඤ්ඤො, රඤ්ඤස්ස, රාජිනො. ༢༢༣. ས་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ། རཱ་ཛ་ཞེས་པ་ལ། རཉྙོ། རཉྙསྶ། རཱ་ཛིནོ་ཞེས་པར་འགྱུར་རོ། ས་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ། རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་རཱ་ཛ་ཞེས་པ་ལ། རཉྙོ། རཉྙསྶ། རཱ་ཛིནོ་ཞེས་པར་འགྱུར་ཏེ། རཉྙོ། རཉྙསྶ། རཱ་ཛིནོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། 224. ස්මිම්හි රඤ්ඤෙරාජිනි. ස්මිම්හි රාජස්ස සවිභත්තිස්ස රඤ්ඤෙ රාජිනි හොන්ති, රඤ්ඤෙ, රාජිනි. ༢༢༤. སྨིཾ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ། རཉྙེ། རཱ་ཛིནི་ཞེས་པར་འགྱུར་རོ། སྨིཾ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ། རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་རཱ་ཛ་ཞེས་པ་ལ། རཉྙེ། རཱ་ཛིནི་ཞེས་པར་འགྱུར་ཏེ། རཉྙེ། རཱ་ཛིནི་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། 225. සමාසෙ වා. සමාසවිසයෙ එතෙ ආදෙසා රාජස්ස වා හොන්ති, කාසිරඤ්ඤා කාසිරාජෙන, කාසිරඤ්ඤා කාසිරාජස්මා, කාසිරඤ්ඤො කාසිරාජස්ස, කාසිරඤ්ඤෙ කාසිරාජෙ. ༢༢༥. ཚིག་སྡུད་ལའང་ཡང་ནའོ། ཚིག་སྡུད་ཀྱི་སྐབས་སུ། འགྱུར་བ་འདི་རྣམས་རཱ་ཛ་ཞེས་པ་ལ། ཡང་ན་འགྱུར་ཏེ། ཀཱསིརཉྙཱ། ཀཱསིརཱ་ཛེན། ཀཱསིརཉྙཱ། ཀཱསིརཱ་ཛསྨཱ། ཀཱསིརཉྙོ། ཀཱསིརཱ་ཛསྶ། ཀཱསིརཉྙེ། ཀཱསིརཱ་ཛེ། ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། 226. ස්මිම්හි තුම්හාම්හානං තයිමයි. ස්මිම්හි තුම්හඅමුසද්දානං සවිභත්තීනං තයිමයි හොන්ති යථාක්කමං, තයි, මයි. ༢༢༦. སྨིཾ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ། ཏུམྷ་དང་ཨམྷ་ཞེས་པ་ལ། ཏཡི་དང་མཡི་ཞེས་པར་འགྱུར་རོ། སྨིཾ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ། རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་ཏུམྷ་དང་ཨམྷ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལ། གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཏཡི་དང་མཡི་ཞེས་པར་འགྱུར་ཏེ། ཏཡི། མཡི་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། 227. අංම්හි තං මං තවං මමං. ༢༢༧. ཨཾ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ། ཏཾ། མཾ། ཏབཾ། མམཾ་ཞེས་པར་འགྱུར་རོ།། අංම්හි [Pg.114] තුම්හඅම්හසද්දානං සවිභත්තීනං තං මං තවං මමං හොන්ති යථාක්කමං, තං, මං, තවං, මමං, ཨཾ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ། རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་ཏུམྷ་དང་ཨམྷ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལ། གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཏཾ། མཾ། ཏབཾ། མམཾ་ཞེས་པར་འགྱུར་ཏེ། ཏཾ། མཾ། ཏབཾ། མམཾ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། 228. නාස්මාසු තයාමයා. ༢༢༨. ནཱ་དང་སྨཱ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ། ཏཡཱ་དང་མཡཱ་ཞེས་པར་འགྱུར་རོ།། නාස්මාසු තුම්හඅම්හසද්දානං සවිභත්තීනං තයාමයා හොන්ති යථාක්කමං, තයා කතං, මයා කතං, තයා නිස්සටං, මයා නිස්සටං. ནཱ་དང་སྨཱ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ། རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་ཏུམྷ་དང་ཨམྷ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལ། གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཏཡཱ་དང་མཡཱ་ཞེས་པར་འགྱུར་ཏེ། ཏཡཱ ཀཏཾ། མཡཱ ཀཏཾ། ཏཡཱ ནིསྶཊཾ། མཡཱ ནིསྶཊཾ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། 229. තව මම තුය්හං මය්හං සෙ. ༢༢༩. ས་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ། ཏབ། མམ། ཏུཡྷཾ། མཡྷཾ་ཞེས་པར་འགྱུར་རོ།། සෙ තුම්හඅම්හසද්දානං සවිභත්තීනං තව මම තුය්හං මය්හං හොන්ති යථාක්කමං, තව, තුය්හං, මම, මය්හං. ས་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ། རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་ཏུམྷ་དང་ཨམྷ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལ། གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཏབ། མམ། ཏུཡྷཾ། མཡྷཾ་ཞེས་པར་འགྱུར་ཏེ། ཏབ། ཏུཡྷཾ། མམ། མཡྷཾ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། 230. ඞංඞාකං නංම්හි. ༢༣༠. ཎཾ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ། ངཾ་དང་ངཱཀཾ་ཞེས་པར་འགྱུར་རོ།། නංම්හි තුම්හඅම්හසද්දානං සවිභත්තීනං ඞංඞාකං හොන්ති පච්චෙකං, තුම්හං, තුම්හාකං, අම්හං, අම්හාකං, යථාසඞ්ඛ්‍යමත්‍ර න විවච්ඡතෙ. ཎཾ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ། རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་ཏུམྷ་དང་ཨམྷ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལ། སོ་སོ་ལ། ངཾ་དང་ངཱཀཾ་ཞེས་པར་འགྱུར་ཏེ། ཏུམྷཾ། ཏུམྷཱཀཾ། ཨམྷཾ། ཨམྷཱཀཾ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། འདིར་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་བྱ་བ་ནི་མི་འདོད་དོ།། 231. දුතියෙ යොම්හි වා. ༢༣༡. གཉིས་པའི་ཡོ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལའང་ཡང་ནའོ།། තුම්හඅම්හසද්දානං සවිභත්තීනං පච්චෙකං ඞංඞාකං වා හොන්ති යොම්හි දුතියෙ, තුම්හං, තුම්හාකං, තුම්හෙ, අම්හං, අම්හාකං, අම්හෙ. རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པའི་ཏུམྷ་དང་ཨམྷ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལ། གཉིས་པའི་ཡོ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ། སོ་སོ་ལ། ཡང་ན་ངཾ་དང་ངཱཀཾ་ཞེས་པར་འགྱུར་ཏེ། ཏུམྷཾ། ཏུམྷཱཀཾ། ཏུམྷེ། ཨམྷཾ། ཨམྷཱཀཾ། ཨམྷེ། ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། 232. අපාදාදො පදතෙකවාක්‍යෙ. ༢༣༢. ཚིགས་བཅད་ཀྱི་རྐང་པའི་ཐོག་མ་མ་ཡིན་པ་ལ། ཚིག་གཅིག་གི་ནང་གི་ཚིག་ལའོ།། ඉදමධිකතං වෙදිතබ්බං. පජ්ජතෙ-නෙනත්ථොති පදං-ස්‍යාද්‍යන්තං ත්‍යාද්‍යන්තං ච, පදසමූහො වාක්‍යං. འདི་ནི་སྐབས་སུ་བབས་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། དོན་གང་གིས་མཚོན་པར་བྱེད་པ་ནི་ཚིག་ཡིན་ཏེ། སུའི་མཐའ་ཅན་དང་ཏིའི་མཐའ་ཅན་ནོ། ཚིག་གི་ཚོགས་པ་ནི་ངག་ཡིན་ནོ།། 233. යොනංහිස්වපඤ්චම්‍යා වොනො. ༢༣༣. ལྔ་པ་མ་གཏོགས་པའི་ཡོ་དང་ཎཾ་དང་སུ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ། བོ་དང་ནོ་ཞེས་པར་འགྱུར་རོ།། අපඤ්චමියා [Pg.115] යොනංහිස්වපාදාදො වත්තමානානං පදස්මා පරෙසං එකවාක්‍යෙ ඨිතානං තුම්හාම්හසද්දානං සවිභත්තීනං වොනො හොන්ති වා යථාක්කමං, තිට්ඨථ වො, තිට්ඨථ තුම්හෙ, තිට්ඨාම නො, තිට්ඨාම මයං, පස්සති වො, පස්සති තුම්හෙ, පස්සති නො, පස්සති අම්හෙ, දීයතෙ වො, දීයතෙ තුම්හං, දීයතෙ නො, දීයතෙ අම්හං, ධනං වො, ධනං තුම්හං, ධනං නො ධනං අම්හං, කතං වො, කතං තුම්හෙහි, කතං නො, කතං අම්හෙහි, අපඤ්චම්‍යාති කිං? නිස්සටං තුම්හෙහි, නිස්සටං අම්හෙහි, අපාදාදොත්වෙව? ‘බලඤ්ච භික්ඛූනමනුප්පදින්නං, තුම්හෙහි පුඤ්ඤං පසුතං අනප්පකං’, පදතොත්වෙව? තුම්හෙ තිට්ඨථ, එකවාක්‍යෙත්වෙව? දෙවදත්තො තිට්ඨති ගාමෙ, තුම්හෙ තිට්ඨථ නගරෙ, සවිභත්තීනංත්වෙව? අරහති ධම්මො තුම්හාදිසානං, අරහති ධම්මො අම්හාදිසානං. ལྔ་པ་མ་གཏོགས་པའི་ཡོ་དང་ཎཾ་དང་སུ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ། ཚིགས་བཅད་ཀྱི་རྐང་པའི་ཐོག་མ་མ་ཡིན་པར་གནས་པ། ཚིག་གཞན་གྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པ། ངག་གཅིག་གི་ནང་དུ་གནས་པའི་ཏུམྷ་དང་ཨམྷ་ཞེས་པའི་སྒྲ་རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ལ། གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཡང་ན་བོ་དང་ནོ་ཞེས་པར་འགྱུར་ཏེ། ཏིཊྛཐ་ བོ། ཏིཊྛཐ་ ཏུམྷེ། ཏིཊྛཱམ་ ནོ། ཏིཊྛཱམ་ མཡཾ། པསྶཏི བོ། པསྶཏི ཏུམྷེ། པསྶཏི ནོ། པསྶཏི ཨམྷེ། དཱིཡཏེ བོ། དཱིཡཏེ ཏུམྷཾ། དཱིཡཏེ ནོ། དཱིཡཏེ ཨམྷཾ། དྷནཾ བོ། དྷནཾ ཏུམྷཾ། དྷནཾ ནོ། དྷནཾ ཨམྷཾ། ཀཏཾ བོ། ཀཏཾ ཏུམྷེཧི། ཀཏཾ ནོ། ཀཏཾ ཨམྷེཧི། ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། ལྔ་པ་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ནིསྶཊཾ ཏུམྷེཧི། ནིསྶཊཾ ཨམྷེཧི། ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། རྐང་པའི་ཐོག་མ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། “བལཉྩ བྷིཀྑཱུནམནུཔྤདིནྣཾ། ཏུམྷེཧི པུཉྙཾ པསུཏཾ ཨནཔྤཀཾ” ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། ཚིག་གི་རྗེས་སུ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཏུམྷེ ཏིཊྛཐ། ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། ངག་གཅིག་གི་ནང་དུ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དེབདཏྟོ ཏིཊྛཏི གཱམེ། ཏུམྷེ ཏིཊྛཐ ནགརེ། ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཨརཧཏི དྷམྨོ ཏུམྷཱདིསཱནཾ། ཨརཧཏི དྷམྨོ ཨམྷཱདིསཱནཾ། ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། 234. තෙමෙ නාසෙ. ༢༣༤. ནཱ་དང་ས་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ། ཏེ་དང་མེ་ཞེས་པར་འགྱུར་རོ།། නාම්හි සෙ ච අපාදාදො වත්තමානානං පදස්මා පරෙසං එකවාක්‍යෙ ඨිතානං තුම්හාම්හසද්දානං සවිභත්තීනං තෙමෙ වා හොන්ති යථාක්කමං, කතං තෙ, කතං තයා, කතං මෙ, කතං මයා, දීයතෙ තෙ, දීයතෙ තව දීයතෙ මෙ, දීයතෙ මම, ධනං තෙ, ධනං තව, ධනං මෙ, ධනං මම. ནཱ་དང་ས་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལ། ཚིགས་བཅད་ཀྱི་རྐང་པའི་ཐོག་མ་མ་ཡིན་པར་གནས་པ། ཚིག་གཞན་གྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པ། ངག་གཅིག་གི་ནང་དུ་གནས་པའི་ཏུམྷ་དང་ཨམྷ་ཞེས་པའི་སྒྲ་རྣམ་དབྱེ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ལ། གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཡང་ན་ཏེ་དང་མེ་ཞེས་པར་འགྱུར་ཏེ། ཀཏཾ ཏེ། ཀཏཾ ཏཡཱ། ཀཏཾ མེ། ཀཏཾ མཡཱ། དཱིཡཏེ ཏེ། དཱིཡཏེ ཏབ། དཱིཡཏེ མེ། དཱིཡཏེ མམ། དྷནཾ ཏེ། དྷནཾ ཏབ། དྷནཾ མེ། དྷནཾ མམ། ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། 235. අන්වාදෙසෙ. ༢༣༥. རྗེས་སུ་བརྗོད་པ་ལའོ།། කථිතානුකථනවිසයෙ තුම්හඅම්හ-සද්දානමාදෙසා නිච්චං භවන්ති පුනබ්බිධානා, ගාමො තුම්හං පරිග්ගහො, අථො ජනපදො වො පරිග්ගහො. བཤད་ཟིན་པ་ཡང་བསྐྱར་བརྗོད་པའི་སྐབས་སུ། ཏུམྷ་དང་ཨམྷ་ཞེས་པའི་སྒྲ་རྣམས་ཀྱི་འགྱུར་བ་ནི་ཡང་བསྐྱར་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་རྟག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། གཱམོ ཏུམྷཾ པརིགྒཧོ། ཨཐོ ཛནཔདོ བོ པརིགྒཧོ། ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། 236. සපුබ්බා පඨමන්තා වා. ༢༣༦. སྔོན་དུ་ཡོད་པ་དང་རྣམ་དབྱེ་དང་པོའི་མཐའ་ཅན་ལས་ཡང་ནའོ། විජ්ජමානපුබ්බස්මා [Pg.116] පඨමන්තා පරෙසං තුම්හඅම්හසද්දානමාදෙසා වා හොන්ති අන්වාදෙසෙපි, ගාමෙ පටො තුම්හාකං, අථො නගරෙ කම්බලො වො, අථො නගරෙ කම්බලො තුම්හාකං, සපුබ්බාති කිං? පටො තුම්හාකං, අථො කම්බලො වො, පඨමන්තාති කි? පටො නාගරෙ තුම්හාකං, අථො කම්බලො ගාමෙ වො. ཡོད་པའི་སྔོན་མ་དང་རྣམ་དབྱེ་དང་པོའི་མཐའ་ཅན་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཏུམྷ་དང་ཨམྷའི་སྒྲ་དག་གི་ཚབ་ཏུ་ཡང་ན་འགྱུར་ཏེ། རྗེས་སུ་བརྗོད་པ་ལའང་རུང་ངོ་། དཔེར་ན། གྲོང་ན་ཁྱོད་ཀྱི་རས་ཡོད། དེ་ནས་གྲོང་ཁྱེར་ན་ཁྱོད་ཀྱི་ཕྱིང་པ་ཡོད། དེ་ནས་གྲོང་ཁྱེར་ན་ཁྱོད་ཀྱི་ཕྱིང་པ་ཡོད། སྔོན་དུ་ཡོད་པ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཁྱོད་ཀྱི་རས་ཡོད། དེ་ནས་ཁྱོད་ཀྱི་ཕྱིང་པ་ཡོད། རྣམ་དབྱེ་དང་པོའི་མཐའ་ཅན་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གྲོང་ཁྱེར་གྱི་མི་ལ་ཁྱོད་ཀྱི་རས་ཡོད། དེ་ནས་གྲོང་ན་ཁྱོད་ཀྱི་ཕྱིང་པ་ཡོད། 237. න ච වා හා හෙවයොගෙ. ༢༣༧. ཅ་དང་། ཝཱ་དང་། ཧཱ་དང་། ཧེ་དང་། ཨེ་ཝ་དག་དང་སྦྱོར་བ་ལ་ནི་མི་འགྱུར་རོ། චාදීහි යොගෙ තුම්හඅම්හසද්දානමාදෙසා න හොන්ති, ගාමො තව ච පරිග්ගහො, මම ච පරිග්ගහො, ගාමො තව වා පරිග්ගහො, මම වා පරිග්ගහො, ගාමො තව හ පරිග්ගහො, මම හ පරිග්ගහො, ගාමො තවාහ පරිග්ගහො, මමාහ පරිග්ගහො, ගාමො තවෙව පරිග්ගහො, මමෙව පරිග්ගහො, එවං සබ්බත්ථ උදාහරිතබ්බං, යොගෙති කිං? ගාමො ච තෙ පරිග්ගහො, නගරඤ්ච මෙ පරිග්ගහො. ཅ་ལ་སོགས་པ་དག་དང་སྦྱོར་བ་ལ་ཏུམྷ་དང་ཨམྷའི་སྒྲ་དག་གི་ཚབ་ཏུ་མི་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། གྲོང་ནི་ཁྱོད་ཀྱི་ཡོངས་འཛིན་ཀྱང་ཡིན། ངའི་ཡོངས་འཛིན་ཀྱང་ཡིན། གྲོང་ནི་ཁྱོད་ཀྱི་ཡོངས་འཛིན་ནམ། ངའི་ཡོངས་འཛིན་ཡིན། གྲོང་ནི་ཁྱོད་ཀྱི་ཡོངས་འཛིན་ཁོ་ནའོ། ངའི་ཡོངས་འཛིན་ཁོ་ནའོ། དེ་བཞིན་དུ་ཐམས་ཅད་ལ་དཔེར་བརྗོད་པར་བྱའོ། སྦྱོར་བ་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གྲོང་ནི་ཁྱོད་ཀྱི་ཡོངས་འཛིན་ཡིན་ལ། གྲོང་ཁྱེར་ནི་ངའི་ཡོངས་འཛིན་ཡིན། 238. දස්සනත්ථෙ නාලොචනෙ. ༢༣༨. མཐོང་བའི་དོན་ལ་སྟོན་པ་མ་གཏོགས་པའོ། දස්සනත්ථෙසු ආලොචනවජ්ජිතෙසු පයුජ්ජමානෙසු තුම්හඅම්හසද්දානමාදෙසා න හොන්ති, ගාමො තුම්හෙ උද්දිස්සාගතො, ගාමො අම්හෙ උද්දිස්සාගතො, අනාලොචනෙති කිං? ගාමො වො ආලොචෙති, ගාමො නො ආලොචෙති. སྟོན་པ་མ་གཏོགས་པའི་མཐོང་བའི་དོན་དག་ལ་སྦྱོར་བ་ན། ཏུམྷ་དང་ཨམྷའི་སྒྲ་དག་གི་ཚབ་ཏུ་མི་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། གྲོང་ནི་ཁྱེད་ཅག་ལ་དམིགས་ཏེ་འོངས་སོ། གྲོང་ནི་ངེད་ཅག་ལ་དམིགས་ཏེ་འོངས་སོ། སྟོན་པ་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གྲོང་གིས་ཁྱེད་ཅག་ལ་སྟོན་ཏོ། གྲོང་གིས་ངེད་ཅག་ལ་སྟོན་ཏོ། 293. ආමන්තණං පුබ්බමසන්තංව. ආමන්තණං පුබ්බමවිජ්ජමානං විය හොති තුම්හාම්හසද්දානමාදෙසවිසයෙ, දෙවදත්ත තව පරිග්ගහො, ආමන්තණන්ති කිං? කම්බලො තෙ පරිග්ගහො, පුබ්බමිති කිං? ‘මයෙතං සබ්බමක්ඛාතං, තුම්හාකං ද්විජපුඞ්ගවා[Pg.117], පරස්ස හි අවිජ්ජමානත්තෙ ‘අපාදාදො’ති පටිසෙධො න සියා. ඉවාති කිං? සවනං යථා සියා. ༢༩༣. བོད་པ་སྔོན་དུ་ཡོད་པ་ནི་མེད་པ་བཞིན་ནོ། ཏུམྷ་དང་ཨམྷའི་སྒྲ་དག་གི་ཚབ་ཏུ་འགྱུར་བའི་ཡུལ་ལ། སྔོན་དུ་ཡོད་པའི་བོད་པ་ནི་མེད་པ་བཞིན་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ལྷས་བྱིན། ཁྱོད་ཀྱི་ཡོངས་འཛིན་ནོ། བོད་པ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཕྱིང་པ་ནི་ཁྱོད་ཀྱི་ཡོངས་འཛིན་ནོ། སྔོན་དུ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། 'བྲམ་ཟེ་མཆོག་དག ངེས་པར་འདི་ཐམས་ཅད་ཁྱེད་ཅག་ལ་བཤད་དོ།' གཞན་མེད་པ་ཉིད་ལ་ནི་ 'རྐང་པའི་ཐོག་མ་མ་ཡིན་པ་ལས་' ཞེས་པའི་བཀག་པ་མི་འགྱུར་རོ། བཞིན་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཐོས་པ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། 240. න සාමඤ්ඤවචනමෙකත්ථෙ. ༢༤༠. དོན་གཅིག་པ་ལ་སྤྱི་སྒྲ་ནི་མི་འགྱུར་རོ། සමානාධිකරණෙ පරතො සාමඤ්ඤවචනමාමන්තණමසන්තං විය න හොති, මාණවක ජටිලක තෙ පරිග්ගහො. පරස්සාවිජ්ජමානත්තෙපි පුබ්බරූපමුපාදායාදෙසො හොති, සාමඤ්ඤවචනන්ති කිං? දෙවදත්ත මාණවක තව පරිග්ගහො, එකත්ථෙති කිං? දෙවදත්ත යඤ්ඤදත්ත තුම්හං පරිග්ගහො. གཞི་མཐུན་པ་ཕྱི་མ་ལ་སྤྱི་སྒྲའི་བོད་པ་ནི་མེད་པ་བཞིན་དུ་མི་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ། རལ་པ་ཅན། ཁྱོད་ཀྱི་ཡོངས་འཛིན་ནོ། ཕྱི་མ་མེད་པ་ཉིད་ལའང་སྔོན་གྱི་གཟུགས་ལ་བརྟེན་ནས་ཚབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། སྤྱི་སྒྲ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལྷས་བྱིན། བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ། ཁྱོད་ཀྱི་ཡོངས་འཛིན་ནོ། དོན་གཅིག་པ་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལྷས་བྱིན། མཆོད་སྦྱིན་བྱིན། ཁྱེད་གཉིས་ཀྱི་ཡོངས་འཛིན་ནོ། 241. බහූසු වා. ༢༤༡. མང་པོ་ལ་ནི་ཡང་ནའོ། බහූසු වත්තමානමාමන්තණං සාමඤ්ඤවචනමෙකත්ථෙ අවිජ්ජමානං විය වා න හොති, බ්‍රාහ්මණා ගුණවන්තො තුම්හාකං පරිග්ගහො, බ්‍රාහ්මණා ගුණවන්තො වො පරිග්ගහො. མང་པོ་ལ་འཇུག་པའི་བོད་པ་སྤྱི་སྒྲ་དོན་གཅིག་པ་ནི་མེད་པ་བཞིན་དུ་ཡང་ན་མི་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པའི་བྲམ་ཟེ་དག ཁྱེད་ཅག་གི་ཡོངས་འཛིན་ནོ། ཡོན་ཏན་དང་ལྡན་པའི་བྲམ་ཟེ་དག ཁྱེད་ཅག་གི་ཡོངས་འཛིན་ནོ། ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ වුත්තියං འདི་ནི་མོགྒལླཱནའི་བརྡ་སྤྲོད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། ස්‍යාදිකණ්ඩො දුතියො. སི་ལ་སོགས་པའི་སྐབས་ཏེ་གཉིས་པའོ། (3) තතියො කණ්ඩො (සමාසො) (༣) སྐབས་གསུམ་པ་སྟེ་ཚིག་སྡུད་དོ། 1. ස්‍යාදි ස්‍යාදිනෙකත්ථං. ༡. སི་ལ་སོགས་པའི་མཐའ་ཅན་ནི་སི་ལ་སོགས་པའི་མཐའ་ཅན་དང་ལྷན་ཅིག་དོན་གཅིག་པའོ། ස්‍යාද්‍යන්තං ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහෙකත්ථං හොතීති ඉදමධිකතං වෙදිතබ්බං, සො ච භින්නත්ථානමෙකත්ථීභාවො සමාසොති වුච්චතෙ. སི་ལ་སོགས་པའི་མཐའ་ཅན་ནི་སི་ལ་སོགས་པའི་མཐའ་ཅན་དང་ལྷན་ཅིག་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་རོ་ཞེས་པ་འདི་ནི་ཉེ་བར་བསྟན་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། དོན་ཐ་དད་པ་དག་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བ་དེ་ལ་ནི་ཚིག་སྡུད་ཅེས་བརྗོད་དོ། 2. අසඞ්ඛ්‍යංවිභත්ති සම්පත්ති සමීප සාකල්‍යාභාව යථා පච්ඡායුගපදත්ථෙ. ༢. ཟད་པ་མེད་པ་ནི་རྣམ་དབྱེ་དང་། ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་། ཉེ་བ་དང་། མཐའ་དག་པ་དང་། དངོས་པོ་མེད་པ་དང་། ཇི་ལྟ་བ་དང་། ཕྱི་ནས་དང་། ལྷན་ཅིག་པའི་དོན་དག་ལའོ། අසඞ්ඛ්‍යං[Pg.118], ස්‍යාද්‍යන්තං විභත්‍යාදීනමත්ථෙ වත්තමානං ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහෙකත්ථං භවති, තත්ථ විභත්‍යත්ථෙ තාව ඉත්ථීසු කථා පවත්තා අධිත්ථි. සම්පත්ති ද්විධා අත්තසම්පත්ති සමිද්ධි ච, සම්පන්නං බ්‍රහ්මං සබ්‍රහ්මං ලිච්ඡවීනං, සමිද්ධි භික්ඛානං සුභික්ඛං. සමීපෙ කුම්භස්ස සමීපමුපකුම්භං. සාකල්‍යෙසතිණමජ්ඣොහරති, සාග්‍යධීතෙ. අභාවො සම්බන්ධිභෙදා බහුවිධො, තත්‍ර ඉද්ධාභාවෙ-විගතා ඉද්ධි සද්දිකානං දුස්සද්දිකං, අත්ථාභාවෙ-අභාවො මක්ඛිකානං නිම්මක්ඛිකං, අහික්කමාභාවෙ-අතිගතානි තිණානි නිත්තිණං, සම්පත්‍යාභාවෙ-අතිගතං ලහුපාවුරණං අතිලහුපාවුරණං, ලහුපාවුරණස්ස නායමුපභොගකාලොති අත්ථො. යථා එත්ථා-නෙකවිධො, තත්‍ර යොග්ගතායං-අනුරූපං සුරූපොවහති, විච්ඡායං-අන්වද්ධමාසං, අත්ථානතිවත්තියං-යථාසත්ති, සදිසත්තෙ, සදිසො කිඛියා සකිඛි, ආනුපුබ්බියෙ-අනුජෙට්ඨං, පච්ඡාදත්ථෙඅනුරථං, යුගපදත්ථෙ-සචක්කං නිධෙහි. ཟད་པ་མེད་པ་ནི། སི་ལ་སོགས་པའི་མཐའ་ཅན་རྣམ་དབྱེ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ལ་འཇུག་པ་ནི་སི་ལ་སོགས་པའི་མཐའ་ཅན་དང་ལྷན་ཅིག་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལ་རེ་ཞིག་རྣམ་དབྱེའི་དོན་ལ། བུད་མེད་རྣམས་ཀྱི་གཏམ་བྱུང་བ་ནི་ཨདྷིཏྠི། ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ནི་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། བདག་ཉིད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་འབྱོར་པ་ཆེན་པོའོ། ཚངས་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ནི་སབྲཧྨཾ། ལི་ཙྪ་བཱི་རྣམས་ཀྱི་འབྱོར་པ་ཆེན་པོ་ནི་སུབྷིཀྑཾ། ཉེ་བ་ལ། བུམ་པའི་ཉེ་བ་ནི་ཨུཔཀུམྦྷཾ། མཐའ་དག་པ་ལ། རྩྭ་དང་བཅས་པ་ཟ་བ་ནི་སཏིཎཾ། མེ་དང་བཅས་པ་ཀློག་པ་ནི་སཱགྱཾ། དངོས་པོ་མེད་པ་ནི་འབྲེལ་བའི་དབྱེ་བས་རྣམ་པ་མང་པོ་ཡོད་དེ། དེ་ལ་དཔལ་འབྱོར་མེད་པ་ལ། སྒྲ་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་བྲལ་བ་ནི་དུསྶདྡིཀཾ། དངོས་པོ་མེད་པ་ལ། སྦྲང་བུ་མེད་པ་ནི་ནིམྨཀྑིཀཾ། འདས་ནས་མེད་པ་ལ། རྩྭ་རྣམས་འདས་པ་ནི་ནིཏྟིཎཾ། སྐབས་མ་ཡིན་པ་ལ། ཡང་བའི་གོས་འདས་པ་ནི་ཨཏིལཧུཔཱཝུརཎཾ། ཡང་བའི་གོས་འདི་ནི་ལོངས་སྤྱོད་པའི་དུས་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། ཇི་ལྟ་བ་ལ་འདིར་རྣམ་པ་མང་པོ་ཡོད་དེ། དེ་ལ་འོས་པ་ཉིད་ལ། གཟུགས་བཟང་པོ་དང་མཐུན་པར་འཁྱེར་བ་ནི་ཨནུརཱུཔཾ། ཟློས་པ་ལ། ཟླ་བ་ཕྱེད་རེ་བཞིན་ནི་ཨནྭདྡྷམཱསཾ། དོན་ལས་མི་འདའ་བ་ལ། མཐུ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་ནི་ཡཐཱསཏྟི། མཚུངས་པ་ལ། བྱ་ཀི་ཀི་དང་མཚུངས་པ་ནི་སཀིཀྷི། གོ་རིམ་བཞིན་ལ། གཅུང་པོའི་རྗེས་སུ་ནི་ཨནུཛེཊྛཾ། ཕྱི་ནས་ཀྱི་དོན་ལ། ཤིང་རྟའི་རྗེས་སུ་ནི་ཨནུརཐཾ། ལྷན་ཅིག་པའི་དོན་ལ། འཁོར་ལོ་དང་ལྷན་ཅིག་གཞག་པར་བྱ་བ་ནི་སཅཀྐཾ། 3. යථා න තුල්‍යෙ. ༣. ཇི་ལྟ་བའི་སྒྲ་མཚུངས་པའི་དོན་ལ་ནི་མི་འགྱུར་རོ། යථාසද්දො තුල්‍යත්ථෙ වත්තමානො ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහෙකත්ථො න භවති, යථා දෙවදත්තො තථා යඤ්ඤදත්තො. ཇི་ལྟ་བའི་སྒྲ་མཚུངས་པའི་དོན་ལ་འཇུག་པ་ནི་སི་ལ་སོགས་པའི་མཐའ་ཅན་དང་ལྷན་ཅིག་དོན་གཅིག་ཏུ་མི་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཇི་ལྟར་ལྷས་བྱིན་པ་དེ་བཞིན་དུ་མཆོད་སྦྱིན་བྱིན་ནོ། 4. යාවාවධාරණෙ. ༤. ཇི་སྲིད་པ་ནི་ངེས་པར་འཛིན་པ་ལའོ། යාවසද්දො-වධාරණෙ වත්තමානො ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහෙකත්ථො භවති, අවධාරණ මෙත්තකතා පරිච්ඡෙදො, යාවාමත්තං බ්‍රාහ්මණෙ ආමන්තය, යාවජීවං, අවධාරණෙති කිං? යාව දින්නං තාව භුත්තං, නාවධාරයාමි කිත්තකං මයා භුත්තන්ති. ཇི་སྲིད་པའི་སྒྲ་ངེས་པར་འཛིན་པ་ལ་འཇུག་པ་ནི་སི་ལ་སོགས་པའི་མཐའ་ཅན་དང་ལྷན་ཅིག་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། ངེས་པར་འཛིན་པ་ནི་འདི་ཙམ་མོ་ཞེས་ཚད་གཟུང་བའོ། དཔེར་ན། བྲམ་ཟེ་ཇི་ཙམ་ཡོད་པ་དེ་ཙམ་བོས་ཤིག སྲོག་ཇི་སྲིད་པར། ངེས་པར་འཛིན་པ་ལས་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཇི་སྲིད་བྱིན་པ་དེ་སྲིད་ཟོས་སོ། ངས་བདག་གིས་ཇི་ཙམ་ཟོས་པ་དེ་མ་ངེས་སོ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། 5. පය්‍යපා [Pg.119] බහි තිරො පුරෙ පච්ඡා වා පඤ්චම්‍යා. ༥. པརི། ཨཔ། ཨཱ། བཧི། ཏིརོ། པུརེ། པཙྪཱ་དག་ནི་རྣམ་དབྱེ་ལྔ་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ཡང་ནའོ། පරිආදයො පඤ්චම්‍යන්තෙන සහෙකත්ථා හොන්ති වා, පරිපබ්බතං වස්සි දෙවො පරිපබ්බතා, අපපබ්බතං වස්සි දෙවො අපපබ්බතා, ආපාටලිපුත්තං වස්සි දෙවො ආපාටලිපුත්තා, බහිගාමං බහි ගාමා, තිරොපබ්බතං තිරොපබ්බතා, පුරෙභත්තං පුරෙභත්තා, පච්ඡාභත්තං පච්ඡාභත්තා, වෙතාධිකාරො. པརི་ལ་སོགས་པ་དག་ནི་རྣམ་དབྱེ་ལྔ་པའི་མཐའ་ཅན་དང་ལྷན་ཅིག་ཡང་ན་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། རིའི་མཐའ་སྐོར་དུ་ཆར་བབས་སོ། རི་ལས་བྲལ་བར་ཆར་བབས་སོ། པཱ་ཊ་ལི་པུཏྟའི་བར་དུ་ཆར་བབས་སོ། གྲོང་གི་ཕྱི་རོལ་ཏུ། རིའི་ཕ་རོལ་ཏུ། ཟས་ཀྱི་སྔོན་དུ། ཟས་ཀྱི་རྗེས་སུ། འདི་ནི་ཡང་ནའི་དབང་དུ་བྱས་པའོ། 6. සමීපායාමෙස්වනු. ༦. ཉེ་བ་དང་རིང་པོ་ལ་ཨནུའོ། අනුසද්දො සාමීප්‍යෙ ආයාමෙ ච වත්තමානො ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහෙකත්ථො හොති වා, අනුවනමසනි ගතා, අනුගඞ්ගං බාරාණසී, සමීපායාමෙස්වීති කිං? රක්ඛමනුවිජ්ජොතතෙ විජ්ජු. ཨནུའི་སྒྲ་ཉེ་བ་དང་རིང་པོ་ལ་འཇུག་པ་ནི་སི་ལ་སོགས་པའི་མཐའ་ཅན་དང་ལྷན་ཅིག་ཡང་ན་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ནགས་ཀྱི་ཉེ་སྐོར་དུ་ཐོག་བབས་སོ། གངྒཱའི་འགྲམ་དུ་ཝཱ་རཱ་ཎ་སཱི་ཡོད། ཉེ་བ་དང་རིང་པོ་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གློག་ནི་ཤིང་ལ་རྗེས་སུ་གསལ་བར་བྱེད་དོ། 7. තිට්ඨග්වාදීනි. ༧. ཏིཊྛགུ་ལ་སོགས་པ་དག་གོ། තිට්ඨගුප්පභුතීනි එකත්ථීභාවවිසයෙ නිපාතීයන්තෙ, තිට්ඨන්තී ගාවො යස්මිං කාලෙ තිට්ඨගු කාලො, වහග්ගු කාලො. ආයතීගවං, ඛලෙයවං, ලූනයවං ලූයමානයවමිච්චාදි, ච්‍යන්තො පෙත්ථ කෙසා කෙසි, දණ්ඩා දණ්ඩි, තථා වෙලාප්පභාවනත්ථොපි, පාතො නහානං පාතරහානං, සායං නයානං සායනහානං, පාතකාලං සායකාලං, පාතමෙඝං සායමෙඝං, පාතමග්ගං සායමග්ගං. ཏིཊྛགུ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བའི་ཡུལ་ལ་གྲུབ་པར་བརྗོད་དེ། དཔེར་ན། བ་ལང་རྣམས་ལངས་ནས་ཡོད་པའི་དུས་ནི་ཏིཊྛགུ་དུས་སོ། བ་ལང་རྣམས་འགྲོ་བའི་དུས་ནི་ཝཧགྒུ་དུས་སོ། བ་ལང་རྣམས་འོངས་པའི་དུས་ནི་ཨཱཡཏཱིགཝཾ། གཡུལ་ལས་ནས་བྱུང་བའི་ནས་ནི་ཁལེཡཝཾ། བརྔས་པའི་ནས་ནི་ལཱུནཡཝཾ། བརྔོ་བཞིན་པའི་ནས་ནི་ལཱུཡམཱནཡཝཾ་ལ་སོགས་པའོ། འདིར་ཅི་ཡི་མཐའ་ཅན་ཡང་ཡོད་དེ། སྐྲ་ལ་སྐྲ་ནས་འཛིན་པ་ནི་ཀེསཱཀེསི། དབྱུག་པ་ལ་དབྱུག་པ་ནས་རྡེག་པ་ནི་དཎྜཱདཎྜི། དེ་བཞིན་དུ་དུས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གི་དོན་ལའང་ཡོད་དེ། སྔ་དྲོའི་ཁྲུས་ནི་པཱཏརཧཱནཾ། ཕྱི་དྲོའི་ཁྲུས་ནི་སཱཡནཧཱནཾ། སྔ་དྲོའི་དུས་ནི་པཱཏཀཱལཾ། ཕྱི་དྲོའི་དུས་ནི་སཱཡཀཱལཾ། སྔ་དྲོའི་སྤྲིན་ནི་པཱཏམེགྷཾ། ཕྱི་དྲོའི་སྤྲིན་ནི་སཱཡམེགྷཾ། སྔ་དྲོའི་ལམ་ནི་པཱཏམགྒཾ། ཕྱི་དྲོའི་ལམ་ནི་སཱཡམགྒཾ། 8. ඔරෙ පරි පටි පාරෙ මජ්ඣෙ හෙට්ඨුද්ධාධො-න්තොවාඡට්ඨියා. ඔරාදයො සද්දා ඡට්ඨියන්තෙන සහෙකත්ථා වා හොන්ති, එකාරන්තත්තං නිපාතනතො, ඔරෙගඞ්ගං, පරිසිඛරං, පටිසොතං, පාරෙයමුනං, මජ්ඣෙගඞ්ගං, හෙට්ඨාපාසාදං, උද්ධගඞ්ගං, අධොගඞ්ගං, අන්ථොපාසාදං, පුන වාවිධානා ‘ගඞ්ගාඔර’ මිච්චාදීපි හොන්ති. ༨. ཨོརེ། པརི། པཊི། པཱརེ། མཛ྄ཛྷེ། ཧེཊྛཱ། ཨུདྡྷཾ། ཨདྷོ། ཨནྟོདག་ནི་རྣམ་དབྱེ་དྲུག་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ཡང་ནའོ། ཨོར་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་རྣམས་ནི་རྣམ་དབྱེ་དྲུག་པའི་མཐའ་ཅན་དང་ལྷན་ཅིག་ཡང་ན་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། ཨེ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ཉིད་ནི་གྲུབ་པ་ལས་སོ། དཔེར་ན། གངྒཱའི་ཚུར་རོལ་ཏུ་ནི་ཨོརེགངྒཾ། རྩེ་མོའི་མཐའ་སྐོར་དུ་ནི་པརིསིཁརཾ། རྒྱུན་གྱི་ལྡོག་ཕྱོགས་སུ་ནི་པཊིསོཏཾ། ཡམུནཱའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ནི་པཱརེཡམུནཾ། གངྒཱའི་དབུས་སུ་ནི་མཛ྄ཛྷེགངྒཾ། ཁང་བཟང་གི་འོག་ཏུ་ནི་ཧེཊྛཱཔཱསཱདཾ། གངྒཱའི་སྟོད་དུ་ནི་ཨུདྡྷགངྒཾ། གངྒཱའི་སྨད་དུ་ནི་ཨདྷོགངྒཾ། ཁང་བཟང་གི་ནང་དུ་ནི་ཨནྟོཔཱསཱདཾ། ཡང་ནའི་གཏན་འབེབས་སླར་ཡང་བྱས་པས་ 'གངྒཱ་ཨོར་' ལ་སོགས་པའང་འགྱུར་རོ། 9. තං නපුංසකං. ༩. དེ་ནི་མ་ནིང་ངོ་། යදෙතමතික්කන්තමෙකත්ථං[Pg.120], තං නපුංසකලිඞ්ගං වෙදිතබ්බං, තථා චෙවොදාහටං, වා ක්වචි බහුලාධිකාරා, යථාපරිසං යථාපරිසාය, සකාය සකාය පරිසායාති අත්ථො. གང་འདི་ལྟ་བུའི་དོན་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་དེ་ནི་མ་ནིང་གི་རྟགས་སུ་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་དཔེར་བརྗོད་ཟིན་ཏོ། སྐབས་འགར་མང་པོའི་དབང་གིས་ཡང་ན་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ཡཐཱཔརིསཾ་དང་ཡཐཱཔརིསཱཡ་ཞེས་པ་ནི་རང་རང་གི་འཁོར་གྱི་ནང་དུ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། 10. අමාදි. ༡༠. ཨཾ་ལ་སོགས་པའོ། අමාදි ස්‍යාද්‍යන්තං ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහ බහුලමෙකත්ථං හොති ගාමං ගතො ගාමගතො, මුහුත්තං සුඛං මුහුත්තසුඛං, වුත්තියෙවොපපදසමාසෙ කුම්භකාරො, සපාකො, තන්තවායො, වරාහරො. න්තමානක්තවන්තූති වාක්‍යමෙව, ධම්මං සුණන්තො, ධම්මං සුණමානො, ඔදනං භුත්තවා. ཨཾ་ལ་སོགས་པའི་མཐའ་ཅན་ནི་སི་ལ་སོགས་པའི་མཐའ་ཅན་དང་ལྷན་ཅིག་ཕལ་ཆེར་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། གྲོང་དུ་སོང་བ་ནི་གྲོང་སོང་། ཡུད་ཙམ་གྱི་བདེ་བ་ནི་ཡུད་ཙམ་བདེ་བའོ། ཉེ་བའི་ཚིག་གི་ཚིག་སྡུད་ཁོ་ན་ལ། རྫ་མཁན་ནི་ཀུམྦྷཀཱརོ། རང་གིས་བཙོས་པ་ནི་སཔཱཀོ། ཐགས་མཁན་ནི་ཏནྟཝཱཡོ། མཆོག་ལེན་པ་ནི་ཝརཱཧརོ། ནྟ་དང་། མཱན། ཀྟཝནྟུ་དག་ལ་ནི་ཚིག་གྲུབ་པ་ཁོ་ན་སྟེ། ཆོས་ཉན་པ་ནི་དྷམྨཾ་སུཎནྟོ། ཆོས་ཉན་བཞིན་པ་ནི་དྷམྨཾ་སུཎམཱནོ། འབྲས་ཟོས་ཟིན་པ་ནི་ཨོདནཾ་བྷུཏྟཝཱ། රඤ්ඤා හතො රාජහතො, අසිනා ඡින්නො අසිච්ඡින්නො, පිතුසදිසො, පිතුසමො, සුඛසහගතං, දධිනා උපසිත්තං භොජනං දධිභොජනං, ගුළෙන මිස්සො ඔදනො ගුළොදනො, වුත්තිපදෙනෙවොපසිත්තාදිකිරියායාඛ්‍යාපනතො නත්ථායුත්තත්ථතා. ක්වචි වුත්තියෙව උරගො, පාදපො. ක්වචි වාක්‍යමෙව ඵරසුනා ඡින්නවා, දස්සනෙන පහාතබ්බා. རྒྱལ་པོས་བསད་པ་ནི་རྒྱལ་བསད། རལ་གྲིས་བཅད་པ་ནི་རལ་བཅད། ཕ་དང་འདྲ་བ་ནི་ཕ་འདྲ། བདེ་བ་དང་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་ནི་བདེ་ལྷན། ཞོ་སྦྱར་བའི་ཟས་ནི་ཞོ་ཟས། བུ་རམ་དང་བསྲེས་པའི་འབྲས་ནི་བུ་རམ་འབྲས། ཚིག་སྡུད་ཀྱི་སྒྲ་ཉིད་ཀྱིས་སྦྱར་བ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་བ་གསལ་བར་བྱེད་པས་དོན་མི་མཐུན་པ་ཉིད་མེད་དོ། སྐབས་འགར་ཚིག་སྡུད་ཁོ་ན་སྟེ། བྲང་འགྲོ་ནི་ཨུརགོ། རྐང་འཐུང་ནི་པཱདཔོ། སྐབས་འགར་ཚིག་གྲུབ་པ་ཁོ་ན་སྟེ། སྟa་རེས་བཅད་ཟིན་པ་ནི་ཕརསུནཱ་ཚིནྣཝཱ། མཐོང་བས་སྤང་བར་བྱ་བ་ནི་དསྶནེནཱ་པཧཱཏབྦཱ། බුද්ධස්ස දෙය්‍යං බුද්ධදෙය්‍යං, යූපාය දාරු යූපාදාරු, රජනාය දොණි රජනදොණි. ඉධ න හොති සඞ්ඝස්ස දාතබ්බං. කථං ‘එතදත්ථො එතදත්ථා එතදත්ථ’න්ති? අඤ්ඤපදත්ථෙ භවිස්සති. སངས་རྒྱས་ལ་དབུལ་བར་བྱ་བ་ནི་སངས་རྒྱས་མཆོད་རྫས། མཆོད་སྡོང་གི་ཤིང་ནི་མཆོད་སྡོང་ཤིང་། ཚོས་རྒྱག་པའི་གཞོང་པ་ནི་ཚོས་གཞོང་། འདིར་དགེ་འདུན་ལ་སྦྱིན་པར་བྱ་བ་ཞེས་པ་ལ་ནི་མི་འགྱུར་རོ། 'འདིའི་ཆེད་དུ། འདིའི་ཆེད་དུ་མ། འདིའི་ཆེད་དུ་མ་ནིང་' ཞེས་པ་ཇི་ལྟར་གྲུབ་ཅེ་ན། དོན་གཞན་གྱི་ཚིག་སྡུད་ལ་འགྱུར་རོ། සවරෙහි භයං සවරභයං, ගාමනිග්ගතො, මෙථුනාපෙතො, ක්වචි වුත්තියෙව කම්මජං, චිත්තජං, ඉධ න හොති රුක්ඛා පතිතො. ཀླ་ཀློ་རྣམས་ལས་འཇིགས་པ་ནི་ཀླ་ཀློའི་འཇིགས་པ། གྲོང་ལས་བྱུང་བ་ནི་གྲོང་བྱུང་། འཁྲིག་པ་ལས་བྲལ་བ་ནི་འཁྲིག་བྲལ། སྐབས་འགར་ཚིག་སྡུད་ཁོ་ན་སྟེ། ལས་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་ལས་སྐྱེས། སེམས་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་སེམས་སྐྱེས། འདིར་ཤིང་ལས་ལྷུང་བ་ཞེས་པ་ལ་ནི་མི་འགྱུར་རོ། රඤ්ඤො [Pg.121] පුරිසො රාජපුරිසො. බහුලාධිකාරා න්තමානනිද්ධාරියපූරණභාවතිත්තත්ථෙහි න හොති-මමානුකුබ්බං, මමානුකුරුමානො, ගුන්නං කණ්හා සම්පන්නඛීරතමා, සිස්සානං පඤ්චමො, පටස්ස සුක්කතා, ක්වචි හොතෙව-වත්තමානසාමීප්‍යං, කථං ‘බ්‍රාහ්මණස්ස සුක්කා දන්තා’ති? සාපෙක්ඛතාය න හොති. ඉධ පන හොතෙව ‘චන්දනගන්ධො, නදිඝොසො, කඤ්ඤාරූපං, කායසම්ඵස්සො, ඵලරසො’ති, ඵලානං තිත්තො, ඵලානමාසිතො, ඵසානං සුහිතො. རྒྱལ་པོའི་སྐྱེས་བུ་ནི་རྒྱལ་པོའི་སྐྱེས་བུའོ། ཕལ་ཆེར་གྱི་དབང་གིས། ནྟ་དང་། མཱན། ངེས་པར་འབྱེད་པ་དང་། རྫོགས་བྱེད་དང་། ཆོས་ཉིད་དང་། ཚིམ་པའི་དོན་དག་ལ་མི་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། ངའི་རྗེས་སུ་བྱེད་པ། ངའི་རྗེས་སུ་བྱེད་བཞིན་པ། བ་ལང་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་ནག་མོ་ནི་འོ་མ་ཆེས་མང་བའོ། སློབ་མ་རྣམས་ཀྱི་ལྔ་པ། རས་ཀྱི་དཀར་པོ་ཉིད་། སྐབས་འགར་འགྱུར་ཏེ། ད་ལྟར་བའི་ཉེ་བའོ། 'བྲམ་ཟེའི་སོ་དཀར་པོ་' ཞེས་པ་ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། ལྟོས་པ་དང་བཅས་པ་ཉིད་ཀྱིས་མི་འགྱུར་རོ། འདིར་ནི་འགྱུར་ཏེ། ཙན་དན་གྱི་དྲི་ནི་ཙན་དན་དྲི། ཆུ་བོའི་སྒྲ་ནི་ཆུ་སྒྲ། བུ་མོའི་གཟུགས་ནི་བུ་མོའི་གཟུགས། ལུས་ཀྱི་རེག་བྱ་ནི་ལུས་རེག ཤིང་ཏོག་གི་རོ་ནི་ཏོག་རོ། ཤིང་ཏོག་གིས་ཚིམ་པ་ནི་ཏོག་ཚིམ། බ්‍රාහ්මණස්ස උච්චං ගෙහන්ති සාපෙක්ඛතාය න හොති, ‘රඤ්ඤො පාටලිපුත්තකස්ස ධන’න්ති ධනසම්බන්ධෙ ඡට්ඨීති පාටලිපුත්තකෙන සම්බන්ධාභාවා න හෙස්සති, ‘රඤ්ඤො ගො ච අස්සො ච පුරිසො චා’ති භින්නත්ථතාය වාක්‍යමෙව, ‘රඤ්ඤො ගවාස්සපුරිසා රාජගවාස්සපුරිසා’ති වුත්ති හොතෙවෙකත්තිභාවෙ. 'བྲམ་ཟེའི་ཁང་པ་མཐོན་པོ་' ཞེས་པ་ནི་ལྟོས་པ་དང་བཅས་པ་ཉིད་ཀྱིས་མི་འགྱུར་རོ། 'པཱ་ཊ་ལི་པུཏྟ་པའི་རྒྱལ་པོའི་ནོར་' ཞེས་པ་ནི་ནོར་གྱི་འབྲེལ་བ་ལ་རྣམ་དབྱེ་དྲུག་པ་ཡིན་པས་པཱ་ཊ་ལི་པུཏྟ་པ་དང་འབྲེལ་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་མི་འགྱུར་རོ། 'རྒྱལ་པོའི་བ་ལང་དང་། རྟ་དང་། མི་ཡང་' ཞེས་པ་ནི་དོན་ཐ་དད་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཚིག་གྲུབ་པ་ཁོ་ན་སྟེ། 'རྒྱལ་པོའི་བ་ལང་རྟ་མི་རྣམས་' ཞེས་དོན་གཅིག་ཏུ་གྱུར་པ་ལ་ནི་ཚིག་སྡུད་འགྱུར་རོ། දානෙ සොණ්ඩො දානසොණ්ඩො, ධම්මරතො, දානාභිරතො. ක්වචි වුත්තියෙව කුච්ඡිසයො, ථලට්ඨො, පඞ්කජං, සරොරුහං. ඉධ න හොති භොජනෙ මත්තඤ්ඤුතා, ඉන්ද්‍රියෙසු ගුත්තද්වාරතා, ආසනෙ නිසින්නො, ආසනෙ නිසීදිතබ්බං. སྦྱིན་པ་ལ་དགའ་བ་ནི་སྦྱིན་དགའ། ཆོས་ལ་རྩེ་བ་ནི་ཆོས་རྩེ། སྦྱིན་པ་ལ་མངོན་པར་དགའ་བ་ནི་སྦྱིན་མངོན་དགའ། སྐབས་འགར་ཚིག་སྡུད་ཁོ་ན་སྟེ། མངལ་ན་གནས་པ་ནི་མངལ་གནས། སྐམ་ས་ལ་གནས་པ་ནི་སྐམ་གནས། འདམ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་འདམ་སྐྱེས། མཚོ་ལས་སྐྱེས་པ་ནི་མཚོ་སྐྱེས། འདིར་ཟས་ལ་ཚོད་རིག་པ་ཉིད་དང་། དབང་པོ་རྣམས་ཀྱི་སྒོ་བསྡམས་པ་ཉིད་དང་། སྟན་ལ་འདུག་པ་དང་། སྟན་ལ་འདུག་པར་བྱ་བ་ཞེས་པ་ལ་ནི་མི་འགྱུར་རོ། 11. විසෙසනමෙකත්ථෙන. ༡༡. ཁྱད་པར་བྱེད་པ་ནི་དོན་གཅིག་པ་དང་ལྷན་ཅིག་གོ། විසෙසනං ස්‍යාන්තං විසෙස්සෙන ස්‍යාද්‍යන්තෙන සමානාධිකරණෙන සහෙකත්ථං හොති, නීලඤ්ච තං උප්පලඤ්චෙති නීලුප්පලං, ඡින්නඤ්ච තං පරුළ්හඤ්චෙති ඡින්නපරළ්හං, සත්ථීව සත්ථී, සත්ථී ච සා සාමා චෙති සත්ථිසාමා, සීහොව සීහො, මුනි ච සො සීහො චෙති මුනිසීහො, සීලමෙව ධනං සීලධනං. ཁྱད་པར་བྱེད་པ་སི་ལ་སོགས་པའི་མཐའ་ཅན་ནི་ཁྱད་པར་བྱ་བ་སི་ལ་སོགས་པའི་མཐའ་ཅན་གཞི་མཐུན་པ་དང་ལྷན་ཅིག་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། སྔོན་པོ་ཡང་ཡིན་ལ་ཨུཏྤལ་ཡང་ཡིན་པ་ནི་ཨུཏྤལ་སྔོན་པོ། བཅད་པ་ཡང་ཡིན་ལ་སྐྱེས་པ་ཡང་ཡིན་པ་ནི་བཅད་སྐྱེས། བརླ་དང་འདྲ་བའི་བརླ་སྟེ། བརླ་ཡང་ཡིན་ལ་སྔོ་བསངས་ཀྱང་ཡིན་པ་ནི་བརླ་སྔོ། སེང་གེ་ལྟ་བུའི་སེང་གེ་སྟེ། ཐུབ་པ་ཡང་ཡིན་ལ་སེང་གེ་ཡང་ཡིན་པ་ནི་ཐུབ་པའི་སེང་གེ། ཚུལ་ཁྲིམས་ཉིད་ནོར་ཡིན་པ་ནི་ཚུལ་ཁྲིམས་ནོར། ක්වචි [Pg.122] වාක්‍යමෙව පුණ්ණො මන්තාණිපුත්තො, චිත්තො ගහපති. ක්වචි වුත්තියෙව කණ්හසප්පො, ලොහිතසාලි, විසෙසනන්ති කිං? තච්ඡකො සප්පො, එකත්ථෙනෙති කිං? කාළම්හා අඤ්ඤො. කථං ‘පත්තජීවිකො, ආපන්නජීවිකො, මාසජාතො’ති? අඤ්ඤපදත්ථෙ භවිස්සති. སྐབས་འགར་ཚིག་གྲུབ་པ་ཁོ་ན་སྟེ། བྱམས་མའི་བུ་གང་པོ། ཁྱིམ་བདག་ཙིཏྟ། སྐབས་འགར་ཚིག་སྡུད་ཁོ་ན་སྟེ། སྦྲུལ་ནག་པོ་ནི་སྦྲུལ་ནག འབྲས་དམར་པོ་ནི་འབྲས་དམར། ཁྱད་པར་བྱེད་པ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གཤོག་བྱེད་ཀྱི་སྦྲུལ། དོན་གཅིག་པ་དང་ལྷན་ཅིག་ཅེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ནག་པོ་ལས་གཞན་པའོ། 'འཚོ་བ་ཐོབ་པ། འཚོ་བ་ཉམས་པ། ཟླ་བ་གཅིག་སྐྱེས་པ་' ཞེས་པ་ཇི་ལྟར་གྲུབ་ཅེ་ན། དོན་གཞན་གྱི་ཚིག་སྡུད་ལ་འགྱུར་རོ། 12. නඤ. ༡༢. དགག་ཚིག་ནའོ། නඤිච්චෙතං ස්‍යාද්‍යන්තං ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහෙකත්ථං හොති, න බ්‍රාහ්මණො අබ්‍රාහ්මණො, බහුලාධිකාරතො අසමත්ථත්ථෙහි, කෙහිචි හොති ‘අපුනගෙය්‍යා ගාථා, අනොකාසං කාරෙත්වා, අමූලා මූලං ගන්ත්වා. ඊසංකළාරො, ඊසංපිඞ්ගලොති ‘ස්‍යාදි ස්‍යාදිනෙ’ති සමාසො, වාක්‍යමෙව වාතිප්පසඞ්ගාභාවා. དགག་ཚིག་ 'ན་' ཞེས་པའི་སི་ལ་སོགས་པའི་མཐའ་ཅན་ནི་སི་ལ་སོགས་པའི་མཐའ་ཅན་དང་ལྷན་ཅིག་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། བྲམ་ཟེ་མ་ཡིན་པ་ནི་བྲམ་ཟེ་མ་ཡིན། ཕལ་ཆེར་གྱི་དབང་གིས་ནུས་པ་མེད་པའི་དོན་དག་ལའང་སྐབས་འགར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། སླར་མི་གླུ་བའི་ཚིགས་བཅད། གོ་སྐབས་མེད་པར་བྱས་ནས། རྩ་བ་མེད་པ་ལས་རྩ་བར་སོང་ནས། ཅུང་ཟད་ནག་པོ། ཅུང་ཟད་སེར་སྐྱ་ཞེས་པ་ནི་ 'སི་ལ་སོགས་པའི་མཐའ་ཅན་ནི་སི་ལ་སོགས་པའི་མཐའ་ཅན་དང་' ཞེས་པའི་ཚིག་སྡུད་དེ། ཚིག་གྲུབ་པ་ཁོ་ན་ནི་ཧ་ཅང་ཐལ་བར་འགྱུར་བ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། 13. කුපාදයො නිච්චමස්‍යාදිවිධිම්හි. ༡༣. ཀུ་དང་པྲ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་སི་ལ་སོགས་པའི་ཆོ་ག་མ་ཡིན་པ་ལ་རྟག་ཏུའོ། කුසද්දො පාදයො ච ස්‍යාද්‍යන්තෙන සහෙකත්ථා හොන්ති නිච්චං ස්‍යාදිවිධිවිසයතො-ඤත්ථ, කුච්ඡිතො බ්‍රාහ්මණො කුබ්‍රාහ්මණො, ඊසකං උණ්හං කදුණ්හං, පනායකො, අභිසෙකො, පකරිත්වා, පකතං, දුප්පුරිසො, දුක්කටං, සුපුරිසො, සුකතං, අභිත්ථුතං, අතිත්ථුතං, ආකළාරො, ආබද්ධො. ཀུ་ཞེས་པའི་སྒྲ་དང་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་རྣམ་དབྱེའི་མཐའ་ཅན་གྱི་སྒྲ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་རྟག་ཏུ་དོན་གཅིག་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། རྣམ་དབྱེའི་ཆོ་གའི་ཡུལ་ལས་གཞན་དུའོ། །དཔེར་ན། སྨད་པར་བྱ་བའི་བྲམ་ཟེ་ནི་བྲམ་ཟེ་ངན་པའོ། །ཅུང་ཟད་ཚ་བ་ནི་དྲོན་མོའོ། །སྣེ་ཁྲིད་པ། དབང་བསྐུར་བ། ལེགས་པར་བྱས་ནས། ལེགས་པར་བྱས་པ། སྐྱེས་བུ་ངན་པ། ཉེས་པར་བྱས་པ། སྐྱེས་བུ་དམ་པ། ལེགས་པར་བྱས་པ། མངོན་པར་བསྟོད་པ། ལྷག་པར་བསྟོད་པ། ཅུང་ཟད་སེར་སྐྱ། ཀུན་ཏུ་བཅིངས་པའོ། ། (9) ‘‘පාදයො ගතාද්‍යත්ථෙ පඨමාය’’. පගතො ආචරියො පාචරියො, පන්තෙවාසී. (༩) “པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོང་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ལ་རྣམ་དབྱེ་དང་པོ་དང་ལྷན་ཅིག་གོ།” །མངོན་པར་སོང་བའི་སློབ་དཔོན་ནི་སློབ་དཔོན་ཆེན་པོའོ། །ཉེ་གནས་མཆོག་གོ། ། (10) ‘‘අච්චාදයො කන්තාද්‍යත්ථෙ දුතියාය’’. අතික්කන්තො මඤ්චමතිමඤ්චො, අතිමාලො. (༡༠) “ཨ་ཏི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་འདས་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ལ་རྣམ་དབྱེ་གཉིས་པ་དང་ལྷན་ཅིག་གོ།” །ཁྲི་ལས་འདས་པ་ནི་ཁྲི་ལས་འདས་པའོ། །ཕྲེང་བ་ལས་འདས་པའོ། ། (11) ‘‘අවාදයො [Pg.123] කුට්ඨාද්‍යත්ථෙ තතියාය’’. අවකුට්ඨං කොකිලාය වනං අවකොකිලං, අවමයූරං. (༡༡) “ཨ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སྒྲ་སྒྲོག་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ལ་རྣམ་དབྱེ་གསུམ་པ་དང་ལྷན་ཅིག་གོ།” །ཁུ་བྱུག་གིས་སྒྲ་བསྒྲགས་པའི་ཚལ་ནི་ཁུ་བྱུག་གི་སྒྲ་ལྡན་པའི་ཚལ་ལོ། །རྨ་བྱའི་སྒྲ་ལྡན་པའོ། ། (12) ‘‘පරියාදයො ගිලානාද්‍යත්ථෙ චතුත්ථියා’’. පරිගිලානො අජ්ඣෙනාය පරියජ්ඣෙනො. (༡༢) “པ་རི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སྐྱོ་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ལ་རྣམ་དབྱེ་བཞི་པ་དང་ལྷན་ཅིག་གོ།” །ཀློག་པ་ལ་ཡོངས་སུ་སྐྱོ་བ་ནི་ཀློག་པ་ལ་སྐྱོ་བའོ། ། (13) ‘‘න්‍යාදයො කන්තාද්‍යත්ථෙ පඤ්චමියා’’. (༡༣) “ནི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་བྱུང་བ་ལ་སོགས་པའི་དོན་ལ་རྣམ་དབྱེ་ལྔ་པ་དང་ལྷན་ཅིག་གོ།” ། නික්ඛන්තො කොසම්බියා නික්කොසම්පි, අස්‍යාදිවිධිම්හීති කිං? රුක්ඛං පති විජ්ජොතතෙ. ཀཽ་ཤཱམྦཱི་ལས་བྱུང་བ་ནི་ཀཽ་ཤཱམྦཱི་ལས་བྱུང་བའོ། །“རྣམ་དབྱེའི་ཆོ་གའི་ཡུལ་ལས་གཞན་དུ་”ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཤིང་ལ་གཏད་དེ་གསལ་བར་བྱེད་དོ། ། 14. චී ක්‍රියත්ථෙහි. ༡༤. ཙཱི་ནི་བྱ་བའི་དོན་ཅན་རྣམས་དང་ལྷན་ཅིག་གོ། ། චීප්පච්චයන්තො කිරියත්ථෙහි ස්‍යාද්‍යන්තෙහි සහෙකත්ථො හොති, මලිනීකරිය. ཙཱི་རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་ནི་བྱ་བའི་དོན་ཅན་གྱི་རྣམ་དབྱེའི་མཐའ་ཅན་གྱི་སྒྲ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་དོན་གཅིག་པར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། དྲི་མ་ཅན་དུ་བྱས་ནས་ལྟ་བུའོ། ། 15. භූසනාදරානාදරෙස්වලංසාසා. ༡༥. རྒྱན་དང་། མ་གུས་པ་དང་། གུས་པ་མེད་པ་རྣམས་ལ་ཨ་ལཾ་དང་སད་དང་ཨ་སད་དོ། ། භූසනාදිස්වත්ථෙ ස්වලමාදයො සද්දා කිරියත්ථෙහි ස්‍යාද්‍යන්තෙහි සහෙකත්ථා හොන්ති, අලංකරිය, සක්කච්ච, අසක්කච්ච. භූසනාදීසූති කිං? අලංභුත්වා ගතො, සක්කත්වා ගතො, අසක්කත්වා ගතො, පරියත්තං සොභනමසොභනන්ති අත්ථො. རྒྱན་ལ་སོགས་པའི་དོན་ལ་སད་དང་ཨ་ལཾ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་རྣམས་ནི་བྱ་བའི་དོན་ཅན་གྱི་རྣམ་དབྱེའི་མཐའ་ཅན་གྱི་སྒྲ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་དོན་གཅིག་པར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། རྒྱན་པར་བྱས་ནས། གུས་པར་བྱས་ནས། མ་གུས་པར་བྱས་ནས་ལྟ་བུའོ། །“རྒྱན་ལ་སོགས་པ་ལ་”ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཚིམ་པར་བྱས་ཏེ་སོང་བ། བཀུར་སྟི་བྱས་ཏེ་སོང་བ། བཀུར་སྟི་མ་བྱས་པར་སོང་བ་སྟེ། དོན་ནི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པ་དང་། མཛེས་པ་དང་། མི་མཛེས་པ་ཞེས་པའོ། ། 16. අඤ්ඤෙ ච. ༡༦. གཞན་དག་ཀྱང་ངོ། ། අඤ්ඤෙ ච සද්දා කිරියත්ථෙහි ස්‍යාද්‍යන්තෙහි සහ බහුලමෙකත්ථා භවන්ති, පුරොභූය, තිරොභූය, තිරොකරිය, උරසිකරිය, මනසිකරිය, මජ්ඣෙකරිය, තුණ්හීභූය. གཞན་ཡང་སྒྲ་རྣམས་ནི་བྱ་བའི་དོན་ཅན་གྱི་རྣམ་དབྱེའི་མཐའ་ཅན་གྱི་སྒྲ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཕལ་ཆེར་དོན་གཅིག་པར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། མངོན་དུ་གྱུར་ནས། ལྐོག་ཏུ་གྱུར་ནས། ལྐོག་ཏུ་བྱས་ནས། བྲང་ལ་བཅངས་ནས། ཡིད་ལ་བྱས་ནས། དབུས་སུ་བྱས་ནས། ཅང་མི་སྨྲ་བར་གྱུར་ནས་ལྟ་བུའོ། ། 17. වානෙකඤ්ඤත්ථෙ. ༡༧. དོན་གཞན་གྱི་དོན་ལ་རྣམ་དབྱེའི་མཐའ་ཅན་དུ་མ་རྣམས་རེས་འགའ་དོན་གཅིག་པར་འགྱུར་རོ། ། අනෙකං [Pg.124] ස්‍යාද්‍යන්තමඤ්ඤස්ස පදස්සත්ථෙ එකත්ථං වා හොති, බහූනි ධනානි යස්ස සො බහුධනො, ලම්බා කණ්ණා යස්ස සො ලම්බකණ්ණො, වජිරං පාණිම්හි යස්ස සොයං වජිරපාණි, මත්තා බහවො මාතඞ්ගා එත්ථ මත්තබහුමාතඞ්ගං වනං, ආරුළ්හො වානරො යං රුක්ඛං සො ආරුළ්හවානරො, ජිතානි ඉන්ද්‍රියානි යෙන සො ජිතින්ද්‍රියො, දින්නං භොජනං යස්ස සො දින්නභොජනො, අපගතං කාළකං යස්මා පටා සො-යමපගතකාළකො, උපගතා දස යෙසං තෙ උපදසා, ආසන්නදසා, අදූරදසා, අධිකදසා, තයො දස පරිමාණමෙසං තිදසා, කථං දසසද්දො සඞ්ඛ්‍යානෙ වත්තතෙ? පරිමාණසද්දසන්නිධානා, යථා පඤ්ච පරිමාණමෙසං පඤ්චකා සකුනාති, ද්වෙ වා තයො වා පරිමාණමෙසං ද්වත්තයො වාසද්දත්ථෙ වා ද්වෙ වා තයො වා ද්වත්තයො. རྣམ་དབྱེའི་མཐའ་ཅན་དུ་མ་རྣམས་ཚིག་གཞན་གྱི་དོན་ལ་རེས་འགའ་དོན་གཅིག་པར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། གང་ལ་ནོར་མང་པོ་ཡོད་པ་དེ་ནི་ནོར་མང་པོ་ཅན་ནོ། །གང་ལ་རྣ་བ་འཕྱང་བ་ཡོད་པ་དེ་ནི་རྣ་བ་འཕྱང་པོའོ། །གང་གི་ལག་ན་རྡོ་རྗེ་ཡོད་པ་དེ་ནི་ལག་ན་རྡོ་རྗེའོ། །གང་ན་མྱོས་པའི་གླང་པོ་ཆེ་མང་པོ་ཡོད་པའི་ནགས་ཚལ་དེ་ནི་གླང་ཆེན་མྱོས་པས་གང་བའི་ནགས་ཚལ་ལོ། །སྤྲེའུ་གང་ལ་བཞོན་པའི་ཤིང་དེ་ནི་སྤྲེའུ་བཞོན་པའི་ཤིང་ངོ། །གང་གིས་དབང་པོ་རྣམས་ཐུལ་བ་དེ་ནི་དབང་པོ་ཐུལ་བའོ། །གང་ལ་ཟས་བྱིན་པ་དེ་ནི་ཟས་བྱིན་པའོ། །གོས་གང་ལས་ནག་ནོག་སོང་བ་དེ་ནི་ནག་ནོག་སོང་བའི་གོས་སོ། །བཅུ་ལ་ཉེ་བར་སོང་བ་རྣམས་ནི་བཅུ་ཉེའོ། །བཅུ་ལ་ཉེ་བའོ། །བཅུ་ལས་མི་རིང་བའོ། །བཅུ་ལས་ལྷག་པའོ། །གསུམ་དང་བཅུ་ནི་འདི་རྣམས་ཀྱི་ཚད་དོ་ཞེས་པ་ནི་སུམ་ཅུ་རྩ་གསུམ་པའོ། །བཅུ་ཞེས་པའི་སྒྲ་འདི་གྲངས་ལ་ཇི་ལྟར་འཇུག་ཅེ་ན། ཚད་ཀྱི་སྒྲ་དང་ཉེ་བར་སྦྱོར་བ་ལས་ཏེ། དཔེར་ན། ལྔ་ནི་འདི་རྣམས་ཀྱི་ཚད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་བྱ་ལྔ་ཚན་ལྟ་བུའོ། །གཉིས་སམ་གསུམ་ནི་འདི་རྣམས་ཀྱི་ཚད་དོ་ཞེས་པ་ནི་གཉིས་གསུམ་མོ། །ཡང་ན་“ཡང་ན་”ཞེས་པའི་དོན་ལ་གཉིས་སམ་གསུམ་ནི་གཉིས་གསུམ་མོ། ། දක්ඛිණස්සා ච පුබ්බස්සා ච දිසාය යදන්තරාළං දක්ඛිණපුබ්බා දිසා, දක්ඛිණා ච සා පුබ්බා චාති වා, සහ පුත්තෙනාගතො සපුත්තො, සලොමකො විජ්ජමානලොමකොති අත්ථො, එවං සපක්ඛකො, අත්ථී ඛීරා බ්‍රාහ්මණීති අත්ථිසද්දො විජ්ජමානත්ථෙ නිපාතො, ක්වචි ගතත්ථතාය පදන්තරානමප්පයොගො, කණ්ඨට්ඨා කාළා අස්ස කණ්ඨෙකාළො, ඔට්ඨස්ස මුඛමිව මුඛමස්ස ඔට්ඨමුඛො, කෙසසඞ්ඝාතො චූළා අස්ස කෙසචූළො, සුවණ්ණවිකාරො අලඞ්කාරො අස්ස සුවණ්ණාලඞ්කාරො, පපතිතං පණ්ණමස්ස පපතිතපණ්ණො, පපණ්ණො, අවිජ්ජමානා පුත්තා අස්ස අවිජ්ජමානපුත්තො, න සන්ති පුත්තා අස්ස අපුත්තෙ, ක්වචි න හොති පඤ්ච භුත්තවන්තො අස්ස භාතුනො පුත්තො අස්ස අත්ථීති බහුලාධිකාරතො. ལྷོ་དང་ཤར་གྱི་ཕྱོགས་གཉིས་ཀྱི་བར་ནི་ལྷོ་ཤར་གྱི་ཕྱོགས་སོ། །ཡང་ན་དེ་ནི་ལྷོ་ཡང་ཡིན་ལ་ཤར་ཡང་ཡིན་ནོ། །བུ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་འོངས་པ་ནི་བུ་དང་བཅས་པའོ། །སྤུ་དང་བཅས་པ་ཞེས་པ་ནི་སྤུ་ཡོད་པ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཤོག་པ་དང་བཅས་པའོ། །“བྲམ་ཟེ་མོ་ལ་འོ་མ་ཡོད་དོ་”ཞེས་པའི་ཡོད་པ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ནི་ཡོད་པའི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་ཚིག་ཕྲད་དོ། །སྐབས་འགར་དོན་རྟོགས་ཟིན་པའི་ཕྱིར་ཚིག་གཞན་རྣམས་མི་སྦྱོར་ཏེ། མགྲིན་པ་ན་ནག་པོ་ཡོད་པ་དེ་ནི་མགྲིན་སྔོན་ནོ། །རྔ་མོང་གི་གདོང་ལྟ་བུའི་གདོང་ཡོད་པ་དེ་ནི་རྔ་མོང་གདོང་ཅན་ནོ། །སྐྲའི་ཚོགས་པ་གཙུག་ཕུད་དུ་ཡོད་པ་དེ་ནི་སྐྲའི་གཙུག་ཕུད་ཅན་ནོ། །གསེར་གྱི་རྣམ་འགྱུར་གྱི་རྒྱན་ཡོད་པ་དེ་ནི་གསེར་གྱི་རྒྱན་ཅན་ནོ། །ལོ་མ་ལྷུང་བ་དེ་ནི་ལོ་མ་ལྷུང་བའམ་ལོ་མ་མེད་པའོ། །བུ་མེད་པ་དེ་ནི་བུ་མེད་པའོ། །བུ་རྣམས་མི་མངའ་བ་དེ་ནི་བུ་མེད་པའོ། །སྐབས་འགར་མི་འགྱུར་ཏེ། “ཟས་ཟོས་ཟིན་པའི་མི་ལྔ་པོ་འདིའི་སྤུན་གྱི་བུ་འདི་ལ་ཡོད་དོ་”ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ནི་སྐབས་མང་པོའི་དབང་གིས་སོ། ། 18. තත්ථ ගහෙත්වා තෙන පහරිත්වා යුද්ධෙ සරූපං. ༡༨. དེ་ལ་བཟུང་ནས་དེས་བརྡེགས་ཏེ་འཐབ་པ་ལ་གཟུགས་མཚུངས་པའོ། ། සත්තම්‍යන්තං [Pg.125] තතියන්තඤ්ච සරූපමනෙකං තත්ථ ගහෙත්වා තෙන පහරිත්වා යුද්ධෙ-ඤ්ඤපදත්ථෙ එකත්ථං වා හොති, කෙසෙසු ච කෙසෙසු ච ගහෙත්වා යුද්ධං පවත්තං කෙසාකෙසි, දණ්ඩෙහි ච දණ්ඩෙහි ච පහරිත්වා යුද්ධං පවත්තං දණ්ඩාදණ්ඩි, මුට්ඨාමුට්ඨි, ‘‘චි වීතියාරෙ’’ (3-51) ති චි සමාසන්තො, ‘‘චිස්මිං’’ (3.66) ති අකාරො. තත්ථ තෙනෙති කිං? කායඤ්ච කායඤ්ච ගහෙත්වා යුද්ධං පවත්තං. ගහෙත්වා පහරිත්වාති කිං? රථෙ ච රථෙ ච ඨත්වා යුද්ධං පවත්ති. යුද්ධෙති කිං? හත්ථෙ ච හත්ථෙ ච ගහෙත්වා සඛ්‍යං පවත්තං. සරූපන්ති කිං? දණ්ඩෙහි ච මුසලෙහි ච පහරිත්වා යුද්ධ පවත්තං. རྣམ་དབྱེ་བདུན་པའི་མཐའ་ཅན་དང་གསུམ་པའི་མཐའ་ཅན་གྱི་གཟུགས་མཚུངས་པ་དུ་མ་རྣམས་ནི། དེ་ལ་བཟུང་ནས་དེས་བརྡེགས་ཏེ་འཐབ་པའི་ཚིག་གཞན་གྱི་དོན་ལ་རེས་འགའ་དོན་གཅིག་པར་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། སྐྲ་དང་སྐྲ་ལ་བཟུང་ནས་འཐབ་མོ་བྱས་པ་ནི་སྐྲ་འཐབ་བོ། །དབྱུག་པ་དང་དབྱུག་པས་བརྡེགས་ནས་འཐབ་མོ་བྱས་པ་ནི་དབྱུག་འཐབ་བོ། །ཁུ་ཚུར་འཐབ་པའོ། །“ཕན་ཚུན་བྱེད་པ་ལ་ཙིའོ་”ཞེས་པས་ཚིག་སྡུད་ཀྱི་མཐར་ཙི་རྐྱེན་འཇུག་ལ། “ཙི་ལ་”ཞེས་པས་ཨ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །“དེ་ལ་དང་དེས་”ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལུས་དང་ལུས་ལ་བཟུང་ནས་འཐབ་མོ་བྱས་པ་ལྟ་བུའོ། །“བཟུང་ནས་དང་བརྡེགས་ནས་”ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཤིང་རྟ་དང་ཤིང་རྟ་ལ་གནས་ནས་འཐབ་མོ་བྱས་པ་ལྟ་བུའོ། །“འཐབ་པ་ལ་”ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལག་པ་དང་ལག་པ་ལ་བཟུང་ནས་མཛའ་བཤེས་བྱས་པ་ལྟ་བུའོ། །“གཟུགས་མཚུངས་པ་”ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དབྱུག་པ་དང་གཏུན་ཤིང་གིས་བརྡེགས་ནས་འཐབ་མོ་བྱས་པ་ལྟ་བུའོ། ། 19. චත්ථෙ. ༡༩. དང་གི་དོན་ལའོ། ། අනෙකං ස්‍යාද්‍යන්තං චත්ථෙ එකත්ථං වා භවති. සමුච්චයොන්වාචයො ඉතරීතරයොගො සමාහාරො ච ච සද්දත්ථා, තත්ථ සමුච්චයාන්වාචයෙසු නෙකත්ථීභාවො සම්භවති, තෙසු හි සමුච්චයො අඤ්ඤමඤ්ඤනිරපෙක්ඛා නමත්තප්පධානානං කත්ථචි කිරියාවිසෙසෙ චීයමානතා, යථා ‘ධවෙ ච ඛදිරෙ ච පලාසෙ ච ඡින්දා’ති. අන්වාචයො ච යත්ථෙකො පධානභාවෙන විධීයතෙ අපරො ච ගුණභාවෙන, යථා ‘භික්ඛඤ්චර ගාවො චානයෙ’ති. ඉතරද්වයෙ තු සම්භවති, තෙසු හි අඤ්ඤමඤ්ඤසාපෙක්ඛානමවයවභදානුගතො ඉතරීතරයොගො, යථා ‘සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානා’ති, අස්සාවයවප්පධානත්තා බහුවචනමෙව. අඤ්ඤමඤ්ඤසාපෙක්ඛානමෙව තිරොහිතාවයවභෙදො සමුදායප්පධානො සමාහාරො, යථා ‘ඡත්තුපාහන’න්ති, අස්ස පන සමුදායප්පධානත්තා එකවචනමෙව. རྣམ་དབྱེའི་མཐའ་ཅན་དུ་མ་རྣམས་“དང་”གི་དོན་ལ་རེས་འགའ་དོན་གཅིག་པར་འགྱུར་རོ། །སྡུད་པ་དང་། ཞར་ལ་སྦྱོར་བ་དང་། ཕན་ཚུན་སྦྱོར་བ་དང་། ཚོགས་པ་རྣམས་ནི་“དང་”གི་སྒྲའི་དོན་ཏོ། །དེ་ལ་སྡུད་པ་དང་ཞར་ལ་སྦྱོར་བ་གཉིས་ལ་ནི་དོན་གཅིག་པ་མི་སྲིད་དོ། །དེ་དག་ལས་སྡུད་པ་ནི་ཕན་ཚུན་ལྟོས་པ་མེད་པར་རང་ཉིད་གཙོ་བོར་གྱུར་པ་རྣམས་བྱ་བའི་ཁྱད་པར་གང་ཡང་རུང་བ་ལ་གཅིག་ཏུ་བསྡུ་བ་སྟེ། དཔེར་ན། ‘དྷ་བ་དང་། ཁ་དི་ར་དང་། པ་ལཱ་ཤ་རྣམས་ཆོད་ཅིག་’ཅེས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཞར་ལ་སྦྱོར་བ་ནི་གང་ལ་གཅིག་ནི་གཙོ་བོའི་ཚུལ་གྱིས་བསྒྲུབ་པར་བྱ་བ་ཡིན་ལ། ཅིག་ཤོས་ནི་ཕལ་པའི་ཚུལ་གྱིས་ཏེ། དཔེར་ན། ‘བསོད་སྙོམས་ལ་རྒྱུག་ཅིག་ཅིང་བ་ལང་རྣམས་ཀྱང་ཁྲིད་དེ་ཤོག་’ཅེས་པ་ལྟ་བུའོ། །ཅིག་ཤོས་གཉིས་ལ་ནི་སྲིད་དེ། དེ་དག་ལས་ཕན་ཚུན་ལྟོས་པ་དང་བཅས་ཤིང་ཆ་ཤས་ཀྱི་དབྱེ་བ་རྗེས་སུ་ཞུགས་པ་ནི་ཕན་ཚུན་སྦྱོར་བ་སྟེ། དཔེར་ན། ‘ཤཱ་རིའི་བུ་དང་མོའུ་གལ་གྱི་བུ་’ལྟ་བུའོ། །འདི་ནི་ཆ་ཤས་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཚིག་མང་པོ་ཉིད་དོ། །ཕན་ཚུན་ལྟོས་པ་དང་བཅས་ཤིང་ཆ་ཤས་ཀྱི་དབྱེ་བ་མི་མངོན་པར་བྱས་ཏེ་ཚོགས་པ་གཙོ་བོར་གྱུར་པ་ནི་ཚོགས་པ་སྟེ། དཔེར་ན། ‘གདུགས་དང་ལྷམ་’ལྟ་བུའོ། །འདི་ནི་ཚོགས་པ་གཙོ་བོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ཚིག་གཅིག་པུ་ཉིད་དོ། ། තෙ [Pg.126] ච සමාහාරීතරීතරයොගා බහුලං විධානා නියතවිසයායෙව හොන්ති, තත්‍රායං විසයවිභාගො නිරුත්ථිපිටකාගතො-පාණිතූරියයොග්ගසෙනඞ්ගානං, නිච්චවෙරීනං, සඞ්ඛ්‍යාපරිමාණ-සඤ්ඤානං, ඛුද්දජන්තුකානං, පචනචණ්ඩාලානං, චරණසාධාරණානං, එකජ්ඣායනපාවචනානං, ලිඞ්ගවිසෙසානං, විවිධවිරුද්ධානං දිසානං, නදීනඤ්ච නිච්චං සමාහාරෙකත්තං භවති, තිණරුක්ඛපසුසකුනධනධඤ්ඤබ්‍යඤ්ජනජනප්පදානං වා, අඤ්ඤෙසමිතරීතරයොගොව. ཚོགས་པ་དང་ཕན་ཚུན་སྦྱོར་བའི་ཚིག་སྡུད་དེ་དག་ནི་སྐབས་མང་པོའི་ཆོ་གལ་ས་ཡུལ་ངེས་པ་ཅན་ཁོ་ནར་འགྱུར་ཏེ། དེ་ལ་སྒྲ་རིག་པའི་སྡེ་སྣོད་ལས་བྱུང་བའི་ཡུལ་གྱི་དབྱེ་བ་འདི་ལྟ་སྟེ། ལུས་ཀྱི་དབང་པོ། རོལ་མོའི་ཡན་ལག ཤིང་རྟའི་ཡན་ལག དམག་གི་ཡན་ལག རྟག་ཏུ་དགྲར་གྱུར་པ། གྲངས་དང་ཚད་ཀྱི་མིང་། སྲོག་ཆགས་ཕྲ་མོ། ཕྱག་དར་ཁྲོད་པ་དང་གདོལ་པ། སྤྱོད་པ་མཐུན་པ། མཉམ་དུ་ཀློག་པའི་གསུང་རབ། རྟགས་ཀྱི་ཁྱད་པར། མི་མཐུན་པ་སྣ་ཚོགས། ཕྱོགས་རྣམས་དང་། གཙང་པོ་རྣམས་ནི་རྟག་ཏུ་ཚོགས་པ་ཚིག་གཅིག་པུ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །རྩྭ་དང་། ཤིང་དང་། ཕྱུགས་དང་། བྱ་དང་། ནོར་དང་། འབྲུ་དང་། ཚོད་མ་དང་། ཡུལ་འཁོར་རྣམས་ནི་རེས་འགའ་འོ། །གཞན་དག་ལ་ནི་ཕན་ཚུན་སྦྱོར་བ་ཁོ་ནའོ། ། පාණ්‍යඞ්ගානං-චක්ඛුසොතං, මුඛනාසිකං, හනුගීවං, ඡවිමංසලොහිතං, නාමරූපං, ජරාමරණං. තුරියඞ්ගානං-අලසතාලම්බරං, මුරජගොමුඛං, සඞ්ඛදෙණ්ඩිමං, මද්දවිකපාණවිකං, ගීතවාදිතං, සම්මතාලං. යොග්ගඞ්ගානං ඵාලපාචනං, යුගනඞ්ගලං. සෙනඞ්ගානං-අසිසත්තිතොමරපිණ්ඩං, අසිචම්මං, ධනුකලාපං, පහරණාවරණං. නිච්චවෙරීනං-අහිනකුලං, බීළාලමූසිකං, කාකොලූකං, නාගසුපණ්ණං. සඞ්ඛ්‍යාපරිමාණ සඤ්ඤානං-එකකදුකං, දුකතිකං, තිකචතුක්කං, චතුක්කපඤ්චකං, දසෙකාදසකං. ඛුද්දජන්තුකානං කීටපටඞ්ගං, කුන්ථකිපිල්ලිකං, ඩංසමකසං, මක්ඛිකකිපිල්ලිකං. පචනචණ්ඩාලානං-ඔරබ්භිකසූකරිකං, සාකුන්ති කමාගවිකං, සපාකචණ්ඩාලං, වෙනරථකාරං, පුක්කුස ඡවඩාහකං. චරණසාධාරණානං-අතිසභාරද්වාජං, කඨකලාපං, සීලපඤ්ඤාණං, සමථවිපස්සනං, විජ්ජාචරණං. එකජ්ඣායනපාවචනානං දීඝමජ්ඣිමං, එකුත්තරසංයුත්තකං, ඛන්ධකවිභඞ්ගං. ලිඞ්ගවිසෙසානං-ඉත්ථිපුඛං, දාසිදාසං, චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරං, තිණකට්ඨසාඛාපලාසං, ‘ලාභී හොති චීවරපිණ්ඩපාතසෙනා- සනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරාන’න්තිපි දිස්සති. විවිධවිරුද්ධානං කුසලාකුසලං[Pg.127], සාවජ්ජානවජ්ජං, හීනප්පණීතං, කණ්හසුක්කං, ඡෙකපාපකං. දිසානං පුබ්බාපරං, දක්ඛිණුත්තරං, පුබ්බදක්ඛිණං, පුබ්බුත්තරං, අධරුත්තරං, අපරදක්ඛිණං, අපරුත්තරං. නදීනං-ගඞ්ගායමුනං, මහිසරභු. ལུས་ཀྱི་དབང་པོ་རྣམས་ནི། མིག་དང་རྣ་བ། ཁ་དང་སྣ། མ་ལེ་དང་མགྲིན་པ། པགས་པ་དང་ཤ་ཁྲག མིང་དང་གཟུགས། རྒ་བ་དང་འཆི་བའོ། །རོལ་མོའི་ཡན་ལག་རྣམས་ནི། ཨ་ལ་ས་དང་ཏཱ་ལམ་བཱ་ར། རྔ་ཆེན་དང་གླང་གདོང་། དུང་དང་རྔ་ཆུང་། མད་ད་བི་ཀ་དང་པཱ་ཎ་བི་ཀ། གླུ་དང་རོལ་མོ། སིལ་སྙན་དང་ཕེག་རྡོབ་བོ། །ཤིང་རྟའི་ཡན་ལག་རྣམས་ནི། ཐོང་གཤོལ་དང་ལྕག་ཚན། གཉའ་ཤིང་དང་ཐོང་གཤོལ་ལོ། །དམག་གི་ཡན་ལག་རྣམས་ནི། རལ་གྲི་དང་མདུང་དང་མདུང་ཐུང་དང་དབྱུག་པ། རལ་གྲི་དང་ཕུབ། གཞུ་དང་མདའ་དོང་། མཚོན་ཆ་དང་གོ་ཆའོ། །རྟག་ཏུ་དགྲར་གྱུར་པ་རྣམས་ནི། སྦྲུལ་དང་ནེའུ་ལེ། བྱི་ལ་དང་ཙི་ཙི། བྱ་རོག་དང་འུག་པ། ཀླུ་དང་མཁའ་ལྡིང་ངོ། །གྲངས་དང་ཚད་ཀྱི་མིང་རྣམས་ནི། གཅིག་དང་གཉིས། གཉིས་དང་གསུམ། གསུམ་དང་བཞི། བཞི་དང་ལྔ། བཅུ་དང་བཅུ་གཅིག་གོ། །སྲོག་ཆགས་ཕྲ་མོ་རྣམས་ནི། འབུ་དང་ཆ་ག་པ། གྲོག་མ་ཆུང་ངུ་དང་གྲོག་མ་ཆེན་པོ། སྦྲང་བུ་དང་མཆུ་རིངས། སྦྲང་མ་དང་གྲོག་མའོ། །ཕྱག་དར་ཁྲོད་པ་དང་གདོལ་པ་རྣམས་ནི། ལུག་གསོད་པ་དང་ཕག་གསོད་པ། བྱ་པ་དང་རི་དྭགས་པ། ཁྱི་ཟན་དང་གདོལ་པ། སྨྱུག་མ་མཁན་དང་ཤིང་རྟ་མཁན། ཕྱག་དར་པ་དང་རོ་སྲེག་པའོ། །སྤྱོད་པ་མཐུན་པ་རྣམས་ནི། ཨ་ཏི་ས་དང་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛ། ཀ་ཐ་དང་ཀ་ལཱ་པ། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་ཤེས་རབ། ཞི་གནས་དང་ལྷག་མཐོང་། རིག་པ་དང་ཞབས་སུ་ལྡན་པའོ། །མཉམ་དུ་ཀློག་པའི་གསུང་རབས་རྣམས་ནི། ལུང་རིང་པོ་དང་བར་མ། གཅིག་ལས་འཕྲོས་པ་དང་ལྡན་པ། ཕྲན་ཚེགས་དང་རྣམ་འབྱེད་དོ། །རྟགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་རྣམས་ནི། བུད་མེད་དང་སྐྱེས་པ། བྲན་མོ་དང་བྲན་པོ། ཆོས་གོས་དང་བསོད་སྙོམས་དང་མལ་ཆ་དང་ན་བའི་གསོས་སྨན་གྱི་ཡོ་བྱད། རྩྭ་དང་ཤིང་དང་ཡལ་ག་དང་ལོ་མའོ། །‘ཆོས་གོས་དང་བསོད་སྙོམས་དང་མལ་ཆ་དང་ན་བའི་གསོས་སྨན་གྱི་ཡོ་བྱད་རྣམས་ཐོབ་པར་འགྱུར་རོ་’ཞེས་པའང་མཐོང་ངོ། །མི་མཐུན་པ་སྣ་ཚོགས་རྣམས་ནི། དགེ་བ་དང་མི་དགེ་བ། ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་དང་བཅས་པ་དང་ཁ་ན་མ་ཐོ་བ་མེད་པ། དམན་པ་དང་གྱ་ནོམ་པ། ནག་པོ་དང་དཀར་པོ། མཁས་པ་དང་བྱིས་པའོ། །ཕྱོགས་རྣམས་ནི། ཤར་དང་ནུབ། ལྷོ་དང་བྱང་། ཤར་དང་ལྷོ། ཤར་དང་བྱང་། འོག་དང་སྟེང་། ནུབ་དང་ལྷོ། ནུབ་དང་བྱང་ངོ། །གཙང་པོ་རྣམས་ནི། གངྒཱ་དང་ཡ་མུ་ནཱ། མ་ཧཱི་དང་ས་ར་བྷཱུའོ། ། තිණවිසෙසානං-කාසකුසං කාසකුසා, උසීරබීරණං උසීරබීරණා, මුඤ්ජපබ්බජං මුඤ්ජපබ්බජං මුඤ්ජපබ්බජා. රුක්ඛවිසෙසානං ඛදිරපලාසං ඛදිරපලාසා, වොස්සකණ්ණං ධවාස්සකණ්ණා, පිලක්ඛනිග්‍රොධං පිලක්ඛනිග්‍රොධා, අස්සත්ථකපිත්ථනං අස්සත්ථකපිත්ථනා, සාකසාලං සාකසාලා. පසුවිසෙසානං-ගජගවජං ගජගවජා, ගොමහිසං ගොමහිසා, එණෙය්‍යගොමහිසං එණෙය්‍යගොමහිසා, එණෙය්‍යවරාහං එණෙය්‍යවරාහා, අජෙළකං අජෙළකා, කුක්කුරසූකරං කුක්කුරසූකරා, හත්ථිගවාස්සවළවං හත්ථිගවාස්සවළවා. සකුනවිසෙසානං-හංසබලාවං හංසබලාවා, කාරණ්ඩවචක්කවාකං කාරණ්ඩවචක්කවාකා, බකබලාකං බකබලාකා. ධනානං-හිරඤ්ඤසුවණ්ණං හිරඤ්ඤසුවණ්ණා, මණිසඞ්ඛමුත්තාවෙළුරියං මණිසඞ්ඛමුත්තාවෙළුරියා, ජාතරූපරජතං ජාතරූපරජතා. ධඤ්ඤානං-සාලියවකං සාලියවකා, තිලමුග්ගමාසං තිලමුග්ගමාසා, නිප්ඵාවකුලත්ථං නිප්ඵාවකුලත්ථා. බ්‍යඤ්ජනානං-සාකසුවං සාකසුවා, ගබ්‍යමාහිසං ගබ්‍යමාහිසා, එණෙය්‍යවාරාහං එණෙය්‍යවාරාහා, මිගමායූරං මිගමායූරා. ජනපදානං-කාසිකොසලං කාසිකොසලා, වජ්ජිමල්ලං වජ්ජිමල්ලා, චෙතිවංසං චෙතිවංසා, මච්ඡසූරසෙනං මච්ඡසූරසෙනා, කුරුපඤ්චාලං කුරුපඤ්චාලා. ඉතරීතරයොගො යථා-චන්දිමසූරියා, සමණබ්‍රාහ්මණා මාතාපිතරො ඉච්චාදි. རྩྭའི་ཁྱད་པར་རྣམས་ནི། ཀཱ་ས་དང་ཀུ་ཤ་ (ཀཱ་ས་ཀུ་ཤཾ་མམ་ཀཱ་ས་ཀུ་ཤཱ།)། ཨུ་ཤཱི་ར་དང་བཱི་ར་ཎ་ (ཨུ་ཤཱི་ར་བཱི་ར་ཎཾ་མམ་ཨུ་ཤཱི་ར་བཱི་ར་ཎཱ།)། མུཉྫ་དང་པབ་བ་ཛ་ (མུཉྫ་པབ་བ་ཛཾ་མམ་མུཉྫ་པབ་བ་ཛཱ།) ལྟ་བུའོ། །ཤིང་གི་ཁྱད་པར་རྣམས་ནི། ཁ་དི་ར་དང་པ་ལཱ་ཤ་ (ཁ་དི་ར་པ་ལཱ་ཤཾ་མམ་ཁ་དི་ར་པ་ལཱ་ཤཱ།)། དྷ་བ་དང་ཨས་ས་ཀཎྞ་ (དྷ་བཱས་ས་ཀཎྞཾ་མམ་དྷ་བཱས་ས་ཀཎྞཱ།)། པི་ལཀྵ་དང་ནྱ་གྲོ་དྷ་ (པི་ལཀྵ་ནི་གྲོ་དྷཾ་མམ་པི་ལཀྵ་ནི་གྲོ་དྷཱ།)། ཨས་སད་ཐ་དང་ཀ་པིཏྠ་ (ཨས་སད་ཐ་ཀ་པིཏྠཾ་མམ་ཨས་སད་ཐ་ཀ་པིཏྠཱ།)། སཱ་ཀ་དང་སཱ་ལ་ (སཱ་ཀ་སཱ་ལཾ་མམ་སཱ་ཀ་སཱ་ལཱ།) ལྟ་བུའོ། །ཕྱུགས་ཀྱི་ཁྱད་པར་རྣམས་ནི། གླང་པོ་ཆེ་དང་བ་ལང་ (གཛ་ག་བ་ཛཾ་མམ་གཛ་ག་བ་ཛཱ།)། བ་དང་མ་ཧེ་ (གོ་མ་ཧི་སཾ་མམ་གོ་མ་ཧི་སཱ།)། ཤྭ་བ་དང་བ་དང་མ་ཧེ་ (ཨེ་ཎེཡྻ་གོ་མ་ཧི་སཾ་མམ་ཨེ་ཎེཡྻ་གོ་མ་ཧི་སཱ།)། ཤྭ་བ་དང་ཕག་པ་ (ཨེ་ཎེཡྻ་བ་རཱ་ཧཾ་མམ་ཨེ་ཎེཡྻ་བ་རཱ་ཧཱ།)། ར་དང་ལུག་ (ཨ་ཛེ་ལཱ་ཀཾ་མམ་ཨ་ཛེ་ལཱ་ཀཱ།)། ཁྱི་དང་ཕག་པ་ (ཀུཀ་ཀུ་ར་སཱུ་ཀ་རཾ་མམ་ཀུཀ་ཀུ་ར་སཱུ་ཀ་རཱ།)། གླང་པོ་ཆེ་དང་བ་དང་རྟ་དང་རྒོད་མ་ (ཧཏྠི་ག་བཱས་ས་བ་ལཱ་བཾ་མམ་ཧཏྠི་ག་བཱས་ས་བ་ལཱ་བཱ།) ལྟ་བུའོ། །བྱའི་ཁྱད་པར་རྣམས་ནི། ངང་པ་དང་ཁྲུང་ཁྲུང་ (ཧཾ་ས་བ་ལཱ་བཾ་མམ་ཧཾ་ས་བ་ལཱ་བཱ།)། ཆུ་བྱ་དང་ངང་སེར་ (ཀཱ་རཎྜ་བ་ཅཀྐ་བཱ་ཀཾ་མམ་ཀཱ་རཎྜ་བ་ཅཀྐ་བཱ་ཀཱ།)། སྐྱར་མོ་དང་ཁྲུང་ཁྲུང་ (བ་ཀ་བ་ལཱ་ཀཾ་མམ་བ་ཀ་བ་ལཱ་ཀཱ།) ལྟ་བུའོ། །ནོར་རྣམས་ནི། གསེར་དང་དངུལ་ (ཧི་རཉྙ་སུ་བཎྞཾ་མམ་ཧི་རཉྙ་སུ་བཎྞཱ།)། ནོར་བུ་དང་དུང་དང་མུ་ཏིག་དང་བཻཌཱུརྱ་ (མ་ཎི་སངྑ་མུཏྟཱ་བེ་ལུ་རི་ཡཾ་མམ་མ་ཎི་སངྑ་མུཏྟཱ་བེ་ལུ་རི་ཡཱ།)། གསེར་དང་དངུལ་ (ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་ར་ཛ་ཏཾ་མམ་ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་ར་ཛ་ཏཱ།) ལྟ་བུའོ། །འབྲུ་རྣམས་ནི། འབྲས་དང་ནས་ (སཱ་ལི་ཡ་བ་ཀཾ་མམ་སཱ་ལི་ཡ་བ་ཀཱ།)། ཏིལ་དང་མོན་སྲན་དཀར་པོ་དང་མོན་སྲན་ནག་པོ་ (ཏི་ལ་མུག་གཱ་མཱ་སཾ་མམ་ཏི་ལ་མུག་གཱ་མཱ་སཱ།)། མོན་སྲན་སྡེའུ་དང་རྒྱ་སྲན་ (ནིཔྥཱ་བ་ཀུ་ལཏྠཾ་མམ་ནིཔྥཱ་བ་ཀུ་ལཏྠཱ།) ལྟ་བུའོ། །ཚོད་མ་རྣམས་ནི། སྔོ་ཚོད་དང་ཁུ་བ་ (སཱ་ཀ་སཱུ་པཾ་མམ་སཱ་ཀ་སཱུ་པཱ།)། བའི་ཤ་དང་མ་ཧེའི་ཤ་ (གབ་ཡ་མཱ་ཧི་སཾ་མམ་གབ་ཡ་མཱ་ཧི་སཱ།)། ཤྭ་བའི་ཤ་དང་ཕག་ཤ་ (ཨེ་ཎེཡྻ་བཱ་རཱ་ཧཾ་མམ་ཨེ་ཎེཡྻ་བཱ་རཱ་ཧཱ།)། རི་དྭགས་ཀྱི་ཤ་དང་རྨ་བྱའི་ཤ་ (མི་ག་མཱ་ཡཱུ་རཾ་མམ་མི་ག་མཱ་ཡཱུ་རཱ།) ལྟ་བུའོ། །ཡུལ་འཁོར་རྣམས་ནི། ཀཱ་ཤི་དང་ཀོ་ས་ལ་ (ཀཱ་ཤི་ཀོ་ས་ལཾ་མམ་ཀཱ་ཤི་ཀོ་ས་ལཱ།)། བཛྫི་དང་མལ་ལ་ (བཛྫི་མལ་ལཾ་མམ་བཛྫི་མལ་ལཱ།)། ཅེ་ཏི་དང་བཾ་ས་ (ཅེ་ཏི་བཾ་སཾ་མམ་ཅེ་ཏི་བཾ་སཱ།)། མད་ཚ་དང་སཱུ་ར་སེ་ན་ (མཙྪ་སཱུ་ར་སེ་ནཾ་མམ་མཙྪ་སཱུ་ར་སེ་ནཱ།)། ཀུ་རུ་དང་པཉྩཱ་ལ་ (ཀུ་རུ་པཉྩཱ་ལཾ་མམ་ཀུ་རུ་པཉྩཱ་ལཱ།) ལྟ་བུའོ། །ཕན་ཚུན་སྦྱོར་བ་ནི་དཔེར་ན། ཟླ་བ་དང་ཉི་མ། དགེ་སྦྱོང་དང་བྲམ་ཟེ། ཕ་མ་ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། ། එතස්මිං [Pg.128] එකත්ථීභාවකණ්ඩෙ යං වුත්තං පුබ්බං, තදෙව පුබ්බං නිපතති කමාතික්කමෙ පයොජනාභාවා. ක්වචි විපල්ලාසොපි හොති බහුලාධිකාරතො, දන්තානං රාජා රාජදන්තො, කත්ථචි කමං පච්චානාදරා පුබ්බකාලස්සාපි පරනිපාතො, ලිත්තවාසිතො, නග්ගමුසිතො, සිත්තසම්මට්ඨො, භට්ඨලුඤ්චිතො. චත්ථෙ යදෙකත්ථං තත්ථ කෙචි පුබ්බපදං බහුධා නියමෙන්ති, තදිහ බ්‍යභිචාරදස්සාන න වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං. དོན་གཅིག་པར་བྱེད་པའི་སྐབས་འདི་ལ། གང་ཞིག་སྔོན་དུ་བརྗོད་པ་དེ་ཉིད་སྔོན་དུ་འཇུག་སྟེ། གོ་རིམ་ལས་འདས་པ་ལ་དགོས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྐབས་འགར་སྐབས་མང་པོའི་དབང་གིས་གོ་རིམ་བཟློག་པའང་ཡོད་དེ། སོ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ནི་སོ་མཆོག་གོ། །སྐབས་འགར་གོ་རིམ་ལ་མ་གུས་པའི་ཕྱིར་སྔ་མའི་དུས་ཅན་ཡང་ཕྱི་མར་འཇུག་སྟེ། བྱུགས་ཤིང་བདུག་པ། གཅེར་བུར་བྱས་ཏེ་འཕྲོག་པ། བྲན་ཞིང་ཕྱགས་པ། བརྔོས་ཤིང་བཤུས་པ་ལྟ་བུའོ། །དང་གི་དོན་ལ་དོན་གཅིག་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ། ཁ་ཅིག་གིས་སྔོན་གྱི་ཚིག་དེ་རྣམ་པ་མང་པོས་ངེས་པར་བྱེད་མོད་ཀྱི། འདིར་ནི་འཁྲུལ་པ་མཐོང་བའི་ཕྱིར་མ་བཤད་པར་ཤེས་པར་བྱའོ། ། 20. සමාහාරෙ නපුංසකං. ༢༠. ཚོགས་པ་ལ་ནི་མ་ནིང་ངོ། ། චත්ථෙ සමාහාරෙ යදෙකත්ථං, තං නපුංසකලිඞ්ගං භවති, තථාචෙවොදාහටං, කත්ථචි න හොති ‘සභාපරිසායා’ති ඤාපකා, ආධිපච්චපරිවාරො, ඡන්දපාරිසුද්ධි, පටිසන්ධිපවත්තියං. ca-yi don bsdus pa la གང་ཞིག་དོན་གཅིག་པ་ཉིད་དེ། དེ་ནི་མ་ནིང་གི་རྟགས་སུ་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་དཔེར་བརྗོད་པ་ཡིན་ནོ། །ལ་ལར་མི་འབྱུང་སྟེ། 'sabhāparisāya' (འདུ་ཚོགས་དང་འཁོར་) ཞེས་པ་ནི་གསལ་བྱེད་དོ། །'ādhipaccaparivāro' (དབང་ཕྱུག་དང་འཁོར་) དང་། 'chandapārisuddhi' (འདུན་པ་དང་རྣམ་དག་) དང་། 'paṭisandhipavattiyaṃ' (ཉིང་མཚམས་སྦྱོར་བ་དང་འཇུག་པ་ལ་) ལྟ་བུའོ། ། 21. සඞ්ඛ්‍යාදි. ༢༡. གྲངས་ལ་སོགས་པའོ། ། එකත්ථෙ සමාහාරෙ සඞ්ඛ්‍යාදි නපුංසකලිඞ්ගං භවති, පඤ්චගවං, චතුප්පථං, සමාහාරස්සෙකත්තා එකවචනමෙව හොති, සමාහාරෙත්වෙව පඤ්චකාපාලො පූවො, තිපුත්තො. དོན་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་པ་ལ་གྲངས་ལ་སོགས་པ་མ་ནིང་གི་རྟགས་སུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། pañcagavaṃ (བ་ལང་ལྔ་འདུས་པ་) དང་། catuppathaṃ (ལམ་བཞི་མདོ་) ལྟ་བུའོ། །བསྡུས་པ་གཅིག་ཉིད་དུ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་ཚིག་གཅིག་པུ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །བསྡུས་པ་ཉིད་ལ་ནི། pañcakāpālo pūvo (ཕོར་པ་ལྔ་ལ་བསྲེགས་པའི་ཁུར་བ་) དང་། tiputto (བུ་གསུམ་པ་) ལྟ་བུའོ། ། 22. ක්වචෙකත්තඤ්ච ඡට්ඨියා. ༢༢. རྣམ་དབྱེ་དྲུག་པ་ལ་ལ་ལར་གཅིག་ཉིད་ཀྱང་འགྱུར་རོ། ། ඡට්ඨියෙකත්ථෙ ක්වචි නපුංසකත්තං හොතෙකත්ථඤ්ච, සලභානං ඡායා සලභච්ඡායං, එවං සකුන්තානං ඡායා සකුන්තච්ඡායං, පාසාදච්ඡායං පාසාදච්ඡායා, ඝරච්ඡායං ඝරච්ඡායා, අමනුස්සසභාය නපුංසකෙකත්තං භවති බ්‍රහ්මසභං, දෙවසභං, ඉන්දසභං, යක්ඛසභං, සරභසභං, මනුස්සසභායං පන ඛත්තියසභා, රාජසභා ඉච්චෙවමාදි, ක්වචීති කිං රාජපුරිසො. རྣམ་དབྱེ་དྲུག་པ་དོན་གཅིག་པ་ལ་ལ་ལར་མ་ནིང་ཉིད་དང་གཅིག་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། salabhānaṃ chāyā (ཆ་ག་པའི་གྲིབ་མ་) ནི་ salabhacchāyaṃ ཞེས་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་ sakuntānaṃ chāyā (བྱའི་གྲིབ་མ་) ནི་ sakuntacchāyaṃ ཞེས་པ་དང་། pāsādacchāyaṃ དང་ pāsādacchāyā (ཁང་བཟང་གི་གྲིབ་མ་) དང་། gharacchāyaṃ དང་ gharacchāyā (ཁྱིམ་གྱི་གྲིབ་མ་) ལྟ་བུའོ། །མི་མ་ཡིན་པའི་འདུ་ཚོགས་ལ་མ་ནིང་དང་གཅིག་ཉིད་དུ་འགྱུར་ཏེ། brahmasabhaṃ (ཚངས་པའི་འདུ་ཚོགས་) དང་། devasabhaṃ (ལྷའི་འདུ་ཚོགས་) དང་། indasabhaṃ (དབང་པོའི་འདུ་ཚོགས་) དང་། yakkhasabhaṃ (གནོད་སྦྱིན་གྱི་འདུ་ཚོགས་) དང་། sarabhasabhaṃ (སེ་རབྷའི་འདུ་ཚོགས་) ལྟ་བུའོ། །མིའི་འདུ་ཚོགས་ལ་ནི་ khattiyasabhā (རྒྱལ་རིགས་ཀྱི་འདུ་ཚོགས་) དང་། rājasabhā (རྒྱལ་པོའི་འདུ་ཚོགས་) ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ། །'ལ་ལར་' ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། rājapuriso (རྒྱལ་པོའི་སྐྱེས་བུ་) ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ། ། 23. ස්‍යාදීසු රස්සො. ༢༣. si ལ་སོགས་པའི་རྣམ་དབྱེ་རྣམས་ལ་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ། ། නපුංසකෙ [Pg.129] වත්තමානස්ස රස්සො හොති ස්‍යාදීසු. සලභච්ඡායං, ස්‍යාදීසූති කිං? සලභච්ඡායෙ. མ་ནིང་གི་རྟགས་སུ་གནས་པ་ལ་ si ལ་སོགས་པའི་རྣམ་དབྱེ་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། salabhacchāyaṃ ལྟ་བུའོ། །'si ལ་སོགས་པ་ལ་' ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། salabhacchāye ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ། ། 24. ඝපස්සන්තස්සාප්පධානස්ස. ༢༤. གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པའི་ gha དང་ pa-ཡི་མཐའ་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ། ། අන්තභූතස්ස අප්පධානස්ස ඝපස්ස ස්‍යාදීසු රස්සො හොති. බහුමාලො පොසො, නික්කොසම්බි, අතිවාමොරු, අන්තස්සාති කිං? රාජා කඤ්ඤාපියො, අප්පධානස්සාති කිං? රාජකුමාරී බ්‍රහ්මබන්ධූ. མཐར་གྱུར་ཅིང་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པའི་ gha དང་ pa རྣམས་ si ལ་སོགས་པའི་རྣམ་དབྱེ་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། bahumālo poso (ཕྲེང་བ་མང་པོ་ཅན་གྱི་སྐྱེས་བུ་) དང་། nikkosambi (ཀོ་ཤམྦཱི་ནས་བྱུང་བ་) དང་། ativāmoru (བརླ་ཤིན་ཏུ་མཛེས་པ་) ལྟ་བུའོ། །'མཐར་གྱུར་པ་' ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། rājā kaññāpiyo (བུ་མོ་དགའ་བའི་རྒྱལ་པོ་) ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ། །'གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པ་' ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། rājakumārī (རྒྱལ་པོའི་བུ་མོ་) དང་ brahmabandhū (ཚངས་པའི་གཉེན་) ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ། ། 25. ගොස්සු. ༢༥. go-ལ་ u རུ་འགྱུར་རོ། ། අන්තභූතස්ස අප්පධානස්ස ගොස්ස ස්‍යාදීසු උ හොති. චිත්තගු, අප්පධානස්සාත්වෙව? සුගො, අන්තස්සාත්වෙව? ගොකුලං. མཐར་གྱurཅིང་གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པའི་ go-ཡི་སྒྲ་ལ་ si ལ་སོགས་པའི་རྣམ་དབྱེ་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་ u རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། cittagu (བ་ལང་ཁྲ་བོ་ཅན་) ལྟ་བུའོ། །'གཙོ་བོ་མ་ཡིན་པ་' ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། sugo (བ་ལང་བཟང་པོ་) ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ། །'མཐར་གྱུར་པ་' ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། gokulaṃ (བ་ལང་གི་ཁྱུ་) ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ། ། 26. ඉත්ථියමත්වා. ༢༦. མོ་རྟགས་ལ་ a-མཐའ་ཅན་གྱི་མིང་ལས་ ā-ཡི་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། ། ඉත්ථියං වත්තමානතො අකාරන්තතො නාමස්මා ආපච්චයො හොති. ධම්මදින්නා. མོ་རྟགས་སུ་འཇུག་པ་ལ་ a-མཐའ་ཅན་གྱི་མིང་ལས་ ā-ཡི་རྐྱེན་འབྱུང་ངོ་། །དཔེར་ན། Dhammadinnā (ཆོས་བྱིན་མ་) ལྟ་བུའོ། ། 37. නදාදිතො වී. ༣༧. nadī ལ་སོགས་པ་ལས་ vī-འགྱུར་རོ། ། නදාදීහි ඉත්ථියං වීප්පච්චයො හොති. නදී, මහී, කුමාරී, තරුණී, වාරුණී, ගොතමී. (14) ‘‘ගොතොවා’’ ගාවී ගො, ආකතිගණො-යං, කොරො ‘‘න්තන්තූනං වීම්හි තො වා’’ (3-36) ති විසෙසනත්ථො. nadī ལ་སོགས་པ་ལས་མོ་རྟགས་ལ་ vī-ཡི་རྐྱེན་འབྱུང་ངོ་། །དཔེར་ན། nadī (གཙང་པོ་) དང་། mahī (ས་གཞི་) དང་། kumārī (བུ་མོ་) དང་། taruṇī (གཞོན་ནུ་མ་) དང་། vāruṇī (ཆང་) དང་། gotamī (གཽ་ཏ་མཱི་) ལྟ་བུའོ། །'go-ལས་ vā' ཞེས་པས་ gāvī དང་ go རུ་འགྱུར་ཏེ། འདི་ནི་རིགས་མཐུན་པའི་ཚོགས་ (ākatigaṇa) ཡིན་ནོ། །'ntantūnaṃ vīmhi to vā' ཞེས་པའི་ vī-ཡི་ཚེ་ na དང་ ta-མཐའ་ཅན་རྣམས་ལ་ ta-རུ་འགྱུར་བ་ནི་ཁྱད་པར་གྱི་དོན་ནོ། ། 28. යක්ඛාදිතිනී ච. ༢༨. yakkhā ལ་སོགས་པ་ལས་ inī ཡང་འགྱུར་རོ། ། යක්ඛාදිතො [Pg.130] ඉත්ථියං ඉනී හොති වීච. යක්ඛිනී යක්ඛී, නාගිනී නාගී, සීහිනී සීහී. yakkhā ལ་སོགས་པ་ལས་མོ་རྟགས་ལ་ inī དང་ vī ཡང་འབྱུང་ངོ་། །དཔེར་ན། yakkhinī དང་ yakkhī (གནོད་སྦྱིན་མོ་) དང་། nāginī དང་ nāgī (ཀླུ་མོ་) དང་། sīhinī དང་ sīhī (སེང་གེ་མོ་) ལྟ་བུའོ། ། 26. ආරාමිකාදීහි. ༢༦. ārāmika ལ་སོགས་པ་ལས་སོ། ། ආරාමිකාදිතො ඉනී හොතිත්ථියං. ආරාමිකිනී, අනන්තරායිකිනී, රාජිනී (15) ‘‘සඤ්ඤායං මානුසො’’ මානුසිනී, අඤ්ඤත්‍ර මානුසී. ārāmika ལ་སོགས་པ་ལས་མོ་རྟགས་ལ་ inī འབྱུང་ངོ་། །དཔེར་ན། ārāmikinī (ཀུན་དགའ་ར་བ་སྲུང་མ་) དང་། anantarāyikinī (བར་ཆད་མེད་མ་) དང་། rājinī (བཙུན་མོ་) ལྟ་བུའོ། །'མིང་གི་བྱེ་བྲག་ལ་ mānuso' ལས་ mānusinī (མི་མོ་) ཞེས་པ་དང་། གཞན་དུ་ནི་ mānusī ཞེས་པའོ། ། 30. යුවණ්ණෙහි නී. ༣༠. i དང་ u-ཡི་ཡི་གེ་མཐའ་ཅན་ལས་ nī འགྱུར་རོ། ། ඉත්ථියමිවණ්ණුවණ්ණන්තෙහි නී හොති බහුලං. සදාපයතපාණිනී, දණ්ඩිනී, භික්ඛුනී, ඛත්තබන්ධුනී, පරචිත්තවිදුනී, මාතුආදිතො කස්මා න හොති? ඉත්ථිප්පච්චයං විනාපි ඉත්ථත්තාභිධානතො. མོ་རྟགས་ལ་ i དང་ u-ཡི་ཡི་གེའི་མཐའ་ཅན་རྣམས་ལས་ nī ཕལ་ཆེར་འབྱུང་ངོ་། །དཔེར་ན། sadāpayatapāṇinī (རྟག་ཏུ་ལག་པ་གཙང་མ་ཅན་མ་) དང་། daṇḍinī (དབྱུག་པ་ཐོགས་མ་) དང་། bhikkhunī (དགེ་སློང་མ་) དང་། khattabandhunī (རྒྱལ་རིགས་ཀྱི་གཉེན་མོ་) དང་། paracittavidunī (གཞན་སེམས་ཤེས་མ་) ལྟ་བུའོ། །mātu (མ་) ལ་སོགས་པ་ལས་ཅིའི་ཕྱིར་མི་འབྱུང་ཞེ་ན། མོ་རྟགས་ཀྱི་རྐྱེན་མེད་པར་ཡང་མོ་ཉིད་བརྗོད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། 31. ක්තිම්හාඤ්ඤත්ථෙ. ༣༡. kti-ལས་དོན་གཞན་ལ་འགྱུར་རོ། ། ක්තිම්හාඤ්ඤත්ථෙයෙව ඉත්ථියං නී හොති බහුලං. සාහං අහිං සාරතිනී, තස්සා මුට්ඨස්සතිනියා, සා ගාවී වච්ඡගිද්ධිනී, අඤ්ඤත්ථෙති කිං? ධම්මරති. kti-ལས་དོན་གཞན་ཉིད་ལ་མོ་རྟགས་ལ་ nī ཕལ་ཆེར་འབྱུང་ངོ་། །དཔེར་ན། sāhaṃ ahiṃ sāratinī དང་། tassā muṭṭhassatiniyā (དྲན་པ་ཉམས་པ་དེ་ལ་) དང་། sā gāvī vacchagiddhinī (བེའུ་ལ་ཆགས་པའི་བ་དེ་) ལྟ་བུའོ། །'དོན་གཞན་ལ་' ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། dhammarati (ཆོས་ལ་དགའ་བ་) ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ། ། 32. ඝරණ්‍යාදයො. ༣༢. gharaṇī ལ་སོགས་པའོ། ། ඝරණිප්පභුතයො නීප්පච්චන්තාසාධවො භවන්ති. ඝරණී, පොක්ඛරණී, ඊස්ස-ත්තං නිපාතනා, (16) ‘‘ආචරියා වා ය-ලොපො ච’’ ආචරිනී, ආචරියා. gharaṇī ལ་སོགས་པ་ nī-ཡི་རྐྱེན་མཐའ་ཅན་རྣམས་ནི་དག་པ་ཡིན་ནོ། །དཔེར་ན། gharaṇī (ཁྱིམ་བདག་མོ་) དང་། pokkharaṇī (པདྨའི་རྫིང་བུ་) ལྟ་བུ་སྟེ། འདི་ལ་ ī-ཡིག་ i-རུ་འགྱུར་བ་ནི་སྒྲུབ་པ་ལས་སོ། །'ācariyā vā ya-lopo ca' ཞེས་པས་ ya-ཡིག་ཕྱིས་ནས་ ācarinī དང་ ācariyā (སློབ་དཔོན་མ་) ཞེས་པའོ། ། 33. මාතුලාදිත්වානී භරියායං. ༣༣. mātula ལ་སོགས་པ་ལས་ཆུང་མའི་དོན་ལ་ ānī འགྱུར་རོ། ། මාතුලාදිතො [Pg.131] භරියායමානී හොති. මාතුලානී, වාරුණානී, ගහපතානී, ආචරියානී, (17) ‘‘අභරියායං ඛත්තියා වා’’ ඛත්තියානී ඛත්තියා, නදාදිපාඨා භරියායන්තු ඛත්තියී. mātula ལ་སོགས་པ་ལས་ཆུང་མའི་དོན་ལ་ ānī འབྱུང་ངོ་། །དཔེར་ན། mātulānī (ཞང་པོའི་ཆུང་མ་) དང་། vāruṇānī (ཆུ་ལྷའི་ཆུང་མ་) དང་། gahapatānī (ཁྱིམ་བདག་མོ་) དང་། ācariyānī (སློབ་དཔོན་གྱི་ཆུང་མ་) ལྟ་བུའོ། །'ཆུང་མ་མ་ཡིན་པ་ལ་ khattiyā vā' ཞེས་པས་ khattiyānī དང་ khattiyā (རྒྱལ་རིགས་མ་) ཞེས་པ་དང་། nadā-ཡི་སྡེ་ཚན་ལས་ཆུང་མའི་དོན་ལ་ནི་ khattiyī ཞེས་པའོ། ། 34. උපමාසංහිත සහිත සඤ්ඤත සහ සඵවාම ලක්ඛණාදිතූරුතූ. ༣༤. ཉེ་བར་འཇལ་བ་དང་། saṃhita དང་། sahita དང་། saññata དང་། saha དང་། sapha དང་། vāma དང་། lakkhaṇa ལ་སོགས་པའི་སྔོན་ཅན་གྱི་ ūru-ལས་ ū འགྱུར་རོ། ། ඌරුසද්දා උපමානාදිපුබ්බා ඉත්තියමූ හොති. කරභොරූ, සංහිතොරූ, සහිතොරූ, සඤ්ඤතොරූ, සහොරූ, සඵොරූ, වාමොරූ, ලක්ඛණොරූ, ඌතියොගවිභාගා ඌ බ්‍රහ්මබන්ධූ. ཉེ་བར་འཇལ་བ་ལ་སོགས་པའི་སྔོན་ཅན་གྱི་ ūru-སྒྲ་ལས་མོ་རྟགས་ལ་ ū འབྱུང་ངོ་། །དཔེར་ན། karabhorū (བརླ་ལག་པའི་དབང་པོ་ལྟ་བུ་མ་) དང་། saṃhitorū (བརླ་འབྱར་མ་) དང་། sahitorū (བརླ་ལྷན་ཅིག་མ་) དང་། saññatorū (བརླ་བསྡམས་མ་) དང་། sahorū དང་། saphorū (བརླ་རྨིག་པ་ལྟ་བུ་མ་) དང་། vāmorū (བརླ་མཛེས་མ་) དང་། lakkhaṇorū (བརླ་མཚན་ཉིད་ཅན་མ་) ལྟ་བུའོ། །ū ཞེས་པའི་སྦྱོར་བ་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ལས་ brahmabandhū (ཚངས་པའི་གཉེན་) ལྟ་བུའི་ ū འགྲུབ་བོ། ། 35. යුවා ති. ༣༥. yuva-ལས་ ti འགྱུར་རོ། ། යුවසද්දතො ති හොතිත්ථියං. යුවති. yuva-སྒྲ་ལས་མོ་རྟགས་ལ་ ti འབྱུང་ངོ་། །དཔེར་ན། yuvati (གཞོན་ནུ་མ་) ལྟ་བུའོ། ། 36. න්තන්තූනං වීම්හිතො වා. ༣༦. vī-ཡི་ཚེ་ na དང་ ta-མཐའ་ཅན་རྣམས་ལ་ to རུ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། ། වීම්හි න්තන්තූනං තො වා හොති. ගච්ඡතී ගච්ඡන්තී, සීලවතී සීලවන්තී. vī-ཡི་ཚེ་ na དང་ ta-མཐའ་ཅན་རྣམས་ལ་ to རུ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། gacchatī དང་ gacchantī (འགྲོ་བཞིན་མ་) དང་། sīlavatī དང་ sīlavantī (ཚུལ་ཁྲིམས་ལྡན་མ་) ལྟ་བུའོ། ། 37. භවතො භොතො. ༣༧. bhavant-ལས་ bhoto རུ་འགྱུར་རོ། ། වීම්හි භවතො භොතාදෙසො හොති වා. භොතී භවන්තී. vī-ཡི་ཚེ་ bhavant-ལ་ bhoto-ཡི་འགྱུར་བ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། bhotī དང་ bhavantī (ལྷ་མོ་) ལྟ་བུའོ། ། 38. ගොස්සාවඞ. ༣༨. go-ལ་ āvaṅa འགྱུར་རོ། ། ගොසද්දස්ස වීම්හාවඞ හොති. ගාවී. go-སྒྲ་ལ་ vī-ཡི་ཚེ་ āvaṅa འབྱུང་ངོ་། །དཔེར་ན། gāvī (བ་ལང་མོ་) ལྟ་བུའོ། ། 39. පුථුස්ස පථවපුථවා. ༣༩. puthu-ལ་ pathava དང་ puthava རུ་འགྱུར་རོ། ། වීම්හි [Pg.132] පුථුස්ස පථවපුථවා හොන්ති. පථවී, පුථවී, ඨෙ පථවී. vī-ཡི་ཚེ་ puthu-ལ་ pathava དང་ puthava རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། pathavī དང་ puthavī (ས་གཞི་) དང་། གནས་ལ་ pathavī ལྟ་བུའོ། ། 40. සමාසන්ත්ව. ༤༠. བསྡུས་པའི་མཐའ་ཉིད་དོ། ། සමාසන්ත්ව ඉති චාධිකරීයති. 'བསྡུས་པའི་མཐའ་ཉིད་' ཅེས་པ་འདི་ནི་སྐབས་བབས་ཀྱི་སྤྱི་འགྲོས་སོ། ། 41. පාපාදීහි භූමියා. ༤༡. pāpa ལ་སོགས་པ་ལས་ bhūmi-ལའོ། ། පාපාදීහී පරා යා භූමි තස්සා සමාසන්තො අ හොති. පාපභූමං, ජාතිභූමං. pāpa ལ་སོགས་པའི་རྗེས་སུ་གྱུར་པའི་ bhūmi-སྒྲ་དེ་ལ་བསྡུས་པའི་མཐའ་ a རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། pāpabhūmaṃ (སྡིག་པའི་ས་) དང་། jātibhūmaṃ (སྐྱེ་བའི་ས་) ལྟ་བུའོ། ། 42. සඞ්ඛ්‍යාහි. ༤༢. གྲངས་རྣམས་ལས་སོ། ། සඞ්ඛ්‍යාහි පරා යා භූමි තස්සා සමාසන්තො අ හොති. ද්විභූමං, තිභූමං. གྲངས་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་གྱུར་པའི་ bhūmi-སྒྲ་དེ་ལ་བསྡུས་པའི་མཐའ་ a རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། dvibhūmaṃ (ས་རིམ་གཉིས་པ་) དང་། tibhūmaṃ (ས་རིམ་གསུམ་པ་) ལྟ་བུའོ། ། 43. නදීගොදාවරීනං. ༤༣. nadī དང་ godāvarī རྣམས་ལའོ། ། සඞ්ඛ්‍යාහි පරාසං නදීගොදාවරීනං සමාසන්තො අ හොති, පඤ්චනදං, සත්තගොදාවරං, සඞ්ඛ්‍යාහිත්වෙව? මහානදී, නදීගොදාවරීනන්ති කිං? දසිත්ථි. གྲངས་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་གྱུར་པའི་ nadī དང་ godāvarī རྣམས་ལ་བསྡུས་པའི་མཐའ་ a རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། pañcanadaṃ (ཆུ་བོ་ལྔ་འདུས་པ་) དང་། sattagodāvaraṃ (གོ་དཱ་བ་རཱི་བདུན་འདུས་པ་) ལྟ་བུའོ། །'གྲངས་རྣམས་ལས་' ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། mahānadī (ཆུ་བོ་ཆེན་པོ་) ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ། །'nadī དང་ godāvarī' ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། dasitthi (བུད་མེད་བཅུ་) ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ། ། 44. අසඞ්ඛ්‍යෙහි චාඞ්ගුල්‍යානඤ්ඤාසඞ්ඛ්‍යත්ථෙසු. ༤༤. གྲངས་མ་ཡིན་པ་དང་གྲངས་རྣམས་ལས་ aṅgulī-ལ་དོན་གཞན་དང་གྲངས་ཀྱི་དོན་མ་ཡིན་པ་ལའོ། ། අසඞ්ඛ්‍යෙහි සඞ්ඛ්‍යාහි ච පරාය අඞ්ගුල්‍යා සමාසන්තො අ හොති නො චෙ අඤ්ඤපදත්ථෙ අසඞ්ඛ්‍යත්ථෙ ච සමාසො වත්තතෙ. නිග්ගතමඞ්ගුලීහි නිරඞ්ගුලං, අච්චඞ්ගුලං, ද්වෙ අඞ්ගුලියො සමාහටා ද්වඞ්ගුලං, අනඤ්ඤාසඞ්ඛ්‍යත්ථෙසූති කිං? පඤ්චඞ්ගුලි හත්ථො, උපඞ්ගුලි, කථං [Pg.133] ‘ද්වෙ අඞ්ගුලීමානමස්සාති ද්වඞ්ගුල’න්ති? නාත්‍ර සමාසොඤ්ඤපදත්ථෙ විහිතො මත්තාදීනං ලොපෙ කතෙ තත්ථ වත්තතෙ. අඞ්ගුලසද්දො වා පමාණවාචි සද්දන්තරං, යථා ‘සෙනඞ්ගුලප්පමාණෙන අඞ්ගුලානං සතං පුණ්ණං චතුද්දස වා අඞ්ගුලානී’ති. གྲངས་མ་ཡིན་པ་དང་གྲངས་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་གྱུར་པའི་ aṅgulī-སྒྲ་ལ་བསྡུས་པའི་མཐའ་ a རུ་འགྱུར་ཏེ། གལ་ཏེ་བསྡུས་པ་དེ་ཚིག་གཞན་གྱི་དོན་དང་གྲངས་མ་ཡིན་པའི་དོན་ལ་མི་འཇུག་ནའོ། །དཔེར་ན། niraṅgulaṃ (སོར་མོ་ལས་འདས་པ་) དང་། accaṅgulaṃ (སོར་མོ་ལས་ལྷག་པ་) དང་། dvaṅgulaṃ (སོར་གཉིས་འདུས་པ་) ལྟ་བུའོ། །'དོན་གཞན་དང་གྲངས་མ་ཡིན་པའི་དོན་མ་ཡིན་པ་ལ་' ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། pañcaṅguli hattho (སོར་མོ་ལྔ་ཅན་གྱི་ལག་པ་) དང་། upaṅguli (སོར་མོའི་ཉེ་འཁོར་) ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ། །'dve aṅgulī mānam assāti dvaṅgulaṃ' (སོར་མོ་གཉིས་ཀྱི་ཚད་ཅན་ནི་ dvaṅgulaṃ ཞེས་པ་) ཇི་ལྟར་འགྲུབ་ཅེ་ན། འདིར་ཚིག་གཞན་གྱི་དོན་ལ་བསྡུས་པ་མ་བྱས་ཀྱང་། matta (ཚད་) ལ་སོགས་པ་ཕྱིས་པའི་ཚེ་དེ་ལ་འཇུག་གོ། །ཡང་ན་ aṅgula-སྒྲ་ནི་ཚད་བརྗོད་པའི་སྒྲ་གཞན་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན། 'senaṅgulappamāṇena...' (དམག་གི་སོར་མོའི་ཚད་ཀྱིས་...) ལྟ་བུའོ། ། 45. දීඝාහොවස්සෙකදෙසෙහි ච රත්ත්‍යා. ༤༥. dīgha དང་། aho དང་། vassa དང་། ཕྱོགས་གཅིག་པ་རྣམས་ལས་ rattī-ལའོ། ། දීඝාදීහි අසඞ්ඛ්‍යෙහි සඞ්ඛ්‍යාහි ච පරමස්මා රත්තියා සමාසන්තො අ හොති. දීඝරත්තං, අහොරත්තං (ත්තො), වස්සාරත්තං (ත්තො), පුබ්බරත්තං, අපරරත්තං, අඩ්ඪුරත්තං, අතික්කන්තො රත්තිං අතිරත්තො, ද්වෙරත්තී සමාහටා දිරත්තං (ත්තො), වා ක්වචි බහුලාධිකාරා එකරත්තං (ත්තො), එකරත්ති, අනඤ්ඤාසඞ්ඛ්‍යත්ථෙසුත්වෙව? දීඝරත්තිහෙමන්තො, උපරත්ති, ක්වචි හොතෙව බහුලං විධානායථාරත්තං. dīgha ལ་སོགས་པའི་གྲངས་མ་ཡིན་པ་དང་གྲངས་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་གྱུར་པའི་ rattī-སྒྲ་ལས་བསྡུས་པའི་མཐའ་ a རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། dīgharattaṃ (དུས་རིང་པོ་) དང་། ahorattaṃ འམ་ ahoratto (ཉིན་མཚན་) དང་། vassārattaṃ འམ་ vassāratto (དབྱར་དུས་) དང་། pubbarattaṃ (མཚན་མོའི་ཆ་སྟོད་) དང་། apararattaṃ (མཚན་མོའི་ཆ་སྨད་) དང་། aḍḍhurattaṃ (ཕྱེད་ཚན་) དང་། atiratto (མཚན་མོ་ལས་འདས་པ་) དང་། dirattaṃ འམ་ diratto (ཞག་གཉིས་) ལྟ་བུའོ། །'ཕལ་ཆེར་' ཞེས་པའི་དབང་གིས་ལ་ལར་ ekarattaṃ འམ་ ekaratto དང་ ekaratti (ཞག་གཅིག་) ཅེས་ཀྱང་འགྱུར་རོ། །'དོན་གཞན་དང་གྲངས་མ་ཡིན་པའི་དོན་མ་ཡིན་པ་ལ་' ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། dīgharattihemanto (མཚན་མོ་རིང་བའི་དགུན་དུས་) དང་། uparatti (མཚན་མོའི་ཉེ་འཁོར་) ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ། །'ཕལ་ཆེར་' ཞེས་པའི་ཚུལ་གྱིས་ལ་ལར་འབྱུང་བ་ཉིད་དེ། དཔེར་ན། yathārattaṃ ལྟ་བུའོ། ། 46. ගොත්වචත්ථෙ චාලොපෙ. ༤༦. go-ལ་ ca-ཡི་དོན་མ་ཡིན་པ་དང་མི་ཕྱིས་པ་ལའོ། ། ගොසද්දා අලොපවිසයා සමාසන්තො අ හොති න චෙ චත්ථෙ සමාසො අඤ්ඤපදත්ථෙ අසඞ්ඛ්‍යත්ථෙ ච, රාජගවො, පරමගවො, පඤ්චගවධනො, දසගවං, අලොපෙති කිං? පඤ්චහි ගොහි කීතො පඤ්චගු, අචත්ථෙති කි? අජස්සගාවො, අනඤ්ඤාසඞ්ඛ්‍යත්ථෙසුත්වෙව? චිත්තගු, උපගු. མི་ཕྱིས་པའི་སྐབས་ཀྱི་ go-སྒྲ་ལས་བསྡུས་པའི་མཐའ་ a རུ་འགྱུར་ཏེ། གལ་ཏེ་བསྡུས་པ་དེ་ ca-ཡི་དོན་དང་། ཚིག་གཞན་གྱི་དོན་དང་། གྲངས་མ་ཡིན་པའི་དོན་ལ་མི་འཇུག་ནའོ། །དཔེར་ན། rājagavo (རྒྱལ་པོའི་བ་ལང་) དང་། paramagavo (བ་ལང་མཆོག་) དང་། pañcagavadhano (བ་ལང་ལྔའི་ནོར་ཅན་) དང་། dasagavaṃ (བ་ལང་བཅུ་) ལྟ་བུའོ། །'མི་ཕྱིས་པ་' ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། pañcahi gohi kīto (བ་ལང་ལྔས་ཉོས་པ་) ནི་ pañcagu ཞེས་པ་ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ། །'ca-ཡི་དོན་མ་ཡིན་པ་' ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ajassagāvo (ར་དང་བ་ལང་རྣམས་) ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ། །'དོན་གཞན་དང་གྲངས་མ་ཡིན་པའི་དོན་མ་ཡིན་པ་ལ་' ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། cittagu (བ་ལང་ཁྲ་བོ་ཅན་) དང་། upagu (བ་ལང་གི་ཉེ་འཁོར་) ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ། ། 47. රත්තින්දිවදාරගවචතුරස්සා. ༤༧. rattindiva དང་། dāragava དང་། caturassa རྣམས་སོ། ། එතෙ සද්දා අඅන්තා නිපච්චන්තෙ. රත්තො ච දිවා ච රත්තින්දිවං, රත්ති ච දිවා ච රත්තින්දිවං, දාරා ච ගාවො ච දාරගවං, චතස්සො අස්සියො අස්ස චතුරස්සො. སྒྲ་འདི་རྣམས་ནི་ a-མཐའ་ཅན་དུ་གྲུབ་པ་ལས་སོ། །དཔེར་ན། ratto ca divā ca ནི་ rattindivaṃ (ཉིན་མཚན་) དང་། ratti ca divā ca ནི་ rattindivaṃ དང་། dārā ca gāvo ca ནི་ dāragavaṃ (ཆུང་མ་དང་བ་ལང་) དང་། catasso assiyo assa ནི་ caturasso (ཟུར་བཞི་པ་) ལྟ་བུའོ། ། 48. ආයාමෙනුගවං. ༤༨. རིང་ཚད་ཀྱི་དོན་ལ་ anugavaṃ འགྱུར་རོ། ། අනුගවන්ති [Pg.134] නිපච්චතෙ ආයාමෙ ගම්‍යමානෙ. අනුගවං සකටං, ආයාමෙති කිං? ගුන්නං පඤ්ඡා අනුගු. རིང་ཚད་ཀྱི་དོན་རྟོགས་པའི་ཚེ་ anugavaṃ ཞེས་པ་ནི་གྲུབ་པ་ལས་སོ། །དཔེར་ན། anugavaṃ sakaṭaṃ (ཤིང་རྟ་བ་ལང་གི་རིང་ཚད་ཅན་) ལྟ་བུའོ། །'རིང་ཚད་' ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། gunnaṃ pacchā (བ་ལང་གི་རྗེས་སུ་) ནི་ anugu ཞེས་པ་ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ། ། 49. අක්ඛිස්මාඤ්ඤත්ථෙ. අක්ඛිස්මා සමාසන්තො අ හොති අඤ්ඤත්ථෙ චෙ සමාධසා. විසාලක්ඛො, විසාලක්ඛී. ༤༩. akkhi-ལས་དོན་གཞན་ལ་འགྱུར་རོ། །གལ་ཏེ་བསྡུས་པ་དེ་དོན་གཞན་ལ་ཡིན་ན། akkhi-སྒྲ་ལས་བསྡུས་པའི་མཐའ་ a རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། visālakkho དང་ visālakkhī (མིག་ཡངས་མ་) ལྟ་བུའོ། ། 50. දාරුම්‍යඞ්ගුල්‍යා. ༥༠. ཤིང་གི་དོན་ལ་ aṅgulī-ལའོ། ། අඞ්ගුලන්තා අඤ්ඤපදත්ථෙ දාරුම්හි සමාසන්තො අ හොති. ද්වඞ්ගුලංදාරු, පඤ්චඞ්ගුලං, අඞ්ගුලිසදිසාවයවං ධඤ්ඤාදීනං වික්ඛෙපකං දාරුං වුච්චතෙ, පමාණෙ තු පුබ්බෙ විය සිද්ධං සඛරාජසද්දා අකාරන්තාව, සිස්සොපි න දිස්සති, ගාණ්ඩී වධන්වාති පකතන්තරෙන සිද්ධං. ཚིག་གཞན་གྱི་དོན་ལ་ཤིང་གི་དོན་ཅན་གྱི་ aṅgulī-མཐའ་ཅན་ལས་བསྡུས་པའི་མཐའ་ a རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། dvaṅgulaṃ dāru (སོར་གཉིས་ཀྱི་ཤིང་) དང་། pañcaṅgulaṃ (སོར་ལྔ་པ་) ལྟ་བུ་སྟེ། སོར་མོ་དང་འདྲ་བའི་ཡན་ལག་ཅན་འབྲུ་ལ་སོགས་པ་འཐོར་བྱེད་ཀྱི་ཤིང་ལ་བརྗོད་དོ། །ཚད་ཀྱི་དོན་ལ་ནི་སྔར་བཞིན་དུ་འགྲུབ་བོ། །sakha དང་ rāja-སྒྲ་རྣམས་ནི་ a-མཐའ་ཅན་ཉིད་དོ། །sissa ཞེས་པའང་མི་སྣང་ངོ་། །gāṇḍīva དང་ dhanva ཞེས་པ་ནི་རང་བཞིན་གཞན་གྱིས་འགྲུབ་བོ། ། 51. චි වීතිහාරෙ. ༥༡. ཕན་ཚུན་བརྗེ་རེའི་དོན་ལ། ཅི་ (ci) འགྱུར་རོ།། ඔඝාබ්‍යතිහාරෙ ගම්‍යමානෙ අඤ්ඤපදත්ථෙ වත්තමානතො චි හොති. කෙසාකෙසි දණ්ඩාදණ්ඩි, චකාරො ‘‘චිස්මි’’න්ති (3.66) විසෙසනත්ථො, සුගන්ධි, දුග්ගන්තීති පයොගො න දිස්සතෙ. ཕན་ཚུན་འཐབ་རྩོད་སོགས་ཀྱི་དོན་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་ལ། ཚིག་གཞན་གྱི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར་ ཅི་ (ci) འབྱུང་ངོ། །དཔེར་ན། སྐྲ་ནས་སྐྲ་ལ་འཇུ་བ། (kesākesi) དབྱུག་པ་ནས་དབྱུག་པས་རྡེག་པ། (daṇḍādaṇḍi) ལྟ་བུའོ། །ཙ་ (ca) ཡིག་ནི་ 'ཅི་ལ་' (cismiṃ) ཞེས་པའི་ཁྱད་པར་གྱི་དོན་ཡིན་པས། དྲི་ཞིམ་པ། (sugandhi) དྲི་ངན་པ། (duggandhi) ཞེས་པ་ལྟ་བུའི་སྦྱོར་བ་ནི་མི་སྣང་ངོ།། 52. ල්ත්විත්ථියූහි කො. ༥༢. ལྟུ་ (ltu) དང་བུད་མེད་ཀྱི་དབྱངས་ཨཱི་དང་ཨཱུ་མཐའ་ཅན་གྱི་རྗེས་སུ། ཀོ་ (ko) འབྱུང་ངོ།། ල්තුප්පච්චයන්තෙහි, ඉත්ථියමීකාරූකාරන්තෙහි ච බහුලං කප්පච්චයො හොති අඤ්ඤපදත්ථෙ. බහුකත්තුකො, බහුකුමාරිකො, බහුබ්‍රහ්මබන්ධුකො, බහුලංත්වෙව? සුබ්භූ. ལྟུ་ (ltu) རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་རྣམས་དང་། བུད་མེད་ཀྱི་སྒྲ་ཨཱི་ཀཱ་ར་དང་ཨཱུ་ཀཱ་རའི་མཐའ་ཅན་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ། ཚིག་གཞན་གྱི་དོན་ལ་ཀ་ (ka) རྐྱེན་ཕལ་ཆེར་འབྱུང་ངོ། །དཔེར་ན། བྱེད་པ་པོ་མང་པོ་ཅན། (bahukattuko) བུ་མོ་མང་པོ་ཅན། (bahukumāriko) ཚངས་པའི་གཉེན་མང་པོ་ཅན། (bahubrahmabandhuko) ལྟ་བུའོ། །'ཕལ་ཆེར་' ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྨིན་མ་ལེགས་མ། (subbhū) ལྟ་བུའོ།། 53. වාඤ්ඤතො. ༥༣. གཞན་ལས་ནི་སྐབས་འགར་རོ།། අඤ්ඤෙහි [Pg.135] අඤ්ඤපදත්ථෙ කො වා බහුලං හොති. බහුමාලකො, බහුමාලො. གཞན་དག་ལས་ཚིག་གཞན་གྱི་དོན་ལ་ཀོ་ (ko) ནི་ཕལ་ཆེར་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཕྲེང་བ་མང་པོ་ཅན། (bahumālako) ཡང་ན། (bahumālo) ལྟ་བུའོ།། 54. උත්තරපදෙ. එතමධිකතං වෙදිතබ්බං. ༥༤. ཚིག་ཕྱི་མ་ལའོ། །འདི་ནི་ཉེ་བར་བསྟན་པའི་དབང་དུ་བྱ་བར་ཤེས་པར་བྱའོ།། 55. ඉමස්සිදං. ༥༥. འདི་ (ima) ལ། ཨི་དཾ་ (idaṃ) དུ་འགྱུར་རོ།། උත්තරපදෙ පරතො ඉමස්ස ඉදං හොති. ඉදමට්ඨිතා, ඉදප්පච්චයතා, නිග්ගහීතලොපො පස්ස ච ද්විභාවො. ཚིག་ཕྱི་མ་རྗེས་སུ་ཡོད་ན། འདི་ (ima) ལ་ཨི་དཾ་ (idaṃ) དུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། འདི་ཉིད་དུ་གནས་པ། (idamaṭṭhitā) འདི་རྐྱེན་ཉིད་དེ། (idappaccayatā) རྗེས་སུ་ང་རོ་བསྡུས་ཤིང་ པ་ (pa) ཡིག་ཉིས་བརྩེགས་སུ་འགྱུར་རོ།། 56. පුං පුමස්ස වා. පුමස්ස පුං හොතුත්තරපදෙ විභාසා. පුල්ලිඞ්ගං, පුමලිඞ්ගං. ༥༦. པུ་མས་ (pumas) ལ། པུཾ་ (puṃ) དུ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། །ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་པུ་མས་ (pumas) ལ་པུཾ་ (puṃ) དུ་འགྱུར་བ་ནི་རྣམ་པར་འབྱེད་པ་ཡིན་ནོ། །དཔེར་ན། ཕོའི་རྟགས། (pulliṅgaṃ) ཡང་ན། (pumaliṅgaṃ) ལྟ་བུའོ།། 57. ටන්තන්තූනං. ༥༧. ཨན་ཏ་ (anta) དང་ཨུ་ (u) མཐའ་ཅན་རྣམས་ལའོ།། එසං ට හොතුත්තරපදෙ ක්වචි වා. භවම්පතිට්ඨාමයං, භගවංමූලකා නො ධම්මා, බහුලාධිකාරා තරාදීසු ච පගෙව මහත්තරී, රත්තඤ්ඤුමහත්තං. འདི་དག་ལ་ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་ལ་ལར་ཊ་ (ṭa) རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། སྐྱེ་བོ་དམ་པའི་གནས་འདི། (bhavampatiṭṭhāmayaṃ) བཅོམ་ལྡན་འདས་ལ་རྩ་བ་ཅན་གྱི་ང་ཚོའི་ཆོས་རྣམས། (bhagavaṃmūlakā no dhammā) ཕལ་ཆེར་གྱི་དབང་གིས་ ཏ་ར་ (tara) ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུའང་འགྱུར་བས། ཆེས་ཆེ་བ། (mahattarī) དགེ་སློང་གནས་བརྟན་གྱི་ཆེ་བའི་ཉིད། (rattaññumahattaṃ) ལྟ་བུའོ།། 58. අ. එසං අ හොතුත්තරපදෙ. ගුණවන්තපතිට්ඨො-ස්මි. ༥༨. ཨ་ (a) རུ་འགྱུར་རོ། །འདི་དག་ལ་ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་ཨ་ (a) རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ང་ནི་ཡོན་ཏན་ལྡན་པའི་གནས་སུ་གྱུར་ཏོ། (guṇavantapatiṭṭho-smi) ལྟ་བུའོ།། 59. මනාද්‍යාපාදීනමො මයෙ ච. මනාදීනමාපාදීනං ච ඔ හොතුත්තරපදෙ මයෙ ච. මනොසෙට්ඨා, මනොමයා, රජොජල්ලං, රජොමයං, ආපොගතං, ආපොමයං, අනුයන්ති දිසොදිසං. ༥༩. མ་ནས་ (manas) ལ་སོགས་པ་དང་ཨཱ་པས་ (āpas) ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཚིག་ཕྱི་མ་དང་མ་ཡ་ (maya) ཡོད་ན། ཨོ་ (o) རུ་འགྱུར་རོ། །མ་ནས་ (manas) ལ་སོགས་པ་དང་ཨཱ་པས་ (āpas) ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཚིག་ཕྱི་མ་དང་མ་ཡ་ (maya) ཡོད་ན། ཨོ་ (o) རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཡིད་གཙོ་བོ་ཅན། (manoseṭṭhā) ཡིད་ལས་གྲུབ་པ། (manomayā) རྡུལ་གྱི་དྲེག་པ། (rajojallaṃ) རྡུལ་ལས་གྲུབ་པ། (rajomayaṃ) ཆུར་སོང་བ། (āpogataṃ) ཆུ་ལས་གྲུབ་པ། (āpomayaṃ) ཕྱོགས་དང་ཕྱོགས་སུ་རྗེས་སུ་འགྲོའོ། (anuyanti disodisaṃ) ལྟ་བུའོ།། 60. පරස්ස සඞ්ඛ්‍යාසු. ༦༠. གྲངས་ཀྱི་སྒྲ་རྣམས་ལ། པ་རས་ (paras) ཀྱི་ཨོ་ (o) རུ་འགྱུར་རོ།། සඞ්ඛ්‍යාසුත්තරපදෙසු [Pg.136] පරස්ස ඔ හොති. පරොසතං, පරොසහස්සං, සඞ්ඛ්‍යාසූති කිං? පරදත්තූපජීවිනො. གྲངས་ཀྱི་ཚིག་ཕྱི་མ་རྣམས་ལ། པ་རས་ (paras) ཀྱི་ཨོ་ (o) རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། བརྒྱ་ལས་ལྷག་པ། (parosataṃ) སྟོང་ལས་ལྷག་པ། (parosahassaṃ) ལྟ་བུའོ། །'གྲངས་ཀྱི་སྒྲ་རྣམས་ལ་' ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གཞན་གྱིས་བྱིན་པས་འཚོ་བ། (paradattūpajīvino) ལྟ་བུའོ།། 61. ජනෙ පුථස්සු. ༦༡. ཛ་ན་ (jana) ལ་པུ་ཐ་ (putha) ཡི་ཨུ་ (u) རུ་འགྱུར་རོ།། ජනෙ උත්තරපදෙ පුථස්ස උ හොති. අරියෙහි පුථගෙවායං ජනොති පුථුජ්ජනො. ཛ་ན་ (jana) ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་པུ་ཐ་ (putha) ཡི་ཨུ་ (u) རུ་འགྱུར་རོ། །འཕགས་པ་རྣམས་ལས་སོ་སོ་སྐྱེ་བོ་ཉིད་དུ་གནས་པའི་ཕྱིར་ སོ་སོ་སྐྱེ་བོ། (puthujjano) ཞེས་བྱའོ།། 62. සො ඡස්සාහායතනෙ වා. ༦༢. ཨ་ཧ་ (aha) དང་ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ (āyatana) ལ་ཆས་ (chas) ཀྱི་ས་ (sa) རུ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ།། අහෙ ආයතනෙ චුත්තරපදෙ ඡස්ස සො වා හොති. සාහං ඡාහං, සළායතනං, ඡළායතනං. ཨ་ཧ་ (aha) དང་ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ (āyatana) ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་ཆས་ (chas) ཀྱི་ས་ (sa) རུ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཉིན་དྲུག (sāhaṃ) ཡང་ན། (chāhaṃ) སྐྱེ་མཆེད་དྲུག (saḷāyatanaṃ) ཡང་ན། (chaḷāyatanaṃ) ལྟ་བུའོ།། 63. ල්තුපිතාදීනමාරඞරඞ. ༦༣. ལྟུ་ (ltu) དང་པི་ཏྲི་ (pitṛ) ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཨཱ་རང་ (āra) དང་ཨ་རང་ (ara) དུ་འགྱུར་རོ།། ල්තුප්පච්චයන්තානං පිතාදීනඤ්ච යථාක්කමමාරඞරඞ වා හොන්තුත්තරපදෙ, සත්ථාරදස්සනං, කත්තාරනිද්දෙසො, මාතරපිතරො, වාත්වෙව? සත්ථුදස්සනං, මාතාපිතරො. ལྟུ་ (ltu) རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་རྣམས་དང་པི་ཏྲི་ (pitṛ) ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་ཨཱ་རང་ (āra) དང་ཨ་རང་ (ara) རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། སྟོན་པ་མཇལ་བ། (satthāradassanaṃ) བྱེད་པ་པོ་བསྟན་པ། (kattāraniddeso) མ་དང་ཕ། (mātarapitaro) ལྟ་བུའོ། །'རྣམ་པར་' ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྟོན་པ་མཇལ་བ། (satthudassanaṃ) ཕ་མ། (mātāpitaro) ལྟ་བུའོ།། 64. විජ්ජායොනිසම්බන්ධානමා තත්‍ර චත්ථෙ. ༦༤. རིག་པ་དང་སྐྱེ་གནས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཅན་རྣམས་ལ་དེ་ཉིད་དང་ 'དང་' (ca) ཡི་དོན་ལ། ཨཱ་ (ā) རུ་འགྱུར་རོ།། ල්තුපිතාදීනං විජ්ජාසම්බන්ධීනං යොනිසම්බන්ධීනං ච තෙස්වෙව ල්තුපිතාදීසු විජ්ජායොනිසම්බන්ධිසුත්තරපදෙසු චත්ථවිසයෙ ආ හොති. හොතාපොතරො මාතාපිතරො, ල්තුපිතාදීනං ත්වෙව? පුත්තභාතරො, තත්‍රෙති කිං? පිතුපිතාමහා, චත්ථෙති කිං? මාතුභාතා, විජ්ජායොනිසම්බන්ධානන්ති කිං? දාතුභත්තාරො. ལྟུ་ (ltu) དང་པི་ཏྲི་ (pitṛ) ལ་སོགས་པ་རིག་པའི་འབྲེལ་བ་ཅན་དང་སྐྱེ་གནས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཅན་རྣམས་ལ། ལྟུ་ (ltu) དང་པི་ཏྲི་ (pitṛ) ལ་སོགས་པ་རིག་པ་དང་སྐྱེ་གནས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཅན་གྱི་ཚིག་ཕྱི་མ་རྣམས་དང་ 'དང་' (ca) ཡི་དོན་གྱི་སྐབས་སུ་ཨཱ་ (ā) རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། སྦྱིན་སྲེག་བྱེད་པ་པོ་དང་བུ་སློབ། (hotāpotaro) ཕ་མ། (mātāpitaro) ལྟ་བུའོ། །'ལྟུ་དང་པི་ཏྲི་ལ་སོགས་པ་' ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བུ་དང་སྤུན། (puttabhātaro) ལྟ་བུའོ། །'དེ་ཉིད་ལ་' ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཕ་དང་སྤོ་བོ། (pitupitāmahā) ལྟ་བུའོ། །'དང་གི་དོན་ལ་' ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མའི་སྤུན། (mātubhātā) ལྟ་བུའོ། །'རིག་པ་དང་སྐྱེ་གནས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཅན་' ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྦྱིན་པ་པོ་དང་གསོ་བ་པོ། (dātubhattāro) ལྟ་བུའོ།། 65. පුත්තෙ. ༦༥. པུཏྟ་ (putta) ལའོ།། පුත්තෙ [Pg.137] උත්තරපදෙ චත්ථවිසයෙ ල්තුපිතාදීනං විජ්ජායොනි සම්බන්ධානමා හොති. පිතාපුත්තා, මාතාපුත්තා. པུཏྟ་ (putta) ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་ 'དང་' (ca) ཡི་དོན་གྱི་སྐབས་སུ་ལྟུ་ (ltu) དང་པི་ཏྲི་ (pitṛ) ལ་སོགས་པ་རིག་པ་དང་སྐྱེ་གནས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཅན་རྣམས་ལ་ཨཱ་ (ā) རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཕ་དང་བུ། (pitāputtā) མ་དང་བུ། (mātāputtā) ལྟ་བུའོ།། 66. චිස්මිං. ༦༦. ཅི་ (ci) ལའོ།། චිප්පච්චයන්තෙ උත්තරපදෙ ආ හොති. කෙසාකෙසි, මුට්ඨාමුට්ඨි. ཅི་ (ci) རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་གྱི་ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་ཨཱ་ (ā) རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། སྐྲ་ནས་སྐྲ་ལ་འཇུ་བ། (kesākesi) ཁུ་ཚུར་ནས་ཁུ་ཚུར་གྱིས་རྡེག་པ། (muṭṭhāmuṭṭhi) ལྟ་བུའོ།། 67. ඉත්ථියම්භාසිතපුමිත්ථී පුමෙවෙකත්ථෙ. ༦༧. བུད་མེད་ཀྱི་རྟགས་ལ། སྐྱེས་པའི་སྒྲ་བརྗོད་དུ་རུང་བའི་བུད་མེད་ཀྱི་སྒྲ་ནི། དོན་གཅིག་པ་ལ་སྐྱེས་པ་ལྟར་འགྱུར་རོ།། ඉත්ථියං වත්තමානෙ එකත්ථෙ සමානාධිකරණෙ උත්තරපදෙ පරෙ භාසිතපුමා ඉත්ථී පුමෙව හොති. කුමාරභරියො, දීඝජඞ්ඝො, යුවජායො, ඉත්ථියන්ති කිං? කල්‍යාණී පධානමෙසං කල්‍යාණිප්පධානා, භාසිතපුමෙති කිං? කඤ්ඤාභරියො, ඉත්ථීති කිං? ගාමණිකුලං දිට්ඨි අස්ස ගාමණිදිට්ඨි, එකත්ථෙති කිං? කල්‍යාණියා මාතා කල්‍යාණිමාතා. བུད་མེད་ཀྱི་རྟགས་ལ་འཇུག་པ་ན། དོན་གཅིག་པའི་གཞི་མཐུན་གྱི་ཚིག་ཕྱི་མ་རྗེས་སུ་ཡོད་ན། སྐྱེས་པའི་སྒྲ་བརྗོད་དུ་རུང་བའི་བུད་མེད་ཀྱི་སྒྲ་ནི་སྐྱེས་པ་ལྟར་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། གཞོན་ནུ་མའི་ཆུང་མ་ཅན། (kumārabhariyo) བྱིན་པ་རིང་པོ་ཅན། (dīghajaṅgho) གཞོན་ནུ་མའི་ཆུང་མ་ཅན། (yuvajāyo) ལྟ་བུའོ། །'བུད་མེད་ཀྱི་རྟགས་ལ་' ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བཟང་མོ་གཙོ་བོར་གྱུར་པ་འདི་དག་ལ། (kalyāṇippadhānā) ལྟ་བུའོ། །'སྐྱེས་པའི་སྒྲ་བརྗོད་དུ་རུང་བ་' ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བུ་མོའི་ཆུང་མ་ཅན། (kaññābhariyo) ལྟ་བུའོ། །'བུད་མེད་ཀྱི་སྒྲ་' ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གྲོང་དཔོན་གྱི་རིགས་ཀྱི་ལྟ་བ་འདི་ལ། (gāmaṇidiṭṭhi) ལྟ་བུའོ། །'དོན་གཅིག་པ་ལ་' ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བཟང་མོའི་མ། (kalyāṇimātā) ལྟ་བུའོ།། 68. ක්වචි පච්චයෙ. ༦༨. རྐྱེན་ལ་ལ་ལར་རོ།། භාසිතපුමිත්ථී පච්චයෙ ක්වචි පුමෙව මොති. බ්‍යත්තතරා, බ්‍යත්තතමා. སྐྱེས་པའི་སྒྲ་བརྗོད་དུ་རུང་བའི་བུད་མེད་ཀྱི་སྒྲ་ནི་རྐྱེན་ལ་ལ་ལར་སྐྱེས་པ་ལྟར་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཆེས་གསལ་བ། (byattatarā) མཆོག་ཏུ་གསལ་བ། (byattatamā) ལྟ་བུའོ།། 69. සබ්බාදයො වුත්තිමත්තෙ. ༦༩. སབ་བཱ་ (sabba) ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་སྦྱོར་བ་ཙམ་ལའོ།། ඉත්ථිවාචකා සබ්බාදයො වුත්තිමත්තෙ පුමෙව හොන්ති. තස්සා මුඛං තම්මුඛං, තස්සං තත්‍ර, තාය තතො, තස්සං වෙලායං තදා. བུད་མེད་ཀྱི་སྒྲ་བརྗོད་པའི་སབ་བཱ་ (sabba) ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་སྦྱོར་བ་ཙམ་ལ་སྐྱེས་པ་ལྟར་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། མོའི་གདོང་ལ། (tammukhaṃ) མོ་ལ་དེར། (tatra) མོས་དེ་ལས། (tato) དུས་དེ་ལ། (tadā) ལྟ་བུའོ།། 70. ජායාය ජයං පතිම්හි. ༧༠. པ་ཏི་ (pati) ལ་ཛཱ་ཡཱ་ (jāyā) ཡི་ཛ་ཡ་ (jaya) རུ་འགྱུར་རོ།། පතිම්හි පරෙ ජායාය ජයං හොති, ජයම්පතී, ‘ජානිපතී’ති පකතන්තරෙන සිද්ධං, තථා ‘දම්පතී, ජම්පතී’ති. པ་ཏི་ (pati) རྗེས་སུ་ཡོད་ན། ཛཱ་ཡཱ་ (jāyā) ཡི་ཛ་ཡ་ (jaya) རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། བཟའ་ཚོ། (jayampatī) ཞེས་པ་དང་། རང་བཞིན་གཞན་གྱིས་གྲུབ་པ་ནི། (jānipatī) ཞེས་པ་དང་། དེ་བཞིན་དུ། (dampatī) དང་། (jampatī) ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།། 71. සඤ්ඤායමුදොදකස්ස. ༧༡. མིང་ལ། ཨུ་ད་ཀ་ (udaka) ཡི་ཨུ་ད་ (uda) རུ་འགྱུར་རོ།། සඤ්ඤායමුදකස්සුත්තරපදෙ [Pg.138] උදාදෙසො හොති. උදධි, උදපානං. མིང་གི་ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་ཨུ་ད་ཀ་ (udaka) ཡི་ཨུ་ད་ (uda) རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། རྒྱ་མཚོ། (udadhi) ཁྲོན་པ། (udapānaṃ) ལྟ་བུའོ།། 72. කුම්භාදීසු වා. ༧༢. ཀུམ་བྷ་ (kumbha) ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་རྣམ་པར་རོ།། කුම්භාදීසුත්තරපදෙසු උදකස්ස උදාදෙසො වා හොති. උදකුම්භො උදකකුම්භො, උදපත්තො උදකපත්තො, උදබින්ධු උදකබින්ධු, ආකතිගණො-යං. ཀུམ་བྷ་ (kumbha) ལ་སོགས་པའི་ཚིག་ཕྱི་མ་རྣམས་ལ་ཨུ་ད་ཀ་ (udaka) ཡི་ཨུ་ད་ (uda) རུ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཆུའི་བུམ་པ། (udakumbho) ཡང་ན། (udakakumbho) ཆུའི་སྣོད། (udapatto) ཡང་ན། (udakapatto) ཆུའི་ཐིགས་པ། (udabindhu) ཡང་ན། (udakabindhu) འདི་ནི་རང་བཞིན་གྱི་ཚོགས་སོ།། 73. සොතාදීසූලොපො. ༧༣. སོ་ཏ་ (sota) ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཨུ་ (u) ཡིག་བསྡུ་བའོ།། සොතාදීසුත්තරපදෙසු උදකස්ස උස්ස ලොපො හොති. දකසොතං, දකරක්ඛසො. སོ་ཏ་ (sota) ལ་སོགས་པའི་ཚིག་ཕྱི་མ་རྣམས་ལ་ཨུ་ད་ཀ་ (udaka) ཡི་ཨུ་ (u) ཡིག་བསྡུ་བར་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཆུའི་རྒྱུན། (dakasotaṃ) ཆུའི་སྲིན་པོ། (dakarakkhaso) ལྟ་བུའོ།། 74. ට නඤ ස්ස. ༧༤. ན་ཉ་ (nañ) གི་ཊ་ (ṭa) རུ་འགྱུར་རོ།། උත්තරපදෙ නඤ සද්දස්ස ට හොති. අබ්‍රාහ්මණො, ඤකාරො කිං? කෙවලස්ස මා හොතු පාමනපුත්තො. ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་ན་ཉ་ (nañ) སྒྲ་ཡི་ཊ་ (ṭa) རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། བྲམ་ཟེ་མ་ཡིན་པ། (abrāhmaṇo) ཉ་ (ña) ཡིག་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མ་ (na) རྐྱང་པ་ལ་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་ཏེ། སྐྱོན་ཅན་གྱི་བུ། (pāmanaputto) ལྟ་བུའོ།། 75. අන සරෙ. ༧༥. དབྱངས་ལ་ཨན་ (an) དུ་འགྱུར་རོ།། සරාදො උත්තරපදෙ නඤ සද්දස්ස අන හොති. අනක්ඛාතං. དབྱངས་ཀྱིས་དབུ་བརྩམས་པའི་ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་ན་ཉ་ (nañ) སྒྲ་ཡི་ཨན་ (an) དུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། མ་བཤད་པ། (anakkhātaṃ) ལྟ་བུའོ།། 76. නඛාදයො. ༧༦. ན་ཁ་ (nakha) ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ།། නඛාදයො සද්දා අනන ටාදෙසා නිපච්චන්තෙ. නාස්ස ඛමත්ථීති නඛො, අඛමඤ්ඤං, සඤ්ඤාසද්දෙසු ච නිප්ඵත්තිමත්තං යථාකථඤ්චි කත්තබ්බංනාස්ස කුලමථීති නකුලො, අකුලමඤ්ඤං, නඛ නකුල නපුංසකනක්ඛත්ත නාක එවමාදි. ན་ཁ་ (nakha) ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་རྣམས་ནི་ཨན་ (an) དང་ཊ་ (ṭa) རུ་མི་འགྱུར་བར་གྲུབ་པའོ། །འདི་ལ་བཟོད་པ་མེད་པས་ན་སེན་མོ། (nakho) ཞེས་བྱ་སྟེ། བཟོད་པ་མེད་པ་གཞན་ནོ། །མིང་གི་སྒྲ་རྣམས་ལ་ནི་ཇི་ལྟར་ཡང་རུང་བར་གྲུབ་པ་ཙམ་དུ་བྱ་སྟེ། འདི་ལ་རིགས་མེད་པས་ན་ནེ་ཙོའམ་སྲེ་མོང་། (nakulo) ཞེས་བྱ་སྟེ། རིགས་མེད་པ་གཞན་ནོ། །དཔེར་ན། སེན་མོ། (nakha) སྲེ་མོང་། (nakula) མ་ནིང་། (napuṃsaka) རྒྱུ་སྐར། (nakkhatta) མཐོ་རིས། (nāka) ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ།། 77. නගො වාප්පාණිනි. ༧༧. སྲོག་མེད་ལ་ན་ག་ (naga) རུ་རྣམ་པར་རོ།། නගඉච්චප්පාණිනි [Pg.139] වා නිපච්චතෙ. නගො රුක්ඛො, නගො පබ්බතො, අගො රුක්ඛො, අගො පබ්බතො, අප්පාණිනීති කිං? අගො වසලො සීතෙන. སྲོག་མེད་ཀྱི་སྒྲ་ལ་ན་ག་ (naga) ཞེས་པ་རྣམ་པར་གྲུབ་པའོ། །དཔེར་ན། ཤིང་། (nago rukkho) རི། (nago pabbato) ཤིང་། (ago rukkho) རི། (ago pabbato) ལྟ་བུའོ། །'སྲོག་མེད་ལ་' ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དམངས་རིགས་འདི་ནི་གྲང་བས་མི་འགྲོའོ། (ago vasalo sītena) ལྟ་བུའོ།། 78. සහස්ස සො-ඤ්ඤත්ථෙ. ༧༨. དོན་གཞན་ལ་ས་ཧ་ (saha) ཡི་ས་ (sa) རུ་འགྱུར་རོ།། අඤ්ඤපදත්ථවුත්ථිම්හි සමාසෙ උත්තරපදෙ පරෙ සහස්ස සො වා හොති. සපුත්තො, සහපුත්තො, අඤ්ඤත්ථෙති කිං? සහ කත්වා, සහ යුජ්ඣිත්වා. ཚིག་གཞན་གྱི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་ཚིག་སྡུད་ལ། ཚིག་ཕྱི་མ་རྗེས་སུ་ཡོད་ན་ས་ཧ་ (saha) ཡི་ས་ (sa) རུ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། བུ་དང་བཅས་པ། (saputto) ཡང་ན། (sahaputto) ལྟ་བུའོ། །'དོན་གཞན་ལ་' ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལྷན་ཅིག་བྱས་ནས། (saha katvā) ལྷན་ཅིག་འཐབ་ནས། (saha yujjhitvā) ལྟ་བུའོ།། 79. සඤ්ඤායං. ༧༩. མིང་ལའོ།། සහස්සුත්තරපදෙ සො හොති සඤ්ඤායං. සාස්සත්ථං, සපලාසං. མིང་གི་ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་ས་ཧ་ (saha) ཡི་ས་ (sa) རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཤིང་ཨ་ཤྭཏྠ་དང་བཅས་པ། (sāssatthaṃ) ལོ་མ་དང་བཅས་པ། (sapalāsaṃ) ལྟ་བུའོ།། 80. අප්පච්චක්ඛෙ. ༨༠. མངོན་སུམ་མ་ཡིན་པ་ལའོ།། අප්පච්චක්ඛෙ ගම්‍යමානෙ සහස්ස සො හොතුත්තරපදෙ, සාග්ගි කපොතො, සපිසාචා වාතමණ්ඩලිකා. མངོན་སུམ་མ་ཡིན་པ་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་ལ། ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་ས་ཧ་ (saha) ཡི་ས་ (sa) རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཕུག་རོན་མེ་དང་བཅས་པ། (sāggi kapoto) རླུང་འཚུབ་ཤ་ཟ་དང་བཅས་པ། (sapisācā vātamaṇḍalikā) ལྟ་བུའོ།། 81. අකාලෙ සකත්ථෙ. ༨༡. དུས་མ་གཏོགས་པའི་རང་གི་དོན་ལའོ།། සකත්ථප්පධානස්ස සහසද්දස්ස අකාලෙ උත්තරපදෙ සො හොති. සම්පන්නං බ්‍රහ්මං සබ්‍රහ්මං, සචක්කං නිධෙහි, සධුරං පාජෙහි, අකාලෙති කිං? සහ පුබ්බණ්හං, සහාපරණ්හං. རང་གི་དོན་གཙོ་བོ་ཅན་གྱི་ས་ཧ་ (saha) སྒྲ་ལ། དུས་མ་གཏོགས་པའི་ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་ས་ (sa) རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཚངས་པ། (sabrahmaṃ) འཁོར་ལོ་དང་བཅས་པ་ཞོག་ཅིག (sacakkaṃ nidhehi) གཉའ་ཤིང་དང་བཅས་པ་ཁྲིད་ཅིག (sadhuraṃ pājehi) ལྟ་བུའོ། །'དུས་མ་གཏོགས་པ་' ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྔ་དྲོ་དང་ལྷན་ཅིག (saha pubbaṇhaṃ) ཕྱི་དྲོ་དང་ལྷན་ཅིག (sahāparaṇhaṃ) ལྟ་བུའོ།། 82. ගන්ථන්තාධික්‍යෙ. ༨༢. གཞུང་གི་མཐའ་དང་ལྷག་པ་ལའོ།། ගන්ථන්තෙ [Pg.140] ආධික්‍යෙ ච වත්තමානස්ස සහස්ස සො හොතුත්තරපදෙ. සකලං ජොතිමධීතෙ සමුහුත්තං, කාලත්ථො ආරම්භො, ආධික්‍යෙ-සදොණා ඛාරී, සමාසකො කහාපණො, නිච්චත්ථොයමාරම්භො. གཞུང་གི་མཐའ་དང་ལྷག་པ་ལ་འཇུག་པའི་ས་ཧ་ (saha) སྒྲ་ལ། ཚིག་ཕྱི་མ་ལ་ས་ (sa) རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། སྐར་རྩིས་ཀྱི་གཞུང་ཡོངས་རྫོགས་ཡུད་ཙམ་གྱིས་ཀློག་པ། (sakalaṃ jotimadhīte samuhuttaṃ) འདི་ནི་དུས་ཀྱི་དོན་གྱི་དབུ་བརྩམས་པའོ། །ལྷག་པ་ལ། དྲོ་ཎ་ (doṇa) གཅིག་དང་བཅས་པའི་ཁཱ་རཱི། (sadoṇā khārī) ཀཱརྵཱཔཎ་ (kahāpaṇo) གཅིག་དང་བཅས་པའི་མཱ་ཥ་ཀ (samāsako) ལྟ་བུའོ། །འདི་ནི་རྟག་པའི་དོན་གྱི་དབུ་བརྩམས་པའོ།། 83. සමානස්ස පක්ඛාදීසු වා. ༨༣. ཕྱོགས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་“སམཱན” ལ་“ས” རུ་འགྱུར་བ་ཡང་ནའོ།། පක්ඛාදීසුත්තරපදෙසු සමානස්ස සො හොති වා. සපක්ඛො සමානපක්ඛො, සජොති සමානජොති, පක්ඛාදීසූති කිං? සමානසීලො, පක්ඛ, ජොති, ජනපද, රත්ති, පත්තිනී, පත්තී, නාභි, බන්ධු බ්‍රහ්මචාරී, නාම, ගොත්ත, රූප, ඨාන, වණ්ණ, වයො, වචන, ධම්ම, ජාතිය, ඝච්ච. ཕྱོགས་ལ་སོགས་པའི་ཚིག་ཕྱི་མ་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་“སམཱན” ལ་“ས” རུ་འགྱུར་བ་ཡང་ནའོ།། དཔེར་ན། སཔཀྑོ (ཕྱོགས་མཚུངས་པའམ་རང་གི་ཕྱོགས།) སམཱནཔཀྑོ། སཛོཏི (འོད་མཚུངས་པའམ་རང་གི་འོད།) སམཱནཛོཏི། “ཕྱོགས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་” ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སམཱནསཱིལོ (ཚུལ་ཁྲིམས་མཚུངས་པ།) ཕྱོགས་ (pakkha)། འོད་ (joti)། ཡུལ་ལྗོངས་ (janapada)། མཚན་མོ་ (ratti)། ཆུང་མ་ (pattinī)། རྐང་ཐང་དམག་ (pattī)། ལྟེ་བའམ་ལྟེ་བ་ལྟ་བུ་ (nābhi)། གཉེན་འབྲེལ་ (bandhu)། ཚངས་སྤྱོད་པ་ (brahmacārī)། མིང་ (nāma)། རིགས་ (gotta)། གཟུགས་ (rūpa)། གནས་ (ṭhāna)། ཁ་དོག་ (vaṇṇa)། ལོ་ཚོད་ (vayo)། ཚིག་ (vacana)། ཆོས་ (dhamma)། སྐྱེ་བ་ (jātiya)། གསོད་པ་ (ghacca) རྣམས་སོ།། 84. උදරෙ ඉයෙ. ༨༤. “ཨུདར” དང་ “ཨིཡ” ཡི་སྔོན་དུའོ།། උදරෙ ඉයෙ පරෙ පරතො සමානස්ස සො වා හොති. සොදරියො, සමානොදරියො, ඉයෙති කිං? සමානොදරතා. “ཨུདར” གྱི་རྗེས་སུ་ “ཨིཡ” ཡོད་པའི་ཚེ། དེའི་སྔོན་གྱི་ “སམཱན” ལ་ “ས” རུ་འགྱུར་བ་ཡང་ནའོ།། དཔེར་ན། སོདརིཡོ (མངལ་གཅིག་པའམ་སྤུན་ཉེ།) སམཱནོདརིཡོ། “ཨིཡ” ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སམཱནོདརཏཱ (ལྟོ་བ་གཅིག་པའི་རང་བཞིན།) ལྟ་བུའོ།། 85. රීරික්ඛකෙසු. ༨༥. “རཱི” དང་ “རིཀྑ” དང་ “ཨིས” རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུའོ།། එතෙසු සමානස්ස සො හොති. සරී, සරික්ඛො, සරිසො. འདི་དག་གི་སྔོན་དུ་ “སམཱན” ལ་ “ས” རུ་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། སརཱི། སརིཀྑོ། སརིསོ (མཚུངས་པའམ་འདྲ་བ།) ལྟ་བུའོ།། 86. සබ්බාදීනමා. ༨༦. “སབྦ” ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ “ཨཱ” རུ་འགྱུར་རོ།། රීරික්ඛකෙසු සබ්බාදීනමා හොති. යාදී, යාදික්ඛො, යාදිසො. “རཱི” དང་ “རིཀྑ” དང་ “ཨིས” རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ “སབྦ” ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ “ཨཱ” རུ་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། ཡཱདཱི། ཡཱདིཀྑོ། ཡཱདིསོ (གང་འདྲ་བ།) ལྟ་བུའོ།། 87. න්තකිමිමානං ටාකීටී. ༨༧. “ནྟ” དང་ “ཀིཾ” དང་ “ཨིམ” རྣམས་ལ་རིམ་པ་བཞིན་ “ཊཱ” དང་ “ཀཱི” དང་ “ཊཱི” རུ་འགྱུར་རོ།། රීරික්ඛකෙසු [Pg.141] න්තසද්ද කිංසද්ද ඉමසද්දානං ටාකීටී හොන්ති යථාක්කමං. භවාදී, භවාදික්ඛො, භවාදිසො, කීදී, කීදික්ඛො, කීදිසො, ඊදී, ඊදික්ඛො, ඊදිසො. “རཱི” དང་ “རིཀྑ” དང་ “ཨིས” རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ “ནྟ” སྒྲ་དང་ “ཀིཾ” སྒྲ་དང་ “ཨིམ” སྒྲ་རྣམས་ལ་རིམ་པ་བཞིན་ “ཊཱ” དང་ “ཀཱི” དང་ “ཊཱི” རུ་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། བྷབཱདཱི། བྷབཱདིཀྑོ། བྷབཱདིསོ (ཁྱེད་དང་འདྲ་བ།) ཀཱིདཱི། ཀཱིདིཀྑོ། ཀཱིདིསོ (ཅི་འདྲ་བ།) ཨཱིདཱི། ཨཱིདིཀྑོ། ཨཱིདིསོ (འདི་འདྲ་བ།) ལྟ་བུའོ།། 88. තුම්හාම්හානං තාමෙකස්මිං. ༨༨. གཅིག་པུ་ལ་ “ཏུམྷ” དང་ “ཨམྷ” རྣམས་ལ་ “ཏཱ” དང་ “མཱ” རུ་འགྱུར་རོ།། රීරික්ඛකෙසු තුම්හාම්හානං තාමා හොන්තෙකස්මිං යථාක්කමං. තාදී, තාදික්ඛො, තාදිසො, මාදී, මාදික්ඛො, මාදිසො. එකස්මින්ති කිං? තුම්හාදී, අම්හාදී, තුම්හාදික්ඛො, අම්හාදික්ඛො, තුම්හාදිසො, අම්හාදිසො. “རཱི” དང་ “རིཀྑ” དང་ “ཨིས” རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་གཅིག་པུ་ལ་ “ཏུམྷ” དང་ “ཨམྷ” རྣམས་ལ་རིམ་པ་བཞིན་ “ཏཱ” དང་ “མཱ” རུ་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། ཏཱདཱི། ཏཱདིཀྑོ། ཏཱདིསོ (དེ་འདྲ་བ།) མཱདཱི། མཱདིཀྑོ། མཱདིསོ (ང་འདྲ་བ།) ལྟ་བུའོ།། “གཅིག་པུ་ལ་” ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཏུམྷཱདཱི། ཨམྷཱདཱི། ཏུམྷཱདིཀྑོ། ཨམྷཱདིཀྑོ། ཏུམྷཱདིསོ། ཨམྷཱདིསོ ལྟ་བུའོ།། 89. තං මමඤ්ඤත්‍ර. ༨༩. གཞན་དུ་ནི་ “ཏཾ” དང་ “མཾ” དུ་འགྱུར་རོ།། රීරික්ඛකන්තතො අඤ්ඤස්මිං උත්තරපදෙ තුම්හාම්හානමෙකස්මිං තංමං හොන්ති යථාක්කමං, තන්දීපා, මන්දීපා, තංසරණා, මංසරණා, තය්‍යොගො, මය්‍යොගොති බින්දුලොපො. “རཱི” དང་ “རིཀྑ” དང་ “ཨིས” ལས་གཞན་པའི་ཚིག་ཕྱི་མ་ཡོད་པའི་ཚེ། གཅིག་པུ་ལ་ “ཏུམྷ” དང་ “ཨམྷ” རྣམས་ལ་རིམ་པ་བཞིན་ “ཏཾ” དང་ “མཾ” དུ་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། ཏནྡཱིཔཱ (ཁྱོད་ཀྱི་གླིང་།) མནྡཱིཔཱ (ངའི་གླིང་།) ཏཾསརཎཱ (ཁྱོད་ལ་སྐྱབས་སུ་སོང་བ།) མཾསརཎཱ (ང་ལ་སྐྱབས་སུ་སོང་བ།) ཏཡྻོགོ (ཁྱོད་དང་ལྡན་པ།) མཡྻོགོ (ང་དང་ལྡན་པ།) ཞེས་པ་ནི་ཀླད་ཀོར་ཕྱིས་པའོ།། 90. වෙතස්සෙට. ༩༠. “ཨེཏས྿” ལ་ “ཨེ” དང་ “ཨེཏ” རུ་འགྱུར་བ་ཡང་ནའོ།། රීරික්ඛකෙස්වෙතස්සෙට වා හොති, එදී, එතාදී, එදික්ඛො, එතාදික්ඛො, එදිසො, එතාදිසො. “རཱི” དང་ “རིཀྑ” དང་ “ཨིས” རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ “ཨེཏས྿” ལ་ “ཨེ” དང་ “ཨེཏ” རུ་འགྱུར་བ་ཡང་ནའོ།། དཔེར་ན། ཨེདཱི། ཨེཏཱདཱི། ཨེདིཀྑོ། ཨེཏཱདིཀྑོ། ཨེདིསོ། ཨེཏཱདིསོ (འདི་འདྲ་བ།) ལྟ་བུའོ།། 91. විධාදීසු ද්විස්ස දු. ༩༡. “བིདྷ” ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ “དྭི” ལ་ “དུ” རུ་འགྱུར་རོ།། ද්විස්ස දු හොති විධාදීසු, දුවිධො, දුපට්ටං එවමාදි. “བིདྷ” ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ “དྭི” ལ་ “དུ” རུ་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། དུབིདྷོ (རྣམ་པ་གཉིས།) དུཔཊྚཾ (ལྡབ་གཉིས།) ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ།། 92. දි ගුණාදීසු. ༩༢. “གུཎ” ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ “དྭི” ལ་ “དི” རུ་འགྱུར་རོ།། ගුණාදීසු ද්විස්ස දි හොති, ද්විගුණං, දිරත්ති, දිගු එවමාදි. “གུཎ” ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ “དྭི” ལ་ “དི” རུ་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། དྭིགུཎཾ (འགྱུར་གཉིས།) དིརཏྟི (ཞག་གཉིས།) དིགུ (བ་གཉིས།) ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ།། 93. තීස්ව. ༩༣. “ཏི” ལ་སོགས་པ་གསུམ་གྱི་སྔོན་དུ་ “དྭི” ལ་ “ཨ” རུ་འགྱུར་རོ།། තීසු [Pg.142] ද්විස්ස අහොති. ද්වත්තික්ඛත්තුං, ද්විත්තිපත්තපුරා. གསུམ་གྱི་སྔོན་དུ་ “དྭི” ལ་ “ཨ” རུ་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། དྭཏྟིཀྑཏྟུཾ (ལན་གཉིས་སམ་གསུམ།) དྭིཏྟིཔཏྟཔུརཱ (ལྷུང་བཟེད་གཉིས་སམ་གསུམ་གྱིས་གང་བ།) ལྟ་བུའོ།། 94. ආ සඞ්ඛ්‍යායාසතාදො-නඤ්ඤත්ථෙ. ༩༤. བརྒྱ་ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་པའི་གྲངས་ཀྱི་ཚིག་ཕྱི་མ་ཡོད་པའི་ཚེ། དོན་གཞན་ལ་མི་འཇུག་ན་ “དྭི” ལ་ “ཨཱ” རུ་འགྱུར་རོ།། සඞ්ඛ්‍යායමුත්තරපදෙ ද්විස්ස ආ හොති අසතාදො අනඤ්ඤධත්ථ. ද්වාදස, ද්වාවීසති ද්වත්තිංස, සඞ්ඛ්‍යායන්ති කිං? දිරත්තං, අසතාදොති කිං? දිසතං, දිසහස්සං. අනඤ්ඤත්ථෙති කිං? ද්විදසා. བརྒྱ་ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་པའི་གྲངས་ཀྱི་ཚིག་ཕྱི་མ་ཡོད་པའི་ཚེ། དོན་གཞན་ལ་མི་འཇུག་ན་ “དྭི” ལ་ “ཨཱ” རུ་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། དྭཱདས (བཅུ་གཉིས།) དྭཱབཱིསཏི (ཉེར་གཉིས།) དྭཏྟིཾས (སོ་གཉིས།) “གྲངས་ཀྱི་ཚིག་ཕྱི་མ་” ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དིརཏྟཾ (ཞག་གཉིས།) “བརྒྱ་ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་པ་” ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དིསཏཾ (ཉིས་བརྒྱ།) དིསཧས྿ཾ (ཉིས་སྟོང་།) “དོན་གཞན་ལ་མི་འཇུག་ན་” ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དྭིདསཱ (བཅུ་ཕྲག་གཉིས།) ལྟ་བུའོ།། 95. තිස්සෙ. ༩༥. “ཏི” ལ་ “ཨེ” རུ་འགྱུར་རོ།། සඞ්ඛ්‍යායමුත්තරපදෙ තිස්ස එ හොති අසතාදො අනඤ්ඤත්ථෙ, තෙරස, තෙවීස, තෙත්තිංස, සඞ්ඛ්‍යායංත්වෙව? තිරත්තං, අසතාදොත්වෙව? තිසතං, අනඤ්ඤත්ථෙත්වෙව? තිචතුකා. བརྒྱ་ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་པའི་གྲངས་ཀྱི་ཚིག་ཕྱི་མ་ཡོད་པའི་ཚེ། དོན་གཞན་ལ་མི་འཇུག་ན་ “ཏི” ལ་ “ཨེ” རུ་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། ཏེརས (བཅུ་གསུམ།) ཏེབཱིས (ཉེར་གསུམ།) ཏེཏྟིཾས (སོ་གསུམ།) “གྲངས་ཀྱི་ཚིག་ཕྱི་མ་” ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཏིརཏྟཾ (ཞག་གསུམ།) “བརྒྱ་ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་པ་” ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཏིསཏཾ (སུམ་བརྒྱ།) “དོན་གཞན་ལ་མི་འཇུག་ན་” ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཏིཙཏུཀཱ (གསུམ་དང་བཞི།) ལྟ་བུའོ།། 96. චත්තාලීසාදො වා. ༩༦. “ཙཏྟཱལཱིས” ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་ “ཏི” ལ་ “ཨེ” རུ་འགྱུར་བ་ཡང་ནའོ།། තිස්සෙ වා හොති චත්තාලීසාදො, තෙචත්තාලාසං තිචත්තාලීසං, තෙපඤ්ඤාසං තිපඤ්ඤාසං, තෙසට්ඨි තිසට්ඨි, තෙසත්තති තිසත්තති, තෙඅසීති තියාසීති, තෙනවුති තිනවුති, අසතාදොත්වෙව? තිසතං. “ཙཏྟཱལཱིས” ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་ “ཏི” ལ་ “ཨེ” རུ་འགྱུར་བ་ཡང་ནའོ།། དཔེར་ན། ཏེཙཏྟཱལཱསཾ། ཏིཙཏྟཱལཱིསཾ (ཞེ་གསུམ།) ཏེཔཉྙཱསཾ། ཏིཔཉྙཱསཾ (ང་གསུམ།) ཏེསཊྛི། ཏིསཊྛི (རེ་གསུམ།) ཏེསཏྟཏི། ཏིསཏྟཏི (དོན་གསུམ།) ཏེཨསཱིཏི། ཏིཡཱསཱིཏི (གྱ་གསུམ།) ཏེནབུཏི། ཏིནབུཏི (གོ་གསུམ།) “བརྒྱ་ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་པ་” ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཏིསཏཾ (སུམ་བརྒྱ།) ལྟ་བུའོ།། 97. ද්විස්සා ච. ༩༧. “དྭི” ལ་ཡང་ “ཨཱ” རུ་འགྱུར་བ་ཡང་ནའོ།། අසතාදො-නඤ්ඤත්ථෙ චත්තාලීසාදො ද්විස්සෙ වා හොති ආ ච. ද්වෙචත්තාලීසං, ද්වාචත්තාලීසං ද්විචත්තාලීසං, ද්වෙපඤ්ඤාසං, ද්වාපඤ්ඤාසං ද්විපඤ්ඤාසං ඉච්චාදි. བརྒྱ་ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་པའི་དོན་གཞན་ལ་མི་འཇུག་པའི་ “ཙཏྟཱལཱིས” ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་ “དྭི” ལ་ “ཨཱ” རུ་འགྱུར་བ་ཡང་ནའོ།། དཔེར་ན། དྭེཙཏྟཱལཱིསཾ། དྭཱཙཏྟཱལཱིསཾ། དྭིཙཏྟཱལཱིསཾ (ཞེ་གཉིས།) དྭེཔཉྙཱསཾ། དྭཱཔཉྙཱསཾ། དྭིཔཉྙཱསཾ (ང་གཉིས།) ལ་སོགས་པ་ལྟ་བུའོ།། 98. බාචත්තාලීසාදො. ༩༨. “ཙཏྟཱལཱིས” ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་པའི་སྔོན་དུ་ “དྭི” ལ་ “བཱ” རུ་འགྱུར་བ་ཡང་ནའོ།། ද්විස්ස [Pg.143] බා වා හොති අචත්තාලීසාදො-නඤ්ඤත්ථෙ. බාරස ද්වාදස, බාවීසති ද්වාවීසති, බත්තිංස ද්වත්තිංස, අචත්තාලීසාදොති කිං? ද්විචත්තාලීසං. “ཙཏྟཱལཱིས” ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་པའི་དོན་གཞན་ལ་མི་འཇུག་པའི་སྔོན་དུ་ “དྭི” ལ་ “བཱ” རུ་འགྱུར་བ་ཡང་ནའོ།། དཔེར་ན། བཱརས། དྭཱདས (བཅུ་གཉིས།) བཱབཱིསཏི། དྭཱབཱིསཏི (ཉེར་གཉིས།) བཏྟིཾས། དྭཏྟིཾས (སོ་གཉིས།) “ཙཏྟཱལཱིས ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་པ་” ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དྭིཙཏྟཱལཱིསཾ (ཞེ་གཉིས།) ལྟ་བུའོ།། 99. වීසතිදසෙසු පඤ්චස්ස පණ්ණපන්නා. ༩༩. “བཱིསཏི” དང་ “དས” རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ “པཉྩ” ལ་རིམ་པ་བཞིན་ “པཎྞ” དང་ “པནྣ” རུ་འགྱུར་རོ།། වීසතිදසෙසු පරෙසු පඤ්චස්ස පණ්ණපන්නා හොන්ති වා යථාක්කමං. පණ්ණවීසති පඤ්චවීසති, පන්නරස්ව පඤ්චදස. “བཱིསཏི” དང་ “དས” རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ “པཉྩ” ལ་རིམ་པ་བཞིན་ “པཎྞ” དང་ “པནྣ” རུ་འགྱུར་བ་ཡང་ནའོ།། དཔེར་ན། པཎྞབཱིསཏི། པཉྩབཱིསཏི (ཉེར་ལྔ།) པནྣརས། པཉྩདས (བཅོ་ལྔ།) ལྟ་བུའོ།། 100. චතුස්ස චුචො දසෙ. ༡༠༠. “དས” ཡི་སྔོན་དུ་ “ཙཏུ” ལ་ “ཙུ” དང་ “ཙོ” རུ་འགྱུར་བ་ཡང་ནའོ།། චතුස්ස චුචො හොන්ති වා දසසද්දෙ පරෙ. චුද්දස, චොද්දස, චතුද්දස. “དས” སྒྲ་ཡོད་པའི་ཚེ། “ཙཏུ” ལ་ “ཙུ” དང་ “ཙོ” རུ་འགྱུར་བ་ཡང་ནའོ།། དཔེར་ན། ཙུདྡས། ཙོདྡས། ཙཏུདྡས (བཅུ་བཞི།) ལྟ་བུའོ།། 101. ඡස්ස සො. ༡༠༡. “ཚ” ལ་ “སོ” རུ་འགྱུར་རོ།། ඡස්ස සොඉච්චයමාදෙසො හොති දසසද්දෙ පරෙ. සොළස. “དས” སྒྲ་ཡོད་པའི་ཚེ། “ཚ” ལ་ “སོ” ཞེས་པའི་འགྱུར་བ་འདི་ཉིད་འབྱུང་ངོ།། དཔེར་ན། སོལ༹ས (བཅུ་དྲུག) ལྟ་བུའོ།། 102. එකට්ඨානමා. ༡༠༢. “ཨེཀ” དང་ “ཨཊྛ” རྣམས་ལ་ “ཨཱ” རུ་འགྱུར་རོ།། එකඅට්ඨානං ආ හොති දසෙ පරෙ. එකාදස, අට්ඨාරස. “དས” ཡོད་པའི་ཚེ། “ཨེཀ” དང་ “ཨཊྛ” རྣམས་ལ་ “ཨཱ” རུ་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། ཨེཀཱདས (བཅུ་གཅིག) ཨཊྛཱརས (བཅོ་བརྒྱད) ལྟ་བུའོ།། 103. ර සඞ්ඛ්‍යාතො වා. ༡༠༣. གྲངས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ “དས” ལ་ “ར” རུ་འགྱུར་བ་ཡང་ནའོ།། සඞ්ඛ්‍යාතො පරස්ස දසස්ස ර හොති විභාසා. එකාරස එකාදස, බාරස ද්වාදස, පන්නරස පඤ්චදස, සත්තරස සත්තදස, අට්ඨාරස අට්ඨාදස, පන්නබාදෙසෙසු නිච්චං, ඉධ න හොති චතුද්දස. གྲངས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ “དས” ལ་ “ར” རུ་འགྱུར་བ་ཡང་ནའོ།། དཔེར་ན། ཨེཀཱརས། ཨེཀཱདས (བཅུ་གཅིག) བཱརས། དྭཱདས (བཅུ་གཉིས།) པནྣརས། པཉྩདས (བཅོ་ལྔ།) སཏྟརས། སཏྟདས (བཅུ་བདུན།) ཨཊྛཱརས། ཨཊྛཱདས (བཅོ་བརྒྱད།) “པནྣ” དང་ “བཱ” ཡི་འགྱུར་བ་རྣམས་ལ་ནི་རྟག་ཏུ་འབྱུང་ལ། འདིར་ “ཙཏུདྡས” (བཅུ་བཞི) ལ་ནི་མི་འགྱུར་རོ།། 104. ඡතීහි ළො ච. ༡༠༤. “ཚ” དང་ “ཏི” རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ “ལ༹” དང་ “ར” རུ་ཡང་འགྱུར་རོ།། ඡතීහි [Pg.144] පරස්ස දසස්ස ළො හොති රො ච, සොළස සොරස, තෙළස තෙරස. “ཚ” དང་ “ཏི” རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ “དས” ལ་ “ལ༹” དང་ “ར” རུ་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། སོལ༹ས། སོརས (བཅུ་དྲུག) ཏེལ༹ས། ཏེརས (བཅུ་གསུམ།) ལྟ་བུའོ།། 105. චතුත්ථ තතියාන මඩ්ඪුඩ්ඪතියා. ༡༠༥. “ཨཌྜྷ” ཀྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་བཞི་པ་དང་གསུམ་པ་རྣམས་ལ་རིམ་པ་བཞིན་ “ཨུཌྜྷ” དང་ “ཏིཡ” རུ་འགྱུར་རོ།། අඩ්ඪා පරෙසං චතුත්ථතතියානං උඩ්ඪතියා හොන්ති යථාක්කමං. අඩ්ඪෙන චතුත්ථො අඩ්ඪුඩ්ඪො, අඩ්ඪෙන තතියො අඩ්ඪතියො, කථං අඩ්ඪතෙය්‍යොති? සකත්ථෙ ණ්‍යෙ උත්තරපදවුඩ්ඪි. “ཨཌྜྷ” ཡི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་བཞི་པ་དང་གསུམ་པ་རྣམས་ལ་རིམ་པ་བཞིན་ “ཨུཌྜྷ” དང་ “ཏིཡ” རུ་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། ཕྱེད་དང་བཞི་པ་ནི་ ཨཌྜྷུཌྜྷོ (གསུམ་དང་ཕྱེད།) ཕྱེད་དང་གསུམ་པ་ནི་ ཨཌྜྷཏིཡོ (གཉིས་དང་ཕྱེད།) “ཨཌྜྷཏེཡྻོ” ཞེས་པ་ཇི་ལྟར་གྲུབ་ཅེ་ན། རང་གི་དོན་ལ་ “ཎྱ” རྐྱེན་བྱས་ཤིང་ཚིག་ཕྱི་མའི་དབྱངས་འཕེལ་བར་བྱས་པའོ།། 106. දුතියස්ස සහ දියඩ්ඪදිවඩ්ඪා. ༡༠༦. “ཨཌྜྷ” དང་བཅས་པའི་གཉིས་པ་ལ་ “དིཡཌྜྷ” དང་ “དིབཌྜྷ” རུ་འགྱུར་རོ།། අඩ්ඪා පරස්ස දුතියස්ස සහ අඩ්ඪසද්දෙන දියඩ්ඪදිවඩ්ඪා හොන්ති. අඩ්ඪෙන දුතියො දියඩ්ඪො, දිවඩ්ඪො වා. “ཨཌྜྷ” ཡི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་གཉིས་པ་ལ་ “ཨཌྜྷ” སྒྲ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ “དིཡཌྜྷ” དང་ “དིབཌྜྷ” རུ་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། ཕྱེད་དང་གཉིས་པ་ནི་ དིཡཌྜྷོ འམ་ དིབཌྜྷོ (ཕྱེད་དང་གཉིས།) ལྟ་བུའོ།། 107. සරෙ කද කුස්සුත්තරත්ථෙ. ༡༠༧. དབྱངས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ངན་པའི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་ “ཀུ” ལ་ “ཀད” དུ་འགྱུར་རོ།། කුස්සුත්තරපදත්ථෙ වත්තමානස්ස සරාදො උත්තරපදෙ කදාදෙසො හොති. කදන්නං, කදසනං, සරෙති කිං? කුපුත්තො, උත්තරත්ථෙති කිං? කුඔඩ්ඪො රාජා. ཚིག་ཕྱི་མའི་དོན་ངན་པ་ལ་འཇུག་པའི་ “ཀུ” ལ་དབྱངས་ཀྱིས་དབུ་བརྩམས་པའི་ཚིག་ཕྱི་མ་ཡོད་པའི་ཚེ། “ཀད” ཀྱི་འགྱུར་བ་འབྱུང་ངོ།། དཔེར་ན། ཀདནྣཾ (ཟས་ངན།) ཀདསནཾ (བཟའ་བཅའ་ངན།) “དབྱངས་ཀྱི་སྔོན་དུ་” ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཀུཔུཏྟོ (བུ་ངན།) “ངན་པའི་དོན་ལ་” ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཀུཨོཌྜྷོ རཱཛཱ (ཀུཨོཌྜྷ་རྒྱལ་པོ།) ལྟ་བུའོ།། 108. කාප්පත්ථෙ. ༡༠༨. ཉུང་བའི་དོན་ལ་ “ཀུ” ལ་ “ཀཱ” རུ་འགྱུར་རོ།། අප්පත්ථෙ වත්තමානස්ස කුස්ස කා හොති උත්තරපදත්ථෙ, අප්පකං ලවණං කාලවණං. ཚིག་ཕྱི་མའི་དོན་ཉུང་བའི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་ “ཀུ” ལ་ “ཀཱ” རུ་འགྱུར་རོ།། དཔེར་ན། ཚྭ་ཉུང་ངུ་ནི་ ཀཱལབཎཾ ལྟ་བུའོ།། 109. පුරිසෙ වා. ༡༠༩. “པུརིས” ཡི་སྔོན་དུ་ཡང་ནའོ།། කුස්ස පුරිසෙ කා හොති වා. කාපුරිසො කුපුරිසො, අයමප්පත්තවිභාසා, අප්පත්ථෙ තු පුබ්බෙන නිච්චං හොති ඊසං පුරිසො කාපුරිසො. “པུརིས” ཀྱི་སྔོན་དུ་ “ཀུ” ལ་ “ཀཱ” རུ་འགྱུར་བ་ཡང་ནའོ།། དཔེར་ན། ཀཱཔུརིསོ། ཀུཔུརིསོ (སྐྱེས་བུ་ངན།) འདི་ནི་མ་ཐོབ་པ་ལས་གདམ་ང་ཅན་ཡིན་ལ། ཉུང་བའི་དོན་ལ་ནི་སྔ་མས་རྟག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། སྐྱེས་བུ་ཅུང་ཟད་ཅེས་པ་ ཀཱཔུརིསོ ལྟ་བུའོ།། 110. පුබ්බාපරජ්ජසායමජ්ඣෙහාහස්ස ණ්හො. ༡༡༠. “པུབྦ”། “ཨཔར”། “ཨཛྫ”། “སཱཡ”། “མཛྫྷ” རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ “ཨཧ” ལ་ “ཎྷ” རུ་འགྱུར་རོ།། පුබ්බාදීහුත්තරපදස්ස [Pg.145] අහස්ස ණ්හාදෙසො හොති, පුබ්බණ්හො, අපරණ්හො, අජ්ජණ්හො, සායණ්හො, මජ්ඣණ්හො (පණ්හො). “པུབྦ” ལ་སོགས་པའི་ཚིག་ཕྱི་མར་གྱུར་པའི་ “ཨཧ” ལ་ “ཎྷ” ཡི་འགྱུར་བ་འབྱུང་ངོ།། དཔེར་ན། པུབྦཎྷོ (སྔ་དྲོ།) ཨཔརཎྷོ (ཕྱི་དྲོ།) ཨཛྫཎྷོ (དེ་རིང་གི་ཉིན།) སཱཡཎྷོ (ས་སྲོད།) མཛྫྷཎྷོ (ཉིན་གུང་།) ལྟ་བུའོ།། ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ වුත්තියං ཞེས་པ་ནི་མོགྒལླཱནའི་བརྡ་སྤྲོད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས་སོ།། සමාසකණ්ඩො තතියො. ཚིག་སྡུད་ཀྱི་ལེའུ་སྟེ་གསུམ་པའོ།། 4. චතුත්ථො කණ්ඩො (ණාදි) ༤. ལེའུ་བཞི་པའོ།། (ཎ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན།) 1. ණො වා පච්චෙ. ༡. “པཙ” ལ་ “ཎ” རྐྱེན་འཇུག་པ་ཡང་ནའོ།། ඡට්ඨියන්තා නාමස්මා වා ණප්පච්චයො හොති අපච්චෙ-භිධෙය්‍යෙ, ණකාරො වුද්ධ්‍යත්ථො, එවමඤ්ඤත්තාපි, වසිට්ඨස්සාපච්චං වාසිට්ඨො, වාසිට්ඨී වා, ඔපගවො, ඔපගවී වා, වෙති වාක්‍යසමාසවිකප්පනත්ථං, තස්සාධිකාරො සකත්ථාවධි. དྲུག་པའི་མཐའ་ཅན་གྱི་མིང་ལས་བརྒྱུད་འཛིན་གྱི་དོན་བརྗོད་པར་བྱ་བ་ལ། རྐྱེན་ཎ་ནི་གདམ་ང་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ། ཎ་ཡིག་ནི་འཕེལ་བའི་དོན་དུ་ཡིན། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དག་ལའང་ངོ་། ཝ་སིཊྛ་ཡི་བརྒྱུད་འཛིན་ནི་ཝཱ་སིཊྛོ་འམ། ཡང་ན་ཝཱ་སིཊྛཱིའོ། ཨོ་པ་ག་ཝོ་འམ། ཡང་ན་ཨོ་པ་ག་ཝཱིའོ། ཝཱ་ཞེས་པ་ནི་ཚིག་དང་བསྡུ་བའི་བྱེ་བྲག་གདམ་ང་ཅན་དུ་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ། དེའི་དབང་ནི་རང་གི་དོན་གྱི་མཐར་ཐུག་པའི་བར་དུའོ། 2. වච්ඡාදිතො ණානණායනා. ༢. ཝཙྪ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཎཱ་ན་དང་ཎཱ་ཡ་ནའོ། වච්ඡාදීහි අපච්චප්පච්චයන්තෙහි ගොත්තාදීහි ච සද්දෙහි ණානණායනප්පච්චයා වා හොන්ති අපච්චෙ, වච්ඡානො වච්ඡායනො, කච්චානො කච්චායනො, යාගමෙ කාතියානො, මොග්ගල්ලානො මොග්ගල්ලායනො, සාකටානො සාකටායනො, කණ්හානො කණ්හායනො ඉච්චාදි. བརྒྱུད་འཛིན་གྱི་རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་གྱི་ཝཙྪ་ལ་སོགས་པ་དང་རིགས་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་རྣམས་ལས་བརྒྱུད་འཛིན་གྱི་དོན་ལ། རྐྱེན་ཎཱ་ན་དང་ཎཱ་ཡ་ན་རྣམས་གདམ་ང་ཅན་དུ་འགྱུར་ཏེ། ཝཙྪཱ་ནོ། ཝཙྪཱ་ཡ་ནོ། ཀཙྪཱ་ནོ། ཀཙྪཱ་ཡ་ནོ། ཡ་ཡིག་གི་གསར་བཅུག་ཡོད་པས་ཀཱ་ཏི་ཡཱ་ནོ། མོགྒལླཱ་ནོ། མོགྒལླཱ་ཡ་ནོ། སཱ་ཀ་ཊཱ་ནོ། སཱ་ཀ་ཊཱ་ཡ་ནོ། ཀཎྷཱ་ནོ། ཀཎྷཱ་ཡ་ནོ་ལ་སོགས་པའོ། 3. කත්තිකාවිධවාදීහි ණෙය්‍යණෙරා. ༣. ཀཏྟི་ཀཱ་དང་ཝི་དྷ་ཝཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཎེཡ྄ཡ་དང་ཎེ་རའོ། කත්තිකාදීහි විධවාදීහි ච ණෙය්‍යණෙරා වා යථාක්කමං හොන්ති අපච්චෙ, කත්තිකෙය්‍යො, වෙනතෙය්‍යො, භාගිනෙය්‍යො ඉච්චාදි[Pg.146], වෙධවෙරො, බන්ධකෙරො, නාලිකෙරො, සාමණෙරො ඉච්චාදි. ཀཏྟི་ཀཱ་ལ་སོགས་པ་དང་ཝི་དྷ་ཝཱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་བརྒྱུད་འཛིན་གྱི་དོན་ལ། རྐྱེན་ཎེཡ྄ཡ་དང་ཎེ་ར་རྣམས་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་གདམ་ང་ཅན་དུ་འགྱུར་ཏེ། ཀཏྟི་ཀེཡ྄ཡོ། ཝེ་ན་ཏེཡ྄ཡོ། བྷཱ་གི་ནེཡ྄ཡོ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཝེ་དྷ་ཝེ་རོ། བནྡྷ་ཀེ་རོ། ནཱ་ལི་ཀེ་རོ། སཱ་མ་ཎེ་རོ་ལ་སོགས་པའོ། 4. ණ්‍යදිච්චාදීහි. ༤. ཎྱ་ནི་ཨ་དི་ཏི་ལ་སོགས་པ་ལས་སོ། දිතිප්පභුතිහි ණ්‍යො වා හොති අපච්චෙ, දෙච්චො, ආදිච්චො, කොණ්ඩඤ්ඤො, ගග්ග්‍යො, භාතබ්බො ඉච්චාදි. དི་ཏི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་བརྒྱུད་འཛིན་གྱི་དོན་ལ། རྐྱེན་ཎྱ་ནི་གདམ་ང་ཅན་དུ་འགྱུར་ཏེ། དེཙྩོ། ཨཱ་དིཙྩོ། ཀོཎྜཉྙོ། གགྒ྄ཡོ། བྷཱ་ཏབྦོ་ལ་སོགས་པའོ། 5. ආ ණි. ༥. ཨ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལས་ཎིའོ། අකාරන්තතො ණි වා හොති අපච්චෙ, දක්ඛි, දත්ථි, දොණි. වාසවි, වාරුණි ඉච්චාදි. ཨ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལས་བརྒྱུད་འཛིན་གྱི་དོན་ལ། རྐྱེན་ཎི་ནི་གདམ་ང་ཅན་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཀྑི། དཏྑི། དོཎི། ཝཱ་ས་ཝི། ཝཱ་རུ་ཎི་ལ་སོགས་པའོ། 6. රාජතො ඤ්ඤො ජාතියං. ༦. རཱ་ཛ་ལས་སྐྱེ་རིགས་ཀྱི་དོན་ལ་ཉྙོའོ། රාජසද්දතො ඤ්ඤො වා හොති අපච්චෙ ජාතියං ගම්‍යමානායං, රාජඤ්ඤො, ජාතියන්ති කිං? රාජාපච්චං. རཱ་ཛ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལས་སྐྱེ་རིགས་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཚེ་བརྒྱུད་འཛིན་གྱི་དོན་ལ། རྐྱེན་ཉྙ་ནི་གདམ་ང་ཅན་དུ་འགྱུར་ཏེ། རཱ་ཛཉྙོ། སྐྱེ་རིགས་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། རཱ་ཛཱ་པཙྩཾ་ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ། 7. ඛත්තා යියා. ༧. ཁཏྟ་ལས་ཡ་དང་ཨི་ཡའོ། ඛත්තසද්දා යඉයා හොන්ති අපච්චෙ ජාතියං, ඛත්‍යො, ඛත්තියො, ජාතියංත්වෙව? ඛත්ති. ཁཏྟ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལས་སྐྱེ་རིགས་ཀྱི་དོན་ལ་བརྒྱུད་འཛིན་ལ། རྐྱེན་ཡ་དང་ཨི་ཡ་རྣམས་འགྱུར་ཏེ། ཁཏྱོ། ཁཏྟི་ཡོ། སྐྱེ་རིགས་ཁོ་ན་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཁཏྟི་ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ། 8. මනුතො ස්සසණ. ༨. མ་ནུ་ལས་སྶ་དང་སཎའོ། මනුසද්දතො ජාතියං ස්සසණ හොන්ති අපච්චෙ, මනුස්සො, මානුසො, ඉත්ථියං මනුස්සා, මානුසී, ජාතියංත්වෙව? මානවො. མ་ནུ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལས་སྐྱེ་རིགས་ཀྱི་དོན་ལ། བརྒྱུད་འཛིན་གྱི་རྐྱེན་སྶ་དང་སཎ་རྣམས་འགྱུར་ཏེ། མ་ནུསྶོ། མཱ་ནུ་སོ། བུད་མེད་ཀྱི་རྟགས་ལ། མ་ནུསྶཱ། མཱ་ནུ་སཱིའོ། སྐྱེ་རིགས་ཁོ་ན་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མཱ་ན་ཝོ་ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ། 9. ජනපදනාමස්මා ඛත්තියා රඤ්ඤෙ ච ණො. ༩. ཡུལ་གྱི་མིང་ལས་རྒྱལ་རིགས་དང་རྒྱལ་པོའི་དོན་ལ་ཎའོ། ජනපදස්ස යං නාමං, තන්නාමස්මා ඛත්තියා අපච්චෙ රඤ්ඤෙ ච ණො හොති, පඤ්චාලො, කොසලො, මාගධො, ඔක්කාකො, ජනපදනාමස්මාති [Pg.147] කිං? දාසරථි, ඛත්තියාති කිං? පඤ්චාලස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස අපච්චං පඤ්චාලි. ཡུལ་གྱི་མིང་གང་ཡིན་པ་དེའི་མིང་ལས་རྒྱལ་རིགས་ཀྱི་བརྒྱུད་འཛིན་དང་རྒྱལ་པོའི་དོན་ལ། རྐྱེན་ཎ་འགྱུར་ཏེ། པཉྩཱ་ལོ། ཀོ་ས་ལོ། མཱ་ག་དྷོ། ཨོཀྐཱ་ཀོ། ཡུལ་གྱི་མིང་ལས་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དཱ་ས་ར་ཐི་ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ། རྒྱལ་རིགས་ལས་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། པཉྩཱ་ལ་ཡི་བྲམ་ཟེའི་བརྒྱུད་འཛིན་ལ། པཉྩཱ་ལི་ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ། 10. ණ්‍ය කුරුසිවීහි. ༡༠. ཀུ་རུ་དང་སི་ཝི་ལས་ཎྱའོ། කුරුසිවීහි අපච්චෙ රඤ්ඤෙ ච ණ්‍යො හොති. කොරබ්‍යො, සෙබ්‍යො. ཀུ་རུ་དང་སི་ཝི་ལས་བརྒྱུད་འཛིན་དང་རྒྱལ་པོའི་དོན་ལ། རྐྱེན་ཎྱ་འགྱུར་ཏེ། ཀོ་ར་བྱོ། སེ་བྱོའོ། 11. ණ රාගා තෙන රත්තං. ༡༡. ཚོས་ལས་དེས་བཙོས་པའི་དོན་ལ་ཎའོ། රාගවාචිතතියන්තතො රත්තමිච්ඡෙතස්මිං අත්ථෙ ණො හොති, කසාවෙන රත්තං කාසාවං, කොසුම්භං, යාලිද්දං, රාගාති කිං? දෙවදත්තෙන රත්තං වත්ථං, ඉධ කස්මා න හොති? ‘නීලං පීත’න්ති, ගුණවචනත්තා විනාපි ණෙන ණත්ථස්සාභිධානතො. ཚོས་བརྗོད་པའི་གསུམ་པའི་མཐའ་ཅན་ལས་བཙོས་པ་ཞེས་པའི་དོན་འདི་ལ། རྐྱེན་ཎ་འགྱུར་ཏེ། ཕྱེ་མས་བཙོས་པ་ནི་ཀཱ་སཱ་ཝཾ། ཀོ་སུམྦྷཾ། ཡཱ་ལིདྡཾ། ཚོས་ལས་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལྷས་བྱིན་གྱིས་བཙོས་པའི་གོས་ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ། འདིར་ཅིའི་ཕྱིར་མི་འགྱུར་ཞེ་ན། “སྔོན་པོ་དང་སེར་པོ་” ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ཡོན་ཏན་བརྗོད་པའི་སྒྲ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། རྐྱེན་ཎ་མེད་པར་ཡང་ཎ་ཡི་དོན་མཚོན་པའི་ཕྱིར་རོ། 12. නක්ඛත්තෙනින්දුයුත්තෙන කාලෙ. ༡༢. ཟླ་བ་དང་འགྲོགས་པའི་སྐར་མ་ལས་དུས་ཀྱི་དོན་ལའོ། තතියන්තතො නක්ඛත්තා තෙන ලක්ඛිතෙ කාලෙ ණො හොති, තඤ්චෙ නක්ඛත්තමින්දුයුත්තං හොති, ඵුස්සී රත්ති, ඵුස්සං අහං, නක්ඛත්තෙනෙති කිං? ගුරුනා ලක්ඛිතා රත්ති. ඉන්දුයුත්තෙනෙති කිං? කත්ථිකාය ලක්ඛිතො මුහුත්තො, කාලෙති කිං? ඵුස්සෙන ලක්ඛිතා අත්ථසිද්ධි, අජ්ජකත්තිකාති කත්තිකායුත්තෙ චන්දෙ කත්තිකාසද්දො වත්තතෙ. གསུམ་པའི་མཐའ་ཅན་གྱི་སྐར་མའི་སྒྲ་ལས་དེས་མཚོན་པའི་དུས་ལ། རྐྱེན་ཎ་འགྱུར་ཏེ། གལ་ཏེ་སྐར་མ་དེ་ཟླ་བ་དང་འགྲོགས་པ་ཡིན་ནའོ། ཕུསྶཱི་རཏྟི། ཕུསྶཾ་ཨ་ཧཾ། སྐར་མ་ལས་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཕུར་བུས་མཚོན་པའི་མཚན་མོ་ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ། ཟླ་བ་དང་འགྲོགས་པ་ལས་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཀཏྟི་ཀཱས་མཚོན་པའི་ཡུད་ཙམ་ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ། དུས་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཕུསྶས་མཚོན་པའི་དོན་གྲུབ་པ་ཞེས་པའི་ཕྱིར་རོ། དེ་རིང་ཀཏྟི་ཀཱ་ཞེས་པ་ནི་ཟླ་བ་ཀཏྟི་ཀཱ་དང་འགྲོགས་པའི་ཚེ་ཀཏྟི་ཀཱའི་སྒྲ་འཇུག་པའོ། 13. සා-ස්ස දෙවතා පුණ්ණමාසී. ༡༣. དེ་ནི་འདིའི་ལྷ་འམ། ཡང་ན་ཉ་གང་བའི་ཟླ་བ་ཡིན་པའི་དོན་ལའོ། සෙති පඨමන්තා අස්සාති ඡට්ඨ්‍යත්ථෙ ණො භවති, යං පඨමන්තං, සා චෙ දෙවතා පුණ්ණමාසීවා, සුගතො දෙවතා අස්සාභි [Pg.148] සොගතො, මාහින්දො, යාමො, වාරුණො, ඵුස්සී පුණ්ණමාසී අස්ස සම්බන්ධිනීති ඵුස්සො, මාසො, මායො, ඵග්ගුනො, චිත්තො, වෙසාඛො. ජෙට්ඨමූලො, ආසළ්හො, සාවණො, පොට්ඨපාදො, අස්සයුජො, කත්තිකො, මාගසිරො, පුණ්ණමාසීති කිං? ඵුස්සී පඤ්චමී අස්ස, පුණ්ණමාසී ච භතකමාසසම්බන්ධිනී න හොති… පුණ්ණො මා අස්සන්ති නිබ්බචනා, අතො එව නිපාතනා ණො සාගමො ච, මාසසුතියාව න පඤ්චදස රත්තාදො විධි. དང་པོའི་མཐའ་ཅན་གྱི་སྒྲ་ “དེ་” ཞེས་པ་ལས་ “འདིའི་” ཞེས་པའི་དྲུག་པའི་དོན་ལ། རྐྱེན་ཎ་འགྱུར་ཏེ། གལ་ཏེ་དང་པོའི་མཐའ་ཅན་དེ་ལྷ་འམ་ཉ་གང་བའི་ཟླ་བ་ཡིན་ནའོ། བདེ་བར་གཤེགས་པ་ནི་འདིའི་ལྷ་ཡིན་པས་སོ་ག་ཏོ། མཱ་ཧིནྡོ། ཡཱ་མོ། ཝཱ་རུ་ཎོ། ཕུསྶཱི་ཉ་གང་བ་ནི་འདི་དང་འབྲེལ་བས་ཕུསྶོ། མཱ་སོ། མཱ་ཡོ། ཕགྒུ་ནོ། ཙིཏྟོ། ཝེ་སཱ་ཁོ། ཇེཊྛམཱུ་ལོ། ཨཱ་སལྷོ། སཱ་ཝ་ཎོ། པོཊྛ་པཱ་དོ། ཨསྶ་ཡུ་ཇོ། ཀཏྟི་ཀོ། མཱ་ག་སི་རོ། ཉ་གང་བ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཕུསྶཱི་ནི་འདིའི་ཚེས་ལྔ་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། ཉ་གང་བ་ནི་གླ་པའི་ཟླ་བ་དང་འབྲེལ་བ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། “པུཎྞོ་མཱ་ཨསྶ་” ཞེས་པ་ནི་ངེས་ཚིག་ཡིན་པས། འདི་ཉིད་རང་བཞིན་གྱིས་གྲུབ་པ་ལས་རྐྱེན་ཎ་དང་ས་ཡིག་གི་གསར་བཅུག་འགྱུར་རོ། འདི་ནི་ཟླ་བའི་མིང་ཁོ་ན་ལ་འཇུག་གི་ཞག་བཅོ་ལྔ་ལ་སོགས་པ་ལ་མ་ཡིན་ནོ། 14. තමධීතෙ තං ජානාති කණිකා ච. ༡༤. དེ་སློབ་པའམ་དེ་ཤེས་པའི་དོན་ལ། ཎ་དང་ཎི་ཀའོ། දුතියන්තතො තමධීතෙ තං ජානාතීති එතෙස්වත්ථෙසු ණො හොති ණො ණිකො ච, බ්‍යාකරණමධීතෙ ජානාති වා වෙය්‍යාකරණො, ඡන්දසො, කමකො, පදකො, වෙනයිකො, සුත්තන්තිකො, ද්විතග්ගහණං පුථගෙව විධානත්ථං ජානනස්ස ච අජ්ඣෙනවිසයභාවදස්සනත්ථං පසිද්ධූපසඞ්ගහත්ථං ච. གཉིས་པའི་མཐའ་ཅན་ལས་དེ་སློབ་པའམ་དེ་ཤེས་པ་ཞེས་པའི་དོན་རྣམས་ལ། རྐྱེན་ཎ་དང་ཎི་ཀ་རྣམས་འགྱུར་ཏེ། སྒྲ་རིག་པ་སློབ་པའམ་ཤེས་པ་ནི་ཝེཡ྄ཡཱ་ཀ་ར་ཎོ། ཚནྡ་སོ། ཀ་མ་ཀོ། པ་ད་ཀོ། ཝེ་ན་ཡི་ཀོ། སུཏྟནྟི་ཀོ། གཉིས་སུ་བཟུང་བ་ནི་སོ་སོར་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་དང་། ཤེས་པ་ནི་སློབ་པའི་ཡུལ་ཉིད་དུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་དང་། གྲགས་པ་རྣམས་བསྡུ་བའི་ཕྱིར་རོ། 15. තස්ස විසයෙ දෙසෙ. ༡༥. དེའི་ཡུལ་གྱི་ས་ཆའི་དོན་ལའོ། ඡට්ඨියන්තා විසයෙ දෙසරූපෙ ණො හොති, වසාතීනං විසයො දෙසො වාසාතො, දෙසෙති කිං? චක්ඛුස්ස විසයො රූපං, දෙවදත්තස්ස විසයො-නුවාකො. དྲུག་པའི་མཐའ་ཅན་ལས་ས་ཆའི་རང་བཞིན་གྱི་ཡུལ་གྱི་དོན་ལ། རྐྱེན་ཎ་འགྱུར་ཏེ། ཝ་སཱ་ཏི་རྣམས་ཀྱི་ཡུལ་གྱི་ས་ཆ་ནི་ཝཱ་སཱ་ཏོ། ས་ཆ་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མིག་གི་ཡུལ་ནི་གཟུགས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་དང་། ལྷས་བྱིན་གྱི་ཡུལ་ནི་རྗེས་ཟློས་ཡིན་པའི་ཕྱིར་རོ། 16. නිවාසෙ තන්නාමෙ. ༡༦. གནས་གཞི་དེའི་མིང་གི་དོན་ལའོ། ඡට්ඨියන්තා නිවාසෙ දෙසෙ තන්නාමෙ ණො හොති, සිවීනං නිවාසො දෙසො සෙබ්‍යො, වාසාතො. དྲུག་པའི་མཐའ་ཅན་ལས་དེའི་མིང་ཅན་གྱི་གནས་གཞིའི་ས་ཆའི་དོན་ལ། རྐྱེན་ཎ་འགྱུར་ཏེ། སི་ཝི་རྣམས་ཀྱི་གནས་གཞིའི་ས་ཆ་ནི་སེ་བྱོ། ཝཱ་སཱ་ཏོའོ། 17. අදූරභවෙ. ༡༧. ཐག་མི་རིང་བར་ཡོད་པའི་དོན་ལའོ། ඡට්ඨියන්තා [Pg.149] අදූරභවෙ දෙසෙ තන්නාමෙ ණො හොති, විදිසාය අදූරභවං වෙදිසං. དྲུག་པའི་མཐའ་ཅན་ལས་དེའི་མིང་ཅན་གྱི་ཐག་མི་རིང་བར་ཡོད་པའི་ས་ཆའི་དོན་ལ། རྐྱེན་ཎ་འགྱུར་ཏེ། ཝི་དི་སཱ་དང་ཐག་མི་རིང་བར་ཡོད་པ་ནི་ཝེ་དི་སཾའོ། 18. තෙන නිබ්බත්තෙ. ༡༨. དེས་བསྐྲུན་པའི་དོན་ལའོ། තතියන්තා නිබ්බත්තෙ දෙසෙ තන්නාමෙ ණො හොති, කුසම්බෙන නිබ්බත්තා කොසම්භී නගරී, කාකන්දී, මාකන්දී, සහස්සෙන නිබ්බත්තා සාහස්සී පරීඛා, හොතුම්හි කත්තරි කරණෙ ච යථායොගං තතියා. གསུམ་པའི་མཐའ་ཅན་ལས་དེའི་མིང་ཅན་གྱི་བསྐྲུན་པའི་ས་ཆའི་དོན་ལ། རྐྱེན་ཎ་འགྱུར་ཏེ། ཀུ་སམྦས་བསྐྲུན་པའི་གྲོང་ཁྱེར་ནི་ཀོ་སམྦྷཱི། ཀཱ་ཀནྡཱི། མཱ་ཀནྡཱི། སྟོང་གིས་བསྐྲུན་པའི་འོབས་ནི་སཱ་ཧསྶཱིའོ། བྱེད་པ་པོ་དང་བྱེད་པ་ལ་སྐབས་ཐོབ་བཞིན་དུ་གསུམ་པ་འཇུག་གོ། 19. තමීධත්ථි. ༡༩. དེ་འདིར་ཡོད་པའི་དོན་ལའོ། තන්ති පඨමන්තා ඉධාති සත්තම්‍යත්ථෙ දෙසෙ තන්නාමෙ ණො හොති, යන්තං පඨමන්තමත්ථි චෙ, උදුම්බරා අස්මිං දෙසෙ සන්තීති ඔදුම්බරො, බාදරො, බබ්බජො. དང་པོའི་མཐའ་ཅན་གྱི་སྒྲ་ “དེ་” ཞེས་པ་ལས་ “འདིར་” ཞེས་པའི་བདུན་པའི་དོན་གྱི་དེའི་མིང་ཅན་གྱི་ས་ཆ་ལ། རྐྱེན་ཎ་འགྱུར་ཏེ། གལ་ཏེ་དང་པོའི་མཐའ་ཅན་དེ་ཡོད་ནའོ། ཨུ་དུམྦ་ར་རྣམས་ས་ཆ་འདིར་ཡོད་པས་ཨོ་དུམྦ་རོ། བཱ་ད་རོ། བབྦ་ཇོའོ། 20. තත්‍ර භවෙ. ༢༠. དེར་ཡོད་པའི་དོན་ལའོ། සත්තම්‍යන්තා භවත්ථෙ ණො හොති, උදකෙ භවො ඔදකො, ඔරසො, ජානපදො, මාගධො, කාපිලවත්ථවො, කොසම්බො. བདུན་པའི་མཐའ་ཅན་ལས་ཡོད་པའི་དོན་ལ། རྐྱེན་ཎ་འགྱུར་ཏེ། ཆུ་ལ་ཡོད་པ་ནི་ཨོ་ད་ཀོ། ཨོ་ར་སོ། ཇཱ་ན་པ་དོ། མཱ་ག་དྷོ། ཀཱ་པི་ལ་ཝཏྠ་ཝོ། ཀོ་སམྦོའོ། 21. අජ්ජාදීහි තනො. ༢༡. ཨཛྫ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཏ་ནོའོ། භවත්ථෙ අජ්ජාදීහි තනො හොති, අජ්ජ භවො අජ්ජතනො, ස්වාතනො, හිය්‍යත්තනො. ཡོད་པའི་དོན་ལ། ཨཛྫ་ལ་སོགས་པ་ལས་རྐྱེན་ཏ་ན་འགྱུར་ཏེ། དེ་རིང་ཡོད་པ་ནི་ཨཛྫ་ཏ་ནོ། སྭཱ་ཏ་ནོ། ཧིཡ྄ཡཏྟ་ནོའོ། 22. පුරාතො ණො ච. ༢༢. པུ་རཱ་ལས་ཎ་ཡང་ངོ་། පුරාඉච්චස්මා භවත්ථෙ ණො හොති තනො ච, පුරාණො, පුරාතනො. པུ་རཱ་ཞེས་པ་ལས་ཡོད་པའི་དོན་ལ། རྐྱེན་ཎ་དང་ཏ་ན་རྣམས་འགྱུར་ཏེ། པུ་རཱ་ཎོ། པུ་རཱ་ཏ...ནོའོ། 23. අමාත්වච්චො. ༢༣. ཨ་མཱ་ལས་ཨཙྩོའོ། අමාසද්දතො [Pg.150] අච්චො හොති භවත්ථෙ, අමච්චො. ཨ་མཱ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལས་ཡོད་པའི་དོན་ལ། རྐྱེན་ཨཙྩ་འགྱུར་ཏེ། ཨ་མཙྩོའོ། 24. මජ්ඣාදිත්විමො. ༢༤. མཛ྄ཛྷ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཨི་མོའོ། මජ්ඣාදීහි සත්තම්‍යන්තෙහි භවත්තෙ ඉමො හොති, මජ්ඣිමො, අන්තිමො. මජ්ඣ, අන්ත, හෙට්ඨා, උපරි, ඔර, පාර, පච්ඡා, අබ්භන්තර, පච්චන්ත (පුරත්ථා, බාහිර). བདུན་པའི་མཐའ་ཅན་གྱི་མཛ྄ཛྷ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཡོད་པའི་དོན་ལ། རྐྱེན་ཨི་མ་འགྱུར་ཏེ། མཛ྄ཛྷི་མོ། ཨནྟི་མོའོ། མཛ྄ཛྷ། ཨནྟ། ཧེཊྛཱ། ཨུ་པ་རི། ཨོ་ར། པཱ་ར། པཙྪཱ། ཨབྦྷནྟར། པཙྩནྟ། པུ་རཏྠཱ། བཱ་ཧི་རའོ། 25. කණණෙය්‍යණෙය්‍යකයියා. ༢༥. ཀཎ་དང་། ཎེཡ྄ཡ་དང་། ཎེཡ྄ཡ་ཀ་དང་། ཡ་དང་། ཨི་ཡའོ། සත්තම්‍යන්තා එතෙ පච්චයා හොන්ති භවත්ථෙ, කණ-කුසිනා රායං භවො කොසිනාරකො, මාගධකො, ආරඤ්ඤකො විහාරො. ණෙය්‍ය-ගඞ්ගෙය්‍යො, පබ්බතෙය්‍යො, වානෙය්‍යො. ණෙය්‍යක-කොලෙය්‍යකො, බාරාණසෙය්‍යකො, චම්පෙය්‍යකො, මිථිලෙය්‍යකොති එය්‍යකො. ය-ගම්මො, දිබ්බො. ඉයගාමියො, උදරි-යො, දිවියො, පඤ්චාලියො, බොධිපක්ඛියො, ලොකියො. བདུན་པའི་མཐའ་ཅན་ལས་ཡོད་པའི་དོན་ལ། རྐྱེན་འདི་རྣམས་འགྱུར་ཏེ། ཀཎ་ནི། ཀུ་སི་ནཱ་རཱ་ལ་ཡོད་པ་ནི་ཀོ་སི་ནཱ་ར་ཀོ། མཱ་ག་དྷ་ཀོ། ཨཱ་རཉྙ་ཀོ་ཝི་ཧཱ་རོའོ། ཎེཡ྄ཡ་ནི། གངྒེཡ྄ཡོ། པབྦ་ཏེཡ྄ཡོ། ཝཱ་ནེཡ྄ཡོའོ། ཎེཡ྄ཡ་ཀ་ནི། ཀོ་ལེཡ྄ཡ་ཀོ། བཱ་རཱ་ཎ་སེཡ྄ཡ་ཀོ། ཙམྤེཡ྄ཡ་ཀོ། མི་ཐི་ལེཡ྄ཡ་ཀོ་ཞེས་པས་ཨེཡ྄ཡ་ཀོའོ། ཡ་ནི། གམྨོ། དིབྦོའོ། ཨི་ཡ་ནི། གཱ་མི་ཡོ། ཨུ་ད་རི་ཡོ། དི་ཝི་ཡོ། པཉྩཱ་ལི་ཡོ། བོ་དྷི་པཀྑི་ཡོ། ལོ་ཀི་ཡོའོ། 26. ණිකො. ༢༦. ཎི་ཀོའོ། සත්තම්‍යන්තා භවත්ථෙ ණිකො හොති, සාරදිකො දිවසො, සාරදිකා රත්ති. བདུན་པའི་མཐའ་ཅན་ལས་ཡོད་པའི་དོན་ལ། རྐྱེན་ཎི་ཀ་འགྱུར་ཏེ། སཱ་ར་དི་ཀོ་དི་ཝ་སོ། སཱ་ར་དི་ཀཱ་རཏྟིའོ། 27. තමස්ස සිප්පං සීලං පණ්‍යං පහරණං පයොජනං. ༢༧. དེ་ནི་འདིའི་བཟོ་རྩལ། ཚུལ་ཁྲིམས། ཚོང་ཟོག མཚོན་ཆ། དགོས་པ་ཡིན་པའི་དོན་ལའོ། පඨමන්තා සිප්පාදිවාචකා අස්සෙතිඡට්ඨියත්ථෙණිකො හොති, වීණාවාදනං සිප්පමස්ස වෙණිකො, මොදඞ්ගිකො, වංසිකො, පංසුකූ- ලධාරණං [Pg.151] සීලමස්ස පංසුකූලිකො, තෙචීවරිකෙව, ගන්ධොපණ්‍යමස්ස ගන්ධිකො, තෙලිකො, ගොළිකො, චාපො පහරණමස්ස චාපිකො, තොමරිකො, මුග්ගරිකො, උපධිප්පයොජනමස්ස ඔපධිකං, සාතිකං, සාහස්සිකං. དང་པོའི་མཐའ་ཅན་གྱི་བཟོ་རྩལ་ལ་སོགས་པ་བརྗོད་པའི་སྒྲ་ལས་ “འདིའི་” ཞེས་པའི་དྲུག་པའི་དོན་ལ། རྐྱེན་ཎི་ཀ་འགྱུར་ཏེ། པི་ཝང་རྡུང་བ་ནི་འདིའི་བཟོ་རྩལ་ཡིན་པས་ཝེ་ཎི་ཀོ། མོ་དངྒི་ཀོ། ཝཾ་སི་ཀོ། ཕྱག་དར་ཁྲོད་འཆང་བ་ནི་འདིའི་ཚུལ་ཁྲིམས་ཡིན་པས་པཾ་སུ་ཀཱུ་ལི་ཀོ། ཆོས་གོས་གསུམ་འཆང་བ་ལྟ་བུའོ། སྤོས་ནི་འདིའི་ཚོང་ཟོག་ཡིན་པས་གནྡྷི་ཀོ། ཏེ་ལི་ཀོ། གོ་ལི་ཀོ། གཞུ་ནི་འདིའི་མཚོན་ཆ་ཡིན་པས་ཙཱ་པི་ཀོ། ཏོ་མ་རི་ཀོ། མུགྒ་རི་ཀོ། ཉེ་བར་སྤྱོད་པ་ནི་འདིའི་དགོས་པ་ཡིན་པས་ཨོ་པ་དྷི་ཀཾ། སཱ་ཏི་ཀཾ། སཱ་ཧསྶི་ཀཾའོ། 28. තං හන්තරහති ගච්ඡතුඤ්ඡති චරති. ༢༨. དེ་གསོད་པ། དེ་འོས་པ། དེར་འགྲོ་བ། དེ་འཐུ་བ། དེ་སྤྱོད་པའི་དོན་ལའོ། දුතියන්තා හන්තීති එවමාදීස්වත්ථෙසු ණීකො හොති. පක්ඛීහිපක්ඛිනො හන්තීති පක්ඛිකො, සාකුනිකො, මායූරිකො. මච්ඡෙහි-මච්ඡිකො, මෙනිකො. මිගෙහි-මාගවිකො හාරිණිකො, ‘සූකරිකො’ති ඉකො. සතමරහතීති සාතිකං, සන්දිට්ඨිකො, එහිපස්සවිධිං අරහතීති එහිපස්සිකො, සාහස්සිකො, ‘සහස්සියො’ති ඉයො. පරදාරං ගච්ඡතීති පාරදාරිකො, මග්ගිකො, පඤ්ඤාසයොජනිකො. බදරෙ උඤ්ඡතීති බාදරිකො, සාමාකිකො. ධම්මං චරතීති ධම්මිකො, අධම්මිකො. གཉིས་པའི་མཐའ་ཅན་ལས་གསོད་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་རྣམས་ལ། རྐྱེན་ཎི་ཀ་འགྱུར་ཏེ། བྱ་རྣམས་གསོད་པས་པཀྑི་ཀོ། སཱ་ཀུ་ནི་ཀོ། མཱ་ཡཱུ་རི་ཀོ། ཉ་རྣམས་གསོད་པས་མཙྪི་ཀོ། མེ་ནི་ཀོ། རི་དྭགས་རྣམས་གསོད་པས་མཱ་ག་ཝི་ཀོ། ཧཱ་རི་ཎི་ཀོ། “སཱུ་ཀ་རི་ཀོ་” ཞེས་པ་ནི་རྐྱེན་ཨི་ཀའོ། བརྒྱ་འོས་པས་སཱ་ཏི་ཀཾ། སནྡི་ཊྛི་ཀོ། ཚུར་ཤོག་ལྟོས་ཤིག་གི་ཆོ་ག་འོས་པས་ཨེ་ཧི་པསྶི་ཀོ། སཱ་ཧསྶི་ཀོ། “ས་ཧསྶི་ཡོ་” ཞེས་པ་ནི་རྐྱེན་ཨི་ཡའོ། ཕ་རོལ་གྱི་ཆུང་མ་ལ་འགྲོ་བས་པཱ་ར་དཱ་རི་ཀོ། མགྒི་ཀོ། དཔག་ཚད་ལྔ་བཅུར་འགྲོ་བས་པཉྙཱ་ས་ཡོ་ཇ་ནི་ཀོ། རྒྱ་ཤུག་གི་འབྲས་བུ་འཐུ་བས་བཱ་ད་རི་ཀོ། སཱ་མཱ་ཀི་ཀོ། ཆོས་སྤྱོད་པས་དྷམྨི་ཀོ། ཆོས་མ་ཡིན་པ་སྤྱོད་པས་ཨ་དྷམྨི་ཀོའོ། 29. තෙන කතං කීතං බද්ධමභිසඞ්ඛතං සංසට්ඨං හතං හන්ති ජිතං ජයති දිබ්බති ඛණති තරති චරති වහති ජීවති. ༢༩. དེས་བྱས་པ། དེས་ཉོས་པ། དེས་བཅིངས་པ། དེས་མངོན་པར་འདུས་བྱས་པ། དེས་བསྲེས་པ། དེས་བསད་པ། དེས་གསོད་པ། དེས་རྒྱལ་བ། དེས་རྒྱལ་བར་བྱེད་པ། དེས་རྩེད་མོ་རྩེ་བ། དེས་རྐོ་བ། དེས་སྒྲོལ་བ། དེས་སྤྱོད་པ། དེས་འཁུར་བ། དེས་འཚོ་བའི་དོན་ལའོ། තතියන්තා කතාදිස්වත්ථෙසු ණිකො හොති. කායෙන කතං කායිකං, වාචසිකං, මානසිකං, වාතෙන කතො ආබාධො වාතිකො. සතෙන කීතං සාතිකං, සාහස්සිකං, මූලතොව, දෙවදතෙන කීතන්ති න හොති තදත්ථාප්පතීතියා. වරත්තාය බද්ධො වාරත්තිකො, ආයසිකො, පාසිකො. ඝතෙන අභිසඞ්ඛතං සංසට්ඨං වා ඝාතිකං, ගොළිකං, දාධිකං, මාරිචිකං. ජාලෙන හතො හන්තීති වා ජාලිකො, බාලීසිකො. අක්ඛෙහි ජිතමක්ඛිකං, සාලාකිකං. අක්ඛෙහි ජයති දිබ්බතීති වා අක්ඛිකො. ඛණිත්තියා [Pg.152] ඛණතීති ඛාණිත්තිකො, කුද්දාලිකො, දෙවදත්තෙන ජිතං, අඞ්ගුල්‍යා ඛණතීති න හොති තදත්ථානවගමා. උළුම්පෙන තරතීති ඔළුම්පිකො, ‘උළුම්පිකො’ති ඉකො ගොපුච්ඡිකො, නාවිකො. සකටෙන චරතීති සාකටිකො, ‘රථිකො, පරප්පිකො’ති ඉකො. ඛන්ධෙන වහතීති ඛන්ධිකො, අංසිකො, ‘සීසිකො’ති ඉකො. වෙතනෙන ජීවතීති වෙතනිකො, ‘භතිකො, කයිකො, වික්කයිකො, කයවික්කයිකො’ති ඉකො. གསུམ་པའི་མཐའ་ཅན་ལས་བྱས་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་རྣམས་ལ། རྐྱེན་ཎི་ཀ་འགྱུར་ཏེ། ལུས་ཀྱིས་བྱས་པ་ནི་ཀཱ་ཡི་ཀཾ། ཝཱ་ཙ་སི་ཀཾ། མཱ་ན་སི་ཀཾ། རླུང་གིས་བྱས་པའི་ནད་ནི་ཝཱ་ཏི་ཀོ། བརྒྱས་ཉོས་པ་ནི་སཱ་ཏི་ཀཾ། སཱ་ཧསྶི་ཀཾ་སྟེ་རྩ་བ་ཉིད་ལས་སོ། ལྷས་བྱིན་གྱིས་ཉོས་པ་ཞེས་པ་ནི་མི་འགྱུར་ཏེ་དོན་དེ་མི་མཚོན་པའི་ཕྱིར་རོ། ཀོ་ཐག་གིས་བཅིངས་པ་ནི་ཝཱ་རཏྟི་ཀོ། ཨཱ་ཡ་སི་ཀོ། པཱ་སི་ཀོའོ། མར་གྱིས་མངོན་པར་འདུས་བྱས་པའམ་བསྲེས་པ་ནི་གྷཱ་ཏི་ཀཾ། གོ་ལི་ཀཾ། དཱ་དྷི་ཀཾ། མཱ་རི་ཙི་ཀཾའོ། དྲྭ་བས་བསད་པའམ་གསོད་པ་ནི་ཇཱ་ལི་ཀོ། བཱ་ལཱི་སི་ཀོའོ། ཆོ་ལོས་རྒྱལ་བ་ནི་ཨཀྑི་ཀཾ། སཱ་ལཱ་ཀི་ཀཾའོ། ཆོ་ལོས་རྒྱལ་བར་བྱེད་པའམ་རྩེད་མོ་རྩེ་བ་ནི་ཨཀྑི་ཀོའོ། ཁེམ་གྱིས་རྐོ་བ་ནི་ཁཱ་ཎིཏྟི་ཀོ། ཀུདྡཱ་ལི་ཀོའོ། ལྷས་བྱིན་གྱིས་རྒྱལ་བ་དང་། སོར་མོས་རྐོ་བ་ཞེས་པ་ནི་མི་འགྱུར་ཏེ་དོན་དེ་མི་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། གཟིངས་ཀྱིས་སྒྲོལ་བ་ནི་ཨོ་ལུམྤི་ཀོ། “ཨུ་ལུམྤི་ཀོ་” ཞེས་པ་ནི་རྐྱེན་ཨི་ཀའོ། གོ་པུཙྪི་ཀོ། ནཱ་ཝི་ཀོའོ། ཤིང་རྟས་སྤྱོད་པ་ནི་སཱ་ཀ་ཊི་ཀོ། “ར་ཐི་ཀོ། པ་རཔྤི་ཀོ་” ཞེས་པ་ནི་རྐྱེན་ཨི་ཀའོ། ཕྲག་པས་འཁུར་བ་ནི་ཁནྡྷི་ཀོ། ཨཾ་སི་ཀོ། “སཱི་སི་ཀོ་” ཞེས་པ་ནི་རྐྱེན་ཨི་ཀའོ། གླ་ཆས་འཚོ་བ་ནི་ཝེ་ཏ་ནི་ཀོ། “བྷ་ཏི་ཀོ། ཀ་ཡི་ཀོ། ཝི་ཀ་ཡི་ཀོ། ཀ་ཡ་ཝི་ཀ་ཡི་ཀོ་” ཞེས་པ་ནི་རྐྱེན་ཨི་ཀའོ། 30. තස්ස සංවත්තති. ༣༠. དེའི་ཕྱིར་འགྱུར་བའི་དོན་ལའོ། චතුත්ථියන්තා සංවත්තතීති අස්මිං අත්ථෙ ණිකො හොති, පුනබ්භවාය සංවත්තතීති පොනොභවිකො, ඉත්ථියං පොනො භවිකා, ලොකාය සංවත්තතීති ලොකිකො සුට්ඨු අග්ගොති සග්ගො, සග්ගාය සංවත්තතීති සොවග්ගිකො, සස්සොවක තදමිනාදිපාඨා, ධනාය සංවත්තතීති ධඤ්ඤං, යො. བཞི་པའི་མཐའ་ཅན་ལས་འགྱུར་བ་ཞེས་པའི་དོན་འདི་ལ། རྐྱེན་ཎི་ཀ་འགྱུར་ཏེ། ཡང་སྲིད་པའི་ཕྱིར་འགྱུར་བ་ནི་པོ་ནོ་བྷ་ཝི་ཀོ། བུད་མེད་ཀྱི་རྟགས་ལ། པོ་ནོ་བྷ་ཝི་ཀཱའོ། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཕྱིར་འགྱུར་བ་ནི་ལོ་ཀི་ཀོ། ཤིན་ཏུ་མཆོག་ནི་མཐོ་རིས་ཏེ་སགྒོ། མཐོ་རིས་ཀྱི་ཕྱིར་འགྱུར་བ་ནི་སོ་ཝགྒི་ཀོ། ཏ་ད་མི་ནཱ་ལ་སོགས་པའི་ཀློག་ཚུལ་ལས་སོ། ནོར་གྱི་ཕྱིར་འགྱུར་བ་ནི་དྷཉྙཾ་སྟེ་རྐྱེན་ཡའོ། 31. තතො සම්භූතමාගතං. ༣༡. དེ་ལས་བྱུང་བའམ་དེ་ལས་འོངས་པའི་དོན་ལའོ། පඤ්චම්‍යන්තා සම්භූතමාගතන්ති එතෙස්වත්ථෙසු ණිකො හොති, මාතිකො සම්භූතමාගතං වා මත්තිකං, පෙත්තිකං, ණ්‍යරියණ -යාපි දිස්සන්ති, සුරභිතො සම්භූතං සොරභ්‍යං, ථනතො සම්භූතං ථඤ්ඤං, පිතිතො සම්භූතො පෙත්තියො, මාතියො, මත්තියො, මච්චො වා. ལྔ་པ་མཐའ་ཅན་ལས་བྱུང་བ་དང་འོངས་པ་ཞེས་པའི་དོན་འདི་དག་ལ་ཎི་ཀ་རྐྱེན་འགྱུར་ཏེ། མ་ལས་བྱུང་བ་འམ་འོངས་པ་ནི་མཱ་ཏི་ཀཾ་ (mātika) མད་ཏི་ཀཾ་ (mattika) པེད་ཏི་ཀཾ་ (pettika) ཞེས་པའོ། །ཎྱ་དང་། རི་ཡ་དང་། ཎ་དང་། ཡ་རྣམས་ཀྱང་མཐོང་སྟེ། སུ་ར་བྷི་ལས་བྱུང་བ་ནི་སོ་རབ་བྱཾ་ (sorabhya) དང་། ནུ་མ་ལས་བྱུང་བ་ནི་ཐཉྙཾ་ (thañña) དང་། ཕ་ལས་བྱུང་བ་ནི་པེད་ཏི་ཡོ་ (pettiyo) མཱ་ཏི་ཡོ་ (mātiyo) མད་ཏི་ཡོ་ (mattiyo) འམ་མད་ཅོ་ (macco) ཞེས་པའོ། ། 32. තත්ථ වසති විදිතො භත්තො නියුත්තො. ༣༢. དེ་ལ་གནས་པ་དང་། ཤེས་པར་བྱས་པ་དང་། གུས་པ་དང་། བསྐོས་པའོ། ། සත්තම්‍යන්තා තත්ථ වසතීත්වෙවමාදීස්වත්ථෙසු ණිකො හොති. රුක්ඛමූලෙ වසතීති රුක්ඛමූලිකො, ආරඤ්ඤිකො, සොසානිකො. ලොකෙ විදිතො ලොකිකො. චතුමහාරාජෙසු භත්තා චාතුම්මහාරාජිකා[Pg.153]. ද්වාරෙ නියුත්තො දොවාරිකො දස්සොක තදමිනාදිපාඨා, භණ්ඩාගාරිකො, ඉකො-නවකම්මිකො, කියොජාතිකියො, අන්ධකියො. བདུན་པ་མཐའ་ཅན་ལས་དེ་ལ་གནས་པ་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་རྣམས་ལ་ཎི་ཀ་རྐྱེན་འགྱུར་ཏེ། ཤིང་དྲུང་ན་གནས་པ་ནི་རུཀྑ་མཱུ་ལི་ཀོ་ (rukkhamūliko) དང་། ཨཱ་རཉྙི་ཀོ་ (āraññiko) སོ་སཱ་ནི་ཀོ་ (sosāniko) ཞེས་པའོ། །འཇིག་རྟེན་དུ་ཤེས་པ་ནི་ལོ་ཀི་ཀོ་ (lokiko) ཞེས་པའོ། །རྒྱལ་ཆེན་བཞི་ལ་གུས་པ་ནི་ཙཱ་ཏུམ་མ་ཧཱ་རཱ་ཇི་ཀཱ་ (cātummahārājikā) ཞེས་པའོ། །སྒོ་ལ་བསྐོས་པ་ནི་དོ་ཝཱ་རི་ཀོ་ (dovāriko) ཞེས་པ་སྟེ། དེ་ལ་སོགས་པའི་ཀློག་ཚུལ་ལས་དས་སོ་ཀ་ (dassoka) དང་། བྷཎྜཱ་གཱ་རི་ཀོ་ (bhaṇḍāgāriko) དང་། ཨི་ཀ་རྐྱེན་ལས་ན་ཝ་ཀམ་མི་ཀོ་ (navakammiko) དང་། ཀི་ཡ་རྐྱེན་ལས་ཛཱ་ཏི་ཀི་ཡོ་ (jātikiyo) དང་། ཨན་དྷ་ཀི་ཡོ་ (andhakiyo) ཞེས་པའོ། ། 33. තස්සිදං. ༣༣. འདི་ནི་དེའི་འོ། ། ඡට්ඨියන්තා ඉදමිච්චස්මිං අත්ථෙ ණිකො හොති, සඞ්ඝස්ස ඉදං සඞ්ඝිකං, පුග්ගලිකං, සක්‍යපුත්තිකො, නාතිපුත්තිකො, ජෙනදත්තිකො, කියෙ-සකියො, පරකියො, නියෙ-අත්තනියං, කෙ- සකො රාජකං භණ්ඩං. དྲུག་པ་མཐའ་ཅན་ལས་འདི་ནི་དེའི་འོ་ཞེས་པའི་དོན་ལ་ཎི་ཀ་རྐྱེན་འགྱུར་ཏེ། དགེ་འདུན་གྱི་འདི་ནི་སངྒྷི་ཀཾ་ (saṅghikaṃ) དང་། པུགྒ་ལི་ཀཾ་ (puggalikaṃ) ས་ཀྱ་པུཏྟི་ཀོ་ (sakyaputtiko) ཉཱ་ཏི་པུཏྟི་ཀོ་ (ñātiputtiko) ཇེ་ན་དད་ཏི་ཀོ་ (jenadattiko) ཞེས་པའོ། །ཀི་ཡ་རྐྱེན་ལས་ས་ཀི་ཡོ་ (sakiyo) དང་། པ་ར་ཀི་ཡོ་ (parakiyo) ཞེས་པའོ། །ནི་ཡ་རྐྱེན་ལས་ཨད་ཏa་ནི་ཡཾ་ (attaniyaṃ) ཞེས་པའོ། །ཀ་རྐྱེན་ལས་ས་ཀོ་ (sako) དང་། རཱ་ཇ་ཀཾ་བྷཎྜཾ་ (rājakaṃ bhaṇḍaṃ) ཞེས་པའོ། ། 34. ණො. ༣༤. ཎོ་རྐྱེན་ནོ། ། ඡට්ඨියන්තා ඉදමිච්චස්මිං අත්ථෙ ණො හොති, කච්චායනස්ස ඉදං කච්චායනං බ්‍යාකරණං, සොගතං සාසනං, මාහිසං මංසාදි. དྲུག་པ་མཐའ་ཅན་ལས་འདི་ནི་དེའི་འོ་ཞེས་པའི་དོན་ལ་ཎོ་རྐྱེན་འགྱུར་ཏེ། ཀད་ཙཱ་ཡ་ནའི་འདི་ནི་ཀད་ཙཱ་ཡ་ནཾ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ་ (kaccāyanaṃ byākaraṇaṃ) དང་། བདེ་བར་གཤེགས་པའི་བསྟན་པ་ནི་སོ་ག་ཏཾ་སཱ་ས་ནཾ་ (sogataṃ sāsanaṃ) དང་། མ་ཧེ་ལས་བྱུང་བའི་ཤ་ལ་སོགས་པ་ནི་མཱ་ཧི་སཾ་མཾ་སཾ་ (māhisaṃ maṃsaṃ) ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། ། 35. ගවාදීහි යො. ༣༥. གོ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཡོ་རྐྱེན་ནོ། ། ගවාදීහි ඡට්ඨියන්තෙහි ඉදමිච්චස්මිං අත්ථෙ යො හොති, ගුන්නං ඉදං ගබ්‍යං මංසාදි, කබ්‍යං, දබ්බං. གོ་ལ་སོགས་པ་དྲུག་པ་མཐའ་ཅན་ལས་འདི་ནི་དེའི་འོ་ཞེས་པའི་དོན་ལ་ཡོ་རྐྱེན་འགྱུར་ཏེ། བ་ལང་རྣམས་ཀྱི་འདི་ནི་གབ་ཡཾ་མཾ་སཾ་ (gabyaṃ maṃsaṃ) ལ་སོགས་པ་དང་། ཀབ་ཡཾ་ (kabyaṃ) དང་། དབ་བཾ་ (dabbaṃ) ཞེས་པའོ། ། 36. පිතිතො භාතරි රෙය්‍යණ. ༣༦. ཕ་ལས་སྤུན་ཟླ་ལ་རེཡྻ་ཎ་རྐྱེན་ནོ། ། පිතුසද්දා තස්ස භාතරි රෙය්‍යණ හොති, පිතු භාතා පෙත්තෙය්‍යො. པི་ཏུ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལས་དེའི་སྤུན་ཟླ་ལ་རེཡྻ་ཎ་རྐྱེན་འགྱུར་ཏེ། ཕའི་སྤུན་ཟླ་ནི་པེད་ཏེཡྻོ་ (petteyyo) ཞེས་པའོ། ། 37. මාතිතො ච භගිනියං ඡො. ༣༧. མ་ལས་སྲིང་མོ་ལ་ཆོ་རྐྱེན་ནོ། ། මාතිතො පිතිතො ච තෙසං භගිනියං ඡො හොති, මාතු භගිනී මාතුච්ඡා, පිතු භගිනී පිතුච්ඡා, කථං ‘මාතුලො’ති ‘‘මාතුලාදිත්වානී’’ති නිපාතනා. མ་དང་ཕ་ལས་དེ་དག་གི་སྲིང་མོ་ལ་ཆོ་རྐྱེན་འགྱུར་ཏེ། མའི་སྲིང་མོ་ནི་མཱ་ཏུད་ཚཱ་ (mātucchā) དང་། ཕའི་སྲིང་མོ་ནི་པི་ཏུད་ཚཱ་ (pitucchā) ཞེས་པའོ། །མཱ་ཏུ་ལོ་ (mātulo) ཞེས་པ་ཇི་ལྟར་གྲུབ་ཅེ་ན། “མཱ་ཏུ་ལཱ་དི་ཏྭཱ་ནི་” ཞེས་པའི་བྱ་བ་ཉེར་བསྒྱུར་ (nipātana) ལས་སོ། ། 38. මාතාපිතූස්වාමහො. ༣༨. མ་དང་ཕ་ལས་ཕ་མ་ལ་ཨཱ་མ་ཧོ་རྐྱེན་ནོ། ། මාතාපිතූහි [Pg.154] තෙසං මාතාපිතූසු ආමහො හොති, මාතු මාතා මාතාමහී, මාතු පිතා මාතාමහො, පිතු මාතා පිතාමහී, පිතු පිතා පිතාමහො, න යථාසඞ්ඛ්‍යං, පච්චෙකාභි සම්බන්ධා. མ་དང་ཕ་ལས་དེ་དག་གི་ཕ་མ་ལ་ཨཱ་མ་ཧོ་རྐྱེན་འགྱུར་ཏེ། མའི་མ་ནི་མཱ་ཏཱ་མ་ཧཱི (mātāmahī) དང་། མའི་ཕ་ནི་མཱ་ཏཱ་མ་ཧོ་ (mātāmaho) དང་། ཕའི་མ་ནི་པི་ཏཱ་མ་ཧཱི (pitāmahī) དང་། ཕའི་ཕ་ནི་པི་ཏཱ་མ་ཧོ་ (pitāmaho) ཞེས་པའོ། །འདི་ནི་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་སྦྱོར་བ་མ་ཡིན་ཏེ། སོ་སོ་ནས་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་ཕྱིར་རོ། ། 39. හිතෙ රෙය්‍යණ. ༣༩. ཕན་པ་ལ་རེཡྻ་ཎ་རྐྱེན་ནོ། ། මාතාපිතූහි හිතෙ රෙය්‍යණ හොති, මත්තෙය්‍යො, පෙත්තෙය්‍යො. མ་དང་ཕ་ལས་ཕན་པ་ལ་རེཡྻ་ཎ་རྐྱེན་འགྱུར་ཏེ། མ་ལ་ཕན་པ་ནི་མད་ཏེཡྻོ་ (matteyyo) དང་། ཕ་ལ་ཕན་པ་ནི་པེད་ཏེཡྻོ་ (petteyyo) ཞེས་པའོ། ། 40. නින්දාඤ්ඤාතප්පපටිභාගරස්සදයාසඤ්ඤාසු කො. ༤༠. སྨད་པ་དང་། མ་ཤེས་པ་དང་། ཉུང་བ་དང་། མཚུངས་པ་དང་། ཐུང་བ་དང་། སྙིང་རྗེ་དང་། འདུ་ཤེས་རྣམས་ལ་ཀོ་རྐྱེན་ནོ། ། නින්දාදීස්වත්ථෙයු නාමස්මා කො හොති, නින්දායං-මුණ්ඩකො, සමණකො. අඤ්ඤාතෙ-කස්සායං අස්සොති අස්සකො, පයොගසාමත්ථියා සම්බන්ධිවිසෙසානවගමොවගම්‍යතෙ. අප්පත්ථෙතෙලකං, ඝතකං. පටිභාගත්ථෙ-හත්ථී විය හත්ථිකො, අස්සකො, බලීබද්දකො. රස්සෙ-මානුසකො, රුක්ඛකො, පිලක්ඛකො. දයායං-පුත්තකො, වච්ඡකො. සඤ්ඤායං-මොරො විය මොරකො. སྨད་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་རྣམས་ལ་མིང་ལས་ཀོ་རྐྱེན་འགྱུར་ཏེ། སྨད་པ་ལ་ནི་མུཎྜ་ཀོ་ (muṇḍako) དང་། ས་མ་ཎ་ཀོ་ (samaṇako) ཞེས་པའོ། །མ་ཤེས་པ་ལ་ནི། འདི་སུའི་རྟ་ཡིན་ནམ་ཞེས་པ་ལས་ཨས་ས་ཀོ་ (assako) ཞེས་པ་སྟེ། སྦྱོར་བའི་མཐུ་ལས་འབྲེལ་བ་བྱེ་བྲག་པ་མ་ཤེས་པ་རྟོགས་པར་བྱེད་དོ། །ཉུང་བའི་དོན་ལ་ནི་ཏེ་ལ་ཀཾ་ (telakaṃ) དང་། གྷ་ཏ་ཀཾ་ (ghatakaṃ) ཞེས་པའོ། །མཚུངས་པའི་དོན་ལ་ནི། གླང་པོ་ཆེ་ལྟ་བུ་ནི་ཧཏྠི་ཀོ་ (hatthiko) དང་། ཨས་ས་ཀོ་ (assako) དང་། བ་ལང་ལྟ་བུ་ནི་བ་ལཱི་བད་ད་ཀོ་ (balībaddako) ཞེས་པའོ། །ཐུང་བའི་དོན་ལ་ནི། མཱ་ནུ་ས་ཀོ་ (mānusako) དང་། རུཀྑ་ཀོ་ (rukkhako) དང་། པི་ལཀྑ་ཀོ་ (pilakkhako) ཞེས་པའོ། །སྙིང་རྗེའི་དོན་ལ་ནི། པུཏྟ་ཀོ་ (puttako) དང་། ཝད་ཆ་ཀོ་ (vacchako) ཞེས་པའོ། །འདུ་ཤེས་ཀྱི་དོན་ལ་ནི། རྨ་བྱ་ལྟ་བུ་ནི་མོ་ར་ཀོ་ (morako) ཞེས་པའོ། ། 41. තමස්සපරිමාණං ණිකො ච. ༤༡. དེ་ནི་དེའི་ཚད་དོ་ཞེས་པ་ལ་ཎི་ཀ་དང་ཀོ་རྐྱེན་ནོ། ། පඨමන්තා අස්සෙති අස්මිං අත්ථෙ ණිකො හොති කො ච තඤ්චෙ පඨමන්තං පරිමාණං භවති, පරිමීයතෙ නෙනෙති පරිමාණං, දොණො පරිමාණමස්ස දොණිකො වීහි, ඛාරසතිකො, ඛාරසහස්සිකො ආසීතිකො වයො, උපඩ්ඪකායිකං බිම්බොහනං, පඤ්චකං, ඡක්කං. དང་པོ་མཐའ་ཅན་ལས་དེའི་འོ་ཞེས་པའི་དོན་ལ་ཎི་ཀ་དང་ཀོ་རྐྱེན་འགྱུར་ཏེ། གལ་ཏེ་དང་པོ་མཐའ་ཅན་དེ་ཚད་ཡིན་ན། འདིས་འཇལ་བར་བྱེད་པས་ན་ཚད་དོ། །དོ་ཎ་ (doṇa) ནི་དེའི་ཚད་དོ་ཞེས་པ་ལས་དོ་ཎི་ཀོ་ཝཱི་ཧི་ (doṇiko vīhi) དང་། ཁཱ་ར་ས་ཏི་ཀོ་ (khārasatiko) དང་། ཁཱ་ར་ས་ཧས་སི་ཀོ་ (khārasahassiko) དང་། ལོ་བརྒྱད་ཅུ་ལོན་པ་ནི་ཨཱ་སཱི་ཏི་ཀོ་ཝ་ཡོ་ (āsītiko vayo) དང་། ལུས་ཕྱེད་ཀྱི་ཚད་ཀྱི་སྔས་ནི་ཨུ་པད་དྷ་ཀཱ་ཡི་ཀཾ་བིམ་བོ་ཧ་ནཾ་ (upaḍḍhakāyikaṃ bimbohanaṃ) དང་། ལྔ་ཚན་ནི་པཉྩ་ཀཾ་ (pañcakaṃ) དང་། དྲུག་ཚན་ནི་ཆཀྐཾ་ (chakkaṃ) ཞེས་པའོ། ། 42. යතෙතෙහි ත්තකො. ༤༢. ཡ་དང་། ཏ་དང་། ཨེ་ཏ་རྣམས་ལས་ཏྟ་ཀོ་རྐྱེན་ནོ། ། යාදීහි [Pg.155] පඨමන්තෙහී අස්සෙති ඡට්ඨියත්ථෙ ත්තකො හොති, තඤ්චෙ පඨමන්තං පරිමාණං භවති, යං පරිමාණමස්ස යත්තකං, තත්තකං, එත්තකං, ආවතකෙ යාවතකො, තාවතකො (එතාවතකො). ཡ་ལ་སོགས་པ་དང་པོ་མཐའ་ཅན་ལས་དེའི་འོ་ཞེས་པའི་དྲུག་པའི་དོན་ལ་ཏྟ་ཀོ་རྐྱེན་འགྱུར་ཏེ། གལ་ཏེ་དང་པོ་མཐའ་ཅན་དེ་ཚད་ཡིན་ན། གང་ཞིག་དེའི་ཚད་དོ་ཞེས་པ་ལས་ཡད་ཏ་ཀཾ་ (yattakaṃ) དང་། ཏད་ཏ་ཀཾ་ (tattakaṃ) དང་། ཨེད་ཏ་ཀཾ་ (ettakaṃ) ཞེས་པའོ། །ཁྱབ་ཚད་ཀྱི་དོན་ལ་ནི་ཡཱ་ཝ་ཏ་ཀོ་ (yāvatako) དང་། ཏཱ་ཝ་ཏ་ཀོ་ (tāvatako) འམ་ཨེ་ཏཱ་ཝ་ཏ་ཀོ་ (etāvatako) ཞེས་པའོ། ། 43. සබ්බා චාවන්තු. ༤༣. སབ་བའི་མཐའ་ལས་ཨཱ་ཝན་ཏུ་རྐྱེན་ནོ། ། සබ්බතො පඨමන්තෙහි යාදීහි ච අස්සෙති ඡට්ඨියත්ථෙ ආවන්තු හොති, තඤ්චෙ පඨමන්තං පරිමාණං භවති. සබ්බං පරිමාණමස්ස සබ්බාවන්තං, යාවන්තං, තාවන්තං, එතාවන්තං. སབ་བ་དང་ཡ་ལ་སོགས་པ་དང་པོ་མཐའ་ཅན་ལས་དེའི་འོ་ཞེས་པའི་དྲུག་པའི་དོན་ལ་ཨཱ་ཝན་ཏུ་རྐྱེན་འགྱུར་ཏེ། གལ་ཏེ་དང་པོ་མཐའ་ཅན་དེ་ཚད་ཡིན་ན། ཐམས་ཅད་དེའི་ཚད་དོ་ཞེས་པ་ལས་སབ་བཱ་ཝན་ཏཾ་ (sabbāvantaṃ) དང་། ཡཱ་ཝན་ཏཾ་ (yāvantaṃ) དང་། ཏཱ་ཝན་ཏཾ་ (tāvantaṃ) དང་། ཨེ་ཏཱ་ཝན་ཏཾ་ (etāvantaṃ) ཞེས་པའོ། ། 44. කිම්හා රතිරීවරීවතකරිත්තකා. ༤༤. ཀིཾ་ལས་ར་ཏི་དང་། རཱི་ཝ་རཱི་དང་། ཝ་ཏ་ཀ་དང་། རིཏྟ་ཀ་རྣམས་སོ། ། කිම්හා පඨමන්තා අස්සෙති ඡට්ඨියත්ථෙ රතිරීවරීවතකරිත්තකා හොන්ති, තඤ්චෙ පඨමන්තං පරිමාණං භවති, කිං සඞ්ඛ්‍යානං පරිමාණමෙසං කති එතෙ, කීව, කීවතකං, කිත්තකං. රීවන්තො සභාවතො අසඞ්ඛ්‍යො. ཀིཾ་ཞེས་པ་དང་པོ་མཐའ་ཅན་ལས་དེའི་འོ་ཞེས་པའི་དྲུག་པའི་དོན་ལ་ར་ཏི་དང་། རཱི་ཝ་རཱི་དང་། ཝ་ཏ་ཀ་དང་། རིཏྟ་ཀ་རྣམས་འགྱུར་ཏེ། གལ་ཏེ་དང་པོ་མཐའ་ཅན་དེ་ཚད་ཡིན་ན། འདི་དག་གི་གྲངས་ཀྱི་ཚད་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེས་པ་ལས་ཀ་ཏི་ཨེ་ཏེ་ (kati ete) དང་། ཀཱི་ཝ་ (kīva) དང་། ཀཱི་ཝ་ཏ་ཀཾ་ (kīvatakaṃ) དང་། ཀིཏྟ་ཀཾ་ (kittakaṃ) ཞེས་པའོ། །རཱི་ཝན་ཏུ་རྐྱེན་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་གྲངས་མེད་པ་ལ་འཇུག་གོ ། 45. සඤ්ජාතං තාරකාදිත්විතො. ༤༥. སྐྱེས་པ་ལ་ཏཱ་ར་ཀཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཨི་ཏོ་རྐྱེན་ནོ། ། තාරකාදීහි පඨමන්තෙහි අස්සෙති ඡට්ඨියත්ථෙ ඉතො හොති, තෙ චෙ සඤ්ජාතා හොන්ති, තාරකා සඤ්ජාතා අස්ස තාරකිතං ගගනං, පුප්ඵිතො රුක්ඛො, පල්ලවිතා ලතා. ཏཱ་ར་ཀཱ་ལ་སོགས་པ་དང་པོ་མཐའ་ཅན་ལས་དེའི་འོ་ཞེས་པའི་དྲུག་པའི་དོན་ལ་ཨི་ཏོ་རྐྱེན་འགྱུར་ཏེ། གལ་ཏེ་དེ་དག་སྐྱེས་པ་ཡིན་ན། སྐར་མ་རྣམས་སྐྱེས་པའི་ནམ་མཁའ་ནི་ཏཱ་ར་ཀི་ཏཾ་ག་ག་ནཾ་ (tārakitaṃ gaganaṃ) དང་། མེ་ཏོག་ཤར་བའི་ཤིང་ནི་པུཔྥི་ཏོ་རུཀྑོ་ (pupphito rukkho) དང་། ལོ་མ་གསར་པ་སྐྱེས་པའི་འཁྲི་ཤིང་ནི་པལ་ལ་ཝི་ཏཱ་ལ་ཏཱ་ (pallavitā latā) ཞེས་པའོ། ། 46. මානෙ මත්තො. ༤༦. འཇལ་བྱེད་ལ་མད་ཏོ་རྐྱེན་ནོ། ། පඨමන්තා මානවුත්තිතො අස්සෙති අස්මිංඅත්ථෙ මත්තො හොති, පලං උම්මානමස්ස පලමත්තං, හත්ථො පමාණමස්ස හත්ථමත්තං [Pg.156] සතං මානමස්ස සතමත්තං, දොණො පරිමාණමස්ස දොණමත්තං, අභෙදොපචාරා දොණොතිපි හොති. དང་པོ་མཐའ་ཅན་འཇལ་བྱེད་ཀྱི་དོན་ཅན་ལས་དེའི་འོ་ཞེས་པའི་དོན་ལ་མད་ཏོ་རྐྱེན་འགྱུར་ཏེ། སྲང་ (pala) ནི་དེའི་ལྗིད་ཚད་དོ་ཞེས་པ་ལས་པ་ལ་མད་ཏཾ་ (palamattaṃ) དང་། ཁྲུ་ (hattha) ནི་དེའི་རིང་ཚད་དོ་ཞེས་པ་ལས་ཧད་ཐ་མད་ཏཾ་ (hatthamattaṃ) དང་། བརྒྱ་ནི་དེའི་གྲངས་ཚད་དོ་ཞེས་པ་ལས་ས་ཏ་མད་ཏཾ་ (satamattaṃ) དང་། དོ་ཎ་ནི་དེའི་འཇལ་ཚད་དོ་ཞེས་པ་ལས་དོ་ཎ་མད་ཏཾ་ (doṇamattaṃ) ཞེས་པ་སྟེ། དབྱེར་མེད་པར་བཏགས་པ་ལས་དོ་ཎ་ཞེས་ཀྱང་འགྱུར་རོ། ། 47. තග්ඝො චුද්ධං. ༤༧. གྱེན་གྱི་ཚད་ལ་ཏགྒྷོ་རྐྱེན་ཡང་ངོ། ། උද්ධමානවුත්තිහො අස්සෙති ඡට්ඨියත්ථෙ තග්ඝො හොති මත්තො ච, ජණ්ණුතග්ඝං, ජණ්ණුමත්තං. གྱེན་གྱི་ཚད་ཀྱི་དོན་ཅན་ལས་དེའི་འོ་ཞེས་པའི་དྲུག་པའི་དོན་ལ་ཏགྒྷོ་དང་མད་ཏོ་རྐྱེན་འགྱུར་ཏེ། པུས་མོའི་མཚམས་ཀྱི་ཚད་ནི་ཇཎྞུ་ཏགྒྷཾ་ (jaṇṇutagghaṃ) དང་། ཇཎྞུ་མད་ཏཾ་ (jaṇṇumattaṃ) ཞེས་པའོ། ། 48. ණො ච පුරිසා. ༤༨. པུ་རི་ས་ལས་ཎོ་རྐྱེན་ཡང་ངོ། ། පුරිසා පඨමන්තා උද්ධමානවුත්තිතො ණො හොති මත්තාදයො ච, පොරිසං, පුරිසමත්තං, පුරිසතග්ඝං. པུ་རི་ས་ཞེས་པ་དང་པོ་མཐའ་ཅན་གྱེན་གྱི་ཚད་ཀྱི་དོན་ཅན་ལས་ཎོ་རྐྱེན་འགྱུར་ཞིང་མད་ཏོ་ལ་སོགས་པ་ཡང་འགྱུར་ཏེ། མིའི་ཚད་ནི་པོ་རི་སཾ་ (porisaṃ) དང་། པུ་རི་ས་མད་ཏཾ་ (purisamattaṃ) དང་། པུ་རི་ས་ཏགྒྷཾ་ (purisatagghaṃ) ཞེས་པའོ། ། 49. අයූභද්විතීහංසෙ. ༤༩. ཨུ་བྷ་དང་། དྭི་དང་། ཏི་རྣམས་ལས་ཆ་ཤས་ཀྱི་དོན་ལ་ཨ་ཡོ་རྐྱེན་ནོ། ། උභද්විතීහි අවයවවුත්තීති පඨමන්තෙහි අස්සෙති ඡට්ඨියත්ථෙ අයො හොති. උභො අංසා අස්ස උභයං, ද්වයං, තයං. ཨུ་བྷ་དང་། དྭི་དང་། ཏི་རྣམས་ཆ་ཤས་ཀྱི་དོན་ཅན་དང་པོ་མཐའ་ཅན་ལས་དེའི་འོ་ཞེས་པའི་དྲུག་པའི་དོན་ལ་ཨ་ཡོ་རྐྱེན་འགྱུར་ཏེ། གཉིས་ཀ་དེའི་ཆ་ཤས་སོ་ཞེས་པ་ལས་ཨུ་བྷ་ཡཾ་ (ubhayaṃ) དང་། དྭ་ཡཾ་ (dvayaṃ) དང་། ཏ་ཡཾ་ (tayaṃ) ཞེས་པའོ། ། 50. සඞ්ඛ්‍යාය සච්චුතීසාසදසන්තායාධිකාස්මිං සවසහස්සෙ ඩො. ༥༠. ཏི་དང་། ཨུ་དང་། ཨཱི་དང་། ཨཱ་དང་། ད་ས་མཐའ་ཅན་གྱི་གྲངས་དང་པོ་མཐའ་ཅན་ལས་དེ་ལ་ཞེས་པའི་བདུན་པའི་དོན་ལ་ཌོ་རྐྱེན་འགྱུར་ཏེ། གལ་ཏེ་གྲངས་དེ་ལྷག་མ་ཡིན་ཞིང་། གང་ལ་ལྷག་པ་དེ་བརྒྱ་འམ་སྟོང་འམ་འབུམ་ཡིན་ན། བརྒྱ་འདི་ལ་ཉི་ཤུ་ལྷག་གོ་ཞེས་པ་ལས་ཝཱི་སཾ་ས་ཏཾ་ (vīsaṃ sataṃ) དང་། ཨེ་ཀ་ཝཱི་སཾ་ས་ཏཾ་ (ekavīsaṃ sataṃ) སྟོང་ངམ་འབུམ་ཡང་རུང་སྟེ། ཏིཾ་སཾ་ས་ཏཾ་ (tiṃsaṃ sataṃ) དང་། ཨེ་ཀ་ཏིཾ་སཾ་ས་ཏཾ་ (ekatiṃsaṃ sataṃ) ཞེས་པའོ། །ཨུ་མཐའ་ཅན་ལས་ནི་ན་ཝུ་ཏཾ་ས་ཏཾ་ (navutaṃ sataṃ) སྟོང་ངམ་འབུམ་ཡང་རུང་ངོ་། །ཨཱི་མཐའ་ཅན་ལས་ནི་ཙད་ཏཱ་ལཱི་སཾ་ས་ཏཾ་ (cattālīsaṃ sataṃ) སྟོང་ངམ་འབུམ་ཡང་རུང་ངོ་། །ཨཱ་མཐའ་ཅན་ལས་ནི་པཉྙཱ་སཾ་ས་ཏཾ་ (paññāsaṃ sataṃ) སྟོང་ངམ་འབུམ་ཡང་རུང་ངོ་། །ད་ས་མཐའ་ཅན་ལས་ནི་ཨེ་ཀཱ་ད་སཾ་ས་ཏཾ་ (ekādasaṃ sataṃ) སྟོང་ངམ་འབུམ་ཡང་རུང་ངོ་། །“ཏི་དང་ཨུ་དང་ཨཱི་དང་ཨཱ་དང་ད་ས་མཐའ་ཅན་” ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བརྒྱ་འདི་ལ་དྲུག་ལྷག་གོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །“ལྷག་པ་” ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བརྒྱ་འདི་ལ་བཅོ་ལྔ་མ་ཚང་ངོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །“དེ་ལ་” ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བརྒྱ་འདི་ལས་ཉི་ཤུ་ལྷག་གོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། །“བརྒྱ་དང་སྟོང་དང་འབུམ་ལ་” ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཉི་ཤུ་འདི་ལ་བཅུ་གཅིག་ལྷག་གོ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། ། සත්‍යන්තාය උත්‍යන්තාය ඊසන්තාය ආසන්තාය දසන්තාය ච සඞ්ඛ්‍යාය පඨමන්තාය අස්මින්ති සත්තම්‍යත්ථෙ ඩො හොති, සා චෙ සඞ්ඛ්‍යා අධිකා හොති, යදස්මින්ති තඤ්චෙ සතං සහස්සං සතසහස්සං වා හොති, වීසති අධිකා අස්මිං සතෙති වීසං සතං, එකවීසං සතං, සහස්සං, සතසහස්සං වා, තිංසං සතං, එකතිංසං සතං. උත්‍යන්තාය-නවුතං සතං සහස්සං සතසහස්සං වා. ඊසන්තාය චත්තාලීසං සතං, සහස්සං, සතසහස්සං වා. ආසන්තාය [Pg.157] පඤ්ඤාසං සතං, සහස්සං, සතසහස්සං වා. දසන්තායඑකාදසං සතං, සහස්සං, සතසහස්සං වා. සච්චුතීසාසදසන්තායාති කිං? ඡාධිකා අස්මිංසතෙ. අධිකෙති කිං? පඤ්චදසහීනා අස්මිංසතෙ, අස්මින්ති කිං? වීසත්‍යධිකා එතස්මා සතා, සතසහස්සෙති කිං? එකාදස අධිකා අස්සං වීසතියං. ཏི་མཐའ་ཅན་དང་། ཨུ་མཐའ་ཅན་དང་། ཨཱི་མཐའ་ཅན་དང་། ཨཱ་མཐའ་ཅན་དང་། ད་མཐའ་ཅན་གྱི་རྣམ་དབྱེ་དང་པོའི་མཐའ་ཅན་གྱི་གྲངས་ཀྱི་སྒྲ་ལས། 'འདི་ལའོ་' ཞེས་པའི་རྣམ་དབྱེ་བདུན་པའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཌོ་འགྱུར་རོ། གལ་ཏེ་གྲངས་དེ་ལྷག་པར་གྱུར་ཅིང་། 'འདི་ལའོ་' ཞེས་པ་དེ་གལ་ཏེ་བརྒྱའམ། སྟོང་ངམ། འབུམ་དུ་གྱུར་ནའོ། དཔེར་ན། 'འདི་བརྒྱ་ལ་ཉི་ཤུ་ལྷག་གོ་' ཞེས་པའི་དོན་དུ་ 'བཱི་སཾ་ས་ཏཾ་' (vīsaṃ sataṃ) དང་། 'ཨེ་ཀ་བཱི་སཾ་ས་ཏཾ་' (ekavīsaṃ sataṃ) ངམ། སྟོང་ངམ། འབུམ་མོ། 'ཏིཾ་སཾ་ས་ཏཾ་' (tiṃsaṃ sataṃ) དང་། 'ཨེ་ཀ་ཏིཾ་སཾ་ས་ཏཾ་' (ekatiṃsaṃ sataṃ) མོ། ཨུ་མཐའ་ཅན་ལ། 'ན་ཝུ་ཏཾ་ས་ཏཾ་' (navutaṃ sataṃ) ངམ། སྟོང་ངམ། འབུམ་མོ། ཨཱི་མཐའ་ཅན་ལ། 'ཙཏྟཱ་ལཱི་སཾ་ས་ཏཾ་' (cattālīsaṃ sataṃ) ངམ། སྟོང་ངམ། འབུམ་མོ། ཨཱ་མཐའ་ཅན་ལ། 'པཉྙཱ་སཾ་ས་ཏཾ་' (paññāsaṃ sataṃ) ངམ། སྟོང་ངམ། འབུམ་མོ། ད་མཐའ་ཅན་ལ། 'ཨེ་ཀཱ་ད་སཾ་ས་ཏཾ་' (ekādasaṃ sataṃ) ངམ། སྟོང་ངམ། འབུམ་མོ། 'ཏི་དང་། ཨུ། ཨཱི། ཨཱ། ད་མཐའ་ཅན་ལའོ་' ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། 'ཆཱ་དྷི་ཀཱ་ཨསྨིཾ་ས་ཏེ་' (chādhikā asmiṃ sate - འདི་བརྒྱ་ལ་དྲུག་ལྷག་གོ་) ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། 'ལྷག་པའོ་' ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། 'པཉྩ་ད་ས་ཧཱི་ནཱ་ཨསྨིཾ་ས་ཏེ་' (pañcadasahīnā asmiṃ sate - འདི་བརྒྱ་ལ་བཅོ་ལྔ་དམན་ནོ་) ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། 'འདི་ལའོ་' ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། 'བཱི་ས་ཏྱ་དྷི་ཀཱ་ཨེ་ཏསྨཱ་ས་ཏཱ་' (vīsatyadhikā etasmā satā - བརྒྱ་འདི་ལས་ཉི་ཤུ་ལྷག་གོ་) ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། 'བརྒྱ་དང་སྟོང་དང་འབུམ་ལའོ་' ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། 'ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཨ་དྷི་ཀཱ་ཨསྶཾ་བཱི་ས་ཏི་ཡཾ་' (ekādasa adhikā assaṃ vīsatiyaṃ - ཉི་ཤུ་འདི་ལ་བཅུ་གཅིག་ལྷག་གོ་) ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། 51. තස්ස පූරණෙකාදසාදිතො වා. དེའི་ཁ་སྐོང་བ་ལ་ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ལ་སོགས་པ་ལས་ཌོ་རྐྱེན་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། ། ඡට්ඨියන්ථායෙකාදසාදිකාය සඞ්ඛ්‍යාය ඩො හොති (තස්ස) පූරණත්ථෙ විභාසා, සා සඞ්ඛ්‍යා පූරීයතෙ යෙන තං පූරණං, එකාදසන්නං පූරණො එකාදසො. එකාදසමො, වීසො, වීසතිමො, තිංසො, තිංසතිමො, චත්තාලීසො, පඤ්ඤාසො. ༥༡. ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ལ་སོགས་པའི་གྲངས་དྲུག་པ་མཐའ་ཅན་ལས་དེའི་ཁ་སྐོང་བའི་དོན་ལ་ཌོ་རྐྱེན་རྣམ་པར་འགྱུར་ཏེ། གྲངས་གང་གིས་ཁ་སྐོང་བར་བྱེད་པ་ནི་ཁ་སྐོང་བའོ། །བཅུ་གཅིག་གི་ཁ་སྐོང་བ་ནི་ཨེ་ཀཱ་ད་སོ་ (ekādaso) འམ་ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མོ་ (ekādasamo) དང་། ཝཱི་སོ་ (vīso) འམ་ཝཱི་ས་ཏི་མོ་ (vīsatimo) དང་། ཏིཾ་སོ་ (tiṃso) འམ་ཏིཾ་ས་ཏི་མོ་ (tiṃsatimo) དང་། ཙད་ཏཱ་ལཱི་སོ་ (cattālīso) དང་། པཉྙཱ་སོ་ (paññāso) ཞེས་པའོ། ། 52. ම පඤ්චාදිකතිහි. ལྔ་ལ་སོགས་པ་དང་ཀ་ཏི་ལས་མ་རྐྱེན་ནོ། ། ඡට්ඨියන්තාය පඤ්චාදිකාය සඞ්ඛ්‍යාය කතිස්මා ච මො හොති (තස්ස) පූරණත්ථෙ, පඤ්චමො, සත්තමො, අට්ඨමො, කතිමො, කතිමී. ༥༢. ལྔ་ལ་སོགས་པའི་གྲངས་དྲུག་པ་མཐའ་ཅན་དང་ཀ་ཏི་ལས་དེའི་ཁ་སྐོང་བའི་དོན་ལ་མ་རྐྱེན་འགྱུར་ཏེ། པཉྩ་མོ་ (pañcamo) དང་། སད་ཏ་མོ་ (sattamo) དང་། ཨཊྛ་མོ་ (aṭṭhamo) དང་། ཀ་ཏི་མོ་ (katimo) དང་། མོ་རྟགས་ལ་ཀ་ཏི་མཱི་ (katimī) ཞེས་པའོ། ། 53. සතාදීනමිච. සතාදිකාය සඞ්ඛ්‍යාය ඡට්ඨියන්තාය (තස්ස) පූරණත්ථෙ මොහොති සතාදීනමිචාන්තාදෙසො, සතිමො, සහස්සිමො. ས་ཏ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཀྱང་ངོ་། །ས་ཏ་ལ་སོགས་པའི་གྲངས་དྲུག་པ་མཐའ་ཅན་ལས་དེའི་ཁ་སྐོང་བའི་དོན་ལ་མ་རྐྱེན་འགྱུར་ཞིང་ས་ཏ་ལ་སོགས་པའི་མཐའ་ཨི་རུ་འགྱུར་ཏེ། ས་ཏི་མོ་ (satimo) དང་། ས་ཧས་སི་མོ་ (sahassimo) ཞེས་པའོ། ། 54. ඡා ට්ඨට්ඨමා. ༥༣. ཆ་ལས་ཊྛ་དང་ཊྛ་མ་རྣམས་སོ། ། ඡසද්දා ට්ඨට්ඨමා හොන්ති තස්ස පූරණත්ථෙ, ඡට්ඨො, ඡට්ඨමො, ඉත්ථියං ඡට්ඨී, ඡට්ඨමී, කථං ‘දුතියං චතුත්ථ’න්ති? ‘‘දුතියස්ස, චතුත්ථ තතියාන’’න්ති නිපාතනා. ༥༤. ཆ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལས་དེའི་ཁ་སྐོང་བའི་དོན་ལ་ཊྛ་དང་ཊྛ་མ་རྐྱེན་རྣམས་འགྱུར་ཏེ། ཆཊྛོ་ (chaṭṭho) དང་། ཆཊྛ་མོ་ (chaṭṭhamo) དང་། མོ་རྟགས་ལ་ཆཊྛཱི (chaṭṭhī) དང་། ཆཊྛ་མཱི (chaṭṭhamī) ཞེས་པའོ། །དུ་ཏི་ཡཾ་ (dutiyaṃ) དང་ཙ་ཏུཏྠཾ་ (catutthaṃ) ཞེས་པ་ཇི་ལྟར་གྲུབ་ཅེ་ན། “དུ་ཏི་ཡས་ས། ཙ་ཏུཏྠ་ཏ་ཏི་ཡཱ་ནཾ་” ཞེས་པའི་བྱ་བ་ཉེར་བསྒྱུར་ལས་སོ། ། 55. එකා කාක්‍යසහායෙ. ཨེ་ཀ་ལས་གྲོགས་མེད་པའི་དོན་ལ་ཀ་དང་ཨཱ་ཀཱི་རྣམས་སོ། ། එකස්මා [Pg.158] අසහායත්ථෙ කආකී හොන්ති වා, එකකො, එකාකී, එකො. ༥༥. ཨེ་ཀ་ལས་གྲོགས་མེད་པའི་དོན་ལ་ཀ་དང་ཨཱ་ཀཱི་རྐྱེན་རྣམས་རྣམ་པར་འགྱུར་ཏེ། ཨེ་ཀ་ཀོ་ (ekako) དང་། ཨེ་ཀཱ་ཀཱི་ (ekākī) དང་། ཨེ་ཀོ་ (eko) ཞེས་པའོ། ། 56. වච්ඡාදීහි තනුත්තෙ තරො. ཝད་ཆ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཆུང་བའི་དོན་ལ་ཏ་རོ་རྐྱེན་ནོ། ། වච්ඡාදීනං සභාවස්ස තනුත්තෙ ගම්‍යමානෙ තරො හොති, සුසුත්තස්ස තනුත්තෙ වච්ඡතරො, ඉත්ථියං වච්ඡතරී, යොබ්බනස්ස තනුත්තෙ ඔක්ඛතරො, අස්සභාවස්ස තනුත්තෙ අස්සතරො, සාමත්ථියස්ස තනුත්තෙ උසභතරො. ༥༦. ཝད་ཆ་ལ་སོགས་པའི་རང་བཞིན་ཆུང་བ་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་ལ་ཏ་རོ་རྐྱེན་འགྱུར་ཏེ། བེའུ་ཆུང་བའི་དོན་ལ་ཝད་ཆ་ཏ་རོ་ (vacchataro) དང་། མོ་རྟགས་ལ་ཝད་ཆ་ཏ་རཱི (vacchatarī) དང་། ལང་ཚོ་ཆུང་བའི་དོན་ལ་ཨོཀྑ་ཏ་རོ་ (okkhataro) དང་། རཏའི་རང་བཞིན་ཆུང་བའི་དོན་ལ་ཨས་ས་ཏ་རོ་ (assataro) དང་། མཐུ་རྩལ་ཆུང་བའི་དོན་ལ་ཨུ་ས་བྷ་ཏ་རོ་ (usabhataro) ཞེས་པའོ། ། 57. කිම්හා නිද්ධාරණෙ රතර රතමා. කිංසද්දා නිද්ධාරණෙ රතර රතමා හොන්ති, කතරො භවතං දෙවදත්තො, කතරො භවතං කඨො, කතමො භවතං දෙවදත්තො, කතමො භවතං කඨො, භාරද්වාජානං කතමොසි බ්‍රහ්මෙ. ཀིཾ་ལས་དབྱེ་བར་བྱ་བ་ལ་ཏ་ར་དང་ཏ་མ་རྣམས་སོ། །ཀིཾ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལས་དབྱེ་བར་བྱ་བའི་དོན་ལ་ཏ་ར་དང་ཏ་མ་རྐྱེན་རྣམས་འགྱུར་ཏེ། ཁྱེད་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་ལྷས་བྱིན་གང་ཡིན་ནམ་ཞེས་པ་ལས་ཀ་ཏ་རོ་བྷ་ཝ་ཏཾ་དེ་ཝ་དད་ཏོ་ (kataro bhavataṃ devadatto) དང་། ཀ་ཏ་རོ་བྷ་ཝ་ཏཾ་ཀ་ཋོ་ (kataro bhavataṃ kaṭho) དང་། ཀ་ཏ་མོ་བྷ་ཝ་ཏཾ་དེ་ཝ་དད་ཏོ་ (katamo bhavataṃ devadatto) དང་། ཀ་ཏ་མོ་བྷ་ཝ་ཏཾ་ཀ་ཋོ་ (katamo bhavataṃ kaṭho) དང་། བྷཱ་ར་དྭཱ་ཇ་རྣམས་ཀྱི་ནང་ནས་ཁྱོད་གང་ཡིན་ནམ་བྲམ་ཟེ་ཞེས་པ་ལས་བྷཱ་ར་དྭཱ་ཇཱ་ནཾ་ཀ་ཏ་མོ་སི་བྲཧྨེ་ (bhāradvājānaṃ katamosi brahme) ཞེས་པའོ། ། 58. තෙන දත්තෙ ලියා. ༥༧. དེས་བྱིན་པ་ལ་ལ་དང་ཨི་ཡ་རྣམས་སོ། ། තතියන්තා දත්තෙ-භිධෙය්‍යෙ ලඉයා හොන්ති, දෙවෙන දත්තො දෙවලො, දෙවියො, බ්‍රහ්මලො, බ්‍රහ්මියො, සිවා සීවලො, සීවියො, සිස්ස දීඝො. ༥༨. གསུམ་པ་མཐའ་ཅན་ལས་བྱིན་པ་ཞེས་པའི་བརྗོད་བྱ་ལ་ལ་དང་ཨི་ཡ་རྐྱེན་རྣམས་འགྱུར་ཏེ། ལྷས་བྱིན་པ་ནི་དེ་ཝ་ལོ་ (devalo) འམ་དེ་ཝི་ཡོ་ (deviyo) དང་། ཚངས་པས་བྱིན་པ་ནི་བྲཧྨ་ལོ་ (brahmalo) འམ་བྲཧྨི་ཡོ་ (brahmiyo) དང་། ཞི་བས་བྱིན་པ་ནི་སཱི་ཝ་ལོ་ (sīvalo) འམ་སཱི་ཝི་ཡོ་ (sīviyo) ཞེས་པ་སྟེ། སི་ཝ་ (siva) ཡི་ཨི་ཡིག་རིང་པོར་འགྱུར་རོ། ། 59. තස්ස භාවකම්මෙසු ත්තතාත්තනණ්‍යණෙය්‍යණියණියා. དེའི་དངོས་པོ་དང་ལས་ལ་ཏྟ་དང་། ཏཱ་དང་། ཏྟ་ན་དང་། ཎྱ་དང་། ཎེཡྻ་དང་། ཎ་དང་། ཨི་ཡ་དང་། ཎི་ཡ་རྣམས་སོ། ། ඡට්ඨියන්තා භාවෙ කම්මෙ ච ත්තාදයො හොන්ති බහුලං, න ච සබ්බෙ සබ්බතො හොන්ති අඤ්ඤත්‍ර ත්තතාහි, භවන්ති එතස්මා බුද්ධිසද්දාභි භාවො සද්දස්ස පවත්තිනිමිත්තං, නීලස්ස පටස්ස භාවො නීලත්තං [Pg.159] නීලතාභි ගුණො භාවො, නීලස්ස ගුණස්ස භාවො නීලත්තං නීලතාභි නීලගුණජාති, ගොත්තං ගොතාති ගොජාති, පාචකත්තං, දණ්ඩිත්තං, විසාණිත්තං, රාජපුරිසත්තන්ති ක්‍රියාදිසම්බන්ධිත්තං, දෙවදත්තත්තං, චන්දත්තං, සූරියත්තන්ති තදවත්ථාවිසෙසසාමඤ්ඤං, ආකාසත්තං, අභාවත්තන්ති උපචරිතභෙදසාමඤ්ඤං. ත්තන-පුථුජ්ජනත්තනං, වෙදනත්තනං, ජායත්තනං, ජාරත්තනං. ණ්‍ය-ආලස්‍යං, බ්‍රහ්මඤ්ඤං, චාපල්‍යං, නෙපුඤ්ඤං, පෙසුඤ්ඤං, රජ්ජං, ආධිපච්චං, දායජ්ජං, වෙසම්මං ‘වෙසම’න්ති, කෙචි, සඛ්‍යං, වාණිජ්ජං. ණෙය්‍ය-සොචෙය්‍යං, ආධිපතෙය්‍යං. ණගාරවං, පාටවං, අජ්ජවං, මද්දවං. ඉය-අධිපතියං, පණ්ඩිතියං, බහුස්සුතියං, නග්ගියං, සූරියං. ණිය-ආලසියං, කාළුසියං, මන්දියංදක්ඛියං, පොරොහිතියං, වෙය්‍යත්තියං. කථං ‘රාමණීයක’න්ති? සකත්ථෙ කන්තා ණෙන සිද්ධං. කම්මං කිරියා, තත්ථ අලසස්ස කම්මං අලසත්තං’ අලසතා, අලසත්තනං, ආලස්‍යං, ආලසියං වා, ‘‘සකත්ථෙ’ (4.122) ති සකත්ථෙපි, යථාභුච්චං, කාරුඤ්ඤං, පත්තකල්ලං, ආකාසානඤ්චං, කායපාගුඤ්ඤතා. ༥༩. དྲུག་པ་མཐའ་ཅན་ལས་དངོས་པོ་དང་ལས་ཀྱི་དོན་ལ་ཏྟ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་ཕལ་ཆེར་འགྱུར་ཏེ། ཏྟ་དང་ཏཱ་གཉིས་མ་གཏོགས་པ་ཐམས་ཅད་ལས་ཐམས་ཅད་འགྱུར་བ་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །བློ་ཞེས་པའི་སྒྲ་ལས་བྱུང་བའི་དངོས་པོ་ནི་སྒྲ་འཇུག་པའི་རྒྱུ་ཡིན་ནོ། །གོས་སྔོན་པོའི་དངོས་པོ་ནི་ནཱི་ལད་ཏཾ་ (nīlattaṃ) འམ་ནཱི་ལ་ཏཱa (nīlatā) ཞེས་པ་སྟེ། ཡོན་ཏན་གྱི་དངོས་པོའོ། །ཡོན་ཏན་སྔོན་པོའི་དངོས་པོ་ནི་ནཱི་ལད་ཏཾ་ (nīlattaṃ) འམ་ནཱི་ལ་ཏཱ་ (nīlatā) ཞེས་པ་སྟེ། སྔོན་པོའི་ཡོན་ཏན་གྱི་རིགས་སོ། །བ་ལང་གི་དངོས་པོ་ནི་གོ་ཏཾ་ (gotam) འམ་གོ་ཏཱ་ (gotā) ཞེས་པ་སྟེ། བ་ལང་གི་རིགས་སོ། །གཡོ་སྐོལ་བྱེད་པའི་དངོས་པོ་ནི་པཱ་ཙ་ཀད་ཏཾ་ (pācakattaṃ) དང་། དབྱུག་པ་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་ནི་དཎྜིད་ཏཾ་ (daṇḍittaṃ) དང་། རྭ་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་ནི་ཝི་སཱ་ཎིད་ཏཾ་ (visāṇittaṃ) དང་། རྒྱལ་པོའི་སྐྱེས་བུའི་དངོས་པོ་ནི་རཱ་ཇ་པུ་རི་སད་ཏཾ་ (rājapurisattaṃ) ཞེས་པ་སྟེ། བྱ་བ་དང་འབྲེལ་བའི་དངོས་པོའོ། །ལྷས་བྱིན་གྱི་དངོས་པོ་ནི་དེ་ཝ་དད་ཏད་ཏཾ་ (devadattattaṃ) དང་། ཟླ་བའི་དངོས་པོ་ནི་ཙན་དད་ཏཾ་ (candattaṃ) དང་། ཉི་མའི་དངོས་པོ་ནི་སཱུ་རི་ཡད་ཏཾ་ (sūriyattaṃ) ཞེས་པ་སྟེ། དེ་དག་གི་གནས་སྐབས་བྱེ་བྲག་གི་སྤྱི་འོ། །ནམ་མཁའི་དངོས་པོ་ནི་ཨཱ་ཀཱ་སད་ཏཾ་ (ākāsattaṃ) དང་། མེད་པའི་དངོས་པོ་ནི་ཨ་བྷཱ་ཝད་ཏཾ་ (abhāvattaṃ) ཞེས་པ་སྟེ། བཏགས་པའི་དབྱེ་བའི་སྤྱི་འོ། །ཏྟ་ན་རྐྱེན་ལས་ནི། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོའི་དངོས་པོ་ནི་པུ་ཐུཛྫ་ནད་ཏ་ནཾ་ (puthujjanattanaṃ) དང་། ཚོར་བའི་དངོས་པོ་ནི་ཝེ་ད་ནད་ཏ་ནཾ་ (vedanattanaṃ) དང་། ཆུང་མའི་དངོས་པོ་ནི་ཛཱ་ཡད་ཏ་ནཾ་ (jāyattanaṃ) དང་། གཟར་མོའི་དངོས་པོ་ནི་ཛཱ་རད་ཏ་ནཾ་ (jārattanaṃ) ཞེས་པའོ། །ཎྱ་རྐྱེན་ལས་ནི། ལེ་ལོའི་དངོས་པོ་ནི་ཨཱ་ལས་ཡཾ་ (ālasyaṃ) དང་། བྲམ་ཟེའི་དངོས་པོ་ནི་བྲཧྨཉྙཾ་ (brahmaññaṃ) དང་། གཡོ་བའི་དངོས་པོ་ནི་ཙཱ་པལ་ཡཾ་ (cāpalyaṃ) དང་། མཁས་པའི་དངོས་པོ་ནི་ནེ་པུཉྙཾ་ (nepuññaṃ) དང་། ཕྲ་མའི་དངོས་པོ་ནི་པེ་སུཉྙཾ་ (pesuññaṃ) དང་། རྒྱལ་པོའི་དངོས་པོ་ནི་རཛྫཾ་ (rajjaṃ) དང་། དབང་ཕྱུག་གི་དངོས་པོ་ནི་ཨཱ་དྷི་པད་ཅཾ་ (ādhipaccaṃ) དང་། སྐལ་བའི་དངོས་པོ་ནི་དཱ་ཡཛྫཾ་ (dāyajjaṃ) དང་། མི་མཐུན་པའི་དངོས་པོ་ནི་ཝེ་སམ་མཾ་ (vesammaṃ) ཞེས་པ་སྟེ། ཁ་ཅིག་ནི་ཝེ་ས་མཾ་ (vesamaṃ) ཞེས་ཀྱང་ཟེར་རོ། །མཛའ་བཤེས་ཀྱི་དངོས་པོ་ནི་ས་ཁྱཾ་ (sakhyaṃ) དང་། ཚོང་པའི་དངོས་པོ་ནི་ཝཱ་ཎིཛྫཾ་ (vāṇijjaṃ) ཞེས་པའོ། །ཎེཡྻ་རྐྱེན་ལས་ནི། གཙང་བའི་དངོས་པོ་ནི་སོ་ཅེཡྻཾ་ (soceyyaṃ) དང་། བདག་པོའི་དངོས་པོ་ནི་ཨཱ་དྷི་པ་ཏེཡྻཾ་ (ādhipateyyaṃ) ཞེས་པའོ། །ཎ་རྐྱེན་ལས་ནི། བཀུར་སྟིའི་དངོས་པོ་ནི་གཱ་ར་ཝཾ་ (gāravaṃ) དང་། མཁས་པའི་དངོས་པོ་ནི་པཱ་ཊ་ཝཾ་ (pāṭavaṃ) དང་། དྲང་པོའི་དངོས་པོ་ནི་ཨཱ་ཇ་ཝཾ་ (ajjavaṃ) དང་། མཉེན་པའི་དངོས་པོ་ནི་མད་ད་ཝཾ་ (maddavaṃ) ཞེས་པའོ། །ཨི་ཡ་རྐྱེན་ལས་ནི། དབང་ཕྱུག་གི་དངོས་པོ་ནི་ཨ་དྷི་པ་ཏི་ཡཾ་ (adhipatiyaṃ) དང་། མཁས་པའི་དངོས་པོ་ནི་པཎྜི་ཏི་ཡཾ་ (paṇḍitiyaṃ) དང་། མང་དུ་ཐོས་པའི་དངོས་པོ་ནི་བཱ་ཧུས་སུ་ཏི་ཡཾ་ (bahussutiyaṃ) དང་། གཅེར་བུའི་དངོས་པོ་ནི་ནགྒི་ཡཾ་ (naggiyaṃ) དང་། དཔའ་བོའི་དངོས་པོ་ནི་སཱུ་རི་ཡཾ་ (sūriyaṃ) ཞེས་པའོ། །ཎི་ཡ་རྐྱེན་ལས་ནི། ལེ་ལོའི་དངོས་པོ་ནི་ཨཱ་ལ་སི་ཡཾ་ (ālasiyaṃ) དང་། རྙོག་པའི་དངོས་པོ་ནི་ཀཱ་ལུ་སི་ཡཾ་ (kāḷusiyaṃ) དང་། བླུན་པའི་དངོས་པོ་ནི་མན་དི་ཡཾ་ (mandiyaṃ) དང་། མཁས་པའི་དངོས་པོ་ནི་དཀྑི་ཡཾ་ (dakkhiyaṃ) དང་། མདུན་ན་འདོན་གྱི་དངོས་པོ་ནི་པོ་རོ་ཧི་ཏི་ཡཾ་ (porohitiyaṃ) དང་། བྱང་ཆུབ་པའི་དངོས་པོ་ནི་ཝེཡྻཏྟི་ཡཾ་ (veyyattiyaṃ) ཞེས་པའོ། །རཱ་མ་ཎཱི་ཡ་ཀཾ་ (rāmaṇīyakaṃ) ཞེས་པ་ཇི་ལྟར་གྲུབ་ཅེ་ན། རང་གི་དོན་ལ་ཀན་ཏཱ་ (kantā) དང་ཎ་རྐྱེན་གྱིས་གྲུབ་པའོ། །ལས་ནི་བྱ་བ་སྟེ། དེ་ལ་ལེ་ལོ་ཅན་གྱི་ལས་ནི་ཨ་ལ་སད་ཏཾ་ (alasattaṃ) ཨ་ལ་ས་ཏཱ་ (alasatā) ཨ་ལ་སད་ཏ་ནཾ་ (alasattanaṃ) ཨཱ་ལས་ཡཾ་ (ālasyaṃ) འམ་ཨཱ་ལ་སི་ཡཾ་ (ālasiyaṃ) ཞེས་པ་སྟེ། “རང་གི་དོན་ལ་” ཞེས་པས་རང་གི་དོན་ལ་ཡང་འགྱུར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་ཡང་དག་པ་ཉིད་དང་། སྙིང་རྗེ་ཉིད་དང་། རུང་བ་ཉིད་དང་། ནམ་མཁའ་མཐའ་ཡས་ཉིད་དང་། ལུས་ཤིན་ཏུ་སྦྱངས་པ་ཉིད་ཅེས་པ་ལྟ་བུའོ། ། 60. බ්‍ය වද්ධදාසා වා. ཝུད་དྷ་དང་དཱ་ས་ལས་བྱ་རྐྱེན་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། ། ඡට්ඨියන්තා වද්ධා දාසා ච බ්‍යො වා හොති භාවකම්මෙසු, වද්ධබ්‍යං වද්ධතා, දාසබ්‍යං දාසතා, කථං ‘වද්ධව’න්ති? ණෙ වාගමො. ༦༠. ཝུད་དྷ་དང་དཱ་ས་དྲུག་པ་མཐའ་ཅན་ལས་དངོས་པོ་དང་ལས་ཀྱི་དོན་ལ་བྱ་རྐྱེན་རྣམ་པར་འགྱུར་ཏེ། རྒན་པོའི་དངོས་པོ་ནི་ཝུད་དྷ་བྱཾ་ (vaddhabyaṃ) འམ་ཝུད་དྷ་ཏཱ་ (vaddhatā) དང་། བྲན་གྱི་དངོས་པོ་ནི་དཱ་ས་བྱཾ་ (dāsabyaṃ) འམ་དཱ་ས་ཏཱ་ (dāsatā) ཞེས་པའོ། །ཝུད་དྷ་ཝཾ་ (vaddhavaṃ) ཞེས་པ་ཇི་ལྟར་གྲུབ་ཅེ་ན། ཎ་རྐྱེན་ལ་ཝ་ཡིག་གི་བཅུག་པ་ལས་སོ། ། 61. නණ යුවා බො ච වස්ස. ཡུ་ཝ་ལས་ན་ཎ་རྐྱེན་རྣམས་དང་དེའི་ཝ་ཡིག་ལ་བ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། ඡට්ඨියන්තා යුවසද්දා භාවකම්මෙසු නණ වා හොති තස්ස බො ච, යොබ්බනං, වාත්වෙව? යුවත්තං, යුවතා. ༦༡. ཡུ་ཝ་ཞེས་པའི་སྒྲ་དྲུག་པ་མཐའ་ཅན་ལས་དངོས་པོ་དང་ལས་ཀྱི་དོན་ལ་ན་དང་ཎ་རྐྱེན་རྣམས་རྣམ་པར་འགྱུར་ཞིང་དེའི་ཝ་ཡིག་ལ་བ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། ལང་ཚོ་ནི་ཡོབ་བནཾ་ (yobbanaṃ) ཞེས་པའོ། །“རྣམ་པར་” ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཡུ་ཝད་ཏཾ་ (yuvattaṃ) དང་། ཡུ་ཝ་ཏཱ་ (yuvatā) ཞེས་པའོ། ། 62. අණ්වාදිත්විමො. ཨ་ཎུ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཨི་མོ་རྐྱེན་ནོ། ། අණුආදීහි [Pg.160] ඡට්ඨියන්තෙහි භාවෙ වා ඉමො හොති, අණිමා, ලඝිමා, මහිමා, (ගරිමා), කසිමා, වාත්වෙව? අණුත්තං අණුතා. རྣམ་དབྱེ་དྲུག་པའི་མཐའ་ཅན་གྱི་ཨ་ཎུ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ལས་དངོས་པོའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཨི་མོ་རེས་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཨ་ཎི་མཱ། ལ་གྷི་མཱ། མ་ཧི་མཱ། (ག་རི་མཱ།) ཀ་སི་མཱ་ལྟ་བུའོ། 'རེས་འགྱུར་རོ་' ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཨ་ཎུཏྟཾ་དང་། ཨ་ཎུ་ཏཱ་ལྟ་བུའོ། 63. භාවා තෙන නිබ්බත්තෙ. ༦༣. དངོས་པོའི་སྒྲ་ལས་དེས་བྱུང་བའི་དོན་ལའོ། භාවවාචකා සද්දා තෙන නිබ්බත්තෙ-භිධෙය්‍යෙ ඉමො හොති, පාකෙන නිබ්බත්ත පාණිමං, සෙකිමං. དངོས་པོ་བརྗོད་པའི་སྒྲ་ལས་དེས་བྱུང་བའི་བརྗོད་བྱའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཨི་མོ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། བཙོས་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་ 'པཱ་ཎི་མཾ་' (pāṇimaṃ) དང་། གཤེགས་པ་ལས་བྱུང་བ་ནི་ 'སེ་ཀི་མཾ་' (sekimaṃ) ལྟ་བུའོ། 64. තරතමිස්සිකියිට්ඨාතිසයෙ. ༦༤. ལྷག་པའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཏ་ར་དང་། ཏ་མ་དང་། ཨིས་སི་ཀ་དང་། ཨི་ཡ་དང་། ཨིཊྛ་རྣམས་འགྱུར་རོ། අතිසයෙ වත්තමානතො හොන්තෙතෙ පච්චයා, අතිසයෙන පාපො පාපතරො, පාපතමො, පාපිස්සිකො, පාපියො, පාපිට්ඨො, ඉත්ථියං පාපතරා. අතිසයන්තාපි අතිසයප්පච්චයො, අතිසයෙන පාපිට්ඨො පාපිට්ඨතරො. ལྷག་པའི་དོན་ལ་འཇུག་པ་ལས་རྐྱེན་འདི་རྣམས་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ལྷག་པར་སྡིག་པ་ཅན་ནི་ 'པཱ་པ་ཏ་རོ་' (pāpataro) དང་། 'པཱ་པ་ཏ་མོ་' (pāpatamo) དང་། 'པཱ་པིས་སི་ཀོ་' (pāpissiko) དང་། 'པཱ་པི་ཡོ་' (pāpiyo) དང་། 'པཱ་པིཊྛོ་' (pāpiṭṭho) ལྟ་བུའོ། བུད་མེད་ཀྱི་རྟགས་ལ་ 'པཱ་པ་ཏ་རཱ་' (pāpatarā) ཞེས་པའོ། ལྷག་པའི་མཐའ་ཅན་ལས་ཀྱང་ལྷག་པའི་རྐྱེན་འགྱུར་ཏེ། ལྷག་པར་སྡིག་པ་ཆེ་བ་ལས་ཀྱང་ཆེ་བ་ནི་ 'པཱ་པིཊྛ་ཏ་རོ་' (pāpiṭṭhataro) ལྟ་བུའོ། 65. තන්නිස්සිතෙ ල්ලො. ༦༥. དེ་ལ་བརྟེན་པའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ལློ་འགྱུར་རོ། දුතියන්තා ල්ලප්පච්චයො හොති නිස්සිතත්ථෙ, වෙදං නිස්සිතං වෙදල්ලං, දුට්ඨු නිස්සිතං දුට්ඨුල්ලං. ඉල්ලෙ-සඞ්ඛාරිල්ලං. རྣམ་དབྱེ་གཉིས་པའི་མཐའ་ཅན་ལས་བརྟེན་པའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ལླ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། རིག་བྱེད་ལ་བརྟེན་པ་ནི་ 'ཝེ་དལླཾ་' (vedallaṃ) དང་། ངན་པ་ལ་བརྟེན་པ་ནི་ 'དུཊྛུལླཾ་' (duṭṭhullaṃ) མོ། རྐྱེན་ཨིལླ་ལ། 'སངྑཱ་རིལླཾ་' (saṅkhārillaṃ) ལྟ་བུའོ། 66. තස්ස විකාරාවයවෙසු ණ ණික ණෙය්‍යමයා. ༦༦. དེའི་འགྱུར་བ་དང་ཆ་ཤས་ཀྱི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཎ་དང་། ཎི་ཀ་དང་། ཎེཡ྄ཡ་དང་། མ་ཡ་རྣམས་འགྱུར་རོ། පකතියා උත්තරමවත්ථන්තරං විකාරො, ඡට්ඨියන්තා නාමස්මා විකාරෙ-වයවෙ ච ණාදයො හොන්ති බහුලං, ණ-ආයසං බන්ධනං, ඔදුම්බරං, පණ්ණං, ඔදුම්බරං භස්මං, කාපොතං මංසං, කාපොතං සත්ථි. ණික-කප්පාසිකං වත්ථං. ණෙය්‍ය-එණෙය්‍යං මංසං, එණෙය්‍යං සත්ථි[Pg.161]. කොසෙය්‍යං වත්ථං. මය-තිණමයං, දාරුමයං, නළමයං, මත්තිකාමයං. ‘‘අඤ්ඤස්මි’’න්ති (4.121) ගුන්නං කරීසෙපි මයො, ගොමයං. རང་བཞིན་ལས་གནས་སྐབས་གཞན་དུ་འགྱུར་བ་ནི་འགྱུར་བའོ། རྣམ་དབྱེ་དྲུག་པའི་མཐའ་ཅན་གྱི་མིང་ལས་འགྱུར་བ་དང་ཆ་ཤས་ཀྱི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཎ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཕལ་ཆེར་འགྱུར་རོ། རྐྱེན་ཎ་ལ། ལྕགས་ཀྱི་འཆིང་བ་ནི་ 'ཨཱ་ཡ་སཾ་བནྡྷ་ནཾ་' (āyasaṃ bandhanaṃ) དང་། ཨུ་དུམྦ་རའི་ལོ་མ་ནི་ 'ཨོ་དུམྦ་རཾ་པཎྞཾ་' (odumbaraṃ paṇṇaṃ) དང་། ཨུ་དུམྦ་རའི་ཐལ་བ་ནི་ 'ཨོ་དུམྦ་རཾ་བྷསྨཾ་' (odumbaraṃ bhasmaṃ) དང་། ཕུག་རོན་གྱི་ཤ་ནི་ 'ཀཱ་པོ་ཏཾ་མཾ་སཾ་' (kāpotaṃ maṃsaṃ) དང་། ཕུག་རོན་གྱི་བརླ་ཤ་ནི་ 'ཀཱ་པོ་ཏཾ་སཏྠི་' (kāpotaṃ satthi) ལྟ་བུའོ། རྐྱེན་ཎི་ཀ་ལ། རས་བལ་གྱི་གོས་ནི་ 'ཀཔྤཱ་སི་ཀཾ་ཝཏྠཾ་' (kappāsikaṃ vatthaṃ) མོ། རྐྱེན་ཎེཡ྄ཡ་ལ། ཨེ་ཎ་ཡ་ཡི་ཤ་ནི་ 'ཨེ་ཎེཡ྄ཡཾ་མཾ་སཾ་' (eṇeyyaṃ maṃsaṃ) དང་། ཨེ་ཎ་ཡ་ཡི་བརླ་ཤ་ནི་ 'ཨེ་ཎེཡ྄ཡཾ་སཏྠི་' (eṇeyyaṃ satthi) དང་། དར་སྐུད་ཀྱི་གོས་ནི་ 'ཀོ་སེཡ྄ཡཾ་ཝཏྠཾ་' (koseyyaṃ vatthaṃ) མོ། རྐྱེན་མ་ཡ་ལ། རྩྭ་ལས་གྲུབ་པ་ནི་ 'ཏི་ཎ་མ་ཡཾ་' (tiṇamayaṃ) དང་། ཤིང་ལས་གྲུབ་པ་ནི་ 'དཱ་རུ་མ་ཡཾ་' (dārumayaṃ) དང་། འདམ་རྩྭ་ལས་གྲུབ་པ་ནི་ 'ན་ལཱ་མ་ཡཾ་' (naḷamayaṃ) དང་། ས་ལས་གྲུབ་པ་ནི་ 'མཏྟི་ཀཱ་མ་ཡཾ་' (mattikāmayaṃ) མོ། 'གཞན་ལའོ་' ཞེས་པས་བའི་ལྕི་བ་ལའང་རྐྱེན་མ་ཡ་འགྱུར་ཏེ། 'གོ་མ་ཡཾ་' (gomayaṃ) ལྟ་བུའོ། 67. ජතුතො සණ වා. ༦༧. ལ་ཆའི་སྒྲ་ལས་རྐྱེན་སཎ་རེས་འགྱུར་རོ། ඡට්ඨියන්තා නාමස්මා ජතුතො විකාරාවයවෙසු සණ වා හොති. ජතුනො විකාරො ජාතුසං ජතුමයං. ‘‘ලොපො’’ති (4.123) බහුලං පච්චයලොපොපි ඵලපුප්ඵමූලෙසු විකාරාවයවෙසු, පියාලස්ස ඵලානි පියාලානි, මල්ලිකාය පුප්ඵානි මල්ලිකා, උසිරස්ස මූලං උසීරං, තං සද්දෙන වා තදභිධානං. རྣམ་དབྱེ་དྲུག་པའི་མཐའ་ཅན་གྱི་ལ་ཆའི་སྒྲ་ལས་འགྱུར་བ་དང་ཆ་ཤས་ཀྱི་དོན་ལ་རྐྱེན་སཎ་རེས་འགྱུར་རོ། ལ་ཆའི་འགྱུར་བ་ནི་ 'ཛཱ་ཏུ་སཾ་' (jātusaṃ) དང་། 'ཛ་ཏུ་མ་ཡཾ་' (jatumayaṃ) མོ། 'ཕྱིས་པའོ་' ཞེས་པས་འབྲས་བུ་དང་། མེ་ཏོག རྩ་བ་རྣམས་ཀྱི་འགྱུར་བ་དང་ཆ་ཤས་ཀྱི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཕྱིས་པའང་ཕལ་ཆེར་འགྱུར་ཏེ། པི་ཡཱ་ལའི་འབྲས་བུ་རྣམས་ནི་ 'པི་ཡཱ་ལཱ་ནི་' (piyālāni) དང་། མལླི་ཀཱའི་མེ་ཏོག་རྣམས་ནི་ 'མལླི་ཀཱ་' (mallikā) དང་། ཨུ་སཱི་རའི་རྩ་བ་ནི་ 'ཨུ་སཱི་རཾ་' (usīraṃ) མོ། ཡང་ན་སྒྲ་དེས་དེ་ཉིད་བརྗོད་པའོ། 68. සමූහෙ කණ ණ ණිකා. ༦༨. ཚོགས་པའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཀཎ་དང་། ཎ་དང་། ཎི་ཀ་རྣམས་འགྱུར་རོ། ඡට්ඨියන්තා සමූහෙ කණ ණ ණිකා හොන්ති ගොත්තප්පච්චයන්තා. කණ-රාජඤ්ඤකං, මානුස්සකං, උක්ඛාදීහි-ඔක්ඛකං, ඔට්ඨකං, ඔරබ්භකං, රාජකං, රාජපුත්තකං, හත්ථිකං, ධෙනුකං. ණ-කාකං, භික්ඛං. අචිත්තා ණික-ආපූපිකං, සංකුලිකං. རྣམ་དབྱེ་དྲུག་པའི་མཐའ་ཅན་དང་རིགས་ཀྱི་རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་ལས་ཚོགས་པའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཀཎ་དང་། ཎ་དང་། ཎི་ཀ་རྣམས་འགྱུར་རོ། རྐྱེན་ཀཎ་ལ། རྒྱལ་རིགས་ཀྱི་ཚོགས་ནི་ 'རཱ་ཛཉྙ་ཀཾ་' (rājaññakaṃ) དང་། མིའི་ཚོགས་ནི་ 'མཱ་ནུསྶ་ཀཾ་' (mānussakaṃ) དང་། ཨུཀྑ་ལ་སོགས་པ་ལས། ཁྱུའི་ཚོགས་ནི་ 'ཨོཀྑ་ཀཾ་' (okkhakaṃ) དང་། རྔ་མོང་གི་ཚོགས་ནི་ 'ཨོཊྛ་ཀཾ་' (oṭṭhakaṃ) དང་། ལུག་གི་ཚོགས་ནི་ 'ཨོ་རབྦྷ་ཀཾ་' (orabbhakaṃ) དང་། རྒྱལ་པོའི་ཚོགས་ནི་ 'རཱ་ཛ་ཀཾ་' (rājakaṃ) དང་། རྒྱལ་བུའི་ཚོགས་ནི་ 'རཱ་ཛ་པུཏྟ་ཀཾ་' (rājaputtakaṃ) དང་། གླང་པོ་ཆེའི་ཚོགས་ནི་ 'ཧཏྠི་ཀཾ་' (hatthikaṃ) དང་། བའི་ཚོགས་ནི་ 'དྷེ་ནུ་ཀཾ་' (dhenukaṃ) མོ། རྐྱེན་ཎ་ལ། བྱ་རོག་གི་ཚོགས་ནི་ 'ཀཱ་ཀཾ་' (kākaṃ) དང་། དགེ་སློང་གི་ཚོགས་ནི་ 'བྷིཀྑཾ་' (bhikkhaṃ) མོ། སེམས་མེད་པ་ལས་རྐྱེན་ཎི་ཀ་ལ། ཁུར་བའི་ཚོགས་ནི་ 'ཨཱ་པཱུ་པི་ཀཾ་' (āpūpikaṃ) དང་། བག་ལེབ་ཀྱི་ཚོགས་ནི་ 'སཾ་ཀུ་ལི་ཀཾ་' (saṃkulikaṃ) མོ། 69. ජනාදීහි තා. ༦༩. ཛ་ན་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ལས་རྐྱེན་ཏཱ་འགྱུར་རོ། ජනාදීහි ඡට්ඨියන්තෙහි සමූහෙ තා හොති. ජනතා, ගජතා, බන්ධුතා, ගාමතා, සහායතා, නාගරතා. තාන්තා සභාවතො ඉත්ථිලිඞ්ගා, ‘මදනීය’න්ති කරණෙ-ධිකරණෙ වා අනීයෙන සිද්ධං. ‘ධූමායිතත්ත’න්ති ක්තාන්තා නාමධාතුතො ක්තෙන සිද්ධං. རྣམ་དབྱེ་དྲུག་པའི་མཐའ་ཅན་གྱི་ཛ་ན་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ལས་ཚོགས་པའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཏཱ་འགྱུར་རོ། སྐྱེ་བོའི་ཚོགས་ནི་ 'ཛ་ན་ཏཱ་' (janatā) དང་། གླང་པོའི་ཚོགས་ནི་ 'ག་ཛ་ཏཱ་' (gajatā) དང་། གཉེན་གྱི་ཚོགས་ནི་ 'བནྡྷུ་ཏཱ་' (bandhutā) དང་། གྲོང་གི་ཚོགས་ནི་ 'གཱ་མ་ཏཱ་' (gāmatā) དང་། གྲོགས་ཀྱི་ཚོགས་ནི་ 'ས་ཧཱ་ཡ་ཏཱ་' (sahāyatā) དང་། གྲོང་ཁྱེར་བའི་ཚོགས་ནི་ 'ནཱ་ག་ར་ཏཱ་' (nāgaratā) མོ། རྐྱེན་ཏཱ་མཐའ་ཅན་རྣམས་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་མོ་རྟགས་སུ་འགྱུར་རོ། 'མ་ད་ནཱི་ཡཾ་' (madanīyaṃ) ཞེས་པ་ནི་བྱེད་པ་འམ་གཞིའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཨ་ནཱི་ཡ་ཡིས་གྲུབ་པའོ། 'དྷཱུ་མཱ་ཡི་ཏཏྟཾ་' (dhūmāyitattaṃ) ཞེས་པ་ནི་མིང་གི་བྱ་བའི་ཚིག་ལས་རྐྱེན་ཀྟ་མཐའ་ཅན་ལ་རྐྱེན་ཀྟ་ཡིས་གྲུབ་པའོ། 70. ඉයො හිතෙ. ༧༠. ཕན་པའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཨི་ཡོ་འགྱུར་རོ། ඡට්ඨියන්තා හිතෙ ඉයො හොති. උපාදානියං, අඤ්ඤත්‍රාපි සමානොදරෙ සයිතො සොදරියො. རྣམ་དབྱེ་དྲུག་པའི་མཐའ་ཅན་ལས་ཕན་པའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཨི་ཡོ་འགྱུར་རོ། ཉེ་བར་ལེན་པ་ལ་ཕན་པ་ནི་ 'ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱི་ཡཾ་' (upādāniyaṃ) མོ། གཞན་དུའང་། མངལ་གཅིག་པ་ལ་ཉལ་བ་ནི་ 'སོ་ད་རི་ཡོ་' (sodariyo) ཞེས་པའོ། 71. චක්ඛ්වාදිතො ස්සො. ༧༡. ཙཀྑུ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ལས་རྐྱེན་སྶོ་འགྱུར་རོ། ඡට්ඨියන්තෙහි [Pg.162] චක්ඛුආදීහි හිතෙ ස්සො හොති, චක්ඛුස්සං, ආයුස්සං. རྣམ་དབྱེ་དྲུག་པའི་མཐའ་ཅན་གྱི་ཙཀྑུ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ལས་ཕན་པའི་དོན་ལ་རྐྱེན་སྶོ་འགྱུར་རོ། མིག་ལ་ཕན་པ་ནི་ 'ཙཀྑུསྶཾ་' (cakkhussaṃ) དང་། ཚེ་ལ་ཕན་པ་ནི་ 'ཨཱ་ཡུསྶཾ་' (āyussaṃ) མོ། 72. ණ්‍යො තත්ථ සාධු. ༧༢. 'དེ་ལ་བཟང་བའོ་' ཞེས་པའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཎྱོ་འགྱུར་རོ། සත්තම්‍යන්තා තත්ථ සාධූති අස්මිං අත්ථෙ ණ්‍යො හොති. සබ්භො, පාරිසජ්ජො. සාධූති කුසලො යොග්ගො හිතො වා. අඤ්ඤත්‍රාපි රථං වහතීති රච්ඡා. རྣམ་དབྱེ་བདུན་པའི་མཐའ་ཅན་ལས་ 'དེ་ལ་བཟང་བའོ་' ཞེས་པའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཎྱོ་འགྱུར་རོ། ཚོགས་པ་ལ་བཟང་བ་ནི་ 'སབྦྷོ་' (sabbho) དང་། འཁོར་ལ་བཟང་བ་ནི་ 'པཱ་རི་སཛྫོ་' (pārisajjo) མོ། 'བཟང་བའོ་' ཞེས་པ་ནི་མཁས་པའམ། འོས་པའམ། ཕན་པའོ། གཞན་དུའང་། ཤིང་རྟ་འདྲེན་པ་ནི་ 'རཙྪཱ་' (racchā) ཞེས་པའོ། 73. කම්මා නිය ඤ්ඤා. ༧༣. ཀམྨའི་སྒྲ་ལས་རྐྱེན་ནི་ཡ་དང་། ཉྙཱ་རྣམས་འགྱུར་རོ། සත්තම්‍යන්තා කම්මසද්දා තත්ථ සාධූභි අස්මිං අත්ථෙ නිය ඤ්ඤා හොන්ති. කම්මෙ සාධු කම්මනියං, කම්මඤ්ඤං. རྣམ་དབྱེ་བདུན་པའི་མཐའ་ཅན་གྱི་ཀམྨའི་སྒྲ་ལས་ 'དེ་ལ་བཟང་བའོ་' ཞེས་པའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ནི་ཡ་དང་། ཉྙཱ་རྣམས་འགྱུར་རོ། ལས་ལ་བཟང་བ་ནི་ 'ཀམྨ་ནི་ཡཾ་' (kammaniyaṃ) དང་། 'ཀམྨཉྙཾ་' (kammaññaṃ) མོ། 74. කථාදිත්විකො. ༧༤. ཀཐཱ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ལས་རྐྱེན་ཨི་ཀོ་འགྱུར་རོ། කථාදීහි සත්තම්‍යන්තෙහි තත්ථ සාධූති අස්මිං අත්ථෙ ඉකො හොති. කථිකො, ධම්මකථිකො, සඞ්ගාමිකො පවාසිකො, උපවාසිකො. རྣམ་དབྱེ་བདུན་པའི་མཐའ་ཅན་གྱི་ཀཐཱ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ལས་ 'དེ་ལ་བཟང་བའོ་' ཞེས་པའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཨི་ཀོ་འགྱུར་རོ། གཏམ་ལ་བཟང་བ་ནི་ 'ཀ་ཐི་ཀོ་' (kathiko) དང་། ཆོས་གཏམ་ལ་བཟང་བ་ནི་ 'དྷམྨ་ཀ་ཐི་ཀོ་' (dhammakathiko) དང་། གཡུལ་ལ་བཟང་བ་ནི་ 'སངྒཱ་མི་ཀོ་' (saṅgāmiko) དང་། རྒྱང་རིང་དུ་གནས་པ་ལ་བཟང་བ་ནི་ 'པ་ཝཱ་སི་ཀོ་' (pavāsiko) དང་། སྨྱུང་བར་གནས་པ་ལ་བཟང་བ་ནི་ 'ཨུ་པ་ཝཱ་སི་ཀོ་' (upavāsiko) མོ། 75. පථාදීහි ණෙය්‍යො. ༧༥. པ་ཐ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ལས་རྐྱེན་ཎེཡ྄ཡོ་འགྱུར་རོ། පථාදීහි සත්තම්‍යන්තෙහි තත්ථ සාධූති අස්මිං අත්ථෙ ණෙ-ය්‍යො හොති, පාථෙය්‍යං සාපතෙය්‍යං (ආතිථෙය්‍යං). རྣམ་དབྱེ་བདུན་པའི་མཐའ་ཅན་གྱི་པ་ཐ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ལས་ 'དེ་ལ་བཟང་བའོ་' ཞེས་པའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཎེཡ྄ཡོ་འགྱུར་རོ། ལམ་ལ་བཟང་བ་ནི་ 'པཱ་ཐེཡ྄ཡཾ་' (pātheyyaṃ) དང་། རང་གི་ནོར་ལ་བཟང་བ་ནི་ 'སཱ་པ་ཏེཡ྄ཡཾ་' (sāpateyyaṃ) དང་། མགྲོན་པོ་ལ་བཟང་བ་ནི་ 'ཨཱ་ཏི་ཐེཡ྄ཡཾ་' (ātitheyyaṃ) མོ། 76. දක්ඛිණායාරහෙ. ༧༦. དཀྑི་ཎཱའི་སྒྲ་ལས་འོས་པའི་དོན་ལའོ། දක්ඛිණාසද්දතො අරහත්ථෙ ණෙය්‍යො හොති, දක්ඛිණං අරහතීති දක්ඛිණෙය්‍යො. དཀྑི་ཎཱའི་སྒྲ་ལས་འོས་པའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཎེཡ྄ཡོ་འགྱུར་རོ། ཡོན་ལ་འོས་པ་ནི་ 'དཀྑི་ཎེཡ྄ཡོ་' (dakkhiṇeyyo) ཞེས་པའོ། 77. රායො තුමන්තා. ༧༧. ཏུ་མུན་གྱི་མཐའ་ཅན་ལས་རྐྱེན་རཱ་ཡོ་འགྱུར་རོ། තුමන්තතො [Pg.163] අරහත්ථෙ රායො හොති. ඝාතෙතායං වා ඝාතෙතුං, ජාපෙතායං වා ජාපෙතුං, පබ්බාජෙතායං වා පබ්බාජෙතුං. ཏུ་མུན་གྱི་མཐའ་ཅན་ལས་འོས་པའི་དོན་ལ་རྐྱེན་རཱ་ཡོ་འགྱུར་རོ། གསོད་པར་འོས་པ་ནི་ 'གྷཱ་ཏེ་ཏཱ་ཡཾ་' (ghātetāyaṃ) ངམ། 'གྷཱ་ཏེ་ཏུཾ་' (ghātetuṃ) མོ། གཞོམ་པར་འོས་པ་ནི་ 'ཛཱ་པེ་ཏཱ་ཡཾ་' (jāpetāyaṃ) ངམ། 'ཛཱ་པེ་ཏུཾ་' (jāpetuṃ) མོ། བསྐྲད་པར་འོས་པ་ནི་ 'པབྦཱ་ཛེ་ཏཱ་ཡཾ་' (pabbājetāyaṃ) ངམ། 'པབྦཱ་ཛེ་ཏུཾ་' (pabbājetuṃ) མོ། 78. තමෙත්ථස්සත්ථීති මන්තු. ༧༨. 'འདི་ལ་དེ་ཡོད་དོ་' འམ། 'འདིའི་དེ་ཡོད་དོ་' ཞེས་པའི་དོན་ལ་རྐྱེན་མནྟུ་འགྱུར་རོ། පඨමන්තා එත්ථ අස්ස අත්ථීති එතෙස්වත්ථෙසු මන්තු හොති. ගාවො එත්ථ දෙසෙ, අස්ස වා පුරිසස්ස සන්තීති ගොමා. අත්ථීති වත්තමානකාලොපාදානතො භූතාහි භවිස්සන්තීහි වා ගොහි න ගොමා. කථං ‘ගොමා ආසි, ගොමා භවිස්සතී’ති? තදාපි වත්තමානාහියෙව ගොහි ගොමා, ආසි භවිස්සතීති පදන්තරා කාලන්තරං, ඉතිකරණතො විසයනියමො – རྣམ་དབྱེ་དང་པོའི་མཐའ་ཅན་ལས་ 'འདི་ལ་ཡོད་དོ་' འམ། 'འདིའི་ཡོད་དོ་' ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་དོན་རྣམས་ལ་རྐྱེན་མནྟུ་འགྱུར་རོ། ཡུལ་འདི་ལ་བཱ་རྣམས་ཡོད་དོ། ཡང་ན། སྐྱེས་བུ་འདིའི་བཱ་རྣམས་ཡོད་དོ་ཞེས་པའི་དོན་དུ་ 'གོ་མཱ་' (gomā) ཞེས་པའོ། 'ཡོད་དོ་' ཞེས་པ་ནི་ད་ལྟ་བའི་དུས་ཉེ་བར་བཟུང་བའི་ཕྱིར། འདས་པའམ་མ་འོངས་པའི་བ་རྣམས་ཡོད་པ་ལ་ 'གོ་མཱ་' ཞེས་མི་བརྗོད་དོ། 'བ་ལང་ཅན་དུ་གྱུར་ཏོ་' དང་། 'བ་ལང་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ་' ཞེས་ཇི་ལྟར་བརྗོད་ཅེ་ན། དེའི་ཚེའང་ད་ལྟ་བ་ཉིད་ཀྱི་བ་རྣམས་ཡོད་པས་ 'གོ་མཱ་' ཞེས་བྱ་ལ། 'གྱུར་ཏོ་' དང་ 'འགྱུར་རོ་' ཞེས་པའི་ཚིག་གཞན་གྱིས་དུས་གཞན་སྟོན་པའོ། 'ཞེས་པ་' ཞེས་པའི་སྒྲས་ཡུལ་ངེས་པར་བྱེད་དེ། පහූතෙ ච පසංසායං, නින්දායඤ්චාතිසායනෙ; නිච්චයොගෙ ච සංසග්ගෙ, හොන්තිමෙ මන්තුආදයො. མང་བ་དང་ནི་བསྔགས་པ་དང་། །སྨད་པ་དང་ནི་ལྷག་པ་དང་། །རྟག་ཏུ་སྦྱོར་དང་འདྲེས་པ་ལ། །མནྟུ་ལ་སོགས་རྐྱེན་འདི་འགྱུར། ། ගො අස්සොති ජාතිසද්දානං දබ්බාභිධානසාමත්ථියා මන්ත්වාදයො න හොන්ති, තථා ගුණසද්දානං ‘සෙතො පටො’ති, යෙසන්තු ගුණසද්දානං දබ්බාභිධානසාමත්ථියං නත්ථි, තෙහි හොන්තෙව ‘බුද්ධිමා, රූපවා, රසවා, ගන්ධවා, ඵස්සවා, සද්දවා, රසී, රසිකො, රූපී, රූපිකො, ගන්ධී, ගන්ධිකො’ති. 'བ་ལང་འདིའི་འོ་' ཞེས་པ་ལྟ་བུའི་རིགས་ཀྱི་སྒྲ་རྣམས་ནི་རྫས་བརྗོད་པའི་ནུས་པ་ཡོད་པའི་ཕྱིར། མནྟུ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་མི་འགྱུར་རོ། དེ་བཞིན་དུ་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒྲ་ 'རས་དཀར་པོ་' ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ལའང་མི་འགྱུར་རོ། འོན་ཀྱང་ཡོན་ཏན་གྱི་སྒྲ་གང་དག་ལ་རྫས་བརྗོད་པའི་ནུས་པ་མེད་པ་དེ་དག་ལས་ནི་འགྱུར་བ་ཉིད་དེ། 'བུདྡྷི་མཱ་' (buddhimā) དང་། 'རཱུ་པ་ཝཱ་' (rūpavā) དང་། 'ར་ས་ཝཱ་' (rasavā) དང་། 'གནྡྷ་ཝཱ་' (gandhavā) དང་། 'ཕསྶ་ཝཱ་' (phassavā) དང་། 'སདྡ་ཝཱ་' (saddavā) དང་། 'ར་སཱི་' (rasī) དང་། 'ར་སི་ཀོ་' (rasiko) དང་། 'རཱུ་པཱི་' (rūpī) དང་། 'རཱུ་པི་ཀོ་' (rūpiko) དང་། 'གནྡྷཱི་' (gandhī) དང་། 'གནྡྷི་ཀོ་' (gandhiko) ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། 79. වන්ත්වාවණ්ණා. ༧༩. ཨ་ཝཎྞའི་མཐའ་ཅན་ལས་རྐྱེན་ཝནྟུ་འགྱུར་རོ། පඨමන්තතො අවණ්ණන්තා මන්ත්වාත්ථෙ වන්තු හොති. සීලවා, පඤ්ඤවා, අවණ්ණාති කිං? සතිමා බන්ධුමා. རྣམ་དབྱེ་དང་པོའི་མཐའ་ཅན་གྱི་ཨ་ཝཎྞའི་མཐའ་ཅན་ལས་མནྟུའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཝནྟུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། 'སཱི་ལ་ཝཱ་' (sīlavā) དང་། 'པཉྙ་ཝཱ་' (paññavā) ལྟ་བུའོ། 'ཨ་ཝཎྞའི་མཐའ་ཅན་ལས་' ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། 'ས་ཏི་མཱ་' (satimā) དང་། 'བནྡྷུ་མཱ་' (bandhumā) ལྟ་བུའོ། 80. දණ්ඩාදිත්විකඊ වා. ༨༠. དཎྜ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ལས་རྐྱེན་ཨི་ཀ་དང་། ཨཱི་རྣམས་རེས་འགྱུར་རོ། දණ්ඩාදීහි [Pg.164] ඉක ඊ හොන්ති වා මන්ත්වාත්ථෙ. බහුලං විධානා කුතොචි ද්වෙ හොන්ති, කුතොචෙකමෙකංව දණ්ඩිකො දණ්ඩී දණ්ඩවා, ගන්ධිකො ගන්ධී ගන්ධවා, රූපිකො රූපී රූපවා. (28) ‘‘උත්තමීණෙව ධනා ඉකො’’, ධනිකො, ධනී ධනවා අඤ්ඤො. (29) ‘‘අසන්නිහිතෙ අත්ථා’’, අත්ථිකො අත්ථී, අඤ්ඤත්‍ර අත්ථවා. (30) ‘‘තදන්තා ච’’, පුඤ්ඤත්ථිකො, පුඤ්ඤත්ථී, (31) ‘‘වණ්ණන්තා ඊයෙව’’ බ්‍රහ්මවණ්ණී, දෙවවණ්ණී, (32) ‘‘හත්ථදන්තෙහි ජාතියං’’, හත්ථී, දන්තී, අඤ්ඤත්‍ර හත්ථවා දන්තවා. (33) ‘‘වණ්ණතො බ්‍රහ්මචාරිම්හි’’, වණ්ණී බ්‍රහ්මචාරී, වණ්ණවා අඤ්ඤො. (34) ‘‘පොක්ඛරාදිතො දෙසෙ’’, පොක්ඛරණී, උප්පලිනී, කුමුදිනී, භිසිනී, මුළාලිනී, සාලුකිනී, ක්වචාදෙසෙපි පදුමිපි පදුමිනී පණ්ණං. අඤ්ඤත්‍ර පොක්ඛරවා හත්ථී, (35) ‘‘නාවායිකො’’, නාවිකො. (36) ‘‘සුඛදුක්ඛා ඊ’’, සුඛී, දුක්ඛී. (37) ‘‘සිඛාදීහි වා’’, සිඛී, සිඛාවා, මාලී, මාලාවා, සීලී, සීලවා, බලී, බලවා. (38) ‘‘බලා බාහූරුපුබ්බා ච’’, බාහුබලී, ඌරුබලී. དཎྜ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ལས་མནྟུའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཨི་ཀ་དང་། ཨཱི་རྣམས་རེས་འགྱུར་རོ། ཕལ་ཆེར་འགྱུར་བའི་ཆོ་ག་ལས་ལ་ལ་ལས་གཉིས་འགྱུར་ལ། ལ་ལ་ལས་གཅིག་ཁོ་ན་འགྱུར་ཏེ། 'དཎྜི་ཀོ་' (daṇḍiko) དང་། 'དཎྜཱི་' (daṇḍī) དང་། 'དཎྜ་ཝཱ་' (daṇḍavā) དང་། 'གནྡྷི་ཀོ་' (gandhiko) དང་། 'གནྡྷཱི་' (gandhī) དང་། 'གནྡྷ་ཝཱ་' (gandhavā) དང་། 'རཱུ་པི་ཀོ་' (rūpiko) དང་། 'རཱུ་པཱི་' (rūpī) དང་། 'རཱུ་པ་ཝཱ་' (rūpavā) ལྟ་བུའོ། (༢༨) 'བུ་ལོན་འཇལ་བར་བྱེད་པ་ལས་ནི་དྷ་ན་ལས་རྐྱེན་ཨི་ཀ་ཁོ་ན་འགྱུར་ཏེ།' 'དྷ་ནི་ཀོ་' (dhaniko) ཞེས་པོ། 'དྷ་ནཱི་' (dhanī) དང་ 'དྷ་ན་ཝཱ་' (dhanavā) ནི་གཞན་ནོ། (༢༩) 'ཉེ་བར་མ་གནས་པ་ལས་ནི་ཨཏྠ་ལས་ཏེ།' 'ཨཏྠི་ཀོ་' (atthiko) དང་ 'ཨཏྠཱི་' (atthī) ཞེས་པའོ། གཞན་དུ་ནི་ 'ཨཏྠ་ཝཱ་' (atthavā) ཞེས་པའོ། (༣༠) 'དེའི་མཐའ་ཅན་ལས་ཀྱང་ངོ་།' 'པུཉྙཏྠི་ཀོ་' (puññatthiko) དང་ 'པུཉྙཏྠཱི་' (puññatthī) ལྟ་བུའོ། (༣༡) 'ཝཎྞ་མཐའ་ཅན་ལས་ནི་རྐྱེན་ཨཱི་ཁོ་ན་འགྱུར་ཏེ།' 'བྲཧྨ་ཝཎྞཱི་' (brahmavaṇṇī) དང་ 'དེ་ཝ་ཝཎྞཱི་' (devavaṇṇī) ལྟ་བུའོ། (༣༢) 'རིགས་ཀྱི་དོན་ལ་ཧཏྠ་དང་དནྟ་ལས་ཏེ།' 'ཧཏྠཱི་' (hatthī) དང་ 'དནྟཱི་' (dantī) ཞེས་པའོ། གཞན་དུ་ནི་ 'ཧཏྠ་ཝཱ་' (hatthavā) དང་ 'དནྟ་ཝཱ་' (dantavā) ཞེས་པའོ། (༣༣) 'ཚངས་སྤྱོད་པ་ལ་ནི་ཝཎྞ་ལས་ཏེ།' 'ཝཎྞཱི་' (vaṇṇī) ཞེས་པའོ། གཞན་དུ་ནི་ 'ཝཎྞ་ཝཱ་' (vaṇṇavā) ཞེས་པའོ། (༣༤) 'ཡུལ་གྱི་དོན་ལ་པོཀྑ་ར་ལ་སོགས་པ་ལས་ཏེ།' 'པོཀྑ་ར་ཎཱི་' (pokkharaṇī) དང་། 'ཨུཔྤ་ལི་ནཱི་' (uppalinī) དང་། 'ཀུ་མུ་དི་ནཱི་' (kumudinī) དང་། 'བྷི་སི་ནཱི་' (bhisinī) དང་། 'མུ་ལཱ་ལི་ནཱི་' (muḷālinī) དང་། 'སཱ་ལུ་ཀི་ནཱི་' (sālukinī) ལྟ་བུའོ། སྐབས་འགར་གཞན་ལའང་འགྱུར་ཏེ། 'པ་དུ་མི་ནཱི་པཎྞཾ་' (paduminī paṇṇaṃ) ལྟ་བུའོ། གཞན་དུ་ནི་ 'པོཀྑ་ར་ཝཱ་' (pokkharavā) ལྟ་བུའོ། (༣༥) 'ནཱ་ཝཱ་ལས་ནི་རྐྱེན་ཨི་ཀོ་འགྱུར་ཏེ།' 'ནཱ་ཝི་ཀོ་' (nāviko) ཞེས་པའོ། (༣༦) 'སུ་ཁ་དང་དུཀྑ་ལས་རྐྱེན་ཨཱི་འགྱུར་ཏེ།' 'སུ་ཁཱི་' (sukhī) དང་ 'དུཀྑཱི་' (dukkhī) ཞེས་པའོ། (༣༧) 'སི་ཁཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་རེས་འགྱུར་ཏེ།' 'སི་ཁཱི་' (sikhī) དང་ 'སི་ཁཱ་ཝཱ་' (sikhāvā) དང་། 'མཱ་ལཱི་' (mālī) དང་ 'མཱ་ལཱ་ཝཱ་' (mālāvā) དང་། 'སཱི་ལཱི་' (sīlī) དང་ 'སཱི་ལ་ཝཱ་' (sīlavā) དང་། 'བ་ལཱི་' (balī) དང་ 'བ་ལ་ཝཱ་' (balavā) ལྟ་བུའོ། (༣༨) 'སྔོན་དུ་བཱ་ཧུ་དང་ཨཱུ་རུ་ཡོད་པའི་བ་ལ་ལས་ཀྱང་ངོ་།' 'བཱ་ཧུ་བ་ལཱི་' (bāhubalī) དང་ 'ཨཱུ་རུ་བ་ལཱི་' (ūrubalī) ལྟ་བུའོ། 81. තපාදීහි ස්සී. තපාදිතො මන්ත්වත්ථෙ වා ස්සී හොති. තපස්සී, යසස්සී, තෙජස්සී, මනස්සී, පයස්සී. වාත්වෙව? යසවා. ༨༡. ཏ་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ལས་རྐྱེན་སྶཱི་འགྱུར་རོ། ཏ་པ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ལས་མནྟུའི་དོན་ལ་རྐྱེན་སྶཱི་རེས་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། 'ཏ་པསྶཱི་' (tapassī) དང་། 'ཡ་སསྶཱི་' (yasassī) དང་། 'ཏེ་ཛསྶཱི་' (tejassī) དང་། 'མ་ནསྶཱི་' (manassī) དང་། 'པ་ཡསྶཱི་' (payassī) ལྟ་བུའོ། 'རེས་འགྱུར་རོ་' ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། 'ཡ་ས་ཝཱ་' (yasavā) ལྟ་བུའོ། 82. මුඛාදිතො රො. මුඛාදීහි මන්ත්වත්ථෙරො හොති. මුඛරො, සුසිරො, ඌසරො, මධුරො, ඛරො, කුඤ්ජරො, නගරං, (39) ‘‘දන්තස්සු ච උන්නභදන්තෙ’’, දන්තුරො. ༨༢. མུ་ཁ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ལས་རྐྱེན་ར་འགྱུར་རོ། མུ་ཁ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ལས་མནྟུའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། 'མུ་ཁ་རོ་' (mukharo) དང་། 'སུ་སི་རོ་' (susiro) དང་། 'ཨཱུ་ས་རོ་' (ūsaro) དང་། 'མ་དྷུ་རོ་' (madhuro) དང་། 'ཁ་རོ་' (kharo) དང་། 'ཀུཉྫ་རོ་' (kuñjaro) དང་། 'ན་ག་རཾ་' (nagaraṃ) ལྟ་བུའོ། (༣༩) 'སོ་མཐོ་བའི་དོན་ལ་དནྟ་ལས་རྐྱེན་ཨུ་ར་འགྱུར་ཏེ།' 'དནྟུ་རོ་' (danturo) ལྟ་བུའོ། 83. තුන්ද්‍යාදීහි භො. ༨༣. ཏུནྡི་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ལས་རྐྱེན་བྷོ་འགྱུར་རོ། තුන්දිආදීහි [Pg.165] මන්ත්වත්ථෙ භො වා හොති. තුන්දිභො, වටිභො, වලිභො. වාත්වෙව? තුන්දිමා. ཏུནྡི་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ལས་མནྟུའི་དོན་ལ་རྐྱེན་བྷོ་རེས་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། 'ཏུནྡི་བྷོ་' (tundibho) དང་། 'ཝ་ཊི་བྷོ་' (vaṭibho) དང་། 'ཝ་ལི་བྷོ་' (valibho) ལྟ་བུའོ། 'རེས་འགྱུར་རོ་' ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། 'ཏུནྡི་མཱ་' (tundimā) ལྟ་བུའོ། 84. සද්ධාදිත්වා. ༨༤. སདྡྷཱ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ལས་རྐྱེན་ཨ་རེས་འགྱུར་རོ། සද්ධාදීහි මන්ත්වත්ථෙඅ හොති වා. සද්ධො, පඤ්ඤො, ඉත්ථියං සද්ධා. වාත්වෙව? පඤ්ඤවා. སདྡྷཱ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ལས་མནྟུའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཨ་རེས་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། 'སདྡྷོ་' (saddho) དང་། 'པཉྙོ་' (pañño) དང་། མོ་རྟགས་ལ་ 'སདྡྷཱ་' (saddhā) ལྟ་བུའོ། 'རེས་འགྱུར་རོ་' ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། 'པཉྙ་ཝཱ་' (paññavā) ལྟ་བུའོ། 85. ණො තපා. ༨༥. ཏ་པའི་སྒྲ་ལས་རྐྱེན་ཎོ་འགྱུར་རོ། තපා ණො හොති මන්ත්වත්ථෙ. තාපසො, ඉත්ථියං තාපසී. ཏ་པའི་སྒྲ་ལས་མནྟུའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཎོ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། 'ཏཱ་པ་སོ་' (tāpaso) དང་། མོ་རྟགས་ལ་ 'ཏཱ་པ་སཱི་' (tāpasī) ལྟ་བུའོ། 86. ආල්වභිජ්ඣාදීහි. ༨༦. ཨ་བྷི་ཛྫྷཱ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ལས་རྐྱེན་ཨཱ་ལུ་འགྱུར་རོ། අභිජ්ඣාදීහි ආලු හොති මන්ත්වත්ථෙ, අභිජ්ඣාලු, සීතාලු, ධජාලු, දයාලු. වාත්වෙව? දයාවා. ཨ་བྷི་ཛྫྷཱ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ལས་མནྟུའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཨཱ་ལུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། 'ཨ་བྷི་ཛྫྷཱ་ལུ་' (abhijjhālu) དང་། 'སཱི་ཏཱ་ལུ་' (sītālu) དང་། 'དྷ་ཛཱ་ལུ་' (dhajālu) དང་། 'ད་ཡཱ་ལུ་' (dayālu) ལྟ་བུའོ། 'རེས་འགྱུར་རོ་' ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། 'ད་ཡཱ་ཝཱ་' (dayāvā) ལྟ་བུའོ། 87. පිච්ඡාදිත්විලො. ༨༧. པིཙྪཱ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ལས་རྐྱེན་ཨི་ལོ་རེས་འགྱུར་རོ། පිච්ඡාදීහි ඉලො හොති වා මන්ත්වත්ථෙ. පිච්ඡිලො පිච්ඡවා, ඵෙනිලො ඵෙනවා, ජටිලො ජටාවා. කථං ‘වාචාලො’ති? නින්දායමිලස්සාදිලොපෙ ‘‘පරො ක්වචී’’ති (1-27). པིཙྪཱ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ལས་མནྟུའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཨི་ལོ་རེས་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། 'པིཙྪི་ལོ་' (picchilo) དང་ 'པིཙྪ་ཝཱ་' (picchavā) དང་། 'ཕེ་ནི་ལོ་' (phenilo) དང་ 'ཕེ་ན་ཝཱ་' (phenavā) དང་། 'ཛ་ཊི་ལོ་' (jaṭilo) དང་ 'ཛ་ཊཱ་ཝཱ་' (jaṭāvā) ལྟ་བུའོ། 'ཝཱ་ཙཱ་ལོ་' (vācālo) ཞེས་པ་ཇི་ལྟར་གྲུབ་ཅེ་ན། སྨད་པའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཨི་ལའི་ཐོག་མ་ཕྱིས་ནས་ 'པ་རོ་ཀྭ་ཙཱི་' ཞེས་པས་གྲུབ་པའོ། 88. සීලාදිතො වො. ༨༨. སཱི་ལ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ལས་རྐྱེན་ཝོ་འགྱུར་རོ། සීලාදීහි වො හොති වා මන්ත්වත්ථෙ. සීලවො සීලවා, කෙසවො කෙසවා, (40) ‘‘අණ්ණා නිච්චං’’ අණ්ණවො. (41) ගාණ්ඩී රාජීහි සඤ්ඤායං’’ ගාණ්ඩීවං ධනු, රාජීවං පඞ්කජං. སཱི་ལ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ལས་མནྟུའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཝོ་རེས་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། 'སཱི་ལ་ཝོ་' (sīlavo) དང་ 'སཱི་ལ་ཝཱ་' (sīlavā) དང་། 'ཀེ་ས་ཝོ་' (kesavo) དང་ 'ཀེ་ས་ཝཱ་' (kesavā) ལྟ་བུའོ། (༤༠) 'ཨཎྞ་ལས་ནི་རྟག་ཏུ་འགྱུར་ཏེ།' 'ཨཎྞ་ཝོ་' (aṇṇavo) ཞེས་པའོ། (༤༡) 'མིང་གི་དོན་ལ་གཱཎྜཱི་དང་རཱ་ཛཱི་ལས་ཏེ།' 'གཱཎྜཱི་ཝཾ་' (gāṇḍīvaṃ) དང་ 'རཱ་ཛཱི་ཝཾ་' (rājīvaṃ) ལྟ་བུའོ། 89. මායා මෙධාහි වී. ༨༩. མཱ་ཡཱ་དང་མེ་དྷཱའི་སྒྲ་ལས་རྐྱེན་ཝཱི་འགྱུར་རོ། එතෙහි [Pg.166] ද්වීහි වී හොති මන්ත්වත්ථෙ. මායාවී, මෙධාවී. སྒྲ་འདི་གཉིས་ལས་མནྟུའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཝཱི་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། 'མཱ་ཡཱ་ཝཱི་' (māyāvī) དང་། 'མེ་དྷཱ་ཝཱི་' (medhāvī) ལྟ་བུའོ། 90. සිස්සරෙ ආම්‍යුවාමී. සසද්දා ආම්‍යුවාමී හොන්ති ඉස්සරෙ-භිධාය්‍යෙ මන්ත්වත්ථෙ. සමස්සත්ථීති සාමී, සුවාමී. ༩༠. ས་སྒྲ་ལས་དབང་ཕྱུག་བརྗོད་པའི་མནྟུའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཨཱ་མྱུ་དང་ཝཱ་མཱི་རྣམས་འགྱུར་རོ། 'འདིའི་ས་ཡོད་དོ་' ཞེས་པའི་དོན་དུ་ 'སཱ་མཱི་' (sāmī) དང་། 'སུ་ཝཱ་མཱི་' (suvāmī) ཞེས་པའོ། 91. ලක්ඛ්‍යා ණො අ ච. ලක්ඛීසද්දා ණො හොති මන්ත්වත්ථෙ අ චාන්තස්ස. ණකාරොවයවො, ලක්ඛණො. ༩༡. ལཀྑཱིའི་སྒྲ་ལས་མནྟུའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ཎོ་འགྱུར་ཞིང་མཐའ་ལ་ཨ་འགྱུར་རོ། ཎ་ཡིག་ནི་ཆ་ཤས་ཏེ། 'ལཀྑ་ཎོ་' (lakkhaṇo) ཞེས་པའོ། 92. අඞ්ගා නො කල්‍යාණෙ. ༩༢. ཨངྒའི་སྒྲ་ལས་བཟང་བའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ནོ་འགྱུར་རོ། කල්‍යාණෙ ගම්‍යමානෙ අඞ්ගස්මා නො හොති මන්ත්වත්ථෙ. අඞ්ගනා. བཟང་བ་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་ལ། ཨངྒའི་སྒྲ་ལས་མནྟུའི་དོན་ལ་རྐྱེན་ནོ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། 'ཨངྒ་ནཱ་' (aṅganā) ཞེས་པའོ། 93. සො ලොමා. ༩༣. ལོ་མ་ལས་སོའོ། ලොමා සො හොති මන්ත්වත්ථෙ. ලොමසො, ඉත්ථියං, ලොමසා. ལོ་མ་ཞེས་པ་ལས་ལྡན་པའི་དོན་ལ་སོ་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། ལོ་མ་སོ། མོ་རྟགས་ལ། ལོ་མ་སཱ། 94. ඉමියා. ༩༤. ཨི་མ་དང་ཨི་ཡཱའོ། මන්ත්වත්ථෙ ඉම ඉයා හොන්ති බහුලං. පුත්තිමො, කිත්තිමො, පුත්තියො, කප්පියො, ජටියො, හානභාගියො, සෙනියො. ལྡན་པའི་དོན་ལ་ཨི་མ་དང་ཨི་ཡཱ་རྐྱེན་དག་ཕལ་ཆེར་འགྱུར་རོ། པུཏྟི་མོ། ཀིཏྟི་མོ། པུཏྟི་ཡོ། ཀཔྤི་ཡོ། ཛ་ཊི་ཡོ། ཧཱ་ན་བྷཱ་གི་ཡོ། སེ་ནི་ཡོ། 95. තො පඤ්චම්‍යා. පඤ්චම්‍යන්තා බහුලං තො හොති වා. ගාමතො ආගච්ඡති ගාමස්මා ආගච්ඡති, චොරතො භායති චොරෙහි භායති, සත්ථතො පරිහීනො සත්ථා පරිහීනො. ༩༥. ལྔ་པ་ལས་ཏོའོ། ལྔ་པའི་མཐའ་ཅན་ལས་ཏོ་རྐྱེན་ཕལ་ཆེར་རམ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། གཱ་མ་ཏོ་ཨཱ་གཙྪ་ཏི། གཱ་མ་སྨཱ་ཨཱ་གཙྪ་ཏི། ཙོ་ར་ཏོ་བྷཱ་ཡ་ཏི། ཙོ་རེ་ཧི་བྷཱ་ཡ་ཏི། སཏྠ་ཏོ་པ་རི་ཧཱི་ནོ། སཏྠཱ་པ་རི་ཧཱི་ནོ། 96. ඉතො-තෙත්තො කුතො. ༩༦. ཨི་ཏོ། ཏེཏཏོ། ཀུ་ཏོའོ། තොම්හි [Pg.167] ඉමස්ස ටි නිපච්චතෙ, එතස්ස ට එත, කිංසද්දස්ස කුත්තඤ්ච. ඉතො ඉමස්මා, අතො එත්තො එතස්මා, කුතො කස්මා. ཏོ་རྐྱེན་ཡོད་པ་ལ། ཨི་མ་ལ་ཊི་རུ་གྲུབ་ཅིང་། ཨེ་ཏ་ལ་ཊ་དང་ཨེ་ཏ་རུ་འགྱུར་ལ། ཀིཾ་སྒྲ་ལ་ཀུ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། ཨི་ཏོ་ནི་ཨི་མ་སྨཱའོ། ཨ་ཏོ་དང་ཏེཏཏོ་ནི་ཨེ་ཏ་སྨཱའོ། ཀུ་ཏོ་ནི་ཀ་སྨཱའོ། 97. අභ්‍යාදීහි. අභිආදීහි තො හොති. අභිතො, පරිතො, පච්ඡතො හෙට්ඨතො. ༩༧. ཨ་བྷི་ལ་སོགས་པ་ལས་སོ། ཨ་བྷི་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ལས་ཏོ་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། ཨ་བྷི་ཏོ། པ་རི་ཏོ། པཙྪ་ཏོ། ཧེཊྛ་ཏོ། 98. ආද්‍යාදීහි. ආදිප්පභුතීහි තො වා හොති, ආදො ආදිතො, මජ්ඣතො අන්තතො, පිට්ඨිතො, පස්සතො, මුඛතො, යතොදකං තදාදිත්තං, යං උදකං තදෙවාදිත්තන්ති අත්ථො. ༩༨. ཨཱ་དི་ལ་སོགས་པ་ལས་སོ། ཨཱ་དི་ལ་སོགས་པ་ལས་ཏོ་རྐྱེན་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། ཨཱ་དོ། ཨཱ་དི་ཏོ། མཛྫྷ་ཏོ། ཨནྟ་ཏོ། པིཊྛི་ཏོ། པས྄ས་ཏོ། མུ་ཁ་ཏོ། ཡ་ཏོ་ད་ཀཾ་ཏ་དཱ་དིཏྟཾ་ཞེས་པ་ནི། ཆུ་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་འབར་བ་ཞེས་པའི་དོན་ཏོ། 99. සබ්බාදිතො සත්තම්‍යා ත්‍රත්තා. සබ්බාදීහි සත්තම්‍යන්තෙහි ත්‍රත්ථා වා හොන්ති. සබ්බත්‍ර සබ්බ. සබ්බස්මිං, යත්‍ර යත්ථ යස්මිං. බහුලාධිකාරා න තුම්හාම්හෙහි. ༩༩. ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་བདུན་པ་ལས་ཏྲ་དང་ཏྠའོ། བདུན་པའི་མཐའ་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་ལས་ཏྲ་དང་ཏྠ་རྐྱེན་དག་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། སབྦ་ཏྲ། སབྦ་ཏྠ། དོན་ནི་སབྦསྨིཾ་ཞེས་པའོ། ཡ་ཏྲ། ཡ་ཏྠ། དོན་ནི་ཡསྨིཾ་ཞེས་པའོ། ཕལ་ཆེར་གྱི་དབང་གིས་ཏུམྷ་དང་ཨམྷ་ལས་མི་འགྱུར་རོ། 100. කත්ථෙත්ථ කුත්‍රාත්‍ර ක්වෙහිධ. ༡༠༠. ཀཏྠ། ཨེཏྠ། ཀུཏྲ། ཨཏྲ། ཀྭ། ཨིཧ། ཨིདྷའོ། එතෙසද්දා නිපච්චන්තෙ. කස්මිං කත්ථ, කුත්‍ර, ක්ව, එතස්මිං, එත්ථ, අත්‍ර, අස්මිං ඉහ, ඉධ. སྒྲ་འདི་དག་ནི་རྗེས་སུ་གྲུབ་པའོ། ཀསྨིཾ་ལ་ཀཏྠ། ཀུཏྲ། ཀྭའོ། ཨེཏསྨིཾ་ལ་ཨེཏྠ། ཨཏྲའོ། ཨསྨིཾ་ལ་ཨིཧ། ཨིདྷའོ། 101. ධි සබ්බා වා. සත්තම්‍යන්තතො සබ්බස්මා ධි වා හොති. සබ්බධි, සබ්බත්ථ. ༡༠༡. སབྦ་ལས་དྷི་རྣམ་པར་རོ། བདུན་པའི་མཐའ་ཅན་སབྦ་སྒྲ་ལས་དྷི་རྐྱེན་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། སབྦ་དྷི། སབྦ་ཏྠ། 102. යා හිං. සත්තම්‍යන්තතො යතො හිං වා හොති. යහිං යත්‍ර. ༡༠༢. ཡ་ལས་ཧིཾའོ། བདུན་པའི་མཐའ་ཅན་ཡ་སྒྲ་ལས་ཧིཾ་རྐྱེན་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། ཡ་ཧིཾ། ཡ་ཏྲ། 103. තා හං ච. ༡༠༣. ཏ་ལས་ཧཾ་ཡང་ངོ། සත්තම්‍යන්තතො [Pg.168] තතො වා හං හොති හිං ච. තහං, තහිං, තත්‍ර. བདུན་པའི་མཐའ་ཅན་ཏ་སྒྲ་ལས་ཧཾ་རྐྱེན་རྣམ་པར་འགྱུར་ཞིང་ཧིཾ་ཡང་ངོ་། ཏ་ཧཾ། ཏ་ཧིཾ། ཏ་ཏྲ། 104. කුහිං කහං. ༡༠༤. ཀུ་ཧིཾ་དང་ཀ་ཧཾའོ། කිංසද්දා සත්තම්‍යන්තා හිං හං නිපච්චන්තෙ කිස්ස කුකා ච. කුහිං, කහං. කථං ‘කුහිඤ්චන’න්ති? ‘චනං’ ඉති නිපාතන්තරං ‘කුහිඤ්චී’ති එත්ථ චිසද්දො විය. བདུན་པའི་མཐའ་ཅན་ཀིཾ་སྒྲ་ལས་ཧིཾ་དང་ཧཾ་རྐྱེན་དག་རྗེས་སུ་གྲུབ་ཅིང་། ཀིཾ་ལ་ཀུ་དང་ཀ་རུ་འགྱུར་རོ། ཀུ་ཧིཾ། ཀ་ཧཾ། ཀུ་ཧིཉྩ་ནཾ་ཞེས་པ་ཇི་ལྟར་གྲུབ་ཅེ་ན། ཙ་ནཾ་ཞེས་པ་ནི་ཚིག་ཕྲད་གཞན་ཡིན་ཏེ། ཀུ་ཧིཉྩི་ཞེས་པའི་ཙི་སྒྲ་བཞིན་ནོ། 105. සබ්බෙකඤ්ඤයතෙහි කාලෙ දා. එතෙහි සත්තම්‍යන්තෙහි කාලෙ දා හොති. සබ්බස්මිං කාලෙ සබ්බදා, එකදා, අඤ්ඤදා, යදා, තදා. කාලෙති කිං? සබ්බත්ථ දෙසෙ. ༡༠༥. སབྦ། ཨེཀ། ཨཉྙ། ཡ་དང་ཏ་དག་ལས་དུས་ལ་དཱའོ། བདུན་པའི་མཐའ་ཅན་འདི་དག་ལས་དུས་ཀྱི་དོན་ལ་དཱ་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། དུས་ཐམས་ཅད་ལ་སབྦ་དཱ། དུས་གཅིག་ལ་ཨེཀ་དཱ། དུས་གཞན་ལ་ཨཉྙ་དཱ། དུས་གང་ལ་ཡ་དཱ། དུས་དེ་ལ་ཏ་དཱའོ། དུས་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཡུལ་ལ་སབྦ་ཏྠ་ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། 106. කදා කුදා සදා ධුනෙදානි. ༡༠༦. ཀ་དཱ། ཀུ་དཱ། ས་དཱ། ཨ་དྷུ་ནཱ། ཨི་དཱ་ནིའོ། එතෙ සද්දා නිපච්චන්තෙ. කස්මිං කාලෙ කදා, කුදා, සබ්බස්මිං කාලෙ සදා, ඉමස්මිං කාලෙ අධුනා, ඉදානි. སྒྲ་འདི་དག་ནི་རྗེས་སུ་གྲུབ་པའོ། དུས་གང་ལ་ཀ་དཱ། ཀུ་དཱ། དུས་ཐམས་ཅད་ལ་ས་དཱ། དུས་འདི་ལ་ཨ་དྷུ་ནཱ། ཨི་དཱ་ནིའོ། 107. අජ්ජ සජ්ජ්වපරජ්ජ්වෙතරහි කරහා. ༡༠༧. ཨཛྫ། སཛྫུ། ཨ་པ་རཛྫུ། ཨེ་ཏ་ར་ཧི། ཀ་ར་ཧཱའོ། එතෙසද්දා නිපච්චන්තෙ. පකතිප්පච්චයො ආදෙසො කාලවිසෙසොති සබ්බමෙතං නිපාතනා ලබ්භති, ඉමස්ස ටො ජ්ජො ජාහනි නිපච්චතෙ, අස්මිං අහනි අජ්ජ. සමානස්ස සභාවො ජ්ජු චාහනි, සමානෙ අහනි සජ්ජු. අපරස්මා ජ්ජු, අපරස්මිං අහනි අපරජ්ජු. ඉමස්සෙතො කාලෙ රහි ච, ඉමස්මිං කාලෙ එතරහි. කිංසද්දස්ස කො රහ චානජ්ජතනෙ, කස්මිං කාලෙ කරහ. སྒྲ་འདི་དག་ནི་རྗེས་སུ་གྲུབ་པའོ། གཞི་དང་རྐྱེན་དང་འགྱུར་བ་དང་དུས་ཀྱི་ཁྱད་པར་འདི་ཐམས་ཅད་ནི་རྗེས་སུ་གྲུབ་པ་ལས་ཐོབ་པ་ཡིན་ཏེ། ཨི་མ་ལ་ཊོ་དང་ཛྫོ་ཉིན་མོ་ལ་གྲུབ་པས། ཉིན་མོ་འདི་ལ་ཨཛྫའོ། ས་མཱ་ན་ལ་ས་རང་བཞིན་དང་ཛྫུ་ཉིན་མོ་ལ་འགྱུར་བས། ཉིན་མོ་མཚུངས་པ་ལ་སཛྫུའོ། ཨ་པ་ར་ལས་ཛྫུ་འགྱུར་བས། ཉིན་མོ་གཞན་ལ་ཨ་པ་རཛྫུའོ། ཨི་མ་ལ་ཨེ་ཏོ་དང་དུས་ལ་ར་ཧི་འགྱུར་བས། དུས་འདི་ལ་ཨེ་ཏ་ར་ཧིའོ། ཀིཾ་སྒྲ་ལ་ཀོ་དང་ར་ཧ་ད་ལྟར་མ་ཡིན་པའི་དུས་ལ་འགྱུར་བས། དུས་གང་ལ་ཀ་ར་ཧཱའོ། 108. සබ්බාදීහි පයාරෙ ථා. ༡༠༨. ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་ལས་རྣམ་པ་ལ་ཐཱའོ། සාමඤ්ඤස්ස [Pg.169] භෙදකො විසෙසො පකාරො, තත්ථ වත්තමානෙහි සබ්බාදීහි ථා හොති. සබ්බෙන පකාරෙන සබ්බථා, යථා, තථා. སྤྱི་ལས་བྱེ་བྲག་ཏུ་འབྱེད་པའི་ཁྱད་པར་ནི་རྣམ་པ་ཡིན་ལ། དེ་ལ་འཇུག་པའི་ཐམས་ཅད་ལ་སོགས་པ་ལས་ཐཱ་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས་སབྦ་ཐཱ། ཡ་ཐཱ། ཏ་ཐཱའོ། 109. කථමිත්ථං. ༡༠༩. ཀ་ཐཾ་དང་ཨིཏྠཾའོ། එතෙ සද්දා නිපච්චන්තෙ පකාරෙ. කිමිමෙහි ථං පච්චයො, කඉත ච තෙසං යථාක්කමං, කථං, ඉත්ථං. སྒྲ་འདི་དག་ནི་རྣམ་པའི་དོན་ལ་རྗེས་སུ་གྲུབ་པའོ། ཀིཾ་དང་ཨི་མ་དག་ལས་ཐཾ་རྐྱེན་འགྱུར་ཞིང་། དེ་དག་ལ་གོ་རིམ་བཞིན་ཀ་དང་ཨི་ཏ་རུ་འགྱུར་བས། ཀ་ཐཾ། ཨིཏྠཾའོ། 110. ධා සඞ්ඛ්‍යාහි. ༡༡༠. གྲངས་ལས་དྷཱའོ། සඞ්ඛ්‍යාවාචීහි පකාරෙ ධා පරා හොති. ද්වීහි පකාරෙහි, ද්වෙ වා පකාරෙ කරොති ද්විධා කරොති, බහුධා කරොති, එකං රාසිං පඤ්චප්පකාරං කරොති පඤ්චධා කරොති, පඤ්චප්පකාරමෙකප්පකාරං කරොති එකධා කරොති. གྲངས་བརྗོད་པའི་སྒྲ་ལས་རྣམ་པའི་དོན་ལ་དྷཱ་རྐྱེན་ཕྱི་མར་འགྱུར་རོ། རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱིས་སམ། རྣམ་པ་གཉིས་སུ་བྱེད་པ་ལ་དྭི་དྷཱ་ཀ་རོ་ཏི། བྷ་ཧུ་དྷཱ་ཀ་རོ་ཏི། ཕུང་པོ་གཅིག་རྣམ་པ་ལྔར་བྱེད་པ་ལ་པཉྩ་དྷཱ་ཀ་རོ་ཏི། རྣམ་པ་ལྔ་རྣམ་པ་གཅིག་ཏུ་བྱེད་པ་ལ་ཨེ་ཀ་དྷཱ་ཀ་རོ་ཏིའོ། 111. වෙකා ජ්ඣං. ༡༡༡. ཨེ་ཀ་ལས་ཛྫྷཾ་རྣམ་པར་རོ། එකස්මා පකරෙ ජ්ඣං වා හොති. එකජ්ඣං කරොති, එකධා, කරොති. ཨེ་ཀ་སྒྲ་ལས་རྣམ་པའི་དོན་ལ་ཛྫྷཾ་རྐྱེན་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། ཨེ་ཀཛྫྷཾ་ཀ་རོ་ཏི། ཨེ་ཀ་དྷཱ་ཀ་རོ་ཏིའོ། 112. ද්විතීහෙධා. ༡༡༢. དྭི་དང་ཏི་ལས་ཨེ་དྷཱའོ། ද්විතීහි පකාරෙ එධා වා හොති. ද්වෙධා, තෙධා, ද්විධා, තිධා. དྭི་དང་ཏི་ལས་རྣམ་པའི་དོན་ལ་ཨེ་དྷཱ་རྐྱེན་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། དྭེ་དྷཱ། ཏེ་དྷཱ། དྭི་དྷཱ། ཏི་དྷཱའོ། 113. තබ්බති ජාතියො. ༡༡༣. དེ་དང་ལྡན་པ་ལ་ཛཱ་ཏི་ཡོའོ། පකාරවති තංසාමඤ්ඤවාචකා සද්දා ජාතියො හොති, පටුජාතියො, මුදුජාතියො. རྣམ་པ་དང་ལྡན་པ་ལ་དེའི་སྤྱི་བརྗོད་པའི་སྒྲ་ལས་ཛཱ་ཏི་ཡོ་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། པ་ཊུ་ཛཱ་ཏི་ཡོ། མུ་དུ་ཛཱ་ཏི་ཡོའོ། 114. වාරසඞ්ඛ්‍යාය ක්ඛත්තුං. ༡༡༤. ལན་གྱི་གྲངས་ལས་ཀྑཏྟུཾའོ། වාරසම්බන්ධිනියා [Pg.170] සඞ්ඛ්‍යාය ක්ඛත්තුං හොති. ද්වෙ වාරෙ භුඤ්ජති ද්වික්ඛත්තුං දිවසස්ස භුඤ්ජති. වාරග්ගහණං කිං? පඤ්ච භුඤ්ජති. සඞ්ඛ්‍යායාති කිං? පහූතෙ වාරෙ භුඤ්ජති. ལན་དང་འབྲེལ་བའི་གྲངས་ལས་ཀྑཏྟུཾ་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། ལན་གཉིས་ཟ་བ་ལ་ཉིན་གཅིག་ལ་དྭིཀྑཏྟུཾ་བྷུཉྫ་ཏི། ལན་ཞེས་སྨོས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལྔ་ཟ་བ་ལྟ་བུའོ། གྲངས་ལས་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལན་མང་པོ་ཟ་བ་ལྟ་བུའོ། 115. කතිම්හා. ༡༡༥. ཀ་ཏི་ལས་སོ། වාරසම්බන්ධිනියා කතිසඞ්ඛ්‍යාය ක්ඛත්තුං හොති, කති වාරෙ, භුඤ්ජථි, කතික්ඛත්තුං භුඤ්ජති. ལན་དང་འབྲེལ་བའི་ཀ་ཏི་གྲངས་ལས་ཀྑཏྟུཾ་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། ལན་དུ་མ་ཟ་བ་ལ་ཀ་ཏིཀྑཏྟུཾ་བྷུཉྫ་ཏིའོ། 116. බහුම්හා ධා ච පච්චාසත්තියං. ༡༡༦. བྷ་ཧུ་ལས་དྷཱ་ཡང་ཉེ་བར་སྦྱོར་བ་ལའོ། වාරසම්බන්ධිනියා බහුසඞ්ඛ්‍යාය ධා හොති ක්ඛත්ථුං ච, වාරානඤ්චෙ පච්චාසත්ති හොති, බහුධා දිවසස්ස භුඤ්ජති බහුක්ඛත්තුං භුඤ්ජති. පච්චාසත්තියන්ති කිං? බහුවාරෙ මාසස්ස භුඤ්ජති. ལན་དང་འབྲེལ་བའི་བྷ་ཧུ་གྲངས་ལས་དྷཱ་དང་ཀྑཏྟུཾ་རྐྱེན་དག་འགྱུར་ཏེ། གལ་ཏེ་ལན་རྣམས་ཉེ་བར་སྦྱོར་བ་ཡིན་ན། ཉིན་གཅིག་ལ་བྷ་ཧུ་དྷཱ་བྷུཉྫ་ཏི་དང་བྷ་ཧུཀྑཏྟུཾ་བྷུཉྫ་ཏིའོ། ཉེ་བར་སྦྱོར་བ་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཟླ་བ་གཅིག་ལ་ལན་མང་པོ་ཟ་བ་ལྟ་བུའོ། 117. සකිං වා. ༡༡༧. ས་ཀིཾ་རྣམ་པར་རོ། එකං වාරමිච්චස්මිං අත්ථෙ සකින්ති වා නිපච්චතෙ. එකවාරං භුඤ්ජති සකිං භුඤ්ජති, වාති කිං? එකක්ඛත්තුං භුඤ්ජති. ལན་གཅིག་ཅེས་པའི་དོན་ལ་ས་ཀིཾ་ཞེས་རྣམ་པར་རྗེས་སུ་གྲུབ་པའོ། ལན་གཅིག་ཟ་བ་ལ་ས་ཀིཾ་བྷུཉྫ་ཏིའོ། རྣམ་པར་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཨེཀཀྑཏྟུཾ་བྷུཉྫ་ཏི་ཞེས་པའོ། 118. සො වීච්ඡප්පකාරෙසු. ༡༡༨. ཟློས་པ་དང་རྣམ་པ་དག་ལ་སོའོ། වීච්ඡායං පකාරෙ ච සො හොති බහුලං. වීච්ඡායං-ඛණ්ඩසො, බිලසො. පකාරෙ-පුථුසො, සබ්බසො. ཟློས་པ་དང་རྣམ་པ་ལ་སོ་རྐྱེན་ཕལ་ཆེར་འགྱུར་རོ། ཟློས་པ་ལ། ཁཎྜ་སོ། བི་ལ་སོ། རྣམ་པ་ལ། པུ་ཐུ་སོ། སབྦ་སོའོ། 119. අභූතතබ්භාවෙ කරාසභූයොගෙ විකාරා චී. ༡༡༩. མ་བྱུང་བ་དེ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་ལ་ཀྲྀ་དང་ཨཱས་དང་བྷཱུ་སྦྱོར་བ་ལ་འགྱུར་བ་ལས་ཙཱིའོ། අවත්ථාවතො-වත්ථන්තරෙනාභූතස්ස තායාවත්ථාය භාවෙකරාසභූහි සම්බන්ධෙ සති විකාරවාචකා චී හොති, අධවලං ධවලං [Pg.171] කරොති ධවලී කරොති, අධවලො ධවලො සියා ධවලී සියා, අධවලො ධවලො භවති ධවලී භවති. අභූත තබ්භාවෙති කිං? ඝටං කරොති, දධි අත්ථි, ඝටො භවති. කරාසභූයොගෙති කිං? අධවලොධවලො ජායතෙ. විකාරාති කිං? පකතියා මාහොතු, සුවණ්ණං කුණ්ඩලං කරොති. གནས་སྐབས་གཞན་གྱིས་མ་བྱུང་བ་དེ་ཉིད་ཀྱི་གནས་སྐབས་སུ་འགྱུར་བ་ལ། ཀྲྀ་དང་ཨཱས་དང་བྷཱུ་དག་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་ཚེ། འགྱུར་བ་བརྗོད་པ་ལས་ཙཱི་རྐྱེན་འགྱུར་རོ། དཀར་པོ་མ་ཡིན་པ་དཀར་པོར་བྱེད་པ་ལ་དྷ་ཝ་ལཱི་ཀ་རོ་ཏི། དཀར་པོ་མ་ཡིན་པ་དཀར་པོར་གྱུར་ཅིག་པ་ལ་དྷ་ཝ་ལཱི་སི་ཡཱ། དཀར་པོ་མ་ཡིན་པ་དཀར་པོར་འགྱུར་བ་ལ་དྷ་ཝ་ལཱི་བྷ་ཝ་ཏིའོ། མ་བྱུང་བ་དེ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བུམ་པ་བྱེད་པ་དང་། ཞོ་ཡོད་པ་དང་། བུམ་པར་འགྱུར་བ་ལྟ་བུའོ། ཀྲྀ་དང་ཨཱས་དང་བྷཱུ་སྦྱོར་བ་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དཀར་པོ་མ་ཡིན་པ་དཀར་པོར་སྐྱེ་བ་ལྟ་བུའོ། འགྱུར་བ་ལས་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རང་བཞིན་ལས་མི་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་ཏེ། གསེར་གྱིས་རྣ་རྒྱན་བྱེད་པ་ལྟ་བུའོ། 120. දිස්සන්තඤ්ඤෙපි පච්චයා. ༡༢༠. རྐྱེན་གཞན་དག་ཀྱང་མཐོང་ངོ་། වුත්තතො-ඤ්ඤෙපි පච්චයා දිස්සන්ති වුත්තාවුත්තත්ථෙසු. විවිධා මාතරො විමාතරො, තාසං පුත්තා වෙමාතිකා-රිකණ. පථං ගච්ඡතීති පථාවිනො-ආවී. ඉස්සා අස්ස අත්ථීති ඉස්සුකී-උකී. ධුරං වහතීති ධොරය්හො- ය්හණ. བཤད་པ་ལས་གཞན་པའི་རྐྱེན་དག་ཀྱང་བཤད་པ་དང་མ་བཤད་པའི་དོན་དག་ལ་མཐོང་ངོ་། མ་སྣ་ཚོགས་པ་ལ་ཝི་མཱ་ཏ་རོ། དེ་དག་གི་བུ་ལ་ཝེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་སྟེ་རི་ཀ་ཎ་རྐྱེན་ནོ། ལམ་ལ་འགྲོ་བ་ལ་པ་ཐཱ་ཝི་ནོ་སྟེ་ཨཱ་ཝཱི་རྐྱེན་ནོ། ཕྲག་དོག་དང་ལྡན་པ་ལ་ཨིས྄སུ་ཀཱི་སྟེ་ཨུ་ཀཱི་རྐྱེན་ནོ། ཁུར་འཁུར་བ་ལ་དྷོ་རཡ྄ཧོ་སྟེ་ཡ྄ཧ་ཎ་རྐྱེན་ནོ། 121. අඤ්ඤස්මිං. ༡༢༡. དོན་གཞན་ལ་ཡང་ངོ་། වුත්තතො-ඤ්ඤස්මිම්පි අත්ථෙ වුත්තප්පච්චයා දිස්සන්ති. මගධානං ඉස්සරො මාගධො-ධණා. කාසීති සහස්සං, තමග්ඝතීති කාසියො ඉයො. བཤད་པ་ལས་གཞན་པའི་དོན་ལ་ཡང་བཤད་པའི་རྐྱེན་དག་མཐོང་ངོ་། མ་ག་དྷཱའི་དབང་ཕྱུག་ལ་མཱ་ག་དྷོ་སྟེ་དྷ་ཎ་རྐྱེན་ནོ། ཀཱ་སཱི་ཞེས་པ་སྟོང་སྟེ། དེ་དང་མཚུངས་པ་ལ་ཀཱ་སི་ཡོ་སྟེ་ཨི་ཡོ་རྐྱེན་ནོ། 122. සකත්ථෙ. ༡༢༢. རང་གི་དོན་ལ་ཡང་ངོ་། සකත්ථෙපි පච්චයා දිස්සන්ති. හීනකො, පොතකො, කිච්චයං. རང་གི་དོན་ལ་ཡང་རྐྱེན་དག་མཐོང་ངོ་། ཧཱི་ན་ཀོ། པོ་ཏ་ཀོ། ཀིཙྩ་ཡཾའོ། 123. ලොපො. ༡༢༣. ཕྱིས་པའོ། පච්චයානං ලොපොපි දිස්සති. බුද්ධෙ රතනං පණීතං, චක්ඛුං සුඤ්ඤං අත්තෙන වා අත්තරියෙන වාති භාවප්පච්චයලොපො. རྐྱེན་དག་ཕྱིས་པ་ཡང་མཐོང་ངོ་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་དཀོན་མཆོག་དམ་པ་དང་། མིག་ནི་བདག་གམ་བདག་གི་བས་སྟོང་པ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་དངོས་པོའི་རྐྱེན་ཕྱིས་པའོ། 124. සරානමාදිස්සායුවණ්ණස්සාඑඔ ණානුබන්ධෙ. ༡༢༤. ཎ་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་ཚེ་དབྱངས་རྣམས་ཀྱི་ཐོག་མའི་ཨ་དང་ཨི་ཨུ་དག་ལ་ཨཱ་དང་ཨེ་ཨོ་དག་ཏུ་འགྱུར་རོ། සරානමාදිභූතා [Pg.172] යෙ අකාරිවණ්ණුවණ්ණා, තෙසං ආඑඔ හොන්ති යථාක්කමංණානුබන්ධෙ. රාඝවො, වෙනතෙය්‍යො, මෙනිකො, ඔළුම්පිකො, දොභග්ගං. ණානුබන්ධෙති කිං? පුරාතනො. དབྱངས་རྣམས་ཀྱི་ཐོག་མར་གྱུར་པའི་ཨ་ཡིག་དང་ཨི་ཝརྞ་ཨུ་ཝརྞ་དག་ལ། ཎ་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་ཚེ་གོ་རིམ་བཞིན་ཨཱ་དང་ཨེ་ཨོ་དག་ཏུ་འགྱུར་རོ། རཱ་གྷ་ཝོ། ཝེ་ན་ཏེཡ྄ཡོ། མེ་ནི་ཀོ། ཨོ་ལུམྤི་ཀོ། དོ་བྷགྒཾའོ། ཎ་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་ཚེ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། པུ་རཱ་ཏ་ནོ་ལྟ་བུའོ། 125. සංයොගෙ ක්වචි. ༡༢༥. བརྩེགས་པ་ལ་ལ་ལའོ། සරානමාදිභූතා යෙ අයුවණ්ණා, තෙසං ආඑඔ හොන්ති ක්වචිදෙව සංයොගවිසයෙ ණානුබන්ධෙ. දෙච්චො, කොණ්ඩඤ්ඤො. ක්වචීති කිං? කත්තිකෙය්‍යො. དབྱངས་རྣམས་ཀྱི་ཐོག་མར་གྱུར་པའི་ཨ་དང་ཨི་ཨུ་དག་ལ། བརྩེགས་པའི་ཡུལ་ལ་ཎ་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་ཚེ་ལ་ལ་ཁོ་ནར་ཨཱ་དང་ཨེ་ཨོ་དག་ཏུ་འགྱུར་རོ། དེཙྩོ། ཀོཎྜཉྙོའོ། ལ་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཀཏྟི་ཀེཡ྄ཡོ་ལྟ་བུའོ། 126. මජ්ඣෙ. ༡༢༦. དབུས་སུའོ། මජ්ඣෙ වත්තමානානම්පි අයුවණ්ණානං ආ එ ඔ හොන්ති ක්වචි. අඩ්ඪතෙය්‍යො, වාසෙට්ඨො. སྐབས་འགར་དབུས་སུ་གནས་པའི་ཨ་ཡུ་ཡི་གེ་རྣམས་ (ཨ་ཨི་ཨུ་རྣམས་) ཀྱི་ཚབ་ཏུ་ཨཱ་དང་ཨེ་དང་ཨོ་རྣམས་འབྱུང་བར་འགྱུར། དཔེར་ན། ཨཌྜྷཏེཡྻོ། ཝཱསེཊྛོ། 127. කොසජ්ජාජ්ජව පාරිසජ්ජ සොහජ්ජ මද්දවාරිස්සාසභාජඤ්ඤථෙය්‍ය බාහුසච්චා. ༡༢༧. ཀོསཛྫ། ཨཱཛྫཝ། པཱརིསཛྫ། སོཧཛྫ། མདྡཝ། ཨཱརིས྿། ཨཱསབྷ། ཨཱཛཉྙ། ཐེཡྻ། བཱཧུསཙྩ་རྣམས་སོ།། එතෙසද්දා නිපච්චන්තෙණානුබන්ධෙ. කුසී තස්ස භාවොකොසජ්ජං, උජුනො භාවො අජ්ජවං, පරිසාසු සාධු පාරිසජ්ජො, සුහදයොව සුහජ්ජො, තස්ස පන භාවො සොහජ්ජං, මුදුනො භාවො මද්දවං, ඉසිනො ඉදං භාවො වා ආරිස්සං, උසභස්ස ඉදං භාවො [Pg.173] වා ආසභං, ආජානීයස්ස භාවො සො එව වා ආජඤ්ඤං, ථෙනස්ස භාවො කම්මං වා ථෙය්‍යං, බහුස්සතස්ස භාවො බාහුසච්චං, එතෙසු යමලක්ඛණිකං, තං නිපාතනා. སྒྲ་འདི་རྣམས་ནི་རྗེས་འབྲེལ་ཎ་ཡོད་པའི་རྐྱེན་གྱི་ཚེ་དམིགས་བསལ་དུ་གྲུབ་པ་ཡིན། ལེ་ལོ་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་ནི་ཀོསཛྫཾ་ (ལེ་ལོ) ཡིན། དྲང་པོའི་དངོས་པོ་ནི་ཨཱཛྫཝཾ་ (དྲང་པོའི་ཉིད) ཡིན། འཁོར་གྱི་ནང་དུ་བཟང་པོ་ནི་པཱརིསཛྫོ ཡིན། སྙིང་ཉེ་བ་ཉིད་ནི་སུཧཛྫོ ཡིན་ལ། དེའི་དངོས་པོ་ནི་སོཧཛྫཾ་ (མཛའ་བཤེས་ཉིད) ཡིན། འཇམ་པོའི་དངོས་པོ་ནི་མདྡཝཾ་ (འཇམ་གཉེན) ཡིན། དྲང་སྲོང་གི་འདི་འམ་དངོས་པོ་ནི་ཨཱརིས྿ཾ་ ཡིན། ཁྱུ་མཆོག་གི་འདི་འམ་དངོས་པོ་ནི་ཨཱསབྷཾ་ ཡིན། ཅང་ཤེས་ཀྱི་དངོས་པོ་འམ་དེ་ཉིད་ནི་ཨཱཛཉྙཾ་ ཡིན། རྐུན་མའི་དངོས་པོ་འམ་ལས་ནི་ཐེཡྻཾ་ (བརྐུ་བ) ཡིན། མང་དུ་ཐོས་པའི་དངོས་པོ་ནི་བཱཧུསཙྩཾ་ (མང་ཐོས་ཉིད) ཡིན། འདི་དག་གི་ནང་དུ་མཚན་ཉིད་དང་མི་མཐུན་པ་གང་ཡིན་པ་དེ་ནི་དམིགས་བསལ་གྱིས་གྲུབ་པའོ།། 128. මනාදීනං සක. ༡༢༨. མནས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་སཀའོ།། මනාදීනං සක හොති ණානුබන්ධෙ. මනසි භවං මානසං, දුම්මනසො භාවො දොමනස්සං, සොමනස්සං. རྗེས་འབྲེལ་ཎ་ཡོད་པའི་རྐྱེན་གྱི་ཚེ་མནས་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་སཀ་ (ས་ཡིག་གི་འཇུག་པ) འབྱུང་བར་འགྱུར། ཡིད་ལ་སྐྱེས་པ་ནི་མཱནསཾ་ (ཡིད་ལས་སྐྱེས་པ) ཡིན། ཡིད་མི་བདེ་བའི་དངོས་པོ་ནི་དོམནསྶཾ་ (ཡིད་མི་བདེ་བ) ཡིན། སོམནསྶཾ་ (ཡིད་བདེ་བ) ཡང་དེ་བཞིན་ནོ།། 129. උවණ්ණස්සාවඞ සරෙ. ༡༢༩. དབྱངས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཨུ་ཡིག་གི་རིགས་ལ་ཨཝངའོ།། සරාදො ණානුබන්ධෙ උවණ්ණස්සාවඞ හොති. රාඝවො, ජම්බවං. དབྱངས་ཀྱིས་དབུ་བརྩམས་ཤིང་རྗེས་འབྲེལ་ཎ་ཡོད་པའི་རྐྱེན་གྱི་ཚེ། ཨུ་ཡིག་གི་རིགས་ལ་ཨཝང་འགྱུར་བར་འགྱུར། དཔེར་ན། རཱགྷཝོ། ཛམྦཝཾ། 130. යම්හි ගොස්ස ච. ༡༣༠. ཡ་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་གོ་སྒྲ་ལའང་ངོ།། යකාරාදො පච්චයෙ ගොස්සුවණ්ණස්ස ච අවඞ හොති. ගබ්‍යං, භාතබ්‍යො. ཡ་ཡིག་གིས་དབུ་བརྩམས་པའི་རྐྱེན་གྱི་ཚེ། གོ་སྒྲ་དང་ཨུ་ཡིག་གི་རིགས་ལ་ཨཝང་འགྱུར་བར་འགྱུར། དཔེར་ན། གབྱཾ། བྷཱཏབྱོ། 131. ලොපො-වණ්ණිවණ්ණානං. ༡༣༡. ཨ་ཡིག་གི་རིགས་དང་ཨི་ཡིག་གི་རིགས་རྣམས་ཕྱིས་པའོ།། යකාරාදො පච්චයෙ අවණ්ණිවණ්ණානං ලොපො හොති. දායජ්ජං, කාරුඤ්ඤං, ආධිපච්චං, දෙප්පං. බහුලංවිධානා ක්වචි න හොති කිච්චයං. ཡ་ཡིག་གིས་དབུ་བརྩམས་པའི་རྐྱེན་གྱི་ཚེ། ཨ་ཡིག་གི་རིགས་དང་ཨི་ཡིག་གི་རིགས་རྣམས་ཕྱིས་པར་འགྱུར། དཔེར་ན། དཱཡཛྫཾ། ཀཱརུཉྙཾ། ཨཱདྷིཔཙྩཾ། དེཔྤཾ། མང་པོའི་ཚུལ་གྱི་སྒྲུབ་པ་ལས་སྐབས་འགར་མི་འབྱུང་སྟེ། དཔེར་ན། ཀིཙྩཡཾ། 132. රානුබන්ධෙ-න්ත සරාදිස්ස. ༡༣༢. རྗེས་འབྲེལ་ར་ཡོད་པའི་ཚེ་མཐའི་དབྱངས་ཀྱིས་དབུ་བརྩམས་པ་ལའོ།། අන්තො සරො ආදිම්හි යස්සාවයවස්ස, තස්ස ලොපො හොති රානුබන්ධෙ. කිත්තකං, පෙත්තෙය්‍යං. ཆ་ཤས་གང་གི་ཐོག་མར་མཐའི་དབྱངས་ཡོད་པ་དེ་ཉིད་རྗེས་འབྲེལ་ར་ཡོད་པའི་ཚེ་ཕྱིས་པར་འགྱུར། དཔེར་ན། ཀིཏྟཀཾ། པེཏྟེཡྻཾ། 133. කිසමහතමිමෙ කස මහා. ༡༣༣. ཀིས། མཧཏ། ཨིམ། ཀས། མཧཱ་རྣམས་སོ།། කිසස්ස මහතො ඉමෙ කසමහා හොන්ති යථාක්කමං, කසිමා, මහිමා. ཨིམ་རྐྱེན་གྱི་ཚེ། ཀིས། མཧཏ་རྣམས་ཀྱི་ཚབ་ཏུ་གོ་རིམ་བཞིན་ཀས་དང་མཧཱ་རྣམས་འབྱུང་བར་འགྱུར། དཔེར་ན། ཀསིམཱ། མཧིམཱ། 134. ආයුස්සායස මන්තුම්හි. ༡༣༤. མནྟུ་རྐྱེན་གྱི་ཚེ་ཨཱཡུ་ལ་ཨཱཡསའོ།། ආයුස්ස [Pg.174] ආයසාදෙසො හොති මන්තුම්හි. ආයස්මා. མནྟུ་རྐྱེན་གྱི་ཚེ་ཨཱཡུ་ལ་ཨཱཡས་ཀྱི་འགྱུར་བ་འབྱུང་བར་འགྱུར། དཔེར་ན། ཨཱཡསྨཱ། 135. ජො වුද්ධස්සියිට්ඨෙසු. ༡༣༥. ཨིཡ་དང་ཨིཊྛ་རྣམས་ཀྱི་ཚེ་ཝུདྡྷ་ལ་ཇོའོ།། වුද්ධස්ස ජො හොති ඉයඉට්ඨෙසු, ජෙය්‍යො, ජෙට්ඨො. ཨིཡ་དང་ཨིཊྛ་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱི་ཚེ། ཝུདྡྷ་ལ་ཇ་འགྱུར་བར་འགྱུར། དཔེར་ན། ཛེཡྻོ། ཛེཊྛོ། 136. බාළ්හන්තිකපසත්ථානං සාධ නෙද සා. ༡༣༦. བཱལྷ། ཨནྟིཀ། པསཏྠ་རྣམས་ལ་སཱདྷ། ནེད། སཱ་རྣམས་སོ།། ඉයඉට්ඨෙසු බාළ්හන්තිකපසත්ථානං සාධ නෙද සා හොන්ති යථාක්කමං. සාධියො, සාධිට්ඨො, නෙදියො, නෙදිට්ඨො, සෙය්‍යො, සෙට්ඨො. ཨིཡ་དང་ཨིཊྛ་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱི་ཚེ། བཱལྷ། ཨནྟིཀ། པསཏྠ་རྣམས་ཀྱི་ཚབ་ཏུ་གོ་རིམ་བཞིན་སཱདྷ། ནེད། སཱ་རྣམས་འབྱུང་བར་འགྱུར། དཔེར་ན། སཱདྷིཡོ། སཱདྷིཊྛོ། ནེདིཡོ། ནེདིཊྛོ། སེཡྻོ། སེཊྛོ། 137. කණකනාප්පයුවානං. ༡༣༧. ཨཔྤ་དང་ཡུཝ་རྣམས་ལ་ཀཎ་དང་ཀནཱའོ།། ඉයඉට්ඨෙසු අප්පයුවානං කණ කනා හොන්ති යථාක්කමං. කණියො කණිට්ඨො, කනියො කනිට්ඨො. ཨིཡ་དང་ཨིཊྛ་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱི་ཚེ། ཨཔྤ་དང་ཡུཝ་རྣམས་ཀྱི་ཚབ་ཏུ་གོ་རིམ་བཞིན་ཀཎ་དང་ཀན་འབྱུང་བར་འགྱུར། དཔེར་ན། ཀཎིཡོ། ཀཎིཊྛོ། ཀནིཡོ། ཀནིཊྛོ། 138. ලොපො වී මන්තු වන්තූනං. ༡༣༨. ཝཱི། མནྟུ། ཝནྟུ་རྣམས་ཕྱིས་པའོ།། වී මන්තු වන්තූනං ලොපො හොති ඉයඉට්ඨෙසු. අතිසයෙන මෙධාවී මෙධියො, මෙධිට්ඨො, අතිසයෙන සතිමා සතියො, සතිට්ඨො, අතිසයෙන ගුණවා ගුණියො, ගුණිට්ඨො. ཨིཡ་དང་ཨིཊྛ་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱི་ཚེ། ཝཱི། མནྟུ། ཝནྟུ་རྣམས་ཕྱིས་པར་འགྱུར། དཔེར་ན། ལྷག་པར་ཤེས་རབ་ཅན་ནི་མེདྷིཡོ། མེདྷིཊྛོ། ལྷག་པར་དྲན་པ་ཅན་ནི་སཏིཡོ། སཏིཊྛོ། ལྷག་པར་ཡོན་ཏན་ཅན་ནི་གུཎིཡོ། གུཎིཊྛོ། 139. ඩෙ සතිස්ස තිස්ස. ༡༣༩. ཌ་རྐྱེན་གྱི་ཚེ་སཏི་སྒྲའི་ཏི་ཡིག་ཕྱིས་པའོ།། ඩෙපරෙ සත්‍යන්තස්ස තිකාරස්ස ලොපො හොති, වීසං සතං, තිංසං සතං. ཌ་རྐྱེན་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ཚེ། སཏི་ (ཝཱིསཏི་དང་ཏིཾསཏི་སོགས) ཡི་མཐའི་ཏི་ཡིག་ཕྱིས་པར་འགྱུར། དཔེར་ན། ཝཱིསཾ་སཏཾ། ཏིཾསཾ་སཏཾ། 140. එතස්සෙට ත්තකෙ. ༡༤༠. ཏྟཀ་རྐྱེན་གྱི་ཚེ་ཨེཏ་ལ་ཨེཊའོ།། ත්තකෙ පරෙ එතස්ස එට හොති. එත්තකං. ཏྟཀ་རྐྱེན་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ཚེ། ཨེཏ་ལ་ཨེཊ་འགྱུར་བར་འགྱུར། དཔེར་ན། ཨེཏྟཀཾ། 141. ණිකස්සියො වා. ༡༤༡. ཎིཀ་ལ་སྐབས་འགར་ཨིཡོའོ།། ණිකස්ස [Pg.175] වා ඉයො හොති, සක්‍යපුත්තියො, සක්‍යපුත්තිකො. ཎིཀ་རྐྱེན་ལ་སྐབས་འགར་ཨིཡོ་འགྱུར་བར་འགྱུར། དཔེར་ན། སཀྱཔུཏྟིཡོ། སཀྱཔུཏྟིཀོ། 142. අධාතුස්ස කා-ස්‍යාදිතො ඝෙ-ස්සි. ༡༤༢. བྱིངས་མ་ཡིན་པའི་ཀ་ཡིག་སྱཱ་དི་ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་གྷ་རྐྱེན་གྱི་ཚེ་ཨིའོ།། ඝෙ පරෙ අධාතුස්ස යො කකාරො, තතො පුබ්බස්ස අකාරස්ස බහුලං ඉ හොති සචෙ ඝො න ස්‍යාදිතො පරො හොති. බාලිකා, කාරිකා, අධාතුස්සාති කිං? සකා, කෙති කිං? නන්දනා, අස්‍යාදිතොති කිං? බහුපරිබ්බාජකා මථුරා, බහුචම්මිකාති කකාරෙන ස්‍යාදිනො බ්‍යවහිතත්තා සිද්ධං, ඝෙති කිං? බාලකො, අස්සාති කිං? බහුකත්තුකා සාලා. གྷ་རྐྱེན་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ཚེ། བྱིངས་མ་ཡིན་པའི་ཀ་ཡིག་གང་ཡིན་པ་དེའི་སྔོན་གྱི་ཨ་ཡིག་ལ་མང་པོའི་ཚུལ་གྱིས་ཨི་འགྱུར་བར་འགྱུར། གལ་ཏེ་གྷ་རྐྱེན་དེ་སྱཱ་དི་ལ་སོགས་པའི་རྗེས་སུ་མེད་ན་ཡིན། དཔེར་ན། བཱལིཀཱ། ཀཱརིཀཱ། བྱིངས་མ་ཡིན་པ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། སཀཱ། ཀ་ཡིག་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། ནནྡནཱ། སྱཱ་དི་ལ་སོགས་པའི་རྗེས་སུ་མ་ཡིན་པ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། བཧུཔརིབྦཱཛཀཱ མཐུརཱ། བཧུཙམྨིཀཱ་ཞེས་པར་ཀ་ཡིག་གིས་སྱཱ་དི་བར་དུ་ཆོད་པས་གྲུབ་བོ། གྷ་རྐྱེན་གྱི་ཚེ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། བཱལཀོ། ཨ་ཡིག་གི་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། བཧུཀཏྟུཀཱ སཱལཱ། ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ වුත්තියං འདི་ནི་མོགྒལླཱནའི་བརྡ་སྤྲོད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། ණාදිකණ්ඩො චතුත්ථො. ཎཱ་དི་ལ་སོགས་པའི་སྐབས་ཏེ་བཞི་པའོ།། 5. පඤ්චමො කණ්ඩො (ඛාදි) ༥. སྐབས་ལྔ་པ་ (ཁཱ་དི་ལ་སོགས་པ) འོ།། 1. තිජ මානෙහි ඛ සා ඛමා වීමංසාසු. ༡. བཟོད་པ་དང་དཔྱོད་པའི་དོན་ལ་ཏིཛ་དང་མཱན་རྣམས་ལས་ཁ་དང་ས་རྣམས་སོ།། ඛන්තියං තිජා වීමංසායං මානා ච ඛසප්පච්චයා හොන්ති යථාක්කමං, තිතික්ඛා, වීමංසා, තිතික්ඛති, වීමංසති. ඛමාවීමංසා, සූති කිං? තෙජනං, තෙජො, තෙජයති, මානනං, මානොමානෙති. བཟོད་པའི་དོན་ལ་ཏིཛ་ལས་དང་། དཔྱོད་པའི་དོན་ལ་མཱན་ལས་ཁ་དང་ས་རྐྱེན་རྣམས་གོ་རིམ་བཞིན་འབྱུང་བར་འགྱུར། དཔེར་ན། ཏིཏིཀྑཱ། ཝཱིམཾསཱ། ཏིཏིཀྑཏི། ཝཱིམཾསཏི། བཟོད་པ་དང་དཔྱོད་པའི་དོན་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། ཏེཛནཾ། ཏེཛོ། ཏེཛཡཏི། མཱནནཾ། མཱནོ། མཱནེཏི། 2. කිතා තිකිච්ඡාසංසයෙසු ඡො. ༢. གསོ་བ་དང་ཐེ་ཚོམ་གྱི་དོན་ལ་ཀིཏ་ལས་ཆོའོ།། තිකිච්ඡායං සංසයෙ ච වත්තමානා කිතා ඡො හොති. තිකිච්ඡා, විචිකිච්ඡා, තිකිච්ඡති, විචිකිච්ඡති. අඤ්ඤත්‍ර නිකෙතො, සංකෙතො, කෙතනං, කෙතො, කෙතයති. གསོ་བ་དང་ཐེ་ཚོམ་གྱི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་ཀིཏ་ལས་ཆ་རྐྱེན་འབྱུང་བར་འགྱུར། དཔེར་ན། ཏིཀིཙྪཱ། ཝིཙིཀིཙྪཱ། ཏིཀིཙྪཏི། ཝིཙིཀིཙྪཏི། དོན་གཞན་ལ་ནི། ནིཀེཏོ། སཾཀེཏོ། ཀེཏནཾ། ཀེཏོ། ཀེཏཡཏི། 3. නින්දායං ගුප බධා බස්ස භො ච. ༣. སྨད་པའི་དོན་ལ་གུཔ། བདྷ་རྣམས་ལས་ཆ་དང་བ་ཡིག་ལ་བྷའོ།། නින්දායං [Pg.176] වත්තමානෙහි ගුප බධෙහි ඡො හොති බස්ස භො ච. ජිගුච්ඡා, බීභච්ඡා, ජිගුච්ඡති, බීභච්ඡති, අඤ්ඤත්‍ර ගොපනං, ගොපො, ගොපෙති, බධකො. སྨད་པའི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་གུཔ། བདྷ་རྣམས་ལས་ཆ་རྐྱེན་འབྱུང་ཞིང་བ་ཡིག་ལ་བྷ་འགྱུར་བར་འགྱུར། དཔེར་ན། ཛིགུཙྪཱ། བཱིབྷཙྪཱ། ཛིགུཙྪཏི། བཱིབྷཙྪཏི། དོན་གཞན་ལ་ནི། གོཔནཾ། གོཔོ། གོཔེཏི། བདྷཀོ། 4. තුංස්මා ලොපො චිච්ඡායං තෙ. ༤. འདོད་པའི་དོན་ལ་ཏུཾ་ལས་ཕྱིས་པ་དང་ཏེ་ (ཁ་ས་ཆ་རྣམས) འོ།། තුමන්තතො ඉච්ඡායමත්ථෙ තෙ ඛසඡා හොන්ති බහුලං, ලොපො ච තුංපච්චයස්ස හොති සුතත්තා, බුභුක්ඛා, ජිගීසාං, ජිඝච්ඡා, බුභුක්ඛති, ජිගීසති ජිඝච්ඡති. ඉධ කස්මා න හොති ‘භොත්තුමිච්ඡතී’ති? පදන්තරෙනාභිධානා. තුංස්මාති කිං? භොජනමිච්ඡති. ඉච්ඡායන්ති කිං? භුඤ්ජිතුං ගච්ඡති. කථං ‘කූලං විපති සතී’ති? යථා කූලං පතිතු මිච්ඡතීති වාක්‍යං හොති, එවං වුත්තිපි හොස්සති. වාක්‍යමෙව චරහි කථං හොති? ලොකස්ස තථා වචනිච්ඡාය. ཏུཾ་མཐའ་ཅན་ལས་འདོད་པའི་དོན་ལ་ཁ་དང་ས་དང་ཆ་རྣམས་མང་པོའི་ཚུལ་གྱིས་འབྱུང་ཞིང་། མདོ་ལས་བཤད་པའི་ཕྱིར་ཏུཾ་རྐྱེན་ཕྱིས་པར་འགྱུར། དཔེར་ན། བུབྷུཀྑཱ། ཛིགཱིསཱ། ཛིགྷཙྪཱ། བུབྷུཀྑཏི། ཛིགཱིསཏི། ཛིགྷཙྪཏི། འདིར་ ‘བྷོཏྟུམིཙྪཏི’ (ཟ་བར་འདོད) ཅེས་པར་ཅིའི་ཕྱིར་མི་འབྱུང་ཞེ་ན། ཚིག་གཞན་གྱིས་བརྗོད་པའི་ཕྱིར། ཏུཾ་ལས་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། བྷོཛནམིཙྪཏི (ཟས་འདོད)། འདོད་པའི་དོན་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། བྷུཉྫིཏུཾ་གཙྪཏི (ཟ་བར་འགྲོ)། ‘ཀཱུལཾ་ཝིཔཏིསཏི’ (ཆུ་ངོགས་འཇིག་པར་འདོད) ཅེས་པ་ཇི་ལྟར་གྲུབ་ཅེ་ན། ཇི་ལྟར་ ‘ཀཱུལཾ་པཏིཏུཾ་ཨིཙྪཏི’ (ཆུ་ངོགས་ལྷུང་བར་འདོད) ཅེས་པའི་ཚིག་ཡོད་པ་བཞིན། འདིའི་འཇུག་པའང་དེ་བཞིན་དུ་འགྱུར་རོ། །འོ་ན་ཚིག་དེ་ཉིད་ཇི་ལྟར་འབྱུང་ཞེ་ན། འཇིག་རྟེན་པས་དེ་ལྟར་བརྗོད་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར་རོ།། 5. ඊයො කම්මා. ༥. ལས་ལས་ཨཱིཡོའོ།། ඉච්ඡාකම්මතො ඉච්ඡායමත්ථෙ ඊයප්පච්චයො හොති. පුත්තමිච්ඡති පුත්ථීයති. කම්මාති කිං? අසිනෙච්ඡති. ඉධ කස්මා න හොති ‘රඤ්ඤොපුත්තමිච්ඡතී’ති? සාපෙක්ඛත්තා, න හි අඤ්ඤමපෙක්ඛමානො අඤ්ඤෙන සහෙකත්ථිභාවමනුභවිතුං සක්කොති. ඉධාපි චරහි න සියා ‘අත්තනො පුත්ත මිච්ඡතී’ති? නෙවෙත්ථ භවිතබ්බං, න හි භවති ‘අත්තනො පුත්තීයතී’ති, කථං චරහි පුත්තස්ස අත්තනියතා-වගම්‍යතෙ[Pg.177]? අඤ්ඤස්සාසුතත්තා ඉච්ඡාය ච තබ්බිසයත්තා. འདོད་པའི་ལས་ལས་འདོད་པའི་དོན་ལ་ཨཱིཡ་རྐྱེན་འབྱུང་བར་འགྱུར། དཔེར་ན། བུ་འདོད་པ་ལ་པུཏྠཱིཡཏི། ལས་ལས་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། ཨསིནེཙྪཏི། འདིར་ ‘རཉྙོ པུཏྟམིཙྪཏི’ (རྒྱལ་པོའི་བུ་འདོད) ཅེས་པར་ཅིའི་ཕྱིར་མི་འབྱུང་ཞེ་ན། ལྟོས་པ་དང་བཅས་པའི་ཕྱིར་ཏེ། གཞན་ལ་ལྟོས་པ་ནི་གཞན་དང་ལྷན་ཅིག་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བར་མི་ནུས་པའི་ཕྱིར། འོ་ན་འདིར་ ‘ཨཏྟནོ པུཏྟམིཙྪཏི’ (རང་གི་བུ་འདོད) ཅེས་པར་ཡང་མི་འབྱུང་ངམ་ཞེ་ན། འདིར་ཡང་འབྱུང་བར་མི་འགྱུར་ཏེ། ‘ཨཏྟནོ པུཏྠཱིཡཏི’ ཞེས་མི་འབྱུང་བའི་ཕྱིར། འོ་ན་བུ་དེ་རང་གི་ཡིན་པར་ཇི་ལྟར་ཤེས་ཤེ་ན། གཞན་མ་ཐོས་པའི་ཕྱིར་དང་འདོད་པ་དེའི་ཡུལ་དུ་གྱུར་པའི་ཕྱིར་རོ།། 6. උපමානාචාරෙ. ༦. དཔེ་ལས་སྤྱོད་པའི་དོན་ལའོ།། කම්මතො උපමානා ආචාරත්ථෙ ඊයො හොති. පුත්තමි-වා-චරති පුත්තීයති මාණවකං, උපමානාති කිං? පුත්තමාචරති. དཔེར་གྱུར་པའི་ལས་ལས་སྤྱོད་པའི་དོན་ལ་ཨཱིཡ་འབྱུང་བར་འགྱུར། དཔེར་ན། བུ་བཞིན་དུ་སྤྱོད་པ་ལ་པུཏྠཱིཡཏི མཱཎཝཀཾ་ (བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ལ་བུ་བཞིན་དུ་སྤྱོད)། དཔེ་ལས་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། པུཏྟམཱཙརཏི། 7. ආධාරා. ༧. རྟེན་ལས་སོ།། ආධාරතූ-පමානා ආචාරත්ථෙ ඊයො යොති. කුටියමිවා-චරති කුටීයතී පාසාදෙ, පාසාදීයති කුටියං භික්ඛු. དཔེར་གྱུར་པའི་རྟེན་ལས་སྤྱོད་པའི་དོན་ལ་ཨཱིཡ་འབྱུང་བར་འགྱུར། དཔེར་ན། གཙུག་ལག་ཁང་ལ་ཁང་ཆུང་བཞིན་དུ་སྤྱོད་པ་ལ་ཀུཊཱིཡཏི པཱསཱདེ། དགེ་སློང་གིས་ཁང་ཆུང་ལ་གཙུག་ལག་ཁང་བཞིན་དུ་སྤྱོད་པ་ལ་པཱསཱདཱིཡཏི ཀུཊིཡཾ། 8. කත්තුතායො. ༨. བྱེད་པ་པོ་ལས་ཨཱཡོའོ།། කත්තුතූ-පමානා ආචාරත්ථෙ ආයො හොති. පබ්බතො ඉවාචරති පබ්බතායති. དཔེར་གྱུར་པའི་བྱེད་པ་པོ་ལས་སྤྱོད་པའི་དོན་ལ་ཨཱཡ་འབྱུང་བར་འགྱུར། དཔེར་ན། རི་བཞིན་དུ་སྤྱོད་པ་ལ་པབྦཏཱཡཏི། 9. ය්චත්ථෙ. ༩. ཡ་ཡིག་གི་དོན་ལའོ།། කත්තුතො අභූතතබ්භාවෙ ආයො හොති බහුලං. භුසායති, පටපටායති, ලොහිතායති, කත්තුතොත්වෙව? (අභුසං) භුසං කරොතීහි, ඉහ කස්මා න හොති ‘භුසී භවතී’ති? වුත්තත්ථතාය. བྱེད་པ་པོ་ལས་སྔར་མ་བྱུང་བ་བྱུང་བར་འགྱུར་བའི་དོན་ལ་ཨཱཡ་མང་པོའི་ཚུལ་གྱིས་འབྱུང་བར་འགྱུར། དཔེར་ན། བྷུསཱཡཏི། པཊཔཊཱཡཏི། ལོཧིཏཱཡཏི། བྱེད་པ་པོ་ལས་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། བྷུསཾ་ཀརོཏི། འདིར་ ‘བྷུསཱི བྷཝཏི’ ཞེས་པར་ཅིའི་ཕྱིར་མི་འབྱུང་ཞེ་ན། དོན་བརྗོད་ཟིན་པའི་ཕྱིར་རོ།། 10. සද්දාදීනි කරොති. ༡༠. སྒྲ་ལ་སོགས་པ་བྱེད་པའི་དོན་ལའོ།། සද්දාදීහි දුතියන්තෙහි කරොතීති අස්මිං අත්ථෙ ආයො හොති. සද්දායති, වෙරායති, කලහායති, ධූපායති. ལ་གཉིས་པའི་མཐའ་ཅན་གྱི་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་ལས་བྱེད་པའི་དོན་ལ་ཨཱཡ་འབྱུང་བར་འགྱུར། དཔེར་ན། སདྡཱཡཏི (སྒྲ་བྱེད)། ཝེརཱཡཏི (འཁོན་བྱེད)། ཀལཧཱཡཏི (འཐབ་རྩོད་བྱེད)། དྷཱུཔཱཡཏི (དུ་བ་འཐུལ)། 11. නුමොත්ව-ස්සො. ༡༡. ནམས་ལས་ཨསྶོའོ།། නමොඉච්චස්මා [Pg.178] කරොතීති අස්මිං අත්ථෙ අස්සො හොති. නමස්සති තථාග්තං. ནམས་ཞེས་པ་ལས་བྱེད་པའི་དོན་ལ་ཨསྶ་འབྱུང་བར་འགྱུར། དཔེར་ན། ནམསྶཏི ཏཐཱགཏཾ་ (དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ)། 12. ධාත්වත්ථෙ නාමස්මි. ༡༢. མིང་ལས་བྱིངས་ཀྱི་དོན་ལའོ།། නාමස්මා ධාත්වත්ථෙ බහුලමිහොති. හත්ථිනා අතික්කමති අතිහත්ථයති, වීණාය උපගායති උපවීණයති, දළ්හං කරොති විනයං දළ්හයති, විසුද්ධා හොති රත්ති විසුද්ධයති, කුසලං පුච්ඡති කුසලයති. མིང་ལས་བྱིངས་ཀྱི་དོན་ལ་འདིར་མང་པོའི་ཚུལ་གྱིས་འབྱུང་བར་འགྱུར། དཔེར་ན། གླང་པོ་ཆེས་བརྒལ་བ་ལ་ཨཏིཧཏྠཡཏི། པི་ཝང་གིས་མཉམ་དུ་གླུ་ལེན་པ་ལ་ཨུཔཝཱིཎཡཏི། བརྟན་པོར་བྱེད་པ་ལ་དལྷཡཏི། མཚན་མོ་རྣམ་པར་དག་པར་འགྱུར་བ་ལ་ཝིསུདྡྷཡཏི། བདེ་མོ་འདྲི་བ་ལ་ཀུསལཡཏི། 13. සච්චාදීහාපි. ༡༣. སཙྩ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཀྱང་ཨཱ་པིའོ། සච්චාදීහි ධාත්වත්ථෙ ආපි හොති. සච්චාපෙති, අත්ථාපෙති, වෙදාපෙති, සුක්ඛාපෙති, සුඛාපෙති, දුක්ඛාපෙති. སཙྩ་ལ་སོགས་པའི་བྱིངས་ཀྱི་དོན་ལས་ཨཱ་པི་འགྱུར་རོ། སཙྩཱ་པེ་ཏི། ཨཏྠཱ་པེ་ཏི། བེ་དཱ་པེ་ཏི། སུཀྑཱ་པེ་ཏི། སུཁཱ་པེ་ཏི། དུཀྑཱ་པེ་ཏི། 14. ක්‍රියත්ථා. ༡༤. བྱ་བའི་དོན་ཅན་ལས། අයමධිකාරො ආසත්ථපරිසමත්තියා. ක්‍රියා අත්ථො යස්ස සො ක්‍රියත්ථො ධාතු. ཉེ་བར་བསྟན་པ་འདི་ནི་བསྟན་བཅོས་མ་རྫོགས་ཀྱི་བར་དུའོ། བྱ་བ་ནི་གང་གི་དོན་ཡིན་པ་དེ་ནི་བྱ་བའི་དོན་ཅན་གྱི་བྱིངས་སོ། 15. චුරාදිතො ණි. ༡༥. ཙུ་རཱ་དི་ལ་སོགས་པ་ལས་ཎིའོ། චුරාදීහි ක්‍රියත්ථෙහි සකත්ථෙ ණි පරො හොති බහුලං. ණකාරො වුද්ධ්‍යත්ථො, එවමඤ්ඤත්‍රාපි, චොරයති, ලාළයති, කථං ‘රජ්ජං කාරෙතී’ති? යොගවිභාගතො. ཙུ་རཱ་དི་ལ་སོགས་པ་བྱ་བའི་དོན་ཅན་རྣམས་ལས་རང་གི་དོན་ལ་ཎི་ཕྱི་མ་ཉིད་དུ་ཕལ་ཆེར་འགྱུར་རོ། ཎ་ཡིག་ནི་འཕེལ་བའི་དོན་དུ་ཡིན་ཏེ། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དུ་ཡང་ངོ། ཙོ་ར་ཡ་ཏི། ལཱ་ལཱ་ཡ་ཏི། ཇི་ལྟར་“རཛྫཾ་ཀཱ་རེ་ཏི” ཞེ་ན། སྦྱོར་བ་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ལས་སོ། 16. පයොජකබ්‍යාපාරෙ ණාපි ච. ༡༦. སྦྱོར་བ་པོའི་བྱ་བ་ལ་ཎཱ་པི་ཡང་ངོ། කත්තාරං යො පයොජයති, තස්ස බ්‍යාපාරෙ ක්‍රියත්ථා ණිණාපී හොන්ති බහුලං, කාරෙති, කාරාපෙති. නනු ච කත්තාපි කරණාදීනං [Pg.179] පයොජකොති තංබ්‍යාපාරෙපි ණිණාපී පාපුණන්ති? පයොජකග්ගහණසාමත්ථියා න භවිස්සන්ති චුරාදීහි විසුං වචනසාමත්ථියා ච. අතො භිය්‍යො ණාපියෙව, ණියෙවුවණ්ණතො, ද්වයමෙවඤ්ඤෙහි. བྱེད་པ་པོ་གང་ཞིག་སྦྱོར་བར་བྱེད་པ་དེའི་བྱ་བ་ལ། བྱ་བའི་དོན་ཅན་ལས་ཎི་དང་ཎཱ་པི་དག་ཕལ་ཆེར་འགྱུར་ཏེ། ཀཱ་རེ་ཏི། ཀཱ་རཱ་པེ་ཏི། འོ་ན། བྱེད་པ་པོ་ཡང་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྦྱོར་བ་པོ་ཡིན་པས། དེའི་བྱ་བ་ལའང་ཎི་དང་ཎཱ་པི་དག་ཐོབ་པར་མི་འགྱུར་རམ། སྦྱོར་བ་པོ་སྨོས་པའི་མཐུ་ལས་དང་། ཙུ་རཱ་དི་ལ་སོགས་པ་ལས་སོ་སོར་བརྗོད་པའི་མཐུ་ལས་མི་འགྱུར་རོ། འདི་ལས་ཕྱིན་ཆད་ནི་ཎཱ་པི་ཉིད་དེ། ཨུ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་ལས་ཎི་ཉིད་དང། གཞན་དག་ལས་ནི་གཉིས་ཀའོ། 17. ක්‍යො භාවකම්මෙස්ව-පරොක්ඛෙසු මාන න්ත ත්‍යාදීසු. භාවකම්මවිහිතෙසු පරොක්ඛාවජ්ජිතෙසු මානන්තත්‍යාදීසු පරෙසු ක්‍යො හොති ක්‍රියත්ථා. න්තග්ගහණමුත්තරත්ථං, කකාරො අවුද්ධ්‍යත්ථො එවමුත්තරත්‍රාපි. ඨීයමානං, ඨීයතෙ, සූයමානං, සූයතෙ, අපරොක්ඛෙසු මානන්තත්‍යාදීසූති කිං? බභූව දෙවදත්තෙන, බිභිද කුසුලො. භිජ්ජතෙ කුසුලො සයමෙවාති ‘භිජ්ජතෙ’ති සවනා කම්මතා-වගම්‍යතෙ, ‘සයමෙවා’ති සවනතො කත්තුතා, කත්තුතාවචනිච්ඡායන්තු ‘භින්දති කුසුලො අත්තාන’න්ති භවති, එවමඤ්ඤම්පි යථාගමමනුගන්තබ්බං. ‘අපරොක්ඛෙසු මානන්තත්‍යාදීසූ’ති අයමධිකාරො ආ ‘තනාදිත්වො’ති 5.26. අපිච එතෙ ක්‍යාදයො ත්‍යාදීසු පරභූතෙසු කත්තුකම්මභාව විහිතෙසු ක්‍යලාදීනං විධානතො තෙස්වෙව විඤ්ඤායන්තීති අකම්මකෙහි ධාතූහි කත්තුභාවෙසු, සකම්මකෙහි කත්තුකම්මෙසු, කම්මාවචනිච්ඡායං භාවෙ ච භවන්තීති වෙදිතබ්බා. යස්ස පන ධාතුස්ස කිරියා කම්මමපෙක්ඛතෙ, සො සකම්මකො, යස්ස තු කිරියා කත්තුමත්තමපෙක්ඛතෙ, ස්වාකම්මකොති ඤාතබ්බං. ༡༧. དངོས་པོ་དང་ལས་དག་ལ། ལྐོག་ཏུ་མ་གྱུར་པའི་མཱ་ན། ནྟ། ཏི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ། ཀྱོའོ། དངོས་པོ་དང་ལས་ལ་བསྟན་པ། ལྐོག་ཏུ་གྱུར་པ་མ་གཏོགས་པའི་མཱ་ན། ནྟ། ཏི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཕྱི་མ་ལ་ཡོད་ན། བྱ་བའི་དོན་ཅན་ལས་ཀྱོ་འགྱུར་རོ། ནྟ་སྨོས་པ་ནི་འོག་མའི་དོན་དུ་ཡིན་ལ། ཀ་ཡིག་ནི་མི་འཕེལ་བའི་དོན་དུ་ཡིན་ཏེ། འོག་མ་དག་ཏུ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། ཋཱི་ཡ་མཱ་ནཾ། ཋཱི་ཡ་ཏེ། སཱུ་ཡ་མཱ་ནཾ། སཱུ་ཡ་ཏེ། “ལྐོག་ཏུ་མ་གྱུར་པའི་མཱ་ན། ནྟ། ཏི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ” ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་སྨོས་ཤེ་ན། བབྷཱུ་བཱ་དེ་བ་དཏྟེ་ན། བི་བྷི་དཱ་ཀུ་སུ་ལོ། “བྷིཛྫ་ཏེ་ཀུ་སུ་ལོ་ས་ཡ་མེ་བཱ” ཞེས་པར། “བྷིཛྫ་ཏེ” ཞེས་ཐོས་པ་ལས་ལས་ཉིད་དུ་རྟོགས་ལ། “ས་ཡ་མེ་བཱ” ཞེས་ཐོས་པ་ལས་བྱེད་པ་པོ་ཉིད་དུ་རྟོགས་སོ། བྱེད་པ་པོ་ཉིད་བརྗོད་པར་འདོད་པ་ལ་ནི། “བྷིནྡ་ཏི་ཀུ་སུ་ལོ་ཨཏྟཱ་ནཾ” ཞེས་འགྱུར་རོ། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ཡང་ལུང་དང་མཐུན་པར་རྗེས་སུ་འབྲང་བར་བྱའོ། “ལྐོག་ཏུ་མ་གྱུར་པའི་མཱ་ན། ནྟ། ཏི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ” ཞེས་པའི་ཉེ་བར་བསྟན་པ་འདི་ནི། “ཏ་ནཱ་དི་ཏྭོ” (༥.༢༦) ཞེས་པའི་བར་དུའོ། གཞན་ཡང་། ཀྱོ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་ནི། བྱེད་པ་པོ་དང་། ལས་དང་། དངོས་པོ་རྣམས་ལ་བསྟན་པའི་ཏི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཕྱི་མ་ལ་ཡོད་པ་ལ། ཀྱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་བསྟན་པའི་ཕྱིར། དེ་དག་ཉིད་ལ་ཤེས་པར་བྱ་སྟེ། བྱ་བ་མེད་པའི་བྱིངས་རྣམས་ལས་བྱེད་པ་པོ་དང་དངོས་པོ་དག་ལའང་། བྱ་བ་དང་བཅས་པ་རྣམས་ལས་བྱེད་པ་པོ་དང་ལས་དག་ལའང་། ལས་བརྗོད་པར་མི་འདོད་པ་ལ་དངོས་པོ་ལའང་འགྱུར་རོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། བྱིངས་གང་གི་བྱ་བ་ནི་ལས་ལ་ལྟོས་པ་དེ་ནི་བྱ་བ་དང་བཅས་པ་ཡིན་ལ། གང་གི་བྱ་བ་ནི་བྱེད་པ་པོ་ཙམ་ལ་ལྟོས་པ་དེ་ནི་བྱ་བ་མེད་པ་ཡིན་ནོ་ཞེས་ཤེས་པར་བྱའོ། 18. කත්තරි ලො. ༡༨. བྱེད་པ་པོ་ལ་ལོའོ། ක්‍රියත්ථතො අපරොක්ඛෙසු කත්තුවිහිතමාන න්තත්‍යාදීසු ලො හොති. ලකාරො, ‘‘ඤිලස්සෙ’’ති 5-163 විසෙසනත්ථො. පචමානො, පචන්තො, පචති. བྱ་བའི་དོན་ཅན་ལས། ལྐོག་ཏུ་མ་གྱུར་པ། བྱེད་པ་པོ་ལ་བསྟན་པའི་མཱ་ན། ནྟ། ཏི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ། ལོ་འགྱུར་རོ། ལ་ཡིག་ནི། “ཉི་ལསྶེ” (༥.༡༦༣) ཞེས་པའི་ཁྱད་པར་གྱི་དོན་དུ་ཡིན་ནོ། པ་ཙ་མཱ་ནོ། པ་ཙནྟོ། པ་ཙ་ཏི། 19. මං ච රුධාදීනං. ༡༩. རུ་དྷཱ་དི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་མཾ་ཡང་ངོ། රුධාදිතො [Pg.180] කත්තුවිහිතමානන්ත ත්‍යාදීසු ලො හොති මං ච අන්තසරා පරො. මකාරො-නුබන්ධො, අකාරො උච්චාරණත්ථො. රුන්ධමානො, රුන්ධන්තො, රුන්ධති. རུ་དྷཱ་དི་ལས་བྱེད་པ་པོ་ལ་བསྟན་པའི་མཱ་ན། ནྟ། ཏི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ། ལོ་འགྱུར་ཞིང་། མཐའི་དབྱངས་ཀྱི་ཕྱི་རོལ་ཏུ་མཾ་ཡང་འགྱུར་རོ། མ་ཡིག་ནི་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བ་ཡིན་ལ། ཨ་ཡིག་ནི་བརྗོད་པའི་དོན་དུ་ཡིན་ནོ། རུནྡྷ་མཱ་ནོ། རུནྡྷནྟོ། རུནྡྷ་ཏི། 20. ණිණාප්‍යාපීහි වා. ༢༠. ཎི། ཎཱ་པི། ཨཱ་པི་རྣམས་ལས་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། ණිණාප්‍යාපීහි කත්තුවිහිතමානන්ත ත්‍යාදීසු ලො හොති විභාසා, ඔරයන්තො, චොරෙන්තො, කාරයන්තො, කාරෙන්තො, කාරාපයන්තො, කාරාපෙන්තො, සච්චාපයන්තො, සච්චාපෙන්තො, චොරයති, චොරෙති, කාරයති, කාරෙති, කාරාපයති, කාරාපෙති, සච්චාපයති, සච්චාපෙති. වවත්ථිතවිභාසත්ථො-යං වාසද්දො, තෙන මානෙ නිච්චං, චොරයමානො, කාරයමානො, කාරාපයමානො, සච්චාපයමානො. ཎི། ཎཱ་པི། ཨཱ་པི་རྣམས་ལས་བྱེད་པ་པོ་ལ་བསྟན་པའི་མཱ་ན། ནྟ། ཏི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ། ལོ་ནི་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། ཨོ་ར་ཡནྟོ། ཙོ་རེནྟོ། ཀཱ་ར་ཡནྟོ། ཀཱ་རེནྟོ། ཀཱ་རཱ་པ་ཡནྟོ། ཀཱ་རཱ་པེནྟོ། སཙྩཱ་པ་ཡནྟོ། སཙྩཱ་པེནྟོ། ཙོ་ར་ཡ་ཏི། ཙོ་རེ་ཏི། ཀཱ་ར་ཡ་ཏི། ཀཱ་རེ་ཏི། ཀཱ་རཱ་པ་ཡ་ཏི། ཀཱ་རཱ་པེ་ཏི། སཙྩཱ་པ་ཡ་ཏི། སཙྩཱ་པེ་ཏི། བཱ་ཞེས་པའི་སྒྲ་འདི་ནི་རྣམ་པར་གནས་པའི་རྣམ་པར་འགྱུར་བའི་དོན་ཅན་ཡིན་པས། དེས་ན་མཱ་ན་ལ་རྟག་ཏུ་སྟེ། ཙོ་ར་ཡ་མཱ་ནོ། ཀཱ་ར་ཡ་མཱ་ནོ། ཀཱ་རཱ་པ་ཡ་མཱ་ནོ། སཙྩཱ་པ་ཡ་མཱ་ནོ། 21. දිවාදීහි යක. ༢༡. དི་བཱ་དི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ཡ་ཀའོ། දිවාදීහි ලවිසයෙ යක හොති. දිබ්බන්තො, දිබ්බති. དི་བཱ་དི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ལོའི་ཡུལ་ལ་ཡ་ཀ་འགྱུར་རོ། དིབྦནྟོ། དིབྦ་ཏི། 22. තුදාදීහි කො. ༢༢. ཏུ་དཱ་དི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ཀོའོ། තුදාදීහි ලවිසයෙ කො හොති. තුදමානො, තුදන්තො, තුදති. ཏུ་དཱ་དི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ལོའི་ཡུལ་ལ་ཀོ་འགྱུར་རོ། ཏུ་ད་མཱ་ནོ། ཏུ་དནྟོ། ཏུ་ད་ཏི། 23. ජ්‍යාදීහි ක්නා. ༢༣. ཛྱཱ་དི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ཀྣཱའོ། ජිආදීහි ලවිසයෙ ක්නා හොති. ජිනන්තො, ජිනාති. කථං ‘ජයන්තො’ ජයතී, ති? භූවාදිපාඨා. ཛི་ཨཱ་དི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ལོའི་ཡུལ་ལ་ཀྣཱ་འགྱུར་རོ། ཛི་ནནྟོ། ཛི་ནཱ་ཏི། ཇི་ལྟར་“ཛ་ཡནྟོ” དང་ “ཛ་ཡ་ཏི” ཞེ་ན། བྷཱུ་བཱ་དི་ལས་ཀློག་པའི་ཕྱིར་རོ། 24. ක්‍යාදීහි ක්ණා. ༢༤. ཀྱཱ་དི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ཀྞཱའོ། කීආදීහි [Pg.181] ලවිසයෙ ක්ණා හොති. කිණන්තො, කිණාති. ཀཱི་ཨཱ་དི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ལོའི་ཡུལ་ལ་ཀྞཱ་འགྱུར་རོ། ཀི་ཎནྟོ། ཀི་ཎཱ་ཏི། 25. ස්වාදීහි ක්ණො. ༢༥. སྭཱ་དི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ཀྞོའོ། සුආදීහි ලවිසයෙ ක්ණො හොති. සුණමානො, සුණන්තො, සුණොති. කථං සුණාතීති? ක්‍යාදිපාඨා. སུ་ཨཱ་དི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ལོའི་ཡུལ་ལ་ཀྞོ་འགྱུར་རོ། སུ་ཎ་མཱ་ནོ། སུ་ཎནྟོ། སུ་ཎོ་ཏི། ཇི་ལྟར་“སུ་ཎཱ་ཏི” ཞེ་ན། ཀྱཱ་དི་ལས་ཀློག་པའི་ཕྱིར་རོ། 26. තනාදිත්වො. ༢༦. ཏ་ནཱ་དི་ལས་ཨོའོ། තනාදිතො ලවිසයෙ ඔ හොති. තනොති. ཏ་ནཱ་དི་ལས་ལོའི་ཡུལ་ལ་ཨོ་འགྱུར་རོ། ཏ་ནོ་ཏི། 27. භාවකම්මෙසු තබ්බා-නීයා. ༢༧. དངོས་པོ་དང་ལས་དག་ལ་ཏབྦ་དང་ཨ་ནཱི་ཡ་དག་གོ། තබ්බඅනීයා ක්‍රියත්ථා පරෙ භාවකම්මෙසු බහුලං භවන්ති. කත්තබ්බං, කරණීයං, කත්තබ්බො කටො, කරණීයො. බහුලාධිකාරා කරණාදීසුපි භවන්ති, සිනානීයං චුණ්ණං, දානීයො බ්‍රාහ්මණො, සම්මාවත්තනීයො ගුරු, පවචනීයො උපජ්ඣායො, උපට්ඨානීයො සිස්සො. ཏབྦ་དང་ཨ་ནཱི་ཡ་དག་ནི་བྱ་བའི་དོན་ཅན་གྱི་ཕྱི་རོལ་ཏུ་དངོས་པོ་དང་ལས་དག་ལ་ཕལ་ཆེར་འགྱུར་རོ། ཀཏྟབྦཾ། ཀ་ར་ཎཱི་ཡཾ། ཀཏྟབྦོ་ཀ་ཊོ། ཀ་ར་ཎཱི་ཡོ། ཕལ་ཆེར་བའི་དབང་གིས་བྱེད་པ་ལ་སོགས་པ་དག་ལའང་འགྱུར་ཏེ། སི་ནཱ་ནཱི་ཡཾ་ཅུཎྞཾ། དཱ་ནཱི་ཡོ་བྲཱཧྨ་ཎོ། སམྨཱ་བཏྟ་ནཱི་ཡོ་གུ་རུ། པ་བ་ཙ་ནཱི་ཡོ་ཨུ་པཛྫྷཱ་ཡོ། ཨུ་པཊྛཱ་ནཱི་ཡོ་སིསྶོ། 28. ඝ්‍යණ. ༢༨. གྷྱ་ཎའོ། භාවකම්මෙසු ක්‍රියත්ථා පරො ඝ්‍යණ හොති බහුලං. වාක්‍යං, කාරියං, චෙය්‍යං, ජෙය්‍යං. དངོས་པོ་དང་ལས་དག་ལ་བྱ་བའི་དོན་ཅན་གྱི་ཕྱི་རོལ་ཏུ་གྷྱ་ཎ་ཕལ་ཆེར་འགྱུར་རོ། བཱཀྱཾ། ཀཱ་རི་ཡཾ། ཙེ་ཡྻཾ། ཛེ་ཡྻཾ། 29. ආස්සෙ ච. ༢༩. ཨཱ་ལས་ཨེ་ཡང་ངོ། ආතොඝ්‍යණ හොති භාවකම්මෙසු, ආස්ස එ ච. දෙය්‍යං. ཨཱ་མཐའ་ཅན་ལས་དངོས་པོ་དང་ལས་དག་ལ་གྷྱ་ཎ་འགྱུར་ཞིང་། ཨཱ་ལ་ཨེ་ཡང་འགྱུར་རོ། དེཡྻཾ། 30. වදාදීහි යො. ༣༠. བ་དཱ་དི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ཡོའོ། වදාදීහි [Pg.182] ක්‍රියත්ථෙහි යො හොති බහුලං භාවකම්මෙසු. වජ්ජං, මජ්ජං, ගම්මං. (42) ‘‘භුජාන්නෙ’’, භොජ්ජො ඔදනො, භොජ්ජා යාගු, භොග්ගමඤ්ඤං. བ་དཱ་དི་ལ་སོགས་པ་བྱ་བའི་དོན་ཅན་རྣམས་ལས་དངོས་པོ་དང་ལས་དག་ལ་ཡོ་ཕལ་ཆེར་འགྱུར་རོ། བཛྫཾ། མཛྫཾ། གམྨཾ། (༤༢) “བྷུ་ཛཱ་ནྣེ” ཞེས་པས། བྷོ་ཛྫོ་ཨོ་ད་ནོ། བྷོ་ཛྫཱ་ཡཱ་གུ། བྷོགྒ་མཉྙཾ། 31. කිච්ච ඝච්ච භච්ච භබ්බ ලෙය්‍යා. ༣༡. ཀིཙྩ། གྷཙྩ། བྷཙྩ། བྷབྦ། ལེཡྻཱ་རྣམས་སོ། එතෙ සද්දා යප්පච්චයන්තා නිපච්චන්තෙ. སྒྲ་འདི་དག་ནི་ཡ་རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་དུ་གྲུབ་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་ཏོ། 32. ගුහාදීහි යක. ༣༢. གུ་ཧཱ་དི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ཡ་ཀའོ། ගුතාදීහි ක්‍රියත්තෙහි භාවකම්මෙසු යක හොති. ගුය්හං, දුය්හං, සිස්සො. සිද්ධා එවෙතෙ තබ්බාදයො පෙසාතිසග්ගපත්තකාලෙසුපි ගම්‍යමානෙසු සාමඤ්ඤෙනවිධානතො, ත්වයා ඛලු කටො කත්තබ්බො, කරණීයො, කාරියො, කිච්චො, එවං ත්වයා කටො කත්තබ්බො, භොතා කටො කත්තබ්බො, භොතො හි පත්තො කාලො කටකරණෙ. එවං උද්ධමොහුත්තිකෙපි වත්තමානතො පෙසාදීසු සිද්ධා එව. තථා අරහෙ කත්තරි සත්තිවිසිට්ඨෙ ච පතීයමානෙ ආවස්සකාධමීණතාවිසිට්ඨෙ ච භාවාදො සිද්ධා, උද්ධංමුහුත්තතො-භොතා කටො කත්තබ්බො, භොතා රජ්ජං කත්තබ්බං. භවං අරහො, භොතා සාරො වහිතබ්බො, භවං සක්කො, භොතා අවස්සං කටො කත්තබ්බො, භොතා නික්ඛො දාතබ්බො. གུ་ཧཱ་དི་ལ་སོགས་པ་བྱ་བའི་དོན་ཅན་རྣམས་ལས་དངོས་པོ་དང་ལས་དག་ལ་ཡ་ཀ་འགྱུར་རོ། གུཡྷཾ། དུཡྷཾ། སིསྶོ། ཏབྦ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་ནི་བསྐུལ་བ་དང་། གནང་བ་དང་། ཐོབ་པའི་དུས་དག་རྟོགས་པར་བྱ་བ་ལའང་སྤྱིར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གྲུབ་པ་ཉིད་དོ། ཁྱོད་ཀྱིས་ནི་གདན་བྱ་བར་བྱའོ། བྱ་བར་བྱའོ། བྱ་བར་བྱའོ། བྱ་བར་བྱའོ། དེ་བཞིན་དུ་ཁྱོད་ཀྱིས་གདན་བྱ་བར་བྱའོ། ཉིད་ཀྱིས་གདན་བྱ་བར་བྱའོ། ཉིད་ཀྱི་གདན་བྱེད་པའི་དུས་ལ་བབས་པའི་ཕྱིར་རོ། དེ་བཞིན་དུ་ཡུད་ཙམ་གྱི་ཕྱིན་ཆད་ལའང་འཇུག་པའི་ཕྱིར་བསྐུལ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་གྲུབ་པ་ཉིད་དོ། དེ་བཞིན་དུ་འོས་པ་དང་། བྱེད་པ་པོ་ལ་ནུས་པ་ཁྱད་པར་ཅན་རྟོགས་པ་དང་། ངེས་པར་བྱ་བ་དང་བུ་ལོན་གྱི་གནས་སྐབས་ཁྱད་པར་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་ལ་སོགས་པ་ལའང་གྲུབ་སྟེ། ཡུད་ཙམ་གྱི་ཕྱིན་ཆད་ལས། ཉིད་ཀྱིས་གདན་བྱ་བར་བྱའོ། ཉིད་ཀྱིས་རྒྱལ་སྲིད་བྱ་བར་བྱའོ། ཉིད་ནི་འོས་པ་ཡིན་ཏེ། ཉིད་ཀྱིས་སྙིང་པོ་ཁུར་བར་བྱའོ། ཉིད་ནི་ནུས་པ་ཡིན་ཏེ། ཉིད་ཀྱིས་ངེས་པར་གདན་བྱ་བར་བྱའོ། ཉིད་ཀྱིས་གསེར་གྱི་རྒྱན་ཆ་སྦྱིན་པར་བྱའོ། 33. කත්තරි ල්තුණකා. ༣༣. བྱེད་པ་པོ་ལ་ལྟུ་དང་ཎ་ཀའོ། කත්තරි කාරකෙ ක්‍රියත්ථා ල්තුණකා හොන්ති බහුලං. පඨිතා, පාඨකො. බහුලමිත්වෙව? පාදෙහි හරීයතීති පාදහා-රකො[Pg.183], ගලෙ චුප්පතෙති ගලෙචොපකො. සිද්ධොව ල්තු, අරහෙ සීලසාධුධම්මෙසු ච සාමඤ්ඤවිහිතත්තා, භවං ඛලු කඤ්ඤාය පරිග්ගහිතා, භවමෙතං අරහති. සීලාදීසු-ඛල්වපි උපාදාතා කුමාරකෙ, ගන්තා ඛෙලං, මුණ්ඩයිතාරො සාවිට්ඨායනා වධුං කතපරිග්ගහං. བྱེད་པ་པོའི་བྱེད་ལུགས་ལ་བྱ་བའི་དོན་ཅན་ལས་ལྟུ་དང་ཎ་ཀ་དག་ཕལ་ཆེར་འགྱུར་རོ། པ་ཋི་ཏཱ། པཱ་ཋ་ཀོ། ཕལ་ཆེར་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྐང་པ་དག་གིས་འཁྱེར་བར་བྱེད་པས་ན་པཱ་ད་ཧཱ་ར་ཀོ། མིད་པ་ལ་འཛུལ་བར་བྱེད་པས་ན་ག་ལེ་ཙོ་པ་ཀོ། ལྟུ་ནི་འོས་པ་དང་། ཚུལ་ཁྲིམས་དང་། དགེ་བའི་ཆོས་རྣམས་ལ་སྤྱིར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་གྲུབ་པ་ཉིད་དེ། ཉིད་ནི་བུ་མོ་འཛིན་པ་པོ་ཡིན་ཏེ། ཉིད་ཀྱིས་འདི་འོས་སོ། ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པ་ལའང་སྟེ། གཞོན་ནུ་རྣམས་ལེན་པ་པོ། རྩེད་མོ་ལ་འགྲོ་བ་པོ། སཱ་བི་ཊྛཱ་ཡ་ན་རྣམས་ནི་བག་མ་བཟུང་བར་བྱས་པ་ལ་སྐྲ་འབྲེག་པ་པོའོ། 34. ආවී. ༣༤. ཨཱ་བཱིའོ། ක්‍රියත්ථා ආවී හොති බහුලං කත්තරි. භයදස්සාවී. අප්පවිසයතඤ්ඤාපනත්ථං භින්නයොගකරණං, සාමඤ්ඤවිහිතත්තා සීලා දීසු ච හොතෙව. བྱ་བའི་དོན་ཅན་ལས་བྱེད་པ་པོ་ལ་ཨཱ་བཱི་ཕལ་ཆེར་འགྱུར་རོ། བྷ་ཡ་དསྶཱ་བཱི། ཡུལ་ཆུང་ངུ་ཉིད་དུ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྦྱོར་བ་སོ་སོར་བྱས་པ་ཡིན་ལ། སྤྱིར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཚུལ་ཁྲིམས་ལ་སོགས་པ་ལའང་འགྱུར་བ་ཉིད་དོ། 35. ආසිංසායමකො. ༣༥. སྨོན་པ་ལ་ཨ་ཀོའོ། ආසිංසායං ගම්‍යමානායං ක්‍රියත්ථා අකො හොති කත්තරි. ජීවතූති ජීවකො, නන්දතූති නන්දකො, භවතූති භවකො. སྨོན་པ་རྟོགས་པར་བྱ་བ་ལ་བྱ་བའི་དོན་ཅན་ལས་བྱེད་པ་པོ་ལ་ཨ་ཀོ་འགྱུར་རོ། འཚོ་བར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་པ་ནི་ཇཱི་བ་ཀོ། དགའ་བར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་པ་ནི་ནནྡ་ཀོ། འབྱུང་བར་གྱུར་ཅིག་ཅེས་པ་ནི་བྷ་བ་ཀོའོ། 36. කරා ණනො. ༣༦. ཀ་ར་ལས་ཎ་ནོའོ། කරතො කත්තරි ණනො හොති. කරොතීති කාරණං, කත්තරීති කිං? කරණං. བྱེད་པར་བྱེད་པས་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ། “བྱེད་པ་པོ་ལ” ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་སྨོས་ཤེ་ན། ཀ་ར་ཎཾ། 37. හාතො වීහිකාලෙසු. ༣༧. ཧཱ་ལས་འབྲས་དང་དུས་དག་ལའོ། හාතො වීහිස්මිං කාලෙ ච ණනො හොති කත්තරි. හායනා නාම විහයො, හායනො සංවච්ඡරො, වීහිකාලෙසූති කිං? හාතා. ཧཱ་ལས་འབྲས་དང་དུས་ལ་བྱེད་པ་པོ་ལ་ཎ་ནོ་འགྱུར་རོ། ཧཱ་ཡ་ནཱ་ཞེས་པ་ནི་འབྲས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་ཅིག་དང་། ཧཱ་ཡ་ནོ་ནི་ལོའོ། “འབྲས་དང་དུས་དག་ལ” ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་སྨོས་ཤེ་ན། ཧཱ་ཏཱ། 38. විදා කූ. ༣༨. བི་དཱ་ལས་ཀཱུའོ། විදස්මා කූ හොති කත්තරි. විදූ, ලොකවිදූ. བི་ད་ལས་བྱེད་པ་པོ་ལ་ཀཱུ་འགྱུར་རོ། བི་དཱུ། ལོ་ཀ་བི་དཱུ། 39. විතො ඤාතො. ༣༩. བི་སྔོན་དུ་བྱས་པའི་ཉཱ་ལས་སོ། විපුබ්බා [Pg.184] ඤාඉච්චස්මා කූ හොති කත්තරි. විඤ්ඤූ. විතොති කිං? පඤ්ඤා. བི་སྔོན་དུ་བྱས་པའི་ཉཱ་ཞེས་པ་ལས་བྱེད་པ་པོ་ལ་ཀཱུ་འགྱུར་རོ། བི་ཉྙཱུ། “བི་སྔོན་དུ་བྱས་པ་ལ” ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་སྨོས་ཤེ་ན། པཉྙཱ། 40. කම්මා. ༤༠. ལས་ལས་སོ། කම්මතො පරා ඤාඉච්චස්මා කූ හොති කත්තරි. සබ්බඤ්ඤූ, කාලඤ්ඤූ. ལས་ཀྱི་ཕྱི་རོལ་ཏུ་གྱུར་པའི་ཉཱ་ཞེས་པ་ལས་བྱེད་པ་པོ་ལ་ཀཱུ་འགྱུར་རོ། སབྦཉྙཱུ། ཀཱ་ལཉྙཱུ། 41. ක්වචණ. ༤༡. ལ་ལར་ཨ་ཎའོ། කම්මතො පරා ක්‍රියත්ථා ක්වචි අණ හොති කත්තරි. කුම්භකාරො, සරලාවො, මන්තජ්ඣායො, බහුලාධිකාරා ඉධ න හොති ආදිච්චං පස්සති, හිමවන්තං සුණොති, ගාමං ගච්ඡති. ක්වචීති කිං? කම්මකරො. ལས་ཀྱི་ཕྱི་རོལ་ཏུ་གྱུར་པའི་བྱ་བའི་དོན་ཅན་ལས་ལ་ལར་བྱེད་པ་པོ་ལ་ཨ་ཎ་འགྱུར་རོ། ཀུམྦྷ་ཀཱ་རོ། ས་ར་ལཱ་བོ། མནྟ་ཛྫྷཱ་ཡོ། ཕལ་ཆེར་བའི་དབང་གིས་འདིར་མི་འགྱུར་ཏེ། ཉི་མ་ལ་ལྟའོ། གངས་ཅན་ལ་ཐོས་སོ། གྲོང་ལ་འགྲོའོ། “ལ་ལར” ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་སྨོས་ཤེ་ན། ཀམྨ་ཀ་རོ། 42. ගමා රූ. ༤༢. ག་མ་ལས་རཱུའོ། කම්මතො පරා ගමා රූ හොති කත්තරි. වෙදගූ පාරගූ. ལས་ཀྱི་ཕྱི་རོལ་ཏུ་གྱུར་པའི་ག་མ་ལས་བྱེད་པ་པོ་ལ་རཱུ་འགྱུར་རོ། བེ་ད་གཱུ། པཱ་ར་གཱུ། 43. සමානඤ්ඤ භවන්ත යාදිතූ-පමානා දිසා කම්මෙ රීරික්ඛකා. ༤༣. ས་མཱ་ན། ཨཉྙ། བྷ་བནྟ། ཡཱ་དི་ལ་སོགས་པ་དང་། ཉེ་བར་འཇལ་བ་རྣམས་ལས་སུ་ཡོད་པ་ལ། དི་ས་ལས་རཱི་དང་རིཀྑ་དང་ཀཱ་རྣམས་སོ། සමානාදීහි යාදීහි චොපමානෙහි පරා දිසා කම්මකාරකෙ රීරික්ඛකා හොන්ති. සමානො විය දිස්සතීති සදී සදික්ඛො සදිසො. අඤ්ඤාදී අඤ්ඤාදික්ඛො අඤ්ඤාදිසො. භවාදී භවාදික්ඛො භවාදිසො. යාදී යාදික්ඛො යාදිසො. ත්‍යාදී ත්‍යාදික්ඛො ත්‍යාදිසො. සමානාදීහීති කිං? රුක්ඛො විය දිස්සති. උපමානාති කිං? සො දිස්සති. කම්මෙති කිං? සො [Pg.185] විය පස්සති. රකාරා අන්තසරාදිලොපත්ථා, කකාරො එකාරාභාවත්ථො. མཚུངས་པ་ལ་སོགས་པ་དང་གང་ལ་སོགས་པའི་དཔེར་བརྗོད་པའི་རྗེས་སུ། ལས་ཀྱི་བྱེད་པ་པོ་ལ། མཐོང་བའི་དབྱིངས་ལས་རྐྱེན་རཱི། རིཀྑ། ཀ་རྣམས་འབྱུང་ངོ་།། མཚུངས་པ་བཞིན་དུ་མཐོང་བས་ན། སདཱི། སདིཀྑོ། སདིསོ།། གཞན་བཞིན་དུ་མཐོང་བས་ན། ཨཉྙཱདཱི། ཨཉྙཱདིཀྑོ། ཨཉྙཱདིསོ།། ཁྱོད་བཞིན་དུ་མཐོང་བས་ན། བྷབཱདཱི། བྷབཱདིཀྑོ། བྷབཱདིསོ།། གང་བཞིན་དུ་མཐོང་བས་ན། ཡཱདཱི། ཡཱདིཀྑོ། ཡཱདིསོ།། དེ་བཞིན་དུ་མཐོང་བས་ན། ཏྱཱདཱི། ཏྱཱདིཀྑོ། ཏྱཱདིསོ།། མཚུངས་པ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཤིང་བཞིན་དུ་མཐོང་ངོ་།། དཔེར་བྱ་བ་ལས་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཁོ་མཐོང་ངོ་།། ལས་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཁོ་བཞིན་དུ་མཐོང་ངོ་།། རཱ་ཡིག་ནི་མཐའི་དབྱངས་ལ་སོགས་པ་བསུབ་པའི་ཆེད་དང་། ཀ་ཡིག་ནི་ཨེ་ཡིག་ཏུ་མི་འགྱུར་བའི་ཆེད་དོ།། 44. භාවකාරකෙස්ව-ඝණ ඝකා. ༤༤. དངོས་པོ་དང་བྱེད་པ་པོ་རྣམས་ལ། ཨ། གྷཎ། གྷ་རྣམས་འབྱུང་ངོ་།། භාවෙ කාරකෙ ච ක්‍රියත්ථා අ ඝණ ඝ කා හොන්ති බහුලං. අ-පග්ගහො, නිග්ගහො, කරො, ගරො, චයො, ජයො, රවො, භවො, පචො, වචො, අන්නදො, පුරින්දදො, ඊසක්කරො, දුක්කරො, සුකරො. ඝණ-භාවෙ පාකො, චාගො, භාවො, කාරකෙපි සඤ්ඤායං තාව පජ්ජතෙනෙනාති පාදො, රුජතීති රොගො, විසතීති වෙසො, සරති කාලන්තරන්ති සාරො ථිරංසො, දරීයන්තෙ එතෙහීති දාරා, ජීරයති එතෙනාති ජාරො, අසඤ්ඤායම්පි දායො දත්තො, ලාභො ලද්ධො, ඝ-වකො, නිපකො, ක-පියො, ඛිපො, භුජො, ආයුධං. དངོས་པོ་དང་བྱེད་པ་པོ་ལ། བྱ་བའི་དོན་ལས་རྐྱེན་ཨ་དང་། གྷཎ་དང་། གྷ་རྣམས་ཕལ་ཆེར་འབྱུང་ངོ་།། ཨ་རྐྱེན་ནི། པགྒཧོ (རབ་ཏུ་འཛིན་པ)། ནིགྒཧོ (ཚར་གཅོད་པ)། ཀརོ (བྱེད་པ)། གརོ (དུག)། ཅཡོ (གསོག་པ)། ཛཡོ (རྒྱལ་བ)། རབོ (སྒྲ)། བྷབོ (སྲིད་པ)། པཅོ (འཚོད་པ)། བཅོ (ཚིག)། ཨནྣདོ (ཟས་སྦྱིན་པ)། པུརིནྡདོ (གྲོང་ཁྱེར་སྦྱིན་པའམ་བརྒྱ་བྱིན)། ཨཱིསཀྐརོ (ཅུང་ཟད་བྱ་སླ་བ)། དུཀྐརོ (བྱ་དཀའ་བ)། སུཀརོ (བྱ་སླ་བ)། གྷཎ་རྐྱེན་དངོས་པོ་ལ། པཱཀོ (བཙོས་པ)། ཅཱགོ (གཏོང་བ)། བྷཱབོ (དངོས་པོའམ་གནས་པ)། བྱེད་པ་པོ་ལའང་མིང་གི་སྒོ་ནས་ནི། འདིས་བགྲོད་པར་བྱེད་པས་ནཱ་པཱདོ (རྐང་པ)། ན་བར་བྱེད་པས་ནཱ་རོགོ (ནད)། འཇུག་པར་བྱེད་པས་ནཱ་བེསོ (ཆ་བྱད)། དུས་གཞན་དུ་རྒྱུ་བས་ནཱ་སཱརོ (སྙིང་པོའམ་བརྟན་པའི་ཆ།)། འདི་དག་གིས་གཤེགས་པར་བྱེད་པས་ནཱ་དཱརཱ (ཆུང་མ)། འདིས་རྒས་པར་བྱེད་པས་ནཱ་ཛཱརོ (བྱར་པོ)། མིང་མ་ཡིན་པ་ལའང་། དཱཡོ (བྱིན་པ)། ལཱབྷོ (ཐོབ་པ)། གྷ་རྐྱེན་ནི། བཀོ (བྱ་སྐྱུང་ཀ)། ནིཔཀོ (མཁས་པ)། ཀ་རྐྱེན་ནི། པིཡོ (ཕངས་པ)། ཁིཔོ (འཕེན་པ)། བྷུཛོ (ལག་པ)། ཨཱཡུདྷཾ (མཚོན་ཆ)། 45. දාධාත්වි. ༤༥. དཱ་དབྱིངས་ལས་ཨི་འབྱུང་ངོ་།། දාධාහි බහුලමි හොති භාවකාරකෙසු. ආදි, නිධි, වාලමි. དཱ་དང་དྷཱ་དབྱིངས་དག་ལས་དངོས་པོ་དང་བྱེད་པ་པོ་རྣམས་ལ་རྐྱེན་ཨི་ཕལ་ཆེར་འབྱུང་ངོ་།། ཨཱདི (ཐོག་མ)། ནིདྷི (གཏེར)། བཱལམི (སྐྲའམ་རྔ་མ)། 46. වමාදීය්‍යථු. ༤༦. བམ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཨཐུ་འབྱུང་ངོ་།། වමාදීහි භාවකාරකෙස්වථු හොති. වමථු, වෙපථු, (අවථු, සයථු). བམ་ལ་སོགས་པའི་དབྱིངས་རྣམས་ལས་དངོས་པོ་དང་བྱེད་པ་པོ་རྣམས་ལ་རྐྱེན་ཨཐུ་འབྱུང་ངོ་།། བམཐུ (སྐྱུག་པ)། བེཔཐུ (འདར་བ)། (ཨབཐུ། སཡཐུ)། 47. ක්වි. ༤༧. ཀྭི་འབྱུང་ངོ་།། ක්‍රියත්ථා [Pg.186] ක්වි හොති බහුලං භාවකාරකෙසු. කකාරො කානුබන්ධකාරියත්ථො, අභිභූ, සයම්භූ, භත්තග්ගං, (දානග්ගං) සලාකග්ගං, සභා, පභා. བྱ་བའི་དོན་ལས་དངོས་པོ་དང་བྱེད་པ་པོ་རྣམས་ལ་རྐྱེན་ཀྭི་ཕལ་ཆེར་འབྱུང་ངོ་།། ཀ་ཡིག་ནི་རྗེས་འབྲེལ་གྱི་བྱ་བའི་ཆེད་དོ།། ཨབྷིབྷཱུ (ཟིལ་གྱིས་གནོན་པ)། སཡམྦྷཱུ (རང་བྱུང་)། བྷཏྟགྒཾ (ཟས་ཁང་)། (དཱནགྒཾ - སྦྱིན་ཁང་)། སལཱཀགྒཾ (ཐུར་མ་གཏོང་ས)། སབྷཱ (ལྷན་ཚོགས)། པབྷཱ (འོད་ཟེར)། 48. අනො. ༤༨. ཨ་ན་འབྱུང་ངོ་།། ක්‍රියත්තා භාවකාරකෙස්වනො හොති. ගමනං, දානං, සම්පදානං, අපාදානං, අධිකරණං, චලනො, ජලනො, කොධනො, කොපනො, මණ්ඩනො, භූසනො. བྱ་བའི་དོན་ལས་དངོས་པོ་དང་བྱེད་པ་པོ་རྣམས་ལ་རྐྱེན་ཨ་ན་འབྱུང་ངོ་།། གམནཾ (འགྲོ་བ)། དཱནཾ (སྦྱིན་པ)། སམྤདཱནཾ (ཡང་དག་པར་སྦྱིན་པའམ་བྱེད་སྒྲ་བཞི་པ)། ཨཔཱདཱནཾ (འབྱུང་ཁུངས་སམ་བྱེད་སྒྲ་ལྔ་པ)། ཨདྷིཀརཎཾ (གཞི་འཛིན་པའམ་བདུན་པ)། ཅལནོ (གཡོ་བ)། ཛལནོ (འབར་བའམ་མེ)། ཀོདྷནོ (ཁྲོ་བ)། ཀོཔནོ (འཁྲུག་པ)། མཎྜནོ (རྒྱན་པ)། བྷཱུསནོ (བརྒྱན་པ)། 49. ඉත්ථියමණ ත්ති ක යක යා ච. ༤༩. མོ་རྟགས་ལ་ཨ་དང་། ཨ་ན་དང་། ཏི་དང་། ཀ་དང་། ཡ་ཀ་དང་། ཡཱ་རྣམས་ཀྱང་འབྱུང་ངོ་།། ඉත්ථිලිඞ්ගෙ භාවෙ කාරකෙ ච ක්‍රියත්ථා අආදයො හොන්ති අනො ච බහුලං. අ තිතික්ඛා, වීමංසා, ජිගුච්ඡා, පිපාසා, පුත්තියා ඊහා භික්ඛා, ආපදා, මෙධා, ගොධා, ණකාරා, හාරා, තාරා, ධාරා, ආරා, ක්ති-ඉට්ඨි, සිට්ඨි, භිත්ති, භත්ති, තන්ති භූති, ක-ගුහා, රුජා, මුදා, යක-විජ්ජා, ඉජ්ජා, ය-සෙය්‍යා, සමජ්ජා, පබ්බජ්ජා, පරිචරියා, ජාගරියා, අනකාරණා, හාරණා, වෙදනා, වන්දනා, උපාසනා. མོ་རྟགས་ལ། དངོས་པོ་དང་བྱེད་པ་པོ་དག་ལ་བྱ་བའི་དོན་ལས་རྐྱེན་ཨ་ལ་སོགས་པ་དང་ཨ་ན་རྣམས་ཕལ་ཆེར་འབྱུང་ངོ་།། ཨ་རྐྱེན་ནི། ཏིཏིཀྑཱ (བཟོད་པ)། བཱིམཾསཱ (དཔྱོད་པ)། ཛིགུཙྪཱ (སྐྱུག་བྲོ་བ)། པིཔཱསཱ (སྐོམ་པ)། པུཏྟིཡཱ (བུ་ལྟར་འཛིན་པ)། ཨཱིཧཱ (བརྩོན་པ)། བྷིཀྑཱ (སློང་མོ)། ཨཱཔདཱ (ཕོངས་པ)། མེདྷཱ (ཤེས་རབ)། གོདྷཱ (གཟིག)། ཎ་རྐྱེན་ནི། ཧཱརཱ (ཕྲེང་བ)། ཏཱརཱ (སྐར་མ)། དྷཱརཱ (ཆུ་རྒྱུན)། ཨཱརཱ (གཟོང་)། ཏི་རྐྱེན་ནི། ཨིཊྛི (བུད་མེད)། སིཊྛི (གྲུབ་པ)། བྷིཏྟི (རྩིག་པ)། བྷཏྟི (དད་པ)། ཏནྟི (རྒྱུད)། བྷཱུཏི (འབྱོར་པ)། ཀ་རྐྱེན་ནི། གུཧཱ (ཕུག)། རུཛཱ (ཟུག་རྔུ)། མུདཱ (དགའ་བ)། ཡ་ཀ་རྐྱེན་ནི། བིཛྫཱ (རིག་པ)། ཨིཛྫཱ (མཆོད་སྦྱིན)། ཡ་རྐྱེན་ནི། སེཡ྄ཡཱ (ཉལ་ས)། སམཛ྄ཛཱ (འདུ་འཛོམས)། པབྦཛྫཱ (རབ་ཏུ་བྱུང་བ)། པརིཅརིཡཱ (བསྙེན་བཀུར)། ཛཱགརིཡཱ (སད་པར་བྱེད་པ)། ཨ་ན་རྐྱེན་ནི། ཀཱརཎཱ (རྒྱུ)། ཧཱརཎཱ (འཕྲོག་པ)། བེདནཱ (ཚོར་བ)། བནྡནཱ (ཕྱག་འཚལ་བ)། ཨུཔཱསནཱ (བསྙེན་བཀུར)། 50. ජාහාහි නි. ༥༠. ཛཱ་དང་ཧཱ་དག་ལས་ནི་འབྱུང་ངོ་།། ජාහාඉච්චෙතෙහි නි හොතිත්ථියං. ජානි, හානි. ཛཱ་དང་ཧཱ་འདི་དག་ལས་མོ་རྟགས་ལ་རྐྱེན་ནི་འབྱུང་ངོ་།། ཛཱནི (ཆུང་མའམ་ཉམས་པ)། ཧཱནི (ཉམས་པ)། 51. කරා රිරියො. ༥༡. ཀར་ལས་རིརི་ཡ་འབྱུང་ངོ་།། කරතො රිරියො හොතිත්ථියං. කරණං කිරියා. කථං ‘ක්‍රියා’ති? ‘‘ක්‍රියායං’’ති නිපාතනා. ཀར་ལས་མོ་རྟགས་ལ་རྐྱེན་རིརི་ཡ་འབྱུང་ངོ་།། ཀརཎཾ (བྱེད་པ)། ཀིརིཡཱ (བྱ་བ)། ཀྲིཡཱ (བྱ་བ) ཞེས་པ་ཇི་ལྟར་གྲུབ་ཅེ་ན། “ཀྲིཡཱཡཾ” ཞེས་པའི་ཚིག་སྒྲུབ་ལས་གྲུབ་བོ།། 52. ඉකිතී සරූපෙ. ༥༢. རང་གི་གཟུགས་ཉིད་ལ། ཨི་དང་ཀི་ཏི་དག་འབྱུང་ངོ་།། ක්‍රියත්ථස්ස [Pg.187] සරූපෙ-භිධෙය්‍යෙ ක්‍රියත්ථා පරෙ ඉකිතී හොන්ති, වචි, යුධි, පචති, ‘අකාරො කකාරො’ති ආදීසු කාරසද්දෙන සමාසො, යථා එවකාරොති. བྱ་བའི་དོན་གྱི་རང་གི་གཟུགས་བརྗོད་བྱར་བྱེད་པ་ལ། བྱ་བའི་དོན་གྱི་རྗེས་སུ་རྐྱེན་ཨི་དང་ཀི་ཏི་དག་འབྱུང་ངོ་།། བཅི (སྨྲ་བ)། ཡུདྷི (འཐབ་པ)། པཅཏི (འཚོད་པ)། ‘ཨ་ཀཱ་རོ’ (ཨ་ཡིག)། ‘ཀ་ཀཱ་རོ’ (ཀ་ཡིག) ལ་སོགས་པ་རྣམས་སུ་ཀཱ་ར་སྒྲ་དང་མཉམ་དུ་བསྡུ་བ་སྟེ། དཔེར་ན། ཨེ་བཱ་ཀཱ་རོ་ (འདི་ལྟ་བུ) ཞེས་པ་བཞིན་ནོ།། 53. සීලාභික්ඛඤ්ඤා-වස්සකෙසු ණී. ༥༣. ངང་ཚུལ་དང་། ཡང་ཡང་བྱེད་པ་དང་། ངེས་པར་བྱེད་པ་རྣམས་ལ་ཎཱི་འབྱུང་ངོ་།། ක්‍රියත්ථා ණී හොති සීලාදීසු පතීයමානෙසු, උණ්හභොජී, ඛීරපායී, අවස්සකාරී, සතන්දායී. ངང་ཚུལ་ལ་སོགས་པ་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་ལ། བྱ་བའི་དོན་ལས་རྐྱེན་ཎཱི་འབྱུང་ངོ་།། ཨུཎྷབྷོཛཱི (ཚ་མོ་ཟ་བའི་ངང་ཚུལ་ཅན)། ཁཱིརཔཱཡཱི (འོ་མ་འཐུང་བའི་ངང་ཚུལ་ཅན)། ཨབསྶཀཱརཱི (ངེས་པར་བྱེད་པ)། སཏནྡཱཡཱི (རྟག་ཏུ་སྦྱིན་པར་བྱེད་པ)། 54. ථාවරිත්තර භඞ්ගුර භිදුර භාසුර භස්සරා. ༥༤. ཐཱ་བཱ་ར། ཨིཏྟར། བྷངྒུར། བྷིདུར། བྷཱསུར། བྷསྶར། རྣམས་སོ།། එතෙ සද්දා නිපච්චන්තෙ සීලෙ ගම්‍යමානෙ. ངང་ཚུལ་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་ལ། སྒྲ་འདི་དག་ནི་གྲུབ་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ།། 55. කත්තරි භූතෙ ක්තවන්තු ක්තාවී. ༥༥. བྱེད་པ་པོ་འདས་པ་ལ་ཀྟབནྟུ་དང་ཀྟཱབཱིའབྱུང་ངོ་།། භූතෙ-ත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා ක්තවන්තුත්තාවී හොන්ති කත්තරි. විජිතවා, විජිතාවී, භූතෙති අධිකාරො යාව ‘‘ආහාරත්ථා’’ති (5-60). འདས་པའི་དོན་ལ་འཇུག་པ་ལས། བྱ་བའི་དོན་ལས་བྱེད་པ་པོ་ལ་རྐྱེན་ཀྟབནྟུ་དང་ཀྟཱབཱི་དག་འབྱུང་ངོ་།། བིཛིཏབཱ (རྣམ་པར་རྒྱལ་བར་གྱུར་ཏོ)། བིཛིཏཱབཱི (རྣམ་པར་རྒྱལ་བར་གྱུར་ཏོ)། འདས་པ་ཞེས་པའི་དབང་ནི་ “ཨཱཧཱརཏྠཱ” (༥-༦༠) ཞེས་པའི་བར་དུ་འཇུག་གོ། 56. ක්තොභාවකම්මෙසු. ༥༦. དངོས་པོ་དང་ལས་དག་ལ་ཀྟ་འབྱུང་ངོ་།། භාවෙ කම්මෙ ච භූතෙ ක්තො හොති. ආසිතං භවතා. කතො කටො භවතා. འདས་པའི་དངོས་པོ་དང་ལས་དག་ལ་རྐྱེན་ཀྟ་འབྱུང་ངོ་།། ཨཱསིཏཾ བྷབཏཱ (ཁྱོད་ཀྱིས་བསྡད་པར་བྱས)། ཀཏོ ཀཊོ བྷབཏཱ (ཁྱོད་ཀྱིས་གདན་བྱས)། 57. කත්තරි චාරම්භෙ. ༥༧. བྱ་བ་རྩོམ་པ་ལ་བྱེད་པ་པོ་ལའང་འབྱུང་ངོ་།། ක්‍රියාරම්භෙ කත්තරි ක්තො හොති යථාපත්තඤ්ච. පකතො භවං කටං, පකතො කටො භවතා, පසුත්තො භවං, පසුත්තං භවතා. བྱ་བ་རྩོམ་པ་ལ་བྱེད་པ་པོ་ལ་རྐྱེན་ཀྟ་འབྱུང་ཞིང་ཇི་ལྟར་ཐོབ་པ་བཞིན་ནོ།། པཀཏོ བྷབཾ ཀཊཾ (ཁྱོད་ཀྱིས་གདན་བྱེད་པ་བརྩམས)། པཀཏོ ཀཊོ བྷབཏཱ (ཁྱོད་ཀྱིས་གདན་བྱེད་པ་བརྩམས)། པསུཏྟོ བྷབཾ (ཁྱོད་གཉིད་ལོག་པ་བརྩམས)། པསུཏྟཾ བྷབཏཱ (ཁྱོད་ཀྱིས་གཉིད་ལོག་པ་བརྩམས)། 58. ඨා-ස වස සිලිස සී රුහ ජර ජනීහි. ༥༨. ཋཱ། ཨཱས། བས། སིལིས། སཱི། རུཧ། ཛར། ཛནཱི་རྣམས་ལས་སོ།། ඨාදීහි [Pg.188] කත්තරි ක්තො හොති යථාපත්තඤ්ච. උපට්ඨිතො ගුරුං භවං, උපට්ඨිතො ගුරු භොතා, උපාසිතො ගුරුං භවං, උපාසිතො ගුරු භොතා, අනුවුසිතො ගුරුං භවං, අනුවුසිතො ගුරු භොතා, ආසිලිට්ඨො ගුරුං භවං, ආසිලිට්ඨො ගුරු භොතා, අධිස්සිතො ඛටොපිකං භවං, අධිස්සිතා ඛටොපිකා භොතා, ආරළ්හො රුක්ඛං භවං, ආරුළ්හො රුක්ඛො භොතා, අනුජිණ්ණො වසලිං දෙවදත්තො, අනුජිණ්ණා වසලී දෙවදත්තෙන, අනුජාතො මාණවකො මාණවිකං, අනුජාතා මාණවිකා මාණවකෙන. ཋཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་བྱེད་པ་པོ་ལ་རྐྱེན་ཀྟ་འབྱུང་ཞིང་ཇི་ལྟར་ཐོབ་པ་བཞིན་ནོ།། ཨུཔཊྛིཏོ གུརུཾ བྷབཾ (ཁྱོད་བླ་མའི་དྲུང་དུ་གནས)། ཨུཔཊྛིཏོ གུརུ བྷོཏཱ (བླ་མ་ཁྱོད་ཀྱིས་བསྟེན)། ཨུཔཱསིཏོ གུརུཾ བྷབཾ (ཁྱོད་བླ་མའི་དྲུང་དུ་བསྙེན)། ཨུཔཱསིཏོ གུརུ བྷོཏཱ (བླ་མ་ཁྱོད་ཀྱིས་བསྙེན)། ཨནུབུསིཏོ གུརུཾ བྷབཾ (ཁྱོད་བླ་མའི་རྗེས་སུ་གནས)། ཨནུབུསིཏོ གུརུ བྷོཏཱ (བླ་མ་ཁྱོད་ཀྱིས་རྗེས་སུ་བསྟེན)། ཨཱསིལིཊྛོ གུརུཾ བྷབཾ (ཁྱོད་བླ་མ་ལ་འཁྱུད)། ཨཱསིལིཊྛོ གུརུ བྷོཏཱ (བླ་མ་ཁྱོད་ཀྱིས་འཁྱུད)། ཨདྷིསྶིཏོ ཁཊོཔིཀཾ བྷབཾ (ཁྱོད་ཁྲི་ལ་ཉལ)། ཨདྷིསྶིཏཱ ཁཊོཔིཀཱ བྷོཏཱ (ཁྲི་ཁྱོད་ཀྱིས་ཉལ)། ཨཱརུལྷོ རུཀྑཾ བྷབཾ (ཁྱོད་ཤིང་ལ་བཞོན)། ཨཱརུལྷོ རུཀྑོ བྷོཏཱ (ཤིང་ཁྱོད་ཀྱིས་བཞོན)། ཨནུཛིཎྞོ བསལིཾ དེབདཏྟོ (ལྷས་བྱིན་གྱིས་དམངས་རིགས་མོ་རྗེས་སུ་རྒས)། ཨནུཛིཎྞཱ བསལཱི དེབདཏྟེན (དམངས་རིགས་མོ་ལྷས་བྱིན་གྱིས་རྗེས་སུ་རྒས)། ཨནུཛཱཏོ མཱཎབཀོ མཱཎབིཀཾ (བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་བྲམ་ཟེའི་བུ་མོའི་རྗེས་སུ་སྐྱེས)། ཨནུཛཱཏཱ མཱཎབིཀཱ མཱཎབཀེན (བྲམ་ཟེའི་བུ་མོ་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུས་རྗེས་སུ་སྐྱེས)། 59. ගමනත්ථාකම්මකාධාරෙ ච. ༥༩. འགྲོ་བའི་དོན་དང་བྱ་བ་མེད་པ་དང་རྟེན་ལའང་འབྱུང་ངོ་།། ගමනත්ථතො අකම්මකතො ච ක්‍රියත්ථා ආධාරෙ ක්තො හොති කත්තරි ච යථාපත්තඤ්ච, ඉදමෙසං යාතං, ඉහ තෙ යාතා, ඉහ තෙහි යාතං, අයං තෙහි යාතො පථො, ඉදමෙසමාසිතං, ඉහ තෙ ආසිතා, ඉහතෙහි ආසිතං, ‘දෙවො චෙ වුට්ඨො සම්පන්නා සාලයො’ති කාරණසාමග්ගීසම්පත්ති එත්ථාභිමතා. འགྲོ་བའི་དོན་དང་བྱ་བ་མེད་པའི་བྱ་བའི་དོན་ལས་རྟེན་ལ་རྐྱེན་ཀྟ་འབྱུང་ཞིང་བྱེད་པ་པོ་ལའང་ཇི་ལྟར་ཐོབ་པ་བཞིན་ནོ།། ཨིདམེསཾ ཡཱཏཾ (འདི་ནི་ཁོ་ཚོའི་འགྲོ་བའོ)། ཨིཧ ཏེ ཡཱཏཱ (འདིར་ཁོ་ཚོ་སོང་ངོ་)། ཨིཧ ཏེཧི ཡཱཏཾ (འདིར་ཁོ་ཚོས་སོང་ངོ་)། ཨཡཾ ཏེཧི ཡཱཏོ པཐོ (འདི་ནི་ཁོ་ཚོས་སོང་བའི་ལམ་མོ)། ཨིདམེསམཱསིཏཾ (འདི་ནི་ཁོ་ཚོའི་འདུག་སའོ)། ཨིཧ ཏེ ཨཱསིཏཱ (འདིར་ཁོ་ཚོ་བསྡད་དོ)། ཨིཧ ཏེཧི ཨཱསིཏཾ (འདིར་ཁོ་ཚོས་བསྡད་དོ)། ‘ལྷས་ཆར་ཕབ་ན་འབྲས་སཱ་ལུ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་འགྱུར་རོ་’ ཞེས་པ་ནི་འདིར་རྒྱུ་ཚོགས་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལ་འདོད་དོ།། 60. ආහාරත්ථා. ༦༠. ཟ་བའི་དོན་ལས་སོ།། අජ්ඣොහාරත්ථා ආධාරෙ ක්තො හොති යථාපත්තඤ්ච, ඉදමෙසං භුත්තං, ඉදමෙසං පීතං, ඉහ තෙහි භුත්තං, ඉහ තෙහි පීතං, ඔදනො තෙහි භුත්තො පීතමුදකං, අකත්තත්ථො යොගවිභාගො, කථං ‘පීතා ගාවො’ති? පීතමෙසං විජ්ජතීති පීතා, බාහුලකා වා, ‘පස්සින්නො’ති යා එත්ථ භූතකාලතා, තත්‍ර ත්තො, එවං රඤ්ඤං මතො රඤ්ඤං ඉට්ඨො, රඤ්ඤං බුද්ධො, රඤ්ඤං පූජිතො, එවං [Pg.189] සීලිතො, රක්ඛිතො, ඛන්තො, ආකුට්ඨො, රුට්ඨො, රුසිතො, අභිබ්‍යාහටො, දයියො, හට්ඨො, කන්තා, සංයතො, අමතො, ‘කට්ඨ’න්ති භූතතායමෙව හෙතුනො, ඵලං ත්වත්‍ර භාවි. ཟ་བའི་དོན་ལས་རྟེན་ལ་རྐྱེན་ཀྟ་འབྱུང་ཞིང་ཇི་ལྟར་ཐོབ་པ་བཞིན་ནོ།། ཨིདམེསཾ བྷུཏྟཾ (འདི་ནི་ཁོ་ཚོའི་ཟས་སོ)། ཨིདམེསཾ པཱིཏཾ (འདི་ནི་ཁོ་ཚོའི་བཏུང་བའོ)། ཨིཧ ཏེཧི བྷུཏྟཾ (འདིར་ཁོ་ཚོས་ཟོས་སོ)། ཨིཧ ཏེཧི པཱིཏཾ (འདིར་ཁོ་ཚོས་བཏུངས་སོ)། ཨོདནོ ཏེཧི བྷུཏྟོ (ཁོ་ཚོས་འབྲས་ཟན་ཟོས་སོ)། པཱིཏམུདཀཾ (ཆུ་བཏུངས་སོ)། བྱེད་པ་པོ་མ་ཡིན་པའི་དོན་གྱི་རྣལ་འབྱོར་དབྱེ་བ་ནི། ‘པཱིཏཱ གཱབོ’ (བ་ལང་རྣམས་ཀྱིས་བཏུངས་སོ) ཞེས་པ་ཇི་ལྟར་གྲུབ་ཅེ་ན། འདི་དག་གིས་བཏུངས་པ་ཡོད་པས་ན་པཱིཏཱའོ།། ཡང་ན་ཕལ་ཆེར་གྱི་སྒོ་ནས་སོ།། ‘པསྶིནྣོ’ (རྔུལ་བར་གྱུར་ཏོ) ཞེས་པ་འདིར་འདས་པའི་དུས་གང་ཡིན་པ་དེ་ལ་ཏྟ་རྐྱེན་ནོ།། དེ་བཞིན་དུ། རཉྙཾ མཏོ (རྒྱལ་པོས་ཤེས་པ)། རཉྙཾ ཨིཊྛོ (རྒྱལ་པོས་འདོད་པ)། རཉྙཾ བུདྡྷོ (རྒྱལ་པོས་རྟོགས་པ)། རཉྙཾ པཱུཛིཏོ (རྒྱལ་པོས་མཆོད་པ)། དེ་བཞིན་དུ། སཱིལིཏོ (གོམས་པ)། རཀྑིཏོ (བསྲུངས་པ)། ཁནྟོ (བཟོད་པ)། ཨཱཀུཊྛོ (སྤྱོས་པ)། རུཊྛོ (ཁྲོས་པ)། རུསིཏོ (ཁྲོས་པ)། ཨབྷིབྱཱཧཊོ (སྨྲས་པ)། དཡིཡོ (བརྩེ་བ)། ཧཊྛོ (དགའ་བ)། ཀནྟཱ (ཡིད་དུ་འོང་མ)། སཾཡཏོ (སྡོམ་པ)། ཨམཏོ (མི་འཆི་བའམ་བདུད་རྩི)། ‘ཀཊྛཾ’ (ཤིང་) ཞེས་པ་ནི་འདས་པ་ཉིད་ལ་རྒྱུ་ཡིན་ལ། འབྲས་བུ་ནི་འདིར་འབྱུང་འགྱུར་རོ།། 61. තුං තායෙ තවෙ භාවෙ භවිස්සති ක්‍රියායං තදත්ථාය. ༦༡. མ་འོངས་པའི་དངོས་པོ་ལ་བྱ་བ་དེའི་ཆེད་དུ་བྱ་བ་གཞན་ཡོད་པ་ལ། ཏུཾ་དང་། ཏཱ་ཡེ་དང་། ཏ་བེ་རྣམས་འབྱུང་ངོ་།། භවිස්සති අත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා භාවෙ තුං තායෙ තවෙ හොන්ති ක්‍රියායං තදත්ථායං පතීයමානායං. කාතුං ගච්ඡති, කත්තායෙ ගච්ඡති, කාතවෙ ගච්ඡති, ඉච්ඡති භොත්තුං කාමෙති භොත්තුන්ති ඉමීනාව සිද්ධං, පුනබ්බිධානෙ ත්විහාපි සියා ‘ඉච්ඡන්තො කරොතී’ති, එවං සක්කොති භොත්තුං, ජානාති භොත්තුං, ගිලායති භොත්තුං, ඝටතෙ භොත්තුං, ආරභතෙ භොත්තුං, ලභතෙ භොත්තුං, පක්කමති භොත්තුං, උස්සහති භොත්තුං, අරහති භොත්තුං, අත්ථි භොත්තුං, විජ්ජති භොත්තුං, වට්ට තිභොත්තුං, කප්පති භොත්තුන්ති. තථා පාරයති භොත්තුං, පහු භොත්තුං, සමත්ථො භොත්තුං, පරියත්තො භොත්තුං, අලං භොත්තුන්ති භවතිස්ස සබ්බත්ථ සම්භවා. තථා කාලො භොත්තුං. සමයො භොතුං, වෙලා භොතුන්ති, යථා භොත්තුංමනො, සොත්තුං සොතො, දට්ඨුං චක්ඛු, යුජ්ඣිතුං ධනු, වත්තුං ජළො, ගන්තුමනො, කත්තුමලසොති, උච්චාරණන්තු වත්තායත්තං. භාවෙති කිං? කරිස්සාමීති ගච්ඡති, ක්‍රියායන්ති කිං? භික්ඛිස්සං ඉච්චස්ස ජටා, තදත්ථායන්ති කිං? ගච්ඡිස්සතො තෙ භවිස්සති භත්තං භොජනාය. མ་འོངས་པའི་དོན་ལ་འཇུག་པ་ལས། བྱ་བ་དེའི་ཆེད་དུ་བྱ་བ་གཞན་རྟོགས་པར་བྱེད་པ་ལ། དངོས་པོ་ལ་རྐྱེན་ཏུཾ། ཏཱ་ཡེ། ཏ་བེ་རྣམས་འབྱུང་ངོ་།། ཀཱཏུཾ གཙྪཏི (བྱ་བའི་ཕྱིར་འགྲོའོ)། ཀཏྟཱཡེ གཙྪཏི (བྱ་བའི་ཕྱིར་འགྲོའོ)། ཀཱཏབེ གཙྪཏི (བྱ་བའི་ཕྱིར་འགྲོའོ)། ཨིཙྪཏི བྷོཏྟུཾ (ཟ་བར་འདོད་དོ)། ཀཱམེཏི བྷོཏྟུཾ (ཟ་བར་འདོད་དོ) ཞེས་པ་འདི་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་བོ།། ཡང་བསྐྱར་གཏན་ལ་དབབ་པ་ནི་འདིར་ཡང་ ‘འདོད་བཞིན་དུ་བྱེད་དོ་’ ཞེས་པ་ལྟར་རོ།། དེ་བཞིན་དུ། སཀྐོཏི བྷོཏྟུཾ (ཟ་ཐུབ་པོ)། ཛཱནཱཏི བྷོཏྟུཾ (ཟ་ཤེས་སོ)། གིལཱཡཏི བྷོཏྟུཾ (ཟ་བར་མི་སྤྲོའོ)། གྷཊཏེ བྷོཏྟུཾ (ཟ་བར་བརྩོན་ནོ)། ཨཱརབྷཏེ བྷོཏྟུཾ (ཟ་བར་རྩོམ་མོ)། ལབྷཏེ བྷོཏྟུཾ (ཟ་བར་ཐོབ་བོ)། པཀྐམཏི བྷོཏྟུཾ (ཟ་བར་འགྲོའོ)། ཨུསྶཧཏི བྷོཏྟུཾ (ཟ་བར་སྤྲོའོ)། ཨརཧཏི བྷོཏྟུཾ (ཟ་བར་འོས་སོ)། ཨཏྠི བྷོཏྟུཾ (ཟ་རྒྱུ་ཡོད་དོ)། བིཛྫཏི བྷོཏྟུཾ (ཟ་རྒྱུ་ཡོད་དོ)། བཊྛཏི བྷོཏྟུཾ (ཟ་བར་རུང་ངོ་)། ཀཔཔཏི བྷོཏྟུཾ (ཟ་བར་རུང་ངོ་)། དེ་བཞིན་དུ། པཱརཡཏི བྷོཏྟུཾ (ཟ་བར་ནུས་སོ)། པཧུ བྷོཏྟུཾ (ཟ་བར་ནུས་སོ)། སམཏྠོ བྷོཏྟུཾ (ཟ་བར་ནུས་སོ)། པརིཡཏྟོ བྷོཏྟུཾ (ཟ་བར་ནུས་སོ)། ཨལཾ བྷོཏྟུཾ (ཟ་བར་འོས་སོ) ཞེས་པ་ནི་ཡོད་པའི་སྒྲ་ཐམས་ཅད་དུ་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ།། དེ་བཞིན་དུ། ཀཱལོ བྷོཏྟུཾ (ཟ་བའི་དུས་སོ)། སམཡོ བྷོཏྟུཾ (ཟ་བའི་དུས་སོ)། བེལཱ བྷོཏྟུཾ (ཟ་བའི་དུས་སོ)། དཔེར་ན། བྷོཏྟུཾམནོ (ཟ་བའི་ཡིད་ཅན)། སོཏུཾ སོཏོ (ཉན་པའི་རྣ་བ)། དཊྛུཾ ཙཀྑུ (བལྟ་བའི་མིག)། ཡུཛ྄ཛྷིཏུཾ དྷནུ (འཐབ་པའི་གཞུ)། བཏྟུཾ ཛལོ (སྨྲ་བར་མི་ནུས་པ)། གནྟུམནོ (འགྲོ་བའི་ཡིད་ཅན)། ཀཏྟུམལསོ (བྱ་བར་ལེ་ལོ་ཅན) ཞེས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། བརྗོད་པ་ནི་སྨྲ་བ་པོ་ལ་རག་ལས་སོ།། དངོས་པོ་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ངས་བྱའོ་ཞེས་འགྲོའོ།། བྱ་བ་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ངས་སློང་མོ་བྱའོ་ཞེས་པའི་རལ་པའོ།། དེའི་ཆེད་དུ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། འགྲོ་བར་འགྱུར་བའི་ཁྱོད་ལ་བཟའ་བའི་ཕྱིར་ཟས་ཡོད་པར་འགྱུར་རོ།། 62. පටිසෙධෙ-ලංඛලූනං තුන ත්වාන ත්වා වා. ༦༢. དགག་པ་ལ་ཨལཾ་དང་ཁལུ་དག་ལས་ཏུན། ཏྭཱན། ཏྭཱ་རྣམས་ཀྱང་འབྱུང་ངོ་།། අලං [Pg.190] ඛලුසද්දානං පටිසෙධත්ථානං පයොගෙ තුනාදයො වා හොන්ති භාවෙ. අලං සොතුන, ඛලු සොතුන, අලං සුත්වාන, ධලු සුත්වාන, අලං සුත්වා, ඛලු සුත්වා, අලං සුතෙන, ඛලු සොතෙන, අලං ඛලූනන්ති කිං? මා හොතු, පටිසෙධෙති කිං? අලඞ්කාරො. དགག་པའི་དོན་ཅན་གྱི་ཨལཾ་དང་ཁལུ་སྒྲ་དག་སྦྱོར་བ་ལ། དངོས་པོ་ལ་རྐྱེན་ཏུན་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱང་འབྱུང་ངོ་།། ཨལཾ སོཏུན (ཉན་མི་དགོས)། ཁལུ སོཏུན (ཉན་མི་དགོས)། ཨལཾ སུཏྭཱན (ཐོས་མི་དགོས)། ཁལུ སུཏྭཱན (ཐོས་མི་དགོས)། ཨལཾ སུཏྭཱ (ཐོས་མི་དགོས)། ཁལུ སུཏྭཱ (ཐོས་མི་དགོས)། ཨལཾ སུཏེན (ཐོས་པས་ཆོག)། ཁལུ སོཏེན (ཐོས་པས་ཆོག)། ཨལཾ་དང་ཁལུ་ལས་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། མ་གྱུར་ཅིག། དགག་པ་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རྒྱན་ནོ།། 63. පුබ්බෙකකත්ථුකානං. ༦༣. བྱེད་པ་པོ་གཅིག་པའི་སྔ་མ་ལའོ།། එකො කත්තා යෙසං බ්‍යාපාරානං, තෙසු යො පුබ්බො, තදත්ථතො ක්‍රියත්ථා තුනාදයො හොන්ති භාවෙ, සොතුන යාති, සුත්වාන, සුත්වා වා, එකකත්තුකානන්තිකිං? භුත්තස්මිං දෙවදත්තෙ යඤ්ඤදත්තො වජති, පුබ්බාති කිං? භුඤ්ජභි ච පචති ච. ‘අප්පත්වා නදිං පබ්බතො අතික්කම්ම පබ්බතං නදී’ති භූධාතුස්ස සබ්බත්ථ සම්භවා එකකත්තුකතා පුබ්බකාලතා ච ගම්‍යතෙ. ‘භුත්වා භුත්වා ගච්ඡතීති’ ඉමිනාව සිද්ධං ආභික්ඛඤ්ඤන්තු ද්විබ්බචනාවගම්‍යතෙ. කථං ‘ජීවග්ගාහං අගාහයි, කායප්පචාලකං ගච්ඡන්තී’ති ආදි? ඝණන්තෙන ක්‍රියාවිසෙසනෙන සිද්ධං යථා ‘ඔදනපාකං සයතී’ති. བྱ་བ་གང་དག་གི་བྱེད་པ་པོ་གཅིག་ཡིན་པ་ལ། དེ་དག་ལས་གང་ཞིག་སྔ་མ་ཡིན་པའི་དོན་ལས། བྱ་བའི་དོན་ལས་དངོས་པོ་ལ་རྐྱེན་ཏུན་ལ་སོགས་པ་རྣམས་འབྱུང་ངོ་།། སོཏུན ཡཱཏི (ཐོས་ནས་འགྲོའོ)། སུཏྭཱན (ཐོས་ནས)། སུཏྭཱ བཱ (ཡང་ན་ཐོས་ནས)། བྱེད་པ་པོ་གཅིག་པ་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ལྷས་བྱིན་གྱིས་ཟོས་པ་ན་མཆོད་སྦྱིན་བྱིན་འགྲོའོ།། སྔ་མ་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཟ་ཞིང་འཚོད་དོ།། ‘རི་བོ་ཆུ་བོ་ལ་མ་སླེབས་པར་རི་བོ་ལས་བརྒལ་ནས་ཆུ་བོ་འབབ་བོ་’ ཞེས་པ་ནི་ཡོད་པའི་དབྱིངས་ཐམས་ཅད་དུ་སྲིད་པའི་ཕྱིར་བྱེད་པ་པོ་གཅིག་པ་དང་སྔ་མའི་དུས་ཉིད་རྟོགས་སོ།། ‘ཟོས་ནས་ཟོས་ནས་འགྲོའོ’ ཞེས་པ་ནི་འདི་ཉིད་ཀྱིས་གྲུབ་ལ། ཡང་ཡང་བྱེད་པ་ནི་ཟློས་པའི་སྒྲ་ལས་རྟོགས་སོ།། ‘གསོན་པོར་བཟུང་ནས་འཛིན་དུ་བཅུག། ལུས་གཡོ་བཞིན་དུ་འགྲོའོ’ ལ་སོགས་པ་ཇི་ལྟར་གྲུབ་ཅེ་ན། གྷཎ་མཐའ་ཅན་གྱི་བྱ་བའི་ཁྱད་པར་གྱིས་གྲུབ་སྟེ། དཔེར་ན། ‘འབྲས་ཟན་འཚོད་བཞིན་དུ་ཉལ་ལོ’ ཞེས་པ་བཞིན་ནོ།། 64. න්තො කත්ථරි වත්තමානෙ. ༦༤. ད་ལྟ་བ་ལ་བྱེད་པ་པོ་ལ་ནྟ་འབྱུང་ངོ་།། වත්තමානත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්තා න්තො හො ති කත්තරි, තිට්ඨන්තො. ད་ལྟ་བའི་དོན་ལ་འཇུག་པ་ལས། བྱ་བའི་དོན་ལས་བྱེད་པ་པོ་ལ་རྐྱེན་ནྟ་འབྱུང་ངོ་།། ཏིཊྛནྟོ (གནས་བཞིན་པ)། 65. මානො. ༦༥. མཱ་ན་འབྱུང་ངོ་།། වත්තමානත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා මානො හොති, කත්තරි. තිට්ඨමානො. ད་ལྟ་བའི་དོན་ལ་འཇུག་པ་ལས། བྱ་བའི་དོན་ལས་བྱེད་པ་པོ་ལ་རྐྱེན་མཱ་ན་འབྱུང་ངོ་།། ཏིཊྛམཱནོ (གནས་བཞིན་པ)། 66. භාවකම්මෙසු. ༦༦. དངོས་པོ་དང་ལས་དག་ལའོ།། වත්තමානත්ථෙ [Pg.191] වත්තමානතො ක්‍රිංයත්ථා භාවෙ කම්මෙච මානො හොති. ඨීයමානං, පච්චමානො ඔදනො. ད་ལྟ་བའི་དོན་ལ་འཇུག་པ་ལས། བྱ་བའི་དོན་ལས་དངོས་པོ་དང་ལས་དག་ལ་རྐྱེན་མཱ་ན་འབྱུང་ངོ་།། ཋཱིཡམཱནཾ (གནས་བཞིན་པ)། པཙྩམཱནོ ཨོདནོ (འཚོད་བཞིན་པའི་འབྲས་ཟན)། 67. තෙ ස්සපුබ්බානාගතෙ. ༦༧. མ་འོངས་པ་ལ་སྶ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་དག་གོ། අනාගතත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා තෙන්තමානා ස්සපුබ්බා හොන්ති. ඨස්සන්තො, ඨස්සමානො, ඨීයිස්සමානං, පච්චිස්සමානො ඔදනො. མ་འོངས་པའི་དོན་ལ་འཇུག་པ་ལས། བྱ་བའི་དོན་ལས་སྶ་སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་རྐྱེན་ནྟ་དང་མཱ་ན་དག་འབྱུང་ངོ་།། ཋསྶནྟོ (གནས་པར་འགྱུར་བ)། ཋསྶམཱནོ (གནས་པར་འགྱུར་བ)། ཋཱིཡིསྶམཱནཾ (གནས་པར་འགྱུར་བ)། པཙྩིསྶམཱནོ ཨོདནོ (འཚོད་པར་འགྱུར་བའི་འབྲས་ཟན)། 68. ණ්වාදයො. ༦༨. ཎྭུ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་སོ།། ක්‍රියත්ථා පරෙ බහුලං ණ්වාදයො හොන්ති. චාරු, දාරු. བྱ་བའི་དོན་གྱི་རྗེས་སུ་རྐྱེན་ཎྭུ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཕལ་ཆེར་འབྱུང་ངོ་།། ཙཱརུ (མཛེས་པ)། དཱརུ (ཤིང་)། 69. ඛඡසාන මෙකස්සරොදි ද්වෙ. ༦༩. ཁ་དང་ཆ་དང་ས་རྣམས་ཀྱི་དབྱངས་གཅིག་པ་ལ་གཉིས་སུ་འགྱུར་རོ།། ඛඡසප්පච්චයන්තානං ක්‍රියත්ථානං පඨමෙකස්සරං සද්දරූපං ද්වෙ භවති. තිතික්ඛා, ජිගුච්ඡා, වීමංසා. ཁ་དང་ཆ་དང་ས་རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་གྱི་བྱ་བའི་དོན་རྣམས་ཀྱི་ཐོག་མའི་དབྱངས་གཅིག་པའི་སྒྲའི་གཟུགས་ནི་གཉིས་སུ་འགྱུར་རོ།། ཏིཏིཀྑཱ (བཟོད་པ)། ཛིགུཙྪཱ (སྐྱུག་བྲོ་བ)། བཱིམཾསཱ (དཔྱོད་པ)། 70. පරොක්ඛායඤ්ච. ༧༠. ལྐོག་གྱུར་ལའང་ངོ་།། පරොක්ඛායං පඨමෙකස්සරං සද්දරූපං ද්වෙ භවති. ජගාම, චකාරො අනුත්තසමුච්චයත්ථො, තෙනඤ්ඤත්‍රාපි යථාගමං, ජහාති, ජහිතබ්බං, ජහිතුං, දද්දල්ලති, චඞ්කමති. ‘ලොලුපො, මොමූහොති ඔත්තං තදමිනාදිපාඨා. ལྐོག་གྱུར་ལ་ཐོག་མའི་དབྱངས་གཅིག་པའི་སྒྲའི་གཟུགས་ནི་གཉིས་སུ་འགྱུར་རོ།། ཛགཱམ (སོང་ངོ་)། ཙ་ཡིག་ནི་མ་བཤད་པ་སྡུད་པའི་ཆེད་དེ། དེས་ན་གཞན་དུའང་ལུང་ལས་འབྱུང་བ་བཞིན་ནོ།། ཛཧཱཏི (གཏོང་ངོ་)། ཛཧིཏབྦཾ (བཏང་བྱ)། ཛཧིཏུཾ (གཏོང་བའི་ཕྱིར)། དདྡལླཏི (ལྷག་པར་འབར་བོ)། ཙངྐམཏི (འཆག་པར་བྱེད་དོ)། ‘ལོལུཔོ’ (ཆགས་པ་ཅན)། ‘མོམཱུཧོ’ (རྨོངས་པ་ཅན) ཞེས་པ་རྣམས་སུ་ཨོ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བ་ནི་དེ་ལ་སོགས་པའི་ཀློག་ཚུལ་ལས་སོ།། 71. ආදිස්මා සරා. ༧༡. ཐོག་མའི་དབྱངས་ལས་སོ།། ආදිභූතා සරා පරමෙකස්සරං ද්වෙ හොති, අසිසිසති, ආදිස්මාති කිං? ජජගාර, සරාති කිං? පපාච. ཐོག་མར་གྱུར་པའི་དབྱངས་ཀྱི་རྗེས་ཀྱི་དབྱངས་གཅིག་པ་ནི་གཉིས་སུ་འགྱུར་རོ།། ཨསིསིསཏི (ཟ་བར་འདོད་དོ)། ཐོག་མ་ལས་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཛཛགཱར (སད་པར་གྱུར་ཏོ)། དབྱངས་ལས་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། པཔཱཅ (བཙོས་སོ)། 72. න පුන. ༧༢. ཡང་བསྐྱར་མ་ཡིན་ནོ།། යං [Pg.192] ද්විභූතං, න තං පුන ද්විත්තමාපජ්ජතෙ, තිතික්ඛිසති, ජිගුච්ඡිසති. གང་ཞིག་གཉིས་སུ་གྱུར་པ་དེ་ནི་ཡང་བསྐྱར་གཉིས་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་རོ།། ཏིཏིཀྑིསཏི (བཟོད་པར་འགྱུར་རོ)། ཛིགུཙྪིསཏི (སྐྱུག་བྲོ་བར་འགྱུར་རོ)། 73. යථිට්ඨං ස්‍යාදිනො. ༧༣. སི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་ཇི་ལྟར་འདོད་པ་བཞིན་ནོ།། ස්‍යාද්‍යන්තස්ස යථිට්ඨමෙකස්සරමාදිභූතමඤ්ඤං වා යථාගමං ද්විත්තපජ්ජතෙ, පුපුත්තීයිසති, පුතිත්තීයිසති, පුත්තීයියිසති. སྱཱ་དིའི་མཐའ་ཅན་གྱི་འདོད་པ་བཞིན་དུ་ཐོག་མར་བྱུང་བའི་དབྱངས་གཅིག་གམ། ཡང་ན་གཞན་ནམ། ཡང་ན་ཇི་ལྟར་བྱུང་བ་བཞིན་ཉིས་འགྱུར་དུ་འགྱུར་ཏེ། དཔེར་ན། པུ་པུཏྟཱི་ཡི་ས་ཏི། པུ་ཏི་ཏྟཱི་ཡི་ས་ཏི། པུཏྟཱི་ཡི་ཡི་ས་ཏི་ལྟ་བུའོ།། 74. රස්සො පුබ්බස්ස. ༧༤. སྔ་མ་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ།། ද්විත්තෙ පුබ්බස්ස සරො රස්සො හොති. දදාති. ཉིས་འགྱུར་གྱི་སྐབས་སུ་སྔ་མའི་དབྱངས་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ད་དཱ་ཏི་ལྟ་བུའོ།། 75. ලොපො-නාදිබ්‍යඤ්ජනස්ස. ༧༥. ཐོག་མ་མ་ཡིན་པའི་གསལ་བྱེད་ཕྱིས་པར་འགྱུར་རོ།། ද්විත්තෙ පුබ්බස්සාදිතො-ඤ්ඤස්ස බ්‍යඤ්ජනස්ස ලොපො හොති. අසිසිසති. ཉིས་འགྱུར་གྱི་སྐབས་སུ་སྔ་མའི་ཐོག་མ་ལས་གཞན་པའི་གསལ་བྱེད་ཕྱིས་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཨ་སི་སི་ས་ཏི་ལྟ་བུའོ།། 76. ඛඡසෙස්වස්සි. ༧༦. ཁ་དང་། ཆ་དང་། ས་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཨ་ཡིག་ཨི་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ།། ද්විත්තෙ පුබ්බස්ස අස්ස ඉ හොති ඛඡසෙසු. පිපාසති, ජිඝංසති, ඛඡසෙසූති කිං? ජහාති, අස්සාති කිං? බුභුක්ඛති. ཉིས་འགྱུར་གྱི་སྐབས་སུ་ཁ་དང་། ཆ་དང་། ས་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་སྔ་མའི་ཨ་ཡིག་ཨི་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། པི་པཱ་ས་ཏི། ཇི་གྷཾ་ས་ཏི་ལྟ་བུའོ། ཁ་དང་། ཆ་དང་། ས་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཛ་ཧཱ་ཏི་ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ། ཨ་ཡིག་གི་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བུ་བྷུཀྑ་ཏི་ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ།། 77. ගුපිස්සුස්ස. ༧༧. གུཔ྄་ཡིག་གི་ཨུ་ཡིག་ཨི་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ།། ද්විත්තෙ පුබ්බස්ස ගුපිස්ස උස්ස ඉ හොති ඛඡසෙසු, ජිගුච්ඡති. ཉིས་འགྱུར་གྱི་སྐབས་སུ་ཁ་དང་། ཆ་དང་། ས་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་སྔ་མའི་གུཔ྄་ཡིག་གི་ཨུ་ཡིག་ཨི་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཇི་གུཙྪ་ཏི་ལྟ་བུའོ།། 78. චතුත්ථදුතියානං තතියපඨමා. ༧༨. བཞི་པ་དང་གཉིས་པ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་གསུམ་པ་དང་དང་པོ་དག་འགྱུར་རོ།། ද්විත්තෙ පුබෙසං චතුත්ථදුතියානං තතියපඨමා හොන්ති. බුභුක්ඛති, චිච්ඡෙද. ཉིས་འགྱུར་གྱི་སྐབས་སུ་སྔ་མའི་བཞི་པ་དང་གཉིས་པ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་གསུམ་པ་དང་དང་པོ་དག་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། བུ་བྷུཀྑ་ཏི། ཙི་ཙྪེ་ད་ལྟ་བུའོ།། 79. කවග්ගහානං චවග්ගජා. ༧༩. ཀ་སྡེ་དང་ཧ་ཡིག་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ཙ་སྡེ་ལས་སྐྱེས་པ་རྣམས་འགྱུར་རོ།། ද්විත්තෙ [Pg.193] පුබ්බෙසං කවග්ගහානං චවග්ගජා හොන්ති යථාක්කමං. චුකොප, ජහාති. ཉིས་འགྱུར་གྱི་སྐབས་སུ་སྔ་མའི་ཀ་སྡེ་དང་ཧ་ཡིག་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་གོ་རིམ་བཞིན་ཙ་སྡེ་ལས་སྐྱེས་པ་རྣམས་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཙུ་ཀོ་པ། ཛ་ཧཱ་ཏི་ལྟ་བུའོ།། 80. මානස්ස වී පරස්ස ච මං. ༨༠. མཱ་ན་ཡིག་གི་སྔ་མ་ལ་ཝཱི་དང་ཕྱི་མ་ལ་མཾ་འགྱུར་རོ།། ද්විත්තෙ පුබ්බස්ස මානස්ස වී හොති පරස්ස ච මං, වීමංසති. ཉིས་འགྱུར་གྱི་སྐབས་སུ་སྔ་མའི་མཱ་ན་ཡིག་གི་གནས་སུ་ཝཱི་འགྱུར་ཞིང་ཕྱི་མ་ལ་མཾ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཝཱི་མཾ་ས་ཏི་ལྟ་བུའོ།། 81. කිතස්සාසංසයෙ ති වා. ༨༡. ཐེ་ཚོམ་མ་ཡིན་པའི་སྐབས་སུ་ཀི་ཏ་ཡིག་གི་གནས་སུ་ཊི་ཡིག་རེས་འགའ་འགྱུར་རོ།། සංසයසො-ඤ්ඤස්මිං වත්තමානස්ස ද්විත්තෙ පුබ්බස්ස කිතස්ස වා ති හොති. තිකිච්ඡති, චිකිච්ඡති, අසංසයෙති කිං? විචිකිච්ඡති. ཐེ་ཚོམ་ལས་གཞན་པའི་དོན་ལ་འཇུག་པའི་སྐབས་སུ་ཉིས་འགྱུར་གྱི་སྔ་མའི་ཀི་ཏ་ཡིག་གི་གནས་སུ་རེས་འགའ་ཊི་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཏི་ཀི་ཙྪ་ཏི། ཙི་ཀི་ཙྪ་ཏི་ལྟ་བུའོ། ཐེ་ཚོམ་མ་ཡིན་པའི་སྐབས་སུ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪ་ཏི་ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ།། 82. යුවණ්ණානමෙඔ පච්චයෙ. ༨༢. རྐྱེན་གྱི་སྔོན་དུ་ཨི་ཡིག་གི་རིགས་དང་ཨུ་ཡིག་གི་རིགས་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ཨེ་དང་ཨོ་དག་འགྱུར་རོ།། ඉවණ්ණුවණ්ණන්තානං ක්‍රියත්ථානං එඔහොන්ති යථාක්කමං පච්චයෙ. චෙතබ්බං, නෙතබ්බං, සොතබ්බං, භවිතබ්බං. རྐྱེན་གྱི་སྔོན་དུ་ཨི་ཡིག་གི་རིགས་དང་ཨུ་ཡིག་གི་རིགས་ཀྱིས་མཐའ་བྱས་པའི་བྱ་ཚིག་གི་རྩ་བ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་གོ་རིམ་བཞིན་ཨེ་དང་ཨོ་དག་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཙེ་ཏབྦཾ། ནེ་ཏབྦཾ། སོ་ཏབྦཾ། བྷ་ཝི་ཏབྦཾ་ལྟ་བུའོ།། 83. ලහුස්සුපන්තස්ස. ༨༣. ཡང་བའི་ཉེ་བའི་མཐའ་ཅན་གྱི་གནས་སུའོ།། ලහුභූතස්ස උපන්තස්ස යුවණ්ණස්ස එඔ හොන්ති යථාක්කමං. එසිතබ්බං, කොසිතබ්බං, ලහුස්සාති කිං? ධූපිතා, උපන්තස්සාති කිං? රුන්ධති. ཡང་བར་གྱུར་པའི་ཉེ་བའི་མཐའི་ཨི་ཡིག་གི་རིགས་དང་ཨུ་ཡིག་གི་རིགས་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་གོ་རིམ་བཞིན་ཨེ་དང་ཨོ་དག་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཨེ་སི་ཏབྦཾ། ཀོ་སི་ཏབྦཾ་ལྟ་བུའོ། ཡང་བའི་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དྷཱུ་པི་ཏཱ་ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ། ཉེ་བའི་མཐའི་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། རུནྡྷ་ཏི་ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ།། 84. අස්සා ණානුබන්ධෙ. ༨༤. ཎ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ཅན་གྱི་རྐྱེན་གྱི་སྔོན་དུ་ཨ་ཡིག་གི་གནས་སུ་ཨཱ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ།། ණකාරානුබන්ධෙ පච්චයෙ පරෙ උපන්තස්ස අකාරස්ස ආ හොති. කාරකො. ཎ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ཅན་གྱི་རྐྱེན་ཕྱི་མ་ལ་ཡོད་པའི་ཚེ་ཉེ་བའི་མཐའི་ཨ་ཡིག་གི་གནས་སུ་ཨཱ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཀཱ་ར་ཀོ་ལྟ་བུའོ།། 85. න තෙ කානුබන්ධනාගමෙසු. ༨༥. ཀ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ཅན་དང་ཎ་ཡིག་གི་ཨཱ་ག་མ་རྣམས་ལ་དེ་དག་མི་འགྱུར་རོ།། තෙ [Pg.194] එඔආ කානුබන්ධෙ නාගමෙ ච න හොන්ති. චිතො, සුතො, දිට්ඨො, පුට්ඨො, නාගමෙ ‘වනා’දිනා (1.45) චිනිතබ්බං, චිනිතුං, සුණිතබ්බං, සුණිතුං පාපුණිතබ්බං, පාපුණිතුං, ධුනිතබ්බං, ධුනිතුං, ධුනනං, ධුනයිතබ්බං, ධුනාපෙතබ්බං, ධුනයිතුං ධුනාපෙතුං, ධුනයනං, ධුනාපනං, ධුනයති, ධුනාපෙති, පීනෙතබ්බං, පීනයිතුං, පීනනං, පීනිතුං, පීනයති, සුනොති, සිනොති, දුනොති, හිනොති, පහිණිථබ්බං, පහිණිතුං, පහිණනං. དེ་དག་སྟེ་ཨེ་དང་ཨོ་དང་ཨཱ་རྣམས་ཀ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ཅན་དང་ཎ་ཡིག་གི་ཨཱ་ག་མ་རྣམས་ལ་མི་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཙི་ཏོ། སུ་ཏོ། དིཊྛོ། པུཊྛོ། ཎ་ཡིག་གི་ཨཱ་ག་མ་ལ་ནི། “ཝ་ནཱ་” ལ་སོགས་པས་ཙི་ནི་ཏབྦཾ། ཙི་ནི་ཏུཾ། སུ་ཎི་ཏབྦཾ། སུ་ཎི་ཏུཾ། པཱ་པུ་ཎི་ཏབྦཾ། པཱ་པུ་ཎི་ཏུཾ། དྷུ་ནི་ཏབྦཾ། དྷུ་ནི་ཏུཾ། དྷུ་ན་ནཾ། དྷུ་ན་ཡི་ཏབྦཾ། དྷུ་ནཱ་པེ་ཏབྦཾ། དྷུ་ན་ཡི་ཏུཾ། དྷུ་ནཱ་པེ་ཏུཾ། དྷུ་ན་ཡ་ནཾ། དྷུ་ནཱ་པ་ནཾ། དྷུ་ན་ཡ་ཏི། དྷུ་ནཱ་པེ་ཏི། པཱི་ནེ་ཏབྦཾ། པཱི་ན་ཡི་ཏུཾ། པཱི་ན་ནཾ། པཱི་ནི་ཏུཾ། པཱི་ན་ཡ་ཏི། སུ་ནོ་ཏི། སི་ནོ་ཏི། དུ་ནོ་ཏི། ཧི་ནོ་ཏི། པ་ཧི་ཎི་ཏབྦཾ། པ་ཧི་ཎི་ཏུཾ། པ་ཧི་ཎ་ནཾ་ལྟ་བུའོ།། 86. වා ක්වචි. ༨༦. ལ་ལར་རེས་འགའ་འོ།། තෙ ක්වචි වා න හොන්ති කානුබන්ධනාගමෙසු. මුදිතො, රුදිතං, රොදිතං. དེ་དག་ཀ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ཅན་དང་ཎ་ཡིག་གི་ཨཱ་ག་མ་རྣམས་ལ་ལ་ལར་རེས་འགའ་མི་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། མུ་དི་ཏོ། རུ་དི་ཏཾ། རོ་དི་ཏཾ་ལྟ་བུའོ།། 87. අඤ්ඤත්‍රාපි. ༨༧. གཞན་དུ་ཡང་ངོ།། කානුබන්ධනාගමතො-ඤ්ඤස්මිම්පි තෙ ක්වචි, නු හොන්ති. ඛිපකො, පනූදනං, වධකො. ཀ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ཅན་དང་ཎ་ཡིག་གི་ཨཱ་ག་མ་ལས་གཞན་པའི་སྐབས་སུ་ཡང་དེ་དག་ལ་ལར་མི་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཁི་པ་ཀོ། པ་ནཱུ་ད་ནཾ། ཝ་དྷ་ཀོ་ལྟ་བུའོ།། 88. ප්‍යෙ සිස්සා. ༨༨. པྱ་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་སི་ས་ཡིག་གི་གནས་སུ་ཨཱ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ།། සිස්ස ආ හොති ප්‍යාදෙසෙ, නිස්සාය. པྱ་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་བའི་ཚེ་སི་ས་ཡིག་གི་གནས་སུ་ཨཱ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ནི་སྶཱ་ཡ་ལྟ་བུའོ།། 89. එඔනමයවා සරෙ. ༨༩. དབྱངས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཨེ་དང་ཨོ་དག་གི་གནས་སུ་ཨ་ཡ་དང་ཨ་ཝ་དག་འགྱུར་རོ།། සරෙ පරෙ එඔනං අයඅවා හොන්ති. ජයො, භවො, සරති කිං? ජෙති, අනුභොති. དབྱངས་ཕྱི་མ་ལ་ཡོད་པའི་ཚེ་ཨེ་དང་ཨོ་དག་གི་གནས་སུ་ཨ་ཡ་དང་ཨ་ཝ་དག་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཇ་ཡོ། བྷ་ཝོ་ལྟ་བུའོ། དབྱངས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཇེ་ཏི། ཨ་ནུ་བྷོ་ཏི་ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ།། 90. ආයාවා ණානුබන්ධෙ. ༩༠. ཎ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ཅན་གྱི་སྐབས་སུ་ཨཱ་ཡ་དང་ཨཱ་ཝ་དག་འགྱུར་རོ།། එඔනං [Pg.195] ආයාවා හොන්ති සරාදො ණානුබන්ධෙ. නායයති, භාවයති, ‘සයාපෙත්වා’තිආදීසු රස්සත්තං. དབྱངས་ཀྱིས་དབུ་བརྩམས་པའི་ཎ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ཅན་གྱི་སྐབས་སུ་ཨེ་དང་ཨོ་དག་གི་གནས་སུ་ཨཱ་ཡ་དང་ཨཱ་ཝ་དག་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ནཱ་ཡ་ཡ་ཏི། བྷཱ་ཝ་ཡ་ཏི་ལྟ་བུའོ། “ས་ཡཱ་པེ་ཏྭཱ” ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཐུང་ངུར་འགྱུར་རོ།། 91. ආස්සාණාපිම්හි යුක. ༩༡. ཎཱ་པི་མ་གཏོགས་པའི་ཎ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ཅན་གྱི་སྔོན་དུ་ཨཱ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་གྱི་གནས་སུ་ཡུ་ཀ་འགྱུར་རོ།། ආකාරන්තස්ස ක්‍රියත්ථස්ස යුක හොති ණාපිතො-ඤ්ඤස්මිං ණානුබන්ධෙ. දායකො, ණානුබන්ධෙත්වෙව? දානං, අණාපිම්හීති කිං? දාපයති. ཨཱ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་གྱི་བྱ་ཚིག་གི་རྩ་བ་ལ་ཎཱ་པི་ལས་གཞན་པའི་ཎ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ཅན་གྱི་སྐབས་སུ་ཡུ་ཀ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། དཱ་ཡ་ཀོ་ལྟ་བུའོ། ཎ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ཅན་གྱི་སྐབས་སུ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དཱ་ནཾ་ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ། ཎཱ་པི་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དཱ་པ་ཡ་ཏི་ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ།། 92. පදාදීනං ක්වචි. ༩༢. པ་ད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ལ་ལར་རོ།། පදාදීනං යුක හොති ක්වචි. නිපජ්ජිතබ්බං, නිපජ්ජිතුං නිපජ්ජනං, පමජ්ජිතබ්බං, පමජ්ජිතුං, පමජ්ජනං, ක්වචීති කිං? පාදො. པ་ད་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ལ་ལར་ཡུ་ཀ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ནི་པཛྫི་ཏབྦཾ། ནི་པཛྫི་ཏུཾ། ནི་པཛྫ་ནཾ། པ་མཛྫི་ཏབྦཾ། པ་མཛྫི་ཏུཾ། པ་མཛྫ་ནཾ་ལྟ་བུའོ། ལ་ལར་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། པཱ་དོ་ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ།། 93. මං වා රුධාදීනං. ༩༣. རུ་དྷ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་རེས་འགའ་མཾ་འགྱུར་རོ།། රුධාදීනං ක්වචි මං වා හොති. රුන්ධිතුං, රුජ්ඣිතුං, ක්වචිත්වෙව? නිරොධො. རུ་དྷ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ལ་ལར་རེས་འགའ་མཾ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། རུནྡྷི་ཏུཾ། རུཛྫྷི་ཏུཾ་ལྟ་བུའོ། རེས་འགའ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ནི་རོ་དྷོ་ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ།། 94. ක්විම්හි ලොපො-න්තබ්‍යඤ්ජනස්ස. ༩༤. ཀྭི་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་མཐའི་གསལ་བྱེད་ཕྱིས་པར་འགྱུར་རོ།། අන්තබ්‍යඤ්ජනස්ස ලොපො හොති ක්විම්හි. භත්තං ගසන්ති ගණ්හන්ති වා එත්ථාති භත්තග්ගං. ཀྭི་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་མཐའི་གསལ་བྱེད་ཕྱིས་པར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། བྷཏྟཾ་ག་སནྟི་ག་ཎྷནྟི་ཝཱ་ཨེཏྠཱ་ཏི་བྷཏྟགྒཾ་ལྟ་བུའོ།། 95. පරරූපමයකාරෙ බ්‍යඤ්ජනෙ. ༩༥. ཡ་ཡིག་མ་གཏོགས་པའི་གསལ་བྱེད་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཕྱི་མའི་གཟུགས་སུ་འགྱུར་རོ།། ක්‍රියත්ථානමන්තබ්‍යඤ්ජනස්ස පරරූපං හොති යකාරතො-ඤ්ඤස්මිං බ්‍යඤ්ජනෙ. භෙත්තබ්බං, බ්‍යඤ්ජනෙති කිං? භින්දිතබ්බං, අයකාරෙති කිං? භිජ්ජති. ཡ་ཡིག་ལས་གཞན་པའི་གསལ་བྱེད་ཀྱི་སྔོན་དུ་བྱ་ཚིག་གི་རྩ་བའི་མཐའི་གསལ་བྱེད་ཕྱི་མའི་གཟུགས་སུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། བྷེཏྟབྦཾ་ལྟ་བུའོ། གསལ་བྱེད་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བྷིནྡི་ཏབྦཾ་ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ། ཡ་ཡིག་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བྷིཛྫ་ཏི་ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ།། 96. මනානං නිග්ගහීතං. ༩༦. མ་ཡིག་དང་ན་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་རྗེས་སུ་ང་ར་འགྱུར་རོ།། මකාරනකාරන්තානං [Pg.196] ක්‍රියත්ථානං නිග්ගහීතං හොති අයකාරෙ බ්‍යඤ්ජනෙ. ගන්තබ්බං, ජඞ්ඝා, බ්‍යඤ්ජනෙත්වෙව? ගමනං, අයකාරෙත්වෙව? ගම්‍යතෙ. མ་ཡིག་དང་ན་ཡིག་གིས་མཐའ་བྱས་པའི་བྱ་ཚིག་གི་རྩ་བ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ཡ་ཡིག་མ་གཏོགས་པའི་གསལ་བྱེད་ཀྱི་སྔོན་དུ་རྗེས་སུ་ང་ར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། གནྟབྦཾ། ཛངྒྷཱ་ལྟ་བུའོ། གསལ་བྱེད་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གམ་ནཾ་ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ། ཡ་ཡིག་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གམྱ་ཏེ་ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ།། 97. න බ්‍රූස්සො. ༩༧. བྲཱུ་ཡིག་གི་གནས་སུ་ཨོ་ཡིག་མི་འགྱུར་རོ།། බ්‍රූස්ස ඔ න හොති බ්‍යඤ්ජනෙ. බ්‍රූමි, බ්‍යඤ්ජනෙත්වෙව? අබ්‍රවි. གསལ་བྱེད་ཀྱི་སྔོན་དུ་བྲཱུ་ཡིག་གི་གནས་སུ་ཨོ་ཡིག་མི་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། བྲཱུ་མི་ལྟ་བུའོ། གསལ་བྱེད་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཨ་བྲ་ཝི་ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ།། 98. කගා චජානං ඝානුබන්ධෙ. ༩༨. གྷ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ཅན་གྱི་སྔོན་དུ་ཙ་ཡིག་དང་ཛ་ཡིག་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ཀ་དང་ག་དག་འགྱུར་རོ།། ඝානුබන්ධෙ චකාරජකාරන්තානං ක්‍රියත්ථානං කගා හොන්ති යථාක්කමං. වාක්‍යං, භාග්‍යං. གྷ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ཅན་གྱི་སྔོན་དུ་ཙ་ཡིག་དང་ཛ་ཡིག་གིས་མཐའ་བྱས་པའི་བྱ་ཚིག་གི་རྩ་བ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་གོ་རིམ་བཞིན་ཀ་དང་ག་དག་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཝཱ་ཀྱཾ། བྷཱ་གྱཾ་ལྟ་བུའོ།། 99. හනස්ස ඝාතො ණානුබන්ධෙ. ༩༩. ཎ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ཅན་གྱི་སྔོན་དུ་ཧ་ན་ཡིག་གི་གནས་སུ་གྷཱ་ཏ་འགྱུར་རོ།། හනස්ස ඝාතො හොති ණානුබන්ධෙ. ආඝාතො. ཎ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ཅན་གྱི་སྔོན་དུ་ཧ་ན་ཡིག་གི་གནས་སུ་གྷཱ་ཏ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཨཱ་གྷཱ་ཏོ་ལྟ་བུའོ།། 100. ක්විම්හි ඝො පරිපච්ච-සමොහි. ༡༠༠. ཀྭི་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་པ་རི་དང་། པ་ཊི་དང་། ཨཱ་དང་། སཾ་དང་། ཨོ་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་གྷོ་འགྱུར་རོ།། පය්‍යාදීහි පරස්ස හනස්ස ඝො හොති ක්විම්හි. පලිඝො, පටිඝො, අඝං රස්සත්තං නිපාතනා, සඞ්ඝො, ඔඝො. ཀྭི་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་པ་རི་ལ་སོགས་པའི་རྗེས་སུ་བྱུང་བའི་ཧ་ན་ཡིག་གི་གནས་སུ་གྷོ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། པ་ལི་གྷོ། པ་ཊི་གྷོ། ཨ་གྷཾ་ (འདི་ནི་ནི་པཱ་ཏ་ན་ལས་ཐུང་ངུར་གྱུར་པའོ།) སངྒྷོ། ཨོ་གྷོ། 101. පරස්ස ඝං සෙ. ༡༠༡. ས་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་ཕྱི་མའི་གནས་སུ་གྷཾ་འགྱུར་རོ།། ද්විත්තෙ පරස්ස හනස්ස ඝං හොති සෙ. ජිඝංසා. ཉིས་འགྱུར་གྱི་སྐབས་སུ་ས་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་ཕྱི་མའི་ཧ་ན་ཡིག་གི་གནས་སུ་གྷཾ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཇི་གྷཾ་སཱ་ལྟ་བུའོ།། 102. ජිහරානං ගී. ༡༠༢. ཇི་དང་ཧ་ར་ཡིག་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་གཱི་འགྱུར་རོ།། ද්විත්තෙ පරෙසං ජිතරානං ගී හොති සෙ. විජිගීසා, ජිගීසා. ཉིས་འགྱུར་གྱི་སྐབས་སུ་ས་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་ཕྱི་མའི་ཇི་དང་ཧ་ར་ཡིག་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་གཱི་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ཝི་ཇི་གཱི་སཱ། ཇི་གཱི་སཱ་ལྟ་བུའོ།། 103. ධාස්ස හො. ༡༠༣. དྷཱ་ཡིག་གི་གནས་སུ་ཧ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ།། ද්විත්තෙ [Pg.197] පරස්ස ධාස්ස හ හොති. දහති. ཟློས་པ་ཡོད་ན་ཕྱི་མའི་དྷཱ་ཡིག་གི་དྷ་ཡིག་ནི་ཧ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །དཧ་ཏི། 104. ණිම්හි දීඝො දුසස්ස. ༡༠༤. ཎི་རྐྱེན་གྱི་སྔོན་དུ་དུ་སའི་ཨི་ཡིག་རིང་པོར་འགྱུར་རོ། ། දුසස්ස දීඝො හොති ණිම්හි. දුසිතො. ණිම්හීති කිං? දුට්ඨො. ཎི་རྐྱེན་གྱི་སྔོན་དུ་དུ་སའི་ཨི་ཡིག་རིང་པོར་འགྱུར་རོ། །དཱུ་སི་ཏོ། །ཎི་རྐྱེན་གྱི་སྔོན་དུ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། དུཊྛོ། ། 105. ගුහිස්ස සරෙ. ༡༠༥. དབྱངས་ཀྱི་སྔོན་དུ་གུ་ཧིའི་ཨུ་ཡིག་རིང་པོར་འགྱུར་རོ། ། ගුහිස්ස දීඝො හොති සරෙ. නිගූහනං සරෙති කිං? ගුය්හං. དབྱངས་ཀྱི་སྔོན་དུ་གུ་ཧིའི་ཨུ་ཡིག་རིང་པོར་འགྱུར་རོ། །ནི་གཱུ་ཧ་ནཾ། །དབྱངས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། གུཡྷཾ། ། 106. මුහබහානඤ්ච තෙ කානුබන්ධෙ-ත්වෙ. ༡༠༦. ཏ་ཡིག་གིས་འགོ་ཚུགས་ཤིང་ཀ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་པའི་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་མུ་ཧ་དང་བཧ་རྣམས་ཀྱི་དབྱངས་རིང་པོར་འགྱུར་རོ། །ཏྭཱ་དང་ཏྭཱ་ནའི་རྐྱེན་རྣམས་ནི་མ་གཏོགས་སོ། ། මුහබහානං ගුහිස්ස ච දීඝො හොති තකාරාදො කානුබන්ධෙ ත්වානත්වාවජ්ජිතෙ, මූළ්හො, බාළ්හො, ගූළ්හො, තෙති කිං? මුය්හති, කානුබන්ධෙති-කිං? මුය්හිතබ්බං, අත්වෙති කිං? මුය්හිත්වාන, මුය්හිත්වා, ‘තෙ කානුබන්ධෙ-ත්වෙ’ති අයමධිකාරො යාව ‘‘සාසස්ස සිස්වෙ’’ති -117. མུ་ཧ་དང་བཧ་དང་གུ་ཧི་རྣམས་ཀྱི་དབྱངས་ནི་ཏ་ཡིག་གིས་འགོ་ཚུགས་ཤིང་ཀ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་པའི་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་རིང་པོར་འགྱུར་རོ། །ཏྭཱ་དང་ཏྭཱ་ནའི་རྐྱེན་རྣམས་ནི་མ་གཏོགས་སོ། །མཱུལྷོ། བཱལྷོ། གཱུལྷོ། །ཏ་ཡིག་གིས་འགོ་ཚུགས་པ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། མུཡྷ་ཏི། །ཀ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་པ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། མུཡྷི་ཏབྦཾ། །ཏྭཱ་དང་ཏྭཱ་ན་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། མུཡྷི་ཏྭཱ་ན། མུཡྷི་ཏྭཱ། །“ཏེ་ཀཱ་ནུ་བནྡྷེ་ཏྭེ་”ཞེས་པའི་དབང་གི་མདོ་འདི་ནི་“སཱ་སཱ་ས་སི་སྭེ་”ཞེས་པའི་བར་དུ་རྒྱུག་གོ། ། 107. වහස්සුස්ස. ༡༠༧. ཝ་ཧའི་ཝ་ཡིག་གི་ཨ་ཡིག་ནི་ཨུ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། වහස්ස උස්ස දීඝො හොති තෙ කානුබන්ධෙ ත්වානත්වාවජ්ජිතෙ. වුට්ඨො. ཏ་ཡིག་གིས་འགོ་ཚུགས་ཤིང་ཀ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་པའི་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཝ་ཧའི་ཝ་ཡིག་གི་ཨ་ཡིག་ནི་ཨུ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་ཞིང་རིང་པོར་འགྱུར་རོ། །ཏྭཱ་དང་ཏྭཱ་ནའི་རྐྱེན་རྣམས་ནི་མ་གཏོགས་སོ། །ཝུཊྛོ། ། 108. ධාස්ස හි. ༡༠༨. དྷཱ་ཡིག་ནི་ཧི་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། ධා=ධාරණෙතීමස්ස හි හොති තෙ කානුබන්ධෙ ත්වානත්වාවජ්ජිතෙ. නිහිතො, නිහිතවා. འཛིན་པའི་དོན་ཅན་གྱི་དྷཱ་བྱིངས་འདི་ནི་ཏ་ཡིག་གིས་འགོ་ཚུགས་ཤིང་ཀ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་པའི་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཧི་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །ཏྭཱ་དང་ཏྭཱ་ནའི་རྐྱེན་རྣམས་ནི་མ་གཏོགས་སོ། །ནི་ཧི་ཏོ། ནི་ཧི་ཏ་ཝཱ། ། 109. ගමාදිරානං ලොපො-න්තස්ස. ༡༠༩. ག་མ་ལ་སོགས་པ་དང་ར་མཐའ་ཅན་གྱི་བྱིངས་རྣམས་ཀྱི་མཐའ་ཡིག་ཕྱིས་པར་འགྱུར་རོ། ། ගමාදීනං [Pg.198] රකාරන්තානං ච අන්තස්ස ලොපො හොති තෙ කානුබන්ධෙ ත්වානත්වාවජ්ජිතෙ. ගතො, ඛතො, හතො, මතො, තතො, සඤ්ඤතො, රතො, කතො, තෙත්වෙව? ගම්‍යතෙ, කානුබන්ධෙත්වෙව? ගන්තබ්බං, අත්වෙත්වෙව? ගන්ත්වාන, ගන්ත්වා. ག་མ་ལ་སོགས་པ་དང་ར་མཐའ་ཅན་གྱི་བྱིངས་རྣམས་ཀྱི་མཐའ་ཡིག་ནི་ཏ་ཡིག་གིས་འགོ་ཚུགས་ཤིང་ཀ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་པའི་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཕྱིས་པར་འགྱུར་རོ། །ཏྭཱ་དང་ཏྭཱ་ནའི་རྐྱེན་རྣམས་ནི་མ་གཏོགས་སོ། །ག་ཏོ། ཁ་ཏོ། ཧ་ཏོ། མ་ཏོ། ཏ་ཏོ། སཉྙ་ཏོ། ར་ཏོ། ཀ་ཏོ། །ཏ་ཡིག་གིས་འགོ་ཚུགས་པ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། གམྱ་ཏེ། །ཀ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་པ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། གནྟབྦཾ། །ཏྭཱ་དང་ཏྭཱ་ན་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། གནྟྭཱ་ན། གནྟྭཱ། ། 110. වචාදීනං වස්සුට වා. ༡༡༠. ཝ་ཙ་ལ་སོགས་པའི་ཝ་ཡིག་ནི་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་ཨུ་ཊ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། වචාදීනං වස්ස වා උට හොති කානුබන්ධෙ-ත්වෙ. උත්තං, වුත්තං, උට්ඨං, වුට්ඨං, ‘අත්වෙත්වෙව? වත්වාන, වත්වා. ཝ་ཙ་ལ་སོགས་པའི་ཝ་ཡིག་ནི་ཏ་ཡིག་གིས་འགོ་ཚུགས་ཤིང་ཀ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་པའི་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་ཨུ་ཊ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །ཏྭཱ་དང་ཏྭཱ་ནའི་རྐྱེན་རྣམས་ནི་མ་གཏོགས་སོ། །ཨུཏྟཾ། ཝུཏྟཾ། ཨུཊྛཾ། ཝུཊྛཾ། །ཏྭཱ་དང་ཏྭཱ་ན་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། ཝཏྭཱ་ན། ཝཏྭཱ། ། 111. අස්සු. ༡༡༡. ཨ་ཡིག་ནི་ཨུ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། වචාදීනමස්ස උ හොති කානුබන්ධෙ-ස්වෙ. වුත්තං, වුට්ඨං. ཝ་ཙ་ལ་སོགས་པའི་ཨ་ཡིག་ནི་ཏ་ཡིག་གིས་འགོ་ཚུགས་ཤིང་ཀ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་པའི་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཨུ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །ཝུཏྟཾ། ཝུཊྛཾ། ། 112. වද්ධස්ස වා. ༡༡༢. ཝདྡྷའི་ཨ་ཡིག་ནི་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་ཨུ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། වද්ධස්ස අස්ස වා උ හොති කානුබන්ධෙ ත්වෙ. වුද්ධො. වද්ධො. අත්වෙත්වෙව? වද්ධිත්වාන, වද්ධිත්වා, කථං ‘වුත්තී’ති? ‘‘වුත්තීමත්තෙ’’ති 3-69. නිපාතනා, ‘වත්තී’ති හොතෙව යථාලක්ඛණං. ཝདྡྷའི་ཨ་ཡིག་ནི་ཏ་ཡིག་གིས་འགོ་ཚུགས་ཤིང་ཀ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་པའི་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་ཨུ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །ཝུདྡྷོ། ཝདྡྷོ། །ཏྭཱ་དང་ཏྭཱ་ན་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། ཝདྡྷི་ཏྭཱ་ན། ཝདྡྷི་ཏྭཱ། །“ཝུཏྟཱི”ཞེས་པ་ཇི་ལྟར་གྲུབ་ཅེ་ན། “ཝུཏྟཱི་མཏྟེ་”ཞེས་པའི་མདོ་ལས་བྱད་པར་བཤད་པ་ཉིད་དོ། །“ཝཏྟཱི”ཞེས་པ་ནི་མཚན་ཉིད་དང་མཐུན་པར་འགྱུར་རོ། ། 113. යජස්ස යස්ස ටියී. ༡༡༣. ཡ་ཛའི་ཡ་ཡིག་ནི་ཊི་ཡིག་དང་ཡི་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། යජස්ස [Pg.199] යස්ස ටියී හොන්ති කානුබන්ධෙ-ත්වෙ. ඉට්ඨං, යිට්ඨං, අත්වෙත්වෙව? යජිත්වාන, යජිත්වා. ཡ་ཛའི་ཡ་ཡིག་ནི་ཏ་ཡིག་གིས་འགོ་ཚུགས་ཤིང་ཀ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་པའི་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཊི་ཡིག་དང་ཡི་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །ཨིཊྛཾ། ཡིཊྛཾ། །ཏྭཱ་དང་ཏྭཱ་ན་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། ཡ་ཇི་ཏྭཱ་ན། ཡ་ཇི་ཏྭཱ། ། 114. ඨාස්සි. ༡༡༤. ཋཱ་ཡིག་ནི་ཨི་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། ඨාස්සි හොති කානුබන්ධෙ-ත්වෙ. ඨිතො, අත්වෙත්වෙව? ඨත්වාන, ඨත්වා. ཋཱ་ཡིག་ནི་ཏ་ཡིག་གིས་འགོ་ཚུགས་ཤིང་ཀ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་པའི་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཨི་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །ཋི་ཏོ། །ཏྭཱ་དང་ཏྭཱ་ན་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། ཋ་ཏྭཱ་ན། ཋ་ཏྭཱ། ། 115. ගාපානමී. ༡༡༥. གཱ་དང་པཱ་རྣམས་ཀྱི་ཨཱ་ཡིག་ནི་ཨཱི་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། ගාපානමී හොති කානබන්ධෙ-ත්වෙ. ගීතං, පීතං, අත්වෙත්වෙව? ගායිත්වා නිච්චං යාගමො, පාස්ස තු පීත්වාති බහුලාධිකාරා. གཱ་དང་པཱ་རྣམས་ཀྱི་ཨཱ་ཡིག་ནི་ཏ་ཡིག་གིས་འགོ་ཚུགས་ཤིང་ཀ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་པའི་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཨཱི་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །གཱི་ཏཾ། པཱི་ཏཾ། །ཏྭཱ་དང་ཏྭཱ་ན་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། གཱ་ཡི་ཏྭཱ་ཞེས་པར་རྟག་ཏུ་ཡ་ཡིག་གི་ཕྲད་འཇུག་གོ། །པཱ་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་ནི་“པཱི་ཏྭཱ”ཞེས་པ་མང་པོའི་དབང་གིས་འགྱུར་རོ། ། 116. ජනිස්සා. ༡༡༦. ཇ་ནིའི་ཨི་ཡིག་ནི་ཨཱ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། ජනිස්ස ආ හොති කානුබන්ධෙ-ත්වෙ. ජාතො. අත්වෙත්වෙව? ජනිත්වා. ཇ་ནིའི་ཨི་ཡིག་ནི་ཏ་ཡིག་གིས་འགོ་ཚུགས་ཤིང་ཀ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་པའི་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཨཱ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །ཇཱ་ཏོ། །ཏྭཱ་དང་ཏྭཱ་ན་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། ཇ་ནི་ཏྭཱ། ། 117. සාසස්ස සිස වා. ༡༡༧. སཱ་སའི་སཱ་ཡིག་ནི་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་སི་ས་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། සාසස්ස සිස වා හොති කානුබන්ධෙ-ත්වෙ. සිට්ඨං, සත්ථං, සිස්සො, සාසියො අත්වෙත්වෙව? අනුසාසිත්වාන. སཱ་སའི་སཱ་ཡིག་ནི་ཏ་ཡིག་གིས་འགོ་ཚུགས་ཤིང་ཀ་ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ཡོད་པའི་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་སི་ས་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །སིཊྛཾ། སཏྠཾ། སིསྶོ། སཱ་སི་ཡོ། །ཏྭཱ་དང་ཏྭཱ་ན་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། ཨ་ནུ་སཱ་སི་ཏྭཱ་ན། ། 118. කරස්සා තවෙ. ༡༡༨. ཏ་ཝེ་རྐྱེན་གྱི་སྔོན་དུ་ཀ་རའི་ཨ་ཡིག་ནི་ཨཱ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། කරස්ස ආ හොති තවෙ. කාතවෙ. ཏ་ཝེ་རྐྱེན་གྱི་སྔོན་དུ་ཀ་རའི་ཨ་ཡིག་ནི་ཨཱ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །ཀཱ་ཏ་ཝེ། ། 119. තුංතුනතබ්බෙසු වා. ༡༡༩. ཏུཾ་དང་ཏུ་ན་དང་ཏབྦ་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། තුමාදීසු වා කරස්සා හොති. කාතුං කත්තුං, කාතුන කත්තුන, කාතබ්බං කත්තබ්බං. ཏུཾ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཀ་རའི་ཨ་ཡིག་ནི་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་ཨཱ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །ཀཱ་ཏུཾ། ཀཏྟུཾ། ཀཱ་ཏུ་ན། ཀཏྟུ་ན། ཀཱ་ཏབྦཾ། ཀཏྟབྦཾ། ། 120. ඤාස්ස නෙ ජා. ༡༢༠. ན་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་ཉཱ་བྱིངས་ནི་ཇཱ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། ඤාධාතුස්ස [Pg.200] ජා හොති නකාරෙ. ජානිතුං, ජානන්තො, නෙති කිං? ඤාතො. ན་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་ཉཱ་བྱིངས་ནི་ཇཱ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །ཇཱ་ནི་ཏུཾ། ཇཱ་ནནྟོ། །ན་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། ཉཱ་ཏོ། ། 121. සකාපානං කුකකූ ණෙ. ༡༢༡. ཎ་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་ས་ཀ་དང་ཨཱ་པ་རྣམས་ལ་ཀུ་དང་ཀ་དང་ཀཱུ་ཡིག་གི་ཕྲད་རྣམས་འཇུག་གོ། ། සකආපානං කුකකුඉච්චෙතෙ ආගමා හොන්ති ණකාරෙ. සක්කුණන්තො, පාපුණන්තො, සක්කුණොති, පාපුණොති, ණෙති කිං? සක්කොති, පාපෙති. ཎ་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་ས་ཀ་དང་ཨཱ་པ་རྣམས་ལ་ཀུ་དང་ཀ་ལ་སོགས་པའི་ཕྲད་རྣམས་འཇུག་གོ། །སཀྐུཎནྟོ། པཱ་པུཎནྟོ། སཀྐུཎོ་ཏི། པཱ་པུཎོ་ཏི། །ཎ་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། སཀྐོ་ཏི། པཱ་པེ་ཏི། ། 122. නිතො චිස්ස ඡො. ༡༢༢. ནི་ཡིག་གི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ཙ་ཡིག་ནི་ཚ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། නිස්මා පරස්ස චිස්ස ඡො හොති. නිච්ඡයො. ནི་ཡིག་གི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ཙ་ཡིག་ནི་ཚ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །ནིཙྪ་ཡོ། ། 123. ජරසදානමීම වා. ༡༢༣. ཇ་ར་དང་ས་ད་རྣམས་ཀྱི་མཐའ་ཡིག་གི་རྗེས་སུ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་ཨཱི་མ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། ජරසදානමන්තසරා පරො ඊම හොති විභාසා. ජීරණං, ජීරති, ජීරාපෙති, නිසීදිතබ්බං, නිසීදනං, නිසීදිතුං, නිසීදති, වාති කිං? ජරා, නිසජ්ජා, ‘ඊම වා’ති යොගවිභාගා අඤ්ඤෙසම්පි, අහීරථ, සංයොගාදි ලොපොත්ථස්ස. ཇ་ར་དང་ས་ད་རྣམས་ཀྱི་མཐའ་མའི་དབྱངས་ཀྱི་རྗེས་སུ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་ཨཱི་མ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །ཇཱི་ར་ཎཾ། ཇཱི་ར་ཏི། ཇཱི་རཱ་པེ་ཏི། ནི་སཱི་དི་ཏབྦཾ། ནི་སཱི་ད་ནཾ། ནི་སཱི་དི་ཏུཾ། ནི་སཱི་ད་ཏི། །སྐབས་ཐོབ་ཏུ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། ཇ་རཱ། ནི་སཛྫཱ། །“ཨཱི་མ་ཝཱ”ཞེས་པའི་མདོ་རྣམ་པར་ཕྱེ་བ་ལས་གཞན་དག་ལའང་འགྱུར་ཏེ། ཨ་ཧཱི་ར་ཐ་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་འདུས་པའི་འགོ་ཡིག་ཕྱིས་པའི་ཆེད་དུའོ། ། 124. දිසස්ස පස්ස දස්ස දස ද දක්ඛා. ༡༢༤. དི་སའི་བྱིངས་ནི་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་པསྶ་དང་། དསྶ་དང་། ད་ས་དང་། ད་དང་། དཀྑཱ་ལ་སོགས་པར་འགྱུར་རོ། ། දිසස්ස පස්සාදයො හොන්ති විභාසා. විපස්සනා, විපස්සිතුං, විපස්සති, සුදස්සී, පියදස්සී, ධම්මදස්සී, සුදස්සං, දස්සනං, දස්සෙති, දට්ඨබ්බං. දට්ඨා, දට්ඨුං, දුද්දසො, අද්දස, අද්දා, අද්දං, අද්දක්ඛි, දක්ඛිස්සති, වාත්වෙව? දිස්සන්ති බාලා. དི་སའི་བྱིངས་ནི་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་པསྶ་ལ་སོགས་པར་འགྱུར་རོ། །ཝི་པསྶ་ནཱ། ཝི་པསྶི་ཏུཾ། ཝི་པསྶ་ཏི། སུ་དསྶཱི། པི་ཡ་དསྶཱི། དྷམྨ་དསྶཱི། སུ་དསྶཾ། དསྶ་ནཾ། དསྶེ་ཏི། དཊྛབྦཾ། དཊྛཱ། དཊྛུཾ། དུདྡ་སོ། ཨདྡ་ས། ཨདྡཱ། ཨདྡཾ། ཨདྡཀྑི། དཀྑི་སྶ་ཏི། །སྐབས་ཐོབ་ཏུ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། དིསྶནྟི་བཱ་ལཱ། ། 125. සමානා රො රීරික්ඛකෙසු. ༡༢༥. ས་མཱ་ན་ཞེས་པའི་སྒྲའི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་དི་ས་ནི་རཱི་དང་རིཀྑ་ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་ར་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། සමානසද්දතො [Pg.201] පරස්ස දිසස්ස ර හොති වා රීවික්ඛකෙසු. සරී, සදී, සරික්ඛො, සදික්ඛො, සරිසො, සදිසො. ས་མཱ་ན་ཞེས་པའི་སྒྲའི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་དི་ས་ནི་རཱི་དང་རིཀྑ་ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་ར་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །ས་རཱི། ས་དཱི། ས་རིཀྑོ། ས་དིཀྑོ། ས་རི་སོ། ས་དི་སོ། ། 126. දහස්ස දස්ස ඩො. ༡༢༦. ད་ཧའི་ད་ཡིག་ནི་ཌ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། දහස්ස දස්ස ඩො හොති වා. ඩාහො, දාහො, ඩහති, දහති. ད་ཧའི་ད་ཡིག་ནི་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་ཌ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །ཌཱ་ཧོ། དཱ་ཧོ། ཌ་ཧ་ཏི། ད་ཧ་ཏི། ། 127. අනඝණ ස්වාපරීහි ළො. ༡༢༧. ཨཱ་དང་པ་རིའི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ད་ཧའི་ད་ཡིག་ནི་གྷ་དང་ཎ་ཡིག་མ་གཏོགས་པའི་སྔོན་དུ་ལྷ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། ආපරීහි පරස්ස දහස්ස දස්ස ළො හොති අනඝණසු. ආළහනං, පරිළාහො. ཨཱ་དང་པ་རིའི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ད་ཧའི་ད་ཡིག་ནི་གྷ་དང་ཎ་ཡིག་མ་གཏོགས་པའི་སྔོན་དུ་ལྷ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །ཨཱལྷ་ནཾ། པ་རིལྷཱ་ཧོ། ། 128. අත්‍යාදින්තෙස්වත්ථිස්ස භූ. ༡༢༨. ཏི་ལ་སོགས་པའི་མཐའ་ཅན་མ་གཏོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཨས་བྱིངས་ནི་བྷཱུ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། ත්‍යාදින්තවජ්ජිතෙසු පච්චයෙසු ‘අස=භුවි’ඉච්චස්ස භූ හොති. භවිතබ්බං. ආදෙසවිධානමසස්සාප්පයොගත්ථමෙතස්මිං විසයෙ, එතෙන කත්ථචි කස්සචි ධාතුස්ස අප්පයොගාපි ඤාපිතො හොති. අත්‍යාදින්තෙසූති කිං? අත්ථි, සන්තො, අත්ථිස්සාති කිං? අස්සතිස්ස මා හොතු. ཏི་ལ་སོགས་པའི་མཐའ་ཅན་མ་གཏོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཡོད་པ་ཉིད་ཀྱི་དོན་ཅན་གྱི་ཨས་བྱིངས་ནི་བྷཱུ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །བྷ་ཝི་ཏབྦཾ། །འདིར་ཚབ་ཏུ་བསྐོ་བའི་ཆོ་ག་ནི་ཨས་བྱིངས་མི་སྦྱོར་བའི་ཆེད་དུ་ཡིན་ལ། འདིས་སྐབས་འགར་བྱིངས་གང་ཡང་རུང་བ་མི་སྦྱོར་བའང་ཤེས་པར་བྱེད་དོ། །ཏི་ལ་སོགས་པའི་མཐའ་ཅན་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། ཨཏྠི། སནྟོ། །ཨཏྠིའི་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། ཨསྶ་ཞེས་པ་ལ་མི་འགྱུར་བའི་ཆེད་དུའོ། ། 129. අආස්සාආදීසු. ༡༢༩. ཨ་དང་། ཨཱ་དང་། སྶཱ་ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུའོ། ། අආදො, ආආදො, ස්සාදො ච අත්ථිස්ස භූ හොති. බභූව, අභවා, අභවිස්සා, භවිස්සති. ཨ་ཡིག་གིས་འགོ་ཚུགས་པ་དང་། ཨཱ་ཡིག་གིས་འགོ་ཚུགས་པ་དང་། སྶཱ་ཡིག་གིས་འགོ་ཚུགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཨཏྠིའི་བྱིངས་ནི་བྷཱུ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །བབྷཱུ་ཝ། ཨ་བྷ་ཝཱ། ཨ་བྷaཝི་སྶཱ། བྷ་ཝི་སྶ་ཏི། ། 130. න්තමානන්තියියුංස්වාදිලොපො. න්තාදිසූත්ථිස්සාදිලොපො හොති. සන්තො, සමානො, සන්ති, සන්තු, සියා, සියුං, එතෙස්වීති කිං? අත්ථි. ༡༣༠. ནྟ་དང་། མཱ་ན་དང་། ནྟི་དང་། ཡི་དང་། ཡུཾ་ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་ཨཏྠིའི་འགོ་ཡིག་ཕྱིས་པར་འགྱུར་རོ། །ནྟ་ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་ཨཏྠིའི་འགོ་ཡིག་ཕྱིས་པར་འགྱུར་རོ། །སནྟོ། ས་མཱ་ནོ། སནྟི། སནྟུ། སི་ཡཱ། སི་ཡུཾ། །འདི་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། ཨཏྠི། ། 131. පාදිතො ඨාස්ස වා ඨහො ක්වචි. ༡༣༡. པ་ལ་སོགས་པའི་རྗེས་སུ་ཋཱ་ཡིག་ནི་སྐབས་འགར་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་ཋཧ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། පාදීහි [Pg.202] කිරියාවිසෙසජොතකෙහි සද්දෙහි පරස්ස ඨාස්ස ක්වචි ඨහො වා හොති. සණ්ඨහන්තො සන්තිට්ඨන්තො. සණ්ඨහති, සන්තිට්ඨති. ප පරා අප සං අනු අව ඔ නි දු වි අධි අපි අතිසු උ අභි පති පරි උප ආ පාදී. ක්වචීති කිං? සණ්ඨිති. བྱ་བའི་ཁྱད་པར་གསལ་བར་བྱེད་པའི་སྒྲ་པ་ལ་སོགས་པའི་ཉེ་བར་བསྒྱུར་བ་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཋཱ་ཡིག་ནི་སྐབས་འགར་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་ཋཧ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །སཎྛ་ཧནྟོ། སནྟིཊྛནྟོ། སཎྛ་ཧ་ཏི། སནྟིཊྛ་ཏི། །པ་དང་། པ་རཱ་དང་། ཨ་པ་དང་། སཾ་དང་། ཨ་ནུ་དང་། ཨ་ཝ་དང་། ཨོ་དང་། ནི་དང་། དུ་དང་། ཝི་དང་། ཨ་དྷི་དང་། ཨ་པི་དང་། ཨ་ཏི་དང་། སུ་དང་། ཨུ་དང་། ཨ་བྷི་དང་། པ་ཏི་དང་། པ་རི་དང་། ཨུ་པ་དང་། ཨཱ་རྣམས་ནི་པ་ལ་སོགས་པའོ། །སྐབས་འགར་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། སཎྛི་ཏི། ། 132. දාස්සියඞ. ༡༣༢. དཱ་ཡིག་ནི་ཨི་ཡ་ངའི་ཕྲད་དུ་འགྱུར་རོ། ། පාදිතො පරස්ස දාස්ස ඉයඞ හොති ක්වචි. අනාදියිත්වා, සමාදියති, ක්වචිත්වෙව? ආදාය. པ་ལ་སོགས་པའི་རྗེས་སུ་དཱ་ཡིག་ནི་སྐབས་འགར་ཨི་ཡ་ངའི་ཕྲད་དུ་འགྱུར་རོ། །ཨ་ནཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ། ས་མཱ་དི་ཡ་ཏི། །སྐབས་འགར་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། ཨཱ་དཱ་ཡ། ། 133. කරොතිස්ස ඛො. ༡༣༣. ཀ་རོ་ཏིའི་བྱིངས་ནི་ཁ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། ། පාදිතො පරස්ස කරස්ස ක්වචි ඛ හොති. සඞ්ඛාරො, සඞ්ඛරීයති, කරස්සාති අවත්වා කරොතිස්සාති වචනං තිම්හි ච විකරණුප්පත්තිඤාපෙතුං. པ་ལ་སོགས་པའི་རྗེས་སུ་ཀ་རའི་བྱིངས་ནི་སྐབས་འགར་ཁ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །སངྑཱ་རོ། སངྑ་རཱི་ཡ་ཏི། །“ཀ་རསྶ་”ཞེས་མ་བཤད་པར་“ཀ་རོ་ཏིསྶ་”ཞེས་བཤད་པ་ནི་ཏི་རྐྱེན་གྱི་སྔོན་དུ་བྱིངས་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་སྐྱེ་བར་ཤེས་པའི་ཆེད་དུའོ། ། 134. පුරාස්මා. ༡༣༤. པུརཱ་ལས། පුරා ඉච්චස්මා නිපාතා පරස්ස කරස්ස ඛ හොති. පුරක්ඛත්වා, පුරෙක්ඛාරො-එත්තං තදමිනාදිපාඨා. པུརཱ་ཞེས་པའི་ཚིག་ཕྲད་འདི་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཀ་རའི་ཀ་ཡིག་ཁ་རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། པུརཀྑཏྭཱ། པུརེཀྑཱརོ། འདི་ནི་ཏདམིནཱ་ལ་སོགས་པའི་ཀློག་ཚུལ་ལས་སོ། ། 135. නිතො කමස්ස. ༡༣༥. ནི་ལས་ཀ་མའི་འོ། ། නිස්මා පරස්ස කමස්ස ක්වචි ඛ හොති, නික්ඛමති, ක්වචිත්වෙව? නික්කමො. ནི་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཀ་མའི་ཀ་ཡིག་ལ་སྐབས་འགར་ཁ་རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ནིཀྑམཏི། སྐབས་འགར་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ནིཀྐམོ། ། 136. යුවණ්ණානමියඞුවඞ සරෙ. ༡༣༦. དབྱངས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཨི་ཝཎྞ་དང་ཨུ་ཝཎྞ་རྣམས་ལ་ཨིཡངྐ་དང་ཨུཝངྐ་འགྱུར་རོ། ། ඉවණ්ණුවණ්ණත්තානං ක්‍රියත්ථානමියඞුවඞ හොති සරෙ ක්වචි. වෙදියති, බ්‍රුවන්ති, සරෙති කිං? නිවෙදෙති, බ්‍රූති, ක්වචිත්වෙව? ජයති, භවති. ཨི་ཝཎྞ་དང་ཨུ་ཝཎྞའི་མཐའ་ཅན་གྱི་བྱ་ཚིག་རྣམས་ལ་དབྱངས་ཀྱི་སྔོན་དུ་སྐབས་འགར་ཨིཡངྐ་དང་ཨུཝངྐ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཝེདིཡཏི། བྲུཝནྟི། དབྱངས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ནིཝེདེཏི། བྲཱུཏི། སྐབས་འགར་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཛཡཏི། བྷཝཏི། ། 137. අඤ්ඤාදිස්සාස්සී ක්‍යෙ. ༡༣༧. ཀྱ་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་ཉཱ་ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་པའི་ཨཱ་མཐའ་ཅན་གྱི་བྱ་ཚིག་ལ་ཨཱི་རུ་འགྱུར་རོ། ། ඤාදිතො-ඤ්ඤස්ස [Pg.203] ආකාරන්තස්ස ක්‍රියත්ථස්ස ඊ හොති ක්‍යෙ. දීයති, අඤ්ඤාදිස්සාති කිං? ඤායති, තායතිං. ཉཱ་ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་པའི་ཨཱ་མཐའ་ཅན་གྱི་བྱ་ཚིག་ལ་ཀྱ་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་ཨཱི་རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། དཱིཡཏི། ཉཱ་ལ་སོགས་པ་མ་གཏོགས་པ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཉཱཡཏི། ཏཱཡཏི། ། 138. තනස්සා වා. ༡༣༨. ཏན་ལ་སྐབས་འགར་ཨཱ་རུ་འགྱུར་རོ། ། තනස්ස ආ හොති වා ක්‍යෙ. තායතෙ, තඤ්ඤතෙ. ཀྱ་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་ཏན་ལ་སྐབས་འགར་ཨཱ་རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཏཱཡཏེ། ཏཉྙཏེ། ། 139. දීඝො සරස්ස. ༡༣༩. དབྱངས་ལ་རིང་པོར་འགྱུར་རོ། ། සරන්තස්ස ක්‍රියත්ථස්ස දීඝො හොති ක්‍යෙ, චීයතෙ, සූයතෙ. དབྱངས་མཐའ་ཅན་གྱི་བྱ་ཚིག་ལ་ཀྱ་ཡིག་གི་སྔོན་དུ་རིང་པོར་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཙཱིཡཏེ། སཱུཡཏེ། ། 140. සානන්තරස්ස තස්ස ඨො. ༡༤༠. ས་ཡིག་གི་རྗེས་སུ་བར་མ་ཆོད་པའི་ཏ་ཡིག་ལ་ཊྛ་རུ་འགྱུར་རོ། ། සකාරන්තතො ක්‍රියත්ථා පරස්සා-නන්තරස්ස තකාරස්ස ඨ හොති. තුට්ඨො, තුට්ඨවා, තුට්ඨබ්බං, තුට්ඨි, අනන්තරස්සාති කිං? තුස්සිත්වා. ས་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་གྱི་བྱ་ཚིག་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་བར་མ་ཆོད་པའི་ཏ་ཡིག་ལ་ཊྛ་རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཏུཊྛོ། ཏུཊྛཝཱ། ཏུཊྛབྦཾ། ཏུཊྛི། བར་མ་ཆོད་པའི་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཏུསྶིཏྭཱ། ། 141. කසස්සිම ච වා. ༡༤༡. ཀས་ལ་སྐབས་འགར་ཨི་མ་དང་ཊྛ་རུ་འགྱུར་རོ། ། කසස්මා පරස්සානන්තරස්ස තස්ස ඨ හොති කසස්ස වා ඉම ච. කිට්ඨං, කට්ඨං, අනන්තරස්සාත්වෙව? කසිතබ්බං. ཀས་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་བར་མ་ཆོད་པའི་ཏ་ཡིག་ལ་ཊྛ་རུ་འགྱུར་ཞིང་། ཀས་ཀྱི་ཨ་ཡིག་ལ་སྐབས་འགར་ཨི་མ་རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཀིཊྛཾ། ཀཊྛཾ། བར་མ་ཆོད་པའི་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཀསིཏབྦཾ། ། 142. ධස්තොත්‍රස්තා. ༡༤༢. དྷསྟ་དང་ཏྲསྟ་རྣམས་སོ། ། එතෙ සද්දා නිපච්චන්තෙ. སྒྲ་འདི་དག་ནི་གྲུབ་ཟིན་པ་ཉིད་དུ་འཇུག་གོ ། 143. පුච්ඡාදිතො. ༡༤༣. པུཙྪཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་སོ། ། පුච්ඡාදීහි [Pg.204] ක්‍රියත්ථෙහි පරස්සානන්තරස්ස තකාරස්ස ඨ හොති. පුට්ඨො, භට්ඨො, යිට්ඨො, අනන්තරස්සාත්වෙව? පුච්ඡිත්වා. པུཙྪཱ་ལ་སོགས་པའི་བྱ་ཚིག་རྣམས་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་བར་མ་ཆོད་པའི་ཏ་ཡིག་ལ་ཊྛ་རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། པུཊྛོ། བྷཊྛོ། ཡིཊྛོ། བར་མ་ཆོད་པའི་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། པུཙྪིཏྭཱ། ། 144. සාස වස සංස සසා ථො. ༡༤༤. སཱས། ཝས། སཾས། སས་རྣམས་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཏ་ཡིག་ལ་ཐ་རུ་འགྱུར་རོ། ། එතෙහි පරස්සානන්තරස්ස තස්ස ථ හොති, සත්ථං, වත්ථං, පසත්ථං, සත්ථං. කථමනුසිට්ඨො (වුට්ඨො) ති? ‘තථනරානං ටට්ඨණලා’ 1-52 ති ට්ඨො, අනන්තරස්සාත්වෙව? සාසිතුං. འདི་དག་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་བར་མ་ཆོད་པའི་ཏ་ཡིག་ལ་ཐ་རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། སཏྠཾ། ཝཏྠཾ། པསཏྠཾ། སཏྠཾ། འོ་ན། ཨནུསིཊྛོ (ཝུཊྛོ) ཞེས་པ་ཇི་ལྟར་གྲུབ་ཅེ་ན། “ཏཐནརཱནཾ ཊཊྛཎལཱ” (༡-༥༢) ཞེས་པས་ཊྛ་རུ་འགྱུར་རོ། །བར་མ་ཆོད་པའི་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སཱསིཏུཾ། ། 145. ධො ධහභෙහි. ༡༤༥. དྷ་ཡིག ཧ་ཡིག བྷ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་གྱི་བྱ་ཚིག་རྣམས་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཏ་ཡིག་ལ་དྷ་རུ་འགྱུར་རོ། ། ධකාරහකාරභකාරන්තෙහි ක්‍රියත්ථෙහි පරස්සානන්තරස්ස තස්ස ධ හොති. වුද්ධො, දුද්ධං, ලද්ධං. དྷ་ཡིག ཧ་ཡིག བྷ་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་གྱི་བྱ་ཚིག་རྣམས་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་བར་མ་ཆོད་པའི་ཏ་ཡིག་ལ་དྷ་རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཝུདྡྷོ། དུདྡྷཾ། ལདྡྷཾ། ། 146. දහා ඪො. ༡༤༦. དཧ་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཏ་ཡིག་ལ་ཌྷ་རུ་འགྱུར་རོ། ། දහා පරස්සානන්තරස්ස තස්ස ඪ හොති. දඩ්ඪො. དཧ་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་བར་མ་ཆོད་པའི་ཏ་ཡིག་ལ་ཌྷ་རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། དཌྜྷོ། ། 147. බහස්සුම ච. ༡༤༧. བཧ་ལ་ཨུ་ཡིག་དང་ཌྷ་རུ་འགྱུར་རོ། ། බහා පරස්සානන්තරස්ස තස්ස ඪො හොති, බහස්සුම ච ඪසන්නියොගෙන. බුඩ්ඪො. བཧ་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་བར་མ་ཆོད་པའི་ཏ་ཡིག་ལ་ཌྷ་རུ་འགྱུར་ཞིང་། ཌྷ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་སྦྱོར་བས་བཧ་ཡི་ཨ་ཡིག་ལ་ཨུ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། བུདྜྷོ། ། 148. රුහාදීහි හො ළ ච. ༡༤༨. རུཧ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཏ་ཡིག་ལ་ཧ་རུ་འགྱུར་ཞིང་མཐའ་ཡིག་ལ་ལྷ་རུ་འགྱུར་རོ། ། රහාදීහි පරස්සානන්තරස්ස තස්ස හ හොති ළො චාන්තස්ස. ආරුළ්හො, ගූළ්හො, වූළ්හො, බාළ්හො, (ඔගාළ්හො), අනන්තරස්සාත්වෙව? ආරොහිතුං. རཧ་ (རུཧ) ལ་སོགས་པ་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་བར་མ་ཆོད་པའི་ཏ་ཡིག་ལ་ཧ་རུ་འགྱུར་ཞིང་མཐའ་ཡིག་ལ་ལྷ་རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཨཱརུལྷོ། གཱུལྷོ། ཝཱུལྷོ། བཱལྷོ། (ཨོགཱལྷོ)། བར་མ་ཆོད་པའི་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཨཱརོཧིཏུཾ། ། 149. මුහා වා. ༡༤༩. མུཧ་ལས་སྐབས་འགར་རོ། ། මුහා [Pg.205] පරස්සානන්තරස්ස තස්ස හ හොති වා ළො චාන්තස්ස හසන්නියොගෙන. මූළ්හො, මුද්ධො. མུཧ་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་བར་མ་ཆོད་པའི་ཏ་ཡིག་ལ་སྐབས་འགར་ཧ་རུ་འགྱུར་ཞིང་། ཧ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་སྦྱོར་བས་མཐའ་ཡིག་ལ་ལྷ་རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། མཱུལྷོ། མུདྡྷོ། ། 150. භිදාදිතො නො ක්තක්තවන්තූනං. ༡༥༠. བྷིདཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཀྟ་དང་ཀྟ་ཝནྟུ་རྣམས་ཀྱི་ཏ་ཡིག་ལ་ན་རུ་འགྱུར་རོ། ། භිදාදිතො පරෙසං ක්තක්තවන්තූනං තස්ස නො හොති. භින්නො භින්නවා, ඡින්නො ඡින්නවා, ඡන්නො ඡන්නවා, ඡින්නො ඛින්නවා, උප්පන්නො උප්පන්නවා, සින්නො, සින්නවා, සන්නො සන්නවා, පීනො පීනවා, සූනො සූනවා, දීනො දීනවා, ඩීනො ඩීනවා, ලීනො ලීනවා, ලූනො ලූනවා, ක්තක්තවන්තූනන්ති කිං? භිත්ති, ඡිත්ති, භෙත්තුං, ඡෙත්තුං. བྷིདཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཀྟ་དང་ཀྟ་ཝནྟུ་རྣམས་ཀྱི་ཏ་ཡིག་ལ་ན་རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། བྷིནྣོ། བྷིནྣཝཱ། ཚིནྣོ། ཚིནྣཝཱ། ཚནྣོ། ཚནྣཝཱ། ཁིནྣོ། ཁིནྣཝཱ། ཨུཔྤནྣོ། ཨུཔྤནྣཝཱ། སིནྣོ། སིནྣཝཱ། སནྣོ། སནྣཝཱ། པཱིནོ། པཱིནཝཱ། སཱུནོ། སཱུནཝཱ། དཱིནོ། དཱིནཝཱ། ཌཱིནོ། ཌཱིནཝཱ། ལཱིནོ། ལཱིནཝཱ། ལཱུནོ། ལཱུནཝཱ། ཀྟ་དང་ཀྟ་ཝནྟུ་རྣམས་ཀྱི་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བྷིཏྟི། ཚིཏྟི། བྷེཏྟུཾ། ཚེཏུཾ། ། 151. දාත්වින්නො. ༡༥༡. དཱ་ལས་ཨིནྣ་རུ་འགྱུར་རོ། ། දාතො පරෙසං ක්තක්තවන්තූනං තස්ස ඉන්නො හොති. දින්නො, දින්නවා. དཱ་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཀྟ་དང་ཀྟ་ཝནྟུ་རྣམས་ཀྱི་ཏ་ཡིག་ལ་ཨིནྣ་རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། དིནྣོ། དིནྣཝཱ། ། 152. කිරාදීහි ණො. ༡༥༢. ཀིརཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཎ་རུ་འགྱུར་རོ། ། කිරාදීහි පරෙසං ක්තක්තවන්තූනං තස්සානන්තරස්ස ණ හොති, කිණ්ණො කිණ්ණවා, පුණ්ණො පුණ්ණවා, ඛීණො ඛීණවා. ཀིརཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཀྟ་དང་ཀྟ་ཝནྟུ་རྣམས་ཀྱི་བར་མ་ཆོད་པའི་ཏ་ཡིག་ལ་ཎ་རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཀིཎྞོ། ཀིཎྞཝཱ། པུཎྞོ། པུཎྞཝཱ། ཁཱིཎོ། ཁཱིཎཝཱ། ། 153. තරාදීහි රිණ්ණො. ༡༥༣. ཏརཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་རིཎྞ་རུ་འགྱུར་རོ། ། තරාදීහි පරෙසං ක්තක්තවන්තූනං තස්ස රිණ්ණො හොති. තිණ්ණො තිණ්ණවා, ජිණ්ණො ජිණ්ණවා, චිණ්ණො චිණ්ණවා. ཏརཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཀྟ་དང་ཀྟ་ཝནྟུ་རྣམས་ཀྱི་ཏ་ཡིག་ལ་རིཎྞ་རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཏིཎྞོ། ཏིཎྞཝཱ། ཛིཎྞོ། ཛིཎྞཝཱ། ཙིཎྞོ། ཙིཎྞཝཱ། ། 154. ගො සන්ජාදීහි. ༡༥༤. བྷཉྫཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་ག་རུ་འགྱུར་རོ། ། භන්ජාදීහි පරෙසං ක්තක්තවන්තූනං තස්සානන්තරස්ස ග හොති. භග්ගො භග්ගවා, ලග්ගො ලග්ගවා, නිමුග්ගො නිමුග්ගවා, සංවිග්ගො සංවිග්ගවා. བྷཉྫཱ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཀྟ་དང་ཀྟ་ཝནྟུ་རྣམས་ཀྱི་བར་མ་ཆོད་པའི་ཏ་ཡིག་ལ་ག་རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། བྷགྒོ། བྷགྒཝཱ། ལགྒོ། ལགྒཝཱ། ནིམུགྒོ། ནིམུགྒཝཱ། སཾཝིགྒོ། སཾཝིགྒཝཱ། ། 155. සුසා ඛො. ༡༥༥. སུསཱ་ལས་ཁ་རུ་འགྱུར་རོ། ། සුසා [Pg.206] පරෙසං ක්තක්තවන්තූනං තස්ස ඛො හොති. සුක්ඛො සුක්ඛවා. སུསཱ་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཀྟ་དང་ཀྟ་ཝནྟུ་རྣམས་ཀྱི་ཏ་ཡིག་ལ་ཁ་རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། སུཀྑོ། སུཀྑཝཱ། ། 156. පචා කො. ༡༥༦. པཙཱ་ལས་ཀ་རུ་འགྱུར་རོ། ། පචා පරෙසං ක්තක්තවන්තූනං තස්ස කො හොති. පක්කො පක්කවා. པཙཱ་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཀྟ་དང་ཀྟ་ཝནྟུ་རྣམས་ཀྱི་ཏ་ཡིག་ལ་ཀ་རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། པཀྐོ། པཀྐཝཱ། ། 157. මුචා වා. ༡༥༧. མུཙཱ་ལས་སྐབས་འགར་རོ། ། මුචා පරෙසං ක්තක්තවන්තූනං තස්ස කො වා හොති. මුක්කො මුත්තො, මුක්කවා මුත්තවා. ‘සක්කො’ති ණ්වාදීසු සිද්ධං, ක්තක්තවන්තූසු සත්තො, සත්තාවාත්වෙව හොති. མུཙཱ་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཀྟ་དང་ཀྟ་ཝནྟུ་རྣམས་ཀྱི་ཏ་ཡིག་ལ་སྐབས་འགར་ཀ་རུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། མུཀྐོ། མུཏྟོ། མུཀྐཝཱ། མུཏྟཝཱ། “སཀྐོ” ཞེས་པ་ནི་ཎྭཱ་ལ་སོགས་པའི་ནང་དུ་གྲུབ་ལ། ཀྟ་དང་ཀྟ་ཝནྟུ་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་ནི་སཏྟོ། སཏྟཝཱ་ཞེས་པ་ཁོ་ནར་འགྱུར་རོ། ། 158. ලොපො වඩ්ඪා ක්තිස්ස. ༡༥༨. ཝཌྜྷཱ་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཀྟི་ཡི་ཏ་ཡིག་ཕྱིས་སོ། ། වඩ්ඪා පරස්ස ක්තිස්ස තස්ස ලොපො හොති. වඩ්ඪි. ཝཌྜྷཱ་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཀྟི་ཡི་ཏ་ཡིག་ཕྱིས་པར་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཝཌྜྷི། ། 159. ක්විස්ස. ༡༥༩. ཀྭི་ཡི་འོ། ། ක්‍රියත්ථා පරස්ස ක්විස්ස ලොපො හොති, අභිභූ. བྱ་ཚིག་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཀྭི་ཡིག་ཕྱིས་པར་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཨབྷིབྷཱུ། ། 160. ණිණාපීනං තෙසු. ༡༦༠. དེ་དག་གི་སྔོན་དུ་ཎི་དང་ཎཱཔེ་རྣམས་ཕྱིས་སོ། ། ණිණාපීනං ලොපො හොති තෙසු ණිණාපීසු. කාරෙන්තං පයොජයති කාරෙති කාරාපයති. ཎི་དང་ཎཱཔེ་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཎི་དང་ཎཱཔེ་རྣམས་ཕྱིས་པར་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཀཱརེནྟཾ པཡོཛཡཏི། ཀཱརེཏི། ཀཱརཱཔཡཏི། ། 161. ක්වචි විකරණානං. ༡༦༡. སྐབས་འགར་བྱ་ཚིག་གི་རྐྱེན་རྣམས་ཕྱིས་སོ། ། විකරණානං ක්වචි ලොපො හොති. උදපාදි, හන්ති. སྐབས་འགར་བྱ་ཚིག་གི་རྐྱེན་རྣམས་ཕྱིས་པར་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཨུདཔཱདི། ཧནྟི། ། 162. මානස්ස මස්ස. ༡༦༢. མཱ་ནའི་མ་ཡིག་གོ ། ක්‍රියත්ථා [Pg.207] පරස්ස මානස්ස මකාරස්ස ලොපො හොති ක්වචි. කරාණො, ක්වචීති කිං? කුරුමානො. བྱ་ཚིག་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་མཱ་ནའི་མ་ཡིག་སྐབས་འགར་ཕྱིས་པར་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཀརཱཎོ། སྐབས་འགར་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཀུརུམཱནོ། ། 163. ඌලස්සෙ. ༡༦༣. ཨིཏྭཱ་ནའོ། ། ඤිලානමෙ හොති ක්වචි. ගහෙත්වා, අදෙන්ති, ක්වචිත්වෙව? වපිත්වා. ཨིཏྭཱ་ནའི་ཨེ་རུ་སྐབས་འགར་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། གཧེཏྭཱ། ཨདེནྟི། སྐབས་འགར་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཝཔིཏྭཱ། ། 164. ප්‍යො වා ත්වාස්ස සමාසෙ. ༡༦༤. བསྡུས་པ་ལ་ཏྭཱ་ཡི་གནས་སུ་པྱོ་གདམ་ང་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ།། ත්වාස්ස වා ප්‍යො හොති සමාසෙ. පකාරො ‘‘ප්‍යෙ සිස්සා’’ ති 5-88 විසෙසනත්ථො. අභිභූය, අභිභවිත්වා, සමාසෙති කිං? පත්වා, ක්වචාසමාසෙපි බහුලාධිකාරා ‘ලතං දන්තෙහි ඡින්දිය’. བསྡུས་པ་ལ་ཏྭཱ་ཡི་གནས་སུ་པྱོ་གདམ་ང་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ། །པ་ཡིག་ནི་ “པྱེ་སིསྶཱ” (༥-༨༨) ཞེས་པའི་ཁྱད་པར་གྱི་དོན་དུའོ། །དཔེར་ན། ཨབྷིབྷཱུཡ (abhibhūya) དང་ ཨབྷིབྷཝིཏྭཱ (abhibhavitvā) ལྟ་བུའོ། །བསྡུས་པ་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་སྨྲས་ཤེ་ན། པཏྭཱ (patvā) ལྟ་བུའོ། །སྐབས་འགར་བསྡུས་པ་མ་ཡིན་པ་ལའང་མང་པོའི་དབང་གིས་འགྱུར་ཏེ། “ལཏཾ དནྟེཧི ཚིནྡིཡ” (སོ་ཡིས་འཁྲི་ཤིང་བཅད་ནས) ལྟ་བུའོ།། 165. තුංයානා. ༡༦༥. ཏུཾ་དང་ཡཱ་ནའོ།། ක්ත්වාස්ස වා තුංයානා හොන්ති සමාසෙ ක්වච්චි. අභිහට්ඨුං අභිහරිත්වා, අනුමොදියාන අනුමොදිත්වා, අසමාසෙපි බහුලාධි කාරා, දට්ඨුං දිස්වා, එසමප්පවිසයතාඤාපනත්ථො යොගවිභාගො. བསྡུས་པ་ལ་སྐབས་འགར་ཏྭཱ་ཡི་གནས་སུ་ཏུཾ་དང་ཡཱ་ན་དག་གདམ་ང་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཨབྷིཧཊྛུཾ (abhihaṭṭhuṃ) དང་ ཨབྷིཧརིཏྭཱ (abhiharitvā)། ཨནུམོདིཡཱན (anumodiyāna) དང་ ཨནུམོདིཏྭཱ (anumoditvā) ལྟ་བུའོ། །བསྡུས་པ་མ་ཡིན་པ་ལའང་མང་པོའི་དབང་གིས་འགྱུར་ཏེ། དཊྛུཾ (daṭṭhuṃ) དང་ དིསྭཱ (disvā) ལྟ་བུའོ། །འདི་ནི་འཇུག་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དུ་སྦྱོར་བ་རྣམ་པར་དབྱེ་བའོ།། 166. හනා රච්චො. ༡༦༦. ཧན་ལས་རཙྩོའོ།། හනස්මා පරස්ස ක්ත්වාස්ස රච්චො වා හොති සමාසෙ. ආහච්ච, ආහනිත්වා. ཧན་གྱི་མཐའ་ལས་བྱུང་བའི་ཏྭཱ་ཡི་གནས་སུ་བསྡུས་པ་ལ་རཙྩོ་གདམ་ང་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཨཱཧཙྩ (āhacca) དང་ ཨཱཧནིཏྭཱ (āhanitvā) ལྟ་བུའོ།། 167. සාසාධිකරා චචරිච්චා. ༡༦༧. སཱ་སཱ་དྷི་དང་ཀ་ར་ལས་ཙཙ་རིཙྩའོ།། සාසාධීහි පරා කරා පරස්ස ක්ත්වස්ස චචරිච්චා හොන්ති යථාක්කමං. සක්කච්ච සක්කරිත්වා, අසක්කච්ච අසක්කරිත්වා, අධිකිච්ච අධිකරිත්වා. སཱ་དང་ཨཱ་སཱ་དང་ཨདྷི་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་བྱུང་བའི་ཀ་ར་ལས་ཏྭཱ་ཡི་གནས་སུ་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཙཙ་དང་རིཙྩ་དག་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། སཀྐཙྩ (sakkacca) དང་ སཀྐརིཏྭཱ (sakkaritvā)། ཨསཀྐཙྩ (asakkacca) དང་ ཨསཀྐརིཏྭཱ (asakkaritvā)། ཨདྷིཀིཙྩ (adhikicca) དང་ ཨདྷིཀརིཏྭཱ (adhikaritvā) ལྟ་བུའོ།། 168. ඉතො ච්චො. ༡༦༨. ཨི་ལས་ཙྩོའོ།། ඉඉච්චස්මා [Pg.208] පරස්ස ක්ත්වාස්ස ච්චො වා හොති. අධිච්ච අධීයිත්වා, සමෙච්ච සමෙත්වා. ཨི་ཞེས་པ་ལས་བྱུང་བའི་ཏྭཱ་ཡི་གནས་སུ་ཙྩོ་གདམ་ང་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཨདྷིཙྩ (adhicca) དང་ ཨདྷཱིཡིཏྭཱ (adhīyitvā)། སམེཙྩ (samecca) དང་ སམེཏྭཱ (sametvā) ལྟ་བུའོ།། 169. දිසා වානවා ස ච. ༡༦༩. དིསཱ་ལས་ཝཱ་ན་དང་ས་ཡང་ངོ།། දිසතො ක්ත්වාස්ස වානවා හොන්ති වා දිසස්ස ච ස කාරො තංසන්නියොගෙන. සස්ස සවිධානං පරරූපබාධනත්ථං. දිස්වාන, දිස්වා පස්සිත්වා, කථං ‘නාදට්ඨා පරතො දොස’න්ති? ඤාපකා ත්වාස්ස වලොපො, එවං ‘ලද්ධා ධන’න්ති ආදීසු. དིསཱ་ལས་ཏྭཱ་ཡི་གནས་སུ་ཝཱ་ན་གདམ་ང་ཅན་དུ་འགྱུར་ཞིང་། དེའི་སྦྱོར་བ་དང་ལྷན་དུ་དིསཱ་ཡི་གནས་སུ་ས་ིག་ཀྱང་འགྱུར་རོ། །ས་ཡིག་གི་སྦྱོར་བ་ནི་རྗེས་མའི་གཟུགས་སུ་འགྱུར་བ་འགོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །དཔེར་ན། དིསྭཱན (disvāna) དང་ དིསྭཱ (disvā) དང་ པསྶིཏྭཱ (passitvā) ལྟ་བུའོ། །“ནཱདཊྛཱ པརཏོ དོསཾ” (གཞན་གྱི་ཉེས་པ་མ་མཐོང་བར) ཞེས་པ་ཇི་ལྟར་གྲུབ་ཅེ་ན། གསལ་བྱེད་ཀྱི་སྒོ་ནས་ཏྭཱ་ཡི་ཝ་ཡིག་ཕྱིས་པ་སྟེ། དེ་བཞིན་དུ་ “ལདྡྷཱ དྷནཾ” (ནོར་ཐོབ་ནས) ལ་སོགས་པ་ལའང་དེ་བཞིན་ནོ།། 170. ඤි බ්‍යඤ්ජනස්ස. ༡༧༠. གསལ་བྱེད་ལ་ཉིའོ།། ක්‍රියත්ථා පරස්ස බ්‍යඤ්ජනාදිප්පච්චයස්ස ඤි වා හොති. භුඤ්ජිතුං භොත්තුං, බ්‍යඤ්ජනස්සාති කිං? පාචකො. བྱ་བའི་དོན་གྱི་མཐའ་ལས་བྱུང་བའི་གསལ་བྱེད་ཀྱིས་དབུ་བརྩམས་པའི་རྐྱེན་གྱི་སྔོན་དུ་ཉི་གདམ་ང་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། བྷུཉྫིཏུཾ (bhuñjituṃ) དང་ བྷོཏྟུཾ (bhottuṃ) ལྟ་བུའོ། །གསལ་བྱེད་ལ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་སྨྲས་ཤེ་ན། པཱཙཀོ (pācako) ལྟ་བུའོ།། 171. රා නස්ස ණො. ༡༧༡. ར་ལས་ན་ཡི་ཎོའོ།། රන්තතො ක්‍රියත්ථා පරස්ස පච්චයනකාරස්ස ණො හොති. අරණං, සරණං. ར་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་གྱི་བྱ་བའི་དོན་ལས་བྱུང་བའི་རྐྱེན་གྱི་ན་ཡིག་ནི་ཎ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཨརཎཾ (araṇaṃ) དང་ སརཎཾ (saraṇaṃ) ལྟ་བུའོ།། 172. න න්තමානත්‍යාදීනං. ༡༧༢. ནྟ་དང་མཱ་ན་དང་ཏྱཱ་དི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ནི་མ་ཡིན་ནོ།། රන්තතො පරෙසං න්තමානත්‍යාදීනං නස්ස ණො න හොති, කරොන්තො, කුරුමානො, කරොන්ති. ར་ཡིག་གི་མཐའ་ཅན་གྱི་རྗེས་སུ་བྱུང་བའི་ནྟ་དང་མཱ་ན་དང་ཏྱཱ་དི་ལ་སོགས་པའི་ན་ཡིག་ནི་ཎ་ཡིག་ཏུ་མི་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཀརོནྟོ (karonto)། ཀུརུམཱནོ (kurumāno)། ཀརོནྟི (karonti) ལྟ་བུའོ།། 173. ගමයමිසාසදිසානං වා ච්ඡඞ. ༡༧༣. གམཱ་དི་རྣམས་ལ་ཙྪ་གདམ་ང་ཅན་ནོ།། එතෙසං වා ච්ඡඞ හොති න්තමානත්‍යාදීසු. ගච්ඡන්තො ගච්ඡමානො ගච්ඡති, යච්ඡන්නො යච්ඡමානො යච්ඡති, ඉච්ඡන්තො ඉච්ඡමානො ඉච්ඡති [Pg.209] අච්ඡන්තො අච්ඡමානො අච්ඡති, දිච්ඡන්තො දිච්ඡමානො දිච්ඡති, වාති කිං? ගමිස්සති, වවත්ථිතවිභාසා-යං, තෙනාඤ්ඤෙසු ච ක්වචි-ඉච්ඡිතබ්බං ඉච්ඡා ඉච්ඡිතුං, අච්ඡිතබ්බං අච්ඡතුං, අඤ්ඤෙසඤ්ච යොගවිභාගා-පවෙච්ඡති. འདི་དག་གི་གནས་སུ་ནྟ་དང་མཱ་ན་དང་ཏྱཱ་དི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཙྪ་གདམ་ང་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། གཙྪནྟོ (gacchanto)། གཙྪམཱནོ (gacchamāno)། གཙྪཏི (gacchati)། ཡཙྪནྟོ (yacchanto)། ཡཙྪམཱནོ (yacchamāno)། ཡཙྪཏི (yacchati)། ཨིཙྪནྟོ (icchanto)། ཨིཙྪམཱནོ (icchamāno)། ཨིཙྪཏི (icchati)། ཨཙྪནྟོ (acchanto)། ཨཙྪམཱནོ (acchamāno)། ཨཙྪཏི (acchati)། དིཙྪནྟོ (dicchanto)། དིཙྪམཱནོ (dicchamāno)། དིཙྪཏི (dicchati) ལྟ་བུའོ། །གདམ་ང་ཅན་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་སྨྲས་ཤེ་ན། གམིསྶཏི (gamissati) ལྟ་བུའོ། །འདི་ནི་རྣམ་པར་གནས་པའི་གདམ་ང་ཡིན་པས། དེའི་ཕྱིར་གཞན་དག་ལའང་སྐབས་འགར་འདོད་དེ། ཨིཙྪིཏབྦཾ (icchitabbaṃ)། ཨིཙྪཱ (icchā)། ཨིཙྪིཏུཾ (icchituṃ)། ཨཙྪིཏབྦཾ (acchitabbaṃ)། ཨཙྪཏུཾ (acchatuṃ) ལྟ་བུའོ། །གཞན་དག་ལའང་སྦྱོར་བ་རྣམ་པར་དབྱེ་བ་ལས་ པཝེཙྪཏི (pavecchati) ལྟ་བུའོ།། 174. ජරමරානමීයඞ. ༡༧༤. ཛ་ར་དང་མ་ར་རྣམས་ལ་ཨཱི་ཡའོ།། එතෙසමීයඞ වා හොති න්තමානත්‍යාදීසු. ජීයන්තො ජීරන්තො, ජීයමානො ජීරමානො, ජීයති ජීරති, මීයන්තො මරන්තො, මීයමානො මරමානො, මීයති මරති. འདི་དག་གི་གནས་སུ་ནྟ་དང་མཱ་ན་དང་ཏྱཱ་དི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཨཱི་ཡ་གདམ་ང་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཛཱིཡནྟོ (jīyanto) དང་ ཛཱིརནྟོ (jīranto)། ཛཱིཡམཱནོ (jīyamāno) དང་ ཛཱིརམཱནོ (jīramāno)། ཛཱིཡཏི (jīyati) དང་ ཛཱིརཏི (jīrati)། མཱིཡནྟོ (mīyanto) དང་ མརནྟོ (maranto)། མཱིཡམཱནོ (mīyamāno) དང་ མརམཱནོ (maramāno)། མཱིཡཏི (mīyati) དང་ མརཏི (marati) ལྟ་བུའོ།། 175. ඨාපානං තිට්ඨ පිවා. ༡༧༥. ཋཱ་དང་པཱ་རྣམས་ལ་ཏིཊྛ་དང་པི་ཝའོ།། ඨාපානං තිට්ඨපිවා හොන්ති න්තමානත්‍යාදීසු. තිට්ඨන්තො, තිට්ඨමානො, තිට්ඨති, පිවන්තො, පිවමානො, පිවති, වාත්වෙවි? ඨාති, පාති. ཋཱ་དང་པཱ་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ནྟ་དང་མཱ་ན་དང་ཏྱཱ་དི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཏིཊྛ་དང་པི་ཝ་དག་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཏིཊྛནྟོ (tiṭṭhanto)། ཏིཊྛམཱནོ (tiṭṭhamāno)། ཏིཊྛཏི (tiṭṭhati)། པིཝནྟོ (pivanto)། པིཝམཱནོ (pivamāno)། པིཝཏི (pivati) ལྟ་བུའོ། །གདམ་ང་ཅན་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཋཱཏི (ṭhāti) དང་ པཱཏི (pāti) ལྟ་བུའོ།། 176. ගමවදදානං ඝම්මවජ්ජදජ්ජා. ༡༧༦. གམ། ཝད། དཱ་རྣམས་ལ་གྷམྨ་དང་ཝཛྫ་དང་དཛྫའོ།། ගමාදීනං ඝම්මාදයො වා හොන්ති න්තමානත්‍යාදීසු. ඝම්මන්තො, ගච්ඡන්තො, වජ්ජන්තො වදන්තො, දජ්ජන්තො දදන්තො. གམཱ་དི་རྣམས་ཀྱི་གནས་སུ་ནྟ་དང་མཱ་ན་དང་ཏྱཱ་དི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་གྷམྨཱ་དི་རྣམས་གདམ་ང་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། གྷམྨནྟོ (ghammanto) དང་ གཙྪནྟོ (gacchanto)། ཝཛྫནྟོ (vajjanto) དང་ ཝདནྟོ (vadanto)། དཛྫནྟོ (dajjanto) དང་ དདནྟོ (dadanto) ལྟ་བུའོ།། 177. කරස්ස සොස්ස කුබ්බකුරුකයිරා. ༡༧༧. ཀ་ར་ཨོ་ཡིག་དང་བཅས་པ་ལ་ཀུབྦ་དང་ཀུརུ་དང་ཀཡིརའོ།། කරස්ස සඔකාරස්ස කුබ්බාදයො වා හොන්ති න්තමානත්‍යාදීසු. කුබ්බන්තො කයිරන්තො කරොන්තො, කුබ්බමානො කුරුමානො කයිරමානො, කරාණො, කුබ්බති කයිරති කරොති, කුබ්බතෙ කුරුතෙ, කයිරතෙ, වවත්ථිතවිභාසත්තා වාධිකාරස්ස භිය්‍යො මානපරච්ඡක්කෙසු කුරු, ක්වචිදෙව පුබ්බඡක්කෙ ‘අග්ඝං කුරුතු, නො භවං, සොස්සාති වුත්තත්තා කත්තරියෙවිමෙ. ཀ་ར་ཨོ་ཡིག་དང་བཅས་པའི་གནས་སུ་ནྟ་དང་མཱ་ན་དང་ཏྱཱ་དི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཀུབྦཱ་དི་རྣམས་གདམ་ང་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཀུབྦནྟོ (kubbanto)། ཀཡིརནྟོ (kayiranto)། ཀརོནྟོ (karonto)། ཀུབྦམཱནོ (kubbamāno)། ཀུརུམཱནོ (kurumāno)། ཀཡིརམཱནོ (kayiramāno)། ཀརཱཎོ (karāṇo)། ཀུབྦཏི (kubbati)། ཀཡིརཏི (kayirati)། ཀརོཏི (karoti)། ཀུབྦཏེ (kubbate)། ཀུརུཏེ (kurute)། ཀཡིརཏེ (kayirate) ལྟ་བུའོ། །གདམ་ང་ཡི་དབང་གིས་རྣམ་པར་གནས་པའི་གདམ་ང་ཉིད་དུ་འགྱུར་བས། མཱ་ན་དང་ཕྱི་མའི་དྲུག་ཚན་རྣམས་ལ་ཀུརུ་ནི་མང་དུ་འབྱུང་ཞིང་། སྔོན་གྱི་དྲུག་ཚན་ལ་ནི་སྐབས་འགར་ཁོ་ནར་འབྱུང་སྟེ། “ཨགྒྷཾ ཀུརུཏུ ནོ བྷཝཾ” ལྟ་བུའོ། །“ཨོ་ཡིག་དང་བཅས་པ” ཞེས་གསུངས་པའི་ཕྱིར་འདི་དག་ནི་བྱེད་པ་པོ་ཁོ་ན་ལ་འཇུག་གོ། 178. ගහස්ස ඝෙප්පො. ༡༧༨. གཧ་ལ་གྷེཔྤོའོ།། ගහස්ස [Pg.210] වා ඝෙප්පො හොති න්තමානත්‍යාදීසු. ඝෙප්පන්තො, ඝෙප්පමානො, ඝෙප්පති, වාත්වෙව? ගණ්හති. གཧ་ཡི་གནས་སུ་ནྟ་དང་མཱ་ན་དང་ཏྱཱ་དི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་གྷེཔྤོ་གདམ་ང་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། གྷེཔྤནྟོ (gheppanto)། གྷེཔྤམཱནོ (gheppamāno)། གྷེཔྤཏི (gheppati) ལྟ་བུའོ། །གདམ་ང་ཅན་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། གཎྷཏི (gaṇhati) ལྟ་བུའོ།། 179. ණො නිග්ගහීතස්ස. ༡༧༩. རྗེས་སུ་ང་རོ་ལ་ཎོའོ།། ගහස්ස නිග්ගහීතස්ස ණො හොති. ගණ්හිතබ්බං, ගණ්හිතුං, ගණ්හන්තො. གཧ་ཡི་རྗེས་སུ་ང་རོའི་གནས་སུ་ཎ་ཡིག་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། གཎྷིཏབྦཾ (gaṇhitabbaṃ)། གཎྷིཏུཾ (gaṇhituṃ)། གཎྷནྟོ (gaṇhanto) ལྟ་བུའོ།། ඉතිමොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ වුත්තියං དེ་ལྟར་མོགྒལླཱནའི་བརྡ་སྤྲོད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། ඛාදිකණ්ඩො පඤ්චමො. ཁཱ་དི་སྐབས་ཏེ་ལྔ་པའོ།། 6. ඡට්ඨො කණ්ඩො (ත්‍යාදි) ༦. སྐབས་དྲུག་པ་ (ཏྱཱ་དི) འོ།། 1. වත්තමානෙ ති අන්ති සි ථ මි ම තෙ අන්තෙ සෙ ව්හෙ එ ම්හෙ. ༡. ད་ལྟ་བ་ལ་ཏི། ཨནྟི། སི། ཐ། མི། མ། ཏེ། ཨནྟེ། སེ། ཝྷེ། ཨེ། མྷེའོ།། වත්තමානෙ ආරද්ධාපරිසමත්තෙ අත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා ත්‍යාදයො හොන්ති. ගච්ඡති, ගච්ඡන්ති, ගච්ඡසි ගච්ඡථ, ගච්ඡාමි ගච්ඡාම, ගච්ඡතෙ ගච්ඡන්තෙ, ගච්ඡසෙ ගච්ඡව්හෙ, ගච්ඡෙ ගච්ඡාම්හෙ. කථං ‘පුරෙ අධම්මො දිප්පති, පුරා මරාමී’ති? වත්තමානස්සෙවවත්තුමිට්ඨත්තා තංසමීපස්ස තග්ගහණෙන ගහණා, පුරෙපුරාසද්දෙහි වා අනාගතත්තාවගමෙ තදා තස්ස වත්තමානත්තා, කාලබ්‍යත්තයො වා එසො, භවන්තෙව හි කාලන්තරෙපි ත්‍යාදයො බාහුලකා ‘සන්තෙසු පරිගූහාමි, මා ච කිඤ්ච ඉතො අදං’ ‘කායස්ස භෙදා අභිසම්පරායං, සහබ්‍යතං ගච්ඡති වාසවස්ස, ‘අනෙකජාතිසංසාරං සන්ධාවිස්සං’ අතිවෙලං න මස්සිස්ස’න්ති. ད་ལྟ་བ་སྟེ་བརྩམས་ལ་མ་རྫོགས་པའི་དོན་ལ། བྱ་བའི་དོན་ལས་ད་ལྟ་བའི་ཏི་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། གཙྪཏི (gacchati)། གཙྪནྟི (gacchanti)། གཙྪསི (gacchasi)། གཙྪཐ (gacchatha)། གཙྪཱམི (gacchāmi)། གཙྪཱམ (gacchāma)། གཙྪཏེ (gacchate)། གཙྪནྟེ (gacchante)། གཙྪསེ (gacchase)། གཙྪཝྷེ (gacchavhe)། གཙྪེ (gacche)། གཙྪཱམྷེ (gacchāmhe) ལྟ་བུའོ། །“པུརེ ཨདྷམྨོ དིཔྤཏི” (སྔོན་ཆོས་མ་ཡིན་པ་འབར་རོ) དང་ “པུརཱ མརཱམི” (སྔར་ང་འཆིའོ) ཞེས་པ་ཇི་ལྟར་གྲུབ་ཅེ་ན། ད་ལྟ་བ་ཉིད་བརྗོད་པར་འདོད་པའི་ཕྱིར། དེ་དང་ཉེ་བ་ནི་དེ་ཉིད་བཟུང་བས་བཟུང་བའོ། །ཡང་ན། པུརེ དང་ པུརཱ ཞེས་པའི་སྒྲ་དག་གིས་མ་འོངས་པ་རྟོགས་པའི་ཚེ། དེའི་དུས་སུ་དེ་ནི་ད་ལྟ་བ་ཉིད་དོ། །ཡང་ན་འདི་ནི་དུས་འཁྲུགས་པ་ (kālabyattayo) ཡིན་ཏེ། དུས་གཞན་ལའང་མང་པོའི་སྒོ་ནས་ཏི་ལ་སོགས་པ་འབྱུང་བའི་ཕྱིར་རོ། །དཔེར་ན། “སནྟེསུ པརིགཱུཧཱམི, མཱ ཙ ཀིཉྩ ཨིཏོ ཨདཾ”། “ཀཱཡསྶ བྷེདཱ ཨབྷིསམྤརཱཡཾ, སཧབྱཏཾ གཙྪཏི ཝཱསཝསྶ”། “ཨནེཀཛཱཏིསཾསཱརཾ སནྡྷཱཝིསྶཾ” དང་ “ཨཏིཝེལཾ ན མསྶིསྶཾ” ལྟ་བུའོ།། 2. භවිස්සති [Pg.211] ස්සති ස්සන්ති ස්සසි ස්සථ ස්සාමි ස්සාම ස්සතෙ ස්සන්තෙ ස්සසෙ ස්සව්හෙ ස්සං ස්සාම්හෙ. ༢. མ་འོངས་པ་ལ་སྶཏི། སྶནྟི། སྶསི། སྶཐ། སྶཱམི། སྶཱམ། སྶཏེ། སྶནྟེ། སྶསེ། སྶཝྷེ། སྶཾ། སྶཱམྷེའོ།། භවිස්සති අනාරද්ධෙ අත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා ස්සත්‍යාදයො හොන්ති. ගමිස්සති ගමිස්සන්ති, ගමිස්සසි ගමිස්සථ, ගමිස්සාමි ගමිස්සාම, ගමිස්සතෙ ගමිස්සන්තෙ, ගමිස්සසෙ ගමිස්සව්හෙ, ගමිස්සං ගමිස්සාම්හෙ. མ་འོངས་པ་སྟེ་མ་བརྩམས་པའི་དོན་ལ། བྱ་བའི་དོན་ལས་སྶཏི་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། གམིསྶཏི (gamissati)། གམིསྶནྟི (gamissanti)། གམིསྶསི (gamissasi)། གམིསྶཐ (gamissatha)། གམིསྶཱམི (gamissāmi)། གམིསྶཱམ (gamissāma)། གམིསྶཏེ (gamissate)། གམིསྶནྟེ (gamissante)། གམིསྶསེ (gamissase)། གམིསྶཝྷེ (gamissavhe)། གམིསྶཾ (gamissaṃ)། གམིསྶཱམྷེ (gamissāmhe) ལྟ་བུའོ།། 3. නාමෙ ගරහාවිම්හයෙසු. ༣. ནཱ་མ་ཡོད་པ་ལ་སྨད་པ་དང་ངོ་མཚར་བའི་དོན་ལའོ།། නාමසද්දෙ නිපාතෙ සති ගරහායං විම්හයෙ ච ගම්‍යමානෙ ස්සත්‍යාදයො හොන්ති. ඉමෙ හි නාම කල්‍යාණධම්මා පටිජානිස්සන්ති, න හි නාම භික්ඛවෙ තස්ස මොඝපුරිසස්ස පාණෙසු අනුද්දයා භවිස්සති, කථං හි නාම සො භික්ඛවෙ මොඝපුරිසො සබ්බමත්තිකාමයං කුටිකං කරිස්සති? තත්ථ නාම ත්වං මොඝපුරිස මයා විරාගාය ධම්මෙ දෙසිතෙ සරාගාය චෙතෙස්සසි? අත්ථි නාම තාත සුදින්න ආභිදොසිකං කුම්මාසං පරිභුඤ්ජිස්සසි, අත්ථියෙවිහාපි නින්දාවගමො. විමුයෙ-අච්ඡරියං වත භො අබ්භුතං වත භො සන්තෙන වත භො පබ්බජිතා විහාරෙන විහරන්ති, යත්‍ර හි නාම සඤ්ඤී සමානො ජාගරො පඤ්චමත්තානි සකටසතානි නිස්සාය නිස්සාය අභික්කන්තානි නෙව දක්ඛති න පන සද්දං සොස්සති, අච්ඡරියං අන්ධො නාම පබ්බතමාරොහිස්සති, බධිරො නාම සද්දං සොස්සති. ཚིག་ཕྲད་ནཱ་མ་ཡོད་པ་ལ། སྨད་པ་དང་ངོ་མཚར་བ་རྟོགས་པའི་ཚེ་སྶཏི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་འགྱུར་རོ། །སྨད་པ་ལ། དཔེར་ན། “ཨིམེ ཧི ནཱམ ཀལྱཱཎདྷམྨཱ པཊིཛཱནིསྶནྟི” (འདི་དག་ནི་དགེ་བའི་ཆོས་ཅན་ཡིན་པར་ཁས་ལེན་པར་འགྱུར་རོ)། “ན ཧི ནཱམ བྷིཀྑཝེ ཏསྶ མོགྷཔུརིསསྶ པཱཎེསུ ཨནུདྡཡཱ བྷཝིསྶཏི” (དགེ་སློང་དག། སྐྱེས་བུ་གཏི་མུག་ཅན་དེས་སྲོག་ཆགས་རྣམས་ལ་སྙིང་རྗེ་བྱེད་པར་མི་འགྱུར་རོ)། “ཀཐཾ ཧི ནཱམ སོ བྷིཀྑཝེ མོགྷཔུརིསོ སབྦམཏྟིཀཱམཡཾ ཀུཊིཀཾ ཀརིསྶཏི” (དགེ་སློང་དག། སྐྱེས་བུ་གཏི་མུག་ཅན་དེས་ཇི་ལྟར་འཇིམ་པ་ཁོ་ནས་སྤྱིལ་བུ་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ)། “ཏཏྠ ནཱམ ཏྭཾ མོགྷཔུརིས མཡཱ ཝིརཱགཱཡ དྷམྨེ དེསིཏེ སརཱགཱཡ ཙེཏེསྶསི” (སྐྱེས་བུ་གཏི་མུག་ཅན། ངས་འདོད་ཆགས་དང་བྲལ་བའི་ཆོས་བསྟན་པ་ལ། ཁྱོད་ཀྱིས་འདོད་ཆགས་དང་བཅས་པས་སེམས་པར་བྱེད་པར་འགྱུར་རོ)། “ཨཏྠི ནཱམ ཏཱཏ སུདིནྣ ཨཱབྷིདོསིཀཾ ཀུམྨཱསཾ པརིབྷུཉྫིསྶསི” (མཛའ་བོ་སུ་དིནྣ། ཁྱོད་ཀྱིས་དགོང་མོའི་ཟན་རུལ་ཟ་བར་འགྱུར་རོ) ཞེས་པ་ལྟ་བུ་སྟེ། འདི་ལའང་སྨད་པ་རྟོགས་སོ། །ངོ་མཚར་བ་ལ། དཔེར་ན། “ཨཙྪརིཡཾ ཝཏ བྷོ ཨབྦྷུཏཾ ཝཏ བྷོ སནྟེན ཝཏ བྷོ པབྦཛིཏཱ ཝིཧཱརེན ཝིཧརནྟི, ཡཏྲ ཧི ནཱམ སཉྙཱི སམཱནོ ཛཱགརོ པཉྩམཏྟཱནི སཀཊསཏཱནི ནིསྶཱཡ ནིསྶཱཡ ཨབྷིཀྐནྟཱནི ནེཝ དཀྑཏི ན པན སདྡཾ སོསྶཏི” (ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག། ངོ་མཚར་ཏོ། །ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག། རྨད་དུ་བྱུང་ངོ་། །ཀྱེ་གྲོགས་པོ་དག། རབ་ཏུ་བྱུང་བ་རྣམས་ནི་ཞི་བའི་གནས་པས་གནས་ཏེ། གང་དུ་འདུ་ཤེས་དང་ལྡན་ཞིང་སད་པར་གནས་བཞིན་དུ། ཤིང་རྟ་ལྔ་བརྒྱ་ཙམ་ཉེ་བར་འདས་པ་ལ་མི་མཐོང་ཞིང་སྒྲའང་ཐོས་པར་མི་འགྱུར་རོ)། “ཨཙྪརིཡཾ ཨནྡྷོ ནཱམ པབྦཏམཱརོཧིསྶཏི” (ངོ་མཚར་ཏོ། །ལོང་བས་རི་ལ་འཛེག་པར་འགྱུར་རོ)། “བདྷིརོ ནཱམ སདྡཾ སོསྶཏི” (འོན་པས་སྒྲ་ཐོས་པར་འགྱུར་རོ) ལྟ་བུའོ།། 4. භූතෙ ඊඋං ඔත්ථ ඉං ම්හා ආ ඌ සෙ ව්හං අ ම්හෙ. ༤. འདས་པ་ལ་ཨཱི། ཨུཾ། ཨོ། ཏྠ། ཨིཾ། མྷཱ། ཨཱ། ཨཱུ། སེ། ཝྷཾ། ཨ། མྷེའོ།། භූතෙ පරිසමත්තෙ අත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා ඊ ආදයො හොන්ති. අගමී අගමුං, අගමො අගමිත්ථ, අගමිං අගමිම්හා[Pg.212], අගමා අගමූ, අගමිසෙ අගමිව්හං, අගම අගමිම්හෙ. භූතසාමඤ්ඤවචනිච්ඡායමනජ්ජතනෙපි ‘සුවො අහොසි ආනන්දො’. དཔེར་ན། ཨགམཱི (agamī)། ཨགམུཾ (agamuṃ)། ཨགམོ (agamo)། ཨགམིཏྠ (agamittha)། ཨགམིཾ (agamiṃ)། ཨགམིམྷཱ (agamimhā)། ཨགམཱ (agamā)། ཨགམཱུ (agamū)། ཨགམིསེ (agamise)། ཨགམིཝྷཾ (agamivhaṃ)། ཨགམ (agama)། ཨགམིམྷེ (agamimhe) ལྟ་བུའོ། །སྤྱིར་བཏང་གི་འདས་པ་བརྗོད་པར་འདོད་པའི་ཚེ། དེ་རིང་མ་ཡིན་པའི་འདས་པ་ལའང་འཇུག་སྟེ། “སུཝོ ཨཧོསི ཨཱནནྡོ” ལྟ་བུའོ།། 5. අනජ්ජතනෙ ආ ඌ ඔ ත්ථ අ ම්හා ත්ථ ත්ථුං සෙ ව්හං ඉං ම්හසෙ. ༥. དེ་རིང་མ་ཡིན་པའི་འདས་པ་ལ་ཨཱ། ཨཱུ། ཨོ། ཏྠ། ཨ། མྷཱ། ཏྠ། ཏྠུཾ། སེ། ཝྷཾ། ཨིཾ། མྷསེའོ།། අවිජ්ජමානජ්ජතනෙ භූතෙ-ත්ථෙ වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා ආආදයො හොන්ති. ད་ལྟའི་ཉིན་མོ་མ་ཡིན་པའི་འདས་པའི་དོན་ལ། བྱ་བའི་དོན་ལས་ཨཱ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་འགྱུར་རོ།། ආඤාය්‍යා ච උට්ඨානා, ආඤාය්‍යා ච සංවෙසනා; එසජ්ජතනො කාලො, අහරුභතඩ්ඪරත්තං වා. ཤེས་པར་བྱ་བའི་ལངས་པ་ནས་ཤེས་པར་བྱ་བའི་ཉལ་བའི་བར་དེ། དེ་རིང་གི་དུས་ཡིན་ལ། ཡང་ན་ཉིན་མོ་དང་མཚན་མོ་ཕྱེད་གཉིས་ཀྱི་བར་རོ།། අගමා අගමූ, අගමො, අගමත්ථ, අගම අගමම්හා, අගමත්ථ අගමත්ථුං, අගමසෙ අගමව්හං, අගමිං අගමම්හසෙ. අඤ්ඤපදත්ථො කිං? අජ්ජ හිය්‍යො වා අගමාසි. དཔེར་ན། ཨགམཱ (agamā)། ཨགམཱུ (agamū)། ཨགམོ (agamo)། ཨགམཏྠ (agamattha)། ཨགམ (agama)། ཨགམམྷཱ (agamamhā)། ཨགམཏྠ (agamattha)། ཨགམཏྠུཾ (agamatthuṃ)། ཨགམསེ (agamase)། ཨགམཝྷཾ (agamavhaṃ)། ཨགམིཾ (agamiṃ)། ཨགམམྷསེ (agamamhase) ལྟ་བུའོ། །དོན་གཞན་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་སྨྲས་ཤེ་ན། ཨཛྫ ཧིཡྶོ ཝཱ ཨགམཱསི (དེ་རིང་ངམ་ཁ་སང་སོང་ངོ) ལྟ་བུའོ།། 6. පරොක්ඛෙ අ උ එ ත්ථ අ ම්හ ත්ථ රෙ ත්ථො ව්හො ඉ ම්හෙ. ༦. ལྐོག་ཏུ་གྱུར་པའི་འདས་པ་ལ་ཨ། ཨུ། ཨེ། ཏྠ། ཨ། མྷ། ཏྠ། རེ། ཏྠོ། ཝྷོ། ཨི། མྷེའོ།། අපච්චක්ඛෙ භූතානජ්ජතනෙ-ත්ථෙ වුත්තමානතො ක්‍රියාත්ථා අ ආදයො හොන්ති. ජගාම ජගමු, ජගමෙ ජගපිත්ථ, ජගම ජගමිම්හ, ජගමිත්ථ ජගමිරෙ, ජගමිත්ථො ජගමිව්හො, ජගමි ජගමිම්හෙ. මූළ්හවික්ඛිත්තබ්‍යාසත්තචිත්තෙන අත්තනාපි ක්‍රියාකතාභිනිබ්බත්තිතකාලෙ-නුපලද්ධා සමානා ඵලෙනා-නුමීයමානා පරොක්ඛාව වත්ථුතො, තෙනුත්තමවිසයෙපි පයොගසමවො. མངོན་སུམ་མ་ཡིན་པ་དང་དེ་རིང་མ་ཡིན་པའི་འདས་པའི་དོན་ལ། བྱ་བའི་དོན་ལས་ཨ་ལ་སོགས་པའི་རྐྱེན་རྣམས་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། ཛགཱམ (jagāma)། ཛགམུ (jagamu)། ཛགམེ (jagame)། ཛགཔིཏྠ (jagapittha)། ཛགམ (jagama)། ཛགམིམྷ (jagamimha)། ཛགམིཏྠ (jagamittha)། ཛགམིརེ (jagamire)། ཛགམིཏྠོ (jagamittho)། ཛགམིཝྷོ (jagamivho)། ཛགམི (jagami)། ཛགམིམྷེ (jagamimhe) ལྟ་བུའོ། །རང་ཉིད་ཀྱིས་བྱ་བ་བྱས་པའི་དུས་སུའང་། གལ་ཏེ་སེམས་རྨོངས་པ་དང་། རྣམ་པར་གཡེངས་པ་དང་། ཆགས་པས་ཟིན་པའི་ཕྱིར། བྱ་བ་བྱེད་པའི་དུས་སུ་མ་རྟོགས་ཤིང་འབྲས་བུ་ལས་དཔག་པར་བྱ་བ་ཡིན་ན། དེ་ནི་དོན་ལ་ལྐོག་ཏུ་གྱུར་པ་ཉིདོ། །དེའི་ཕྱིར་བདག་ཉིད་སྟོན་པའི་སྐབས་ལའང་འདི་སྦྱོར་རོ།། 7. එය්‍යාදො වාතිපත්තියං ස්සා ස්සං සු ස්සෙ ස්සථ ස්සං ස්සාම්හා ස්සථ ස්සිංසු සස්සෙ ස්සව්හෙ ස්සිං ස්සාම්හසෙ. ༧. ཨེཡ྄ཡ་ལ་སོགས་པའི་སྐབས་སུ་བྱ་བ་མ་གྲུབ་པ་ལ་སྶཱ། སྶཾ། སུ། སྶེ། སྶཐ། སྶཾ། སྶཱམྷཱ། སྶཐ། སྶིཾསུ། སསྶེ། སྶཝྷེ། སྶིཾ། སྶཱམྷསེའོ།། එය්‍යාදො [Pg.213] විසයෙ ක්‍රියාතිපත්තියං ස්සාදයො හොන්ති විභාසා. විධුරප්පච්චයොපනිපාතතො කාරණවෙකල්ලතො වා ක්‍රියායාතිපතනමනිප්ඵත්ති ක්‍රියාතිපත්ති, එතෙ ච ස්සාදයො සාමත්ථියාතීතානාගතෙස්වෙව හොන්ති න වත්තමානෙ තත්‍ර… ක්‍රියාතිපත්‍යසම්භවා, සචෙ පඨමවයෙ පබ්බජ්ජං අලභිස්සා අරහා අභවිස්සා, දක්ඛිණෙන චෙ අගමිස්සා න සකටං පරියා භවිස්සා, දක්ඛිණෙන චෙ අගමිස්සංසු, අගමිස්සෙ අගමිස්සථ, අගමිස්සං අගමිස්සාම්හා, අගමිස්සථ අගමිස්සිංසු, අගමිස්සසෙ අගමිස්සව්හෙ, අගමිස්සිං අගමිස්සාම්හසෙ, න සකටං පරියාභවිස්සා, වාතිකිං? දක්ඛිණෙ න චෙ ගමිස්සති න සකටං පරියා භවිස්සති. ཨེཡ྄ཡ་ལ་སོགས་པའི་ཡུལ་ལ་བྱ་བ་མ་གྲུབ་པའི་ཚེ་སྶཱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་གདམ་ང་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ། །འགལ་བའི་རྐྱེན་འདུས་པ་ལས་སམ། རྒྱུ་མ་ཚང་བའི་ཕྱིར་བྱ་བ་མ་གྲུབ་ཅིང་མ་རྫོགས་པ་ནི་བྱ་བ་མ་གྲུབ་པ་ (kriyātipatti) ཞེས་བྱའོ། །སྶཱ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་ནི་ནུས་པའི་སྒོ་ནས་འདས་པ་དང་མ་འོངས་པ་ཁོ་ན་ལ་འབྱུང་གི ད་ལྟ་བ་ལ་ནི་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ལ་བྱ་བ་མ་གྲུབ་པ་མི་སྲིད་པའི་ཕྱིར་རོ། །དཔེར་ན། “སཙེ པཋམཝཡེ པབྦཛྫཾ ཨལབྷིསྶཱ ཨརཧཱ ཨབྷཝིསྶཱ” (གལ་ཏེ་ཚེ་སྟོད་ལ་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཐོབ་པར་གྱུར་ན། དགྲ་བཅོམ་པར་འགྱུར་བར་འགྱུར་རོ)། “དཀྑིཎེན ཙེ ཨགམིསྶཱ ན སཀཊཾ པརིཡཱབྷཝིསྶཱ” (གལ་ཏེ་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་སོང་བར་གྱུར་ན། ཤིང་རྟ་ཁ་སྦུབ་ཏུ་འགྱུར་བར་མི་འགྱུར་རོ)། “དཀྑིཎེན ཙེ ཨགམིསྶཾསུ”། ཨགམིསྶེ (agamisse)། ཨགམིསྶཐ (agamissatha)། ཨགམིསྶཾ (agamissaṃ)། ཨགམིསྶཱམྷཱ (agamissāmhā)། ཨགམིསྶཐ (agamissatha)། ཨགམིསྶིཾསུ (agamissiṃsu)། ཨགམིསྶསེ (agamissase)། ཨགམིསྶཝྷེ (agamissavhe)། ཨགམིསྶིཾ (agamissiṃ)། ཨགམིསྶཱམྷསེ (agamissāmhase)། ན སཀཊཾ པརིཡཱབྷཝིསྶཱ ལྟ་བུའོ། །གདམ་ང་ཅན་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་སྨྲས་ཤེ་ན། “དཀྑིཎེན ཙེ གམིསྶཏི ན སཀཊཾ པརིཡཱབྷཝིསྶཏི” (གལ་ཏེ་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་འགྲོ་བར་གྱུར་ན། ཤིང་རྟ་ཁ་སྦུབ་ཏུ་འགྱུར་བར་མི་འགྱུར་རོ) ལྟ་བུའོ།། 8. හෙතුඵලෙස්වෙය්‍ය එය්‍යුං එය්‍යාසි එය්‍යාථ එය්‍යාමි එය්‍යාම එථ එරං එථො එය්‍යව්හො එය්‍යං එය්‍යාම්හෙ. ༨. རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་ལ་ཨེཡ྄ཡ། ཨེཡ྄ཡུཾ། ཨེཡ྄ཡཱསི། ཨེཡ྄ཡཱཐ། ཨེཡ྄ཡཱམི། ཨེཡ྄ཡཱམ། ཨེཐ། ཨེརཾ། ཨེཐོ། ཨེཡ྄ཡཝྷོ། ཨེཡ྄ཡཾ། ཨེཡ྄ཡཱམྷེའོ།། හෙතුභූතායං එලභූතායඤ්ච ක්‍රියායං වත්තමානතො ක්‍රියත්ථා එය්‍යාදයො වා හොන්ති, සචෙ සඞ්ඛාරා නිච්චා භවෙය්‍යුං න නිරුජ්ඣෙය්‍යුං, දක්ඛිණෙන චෙ ගච්ඡෙය්‍ය න සකටං පරියාභවෙය්‍ය, දක්ඛිණෙන චෙ ගච්ඡෙය්‍යුං, ගච්ඡෙය්‍යාසි ගච්ඡෙය්‍යාථ, ගච්ඡෙය්‍යාමි ගච්ඡෙය්‍යාම, ගච්ඡෙථ ගච්ඡෙරං, ගච්ඡෙථො ගච්ඡෙය්‍යව්හො, ගච්ඡෙය්‍යං ගච්ඡෙය්‍යාම්හෙ, න සකටං පරිය්‍යාභවෙය්‍ය, භවනං ගමනං ච හෙතු, අනිරුජ්ඣනං අපරියාභවනං ච ඵලං, ඉහ කස්මා න හොති ‘හන්තීහි පලායති, වස්සතීති ධාවති, හනිස්සතීති පලායිස්සතී’ති? ඉති සද්දෙනෙව හෙතුහෙතුමන්තතාය ජොතිතත්තා, වාති කිං? දක්ඛිණෙන චෙ ගමිස්සති න සකටං පරියාභවිස්සති. རྒྱུར་གྱུར་པ་དང་འབྲས་བུར་གྱུར་པའི་བྱ་བ་ལ། བྱ་བའི་དོན་ལས་ཨེཡ྄ཡ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་གདམ་ང་ཅན་དུ་འགྱུར་རོ། །དཔེར་ན། “སཙེ སངྑཱརཱ ནིཙྩཱ བྷཝེཡ྄ཡུཾ ན ནིརུཛྫྷེཡ྄ཡུཾ” (གལ་ཏེ་འདུ་བྱེད་རྣམས་རྟག་པར་གྱུར་ན། འགག་པར་མི་འགྱུར་རོ)། “དཀྑིཎེན ཙེ གཙྪེཡ྄ཡ ན སཀཊཾ པརིཡཱབྷཝེཡ྄ཡ” (གལ་ཏེ་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་འགྲོ་བར་གྱུར་ན། ཤིང་རྟ་ཁ་སྦུབ་ཏུ་འགྱུར་བར་མི་འགྱུར་རོ)། “དཀྑིཎེན ཙེ གཙྪེཡ྄ཡུཾ”། གཙྪེཡ྄ཡཱསི (gaccheyyāsi)། གཙྪེཡ྄ཡཱཐ (gaccheyyātha)། གཙྪེཡ྄ཡཱམི (gaccheyyāmi)། གཙྪེཡ྄ཡཱམ (gaccheyyāma)། གཙྪེཐ (gacchetha)། གཙྪེརཾ (gaccheraṃ)། གཙྪེཐོ (gacchetho)། གཙྪེཡ྄ཡཝྷོ (gaccheyyavho)། གཙྪེཡ྄ཡཾ (gaccheyyaṃ)། གཙྪེཡ྄ཡཱམྷེ (gaccheyyāmhe)། ན སཀཊཾ པརིཡཱབྷཝེཡ྄ཡ ལྟ་བུའོ། །འདི་ལ། གནས་པ་དང་འགྲོ་བ་ནི་རྒྱུ་ཡིན་ལ། མི་འགག་པ་དང་ཁ་མི་སྦུབ་པ་ནི་འབྲས་བུའོ། །འདིར་ “ཧནྟཱིཏི པལཱཡཏི” (བརྡེག་གོ་ཞེས་འབྲོས་སོ)། “ཝསྶཏཱིཏི དྷཱཝཏི” (ཆར་འབབ་བོ་ཞེས་རྒྱུག་གོ)། “ཧནིསྶཏཱིཏི པལཱཡིསྶཏི” (བརྡེག་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་འབྲོས་པར་འགྱུར་རོ) ལྟ་བུ་ལ་ཅིའི་ཕྱིར་མི་འབྱུང་ཞེ་ན། ཨིཏི ཞེས་པའི་སྒྲ་ཉིད་ཀྱིས་རྒྱུ་དང་རྒྱུ་ཅན་གྱི་དངོས་པོ་གསལ་བར་བྱས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གདམ་ང་ཅན་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་སྨྲས་ཤེ་ན། “དཀྑིཎེན ཙེ གམིསྶཏི ན སཀཊཾ པརིཡཱབྷཝིསྶཏི” ལྟ་བུའོ།། 9. පඤ්හපත්ථනාවිධීසු. ༩. དྲི་བ་དང་། སྨོན་པ་དང་། ཆོ་ག་རྣམས་ལའོ།། පඤ්හො=සම්පුච්ඡනං [Pg.214] සම්පධාරණං නිරූපණං කාරියානිච්ඡයනං පත්ථනා=යාචනං ඉට්ඨාසිං භනඤ්ච, විධි=විධානං නියොජනං ක්‍රියාසු බ්‍යාපාරණා, සා ච දුවිධාව සාදරානාදරවසෙන… විසයභෙදෙන භින්නායපි තදුභයානතිවත්තනතො, එතෙසු පඤ්හාදීසු ක්‍රියත්ථතො එය්‍යොදයො හොන්ති, පඤ්හෙ - කිමායස්මා විනයං පරියාපුණෙය්‍ය? උදාහු ධම්මං, ගච්ඡෙය්‍යං වාහං උපොසථං න වා ගච්ඡෙය්‍යං, පත්ථනායං-ලභෙය්‍යා-හං භන්තෙ භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජ්ජං ලභෙය්‍යං උපසම්පදං, පස්සෙය්‍යං තං වස්සසතං අරොගං, විධිම්හි-භවං පත්තං පචෙය්‍ය, භවං පුඤ්ඤං කරෙය්‍ය, ඉහ භවං භුඤ්ජෙය්‍ය, ඉහ භවං නිසීදෙය්‍ය, මාණවකං භවං අජ්ඣාපෙය්‍ය, අනුඤ්ඤාපත්තකාලෙසුපි සිද්ධාව… තත්ථාපි විධිප්පතීතිතො, අනුඤ්ඤායං-එවං කරෙය්‍යාසි, පත්තකාලෙ-කටං කරෙය්‍යාසි, පත්තො තෙ කාලො කටකරණෙ, යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං සඞ්ඝො උපොසථං කරෙය්‍ය, එතස්ස භගවා කාලො එතස්ස සුගත කාලො යං භගවා සාවකානං සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙය්‍ය, පෙසනෙපිච්ඡන්ති ‘ගාමං ත්වං භණෙ ගච්ඡෙය්‍යාසි’. དྲི་བ་ནི་ཀུན་ཏུ་འདྲི་བ་དང་། ངེས་པར་འཛིན་པ་དང་། ངེས་པར་བརྟག་པ་དང་། བྱ་བ་གཏན་ལ་དབབ་པའོ། །སྨོན་པ་ནི་གསོལ་བ་འདེབས་པ་དང་། འདོད་པའི་སྨོན་ལམ་དང་། བརྗོད་པའོ། །ཆོ་ག་ནི་བཀོད་པ་དང་། བསྐུལ་བ་དང་། བྱ་བ་ལ་འཇུག་པའོ། །དེ་ཡང་གུས་པ་དང་བཅས་པ་དང་གུས་པ་མེད་པའི་དབང་གིས་རྣམ་པ་གཉིས་ཉིད་དེ། ཡུལ་གྱི་དབྱེ་བས་ཐ་དད་དུ་གྱུར་ཀྱང་དེ་གཉིས་ལས་མི་འདའ་བའི་ཕྱིར་རོ། །དྲི་བ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་ལ་བྱ་བའི་དོན་ལས་ཨེཡ྄ཡ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་འབྱུང་ངོ་། །དྲི་བ་ལ། ཚེ་དང་ལྡན་པས་འདུལ་བ་འཛིན་པར་བྱའམ། འོན་ཏེ་ཆོས་སམ། བདག་གསོ་སྦྱོང་ལ་འགྲོ་བར་བྱའམ་མི་འགྲོ་བར་བྱ། སྨོན་པ་ལ། བཙུན་པ་བདག་གིས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་ཐོབ་པར་ཤོག བསྙེན་པར་རྫོགས་པ་ཐོབ་པར་ཤོག ཁྱོད་ནད་མེད་པར་ལོ་བརྒྱར་མཐོང་བར་ཤོག ཆོ་ག་ལ། ཁྱེད་ཀྱིས་འབྲས་བཙོ་བར་མཛོད། ཁྱེད་ཀྱིས་བསོད་ནམས་བྱ་བར་མཛོད། ཁྱེད་འདིར་བཞུགས་ནས་བཟའ་བར་མཛོད། ཁྱེད་འདིར་བཞུགས་པར་མཛོད། ཁྱེད་ཀྱིས་བྲམ་ཟེའི་ཁྱེའུ་ལ་ཀློག་ཏུ་འཇུག་པར་མཛོད། གནང་བ་དང་དུས་ལ་བབ་པའི་སྐབས་སུའང་གྲུབ་པ་ཉིད་དེ། དེ་ལའང་ཆོ་གར་རྟོགས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གནང་བ་ལ། འདི་ལྟར་བྱ་བར་གྱིས། དུས་ལ་བབ་པ་ལ། གདན་བཤམ་པར་གྱིས། ཁྱོད་ཀྱི་གདན་བཤམ་པའི་དུས་ལ་བབ་པོ། །གལ་ཏེ་དགེ་འདུན་གྱི་དུས་ལ་བབ་ཅིང་རུང་ན། དགེ་འདུན་གྱིས་གསོ་སྦྱོང་བྱ་བར་མཛོད། བཅོམ་ལྡན་འདས་འདི་ནི་དུས་ལགས་སོ། །བདེ་བར་གཤེགས་པ་འདི་ནི་དུས་ལགས་ཏེ། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཉན་ཐོས་རྣམས་ལ་བསླབ་པའི་གཞི་བཅའ་བར་མཛོད། བསྐུལ་བ་ལའང་འདོད་དེ། “གྲོགས་པོ་ཁྱོད་གྲོང་ལ་འགྲོ་བར་གྱིས” ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། ། 10. තු අන්තු හි ථ මි ම තං අන්තං ස්සු ව්හො එ ආමසෙ. ༡༠. ཏུ། ཨནྟུ། ཧི། ཐ། མི། མ། ཏཾ། ཨནྟཾ། སྶུ། ཝྷོ། ཨེ། ཨཱམསེ། පඤ්හාදීස්වෙතෙ හොන්ති ක්‍රියත්ථතො. ගච්ඡතු ගච්ඡන්තු, ගච්ඡාහි ගච්ඡථ, ගච්ඡාමි ගච්ඡාම, ගච්ඡතං ගච්ඡන්තං, ගච්ඡස්සු ගච්ඡව්හො, ගච්ඡෙ, ගච්ඡාමසෙ, පඤ්හෙ-කින්නු ඛලු භො බ්‍යාකරණමධීයස්සු, පත්ථනායං-දදාහි මෙ, ජීවතු භවං, විධිම්හි-කටං කරොතු භවං, පුඤ්ඤං කරොතු [Pg.215] භවං, ඉහ භවං භුඤ්ජතු, ඉහ භවං නිසීදතු, උද්දිසතු භන්තෙ භගවා භික්ඛූනං පාතිමොක්ඛං, පෙසනෙ-ගච්ඡ භණෙ ගාමං, අනුමතියං - එවං කරොහි, පත්තකාලෙ-කාලො-යං තෙ මහාවීර උප්පජ්ජ මාතුකුච්ඡියං. དྲི་བ་ལ་སོགས་པ་འདི་དག་ལ་བྱ་བའི་དོན་ལས་འདི་རྣམས་འབྱུང་ངོ་། །གཙྪཏུ། གཙྪནྟུ། གཙྪཱཧི། གཙྪཐ། གཙྪཱམི། གཙྪཱམ། གཙྪཏཾ། གཙྪནྟཾ། གཙྪསྶུ། གཙྪཝྷོ། གཙྪེ། གཙྪཱམསེ། དྲི་བ་ལ། ཀྱེ་ཤེས་ལྡན་པ། ཁྱོད་ཀྱིས་སྒྲ་རིག་པ་ལ་སློབ་པར་བྱའམ། སྨོན་པ་ལ། བདག་ལ་སྦྱིན་པར་མཛོད། ཁྱེད་ཞབས་པད་བརྟན་པར་གྱུར་ཅིག ཆོ་ག་ལ། ཁྱེད་ཀྱིས་གདན་བཤམ་པར་མཛོད། ཁྱེད་ཀྱིས་བསོད་ནམས་བྱ་བར་མཛོད། ཁྱེད་འདིར་བཞུགས་ནས་བཟའ་བར་མཛོད། ཁྱེད་འདིར་བཞུགས་པར་མཛོད། བཙུན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་དགེ་སློང་རྣམས་ལ་སོ་སོར་ཐར་པ་བཤད་པར་མཛོད། བསྐུལ་བ་ལ། གྲོགས་པོ་གྲོང་ལ་སོང་ཞིག རྗེས་སུ་གནང་བ་ལ། འདི་ལྟར་གྱིས་ཤིག དུས་ལ་བབ་པ་ལ། དཔའ་བོ་ཆེན་པོ་ཁྱོད་མངལ་དུ་བལྟམས་པའི་དུས་ལ་བབ་པོ། ། 11. සත්‍යරහෙස්වෙය්‍යාදී. ༡༡. ནུས་པ་དང་འོས་པའི་དོན་ལ་ཨེཡ྄ཡ་ལ་སོགས་པའོ། ། සත්තියං අර හත්ථෙ ච ක්‍රියත්ථා එය්‍යාදයො හොන්ති. භවං ඛලු රජ්ජං කරෙය්‍ය, භවං සත්තො අරහො. ནུས་པ་དང་འོས་པའི་དོན་ལ་བྱ་བའི་དོན་ལས་ཨེཡ྄ཡ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་འབྱུང་ངོ་། །ཁྱེད་ཀྱིས་རྒྱལ་སྲིད་སྐྱོང་བར་ནུས་སོ། །ཁྱེད་ནི་འོས་ཤིང་འཚམ་པའོ། ། 12. සම්භාවනෙ වා. ༡༢. སྲིད་པ་ལ་ཡང་ངོ་། ། සම්භාවනෙ ගම්‍යමානෙ ධාතුනා වුච්චමානෙ ච එය්‍යාදයො හොන්ති විභාසා. අපි පබ්බතං සිරසා භින්දෙය්‍ය, ක්‍රියාතිපත්තියන්තු ස්සාදී-අසනියාපි හතො නාපතිස්සා, සම්භාවෙමි සද්දහාමි අවකප්පෙමි භුඤ්ජෙය්‍ය භවං භුඤ්ජිස්සති භවං අභුඤ්ජි භවං, ක්‍රියාතිපත්තියන්තු ස්සාදී-සම්භාවෙමි නාභුඤ්ජිස්සා භවං. སྲིད་པ་རྟོགས་པར་འགྱུར་བ་དང་བྱིངས་ཀྱིས་བརྗོད་པའི་ཚེ་ཨེཡ྄ཡ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། །རི་བོ་ཡང་མགོ་བོས་འཇིག་པར་སྲིད་དོ། །བྱ་བ་མ་གྲུབ་པ་ལ་ནི་སྶ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཏེ། ཐོག་གིས་བརྒྱབ་ཀྱང་མ་ཤི་བར་སྲིད་དོ། །བདག་གིས་སྲིད་པར་འཛིན་ཏོ། །ཡིད་ཆེས་སོ། །ངེས་པར་འཛིན་ཏོ། །ཁྱེད་ཀྱིས་བཟའ་བར་སྲིད་དོ། །ཁྱེད་ཀྱིས་བཟའ་བར་འགྱུར་རོ། །ཁྱེད་ཀྱིས་ཟོས་སོ། །བྱ་བ་མ་གྲུབ་པ་ལ་ནི་སྶ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཏེ། བདག་གིས་སྲིད་པར་འཛིན་ཏོ། །ཁྱེད་ཀྱིས་མ་ཟོས་པར་འགྱུར་རོ། ། 13. මායොගෙ ඊආආදී. ༡༣. མཱ་དང་སྦྱོར་བ་ལ་ཨཱི་དང་ཨཱ་ལ་སོགས་པའོ། ། මා යොගෙ සති ඊආදයො ආආදයො ච වා හොන්ති. මා සු පුනපි එවරූපමකාසි, මා භවං අගමා වනං, වාත්වෙව? මා තෙ කාමගුණෙ භමස්සු චිත්තං, මා ත්වං කරිස්සසි, මා ත්වං කරෙය්‍යාසි, අසකකාලත්ථොයමාරම්භො, බුද්ධො භවිස්සතීති පදන්තරසම්බන්ධෙනානාගතකාලතා පතීයතෙ, එවං කතො කටො ස්වෙ භවිස්සති, භාවි කිච්චමාසීති. མཱ་དང་སྦྱོར་བ་ཡོད་ཚེ་ཨཱི་ལ་སོགས་པ་དང་ཨཱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱང་འབྱུང་ངོ་། །སླར་ཡང་འདི་འདྲ་བ་མ་བྱེད་ཅིག ཁྱེད་ནགས་སུ་མ་འགྲོ་ཞིག ཡང་ན་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཁྱོད་ཀྱི་ཡིད་འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལ་མ་འཁྱམ་ཞིག ཁྱོད་ཀྱིས་མི་བྱའོ། །ཁྱོད་ཀྱིས་བྱ་བར་མི་འགྱུར་རོ། །འདི་ནི་རང་གི་དུས་ཀྱི་དོན་མ་ཡིན་པའི་རྩོམ་པ་སྟེ། “སངས་རྒྱས་སུ་འགྱུར་རོ” ཞེས་ཚིག་གཞན་གྱི་འབྲེལ་བས་མ་འོངས་པའི་དུས་སུ་རྟོགས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་ “བྱས་པའི་གདན་ནི་སང་ཉིན་འབྱུང་བར་འགྱུར་རོ” ཞེས་པ་དང་། “བྱ་བར་འགྱུར་བ་ནི་བྱུང་ངོ་” ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། ། ලුනාහි [Pg.216] ලුනාහිත්වෙවායං ලුනාති, ලුනස්සු ලුනස්සුත්වෙවායං ලුනා-තීති ත්වාදීනමෙවෙතං මජ්ඣිමපුරිසෙකවචනානමාභික්ඛඤ්ඤෙ ද්විබ්බවචනං, ඉදං වුත්තං හොති ‘එව මෙස තුරිතො අඤ්ඤෙපි නියොජෙන්තොවිය කිරියං කරොතී’ති, එවං ලුනාථ ලුනාථත්වෙවායං ලුනාති, ලුනව්හො ලුනව්හොත්වෙවායං ලුනාති, තථා කාලන්තරෙසුපි ලුනාහි ලුනාහිත්වෙවායං අලුනි, අලුනා, ලුලාව, ලුනිස්සතීති, එවං ස්සුම්හි ච යොජනීයං, තථා සමුච්චයෙපි මඨමට, විහාරමටෙත්වෙවායමටති, මඨමටස්සු, විහාරමටස්සුත්වෙවායමටති, බ්‍යාපාරභෙදෙ තුසාමඤ්ඤවචනස්සෙව බ්‍යාපකත්තා අනුප්පයොගො භවති, ඔදනං භුඤ්ජ, යාගුං පිව, ධානා ඛාදෙත්වෙවාය-මජ්ඣොහරති. “ལུནཱཧི ལུནཱཧི” ཞེས་པ་འདི་ནི་ “ལུནཱཏི” ཞེས་པ་དང་། “ལུནཱསྶུ ལུནཱསྶུ” ཅེས་པ་འདི་ནི་ “ལུནཱཏི” ཞེས་པ་སྟེ། འདི་ནི་ཏུ་ལ་སོགས་པ་སྐྱེས་བུ་བར་མ་གཅིག་ཚིག་རྣམས་ཡང་ཡང་བྱེད་པའི་དོན་ལ་ཟློས་པ་ཉིད་དོ། །འདི་སྐད་བཤད་པ་ཡིན་ཏེ། “འདི་ལྟར་ཁོ་རང་མྱུར་དུ་གཞན་དག་ཀྱང་བསྐུལ་བ་བཞིན་དུ་བྱ་བ་བྱེད་དོ” ཞེས་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་ “ལུནཱཐ ལུནཱཐ” ཞེས་པ་འདི་ནི་ “ལུནཱཏི” ཞེས་པ་དང་། “ལུནཱཝྷོ ལུནཱཝྷོ” ཅེས་པ་འདི་ནི་ “ལུནཱཏི” ཞེས་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་དུས་གཞན་དག་ལའང་ “ལུནཱཧི ལུནཱཧི” ཞེས་པ་འདི་ནི་ “ཨལུནི”། “ཨལུནཱ”། “ལུལཱཝ”། “ལུནིསྶཏི” ཞེས་པ་ལྟ་བུ་དང་། དེ་བཞིན་དུ་སྶུ ལ་ཡང་སྦྱར་བར་བྱའོ། །དེ་བཞིན་དུ་སྡུད་པ་ལའང་ “མཐམཐ”། “ཝིཧཱརམཐ” ཅེས་པ་འདི་ནི་ “ཨཐཏི” ཞེས་པ་དང་། “མཐམཐསྶུ”། “ཝིཧཱརམཐསྶུ” ཅེས་པ་འདི་ནི་ “ཨཐཏི” ཞེས་པའོ། །བྱ་བ་ཐ་དད་པའི་སྐབས་སུ་ནི་སྤྱིའི་སྒྲ་ཉིད་ཁྱབ་ཆེ་བའི་ཕྱིར་རྗེས་སུ་སྦྱོར་བ་འགྱུར་ཏེ། “འབྲས་ཟོ་ཞིག སྐྱོ་མ་འཐུངས་ཤིག ཡོས་ཟོ་ཞིག” ཅེས་པ་འདི་ནི་ “ཟའོ” ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ། ། 14. පුබ්බපරච්ඡක්කානමෙකානෙකෙසු තුම්හාම්හසෙසෙසු ද්වෙ ද්වෙ මජ්ඣිමුත්තමපඨමා. ༡༤. སྔ་མ་དྲུག་དང་ཕྱི་མ་དྲུག་པོ་རྣམས་ལས་གཅིག་དང་མང་པོ་ལ། ཁྱོད་དང་བདག་དང་གཞན་གྱི་སྒྲ་རྣམས་ལ་གཉིས་གཉིས་ཏེ་སྐྱེས་བུ་བར་མ་དང་། མཆོག་དང་། དང་པོ་རྣམས་སོ། ། එකානෙකෙසු තුම්හාම්හසද්දවචනීයෙසු තදඤ්ඤසද්දවචනීයෙසු ච කාරකෙසු පුබ්බච්ඡක්කානං පරච්ඡක්කානං මජ්ඣිමුත්තමපඨමා ද්වෙ ද්වෙ හොන්ති යථාක්කමං ක්‍රියත්ථා, උත්තමසද්දො-යං සභාවතො තතියදුකෙ රුළ්හො, ත්වං ගච්ඡසි, තුම්හෙ ගච්ඡථ, ත්වං ගච්ඡසෙ, තුම්හෙ ගච්ඡව්හෙ, අහං ගච්ඡාමි, මයං ගච්ඡාම, අහං ගච්ඡෙ, මයං ගච්ඡාම්හෙ, සො ගච්ඡති, තෙ ගච්ඡන්ති, සො ගච්ඡතෙ, තෙ ගච්ඡන්තෙ, සාමත්ථියා ලද්ධත්තා අප්පයුජ්ජමානෙසුපි තුම්හාම්හසෙසෙසු භවන්ති. ගච්ඡසි, ගච්ඡථ, ගච්ඡසෙ, ගච්ඡව්හෙ, ගච්ඡාමි, ගච්ඡාම, ගච්ඡෙ, ගච්ඡාම්හෙ, ගච්ඡති, ගච්ඡන්ති, ගච්ඡතෙ, ගච්ඡන්තෙ. གཅིག་དང་མང་པོ་ལ། ཁྱོད་དང་བདག་གིསྒྲས་བརྗོད་པར་བྱ་བ་དང་། དེ་ལས་གཞན་པའི་སྒྲས་བརྗོད་པར་བྱ་བའི་བྱེད་པ་པོ་རྣམས་ལ། སྔ་མ་དྲུག་དང་ཕྱི་མ་དྲུག་པོ་རྣམས་ལས་སྐྱེས་བུ་བར་མ་དང་། མཆོག་དང་། དང་པོ་རྣམས་གཉིས་གཉིས་རིམ་པ་བཞིན་དུ་བྱ་བའི་དོན་ལས་འབྱུང་ངོ་། །མཆོག་གི་སྒྲ་ནི་རང་བཞིན་གྱིས་གསུམ་པ་གཉིས་ལ་གྲགས་པའོ། །ཁྱོད་འགྲོའོ། །ཁྱེད་རྣམས་འགྲོའོ། །ཁྱོད་འགྲོའོ། །ཁྱེད་རྣམས་འགྲོའོ། །བདག་འགྲོའོ། །བདག་ཅག་འགྲོའོ། །བདག་འགྲོའོ། །བདག་ཅག་འགྲོའོ། །ཁོ་འགྲོའོ། །ཁོ་ཚོ་འགྲོའོ། །ཁོ་འགྲོའོ། །ཁོ་ཚོ་འགྲོའོ། །ནུས་པ་ལས་ཐོབ་པའི་ཕྱིར་ཁྱོད་དང་བདག་དང་གཞན་གྱི་སྒྲ་རྣམས་མ་སྦྱར་ཡང་འབྱུང་ངོ་། །གཙྪསི། གཙྪཐ། གཙྪསེ། གཙྪཝྷེ། གཙྪཱམི། གཙྪཱམ། གཙྪེ། གཙྪཱམྷེ། གཙྪཏི། གཙྪནྟི། གཙྪཏེ། གཙྪནྟེ། ། 15. ආඊස්සාදීස්වඤ වා. ༡༥. ཨཱ་དང་ཨཱི་དང་སྶ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་བྱ་བའི་དོན་ལས་ཨཉ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། ། ආආදො [Pg.217] ඊආදො ස්සා ආදො ච ක්‍රියත්ථස්ස වා අඤ හොති. ඤකාරො-නුබන්ධො, අගමා, ගමා, අගමී, ගමී, අගමිස්සා, ගමිස්සා. ཨཱ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཨཱི་ལ་སོགས་པ་དང་། སྶ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་བྱ་བའི་དོན་ལས་ཨཉ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། །ཉ་ཡིག་ནི་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བའོ། །ཨགམཱ། གམཱ། ཨགམཱི། གམཱི། ཨགམིསྶཱ། གམིསྶཱ། ། 16. අආදීස්වාහො බ්‍රූස්ස. ༡༦. ཨ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་བྲཱུ་ལ་ཨཱཧོ་འགྱུར་རོ། ། බ්‍රූස්ස ආහො හොති අආදීසු. ආහ, ආහු. ཨ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་བྲཱུ་ལ་ཨཱཧོ་འགྱུར་རོ། །ཨཱཧ། ཨཱཧུ། ། 17. භූස්ස වුක. ༡༧. བྷཱུ་ལ་ཝུཀ་འགྱུར་རོ། ། අආදීසු භූස්ස වුක හොති. කකාරො-නුබන්ධො, උකාරො උච්චාරණත්ථො, බභූව. ཨ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་བྷཱུ་ལ་ཝུཀ་འགྱུར་རོ། །ཀ་ཡིག་ནི་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བའོ། །ཨུ་ཡིག་ནི་བརྗོད་པའི་ཆེད་དོ། །བབྷཱུཝ། ། 18. පුබ්බස්ස අ. ༡༨. སྔ་མ་ལ་ཨའོ། ། අආදීසු ද්විත්තෙ පුබ්බස්ස භූස්ස අ හොති, බභූව. ཨ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཟློས་པ་ཉིད་ཀྱི་ཚེ་སྔ་མའི་བྷཱུ་ལ་ཨ་འགྱུར་ཏེ། བབྷཱུཝ། ། 19. උස්සංස්වාහා වා. ༡༩. ཨུས་ལ་ཨཾསུ་དང་ཨཱཧཱ་རྣམ་པར་རོ། ། ආහාදෙසා පරස්ස උස්ස අංසුවා හොති. අහංසු, ආහු. ཨཱཧ་བཅོས་པ་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཨུས་ལ་ཨཾསུ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། །ཨཧཾསུ། ཨཱཧུ། ། 20. ත්‍යන්තීනං ටටූ. ༢༠. ཏི་དང་ཨནྟི་རྣམས་ལ་ཊ་དང་ཊཱུའོ། ། ආහා පරෙසං තිඅන්තීනං ටටූ හොන්ති. ටකාරා සබ්බාදෙසත්ථා, ආහ, ආහු, අතොයෙව ච ඤාපකා තිඅන්තීසු ච බ්‍රූස්සා-හො. ཨཱཧ་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཏི་དང་ཨནྟི་རྣམས་ལ་ཊ་དང་ཊཱུ་འགྱུར་རོ། །ཊ་ཡིག་ནི་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཚབ་ཏུ་འཇུག་པའི་ཆེད་དོ། །ཨཱཧ། ཨཱཧུ། འདི་ཉིད་ཀྱི་གསལ་བྱེད་ལས་ཏི་དང་ཨནྟི་རྣམས་ལའང་བྲཱུ་ལ་ཨཱཧོ་འགྱུར་རོ། ། 21. ඊආදො වචස්සොම. ༢༡. ཨཱི་ལ་སོགས་པ་ལ་ཝཙ་ལ་ཨོམ་འགྱུར་རོ། ། ඊආදීසු වචස්ස ඔම හොති. මකාරො-නුබන්ධො, අවොච, ඊආදොති කිං? අවචා. ཨཱི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཝཙ་ལ་ཨོམ་འགྱུར་རོ། །མ་ཡིག་ནི་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བའོ། །ཨཝོཙ། ཨཱི་ལ་སོགས་པ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། ཨཝཙཱ། ། 22. දාස්ස දං වා මිමෙස්වද්විත්තෙ. ༢༢. ཟློས་པ་མེད་པའི་མི་དང་མ་རྣམས་ལ་དཱ་ལ་དཾ་རྣམ་པར་རོ། ། අද්විතෙ [Pg.218] වත්තමානස්ස දාස්ස දං වා හොති මිමෙසු. දම්මි දෙමි, දම්ම දෙම, අද්විත්තෙති කිං? දදාධි දදාම. ཟློས་པ་མེད་པར་གནས་པའི་དཱ་ལ་མི་དང་མ་རྣམས་ལ་དཾ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། །དམྨི། དེམི། དམྨ། དེམ། ཟློས་པ་མེད་པར་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། དདཱཧི། དདཱམ། ། 23. කරස්ස සොස්ස කුං. ༢༣. ཀརའི་ས་དང་ཨོ་ཡིག་ལ་ཀུཾ་མོ། ། කරස්ස සඔකාරස්ස කුං වා හොති මිමෙසු. කුම්මි කුම්ම, කරොමි කරොම. ཀརའི་ས་ཡིག་དང་ཨོ་ཡིག་ལ་མི་དང་མ་རྣམས་ལ་ཀུཾ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། །ཀུམྨི། ཀུམྨ། ཀརོམི། ཀརོམ། ། 24. කා ඊආදීසු. ༢༤. ཨཱི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཀཱའོ། ། කරස්ස සඔකාරස්ස කා හොති වා ඊආදීසු. අකාසි අකරි, අකංසු අකරිංසු, අකා අකරා. ཀརའི་ས་ཡིག་དང་ཨོ་ཡིག་ལ་ཨཱི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཀཱ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། །ཨཀཱསི། ཨཀརི། ཨཀཾསུ། ཨཀརིཾསུ། ཨཀཱ། ཨཀརཱ། ། 25. හාස්ස, චාහඞ ස්සෙන. ༢༥. ཧཱ་དང་། སྶ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཨཱཧཉའོ། ། කරස්ස සොස්ස හාස්ස ච ආහඞ වා හොති ස්සෙන සහ. කාහති කරිස්සති, අකාහා අකරිස්සා, හාහති හායිස්සති, අහාහා අහායිස්සා. ཀརའི་ས་ཡིག་དང་ཨོ་ཡིག་དང་ཧཱ་ལ་སྶ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཨཱཧཉ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། །ཀཱཧཏི། ཀརིསྶཏི། ཨཀཱཧཱ། ཨཀརིསྶཱ། ཧཱཧཏི། ཧཱཡིསྶཏི། ཨཧཱཧཱ། ཨཧཱཡིསྶཱ། ། 26. ලභවසච්ඡිදභිදරුදානං ච්ඡඞ. ༢༦. ལབྷ་དང་། ཝས། ཚིད། བྷིད། རུད། རྣམས་ལ་ཙྪཉའོ། ། ලභාදීනං ච්ඡඞ වා හොති ස්සෙනසහ. අලච්ඡා අලභිස්සා, ලච්ඡති ලභිස්සාති, අවච්ඡා අවසිස්සා, වච්ඡති වසිස්සති, අච්ඡෙච්ඡා අච්ඡින්දිස්සා, ඡෙච්ඡති ඡින්දිස්සති, අභෙච්ඡා අභින්දිස්සා, භෙච්ඡති භින්දිස්සති, අරුච්ඡා අරොදිස්සා, රුච්ඡති රොදිස්සතී[Pg.219], අඤ්ඤස්මිම්පි ඡිදස්ස වා ච්ඡඞ යොගවිභාගා, අච්ඡෙච්ඡුං අච්ඡන්තිංසු, අඤ්ඤෙසඤ්ච ගච්ඡං ගච්ඡිස්සං. ལབྷ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་སྶ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཙྪཉ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། །ཨལཙྪཱ། ཨལབྷིསྶཱ། ལཙྪཏི། ལབྷིསྶཏི། ཨཝཙྪཱ། ཨཝསིསྶཱ། ཝཙྪཏི། ཝསིསྶཏི། ཨཙྪེཙྪཱ། ཨཙྪིནྡིསྶཱ། ཚེཙྪཏི། ཚིནྡིསྶཏི། ཨབྷེཙྪཱ། ཨབྷིནྡིསྶཱ། བྷེཙྪཏི། བྷིནྡིསྶཏི། ཨརུཙྪཱ། ཨརོདིསྶཱ། རུཙྪཏི། རོདིསྶཏི། གཞན་ལའང་ཚིད་ལ་ཙྪཉ་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་ནི་སྦྱོར་བ་དབྱེ་བ་ལས་སོ། །ཨཙྪེཙྪུཾ། ཨཙྪནྟིཾསུ། གཞན་དག་ལའང་གཙྪཾ། གཙྪིསྶཾ། ། 27. භුජ මුච වච විසානං ක්ඛඞ. ༢༧. བྷུཛ་དང་། མུཙ། ཝཙ། ཝིས། རྣམས་ལ་ཀྑཉའོ། ། භුජාදීනං ක්ඛඞ වා හොති ස්සෙන සහ. අභොක්ඛා අභුඤ්ජිස්සා, භොක්ඛති භුඤ්ජිස්සති, අමොක්ඛා අමුඤ්චිස්සා, මොක්ඛතිමුඤ්චිස්සති, අවක්ඛා අවචිස්සා, වක්ඛති වච්චිස්සති, පාවෙක්ඛා පාවිසිස්සා, පවෙක්ඛති පවිසිස්සති, විසස්සා-ඤ්ඤස්මිම්පි වා ක්ඛඞ යොගවිභාගා පාවෙක්ඛි, පාවිසි. བྷུཛ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་སྶ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ཀྑཉ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། །ཨབྷོཀྑཱ། ཨབྷུཉྫིསྶཱ། བྷོཀྑཏི། བྷུཉྫིསྶཏི། ཨམོཀྑཱ། ཨམུཉྩིསྶཱ། མོཀྑཏི། མུཉྩིསྶཏི། ཨཝཀྑཱ། ཨཝཙིསྶཱ། ཝཀྑཏི། ཝཙིསྶཏི། པཱཝེཀྑཱ། པཱཝིསིསྶཱ། པཝེཀྑཏི། པཝིསིསྶཏི། ཝིས། ལས་གཞན་ལའང་ཀྑཉ་རྣམ་པར་འགྱུར་བ་ནི་སྦྱོར་བ་དབྱེ་བ་ལས་སོ། །པཱཝེཀྑི། པཱཝིསི། ། 28. ආඊආදීසු හරස්සා. ༢༨. ཨཱི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཧརའི་ཨཱའོ། ། ආආදො ඊආදො අ හරස්ස ආ හොති වා. අහා අහරා, අහාසි අහරි. ཨཱ་ལ་སོགས་པ་དང་ཨཱི་ལ་སོགས་པ་ལ་ཧརའི་ཨ་ཡིག་ལ་ཨཱ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། །ཨཧཱ། ཨཧརཱ། ཨཧཱསི། ཨཧརི། ། 29. ගමිස්ස. ༢༩. གམིའི་ཡང་ངོ་། ། ආආදො ඊආදො අ ගමිස්ස ආ හොති වා. අගා අගමා, අගා අගමී. ཨཱ་ལ་སོགས་པ་དང་ཨཱི་ལ་སོགས་པ་ལ་གམིའི་ཨ་ཡིག་ལ་ཨཱ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། །ཨགཱ། ཨགམཱ། ཨགཱ། ཨགམཱི། ། 30. ඩංසස්ස ච ඡඞ. ༣༠. ཌཾསའི་ཡང་ཆཉའོ། ། ඩංසස්ස ගමිස්ස ච ඡඞ වා හොති ආඊආදීසු. අඩඤ්ඡා අඩංසා, අඩඤ්ඡි අඩංසී, අගඤ්ඡා අගච්ඡා, අගඤ්ඡි අගච්ඡී. ཌཾས་དང་གམི་རྣམས་ལ་ཨཱི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཆཉ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། །ཨཌཉྪཱ། ཨཌཾསཱ། ཨཌཉྪི། ཨཌཾསཱི། ཨགཉྪཱ། ཨགཙྪཱ། ཨགཉྪི། ཨགཙྪཱི། ། 31. හූස්ස හෙහෙහිහොහි ස්සත්‍යාදො. ༣༡. སྶ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཧཱུ་ལ་ཧེ། ཧེཧི། ཧོཧི། རྣམས་སོ། ། හූස්ස හෙආදයො හොන්ති ස්සත්‍යාදො. හෙස්සති, හෙහිස්සති, හොහිස්සති. སྶ་ལ་སོགས་པ་ལ་ཧཱུ་ལ་ཧེ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་འབྱུང་ངོ་། །ཧེསྶཏི། ཧེཧིསྶཏི། ཧོཧིསྶཏི། ། 32. ණානාසු රස්සො. ༣༢. ཎཱ་དང་ནཱ་རྣམས་ལ་ཐུང་ངུའོ། ། ක්ණාක්නාසු [Pg.220] ක්‍රියත්ථස්ස රස්සො හොති. කිණාති, ධුනාති. ཎཱ་དང་ནཱ་རྣམས་ལ་བྱ་བའི་དོན་གྱི་ཐུང་ངུ་འགྱུར་རོ། །ཀིཎཱཏི། དྷུནཱཏི། ། 33. ආ ඊ ඤු ම්හා ස්සා ස්සම්හානං වා. ༣༣. ཨཱ། ཨཱི། ཉུ། མྷཱ། སྶཱ། སྶམྷཱ་རྣམས་ལ་རྣམ་པར་རོ། ། එසං වා රස්සො හොති. ගම ගමා, ගමි ගමී, ගමු ගමූ, ගමිම්හ ගමිම්හා, ගමිස්ස ගමිස්සා, ගමිස්සම්හ ගමිස්සම්හා. འདི་དག་ལ་ཐུང་ངུ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། །གམ། གམཱ། གམི། གམཱི། གམུ། གམཱུ། གམིམྷ། གམིམྷཱ། གམིསྶ། གམིསྶཱ། གམིསྶམྷ། གམིསྶམྷཱ། ། 34. කුසරුහෙහීස්ස ඡි. ༣༤. ཀུས་དང་རུཧ་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཨཱི་ལ་ཚིའོ། ། කුසා රුහා ච පරස්ස ඊස්ස ඡි වා හොති. අක්කොච්ඡි අක්කොසි, අභිරුච්ඡි අභිරුහි. ཀུས་དང་རུཧ་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཨཱི་ལ་ཚི་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། །ཨཀྐོཙྪི། ཨཀྐོསི། ཨབྷིརུཙྪི། ཨབྷིརུཧི། ། 35. අ ඊ ස්සාආදීනං බ්‍යඤ්ජනස්සිඤ. ༣༥. ཨ་དང་། ཨཱི་དང་། སྶ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་གསལ་བྱེད་ལ་ཨིཉའོ། ། ක්‍රියත්ථා පරෙසං අආදීනං ඊආදීනං ස්සආදීනඤ්ච-බ්‍යඤ්ජනස්ස ඉඤ හොති විභාසා. බභුවිත්ථ, අභවිත්ථා, අනුභවිස්සා, අනුභවිස්සති අනුභොස්සති හරිසති හස්සති, එතෙසන්ති කිං? භවති, බ්‍යඤ්ජනස්සාති කිං? බභූව. བྱ་བའི་དོན་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཨ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཨཱི་ལ་སོགས་པ་དང་། སྶ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་གསལ་བྱེད་ལ་ཨིཉ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། །བབྷུཝིཏྠ། ཨབྷཝིཏྠཱ། ཨནུབྷཝིསྶཱ། ཨནུབྷཝིསྶཏི། ཨནུབྷོསྶཏི། ཧརིསྶཏི། ཧསྶཏི། འདི་དག་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བྷཝཏི། གསལ་བྱེད་ལ་ཞེས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བབྷཱུཝ། ། 36. බ්‍රූතො තිස්සීඤ. ༣༦. བྲཱུ་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཏི་ལ་ཨཱི་ཉའོ། ། බ්‍රූතො පරස්ස තිස්ස ඊඤ වා හොති. බ්‍රවීති, බ්‍රූති. བྲཱུ་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཏི་ལ་ཨཱི་ཉ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། །བྲཝཱིཏི། བྲཱུཏི། ། 37. ක්‍යස්ස. ༣༧. ཀྱ་ལའང་ངོ་། ། ක්‍රියත්ථා පරස්ස ක්‍යස්ස ඊඤ වා හොති. පචීයති, පච්චති. བྱ་བའི་དོན་ལས་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཀྱ་ལ་ཨཱི་ཉ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། །པཙཱིཡཏི། པཙྩཏི། ། 38. එය්‍යාථ ස්සෙ අ ආ ඊථානං ඔ, අ, අං, ත්ථ, ත්ථො, ව්හොක. ༣༨. ཨེཡ྄ཡཱཐ། སྶེ། ཨ། ཨཱ། ཨཱིཐ་རྣམས་ལ་ཨོ། ཨ། ཨཾ། ཏྠ། ཏྠོ། ཝྷོཀའོ། ། එය්‍යාථාදීනං ඔආදයො වා හොන්ති යථාක්කමං. තුම්හෙ භවෙය්‍යාථො භවෙය්‍යාථ, ත්වං අභවිස්ස අභවිස්සෙ, අහං අභවං [Pg.221] අභව, සො අභවිත්ථ අභවා, සො අභවිත්ථො, අභවී, තුම්හෙ භවථව්හො භවථ, ආසහචරිතොව අකාරො ගය්හතෙ, ථො පන-න්තෙ නිද්දෙසා ත්වාදිසම්බන්ධීයෙව, තස්සෙව වා නිස්සිතත්තා, නිස්සයකරණම්පි හි සුත්තකාරාචිණ්ණං. ཨེཡ྄ཡཱཐ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ཨོ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་རིམ་པ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། །ཁྱེད་རྣམས་བྷཝེཡ྄ཡཱཐོ། བྷཝེཡ྄ཡཱཐ། ཁྱོད་ཨབྷཝིསྶ། ཨབྷཝིསྶེ། བདག་ཨབྷཝཾ། ཨབྷཝ། ཁོ་ཨབྷཝིཏྠ། ཨབྷཝཱ། ཁོ་ཨབྷཝིཏྠོ། ཨབྷཝཱི། ཁྱེད་རྣམས་བྷཝཐཝྷོ། བྷཝཐ། ཨཱ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་སྤྱོད་པ་ཉིད་ཀྱི་ཨ་ཡིག་བཟུང་ངོ་། །ཐོ་ནི་མཐར་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཏྭ་ལ་སོགས་པ་དང་འབྲེལ་བ་ཉིད་དེ། དེ་ཉིད་ལ་བརྟེན་པའི་ཕྱིར་རོ། །རྟེན་བྱེད་པ་ནི་མདོ་མཛད་པ་རྣམས་ཀྱི་ལུགས་སོ། ། 39. උංස්සිං ස්වංසු. ༣༩. "uṃ" དང་ "siṃ" རྣམས་ "suṃ" དང་ "aṃsu" རུ་འགྱུར་རོ། උමීච්චස්ස ඉංසු අංසු වා හොන්ති. අගමිංසු, අගමංසු, අගමුං. "uṃ" ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ་ "iṃsu" དང་ "aṃsu" དག་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། agamiṃsu, agamaṃsu, agamuṃ ལྟ་བུའོ། 40. එඔත්තා සුං. ༤༠. "e" དང་ "o" ཡི་མཐའ་ཅན་གྱི་རྗེས་སུ་ "uṃ" ནི་ "suṃ" དུ་འགྱུར་རོ། එආදෙසතො ඔආදෙසතො ච පරස්ස උමිච්චස්ස සුං වා හොති. නෙසුං, නයිංසු, අස්සොසුං, අස්සුං, ආදෙසත්තාඛ්‍යාපනත්ථංත්තග්ගහණං. "e" རུ་བསྒྱུར་བ་དང་ "o" རུ་བསྒྱུར་བའི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ "uṃ" ཡིག་ནི་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་ "suṃ" དུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། nesuṃ, nayiṃsu, assosuṃ, assuṃ ལྟ་བུའོ། འགྱུར་བ་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ "ta" སྒྲ་སྨོས་སོ། 41. හූතො රෙසුං. ༤༡. "hū" ཡིག་གི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ "uṃ" ཡིག་ནི་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་ "resuṃ" དུ་འགྱུར་རོ། හූතො පරස්ස උමිච්චස්ස රෙසුං වා හොති. අහෙසුං, අහවුං. "hū" ཡིག་གི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ "uṃ" ཡིག་ནི་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་ "resuṃ" དུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ahesuṃ, ahavuṃ ལྟ་བུའོ། 42. ඔස්ස අ ඉ ත්ථ ත්ථො. ༤༢. "o" ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ་ "a" དང་ "i" དང་ "ttha" དང་ "ttho" རྣམས་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། ඔස්ස අආදයො වා හොන්ති. ත්වං අභව, අභවි, අභවිත්ථ, අභවිත්ථො අභවො. "o" ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ་ "a" ལ་སོགས་པ་རྣམས་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། tvaṃ abhava, abhavi, abhavittha, abhavittho, abhavo ལྟ་བུའོ། 43. සි. ༤༣. "o" ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ་ "si" རུ་འགྱུར་རོ། ඔස්ස සි වා හොති. අහොසි ත්වං අහුවො. "o" ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ་ "si" ནི་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ahosi, tvaṃ ahuvo ལྟ་བུའོ། 44. දීඝා ඊස්ස. ༤༤. སྒྲ་རིང་པོའི་རྗེས་སུ་ "ī" ཡིག་ནི་ "si" རུ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། දීඝතො පරස්ස ඊස්ස සි වා හොති. අකාසි අකා, අදාසි අදා. སྒྲ་རིང་པོའི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ "ī" ཡིག་ནི་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་ "si" རུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། akāsi, akā, adāsi, adā ལྟ་བུའོ། 45. ම්හාත්ථානමුඤ. ༤༥. "mha" དང་ "ttha" རྣམས་ཀྱི་ཚབ་ཏུ་ "muṃ" དང་ "ña" དག་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། ම්හාත්ථානම්හඤ [Pg.222] වා හොති. අගම්හම්හා අගමිම්හා, අගමුත්ථ අගමිත්ථ. "mha" དང་ "ttha" རྣམས་ཀྱི་ཚབ་ཏུ་ "mha" དང་ "ña" དག་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། agamhamhā, agamimhā, agamuttha, agamittha ལྟ་བུའོ། 46. ඉංස්ස ච සිඤ. ༤༦. "iṃ" ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ་ "si" དང་ "ña" ཡང་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། ඉමිච්චස්ස සිඤ වා තොති ම්හාත්ථානඤ්ච බහුලං. අකාසිං අකරිං, අකාසිම්හා අකරිම්හා අකාසිත්ථ අකරිත්ථ. "iṃ" ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ་ "si" དང་ "ña" དག་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་ཞིང་། "mha" དང་ "ttha" རྣམས་ཀྱི་ཚབ་ཏུ་ནི་ཕལ་ཆེར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། akāsiṃ, akariṃ, akāsimhā, akarimhā, akāsittha, akarittha ལྟ་བུའོ། 47. එය්‍යුංස්සුං. ༤༧. "eyyuṃ" ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ་ "suṃ" དུ་འགྱུར་རོ། එය්‍යුමිච්චස්ස ඤං වා හොති. ගච්ඡුං ගච්ඡෙය්‍යුං. "eyyuṃ" ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ་ "uṃ" ནི་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། gacchuṃ, gaccheyyuṃ ལྟ་བུའོ། 48. හිස්ස-තො ලොපො. ༤༨. "a" ཡིག་གི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ "hi" ཡིག་ནི་ཕྱིས་སོ། අතො පරස්ස හිස්ස ලොපො වා හොති. ගච්ඡ ගච්ඡාහි, අතොති කිං? කරොහි. "a" ཡིག་གི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ "hi" ཡིག་ནི་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་ཕྱིས་སོ། དཔེར་ན། gaccha, gacchāhi ལྟ་བུའོ། "a ཡིག་གི་རྗེས་སུ་" ཞེས་སྨོས་པ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། karohi ལྟ་བུའི་ཕྱིར་རོ། 49. ක්‍යස්ස ස්සෙ. ༤༩. "sse" ཡི་སྔོན་དུ་ "kya" ནི་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་ཕྱིས་སོ། ක්‍යස්ස වා ලොපො හොති ස්සෙ. අන්වභවිස්සා අන්වභූයිස්සා, අනුභවිස්සති අනුඡූයිස්සති. "sse" ཡི་སྔོན་དུ་ "kya" ནི་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་ཕྱིས་སོ། དཔེར་ན། anvabhavissā, anvabhūyissā, anubhavissati, anubhūyissati ལྟ་བུའོ། 50. අත්ථිතෙය්‍යාදිච්ඡන්නං ස සු ස සථ සං සාම. ༥༠. "as" (ཡོད་པ་) ལས་བྱུང་བའི་ "eyya" ལ་སོགས་པའི་བྱིངས་དྲུག་གི་ཚབ་ཏུ་ "sa", "su", "sa", "satha", "saṃ", "sāma" རྣམས་འགྱུར་རོ། අස=භුවිච්චස්මා පරෙසං එය්‍යාදිච්ඡන්නං සාදයො හොන්ති යථාක්කමං. අස්ස, අස්සු, අස්ස, අස්සථ, අස්සං, අස්සාම. "as" (ཡོད་པ་དང་འགྱུར་བའི་དོན་ཅན་) གྱི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ "eyya" ལ་སོགས་པའི་བྱིངས་རྣམས་ཀྱི་ཚབ་ཏུ་ "sa" ལ་སོགས་པ་རྣམས་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། assa, assu, assa, assatha, assaṃ, assāma ལྟ་བུའོ། 51. ආදිද්වින්නමියාඉයුං. ༥༡. "eyya" ལ་སོགས་པའི་བྱིངས་རྣམས་ཀྱི་ཐོག་མའི་གཉིས་ཀྱི་ཚབ་ཏུ་ "iyā" དང་ "iyuṃ" དག་འགྱུར་རོ། අත්ථිතෙය්‍යාදිච්ඡන්නං ආදිභූතානං ද්වින්නං ඉයා ඉයුං හොන්ති යථාක්කමං. සියා, සියුං. "as" ལས་བྱུང་བའི་ "eyya" ལ་སོགས་པའི་བྱིངས་རྣམས་ཀྱི་ཐོག་མའི་གཉིས་ཀྱི་ཚབ་ཏུ་ "iyā" དང་ "iyuṃ" དག་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། siyā, siyuṃ ལྟ་བུའོ། 52. තස්ස ථො. ༥༢. "as" ཡིག་གི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ "ta" ཡིག་ནི་ "tho" རུ་འགྱུར་རོ། අත්ථිතො [Pg.223] පරස්ස තකාරස්ස ථො හොති. අත්ථි, අත්ථු. "as" ཡིག་གི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ "ta" ཡིག་ནི་ "tho" རུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། atthi, atthu ལྟ་བུའོ། 53. සිහිස්වට. ༥༣. "si" དང་ "hi" ཡི་སྔོན་དུ་ "as" ནི་ "aṭa" རུ་འགྱུར་རོ། අත්ථිස්ස අට හොති සිහිසු, ටො සබ්බාදෙසත්ථො. අසි අහි. "si" དང་ "hi" ཡི་སྔོན་དུ་ "as" ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ་ "aṭa" རུ་འགྱུར་ཞིང་། "ṭa" ནི་མཐའ་དག་གི་ཚབ་ཏུ་འགྱུར་བའི་ཕྱིར་རོ། དཔེར་ན། asi, ahi ལྟ་བུའོ། 54. මිමානං වා ම්හිම්හා ච. ༥༤. "mi" དང་ "ma" རྣམས་ཀྱི་ཚབ་ཏུ་ "mhi" དང་ "mha" དག་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། අත්ථිස්මා පරෙසං මිමානං ම්හිම්හා වා හොන්ති, තංසන්නියොගෙනඅත්ථිස්ස අට ච. අම්හි අස්මි, අම්හ අස්ම. "as" ཡིག་གི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ "mi" དང་ "ma" རྣམས་ཀྱི་ཚབ་ཏུ་ "mhi" དང་ "mha" དག་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་ཞིང་། དེ་དང་ལྷན་ཅིག་ཏུ་ "as" ཡིག་ནི་ "aṭa" རུ་ཡང་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། amhi, asmi, amha, asma ལྟ་བུའོ། 55. එසු සි. ༥༥. "mi" དང་ "ma" འདི་དག་གི་སྔོན་དུ་ "as" ཡིག་ནི་ "sa" རུ་འགྱུར་རོ། එසු මිමෙසු අත්ථිස්ස සකාරො හොති. අස්මි අස්ම, පරරූපබාධනත්ථං. "mi" དང་ "ma" འདི་དག་གི་སྔོན་དུ་ "as" ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ་ "sa" ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། asmi, asma ལྟ་བུའོ། འདི་ནི་རྗེས་མའི་གཟུགས་སུ་འགྱུར་བ་བཀག་པའི་ཕྱིར་རོ། 56. ඊආදො දීඝො. ༥༦. "ī" ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་སྒྲ་རིང་པོར་འགྱུར་རོ། අත්ථිස්ස දීඝො හොති ඊආදිම්හි. ආසි, ආසුං, ආසි, ආසිත්ථ, ආසිං, ආසිං ම්හා. "ī" ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་ "as" ཡིག་ནི་སྒྲ་རིང་པོར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། āsi, āsuṃ, āsi, āsittha, āsiṃ, āsimhā ལྟ་བུའོ། 57. හිමිමෙස්වස්ස. ༥༧. "hi" དང་ "mi" དང་ "ma" རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ "a" ཡིག་ནི་སྒྲ་རིང་པོར་འགྱུར་རོ། අකාරස්ස දීඝො හොති හිමිමෙසු. පචාහි, පචාමි, පචාම, මුය්හාමි. "hi" དང་ "mi" དང་ "ma" རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ "a" ཡིག་ནི་སྒྲ་རིང་པོར་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། pacāhi, pacāmi, pacāma, muyhāmi ལྟ་བུའོ། 58. සකා ණාස්ස ඛ ඊආදො. ༥༨. "sak" ཡིག་གི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ "ṇā" ཡིག་ནི་ "ī" ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་ "kha" རུ་འགྱུར་རོ། සකස්මා ක්ණාස්සඛොහොති ඊආදීසු. අසක්ඛි, අසක්ඛිංසු. "sak" ཡིག་གི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ "ṇā" ཡིག་ནི་ "ī" ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་ "kha" རུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། asakkhi, asakkhiṃsu ལྟ་བུའོ། 59. ස්සෙ වා. ༥༩. "sse" ཡི་སྔོན་དུ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། සකස්මා [Pg.224] ක්ණස්සඛො වා හොති ස්සෙ. සක්ඛිස්සා සක්කුණිස්සා, සක්ඛිස්සති, සක්කුණිස්සති. "sak" ཡིག་གི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ "ṇā" ཡིག་ནི་ "sse" ཡི་སྔོན་དུ་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་ "kha" རུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། sakkhissā, sakkuṇissā, sakkhissati, sakkuṇissati ལྟ་བུའོ། 60. තෙසු සුතො ක්ණොක්ණානං රොට. ༦༠. "su" ཡིག་གི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ "ṇo" དང་ "ṇā" རྣམས་ཀྱི་ཚབ་ཏུ་ "ro" དང་ "a" དག་འགྱུར་རོ། තෙසු ඊආදිස්සෙසු සුතො පරෙසං ක්ණොක්ණානං රොට වා හොති. අස්සොසි අසුණි, අස්සොස්සා අසුණිස්සා, සොස්සති සුණිස්සති. "ī" ལ་སོགས་པ་དེ་དག་གི་སྔོན་དུ་ "su" ཡིག་གི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ "ṇo" དང་ "ṇā" རྣམས་ཀྱི་ཚབ་ཏུ་ "ro" དང་ "a" དག་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། assosi, asuṇi, assossā, asuṇissā, sossati, suṇissati ལྟ་བུའོ། 61. ඤාස්ස සනාස්ස නායො තිම්හි. සනාස්ස ඤාස්ස නායො වා හොති තිම්හි. නායති, ජානාති. ༦༡. "ti" ཡི་སྔོན་དུ་ "nā" དང་བཅས་པའི་ "ñā" ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ་ "nāya" ནི་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། nāyati, jānāti ལྟ་བུའོ། 62. ඤාම්හි ජං. ༦༢. "ñā" ཡི་སྔོན་དུ་ "ja" རུ་འགྱུར་རོ། ඤාදෙසෙ සනාස්ස ඤාස්ස ජං (වා) හොති. ජඤ්ඤා (ජානෙය්‍ය). "ñā" རུ་བསྒྱུར་བའི་ཚེ་ "nā" དང་བཅས་པའི་ "ñā" ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ་ "ja" ནི་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། jaññā (jāneyya) ལྟ་བུའོ། 63. එය්‍යාස්සියාඤා වා. ༦༣. "eyya" ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ་ "iyā" དང་ "ñā" དག་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། ඤාතො එය්‍යාස්ස ඉයාඤා හොන්ති වා. ජානියා, ජඤ්ඤා ජානෙය්‍ය. "ñā" ཡིག་གི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ "eyya" ཡིག་གི་ཚབ་ཏུ་ "iyā" དང་ "ñā" དག་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། jāniyā, jaññā, jāneyya ལྟ་བུའོ། 64. ඊස්සත්‍යාදීසු ක්නාලොපො. ༦༤. "ī" དང་ "ssati" ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་ "knā" ནི་ཕྱིས་སོ། ඊආදො ස්සත්‍යාදො ච ඤාතො ක්නාලොපො වා හොති. අඤ්ඤාසි අජානි, ඤස්සති ජානිස්සති. "ī" ལ་སོགས་པ་དང་ "ssati" ལ་སོགས་པའི་སྔོན་དུ་ "ñā" ཡིག་གི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ "knā" ནི་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་ཕྱིས་སོ། དཔེར་ན། aññāsi, ajāni, ñassati, jānissati ལྟ་བུའོ། 65. ස්සස්ස හි කම්මෙ. ༦༥. ལས་ཀྱི་སྒྲ་ལ་ "ssati" ཡིག་ནི་ "hi" རུ་འགྱུར་རོ། ඤාතො පරස්ස ස්සස්ස හි වා හොති කම්මෙ. පඤ්ඤායිහිති පඤ්ඤායිස්සති. ལས་ཀྱི་སྒྲ་ལ་ "ñā" ཡིག་གི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ "ssati" ཡིག་ནི་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་ "hi" རུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། paññāyihiti, paññāyissati ལྟ་བུའོ། 66. එතිස්මා. ༦༦. "i" (འགྲོ་བའི་དོན་ཅན་) གྱི་རྗེས་སུ་འགྱུར་རོ། එතිස්මා [Pg.225] පරස්ස ස්සස්ස හි හොති වා. එහිති එස්සති. "i" ཡིག་གི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ "ssati" ཡིག་ནི་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་ "hi" རུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། ehiti, essati ལྟ་བུའོ། 67. හනා ඡඛා. ༦༧. "han" ཡིག་གི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ "ssati" ཡིག་ནི་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་ "cha" དང་ "kha" རུ་འགྱུར་རོ། හනා ස්සස්ස ඡඛා වා හොන්ති. හඤ්ඡාමි හනිස්සාමි, පටිහඞ්ඛාමි පටිහනිස්සාමි. "han" ཡིག་གི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ "ssati" ཡིག་ནི་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་ "cha" དང་ "kha" རུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། hañchāmi, hanissāmi, paṭihaṅkhāmi, paṭihanissāmi ལྟ་བུའོ། 68. හාතො හ. ༦༨. "hā" ཡིག་གི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ "ssati" ཡིག་ནི་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་ "ha" རུ་འགྱུར་རོ། හාතො පරස්ස ස්සස්ස හ හොති වා. හාහති ජහිස්සති. "hā" ཡིག་གི་རྗེས་སུ་ཡོད་པའི་ "ssati" ཡིག་ནི་སྐབས་ཐོབ་ཏུ་ "ha" རུ་འགྱུར་རོ། དཔེར་ན། hāhati, jahissati ལྟ་བུའོ། 69. දක්ඛ ඛ හෙහි හොහීහි ලොපො. ༦༩. "dakkha" དང་ "kha" དང་ "he" དང་ "hi" དང་ "hohī" རྣམས་ཀྱི་སྔོན་དུ་ཕྱིས་སོ། දක්ඛාදීහි ආදෙසෙහි පරස්ස ස්සස්ස ලොපො වා හොති. දක්ඛති දක්ඛිස්සති, සක්ඛති සක්ඛිස්සති, හෙහිති හෙහිස්සතිහොහිති හොහිස්සති. དཀྵ་ལ་སོགས་པའི་འགྱུར་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཕ་རོལ་གྱི་ ས྄ས྄་ ཡིག་ཕྱིས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །དཀྵ་ཏི། དཀྵི་ས྄ས྄་ཏི། སཀྵ་ཏི། སཀྵི་ས྄ས྄་ཏི། ཧེ་ཧི་ཏི། ཧེ་ཧི་ས྄ས྄་ཏི། ཧོ་ཧི་ཏི། ཧོ་ཧི་ས྄ས྄་ཏི། 70. කයිරෙය්‍යස්සෙය්‍යුමාදීනං. ༧༠. ཀཡི་རེཡ྄ཡ་དང་ཨེཡ྄ཡུཾ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱིའོ། ། කයිරා පරස්ස එය්‍යුමාදීනං එය්‍යස්ස ලොපො හොති. කයිරුං, කයිරාසි, කයිරාථ, කහිරාමි, කයිරාම. ཀཡི་རཱ་ ཡིག་གི་ཕ་རོལ་གྱི་ ཨེཡ྄ཡུཾ་ ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་ ཨེཡ྄ཡ་ ཕྱིས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། །ཀཡི་རུཾ། ཀཡི་རཱ་སི། ཀཡི་རཱ་ཐ། ཀཧི་རཱ་མི། ཀཡི་རཱ་མ། 71. ටා. ༧༡. ཊཱ། කයිරා පරස්ස එය්‍යස්ස ටා හොති. සො කයිරා. ཀཡི་རཱ་ ཡིག་གི་ཕ་རོལ་གྱི་ ཨེཡ྄ཡ་ ལ་ ཊཱ་ རུ་འགྱུར་རོ། །སོ་ ཀཡི་རཱ། 72. එථස්සා. ༧༢. ཨེ་ཐ་ལ་ཨཱའོ། ། කයිරා පරස්ස එථස්ස ආ හොති. කයිරාථ. ཀཡི་རཱ་ ཡིག་གི་ཕ་རོལ་གྱི་ ཨེ་ཐ་ ལ་ ཨཱ་ རུ་འགྱུར་རོ། །ཀཡི་རཱ་ཐ། 73. ලභා ඉං ඊනං ථං ථා වා. ༧༣. ལབྷ་ ལས་ ཨིཾ་ དང་ ཨཱི་ རྣམས་ལ་ ཐཾ་ དང་ ཐཱ་ རུ་སྐབས་ལ་ལར་འགྱུར་རོ། ། ලභස්මා [Pg.226] ඉංඊඉච්චෙසං ථංථා හොන්ති වා. අලත්ථං අලභිං, අලත්ථ අලභි. ལབྷ་ ལས་ ཨིཾ་ དང་ ཨཱི་ ཞེས་བྱ་བ་འདི་དག་ལ་ ཐཾ་ དང་ ཐཱ་ རུ་སྐབས་ལ་ལར་འགྱུར་རོ། །ཨ་ལཏྠཾ། ཨ་ལབྷིཾ། ཨ་ལཏྠ། ཨ་ལབྷི། 74. ගුරුපුබ්බා රස්සා රෙ න්තෙන්තීනං. ༧༤. ལྕི་བའི་སྔོན་མ་ཅན་གྱི་ཐུང་ངུ་ལས་ཕ་རོལ་གྱི་ ནྟེ་ དང་ ནྟི་ རྣམས་ལ་ རེ་ རུ་འགྱུར་རོ། ། ගුරුපුබ්බස්මා රස්සා පරෙසං න්තෙන්තීනං රෙ වා හොති. ගච්ඡරෙ ගච්ඡන්ති, ගච්ඡරෙ ගච්ඡන්තෙ, ගමිස්සරෙ ගමිස්සන්ති, ගමිස්සරෙ ගමිස්සන්තෙ, ගුරුපුබ්බාති කිං? පච, රස්සති කිං? හොන්ති. ལྕི་བའི་སྔོན་མ་ཅན་གྱི་ཐུང་ངུ་ལས་ཕ་རོལ་གྱི་ ནྟེ་ དང་ ནྟི་ རྣམས་ལ་ རེ་ རུ་སྐབས་ལ་ལར་འགྱུར་རོ། །གཙྪ་རེ། གཙྪནྟི། གཙྪ་རེ། གཙྪནྟེ། གམིས྄ས྄་རེ། གམིས྄ས྄་ནྟི། གམིས྄ས྄་རེ། གམིས྄ས྄་ནྟེ། ལྕི་བའི་སྔོན་མ་ཅན་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། པཙ། ཐུང་ངུ་ཞེས་ཅིའི་ཕྱིར་བཤད་ཅེ་ན། ཧོནྟི། 75. එය්‍යෙය්‍යාසෙය්‍යන්නං ටෙ. ༧༥. ཨེཡ྄ཡ་ དང་ ཨེཡ྄ཡཱ་སི། ཨེཡ྄ཡཾ་ རྣམས་ལ་ ཊེ་ རུ་འགྱུར་རོ། ། එය්‍යාදීනං ටෙ වා හොති. සො කරෙ කරෙය්‍ය, ත්වං කරෙ කරෙය්‍යාසි, අහං කරෙ කරෙය්‍යං. ཨེཡ྄ཡ་ ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལ་ ཊེ་ རུ་སྐབས་ལ་ལར་འགྱུར་རོ། །སོ་ ཀ་རེ། ཀ་རེཡ྄ཡ། ཏྭཾ་ ཀ་རེ། ཀ་རེཡ྄ཡཱ་སི། ཨ་ཧཾ་ ཀ་རེ། ཀ་རེཡ྄ཡཾ། 76. ඔවිකරණස්සු පරච්ඡක්කෙ. ༧༦. ཕྱི་མའི་དྲུག་གི་ཡུལ་ལ་ ཨོ་ རྐྱེན་གྱི་ ཨུ་ རུ་འགྱུར་རོ། ། ඔවිකරණස්ස උ හොති පරච්ඡක්කෙ විසයෙ. තනුතෙ. ཕྱི་མའི་དྲུག་གི་ཡུལ་ལ་ ཨོ་ རྐྱེན་གྱི་ ཨུ་ རུ་འགྱུར་རོ། །ཏ་ནུ་ཏེ། 77. පුබ්බච්ඡක්කෙ වා ක්වචි. ༧༧. སྔོན་མའི་དྲུག་ལ་སྐབས་ལ་ལར་དང་ལ་ལར་འགྱུར་རོ། ། ඔවිකරණස්ස උ හොති වා ක්වචි පුබ්බච්ඡක්කෙ. වනුති වනොති. སྔོན་མའི་དྲུག་ལ་ ཨོ་ རྐྱེན་གྱི་ ཨུ་ རུ་སྐབས་ལ་ལར་དང་ལ་ལར་འགྱུར་རོ། །ཝ་ནུ་ཏི། ཝ་ནོ་ཏི། 78. එය්‍යාමස්සෙමු ච. ༧༨. ཨེཡ྄ཡཱ་མ་ ལ་ ཨེ་མུ་ དང་ ཨུ་ ཡང་འགྱུར་རོ། ། එය්‍යාමස්සෙමු වා හොති උ ච. භවෙම්හ, භවෙය්‍යාමු භවෙය්‍යාම. ཨེཡ྄ཡཱ་མ་ ལ་ ཨེ་མུ་ རུ་སྐབས་ལ་ལར་འགྱུར་ཞིང་ ཨུ་ ཡང་འགྱུར་རོ། །བྷ་ཝེམྷ། བྷ་ཝེཡ྄ཡཱ་མུ། བྷ་ཝེཡ྄ཡཱ་མ། ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ වුත්තියං ཞེས་པ་མོགྒལླཱ་ནའི་བརྡ་སྤྲོད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། ත්‍යාදිකණ්ඩො ඡට්ඨො. ཏི་ལ་སོགས་པའི་སྐབས་ཏེ་དྲུག་པའོ། ། 7. සත්තමො කණ්ඩො (ණ්වාදි) ༧. སྐབས་བདུན་པ་སྟེ་ཎྭཱ་དིའོ། ། ‘‘බහුලං’’ [Pg.227] (1.58) ‘‘ක්‍රියත්ථා’’ති (5.14) ච සබ්බත්ථ වත්ථතෙ. “བཧུ་ལཾ་” (མང་པོར་) དང་ “ཀྲི་ཡཏྠཱ་” (བྱ་བའི་དོན་ཅན་ལས་) ཞེས་བྱ་བ་གཉིས་ཐམས་ཅད་དུ་འཇུག་གོ། ། 1. චර දර කර රහ ජන සන තල සාද සාධ කසාස චටාය වාහි ණු. ༡. ཙ་ར། ད་ར། ཀ་ར། ར་ཧ། ཛ་ན། ས་ན། ཏ་ལ། སཱ་ད། སཱ་བྷ། ཀ་ས། ཨ་ས། ཙ་ཊ། ཨ་ཡ། ཝཱ་ རྣམས་ལས་ ཎུ་ འགྱུར་རོ། ། චර-ගතිභක්ඛණෙසු, දර-දරණෙ, කර-කරණෙ, රහ-චාගෙ, ජන-ජනනෙ, සන-සම්භත්තියං, තල-පතිට්ඨායං, සාද-අස්සාදනෙ, සාධ-සංසිද්ධියං, කස-විලෙඛනෙ, අස-ඛෙපනෙ, චට-භෙදනෙ, අය-ඉති ගමනත්ථො දණ්ඩකො ධාතු, වා-ගතිගන්ධනෙසු, එතෙහි ක්‍රියත්ථෙහි බහුලං ණු හොති. ‘‘අස්සා ණානුබන්ධෙ’’ති (5.84) උපන්තස්ස අස්ස ආ, චරති හදයෙ මනුඤ්ඤභාවෙනාති චාරු=සොභනං. දරීයතීති දාර=කට්ඨං. කරොතීති කාරු=සිප්පී, මඝ වා, විසුකම්මො ච. රහති චන්දාදීනං සොභාවිසෙසං නාසෙතීති රාහු=අසුරින්දො. ජායති ගමනාගමනං අනෙනාතිජානු=ජඞ්ඝොරූනං සන්ධි. සනෙති අත්තනි භත්තිං උප්පාදෙතීති සානු=ගිරිප්පදෙසො. තලන්ති පතිට්ඨහන්ති එත්ථ දන්තාති තාලු=වදනෙකදෙසො. සා දීයති අස්සාදීයතීති සාදු=මධුරං. සාධෙති අත්තපරහිතන්ති සාධු=සජ්ජනො. කසීයතීති කාසු=ආවාටො, අසති සීඝභාවෙන පවත්තතීති ආසු=සීඝං. චටති භින්දති අමනුඤ්ඤභාවන්ති චාටු=මනුඤ්ඤො. අයන්ති පවත්තන්ති සත්තා එතෙනාති ආයු=ජීවිතං. ‘‘අස්සා ණාපිම්හි යුක’’ ඉති (5.91) යුක- වාති ගච්ඡතීති වායු-වාතො. ཙ་ར། འགྲོ་བ་དང་ཟ་བའི་དོན་ལ། ད་ར། འཇོམས་པའི་དོན་ལ། ཀ་ར། བྱེད་པའི་དོན་ལ། ར་ཧ། གཏོང་བའི་དོན་ལ། ཛ་ན། སྐྱེ་བའི་དོན་ལ། ས་ན། བསྟེན་པའི་དོན་ལ། ཏ་ལ། གནས་པའི་དོན་ལ། སཱ་ད། མྱོང་བའི་དོན་ལ། སཱ་བྷ། འགྲུབ་པའི་དོན་ལ། ཀ་ས། འབྲུ་བའི་དོན་ལ། ཨ་ས། འཕེན་པའི་དོན་ལ། ཙ་ཊ། འཇིག་པའི་དོན་ལ། ཨ་ཡ། ཞེས་པ་འགྲོ་བའི་དོན་ཅན་གྱི་དཎྜ་ཀའི་དབྱིངས་སོ། །ཝཱ། འགྲོ་བ་དང་དྲི་བྲོ་བའི་དོན་ལ། བྱ་བའི་དོན་ཅན་འདི་དག་ལས་ ཎུ་ རྐྱེན་མང་པོར་འགྱུར་རོ། །“ཨས྄སཱ་ ཎཱ་ནུབནྡྷེ” (༥.༨༤) ཞེས་པས་ཉེ་བའི་མཐའི་ ཨ་ ཡིག་ ཨཱ་ རུ་འགྱུར་རོ། །ཡིད་ལ་ཡིད་དུ་འོང་བའི་ཚུལ་གྱིས་འཇུག་པས་ན། ཙཱ་རུ། (མཛེས་པའོ། །) འཇོམས་པར་བྱེད་པས་ན། དཱ་རུ། (ཤིང་ངོ། །) བྱེད་པས་ན། ཀཱ་རུ། (བཟོ་བོའམ། མགྷའམ། བི་སུ་ཀམྨའོ། །) ཟླ་བ་ལ་སོགས་པའི་མཛེས་པའི་ཁྱད་པར་འཇིག་པར་བྱེད་པས་ན། རཱ་ཧུ། (ལྷ་མིན་གྱི་དབང་པོའོ། །) འདིས་འགྲོ་འོང་སྐྱེ་བར་བྱེད་པས་ན། ཛཱ་ནུ། (པུས་མོ་སྟེ་རྗེ་ངར་དང་བརླའི་ཚིགས་སོ། །) རང་ལ་དད་པ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པས་ན། སཱ་ནུ། (རིའི་ངོས་སོ། །) འདི་ལ་སོ་རྣམས་གནས་པས་ན། ཏཱ་ལུ། (རྐན་ཏེ་ཁའི་ཆ་ཤས་ཤིག་གོ། །) མྱོང་བར་བྱེད་པས་ན། སཱ་དུ། (མངར་བའོ། །) རང་དང་གཞན་གྱི་ཕན་པ་སྒྲུབ་པས་ན། སཱ་བྷུ། (སྐྱེས་བུ་དམ་པའོ། །) འབྲུ་བར་བྱེད་པས་ན། ཀཱ་སུ། (དོང་ངོ། །) མྱུར་བའི་ཚུལ་གྱིས་འཇུག་པས་ན། ཨཱ་སུ། (མྱུར་བའོ། །) ཡིད་དུ་མི་འོང་བའི་ཉམས་འཇིག་པར་བྱེད་པས་ན། ཙཱ་ཊུ། (ཡིད་དུ་འོང་བའོ། །) འདིས་སེམས་ཅན་རྣམས་འཇུག་པར་བྱེད་པས་ན། ཨཱ་ཡུ། (ཚེའོ། །) “ཨས྄སཱ་ ཎཱ་པིམྷི ཡུཀ་” (༥.༩༡) ཞེས་པས་ ཡུཀ་ འཇུག་སྟེ། འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ན། ཝཱ་ཡུ། (རླུང་ངོ། །) 2. භර [Pg.228] මර චර තර අර ගර හන තන මන භම කිත ධන බංහ කම්බම්බ චක්ඛ භික්ඛ සංකින්දන්ද යජ පටාණාස වස පස පංස බන්ධා උ. ༢. བྷ་ར། མ་ར། ཙ་ར། ཏ་ར། ཨ་ར། ག་ར། ཧ་ན། ཏ་ན། མ་ན། བྷ་མ། ཀི་ཏ། དྷ་ན། བཾ་ཧ། ཀམྦ། ཨམྦ། ཙཀྑ། བྷིཀྑ། སཾ་ཀི། ཨིནྡ། ཨནྡ། ཡ་ཛ། པཊ། ཨཎ། ཨ་ས། ཝ་ས། པཱ་ས། པཾ་ས། བནྡྷ་ རྣམས་ལས་ ཨུ་ འགྱུར་རོ། ། භර-භරණෙ, මර-පාණචාගෙ, චර-ගතිභක්ඛණෙසු, තර තරණෙ, අර-ගමනෙ, ගර ඝර-සෙචනෙ, ගිරාති වා නිපාතනා අකාරො, හන-හිං සායං, තන-විත්තාරෙ, මන-ඤාණෙ, භම-අනවට්ඨානෙ, කිත-නිවාසෙ, ධන-සද්දෙ, බංහ බ්‍රහ බ්‍රූහ-වුද්ධියං, කම්බ-සංවරණෙ, අම්බ-සද්දෙ, චක්ඛ ඉක්ඛ දස්සනෙ, භික්ඛ-යාචනෙ, සංකසඞ්කායං, ඉන්ද-පරමිස්සරියෙ, අන්ද-බන්ධනෙ, යජ-දෙවපූජායං, අට පට-ගමනථා, අණ-සද්දත්ථො, අස-ඛෙපනෙ, වස-නිවාසෙ, පසබාධනෙ, පංස-නාසනෙ, බන්ධ-බන්ධනෙ, එතෙහි ක්‍රියත්ථෙහි උ හොති. භරතීති භර=භත්තා. මරති රූපකායෙන සහෙවාති මරු=දෙවො, නිජ්ජලදෙසො ච. චරීයති භක්ඛීයතීති චරු=හබ්‍යපා කො. තරන්ති අනෙනාති තරු=රුක්ඛො. අරති සූනභාවෙන උද්ධං ගච්ඡතීති අරු=වණො. ගරති සිඤ්චති, ගිරති වමති වා සිස්සෙසු සිනෙහන්ති ගරු=ආචරියො. හනති ඔදනාදීසු වණ්ණවිසෙසං නාසෙතීති හනු=වදනෙකදෙසො. තනොති සංසාර දුක්ඛන්ති තනු-සරීරං. මඤ්ඤති සත්තානං හිතාහිතන්ති මනු=පජාපති. භමති චලතීති භමු=නයනො පතිට්ඨානං. කෙතති උද්ධං ගච්ඡති, උපරි නිවසතීති වා කෙතු=ධජො. ධනති සද්දං කරොතීති ධනු=චාපො. බංහ ඉති නිද්දෙසා උම්හි නිච්චං නිග්ගහීතලොපො, බංහති වුද්ධිං ගච්ඡතීති බහු=අනප්පකං. කම්බති සංවරං කරොතීථි කම්බු=වලයො, සඞ්ඛො [Pg.229] ච. අම්බති නාදංකරොතීති අම්බු=වාරි. චක්ඛති රූපන්ති චක්ඛු=නයනං. භික්ඛතීති භික්ඛු=සමණො. සංකිරතීති සංකු=සූලං. ඉන්දති නක්ඛත්තානං පරමිස්සරියං පවත්තෙතීති ඉන්දු=චන්දො. අන්දන්ති බන්ධන්ති සත්තා එතායාති අන්දු=සඞ්ඛලිකා. යජන්ති අනෙනාති යජු=වෙදො. පටති බ්‍යත්තභාවං ගච්ඡතීති පටු=විචක්ඛණො. අණති සුඛුමභාවෙන පවත්තතීති අණු=සුඛුමො, වීහිභෙදො ච. අසන්ති පවත්තන්ති සත්තා එතෙහීති අසවො=පාණා. සුඛං වසන්ත්‍යනෙනාති වසු=ධනං. පසීයති බාධීයති සාමිකෙහීති පසු. චතුප්පදො. පංසති සොභාවිසෙසං නාසෙතීති පංසු=රෙණු. බන්ධීයති සිනෙහභාවෙනාති බන්ධු=ඤාති. བྷ་ར། འཛིན་པའི་དོན་ལ། མ་ར། སྲོག་གཏོང་བའི་དོན་ལ། ཙ་ར། འགྲོ་བ་དང་ཟ་བའི་དོན་ལ། ཏ་ར། སྒྲོལ་བའི་དོན་ལ། ཨ་ར། འགྲོ་བའི་དོན་ལ། ག་ར། གྷ་ར། གཏོར་བའི་དོན་ལ། ཡང་ན་ གི་རཱ་ ལས་ནི་པཱ་ཏ་ནས་ ཨ་ ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །ཧ་ན། འཚེ་བའི་དོན་ལ། ཏ་ན། རྒྱས་པའི་དོན་ལ། མ་ན། ཤེས་པའི་དོན་ལ། བྷ་མ། མི་གནས་པའི་དོན་ལ། ཀི་ཏ། གནས་པའི་དོན་ལ། དྷ་ན། སྒྲ་སྒྲོག་པའི་དོན་ལ། བཾ་ཧ། བྲ་ཧ། བྲཱུ་ཧ། འཕེལ་བའི་དོན་ལ། ཀམྦ། སྡོམ་པའི་དོན་ལ། ཨམྦ། སྒྲ་སྒྲོག་པའི་དོན་ལ། ཙཀྑ། ཨིཀྑ། ལྟ་བའི་དོན་ལ། བྷིཀྑ། སློང་བའི་དོན་ལ། སཾ་ཀ། དོགས་པའི་དོན་ལ། ཨིནྡ། དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོའི་དོན་ལ། ཨནྡ། འཆིང་བའི་དོན་ལ། ཡ་ཛ། ལྷ་མཆོད་པའི་དོན་ལ། ཨ་ཊ། པཊ། འགྲོ་བའི་དོན་ལ། ཨཎ། སྒྲ་སྒྲོག་པའི་དོན་ལ། ཨ་ས། འཕེན་པའི་དོན་ལ། ཝ་ས། གནས་པའི་དོན་ལ། པཱ་ས། གནོད་པའི་དོན་ལ། པཾ་ས། འཇིག་པའི་དོན་ལ། བནྡྷ། འཆིང་བའི་དོན་ལ། བྱ་བའི་དོན་ཅན་འདི་དག་ལས་ ཨུ་ རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །འཛིན་པར་བྱེད་པས་ན། བྷ་རུ། (ཁྱོ་བོའོ། །) གཟུགས་ཀྱི་ལུས་དང་ལྷན་ཅིག་འཆི་བར་བྱེད་པས་ན། མ་རུ། (ལྷའམ། ཆུ་མེད་པའི་ས་ཆའོ། །) ཟ་བར་བྱེད་པས་ན། ཙ་རུ། (སྦྱིན་སྲེག་གི་ཟས།) འདིས་སྒྲོལ་བར་བྱེད་པས་ན། ཏ་རུ། (ཤིང་ངོ། །) སྐྲངས་པའི་ཚུལ་གྱིན་གྱེན་དུ་འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ན། ཨ་རུ། (རྨའོ། །) གཏོར་བར་བྱེད་པའམ། སློབ་མ་རྣམས་ལ་བྱམས་པ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པས་ན། ག་རུ། (སློབ་དཔོན་ནོ། །) འབྲས་ཟན་ལ་སོགས་པའི་ཁ་དོག་གི་ཁྱད་པར་འཇིག་པར་བྱེད་པས་ན། ཧ་ནུ། (མ་ལེའོ། །) འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་རྒྱས་པར་བྱེད་པས་ན། ཏ་ནུ། (ལུས་སོ། །) སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་ཕན་གནོད་ཤེས་པར་བྱེད་པས་ན། མ་ནུ། (སྐྱེ་དགུའི་བདག་པོའོ། །) གཡོ་ཞིང་འཁོར་བས་ན། བྷ་མུ། (སྨིན་མའོ། །) གྱེན་དུ་འགྲོ་བའམ་སྟེང་དུ་གནས་པས་ན། ཀེ་ཏུ། (རྒྱལ་མཚན་ནོ། །) སྒྲ་སྒྲོག་པར་བྱེད་པས་ན། དྷ་ནུ། (གཞུའོ། །) བཾ་ཧ་ ཞེས་བསྟན་པས་ ཨུ་ རྐྱེན་ལ་རྗེས་སུ་ང་རོ་རྟག་ཏུ་ཕྱིས་པས། འཕེལ་བར་འགྱུར་བས་ན། བཱ་ཧུ། (མང་པོའོ། །) སྡོམ་པར་བྱེད་པས་ན། ཀམྦུ། (གདུ་བུའམ་དུང་ངོ། །) སྒྲ་སྒྲོག་པར་བྱེད་པས་ན། ཨམྦུ། (ཆུའོ། །) གཟུགས་ལ་ལྟ་བར་བྱེད་པས་ན། ཙཀྑུ། (མིག་གོ། །) སློང་བར་བྱེད་པས་ན། བྷིཀྑུ། (དགེ་སློང་ངོ། །) གཏོར་བར་བྱེད་པས་ན། སཾ་ཀུ། (གཟེར་རོ། །) རྒྱུ་སྐར་རྣམས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོ་བྱེད་པས་ན། ཨིནྡུ། (ཟླ་བའོ། །) འདིས་སེམས་ཅན་རྣམས་འཆིང་བར་བྱེད་པས་ན། ཨནྡུ། (ལྕགས་སྒྲོག་གོ། །) འདིས་མཆོད་པར་བྱེད་པས་ན། ཡ་ཛུ། (མཆོད་སྦྱིན་གྱི་རིག་བྱེད་དོ། །) གསལ་བར་འགྱུར་བས་ན། པཊུ། (མཁས་པའོ། །) ཕྲ་བའི་ཚུལ་གྱིས་འཇུག་པས་ན། ཨ་ཎུ། (རྡུལ་ཕྲན་ནམ། འབྲས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གོ། །) འདི་དག་གིས་སེམས་ཅན་རྣམས་འཇུག་པར་བྱེད་པས་ན། ཨཱ་ས་ཝོ། (སྲོག་གོ། །) འདིས་བདེ་བར་གནས་པས་ན། ཝ་སུ། (ནོར་རོ། །) བདག་པོ་རྣམས་ཀྱིས་གནོད་པར་བྱེད་པས་ན། པཱ་སུ། (ཕྱུགས་ཏེ་རྐང་བཞི་པའོ། །) མཛེས་པའི་ཁྱད་པར་འཇིག་པར་བྱེད་པས་ན། པཾ་སུ། (རྡུལ་ལོ། །) བྱམས་པའི་ཚུལ་གྱིས་འཆིང་བར་བྱེད་པས་ན། བནྡྷུ། (གཉེན་ནོ། །) 3. බන්ධා ඌ වධො ච. ༣. བནྡྷ་ ལས་ ཨཱུ་ དང་ ཝ་དྷ་ རུ་ཡང་འགྱུར་རོ། ། බන්ධ-බන්ධනෙ තිමස්මා ඌ හොති, බන්ධස්ස වධාදෙසො ච. පඤ්චහි කාමගුණෙහි අත්තනි සත්ථෙ බන්ධතීති වධූ-සුණිසා, ඉත්ථීච. བནྡྷ་ འཆིང་བའི་དོན་ཅན་འདི་ལས་ ཨཱུ་ རྐྱེན་འགྱུར་ཞིང་། བནྡྷ་ ལ་ ཝ་དྷ་ རུ་འགྱུར་རོ། །འདོད་པའི་ཡོན་ཏན་ལྔ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་རང་ཉིད་མཚོན་ཆ་ལ་འཆིང་བར་བྱེད་པས་ན། ཝ་དྷཱུ། (མནའ་མའམ་བུད་མེད་དོ། །) 4. ජම්බාදයො. ༤. ཛམྦཱུ་ལ་སོགས་པའོ། ། ජම්බූආදයො සද්දාඌපච්චයන්තා නිපච්චන්තෙ, නිපාතනං අප්පත්තස්ස පාපනං පත්තස්ස පටිසෙධො ච. ජනිස්මා ඌ, බුකාගමො, ‘‘මනානං නිග්ගහීත’’න්ති (5.96) නස්ස නිග්ගහීතං, ‘‘වග්ගෙ වග්ගන්තො’’ති (1.41) නිග්ගහීතස්ස මො, ජායති, ජනීයතී වා ජම්බූ=රුක්ඛො. භමිස්ස අමලොපො, භමති කම්පතීති භූ=භමු. කරොතිස්මා ඌ, තස්ස කන්ධුඤ ච, ‘‘පරරූපමයකාරෙ බ්‍යඤ්ජනෙ’’ති (5.95) ධාත්වන්තස්ස බ්‍යඤ්ජනස්ස පරරූපත්තං, රුධිරුප්පාදං කරොතීති කක්කන්ධූ=බදරී. ලම්බ-අවසංසනෙ[Pg.230], ආපුබ්බො, සංයොගාදිලොපදීඝරස්සා, ආලම්බති අවසංසතීති අලාබූ=තුම්බි. සර-ගති හිංසාචින්තාසු, ඌම්හි අභුක අබුක ච, සරති ගච්ඡතීති සරභූ=එකා මහානදී. සරති පාණෙ හිංසතීති සරබූ=ඛුද්දජන්තුකවිසෙසො. චමඅදනෙ, චමති භක්ඛති නිවාපන්ති චමූ=සෙනා. තන-විත්ථාරෙ, තනොති සංසාරදුක්ඛන්ති තනු=සරීරං, එවමඤ්ඤෙපි පයොගතො දට්ඨබ්බා. ཛམྦཱུ་ ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་རྣམས་ ཨཱུ་ རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་དུ་ནི་པཱ་ཏ་ན་ལས་གྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། །ནི་པཱ་ཏ་ན་ནི་མ་ཐོབ་པ་ཐོབ་པར་བྱེད་པ་དང་ཐོབ་པ་བཀག་པ་ཉིད་དོ། །ཛ་ན་ ལས་ ཨཱུ་ དང་ བུ་ཀ་ བྱུང་ཞིང་། “མ་ནཱ་ནཾ་ ནིགྒཧཱི་ཏཾ་” (༥.༩༦) ཞེས་པས་ ན་ ཡིག་ལ་རྗེས་སུ་ང་རོ་དང་། “ཝགྒེ ཝགྒནྟོ་” (༡.༤༡) ཞེས་པས་རྗེས་སུ་ང་རོ་ལ་ མ་ ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བས། སྐྱེ་བར་བྱེད་པས་ན། ཛམྦཱུ། (ཤིང་ཛམྦཱུའོ། །) བྷ་མ་ ལས་ ཨ་མ་ ཕྱིས་པས། གཡོ་ཞིང་འདར་བར་བྱེད་པས་ན། བྷཱུ། (སྨིན་མའོ། །) ཀ་རོ་ཏི་ ལས་ ཨཱུ་ དང་ ཀནྡྷུ་ ཡང་འགྱུར་ཞིང་། “པ་ར་རཱུ་པ་མ་ཡ་ཀཱ་རེ་ བྱཉྫ་ནེ་” (༥.༩༥) ཞེས་པས་དབྱིངས་ཀྱི་མཐའི་གསལ་བྱེད་ལ་ཕ་རོལ་གྱི་གཟུགས་སུ་འགྱུར་བས། ཁྲག་སྐྱེ་བར་བྱེད་པས་ན། ཀཀྐནྡྷཱུ། (རྒྱ་ཤུག་གོ། །) ལམྦ་ འཕྱང་བའི་དོན་ལ། ཨཱ་ སྔོན་དུ་འགྲོ་ཞིང་། འདུས་པའི་ཐོག་མ་ཕྱིས་པ་དང་རིང་པོ་དང་ཐུང་ངུར་འགྱུར་བས། འཕྱང་ཞིང་འབབ་པས་ན། ཨ་ལཱ་བཱུ། (ཀུ་བའོ། །) ས་ར། འགྲོ་བ་དང་འཚེ་བ་དང་སེམས་པའི་དོན་ལ། ཨཱུ་ ལ་ ཨ་བྷུ་ཀ་ དང་ ཨ་བུ་ཀ་ འཇུག་པས། འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ན། ས་ར་བྷཱུ། (ཆུ་བོ་ཆེན་པོ་ཞིག་གོ། །) སྲོག་ཆགས་ལ་འཚེ་བར་བྱེད་པས་ན། ས་ར་བཱུ། (སྲོག་ཆགས་ཆུང་ངུ་ཞིག་གོ། །) ཙ་མ་ ཟ་བའི་དོན་ལ། ཟན་ཟ་བར་བྱེད་པས་ན། ཙ་མཱུ། (དམག་ཚོགས་སོ། །) ཏ་ན། རྒྱས་པའི་དོན་ལ། འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་རྒྱས་པར་བྱེད་པས་ན། ཏ་ནུ། (ལུས་སོ། །) དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དག་ཀྱང་སྦྱོར་བ་ལས་ཤེས་པར་བྱའོ། ། 5. තපුස වි ධ කුර පුථ මුදා කු. ༥. ཏ་པ། ཨུ་ས། ཝི་དྷ། ཀུ་ར། པུ་ཐ། མུ་དཱ་ རྣམས་ལས་ ཀུ་ འགྱུར་རོ། ། තප-සන්තාපෙ, උස-දාහෙ, විධ-වෙධනෙ, කුර-සද්දෙ, පුථ පථ-විත්ථාරෙ, මුද-තොසෙ, එතෙහි කු, හොති. කකාරොනුබන්ධො ‘‘න තෙ කානුබන්ධනාගමෙසූ’’ති (5.85) එඔනමභාවත්ථො. තප ඉති නිද්දෙසතොව අස්ස ඉත්තං, තාපීයතීති තිපු=ලොහවිසෙසො. උසති දාහං කරොතීති උසු=සරො. වෙධති රංසීහි තිමිරන්ති විධු=චන්දො. කුරති කිච්චාකිච්චං වදතීති කුරු=රාජා, කුරවො=ජනපදො. පුථති මහන්ථභාවෙන පත්ථිරතීති පුථු=විත්ථිණ්ණො, මොදනං, මුදීයතීති වා මුදු=අථද්ධො. ཏ་པ། གདུང་བའི་དོན་ལ། ཨུ་ས། སྲེག་པའི་དོན་ལ། ཝི་དྷ། འབིགས་པའི་དོན་ལ། ཀུ་ར། སྒྲ་སྒྲོག་པའི་དོན་ལ། པུ་ཐ། པཱ་ཐ། རྒྱས་པའི་དོན་ལ། མུ་ད། དགའ་བའི་དོན་ལ། འདི་དག་ལས་ ཀུ་ རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །ཀ་ ཡིག་གི་རྗེས་འབྲེལ་ནི་ “ན་ ཏེ་ ཀཱ་ནུབནྡྷནཱ་གམེ་སཱུ་” (༥.༨༥) ཞེས་པས་ ཨེ་ དང་ ཨོ་ རུ་མི་འགྱུར་བའི་དོན་ནོ། །ཏ་པ་ ཞེས་བསྟན་པ་ཉིད་ལས་ ཨ་ ཡིག་ ཨི་ རུ་འགྱུར་བས། གདུང་བར་བྱེད་པས་ན། ཏི་པུ། (ཞ་ཉེའི་བྱེ་བྲག་གོ། །) སྲེག་པར་བྱེད་པས་ན། ཨུ་སུ། (མདའོ། །) འོད་ཟེར་གྱིས་མུན་པ་འབིགས་པར་བྱེད་པས་ན། ཝི་དྷུ། (ཟླ་བའོ། །) བྱ་བ་དང་བྱ་བ་མ་ཡིན་པ་སྨྲ་བར་བྱེད་པས་ན། ཀུ་རུ། (རྒྱལ་པོའམ། ཀུ་རུ་ཞེས་བྱ་བའི་ཡུལ་ལོ། །) ཆེན་པོའི་ཚུལ་གྱིས་རྒྱས་པར་བྱེད་པས་ན། པུ་ཐུ། (ཡངས་པའོ། །) དགའ་བར་བྱེད་པས་ན། མུ་དུ། (འཇམ་པའོ། །) 6. සින්ධාදයො. ༦. སིནྡྷུ་ལ་སོགས་པའོ། ། සින්ධු ආදයො කුපච්චයන්තා නිපච්චන්තෙ. සන්ද-පස්සවනෙ, අස්ස ඉත්තං, ධොචාන්තා දෙසො නිපාතනා, සන්දති පස්සවතීති සින්ධු=නදි, වහිසුපන්තස්ස දීඝාදිබත්තෙ, බාධිස්ස වාන්තහත්තෙ ච, වහන්ත්‍යනෙනාති බාහු, බාධති උපද්දවෙ වාරෙතී ති වා බාහු=භුජො. රංඝ-ගමනෙ, නිග්ගහීතලොපො, රඞ්ඝති පවත්තහි රාජධම්මෙති රඝු=රාජා. විද-ලාභෙ, නකාරාගමො, වස්ස බො, වින්දත්‍යනෙන නන්දනන්ති බින්දු=කණිකා. මන-ඤාණෙ, නස්ස ධො, මඤ්ඤති ඤායති [Pg.231] මධුරන්ති මධු=මධුකරීහි කතමධු, රප ලප ජප ජප්ප-වචනෙ, අස්සඉත්තං, රපති ජප්පති මන්තන්තී රිපු=පච්චාමිත්තො. සස-ගති හිං සාපාණනෙසු, අස්ස උත්තං, සසති ජීවතීති සුසු=යුවා. අර ගමනෙ, අස්සඋත්ත මූත්තඤ්ච, අරති මහන්තභාවං ගච්ඡතීති උරු=මහා, අරතිනෙනාති ඌරු-සත්ථි. ඛණ-අවදාරණෙ, ආ පුබ්බො අනලොපො, ආඛනතීති ආඛු=උන්දූරො. තරතරණෙ, තස්ස ථො, තරතීති ථරු=ඛග්ගාවයවො. ලංඝ-ගති සොසනෙසු ඝස්ස වා හත්තං, නිග්ගහීතලොපො ච, ලඞ්ඝති පවත්තති ලඝුභාවෙනාති ලඝු ලහූ එකත්ථා, (භංජ-ඔමද්දනෙ, ප-පුබ්බො, ජස්ස ගත්තං, පභඤ්ජති විසෙසෙනාති පභඞ්ගු=භඞ්ගුරො.) ඨා-ගතිනිවත්තියං, සුපුබ්බො, ඨාති පවත්තති සුන්දරභාවෙනාති සුට්ඨු=සොභනං, දුපුබ්බො ඨාති පවත්තති අසුන්දරභාවෙනාති දුට්ඨු=අසොභනං. එවමඤ්ඤෙපි විඤ්ඤෙය්‍යා. སིནྡྷུ་ ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་རྣམས་ ཀུ་ རྐྱེན་གྱི་མཐའ་ཅན་དུ་ནི་པཱ་ཏ་ན་ལས་གྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། །སནྡ་ འབབ་པའི་དོན་ལ། འདིའི་ ཨ་ ཡིག་ ཨི་ རུ་འགྱུར་ཞིང་། མཐའ་ དྷ་ རུ་འགྱུར་བ་ནི་ནི་པཱ་ཏ་ན་ལས་ཏེ། འབབ་པར་བྱེད་པས་ན། སིནྡྷུ། (ཆུ་བོའོ། །) ཝ་ཧི་ ལས་ཉེ་བའི་མཐའ་རིང་པོར་འགྱུར་བ་ལ་སོགས་པ་དང་། ཡང་ན་ བཱ་དྷི་ ལས་ ཝ་ ཡིག་ བཱ་ རུ་འགྱུར་ཞིང་མཐའ་ ཧ་ རུ་འགྱུར་བས། འདིས་འཁྱེར་བར་བྱེད་པའམ། གནོད་པ་འགོག་པར་བྱེད་པས་ན། བཱ་ཧུ། (ལག་པའོ། །) རཾ་གྷ་ འགྲོ་བའི་དོན་ལ། རྗེས་སུ་ང་རོ་ཕྱིས་པས། རྒྱལ་པོའི་ཆོས་ལ་འཇུག་པས་ན། ར་གྷུ། (རྒྱལ་པོ་ར་གྷུའོ། །) ཝི་དཱ་ ཐོབ་པའི་དོན་ལ། ན་ ཡིག་འཇུག་ཅིང་ ཝ་ ལ་ བཱ་ རུ་འགྱུར་བས། འདིས་དགའ་བ་ཐོབ་པར་བྱེད་པས་ན། བིནྡུ། (ཐིགས་པའོ། །) མ་ནཱ་ ཤེས་པའི་དོན་ལ། ན་ ལ་ དྷ་ རུ་འགྱུར་བས། མངར་བར་ཤེས་པར་བྱེད་པས་ན། མ་དྷུ། (སྦྲང་རྩིའོ། །) ར་པ། ལ་པ། ཛ་པ། ཛཔྤ་ སྨྲ་བའི་དོན་ལ། ཨ་ ཡིག་ ཨི་ རུ་འགྱུར་བས། གསང་སྔགས་སྨྲ་བར་བྱེད་པས་ན། རི་པུ། (དགྲའོ། །) ས་སཱ་ འགྲོ་བ་དང་འཚེ་བ་དང་དབུགས་གཏོང་བའི་དོན་ལ། ཨ་ ཡིག་ ཨུ་ རུ་འགྱུར་བས། གསོན་པར་བྱེད་པས་ན། སུ་སུ། (གཞོན་ནུའོ། །) ཨ་རཱ་ འགྲོ་བའི་དོན་ལ། ཨ་ ཡིག་ ཨུ་ དང་ ཨཱུ་ རུ་འགྱུར་བས། ཆེན་པོའི་ཉམས་སུ་འགྲོ་བས་ན། ཨུ་རུ། (ཆེན་པོའོ། །) འདིས་འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ན། ཨཱུ་རུ། (བརླའོ། །) ཁ་ཎཱ་ རྐོ་བའི་དོན་ལ། ཨཱ་ སྔོན་དུ་འགྲོ་ཞིང་ ན་ ཡིག་ཕྱིས་པས། རྐོ་བར་བྱེད་པས་ན། ཨཱ་ཁུ། (རྩྭ་རྩིག་གོ། །) ཏ་རཱ་ སྒྲོལ་བའི་དོན་ལ། ཏ་ ལ་ ཐ་ རུ་འགྱུར་བས། སྒྲོལ་བར་བྱེད་པས་ན། ཐ་རུ། (རལ་གྲིའི་ཡུ་བའོ། །) ལཾ་གྷ་ འགྲོ་བ་དང་སྐེམ་པའི་དོན་ལ། གྷ་ ལ་སྐབས་ལ་ལར་ ཧ་ རུ་འགྱུར་ཞིང་རྗེས་སུ་ང་རོ་ཕྱིས་པས། ཡང་བའི་ཚུལ་གྱིས་འཇུག་པས་ན། ལ་གྷུ། ལ་ཧཱུ། (ཡང་བའོ། །) (བྷཉྫ་ འཇོམས་པའི་དོན་ལ། པཱ་ སྔོན་དུ་འགྲོ་ཞིང་ ཛ་ ལ་ གྷ་ རུ་འགྱུར་བས། ཁྱད་པར་དུ་འཇོམས་པར་བྱེད་པས་ན། པ་བྷངྒུ། (འཇིག་པར་སླ་བའོ། །)) ཋཱ་ གནས་པའི་དོན་ལ། སུ་ སྔོན་དུ་འགྲོ་ཞིང་། བཟང་པོའི་ཚུལ་གྱིས་གནས་པས་ན། སུཊྛུ། (ལེགས་པའོ། །) དུ་ སྔོན་དུ་འགྲོ་ཞིང་། མི་བཟང་པོའི་ཚུལ་གྱིས་གནས་པས་ན། དུཊྛུ། (ཉེས་པའོ། །) དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དག་ཀྱང་ཤེས་པར་བྱའོ། ། 7. ඉ. ༧. ཨི། ක්‍රියත්ථා බහුලං ඉ හොති, අභ-ඛෙපනෙ, අසීයති ඛිපීයතීති අසි=ඛග්ගො. කස-විලෙඛනෙ, කසීයතෙ කසි=කසනං. මස-ආමසනෙ, මසීයතීති මසි=මෙළා. කු-සද්දෙ ඔ අවාදෙසා, කවති කථෙභීති කවි=කබ්බකාරො. රුසද්දෙ, රවති ගජ්ජතීති රවි=ආදිච්චො. සප්ප-ගමනෙ, සප්පති පවත්තතීති සප්පි=ඝතං. ගන්ථ-ගන්ථනෙ, ‘‘ත ථ න රානං ට ඨ ණලා’’ති (1.25) නථානං ණඨා, ගන්ථෙතීති ගණ්ඨි=පබ්බො, ගණ්ඨිච. රාජ-දිත්තියං, රාජති පවත්තතීති රාජි=පාළි. කල-සඞ්ඛ්‍යානෙ, කලීයති පරිමීයතීති කලි=පාපං. බල-පාණනෙ, බලන්ති ජීවන්ති [Pg.232] අනෙනාති බලි=කරො. ධන-සද්දෙ, ධනති නදතීති ධනි=සද්දො. අච්ච අඤ්ච-පූජායං, අච්චීයති පූජීයතීති අච්චි=ජාලා. වල වල්ල-සංවරණෙ, වලනං සංකොචනං වලි=උදරාදීසු පලි, වල්ලීයන්ති සංවරීයන්ති සත්තා එතායාති වල්ලි=ලතා. විම්හි වලී වල්ලීතිපි හොති, සොයෙවත්ථො, එවමඤ්ඤෙපි. བྱ་བའི་དོན་གྱི་མཐའ་ལས་ཕལ་ཆེར་ i (ཨི) འགྱུར་རོ། abha ནི་གཏོར་བ་ལའོ། གཏོར་བར་བྱེད་པས་ asi སྟེ་རལ་གྲིའོ། kasa ནི་རྨོ་བ་ལའོ། རྨོ་བར་བྱེད་པས་ kasi སྟེ་རྨོ་བའོ། masa ནི་རེག་པ་ལའོ། རེག་པར་བྱེད་པས་ masi སྟེ་སྣག་ཚའོ། ku ནི་སྒྲ་སྒྲོག་པ་ལའོ། o ནི་ ava རུ་འགྱུར་རོ། སྒྲ་སྒྲོག་ཅིང་སྨྲ་བར་བྱེད་པས་ kavi སྟེ་སྙན་ངག་མཁན་ནོ། ru ནི་སྒྲ་སྒྲོག་པ་ལའོ། སྒྲ་སྒྲོག་ཅིང་ང་རོ་འབྱིན་པས་ ravi སྟེ་ཉི་མའོ། sappa ནི་འགྲོ་བ་ལའོ། འགྲོ་ཞིང་འཇུག་པས་ sappi སྟེ་མར་གསར་རོ། gantha ནི་རྒྱུས་པ་ལའོ། “ta tha na rānaṃ ṭa ṭha ṇalā” ཞེས་པས་ na དང་ tha གཉིས་ ṇa དང་ ṭha རུ་འགྱུར་རོ། རྒྱུས་པར་བྱེད་པས་ gaṇṭhi སྟེ་ཚིགས་སམ་མདུད་པའོ། rāja ནི་གསལ་བ་ལའོ། གསལ་ཞིང་འཇུག་པས་ rāji སྟེ་ཕྲེང་བའམ་ཚར་རོ། kala ནི་བགྲང་བ་ལའོ། བགྲང་ཞིང་གཞལ་བར་བྱ་བས་ kali སྟེ་སྡིག་པའོ། bala ནི་སྲོག་འཛིན་པ་ལའོ། འདིས་གསོན་པར་བྱེད་པས་ bali སྟེ་ཁྲལ་ལམ་སྐྱེས་སོ། dhana ནི་སྒྲ་སྒྲོག་པ་ལའོ། སྒྲ་སྒྲོག་ཅིང་སྒྲ་འབྱིན་པས་ dhani སྟེ་སྒྲའོ། acca དང་ añca ནི་མཆོད་པ་ལའོ། མཆོད་པར་བྱ་བས་ acci སྟེ་མེ་ལྕེའོ། vala དང་ valla ནི་སྡོམ་པ་ལའོ། སྐུམ་པར་བྱེད་པས་ vali སྟེ་ལྟོ་བ་ལ་སོགས་པའི་གཉེར་མའོ། འདིས་སེམས་ཅན་རྣམས་སྡོམ་པར་བྱེད་པས་ valli སྟེ་འཁྲི་ཤིང་ངོ། vi ཡོད་ན་ valī དང་ vallī ཞེས་ཀྱང་འགྱུར་ཏེ། དོན་ནི་དེ་ཉིད་དོ། གཞན་དག་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ། 8. දඣාදයො. ༨. dadhi ལ་སོགས་པའོ། දධිආදයො සද්දා ඉපච්චයන්තා නිපච්චන්තෙ. ධා-ධාරණෙ, ද්විභාවො නිපාතනා, ඝතමාදධාතීති දධි=ගොර සවිසෙසො. අංහ-ගමනෙ, නිග්ගහීතලොපො, අංහති ගච්ඡතීති අහි=සප්පො. කම්ප චලනෙ, සංයොගාදිලොපො, කම්පති චලතීති කපි=වානරො. මන-ඤාණෙ, අස්ස උත්තං, මනති ජානාතීති මුනි=සමණො. නස්ස ණත්තං, මනති මහග්ඝභාවං ගච්ඡතීතී මණි=රතනං. ඉක්ඛ චක්ඛ-දස්සනෙ, ඉස්ස අත්තං ඉක්ඛති අනෙනාති අක්ඛි=නයනං. කමපවික්ඛෙපෙ, අස්ස ඉත්තං, කමති යාතීති කිමි=ඛුද්දජන්තුකවිසෙසො. තර තරණෙ, තිත්තිරාදෙසො, තුරිතො තරති යාතීති තිත්තිරි=පක්ඛිවිසෙසො. කීළ-විහාරෙ, ඊස්ස එත්තං, කීළනං කෙළි=කීළා. උසිස්මා ඉස්ස ඛලුඤ, උසති දහතී උක්ඛලි=භාජනං, එවමඤ්ඤෙපි. dadhi ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་རྣམས་ནི་ i (ཨི) རྐྱེན་མཐའ་ཅན་དུ་གྲུབ་པ་ཉིད་དོ། dhā ནི་འཛིན་པ་ལའོ། གྲུབ་པ་ལས་ཟློས་པ་ཉིད་དུ་འགྱུར་རོ། ཞོ་མར་འཛིན་པས་ dadhi སྟེ་ཞོའོ། aṃha ནི་འགྲོ་བ་ལའོ། རྗེས་སུ་ང་རོ་བསྡུས་ནས། འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ ahi སྟེ་སྦྲུལ་ལོ། kampa ནི་གཡོ་བ་ལའོ། བརྩེགས་པའི་ཐོག་མ་བསྡུས་ནས། གཡོ་ཞིང་འགུལ་བས་ kapi སྟེ་སྤྲེའུའོ། mana ནི་ཤེས་པ་ལའོ། a ནི་ u རུ་འགྱུར་རོ། ཤེས་པར་བྱེད་པས་ muni སྟེ་ཐུབ་པའམ་དགེ་སྦྱོང་ངོ། na ནི་ ṇa རུ་འགྱུར་རོ། རིན་ཐང་ཆེ་བའི་དངོས་པོར་འགྱུར་བས་ maṇi སྟེ་ནོར་བུའོ། ikkha དང་ cakkha ནི་མཐོང་བ་ལའོ། i ནི་ a རུ་འགྱུར་རོ། འདིས་མཐོང་བར་བྱེད་པས་ akkhi སྟེ་མིག་གོ། kama ནི་གཏོར་བ་ལའོ། a ནི་ i རུ་འགྱུར་རོ། འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ kimi སྟེ་འབུ་སྲིན་ནོ། tara ནི་བརྒལ་བ་ལའོ། tittiri རུ་འགྱུར་རོ། མྱུར་དུ་བརྒལ་ཞིང་འགྲོ་བས་ tittiri སྟེ་སྲེག་པའོ། kīḷa ནི་རྩེ་བ་ལའོ། ī ནི་ e རུ་འགྱུར་རོ། རྩེ་བར་བྱེད་པས་ keḷi སྟེ་རྩེད་མོའོ། usa ལས་ i ནི་ khalu རུ་འགྱུར་རོ། སྲེག་པར་བྱེད་པས་ ukkhali སྟེ་ཁོག་མའོ། གཞན་དག་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ། 9. යුවණ්ණුපන්තා කි. ༩. i དང་ u ཉེ་བའི་མཐའ་ཅན་ལས་ ki འགྱུར་རོ། ඉවණ්ණුපන්තෙහි ච උවණ්ණුපන්තෙහි ච ක්‍රියත්ථෙහි බහුලං කි හොති. කකාරො-නුබන්ධො, ඉස සිස-ඉච්ඡායං, සිවං ඉච්ඡතීති ඉසි=තපස්සී. ගිර-නිගිරණෙ, ගිරති පසවති ඡවිමංසසාරභූතං භෙසජ්ජාදින්ති ගිරි=සෙලො. සුච-සොචනෙ. සොචනං [Pg.233] සුචි=සොචෙය්‍යං, රුච-අභිලාසෙ රුචන්ති එතායාති රුචි=ආභිලාසො, එවමඤ්ඤෙපි. i-ཡིག་གི་སྒྲ་དང་ u-ཡིག་གི་སྒྲ་ཉེ་བའི་མཐའ་ཅན་གྱི་བྱ་བའི་དོན་ལས་ཕལ་ཆེར་ ki འགྱུར་རོ། ka-ཡིག་ནི་རྗེས་འབྲེལ་ལོ། isa དང་ sisa ནི་འདོད་པ་ལའོ། ཞི་བ་འདོད་པས་ isi སྟེ་དྲང་སྲོང་ངོ། gira ནི་མིད་པ་ལའོ། པགས་པ་དང་ཤ་དང་སྙིང་པོར་གྱུར་པའི་སྨན་ལ་སོགས་པ་མིད་ཅིང་སྐྱེད་པས་ giri སྟེ་རིའོ། suca ནི་མྱ་ངན་བྱེད་པ་ལའོ། མྱ་ངན་བྱེད་པས་ suci སྟེ་གཙང་བའོ། ruca ནི་འདོད་པ་ལའོ། འདིས་འདོད་པར་བྱེད་པས་ ruci སྟེ་འདོད་པའོ། གཞན་དག་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ། 10. වප වර වස රස නභ හර හන පණා ඉණ. ༡༠. vapa དང་ vara དང་ vasa དང་ rasa དང་ nabha དང་ hara དང་ hana དང་ paṇa རྣམས་ལས་ iṇa འགྱུར་རོ། වප-බීජනික්ඛෙපෙ, වර-වරණසම්භත්තීසු, වස-නිවාසෙ, රස-අස්සාදනෙ, නභ-හිංසායං, හර හරණෙ, හන හිංසායං, පණ-බ්‍යවහාරථුතිසු, එතෙහි ඉණ හොති. වපන්ති එතායාති වාපි=ජලාසයො. වාරෙන්ති එතෙනාති වාරි=ජලං. වසන්ති එතායාති වාසි=තච්ඡක භණ්ඩං. රසීයති අස්සාදනවසෙන සමො සරීයතීති රාසි=සමූහො. නභති හිංසතීති නාභි=සරීරාවයවො. හාරෙතීති හාරි=මනුඤ්ඤං. ‘‘හනස්ස ඝාතො ණානුබන්ධෙ’’ (5.99) ති හනස්ස ඝාතො, හනන්ති එතෙනාති ඝාති=පහරණං, පණති වොහරතීති පාණි, පණති වොහරති එතෙනාති වා පාණි=කරො. vapa ནི་ས་བོན་འདེབས་པ་ལའོ། vara ནི་བཟློག་པ་དང་བསྟེན་པ་ལའོ། vasa ནི་གནས་པ་ལའོ། rasa ནི་མྱོང་བ་ལའོ། nabha ནི་འཚེ་བ་ལའོ། hara ནི་འཕྲོག་པ་ལའོ། hana ནི་འཚེ་བ་ལའོ། paṇa ནི་ཚོང་བྱེད་པ་དང་བསྟོད་པ་ལའོ། འདི་རྣམས་ལས་ iṇa འགྱུར་རོ། འདིར་འདེབས་པར་བྱེད་པས་ vāpi སྟེ་རྫིང་བུའོ། འདིས་བཟློག་པར་བྱེད་པས་ vāri སྟེ་ཆུའོ། འདིར་གནས་པར་བྱེད་པས་ vāsi སྟེ་གཞོག་བྱེད་ཀྱི་ལག་ཆའོ། མྱོང་བའི་དབང་གིས་མཉམ་པར་འདུ་བས་ rāsi སྟེ་ཕུང་པོའམ་ཚོགས་སོ། འཚེ་བར་བྱེད་པས་ nābhi སྟེ་ལྟེ་བའོ། འཕྲོག་པར་བྱེད་པས་ hāri སྟེ་ཡིད་དུ་འོང་བའོ། “Hanassa ghāto ṇānubandhe” ཞེས་པས་ hana ནི་ ghāta རུ་འགྱུར་རོ། འདིས་འཇོམས་པར་བྱེད་པས་ ghāti སྟེ་བརྡེག་པའོ། ཚོང་བྱེད་པས་ pāṇi སྟེ་ལག་པའོ། ཡང་ན་འདིས་ཚོང་བྱེད་པས་ pāṇi སྟེ་ལག་པའོ། 11. භූගමා ඊණ. ༡༡. bhū དང་ gama ལས་ īṇa འགྱུར་རོ། භූ-සත්තායං, අම ගම-ගමනෙ එතෙහි ඊණ හොති භවිස්සති කාලෙ. භවිස්සතීති භාවී=භවිස්සමානො. ගමිස්සතීති ගාමී=ගමිස්සාමානො. bhū ནི་ཡོད་པ་ལའོ། ama དང་ gama ནི་འགྲོ་བ་ལའོ། འདི་རྣམས་ལས་མ་འོངས་པའི་དུས་ལ་ īṇa འགྱུར་རོ། འབྱུང་བར་འགྱུར་བས་ bhāvī སྟེ་འབྱུང་འགྱུར་རོ། འགྲོ་བར་འགྱུར་བས་ gāmī སྟེ་འགྲོ་བར་འགྱུར་བའོ། 12. තන්දලක්ඛා ඊ. ༡༢. tanda དང་ lakkha ལས་ ī འགྱུར་རོ། තන්ද-ආලසියෙ, ලක්ඛ-දස්සනඞ්කෙසු, එතෙහි ඊ හොති. තන්දනං තන්දී=ආලස්‍යං, ලක්ඛීයන්ති සත්තා එතායාති ලක්ඛී=සිරී. tanda ནི་ལེ་ལོ་ལའོ། lakkha ནི་མཐོང་བ་དང་མཚན་མ་ལའོ། འདི་རྣམས་ལས་ ī འགྱུར་རོ། ལེ་ལོ་བྱེད་པས་ tandī སྟེ་ལེ་ལོའོ། འདིས་སེམས་ཅན་རྣམས་མཚོན་པར་བྱེད་པས་ lakkhī སྟེ་དཔལ་ལོ། 13. ගමා රො. ༡༣. gama ལས་ ro འགྱུར་རོ། ගමිස්මා [Pg.234] රො හොති. ‘‘රානුබන්ධෙන්තසරාදිස්සා’’ති (4.132) අමලොපො, ගච්ඡතීති ගො=පසු. gama ལས་ ro འགྱུར་རོ། “Rānubandhentasarādissā” ཞེས་པས་ ama བསྡུས་ནས། འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ go སྟེ་བའོ། (ඉති සරපච්චයවිධානං). (འདི་ནི་དབྱངས་ཀྱི་རྐྱེན་གྱི་ཆོ་གའོ།) 14. ඉ භී කා කරාර වක සක වාහි කො. ༡༤. i དང་ bhī དང་ kā དང་ kara དང་ ara དང་ vaka དང་ saka དང་ vā རྣམས་ལས་ ko འགྱུར་རོ། ඉ-අජ්ඣෙන ගතීසු, භී-භයෙ, කා ගා-සද්දෙ, කර-කරණෙ, අර-ගමනෙ, කුක වක-ආදානෙ, සක-සත්තියං, වා-ගතිබන්ධනෙසු, එතෙහි කපච්චයො හොති. එති පවත්තතීති එතො=අසහායො. භායන්ති එතස්මාති භෙකො=මණ්ඩූකො. කායති සද්දං කරොතීති කාකො=වායසො. කරොති වණ්ණකන්ති කක්කො=වණ්ණවිසෙසො, පිසිතදබ්බඤ්ච. අරති යාතීති අක්කො=සූරො, විටපිවිසෙසො ච. වකති ඔදනං ආදදාතීති වක්කං=දෙහකොට්ඨාසවිසෙසො, සක්කතීති සක්කො-දෙවින්දො, සමත්ථො ච. වාති බන්ධති එතෙනාති වාකො=වක්කලං. i ནི་ཀློག་པ་དང་འགྲོ་བ་ལའོ། bhī ནི་འཇིགས་པ་ལའོ། kā དང་ gā ནི་སྒྲ་སྒྲོག་པ་ལའོ། kara ནི་བྱེད་པ་ལའོ། ara ནི་འགྲོ་བ་ལའོ། kuka དང་ vaka ནི་ལེན་པ་ལའོ། saka ནི་ནུས་པ་ལའོ། vā ནི་འགྲོ་བ་དང་འཆིང་བ་ལའོ། འདི་རྣམས་ལས་ ka རྐྱེན་འགྱུར་རོ། འགྲོ་ཞིང་འཇུག་པས་ eto སྟེ་གྲོགས་མེད་པའོ། འདི་ལས་འཇིགས་པས་ bheko སྟེ་སྦལ་པའོ། སྒྲ་སྒྲོག་ཅིང་སྐད་འབྱིན་པས་ kāko སྟེ་བྱ་རོག་གོ། ཁ་དོག་བྱེད་པས་ kakko སྟེ་ཁ་དོག་གི་བྱེ་བྲག་གམ་ཕྱེ་མའོ། འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ akko སྟེ་ཉི་མའམ་ཤིང་གི་བྱེ་བྲག་གོ། འབྲས་ཟན་ལེན་པས་ vakkaṃ སྟེ་མཁལ་མའོ། ནུས་པ་ཡོད་པས་ sakko སྟེ་ལྷའི་དབང་པོ་བརྒྱ་བྱིན་ནམ་ནུས་པ་ཅན་ནོ། འདིས་འཆིང་བར་བྱེད་པས་ vāko སྟེ་ཤིང་པགས་སོ། 15. ඤුකාදයො. ༡༥. ūkā ལ་སོགས་པའོ། ඤුකාදයො කපච්චයන්තා නිපච්චන්තෙ. ඌහ-විතක්කෙ, හලොපො නිපාතනා ඌහීයති විචිනීයතීති ඌකා-ඔකොදනී. උන්ද කිලෙදනෙ, සංයොගාදි ලොපො, අක ච. උන්දති ද්‍රවං කරොතීති උදකං=ජලං. භී-භයෙ, එත්තාභාවො, භායන්ති එතස්මාති භීකො=භීරු. සක-සත්තියං, උපන්තස්සි, සක්කොති ධාරෙතුන්ති සික්කා=උපකරණවිසෙසො. හා-චාගෙ, හීයති සාධූහි ජහීයතීති හාකො=කොධො. සම්බ-මණ්ඩනෙ, කස්ස උඤ[Pg.235], සම්බති උදකං මණ්ඩෙතීති සම්බුකො=ජලජන්තුවිසෙභො. පුථ පථ-විත්ථාරෙ, ඔත්තාභාවො, කස්ස උඤ, පුථති පත්ථරති අත්තනො බාලභාවන්ති පුථුකො=බාලො. සුච-සොකෙ, සොචන්ති එතෙනාති සුක්කං=සම්භවො, සෙතඤ්ච. චි-චයෙ, උපපුබ්බො, එත්තාභාවො, උපචිනන්තීති උපචිකා=වම්මික කාරා. කම්ප-චලනෙ, කම්පිස්ස පං, කම්පති චලතීති පඞ්කො=කද්දමො. උස-දාහෙ, උසතීති උක්කා=ජාලා. කස්ස මුඤ, උසති දහතීභි උම්මුකං=අලාතං. වම-උග්ගිරණෙ, කස්ස මිඤ, වමීයතීති වම්මිකො=උපචිකාකතො චයො, මස-ආමසනෙ, සස්ස ත්ථඞ, මසීයති පෙමෙනාති මත්ථකං=සීසං, එවමඤ්ඤෙපි. ūkā ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་རྣམས་ནི་ ka རྐྱེན་མཐའ་ཅན་དུ་གྲུབ་པ་ཉིད་དོ། ūha ནི་རྟོག་པ་ལའོ། གྲུབ་པ་ལས་ ha-ཡིག་བསྡུས་ནས། རྟོག་ཅིང་དཔྱོད་པས་ ūkā སྟེ་ཤིག་གོ། unda ནི་སྦང་བ་ལའོ། བརྩེགས་པའི་ཐོག་མ་བསྡུས་ནས་ aka རུ་འགྱུར་རོ། སྦང་ཞིང་གཤེར་བར་བྱེད་པས་ udakaṃ སྟེ་ཆུའོ། bhī ནི་འཇིགས་པ་ལའོ། e-ཡིག་ཏུ་མི་འགྱུར་རོ། འདི་ལས་འཇིགས་པས་ bhīko སྟེ་འཇིགས་སླ་བའོ། saka ནི་ནུས་པ་ལའོ། ཉེ་བའི་མཐའ་ i རུ་འགྱུར་རོ། འཛིན་པར་ནུས་པས་ sikkā སྟེ་སྣོད་འཁུར་བྱེད་ཀྱི་དྲ་བའོ། hā ནི་གཏོང་བ་ལའོ། སྐྱེས་བུ་དམ་པ་རྣམས་ཀྱིས་སྤོང་བར་བྱ་བས་ hāko སྟེ་ཁོང་ཁྲོའོ། samba ནི་རྒྱན་པ་ལའོ། ka ནི་ u རུ་འགྱུར་རོ། ཆུ་རྒྱན་པར་བྱེད་པས་ sambuko སྟེ་ཉ་ཕྱིས་སམ་དུང་གི་བྱེ་བྲག་གོ། putha དང་ patha ནི་རྒྱས་པ་ལའོ། o-ཡིག་ཏུ་མི་འགྱུར་རོ། ka ནི་ u རུ་འགྱུར་རོ། རང་གི་བྱིས་པའི་རང་བཞིན་རྒྱས་པར་བྱེད་པས་ puthuko སྟེ་བྱིས་པའོ། suca ནི་མྱ་ངན་བྱེད་པ་ལའོ། འདིས་མྱ་ངན་བྱེད་པས་ sukkaṃ སྟེ་ཁུ་བའམ་དཀར་པོའོ། ci ནི་གསོག་པ་ལའོ། upa སྔོན་དུ་སྦྱར་ཞིང་ e-ཡིག་ཏུ་མི་འགྱུར་རོ། གསོག་པར་བྱེད་པས་ upacikā སྟེ་གྲོག་མའོ། kampa ནི་གཡོ་བ་ལའོ། kampa ནི་ paṃ རུ་འགྱུར་རོ། གཡོ་ཞིང་འགུལ་བས་ paṅko སྟེ་འདམ་རྫབ་བོ། usa ནི་སྲེག་པ་ལའོ། སྲེག་པར་བྱེད་པས་ ukkā སྟེ་མེ་ལྕེའོ། ka ནི་ mu རུ་འགྱུར་རོ། འདིས་སྲེག་པར་བྱེད་པས་ ummukaṃ སྟེ་མེ་དུམ་མོ། vama ནི་སྐྱུག་པ་ལའོ། ka ནི་ mi རུ་འགྱུར་རོ། སྐྱུག་པར་བྱ་བས་ vammiko སྟེ་གྲོག་མཁར་རོ། masa ནི་རེག་པ་ལའོ། sa ནི་ ttha རུ་འགྱུར་རོ། བྱམས་པས་རེག་པར་བྱ་བས་ matthakaṃ སྟེ་མགོའོ། གཞན་དག་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ། 16. භීත්වා නකො. ༡༦. bhī ལས་ ānako འགྱུར་རོ། භී-භයෙ තීමස්මා ආනකො හොති. භායන්ති එතස්මාකි භයානකො=භයජනකො. bhī ནི་འཇིགས་པ་ལའོ། འདི་ལས་ ānako འགྱུར་རོ། འདི་ལས་འཇིགས་པས་ bhayānako སྟེ་འཇིགས་པ་སྐྱེད་བྱེད་དོ། 17. සිඞ්ඝා ආණිකාටකා. ༡༧. siṅgha ལས་ āṇikā དང་ āṭakā རྣམས་འགྱུར་རོ། සිඞ්ඝ-ඝායනෙතීමස්මා ආණික ආටකා හොන්ති. ‘‘ඉත්ථියමත්වා’’ති 93.260 ආ, සිඞ්ඝයති පස්සවතීති සිඞ්ඝාණිකා=නාසාස්සවො. සිඞ්ඝති එකීභාවං යාතීති සිඞ්ඝාටකං=වීථිචතුක්කං. siṅgha ནི་སྣོམ་པ་ལའོ། འདི་ལས་ āṇika དང་ āṭaka རྣམས་འགྱུར་རོ། “Itthiyamatvā” ཞེས་པས་མོ་རྟགས་ལ་ ā འགྱུར་རོ། སྣོམ་ཞིང་འཛག་པས་ siṅghāṇikā སྟེ་སྣབས་ོ། འདུ་ཞིང་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བས་ siṅghāṭakaṃ སྟེ་ལམ་མདོ་གསུམ་མམ་བཞི་མདོའོ། 18. කරාදිත්වකො. ༡༨. kara ལ་སོགས་པ་ལས་ ako འགྱུར་རོ། කර-කරණෙ, සර-ගතිහිංසාචින්තාසු, නර-නයෙ, තරතරණෙ, වර-වරණ සම්භත්තීසු, ජන-ජනනෙ, කර-දිත්ති ගතිකන්තීසු, කට-මන්දනෙ, කුර-සද්දෙ, ථු-අභිත්ථවෙ, එවමාදීහි අකො [Pg.236] හොති. කරීයතීති කරකො=කමණ්ඩලු. කරොතීති කරකා=වස්සොපලා. සරති උදකමෙත්ථාති සරකො=පානභාජනං. නරන්ති පාපුණන්ති සත්තා එත්ථාති නරකො=නිරයො. තරන්ත්‍යනෙනාති තරකො=තරණං. වාරෙතීතිවරකො=වරණො, ධඤ්ඤවිසෙසො ච. ජනෙතීති ජනකො=පිතා. කනති දිබ්බතීති කනකං=සුවණ්ණං. කටති මද්දති රිපවොති කටකං=නගරං. කුරතීති කොරකො=කලිකා. ථවීයතීති ථවකො-ගුච්ඡො. kara ནི་བྱེད་པ་ལའོ། sara ནི་འགྲོ་བ་དང་འཚེ་བ་དང་བསམ་པ་ལའོ། nara ནི་འདྲེན་པ་ལའོ། tara ནི་བརྒལ་བ་ལའོ། vara ནི་བཟློག་པ་དང་བསྟེན་པ་ལའོ། jana ནི་སྐྱེ་བ་ལའོ། kana ནི་གསལ་བ་དང་འགྲོ་བ་དང་འདོད་པ་ལའོ། kaṭa ནི་རྒྱན་པ་ལའོ། kura ནི་སྒྲ་སྒྲོག་པ་ལའོ། thu ནི་བསྟོད་པ་ལའོ། དེ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ ako འགྱུར་རོ། བྱེད་པར་བྱ་བས་ karako སྟེ་སྤྱི་བླུགས་སོ། བྱེད་པར་བྱེད་པས་ karakā སྟེ་སེར་བའོ། འདིར་ཆུ་འབབ་པས་ sarako སྟེ་བཏུང་སྣོད་དོ། སེམས་ཅན་རྣམས་འདིར་འགྲོ་བས་ narako སྟེ་དམྱལ་བའོ། འདིས་བརྒལ་བར་བྱེད་པས་ tarako སྟེ་གྲུའོ། བཟློག་པར་བྱེད་པས་ varako སྟེ་སྒོ་སྲུང་ངམ་འབྲུའི་བྱེ་བྲག་གོ། སྐྱེད་པར་བྱེད་པས་ janako སྟེ་ཕའོ། གསལ་བར་བྱེད་པས་ kanakaṃ སྟེ་གསེར་རོ། དགྲ་བོ་འཇོམས་པར་བྱེད་པས་ kaṭakaṃ སྟེ་གྲོང་ཁྱེར་རོ། སྒྲ་སྒྲོག་པར་བྱེད་པས་ korako སྟེ་མེ་ཏོག་གི་ཟེའུ་འབྲུའམ་ཐེའུའོ། བསྟོད་པར་བྱ་བས་ thavako སྟེ་མེ་ཏོག་གི་ཆུན་པོའོ། 19. බල පතෙහ්‍යාකො. ༡༩. bala དང་ pata ལས་ āko འགྱུར་རོ། බල-පාණනෙ, පත පථ-ගමනෙ, එතෙහි ආකො හොති. බලති ජීවතීති බලාකා=පක්ඛිවිසෙසො. පතති යාතීති පතාකා=ධජො. bala ནི་སྲོག་འཛིན་པ་ལའོ། pata དང་ patha ནི་འགྲོ་བ་ལའོ། འདི་རྣམས་ལས་ āko འགྱུར་རོ། སྲོག་འཛིན་ཅིང་གསོན་པས་ balākā སྟེ་ཆུ་སྐྱར་རོ། འགྲོ་ཞིང་ལྷུང་བས་ patākā སྟེ་བཱ་དན་ནམ་རྒྱལ་མཚན་ནོ། 20. සාමාකාදයො. ༢༠. sāmāka ལ་སོགས་པའོ། සාමාකආදයො ආකන්තා නිපච්චන්තෙ. සා-තනු කරණාවසානෙසු, සාස්ස මුක, සාති දෙහං ත නුං කරොතීති සාමාකො=තිණධඤ්ඤං. පා-පානෙ, ඉනඞ, පිවති රත්තන්ති පිනාකො=මහිස්සරධනු. ගු-සද්දෙ, ‘‘යුවණ්ණාන මියඞුවඞ සරෙ’’ති (5.136) උවඞ, ගවති නදති එතෙනාති ගුවකො=පූගඵලං. අට පට-ගමනත්ථා, පටති යාතීති පටාකා=වෙජයන්තී. සල පිල පල හුල-ගමනත්ථා, සලති යාතීති සලාකා=වෙජ්ජොපකරණදබ්බං. විද-ඤාණෙ, විදති ජානාතීති විදාකො=විද්වා. පණබ්‍යවහාරථුතීසු අස්ස ඉත්තං, ඌක ච, පණීයති වොහරීයතීති පිඤ්ඤාකො=තිලකක්කො, එවමඤ්ඤෙපි. sāmāka ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་རྣམས་ནི་ āka རྐྱེན་མཐའ་ཅན་དུ་གྲུབ་པ་ཉིད་དོ། sā ནི་ལུས་ཕྲ་བར་བྱེད་པ་དང་མཐར་ཐུག་པ་ལའོ། sā ལས་ muka འགྱུར་རོ། ལུས་ཕྲ་བར་བྱེད་པས་ sāmāko སྟེ་རྩྭ་འབྲུའོ། pā ནི་འཐུང་བ་ལའོ། ina འགྱུར་རོ། ཁྲག་འཐུང་བས་ pināko སྟེ་དབང་ཕྱུག་གི་གཞུའོ། gu ནི་སྒྲ་སྒྲོག་པ་ལའོ། “yuvaṇṇāna miyaṅuvaṅa sare” ཞེས་པས་ uvaṅa འགྱུར་རོ། འདིས་སྒྲ་སྒྲོག་པས་ guvako སྟེ་གོ་ཡུའོ། aṭa དང་ paṭa ནི་འགྲོ་བའི་དོན་ལའོ། འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ paṭākā སྟེ་རྒྱལ་མཚན་ནོ། sala དང་ pila དང་ pala དང་ hula ནི་འགྲོ་བའི་དོན་ལའོ། འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ salākā སྟེ་ཐུར་མའོ། vida ནི་ཤེས་པ་ལའོ། ཤེས་པར་བྱེད་པས་ vidāko སྟེ་མཁས་པའོ། paṇa ནི་ཚོང་བྱེད་པ་དང་བསྟོད་པ་ལའོ། a ནི་ i རུ་འགྱུར་ཞིང་ ūka ཡང་འགྱུར་རོ། ཚོང་བྱེད་པར་བྱ་བས་ piññāko སྟེ་ཏིལ་གྱི་ཕྱེ་མའོ། གཞན་དག་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ། 21. විච්ඡාලගමමුසා කිකො. ༢༡. vicchā དང་ ala དང་ gama དང་ musā རྣམས་ལས་ kiko འགྱུར་རོ། විච්ඡා-ගමනෙ[Pg.237], අල=බන්ධනෙ, අම ගම-ගමනෙ, මුස-ථෙය්‍යෙ, එතෙහි කිකො හොති. විච්ඡති යාතීති විච්ඡිකො=කීටො. අලති බන්ධති එතෙනාති අලිකං=අසච්චං. ගච්ඡතීති ගමිකො=ගන්තා. මුසාති නිද්දෙසා දීඝො, මුසති ථෙනෙතීති මූසිකො=උන්දූරො. vicchā ནི་འགྲོ་བ་ལའོ། ala ནི་འཆིང་བ་ལའོ། ama དང་ gama ནི་འགྲོ་བ་ལའོ། musa ནི་བརྐུ་བ་ལའོ། འདི་རྣམས་ལས་ kiko འགྱུར་རོ། འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ vicchiko སྟེ་སྡིག་པའོ། འདིས་འཆིང་བར་བྱེད་པས་ alikaṃ སྟེ་རྫུན་ནོ། འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ gamiko སྟེ་འགྲུལ་པའོ། musa ཞེས་པའི་མཚོན་བྱེད་ལས་རིང་པོར་འགྱུར་ཏེ། བརྐུ་བར་བྱེད་པས་ mūsiko སྟེ་རྩྭ་རྫི་འམ་རྩི་གུ་འོ། 22. කිංකණිකාදයො. ༢༢. kiṃkaṇikā ལ་སོགས་པའོ། කිංකණිකාදයො සද්දා කිකන්තා නිපච්චන්තෙ. කණඉති දණ්ඩකො ධාතු සද්දත්ථො, කස්ස ද්විත්තං, අස්ස ඉත්තං, නිග්ගහීතාගමො ච, කණති සද්දං කරොතී කිංකණිකා=ඝණ්ඩිකා. මුද-තොසෙ, දස්ස ද්විත්තං, මුදන්ති එතමයාති මුද්දිකා=අඞ්ගුලියාවෙට්ඨනං, ඵලවිසෙසො අ. මහීයති පූජීයතීති මහිකා=හිමං. කල-සඞ්ඛ්‍යානෙ, කලීයති පරිමීතයතීති කලිකා=කොරකො. සප්ප-ගමනෙ, අස්ස ඉත්තං. සප්පති ගච්ඡතීති සිප්පිකා=ජලජන්තුවිසෙසො, එවමඤ්ඤෙපි. kiṃkaṇikā ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་རྣམས་ནི་ kika རྐྱེན་མཐའ་ཅན་དུ་གྲུབ་པ་ཉིད་དོ། kaṇa ནི་སྒྲའི་དོན་ཅན་གྱི་བྱ་བའི་ཚིག་གོ། ka ནི་ཟློས་ཤིང་ a ནི་ i རུ་འགྱུར་ལ། རྗེས་སུ་ང་རོ་ཡང་འབྱུང་ངོ། སྒྲ་སྒྲོག་པར་བྱེད་པས་ kiṃkaṇikā སྟེ་དྲིལ་བུའོ། muda ནི་དགའ་བ་ལའོ། da ནི་ཟློས་སོ། འདིས་དགའ་བར་བྱེད་པས་ muddikā སྟེ་སོར་གདུབ་བམ་རྒུན་འབྲུམ་མོ། མཆོད་པར་བྱ་བས་ mahikā སྟེ་ཟིལ་པའམ་ཁ་བའོ། kala ནི་བགྲང་བ་ལའོ། བགྲང་ཞིང་གཞལ་བར་བྱ་བས་ kalikā སྟེ་མེ་ཏོག་གི་ཐེའུའོ། sappa ནི་འགྲོ་བ་ལའོ། a ནི་ i རུ་འགྱུར་རོ། འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ sippikā སྟེ་ཉ་ཕྱིས་སོ། གཞན་དག་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ། 23. ඉසා කීකො. ༢༣. isa ལས་ kīko འགྱུར་རོ། ඉස සිංස-ඉච්ඡායං, ඉච්චස්මා කීකො හොති. ඉච්ඡීයතීති ඉසීකා=තූලනිස්සයො. isa དང་ siṃsa ནི་འདོད་པ་ལའོ། འདི་ལས་ kīko འགྱུར་རོ། འདོད་པར་བྱ་བས་ isīkā སྟེ་ཤིང་སྨྱུག་མའམ་རྩྭ་འདམ་བུའོ། 24. කමපදා ණුකො. ༢༤. kama དང་ pada ལས་ ṇuko འགྱུར་རོ། කම-ඉච්ඡායං, පද-ගමනෙ, එතෙහි ණුකො හොති. ‘‘ණිණාපීන’’න්ති (5.160) යොගවිභාගා ණිලොපො. කාමෙතීති කාමුකො=කාමයිතා[Pg.238]. පජ්ජති යාති එතායාති පාදුකා=පාදොපකරණං. kama ནི་འདོད་པ་ལའོ། pada ནི་འགྲོ་བ་ལའོ། འདི་རྣམས་ལས་ ṇuko འགྱུར་རོ། “Ṇiṇāpīna” ཞེས་པའི་རྣལ་འབྱོར་གྱི་དབྱེ་བ་ལས་ ṇa བསྡུས་སོ། འདོད་པར་བྱེད་པས་ kāmuko སྟེ་འདོད་ཆགས་ཅན་ནོ། འདིས་འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ pādukā སྟེ་ལྷམ་མོ། 25. මණ්ඩසලා ණූකො. ༢༥. maṇḍa དང་ sala ལས་ ṇūko འགྱུར་རོ། මණ්ඩ-භූසනෙ, සල-ගමනත්ථො දණ්ඩකො ධාතු, එතෙහි ණූකො හොති. මණ්ඩෙති ජලං භූසෙතීති මණ්ඩූකො=භෙකො, සලති ගොචරත්ත මුපයාතීති සාලූකං=උප්පලකණ්ඩො. maṇḍa ནི་རྒྱན་པ་ལའོ། sala ནི་འགྲོ་བའི་དོན་ཅན་གྱི་བྱ་བའི་ཚིག་གོ། འདི་རྣམས་ལས་ ṇūko འགྱུར་རོ། ཆུ་རྒྱན་པར་བྱེད་པས་ maṇḍūko སྟེ་སྦལ་པའོ། སྤྱོད་ཡུལ་དུ་འགྲོ་བས་ sālūkaṃ སྟེ་པད་མའི་རྩ་བའོ། 26. උලූකාදයො. ༢༦. ulūka ལ་སོགས་པའོ། උලූකාදයො සද්දා ණූකන්තා නිපච්චන්තෙ. උල-ගවෙසනෙ, ඔත්තාභාවො නිපාතනා, උලති ගවෙසතීති උලූකො=කොසියො. මන=ඤාණෙ, නස්ස ධත්තං, මඤ්ඤතීති මධූකො=රුක්ඛො. ජල-දිත්තියං, ජලතීති ජලූකා=ලොහිතපො, එවමඤ්ඤෙපි. ulūka ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་རྣམས་ནི་ ṇūka རྐྱེན་མཐའ་ཅན་དུ་གྲུབ་པ་ཉིད་དོ། ula ནི་ཚོལ་བ་ལའོ། o-ཡིག་ཏུ་མི་འགྱུར་བ་ནི་གྲུབ་པ་ལས་སོ། ཚོལ་བར་བྱེད་པས་ ulūko སྟེ་འུག་པའོ། mana ནི་ཤེས་པ་ལའོ། na ནི་ dha རུ་འགྱུར་རོ། ཤེས་པར་བྱེད་པས་ madhūko སྟེ་ཤིང་བྱེ་བྲག་པའོ། jala ནི་གསལ་བ་ལའོ། གསལ་བར་བྱེད་པས་ jalūkā སྟེ་པད་པའོ། གཞན་དག་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ། 27. කසා සකො. ༢༧. kasa ལས་ sako འགྱུར་རོ། කස-විලෙඛනෙතීමස්මා සකො හොති. කසතීති කස්සකො=කසිකම්මකාරො. kasa ནི་རྨོ་བ་ལའོ། འདི་ལས་ sako འགྱུར་རོ། རྨོ་བར་བྱེད་པས་ kassako སྟེ་ཞིང་པའོ། 28. කරා තිකො. ༢༨. kara ལས་ tiko འགྱུར་རོ། කරොතිස්මා තිකො හොති. කරොන්ති කීළං එත්ථාති කත්තිකො=බාහුලො. བྱེད་པ་ལས་ཏི་ཀ་འགྱུར་རོ། །འདི་ལ་རྩེད་མོ་བྱེད་པས་ན་ཀཏྟི་ཀ་སྟེ་མང་པོའོ།། 29. ඉසා ඨකන. ༢༩. འདོད་པ་ལས་ཋ་ཀ་ནའོ།། ඉස සිංස-ඉච්ඡායං, ඉච්චස්මා ඨකන හොති. ඉච්ඡීයතීති ඉට්ඨකා=මත්තිකාවිකාරො. ཨི་སུ་ནི་འདོད་པའི་དོན་ཏེ། འདི་ལས་ཋ་ཀ་ན་འགྱུར་རོ། །འདོད་པར་བྱ་བས་ན་ཨིཊྛ་ཀཱ་སྟེ་འཇིམ་པའི་རྣམ་འགྱུར་རོ།། 30. සමා ඛො. ༣༠. ཞི་བ་ལས་ཁོའོ།། සම-උපසමඛෙදෙසු[Pg.239], එතස්මා ඛො හොති. සමෙති උපසමෙතීති සඞ්ඛො=කම්බු. ས་མ་ནི་ཉེ་བར་ཞི་བ་དང་ངལ་བའི་དོན་ཏེ། འདི་ལས་ཁོ་འབྱུང་ངོ་། །ཉེ་བར་ཞི་བར་བྱེད་པས་ན་སངྑ་སྟེ་དུང་ངོ་།། 31. මුඛා දයො. ༣༡. མུ་ཁ་ལ་སོགས་པའོ།། මුඛ ආදයො ඛන්තා නිපච්චන්තෙ. මු-බන්ධනෙ, ඔත්තාභාවො නිපාතනා, මුනන්ති බන්ධන්ති එතෙනාති මුඛං=ලපනං. සි-සෙවායං, එත්තා භාවො නිපාතනා, සයන්ති එත්ථ ඌකා කුසුම-දයො චාති සිඛා=චූළා. විපුබ්බස්ස සිස්ස, විසතිස්ස වා, විසෙසෙන සයන්ති එත්ථ, පවිසන්තීති විසිඛා=රච්ඡා. කන-දීත්ති ගති කන්තීසු, නිපුබ්බො, අනභාගලොපො, කනති දිබ්බතීති නික්ඛො=සුවණ්ණවිකාරො. මයඉති ගමනත්ථො දණ්ඩකො ධාතු, ඛස්ස ඌඤ, මයති යාතීති මයූඛො-කිරණො. ලූ-ඡෙදනෙ, ඔත්ථාභාවො, ලුනාති ඡින්දති සොභන්ති ලූඛො=අසිනිද්ධො. අර-ගමනෙ, අරන්ති යන්ති එතෙනාති අක්ඛො=සකටාවයවා, පාසකො ච. යස-පයතනෙ, යස්සති පයතති බලිමාහරණත්ථායාති යක්ඛො=අමනුස්සො, රුහ-ජනනෙ, රුහති ජායතීති රුක්ඛො=පාදපො, උස-දාහෙ, උසති දහති කාමග්ගිනාති උක්ඛො=බලීබද්දො. සහ-මරිසනෙ ‘හලොපො, සහති අත්තනි කතාපරාධං ඛමතීති සඛා=සහායො, එවමඤ්ඤෙපි. མུ་ཁ་ལ་སོགས་པ་ཁ་མཐའ་ཅན་རྣམས་ནི་གྲུབ་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་ཏོ། །མུ་ནི་འཆིང་བའི་དོན་ཏེ། ཨོ་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་བ་ནི་གྲུབ་པ་ལས་སོ། །འདིས་འཆིང་བར་བྱེད་པས་ན་མུ་ཁཾ་སྟེ་ཁའོ། །སི་ནི་བསྟེན་པའི་དོན་ཏེ། ཨེ་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་བ་ནི་གྲུབ་པ་ལས་སོ། །འདི་ལ་ཤིག་དང་མེ་ཏོག་ལ་སོགས་པ་གནས་པས་ན་སི་ཁཱ་སྟེ་གཙུག་ཕུད་དོ། །སྔོན་དུ་བི་ཡོད་པའི་སི་ལའམ། ཡང་ན་བི་ས་ཏི་ལ། འདི་ལ་ཁྱད་པར་དུ་གནས་པའམ་འཇུག་པས་ན་བི་སི་ཁཱ་སྟེ་ལམ་མོ། །ཀ་ན་ནི་གསལ་བ་དང་། འགྲོ་བ་དང་། འདོད་པའི་དོན་ཏེ། སྔོན་དུ་ནི་ཡོད་པ་ལ། ཨན་གྱི་ཆ་ཤས་ཉམས་ནས། གསལ་བར་བྱེད་པས་ན་ནིཀྑ་སྟེ་གསེར་གྱི་རྣམ་འགྱུར་རོ། །མ་ཡ་ནི་འགྲོ་བའི་དོན་ཏེ་དཎྜ་ཀའི་དབྱིངས་སོ། །ཁ་ལ་ཨཱུ་འགྱུར་ཏེ། འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ན་མ་ཡཱུ་ཁ་སྟེ་འོད་ཟེར་རོ། །ལཱུ་ནི་གཅོད་པའི་དོན་ཏེ། ཨོ་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་བར། གཅོད་པར་བྱེད་པས་ན་ལཱུ་ཁ་སྟེ་རྩུབ་པའོ། །ཨ་ར་ནི་འགྲོ་བའི་དོན་ཏེ། འདིས་འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ན་ཨཀྑ་སྟེ་ཤིང་རྟའི་ཡན་ལག་དང་ཆོ་ལོའོ། །ཡ་ས་ནི་བརྩོན་པའི་དོན་ཏེ། མཆོད་སྦྱིན་ལེན་པའི་ཕྱིར་བརྩོན་པར་བྱེད་པས་ན་ཡཀྑ་སྟེ་མི་མ་ཡིན་ནོ། །རུ་ཧ་ནི་སྐྱེ་བའི་དོན་ཏེ། སྐྱེ་བར་བྱེད་པས་ན་རུཀྑ་སྟེ་ལྗོན་པའོ། །ཨུ་ས་ནི་སྲེག་པའི་དོན་ཏེ། འདོད་པའི་མེས་སྲེག་པར་བྱེད་པས་ན་ཨུཀྑ་སྟེ་གླང་གོའོ། །ས་ཧ་ནི་བཟོད་པའི་དོན་ཏེ། ཧ་ཡིག་ཉམས་ནས། བདག་ལ་བྱས་པའི་ཉེས་པ་བཟོད་པར་བྱེད་པས་ན་ས་ཁཱ་སྟེ་གྲོགས་པོའོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དག་ཀྱང་ངོ་།། 32. අජ වජ මුද ගද ගමා ගක. ༣༢. ཨ་ཛ་དང་། བ་ཛ་དང་། མུ་ད་དང་། ག་ད་དང་། ག་མ་རྣམས་ལས་ག་ཀའོ།། අජ වජ-ගමනෙ, මුද-තොසෙ, ගද-වචනෙ, අම ගම-ගමනෙ, එතෙහි ගක හොති. අජති ගච්ඡති සෙට්ඨභාවන්ති අග්ගො-සෙට්ඨො[Pg.240]. වජති සමූහත්තං ගච්ඡතීති වග්ගො=සමූහො. මුදන්ති එතෙනාති මුග්ගො=ධඤ්ඤවිසෙසො. ගදතීති ගග්ගො=ඉසි. ‘‘මනානං නිග්ගහීත’’න්ති (5.96) මස්ස නිග්ගහීතං, ගච්ඡතීති ගඞ්ගා=සුරාපගා. ཨ་ཛ་དང་བ་ཛ་ནི་འགྲོ་བའི་དོན་དང་། མུ་ད་ནི་དགའ་བའི་དོན་དང་། ག་ད་ནི་སྨྲ་བའི་དོན་དང་། ཨ་མ་དང་ག་མ་ནི་འགྲོ་བའི་དོན་ཏེ། འདི་དག་ལས་ག་ཀ་འགྱུར་རོ། །མཆོག་གི་དངོས་པོར་འགྲོ་བས་ན་ཨགྒ་སྟེ་མཆོག་གོ །ཚོགས་པའི་དངོས་པོར་འགྲོ་བས་ན་བགྒ་སྟེ་ཚོགས་པའོ །འདིས་དགའ་བར་བྱེད་པས་ན་མུགྒ་སྟེ་འབྲུ་ཁྱད་པར་ཅན་ནོ །སྨྲ་བར་བྱེད་པས་ན་གགྒ་སྟེ་དྲང་སྲོང་ངོ་། །“མ་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ང་རོའོ་”ཞེས་པས་མ་ཡིག་རྗེས་སུ་ང་རོར་འགྱུར་ཞིང་། འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ན་གངྒཱ་སྟེ་ལྷའི་ཆུ་ཀླུང་ངོ་།། 33. සිඞ්ගාදයො. ༣༣. སིངྒ་ལ་སོགས་པའོ།། සිඞ්ගආදයො සද්දා ගකඅන්තා නිපච්චන්තෙ. සී-සයෙ, නිග්ගහීතාගමො, රස්සත්තඤ්ච, සයති පවත්තති මත්ථකෙති සිඞ්ගං=විසාණං. ඵුර-චලනෙ, ලිමුඞ, ඵුරති චලතීති පුලිඞ්ගො=ජලිතඞ්ගා රාවයවො. චල-කම්පනෙ, උපුබ්බො, චලස්ස චාලිං, උච්චලති කම්පතීති උච්චාලිඞ්ගො=සුක්කකීටො, කල-සද්දෙ, ඉමුක, කලති අභිනාදං කරොති බහුරජ්ජතායා ති කලිඞ්ගො=දක්ඛිණාපථො. භම-අනවට්ඨානෙ, අස්ස ඉත්තං, භමතීති භිඞ්ගො=භමරො. පට අට-ගමනෙ, පටිස්ස අමුක, අක ච. පටති පතන්තො ගච්ඡතීති පටඞ්ගො, පටගො=සලභො, එවමඤ්ඤෙපි. སིངྒ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ག་ཀའི་མཐའ་ཅན་རྣམས་ནི་གྲུབ་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་ཏོ། །སཱི་ནི་ཉལ་བའི་དོན་ཏེ། རྗེས་སུ་ང་རོ་བྱུང་ཞིང་ཐུང་ངུར་འགྱུར་བས། མགོ་བོར་གནས་ཤིང་འཇུག་པས་ན་སིངྒཾ་སྟེ་རྭའོ། །ཕུ་ར་ནི་གཡོ་བའི་དོན་ཏེ། གཡོ་བར་བྱེད་པས་ན་པུ་ལིངྒ་སྟེ་མེ་སྟག་གོ། །ཅ་ལ་ནི་འདར་བའི་དོན་ཏེ། སྔོན་དུ་ཨུ་ཡོད་པས་ཅ་ལ་ལ་ཅཱ་ལིར་འགྱུར་ཞིང་། གྱེན་དུ་གཡོ་ཞིང་འདར་བས་ན་ཨུཙྩཱ་ལིངྒ་སྟེ་སྲིན་བུ་དཀར་པོའོ། །ཀ་ལ་ནི་སྒྲ་སྒྲོག་པའི་དོན་ཏེ། སྒྲ་ཆེར་སྒྲོག་པས་ན་ཀ་ལིངྒ་སྟེ་ལྷོ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཡུལ་ལོ། །བྷ་མ་ནི་མི་གནས་པའི་དོན་ཏེ། ཨ་ཡིག་ཨི་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་ཞིང་། འཁོར་བར་བྱེད་པས་ན་བྷིངྒ་སྟེ་བུང་བའོ། །པཊ་དང་ཨཊ་ནི་འགྲོ་བའི་དོན་ཏེ། ལྷུང་བཞིན་དུ་འགྲོ་བས་ན་པཊངྒ་དང་པཊ་ག་སྟེ་ཆ་ག་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དག་ཀྱང་ངོ་།། 34. අගා ගි. ༣༤. ཨ་ག་ལས་གིའོ།། අග-කුටිලගමනෙතීමස්මා ගි හොති. අගති කුටිලො හුත්වා ගච්ඡතීති අග්ගි=පාවකො. ཨ་ག་ནི་གྱ་གྱུར་འགྲོ་བའི་དོན་ཏེ། འདི་ལས་གི་འགྱུར་རོ། །གྱ་གྱུར་འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ན་ཨགྒི་སྟེ་མེའོ།། 35. යාවලා ගු. ༣༥. ཡཱ་དང་བ་ལ་ལས་གུའོ།། යා-පාපුණනෙ, වල වල්ල-සංවරණෙ, එතෙහි ගු හොති. යාතීති යාගු=පෙය්‍යා. වලීයති සංවරීයතීති වග්ගු=මනුඤ්ඤො. ཡཱ་ནི་ཐོབ་པའི་དོན་དང་། བ་ལ་དང་བལླ་ནི་སྡོམ་པའི་དོན་ཏེ། འདི་དག་ལས་གུ་འགྱུར་རོ། །འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ན་ཡཱ་གུ་སྟེ་སྐྱོའོ། །སྡོམ་པར་བྱེད་པས་ན་བགྒུ་སྟེ་ཡིད་དུ་འོང་བའོ།། 36. ඵෙග්ගාදයො. ༣༦. ཕེགྒུ་ལ་སོགས་པའོ།། ඵෙග්ගු [Pg.241] ආදයො ගුඅන්තා නිපච්චන්තෙ. ඵල-නිප්ඵත්තියං, අස්ස එත්තං, ඵලති නිට්ඨානං ගච්ඡතීති ඵෙග්ගු=අසාරො. භර-භරණෙ, රලොපො. භරතීති භගු=ඉසි. හි-ගතීයං, නිග්ගහීතාගමො, හිනො ති පවත්තතීති හිඞ්ගු=රාමඨජං. කම-ඉච්ඡායං, කාමීයතීති කඞ්ගු=ධඤ්ඤවිසෙසො, එවමඤ්ඤෙපි. ཕེགྒུ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་གུའི་མཐའ་ཅན་རྣམས་ནི་གྲུབ་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་ཏོ། །ཕ་ལ་ནི་འགྲུབ་པའི་དོན་ཏེ། ཨ་ཡིག་ཨེ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་ཞིང་། མཐར་ཐུག་པར་འགྱུར་བས་ན་ཕེགྒུ་སྟེ་སྙིང་པོ་མེད་པའོ། །བྷ་ར་ནི་འཛིན་པའི་དོན་ཏེ། ར་ཡིག་ཉམས་ནས། འཛིན་པར་བྱེད་པས་ན་བྷ་གུ་སྟེ་དྲང་སྲོང་ངོ་། །ཧི་ནི་འགྲོ་བའི་དོན་ཏེ། རྗེས་སུ་ང་རོ་བྱུང་ནས། འཇུག་པས་ན་ཧིངྒུ་སྟེ་ཤིང་ཀུན་ནོ། །ཀ་མ་ནི་འདོད་པའི་དོན་ཏེ། འདོད་པར་བྱ་བས་ན་ཀངྒུ་སྟེ་འབྲུ་ཁྱད་པར་ཅན་ནོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དག་ཀྱང་ངོ་།། 37. ජනා ඝො. ༣༧. ཛ་ན་ལས་གྷོའོ།། ජන-ජනනෙතීමස්මා ඝො හොති. ‘‘මනානං නිග්ගහීත’’න්ති (5.96) නස්ස නිග්ගහීතං, ජායති ගමනමෙතායාති ජඞ්ඝා=පාණ්‍යඞ්ගවිසෙසො. ཛ་ན་ནི་སྐྱེད་པའི་དོན་ཏེ། འདི་ལས་གྷོ་འགྱུར་རོ། །“མ་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ང་རོའོ་”ཞེས་པས་ན་ཡིག་རྗེས་སུ་ང་རོར་འགྱུར་ཞིང་། འདིས་འགྲོ་བ་སྐྱེ་བས་ན་ཛངྒྷཱ་སྟེ་རྗེ་ངར་རོ།། 38. මෙඝාදයො. ༣༨. མེ་གྷ་ལ་སོགས་པའོ།། මෙඝආදයො ඝන්තා නිපච්චන්තෙ. මිහ-සෙචනෙ, හලොපො, මෙහති සිඤ්චතීති මෙඝො=අම්බුදො. මුහ-මුච්ඡායං, හලොපො, මුය්හන්ති සත්තා එත්ථාති මොඝො=තුච්ඡො. සී-සයෙ, එත්තාභාවො, සෙති ලහු හුත්වා පවත්තතීති සීඝං=ආසු. අහ-භස්මීකරණෙ, නිපුබ්බො, හලොපදීඝා, නිදහතීති නිදාඝො=ගිම්හො. මහීස්ස හලොපො, මහීයති පූජීයතීති මඝා=නක්ඛත්තං, එවමඤ්ඤෙපි. མེ་གྷ་ལ་སོགས་པ་གྷའི་མཐའ་ཅན་རྣམས་ནི་གྲུབ་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་ཏོ། །མི་ཧ་ནི་གཤེགས་པའི་དོན་ཏེ། ཧ་ཡིག་ཉམས་ནས། གཤེགས་པར་བྱེད་པས་ན་མེ་གྷ་སྟེ་སྤྲིན་ནོ། །མུ་ཧ་ནི་རྨོངས་པའི་དོན་ཏེ། ཧ་ཡིག་ཉམས་ནས། འདི་ལ་སེམས་ཅན་རྣམས་རྨོངས་པས་ན་མོ་གྷ་སྟེ་སྟོང་པའོ། །སཱི་ནི་ཉལ་བའི་དོན་ཏེ། ཨེ་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་བར། ཡང་བར་གྱུར་ནས་འཇུག་པས་ན་སཱི་གྷཾ་སྟེ་མྱུར་བའོ། །ཨ་ཧ་ནི་ཐལ་བར་བྱེད་པའི་དོན་ཏེ། སྔོན་དུ་ནི་ཡོད་པས་ཧ་ཡིག་ཉམས་ཤིང་རིང་པོར་འགྱུར་ལ། སྲེག་པར་བྱེད་པས་ན་ནི་དཱ་གྷ་སྟེ་ཚ་བའོ། །མ་ཧཱི་ལས་ཧ་ཡིག་ཉམས་ནས། མཆོད་པར་བྱ་བས་ན་མ་གྷཱ་སྟེ་སྐར་མ་མཆུ་འོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དག་ཀྱང་ངོ་།། (ඉති කවග්ගපච්චයවිධානං). (འདི་ནི་ཀའི་སྡེའི་རྐྱེན་གྱི་ཆོ་གའོ།།) 39. චුසරවරා චො. ༣༩. ཅུ་དང་། ས་ར་དང་། བ་ར་རྣམས་ལས་ཅོའོ།། චු-චවනෙ, සර-ගති හිංසා චින්තාසු, වර-වරණ සම්භත්තීසු, එයෙහි චො හොති. චවති රුක්ඛාති චොචං=උපභුත්තඵල- විසෙසො[Pg.242]. සරති ආයතිං දුක්ඛං හිංසතීති සච්චං=අවිතථං. වාරෙති සුඛන්ති වච්චං=ගූථො. ཅུ་ནི་འཕོ་བའི་དོན་དང་། ས་ར་ནི་འགྲོ་བ་དང་། འཚེ་བ་དང་། སེམས་པའི་དོན་དང་། བ་ར་ནི་འདེམས་པ་དང་བསྟེན་པའི་དོན་ཏེ། འདི་དག་ལས་ཅོ་འགྱུར་རོ། །ཤིང་ལས་ལྷུང་བས་ན་ཅོ་ཅ་སྟེ་བཟའ་བའི་འབྲས་བུ་ཁྱད་པར་ཅན་ནོ། །མ་འོངས་པའི་སྡུག་བསྔལ་སེལ་བར་བྱེད་པས་ན་སཙྩ་སྟེ་བདེན་པའོ། །བདེ་བ་འགོག་པར་བྱེད་པས་ན་བཙྩ་སྟེ་བཤང་བའོ།། 40. මරා චුඊචී ච. ༤༠. མ་ར་ལས་ཅུ་དང་། ཨཱི་ཅཱི་དང་། ཅའོ།། මර-පාණචාගෙ තීමස්මා චුඊචී හොන්ති චො ච. මරණං මච්චු=මරණං. මාරෙති අන්ධකාරං විනාසෙතීති මරීචි=රංසි, මිගතණ්හිකා ච. මරතීති මච්චො=සත්තො. མ་ར་ནི་སྲོག་གཏོང་བའི་དོན་ཏེ། འདི་ལས་ཅུ་དང་ཨཱི་ཅཱི་དང་ཅོ་འགྱུར་རོ། །འཆི་བ་ནི་མཙྩུ་སྟེ་འཆི་བའོ། །མུན་པ་འཇོམས་པར་བྱེད་པས་ན་མ་རཱི་ཅི་སྟེ་འོད་ཟེར་དང་སྨིག་རྒྱུའོ། །འཆི་བར་འགྱུར་བས་ན་མཙྩ་སྟེ་སེམས་ཅན་ནོ།། 41. කුස පසා ඡික. ༤༡. ཀུ་ས་དང་པ་ས་ལས་ཆི་ཀའོ།། කුස-අක්කොසෙ, පස-බාධනෙ, එතෙහි ඡික හොති. කුසීයති අක්කොසීයතීති කුච්ඡි=උදරං. පසීයති බාධීයති එත්ථාති පච්ඡි=භාජනවිසෙසො. ཀུ་ས་ནི་གཤེ་བའི་དོན་དང་། པ་ས་ནི་གནོད་པའི་དོན་ཏེ། འདི་དག་ལས་ཆི་ཀ་འགྱུར་རོ། །གཤེ་བར་བྱ་བས་ན་ཀུཙྪི་སྟེ་ལྟོ་བའོ། །འདི་ལ་གནོད་པར་བྱེད་པས་ན་པཙྪི་སྟེ་སྣོད་ཁྱད་པར་ཅན་ནོ།། 42. කස උසා ඡුක. ༤༢. ཀ་ས་དང་ཨུ་ས་ལས་ཆུ་ཀའོ།། කස-විලෙඛනෙ, උස-දාහෙ, එතෙහි ඡුක හොති. කසන්ති විලෙඛන්ති එත්ථාති කච්ඡු=පාමං. උසති දහති සන්තාපන්ති උච්ඡු=රසාලො. ཀ་ས་ནི་འབྲད་པའི་དོན་དང་། ཨུ་ས་ནི་སྲེག་པའི་དོན་ཏེ། འདི་དག་ལས་ཆུ་ཀ་འགྱུར་རོ། །འདི་ལ་འབྲད་པར་བྱེད་པས་ན་ཀཙྪུ་སྟེ་ཟ་ཕྲུག་གོ། །གདུང་བར་བྱེད་པས་ན་ཨུཙྪུ་སྟེ་བུ་རམ་ཤིང་ངོ་།། 43. අස මස වද කුච කචා ඡො. ༤༣. ཨ་ས་དང་། མ་ས་དང་། བ་ད་དང་། ཀུ་ཅ་དང་། ཀ་ཅ་རྣམས་ལས་ཆོའོ།། අස-ඛිපනෙ, මස-ආමසනෙ, වද-වචනෙ, කුච-සංකොචනෙ, කච-බන්ධනෙ, එතෙහි ඡො හොති. අසති ඡිපතීති අච්ඡො=භල්ලූකො. මසති ජලන්ති මච්ඡො=මීනො. වදතීති වච්ඡො=නෙලකො. කුචීයති සංකොචීයතීති කොච්ඡො=භද්දපීට්ඨං. කචීයති බන්ධීයතීති කච්ඡො=තනුපදෙසො, අනූපො ච. ཨ་ས་ནི་གཏོར་བའི་དོན་དང་། མ་ས་ནི་རེག་པའི་དོན་དང་། བ་ད་ནི་སྨྲ་བའི་དོན་དང་། ཀུ་ཅ་ནི་སྐུམ་པའི་དོན་དང་། ཀ་ཅ་ནི་འཆིང་བའི་དོན་ཏེ། འདི་དག་ལས་ཆོ་འགྱུར་རོ། །གཏོར་བར་བྱེད་པས་ན་ཨཙྪ་སྟེ་དོམ་མོ། །ཆུ་ལ་རེག་པས་ན་མཙྪ་སྟེ་ཉའོ། །སྨྲ་བར་བྱེད་པས་ན་བཙྪ་སྟེ་བེའུའོ། །སྐུམ་པར་བྱ་བས་ན་ཀོཙྪ་སྟེ་ཁྲི་མཆོག་གོ། །འཆིང་བར་བྱ་བས་ན་ཀཙྪ་སྟེ་མཆན་ཁུང་དང་གཤེར་སའོ།། 44. ගුච්ඡාදයො. ༤༤. གུཙྪ་ལ་སོགས་པའོ།། ගුච්ඡආදයො [Pg.243] ඡන්තා නිපච්චන්තෙ. ගුප-ගොපනෙ, ඔත්තාභාවො, ගොපීයතීති ගුච්ඡො=ථවකො. තුස-තුට්ඨිම්හී, තුසන්ති එතෙනාති තුච්ඡං=මුසා. පුස-පොසනෙ, පොසන්ති තනුමනෙනාති පුච්ඡො=වාලධි, එවමඤ්ඤෙපි. གུཙྪ་ལ་སོགས་པ་ཆའི་མཐའ་ཅན་རྣམས་ནི་གྲུབ་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་ཏོ། །གུ་པ་ནི་སྲུང་བའི་དོན་ཏེ། ཨོ་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་བར། སྲུང་བར་བྱ་བས་ན་གུཙྪ་སྟེ་མེ་ཏོག་གི་ཆུན་པོའོ། །ཏུ་ས་ནི་དགའ་བའི་དོན་ཏེ། འདིས་དགའ་བར་བྱེད་པས་ན་ཏུཙྪཾ་སྟེ་སྟོང་པའོ། །པུ་ས་ནི་གསོ་བའི་དོན་ཏེ། འདིས་ལུས་གསོ་བར་བྱེད་པས་ན་པུཙྪ་སྟེ་མཇུག་མའོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དག་ཀྱང་ངོ་།། 45. අරා ජු ඤට ච. ༤༥. ཨ་ར་ལས་ཇུ་འགྱུར་ཞིང་། ཨ་ར་ལ་ཨུ་ཊ་ཡང་འགྱུར་རོ།། අර-ගමනෙතීමස්මා ජු හොති, අරිස්ස උට ච. ටකාරො සබ්බාදෙසත්ථො, අරති අකුටිලභාවෙන පවත්තතීති උජු=අවඞ්කො. ཨ་ར་ནི་འགྲོ་བའི་དོན་ཏེ། འདི་ལས་ཇུ་འགྱུར་ཞིང་། ཨ་ར་ལ་ཨུ་ཊ་ཡང་འགྱུར་རོ། །ཊ་ཡིག་ནི་ཐམས་ཅད་འགྱུར་བའི་དོན་ཏེ། གྱ་གྱུ་མེད་པར་འཇུག་པས་ན་ཨུ་ཇུ་སྟེ་དྲང་པོའོ།། 46. රජ්ජාදයො. ༤༦. རཛྫུ་ལ་སོགས་པའོ།། රජ්ජුආදයො ජුඅන්තා නිපච්චන්තෙ. රුධ-ආවරණෙ, උස්ස අත්තං, රුන්ධන්ති එතෙනාති රුජ්ජු-යොත්තං. මන-ඤාණෙ, අමඤ්ඤිත්ථාති මඤ්ජු=මඤ්ජුලං, එවමඤ්ඤෙපි. རཛྫུ་ལ་སོགས་པ་ཇུའི་མཐའ་ཅན་རྣམས་ནི་གྲུབ་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་ཏོ། །རུ་དྷ་ནི་སྒྲིབ་པའི་དོན་ཏེ། ཨུ་ཡིག་ཨ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་ཞིང་། འདིས་སྡོམ་པར་བྱེད་པས་ན་རཛྫུ་སྟེ་ཐག་པའོ། །མ་ན་ནི་ཤེས་པའི་དོན་ཏེ། ཤེས་པར་བྱེད་པས་ན་མཉྫུ་སྟེ་ཡིད་དུ་འོང་བའོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དག་ཀྱང་ངོ་།། 47. ගිධා ඣක. ༤༧. གི་དྷ་ལས་ཛྷ་ཀའོ།། ගිධ-අභිකඞ්ඛායමිච්චස්මා ඣක හොති. ගෙධතීති ගිජ්ඣො=පක්ඛිවිසෙසො. གི་དྷ་ནི་མངོན་པར་འདོད་པའི་དོན་ཏེ། འདི་ལས་ཛྷ་ཀ་འགྱུར་རོ། །ཆགས་པར་བྱེད་པས་ན་གིཛྫྷ་སྟེ་བྱ་རྒོད་དོ།། 48. වඤ්ඣාදයො. ༤༨. བཉྫྷ་ལ་སོགས་པའོ།། වඤ්ච්‍යාදයො ඣක අන්තා නිපච්චන්තෙ. වන-යාචනෙ, වනොති අත්තානං අනුභවිතුං යාචතීති වඤ්ඣො=අඵලරුක්ඛො, වඤ්ඣා=අපසවා ඉත්ථී, අස්ස ඉත්තං විඤ්ඣො=පබ්බතො, සංජ-සඞ්ගෙ, නිග්ගහීතලොපො, සඤ්ජියතීති සජ්ඣං=රජතං, එවමඤ්ඤෙපි. བཉྩ་ལ་སོགས་པ་ཛྷ་ཀའི་མཐའ་ཅན་རྣམས་ནི་གྲུབ་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་ཏོ། །བ་ན་ནི་སློང་བའི་དོན་ཏེ། བདག་ཉིད་ཉམས་སུ་མྱོང་བར་སློང་བས་ན་བཉྫྷ་སྟེ་འབྲས་བུ་མེད་པའི་ཤིང་དང་། བཉྫྷཱ་སྟེ་རབས་ཆད་ཀྱི་བུད་མེད་དོ། །ཨ་ཡིག་ཨི་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བས་བིཉྫྷ་སྟེ་རི་བོའོ། །སཉྫ་ནི་ཆགས་པའི་དོན་ཏེ། རྗེས་སུ་ང་རོ་ཉམས་ནས། ཆགས་པར་བྱེད་པས་ན་སཛྫྷཾ་སྟེ་དངུལ་ལོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དག་ཀྱང་ངོ་།། 49. කමයජා ඤො. ༤༩. ཀ་མ་དང་ཡ་ཛ་ལས་ཉོའོ།། කම-ඉච්ඡායං[Pg.244], යජ-දෙවපූජාසඞ්ගතිකරණදානෙසු, එතෙහි ඤො හොති, මස්ස නිග්ගහීතවග්ගන්තා, කාමීයතීති කඤ්ඤා=කුමාරී. ජස්ස පරරූපත්තං, යජන්ත්‍යනෙනාති යඤ්ඤො=යාගො. ཀ་མ་ནི་འདོད་པའི་དོན་དང་། ཡ་ཛ་ནི་ལྷ་མཆོད་པ་དང་། འདུ་བ་དང་། སྦྱིན་པའི་དོན་ཏེ། འདི་དག་ལས་ཉོ་འགྱུར་རོ། །མ་ཡིག་རྗེས་སུ་ང་རོ་དང་སྡེའི་མཐའ་ཅན་དུ་འགྱུར་བས། འདོད་པར་བྱ་བས་ན་ཀཉྙཱ་སྟེ་བུ་མོའོ། །ཛ་ཡིག་གཞན་གྱི་གཟུགས་སུ་འགྱུར་བས། འདིས་མཆོད་པར་བྱེད་པས་ན་ཡཉྙ་སྟེ་མཆོད་སྦྱིན་ནོ།། 50. පුඤ්ඤං. ༥༠. པུཉྙཾའོ།། පුනාති පුණතිස්මා වා ඤොඔත්තාභාවො ච නිපච්චන්තෙ. පුනාති, පුණති සුන්දරත්තං කරොතීති වා පුඤ්ඤං=කුසලං. པུ་ནཱ་ཏི་འམ་པུ་ཎ་ཏི་ལས་ཉོ་འགྱུར་ཞིང་། ཨོ་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་བ་ནི་གྲུབ་པ་ལས་སོ། །དག་པར་བྱེད་པའམ། ཡང་ན་མཛེས་པར་བྱེད་པས་ན་པུཉྙཾ་སྟེ་དགེ་བའོ།། 51. අර හාඤ්ඤො හාස්ස හිර ච. ༥༡. ཨ་ར་དང་ཧཱ་ལས་ཨཉྙོ་འགྱུར་ཞིང་། ཧཱ་ལ་ཧི་རའང་འགྱུར་རོ།། අර-ගමනෙ, වා-චාගෙ, එතෙහි අඤ්ඤො හොති, හාස්ස හිරඤ්චාදෙසො. අරීයතෙ ගම්‍යතෙති අරඤ්ඤං=වනං. ජහාති සත්තානං හීනත්තන්ති හිරඤ්ඤං=ධනං, සුවණ්ණඤ්ච. ཨ་ར་ནི་འགྲོ་བའི་དོན་དང་། ཧཱ་ནི་གཏོང་བའི་དོན་ཏེ། འདི་དག་ལས་ཨཉྙོ་འགྱུར་ཞིང་། ཧཱ་ལ་ཧི་ར་འགྱུར་རོ། །འགྲོ་བར་བྱ་བས་ན་ཨརཉྙཾ་སྟེ་ནགས་ཚལ་ལོ། །སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་དམན་པ་ཉིད་གཏོང་བར་བྱེད་པས་ན་ཧིརཉྙཾ་སྟེ་ནོར་དང་གསེར་རོ།། (ඉති චවග්ගපච්චයවිධානං). (འདི་ནི་ཅའི་སྡེའི་རྐྱེན་གྱི་ཆོ་གའོ།།) 52. කිර තරා කීටො. ༥༢. ཀི་ར་དང་ཏ་ར་ལས་ཀཱི་ཊོའོ།། කිර-විකිරණෙ, තර-තරණෙ, එතෙහි, කීටො හොති. සොභෙතුමෙත්ථ රතනානි විකිරීයන්තීති කිරීටං=මකුටං. තරඉති නිද්දෙසා අස්ස ඉත්තං, තරන්ති යන්ති සුරූපත්ත මනෙනාති තිරීටං=වෙට්ඨනං. ཀི་ར་ནི་གཏོར་བའི་དོན་དང་། ཏ་ར་ནི་བརྒལ་བའི་དོན་ཏེ། འདི་དག་ལས་ཀཱི་ཊོ་འགྱུར་རོ། །མཛེས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་འདི་ལ་རིན་པོ་ཆེ་རྣམས་གཏོར་བས་ན་ཀིརཱི་ཊཾ་སྟེ་ཅོད་པན་ནོ། །ཏ་ར་ཞེས་བསྟན་པས་ཨ་ཡིག་ཨི་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་ཞིང་། འདིས་མཛེས་པའི་དངོས་པོར་བརྒལ་བའམ་འགྲོ་བས་ན་ཏིརཱི་ཊཾ་སྟེ་མགོ་དཀྲིས་སོ།། 53. සකාදීහ්‍යටො. ༥༣. ས་ཀ་ལ་སོགས་པ་ལས་ཨ་ཊོའོ།། සක-සත්තියං, කස-ගමනෙ, කර-කරණෙ, මක්ක ඉති සුත්තියො ධාතු, දෙව-දෙවනෙ, කම-ඉච්ඡායං, එවමාදිහි අටො හොති. සණ්ණොති භාරං වහිතුන්ති සකටො=යානං. අකසි නිරොජත්තං අගමීති කසටං=නිරොජං. කරොති අමනාපන්ති කරටො=කාකො[Pg.245]. මක්කති චලතීති මක්කටො=වානරො. දෙවීයති පූජීයතීති දෙවටො=ඉසි. කමති ඉච්ඡති ආරොහත්ථන්ති කමටො=වාමනො. ས་ཀ་ནི་ནུས་པའི་དོན་དང་། ཀ་ས་ནི་འགྲོ་བའི་དོན་དང་། ཀ་ར་ནི་བྱེད་པའི་དོན་དང་། མཀྐ་ནི་གཡོ་བའི་དོན་གྱི་དབྱིངས་དང་། དེ་བ་ནི་རྩེ་བའི་དོན་དང་། ཀ་མ་ནི་འདོད་པའི་དོན་ཏེ། འདི་ལ་སོགས་པ་ལས་ཨ་ཊོ་འགྱུར་རོ། །ཁུར་ཁྱེར་བར་ནུས་པས་ན་ས་ཀ་ཊ་སྟེ་ཤིང་རྟའོ། །བཅུད་མེད་པར་འགྱུར་བས་ན་ཀ་ས་ཊཾ་སྟེ་བཅུད་མེད་པའོ། །ཡིད་དུ་མི་འོང་བ་བྱེད་པས་ན་ཀ་ར་ཊ་སྟེ་བྱ་རོག་གོ། །གཡོ་བར་བྱེད་པས་ན་མཀྐ་ཊ་སྟེ་སྤྲེའུའོ། །མཆོད་པར་བྱ་བས་ན་དེ་བ་ཊ་སྟེ་དྲང་སྲོང་ངོ་། །འཛེག་པར་འདོད་པས་ན་ཀ་མ་ཊ་སྟེ་མིའུ་ཐུང་ངོ་།། 54. මකුටාවාට කවාට කුක්කුටා. ༥༤. མ་ཀུ་ཊ་དང་། ཨཱ་བཱ་ཊ་དང་། ཀ་བཱ་ཊ་དང་། ཀུཀྐུ་ཊ་རྣམས་སོ།། එතෙ සද්දා නිපච්චන්තෙ. මංකිස්මා උටො, නිග්ගහීතලොපො ච, මංකෙති සොභෙතීති මකුටං=කිරීටං. අවතිස්මා ආටණ, අව්‍යතෙ ඛඤ්ඤතෙති ආවාටො=කාසු. කු-සද්දෙතීමස්මා ආටො, ඔඅවාදෙසා යථායොගං, කවති රවතීති කවාටං=ද්වාරපිධානං. කුක වක-ආදානෙතීමස්මා කුටක, කුකති ගොචරමාදදාතීති කුක්කුටො=තම්බචූළො. སྒྲ་འདི་དག་ནི་གྲུབ་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་ཏོ། །མངྐ་ལས་ཨུ་ཊོ་འགྱུར་ཞིང་རྗེས་སུ་ང་རོ་ཉམས་པས། མཛེས་པར་བྱེད་པས་ན་མ་ཀུ་ཊཾ་སྟེ་ཅོད་པན་ནོ། །ཨ་བ་ལས་ཨཱ་ཊ་ཎa་འགྱུར་ཞིང་། བརྐོས་པས་ན་ཨཱ་བཱ་ཊ་སྟེ་དོང་ངོ་། །ཀུ་ནི་སྒྲ་སྒྲོག་པའི་དོན་ལས་ཨཱ་ཊོ་འགྱུར་ཞིང་། ཅི་རིགས་པར་ཨོ་དང་ཨ་བ་འགྱུར་བས། སྒྲ་སྒྲོག་པས་ན་ཀ་བཱ་ཊཾ་སྟེ་སྒོ་གླེགས་སོ། །ཀུ་ཀ་དང་བ་ཀ་ནི་ལེན་པའི་དོན་ལས་ཀུ་ཊ་ཀ་འགྱུར་ཞིང་། ཟས་ལེན་པར་བྱེད་པས་ན་ཀུཀྐུ་ཊ་སྟེ་ཁྱིམ་བྱའོ།། 55. කමුස කුස කසා ඨො. ༥༥. ཀ་མ་དང་། ཨུ་ས་དང་། ཀུ་ས་དང་། ཀ་ས་རྣམས་ལས་ཋོའོ།། කම-ඉච්ඡායං, උස-දාහෙ, කුස-අක්කොසෙ, කස-ගමනෙ, එතෙහිඨො හොති, නිග්ගහීතවග්ගන්තා, ඔදනාදීනි කාමෙතීති කණ්ඨො=ගලො. ඔක්කපරරූපාදීනි, ඔදනාදීසු උණ්හෙන උසීයතී ති ඔට්ඨො=දන්තච්ඡදො, කරභො ච. කුසීයති අක්කොසීයතීති කොට්ඨො=ධඤ්ඤනිලයො. කසති යාති විනාසන්ති කට්ඨං=දාරු. ཀ་མ་ནི་འདོད་པའི་དོན་དང་། ཨུ་ས་ནི་སྲེག་པའི་དོན་དང་། ཀུ་ས་ནི་གཤེ་བའི་དོན་དང་། ཀ་ས་ནི་འགྲོ་བའི་དོན་ཏེ། འདི་དག་ལས་ཋོ་འགྱུར་རོ། །རྗེས་སུ་ང་རོ་དང་སྡེའི་མཐའ་ཅན་དུ་འགྱུར་བས། ཟས་ལ་སོགས་པ་འདོད་པས་ན་ཀཎྛ་སྟེ་མགྲིན་པའོ། །ཨོ་དང་གཞན་གྱི་གཟུགས་ལ་སོགས་པར་འགྱུར་བས། ཟས་ལ་སོགས་པའི་ཚ་བས་གདུང་བར་བྱེད་པས་ན་ཨོཊྛ་སྟེ་མཆུ་དང་རྔེའུའོ། །གཤེ་བར་བྱ་བས་ན་ཀོཊྛ་སྟེ་འབྲུ་མཛོད་དོ། །འཇིག་པར་འགྱུར་བས་ན་ཀཊྛཾ་སྟེ་ཤིང་ངོ་།། 56. කුට්ඨාදයො. ༥༦. ཀུཊྛ་ལ་སོགས་པའོ།། කුට්ඨආදයො සද්දා ඨන්තා නිපච්චන්තෙ. කුසිස්මා ඨො, ඔත්තාභාවො ච, කුසීයති අක්කොසීයතීති කුට්ඨං=ඡවිරොගො. කුණ-සද්දෙ, පරරූපාභාවො ඔත්තාභාවො ච, කුණති නදතීති කුණ්ඨො=අතිඛිණො, කුණීයති අක්කොසීයතීති කුණ්ඨො= ඡින්නහත්ථපාදාදිකො[Pg.246]. දංසිස්ස දා, දංසති එතායාති දාඨා=දන්තවිසෙසො. කමිස්ස අක ච. කාමීයාති දීනෙතීති කමඨො=භික්ඛාභාජනං, වාමනො, කුම්මො ච. ඵස්සිස්ස ඵුටො, ඵස්සීයතීති ඵුට්ඨො=ඵස්සො, එවමඤ්ඤෙපි. ཀུཊྛ་ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ཋའི་མཐའ་ཅན་རྣམས་ནི་གྲུབ་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་ཏོ། །ཀུ་ས་ལས་ཋོ་འགྱུར་ཞིང་ཨོ་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་བས། གཤེ་བར་བྱ་བས་ན་ཀུཊྛཾ་སྟེ་མཛེ་ནད་དོ། །ཀུ་ཎ་ནི་སྒྲ་སྒྲོག་པའི་དོན་ལས་གཞན་གྱི་གཟུགས་མེད་པ་དང་ཨོ་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་བས། སྒྲ་སྒྲོག་པས་ན་ཀུཎྛ་སྟེ་རྟུལ་པོའོ། །གཤེ་བར་བྱ་བས་ན་ཀུཎྛ་སྟེ་ལག་རྡུམ་ལ་སོགས་པའོ། །དཾ་ས་ལ་དཱ་འགྱུར་བས། འདིས་སོ་འདེབས་པས་ན་དཱ་ཋཱ་སྟེ་མཆེ་བའོ། །ཀ་མ་ལ་ཨ་ཀའང་འགྱུར་བས། འདོད་པར་བྱ་བས་ན་ཀ་མ་ཋ་སྟེ་ལྷུང་བཟེད་དང་། མིའུ་ཐུང་དང་། རུས་སྦལ་ལོ། །ཕསྶ་ལ་ཕུ་ཊོ་འགྱུར་བས། རེག་པར་བྱ་བས་ན་ཕུཊྛ་སྟེ་རེག་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དག་ཀྱང་ངོ་།། 57. වර කරා අණ්ඩො. ༥༧. བ་ར་དང་ཀ་ར་ལས་ཨཎྜོའོ།། වර-වරණෙ, කර-කරණෙ, එතෙහි අණ්ඩො හොති. අත්තනි පෙඵං වාරයතීති වරණ්ඩො=මුඛරොගො. කරීයතීති කරණ්ඩො=භණ්ඩවිසෙසො. `vara` ནི་བཟློག་པ་ལའོ། །`kara` ནི་བྱེད་པ་ལའོ། །འདི་དག་ལས་ `aṇḍa` (ཨཎྜ) འགྱུར་རོ། །རང་གི་ཁ་ནང་གི་ལྦུ་བ་བཟློག་པར་བྱེད་པས་ན་ `varaṇḍa` (ཝརཎྜ) སྟེ་ཁའི་ནད་དོ། །བྱེད་པར་བྱ་བས་ན་ `karaṇḍa` (ཀརཎྜ) སྟེ་སྣོད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གོ། 58. මනන්තා ඩො. ༥༨. མཐའ་མ་དང་ན་ལས་ `ḍa` (ཌ) འགྱུར་རོ།། මකාර නකාරන්තෙහි ක්‍රියත්ථෙහි බහුලං ඩප්පච්චයො හොති. සම-උපසමෙ, සමනං සණ්ඩං=සමූහො. කම-පදවික්ඛෙපෙ, කමති යාතීති කණ්ඩො=සරො, පරිච්ඡෙදො ච, දම-දමනෙ, දමන්ත්ව්‍යනෙනාති දණ්ඩො=නිග්ගහො. අම ගම-ගමනෙ, අමන්ති උප්පජ්ජන්ති එත්ථාති අණ්ඩො=පක්ඛිපසවො, කොසො ච. ගච්ඡති සූනභාවන්ති ගණ්ඩො=බ්‍යාධි, වදනෙකදෙසො ච. රමු-කීළායං, රමන්ති එත්ථාති රුණ්ඩා=විධවා. මන-ඤාණෙ, මඤ්ඤන්ති එතෙනාති මණ්ඩො=ඔදනාදිනිස්සාවො. ඛන ඛණ=අවදාරණෙ, ඛඤ්ඤතීති ඛණ්ඩො=උච්ඡුවිකාර විසෙසො. ලම-හිංසායං, ලමති හිංසති සුචිභාවන්ති ලණ්ඩො=වච්චං, එවමඤ්ඤෙපි. བྱ་བའི་དོན་ཅན་གྱི་མཐའ་མ་ཡིག་དང་ན་ཡིག་ལས་ཕལ་ཆེར་ `ḍa` (ཌ) རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །`sama` ནི་ཉེ་བར་ཞི་བ་ལའོ། །ཞི་བར་བྱེད་པས་ན་ `saṇḍa` (སཎྜ) སྟེ་ཚོགས་སོ། །`kama` ནི་གོམ་པ་འདོར་བ་ལའོ། །འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ན་ `kaṇḍa` (ཀཎྜ) སྟེ་མདའ་དང་ལེའུའོ། །`dama` ནི་འདུལ་བ་ལའོ། །འདིས་འདུལ་བར་བྱེད་པས་ན་ `daṇḍa` (དཎྜ) སྟེ་ཆད་པ་ (འཁར་བ་) འོ། །`ama` དང་ `gama` ནི་འགྲོ་བ་ལའོ། །འདིར་སྐྱེ་བར་བྱེད་པས་ན་ `aṇḍa` (ཨཎྜ) སྟེ་བྱ་སྒོང་དང་ཤུབས་སོ། །སྐྲངས་པའི་དངོས་པོར་འགྲོ་བས་ན་ `gaṇḍa` (གཎྜ) སྟེ་འབྲུམ་བུ་ (ནད་) དང་མཁུར་ཚོས་སོ། །`ramu` ནི་རྩེ་བ་ལའོ། །འདིར་རྩེ་བས་ན་ `ruṇḍā` (རུཎྜཱ) སྟེ་ཡུགས་ས་མོའོ། །`mana` ནི་ཤེས་པ་ལའོ། །འདིས་ཤེས་པར་བྱེད་པས་ན་ `maṇḍa` (མཎྜ) སྟེ་འབྲས་ཆན་གྱི་ཁུ་བ་སོགས་སོ། །`khana` དང་ `khaṇa` ནི་རྐོ་བ་ལའོ། །བརྐོས་པས་ན་ `khaṇḍa` (ཁཎྜ) སྟེ་བུ་རམ་གྱི་འགྱུར་བའི་བྱེ་བྲག་གོ། །`lama` ནི་འཚེ་བ་ལའོ། །གཙང་བའི་དངོས་པོར་འཚེ་བར་བྱེད་པས་ན་ `laṇḍa` (ལཎྜ) སྟེ་བཤང་བའོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དག་ཀྱང་ངོ་།། 59. කුණ්ඩා දයො. ༥༩. `kuṇḍa` (ཀུཎྜ) ལ་སོགས་པའོ།། කුණ්ඩආදයො ඩන්තා නිපච්චන්තෙ. කම මන තනානං අස්ස උත්තං, කාමීයතීති කුණ්ඩං=භාජනං. මඤ්ඤති හිතාහිතන්ති මුණ්ඩො= ඡින්නකෙසො[Pg.247]. තනොති එතෙනාති තුණ්ඩං=ලපනං. ඊර-ඛෙපෙ, එරංආදෙසො. ඊරති කම්පතීති එරණ්ඩො=බ්‍යග්ඝපුච්ඡො, සි-සෙවායං, සිස්ස ඛමුක, සුගන්ධං සෙවතීති සිඛණ්ඩො=චූළා, එවමඤ්ඤෙපි. `kuṇḍa` (ཀུཎྜ) ལ་སོགས་པ་ཌ་མཐའ་ཅན་རྣམས་ནི་གྲུབ་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་ཏོ། །`kama` དང་ `mana` དང་ `tana` རྣམས་ཀྱི་ཨ་ཡིག་ཨུ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །འདོད་པར་བྱ་བས་ན་ `kuṇḍa` (ཀུཎྜ) སྟེ་སྣོད་དོ། །ཕན་གནོད་ཤེས་པས་ན་ `muṇḍa` (མུཎྜ) སྟེ་སྐྲ་བྲེགས་པའོ། །འདིས་བརྐྱང་བར་བྱེད་པས་ན་ `tuṇḍa` (ཏུཎྜ) སྟེ་མཆུ་ཏོའོ། །`īra` ནི་འཕེན་པ་ལའོ། །`era` རུ་འགྱུར་རོ། །གཡོ་བར་བྱེད་པས་ན་ `eraṇḍa` (ཨེརཎྜ) སྟེ་སྟག་མཇུག་ (ཨེ་རཎྜའི་ཤིང་) གོ། །`si` ནི་བསྟེན་པ་ལའོ། །`si` ལ་ `sikha` རུ་འགྱུར་ཞིང་དྲི་ཞིམ་པོ་བསྟེན་པས་ན་ `sikhaṇḍa` (སིཁཎྜ) སྟེ་གཙུག་ཕུད་དོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དག་ཀྱང་ངོ་།། 60. තිජ කස තස දක්ඛා කිණො ජස්ස ඛො ච. ༦༠. `tija` དང་ `kasa` དང་ `tasa` དང་ `dakkha` རྣམས་ལས་ `kiṇa` (ཀིཎ) འགྱུར་ཞིང་ཛ་ཡིག་ཁ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ།། තිජ-නිසානෙ, කස-ගමනෙ, තස-පිපාසායං, දක්ඛ-වුද්ධියං, එතෙහි කිණො හොති, ජස්ස ඛො ච, තෙජයිත්ථාති තිඛිණං=නිසිතං. කසති පවත්තතීති කසිණං=අසෙසං. තසනං තසිණා=තණ්හා. දක්ඛති වුද්ධිං ගච්ඡති එතායාති දක්ඛීණා=කුසලං. `tija` ནི་རྣོ་བར་བྱེད་པ་ལའོ། །`kasa` ནི་འགྲོ་བ་ལའོ། །`tasa` ནི་སྐོམ་པ་ (འཇིགས་པ་) ལའོ། །`dakkha` ནི་འཕེལ་བ་ལའོ། །འདི་དག་ལས་ `kiṇa` (ཀིཎ) འགྱུར་ཞིང་ཛ་ཡིག་ཁ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །རྣོ་བར་བྱས་པས་ན་ `tikhiṇa` (ཏིཁིཎ) སྟེ་རྣོན་པོའོ། །འཇུག་པར་བྱེད་པས་ན་ `kasiṇa` (ཀསིཎ) སྟེ་མ་ལུས་པའོ། །སྐོམ་པར་བྱེད་པས་ན་ `tasiṇā` (ཏསིཎཱ) སྟེ་སྲེད་པའོ། །འདིས་འཕེལ་བར་འགྱུར་བས་ན་ `dakkhiṇā` (དཀྑིཎཱ) སྟེ་དགེ་བའོ།། 61. වීආදිතො ණි. ༦༡. `vī` ལ་སོགས་པ་ལས་ `ṇi` (ཎི) འགྱུར་རོ།། වී-තන්තසන්තානෙ, සි-සෙවාසං, සූ-පස්සවනෙ, දු-ගමනෙ, කී-දබ්බවිනීමයෙ, සා-තනුකරණාවසානෙසු, එවමාදීහි ණි හොති. වීයතීති වෙණි=කෙසකලාපො. සෙවනං සෙණි=සජාතීනං කාරූනං සමූහො. නිපුබ්බො, නිසෙවීයතීති නිසෙණි=සොපානං. සවති පස්සවතීති සොණි=කටි. දවති වහතීති දොණි=කට්ඨම්බුවාහනී, නාවා ච. නදාදිපාඨා විම්හි සොණී දොණී තිපි හොති. කයනං, කීයතෙ එතායාති වා කෙණි=කයො සාති දුක්ඛං තනුං කරොතීති සාණි=තිරොකරණී, එවමඤ්ඤෙපි. `vī` ནི་རྒྱུད་བརྐྱང་བ་ལའོ། །`si` ནི་བསྟེན་པ་ལའོ། །`sū` ནི་འཛག་པ་ལའོ། །`du` ནི་འགྲོ་བ་ལའོ། །`kī` ནི་ནོར་བརྗེ་བ་ལའོ། །`sā` ནི་ཕྲ་བར་བྱེད་པ་དང་མཐར་ཐུག་པ་ལའོ། །འདི་དག་ལ་སོགས་པ་ལས་ `ṇi` (ཎི) འགྱུར་རོ། །བཏགས་པས་ན་ `veṇi` (ཝེཎི) སྟེ་སྐྲའི་ལན་བུའོ། །བསྟེན་པས་ན་ `seṇi` (སེཎི) སྟེ་རིགས་མཐུན་པའི་བཟོ་བོའི་ཚོགས་སོ། །སྔོན་འཇུག་ `ni` དང་བཅས་པས་ཉེ་བར་བསྟེན་པར་བྱ་བས་ན་ `niseṇi` (ནིསེཎི) སྟེ་སྐས་འཛེག་གོ། །འཛག་པར་བྱེད་པས་ན་ `soṇi` (སོཎི) སྟེ་རྐེད་པའོ། །རྒྱུག་ཅིང་འཁྱེར་བར་བྱེད་པས་ན་ `doṇi` (དོཎི) སྟེ་ཤིང་གཞོང་དང་གྲུའོ། །`nadādipāṭha` ལས་ཨཱི་རྐྱེན་བྱས་པས་ `soṇī` (སོཎཱི) དང་ `doṇī` (དོཎཱི) ཞེས་ཀྱང་འགྱུར་རོ། །ཉོ་བར་བྱེད་པས་ན་ `keṇi` (ཀེཎི) སྟེ་ཉོ་བའོ། །སྡུག་བསྔལ་ཕྲ་བར་བྱེད་པས་ན་ `sāṇi` (སཱཎི) སྟེ་ཡོལ་བའོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དག་ཀྱང་ངོ་།། 62. ගහාදීහ්‍යණි. ༦༢. `gaha` ལ་སོགས་པ་ལས་ `aṇi` (ཨཎི) འགྱུར་རོ།། ගහ-උපාදානෙ, අර-ගමනෙ, ධර-ධාරණෙ, සර-ගතියිංසා චින්තාසු, තර-තරණෙ, එවමාදීහි අණිප්පච්චයො හොති. ගණ්හාතීති ගහණි=අසිතාදිපාචකො අග්ගි. අරීයති ගමීයතීති අරණි=අග්ගිමන්ථනකට්ඨං[Pg.248]. ධාරෙතීති ධරණි=මහී. සරීයති ගමීයතීති භරණි=මග්ගො. තරන්ත්‍යනෙනාති තරණි=නාවා, සූරියො ච. `gaha` ནི་ལེན་པ་ལའོ། །`ara` ནི་འགྲོ་བ་ལའོ། །`dhara` ནི་འཛིན་པ་ལའོ། །`sara` ནི་འགྲོ་བ་དང་འཚེ་བ་དང་བསམ་པ་ལའོ། །`tara` ནི་སྒྲོལ་བ་ལའོ། །འདི་དག་ལ་སོགས་པ་ལས་ `aṇi` (ཨཎི) རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །འཛིན་པར་བྱེད་པས་ན་ `gahaṇi` (གཧཎི) སྟེ་ཟས་སོགས་འཇུ་བར་བྱེད་པའི་མེའོ། །བགྲོད་པར་བྱ་བས་ན་ `araṇi` (ཨརཎི) སྟེ་གཙུབ་ཤིང་ངོ། །འཛིན་པར་བྱེད་པས་ན་ `dharaṇi` (དྷརཎི) སྟེ་ས་གཞིའོ། །བགྲོད་པར་བྱ་བས་ན་ `saraṇi` (སརཎི) སྟེ་ལམ་མོ། །འདིས་སྒྲོལ་བར་བྱེད་པས་ན་ `taraṇi` (ཏརཎི) སྟེ་གྲུ་དང་ཉི་མའོ།། 63. රීවීභාහි ණු. ༦༣. `rī` དང་ `vī` དང་ `bhā` རྣམས་ལས་ `ṇu` (ཎུ) འགྱུར་རོ།། රී-පස්සවනෙ, වී වා-ගමනෙ, භා-දිත්තියං, එතෙහිණු හොති. රීයති පස්සවතීති රෙණු=රජො. වෙති පවත්තතීති වෙණු=වෙළු. භාති දිබ්බතීති භාණු=රංසි. `rī` ནི་འཛག་པ་ལའོ། །`vī` དང་ `vā` ནི་འགྲོ་བ་ལའོ། །`bhā` ནི་གསལ་བ་ལའོ། །འདི་དག་ལས་ `ṇu` (ཎུ) འགྱུར་རོ། །འཛག་པར་བྱེད་པས་ན་ `reṇu` (རེཎུ) སྟེ་རྡུལ་ལོ། །འཇུག་པར་བྱེད་པས་ན་ `veṇu` (ཝེཎུ) སྟེ་སྨྱུག་མའོ། །གསལ་བར་བྱེད་པས་ན་ `bhāṇu` (བྷཱཎུ) སྟེ་འོད་ཟེར་རོ།། 64. ඛාණ්වා දයො. ༦༤. `khāṇu` (ཁཱཎུ) ལ་སོགས་པའོ།། ඛාණුආදයො ණුඅන්තා නිපච්චන්තෙ. ඛණ ඛන-අවදාරණෙ, ණස්ස ආ, ඛඤ්ඤති අවදාරීයතීති ඛාණු=ඡින්නසාඛො රුක්ඛො. ජන-ජනනෙ, නස්ස වා ආත්තං, ජායති ගමන මනෙනාති ජාණු, ජණ්ණු=ජඞ්ඝොරූනං සන්ධි. හර-හරණෙ, එක, හරීයතීති හරෙණු=ගන්ධදබ්බ, එවමඤ්ඤෙපි. `khāṇu` (ཁཱཎུ) ལ་སོགས་པ་ཎུ་མཐའ་ཅན་རྣམས་ནི་གྲུབ་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་ཏོ། །`khaṇa` དང་ `khana` ནི་རྐོ་བ་ལའོ། །ཨ་ཡིག་ཨཱ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །བརྐོས་པས་ན་ `khāṇu` (ཁཱཎུ) སྟེ་ཡལ་ག་བཅད་པའི་སྡོང་དུམ་མོ། །`jana` ནི་སྐྱེ་བ་ལའོ། །ཨ་ཡིག་ཨཱ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །འདིས་འགྲོ་བ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པས་ན་ `jāṇu` (ཛཱཎུ) འམ་ `jaṇṇu` (ཛཎྞུ) སྟེ་པུས་མོའི་ཚིགས་སོ། །`hara` ནི་འཁྱེར་བ་ལའོ། །ཨེ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །འཁྱེར་བར་བྱ་བས་ན་ `hareṇu` (ཧརེཎུ) སྟེ་སྤོས་ཀྱི་རྫས་སོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དག་ཀྱང་ངོ་།། 65. ක්වාදිතො ණො. ༦༥. `ku` ལ་སོགས་པ་ལས་ `ṇa` (ཎ) འགྱུར་རོ།། කු-සද්දෙ, සු-සවනෙ, දු-ගමනෙ, වර-වරණෙ, කර-කරණෙ, පණ-බ්‍යවහාරථුතිසු, තා-පාලනෙ, ලී-නිලීයනෙ, එවමාදීහි ණො හොති. කවති නදති එත්ථාති කොණො=අස්සි, වීණාදිවාදනදණ්ඩො ච. සුණොතීති සොණො=සුනඛො, නරො ච. දවති පවත්තතීති දොණො=පරිමාණවිසෙසො. විරූපත්ත වාරෙතීති වණ්ණො=නීලාදි. සවනං කරොතීති කණ්ණො=සවනං. පණීයති වොහරීයතීති පණ්ණො=පලාසො. ලායතීති තාණං=රක්ඛා. නිලීයන්ති එත්ථාති ලෙණං=නිලීයනට්ඨානං. `ku` ནི་སྒྲ་སྒྲོག་པ་ལའོ། །`su` ནི་ཐོས་པ་ལའོ། །`du` ནི་འགྲོ་བ་ལའོ། །`vara` ནི་བཟློག་པ་ལའོ། །`kara` ནི་བྱེད་པ་ལའོ། །`paṇa` ནི་ཚོང་ཟོང་དང་བསྟོད་པ་ལའོ། །`tā` ནི་སྐྱོབ་པ་ལའོ། །`lī` ནི་ཡིབ་པ་ལའོ། །འདི་དག་ལ་སོགས་པ་ལས་ `ṇa` (ཎ) འགྱུར་རོ། །འདིར་སྒྲ་སྒྲོག་པར་བྱེད་པས་ན་ `koṇa` (ཀོཎ) སྟེ་ཟུར་དང་རྒྱུད་མངས་སོགས་རྡུང་བྱེད་དབྱུག་པའོ། །ཐོས་པར་བྱེད་པས་ན་ `soṇa` (སོཎ) སྟེ་ཁྱི་དང་མིའོ། །འཇུག་པར་བྱེད་པས་ན་ `doṇa` (དོཎ) སྟེ་འབོ་ (བྲེའི་བྱེ་བྲག་) འོ། །མི་སྡུག་པ་བཟློག་པར་བྱེད་པས་ན་ `vaṇṇa` (ཝཎྞ) སྟེ་ཁ་དོག་སོགས་སོ། །ཐོས་པ་བྱེད་པས་ན་ `kaṇṇa` (ཀཎྞ) སྟེ་རྣ་བའོ། །ཚོང་བྱེད་པར་བྱ་བས་ན་ `paṇṇa` (པཎྞ) སྟེ་ལོ་མའོ། །སྐྱོབ་པར་བྱེད་པས་ན་ `tāṇa` (ཏཱཎ) སྟེ་སྐྱོབ་པའོ། །འདིར་ཡིབ་པར་བྱེད་པས་ན་ `leṇa` (ལེཎ) སྟེ་སྐྱབས་གནས་ (ཕུག་པ་) སོ།། 66. සුවීහි ණක. ༦༦. `su` དང་ `vī` རྣམས་ལས་ `ṇaka` (ཎཀ) འགྱུར་རོ།། සු-සවනෙ[Pg.249], වී-තන්තසන්තානෙ, එතෙහි ණක හොති. සුණොතීති සුණො=සුනඛො. වීයතීති වීණා=වල්ලකී. `su` ནི་ཐོས་པ་ལའོ། །`vī` ནི་རྒྱུད་བརྐྱང་བ་ལའོ། །འདི་དག་ལས་ `ṇaka` (ཎཀ) འགྱུར་རོ། །ཐོས་པར་བྱེད་པས་ན་ `suṇa` (སུཎ) སྟེ་ཁྱིའོ། །བཏགས་པས་ན་ `vīṇā` (ཝཱིཎཱ) སྟེ་རྒྱུད་མངས་སོ།། 67. තිණාදයො. ༦༧. `tiṇa` (ཏིཎ) ལ་སོགས་པའོ།། තිණආදයො ණකන්තා නිපච්චන්තෙ. තිජ-තෙජනෙ, ජලොපො, තෙජෙති එතෙනාති තිණං=බීරණාදි. ලී ලිහ සාද ක්ලෙදානං ලො ලවා, ලීයති රසතො සබ්බත්ථ අල්ලීයතීති ලොණං ලවණං, ලෙහීයතීති ලොණං ලවණං, සාදීයතීති ලොණං ලවණං, ක්ලෙදයතීති ලොණං ලවණං, ගමිස්ස ඔ, ගච්ඡතීති ගොණො=ගො. හර-හරණෙ, ණස්සඤ්ජි, හරීයතීති හරිණො=මිගො. ඊර-කම්පනෙ, රස්සත්තං, ණස්ස ඤිච, අත්තනො ලූඛභාවෙ සම්පත්තෙ ඊරති කම්පතීති ඉරිණං=ඌසරං. ථු-අභිත්ථවෙ, දීඝො, අභිත්ථවීයතීති ථූණං=නගරං, ථූණො=ඝරත්ථම්භො, එවමඤ්ඤෙපි. `tiṇa` (ཏིཎ) ལ་སོགས་པ་ཎ་མཐའ་ཅན་རྣམས་ནི་གྲུབ་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་ཏོ། །`tija` ནི་རྣོ་བར་བྱེད་པ་ལའོ། །ཛ་ཡིག་ཕྱིས་པས་འདིས་རྣོ་བར་བྱེད་པས་ན་ `tiṇa` (ཏིཎ) སྟེ་རྩྭའོ། །`lī` དང་ `liha` དང་ `sāda` དང་ `kleda` རྣམས་ལ་ `lo` འམ་ `lava` རུ་འགྱུར་རོ། །རོ་ལས་ཐམས་ཅད་དུ་ཞེན་པར་བྱེད་པས་ན་ `loṇa` (ལོཎ) འམ་ `lavaṇa` (ལཝཎ) སྟེ་ལན་ཚྭའོ། །ལྡག་པར་བྱ་བས་ན་ `loṇa` འམ་ `lavaṇa` སྟེ་ལན་ཚྭའོ། །མྱོང་བར་བྱ་བས་ན་ `loṇa` འམ་ `lavaṇa` སྟེ་ལན་ཚྭའོ། །སྦང་བར་བྱེད་པས་ན་ `loṇa` འམ་ `lavaṇa` སྟེ་ལན་ཚྭའོ། །`gamu` ཡི་ཨོ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ན་ `goṇa` (གོཎ) སྟེ་བའོ། །`hara` ནི་འཁྱེར་བ་ལའོ། །ཎ་ཡིག་ལ་ཨི་ཎ་རུ་འགྱུར་རོ། །འཁྱེར་བར་བྱ་བས་ན་ `hariṇa` (ཧརིཎ) སྟེ་རི་དྭགས་སོ། །`īra` ནི་གཡོ་བ་ལའོ། །ཐུང་ངུར་འགྱུར་ཞིང་ཎ་ཡིག་ལ་ཨི་ཎ་རུ་འགྱུར་རོ། །རང་ཉིད་སྐམ་པའི་དངོས་པོར་གྱུར་ཚེ་གཡོ་བར་བྱེད་པས་ན་ `iriṇa` (ཨིརིཎ) སྟེ་ཚྭ་སྒོ་ཅན་གྱི་ས་ཞིང་ངོ། །`thu` ནི་བསྟོད་པ་ལའོ། །རིང་པོར་འགྱུར་རོ། །མངོན་པར་བསྟོད་པར་བྱ་བས་ན་ `thūṇa` (ཐཱུཎ) སྟེ་གྲོང་ཁྱེར་རམ། `thūṇa` (ཐཱུཎ) སྟེ་ཁང་པའི་ཀ་བའོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དག་ཀྱང་ངོ་།། 68. රවණ වරණ පූරණා දයො. ༦༨. `ravaṇa` (རཝཎ) དང་ `varaṇa` (ཝརཎ) དང་ `pūraṇa` (པཱུརཎ) ལ་སོགས་པའོ།། රවණ වරණ පූරණා දයො අණප්පච්චයෙන සිද්ධා. රවතීති රවණො=කොකිලො. වාරෙතීති වරණො=පාකාරො. පූරීයතෙ අනෙනාති පූරණො=පරිපූරී. `ravaṇa` (རཝཎ) དང་ `varaṇa` (ཝརཎ) དང་ `pūraṇa` (པཱུརཎ) ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་ `aṇa` (ཨཎ) རྐྱེན་གྱིས་གྲུབ་པའོ། །སྒྲ་སྒྲོག་པར་བྱེད་པས་ན་ `ravaṇa` (རཝཎ) སྟེ་ཁུ་བྱུག་གོ། །བཟློག་པར་བྱེད་པས་ན་ `varaṇa` (ཝརཎ) སྟེ་ར་བའོ། །འདིས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པར་བྱེད་པས་ན་ `pūraṇa` (པཱུརཎ) སྟེ་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའོ།། (ඉති ටවග්ගපච්චයවිධානං). (འདི་ནི་ཊ་སྡེའི་རྐྱེན་གྱི་ཆོ་གའོ།།) 69. පාවසා අති. ༦༩. `pā` དང་ `vasa` རྣམས་ལས་ `ati` (ཨཏི) འགྱུར་རོ།། පා-රක්ඛණෙ, වස-නිවාසෙ, එතෙති අති හොති. පුබ්බසරලොපො, පාති රක්ඛතීති පති=සාමී, වසන්ති එත්ථාති වසති=ගෙහං. `pā` ནི་སྲུང་བ་ལའོ། །`vasa` ནི་གནས་པ་ལའོ། །འདི་དག་ལས་ `ati` (ཨཏི) འགྱུར་རོ། །སྔོན་གྱི་དབྱངས་ཕྱིས་པས་སྲུང་བར་བྱེད་པས་ན་ `pati` (པཏི) སྟེ་བདག་པོའོ། །འདིར་གནས་པར་བྱེད་པས་ན་ `vasati` (ཝསཏི) སྟེ་ཁང་པའོ།། 70. ධා හි සි තන ජන ජර ගම සචා තු. ༧༠. `dhā` དང་ `hi` དང་ `si` དང་ `tana` དང་ `jana` དང་ `jara` དང་ `gama` དང་ `saca` རྣམས་ལས་ `tu` (ཏུ) འགྱུར་རོ།། ධා-ධාරණෙ[Pg.250], හි-ගතියං, තන-විත්ථාරෙ, ජන-ජනනෙ, ජර-වයො-හානියං, අම ගම-ගමනෙ, සච-සමවායෙ, එතෙහි තු හොති. ධාරෙතීති ධාතු=ගෙරුකාදි. හිනොති පවත්තාති ඵලං එතෙනාති හෙතු=කාරණං, සෙවීයති ජනෙහීති සෙතු=බන්ධති (පද්ධති). තඤ්ඤතෙති තන්තු=සුත්තං. ජනීයතෙ කම්මකිලෙසෙහීති ජන්තු, ජායති කම්මකිලෙහීති වා ජන්තු=සත්තො. ජීරතීති ජත්තු=අංසසන්ධි. ගච්ඡතීති ගන්තු=ගමිකො, සචති සමෙතීති සත්තු=යවාදිචුණ්ණං. `dhā` ནི་འཛིན་པ་ལའོ། །`hi` ནི་འགྲོ་བ་ལའོ། །`tana` ནི་རྒྱས་པ་ལའོ། །`jana` ནི་སྐྱེ་བ་ལའོ། །`jara` ནི་ལོ་ལོན་པ་ལའོ། །`ama` དང་ `gama` ནི་འགྲོ་བ་ལའོ། །`saca` ནི་འདུ་བ་ལའོ། །འདི་དག་ལས་ `tu` (ཏུ) འགྱུར་རོ། །འཛིན་པར་བྱེད་པས་ན་ `dhātu` (དྷཱཏུ) སྟེ་ཁམས་ (བཙག་སོགས་) སོ། །འདིས་འབྲས་བུ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པས་ན་ `hetu` (ཧེཏུ) སྟེ་རྒྱུའོ། །སྐྱེ་བོས་བསྟེན་པར་བྱ་བས་ན་ `setu` (སེཏུ) སྟེ་ཟམ་པའོ། །བརྐྱང་བར་བྱ་བས་ན་ `tantu` (ཏནཏུ) སྟེ་སྐུད་པའོ། །ལས་དང་ཉོན་མོངས་པས་སྐྱེ་བར་བྱེད་པས་ན་ `jantu` (ཛནཏུ) སྟེ་སེམས་ཅན་ནོ། །ཟད་པར་བྱེད་པས་ན་ `jattu` (ཛཏྟུ) སྟེ་སོག་ཚིགས་སོ། །འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ན་ `gantu` (གནཏུ) སྟེ་འགྲུལ་པའོ། །འདུ་བར་བྱེད་པས་ན་ `sattu` (སཏྟུ) སྟེ་ཕྱེ་ (ནས་ཕྱེ་སོགས་) འོ།། 71. අරිස්සුට ච. ༧༡. `ara` ལས་ `tu` (ཏུ) འགྱུར་ཞིང་ `ara` ལ་ `uṭa` (ཨུཊ) རུ་འགྱུར་རོ།། අර-ගමනෙතීමස්මා තු හොති, අරිස්ස උට ආදෙසොච. අරති පවත්තතීති උතු=හෙමන්තාදි, `ara` ནི་འགྲོ་བ་ལའོ། །འདི་ལས་ `tu` (ཏུ) འགྱུར་ཞིང་ `ara` ལ་ `uṭa` (ཨུཊ) རུ་འགྱུར་རོ། །འཇུག་པར་བྱེད་པས་ན་ `utu` (ཨུཏུ) སྟེ་དགུན་སོགས་དུས་ཚིགས་སོ།། 72. පිත්වාදයො. ༧༢. `pitu` (པིཏུ) ལ་སོགས་པའོ།། පිතුආදයො සද්දා තුඅන්තා නිපච්චන්තෙ. පා-රක්ඛණෙ, ආස්ස ඉත්තං, පාති රක්ඛතීති පිතා=ජනකො. පාතිස්සෙවාදිස්ස මො, පායෙතීති මාතා=ජනනී. භා-දිත්තියං, භාතීති භාතා=සොදරියො. ධා-ධාරණෙ, ආස්ස ඊත්තං, ධාරීයතීති ධීතා=පුත්තී. දුහ-පපූරණෙ, ඔත්තාභාවො, තුස්ස ඤ්ඡිච. දුහති පසවෙ පපූරෙතීති දුහිතා=පුත්තී. ජන-ජනනෙ, අස්ස ආත්තං, මා චාන්තාදෙසො. පපුත්තෙ ජනෙතීති ජාමාතා=දුහිතුපති. නහ-බන්ධනෙ, නහීයති බන්ධීයති පෙමෙනාති නත්තා-පපුත්තො. හු-හවනෙ, හවති පූජෙතීති හොතා=යඤ්ඤකො. පූ-පවනෙ, පුනාති [Pg.251] ආයතිං භවං පවිත්තං කරොතීති පොතා=සොයෙව. `pitu` (པིཏུ) ལ་སོགས་པའི་སྒྲ་ཏུ་མཐའ་ཅན་རྣམས་ནི་གྲུབ་པ་ཉིད་དུ་བསྟན་ཏོ། །`pā` ནི་སྲུང་བ་ལའོ། །ཨཱ་ཡིག་ཨི་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །སྲུང་བར་བྱེད་པས་ན་ `pitā` (པིཏཱ) སྟེ་ཕའོ། །`pā` ལ་མ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །ནུ་ཞོ་སྣུན་པར་བྱེད་པས་ན་ `mātā` (མཱཏཱ) སྟེ་མའོ། །`bhā` ནི་གསལ་བ་ལའོ། །གསལ་བར་བྱེད་པས་ན་ `bhātā` (བྷཱཏཱ) སྟེ་སྤུན་ཟླའོ། །`dhā` ནི་འཛིན་པ་ལའོ། །ཨཱ་ཡིག་ཨཱི་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། །འཛིན་པར་བྱ་བས་ན་ `dhītā` (དྷཱིཏཱ) སྟེ་བུ་མོའོ། །`duha` ནི་འཇོ་བ་ལའོ། །ཨོ་ཡིག་ཏུ་མི་འགྱུར་ཞིང་ཏུ་ཡིག་ལ་ཨི་ཏཱ་རུ་འགྱུར་རོ། །འོ་མ་འཇོ་བར་བྱེད་པས་ན་ `duhitā` (དུཧིཏཱ) སྟེ་བུ་མོའོ། །`jana` ནི་སྐྱེ་བ་ལའོ། །ཨ་ཡིག་ཨཱ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་ཞིང་མཐར་མ་ཡིག་འཇུག་གོ། །ཚ་བོ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པས་ན་ `jāmātā` (ཛཱམཱཏཱ) སྟེ་མག་པའོ། །`naha` ནི་འཆིང་བ་ལའོ། །བྱམས་པས་བཅིངས་པས་ན་ `nattā` (ནཏྟཱ) སྟེ་ཚ་བོའོ། །`hu` ནི་མཆོད་པ་ལའོ། །མཆོད་པར་བྱེད་པས་ན་ `hotā` (ཧོཏཱ) སྟེ་སྦྱིན་སྲེག་བྱེད་པའོ། །`pū` ནི་དག་པར་བྱེད་པ་ལའོ། །ཕྱི་མའི་སྐྱེ་བ་དག་པར་བྱེད་པས་ན་ `potā` (པོཏཱ) སྟེ་དེ་ཉིད་ (ཚ་བོ་) དོ།། 73. ජන කරා රතු. ༧༣. `jana` དང་ `kara` རྣམས་ལས་ `ratu` (རཏུ) འགྱུར་རོ།། ජන-ජනනෙ, කර-කරණෙ, එතෙහි රතු හොති, රකාරො අන්තසරාදිලොපත්ථො. ජායතීති ජතු=ලාඛා. කරීයතීති කතු=සයූපො යඤ්ඤො. `jana` ནི་སྐྱེ་བ་ལའོ། །`kara` ནི་བྱེད་པ་ལའོ། །འདི་དག་ལས་ `ratu` (རཏུ) འགྱུར་རོ། །ར་ཡིག་ནི་མཐའི་དབྱངས་སོགས་ཕྱིས་པའི་ཆེད་དོ། །སྐྱེ་བར་བྱེད་པས་ན་ `jatu` (ཛཏུ) སྟེ་རྒྱ་སྐྱེགས་སོ། །བྱེད་པར་བྱ་བས་ན་ `katu` (ཀཏུ) སྟེ་མཆོད་སྦྱིན་ནོ།། 74. සකා උන්තො. ༧༤. `saka` ལས་ `unto` (ཨུནཏོ) འགྱུར་རོ།། සක-සත්තියමිච්චස්මා උන්තො හොති. සක්කොතීති සකුන්තො=පක්ඛී. `saka` ནི་ནུས་པ་ལའོ། །འདི་ལས་ `unto` (ཨུནཏོ) འགྱུར་རོ། །ནུས་པར་བྱེད་པས་ན་ `sakunto` (སཀུནཏོ) སྟེ་བྱའོ།། 75. කපා ඔතො. ༧༥. `kapa` ལས་ `oto` (ཨོཏོ) འགྱུར་རོ།། කප-අච්ඡාදනෙ ඉච්චස්මා ඔතො හොති. කපතීති කපොතො=පාරෙවතො. ටො තස්ස වා හොති කපොටො=සොයෙව. `kapa` ནི་འགེབས་པ་ལའོ། །འདི་ལས་ `oto` (ཨོཏོ) འགྱུར་རོ། །འགེབས་པར་བྱེད་པས་ན་ `kapoto` (ཀཔོཏོ) སྟེ་ཕུག་རོན་ནོ། །ཏ་ཡིག་ལ་ཊ་ཡིག་ཏུ་ཡང་འགྱུར་བས་ `kapoṭo` (ཀཔོཊོ) ཞེས་ཀྱང་བྱའོ།། 76. වසාදීහ්‍යන්තො. ༧༦. `vasa` ལ་སོགས་པ་ལས་ `anto` (ཨནཏོ) འགྱུར་རོ།། වස-නිවාසෙ, රුහ-ජනනෙ, භද්ද-කල්‍යාණෙ, නන්ද-සමිද්ධියං, ජීව-පාණධාරණෙ, එවමාදීති අන්තො හොහි. වසන්ති එතස්මිං කාලෙ කීළාපසුතාති වසන්තො=උතු. රුහති ජායතීති රුහන්තො=රුක්ඛො, එවංනාමකො මිගරාජා ච. භද්දිස්ස සංයොගාදිලොපො, භජති කල්‍යාණධම්මන්ති භදන්තො=පබ්බජිතො. නන්දති එතායාති නන්දන්තී=සඛී, නදාදිපාඨා වී, එවමුපරි ච. ජීවන්ති එතා- යාති [Pg.252] ජීවන්තී=ඔසධි. සවතීති සවන්තී=නදී. රොදාපෙතීති රොදන්තී=ඔසධි. අවති රක්ඛතීති අවන්තී=ජනපදො. `vasa` ནི་གནས་པ་ལའོ། །`ruha` ནི་སྐྱེ་བ་ལའོ། །`bhadda` ནི་དགེ་བ་ལའོ། །`nanda` ནི་འབྱོར་པ་ལའོ། །`jīva` ནི་སྲོག་འཛིན་པ་ལའོ། །འདི་དག་ལ་སོགས་པ་ལས་ `anto` (ཨནཏོ) འགྱུར་རོ། །དུས་འདིར་རྩེ་ཞིང་གནས་པས་ན་ `vasanto` (ཝསནཏོ) སྟེ་དཔྱིད་དུས་སོ། །སྐྱེ་བར་བྱེད་པས་ན་ `ruhanto` (རུཧནཏོ) སྟེ་ཤིང་དང་རི་དྭགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་དེ་ལྟ་བུའི་མིང་ཅན་ནོ། །`bhadda` ཡི་བརྩེགས་པའི་ཐོག་མ་ཕྱིས་པས་དགེ་བའི་ཆོས་ལ་བསྟེན་པས་ན་ `bhadanto` (བྷདནཏོ) སྟེ་རབ་ཏུ་བྱུང་བའོ། །འདིས་དགའ་བར་བྱེད་པས་ན་ `nandantī` (ནནདནཏཱི) སྟེ་གྲོགས་མོའོ། །`nadādipāṭha` ལས་ཨཱི་རྐྱེན་བྱས་པས་གོང་བཞིན་ནོ། །འདིས་གསོན་པར་བྱེད་པས་ན་ `jīvantī` (ཛཱིཝནཏཱི) སྟེ་སྨན་ནོ། །འབབ་པར་བྱེད་པས་ན་ `savantī` (སཝནཏཱི) སྟེ་ཆུ་བོའོ། །ངུ་བར་བྱེད་པས་ན་ `rodantī` (རོདནཏཱི) སྟེ་སྨན་ནོ། །སྲུང་བར་བྱེད་པས་ན་ `avantī` (ཨཝནཏཱི) སྟེ་ཡུལ་ལོ།། 77. හිසීනං මුක ච. ༧༧. `hi` དང་ `sī` རྣམས་ལས་ `anto` (ཨནཏོ) འགྱུར་ཞིང་ `muka` (མུཀ) ཡང་འཇུག་གོ། හි-ගතිය, සී-සයෙ, එතෙහි අන්තො හොති මුක ච. කකාරො අන්තාවයවත්ථො, හිමං හිනොති පවත්තති එතස්මින්ති හෙමන්තො=උතු, සයන්ති එත්ථ ඌකා කුසුමාදයො චාති සීමන්තො=කෙසමග්ගො. `hi` ནི་འགྲོ་བ་ལའོ། །`sī` ནི་ཉལ་བ་ལའོ། །འདི་དག་ལས་ `anto` (ཨནཏོ) འགྱུར་ཞིང་ `muka` (མུཀ) ཡང་འཇུག་གོ། །ཀ་ཡིག་ནི་མཐའི་ཆ་ཤས་ཀྱི་དོན་ནོ། །འདིར་ཁ་བ་འབབ་པར་བྱེད་པས་ན་ `hemanto` (ཧེམནཏོ) སྟེ་དགུན་དུས་སོ། །འདིར་ཤིག་དང་མེ་ཏོག་སོགས་ཉལ་བར་བྱེད་པས་ན་ `sīmanto` (སཱིམནཏོ) སྟེ་སྐྲའི་མཚམས་སོ།། 78. හර රුහ කුලා ඉතො. ༧༨. `hara` དང་ `ruha` དང་ `kula` རྣམས་ལས་ `ito` (ཨིཏོ) འགྱུར་རོ།། හර-හරණෙ, රුහ-ජනනෙ, කුල-පත්ථාරෙ, එතෙති ඉතො හොති. අත්තනො සිනෙහං හරතීති හරිතො=වණ්ණවිසෙසො. රුහතීති රොහිතො=මච්ඡවිසෙසො. රුහති සරීරෙ බ්‍යාපනවසෙනාති රොහිතං, රස්ස ලත්තෙ ලොහිතං=රුධිරං. අත්තනො ගුණං කුලති පත්ථරතීති කොලිතො=දුතියග්ගසාවකො, එවං නාමකො මරු ච. `hara` ནི་འཁྱེར་བ་ལའོ། །`ruha` ནི་སྐྱེ་བ་ལའོ། །`kula` ནི་བརྐྱང་བ་ལའོ། །འདི་དག་ལས་ `ito` (ཨིཏོ) འགྱུར་རོ། །རང་གི་བྱམས་པ་འཕྲོག་པར་བྱེད་པས་ན་ `harita` (ཧརིཏ) སྟེ་ལྗང་གུའོ། །སྐྱེ་བར་བྱེད་པས་ན་ `rohito` (རོཧིཏོ) སྟེ་ཉའི་བྱེ་བྲག་གོ། །ལུས་ལ་ཁྱབ་པའི་ཚུལ་གྱིས་སྐྱེ་བས་ན་ `rohita` (རོཧིཏ) སྟེ། ར་ཡིག་ལ་ལ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བས་ `lohita` (ལོཧིཏ) སྟེ་ཁྲག་གོ། །རང་གི་ཡོན་ཏན་རྒྱས་པར་བྱེད་པས་ན་ `kolito` (ཀོལིཏོ) སྟེ་ཉན་ཐོས་མཆོག་གཉིས་པ་ (མོའུ་འགལ་གྱི་བུ་) དང་ལྷ་དེ་ལྟ་བུའི་མིང་ཅན་ནོ།། 79. භරාදීහ්‍යතො. ༧༩. `bhara` ལ་སོགས་པ་ལས་ `ato` (ཨཏོ) འགྱུར་རོ།། භර රංජ යජ පච එවමාදීහි අතො හොති. භරතීති භරතො=නටො. නිග්ගහීතලොපො, රඤ්ජන්ති එත්ථාහි රජතං=සජ්ඣං. යජිතබ්බොති යජතො=අග්ගි. පචතීති පචතො=සූපකාරො. `bhara` དང་ `rañja` དང་ `yaja` དང་ `paca` ལ་སོགས་པ་ལས་ `ato` (ཨཏོ) འགྱུར་རོ། །འཛིན་པར་བྱེད་པས་ན་ `bharato` (བྷརཏོ) སྟེ་ཟློས་གར་མཁན་ནོ། །རྗེས་སུ་ང་རོ་ཕྱིས་པས་འདིར་དགའ་བར་བྱེད་པས་ན་ `rajata` (རཛཏ) སྟེ་དངུལ་ལོ། །མཆོད་པར་བྱ་བས་ན་ `yajato` (ཡཛཏོ) སྟེ་མེའོ། །འཚོད་པར་བྱེད་པས་ན་ `pacato` (པཅཏོ) སྟེ་མ་ཆེན་ནོ།། 80. කිරා දීහ්‍යාතක. ༨༠. `kira` ལ་སོགས་པ་ལས་ `ātaka` (ཨཱཏཀ) འགྱུར་རོ།། කිර-විකිරණෙ, අල-බන්ධනෙ, චිල-වසනෙ, එවමාදීහි ආතක හොති, කිරතීති කිරාතො=සවරො, රස්ස ලක්කෙ කි- ලාතො=සොව[Pg.253]. අලතීති අලාතං=උම්මුකං. චිලතීති චිලාතො=මලච්ඡජාති. `kira` ནི་གཏོར་བ་ལའོ། །`ala` ནི་འཆིང་བ་ལའོ། །`cila` ནི་གོས་གྱོན་པ་ལའོ། །འདི་དག་ལ་སོགས་པ་ལས་ `ātaka` (ཨཱཏཀ) འགྱུར་རོ། །གཏོར་བར་བྱེད་པས་ན་ `kirāto` (ཀིརཱཏོ) སྟེ་ཀླ་ཀློའོ། །ར་ཡིག་ལ་ལ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བས་ `kilāto` (ཀིལཱཏོ) ཞེས་ཀྱང་བྱའོ། །འཆིང་བར་བྱེད་པས་ན་ `alāta` (ཨལཱཏ) སྟེ་མེ་མགལ་ལོ། །གྱོན་པར་བྱེད་པས་ན་ `cilāto` (ཅིལཱཏོ) སྟེ་ཀླ་ཀློའི་རིགས་སོ།། 81. අමාදීහ්‍යත්තො. ༨༡. `ama` ལ་སོགས་པ་ལས་ `atta` (ཨཏྟ) འགྱུར་རོ།། අම මා වර කලාදීහි අත්තො හොති. අමති කාලන්තරං පවත්තතීති අමත්තං=භාජනං. පුබ්බසරලොපො, මානං මත්තං=පමාණං පරිච්ඡෙදො ච. වරන්තුනෙනාති වරත්තා=යොත්තං. කලති පරිච්ඡින්දතීති කලත්තං=භරියා. `ama` དང་ `mā` དང་ `vara` དང་ `kala` ལ་སོགས་པ་ལས་ `atta` (ཨཏྟ) འགྱུར་རོ། །དུས་གཞན་དུ་འཇུག་པར་བྱེད་པས་ན་ `amatta` (ཨམཏྟ) སྟེ་སྣོད་དོ། །སྔོན་གྱི་དབྱངས་ཕྱིས་པས་འཇལ་བར་བྱེད་པས་ན་ `matta` (མཏྟ) སྟེ་ཚད་དོ། །འདིས་འཆིང་བར་བྱེད་པས་ན་ `varattā` (ཝརཏྟཱ) སྟེ་ཀོ་ཐག་གོ། །འཛིན་པར་བྱེད་པས་ན་ `kalatta` (ཀལཏྟ) སྟེ་ཆུང་མའོ།། 82. වාදීහි තො. ༨༢. `vā` ལ་སོགས་པ་ལས་ `ta` (ཏ) འགྱུར་རོ།། වා-ගමනෙ, තා-පාලනෙ, තන-විත්ථාරෙ, දම-උපසමෙ, අ-මගමනෙ, සි-සෙවායං, සු-සවනෙ, පූ පවනෙ, ගුප-ගොවනෙ, යුජ-සංයමෙ, ගහ-උපාදානෙ, අත-සාතච්චගමාන, ඛිප-පෙරණෙ, එවමාදීහි තො හොති. වායතීති වාතො=වායු. තායතීති තාතො=පිතා. තනුතෙති තන්තං=තන්තවො. දමතීති අන්තො=දසනො. අමති යාතීති අන්තො=ඔසානං, කොට්ඨාසසමීපාවයවා ච. සෙවීයතීති සෙතො=ධවලො. සුණන්තුනෙනාති සොතං=සවනං. සවතීති සොතො=ජලප්පවාහො. පුනීයතීති පොතො=බාලො. ගොපීයතීති ගොත්ථං=කලාදි. යොජන්ත්‍යනෙනාති යොත්තං=රජ්ජු. මමායන්තෙහි ගය්හතීති ගත්තං=සරීරං. අබාධං නිරන්තරං අතති පවත්තතීති අත්තා=මනාදි. ඛිපීයති එත්ථාති ඛෙත්තං=කෙදාරං. vā འགྲོ་བ་ལ། tā སྐྱོབ་པ་ལ། tana རྒྱས་པར་བྱེད་པ་ལ། dama ཉེ་བར་ཞི་བ་ལ། am འགྲོ་བ་ལ། si བསྟེན་པ་ལ། su ཐོས་པ་ལ། pū སྦྱོང་བ་ལ། gup སྦེད་པ་ལ། yuj ཀུན་ཏུ་སྡོམ་པ་ལ། gah ཉེ་བར་ལེན་པ་ལ། at རྒྱུན་མི་ཆད་པར་འགྲོ་བ་ལ། khip འཕེན་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ to རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། གཡོ་བས་ན་ vāto སྟེ་རླུང་། སྐྱོབ་པས་ན་ tāto སྟེ་ཕ། རྒྱས་པར་བྱེད་པས་ན་ tantaṃ སྟེ་ཐགས་སྐུད། འདུལ་བར་བྱེད་པས་ན་ anto སྟེ་སོ། འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ན་ anto སྟེ་མཐའ་དང་། ཆ་ཤས་དང་། ཉེ་སྐོར་གྱི་ཡན་ལག་ཀྱང་ངོ་།། བསྟེན་པར་བྱ་བས་ན་ seto སྟེ་དཀར་པོ། འདིས་ཐོས་པར་བྱེད་པས་ན་ sotaṃ སྟེ་རྣ་བ། འབབ་པས་ན་ soto སྟེ་ཆུ་རྒྱུན། སྦྱོང་བར་བྱེད་5པས་ན་ poto སྟེ་བྱིས་པའམ་གཞོན་ནུ། སྦེད་པར་བྱེད་པས་ན་ gotthaṃ སྟེ་སྒྱེ་སོགས། འདིས་འཆིང་བར་བྱེད་པས་ན་ yottaṃ སྟེ་ཐག་པ། བདག་གིར་འཛིན་པ་རྣམས་ཀྱིས་འཛིན་པས་ན་ gattaṃ སྟེ་ལུས། གནོད་པ་མེད་པར་རྒྱུན་མི་ཆད་པར་འཇུག་པས་ན་ attā སྟེ་ཡིད་སོགས། འདིར་འཕེན་པས་ན་ khettaṃ སྟེ་ཞིང་སའོ།། 83. ඝරාදීහි තක. ༨༣. ghara ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ taka རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། ගර ඝර-සෙචනෙ, සි-සෙවායං, දූ-පරිතාපනෙ, මිද-සිනෙහෙ, චිත-සඤ්චෙතනෙ, පුස-පොසනෙ, විද-ලාභෙ, එවමාදීහි තක [Pg.254]4 හොති, ඝරති සිඤ්චතීති ඝතං=සප්පි. සෙවීයතීති සිතො=සෙතො. දුබ්බචත්තා දූයති පරිතාපෙතීති දූතො=පෙසරකාරො. මිජ්ජති සිනෙහතීති මිත්තො=සුහදයො. චින්තෙතීති චිත්තං=විඤ්ඤාණං චිත්තකම්මාදි ච. පොසීයතීති පුත්තො=අත්තජො. වින්දන්ති පීති මනෙනාති විත්තං=ධනං. වර-වරණසම්භත්තීසු, වරණං වත්තං=බ්‍රහ්මචරියාදි. gara དང་ ghara གཉིས་གཤེར་བར་བྱེད་པ་ལ། si བསྟེན་པ་ལ། dū ཡོངས་སུ་གདུང་བ་ལ། mid བྱམས་པ་ལ། cit སེམས་པ་ལ། pus གསོ་བ་ལ། vid རྙེད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ taka རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། གཤེར་བར་བྱེད་པས་ན་ ghataṃ སྟེ་མར་གསར། བསྟེན་པར་བྱ་བས་ན་ sito སྟེ་དཀར་པོ། ཚིག་མི་ཉན་པའི་ཕྱིར་གདུང་བར་བྱེད་པས་ན་ dūto སྟེ་ཕོ་ཉ། བྱམས་པར་བྱེད་པས་ན་ mitto སྟེ་མཛའ་བཤེས། སེམས་པར་བྱེད་པས་ན་ cittaṃ སྟེ་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དང་རི་མོའི་ལས་སོགས། གསོ་བར་བྱ་བས་ན་ putto སྟེ་བུ། འདིས་དགའ་བ་རྙེད་པས་ན་ vittaṃ སྟེ་ནོར། vara ནི་འདེམས་པ་དང་བསྟེན་པ་ལ་འཇུག་པས། བསྟེན་པར་བྱ་བ་ནི་ vattaṃ སྟེ་ཚངས་པར་སྤྱོད་པ་ལ་སོགས་པའོ།། 84. නෙත්තාදයො. ༨༤. netta ལ་སོགས་པའོ།། නෙත්තආදයො තක පරා නිපච්චන්තෙ. නී-පාපනෙ, එත්තං, තුක ච නිපාතනා. නයති පාපෙතීති නෙත්තං=නයනං, නෙතා ච. කර-කර-ණෙ, අස්සු, කරණං කුත්තං=කිරියා. කමිස්ස අස්සු, කමති යාතීති කුන්තො=ආවුධවිසෙසො. රම-කීළායං, සුපුබ්බො, සුස්සනිච්චං දීඝො. සුට්ඨු රමණං, සුට්ඨු රමතීති වා සූරතො=සුඛසංවාසො. මිහිස්සඉස්සු, මිහති සිඤ්චතීති මුත්තං=පස්සාවො. පාල=රක්ඛණෙ ආස්ස රස්සත්තං, ඤිච. පාලීයතීති පලිතං=කෙසලොමානං ජරාය කතං සෙතත්තං, සද්ධාදිත්තා අකාරෙ තං යස්ස අත්ථි සො පලිතො=පුමා, පලිතා=ඉත්ථී. ම්හිස්ස සි, මිහි ච, ම්හයනං සිතං=මන්දහසිතං, ම්හයනං මිහිතං=තදෙව, කුස-අක්කොසෙ තස්ස ඊඤ, කුසීයති අක්කොසීයතීති කුසීතො=අලසො, සි=බන්ධනෙ, දීඝො, සෙන්ති බන්ධන්ති ඝරාවාසං එතායාති සීතා=නඞ්ගලලෙඛා, එවමඤ්ඤෙපි. netta ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་ taka རྐྱེན་གྱི་རྗེས་སུ་གྲུབ་པར་བཤད་དོ།། nī འདྲེན་པ་ལ། etta དང་ tuka གཉིས་ནི་གྲུབ་པ་ལས་སོ།། འདྲེན་པར་བྱེད་པས་ན་ nettaṃ སྟེ་མིག་དང་འདྲེན་པ་པོའོ།། kara བྱེད་པ་ལ། ཨ་ཡིག་ཨུ་རུ་འགྱུར་བས། བྱེད་པ་ནི་ kuttaṃ སྟེ་བྱ་བའོ།། kam གྱི་ཨ་ཡིག་ཨུ་རུ་འགྱུར་བས། འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ན་ kunto སྟེ་མཚོན་ཆའི་བྱེ་བྲག་གོ། rama རྩེ་བ་ལ། su སྔོན་དུ་འགྲོ་ཞིང་། su ཡི་ཨུ་ཡིག་རྟག་ཏུ་རིང་པོར་འགྱུར་བས། ལེགས་པར་རྩེ་བའམ་ལེགས་པར་རྩེ་བར་བྱེད་པས་ན་ sūrato སྟེ་བདེ་བར་གནས་པའོ།། mih གཅིན་གཏོང་བ་ལ། ཨི་ཡིག་ཨུ་རུ་འགྱུར་བས། གཏོང་བར་བྱེད་པས་ན་ muttaṃ སྟེ་གཅིན། pāla སྐྱོང་བ་ལ། ཨཱ་ཡིག་ཐུང་ངུར་འགྱུར་ཞིང་ ñi རྐྱེན་འཇུག་པས། སྐྱོང་བར་བྱེད་པས་ན་ palitaṃ སྟེ་རྒས་པས་སྐྲ་དང་སྤུ་དཀར་པོར་གྱུར་པའོ།། saddhā ལ་སོགས་པ་ལས་ཨ་ཡིག་ལ། ta གང་ལ་ཡོད་པ་དེ་ནི་ palito སྟེ་སྐྱེས་པ་དང་། palitā སྟེ་བུད་མེད་དོ།། mhi ལ་ si དང་ mihi རྐྱེན་འཇུག་པས། འཛུམ་པ་ནི་ sitaṃ སྟེ་འཛུམ་དམུལ་བའོ།། འཛུམ་པ་ནི་ mihitaṃ ཞེས་པའང་དེ་ཉིད་དོ།། kusa སྨོད་པ་ལ། དེ་ལ་ īña འགྱུར་བས། སྨོད་པར་བྱེད་པས་ན་ kusīto སྟེ་ལེ་ལོ་ཅན། si འཆིང་བ་ལ། རིང་པོར་འགྱུར་བས། འདིས་ཁྱིམ་གྱི་གནས་འཆིང་བར་བྱེད་པས་ན་ sītā སྟེ་ཐོང་གཤོལ་གྱི་རོལ་ལམ། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དག་ཀྱང་ངོ་།། 85. සමාදීහ්‍යථො. ༨༥. sama ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ atho རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། සම-උපසමෙ[Pg.255], දර-දරණෙ, දම-උපසමෙ, කිලම ක්ලම-ගෙලඤ්ඤෙ, සප-අක්කොසෙ, වස-නිවාසෙ, ආපුබ්බො, එවමාදීහි අථො හොති. සමෙතීති සමථො=සමාධි. දරණං දරථො=පීළා. දමනං දමථො=දමො. කිලමනං කිලමථො=පරිස්සමො. සපනං සපථො=සච්චකරණං. ආවසන්ති එත්ථාති ආවසථො=ඝරං. sama ཉེ་བར་ཞི་བ་ལ། dara འཇིགས་པ་ལ། dama ཉེ་བར་ཞི་བ་ལ། kilama དང་ klama ངལ་བ་ལ། sapa དམོད་པ་ལ། vasa གནས་པ་ལ་ ā སྔོན་དུ་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ atho རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། ཞི་བར་བྱེད་པས་ན་ samatho སྟེ་ཏིང་ངེ་འཛིན། འཇིགས་པ་ནི་ daratho སྟེ་གདུང་བ། འདུལ་བ་ནི་ damatho སྟེ་དུལ་བ། ངལ་བ་ནི་ kilamatho སྟེ་ངལ་དུབ། དམོད་པ་ནི་ sapatho སྟེ་མནའ་སྐྱེལ་བ། འདིར་གནས་པས་ན་ āvasatho སྟེ་ཁྱིམ་མོ།། 86. උපවසා වස්සොට ච. ༨༦. upa སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ vasa ལས་ atho རྐྱེན་འགྱུར་ཞིང་། vasa ནི་ oṭa རུ་འགྱུར་རོ།། උපපුබ්බා වසතිස්මා අථො හොති, වස්ස ඔට චාදෙසො. උපවසන්ති එත්ථාති උපොසථො=තිථිවිසෙසො, නවමහත්ථි කුලඤ්ච. upa སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ vasa ལས་ atho རྐྱེན་འགྱུར་ཞིང་། vasa ནི་ oṭa རུ་འགྱུར་རོ།། འདིར་གསོ་སྦྱོང་བྱེད་པས་ན་ uposatho སྟེ་ཚེས་བཟང་དང་། གླང་པོ་ཆེའི་རིགས་དགུ་པ་ཡང་ངོ་།། 87. රමා ථක. ༨༧. rama ལས་ thaka རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། රමතිස්මා ථක හොති, කානුබන්ධකරණසාමත්ථියා අත කාරාදොපි මලොපො. රමන්ති කීළන්ති එතෙනාති රථො=සන්දනො. rama ལས་ thaka རྐྱེན་འགྱུར་ཞིང་། ka རྗེས་འབྲེལ་དུ་བྱས་པའི་མཐུ་ལས་ ata སོགས་ཀྱི་ ma ཡིག་ཕྱིར་ལོག་གོ། འདིས་རྩེ་ཞིང་རོལ་བས་ན་ ratho སྟེ་ཤིང་རྟའོ།། 88. තිත්ථාදයො. ༨༨. tittha ལ་སོགས་པའོ།། තිත්ථආදයො ථකපරා නිපච්චන්තෙ. තර-තරණෙ, අස්ස ඉත්තං, පරරූපාදි, තරන්ත්‍යනෙනාති තිත්ථං=නජ්ජාදිං යෙනාවතරන්ති තං. සිච-රක්ඛණෙ, සෙචතීති සිත්තං=මධුච්ඡිට්ඨං. හස-හසනෙ, හසන්ත්‍යනෙනාති හත්ථො=කරො, නක්ඛත්තාඤ්ච. ගායතීති ගාථා=පජ්ජවිසෙසො. අරන්ති පවත්තන්ත්‍යනෙනාති අත්ථො=ධනං. රොගං තුදති පීළෙතීති තුත්ථං=ඔසධං. යු-මිස්සනෙ, දීඝො, යවතීති යූ- ථො=සජාතිකානං [Pg.256] තිරච්ඡානානංසමූහො. ගුප-ගොපනෙ, දීඝො, පලොපො, පටිකූලත්තා ගොපීයතීති ගූථො=වච්චං, එවමඤ්ඤෙපි. tittha ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་ thaka རྐྱེན་གྱི་རྗེས་སུ་གྲུབ་པར་བཤད་དོ།། tara སྒྲོལ་བ་ལ། དེའི་ཨ་ཡིག་ཨི་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་ཞིང་ཕྱི་མའི་གཟུགས་སུ་འགྱུར་བ་སོགས་བྱས་པས། འདིས་སྒྲོལ་བར་བྱེད་པས་ན་ titthaṃ སྟེ་ཆུ་བོ་སོགས་ལས་བརྒལ་བའི་འབབ་སྟེགས། sica གཤེར་བར་བྱེད་པ་ལ། གཤེར་བར་བྱེད་པས་ན་ sittaṃ སྟེ་སྦྲང་རྩིའི་སྦང་མ། hasa དགོད་པ་ལ། འདིས་བགད་པར་བྱེད་པས་ན་ hattho སྟེ་ལག་པ་དང་རྒྱུ་སྐར་གྱི་བྱེ་བྲག་ཀྱང་ངོ་།། གླུ་ལེན་པས་ན་ gāthā སྟེ་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་བྱེ་བྲག་གོ། འདིས་འཇུག་པར་བྱེད་པས་ན་ attho སྟེ་ནོར། ནད་ལ་གནོད་ཅིང་གཟིར་བར་བྱེད་པས་ན་ tutthaṃ སྟེ་སྨན། yu འདྲེས་པ་ལ། རིང་པོར་འགྱུར་བས། འདྲེས་པར་བྱེད་པས་ན་ yūtho སྟེ་རིགས་མཐུན་པའི་དུད་འགྲོའི་ཁྱུ། gup སྦེད་པ་ལ། རིང་པོར་འགྱུར་ཞིང་ pa ཕྱིར་ལོག་པས། མི་སྡུག་པའི་ཕྱིར་སྦེད་པར་བྱེད་པས་ན་ gūtho སྟེ་བཤང་བའོ།། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དག་ཀྱང་ངོ་།། 89. වස මස කුසා ථු. ༨༩. vasa དང་ masa དང་ kusa རྣམས་ལས་ thu རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། වස-නිවාසෙ, මස-ආමසනෙ, කුස-අක්කොසෙ, එතෙහි ථු හොති. වසන්ති එත්ථාති වත්ථු=පදත්ථො. දධිං ආමසතීති මත්ථු=දධිමණ්ඩො. කුසීයති අක්කොසීයති භෙර වනාදත්තාති කොත්ථු=සිගාලො. vasa གནས་པ་ལ། masa རེག་པ་ལ། kusa སྨོད་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ thu རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། འདིར་གནས་པས་ན་ vatthu སྟེ་དངོས་པོ། ཞོ་ལ་རེག་པར་བྱེད་པས་ན་ matthu སྟེ་ཞོ་ཁྲུ། འཇིགས་སུ་རུང་བའི་ནགས་ཚལ་སོགས་ཀྱི་ཕྱིར་སྨོད་པར་བྱེད་པས་ན་ kotthu སྟེ་ཅེ་སྤྱང་ངོ་།། 90. සක වසා ථි. ༩༠. saka དང་ vasa གཉིས་ལས་ thi རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། සක-සත්තියං, වස-නිවාසෙ, එතෙහි ථි හොති. සක්කොති ගන්තුමනෙනාති සත්ථි=ඌරු. වසීයති අච්ඡාදීයතීති වත්ථි=නාභියා අධො. saka ནུས་པ་ལ། vasa གནས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ thi རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། འདིས་འགྲོ་བར་ནུས་པས་ན་ satthi སྟེ་བརླ། གནས་པའམ་གཡོགས་པར་བྱེད་པས་ན་ vatthi སྟེ་ལྟེ་བའི་འོག་གོ། 91. වීතො ථික. ༩༡. vī ལས་ thika རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། වී වා-ගමනෙතීමස්මා ථික හොති. වීයන්ති ගච්ඡන්ති එතායාති වීථි=ආවලි. vī འགྲོ་བ་ལས་ thika རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། འདིར་འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ན་ vīthi སྟེ་ལམ་མམ་ཕྲེང་བའོ།། 92. සාරිස්මා රති. ༩༢. sāri ལས་ rati རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། සාරිස්මා ණ්‍යන්තා රථි හොති. සාරෙතීති සාරථි=රථ-වාහො. sāri གཉེར་བའི་གཉེར་བྱེད་ལས་ rathi རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། གཉེར་བར་བྱེད་པས་ན་ sārathi སྟེ་ཤིང་རྟ་ཁ་ལོ་པའོ།། 93. තා-තා ඉථි. ༩༣. tā དང་ ata གཉིས་ལས་ ithi རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། තා-පාලනෙ, අත-සාතච්චගමනෙ, එතෙහි ඉථි හොති. තායති පාලෙතීති තිථි=පටිපදාදි, අතති ගච්ඡතීති අතිථි=අබ්භාගතො. tā སྐྱོབ་པ་ལ། ata རྒྱུན་མི་ཆད་པར་འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ ithi རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། སྐྱོབ་པར་བྱེད་པས་ན་ tithi སྟེ་ཚེས་གཅིག་སོགས། འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ན་ atithi སྟེ་གློ་བུར་དུ་ལྷགས་པའི་མགྲོན་པོའོ།། 94. ඉසා ථී. ༩༤. isa ལས་ thī རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། ඉසතිස්මා [Pg.257] ථී හොති. ඉච්ඡති ඉච්ඡීයතීති වා ඉත්ථී=නාරී. isa འདོད་པ་ལས་ thī རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། འདོད་པར་བྱེད་པའམ་འདོད་པར་བྱ་བས་ན་ itthī སྟེ་བུད་མེད་དོ།། 95. රුද ඛුද මුද මද ඡිද සූද සප කමා දක. ༩༥. ruda དང་ khuda དང་ muda དང་ mada དང་ chida དང་ sūda དང་ sapa དང་ kama རྣམས་ལས་ daka རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། එතෙහි දක හොති. රුදතීති රුද්දො=උමාපති. රස්ස ලත්තෙ ලුද්දො=නෙසාදො. ඛුදති අසහතීති ඛුද්දො=නීචො. මොදන්ති එතායාති මුද්දා=සක්ඛරමඞ්ගුලියං. මජ්ජන්ති අස්මින්ති මද්දො=ජනපදො. ඡිජ්ජතීති ඡිද්දං=රන්ධං. ඌස්ස රස්සත්තං, සූදති සාමිකෙහි භතිං පක්ඛරතීති සුද්දො=වසලො. සපන්තුනෙනාති සද්දො=සොතවිසයො. කාමීයතීති කන්දො=මූලවිසෙසො. འདི་དག་ལས་ daka རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། ངུ་བར་བྱེད་པས་ན་ ruddo སྟེ་དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོ། ར་ཡིག་ལ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བས་ luddo སྟེ་རྔོན་པ། མི་བཟོད་པར་བྱེད་པས་ན་ khuddo སྟེ་དམན་པ། འདིས་དགའ་བར་བྱེད་པས་ན་ muddā སྟེ་ཕྱག་རྒྱའམ་སོར་གདུབ། འདིར་མྱོས་པར་བྱེད་པས་ན་ maddo སྟེ་ཡུལ་འཁོར། གཅོད་པར་བྱེད་པས་ན་ chiddaṃ སྟེ་བུ་གའམ་སྐྱོན། ཨཱུ་ཡིག་ཐུང་ངུར་འགྱུར་ཞིང་། རྗེ་བོ་རྣམས་ལས་གླ་རྔན་ལེན་པས་ན་ suddo སྟེ་དམངས་རིགས། འདིས་སྨོད་པར་བྱེད་པས་ན་ saddo སྟེ་སྒྲའམ་རྣ་བའི་ཡུལ། འདོད་པར་བྱ་བས་ན་ kando སྟེ་རྩ་བའི་བྱེ་བྲག་གོ། 96. කුන්දාදයො. ༩༦. kunda ལ་སོགས་པའོ།། කුන්දආදයො දකඅන්තා නිපච්චන්තෙ. කමිස්ස අස්සු, කාමීයතීති කුන්දො=පුප්ඵවිධසසො, මණිස්ස මන, මඤ්ඤතෙති මන්දො=ජළො. වුණාතිස්ස බුන, වුණීයති සංවරීයතීති බුන්දො=මූලප්පදෙසො. නින්ද-ගරහායං, නලොපො, නින්දීයතීති නිද්දා=සොප්පං. උන්ද-කිලෙදනෙ, නලොපො, උන්දති කිලෙදතීති උද්දො=ජලබිළාලො. සංපුබ්බස්ස උන්දිස්ස ච, සම්මා උන්දති කිලෙදතීති සමුද්දො=සාගරො. පුල-මහත්තහිං සාඤාණෙසු, ඉමුඤ, පුලති හිංසතීති පුලින්දො=සවරො. එවං-මඤ්ඤෙපි. kunda ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་ daka རྐྱེན་གྱི་མཐར་གྲུབ་པར་བཤད་དོ།། kam གྱི་ཨ་ཡིག་ཨུ་རུ་འགྱུར་བས། འདོད་པར་བྱ་བས་ན་ kundo སྟེ་མེ་ཏོག་གི་བྱེ་བྲག །man གྱི་ mana ལས། སེམས་པར་བྱེད་པས་ན་ mando སྟེ་བླུན་པོ། །vuṇ གྱི་ buna ལས། སྒྲིབ་པར་བྱེད་པས་ན་ bundo སྟེ་རྩ་བའི་ཆ། །ninda སྨོད་པ་ལ། na ཕྱིར་ལོག་པས། སྨོད་པར་བྱ་བས་ན་ niddā སྟེ་གཉིད། །unda གཤེར་བ་ལ། na ཕྱིར་ལོག་པས། གཤེར་བར་བྱེད་པས་ན་ uddo སྟེ་སྲམ། །saṃ སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ unda ལས། ལེགས་པར་གཤེར་བར་བྱེད་པས་ན་ samuddo སྟེ་རྒྱ་མཚོ། །pula ཆེ་བ་དང་འཚེ་བ་ལ། imuña འགྱུར་བས། འཚེ་བར་བྱེད་པས་ན་ pulindo སྟེ་མཐའ་འཁོབ་པའོ།། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དག་ཀྱང་ངོ་།། 97. දදා දු. ༩༧. dada ལས་ du རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། දද-දානෙතීමස්මා දු හොති. දුක්ඛං දදාතීහි දද්දු=කුට්ඨවිසෙසො. dada སྦྱིན་པ་ལས་ du རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། སྡུག་བསྔལ་སྦྱིན་པར་བྱེད་པས་ན་ daddu སྟེ་མཛེ་ནད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གོ། 98. ඛනාන දම රමා ධො. ༩༨. khana དང་ ana དང་ dama དང་ rama རྣམས་ལས་ dho རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། ඛන [Pg.258] ඛණ-අවදාරණෙ, අන-පාණනෙ, දම-උපසමෙ, රම-කීළායං, එතෙහි ධො හොති. ඤාණෙන ධඤ්ඤතෙති ඛන්ධො=රාසි. අනති ජීවති එතෙනාති අන්ධො=අචක්ඛුකො. දමෙතබ්බොති දන්ධො=ජළො, රමන්ති එත්ථ සප්පාදයොති රන්ධං=ඡිද්දං. khana དང་ khaṇa རྐོ་བ་ལ། ana དབུགས་གཏོང་བ་ལ། dama ཉེ་བར་ཞི་བ་ལ། rama རྩེ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ dho རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། ཤེས་རབ་ཀྱིས་འཛིན་པར་བྱེད་པས་ན་ khandho སྟེ་ཕུང་པོ། འདིས་གསོན་པར་བྱེད་པས་ན་ andho སྟེ་ལོང་བ། གདུལ་བར་བྱ་བ་ཡིན་པས་ན་ dandho སྟེ་བླུན་པོ། འདིར་སྦྲུལ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་རྩེ་བར་བྱེད་པས་ན་ randhaṃ སྟེ་བུ་གའོ།། 99. මුද්ධා දයො. ༩༩. muddhā ལ་སོགས་པའོ།། මුද්ධආදයො ධන්තා නිපච්චන්තෙ. මුද-තොසෙ, ඔත්තාභාවො, මොදන්ති එත්ථ ඌකාති මුද්ධා=මත්ථකො. අර-ගමනෙ, අරන්ති යන්ති එත්ථාති අද්ධා=මග්ගො, කාලො ච, අද්ධං=උපද්ධං. ගිධ-අභි කඞ්ඛායං, ඉස්ස අත්තං, ගෙධතීති ගද්ධො=ගිජ්ඣො. විධ-වෙධනෙ, එත්තාභාවො, පරිවජ්ඣතීති විද්ධං=විමලං, එවමඤ්ඤෙපි. muddhā ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་ dho རྐྱེན་གྱི་མཐར་གྲུབ་པར་བཤད་དོ།། muda དགའ་བ་ལ། o རུ་མི་འགྱུར་བས། འདིར་ཤིག་རྣམས་དགའ་བར་བྱེད་པས་ན་ muddhā སྟེ་མགོ། ara འགྲོ་བ་ལ། འདིར་འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ན་ addhā སྟེ་ལམ་དང་དུས་ཀྱང་ངོ་།། addhaṃ ནི་ཕྱེད་ཀའོ།། gidha ཆགས་པ་ལ། ཨི་ཡིག་ཨ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བས། ཆགས་པར་བྱེད་པས་ན་ gaddho སྟེ་བྱ་རྒོད། vidha འབིགས་པ་ལ། e རུ་མི་འགྱུར་བས། ཡོངས་སུ་སྤོང་བར་བྱེད་པས་ན་ viddhaṃ སྟེ་དྲི་མ་མེད་པའོ།། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དག་ཀྱང་ངོ་།། 100. සීතො ධුක. ༡༠༠. sī ལས་ dhuka རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། සෙතිස්මා ධුක හොති. සයන්ති එතායාති සීධු=සුරාවිසෙසො. sī ཉལ་བ་ལས་ dhuka རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། འདིས་ཉལ་བར་བྱེད་པས་ན་ sīdhu སྟེ་ཆང་གི་བྱེ་བྲག་གོ། 101. වරාරකරතරදරයමඅජ්ජමිථසකා කුනො. ༡༠༡. vara དང་ ara དང་ kara དང་ tara དང་ dara དང་ yama དང་ ajja དང་ mitha དང་ saka རྣམས་ལས་ kuno རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། වර-වරණසම්භත්තීසු, අර-ගමනෙ, කර-කරණෙ, තර-තර-ණෙ දර-විදාරණෙ, යම-උපරමෙ, අජ්ජ සජ්ජ-අජ්ජනෙ, මිථ-සඞ්ගමෙ, සක-සත්තියං, එතෙහි කුනො හොති. ‘‘රා නස්ස ණො’’ති (5-171) නස්ස ණත්තං, වාරෙතීති වරුණො=එවංනාමකො ඉසි, දෙවරාජා, පාදපො ච. අරති ගච්ඡතීති අරුණො=සූරියො, තස්ස [Pg.259] සාරථි ච. පරදුක්ඛෙ සති සාධූනං හදයකම්මනං කරොතීති කරුණා=දයා. බාලභාවං අතරීති තරුණො=යුවා. ‘‘ණිණාපින’’න්ති (5.160) යොගවිභාගා ණිලොපො, විදාරෙතීති දාරුණො=කක්ඛළො. යමෙති පාවං නාසෙතීති යමුනා=එකා මහානදී. අජ්ජති ධනසඤ්චයං කරොතීති අජ්ජුනො=රාජා, රුක්ඛවිසෙසො ච. මිථො සඞ්ගමො මිථුනං=පුමිත්ථියුගළං. සක්කොතීති සකුනො=පක්ඛී. නදාදිපාඨා වීම්හි=සකුනී. ‘‘තථනරානංටට්ඨණලා’’ති (1-27) වා ණත්තෙ=සකුණො, සකුණි. vara འདེམས་པ་དང་བསྟེན་པ་ལ། ara འགྲོ་བ་ལ། kara བྱེད་པ་ལ། tara སྒྲོལ་བ་ལ། dara འགས་པ་ལ། yama ཉེ་བར་ཞི་བ་ལ། ajja དང་ sajja གཉིས་གསོག་པ་ལ། mitha འདུ་བ་ལ། saka ནུས་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ kuno རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། 'rā nassa ṇo' (༥-༡༧༡) ཞེས་པས་ na ཡིག་ ṇa རུ་འགྱུར་བས། བཟློག་པར་བྱེད་པས་ན་ varuṇo སྟེ་དེ་ལྟར་གྲགས་པའི་དྲང་སྲོང་དང་། ལྷའི་རྒྱལ་པོ་དང་། ཤིང་གི་བྱེ་བྲག་གོ། འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ན་ aruṇo སྟེ་སྐྱ་རེངས་དང་། ཉི་མའི་ཁ་ལོ་པ་ཡང་ངོ་།། གཞན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ཡོད་པ་ན་སྐྱེས་བུ་དམ་པ་རྣམས་ཀྱི་སྙིང་གཡོ་བར་བྱེད་པས་ན་ karuṇā སྟེ་སྙིང་རྗེ། བྱིས་པའི་གནས་སྐབས་ལས་བརྒལ་བས་ན་ taruṇo སྟེ་གཞོན་ནུ། 'ṇiṇāpinaṃ' (༥-༡༦༠) ཞེས་པའི་སྦྱོར་བ་རྣམ་པར་ཕྱེ་བ་ལས་ ṇi ཕྱིར་ལོག་པས། འགས་པར་བྱེད་པས་ན་ dāruṇo སྟེ་མི་བཟད་པའམ་རྩུབ་པ། སྡིག་པ་འགོག་ཅིང་འཇོམས་པར་བྱེད་པས་ན་ yamunā སྟེ་ཆུ་བོ་ཆེན་པོ་ཞིག །ནོར་གསོག་པར་བྱེད་པས་ན་ ajjuno སྟེ་རྒྱལ་པོ་ཞིག་དང་ཤིང་གི་བྱེ་བྲག་གོ། ཕན་ཚུན་འདུ་བ་ནི་ mithunaṃ སྟེ་ཕོ་མོའི་ཟུང་། ནུས་པ་ཡོད་པས་ན་ sakuno སྟེ་བྱ། nada ལ་སོགས་པའི་ཀློག་ཚུལ་ལས་ vī རྐྱེན་འཇུག་པས། sakunī སྟེ་བྱ་མོ། 'tathanarānaṃṭaṭṭhaṇalā' (༡-༢༧) ཞེས་པས་ ṇa རུ་འགྱུར་བས། sakuṇo དང་ sakuṇi ཞེས་པའང་དེ་ཉིད་དོ།། 102. අජා ඉනො. ༡༠༢. aja ལས་ ino རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། අජ වජ-ගමනෙ තීමස්මා ඉනො හොති. අජති වික්කයං යාතීති අජිනං=චම්මං. aja དང་ vaja འགྲོ་བ་ལས་ ino རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། འགྲོ་བའམ་ཚོང་དུ་འགྱུར་བས་ན་ ajinaṃ སྟེ་གཟིག་ལྤགས་སོགས་པགས་པའོ།། 103. විපිනාදයො. ༡༠༣. vipina ལ་སོགས་པའོ།། විපිනආදයො ඉනන්තා නිපච්චන්තෙ. වප-බීජනික්ඛෙපෙ, අස්ස ඉත්තං, වපන්ති එත්ථාති විපිනං=වනං. සුප-සයෙ, සුපන්ති එතෙනාති සුපිනං=නිද්දා, සුපන්තෙන දිට්ඨඤ්ච. තුද-බ්‍යථනෙ, දස්ස හො, තුදති සත්තෙ පීළෙතීති තුහිනං=හිමං. කප්ප-සාමත්ථියෙ, කප්පති රිපවො විජෙතුං සමත්ථෙතීති කප්පිනො=රාජා. කම-පදවික්ඛෙපෙ, අස්ස උත්තං, කමන්ති එත්ථ මීනාදයො පවිසන්තීති කුමිනං=මච්ඡබන්ධනොපකරණවිසෙසො. දා-දානෙ, දෙන්ති එතස්මින්ති දිනං=දිවසො, එවමඤ්ඤෙපි. vipina ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་ ino རྐྱེན་གྱི་མཐར་གྲུབ་པར་བཤད་དོ།། vapa ས་བོན་འདེབས་པ་ལ། དེའི་ཨ་ཡིག་ཨི་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བས། འདིར་འདེབས་པར་བྱེད་པས་ན་ vipinaṃ སྟེ་ནགས་ཚལ། supa ཉལ་བ་ལ། འདིས་ཉལ་བར་བྱེད་པས་ན་ supinaṃ སྟེ་གཉིད་དང་གཉིད་ལམ་དུ་མཐོང་བའོ།། tuda གཟིར་བ་ལ། da ཡིག་ ha ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བས། སེམས་ཅན་རྣམས་གཟིར་བར་བྱེད་པས་ན་ tuhinaṃ སྟེ་བསིལ་བའམ་ཁངས་རུམ། kappa ནུས་པ་ལ། དགྲ་བོ་རྣམས་ལས་རྒྱལ་བར་ནུས་པས་ན་ kappino སྟེ་རྒྱལ་པོ། kama གོམ་པ་འདོར་བ་ལ། དེའི་ཨ་ཡིག་ཨུ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བས། འདིར་ཉ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་འཇུག་པས་ན་ kuminaṃ སྟེ་ཉ་འཛིན་པའི་ལག་ཆའི་བྱེ་བྲག །dā སྦྱིན་པ་ལ། འདིར་སྦྱིན་པར་བྱེད་པས་ན་ dinaṃ སྟེ་ཉིན་མོའོ།། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དག་ཀྱང་ངོ་།། 104. කිරා කනො. ༡༠༤. kira ལས་ kano རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། කිරතිස්මා [Pg.260] කනො හොති. නස්ස ණො, කිරන්ති විකිරන්තීති කිරණා=රංසියො. kira འཐོར་བ་ལས་ kano རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། na ཡིག་ ṇa རུ་འགྱུར་བས། འཐོར་བར་བྱེད་པས་ན་ kiraṇā སྟེ་འོད་ཟེར་རོ།། 105. දී ජිඉමීහි නක. ༡༠༥. dī དང་ ji དང་ i དང་ mī རྣམས་ལས་ naka རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། දී-ඛයෙ, ජි-ජයෙ, ඉ-අජ්ඣෙනගතීසු, මී-හිංසායං, එතෙහි නක හොති. අදෙසි ඛයමගමාසීති දීනො=නිද්ධනො. පඤ්චමාරෙ අජිනීති ජිනො=බුද්ධො. එසි ඉස්සරත්තමගමාසීති ඉනො=සාමී. මීයතෙ හිංසීයතෙති මීනො=මච්ඡො. dī ཟད་པ་ལ། ji རྒྱལ་བ་ལ། i ཀློག་པ་དང་འགྲོ་བ་ལ། mī འཚེ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ naka རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། ཟད་པར་གྱུར་པས་ན་ dīno སྟེ་དབུལ་པོ། བདུད་ལྔ་ལས་རྒྱལ་བས་ན་ jino སྟེ་སངས་རྒྱས། དབང་ཕྱུག་ཉིད་དུ་གྱུར་པས་ན་ ino སྟེ་བདག་པོ། གཞན་གྱིས་འཚེ་བར་བྱ་བ་ཡིན་པས་ན་ mīno སྟེ་ཉའོ།། 106. සිධාවීවාහි නො. ༡༠༦. si དང་ dhā དང་ vī དང་ vā རྣམས་ལས་ no རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། සි-බන්ධනෙ, ධා-ධාරණෙ, වී වා-ගමනෙ, එතෙහි නො හොති. සෙති බන්ධතීති සෙනො=සසාදනො සෙනා=චමූ. ධාරෙතීති ධානා=භජ්ජිතයවො. වෙති පවත්තතීති වෙනො=හීනජාති. සත්තෙසු වාති පවත්තතීති වානං=තණ්හා. si འཆིང་བ་ལ། dhā འཛིན་པ་ལ། vī དང་ vā འགྲོ་བ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ no རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། འཆིང་བར་བྱེད་པས་ན་ seno སྟེ་ཁྲ་དང་། senā སྟེ་དམག་ཚོགས། འཛིན་པར་བྱེད་པས་ན་ dhānā སྟེ་ཡོས་བརྔོས་མ། འཇུག་པར་བྱེད་པས་ན་ veno སྟེ་རིགས་དམའ་བ། སེམས་ཅན་རྣམས་ལ་འཇུག་པར་བྱེད་པས་ན་ vānaṃ སྟེ་སྲེད་པའོ།། 107. ඌනාදයො. ༡༠༧. ūna ལ་སོགས་པའོ།། ඌනආදයො නන්තා නීපච්චන්තෙ. ඌහ-විතක්කෙ, හලොපො, ඌහනං ඌනො=අපුණ්ණො. හි-ගතියං, දීඝත්තං, හෙසි හීනත්තමගමීති හීනො=නිහීනො. චි-චයෙ, දීඝත්තං, චයන්ති එත්ථ රතනානීති චීනො=ජනපදො. හනිස්ස ජඝො, හඤ්ඤතීති ජඝනං=කටි. ඨාස්ස ථෙ ඨාති පවත්තතීති ථෙනො=චොරො. උන්දිස්ස ඔදො, උන්දීයතීති ඔදනො=අන්නං. අන්නං. රංජිස්ස නිග්ගහීතලොපො, අක ච, රංජතෙ අනෙනාති රජනං=රාගො. රඤ්ජන්ති එත්ථාති රජනී=රත්ති. පදිස්ස ජුනුක[Pg.261], පජ්ජති ගච්ඡතීති පජ්ජුන්නො=ඉන්දො, මෙඝො ච. ගමිස්ස ගඞ, ගච්ඡන්ති එත්ථ විහඞ්ගාදයොති ගගනං=අන්තලික්ඛං, එවමඤ්ඤෙපි. ཨཱུ་ནོ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་མཐའ་ན་ཎ་ཡིག་ཡོད་པར་གྲུབ་བོ། ཨཱུཧ་ནི་རྟོག་པ་ལའོ། ཧ་ཡིག་ཕྱིས་ནས། རྟོག་པར་བྱེད་པས་ན་ཨཱུ་ནོ་སྟེ་མ་གང་བའོ། ཧི་ནི་འགྲོ་བ་ལའོ། རིང་པོར་འགྱུར་བ་དང་། ཧེ་ཞེས་པ་དམན་པའི་དངོས་པོར་སོང་བས་ན་ཧཱི་ནོ་སྟེ་དམན་པའོ། ཙི་ནི་གསོག་པ་ལའོ། རིང་པོར་འགྱུར་བས། འདིར་རིན་པོ་ཆེ་རྣམས་གསོག་པས་ན་ཙཱི་ནོ་སྟེ་ཡུལ་འཁོར་རོ། ཧན་ལ་ཛགྷ་འགྱུར་བས། གཞོམ་པར་བྱ་བས་ན་ཛགྷ་ནཾ་སྟེ་རྐེད་པའོ། ཋཱ་ལ་ཐེ་རུ་འགྱུར་བས། གནས་ཤིང་འཇུག་པས་ན་ཐེ་ནོ་སྟེ་རྐུན་མའོ། ཨུནྡ་ལ་ཨོ་དོ་རུ་འགྱུར་བས། བརླན་པར་བྱེད་པས་ན་ཨོ་ད་ནཾ་སྟེ་ཟས་སོ། ཟས་སོ། རཉྫ་ལ་རྗེས་སུ་ང་རོ་ཕྱིས་ཤིང་ཨ་ཀ་ཡང་འཇུག་པས། འདིས་ཆགས་པར་བྱེད་པས་ན་ར་ཛ་ནཾ་སྟེ་ཆགས་པའོ། འདིར་ཆགས་པར་འགྱུར་བས་ན་ར་ཛ་ནཱི་སྟེ་མཚན་མོའོ། པ་ད་ལ་ཛུ་ནུ་ཀ་འགྱུར་བས། འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ན་པཛྫུནྣོ་སྟེ་དབང་པོ་དང་སྤྲིན་ནོ། གམ་ལ་གགྷ་ན་འགྱུར་བས། འདིར་བྱ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་འགྲོ་བས་ན་གག་ནཾ་སྟེ་བར་སྣང་ངོ་། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ཡང་ཤེས་པར་བྱའོ། 108. වී පතා තනො. ༡༠༨. ཝཱི་དང་པ་ཏ་ལས་ཏ་ནོའོ། වී වා-ගමනෙ, පත පථ-ගමනෙ, එතෙහි තනො හොති. වෙති පවත්තති එතෙනාති වෙතනං=භති. පතන්ති එත්ථාති පත්තනං=නගරං. ཝཱི་ནི་འགྲོ་བ་ལའོ། པ་ཏ་དང་པ་ཐ་ནི་འགྲོ་བ་ལའོ། འདི་དག་ལས་ཏ་ནོ་འགྱུར་རོ། འདིས་འཇུག་པར་བྱེད་པས་ན་ཝེ་ཏ་ནཾ་སྟེ་གླའོ། འདིར་ལྷུང་བར་བྱེད་པས་ན་པཏྟ་ནཾ་སྟེ་གྲོང་ཁྱེར་རོ། 109. රමා තනක. ༡༠༩. ར་མ་ལས་ཏ་ན་ཀའོ། රම කීළායමිචස්මා තනක හොති. ‘‘ගමාදිරානං ලොපොන්තස්සා’’ති (5.109) මලොපො, රමන්ති එත්ථාති රතනං=මණි ආදී, හත්ථමත්තඤ්ච. རྩེ་བ་ལ་འཇུག་པའི་ར་མ་འདི་ལས་ཏ་ན་ཀ་འགྱུར་རོ། 'གམ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྱི་མཐའ་ཕྱིས་པ་' (༥.༡༠༩) ཞེས་པས་མ་ཡིག་ཕྱིས་ནས། འདིར་རྩེ་བར་བྱེད་པས་ན་ར་ཏ་ནཾ་སྟེ་ནོར་བུ་ལ་སོགས་པ་དང་ཁྲུ་གང་ངོ་། 110., සූ භාහි නුක, ༡༡༠., སཱུ་དང་བྷཱ་ལས་ནུ་ཀའོ། සූ-පසවෙ, භා-දිත්තියං, එතෙහි නුක හොති. පසවීයතීති සූනු=පුත්තො. භාති දිබ්බතීති භානු=සූරියො. སཱུ་ནི་བུ་སྐྱེ་བ་ལའོ། བྷཱ་ནི་གསལ་བ་ལའོ། འདི་དག་ལས་ནུ་ཀ་འགྱུར་རོ། སྐྱེ་བར་བྱེད་པས་ན་སཱུ་ནུ་སྟེ་བུའོ། གསལ་ཞིང་རྩེ་བར་བྱེད་པས་ན་བྷཱ་ནུ་སྟེ་ཉི་མའོ། 111. ධාස්සෙ ච. ༡༡༡. དྷཱ་ལའང་ཨེ་འགྱུར་རོ། ධා-ධාරණෙතීමස්මා නුක හොති, ධාස්ස එ ච. ධාරෙතීති ධෙනු=ගාවී. འཛིན་པ་ལ་འཇུག་པའི་དྷཱ་འདི་ལས་ནུ་ཀ་འགྱུར་ཞིང་། དྷཱ་ལ་ཨེ་ཡིག་ཏུ་ཡང་འགྱུར་རོ། འཛིན་པར་བྱེད་པས་ན་དྷེ་ནུ་སྟེ་བ་མོའོ། 112. වත්තා ටාව ධමාසෙහ්‍යනි. ༡༡༢. ཝཏྟ་དང་། ཨ་ཊ་དང་། ཨ་ཝ་དང་། དྷ་མ་དང་། ཨ་ས་རྣམས་ལས་ཨ་ནིའོ། වත්ත-වත්තනෙ, අට-ගමනත්ථො, අව-රක්ඛණෙ, ධම-සද්දෙ, අස-ඛෙපනෙ, එතෙහි අනි හොති. වත්තන්ති එතෙනාති වත්තනි=තසරදණ්ඩං. වීම්හි වත්තනී=පන්ථො. අටතෙ ගම්මතෙති අටනි= මඤ්චඞ්ගො[Pg.262]. සත්තෙ අවති රක්ඛතීති අවනි=මහී. ධමන්ති එතෙන වීණාදයොති ධමනි=සීරා. දණ්ඩත්ථාය අසීයතෙ ඛිපීයතෙති අසනි=කුලිසං. ཝཏྟ་ནི་འཇུག་པ་ལའོ། ཨ་ཊ་ནི་འགྲོ་བའི་དོན་ལའོ། ཨ་ཝ་ནི་སྲུང་བ་ལའོ། དྷ་མ་ནི་སྒྲ་ལའོ། ཨ་ས་ནི་གཏོར་བ་ལའོ། འདི་དག་ལས་ཨ་ནི་འགྱུར་རོ། འདིས་འཇུག་པར་བྱེད་པས་ན་ཝཏྟ་ནི་སྟེ་ཐགས་ཀྱི་འཁོར་ལོའོ། ཝཱི་ལ་ཝཏྟ་ནཱི་སྟེ་ལམ་མོ། འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ན་ཨ་ཊ་ནི་སྟེ་ཁྲིའི་རྐང་པའོ། སེམས་ཅན་རྣམས་སྲུང་བར་བྱེད་པས་ན་ཨ་ཝ་ནི་སྟེ་ས་གཞིའོ། འདིས་པི་ཝང་ལ་སོགས་པ་སྒྲོག་པར་བྱེད་པས་ན་དྷ་མ་ནི་སྟེ་རྩའོ། ཆད་པའི་ཕྱིར་གཏོར་བར་བྱེད་པས་ན་ཨ་ས་ནི་སྟེ་རྡོ་རྗེའོ། 113. යුතො නි. ༡༡༣. ཡུ་ལས་ནིའོ། යු-මිස්සනෙතීමස්මා නි හොති. යවන්ති සත්තා අනෙන එතීභාවං ගච්ඡන්තීති යොනි=භගං, අණ්ඩජාදියොනි ච. འདྲེས་པ་ལ་འཇུག་པའི་ཡུ་འདི་ལས་ནི་འགྱུར་རོ། སེམས་ཅན་རྣམས་འདིས་གཅིག་ཏུ་འགྱུར་བར་འགྲོ་བས་ན་ཡོ་ནི་སྟེ་སྐྱེ་གནས་སམ་མཚན་མ་དང་། སྒོང་སྐྱེས་ལ་སོགས་པའི་སྐྱེ་གནས་སོ། (ඉති තවග්ගපච්චයවිධානං). (འདི་ནི་ཏ་སྡེའི་རྐྱེན་གྱི་ཆོ་གའོ།) 114. චමාප පා වපා පො. ༡༡༤. ཙ་མ་དང་། ཨ་པ་དང་། པཱ་དང་། ཝ་པ་ལས་པོའོ། චම-අදනෙ, අප-පාපුණනෙ, පා-රක්ඛණෙ, වප-බීජනික්ඛෙපෙ, එතෙහි පො හොති. චමන්ති අදන්ති එත්ථාති චම්පා=නගරං, අපෙසි ඊසකමත්තමගමාසීති අප්පං=අබහු. අපායං පාති රක්ඛතීති පාපං-කිබ්බිසං. වපන්ති එත්ථාති වප්පො=කෙදාරං. ཙ་མ་ནི་ཟ་བ་ལའོ། ཨ་པ་ནི་ཐོབ་པ་ལའོ། པཱ་ནི་སྲུང་བ་ལའོ། ཝ་པ་ནི་ས་བོན་འདེབས་པ་ལའོ། འདི་དག་ལས་པོ་འགྱུར་རོ། འདིར་ཟ་བར་བྱེད་པས་ན་ཙམྤཱ་སྟེ་གྲོང་ཁྱེར་རོ། ཅུང་ཟད་ཙམ་ཐོབ་པར་སོང་བས་ན་ཨཔྤཾ་སྟེ་ཉུང་ངུའོ། ངན་སོང་ལས་སྲུང་བར་བྱེད་པས་ན་པཱ་པཾ་སྟེ་སྡིག་པའོ། འདིར་འདེབས་པར་བྱེད་པས་ན་ཝཔྤོ་སྟེ་ཞིང་སའོ། 115. යු ථු කූනං දීඝො ච. ༡༡༥. ཡུ་དང་། ཐུ་དང་། ཀུ་རྣམས་ཀྱི་རིང་པོའང་འགྱུར་རོ། යු-මිස්සනෙ, ථු-අභිත්ථවෙ, කු-සද්දෙ, එතෙහි පො හොති, එතෙසං දීඝො ච. දීඝවිධානසාමත්ථියා ඔත්තාභාවො. යවන්ති සහ වත්තන්ති එත්ථාති යූපො=යඤ්ඤයට්ඨි, පාසාදො ච. ථවීයතීති ථූපො=චෙතියං. කවන්ති නදන්ති එත්ථාති කූපො=උදපානො. ཡུ་ནི་འདྲེས་པ་ལའོ། ཐུ་ནི་བསྟོད་པ་ལའོ། ཀུ་ནི་སྒྲ་ལའོ། འདི་དག་ལས་པོ་འགྱུར་ཞིང་། འདི་དག་གི་རིང་པོའང་འགྱུར་རོ། རིང་པོར་བྱེད་པའི་མཐུ་ལས་ཨོ་ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་རོ། འདིར་ལྷན་ཅིག་གནས་པར་བྱེད་པས་ན་ཡཱུ་པོ་སྟེ་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་ཀ་བ་དང་ཁང་བཟང་ངོ་། བསྟོད་པར་བྱ་བས་ན་ཐཱུ་པོ་སྟེ་མཆོད་རྟེན་ནོ། སྒྲོག་ཅིང་སྐད་འབྱིན་པས་ན་ཀཱུ་པོ་སྟེ་ཁྲོན་པའོ། 116. ඛිප සුප නීසූ පූහි පක. ༡༡༦. ཁི་པ་དང་། སུ་པ་དང་། ནཱི་དང་། སཱུ་དང་། པཱུ་རྣམས་ལས་པ་ཀའོ། ඛිප-පෙරණෙ, සුප-සයෙ, නී-නයෙ, සූ-පසවෙ, පූ-පවනෙ, එතෙහි පක හොති. ඛපති ඛයං ගච්ඡතීති ඛිප්පං=සීඝං. සුපන්ති [Pg.263] එත්ථ සුනඛාදයොති සුප්පං=පප්ඵොටනං. නයන්ති එතස්මා ඵලන්ති නිපො=රක්ඛො. සවති රුචිං ජනෙතීති සූපො=බ්‍යඤ්ජනවිසෙසො. පවීයති මරිචජීරකාදීහි පවිත්තං කරීයතීති පූපං=ඛජ්ජකං. ཁི་པ་ནི་གཏོང་བ་ལའོ། སུ་པ་ནི་ཉལ་བ་ལའོ། ནཱི་ནི་འཁྲིད་པ་ལའོ། སཱུ་ནི་བུ་སྐྱེ་བ་ལའོ། པཱུ་ནི་དག་པར་བྱེད་པ་ལའོ། འདི་དག་ལས་པ་ཀ་འགྱུར་རོ། ཟད་པར་འགྲོ་བས་ན་ཁིཔྤཾ་སྟེ་མྱུར་བའོ། འདིར་ཁྱི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཉལ་བས་ན་སུཔྤཾ་སྟེ་ཁྲོར་རོ། འདི་ལས་འབྲས་བུ་འཁྲིད་པས་ན་ནི་པོ་སྟེ་ཤིང་བྱེ་བྲག་པའོ། རོ་སྐྱེད་པར་བྱེད་པས་ན་སཱུ་པོ་སྟེ་ཚོད་མའོ། ཕོ་བ་རིས་དང་ཛཱི་ར་ལ་སོགས་པས་དག་པར་བྱེད་པས་ན་པཱུ་པཾ་སྟེ་བག་ལེབ་བོ། 117. සිප්පාදයො. ༡༡༧. སིཔྤ་ལ་སོགས་པའོ། සිප්පආදයො පකඅන්තා නිපච්චන්තෙ. සපිස්ස අස්සඉත්තං, සපති අනෙනාති සිප්පං=කලා. වපිස්ස අස්සි, විජ්ජං වපතීති විප්පො=බ්‍රාහ්මණො. වස්ස බො, වපති බහි නික්ඛමති හදයඞ්ගතසොකෙනාති බප්පං=අස්සු. ඡුප-සම්ඵස්සෙ, උස්සෙ, ඡුපති අනෙනාති ඡෙප්පං=නඞ්ගුට්ඨං. රුප=රුප්පනෙ, පලොප දීඝා, රුප්පති විකාරමාපජ්ජතීති රූපං-භූතභූතිකං, එවමඤ්ඤෙපි. སིཔྤ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་མཐའ་ན་པ་ཀ་ཡོད་པར་གྲུབ་བོ། ས་པ་ལ་ཨ་ཡིག་ཨི་རུ་འགྱུར་བས། འདིས་སྨྲ་བར་བྱེད་པས་ན་སིཔྤཾ་སྟེ་བཟོ་རིག་པའོ། ཝ་པ་ལ་ཨི་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བས། རིག་པ་འདེབས་པས་ན་ཝིཔྤོ་སྟེ་བྲམ་ཟེའོ། ཝ་ལ་བ་རུ་འགྱུར་བས། སྙིང་གི་མྱ་ངན་གྱིས་ཕྱིར་འཛག་པས་ན་བཔྤཾ་སྟེ་མིག་ཆུའོ། ཆུ་པ་ནི་རེག་པ་ལའོ། ཨུ་ལ་ཨེ་རུ་འགྱུར་བས། འདིས་རེག་པར་བྱེད་པས་ན་ཆེཔྤཾ་སྟེ་མཇུག་མའོ། རུ་པ་ནི་གཟིར་བ་ལའོ། པ་ཡིག་ཕྱིས་ཤིང་རིང་པོར་འགྱུར་བས། གཟིར་ཞིང་འགྱུར་བ་ལས་བྱུང་བས་ན་རཱུ་པཾ་སྟེ་འབྱུང་བ་དང་འབྱུང་གྱུར་གྱི་གཟུགས་སོ། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ཡང་ཤེས་པར་བྱའོ། 118. සාසා අපො. ༡༡༨. སཱ་ས་ལས་ཨ་པོའོ། සාස අනුසිට්ඨියමිච්චස්මා අපො හොති. සාසීයන්ති එතෙනාති සාසපො=වීහිවිසෙසො. རྗེས་སུ་སྟོན་པ་ལ་འཇུག་པའི་སཱ་ས་འདི་ལས་ཨ་པོ་འགྱུར་རོ། འདིས་རྗེས་སུ་སྟོན་པར་བྱེད་པས་ན་སཱ་ས་པོ་སྟེ་ཡུངས་ཀར་རོ། 119. විටපාදයො. ༡༡༩. ཝི་ཊ་པ་ལ་སོགས་པའོ། විටපආදයො අපන්තා නිපච්චන්තෙ. වට-වෙට්ඨනෙ, අස්ස ඉත්තං, වටති වෙට්ඨති එතෙනාතිවිටපො=ගුම්බවිසෙසො, කුථ-පූතිභාවෙ, ථස්ස ණො, අකුථි පූතිභාවමගමීති කුණපො=මතකො. මණ්ඩ=භූසනෙ, මණ්ඩෙති ජනං, මණ්ඩීයති ජනෙහීති වා මණ්ඩපො=ජනාලයො, එවමඤ්ඤෙපි. ཝི་ཊ་པ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་མཐའ་ན་ཨ་པ་ཡོད་པར་གྲུབ་བོ། ཝ་ཊ་ནི་དཀྲི་བ་ལའོ། ཨ་ཡིག་ཨི་རུ་འགྱུར་བས། འདིས་དཀྲི་བར་བྱེད་པས་ན་ཝི་ཊ་པོ་སྟེ་ཤིང་ཕྲན་གྱི་ཚལ་ལོ། ཀུ་ཐ་ནི་རུལ་བ་ལའོ། ཐ་ལ་ཎ་རུ་འགྱུར་བས། མ་རུལ་བར་རུལ་བའི་དངོས་པོར་སོང་བས་ན་ཀུ་ཎ་པོ་སྟེ་རོ་འོ། མཎྜ་ནི་བརྒྱན་པ་ལའོ། སྐྱེ་བོ་རྣམས་བརྒྱན་པར་བྱེད་པའམ། ཡང་ན་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་བརྒྱན་པར་བྱ་བས་ན་མཎྜ་པོ་སྟེ་བསིལ་ཁང་ངོ་། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ཡང་ཤེས་པར་བྱའོ། 120. ගුපා ඵො. ༡༢༠. གུ་པ་ལས་ཕོའོ། ගුපිස්මා ඵො හොති. ගොපීයතීති ගොප්ඵො=චරණගණ්ඨි. གུ་པ་ལས་ཕོ་འགྱུར་རོ། སྲུང་བར་བྱེད་པས་ན་གོཔྥོ་སྟེ་ལོང་བུའོ། 121. ගරසරාදීහි බො. ༡༢༡. ག་ར་དང་ས་ར་ལ་སོགས་པ་ལས་བོའོ། ගරසරාදීහි [Pg.264] බො හොති. ගරති අඤ්ඤෙ අනෙන පීළෙතීති ගබ්බො=අභිමානො. සරති පවත්තතීති සබ්බො=සකලො. ඵලකාමෙහි ජනෙහි අමීයති ගමීයතීති අම්බො=චූතො. පුත්තෙන අමීයති ගමීයතීති අම්බා=මාතා. ག་ར་དང་ས་ར་ལ་སོགས་པ་ལས་བོ་འགྱུར་རོ། འདིས་གཞན་ལ་གནོད་པར་བྱེད་པས་ན་གབྦོ་སྟེ་ང་རྒྱལ་ལོ། རྒྱུག་ཅིང་འཇུག་པས་ན་སབྦོ་སྟེ་ཐམས་ཅད་དོ། འབྲས་བུ་འདོད་པའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་བསྟེན་པར་བྱ་བས་ན་ཨམྦོ་སྟེ་ཨམ་རའི་ཤིང་ངོ་། བུས་བསྟེན་པར་བྱ་བས་ན་ཨམྦཱ་སྟེ་མ་ལའོ། 122. නිම්බාදයො. ༡༢༢. ནིམྦ་ལ་སོགས་པའོ། නිම්බආදයො බන්තා නිපච්චන්තෙ. නමිස්ස අස්සි, නමති ඵලභාරෙනාති නිම්බො=අරිට්ඨො. වමිස්ස වස්ස බිත්තං. පිත්තාදයො වමති උග්ගිරතීති බිම්බං=සරීරං. කුසිස්ස අමුක, තිත්තෙන කුසීයති අක්කොසීයතීති කොසම්බො=රුක්ඛො. කදතිස්ස අමුක, කදන්ති එතෙන ද්වාරාදීනීති කදම්බො=රුක්ඛො. කුටිස්ස උමුක, ජනෙහි කොටීයති පවත්තීයතීති කුටුම්බං=චතුප්පදො, ඛෙත්තං, ඝරං, කලත්තං, දාසා ච. කණ්ඩිස්ස කුඩු. තණ්ඩුලාදයො අනෙන කණ්ඩන්ති පරිච්ඡින්දන්තීති කුඩුබො=මානං, එවමඤ්ඤෙපි. ནིམྦ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་མཐའ་ན་བ་ཡོད་པར་གྲུབ་བོ། ན་མ་ལ་ཨི་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བས། འབྲས་བུའི་ཁུར་གྱིས་འདུད་པས་ན་ནིམྦོ་སྟེ་ནིམ་པའི་ཤིང་ངོ་། ཝ་མ་ལ་ཝ་ཡིག་བ་རུ་འགྱུར་བས། མཁྲིས་པ་ལ་སོགས་པ་སྐྱུག་པར་བྱེད་པས་ན་བིམྦཾ་སྟེ་ལུས་སོ། ཀུ་སི་ལ་ཨ་མུ་ཀ་འགྱུར་བས། ཁ་བས་སྨོད་པར་བྱེད་པས་ན་ཀོ་སམྦོ་སྟེ་ཤིང་ཀོ་སམྦའོ། ཀ་ད་ཏི་ལ་ཨ་མུ་ཀ་འགྱུར་བས། འདིས་སྒོ་ལ་སོགས་པ་འཛིན་པར་བྱེད་པས་ན་ཀ་དམྦོ་སྟེ་ཤིང་ཀ་དམྦའོ། ཀུ་ཊི་ལ་ཨུ་མུ་ཀ་འགྱུར་བས། སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་བསྡུ་བར་བྱེད་པས་ན་ཀུ་ཊུམྦཾ་སྟེ་རྐང་བཞི་དང་། ཞིང་དང་། ཁང་པ་དང་། ཆུང་མ་དང་། བྲན་གཡོག་རྣམས་སོ། ཀཎྜི་ལ་ཀུ་ཌུ་འགྱུར་བས། འདིས་འབྲས་ལ་སོགས་པ་འཇལ་བར་བྱེད་པས་ན་ཀུ་ཌུ་བོ་སྟེ་འཇལ་བྱེད་དོ། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ཡང་ཤེས་པར་བྱའོ། 123. දරා බි. ༡༢༣. ད་ར་ལས་བིའོ། දර විදාරණෙතීමස්මා බි හොති. ඔදනාදීනි දාරෙන්ති ජතායාති දබ්බි=කටච්ඡු, වීම්හි දබ්බී. འགེམས་པ་ལ་འཇུག་པའི་ད་ར་འདི་ལས་བི་འགྱུར་རོ། འདིས་འབྲས་ལ་སོགས་པ་འགེམས་པར་བྱེད་པས་ན་དབྦི་སྟེ་སྐྱོགས་སོ། ཝཱི་ལ་དབྦཱི་འགྱུར་རོ། 124. කර සර සල කල වල්ල වසා අභො. ༡༢༤. ཀ་ར་དང་། ས་ར་དང་། ས་ལ་དང་། ཀ་ལ་དང་། ཝལླ་དང་། ཝ་ས་རྣམས་ལས་ཨ་བྷོའོ། කර-කරණෙ, සර-ගති හිංසාචින්තාසු, සල-ගමනත්ථො, කල-සඞ්ඛ්‍යානෙ, වල වල්ල-සංවරණෙ, වස-නිවාසෙ, එතෙහි අභො හොති. කරොතීති කරභො=ඔට්ඨා, පාණිප්පදෙසො ච. සරති ගච්ඡතීති සරභො=මිගවිසෙසො. සලති ගච්ඡතීති සලභො=පටඞ්ගො[Pg.265]. කලීයති පරිමීයති වයසාති කලභො=හත්ථිපොතකො. තදමිනාදිපාඨා ළත්තෙ කළභො=සොව. වල්ලෙති සංවරණං කරොතීති වල්ලභො=පියො. වසන්ත්‍යනෙනාති වසභො=පුඞ්ගවො. ཀ་ར་ནི་བྱེད་པ་ལའོ། ས་ར་ནི་འགྲོ་བ་དང་། འཚེ་བ་དང་། སེམས་པ་ལའོ། ས་ལ་ནི་འགྲོ་བའི་དོན་ལའོ། ཀ་ལ་ནི་གྲངས་ལའོ། ཝ་ལ་དང་ཝལླ་ནི་སྡོམ་པ་ལའོ། ཝ་ས་ནི་གནས་པ་ལའོ། འདི་དག་ལས་ཨ་བྷོ་འགྱུར་རོ། བྱེད་པར་བྱེད་པས་ན་ཀ་ར་བྷོ་སྟེ་རྔ་མོང་དང་ལག་མཐིལ་ལོ། འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ན་ས་ར་བྷོ་སྟེ་རི་དྭགས་བྱེ་བྲག་པའོ། འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ན་ས་ལ་བྷོ་སྟེ་ཆུ་བྱའམ་ཕྱེ་མ་ལེབ་བོ། ལོ་ཚད་ཀྱིས་འཇལ་བར་བྱེད་པས་ན་ཀ་ལ་བྷོ་སྟེ་ཐེའུ་རང་ངམ་གླང་པོ་ཆེའི་ཕྲུ་གུའོ། ཏ་ད་མི་ལ་སོགས་པའི་ཀློག་ཚུལ་ལས་ལ་ཡིག་ལྷ་རུ་འགྱུར་བས་ཀ་ལྷ་བྷོ་ཞེས་པའང་དེ་ཉིད་དོ། སྡོམ་པར་བྱེད་པས་ན་ཝལླ་བྷོ་སྟེ་སྙིང་དུ་སྡུག་པའོ། འདིར་གནས་པར་བྱེད་པས་ན་ཝ་ས་བྷོ་སྟེ་ཁྱུ་མཆོག་གོ། 125. ගදා රභො. ༡༢༥. ག་ད་ལས་ར་བྷོའོ། ගදතිස්මා රභො හොති. ගදතීති ගද්‍රභො=ඛරො. ག་ད་ལས་ར་བྷོ་འགྱུར་རོ། སྨྲ་བར་བྱེད་པས་ན་གདྲ་བྷོ་སྟེ་བོང་བུའོ། 126. උසරාසා කභො. ༡༢༦. ཨུ་ས་དང་རཱ་ས་ལས་ཀ་བྷོའོ། උස-දාහෙ, රාස-සද්දෙ, එතෙහි කභො හොති. උසති පටිපක්ඛෙ දහතීති උසභො=සෙට්ඨො. රාසති නදතීති රාසභො=ගද්‍රභො. ཨུ་ས་ནི་སྲེག་པ་ལའོ། རཱ་ས་ནི་སྒྲ་ལའོ། འདི་དག་ལས་ཀ་བྷོ་འགྱུར་རོ། ཕྱོགས་སྔ་མ་སྲེག་པར་བྱེད་པས་ན་ཨུ་ས་བྷོ་སྟེ་མཆོག་གོ། སྒྲོག་པར་བྱེད་པས་ན་རཱ་ས་བྷོ་སྟེ་བོང་བུའོ། 127. ඉතො භක. ༡༢༧. ཨི་ལས་བྷ་ཀའོ། ඉ ඉතිස්මා භක හොති. එති ගච්ඡතීති ඉභො=හත්ථී. ཨི་ཞེས་པ་ལས་བྷ་ཀ་འགྱུར་རོ། འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ན་ཨི་བྷོ་སྟེ་གླང་པོ་ཆེའོ། 128. ගරාවා භො. ༡༢༨. ག་ར་དང་ཨ་ཝ་ལས་བྷོའོ། ගර ඝර-සෙචනෙ, අව-රක්ඛනෙ, එතෙහි භො හොති. ගරති බහි නික්ඛමනවසෙන සිඤ්චතීති ගබ්භො=පසවො, ඔවරකො ච. අවති සත්තෙ රක්ඛතීති අබ්භං=මෙඝො. ག་ར་དང་གྷ་ར་ནི་གཤེགས་པ་ལའོ། ཨ་ཝ་ནི་སྲུང་བ་ལའོ། འདི་དག་ལས་བྷོ་འགྱུར་རོ། ཕྱིར་འཐོན་པའི་ཚུལ་གྱིས་གཤེགས་པར་བྱེད་པས་ན་གབྦྷོ་སྟེ་མངལ་དང་ཁང་མིག་གོ། སེམས་ཅན་རྣམས་སྲུང་བར་བྱེད་པས་ན་ཨབྦྷཾ་སྟེ་སྤྲིན་ནོ། 129. සොබ්භාදයො. ༡༢༩. སོབྦྷ་ལ་སོགས་པའོ། සොබ්භආදයො භන්තා නිපච්චන්තෙ. සදතිස්ස අස්ස ඔත්තං, සීදන්ති එත්ථාති සොබ්භං=විවරං, සොබ්භො=ජලාසයවිසෙසො. කමිස්ස අස්සු, කාමීයතීති කුම්භො=දසම්බණමත්තො, ඝටො [Pg.266] ච. (කෙන ජලෙන උම්භීයති පූරීයතීති වා කුම්භො=ඝටො.) කුසිස්ස උමුක, කුසති අව්හායතීති කුසුම්භං=මහාරජනං. කුසුම්භො=කනකං, එවමඤ්ඤෙපි. སོབྦྷ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་མཐའ་ན་བྷ་ཡོད་པར་གྲུབ་བོ། ས་ད་ལ་ཨ་ཡིག་ཨོ་རུ་འགྱུར་བས། འདིར་བྱིང་བར་བྱེད་པས་ན་སོབྦྷཾ་སྟེ་བུག་པ་དང་། སོབྦྷོ་སྟེ་ཆུ་རྫིང་ངོ་། ཀ་མ་ལ་ཨུ་ཡིག་ཏུ་འགྱུར་བས། འདོད་པར་བྱ་བས་ན་ཀུམྦྷོ་སྟེ་བྲེ་བཅུ་ཙམ་གྱི་ཚད་དང་བུམ་པའོ། (ཡང་ན་ཆུས་གང་བར་བྱེད་པས་ན་ཀུམྦྷོ་སྟེ་བུམ་པའོ།) ཀུ་སི་ལ་ཨུ་མུ་ཀ་འགྱུར་བས། འབོད་པར་བྱེད་པས་ན་ཀུ་སུམྦྷཾ་སྟེ་ལི་ཁྲིའོ། ཀུ་སུམྦྷོ་སྟེ་གསེར་རོ། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ཡང་ཤེས་པར་བྱའོ། 130. උස කුස පද සුඛා කුමො. ༡༣༠. ཨུ་ས་དང་། ཀུ་ས་དང་། པ་ད་དང་། སུ་ཁ་རྣམས་ལས་ཀུ་མོའོ། උසාදීහි කුමො හොති. උසති දහතීති උසුමං=උණ්හං. කුසති අව්හායතීති සුකුමං=පුප්ඵං. පජ්ජති දෙවපූජාදිං යාතීති පදුමං=පඞ්කජං. සුඛයතීති සුඛුම=අණු. ཨུ་ས་ལ་སོགས་པ་ལས་ཀུ་མོ་འགྱུར་རོ། སྲེག་པར་བྱེད་པས་ན་ཨུ་སུ་མཾ་སྟེ་ཚ་བའོ། འབོད་པར་བྱེད་པས་ན་སུ་ཀུ་མཾ་སྟེ་མེ་ཏོག་གོ། ལྷ་མཆོད་པ་ལ་སོགས་པར་འགྲོ་བས་ན་པ་དུ་མཾ་སྟེ་པདྨའོ། བདེ་བར་བྱེད་པས་ན་སུ་ཁུ་མཾ་སྟེ་ཕྲ་མོའོ། 131. වටුමාදයො. ༡༣༡. ཝ་ཊུ་མ་ལ་སོགས་པའོ། වටුමආදයො කුමන්තා නිපච්චන්ථෙ. වජිස්ස-න්තස්ස ටො, වජන්ති එත්ථාති වටුමං=පථො. සිලිසස්ස ලිස්සෙ, සිලිස්සතීති සිලෙසුපං=සෙම්හං. කමිස්ස කුඞ්කාදෙසො, කාමීයතීති කුඞ්කමං=කස්මීරජං, එවමඤ්ඤෙපි. ཝ་ཊུ་མ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་མཐའ་ན་ཀུ་མ་ཡོད་པར་གྲུབ་བོ། ཝ་ཛ་ལ་མཐའ་ཊ་རུ་འགྱུར་བས། འདིར་འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ན་ཝ་ཊུ་མཾ་སྟེ་ལམ་མོ། སི་ལི་ས་ལ་ལི་ས་རུ་འགྱུར་བས། འབྱར་བར་བྱེད་པས་ན་སི་ལེ་སུ་པཾ་སྟེ་བད་ཀན་ནོ། ཀ་མ་ལ་ཀུངྐ་རུ་འགྱུར་བས། འདོད་པར་བྱ་བས་ན་ཀུངྐུ་མཾ་སྟེ་ཁ་ཆེ་སྐྱེས་སོ། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ཡང་ཤེས་པར་བྱའོ། 132. ගුධා උමො. ༡༣༢. གུ་དྷ་ལས་ཨུ་མོའོ། ගුධ පරිවෙට්ඨනෙතීමස්මා උමො හොති. ගුධති පරිවෙට්ඨතීති ගොධුමො=ධඤ්ඤවිසෙසො. ཡོངས་སུ་བསྐོར་བ་ལ་འཇུག་པའི་གུ་དྷ་འདི་ལས་ཨུ་མོ་འགྱུར་རོ། ཡོངས་སུ་བསྐོར་བར་བྱེད་པས་ན་གོ་དྷཱུ་མོ་སྟེ་གྲོའོ། 133. පඨ චරා අමිමා. ༡༣༣. པ་ཐ་དང་ཙ་ར་ལས་ཨ་མ་དང་ཨི་མའོ། පඨතිචරතිස්මා අම ඉමා හොන්ති යථාක්කමං. පට්ඨීයති උච්චාරීයති උත්තමභාවෙනාති පඨමං=සෙට්ඨං. චරති හීනත්තං යාතීති චරිමං=පච්ඡිමං. པ་ཐ་དང་ཙ་ར་ལས་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་ཨ་མ་དང་ཨི་མ་འགྱུར་རོ། མཆོག་གི་དངོས་པོས་བརྗོད་པར་བྱ་བས་ན་པ་ཐ་མཾ་སྟེ་དང་པོའམ་གཙོ་བོའོ། དམན་པའི་དངོས་པོར་འགྲོ་བས་ན་ཙ་རི་མཾ་སྟེ་ཐ་མའོ། 134. හිධූහි මක. ༡༣༤. ཧི་དང་དྷཱུ་ལས་མ་ཀའོ། හි-ගතියං[Pg.267], ධූ-කම්පනෙ, එතෙහි මක හොති. හිනොති පවත්තහීති හිමං=තුහිනං. ධුනාති කම්පතීති ධූමො=අග්ගිපසවො. ཧི་ནི་འགྲོ་བ་ལའོ། དྷཱུ་ནི་གཡོ་བ་ལའོ། འདི་དག་ལས་མ་ཀ་འགྱུར་རོ། འགྲོ་ཞིང་འཇུག་པས་ན་ཧི་མཾ་སྟེ་ཁ་བའོ། གཡོ་ཞིང་འཕྱུར་བས་ན་དྷཱུ་མོ་སྟེ་དུ་བའོ། 135. භීතො රීසනො ච. ༡༣༥. བྷཱི་ལས་རཱི་ས་ནོ་དང་མའོ། භී-භයෙතීමස්මා රීසනො හොති මකච. අන්තසරාදිලොපො, භායන්ති එතස්මාති භීසනො=භයානකො. භීමො=සොව. འཇིགས་པ་ལ་འཇུག་པའི་བྷཱི་འདི་ལས་རཱི་ས་ནོ་དང་མ་ཀ་ཡང་འགྱུར་རོ། མཐའི་དབྱངས་ལ་སོགས་པ་ཕྱིས་ནས། འདི་ལས་འཇིགས་པར་བྱེད་པས་ན་བྷཱི་ས་ནོ་སྟེ་འཇིགས་སུ་རུང་བའོ། བྷཱི་མོ་ཞེས་པའང་དེ་ཉིད་དོ། 136. ඛී සු වී යා ගාහි සා ලූ ඛු හු මර ධර ඝර ජමාම සමා මො. ༡༣༦. ཁཱི་དང་། སུ་དང་། ཝཱི་དང་། ཡཱ་དང་། གཱ་དང་། ཧི་དང་། སཱ་དང་། ལཱུ་དང་། ཁཱུ་དང་། ཧུ་དང་། མ་ར་དང་། དྷ་ར་དང་། གྷ་ར་དང་། ཛ་མ་དང་། ཨ་མ་དང་། ས་མ་རྣམས་ལས་མོའོ། ඛී-ඛයෙ. සු-සවනෙ, වී-තන්තසන්තානෙ, යා-පාපුණනෙ, ගා-සද්දෙ, හි-ගතියං, සා-තනුකරණාවසානෙසු, ලූ-ඡෙදනෙ, ඛු-සද්දෙ, හු-හවනෙ, මර-පාණචාගෙ, ධර-ධාරණෙ, කර-කරණෙ, ඝර-සෙචනෙ, ජම-අදනෙ, අම ගම-ගමනෙ, සම-උපමෙ, එතෙහි ධාතූහි මො හොති. ඛෙපනං නිරුපද්දවකරණතාය ඛෙමො=නිරුපද්දවො. සුනොතීති සොමො=චන්දො. වායන්ති එතෙනාති වෙමො=තන්තවායොපකරණං. යාතීති යාමො=දිනස්ස ඡට්ඨො භාගො, අට්ඨමො වා. ගායන්ති එත්ථාති ගාමො=සංවසථො. හිනොති පවත්තතීති හෙමං=සුවණ්ණං. සාති සුන්දරත්තං තනුං කරොතීති සාමො=කාළො. ලූයතෙති ලොමං=තනුරුහං. ඛූයතෙ උත්තමභාවෙනාති ඛොමං=අතසි. හවනං, හූයතෙ වා හොමං=හුති. මරන්ත්‍යනෙනාති මම්බං=යස්මිං තාළිතෙ න ජීවති තං. අත්තානං ධාරෙන්තෙ අපායෙ වට්ටදුක්ඛෙ ච අපතමානෙ කත්වා ධාරෙතීති ධම්මො=පරියත්‍යාදි[Pg.268]. කරණං, කරීයතීති වා කම්මං=සුඛදුක්ඛඵලාදි. සෙදො පග්ඝරති අනෙනාති ඝම්මො=නිදාඝො. ජමෙති අභක්ඛි තබ්බං අදතීති ජම්මො=නිහීනො, අනිසම්මකාරී ච. අමෙති පෙමෙන පුත්තකෙසු පවත්තතීති අම්මා=මාතා. සමෙන්ති අනෙනාති සම්මා=පියසමුදාචාරො. ཁཱི་ནི་ཟད་པ་ལའོ། སུ་ནི་འབབ་པ་ལའོ། ཝཱི་ནི་ཐགས་འཐག་པ་ལའོ། ཡཱ་ནི་ཐོབ་པ་ལའོ། གཱ་ནི་སྒྲ་ལའོ། ཧི་ནི་འགྲོ་བ་ལའོ། སཱ་ནི་ཕྲ་བར་བྱེད་པ་དང་མཐར་ཐུག་པ་ལའོ། ལཱུ་ནི་གཅོད་པ་ལའོ། ཁཱུ་ནི་སྒྲ་ལའོ། ཧུ་ནི་སྦྱིན་སྲེག་བྱེད་པ་ལའོ། མ་ར་ནི་སྲོག་གཏོང་བ་ལའོ། དྷ་ར་ནི་འཛིན་པ་ལའོ། ཀ་ར་ནི་བྱེད་པ་ལའོ། གྷ་ར་ནི་གཤེགས་པ་ལའོ། ཛ་མ་ནི་ཟ་བ་ལའོ། ཨ་མ་དང་གམ་ནི་འགྲོ་བ་ལའོ། ས་མ་ནི་ཉེ་བར་ཞི་བ་ལའོ། དབྱིངས་འདི་དག་ལས་མོ་འགྱུར་རོ། ཉེ་བར་འཚེ་བ་མེད་པར་བྱེད་པས་ན་ཁེ་མོ་སྟེ་བདེ་འཇགས་སམ་ཉེ་བར་འཚེ་བ་མེད་པའོ། འབབ་པར་བྱེད་པས་ན་སོ་མོ་སྟེ་ཟླ་བའོ། འདིས་འཐག་པར་བྱེད་པས་ན་ཝེ་མོ་སྟེ་ཐགས་ཆས་སོ། འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ན་ཡཱ་མོ་སྟེ་ཉིན་མོའི་ཆ་དྲུག་གམ་བརྒྱད་ཀྱི་ཆའོ། འདིར་གླུ་ལེན་པར་བྱེད་པས་ན་གཱ་མོ་སྟེ་གྲོང་ངོ་། འགྲོ་ཞིང་འཇུག་པས་ན་ཧེ་མཾ་སྟེ་གསེར་རོ། མཛེས་པའི་ལུས་ཕྲ་བར་བྱེད་པས་ན་སཱ་མོ་སྟེ་ནག་པོའོ། གཅོད་པར་བྱ་བས་ན་ལོ་མཾ་སྟེ་སྤུའོ། མཆོག་གི་དངོས་པོས་སྒྲོག་པས་ན་ཁོ་མཾ་སྟེ་ཟར་མའི་རས་སོ། སྦྱིན་སྲེག་བྱེད་པའམ། ཡང་ན་སྦྱིན་སྲེག་བྱ་བས་ན་ཧོ་མཾ་སྟེ་སྦྱིན་སྲེག་གོ། འདིས་འཆི་བར་བྱེད་པས་ན་མམྦཾ་སྟེ་གང་ལ་བརྡེགས་ན་མི་གསོན་པ་དེའོ། བདག་ཉིད་འཛིན་པ་དང་། ངན་སོང་དང་འཁོར་བའི་སྡུག་བསྔལ་དུ་མི་ལྷུང་བར་བྱས་ནས་འཛིན་པས་ན་དྷམྨོ་སྟེ་ལུང་གི་ཆོས་ལ་སོགས་པའོ། བྱེད་པའམ། ཡང་ན་བྱ་བས་ན་ཀམྨཾ་སྟེ་བདེ་སྡུག་གི་འབྲས་བུ་ལ་སོགས་པའོ། འདིས་རྔུལ་འཛག་པར་བྱེད་པས་ན་གྷམྨོ་སྟེ་ཚ་བའོ། བཟའ་བར་མི་བྱ་བ་ཟ་བར་བྱེད་པས་ན་ཛམྨོ་སྟེ་དམན་པ་དང་མ་བརྟགས་པར་བྱེད་པའོ། བུ་ཕྲུག་རྣམས་ལ་བྱམས་པས་འཇུག་པར་བྱེད་པས་ན་ཨམྨཱ་སྟེ་མ་ལའོ། འདིས་ཉེ་བར་ཞི་བར་བྱེད་པས་ན་སམྨཱ་སྟེ་ཡིད་དུ་འོང་བའི་སྤྱོད་པའོ། 137. අස්මාදයො. ༡༣༧. ཨསྨ་ལ་སོགས་པའོ། අස්මආදයො මන්තා නිපච්චන්තෙ, පරරූපාදීනමභාවො නිපාතනා. අස-ඛෙපනෙ, අස්සතෙති අස්මා=පාසාණො. භස-භස්මීකරණෙ, භසති පක්ඛරතීති භස්මා=ඡාරිකා. උස-දාහෙ, උසති දහතීති උස්මා=තෙජොධාතු. විස-පවිසනෙ, පවිසන්ති එත්ථාති වෙස්මං=ඝරං. භී-භයෙ, මස්ස සුඤ, භායන්ති එතස්මාති භෙස්මා=භයානකො. අසතිස්ස ධඞ, අස්සති ජනෙහි චජීයතීති අධමො=නිහීනො. කරොතිස්ස අස්ස උත්තං, කරොතීති කුම්මො=කච්ඡපො. එවමඤ්ඤෙපි. ཨསྨ་ལ་སོགས་པ་རྣམས་མ-མཐའ་ཅན་དུ་གྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། ཕྱི་མའི་གཟུགས་ལ་སོགས་པ་མེད་པ་ནི་གྲུབ་པའོ། ཨས-ནི་གཏོར་བ་ལ། གཏོར་བར་བྱེད་པས་ན་ཨསྨཱ་སྟེ་རྡོ་བའོ། བྷས-ནི་ཐལ་བར་བྱེད་པ་ལ། ཐལ་བར་བྱེད་ཅིང་འཐོར་བས་ན་བྷསྨཱ་སྟེ་ཐལ་བའོ། ཨུས-ནི་སྲེག་པ་ལ། སྲེག་པར་བྱེད་པས་ན་ཨུསྨཱ་སྟེ་མེའི་ཁམས་སོ། བིས-ནི་འཇུག་པ་ལ། འདིར་འཇུག་པར་བྱེད་པས་ན་བེསྨཾ་སྟེ་ཁྱིམ་མོ། བྷཱི-ནི་འཇིགས་པ་ལ། མ-ཡིག་ལ་སྟོང་པ་འགྱུར་ཞིང་། འདི་ལས་འཇིགས་པར་བྱེད་པས་ན་བྷེསྨཱ་སྟེ་འཇིགས་སུ་རུང་བའོ། ཨས-ལ་དྷ-ང-འགྱུར་ཞིང་། སྐྱེ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་སྤོང་བར་བྱེད་པས་ན་ཨདྷམོོ་སྟེ་དམན་པའོ། ཀརོ-ལ་ཨ-ཡིག་ཨུ-རུ་འགྱུར་ཞིང་། བྱེད་པར་བྱེད་པས་ན་ཀུམྨོོ་སྟེ་རུས་སྦལ་ལོ། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ཡང་ངོ། 138. නීතො මි. ༡༣༨. ནཱི-ལས་མིའོ། නයතිස්මා මි හොති. නයතීති නෙමි=චක්කන්තං. ནཡཏི-ལས་མི་འགྱུར་རོ། འདྲེན་པར་བྱེད་པས་ན་ནེམི-སྟེ་འཁོར་ལོའི་མུ་ཁྱུད་དོ། 139. ඌමි භූමිනිමි රස්මි. ༡༣༩. ཨཱུམི། བྷཱུམི། ནིམི། རསྨི-རྣམས་སོ། එතෙසද්දා මිඅන්තා නිපච්චන්තෙ. ඌහ-විතක්කෙ, හලොපො, ඌහන්ති විතක්කෙන්ති එතෙනාති ඌමි=තරඞ්ගො. භූ-සත්තායං ඔත්තාභාවො, භවන්ති එත්ථාති භූමි=මහී. නි-පාපනෙ, එත්තාභාවො, සුගතිං නෙති පාපෙතීති නිමි=රාජා. රස-අස්සාදනෙ, පරරූපාභාවො, රසන්ති සත්තා එතායාති රස්මි=රජ්ජු. སགྲ་འདི་རྣམས་མི-མཐའ་ཅན་དུ་གྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། ཨཱུཧ-ནི་རྟོག་པ་ལ། ཧ-ཡིག་ཕྱིས་ཏེ། འདིས་རྟོག་པར་བྱེད་པས་ན་ཨཱུམི-སྟེ་རྦ་རླབས་སོ། བྷཱུ-ནི་ཡོད་པ་ལ། ཨོ-ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་ཞིང་། འདིར་གནས་པར་བྱེད་པས་ན་བྷཱུམི-སྟེ་ས་གཞིའོ། ནི-ནི་ཕྱིན་པར་བྱེད་པ་ལ། ཨེ-ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་ཞིང་། བདེ་འགྲོ་ལ་འདྲེན་ཅིང་ཕྱིན་པར་བྱེད་པས་ན་ནིམི-སྟེ་རྒྱལ་པོའོ། རས-ནི་རོ་མྱོང་བ་ལ། ཕྱི་མའི་གཟུགས་མེད་པར་འགྱུར་ཞིང་། སེམས་ཅན་རྣམས་འདིས་སྒྲ་སྒྲོག་པར་བྱེད་པས་ན་རསྨི-སྟེ་ཐག་པའོ། (ඉති පවග්ගපච්චයවිධානං). (དེ་ལྟར་པ་སྡེའི་རྐྱེན་གྱི་ཆོ་གའོ།) 140. මාඡාහි යො. ༡༤༠. མཱ་དང་ཆཱ་ལས་ཡོའོ། මා-මානෙ-ඡා-ඡාදනෙ[Pg.269], එතෙහි යො හොති. මෙති පරිමෙති අඤ්ඤෙන උත්තමෙන ගුණෙන අත්තනො අගුණන්ති මායා=සන්තදොස පටිච්ඡාදන ලක්ඛණා. ඡෙති ඡින්දති සංසයන්ති ඡායා=පටිබිම්බං. མཱ-ནི་འཇལ་བ་དང་ཆཱ-ནི་གཡོག་པ་ལ། འདི་རྣམས་ལས་ཡོ་འགྱུར་རོ། གཞན་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་ཡོན་ཏན་གྱིས་རང་གི་ཡོན་ཏན་མ་ཡིན་པ་འཇལ་ཞིང་ཡོངས་སུ་འཇལ་བར་བྱེད་པས་ན་མཱཡཱ-སྟེ་རང་གི་ཉེས་པ་སྦ་བའི་མཚན་ཉིད་ཅན་སྒྱུ་མའོ། ཐེ་ཚོམ་གཅོད་པར་བྱེད་པས་ན་ཆཱཡཱ-སྟེ་གཟུགས་བརྙན་ནོ། 141. ජනිස්ස ජා ච. ༡༤༡. ཛན-ལ་ཛཱ་ཡང་ངོ། ජනිස්මා යො හොති, ජනිස්ස ජා ච, ජනෙතීති ජායා=භරියා. ཛན-ལས་ཡོ་འགྱུར་ཞིང་། ཛན-ལ་ཛཱ-རུ་འགྱུར་ཏེ། སྐྱེད་པར་བྱེད་པས་ན་ཛཱཡཱ-སྟེ་ཆུང་མའོ། 142. හදයා දයො. ༡༤༢. ཧདཡ-ལ་སོགས་པའོ། හදයආදයො යන්තා නිපච්චන්තෙ. හරිස්ස දඞ, හරතීති හදයං=චිත්තං, මනොධාතු මනොවිඤ්ඤාණධාතු නිස්සයො ච, තනිස්සඅක, අත්තනි පෙමං තනොතීති තනයො=පුත්තො. සරතිස්ස සුරි, සරති ගච්ඡතීති සූරියො=ආදිච්චො. හරතිස්ස ම්මිඞ, සුඛමාහරතීති හම්මියං=මුණ්ඩච්ඡදනපාසාදො. කස-ගමනෙ, කසස්ස අලක, අස්ස ඉ ච, කසති වුද්ධිං යාතීති කිසලයං=පල්ලවං, එවමඤ්ඤෙපි. ཧདཡ-ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཡ-མཐའ་ཅན་དུ་གྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། ཧརི-ལ་ད-ང-འགྱུར་ཞིང་། འཕྲོག་པར་བྱེད་པས་ན་ཧདཡཾ-སྟེ་སེམས་དང་། ཡིད་ཀྱི་ཁམས་དང་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཁམས་ཀྱི་རྟེན་ནོ། ཏནི-ལ་ཨཀ-འགྱུར་ཞིང་། རང་ལ་བརྩེ་བ་རྒྱས་པར་བྱེད་པས་ན་ཏནཡོ-སྟེ་བུའོ། སརཏི-ལ་སུརི-འགྱུར་ཞིང་། རྒྱུ་བར་བྱེད་པས་ན་སཱུརིཡོ-སྟེ་ཉི་མའོ། ཧརཏི-ལ་མྨི-ང-འགྱུར་ཞིང་། བདེ་བ་ལེན་པར་བྱེད་པས་ན་ཧམྨིཡཾ-སྟེ་ཐོག་བསྐོར་ཅན་གྱི་ཁང་བཟང་ངོ། ཀས-ནི་འགྲོ་བ་ལ། ཀས-ལ་ཨལཀ-དང་། ཨ-ཡིག་ལ་ཨི-ཡིག་ཀྱང་འགྱུར་ཞིང་། རྒྱུ་ཞིང་འཕེལ་བར་འགྱུར་བས་ན་ཀིསལཡཾ-སྟེ་ལོ་མ་གསར་པའོ། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ཡང་ངོ། 143. ඛී සි සි නී සී සු වී කුසූහි රක. ༡༤༣. ཁཱི། སི། སི། ནཱི། སཱི། སུ། བཱི། ཀུ། སཱུ-རྣམས་ལས་རཀའོ། ඛී-ඛයෙ, සි-සෙවායං, සි-බන්ධනෙ, නී-පාපනෙ, සී-සයෙ, සු-සවනෙ, වී වා-ගමනෙ, කු-සද්දෙ, සූ-පසවෙ, එතෙහි රක හොති. ඛයති දුහනෙනාති ඛීරං=පයො. කුසුමාදීහි සෙවීයතීති සිරො=මුද්ධා. සෙති සරීරං බන්ධතීති සිරා=දෙහබන්ධනී. නෙති, පරෙහිවානීයතීති නීරං=ජලං. සයතීති සීරො=හලං. අනිට්ඨඵල- දායකත්තං [Pg.270] සවතීති සුරා=මදිරා. සුණොති උත්තමගීතාදින්ති සුරො=දෙවො. වෙති උත්තමභාවං යාතීති වීරො=වික්කන්තො. කවති නදතීති කුරං=භත්තං. භයට්ටිතානං පඨමකප්පියානං සූරත්තං පසවතීති සූරො=සූරියො, වික්කන්තො ච. ཁཱི-ནི་ཟད་པ་ལ། སི-ནི་བསྟེན་པ་ལ། སི-ནི་འཆིང་བ་ལ། ནཱི-ནི་ཕྱིན་པར་བྱེད་པ་ལ། སཱི-ནི་གཉིད་ལོག་པ་ལ། སུ-ནི་ཐོས་པ་ལ། བཱི-དང་བཱ-ནི་འགྲོ་བ་ལ། ཀུ-ནི་སྒྲ་སྒྲོག་པ་ལ། སཱུ-ནི་བསྐྱེད་པ་ལ། འདི་རྣམས་ལས་རཀ་འགྱུར་རོ། བཞོས་པས་ཟད་པར་འགྱུར་བས་ན་ཁཱིརཾ-སྟེ་འོ་མའོ། མེ་ཏོག་ལ་སོགས་པས་བསྟེན་པར་བྱེད་པས་ན་སིརོ-སྟེ་མགོ་བོའོ། གནས་ཤིང་ལུས་འཆིང་བར་བྱེད་པས་ན་སིརཱ-སྟེ་རྩའོ། འདྲེན་པར་བྱེད་ཅིང་གཞན་གྱིས་ཀྱང་འདྲེན་པར་བྱེད་པས་ན་ནཱིརཾ-སྟེ་ཆུའོ། ཉལ་བར་བྱེད་པས་ན་སཱིརོ-སྟེ་གཤོལ་ལོ། མི་འདོད་པའི་འབྲས་བུ་སྦྱིན་པར་བྱེད་ཅིང་འཛག་པར་བྱེད་པས་ན་སུརཱ-སྟེ་ཆང་ངོ། གླུ་དབྱངས་མཪྙོག་ལ་སོགས་པ་ཐོས་པར་བྱེད་པས་ན་སུརོ-སྟེ་ལྷའོ། འགྲོ་ཞིང་མཆོག་གི་དངོས་པོར་འགྱུར་བས་ན་བཱིརོ-སྟེ་དཔའ་བོའོ། སྒྲ་སྒྲོག་པར་བྱེད་པས་ན་ཀུརཾ-སྟེ་ཟན་ནོ། འཇིགས་པས་གཟིར་བའི་བསྐལ་པ་དང་པོ་པ་རྣམས་ལ་དཔའ་བའི་ཉིད་བསྐྱེད་པར་བྱེད་པས་ན་སཱུརོ-སྟེ་ཉི་མ་དང་དཔའ་བོའོ། 144. හි චි දු මිනං දීඝො ච. ༡༤༤. ཧི། ཅི། དུ། མི-རྣམས་ལ་རིང་པོ་ཡང་ངོ། හි-ගතියං, චි-චයෙ, දු-ගතියං, මි-පක්ඛෙපනෙ, එතෙහි රක හොති, දීඝො චාන්තස්ස. හිනොති පවත්තතීති හීරං=තාලහීරාදි. චයතීති චීරං=වක්කලං. දූයති දුක්ඛෙන ගමීයතීති දූරං=අනාසන්නං. මීයතෙ පක්ඛීපීයතෙති මීරො=සමුද්දො. ཧི-ནི་འགྲོ་བ་ལ། ཅི-ནི་གསོག་པ་ལ། དུ-ནི་འགྲོ་བ་ལ། མི-ནི་བཅུག་པ་ལ། འདི་རྣམས་ལས་རཀ་འགྱུར་ཞིང་། མཐའི་ཡི་གེ་རིང་པོར་ཡང་འགྱུར་རོ། རྒྱུ་ཞིང་འཇུག་པར་བྱེད་པས་ན་ཧཱིརཾ-སྟེ་ཏ་ལའི་ལོ་མ་ལ་སོགས་པའི་ཚལ་བུའོ། གསོག་པར་བྱེད་པས་ན་ཅཱིརཾ-སྟེ་ཤིང་ཤུན་ནོ། གདུང་བར་བྱེད་ཅིང་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ན་དཱུརཾ-སྟེ་རྒྱང་རིང་བའོ། འཇུག་པར་བྱེད་ཅིང་འདོར་བར་བྱེད་པས་ན་མཱིརོ-སྟེ་རྒྱ་མཚོའོ། 145. ධා තානමී ච. ༡༤༥. དྷཱ་དང་ཏཱ་རྣམས་ལ་ཨཱི-ཡང་ངོ། ධා-ධාරණෙ, තා-පාලනෙ, එතෙහි රක හොති, ඊ චාන්තාදෙසො. ධාරෙතීතිධීරො=ධිතිමා. ජලං තායතීති තීරං=තටං. དྷཱ-ནི་འཛིན་པ་ལ། ཏཱ-ནི་སྐྱོབ་པ་ལ། འདི་རྣམས་ལས་རཀ་འགྱུར་ཞིང་། མཐའ་ལ་ཨཱི-ཡིག་ཏུ་འགྱུར་རོ། འཛིན་པར་བྱེད་པས་ན་དྷཱིརོ-སྟེ་བརྟན་པ་ཅན་ནོ། ཆུ་སྐྱོབ་པར་བྱེད་པས་ན་ཏཱིརཾ-སྟེ་འགྲམ་མོ། 146. භද්‍රායො. ༡༤༦. བྷདྲ-ལ་སོགས་པའོ། භද්‍රආදයො රකඅන්තා නිපච්චන්තෙ. භද්ද-කල්‍යාණෙ, දලොපො පරරූපාභාවො, භජීයතීති භද්‍රං=කල්‍යාණං. භී-භයෙ, නදාදිපාඨා වී, භායන්ති එතායාති භෙරී=දුන්දුභි. චිත-සඤ්චෙතනෙ, විපුබ්බො, විචින්තිතබ්බන්ති විචිත්‍රං=නානාකාරං, යා-පාපුණනෙ, රස්ස තුඤ, ගමනං යාත්‍රා=යානං. ගුප-ගොපනෙ, උස්ස ඔ, පස්ස තඤ්ච ගොපීයතීති ගොත්‍රං=කුලාදි, භස-භස්මීකරණෙ, රස්ස තුඤ, භසති භක්ඛං කරොති තොයාති භස්තා-කම්මාරගග්ගරී. උස=දාහෙ, සලොපො, සොකෙන තාළිතෙ උසති දහතීති උරො=සරීරෙකදෙසො, එවමඤ්ඤෙපි. བྷདྲ-ལ་སོགས་པ་རྣམས་རཀ-མཐའ་ཅན་དུ་གྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། བྷདྡ-ནི་དགེ་བ་ལ། ད-ཡིག་ཕྱིས་ཤིང་ཕྱི་མའི་གཟུགས་མེད་པར་འགྱུར་ལ་བསྟེན་པར་བྱེད་པས་ན་བྷདྲཾ-སྟེ་དགེ་བའོ། བྷཱི-ནི་འཇིགས་པ་ལ། ནདཱ-ལ་སོགས་པ་བཀླགས་པས་བཱི-ཡིག་ཏུ་འགྱུར་ཞིང་། འདི་ལས་འཇིགས་པར་བྱེད་པས་ན་བྷེརཱི-སྟེ་རྔ་བོ་ཆེའོ། ཅིཏ-ནི་སེམས་པ་ལ། སྔོན་དུ་བི-ཡིག་སྦྱར་བས། རྣམ་པར་བསམ་པར་བྱ་བ་ཡིན་པས་ན་བིཅིཏྲཾ-སྟེ་སྣ་ཚོགས་པའོ། ཡཱ-ནི་ཐོབ་པ་ལ། ར-ཡིག་ལ་ཏུ-ཉ-འགྱུར་ཞིང་། འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ན་ཡཱཏྲཱ-སྟེ་བཞོན་པའོ། གུཔ-ནི་བསྲུང་བ་ལ། ཨུ-ཡིག་ལ་ཨོ-ཡིག་དང་། པ-ཡིག་ལ་ཏ-ཡིག་ཀྱང་འགྱུར་ཞིང་། བསྲུང་བར་བྱེད་པས་ན་གོཏྲཾ-སྟེ་རུས་ལ་སོགས་པའོ། བྷས-ནི་ཐལ་བར་བྱེད་པ་ལ། ར-ཡིག་ལ་ཏུ-ཉ-འགྱུར་ཞིང་། ཟོས་པར་བྱེད་ཅིང་ཆུས་གཏོར་བར་བྱེད་པས་ན་བྷསྟཱ-སྟེ་མགར་བའི་སྦུད་པའོ། ཨུས-ནི་སྲེག་པ་ལ། ས-ཡིག་ཕྱིས་ཏེ། མྱ་ངན་གྱིས་བརྡུང་བས་སྲེག་པར་བྱེད་པས་ན་ཨུརོ-སྟེ་བྲང་ངོ། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ཡང་ངོ། 147. මන්දඞ්ක සසාස මථ චතා උරො. ༡༤༧. མནྡ། ཨངྐ། སས། ཨས། མཐ། ཅཏ-རྣམས་ལས་ཨུརོའོ། මන්ද-ජළත්තෙ[Pg.271], අඞ්ක-ලක්ඛණෙ, සස-ගතිහිංසාපාණනෙසු, අස-ඛෙපනෙ, මථ මන්ථ-විලොළනෙ, චත-යාචනෙ, එතෙහි උරො හොති. අමන්දි අසුන්දරත්තා ජළත්ථමගමීති මන්දුරා=වාජිසාලා. අඞ්කීයති ලක්ඛීයතීති අඞ්කුරො=බීජපසවො. සසති හිංසතීති සසුරො=ජයම්පතීනං පිතා. අසීයිත්ථාති අසුරො=දානවො, අරීහි මථීයති ආලොළීයතීති මථුරා=නගරං. චතීයතීති චතුරො=දක්ඛො. མནྡ-ནི་བླུན་པ་ལ། ཨངྐ-ནི་མཚན་མ་ལ། སས-ནི་འགྲོ་བ་དང་འཚེ་བ་དང་སྲོག་ལ། ཨས-ནི་གཏོར་བ་ལ། མཐ-དང་མནྠ-ནི་དཀྲོག་པ་ལ། ཅཏ-ནི་གསོལ་བ་འདེབས་པ་ལ། འདི་རྣམས་ལས་ཨུརོ་འགྱུར་རོ། མ་མཛེས་པའི་ཕྱིར་བླུན་པའི་གནས་སུ་སོང་བས་ན་མནྡུརཱ-སྟེ་རྟ་རའོ། མཚན་པར་བྱེད་ཅིང་མཚོན་པར་བྱེད་པས་ན་ཨངྐུརོ-སྟེ་ས་བོན་གྱི་མྱུ་གུའོ། འཚེ་བར་བྱེད་པས་ན་སསུརོ-སྟེ་གཡོས་པོའོ། གཏོར་བར་བྱེད་པས་ན་ཨསུརོ-སྟེ་ལྷ་མ་ཡིན་ནོ། དགྲ་བོ་རྣམས་ཀྱིས་དཀྲོག་ཅིང་བཅོམ་པར་བྱེད་པས་ན་མཐུརཱ-སྟེ་གྲོང་ཁྱེར་རོ། གསོལ་བ་འདེབས་པར་བྱེད་པས་ན་ཅཏུརོ-སྟེ་མཁས་པའོ། 148. විධුරාදයො. ༡༤༨. བིདྷུར-ལ་སོགས་པའོ། විධුරආදයො උරන්තා නිපච්චන්තෙ. විධ-වෙධනෙ, එත්තාභාවො, වෙධති හිංසතීති විධුරො=විරුද්ධො. උන්ද-කිලෙදනෙ, උන්දති කිලෙදතීති උන්දුරො=ආඛු. මංක-මණ්ඩනෙ, නිග්ගහීතලොපො, මඞ්කති අනෙන අත්තානං අලඞ්කරොතීති මකුරො=ආදාසො, රථො, කක්කො, මච්ඡො ච. කුක වක-ආදානෙ, කස්ස ද්විත්තං. කුකති සලාදයො ආදදාතීති කුක්කුරො=සා. මඞ්ග-මඞ්ගල්‍යෙ, අමඞ්ගි පසත්ථමගමීති මඞ්ගුරො=මච්ඡවිසෙසො, එවමඤ්ඤෙපි. བིདྷུར-ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཨུར-མཐའ་ཅན་དུ་གྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། བིདྷ-ནི་འབིགས་པ་ལ། ཨེ-ཉིད་དུ་མི་འགྱུར་ཞིང་། འབིགས་པར་བྱེད་ཅིང་འཚེ་བར་བྱེད་པས་ན་བིདྷུརོ-སྟེ་འགལ་བའོ། ཨུནྡ-ནི་རླན་པར་བྱེད་པ་ལ། རླན་པར་བྱེད་ཅིང་སྦན་པར་བྱེད་པས་ན་ཨུནྡུརོ-སྟེ་བྱིའུའོ། མངྐ-ནི་རྒྱན་པ་ལ། རྗེས་སུ་ང་རོ་ཕྱིས་ཏེ། འདིས་རང་ཉིད་རྒྱན་པར་བྱེད་པས་ན་མཀུརོ-སྟེ་མེ་ལོང་དང་། ཤིང་རྟ་དང་། དཀར་པོ་དང་། ཉའོ། ཀུཀ-དང་བཀ-ནི་ལེན་པ་ལ། ཀ-ཡིག་གཉིས་སུ་འགྱུར་ཞིང་། ཤ་ལ་སོགས་པ་ལེན་པར་བྱེད་པས་ན་ཀུཀྐུརོ-སྟེ་ཁྱིའོ། མངྒ-ནི་བཀྲ་ཤིས་པ་ལ། བསྔགས་པའི་གནས་སུ་སོང་བས་ན་མངྒུརོ-སྟེ་ཉའི་བྱེ་བྲག་གོ། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ཡང་ངོ། 149. තිම රුහ රුධ බධ මද මන්ද වජාජ රුච කසා කිරො. ༡༤༩. ཏིམ། རུཧ། རུདྷ། བདྷ། མད། མནྡ། བཛ། ཨཛ། རུཅ། ཀས-རྣམས་ལས་ཀིརོའོ། තිම-තෙමනෙ, රුහ-ජනනෙ, රුධ-ආවරණෙ, බධ-බාධනෙ, මදඋම්මාදෙ, මන්ද-මොදනථුතිජළත්තෙසු, වජ අජ-ගමනෙ, රුච-දිත්තියං, කස-ගමනෙ, එතෙහි කිරො හොති. තෙමෙතීති තිමිරං=අන්ධකාරං, ආපො ච. රුහති පවත්තතීති රුහිරං=ලොහිතං. ජීවිතං රුන්ධතීති රුධිරං=තදෙව. බාධීයතීති බධිරො=සොතවිකලො. ජනා මජ්ජන්ති එතායාති මදිරා=සුරා. මොදන්ති එත්ථාති මන්දිරං= ඝරං[Pg.272]. වජතීති වජිරං=කුලිසුං. අජන්ති ගච්ඡන්තී එත්ථාති අජිරං=අඞ්ගණං ඝරවිසයොකාසො ච. රොචතීති රුචිරං=මනුඤ්ඤං. කසීයති දුක්ඛෙන ගමීයතීති කසිරං=කිච්ඡං. ཏིམ-ནི་རླན་པ་ལ། རུཧ-ནི་སྐྱེ་བ་ལ། རུདྷ-ནི་སྒྲིབ་པ་ལ། བདྷ-ནི་གནོད་པ་ལ། མད-ནི་སྨྱོ་བ་ལ། མནྡ-ནི་དགའ་བ་དང་བསྟོད་པ་དང་བླུན་པ་ལ། བཛ-དང་ཨཛ-ནི་འགྲོ་བ་ལ། རུཅ-ནི་གསལ་བ་ལ། ཀས-ནི་འགྲོ་བ་ལ། འདི་རྣམས་ལས་ཀིརོ་འགྱུར་རོ། རླན་པར་བྱེད་པས་ན་ཏིམིརཾ-སྟེ་མུན་པ་དང་ཆུའོ། སྐྱེ་ཞིང་འཇུག་པར་བྱེད་པས་ན་རུཧིརཾ-སྟེ་ཁྲག་གོ། སྲོག་སྒྲིབ་པར་བྱེད་པས་ན་རུདྷིརཾ-སྟེ་དེ་ཉིད་དོ། གནོད་པར་བྱེད་པས་ན་བདྷིརོ-སྟེ་འོན་པའོ། སྐྱེ་བོ་རྣམས་འདིས་མྱོས་པར་བྱེད་པས་ན་མདིརཱ-སྟེ་ཆང་ངོ། འདིར་དགའ་བར་བྱེད་པས་ན་མནྡིརཾ-སྟེ་ཁྱིམ་མོ། འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ན་བཛིརཾ-སྟེ་རྡོ་རྗེའོ། འདིར་འགྲོ་ཞིང་རྒྱུ་བར་བྱེད་པས་ན་ཨཛིརཾ-སྟེ་ཁྱམ་དང་ཁྱིམ་གྱི་ས་ཕྱོགས་སོ། གསལ་བར་བྱེད་པས་ན་རུཅིརཾ-སྟེ་ཡིད་དུ་འོང་བའོ། སྡུག་བསྔལ་གྱིས་འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ན་ཀསིརཾ-སྟེ་དཀའ་ཚེགས་སོ། 150. ථිරාදයො. ༡༥༠. ཐིར-ལ་སོགས་པའོ། ථිරආදයො කිරන්තා නිපච්චන්තෙ. ඨා-ගතිනිවත්තියං, ඨස්ස ථත්තං, ඨාති පවත්තතීති ථිරං=චිරට්ඨායී. ඉස සිංස-ඉච්ඡායං, නිග්ගහීතලොපො, ඉච්ඡීයතීති සිසිරො=උතුවිසෙසො. අද ඛාද-භක්ඛනෙ, ආස්ස රස්සත්ථං, ඛාදීයති පාණකෙහීති ඛදිරො=දන්තධාවනො, එවමඤ්ඤෙපි. ཐིར-ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀིར-མཐའ་ཅན་དུ་གྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། ཋཱ-ནི་འགྲོ་བ་ལྡོག་པ་ལ། ཋ-ཡིག་ལ་ཐ-ཡིག་ཏུ་འགྱུར་ཞིང་། གནས་པར་བྱེད་པས་ན་ཐིརཾ-སྟེ་ཡུན་རིང་དུ་གནས་པའོ། ཨིས-དང་སིཾས-ནི་འདོད་པ་ལ། རྗེས་སུ་ང་རོ་ཕྱིས་ཏེ། འདོད་པར་བྱེད་པས་ན་སིསིརོ-སྟེ་དུས་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གོ། ཨད-དང་ཁཱད-ནི་ཟ་བ་ལ། ཨཱ-ཡིག་ཐུང་པོར་འགྱུར་ཞིང་། སྲོག་ཆགས་རྣམས་ཀྱིས་ཟ་བར་བྱེད་པས་ན་ཁདིརོ-སྟེ་སོ་ཤིང་ངོ། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ཡང་ངོ། 151. දද ගරෙහි දුරභරා. ༡༥༡. དད-དང་གར-རྣམས་ལས་དུརབྷརཱོ། දද-දානෙ, ගර ඝර-සෙචනෙ, එතෙහි යථාක්කමං දුරභරා හොන්ති. අන්තානං දදාතීති දද්දුරො=භෙකො. ගරති සිඤ්චතීති ගබ්භරං=ගුහා. དད-ནི་སྦྱིན་པ་ལ། གར-དང་གྷར-ནི་གཏོར་བ་ལ། འདི་རྣམས་ལས་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་དུརབྷརཱ་འགྱུར་རོ། མཐའ་རྣམས་སྦྱིན་པར་བྱེད་པས་ན་དདྡུརོ-སྟེ་སྦལ་བའོ། གཏོར་བར་བྱེད་པས་ན་གབྦྷརཾ-སྟེ་ཕུག་གོ། 152. චර දර ජර ගර මරෙහි තෙ. ༡༥༢. ཅར། དར། ཛར། གར། མར-རྣམས་ལས་ཏེའོ། චරාදීහි ධාතූහි තෙ චරාදයො හොන්ති යථාක්කමං. චරගතිභක්ඛනෙසු චරන්ති එත්ථාති චච්චරං=වීථිචතුක්කං, අඞ්ගණඤ්ච, දර-විදාරණෙ, දරීයතීති දද්දරං=වාදිත්තං, භෙරී ච. ජර-වයොහානියං, අජරීති ජජ්ජරො=ජිණ්ණො. ගර ඝර-සෙචනෙ, ගරති සිඤ්චතීති ගග්ගරො=භින්නස්සරො, හංසස්සරො ච. මර-පාණචාගෙ, මරතීති මම්මරො=සුක්ඛපණ්ණං, පත්ථපණ්ණානං සද්දො ච. ཅར-ལ་སོགས་པའི་དབྱིངས་རྣམས་ལས་ཏེ་-ཡིག་སྦྱར་བས་ཅར-ལ་སོགས་པ་གོ་རིམ་བཞིན་དུ་འགྱུར་རོ། ཅར-ནི་འགྲོ་བ་དང་ཟ་བ་ལ། འདིར་རྒྱུ་བར་བྱེད་པས་ན་ཅཙྩརཾ-སྟེ་ལམ་མདོ་བཞི་དང་ཁྱམ་མོ། དར-ནི་འགས་པ་ལ། འགས་པར་བྱེད་པས་ན་དདྡརཾ-སྟེ་རོལ་མོ་དང་རྔ་བོ་ཆེའོ། ཛར-ནི་ན་ཚོད་རྒུད་པ་ལ། རྒུད་པར་བྱེད་པས་ན་ཛཛྫརོ-སྟེ་རྒས་འཁོགས་སོ། གར-དང་གྷར-ནི་གཏོར་བ་ལ། གཏོར་བར་བྱེད་པས་ན་གགྒརོ-སྟེ་སྐད་འདར་བ་དང་ངང་པའི་སྐད་དོ། མར-ནི་སྲོག་འདོར་བ་ལ། འཆི་བར་བྱེད་པས་ན་མམྨརོ-སྟེ་ལོ་མ་བསྐམས་པ་དང་ལོ་མ་ལྷུང་བའི་སྒྲའོ། 153. පීතො ක්වරො. ༡༥༣. པཱི-ལས་ཀྭརོའོ། පී-තප්පනෙතීමස්මා [Pg.273] ක්වරො හොති. අප්පිණීති පීවරං=ථූලං. ཚིམ་པར་བྱེད་པའི་པཱི-ལས་ཀྭརོ་འགྱུར་རོ། ཚིམ་པར་བྱེད་པས་ན་པཱིབརཾ-སྟེ་སྦོམ་པོའོ། 154. චීවරාදයො. ༡༥༤. ཅཱིབར-ལ་སོགས་པའོ། චීවරආදයො ක්වරන්තා නිපච්චන්තෙ. චිනාතිස්ස දීඝත්තං. චීයතීති චීවරං=කාසාවං. සම-උපසමෙ, නදාදිත්තා වී, පරිළාහං සමෙතීති සංවරී=රත්ති. ධාස්ස ඊ, ජාලකුමිනාදීනි ධාරෙතීති ධීවරො=කොට්ටො, තායතිස්ස ඊ, යෙන කෙනචි අත්තානං තායතීති තීවරො=හීනජාති. නයතිස්සී, නයන්ති එත්ථ සත්තාති නීවරං=ඝරං, එවමඤ්ඤෙපි. ཅཱིབར-ལ་སོགས་པ་རྣམས་ཀྭར-མཐའ་ཅན་དུ་གྲུབ་པར་འགྱུར་རོ། ཅིནཱཏི-ལ་རིང་པོར་འགྱུར་ཞིང་། གསོག་པར་བྱེད་པས་ན་ཅཱིབརཾ-སྟེ་ངུར་སྨྲིག་གོ། སམ-ནི་ཉེ་བར་ཞི་བ་ལ། ནདཱ-ལ་སོགས་པ་ལས་བཱི-ཡིག་ཏུ་འགྱུར་ཞིང་། ཚ་གདུང་ཞི་བར་བྱེད་པས་ན་སཾབརཱི-སྟེ་མཚན་མོའོ། དྷཱ-ལ་ཨཱི-ཡིག་ཏུ་འགྱུར་ཞིང་། རྒྱ་དང་ཉ་ལ་སོགས་པ་འཛིན་པར་བྱེད་པས་ན་དྷཱིབརོ-སྟེ་ཉ་པའོ། ཏཱཡཏི-ལ་ཨཱི-ཡིག་ཏུ་འགྱུར་ཞིང་། གང་ཡང་རུང་བས་རང་ཉིད་སྐྱོབ་པར་བྱེད་པས་ན་ཏཱིབརོ-སྟེ་རིགས་དམན་པའོ། ནཡཏི-ལ་ཨཱི-ཡིག་ཏུ་འགྱུར་ཞིང་། འདིར་སེམས་ཅན་རྣམས་འདྲེན་པར་བྱེད་པས་ན་ནཱིབརཾ-སྟེ་ཁྱིམ་མོ། དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ཡང་ངོ། 155. කුතො ක්‍රිරො. ༡༥༥. ཀུ-ལས་ཀྲིརོའོ། කු-සද්දෙතීමස්මා ක්‍රිරො හොති. කවති නදතීති කුරරො=පක්ඛී, ඉත්ථියං වීම්හි කුරරී. སྒྲ་སྒྲོག་པའི་ཀུ-ལས་ཀྲིརོ་འགྱུར་རོ། སྒྲ་སྒྲོག་པར་བྱེད་པས་ན་ཀུརརོ-སྟེ་བྱའོ། བུད་མེད་ལ་བཱི-ཡིག་སྦྱར་བས་ཀུརརཱིའོ། 156. වසාසා ඡරො. ༡༥༦. བས-དང་ཨས-རྣམས་ལས་ཆརོའོ། වස-නිවාසෙ, අස-ඛෙපනෙ, එතෙහි ඡරො හොති. වසන්ති එත්ථාති වච්ඡරො=වස්සො. සංපුබ්බො, සංවසන්ති එත්ථාති සංවච්ඡරො=සොව. අසති විස්සජ්ජෙතීති අච්ඡරා=දෙවකඤ්ඤා, අඞ්ගුලිඵොටනඤ්ච. བས-ནི་གནས་པ་ལ། ཨས-ནི་གཏོར་བ་ལ། འདི་རྣམས་ལས་ཆརོ་འགྱུར་རོ། འདིར་གནས་པར་བྱེད་པས་ན་བཙྪརོ-སྟེ་ལོའོ། སྔོན་དུ་སཾ-ཡིག་སྦྱར་བས། འདིར་ལྷན་ཅིག་གནས་པར་བྱེད་པས་ན་སཾབཙྪརོ-སྟེ་ལོའོ། གཏོར་ཞིང་འདོར་བར་བྱེད་པས་ན་ཨཙྪརཱ-སྟེ་ལྷའི་བུ་མོ་དང་སེ་གོལ་གཏོགས་པའོ། 157. මසා ඡෙරො ච. ༡༥༧. མས-ལས་ཆེརོ་ཡང་ངོ། මස-අමසනෙතීමස්මා ඡෙරො හොති ඡරො ච. තණ්හාය පරාමසනං මච්ඡෙරං=සකසම්පත්තිනිගුහනං, මච්ඡරං=තදෙව. རེག་པའི་མས-ལས་ཆེརོ་དང་ཆརོ་ཡང་འགྱུར་རོ། སྲེད་པས་ཡོངས་སུ་རེག་པར་བྱེད་པས་ན་མཙྪེརཾ-སྟེ་རང་གི་འབྱོར་པ་སྦ་བ་སྟེ་སེར་སྣའོ། མཙྪརཾ-ཡང་དེ་ཉིད་དོ། 158. ධූ වාතො සරො. ༡༥༨. དྷཱུ-དང་བཱ-རྣམས་ལས་སརོའོ། ධුනාති [Pg.274] වාතීහි සරො හොති. ධුනාතීති ධූසරො=ලූඛො ඊසංපණ්ඩු ච. වාති ගච්ඡතීති වාසරො=දිවසො. འདར་བ་དང་འགྲོ་བའི་དྷཱུ-དང་བཱ-རྣམས་ལས་སརོ་འགྱུར་རོ། འདར་བར་བྱེད་པས་ན་དྷཱུསརོ-སྟེ་རྩུབ་པ་དང་སྐྱ་བོ་ཙམ་མོ། འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ན་བཱསརོ-སྟེ་ཉིན་མོའོ། 159. භමාදීහ්‍යරො. ༡༥༩. བྷམ-ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ཨརོའོ། භම තස මන්ද කන්දාදීහි අරො හොති. භමතීති භමරො=මධුකරො. තසති තන්තං ගණ්හාතීති තසරො=සුත්තවෙට්ඨනො. මන්දන්ති මොදන්ති එත්ථාති මන්දරො=පබ්බතො. කන්දති අව්හායතීති කන්දරො=දරී. දිවස්ස එත්තං, දෙවන්ති කීළන්ති එතෙනාති දෙවරො=පතිරො භාතා. བྷམ། ཏས། མནྡ། ཀནྡ-ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ཨརོ་འགྱུར་རོ། འཁོར་བར་བྱེད་པས་ན་བྷམརོ-སྟེ་བུང་བའོ། སྐྲག་ཅིང་ཐགས་ལེན་པར་བྱེད་པས་ན་ཏསརོ-སྟེ་སྤུན་ཐགས་འདྲི་བྱེད་དོ། འདིར་དགའ་བར་བྱེད་པས་ན་མནྡརོ-སྟེ་རི་རབ་བོ། འབོད་ཅིང་ངུ་བར་བྱེད་པས་ན་ཀནྡརོ-སྟེ་ཕུག་གོ། དིབ-ལ་ཨེ-ཡིག་ཏུ་འགྱུར་ཞིང་། འདིས་རྩེད་མོ་རྩེད་བར་བྱེད་པས་ན་དེབརོ-སྟེ་ཁྱོ་གའི་སྤུན་ཟླའོ། 160. වදිස්ස බදච. ༡༦༠. བད-ལ་བད-ཡང་ངོ། වදතිස්මා අරො යොති, වදතිස්ස බදාදෙසො ච. වදන්ති එතෙනාති බදරො=කක්කන්ධූඵලං. වීම්හි බදරී=කක්කන්ධූ. བད-ལས་ཨརོ་འགྱུར་ཞིང་། བད-ལ་བད-རུ་འགྱུར་རོ། འདིས་སྨྲ་བར་བྱེད་པས་ན་བདརོ-སྟེ་རྒྱ་ཤུག་གི་འབྲས་བུའོ། བུད་མེད་ལ་བཱི-ཡིག་སྦྱར་བས་བདརཱི-སྟེ་རྒྱ་ཤུག་གོ། 161. වද ජනානං ඨඞච. ༡༦༡. བད-དང་ཛན-རྣམས་ལ་ཋ-ང-ཡང་ངོ། වද ජනෙහි අරො හොති, ඨඞ චාන්තාදෙසො. වදතීති වඨරො=මූළො වඨරං=ථූලං. ජායතීති ජඨරං=උදරං. བད-དང་ཛན-རྣམས་ལས་ཨརོ་འགྱུར་ཞིང་། མཐའ་ལ་ཋ-ང-འགྱུར་རོ། སྨྲ་བར་བྱེད་པས་ན་བཋརོ-སྟེ་རྨོངས་པའོ། བཋརཾ-སྟེ་སྦོམ་པོའོ། སྐྱེ་བར་བྱེད་པས་ན་ཛཋརཾ-སྟེ་ལྟོ་བའོ། 162. පචිස්සිඨඞච. ༡༦༢. པཅ-ལ་ཨིཋ-ང-ཡང་ངོ། පචතිස්මා අරො හොති ඉඨඞචාන්තාදසො. පචන්ති එතෙනාති පිඨරො=ථාලී. པཅ-ལས་ཨརོ་འགྱུར་ཞིང་། མཐའ་ལ་ཨིཋ-ང-འགྱུར་རོ། འདིས་འཚེད་པར་བྱེད་པས་ན་པིཋརོ-སྟེ་ཁོག་མའོ། 163. වකා අරණ. ༡༦༣. བཀ-ལས་ཨརཎའོ། වක කුක-ආදානෙතිමස්මා අරණහොති. වකෙති ආදදාති එතායාති වාකරා=මිගබන්ධනී. ལེན་པའི་བཀ-དང་ཀུཀ-ལས་ཨརཎ་འགྱུར་རོ། ལེན་པར་བྱེད་པས་ན་བཱཀརཱ-སྟེ་རི་དགས་འཛིན་པའི་ཞགས་པའོ། 164. සිඞ්ග්‍යඞ්ගාග මජ්ජකලාලා ආරො. ༡༦༤. སིངྒ། ཨངྒ། ཨག། མཛྫ། ཀལཱལ-རྣམས་ལས་ཨཱརོའོ། සිඞ්ගිඉති [Pg.275] නාමධාතු, අඞ්ග-ගමනත්ථො, අග-කුටිලගමනෙ, මජ්ජසංසුද්ධියං, කල-සඞ්ඛ්‍යානෙ, අල-බන්ධනෙ, එතෙහි ආරො හොති. විජ්ඣනත්ථෙන සිඞ්ගං විය සිඞ්ගං=නාගරිකභාවසඞ්ඛාතස්ස කිලෙසසිඞ්ගස්සෙතං නාමං, තංකරොති සිඞ්ගං වා පයුත්තං, තං කරොති රාගීසු පභවතීති වා, ‘‘ධාත්වත්ථෙ නානාමස්මී’’ති (5.12) ඉ, පුබ්බ සරලොපො, සිඞ්ගි, තතො ආරො, ‘‘සරොලොපො සරෙ’’ති (1.26) ඉලොපො, පුබ්බෙ ‘‘විප්පටිසෙධෙ’’ති (1.22) අනිට්ඨප්පටිසෙධො, එත්ථ හි ආරතො අඤ්ඤත්ථ සාවකාසපුබ්බසරලොපොව, ඉපච්චයතො අඤ්ඤත්ථ ච, සිඞ්ගාරො=කිලෙසසිඞ්ගකරණං, විලාසොති වුත්තං හොති. අඞ්ගති විනාසං ගච්ඡතීති අඞ්ගාරො=දඩ්ඪකට්ඨං. අගන්ති ගච්ඡන්ති එත්ථාති අගාරං=ඝරං. ලීහනෙන අත්තනො සරීරං මජ්ජති නිම්මලත්තං කරොතීති මජ්ජාරො=බිළාරො. කලාති නිද්දෙසා ලස්ස ළත්තං, එතෙන ගුණං කලීයති පරිමීයතීති කළාරො=පිඞ්ගලො. දීඝත්තං අලති බන්ධතීති අළාරො=වඞ්කො විසාලො ච. "siṅgi" ཞེས་པ་ནི་མིང་གི་དབྱིངས་ཡིན། "aṅga" ནི་འགྲོ་བའི་དོན་ལའོ། །"aga" ནི་གྱ་གྱུར་འགྲོ་བ་ལའོ། །"majja" ནི་རྣམ་པར་དག་པ་ལའོ། །"kala" ནི་གྲངས་སུ་རྩི་བ་ལའོ། །"ala" ནི་འཆིང་བ་ལའོ། །འདི་རྣམས་ལས་ "āra" རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །འབིགས་པའི་དོན་གྱིས་རྭ་དང་འདྲ་བས་ན་ "siṅga" (རྭ་) སྟེ། འདི་ནི་གྲོང་ཁྱེར་བའི་རང་བཞིན་དུ་གྲགས་པའི་ཉོན་མོངས་པའི་རྭ་ཡི་མིང་ཡིན། དེ་བྱེད་པའམ་ཡང་ན་སྒེག་ཆོས་ལ་སྦྱོར་བར་བྱེད་པ། ཡང་ན་འདོད་ཆགས་ཅན་རྣམས་ལ་སྐྱེ་བར་བྱེད་པས་ན། “dhātvatthe nānāmasmī”ti (༥.༡༢) ཞེས་པས་ "i" རྐྱེན་དང་། སྔོན་གྱི་དབྱངས་བསྡུས་པས་ "siṅgi" ཞེས་གྲུབ། དེ་ལས་ "āra" རྐྱེན་བྱས་ཏེ། “sarolopo sare”ti (༡.༢༦) ཞེས་པས་ "i" བསྡུས་ཤིང་། སྔོན་གྱི་ “vippaṭisedhe”ti (༡.༢༢) ཞེས་པས་མི་འདོད་པའི་དགག་པ་བྱས་སོ། །འདིར་ "āra" ལས་གཞན་པའི་གནས་སུ་སྔོན་གྱི་དབྱངས་བསྡུ་བ་ཁོ་ན་དང་། "i" རྐྱེན་ལས་གཞན་པའི་གནས་སུའང་ངོ་། །"siṅgāro" ནི་ཉོན་མོངས་པའི་རྭ་བྱེད་པ་སྟེ། སྒེག་ཆོས་ (vilāsa) ཞེས་བཤད་པའོ། །"aṅgati" (འཇིག་པར་འགྲོ་བ) ཞེས་པས་ "aṅgāro" སྟེ་སོལ་བའམ་ཤིང་ཚིག་པའོ། །"aganti" (འདིར་འགྲོ་བ) ཞེས་པས་ "agāraṃ" སྟེ་ཁང་པའོ། །ལྕེས་བལྡགས་པས་རང་གི་ལུས་ཕྱིས་ཤིང་དྲི་མ་མེད་པར་བྱེད་པས་ "majjāro" སྟེ་ཞི་མིའོ། །"kala" ཞེས་པའི་བསྟན་པ་ལས་ "la" ཡིག་ "ḷa" རུ་འགྱུར་བས། འདིས་ཡོན་ཏན་གྲངས་སུ་རྩི་བའམ་འཇལ་བས་ "kaḷāro" སྟེ་སེར་སྐྱའོ། །རིང་པོར་འཆིང་བས་ "aḷāro" སྟེ་གྱ་གྱུ་ཅན་དང་ཡངས་པའོ།། 165. කමිස්සස්සු ච. ༡༦༥. "kama" ལའང་ (āra རྐྱེན་འགྱུར་ཞིང་དབྱངས་ "a" ནི་ "u" རུ་འགྱུར་རོ)། කම-ඉච්ඡායමිච්චස්මා ආරො හොති, අස්ස උ ච. කාමීයතීති කුමාරො=බාලො. འདོད་པའི་དོན་ལ་ཡོད་པའི་ "kama" ལས་ "āra" རྐྱེན་འགྱུར་ཞིང་། དེའི་ "a" ཡིག་ "u" རུ་འགྱུར་རོ། །"kāmīyati" (འདོད་པར་བྱེད་པ) ཞེས་པས་ "kumāro" སྟེ་བྱིས་པའོ།། 166. භිඞ්ගාරාදයො. ༡༦༦. "bhiṅgāra" ལ་སོགས་པའོ།། භිඞ්ගාරප්පභුතයො ආරන්තා නිපච්චන්තෙ. භර=භරණෙ, භරණං ධාරණං පොසනඤ්ච, ධාරණත්ථස්ස භරතිස්ස භිඞ්ගාදෙසො, භරති [Pg.276] දධාති උදකන්ති භිඞ්ගාරො=හෙමභාජනං. ක්ලෙද ක්ලිද-අල්ල භාවෙ, ල ලොපො, ක්ලෙදයතීති කෙදාරං=ඛෙත්තං, (කෙ ජලෙ සති දාරො විදාරණමස්සාති වා කෙදාරං=තදෙව, බහුලාධිකාරා සත්තමියා න ලොපො.) විද-ලාභෙතීමස්මා කුපුබ්බා ආරො දස්ස ළත්තං ඉස්ස එත්තාභාවො සමාසෙ කුස්ස ඔ ච නිපච්චන්තෙ, කුං පථවිං වින්දති තත්‍රුප්පන්නතායාති කොවිළාරො=දිගුණපත්තො. "bhiṅgāra" ལ་སོགས་པ་ "āra" མཐའ་ཅན་རྣམས་ནི་གྲུབ་པ་ལས་བསྟན་ཏོ། །"bhara" ནི་འཛིན་པ་དང་གསོ་བ་ལའོ། །འཛིན་པའི་དོན་ཅན་གྱི་ "bharati" ལ་ "bhiṅgā" རུ་འགྱུར་ཞིང་། "bharati" (ཆུ་འཛིན་པ) ཞེས་པས་ "bhiṅgāro" སྟེ་གསེར་གྱི་བུམ་པའོ། །"kleda" འམ་ "klida" ནི་སྦང་བའི་དོན་ལའོ། །"la" ཡིག་བསྡུས་ནས། "kledayati" (སྦང་བར་བྱེད་པ) ཞེས་པས་ "kedāraṃ" སྟེ་ཞིང་སའོ། །(ཡང་ན། ཆུ་ (ke) ཡོད་པ་ན་དེའི་འགས་པ་ (dāro) ཡོད་པས་ "kedāraṃ" སྟེ་དེ་ཉིད་དོ། །མང་པོའི་དབང་གིས་བདུན་པ་རྣམ་དབྱེ་མ་བསྡུས་སོ། །) ཐོབ་པའི་དོན་ཅན་གྱི་ "vida" ལས་སྔོན་དུ་ "ku" སྦྱར་ཞིང་ "āra" རྐྱེན་བྱས་ཏེ། "da" ཡིག་ "ḷa" རུ་འགྱུར་བ་དང་། "i" ཡིག་ "e" རུ་མི་འགྱུར་བ་དང་། ཚིག་སྡུད་ནང་ "ku" ནི་ "o" རུ་འགྱུར་བ་རྣམས་གྲུབ་པ་ལས་བསྟན་ཏོ། །"kuṃ" (ས་གཞི) "vindati" (ཐོབ་པ་སྟེ་དེར་སྐྱེས་པའི་ཕྱིར) ཞེས་པས་ "koviḷāro" སྟེ་ལོ་མ་ཉིས་བརྩེགས་ཅན་གྱི་ཤིང་ངོ་།། 167. කරා මාරො. ༡༦༧. "kara" ལས་ "māra" རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། කරොතිස්මා මාරො හොති. ලොහකිච්චං කරොතීති කම්මාරො=ලොහකාරො. "karoti" (བྱེད་པ) ལས་ "māra" རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །"lohakiccaṃ karoti" (ལྕགས་ཀྱི་བྱ་བ་བྱེད་པ) ཞེས་པས་ "kammāro" སྟེ་ལྕགས་མགར་བའོ།། 168. පුස සරෙහි ඛරො. ༡༦༨. "pusa" དང་ "sara" ལས་ "khara" རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། පුස සරෙහි ඛරො හොති. පොසීයති ජලෙනාති පොක්ඛරං=පදුමං. සරති විකාරං ගච්ඡතීති සක්ඛරා=උච්ඡුවිකාරො. "pusa" དང་ "sara" ལས་ "khara" རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །"posīyati" (ཆུས་གསོ་བར་བྱེད་པ) ཞེས་པས་ "pokkharaṃ" སྟེ་པདྨའོ། །"sarati" (འགྱུར་བ་ཉིད་དུ་འགྲོ་བ) ཞེས་པས་ "sakkharā" སྟེ་བྱེ་མ་ཀ་ར་འམ་བུ་རམ་གྱི་འགྱུར་བའོ།། 169. සර වස කලා කීරො වස්සුට ච. ༡༦༩. "sara" དང་ "vasa" དང་ "kala" ལས་ "kīra" རྐྱེན་འགྱུར་ཞིང་། "vasa" ལ་ "u" དང་ "ṭa" (འམ་ "ta") རུ་འགྱུར་རོ།། එතෙහි කීරො හොති වස්ස උට ච. සරීයතීති සරීරං=දෙහො. වසන්ති වාසං කරොන්ති එතෙනාති උසීරං=බීරණමූලං. අනෙන ථූලාදි කලීයති පරිමීයතිති කලිරො=අඞ්කුරො. འདི་རྣམས་ལས་ "kīra" རྐྱེན་འགྱུར་ཞིང་། "vasa" ལ་ "u" དང་ "ta" རུ་འགྱུར་རོ། །"sarīyati" (འཇིག་པར་འགྱུར་བ) ཞེས་པས་ "sarīraṃ" སྟེ་ལུས་སོ། །"vasanti" (འདིས་གནས་བཅའ་བར་བྱེད་པ) ཞེས་པས་ "usīraṃ" སྟེ་བཱི་ར་ཎའི་རྩ་བའོ། །འདིས་སྦོམ་པོ་ལ་སོགས་པ་འཇལ་བར་བྱེད་པས་ "kaliro" སྟེ་མྱུ་གུའོ།། 170. ගම්භීරාදයො. ༡༧༠. "gambhīra" ལ་སོགས་པའོ།། ගම්භීරආදයො කීරන්තා නිපච්චන්තෙ. ගමිස්ස භුක, මලොපො වා, පථවිං, භින්දිත්වා ගච්ඡති පවත්තතීති ගම්භීරො, ගභීරො= අගාධො[Pg.277], කුලිස්ස ලස්ස ළො, පාදෙ කුලති පත්ථරතීති කුළීරො=කක්කටො, එවමඤ්ඤෙපි. "gambhīra" ལ་སོགས་པ་ "kīra" མཐའ་ཅན་རྣམས་ནི་གྲུབ་པ་ལས་བསྟན་ཏོ། །"gamu" ལ་ "bhuka" རུ་འགྱུར་བའམ་ "ma" ཡིག་བསྡུས་ནས། "pathaviṃ bhinditvā gacchati" (ས་གཞི་བཤགས་ནས་འགྲོ་བའམ་འབབ་པ) ཞེས་པས་ "gambhīro" འམ་ "gabhīro" སྟེ་གཏིང་ཟབ་པའོ། །"kula" ཡི་ "la" ཡིག་ "ḷa" རུ་འགྱུར་བས། "pāde kulati" (རྐང་པ་བརྐྱང་བ) ཞེས་པས་ "kuḷīro" སྟེ་སྡིག་སྲིན་ནོ། །གཞན་དག་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ།། 171. ඛජ්ජ වල්ල මසා ඌරො. ༡༧༡. "khajja" དང་ "valla" དང་ "masa" ལས་ "ūra" རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། ඛජ්ජ-මජ්ජනෙ, වල වල්ල-සංවරණෙ, සම-ආමසනෙ, එතෙහි ඌරො හොති, ඛජ්ජීයතීති ඛජ්ජූරො, වීම්හි ඛජ්ජූරී=රුක්ඛවිසෙසො. වල්ලීයති සංවරීයතීති වල්ලූරො=සුක්ඛමංසො. මසීයතීති මසූරො=වීහිවිසෙසො. "khajja" ནི་ཕྱིས་པ་ལའོ། །"vala" འམ་ "valla" ནི་སྡོམ་པའམ་འགེབས་པ་ལའོ། །"masa" ནི་རེག་པ་ལའོ། །འདི་རྣམས་ལས་ "ūra" རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །"khajjīyati" ཞེས་པས་ "khajjūro" སྟེ། མོ་རྟགས་སུ་ "khajjūrī" ཞེས་པ་ཤིང་གི་བྱེ་བྲག་ཅིག་གོ །"vallīyati" (བསྡམས་པའམ་སྐེམ་པ) ཞེས་པས་ "vallūro" སྟེ་ཤ་སྐམ་མོ། །"masīyati" ཞེས་པས་ "masūro" སྟེ་སྲན་ཆུང་གི་བྱེ་བྲག་ཅིག་གོ། 172. කප්පූරාදයො. ༡༧༢. "kappūra" ལ་སོགས་པའོ།། කප්පූරආදයො ඌරන්තා නිපච්චන්තෙ. තුට්ඨිමුප්පාදෙතුං කප්පති සක්කොතීති කප්පූරං=ඝනසාරො. කරොතිස්ස අස්සු, කිබ්බිසං කරොතීති කුරූරො=පාපකාරී. පස-බාධනෙ, පසති පීළෙතීති පසූරො=දුට්ඨො, බ්‍යඤ්ජනං, එවංනාමකො ච, එවමඤ්ඤෙපි. "kappūra" ལ་སོགས་པ་ "ūra" མཐའ་ཅན་རྣམས་ནི་གྲུབ་པ་ལས་བསྟན་ཏོ། །"kappati" (ཚིམ་པ་སྐྱེད་པར་ནུས་པ) ཞེས་པས་ "kappūraṃ" སྟེ་ག་བུར་རོ། །"karoti" ཡི་ "a" ཡིག་ "u" རུ་འགྱུར་བས། "kibbisaṃ karoti" (སྡིག་པ་བྱེད་པ) ཞེས་པས་ "kurūro" སྟེ་གདུག་པ་ཅན་ནམ་སྡིག་པ་བྱེད་པའོ། །"pasa" ནི་གནོད་པ་བྱེད་པ་ལའོ། །"pasati" (གཙེས་པར་བྱེད་པ) ཞེས་པས་ "pasūro" སྟེ་གདུག་པ་ཅན་ནམ་གསལ་བྱེད་དམ་དེ་ལྟ་བུའི་མིང་ཅན་ནོ། །གཞན་དག་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ།། 173. කඨ චකා ඔරො. ༡༧༣. "kaṭha" དང་ "caka" ལས་ "ora" རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། කඨ-කිච්ඡජීවනෙ, චක-පරිවිතක්කනෙ, එතෙහි ඔරො හොති. කඨති කිච්ඡෙන ජීවතීති කඨොරො=ථද්ධො. චකති පරිවිතක්කෙතීති චකොරො=පක්ඛිවිසෙසො. "kaṭha" ནི་དཀའ་བས་འཚོ་བ་ལའོ། །"caka" ནི་ཀུན་ཏུ་རྟོག་པ་ལའོ། །འདི་རྣམས་ལས་ "ora" རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །"kaṭhati" (དཀའ་བས་འཚོ་བ) ཞེས་པས་ "kaṭhoro" སྟེ་མཁྲེགས་པའོ། །"cakati" (ཀུན་ཏུ་རྟོག་པར་བྱེད་པ) ཞེས་པས་ "cakoro" སྟེ་བྱ་ཙ་ཀོ་རའོ།། 174. මොරාදයො. ༡༧༤. "mora" ལ་སོགས་པའོ།། මොරආදයො ඔරන්තා නිපච්චන්තෙ. මී-හිංසායං, ඊලොපො, මයති හිංසතීති මොරො=මයූරො. කස-ගමනෙ, අස්සි[Pg.278], කසති ගච්ඡතීති කිසොරො=පඨමවයො අස්සො. මහීයති පූජීයතීති මහොරො=වම්මිකො, එවමඤ්ඤෙපි. "mora" ལ་སོགས་པ་ "ora" མཐའ་ཅན་རྣམས་ནི་གྲུབ་པ་ལས་བསྟན་ཏོ། །"mī" ནི་འཚེ་བ་ལའོ། །"ī" ཡིག་བསྡུས་ནས། "mayati" (འཚེ་བར་བྱེད་པ) ཞེས་པས་ "moro" སྟེ་རྨ་བྱའོ། །"kasa" ནི་འགྲོ་བ་ལའོ། །དེའི་ "a" ཡིག་ "i" རུ་འགྱུར་བས། "kasati" (འགྲོ་བ) ཞེས་པས་ "kisoro" སྟེ་རྟ་གཞོན་ནོ། །"mahīyati" (མཆོད་པར་བྱེད་པ) ཞེས་པས་ "mahoro" སྟེ་གྲོག་མཁར་རོ། །གཞན་དག་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ།། 175. කුතො එරක. ༡༧༥. "ku" ལས་ "eraka" རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། කු-සද්දෙතීමස්මා එරක හොති. ‘‘යුවණ්ණානමියඞුවඞ සරෙ’’ති (5.136) උවඞ, කවති නදතීති කුවෙරො=වෙස්සවණො. སྒྲ་སྒྲོག་པའི་དོན་ཅན་གྱི་ "ku" ལས་ "eraka" རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །“Yuvaṇṇānamiyaṅuvaṅa sare”ti (༥.༡༣༦) ཞེས་པས་ "uvaṅa" རུ་འགྱུར་ཞིང་། "kavati" (སྒྲ་སྒྲོག་པ) ཞེས་པས་ "kuvero" སྟེ་རྣམ་ཐོས་སྲས་སོ།། 176. භූ සූහි රික. ༡༧༦. "bhū" དང་ "sū" ལས་ "rika" རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། භූසත්තායං, සූ-පසවනෙ, එතෙහි රික හොති. භවතීති භූරි=පහූතං, ඞීම්හි භූරී=මෙධා. සවති හිතං පසවතීති සූරි=විචක්ඛණො. "bhū" ནི་ཡོད་པ་ལའོ། །"sū" ནི་སྐྱེད་པ་ལའོ། །འདི་རྣམས་ལས་ "rika" རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །"bhavati" (ཡོད་པ) ཞེས་པས་ "bhūri" སྟེ་མང་པོའོ། །མོ་རྟགས་ཀྱི་ "ṅī" རྐྱེན་སྦྱར་བས་ "bhūrī" སྟེ་ཤེས་རབ་བོ། །"savati" (ཕན་པ་སྐྱེད་པ) ཞེས་པས་ "sūri" སྟེ་མཁས་པའོ།། 177. මී කසී නීහි රු. ༡༧༧. "mī" དང་། "ka" སྔོན་དུ་སྦྱར་བའི་ "sayi" དང་། "nī" ལས་ "ru" རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། මී-හිංසායමිච්චස්මා, කපුබ්බා සයතිස්මා, නයතිස්මා ච රු හොති. රංසීහි අන්ධකාරං මීයති හිංසතීති මෙරු=සිරෙරු, කෙ ජලෙ සයති පවත්තතීති කසෙරු=තිණවිසෙසො. අත්තනිස්සිතෙ සුන්දරත්තං නෙති පාපෙතීති නෙරු=පබ්බතො. འཚེ་བའི་དོན་ཅན་གྱི་ "mī" དང་། "ka" སྔོན་དུ་སྦྱར་བའི་ "sayi" དང་། "nī" ལས་ "ru" རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །འོད་ཟེར་གྱིས་མུན་པ་འཇོམས་པར་བྱེད་པས་ "meru" སྟེ་རི་རབ་བོ། །ཆུ་ (ke) ལ་གནས་པའམ་འབབ་པས་ "kaseru" སྟེ་རྩྭའི་བྱེ་བྲག་ཅིག་གོ །རང་ལ་བརྟེན་པ་རྣམས་མཛེས་པར་བྱེད་པས་ "neru" སྟེ་རིའོ།། 178. සිනා එරු. ༡༧༨. "sinā" ལས་ "eru" རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། සිනා-සොචෙය්‍යෙතීමස්මා එරු හොති. සිනාති සුචිං කරොතීති සිනෙරු=පබ්බතරාජා. གཙང་བའི་དོན་ཅན་གྱི་ "sinā" ལས་ "eru" རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །"sināti" (གཙང་བར་བྱེད་པ) ཞེས་པས་ "sineru" སྟེ་རིའི་རྒྱལ་པོ་རི་རབ་བོ།། 179. භී රුහි රුක. ༡༧༩. "bhī" དང་ "ru" ལས་ "ruka" རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། භී-සයෙ, රු-සද්දෙ, එතෙහි රුක හොති. භායන්ති එතස්මාති භීරු=භයානකො. රවතීති රුරු=මිගො. "bhī" ནི་འཇིགས་པ་ལའོ། །"ru" ནི་སྒྲ་སྒྲོག་པ་ལའོ། །འདི་རྣམས་ལས་ "ruka" རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །"bhāyanti" (འདི་ལས་འཇིགས་པར་བྱེད་པ) ཞེས་པས་ "bhīru" སྟེ་འཇིགས་སུ་རུང་བའོ། །"ravati" (སྒྲ་སྒྲོག་པ) ཞེས་པས་ "ruru" སྟེ་ཤྭ་བའི་བྱེ་བྲག་ཅིག་གོ། 180. තමා බූලො. ༡༨༠. "tama" ལས་ "būla" རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། තම-භූසනෙතීමස්මා [Pg.279] බූලො හොති. මුඛං තමෙති භූසෙතීති තම්බූලං=මුඛභූසනං. རྒྱན་པའི་དོན་ཅན་གྱི་ "tama" ལས་ "būla" རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །"mukhaṃ tameti" (ཁ་རྒྱན་པར་བྱེད་པ) ཞེས་པས་ "tambūlaṃ" སྟེ་སོ་རྩི་འམ་ཁའི་རྒྱན་ནོ།། 181. සිතො ලකවාලා. ༡༨༡. "si" ལས་ "la" དང་ "ka" དང་ "vāla" རྐྱེན་རྣམས་འགྱུར་རོ།། සි-සෙවායමිච්චස්මා ලකවාලඉච්චෙතෙ පච්චයා හොන්ති. සත්තෙහි සෙවීයතීති සිලා=පාසාණො, සෙලො=පබ්බතො. ජලං සෙවතීති සෙවාලො=ජලතිණං. བསྟེན་པའི་དོན་ཅན་གྱི་ "si" ལས་ "la" དང་ "ka" དང་ "vāla" ཞེས་པའི་རྐྱེན་འདི་རྣམས་འགྱུར་རོ། །"sevīyati" (སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་བསྟེན་པར་བྱེད་པ) ཞེས་པས་ "silā" སྟེ་རྡོ་དང་། "selo" སྟེ་རིའོ། །"jalaṃ sevati" (ཆུ་བསྟེན་པ) ཞེས་པས་ "sevālo" སྟེ་ཆུ་རྩྭའོ།། 182. මඞ්ග කම සම්බ සබ සක වස පිස කෙව කල පල්ල කඨ පට කුණ්ඩ මණ්ඩා අලො. ༡༨༢. "maṅga" དང་ "kama" དང་ "samba" དང་ "saba" དང་ "saka" དང་ "vasa" དང་ "pisa" དང་ "keva" དང་ "kala" དང་ "palla" དང་ "kaṭha" དང་ "paṭa" དང་ "kuṇḍa" དང་ "maṇḍa" ལས་ "ala" རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། මඞ්ග-මඞ්ගල්‍යෙ, කම-ඉච්ඡායං, සම්බ-මණ්ඩනෙ, සබඉති අස්සෙව කතමලොපස්ස නිද්දෙසො, සක-සත්තිය, වස-නිවාසෙ, පිසගමනෙ, කෙව-සෙවනෙ, කල-සඞ්ඛ්‍යානෙ, පල්ල-ගමනෙ, කඨ කිච්ඡජීවනෙ, පට-ගමනත්ථො, කුණ්ඩ-දාහෙ, මණ්ඩ-භූසනෙ, එතෙහි අලො හොති. මඞ්ගන්ති සත්තා එතෙන වුද්ධිං ගච්ඡන්තීති මඞ්ගලං=පසත්ථං. කාමීයතීති කමලං-පඞ්කජං. සම්පති මණ්ඩෙතීති සම්බලං=පාථෙය්‍යං. සබලං=විසභාග වණ්ණවන්තං. සක්කොති වත්තුන්ති සකලං=සබ්බං. වසතීති වසලො=සුද්දො. පියභාවං පිසති ගච්ඡතීති පෙසලො=පියසීලො. කෙවති පවත්තතීති කෙවලං=සකලං. කලීයති පරිමීයති උදකමෙතෙනාති කලලං=අපත්ථින්නං, පල්ලති ආගච්ඡති උදකමෙතස්මාති පල්ලලං=අප්පොදකො සරො. කඨන්ති එත්ථ දුක්ඛෙන යන්තීති කඨලං=කපාලඛණ්ඩං, පටති වුද්ධිං ගච්ඡතීති පටලං=සමූ- හො[Pg.280]. ඝංසෙන කුණ්ඩති දහතීති කුණ්ඩලං=කණ්ණාභරණං. මණ්ඩීයති පරිච්ඡෙදකරණවසෙන භූසීයතීති මණ්ඩලං=සමන්තතො පරිච්ඡින්නං. "maṅga" ནི་བཀྲ་ཤིས་པ་ལའོ། །"kama" ནི་འདོད་པ་ལའོ། །"samba" ནི་རྒྱན་པ་ལའོ། །"saba" ཞེས་པ་ནི་ "ta" ཡིག་བསྡུས་པའི་ "asa" ཡི་བསྟན་པའོ། །"saka" ནི་ནུས་པ་ལའོ། །"vasa" ནི་གནས་པ་ལའོ། །"pisa" ནི་འགྲོ་བ་ལའོ། །"keva" ནི་བསྟེན་པ་ལའོ། །"kala" ནི་གྲངས་སུ་རྩི་བ་ལའོ། །"palla" ནི་འགྲོ་བ་ལའོ། །"kaṭha" ནི་དཀའ་བས་འཚོ་བ་ལའོ། །"paṭa" ནི་འགྲོ་བའི་དོན་ལའོ། །"kuṇḍa" ནི་སྲེག་པ་ལའོ། །"maṇḍa" ནི་རྒྱན་པ་ལའོ། །འདི་རྣམས་ལས་ "ala" རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །"maṅganti" (འདིས་སེམས་ཅན་རྣམས་འཕེལ་བར་འགྱུར་བ) ཞེས་པས་ "maṅgalaṃ" སྟེ་བཀྲ་ཤིས་པའམ་བསྔགས་པའོ། །"kāmīyati" (འདོད་པར་བྱེད་པ) ཞེས་པས་ "kamalaṃ" སྟེ་པདྨའོ། །"sampati maṇḍeti" (ལེགས་པར་རྒྱན་པ) ཞེས་པས་ "sambalaṃ" སྟེ་ལམ་རྒྱགས་སོ། །"sabalaṃ" སྟེ་ཁྲ་བོའོ། །"sakkoti" (སྨྲ་བར་ནུས་པ) ཞེས་པས་ "sakalaṃ" སྟེ་ཐམས་ཅད་དོ། །"vasati" (གནས་པ) ཞེས་པས་ "vasalo" སྟེ་དམངས་རིགས་སོ། །"pisati" (ཡིད་དུ་འོང་བའི་རང་བཞིན་དུ་འགྲོ་བ) ཞེས་པས་ "pesalo" སྟེ་ཡིད་དུ་འོང་བའི་ངང་ཚུལ་ཅན་ནོ། །"kevati" (འཇུག་པ) ཞེས་པས་ "kevalaṃ" སྟེ་མ་ལུས་པའོ། །"kalīyati" (འདིས་ཆུ་འཇལ་བར་བྱེད་པ) ཞེས་པས་ "kalalaṃ" སྟེ་རྙོག་མ་འམ་ནུར་ནུར་པོའོ། །"pallati" (འདི་ལས་ཆུ་འོང་བ) ཞེས་པས་ "pallalaṃ" སྟེ་ཆུ་ཉུང་བའི་མཚེའུའོ། །"kaṭhanti" (འདིར་དཀའ་བས་འགྲོ་བ) ཞེས་པས་ "kaṭhalaṃ" སྟེ་གྱོ་དུམ་མོ། །"paṭati" (འཕེལ་བར་འགྲོ་བ) ཞེས་པས་ "paṭalaṃ" སྟེ་ཚོགས་སོ། །"kuṇḍati" (བརྡར་བས་སྲེག་པ) ཞེས་པས་ "kuṇḍalaṃ" སྟེ་རྣ་རྒྱན་ནོ། །"maṇḍīyati" (མཚམས་གཅོད་པའི་སྒོ་ནས་རྒྱན་པར་བྱེད་པ) ཞེས་པས་ "maṇḍalaṃ" སྟེ་ཀུན་ནས་བསྐོར་བའོ།། 183. මුසා කලො. ༡༨༣. "musa" ལས་ "kala" རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། මුසතිස්මා කලො හොති. මුසති එතෙනාති මුසලො=අයොග්ගො. "musati" (འཇོམས་པ) ལས་ "kala" རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །"musati" (འདིས་འཇོམས་པར་བྱེད་པ) ཞེས་པས་ "musalo" སྟེ་གཏུན་ཤིང་ངམ་ལྕགས་གཏུན་ནོ།། 184. ථලාදයො. ༡༨༤. "thala" ལ་སོགས་པའོ།། ථලආදයො කලන්තා නිපච්චන්තෙ. ඨස්ස ථො, පුබ්බසරලොපො, තිට්ඨන්ති එත්ථාති ථලං=උන්නතප්පදෙසො. පා-පානෙ, උපුබ්බො, ද්විභාවසරලොපා, උදකං පිවතීති උප්පලං=කුවලයං. පතිස්ස පාටං, පතති ගච්ඡති පරිපාකන්ති පාටලං=ඵලං, තම්බවණ්ණං කුසුමඤ්ච. බංහිස්ස නිග්ගහීතලොපො, බංහති වුද්ධිං ගච්ඡතීති බහලං=ඝනං. චුපිස්ස උස්ස අත්තං, චුපති එකත්ථ න තිට්ඨතීති චපලො=අනවට්ඨිතො, එවමඤ්ඤෙපි. "thala" ལ་སོགས་པ་ "kala" མཐའ་ཅན་རྣམས་ནི་གྲུབ་པ་ལས་བསྟན་ཏོ། །"ṭhā" ཡི་ "ṭha" ཡིག་ "tha" རུ་འགྱུར་ཞིང་སྔོན་གྱི་དབྱངས་བསྡུས་ནས། "tiṭṭhanti" (འདིར་གནས་པ) ཞེས་པས་ "thalaṃ" སྟེ་ས་མཐོ་སའོ། །འཐུང་བའི་དོན་ཅན་གྱི་ "pā" ལས་སྔོན་དུ་ "u" སྦྱར་ཞིང་ཉིས་འགྱུར་དང་དབྱངས་བསྡུས་པས། "udakaṃ pivati" (ཆུ་འཐུང་བ) ཞེས་པས་ "uppalaṃ" སྟེ་ཨུཏྤལའོ། །"pata" ལ་ "pāṭa" རུ་འགྱུར་བས། "patati" (སྨིན་པར་འགྲོ་བ) ཞེས་པས་ "pāṭalaṃ" སྟེ་འབྲས་བུའམ་ཟངས་མདོག་གི་མེ་ཏོག་གོ །"baṃhi" ཡི་རྗེས་སུ་ང་བསྡུས་ནས། "baṃhati" (འཕེལ་བར་འགྲོ་བ) ཞེས་པས་ "bahalaṃ" སྟེ་མཐུག་པོའོ། །"cupi" ཡི་ "u" ཡིག་ "a" རུ་འགྱུར་བས། "cupati" (གནས་གཅིག་ཏུ་མི་གནས་པ) ཞེས་པས་ "capalo" སྟེ་གཡོ་བའོ། །གཞན་དག་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ།། 185. කුලා කාලො ච. ༡༨༥. "kula" ལས་ "kāla" དང་ "kala" རྐྱེན་དག་ཀྱང་འགྱུར་རོ།། කුල-පත්ථාරෙතීමස්මා කාලො හොති කලො ච. කුලති අත්තනො සිප්පං පත්ථරතීති කුලාලො=කුම්භකාරො. කුලති පක්ඛෙ පසාරෙතීති කුලලො=පක්ඛිජාති. བརྐྱང་བའི་དོན་ཅན་གྱི་ "kula" ལས་ "kāla" དང་ "kala" རྐྱེན་དག་འགྱུར་རོ། །"kulati" (རང་གི་བཟོ་རྩལ་སྤེལ་བ) ཞེས་པས་ "kulālo" སྟེ་རྫ་མཁན་ནོ། །"kulati" (གཤོག་པ་བརྐྱང་བ) ཞེས་པས་ "kulalo" སྟེ་བྱའི་བྱེ་བྲག་ཅིག་གོ། 186. මුළාලාදයො. ༡༨༦. "muḷāla" ལ་སོགས་པའོ།། මුළාලආදයො කාලන්තා නිපච්චන්තෙ. මීල-නිමීලනෙ, උත්තළතානි, උද්ධටමත්තෙ නිමීලතීති මුළාලං=භිසං. බල-පාණනෙ, ඉත්ත- ළත්තානි[Pg.281], මූසිකාදිඛාදනෙන බලති ජීවතීති බිළාලො=මජ්ජාරො. කප්පිස්ස සංයොගාදිලොපො, කප්පන්ති ජීවිකං එතෙනාති කපාලං=ඝටාදිඛණ්ඩං. පී තප්පනෙ. ‘‘යුවණ්ණානමියඞුවඞ සරෙ’’ති (5.136) ඉයඞ, අත්තනො ඵලෙන සත්තෙ සන්තප්පෙතීති පියාලො-රුක්ඛො. කුණ-සද්දෙ, වාතසමුට්ඨිතා වීචිමාලා එත්ථ කුණන්ති නදන්තීති කුණාලො=එකො මහාසරො. විස-පවිසනෙ, පවිසන්ති එත්ථාති විසාලො=විත්ථිණ්ණො. පල-ගමනෙ, වාතෙන පලති ගච්ඡතීති පලාලං=සස්සානමුපනීතධඤ්ඤානං නාළපත්තානි. සරතිස්ස සිගො, සසාදයො සරති හිංසතීති සිගාලො=කොත්ථු, එවමඤ්ඤෙපි. "muḷāla" ལ་སོགས་པ་ "kāla" མཐའ་ཅན་རྣམས་ནི་གྲུབ་པ་ལས་བསྟན་ཏོ། །"mīla" ནི་མིག་ཟུམ་པ་ལའོ། །"u" རུ་འགྱུར་བ་དང་ "ḷa" རུ་འགྱུར་བ་རྣམས་བྱས་ཏེ། "uddhaṭamatte nimīlati" (བཏོན་མ་ཐག་ཏུ་ཟུམ་པར་འགྱུར་བ) ཞེས་པས་ "muḷālaṃ" སྟེ་པདྨའི་རྩ་བའོ། །"bala" ནི་སྲོག་འཛིན་པ་ལའོ། །"i" རུ་འགྱུར་བ་དང་ "ḷa" རུ་འགྱུར་བ་རྣམས་བྱས་ཏེ། "balati" (རྩྭ་གཟིག་ལ་སོགས་པ་ཟོས་ནས་གསོ་བ) ཞེས་པས་ "biḷālo" སྟེ་ཞི་མིའོ། །"kappa" ཡི་བརྩེགས་པའི་ཐོག་མ་བསྡུས་ནས། "kappanti" (འདིས་འཚོ་བ་སྐྱེལ་བ) ཞེས་པས་ "kapālaṃ" སྟེ་རྫ་ཁོག་གི་དུམ་བུའོ། །"pī" ནི་ཚིམ་པ་ལའོ། །“Yuvaṇṇānamiyaṅuvaṅa sare”ti (༥.༡༣༦) ཞེས་པས་ "iyaṅa" རུ་འགྱུར་ཞིང་། རང་གི་འབྲས་བུས་སེམས་ཅན་རྣམས་ཚིམ་པར་བྱེད་པས་ "piyālo" སྟེ་པི་ཡཱ་ལའི་ཤིང་ངོ་། །"kuṇa" ནི་སྒྲ་ལའོ། །"kuṇanti" (རླུང་གིས་བསྐྱོད་པའི་རླབས་ཕྲེང་རྣམས་འདིར་སྒྲ་སྒྲོག་པ) ཞེས་པས་ "kuṇālo" སྟེ་མཚོ་ཆེན་པོ་ཞིག་གོ །"visa" ནི་འཇུག་པ་ལའོ། །"pavisanti" (འདིར་འཇུག་པ) ཞེས་པས་ "visālo" སྟེ་ཡངས་པའོ། །"pala" ནི་འགྲོ་བ་ལའོ། །"palati" (རླུང་གིས་འགྲོ་བ) ཞེས་པས་ "palālaṃ" སྟེ་སོག་མའོ། །"sarati" ལ་ "siga" རུ་འགྱུར་བས། "sarati" (རི་བོང་ལ་སོགས་པ་འཇོམས་པར་བྱེད་པ) ཞེས་པས་ "sigālo" སྟེ་ཅེ་སྤྱང་ངོ་། །གཞན་དག་ཀྱང་དེ་བཞིན་ནོ།། 187. චණ්ඩ පතා ණාලො. ༡༨༧. "caṇḍa" དང་ "pata" ལས་ "ṇāla" རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། චණ්ඩ-චණ්ඩික්‍යෙ, පත පථ-ගමනෙ, එතෙහි ණාලො හොති. චණ්ඩෙති පීළෙතීති චණ්ඩාලො=මාතඞ්ගො, පතති අධොගච්ඡතීති පාතාලං=රසාතලං. "caṇḍa" ནི་གཏུམ་པ་ལའོ། །"pata" འམ་ "patha" ནི་འགྲོ་བ་ལའོ། །འདི་རྣམས་ལས་ "ṇāla" རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །"caṇḍeti" (གཙེས་པར་བྱེད་པ) ཞེས་པས་ "caṇḍālo" སྟེ་གདོལ་པའོ། །"patati" (ཐུར་དུ་འགྲོ་བ) ཞེས་པས་ "pātālaṃ" སྟེ་ས་འོག་གོ། 188. මාදිතො ලො. ༡༨༨. "mā" ལ་སོགས་པ་ལས་ "lo" རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། මා-මානෙ, ඉ-අජ්ඣෙනගතීසු, පී-තප්පනෙ, දූ-පරිතාපෙ, එවමාදීහි ලො හොති. මීයති පරිමීයතීති මාලා=පන්ති. එති ගච්ඡතීති එලා=සුඛුමෙලා. පිණෙති තප්පෙති එත්ථාති පෙලා=ආසිත්තකූපධානං. දූයති පරිතාපෙතීති දොලා=කීළනයානකං. කලසඞ්ඛ්‍යානෙ, කලනං කල්ලං=යුත්තං. "mā" ནི་འཇལ་བ་ལའོ། །"i" ནི་ཀློག་པ་དང་འགྲོ་བ་ལའོ། །"pī" ནི་ཚིམ་པ་ལའོ། །"dū" ནི་ཡོངས་སུ་གདུང་བ་ལའོ། །འདི་ལ་སོགས་པ་ལས་ "lo" རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །"mīyati" (འཇལ་བར་བྱེད་པ) ཞེས་པས་ "mālā" སྟེ་ཕྲེང་བའམ་གྲལ་ལོ། །"eti" (འགྲོ་བ) ཞེས་པས་ "elā" སྟེ་སུག་སྨེལ་ལོ། །"piṇeti" (འདིར་ཚིམ་པར་བྱེད་པ) ཞེས་པས་ "pelā" སྟེ་སྣོད་དོ། །"dūyati" (གདུང་བར་བྱེད་པའམ་གཡོ་བ) ཞེས་པས་ "dolā" སྟེ་ཤིང་རྟ་འམ་འཕྲུལ་འཁོར་རོ། །"kala" ནི་གྲངས་སུ་རྩི་བ་ལའོ། །"kalanaṃ" ཞེས་པས་ "kallaṃ" སྟེ་རིགས་པའོ།། 189. අන සල කල කුක සඨ මහා ඉලො. ༡༨༩. "ana" དང་ "sala" དང་ "kala" དང་ "kuka" དང་ "saṭha" དང་ "maha" ལས་ "ila" རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། අන-පාණනෙ, සල-ගමනෙ, කල-සඞ්ඛ්‍යානෙ, කුක වක-ආදනෙ, සඨ-කිතවෙ, අරහ මහ-පූජායං, එතෙහි ඉලො හොති. අනති [Pg.282] පවත්තතීතිඅනිලො=මාලුතො. සලති ගච්ඡතීති සලිලං=ජලං. කලති පවත්තතීති කලිලං=ගහනං. කුකති අත්තනො නාදෙන සත්තානං මනං ගණ්හාතීති කොකිලො=පරපුණ්ඩො. සඨති වඤ්චෙතීති සඨිලො=සඨො. මහීයති පූජීයතීති මයිලා=ඉත්ථී. "ana" ནི་དབུགས་གཏོང་བ་ལའོ། །"sala" ནི་འགྲོ་བ་ལའོ། །"kala" ནི་གྲངས་སུ་རྩི་བ་ལའོ། །"kuka" འམ་ "vaka" ནི་ཟ་བ་ལའོ། །"saṭha" ནི་གཡོ་སྒྱུ་ལའོ། །"araha" འམ་ "maha" ནི་མཆོད་པ་ལའོ། །འདི་རྣམས་ལས་ "ila" རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །"anati" (འཇུག་པ) ཞེས་པས་ "anilo" སྟེ་རླུང་ངོ། །"salati" (འགྲོ་བ) ཞེས་པས་ "salilaṃ" སྟེ་ཆུའོ། །"kalati" (འཇུག་པ) ཞེས་པས་ "kalilaṃ" སྟེ་ཚང་ཚིང་ངོ། །"kukati" (རང་གི་སྒྲས་སེམས་ཅན་གྱི་ཡིད་འཕྲོག་པ) ཞེས་པས་ "kokilo" སྟེ་ཁུ་བྱུག་གོ །"saṭhati" (སླུ་བར་བྱེད་པ) ཞེས་པས་ "saṭhilo" སྟེ་གཡོ་སྒྱུ་ཅན་ནོ། །"mahīyati" (མཆོད་པར་བྱེད་པ) ཞེས་པས་ "mayilā" སྟེ་བུད་མེད་དོ།། 190. කුටා කිලො. ༡༩༠. "kuṭa" ལས་ "ila" རྐྱེན་འགྱུར་རོ།། කුට-කොටිල්‍යෙතීමස්මා කිලො හොති. අකුටි කුටිලත්තමගමීති කුටිලො=වඞ්කො. གྱ་གྱུའི་དོན་ཅན་གྱི་ "kuṭa" ལས་ "ila" རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །"akuṭi" (གྱ་གྱུ་ཉིད་དུ་སོང་བ) ཞེས་པས་ "kuṭilo" སྟེ་གྱ་གྱུ་ཅན་ནོ།། 191. සිථිලාදයො. ༡༩༡. "sithila" ལ་སོགས་པའོ།། සිථිලආදයො කිලන්තා නිපච්චන්තෙ. සහ ඛමායං, සහිස්ස සිථත්තං, සහිතුමලන්ති සිථිලං=අදළ්හං. කම්පිස්ස සංයොගාදිලොපො, පරදුක්ඛෙ සති කම්පතීති කපිලො=ඉසි. කබ-වණ්ණෙ, බස්ස පො, අකබි නීලාදිවණ්ණත්තමගමීති කපිලො=වණ්ණවිසෙසො. මථිස්ස මිථො, මථීයතීති මිථිලා=පූරී, එවමඤ්ඤෙපි. "sithila" ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་ "kila" མཐའ་ཅན་དུ་གྲུབ་པའོ། །བཟོད་པ་དང་ལྷན་ཅིག་པའམ། བཟོད་པའི་ལྷོད་པའི་དངོས་པོའམ། བཟོད་པར་ནུས་པ་ནི་ sithila སྟེ་མི་བརྟན་པའོ། །"kampa" ཡི་འདུས་པའི་ཐོག་མ་སོགས་བསྡུས་ནས། གཞན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་ལ་འདར་བར་བྱེད་པས་ kapila སྟེ་དྲང་སྲོང་ངོ་། །"kaba" ནི་ཁ་དོག་ལའོ། །"ba" ཡིག་ "pa" རུ་བསྒྱུར་ཏེ། སྔོན་པོ་ལ་སོགས་པའི་ཁ་དོག་གི་དངོས་པོར་མ་སོང་བས་ kapila སྟེ་ཁ་དོག་གི་བྱེ་བྲག་གོ། །"matha" ཡི་ "mitha" རུ་བསྒྱུར་ཏེ། དཀྲུག་པར་བྱེད་པས་ mithilā སྟེ་གྲོང་ཁྱེར་རོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ཡང་ངོ་། ། 192. චට කණ්ඩ වට්ට පුථා කුලො. ༡༩༢. "caṭa" དང་ "kaṇḍa" དང་ "vaṭṭa" དང་ "putha" རྣམས་ལས་ "kulo" འགྱུར་རོ། ། චට-භෙදනෙ, කණ්ඩ-ඡෙදනෙ, වට්ට-වත්තනෙ, පුථ පථ-විත්ථාරෙ, එතෙහි කුලො හොති. චටති මිත්තෙ භින්දතීති චටුලො=චාටුකාරී. කණ්ඩීයති ඡින්දීයතීති කණ්ඩුලො=රුක්ඛො. වට්ටතීති වට්ටුලො=පරිමණ්ඩලො. අපත්ථරීති පුථුලො=විත්ථාරො. "caṭa" ནི་འབྱེད་པ་ལའོ། །"kaṇḍa" ནི་གཅོད་པ་ལའོ། །"vaṭṭa" ནི་འཁོར་བ་ལའོ། །"putha" དང་ "patha" ནི་རྒྱས་པ་ལའོ། །འདི་རྣམས་ལས་ "kulo" འགྱུར་རོ། །མཛའ་བཤེས་འབྱེད་པར་བྱེད་པས་ caṭulo སྟེ་ངོ་དགའ་བྱེད་པའོ། །གཅོད་པར་བྱེད་པའམ་གཏུབ་པར་བྱེད་པས་ kaṇḍulo སྟེ་ཤིང་ངོ་། །འཁོར་བར་བྱེད་པས་ vaṭṭulo སྟེ་ཟླུམ་པོའོ། །རྒྱས་པར་བྱེད་པས་ puthulo སྟེ་རྒྱ་ཆེ་བའོ། ། 193. තුමුලාදයො. ༡༩༣. "tumula" ལ་སོགས་པའོ། ། තුමුලආදයො කුලන්තා නිපච්චන්තෙ. තම ඛෙදනෙ, අස්සු, අතමි විත්ථිණ්ණත්තමගමීති තුමුලො=පත්ථටො. තමිස්ස ඩුක, තමීයති [Pg.283] විකාරමාපාදීයතීති තණ්ඩුලො=වීහිසාරො. නිපුබ්බස්ස චිනාතිස්ස ඉලොපො, අත්ථිකෙහි නිචීයතෙති නිචුලො=හිජ්ජලො, එවමඤ්ඤෙපි. "tumula" ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་ "kula" མཐའ་ཅན་དུ་གྲུབ་པའོ། །"tama" ནི་སྐྱོ་བ་ལའོ། །"a" ཡིག་ "u" རུ་བསྒྱུར་ཏེ། རྒྱ་ཆེ་བའི་དངོས་པོར་མ་སོང་བས་ tumulo སྟེ་བཀྲམ་པའོ། །"tama" ཡི་ "ḍuka" རུ་བསྒྱུར་ཏེ། རྣམ་པར་འགྱུར་བར་བྱེད་པས་ taṇḍulo སྟེ་འབྲས་སོ། །"ni" སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ "ci" ཡི་ "i" ཕྱིས་ཏེ། དགོས་པ་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་གསོག་པར་བྱེད་པས་ niculo སྟེ་ཤིང་ཧི་ཛྫ་ལའོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ཡང་ངོ་། ། 194. කල්ල කප තක්ක පටා ඔලො. ༡༩༤. "kalla" དང་ "kapa" དང་ "takka" དང་ "paṭa" རྣམས་ལས་ "olo" འགྱུར་རོ། ། කල්ල-සද්දෙ, කප-අච්ඡාදනෙ, තක්ක-විතක්කෙ, පට-ගමනෙ, එතෙහි ඔලො හොති. වාතවෙගෙන සමුද්දතො උට්ඨහිත්වා කල්ලති නදතීති කල්ලොලො=මහාවීචි. කපති දන්තෙ අච්ඡාදතීති කපොලො=වදනෙකදෙසො. තක්කීයතීති තක්කොලං=කොලකං. පටති බ්‍යාධිමෙතෙන ගච්ඡතීති පටොලො=තිත්තකො. "kalla" ནི་སྒྲ་ལའོ། །"kapa" ནི་གཡོགས་པ་ལའོ། །"takka" ནི་རྟོག་པ་ལའོ། །"paṭa" ནི་འགྲོ་བ་ལའོ། །འདི་རྣམས་ལས་ "olo" འགྱུར་རོ། །རླུང་གི་ཤུགས་ཀྱིས་རྒྱ་མཚོ་ལས་ལངས་ཏེ་སྒྲ་སྒྲོག་པས་ kallolo སྟེ་རླབས་ཆེན་པོའོ། །སོ་གཡོགས་པར་བྱེད་པས་ kapolo སྟེ་མཁུར་ཚོས་སོ། །རྟོག་པར་བྱེད་པས་ takkolaṃ སྟེ་ཀོ་ལ་ཀའོ། །འདིས་ནད་སེལ་བར་བྱེད་པས་ paṭolo སྟེ་ཁ་ཏིག་གོ། ། 195. අඞ්ගා උලොලී. "aṅga" ལས་ "ula" དང་ "ulī" འགྱུར་རོ། ། අඞ්ග-ගමනත්ථො, එතස්මා උලඋලී හොන්ති. අඞ්ගන්ති එතෙන ජානන්තීති අඞ්ගුලං=පමාණං. අඞ්ගති උග්ගච්ඡතීති අඞ්ගලි=කරසාඛා. ༡༩༥. "aṅga" ནི་འགྲོ་བའི་དོན་ལའོ། །འདི་ལས་ "ula" དང་ "ulī" དག་འགྱུར་རོ། །འདིས་ཤེས་པར་བྱེད་པས་ aṅgulaṃ སྟེ་ཚད་དོ། །ཡར་འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ aṅgali སྟེ་སོར་མོའོ། ། 196. අඤ්ජාලි. ༡༩༦. "añjāli" འོ། ། අඤ්ජ-බ්‍යත්ති මක්ඛන ගති කන්තීසු, එතස්මා අලි හොති. අඤ්ජෙති භත්තිමනෙන පකාසෙතීති අඤ්ජලි=කරපුටො. "añja" ནི་གསལ་བ་དང་། བྱུག་པ་དང་། འགྲོ་བ་དང་། འདོད་པ་རྣམས་ལའོ། །འདི་ལས་ "ali" འགྱུར་རོ། །འདིས་དད་པ་གསལ་བར་བྱེད་པས་ añjali སྟེ་ཐལ་མོ་སྦྱར་བའོ། ། 197. ඡදා ලි. ༡༩༧. "chada" ལས་ "li" འགྱུར་རོ། ། ඡද-සංවරණෙ, එතස්මා ලි හොති. ඡාදෙතීති ඡල්ලී=සකලිකා. "chada" ནི་འགེབས་པ་ལའོ། །འདི་ལས་ "li" འགྱུར་རོ། །འགེབས་པར་བྱེད་པས་ challī སྟེ་ཤིང་པགས་སོ། ། 198. අල්ල්‍යාදයො. ༡༩༨. "alli" ལ་སོགས་པའོ། ། අල්ලිආදයො ලිඅන්තා නිපච්චන්තෙ. අර-ගමනෙ, අරති පවත්තතීති අල්ලි=රුක්ඛො. නයතිස්ස එත්තාභාවො, අත්තිකෙහි නීයතීති [Pg.284]4 නීලි, ඞීම්හි නීලී=ගච්ඡජාති. ‘‘සරම්හා ද්වෙ’’ති (1.34) ලස්ස ද්විභාවෙ රස්සත්තෙ ච නිල්ලීතිපි හොති. පාලිස්ස පා, පාලෙති රක්ඛතීති පාලි, ඞීම්හි පාලී=පන්ති. පාලිස්ස පලො, පාලෙති රක්ඛතීති පල්ලි=කුටි. චුද-චොදනෙ, ඔත්තාභාවො, චොදීයතීති චුල්ලි=උද්ධනං, එවමඤ්ඤෙපි. "alli" ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་ "li" མཐའ་ཅན་དུ་གྲུབ་པའོ། །"ara" ནི་འགྲོ་བ་ལའོ། །འཇུག་པར་བྱེད་པས་ alli སྟེ་ཤིང་ངོ་། །"nī" ཡི་ "e" རུ་མི་འགྱུར་བར། དགོས་པ་ཅན་རྣམས་ཀྱིས་འཁྲིད་པར་བྱེད་པས་ nīli སྟེ། "ṅī" ཡིག་བྱས་པས་ nīlī སྟེ་སྔོ་སྨན་གྱི་བྱེ་བྲག་གོ། །"saramhā dve" (༡.༣༤) ཞེས་པས་ "la" ཡིག་ཉིས་བརྩེགས་དང་ཐུང་ངུར་བྱས་པས་ nillī ཞེས་ཀྱང་འགྱུར་རོ། །"pāli" ཡི་ "pā" ནི། སྐྱོང་བར་བྱེད་པས་ pāli སྟེ། "ṅī" ཡིག་བྱས་པས་ pālī སྟེ་ཕྲེང་བའོ། །"pāli" ཡི་ "pala" རུ་བསྒྱུར་ཏེ། སྐྱོང་བར་བྱེད་པས་ palli སྟེ་སྤྱིལ་བུའོ། །"cuda" ནི་སྐུལ་བ་ལའོ། །"o" རུ་མི་འགྱུར་བར། སྐུལ་བར་བྱེད་པས་ culli སྟེ་ཐབ་ཀའོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ཡང་ངོ་། ། 199. පිලාදීහ්‍යවො. ༡༩༩. "pila" ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ "avo" འགྱུར་རོ། ། පිල-වත්තනෙ, පල්ල-ගමනෙ, පණ-බ්‍යවහාරථුතීසු, එවමාදීහි අවො හොති. පිල්‍යතෙති පෙලවො=ලහු. පල්ලතීති පල්ලවො=කිසලයං. පණීයතීති පණවො=මුදඞ්ගො. එවමඤ්ඤෙපි. "pila" ནི་འཁོར་བ་ལའོ། །"palla" ནི་འགྲོ་བ་ལའོ། །"paṇa" ནི་ཚོང་དང་བསྟོད་པ་ལའོ། །འདི་ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ "avo" འགྱུར་རོ། །འཁོར་བར་བྱེད་པས་ pelavo སྟེ་ཡང་བའོ། །འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ pallavo སྟེ་ལོ་མ་གསར་པའོ། །བསྟོད་པར་བྱེད་པས་ paṇavo སྟེ་རྔ་ཟླུམ་མོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ཡང་ངོ་། ། 200. සාළවාදයො. ༢༠༠. "sāḷava" ལ་སོགས་པའོ། ། සාළවආදයො අවන්තා නිපච්චන්තෙ. සල-ගමනත්ථො, උපන්තස්ස දීඝො ළත්තඤ්ච නිපාතනා. සලති පවත්තතීති සාළ වො=අභිසඞ්ඛතං බදරාදිඵලඛාදනීයං. කිත-නිවාසෙ, එත්තාභාවො, කෙතතීති කිතවො=ජූතකාරො, චොරො ච. මූ-බන්ධනෙ, ඌස්ස රස්සත්තං, තුඤ චාවස්ස, මුනාති බන්ධතීති මුතවො=චණ්ඩාලො. වල වල්ල-සංවරණෙ, ළත්තං, වලති, වල්‍යතෙති වා වළවා=තුරඞ්ගකන්තා. මුර-සංවෙළනෙ, මුරීයතීති මුරවො=මුදඞ්ගො, එවමඤ්ඤෙපි. "sāḷava" ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་ "ava" མཐའ་ཅན་དུ་གྲུབ་པའོ། །"sala" ནི་འགྲོ་བའི་དོན་ལའོ། །ཉེ་བའི་དབྱངས་རིང་པོ་དང་ "ḷa" རུ་འགྱུར་བ་ནི་གྲུབ་པ་ལས་སོ། །འཇུག་པར་བྱེད་པས་ sāḷavo སྟེ་རྒྱ་ཤུག་ལ་སོགས་པའི་ཤིང་ཏོག་ལས་བཟོས་པའི་བཟའ་བའོ། །"kita" ནི་གནས་པ་ལའོ། །"e" རུ་མི་འགྱུར་བར། གནས་པར་བྱེད་པས་ kitavo སྟེ་ཤོ་པའམ་རྐུན་མའོ། །"mū" ནི་འཆིང་བ་ལའོ། །"ū" ཐུང་ངུར་བྱས་ཤིང་ "tu" དང་ "ca" རུ་བསྒྱུར་ཏེ། འཆིང་བར་བྱེད་པས་ mutavo སྟེ་གདོལ་པའོ། །"vala" དང་ "valla" ནི་འགེབས་པ་ལའོ། །"ḷa" རུ་བསྒྱུར་ཏེ། འགེབས་པར་བྱེད་པས་ vaḷavā སྟེ་རྟ་རྒོད་མའོ། །"mura" ནི་དཀྲི་བ་ལའོ། །དཀྲི་བར་བྱེད་པས་ muravo སྟེ་རྔ་ཟླུམ་མོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ཡང་ངོ་། ། 201. සරා ආවො. ༢༠༡. "sara" ལས་ "āvo" འགྱུར་རོ། ། සරතිස්මා ආවො හොති. සරති පවත්තතීති සරාවො=භාජනවිසෙසො. "sara" ལས་ "āvo" འགྱུར་རོ། །འཇུག་པར་བྱེད་པས་ sarāvo སྟེ་སྣོད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གོ། ། 202. අල මල බිලා ණුවො. ༢༠༢. "ala" དང་ "mala" དང་ "bila" རྣམས་ལས་ "ṇuvo" འགྱུར་རོ། ། අල-බන්ධනෙ[Pg.285], මල මල්ල-ධාරණෙ, බිල-භෙදනෙ, එතෙහි ණුවො හොති. ලතාහි අලීයතීති ආලුවො=ගච්ඡජාති. මලති ධාරෙතීති මාලුවො=පත්තලතා. බිලති භින්දතීති බෙලුවො=රුක්ඛො. "ala" ནི་འཆིང་བ་ལའོ། །"mala" དང་ "malla" ནི་འཛིན་པ་ལའོ། །"bila" ནི་འབྱེད་པ་ལའོ། །འདི་རྣམས་ལས་ "ṇuvo" འགྱུར་རོ། །འཁྲི་ཤིང་གིས་འཆིང་བར་བྱེད་པས་ āluvo སྟེ་སྔོ་སྨན་གྱི་བྱེ་བྲག་གོ། །འཛིན་པར་བྱེད་པས་ māluvo སྟེ་ལོ་མའི་འཁྲི་ཤིང་ངོ་། །འབྱེད་པར་བྱེད་པས་ beluvo སྟེ་ཤིང་བིལ་བའོ། ། 203. ගාත්වී වො. ༢༠༣. "gā" ལས་ "īvo" འགྱུར་རོ། ། කා ගා-සද්දෙතීමස්මා ඊවො හොති. ගායන්ති එතායාති ගීවා=ගලො. "kā" དང་ "gā" ནི་སྒྲ་སྒྲོག་པ་ལའོ། །འདི་ལས་ "īvo" འགྱུར་རོ། །འདིས་སྒྲ་སྒྲོག་པར་བྱེད་པས་ gīvā སྟེ་མགྲིན་པའོ། ། 204. සුතො ක්වත්වා. ༢༠༤. "su" ལས་ "kva" དང་ "tvā" འགྱུར་རོ། ། සු-සවනෙතීමස්මා ක්ව ක්වා හොන්ති. සුණාතීති සුවො=කීරො. සුවා=සුණො. "su" ནི་ཐོས་པ་ལའོ། །འདི་ལས་ "kva" དང་ "kvā" དག་འགྱུར་རོ། །ཐོས་པར་བྱེད་པས་ suvo སྟེ་ནེ་ཙོའོ། །suvā ནི་ཁྱིའོ། ། 205. විද්වා. ༢༠༥. "vidvā" འོ། ། විදතිස්මා ක්වා පරරූපාභාවො අ නිපච්චන්තෙ. විදති ජානාතීති විද්වා=විදූ. "vida" ལས་ "kvā" བྱས་ཤིང་རྗེས་མའི་གཟུགས་སུ་མི་འགྱུར་བ་ནི་གྲུབ་པ་ལས་སོ། །ཤེས་པར་བྱེད་པས་ vidvā སྟེ་མཁས་པའོ། ། 206. ථුතො රෙවො. ༢༠༦. "thu" ལས་ "revo" འགྱུར་རོ། ། ථු-අභිත්ථවෙ, එතස්මා රෙවො හොති. ථවති සිඤ්චතීති ථෙවො=ඵුසිතං. "thu" ནི་བསྟོད་པ་ལའོ། །འདི་ལས་ "revo" འགྱུར་རོ། །གཏོར་བར་བྱེད་པས་ thevo སྟེ་ཟིལ་པའོ། ། 207. සමා රිවො. ༢༠༧. "sama" ལས་ "rivo" འགྱུར་རོ། ། සම-උපසමෙ, එතස්මා රිවො හොති. සමෙති උපසමෙතීති සිවො=උමාපති, සිවා=සිගාලො, සිවං=සන්ති. "sama" ནི་ཉེ་བར་ཞི་བ་ལའོ། །འདི་ལས་ "rivo" འགྱུར་རོ། །ཉེ་བར་ཞི་བར་བྱེད་པས་ sivo སྟེ་དབང་ཕྱུག་ཆེན་པོའོ། །sivā ནི་ཅེ་སྤྱང་ངོ་། །sivaṃ ནི་ཞི་བའོ། ། 208. ඡදා රවි. ༢༠༨. "chada" ལས་ "ravi" འགྱུར་རོ། ། ඡද-සංවරණෙ[Pg.286], එතස්මා රවි හොති. ඡාදෙතීති ඡවි=ජුති. "chada" ནི་འགེབས་པ་ལའོ། །འདི་ལས་ "ravi" འགྱུར་རོ། །འགེབས་པར་བྱེད་པས་ chavi སྟེ་པགས་པའམ་འོད་དོ། ། 209. පූර තිමා කිසො රස්සො ච. ༢༠༩. "pūra" དང་ "tima" རྣམས་ལས་ "kiso" འགྱུར་ཞིང་ཐུང་ངུར་ཡང་འགྱུར་རོ། ། පූර-පූරණෙ, තිම-තෙමනෙ, එතෙහි කිසො හොති ඌස්ස රස්සො ච. පූරෙතීති පුරිසො=පුමා. (පුරෙ උච්චට්ඨානෙ සෙති පවත්තතීති වා පුරිසො=සොව.) තෙමෙතීති තිමිසං=තමො. "pūra" ནི་གང་བ་ལའོ། །"tima" ནི་བརླན་པ་ལའོ། །འདི་རྣམས་ལས་ "kiso" འགྱུར་ཞིང་ "ū" ཐུང་ངུར་ཡང་འགྱུར་རོ། །གང་བར་བྱེད་པས་ puriso སྟེ་སྐྱེས་པའོ། །(ཡང་ན་གནས་མཐོན་པོར་ཉལ་བར་བྱེད་པས་ puriso སྟེ་སྐྱེས་བུའོ། །) བརླན་པར་བྱེད་པས་ timisaṃ སྟེ་མུན་པའོ། ། 210. කරා ඊසො. ༢༡༠. "kara" ལས་ "īso" འགྱུར་རོ། ། කරොතිස්මා ඊසො හොති. කරීයතීති කරීසං=ගූථං. "kṛ" ལས་ "īso" འགྱུར་རོ། །བྱེད་པར་བྱེད་པས་ karīsaṃ སྟེ་བཤང་བའོ། ། 211. සිරීසාදයො. ༢༡༡. "sirīsa" ལ་སོགས་པའོ། ། සිරීසආදයො ඊසන්තා නිපච්චන්තෙ. සරතිස්ස අස්සි, සප්පදට්ඨකාලාදීසු සරීයතීති සිරීසො=රුක්ඛො. පූරිස්ස රස්සත්තං, පූරෙතීති පුරීසං=ගූථං. තලිස්ස දීඝො, තලති සත්තානං පතිට්ඨානං භවතීති තාලීසං=ඔසධිවිසෙසො, එවමඤ්ඤෙපි. "sirīsa" ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་ "īsa" མཐའ་ཅན་དུ་གྲུབ་པའོ། །"sara" ཡི་ "assi" རུ་བསྒྱུར་ཏེ། སྦྲུལ་གྱིས་ཟིན་པའི་དུས་ལ་སོགས་པར་དྲན་པར་བྱེད་པས་ sirīso སྟེ་ཤིང་སི་རི་ཤའོ། །"pūra" ཡི་ཐུང་ངུར་བྱས་ཏེ། གང་བར་བྱེད་པས་ purīsaṃ སྟེ་བཤང་བའོ། །"tala" ཡི་རིང་པོར་བྱས་ཏེ། སེམས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་རྟེན་དུ་གྱུར་པས་ tālīsaṃ སྟེ་སྨན་གྱི་བྱེ་བྲག་གོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ཡང་ངོ་། ། 212. කරා රිබ්බිසො. ༢༡༢. "kara" ལས་ "ribbiso" འགྱུར་རོ། ། කරොතිස්මා රිබ්බිසො හොති. කරීයතීති කිබ්බිසං=පාපං. "kṛ" ལས་ "ribbiso" འགྱུར་རོ། །བྱེད་པར་བྱེད་པས་ kibbisaṃ སྟེ་སྡིག་པའོ། ། 213. සසාස වස විස හන වන මනාන කමා සො. ༢༡༣. "sasa" དང་ "asa" དང་ "vasa" དང་ "visa" དང་ "hana" དང་ "vana" དང་ "mana" དང་ "ana" དང་ "kama" རྣམས་ལས་ "so" འགྱུར་རོ། ། සස-ගති හිංසා විස්සස පාණනෙසු, අස-ඛෙපනෙ, වස-නිවාසෙ, විස-පවිසනෙ, හන-හිං සායං, වන සන-සම්භත්තියං, මන-ඤාණෙ, අන-පාණනෙ, කම-ඉච්ඡායං, එතෙහි සො හොති, සසන්ති ජීවන්ති සත්තා එතෙනාති සස්සං=කලමාදි, අසති ඛිපතීති අස්සො=හයො[Pg.287]. වසන්ති එත්ථාති වස්සං=සංවච්ඡරො. විසතීති වෙස්සො=තතියවණ්ණො. හඤ්ඤතෙති හංසො=සිතච්ඡදො. වනොති පත්ථරතීති වංසො=සන්තානො, වෙළු ච. මඤ්ඤතෙති මංසං=පිසිතං, අනති ජීවති එතෙනාති අංසො=එකාට්ඨාසො, භුජසිරො ච. කාමීයතීති කංසො=පරිමාණං. "sasa" ནི་འགྲོ་བ་དང་། འཚེ་བ་དང་། ཡིད་ཆེས་པ་དང་། སྲོག་འཛིན་པ་ལའོ། །"asa" ནི་གཏོར་བ་ལའོ། །"vasa" ནི་གནས་པ་ལའོ། །"visa" ནི་འཇུག་པ་ལའོ། །"hana" ནི་འཚེ་བ་ལའོ། །"vana" དང་ "sana" ནི་བསྟེན་པ་ལའོ། །"mana" ནི་ཤེས་པ་ལའོ། །"ana" ནི་དབུགས་འབྱིན་པ་ལའོ། །"kama" ནི་འདོད་པ་ལའོ། །འདི་རྣམས་ལས་ "so" འགྱུར་རོ། །འདིས་སེམས་ཅན་རྣམས་གསོན་པར་བྱེད་པས་ sassaṃ སྟེ་ལོ་ཏོག་གོ། །གཏོར་བར་བྱེད་པས་ asso སྟེ་རྟའོ། །འདིར་གནས་པས་ vassaṃ སྟེ་ལོའོ། །འཇུག་པར་བྱེད་པས་ vesso སྟེ་རྗེའུ་རིགས་སོ། །གསོད་པར་བྱེད་པས་ haṃso སྟེ་ངང་པའོ། །རྒྱས་པར་བྱེད་པས་ vaṃso སྟེ་གདུང་རྒྱུད་དམ་སྨྱུག་མའོ། །ཤེས་པར་བྱེད་པས་ maṃsaṃ སྟེ་ཤའོ། །འདིས་སྲོག་འཛིན་པར་བྱེད་པས་ aṃso སྟེ་ཕྲག་པའོ། །འདོད་པར་བྱེད་པས་ kaṃso སྟེ་ཚད་དོ། ། 214. ආමි ථු කු සීතො සක. ༢༡༤. "ā-mi" དང་ "thu" དང་ "ku" དང་ "sī" རྣམས་ལས་ "saka" འགྱུར་རོ། ། ආපුබ්බො මි-පක්ඛෙපෙ, ථු-අභිත්ථවෙ කු-සද්දෙ, සී-සයෙ, එතෙහි සක හොති. ආමීයති අන්තො පක්ඛිපීයතීති ආමිසං=භක්ඛං. ථවීයතීති ථුසො=වීහිතචො. කවති වාතෙන නදතීති කුසො=තිණවිසෙසො. සයන්ති එත්ථ ඌකාති සීසං=මුද්ධා, කාලතිපු ච. "ā" སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ "mi" ནི་འཇུག་པ་ལའོ། །"thu" ནི་བསྟོད་པ་ལའོ། །"ku" ནི་སྒྲ་ལའོ། །"sī" ནི་ཉལ་བ་ལའོ། །འདི་རྣམས་ལས་ "saka" འགྱུར་རོ། །ནང་དུ་འཇུག་པར་བྱེད་པས་ āmisaṃ སྟེ་ཟས་སོ། །བསྟོད་པར་བྱེད་པས་ thuso སྟེ་ཕུབ་མའོ། །རླུང་གིས་སྒྲ་སྒྲོག་པར་བྱེད་པས་ kuso སྟེ་རྩྭ་ཀུ་ཤའོ། །འདིར་ཤིག་རྣམས་ཉལ་བར་བྱེད་པས་ sīsaṃ སྟེ་མགོའམ་ཞ་ཉེའོ། ། 215. ඵස්සාදයො. ༢༡༥. "phassa" ལ་སོགས་པའོ། ། ඵස්සආදයො සකඅන්තා නිපච්චන්තෙ. ඵුස-සම්ඵස්සෙ, උස්සත්ථං, ඵුසතීති ඵස්සො=කායවිඤ්ඤාණවිසයො. ඵුස්සො=නක්ඛත්තං. පුස පොසනෙ, පොසීයතීති පුස්සං=ඵලවිසෙසො. භූ-සත්තායං, භූස්ස රස්සො, අභවීති භුසං=තුච්ඡධඤ්ඤං, අංකිස්ස උක, අඞ්කෙති අනෙන අඤ්ඤෙති අඞ්කුසො=ගජපතොදො. ඵාය-වුද්ධියං, පපුබ්බො, යලොපො, ඵායති වුද්ධිං ගච්ඡතීති පප්ඵාසං=දෙහකොට්ඨාසවිසෙසො. කලිස්මා සස්ස මාඤ, කුලිස්මා ච, කලීයති පරිමීයතීති කම්මාසො=සබලො, කම්මාසං=පාපං. කුලති පත්ථරතීති කුම්මාසො=භක්ඛවිසෙසො. මනිස්ස ජූක, මඤ්ඤති සධනත්තං එතායාති මඤ්ජූසා=කට්ඨපෙළා. පීස්ස යූක, පිණෙතීති පීයූසං=අමතං. කුල-සංවරණෙ, ඉක, කුලීයති සංවරීයතීති කුලිසං=වජිරං[Pg.288]. බල-සංවරණෙ, ඉක, ලස්ස ළත්තඤ්ච, බලති එතෙන මච්ඡෙ ගණ්හාතීති බළිසො=මච්ඡවෙධනං. මහිස්ස එක, මහීයතීති මහෙසී=කතාභිසෙකා පධානිත්ථී, එවමඤ්ඤෙපි. "phassa" ལ་སོགས་པ་རྣམས་ནི་ "saka" མཐའ་ཅན་དུ་གྲུབ་པའོ། །"phusa" ནི་རེག་པ་ལའོ། །"u" རུ་བསྒྱུར་ཏེ། རེག་པར་བྱེད་པས་ phasso སྟེ་ལུས་ཀྱི་རྣམ་ཤེས་ཀྱི་ཡུལ་ལོ། །phusso ནི་སྐར་མའོ། །"pusa" ནི་གསོ་བ་ལའོ། །གསོ་བར་བྱེད་པས་ pussaṃ སྟེ་འབྲས་བུའི་བྱེ་བྲག་གོ། །"bhū" ནི་ཡོད་པ་ལའོ། །"bhū" ཐུང་ངུར་བྱས་ཏེ། ཡོད་པར་བྱེད་པས་ bhusaṃ སྟེ་སྦུན་པའོ། །"aṅki" ཡི་ "uka" རུ་བསྒྱུར་ཏེ། འདིས་རྟགས་རྒྱག་པར་བྱེད་པས་ aṅkuso སྟེ་ལྕགས་ཀྱུའོ། །"phāya" ནི་འཕེལ་བ་ལའོ། །"pa" སྔོན་དུ་འགྲོ་ཞིང་ "ya" ཕྱིས་ཏེ། འཕེལ་བར་བྱེད་པས་ papphāsaṃ སྟེ་གློ་བའོ། །"kala" ལས་ "sa" ཡི་ "mā" རུ་བསྒྱུར་ཏེ། གཞལ་བར་བྱེད་པས་ kammāso སྟེ་ཁྲ་བོའོ། །kammāsaṃ ནི་སྡིག་པའོ། །"kula" ནི་རྒྱས་པ་ལའོ། །རྒྱས་པར་བྱེད་པས་ kummāso སྟེ་བཟའ་བའི་བྱེ་བྲག་གོ། །"mana" ཡི་ "jūka" རུ་བསྒྱུར་ཏེ། འདིས་ནོར་ཡོད་པར་ཤེས་པས་ mañjūsā སྟེ་སྒྲོམ་མོ། །"pī" ཡི་ "yūka" རུ་བསྒྱུར་ཏེ། ཚིམ་པར་བྱེད་པས་ pīyūsaṃ སྟེ་བདུད་རྩིའོ། །"kula" ནི་འགེབས་པ་ལའོ། །"ika" རུ་བསྒྱུར་ཏེ། འགེབས་པར་བྱེད་པས་ kulisaṃ སྟེ་རྡོ་རྗེའོ། །"bala" ནི་འགེབས་པ་ལའོ། །"ika" དང་ "la" ཡིག་ "ḷa" རུ་བསྒྱུར་ཏེ། འདིས་ཉ་འཛིན་པར་བྱེད་པས་ baḷiso སྟེ་ཉ་ཀུག་གོ། །"maha" ཡི་ "eka" རུ་བསྒྱུར་ཏེ། མཆོད་པར་བྱེད་པས་ mahesī སྟེ་དབང་བསྐུར་བའི་བཙུན་མོ་གཙོ་བོའོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཞན་ཡང་ངོ་། ། 216. සුතො ණිසක. ༢༡༦. "su" ལས་ "ṇisaka" འགྱུར་རོ། ། සුණාතිස්මා ණිසක හොති. සුණාතීති සුණිසා=පුත්තභරියා. "su" ལས་ "ṇisaka" འགྱུར་རོ། །ཐོས་པར་བྱེད་པས་ suṇisā སྟེ་མནའ་མའོ། ། 217. වෙතාත යු පනාල කල චමා අසො. ༢༡༧. "veta" དང་ "ata" དང་ "yu" དང་ "pana" དང་ "ala" དང་ "kala" དང་ "cama" རྣམས་ལས་ "aso" འགྱུར་རོ། ། වෙත-සුත්තියො ධාතු, අත-සාතච්චගමනෙ, යු-මිස්සනෙ, පනථුතියං, අල-බන්ධනෙ, කල-සඞ්ඛ්‍යානෙ, චම-අදනෙ, එතෙහි අසො හොති. වෙතති පවත්තතීති වෙතසො=වානීරො. අතති වාතෙරිතො නිච්චං වෙධත්තං යාතීති අතසො=වනප්පතිවිසෙසො වීම්හි අභසී=ගච්ඡවිසෙසො. යවීයති මිස්සීයතීති යවසො=පසුඝාසො. පඤ්ඤතෙ ථවීයතෙති පනසො=කණ්ඩණීඵලො. අලීයති බන්ධියතීති අලසො=මන්දකාරී. කලීයතීති කලසො=කුම්භො. චමති අදති අනෙනාති චමසො=හොමභාජනං. "veta" ནི་སྨྲ་བའི་ཁམས་སོ། །"ata" ནི་རྒྱུན་དུ་འགྲོ་བ་ལའོ། །"yu" ནི་འདྲེས་པ་ལའོ། །"pana" ནི་བསྟོད་པ་ལའོ། །"ala" ནི་འཆིང་བ་ལའོ། །"kala" ནི་གྲངས་ལའོ། །"cama" ནི་ཟ་བ་ལའོ། །འདི་རྣམས་ལས་ "aso" འགྱུར་རོ། །འཇུག་པར་བྱེད་པས་ vetaso སྟེ་ལྕང་མའོ། །རླུང་གིས་བསྐྱོད་དེ་རྟག་ཏུ་འདར་བར་འགྲོ་བས་ ataso སྟེ་ནགས་ཚལ་གྱི་བྱེ་བྲག་གོ། །"vī" ཡི་ "abhasī" རུ་བསྒྱུར་ཏེ་སྔོ་སྨན་གྱི་བྱེ་བྲག་གོ། །འདྲེས་པར་བྱེད་པས་ yavaso སྟེ་ཕྱུགས་རྩྭའོ། །ཤེས་པར་བྱེད་ཅིང་བསྟོད་པར་བྱེད་པས་ panaso སྟེ་ཚལ་ལུའོ། །འཆིང་བར་བྱེད་པས་ alaso སྟེ་ལེ་ལོ་ཅན་ནོ། །གྲངས་སུ་བྱེད་པས་ kalaso སྟེ་བུམ་པའོ། །འདིས་ཟ་བར་བྱེད་པས་ camaso སྟེ་སྦྱིན་སྲེག་གི་སྣོད་དོ། ། 218. වය දිව කර කරෙහ්‍යසණසකපාසකසා. ༢༡༨. "vaya" དང་ "diva" དང་ "kara" དང་ "kara" རྣམས་ལས་ "asaṇa" དང་ "saka" དང་ "pāsa" དང་ "kasā" རྣམས་རིམ་པ་བཞིན་དུ་འགྱུར་རོ། ། වයත්‍යාදීහි අසණආදයො හොන්ති යථාක්කමං. වයති ගච්ඡතීති වායසො=කාකො. දිබ්බන්ති එත්ථාති දිවසො=දිනං. කරීයතීති කප්පාසො=සුත්තසම්භවො. කිබ්බිසං කරොතීති කක්කසො=ඵරුසො. "vaya" ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ "asaṇa" ལ་སོགས་པ་རྣམས་རིམ་པ་བཞིན་དུ་འགྱུར་རོ། །འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ vāyaso སྟེ་བྱ་རོག་གོ། །འདིར་རྩེ་བར་བྱེད་པས་ divaso སྟེ་ཉིན་མོའོ། །བྱེད་པར་བྱེད་པས་ kappāso སྟེ་སྲིང་བལ་ལོ། །སྡིག་པ་བྱེད་པས་ kakkaso སྟེ་རྩུབ་པའོ། ། 219. සස මස දංසාසා සු. ༢༡༩. "sasa" དང་ "masa" དང་ "daṃsa" དང་ "asa" རྣམས་ལས་ "su" འགྱུར་རོ། ། සසාදීහි [Pg.289] සු හොති. සසති ජීවතීති සස්සු=ජයම්පතීනං මාතා. මසීයතීති මස්සු=පුරිසමුඛෙ පවද්ධලොමානි. ‘‘ලොපො’’ති (1.39) නිග්ගහීතලොපො, දංසීයති බන්ධමනෙනාති දස්සු=චොරො. අසීයති ඛිපීයතීති අස්සු=බප්පො. "sasa" ལ་སོགས་པ་རྣམས་ལས་ "su" འགྱུར་རོ། །གསོན་པར་བྱེད་པས་ sassu སྟེ་བཟའ་ཚང་གི་མ་འོ། །འཛིན་པར་བྱེད་པས་ massu སྟེ་སྐྱེས་པའི་ཁ་སྤུའོ། །"lopo" (༡.༣༩) ཞེས་པས་རྗེས་སུ་ང་རོ་ཕྱིས་ཏེ། འདིས་འཆིང་བར་བྱེད་པས་ dassu སྟེ་ཇག་པའོ། །གཏོར་བར་བྱེད་པས་ assu སྟེ་མིག་ཆུའོ། ། 220. විදා දසුක. ༢༢༠. "vida" ལས་ "dasuka" འགྱུར་རོ། ། විදිස්මා දසුක හොති. විදති ජානාතීති විද්දසු=විද්වා. "vida" ལས་ "dasuka" འགྱུར་རོ། །ཤེས་པར་བྱེད་པས་ viddasu སྟེ་མཁས་པའོ། ། 221. සසා රීහො. ༢༢༡. "sasa" ལས་ "rīho" འགྱུར་རོ། ། සසතිස්මා රීහො හොති. සසති හිංසතීති සීහො=කෙසරී. sas བྱིངས་ལས་ rīho རྐྱེན་འགྱུར་རོ། །གནོད་པར་བྱེད་པས་ན་ sīho (སེང་གེ) སྟེ་རལ་པ་ཅན་ནོ།། 222. ජීවාමා හො වමා ච. ༢༢༢. jīv དང་ am ལས་ ho དང་ vamā དག་མཐའི་ཚབ་ཏུ་འགྱུར་རོ།། ජීව-පාණධාරණෙ, අම-ගමනෙ, එතෙහී හො හොති, වමා චාන්තාදෙසා යථාක්කමං, ආදෙසවිධානං පන පරරූපබාධනත්ථං. ‘‘බ්‍යඤ්ජනෙ දීඝරස්සා’’ති (1.39) රස්සත්තං, ජීවන්ති එතායාති ජිව්හා=රසනා. අමති පවත්තතීති අම්හං=අස්මා. පපුබ්බෙ අමති පවත්තතීති පම්හං=පඛුමං. jīv ནི་སྲོག་འཛིན་པ་ལའོ། །am ནི་འགྲོ་བ་ལའོ། །འདི་དག་ལས་རིམ་པ་བཞིན་དུ་ ho དང་ vamā དག་མཐའི་ཚབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། །ཚབ་ཏུ་བསྐོ་བའི་ཆོ་ག་ནི་རྗེས་མའི་གཟུགས་འགོག་པའི་ཆེད་དོ། །“Byañjane dīgharassā” (༡.༣༩) ཞེས་པས་ཐུང་ངུར་འགྱུར་ཏེ། འདིས་གསོན་པར་བྱེད་པས་ན་ jivhā (ལྕེ) སྟེ་རོ་འཛིན་ནོ། །འགྲོ་ཞིང་འཇུག་པས་ན་ amhaṃ སྟེ་རྡོའོ། །pa སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ am འཇུག་པས་ན་ pamhaṃ སྟེ་རྫི་མའོ།། 223. තණ්හාදයො. ༢༢༣. taṇhā ལ་སོགས་པའོ།། තණ්හආදයො හන්තා නිපච්චන්තෙ. තස-පිපාසායං, සස්ස ණත්තං, එවමුපරි ච, තසති පාතුමිච්ඡති එතායාති තණ්හා=ලො භො. කස-විලෙඛනෙ, කසතීති කණ්හො=කාළො. ජුත-දිත්තියං, තස්ස ණත්තං, ඔත්තාභාවො ච, ජොතෙතීති ජුණ්හා=චන්ද- පභා[Pg.290]. මීලිස්ස ළො, නිමීලන්ත්‍යනෙන අක්ඛීනීති මීළ්හං-ගූථං. ගාහිස්ස ළො, ගය්හතීති ගාළ්හං, දහිස්ස ළො, දහතීති දළ්හං, බහිස්ස ළො, දීඝො ච, බහති වුද්ධිං වච්ඡතීති බාළ්හං, එතෙ තයො දළ්හත්ථා. ගමිස්ස අස්සි, ගච්ඡතීති ගිම්හො-නිදාඝො. පටකලානං අක ච, පටති යාතීති පටහො=භෙරිවිසෙසො. කලීයති පරිමීයති අනෙන සූරභාවොති කලහො=විවාදො. කටවරානං ආක, කටන්ති එත්ථ ඔසධාදිං මද්දන්තීති කටාහො=භාජනවිසෙසො. වරීයතීති වරාහො=සූකරො. ලුනාතිස්ස ඔ, ලුනාති එතෙනාති ලොහං=අයාදි. එවමඤ්ඤෙපි. taṇhā ལ་སོགས་པ་རྣམས་མཐའ་བསྡུས་ནས་གྲུབ་པའོ། །tas ནི་སྐོམ་པ་ལའོ། །s ཡིག་ ṇ དུ་འགྱུར་ཞིང་གོང་མ་ལའང་དེ་བཞིན་ནོ། །འདིས་འཐུང་བར་འདོད་པས་ན་ taṇhā (སྲེད་པ) སྟེ་ཆགས་པའོ། །kas ནི་རྨོ་བ་ལའོ། །རྨོ་བར་བྱེད་པས་ན་ kaṇho (ནག་པོ) སྟེ་ kāḷo འོ། །jut ནི་གསལ་བ་ལའོ། །དེའི་ t ཡིག་ ṇ དུ་འགྱུར་ཞིང་ལྕི་བའི་རང་བཞིན་མེད་པར་འགྱུར་ཏེ། གསལ་བར་བྱེད་པས་ན་ juṇhā (ཟླ་འོད) སྟེ་ཟླ་བའི་འོད་ཟེར་རོ། །mīl གྱི་ l ཡིག་ ḷ དུ་འགྱུར་ཏེ། འདིས་མིག་ཟུམ་པར་བྱེད་པས་ན་ mīḷhaṃ སྟེ་བཤང་བའོ། །gāh གྱི་ h ཡིག་ ḷ དུ་འགྱུར་ཏེ། འཛིན་པར་བྱེད་པས་ན་ gāḷhaṃ (དམ་པོ) འོ། །dah གྱི་ h ཡིག་ ḷ དུ་འགྱུར་ཏེ། སྲེག་པར་བྱེད་པས་ན་ daḷhaṃ (བརྟན་པོ) འོ། །bah གྱི་ h ཡིག་ ḷ དུ་འགྱུར་ཞིང་རིང་པོར་ཡང་འགྱུར་ཏེ། འཕེལ་བར་བྱེད་པས་ན་ bāḷhaṃ (ཤིན་ཏུ) སྟེ། འདི་གསུམ་ནི་བརྟན་པའི་དོན་ཏོ། །gam ལས་ assi འགྱུར་ཏེ། འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ན་ gimho (ཚ་བའི་དུས) སྟེ་ཚ་བའོ། །paṭ དང་ kal དག་ལས་ aka འགྱུར་ཏེ། འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ན་ paṭaho (རྔ་ཆེན) སྟེ་རྔའི་བྱེ་བྲག་གོ །འདིས་དཔའ་བའི་ཉམས་འཇལ་བར་བྱེད་པས་ན་ kalaho (འཐབ་རྩོད) སྟེ་རྩོད་པའོ། །kaṭ དང་ var དག་ལས་ āka འགྱུར་ཏེ། འདིར་སྨན་ལ་སོགས་པ་འཇོམས་པར་བྱེད་པས་ན་ kaṭāho (ཟངས་གཞོང་) སྟེ་སྣོད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གོ །བདམས་པར་བྱ་བ་ཡིན་པས་ན་ varāho (ཕག་པ) སྟེ་ཕག་པའོ། །lū ལས་ o འགྱུར་ཏེ། འདིས་གཅོད་པར་བྱེད་པས་ན་ lohaṃ (ལྕགས) སྟེ་ལྕགས་ལ་སོགས་པའོ། །དེ་བཞིན་དུ་གཞན་དག་ཀྱང་ངོ་།། 224. පණුස්සහා හිහී ණොළඞ ච. ༢༢༤. paṇ དང་ ussah དག་ལས་ hi དང་ hī དག་འགྱུར་ཞིང་ ṇo དང་ ḷaṅa དག་མཐའི་ཚབ་ཏུ་འགྱུར་རོ།། පණා උපුබ්බසහා ච හිහී හොන්ති යථාක්කමං, ණඔළඞ චාන්තාදෙසා, ආදෙසවිධානසාමත්ථියා පරරූපාභාවො, පණීයති වොහරීයතීති පණ්හි=පාදස්ස පච්ඡාභාගො. උස්සහතීති උස්සාළ්හී-වීරියං. paṇ དང་ ud སྔོན་དུ་འགྲོ་བའི་ sah དག་ལས་རིམ་པ་བཞིན་དུ་ hi དང་ hī དག་འགྱུར་ཞིང་། ṇo དང་ ḷaṅa དག་མཐའི་ཚབ་ཏུ་འགྱུར་རོ། །ཚབ་ཏུ་བསྐོ་བའི་ཆོ་གའི་མཐུ་ལས་རྗེས་མའི་གཟུགས་སུ་མི་འགྱུར་རོ། །ཚོང་བྱེད་པར་བྱེད་པས་ན་ paṇhi (རྟིང་པ) སྟེ་རྐང་པའི་རྒྱབ་ཀྱི་ཆའོ། །བརྩོན་པར་བྱེད་པས་ན་ ussāḷhī སྟེ་བརྩོན་འགྲུས་སོ།། 225. ඛී මි පී චු මා වාකාහි ළො උස්ස වා දීඝො ච. ༢༢༥. khī དང་ mi དང་ pī དང་ cu དང་ mā དང་ vā དང་ kā དག་ལས་ ḷo འགྱུར་ཞིང་ u ཡིག་རིང་པོར་ཡང་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ།། ඛී-ඛයෙ, මි-පක්ඛෙපෙ, පී-තප්පනෙ, චු-චවනෙ, මා-මානෙ, වී වා-ගමනෙ, කා ගා-සද්දෙ, එතෙහි ළො හොති, උකාරස්ස වා දීඝො ච. ඛීයතීති ඛෙලො=ලාලා. මීයති පක්ඛිපීයතීති මෙළා=මසි. පිණෙතීති පෙළා=භාජනවිසෙසො. චවතීති චූළා=සිඛා. චොළො=පිලොතිකො. මීයති පරිමීයතීති මාළො=එකකූටසඞ්ගහිතො අනෙකකොණවන්තො පටිස්සයවිසෙසො. වාති ගච්ඡතීති වාළො=චණ්ඩමිගො. කායති ඵරුසං වදතීති කාළො=කණ්හො, වීම්හි කාළී=කණ්හා. khī ནི་ཟད་པ་ལའོ། །mi ནི་གཏོར་བ་ལའོ། །pī ནི་ཚིམ་པ་ལའོ། །cu ནི་འཕོ་བ་ལའོ། །mā ནི་འཇལ་བ་ལའོ། །vī འམ་ vā ནི་འགྲོ་བ་ལའོ། །kā འམ་ gā ནི་སྒྲ་ལའོ། །འདི་དག་ལས་ ḷo འགྱུར་ཞིང་ u ཡིག་རིང་པོར་ཡང་རྣམ་པར་འགྱུར་རོ། །ཟད་པར་བྱེད་པས་ན་ khelo (མཆིལ་མ) སྟེ་མཆིལ་མའོ། །གཏོར་བར་བྱེད་པས་ན་ meḷā (སྣག་ཚ) སྟེ་སྣག་ཚའོ། །ཚིམ་པར་བྱེད་པས་ན་ peḷā (སྒྲོམ) སྟེ་སྣོད་ཀྱི་བྱེ་བྲག་གོ །འཕོ་བར་བྱེད་པས་ན་ cūḷā (གཙུག་ཕུད) སྟེ་གཙུག་གོ །coḷo (རས་ཡུག) སྟེ་རས་ཧྲུལ་ལོ། །འཇལ་བར་བྱེད་པས་ན་ māḷo (ཁང་པ་བརྩེགས་པ) སྟེ་ཐོག་གཅིག་ལ་ཟུར་མང་པོ་ཡོད་པའི་གནས་ཁང་གི་བྱེ་བྲག་གོ །འགྲོ་བར་བྱེད་པས་ན་ vāḷo (གཅན་གཟན) སྟེ་གཅན་གཟན་གཏུམ་པོའོ། །རྩུབ་མོར་སྨྲ་བར་བྱེད་པས་ན་ kāḷo (ནག་པོ) སྟེ་ kaṇho འོ། །མོ་རྟགས་སུ་ kāḷī སྟེ་ kaṇhā འོ།། 226. ගුතො ළක ච. ༢༢༦. gu ལས་ ḷaka འགྱུར་ཞིང་ ḷo ཡང་ངོ་།། ගු-සද්දෙතීමස්මා [Pg.291] ළක හොති ළො ච. ගවති පවත්තති එතෙනාති ගුළො=උච්ඡුවිකාරො. ගොළො=ලකුණ්ඩකො. སྒྲ་སྒྲོག་པའི་དོན་ཅན་གྱི་ gu འདི་ལས་ ḷaka འགྱུར་ཞིང་ ḷo ཡང་ངོ་། །འདིས་སྒྲ་སྒྲོག་ཅིང་འཇུག་པས་ན་ guḷo (བུ་རམ) སྟེ་བུ་རམ་གྱི་རྣམ་འགྱུར་རོ། །goḷo (རིལ་བུ) སྟེ་ཟླུམ་པོའོ།། 227. පඞ්ගුළාදයො. ༢༢༧. paṅguḷa ལ་སོགས་པའོ།། පඞ්ගුළආදයො ළක අන්තා නිපච්චන්තෙ. ඛඤ්ජ-ගතිවෙකල්ලෙ, පඞ්ගුආදෙසො, අඛඤ්ජි ගතිවෙකල්ලමාපජ්ජීති පඞ්ගළො=පීඨසප්පී. කරොතිස්මා ළස්ස ඛඤ, කිබ්බිසං කරොතීති කක්ඛළො=කුරූරො. කුකතිස්ස කුක, කුක්‍යති පාපකාරීහි ආදීයතීති කුක්කුළං=සඞ්කු සංකිණ්ණො සොබ්භො. කුක්කුළො=ථුසග්ගී. මංකිස්ස උක, බින්දු ලොපො ච, මංකෙති වනං මණ්ඩෙතීති මකුළො=අවිකසිතකුසුමං. paṅguḷa ལ་སོགས་པ་རྣམས་མཐར་ ḷaka སྦྱར་ནས་གྲུབ་པའོ། །khañj ནི་འགྲོ་བ་ཉམས་པ་ལའོ། །paṅgu རུ་ཚབ་ཏུ་འགྱུར་ཏེ། འགྲོ་བ་ཉམས་པར་གྱུར་པས་ན་ paṅguḷo (ཞ་བོ) སྟེ་ཁྲི་ལ་བརྟེན་ནས་འགྲོ་བའོ། །kar ལས་ ḷa ཡིག་ kha རུ་འགྱུར་ཏེ། སྡིག་པ་བྱེད་པས་ན་ kakkhaḷo (རྩུབ་མོ) སྟེ་གཏུམ་པོའོ། །kukat ལས་ kuka འགྱུར་ཏེ། སྡིག་པ་བྱེད་པ་རྣམས་ཀྱིས་ལེན་པར་བྱེད་པས་ན་ kukkuḷaṃ (མེ་མ་མུར) སྟེ་གཟེར་མས་གང་བའི་དོང་ངོ་། །kukkuḷo ནི་ཕུབ་མའི་མེའོ། །maṃk ལས་ uka འགྱུར་ཞིང་རྗེས་སུ་ང་རོ་ཀློག་པ་སྟེ། ནགས་ཚལ་མཛེས་པར་བྱེད་པས་ན་ makuḷo (མེ་ཏོག་གི་ཟེའུ་འབྲུ) སྟེ་མ་རྒྱས་པའི་མེ་ཏོག་གོ། 228. පාතො ළි. ༢༢༨. pā ལས་ ḷi འགྱུར་རོ།། පාතිස්මා ළි හොති. අත්ථං පාති රක්ඛතීති පාළි=තන්ති. pā ལས་ ḷi འགྱུར་རོ། །དོན་སྲུང་བར་བྱེད་པས་ན་ pāḷi (གཞུང་ཚིག) སྟེ་རྒྱུད་དོ།། 229. වීතො ළු. ༢༢༩. vī ལས་ ḷu འགྱུར་རོ།། වීතිස්මා ළු හොති. වෙති පවත්තතීති වෙළු=වෙණු. vī ལས་ ḷu འགྱུར་རོ། །འཇུག་པར་བྱེད་པས་ན་ veḷu (སྨྱུག་མ) སྟེ་སྨྱུག་མའོ།། (ඉති අවග්ගපච්චයවිධානං). (འདི་ནི་སྡེ་ཚན་མ་ཡིན་པའི་རྐྱེན་གྱི་ཆོ་གའོ།།) ඉති මොග්ගල්ලානෙ බ්‍යාකරණෙ වුත්තියං དེ་ལྟར་མོགྒལླཱནའི་བརྡ་སྤྲོད་པའི་འགྲེལ་པ་ལས། ණ්වාදිකණ්ඩො සත්තමො. ཎྭཱ་དིའི་སྐབས་ཏེ་བདུན་པའོ།། සුත්තං ධාතු ගණො ණ්වාදි, නාමලිඞ්ගානුසාසනං; යස්ස තිට්ඨති ජීව්හග්ගෙ, ස බ්‍යාකරණකෙසරී. མདོ་དང་བྱིངས་དང་ཚོགས་ཎྭཱ་དི། །མིང་དང་རྟགས་ཀྱི་རྗེས་བསྟན་རྣམས། །གང་གི་ལྕེ་ཡི་རྩེ་མོ་ལ། །གནས་པ་བརྡ་སྤྲོད་སེང་གེ་ཉིད།། සමත්තා චායං මොග්ගල්ලානවුත්ති མོགྒལླཱནའི་འགྲེལ་པ་འདི་ཡོངས་སུ་རྫོགས་སོ།། සත්තහි භාණවාරෙහි. བཀླག་ཐེངས་བདུན་གྱིས་སོ།། 1. ༡. යස්ස [Pg.292] රඤ්ඤො පභාවෙන, භාවිතත්තයමාකුලං; අනාකුලං දුලද්ධීහි, පාපභික්ඛූහි සබ්බසො. རྒྱལ་པོ་གང་གི་མཐུ་སྟོབས་ཀྱིས། །ལྟ་ངན་སྡིག་པའི་དགེ་སློང་གིས། །ཀུན་ནས་དཀྲུགས་པའི་སྒོམ་ཆེན་རྣམས། །གཏན་དུ་རྙོག་པ་མེད་པར་བྱས།། 2. ༢. ලඞ්කාය මුනිරාජස්ස, සාසනං සාධු සණ්ඨිකං; පුණ්ණචන්දසමායොගා, වාරිධීව විවද්ධතෙ. ལངྐཱའི་གླིང་དུ་ཐུབ་དབང་གི །བསྟན་པ་ལེགས་པར་གནས་པ་ནི། །ཟླ་བ་ཉ་དང་ཕྲད་པ་ཡིས། །རྒྱ་མཚོ་བཞིན་དུ་རྣམ་པར་འཕེལ།། 3. ༣. පරක්කමභුජෙ තස්මිං, සද්ධාබුද්ධිගුණොදිතෙ; මනුවංසද්ධජාකාරෙ, ලඞ්කාදීපං පසාසති. དད་དང་བློ་གྲོས་ཡོན་ཏན་ཤར། །མ་ནུའི་གདུང་གི་རྒྱལ་མཚན་འདྲ། །པ་རཀྐ་མ་བྷུ་ཛ་དེས། །ལངྐཱའི་གླིང་འདི་སྐྱོང་བའི་ཚེ།། 4. ༤. මොග්ගල්ලානෙන ථෙරෙන, ධීමතා සුචිවුත්තිනා; රචිතං යං සුවිඤ්ඤෙය්‍ය-මසන්දිද්ධ’මනාකුලං. བློ་ལྡན་ཚུལ་ཁྲིམས་རྣམ་དག་པ། །གནས་བརྟན་མོགྒལླཱན་ཉིད་ཀྱིས། །གོ་སླ་ཐེ་ཚོམ་མེད་པ་དང་། །རྙོག་པ་མེད་པར་གང་བརྩམས་པ།། 5. ༥. අසෙසවිසයබ්‍යාපි, ජිනබ්‍යප්පථ නිස්සයං; සද්ධසත්ථ’මනායාස-සාධියං බුද්ධිවද්ධනං. ཤེས་བྱ་ཀུན་ཁྱབ་རྒྱལ་བའི་གསུང་། །བརྟེན་ནས་ཚེགས་མེད་འགྲུབ་བྱེད་པ། །བློ་གྲོས་འཕེལ་བྱེད་སྒྲ་ཡི་བསྟན། ། 6. ༦. තස්ස වුත්ති සමාසෙන, විපුලත්ථපකාසනී; රචිතා පුන තෙනෙව, සාසනුජ්ජොතකාරිනාති. དོན་ཆེན་གསལ་བར་བྱེད་པ་ཡི། །དེའི་འགྲེལ་པ་བསྡུས་པ་འདི། །བསྟན་པ་གསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར། །སླར་ཡང་དེ་ཉིད་ཀྱིས་བརྩམས་སོ།། මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං නිට්ඨිතං. མོགྒལླཱནའི་བརྡ་སྤྲོད་པ་རྫོགས་སོ།། | |||
| Tiếng Việt | |||
| Kinh điển Pali | Chú giải | Phụ chú giải | Khác |
| 1101 Pārājika Pāḷi 1102 Pācittiya Pāḷi 1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật) 1104 Cūḷavagga Pāḷi 1105 Parivāra Pāḷi | 1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1 1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2 1203 Chú Giải Pācittiya 1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật) 1205 Chú Giải Cūḷavagga 1206 Chú Giải Parivāra | 1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1 1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2 1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3 | 1401 Dvemātikāpāḷi 1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha 1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi 1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1 1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2 1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1 1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2 1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa 1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya 1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1 1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2 1412 Pācityādiyojanāpāḷi 1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā 8401 Thanh Tịnh Đạo - 1 8402 Thanh Tịnh Đạo - 2 8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1 8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2 8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo 8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp) 8410 Tạng Luật (Vấn Đáp) 8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp) 8412 Chú Giải (Vấn Đáp) 8413 Niruttidīpanī 8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha 8415 Anudīpanīpāṭha 8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha 8417 Phụ Chú Giải Namakkāra 8418 Mahāpaṇāmapāṭha 8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā 8420 Sutavandanā 8421 Kamalāñjali 8422 Jinālaṅkāra 8423 Pajjamadhu 8424 Buddhaguṇagāthāvalī 8425 Cūḷaganthavaṃsa 8426 Mahāvaṃsa 8427 Sāsanavaṃsa 8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ 8429 Moggallānabyākaraṇaṃ 8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā) 8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā) 8432 Padarūpasiddhi 8433 Mogallānapañcikā 8434 Payogasiddhipāṭha 8435 Vuttodayapāṭha 8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha 8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā 8438 Subodhālaṅkārapāṭha 8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra 8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra 8441 Lokanīti 8442 Suttantanīti 8443 Sūrassatinīti 8444 Mahārahanīti 8445 Dhammanīti 8446 Kavidappaṇanīti 8447 Nītimañjarī 8448 Naradakkhadīpanī 8449 Caturārakkhadīpanī 8450 Cāṇakyanīti 8451 Rasavāhinī 8452 Sīmavisodhanīpāṭha 8453 Vessantaragīti 8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā 8455 Thūpavaṃsa 8456 Dāṭhāvaṃsa 8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā 8458 Dhātuvaṃsa 8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa 8460 Jinacaritaya 8461 Jinavaṃsadīpaṃ 8462 Telakaṭāhagāthā 8463 Phụ Chú Giải Milinda 8464 Padamañjarī 8465 Padasādhanaṃ 8466 Saddabindupakaraṇaṃ 8467 Kaccāyanadhātumañjusā 8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā |
| 2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi 2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ) 2103 Pāthikavagga Pāḷi | 2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2203 Chú Giải Pāthikavagga | 2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga 2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ) 2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga 2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1 2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2 | |
| 3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi 3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi 3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi | 3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1 3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2 3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa | 3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa 3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa 3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa | |
| 4101 Sagāthāvagga Pāḷi 4102 Nidānavagga Pāḷi 4103 Khandhavagga Pāḷi 4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi 4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ) | 4201 Chú Giải Sagāthāvagga 4202 Chú Giải Nidānavagga 4203 Chú Giải Khandhavagga 4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga 4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ) | 4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga 4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga 4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga 4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga 4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ) | |
| 5101 Ekakanipāta Pāḷi 5102 Dukanipāta Pāḷi 5103 Tikanipāta Pāḷi 5104 Catukkanipāta Pāḷi 5105 Pañcakanipāta Pāḷi 5106 Chakkanipāta Pāḷi 5107 Sattakanipāta Pāḷi 5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi 5109 Navakanipāta Pāḷi 5110 Dasakanipāta Pāḷi 5111 Ekādasakanipāta Pāḷi | 5201 Chú Giải Ekakanipāta 5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta | 5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta 5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta 5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta 5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta | |
| 6101 Khuddakapāṭha Pāḷi 6102 Dhammapada Pāḷi 6103 Udāna Pāḷi 6104 Itivuttaka Pāḷi 6105 Suttanipāta Pāḷi 6106 Vimānavatthu Pāḷi 6107 Petavatthu Pāḷi 6108 Theragāthā Pāḷi 6109 Therīgāthā Pāḷi 6110 Apadāna Pāḷi - 1 6111 Apadāna Pāḷi - 2 6112 Buddhavaṃsa Pāḷi 6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi 6114 Jātaka Pāḷi - 1 6115 Jātaka Pāḷi - 2 6116 Mahāniddesa Pāḷi 6117 Cūḷaniddesa Pāḷi 6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi 6119 Nettippakaraṇa Pāḷi 6120 Milindapañha Pāḷi 6121 Peṭakopadesa Pāḷi | 6201 Chú Giải Khuddakapāṭha 6202 Chú Giải Dhammapada - 1 6203 Chú Giải Dhammapada - 2 6204 Chú Giải Udāna 6205 Chú Giải Itivuttaka 6206 Chú Giải Suttanipāta - 1 6207 Chú Giải Suttanipāta - 2 6208 Chú Giải Vimānavatthu 6209 Chú Giải Petavatthu 6210 Chú Giải Theragāthā - 1 6211 Chú Giải Theragāthā - 2 6212 Chú Giải Therīgāthā 6213 Chú Giải Apadāna - 1 6214 Chú Giải Apadāna - 2 6215 Chú Giải Buddhavaṃsa 6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka 6217 Chú Giải Jātaka - 1 6218 Chú Giải Jātaka - 2 6219 Chú Giải Jātaka - 3 6220 Chú Giải Jātaka - 4 6221 Chú Giải Jātaka - 5 6222 Chú Giải Jātaka - 6 6223 Chú Giải Jātaka - 7 6224 Chú Giải Mahāniddesa 6225 Chú Giải Cūḷaniddesa 6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1 6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2 6228 Chú Giải Nettippakaraṇa | 6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa 6302 Nettivibhāvinī | |
| 7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi 7102 Vibhaṅga Pāḷi 7103 Dhātukathā Pāḷi 7104 Puggalapaññatti Pāḷi 7105 Kathāvatthu Pāḷi 7106 Yamaka Pāḷi - 1 7107 Yamaka Pāḷi - 2 7108 Yamaka Pāḷi - 3 7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1 7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2 7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3 7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4 7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5 | 7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi 7202 Chú Giải Sammohavinodanī 7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa | 7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī 7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga 7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa 7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī 7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa 7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo 7307 Abhidhammatthasaṅgaho 7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra 7309 Abhidhammamātikāpāḷi | |